Errestaurazio ekologiko

**Errestaurazio ekologikoa** degradatuak izan diren ekosistemen kudeaketa proaktiboa da. Errestaurazio ekologikoak biodibertsitatearen galera murrizten, aldaketa klimatikoari aurre egiten eta tokian tokiko ekonomiak bultzatzen lagundu dezake. Nazio Batuen Erakundeak 2021-2030 urteak Errestaurazio Ekologikoaren Hamarkada deitu ditu.

Zientzialarien ustez, gaur egungo espezieen desagertze-tasa, edo Holozenoko iraungipen tasa, ohiko tasa baino 1.000-10.000 aldiz handiagoa da. Espezieen desagerpenaren

## Arrazoiak 
Ekosistemak errestauratzeko arrazoi asko egon daitezke. Adibidez:

* Ur edangarria edo populazio basatiak moduko ondare naturalak errestauratzea.
* Gizakien komunitateei eta beraientzat beharrezkoak diren ekosistemei aldaketa klimatikoak eragindako inpaktuei aurre egiten laguntzea.
* Galzorian dauden espezieak laguntzea.
* Arrazoi estetikoak.
* Arrazoi moralak: gizakiak habitat asko suntsitu ditu modu antinatural batean, beraz, habitat hauek errestauratzeko beharra daukagu.
thumb|Basoen errestaurazioa, Hego Afrikan.
Errestaurazio ekologikoaren helburuak definitzeko orduan, iritzi desberdinak daude. Laura J. Martinen iritziz, "Errestaurazioaren helburuak ez dira bakarrik moralak eta politikoak, helburu logistiko eta zientifikoak ere badaude". Aditu batzuk errestaurazio aktiboaren alde daude (adibidez, espezie inbaditzaileak hiltzea), eta beste batzuek uste dute area babestuek gizakiaren interferentzia minimo bat izan behar dutela.

## Oinarri teorikoak 
### Perturbazioa 
Perturbazioa ekosistema baten funtzionamendua oztopatzen duen ingurumen baldintzen aldaketa da. Adibidez, baso askoren errestaurazio prozesuek sua erabiltzen dute perturbazio natural moduan. Garrantzitsua da perturbazio naturalak eta gizakiak eragindako perturbazioak desberdintzea, errestaurazioetan prozesu naturalak erabiltzeko eta ekosistemetan inpaktu antropogenikoak murrizteko. 

### Segida 
Segida ekologikoa komunitate batek denboran zehar izaten dituen aldaketen prozesua da, bereziki perturbazio baten ondoren. Normalean, ekosistema bat espezie menderatzaile gutxi batzuk dituen antolaketa maila sinple batetik espezie independiente asko dituen komunitate konplexu batera aldatuko da. Errestaurazioa, askotan, segida ekologikoko prozesuei hasiera ematean, laguntzean edo azkartzean datza, perturbazioaren eraginaren arabera.  

### Zatikatzea 
Habitaten zatikatzeak sistema biologiko batean dauden haustura espazialak deskribatzen ditu, non perturbazio ezberdinen ondorioz ekosistemak zati txikiagotan banatzen diren. Honek populazioaren tamaina murrizten du eta isolamendu maila handitzen du. Populazio txikienak eta isolatuenak desagertzeko arrisku handiagoa dute. Errestaurazio proiektuek populazio baten tamaina handitu dezakete habitat egokiak gehituz eta isolamendua murriztu dezakete zati isolatuak lotzen dituzten igarobide ekologikoak sortuz. 

### Ekosistema funtzioa 
Ekosistema funtzioak sistema natural batean gertatzen diren oinarrizko eta ezinbestezko prozesuak deskribatzen ditu, adibidez, nutrienteen zikloak eta energia-fluxuak. 

### Komunitate batzarra 
Komunitate batzarraren teoriak ingurugiroari dagokionez antzekoak diren guneetan espezie desberdinen existentziari azalpen bat ematen dio. Espezieek antzeko txoko ekologikoak dauzkatela suposatzen da, beraz, kolonizazio, migrazio eta desagerpen tasen ausazko aldaketek antzeko ingurugiro baldintzak dituzten guneetan espezie desberdinak egotea eragiten dute.

### Populazioaren genetika 
Ekosistemen errestaurazioan, dibertsitate genetikoa espezieen dibertsitatea bezain garrantzitsua da. Populazioaren genetikaren prozesu nagusiak fundatzaile efektua, endogamia depresioa, exogamia depresioa, jito genetikoa eta gen fluxua dira. Prozesu hauei esker, aurreikusi daiteke ea espezie bat errestauratutako gune batean finkatu daitekeen ala ez. 

## Aplikazioak 
### Orbelaren metaketa 
Orbelaren metaketak paper garrantzitsu bat jokatzen du errestaurazio prozesuetan. Orbelaren kantitate handiak hezetasun maila handitzea eragiten du, landareen finkapenean lagunduz. Metaketa prozesua haizearen eta espezieen konposizioaren moduko faktoreen menpe dago. 

### Lurzoru heterogeneoaren eragina komunitate heterogeneoan 
Lehengaiak espazioan heterogeneoak izateak landareen komunitateen konposizioan eta dibertsitatean eragin dezake. Baldintza fisiko eta biologikoetara hobe moldatuta dagoen espezie baten finkapenak komunitatearen estruktura zehazteko orduan eragin handia izan dezake. 

### Inbasioa eta errestaurazioa 
Errestaurazioa landareen espezie inbaditzaileen garapena murrizteko erabiltzen da. Kasu hauetan, erabiltzen diren errestaurazio teknikak ohikoak diren errestaurazio proiektuen desberdinak dira. Espezie inbaditzaileen kontrolean zentratzen direnez, helburua ez da zertan ekosistema edo habitat guztia errestauratzea izaten. Helburua lehenengo espezieak kentzea da, eta hori egiten den bitartean, inguruko guneetan hazten hari diren hazi inbaditzaileen kopurua murriztea. Honen adibide bat espezie inbaditzaileak ezabatzeko kontrol agente biologikoen erabilera (intsektu herbiboroak, adibidez) da, errestaurazioaren bidez orain eskuragarri dauden lehengaiez aprobetxatuko diren espezie autoktonoak ereiten diren bitartean.   

Errestaurazio proiektuak komunitate bat inbasioarekiko erresistentea izatea zerk eragiten duen hobeto ulertzeko ere erabili daitezke. Ekologoek errestaurazio proiektuak erabiltzen dituzte errestaurazioan gehitutako espezieen dibertsitateak inbasioan duen eragina aztertzeko. Orokorrean, dibertsitate altuak inbasioa murriztea eragiten du, baina ikerketa batzuk erakutsi dute espezie inbaditzaileen antzekoak diren espezie autoktonoek inbasioarekiko erresistentzia handiagoa erakusten dutela.  

### Segidaren ibilbideak 
Egoera egonkor bat baino gehiago badaude, zaila izaten da nahi den segidaren ibilbidearen aurrerapena lortzea. 40 urtetan zehar bildu diren hezeguneen errestaurazioen datuak aztertuz, Klötzli eta Gootjans-ek (2001) diote espero eta nahi ez diren landare espezieen agerpenak ingurumen baldintzak nahi diren espezieentzat egokiak ez direla adierazten duela. Segida ekologikoek espero ez diren bideak hartu ditzakete, baina ingurumen baldintzak murrizteak nahi den emaitza gertatzeko probabilitatea handitzea eragin dezake. 

### Errestauraziorako materialen hornikuntza 
Errestaurazio proiektu gehienentzat gomendatzen da bertako populazioetatik materiala lortzea, errestaurazioaren arrakastaren aukera areagotzeko eta egokitzapen txarraren eragina murrizteko. Hala ere, espeziearen, habitataren eta eskualdearen arabera, posible da, hurbil dauden jatorrizko populazioak erabili beharrean, urrunago dauden baina antzeko ingurumen baldintzak dituzten jatorrizko populazioak errestauraziorako egokiagoak izatea.  

## Erronkak 
[thumb|*[Polytelis swainsonii-*arentzat ekosistemaren errestaurazioa, Australian, bertan behera geratu zen trenbide baten gainean. ]]
Batzuk ez dute ekosistemen errestaurazioa eraginkortzat hartzen, bereziki errestaurazio proiektuak euren helburuekiko motz geratzen direlako gehienetan. Hilderbrand el al.-en arabera, kasu askotan ezjakintasuna (ekosistemaren funtzioei buruzkoa, espezieen arteko erlazioa eta horrelakoak) ez da kontuan hartzen, eta errestaurazio proiektu "osoarentzat" ezartzen diren denbora eskalak motzegiak dira. Beste kasu batzuetan, ekosistema hain dago degradatua, non aukerarik onena ekosistema hori bere kabuz berreskuratzen uztea izaten den. Tokiko komunitateak batzuetan perturbazioak eragin ditzaketen landareak edo harrapakariak gehitzen dituzten errestaurazioen kontra egoten dira. Kostu ekonomiko altuak ere errestaurazioaren inpaktu negatibo bat bezala ikusi daitezke.  
[thumb|Errestauratutako [Larredi|larredia, Eugeneko Mendebaldeko Hezeguneetan, Eugenen. ]]
Iritzi publikoa oso garrantzitsua da errestaurazio proiektu baten bideragarritasunarentzat, jendeak uste badu errestaurazioaren kostuak onurak baino altuagoak direla, ez dira proiektuaren alde egongo. Errestaurazioko ekologoek aztertzen dituzten gaiak ez dira erabilgarriak edo ezin dira modu erraz batean aplikatu lur kudeatzaileentzat. Izan ere, errestaurazio ekologikoari buruzko argitalpen asko arazoetan zentratzen dira, eta ez dute inongo konponbide zehatzik ematen. 

### Emisioen murrizketarako ordezkoa 
Errestaurazioaren bidez lortu daitezkeen onura klimatikoak txikiagotu egin dira gaur egungo erregai fosilen emisioaren eskalaren ondorioz. Hala ere, errestaurazio ekologikoak gero eta arreta gehiago jasotzen ari da, eta ikerketa batek ondorioztatu du lurren errestaurazioa aldaketa klimatikoari aurre egiteko aukera on bat dela, baina ezin dituela erregai fosilen emisioen murrizketan dauden atzerapenak konpentsatu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bioerremediazio - ura eta lurra moduko ingurune kutsatuak tratatzeko prozesua.
* Kontserbazio biologia - biodibertsitate biologikoaren mehatxuen ikerketa.
* Ekodiseinu - ingurugiroa hobetzeko diseinuak. 

## Kanpo estekak 
* Errestaurazio ekologikoa: Gizartearen Aldizkaria Errestaurazio Ekologikoarentzat
* Errestaurazio ekologikoko lan taldea
* EEMP - Errestaurazioari buruzko informazioa komunikabideei eskaintzen dien erakundea.
* Itxaropena aldaketa klimatikoan - Ekosistemen errestaurazioari buruzko dokumentala.