open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Webster (argipena)

**Webster** izenak hainbat adiera du, nagusiki deitura ingelesa delarik.

## Pertsonak 
* **Wentworth** **Webster** (1828-1907) Lapurdin kokatutako britainiar euskaltzalea.
* **Noah Webster** (1758-1843), estatubatuar lexikografoa.

* **Jean Webster** (1876-1916), estatubatuar idazlea.
* **Louise Webster** (1941-1990), australiar astrofisikaria.

## Lekuak 
### AEBetako konderriak 
* Webster konderria, Georgia
* Webster konderria, Iowa
* Webster konderria, Kentucky
* Webster konderria, Mississippi
* Webster konderria, Missouri
* Webster konderria, Nebraska
* Webster konderria, Mendebaldeko Virginia
* Webster parrokia, Louisiana

### Gainerako tokiak AEBetan 
* Webster, San Diego, Kalifornia, auzo bat
* Webster, Florida
* Webster, Illinois
* Webster, Indiana
* Webster, Iowa, Keokuk konderrian
* Webster, Madison konderria, Iowa
* Webster City, Iowa, Hamilton konderrian
* Webster, Kentucky
* Webster parrokia, Louisiana
* Sabattus, Maine, lehenago Webster,
* Webster Plantation, Maine
* Webster, Massachusetts.
* Webster (Minnesota)
* Webster, Nebraska
* Webster, New Hampshire
* Webster, New York.
* Webster, Ipar Carolina
* Webster (Ipar Dakota)
* Webster, Ohio, Darke konderrian
* Webster, Putnam konderria, Ohio, herri hustura,
* Webster (Hego Dakota)
* Webster, Texas
* Webster, Virginia
* Webster, Mendebaldeko Virginia
* Webster Avenue, Bronx, New York
* Webster City, Iowa
* Webster Groves, Missouri
* Webster Pass (Colorado)
* Webster urtegia, Kansas
* Webster Springs, Mendebaldeko Virginia

Beste toki batzuk

* Webster, Alberta (Kanada)
* Webster's Falls, Hamilton, Ontario, Kanada.
* Webster glaziarra (Antartika)

## Besterik 
* *Webster* (telesaila), Emmanuel Lewis protagonista duen sitcoma.
* ''Webster's Dictionary'', Noah Websterrek editatuta lehen aldiz, hero hainbat edizio ezagututakoa.
Antony Blinken

**Antony John "Tony" Blinken** (New York, 1962ko apirilaren 16a) estatubatuar abokatu eta politikaria da. Estatu Batuetako Estatu idazkariorde gisa jardun zuen 2015etik 2017ra, eta Segurtasun Nazionaleko aholkulari laguntzaile gisa 2013tik 2015era, Barack Obama presidente zela. Lehenago, Ikerketa Estrategiko eta Internazionalen Zentroko ikertzaile nagusi (2001-2002), Estatu Batuetako Senatuko Kanpo Harremanetarako Batzordeko langile demokraten zuzendari (2002-2008) eta Obama-Biden trantsizio presidentzialeko kide (2008ko azarotik 2009ko urtarrilera) izan zen, besteak beste.

Blinken gai globaletako analista izan zen CNNrentzat. Joe Biden presidente hautatuak aukeratu zuen estatu-idazkari izateko, eta 2021eko urtarrilaren 26an hartu zuen kargua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mathias Mongenast

**Mathias Mongenast** (Diekirch, 1843ko uztailaren 12a - Luxenburgo, 1926ko urtarrilaren 10a) luxenburgotar politikaria izan zen Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 1915eko urriaren 12tik azaroaren 6ra.

Finantza zuzendari nagusia izan zen 1885etik 1915era. 1915eko urriaren 12an lehen ministro bihurtu zen Paul Eyschen hil zenean. Azaroaren 5ean dimititu zuen, Maria Adelaida dukesa handiarekin irakasleen prestakuntzarako eskolako zuzendariaren izendapenari buruzko desadostasunaren ondoren.

Dimisioa eman ondoren, estatu-kontseilari izendatu zuten.
Sahar Jalifa

**Sahar Jalifa** (Nablus, Zisjordania, 1941) palestinar idazlea da.

## Biografia 
Birzeiteko Unibertsitatean ikasi ondoren, Fulbright beka bat jaso zuen Estatu Batuetan ikasteko. Han, ingelesezko literatura masterra lortu zuen Ipar Carolinako Chapel Hilleko Unibertsitatean, baita doktoretza egin ere, Iowako Unibertsitatean. Ondoren, Palestinara itzuli eta Birzeiteko Unibertsitateko Kultura Jardueren eta Harreman Publikoen zuzendaritza hartu zuen. 1988an Emakumeen Ikasketen Zentroa sortu zuen Nablusen, geroago, 1991n, beste egoitza bat ireki zuen Gazan. Egoitza bien zuzendaria izan da hainbat urtez.

1974an bere lehen eleberria argitaratu zuen *We are not your slave girls anymore, urte bat geroago Cactus* (1975) argitaratu zuen, nazioartean saritua izan dena. Bere lanak hainbat hizkuntzatara itzuli dira, besteak beste, hebreerara, ingelesera, frantsesera, alemanera, italierara eta errusierara.

## Argitalpenak 
* *We are not your slave girls anymore*, 1974
* *Cactus* (*Wild Thorns*)*, الصبار *, 1976
* *Sunflower*,  *عباد الشمس* , 1980
* *Memoirs of an Unrealistic Woman*, * مذكرات امرأة غير واقعية* 1986
* *El Saha*, * باب الساحة*, 1991
* *The Inheritance*,  *الميراث*, 1996
* *The Picture, The Icon, The Covenent*, * صورة وأيقونة وعهد قديم*, 2002
* *Hot Spring*,  *ربيع حار*, 2004
* *Roots and Branches*, *أصلٌ وفصل*, 2006

## Sariak eta Aitortzak 
* 1996an, Alberto Moravia saria.
* 1999an, Qasim-Amin saria, emakumeen literaturan berezitua .
* 2006an, Naguib Mahfouz saria.

## Bibliografia 
* (frantsesez) Bio-bibliographie sur le site Samed consacré à la littérature palestinienne
* (ingelesez) Arab World Books

## Kanpo estekak
Entoloma cetratum

***Entoloma cetratum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Balio gastronomikorik gabea, gutxi ikertu delako, baina toxikoa izan daitekeela uste da.

Sinonimoak: *Nolanea cetrata*, *Nolanea vinacea var. cetrata*, *Rhodophyllus cetratus*, *Hyporrhodius cetratus*, *Latzinaea cetrata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 cm arteko diametrokoa, lehenengo konikoa, koniko moztua, hemisferikoa, ondoren zabaldutik lau-ganbilera, erdian sakonune txiki batekin, ertza inbolutua, gero zuzena, higrofanoa, gardentasunagatik ildaskatua. Kapelaren gainazala leuna, glabroa, distiratsua eguraldi lehorrarekin, okre argi kolorekoa, marroi-horixka, marroi-arrosa zurbila, eguraldi lehorrean gogor zurbiltzen da.

**Orriak:** Zabal samar, adnatuak edo pixka bat libreak, okre-horixka kolorekoak, ondorean arrosak, ertz osoarekin eta kolore berekoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 9 cm inguruko garaierakoa eta 0,4 cm inguruko lodierakoa, erraboilduna, oso fibrilosua luzetara, goialdea pruinaduna, oinarri zuri tomentuduna, okre-horixka zurbil kolorekoa edo marroi-arrosa zurbila.

**Haragia:** Urria kapelan, oinean fibrilosua, azalaren azpian kolore berekoa, gainerakoan zurbila, pixka bat irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Cetratum* epitetoa, larruzko armarri txiki eta arina, esan nahi duen "cítara" hitzetik dator.

## Jangarritasuna 
Toxikoa den susmoa dago.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Entoloma* askorekin nahas daiteke: *Entoloma conferendum*, *Entoloma formosum* eta abar.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, koniferoen basoetan (*Pinus*, *Abies*, *Picea*, *Larix*), lurzoru azidoetan. Ez da ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Australia, Brasil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Figueira de Castelo Rodrigo

**Figueira de Castelo Rodrigo** Portugalgo udalerri bat da, Guarda barrutian dagoena, Beira Alta probintzian, Erdialdeko eskualdean (Beiras eskualdea) eta Beiras eta Serra da Estrela azpieskualdean.

Udalerriak 508,58 km²-ko azalera du eta 5.150 biztanle (2021). 10 freguesiatan banatua dago. Udalerriak udalerri hauekin egiten du muga: iparraldera, Freixo de Espada à Cinta, ekialdera,  Espainia, hegoaldera Almeida, hego-mendebaldera eta mendebaldera Pinhel eta ipar-mandebalderar Vila Nova de Foz Côa.

Bere lurraldeko punturik gorenak Castelo Rodrigo eta Serra da Marofa herrixka historikoa dira. 1956ko uztailean mendikatearen gainaldean (Serra da Estela) Kristo Erregearen estatu eraiki zen.

Udalerriak 1209an jaso zuen forua, eta 1836ra arte bere egoitza nagusia Castelo Rodrigo freguesian zegoen.

## Biztanleria 
## Freguesiak 
thumb|242x242px| Figueira de Castelo Rodrigo udalerriko freguesiak.
Figueira de Castelo Rodrigo udalerria 10 freguesiatan banatzen da:

* Algodres, Vale de Afonsinho e Vilar de Amargo
* Almofala e Escarigo
* Castelo Rodrigo
* Cinco Vilas e Reigada
* Colmeal e Vilar Torpim
* Escalhão
* Figueira de Castelo Rodrigo
* Freixeda do Torrão, Quintã de Pêro Martins e Penha de Águia
* Mata de Lobos
* Vermiosa

#### Atxikitako herriak 
* Barca d'Alva (Escalhão)
* Bizarril (Colmeal)
* Luzelos (Colmeal)
* Milheiro (Colmeal)
* Nave Redonda (Castelo Rodrigo)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma araneosum

***Entoloma araneosum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Agaricus fulvostrigosus*, *Rhodophyllus araneosus*, *Nolanea fulvostrigosa*, *Latzinaea fulvostrigosa*, *Latzinaea araneosa*, *Hyporrhodius araneosus*, *Leptonia fulvostrigosa*, *Pouzarella fulvostrigosa*, *Pouzarella araneosa*, *Entoloma araneosum*, *Entoloma fulvostrigosum*, *Entoloma araneosum f. fulvostrigosum*, *Pouzaromyces araneosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kamutsa, gris-urdinxka edo zilar kolorekoa, erabat zuntzexka erradial mehez estalia.

**Orriak:** Goranzkoak, ez oso estu, zabalak, marroi-arre-gorrixka kolorekoak.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierakoa eta 0,3 cm inguruko lodierakoa, gris-zilarreztatu kolorekoa, zetadun-fibrilosua, gutxi-asko gorritu egiten diren ile zurrun gris edo horixkekin, gortina haritsu gris iheskorrarekin.

**Haragia:** Haritsua, arrexka, usain konplexua, irinarena, lurkara.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Araneosus* epitetoa berriz latinetik dator, amaraunez betea, esan nahi duen, "araneosus" hitzetik. Oinean eta kapelan duen dekorazioagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Nahiko erraza da ezagutzea, kapela eta oina estaltzen duten zilar koloreko fibrilengatik.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen baso hezeetan eta zingiretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Bolivia, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leicester Fainga'anuku

'''Leicester Ofa Ki Wales Twickenham Fainga'anuku''' (Nuku'alofa, 1999ko urriaren 11) tongar-zeelandaberritar errugbilaria da, hegaleko eta erdiko postuetan aritzen dena. 2019-2023 bitartean, Super Rugbyn jokatu zuen Crusadersekin, eta 2023tik aitzina Top 14an RC Toulonekin. 2022ko uztailaren 2an egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Aucklanden, Irlandaren kontra.

## Palmaresa 
### Tasman Rugby Union 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2019, 2020
### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2019, 2022, 2023
* Super Rugby Aotearoa
** irabazlea: 2020, 2021

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Miren Billelabeitia

**Miren Billelabeitia Bengoa** (Mungia, 1960) euskara eta literatura arloko irakaslea eta idazlea da. 2023. urtean Saiakerako Euskadi saria eraman zuen, *Norberak maite duena. Hitza gogoan, irakurketa biziz* (Pamiela) lanagatik.

## Bizitza 
Euskal Filologian lizentziatua, Literatura Unibertsala eta Euskara eta Literatura irakasle izan da Mungiako Institutuan. Irakurketaren pedagogia aztertu du eta irakurketa bultzatzeko praktikari buruzko gogoeta egin du. Hitzaldiak eta formakuntza jarduerak eman ditu haren Eskualdeetako Berritzeguneetan, ikastetxeetan eta udako ikastaroetan literaturaren irakaskuntzaz eta solasaldi literarioen bidezko irakurketaren sustapenaz.

## Lanak 
* *Euskal literaturaren historia (2003), 
*  *Esquemas de euskara*. (2003) 
* *Lauaxeta. Oihartzunak*. (2008), Esteban Urkiaga Lauaxeta euskal poetaren antologia. 
* Mungia BHI institutuko ikasleekin batera: *Aitita-amamen guda zibila*. (Erein, 2019).
* *Norberak maite duena. Hitza gogoan, irakurketa biziz'' (Pamiela), 2023.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Gaztetan zaletu diren horiek helduko dira berriz liburuak irakurtzera  Berria, 2023.10.17
Lino Arruda

**Lino Arruda** (Campinas, 1986) brasildar marrazkilari, irudigile, eleberri grafikoen egile eta ikertzailea da.

## Bizitza 
Arruda gizon transa da, LGBT gaiak ikertzen ditu eta LGBT pertsonei buruz idazten du askotan. Artearen historiako masterra eta literaturako doktoretza egin zituen.

*Monstrans: Experimentando Horrormônios* komiki autobiografikoagatik da ezaguna. Liburu honengatik MixBrasil saria jaso zuen 2021ean urteko LGBTQIA+ liburu onenaren kategorian eta 2022ko Goldie sariaren finalista bihurtu zen ez-fikziozko kategorian

## Lanak 
* *Sapatoons* (2011)
* *Anomalina* (2014)
* *Quimer(d)a* (2015) 
* *Novo Corte de Peitos* (2018)
* *Monstrans: Experimentando Horrormônios* (2021)
* *CISFORIA: o pior dos dois mundos* (2023, Lui Castanhorekin batera)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Agirre (argipena)

**Pedro Agirre** hainbat pertsonaren izena izan da:
* Pedro Agirre marinela (Portugalete, XV. eta XVI. mendekoa) Magallaes-Elkano espedizioan parte hartu zuen Portugaletetarra
* Pedro Agirre gipuzkoar pirata, XVI. eta XVII. mendekoa, *Ezkila kapitaina* edo *Campanario* izenaz ezaguna zena
* Pedro Agerre Azpilikueta, edo ***Pedro Axular*** (Urdazubi, 1556 - Sara, 1644), euskal idazlea eta apaiza 
* Pedro Agirre esploratzailea (Arantza, 1678-?) militar eta esploratzaile izan zen Texasen.
* Pedro Aguirre Cerda (Pocuro,Txile, 1879 - 1941) politikari, hezitzaile eta abokatu txiletarra.
Maryse Gargour

**Maryse Gargour** (Jaffa, XX, mendea) zinemagile eta kazetari palestinarra da.

## Biografia 
Institut français de presse izenekoan graduatu zen Maryse. Geroago, Paris II Unibertsitatean, informazioaren zientzietako doktoretza lortu zuen. Irrati eta telebistako kazetari izan da Beiruten, eta Unescok Parisen duen Nazioarteko Zinema eta Telebista Kontseiluarekin lan egin du. Zinema dokumentalaren munduan aktibo dago. 

1988an estreinatu zuen lehen filma, *Une Palestinienne face à la Palestine*. Ordutik aurrera, Palestinako egoera politiko eta sozialean oinarritutako sei dokumental inguru zuzendu ditu.

## Filmografia 
* 1988: *Une Palestinienne face à la Palestine*
* 1998: *Jaffa la mienne*
* 1999: *Loin de Falastine*
* 2001: *Le pays de Blanche*
* 2007: *La Terre parle arabe*
* 2013: ''A la rencontre d'un pays perdu''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amna Suleiman

**Amna Suleiman** (Damasco, 1982) siriar maistra eta ekintzailea da, eta Gazako zerrendan emakumeen eskubideen alde borrokatu du, besteak beste, bizikletan paseatzeko aukerak aldarrikatuz. 2016 inguruan Gazako txirrindularitza-klub bateko emakume bakarra zen .

## Biografia 
Suleiman Siriako hiriburuan jaio zen eta Gazara joan zen 1990ean. Han bizi izan da Jabaliako Kanpamentuan, eta boluntario gisa aritu da bertako umezurztegi batean, Korana erakusten eta bertako emakume-talde batekin txirrindularitza praktikatzen.

### Aktibismoa 
Gazan ohitura da pubertarora iritsi ondoren emakumeak bizikletaz ibiltzeari uztea. Suleiman 2015. urtean hasi zen lagunekin bizikletaz ibiltzen, osasun arrazoiengatik eta bere haurtzaroko garairik onenak gogoratzeko. Handik gutxira, Gazako Zerrendako Hamas alderdiaren administraziopeko emakumezkoen lehen txirrindulari-kluba zer den zehaztu zuen.

Halere, emakumeen parte-hartzea murriztu egin zen Gazako zerrendan, Hamas boterera iritsi zenetik. Ahmad Muheisin Gazako gazteria bulegoko eta kirol ministerioetako funtzionarioaren arabera, emakumeen txirrindularitza gazatiar baloreen «bortxaketatzat» hartzen da.

Suleimanek aldezten du emakumeak bizikletaz ibiltzen jarraitzea pubertaroaren ondoren, eta *New York Timesen* Gazako emakume gazteei ohartarazi die, behin eta berriz, etorkizuneko senarrei, ezkontzarako baldintza gisa, bizikleta erabiltzeko aukera ziurtatzea eskatu beharko lieketela. 

## Aitortzak 
2016an, BBCk *100* Mujeres garrantzitsuenen artean aurkeztu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Trueba Aginagalde

**Antonio Trueba Aginagalde** (Zumaia, 1855eko otsailaren 15a - Bilbo, 1944ko abuztuaren 7a) konpositore eta organo-jolea izan zen. 

## Biografia 
1876ko urrian Madrilgo Goi Mailako Errege-Musika Kontserbatorioan matrikulatu zen, piano-klaseko ikasle gisa, eta Manuel Mendizabal de Sagastume izan zuen irakasle. 1880ko ekainean eskola hartan egin ziren irakaskuntza horretako lehiaketa publikoetan, lehen saria lortu zuen.

Besteak beste, *Misa pastorela*, *La redención de un padre ó Un rasgo de amor filial*, *Salve Regina*, *Tiernas quejas*, *Una vara de castigo*, *¡Una mirada!* y *Bienaventurados los que creen* izeneko obrak konposatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erica Liquete

**Erica Liquete Villamor**, ***Sorgina Txirulina*** izengoitiaz ere ezaguna, (Algorta, Getxo, Bizkaia, 1984ko martxoaren 2a) euskal ipuin-kontalari, idazle eta txirularia da.

## Bizitza 
Algortan jaio zen, baina Sopelara joan zen bizitzera, Sopelako euskaltegian hasi zen euskara ikasten. 10 urte zituela, zeharkako txirula jotzen hasi zen. Saxofoia ere jotzen du.

Sopelan bizi zenean, publizitate- eta komunikazio-agentzia bat  (UKomunika) sortu zuen. 2020an, Jelena (Elia) Berezhkovak Erica Liqueteren 11 ipuin egokitu eta izen bereko liburu elebiduna argitaratu zuen Errusian euskara ikasten dutenentzat.

## Lanak 
### Ipuinak 
### Bildumak 
* Liquete, Erica. (2018). *Badator Sorgina Txirulina!: Cuentos para aprender euskera junto a tus txikis*. Editorial Agalir. ISBN 978-8494842047.
** Hiru ipuinez osatuta dago: *Animalien hizkuntza*, *Izaskunen baratzea* eta *Bizenta eta txoria*.
* Liquete, Erica; Berezhkova, Jelena. (2020). *Идёт Соргинья Чирулинья = Badator Sorgina Txirulina*. VKN. ISBN 978-5-7873-1642-1.
** Hamaika ipuinez osatuta dago: *Klaseko lagunak*, *Euskararen musika*, *Nerearen musika jostailua*, *Mari Domingi*, *Ziripot, Miel Otxin eta Zaldiko*, *Bizenta eta txoria*, *Eta gaur, zer jango dugu?*, *Flamenko margolaria*, *Izaskunen baratzea*, *Mantxi txoria* eta *Animalien hizkuntza*.

### Diskoak 
* Busker Juice. (2021)
* Ama Sua. Mg Banda. Vinilo 10″ (2020)
* Hamelin. MG Banda. Cd (2018)
* Busker Juice. Maqueta digital (2017)
* Bilbomatiks. Cd. (2015)
* Skalones Banda. Maqueta 2012
* Sopelako Ereserkia. (Uribe Kostako M.B)

### Ipuin kontalaria festibaletan 
* Festival Narradores Orales de Segovia
* Tan Cerca (Santander y Logroño)
* Ahoz Aho
* Literaktum
* Olatu talka
* Bazen behin
* Domingos de cuento
* Ibilaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erica Liqueteren webgunea
* *Sorgina Txirulina* proiektuaren webgunea
Javier Balderas

**Francisco Javier Balderas Cejudo** (Barakaldo, Bizkaia, 1963ko apirilaren 6a) bizkaitar abokatua eta lan-zuzenbideko legelaria da.

## Bizitza 
Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) Zuzenbide Lizentziatura ikasi zuen (1982-1987). Espainiako Langile Komisioak (CCOO) sindikatuan lan egin zuen aholkulari gisa. Gaur egun, abokatua eta lan-zuzenbideko legelaria da. Horrez gain, ponentzia eta hitzaldietan parte hartzen du lan-zuzenbideko aditu gisa.

## Bizitza pertsonala 
Adela Balderas unibertsitate-irakaslearen anaia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
África Pedraza Molina

**África Pedraza Molina** (Ceuta, 1925eko azaroaren 23a &ndash; Lucena, 2022ko uztailaren 17a) Espainiako akademikoa, idazlea eta kazetaria izan zen.

## Biografia 
Ceutan jaio zen, baina Lucenan eta Kordoban bizi izan zen. Bere aita, kordobarra eta militarra, Ceutara joan zen eta horrek Pedraza hiri hartan jaiotzea ekarri zuen. Lau urte zituela hil zen haren ama, bizitza osorako markatu zuen gertaera. Aita Afrikatik penintsulara aldatu zenez, Espainiako hainbat hiritan bizi izan zen. Batxilergoan idazle izateko bokazioa garatzen hasi zen.

## Ibilbide literarioa 
Africa Pedraza Molinak literatura-genero guztiak landu zituen, bereziki kontakizun laburra eta poesia. Bertako, Espainiako eta Hispanoamerikako prentsan kolaboratzaile izan zen.

1965ean, Kordobako Zientzia, Letra Eder eta Arte Nobleen Errege Akademiako kide izan zen lehen emakumea eta zerrenda osoko seigarrena. Kordobako Ateneoko kidea izan zen.

*Wallada* *literatura-elkarteko presidente* izan zen 1987az geroztik, hogeita hamar urtez. Hasieran, elkartea emakumezkoa baino ez zen, baina eratu eta gutxira, Pedrazak taldea misto bihurtu zuen. *Wallada* aldizkariaren zuzendaritza mantendu zuen.

## Obra 
* *Epistolario Valeriano* (1967)
* *Erisana* (1969)
* *Anaquel de imágenes* (1972)
* *Crisol de amor* (1991)
* *A orillas del Guadalquivir* (1994)
* *Brisas de alma inquieta* (1999)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1988an, Lucenako festetako Araceliko Ama Birjinaren lehen emakume pregoilaria izan zen.
* 2019an, Lucenako Literatura Ondarearen Jardunaldiak eskaini zizkioten, generoaren ikuspegitik.
* 2019an omenaldi-plaka bat jarri zen Lucena herriko bere etxean, El Peso kalean.

## Bizitza pertsonala 
Pedro Álvarezekin ezkondu zen eta harekin bost seme-alaba izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sobietar-Letoniar Elkar Laguntzeko Ituna

**Sobietar-Letoniar Elkar Laguntzeko Ituna** (; ) Sobietar Batasunak eta Letoniak 1939ko urriaren 5ean Moskun sinatutako aldebiko ituna izan zen. Itunak bi aldeak behartzen zituen beren subiranotasuna eta independentzia errespetatzera; praktikan, berriz, sobietar gobernuari base militarrak ezartzen uzten zion Letonian, eta horrek erraztu egiten zuen herrialdearen inbasio sobietarra 1940ko ekainean.

Letoniako Kanpo Harremanetako ministro Vilhelms Muntersek eta Kanpo Arazoetako komisario sobietar Viatxeslav Molotovek sinatu zuten. Berrespenak Rigan trukatu ziren 1939ko urriaren 11n, eta ituna egun berean sartu zen indarrean. 1939ko azaroaren 6an erregistratu zen Nazioen Ligako Itunen Sailean.

## Aurrekariak 
1939ko abuztuaren 23an, Sobietar Batasunak Baltikoko estatuen gaineko kontrola berretsi zuen Molotov–Ribbentrop Itunaren bidez. Sobietarrek Polonia inbaditu zuten irailaren 17an eta urriaren 6an bukatu zituzten operazioak. Ekialdeko Polonia okupatu ondoren, sobietarrek presioa egin zieten Finlandiari eta Baltikoko estatuei, elkarri laguntzeko tratatuak hitzartzeko. Sobietarrek zalantzan jarri zuten Estoniaren neutraltasuna, irailaren 18an itsaspeko poloniar batek ihes egin ondoren. Astebete geroago, irailaren 24an, Estoniako Kanpo Arazoetako ministro Karl Selterrek ultimatuma jaso zuen Moskun. Lau eguneko negoziazioen ondoren, estoniarrek ontzi-, aire- eta militar-base onartu besterik ez zuten egin. Estoniako tropa sobietarrak 25.000 izan ziren. Sobietar-Estoniar Elkarri Laguntzeko Ituna irailaren 28an sinatu zen.

1940ko ekainaren 15eko goizean, NKVDko tropa sobietarrek eraso bat egin zuten Letoniako mugako postu batean, eta 5 pertsona hil eta 37 bahitu zituzten. Hurrengo egunean, SESBek Letoniari leporatu zion elkarri laguntzeko ituna haustea, eta gobernu berri bat eratzeko eskatu zuen, eta herrialdean tropa sobietar kopuru mugagabea sartzea ahalbidetu zuen. Letoniak 6 ordu jaso zituen ultimatumari erantzuteko, eta, inguruabarrak zirela eta, sobietarren eskaerei men egin zien.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Sobietar-Estoniar Elkar Laguntzeko Ituna
* Sobietar-Lituaniar Elkar Laguntzeko Ituna

## Kanpo estekak 
*  Itunaren testua
Old MacDonald Had a Farm

**Old MacDonald Had a Farm** () ingelesezko kantu errepikatzaile herrikoia da. MacDonald abeltzainari eta haren animaliei buruz kontatzen du. Gaur egun, animalien hotsak haurrei irakasteko erabiltzen da.

Roud Folk Song Indexen, 745. zenbakia du.

## Hitzak 
Bertsio estandarraren letra honela hasten da, kopla bakoitzean animala eta hotsa aldatuz:

:Old MacDonald had a farm, E-I-E-I-O!
:And on his farm he had a cow, E-I-E-I-O!
:With a moo-moo here and a moo-moo there,
:Here a moo, there a moo,
:Everywhere a moo-moo,
:Old MacDonald had a farm, E-I-E-I-O!

## Historia 
Lehen bertsioa *In the Fields in Frost and Snow* da, Thomas d'Urfeyren *The Kingdom of the Birds edo Wonders of the Sun* (1706) izeneko operakoa. Honela hasten da:

:In the Fields in Frost and Snows,
:Watching late and early;
:There I keep my Father's Cows,
:There I Milk 'em Yearly:
:Booing here, Booing there,
:Here a Boo, there a Boo, every where a Boo,
:We defy all Care and Strife,
:In a Charming Country-Life.

1917ko ''Tommy's Tunes* musika liburuan, Lehen Mundu Gerrako abestien bilduman, badago *Ohio (Old Macdougal Had a Farm)* izeneko abestia, oso letra antzekoa, baina pertsonaiaren izena ezberdina duena:

:Old Macdougal had a farm in Ohio-i-o,
:And on that farm he had some dogs in Ohio-i-o,
:With a bow-wow here, and a bow-wow there,
:Here a bow, there a wow, everywhere a bow-wow.

*Traditional Ballad Index* lineako datu-basearen arabera, hau da *Old Macdonald Had a Farm*en bertsiorik zaharrena.

## Itzulpenak 
Hainbat itzulpen ditu, hala nola:
* afrikaansez: *Ou Oom Klasie het 'n plaas* (*Osaba Klasie zaharrak etxalde bat dauka*);
* alemanez: *Onkel Jörg hat einen Bauernhof* (*Osaba Jörgek etxalde bat dauka*);
* danieraz: *Jens Hansen havde en bondegård* (*Jens Hansenek etxalde bat zeukan*);
* egiptoar arabieraz: *Geddo Ali* (*Aitona Ali*);
* finlandieraz: *Piippolan vaarilla oli talo* (*Aitona Piippolak etxe bat zeukan*);
* frantsesez: *Dans la ferme de Mathurin* (*Mathurinen etxalean*);
* gaztelaniaz: *En la granja de Pepito* (*Pepitoren etxaldean*);
* hebreeraz: *LaDod Moshe hayta chava* (*Osaba Moshek etxalde bat zeukan*);
* italieraz: *Nella vecchia fattoria* (*Etxalde zaharrean*). Pertsonaiak *osaba Tobia* du izena;
* koreeraz: *Geulae geulaeseo* (*Bai, hala*). Pertsonaiak *Park jaun zaharra* du izena;
* polonieraz: *Stary Donald farmę miał* (*Donald zaharrak etxalde bat zeukan*) edo *Pan McDonald farmę miał* (*McDonald jaunak etxalde bat zeukan*);
* portugesez: *Na quinta do tio Manel* (*Osaba Manelen etxaldean*);
* serbieraz: *Na salašu dede mog* (*Nire aitonaren etxaldean*) edo *Čika Pera ima farmu* (*Osaba Pera etxalde bat dauka*);
* suedieraz: *Per Olsson havde en bondegård* (*Per Olssonek etxalde bat zeukan*);
* txekieraz: *Strýček Donald farmu měl* (*Osaba Donaldek etxalde bat zeukan*);
* txineraz: *Wáng lǎo xiānshēng yǒu kuài dì* (*Wang jaun zaharrak lur pixka bat zeukan*);
* ukraineraz: *Did Ivan korivku mae* (*Aitona Ivanek behi bat dauka'').

Hala ere, euskarazko bertsiorik oraindik ez dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sona Axundova-Qarayeva

**Sona xanım İsgəndər bəy qızı Axundova-Qarayeva** (Baku, Errusiako Inperioa, 1898ko urriaren 16a – 1971ko urriaren 19a) azerbaijandar poeta izan zen, goi-mailako ikasketak egin zituen Azerbaijango lehen emakumeetako bat.

## Bizitza 
Bakun jaio zen 1898ko urriaren 16an İsgəndər bəy Axundov eta Züleyxa Bayraməlibəyovaren familian.

13 urte zituela, gurasoek Baku udalerriko nesken eskolara bidali zuten. Poesiarekiko interesa zuen gaztetatik. Pianoa ere jotzen zuen.

1971ko urriaren 19an hil zen.

## Ondarea 
2018ko urriaren 16an, Azerbaijango Idazleen Erakundeak *Sona Axundova-Qarayeva* liburua aurkeztu zuen, poetaren 120. urteurrenari eskainia, Qara Qarayeven Etxe-Museoan. Liburua hiru hizkuntzatan idatzita dago: azerbaijaneraz, ingelesez eta errusieraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Agirre (Magallaes-Elkano espediziokoa)

**Pedro Agirre** (Portugalete) Bizkaiko marinela izan zen. Magallaes-Elkano espedizioan parte hartu zuen. *San Antonio* ontzian abiatu zen bidaian, eta Elkanorekin bizirik ailegatu zen Sevillara 1521eko maiatzaren 8an, Munduari bira egin ondoren. *Victoria* ontzian heldu ziren, hori izan baitzen nabigazioa amaitu zuen itsasontzi bakarra.

Euskaldun askok hartu zuten parte bidaia horretan, 35 edo, ezagunak. Andaluziarren ondoren ordezkaritza handiena osatzen zuten (portugaldarrak 28, bi Gaztelakoak 21 eta genoarrak 19 zirelako). Bizkaitik 21 kide, gehienak Bermeo eta Bilbokoak, 10 gipuzkoar eta 4 nafar.
Beste bi marinel ere euskal jatorrikoak ziren, Geronimo itsasmutila edo Francisco morroia kasu, penintsulako hegoaldean jaio arren, gurasoren bat euskalduna zutelako, lehenak aita (Cristobal Garcia) eta bigarrenak ama (Juana de Durango).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julius Vogel

**Julius Vogel** (Londres, 1835eko otsailaren 24a - Molesey, Surrey, 1899ko martxoaren 12a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1873tik 1875era eta 1876an.

Londresen jaioa, kimika eta metalurgia ikasi zituen. 1852an Victoriara emigratu zuen eta meatze-kanpamenduetako hainbat egunkariren editorea izan zen. Victoriako Parlamenturako hautaketan porrot egin ondoren, 1861ean Otagora emigratu zuen eta Otago Witnessen kazetari bezala lan egin zuen eta *Otago Daily Times* sortu zuen.

1862an Otagoko Kontseilu Probintzialean eserleku bat irabazi zuen eta 1866tik 1869ra gobernu probintzialeko presidente izan zen.

1863an Zeelanda Berriko Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten eta 1869an William Foxen gobernuan sartu zen.

1873tik 1875era eta 1876an lehen ministro izan zen, eta Zeelanda Berrian kargu hori bete zuen lehen judua. 1870eko obra publikoen proiektuagatik eta maoriekin adiskidetzeko politikaren arrakastagatik nabarmendu zen.

1889an zientzia-fikziozko eleberri bat argitaratu zuen, ''Anno Domini 2000, or, Woman's Destiny'' izenekoa. Bertan, etorkizun utopikoa aurreikusten da, non emakumeek erantzukizuneko karguak beteko dituzten.
Antonio Madariaga

**Antonio Madariaga Zulaika** (Zumaia, 1870eko irailaren 5a - Madril, 1921) apaiz jesuita eta idazlea izan zen.

Gaztetan militarra izan zen eta 1887an Jesusen Lagundian sartu zen. *Honra sin barcos* liburua da bere lan ezagunena. Beste lankidetza batzuk ere izan zituen *Vida Marítima* aldizkarian edo Iruñeko  *La Avalancha* aldizkari katolikoan.

Hizlari ona, Lagundia utzi zuen euskal abertzaletasunari aurka egin zuenean. Hil baino lehentxeago, Benedicto XV.ak jesuiten botoetatik salbuetsi zuen.

## Lanak 
* *Pro aris et focis, alocuciones sagradas* (Valladolid, 1913)
* *Ocaso, á los distraídos del mundo* (Gasteiz, 1914)
* *Las primeras nieves y los últimos laureles* (Valladolid, 1916)
* *El Puesto*, comedia (Gasteiz, 1916)
* *Honra sin barcos* (Santander, 1918)

## Kanpo estekak
Egipto eta Israel arteko muga

**Egipto eta Israel arteko muga** estatu bien arteko muga internazionala da, Aqabako golkotik Gazako zerrendaraino hedatzen dena. Kostaldeko eremuak izan ezik, basamortu menditsuez osaturik dago, Negev eta Sinaiko basamortuen artean. Israelgo mugak ez daude zehaztuta eta nazioarteak ez ditu aho batez onartzen. 1948an estatua sortu zenetik hainbat aldiz aldatu dira.

## Ibilbidea 
Muga Kerem Shalom kibbutzaren mendebaldean hasten da, Taba hirian Rafahtik doan errepidearen mailan. Israelgo Eilat hirira iritsi baino 6 km lehenago, errepidetik desbideratu eta Ras El Masri herrira iristen da zuzenean, Aqabako golkoan, Tabatik kilometro bat hego-ekialdera.

## Historia 
XIX. mendearen amaieran, mugimendu sionistak Palestinan estatu judua sortzearen alde egin zuen. Arabiar nazionalismoaren eta nazionalismo juduaren arteko borrokaren testuinguruan, 1947ko azaroaren 29an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak Palestina banatzeko plana bozkatu zuen, estatu judua izango zenaren eta eskualdeko beste arabiar baten mugak zehazteko.

Sortu zenetik, juduen estatu gaztea bere auzo arabiarrekin gerran aritu zen. 1948ko arabo-israeldar gerra irabazi ondoren, Israelgo mugak 1949ko armistizio lerroen arabera finkatu ziren. Egiptoar aldetik, muga, nagusiki, Palestinako Mandatuko mugetan ezarri zuten, iparraldean izan ezik, non Egiptok Gazako zerrenda bihurtuko denaren gaineko kontrola zuen.

1956an, Suezko Krisialdian murgilduta, Israelek Frantzia eta Erresuma Batuarekin batera, Sinaiko penintsula inbaditu zuen. Hala ere, Israel azkar erretiratu zen konkistatutako lurraldeetatik, eta *de facto* ez zuten muga aldatu.

Sei Eguneko Gerraren ondoren (1966), Israelgo Defentsa Indarrek Sinai okupatu zuten. 1979an, Camp Davideko akordioek Sinaiko okupazioaren amaiera adierazi zuten. Hainbat atzera-egiteen ondoren, Israel eta Egiptoren arteko muga 1949ko armistizio lerroan zehar itzuli zen, Gazako zerrendan izan ezik, Egiptok Israel utzi eta 2005era arte okupatu zuena. 

Israeldarrek 2012ko ekainean mugaren zati bat gotortu zuten. Legez kanpoko immigrazioa murrizteko eta eraso terroristen aurkako segurtasun-neurri gisa, 2010. urtearen hasieran Israelek nabarmen handitu zuen mugaren garapena, kameren eta hesien bidez. Garapen ezberdin horiek ia milioi bat shekel edo 270 milioi estatubatuar dolarreko kostua izan zuten. Hesia 2013. urtean osatu zuten: 5 metroko altuera eta 245 kilometroko luzera du, eta Kerem Shalomdik igarota Gazako zerrenda eta Eilat lotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libano Handia

**Libano Handiko Estatua** (; ), hizkera informalean **Libano Frantsesa** deitua, 1920ko irailaren 1ean Siriako Frantziar Agintetik sortutako herrialdea izan zen, 1926ko maiatzean **Libanoar Errepublika** (; ) bilakatu zena. Egungo Libanoko Errepublikaren arbaso zuzena izan zen.

Lehen Mundu Gerran, 1916ko maiatzaren 16an, Otomandar Siria frantziar eta britainiar agindupeko bi eremutan banatzea erabaki zuten, hurrengo urtean legeztatuko zutena. 1920an, Siria Frantsesa zegokion eremua administratiboki federazio bezala bereiztea erabaki zuten, honela, Libano Handia sortuz. Honen helburua tokiko gutxiengo katoliko maronita eta greko-armeniarrak babestea izango zen, baita ortodoxoak ere. 1923an Siria Frantsesa bitan banatu eta Beirut hiriburua izango zuen Libano Handiko Estatua sortu zuten.

## Kanpo estekak
Paul Strand

**Paul Strand**, jaiotzez **Nathaniel Paul Stransky**, (Brooklyn, New York, 1890eko urriaren 16a - Orgeval, Yvelines, 1976ko martxoaren 31) estatubatuar argazkilari eta zinemagilea izan zen. Alfred Stieglitz eta Edward Weston argazkilari modernistekin batera, argazkigintza XX. mendeko arte modu gisa ezartzen lagundu zuen.

New Yorken jaio zen, Bohemiako gurasoengandik, eta Nathan Pail Stransky izena hartu zuen.

Lewis Hine argazkilari dokumentalista izan zen. Geroago Alfred Stieglitz ezagutu zuen haren galerian eta kolaboratzen hasi ziren.

*Photo League*-ren sortzaileetako bat izan zen, artea kausa sozial eta politikoak sustatzeko erabiltzea proposatzen zuten argazkilarien elkartea. Taldean oso aktiboa izan zen eta Elizabeth McCauslandekin batera bere ideia marxistengatik nabarmendu zen.

Hurrengo hamarkadetan zineman lan egin zuen, argazkigintzan ez ezik. 1920an bere lehen filma egin zuen, *Manhata* izenekoa, New Yorkeko eguneroko bizitzaren isla. 1932tik 1935era Mexikon bizi izan zen eta *Redes* filma egin zuen mexikar gobernuaren enkarguz. 1942an antifaxista eta sindikatuen aldeko *Native Land* filma filmatu zuen.

Photo League 1947an sartu zen erakunde subertsiboen zerrendan. 1949ko urtarrilaren 17an Strandek epaitzen ari ziren AEBetako alderdi komunistako buruzagien alde sinatu zuen.

1949ko ekainean Estatu Batuetatik atera zen Txekoslovakian *Native Land* filma aurkezteko. Ondoren, bere bizitzako hurrengo 27 urteak Orgevalen eman zituen, Frantzian. Argazkigintzari ekin zion berriro, eta "lekuen erretratuei" buruzko sei liburu egin zituen.

## Argazki-liburuak 
* *Time in New England* (1950)
* *La France de Profil* (1952)
* *Un Paese* (1955)
* ''Tir a'Mhurain / Outer Hebrides* (1962)
* *Living Egypt* (1969), James Aldridgerekin batera
* *Ghana: An African Portrait* (1976), Basil Davidsonekin batera.

## Iruditegia 

Wall Street by Paul Strand, 1915.jpg|*Wall Street* (1915)
Paul Strand (American - Portrait - New York - Google Art Project.jpg|*Portrait, Washington Square Park'' (1917)

## Kanpo estekak
Carlos Quintanilla

**Carlos Quintanilla Quiroga** (1888ko urtarrilaren 22a - 1964ko ekainaren 8a) Boliviako jenerala izan zen, 1939tik 1940ra behin-behinean Boliviako 37. presidente izan zena. Quintanillak Chacoko gerraren (1932 &#x2013; 1935) hasierako faseetan parte hartu zuen eta Boliviako indar armatuen mailara igotzea lortu zuen Germán Busch-en administrazioan armadako komandante izan zen arte. 1939ko abuztuaren 23an Busch presidenteak bere buruaz beste egin zuenean, Quintanillak bere burua Errepublikako behin-behineko presidente izendatu zuen.

Quintanillak gobernu luzeago bat egiteko asmorik bazuen ere, espektro politikoaren ezkerreko zein eskuinekoen presioak 1940ko martxoaren 10ean hauteskunde orokorrak deitzera behartu zuen. Busch-en «politika sozial eta ekonomikoarekin jarraitzeko» konpromisoa hartu zuen arren, Quintanillaren agintaldi laburra bere aurrekoen lege militar sozialistak deseraikitzen eta Chaco aurreko garaiko alderdi tradizionalen kontserbadoreak boterera itzultzen zirela bermatzen eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Salamanca

**Daniel Domingo Salamanca Urey** (1869ko uztailaren 8a&nbsp;- 1935eko uztailaren 17a) Boliviako 33. presidente izan zen 1931tik 1934ra 1934ko azaroaren 27an *estatu kolpe* batean bota zuten arte, herrialdeak Paraguairekin izandako Chaco Gerra negargarrian.

## Biografia 
Daniel Salamanca Cochabamba hirian jaio zen 1868ko uztailaren 8an. 1875ean hasi zituen lehen mailako ikasketak, eta 1883an bigarren mailakoak, eta 1887an atera zuen batxilergoa. Goi mailako ikasketekin jarraitu zuen San Simóngo Unibertsitate Nagusiko zuzenbide karreran sartzen, eta 1892an abokatu gisa jardun zuen, erakunde berean Ekonomia Politikoko unibertsitate katedraduna izateaz gain. 1900. urtean Cochabambako diputatu hautatu zuten, ibilbide politiko luze bati hasiera emanez, non bere figura beti nabarmendu zen bere aurkarien gainetik. Alderdi liberalaren akats eta gehiegikerien kritikaria izan zen. 1931ko martxoan presidentziara iritsi zen Bolivian zeuden hiru alderdi politikoen akordio baten ondorioz.
Daniel Salamancak 1931ko martxoaren 5ean hartu zuen Boliviako Presidentetza, ia 63 urte zituela.
Daniel Salamanca bat-batean hil zen urdaileko minbiziak jota, Cochabamba hirian, Bolivian, 1935eko uztailaren 17an, 67 urte zituela. Hurrengo egunean, Puesto Merinon, Villamontesetik gertu, Boliviako eta Paraguaiko armaden komandanteen arteko lehen topaketa izan zen: Enrique Peñaranda jenerala eta José Félix Estigarribia jenerala. Gaur egun, hiri horretako Hilerri Nagusiko kripta batean daude haren gorpuzkinak, Sara Ugarte Salamancako emaztearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alemaniarentzako Alternatiba

**Alemaniarentzako Alternatiba** (,  ahoskatua, **AfD**,  ahoskatua, siglatik ezaguna) alemaniar alderdi politikoa da, muturreko eskuinekoa, doktrina kontserbadore eta euroeszeptikoa duena.

Bernd Lucke Hanburgoko Unibertsitateko Ekonomia irakasleak,  Konrad Adam *Frankfurter Allgemeine Zeitung*eko kazetari ohiak eta Alexander Gauland eta Gerd Robanus CDUko politikari ohiek 2013an sortu zuten. Sortu zenetik, AfD ultraeskuinetik aldentzen saiatu da, eta liberalismo klasikora gehiago hurbildu nahi izan du.

Bere hauteskunde programa euroaren, herrialde periferikoen erreskateen eta alemaniar markoaren itzuleraren defentsan oinarritzen da. Eurogunearen desegite ordenatu eta pixkanakakoa defendatzen dute. Fundazio-kongresua 2013ko apirilaren 14an egin zen, Berlinen. AfD alderdiak Bundestagerako hauteskunde-kanpainan sartzea erabaki zuen, euroaren «akats historikoa» desegiteko deia eginez. Europako migrazio-krisiaren testuinguruan Alemaniara iritsitako migratzaileen oldearen aurka daude. AfD krisi hartatik herritarren babesa handitzen ari da, bai maila nazionalean, bai estatu federatuetan.

AfD alderdi populista eta ultraeskuindartzat jo izan dute. Hainbat kidek arrazista eta xenofobotzat jo izan diren adierazpenak egin dituzte. Alemaniar nazionalismoaren defentsan, hedabide batzuek AfD neonazismoarekin alderatu dute, alderdiak kategorikoki ukatzen duena; erantzun gisa, alderdiak debekatu egin du alderdikideek Alemaniako ultraeskuinarekin eta, bereziki, Die Heimat alderdi neonaziarekin loturarik izatea.

AfD 2017ko hauteskundeetan sartu zen lehenengoz parlamentura, botoen %12,6 eta 94 diputatu eskuratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umayya Abu-Hanna

**Umayya Abu-Hanna** (Haifa, 1961eko martxoaren 17a) Palestinako eta Finlandiako nazionalitatea duen poeta eta filologoa da.

Psikologia eta literatura ikasi zituen, baita barnealdeen diseinua ere. Helsinkira joan zen 1981ean, eta han komunikazio-zientziak ikasi zituen. Irratiko eta telebistako erreportari gisa aritu da, eta Radio suomin izeneko bere irratsaioa zuzentzen du . Finlandiako «*Nire jaioterria*» filmaren gidoia idatzi zuen 1993an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angel Maria Urdazi

**Angel Maria Urdazi Zubimendi** (Zumaia, 1955eko abenduaren 31) gipuzkoar futbolari profesional ohia da. Defentsa postuan jokatzen zuen. Club Deportivo Mirandésén, Deportivo Alavésen, Club Deportivo Málagan eta Club Deportivo Logroñésen jokatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tannenberg

**Tannenberg** honakoa izan daiteke:
* Tannenberg (Saxonia), Annaberg barrutiko herria, Alemaniako Saxonia estatuan.
* Tannenberg, Ekialdeko Prusia, gaur egungo Stębark, Polonian.
* Tannenbergeko lehenbiziko gudua (1410) edo Grunwaldeko gudua.
* Tannenbergeko bigarren gudua (1914) Lehen Mundu Gerran.
* Tannenberg Lerroko gudua, (1944) Estonian Bigarren Mundu Gerran egindako gudua.
* Tannenberg Memoriala, Lehen Mundu Gerrako guduaren oroimenez eraikia.
* Tannenberg Operazioa, Poloniako milaka pertsona erailtzeko Bigarren Mundu Gerran egindako operazioaren kode-izena.
* Tannenbergbund, eskuin muturreko Alemaniako elkarte politiko bat, Erich Ludendorffek 1925ean sortua.
* *Tannenberg* (minatzailea), Bigarren Mundu Gerrako Alemaniak erabilitako itsasontzi minatzailea.
* V 303 *Tannenberg*, Alemaniak Bigarren Mundu Gerran errekisatutako arrantzale-itsasontzia.
* *Tannenberg* (filma), 1932ko suitzar-alemaniar gerra filma.
* *Tannenberg* (bideojokoa), lehen pertsonako gerra bideojokoa, 2017an ekoitzia.
* Führerhauptquartier Tannenberg, Führreraren kuartel bat.
* Tannenberg (tipografia), Fraktur familiako sans-serif tipografia bat, 1934an egina.
Yasin Iribarren

**Yasin Lorenzo Iribarren Es-Snibi**,  (Iruña, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolaria da.

## Biografia 
Eskuin atzelari lanetan aritzen da. Osasunako harrobian hazia. 2023ko udan UD Logroñesek fitxatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko. 2025eko udan Conquensek fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Entoloma euchroum

***Entoloma euchroum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jan ezin diren espezieen taldekoa da.

Sinonimoak: *Gymnopus euchrous*, *Leptonia euchroa*, *Rhodophyllus euchrous*, *Hyporrhodius euchrous*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera, laua eta deprimitua. More-distiratsu koloreko azala, urdin-morea, gris-purpura eta marroi zahar kolorekoa, higrofanoa ez, zeta antzekoa ezkatatsura biratuz.

**Orriak:** Ezkatatsuak, kapelaren kolorekoak, arrosakarak esporen ondorioz, baina ertza beti urdinxka.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, barnehutsa, ezkatatsua, okertua, kapelaren kolorekoa, mizeliodun oinarria.

**Haragia:** Leuna eta oso hauskorra. Usain aromatiko handia izaten du eta zaporea, xaboiarena edo espermarena. Espora-jalkina, arrosa kolorekoa.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma chalybaeum* delakoarekin nahas daiteke, hau larreetan ateratzen da. Baita *Entoloma corvinum* espeziearekin ere, honek orri zuriak ditu eta lurrean ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Irailean eta urrian. Ez da oso ohikoa, baina zabaldua dago. Hostogalkorren adar edo motzondoen saprofitoa, eremu hezeetan: haltz, lizarra, haritza, pagoa, hurritza, mendiko errautsetan. Urriagoa altzifreetan eta koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kanariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tannenberg Operazioa

**Tannenberg Operazioa** () Alemania Naziak poloniarren aurka egindako erailketa masibo plan baten kode-izena izan zen. Tiroz eraildakoak proskripzio zerrenda beltz baten bidez aukeratu ziren (*Sonderfahndungsbuch Polen*); zerrenda hori Gestapok osatu zuen Polonia inbaditu aurreko bi urteetan.

Zerrenda sekretuak Poloniako eliteko 61.000 kide baino gehiago identifikatu zituen: ekintzaileak, intelligentsia, unibertsitateko ikerleak, klerikoak, aktoreak, ofizial ohiak eta beste batzuk. Guztiak atxilotu eta tiroz erail beharrekoak ziren. Polonian bizi zen gutxiengo alemaniarreko kideek zerrendak prestatzen lagundu zuten. Gutxi gorabehera 20.000 pertsoa inguru erail zituzten 760 exekuzio masibotan.

Tannenberg Operazioarekin batera, ospitaleratutako pazienteak eta pertsona heldu ezinduak tirokatu eta gaseztatu ziren, Aktion T4 programa zabalagoaren barruan.

## Aplikazioa 
[ezkerrera|thumb|200x200px|Exekutatu aurretik *[Volksdeutscher Selbstschutz* erakundeko kideek zaindutako Bydgoszcz-ko irakasle poloniarrak]]
Adolf Hitlerren aginduei jarraituz, unitate berezi bat sortu zen Reicheko Segurtasun Bulego Nagusian (*Reichssicherheitshauptamt*). Zenbait *Einsatzgruppen* unitate zuzentzen zituen, Gestapo, Kripo eta *Sicherheitsdienst* (SD) ofizialekin eta gizonekin osatuak, teorikoki *Wehrmacht* (indar armatuak) jarraitzeko helburuarekin okupatutako lurraldeetan. Haren egitekoa zen, gerra hasi aurretik konpilatu zen bezala, proskripzio-zerrendetan zeuden pertsona guztiak aurkitzea eta atxilotzea. Plana 1939ko maiatzean amaitu zuen Poloniako II. P Bulego Zentralak.

Ekintzaren lehen fasea 1939ko irailaren 1ean gertatu zen, eta Einsatzgruppenek egin zuen,  eta SA tokiko milizien laguntzarekin. Zerrendan agertzen ziren pertsona asko aurkitu eta zuzenean hil zituzten. Funtzionario batzuk jo eta mutilatu egin zituzten. Haurdun zeudenak ere ez ziren salbatu 1940. urtearen erdialdean, Langek eta bere gizonek 1.100 paziente inguru hil zituzten Owińskan, 2.750  Kościanen, 1.558 gaixo eta 300 poloniar Działdowon, lepoaren atzealdean tiroz; beste  ehunka poloniar erail zituzten Fort VIIn  *Einsatzwagen* bat erabilita, gas-ganbara mugikor bat, baita gaseatzeko bunker batean, lehen aldiz bertan garatua.

Peter Longerich historialariaren arabera, ospitaleko sarraskiak *Einsatzgruppen*en ekimenez egin ziren, ez baitzituen Himmlerek antolatu. Tannenberg Operazioan zehar egindako poloniarren hilketa masiboan Langek izandako esperientzia izan zen Ernst Damzog Sicherheitspolizeiko komandanteak  *SS-Sonderkommando Lange*ren buru jartzeko arrazoi nagusia, beranduago Łódźeko Ghettoaren deuseztapen osoa egingo zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma hirtipes

***Entoloma hirtipes*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie toxikoa, baina *Entoloma lividum* edo *sinuatum* delakoak baino kalte gutxiago egiten du organismoan.

Sinonimoak: *Agaricus pyramidatus*, *Agaricus pascuus*, *Pratella pascua*, *Nolanea pascua*, *Nolanea hirtipes*, *Agaricus acceptandus*, *Rhodophyllus pascuus*, *Rhodophyllus hirtipes*, *Nolanea acceptanda*, *Hyporrhodius pascuus*, *Latzinaea pascua*, *Latzinaea hirtipes*, *Latzinaea acceptanda*, *Hyporrhodius acceptandus*, *Nolanea mammosa*, *Hyporrhodius hirtipes*, *Nolanea pyramidata*, *Nolanea majalis*, *Entoloma pascuum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 cm arteko diametrokoa, kanpai-itxurakoa, titiarekin, ertz ildaskatua gardentasunagatik. Azal higrofanoa, zeta-antzekoa, fibrila erradialekin, arre kolorekoa, ilun samarra.

**Orriak:** Adnatuak, gris argi kolorekoak arrosa kolorera biratuz.

**Hanka:** Garaia. 26 cm artekoa, oinarrian loditua, goialdea pruinaduna eta kolore zurixkakoa.

**Haragia:** Urria, hauskorra, arre kolorekoa, irin usainarekin eta arrain zapore txarrarekin.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Hirtipes* epitetoa latinetik dator, ilezurrun esan nahi duen "hirtus" hitzetik eta hanka esan nahi duen, "pes"  hitzetik. Biloz estalitako oina duelako.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma hebes* delakoarekin nahas daiteke, hau udazkenean ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian bakarrik ateratzen da. Belar soilguneetan eta mazela hezeetan, hainbat basotan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Uruguai, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Günther Prien

**Günther Prien** (1908ko urtarrilaren 16 – ustez 1941eko martxoaren 8) U-booten komandante alemaniarra izan zen Bigarren Mundu Gerran. Burdinazko Gurutzearen Zaldunen Gurutzea jaso zuen U-booten lehen komandantea izan zen, eta *Kriegsmarineko* lehen kidea izan zen gurutze hori haritzezko hostoz dekoratua jasotzen. Alemaniako kondekorazio militar handiena zen jaso zuenean.

Prienen agindupean, *U-47* itsaspekoak 30 ontzi aliatu baino gehiago hondoratu zituen, 200.000 tona guztira, HMS *Royal Oak* korazatu britainiarra barne, Etxeko Flotarekin Scapa Flowen ainguratuta zegoena.

## Kanpo estekak