open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hilarri

[thumb|250px|[Disko itxurako hilarria Ainhoan.]]
**Hilarria** hildakoen oroitzapenezko monumentu bat da, gehienetan gorpua kokatua dagoen gainean ezarria. Horregatik, hilerrietan daude sarrien, nahiz eta bakandurik ere agertzen diren.

Ohi, monolitikoak izaten dira, harri eta tamaina ezberdinetakoak, eta batzuk garaiera handia izan dezakete.

Heriotzarekin zerikusia duten oroitzapenezko estelak, duela milaka urtetatik altxatuak izan dira, kultura eta eskualde anitzetan, eta bere erabilerak, egun, oraindik jarraitzen du.

Bertan, testuak, zeinuak, ikurrak eta irudiak zizelkatzen ziren, bere kokapenaren zergatia azalduz, eta arkeologo eta historialarientzako dokumentu garrantzitsuak dira, epigrafia adituen laguntzarekin.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian, tradizio handikoak izan dira disko itxurako hilarriak. Bertan, idazkunak eta ikurrak zizelkatzen ziren, hala nola, lauburu, eguzki eta hainbat motatako gurutzeak.
Hilarri hauek duten itxura dela-eta, leku batzuetan *harri gizonak* izena hartzen zuten.

Antzina, Europa osoan eta Afrika iparraldean ere hedatuak zeuden.

Image:Hilarri-4symb.jpg|Gurutze bat eta ikurrak ataletan.
Image:Hilarri_PawCross.jpg|Gurutze oinduna eta *Gure hobia* idazkuna.
Image:Orhoitzapena.jpg|Lauburu bat eta *Orhoitzapena* idazkuna.
Image:Hilarri_Stars.jpg|Gurutzea eta lau izar.
Image:Euskal Hilarri Diskoidalak, San Telmo museoa, Donostia.jpg|Disko itxurako euskal hilarrien bilduma Donostiako San Telmo museoan.

## Ikus, gainera 
* Disko itxurako hilarri
* Idulki
* Kantabriar hilarria
* Zutarri

## Kanpo estekak
Mundu faltsua

***Mundu faltsua*** Brutal Melody musika taldearen lehen maketa da, 1996. urtean argitaratutakoa.

Sei kantuz osatuta dago maketa. Azala Dani Brigada Slamena da, eta maketa honetan Etsaiak taldeko Auok hartu zuen parte, diskoari izena ematen dion abestian abestuz.

## Kanpo estekak 
* Taldearen MySpace gunea
20 minututako biolentzia

**20 minututako biolentzia** Brutal Melody musika taldearen bigarren lana da, 1998. urtean argitaratutakoa.

Lau kantuz osatuta dago miniCDa. Lan honetan Etsaiak taldeko Keuk hartu zuen parte, "Hipokrita" abestian. Bestalde, "Itzalen mundua" abestia Eneko Allende zenari eskeinita dago.

## Kanpo estekak 
* Taldearen MySpace gunea
William Playfair

**William Playfair** (1759ko irailaren 22 &ndash; 1823ko otsailaren 11), Eskoziako ingeniari eta ekonomialaria izan zen, estatistikako datu diagramen lehenengo asmatzaileetako bat.

Datu diagramaz beteriko liburu anitz argitara eman zuen. Hauetan aipagarriena da *The Commercial and Political Atlas* (1786). Hortik aurrera, lan gehiago egingo zuen estatistika ekonomikoak grafikoki irudikatzen.
Kantabriar hilarri

eskuinera|thumb|240px|Barroseko kantabriar hilarria. Hareharrizkoa eta oinarrian morrua duena. Bere neurriak, 1,70 metroko diametroa eta 32 zentimetroko sendoera dira.
**Kantabriar hilarriak** bi metro inguruko diametroa duten harrizko diska monolitikoak dira, oro har, Kantabriaren erromanizazioaren aurreko mendeetan zizelkatuak. Bere ohiko apainduran, esbastikak, triskelak, gurutzeak, kiribilak, aspak, gerlariak edo erromatarren aurreko hil irudikapenak agertzen dira. Ospetsuena, *Barroseko hilarria* da, Kantabriako Los Corrales de Buelnako Barros herriko *Hilarrien Parkea*n ikus daitekeena. Hilarri hau, egungo Kantabriako armarriaren zati da, eta tetraskel edo esbastikaren esanahia, eguzkiaren gurtzarekin lotua dago. *Hilarrien Parkea*n, aipaturiko Barroseko hilarriaz gain, tamaina handiagoko bat ere ikus daiteke.

Aurkitutako gainontzeko hilarriak, Santanderren dagoen Kantabriako Historiaurre eta Arkeologiaren Museoan erakutsita daude. Lomberan aurkitutako bi estela eta Zuritan aurkitutako beste bat dira, eta apaindura ikonografikoa daramate: Euren aurpegietako batean, putre bat eroritako gerlari batengana nola doan ikus daiteke.

Aldi berean, beste kantabriar hilarri batzuen txatalak aurkitu dira, Lomberako hirugarrena eta San Vicente de Toranzokoarena bezala, azken honen aurpegietako batean, zaldian doan kantabriar gerlari bat agertzen delarik.

Kantabriar hilarriak, erromatarren aurreko herri kantabriarren testigutzarik garrantzitsuena eta egugno Kantabriako ikurrik bereizgarrienetako bat dira.

Hilarri hauen interpretazio moderno baten ondorioz, Labaroa sortu zen, ofiziala ez den baina Kantabrian asko erabiltzen den bandera bat.

## Kanpo estekak
Kantabriako armarria

thumb|150px|Kantabriako armarria
**Kantabriako armarria**, laukizuzen formakoa da (heraldikan, armarri espainiarra deitua), ertza borobildurik eta zelaia moztua duena. Urdin heraldikoan almenadun urrezko dorre bat, urdinez argitua, brankarekin, dorretik, armarriaren eskuinaldera doan kate bat apurtu duen itsasontzi natural batekin. Muturrean, urdin eta zilar heraldikozko olatuak, guztia, bi giza bururen azpian muntatua, moztuak eta argi koroatuak. Gorri heraldikoan, apaindura geometrikozko kantabriar hilarri bat, Barros eta Lomberakoen antzekoa.

Armarriaren gainean, errege koroa dago, harribitxiz apainduriko urrezko zirkulu bat dena, eta zortzi akanto hostoz osatua, zeintzuetatik bost baino ez baitira ikusten, perlekin apainduak, eta, euren hostoetatik, urdin heraldikozko mundu batean biltzen diren perlazko diademak irteten dira, erdi-meridianoa eta ekuatorea urrezkoak dituela, urrezko gurutze batekin. Koroa, gorri heraldikoz bildua dago.

Goialdeko erdiko zati historikoak, 1248ko Sevillaren konkista adierazten du kantabriarren aldetik, dorrea (Urrearen Dorrea irudikatuz) eta itsasontzia, non itsasontzia Guadalquivir ibaitik pasabidea ixten zuten kateak apurtzen ari baita. Itsas Kantabriaren bereizgarri izan zen zortzi mendeko aktibitatearen ikurra da, erreferentzia hagiografikoa, non San Emeterio eta San Zeledonio santu martirien buruak gehituz agertzen baita, euren patroitzapean lurraldearen batasuna irudikatzen dutena.

Behealdeko erdiak, Kantabrian erromatarrak iritsi aurretik bizi izan ziren herriek utzitako ondarerik garrantzitsuenetako baten irudia erakusten du: kantabriarren hilarri erraldoiak. Horretarako, eredu bezala, Barroseko hilarri erabili zen, honela, Buelnako haranean dagoen izen bereko herrian aurkitu zelako deitua. Armarri ofiziala, errege koroaren gehikuntzarekin osatzen da.

## Ikus, gainera 
* Labaro kantabriarra
* Kantabriar hilarria
* Santanderreko armarria
* Kantabriako Bandera

## Kanpo estekak
Anouk Aimée

**Françoise Sorya Dreyfus**, **Anouk Aimée** izen artistikoz ezaguna, (Paris, 1932ko apirilaren 27a - *ibidem*, 2024ko ekainaren 18a) aktore frantziarra izan zen.

## Filmografia
Santanderreko armarria

[thumb|150px|[Santanderreko armarria. Espainia.]]
**Santanderreko armarria**k, 1248an, Ramon de Bonifaz y Camargoren agindupean zeuden marinel kantabriarrek Sevilla birkonkistatu zutenekoa irudikatzen du. Bertan, Sevillako Urrearen Dorrea agertzen da, baita Ramon de Bonifaz eta bere marinelek, 1248ko martxoak 3an, Sevilla Trianarekin lotzen zuten kateak hautsi zituzten itsasontzia ere.

Santanderreko patroiak diren San Emeterio eta San Zeledonioren aurpegiak ere ikus daitezke, musulmanek Calahorran burua moztu zizkieten santu martiriak. Elezaharraren arabera, euren buruak Ebrotik garraiatu ziren harrizko txalupa batean, erlikiak, musulmanen aurrera egitetik babesteko, eta, azkenik, Horadada uhartea zeharkatu zuten, Santanderreko badian.

1982ko urtarrilak 11n, Kantabriako Autonomia Estatutua indarrean sartu zenean, Santanderreko armarriko ikurrak, Kantabriako armarri berriaren zati bezala hartu ziren, Estatutuko Aurreko Tituluan azaltzen den bezala.

## Kanpo estekak
Horadada uhartea

**Horadada uhartea**, Santanderko badiaren sarreran dagoen uhartetxo bat da. Bertan, itsasargi bat dago. Duela urte gutxirarte, arku natural bat zuen, denborale baten ondorioz erori zena. Elezaharrak dionez, Santanderreko patroiak diren San Emeterio eta San Zeledoniori, Calahorrakoak ziren santu martiri kristauak, buruak moztu zizkietenean, hauek, Ebrora bota ziren, eta Mediterraneotik eta Ozeano Atlantikotik harrizko txalupa batean eginiko bidaia luze baten ondoren, Santanderreko Badiara iritsi ziren, harrizko txalupa uharte honen aurka jo zelarik, arku forma emanez, eta, ondoren, garai hartan hiribildua zen Santanderreko patroi izendatuz. Santuen hondarrak, gertaera hauen ondoren sortutako monasterio batean gorde ziren, ondoren, Santanderreko Katedrala izango dena, non, ordutik, atseden hartzen duten eta hiriko patroi bezala ohoratzen diren, bere armarrian agertzen direlarik.

## Kanpo estekak
Diana Ross

**Diane "Diana" Ernestine Ross** (Detroit, Michigan, 1944ko martxoaren 26a - ) aktore eta abeslari estatubatuarra da. *The Supremes* taldeko partaidea ere izan zen.

## Top Ten izandako singleak 
Hona hemen Billboard Hot 100 (US) edo UK Singles chart (UK) zerrendetan hamar onenen artean (ingelesez: *Top Ten*) izandako singleak:
* 1970: "Ain't No Mountain High Enough" (US #1, UK #6)
* 1970: "Remember Me" (UK #7)
* 1971: "I'm Still Waiting" (UK #1)
* 1971: "Surrender" (UK #10)
* 1973: "Touch Me in the Morning"(US #1, UK #9)
* 1973: "All Of My Life" (UK #9)
* 1974: "You Are Everything" (Marvin Gayerekin batera) (UK #5)
* 1975: "Theme From Mahogany (Do You Know Where You're Going To)" (US #1, UK #5)
* 1976: "Love Hangover" (US #1, UK #10)
* 1980: "Upside Down" (US #1, UK #2)
* 1980: "I'm Coming Out" (US #5)
* 1980: "My Old Piano" (UK #5)
* 1980: "It's My Turn" (US #9)
* 1981: "Endless Love" (Lionel Richierekin batera) (US #1, UK #7)
* 1981: "Why Do Fools Fall in Love" (US #7, UK #4)
* 1982: "Mirror Mirror" (US #8)
* 1982: "Work That Body" (UK #7)
* 1982: "Muscles" (US #10)
* 1985: "Missing You" (US #10)
* 1986: "Chain Reaction" (UK #1)
* 1991: "When You Tell Me That You Love Me" (UK #2)
* 1992: "One Shining Moment" (UK #10)
* 1999: "Not Over You Yet" (UK #9)
* 2005: "When You Tell Me That You Love Me" (Westlife taldearekin batera) (UK #2)

## Top Ten izandako albumak 
Hona hemen AEB edo EBko zerrendetan izandako hamar onenen arteko albumak:
* 1970: *Diana Ross* (US R&B #1))
* 1971: ''I'm Still Waiting* edo *Surrender* (UK #10)
* 1973: *Lady Sings the Blues* (US #1)
* 1973: *Touch Me in the Morning* (US #5; UK #7)
* 1973: *Diana & Marvin* (Marvin Gayerekin batera) (UK #6)
* 1976: *Diana Ross* (US #5; UK #4)
* 1976: *Diana Ross' Greatest Hits* (UK #2)
* 1979: *20 Golden Greats* (UK #2)
* 1980: *Diana* (US #2)
* 1981: *Endless Love* (US #9)
* 1982: *Love Songs* (UK #5)
* 1983: *Portrait* (UK #8)
* 1993: *One Woman: The Ultimate Collection* (UK #1)
* 1995: *Take Me Higher* (UK #10)

## Filmagintza 
* *The T.A.M.I. Show* (1964)
* *Beach Ball* (1965)
* *Lady Sings the Blues* (1972)
* *Mahogany* (1975)
* *The Wiz* (1978)
* *The Making and Meaning of We Are Family'' (2002)

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Akshak

**Akshak**, antzinako Mesopotamiako hiri bat izan zen, Akaden iparraldeko mugan kokatua. Batzuetan, Upi babiloniarra edo Opis greziarrarekin identifikatzen da. Bere kokapen zehatza ez da ezagutzen, baina, beharbada, Eshnunnatik gertu egongo zen, Diyala ibaiaren arroan.

Sumerreko erregeen zerrendan, Akshakeko errege bezala, Unzi, Urur, Puzur-Nirah, Ishu II.a sta Shu-Sin aipatzen dira.

Erregistroetan, lehen aldiz, K.a. 2600ean agertu zen. K.a. XXV. mendean, Lagashen aurkako gerra bat izan zuen, eta hiri horretako errege zen Eannatumek hartu zuen. K.a. 2350ean Ummako Lugalzagesiren mende erori zen. Handik gutxira, Sargon Akadekoaren konkistekin, Akadiar Inperioaren zati bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Ann-Margret

**Ann-Margret Olsson** (Valsjöbyn, 1941eko apirilaren 28a - ) Suedian jaiotako aktore eta abeslari estatubatuarra da.

## Diskografia 

**Singleak**
* "I Just Don't Understand" (1961)
* "It Do Me So Good" (1961)
* "What Am I Supposed To Do" (1962)
* "Sleep In the Grass" (1969)
* "Love Rush" (1979)
* "Midnight Message" (1980)

**EPak**
* *And Here She Is...Ann-Margret* (1961)
* *More and More American Hits* (1962)

**Albumak**
* *And Here She Is...Ann-Margret* (1961)
* *On the Way Up* (1962)
* *The Vivacious One* (1962)
* ''Bachelor's Paradise* (1963)
* *Beauty and the Beard* (1964) (with Al Hirt)
* *David Merrick Presents Hits from His Broadway Hits* (1964)
* *Songs from "The Swinger (And Other Swingin' Songs)* (1966)
* *The Cowboy and the Lady* (1969)
* *Ann-Margret' (1979)
* *God Is Love: The Gospel Sessions* (2001)
* ''Ann-Margret's Christmas Carol Collection* (2004)
* *Love Rush* (reissue of *Ann-Margret*) (2007)
* *Everybody Needs Somebody Sometimes* (2007)
* *All's Faire In Love" (2008)

**Soinu bandak**
* *State Fair* (1962)
* *Bye Bye Birdie* (1963)
* *The Pleasure Seekers* (1965)
* *Tommy* (1975)
* *Newsies* (1992)

## Filmagintza 

* *Pocketful of Miracles* (1961)
* *State Fair* (1962)
* *Bye Bye Birdie* (1963)
* *Viva Las Vegas* (1964)
* *Kitten with a Whip* (1964)
* *The Pleasure Seekers* (1964)
* *Ann-Margret: Made in Paris* (1965)
* ''Bus Riley's Back in Town* (1965)
* *Once a Thief* (1965)
* *The Cincinnati Kid* (1965)
* *Made in Paris* (1966)
* *Stagecoach* (1966)
* *The Swinger* (1966)
* *Murderers' Row* (1966)
* *The Tiger and the Pussycat* (1967)
* *The Prophet* (1968)
* *Seven Men and One Brain* (1968)
* *Rebus* (1969)
* *R.P.M.* (1970)
* *C.C. and Company* (1970)
* *Carnal Knowledge* (1971)
* *The Outside Man* (1972)
* *The Train Robbers* (1973)
* *Tommy* (1975)
* *The Twist* (1976)
* *Joseph Andrews* (1977)
* *The Last Remake of Beau Geste* (1977)
* *The Cheap Detective* (1978)
* *Magic* (1978)
* *The Villain* (1979)
* *Middle Age Crazy* (1980)
* *The Return of the Soldier* (1982)
* *Lookin' to Get Out* (1982)
* *I Ought to Be in Pictures* (1982)
* *Twice in a Lifetime* (1985)
* *52 Pick-Up* (1986)
* *A Tiger's Tale* (1988)
* *A New Life* (1988)
* *Newsies* (1992)
* *Grumpy Old Men* (1993)
* *Grumpier Old Men* (1995)
* *The Limey* (1999)
* *Any Given Sunday* (1999)
* *The Last Producer* (2000)
* *Interstate 60* (2002)
* *Taxi* (2004)
* *Mem-o-re* (2005)
* *Tales of the Rat Fink* (Voice, 2006)
* *The Break Up* (2006)
* *The Santa Clause 3: The Escape Clause* (2006)
* *The Loss of a Teardrop Diamond* (2008)
* *All's Faire in Love* (2009)
* *Old Dogs'' (2009)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Isabelle Adjani

**Isabelle Yasmine Adjani** (Gennevilliers, Frantzia, 1955eko ekainaren 27a) aktorea eta abeslaria da. Frantziako inoizko emakume aktoreen artetik ospetsuenetakoa da, eta nazioarteko ezagutza lortu du, bere antzezpen gaitasunei esker. Aktore onenaren Cesar saria bost aldiz irabazi duen antzezle bakarra da. 2010ean, Frantziako Ohorezko Legioko zaldun izendatu zuten.

## Filmak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Goldie Hawn

**Goldie Jean Hawn** (Washington Hiria, 1945eko azaroaren 21a - ) aktore estatubatuarra da.

## Filmografia
Debra Winger

**Mary Debra Winger** (Cleveland Heights, Ohio, 1955eko maiatzaren 16a - ) aktore estatubatuarra da.

Hirutan izan da Emakumezko aktore onenaren Oscar Sarietarako hautagai, 1982an (An Officer and a Gentleman, 1983an (Terms of Endearment) eta 1993an (Shadowlands), baina ez du irabazi.

## Filmagintza 
* ''Slumber Party '57* (1976)
* *Thank God It's Friday* (1978)
* *The Warriors* (Uncredited) (1979)
* *French Postcards* (1979)
* *Urban Cowboy* (1980)
* *Cannery Row* (1982)
* *An Officer and a Gentleman* (1982)
* *Terms of Endearment* (1983)
* *Mike’s Murder* (1984)
* *Legal Eagles* (1986)
* *Black Widow* (1987)
* *Made in Heaven* (1987)
* *Betrayed* (1988)
* *Everybody Wins* (1990)
* *The Sheltering Sky (1990)
* *Leap of Faith* (1992)
* *Wilder Napalm* (1993)
* *Shadowlands* (1993)
* *A Dangerous Woman* (1993)
* *Forget Paris* (1995)
* *Big Bad Love* (2001)
* *Radio* (2003)
* *Eulogy* (2004)
* *Sometimes in April* (2005)
* *Dawn Anna* (2005)
* *Rachel Getting Married* (2008)
* *Lola Versus* (2012)
* *Boychoir* (2014)
* *The Lovers* (2017)
* *Kajillionaire* (2019)
Sardur II.a

**Sardur II.a** Urartuko errege bat izan zen. K.a. 765etik K.a. 733 arte gobernatu zuen.

Argishti I.aren seme eta oinordekoa, bere aurrekoek eginiko inperioaren hedapena jarraitzen du, Asiriako errege ziren Ashur Dan III.a eta Ashur-nirari V.aren ahuldadea probestuz. Lehenik, Sevan eta Urmia aintziretatik gertuko lurraldeak menderatu zituen. Jarraian, Siria iparraldean eta Eufrates ibaiaren goikaldeko zatian presionatu zuen, Malatya, Kummukhu, Karkemish eta Meliddu printzerri neohititen basailutza lortuz eta Amanoranzko korridore asiriarra mehatxatuz.

Asiriaren aurka ere zenbait kanpaina egin zituen, baina, Asiriak, Tiglath-Pileser III.a tronuratu zenean, potentzia handi maila berreskuratu zuen, eta Urarturen hedakuntzaren amaitu zuen. K.a. 743an, Urartu eta siriar herrien arteko koalizio bat eratu zen, baina asiriar erregeak gogor menderatu zuen, kontraerasora pasatu, eta, Urartu zein bere hedapen eremua zigortuz.
Booz

**Booz** () Ruten liburuan agertzen den pertsonaia bibliko bat da. Booz da Rutekin ezkontzen dena, honekin, Obed izeneko seme bat duelarik, hau, Jeseren aita delarik, eta, beraz, Booz, Daviden birraitona eta Jesusen arbasoa da.

Tradizio kristauak (batez ere katolikoak), Booz eta Ruten arteko ezkontza, Jesus eta Elizaren arteko elkarketaren aurrekari bat bezala ikusi du, Booz, Jesus, eta Rut, Eliza direlarik.

Pertsonaia honek Victor Hugoren *Mendeen elezaharra* izeneko lanean agertzen den olerkirik ospetsuenetako bat inspiratu zuen: *Booz lotan*.

## Bibliografia 
* W. Emery Barnes (1904) *Jachin and Boaz*, Journal of Theological Studies **V**, pp. 447–451 [2011-06-09]

## Kanpo estekak
Whoopi Goldberg

**Caryn Elaine Johnson**, ezagunagoa **Whoopi Goldberg** ezizenaz, (New York, 1955eko azaroaren 13a - ) aktore estatubatuarra da.

Antzeztutako film nabarmenen artean *The Color Purple* (1985), *Ghost* (1990) eta *Sister Act* (1992) daude.

Hainbat sari jasoak ditu, eta bera da EGOT (Emmy, Grammy, Oscar eta Tony sarien akronimoa) sariak lortu dituen 17 kideetako bat.

## Hasierako urteak 
Caryn Elaine Johnson Manhattanen jaio zen (New York hirian) 1955eko azaroaren 13an. Emma Johnson (jaiotzaz Harris; 1931–2010), erizaina eta irakaslea, eta Robert James Johnson Jr. (1930–1993), elizgizon baptista, zituen gurasoak. New York hiriko Chelsea-Elliot etxebizitza publikoko proiektuko etxeetan hazi zen.

Adierazi duenez, "Whoopi" aktore-ezizena "*whoopee* kuxin" (puzker soinua egiten duen gailua) batetik hartua du. Honakoa esan zuen: "Agertokian antzezten zaudela, inoiz ez da astirik izaten komunera joan eta atea ixteko. Beraz, haizeak dituzunean, joaten utzi behar diozu. Orduan, jendeak esaten zidan: 'Whoopee kuxin baten modukoa zara'. Eta hortik etorri zen izena".

1970eko hamarkadan, Goldberg San Diegora (Kalifornia) mugitu zen, non zerbitzari aritu zen; ondoren, Berkeleyra joan zen, eta hainbat enplegu bitxi izan zituen, esaterako, banketxeko kutxazain,  tanatoestetikari eta igeltsero. Blake Street Hawkeyes izeneko abangoardiako teatro taldearekin bat egin zuen, eta komedia- eta aktore-eskolak ematen zituen; Courtney Love izan zen haren ikasleetako bat. Halaber, hainbat antzerki-ekoizpenetan egon zen. 1978an, bi hegazkinek San Diegon izan zuten talkaren lekuko izan zen, eta hegan egiteko beldurra eta estres postraumatikoko nahasmendua eragin zizkion.

## Filmagintza 
## Eraginak 
Goldbergek esan du hauen eragina izan duela: Richard Pryor, George Carlin, Moms Mabley, Lenny Bruce, Joan Rivers, Eddie Murphy, Bill Cosby, Sidney Poitier, eta Harry Belafonte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Obed

**Obed** pertsonaia bibliko bat da, Rut eta Boozen semea, Jeseren aita eta, beraz, Daviden aitona eta Jesusen arbasoa honen aitaorde Josef Nazaretekoagandik.

Ruten liburuan agertzen da, eta pertsonaia txiki bat da, soilik Daviden genealogia adierazteko aipatua. Bere hebreerazko esanahia "gurtzaile edo zerbitzari" da.

## Bibliografia 
* Albizu, José Luis Figuras bíblicas 1985 Madrid: Ediciones Rioduero 

## Kanpo estekak
Kathleen Turner

**Mary Kathleen Turner**, (Springfield, 1954ko ekainaren 19a) estatubatuar zinema, telebista eta antzerki aktorea eta zuzendaria da. Bi aldiz irabazi du Urrezko Globo saria.

## Bizitza 
Diplomatiko baten alaba, arte dramatikoko ikasketak egin zituen Missouriko Unibertsitatean eta Londresen. Gero New Yorkera joan zen bizitzera, eta telebista iragarkietan eta telebista sailetan lan egiten hasi zen. 1981ean egin zuen debuta film batean, arrakasta handiz: *Body Heat*. Antzezle onenaren Oscar sarietarako izendatu zuten ''Prizzi's Honor* filmean egindako lanarengatik. Beste zenbait lan aipagarri dira *Romancing the Stone* (1984), *Peggy Sue Got Married* (1986), *The Accidental Tourist* (1988), *The War of the Roses* (1989), *Serial Mom* (1994) eta *Moonlight and Valentino* (1995).

## Filmagintza 
* *Body Heat* (1981)
* *The Man with Two Brains* (1983)
* *Romancing the Stone* (1984)
* *A Breed Apart* (1984)
* *Crimes of Passion* (1984)
* *Prizzi's Honor* (1985)
* *The Jewel of the Nile* (1985)
* *Peggy Sue Got Married* (1986)
* *Julia and Julia* (1987)
* *Switching Channels* (1988)
* *Who Framed Roger Rabbit* (1988)
* *The Accidental Tourist* (1988)
* *The War of the Roses* (1989)
* *V.I. Warshawski* (1991)
* *Undercover Blues* (1993)
* *House of Cards* (1993)
* *Serial Mom* (1994)
* *The Conspiracy of Silence* (1995)
* *Moonlight and Valentino* (1995)
* *A Simple Wish* (1997)
* *The Virgin Suicides* (1999)
* *Baby Geniuses* (1999)
* *Prince of Central Park* (2000)
* *Monster House* (2006)
* *Marley & Me'' (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala, kathleen-turner.com
Jese

**Jese** (; ; ; ), **Isai** edo **Ishai** ere deitua, pertsonaia bibliko bat da, Obeden semea, Boozen biloba eta Daviden aita. Jesusen arbasoetako bat bezala duen garrantzia, Itun Berrian azaltzen da, non Jeseren Zuhaitzari erreferentzia egiten zaion.

## Kanpo estekak
Anjelica Huston

**Anjelica Huston**, (Santa Monica, 1951ko uztailaren 8a - ) aktore estatubatuarra da. Aita John Huston zinema zuzendaria eta aitona Walter Huston zituenez, 1985ean Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria irabaztean, hirugarrena zen familian.

## Filmagintza
Jeseren Zuhaitza

thumb|315x315px|Moldovita monastegia Errumanian. Jeseren zuhaitza fresko batean. 1535
**Jeseren Zuhaitza**, Jesusen zuhaitz genealogikoak hartzen duen izena da, Jesegandik abiatuta, David erregearen aita. Joan Ebanjelariak idatzitako *Apokalipsian*, Jesu Kristok, honako hau dio: *Ni naiz Daviden sustrai eta kimua*.

Jesseren adarrek, bere formarik osoenean, Jesusen eta Jeseren arteko berrogeita hiru belaunaldiak marrazten dituzte. Eliza goiztiarrean Jeseren Zuhaitzaren irudi asko agertu ziren, testu sakratuak sarri argituz. Parsiko San Denisko Errege Kaperan eta, geroago, Chartresko katedraleko (Frantzia) lantzeta-arkudun leiho luzeetan zegoen zuhaitzaren tamaina handiko irudiek ospea irabazi zuten, eliz nagusi hauetan, azken finean publikori irekiak zifrenak,  Kristoren jatorri lurtarrean historia irakasten lagundu zutelako . Bibliako irakaspen hori erretratatzeko zuhaitz bat erabiltzeak ere balio izan zuen zuhaitz bat familia baten genealogiaren irudikapen eskematiko gisa erabiltzeko. Jeseren Zuhaitza da Itun Zaharreko profezia bakarra arte kristauan hain maiz eta literalki ilustratua izan dena.
thumb|Flandriako brebiarioan dagoen argiztepena, 1500, Errege liburutegia (Herbeherak)
Jese izena, Yishai izenaren aldaera helenistiko bat da, eta. Mateok zein Lukasek, David erregea hartzen dute abiapuntu, Josefengana heltzeko (Jesusen aitaordea), baina, ikerlari batzuek uste dute, Lukasek aipatzen duen genealogia, izatez, Mariarena dela.

Itun Berriak, honela babeste du Isaiasen profezia: "Kimu bat aterako da Jeseren zuhaitz-ondotik,adaxka bat erneko haren sustraietatik". San Jeronimok, Bibliaren latinez bertsioa egin zuen V. mende hasieran, Vulgata ezizena duena. Eta bertan, *esaldi hori honela itzuli zuen: "“Et egredietur virga de radice Iesse et flos de radice eius ascendet”" . "virga"* hitza "kimu" edo "haga" esan nahi du, eta "virgo" hitzetik sos hurbil dago. Hitz horren aitzaki, artista kristauek Amabirjina sartu ahal izan zuten zuhaitzean, eta Jesus bere besoetan agertzen zen.     

Jeseren zuhaitza, kultura kristauan, askotan irudikatu da, Hasierako bizitzaren zuhaitzarekin identifikatuz. Horren adibide bat Absolon Stummeren *Jeseren Zuhaitza* izeneko margolana da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
One World Trade Center

**One World Trade Center**, **One WTC** edo **1 World Trade Center** (egitasmoa Freedom Tower izenarekin aurkeztu zen). New Yorkeko hirian dagoen etxe orratza da. Guztira 541 metro eta 108 solairu ditu. Eraikuntza 2014ko azaroaren 3an ireki zen. Ameriketako Estatu Batuetako eta Ipar Hemisferioko etxe orratz altuena da, munduko seigarrena.

2013ko maiatzaren 10etik antenaren azken zatia instalatu zenetik, Ameriketako Estatu Batuetako eraikinik garaiena da.

## Ezaugarriak 
* Lehen harria: 2006ko apirilaren 27a
* Garaiera: 541,3 metro
* Garaiera antena kontuan hartu gabe: 417 metro
* Lur gaineko solairuak: 105
* Lurpeko solairuak: 5
* Azalera eraikia: 248.548 metro koadro

### Enpresak 
* Arkitektoa: David Childs (Skidmore, Owings & Merrill)
* Sustatzailea: Port Authority of New York and New Jersey
* Egitura ingeniaritza: WSP Cantor Seinuk

## Eraikuntza argazkitan 

Fitxategi:Freedomtower jan2006.jpg|2006-01-15
Fitxategi:Freedomtowerdecember.jpg|2009-12-10
Fitxategi:One WTC From W Hotel 7-28-10.JPG|2010-07-28
Fitxategi:WTCMarch19.JPG|2011-03-19
Fitxategi:One World Trade Center under construction July 31 2011 from below.jpg|2011-07-31
Fitxategi:1WTC DEC 23, 2011.jpg|2011-12-23
Fitxategi:1WTC13April2012.JPG2012-04-13
Fitxategi:WorldTradeCenter05282012.JPG|2012-05-28
Fitxategi:1WTC3Aug2012.jpg|2012-08-03
Fitxategi:1WTC2012Sept21.jpg|2012-09-21
Fitxategi:One World Trade Center - 24 Nov. 2012.jpg|2012-11-24
Fitxategi:1WTC-22feb13.jpg|2013-02-23
Fitxategi:1_WTC_March_2013.jpg2013-03-13
Fitxategi:One WTC from behind Brookfield Pl May 2013.jpg|2013-05-01
Fitxategi:One WTC construction 16 June 2013.JPG|2013-06-16
Fitxategi:OneWorldTradeCenter.jpg|2013-07-05

## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  World Trade Center berriaren webgunea.
Geena Davis

**Virginia Elizabeth "Geena" Davis**, (Wareham, Massachusetts, 1956ko urtarrilaren 21a - ) aktore estatubatuarra da. Mensa erakundearen kidea da.

## Filmografia 
### Zineman 
### Telebistan
Mateo (garraiobidea)

300px|eskuinera|thumb|Rosedal Parkearen ondotik ibilian doazen bi mateo
[300px|eskuinera|thumb|Mateo [fileteatua]]
300px|eskuinera|thumb|Mateo baten atzealdeko fileteatua.

**Mateoa** garraiobide turistiko eta erakargarri bat da. Fileteatu estiloarekin margotutako gurdiek osatzen dute. Gurdi hauek, zaldiek mugitzen dituzte, eta Buenos Aireseko auzo batzuetatik ibiltzeko balio dute.

## Izenaren jatorria 
Antzina, *plazari* deitzen zitzaien, euren geldialdiak plazetan egiten zituztelako, baina Armando Discepoloren ***Mateo*** izeneko antzezlanean agertzen den tiraketa zalditik hartu dute euren izena.

## Kopurua 
1910ean, 4700 inguru zeuden. 2008an, berriz, 8 baino ez.

## Mateoen kokapena 
Palermo auzoko gune batean baino ezin daitezke ibili, udal erabaki batek, soilik bi geltoki izatea ahalbidetzen baitie: bata Sarmiento Etorbidean, Askatzailearen Etorbidearekin mozten den tokian, eta, bestea, Las Heras Etorbidean, Buenos Aireseko Zooaren parean.

Bertan, ibilaldi turistikoak egiteko aloka daitezke, Italia Plazatik abiatu eta Palermoko Baso eta lakuetan barneratuz.

## Inguruko beste toki batzuk 
* Arrosadi Parkea

## Kanpo estekak
Laura Dern

**Laura Elizabeth Dern**, (Los Angeles, 1967ko otsailaren 10a - ) aktore estatubatuarra da. Aita Bruce Dern eta ama Diane Ladd aktoreak ditu. Oscar Saria eta Primetime Emmy saria eskuratu ditu, besteak beste.

## Filmagintza 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
El Rosedal

thumb|300px|Parkearen irudia. Atzean, zubi zuri ospetsua.
thumb|300px|Arrosadien irudia parkearen barnean, hauek, izena ematen diotelarik.
thumb|300px|Lakuaren irudia parkearen barnean
***Parque del Rosedal*** edo soilik ***El Rosedal*** (euskaraz *Arrosadia*) Argentinako hiriburu den Buenos Aireseko Palermo auzoan dagoen parke tradizional bat da.

## Ezaugarriak 
Parkeak, zenbait hektarea eta txalupak aloka daitezkeen laku handi bat ditu. Parkearen erdian dagoen uharte batetara zeharkatzeko zubi bat dago.

Parkeak, arrosadi ugari aurkitzen diren eremu handi bat du.

## Udaberriaren Jaia 
Urtero, irailak 21ean, parkeak, gazte ugari hartzen ditu, horietako gehienak, bigarren hezkuntzan ikasten ari direnak, parkeko gune berdeetan piknikak egiteko joaten direnak.

## Parkeko beste gauza batzuk 
* Musua (Baptiste Gask)

## Ikus, gainera 
* Mateo

## Kanpo estekak
Musua (Baptiste Gask)

thumb|300px|**Musua**. Eskulturaren irudia Buenos Airesen.
**Musua** (gaztelaniaz *El Beso*) izeneko eskultura hau, Buenos Aireseko Palermo auzoan dago, *El Rosedal* parkean.

Eskultura hau, Jean Paul Baptiste Gask eskultore frantziarrak egina da. Eskulturak, greziar mitologiako Hero eta Leandro irudikatzen ditu.

## Oinarria 
*El Rosedal* parkean dagoen lakuaren ertzean dago.

## Kanpo estekak
Ashur Dan II.a

**Ashur Dan II.a** Asiriako errege bat izan zen. K.a. 935 eta K.a. 912 artean gobernatu zuen. Bere aita Tiglath-Pileser II.aren oinordekoa izan zen. Asiria bere muga naturalen inguruan berreraikitzen burubelarri sartu zen, Tur Abdinetik Arbel ingururaino. Gobernu bulegoak eraiki zituen probintzia guztietan, eta ekonomiaren bultzatzaile izan zen, lur osoa lantzeko goldeez ornituz, ale ekoizpen errekorra lortuz. Errege boteretsuek jarraitu zuten, nortzuk, oinarria, Asiria, bere garaiko herrialderik boteretsuena bihurtzeko erabili zuten.
Arnuanda III.a

**Arnuanda III.a** errege hitita bat izan zen. Bere erregealdia, oso laburra izan zen, bi urte baino ez, K.a. 1209tik K.a. 1207 arte.

Tudhalia IV.aren semea, hau hil ondoren tronuratu zen (batzuentzat, bere aitaren lehengusua zen Kurunta, estatu kolpe bat jotzen saiatu zen arren). Bere erregealdi laburrean, Arzawa eta Ahhiyawan, bereizketak gertatu ziren. Laster hil zen, eta, berehala, bere oinordekoa, bere anaia Shubiluliuma II.a izan zen.

## Familia 
## Kanpo estekak
Marduk-apla-iddina

**Marduk-apla-iddina** Babiloniako errege bat izan zen, Melishikhuren seme eta oinordekoa K.a. 1170 inguruan.

Elamekin zuen gatazka jarraitu zuen. Bere aitaren edo bere erregealdian, Elameko errege sutrukida zen Shutruk-Nahhuntek, Akad, Babilonia eta Eshnunna arpilatu zituen, horietako azkenetik, Manishtushuren estatuak ekarri zituelarik, eta Susara, Hammurabi Kodea eta Naram-Simen estela eraman zituen.

10 edo 15 urtez gobernatu zuen. Ondoren, bere oinordekoa, Zababa-shuma-iddina izan zen.
Interstate 74

**Interstate 74** Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldetik ekialdera doan estatuarteko autobidea da. 690,1 km-ko luzera du, Davenportetik (Iowa) Lumbertonera (Ipar Carolina) du ibilbide. Iowa, Illinois, Indiana, Ohio, Mendebaldeko Virginia, Virginia eta Ipar Carolina estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Des Moines (Iowa)
* Peoria (Illinois)
* Bloomington (Illinois)
* Champaign (Illinois)
* Danville (Illinois)
* Indianapolis (Indiana)
* Cincinnati (Ohio)
* Wytheville (Virginia)
* Winston-Salem (Ipar Carolina)
* Laurinburg (Ipar Carolina)
* Wilmington (Ipar Carolina)

## Kanpo estekak
Belharra

**Belharra** Hendaia eta Donibane Lohizuneko kostaldean dagoen uharri bat da, eguraldiaren arabera olatu edo uhin erraldoi bat sorrarazten duena. Uhinari ere *Belharra* deritzo eta surflariei esker egin da ezaguna.

Izena itsas belarretik datorkio, eta gehienetan lapurterako grafiaz erabiltzen da (*belharra*, eta ez *belarra*).

## Ezaugarriak 
Uharria Hendaia eta Donibane-Lohizune arteko kosta parean dago. Itsasertzetik urrun sortzen da eta ur-motorrekin iritsi behar izaten da. Ez da olatu ziklikoa, eguraldiaren arabera sortzen baita. Maiz hamar metro baino handiagoko altuera izaten du, batzuetan 16 eta 17 metro bitartekoa izanik. Hala ere, 20 metroko altuera ere hartzen duela baieztatu izan da.

Bakarrik surflari adituak ausartzen dira Belharrari aurre egiten. Horien artean, Peio Lizarazu euskal surflaria Belharraren gainean ibili den surflarietako bat da.

Munduko olaturik nabarmenen zerrendetan aipatu ohi da Belharra olatua.
thumb|ezkerrera|560px|Surflari bat, eskuinean, Belharra izeneko olatuan. 2013ko abenduaren 22an.
thumb|ezkerrera|560px|Belharra. 2017ko otsailaren 3an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Berria: *Belharra uhin mitikoa*
*  Gara: *Iritsi da Belharra olatu erraldoia Lapurdiko kostara*
Zeio

thumb|150px|Zeioa
**Zeioa**, zura lantzeko tresna bat da. Orriarekiko angelu zorrotzean duen kirten laburreko aizkora mota bat da. Zizelkaturiko lanak arbastatzeko, habeak zuzentzeko, torneatutako formak moldatzeko eta husteko balio du.

## Historia 
Tresna honen jatorria oso antzinakoa da. Antzinako Mesopotamian asmatu zen.

Antzinateko eraikitzaileek ez bezala, bikingoek sekula ez zuten zeioa ezagutu. Euren drakkarretako zurezko xaflak, aizkorarekin moztu eta arbastatu zituzten.

## Kanpo estekak
Juan de Fuca plaka

eskuinera|thumb|300px|Juan de Fuca Plakaren mapa
**Juan de Fuca plaka** Ipar Amerikako plakaren mendebaldeko ertzaren iparraldean subduzitzen den plaka tektoniko bat da. Juan de Fuca esploratzailearen izena darama. Hegoaldean, San Andres failarekin muga egiten du, eta, mendebaldean, Pazifikoko plakarekin. Juan de Fuca Plaka, hiru zatitan apurtu zen. Horietatik, erdialdeko zatia da Juan de Fuca izena daramana, hegoaldekoa, Gorda Plaka eta, iparraldekoa, Esploratzailearen Plaka deitzen diren bitartean, Nazcako plakarekin eta Cocosko plakarekin batera, Juan de Fuca plaka da Farallon plakaren azken hondarretako bat.

Plaka honek, subduzitzean, Kaskadiako sumendi katea eratu du, Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren zati dena, Ipar Amerikaren mendebaldeko kostaldearekin batera, Britainiar Kolunbiatik (Kanada) Kalifornia iparralderaino (Ameriketako Estatu Batuak).

Juan de Fuca plakan egon zen azken lurrikara handia Kaskadiako lurrikara izan zen, 9. mailakoa. Japoniako artxibategiak aztertuta, 1700eko urtarrilaren 26an gertatu zela ondorioztatu da.

## Ikus, gainera 
* Plaka tektonikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Kuriletako itsas hobia

**Kuriletako itsas hobia** () munduko itsas hobirik sakonenetako bat da, 10.542 metroko gehienezko sakonerarekin. Ozeano Barearen ipar-mendebaldean dago, Kuril uharteen ekialdean, Hokkaido uharte japoniarrean eta Errusiako Kamtxatka penintsulan. 2900 kilometroz hedatzen da iparraldetik hegoalderantz, arku forman.

Bere eraketa eta lotutako uharteen arkua, Pazifiko Plaka Eurasiar Plakaren azpian subduzitu delako gertatu da.

## Kanpo estekak
Peio Lizarazu

**Peio Lizarazu** —nazioartean **Peyo Lizarazu** izen-deiturez ezaguna— (Hendaia, Lapurdi, ) surflaria da. Bixente Lizarazu munduko eta Europako txapelduna izandako futbolari ohiaren anaia da.

Errugbira jokatzen zuen gaztetan, lehen mailako Begles taldean arituz. Ordea, surflarien artean ezaguna den Quiksilver jantzien enpresak lana eskaini zion eta surfaren mundura itzuli zen.

Merkataritza ikasi zuen Bordelen eta gero Ingalaterran. Hainbat urtez Quiksilverren talde-managerra izan ondoren, gaur egun saltzaile da. Surfaren zaletua da, 2002ko azaroan munduko olaturik handienetako batzuk aurkitu eta surfeatu zituen Hendaiatik Donibane Lohizunera dagoen Belharra izeneko itsas-gunean.

## Kanpo estekak 
* Amets ARZALLUS: «Peio Lizarazu: "Itsasoa garbia dagoela atzematen dut"», *Argia*, 1957. zenbakia, 2004-09-12.
* Aitor ABAROA: «Peyo Lizarazu: "Itsasoa umiltasuna zer den ikasteko irakaslerik onena da"», *Gaztezulo*, 153. zenbakia, 2014.
Kaskadia

**Kaskadia**, Kanadako Britainiar Kolunbiak eta AEBetako Washington eta Oregon estatuen bateratzearen bidez eratuta egongo litzatekeen Estatu subirau independente batentzako proposatutako izena da. Proposatutako kaskadiaren mugen ezarpenak, ezinbestean, Columbia ibaiaren uren isurialdeen banalerroa hartuko luke, eta, beraz, Kaskadiaren barnean, Idahoko beste lurralde batzuk, mendebaldeko Montana eta Wyoming, Utah eta Nevadako iparraldeko zatia egongo lirateke. Columbia ibaiaren isurialdeen banalerroa barnean izatea, funtsezkoa izango litzateke Kaskadia osorik mantentzeko eta bere ekosistemaren osasunerako.

Kaskadia estatu independente edo autonomoa ezartzeko jatorrizko ideia, Thomas Jefferson presidentearena izan zen, Lewis eta Clark, Ozeano Barearen kostaldera bidali zituenean, hauen esplorazio bidaian, 1804 eta 1806 bitartean. Jeffersonek, Ipar Amerikako azpikontinentearen mendebaldeko zatian nazio independente baten ezarpena irudikatu zuen, *Ozeano Bareko Errepublika* deitu zuena. Jeffersonen jatorrizko ideia, orohar, antzerako xedeak dituzten zenbait taldek hartu dute. Talderen batzuk, "Kaskadia"ren interpretazioa hedatzeaz arduratu dira, Kalifornia iparraldeko zatiak, eta are Alaska ere hartzeko.

Kaskadia, 15 milioi pertsona baino gehiagoren bizilekua izango litzateke, eta, urtean, 450 milioi dolar eratzen dituen ekonomia bat du, munduko 20 ekonomiarik indartsuenen hartean egotea eragingo lukeelarik. Kaskadia, geografikoki, bioeskualde bat da, eta, beraz, kultura herrikoian, bere sorrera politikoa, utopia ekologiko bezala ikusten da.

## Kanpo estekak
Wafa Idris

**Wafa Idris** (; Am'ari, 1975 &ndash; Jerusalem, 2002ko urtarrilaren 27a), Palestinar gatazkako lehen emakumezko bonba-jartzaile suizida izan zen. Bere heriotzan, Idris 28 urteko Ilargierdi Gorriko paramediko dibortziatua zen. Am'ari iheslari esparruan bizi zen, Ramalan.

Idrisek, motxilan zeraman 10 kilotako bonba eztandarazi zuen Jerusalem erdian, zapata denda baten kanpoaldean, Jaffa Road kalean. Eztandaren ondorioz, bere burua eta 81 urteko gizonezko israeldar bat hil zituen eta 100 zauritu baino gehiago eragin..

Erasoa 2002ko urtarrilaren 27an gauzatu zen eta, eraso hau baino lehen, emakumeek bakarrik bonbak jartzen laguntzen zutela jakiteak, motxila bat erabili izanak eta ohikoak izaten diren ohar edo bideo baten agerpen ezak konfusioa eragin zuen Idrisen suizidiorako benetako arrazoiez, besteak beste, berak ez zuela bonba leherrarazteko asmorik, baizik eta istripua izan zela pentsatu zen. Dena dela, eztandaren ikerketaren ostean, Israelek Idris bonba-jartzaile suizida deklaratu zuen 2002ko otsailaren 9an.

Idrisek askotan adierazten zuen haserrea Israelek palestinarren kontra erabilitako indarkeriagatik eta nahiz eta bere hiru nebak Al-Fatah-ko kide ziren, bere kidegoa talde politiko, erlijioso edo paramilitarren batean ez zen jakina.

Al-Aqsa Martirien Brigadak hartu zuen bere gain erasoa, baina arrazoi politikoek bultzatuta ziurrenik, Wafa Idrisen aurrekaririk gabeko erasoak izandako oihartzuna dela-eta.

Euskal Herrian, Tapia eta Leturia musika bikoteak kanta bat eskaini zion *Hain zuzen* diskoan, *Wafa* izenarekin.

## Erreferentziak
Maiztasun (estatistika)

Estatistikan, **maiztasunak** aldagai batek, koalitatibo zein koantitatibo, hartzen duen balio edo kategoria bat datu multzo batean zenbat aldiz azaltzen den adierazten du, kategoria edo balio horretako zenbat datu dauden alegia, modu absolutuan edo erlatiboan.

## Maiztasun absolutuak 
thumb|**Maiztasun absolutuak** ezagutzen.
thumb|200px|Ikasle batzuk irakurritako liburu kopuruari buruzko datuak eta dagokien maiztasun absolutuen taularen eraketa.

Balio edo kategoria bat zenbat aldiz azaltzen den adierazten dute ** maiztasun absolutuek**. Adibidez, *g-e-g-g-e-e-e-e-g-e* datu multzoan *g* kategoriaren maiztasun absolutua 4 da.

Aldagaiko *i*-garren balioa edo kategoriari dagokion maiztasun absolutua n_i hizkiaz izendatu ohi da.

## Maiztasun erlatiboak 
thumb|**Maiztasun erlatiboak** ezagutzen.

thumb|Maiztasun absolutuak eta erlatiboak

Balio edo kategoria bat ehunekotan (edo batekoetan) zenbat aldiz azaltzen den adierazten dute **maiztasun erlatiboek**. Maiztasun absolutuak datu kopuruaz edo lagin tamainuaz zatituz kalkulatzen dira. Adibidez, *g-e-g-g-e* datu multzoan *g* kategoriaren maiztasun erlatiboa (3/5)=0.6 da, ehunekotan %60, da.

Aldagaiko *i*-garren balioa edo kategoriaren maiztasun erlatiboa f_i hizkiaz izendatu ohi da.

Datuen aurkezpenerako, maiztasun erlatiboak hobesten dira absolutuen aldean, adierazgarriagoak baitira.

Gainera, balio edo kategoria bati dagokion maiztasun erlatiboa, datu multzo batean, balio edo kategoria horri dagokion probabilitatearen neurri bat da, jardunbide enpirikoari dagokiona.

## Maiztasun bakunak eta metatuak 
Aldagaia koantitatiboa denean gainera, maiztasun bakunak eta metatuak bereizten dira.

Balio bati dagokion **maiztasun bakuna** balio horri, eta berari bakarrik, dagokion maiztasuna da, balio hori bera hartzen duten balioen kopurua alegia.

Balio bati dagokion **maiztasun metatua** balio hori edota bere azpitik dagoen balio bat hartzen duten datuen kopurua da. Maiztasun metatuak, absolutuak zein erlatiboak, N_i eta F_i izendatu ohi dira. Maiztasun metatuak koantilen kalkuluan erabili ohi dira.

Adibidez, (1-2-2-3-3) datu multzoan, 2 balioaren maiztasun metatu absolutua 3 da, 2 edo 2 azpitik 3 datu daudelako. Maiztasun metatu erlatiboa 3/5=0.6 edo %60 izango da.

## left|24px Ariketak 

Fitxategi:Zentralizazio parametroak maiztasun tauletan- batez bestekoa eta moda.webm|thumbtime=3|**Zentralizazio parametroak ** maiztasun tauletan.
Fitxategi:Maiztasun taulak Maiztasun metatuak.webm|thumbtime=3|**Maiztasun erlatiboak** maiztasun metatuak.
Fitxategi:Maiztasun Taulak Mediana eta kuartilak.webm|thumbtime=3|**Maiztasun erlatiboak** mediana eta kuartilak.
Fitxategi:Maiztasun taulak Pertzentilak.webm|thumbtime=3|**Maiztasun erlatiboak** pertzentilak.

## Ikus, gainera 
* Maiztasun-banaketa

## Kanpo estekak
Holly Hunter

**Holly P. Hunter** (Conyers, 1958ko martxoaren 20a - ) aktore estatubatuarra da, aktore onenaren Oscar Sariaren irabazlea.
## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak
Catherine Deneuve

**Catherine Fabienne Dorléac**, ezagunagoa **Catherine Deneuve** ezizenaz, (; Paris, 1943ko urriaren 22a - ) aktore frantziarra da.

## Filmografia
Helen Mirren

**Ilyena Vasilievna Mironova**, ezagunagoa **Helen Mirren** ezizenaz, (Chiswick, 1945eko uztailaren 26a - ) aktore ingelesa da.

2006an Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen *The* *Queen* filmean, Elisabet II.a Ingalaterrako erreginaren papera antzezteagatik.

2020ko otsailean, Ohorezko Urrezko Hartza jaso zuen Berlinalen. Azkeneko 50 urtean, ehundik gora film eta telesailetan parte hartuta, ibilbide horren onarpen gisa eman zioten saria.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Winona Ryder

**Winona Laura Horowitz**, ezagunagoa **Winona Ryder** ezizenaz, (Olmsted konderria, Minnesota 1971ko urriaren 29a) aktore estatubatuarra da. Bere debuta *Lucas* filmean izan zen, 1986an, baina bere lehenengo paper garrantzitsua Lydiarena izan zen, *Beetlejuice* (1988) filmeko nerabe gotiko bat. Oscar sarira nominatuta egon da eta Urrezko Globo bat irabazia du.

2000 urtean Hollywood, Kaliforniako Ospearen pasealekuan izar bat jarri zuten bere izenarekin.

## Bizitza pribatua 
Winona Laura Horowitz jaio zen Winona izeneko herrian, Minnesotan. Aita judua du eta Winonak ere bere burua judutzat identifikatu izan du.

10 urterekin familia Kaliforniara aldatu zen, eta eskola jazarpena jasan zuen hango eskoletan, baita institutuan nerabetan jada bere lehen arrakasta, *Beetlejuice*, kaleratu ondoren ere.

### Harremanak 
Rob Lowe aktorearekin maitasun erlazio bat izan zuen bere karreraren hasieran, 1987an. Beranduago Christian Slater aktorearekin egon zen urte batetan zehar (1988-1989).

Bere harreman ospetsuena Johnny Deppekin izandakoa da, 3 urte iraun zituena (1990-1993). Erlazioan zehar, Johnny Deppek "Winona Forever" (Winona betiko) zioen tatuaje bat egin zuen besoan; banandu ondoren aldaketa bat egin zion "Wino Forever" (betiko mozkorra) esan zezan.

1994an Dave Pirner musikariarekin, Soul Asylum taldeko kidearekin, irteten hasi zen 1996ra arte. Matt Damon izan zuen bikote gisa 1998tik 2000. urtera arte, Gwyneth Paltrow aktoreak aurkeztu ondoren.

2000 hasieran Julien Rivas, Pete Yorn eta Beck abeslariekin irteten aritu zen. 2003an Jay Kay izan zuen bikote gisa, Jamiroquai-ko liderra. 2003-2004 bitartean Page Hamilton, Helmet metal taldeko abeslari eta gitarjolearekin egon zen.

2006an Henry Alex-Rubin zinema zuzendariarekin maitasun istorio labur bat izan ondoren, 2007an Blake Sennet-ekin, Rilo Kiley taldeko gitarjolearekin egon zen urtebete.

2011tik Scott Mackinlay Hahn moda diseinatzailea izan da bere bikotea, Rogan, Egan eta Loomstate marken kofundatzailea dena.

### Atxiloketa 
2001eko abenduaren 12an lapurretagatik atxilotua izan zen, Beverly Hills hirian, Kalifornian. 5500 dolar balio zuten diseinatzaile arropak eta osagarriak Saks Fifth Avenueko almazen batetik lapurtzea leporatu zioten. Azkenik, lapurtutakoa ordaintzea onartu zuen. Pasarte honetan zehar, legez kanpoko drogak kontsumitu zituela ere esaten da. Urte bat beranduago, 2002an, hiru urteko askatasun baldintzatua ezarri zitzaion, 480 ordu komunitate-lanean, 3700 dolarreko isuna, 6355 dolar lapurtutakoa itzultzeko eta tratamendu psikologikoa jasotzeko eskaera. 2004ko ekainaren 18an karguak deuseztatu zitzaizkion.

Lapurreta eta sei urte beranduago, lapurtzeagatik ez zela errudun sentitzen esan zuen, ez zuelako inor zauritu.

## Filmagintza 
## Telesailak 
## Oscar Sariak 
## Urrezko Globoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Halle Berry

**Halle Maria Berry**, (Cleveland, Ohio, 1966ko abuztuaren 14a - ) aktore eta modelo estatubatuarra da.

1986an Miss Ohio izan zen. 2001ean Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen Monster's Ball filman Leticia Musgroveren papera antzezteagatik.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Keira Knightley

**Keira Christina Knightley** (Teddington, Londres, 1985eko martxoaren 26a - ) aktore ingelesa da. Britainia Handiko eta Ameriketako Estatu Batuetako zinema industrietan lan egin du, eta Broadway eta West End antzokiko ekoizpenetan parte hartu du. 2006ean, Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazteko hautagaia izan zen, *Pride and Prejudice* filmean Elizabeth Bennet antzezteagatik, eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sarirako hautagaia 2014an, *The Imitation Game* filmean egindako lanarengatik. Ohorezko Empire Award jaso zuen 2011n.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebistan 
## Kanpo loturak 
* *Keira Knightley: Liluraren irudia*, gaztezulo.eus
Barros

**Barros** Kantabriako Los Corrales de Buelna udalerria osatzen duten sei herrietako bat da. Besteak, Los Corrales de Buelna hiriburua bera, Coo, Las Caldas de Besaya, San Mateo eta Somahoz dira.

Barrosen, nabarmentzekoa da Estelen Parkea, Ruedako Birjinaren ermitaren ondoan aurkitutako hilarri erraldoiak aurkitzen diren tokia. Barros I hilarriak, 1,75 metroko diametroa eta 32 zentimetroko sendoera du. 1996an zaharberritu zen.

Beste hilarri bat, 1977an atera zen, ermitako harresietatik. Txataldua aurkitu zen, baina 1999an berreraiki zen. Barros II izenekoa, 2,15 eta 2,46 metro arteko diametroa, 3 tonako pisua eta 30 zentimetroko sendoera du.

1985etik, hilarri hauen irudia, Kantabriako armarriaren zati da. Urte horretan bertan, Interes Kulturaleko Ondare izendatuak izan ziren

## Ikus, gainera 
* Kantabriar hilarria

## Kanpo estekak