Zaldibarko zabortegiaren hondamendiko gertakariak

Zaldibarko zabortegiko hondamendia Bizkaiko herri horretan gertatu zen 2020ko otsailaren 6an, zabortegi horretako luizi bat AP-8 autobideraino labaindu zenean. Hasierako nahasmenak beste kezka batzuei bide eman zien, AP-8 autobidea estaltzeaz gain, bi langile desagertu zirelako luiziaren pean eta, luze gabe, gai toxikoak atzeman ziren lohien artean.

Bi langileren gorpuak, baina, ez ziren agertzen, eta susmoak piztu ziren Verter Recycling enpresa kudeatzailearen zabortegiko funtzionamenduaz. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile eta agintarien ustezko utzikeriak hildako biktimen eta inguruneko hainbat herritarren protestak altxa zituen. Bestalde, suteak pizten hasi ziren zabortegian, biktimen gorpuak artean agertu gabe. Martxoaren 15etik aurrera, COVID-19 pandemiak eta agindutako alerta egoerak beste korapilo bat gehitu zion gorpuen bilaketari.
 
## Luizia 
thumb|Luiziaren planoa
Luizia otsailaren 6ko 16:15etan gertatu zen. 800.000 bat metro kubiko hondakin mugitu ziren (mendi hegi oso bat), Montia izeneko zonaldean, Altzola eta Motatxo izeneko parajeetan behera. 330 metro luze eta 160 metro zabaleko luizia eragin zuen, guztira 2.780 metro koadroko eremu bat. AP-8 autobidean ere sartu ziren.

Momentu horretan zazpi Vera ere telefonoz abisatu zuen, "lurra bazetorrela". Hau luiziak ekiditeko ezpondak eraikitzeko lurra eramaten ari zen: «Kamioi ondoko arrakala batek bi metroko zabalera hartu zuen, ni xurgatu beharrean. Erretrobisoretik, atzeko bidea hausten ikusi nuen. Atea ireki eta salto egin nuen, kamioia iraultzen ari baitzen».

Rodolfo Martín, hondeamakinan lanean ari zen beste beharginetako bat, lehenengo oinez ihes egiten saiatu zen; ezinezkoa zela ikusita, atzera makinara igo zen; barruan aldapan behera erori zen, "surfean bezala", 100 metro beherago geldituz. Txisko Beltrán ere maldan behera 200 metro erori zen, lesio larririk egin gabe.

Alberto Sololuze baskulan lanean ari zen, eta uste dute Joaquin Beltran harenganantz zihoala, luiziak biak azpian harrapatu zituenean. Izan ere, hurrengo minutuetan, langileak elkar bilaka hasi zirenean, denak lokalizatuak izan ziren Beltran eta Sololuze izan ezik. Hondakinen artean, Beltranen kotxea aurkitu zuten, motorra martxan

Egun horretan, Jose Inazio Barinaga zabortegiko jabea bertan izan zen, eta kazetariekin hitz egin zuen, ugazaba zela esan gabe, "Alberto eta Joaquin bere lagunak zirela" esanez. Gauean, Ertzaintzak deklaratzera deitu zuen bi langileren heriotzaren erantzukizuna argitzeko.

## Bi langile desagerturik 
Lehen uneetan, luiziak sei langile harrapatu zituela uste zen. Halere, haietako lau telefono mugikorrez lokalizatzea lortu zituzten, bi falta zirela ohartuz:

## Autobidea 
Luiziaren zati txiki bat N-634 errepidean eta AP-8 autobidean sartu zen, eta galtzadaren erdia blokatu zuen. Hondakin multzo horrek 4 bat tona zuen, 30 metro inguruan zabaldurik, 4 bat metroko altuerarekin. Zirkulazioa bi norabidetan moztua geratu zen, eta bertaratutako lehen pertsonen artean Ermuko Udaltzaingoaren kideak zeuden; handik gutxira ailegatu ziren Bizkaiko Foru Aldundiko suhiltzaileak eta Ertzaintzako kideak. Babes Zibileko beste indarrak ere laster ailegatu ziren; guztira 45 pertsona aritu ziren lan horretan, eta Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun Nagusiak bidea libratzeko lanak Trafiko Kontrol Zentrutik jarraitu zituen. Baina otsailaren 6tik 7rako gaueko 01:00etan, ustekabean, erreskate taldeek hondakinen artean amianto kantitate handia aurkitu zuten. Babeseko ekiporik ez zutenez, lanak eten zituzten. 03:00etan, amiantoarekin lan egiteko baimena duen Sopelako (Bizkaia) enpresa batek errepidearen garbiketa lanekin jarraitu zuen 03:00, eta 07:00 alderako ireki zuten ingurabide bat AP-8an Ondorioz, lanak eten egin zituzten.

Jaurlaritzaren Ingurumen Sailaren arabera, Verter Recycling enpresak Europako araudia betetzen zuen produktu arriskutsu hori biltzeko: azken 3 urtean 10.000 tona jaso ziren Zaldibarren, hortik 4.235 tona 2019an. Halere, amianto hau ez zen beste zaborretatik bereizten. Verterren 16148 tona amianto zeudela kalkulatzen da (hondakin guztien %0,57a).

Otsailaren 8an, Ekologistak Martxan taldeak Zaldibarko zabortegian lindanoa izatearen susmoa adierazi zuen. Otsailaren 9an, Jaurlaritzatik lindanoaren presentzia gezurtatu zuten. 2011n, Zaldibarko zabortegian beste substantzia multzo arriskutsu bat ere sartu zen: poliklorobifeniloak (PCB). Halere, berriro ere luizi berriak sortzearen arriskua zela eta, ez zen ur isurketarekin jarraitu..

Keak izua zabaldu zuen Ermuan eta Eibarren zehar. Eusko Jaurlaritzak bidalitako Airearen Kalitatearen Kontroleko Sareko unitate mugikor batek kutsadura maila "parametro normaletan" zegoela adierazi zuen. Otsailaren 10ean suteak jarraitu zuen, kea Ermua eta Eibarko atmosferan barreiatuz. Egun horretan, Jaurlaritzako ingurumen sailetik adierazi zuten zabortegiak eten gabe isurtzen zuela metanoa, eta lehen 14 tximiniatatik egiten bazen ere, istripuaren unean tximinia hauek ez zeudela martxan; horregatik ari zela kontrolik gabe ateratzen. Zenbait auzokideren esanetan, ez zen Zaldibarko zabortegian sua ikusten zuten lehen aldia.

Otsailaren 13an, hondakin multzoa egonkortu ostean haren gainean pista batzuk eta segurtasun aldapak eraikitzea aurreikusten zen, sua dagoen eremura segurtasunez hurbildu eta lurra isuriz itzali ahal izateko.

## Uraren kutsadura 
Otsailaren 6ko luizian ez ziren zabortegiaren lixibiatu eta dekantazio baltsak hondatu; horrek hondamendia larriagoa bihurtuko zuen. Aldiz, hondatu egin ziren eroritako sektoreetatik baltsa horietara zihoazen ubideak.

Eitzagako zenbait baserritako iturri propioetan uraren kutsadura detektatu zen; beste baserrietako iturrietako eta Zaldibarko, Ermuko eta Eibarko sare orokorreko uraren parametroak ontzat eman baziren ere, otsailaren 11n Jaurlaritzako osasun teknikariek Eitzaga eta Sallabente auzoetako biztanleei iturriko urik ez erabiltzea gomendatu zieten: ez edateko, ez sukalderako, ez animalientzat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera