Gustavo Ochoa

**Carlos Gustavo Ochoa Lezaun** (Lerin, 1959) nafar matematikaria eta matematikaren dibulgatzailea da, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren irakaslea da. Nafarroako Matematika Olinpiadaren antolatzailea da 1992tik.

## Biografia 
Gustavo Lerinen jaio zen 1959an. Gustavo Ochoa Zaragozako Unibertsitatean matematikan ikasi zuen, Sari Nagusia eskuratuz bertan 1981ean. Unibertsitate berean, aljebra espezialitatean, doktoretza egin zuen Miguel Torres Iglesiasen gainbegiratzeapean *Los grupos de automorfismos de los anillos de Burnside de los grupos finitos hamiltonianos y diédricos* taldeak izeneko tesiarekin. 

1989tik Nafarroako Unibertsitate Publikoan lan egin du. 1999tik 2002ra, Matematika eta Informatika Sailaren zuzendaria izan da erakunde horretan, Luis Miguel Ezkerro Marin ordezkatuz.

2011ko Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoretzarako hauteskundeetan, Julio Lafuente Lópezen alde egin zuen. 2011ko apirilean, bere berrautaketa ospatu zuen.

## Ikerketa 
Ikertzaile gisa, hainbat talde eta proiektutan kolaboratu du, batez ere Talde Teoriaren eta Aljebraren Aplikazioen arloetan.

2018an, Humberto Bustince eta Daniel Paternain bezalako ikertzaileekin batera, "Choquet Integralaren Tarteko Baliodunaren Definizioa Permutazio Onargarrietan Oinarrituta" izeneko lana aurkeztu zuen Espainiako Adimen Artifizialeko Elkartearen XVIII. Konferentzian. Ikerketa honek permutazioen erabilera aztertzen du datuen ziurgabetasuna kudeatzen duten eredu matematikoak fintzeko. Ondoren, 2021eko urtarrilean, ikerketa-ildo horri jarraitu zion orness kontzeptuari (edo disjuntzio-maila) buruzko artikulu bat argitaratuz, erabakiak hartzeko prozesuetan agregazio-funtzioen eta "OR" funtzio logikoen arteko antzekotasuna kuantifikatzeko ezinbesteko tresna baita.

2021ean, Julio Lafuente López irakasle eta errektore ohiarekin batera kode eta kriptografiari buruzko eskuliburu bat argitaratu zuen.

## Dibulgazioa eta hezkuntza 
Bere ibilbide osoan, Ochoak ikerketa akademikoa matematikaren ezagutaraztearekin uztartu ditu. Matematika ezagutarazteko bere lanaren barruan, egitura aljebraikoak aisialdiko elementuetan aplikatzeko interesa nabarmentzen da. 1988an, *Rompecabezas y grupos* artikulua argitaratu zuen Epsilon aldizkarian, non joko mekanikoen eta puzzleen ebazpena aztertu zuen taldeen teoria eta permutazioak erabiliz.

Matematikaren Mundu Urtearen ospakizunen barruan, Ochoak paper garrantzitsua jokatu zuen kultura matematikoa erakunde mailan sustatzeko. 2002an, José Ramón Pascual Bonisekin batera, *Año mundial de las matemáticas* izeneko lan kolektiboa editatu zuen, Nafarroako Unibertsitate Publikoak argitaratua. Liburu honek akademiko ospetsuen ekarpenak biltzen dituelako nabarmentzen da, besteak beste, Javier Bergasa Liberalek, Pedro Burillo Lópezek Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektore ohia eta Claudi Alsina matematika dibulgatzaile eta matematikari ospetsuak idatzitako kapituluak. Liburuak Matematika Nafarroan Matematikaren Mundu Urtearen harira, egindako jarduera sorta bat errepasatzen du.

2003tik Matematika II ikasgaian Batxilergoko aholkulari gisa lan egin du (LOGSE eta geroago).

2011ean, Diario de Noticiask argitaratutako artikulu batean, Ochoak, Manuel Sada, Edurne Pozueta eta Mariló Eraso Errorekin batera, adierazi zuen "ez dugu estandarra jaitsi behar, erakargarriagoak egin beharrean".

Matematika hezkuntzarekiko duen konpromisoak eragin handia izan du baita ere, euskeraz irakaskuntza-materialen ekoizpenean. Beste egile batzuekin lankidetzan aritu da unibertsitate-mailako erreferentzia-testuak garatzen; adibide nagusia Elhuyar Fundazioak argitaratutako Oinarrizko aljebra liburuan egindako ekarpena da. Liburuaren egileak, Iñaki Zurutuzak, espresuki aitortzen du Ochoaren ekarpena, material akademikoak emanez eta testuliburuaren marko teorikoa aberastu zuten eztabaida teknikoetan parte hartuz.

2021eko uztailean, Ochoak Nicolás Atanesek antolatutako Matematikaren Astearekin lankidetzan aritu zen benetako matematikari buruzko hitzaldi bat emanez.

2021eko abenduaren 17an, Jakiunde hitzaldi-zikloan *¿Por qué matemáticas?* izeneko hitzaldia eman zuen.

2022ko otsailaren 25ean, Ochoak, laugarren Zinema eta matematikan esparruan, Alan Turingen biografia bat den *The Imitation Game* filma aurkeztu zuen.

Nafarroako Matematika-Talentu Tailerrako antolatzaileetako bat da 2024ko urtarrilatik Juan Serrano de Rodrigo eta José Sebastián Ochotorenarekin batera. 2025eko ekainean, lehen edizioko azken saioan, Jesús Javier Jiménez Ibáñezekin batera omendu zuten, Alhama de Corella BHIko irakaslearekin, Olinpiada Matematikoen antolaketan egindako ekarpenengatik.

## Lehiaketak 
1992tik aurrera, Nafarroako Matematika Olinpiadaren antolatzailea da.

2011n, 2011ko Espainiako Matematika Olinpiadaren antolaketan parte hartu zuen. Ochoak esan zuen "munduko xake txapelketaren ondoren munduko lehiaketa intelektual garrantzitsuena da".

2022an, Iberoamerikako Matematika Olinpiadako 6. problema Gustavok proposatu zuen.

2024ko urtarrilaren 26an, 2024ko Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Biltzar Bienalan, Nafarroako Unibertsitate Publikoak Gustavo Ochoa omendu zuen bere ibilbide profesionalagatik. Nicolás Atanesek sortutako ekitaldian Ramón Gonzalo García errektorea eta olinpiar ohi ospetsuak izan ziren, eta Elma Saiz ministroa eta María Chivite Nafarroako Gobernuko lehendakari bezalako pertsonen aitortza ere izan zen. Saizek esan zuen:Besarkada handi bat bidali nahi diot eta eskerrak eman nahi dizkiot Gustavo Ochoa irakasleari batxilergoko ikasleak Matematika Olinpiadako prestatzeko erakutsi duen dedikazioagatik.

## Obra 
* *Teoría de la información: códigos y criptografía* (2021). Julio Lafuente Lópezrekin batera, Nafarroako Unibertsitate Publikoa. 
* *Año mundial de las matemáticas* (2002). José Ramón Pascual Bonisekin batera. Nafarroako Unibertsitate Publikoa. .
* *Los grupos de automorfismos de los anillos de Burnside de los grupos finitos hamiltonianos y diédricos* (1984). Doktoretza tesia. Zaragozako Unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak