Kathleen Ferrier

**Kathleen Ferrier**, CBE (Blackburn, Erresuma Batua, 1912ko apirilaren 22a - Londres, Erresuma Batua,1953ko urriaren 8a) britainiar kontralto abeslari ospetsuena izan zen.

## Hasiera 
Kathleen Ferrier Ingalaterrako Lancashire konderrian dagoen Blackburn herrian jaio zen 1912ko apirilaren 12an. Hamalau urte arte joan zen eskolara. Hamalau urterekin eskola utzi eta Blackburnen egin zuen lan telefono-operadore gisa. 1935ean Bert Wilson banku-zuzendariarekin ezkondu zen, eta Silloth herrira joan zen eta, ondoren, Ingalaterraren iparraldean dagoen Carliste herrira.

Han, senarrarekin egin zuen apostua, kantu-lehiaketa batean ez zuela kantatuko. Bi kategoriatan aurkeztu eta irabazi egin zuen (kantua eta pianoa), hasieran piano-jotzaile gisa baino ez zen aurkeztu behar, piano-irakaslea zen eta. Hala, bere musika-talentua jende aurrean erakutsi zuen eta abeslari gisa hastea erabaki zuen.

Gerraren lehen egunetan kontzertuak eman zituen Council for the Encouragement of Music and the Arts (musika eta arteak sustatzeko kontseilua)(CEMA) erakundearentzat, eta Malcolm Sargenten irizpenaren arabera, 1942an Londresera joan zen, eta hantxe hasi zuen benetan bere karrera.

Haren tinbre bakarra eta berezia, anomalia mediko batek justifikatzen zuen: eztarria oso zabala zuen.

Musika-karrera hasiberria izan arren, senar-emazte bikoteak ez zuen funtzionatu eta hamabi urte geroago baliogabetu zuten ezkontza.

### Abeslari ibilbidea 
### Ospea 
thumb|177x177px|John Barbirolli
Ferrierrek lehen emanaldia 1942ko abenduaren 28an eman zuen Londresko National Galleryn, Myra Hess piano joleak antolatutako bazkalorduan. Bere egunerokoan "oso ondo jardun zuela" idatzi zuen arren, Ferrierrek desengainua hartu zuen bere emanaldiarekin, eta  ahots-entrenamendu gehiago behar zuela ondorioztatu zuen. Astebete lehenago Mendelssohnen *Elias* kantatu zuen Roy Henderson baritonoarengana hurbildu zen. Hala ere, abantaila fisiko natural hori ez zen nahikoa bere kabuz ahotsaren kalitatea ziurtatzeko; Hendersonek zioenez, bere lan neketsua, artea, zintzotasuna, nortasuna eta, batez ere, izaerari esker lortu zuen.

1943ko maiatzaren 17an, Ferrierrek   Haendelen *Mesías* abestu zuen Westminsterreko abadian, Isobel Baillieren eta Peter Pearsen ondoan, Reginald Jacques zuzendari zela. Neville Cardus kritikariaren iritziz, kantuaren kalitatearen bidez egin zuen Ferrierrek "musikarientzako lehen emanaldi serioa". Horren ondorioz, beste konpromiso garrantzitsu batzuk hartu zituen, eta irrati difusioa eta agerraldiak gero eta maizago egin ziren *Forces Favourites* eta ''Housewives' Choice* bezalako herri-saioetan, laster eman zioten nazio mailako onarpena. 1944ko maiatzean, EMIren Abbey Road estudioetan, Gerald Moore lagun zuela, Brahms, Gluck eta Elgar-en musika-probako grabazioak egin zituen. Columbiako artista diskografiko gisa eman zuen denbora laburra eta zorigaiztokoa izan zen; harreman txarrak zituen bere ekoizlearekin, Walter Leggerekin, eta hilabete batzuen ondoren Decca disko etxera pasatu zen.

Gerraren gainerako hilabeteetan, Ferrierrek herrialde osoan zehar bidaiatzen jarraitu zuen, kontzertu-sustatzaileek beren zerbitzuen eskaera gero eta handiagoa asetzeko. Leedse herrian, 1944ko azaroan, Edward Elgarren *Gerontiusen ametsa* koru-lanean aingeruaren papera abestu zuen. Lan horren  lehen emanaldia izan zen, gero bere paper ezagunenetako bat egin zuen abenduan,

Aitzitik, opera Amsterdamera iritsi zenean, harrera beroa egin zioten Herbeheretako ikus-entzuleek, eta Ferrierren interpretazioarekiko gogo bizia erakutsi zuen.Lucretia gisa arrakasta izan ondoren, 1947an, Glyndebournera itzuli zen Gluck-en *Orfeo eta* Euridize operan kantatzeko. Sarritan, Orfeoren *Che farò* *("Zer da bizitza?")* aria kantatu zuen kontzertu-pieza gisa, Deccarekin grabatu berri zuena. Glyndebournen, Ferrierren aktore-trebetasun mugatuek zailtasun batzuk eragin zituzten Fritz Stiedry zuzendariarekin zuen harremanean; hala ere, lehen gauean, 1947ko ekainaren 19an, egindako lanak kritikaren gorazarre beroak izan zituen.

## Bere ibilbideko gailurra, 1948-1951 
1948ko urtarrilaren 1ean, Ferrier abiatu zen Ipar Amerikan lau asteko bira egiteko, hurrengo hiru urteetan egin zituen hiru bidaia transatlantikoetako lehena. New Yorken, Das Lied von der Erderen bi kontzertu kantatu zituen, Bruno Walter eta New Yorkeko Filarmonikarekin. Alma Mahler, konpositorearen alarguna, lehenbizikoan egon zen, urtarrilaren 15ean. Hurrengo egunean idatzitako gutun batean, Ferrierrek ahizpari esan zion: "Kritikari batzuk gogotsu daude, baina beste batzuk ez daude inpresionatuta". Azkenik, Sandor aurkezteko gaixoegi zegoenean, Ferrierrek John Newmark piano-jole kanadarra kontratatu ahal izan zuen, eta harekin lan-harreman bero eta iraunkorra osatu zuen. Edinburgoko Jaialdian, irailean, bi errezitaldi eman zituen, eta Bruno Walter izan zuen piano-jole laguntzaile. Ferrierrek sentitu zuen errezitaldi horiek "aurreko hiru urteetan bila zebilen goi-maila" zela. Handik urte askotara, errezitaldi bat eman zen; horren gainean, Alan Blyth kritikariak hauxe idatzi zuen: "Walterren laguntza oso pertsonal eta positiboarekin, noski, Ferrierrek bere onena ematera bultzatu zuen".

Hurrengo 18 hilabeteetan, ia etenik gabeko jarduera izan zuten, Europa kontinentalerako bisita batzuk eta AEBko hirugarren bira 1949ko abendutik 1950eko apirilera bitartean. Bira estatubatuar horrek bide berriak ireki zizkion Ferrierri, mendebaldeko kostara, eta hiru aurkezpen egin zituen *Orfeo eta Euridize* San Frantziskon, Pierre Monteuxen zuzendaritzapean. Saiakeretan, Ferrierrek Marian Anderson estatubatuar kontralto ezaguna ezagutu zuen, eta hark, ustez, bere kontraparte ingelesari buruz esan zuen: "*Jainko maitea, ze ahotsa, eta ze aurpegia!*" Berehalako konpromiso guztiak bertan behera utzi ziren, eta, horien artean, *The Rape of* Triunetiaren antzezpen-serie planifikatu bat zegoen, English Opera Groupen eskutik, 1951ko Britainia Handiko Jaialdiaren zati gisa programatua.

## Ibilbidearen amaiera 
Ferrierrek 1951ko ekainaren 19an ekin zion berriro bere ibilbideari, Royal Albert Hall-en *Meza* si menorrean lanarekin. Ondoren, Holandako Zinemaldira joan zen, Orfeoren lau emanaldi eman eta Mahlerren *Bigarren Sinfonian* kantatu zuen Otto Klemperer eta Concertgebouw Orkestrarekin. Ondoren, Ferrierrek bi hilabetez hartu zuen atseden erradioterapia egiten ari zela; abenduan egin zuen lan bakarra Decca estudioetan hiru eguneko kanta folklorikoak grabatzeko saioa izan zen.

1952ko urtarrilean, Ferrier Britten eta Pears-ekin elkartu zen Brittenen English Opera Group-erako dirua biltzeko kontzertu labur batzuetan, *Canticle II: Abraham and Isaac*-en lanaren estreinaldia barne. Geroago, Brittenek bira hori Ferrierrekin zituen elkarte artistikoetako "agian ederrena" zela gogoratu zuen. Osasun-arazoak etengabeak izan arren, *Mateoren Pasioan* kantatu zuen, Royal Albert Hall-en martxoaren 30ean, Free Trade Hall-en apirilaren 13an eta *Das Lied von der Erde* Barbirollirekin eta Hallerekin apirilaren 23an eta 24an. Apirilaren 30ean, Ferrier festa pribatu batean izan zen. Erregina berria, Elizabeth II.a, eta haren ahizpa, Margaret Windsor printzesa, bertan egon ziren. Bere egunerokoan, Ferrierrek hauxe idatzi zuen: "*M printzesak oso ondo kantatu zuen!* ". Bere osasunak okerrera egiten jarraitu zuen; ez zuen onartu androgeno-injekzioak hartzerik, tratamendu horrek bere ahotsaren kalitatea suntsituko zuela uste zuen eta. 1952ko maiatzean Vienara joan zen Mahlerren *Das Lied* eta *Rückert-Lieder* grabatzera, Walter eta Vienako Filarmonikoarekin; abeslariak eta zuzendariak denbora luzez bilatu zuten beren elkartea diskoan gordetzea. Sufrimendu handia izan arren, Ferrierrek maiatzaren 15etik 20ra amaitu zituen grabazio-saioak.

1952an, Ferrier Edinburgoko jarraian egindako zazpigarren jaialdira joan zen, Das Lied, The Dream of Gerontius, Messiah eta Brahmsen kanta batzuk abestuz. Hainbat grabazio-saio egin zituen estudioan, besteak beste, Bach eta Handelen ariak, Sir Adrian Boultekin eta Londresko Orkestra Filarmonikoarekin, urrian. Azaroan, Royal Festival Hall-en errezitaldi bat egin ondoren, larrituta sentitu zen Neville Cardus-ek kantuen kontura entzuleei atsegin emateko diseinatutako "ahots-apelazio osagarriak" aurkeztu zituelako. Hala ere, gogo onez onartu zituen bere iruzkinak, eta adierazi zuen "zaila zela denei atsegin ematea, urtetan kritikatu zutela abeslari monotonoa eta kolorerik gabea izateagatik". Abenduan, BBCko *Christmas Messiah-n* kantatu zuen, obra hori interpretatuko zuen azken aldia izango zela jakin barik. 1953ko Urte Berri egunean, Inperio Britainiarraren Ordenako komandante izendatu zuten Erreginaren Urte Berriko Ohoreen Zerrendan.

## Heriotza goiztiarra 
Beste puntu goren bat Christoph Willibald Gluck-enOrfeo eta Euridize izan zen, Royal Opera House-n, 1953ko otsailean. Orduan, hankako hezur bat hautsi zuen emanaldian, baina kantatzen jarraitu zuen. Ferrierrek lehenago ere kantatu zuen lan hori Glyndebourneko Jaialdian 1947an eta Herbeheretan 1949an eta 1951n.

Ferrier 1953ko urrian hil zen Londresen. 41 urte zituela hil zen. Kantari jardun zuen hamabi urteetan, bere herrialdean ospe paregabea lortu zuen, kontralto britainiarraren paradigma bihurtuta. Janet Baker mezzosoprano aparta izan zen jarraitzailea, ahots-kolore desberdina zuena.

## Errepertorioa 
Benjamin Brittenek beretzat idatzi zuen, besteak beste, Triunetia *Lucreciaren bortxaketa*, *Abraham* *and Isaac* (Peter Pears-entzat ere idatzia) eta *Spring* *Symphony-*ren zati bat (1949). Zuzendari ospetsu askorekin lan egin zuen, hala nola Bruno Walter, John Barbirolli, Malcolm Sdirus, Clemens Krauss, Herbert von Karajan, Eduard van Beinum eta Benjamin Britten bera. Garai hartako kantari ospetsu askorekin ere kantatu zuen: Isobel Baillie, Elisabeth Schwarzkopf, Julius Patzak eta Peter Pears.

Besteak beste, Lennox Berkeley, Arthur Bliss eta Edmund Rubbra konpositoreek idatzi zuten beretzat beren beregi. 

Ferrier Mahlerren, Bachen eta Handelen musikarekin nabarmendu zen. Franz Schubert, Robert Schumann eta Jhannes Brahmsen abestiak ere sarritan kantatzen zituen. 

Karrera laburraren amaieran, *Poème de l'amour et de la mer* kantatu zuen, errepertorio frantseseko lan garrantzitsu bakarra.

Ferrier bereziki gogoratzen dute herri-kanta britainiarren interpretazioengatik, *Blow the wind southerly* maitagarria barne (akonpainamendurik gabe), non bere ahotsaren kolore bakar eta nahastezina nabarmen daitekeen.

Erresuma Batuan eskari handia zuen arren, Herbehereetan ere kantatu zuen erregulartasunez, non oso ezaguna zen. 

Frantzian, Alemanian, Italian eta Eskandinavian ere egin zituen emanaldiak. Gainera, hiru bisita egin zituen Ipar Amerikara (1948, 1949 eta 1950ean) eta Edinburgoko nazioarteko lehen sei jaialdietan kantatu zuen (bereziki harro zegoen horretaz).

## Diskografia 
Haren lana bereziki ezaguna da irakurketa bikainengatik:

* Batx.
** *San Mateoren araberako pasioa (Matthäus-Passion)*
** *Meza si txikian*
* Brahmak
** *Goi-rapsodia (Alt-Rhapsodie)*
** *Vier ernste Gesänge*
* Chausson, *Poeme de l'amour et de la mer*
* Mahler
** *Lurraren kanta (Das Lied von der Erde)*
** *Haur hilentzako abestiak (Kindertotenlieder)*
** *Rückert-en (Rückert Lieder) olerkiei buruzko abestiak*
* Gluck, *Orfeo ed Euridice*
* Handel, *Mesias*
* Schumann, *Maitasuna eta emakume bizitza* (Fallenliebe und -leben)

### DVDak 
* ***Kathleen Ferrier**, an ordinary diva'' - film biografikoa, desagertu zeneko mende erdia ospatzeko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Kathleen Ferrier plaque.jpg|Kathleen Ferrier plaka
Fitxategi:Kathleen Ferrier house.jpg|Kathleen Ferrier etxea
Fitxategi:Kathleen Ferrier Memorial Garden, Higher Walton, Preston - geograph.org.uk - 864604.jpg|Kathleen Ferrier Memorial Garden, Greater Walton, Preston
Fitxategi:Opera Orfeo et Euridice Kathleen Ferrier als Orfeo, Bestanddeelnr 903-4448.jpg|Kathleen Ferrier (Orfeo),  Bestanddeelnr 1949
Fitxategi:Opera Orfeo et Euridice Kathleen Ferrier (Orfeo) en Greet Koeman (als Euridice, Bestanddeelnr 903-4449.jpg|Orfeo eta Euridice Opera,  Kathleen Ferrier (Orfeo) eta Greet Koeman (Euridice), Bestanddeelnr 1949
Fitxategi:Opera Orfeo et Euridice. Kathleen Ferrier met ballet, Bestanddeelnr 903-4450.jpg|Orfeo eta Euridice Opera, Kathleen Ferrier (Orfeo), Bestanddeelnr 1949.06.23

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kathleen Ferrier-i entzutea
* Yakir Ariel, The Community, Voice and Passion of Kathleen Ferrier: A Critical Outlook on the Legendary English Contralto, 2018