open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uli irudiak

thumb|Uli irudi asko Europako museoetan daude gaur egun.
**Uli irudiak**, baita ere **Nalik irudiak** jatorri erlijioa zituzten egurrezko eskulturak dira. Buruen ehiztarien eta Madak talde lingusitikoaren kulturarekin lotuta zeuden. Irudiak hermafroditak ziren, bularrez eta zakilez. Datazio aldetik, XVII. eta XVIII. mendekoak dira. Gaur egun ez dira egiten.
[thumb|Uli irudia [Municheko Etnologia Museoan.]]
## Aurkikuntza 
Irudi hauen ezagutza Europan oso berantiarra izan zen. Bildumagileek eta esploratzaileek XIX. mendeko amaieran ezagutu zituzten, erabiltzen ziren lurraldetan, hau da, Lelet goi ordokian, Irlanda Berriaren iparraldean, Bismarck uhartedian. Orduan eskultura asko Europara eta Ipar Amerikara eraman ziren. Egun 250 inguru ezagutzen dira. Urte haietan Neuguinea-Kompagnie
edo Irlanda Berria Ginea Berriko Alemanar Konpainiaren eskuetan zegoen (1884-1899). Gaur egun Papua Ginea Berriaren barruan dago. Zalantzarik gabe lurralde horren arte-lan ezagunenak dira. Ondorioz, oso baloratuta daude: Dorotheum enkante-aretoan 150.000 eta 180.000 euro artean saldu zen bat adibidez.

Europan surrealisten eta espresionisten artean eragin handia izan zuten.

## Eranbilerak 
Kulto eta errito desberdinekin lotuta zeuden:
* Heriotza erritoak
* Promiskuitatea
* Gazteen Erdainkuntza
* Ugalkortasun erritoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Uli irudia New Yorkeko The Metropolitan Museumen.
* :Brooklyn Museumen.
San Miguel mendilerroa

**San Miguel mendilerroa** (Aragoieraz *Sierra de Sant Miguel*) Aragoia eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Dozola mendia da, 1401 metrorekin.

Mendilerroan dagoen San Miguel mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Dozola, 1.401 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# Foebia, 1.381 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# Peña del Rincón de Dozola, 1.335 m  (Nafarroa Garaia)
# Gaztuluzarra, 1.249 m  (Nafarroa Garaia)
# Los Quiñones, 1.246 m  (Nafarroa Garaia)
# San Miguel, 1.241 m  (Nafarroa Garaia)
# Andregia, 1.206 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# Punta del Herrero, 1.201 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# Txitxirimuria, 1.051 m  (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
1913ko Epsomeko Derbya

thumb|Emily Davison,

**1913ko Epsomgo derbia** batzuetan **1913ko sufragisten derbya** deitua 1913an Epsomen egindako zaldi lasterketa bat izan zen. Bertan Emily Davisonek hesi gainetik jauzi egin eta erregearen zaldiak zapaldu eta emakumea lau egun geroago zaurien ondorioz hil egin zen. Britaniar emakumeen sufragismoa eta hauen barruan bereziki suffragetteen historiarentzat, ekintza esanguratsu honek garrantzi handia izan zuen.

## Gertaera 
1913ko Epsomeko hipodromoko derbyak garrantzi handia izan zuen mugimendu sufragista britainiarrean. Tottenhamgo bihurgune batean, emakume batek hesi gainetik jauzi egin eta erregearen zaldiak zapaldu egin zuen. Zaldiak airean bira osoa egin eta zaldunaren gainean erori zen azkenean. Zaldunak zauriak izan zituen baina emakumea, Emily Davison izenekoa, lurrean etzanda geratu zen konorterik gabe. Handik egun gutxira hil egin zen Epsom Cottage ospitalean. Istripua izan zen? Inoiz ez zen argitu, baina badirudi Emile Davison apropos jarri zela erregearen zaldiaren aurrean, zaldia geratu eta Ingalaterra osoa berari begira jartzeko.

Davison mugimendu sufragistako militante bizia zen, hogeita hamabost urte zituen eta Londreseko Unibertsitatean literatura ingelesean graduatua zen. Beraz, garai hartan goi mailako titulua lortzeko aukera izan zuten emakume apurretakoa izan zen. 1906tik emakumearen eskubideen aldeko borrokan murgilduta bizi zen. Behin baino gehiagotan zigortu zuten Gobernuko ministroei harrika egitearren, Parlamentuko leiho bat apurtzeagatik eta, Lloyd George lehen ministroarekin erratuta, apaiz baptista bati erasotzeagatik. Kartzelan gose greba ere egin zuen eta egunkari guztietan agertu zen.

Emmeline Pankhursten jarraitzailea zen eta haren Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoan sartua zegoen. Davison hil eta, handik hilabete batzuetara buruzagi sufragista horrek idatzi zuen: "Emile emakumeen eskubideen aldeko borrokalaririk handienetakoa izan da, presio handiak jasan ditu eta kartzeletan gogor erabili dute. Davison andereñoak esan zuen herria (hau da britaniarrak) bizitza baten sakrifizioarengatik bakarrik esnatuko zela. Erabaki horren ondorioz, bere burua Erregearen zaldiaren aurrera bota zuen, Maiestateen menpeko askoren begien aurrean. Horretara bere bizitza eskaini zuen Ingalaterran eta munduan sufritzen duten emakumeen askatasuna eskatzeko Erregeari Davison andereñoaren heriotzak nahigabe eta, aldi berean, emozio handia eragin zidan eta ohetik altxatzeko indarrik ere ez neukan arren, haren hiletara joatea erabaki nuen; baina azkenean ez nintzen joan, etxetik irtetean poliziek atxilotu nindutelako." Biktima emakumeen borrokaren ikur bihurtu zen. Hala ere, urte asko igaro ziren Ingalaterran emakumeek hauteskundeetan botoa emateko eskubidea izan arte.

## Ikus, gainera 
* Epsomgo derbia

## Kanpo estekak
Kalenda

**Kalendak** (latinez *Kalendae*) antzinako erromatar egutegiko hilabeteen lehen egunek hartzen zuten izena da. Erromatarrek ilargi egutegia jarraitzen zuten hasiera batean eta, ilargiaren aldien arabera, hilean hiru data garrantzitsu hartzen zituzten kontuan: *kalendae*, *nonae* eta *idus*. Hainbat hizkuntzetan egutegia hitzaren jatorrian dago: *calendar*; *calendario*; calendièr; calendari; Calendrier, eta abar, eta euskarazko kalendario eta kalendrer.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ducunt volentem fata, nolentem trahunt

''''''''* latinezko esapide bat da. Hitzez hitz «Halabeharrak nahi duena gidatzen du, nahi ez duena arrastaka eramaten du» esan nahi du, eta adierazi nahi du halabeharraren, zoriaren edo patuaren aurka ezin dela ezer egin. Euskaraz badira antzeko esamoldeak, hala nola, «Halabeharra, denen nagusi» edo «Bere kaltetan zorigaitzekoa merkatura doa».

Senekak bere *Luziliorentzako gutun moralak* lanean (*Epistulae Morales ad Lucilium'' 107, 10-11) aipatzen du esapidea, Kleantes filosofo estoiko grekoaren hitz batzuk itzultzean:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Serpent and the Rainbow

***The Serpent and the Rainbow*** (euskaraz *Sugea eta Ortzadarra*), 1988ko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1985eko Wade Davis kanadar-kolonbiar antropologoaren *izenburu berdineko liburuan* oinarritua dago. Bill Pullman, Cathy Tyson,Zakes Mokae eta Paul Winfield aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Dennis Alan (Bill Pullman) Harvard Unibertsitateko antropologoa Haitira bidalia izan da, bertan magia beltza eta buduarekin lotura duen substantzia bitxi bat ikertzera. Droga miragarri honen bila dabilela, zenbait zientzialari zonbien eta erritual odoltsuei buruzko berriekiko siniskor agertzen dira.

## Aktoreak 
* Bill Pullman: Dennis Alan
* Michael Gough: Schoonbacher
* Paul Guilfoyle: Andrew Cassedy
* Dey Young: Deborah Cassedy
* Francis Guinan: Estatubatuar doktorea
* Cathy Tyson: Marielle Duchamp
* Zakes Mokae: Dargent Peytraud
* Paul Winfield: Lucien Celine
* Brent Jennings: Louis Mozart
* Conrad Roberts: Christophe Durand
* Aleta Mitchell: Celestine
* Badja Djola: Gaston
* Philogen Thomas: Apaiza
* Evencio Mosquera Slaco: Txaman zaharra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
East Haven (Angus)

**East Haven**, Eskoziako ekialdeko kostaldeko arrantzale herri bat da, Angus eskualdean.

## Kanpo estekak
Parturient montes, nascetur ridiculus mus

thumb|Mendiak erdituko dira...
thumb|... eta sagutxo irrigarri bat jaioko da.

***Parturient montes, nascetur ridiculus mus*** latinezko esapidea da. Adierazten du badirela iragarpen handiak dituzten gertakariak, baina hurbildu edo ezagutu ahala ez direnak hain garrantzitsuak. Hitzez hitz "Mendiak erdituko dira, sagu irrigarri bat jaioko da" esan nahi du. Euskaraz badira antzeko esanahia duten esaldiak, hala nola, "Min gutxi eta trapu asko", "Urrutiko intxaurrak hamalau, gerturatuta lau" edo "Zarata asko ta gauz on gutxi".

Jatorriz, Esoporen alegia baten bertso-lerroetako bat da, Fedrok gerora latinera eraman zuena, *Mons parturiens*. Ondoren, Horaziok bere *Epistulae ad Pisones* (*Ars Poetica* bezala ezagunagoa) lanean jaso zuenean zabaldu zen (*Epistula ad Pisones* 139. bertso-lerroa) .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guthrie (Angus)

**Guthrie**, Eskoziako herri bat da, Angus eskualdean.

## Leku ikusgarriak 
* Guthrie gaztelua

## Kanpo estekak
Glamis

'''''', , Eskoziako herri txiki bat da, Angus eskualdean.

## Toki nabarmenak 
* Glamiseko gaztelua

## Kanpo estekak
The People Under the Stairs

***The People Under the Stairs*** (euskaraz *Eskailerapeko Jendea*), 1991ko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Brandon Adams, Everett McGill, Wendy Robie, A. J. Langer, Ving Rhames eta Sean Whalen aktoreek antzeztu zuten. Familiaren iturri ekonomiko bakarra Ruby (Kelly Jo Minter) arreba da,

## Argumentua 
Los Angeles, AEB. Poindexter "Fool" Williams (Brandon Adams) bere familiarekin hiriko ghetto batean bizi den afroamerikar mutiko bat da, eremu honetan afroamerikar txiroak bizi dira, horietako asko etxetik kaleratuak izateko zorian. Familiaren iturri ekonomiko bakarra Ruby (Kelly Jo Minter) arreba da, beren amak minbizia baitu. Hortaz, Robertson familiaren jabetzako eraikin batean alokairuan bizi dira.

Rubyren laguna den Leroyk (Ving Rhames) Fooli Robertson maizterren apartamentuan lapurreta egitea proposatuko dio. Ruby horren aurka azaltzen da, baina Foolek bere familia kaleratzeko zorian dagoela ikusi eta Leroy eta Spencerrekin (Jeremy Roberts) lapurreta egitea onartuko du.

Robertsondarren etxea erabat gotortua eta sekulako segurtasun neurriak dituen eraikina da. Bi aldiz sartzeko ahaleginean hutsegin ondoren, hirukoteak hirugarrenean sartzea lortuko du, baina bidean Spencer desagertu eta Leroyri rottweiller txakur handi batek erasotuko dio.

Fool nahigabean etxebizitzaren sotoan sartu, bertan atera ezinik gelditu eta etxeko biztanleen benetako izaera beldurgarria zein den jabetuko da, Robertsondarrak beren etxean jendea bahitua duten psikopata odolzale, sadiko eta hiltzaileak baidira.

## Aktoreak 
* Brandon Adams: Poindexter "Inozo" Williams
* Everett McGill: Gizona / "Aitatxo" / Eldon Robeson
* Wendy Robie: Emakumea / "Amatxo" / Robeson andrea
* A. J. Langer: Alice
* Ving Rhames: Leroy
* Bill Cobbs: Aitona Booker
* Kelly Jo Minter: Ruby
* Sean Whalen: Roach
* Jeremy Roberts: Spencer
* Conni Marie Brazelton: Mary
* Joshua Cox: Polizia gaztea
* John Hostetter: Polizia beteranoa
* John Mahon: Polizia sarjentua
* Yan Birch: Eskailerazaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Idoia Otaegi

**Idoia Otaegi Aizpurua** (Donosti, 1968), euskal legelari, politikaria eta unibertsitate irakaslea da, Eusko Jaurlaritzako Sailburuorde izandakoa.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean eta bertan doktoregoa lortu ere. 1992tik EHUko Zuzenbide Fakultatean irakasle moduan jarduten du.

Nafarroako Parlamentuko EA-EAJ legebiltzar taldeko aholkulari juridikoa izan zen eta 2007ko udal-hauteskundeetan Donostin aurkeztu zen hautagai. Eusko Jaurlaritzako Sailburuorde izan zen Justizia, Lan eta Gizarte Segurantza Sailean, Joseba Azkarraga Sailburu eta Juan Jose Ibarretxe lehendakari zirenean, EA-EAJ koalizioarekin.

## Erreferentziak
Red Eye (2005eko filma)

***Red Eye***, 2005eko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Rachel McAdams, Cillian Murphy, Brian Cox eta Jayma Mays aktoreek antzeztu zuten.

[Ingeles}}ez *Red Eye* izendapen ironikoaz gauez zeruratu eta goizez lurrartzen duten hegaldiak izendatzen dira, *begi gorriak* nekea, gutxi lo egin eta gau osoz bidaiatu izanaren ondorioa baidira.

## Argumentua 
Lisa Reisertek ([Rachel McAdams) Texasen bere amonaren hiletara joan ostean Miamira itzultzeko hegazkina hartu berri du. Zeruratzearen ondoren, hasiera batez oso jatorra den Jackson (Cillian Murphy) bidailaguna ezagutuko du, baina berehala bere benetako asmoa jakinaraziko dio: Charles Keefe (Jack Scalia) AEBetako Segurtasun Batzordeko idazkaria hil nahi duen erakunde armatu batentzat lan egiten du, eta Lisa bere betebeharra gauzatzeko ezinbestekoa da, Keeferen jabetzakoa den hotelean lan egiten baitu. Lisak laguntza emateari uko egingo dio, eta Jacksonek Lisaren aita Joe (Brian Cox) hil dezaten aginduko du. Hegazkinean harrapaturik dagoenez, Lisak Jacksonengandik ihes egin eta berehalakoa izan daitekeen aitaren erailketa ekiditen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Rachel McAdams: Lisa Reisert
* Cillian Murphy: Jackson Rippner
* Brian Cox: Joe Reisert
* Jayma Mays: Cynthia
* Jack Scalia: Charles Keefe
* Robert Pine: Bob Taylor
* Teresa Press-Marx: Marianne Taylor
* Angela Paton: Andere jatorra
* Laura Johnson: Emakume ileoria
* Loren Lester: Bidaiari sumindua
* Max Kasch: Aurikulardun mutila
* Kyle Gallner: Aurikulardun mutilaren anaia
* Brittany Oaks: Rebecca
* Colby Donaldson: Keeferen bizkarzaina
* Marc Macaulay: Kostazain ofiziala
* Jenny Wade: Kafetegiko neska

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ezkaurreko mendilerroa

**Ezkaurreko mendilerroa** Nafarroa Garaia eta Aragoia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ezkaurre mendia da, 2.045 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ezkaurre mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ezkaurre, 2.045 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# Ezkaurre Erdikoa edo Baines, 1.858 m  (Nafarroa Garaia)
# Ezkaurretxikia, 1.763 m  (Nafarroa Garaia)
# Abizondo , 1.673 m  (Aragoia)
# Ezkaiturrea, 1.498 m  (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Errozateko mendilerroa

**Errozateko mendilerroa** Nafarroa Beherean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Errozate mendia da, 1.345 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Errozate mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Errozate, 1.345 m
# Aranohegi, 1.291 m 
# Atharburu, 1.156 m 
# Iraututurru, 1.152 m 
# Hegi Eder, 986 m 
# Arthe, 937 m 
# Iturranburu, 858 m 
# Munhozarri, 721 m 
# Saukalde, 638 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Mendekoste gereziak

***Mendekoste gereziak*** Jean Etxepare Landerretxe euskal idazleak literaturaren alorrean idatzitako liburu bakarra da: Etxepare Landerretxek hor-hemenka argitaratu zituen testuen bilduma, idazlea hil ondoren plazaratu zena. Izan ere, 1963an agertu zen Etxepareren idazlanen bilduma *Mendekoste gereziak* *eta beste* izenburuarekin, Piarres Charrittonek prestaturiko argitalpenean. 1991n berriro argitaratu zen, eta orduan *Mendekoste gereziak* soilik azaltzen zen izenburuan. Azken argitalpen horretan agertzen diren testuak lehenengo liburuan argitaratutako guztiak dira baina, lehenbiziko hartan sartu ez ziren beste narrazio-eta kazetaritza-lan batzuk ere gehitu zitzaizkien. Azken argitalpen horren arduraduna Inazio Mujika Iraola izan zen, eta aurreneko argitalpen hark ez bezala antolatu zuen bilduma.

## Atalak 
Mujika Iraolak hiru sailtan eman zituen testuak:

1. "Gerezi Heldu": Etxeparek irakurle helduei begira idatzi zituen ipuinak dira. Besteak beste, atal horretan agertzen da "*Kurutze gorriak*" izenburuko narrazio luzea. Bada, Mujika Iraolaren ustez modernitatearen adibidetzat har daiteke narrazio hori.

Kontakizun honen garrantzia, gure ustetan, bere modernotasunean datza. Film neorrealista italiar baten antza hartzen zaio hasiera-hasieratik, fotogramak zuri-beltzean pasatzen dizkigu Etxeparek, narratzaile orojakilea ia erabat ezkutatuz.

2. "Gerezi gazte": Jean Etxepare haur eta gazte-literaturako idazle moduan agertzen zaigu. Atal horretan dugu egileak idatzi zituen ipuinen artean ezagunena, liburuaren izenburuan agertzen dena: "*Mendekoste gereziak*". Ipuin horri esker irabazi zuen 1959an "Euskal-Kulturaren-Alde" erakundeak antolatutako literatur saria.

3. "Bertze Gerezi"ː Hirugarren atalean Etxeparek kazetaritza-arloan egindako zenbait lan agertzen dira.

Literaturaren ikuspuntutik begiratuta, irakurle heldu zein gazteentzako ipuingintzan egindako lana nabarmentzen da. Ipuinok joera moralizatzailea izaten dute. Edonola ere, idazlearen ereduen artean Pio Baroja zegoela kontuan hartuta, moralitatearen aldetik arazoak plantea daitezkeela pentsatzen du Charritonek.

Jean Etxepare ume gaixobera izan zen, eta berehala ohitu zen inguruan gertatzen zena arretaz begiratzera. Begirada arretatsu horren isla da Etxepareren literatura. Horretaz gain, idazleak erakusten duen sentsibilitate berezia ere nabarmendu behar litzateke, Itxaro Bordak azpimarratzen duen bezala.

Jean Etxeparek 1957tik 1961era bitarteko literatura ibilbide laburra izan zuen, eta bere literaturbidea bilatzen zuen bitartean, beste idazle batzuen oihartzunak agertzen dira bere ipuinetan. [Pío Baroja|Baroja]] aipatu dugu dagoeneko, baina, Tolstoi, Maupassant, Txekhov edo Alphonse Daudet ere aipa daitezke.

Duda-mudazko urratsak izan ziren, baina edonola ere, dagokigun liburuak erakusten du ibilbide labur hori heriotzak moztu ez balu, interesgarri bezain garrantzitsua izan zitekeen ibilbidearen lehenengo urratsak besterik ez zirela izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkabako mendilerroa

**Ezkabako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ezkaba mendia da, 895 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ezkaba mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ezkaba edo San Kristobal, 895 m 
# Burutxeko, 617 m 
# Ezkaba Txiki, 595 m 
# Erausogaña, 581 m 
# Alto de la Bandera, 512 m 
# Santa Lucia edo Zandua, 469 m 
# Mendikur, 467 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
BI-631

**BI-631** Bilboko San Adrián auzoa eta Bermeo lotzen duen errepidea da, Mungiaraino autobia dena.

## Tarteuneak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Luisa Alberdi

**Maria Luisa Alberdi Aldazabal** (Eibar, Gipuzkoa, 1922ko irailaren 12a - Mendaro, 2017ko irailaren 12a)euskal erraketista profesionala izan zen. *Maruja* goiztizenaz kantxaratu zen 16 urte zituela.
thumb|280x280px|Erraketistak
## Biografia 
Eibarko Txirio kaleko 14an jaio zen Maria Luisa. Pilotan jokatzen berriz, Eibarko Astelena eta Txaltxa Zelai frontoietan ikasi zuen. Frontoia erabiltzea ez zen doakoa, gainera, goiz ibili behar izaten zen tokia hartzeko, zaletasun handia baitzegoen.

## Gerra Zibila 
1936ko uztailean Gerra Zibila piztu zen, Txirio kaleak kalte handiak jasan zituen, Alberdi-Aldazabal familiaren etxea hondatuta geratu zen eta alde egitea erabaki zuten. Maria Luisa eta ahizpa Angelita Alberdi Frantziara joan ziren euren amarekin.

Frantzia iparraldean zenbait hilabetez egon ondoren, Euskal Herrirantz hurbilduz joan ziren, Donibane Lohitzunera lehenengo, eta gero, errefuxiatuz beteriko tren batean, Irunera heldu ziren. Handik Eibarrera itzultzean, oraindik gerra amaitu gabe zegoen eta etxe barik aurkitu ziren. Etxea suntsituta zegoen eta Soraluzen bizi ziren senitartekoen etxera jo zuten.

## Kirolari ibilbidea 
Bizitzak ordea, jarraitu egiten zuen eta 1938. urtean Eibarko hainbat neska kontratatu zituzten Salamancako Tormes Frontoian jokatzeko. Maria Luisak aipatutako frontoian egin zuen bere debuta, 16 urte zituela.
Gerrostean, 1939ko apirilean, Madrilgo Txiki-Jai frontoira joan zen jokatzera. Hango jokalarien maila hobetzat hartzen baitzen. Han urte t´erdi jardun ondoren Madrid frontoira pasatu zen. Madrilen zegoen bitartean, enpresak Logroñoko Beti Jai frontoira ere bidali zuen, hango jai nagusietan. Valentziako Txiki Jain ere sei hilabeteko bi txanda egin zituen. Valentzian zegoela Bartzelonara joatea proposatu zioten, baldintza berdinetan. Bartzelonan bizitzea ordea, garestiago zen eta ordurako kinielak kenduta zeuden eta diru iturriak murriztuta. Ez zen enpresarekin adostasunera heldu eta etxera itzuli zen.

## Herriratzea 
Eibarrera itzuli eta lanean hasi zen fabrikan. Bazkide Fundatzailea izan zen . Proiektu horretan 60 urtez izan zen kideen bidelagun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emakume erraketistak. Aintzinako lanbideak
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Peñako mendilerroa

**Peñako mendilerroa** (Aragoieraz *Sierra de Penya*) Aragoia eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Penya mendia da, 1.069 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Peña mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Penya, 1.069 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# El Rojal, 997 m  (Aragoia)
# Penya Roya, 976 m  (Aragoia)
# Castillo de Peña, 886 m  (Nafarroa Garaia)
# San Pedro, 889 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Vedadillo, 877 m  (Nafarroa Garaia)
# Jarés, 835 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Poyaz, 829 m  (Nafarroa Garaia)
# Peñas Altas, 746 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Alto de la Sierra, 736 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# San Cristóbal, 705 m  (Aragoia)
# Alto Rinconaz, 668 m  (Nafarroa Garaia)
# Kaparreta, 668 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Caneluche Pelado edo Pinar de Caseda, 593 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Peña del Cubilar, 593 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Caneluche Redondo, 578 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Centenales, 537 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Alto de la Gudilla, 525 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)
# Pan de Oliva, 503 m  (Nafarroa Garaia) (San Pedro)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
I Will Follow

***I Will Follow*** (euskaraz *Jarraituko Dut*), U2 irlandar pop-rock musika taldearen abesti bat da. 1980ko *Boy* diskoaren barnean lehenbiziko abesti gisa argitaratu zuten.

## Gaia 
Bono taldekide eta abeslariak 14 urte zituela hil zen bere amaren omenez idatzi eta konposatutako abestia da. Bonoren hitzetan abestiaren hitzak ama baten ikuspuntutik egin zituen eta ama batek bere haurrarengatik duen baldintzarik gabeko maitasunari buruzkoak dira.

## Kanpo estekak 
* *I Will Follow* abestia entzungai, Youtube.com
Angelita Alberdi

**Angelita Alberdi Aldazabal** (Eibar, Gipuzkoa, 1925ko apirilaren 26a) Euskal erraketista profesionala izan zen. 14 urte zituela debutatu zuen eta 7 urtez jardun zuen kantxetan.

## Biografia 
thumb|280x280px|Erraketistak
Eibarko Txirio kaleko 14.ean jaio zen Angelita. Eibarko Astelena eta Txaltxa Zelai frontoietan ikasi zuten pilotan jokatzen. Frontoia erabiltzea ez zen doakoa, eta goiz ibili behar izaten zen tokia hartzeko zaletasun handia baitzegoen.

## Gerra Zibila 
1936ko uztailean Gerra Zibila piztu zen, Txirio kaleak kalte handiak jasan zituen, Alberdi familiaren etxea hondatuta geratu zen eta familiak ihes egitea erabaki zuen. Angelita eta ahizpa Maria Luisa Alberdi Frantziara joan ziren euren amarekin. Frantzia iparraldean zenbait hilabetez egon ondoren, Euskal Herrirantz hurbilduz joan ziren, Donibane Lohitzunera lehenengo, eta gero, errefuxiatuz beteriko tren batean, Irunera heldu ziren. Handik Eibarrera itzultzean, oraindik gerra amaitu gabe zegoen eta etxe barik aurkitu ziren. Etxea suntsituta zegoen eta Soraluzen bizi ziren senitartekoen etxera joan ziren.

## Kirolari ibilbidea 
Gerra amaitu ondoren pilotan ikasten jarraitu zuen. Soraluzeko baserritik Eibarrera joan behar izaten zuen. 14 urte besterik ez zituela, 1939an, Madrilgo Txiki-Jai frontoian egin zuen debuta. Bera baino 3 urte zaharragoa zen ahizpa Maria Luisaren babesa lagungarri gertatu zitzaion. 1945. urtean Madrilgo Txiki Jai frontoian 52 erraketista ziren. Angelitaz gain, beste hainbat eibartar zegoen; Mari Carmen Lasagabaster, Paz Etxebarria, Julia Abanzabalegi, Josefa Astarloa, Maria Bastida, Dorita Etxeberria edota Maria Carmen Ojanguren.

Bere jokoaren sekretua sakean zegoen, sakeari esker lortzen zituen tantoak. Kantxako giroa ordea, ez zen beti atsegina izaten. Irabazten zutenean txalo ugari jasotzen zituzten, galduz gero berriz, irainak ohikoak izaten ziren. Kantxatik kanpo,behin baino gehiagotan, erraketistei loreak eta gutunak ere heltzen zitzaizkien euren aldageletara. Horietako bat enpresari batek bidali zion Angelitari. Gutun-azal batean diru mordoa heldu zitzaion "tongo" egitearen truke eskainiz. Nagusiari gertatuaren berri eman eta egun horretan ez zuen Angelitak jokatu beharrik izan.

Txiki Jain jarraitu zuen jokatzen 7 bat urtez eta gero etxeratu egin zen.

## Herriratzea 
Erraketari agur esan eta Eibarrera itzuli zen, jaioterrira. Arrazoien artean bere ahizpa erretiratzea eta puntako erraketista ez izatea aipatzen zituen. Lanbide ezberdin bati heldu zion. Jertseak makinan egiten ikasi zuen bizimodua aurrera ateratzeko. Plaentziar batekin ezkondu eta bi seme eta alaba bat izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa

* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Milton of Finavon

'''''', Eskoziako etxalde bat da, Angus eskualdean.

## Leku interesgarriak 
* Finavon gaztelua

## Kanpo estekak
Leo Perutz

**Leopold Perutz** (Praga, Austria-Hungariako Inperioa, 1882ko azaroaren 2a - Bad Ischl, Austria, 1957ko abuztuaren 25a) austro-txekiar eleberrigile eta matematikaria izan zen, jatorri judukoa, alemanez idatzi zuena.

## Bizitza 
Leo Perutz 1882an jaio zen, Pragan, familia judu batean. 1901ean familia Vienara aldatu zen. Ikasle ona ez bazen ere, Leo matematika ikasketak egiten hasi zen familiaren babesean, eta hala aritu zen, 25-33 urte zitueneko tartean: aseguru etxe bateko lanaren eta Vienako kafetegietako inguru bohemioaren artean. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, ekialdeko frontean, eta, tiro bat jasota, larri gaixotu zen septizemiaz. Urtebete igaro zuen sendatzen eta, horrekin batera, literatura sena sendotzen. 1918tik 1928ra bitartekoa garrantzizko aldia izan zen harentzat, zenbait bestseller idatzi baitzituen.

1928an, Perutzen emazte Ida zendu zen; idazle gisa etorkizunik ez zuela pentsatzen hasi zen; eta antisemitismoak indarra hartu zuen, lehenik Alemanian eta, handik gutxira, Austrian. Juduen lantegiak itxi eta beren liburuak debekatu zituen nazismoak. Hala, Perutzen familia osoak Palestinara emigratu zuen 1934an. Ongietorria egin zioten, baita Pen Clubeko kide izendatu ere, baina hark Europaren herriminez segitzen zuen. Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan, Vienara itzultzen saiatu zen, baina 1950era arte ez zioten baimendu. Lortu zuenean, beste hiri batekin egin zuen topo: bazuen lehengo ospearen arrastoren bat, baina ez zen lehengo Viena. 1953an argitaratu zen haren maisulana: *Gauez harrizko zubiaren azpian* (“Nachts unter der steinernen Brücke”). 1957an hil zen Bad Ischlgo balnearioan, Salzburgotik gertu, birikako edemaren ondorioz.

## Lanak 
thumb
### Eleberriak 
* *Die dritte Kugel*, 1915
* *Das Mangobaumwunder. Eine unglaubwürdige Geschichte*, 1916
* *Zwischen neun und neun*, 1917 (*Bederatzietatik Bederatzietara*, 2003, Elkar, Alberdania, Anton Garikanoren itzulpena)
* *Das Gasthaus zur Kartätsche. Eine Geschichte aus dem Alten Österreich*, 1920
* *Des Marques de Bolibar*, 1920
* *Die Geburt des Antichrist*, 1921
* *Der Meister des Jüngsten Tagen*, 1923
* *Turlupin*, 1924
* *Der Kosak und der Nachtigall*, 1928
* *Wohin rollst du, Äpfelchen...*, 1928
* *St. Petri Schnee*, 1933
* *Der schwedische Reiter*, 1936
* *Nachts unter der steinernen Brücke*, 1953 (*Gauez harrizko zubiaren azpian*, 2019, Elkar, Jesus Mari Olaizolak eta Joxe Mari Berasategik euskaratua)
* *Der Judas des Leonardo*, 1959

### Antzerkia 
* *Die Reise nach Preßburg*, 1930
* *Morgen ist Feiertag*, 1935
* ''Warum glaubst Du mir nicht?, 1936

## Erreferentziak
Templeton (Angus)

**Templeton**, Eskoziako baserri giroko landa eremu bat da, Angus eskualdean eta Dundee hiriaren ipar-mendebaldean.

## Kanpo estekak
Unibertsitate Espezialista

**Unibertsitate Espezialista** (), gradu-ondoko unibertsitate-titulu bat da, master titulua bezala.

## Titulua 
Master, unibertsitate espezialista eta unibertsitate aditu tituluen ezberdintasuna hau da

* Master tituluak gutxieneko 60 eta gehienezko 120 kreditu ditu.
* Unibertsitate espezialista tituluak 35 eta 60 kreditu (200-400 orduko karga).
* Unibertsitate aditu tituluak 15 eta 35 kreditu (150-400 orduko karga).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaporal

Hierarkia militarrean, **kaporala**, behetik goranzko norabidean, lehen mailako soldaduaren gaineko militarra da. Gudaroste batzuetan troparen barneko militartzat dauzkaten arren, beste batzuetan ofizierorde-motako karguen arteko baxuena bezala sailkatzen dira. NATOren mendeko indar armatuetan, OR-3 mailarekiko baliokidea da, unitate militarren mailak araupetzen dituen STANAG 2116 arauaren arabera.

Askok kontrakoa uste izan arren, lanbide hau ez da berria. Erromatar zein godoek jada bazituzten behe- eta goi-mailako kaporalak, aipatutako zibilizazioen gudarosteak zuzentzeaz arduratzen zirenak. Erdi Aroari dagokionez, ez dago kargu hau izatea frogatzen duen datu argirik. Kaporalen aipamenik zaharrenak 1702. urtekoak dira, lagundi bakoitzean hiru kaporal bazituztelako zenbait gudarostek, geroago, izena aldatu eta kaporalburu eta kaporalorde izena jasoko zuten. Aipatutako kargua duten norbanakoen kopurua handitu edo txikitu egiten da, duten ahalmenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Armada
* Gudaria
* NATO

## Kanpo estekak
Mari Carmen Lasagabaster

**Maria Carmen Lasagabaster Padilla** (Eibar, Gipuzkoa, 1925eko irailaren 1a - *ib.*, 2011ko abenduaren 20a) euskal erraketista profesionala izan zen. Ia 50 urte bete arte jardun zuen frontoian. Pilota munduan *“Amaia”* izengoitiz ezaguna.
thumb|280x280px|Erraketistak
## Biografia 
Mari Carmenek Herri Eskolan ikasi zuen 13 urte bete arte. Ondoren umezain hasi zen. Bere ahizpa Ana Mari erraketistaren eredua jarraituz ordea, laster hurbildu zen pilota mundura.

### Kirolari ibilbidea 
Lehen pilotakadak ahizparekin eman zituen Eibarko Txaltxa Zelai frontoian. Ondoren Astelena pilotalekuko eskolan hasi zen, eta gero, Madrilgo Chiqui-jai frontoira joan zen, erraketista formakuntza jarraitzeko asmoz. Frontoi honetan egin zuen debuta, 1940ko urriaren 2an, 15 urte zituela.

1945ean, Bartzelonara joan zen bertako Principal Palacio frontoian jokatzera. 1955ean ezkondu egin zen, Rodolfo Giménez Pradarekin (Lizeoko eta Orkestra Sinfonikoaren klarinetista bakarlariarekin). Egoera berri horrek ostera, ez zuen jokalariaren kirol-ibilbidea eten. Jokatzen jarraitu zuen.

### Maila oneko erraketista 
Maila ona zuten erraketisten artean zegoen Mari Carmen, eliteko; Eugenia Iriondo, Maria Antonia Uzkudun, Agustina Otaola, Eladia Altuna, Maria Luisa Alberdi, Gloria Agirre, Lucia Areitioaurtena edota Rosa Soroa bezala. Lanaldi gogorra zuten arren, batzuetan goizez eta arratsaldez izaten baitzituzten partidak, ganorazko soldata zuten.

Luzaro kantxan jardun ondoren, ia 50 urte zituela (49 urte eta 9 hilabete), 1975. urtean, agur esan zion erraketari, Principal Palacio itxi zutenean.

## Omenaldiak 
* 2013ko ekainaren 8an Irurako Frontoian VII. Emakumea Pilotari Egunean omendu zuten, beste zenbait erraketistarekin batera.

* 2014ko apirilean Gernika-Lumoko Euskal Herria Museoan “Emakumea eta Euskal Pilota. Mujeres y Pelota Vasca” erakusketan, emakumeak euskal pilotan izan duen presentzia gogoan izan zen, eta euren lanari merezitako omenaldia egin zitzaienen artean zegoen MariCarmen.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi. M.Carmen Lasagabaster

* Aintzinako lanbideak.
Ofizier

*Artikulu hau gudarosteetako edo segurtasun-indarretako ofizialei buruzkoa da, beste esanahietarako, ikus: Ofizial (argipena)* **Ofizier** edo **ofizial** (Heg.) hitza, hierarkia militarrean erabilita, lotinantorearen mailatik jeneral, kapitain jeneral edo landa-mariskalera bitarteko maila duten gudarien karrera, kategoria edo mailari dagokio. Herrialde bakoitzak bere gudarostea kudeatzeko berezko modua du, eta hari jarraituz lor daiteke maila hori: gehienek kontuan dituzte gudariak gudarostean daraman denbora eta borroka- edo bake-garaian zenbait ekintzarengatik lortu dituen merezimenduak. Ofizier guztiak ez dira berdinak, ordea, hierarkia militarrean duten mailak bereizten ditu.

Ofizieren egiteko nagusia beren herrialdeetako erakundeek hartutako erabakiak abian jarri, gidatu edota gainbegiratzea da, guda- edo bake-garaian bada ere.

Beren hierarkia militarra duten ofizierordeak ere badira, ofizieren mendekoak; izan ere, ofizierek trebakuntza ezberdina jasotzen dute.

Ertzaintzaren kasuan, ofizialak ikuskatzaile mailako ahaltsuenak dira eta, aldi berean, ardura gehien dituzte. Ikuskari gisa ere jarduten dute ofizialordeek, baina ofizialen mende daude. Euskal Autonomia Erkidegoko polizian, ofizialek ez dute ahalmen betearazlerik, komisariorde eta komisarioak arduratzen dira hartaz.

## Ikus, gainera 
* Gudaroste
* Gudari

## Kanpo-estekak
Salazia

Erromatar mitologian **Salazia** ur gaziaren jainkosa da. Neptuno bere senarrarekin batera, ozeanoak gobernatzen zituen. Bere greziar baliokidea Anfitrite da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bederatzietatik bederatzietara

***Bederatzietatik bederatzietara*** () Leo Perutz austro-txekiar idazleak 1918an argitaratu zuen eleberria da. 2003. urtean Anton Garikanok euskaratu zuen.

## Sinopsia 
Stanislaus Demba ikaslea goiz batean behartua dago ilunabarra baino lehenago diru kopuru bat biltzera, berari muzin egin dion neska-laguna berreskuratzeko eta biek elkarrekin Veneziara egingo luketen bidaia batekin tentatzeko. Hala, delitu txiki bat egingo du, eta hortik aurrera etengabe ihesi eta ezkutuan ibili beharko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nestor (mitologia)

**Nestor Gereniakoa** (, *Nestōr Gerēnios*) Greziako antzinako mitologian Pilos-ko erregea, Neleoren eta Klorisen semea. Heraklesek Nestor-en hamaika anaiak hil zituenean berak ihes egitea lortu zuen. Iliada eta Odisea liburuetan urteek ematen duten zuhurtasunaren irudia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anfitrite

Greziar mitologian **Anfitrite** () ur gaziaren jainkosa da. Poseidon bere senarrarekin batera, ozeanoak gobernatzen zituen. Bere erromatar baliokidea Salazia da.

Hesiodoren Teogoniaren arabera, Anfitrite, Nereo eta Dorisen berrogeita hamar alaba nereidetako bat izan zen, edo Ozeano eta Tetisena (beraz, ozeanide bat), Apolodororen arabera, nork, ozeanideen artean ez ezik, nereiden artean aipatzen duen.

Poseidonekin hainbat seme eduki zituen, haien artean: Triton eta Rodo. Beste bertsio batzuek, Bentesicime izeneko hirugarren alaba bat izan zezakeela diote.

## Datu interesgarriak 
Erroman Salazia deitu zioten, 120347 asteroideari ematen dion izena, Kuiper gerrikoaren objektua, ziuraski, laster planeta nanotzat hartua izango dena. Bere ikurra maskorra da eta bere ilargi bakarra Actea deitzen da, bere ahizpa nereidetako baten omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Labirinto

[thumb|250px|XIV. mendeko [Jerikoko mapa.]]

**Labirinto**a ( eta , *labýrinzos* hitzetatik ekarria) elkar gurutzatzen duten bide bihurrien sarea da, aterabide aurkigaitza duena. Hitzaren etimologia zalantzazkoa da, nahiz eta litekeena da Asia Txikia aurrehelenikoan jatorria izatea. Greziar mitologian, Dedalok Kretan labirinto ospetsu bat eraiki zuen, Minotauro giltzaperatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aizkorriko Estazio Megalitikoa

{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geopoint",
  "marker-size": "small",
  "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel ?img ?motaLabel (?idLabel as ?title) (concat(?motaLabel, '\\n', '') as ?description) ('small' as ?marker_size) ('#228b22' as ?marker_color) ('landmark-JP' as ?marker_symbol) WHERE {\n  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language \"eu,es,fr,en\". }\n  ?id wdt:P361 wd:Q61070820;\n  wdt:P625 ?geo.\n  OPTIONAL { ?id wdt:P18 ?img .}\n  ?id wdt:P31 ?mota.\n}"
}

[thumb|250px|[Artzanburu (trikuharria)|Artzanburu trikuharria.]]
thumb|250px|Gorostiaran Ekialde tumulua.
[thumb|250px|[Kalparmuñobarrena trikuharria.]]
[thumb|250px|[Pagarreta II zutarria.]]
**Aizkorriko Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Aizkorriko mendilerroan. Guztira hamar dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke. Lurralde honetan Gipuzkoak gailur altuenak daude baina trikuharriak, salbuespen baten bat eginez, 1.100 metrotan daude.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza transhumantearen presentzia handia da.

## Kokapen geografikoa 
Geografikoki Aizkorriko mendilerroan daude, funtsean Urbian. Udalerri hauetan daude monumentuak: Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra, Idiazabal, Segura eta Zegama.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Guztira zazpi:
* Aizkorritxo
* Artzanburu
* Gorostiaran Mendebalde
* Kalparmuñobarrena
* Pagarreta
* Pagobakoitza
* Pagomakor

### Tumuluak 
Guztira hiru:
* Gorostiaran Ekialde
* Malla (tumulua)
* San Adrian (tumulua)

### Zutarriak 
Guztira bi:
* Pagarreta II
* Zorrotzarri

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 10 monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Kultura Ondarearen Zentroa.
Shocker (filma)

***Shocker*** edota '''''Wes Craven's Shocker''''', 1989ko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendari eta gidoileak zuzendu eta idatzitako umore beltz eta beldurrezko film bat da. Michael Murphy, Peter Berg, Cami Cooper eta Mitch Pileggi aktoreek antzeztu zuten.

Aurrekontu murritzeko filma izanik ere, denboraren poderioz beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko filmaren estatusa bereganatu du.

## Argumentua 
Horace Pinker (Mitch Pileggi) serieko hitzaile izugarria beren krimenengatik elektrokutatuz exekutatzen dutenean, Deabruarekin ituna egin eta oraindik eta beldurgarriagoa den zerbaitetan bilakatuko da, elektrizitatez kargatutako eta besteen gorputz nahiz gogoak bereganatzeko gai den deabrua... eta denek hiltzat jotzen dutenean bere basakeria eta hilketak burutzen jarraituko du.

## Aktoreak 
* Michael Murphy: Don Parker tenientea
* Peter Berg: Jonathan Parker
* Mitch Pileggi: Horace Pinker
* Camille Cooper: Alison Clemens
* Sam Scarber: Sidney Cooper
* Richard Brooks: Rhino
* Ted Raimi: Pac Man
* Heather Langenkamp: Biktima
* Wes Craven: Bizilaguna
* Jessica Craven: Zenbatzailea
* Jonathan Craven: Jogger
* Timothy Leary: Telebistako ebanjelaria
* John Tesh: Telebistako berriemalea
* Michael Matthews: Evil Mouth
* Kane Roberts: Errepideko langilea
* Eugene Chadbourne: Tabernako gizona
* Vincent Guasteferro: Pastori

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Elosua-Plazentziako Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Hirukurutzetako trikuharria.
thumb|250px|Agerreburu trikuharria.
**Elosua-Plazentziako Estazio Megalitikoa** historiaurreko aztarna arkeologikoak dituen naturgunea da, Soraluze, Elgoibar, Azkoitia, Bergara eta Antzuola udalerrien artean kokatua, Gipuzkoako mendebaldean, Deba eta Urola bailaren arteko mendilerrroan. Jose Miguel Barandiaranek aurkitu zituen megalitoak eremua ikertzen ari zela 1921 eta 1922an. Hamasei aztarna megalitiko ezagutzen dira: hamar tumulu, menhir bat eta bost trikuharri. Dena dela, gehiago ere egon daiteke.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Estazioa Gipuzkoa mendebaldean dago, historikoki Deba eta Urola haranen arteko pasaleku izan den Irukurutzetako mendilerroan. Karakate menditik 500 metro ingurura dago iparralderen dagoen monumentua. Hegoalderen dagoen monumentua, berriz, Elosu inguruan dago, Agerreburu menditik 150 metro ingurura.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
# Agerreburu
# Aitzpuruko Zabala
# Atxolin
# Iruiya
# Irukurutzeta
# Kerexetaegia Hegokoa / Keixetako Egiya hegoaldeko trikuharria

### Tumuluak 
# Aizkoin
# Atxolin Txiki
# Kerexeta / Keixeta
# Kerexetaegia Iparrekoa / Keixetako Egiya iparralde
# Kutzebakaar
# Maurketa
# Naasiko Goena
# Pagobedeinkatu
# Gizaburua

### Menhirra 
# Arribiribilleta

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 16 monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karakate

## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea.
* Debabarrean: Dolmenen ibilbidea
Deadly Blessing

***Deadly Blessing*** (euskaraz *Bedeinkapen Hilgarria*), 1981eko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako bedlurrezko film bat da. Maren Jensen, Lisa Hartman, Sharon Stone, Susan Buckner eta Jeff East aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Martha (Maren Jensen) eta Jim Schmidt (Douglas Barr) senar-emazteak *"Gure Bedeinkapena"* deritzon fundamentalista erlijiotsuen komunitate isolatu batean bizi dira, bertako biztanleek beren buruei Hititak deritzoie, edozein aurrerapen teknologiko *deabruaren adierazpentzat* jotzen dute, eta haien hitzetan beraien zorroztasun eta bizimoduaren austeritatearekin parekatuz gero *"Amishak biguin hutsak"* lirateke. Martha bere *kanpotarra* da, alegia, komunitatetik kanpo jaio eta Jimekin ezkondu ondoren elkartua. Ordutik aurrera gertaera beldurgarriak bata bestearen atzetik jarraian jazaotzen hasiko dira.

## Aktoreak 
* Maren Jensen: Martha Schmidt
* Sharon Stone: Lana Marcus
* Susan Buckner: Vicky Anderson
* Jeff East: John Schmidt
* Colleen Riley: Melissa
* Douglas Barr: Jim Schmidt
* Lisa Hartman: Faith Stohler
* Lois Nettleton: Louisa Stohler
* Ernest Borgnine: Isaiah Schmidt
* Michael Berryman: William Gluntz
* Kevin Cooney: Sheriffa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jaizkibelgo Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Jaizkibel II harrespila.
thumb|250px|Jaizkibel IV trikuharria.
**Jaizkibelgo Estazio Megalitikoa** Jaizkibel mendian dagoen megalito multzo bat da. Aztarna megalitiko batzuk ikus daitezke Jaizkibel mendian, guztiak Hondarribia aldean. Guztira, gaur egun arte, bost aurkitu dira, baina uste dute adituek gehiago azaleratuko daitezkeela; beste batzuk, giza presioa dela eta, desagertu ziren. Gelditzen direnak, lurperatuta ez daudenak, oso kaltetuta daude.

Estazio megalitiko hau Luis del Barrio historiaurrelaria eta etnografoak eta Iñigo Txintxurreta megalito-bilatzaileak, eta Hilarriak elkarteko kideak, aurkitu zuten.

## Kokapen geografikoa 
Gipuzkoako ipar-ekialdean dago, Pasaiatik Higerrera doan mendian. Gelditzen diren monumentuak Hondarribiko udalaren lurretan daude. Estazio hau hareharritan kokatzen da, itsasotik gertu eta, ondorioz, altura txikian.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan gaur egun ere artzaintzaren presentzia dago. Gizakiaren presentzia inguru horretan intentsiboa izan da. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:thumb|250px|Jaizkibel V harrespila induskatu aurretik.
### Trikuharriak 
Guztira sei trikuharri dira, bat desagertuta:
* Iskulin
* Jaizkibel III
* Jaizkibel IV
* Atxiñar
* Zioso
* Santa Barbara (desagertuta). Jose Miguel Barandiaranek aztertutakoa, frankismo garaian, Jaizkibelgo paradorea eraikitzeko bota zuten.
thumb|252x252px|Jaizkibel V mairu-baratzea 2023ko irailean, leheneratu ondoren

### Harrespilak 
Guztira hiru harrespil identifikatu dira oraingoz, bat desagertuta:
* Jaizkibel I (desagertuta). Jose Miguel Barandiaranek aztertutakoa, frankismo garaian, paradorea eraikitzeko bota zuten.
* Jaizkibel V

### Tumuluak 
* Santa Barbara II

## Babes-egoera 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan sei monumentu jasotzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Kultura Ondarearen Zentroa. Ondarea. Kultura Ondarea. Eusko Jaurlaritza
*  (2007-06-10). Historia de Guipúzcoa. Monumentuen kokapen mapa. 
*  Aranzadi eta Hondarribiko Udala : Jaizkibel V cromlech
* Jaizkibel V. Dron irudiak  (Egilea: Aranzadi Z.E.) Oarso Bidasoko Hitza, Youtube.
*Jaizkibel V cromlecha. Aranzadiciencia. Youtube.
Balfour (Orkadak)

**Balfour**, Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen herri bat da.

## Leku interesgarriak 
* Balfour gaztelua

## Kanpo estekak
Ancumtoun

'''''', Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen etxalde bat da, Iparraldeko Ronaldsay uhartean.

## Kanpo estekak
Jesusa Garitaonandia

**Jesusa Garitaonandia Mallabiabarrena** (Mallabia, Bizkaia, 1921eko abuztuaren 16a - Bilbo, Bizkaia, 2000ko irailaren 6a) euskal erraketista profesionala izan zen. **Areitio** izenaz kantxaratu zen, bere jaiotetxeko auzoa gogoan.

## Biografia 
thumb|San Trokaz baserria, Jesusaren jaiotetxea.
Jesusa Mallabiko Areitio auzoko San Trokaz baserrian jaio zen. Bere ahizpa Digna Garitaonandia bezala, gazte-gaztetan hasi zen frontoira begira. Garai hartan 3 pilotari eskola zeuden Eibarren. Giro hartan, hainbat neska gazteri piztu zitzaien pilotan ikasteko gogoa, gainera, profesional mailara helduz gero, bizimodua ateratzeko aukera ikusten ere hasi ziren. Apurka-apurka zaletasuna eta interesa hedatzen joan zen eta inguruko herrietara ere heldu zen oihartzuna. Emakume aitzindariak izan ziren kirol munduan . Lehen emakume kirolari profesionalak.
thumb|280x280px|Erraketistak
### Kirolari ibilbidea 
Eibarko Astelena frontoian hasi zen Jesusa pilotan zaletzen eta ikasten. Laster etorri zitzaion Kataluniara jokatzen joateko eskaintza. Bartzelonan egin zuen debuta, Sol y Sombra frontoian eta bertan jarraitu zuen jokatzen zenbait urtez. Jokalari sasoian 5-6 neska bizi ziren pisu berean, seme-alaba gabeko bikote baten etxean. Etxe hartan ordena handia zegoen, erretiratzeko orduak zaindu egin behar izaten ziren. Frontoiak gainera pertsona bat zuen, partidu aurretik erraketisten bila joan eta partida ostean etxera laguntzeko.
Entrenamendu edo partidarik ez zuenean, Jesusak galtzerdiak egiten, irakurtzen eta zineman ematen zuten denbora. Bartzelonara joateak bere pentsatzeko modua zabaldu egin zion eta normaltasun osoz egiten eta ikusten zituen aldaketa asko. Irekia zen.

### Erraketisten giroa 
Jesusak erraketista jardun zuen garaian, hain zuen 1943. urteko estatistika baten arabera, jokamolde guztiak kontuan hartuta (eskua, pala, erremontea,zesta...) 1.432 pilotari profesional zeuden eta horietatik erdia baino gehiago, 734 zehazki emakume erraketistak ziren. 1947. urteko beste datu baten arabera, urte hartan 737 erraketista profesional zebiltzan kantxetan.

Estatuan Madril eta Bartzelona izan ziren erraketaren gune indartsuenak. Estatu espainolean 37 frontoi izatera iritsi ziren eta bakoitzean 30-40 erraketista aritzen ziren. Egunero jokatzen zituzten partidak, punta-puntan ez zebiltzanek arratsaldez eta gauez, eta, onenek, gauez bakarrik. Horrek esan nahi du egunero betetzen zirela frontoiak.

### Herriratzea 
Bizpahiru urtez jardun zuen Katalunian jokatzen. Mallabira itzuli eta urte batzuetara Aitxuko Juan Onaindiarekin Zaldibarrera ezkondu eta Zaldibarren janari-denda zabaldu zuen. Bartzelonan jokalari igarotako urteak ordea, ez zituen inoiz ahaztu.

## Omenaldiak 
Emakumezkoen kirol profesionalean aitzindariak izan ziren erraketistak, historiak ahaztu egin dituen arren. Halere, azken urteotan merezitako hainbat omenaldi jaso dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa

* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Herston (Orkadak)

**Herston**, Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen herri bat da, Hegoaldeko Ronaldsay uhartean.

## Kanpo estekak
Longhope (Orkadak)

**Longhope**, Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen kostaldeko herri bat da, South Walls uhartean.

## Kanpo estekak