open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poloniako Erresuma (1385-1569)

**Poloniako Erresuma** (; ) poloniar estatua izan zen, 1385ean hasi zena, Krewoko Batasunarekin, eta 1569an amaitu, Lublingo Batasunarekin.

1385ean, Jogaila Lituaniako dukea Luis Anjoukoaren alaba Eduvigisekin ezkondu zen. Horren ondorioz, Polonia eta Lituaniaren arteko dinastia batasuna ezarri zen.

Jagellondarrek Polonia eta Lituaniaren batasun pertsonala menderatu zuen. Elkartea onuragarria izan zen poloniarrentzat eta lituaniarrentzat, hurrengo hiru mendeetan Europako inperio boteretsuenetako bat izan baitzuten.

Baltikoan teutoien aurkako gatazka etengabea mantendu zuen. Honek 1410ean Grunwaldeko gudua eragin zuen baina baita 1446ko Toruńgo Bakea ere. Ituna nabarmena izan zen Prusiako Dukerriaren sorreran. Hegoaldean Otomandar Inperioa eta Krimeako Khanerria borrokatzen zituen eta ekialdean lituaniarrei lagundu zien Moskuko Dukerri Handiaren aurkako bere borrokan. Iparraldean konkistak egin zituen, tartean Livonia eskualdearena.

Jagellondarren agintaldian, Polonia estatu feudal bilakatu zen eta bere ekonomia aristokrata lurdunen eskuetan zegoen. 1505ean poloniar *sejm*ek *Nihil novi* legea aditzera eman zuen. Orduan Urrezko Askatasuna izeneko garaia hasi zen, noiz poloniar noble aske eta berdinek estatua gobernatu zuten.

## Erregeen zerrenda 
* Eduvigis Poloniakoa (1384-1399)
* Ladislao II.a Jagellondarra (1386-1434)
* Ladislao III.a Jagellondarra (1434-1444)
* Kasimiro IV.a Jagellondarra (1447-1492)
* Joan I.a Alberto (1492-1501)
* Alexandro I.a Jagellondarra (1501-1506)
* Sigismundo I.a Poloniakoa (1506-1548)
* Sigismundo II.a Poloniakoa (1548-1572)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canada Dry

**Canada Dry** Dr Pepper/Seven Up enpresak merkaturatutako soda marka bat da, Cadbury-Schweppesen unitate bat. Canada Dry ezagunagoa da bere Ginger ale-agatik, baina hainbat soda eta nahasketa ere egiten ditu. Canada Dryk bere jatorrizko herrialdeari, Kanadari, zor dio izena, baina herrialde askotan ekoizten da.

## Historia 
John J. McLaughlin Robert McLaughlin bagoi fabrikatzailearen seme zaharrena zen, Ontarioko Oshawan kokatua, Britainiar Inperioko bere negozioan handienetako bat zena. Bere anaiak, Robert Samuel "Coronel Sam" McLaughlinek, aitaren enpresa kontrola hartu zuen eta automobilaren negoziora bideratu zuen (honen ondorioz General Motors Canada 1916an). Hala ere, Johnek ere arrakasta handia lortu zuen bere negozioan.

1890ean, John J. McLaughlin farmazialari kanadarrak ur karbonatatuko fabrika bat ireki zuen Toronton. 1904an, Dry Pale Ginger Ale kanada sortu zuen. 1919an McLaughlin bere produktua New Yorkera bidaltzen hasi zenean, Manhattanen fabrika bat ireki zuen. Bere ospea dela eta, P. D. Saylor and Associatesek McLaughlinen negozioa erosi zuten. **Canada Dry Ginger Ale, Inc**. jaio zen.

1907an, edaria Kanadako Gobernadore Nagusiaren Errege Hornitzaile izendatua izan zen, eta, beraz, Kanadako mapa baten etiketa aldatu zuten, egungo markaren gainean, aurreko logotipoarekin, koroa duen ezkutu batean.

Lege lehorrean zehar, ospe handia lortzen duen nahasteko marka bat merkaturatzen du, bere zaporeak etxean egindako likorearen zaporea estaltzen laguntzen baitu. 30eko hamarkadan, Canada Dryk mundu osora zabaldu zuen bere negozioa, eta 50etik aurrera, konpainiak produktu gehiago sartu zituen. Gaur, Canada Dry Cadbury-Schweppesen jabetzakoa da, baina bere botilek jatorrizko markaren motiboak eramaten jarraitzen dute.

Kanadarekiko identifikazioak gorabeherak eragin ditu kontsumo merkatuan. Esaterako, AEBetako hainbat lekutan boikota egin zioten markari, 2003ko Irakeko Inbasioan Kanada abstenitu egin zelako. Texasko fabrikatzaileak eta jabe britainiarrak kexu agertu ziren, boikota okerra baitzen, ez baitzen ez jabetzakoa ez Kanadan fabrikatua.

## Kanpo estekak
Al Bano

**Albano Carrisi** (Cellino San Marco, 1943ko maiatzaren 20a), **Al Bano** izen artistikoaz ezagunagoa, italiar eta albaniar abeslaria eta aktorea da. 1966an debutatu zuen, bai abeslari bezala, Festival delle Rose jaialdian, bai telebistan. 1967an entzute handiko abesti bat argitaratu zuen, "Nel sole".

1975an Romina Power estatubatuar emaztearekin batera duo artistikoa sortu zuen; 1999an dibortziatu ziren arte iraun zuen, eta 2013an berriz elkartu ziren duo artistiko bezala. Birritan hartu zuten parte Eurovision Abesti Lehiaketan: 1976an "We'll Live It All Again" abestiarekin, eta 1985ean "Magic Oh Magic" abestiarekin. Sanremoko kantu jaialdian 1982an bigarren postua lortu zuten "Felicità" abestiarekin; nazioarteko mailan entzute handia lortu zuen abesti honek. 1984an garaipena lortu zuten Sanremon "Ci sarà" abestiarekin.

Al Banok bakarlari ibilbidea berreskuratua zuen 1996tik.

## Diskografia 
### Albumak bakarlari bezala 
* *Al Bano* (1967)
* *Il ragazzo che sorride* (1968)
* *A cavallo di due stili* (1970)
* *Pensando a te* (1969)
* *1972* (1972)
* *Antologia 2 LP* (1974)
* *Concerto classico* (1997)
* *Il nuovo concerto* (1998)
* *Ancora in volo* (1999)
* *Volare - My favorite italian songs* (1999)
* *Canto al sole* (2001)
* *Carrisi canta Caruso* (2002)
* *La mia Italia* (2004)
* *Buon Natale - An Italian Christmas with Al Bano Carrisi* (2004)
* *Le radici del cielo* (2005)
* *Cercami nel cuore della gente* (2007)
* *Buon Natale 2008* (2008)
* *Dai il meglio di te...* (2008)
* ''L'amore è sempre amore* (2009)
* *Nel sole - Concerto dal vivo... e non solo* (2019)
* *The Great Italian Songbook* (2010)
* *Amanda è libera* (2011)
* *Fratelli d'Italia* (2012)
* *Canzoni per la vita* (2013)
* *Di rose e di spine* (2017)

### Albumak (Al Bano & Romina Power) 
* *Atto I* (1975)
* *1978* (1978)
* *Aria pura* (1979)
* *Felicità* (1982)
* *Che angelo sei* (1982)
* *Effetto amore* (1984)
* *Sempre sempre* (1986)
* *Libertà!* (1987)
* *Fragile* (1988)
* *Fotografia di un momento* (1990)
* *Corriere di Natale* (1991)
* *Notte e giorno* (1993)
* *Emozionale* (1995)
* *Magic Reunion Live'' (2017)
Gaztelania ertain

**Gaztelania ertain** edo **Urrezko Mendeetako gaztelania** () XV. mendearen amaieraren eta XVII. mendearen amaieraren artean erabilitako gaztelaniaren aldaera da, Erdi Aroko gaztelania gaztelania moderno bihurtu zuten aldaketa fonologiko eta gramatikalek markatua.

Aldaketa nagusien artean txistukarien berregokitzea, soinu-txistukari galera, izenordain klitikoen posizioaren finkapena edo aditz inergatibo eta inakusatiboen forma konposatuen parekatzea aipa daitezke.

Ameriketara iritsi ziren gaztelaniazko hiztunek gaztelania ertainaz berba egiten zuten eta, beraz, gaur egungo gaztelaniaren aldaera guztiak gaztelania ertainaren ondorengoak dira. Judu-espainierak Erdi Aroko gaztelaniaren zenbait arkaismo gordetzen ditu, gainerako aldaeretan desagertu zirenak, hala nola txistukari soinudunak egotea edo /š/ () eta /ž/ () fonemak mantentzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceceo

200px|thumb|*Ceceo* egiten dutenean berde argiz.
***Ceceo*** () fenomeno linguistiko bat da. Gaztelaniaz, /s/ eta /θ/ penintsulako gaztelaniaren fonemak (bigarrena Gaztelako gaztelaniaz  hotsa da) modu berean ahoskatzen dituzte, hau da, [s̪̟] hortz-txistukari gisa ([θ] frikari horzkari ahoskabearen antzekoa, fonetikoki berdina ez bada ere).

Gaztelanieraren eremuan *ceceo*a andaluzieraren ezaugarri bat da, bereziki Andaluziako hego-mendebaldetik Almeriako mendebalderaino berba egiten duten andaluzierarena. Iparraldeko eta ekialdeko Andaluzian eremu bakanetan bakarrik agertzen da. Historikoki, fenomenoa XV. eta XVI. mendeetan hauteman zuten Espainia hegoaldeko testuetan, non *passo* hitzaren ordez *paço* (fenomeno honi *çeçeo* deitu zitzaion) edo *casa*ren ordez *caza* bezalako formak agertzen ziren (honi *zezeo* deitu zitzaion).

Oso gutxitan gertatzen den arren, Latinoamerikako zenbait tokitan ere aurkitu izan da *ceceo*a. Adibidez, Puerto Ricon, Hondurasen eta Venezuelan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigmatismo

**Sigmatismoa** (grezierazko 'Σ' "sigma" hizkitik hartua) edo, modu arruntean **zizipaza**, dislalia selektibo mota bat da (zenbait soinu zuzen ahoskatzeko ezintasuna), hots txistukariak (adibidez, , , , ), (, , , ). hortzarteko soinuekin ordezkatzean datzana (adibidez,  soinua). Ezin da gaztelaniazko *ceceo*rekin nahasi, *ceceo*a aldaera dialektala eta sigmatismoa dislalia bat delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rocksteady

**Rocksteady** jamaikar jatorriko musika estiloa da, 1966 inguruan sortua. Skaren oinordekoa, eta reggaearen aitzindari zuzena, Jamaikako ahots taldeek jotzen zuten, The Gaylads, The Maytals eta The Paragons kasu. "Rocksteady" hitza Alton Ellisen "Rock Steady" abestian aipatzen den dantza modu batetik dator. Rocksteady dantzatzean egindako dantza-mugimenduak ez ziren lehen ska dantzakoak bezain indartsuak. Johnny Nash soul abeslari estatubatuarraren "Hold Me Tight" (5. zenbakia Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan) estilo honen lehen hit internazionala egin zuen.

## Ezaugarriak 
Rocksteadyak rhythm and blues eta skaren ohiko musika elementuak elkartzen ditu. Elementu horietako bat *ofbeat* erritmoak dira: gitarraz jotako bi edo hiru akorde nagusi, soinu argia, dardaragarria eta tipikoki altua sortzen dutenak. Rocksteady ska baino motelagoa eta lasaiagoa da. Baterian kutxak funtsezko rola jokatzen du tempoaren mantenuan, eta konpas bakoitzaren hirugarren denboran (*one drop*) kolpe boteretsu bat izateagatik bereizten da. Baxua astuna eta ska baino nabarmenagoa da, eta baxu lerroek, skaren "ibiltari" (*Walking style*) estiloa, irudi hautsi eta sinkopatuagoengatik ordezkatu zuten. Rocksteady-ean haizeen erabilera murriztu (baina ez ezabatu) egiten zuten. Trukean, gitarra elektrikoa, baxua eta pianoa nabarmenagoak egin ziren. Gitarra elektrikoak doinu nagusia jotzen du, normalean baxu lerroa imitatuz, Lynn Taitten estilo bereizgarrian. Baxu elektrikoa da instrumentu erritmiko nagusia, perkusio gehiago duen soinu bat sortzen lagunduz.

## Historia 
Rocksteady Jamaikako gazteriak Kingston hiriko ghettoak -Riverton City, Greenwich Town eta Trenchtown- gainpopulatzen hasi zenean sortu zen. Uhartearen independentziaren ondorengo giroa kutsatzen zuen baikortasuna gorabehera, gazteriak ezin izan zuen sentimendu hori partekatu. Horietako asko gaizkile bihurtu ziren, horretan nortasun eta estiloren bat erakutsiz. Gazte horiei *rude boy* deitu zitzaien.

*Rude boy*en fenomenoa ska garaiaren garaikidea izan zen, baina indarra hartu zuen rocksteadyaren aroan, Clarendoniansen *Rude Boy Gone a Jail*, Justin Hinds & the Dominoesen ''Don't Be Rudie'' bezalako abestietan. Rocksteady Jamaikako herri musikaren barnean oso fase iragankor laburra izan zen arren, eragin maila bat izan zuen bere ondorengo reggae eta dancehall estiloetan. Izan ere, bere baxu lerro asko oraindik erabiltzen dituzte jamaikar musika garaikidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dislalia

**Dislalia** hitzez adierazteko gaitasunaren trastornoa da, fonazioko organoen anomalia edo lesio batengatik. Lesioa leku ezberdinetan koka daiteke: mihian, hortzetan, ezpainetan, ahosabaian edo faringean. Haurren dislalia, haurren ahoskera txarra, fonemen ahoskuntzan nahasmendua da. Haurrengan ohikoena den hizkuntzaren nahasmendua da, ezagunena eta identifikatzeko errazena. Hiru eta bost urte bitartean agertzen da, fonemen artikulazioan alterazioak dituelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantses klasiko

**Frantses klasikoa** () frantsesaren banaketa historiko bat da, Pizkundea eta XVIII. mende arteko idazleek erabili zutena. Irakurle modernoek erraz ulertzeko moduko frantsesa da (frantses ertain eta antzinako frantsesa ez bezala), baina hiztegian eta sintaxian ezberdintasun ugari ditu, aditzen eraikuntza preposizionalean batez ere. Adibidez, *«comencer»* () aditza ez zuten inoiz josten *«par»* preposizioarekin 1601 baino lehen eta data honetara arte ez ziren *«commencer par le début»* edo *«commencer par ici»* bezalako joskerak agertzen.

Frantses klasikoak ez du muga kronologiko zehatzik. Hala ere, garai honetako frantses idatzia hizkuntza eta arau zehatzak eta zuzentarauak finkatzeko oinarri izan zen. Hain zuzen ere, Errenazimentuko erretorikoek eta, batez ere, geroago Malherbek eta Boileauk hizkuntza horretatik abiatuta idatzi zituzten lehen gramatika arautzaileak. Arauak garai bereko estetika klasikoari erantzun zion: hizkuntza argi eta normatibizatu bat, Frantziako Erresuma osoan irakatsiko zutena eta gaur egun hitz egiten den frantsesa bilakatuko zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lambdazismo

**Lambdazismoa** dislalia selektibo mota bat da (zenbait soinu zuzen ahoskatzeko ezintasuna), hots kontsonante errotikoak (adibidez, ) ahoskatu ordez  fonema ahoskatzen dute.  fonemaren ordez  ahoskatzea ohikoa da japonierazko edo txinerazko hiztunen artean ingelesa edo gaztelania ahoskatzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faded (Alan Walkerren abestia)

***Faded*** (euskaraz *Lauso*), Alan Walker norvegiar-britaniar DJaren house abesti bat da. *Different World* (2015, *Mundu Ezberdina*) diskoan argitaratu zuen.

Abestutako bertsioari Iselin Solheim norvegiar abeslariak ahotsa ipini zion.

## Kanpo estekak 
* *Faded* abestia entzungai, YouTube.com
Henrik Petersson

**Henrik Petersson** (Uppsala, Suedia, 1973ko apirilaren 6) suediar matematikaria da, matematika irakaslea eta idazlea. Petersson Chalmers Teknologia Unibertsitateko irakaslea da eta Gotenburgoko Hvitfeldtska Gymnasiet matematikako irakaslea da. Batxilergoko ikasleentzako matematikako web ikastaroaren sortzailea da. Solstickan fundazioak finantzatu du problemnet.n.nu gunea.

## Biografia 
Henrik Peterson Matematikako doktorea bilakatu zen 2001. urtean. 2010ean batxilergoko matematikako irakasle bilakatu zen.

2005 eta 2008 artean, 12 txosten eta testu zientifiko argitaratu zituen.

Petersson ezagunena da Problemlösningens grund liburuagatik. Liburu hau 2013an argitaratu zen.

## Errendimendua irakasle gisa 
Bere ikasle askok arrakasta handia lortu dute nazioarteko matematikako lehiaketetan.

## Lanak 
* 2013, *Problemlösningens grunder*
* 2017, *Undersökande matematik*
* 2019, *Avancera I*
* 2019, *Avancera II*

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
* Webgune ofiziala
* Problemnet
Haßberge (barrutia)

**Haßberge** barrutia, Alemaniako Bavaria estatuko barruti bat da. Hiriburua Haßfurt da.

## Geografia 
### Mugakideak 
## Banaketa administratiboa 
Barruti hau, 6 herriz, 3 azokaz eta 17 udalerriz osatua dago. Honako hauek:

**Herriak**
# Ebern
# Eltmann
# Haßfurt
# Hofheim in Unterfranken
# Königsberg in Bayern
# Zeil am Main

**Azokak**
# Burgpreppach
# Maroldsweisach
# Rentweinsdorf

**Udalerriak**
# Aidhausen
# Breitbrunn
# Bundorf
# Ebelsbach
# Ermershausen
# Gädheim
# Kirchlauter
# Knetzgau
# Oberaurach
# Pfarrweisach
# Rauhenebrach
# Riedbach
# Sand am Main
# Stettfeld
# Theres
# Untermerzbach
# Wonfurt

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Schweinfurt (barrutia)

**Schweinfurt** barrutia, Alemaniako Bavaria estatuko barruti bat da. Hiriburua Schweinfurt da, baina herri ezagunena Werneck.

## Geografia 
### Mugakideak 
## Banaketa administratiboa 
Barruti hau, 1 herriz, 3 azokaz, 25 udalerriz eta 7 alde udalerri gabez osatua dago. Honako hauek:

**Herriak**
# Gerolzhofen

**Azokak**
# Oberschwarzach
# Stadtlauringen
# Werneck

**Udalerriak**
# Bergrheinfeld
# Dingolshausen
# Dittelbrunn
# Donnersdorf
# Euerbach
# Frankenwinheim
# Geldersheim
# Gochsheim
# Grafenrheinfeld
# Grettstadt
# Kolitzheim
# Lülsfeld
# Michelau im Steigerwald
# Niederwerrn
# Poppenhausen
# Röthlein
# Schonungen
# Schwanfeld
# Schwebheim
# Sennfeld
# Sulzheim
# Üchtelhausen
# Waigolshausen
# Wasserlosen
# Wipfeld

**Alde udalerri gabeak**
# Bürgerwald
# Geiersberg
# Hundelshausen
# Nonnenkloster
# Stollbergerforst
# Vollburg
# Wustvieler Forst

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errotazismo (nahasmendua)

**Errotazismo**a dislalia selektibo mota bat da (zenbait soinu zuzen ahoskatzeko ezintasuna), hots kontsonante errotikoak (adibidez, // edo //, hau da, "oro" eta "orro") ahoskatzean. Dardarkari hobikariak erabiltzen dituzten hizkuntzetako (arabiera, bulgariera, finlandiera, hungariera, indonesiera, italiera, poloniera, errumaniera, errusiera, gaztelania, suediera edo euskara) hiztunen artean ohikoagoa da.

Ohikoa da hitz egiten ikasten ari diren bost urtetik beherako haurrengan. Kasu gehienetan, eguneroko praktikak nahasmendua gainditzen lagun dezake; beste batzuetan, ordea, akatsa ez da desagertzen eta iraunkorra izan daiteke; beraz, garrantzitsua da hizkuntzaren espezialistari kontsulta egitea. Fonoaudiologoaren esku-hartzea haurraren balorazioan azkar egin behar da, tratamendu egokia egin ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhön-Grabfeld (barrutia)

**Rhön-Grabfeld**, Alemaniako Bavaria estatuko barruti bat da. Hiriburua Bad Neustadt an der Saale da.

## Geografia 
### Mugakideak 
## Banaketa administratiboa 
Barruti hau, 6 herriz, 3 azokaz, 28 udalerriz eta 8 alde udalerri gabez osatua dago. Honako hauek:

**Herriak**
# Bad Königshofen im Grabfeld
# Bad Neustadt an der Saale
# Bischofsheim an der Rhön
# Fladungen
# Mellrichstadt
# Ostheim vor der Rhön

**Azokak**
# Oberelsbach
# Saal an der Saale
# Trappstadt

**Udalerriak**
# Aubstadt
# Bastheim
# Burglauer
# Großbardorf
# Großeibstadt
# Hausen
# Hendungen
# Herbstadt
# Heustreu
# Höchheim
# Hohenroth
# Hollstadt
# Niederlauer
# Nordheim vor der Rhön
# Oberstreu
# Rödelmaier
# Salz
# Sandberg
# Schönau an der Brend
# Sondheim
# Stockheim
# Strahlungen
# Sulzdorf an der Lederhecke
# Sulzfeld
# Unsleben
# Willmars
# Wollbach
# Wülfershausen

**Alde udalerri gabeak**
# Bundorfer Forst
# Burgwallbacher Forst
# Forst Schmalwasser-Nord
# Forst Schmalwasser-Süd
# Mellrichstadter Forst
# Steinacher Forst rechts der Saale
# Sulzfelder Forst
# Weigler

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Günter Schabowski

**Günter Schabowski** (Anklam, 1929ko urtarrilaren 4a - Berlin, 2015eko azaroaren 1a) alemaniar politikaria izan zen. Kazetaritza ikasi zuen Leipzigeko Karl Marx Unibertsitatean eta 1952an Alemaniako Alderdi Sozialista Batua (SED)en sartu zen. Neues Deutschland egunkariko argitaratzaile nagusia izan zen. 1985ean alderdiaren lehen idazkaria Ekialdeko Berlinen eta Politburoren kidea izendatu zen.

1989ko azaroaren 9an mendebaldeko berriemaileekiko prentsaurrekoan erantzun zuen: "berehala eskudirua, atzerapenik gabe" () galderari: "Noiz indarrean sartzen dira bi Alemaniaren arteko bidaia arau berriak?". Gau horretan berean milaka alemanek harresia pasatu zuten.
Vida perfecta

***Vida perfecta*** Leticia Dolerak sortutako telesail dramatikoa da.

## Sinopsia 
Zortzi ataletan bildu ditu Leticia Dolera artista kataluniarrak krisi existentzial betean harrapaturiko 30 urtez gaindiko hiru emakumeren bizipenak. Ikuspegi feminista ardatz hartuta, gizarte konbentzioak apurtu, eta kezka, desio edota pasiorik oinarrizkoenak eraman ditu pantailara.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Limetown (telesaila)

***Limetown*** Zack Akersek eta Skip Bronkiek sortutako telesail dramatikoa da.

## Sinopsia 
Neurozientziarako ikerketa gune batetik desagerturiko 300 pertsonaren auzia ikertzen duen kazetariaren begietatik, ikus-entzuleek bidaia bat egingo dute misterioan zehar.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garmisch-Partenkirchen (barrutia)

**Garmisch-Partenkirchen** barrutia, Alemaniako Bavaria estatuko barruti bat da. Herriburua Garmisch-Partenkirchen da.

## Geografia 
### Mugakideak 
## Banaketa administratiboa 
Barruti hau, 3 azokaz, 19 udalerriz eta 1 alde udalerri gabez osatua dago. Honako hauek:

**Azokak**
# Garmisch-Partenkirchen
# Mittenwald
# Murnau am Staffelsee

**Udalerriak**
# Bad Bayersoien
# Bad Kohlgrub
# Eschenlohe
# Ettal
# Farchant
# Grainau
# Großweil
# Krün
# Oberammergau
# Oberau
# Ohlstadt
# Riegsee
# Saulgrub
# Schwaigen
# Seehausen am Staffelsee
# Spatzenhausen
# Uffing
# Unterammergau
# Wallgau

**Alde udalerri gabeak**
# Ettaler Forst

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Si yo fuera rico (filma)

***Si yo fuera rico*** 2019ko Álvaro Fernández Armero espainiar zinema zuzendariaren film komikoa da, Gérard Bitton eta Michel Munz ''Ah ! si j'étais riche'' filmaren remake bat dena.

## Sinopsia 
Santi arazoak dituen gazte bat da, baina egun batetik bestera, bizia aldatuko zaio: dirudun bihurtuko da. Inori ez kontatzea erabakiko du, ez lagunei, ezta bikotekideari ere.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madre (2019ko filma)

***Madre*** 2019ko Rodrigo Sorogoyen espainiar zinema zuzendariaren thriller filma da. Sorogoyenen 2017ko izen bereko film laburraren luzapena da.

## Sinopsia 
Iraganarekin borrokan, Elenak sei urteko semea galdu du Frantziako hondartza batean, eta orain han bizi da Elena, denboran harrapatuta.

## Pertsonaiak 
* Marta Nieto : Elena
* Anne Consigny :
* Alex Brendemühl :
* Frédéric Pierrot :
* Raúl Prieto :
* Álvaro Balas : Iván
* Jules Porier :
* Blanca Apilánez :
* Guillaume Arnault :
* Alexandre Pagani : Benjamin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Salas

**Margarita Salas Falgueras**, Caneroko markesa (Valdés, Espainia,  - Madril, ) biokimikaria izan zen.

## Bizitza 
Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean zientzia kimikoetan lizentziatua, Severo Ochoaren ikaslea izan zen, norekin Estatu Batuetan lan egin zuen Alberto Solsekin Madrilen Eladio Viñuela zientzialariarekin egin ondoren (biak biokimikaren eta biologia molekularraren alorrean espainiar ikerketa bultzatzeaz arduratu ziren).

Espainian biologia molekularra garatzen hasi zen, eta Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusian (CSIC) *ad honorem* irakasle gisa eta Madrilgo Severo Ochoa Biologia Molekularreko Zentroan (CSIC-UAM) lan egin zuen. RAEko akademikoa ere izan zen 2003tik aurrera eta Gobernu Batzordekidea 2008tik aurrera. 2016an, Echegaray domina jaso zuen lehen emakumea izan zen, Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Errege Akademiak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mon chien Stupide

***Mon chien Stupide*** 2019ko Yvan Attal frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da, John Fanteren *My Dog Stupid* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Henri idazlea da, eta krisi betean dago, porrot egin duela uste baitu; krisiaren eragiletzat joko ditu emaztea eta lau seme-alabak. Halako batean, txakur handi batek Henriren etxean instalatzea erabakiko du. Familia txakurra botatzen saiatuko da.

## Pertsonaiak 
* Yvan Attal : Henri Mohen
* Charlotte Gainsbourg : Cécile Mohen
* Pascale Arbillot : Laure Breuvart
* Éric Ruf : Professeur Mazard
* Panayotis Pascot : Gaspard Mohen
* Sébastien Thiéry : Louis Daval
* Lola Marois : Marie-Lise
* Oscar Copp : Hugues
* Ben Attal : Raphaël Mohen
* Adèle Wismes : Pauline Mohen
* Pablo Venzal : Noé Mohen

## Grabazioa 
Pelikula Ipar Euskal Herrian filmatu zuten 2018ko udan: Biarritzen (geltokia, aireportua), Arrangoitze (epaitegia, unibertsitatea), Bidarte (itsasertza, hondartzak), Getaria (Zenitz hondartza, taberna) eta Hendaia (Hendaia/Paris TGV).

Barnealdeetako grabazioa Ipar Euskal Herriaren barnealdean dagoen etxe bat egin zuten baina filmean Getariako Parlementia auzoan dagoela ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umberto Tozzi

**Umberto Antonio Tozzi** (Turin, 1952ko martxoaren 4a) italiar pop eta rock abeslaria eta musikagilea da. 1977ko "Ti amo" eta 1979ko "Gloria" abestiekin entzute handia lortu zuen nazioarteko mailan. 1987an Sanremoko kantu jaialdia irabazi zuen Gianni Morandi eta Enrico Ruggerirekin batera "Si può dare di più" abestiarekin. Urte berean, Eurovision Abesti Lehiaketan Italia ordezkatu zuen Rafekin duoan "Gente di mare" abestiarekin, eta hirugarren postuan sailkatu ziren.

## Diskografia 
* *Donna amante mia* (1976)
* ''È nell'aria ... ti amo* (1977)
* *Tu* (1978)
* *Gloria* (1979)
* *Tozzi* (1980)
* *Notte rosa* (1981)
* *Eva* (1982)
* *Hurrah* (1984)
* *Invisibile* (1987)
* *Gli altri siamo noi* (1991)
* *Equivocando* (1994)
* *Il grido* (1996)
* *Aria e cielo* (1997)
* *Un'altra vita* (2000)
* *Le parole* (2005)
* *Heterogene* (2006)
* *Tozzi Masini* (2006)
* *Superstar* (2009)
* *Yesterday, today* (2012)
* *Ma che spettacolo* (2015)

;Zuzeneko albumak
* *In concerto* (1980 – Live)
* *The Royal Albert Hall* (1988 – Live)
* *Non Solo Live* (2009)
* *40 anni che ti amo* (2017)
* *Live all'Arena di Verona - 40 anni che ti amo* (2017)

;Bildumak
* *Minuti di un'eternità* (1987 – Greatest hits)
* *Le mie canzoni* (1991 – Greatest hits)
* *Bagaglio a mano* (1999 – Greatest hits)
* *The best of* (2002 – Greatest hits)
* *Yesterday, today – The Best of 1976–2012'' (2012)
Kitzingen (barrutia)

**Kitzingen** barrutia, Alemaniako Bavaria estatuko barruti bat da. Hiriburua Kitzingen da.

## Geografia 
### Mugakideak 
## Banaketa administratiboa 
Barruti hau, 8 herriz, 11 azokaz eta 12 udalerriz osatua dago. Honako hauek:

**Herriak**
# Dettelbach
# Iphofen
# Kitzingen
# Mainbernheim
# Marktbreit
# Marktsteft
# Prichsenstadt
# Volkach

**Azokak**
# Abtswind
# Geiselwind
# Großlangheim
# Kleinlangheim
# Markt Einersheim
# Obernbreit
# Rüdenhausen
# Schwarzach am Main
# Seinsheim
# Wiesentheid
# Willanzheim

**Udalerriak**
# Albertshofen
# Biebelried
# Buchbrunn
# Castell
# Mainstockheim
# Martinsheim
# Nordheim am Main
# Rödelsee
# Segnitz
# Sommerach
# Sulzfeld am Main
# Wiesenbronn

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanley (Brunswick Berria)

**Stanley** Kanadako Brunswick Berriko probintziako York konderrian dagoen herrixka bat da.

## Toponimia 
Herriak, bere izena, Edward Smith-Stanleyren omenez jasotzen du, Derbyko 14. kondea (1799-1869), nork "New Brunswick and Nova Scotia Land Company" ren establezimenduan parte hartu zuen 1833an.

## Historia 
Eremua 1833an kolonizatu zuten, Londresetik etorritako merkatari talde batek interesa agertu zuenean.

## Geografia 
Stanley  koordenatuetan dago. Kanadako estadistiken arabera, udalak, guztira, 17,34 Km² inguru ditu .

## Demografia 
2011ko erroldan, 419 pertsona eta 181 etxebizitza zeuden, eta horietatik 167 bakarrik zeuden erabiltzaile erregularrez beteta. Biztanle-dentsitatea 24,2 bizt/km² zen.

## Kanpo estekak
Gigliola Cinquetti

**Gigliola Cinquetti** (Verona, 1947ko abenduaren 20a) italiar abeslaria eta telebista aurkezlea da. 1964an, hamasei urte zituela, Sanremoko kantu jaialdia irabazi zuen "Non ho l'età" abestiarekin; ondorioz Italia ordezkatu zuen Eurovision Abesti Lehiaketan abesti berdinarekin, eta hau ere irabazi zuen. "Non ho l'età" abestiak entzute handia lortu zuen nazioarteko mailan. 1974ko Eurovision Abesti Lehiaketan berriz izan zen partaide, "Sì" abestiarekin, eta bigarren postuan sailkatu zen, ABBA taldearen atzetik.

## Diskografia 
* *Gigliola Cinquetti* (1964)
* *La rosa nera* (1967)
* *Gigliola per i più piccini* (1967)
* *Gigliola Cinquetti y Los Panchos* (1968)
* ''Il treno dell'amore* (1969)
* *Cantando con gli amici* (1971)
* *...e io le canto così* (1971)
* *Su e giù per le montagne* (1972)
* *Stasera ballo liscio* (1973)
* *Gigliola Cinquetti* (1974)
* Il meglio di Gigliola Cinquetti (1975)
* *Gigliola e la banda* (1975)
* *Pensieri di donna* (1978)
* *Il Portoballo* (1982)
* *...E inoltre ciao* (1989)
* *Tuttintorno* (1991)
* *Giovane vecchio cuore* (1995)
* *20.12'' (2015)
York konderria (Brunswick Berria)

**York County** New Brunswick Kanadako probintzian kokatutako konderri bat da. eskualde honetan Brunswick Berriko hiriburua da, Fredericton. Hiritik kanpo, nekazaritza eta basogintza dira konderriko bi industria nagusiak, Saint John ibaiak zeharkatzen duena. Southwest Miramichi ibaiak probintziaren iparraldeko zatia zeharkatzen du. 2011an, konderriko biztanleak 97.238 ziren.

## Historia 
York konderria 1785ean ezarri zen, Frederick-Augustus printzearen (1763-1827) izena eramanez, Jurgi III.a erregearen bigarren semearena, 1784an York-eko dukea izan zena. 1831n, goiko erdia hainbeste populatu zen biztanle ugarirekin, zeren Carleton konderria bihurtu baitzen eskualdeko lur aberatsengatik.

## Demografia 
**Biztanleen joera**

**Ama hizkuntza (2006)**

## Kanpo estekak
Barrondo

**Barrondo** abizena Arrigorriagan (Bizkaia) duen jatorrizko abizena da.

Auñamendi Eusko Entziklopediaren arabera, bere etimologia IBAR (Haran, ordoki), ONDO (-(r)en ondoan) izango litzateke. Aipatutako abizenak *Ibarrondo* izenarekin izango du zerikusia. Gainera, zenbait ikerketek Vaqueiro den *Parrondo* abizenarekin izan dezakeen parekotasuna erakusten dute.

Barrondo leinuaren armak hauek izango dira: "Urrezkoa, sablezko banda batekin, zilarrezko hiru kuartelekin, sinopledun zuhaitz batekin eta otso bat enborretik zehar". Labayru doktoreak beste era batera antolatzen du familia honen armarria: "urrezkoa, sablezko banda batekin, eta armarriaren lau kantonetan, zilarrezko txiki bat, sinopledun zuhaitz batekin eta sablezko otso batekin, enborraren oinetik igarotzen dena".

Familiaren armarri heraldikoa ikertzerakoan esan dezakegu jatorrian Barrondo familia osatzen zutenak zaldun-ordenen partaide izan zirela. Izan ere, aurretik ikusitako banda armarrian sartzeak zaldi-ordenen agindupean zeudela esan nahi du. Barrondo leinuaren armarriaren esmalteek balore hauek aldarrikatzen dituzte: "Urrea eguzkiaren sinboloa da, bizitzaren jatorria aldarrikatzen du, bere ezaugarri espiritualek fedeari, klementziari, tenperaturari, karitateari eta justiziari dagozkie. Bestalde, aurreko esmalteak elkarlotu egiten du zoriontasuna, maitasuna, noblezia eta distira Barrondo familiarekin".

## Kanpo estekak 
* Euskal deiturak-Euskaltzaindia (34. orrialdea)
* Erromako Heraldrys Institutua
* Auñamendi Eusko Entziklopedia- Barrondo
Hilen hondartza (Almería)

**Hilen hondartza** () Almeríako probintzian dagoen Carboneras herrian dagoen inguru ezaguna da. Herritik bost kilometrotara dago eta nudismoa onartua dago. Gata-Níjar Lurmuturraren Parke Naturalean dago. Egin diren zenbait inkestetan hondartza hau Espainiako onena bezala agertu izan da.

## Izenaren jatorria 
Herritik aparte dagoen hondartza izanik horrek beti izaera berezia eman dio. Dena dela, hisotrikoki izena inguruan gertatzen ziren naufragioen biktimak, gorpuak, sarritan inguru horretan agertzen ziren, Itsaslasterrek hara eramanak. ​

## Babespena 
2008an Gata-Níjar Lurmuturraren Natura Parkearen Errekurtso Naturalen Antolaketa Planean hondartza hau erregulazio bereziko itsas-aldea (Zona B3). Bertan haren bailio geologikoa azpimarratzen da, dauden Pliozenoko jalkinei esker. Paisajistikoki balore handia du inguru osoak. Duen babesa dela eta, hondartzan ez daude ez tabernarik, ezta ere beste motatako zerbitzurik. Horri esker inguruak bere paisaiaren baloreak gordetzen ditu.

## Nudismoa 
Nudismoa hondartzan honetan onartuta dago baina batez ere ezkerreko aldean. Hondartza mista dela esan daiteke.

## Iruditegia 

Image:
Playa_de_los_Muertos_04.jpg|
Playa_de_los_Muertos,_Carboneras.jpg|
Playa_de_los_Muertos_-_panoramio_-_isol_(1).jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Hondartzaren inguruko informazioa.
* :Argazkiak.
Toto Cutugno

**Salvatore "Toto" Cutugno** (Fosdinovo, 1943ko uztailaren 7a - Milan, 2023ko abuztuaren 22a) italiar pop egile abeslaria eta musikaria izan zen. 1980an Sanremoko kantu jaialdia irabazi zuen "Solo noi" abestiarekin. 1983ko "L'italiano" abestiarekin entzute handia lortu zuen nazioartean. 1990eko Eurovision Abesti Lehiaketa irabazi zuen "Insieme: 1992" abestiarekin.

## Diskografia 
* *Albatros* (1976)
* *Come ieri, come oggi, come sempre* (1978)
* ''Voglio l'anima* (1980)
* *Innamorata, innamorato, innamorati* (1981)
* *La mia musica* (1982)
* *L'italiano* (1983)
* *Per amore o per gioco* (1985)
* *Azzura malinconia* (1986)
* *Mediterraneo* (1987)
* *Toto Cutugno* (1990)
* *Insieme 1992* (1990)
* *Non è facile essere uomini* (1992)
* *Voglio andare a vivere in campagna* (1995)
* *Canzoni nascoste* (1997)
* *Il treno va* (2002)
* *Cantando* (2004)
* *Come noi nessuno al mondo* (2005)
* *Un falco chiuso in gabbia* (2008)
* *I Miei Sanremo* (2010)
* *Ritratto: 50 anni di musica, CD triplo* '' (2015)
Llan (leku izena)

**Llan** (galeseraz ahoskera "Xan"), bretainieraz **lan**, kornubieraz **lann** eta piktoeraz **lhan**, britoi hizkuntzetan jatorria duen leku izena da, Galesen oso ugaria da, eta Bretainia eta Kornuallesen ere agertzen da. Bereziki udalerri, herri eta parrokia izenen hasieran aurrizki bezala agertzen da, eta gaur egun "parrokia" edo "eliza" hitzen esanahia du.

Adibidez, "Llanfair" leku izenak "Mariaren parrokia" esan nahi du, alegia, Santa Mariari sagaratutako elizaren inguruko parrokia edo kokalekua.

## Kanpo estekak
Podeonius acuticornis

***Podeonius acuticornis*** Elateridae familiako kakalardo saproxilikoa da, zientziarako Ernst Friedrich Germarek 1824an deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Txikia da (7-9 mm), beltza dirdai urdinxkekin. Antena sendoak, luzeak, eta zerratuak hirugarren antenomerotik aurrera, batez ere arrengan. Bigarren antenomeroa oso motza eta zeharkakoa da. Hirugarren tartsomeroek hodi formako luzakin menbranosoak dauzkate.

## Bizilekua 
Zuhaitz hostozabal zaharren zuloetan bizi da, eta usteldura hezeak nahiago ditu lehorrak baino. Euskal Herrian harizti (*Quercus robur*, *Quercus petraea*) eta pagadietan atzeman da. Nafarroa Garaiko bi lekutan aurkitu da: Bertizko jaurerrian eta Garraldan. Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoan ere jasorik dago, kaltebera kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neustadt (argipena)

**Neustadt** honako lekuetako bat izan daiteke:
* Neustadt an der Weinstraße Alemaniako Renania-Palatinatu estatuko hiri aske bat
* Neustadt (Dosse), Brandenburgoko herri bat.
* Neustadt (Vogtland) Alemaniako Saxonia estatuko Vogtland barrutiko udalerri bat
* Neustadt am Main Alemaniako Bavaria estatuko Main-Spessart barrutiko udalerri bat
* Neustadt am Rübenberge Alemaniako Saxonia Beherea estatuko Hannover eskualde barrutiko hiri-udalerri bat
* Neustadt am Rennsteig Alemaniako Turingia estatuko Ilm-Kreis barrutiko Großbreitenbach udalerriko zati bat
* Neustadt/Harz Alemaniako Turingia estatuko Nordhausen barrutiko Harztor udalerriko zati bat
* Neustadt (Westerwaldkreis) Alemaniako Renania-Palatinatu estatuko Westerwald barrutiko udalerri bat
* Neustadt (Wied) Alemaniako Renania-Palatinatu estatuko Neuwied barrutiko udalerri bat
* Neustadt in Holstein Alemaniako Schleswig-Holstein estatuko Ostholstein barrutiko hiri-udalerri bat
Robert Freeman

**Robert Freeman** (Londres, 1936ko abenduaren 5a - *ib.*, 2019ko azaroaren 7a) Ingalaterrako argazkilari eta diseinugile grafikoa izan zen, The Beatles taldearekin egindako lanagatik ezaguna. Haiekin lan egin zuen 1963 eta 1966 bitartean eta haien diskoetako bost azaletako argazkien egilea izan zen (*With the Beatles*, *Beatles for Sale*, *Help!*, *Rubber Soul*). *The Touchables* filma ere zuzendu zuen 1968an.

## Lana 
* *The Beatles: A Private View*, 2003
Madawaska konderria (Brunswick Berria)

**Madawaska konderria** (frantsesez: Comté de Madawaska, eta ingelesez: Madawaska County) Kanadako Brunswick Berriaren ipar-mendebaldean dago. Madawaska, "**New Brunswick Panhandle**" (Brunswick Berriko zartagineko kirtena) deitua da. Biztanle gehienak (%93) frankofonoak dira. Hiriburua Edmundston da. 2011n 33.422 biztanle zituen. Hiriburua Edmundston da.

## Geografia 
Konderria koordenatu hauetan dago: 
## Kanpo estekak
Murder by Decree

***Murder by Decree*** (euskaraz *Hilketa Dekretuz*), 1979ko Bob Clark britainiarrak zuzendutako misteriozko thriller film bat da. Sir Arthur Conan Doyle eskoziar idazlearen Sherlock Holmes eta Watson doktorearen pertsonaietan eta Jack Tripa-ateratzailea serieko hiltzailean oinarritua dago. Christopher Plummer, James Mason, David Hemmings eta Susan Clark aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1888, Londres. Whitechapel auzoan ezaugarri amankomuna duten hilketa sail bortitz eta odoltsuak jazotzen hasi dira: biktima guztiak kalezulo ilunetan eraildako emagalduak direla. Berehala, hiltzaileak Jack Tripa-ateratzailea ezizena jasoko du. Baker Streeten, Sherlock Holmes (Christopher Plummer) detektibea eta Watson doktoreak (James Mason) beren kaxara hirian izuikara hedatu duten hilketak ikertzeari ekingo diote. Scotland Yardeko poliziak halakorik egin ez dezatela nahiago izan arren, kasua argitzeko haiei laguntza eskatzea beste erremediorik ez du izango. Denbora igaro hala, hiltzailea goi mailako pertsonei erasotzen hasiko zaie, eta ondorioz masoiak eta britainiar errege familiaren kideak barne dauden konspirazio bat azaleratuko da.

## Aktoreak 
* Christopher Plummer: Sherlock Holmes
* James Mason: Watson doktorea
* David Hemmings: Foxborough inspektorea
* Susan Clark: Mary Kelly
* Frank Finlay: Lestrade inspektorea
* Anthony Quayle: Sir Charles Warren
* Donald Sutherland: Robert Lees
* Geneviève Bujold: Annie Crook
* John Gielgud: Lord Salisbury, Lehen Ministroa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Juanita Mir

**Juana "Juanita" Mir García** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1893ko otsailaren 14a - Derio, Bizkaia, 1937ko abuztuaren 5a)
kazetaria eta idazlea izan zen. Antzerkian ere jardun zuen. Gaztelaniaz idatzi zuen. Emakume aitzindaria.
Frankistek 1937ko abuztuan fusilatu zuten, 44 urte zituela, Derioko hilerrian "“matxinadara batu izana” leporatuta. 

## Biografia 
Juanita, Victoria Garcia Lakarra eta Octaviano Mir Mataren alaba izan zen. Aita kazetaria zen eta lehenengo jaioterrian, Nafarroan, lan egin zuen, gero Madril, Santander, Bilbo, Burgos eta Cadiztik igaro zen, andre eta seme-alabekin, hiri horietako hedabideetan behar egiteko, Bilbon behin betiko finkatu zen arte. 1911 eta 1921 bitartean Bilboko El Pueblo Vasco egunkariko erredakzioan aritu zen. Urte hartan hil zen.
Juanaren lehen erroldatzea Bilbon 1910ean agertzen da bere familiarekin, Iralabarri auzoko Villa Berriz etxean. 1915tik fusilatu zuten arte Juanita Bilboko Euskalduna kalean bizi izan zen.

## Lanak 
### Ipuinak 
1923an argitaratu zituen Juanita Mirrek bere lehenengo lanak. Literatur ipuin laburrak ziren, euskal gaiak sarritan, modu kostunbristan jorratuak:
* Axun (1923)
* Jaun Miguel (1925)
* Abendaño-Baldabazayta ¿leyenda?¿historia? (1928)
Donostiako Euskalerriaren Alde aldizkarian plazaratu zituen hasierako sorkuntzak. Bilboko El Nerviónen eta Galiziako El Orzánen ere agertu ziren haren ipuinak (1924), baita El Heraldo de Madriden (1928) edo Bilboko La Tarden (1929) ere, besteak beste.

### Antzezpenak 
1930eko hamarkadan antzezpenak egiten zituen. Aktore jardun zuen 1934 eta 1935 bitartean Bilboko Casa Palentinako antzerki taldean. Bilboko Ateneo Navarro elkartearekin ere parte hartu zuen.

### Kazetari lanak 
1929tik aurrera Bilboko La Tarde egunkarian ipuinak ez ezik, artikulu laburrak ere plazaratu zituen, garaian garaiko gai sozialen gainean. Testu haiek lehen orrialdean argitaratu zituzten.
1936an Gerra Zibila piztu zenean La Tardeko kolaborazioekin jarraitu zuen, gatazka latz hura gaitzat hartuz. Haren jarrera katolikotik, erlijioaren izenean altxatutako matxinoak salatu zituen. Egunkariko lehen orrialdetik egin zuen, argi eta garbi sinaturik: Juanita Mir. 1937ko maiatzera arte agertu ziren artikulu haiek. Juanitak *La mujer escribe* izenburua zuena sail bat lortu zuen berarentzat. Lerro hauetatik gerra eta haren ankerkeriak salatu zituen.

## Atxiloketa 
1937ko ekainaren 19an frankistak Bilbon sartu ziren. Hurrengo egunetan Juanita Mir atxilotu egin zuten. Uztailaren 20ko Gerra kontseiluak heriotza zigorra ezarri zion “matxinadara batu izana” leporatuta.
Abuztuaren 5ean fusilatu zuten Derioko hilerrian.

## Juanita Mir kalea 
2015ean Bilboko Udalak kale izenak proposatzeko aukera eman zuen. Ascensión Badiola idazleak Juanitaren izena jartzea proposatu zuen. Ez zen izen hori proposatu zuen bakarra izan, baina ez zen aurrera irten. 

## Bibliografia 
* Badiola Ariztimuño, Ascensión, *La decisión de Juana Mir*, Ed. Txertoa, 140 pp., Pamplona, 2020, ISBN:978-84-7148-658-5

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bilbopedia. Juanita Mir
* Auñamendi. Eusko Ikaskuntza. Juanita Mir
* Nabarralde. Juanita Mir
Niya hondarrak

**Niya hondarrak** (txineraz: 尼雅遗址; pinyineraz: *Níyǎ Yízhǐ*) Txinako ipar-mendebaldean dagoen Xinjiang probintziako antzinako oasi-hiri bat izan zen, Zetaren Bidean pausaleku garrantzisua izan zena. Gaur egungo Niya hiritik 71 kilometro iparraldera kokaturik dago.

## Izenak 
Jatorrizko hizkuntzan **Caḍ́ota** izena izan zuen eta Han dinastia garaian txinatarrek **Jingjue** izena eman zioten.

## Historia 
Han liburuan Jingjue izeneko oasi-hiri bat aipatzen da. Ch'ang-an hiriburutik 8.820 li-tako distantziara zegoen (3.667 km). 480 etxalde zituen, 3.350 biztanle eta hauetako 500 gai ziren armak hartzeko.

Basamortuaren aurrerakada ekiditeko Jingjueko biztanleek hiriaren eremu zabalak landatu zituzten makal ugari tartean, azkar hazten baitira eta ur askorik ez baitute behar. Jingjuelegeak zorrotzak ziren zuhaitzak mozten zituztenekiko, eta hurrengo urtean landatzeko haziak ere ondo gordetzen ziren.

III. mendean Loulan erresumaren parte izan zen eta IV. mendean txinatarrek berreskuratu zuten. VII. mendean Xuanzang monje txinatarra pasa zen hiritik eta bere idatzietan deskribatu zuen. Zetaren Bideak Tarim arroaren iparraldeko adarra hobestu zuen eta Taklamakan basamortua poliki poliki Niya hiria irensten joan zen, ia erabat estali zuen arte. *Falu izkribuak* izenarekin ezagutzen da Aurel Stein lau aldiz izan zen Niya hondarretan 1901 eta 1931 artean.

1993 urtean txinatar-japoniar espedizio batek indusketak egin zituen. 100 eraikin inguru aurkitu zituen, hilerria, animalientzako txabolak, lorategiak, baratzak eta nekazal eremuak. Etxeetan hamaika tresna bildu zituzten; burdinezko aizkora eta igitaiak, egurrezko makilak, keramikazko urna eta pitxarrak. Hamar hilkutxa ere aurkitu zituzten eta gorpuak oso ongi kontserbaturik zeuden, bai ta zeramatzaten apaindura koloretsuak ere. Egurrezko hilkutxatan zeuden eta basamortuko klima lehorrak egoera bikainean mantendu zituen.

Hirugarren hilkutxan gizonezko bat eta emakumezko bat aurkitu zituzten. Zetazko jantzi koloretsuak zituzten, prakak, alkandorak, tunika eta zapatak zituzten. Gizona arkua eta gezien karkasa zituen, bai eta metalezko gezi-puntak ere. Emakumezkoak kutxa lakatu bat zuen, barruan orrazia, josteko tresnak eta makillajea. Urrezko belarritakoak iztuen eta beirazko piezak zituen lepokoa.

## Iruditegia 

Irudi:Niya BLP494 PHOTO1235 3 138.jpg
Irudi:Niya BLP493 PHOTO1235 3 12.jpg
Irudi:Niya BLP493 PHOTO1235 3 40.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gata-Níjar Lurmuturraren Natura Parkea

**Gata-Níjar Lurmuturraren Parke Naturala** () Andaluzian horrelako ezaugarriak dituen lehenengo erreserba da. Almeríako probintzian dago. 49.512 Ha ditu, 12.012 itsasokoak. 1987ko abenduaren 23an sortu zuten. UNESCOren Biosfera erreserba da.

## Kokapena 
Parkea Almeríako hego-ekialdeko hiru udaletan zabaltzen da: Almería, Carbonera eta Nijar; herriak gehiago dira: Rodalquilar, Las Negras, Agua Amarga, Los Escullos, Isleta del Moro, Las Hortichuelas, Fernán Pérez, El Pozo de los Frailes, San Miguel de Cabo de Gata eta Almadraba de Monteleva. Itsas aldetik 63 km daude, Salinicas hondartzatik (Carboneras) Almeríako Rambla de Aguaseraino. Halaber, itsasoan alde babestua mila nautika bat Mediterraneoan sartzen da, Europako kontinentearen kostaldeko espazio handiena izanik.

## Populazioa 
Populazioaren ikuspuntutik, inguru horretan oso pertsona gutxi bizi da: INEren arabera, 2008an 5.269 biztanle zituen, oso dispertsuak, populazio dentsitatea 14 biztanle/km. Populazio horren kopurua nagusia kostaldean egokitzen da, ia % 75a. Opor garaietan, dena dela, populazioak igoera handia ezagutzen du: kostaldeko San José (Almería) edo Agua Amarga bezalako tokietan hirukozten da.

Orokorrean, azken urteetan populazio zifrak gora doaz: azken bederatzi urtetan %35,31a igo baita.

## Ondare naturala 
thumb|300px|Flamenko arrosak parkeko espezie ezagunetariko bat da.
### Flora 
* Palmondo nano
* Agave
* *Antirrhinum*
* Jujubondo
* Abaritz

### Fauna 
Natura parkean 1.100 espezie desberdinak ikus daitezke, gehienak hegaztiak. Hona hemen batzuk:
* Flamenko arrosa
* Koartza hauskara
* Lertxun gorri
* Portugalgo pirripio
* Italiar sugandila
* Katajineta

## Iruditegia 

Image:
Playa_de_los_Muertos_04.jpg|Hilen hondartza.
Looking_at_the_Mediterranean_from_Cabo_de_Gata.jpg|Gata lurmutur faroaren inguruko lurraldea.
Cabo_de_Gata_Nocturna_2.jpg|Gaueko irudia.
Dunas_fósiles_y_el_Mediterráneo_de_Gata.JPG|Dunak.
Cabo_de_Gata.jpg|Las Salinas.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Parkearen webgunea.
* :Gata lurmuturraren gida.
* :Parkearen orria Andaluziako Juntaren webgunean.
* :Parkeko bisitarien webgunea.
Mercedes Colás

**Mercedes Colás Irisarri**, ***Porota*** ezizenaz ezaguna (Buenos Aires, Argentina, 1925eko uztailaren 11 &ndash; 2021eko apirilaren 21a) Giza Eskubideen aldeko ekintzaile argentinarra izan zen, Maiatzaren Plazako Amak elkarteko lehendakariordea. 

## Biografia 
Mercedes Colás Buenos Aires argentinar hiriburuko Villa Devoto auzoan jaio zen. José Maria Colás eta Honorata Irisarriren bigarren alaba izan zen.

### Kolpe militarra 
Mercedesen aita igeltseroa eta militante anarkosindikalista zen eta 1930eko kolpe militarraren ostean, José Felix Uriburu-ren diktaduraren jazarpena jasan zuen. Hurrengo urtean familiak –gurasoek, ahizpa nagusiak eta Mercedes berak- ihes egin behar izan zuten herrialdetik heriotza-mehatxuen ondorioz eta Lodosan, (Nafarroa Garaian), aurkitu zuten bizilekua. Porotak 6 urte zituen.

### Gerra Zibila 
1936an, Espainiako Gerra Zibila hasi ondoren, talde faxistek bere aita, Espainiako Bigarren Errepublikako ekintzailea, Tuteran fusilatu egin zuten. 11 urterekin Mercedes, iraultzaile baten alaba zela identifikatua gera zedin, ilea moztu eta kaskamotz utzi zuten.

1939. urtean, 14 urte besterik ez zituen arren, Argentinara bueltatu zen, heriotza mehatxuen beldur, bere ama Honorata eta bi neba-arrebekin. Handik laster ezagutu zuen Francisco Meroño eta 19 urterekin berarekin ezkondu zen. Urte bete beranduago, 1946ko ekainaren 4an bere alaba bakarra jaio zen, Alicia Norma Meroño.

### Maiatzaren Plazako Amak 
1978ko urtarrilaren 5ean, 31 urte zituela, Alicia, Mercedesen alaba, bere etxean bahitu zuten, Buenos Airesko Hiri Autonomoko Benito Juárez 4285 kalean. Desagertuta dago harrezkero. Dibortziatuta zegoen eta 3 seme-alaba zituen, Martín, Patricia eta Leandro.
8 hilabete beranduago, beste behin familia tragedia bat jasan ondorengo depresioaren ostean, Mercedes Colásek *Maiatzaren Plazako Amak* biltzen diren tokira hurbildu zen eta osteguneroko martxan parte hartu zuen lehen aldiz. Harrezkero, elkartean aktiboki parte hartzen du.

#### Munduko liderrekin bilerak 
Elkarteko aktibista bezala eta bere kideekin batera munduko hainbat líderrekin bildu zen, besteak beste; Fidel Castro, Yaser Arafat, Marcos komandanteordea, Lula da Silva, Evo Morales, edota Rafael Correarekin.

## Omenaldiak 
* 2011n, **Memorian egunean**, Ahaztuak eta Askapena taldeek frankismoaren eta argentinar diktaduraren biktimei eskainitako omenaldia jaso zuen *Lodosa*n.  

* 2016an Lodosako bibliotekak herriko ospetsu izendatu zuen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.boltxe.eus/2011/10/18/acto-por-la-memoria-y-contra-la-impunidad-en-lodosa/
* http://madres.org/
Jesus Guridi Kontserbatorioa

**Jesus Guridi Kontserbatorioa** edo **Gasteizko Kontserbatorioa** (ofizialki **Jesus Guridi Musika Kontserbatorioa**) Gasteizen kokatua den kontserbatorio bat da, musika irakaskuntzan aritzeko heziketa zentru bat.

1928an sortu zen udalak bultzaturik, eta Jesus Guridi musikagilearen omenez hartu zuen izena. 1984an eraikin berrian ezarri zuen egoitza, eta 1990 "goi mailako musika ikasketak" emateko kontzesioa ukan zuen, eta 1996 ofizialki kontserbatorio bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Community Shield

300px|eskuinera|thumb|Community Shield garaikurra.
**Football Association Community Shield**, iraganean **Charity Shield**, urtero Ingalaterran Premier Leagueko eta Ingalaterrako Koparen bi talde txapeldunek Wembley estadioan jokatzen duten futbol partidua da. Denboraldi batean Liga nahiz Kopa talde berdinak irabazten badu, talde irabazle horrek Ligan bigarren sailkatu den talde txapeldunordearen aurka jokatzen du.

Nolabaiteko Espainiako Futbol Superkoparen baliokidea da.

## Historia 
1908an sortua izan zen, eta lehenbiziko partidua Manchester United (profesionalak) eta Queens Park Rangers (amateurrak) taldeek jokatu zuten, manchestertarrek 4-0 irabaziz. Lehenbiziko garaietan ez zen txapelketa oso estimatua, gainera profesional eta amauteurren artean jokatzen zen, partiduak informalki jokatzen ziren baina jokalariak aurrez partidurako gogoz entrenatuz.

## Finalak 
## Txapeldunak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala