open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dymaxion mapa

[thumb|300x300px| Dymaxion mapa tolestuta [ikosaedro bat osatzeko ]]
**Dymaxion mapa** edo Lurreko **Fullerren proiekzioa** munduko mapa baten proiekzioa da, poliedro baten gainazalean forma desberdinetako sare batean bistaratu daitekeena eta bidimentsioko mapa bat osatzeko berdindu daitekeena. Munduko mapa hau Buckminster Fullerrek sortu eta patentatu zuen 1946an. Patentean erakutsitako proiekzioa kuboktaedro baten gainean egina da. Fullerrek argitaratutako 1954ko bertsioak, **The AirOcean World Map** izenekoak, ikosaedro apur bat aldatua erabiltzen zuen, baina ia erabat erregularra, proiekzioaren oinarritzat, eta hori da gaur egungo bertsio ezagunena. *Dymaxion* izena Fullerren asmakizun askori aplikatu zitzaien.

## Kanpo estekak
Revolver (2005eko filma)

***Revolver***, 2005eko Guy Ritchie britainiar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Gidoia Luc Besson frantziar gidoilariak idatzi zuen. Jason Statham, Ray Liotta, Vincent Pastore, André Benjamin, Mark Strong, Terrence Maynard eta Francesca Annis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jake Green (Jason Statham) apustu-jokalari trebearen zoritxarrerako hiriko Dorothy Macha (Ray Liotta) mafiagizona sosik gabe utzi du. Bere joko ona garesti aterako zaio, Macha berataz mendekatu nahiko baitu.

## Aktoreak 
* Jason Statham: Jake Green
* Ray Liotta: Dorothy Macha
* Vincent Pastore: Zach
* André Benjamin: Avi
* Mark Strong: Sorter
* Tom Wu: Lord John
* Terrence Maynard: French Paul
* Andrew Howard: Billy
* Francesca Annis: Lily Walker
* Anjela Lauren Smith: Doreen
* Elana Binysh: Rachel

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hobbs & Shaw

***Hobbs & Shaw*** edota ***Fast & Furious Presents: Hobbs & Shaw*** (euskaraz *Hobbs eta Shaw* edota *Azkar eta Amorruz Aurkezten du: Hobbs eta Shaw*), 2019ko David Leitch estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. *The Fast and the Furious sailaren* spin-offa da. Dwayne Johnson, Jason Statham, Idris Elba, Vanessa Kirby eta Helen Mirren aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hobbs (Dwayne Johnson) legea ezartzen duen polizia bat da. Shaw (Jason Statham) legerik gabeko mertzenario bat da. Shaw Hobbs hiltzen saiatu zen. Hobbsek Shaw espetxeratu zuen. Hobbs estatubatuarra da. Shaw britainiarra da. Lehen bistadizoan, bi gizasemeek ez dute inongo antzik.

## Aktoreak 
* Dwayne Johnson: Luke Hobbs
* Jason Statham: Deckard Shaw
* Vanessa Kirby: Hattie Shaw
* Helen Mirren: Magdalene Shaw
* Idris Elba: Brixton
* Eddie Marsan
* Eiza González: Madam M
* Joe Anoa'i: Duke Hobbs
* Teresa Mahoney: Emakumea euripean
* Stephanie Vogt
* Sonia Goswami: Hiriko emakumea
* Viktorija Faith: Errusiar hegazkineko bidaiaria
* Conlan Casal: Mertzenarioa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* Webgune ofiziala
Nabil (musika taldea)

**Nabil** 2005. urtean Lekeition (Bizkaia) sorturiko pop-rock talde bat da.

## Diskografia 
* *Bere begiei* (2007, autoekoizpena)
* *Egunsenti bat lez* (2010, autoekoizpena)
* *Oroimenen mosaikoa* (2013, Mauka musikagintza)
* *Ordu kiskaliak* (2015, autoekoizpena)
* *Eter* (2019, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natali (musika taldea)

**Natali** 2017an Usurbilen sortutako musika taldea da. 

## Ibilbidea 
Natali Izagirre Estatu Batuetan bi urtez ibili ondoren Ixak Arrutirekin elkartu eta 2018ko otsailean *Iparrorratzik gabe* izeneko kantua plazaratu zuten. Proiektu berriari bultzada emateko Olaia Inziarte, Andres Insua eta Gorka Mendizabalekin taldea osatu eta 2019ko martxoan aurreneko diskoa atera zuten, *Garena* izenekoa. Bederatzi abestik osatzen dute diskoa eta tartean badira ingelesez abesturiko bi ere.

2021ean musika estiloa rock-era aldatu eta Neona proiektu berria sortu zuten taldekide berberek.

## Diskografia 
* *Garena* (2019, autoekoiztua)

## Ikus, gainera 
* Neona (musika taldea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Natali taldearen webgune ofiziala
Sisters (1973ko filma)

***Sisters*** (euskaraz *Ahizpak*), 1973ko Brian De Palma estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Margot Kidder, Jennifer Salt, William Finley eta Charles Durning aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ausaz, Danielle eta Dominique (Margot Kidder) nerabetzaro arte beren gorputzak elkar loturik izan zituzten ahizpa siamesak dira. Zientziak, kirugia ebakuntza baten bidez, banandu ditu. Bata jatorra eta goxoa den artean, bestea guztiz alderantzizkoa da: eroa eta ustekabekoa. Arazoa aurreran duzuna bietako zein den ez jakitean datza.

## Aktoreak 
* Margot Kidder: Danielle Breton / Dominique Blanchion
* Jennifer Salt: Grace Collier
* William Finley: Emil Breton
* Charles Durning: Joseph Larch
* Lisle Wilson: Phillip Woode
* Barnard Hughes: Arthur McLennen
* Mary Davenport: Peyson Collier andrea
* Dolph Sweet: Kelly detektibea
* Olympia Dukakis: Louise Wilanski
* Catherine Gaffigan: Arlene
* Justine Johnston: Elaine D'Anna
* James Mapes: Zaindaria
* Burt Richards: Ospitaleko harreragilea
* Bill Durks: Ospitale psikiatrikoko gaixoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Iseo & Dodosound

**Iseo & Dodosound** 2014an Nafarroan sortutako musika-bikotea da. Abestiak ingelesez egiten ditu, reggae eta dub musika-estiloan, trip hop zertzeladekin.

## Taldekideak 
* Dodosound (Alberto Iriarte)
* Iseo (Leire Villanueva)

## Ibilbidea 
Dodosound (Alberto) 2004an hasi zen, hip-hop eta turntabulism-aren DJ-ek eraginen ondorioz. Hip-hop talde batzuren parte izan zen, hala nola Raperos de Emaús, eta 2012an bere lehenengo abestiak fakturatzen hasi zen. Iseo (Leire) berriz, talde askotatik pasatu da Iruñea eta Bartzelona artean. Bakarkako lan asko egin ditu, gitarra eta *looper* bat erabiliz, eta bere soinu propioa sortuz.

2013an bakoitzak bere maketa propioa kaleratu zuen, eta elkartrukatzeko gelditu zirenean, Albertok abestiren bat elkarrekin egitea proposatu zion Leireri, beraien estiloak batuz.

Bere lehen baterako lana 2014an argitaratu zuten; bi abesti zituen "Dibi dibi" single-a. Baina hurrengo urteko (2015eko) apirilean aurkeztu zuten bere burua duo bezala, "Cat Platoon" LP-arekin, bikote nafartarrengatik guztiz erregistratua eta kaleratuta. Hamar abestiz osatuta dago, 80ko hamarkadaren rub-a-dub-etik, gaur egungo dub-era doan influentziarekin. Albuma bere produkzioen arreta minimalistengatik, baxu sintetikoengatik eta bateriengatik nabarmentzen da. Gainera bikotearekin Alberto Sanzol tronpetista eta Rocko Tenor Sax-en instrumentuak daude, "Fres Air", "Cat Platoon" eta "Zombies" abestietan. Gainera badaude ere Iñigo Xalbador saxofoi-jotzailea "Lonely Sax"-en eta Roberto Sánchez (Ras Telford) "Freedom" abestian.

2017an bere bigarren albuma atera zuten, "Roots in the Air", non beraien eboluzioa erakusten duten, baina beraien nautraltasuna eta espiritu originala galdu gabe. Disko horretan "Vampire", aurkezpen abestia, "Digital Shoots" eta "Lost City" abestiak nabarmentzen dira. Album horretatik hasita, Iseo & Dodosound-ri The Mousehunters taldea gehitzen zaie zuzenetan haize sekzio bezala, Jon Zufiaurre saxo tenorean, Alberto Sanzol tronpetan, Iñigo Xalbador, saxo baritonoan eta Ana Aznarez zeharkako txirulan. Soinu digital eta haize instrumentuen nahasketa honek, beraien zuzenak beste maila batera eramaten ditu soinuari dagokionez.

Viña Rock, Rototom Sunsplash, Festival de la Luz A Coruñan, Télérama Dub Festival eta International Dub Gathering festibaletan parte hartu dute, besteak beste .

## Diskografia 
### Diskoak 
## Ikus, gainera
* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak

## Kanpo estekak 
*  Iseo & Dodosounden webgunea
Black Christmas (1974ko filma)

***Black Christmas*** (euskaraz *Eguberri Beltza*), 1974ko Bob Clark estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Olivia Hussey, Keir Dullea, Margot Kidder, Andrea Martin, Marian Waldman eta John Saxon aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Eduberrietako oporretan zehar, Jess (Olivia Hussey) eta Barbara (Margot Kidder) unibertsitateko anaikidetza bateko bi neska beren familien etxera itzultzeko prestatzen ari dira, baina aurrez festa bat ospatzea erabaki dute. Festan zehar, neska gazteek jazartzaile baten telefono dei bitziak jasoko dituzte, horietan gizasemeak soinu beldurgarriak egin eta ahots ezberdinak entzun dira, bai eta esaldi obszenoak ere. Ondoren, nesketako bat desagertu egingo da...

## Aktoreak 
* Olivia Hussey: Jess Bradford
* Keir Dullea: Peter Smythe
* Margot Kidder: Barbara "Barb" Coard
* John Saxon: Kenneth Fuller tenientea
* Marian Waldman: MacHenry andrea
* Andrea Martin: Phyllis "Phyl" Carlson
* James Edmond: Harrison jauna
* Douglas "Doug" McGrath: Nash sarjentua
* Arthur "Art" Hindle: Chris Hayden
* Lynne Griffin: Clare Harrison
* Michael Rapport: Patrick Cornell
* Leslie "Les" Carlson: Bill Graham
* Martha Gibson: Quaife andrea
* John Rutter: Barre egiten duen detektibea
* David Clement: Cogan (edota Dave Clement)
* Julian Reed: Jennings ofiziala
* Nick Mancuso: Billy / Telefonoko ahotsa
** Bob Clark: Billyren itzala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Invasion U.S.A. (1985eko filma)

***Invasion U.S.A.*** (euskaraz *AEBen Inbasioa*), 1985eko Joseph Zito estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Cannon Films ekoiztetxeak ekoitzi zuen. Chuck Norris, Richard Lynch eta Melissa Prophet aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mikhail Rostov (Richard Lynch) eskrupulurik gabeko mertzenario talde bateko buruzagia den terrorista arriskutsu bat da. AEBetan izua hedatzeko kanpainia bati ekiteko asmoa dute, baina aurretik Matt Hunter (Chuck Norris) CIAko agente ohia akatzen saiatuko dira, iraganeko beren etsairik handiena. Bitartean, Hunterrek herrialdean barna bere bila dabiltzan ehundaka etsaiengandik bere burua salbatzen saiatuko da, eta herrialdearen egorkotasunerako mehatxagarriak diren Rostoven taldea geldirazi beharko du.

## Aktoreak 
* Chuck Norris: Matt Hunter
* Richard Lynch: Mikhail Rostov/Michael Hames
* Melissa Prophet: Dahlia McGuire
* Alex Colon: Tomas
* Alexander Zale: Nikko
* Dehl Berti: John Eagle
* Billy Drago: Mickey

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alderdi Nazional Boltxebikea

**Alderdi Nazional Boltxebikea**, **NBP**, errusieraz Национал-большевистская партия edota **Nazbolak**, Нацболы, 1993-2007 artean Errusian jardun zuen ezker muturreko alderdi politiko nazionalista bat da, bere ideologia nagusia nazional boltxebismoa eta errusiar nazionalismoa dira. 2010ean ordurarteko Eduard Limonov buruzagiak Beste Errusia alderdi politikoa sortu zuen. Gaur egun Beste Errusia koaliziaren kideetako bat da.

Bere egunkari nagusia Limonka da (errusieraz "Granada").

## Kanpo estekak
San Martzialgo gudua (1876)

**San Martzialgo gudua** Irungo mendi horretan Bigarren Karlistaldian egindako gudua izan zen. 1876ko urriaren 29 eta 30 artean eman zen eta karlisten eta liberalen arteko azken gudua izan zen.

Berez, errepresalia bat izan zen: urriaren 28an Donostian zegoen zutabe liberal batek Irunen karlistak zeudela jakin zuen. Karlistek ezustekoz harrapatu zituzten liberalak eta hauek Kataluniako Armadaren babesa behar izan zuten. Bihozgabeturik, karlistek muga aldera jo zuten. Urriaren 30ean Alfontso XII.a Espainiakoa erregeak berak azken mugimenduak zuzendu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazional boltxebismo

thumb|eskuinera|250px|Nazional boltxebismoaren bandera.
**Nazional boltxebismoa** (errusieraz: национал-большевизм, alemanez: Nationalbolschewismus), nazionalismoa, bereziki errusiar nazionalismoa, eta boltxebismoaren elementuak elkartzen dituen mugimendu politiko bat da. Bere kide eta jarraitzaileei **Nazbolak** deitzen zaie (errusieraz: нацболы, alemanez: Nationalbolschewisten), bai euren artean nahiz arerioek mespretxuz ere. Nagusiki, Errusia eta Alemanian eman den ideologia da.

Jatorriz eta nagusiki, ezker muturra eta nazionalismoa elkartzen zituen arren, 1989ko Sobietar Batasunaren desegitea jazo ondoren faxismoren elementuak elkartzen dituzten taldeak ere agertu dira.

Nazional boltxebismoaren buruzagi nabarmen batzuk honakoak dira: Alemanian, Ernst Niekisch (1889-1967), Heinrich Laufenberg (1872-1932) eta Karl Otto Paetel (1906-1975); Errusian, Nikolay Ustryalov (1890-1937).

Azken urteetan, nazional boltxebismoaren teorizatzaile nagusiak Aleksandr Dugin (1962- ) eta Eduard Limonov (1943- ) dira, eta alderdi politiko nagusia Alderdi Nazional Boltxebikea (NBP), gaur egun Errusian legez-kanpo dagoena.

## Kanpo estekak
Walter Lantz

**Walter Benjamin Lantz** (New Rochelle, New York, 1899ko apirilaren 27a - Burbank, Kalifornia, 1994ko martxoaren 22a) estatubatuar animatzaile, zuzendari, aktore eta ekoizlea izan zen. Woody Woodpecker, Andy Panda, Chilly Willy, Space Mouse, Homer Pigeon, Wally Walrus edota Charlie Chicken bezalako telesailak sortu zituen.
Toulouse Métropole

thumb|250px|Alde desberdinen mapa.
**Toulouse Métropole** Frantziako metropoli bat da. Entitate honetan Toulouse hiriarekin batera (departamento Garona Garaia barrutia, Okzitania) inguruko hiriak eta herriak daude.

## Historia 
1992tik Toulouseko udalak inguruko udalerriekin zerbitzu publikoen alorretako elkar lanerako komenioak sinatu zituen. Horrela ''communauté d'agglomération tolosarra* multzoa sortu zen. Hasiera batean 15 komuna ziren. 2000. urtean sei gehiago integratu ziren eta, azkenik, 2003an, beste lau.

Konurbazio tolosarrak tamainu aldetik *communauté urbaine* izateko oinarrizko baldintzak bete zituen, 500.000 biztanle, baina iritzi politiko desberdinak zeuden eta horregatik atzeratu zen erabakia. Berez, *Grand Toulouse* entitateak lurraldeko populazioaren %61a bakarrik biltzen zuen. Besteak beste komunitateetan zeuden: Muretain (59.348 biztanle), Sicoval (biztanle) eta Save du Touch (29.284 biztanle).

2008an, 25 udalerri lotu ziren eta Grand Toulouse aglomerazio-komunitatea bihurtu zen. 2011an 12 udalerri gehiago jaso zituen eta 2012ko ekainean, legediak eskatzen zituen baldintzak beteta, *Toulouse Métropole'' sortu zen baina metropoli estatua hartu gabe; Tolosako komunitateak nahiago izan du beraien baldintzak hobetzen jarraitzea urrats hori eman aurretik.

## Udalerriak 
2014an 37 unitate zeuden:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Toulouse Métropoleren webgune ofiziala
* :360ºko ikuspegi birtuala.
Anta

**Anta** izan daiteke:

* Iberiar Penintsulako abizena.
* *Tapirus* generoko zenbait espezie, tapirs edo tapirs izenekin ere ezagunak.
* Anta arkitekturan eraikin bateko ate nagusiko alboetan dagoen horma bati atxikitako pilastra bat da.
* Anta , arkeologian, historiaurreko trikuharriak jasotzen dituen izenetako bat da.

## Kokapenak 
### Argentina 
* Anta departamendua , Argentinako Salta probintzian.

### Espainia 
* Anta de Rioconejos, Rosinos de la Requejada udalerrian dagoen herri espainiarra, Zamora probintzian.
* Anta de Tera, Valparaísoko urtegiaren urak gainezka egin zuen Espainiako herri bat.

### Peru 
* Anta , Acobamba probintzian, Apurímac departamenduan.
* Anta , Carhuaz probintzian, Ancash departamenduan.
* Anta , Anta probintzian, Cusco departamenduan.
* Anta , Cusco departamenduan.
* Anta , Cusco herria.
Antefixa

[thumb| Vulciko [etruriar antefixa , K.a. I mendea. |alt=|ezkerrera]]
[thumb| [Cerveteriko antefixa etruskoa , K.a. VI. mendea. |213x213px]]erdian|thumb| Antefixak teilatuan. |281x281px
**Antefixa** (latinez: *antefixa* "aurrean jarria") apaingarri arkitektoniko mota bat da, teila-ilaren oinarrian jartzen dena. Eraikin handietan harrizkoak izan ohi dira eta eraikin txikietan zeramikazkoak. Erromatar garaian erabili ziren gehien bat hainbat eraikin eta etxeetako teilatuetan.
## Kanpo estekak
Zimazio

[thumb| Zimazioa Santa Luzia elizan. Collazos [Collazos de Boedo|de Boedon ( Palencia , Castilla y León ). ]]
**Zimazioa** (latinez *cimacium* eta grezieraz κύμα) S forma duen moldura bat da eta bere funtzioa estetikoa eta egiturazkoa izan daiteke. Bere ebaketa bi arku zirkunferentzialen lotura tangentziala da (ikus irudia).
thumb|Moldura bat zimazio modura. Ebaketa eta altzaera itzalekin.

Arkitekturan, garai klasikoetatik XIX. mendera arte erabilia izan da baina material berriak ( altzairua eta hormigoia ) agertu ahala zaharberritze lanetan edota ebanaritzan besterik ez da erabiltzen.

Zimazioa arkitektura erromanikoan erabilitako ordenaren elementurik bereiziena izan zen, izan ere, kapitelak ez zeuden ordena klasikoan oinarrituta. Ordena klasikoan erabilitako abako meheen ordez, zizelkatu zimazio lodi bat jartzen zen, abako gisa batzuetan eta zimazio gisa era berean; horrela bada, arkuek sortutako tentsioak kapitalean deskargatzeko erabiltzen zen.

## Bibliografia 
* PIERLUIGI DE VECCHI - ELDA ZIRCHIARI, ''I tempi dell'arte* , Bompiani, Milan 1999, 
* CARLO BERTELLI - GIULIANO BRIGANTI - ANTONIO GIULIANO, *Italian Storia dell'arte* , Electa-Bruno Mondadori, Milan 1990
* *Entziklopedia Espasa-Calpe'' ,

## Kanpo estekak
Homo luzonensis

***Homo luzonensis*** edo **Callaoko gizakia** Filipinetako Luzon probintziako Callao kobazuloan aurkitutako gizaki baten izena da. 2007an aurkitu zuen Armand Salvador Mijaresek. Lehen aurkikuntza 61 milimetroko metatartso bat zen. Uranio-serie bidezko ablazio bidez orian dela 67.000 urtekoa zela aurkitu zuten.

2019an argitaratutako artikulu batean adierazi zuten beste hamabi elementu aurkitu zituztela, eta guztiak *Homo luzonensis* izeneko espezie berrikoak zirela. Espezie hau *Homo sapiens* eta *Homo floresiensis*en ezberdina zela argitaratu zuten.

## Ezaugarriak 
Espezie txikia zela uste da, gehienez ere 1,2 metroko altuerakoa, *H. floresiensis* baino txikiagoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria Ezpeleta

**Jose Maria Ezpeleta**, Ezpeleta de Veireko kondea, izan daiteke:
* Jose Maria Ezpeleta Enrile (1787-1847), II. kondea.
* Jose Maria Ezpeleta Agirre-Zuazo (1818-1885), III. kondea.
* Jose Maria Ezpeleta Samaniego (1846-1919), IV. kondea.
Jose Maria Ezpeleta Samaniego

**Jose Maria Ortuño de Ezpeleta Samaniego**, (Iruñea, -Biarritz, ), IV. Castro-Terreñoko dukea, IV. Ezpeleta de Veireko kondea, V. Etxauzko kondea, VIII. Montehermosoko kondea eta Adernòko konde ezkontidea, nafar aristokrata izan zen.

Elisabet II.a Espainiakoaren errege-maiordomoa, jaioterriko Ezpeleta jauregian bizi zen. 1869an María Álvarez de Toledo Caro (1847-1929) ezkondu eta bi alaba izan zituen:
* Amalia Ezpeleta Álvarez de Toledo (1870-?)
* María de la Purificación Joaquina Ezpeleta Álvarez de Toledo (1872-1949)

## Erreferentziak
Event Horizon Telescope

**Event Horizon Telescope** (**EHT** laburduraz ezaguna; ) munduan zehar sakabanatutako irrati-teleskopioz osatutako teleskopio-sare erraldoia da. Sareko teleskopioak elkarlanean jartzeari esker 20 mikroarku-segundoko bereizmen angeluarra lortu zen, historian lehenengo aldiz zulo beltz supermasibo bateko gertaeren mugaren behatzeko beharrezkoa izan zen bereizmena hain zuzen.

2019ko apirilaren 10ean zientzialariek zulo beltz baten lehenengo argazkia aurkeztu zuten, Messier 87 galaxia barruko zulo beltz supermasiboarena. Argazki gogoangarri hura egiteko munduko zortzi teleskopio hauek beharrezkoak izan ziren: ALMA, APEX, IRAMen 30 metroko teleskopioa, James Clerk Maxwell teleskopioa, Alfonso Serrano Teleskopio Milimetriko Handia, Submillimeter Array, Arizonako Irrati Behatokiko Teleskopio Submilimetrikoa eta Chicagoko Unibertsitateko Hego Poloko Teleskopioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  EHT teleskopioaren webgunea
Jose Maria Ezpeleta Enrile

**Jose Maria Ortuño de Ezpeleta Enrile**, (Habana, -Bagnères de Luchon, ), II. Ezpeleta de Veireko kondea, nafar aristokrata eta militarra izan zen.

Jose Ezpeletaren semea, Iruñeko Ezpeleta jauregian bizi zen. Iberiar Penintsulako Gerran borrokatu zuen. 1814an landa-mariskal eta 1833an teniente jeneral izendatu zuten. Lehen Karlistaldian liberalen alde aritu zen.

## Erreferentziak
Jose Maria Ezpeleta Agirre-Zuazo

**Jose Maria Ortuño de Ezpeleta Agirre-Zuazo**, (Iruñea, -*ib.*, ), III. Castroterreñoko dukea, III. Ezpeleta de Veireko kondea eta Trivianako kondea, nafar aristokrata eta politikaria izan zen.

Jose Maria Ezpeleta Enrileren iloba, Iruñeko Ezpeleta jauregian bizi zen. 1850ean diputatu hautatu zuten eta berriro 1851n, 1853an eta 1857an. Iruñeko alkatea ere izan zen. 1866an Asturiasko printzearen maiordomo izendatu zuten.

## Erreferentziak
Thomas Blanchard

**Thomas Blanchard** (1788ko ekainaren 24a - 1864ko apirilaren 16a) asmatzaile estatubatuar emankorra izan zen eta hogeita bost asmakuntza baino gehiago patentatu zituen.

## Bizitza 
Suttonen (Massachusettsen) jaio zen. 1806an egindako eta patentatutako lehen makina, metalezko tatxetak fabrikatzeko makina izan zen, minutu bakoitzeko bostehun tatxet egin ahal izateko, eskuz egindakoak baino askoz hobeto. Makina honetarako eskubideak 5.000 dolarretan saldu ostean, Blanchard-ek suzko armak mekanizatzeko arreta jarri zuen eta prozesua dinamizatzeko makina bat asmatu zuen. Makina horrek zehazki kopiatzeko tornu bat zen armen kanoiak mekanizatzeko. Springfield arsenalak kontratatu zuen eraikuntzan zegoenean, eta 1820an makina amaitu zuen.

Gero, garraiogintzan jarri zuen arreta eta treneak asmatu aurretik "lurrun-motorra" asmatu zuen, Connecticut ibaia igotzeko gai zen lurrunontzia sortu eta 1831. urtean patentatu zuen. 1851ean, zur lodiak eta sendoak okertu zitezkeen makina bat diseinatu eta eraiki zuen. Lorpen garrantzitsuez gain, Blanchard-ek hainbat makina diseinatu zituen paperak mozteko eta tolesteko gutun-azalak sortzeko.
Aladdin (2019ko filma)

***Aladdin*** 2019ko Guy Ritchie ingeles zinema zuzendariaren fantasiazko musikal film bat da. 1992ko izen bereko marrazki bizidunetako filmaren berregokitzapena da; hau aldi berean *Mila gau eta bat gehiago* izenburuko arabiar ipuin saileko *Aladino eta kriseilu miragarria* kontakizunean oinarritu zen. Mena Massoud, Will Smith, Naomi Scott, Marwan Kenzari, Navid Negahban, Nasim Pedrad, eta Billy Magnussen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Erdi Aroa, Ekialde Hurbila, Agrabah sultanerria. Aladdin ia erabateko txirotasun egoeran bizi arren sultanaren alaba den Jasmine printzesarekin ezkontzea amesten duen mutil gazte bat da. Baina patuak bere bizitza aldatuko du: Sultanaren Bisir Handia den Jafar zitalak Aladdin morroitzat hartu eta Leize Magikotik kriseilu miragarria ekar diezaion bidalaraziko du. Gazteak kriseilu aurkituko du, kondairaren arabera bertatik askatzen duenari hiru desio oparituko dizkion Jenioa bizi omen da. Bestelakoan, Aladdinek bisirraren ezinikusia bereganatuko du, baina aldi berean, askatu berri duen Jenioaren lagun bilakatu, eta hark lagundurik printze aberats eta galai gisa aurkeztuko da. Halere, printzesa bere aberastasunekin erakartzea ez du lortuko, bai ordea bere benetako nortasun eta izaeraz maitemintzea. Abu tximinoa, Jenioa eta alfonbra hegalariaren laguntzaz Aladdinek sultanerria Jafarren azpijokotik salbatzen saiatuko da, bai eta bere ametsak egi bilakatzen ere.

## Aktoreak 
* Will Smith: Jenioa
* Mena Massoud: Aladdin
* Naomi Scott: Jasmine printzesa
* Marwan Kenzari: Jafar
* Navid Negahban: Sultana
* Nasim Pedrad: Dalia
* Billy Magnussen: Anders printzea
* Numan Acar: Hakim
* Robby Haynes: Razoul

### Ahotsak (Jatorrizko bikoizleak) 
* Frank Welker: Abu tximinoa eta Leize Magikoa
* Alan Tudyk: Iago

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Karmele Izagirre

**Karmele Izagirre Etxebarria** (Donostia, Gipuzkoa, ?) prentsa arrosako gipuzkoar kazetaria da.

Donostiarra da jaiotzez, baina gurasoak ataundarrak ditu. 2000. urtetik Madrilen bizi da.

2014an Matilde Monterrealek eta biek Belén Estebani buruzko liburu bat argitaratu zuten. Delako liburua Javier Alba eta Martina Ataun goitizenez sinatu zuten, hurrenez hurren.

## Liburuak 
* *Belén Esteban : la cenicienta de ambiciones* (2014, )

## Telebista 
### Telebista saioak
Brainstorm (1983ko filma)

***Brainstorm***, 1984ko Douglas Trumbull estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Christopher Walken, Natalie Wood, Louise Fletcher eta Cliff Robertson aktoreek antzeztu zuten.

Natalie Woodek antzeztutako azken filma izan zen.

Un scientifique Stéphane Schmutz essaye de reproduire l'expérience interdite la flatline 1985-1989, qui jusque à présent n'a pas étée reproduite. Brainstorm 

## Argumentua 
Brace (Christopher Walken) eta Reynolds (Louise Fletcher) doktoreak proiektu bat amaitzear daude: garun uhin sentsore sofistikatu batzuen bidez gizaki bakoitzaren sentsazio fisiko eta sentipenak irakurri eta graba ditzakeen makina. Eta hori gutxi balitz, hamar zentimetroko zintetan grabatutako sentipen metaketa hori beste pertsona ezberdin batengan txertatzeko helburua ere badute, hark ere bizi ditzan.

## Aktoreak 
* Christopher Walken: Michael Brace
* Natalie Wood: Karen Brace
* Louise Fletcher: Lillian Reynolds
* Cliff Robertson: Alex Terson
* Jordan Christopher: Gordy Forbes
* Donald Hotton: Landan Marks
* Alan Fudge: Robert Jenkins
* Joe Dorsey: Hal Abramson
* Bill Morey: James Zimbach
* Jason Lively: Chris Brace
* Georgianne Walken: Wendy Abramson

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
It – Chapter Two

***It – Chapter Two*** (euskaraz *Hura: Bigarren Atala*), 2019ko Andy Muschietti argentinar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Stephen King idazlearen *1986ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Bill Skarsgård, James McAvoy, Jessica Chastain, Bill Hader, Jay Ryan, Isaiah Mustafa, James Ransone, Andy Bean, Jaeden Lieberher, Sophia Lillis, Finn Wolfhard, Jeremy Ray Taylor, Chosen Jacobs, Jack Dylan Grazer eta Wyatt Oleff aktoreek antzeztu zuten.

*It* (2017) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
AEB, Maine, Derry udalerria. 1989ko udako gertakariak jazo eta hogeita zazpi urtera, It (Bill Skarsgård) izaki beldurgarria itzuli egin da. Galtzaileen Klubeko kideek ere berau agertzen baldin bazen Derryra itzuli eta berau behingoz akatzeko egin zuten zina bete eta jada helduak direla beren jaioterrira itzuli dira. Beren zoritxarrerako, It inoiz baino indartsu eta ankerrago dator.

## Aktoreak 
### Glatzaileen Kluba 
* James McAvoy: Bill Denbrough
** Jaeden Lieberher: Bill Denbrough mutikoa
* Jessica Chastain: Beverly Marsh
** Sophia Lillis: Beverly Marsh neskatoa
* Jay Ryan: Ben Hanscom
** Jeremy Ray Taylor: Ben Hanscom mutikoa
* Bill Hader: Richie Tozier
** Finn Wolfhard: Richie Tozier mutikoa
* Isaiah Mustafa: Mike Hanlon
** Chosen Jacobs: Mike Hanlon mutikoa
* James Ransone: Eddie Kaspbrak
** Jack Dylan Grazer: Eddie Kaspbrak mutikoa
* Andy Bean: Stan Uris
** Wyatt Oleff: Stan Uris mutikoa
* Alexandra Latysheva

### It forma 
* Bill Skarsgård: Pennywise, pailazo dantzaria

### Bestelakoak 
* Teach Grant: Henry Bowers
* Jess Weixler: Audra Phillips
* Will Beinbrink: Tom Rogan
* Jackson Robert Scott: Georgie Denbrough
* Xavier Dolan: Adrian Mellon
* Jake Weary: John "Webby" Garton
* Erik Junnola: Steve Dubay
* Connor Smith: Christopher Unwin
* Javier Botet

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Suzanne Rose Elosu

thumb
**Suzanne Elosu** (Aldude, 1901-Baiona, 1980) euskal politikari eta medikua izan zen. Fernando Elosu mediku anarkistaren alaba.

Alderdi komunistako ordezkari bezala Baionako udal kontseilaria izan zen 1945tik 1959ra. Baionako lehen hautetsi emaztea izan zen 1945an, emazteak ere hautetsi izateko eskubidea lortu zuten urtean.

Mediku bezala oinazerik gabeko erditzearen defentsan aitzindaria izan zen.

1929ean Rousseauri buruzko tesia idatzi zuen, *La maladie de Jean-Jacques Rousseau*, oihartzun handia lortuz. Lan honetan idazle frantziarraren sintoma psikiatrikoak, bere ustezko eromenaren jatorria, gernu-ugaltze sistemaren malformazio batekin lotzen zuen.

Baionako Herriko Etxeak, 2011 urtean, aho batez onartu zuen Lauga eta ospitalearen arteko biribilgune bati bere izena jartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Fernand Elosu, Baionako mediku anarkista. https://independentea.eus/fernand-elosu-baionako-mediku-anarkista/
Katie Bouman

thumb|277x277px|Zulo beltz baten lehenengo irudia.
**Katherine Louise Bouman** informatikako irakasle bat da Kaliforniako Teknologia Institutuan. Event Horizon Telescope erabiliz lehenengo aldiz zulo beltz baten irudia eratzea posible egin duen algoritmoa sortzeko prozesuaren buru izan da.

## Bizitza 
Bouman Indianan jaio zen. Indianako West Lafayetten ikasle zela izan zuen lehen aldiz Event Horizon Telescope-aren berri. Ingeniaritza elektrikoa ikasi zuen Michigango Unibertsitatean eta *cum laude* aipamena lortuta graduatu zen.

Ingeniaritza elektrikoko master bat egin zuen Massachusettseko Teknologia Institutuan eta bertan burutu zuen bere doktoretza. Bouman MITeko Haystack Behatokiko kidea zen eta Zientzia Fundazio Nazionalaren beka bat jaso zuen. Masterreko bere tesiak, *Estimating Material Properties of Fabric through the observation of Motion, Ernst Guillemin Award* masterreko tesi onenari emandako saria irabazi zuen. Doktoretza ondorengo bekadun moduan Harvard Unibertsitatean sartu zen, Event Horizon Telescope Imaging taldean. 2017an Boumanek *How to Take a Picture of a Black Hole* izeneko TED hitzaldi bat eman zuen.

## Erreferentziak
Cimavilla

**Cimavilla** () Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Gijón hirian dagoen auzo bat da, Santa Catalina edo La Atalaya muinoan. Hiriko gunerik antzinakoena da, bertan Antzinako Erroma garaiko aztarnak topatu izan dira, bereziki termak.

Mende askotan zehar arrantzaleen bizilekua izan da, hori gaur egun oraindik ere bertako etxebizitzetako arkitekturan nabarmentzen da.

Muinoaren gainaldean Eduardo Txillida euskalherritar artistaren *Zerumugaren Goraipamena* eskultura dago.

## Kanpo estekak
Zerumugaren Goraipamena

**Zerumugaren Goraipamena**, Eduardo Txillida euskalherritar artistaren hormigoizko eskultura bat da. Asturiasko Gijón hiriko Cimadevilla auzoan dago, itsasoari begira.

1990ean ezarri zen eta 10 metroko garaiera du. Gaur egun Gijóngo ikur ezagunenetako bat da.

## Kanpo estekak
Videodrome

***Videodrome***, 1983ko David Cronenberg kanadar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko eta zientzia-fikziozko film bat da. James Woods, Sonja Smits, Deborah Harry, Peter Dvorsky, Les Carlson, Jack Creley eta Lynne Gorman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kanada, Toronto. Max Renn (James Woods) kable bidezko telebista operatzaile aspertu bat da, eta behinola Videodrome deritzon "benetako" telebista bat aurkituko du.

## Aktoreak 
* James Woods: Max Renn
* Debbie Harry: Nicki Brand
* Sonja Smits: Bianca O'Blivion
* Peter Dvorsky: Harlan
* Leslie Carlson: Barry Convex
* Jack Creley: Brian O'Blivion
* Lynne Gorman: Masha
* Julie Khaner: Bridey
* Lally Cadeau: Rena King

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Manspreading

[thumb| "Manspreading" adibide bat [Stockholmeko metroan.]]

**Manspreading** ingelesetik, bere horretan, hartutako neologismo bat da, *man* ('gizona') eta *spread* ('zabaldu') hitzen bilduratik sortua. Honela deskribatu daiteke: "zenbait gizonek bere inguruko espazioa okupatzeko izaten duten joera, horrek alboko emakumeren bati deserosotasuna sortzen badio ere". Leku publikoetan gizon batzuek dagokien espazioa baino espazio zabalagoa hartzeko joerei buruz hitz egiteko erabili izan da hitza.

## Ikus, gainera 
* Manterrupting.
* Mansplaining.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Alexandre LeMat

thumb| LeMat mihi-errebolberra
**Jean Alexandre François LeMat** (1821eko apirilaren 15a - 1895eko uztailaren 28a) medikua izan zen, ezaguna bere izena duen errebolberra asmatu zuelako.

LeMat Frantzian jaio zen 1821ean eta apaiza izateko ikasi zuen, gero iritziz aldatuz medikua bihurtzeko asmoz. LeMatek Estatu Batuetara emigratu zuen 1843an eta 1849an Justine Sophie LePretre-kin ezkondu zen, Pierre Gustave Toutant Beauregard armada estatubatuarreko maiorraren lehengusuarekin. Beauregard-ek Charlestongo portuan Fort Sumter-en bonbardaketa aginduko zuen 1861ean . LeMat asmatzaile nekaezina izan zen, baita mediku aktiboa ere, eta Beauregardek bere ideia batzuk finantzatu zituen.
ezkerrera|thumb| Errebolberraren patentearen marrazkia.
1856ko urriaren 21ean LeMat-ek "meraila-errebolberraren" diseinuaren patentea erregistratu zuen. Diseinu beraren patente britainiarra 1859an eman zioten eta geroago eskopeta diseinatu zuen errebolberreko sistema berarekin.

Gerra zibilaren ostean Frantziara itzuli zen eta Frantzia-Prusia gerran estatubatuar boluntarioen legioko buru izan zen. Iturri askok 1883an hil zela adierazi zuten arren, iturri sinesgarrienek aipatu zuten Parisen duen hilobiak 1895ean hil zela adierazten duela.
Maud Adams

**Maud Solveig Christina Adams** jaiotzez **Wikström** (Luleå, Suedia, 1945eko otsailaren 12a) suediar aktore eta modeloa da. James Bondeko hiru filmetan antzeztu zuen (*The Man with the Golden Gun*, *Octopussy* eta *A View to a Kill*).

## Filmografia 
* *The Boys in the Band* (1970)
* *The Christian Licorice Store* (1971)
* ''Mahoney's Last Stand* (1972)
* *U-Turn* (1973)
* *The Man with the Golden Gun* (1974)
* *Rollerball* (1975)
* *Killer Force* (1976)
* *Merciless Man* (1976)
* *Hawaii Five-O* (1977) "Deep Cover" atala
* *Laura* (1979)
* *Tattoo* (1981)
* *Jugando con la muerte* (1982)
* *Octopussy* (1983)
* *A View to a Kill* (1985)
* *Hell Hunters* (1986)
* *The Women's Club* (1987)
* *Jane and the Lost City* (1987)
* *Angel III: The Final Chapter* (1988)
* *The Mysterious Death of Nina Chereau* (1988)
* *Deadly Intent* (1988)
* *Soda Cracker* (1989)
* *Pasión de hombre* (1989)
* *The Favorite* (1989)
* *Initiation: Silent Night, Deadly Night 4* (1990)
* *Déclic charnel* (1996)
* *The Seekers'' (2008)
The Last Starfighter

***The Last Starfighter***, 1984ko Nick Castle estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film bat da. Lance Guest, Dan O'Herlihy, Catherine Mary Stewart eta Robert Preston aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Alex (Lance Guest) bere errutina aspergarria Starfighter deritzon bideo-jokoan jokatuz igarotzen duen nerabea da. Gaztearen jokoarekiko trebezia eta griñak Centauri (Robert Preston) atzerritar jatorraren arreta piztuko du, berez estralurtarra dena. Alex konorterik gabe gelditu eta urruneko galaxiara eramana izango da, bertan bere bideo-joko gogokoena benetakoa dela jabetuko da. Orain dirudien bezain ona ote den frogatu beharko du...

## Aktoreak 
* Lance Guest: Alex Rogan / Beta Alex
* Dan O'Herlihy: Grig
* Catherine Mary Stewart: Maggie Gordon
* Robert Preston: Centauri
* Norman Snow: Xur
* Kay E. Kuter: Enduran
* Barbara Bosson: Jane Rogan
* Chris Hebert: Louis Rogan
* Dan Mason: Lord Kril
* Vernon Washington: Otis
* John O'Leary: Rylan Bursar
* George McDaniel: Kodan ofiziala
* Charlene Nelson: Rylan teknikaria
* John Maio: Estralurtar lagunkoia
* Al Berry: Rylan Spy
* Scott Dunlop: Estralurtar tentakulua
* Peter Nelson: Jack Blake
* Peggy Pope: Elvira
* Meg Wyllie: Gordon amona
* Ellen Blake: Clara Potter
* Britt Leach: Potter jauna
* Bunny Summers: Boone andrea
* Owen Bush: Boone jauna
* Marc Alaimo: Autoestopista
* Wil Wheaton: Louisen laguna
* Cameron Dye: Andy
* Geoffrey Blake: Gary

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nightmares (1983ko filma)

***Nightmares*** (euskaraz *Amesgaiztoak*), 1983ko Joseph Sargent estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko antologia film bat da. Hiri kondairei buruzko lau kontakizun eta atalez osatua dago. Emilio Estevez, Lance Henriksen, Cristina Raines, Veronica Cartwright eta Richard Masur aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
# Izua Topangan: Telebistan hiltzaile arriskutsu bat hirian aske dabilenaren ohartu dute, halere, Lisak (Cristina Raines) oharrari muzin egin eta zigarro batzuk erosteko asmoz gauez etxetik aterako da.
# Guduaren Gotzaina: J.J. Cooney (Emilio Estévez) nerabeak bideo-jokoekiko adikzioa du, eta Guduaren Gotzaina deritzon bideo-jokoarekin obsesionatua dago, ez baitu inoiz iarabazterik ahal izan.
# Bedeinkapena: Aita McLeod (Lance Henriksen) apaizak fedea galdu du eta eliza abandonatzean, autoa gidatuz doala, atzetik kamioi beltz misteriotsu bat jarraika duela jabetuko da.
# Arratoiaren Gaua: Houston familiako senideek beren etxean harat-honata dabiltzan arratoi gogaikarriak behin betiko akatzeko asmoz tranpak jarri dituzte, baina ez dute ezertxo ere lortu, gainera arratoiek beren katua ere jango dute. Orduan, Mel Keefer (Albert Hague) exterminatzaileari deitu eta akatu beharreko arratoia ohikoa baina beste mota batekoa dela ohartuko da.
 
## Aktoreak 
**Izua Topangan**
* Cristina Raines: Lisa
* Anthony James: Dendaria
* William Sanderson: Gasolindegiko langilea
* Lee Ving: William Henry Glazier

**Guduaren Gotzaina**
* Emilio Estevez: J.J. Cooney
* Louis Giambalvo: Jerry Cooney
* Mariclare Costello: Adele Cooney
* Moon Unit Zappa: Pamela
* Billy Jayne: Zock Maxwell
* James Tolkan: Guduaren Gotzaina bideo-jokoaren ahotsa

**Bedeinkapena**
* Lance Henriksen: MacLeod
* Tony Plana: Aita Luis Del Amo
* Timothy Scott: Sheriffa
* Robin Gammell: Gotzaina
* Rose Mary Campos: Ama

**Arratoiaren Gaua**
* Richard Masur: Steven Houston
* Veronica Cartwright: Clair Houston
* Bridgette Andersen: Brooke Houston
* Albert Hague: Mel Keefer

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Apoditerium

[eskuinera|thumb| [Ponpeiako bainu termalen apodyteriuma. *Harpers Dictionary Antiquities of Classical Classical*, 1898. ]]
[thumb| Apodyterium [Bilbilis (Espainia), II. mendean bertan behera utzita. ]]
Antzinako Erroman ( baita antzinako Grezian ere) **apodyterium**, **apoditerium**, **apodytherium** edo **apoditerio** ( antzinako grezieraz : ἀποδυτήριον, arropak eranzteko den tokia) bainu termaletan edo ikuskizun publikoetako eraikinetan aldagela gisa erabiltzen zen aretoa zen.

Bainu publikoetan sarrera nagusiaren ondoan kokatua zegoen eta haietako asko mosaiko zolatuekin apainduta zeuden.

Gela handi bat zen, hormetan atxikita eserlekuak zituzten herritarrek arropak edo sandaliak aldatu ahal izateko. Buruaren altueran, hormak, apalak edo nitxoen bitartez, arropak edo bestelakoak gorde zitezkeen bainatzen zeuden bitartean edo beste jarduera batzuk egiten ari ziren bitartean  baina aterik ez zutenez sarritan lapurretak izaten ziren, hortaz, norberaren gauzak zaintzeko esklaboak eramaten zuten edo bertan ere kontratatu zitezkeen (*servus capsarius* izenez ezagunak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontsumo tipologia

Kontsumoa prozesu ekonomikoa da eta beharrizanak asetzean datza. Hala eta guztiz, mota ezberdinak daude betiere kontsumoa eta gizakiari buruz hitz egiten duguneanː

## Kontsumismoa 
Ez da premiak asetzeko bakarrik kontsumitzen, desirek ere kontsumoa sor dezaketelako. Kontsumismoa ondasunak eta zerbitzuak eskuratu, kontsumitu eta pilatzea da, baina sarritan ondasun eta zerbitzu horiek ez dira beharrezkoak.
Gizarte batzuetan gizabanakoak prest daude ordu gehiago lan egin eta aisialdi orduak gutxitzeko, soldata handiagoak irabaztearen truke. Horri esker, aisialdi laburragoan produktu, ondasun eta zerbitzu gehiago eros ditzakete eta estatus sozialeko desio eta nahi materialak asetzen dituzte. Kontsumo gizarte deritzo era horretako gizabanako taldeari.

## Kontsumo konpultsiboa 
Erosteko menpekotasuna bulkadak kontrolatzearen nahasmendu psikologikoa da, kasu honetan, alferrikako objektuak erosteko behar eutsiezina. Hainbat sentimendu eta ondorio kaltegarri sortzen ditu, besteak beste, antsietatea, suminkortasuna, ondoeza eta zorpetzea. Nahiz eta erosi eta berehala arindu, ondoren menpeko pertsonak errudun sentitzen dira. Estatu Batuetan, esaterako, jotzen da populazioaren %5,8 k duela erosteko menpekotasuna eta horietatik %80 emakumeak dira. Kontsumerismoa kontsumo arduratsu, etiko eta solidarioa da eta irizpide arduratsuen arabera kontsumitzean datza. Horretarako, kontuan izan behar dira erositako produktuen historia eta ingurunean eta gizartean dituen ondorioak.

## Kontsumo jasangarria 
Kontsumo kontzeptuak hainbat interpretazio eta adiera ditu, baina badira guztietan oinarri berberak. Oinarri horiek kontsumo jasangarria osatzen dute.
* Gizakien beharrizanak asetzea.
* Bizitza estandar duinen bidez bizi kalitate ona sustatzea.
* Aberatsen eta txiroen artean baliabideak partekatzea.
* Datozen belaunaldiak kontuan hartzea.
* Produktuak kontsumitzean kontuan hartzea hasieratik amaieraraino duten eragina.
* Baliabideen erabilera, hondakinak eta kutsadura murriztea.

Beraz, Kontsumo jasangarriak ez ditu ingurumena eta gizartea kaltetzen, eta giza eskubideak, haurren eskubideak eta kultura indigenak errespetatzen ditu.

## Kanpo estekak
Altis

**Altis** (Ἀλτις antzinako grezieraz ) *ἄλσος* ("basoa", "baso sakratua", "barruti sakratua")  hitzetik da eratorria. Peloponeson kokatuta zegoen, zehazki Élide, Alfeo ibaiaren eskuinaldeko ertzeko lautada txiki batean, Pirgos hiritik gertu, Ioniako itsasotik 18 kilometrora eta Cronio mendiaren magalean. Hasiera batean, baso sakratua zen eta bertan zuhaitz bikainak zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orrialdea Olympia-n, Altis-i buruzko atal txiki batekin (ingelesez)
* Altis-i buruzko webgunea (frantsesez)
Domingo Iriarte

**Domingo Gabriel José Iriarte Nieves Ravelo** (La Orotava, Tenerife,  - Girona, Espainia, ) espainiar diplomazialaria izan zen.

## Bizitza 
Gazte zela joan zen Madrila, eta han heziketa klasikoa jaso zuen. Hizkuntzetan trebea zenez, Jerónimo Grimaldiren morroi moduan hasi zen. Bere alboan karrera diplomatikoan hasi zen. 1795ean espainiar ordezkaria izan zen Basileako Bakearen sinaduran.
François de Barthélemy

**Balthazar François, Barthélemyko markesa** (Aubagne,  - Paris, ) frantziar diplomazialaria izan zen.

## Bizitza 
Jean-Jacques Barthélemy abadearen iloba, Londresko enbaxadan bere karrera diplomatikoan hasi zen. 1795ean frantziar ordezkaria izan zen Basileako Bakearen sinaduran. Moderatua, Brumaireko estatu-kolpera arte erbesteratu zen. Berrezarkuntza garaian, Luis XVIII.ak pare eta markes izendatu zituen.
Nicolas Haraneder

**Pierre Nicolas Haraneder** (Donibane Lohizune, 1758 &ndash; Chandannagar, 1827), Makeako bizkondea, lapurtar noble eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
1789an, Caupenne d'Amouk ezetz esan ondoren, Lapurdi ordezkatu zuen Estatu Orokorretan. Hasieran berritzaileekin bat egin zuen baina 1791n gutxiengora pasa zen. 1789an Donibane Lohitzuneko eta Ziburuko emakumeen bidegabe-koadernoa igorri zion. 1791ko irailean politika utzi zuen.

## Erreferentziak
Chandannagar

**Chandannagar** edo **Chandernagor** () Indiako Mendebaldeko Bengala estatuko hiri bat da, 2011n 166,867 biztanle zituena. Hooghly ibaiaren ezkerraldean kokaturik, antzinako frantziar kolonia izan zen. 1952an, erreferendum bati esker, Indiarekin bat egin zuen.

File:Reminiscences of a French colony, Chandannagar, West Bengal.jpg
File:Reminiscences of a French colony, Chandannagar, West Bengal 01.jpg
File:Reminiscences of a French colony, Chandannagar, West Bengal 02.jpg
File:Reminiscences of a French colony, Chandannagar, West Bengal 03.jpg

## Kanpo estekak
Sirius Passet

**Sirius Passet** Groenlandiako iparraldeko arkeologia aztarnategi bat da, Kanbriar garaikoa. Ipar-ekialdeko Groenlandiako natura parkea zaintzen duen Sirius patruilak eman dio izena.

## Geologia 
Groenlandian iparralderen dagoen J.P. Koch fiordoaren ekialdeko ertzean kokaturiko sei eremutan aurkitu dira fosilak. Analisi geokimikoek erakutsi dutenez aurkituriko izakiak gutxieneko oxigenoaren mugan bizi ziren eta oxigeno gabezia horri esker kontserbatu izan dira fosilak halako egoera onean.

## Historia 
A. Higginsek aurkitu zuen, 1984 urtean egindako espedizio geologiko batean. 1987an Simon Conway Morrisek ikerketaren emaitzak argitaratu zituen, eta ordutik aurrera Conway Morrisek berak eta J. S. Peelek hainbat espedizio gidatu zituzten bertara.

## Fauna 
Artropodoak dira nagusi Sirius Passet aztarnategiko fosilen artean; hala ere, trilobiteen bi espezie baino ez dira aurkitu. Honako genero hauek aurkitu dira:
* *Aaveqaspis*
* *Buenaspis*
* *Buenellus*
* *Hadranax*
* *Halkieria*
* *Kerygmachela*
* *Kiisortoqia*
* *Kleptothule*
* *Ooedigera*
* *Pambdelurion*
* *Pauloterminus*
* *Phragmochaeta*
* *Tamisiocaris*

## Fosilak 

Irudi:Aaveqaspis inesoni.jpg|*Aaveqaspis inesoni*.
Irudi:Buenaspis drawing.jpg|*Buenaspis fortey*.
Irudi:Kerygmachela kierkegaardi.JPG|*Kerygmachela kierkegaardi*.
Irudi:Kleptothule rasmusseni.jpg|*Kleptothule rasmusseni*.
Irudi:Ooedigera peeli.jpg|*Ooedigera peeli*.
Irudi:Pambdelurion whittingtoni.JPG|*Pambdelurion whittingtoni*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Palaeos.com: Cambrian Sirius Passet
Greta Thunbergen TED hitzaldia

2018an egin zen **Greta Thunberg** aktibista ekologista ezaguna, 15 urterekin, Suediako parlamentuko eraikinaren aurrean hasi zuen grebarengatik. Handik aurrera, Bruselan, *Rise for climate* manifestazioan parte hartu zuen eta urte berean, Londresen, *Declaration of Rebelion* hitzaldia egin zuen. Gainera, Stockholmon, TEDx hitzaldi sortetan parte hartu zuen.

TEDx ekitaldiak tokian tokiko TED hitzaldi auto-organizatuak dira. Bertan zuzeneko nahiz bideo bidezko hizlariek diskurtso eta eztabaidak sortzen dituzte talde txikietan. 2015etik, urtero antolatzen da TEDx hitzaldi bat Stockholmen. 2018ko azaroaren 24an parte hartu zuen Greta Thunbergek beste zazpi hizlarirekin batera; David Cvach (Frantziako enbaxadorea Suedian eta diplomazialaria), Hanna Olvenmark (enpresaria, dietista, blogaria eta idazlea), Michael Taylor (artista eta zientzialaria), Omar Alshogre (Siriako gudako biziraulea eta hizlaria), Ryan Roxie (abeslaria eta gitarrista), Shohini Kundu (hizlaria, polemista eta idazlea) eta Ulf Skarin (idazlea eta editorea). Artista, enpresari eta politikarien artean, Thunberg zen ikasle bakarra.

Hitzaldi horretan, munduko estatu eta politikariek zein komunikabideek klima aldaketaren aurrean duten ezjakintasuna eta ekintza-eza salatu zuen Thunbergek. Munduaren egoera larria azaldu zuen, eta entzuleei arauak apurtzera eta aldatzera animatu zien, etorkizuna salbatzeko beharrezkoa dela argudiatuz. Horretarako, hainbat baliabide erretoriko erabili zituen; metaforak (“Gerra batean egongo bagina bezala”), galdera erretorikoak (“Erregai fosila mehatxu bat izango balitz, zergatik jarraitzen dugu beti bezala? Zergatik ez daude murrizketak? Zergatik ez da ilegalak?”), oximoronak (“Gezurrik ongi esan”, “Zuria edo beltza”) eta anaforak (“Ez dute aipatzen… ez dute aipatzen…”), besteak beste. Gainera, bere esperientzia pertsonalaz baliatu zen, publikoarekin konektatzeko (txikitako bizipen eta sinesmenak, autismoa...), triadak erabili zituen (“Asperger, TOC eta mututasun selektiboa”, “Egunkarietan, irratietan eta albistegietan”) eta datu zientifiko objektiboak eman zituen (“Egunean 200 espezie baino gehiago desagertzen dira”).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Unión Vasco-Navarra

**La Unión Vasco-Navarra** (euskaraz, Euskal-Nafar Batza) 1880ko ekainaren 5ean Bilbon sorturiko gaztelaniazko egunkari foruzale bat izan zen, "Correo Vascongado" egunkaria ordezkatu zuena. Bilboko Euskal-Erria elkartearen agerkaria izan zen. Bere lehen zuzendaria Eladio Lezama kazetaria izan zen. Garai hartan euskal herrialdeek foruak galduak zituztenez, egunkaria sortu zen unetik bertatik zigorrak jasotzen hasi zen. Egunkariaren azken helburua euskaldun eta euskal alderdi guztiak batzea zen, hala, galdutako foruak berreskuratzeko. Horretarako, Bilbo, Donostia, Gasteiz eta Iruñea gaitzat zituzten zutabe bereziak idazten zituen, bertako berriak kontatuz.

Gatazka ugari izan zituen karlistekin eta zenbait erakunde kristaurekin, adibidez, Gasteizko *Euskal-Nafar Astekari Kristauarekin* (gaztelaniaz *Semanario Católico Vasco-Navarro*). Foruak berreskuratzeko arrazoi ugari plazaratu zituen, baina horietatik esanguratsuenak ondorengoak izan ziren:

* Euskal foruek gure herriaren historia eta eskubide historikoak gorpuzten zituzten.
* Euskal erakundeek Euskal Herriari onura ekonomiko, politiko eta sozial ugari ekarri zizkioten.
* Euskal foruak ziren euskaldunon kultura babesteko modu bakarra.

Egunkariak ez zuen jarrera independentistarik, baina zenbait arlori begiratuz gero, ideologia abertzalea zuela egiaztatu dezakegu. Gainera, funtsezkotzat zuen gaztediak foruen izana eta hauen inguruko xehetasunak ikastea, hala, belaunaldiz belaunaldi transmititu zitezen, berreskuratu arte. Gaztelako banderak euskal lurretan egotea ere sarritan kritikatu eta gaitzetsi zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskalduna (aldizkari foruzalea)

## Kanpo estekak 
* «La Unión Vasco-Navarra» egunkariaren ale guztiak Bizkaiko Foru Liburutegiaren liburutegi digitalean irakurgai