Nzambi Matee

**Nzambi Matee** (Kenya, 1993) zientzialaria, materialetako ingeniaria, ikertzailea, diseinatzailea, enpresaburua, irakaslea eta ekintzailea da. Hondakin-plastikoen birziklapenaren bidez,eraikuntza-material jasangarri eta kostu txikikoak bihurtzen ditu.

Nazio Batuen Erakundearen Ingurumen Programak (NBIP) egin duen lana aintzatetsi zuen, eta  2020an NBEk 30 urtetik beherakoentzat ematen duen ingurumen-sariarekin saritu zuen. Urtero banatzen zaie sari hori mundu osoko alor ezberdineko zazpi zientzialari, ingeniari, enpresari eta aktibistari.

## Ibilbidea 
Nzambi Matee materialen zientzian espezializatu zen, eta Keniako petrolio-industrian lan egin du.   

Hondakin plastikoek sortzen duten kutsadura etengabe ikusteak, Nairobiko kaleetan botatako plastikozko poltsen ohiko zaborrak, Matee gogoeta egitera bultzatu zuen. Hondakin plastikoak birziklatuz zerbait erabilgarria zelan egin pentsatzen hasi zen, eta, aldi berean, kutsaduraren arazoari irtenbidea zelan eman pentsatzen. Nzambi Mateek bere leloa du: «Ekin naturari!» 

### Plastikozko adreiluak 
2017 urtean Nzambi Mateek datuen analista lana utzi zuen eta amaren etxearen atzeko patioan plastikoz eta hareaz egindako zolaketa material ezberdinak ikertzen, sortzen eta probatzen hasi zen. Proiektu jasangarri hori aurrera atera zezakeela sinetsita, bere aurrezki guztiak bertan inbertitu zituen. Ameriketako Estatu Batuetan ekintzailetza sozialean trebatzeko programa baterako beka bat eskuratu zuen. 
AEBko etapan, Nzambi Mateek U.C.B-ko laborategietan ikasi eta ikertu zuen, galtzadetarako harriak egiteko behar diren harea eta plastiko proportzioak hobetzea lortuta. Laborategi horietan plastikozko adreiluak ekoizteko makineria ere diseinatu eta garatu zuen. Gjenge Makersen leloa hauxe da:«Eraiki modu alternatiboan, eraiki modu eskuragarrian, eraiki modu jasangarrian.»2018an *Gjenge Makers* enpresa sortu zuen. Plastikoaren birziklapenean eta adreilu bihurtzeko erabileran espezializatuta dago.

Plastikoa gaizki erabilitako eta ulertu bako materiala da. Bere potentziala izugarria da, baina geroko bizitza desastrea izan daiteke.

## Gjenge Makers 
*Gjenge Makers* enpresa bat da eta eraikuntza-produktu jasangarriak, alternatiboak eta eskuragarriak fabrikatzen ditu. 2018 urtean sortu zuen Nzambi Mateek. Gehiago prozesatu ezin diren, birziklatu ezin diren plastikozko hondakinak erabiltzen ditu, prozesu horrekin Keniako hondakin plastikoen kutsaduraren arazoa konpontzen laguntzeko eta aldi berean etxebizitzen arazoa konpontzen laguntzeko.

Plastikoekin egindako produktuak erresistenteak eta iraunkorrak dira. Prozesu horretan, material horren hondakinak harearekin nahasten dira, eta emaitza berotu egiten da; hala, hormigoia baino bost edo zazpi aldiz gogorragoa den produktua lortzen da. Plastikoa haritsua da, eta adreilua edo galtzada-harria material gogorra eta iraunkorra izatea eragiten du. Gainera, ohiko galtzada-harriekin alderatuta, plastikoekin lehengai gisa sortutako galtzada-harriak arinagoak dira; hortaz, garraioa eta instalazioa abiadura handiagoan egiten denez, logistikako kostuak merkatu egiten dira.

Erabilitako lehengaia plastiko mota desberdinen konbinazioa da: dentsitate altuko polietilenoa (esne botiletatik eratorriak, garbiketa eta garbiketa produktuen poteak, etab.), dentsitate baxuko polietilenoa (poltsak) eta polipropilenoa (sokak, tapak  eta abar). Galtzada-harriak ez ezik, adreiluak, baldosak eta estolda-estalkiak ere egiten dira. 

Gjenge Makerseko galtzada-harriak, besteak beste, Mukuruko Trebetasunen Trebakuntza Zentroan (hiriburuko Mukuru Kyaba auzo marjinalean) lurrezko bideak estaltzeko erabili dira, baita ikastetxeetako patioak ere, beren koloretako adreiluekin zolatuta geratu direnak.   

Nzambi Matee proiektuaren helburuak dira garapen ekonomikoaren barruan ingurumen-inpaktua murriztea eta Keniako jasangarritasun- eta eraikuntza-industrietan gazte eta emakumeentzako lan-aukerak sortzea. Benetako ekonomia zirkularra da.
thumb|Ekonomia zirkularra |269x269px

Gjenge Makers-ek Nazio Batuen Erakundearen Garapen Jasangarrirako Helburuen ekimena betetzen du, zehazki helburu hauek:

8. helburua: Guztiontzako hazkunde ekonomiko jarraitua, inklusiboa eta jasangarria, enplegu osoa eta produktiboa eta lan duina sustatzea. 

9. helburua: Azpiegitura erresilienteak eraikitzea, industrializazio inklusiboa eta jasangarria sustatzea eta berrikuntza sustatzea.

11. helburua: Hiriak eta giza kokaguneak inklusiboak, seguruak, erresilienteak eta jasangarriak izatea lortzea. 

13. helburua: Klima-aldaketari eta haren ondorioei aurre egiteko premiazko neurriak hartzea.  

## Sariak eta aintzatespenak 
* Nazio Batuen erakundeak aintzatetsi du haren lana, eta Nazio Batuen Ingurumen Programaren (NBIP) parte izan da.

* *Young Champion on the Earth 2020*' (2020ko Lurreko Txapeldun Gazteak) titulua du. Nzambi Matee NBEk ematen duen iraunkortasun-sariaren zazpi irabazleetako bat izan zen. Sari hori mundu osoko 18 eta 30 urte bitarteko ingurumen-adituei ematen zaie, eta horietatik zazpi baino ez dira hautatzen, ezagutza-adar dibergenteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Gjenge Makers* 
* Macarena Oliveraren ilustrazioa. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Nzambi_Matee.jpg&uselang=es