open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Auchiko elizbarrutia

**Auchiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 2002ko abenduaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Auchin dago. Egun apezpikua Gabriel Ghiakhomo Dunia da.

## Ordinarioak 
* Gabriel Ghiakhomo Dunia (2002-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teen Wolf (telesaila)

***Teen Wolf*** () estatubatuar naturaz gaindiko telesail dramatikoa da, Jeff Davisek MTVrako sortua.

## Sinopsia 
Scott McCall lacrosse jokalari gaztea eta bere lagunak, gau batean, basoan paseatzen ari dira gorpu baten bila, Stilesen aitari laguntzeko. Stilesen aita polizia da. Aitak aurkitu egiten ditu, eta ihes egiten saiatzen dira. Orduan gizotso batek Scott erasotzen du. Haginkada bakar batekin ihes egiten dio erasoari, baina aldaketa batzuk nabaritzen hasiko da bere baitan. Scott bizitza normal bat mantentzen saiatuko da, mundu guztiari bere bizitza sekretua ezkutatzen dion bitartean, baina bere botereak ezkutatu ezin dituela ikusita, beste aukera batzuk bilatu behar ditu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Issele-Ukuko elizbarrutia

**Issele-Ukuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1973ko uztailaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Issele Ukwun dago. Egun apezpikua Michael Odogwu Elue da.

## Ordinarioak 
* Anthony Okonkwo Gbuji (1973-1996)
* Emmanuel Otteh (1996-2003)
* Michael Odogwu Elue (2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arenas 2025-26

Entrenatzailea: Ion Erize (2025-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten jokalariak harrobiko taldetako jokalariak dira, eta beraz talde biekin joka ditzakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Lehen Federazioan gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Baja denboraldian zehar 
### Neguko merkatua 2026 
### Udako merkatua 2025 
## Ikus, gainera 
* Arenas 2024-25
* Arenas 2026-27

## Kanpo estekak
Mikel Etxaburu Osa

**Mikel Etxaburu Osa** (Ondarroa, 1969) idazle eta irakasle bizkaitarra da.

## Biografia 
Arrantzale familia batean jaio zen, Ondarroan. Irakasle ikasketak egin zituen Bilbon, eta ondoren Euskal Filologian lizentziatu zen. Doktorego Tesia Deustuko Unibertsitatean aurkeztu zuen. Irakaslea da Huhezin.

2008an kartzelan sartu zuten, Batasuneko mahai nazionaleko kidea zelakoan.

2021ean idatzitako "Ahaztu baino lehen, ama" liburuan bere amari idatzi zion, hau heriotzara hurbiltzen ari zela jakitun.

2024ko "Manttalingo alaba" liburua, aldiz, Saturrarango kartzelan egondako emakumeei eskainitako liburua da. 2023an Gasteizko Ernestina Champourcin saria irabazi zuen.

## Liburuak 
* Zu zara orain txoria, 2011, Elkar

* Hodeiak zapatetan, 2014, Susa
* Lo zaudela zabaldu dizkizut begiak, 2016, Erein
* Ahaztu baino lehen, ama, 2021, Pamiela
* Manttalingo alaba, 2024, Pamiela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Poesiaren Ataria - Mikel Etxabururen poema batzuk
* Literaturaren zubitegia - Mikel Etxabururen liburuen kritikak
Uromiko elizbarrutia

**Uromiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 2005eko abenduaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Uromin dago. Egun apezpikua Donatus Aihmiosion Ogun da.

## Ordinarioak 
* Augustine Obiora Akubeze (2005-2011)
* Donatus Aihmiosion Ogun (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kyle XY

***Kyle XY*** estatubatuar naturaz gaindiko telesail dramatikoa da, Eric Bressek eta Mackye Gruberrek ABC Familyrako sortua.

## Sinopsia 
Kyle 16 urteko mutil bat da, bat-batean Seattle kanpoaldeko baso batean esnatzen dena, biluzik eta substantzia arrosa likatsu batean bilduta. Jaioberri batek bezala jokatzen du, ezin du hitz egin, ez daki zein mundutan lehorreratu berri den. Hala ere, berezia da. Arrazoi ezezagunen batengatik, ez du zilborrik. Gainera, gauzak ezagutu aurretik ere, ondo dagoenaz eta ez denaz ohartzen da, ikasteko eta ondorioztatzeko gaitasuna du, normala baino askoz handiagoa, eta trebetasun fisiko handia du.

Poliziak aurkitzen duenean, adingabeentzako zentro batera eramaten du. Bertan, Nicole Trager psikologoak lan egiten du. Psikologoak, laguntzeko asmoz, etxera eramatea erabakitzen du, erreklamatua izan arte, baina inork ez du egiten, eta tratatzeaz gain, ahal duen guztian laguntzea erabakitzen du, baita familiarekin bizitzen geratzea ere. Pixkanaka-pixkanaka konturatuko dira Kyle ez dela izaki arrunta, eta gaitasun harrigarriak dituela. Bere etxe berrian, Kylek gizakiak nola jokatzen duen ikasi beharko du, nola jokatzen duen eta bere gainean sortzen diren arazoei aurre egin beharko die. Horrez gain, gizon bat isilpean gordetzen da, zelatan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warriko elizbarrutia

**Warriko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1964ko martxoaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Warrin dago. Egun apezpikua Anthony Ewherido da.

## Ordinarioak 
* Lucas Olu Chukwuka Nwaezeapu (1964-1983)
* Edmund Joseph Fitzgibbon (1991-1997)
* Richard Anthony Burke (1997-2007)
* John 'Oke Afareha (2010-2022)
* Anthony Ewherido (2022-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Richard Anthony Burke (1995-1997)

## Apezpiku laguntzailea 
* John 'Oke Afareha (1997-2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fuzzy Zoeller

**Frank Urban "Fuzzy" Zoeller** (New Albany, Indiana, 1951ko azaroaren 11 – 2025eko azaroaren 27a) estatubatuar golflaria izan zen.

Jokalari profesionala 1973tik, PGA Tourreko hamar txapelketa irabazi zituen. Garaipen garrantzitsuenak 1979ko Masters Txapelketa (txapelketa honetan lehen aldiz parte hartu zuena) eta 1984ko AEBko Irekia izan ziren.

1979., 1983. eta 1985. urteetan, hiru Ryder Cup-etan parte hartu zuen talde estatubatuarrarekin, eta lehen bietan irabazi zuen.
Calabarko artxidiozesia

**Calabarko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar artxidiozesia da. 1934ko uztailaren 9an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1947ko ekainaren 12an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1950eko apirilaren 18an elizbarruti mailara eta 1994ko martxoaren 26an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Calabarren dago. Egun artzapezpikua Joseph Effiong Ekuwem da.

## Ordinarioak 
### Calabarko prefektu apostolikoa 
* James Moynagh (1934-1947)

### Calabarko bikario apostolikoa 
* James Moynagh (1947-1950)

### Calabarko apezpikuak 
* James Moynagh (1950-1970)
* Brian David Usanga (1970-1994)

### Calabarko artzapezpikuak 
* Brian David Usanga (1994-2003)
* Joseph Edra Ukpo (2003-2013)
* Joseph Effiong Ekuwem (2013-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Dominic Ekandem (1953-1963)
* Brian David Usanga (1966-1970)
* Christopher Naseri (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikot Ekpeneko elizbarrutia

**Ikot Ekpeneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1963ko martxoaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ikot Ekpenen dago. Egun apezpikua Camillus Raymond Umoh da.

## Ordinarioak 
* Dominic Ekandem (1963-1989)
* Camillus Archibong Etokudoh (1989-2009)
* Camillus Raymond Umoh (2010-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Ephraim Obot (1971-1977)
* Camillus Archibong Etokudoh (1988-1989)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoilo Canavery

**Zoilo Canavery** (Montevideo, 1893ko uztailaren 26a - Montevideo, 1966ko irailaren 29a) Uruguaiko futbolaria izan zen. Montevideon jaioa, Canavery Argentinako kirolaren figura nabarmena izan zen 1910 eta 1920ko hamarkadetan, Argentinako "bost handietako" lautan jokatuz, hala nola Independiente, River Plate, Racing eta Boca Juniors.

Canaveryk Independienten jokatu zuen bere ibilbidearen zatirik handiena, eta bi tenentzia eman zituen (1912–1918 eta 1921–1928). *Deabru* Gorriekin, bi liga txapelketa (1922, 1926), eta hiru Konpetentzia Kopa (Asociación Amateurs de Football disidenteak antolatua) irabazi zituen 1924, 1925 eta 1926an.

Deabru Gorriak (jatorrizko hizkuntzan *Diablos Rojos*) ezizena kazetari batek jarri zion Independienteri, eta Canavery, Alberto Lalín, Luis Ravaschino, Manuel Seoane eta Raimundo Orsik osatutako talde erasotzailearen trebetasunak eta eraginkortasuna nabarmendu zituen.

## Biografia 
Montevideon (Uruguai) jaio zen, Valerio Canaveryren eta Tomasa Tonesen semea, klase ertaineko familia batekoa. Aita, Barracas al Suden jaioa, irlandar eta kreol jatorriko larrua ontzaile familia bateko semea zen. Ama, Bilbon jaioa, euskal jatorriko familia frantses batekoa zen, XIX. mendearen amaiera aldera Avellanedan sortua.

Zoilo Canaveryk Buenos Airesen egin zituen oinarrizko ikasketak, eta Udal funtzionario gisa lan egin zuen Avellanedako erregistro zibilean (Buenos Aires probintzia). Pedro Canaveri Alderdi Erradikaleko politikariaren lehengusua izan zen, Club Independiente eta Argentinako Futbol Elkarteko presidente gisa aritu zena.

Aitaren aldeko aiton-amonak, Pedro Canavery eta Sabina Rodríguez, 1895eko Errolda Nazionalean erregistratuta daude.

Juan Canaverys, Zoilo Canaveryren birraitona, Saluzzon jaiotako funtzionario koloniala izan zen, Río de la Platako erregeordetzaren garaian Buenos Airesko Kontu Nagusien Auzitegian zerbitzatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogojako elizbarrutia

**Ogojako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1938ko martxoaren 13an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1955eko urtarrilaren 1ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Ogojan dago. Egun apezpikua Donatus Edet Akpan da.

## Ordinarioak 
### Ogojako prefektu apostolikoak 
* Patrick Joseph Whitney (1938-1939)
* Thomas McGettrick (1939-1955)

### Ogojako apezpikuak 
* Thomas McGettrick (1955-1973)
* Joseph Edra Ukpo (1973-2003)
* John Ebebe Ayah (2006-2014)
* Donatus Edet Akpan (2017-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Joseph Edra Ukpo (1971-1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uyoko elizbarrutia

**Uyoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1989ko uztailaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Uyon dago. Egun apezpikua John Ebebe Ayah da.

## Ordinarioak 
* Joseph Effiong Ekuwem (1989-2013)
* John Ebebe Ayah (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Harcourteko elizbarrutia

**Port Harcourteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1961eko maiatzaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Port Harcourten dago.

## Ordinarioak 
* Godfrey Okoye (1961-1970)
* Alexius Obabu Makozi (1991-2009)
* Camillus Archibong Etokudoh (2009-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Patrick Eluke (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibadango artxidiozesia

**Ibadango artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar artxidiozesia da. 1952ko martxoaren 13an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1958ko apirilaren 28an elibarruti mailara igo zen eta 1994ko martxoaren 26an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Ibadanen dago. Egun artzapezpikua Gabriel ’Leke Abegunrin da.

## Ordinarioak 
### Ibadango prefektu apostolikoa 
* Richard Finn (1953-1958)

### Ibadango apezpikuak 
* Richard Finn (1958-1974)
* Felix Alaba Job (1974-1994)

### Ibadango artzapezpikuak 
* Felix Alaba Job (1994-2014)
* Gabriel ’Leke Abegunrin (2014-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Felix Alaba Job (1971-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekitiko elizbarrutia

**Ekitiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1972ko uztailaren 30ean ezarri zen Ado-Ekitiko elizbarruti gisa eta urte bereko abenduaren 11n gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Ekitin dago. Egun apezpikua Felix Femi Ajakaye da.

## Ordinarioak 
* Michael Fagun (1972-2010)
* Felix Femi Ajakaye (2010-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Felix Femi Ajakaye (2008-2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Watauga ibaia

**Watauga ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Tennesseeko ekialdea eta Ipar Carolina estatuen artean. 126,3 kilometro luze ditu.

Ipar Carolinako Sugar mendiko Linville Gap mendatean jaio era Tennessee estatuan Holston ibaian urak isurtzen ditu.
Unaka mendikatea

**Unaka mendikatea**, , AEBetako mendikate bat da, Tennessee eta Ipar Carolina estatuen artean.

Appalacheetako mendikate bat da eta Blue Ridge mendien zati ete bai.

Mendikatea, gutxi gorabehera, Nolichucky ibaitik, hegoaldean, Watauga ibaira doa, iparraldean.
Osogboko elizbarrutia

**Osogboko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1995eko martxoaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Osogbon dago. Egun apezpikua John Akinkunmi Oyejola da.

## Ordinarioak 
* Gabriel ’Leke Abegunrin (1995-2013)
* John Akinkunmi Oyejola (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enzo Bordabehere

**Enzo Bordabehere** (Paysandú (Uruguai), 1889ko irailaren 25a - Buenos Aires, 1935eko uztailaren 23a) uruguaitar-argentinar abokatu eta politikaria izan zen. Santa Fe probintziako senatari nazionala izan zen, eta Kongresuan hil zuten, Argentinako Senatuan egindako saio batean.

## biografia 
Bordabehere Paysandún (Uruguai) jaio zen, eta bere familia Argentinako Santa Fe probintziako Rosariora joan zen haurra zela. Zuzenbidea ikasi zuen Santa Feko Unibertsitate Probintzialean, eta ondoren notario izan zen. 1908an Hegoaldeko Liga erreformistan sartu zen, eta sei urte geroago Alderdi Progresista Demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen, Lisandro de la Torrerekin batera.

1918an probintziako Kongresurako ordezkari hautatu zuten, eta 1922an Kongresu nazionalerako, probintzia bererako ordezkari gisa. 1935ean, probintziako legegintzaldiak senatari federal izendatu zuen, hildako Francisco Correa ordezkatzeko.

Bordabeherek ez zuen sekula zin egin Kongresuan. Hura onartzeko paperak atzeratu egin ziren, Britainia Handirako haragi-esportazioen gaiaren inguruko eztabaida amaitu arte.

## Heriotza 
ezkerrera|thumb|200x200px|Bordabehere hileta, Lisandro de la Torrerekin.
1935eko uztailaren 23an, Lisandro de la Torre, Santa Fe probintziako senataria, 1933ko Roca-Runciman Ituna sinatzearen aurka zegoela iragartzen ari zen. Luis Duhau Nekazaritza ministroa eta Federico Pinedo Ekonomia ministroa 13 egunez jarraian izan ziren Senatuko ganberetan, ituna defendatzeko.

De la Torrek eserlekua utzi eta ministroaren mahaira oinez joan zenean iritsi zen eztabaidaren amaiera, eta Duhauk jo zuenean erori zen. Bordabehere, gertu zegoenez, de la Torreri laguntzera joan zen. Nahasmen une hartan, Ramón Valdez Cora soldatapeko hiltzaile batek, pistola bat eskuan zuela, bi tiro eman zizkion bizkarrean, eta, buelta eman zuenean, Bordabehere berriro tirokatu zuen bularrean.

Bordabehere lurretik jaso zuten hainbat legegilek, eta inguruko gela batera eraman zuten, eta, ondoren, Ramos Mejia ospitalera, Senatuko medikuak artatzen zuen bitartean. Laguntza alferrik izan zen, eta egun hartako 17:10ean hil zen.

Bere gorpua Rosario hirira eraman zuten eta bere etorreran 12 mila pertsona baino gehiago izan ziren Rosario Norteko geltokian. Hileta Udaltzaingoaren Egoitzan izan zen, eta El Salvador hilerrian lurperatu zuten, non politikarien, prentsaren eta Rosarioren gizarteko kideen hitzaldi ugari izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oyoko elizbarrutia

**Oyoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1949eko martxoaren 3an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1963ko urtarrilaren 18an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Oyon dago. Egun apezpikua Emmanuel Adetoyese Badejo da.

## Ordinarioak 
### Oyoko prefektu apostolikoa 
* Owen McCoy (1949-1963)

### Oyoko apezpikuak 
* Owen McCoy (1963-1973)
* Julius Babatunde Adelakun (1973-2009)
* Emmanuel Adetoyese Badejo (2009-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Emmanuel Adetoyese Badejo (2007-2009)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Anthony Olubunmi Okogie (1971-1972)
* Julius Babatunde Adelakun (1972-1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustavo Biscayzacú

**Gustavo Javier Biscayzacú Perea** (Montevideon, Uruguain, 1978ko urriaren 5ean jaioa), *grillito* (kilker txikia) ezizenez ezaguna, erretiratutako futbolaria da eta Racing Club de Montevideo taldeko entrenatzailea.

## Karrera 
Bere debuta 1997ko irailaren 14an izan zen Uruguaiko Defensor Sporting klubarekin eta bere taldeak 3-2 irabazi zion Club Atlético Peñarol taldeari. Ondoren, denbora eman zuen Australian, Espainian eta Txilen. 2003an, Txileko Unión Española klubarekin, Biscayzacú IFFHS-ek munduko laugarren goleatzaile izendatu zuen urte horretan, 31 golekin. Bederatzi klub ezberdinetan aritu da, azkena Uruguaiko Nacionalekin, non Peñarol arerio nagusiaren aurkako partida batean hiruko bat sartu duen bigarren jokalaria izan den. 2010eko urtarrilaren 6an Brasilgo Associação Portuguesa de Desportosekin sinatu zuen.

Brasilgo klub batean denbora labur bat eman ondoren, Uruguaiko River Plate taldearekin sinatu zuen, eta gero Kolonbiara joan zen Deportivo Calin jokatzera.

## Entrenatzaile ibilbidea 
2020ko urtarrilaren 20an, Biscayzacú Uruguaiko Lehen Mailako Racing Club de Montevideo klubeko zuzendari izendatu zuten. 

## Bizitza pertsonala 
Gustavoren semea, Xavier Biscayzacú, futbolari profesionala da eta Mexikoko gazte selekzioarekin jokatzen du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ondoko elizbarrutia

**Ondoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1943ko urtarrilaren 12an ezarri zen Ondo-Iloringo bikariotza apostoliko gisa eta 1950eko apirilaren 18an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Akuren dago. Egun apezpikua Jude Ayodeji Arogundade da.

## Ordinarioak 
### Ondo-Iloringo bikario apostolikoa 
* Thomas P. Hughes (1943-1950)

### Ondoko apezpikuak 
* Thomas P. Hughes (1950-1957)
* William Richard Field (1958-1976)
* Francis Folorunsho Clement Alonge (1976-2010)
* Jude Ayodeji Arogundade (2010-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Jude Ayodeji Arogundade (2010)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Michael Fagun (1971-1972)
* Francis Folorunsho Clement Alonge (1973-1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iloringo elizbarrutia

**Iloringo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1960ko urtarrilaren 20an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1969ko maiatzaren 29an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Ilorinen dago. Egun apezpikua Anselm Pendo Lawani da.

## Ordinarioak 
### Iloringo prefektu apostolikoa 
* William Mahony (1960-1969)

### Iloringo apezpikuak 
* William Mahony (1969-1984)
* John Onaiyekan (1984-1990)
* Ayo-Maria Atoyebi (1992-2019)
* Paul Olawoore (2019-2022)
* Anselm Pendo Lawani (2023-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Paul Olawoore (2018-2019)

## Apezpiku laguntzailea 
* John Onaiyekan (1982-1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibrahim Meité

**Ibrahim Meité** (1976ko azaroaren 18a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Human League

**The Human League**, Ingalaterrako pop sintetiko musika talde bat da. 1977an Sheffield hirian sortua izan zen.

### Diskografia
**Reproduction* (1979)
**Travelogue* (1980)
**Dare* (1981)
**Hysteria* (1984)
**Crash* (1986)
**Romantic?* (1990)
**Octopus* (1995)
**Secrets* (2001)
**Credo* (2011)

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Melissa Roxburgh

**Melissa Roxburgh** (Vancouver, Columbia Britainiarra, Kanada, 1992ko abenduaren 10a) aktorea eta zuzendaria da. Ezaguna *Star Trek: Más allá* (2016), *Diario de Greg 3: Días de perros* (2012) eta *Sobrenatural* (2005) lanengatik. *Diary of a Wimpy Kid: Rodrick Rules* lanean Rachel pertsonaia interpretatu zuen. *Diary of a Wimpy Kid, Dog Days* lanaren bigarren zatian ere agertu zen, baina beste pertsonaia bat eginda, Heather Hills. Filmetan egin dituen beste lan batzuk dira, esaterako, Big Time Movie, Jeni *Leprechaun: Origins* eta Ensign Syl *Star Trek Beyond* filmak sartu ditu. Telebistako bere lanak *Supernatural*, *Bloodlines* eta *Thea* lanen spin-off-a sartu ditu The CW katean *Valor* telesail dramatikoan. Roxburghek Michaela Stoneren papera antzeztu du NBCko *Manifest* telesailean, 2018ko irailaren 24an estreinatua eta 2023ko ekainaren 2an bukatua.

## Bizitza pertsonala 
Roxburghek bidaiak maite ditu. Hazi zenean, bere familiak Afrika, Albania eta Guatemala bisitatu zituen, eta horrek Roxburghen interesa piztu zuen justizia sozialeko gaietan.

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benton MacKaye

**Benton MacKaye** (1879ko martxoaren 6a, Stamford, Connecticut - 1975eko abenduaren 11a, Shirley, Massachusetts), estatubatuar basozain eta ingurumenaren kontserbazionista bat izan zen.

Steele MacKaye aktore eta antzerkigilearen semea izan zen.

Harvard Unibertsitatean basozaintza ikasi ondoren irakasten jardun zuen. Hainbat urtez AEBetako Baso Zerbitzuan lan egin zuen.

Nagusiki, Apalatxeetako bidezidorraren sortzailea eta sustatzaile nagusienetako bat izateagatik ezaguna da.
Beatriz de Meneses

**Beatriz de Meneses Noronha** (; ) Pietro de' Mediciren bigarren emaztea izan zen.

## Bizitza 
Manuel de Noronha Menesesen alaba, Vila Realeko lehen dukea eta bi aldiz Ceutako gobernadorea izan zena, Henrike II.a Gaztelako erregearen eta Fernando I. Portugalgoaren ondorengoa, eta Maria Silva, Alvaro Coutinhoren alaba, Almourol eta Brites de Silvaren komandantea, João Coutinho Redondoko bigarren kondearen biloba.

### Ibilbidea 
1593 urtean Pedro Medici zurrunbilotsuarekin ezkondu zen Espainian. Bere bigarren emaztea izan zen, Leonor de Toledoren ostean, jeloskor egoteagatik hil zuena, eta bigarren ezkontza izaera errebelde eta bortitza baretzeko izan zen. Beatrizekin ezkontzeak, neurri batean, egonkortzea lortu zuen, bai ekonomikoki bai emozionalki, nahiz eta berak bere gortesau gogokoena zen Antonia Carvajal bisitatzen jarraitu zuen, zeinarekin bi seme ez-legitimo izan zituen, aurretik zituzten hirurez gain.

Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan eta Pedro hil ostean Beatriz ahanzturan murgildu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Marcello Vannucci, *Le donne di casa Medici*, Newton Compton Editori, Erroma 1999, ristampato nel 2006 ISBN 8854105260

## Kanpo estekak
Joana Borboikoa

**Joana Borboikoa** (Vincennesko gaztelua, 1338ko otsailaren 3a - Paris, 1378ko otsailaren 6a) Frantziako erregina ezkontidea izan zen, Frantziako Karlos V.aren emaztea.

## Biografia 
Petri I.a Borboiko dukearen eta Elisabet Valoiskoaren alaba zen. Aita, aitona eta anaia buruko gaitzek jota bizi izan ziren, eta Joanak familiako gaixotasun hori ere bazuela zirudien. Nerbio-kolapso erabatekoa izan zuen zazpigarren semea jaio ondoren. Bere seme zaharrena (bizirik iraun zuena) erotzat hartu zutekaji izan zen ezaguna.

1350eko apirilaren 8an Tain-l'Hermitage-n ezkondu zen Frantziako Karlos V.a erregearekin.

Bederatzi seme-alaba jaio ziren, denak haurtzaroan hilak, bi izan ezik:

# Joana (1357-1360).
# Joan (1359-1364).
# Bona (1360).
# Izenik ezagutzen ez zaion alaba bat (1363).
# Joan (1366).
# Karlos VI.a (1368-1422), Frantziako errege.
# Maria (1370-1377).
# Luis (1372-1407), Orleansko dukea.
# Elisabet (1373-1378).
# Katalina (1378-1388).

### Heriotza eta ehorzketa 
Katalina jaiotzear zela, medikuen aholkuaren kontra, bainua hartu zuen Joanak, Jean Froissartek idatzi zuenez. Handik gutxira, erditzea hasi zen, eta haurra jaioa eta bi egunera hil zen ama, senarra lur jota utzita kronikaren arabera.

Saint Denis basilikan dago ehortzia senarrarekin, Parisen. Bere hilobia, eskultura bikoitza Karlos V.aren ondoan, ereduetako bat izan zen Karlos III.a Nafarroakoaren eta Leonor Trastamarakoaren hilobia egiteko Iruñeko katedralean. 

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko Suitzako Itzulia

**2025eko Suitzako Itzulia**, lasterketa honen 88. edizioa izan zen. Küssnacht eta Emmetten-Stockhütte lotu zituen, 1.282,7 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua. UCI World Tour 2025eko hogeitalaugarren proba izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Lasterketaren garapena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Juho Sunila

**Johan (Juho) Emil Sunila** (Liminka, 1875eko abuztuaren 16a – Helsinki, 1936ko urriaren 2a) finlandiar politikaria izan zen. Finlandiako lehen ministroa izan zen 1927tik 1928ra eta 1931tik 1932ra.

Nekazari semea izan zen eta Mustialako Nekazaritza Eskolan ikasi zuen eta Helsinkiko Unibertsitatean irakasle izan zen. 1920ko hamarkadan Nekazaritza Alderdiarekin bat egin zuen eta buruzagietako bat bihurtu zen. Legebiltzarreko diputatu izan zen 1922tik 1927ra eta 1929tik 1933ra. Hiru aldiz izan zen Nekazaritza ministro.

1927ko abenduan izendatu zuten lehen ministro, eta 1928ko abendura arte mantendu zuen kargua. 1930ean Kanpo Arazoetarako batzordeko lehendakari eta parlamentuko lehendakari izendatu zuten. Bigarren aldiz lehen ministro izan zen 1931ko martxotik 1932ko irailera.
Bomadiko elizbarrutia

**Bomadiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1991ko martxoaren 17an ezarri zen *sui iuris* misio gisa, 1996ko abenduaren 15ean bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 2017ko irailaren 21ean elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Bomadin dago. Egun apezpikua Hyacinth Oroko Egbebo da.

## Ordinarioak 
### Bomadiko *sui iuris* misioko nagusia 
* Thomas Vincent Greenan (1991-1996)

### Bomadiko bikario apostolikoak 
* Joseph Egerega (1997-2009)
* Hyacinth Oroko Egbebo (2009-2017)

### Bomadiko apezpikua 
* Hyacinth Oroko Egbebo (2017-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Hyacinth Oroko Egbebo (2007-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lenny Martinez

**Lenny Martinez** (Cannes, 2003ko uztailaren 11) txirrindulari frantziarra da, profesionala Team Bahrain Victorious taldean.

## Kirol ibilbidea 
Txirrindularitzan tradizioa duen familia batean hazia, aita Miguel Martinez, osaba Yannick Martinez eta aitona Mariano Martinez profesionalak izan ziren, 2022an Groupama–FDJeko taldearekin fitxatu zen, hurrengo urtean talde kontinentalean aritzeko. Denboraldi horretan, hainbat lasterketatan parte hartu zuen talde nagusiarekin eta deigarriak izan ziren Alpeetako Tourrean edo Mercan'Tour Classic Alpes-Maritimesean bezalako proba menditsuetan izandako errendimendua. Geroago, Aostako Haranako Giroa irabazi zuen eta hirugarren sailkatu zen Giro Next Genen, emaitza on hauexen ondorioz, 2023rako UCI WorldTourreko taldean arituko zela iragarri zen.

Maila goreneko lehenbiziko denboraldian, 19 urterekin CIC Mont Ventoux proban gailendu zen, Michael Woodsen aurretik. Urte horretan Espainiako Vueltan parte hartu zuen eta 6. etapan sailkapen nagusiko lider jarri zen, proba honen historiako liderrik gazteena bihurtu zelarik.

Hurrengo denboraldian bikain hasi zen, Var Klasikoa eta Laigueglia Saria irabaziz eta O Gran Camiñon bigarren sailkatuz. Suitzako Itzulian parte hartu zuen, baina espero baino gutxiago eman ahal izan zuen, elikagai intoxikazio baten ondorioz. Aste batzuk geroago,  Frantziako Tourrean aritu zen estrainekoz. Denboraldi honen amaieran, Team Bahrain Victorious taldearekin fitxatu zen 2025erako.

Talde berrian, bere lehenbiziko UCI WorldTourreko garaipenak eskuratu zituen, 2025eko Paris-Nizako, Romandiako Tourreko eta Dofinerriko Kriteriumeko etapa bana irabazi zituelarik.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ekom Nkam ur-jauziak

**Ekom Nkam ur-jauziak** () Kamerunen kostaldean dagoen ur-jauzi bikote bat da, Melong hiritik hurbil daude. Baréko leinuaren lurretan aurkitzen dira. Duala hiritik irteerak antolatzen dira ur-jauziak ikusteko.

## Deskribapena 
Mendialdean kokaturik daude, itsas mailatik 499 metrotako altueran. Oihan tropikalak inguratzen ditu. Nkam ibaiak 80 metrotako jauzia egiten du alboz albo dauden bi ur-jauzi eratuz. Bietako bat urte osoan ikusten da eta bigarrena urtaro euritsuan soilik.

## Egungo kulturan 
*Greystoke: The Legend of Tarzan* filmearen (1984) eszena aipagarri batzuk toki honetan errodatu ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Chutes Ekom Nkam Melong 02.jpg|Nkam ibaia.
Irudi:Chutes Ekom Nkam Melong 05.jpg|Ur-jauzi bikiak.
Irudi:Paysage chutes d'Ekom-Kam.jpg|Landaretza tropikala behelainotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iranen kontrako Israelen erasoa (2025eko ekaina)

**Israelen erasoak Iranen aurka 2025eko ekainaren 13an** hasi ziren. Israelek ehundaka misilekin eskala handiko erasoak egin zituen Irango hainbat eremutan, **Altxatzen Doan** **Lehoi Operazioa** kode-izenekoak. Iranen programa nuklearra argudio gisa jarrita, azpiegitura militarrak eta bizitokiak izan zituen jomugan Israelek. Ehunka pertsona hil zituen; tartean, Guardia Iraultzaileko burua. Erasoak Israelgo Defentsa Indarrek eta Mossadek egin zituzten.

## Erasoa 
Gauean, 02:00ak aldean, Benjamin Netanyahu lehen ministroaren aginduei jarraituz, Israelek Irani egin zion eraso, 200 gerra hegazkin erabiliz. Israeldar armadako iturrien arabera, «Iranen programa nuklearrarekin lotuta dauden dozenaka azpiegitura, base militar, armadaburu eta zientzialari» izan zituen helburu erasoak, eta, Irango hedabideen arabera, 70 pertsona baino gehiago hil zituzten. Handik bi egunera, Irango Osasun Ministerioak gutxienez 224 hildakoren berri eman zuen, horietatik % 90 zibilak.

Irango Gobernuak baieztatu zuen gutxienez hamar pertsona hil zituztela operazio militar horretan: kupula militarreko lau goi kargudun, eta sei zientzialari. Hildakoen artean daude Hossein Salami Irango Guardia Iraultzaileko jenerala, Muhammad Bagheri Irango armadako burua, Gholam Ali Rashid Irango armadaren Jatam-al Anbiya egoitzako komandantea —larrialdiez eta krisiez arduratzen zen— eta Amir Ali Hajizadeh Irango Guardia Iraultzaileko Aireko eta Espazioko burua. Reuters berri agentziaren arabera, Jerusalemen ere eztandak entzun dira iluntze aldera. Israelek babeslekuetan aterpe hartzeko agindu zien herritarrei.

## Israeldar erantzuna 
Netanyahuk, ostera, azpimarratu zuen behar beste luzatuko zutela operazio militarra, eta arratsaldean hainbat eztanda entzun ziren Teheranen eta inguruko hirietan, IRNAk kaleratu duenez. Iluntzean egin zuen agerraldian, Netanyahuk esan zuen eraso «gehiago» egongo zirela. Gainera, erantsi zuen Iran ez zela «inoiz hain ahul egon», eta «irandarrek erregimenaren kontra altxatzeko aukera» zutela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iran-Israel harremanak

## Kanpo estekak
Rudolf Holsti

**Eino Rudolf Woldemar Holsti** (Jyväskylä, 1881eko urriaren 8a – Palo Alto, Kalifornia, 1945eko abuztuaren 3) finlandiar politikari, diplomazialari eta kazetaria izan zen.

1913tik 1918ra Finlandiako Alderdi Gaztearen hautagaitzan diputatu izan zen eta 1919tik aurrera Alderdi Nazional Aurrerakoiaren ordezkari. Kanpo Arazoetako ministroa izan zen 1919tik 1922ra eta 1936tik 1938ra, baita Finlandiako ordezkaria ere Nazioen Ligan. Finlandiako mugimendu monarkikoaren aurka agertu zen eta demokraziaren defendatzaile sutsua izan zen. Adolf Hitler kritikatu zuen Bigarren Mundu Gerraren hasieran eta britainiarren aldeko politika bultzatu zuen. Hämeenlinna, Lahti eta Helsinkiko hainbat egunkaritan lan egin zuen eta Finlandiako enbaxadorea izan zen Estonian 1923 eta 1927 artean.

Bere azken urteetan Ameriketako Estatu Batuetako Stanford Unibertsitateko irakasle izan zen.
Josko artxidiozesia

**Josko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar artxidiozesia da. 1934ko apirilaren 9an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1953ko ekainaren 29an elibarruti mailara igo zen eta 1994ko martxoaren 26an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Josen dago. Egun artzapezpikua Matthew Ishaya Audu da.

## Ordinarioak 
### Josko prefektu apostolikoa 
* Guglielmo Lumley (1934-1953)

### Josko apezpikuak 
* John J. Reddington (1954-1974)
* Gabriel Gonsum Ganaka (1974-1994)

### Josko artzapezpikuak 
* Gabriel Gonsum Ganaka (1994-1999)
* Ignatius Ayau Kaigama (2000-2019)
* Matthew Ishaya Audu (2020-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Gabriel Gonsum Ganaka (1973-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jim Jim ur-jauziak

**Jim Jim ur-jauziak** (, aborigenen hizkuntzan *Barrkmalam*) Australian dagoen ur-jauzi bat da, Ipar Lurraldean kokaturik dagoena. Jabiru herritik 28 kilometro hegoaldera aurkitzen da. Ingurunea Australiako ondare nazional izendaturik dago eta ur-jauzia bera Kakadu Parke Nazionalaren ekialdeko mugatik hurbil dago, parkearen barnean.

## Izena 
Ur-jauziak sortzen dituen *Jim Jim errekaren* izena hartzen du, izan ere errekaren ertzetzan hazten den uretako pandanus (*Pandanus aquaticus*) landareari *andjimdjim* esaten diote hango Kundjeyhmi indigenek.

## Deskribapena 
Itsas mailatik 259 metrotako altueran aurkitzen da, oihan tropikalaren erdian. Jim Jim errekako urak 140 metro edo 200 metrotako jauzia egiten du urtaroaren arabera azpian dagoen putzura.

Urtaro lehorrean ur-jauzia desagertu egiten da. Urtaro euritsuan ur-jauzi txkiagoak agertzen dira alboan.

## Iruditegia 

Irudi:Jim jim falls.jpg|Jim Jim ur-jauzia.
Irudi:JJ-Falls.jpg|Azpiko putzua, urtaro lehorrean.
Irudi:Kakadu (AU), Kakadu National Park, Jim Jim Creek -- 2019 -- 4244.jpg|Jim Jim erreka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bauchiko elizbarrutia

**Bauchiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1996ko uztailaren 5ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 2003ko abenduaren 31n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Bauchin dago. Egun apezpikua Hilary Nanman Dachelem da.

## Ordinarioak 
### Bauchiko bikario apostolikoa 
* John Francis Moore (1996-2003)

### Bauchiko apezpikuak 
* John Francis Moore (2003-2010)
* Malachy John Goltok (2011-2015)
* Hilary Nanman Dachelem (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agoyángo ur-jauzia

**Agoyángo ur-jauzia** () Ekuadorren dagen ur-jauzia da. Ekuadorko Andeetako ur-jauzi altuena da. Baños de Agua Santa herritik 7 kilometrotara aurkitzen da.

Faunari dagokionez ikusgarrienak hegaztiak dira, hala nola, Andeetako kaioa, kolibriak, patoreal, bunga, "pico espada"...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jalingoko elizbarrutia

**Jalingoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1995eko otsailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jalingon dago. Egun apezpikua Charles M. Hammawa da.

## Ordinarioak 
* Ignatius Ayau Kaigama (1995-2000)
* James Naanman Daman (2000-2007)
* Charles M. Hammawa (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1895eko Loiolako uholdea

**Loiolako uholdea**, Gipuzkoako Donostiako Loiola auzoan jazotako uholdea izan zen.

Honetan, Donostiako Udalak egoeraren larrialdiarengatik esku hartu zuen, uholdeak auzoko nekazal jarduera nahiz baserrien egiturak kaltetu baizituen.

Zorionez, ez zen biktimarik egon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gernikako bonbardaketako txanpon urtuak

**Gernikako bonbardaketako txanpon urtuak** Dionisio Aranaren *Catarro* jatetxean Gernikako bonbardaketan urtu ziren txanponen multzoa da, gaur egun Gernikako Bakearen Museoan ikus daitezkeenak. Txanponek jasandako kalteek erakusten dute bonbardaketan suak hartutako tenperatura, eta hiriaren suntsiketaren lekuko dira.

## Jabeak 
Fernanda Arrien Baraiazarra Errigoitin jaio zen, 1896an. Dionisio Arana Gandariasekin ezkondu zen 1922ko uztailaren 27an. Ezkondu ondoren, “Restaurant de Dionisio Arana” jatetxea zuten, baina herriko guztiek "Catarroren etxea" izenez ezagutu zuten, Dionisioren aitaren ahotsaren ondorioz zuten ezizena, ematen zuelako beti hotzeria zuela. Familia gaur egun BBVA dagoen lekuan jaio zen, Urtarrilaren Zortzi kalean, bere garaian Banco de Vizcaya zena. Orubea eta beheko lonja bankuarenak ziren, eta familia goiko bi solairuen jabea zen. Bonbardaketaren egunean dena galdu zuten, etxea suntsitu baitzen.

Gerraren ostean herrira itzuli ziren, eta Víctor Arana Belausteguiren etxea alokatu zuten. Bertan ireki zuten "Catarro" jatetxe berria, 1977an itxi zena. Txanponak jaso eta gorde ostean, 2023an familiak Gernikako Bakearen Museoari eman zizkion

Mendebaldeko herrialdeen begietara, Gernikakoa Luftwaffek egin zezakeen terrore bonbardaketaren adibidea izan zen, eta halako ekintzak egiteko prestatuta zegoelako froga zen. Bonbardaketa Pablo Picassoren gerraren aurkako margolan famatuaren gaia izan zen.

## Lekukotza 
Fernandak txanpon urtuak nola hartu zituenaren lekukotza bere biloba Ander de la Fuentek eman zuen, idatzitako liburuan. Bakearen Museoan irakur daitekeen zatiak horrela dio:

## Iruditegia 

Txanpon urtuak 1.jpg
Txanpon urtuak 11.jpg
Txanpon urtuak 12.jpg
Txanpon urtuak 14.jpg
Txanpon urtuak 16.jpg
Txanpon urtuak 17.jpg
Txanpon urtuak 5.jpg
Txanpon urtuak 9.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pankshingo elizbarrutia

**Pankshingo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 2014ko martxoaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Pankshinen dago. Egun apezpikua Michael Gobal Gokum da.

## Ordinarioak 
* Michael Gobal Gokum (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1997ko Donostialdeko uholdeak

**Donostiako uholdea**, 1997ko ekainaren 1ean, Gipuzkoako Donostialdea eskualdea nahiz Donostia hiriburuan ekaitz baten eraginez bapateko euri-jasaren ondorioz jazotako uholdea izan zen.

Honetan, hiriko hainbat eremuetan urak gainezka egin zuen, tartean Antigua auzoa eta Zarautz kalea eta Amara auzoa.

Bertako agintarien arabera fenomeno metereologiko hau XX. mendean Donostialdeak jasandako okerrena izan omen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Potlatx

thumb|''Kwakwaka'wakw*ek *potlatx*a antolatzen segitzen dute.
***Potlatx**''a (chinookerazko hitza, ) Kanadan eta AEBetan, Ozeano Bareko ipar-mendebaldeko kostaldean, herri indigenek egiten duten oturuntza mota bat da, elkarri opari asko ematea esan nahi duena. Munta handiko ospakizuna da heiltsuk, haida, nuxalk, tlingit, makah, tsimshian, nuu-chah-nulth, kwakwaka'wakw eta kostaldeko salishen iritziz, besteak beste.

Potlatx batek aberastasuna edo baliozko objektuak ematea edo suntsitzea dakar, buruzagi baten aberastasuna eta boterea erakusteko. Familia, klan eta nazioarteko loturak ere berretsi nahi dira horrela, baita naturaz gaindiko munduarekiko lotura ere. Halaber, baliabideak kudeatzeko erregimen zorroztzat erabiltzen da: kostaldeko herriek lurralde eta baliabide zehatzei dagozkien eskubideak eta erabilerak eztabaidatu, negoziatu eta baieztatzen dituzte. Musika, dantza, kantua, narrazioak, hitzaldiak, txantxak eta jolasak dakartzate usu. Sakratua eta ahozko historiak errezitatzea potlatx askoren funtsezko zati da.

## Historia 
### Debekua 
1885ean, Kanadako gobernu federalak *potlatx*ak debekatu egin zituen, Ozeano Bareko ipar-mendebaldeko herrien iritziz zeremonia nagusia izan arren. Debekuaren helburua indigenak asimilatzea zen, haien kultur tradizioak zapalduz, balio kapitalista eta kristauekin bateraezinak zirelakoan. Ezkutuan iraun zuten, gobernuaren errepresalien arriskua egon arren (gutxienez, bi hileko espetxe-zigorrak barne). Ospakizuna antropologo askok aztertu zuten. Legearen betearazpena hasieran lausoa izanik ere, atxiloketak eta zeremonia-objektuen konfiskatzea ekarri zuen. 1951n, indiarrei buruzko legearen berrikuspenak debeku hori bertan behera utzi zuen azkenean eta zeremonia komunitate batzuetan berriz agertu da.

## Filosofian 
*Potlatx*ak filosofian, gastu hutsaren kontzeptura igortzen du (ikus Georges Bataille eta Marcel Mauss). Norgehiagokaren menpeko prozesua da: gainontzekoen dohaintzak gainditu behar dira.
[thumb|[Kwakiutl|''Kwakwaka'wakw*en *potlatx* bat (Edward Curtisen argazkia, 1907 eta 1930 artean argitaratua).]]
Bestalde, Gilles Deleuze filosofoak azaldu duenez, "hartzekodun-zordun harremana" — Nietzscheren arabera, "edozein trukeren aurrekoa" zena— birplanteatu egin behar da, potlatxari buruzko ondorengo ikerketak kontuan hartuta.

## Antropologi teoriak 
René Girard antropologoak fenomeno zabalago batekin identifikatzen du praktika erritual hori, partekatzen ez den desira-objektu baten inguruan aktiba daitekeen bortizkeria kolektibo eta mimetiko bat desaktibatzea ahalbidetzen duen sakrifizioa. Mimetismoaren garapen edo “larriagotze” gisa, aberastasun kopuruak nahita eta erritualki xahutzen dituzten bi tribu aurkariren egoera aipatzen du (“mimetismo negatiboaren” kasua).

### Dohaintzaren ekonomia 
Hitza antropologian sartu zuten 1924an Mauss-ek eta Davy-k. Hala ere, Marcel Mauss-ek 1905ean inuitei buruzko saiakeran aipatu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Marcel Mauss, *Essai sur le don* (1923-1924)
* Georges Bataille, *La Part maudite* (1949)
* Maurice Godelier, *L'Énigme du don'' (1996)
* .

## Ikus, gainera 
* Kontsumoa

## Kanpo estekak
Maiduguriko elizbarrutia

**Maiduguriko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 1953ko ekainaren 29an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1966ko ekainaren 7an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Maidugurin dago. Egun apezpikua Oliver Dashe Doeme da.

## Ordinarioak 
### Maiduguriko prefektu apostolikoa 
* James Timothy Kieran Cotter (1962-1966)

### Maiduguriko apezpikuak 
* James Timothy Kieran Cotter (1966-1968)
* Senan Louis O'Donnell (1993-2003)
* Matthew Man-Oso Ndagoso (2003-2007)
* Oliver Dashe Doeme (2009-)

## Apezpiku laguntzailea 
* John Bogna Bakeni (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shendamgo elizbarrutia

**Shendamgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren nigeriar elizbarrutia da. 2007ko ekainaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Shendamen dago. Egun apezpikua Philip Davou Dung da.

## Ordinarioak 
* James Naanman Daman (2007-2015)
* Philip Davou Dung (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Gipuzkoako uholdeak

**Gipuzkoako uholdeak**, 2022ko urtarrilean, Gipuzkoan, eta bereziki Donostialdean jazotako uholdeak izan ziren.

Euri-jasen ondorioz Donostiako Txomin Enea eta Martutene auzoetan nahiz Astigarraga eta Hernani udalerrietan Urumea ibaiak gainezka egin zuen.

Añarbeko urtegiak 56 ordutan 308 litro metro karratuko erregistratu zituen.

Andoain eta Lasarte-Oria artean Oria ibaiak gainezka egin eta Tolosaldea eskualdean luiziak jazo ziren.

Uholde hauetan pertsona bat hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edurne Yañez Zaldunbide

**Edurne Yañez Zaldunbide** (Bilbo, 1964ko azaroaren 11) Seaskako ikastoletan aritu eta erretretan den irakasle eta psikopedagogoa da.

## Bizitza 
Bizkaian sortu eta Lapurdin bizi da.
ezkerrera|thumb|415x415px|Edurne Yañez, justizia soziala
Justizia sozialaren aldeko ekintzailea da, horretarako etxean eta hezkuntzan berdintasunean heztea eta berdintasun politika aktiboak bermatzea oinarrizkoak direla uste du. Lekeitio eta Hendaia artean aritzen da justizia soziala lortzeko ekarpenak egiten.

2025eko martxoan egin zen ‘Emakumeak eta justizia soziala’ hendaiar emazteen erakusketako  partaide izan zen.

### Lehen urteak 
Haurtzaroa Lekeition bizi izan zuen. 

### Ikasketak 
Inmakulada eskolan eta Lekeitioko eskola publikoan egin zituen Lehen mailako ikasketak.

Ondarroako institutuan egin zituen Bigarren hezkuntzako ikasketak eta Donostian EHUn magisteritza eta psikopedagogia ikasketak.

### Zaletasunak 
Kosmetika eta garbiketa produktuak formulatzea eta egitea da bere zaletasunetako bat. Artilezko eskulanak ehuntzen ditu, artile eta orratzen txirikordatzaile trebea delako.

Irakurketa, zinema eta denbora-pasa jardueren zale da. Mendi ibilaldietan eta bere txakurraren konpainian hondartzako paseoak egiten topatuko dugu, usu. Indarketa ariketak egiten ditu gimnasioko salan eta bizikletaz ibiltzea maite du. 

Horrez gain, plazerez bizi du bere bost biloben hazte prozesua.

### Besterik 
Hendaiako euskalgintzako sustatzaile da, Korrikako lekukoaren eramaile izan da behin baino gehiagotan.  

6.000 metro koadro dituen Xixare baratzeko elkartekide da. Baratzea denen artean kudeatzen dute, eta taldekideek baratzean lan egiten dute. Baratze kultura hedatzen dute eta sasoian sasoiko produktuak lantzen dituzte era ekologikoan.  

## Ibilbide profesionala 
### Lanbidea 
1985etik 2015ra irakasle aritu zen Seaskako Hendaiako ikastolan, 5 urtez zuzendari izan zen bertan.  

2015tik 2023ra arte irakasle eta zuzendari aritu zen Biriatuko ikastolan. 

## Ekimen aipagarriak 
Akelarreren irakurraldi publikoan parte hartzaile izan da.   

Korrika lekuko eramaile izan da. 

Hendaiar emakumeak eta justizia soziala erakusketako protagonistetako bat izan da. 

## Erreferentziak
John Watt Beattie

**John Watt Beattie** (Aberdeen, 1859ko abuztuaren 15a – Hobart, 1930eko ekainaren 24a) australiar argazkilaria izan zen.

Hemeretzi urterekin Eskoziatik Tasmaniara emigratu zuen gurasoekin, eta han Derwent Valleyn etxalde bat izan zuten.

1879tik Beattie argazkigintzan aritu zen. 1890ean Tasmaniako Elkarteko kide izendatu zuten eta 1896an Tasmaniako gobernuko argazkilari. Tasmaniako gobernadore eta legebiltzarkideen argazkiak egin zituen. Tasmaniako paisaien argazkiak ere atera zituen, batez ere erdialdeko goi-ordokiak eta mendebaldeko kostaldea. 1890eko hamarkadan argazkilari aritu zen North Mount Lyell meatze-konpainian. Port Arthur kolonia penalaren hondakinak dokumentatu zituen eta arte eta objektuen museo bat sortu zuen Hobarten.

Mendebaldeko Ozeano Barean argazki espedizioak ere egin zituen. Bertan, Norfolk uhartea, Salomon uharteak, Hebrida Berriak eta Santa Cruz uharteak suntsitu zituen.

## Argazkiak 

Thomas Chapman.jpg|John Watt Beattie. *Thomas Chapman*, Premier of Tasmania
Mount Lyell railway showing train on King River Bridge. Beattie photo (c1900) (27420135590).jpg|John Watt Beattie (c.1900) *Mount Lyell railway showing train on King River Bridge*
Man from Ambae by John Watt Beattie 1906.jpg|John Watt Beattie (1906) *Man from Ambae*
Woman from Ambae by John Watt Beattie 1906.jpg|John Watt Beattie (1906) *Woman from Ambae*
Women in front of a school in Lolowai by John Watt Beattie 1906.jpg|John Watt Beattie (1906) *Women in front of a school in Lolowai*
Children playing cricket at St. Barnabas, Norfolk Island, 1906 - J.W. Beattie (16431463500).jpg|John Watt Beattie (1906) *Children playing cricket at St. Barnabas, Norfolk Island*
Lolowai Bay in Ambae 1906-2 (colorized).jpg|John Watt Beattie (1906) *Lolowai Bay in Ambae,* hand-coloured print
Lolowai Bay in Ambae 1906-1.jpg|John Watt Beattie (1906) *Lolowai Bay in Ambae*
Grave of Reverend Charles Godden in Lolowai 1906.jpg|John Watt Beattie (1906) *Grave of Reverend Charles Godden in Lolowai*
BeattieHobart1900.JPG|John Watt Beattie (1890) *Hobart from the Harbour*
AUTAS001125882365.jpg|J. W. Beattie standing and holding a laden pack horse on a bush track. Sepia-toned cabinet card with photographer's signature embossed L.L. Allport Library and Museum of Fine Arts, State Library of Tasmania.
Bill Thompson (Tasmanian convict).jpg|John Watt Beattie (n.d.) Bill Thompson, Tasmanian convict
Photograph in Fiji by John Watt Beattie.jpg|John Watt Beattie (1906) Fiji

## Kanpo estekak
2019ko Gipuzkoako uholdeak

**Gipuzkoako uholdeak**, 2019ko maiatzean, Gipuzkoako ipar-ekialdeko Donostialdea, Oarsoaldea eta Bidasoaldea eskualdeetan jazotako uholdeak izan ziren.

Errenterian Oiartzun ibaiak gainezka egin zuen eta Hernanin Urumeak. Irun udalerrian garageak urpean gelditu ziren, eta Lezon GI-636 errepidean luizi batek oztopatuta etenda egon zen, bertako udaltzainen auto baten ur artean harrapatua geldituz.

Añarbeko urtegian denera 184 litro metro karratuko ura jaso zen, maiatzekobataz-besteko gaindituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak