Ådalengo tiroketak

**Ådalengo tiroketak** () 1931ko maiatzaren 14an Ådalengo (Kramfors udalerria, Ångermanland, Suedia) zerrategi-barrutian jazotako gertaerei ematen zaien izena da. Protesta batean, bost pertsona hil ziren poliziaren balen ondorioz.

## Aurrekariak 
Luze irauten ari zen gatazka industrial bati erantzuna emateko, Långrör-eko pasta fabrikan egin ziren soldaten murrizketak, beste arloetako eta sailetako langileek grebak antolatu zituzten haien elkartasuna adierazteko. Graninge enpresako jabeak, Gerhard Versteegh, 60 bat greba-hausle kontratatu zituen, Lundeko herrira ailegatu zirenak, Ådalen, maiatzaren 12an. Langileek protesta gisa manifestazio bat antolatu zuten Kramfors-en, eta Sandviken-eko lantegira joan ziren, hiriaren iparraldean zegoena, eta bertan greba-hausleekin topo egin zutenean, haiei eraso egin zieten. Poliziak erasoa geldiarazi ezin izan zuenez, Konderriaren Kontzeju Kudeatzaileak armadaren soldaduak, Sollefteå-koak, eskatu zituen greba-hausleak babesteko. Tropak maiatzaren 13ko azken orduan ailegatu ziren, eta manifestariek harriak jaurtiz jaso zituzten. Bilera bat eduki ostean, milaka manifestari Lunde-ko etxebizitzetatik atera ziren, eta tropek greba-hausleak defendatzeko agindua jaso zuten. Herrira iritsi zirenean, zaldietan zihoazen tropa batzuk manifestazioa geldiarazi nahi izan zuten, baina hainbeste jende zegoen manifestazioan, ezen ezin izan baitzuten hori lortu. 100 metro baino gutxiagoko distantzia batean, tropei manifestatzaileen aurka tirokatzeko agindua eman zien, planifikatuta zegoen bezala. Hala ere,, hauek dispertsatuta zeudenez, kapitainak metrailadorearekin tiro egiteko agindua eman zuen. Bost pertsona erailduak izan ziren: Oskar Berggren, Erik Bergström, Evert Nygren, Sture Larsson eta Eira Söderberg, manifestazioa ikusten zegoen 20 urteko gazte bat. Beste bost pertsona zaurituak izan ziren. Gatazken ondoren egindako ikerketa batek adierazi zuen manifestariek ez zeramatela inongo armarik.. Egunkari ezkertiarretako editoreak Prentsa Askatasunaren Legearen mugak hausteagatik kondenatuak izan ziren. Rask absolbitua izan zen, baina Tapper kondenatua izan zen, 3 eguneko atxiloketa eta soldatan murrizketa ezarri zioten. Beste aldetik, manifestari askok kondena zorrotz batzuk onartu behar izan zituzten; Axel Nordström, liderra zela kontsideratzen zena, bi urte eta erdiko lan komunitarioetara kondenatu zuten. Erailiak izan ziren familiei edo zaurituak izan zirenei ez zitzaien kalte-ordainketarik egin. Zibilen aurka armada erabiltzea zorrotz erregulatuta zegoen, 1969an Riksdag-ek indargabetu zuen arte. Hala ere, akordio politiko bat egon zen indar militarrak zibilen aurka ez erabiltzeko. Ådalen-eko tiroak kezkak sortu izan zituen Estatu Batuetako irailaren 11ko ondorengo eztabaidetan, militarren babesa poliziari eman zitzaionean. Hori zela eta, armadak terrorismoaren kontrako ekintzetan parte hartzeari uzteko ondorengo legediak babes handia izan zuen. Militarrak poliziaren agindupean egon behar zuten, 1931an Ådalen bezala. Bestalde, legediak dio militarrak manifestazioetarako ezin direla erabili. Neurri horrek funtzionatuko ez zuen susmoa oraindik ere badago.

1931ko istiluak gertatu zirenean, momentu horretan ezinezkoa izan zen konderritik kanpoko indar poliziala eskatzea. Beraz, armadaren erabilera gobernadoreak zeukan aukera bakarra izan zen indar polizialek laguntza behar zutelako. Estatuak neurri gisa, indar berezietako polizia nazionala sortu zuen 1933an.

Sozialdemokrata liderrak erailiak izan ziren eta manifestariek hiletetara joateko debekua zuten, alderdi komunista iraultzailearen jarraitzaileak kontsideratu zituztelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak