Sarah Emma Edmonds

**Sarah Emma Edmonds**, gizon izen faltsua **Franklin Thompson** edo **Franklin Flint Thompson** (Brunswick Berria, Kanada, 1841eko abendua – 1898ko irailaren 5a) erizain eta soldadu jardun zuen emakumea izan zen, gizon jantzita Ameriketako Estatu Batuetako Sezesio Gerran Batasuneko Armadanzerbitzatu zuena. Ustezko espioi 'maisuak, Edmondsek, bere balentriak deskribatu zituen *Nurse, Soldier, and Spy* liburuan. 1992. urtean, Michigan Women's Hall of Famen sartu zuten.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Edmonds 1841. urtean jaio zen Brunswick Berrian, orduan kolonia britainiarra zen hirian. Familia etxaldean hazi zen. Hamabost urte zituenean, Edmondsek etxetik ihes egin zuen komenentziazko ezkontza bat ekiditeko. Amak lagundu zion horretan, hura ere horrelaxe ezkondua izan zen eta. Edmondsek ihes egin zuen eta azkenean identitate maskulinoa hartu zuen, Franklin Thompson, errazago bidaiatzeko. Identitate maskulinoak Edmondsi mugitzeko, bidaiatzeko eta bere kabuz lan egiteko aukera ematen zion, eta horrek guztiak emakume gisa debekatuta zegoen. Ameriketako Esatu Batuak zeharkatu zituen, eta han Edmonds saltzaile jardun zuen Hartfordeko (Connecticut) liburu-saltzaile arrakastatsu batentzat eta biblia eta liburu biblikoen editore batentzat.

### Gerra Zibileko zerbitzua 
Sarah Emma Edmondsi abenturarekiko interesa piztu zitzaion gaztetan Maturin Murray Ballou-ren *Fanny Campbell, la Capitana Pirata* liburua irakurri zuenean. Liburu horrek Fanny Campbell-en istorioa kontatzen du, eta Amerikako Estatu Batuen Independentzia Gerran pirata-ontzi batean izandako abenturak kontatzen ditu, gizonez jantzita, abenturak pertsegitzeko. Edmonds-ek imitatu nahi izan zuen. Gerra Zibila hasi ostean, 1861. urteko maiatzaren 25ean, F konpainian sartu zen Michigango 2. Infanterian, Flint Union Greys izenez ere ezaguna. Identitate maskulinoa hartu zuen bigarren aldian, "Franklin Flint Thompson" izen faltsua eman zuen, ziur aski izena hartu zuen hiriari erreferentzia eginez: Flint, Michigan. Bere eginbeharra herriari zerbitzatzea zela sentitzen zuen, bere herri berriarekiko benetako abertzaletasuna izanez. Sasoi hartan alistatzeko azterketa fisikoak azalekoak zirenez, ez ziren ohartu neska zenik. Hasieran landa-erizain lana bete zuen, McClellan jeneralaren pean zenbait kanpainatan parte hartu zuen, hala nola, Bull Run-eko Lehen eta Bigarren Gudua, Antietam, Campaign, Vicksburg, Fredericksburg eta beste batzuk barne. Hala ere, gaur egungo historialari batzuek zalantzan jartzen dute guztietan egon zitekeenik.

#### Espioi 
Edmondsek gerran egindako ibilbidea aldatu egin zen, Virginia Richmond-en Batasuneko espioi bat aurkitu eta fusilamendu-pelotoiaren aurrean jarri zutenean, eta lagun bat, James Vesey, segada batean hil zutenean. Leku hutsa eta bere lagunaren heriotza mendekatzeko aukera baliatu zituen. Franklin Thompsonek postua eskatu eta lortu egin zuen. Nahiz eta bere erregistro militarretan ez dagoen inolako frogarik bera espioia izan zenik, luzaroan idatzi zuen bere esperientziei buruz, espioi gisa mozorrotuta gerran.

Informazioa biltzeko etsaien lurraldera bidaiatzeko, Emmak mozorro asko erabili behar izan zituen. Mozorroetako batean  Edmondsek zilar nitratoa erabili behar izan zuen azala beltzez tindatzeko, ileorde kizkur beltzaz gain, eta Cuff izeneko gizon beltz baten gisa pasatu zen Konfederaziora. Beste behin, Bridget O'Shea izeneko irlandar saltzaile ibiltari gisa sartu zen kanpamentu lehiakidera, soldaduei sagarrak eta xaboia saltzeko. Beste behin, "konfederatuentzat lan egiten zuen", garbitzaile beltz gisa, paper ofizialen pakete bat ofizial baten jakatik erori zenean. Thompson paperekin Batasunera  edo Union delakora itzuli zenean, jeneralak poz-pozik geratu ziren. Beste batean, Charles Mayberry izenaz jardun zuen detektibe lanetan Marylanden, eta Konfederaziorako agente bat aurkitu zuen.

Frank Thompsonek bezala, Edmondsen ibilbidea malaria harrapatu zuenean bukatu zen. Armadan zuen egitekoa bertan behera utzi zuen, ospitale militar batera joanez gero harrapatuko zuten beldurrez; beraz, ospitale pribatu batean sartu zen, sendatu ostean bizitza militarrera itzultzeko asmoz. Hala ere, sendatuta atera zenean, Frank Thompson desertore bezala aldarrikatzen zuten kartelak aurkitu zituen. Beste ezizen batekin edo Frank Thompson bezala armadara itzuli baino lehen, desertzioz exekutatzera arriskatuz, bere emakume nortasuna berreskuratzea erabaki zuen eta Washington Hiriko ospitale batean erizain jardun, Estatu Batuetako Kristau Batzordeak administratutako soldadu zaurituentzat. Bere soldadu kideek oso ongi hitz egin zuten bere soldadu bizitzaz, eta, bere mozorroa agerian geratu ostean ere, soldadu ontzat zeukaten, bere erregimentuak egindako guduetan kementsu eta ausart jokatu zuen eta.

## Edmondsen Memoriak 
1864. urtean, Bostongo DeWolfe, Fiske, & Co. argitaletxeak *The Female Spy of the Union Army* bezalako bere esperientzia militarren kontakizuna kaleratu zuen. Urtebete geroago, Hartford editoreak hartu zuen bere historia, CT izenburu berriarekin kaleratu zuelarik: *Nurse and Spy in the Union Army*. Sekulako arrakasta izan zuen, 175.000 kopia baino gehiago sobera salduz. Edmondsek bere memorietatik lortutako irabaziak "soldaduei laguntzeko hainbat erakunderi" eman zizkien. 

## Argitalpenak 
* Edmonds, S. Emma E. Nurse and Spy in the Union Army: Comprising the Adventures and Experencies of a Woman in Hospitals, Camps, and Batle-Fields. Hartford, Conn: W.S. Williams, 1865.   Reprinted by Meadow Books in 2006 ISBN 9781846850417

## Bizitza pertsonala 
1867. urtean, Linnusekin ezkondu zen. H. Seelye, mekanikari kanadarra eta txikitako laguna. Bikoteak hiru haur izan zituen. Hirurak laster hil zirenez, beste bi haur adoptatu zituzten.

## Bizitza berantiarragoa 
Edmonds hizlari bihurtu zen bere historia 1883. urtean publiko egin zenean. 1886. urtean, bere soldadu lanarengatik hilean 12 dolarreko pentsioa jaso zuen Gobernutik, bere aldeko kanpaina batzuen ostean, desertzio-kargua kendu egin baitzioten, eta ohorezko baja bat jaso zuen. 1897. urtean, Errepublikaren Armada Handian, Batasuneko gerra zibileko beteranoen erakundean, onartutako emakume bakarra bihurtu zen. Edmonds La Porden hil zen, Texasen, eta Washingtongo Hilerriko Errepublikaren Armada Handiaren (GAR) sailean lurperatu zuten, Houstonen. Edmonds 1901. urtean lurperatu zuten bigarren aldiz, ohore militar osoekin.

## Aintzatespenak 
* 1992an Michigan Women's Hall of Famen sartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Spartacus Educativoren biografia. Zeinek ditu lehen mailako iturriak?
* University of Texas en Austin
* Biografia ulergarria
* Sarah Emma Edmonds un.k.Un. 2018ko martxoaren 17an artxibatua Wayback Machinen. Franklin pribatua Thompson  artxibatua .
* Trabajos de o acerca de Sarah Emma Edmonds en Internet Archive en Trabajos de o acerca de Sarah Emma Edmonds en Internet Archive
*  «Tumba de Sarah Emma Edmonds» (en inglés). Find a Grave.