Euskal Herriko bertako txakur arrazak

thumb| 370 px |Euskal artzain txakurra, *iletsua* aldaera
**Euskal Herriko bertako txakur-arraza** gisa zenbait txakur mota izendatu izan dira. 

## Txakur motak euskaraz 
Batetik, funtzioengatik eta itxuragatik txakur mota desberdinak daude Euskal Herrian eta ezagutu izan dira historikoki, inguruko herrialdeetan bezala, eta euskarazko erabilpenean ohikoak dira mota horiek bereizteko izendapenak, askotan animalia zehatz bati lotuak: arratoi-txakurrak, azeri-txakurrak, eper-txakurrak, erbi-txakurrak, galeper-txakurrak, txinbo-txakurrak...  

Izendapen bikoitza da artzaintzari lotutakoa, ardi-txakur edo artzain txakur esaten baitzaie. Etimologikoki artzanor eta artzakur ere artzaintzarekin lotuak daude, baina mendiko txakur handiagoak izan ohi dira horiek, mastinak. 

Hala ere, txakur-arraza kontzeptua biologikoa bezain administratiboa da; eta geografikoa ere bai, arraza-definizioak normalean jatorri zehatz batekin lotzen baitira. Alde horretatik, Euskal Herrian elkarte zein erakundeek definitu izan dituzten arrazak egon badaude. 

## Arraza-izendapenak 
### Nazioarteko izendapen ezagutuak 
Nazioarteko Federazio Zinologikoak (NFZ) markatzen du nazioaerean arraza-izendapenen estandar zabalduena eta onartuena. Erakunde kriterioetako bat da arraza bakoitza herrialde jakin batena dela, hau da, estatu subiranoei lotutako kontzeptua alegia. Alde horretatik; Frantziako arrazen artean, Pirinioetara lotutako arraza batzuk badira, eta hortaz Euskal Herriko geografia ere barne hartzen duten jatorri izendapen hauek badaude:   

* Pirinioetako artzain txakurraren bi aldaerak, mutur motzekoa eta ile luzekoa.
* Pirinioetako mendiko txakurra.
Okzitaniako brako txakur aldaera ere ezagutuak daude Frantziaren bidez NFZn, baina zalantzazkoa dirudi ea beren jatorri geografikoak Euskal Herria hartzen duen ala ez: Gaskoniako brakoa eta Pirinoetako brakoa dira.

Espainiako estatuari lotua, NFZren zerrendetan hau ere bada:

* Pirinioetako mastin edo Nafarroako artzanora. Txakur honen estandarra finkatu duen erakundeak Nafarroako Pirinioak aipatzen ditu jatorri eskualde gisa (Aragoiko Pirinioekin eta Aran haranarekin batera).

### Hego Euskal Herriko erakundeek izendatuak 
Eusko Jaurlaritzak izendatuak, Euskal Autonomia Erkidegoaren esparruan, nazioarteko ezagupenik gabe, honako arrazak daude:
* Euskal artzain txakurraren bi aldaera: Gorbeiako euskal artzain txakurra eta Euskal artzain txakur iletsua.
* Euskal erbi txakurra (estandarrik definitu gabe 2022 bitartean)
* Enkarterriko billanoa
* Enkarterriko billanukoa (estandarrik definitu gabe 2022 bitartean)
Nafarroako Foru Komunitatean izendatua, nazioarteko ezagupenik gabe:
* Nafarroako patxoi edo eper txakurra deritzona.

### Espainiako beste izendapen batzuk 
Hego Euskal Herriaren kasuan, Espainiako Erret Elkarte Kaninoak ontzat hartzen ditu autonomia erkidegoek egindako izendapenak, nahiz eta gero NFZren zerrendara ez diren pasatzen estatu bakoitzeko onarpen guztiak. Arraza horien artean, bada bat, nazioarteko ezagupenik gabe, baina Euskal Herria (Bizkaiko mendebaldea) ere jatorrizko eremutzat hartzen duena, eta ezagipena duena Espainian 2011. urtetik: 

* Kantauriko ur-txakurra.

### Izendapen amateurrak 
Estatu edo nazioarte mailako ezagupenik gabeko arraza-izendapenak ere badira, elkarte edo zaletuek bultzatuak, eta horien artekoa kontsidera daiteke:
* Landetako Labrit txakurra (Euskal Herrian ere presentzia eduki dezakeena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak