Mary Carson Breckinridge

**Mary Carson Breckinridge** (Memphis, AEB, 1881eko otsailaren 17a - Hyden, 1965eko maiatzaren 16a) AEBetako erizain emagina izan zen, eta *Frontier Nursing Service* (*FNS*) sortu zuen. Mugako erizaintza-zerbitzu horrek familiaren arreta mediko integrala eman zien Kentuckyko landa-eremuetako mendietako biztanleei, eta zerbitzuak eman zizkien errepide eta trenbideen sistematik kanpoko eremu urrun eta pobretuei, baina zaldiz iristeko moduan zeudenei. Breckinridgek AEBetako erizain emaginak profesionalizatu zituen, era autonomoan praktika zezaten etxe eta klinika deszentralizatuetan. Breckinridgeren lanak bere eraginkortasuna erakutsi zuen Appalacheetan haurren eta amen heriotza-tasa nabarmen murriztean, konparatiboki kostu baxuan, baina bere erizain emagin ereduak ez zuen inoiz errorik bota Estatu Batuetan.
## Lehen haurtzaroa eta familia 
Mary Breckinridge 1881eko otsailaren 17an jaio zen Memphisen, Tennesseen, lau seme-alabetan bigarrena, Katherine Carson eta Clifton Rhodes Breckinridgeren hegoaldeko familia aberatsean. John C. Breckinridge presidenteordearen biloba gisa, James Buchanan presidentearen agindupean, eta Arkansasko kongresista eta Errusian AEBetako ministro baten alaba izanik, Mary Breckinridge Mississippi, Kentucky eta New Yorkeko finketan eta Washington eta San Petersburgoko gobernuaren egoitzetan hezi zen, eta baita ere Lausana, Suitza eta Stamford Connecticuteko eskoletan. Nazioarteko bidaietako esperientziak, jendaurrean hitz egiteko praktika eta kausa filantropikoei laguntzeko prest dauden ongile eraginkorren eta aberatsen sarbidea eman zituzten lotura politiko eta familiar horiei esker, Leslie konderriko (Kentucky) egoiliar pobretuentzat baliagarri izango ziren diru pribatuak bildu ahal izango zituen. 

Breckinridge baliabide ekonomikoak zituen familia handi batean jaio bazen ere, ez zegoen pozik neba zaharrenak eskola pribatuetan kalitate handiagoko hezkuntza jasotzen zuelako, eta bera eta ahizpa etxeko irakasleekin edo bere amaren laguntzaz ikasten ari zirelako. Oasis landaketa ere bisitatu zuen Mississippiko deltan, bere amaren aldeko osaba-izeben etxean. Han ikasi zuen zaldi gainean ibiltzen adin goiztiarrean, Mugako Erizaintza Zerbitzuko erizain-emaginen artean bidaiatzeko beharrezko trebetasuna eta modu bereizgarria.

1904an, 23 urte zituela, Breckinridge Henry Ruffner Morrisonekin ezkondu zen, Hot Springs, Arkansaseko abokatu batekin. 1906an hil zen apendizitisak jota. Ez zuen seme-alabarik izan lehen ezkontzan.

* Osasun publikoko erizaintzako ikastaro aurreratuak hautatu zituen Teachers Collegen, Columbiako Unibertsitatean, gabeziak betetzeko (adibidez, estatistika, haur-psikologia, higiene mentala, biologia).
* 1923ko uda Kentuckyko muinoetan zehar 650 milia baino gehiago zaldi gainean pasatzen eman zuen, eskualdeko emaginen udako inkesta bat egiteko, 60 urteko batez bestekoa zutenak. Konpetentzia pixka bat aurkitu zuen arren, zikinkeria eta Erdi Aroko zaintza maila ere aurkitu zituen.
* Estatu Batuetan obstetrizia ikastarorik eskaintzen ez zenez, 1923ko udazkenean Ingalaterrara itzuli zen, Ama eta Haurtxoentzako Britainiar Ospitalean behar zuen trebakuntza jasotzera. Lau hilabeteko emagintzako ikastaro trinkoa burutu ondoren, Emaginen Batzorde Nagusiak ziurtatu zuen.
* Obstetrizia ziurtagiria lortu ondoren, Breckinridge Eskoziako Hebridetara joan zen 1924an urruneko landa eremuetan osasun zerbitzuen ereduak behatzera. Eskoziako osasun sistema publikoan ibilbide oso bat programatu zuen. Highlands and Islands-eko Mediku eta Erizaintza Zerbitzua Mugako Erizaintza Zerbitzua eraikitzeko eredua izango zen.
* Azkenik, Londresera itzuli zen Post Certificate Schoolera, obstetriziako graduondoko ikasle gisa, bere lau hilabeteko ziurtapen-ikastaroa osatzeko. Queen 's Institute of District Nursing-ek amaren heriotza-tasa %2tik beherakoa zuen.

Breckinridge hezkuntza formalarekin, esperientzia praktikoarekin eta lotura administratiboekin itzul zitekeen Kentuckyra, Mugako Erizaintza Zerbitzua sortzeko. Batean ahuntz-esnearekin familiek izango luketen onura aipatu zuen. Amak emaileak antolatzen eta ahuntz-fondoa ezartzen lagundu zuen. Breckinridgek idatzi zuen emaile guztiei eskerrak emateko, lagundu zioten haurraren istorio bat partekatzeko eta ahuntzak elikatzeko erremolatxaren sustraietarako funts gehigarriak eskatzeko. Ahuntz emaileen zirkulua handitu egin zen eta dirua bidaltzen jarraitu zuten. Frantzia Suntsiturako Estatu Batuetako Batzordeak bere lana zabaldu zuen Aisnetik Reimsera, britainiar unitatea abiatu ondoren. Denbora horretan, zerbitzua erakustaldi-proiektu gisa irudikatu zuen, eta, beraz, erregistro eta datu zehatzak mantendu zituen bere antolaketa-planen oinarria osatzeko.

Breckinridgek bazekien, etxez etxeko erizain zerbitzu oso bat egiteko, Ingalaterrakoak bezalako erizain prestuak beharko zirela. Frantziako lizentzia batekin, Londresko instalazioetatik ibili zen, erizain emagin profesionalekin batera. Ikusi zuen Estatu Batuek bazituela erizain trebatuak, baina ez zuela emagintza zaintzen; Frantziak emaginak prestatu zituela, baina erizainen prestakuntza alde batera utzi zuela; eta Ingalaterrak Frantziako eta Estatu Batuetako landa-komunitateen beharrizanei hobeto lagunduko zieten erizain emaginak entrenatu zituela. Breckinridgek Frantziatik alde egin aurretik erizaintzako eskola bat ezartzeko plan bat asmatzeko eginbeharra jaso zuen, erizain bisitarien zerbitzuaren lanak jarraitu ahal izateko. Erizainentzako frantsesezko irakaskuntza-ospitale bat ezartzeko plana inoiz egin ez bazen ere, Ameriketako Estatu Batuetara itzulitakoan Mugako Erizaintza Zerbitzua sortzeko ahaleginetan lagunduko zioten prozesuaren berri izan zuen. 1921eko udazkenean itzuli zen etxera, eta bere ama bisitatu ahal izan zuen. Ama hilabete geroago hil zen, 1921eko azaroaren 2an.]]
Breckinridge 1925ean AEBetara itzuli zen, eta urte horretako maiatzaren 28an Amen eta Haurtxoentzako Kentuckyko Batzordea sortu zuen. Komite hori laster bihurtu zen Mugako Erizaintzako Zerbitzu, arreta mediko orokorra, txertoak, jaio aurreko eta ondorengo arreta eta jaiotza-zerbitzuak eskaintzen zituena. Londresen ezagutu zituen Edna Rockstroh eta Freda Caffin elkartu zitzaizkion. FNSk, Breckinridgek bere oinordetzan egindako inbertsioaren eskuzabaltasunarekin eta karitatezko dohaintza askorekin, Emagintza eta Familia Erizaintzako Frontier Eskola ezarri zuen, bere motako lehena AEBetan.

ezkerrera|thumb| Mugako Erizaintza Zerbitzua hasteko Wendover-en eraikitako Etxe Handia
Breckinridgek enbor-etxe handi bat zuen, Big House izenekoa, Wendoverren (Kentucky) eraikia, bere etxea eta Mugako Erizaintza Zerbitzuaren egoitza izan zedin. 1939an bere erditze eskola ireki zuen. 1952an bere memoriak,"Wide Neighborhoods", osatu zituen, oraindik University of Kentucky Press-en eskuragarri dagoena.

Mugako Erizaintza Zerbitzua zuzentzen jarraitu zuen, 1965eko maiatzaren 16an Wendoverren hil zen arte. Hil ondoren, FNSk ia 58 000 paziente tratatu zituen eta 14 500 haurtxo baino gehiago erditzen lagundu zuen, amaren 11 heriotzarekin bakarrik. Nahiz eta Breckinridgeren erizaintza profesionaleko zerbitzuak eta, hein handi batean, autonomoak eraginkortasuna erakutsi zuen amaren eta haurren heriotza murrizteko, erreformatzaileek osasun publikoko krisi aitortu bat konpondu nahi zuten une batean, medikuen aurkakotasunak, erizaintza profesionalaren anbibalentziak eta legeria federalak (Sheppard-Towner Legea) esku-hartze espezializatuetara eta landa-ospitaleetara bideratu zuten familia-osasuna.
* 1995ean National Women's Hall of Fame-n sartu zuten.
* 1998an, Estatu Batuetako Posta Zerbitzuak Great Americans serieko *posta-zigilu* batekin ohoratu zuen.
* 2010ean *zaldizko estatua* bat eskaini zitzaion Breckinridgeri Hydenen, Kentuckyn.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Frontier Nursing Service (ingelesez)
* Frontier Nursing University (ingelesez)