open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaledoniar baso

thumb|250px|right|Kaledoniar basoa Glen Feshie haraneko Allt Ruadh kokalekuaren gain.
**Kaledoniar basoa**, Eskoziako antzinako eta berezko basoa da. Gaur egungo basoa azaleraz murritzagoa da, gizakien etorrera eta kokapenaren aurretik zegoen jatorrizko basoa baino, hamabi eremu ingurura mugatuz.

Eskoziar pinuek osatzen dute.
Kameu

thumb|250px|Augusto erromatar enperadorearen kameoa gorgoneion bat eta ezpata-gerrikoa jantzita. Hiru geruzako sardonix kameoa, erromatar artelana, ca. K.o 14-20.
**Kameu** deitzen zaio harri ederrez egindako erliebe orori, oro har, kolore ezberdinekoak eta irudi finak dituztenak. Euskaltzaindiaren hiztegian horrela dago jasota: "Apaingarri bezala erabiltzen den harribitxia (gehienetan onizea), erliebean landuriko irudi bat izaten duena". 

Kameuetan, gehien erabilitako harriak agatak ziren, eta are gehiago sardonika eta onize-barietateak. Bai orain, bai aurreko mendeetan, harri horiek imitatu eta faltsutu egiten dira beira eta esmalteekin, harrizko edo beirazko erliebe bat beste kolore bateko beste harri batekin soldatuz.

Harria hutsunean grabatuta badago, *entalle* esaten zaio. Kameuak eta beste objektu batzuk (adibidez, entalleak) sortzeko arteari gliptika deitzen zaio (grezierazko glypho hitzetik dator, *grabatzea*), eta Eskulturako artearen forma berezia da. Historiako garairik urrunenetatik, gliptikaren ekoizpenek zigiluak, apaindura-artikuluak, objektu errukiorrak edo sineskeriari dagozkionak egiteko balio izan dute.

## Historia 
Antzina oso preziatuak ziren eta horren erakusgarri dira greko-erromatar eta persiar kulturatik kontserbatzen diren harribitxi gogorretan landutako ale ugariak.

XIV. eta XV. mendeetan nakarra landu zen Frantzian, Alemanian eta Flandesen. Garai horretan, material horrekin egindako objektuek ospe handia zuten Frantziako gorteetan. Garai hartan egindako aurkikuntzen bidaiei esker, lehengai exotikoak sartu ziren Europan, hala nola sudur-letaginak, anbarra, jadea, dortoka-oskol erraldoiak eta itsas maskor bitxiak. Artikulu hauek historia naturalarekiko interesa piztu zuten eta bitxigile, artisau eta grabatzaileen irudimena suspertu zuten.

XVI. mendean jakin zen zipreidoen eta osidoen maskorrak bereziki egokiak zirela kameuak egiteko. XVIII. mendean, garai neoklasikoan, antzinako arteekiko interesa berpiztu zen, maskorren tailuak loratzera eraman zuena, nahiz eta imitaziotzat hartzen ziren, material txikiagoarekin eginda zeudelako. Ordutik aurrera, artisau-zentroak desagertzen joan ziren, eta bi hiritan baino ez ziren geratu: Idar-Oberstein (agaten tailu mekanikoan espezializatua) Alemanian eta Torre del Greco Italian, non artisau-lanak egiten diren.

## Iruditegia 

Image:
Ptolémée_II.JPG|Ptolomeo II.a Filadelfoaren kameua.
Mary-Margaret-Bartelme-Bain.jpeg|Emakume bat kameu batekin.
Cameo_of_Sardinian_conch,_Ascione_e_Antonio_Mennella_1925,_Museo_Ascione.jpg|118 / Ascione fabrikatzaileak *Cassis madagascariensis* gainean landutako kameoa, 1925.
Agate_portrait_cameo_A.jpg|Kameu moderno bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Segundo gehigarri

thumb|Irudiak 2015ean izandako segundo gehigarria erakusten du
**Segundo gehigarri** bat denboraren emisio estandarrak eguzki denbora ertainetik gertu mantentzeko egiten den moldaketa da. Segundo gehigarriak beharrezkoak dira estandarrak egutegi zibilekin sinkronizatuak matentzeko, euren oinarria astrologikoa delarik.

Telekomunikazioen Batasun Internazionalak eginiko proposamena erlojuari ordu bat gehitzea da 600 urtean behin eta horrela segundo gehigarria ezabatzea. Txina eta Britainia Handiak kontra egin diote aldaketa honi, baina, aldiz, Amerikako Estatu Batuak, Italia, Alemania, Japonia eta Errusia aldaketaren alde daude. Alternatiben artean erlojua ordu bete atzeratzea ere badago, desberdintasuna ordu erdiko atzerapena izatera iristen den momentuan. Bonn-eko Unibertsitateak egindako kalkuluen arabera, hau 2600 urtean gertatuko litzateke.

Denbora zibilaren estandarrak Denbora Unibertsal Koordinatuan (UTC) oinarritzen dira, izugarri zehatzak diren erloju atomikoak erabiliz mantentzen dena. UTC-a eguzki denbora mediotik gertu mantentzeko, noizean behin zuzendu egiten da segundo gehigarri bateko moldaketarekin. Honen ondorioz, 61 segundoko minutu bat izango genuke. Periodo luzeetan zehar, segundo gehigarri hauek gorantz doan erritmo bati gehitu behar zaizkio,  31 s/siglo² parabolari dagokiona. Aurreikusita dago ere segundo bat ezabatzea, 59 segundoko minutu bat izanik, baina ez da beharrezkoa izan orain arte eta ez da aurreikusten etorkizunean beharrezkoa izatea Lurraren errotazioaren aurreikuspenen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alarguntza

Alarguntza, ezkontidea hiltzen denean eratzen den egoera juridiko eta soziala da. Euskaraz, alarguntzan aurkitzen diren emakume zein gizonei deritze **alargun**.

## Historia 
### Deitoratze praktikak 
Europako herrialde batzuetan (Errusia, Eslovakia, Txekia, Grezia, Italia eta Espainia, besteak beste) alargunak beltzez janzten ziren, kasu batzuetan denboraldi labur batez (urte pare bat), bestetan bizitza guztirako. Geroztik praktika hauek gutxitzen joan dira, egun hilobiratzean ea mezan soilik janzten direlarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizarte-antropologia

**Gizarte-antropologia** giza gizarte eta kulturen portaera-ereduak aztertzea da. Antropologo nagusia da Erresuma Batuan eta Commonwealth eta Europa osoan, non antropologia kulturaletik bereizten den.

## Antropologia kulturalaren konparazioa 
Kultur antropologia terminoa, oro har, espiritu holistikoak diren lan etnografikoei aplikatzen zaie, kulturak gizabanakoaren esperientzian eragina izateko dituen moduetara orientatzen dira, edo herri baten jakintzaren, ohituren eta instituzioen ikuspegi biribila eman nahi zaie. Antropologia soziala lan etnografikoei aplikatzen zaien termino bat da, gizarte-harremanen sistema jakin bat isolatzen saiatzen direnak, hala nola, etxeko bizitza, ekonomia, zuzenbidea, politika edo erlijioa osatzen dutenak, gizarte-bizitzako oinarri antolatzaileei lehentasun analitikoak ematen dizkietenak, eta kultur fenomenoak ikerketa zientifikoaren gai nagusietan nolabait sekundario gisa hartzen dituztenak.

Gizarte-antropologoentzako interes-gaiek barne hartu dituzte ohiturak, antolaketa ekonomikoa eta politikoa, legea eta gatazka-ebazpena, kontsumo- eta truke-ereduak, senidetasuna eta familia-egitura, ahaidetasuna, erditze-harremanak eta gizarteratzea, erlijioa, eta gaur egungo antropologo sozialak ere globalismo, biolentzia etniko, estudio, transnazionalismo eta tokiko esperientziei buruzkoak dira, eta, horrez gain, tipologia elebidunak sortzen lagundu dezakete, baita.

Britainiar, frantses eta Amerikako antropologo soziokulturalen arteko ezberdintasunak gutxitu egin dira, teoria eta metodoen arteko elkarrizketa eta mailegua areagotuz. Antropologo sozial eta kulturalak, eta biak integratzen dituzten batzuk, antropologiako institutu gehienetan aurkitzen dira. Beraz, unitate instituzionalen izen formalek ez dute zertan erabat islatu diziplinen edukia. Batzuek, Gizarte eta kulturako Antropologia Institutua (Oxford) bezala, izena aldatu zuten konposizioaren aldaketa islatzeko, eta beste batzuek, Kenteko Unibertsitateko Gizarte Antropologia, adibidez Antropologia hutsa bihurtu zen. Gehienek eusten diote sortu zireneko izenari.

Ikerketa kualitatibo luzeak, baita landa-ikerketa intentsiboak ere (parte hartzeko behaketa-metodoak azpimarratuz), tradizionalki bultzatu izan dira antropologia sozialean, ekonomialariek, zientzialari politikoek eta (gehienak) soziologoek erabili ohi dituzten azterketa kuantitatiboak baino gehiago.

## Kanpo estekak
Familia zabal

thumb|right|290px|Espainiar familia zabal bat.
**Familia zabala** familia bateko bi belaunaldi edo gehiagoko kideek eta haien ezkontideek eta seme-alabek osatzen duten familia-unitatea.

Familia zabala edo familia konplexua esanahi ezberdinak dituen kontzeptua da. Lehenik eta behin, odol-ahaidetasunezko familiaren sinonimo gisa erabiltzen da. Bigarrenik, senar-emazteen familia nagusi den gizarteetan, ahaidetasuna aipatzen da — senidetasun-sare egozentrikoa, etxeko taldeaz haraindi hedatzen dena —, senar-emazteen familiatik kanpo dagoen sare bera. Hirugarren adiera familia hedatua honela definitzen duena da: familia-unitate (edo etxe) berean bizi den eta belaunaldi desberdinetako ahaideek osatzen duten ahaidetasun-egitura.

Familia zabaletan, antzekoen sareak komunitate itxi gisa jokatzen du. Horrelako guraso-egituretan sar daitezke gurasoak seme-alabekin, gurasoen anai-arrebak seme-alabekin, aurreko belaunaldietako kideak, osaba-izebak, aitona-amonak, birraitona-amonak... edo EGOren belaunaldi berekoak. Gainera, odolekoak ez diren ahaideak har ditzake, hala nola anai-arrebak, adopziozko seme-alabak edo seme-alaba putatiboak. Aurreko guztiak kontrastea ezartzen du familia nuklear txikiarekin.

Familia zabala familia-unitatearen oinarrizko forma den kulturetan, gizabanako bat helduarorako trantsizioak ez du esan nahi, nahitaez, ahaideak edo gurasoak banandu behar direnik. Haur bat hazten denean, helduen eremu zabal eta errealera lekualdatzen da, nahiz eta egoera normaletan gainerako komunitatetik bereizitako identitatea ezarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martini

**Martini** gin eta bermutarekin eginiko koktela da, oliba edo limoi azal biratuarekin apaindua. Koktel-kopan zerbitzatu ohi da.
 Martiniaren aldaera asko daude, nahiz eta ezagunena vodka martini izan, non ginebra vodkaz ordezten den. Beste aldaera bat martini bikoitza da, ginebra eta vodka kopuru bikoitzarekin. Edari hau, orokorrean, aperitibo gisa edo afaldu aurretik hartu ohi da.

## Historia 
Martini 1910 inguruan sortua dirudi. XX. mendeko lehen hamarkadan New Yorkeko Knickerbocker Club aretoko barra-buru izan zen Martini jaunarengandik etor daiteke haren izena. Beste teoria batek XIX. mendearen amaieran Bostongo taberna batean koktela asmatu zuen Martínez jaun batekin lotzen du. Martini & Rossi bermut markatik ere erator daiteke, bere produktuak Estatu Batuetara esportatzen baitzituen koktela izan baino askoz lehenago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nola egin vodka-martini koktela?
Jose de Azpiazu

**Jose de Azpiazu** XX. mendeko oñatiar konpositore ezaguna da, gitarra partitura ugari, transkripzio eta abar argitaratzeagatik. Oñatiko batzokiko EAJko idazkaria izan zen, Gernikako bonbardaketa izututa ikusi zuen, eta bi urte eman zituen Martuteneko espetxean.

Euskaldunak, gutxi erakusten badu ere, barren-barrenean sentitzen du (Mauricio Ravel)

## Karrera musikala 
1912an Oñatin (Gipuzkoa) jaioa. Laster kutsatu zen Angel Iriarte (amaren anaia) osabaren musika zaletasunaz, Musika Bandaren zuzendaria zen, eta baita txistularia ere. Musikarako zuen gaitasunak eta ezinegonak egin zuten gainerakoa.

1950ean Genevara joan zen eta bertan bizi izan zen hil arte. Handik Europa konkistatu zuen. Andres Segoviak gomendatuta, Geneva eta Lausanneko kontserbatorioetako irakasle izendatu zuten eta 1950etik 1964ra bete zituen karguak. Une honetatik aurrera, musika-jarduera etengabea hasi zuen, kontzertuak, irrati eta telebista emanaldiak eta ikerketa lan garrantzitsu bat eginez. 1964tik aurrera irakaskuntzari uko egin zion eta Lupe alabarekin batera kontzertuekin, diskoen argitalpenean, konposizioan eta abarretan aritu zen.

Azpiazu gitarraren maisua, mundu osoan ibili zen eta Bach-en lauterako jatorrizko obra integrala kontzertu publikoan eskaini zuen lehena izan zen eta Re mayorreko kontzertua aurkitu zuen lauteentzat eta Vivaldiren orkestrarentzat.
thumb|Joseren hilobia Genevan
Europa osoan ezagun egin zuten kontzertuengatik baino gehiago, prentsa espezializatuaren arabera, Azpiazu ezaguna zen, gitarra partitura ugari argitaratzeagatik, obra ospetsuen transkripzioak egiteagatik, ahaztutako piezen berreskurapenengatik eta argitu gabeko lanengatik.

Bere heriotza ondoren, Genevako prentsak, 1950etik bizi izan zen Suitzako hiria, idatzi zuen, Andres Segoviaren laguntza eta Gagnebin-en espiritu irekiari esker artista oñatiarrarekin, munduan zegoen bigarren katedra sortu zela, Madrilgoaren ondoren.

Baina bere sortzaile eta transkribatzaile alderdia baloratzen zen batez ere. Autodidakta zen, eta gitarra bere artista-jarreraren neurrira modelatzea lortu zuen.

## Bizitza 
Oñatiko batzokiko EAJko idazkaria zen. 1937an Gernikako bonbardaketa izututa ikusi zuen mendi baten gainetik. Bilbora iristean, italiarrek preso hartu zuten, eta bi urte eman zituen Martuteneko espetxean.

Lagunekin batera, gitarra bat egin zuten kartzelan kazola batekin, puru kaxa batekin etab. 1943an ezkondu zen. 1950ean Suitzara abiatu zen hiru hilabeterako Geneva irratiaren kontratu batekin eta Genevak eskaintzen zion edertasun eta erosotasunez maitemindurik, han gelditzea erabaki zuen, eskatzen zioten lekuan jardunez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkontza zibil

[thumb| [XIX. mendea|XIX.mendeko ezkontza zibil bat Suitzan.]]

**Ezkontza zibila** agintari zibilen aurrean (erregistro zibila, administrazio publikoa, epaileak edo udal agintaritzak) kontratatu, formalizatu eta inskribatzen den ezkontza da. Horrez gain, ez du erlijioaren erritua jarraitzen (erlijiozko ezkontza).

Hala ere, ezkontza zibilak ez du zertan ezkontza erlijiosoa baztertu, eta, hain zuzen, sistema juridiko askotan, ezkontza erlijiosoa aurrera eramanez gero, aldi beran ezkontza zibila ere egiten da.

Ezkontza zibila indarrean dauden lege-xedapenen arabera ospatzen den legezko ezkontza da.

Zenbait herrialdetan, ezkontza zibilaren instituzioak ezkontza erlijio erakundeen eraginetik bereizteko nahiagatik sortu da. Gauzak horrela, XVIII. mendean hasten den Eliza eta Estatuaren arteko bereizketa edo laikotasunaren mugimendura inskribatzen da.

Ezkontza zibileko ekitaldian, emaztegaiak ez du ohiko soinekorik erabiltzen horretarako, ezkontza erlijiosoan ez bezala. Era berean, zenbait herrialdetan ezkontza-agiria edo "familia liburua" zeremonia amaitzean entregatu ohi da. Dokumentu honetan, ezkontza-unitatea frogatzeaz gain, beste gertakari batzuk ere erregistratzen dira, hala nola seme-alaben jaiotzak eta adopzioak, familiako kide baten heriotza eta abar.

## Herrialdearen arabera 
### Espainia 
Espainian ezkontza zibila debekatuta egon zen 1564tik 1870era, ezkontza erlijiosoa izanik legitimo kontsideratzen ziren bakarrak, 1870ean Ezkontza Zibilaren Behin-behineko Legearekin berriro onartu ziren arte. 1875etik aurrera ezkontza zibila aparteko zerbait kontsideratzen zen, baina legezkoa.  Bigarren Errepublika garaian, 1931tik 1939ra, Estatu akonfesionalaren ezarpenarekin, derrigorrezko ezkontza zibilaren sistema onartu zen.

1939an, erregimen frankistarekin, errepublika garaian egindako ezkontza zibilak deuseztatu egin ziren. Ezkontza zibila soilik ezkondu nahi zuten bi alderdietako pertsonak erlijio katolikoa praktikatzen ez bazuten edo apostatatuak izan balira onartzen zen.

1978ko konstituzioarekin, berriro ere Estatuaren izaera akonfesionala ezarri zen, beraz, ez da beharrezkoa Eliza abandonatzea ezkontza zibila ospatzeko.

2009an, Espainiaren historian lehen aldiz, ezkontza zibilek ezkontza erlijiosoen kopurua gainditu zituen: 94.993 ezkontza zibil eta 80.174 ezkontza katoliko. 2017an, ezkontza zibilek loturen % 80 gainditu zuten Espainian. 2019an, guztira 166.530 ezkontza ospatu ziren Espainian, horietatik 131.231 zibilak, 34.615 katolikoak eta 684 beste erlijio batzuetakoak. Gizartearen sekularizazioa nabari da, familiaren kontzeptuan aldaketa sozialez gain. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angling

thumb|Amu bat eta bere zatiak erakusten duen irudia
Angling edo Kanaberazko arrantza, arrantza metodo bat da. Izena, teknika honetan erabiltzen den amutik dator, ingelesez  "*angle*" deitua.

## Amuak 
thumb|177x177px|Arratoi-isats zizarea ohikoa da beita natural gisa erabiltzea.
Amuaren erabilera, historikoki atzera eginda antzinako herriek erabiltzen zituzten tresnetatik eratorri da. Haiek fokak, mortsak edo txoriak ehizatzen zituzten. Erabiltzen zituzten piezak luze eta finak ziren, hezurrez edo harriz eginak, erdiko puntutik marra bati lotuta. Animaliak tresna irensten zuenean, ehiztariak tira egiten zuen eta biktimaren esofagoan harrapatuta geratzen zen. Tresna horrek eboluzionatu egin du gaur egungo amuraino iritsi arte, punta zorrotz bat eta lazo formako beste bat dituen J formako alambre bat dena. Amu gehienek arrainak ihes ez egiteko formadun punta dauka (irudian "barb" gisa agertzen dena), baina lege eta araudi batzuek ez dute pieza hori duen amua erabiltzen. Arau hau espezie jakin batzuk babesteko jarri ohi da, pieza hau duen amu batek arraina hil baitezake bere brankietara iristen bada.
thumb|Izokinak harrapatzeko erabiltzen den beita artifizial bat, "euli" deitzen dena.

## Beita 
Harrapatu nahi den espeziearen eta bere habitataren arabera, arrantzaleak teknika desberdina hauta dezake. Kanaberazko arrantzan bi beita mota erabiltzen dira normalean: lurreko beita eta amuko beita. Lehenengo hau aparte botatzen da uretara arrainak erakartzeko; bigarren motakoa, aldiz, amuan bertan jartzen da arrainak amua irentsi dezan. Jendartean "beita" esaten denean, bigarren motaren inguruan aritzen da normalean. Hauek bi motatakoak izan daitezke, gainera, naturalak zein artifizialak.

## Teknikak 
Kanabera arrantzako teknika nagusiak flotagailu arrantza, hondoko arrantza eta seinuelo arrantza dira.

## Legeak eta araudiak 
Lege eta araudiak asko aldatzen dira zonalde batetik bestera, herrialde baten barruan ere bai. Hauek normalean lizentziak, arrantza-denboraldiak, arrantza daitezkeen espezieak mugatzea, teknikak mugatzea edo kuotak barne hartzen dituzte. 
Normalean, legeek ahoak sartzen ez diren amuekin eta sareekin arrantzatzea debekatzen dute, sarea soilik  arrantzatutako arrain bat barkura igotzen laguntzeko erabil daiteke. Hala ere, badaude espezie jakin batzuk sarea erabiliz ehizatu daitezkeenak. Kasu batzuetan, arrain batzuk "balio gutxiagokoak" kontsideratzen dira eta beste teknika batzuekin harrapa daitezke, hala nola, sarea, lanza edo gezia. Teknika hauetako bat ere ez dator kanabera arrantzarekin batera, ez baitira kanabera eta amuaren erabileran oinarritzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrain saltsa

**Arrain saltsa,** ongailu likidoa da, gatzez estaliriko arrain edo krilla bi urtetaraino fermentatzen utzi ostean eratzen dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Garum

## Kanpo estekak
Ursula Martin

**Ursula Hilda Mary Martin** CBE FRSE FRE (Londres, 1953ko abuztuaren 3an jaioa)  informatikoari britainiarra da, eta informatika teorikoan eta metodo formaletan ikerketa-interesak ditu. Informatikaren eta matematikaren arloetan emakumeak sustatzeko egiten dituen jarduerengatik ere ezaguna da. 2019tik, irakasle izan da Edinburgoko Unibertsitateko Informatika Eskolan.

2014tik 2018ra, Martin informatikako irakasle izan zen Oxfordeko Unibertsitateko Informatika Sailean, eta EPLIk ezarritako karrera-beka bat du. Lehenago, Informatikako katedra bat zuen Maria Erreginaren Ingeniaritza Elektroniko eta Informatikako Eskolan, Londresko Unibertsitatean, non Zientzia eta Ingeniaritzako Zuzendariordea izan zen, 2005-2009 bitartean.

## Heziketa 
Martin, Londresen jaio zen 1953ko abuztuaren 3an Anne Louiseri (née Priestman) eta Geoffrey Richard Martini. Malvern Wellsen, Abbey Collegen hezi zuten. 1975ean, irakasle izeaterekin graduatu zen Girton Collegen, Cambridgen, eta 1979an, Warwick-eko Unibertsitateko doktoretza batekin, biak matematikan espezializatuak. Illinoiseko Unibertsitatean, Manchesterreko Unibertsitatean eta Londresko Unibertsitatean kargu akademikoak izan ditu. Bisita sabatikoak egin ditu Massachusettseko Teknologia Institutura eta SRI Internationalera (Menlo Park). 2004an bekadun bisitaria izan zen Oxford Internet Institute-n.

1992tik 2002ra, informatikako irakasle izan zen Eskoziako St. Andrewseko Unibertsitatean. Bera izan zen unibertsitateko lehen irakaslea 1411n sortu zenetik.

2003tik 2005era, Cambridgeko Unibertsitateko Konputazio Laborategira bidali zuten zerbitzu-eginkizunetan lanaldi partzialean, eta Women@CL proiektuaren zuzendari izan zen, informatikan emakumeentzako tokiko, estatuko eta nazioarteko ekimenak zuzentzeko, Microsoft Research eta Intel Cambridge Research-en laguntzarekin. Newnham Collegeren (Cambridge) lankide bat zen.

Martinek, *Annals of Pure and Applied Logic* aldizkariaren (Elsevierrek argitaratua) editore-aholkulari gisa eta *The Journal of Computation and Math* (London Math Society) eta *Formal Aspects of Computing* (Springer - Verlag) argitalpen-batzordeetan parte hartu du.

### Argitalpenak 
Hauek dira haren argitalpenak:

* Christopher Hollings eta Adrian Rice, *Ada Lovelace*: *The Making of a Computer Scientific*, Bodleian Library, 2018, 114 or.

### Ohoreak eta sariak 
Martin, Britainiar Inperioaren Ordenaren (CBE) komandante izendatu zuten 2012ko Urte Berriko Ohoreetan, informatikaren zerbitzuetarako. 2017an, Edinburgoko Errege Elkarteko (FRSE) eta Ingeniaritzako Errege Akademiako (FREng) kide hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Familia-harrera

**Harrera familia,** aldi baterako babes neurri legala da. Hala, familia bati ematen dio haur baten zaintza, harrerak irauten duen bitartean haur hori zaintzeko, artatzeko, elikatzeko eta prestakuntza integrala emateko konpromisoa hartuta. Harrera bakoitzaren iraupena eta ezaugarriak haur bakoitzaren beharren eta zirkunstantzien arabera adosten dira.

Ohikoak dira administrazio ezberdinen kanpainak harrera familia bila. 

## Harrera motak 
Espainian zehar, Euskal Herria barne, hurrengo harrera familien sailkapena egiten da.

* **Larrialdiko harrera** (gehienez 6 hilabete). Berehalako arreta behar duten haurrentzat da, bereziki sei urtetik beherakoentzat, instituzionalizazioa ekiditeko helburuarekin. Familiekin itzultzeko aukera baloratzen da, beren beharretara hobekien egokitzen den babes-neurria, edo erabaki horren ondoren familia alternatiboaren zain dauden haurrentzat.
* **Aldi baterakoa** (2 urte). Haur eta nerabeen kasuan, haien jatorrizko familiek leheneratze-iragarpen positiboa edo zalantzazkoa dute, baina lanbide-laguntzarekin gaitzea aurreikusten da, eta epe horretan seme-alaben tutoretza berreskuratu ahal izatea espero da.
* **Iraunkorra** (iraupen mugagabea). Bi urtetik beherako epean familia biologikora itzultzeko aurreikuspenik ez duten kasuetarako.

Adin nagusitik aurrera, familia hartzailean elkarrekin bizitzen jarrai dezakete, babes-neurririk gabe, aldeek hala nahi badute. Era berean, gazteek aukera dute etapa berri honetan laguntza eskaintzen dien Deslotura Programa batean parte hartzeko, nahi badute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Familia Harrera Zerbitzua, Gipuzkoako Foru Aldundia.
* Familia Harrera, Bizkaiako Foru Aldundia.
* Familia-harrera, Arabako Foru Aldundia.
* Gizarte zerbitzuak, familia-ingurunea; Eusko Jaurlaritza.
* Acogimiento familiar, Cruz Roja.
* Asociación Estatal de Acogimiento Familiar (ASEAF).
Steph Houghton

**Stephanie Jayne Darby** ( Durham, Ingalaterra, 1988ko apirilaren 23a) futbolari ingelesa da eta Manchester City futbol taldean eta Ingalaterrako selekzio nazionalean jokatzen du. Klubei dagokienez, Ingalaterrako ipar-ekialdeko Sunderland-en hasi zen, 2007an Leeds United-era pasatu zen eta ondoren, 2010ean Arsenal Ladies taldean sartu zen. Sunderland taldean sartu zenean aurrealari gisa jokatzen zuen, ondoren erdigunera itzuli zen eta defentsan bukatu zuen.

2007an hasi zenetik, 100 aldiz baina gehiagotan jokatu du Ingalaterrako selekzioan. 2007ko Munduko Futbol Txapelketa eta 2009ko Europako Futbol Txapelketa baino lehenago lesio larriak izan zituen, baina 2011ko Munduko Futbol Txapelketan eta 2013ko Europako Futbol Txapelketan jokatzeko errekuperatu eta indarberritu zen. Ingalaterrako selekzio nazionaleko buru izendatu zuten 2014ko urtarrilean. 2012ko Londreseko Joko Olinpikoetan hiru gol sartu zituen Britaniar Handiko lau partidetan.

Houghton, Inperio Britainiarraren Ordenako kide (MBE) izendatu zuten 2016ko Urte Berriko Ohoreetan, futbolean egindako zerbitzuengatik.

## Ibilbidea 
Houghtonek bost urtez jokatu zuen Sunderland-en. Urteko Jokalari Gaztearen Saria irabazi zuen 2006-2007an. Ondoren, Leeds United Ladiesekin bat egin zuen eta Leeds United Ladiesi 2010eko FAko Emakumezkoen Premier Leagueko Kopa irabazten lagundu ostean, Arsenalek Houghton fitxatu zuen bere talderako. 

2013ko abenduaren 5ean Houghtonek hitzarmen bat sinatu zuen Arsenal taldea utzi eta Manchester City talde berrian hasteko. 2020ko urtarrilaren 24an sinatu zuen bi urteko kontratua Manchester Cityrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabet I.a Jerusalemgoa

**Elisabet I.a** (Nablus, 1172 &ndash; Akre, 1205eko apirilaren 5a) Jerusalemgo erregina izan zen 1190etik hil zen arte.

Amalariko I.a Jerusalemgoa eta Maria Komnenaren alaba izan zen. Hunfredo IV.a Torongoarekin ezkondu zen 1183an. Ezkontza 1190ean deusez deklaratu zen eta Elisabet Konrado Montferratokoarekin ezkondu zen. 1192an koroatu zituzten biak, baina handik gutxira hil zuten Konrado. Hirugarren ezkontza Henrike II.a Xanpainakoarekin izan zuen  eta laugarrena Aimery Ziprekoarekin. Jerusalemgo tronua bere azken hiru senarrekin partekatu zuen.
Gourdongo altxorra

thumb|250px|Altxorraren kaliza eta patena.
**Gourdongo altxorra** 1845ean Gourdonen, Saône-et-Loiren, aurkitutako urregintza eta txanpon multzo bat da. Gaur egun Frantziako Liburutegi Nazionaleko Cabinet des Médailles museoan gordetzen da. Hauek dira altxorraren objektuak: kaliza bat, esmalte eta granatedun urrezko patenak eta ehun txanpon inguru. Metal nagusia urrea da. Txanponei esker objektuak Merovingiar leinuaren garaian kokatua izan dira, V. mendearen amaieran edo VI.aren hasieran.

## Aurkikuntzaren historia 
Gourdon herriak monasterio bat zuen VI. mendean, eta, agian, bertatik etor zitezkeen objektu hauek. Objektuekin aurkitutako urrezko txanponei esker 524. urte inguruan datatu ahal izan da ehorzketa. Uste da Burgundiarren Erresumaren aurkako eraso franko baten aukeran, monje batek objetuak ezkutatu zituela, horrela abadia arpilatzen bazuten altxorra salbatuko zen. Mende asko ondoren, 1845ean, Louise Forest artzain neska gazte batek altxorra kasualitatez aurkitu zuen,  gurutze batekin grabatutako teila erromatar baten azpian ezkutatuta. Bere nagusia zen Darras nekazariak lurretik atera eta altxor osoa bereganatu zuen. Baina Gabriel Tainturier zen lurren jabea zen eta, halaber, Louise Foresten aita ez zegoen konforme.  Guztien arteko altxorraren jabetzaren inguruko auzia 1845ean arbitratu zen Chalon-sur-Saônen, lehen, eta gero Dijongo gorteen aurrean. Erabakia txanponak lurren jabearen eta altxorraren aurkitzaile zen Louise gaztearen artean banatzea izan zen. Partekatu ezin ziren kaliza eta patena saltzeko erregistroan sartu ziren. Tainturierrek Dijongo udalari urrezko lau txanpon oparitu zizkion, hiriko Liburutegian gordeak.

Altxorra 1846ko uztailaren 20an enkantean saldu zen Parisen, eta kaliza zein patena Charles Lenormantek, Cabinet des Médaillesko arduradunak, eskuratu zituen; 104 urrezko txanpon sorta, aldiz, hark arbuiatu zituen eta sakabanatuta izan ziren. Erosle batzuek eskuratutakoak urtu zituzten. Aipatutako Charles Lenormantek geroago neurri batean bere arduragabekeria konpondu zuen 1851n erosleetako bati 44 txanpon lote bat erosiz; horietatik gutxienez hogeita hamahiru trien Gourdon altxorretik zetozen ziurrenik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fara Williams

**Fara Williams** (Londres, Erresuma Batua, 1984ko urtarrilaren 25a)  futbol jokalari bat izan da. 1,64 metroko altuera du. Erdilaria izan da Ingalaterrako hainbat taldeetan eta Ingalaterrako futbol selekzio nazionalean, 2005ko, 2009ko, 2013ko eta 2017ko Eurokopa jokatzen; eta 2007ko, 2011ko eta 2015ko Munduko Futbol Txapelketa. Gainera, parte hartu zuen 2012ko Olimpiar Jokoetan. Bere ibilbidea Chelsea taldean hasi zen , ondoren, 2001an, Charlton Athletic taldearekin kontratu bat sinatu zuen, bere ibilbide profesional hasten. Geroago ,beste hainbat Ingalaterrako futbol taldeetan jokatu du, bere jatorrizko herrialdetik irten gabe.

## Taldeak 
Bere ibilbidea, 12 urteekin,  Chelsea futbol taldeko kategoria baxuagotan hasi izan zen.  

### 2000-2001 
Chelsea taldearekin, lehenengo futbol-denboraldian, 30 gol sartu zuen. 

### 2001-2004 
Hurrengo denboraldian, Charlton Athletic taldera joan zen, taldearen urteko jokalaririk onenaren saria irabazten. 2004ko martxoan, FA Women´s  Premier League Cup irabazi zuen.

### 2004-2012 
8 denboraldiak jokatu zuen Everton taldearekin, hainbat finalak galdu zuen, adibidez, FA Women´s Cup, bere jatorrizko taldearen aurka, Charlton Athletic. 

### 2012-2015 
Fara Williams, bere etsaiarekin kontratu bat sinatu zuen, Liverpool taldearekin, 2015ra arte. 2013an FA Women´s Super League irabazi zuen, 2 eta 0 irabazten Bristol Academy taldearen aurka. Hurrengo urtean berriro irabazi zuen talde sari hau.

### 2016-2017 
2016ko urtarrilaren 5an, Arsenal taldera joan zen.

### 2017-2021 
Hurrengo urtean Reading taldearekin, 4 urteko kontratu bat sinatu zuen. 2021an futboletik erretiratu zen.

## Ingalaterra selekzioa 
17 urtekin hasi zen Ingalaterreko selekzioan jolasten. 146 partidutan, 40 gol sartu zuen, 4.zenbakiarekin jolasten. 2022an bere lehen gola sartu zuen Portugal selekzioaren kontra, partidua 3 eta 0 amaitu zuen, Ingalaterra irabazten

2009ko Emakumezko Europako futbol txapelketan, Finlandian, Ingalaterra iritzi zen finalera, Finlandia eta Herbereak irabazten. Finalean, Alemaniaren kontra galdu zuen.

2011ko Emakumezko Munduko futbol txapelketan, herrialdeko errendimendurik onena lortu zuen txapelketa honetan, brontzezko domina irabazten. Sari hau lortu zuen Ingalaterra, Fara Williams gol batekin, Alemaniaren kontra.

## Banakako sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beth Ditto

**Mary Beth Patterson** (Searcy, Arkansas, 1981eko abenduaren 19a), **Beth Ditto** izenaz ezaguna, abeslari eta moda diseinatzailea da, ezaguna Gossip synth-rock taldearen kantaria izateagatik. LGTBfobiaren eta lodifobiaren aurkako sinbolo gisa erakusten da bere burua. 

## Bizitza 
Searcyn jaio zen, Arkansasen, eta familia pobre batean hazi zen, sei anai-arrebarekin batera. Bertan eman zituen haurtzaroa eta nerabezaroa, 1999an Olympiara, Washingtonera, joan aurretik, Nathan Howdeshell lagunarekin batera. Biek Gossip taldea sortu zuten, Kathy Mendonça bateria jotzailearekin batera. Geroago, Portlandera, Oregonera, joan ziren bizitzera, batez ere eremu horren mugimendu progresisten bila.

Ditto LGTBIQ kolektiboko parte da eta kolektibo honen alde zein feminismoaren alde azaldu du bere burua. Horrez gain, "body positivity" mugimendua jarraitzen hasi zen, lodifobiaren aurka borrokatzeko. 

2009an, Dittok diseinatzaile postuan kolaboratu zuen Evans arropa markarekin, neurri handiko pertsonentzako bideratuta dagoena. Urte hartatik aurrera, modelo gisa lan egin du zenbait alditan. 

2011an, Beth Dittok bere solista karrera hasi zuen, EP disko laburra kaleratu zuenean. 2016an, Gossip taldea banandu egin zen eta 2017an Dittok *Fake Sugar* diskoa kaleratu zuen, pop generoan oinarrituta dagoena. 

## Diskografia 
### Gossip 
### Solista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faye White

**Faye Deborah White**,BIO (1978ko otsailaren 2a) futbolari ingelesa izan zen, Arsenal Women taldea zuzendu zuena FA Emakumeen Super Ligan        eta ,gaur arte, Ingalaterrako kapitain luzeena. Emakume futbolarien artean, jokalari onartuenetarikoa eta errespetatuenetarikoa izan zen bere hastapenetatik 1990ean, bere erretiroarte 2013an.Egindako ibilbidean, Gunnersen eta Lehoien gidatzailea izan zen  hauen hamaikakoetan. Ingalaterrarekin, 15 urtez egon zen jokatzen eta bost txapelketa nagusien finaletara iritsi zen kapitain modura, honen errekorra lortuz. Bestalde, londreseko taldearekin , Emakumezkoen UEFAko Txapeldunen Liga bat, Ingelez ligako bi titulu eta FA kopa bat irabazi zituen hiru hamarkada ezberdinetan. Faye, 2007ko erreginaren  Urte berriko Ohorezko zerrendan aitortua izan zen kirolean egindako zerbitzuengatik. Lortutako lorpenengatik, Britainiar inperioko ordenako kide ere izendatu zuten eta Ingalaterrako futbol ospearen aretoan sartu zuten 2015ean.

## Tituloak eta sariak 
### Nazioartekoa-Ingalaterrarekin 
* UEFA Women´s Championship:Txapeldunorde(2009)
* FIFA MOTM: Alemaniaren aurka 2007an
* Calsberg MOTM: Suediaren aurka 2009an

### Klubarekin-Arsenal Women 
* UEFA Women Champions League:1 (2006-07)
* FA Women´s Super league:1 (2011)
* FA Women´s Premier League National division:10 (1996–97, 2000–01, 2001–02, 2003–04, 2004–05, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2009–10)
* FA Women´s Cup:9 (1997–98, 1998–99, 2000–01, 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2010–11)
* FA Women´s Premier League Cup:6 (1997–98, 1998–99, 1999–00, 2000–01, 2004–05, 2008–09)
* FA Women´s Community shield:4 (1999-00, 2001–02, 2004–05, 2005–06)

### Banakakoak 
* FA Women´s Player´s Player of the Year:1 (1997-98)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hazel Bishop

**Hazel Bishop** 1969ko abuztuaren 17 an jaio zen New Jersey, Estatu batuetan. Bere gurasoak hainbat enpresa txikiren jabe izan ziren.

Bere ikasketei Barnard eskolan ekin zien 1929 ean graduatua lortu zuen arte. Ondoren Columbia medikuntza institutuan sartzeko aleginak egin harren ez zuen sartzerik izan, diru kontuak zirela eta, beraz kimikako azpi gradu bat lortu zuen. Ondoren 1930 ean biokimikari tekniko moduan aurkitu zuen lan postu bat New York State Psikiatrikoan eta New York Herriko institutuan. Bost urteren ondoren ikerketetan parte hartzera pasa zen alergeno ezberdinak identifikatuz ondoren ezabatu ahal izateko.

Bigarren Mundu Gerraren iraupenean, defentsa lanetan aritu zen. Bere ekarpen nagusia erregaiaren hobekuntza eta garapenean antzeman zen.

Gerraren amaieraren ostean, bere etxean ikerketa gune bat garatu zuen, estetikako produktuetan bere ikerketa zuzenduz. Ikerketa horien fruitu izan zen ezpain margo iraunkorra eta enpreasa bat sortu zuen *Hazel Bishop* izenekoa , baina bere asmakizun berriak ez zion irabazi nabarmenik ekarri. Bere bizitzan zehar beste ikerketa ugariren ondoren ekarpen ezberdinak egin zituen. 

Azken egunak Osborneko etxean igaro zituen 1998ko abenduaren 5ean hil zen harte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
DeeDee Trotter

'''De'Hashia Tonnek "DeeDee" Trotter''' (1982ko abenduaren 8a) Ameriketako Estatu Batuetako atleta da. Trotter Kaliforniako Twenty Nine Palms hirian jaio zen eta Georgiako (AEB) Decatur herrian hazi zen.

## Kirola 
2001ean Cedar Grove High School-en graduatu zen, bertan, saskibaloia zein atletismoko taldeetan parte hartu zuen. Saskibalioan, bere institutuko azken urtea zenean, talde bakarra izan ziren partidarik ez zutena beraien jokalekuan.

Atletismoan berriz, 200m eta 400m-ko kategorietan espezializatu zen eta bere azken urtean 4 x 400 erreleboen taldean liderra izan zen Georgiako Txapelketara arte. 2008ko Olinpiar Jokoetan 400m-ko  kategorian parte hartu zuen baina ezin izan zuen finalera irtsi belauneko arazo batengatik. Hala ere, 2012ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabaztea lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan L. Graham

**Susan Lois Graham** (New York, 1942ko irailaren 16a) estatubatuar informatikaria da.

## Heziketa eta karrera profesionala 
Susan L. Graham teoriazko informatikoa da, eta Kaliforniako Unibertsitatean irakasle bezala lan egin du, Ingenieritza Elektrikoko eta Informatika Departamentuko Konputazio-Zientzien Dibisioan.

**Graham-en** ikerketak honako gai  hauek hartzen ditu:

* Harmonia - Lengoaian oinarritutako framework bat software interaktibo baten garapenarako.
* Titanium - Programazio paraleloko lengoaia, konpiladore eta denbora errealeko sistema Java lengoaian oinarrituta.
* Graham ACM Transactions on Programming Languages and Systems aldizkariko editorea izan zen. 1968tik, Graham dozenaka artikulu argitaratu ditu, hitzaldiak eman eta konputazio-lengoaia, konpiladore eta programazio-ingurunei buruz argitaratu ere egin du.
* Zientziari eta teknologiari buruzko aholkularien Kontseiluko kidea da AEBn.
* Hardvard Unibertsitatearekin harreman estua izan du, eta 2011n Hardvard Korporazioan sartu zen.

## Ohoreak eta sariak 
* 1993an National Academy of Engineering kide gisa aukeratu zuten.
* 1994tik Association for Computing Machinery elkarteko kidea da. Beste elkarte hauetakoa ere bai: American Association for the Advancement of Science, American Academy of Arts and Sciences eta National Academy of Engineering.
* 2009an John von Neumann dominarekin sarituta izan zen Graham, Informatikako sari garrantzitsu bat 1992tik urtero ematen dena .
* 2011ko irailaren 29an iragarri zen ACM-IEEE-CS Ken Kennedy Award saria jasotzeko aukeratua izan zela, azaroaren 25ean Seattle-en, non konputazioko nazioarteko konferentzia egin zen, SC11.

## Bizitza pertsonala 
Graham Michael A. Harrison irakaslearekin ezkonduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diane Greene

**Diane B Greene** (Rochester, 1955eko ekainak 9) Estatu Batuetan jaiotako enpresa-sortzaile eta inbertitzailea da. Greene teknologia-industriara igaro aurretik, ontzigintzako arkitekto gisa hasi zen eta 1998tik 2008ra bitarte VMware-ren sortzailea eta zuzendari exekutibo moduan jardun zuen. 2012an  Alphabet-eko zuzendaritza batzordeko kide izan zen 2019.urterarte. Eta tartean baita ere, 2015ean Google Cloud Platformeko zuzendari exekutiboa izan zen lau urtez.

## Biografia  
Diane Greene Rochesteren jaio zen 1955ean. 19 urterekin Windsurfeko lehen Munduko Txapelketa egin  zuen eta 1976an bela arineko emakumezkoen txapelketa nazionala irabazi zuen. Hori dela eta, Greenek ingeniaritza mekanikoko lizentziatura egin zuen Vermonteko Unibertsitatean 1976an. Eta ondoren, itsas arkitekturako masterra egin zuen 1978an MITen. Horren harira, itsas arkitekto gisa lan egin zuen, non itsas zabaleko ontzi ozeanikoak eta egiturak diseinatu zituen. Bederatzi urte pasatu ostean, Berkeley-ko Unibertsitatean, Kalifornian kokatuta dagoena, konputazio-zientzietan graduatu zen. Bertan, ondoren bere senarra izan zena ezagutu zuen, Mendel Rosenblum non baita ere VMWareren sortzaileetako bat izan zena. Beste alde batetik, Greenek teknologiaren industriarako trantsizioa egin zuen eta lan egin zuen Sybase, Tandem Computers eta Silicon Graphicsters eta Silicon Graphics-en. Eta urte batzuk pasatu ostera VXtremen hain zuzen ere, VXtreme sortu zuen non lehen aipatu bazala, zuzendari exekutibo moduan jardun zuen. Gerora, Microsoften  film-erreproduzitzailearen oinarri bihurtu zen.

== VMware 
* 2011an IEEE Computer Societybatera IEEE Computer Society saria*,* 'Plataformaren birtualizazioa sortzeagatik', VMWareren sortzaile gisa.
* 2017an Bloombergen munduko eragin handieneko 50 pertsonen zerrendan sartu zen. 
* 2017an Anita Borg Institutuaren lidergo teknikoaren Abie saria. 
* 2017an Vermonteko Unibertsitateko Zientzietako Ohorezko Doktoretza.
* 2018an Forbes-ek Estatu Batuetako 50 emakume teknologiko onenetako saria. 
* 2018an AEBetako Ingeniaritzako Akademia Nazionaleko kide hautatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Jane Rathbun

**Mary Jane Rathbun**, **Brownie Mary** ezizenez ezaguna (Chicago, 1922ko abenduaren 22a - Forest Hill, Texas, 1999ko apirilaren 10a) kannabis sendagarriaren erabilera defendatzen zuen estatubatuar aktibista bat zen.

## Biografia 
San Franziskoko Ospitale Generalean boluntariotza lanetan zegoen bitartean kannabis brownieak laberatu eta HIESa zuten pazienteei banatzeagatik ezaguztaratzen hasi zitzaion. Dennis Peron aktibistarekin batera, Rathbunek kannabisa erabilera medikuaren helbururako legalizatzea bultzatu zuen eta hori atal garrantzitsu bat izan zen bere helburuak lortzeko garaian San Frantziskoko P Proposamenean (1991) eta Kaliforniako 215 Proposamenean (1996).

Rathbun hirutan atxilotua izan zen eta atxiloketa bakoitzak hedabide lokalen, nazionalen eta internazionalen arreta areagotu zuen kannabis sendagarriaren mugimenduaren inguruan. San Frantzisko hiriak azkenean baimena eman zion kannabis brownieak banatzeko GIB-a jasaten zuten pertsoneei. Horrez gain, bere atxilopenek interesa piztu zuten komunitate medikuarengan eta ikertzaileei motibazio gisa balio izan zien lehen proba klinikoak egiteko. Hori kannabinoideen eraginak ikasteko egin zuten, zehazki GIBaz infektatuta zeuden helduetan.

1999ko apirilaren 10ean hil zen bihotzeko baten ondorioz.

## Bizitza pertsonala 
Brownie Mary Chicagon jaio zen, Illinoisen zehazki. Bere ama irlandar katoliko kontserbadore bat zenez “Mary Jane” izena ipini zion. Minneapolisen, Minnesotan hezi zen, non eskola katoliko batera joaten zen. Nerabea zenean etxetik joan eta lan bat aurkitu zuen taberna zerbitzari moduan. Lan horretan igaro zuen heldu zen arte. Bestalde, oso gazte zelarik interesatu zitzaizkion aktibismo sozialeko gaiak. 40. hamarkada amaieran aktibista gisa lan egin zuen emakumeen abortu eskubideak sustatuz Minneapolisen. Beranduago Bigarren Mundu Gerran San Frantziskora mugitu zen.

## Publikazioak 
* Burch, Claire. (2007). *California Chronicles of Medical Marijuana*. Regent Press. DVD.
* Rathbun, Mary; Dennis Peron (1996). ''Brownie Mary's Marijuana Cookbook and Dennis Peron's Recipe for Social Change''. Trail of Smoke Publishing. .
* Rathbun, Mary. (April 17, 1993). 50th Anniversary of LSD: Marijuana and Medical Uses; Sacred and Healing Plants and Psychedelic Drugs in the Treatment of Substance Abuse. San Francisco Unitarian Center. (Audio/Video)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gehigarriak
Sarah Allen

## BIOGRAFIA 
Sarah Allen 1980.urtean jaiotako aktore eta produktorea bat da, Kanadan jaio eta  “National Theatre School of Canadan” hezi izan zen eta 2002.urtean graduatu eta 2003an zinema munduan sartu zen gaur egun arte.

## "BEING HUMAN" CASI HUMANOS 
Allenek bi alditan egon da izendatuta, 2019an hoberen kastinera “Home in time” pelikularengatik eta 2015ean hoberen antzezle izateagatik “The Husband” pelikulan 2013an egindakoa.
Catherine Coleman

**Catherine “Cady” Coleman** (Charlestone, 1960ko abenduaren 14a) estatubatuar astronauta da. Orain arte, hiru misio espazialetan parte hartu du NASAn.

## Heziketa 
Formazioari dagokionez, 1978an W.T Woodson High School-en graduatu zen eta 1983an Massachusetts Teknologia Institutuan, kimikan lortu zuen gradua. Honekin batera, Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadaren kide bihurtu zen. 1988an, Coleman Wright-Patterson Aireko Armada basean lanean hasi zen, kimikari ikerlari moduan polimero ezberdinak ikertzen. Ondoren, 1991ean, polimeroen zientzietan doktoratu zen Massachusetts-eko Unibertsitatean.

## NASA 
1992ko martxoan, NASA-n sartu eta lan egiten hasi zen misioetan aditu moduan, Johnson Space Center-ean. 1995eko urriaren 20an joan zen lehen aldiz espaziora STS-73 Columbia espedizioan. Honetan, AEB-ko mikrograbitate laborategirako misio batean partu hartu zuen bioteknologia, materialen eta errekuntzen zientzian eta halako hainbat gaiak aztertzeko helburuarekin.[thumb|Catherine Coleman [Nazioarteko Espazio Estazioa|Nazioarteko Espazio Estazioan|ezkerrera]]1999an, berriro bueltatu zen espaziora, STS-93 misioan. Emakume batek bideraturiko STS baten lehen misioa izan zen, Eileen Collins-ek zuzendutakoa. Honetan, X Izpiko Chandra Behatokia orbitan jartzeko helburua lortuz. Unibertsoaren ikerketa, zulo beltzak eta horrelako fenomeno ezberdinak aztertzea ahalbidetzen zuen. Colemanen betebeharra, Canadarm beso robotikoa gidatzea zen. Hortik aurrera, beso robotikoen entrenamendu eta operazioen buru izan zen NASAn lanean jarraitzen zuen bitartean.

Bere hirugarren misioan, 2010eko 26/27. Espedizioan, Errusiako TMA-20 transbordadorean Nazioarteko Espazio Estaziora joan zen. Han, hainbat esperimentu egitearekin batera, Espazio Estazioaren hainbat konponketak aurrera eraman zituen. Bere lana bukatu ondoren, 2011n bueltatu zen, orbitan 6 hilabetez egon ondoren.

## Musika-talentua 
Coleman txirula-jolea da eta hainbat txirula ezberdin eraman ditu espaziora. 2011ko, apiriliean, bere misioa aurrera eramaten zuen bitartean, Ian Anderson-ekin batera zuzenean dueto bat  jo zuen Yuri Gagarin astronautaren lehen bidaiatzearen 50.urteurrena ospatzeko helburuarekin. Geroago, Colemanek “Bandella” izeneko astronauta musikarien talde bate eratu zuen Chris Hadfield, Steen Robinson eta Donald Pettit-ekin batera.

[thumb|Coleman eta [Valentina Terexkova, Yuri Gagarin kosmonauten prestakuntza-zentroan.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografía: Catherine Coleman, NASA
* Biografía: Catherine Coleman, Spacefacts
* Women in Space, NASA
Kayla Ewell

**Kayla Noelle Ewell** (Long Beach, Kalifornia, 1985eko abuztuaren 27an ) estatubatuar aktore ezaguna da, CBSren *The Bold and the Beautiful* telesaian Caitlin Ramirez, NBCren *Freaks and Geeks* telesaian Maureen Sampson eta The CWen *The Vampire Diaries* telesaian Vicki Donovan pertsonaia egiteagatik.

## Ibilbidea 
Bere lehenengo agerpena telebistan 2000.urtean *Freaks and Geeks* telesaieko kapitulu batean izan zen, non Maureen Sampsonen papera antzezten zuen.

2004tik 2005era, *The Bold and the Beautiful* telenobelaren protagonista izan zen, Caitlin Ramirezen papera interpretatuz. *The OC*, *Boston Public*, *Veronica Mars*, *Close to Home* eta *Entourage* telesaietara gonbidatutako aktore izarra izan da.

Lindsay Lohan protagonista duen J*ust My Luck*, eta Hilary eta Haylie Duff protagonista duen *Material Girls* filmetan parte hartu du. Gainera, protagonista izan zen *Senior Skip Day* pelikulan. 

Ewell The CWren *The Vampire Diaries* telesaieko koprotagonista izan zen lehen zazpi kapituluetan. Bere pertsonaia banpiro bihurtu zen lenehengo gizakia izan zen. Telesaiean Stefanek hil zuen. Hala ere, bere pertsonaia telesaiera itzuli zen bigarren tenporadaren amaieran eta hirugarren tenporadaren hasieran. 

## Bizitza pertsonala 
Kaylari bere denbora librean, margotzea, raftinga egitea, harrokak eskalatzea, rappel egitea eta dantzatzea gustatzen zaio.

2015ko maiatzean, Tanner Novlan aktore eta modeloarekin konpromisoa hartu zuen. Urte bereko irailaren 12an ezkondu ziren eta 2019ko martxoan, Ewellek bere lehenengo haurraren zain zeudela iragarri zuen. 

## Filmografia 
Hainbat pelikula:

* 2006 - "Just My Luck"
* 2008 - "Senior Skip Day"
* 2009 - "Fired Up"
* 2017 - "2 Years of Love"

Hainbat telesai:

* 2000 - "Freaks and Geeks"
* 2004-2005 - "The Bold and the Beutiful"
* 2006 - "Close to Home"
* 2009-2011, 2014, 2017 - "The Vampire Diaries"
* 2015 - "Lucifer"
* 2017 - "Me and My Grandma"
* 2020 - "Batwoman"

Hainbat bideokilpetan parte hartu:

* 2008 - "Without You"
* 2010 - "Maybe"
* 2017 - "Hold On"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pachisi

**Pachisi** (Hindustaneraz:  ahoskatua) Antzinako Indian sorturiko gurutze eta biribilen taula jokoa da. Jokoa *Mahabharata* epopeia indiarrean aipatzen da *Pasha* izenpean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak