Janet Jagan

**Janet Rosenberg Jagan** (Chicago, AEB, 1920ko urriaren 20a - Georgetown, Guyana, 2009ko martxoaren 28a) Estatu Batuetan jaiotako politikaria izan zen. 1997tik 1999ra Guyanako 6. presidentea izan zen. Kargu hori bete zuen lehen emakumea ere izan zen. Aurretik, Guyanako lehen ministro kargua bete zuen, 1997ko martxoaren 17tik 1997ko abenduaren 19ra. Cheddi Jaganen emaztea zen, aurretik herrialde bereko presidente izandakoa. UNESCOren Mahatma Gandhi Emakumeen Eskubideen Urrezko Domina irabazi zuen 1998an.

## Lehen urteak eta ezkontza 
Janet Rosenberg Chicagoko hegoaldean jaio zen, Illinoisen, 1920ko urriaren 20an. Bere gurasoak, Kathryn (1895-1990) eta Charles Rosenberg (1891-1957) juduak ziren. Anaia bat izan zuen, Maurice Rosenberg (1917-2006). Amaren aldeko aitona-amonak, Adolph eta Rosa Kronberg, etorkin juduak ziren. Adolphek Chicagora emigratu zuen Errumaniatik eta Rosa Hungariatik joan zen.

1942ko abenduan, Janetek 22 urte zituela eta Cook County Ospitalean ikasle-erizain gisa lanean ari zela, Cheddi Jagan ezagutu zuen, Northwestern Unibertsitateko odontologiako ikasle indiar-guyanarra. 1943ko abuztuaren 5ean ezkondu ziren, eta urte horretako abenduan Guyanara joan ziren bizitzera.

## Lehen urteak Guyanan 
Guyanan langileen aldeko aktibismoan parte hartu zuen senarrarekin batera, eta Guyana Britaniarreko Lan Sindikatuan sartu zen. Senarraren hortz-klinikan ere lan egin zuen, erizain gisa, 10 urtez. 1946an Emakumeen Erakunde Politiko eta Ekonomikoa sortu zuen eta Gai Politikoen Batzordea ere bai.

## Ibilbide politikoa 
Janet Jagan arrakastarik gabe aurkeztu zen 1947ko hauteskunde orokorretara. 1950eko urtarrilaren 1ean senarra eta biak Herriaren Alderdi Progresistaren (PPP) sortzailekideak izan ziren (ideologia sozialista eta demokratikoa zuen); Janet alderdi horretako idazkari nagusi izan zen 1950etik 1970era. 

1950ean Jagan Georgetowneko Udalerako hautatua izan zen. Ondoren, 1953ko apirileko hauteskundeetan, herrialdeko asanbladako kide hautatu zuten. Hauteskunde haietan eserlekuak irabazi zituzten hiru emakumeetako bat izan zen; hauteskundeen ondoren, legealdiko bozeramaileorde hautatu zuten.

PPP alderdia Guyanako britainiar aginte kolonialaren aurka agertu zen. 1953ko apirilean, hauteskundeak irabazi ondoren, PPPk gobernua osatu zuen laburki. Baina gobernu britainiarrak PPPren gobernua desegin zuen, Jagan ustez komunisten aldekoa zela eta.

Herrialdea 133 egunez gidatu zuen alderdi horrek eta 1955ean Jagan eta senarra espetxeratu egin zituzten, Winston Churchillen aginduz, hau Mendebaldeko hemisferioan estatu komunista bat egotearen beldur baitzen.

Cheddi eta Janet bost hilabetez egon ziren kartzelan; ondoren, bi urtez eduki zituzten etxean atxilotuta. Churchillek Guyanako konstituzioa aldatu zuen, Janetek eta Cheddik presidente edo lehen ministro kargua izatea eragozteko. 1957an Asanbladako kide hautatu zuten berriro Janet eta Lan, Osasun eta Etxebizitza ministro izan zen. 

1961ean Cheddi berriro hautatu zuten lehen ministro. 1963an Janetek Claude Christianen lekua hartu zuen Barne Arazoetako ministro gisa. 1964ko ekainean karguari uko egin zion. Sei hilabete geroago zauritu egin zuten Freedom Houseko atentatuan.

*PPP Mirror* egunkariko zuzendaria izan zen 1973tik 1997ra.

Jagan 1973an aukeratu zuten Legebiltzarrerako, eta 1980an, 1985ean, eta 1992an berriro hautatu zuten; azkenean, denbora gehien iraun zuen legebiltzarkidea izan zen (46 urte). Cheddi Jagan Guyanako presidente aukeratu zuten 1992an, eta Janet Jagan Lehen Dama bilakatu zen. Guyana ordezkatu zuen Nazio Batuetan hiru hilabetez 1993an, Rudy Insanally aldi baterako ordezkatuz, azken hau Nazio Batuen Batzar Nagusiko presidentea zenean.

Cheddi Jagan hil ondoren, Janet Jagan Lehen Ministro izendatu zuten 1997ko martxoaren 17an. Era berean, Jagan presidentetzarako PPPren hautagaia izan zen 1997ko hauteskundeetan, eta irabazi egin zituen. Jagan Guayanako emakumezko lehen presidentea bihurtu zen, baita lehen judua eta lehen estatubatuarra ere.
thumb|Janet Jagan eta Cheddi Jagan, Guyanako beste hainbat politikarirekin, 1953an.

## Dimisioa eta heriotza 
1999ko uztailaren 1ean, Jagan Rio de Janeiroko europar eta latinoamerikar gailurretik itzuli ondoren, Georgetown hiriburuko St. Joseph's Mercy ospitalean ingresatu zuten, bularreko minen eta akiduraren ondorioz. Bihotzeko gaitz batengatik artatu zuten, eta uztailaren 3an atera zen ospitaletik. Bihotzerako medikazioa jasotzen hasi zen.

Jaganek 1999ko abuztuaren 8an utzi zuen presidente kargua, bere osasunak ez ziolako uzten "lidergo indartsu" bat egiten; Bharrat Jagdeo Finantza ministroak hartu zuen kargua.

Dimisioa eman arren, PPPn aktibo jarraitu zuen Jaganek. PPPren 29. kongresuan Jaganek bigarren boto gehien (671) jaso zituen 2008ko abuztuaren 2an egindako alderdiaren Batzorde Zentralerako hautaketan. Ondoren, PPPren Batzorde Exekutiboko kide aukeratu zuten, PPPren *Thunder* aldizkariko editore hautatua izateaz gain.

Janet Jagan aneurisma abdominalak jota hil zen 2009ko martxoaren 28an, Georgetownen. Bere gorpua 2009ko martxoaren 31n erraustu zuten, Guyanan.

## Argitalpenak 
- *When Grandpa Cheddi was a Boy and Other Stories* (1993)

*- Patricia, the Baby Manatee* (1995), 

*- Anastasia the Ant-Eater* (1997)

- *The Dog Who Loved Flowers*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak