Poliester

**Poliesterra** (C10H8O4) erretxina sintetikoa da. Katean ester funtzioak dituzten polimeroen izen generikoa da. Azido dikarboxilikoen eta alkohol dihidroxilikoen arteko polikondentsazioz eratzen den sintesi bidezko edozein erretxina da.

Holako erretxinak, katalizatzaile baten laguntzaz, gogortu egiten dira giro-tenperaturan. Korrosioak, gai kimikoek, disolbatzaileek eta abarrek ez diote erasotzen.

Naturan existitzen diren poliesterrak 1830. urtetik dira ezagunak, baina poliester terminoak normalean poliester sintetikoei (plastikoei) egiten die erreferentzia. Poliester termoplastiko ezagunena PET (poli(etilen tereftalato)a)  da. Behiala, PETaren polimerizazio prozesua josteko hariaren oinarria zen zuntza lortzeko erabiltzen da, baina egun hainbat aplikazio ditu, esaterako, plastikozko botilen fabrikazioa, lehenago PVCz egiten zirenak.

Poliesterra hezetasunarekiko, produktu kimikoekiko eta indar mekanikoekiko oso erresistentea da. Hori dela eta, zuntzen eta xaflen estaldura fabrikatzeko erabiltzen da.

## Erabilera 
Askotariko objetuak fabrikatzeko erabiltzen dira poliesterrak, besteak beste, apar plastikoak, zuntz artifizialak, mintzak, autoetarako piezak, hodiak, itsasontzien kroskoak, zinta magnetikoak, estalki babesleak, botilak eta laminatuak, baita osagai elektriko eta elektronikoak babesteko ere.

Badira biodegradagarriak diren poliester natural eta sintetiko batzuk, baina poliester sintetiko gehienak ez dira biodegradagarriak. Poliester sintetikoak gehienbat janzteko arropak egiteko erabiltzen dira. 

Poliesterrezko haria etxeko arropa eta altzarietan asko erabiltzen da, esaterako, atorra eta galtzetan, jaka eta kapeletan, mantetan eta ordenagailuaren sagu-azpikoetan. 

Poliesterrezko oihalak zikinkeriarekiko oso erresistenteak dira, poliesterra material hidrofobikoa denez ez baititu likidoak xurgatzen. Izan ere, poliesterraren kolorea alda dezakeen tindagai mota bakarra *disperse dyes*  deritzona da. 

Poliester-zuntz industrialak, autoen pneumatikoen errefortzuetarako hariak eta sokak, zinta garraiatzaileetarako ehunak, segurtasun-uhalak eta energia asko xurgatzen duten errefortzu plastikoak fabrikatzeko erabiltzen dira.

## Poliester motak 
### Poliester naturalak 
Naturan aurkitzen diren poliesterren artean daude landareen kutikula osatzen duten kutinak, hau da, omega hidroxi azidoak eta horien eratorriak, ester loturen bitartez elkarri lotuta, tamaina zehaztugabeko poliesterrezko polimeroak osatzen dituztenak.

### Sintetikoa 
Poliester sintetikoen familian honako hauek bereiz daitezke:

*Pisu molekular handiko (Mn>10.000) poliester alifatiko linealak tenperatura baxuetan urtzen diren (m. p. 40-80ºC) polimero erdikristalinoak dira, eta propietate mekaniko nahiko eskasak dituzte.
* Hidrogeno bidez amaitutako masa molar txikiko poliester alifatiko linealak (Mn2 + n R'(COOH)2 → HO[ROOCR'COO]nROH + 2n H2O.

Poliesterrak erreakzio sorta zabal baten bidez lor daitezke. Erreakzio horietatik garrantzitsuenak honako hauek dira: azidoen eta alkoholen arteko erreakzioa, alkoholosia eta pisu molekular txikiko esterren azidolisia edo azilo-kloruroen alkoholosia.

frameless|600x600px

### Transesterifikazio alkoholikoa 
frameless|600x600px

Transesterifikazio terminoa hidroxi-esterra, karboxi-esterra eta ester-esterra trukatzeko erreakzioak deskribatzeko erabiltzen da normalean. Hidroxi-ester truke-erreakzioak erreakzio-indize handiena du, eta poliester aromatiko eta alifatiko ugari eta guztiz aromatikoak ekoizteko erabiltzen da.

### Azilazioa 
Azilazioan, azil kloruro gisa hasten da azidoa eta, beraz, polikondentsazioaren emaitza azido klorhidrikoa (HCl) da, eta ez ura.

Diazilo-kloruroen eta alkoholen edo konposatu fenolikoen arteko erreakzioa poliesterraren sintesiari aplikatu zaio, eta hainbat azterketa eta liburu-kapitulu egin dira. Erreakzioa oreka-metodoak baino tenperatura baxuagoetan egiten da. Gainera, eragile aktibatzaileen erabilera orekarik gabeko metodotzat hartzen da.

frameless|600x600px

### Zikloa irekitzearen bidezko polimerizazioa 
frameless|600x600px

Poliester alifatikoak laktonetatik abiatuta sor daitezke. Epoxidoak anhidrido ziklikoekin batera polimerizatzeko zenbait metodo katalitikoren bidez, aseak zein asegabeak diren polimero funtzionalizatu ugari ematen dituzte. Laktonen eta laktiden eraztun-irekiduraren polimerizazioa industria-mailan ere aplikatzen da.

### Beste metodo batzuk 
Poliesterren sintesirako beste erreakzio asko erabiltzen dira, baina baldintza zehatz batzuen bidezko laborategiko sintesietara mugatzen dira.

Azil-kloruroen ordez, agente aktibatzaileak erabil daitezke, hala nola 1,1-karbonildiimidazola, diziklohexilkarbodiimida edo anhidrido trifluoroazetikoa. Polikondentsazioa egiteko, azido karboxilikoa jarraian bihurtzen da bitarteko erreaktibo, agente aktibatzaileak kontsumitu ahala.

Urtze-tenperatura altuko poliester aromatikoak eta poliamidak baldintza arinetan ekoizteko agente aktibatzaileak erabiltzeari buruzko ikerketa akademiko ugari egin dira 1980ko hamarkadaz geroztik, baina erreakzioek ez dute arrakasta komertzialik izan, antzeko emaitzak lor baitaitezke erreaktibo merkeagoekin.

frameless|600x600px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak