open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sega-ingude

[thumb|Ingudea subilean, [Aizkorbe (Araotz), bertako euskaran, *junguria eta supilla*.]]

**Sega-ingudea**, **dailu-ingudea** edo **sega pikatzeko ingudea** ingude mota berezi bat da, alboan eramateko bezain arina, sega pikatzeko erabiltzen dena. Metal goria tratatzeko ingude handiak ez bezala, mailuaz metala jotzeko azalera txikia du gainaldean tresna honek, eta ez da metal goriarekin erabiltzen, sega edo igitai amaituarekin baizik.

Euskaraz ingude handiak duen izen bera jasotzen du tresnak oro har, bere barietate lexiko anitzean: : *Enkude, inguda, txinburi, txingura, txungurre, ukude, ungide, unguru, ünküdü, jungura, xingudi, xinguri, zinguri...*

## Erabilpena 
Jotzen ez den aldetik, behekaldetik, punta zorrotza du tresnak, lurrean edo enbor batean gogor sartu eta tinkaturik erabiltzen baita. Oñati eta inguruetan, adibidez, ohitura da enbor edo subil batean sartuta egotea ingudea, eta subil bera erabiltzea segalariak bertan eseri eta pikatzeko lana egiteko ("junguria ta supilla").

Sega zorrozteko ezinbesteko lehen urratsa da ingudean pikatzea, segaren ahoa berdintzea. Ondoren, segapotoan gordetzen den arraitz edo segarriarekin pasatzen da berdindutako metal ertza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coruche

**Coruche** Portugalgo *villa* bat da. Santarem barrutian dago. 9 200 biztanle inguru diru. Lehen Ribatejo probintzian zegoen; egun, nahiz eta lotura kulturala mantendu, Lezíria do Tejoren *subregião estatística*n dago, NUTS III.

## Kokapena eta ezaugarriak 
Zabaleraz Portugalgo udal handienetariko baten udala da. 1113,95 km² ditu baina 21 332 biztanle bakarrik (2001). Zortzi freguesia ditu. Bere mugak hauek dira: iparraldean Almeirim eta Chamusca, iparekialdean Ponte de Sor, ekialdean Mora, hegoekialdean Arraiolos eta hegoaldean Montemor-o-Novo.

## Corucheren freguesiak 
Hauek dira:
* Biscainho
* Branca
* Coruche, Fajarda e Erra
* Couço
* Santana do Mato
* São José da Lamarosa

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Corucheko webgune turistikoa.
Dance pop

'''*Dance pop*a'* 1980ko hamarkadako hasieran sortutako musika-azpigenero ezaguna da, musika elektronikopean. Orokorrean, *uptempo* musika da, gau-klubetan jotzekoa sortua, bai eta *Contemporary Hit Radio* edo CHR formatuan jotzekoa ere. *Dance* eta *pop* musikaren konbinazioaz sortua, *disco*, *post-disco* eta *pop sintetikotik* ere edaten du. ***Dance pop*** musikak hurrengo ezaugarriak ditu: aldi gogorrak dituen musika-azpigeneroa, abesti-estruktura sinpleak (*pop'' musikaren ezaugarri dena) eta melodian zein doinu gogoraerrazetan indarra jartzen duena.

## Erreferentziak
Coaching

thumb|250px|Coach bat bere ikaslearekin.
thumb|250px|Enpresa munduan kontzeptua asko zabaldu da.
**Coaching** () pertsonaren garapenerako bideak eskaintzen dituen praktika da. Irakaslea edo erakusleari *coach* izena ematen zaio. Coach batek bere ikaslea helburu pertsonal edo lanbideko zehatz bat lortzeko bidean jarriko du. Ikasleari *coachee* esaten zaio. Enpresa munduan kontzeptua asko zabaldu da, ekoizpena eta funtzionamendua hobetzeko asmoz.

## Definizioa 
Coachinga ikasketa prozesu bat da non entrenatzailea pertsona bati edo eta talde bati inspiratzen eta laguntzen saiatzen den. Oso helburu zehatzak ditu. Coach norberaren erritmoa eta egoera kontuan izan behar du. Norberararen ezagutzan eta aldaketarako dituen aukeretan sakontzen lagundu behar du. Bezeroak dituen gaitasun pertsonalak eta profesionalak bere kabuz ateratzeko balio beharko du.

## Coaching motak 
Mota asko dira eta, sarritan, sailkapena ez da erraza. Hona hemen arlo ezagunenak:
* Kirol coaching
* Hezkuntza goaching: Ikasleen formazioa hobetzeko.
* Enpresa coaching: Labtegia hobeto funtzionatzeko.
* Aldatzeko coaching: Pertsonalitatearen ezaugarriak hobetzeko.
* Kolaborazio coaching: erakunde handietan langileen arteko kolaborazio grina indartzeko.
* Erlijio coaching
* Lidergo coaching: zuzentzeko eta agintzeko gaitasuna hobetzeko.
* Ontologia coaching: pertsona eta haren ahalmen espiritualak hobetzeko.
* ...

## Prozesua 
Prozesua bakarka edo, baita ere, taldeka egin daiteke. Egoera bakoitzerako aplikatutako metodoen arau unibertsalik ez badago ere, coaching prozesuaren egitura hau izan daiteke:
1. Hasierako bilera: Une honetan, Coachearen egungo egoera hobeto definituko da garatu nahi duen esparru guztietan, normalean: pertsonalak, profesionalak, finkoak, harremanak, osasuna.
2. Helburuaren ezarpena: Entrenatzaileak eta coacheak helburuak lortu nahi dituzten helburuak zehaztuko dituzte. Normalean, tresna ugari erabiltzen dira, esate baterako, negozioen kudeaketa, psikologia, neurozientzia, norberaren inguruko ausnarketak eta abar.
3. Ekintzak eta emaitzak berrikustea: Azkenean, entrenatzaileak eta coacheak aldizka bilduko dira aurreikusitako zeregina berrikustea eta ikastaroa egokitzeko eta berriro helburu berriak jartzeko.

## Zertan lagundu dezaka coach batek? 
Oihana de la Mataren arabera "Coach bat, erraztaile bat da eta honako gaietan lagundu zaitzake:
* Gauzei buruzko perspektiba hobetzen.
* Zure ideiak ordenatzen.
* Erabakiak hartzen.
* Helburuak finkatzen.
* Zure esku dauden gauzetan zentratzen.
* Akzio planak aurrera eramaten.
* Gaitasunak garatzen".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Favalelli

**Max Favalelli** (La Charité-sur-Loire, Nièvre, 1905eko urtarrilaren 23a -Sarlat-la-Canéda, Dordoina, 1989ko abenduaren 22a) frantziar kazetari, hitz gurutzatuen sortzaile eta telebista aurkezlea izan zen.. Hamasei urte zituela Parisa joan eta ''L'Auto'' egunkarian hasi zen lanean.

## Erreferentziak
Tony Bennett

**Anthony Dominick Benedetto**, musika-munduan, eta, profesionalki, **Tony Bennett** izenpean ezaguna (New York, 1926ko abuztuaren 3a - *ibidem*, 2023ko uztailaren 21a) estatubatuar pop tradizional abeslaria izan zen, bai eta jazz- zein *big band* eta *show*-abestietako abeslaria ere. Margolaria ere bazen, bere hainbat obra erakunde ezberdinetako behin-betiko erakustokiaren parte direnak. Era berean, Astoria auzoko (Queens, New York) Frank Sinatra Arte-Eskolako sortzailea ere bazen.

Astoria zein Pyrites-en jaio eta hazia (New York), familia italo-estatubatuar batean, Bennett urte gutxirekin hasi zen abesten. II Mundu Gerrako amaiera aldera AEBetako Armadarekin borrokatu zuen Europako Antzokian. Ostean, bere abeste-teknika hobetu eta gero, Columbia Records-ekin sinatu eta, 1951ean, bere lehen *single* ospetsua kaleratu zuen: "Because of You". Ostean, 1953ko hasieran beste abesti ezagun bat kaleratu zuen ere: "Rags to Riches". Bere jazz-abestea hobetu ostean, 1950eko hamarkadaren amaieran bere garai gorenena ailegatu zen; esaterako, *The Beat of My Heart* eta *Basie Swings, Bennett Sings* albumekin. 1962an, bere abesti ezagunena grabatu zuen ere, "I Left My Heart in San Francisco". Rock-aroaren gorenean bizitza isilago bat pasa ostean, 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran berpizkunde bat pairatu zuen. Bere azken lana Lady Gagarekin batera argitaratutako *Cheek to Cheek* albuma da (2014), Grammy Sariduna dena, *Ahots-Pop Tradizionaleko Album Onena* kategorian.

19 Grammy Sari irabazi ditu, bai eta bi Emmy Sari ere. Mundu osoan, 50 milioi disko baino gehiago saldu ditu. 2021eko otsailean, 2016. urtetik aurrera Alzheimera pairatzen duela argiratatu zen, diskak grabatzen eta kontzertuak ematen jarraitu badu ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soft rock

'''*Soft rock*a** edo **rock arina**, **helduentzako rock'* modura ere ezaguna dena, Amerikako Estatu Batuetan (bereziki Hegoaldeko Kalifornian) eta Erresuma Batuan 1960ko hamarkadaren amaieran sortutako *pop rock*aren forma deribatua da. *Pop rock*aren oinarriak hartu eta estilo leunago bat garatzen du, *pop* *rock*aren letrak melodia sinple eta produkzio handiekin bateratuz. *'*Soft rock*aren'* garai gorena 1970eko hamarkadan izan zen, 1980ko hamarkadatik aurrera *Adult Contemporary'' edo AC formatuko irratietan ia esklusiboki jotzen bada ere.

## Erreferentziak
Joanne

***Joanne*** Lady Gaga abeslari eta musikagile estatubatuarraren bosgarren estudio-albuma da, mundu mailan 2016ko urriaren 21ean kaleratutakoa, Interscope Records diskoetxepean argitaratutakoa. Gagaren arabera, ***Joanne*** izenburua bere izebaren omenean dago ezarria, hemeretzi urte zituela lupusak jota hil zena, 1974ko abenduan. Albumaren abesti guztiak Gaga berak idatzitakoak dira, puntualki Mark Ronson, BloodPop, Josh Homme eta Hillary Lindsey laguntzarekin. hala, Gagaren lehen diska da non, modu argian, *dance* musikaren elementuak ez diren ageri. Letren inguruan, jorratzen diren gaiak, besteak beste, hurrengoak dira: desamodioa, diskriminazioa, jainkozaletasuna eta bihozmina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheek to Cheek

***Cheek to Cheek*** (euskaraz, *Masaila masailaren aurka*) Tony Bennett eta Lady Gaga abeslari eta musikagile estatubatuarren lehen estudio-album bateratua da, bai eta Bennetten zazpigarren albuma eta Gagaren bosgarrena. 2014ko irailaren 19an kaleratutakoa, Interscope eta Columbia Records diskoetxepetan, 2014ko abenduan *Cheek to Cheek Tour*ari hasiera eman zioten Las Vegasen, izen berdineko albuma promozionatzeko helburuarekin. 2015eko otsailaren 8an ospatutako 57. Grammy Sarietan, ***Cheek to Cheek*** albumak *Ahots-Pop Tradizionaleko Album Onena*ren saria irabazi zuen, Bennetten hemezortzigarren eta Gagaren seigarren Grammy Saria izan zena. 2018ko otsaiaren 25erako, diskaren 760,000 kopia izan ziren salduak AEBetan. Bi izan ziren, halaber, albumaren *single*ak: "Anything Goes" eta "I Can't Give You Anything But Love".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Million Reasons

***Million Reasons*** (euskaraz, *Milioika Arrazoi*) Lady Gaga kantugile estatubatuarraren abestia da, *Joanne* (2016) estudio-albumaren parte dena. Gaga eta Mark Ronsonek idatzi eta ekoiztutakoa, Hillary Lindsey-ren laguntza jaso zuten konposizioan, bai eta BloodPop-ena ere, produkzioan. 2016ko urriaren 6an promozio-*single* modura kaleratutakoa, jasotako iritzi positiboen ostean, *Joanne* albumaren bigarren *single* modura izan zen kaleratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiana Palacios

**Kiana Angélica Palacios Hernández** (Orange (Kalifornia),  - ) Estatu Batuetan jaiotako futbolari mexikarra da. Aurrelari postuan jokatzen du.

## Biografia 
Lau urte zituela hasi zen futbolean jokatzen. Kaliforniako Irvine hiriko UC Irvine Anteaters taldean jokatu zuen lau urtetan zehar eta kalitatezko jokalaria zela ikusia berehala berriztu zion kontratua 2020 arte. 2019. urtean Erreginaren Kopa irabazi zuen taldeak eta Kiana Palaciosek sartu zuen taldearen aurreneko gola.

Estatu Batuetan jaio eta hazi den arren Mexikoko selekzioarekin aritzea erabaki zuen, izan ere haren gurasoen familia guztia Mexikon daukalako. 2015ean egin zuen debuta 20 urtez azpikoarekin eta 2017an selekzio nagusiarekin Kanadaren aurka jokaturiko partidan.

## Taldeak 
### Klubak 
### Selekzioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antolakuntza ikaskuntza

**Antolaketa-ikaskuntzaren** bidez, erakunde batek bere burua hobetzen du denboran zehar, esperientzia eskuratuz eta esperientzia hori ezagutzak sortzeko erabiliz. Sortutako ezagutza erakundearen barruan transferitzen da gero.

Antolaketa-ikaskuntza garrantzitsua da enpresa guztientzat; izan ere, erakundearen barruan ezagutzak sortzeak, atxikitzeak eta transferitzeak indartu egingo du erakundea, oro har.

Antolaketa-ikaskuntzaren definizioa aztertzean, hiru ekintza nagusi hartu behar dira kontuan:

* Sortzea
* Jardutea
* Hausnartu

Ideia edo produktu bat sortzen da, enpresak ideia edo produktua sortzen du, eta gero enpresak gogoeta egin behar du. Hausnarketa horren bidez egingo da ikaskuntza, bai prozesuaren bidez, bai emaitzaren bidez. Ekintza horiez gain, antolaketa-ikaskuntzan gertatzen diren funtsezko hiru prozesu daude:

* Ezagutzak sortzea
* Ezagutza atxikitzea
* Ezagutzen transferentzia

Garrantzitsua da erakundeak ziurtatzea prozesu honetan eskuratutako ezagutzak erakundearen barruan gordetzen direla eta transferigarriak direla. Banakoek atxikiriko ezagutzak ezin dira behar bezala gorde, banakoak joan egin baitaitezke, beren ezagutzak eurekin eramanez. Sartutako ezagutza erakundearen barruan mantendu daiteke, eta gizabanako guztiekin partekatu.

Antolaketa-ikaskuntza definitzea erakunde baten barruan ikaskuntza-kultura bat sortzearen garrantzia ulertzea da. Ikaskuntza mota hori onuragarria da bai gizabanakoentzat, bai taldeentzat, bai antolakunde osoarentzat. Erakunde barruko onura positiboak ere badaude ikuspegi horretan.
Jesus Mari Arambarri

[270px|thumb|Arambarriren gol historikoa "[Puertollanoko heroiak|Puertollanoko igoeran".]]
**Jesus Mari Aranbarri Otxoa** (Arrasate, Gipuzkoa, 1948ko apirilaren 20a - Gasteiz, Araba, 2025eko urtarrilaren 7a) futbolaria izan zen, Errealean eta Alavésen ibilitakoa. Aurrelaria izan zen eta Puertollanoko igoerako partidan gola sartzeagatik gogoratzen da.

## Ibilbidea 
Herriko Mondragon CF taldean hasi zen jokatzen eta 1966an Sansek fitxatu zuen. Aurreneko denboraldi horretan 3. mailan 21 gol sartu zituen 25 partidatan.

Talde nagusiko Andoni Elizondo entrenatzaileak denboraldiko azken partidan debutatu arazi zuen, izan ere Rafael Mendiluce aurrelari titularra lesionatua baitzegoen. Partida hura Puertollanon izan zen eta Errealak lehen mailara igotzea jokatzen zuen. Calvo Sotelo taldea 2-0 aurreratu zen, ondoren Boronatek gola sartu eta bukatzeko 9 minutu falta zirela Arambarri bera izan zen gola sartu zuena. Horri esker Erreala lehen mailara igo zen hurrengo 40 urtetarako.

Errealean hasiera bikaina izan bazuen ere hurrengo bost denboralditan ez zuen asko jokatzerik lortu, 43 partida baino ez, eta hauetan 11 gol sartu zituen. 1975ean taldeak fitxaketa aipagarria egin zuen, Jorge Valdano. 19 urte baino ez zituen artean argentinarrak eta harekin batera jokatu zuen aurrelari postuan Arambarri beteranoak. Hurrengo urteetan lortu zuen emaitza onena 1977ko zortzigarren postua izan zuen. Jokalari gisa erretiroa hartu ondoren hurrengo bi urtetan Alavéseko entrenatzaileordea izan zen "Txutxi" Arangurenen esanetara.

## Taldeak 
Hona hemen Jesus Mari Arambarri jokatzen aritu zen taldeen zerrenda:

## Oroimena 
2021eko urtarrilean, Deportivo Alavésen mendeurrena eta Naipes Heraclio Fournier karta lantegiaren 150. urteurrena ospatzeko Alavésen historiako jokalari onenez osaturiko karta-jokoa atera zen. "1eko urreak" zalegoa ordezkatzen du eta gainontzeko 39 kartetan klubeko jokalari onenak daude. Hauen artean Jesus Mari Arambarri ere agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalariari buruzko informazioa Errealaren webgunean
Emma Waldeck eta Pyrmontekoa

**Emma Waldeck eta Pyrmontekoa** (Adelheid Emma Wilhelmina Theresia; Arolsen gaztelua, Waldeck eta Pyrmonteko Printzerria, Germaniar Konfederazioa, 1858ko abuztuaren 2a - Lange Voorhout jauregia, Haga, 1934ko martxoaren 20a) Herbehereetako erregina ezkontidea eta Luxenburgoko dukesa handia ezkontidea izan zen.

Jurgi Viktor Waldeck eta Pyrmontekoa eta
Helena Nassau-Weilburgekoaren alaba izan zen. 1879an Gilen III.a Herbehereetakoarekin ezkondu zen. 1880. urtean, Gilemina alaba izan zuten. Bere senarra 1890ean hil ondoren, erresumako erregeordea izan zen, bere alabak 18 urte bete zituen arte.
Vila Franca do Rosário

**Vila Franca do Rosário** Mafra udalerriaren edo concelhoaren freguesia da, Portugalen. 6,17 km²ko zabalera du eta 888 biztanle 2001n. Biztanle dentsitatea 144,0 hab/km²koa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Vila Franca do Rosário freguesiasdeportugal.com webgunean.
* :mafra Mafraren informazio administratiboa.
Azueira

**Azueira** Mafra udalerriaren edo concelhoaren freguesia da, Portugalen. 15,06 km²ko zabalera du eta 2 877 biztanle 2001n. Biztanle dentsitatea 191,1 hab/km²koa da. 1820 eta 1855 artean udalerriaren egoitza izan zen. 1849an 11.429 biztanle zituen. 2001ean villa kategoria berreskuratu zuen.

## Kanpo estekak
Tour Eqho

**Tour Eqho** (euskaraz: "Eqho dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1988an eraiki zen eta 131 metro zituen.

Tour Eqho-k paralelepipedo baten forma hartzen du eta horren erdian zilindro erdi bat aterako litzateke. Fatxaden izkinetan ez du leihorik, leku horietan euskarri zutabeak daudelako. Pilak hauek, ateratako zilindro erdiaren goialdearen azpian istorio batzuk gelditzen dituzte.

## Aurreko izenak 
* Tour Descartes, 1988tik 2011ra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Eqho
Pío Tristán

**Juan Pío de Tristán y Moscoso** (Arequipa, 1773ko uztailaren 11 &ndash; Lima, 1859ko abuztuaren 24a) Peruko militar eta politikari bat izan zen, Hispanoamerikako Independentzia Gerran alde errealistan borrokatu zuena, eta, aldi berean, Peruko erregeorde kargua hartu zuena, Peruko Espainiaren azken ordezkaria bihurtuz.

## Hasierako urteak 
## Espainian, Frantzian eta Río de la Platan 
## Erregearen armadan 
## Salta eta Tucumánen aurkako erasoa 
## Pío Tristán Tucumán eta Saltako guduetan 
## Tristán eta Belgranoren harremana 
## Ekintza Perun 
## Kanpo estekak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia
Alexandra von Fürstenberg

**Alexandra von Fürstenberg** (**Alexandra Natasha Miller** jaioa, lehen **Alexandra von Fürstenberg printzesa**, 1972ko urriaren 3a) altzarien diseinatzailea eta Diane von Fürstenbergen irudi zuzendaria da, bere amaginarreba ohiaren arropa marka.

## Bizitza goiztiarra 
Robert Warren Miller enpresari estatubatuarraren eta Chantal Pesrantes emazte ekuadortarraren alaba gazteena da. Bi ahizpa ditu, Pia Getty eta Marie-Chantal Greziakoa. Hirukotea *The Miller Sisters* (Miller Ahizpak) izenarekin ezagutzen da .

Alexandra Miller Hong Kong, Paris eta New York artean hazi zen eta moda eta artearen historia ikasi zuen Parsons School of Design-en eta Brown Unibertsitatean.

## Bizitza pertsonala 
1995eko urriaren 18an, New Yorkeko Loiolako San Inazio elizan, Alexander von Fürstenberg printzearekin ezkondu zen, Diane von Fürstenberg moda diseinatzailearen eta Egon von Fürstenberg printzearen seme bakarra eta Clara Agnelliren, Giovanni Agnelli Fiat-en sortzailearen arrebaren, hereniloba izan zen.

Bikoteak bi seme-alaba izan zituen, Talita Natasha printzesa (1999ko maiatzaren 7a) eta Tassilo Egon Maximilian printzea (2001eko abuztuaren 26a). 2002an banandu ziren eta handik gutxira dibortziatu ziren.

Bere ilobaren, Konstantino Alexios Greziakoa printzearen. amabitxia da.

2015eko uztailaren 7an Alexandra Dax Miller diseinatzailearekin ezkondu zen.

## Alexandra von Fürstenbergeren zuhaitz genealogikoaren laburpena 
## Kanpo estekak
Enrique Paillardell

**Enrique Paillardell** (iturri batzuetan: **Enrique Pallardelli** edo **Enrique Paillerdelle**) (Marsella, 1785 – Buenos Aires, 1815) frantziar jatorriko militar bat izan zen, 1813ko Tacnako matxinadaren buru izan zena, Peruko Independentziaren gerraren testuinguruan. Gainera, Peru Garaiko Espedizio Laguntzaileetan parte hartu zuen, gerra zibiletan Rio de la Platako Probintzia Batuen Direktorioan, eta exekutatua hil zen, Carlos María de Alvear Zuzendari Gorenaren gobernuan parte hartu zuelako.

## Biografia 
Juan Maria Paillardelle mediku frantsesaren eta Eustaquia de Sagardia Villavicencio limarraren semea izan zen. Parisko Eskola Politeknikoan ikasi zuen, eta ingeniari militarren teniente bezala lizentziatu zen. 1796an Frantziako itsas armadan sartu zen eta 1803an alferez zen, berak idatzitako txosten batean agertzen diren datuak. Juan Francisco Paillardelle eta Antonio Felipe Paillardelle anaiek ere karrera militarra jarraitu zuten. 1803an aita hil ondoren, Iberiar penintsulara joan zen, bere ama eta anaiekin batera. Familia Cadizko portuan kokatu zen. Hiru anaiak espainiarrak bertakotu ziren eta 1805ean Peruko erregeordetzara pasa ziren. Enrikek, bere anaia Juan Franciscok bezala, 1806an Konkordiaren Erregimentuan onartua izatea lortu zuen, Peruko Errege Armadako gorputz bat, alkurnia familietako kidez osatua. Ama 1810ean hil zitzaion, baina Enrikek ezin izan zuen oinordetu, Limako Errege Auzitegiak eskubide hori ukatu baitzion, atzerritarra zelako. Injustizia horrek bultzatu zituen Paillardelle anaiak kausa separatista besarkatzera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cutolo, Vicente, *Nuevo diccionario biográfico argentino*, 7 volúmenes, Ed. Elche, Bs. As., 1968-1985.
* EGUIGUREN ESCUDERO, Luis Antonio: *Hojas para la Historia de la Emancipación del Perú* Tomo II. Lima, Empresa Gráfica T. Scheuch, 1961.
* Quispe Lima, Fredi: *Una lectura de la historia de Tacna: Enrique Paillardelle, peregrino, patriota y conspirador*. 1.º ed. Rúcula Libros, Buenos Aires, 2011. ISBN 978-987-1778-02-7 . En GoogleLibros
* Segreti, Carlos S. A., *La aurora de la Independencia*. Memorial de la Patria, tomo II, Ed. La Bastilla, Bs. As., 1980.
* Tauro del Pino, Alberto: *Enciclopedia Ilustrada del Perú*. Tercera Edición. Tomo 12. Lima, PEISA, 2001. ISBN 9972-40-161-7
* Vargas Ugarte S.J., Rubén: *Historia General del Perú*, Tomo V, Postrimerías del poder español (1776-1815). Lima, Editorial Milla Batres, Tercera Edición, 1981. ISBN 84-499-4817-7
* Roel Pineda, Virgilio: *Conatos, levantamientos, campañas e ideología de la independencia*. Incluida en Historia del Perú. Perú Republicano. Tomo VII. Cuarta edición. Lima, Editorial Mejía Baca, 1982. ISBN 84-499-1611-9

*
Manuel Hurtado de Mendoza

**Manuel Hurtado de Mendoza** (Santa Fe de Corrientes, ? - Peruko erregeordetza, 1815 ) 1814ko Cuscoko matxinadan parte hartu zuen militar argentinar bat izan zen. Huamangako espedizioko buruzagietako bat izan zen, une batez hiria okupatzea lortu zuena, baina berehala aurre egin behar izan zion tropa errealisten erreakzioari, bi porrot jasanez. Huamanga okupatzeko beste ahalegin batek, oraingoan, porrot egin zuen bere menpeko baten traizioagatik, hil egin zuena errealistekin adiskidetzeko.

## Biografia 
## Bibliografia 
* Mendiburu, Manuel de: *Diccionario histórico-biográfico del Perú*. Parte primera que corresponde a la época de la dominación española. Tomo IV. Lima, 1879.
* Roel Pineda, Virgilio: *Conatos, levantamientos, campañas e ideología de la independencia*. Incluida en Historia del Perú. Perú Republicano. Tomo VII. Cuarta edición. Lima, Editorial Mejía Baca, 1982. ISBN 84-499-1611-9
* Varios autores: *Historia General del Ejército Peruano*. Tomo IV. El Ejército en la Independencia del Perú. Volumen 1: El Ejército: protagonista principal en la Independencia del Perú. Comisión Permanente de Historia del Ejército del Perú. Talleres de la Imprenta del Ministerio de Guerra, Lima. Primera Edición, 1984.
Juan Francisco de Vidal La Hoz

**Juan Francisco de Vidal La Hoz** (Supe, 1800ko apirilaren 2a - Lima, 1863ko irailaren 23a), Peruko militar eta politikari bat izan zen, bere herrialdeko presidentea bi aldi laburretan: 1835-36 eta 1842-43. *Peruko Lehen Soldadua* ezizenarekin ezagutua izan zen, gaztetatik, Independentzia Gerran kausa patriotikora batu zelako. Bost seme-alaba izan zituen, lau militarrak izan ziren.

## Kanpo estekak
Enterococcus faecium

**Enterococcus faecium** Enterococcus generoko bakterioa da, gizakia eta animalia askoren heste-floraren partaidea dena. Patogenoa ere izan daiteke, eta infekzio nosokomialak sortu, endokarditisa, jaioberrien meningitisa eta bakteriemia, batik bat. Zentzu hertsian, patogenoa baino gehiago mikrobio oportunistatzat jotzen da .

Beste enterokokoen antzera, Enterococcus faecium-ek antibiotiko askorekiko erresistentzia garatu du. Horrek arazo potoloak sortzen ditu ospitaleetan. Koko Gram positibo askoren aurka erabiltzen den bankomizinaren aurrean andui gutxi batzuek erresistentzia garatu dute, baina haien kopurua urtez urte hazten ari da. Beste hainbeste ari da gertatzen beste antibiotiko batekin, gentamizinarekin . Gero eta andui multierresistente gehiago agertzen ari direnez, antibiograma bat egin beharra dago aukera terapeutikorik onena ezagutzeko.

Enterococcus faecium probiotiko gisa erabili da animalia zein gizakiarentzat 

## Erreferentziak
Azobentzeno

**Azobentzenoa** konposatu azoiko aromatikoen artean sinpleena da. Azo zubi baten bidez (–N = N–) lotutako bi fenilo taldek osatzen dute. Koloratzaile azoiko asko sintentizatzeko lehengaia da.

## Historia 
1834an E. Mitscherlich-ek zeraren berri ematen du nola lortu duen konposatu gorri bat nitrobentzenoa potasio hidroxidozko disoluzio batez tratatzean. Azobentzeno izena eman zion. Denbora luzez argirik ez zen egon konposatuaren formulari buruz. Mitscherlich-ek berak C12H5N proposatu zuen formula molekular moduan. Beste autore batzuek lurrinaren dentsitatea neurtuta C24H10N2 proposatu zuten. Alabaina 1860 arte ez zen auzia argitu August Kekule-k egitura zuzena proposatu arte.
 Fitxategi:(E)-1,2-diphenyldiazene_200.svg

## Isomeria 
1937ab S. Hartley ohartu zen azobentzenoa argitan jartzean horitu egiten zela. Kromatografiaz separatzea lortu zuen kolore horiko isomeroa kolore gorriko originaletik. 1939an X izpien bidez bi isomeroen egitura zehaztu zen. Bi isomeroek, *cis* eta *trans*, kolore, disolbagarritasun eta jokaera kromatografiko diferentea dute. Bestalde, trans isomeroa, kolore gorrikoa, egonkorragoa da.
 505x505px

## Sintesia 
Azobentzenoa hainbat manera presta daiteke:

* A bidea. Nitrobentzenoa litio eta aluminiozko amalgama batez edo sodioz erreduzituz.
* B bidea. Hidrazobentzenoaren oxidazioa sodio hipobromitoz.
* C bidea. Nitrosobentzenoaren eta anilinaren kondentsazioaz azido azetikotan.

 494x494px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Antonio Álvarez Condarco

**José Antonio Álvarez Condarco** (San Miguel de Tucumán, 1780 &ndash; Santiago de Chile, 1855ekmo abenduaren 17a) Argentinako militarra, bolbora eta beste lehergailu batzuen egilea, kartografoa, landa-laguntzailea eta José de San Martín jeneralaren idazkari pribatua izan zen.

thumb| Álvarez Condarcoren ilustrazioa Txileko misiora bidean.

## Kanpo estekak
Peruko Errege Armada

**Peruko Errege Armada,** Peruko erregeordetzako espainiar agintariek antolatutako talde militarra izan zen, XIX. mendearen hasieran itsasoz haraindiko lurraldeak asaldatu zituen matxinada independentistaren prozesu orokorrari aurre egiteko.
Juan Martín de Pueyrredón

**Juan Martín Mariano de Pueyrredón** (Buenos Aires, Río de la Platako Erregeorderria; 1777ko abenduaren 18a - Buenos Aires, 1850eko martxoaren 13a) politikari eta militarra izan zen, Argentinaren independentzia prozesuan nabarmendu zena. 1816-1819 bitartean, Rio de la Platako Probintzia Batuetako zuzendari gorena izan zen.

## Bizitza 
Juan Martín de Pueyrredón Buenos Airesen jaio zen 1777ko abenduaren 18an. Juan Martín de Pueyrredón Labroucherieren eta María Rita Doganen zortzi seme-alabetatik bosgarrena izan zen. Aita Bearnon sortutako merkataria zen, eta ama espainiar jatorriko buenosairestarra. 1795ean Cádizera joan zen, Diego osabarengana, eta merkataritzan jardun zuen harekin. Horretaz gain, Parisen Humanitateak ikasi zituen. 1804an itzuli zen sorterrira, Dolores Pueyrredon lehengusinarekin ezkondurik.

1806an, Rio de la Platako lehenbiziko britainiar inbasioa gertatu zenean, Santiago de Liniersen armadarekin bat egin zuen. Harekin batera, Buenos Aires berreskuratzeko borroketan parte hartu zuen.

1810eko ekainean itzuli zen Buenos Airesera. Maiatzeko Iraultza gertatu berria zen, eta gobernu iraultzailearen agindura jarri zen. 1811ko urtarrilean, Chuquisacako gobernadore izendatu zuten. Hiri hartan zegoelarik, iraultzaileen porrota gertatu zen Huaquiko guduan. Horiek horrela, armadaren agintea hartu eta erretira antolatu zuen.

1812ko apirilean, Lehen Triunbiratuko kide izendatu zuten, Juan José Pasoren ordez. 1816ko maiatzean, Rio de la Platako Probintzia Batuetako zuzendari gorena aukeratu zuen Tucumángo Biltzarrak, José de San Martínen eta Martín Miguel de Güemesen laguntzaz. Politika unitarioa burutu zuen urte horietan, eta federalistak jazarri zituen. 1817-1818 bitartean,Txile Espainiako koroaren mendetik atera zuen kanpaina militarra sustengatu zuen. José Rondeauk ordeztu zuen 1819an. 

1829an, bitartekari lanak egiten saiatu zen Juan Lavalleren eta Juan Manuel de Rosasen artean, baina arrakastarik gabe. 1835ean, Rosasen bigarren gobernua hasi zenean, Bordelera erbesteratu zen, eta Rio de Janeirora eta Parisera geroago. 1849ko urrian itzuli zen Buenos Airesera; bertan hil zen 1850eko martxoaren 13an. La Recoleta hilerrian dago ehortzia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Guido Aoiz

**Tomás Guido** (Buenos Aires, Rio de la Platako erregeordetza, 1788ko irailaren 1a - Buenos Aires, Argentina, 1866ko irailaren 14a) Argentinako militar, diplomatiko eta politikaria izan zen. Inglesen Inbasioetan jardun zuen eta 1810eko Maiatzeko Iraultzarekin bat egin zuen. Bere talentu negoziatzailea eskaini zuen Argentinako Independentziaren une zailetan. Bere *Memoria* ospetsua, bere lagun José de San Martín jeneralarekin izandako elkarrizketen emaitza, erabakigarria izan zen Rio de la Platako Probintzia Batuetako zuzendari gorenak, Juan Martín de Pueyrredónek, Txileko eta Peruko Independentzia ahalbidetu zuen Andeetako Armadaren kanpaina egiteko laguntza eman ziezaion.
Ainhoa Latatu

**Ainhoa Latatu Nuñez** (Bilbo, 1973ko irailaren 12a -) biologoa, GOI Ikastegiako zuzendaria eta Udako Euskal Unibertsitateko unibertsitate-mailako prestakuntzaren arduraduna da. Biologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean eta doktorego tesia ur-sistemetako ekologia mikrobianoa ikertu zuen UPV/EHUn Juan Iriberri irakaslearen zuzendaritzapean, Zientzia eta teknologiaren fakultateko Mikrobiologia, Parasitologia eta Immunologia sailean.

## GOI ikastegiko zuzendaria 
2020tik Irakaskuntza Masterra online eskaintzen duen GOI Ikastegiko zuzendaria da 2024tik, baita irakaslea ere.

2019an GOI ikastegia (prestakuntza, irakaskuntza eta ikerketako Ikastegia) sortu zuten UEUren barnean UPV/EHUren ikastegi atxiki gisa, online unibertsitate-ikasketak euskaraz sustatzeko asmoz. Horren baitan plazaratu zen 2020/2021 ikasturtean Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Hizkuntzen Irakaskuntzako Irakasleen Prestakuntza Unibertsitate Masterraren online modalitatea. Euskaraz eskaintzen da (ingelesezko hautazko batzuekin) eta eskolak Ikasgela Birtualaren bitartez eskaintzen dira 3 espezialitatetan: Natur Zientziak eta Matematika, Giza eta Gizarte Zientziak, eta Hizkuntza eta Literatura. Espezialitate bakoitzean 40na ikasle daude, guztira 120. **Latatu** zuzendaria izateaz gain irakaslea da Natur Zientziak eta Matematika espezialitate horretan, eta Giza eta Gizarte Zientzietako espezialitatea koordinatzen du. Horrez gain, *Hezkidetzatik pedagogia feministetara: euskal curriculuma iparrorratz* aditu-tituluko eragilea eta batzordekidea ere bada.
** 2019-2020:Ikerkuntza Digitala eta IKTak (UPV/EHUren Aditu Titulua)
** 2019-2020:IKTak eta Konpetentzia Digitalak Eskolan, Unibertsitatean eta Enpresan (UPV/EHUren Aditu Titulua)
** 2019-2020: Hezkuntzarako Baliabide Digitalak: Aukerak eta Arriskuak Jendartean (UPV/EHUren Aditu titulua)
* 2019-2020: Euskal Kultur Sorkuntza eta kritika feminista (UPV/EHUren Aditu Titulua)
* 2019-2020: Hizkuntzen kudeaketa osasun arretan: euskara komunikazio klinikoan (UPV/EHUren Aditu Titulua)
* 2020-2021: Eragin Linguistikoaren Ebaluazioa (UPV/EHUren Aditu Titulua)

## Bilkura akademikoetan antolatzaile 
Bilkuren edo jardunaldien antolaketan ere parte hartzen du, baita Euskal Unibertsitatearen ildoan. Ikergazte kongresuetako antolatzailea izan da, eta III. Kongresuko akten argitartzailea izan zen Olatz Arbelaitz, Urtzi Etxeberria eta Miren Josu Omaetxebarria eta Iñaki Alegriarekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lore Erriondo
* Irati Iciar
* Nekane Intxaurtza
* Ane Sarasua
* Idoia Torregarai

## Kanpo estekak 
* Ainhoa Latatu, Linkedin sare profesionalean.
* Graduondokoak 2017-2018. Ainhoa Latatu (UEU, Youtube, 2017-09-06)
* *Ainhoa Latatu | Artizarra.*
* *Zientzia eta ikerketa gizarteratzen, baietz beste 50 urtez! Ana Galarraga Aiestaran, Igor Leturia Azkarate eta Ainhoa Latatu Nuñez.*. Etxebeste Aduriz,&#x20;Egoitz. &#x20;(2022).&#x20;&#x20;Elhuyar Zientzia eta Teknologia
* Ikergazte2023 Ainhoa Latatu eta Olatz Arbelaitz. Youtube (UEU, 2023)
Roger Couderc

**Roger Couderc** (Souillac, 1918ko uztailaren 12a - Lyon, 1984ko otsailaren 25a) frantziar kirol-kazetaria izan zen, errugbian espezialista.

Telebistan eta irratian egindako iruzkin gogotsuek bide luzea egin dute errugbiaren ospea Frantzian zabaltzeko, batez ere Loira iparraldean. Frantziako taldeko jokalariek "Frantziako XVeko hamaseigarren gizona" ezizena jarri zioten.

## Erreferentziak
José Luis Lema

**José Luis Lema Sustaeta** (Mutriku, Gipuzkoa, 1945eko abuztuaren 23a) atzelari gisa lan egin zuen mutrikuar futbolari ohia da. 

## Klubak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Puertollanoko heroiak

## Kanpo estekak
Juan Ignacio Lasa

**Juan Ignacio Lasa Araiztegi** (Legazpi, Gipuzkoa, 1938ko abenduaren 30a - Donostia, 2025eko otsailaren 27a) atzelari gisa lan egin zuen Real Sociedadeko eta Osasunako futbolaria izan zen. 

## Ibilbidea 
Sansetik Errealaren lehen taldera 1960an igo zen. 1962an, Erreala bigarren mailara jaitsi zen. Bigarren mailan jokatu zuen 1967an igoera lortu arte. "Puertollanoko heroiak" deitutako hamaikaren parte izan zen. Bere azken bi denboraldietan Osasunako jokalaria izan zen. Irungo Real Unionen ere aritu zen.

## Klubak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Puertollanoko heroiak

## Kanpo estekak 
* Doluminak Iñaki Lasaren heriotzarengatik
Hipobromito

**Hipobromito** ioia BrO− formulako ioia da non bromoa +1 oxidazio-egoeran dagoen. Ioiaren gatzei ere esaten zaie hipobromito.

Hipobromitoak hipokloritoaren moduan jokatzen du eta ondorioz desinfektatzaile gisa erabiltzen da.

## Prestakuntza 
Hipobromitoa prestatzeko hidroxido alkalino baren ur-disoluzioari bromoa eransten zaio. Bromuro eta hipobromito ioiak eratzen dira. Erreakzio azkarra da 20&nbsp;°C-tan.

Br2 + 2 OH−(aq) → Br− + BrO− + H2O

Erreakzio honetan bromoa dismutatu egiten da (oxidazioa eta erredukzioa gertatzen zaio aldi berean) 0 oxidazio-egoeratik (Br2) -1 oxidazio-egoerara (Br-) eta +1 oxidazio-egoerara (BrO-). Sodio hidroxidoa baliatzen bada, sodio hipobromitoa isola daiteke kolore laranjako solido moduan.

Albo-erreakzio bat gertatzen da, zeinetan hipobromitoa espontaneoki bromurora eta bromatora (+5 oxidazio-egoera) dismutatzen den. 20&nbsp;°C-tan azkar gertatzen da, baina 0&nbsp;°C-tan mantsotu egiten da. Hortaz, tenperaturaren bidez kontrola daiteke dismutazioaren neurria.

3 BrO− → 2 Br− + BrO−

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bromuro
* Bromito
* Bromato
* Perbromato

## Kanpo estekak
Nicasio Goitisolo

**Nicasio Goitisolo Zubizarreta** (Liverpool, 1889ko urriaren 10a - ?), Ingalaterran jaiotako euskal jatorriko futbolaria izan zen, 1900. hamarkadan Ingalaterrako ligan eta ondoren Errealean eta Avilésen jokatu zuena.

## Biografia 
### Hastapenak Ingalaterran 
Aita lekeitiarra zuen eta itsas kapitaina zen eta Liverpoolen zegoen itsas konpainia batetako arduradun. Nicasio Saint Francis Xavier's Collegen ikasten ari zela eskolako *Old Xaverians* futbol taldean hasi zen jokatzen. Berehala fitxatu zuen Liverpooleko Racing F.C. taldeak eta 1905ean taldeko goleatzaile nagusia izan zen. Liverpool FC talde handiak lagunarteko bat jokatzera gonbidatu zuen eta taldean sartzea erabaki zuen. 16 urte baino ez zituen ordea eta legez bigarren taldean jokatu behar zuen bi urtetan, horregatik ez zuen proposamena onartu.

1905ean bertan gurasoei Irakaskuntza ikasketak egitera Londresera joan nahi zuela esan zien. Jaiotza partida faltsua lortu zuen, 18 urte zituela esaten zuena, eta hainbat taldetan proba egin ondoren Arsenalek fitxatu zuen. Lagunarteko partida batzuk jokatu zituen baina berak nahi baino gutxiago, ondorioz Crystal Palacera aldatzea erabaki zuen. Hilabete inguru zeramala 16 urte zituela jakin zen eta taldetik kanporatua izan zen. Ikasketak ere utzi zituen eta Liverpoolera itzuli zen. Lau urte egin zituen talde donostiarrean eta "dribling-aren aztia" ezizena jaso zuen. *Stadium Club Avilesino* taldeko presidenteak haren berri izan zuen eta fitxatu egin zuen. "Goiti" ezizena eman zioten eta taldeko izarra izan zen. Ingalaterran ikastitakoak aplikatu eta berehala iritsi ziren emaitza bikainak, 1920an Espainiako 2. mailako txapelketa irabazi baitzuen taldeak. Bost urte egin zituen taldean erretiroa hartu zuen arte. Ondoren Avilésko taldean entrenatzailea izan zen, bai eta Racing de Sama taldean ere.

## Kirol ibilbidea 
### Taldeak 
### Palmaresa 
* Espainiako txapelketa, 2. mailakoa (1): txapeldun 1920an. (Stadium Avilesino)
* Eskoziako Kopa (0): txapeldunordea 1906an. (Third Lanark)
* Espainiako Errege Kopa (0): txapeldunordea 1910ean. (Vasconia Sporting - Real Sociedad)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermenegildo García Verde

**Hermenegildo García Verde** (Buenos Aires, 1884ko urriaren 27a-Sevilla, 1965eko apirilaren 18a) hispano-argentinar kirolari, artista eta lur-jabea izan zen.

## Bizitza 
Hermenegildo García Sanz (1850-1929) indianoa aita eta Cándida Verde Delgado (1860-1932) ama izan zituen. Aita Alderdi Integristaren kidea eta Soriako filantropo nagusienetariko bat izan zen. Umea zela, Hermenegildo Argentinatik Penintsulara joan zen. Bilbon bizi zen nahiz eta udak Sorian eta Derroñadasen (amaren jaioterrian) eman.

Kirolzale amorratua, 1903 eta 1910 artean Athletic Clubean jokatu zuen eta, familia Madrila lekualdatu zenean, Atletico de Madrideko sortzaile, erdilari eta kapitain bilakatu zen​. Pilotari eta igerilari trebea, Laguna Negra de Urbión igeri egiten zeharkatu zuen lehenengoa izan zen.

Politikoki, karlista eta integrista bazen ere, José Ortega Munilla eta José Ortega y Gasset pentsalarien laguna izan zen eta haiei Patagonia erakutsi zien.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*
Solange Sanfourche

**Solange Sanfourche** (Carsac-Aillac, 1922ko uztailaren 18a- Sarlat-la-Canéda, 2013ko ekainaren 12a) Frantziako Erresistentziako borrokalaria izan zen Bigarren Mundu Gerran. Solange Périgueux-en ezkondu zen 1945ean Édouard Valéryrekin, Bigarren Mundu Gerran erresistentzia mugimenduko saileko buruarekin. Solange (nom de guerre: Marie-Claude) idazkari idazlea eta harremanetarako ofiziala da. Okupazio garaian, Sanfourche familiak Gestapok edo Frantziako Miliziak nahi zituen Périgueux-en dozenaka gudari klandestino gorde eta ezkutatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Lorimer

**Peter Patrick Lorimer** (Dundee, 1946ko abenduaren 14a - *ibidem*, 2021eko martxoaren 20a) eskoziar futbolaria izan zen. Leeds Uniteden eta Eskoziako selekzioan nabarmendu zen 1960 eta 1970eko hamarkadetan. Erdilari erasokorra izan zen txut boteretsuarekin. Leeds Uniteden historiako golegilerik handiena da, 238 golekin.

1962an egin zuen debuta Leeds Uniteden, hamabost urterekin. 39 urterekin erretiratu zen, 1985-86 denboraldiaren amaieran.

Eskoziako futbol selekzio nazionalan 1969ko azaroan debuta egin zuen. 21 partida jokatu zituen eta lau gol sartu. 1974ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
**Leeds United**
* Ingalaterrako Liga: 1968-69, 1973-74
* Ingalaterrako Kopa: 1971-72
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 1967-68
* Community Shield: 1969
* Hirietako Ferien Kopa: 1967-68, 1970-71

## Kanpo estekak
Alejale

[thumb|250px|eskuinera|[Txorru arrunta ekilore haziak jaten.]]
**Alejalea**, **graniboroa** edo **hazijalea** nagusiki landare-hazi edo aleak jaten dituen animalia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Hurtado

**Luis José Emilio Hurtado Gaminde** (Bilbo, 1892ko apirilaren 6a - Getxo, 1956ko ekainaren 11), **Luisito** izenez ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen, atzelari moduan aritu zena. Bere bizitzari buruzko daturik ez badago, klubeko hasierako futbolari amateur garrantzitsuenetariko bat izan zen. 18 denboralditan 83 partida ofizial jokatu zuen, garai hartako errekorretako bat izan zena. Gainera, zazpi aldiz jokatu zuen Errege Kopako finala eta lehiaketa horretan palmares onenetariko bat duen jokalarietako bat da.

## Biografia 
Athletic Clubek 1906-07ko denboraldian lehen taldearen zerrendan sartu zuen. 1908ko abenduaren 8an Lamiakon jokatu zuten Club Ciclista San Sebastiánen aurkako lagunarteko partida batean debutatu zuen. 1910eko martxoan Errege Kopan debuta egin zuen, Real Madridi 2 eta 0 irabaziz. 1913ko abuztuaren 21ean, San Mames futbol zelaia inauguratu zuen Racing de Irúnen aurkako partida jokatu zuen. Luis Maria Solaun ondoan izanda, klubeko atzelariek hurrengo lau urtetan hiru Errege Kopa irabazi zituzten.

Bere ibilbidean 1913, 1914, 1915, 1916, 1920 eta 1921eko Errege Kopako txapelketetan gutxienez partida bat eta zazpi final (1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1920 eta 1921) jokatu zituen. 1923ko irailaren 30ean bere azken partida jokatu zuen, Fútbol Club Barcelonaren aurkako lagunartekoa Les Cortsen. Beraz, denboraldi gehien (18) jokatu dituen klubeko hirugarren jokalaria da, Piru Gainza eta Jose Maria Belauste aurrean eta Jose Angel Iribar ondoan izanda.

## Ibilbidea 
### Tituluak 
### Eskualdeko Txapelketak 
### Errege Kopak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Segurtasun psikologiko

**Segurtasun psikologikoa** norberaren ni-a erakusteko eta erabiltzeko gai izatea da, norberaren irudiaren, estatusaren edo lasterketaren ondorio negatiboen beldurrik gabe (Kahn 1990, 708. or.) Taldea pertsonen arteko arriskuak bere gain hartzeko segurua delako uste partekatua da. Psikologikoki seguruak diren taldeetan, taldekideak onartuak eta errespetatuak sentitzen dira. Era berean, talde-dinamikari eta talde-ikaskuntzari buruzko ikerketan gehien aztertu den baldintza bideratzailea da.

Timothy R. Clarkek segurtasun psikologikoaren kontzeptuan lagundu du, segurtasun psikologikoaren 4 etapen esparruan. Honela definitzen du segurtasun psikologikoa: "Baldintza honetan, gizakiak ikasteko seguru sentitzen dira , laguntzeko seguru eta statu quo-ari aurre egiteko seguru, hori guztia lotsatzeko, baztertzeko edo nolabait zigortzeko beldurrik gabe". (Clark, 2020)

## Laburpena 
Segurtasun psikologikoa da giza elkarreraginaren beldurra ezabatzea eta, horren ordez, errespetua eta baimena erabiltzea. (Timothy R Clark, 2019) Eztabaida-eremu garrantzitsua izan da psikologiaren, portaeraren kudeaketaren, lidergoaren, taldeen eta osasun-arretaren arloan. Hainbat eskualde eta herrialdetan egindako ikerketa enpirikoen emaitzek erakusten dute segurtasun psikologikoak zeregin garrantzitsua betetzen duela lantokiaren eraginkortasunean (Edmondson eta Lei, 2014). Etengabe zeregin garrantzitsua bete du enpresa partekatu bati ideiak eta jarduerak errazteko. Halaber, aukera ematen du taldeek eta erakundeek ikasteko eta errinatzeko, eta, azken urteotan, antolaketa-fenomeno garrantzitsuagoa bihurtu da, ikasteko eta berritzeko premia handiagoa dagoelako.

## Onurak 
Segurtasun psikologikoak era askotan egiten die mesede erakundeei eta taldeei. Hauek dira talde bat psikologikoki segurua izatearen ondorio enpirikoenak:

# Prozesuen berrikuntza-saio batek arrakasta izateko probabilitatea hobetzen du .
# Akatsetatik ikasten duten kideen kopuruak gora egin du
# Langileen konpromisoak gora egin du
# Taldearen berrikuntza hobetzen du

Taldeko liderrek eta zenbait alderdik kideen segurtasun psikologikoa areagotu dezakete. Frogatu da lidergoaren bi alderdi bereziki erabakigarriak direla psikologikoki segurua den talde bat sortzeko. Erabiltzen dituzten liderrak dira

# Kudeaketa parte-hartzailea
# Kudeaketa inklusiboa

Talde baten bi alderdik ere laguntzen dute segurtasun psikologikoa hobetzen. Hauek dira:

# Talde-egitura argia da, eta kideek taldean duten zeregina ulertzen dute
# Talde kohesionatuko kideen arteko harreman sendoak

## Kanpo estekak
Luis Maria Solaun

**Luis María Calixto Solaun Igartua** (Plentzia, 1893ko abuztuaren 14a - 1980ko urtarrilaren 19a) Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Biografia 
1913ko martxoaren 17an Athletic Clubean debutatu zuen, Real Madriden aurkako Errege Kopako partida batean. Partida horretan bertan, Pitxitxik debuta egin zuen. 1913ko abuztuaren 21ean, San Mames futbol zelaia inauguratu zuen Racing de Irúnen aurkako partida jokatu zuen. Luis Hurtado ondoan izanda, klubeko atzelariek hurrengo lau urtetan hiru Errege Kopa irabazi zituzten.

Futbola utzi eta gero, industria-ingeniari moduan lan egin zuen.

## Ibilbidea 
### Tituluak 
### Eskualdeko Txapelketak 
### Errege Kopak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Voz de Euskadi

***La Voz de Euskadi*** bi egunkari frankisten itxiera ondoren haien langileek bultzatutako proiektua izan zen. 1980an, operazio politiko baten ondorioz, *La Voz de España* eta *Unidad* itxi egin ziren. Egunkari horien langile ezkertiarrek beste proiektua plazaratzea erabaki zuten. Publikazioa 1983ko maiatzaren 25ean plazaratu zen. Egunkari berriak arazo eta blokeo handiei erantzun behar izan zien eta, azkenik, 1985ko martxoaren 6an itxi behar izan zuten. Ibilbide guztian Pepe Rei izan zen zuzendaria. Ideologikoki plurala bazen ere, bere joera ezkerrara zen.

## Historia 
1980an UCDren gobernuak *La Voz de España* eta *Unidad* itxi egin zituen. *La Voz* Gipuzkoako egunkari salduena zen baina, hala ere, ixtea erabaki zen batez ere eskuineko beste proiektu bat bultzatzeko, El Diario Vasco, eta ezkerrera jotzen zuen egunkari baten proiektua bertan behera gelarazteko. Ofizialki egunkariaren jabea gobernuarekin lotura zuzena zuen MCSE (Medios de Comunicación Social del Estado) erakundea zen.

1983an, langile talde batek, tartean zirela Mikel Aramendi eta Pepe Rei, egunkari berria jarri zuten abian. Egunkari berriak lehen unetik arazoak izan zituen. Nahiz eta independentea izateko asmoarekin jaioa, alderdi politiko gehienek ez zuten onartzen. Ekonomikoki ere arazo larriak zituen batez ere publizitatearen eskasiaren ondorioz. Azkenik, publikoan ez zuen hutsune bat egitea lortu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Egunkariaren edizio digitalizatua.
* :Egunkariaren langileek plazaratutako adierazpena.
* *La Voz de Euskadi*ren arazoak *Jakin* aldizkariaren ikuspuntutik.
José Miguel Arregi Aranzegi

**José Miguel Arregi Aranzegi** (Tolosa, Gipuzkoa, 1941eko martxoaren 27a) gipuzkoar futbol jokalari ohia da. Real Sociedaden aritu zen 1960ko eta 1970eko hamarkadetan. Aurrelari moduan aritzen zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Puertollanoko heroiak

## Kanpo estekak
Kuraka

[thumb|[Tupac Amaru II.a, 1781ean Andeetako matxinada zuzendu zuen kuraka.]]
**Kuraka** (kitxueraz, probintzia bateko gobernadore nagusia edo Tawantinsuyuko agintari komunal bat) edo **curaca** (espainierazko ortografia), Inka Inperioko funtzionario bat zen, magistratu papera betetzen zuena, Sapa Inka, Inperioaren buruzagia zena baino lau maila beherago, gutxi gorabehera. Kurakak ziren ayllusen buruzagiak (klanen antzeko familia-unitateak). Zerga biltzaileak ziren eta aginte erlijiosoa zuten, naturaz gaindikoaren eta hilkorren erresumaren arteko bitartekariak zirelarik. Izpirituen munduak hilkorra oparotasunez bedeinkatzearen erantzule ziren, eta hondamendiren bat gertatuz gero ere erantzule ziren, lehorte bat adibidez.

Kurakak pribilegioak zituen, hala nola, zergetatik salbuetsita egotea, poligamia izateko eskubidea eta litera batean bidaiatzea.

Kuraka aristokrata bat zen, sarritan, baina ez beti, oinordetzan jasotzen zen kargua. Kurakak "nagusi" esan nahi du, eta bere autoritatea Inkak ematen zion. Ayllu bakoitzak, berez, lau kuraka zituen: goikoa eta behekoa (hanan eta hurin), eta horietako bakoitzak laguntzaile bat zuen. Hala ere, lauretatik kuraka batek besteak baino gehiago izaten jarraitzen zuen.

Espainiarrek Peru konkistatu zutenean, Espainiako gobernu-sistemak buruzagi indigenak erabili zituen beren komunitateetako eskulana mobilizatzeko eta zergak biltzeko bitartekari gisa, espainiarrei emateko *enkomienda* gisa. Sistema, lehenik, Karibeko uharteetan ezarri zen, non buruzagi horiek kazike deituak izan ziren, ondoren Mexikon, non arawak hitza zabaldu zen, eta, ondoren, Andeetako eskualdean, non kuraka hitza mantendu zen. Elite indigenek beren posizioei eutsi zieten esleitutako papera betetzen zuten bitartean. XVIII. mendearen amaieran, indigenei zergak gehitzeak presioa eragin zuen kurakek beren komunitateekiko zuten leialtasunean eta euren estatusa ordena kolonialean mantentzeko nahian. 1781eko Tupac Amaruren matxinada, kuraka bat buru zuena, José Gabriel Condorcanqui, Tupac Amaru II.a bezala ezaguna, Andeetan espainiar ordena kolonialari eginiko erronkarik serioena izan zen espainiar konkistatik.