open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eduardo Gómez Manzano

**Eduardo Gómez Manzano** (Madril, 1951ko uztailaren 27a - *ib.*, 2019ko uztailaren 28a) espainiar telebista, zinema eta antzerkiko komedia aktore bat izan zen. Espainia mailan ezaguna zen, baita Hego Euskal Herrian ere, nagusiki *Aquí no hay quien viva*, *La que se avecina* eta *Gym Tony* umorezko telesailetan antzezteagatik.

## Biografia 
1990eko hamarkadaren hasieran ekin zion bere aktore ibilbideari, aurrez lanbide ugaritan ibilia izan baitzen, tartean tabernako zerbitzari, etxez-etxeko entziklopedia saltzaile, merkatal-gunetako saltzaile eta igeltsero.

Gehienetan fisiko meharra eta izaera beretsuko pertsonaia antzeztu ohi zuen, lotsagabea, patxadatsua, bizitzari buruzko esaera filosofiko eta sakonak esatearen zalea, baina baita burutapen eroskoak eta bere interesako helburuak lortzeko ia gehienetan porrot egiten zuten plan bihurriak antolatu eta burutzen zituena ere.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Makoki: Un Amor de Muerte*, Esteban Díaz (2018).
* *Anacleto: Agente secreto*, Javier Ruiz Caldera (2015).
* *El Señor Manolo*, Fernando Osuna (2014).
* *No lo llames amor, llámalo X*, Oriol Capel (2011).
* *Entrelobos*, Gerardo Olivares (2010).
* *Spanish Movie*, Javier Ruiz Caldera (2009).
* *Crimen ferpecto*, Álex de la Iglesia (2005).
* *Torrente 3: El protector*, Santiago Segura (2005).
* *Ninette*, de José Luis Garci (2005).
* *Kibris: La ley del equilibrio*, Germán Monzó (2005).
* *Tiovivo c. 1950*, José Luis Garci (2004).
* *Isi/Disi. Amor a lo bestia*, Chema de la Peña (2004).
* *La gran aventura de Mortadelo y Filemón*, Javier Fesser (2003).
* *El oro de Moscú*, Jesús Bonilla (2003).
* *800 balas*, Álex de la Iglesia (2002).
* *Expediente WC*, Arturo Ruiz (2002).
* *La comunidad*, Álex de la Iglesia (2000).
* *La lengua de las mariposas*, José Luis Cuerda (1999).
* *Muertos de risa*, Álex de la Iglesia (1999).
* *El milagro de P. Tinto*, Javier Fesser (1998).

### Telebista 
;Pertsonaia nagusiak
* *Gym Tony LC* (2017), Juan "Juanito" Sánchez
* *Gym Tony* (2015-2016), Juan "Juanito" Sánchez
* *La que se avecina* (2007-2013) (80 atal), Máximo "Maxi" Angulo
* *Aquí no hay quien viva* (2003-2006) (83 atal), Mariano Delgado
* *Chiringuito de Pepe* (2017) Eguberrietako Saio Berezia, Matías "El Palmitas"
;Noizbehinkako pertsonaiak
* *Escenas de matrimonio* (2008)
* *Los Serrano* (2003)
* *¡Ala... Dina!* (2000)
* *Periodistas* (1999)
* *Ellas son así* (1999)
* *¡Ay, Señor, Señor!* (1994)
* *Farmacia de guardia* (1991-1995)
* *Médico de familia* (1995-1999)
* *La casa de los líos* (1996-2000)
* *El Súper* (1996-1999)
* *Manos a la obra* (1998-2001)
* *Tío Willy* (1998-1999)
* *Una de dos* (2008)
* *Abierto 24 horas* (2000-2001)
* *La ley y la vida* (2000)

;Telebista saioak
* *El pueblo más divertido* (2014) (epaimahakide),TVE.
* *Tú sí que vales* (2012-2013) (herri epaimahaikide), Telecinco.
* *Trabajo temporal* (2018) (lehiakide), TVE.

### Antzerkia 
* *Maravilla, diez y pico*
* *El niño judío* - Zarzuela.

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hamar manamenduak (liburua)

[thumb|[Xabier Etxaniz Rojo]]
***Hamar manamenduak*** Xabier Etxaniz Rojo 2002an plazaratu zuen ipuin bilduma da. Idazlearen bigarren liburua izan zen. Bere lehen ipuin bilduman bezala (*Begiak itxi eta kitto*, 2000), kontakizun gehienei ironia lotsagabea eta egunerokotasuna darie, esperpento bilakatzeraino ere. Lehenengo argitalpena 2002 urtean egin zen Erein argitaletxearen eskutik.

Bigarren liburu honetan idazleak irakurle bihozberari amorerik ematen ez dion ipuinak daude eta kontakizun guztiak Bibliako eta kristautasunezko jainko zorrotzak gizakioi eman bide zizkigun aginduekin lotura dute. Izenburua Moisesen hamar manamenduetatik dator eta liburua dekalogo moduan antolatuta dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hamar manamenduak. Erein argitaletxean
Arrabio (metalurgia)

thumb| Arrabio harikor briketak.
**Arrabioa** burdin mearen tarteko produktu bat da, urtze-prozesuan erregaitarako kokea eta urgarri izateko kareharria erabiliz lortzen dena.

## Izendapena 
Hitzaren etimologia iluna da. Gazteleraz berdin esaten da (itxuraz euskaratik hartua); frantsesez, berriz, *fonte brute* eta ingelesez *pig iron* esaten zaio.

## Historia 
Burdina gozoa ekoizteko prozesua aintzinatik ezaguna zen; baina haizeoletan egiten zen, erredukzioz. Txinan arrabioa k. a. III mendean ekoizten hasi bazen ere (Zhou dinastiaren amaieran), Europan teknika hau Erdi Aroan erabiltzen hasi zen: XII. mendean Lapphyttan-en (Suedia) labe garai goiztiarrak baziren, eta XIII. menderako baita Märkischer Kreis eskualdean (Alemania) ere.

## Ekoizpena 
thumb|Lurrean, salda isurtzeko hondar-erretenak (Chicago, 1890-1901).
Arrabioa labe garaietan urtuta ekoizten da, burdin meari erredox erreakzioa eraginez, kokea eta kareharria erabiliz. Kokeak erretzean labea berotzen du, karbono monoxidoa askatuz; azken honek mearen burdin oxidoekin bat egiten du, burdin metalikoa sortuz. Labe garaiean gertatzen den oinarrizko erreakzio kimikoa hauxe da: Fe 2 O 3 + 3CO → 3CO 2 + 2Fe  Kareharria karbono monoxido iturri osagarri bezala, eta urgarri gisa erabiltzen da. Material hori mean dagoen silizearekin batzen da (zeina ez den labeko tenperaturan urtzen), kaltzio silikatoa eratuz; hau tenperatura baxuagoan urtzen da. Kareharri barik burdin silikatoa sortuko litzateke, burdin metalikoaren ekoizpenaren kaltetan. Kaltzio silikatoak eta beste ezpurutasunek zepa osatzen dute, urtutako metalaren gainean flotean geratzen dena.

Behin urtutakoan, lingoteak egiteko era tradizionala hareaz eginiko moldeetan isurtzea izan da: salda harean eginiko erreten nagusi batean isurtzen da, gero adar txikiagoetan banatzen dena, amarengandik edoskitzen ari diren txerrikumeak bezala (hortik *pig iron* izena); horrela, behin gogortutakoan, erraza da briketa txikietan haustea.
## Ezaugarriak 
Arrabioak karbono eduki handia du (%3,5-4,5 artean), baita silizea eta bestelako ezpurutasunak. Honek hauskortasun handia ematen dio eta, beraz, material gisa erabilera mugatua du.

Labe garaietan ekoitzitako arrabioaren osagaiak:

* %92 burdina.
* %3-4 karbonoa.
* %0,5-3 silizioa.
* %0,25-2,5 manganesoa.
* %0,04-2 fosforoa.
* Sufre partikula batzuk.

## Erabilerak 
thumb|Salda garraiatzeko ontzia.
Arrabioa altzairua ekoizteko lehengaia da.

Labe garai modernoak oinarrizko oxigeno-labeekin batera lan egiten dute, eta batzuetan arragoadun labe zaharragoekin. Altzairutegian, labeak arrabioz kargatzen dira. Altzairua egin aurretik, labe garai desberdinetatik datorren salda edukiontzi bakarrean nahas daiteke, laberen baten balizko irregulartasunen eragina gutxitzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Labe garaia
* Burdingintza

## Kanpo estekak
Jemaa el-Fnaa plaza

**Jemaa el-Fnaa plaza** (, ) Marrakexen, Marokon dagoen merkatari eta gune irekia da. Hiriko plaza nagusia da. Kutubiyya meskitatik gertu dago. Plazaren inguruan ere beste meskita txikiagoak dira. Plaza honetan mugimendu handia dago beti eta herritarrentzat ezinbesteko topalekua da. Kaleko postuak, kaleko artistak, musika... egun osoan mugimendua dago plaza honetan, batez ere gauean. Plazak Unescoren bi izendapen ditu: 1985ekoa, ondasun kulturala moduan, eta 2001koa, Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialren gisa.

## Izenaren etimologia 
Plazaren izena interpretatzeko garaian hipotesi desberdinak daude. Batzuentzat "suntsitze batzarra" esan nahi du zeren eta bertan delinkuenteei zigortzen baitzitzaien. "Batzarra" edo "Bilera" esaten zitzaion zeren eta moztutako hilarazitakoen buruak publikoki erakusten baitziren. Hilarazketak 1050. urtearen inguruan egin ziren.
Beste hipotesi baten arabera *ŷâmiʻ* hitzak aljama edo meskita nagusia eta, orduan, "suntsitutako meskitaren lekua"; antza denez bertan almorabideek botatako meskita zegoen.

## Ezaugarriak 
Plaza tamaina handikoa da. Albo guztietatik, bat izan ezik, eraikinez eta arabiar merkatuez inguratuta dago. Alboetan kafetegi eta jatetxe asko daude, bestetik. Jateko kaleko postu daude ere bai.

## Plazan egiten diren aktibitateak 
* Saltzaileak
* Musika espektakuluak
* Henna tatuatzaileak
* Animaliekin egindako espektakuluak (tximuak, sugeak), batzuk nahiko basatiak eta salatzeko modukoak
* Ipuin kontalariak
* Dantzariak

## Atentatua 
2011an plazaren inguruko kafetegi batean atentatu bat izan zen. Ondorioz, hamalau pertsona hil ziren: 11 turista eta hiru marokoar; beste 221 pertsona zaurituak izan ziren.

## Plaza zineman 
Alfred Hitchcock zuzendariak plaza honetan 1956ko *The Man Who Knew Too Much* filmaren eszenak egin zituen.

## Iruditegia 

Image:
Vendedores de agua en su vestimenta típica en la Plaza de Yamaa el Fna.jpg|Ur-banatzaile tradizionalak plazan.
Jaama el Fna at night (16563678254).jpg|Plaza gauean.
ElFnarZotuon.jpg|Herritarrak biltzeko tokia da plaza.
Jamaa El Fna 041.JPG|Mota askotako espektakuluak ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Marrakex
* Arabiar azoka

## Kanpo loturak 
* :Unescoren informazioa.
* :Argazkiak.
* :Informazio turistikoa.
John Atta Mills

**John Evans Fiifi Atta Mills** (Tarkwa, 1944ko uztailaren 21a - Akkra, 2012ko uztailaren 24a) ghanatar politikaria izan zen, Ghanako Errepublikako presidentea 2008-2012 bitartean.

## Bizitza 
Fante etniako kidea zen. Londresen ikasi zuen eta irakaslea izan zen Ghanako zuzenbide fakultatean. Jerry Rawlingsek presidenteorde aukeratu zuen 1997-2001 bitartekorako. John Kufuorek garaitu zuen 2000ko eta 2004ko presidentzarako hauteskundeetan. 2008an, aldiz, Nana Akufo-Addo garaitu zuen. Ezin izan zuen agintaldia amaitu, 2012ko uztailean hil baitzen. John Dramani Mahama presidenteordea izan zen haren ondorengoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belgikar Armada Espedizionarioa Errusian

**Belgikar Auto Blindatuen Armada Errusian** () Lehen Mundu Gerran Belgikak Errusiar Inperiora bidali zuen espedizio bat izan zen. Ekialdeko Frontean borrokatu zuen errusiar armadarekin batera. 1915etik 1918ra arte 444 belgiar soldadu parte hartu zuten unitatean, haietako 16 amaieran hildako izanda.

## Historia 
ezkerrera|thumb| Armada Espedizionarioaren uniformea
1914ko abuztuan, Alemaniak Belgika inbaditu zuen. Hasieran kanpainia garaipen handia izan zen alemaniarrentzat, ia Belgika osoa zapalduz. Hala ere, 1914ko amaierantz frontea gelditu zen, Mendebaldeko Fronte osoa bezala eta lubaki-gerra hasi zen. Yserreko gudua eta gero belgiar armada Yserreko Frontean lubakituta zegoen. Haien biltegietan hainbat auto blindatu zituzten baina Yserreko lurretan ezin ziren erabili. 1915eko hasieran Nikolas II.a Errusiako tsarrak Belgikari ofizialki laguntza eskatu zion eta azken honek auto blindatuak bidali zizkion. Belgika ofizialki "neutrala" zenez, gerran egon arren unitate honek "bolondres modukoak" zirela esan zen.

Belgikako Armada Espedizionarioaren lehen unitatea (333 bolondres Mors eta Peugeot auto blindatuekin hornituta) 1915ko urrian iritsi zen Arkhangelsken.  Unitatea Galitzian borrokatzen nabarmendu zen eta Gai-Zerrendan bost aldiz agertu zen.  

1917ko Urriko Iraultza eta gero belgikar unitateak Errusian geratu ziren Brest-Litvoskeko Ituna sinatu arte. Su etena ofizialkitu zenean unitatea etsaien lurretan ikusi zuen bere burua. Murmanskera zihoan bidea itxita zegoen, eta auto blindatuak boltxebikeen eskuetan ez erortzeko lehertu zituzten.  Unitatea azkenean Estatu Batuetara iritsi zen Txina eta Transiberiar trenbidearen bidez 1918ko ekainean. 

Britainiarrek bidalitako antzekoa unitate bat, Britainiar Armada Espedizionarioa Errusian (*ACEF* ingelesez), Errusian ere borrokatu zuen.

### Espedizioan parte hartu zuten pertsona ezagunak 
Unitatea ez zen inoiz 500 pertsona baino gehiago izan, hala ere Belgikan geroago ezagunak egin ziren pertsona batzuk parte hartu zuten.

* Henri Herd, "Constant le Marin" bezala ezaguna, boxeolari ospetsua eta 4 aldiz Munduko Txapelduna izan zen.
* Henry George, 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen pistako txirrindularitzan.
* Julien Lahaut, politikaria eta Belgikako Alderdi Komunistaren agintaria izan zen. 1950ean erail zuten.
* Marcel Thiry, baloniar poeta, bere anaia Oscarrekin espedizioan parte hartu zuen.
* Théo Halleux, Liejako eraikitzaile famatu bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandre Desplat

**Alexandre Michel Gérard Desplat** (Paris, 1961eko abuztuaren 23a) zinemako musikagile frantziarra da. Besteak beste, birritan eskuratu du Oscar saria, *The Grand Budapest Hotel* eta *The Shape of Water* filmeen soinu bandagatik, eta hirutan César saria, ''De battre mon cœur s'est arrêté*, *The Ghost Writer* eta *De rouille et d'os* filmeen soinu bandagatik. Desplaten beste lan nabarmenen artean *The Queen*, *The Curious Case of Benjamin Button*, *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1* eta *Part 2*, *The King's Speech*, *The Danish Girl*, *Argo*, *Zero Dark Thirty*, *The Imitation Game* edo *Isle of Dogs'' daude.

## Ikus, gainera
Stanford Moore

**Stanford Moore** (Chicago, 1913ko irailaren 4a - New York, 1982ko abuztuaren 23a) estatubatuar biokimikaria izan zen. Vanderbilt Unibertsatean eta Wisconsin-Madison Unibertsitatean ikasi zuen eta Rockefeller Unibertsitateko irakasle izan zen. 1972an Kimikako Nobel Saria jaso zuen William Howard Steinekin eta Christian B. Anfinsenekin batera erribonukleasa entzima baten egiturari buruz egin zituen ikerketengatik.

## Kanpo estekak
Enkaustika

[thumb|267x267px| Solunto-ko ([Sizilia|Sizilia) K.a. I mendeko **enkaustika** adibidea. (Palermo-ko museo arkeologikoa). ]]
thumb|297x297px| Solunto-ko antzerki maskara.
[thumb|289x289px| Ama birjina umearekin (Santa Katalina monasterioa, [Sinai). ]]
[thumb|339x339px| [El-Fayumgo erretratuak|El-Fayumgo erretratua. Enkaustika zur gainean. Hawara, Egiptoko garai erromatarra. Britainia Handiko Museoa. ]]
**Enkaustika,** Greziako *enkaustikos* ( 'sutan grabatuta') hitzetik eratorria da. Pintura teknika bat da eta bere ezaugarri nagusia argizaria pigmentu modura erabiltzean datza; hala bada, sortutako nahasketak oso trinkoak eta krematsuak dira. Pintura eskuila edo espatula bero baten bidez aplikatzen da. Akabera lihozko trapuekin egindako leunketa bat da, (kasu honetan ez du aglutinatzaile gisa jokatzen, babes gisa baizik) eta aldez aurretik hedatutako argizari geruza baten gainean egiten da. Prozesu honi enkaustikazioa deritzo eta Vitruviok, erromatar arkitekto eta ingeniariak ezin hobeto deskribatzen du. Honela dio:
: "Pinturaren gainean argizari geruza bero bat ezarri behar da eta ondoren leundu lihozko trapu oso lehor batzuk baliatuz ."

## Ikus, gainera 
* Olio-pintura

## Kanpo estekak
Rutshuru

**Rutshuru** Kongoko Errepublika Demokratikoko ekialdeko hiria da, Ipar Kivu probintzian dagoena, Ugandako eta Ruandako mugetatik hurbil. 47.756 biztanle zituen 2004an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Gimeno

**Iker Gimeno Anglada** (Castro Urdiales, 1981eko urtarrilaren 20a) traineru estropadetako patroia da. Kontxako Bandera eta TKE Liga bana eskuratu ditu besteak beste.

## Kirol ibilbidea 
Castro Urdialeskoa izanik herriko taldean hasi zen arraunean. 2001 urtean Espainiako Txapelketa jokatzeko aukera eman zion Jose Luis Kortak eta orduan lortu zuen bere aurreneko titulu handia. Urte horietan ordea patroi handiak fitxatu zituen Castrok (Asier Zurinaga, J.M. Lujanbio, Joseba Arbona...) eta Iker Gimeno bigarren taldeko patroia izan zen. 2005ean bihurtu zen *La Marinera* traineruko patroi ofiziala. Urterik onena 2008 eta batez ere 2009 denboraldietan izan zituen, Castro Urdialesek arraunean inoiz izan den tripulazio onenetakoa gidatu baitzuen.

2011n krisialdia iritsi zen Castrora eta ordutik hainbat taldetan aritu da Iker Gimeno.

## Taldeak 
## Palmaresa 
* Kontxako Bandera (1): 2008.
* TKE Liga:
** Txapeldun (1): 2009
** Bigarren (1): 2008
* Espainiako Txapelketa (1): 2001
* Kantabriako Txapelketa (2): 2010, 2013
* Zarauzko Ikurrina (2): 2008, 2009.
* El Corte Ingles Bandera (1): 2009.
Adorez eta Atseginez

***Adorez eta Atseginez*** 1991an Eskoriatzan sortu zen soziolinguistikari buruzko mintegia izan zen. Julen Arexolaleiba izan zen gidari. Mintegiaren helburua Jose Maria Sanchez Carrion Txepetxen oinarri teorikoak garatzea eta hedatzea izan zen. Eta, zentzu horretan, euskara elkarteak sortzeko eta garatzeko lanetan sekulako eragina izan zuen (euskara elkarteak eta beste ekimen asko).

## Kanpo estekak 
* *30 urte: Adorez eta Atseginez*. Argia.eus
McQ

***McQ***, 1974ko John Sturges estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza film bat da. John Wayne, Eddie Albert, Diana Muldaur, Colleen Dewhurst, Clu Gulager, David Huddleston eta Al Lettieri aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Elmer Bernsteinek konposatu zuen.

Film honetan agertzen den John Waynek gidatutako 1973ko Pontiac Firebird auto lasterketak Steve McQueen protagonista duen *Bullitt* (1967) filman agertzen den auto lasterketaren eragina du.

## Argumentua 
AEB, Seattle. Lon "McQ" McHugh (John Wayne) polizia zakarrari bere lagun eta lankide baten erailketa argitzeko ardura jaso du, ustez, hippie batzuk hila omen dena. Baina McQek hilketaren arduraduna Manny Santiago (Al Lettieri) delako susmoa du, hortaz, gangsterraz mendekatu eta polizia barneko ustelkeriarekin amaitzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* John Wayne: Lon "McQ" McHugh teniente detektibea
* Eddie Albert: Edward Kosterman kapitaina
* Diana Muldaur: Lois
* Colleen Dewhurst: Myra
* Clu Gulager: Toms
* David Huddleston: "Pinky" Farrell
* Jim Watkins: J.C.
* Al Lettieri: Manny Santiago
* Julie Adams: Elaine
* Roger E. Mosley: Rosey
* William Bryant: Stan Boyle sarjentua
* Richard Kelton: Radical
* Richard Eastham: Walter Forrester

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Khan el-Khalili

thumb|200px|Bazar barruko eraikin zahar baten sarrera.
**Khan el-Khalili** (, ) Egiptoko Kairoko antzinako bazar zaharra da. Merkataritza gune zaharra da; bertan ere tailer txikiak aurki daitezke.

## Historia 
Arabiar azoka honen lehenengo informazioak 1382koak dira. Urte horretan Dyaharks el-Jalili emirak karabansarai (edo *jan*) handi bat eraiki zuen. Karabansaraiak merkatarientzako ostatua eta alondea zen; leku horretan animaliekin eta salersogaiekin atseden hartzen zuten. Toki horiek askotan aktibita ekonomikoak garatzeko erreferentzia lekuak izaten ziren. Gaur egun jatorrizko karabansarai horrek irauten du, Sikka Jan el-Jalili eta Badestan kaleen artean.

## Interes bereziko lekuak 
Khan el-Khalili oso inguru egokia da paseatzeko, kaleak eta dendak ikusgarriak baitira. Dena dela, badira aipamen berezia merezi duten zenbait toki:

* Fishawi kafetegia: 200 urte baino geihago darama gauez eta egunez irekita. Barrualdea ispiluez apainduta dago.
* Midaq kalezuloa: Naguib Mahfuz idazleak (Literatura Nobel Saria 1988an) bertan kokatu zuen bere liburu ezagunetariko bat, *Mirakuluen kalezuloa* alegia.

## Iruditegia 

File:Flickr - HuTect ShOts - Khan El-Khalili Street شارع خان الخليلي - Cairo - Egypt - 09 04 2010.jpg|Erdi Aroko sarrera.
File:حوانيت الحسين.JPG|Arabiar azokaren dendak eta postuak.
File:Khan elkhaleely haddara.jpg|Bab el-Ghuriko lanternen denda.
File:Mint Tea at El Fishawy's.jpg|Fishawi kafetegia.
File:Flickr - HuTect ShOts - Khan El-Khalili Street شارع خان الخليلي - Cairo - Egypt - 09 04 2010 (1).jpg|Azoka.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Joseba Arbona

**Joseba Arbona Lasa** (Pasai Donibane, 1974ko apirilaren 15a) traineru estropadetako patroia izan da, Kontxako Bandera bat eta txapelketa ugari irabazi dituena. Bi Euskal Liga ere irabazi zituen.

## Kirol ibilbidea 
### Koxtape 
1991 urtean San Juanen banaketa izan zenean Joseba Arbona Koxtaperen txopan kokatu zen. Garai onenak 1990. hamarkadaren amaieran iritsi zen. 1997ko Kontxako Banderan bigarren egin zuen eta 1999an irabazlea izan zen, Oriori bi segundu t'erdiko abantaila atereaz. Urte berean aurreneko Euskal Liga eskuratu zuen. 2000an bigarren liga eta euskadiko eta gipuzkoako txapelduna izan zen. 2003 urtean San Juango talde biek bat egin zuten eta sortu berria zen TKE Ligako aurreneko estropada irabazi zuen. Denboraldiaren amaieran hirugarren postuan gelditu zen.

### Hainbat talde (2004-2008) 
2004 urtean betiko kluba utzi eta Castro Urdialesek fitxatu zuen. Ez zuen denboraldi arrakastatsua burutu eta 2005ean Donostia Arraun Lagunak taldera joan zen. 2007an Astillerok fitxatu zuen eta honekin Kantabria eta Espainiako txapelketak eskuratu zituen.

### Zierbena 
Azken kluba Zierbena izan du. 2010 urtean hartu zuen taldearen ardura eta 2011n TKE Ligara igotze lortu zuen. 2013an berri lortu zuen igoera. Bere azken denboraldia izan zen.

### Taldeak 
Hona hemen patroitzan ibili izan den taldeen hurrenkera.

## Palmaresa 
* Kontxako Bandera (1): 1999.
* Txapelketak:
** Espainiako Traineru Txapelketa (1): 2008.
** Euskadiko Traineru Txapelketa (1): 2000.
** Gipuzkoako Traineru Txapelketa (2): 2000 eta 2003.
** Kantabriako Traineru Txapelketa (2): 2008.
* Ligak:
** Euskal Ligak (2): 1999 eta 2000.
* Zarauzko Ikurrina (1): 1997.
2019ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa

**2019ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa** edo **Junior Eurovision 2019** (ofizialki ingelesez **Junior Eurovision Song Contest 2019**, frantsesez **Concours Eurovision de la Chanson Junior 2019**, polonieraz **Konkurs Piosenki Eurowizji dla Dzieci 2019** eta silesieraz **Ojrowizyjŏ Junior 2019**) urtero ospatzen den Junior Eurovision Abesti Lehiaketaren hamazazpigarren edizioa izan zen. Gliwiceko Gliwice Arena aretoan ospatu zen, Polonian, azaroaren 24an.

Garailea Poloniako Viki Gabor izan zen, "Superhero" abestiarekin. Poloniaren bigarren garaipena izan zen. Lehen aldiz irabazi zuen herrialde batek ondoz ondoko edizioetan, eta lehen aldiz irabazi zuen herrialde antolatzaileak etxean.

Hemeretzi herrialdek hartu zuten parte guztira. Azerbaijan eta Israel erretiratu egin ziren eta Espainia hamabi urteko eten baten ostean itzuli zen.

## Kokapena 
thumb|200px|Gliwice Arena, lehiaketaren egoitza.
Poloniaz gain, Armenia eta Kazakhstanek jaialdiaren egoitza izateko interesa adierazi zuten. Baina, azkenik, jaialdiaren azken edizioa irabazi zuen Polonia (Roksana Węgiel-ri esker "Anyone I Want to Be" abestiarekin) aukeratu zuen Europako Irrati-Telebista Batasunak (EBU) herrialde antolatzaile bezala. Polonian, zazpi hirik aurkeztu zuten hautagaitza lizitazio prozesuan: Gdańsk, Gliwice, Katowice, Krakovia, Łódź, Szczecin eta Toruń. EBU eta TVP poloniar telebista publikoak Gliwice aukeratu zuten; bertako Gliwice Arena aretoan 17,178 pertsona sar daitezke.

## Lehiaketa 
Europako Irrati-Telebista Batasunak uztailaren 18an eman zen ezagutzera behin-betiko partaide zerrenda. 16 herrialde sortzaileetatik, sei izan ziren edizio honetan parte hartu dutenak: Bielorrusia, Espainia, Herbehereak, Malta, Ipar Mazedonia eta Polonia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2019ko Eurovision Abesti Lehiaketa
* 2019ko Eurovision abesbatza

## Kanpo estekak 
*  Junior Eurovision webgune ofiziala
Rafał Majka

**Rafał Majka** (Zegartowice, ) poloniar txirrindularia da, profesionala 2011ko otsailetik aurrera. Gaur egun UAE Team Emirates taldean lasterka egiten du.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak eta Munduko txapelketak
### Beste Itzuliak 
## Kanpo estekak 
* 
* Rafał Majka - *Sitiodeciclismo*
Ipar Kivu

**Ipar Kivu** (; kinyaruandaz: *Intara ya Kivu y’Amajyaruguru*) Kongoko Errepublika Demokratikoko ipar-ekialdeko probintzia da, Kivu aintziraren ondoan dagoena. Ekuatorearen lerroak zeharkatzen du.

Iparraldean Ituri probintziarekin du muga, ipar-mendebaldean Tshoporekin, hego-mendebaldean Maniemarekin, eta hegoaldean Hego Kivurekin. Ekialdean Uganda eta Ruanda ditu mugakide. Ekialdean, muga egiten, Eduardo lakua dago, eta Rwenzori mendiak, non Virunga Parke Nazionala kokatzen den. Ipar eta mendebaldean, berriz, Kongo ibaiaren arroko oihanak. 59.483 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 6.655.000 biztanle zituen 2015ean. Hiriburua Goma da, eta beste hiri nagusiak, Beni eta Butembo.

## Hizkuntzak 
Frantsesaz gain, swahili eta nande dira Ipar Kivuko biztanle gehienen hizkuntzak, eta nyanga, kinyaruanda, kuma, mbuba eta beste batzuk ere hitz egiten dira, eskualdeen arabera.

## Eskualdeak 
Goma hiriburuaz gain, Ipar Kivu sei eskualdetan banatzen da, aski ezberdinak bai tamainaz bai biztanleriaz. Ipar-ekialdetik hego-mendebaldera dira: 

* Beni: 7.484 Km2, milioi bat biztanle pasa 20205ean, nekazari eta merkataritza.
* Lubero: 17.095 Km2, bi milioi biztanle inguru, nekazari eta merkataritza.
* Nyiragongo: 333 Km2, izen bereko sumendi aldean.
* Rutshuru: 5.289 Km2, non Virunga parke gehiena dagoen.
* Masisi: 4.734 Km2, milioi bat biztanle eskas, abeltzaintza.
* Walikale: 23 475 Km2, oihana da mendebaldean, milioi erdi bat biztanle.

## Historia 
thumb|308x308px
Ipar Kivuren historia administratiboa Leopoldo II. erregearen Kongoko Estatu Askearen garai kolonialetik dator. Belgikako estatuaren menpera pasa ondoren, Ekialdeko Probintzian sartu zen, Stanleyville (gaur egungo Kisangani) probintziako hiriburua zelarik. Independentziaren ondoren, 1962an probintzia estatusa lortu zuen, baina 1965ean Mobutu Sese Sekoren erregimenaren garaian barruti bat izatera pasa zen, Kivuko probintziaren barruan. 1988an berriz ere hiru probintzia bereizitan birdefinitu zena: Ipar Kivu, Hego Kivu eta Maniema.

Azken hamarkadetako Ipar Kivuko historian eragin handia izan dute Ruandatik iritsitako hutu errefuxiatu oldeek, 1994ko genozidioaren ondoren. Baita urrea, kobaltoa, koltana eta beste aberastasun natural batzuk ustiatzeko hamaika interesak ere. Horrek guztiak eragotzi du bizimodu sozial eta ekonomiko normalizatu bat.

1996an Kongoko Lehen Gerra piztu zen Ipar eta Hego Kivu probintzien aldean, Mobuturen erorketa ekarriko zuena, eta Laurent-Désiré Kabila presidente bihurtzea. Gero, 1998ko abuztuan, Kongoko Bigarren Gerra, "Afrikako Munduko Gerra" ere deitua, hainbat herrialdek parte hartu baitzuten, Kongoko Errepublika Demokratikoa osoan. Baina Kivu aldean jasan ziren, berriz ere, krisialdi humanitario larrienak.

Geroztik etengabe jarraitu dute hainbat talde armatu borrokan, eta 2012ko matxinadan bezala 2025 hasieran Ipar Kivuren ia hego-ekialde osoa zegoen M23 gerrillaren menpe, Goma hiriburua barne.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emanuel Buchmann

**Emanuel Buchmann** (Ravensburg, ) Alemaniako txirrindulari profesional bat da. Gaur egun Bora–Hansgrohe taldean lasterka egiten du.

## Palmaresa 
**2015**
* 20px 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Trentinoko Giroko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
**2017**
* 2. 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 7. Dauphine Liberen
* 10. Romandiako Tourrean
**2018**
* 4. Euskal Herriko Itzulian
* 6. Dauphine Liberen
* 7. Poloniako Itzulian
* 9. Romandiako Tourrean
* 10. Abu Dhabiko Tourrean
**2019**
* Trofeo Andratx Lloseta
* 2. Trofeo de Tramuntana Soller-Deian
* 3. Euskal Herriko Itzulian eta etapa 1
* 3. Dauphine Liberen
* 4. Frantziako Tourrean
* 4. UAE Tourrean
* 7. Romandiako Tourrean
* 8. Lombardiako Giroan
**2020**
* Trofeo Serra de Tramuntana
**2021**
* 4. Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2022**
* 4. Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 5. Getxoko Zirkuituan
* 7. Italiako Giroan
**2023**
* 20px 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Fitxa irakurgai
You Will Meet a Tall Dark Stranger

***You Will Meet a Tall Dark Stranger*** (euskaraz *Arrotz Beltzaran Garai Bat Topatuko Duzu*), 2010eko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren drama-komedia film bat da. Antonio Banderas, Josh Brolin, Anthony Hopkins, Gemma Jones, Freida Pinto, Lucy Punch, Naomi Watts, Roger Ashton-Griffiths eta Pauline Collins aktoreek antzeztu zuten.

2010eko maiatzaren 15ean Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Maitasuna, sexua, umorea eta traizioak. Familia bateko senideen pasioak, griñak eta nahigabeek gatazkak eragin eta egoera arriskutsuak bizitzera bultzaraziko dituzte, batzuk eromenaren atarian ere jarriz.

## Aktoreak 
* Antonio Banderas: Greg Clemente
* Josh Brolin: Roy Channing
* Anthony Hopkins: Alfie Shepridge
* Gemma Jones: Helena Shepridge
* Freida Pinto: Dia
* Lucy Punch: Charmaine Foxx
* Naomi Watts: Sally Channing
* Roger Ashton-Griffiths: Jonathan Wunch
* Ewen Bremner: Henry Strangler
* Neil Jackson: Allen
* Celia Imrie: Enid Wicklow
* Pauline Collins: Cristal D'Argenis
* Anna Friel: Iris
* Alex MacQueen: Malcolm Dodds
* Meera Syal: Diaren ama
* Anupam Kher: Diaren aita
* Natalie Walter: Allenen arreba
* Christian McKay: Poker jokolaguna
* Philip Glenister: Poker jokolaguna
* Theo James: Roy Richards

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sadou Hayatou

**Sadou Hayatou** (Garoua, 1942ko otsailaren 15a - Geneva, 2019ko abuztuaren 1a) Kamerungo 4. lehen ministroa izan zen 1990 eta 1991 bitartean. Nekazaritzako eta finantzetako ministroa izan zen ere. Erdialdeko Afrikako Estatuen Bankua zuzendu zuen 1993 eta 2008 bitartean.
Le chant du loup (2019ko filma)

***Le chant du loup*** (euskaraz *Otsoaren Kanta*), 2019ko Antonin Baudry frantziar zinema zuzendariaren drama-thriller film bat da. François Civil, Omar Sy, Mathieu Kassovitz, Reda Kateb, Paula Beer, Alexis Michalik, Jean-Yves Berteloot eta Damien Bonnard aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Chanteraide (François Civil) entzumen gaitasun harrigarria duen gizonak *Titan* frantziar itsaspeko nuklearrean itsasoratu da, eskifaiako funtsezko kide bilakatuz.

Errusiak Finlandiako Åland uharteak inbaditu ditu, eta Frantziako presidenteak laguntza bidaltzea erabaki du: Frantziako Itsas Armadaren itsaspeko nuklearrak.

## Aktoreak 
* François Civil: Chanteraide
* Omar Sy: D'Orsi
* Mathieu Kassovitz: ALFOST
* Reda Kateb: Grandchamp
* Paula Beer: Diane
* Alexis Michalik: SNLE-B2Rko bigarrena
* Jean-Yves Berteloot: CIRAko komandantea
* Damien Bonnard: SNLEko ofiziala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Apotzagako hilerria

**Apotzagako hilerria** Eskoriatzako Apotzaga elizatean dagoen hilerri zirkular berezia da. San Migel eliza eta San Bernabe baselizaren artean kokaturik dago. 1994 urtean **Eraikitako euskal ondare nabaria** izendatua izan zen.

## Historia 
Anastasio Otadui apaiz arrasatearra 37 urtez izan zen apaiz Apotzagan eta San Migel elizaren konponketak egitearekin batera hilerri berria diseinatu zuen euskal tradizioan oinarrituz. 1960. hamarkadan eraiki zen eta Galiziako harginak aritu ziren lanean.

## Egitura 
Egitura zirkularra dauka, lau laurdenetan zatiturik dagoena. Laurden bakoitzean bost baserriren hilobiak daude. Hilobi bakoitzean disko itxurako hilarri modernoakdaude, baserri bakoitzaren izena dutenak. Hilerriaren erdiguneko bidegurutzean Marin auzotik ekarritako gurutze-muga landu bat dago eta ekialdeko ertzean San Migel goiaingerua ageri da harrizko aldare txiki batean. San Migel bera da Apotzagako zaindaria.

Hilerria altuera txikiko harresi batek inguratzen du eta sarreran dauden bi zutabeetan "Gero" eta "Arte" hitzak daude landuta.

## Erreferentziak 
ezkerrera|280px|thumb|Hilerriko sarrera.

## Kanpo estekak
Merzouga

**Merzouga** Marokoko hego-ekialdeko herri txiki bat da. Rissanitik 35 kilometrotara eta Erfoudtik 45era dago. Aljeriako muga ere oso gertu dago, 50 kilometrotara. Sahara basamortuan dago.

## Ezaugarriak 
Erg Chebbiren herri ezagunena da. Saharako erg bat da eta, ondorioz, turismo ibilbide askoren partea da. Inguruan badira beste herri batzuk: Hassilabied, lau kilometrotara, Tanamoust, hiru kilometrotara, Takoujt, 1,5 kilometrotara, Khamlia 7 kilometrotara eta Tisserdmine, 15 kilometrotara.

Biztanleak berbereak dira, neurri handi batean. Ksar Hamlian gnawa bereber populazioa dago, bestetik; ganwak garai bateko esklaboen ondorengoak dira, egun berbereak bezala onartuak. Ganwek musika berezi bat egiten dute, esklabotza garaiaren oroimena: dantzetan askatzeko prozesua adierazten dute eta musika tresna batzuk kateen soinuak simulatzen dituzte.

Merzougan Marokoko ur-naturalaren erreserba handiena dago. Nahiz eta basamortuan egon, euria egiten du eta, batzutan, uholdeak pairatu dituzte. Esaterako, 2006an hiru hildako izan ziren eta ehundaka pertsonek ihes egin behar izan zuten.

## Turismoa 
Herriaren aktibitate ekonomiko nagusia turismoaren inguruan antolatzen da. Herri honetatik basamortuan zeharreko ibilaldiak antolatzen dira, ezagunenak dromedarioz. Ohikoa da, esaterako, Oasi Handian gaua egitea.

Merzouga Rally Dakar Series barruan sartu ohi da. Turismo garapen hori kritikatua izan da.

4L Trophy ere herri honetara heltzen da.

## Iruditegia 

Image:
Entrance gate to the town of Merzouga, Morocco.jpg|Basamortuko ataria.
Hiking At Sundown (Unsplash).jpg|Turismoak garrantzi handia du.
Sahraoui of morroco.JPG|Gnawak esklabuen ondorengoak dira.
Nomadic Berber Depot in Merzouga - Flickr - gailhampshire.jpg|Nomadak Merzougan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erg Chebbi

## Kanpo estekak 
* :Wiki Voyagen informazioa.
* :Turismoaren eraginaren inguruko iritzi kritikoa.
* :Informazio turistikoa.
Erg Chebbi

**Erg Chebbi** () Marokoko Sahara basamortuan dagoen erg edo hare eremu bakarra da. Aljeriakoen edo Mauritaniakoekin konparatuta ez da oso handia baina, hala ere, interesgarria da.

## Ezaugarriak 
Erg Chebbik iparraldetik hegoaldera 22 kilometroko luzera du eta 5 kilometroko zabalera. Bertan dauden dunek 150 metroetaraino ailegatzen dira. Erfoudetik 40 kilometrotara dago. Dunen inguruan dauden herriak Hassi-Labiad eta Merzouga dira. Herri hauetara turista asko joaten dira erg ezagutzeko asmoz. Aljeriako muga gertu dago.

Nahiz eta basamortuan egon, euria egiten du eta, batzutan, uholdeak pairatu dituzte. Esaterako, 2006an hiru hildako izan ziren eta ehundaka pertsonek ihes egin behar izan zuten. Eraikin asko suntsituak izan ziren.

## Historia 
VIII. mendetik XIV. mendera karabanentzako leku estrategikoa izan zen hau. Aberastasun horren ondorioz Sijilmassa erresuma sortu zen.

## Turismoa 
Herriaren aktibitate ekonomiko nagusia turismoaren inguruan antolatzen da. Herri honetatik basamortuan zeharreko ibilaldiak antolatzen dira, ezagunenak dromedarioz. Ohikoa da, esaterako, Oasi Handian gaua egitea.

Merzouga Rally Dakar Series barruan sartu ohi da. Turismo garapen hori sortzen duen eragin ekologikoa dela eta, kritikatua izan da.

## Harea bainuak 
Bero handiago egiten duenean bertako jende asko harea bainua eta masaxea hartzen du. Horretako hare azpian minutu batzuk lurperatzen zaie. Antza denez, erreumatismoa eta hezurretako minak leuntzeko oso ona omen da.

## Iruditegia 

File:Sunrise in Erg Chebbi.jpg|Arratsa dunetan.
File:Dunes de Merzouga.jpg|Erg Chebbi Merzougatik ikusita.
File:Erg Chebbi Dunes Camel LL.JPG|Dromedarioak.
File:On Top of Erg Chebbi.JPG|Erg Chebbiko gailur bat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Prozesu eoliko
* Reg
* Erg
* Hamada
* Duna

## Kanpo estekak 
* :Erg Chebbi dron batez filmatuta.
* :Chebbi Lexicorient.com webgunean.
1917 (filma)

***1917*** 2019ko Sam Mendes ingeles zinema zuzendariaren gerra film bat da. George MacKay, Dean-Charles Chapman, Mark Strong, Andrew Scott, Richard Madden, Claire Duburcq, Colin Firth eta Benedict Cumberbatch aktoreek antzeztu zuten.

Berez, filmak kontatzen duena ez da sobera originala. Berritzailea da, ordea, istorioa kontatzeko orduan Sam Mendesek erabili duen moldea, *1917* plano sekuentzia bakar batean kontatuta baitago. Modu horretan, zuzendariak lortu nahi izan du ikusleak lubakietako lokatzetan murgilaraztea.

## Argumentua 
1917ko apirilaren 16a, Lehen Mundu Gerra, Frantziako ipar-ekialdea. Mendebaldeko Frontean gerraren gorenean, Tom Blake (Dean-Charles Chapman) eta Will Schofield (George MacKay) britainiar kaporalek itxuraz ezinezkoa den misioa burutu behar dute. Erlojuaren kontra, arerioen lurraldea zeharkatu eta mezu bat eman beharko dute, mila eta seirehun soldaduen aurkako alemaniar eraso hilkor bat eta haien sarraskia saihetsi ahal izateko.

## Aktoreak 
* George MacKay: William "Will" Schofield kaporala
* Dean-Charles Chapman: Thomas "Tom" Blake kaporala
* Mark Strong: Smith kapitaina
* Andrew Scott: Leslie tenientea
* Richard Madden: Joseph Blake tenientea
* Claire Duburcq: Lauri
* Colin Firth: Erinmore jenerala
* Benedict Cumberbatch: Mackenzie kolonela
* Daniel Mays: Sanders sarjentua
* Adrian Scarborough: Hepburn maiorra
* Jamie Parker: Richards tenientea
* Michael Jibson: Hutton tenientea
* Richard McCabe: Collins kolonela
* Chris Walley: Bullen soldadua
* Nabhaan Rizwan: Sepoy Jondalar
* Michael Cornelius: Cornelius soldadua
* Anson Boon: Cook soldadua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agdaleko lorategiak

**Agdaleko lorategiak** () Marokoko Marrakex hirian daude; bertan izen bereko urmaela dago. 1985ean Menara lorategiekin eta Marrakexeko medinarekin batera Unescok Gizateriaren ondarea izendatu zituen.

## Historia 
Lorategiak XII. mendean sortu ziren, Almohade dinastiako Abd al-Muminen agindupean. Ondoren, Saadi dinastiak berritu zituen eta, XIX. mendean, Moulay Abderrahmanek handitu zituen; mende horretan babesteko lasto-buztinezko hormak altxatu ziren.

## Ezaugarriak 
400 ha. ditu. Dar El Makhzenen dago, Errege Jauregia eta Marrakexeko medina artean. Izena bereber hizkuntzatik dator eta "larre hesitua" esan nahi du. Hesi edo hormen barruan mota askotako fruitondoak daude: laranjondoak, limoiondoak, pikondoak, abrikotondoak, mingranondoak... Zuhaitzak lur sail laukizuzenetan antolatuta daude; tartean olibondoak daude.

Urmaela hasieran 25 kilometroko akueduktu sistema zuen. Ur-biltegi moduan erabiltzen zen, sultanaren lorategiak ureztatzeko eta, baita ere, atseden-lekua bezala. Gaur egun ur geldia da. Ertzean ur-banatzaile baten eskultura handia ikus daiteke.

## Iruditegia 

Image:
The long way back from Agdal garden (2847841018).jpg|Lorategiak babesteko horma.
Marrakesh, devensive wall.jpg|
Altlas.JPG|Agdaleko urmaela.
A fortress wall (2847009489).jpg|

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Marrakexeko medina
* Menara lorategiak

## Kanpo loturak 
* :Unescoren informazioa.
Scoop (2006ko filma)

***Scoop***, 2006ko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko krimen komedia film bat da. Woody Allenez gain, Hugh Jackman, Scarlett Johansson eta Ian McShane aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Erresuma Batua, Sondra Pransky (Scarlett Johansson) herrialdean lagun batzuk bisitatzen ari den estatubatuar kazetaritza ikasle bat da. Londres hiriburuan dagoela, magia ikuskizun batera joango da, honetan, Sid Waterman (Woody Allen) magoak eszenatokira igo eta desagerketa magiko batean partehartzea gonbidatuko du. Magoak bere trikimailua martxan jartzeko esperoan dela, Joe Strombel (Ian McShane) hildako kazetari prestigiotsuaren mamuaren bisita jasoko du. Espirituak Sondrari britainiar aristokrata nabarmen baten semea den Peter Lyman (Hugh Jackman) seme aberats eta erakargarria "tarotaren hiltzailea" ezizena duen serieko hiltzailea dela iragarriko dio.

## Aktoreak 
* Scarlett Johansson: Sondra Pransky
* Woody Allen: Sid Waterman
* Hugh Jackman: Peter Lyman
* Ian McShane: Joe Strombel
* Charles Dance: Malcolm jauna
* Romola Garai: Vivian
* Kevin R. McNally: Mike Tinsley
* Julian Glover: Lord Lyman
* Victoria Hamilton: Jan
* Fenella Woolgar: Jane Cook
* Geoff Bell: Strombelen lankidea
* Alexander Armstrong: Polizia
* Anthony Head: Detektibea
* Peter Mastin; Heriotza

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brian Lochore

Sir **Brian James Lochore** ONZ, KNZM, OBE OBE (Masterton, 1940ko irailaren 3a - Masterton, 2019ko abuztuaren 3a) zeelandaberritar errugbi jokalaria eta entrenatzailea izan zen. hirugarren lerroko erdiko postuan aritzen zen. 1963-1971 bitartean, 68 partida jokatu zituen Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, 25 test-partida barne, eta 46tan taldeko kapitaina izan zen. 

1985-1987 bitartean, Zeelanda Berriko selekzioa zuzendu zuen eta, besteak beste, 1987ko Munduko Errugbi Kopa irabazi. 
1999an, International Rugby Hall of Fame-n sartu zuten.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kivuko ebola epidemia

**Kivuko ebola epidemia** historiako ebola epidemiarik larrienetarikoa izan da. 2018ko abuztuaren 1ean hasi zen, Kongoko Errepublika Demokratikoko Ipar Kivu probintzian, eta handik Ituri probintziara ere zabaldu zen. 2019ko uztailean, nazioarteko larrialdi izendatu zuen Munduko Osasun Erakundeak, Ugandara eta Ruandara hedatzeko arrisku handia zegoelako. Kongoko Errepublika Demokratikoko Osasun Ministerioaren arabera, 2.713 ebola kasu egon ziren 2019ko abuztura arte eta, pertsona horietatik, 1.823 zendu ziren.

## Epidemiologia 
thumb|800 px|erdian| 2018-19ko Kivuko ebola izurritea (kasuak eta hildakoak 2019ko uztailaren 14ra arte)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urgoniar

**Urgoniarra** Kretazeo Goiztiarrean sortutako kareharrizko fazies bat da. Euskal Herriko mendietan ugaria, karstaren garapenarekin oso lotua dago eta bere harri sendoa eta kolore zurixkaduna eraikuntzan asko erabiltzen da.

## Historia 
thumb|Orgon.
1850ean, *Prodrome de Paléontologie stratigraphique* idazlanean*,* Alcide Dessalines d'Orbigny naturalista frantziarrak "urgoniar" izena estreinakoz erabili zuen, Orgon (Rodanoren Ahoak) udalerrian ugaria zen harri motari erreferentzia eginez.

## Karakterizazioa 
thumb|Errudista fosilak.
Urgoniar faziesa klima tropikalean sortutako uharrietan du jatorria, Barremiar eta Aptiar estaien artean (duela 130-112 Ma artean). Besteak beste, Pirinio eta Kantauri mendietako errudista fosilez betetako kareharria horrela izendatu da. Kareharri mota hau masiboa da, ia lurrik gabekoa, kaltzita eta osagarri organogenoen kontzentrazio handikoa eta birkristalizazio handikoa. Biofaziesean errudistak agertzen dira, *Toucasia* generokoen presentzia handiarekin; orbitolinen fosilak ere ugariak dira. Urgoniar faziesa Kretazeo Goiztiar eta Berantiarreko maila desberdinetan aurki daiteke.

Urgoniarra potentzia handiko geruza da, eta bertan harri mota asko aurkitu ditzakegu, kareharri purutik hasita hareharri oso silizeoetaraino: kareharri errudistaduna, formazio beltzekin txandakatutako kareharri paraurgoniarra (kare-hareharria edo marga-hareharria), non itsas jatorriko materialek lehorrekoekin bat egiten duten... Material guzti hauek hareharri kontinentalen, buztinen edo wealdiarreko kareharri gazien gainean aurkitzen dira..

## Paisaia 
Kareharri urgoniarrezko lurraldeak deigarriak izan ohi dira, haien erliebe malkartsuengatik, eta paisaia karakteristikoak eratzen dituzte. Hainbat menditan agertzen da, hala nola Aralar, Aizkorri, Ernio, Izarraitz, Anboto, Gorbeia, Udalaitz....

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marrakexeko medina

**Marrakexeko medina** Marokoko izen bereko hirian dago. 1070-1072 artean Almorabide dinastiak sortu zuen. 1985ean Unescok Gizateriaren ondarea izendatu zuen.

## Historia 
Marrakexeko medina hiriburua eta haien ekonomia eta kultura gune nagusia bihurtu zuten almorabideek. Bi mendetan hiria nomada herri horrek ezarritako trazaketaren arabera handitzen joan zen. Hasierako medina gotortuaren aztarnak gordetzen dira: harresiak, 1126-1127 artean altxatuak, eta hiriaren ekialdean dauden palmondo sailak.

1147an, almohade bereberreak hiriari eraso zioten eta konkistatu zuten. Eraikin gehienak suntsitu zituzten eta medina berriro ere eraiki zuten. Garai horretan Kutubiyya meskita eraiki zuten, non minaretea azpimagarria den, harresiak indartu zituzten kasba gotortu zuten bi atari harriz, Bab Agnaou eta Bab Robb, El Badi jauregia altxatu zuten, Menara lorategiak eta enparantza egin zituzten... Ingeniaritza zibilaren ikuspuntutik Tensift zubiak garrantzi handia du.

1269tik aurrera, almohadeek boterea galdu zuten hirian eta, horrekin batera, medinaren maldan behera hasi zen. XIV. mendean Ben Salah meskita eraiki zen. 1510ean Saadi leinuarekin hiriak bere handitasuna berreskuratu zuen. Dinastia horrekin meskitak, madrasak eta jauregiak egin ziren. Garai horretatik Saadien hilobiak dira.

## Iruditegia 

File:Koutbia.jpg|Kutubiyya meskita.
File:Medersa-Ben-Youssef-01.jpg|Ben Youssef madrasa.
File:Bahia Palace.jpg|Baia jauregia.
File:Maroc Marrakech Saadiens Luc Viatour 1.jpg|Saadien hilobiak.
File:Maroc Marrakech Jemaa-el-Fna Luc Viatour.JPG|Jemaa el-Fnaa plaza.

## Ikus, gainera 
* Marrakex
* Menara lorategiak
* Agdaleko lorategiak

## Kanpo loturak 
* :Unescoren informazioa.
Europako Herrien Parkea

**Europako Herrien Parkea** Gernikan dagoen parke publiko bat da, Gernikako Batzarretxearen ondoan. Bertan kokatutako bi eskultura oroigarri handiren inguruan apailatutako hiri-parkea daː Eduardo Txillidaren *Gure Aitaren Etxea* (Gernikako bonbardaketaren oroigarria) eta Henry Mooreren *Large figure in a shelter* (irudi handi bat babeslekuan), 1960ko lana. Lehenago iritsi ziren eskulturak ingurura, Txillidarena 1988an eta Moorerena 1990ean, eta gero inauguratu zen parkea, 1991ean.

Parkea osatzen duen landaredian Euskal Herriko isurialde atlantikoaren lau ekosistemak biltzen dira: pagadia, hariztia, artadia eta ur-bazterreko landaretza. Atzerriko landarerik ere bada, hala-nola eukalipto erraldoi bat, Bizkaian zuhaitz mota hau zabaldu baino lehen ekarritakoa.

## Erreferentzia 

## Kanpo estekak
Gure Aitaren Etxea

***Gure Aitaren Etxea*** Eduardo Txillidaren eskultura memorial bat da, Gernikan kokatua, 1937ko bonbardaketaren oroigarri.

## Ezaugarriak 
1987an burutu zen obra Txillidaren Hernaniko Zabalaga etxean, baina hurrengo urtean kokatu zen Gernikan, Gernikako Arbolatik gertuko parke batean. Eusko Jaurlaritzaren enkarguz egin zuen Txillidak lana, eta Jose Antonio Ardanza lehendakariak inauguratu zuen. Izenburuak erreferentzia egiten dio Gabriel Arestiren poema ezagun bati, *Nire aitaren etxea defendituko dut.*

Hormigoizko egitura handi bat da, 7 metroko garaierakoa, semizirkularra, eta 18 metro inguruko perimetroaren erdian altzairuzko beste elementu batek osatzen du eskultura. Dagoen puntutik, Santimemiñeko leizearen ingurunea ere ikusten da. 1991ean bi eskulturen inguruan egokitu ziren, eta inguruaren Europako Herrien Parkea eman zitzaion izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basil Heatley

**Benjamin Basil Heatley** (Kenilworth, Warwickshire, 1933ko abenduaren 25a - 2019ko abuztuaren 3a) britainiar atleta izan zen. Tokyoko 1964ko Olinpiar Jokoetan zilarko dominak maratoia hobetu zuen, Abebe Bikila atzean.

## Kanpo estekak
Zalitzuki

**Zalitzukia** (*Vitex agnus-castus*) Lamiaceae familiako zuhaixka edo zuhaitz txiki espezie mediterraneoarra da. 4 m-raino hazten da eta hosto inparipinatuak eta luku luzetan hazten diren lore more eta txikiak ditu. Apaingarri gisa landatzen da. Batzuetan *zalitzunkia* edo *basa-piperra* (ez nahastu *Persicaria hydropiper* espeziearekin) ere esaten zaio.

## Ezaugarriak 
Aurkako hostoak ditu, 4 eta 12 cm luze bitarte, peziolatuak eta palmatuak.
thumb|ezkerrera|240px|Infloreszentziak

Loraldia uztaila eta irailaren artean izan ohi da. Loreak, urdin-moreak, infloreszentzia luze eta estuetan daude bilduak. Fruituak txikiak, esferikoak eta beltzak dira.

### Habitata 
Zalitzukia klima mediterraneoko ibarbasoetan bizi da, ibilgua urtaroaren araberakoa den ibar-basoetan bereziki. Beste hosto gogor edo ezkatatsuko espezie hostoiraunkorrekin ageri ohi da, esate baterako: heriotzorria (*Nerium oleander*) eta milazkak (*Tamarix sp.*)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vitex

## Kanpo estekak
Santo Tomas eliza (Bolibar)

**Santo Tomas eliza** Bolibarko nagusia da, Ziortza-Bolibar udalan, Bizkaian. X. mendean sortua, XVII-XVIII. mendeetan berreraikia izan zen.

## Ezaugarriak 
Habearte bakarrekoa da, eta gurutze-ganga dauka. Gotorleku-elizaren egitura dauka, eta zentzu horretan azpimarratzekoak dira bere bi dorre zilindrikoak. Barruko erretaula neoklasikoa da, bertan San Tomasen irudia nagusitzen delarik. Eraikuntzaren angelu bat koroatzen duen zilindro-formako dorrea ikus daiteke.

Atarian Venezuelako zaindaria den Coromotoko Andre Mariaren kapera eraiki zen, 1959an egina, Simón Bolívar"Askatzaileari" egindako omenaldi batean; kapera hau lehen zegoen beste baten ordez altxatu zen.

## Iruditegia 

Image:
Bolibarko Santo Tomas Eliza 2.jpg|
Bolibarko Santo Tomas Eliza 3.jpg|Aldare nagusia.
Bolibarko Santo Tomas Eliza 5.jpg|Zolua.
Ziortza Bolivar Chapelle.jpg|Coromotoko Andre Mariaren kapera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak