Mercè Rodoreda

**Mercè Rodoreda i Gurguí** (Bartzelona, 1908ko urriaren 10a - Girona, 1983ko apirilaren 13a) kataluniar idazlea izan zen.

XX. mendeko literatura katalaneko idazlerik ezagunenetako bat da; bai Katalunian, bai Kataluniatik kanpo. Bere obra hogeita hamar hizkuntzetara itzulia izan da. Letra katalanen ohorezko saria eman zioten 1980ean. Ipuinak, antzezlanak eta poesia ere idatzi zuen arren, eleberriengatik da, batez ere, ezaguna. Erbestean bizitzea tokatu zitzaion, Espainiako Gerra Zibilaren eta Franco diktadorearen garaipenaren ostean. Frantzian bizi izan zen, hainbat tokitan.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Mercè Rodoreda Bartzelonan jaio zen 1908ko urriaren 10ean. Hogeita hamar urtez, San Gervasi auzoan bizi izan zen eta literatura eta antzerkirako zaletasuna famili giroan bizi izan zuen. Eskolara berriz 1915etik 1917ra bitartean joan zen bakarrik. Loreekiko interesaz gain, katalan hizkuntzarekiko zaletasuna zuen, eta sentimendu katalanista ere garatu zuen, Pere Gurguí bere aitonaren eraginez, haurra zela aitonak zaintzen baitzuen. Gaztetatk idazten zuen zaletasunez, baina garai honetan hasi zen ofizioz idazten. Era berean, eskolak jasotzen hasi zen Delfí Dalmau pedagogo eta hizkuntzalariaren Lizeoan. Bertan ortografia eta gramatika katalana landu zituen. Ikasketa hauek burutzeak, aukera eman zioten kultur munduan sartzeko eta hainbat idazle ezagutzeko ere: batik bat Francesc Trabal eta Joan Oliver.

### Lehen eleberriak 
1930eko hamarkadan argitaratu zituen bere lehenengo eleberriak. eta eleberri sonatuenetako bat bilakatu zenari idazteari idazteari ekin zion: *Ispilu hautsia*. Literatura Unibertsala bildumaren bitartez iritsi zen euskarara Rodoredaren lan hori.. Nobela femeninotzat hartu daiteke, ez emakume batek idatzia delako, protagonistaren deskribapen guztiak "emakumeen mundu" horren isla direlako baizik. Protagonistaren oroitzapenak etxeko kontuekin dute lotura: txokolate tazak erosi zituen egunari, enbutua erosi zuenari, zerbait erregalatu zioten egunari... Era berean *Diamantearen Plaza* irakurtzeko gehien erakartzen duena bere estilo bakuna da, hitzaren zentzurik onenean.

*Ispilu hautsia (Mirall trencat)* nobela ere ezagunenetakoa da*,* eta Antton Olanok itzuli du euskarara. Erbestetik Herrialde Katalanetara itzuli ondoren amaitu zuen eleberria, 1974ean. Gai aldetik, nobelak islatzen duena goi klasearen bizimodua da, haren legeekin, moralarekin, formalismoekin, eta abarrekin. Beharbada hor badago muga bat. Izan ere, nekez sentitzen da gaurko irakurlea XX. mende hasierako jauntxo-familia batekin identifikatua. Halere, esan behar da protagonismo handia dutela kasu honetan neskameek. Beste gai nagusia denbora da: pertsonek bizi dutena, eta pertsonengan pasatzen dena. Beraz, familia baten inguruko eleberria, hiru belaunalditan zehar, igoera eta erorikoa. Bestalde, diferentzia politikoak gora behera (katalanen artean ere oso latzak izan omen ziren), katalan guztiek beren hizkuntza eta kulturarekiko zeukaten konpromiso esplizituaren erakusgarria izan omen zen Rodoreda. Liburu hau bera gerraurreko gizarte horren *ispilu* izateko idatzi omen zuen, baina *ispilu hautsia*. Izan ere, katalanismo burges horrek erreka jo zuen guztiz gerran eta badirudi autorearen asmoa izan zela joandako garai haien erretratua berregitea, 1900-1936 bitartean urrezko aro moduko bat bizi zuen klase sozial baten gomuta gogora ekartzea, ahanzturatik erreskatatzea. Burges katalanak, burges katalanistak.

Garaiko emakume idazleekin gertatzen zenaren eredu izan zen Rodoreda eta urte luzez bere obra ez zen nabarmendua izan. Azkenean baina, 1980an Kataluniako Letren Ohorezko Saria irabazi zuen. Sari hori eskuratu zuen Kataluniako lehenengo emakumea bihurtuz. Zegokion aitorpena atzeratu zuten arrazoiak ezberdinak izan ziren: emakume izatea, munduan ezezaguna zen hizkuntzan idaztea, katalana, debekatutako hizkuntza zena bere sorterrian era berean, Rodoredak jaso zuen hezkuntza ez-formalak, erbestean bizi izanak eta bere bizimoduak garaiko moldeekin bat ez zetozenak izan zirelako.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Sóc una dona honrada?* (1932).
* *Del que hom no pot fugir* (1934).
* ''Un dia en la vida d'un home* (1934).
* *Crim* (1936).
* *Aloma* (1938).
* *La plaça del Diamant* (1962).
* *El carrer de les Camèlies* (1966).
* *Jardí vora el mar* (1959, 1967 an argitaratua).
* *Mirall trencat* (1974).
* *Quanta, quanta guerra...* (1980).
* *La mort i la primavera* Barcelona (1961, 1986an argitaratua).
* *Isabel i Maria* (1991).

### Ipuinak 
* *La meva Cristina i altres contes* (1967)
* *Semblava de seda i altres contes* (1978)
* *Viatges i flors* (1980)

### Antzerkia 
* *Un día* (1959 idatzia)
* *El parc de les magnòlies (*1976*)*
* *La Senyora Florentina i el seu amor Homer* (1953 idatzia)
* *L'hostal de les tres Camèlies* (1973 argitaletxera bidalia)
* *El maniquí (*1979)
* *El torrent de les flors* (1993 bertan biltzen dira *Un dia*, *La Senyora Florentina i el seu amor Homer*, *L'hostal de les tres Camèlies* i *El maniquí*.)

### Euskaratuak 
* *Ipuin Hautatuak*. Donostia: Elkar, 1984. (Itz. Maite González Esnal)
* *Diamantearen Plaza* [La plaça del Diamant]. Donostia: Elkar, 1994. (Itz. Maite González Esnal)
* *Ispilu hautsia* [Mirall trencat]. [Irun] : Alberdania ; [Donostia] : Erein ; [Iruñea] : Igela, L.G. 2013 (Itz. Antton Olano Irurtia)

## Sariak 
Wikipedia CAT etik itzulita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fundació Mercé Rodoreda
* Rodoreda, Merce. ***Eskutitz bat.*** Ipuina  
* Rodoreda, Merce. ***Oiloa***. Ipuina
* Rodoreda, Merce. ***8***. Ipuina
* Gonzalez Esnal, Maite***. Merce Rodoredaren literatura ahoskatua***. Artikulua
* Kritiken hemeroteka Armiarman
* Euskara ekarriak Armiarman
* *Ispilu hautsia'' liburuaren aurkezpenaren bideoa

## Ikus, gainera 
* Katalanezko literatura