San Filipe gaztelua

**San Filipe gaztelua** () Menorca uharteko Es Castell udalerrian kokatuta dagoen gaztelua da, XVI. mendean Maóko portuaren hegoaldean eraikia. Espainian eraikitako baluartedun eraikin lehenetako bat izan zen.

## Historia 
1551ko martxoan Menorcaren defentsak gotortzea erabaki zuten, eskasak zirelakoan. Horretarako, Hugo de Cessane ingeniari italiarrari eskatu zitzaion gaztelu bat diseinatzeko, hiria eta Maóko portua defendatzeko. 1552an gaztelua eraikitzen hasi ziren, baina 1553an Cessane hil ondoren, gotorlekuaren aztarnak galdu ziren. 1554an, Giovanni Battista Calvi izendatu zuten ingeniari berri, eta hark beste traza bat egin zuen, baita kokalekua aldatu ere eta gaur egunera aldatu zuen. 1556an, bandera jartzeko agindua eman zuten, defentsarako moduan zegoen postu militar bat zela adierazteko.

Britainiarrek 1708an lortu zuten uhartea konkistatzea, baina 1714 arte ez zen bere subiranotasunaren menpe egon. Britainiarrek San Filipe gaztelua indartu zuten, beti ere ontzidiaren nagusitasunean oinarrituta. Horregatik, itsas defentsa falta izan zenean, Menorcak ezin izan zion erasoari eutsi, uharteko goarnizioak 6.000 eta 10.000 soldadu artean behar zituelako, eta goarnizio britainiarrak 2.000 eta 3.000 bitartean besterik ez. 1756ko maiatzean Menorcako itsas gudua irabazi ondoren, ekainaren amaieran frantsesek, Richelieu dukearen agindupean, gaztelua asaltatu zuten, etaFrantziak  Menorca konkistatu zuen.

1763an Parisko Ituna sinatu zen, Frantziaren eta Ingalaterraren arteko Zazpi Urteko Gerrari amaiera ematen ziona, eta horrela Menorca britainiarrei itzuli zitzaien. 1779an, Ingalaterra eta Espainiaren arteko gerra piztu zen. Espainiarrek Menorca eta gaztelua eraso zituzten, eta konkistatzean, eraitsi egin zuten, balizko erasoei aurre egiteko behar ziren dorreak eta bateriak bakarrik utziz. 1798an, ingelesek berriro konkistatu zuten Menorca, eta San Filipe gaztelua berreraiki zuten, baina 1802an Menorca behin betiko itzuli zen Espainiara, Amienseko bakea sinatu ondoren, eta ingelesek uhartea utzi zuten gaztelua erdi berreraikita utziz. Gaztelua berriro eraitsi zen, Karlos IV.aren aginduz, 1805ean, portua defendatzeko beharrezkoak ziren bateriak bakarrik utziz.

## Funtzionaltasuna 
Gaztelua mendebaldeko Mediterraneoan turkiar eskuadraren eraso egunkariei aurre egiteko eraiki zen, hogei urte pasatxoan Menorca birritan eraso zuena. Gazteluaren posizioak Espainiak Italiarekin zituen komunikazioak erraztu zituen XVI. eta XVII. mendeetan, eta geroago, britainiarrek Menorca okupatu zutenean, Espainiako beste kolonia britainiarrari laguntzeko itsas armategi gisa balio izan zuen: Gibraltarri.

## Gaur egun 
1998az geroztik, San Felipe gazteluaren aurriak, Maóko portuko gainerako gotorlekuekin batera (San Felipet gotorlekua, La Mola edo Elisabet II.aren gotorlekua, Cala-Corbeko kuartela eta d'en penjat dorrea), Menorcako Museo Militarraren Partzuergoak eta Maóko portuko eta San Esteban kaleko ondare historiko-militarrak kudeatzen dituzte. Hitzarmen honen sinadurari esker, gazteluak dituen lurpeko galerien zati bat berreskuratu ahal izan da, musealizatzen hasteaz gain. Duela gutxi instalazio horietako batzuk ireki dira jendearentzat.

## Bibliografia 
* Terrón Ponce, José Luis. «La fortaleza de San Felipe en el puerto de Mahón. Análisis arquitectónico y táctico». Mahón, Consorcio del Museo Militar de Menorca. 2003, 235 pgs.

## Kanpo estekak