open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabel Vicente García

**Isabel Vicente García** (Almansa, Albacete, 1916ko abuztuaren 28a &ndash; Bartzelona, 2000ko martxoaren 21a) ekintzailea eta militante komunista izan zen.

## Biografia 
Hiru urte zituen familiak lan bila Bartzelonara emigratu zuenean. Lau neba-arrebetan zaharrena zen. Hamalau urterekin ehungintzako langile gisa hasi zen lanean Salvador Casacubertaren lantegian, Sedetan, Gracia auzoan. 

### Gerra garaia 
1936an, Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Kataluniako Gazte Sozialista Bateratuetan (JSUC) eta Kataluniako Alderdi Sozialista Bateratuan (PSUC) sartu zen. Gerra garai osoan zehar, Sedetan jarraitu zuen lanean, eta, aldi berean, aktiboki parte hartu zuen erretaguardian eta fronteari laguntzen. 1938an Jaume Carbonell langile sindikalistarekin ezkondu zen.

Bartzelonako Isabel Vicente da urtarrilaren 26an Bonanova plazan barrikada bat egin zuena, Francoren tropak hirian sar ez zitezen. 

Katalunia erortzean, Frantziara emigratu zuen, eta ipar-mendebaldeko errefuxiatu-esparruetan sartu zuten; han, besteak beste, JSUC Maria Salvo eta Soledad Real kideekin egin zuen topo. Eremu horietako batean Nuria alabaz erditu zen, laguntza medikorik gabe eta lankideek lagunduta, 1939ko irailaren 12an. Hurrengo hilabetean, Hendaiako mugatik Espainiara eraman zituzten denak, Estatuko Segurtasunari buruzko Daladier Dekretua aplikatuz.

### Gerraostea 
Bartzelonara itzuli eta gerra amaitu ondoren, 14 urte zituenetik lan egin zuen lantegian lana eskatu zuen, baina ez zuten onartu, eta galtzak egiten hasi zen. PSUC berrantolatzeko lehen prozesuan lagundu zuen, militante klandestinoekin konektatu zuen presoei laguntzeko. 1940ko otsailean, koadroen eta militanteen sarekada masiboan atxilotu egin zuten. Berrogeita hamar guztira, eta hamabi emakume ziren. 1941eko martxoan auzipetu eta hamabi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, eta Les Cortsen egon zen 1947 arte.

Irtetean, ezkutuko lanera itzuli zen, eta hainbat aldiz atxilotu zuten. Horietako bat 1951ko greba orokorrean egindako jarduerengatik, Les Corts-era itzuli zen berriro, eta sei hilabete eman zituen kartzelan. 1958an espetxean sartu zuten berriro, ordurako Les Corts deseginda zegoen, eta Trinitateko espetxea (haren ondorengoa) oraindik ez zegoen; horregatik, hiru hilabete igaro zituen Modelo kartzelako emakumeentzako pabiloi batean. 

1968an *Solidaridad* fundazioan parte hartu zuen, presoei laguntzeko batzordean, eta hurrengo hamarkadan Kataluniako Preso Ohien Elkartean. 1977ko ekainaren 15eko hauteskunde orokorretan, PSUCeko hautagaia izan zen Bartzelonako barrutian. Alderdia hautsi ondoren, Kataluniako Komunisten Partiduan sartu zen (PCC). 

### Heriotza 
2000ko martxoaren 21ean hil zen Bartzelonan, 83 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volnovakha

**Volnovakha** (ukraineraz zein ) *de facto* Donetsk Herri Errepublikako herri bat da; *de jure* Donetsk Oblastekoa, Ukrainan. *De jure* Volnovakha Raioneko administrazio-zentro gisa jarduten zuen, Donetsk Oblasteko 18 barrutietako bat. 2022ko Ukrainako errusiar inbasioa baino lehen, herriak 21,441ko biztanleria zuen, 2021eko estimazioei jarraiki.

Inbasioan zehar, herriko azpiegitura asko larriki kaltetu ziren; hala, informazio-iturri ezberdinek herria "suntsitu" bezala deskribatu zuten. 2022ko martxoaren 12an, Pavlo Kyrylenko-k, Donetsk Oblasteko Gobernadoreak, herria erabat suntsiturik zegoela baieztatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Herri-webgunea
* Volnovakhako *raiderzhadministration*aren webgune ofiziala
* Volnovahako Udalaren webgune ofiziala
Popasna

**Popasna** –edo **Popasnaia**– (; ) Sievierodonetsk Raionean, Luhansk Oblastean (Ukraina) kokaturiko eta, gaur egun, Luhanskeko Herri Errepublikaren menpe dagoen herri bat da; 2013an, ia 22,000 biztanle zituena. 2020a baino lehen, Popasna Raion-ohiaren administrazio-zentroa zen ere.

## Kanpo estekak
Popasnako gudua

**Popasnako gudua** Errusiaren zein Luhanskeko Herri Errepublikaren (LHE) eta Ukrainako indar armatuen arteko borroka militar bat zen, Luhanskeko Oblasteko hego-mendebaldean kokaturiko Popasna hiriaren kontrola helburu zuena. Gudua martxoaren 18an hasi eta urte bereko maiatzaren 7an amaitu zen, Ukrainako inbasio errusiarraren Ekialdeko Ukrainako erasoaldiaren parte bezala.

## Gudua 
2022ko martxoaren 18an hasi ziren Luhanskeko Oblastean kokaturiko Popasna hiriaren kontrola lortzearen aldeko borrokak. LHEko eta Errusiako Indar Armatuen tropek aurrera egin zuten eta, hala, Kreminna herria bereganatu zuten apirilaren 18rako. Ostean, Popasna zein Rubizhnerantz egiten hasi ziren.

Errusiako eta LPR tropak, aldizka, hiriaren aurkako erasoaldia garatzen saiatu ziren, Ukrainako Indar Armatuen posizioetan artilleria- eta aire-erasoak eginez. Hala ere, Gerraren Azterketarako Institutuaren arabera, Errusiako Armadak ez zuen aurrerapen handirik lortzen.

Mendebaldeko adituen ebaluazioak gorabehera, Luhanskeko Eskualdeko Estatuko Administrazioko Presidente den Serhi Haidai-k, bere Telegram-eko kanalean, errusiarrek hiriaren erdia kontrolatzen zutela esan zuen. Era berean, RIA FAN argitalpenaren arabera, "indar aliatuak" hiriaren administrazioaren esparruan errotu eta, hiri barnean, aurrera jarraitzen zuten.

Apirilaren 22an, Haidaik Errusiako Armadak Popasnan zein Rushzhnen porrota jaso zuela adierazi zuen; hala ere, Haidaik aitortu zuen ere Errusiako eta LHEko tropek Luhansk eskualdeko lurraldearen %80aren kontrola zutela.

Maiatzaren 7an, hiria, borrokek suntsituta, Errusiaren indar mertzenarioek harrapatu zuten –Wagner Taldea izeneko konpainia militar pribatutik etorritakoak–; era berean, txetxeniar *Kadyrovtsy*ek guduaren azken fasean parte hartu zutela susmatu zen ere. Edozein kasutan, Errusiak zein LHEk garaipena lortu zuten baita Rubizhnen ere, bigarrengo hau oraindik Ukrainaren kontrolpean zegoen arren. Haidaik baieztatu zuenez, Ukrainako tropak Popasnatik erretiratu ziren.

Serhi Haidaik, hasieran, adierazi zuen bere Telegram-kanalaren bidez maiatzaren 8rako errusiarrek hiriaren erdia baino ez zutela kontrolatzen; hala ere, gero onartu behar izan zuen ukrainar indarrak Popasnatik atzera egin zutela. Mendebaldeko ebaluazioek, ere, Popasna errusiar kontrolpean zegoela uste zuten. RIA FAN argitalpenaren arabera, Errusiako eta LHEko Indarrek hirian behin-behineko Errusiako Administrazio Zibil-Militar bat sortu eta, ostean, aurrerantz jarraitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solamente una vez

«**Solamente una vez**» ("Behin bakarrik" euskaraz) Mexikoko bolero ospetsua da. Sortzailea Agustín Lara (1900-1970) abeslaria izan zen eta Buenos Airesen idatzi zuen. Lehen emanaldia Argentinan izan zen, 1941ean, Ana María Gonzálezen ahotsean.

## Historia 
Abestia José Mojicari eskainia izan zen. Mojica abeslari eta aktore ezaguna izan zen baina dena utzi zuen Frantziskotar fraidea izateko. Aurkeztua izan ondoren, abestiaren arrakasta mundu osoan zabaldu zen, gaztelaniaz zein ingelesez ("You Belong to My Heart"). Dora Luzek Walt Disneyren *The Three Caballeros* filman abestu zuen, 1944an.

## Bertsioak 
Abestia abestu duten artisten oso luzea da. Hona hemen batzuk: Luis Miguel, Benny Moré,​ Ignacio Piñeiro, Pedro Vargas, Julio Iglesias, Roberto Carlos, Andrea Bocelli, Chucho Valdés, Plácido Domingo, Ezio Pinza, Nat King Cole, Lucho Gatica, Guadalupe Pineda, Bing Crosby Xavier Cugaten orkestrarekin, Elvis Presley, Andy Russell, Engelbert Humperdinck, Gene Autry, José Carreras, ​Cliff Richard, Los Indios Tabajaras, Sara Montiel, Los Panchos, Bing Crosby...​

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Agustin Lararen bertsioa.
* :Dora Luzen bertsioa.
Juana Francisca Rubio

**Juana Francisca Rubio** ("Paquita") (Madril, Espainia, 1911ko abenduaren 27a - *Ibidem* 2008ko urtarrilaren 28a)  margolaria eta kartelgilea izan zen. Gerra Zibilean, kartelgile eta ilustratzaile gisa egin zuen ibilbidea, grafismoaren erreferente bihurtuz. Ilustratzaile ezaguna izan zen Espainian, eta horregatik erbesteratu egin behar izan zuen.

## Biografia 
Madrilen jaio zen 1911ko abenduaren 27an, baina Mexikon erbesteratu gisa sartu zenean, 1914ko abenduaren 27an jaio zela agertzen zen.

### Kartelgile errepublikanoa 
*Gallofan*, Madrilgo Gazteria Sozialista Bateratuen lantegian, egin zituen kartelak, eta gerrako ahalegina ilustratzen parte hartzen zuten bi emakumeetako bat izan zen.

Bere lanetan, emakumea eta gerrako jarduera aipatu zituen. Gainera, *Mi Patria Sangra* albuma ilustratu zuen eta *Frente Universitario* bezalako egunkarietarako marrazkiak egin zituen. Era berean, emakumeentzako erakundeak ere lagundu zituen, hala nola *Muchachas de Madrid* edo *Unión de Muchachas de Valencia*, eta gerra-gaietan ere parte hartu zuen, *Espartacus* edo *Camoanya*rekin lankidetzan.

Gero, Madril hartu zutenean, Valentziara joan behar izan zuen, eta han erbestealdi garai bat hasi zuen. Bartzelonara joan zen bere alaba, María Francisca Bardasano Rubiorekin ("Maruja"), eta han Frantziarako trena hartu zuten, baina bonbardatua izan zen eta, beraz, Pirinioetatik ihes egin behar izan zuten oinez.  Atxilotu eta Frantziako errepublikarren kontzentrazio-esparruetako batera eraman zituzten. 

### Mexikon erbesteratua 
Kontzentrazio esparrutik irten eta Parisera jo zuen. Argelès-sur-Mer kontzentrazio-esparruan zegoen senarra askatzeko urratsak eman zituen. Familia elkartu eta Lázaro Cárdenasen gobernuak pleitatutako *Sinaia* ontzian abiatu zen, Mexikorantz.  1939ko ekainaren 13an iritsi ziren Veracruzera  Behin han, haurrentzako ipuinak ilustratzera dedikatu zen, baita Gabonetako postalak argitzera eta moda eta edertasun produktuetarako irudiak diseinatzera ere,  baina ez zuen bere lana utzi kartelgile gisa.

1961ean itzuli zen Espainiara.

### Ohoreak 
1964an Sciences et Letres de France Merezimenduaren Gurutzea eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petra Rossner

**Petra Rossner** (Leipzig, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, -) alemaniar txirrindulari ohia da. 1992ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen jazarpen proban.

Munduko Kopa irabazteaz gain, Italiako Giroan eta Frantziako Tourrean hainbat etapa irabazi zuen.

## Taldeak 
* Saturn (2000-2002)
** *Saturn Cycling Team* (2000)
** *Saturn Cycling Team* (2001-2002)
* Equipe Nürnberger Versicherung (2003-2004)

## Kanpo estekak
Lizzie Deignan

**Elizabeth Mary "Lizzie" Deignan** (**Armitstead** jaioa; Otley, -) ingeles txirrindularia da, Trek–Segafredo taldean aritzen dena. 2012ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen errepidean.

Munduko Kopa bitan eta Paris-Roubaix irabazi ditu.

## Taldeak 
* Global Racing Team (2007)
* Team Halfords Bikehut (2008)
* Lotto-Belisol Ladies Team (2009)
* Cervélo (2010-2011)
** *Cervélo Test Team* (2010)
** *Garmin-Cervélo* (2011)
* AA Drink-Leontien.nl Cycling Team (2012)
* Boels-Dolmans (2013-2018)
* Trek-Segafredo Women (2019-)

## Kanpo estekak
Nicole Cooke

**Nicole Denise Cooke** (Swansea, -) galestar txirrindulari ohia da. 2008ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen errepidean.

Munduko Kopa eta Italiako Giroko irabazlerik gazteena da. Frantziako Tourra bitan irabazi zuen.

## Kanpo estekak
Pál Maléter

**Pál Maléter** (Eperjes, 1917ko irailaren 4a - Budapest, 1958ko ekainaren 16a) hungariar militarra izan zen. 1956ko Hungariako Iraultzako buru militarra izan zen.

Pragako Unibertsitatean medikuntza ikasi zuen eta Budapestera itzuli ondoren Akademia militarrean sartu zen. Bigarren Mundu Gerran Ekialdeko frontean Ardatzaren alde borrokatu zuen Armada Gorriak harrapatu zuen arte. Orduan komunista bihurtu zen eta sabotajeetan espezializatu zen  eta alemanen aurka borrokatu zen.

1956an koronela zen eta dibisio korazatu bat zuzentzen zuen Hungariako iraultza zanpatzeko agindu ziotenean. Matxinatuekin harremanetan jarri zenean, haiekin bat egitea erabaki zuen, zapaldu beharrean. Gobernu berriak jeneral izendatu zuen, eta urriaren 29an Defentsa ministro. Azaroaren 3an sobietarrekin negoziatzera joan zen, baina hauek atxilotu egin zuten.

1958ko ekainaren 16an Budapesteko espetxe batean exekutatu zuten Imre Nagy eta beste matxino batzuekin batera. 1989ko ekainean ohorez birlurperatu zuten.
Amanda Spratt

**Amanda Spratt** (Penrith, Hegoaldeko Gales Berria, -) australiar txirrindularia da, Team BikeExchange–Jayco taldean aritzen dena.

Italiako Giroan emaitza onak lortzeaz gain, Emakumeen Euskal Bira ere irabazi zuen.

## Taldeak 
* Australiako selekzioa (2007, 2009-2011) *(amateurra)*
* Team BikeExchange–Jayco (2012-2021)
** *GreenEDGE-AIS* (2012)
** *Orica-AIS* (2012-2016)
** *Orica-Scott* (2017)
** *Mitchelton-Scott* (2018-2020)
** *Team BikeExchange Women* (2021)

## Kanpo estekak
Aqueras montanyas

**Aqueras montanyas** (euskaraz: *Mendi haiek*)  (okzitanieraz ***Aqueras montanhas***, ***Aquelas montanhas***, ***Aquelei montanhas***) Aragoiko herri kanta bat da. Okzitaniako *Se canta* abestiaren aldaera da. Gaston Fèbus egile duela uste da.

## Aragoiko bertsioaren hitzak 
Aragoikoa Biella Nuei taldeak prestatu zuen eta, ondoren, beste artean, Labordetak abestu zuen: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biella Nueiren bertsioa.
* Labordetaren bertsioa.
* [Ara Cultural eta Gállego Garaia(https://eu.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1llego_Garaia)ren herritarren bertsioa.]
Urrats (unitatea)

**Urrats** edo **pauso**a ia herri guztiek erabili ohi duten antzinako luzera-unitatea da, oinez ibilita ohiko pauso bat (0,75 metro gutxi gorabehera) edo oin berera itzultzen den pauso edo urrats bikoitza (1,5 metro). 

## Unitate estandarizatuak 
Beste neurketa tradizional batzuk bezala, urratsa luzera-unitate informal gisa hasi zen, baina gero estandarizatu egin zen, sarritan martxa azkarreko edo militarren ohiko pausoaren arabera ezarritako luzera espezifikoarekin.

Antzinako erromatarren pausoa (latinez: *passus*) oinkada oso baten distantzia zen, oin bakoitzeko bat. Marko Vipsanio Agriparen garaian, bi urratseko distantzia gisa estandarizatu zen (*gradūs*) edo bost oin erromatar (*pedes*), gutxi gorabehera 1,48 metro.  Mila urratsen izena *mille passus* edo *passuum* zen, orain milia erromatar gisa ezagutzen dena.

Bizantziar urratsa (grekoz: βήμα, *bḗma*) erromatarren urratsaren egokitzapena izan zen, 2½ oin greko distantzia. Urrats bikoitza  (βῆμα διπλοῦν, *bḗma diploûn*), berriz, unitate erromatarraren antzekoa izan zen, 5 oin greko dituena.

## Kanpo estekak
Psikologia analitiko

thumb|Carl Gustav Jung suitzar mediku psikiatra eta psikologoa.
**Psikologia analitikoa**, psikologia sakona bezala ere ezagutzen dena, Carl Gustav Jung mediku psikiatra eta psikologoak 1913an bere eta bere jarraitzaileen korpus teoriko eta klinikoari emandako izen ofiziala da. Horrela, psikoanalisi freudiarretik bereizi zen, bi korronteen arteko kontzeptu desberdinstasunak medio, libidoaren, intzestuaren, energia psikikoaren eta inkonzientearen naturari lotutakoak.

## Analisten formakuntza ofiziala 
International Association for Analytical Psychology (IAAP) erakundeak hobesten duen analisten formakuntza ofiziala herrialde bakoitzak erregulatzen du sare internazionala osatzen duten erakunde desberdinen bidez.

Ofizialki hezitako jungiar analista psikologo edo psikiatra bat da, hau da, psikologian edo medikuntzan lizentziaduna, bere jakintza profesional eta pertsonalari psikologia analitikoaren ereduaren alderdi teoriko eta praktikoak barneratzea gehitzen diona, analisi pertsonalaren esperientziarekin batera. Prestakuntza teorikoaren gutxieneko hiru urteko aldian garatzen da, nahiz eta prestakuntza osoa jasotzeko hautagaiak prestakuntza praktikoa egiteko behar duen denbora ere behar den. Denbora hori analisi-orduez, gainbegiratze-orduez eta kasu klinikoez osatuta dago, eta, beraz, beste urte batzuk gehituko lirateke. Behin gaindituta, Psikologia Analitikoko Diplomatura lortzen da, eta horrek esan nahi du IAAPekoa dela automatikoki.

Prestakuntza ofizialik ez duten "psikologo junguiar" deiturikoen intrusismo profesionala saihesteko, zerbitzu psikologiko profesionalak eta/edo akademikoak eskatu aurretik, herrialde bakoitzeko sozietate horietan edo IAAPen bertan kontsultatu behar da, Psikologia eta/edo Medikuntzako Elkargo Ofizialak barne. Elkargo horietan, kide ofiziala dela egiaztatu eta behar bezala argituko da, eta horren aurrean salaketa aurkeztu ahal izango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Bullonera

**La Bullonera** Aragoiko musika bikotea zen, 70eko hamarkadan oso aktiboa. Protesta abestia eta herri folklorearen bertsioak egiten gailendu zen, sarritan ironiaz eta satiraz betetako letrekin. 

## Historia 
Hasierako izena Vientos del Pueblo zen, baina formazioan hainbat aldaketa egin ondoren, Aragoiko La Bullonera izenpean izendatu zen eta Javier Maestre eta Eduardo Pazek osatu zuten.

1973ko martxoaren 6an Aragoiko I. Kultur Astean parte hartu zuten, Tomás Bosque, José Antonio Labordeta edo Joaquín Carbonell mailako artistekin batera. 1976ko maiatzaren 9an Aragoi ordezkatu zuten Labordetarekin batera Herri Iberikoen Jaialdian.

1980ko *Punto* albuma plazartu ondoren banandu egin ziren, nahiz eta noizbehinka emanaldi zehatzetarako biltzen jarraitu zuten. Eduardo Pazek La Bullonera gisa jarraitu zuen.

Haien abestien artean «Ver para Creer» izango zen ezagunena. Abestia Aragoiko herri ereserkia bilakatu zen. Hitzak José Antonio Rey del Corralek idatzi zuen.

## Diskografia 
* 1976: *La Bullonera*.
* 1977: *La Bullonera 2*.
* 1979: *La Bullonera 3*.
* 1980: *Punto*.
* 1983: *Del folklore aragonés: homenaje a Arnaudas*.
* 2003: *La Bullonera: discografía básica*.
* 2009: *Vayatrés* Joaquín Carbonell eta José Antonio Labordetarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :La Bullonerari buruzko erreportaia, TVEn, 1976an.
* :«Ver para Creer» abestia zuzenean.
Milia erromatar

**Milia erromatarra** antzinako Erroman, mila urratsekin egindako distantziaren baliokidea zen (latinez: *mille passus*, plurala: *milia passuum*). Erromatarrentzat, urrats bat egungo bi urratsen baliokidea zen, oinkada ziklo oso gisa hartzen baitzuten: oin batek egindako distantzia kontrako oinean bermatu ondoren. *Passus* bat bost oin erromatarren baliokidea zen.

## Kanpo estekak
Mirjam Melchers

**Maria Wilhelmina Johanna "Mirjam" Melchers-Van Poppel** (Arnhem, -) herbeheretar txirrindulari ohia da. Bere garaiko txirrindularirik nabarmenetariko bat izan zen, Frantziako Tourrean ere etapak lortutakoa.

## Kanpo estekak
Diana Žiliūtė

**Diana Žiliūtė** ( ahoskatua; Rietavas, -) lituaniar txirrindulari ohia da. 2000ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen errepidean.

Munduko Kopa bitan eta Frantziako Tourra irabazi zuen.

## Taldeak 
* Acca Due O/Safi-Pasta Zara (1999-2009)
** *Acca Due O* (1999)
** *Acca Due O-Lorena Camichie* (2000)
** *Acca Due O-Lorena Camichi* (2001)
** *Acca Due O Pasta Zara Lorena Camiche* (2002-2003)
** *Safi-Pasta Zara-Manhattan* (2004-2008)
** *Safi-Pasta Zara-Titanedi* (2004-2009)

## Kanpo estekak
Pere Aragonès

**Pere Aragonès i Garcia** (Pineda de Mar, Maresme, 1982ko azaroaren 26a) kataluniar politikaria da, egun Kataluniako Ezker Errepublikanoko idazkari nagusia eta Kataluniako Generalitateko presidentea dena. 2018ko maiatzaren 19tik aurrera, Kataluniako Generalitateko presidenteordea eta Ekonomia eta Ogasuneko kontseilaria izan zen.

Quim Torraren inhabilitazioaren ondorioz, 2020ko irailaren 30ean Kataluniako Generalitateko Presidentetza hartu zuen. 2020ko azaroaren 20an berretsi zen Ezker Errepublikanoa alderdiaren hautagaia izango zela 2021eko Parlamenturako hauteskundeetan. Azkenik, 2021eko maiatzaren 21ean egindako inbestidura saioan, Kataluniako Generalitateko presidente izendatu zuten, 74 baiezko eta 61 ezezko botorekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guatemalako Zigorgabetasunaren Aurkako Nazioarteko Komisioa

**Guatemalako Zigorgabetasunaren aurkako Nazioarteko Komisioa** (CICIG) 2006ko abenduaren 12an sortu eta 2019ko irailaren 3an desegin zen.

## Ibilbidea 
Nazio Batuen Erakundeak eta Guatemalako Gobernuak sinatutako akordioaren bidez sortu zen, 2007ko maiatzean Auzitegi Konstituzionalak aldeko aholku-irizpena eman ondoren. Geroago, Guatemalako Errepublikako Kongresuak onartu zuen 2007ko abuztuaren 1ean.

2009ko martxoaren 24an, Guatemalako Kanpo Arazoetako ministroak Ban Ki-moon  Idazkari Nagusiari zuzendutako gutun pertsonal baten bidez eskatu zuen CICIGen agintaldia beste bi urtez luzatzea. Luzapena 2009ko apirilaren 15ean baieztatu zen idazkari nagusiak erantzun pertsonal bat bidali zion Atzerri Arazoetako ministroari, Nazio Batuen Erakundearen nahia adieraziz Batzordeak beste bi urtez erakunde nazionalen aldeko lan garrantzitsua jarraitzeko. Hori dela eta, CICIG-ek 2017ko irailaren 3ra arte lanean jarraituko du Estatuari laguntzeko erakunde kriminalak desegiteko eta Guatemalako zigorgabetasunaren aurka borrokatzeko.

2014-2019 aldirako komisario arduraduna Iván Velásquez Gómez Kolonbiako fiskala izan zen. 2019ko urtarrilaren 7an, NBEren eta Guatemalaren arteko akordioa aldebakarrean bertan behera utzi zuen Jimmy Morales presidenteak, CICIGek legez kanpoko ekintzetan, botere gehiegikerian eta herrialdeko konstituzioaren aurkako ekintzetan parte hartzeari buruz. NBEk prozedura hori baztertu eta gaitzetsi zuen  Honek, herrialdeko enpresa-eliteak lagunduta krisi instituzionala eragin zuen, gobernuaren eta Auzitegi Konstituzionalaren arteko gatazkaren ondorioz. Morales ikertzen ari da bere hauteskunde kanpainan izandako irregulartasunengatik. 

## Helburuak 
CICIG-aren agintaldia, Hitzarmenean ezarritakoaren arabera, hiru helburu nagusik osatzen zuten:

* Lehenik eta behin, CICIGk ikertu behar du Guatemalako herritarren oinarrizko giza eskubideei eragiten dieten delituak egiten dituzten legez kanpoko segurtasun indarren eta segurtasun aparatu klandestinoen existentzia, eta legez kanpoko talde horien egiturak identifikatu behar ditu (estatuko funtzionarioekin duten lotura barne), funtzionamendu-moduak eta finantzaketa-iturriak.

* Bigarrenik, CICIG-ek Estatuarekin lankidetzan aritu behar du klandestinitateko segurtasun-aparatuak eta legez kanpoko segurtasun-indarrak desegiten eta haien kideek egindako delituen ikerketa, epaiketa penala eta zigorra sustatu;

* Hirugarrenik, CICIG-ek gomendioak egingo dizkio Guatemalako Estatuari, aparatu klandestinoak eta legez kanpoko segurtasun-indarrak desagerrarazi eta berriro agertzea saihesteko politika publikoak hartzeko, horretarako beharrezkoak diren erreforma juridiko eta instituzionalak barne.

## Kasuak 
CICIG-ek bost gai nagusi lehenetsi zituen ikerketa penalean eta auzibidea: kontrabandoa eta zerga iruzurra da, sektore publikoko ustelkeria da, alderdi politikoen eta hauteskunde-kanpainen finantzaketa, ustelkeria judiziala, eta azkena droga trafikoa eta dirua zuritzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Guatemala
* Ivan Velásquez
* Thelma Aldana

## Kanpo estekak 
* www.cicig.org
* #JuevesDeCICIG
* Twitter: #ReportCicig
Yaakar Aretxabaletako Elkartea

**Yaakar Aretxabaletako Elkartea** 2019. urtean Aretxabaletan sortu zen irabazi-asmorik gabeko elkartea da. Senegalgo Mbam eskualdean osasungintza proiektu batean ari da lanean.

## Izena 
*Yaakar* izenak "itxaropena" esan nahi du woloferaz. Erditze eta kontsulta gela horiek lehen sorospen zerbitzua ere eskeiniko dute eskualdeko emakumeentzat. Bigarren helburu bat ere badu proiektuak, ur edangarriaren kalitatea hobetzeko azpiegiturak eraikitzea hain zuzen ere. Horretarako Mbam eskualdeko instituzioekin elkarlanean ari dira. 2021. urteko ekainean aurkeztu zuten proiektua Aretxabaletan egindako erakusketa baten bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.facebook.com/Yaakar-Aretxabaletako-Elkartea-102497091808522/(https://www.facebook.com/Yaakar-Aretxabaletako-Elkartea-102497091808522/)
Yusif ibn Kuseyir mausoleoa

**Yusif ibn Kuseyir mausoleoa**  (en azerí: Yusif ibn Küseyir türbəsi)  Nakhitxevan hirian dago, Azerbaijango Nakhitxevango Errepublika Autonomoan. 1161 eta 1162 artean eraiki zen. 1998an Nakhitxevangp mausoleoak Mundu Gizateriaren Ondarearen zerrendetan sartzea eskatu zen. Hiriko monumentu zaharrenetariko bat da.

## Arkitektura 
Egitura oktagonal txikia da, adreilu egosiz egina eta sabai piramidal batez osatua. Mausoleoaren goikaldea apaingarri geometrikoekin ornatuta dago. Arkitektoaren izena, Ajami Nakhchivani, mausoleoaren sarreraren ezkerraldean dago idatzita. Yusif ibn Kuseyir bertan lurperatuta dagoen pertsona da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :The mausoleum of Nakhichevan, Unescoren fitxa.
Nivelle Ofentsiba

**Nivelle Ofentsiba** (1917ko apirilaren 16tik maiatzaren 9ra iraun zuena) Lehen Mundu Gerran Mendebaldeko frontean armada franko-britainiarrek antolatutako erasoaldi bat izan zen. Robert Georges Nivelle frantziar jeneral nagusiaren omenez izendatu zen, Ekialdeko frontean Brusilov Ofentsibarekin egin zen bezala. Erasoaren parte frantziarrak estrategikoki erabakigarria izateko helburua zeukan Aisne ibaiaren frontean. Haren helburua erasoa hasi eta 48 ordu igaro baino lehen Alemaniar Inperioaren defentsak apurtzea zen eta 10.000 gizonen galera gutxi-gora-behera eragingo zuela uste zen. Frantziako Hirugarren Armadak San Quintinen aurretiazko erasoa egin beharko zuen Britainiar Lehen, Hirugarren eta Bosgarren Armadek Arrasen berea egiten zuten bitartean, lur garaiak harrapatzeko. Honen helburua alemaniarrak Aisne ibaiako forteetatik tropak mugitzea izan zen. Egiazko eraso nagusia frantziarrek Chemin des Dames mendilerroan (Andereen Bidea euskaraz) abiarazi behar zuten. Eraso honi Aisneko bigarren gudua izena eman zioten, baita "Andereen Bidearen gudua" ere (*Bataille du Chemin des Dames).* Aisneko lehen gudua 1914an gertatu izan zen eta, oraindik ere, hirugarren bat gertatuko zen hurrengo urtean. Laugarren Armadak bigarren mailako erasoa garatu beharko zuen: Xanpainako hirugarren gudua, hain zuzen. Erasoaren azken fasea britainiar eta frantziar tropak berriz elkartzean emango zen, alemaniar mugara zuzenean abiatuko zena. 

Borroka ikuspuntu taktiko batetik armada frako-britainiarren garaipena izan arren, Aliatuek ezin izan zuten lortutako lurrak denbora luzez mantendu, alemaniarrek kontraeraso latzak antolatu zituzten hauek berreskuratzeko. Britainiarrek Arrasen kilometro batzuk kontrolatzea lortu zuten baino Robert Nivellek, ofentsibaren burua, nahi zuen garaipen estrategiko "totala" ez zen lortu, Aliatuen aldeak galera erraldoiak jasan izan behar honen ondorioz. Nivelle jeneralak bere postua galdu zuen handik gutxira lubakietan haren aurka emandako matxinadengatik, fronte osoaren mantentzea larri mehatxatu zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibai Rejas

**Ibai Rejas García** (Gasteiz, 1982ko uztailaren 11 - ) euskal herritar futbolari ohia da, 31 urterekin bakarrik erretiratua lesioak zirela eta. Aurrelari gisa aritzen zen. Gaur egun entrenatzailea da.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzaren 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Kaiku (futbolaria)

**Carlos Martín Arceo**, futbolean **Kaiku** bezala ezagunagoa, (Galdakao, Bizkaia, 1972ko uztailaren 26a) bizkaitar futbolari ohia da, aurrelari gisa aritzen zena.

## Kirol Ibilbidea 
*2015eko maiatzaren 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Kammerzell etxea

**Kammerzell etxea** (, alsazieraz *Kammerzellhüs*, ) Estrasburgon dagoen eraikin historikoa da. Katedralaren enparantzan kokaturik dago eta XV. mendean eraiki zen alemaniar pizkundeko estiloan. 1929an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten eta UNESCOk Estrasburgoko alde zaharra Gizateriaren ondare izendatu zuenean Kammerzell etxea ere barruan sartu zuen.

## Historia 
1427. urtean eraiki zuen etxea Hans Jœger drapariak. 1467an aldaketak egin zitzaizkion eta Martin Braun gazta-merkatariak etxea erosi eta 1589an eraldaketa nabarmena egin zuen, behe solairua errespetatuz eta gainerako solairuak berreraikiz alemaniar pizkundeko estiloan. 

Hainbat jabe pribaturen eskutan egon ondoren 1879an Estrasburgoko udalak erosi zuen. 1892an berriztatzen lanak egin ziren eta eraikinak kolore ilunagoa hartu zuen.

## Deskribapena 
Katedralaren parean kokaturik dago enparantzaren ipar-mendebaldean. 

Behe solairua harrizkoa da eta gainerako hiru solairuak egurrezkoak dira. Haien gainean maila handia duen teilatua du, beste bi solairuren altuera hartzen duena. Egurrezko haga eta zutabeak oso apaindurik daude. Hainbat gai lantzen dituzten eskulturak daude; erlijio gaiak eta profanoak, hala nola mitologia, zodiakoa, musikariak, bost zentzumenak, bizitzaren lau faseak... Hainbat pertsonai historiko ere irudikatu dira: Julio Zesar, Karlomagno, Alexandro Handia, Hektor eta Godofredo Bouillongoa.

Lehioak botilaren hondoaren teknikaz eginik daude eta koloretsuak dira.

Beheko solairuan jatetxea dago. Léo Schnug-en margolanak ditu hormetan.

## Iruditegia 

Irudi:Alexandre le grand r09999.JPG|Alexandro Handia.
Irudi:David Macchabé 00001.JPG|Dabid eta Judas makabeoa.
Irudi:Athena lion 003.jpg|Lehoia leihoaren gainean.
Irudi:Joueur de viole de gambe 9990.jpg|Biola.
Irudi:Joueur de harpe 9986.jpeg|Harpa.
Irudi:Strasbourg maison Kammerzell décor de Léo Schnug 01.jpg|Jatetxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kammerzell etxearen webgune ofiziala
Ciambotta

***Ciambotta*** edo ***giambotta*** hegoaldeko Italiako sukaldaritzako plater tipikoa da, funtsean erregosi bat da, goarnizio gisa edo lehen plater gisa kontsumi daitekeena, osatzen duten osagaien eta janaria prestatzeko moduaren arabera.

Eskualde-izen ezberdinak ditu: ***ciambotta*** edo ***ciambrotta*** Calabrian eta beste lekuetan, ***ciammotta*** Basilicatan eta Calabrian, ***cianfotta*** or ***ciambotta*** Campanian eta Lazion, eta ***ciabotta*** Abruzzon.

*Ciambotta* barazkiz egina da, eta beste osagai batzuk gehi dakizkieke, hala nola haragia edo arrainak. Barazkiak patata, berenjena, tomatea, piperrautsa, piperrak, tipula, belar onak baino ez dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Gurrutxaga Barruetabeña

**Mikel Gurrutxaga Barruetabeña** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1996ko abuztuaren 22a) gipuzkoar futbolaria da. Erdiko atzelari lanetan aritzen da.

## Estatistikak 
*2020ko maiatzaren 8ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Andrajos

***Andrajos*** hego-ekialdeko Espainiako sukaldaritzako plater tipikoa da. Albacete, Granada, Jaen, Almeria eta Murtziako errezeta tipikoa, funtsean irin-opil gisatu bat da,, tipula, baratxuri, piper gorri, batzuetan bakailao eta untxi-okela, eta tomate sofritu batekin egina. Baserritar-errezeta bat da, neguan eta Pazkoan kontsumitzen dena. Gaztelaniaz arropa listuari  esaten batiote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bottarga

***Bottarga*** (; okzitanieraz *potarga* edo *botarga*,  edo ; ; ) Mediterraneoko sukaldaritzako plater tipikoa da, arrain batzuen arraba gazi eta lehorrez egina. Japoniar  taiwandar  eta korear  antzeko errezetak dira.

## Prestaketa 
Poltsa obarikoa arrain emetik ateratzen da, eta, hautsi gabe, garbitu egiten da ezpurutasunak kentzeko; ondoren, gatzunetan jartzen da, edo itsasoko gatz-gazitu bat, eta kontu handia izaten da poltsa obarikoak egunero iraultzeko eta gatza aldizka aldatzeko; gero, prentsatu egiten da, hezetasuna ahalik eta gehien xukatzeko, eta eguzkitan jartzen da, edo garbi aparkatzen uzten da giro lehor eta egoki batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Time Traveler's Wife (telesaila)

'''''The Time Traveler's Wife''''' estatubatuar telesaila da, Steven Moffatek HBO Maxentzat egina. Audrey Niffeneggerren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Elkarrekin bizi nahi duen bikote bat da istorio honetako protagonista, eta hil edo biziko proba bat igaro beharko du denbora jauziak bikotekideen bizitzaren erdigunera igarotzen direnean.

## Pertsonaiak 
* Rose Leslie: Clare Abshire
** Caitlin Shorey & Everleigh McDonell: Clare Abshire (gaztea)
* Theo James: Henry DeTamble
** Brian Altemus & Jason David: Henry DeTamble (gaztea)
* Desmin Borges: Gomez
* Natasha Lopez: Charisse
* Michael Park: Philip Abshire
* Jaime Ray Newman: Lucille Abshire
* Taylor Richardson: Alicia Abshire
* Peter Graham: Mark Abshire
* Kate Siegel: Annette DeTamble
* Josh Stamberg: Richard DeTamble
* Chelsea Frei: Ingrid
* Marcia DeBonis: Nell
* Will Brill: Ben
* Spencer House: Jason

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gastronomia mediterraneo

[thumb|[Gazpatxoren osagaiak: oliba-olioa, tomatea, piperrak, ...]]
**Gastronomia mediterraneoa** Mediterraneoko arroan egiten diren osagaiak, prestakinak, teknikak eta gainerako sukaldaritza-tradizioek osatzen dute. Eskualde-dibertsitate ugari dauden arren, eskualde honek ezaugarri komun asko ditu, klima mediterraneoak, nekazaritzak eta lotura historiko eta komertzialek zehaztuak. Gainera, historian zehar, elikagai asko aklimatatu eta naturalizatu dira Mediterraneoan, eta, beraz, sukaldaritza honek mestizaje-gaitasun handia du. 

Mediterraneoko elikaduraren oinarria zerealak, lekaleak, frutak eta barazkiak dira. Arraina aldian-aldian jaten da, eta haragia neurriz. Elizabeth David idazle britainiarraren *A Book of Mediterranean Food* (1950) liburuaren argitalpenetik aurrera eskualde honetako sukaldaritza osotasun gisa hartzen hasi zen. Davidekin bat etorriz, Mohamed Yassine Essid historialari tunisiarrak gastronomia mediterraneoaren hiru elementu nagusiak olibondoa, garia eta mahatsondoa direla dio; izan ere, oliba-olioa, ogia eta pasta eta ardoa prestatzeko erabiltzen dira, hurrenez hurren. Bi egileek adierazten dute sukaldaritza mediterraneoaren eremu geografikoa olibondoaren hedaduraren arabera muga daitekeela.

Eskualdeak gastronomia desberdinak dituzten kultura ugari hartzen ditu: bereziki, magrebtarra, jordaniarra, turkiarra, grekoa, italiarra, proventzala (frantsesa) eta espainiarra. Hala ere, lotura historikoek eta Mediterraneo Itsasoak kliman eta ekonomian duen garrantziak azaltzen dute zergatik partekatzen dituzten sukalde horiek olioa, ogia eta ardoa baino gehiago prestatzen dituzten platerak, hala nola haragi-gisatuak barazkiarekin eta tomatearekin (espainiar *andrajos* eta italiar *ciambotta*) eta *bottarga*rekin, gatzarekin ondutako arraina dena, eta eskualde osoan ugaritzen baita.

Mediterraneoko «gastronomia» ez da Mediterraneoko «dieta»rekin nahastu behar, dieta hori oliba-olioz, gariz eta beste ale batzuez, frutaz eta barazkiz, lekalez, fruitu lehorrez, arrainez eta ardoz osatuta baitago. Hau da, dieta mediterraneoa munduko edozein tokitako pertsonek har dezakete, baina Mediterraneoko «gastronomia» Mediterraneoko herrialdeetan soilik egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canto a la libertad

«**Canto a la libertad**» (euskaraz "Askatasunari kantua") José Antonio Labordeta abeslari aragoiarrak, 1975ean, frankismoan oraindik, plazaratu zuen abestia da, laster, herri aragoiarraren benetako ereserkia bihurtu zena. Abestia elkartasunaren, gizatasunaren, justizia sozialaren, itxaropenaren eta askatasunaren aldarrikapena da. Hitzak gaztelaniaz daude.

## Aragoiko ereserkia izateko proposamena 
1989tik Aragoian proposamen desberdinak egin dira abesti hori erkidegoko ereserkia izateko. Hasiera batean Partido Aragonés alderdia izan zen Aragoiko Gorteetan proposamena aurkeztu zuena; horren alde egin zuen alderdi bakarra izan zen. Urteen poderioz, elkarte eta alderdi gehiagok bat egin zuten ekimenarekin: Chunta Aragonesista, PSOE, IU. 2010ean, abeslaria hil ondoren, proposamenaren alde Legegintzako herri-ekimen bat aurkeztu zen. 2011n, Vicky Calaviak ideiaren inguruko *Canto a la libertad* dokumentala egin zuen. Orain arte eskuineko alderdien botoek aldarrikapen aurka egin dute eta horrek ere abestiaren indarra handitu du.  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aragoiko ereserkia

## Kanpo estekak 
* :Abestiaren hitzak.
* :2003ko zuzeneko interpretazioa YouTuben.
Tenperamentu (musika)

thumb|Hamabi bosteneko perfektutik eratorritako edo hurbileko noten konparazioa (B#)

**Tenperamentua** intonazio-sistemetan, akustikoki perfektua edo justua den bitarte baten balioa zertxobait aldatzea da. Horrela aldatutako bitarteari bitarte tenperatu deritzo. Mendebaldeko musika-tresna moderno gehienak tenperamentu berdineko sisteman finduta daude. Tenperatze (edo epeltze) tarte baten tamaina aldatzeko prozesua da, purua baino estuagoa edo zabalagoa bihurtuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tenperamentu

thumb|300px|Tenperamentuaren lau tipo klasikoak: kolerikoa (suterraza), melankolikoa, flematikoa (gibelandia), sanginikoa (odolbizia)

**Tenperamentua** edo **izaera** izaki bat tankeratzen duten nolakotasun eta ezaugarrien multzoa da; sortzetikoak nahiz faktore konstituzionalek eraginak izan daitezkeen ezaugarri indibidual horiek portaera modu bereziak dakartzate. Latinezko  hitzetik dator, euskaraz 'neurri' esan nahi duena.

Tenperamentuak eta aiurriak gizakiaren pertsonalitatea definitzen dute; eta horiek bere arlo desberdinetan agertzen diren konbinazio eta intentsitate desberdinek gizaki eta bakar egiten gaituzte. Izaera edo izaera da jarduteko moduaren ezaugarri deskribatzailea, besteengandik bakartzat eta ordezkaezintzat bereizten gaituena, haiekin harmonizatu ahal izateko moduan.

Tenperamentuaren azterketan lehenengoa Hipokrates greziarra izan zen. Lau pertsonalitate tipo ezarri zituen: kolerikoa (suterraza), melankolikoa, flematikoa (gibelandia), sanginikoa (odolbizia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kreminna

**Kreminna** –edo **Kremennaia**– (; ) Ukrainako Luhanskeko oblasteko parte den Sievierodonetsk raioneko hiri bat da. 2020 arte, Kreminnako raioneko hiriburua zen, baina urte hartako Ukrainako administrazio aldaketak raion hori desagerrarazi zuen. 2022ko urtarrilean 18116 biztanle zituela kalkulatu da. Kreminna Errusiako Indar Armatuek okupatu zuten 2022ko apirilaren 18an, Errusiak Ukraina inbaditzean, eta Luhanskeko Herri Errepublikaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tenperamentu berdin

**Tenperamentu berdina** zortziduna 12 tonuerdi berdinetan banatzen duen tenperamentu-mota. Gaur egun nagusi den intonazio-sistema da. Tonu erdiko tarte minimoa beti berdina da nota baten eta bere ondokoaren artean tenperamentuan, honela:

{{Ekuazio|
F_{n+1}  = F_n 2^{(1/12)}
||}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Tikhonov

**Nikolai Aleksandrovitx Tikhonov** (; Kharkov, 1905eko maiatzaren 14aGreg./maiatzaren 1aJul. - Mosku, 1997ko ekainaren 1a) sobietar politikaria izan zen. Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko lehen ministroa izan zen 1980etik 1985era.

Langile familia errusiar-ukrainar batean jaio zen. Bere ibilbide politikoa tokiko industrian hasi zuen eta hierarkia sobietarrean gora egin zuen. 1976tik 1980ra ministro kontseiluko lehen lehendakariordea izan zen. 1980an izendatu zuten lehen ministro, Alexei Kosiginek dimisioa eman ondoren. Sobietar Batasuneko politika kultural eta politikoaren arduraduna izan zen geldialdi garaian. 1985ean Nikolai Ryzhkovek ordezkatu zuen eta Politburoko postua galdu zuen. Hala ere, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren Komite Zentraleko postua mantendu zuen 1989 arte.
How I Met Your Father

***How I Met Your Father*** estatubatuar sitcoma da, Isaac Aptakek eta Elizabeth Bergerrek Hulurentzat egina. *How I Met Your Mother* telesailean oinarrituta, berez sekuela independente bat da. Umorea, erromantzea, maitasunaren bilaketa… eta mahaiaren bueltako solasaldi andana ditu.

## Pertsonaiak 
* Hilary Duff: Sophie
* Christopher Lowell: Jesse Walker
* Francia Raisa: Valentina
* Suraj Sharma: Sid
* Tom Ainsley: Charlie
* Tien Tran: Ellen Gilbert

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Essex Serpent (telesaila)

***The Essex Serpent*** britainiar telesaila da, Clio Barnardek Apple TV+entzat egina. Sarah Perryren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Cora Seasborne alargundu berri den emakume bat da. Errespetuz tratatzen ez zuen ezkontidetik libratu ostean, Londres viktoriarra atzean utzi eta fikziozko Essex kostaldera joango da bizitzera. Hango biztanleen artean suge mitologiko baten presentzia aspalditik izan da hizketagai, eta, orain, Cora istorio horrekiko geroz eta erakarpen handiagoa sentitzen hasi da.

## Pertsonaiak 
* Claire Danes: Cora Seaborne
* Tom Hiddleston: Will Ransome
* Frank Dillane: Luke Garrett
* Hayley Squires: Martha
* Clémence Poésy: Stella Ransome
* Jamael Westman: Dr. George Spencer
* Dixie Egerickx: Jo Ransome
* Michael Jibson: Matthew Evansford
* Ryan Reffell: John Ransome

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edith Martineau

**Edith Martineau** (Liverpool, Ingalaterra, 1842ko ekainaren 19a- Londres, 1909ko otsailaren 19a) Erresuma Batuko emakume margolaria izan zen. Gehien erabili zuen teknika akuarela izan zen. Prerrafaelismo mugimenduarekin lotu zaio.

## Biografia 
Martineau, James Martineau doktorearen alaba zen. Liverpooleko Arte Eskolan ikasi zuen lehendabizi, baina familiarekin Londresera joan zen bizitzera, eta han Leigheko Arte Eskolara joaten hasi zen. 1862an Royal Society of British Artistsen aurkeztu zuen bere lana. Akuarela pinturari leial eutsi zion eta akuarelako artisten hainbat elkartetako kide izan zen. 1888an, Martineau Royal Society of Painters in Water Colors elkarteko kide izendatu zuten. Martineauk bere lana erakutsi zuen 1893ko ''World's Columbian Exposition*, Chicagon (Illinois). 1888ko bere *Potato Harvest* margolana 1905eko *Women Painters of the World* liburuan jaso zen. Edith Hampsteaden hil zen, 66 urte zituela, eta Martineau familiaren hilobian lurperatu zuten, Highgateko hilerriaren ekialdean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Edith Martineau - Maid crocheting in a field, with a goat standing beside.jpg|*Maid crocheting in a field, with a goat standing beside*.
Fitxategi:Edith Martineau - In Rokeby Park, 1875.jpg|*In Rokeby Park*, 1875.
Fitxategi:Edith Martineau - A flower girl.jpg|*A flower girl*.
Fitxategi:Edith Martineau - Martineau-96401 - Leith Hill.jpg|*Leith Hill*.
Fitxategi:Edith Martineau - Myrrine.jpg|*Myrrine''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Edith Martineau Artnet webgunean.
Intonazio pitagoriko

**Intonazio pitagorikoa** edo **afinazio pitagorikoa** bostun justuen (3:2) kateamenduan oinarritutako intonazio-sistema da. XVI. mendera bitartean erabili zen. Tonu guztiak berdinak dira (9:8), eta bi tonuerdi-mota daude: diatonikoa (256:243) eta kromatikoa (2187:2048). Nota enarmonikoak desberdinak dira (si diesea ez da do-ren berdina); horien arteko bitartea koma pitagorikoa da.

Orduan, ixten ez den bostun-zirkulu bat eratzen da; itxi gabeko bostun-zirkulua, berez, bostunak kateatzen jarraitzean lortuko litzatekeen espiralaren zati bat da. Soinuak hamabira mugatzea erabakigarria da teklatu-instrumentuak eta traste bidezko hari-instrumentuak eraikitzeko.

Mi\flat \leftarrow Si\flat \leftarrow Fa \leftarrow *Do* \rightarrow Sol \rightarrow Re \rightarrow La \rightarrow Mi \rightarrow Si \rightarrow Fa\sharp \rightarrow Do\sharp \rightarrow Sol\sharp

Hemen seidun gutxitua, Sol\sharp eta Mi\flat zirkuluaren muturren artean aurkeztean sortzen dena otsoaren bostuna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marinba

**Marinba** intonazio jakineko perkusio-instrumentua da, neurri desberdineko zurezko oholtxo laukizuzenez osatua, eta haien azpian erresonantzia-tutu bana duena (kuiak, banbuak edo metalezko tutuak). Xilofonoaren kidea da, eta jatorriz afrikarra da (balafon). Ertamerikan eta Mexikon garatua, instrumentu moderno kromatikoa XIX. medean agertu zen marinba diatonikoan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lysytxansk

**Lysytxansk** (; ) Ukrainako Luhansk Oblastean kokaturiko Sievierodonetsk Raionekohiri bat da, 2020ko Ukrainako administrazio-aldaketa baino lehen, oblast-mailako garrantzia duen hiri zena. Siverskyi Donets ibaiaren eskuin-ibaiertzaren goialdean dago kokaturik, gutxi gorabehera Luhansketik, oblast-hiriburutik, 115 kilometrora. 2021eko estimazioei jarraiki, bere biztanleria 95,031koa da.

Lysytxanskeko Udalerriko administrazioak Novodruzhesk eta Pryvillia hiriak hartzen ditu barne. Bestalde, Lysytxansk, hurbilen dauden Sievierodonetsk, Rubizhne eta Kreminna eta  hiriekin batera, Donbasseko hiri- eta industriagune garrantzitsu bat osatzen du, 353,000 biztanle ingurukoa –2009ko estimazioen arabera–.
Tenperamentu mesotoniko

a, Sch = *schisma*]]
**Tenperamentu mesotonikoa** helburutzat ahalik eta hirudun doi gehien lortzea duen tenperamentu-mota da. Tenperamentu mesotoniko zabalduenean, hamaika bostun sistema pitagorikoan baino txikiagoak dira (koma sintonikoaren laurden bat), eta azkena, berriz, nabarmen handiagoa, eta entzuteko aski gogorra (otsoaren bostuna). Egokia da oinarrizko tonalitate batzuetatik (do, fa, sol) ondokoetara bakarrik modulatu behar denean. XVI. mendean sortu zen eta XVIII. mendearen amaierara arte erabili zen mendebaldeko Europan (Ingalaterran, XIX. mendearen erdialdera arte).

Tenperamentu mesotoniko ezagunena koma laurdenekoa da. Izaera horren abiapuntua da koma sintoniko bat ondoz ondoko lau bostedunetik behin agertzen dela, hirudun handiago bat osatzen dutenak. Beraz, koma hori bosten justuko koma laurden bat laburtuz banatzen du, eta bi tonu berdineko eta lau bosten berdineko hirugarrenak lortzen ditu. Koma gela horri *schisma* esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sievierodonetsk

**Sievierodonetsk** (ukraineraz: Сєвєродоне́цьк), **Siverskodonetsk** (ukraineraz: Сіверськодонецьк) edo **Severodonetsk** (errusieraz: Северодоне́цк) Ukrainako Luhansk Oblastean kokaturiko hiri bat da, Seversky Donets ibaiaren ezker-ibaiertzetik gertu eta, gutxi gorabehera, oblast-hiriburu den Luhansketik 110 kilometrora, ipar-mendebaldera. Sievierodonetskek 101,135ko biztanleria dauka –2021eko est.–, Oblasteko bigarren hiririk populatuena egiten duena. Gainera, Sievierodonetsk oblast-mailako garrantzia duen hiria da ere.

2014az geroztik, Sievierodonetsk Luhansk Oblasteko administrazio-zentro gisa funtzionatzen du, Luhansk hiria Donbaseko Gerran Errusiaren aldeko Luhanskeko Herri Errepublika separatistaren menpe geratu zenetik. 2022ko Ukrainako Errusiako Inbasioaren testuinguruan, Sievierodonetsk Errusiako indarren erasopean egon da, Donbasseko  eta Sievierodonetskeko guduetan.

Sievierodonetskek hainbat lantegi eta ekoizpen kimikoko zentro esanguratsu bat ditu: "Azot" zentroa (euskaraz, lit.: *Nitrogeno*). Aireportu nazional bat ere badago, hiriaren hegoaldean, hiritik sei kilometrora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (Ukraineraz; 2019ko urriak 6) 
* (Errusieraz) Hiri-webgunea
Intonazio doi

a: Z = intonazio doia, Sch = *schisma*]]
**Intonazio doia** edo **afinazio doia** serie harmonikoan oinarritutako intonazio-sistema da. Noten arteko maiztasun-erlazioak serie harmonikoaren erlazioen araberakoak dira (hau da, osoko zenbakien arteko erlazioak).

Pitagorasen sisteman 81/64 arrazoiaren hirudun handiago bat dugun bezala, lau bosten perfektu edo 3/2 arrazoi-aratzez osatua eta ditono pitagoriko deitzen dena, bidezko sisteman tarte hori murriztu egiten da, serie harmonikoko 4. eta 5. harmonikoen artean dagoen hirudun handiago "doi"arekin berdindu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barry Barish

**Barry Clark Barish** (Omaha, Nebraska, 1936ko urtarrilaren 27a) estatubatuar fisikaria da. 2017ko Fisikako Nobel Saria jaso zuen Rainer Weiss eta Kip Thornerekin batera LIGO detektagailuari egindako ekarpenagatik eta grabitazio-uhinen behaketagatik.

Omahan jaio zen familia judu batean eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren Kaliforniara joan ziren bizitzera. Fisika ikasi zuen Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn eta 1963an Kaliforniako Teknologia Institutuan partikulen fisikan hasi zen lanean. Caltech-eko irakaslea izan zen eta LIGO laborategia zuzendu zuen.
Sestaoko Igeriketa Kluba

**Sestaoko Igeriketa Kluba** (*Club Natación Sestao* edo *CNS*, gazteleraz) Sestaoko igeriketa kirol-klub profesionala da.

## Historia 
1986 urtean sortu zen.

"*Euskal Igeriketa Erakundea - Federación Vasca de Natación*"eko kide da.

2011 urtean Sestaoko Igeriketa Kluba eta Sestaoko Waterpolo Kluba (2006 urtean jaioa) batu egin ziren eta "Sestaoko Igeriketa eta Waterpolo Kluba" sortu zuten.

2019 urtean Sestaoko Igeriketa Kluba eta Sestaoko Waterpolo Kluba banatu ziren.

## Entrenatzaileak 
* Iván Martín Seoane (2008-2011)

## Iruditegia 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubizhne

**Rubizhne** –edo **Rubezhnoe**– (; ) Ukrainako Ekialdeko Luhansk Oblasteko hiri bat da, Sievierodonetsk eta Lysytxansk hirietatik gertu kokatzen dena, Donets ibaiaren ezkerraldean kokatua. 1895ean sortu eta, 1934an, hiri-estatusa lortu zuen. 2021eko estimazioen arabera, 56,066ko biztanleria du. 2020a baino lehen, gainera, oblast-mailako garrantzia zuen hiria zen.

2014az geroztik, Rubizhne hiria ukrainar eta errusiarren aldeko indar separatisten artean dago lehiatuta; egun, Luhanskeko Herri Errepublikaren kontrolpean dago, Rubizhneko guduan izandako borroken ondorioz.

## Kanpo-estekak 
* Rubizhneko Udalaren webgune ofiziala