Baratxuri-saltsa

[thumb|[Alioli|Aioli olibekin]]
**Baratxuri-saltsa** baratxuria osagai nagusi gisa erabiliz prestatzen den saltsa da. Normalean saltsa pikantea da, baratxuri zaporearen sakontasuna erabilitako baratxuri kantitatearen araberakoa izanik. Baratxuria normalean xehatu edo fin-fin txikitu egiten da. Baratxuri-saltsa sinplea baratxuriaz eta emultsio bidez esekitzeko beste osagai batez osatuta dago, hala nola olioa, gurina edo maionesa. Hainbat osagai gehigarri erabil daitezke saltsa prestatzeko.

Baratxuri-saltsa erabil daiteke janari eta plater askori zaporea emateko, hala nola txuleta, arraina, itsaskia, arkumea, txuletak, oilaskoa, arrautzak eta barazkiak.   Ongailu gisa ere erabiltzen da.

## Motak 
### Agliata 
[thumb|[Döner kebab|Doner kebab batean erabiltzen den baratxuri-saltsa]]
Agliata baratxuri-saltsa eta ongailu goxo eta pikantea da, Italiako sukaldaritzan erabiltzen dena, haragi, arrain eta barazki erreak edo egosiak ontzeko eta laguntzeko. Lehen aldiz Antzinako Erroman agertzen da, eta Liguriako sukaldaritzaren parte izaten jarraitzen du. Porrata  baratxuriaren ordez porruekin prestatutako saltsa antzekoa da.

### Aiolia 
Aiolia baratxuri eta oliba olioz egindako Mediterraneoko saltsa da; eskualde batzuetan beste emultsionatzaile batzuk erabiltzen dira, hala nola arrautza.  Izenek "baratxuria eta olioa" esan nahi dute katalanez eta proventzeraz. Batez ere Espainiako (Valentzia, Katalunia, Balear Uharteak, Murtzia eta Andaluzia ekialdea), Frantziako (Probentza) eta Italiako (Liguria) kostalde mediterraneoetako sukaldaritzekin lotzen da.

### Pilpelchuma 
Pilpelchuma Ipar Afrikako errezeta da, Libiako juduen errezeta bat, pipermin gozo eta pikante hautsarekin, baratxuri xehatu mordoarekin, txarpoilarekin eta kuminoarekin egina. Etiopiako sukaldaritzan bezala, saltsa gisa erabiltzen da, haragi marinatu gisa edo gisatu eta saltsen oinarrizko ongailu gisa.

### Ezti-baratxuri saltsa 
[thumb|Oilasko hegoak [Ezti-baratxuri saltsa|ezti-baratxuri saltsarekin]]
Ezti-baratxuri saltsa ezti eta baratxuri nahasketa baten zaporea duen saltsa gozo-garratza da, Kanadan oso ezaguna. Ezti-baratxuri oilasko hegoei, saiheskiei  eta albondigak bezalako beste elikagai batzuei jartzen zaien saltsa askoren artean bat da. 

### Mojoa 
Kubako sukaldaritzan, mojoa baratxuriarekin, oliba olioarekin edo txerri-gantzarekin eta zitrikoen zukuarekin, tradizionalki laranja mingots zukuarekin, egindako edozein saltsari aplikatzen zaio.  Mandioka tuberkulua zaporeztatzeko erabiltzen da normalean, eta txerri errea marinatzeko ere bai.  Oreganorik gabe, saltsari 'mojito' deitzen zaio normalean, eta platano patata frijituak eta mandioka frijitua (yuca) bustitzeko erabiltzen da. Txerri-marinada sortzeko, osagaiak laranja mingots zukua, baratxuria, oreganoa, kuminoa eta gatza dira. Baratxuria mojoaren beste prestaketa batzuetan ere erabiltzen da hainbat sukaldaritzetan.

### Mujdeia 
[thumb|[Mujdei|Mujdeia]]
Mujdeia Errumaniako sukaldaritzako saltsa pikantea da, baratxuri ale xehatu eta pasta bihurtuz, gatzatuz eta urarekin eta landare-olioarekin nahastuz egiten dena.  Ekilore-olioa ia beti erabiltzen da. Krema garratza ere gehi daiteke.

### Skordalia 
[thumb|[Skordalia (erdialdean ramekinean) hummus, barazki eta pitarekin]]
Skordalia Greziako sukaldaritzan baratxuri xehatua oinarri lodi batekin konbinatuz egiten den pure lodi bat da (edo saltsa, murtxika, zabaltzeko, etab.) —patata, intxaur, almendra edo likidoan bustitako ogi zaharren purea izan daitekeena— eta ondoren oliba olioan irabiatuz emultsio leun bat lortzeko.  Ozpina askotan gehitzen da.

### Ta'leya 
Ta'leya (Egiptoko arabieraz تقلية, 'frijitua') Egiptoko sukaldaritzan baratxuria ghee edo olioarekin frijituz eta gero koriandroa eta txilia gehituz egiten den baratxuri saltsa da. Bamia eta kosharyri zaporea emateko osagai gisa erabiltzen da. 

### Taratorra 
Taratorra, tahini, limoi zuku eta baratxuriarekin egina, Persiar Golkoko eta Frantziako sukaldaritzako baratxuri saltsa krematsu bat da, alioliaren aurrekoa. Lehen aldiz Siria Handiko eskualdean prestatu zuten nekazariek. Geroago, feniziarrek ekarri zuten Iberiar penintsulara, eta geroago arabiarrek ere Iberiar penintsulara.  Handik, saltsa Frantzia hegoaldera eraman zuten. 

### Tomate eta baratxuri saltsa 
Tomate eta baratxuri saltsa tomateak osagai nagusi gisa erabiliz prestatzen da, eta hainbat sukaldaritza eta platertan erabiltzen da. Italiako sukaldaritzan, *alla pizzaiola* tomate eta baratxuri saltsa bati egiten dio erreferentzia, pizza, pasta eta haragietan erabiltzen dena. 

### Touma 
[thumb|[Toum|Touma]]
Touma Levanten ohikoa den baratxuri saltsa lodi bat da.  Baratxuri xehatua, gatza, oliba olioa edo landare olioa eta limoi zukua ditu, tradizionalki egurrezko motrailu eta makil batekin xehatzen direnak. 

### Txile gozoa baratxuri saltsa 
Hego-ekialdeko Asian zehar egina, pipermin gorriak, baratxuria, ozpina eta azukre-jarabea erabiltzen ditu osagai nagusi gisa, normalean arto-almidoia bezalako loditzaile batekin konbinatuta. 

### Tzatzikia 
Tzatzikia Grezian sortu zen; baratxuri xehatuz, pepino birrinduz eta jogurtez egiten da. Batez ere Balkanetan da ezaguna. Bulgarian  deitzen zaio, "tarator lehorra" esan nahi duena, eta ez du zerikusirik arabiar taratorarekin.

## Argazkiak 

Fitxategi:Lee_Kum_Kee_Black_Bean_Garlic_Sauce_(cropped).jpg|alt=A commercial douchi garlic sauce| Douchi baratxuri saltsa komertziala
Fitxategi:Chicken_in_hot_garlic_sauce.jpg|alt=Chicken with a hot garlic sauce| Oilaskoa baratxuri saltsa pikantearekin
Fitxategi:Snack,_with_herring_and_garlic_sauce_(479695946).jpg|alt=Crackers and herring topped with a garlic sauce| Gailetak eta sardinzarra baratxuri saltsarekin
Fitxategi:Kibbeling_001.JPG|alt=Kibbeling with garlic sauce| Kibbeling baratxuri saltsarekin
Fitxategi:Ishkembe_soup_and_garlic_sauce.jpg|alt=Ishkembe soup with a side dish of garlic sauce and lemon| Ishkembe zopa baratxuri saltsa eta limoi plater osagarri batekin
Fitxategi:Fried_rice_with_vegetables_in_hot_garlic_sauce.jpg|alt=Vegetables in hot garlic sauce (top) with fried rice in India| Barazkiak baratxuri saltsa pikantean *(goian)* arroz frijituarekin Indian
Fitxategi:Thai_Crispy_Duck_with_Hot_Garlic_Sauce.jpg|alt=Thai Crispy Duck with Hot Garlic Sauce| Thai ahate kurruskaria baratxuri saltsa pikantearekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak