open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batasun Agiria (1707)

[thumb|170px|[Erresuma Batuko bandera|Britainiako Handiko Erresumaren lehen bandera.]]
[thumb|170px|[Erresuma Batuko bandera|Britainiako Handiko Erresumaren lehen banderaren eskoziar bertsioa, alegia Eskoziako bandera Ingalaterrako banderaren gain jarria. 1800n Irlandako Erresumarekin Batasuna gauzatzean bertsio hau alboratua izan zen.]]

**1707ko Batasun Agiria** Ingalaterrako Erresuma (jada Gales barnean zegoen) eta Eskoziako Erresumaren bategitea ahalbideratu zuten Bi Batasun Agirik osatu zuten. 1706ean Ingalaterrako Legebiltzarrak Eskoziarekin Bategitea onartu zuen, eta 1707an Eskoziako Legebiltzarrak Ingalaterrarekin Bategitea onartu zuen.

1707ko uztailaren 22an Batasun Agiria indarrean sartu eta Britainia Handiko Erresuma sortu zen eta Ingalaterra, Gales eta Eskozia monarkia bakar baten pean gelditu ziren, Ana Britainia Handikoa erregina buru zela.

## Kanpo estekak 
* 1707ko Batasun Agiria irakurgai
Eferbeszentzia

[eskuinera|thumb|200px|Karbono dioxidozko gas-burbuilak [Gaseosa|freskagarri batean.]]
**Eferbeszentzia** likido batean gas-burbuilak sortzea da, erreakzio kimiko baten ondorioz. Hitzak latinezko  aditzetik dator, euskaraz irakin esan nahi duena.

## Kanpo estekak
Tunisiako Protektoratu Frantsesa

**Tunisiako Protektoratu Frantsesa**, (;  '''') Tunisian 1881n ezarritako frantziar protektoratua izan zen. Frantziarrak ailegatu baino lehen, Tunisia modernizatzeko ahalagenak hasiak ziren baina otomandarrek finantza-arazoak izan zituzten. Frantziarrek erreformei eutsi baina bere herrikideen alde egiten zutenez, ez ziren tunisiarren gustukoak. Lehen Mundu Gerra baino lehen jada independentzia aldarrikatzen zuen mugimendu bat bazegoen. 

## Cap Boneko sarraskia 
1952ko urtarrilaren 28an, Frantziako armadak Cap Boneko sarraskia eragin zuen Tunisian. Mugimendu independentistaren aurka gogor ari zen Frantziako Gobernua eta tentsioa handia zen. 1947an Madagaskarren frantziarren aurkako altxamenduan 100.000 hildako eragin zituen errepresioaren arduradun Pierre Garbay komandanteak agindu zuen operazioa. Frantziako tropek 200 tunisiar zibil hil –haurrak barne–, emakume ugari bortxatu, lapurretak egin, eta etxeak dinamitaz lehertu zituzten.

Herrialdeak 1956ra arte ez zuen independentzia lortu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mauritshuis

**Mauritshuis** (nederalderazko ahoskeran: ; ) Herbeheretako Haga hiriko arte museo bat da. Museo honek Errege Kabineteko pinturak ditu, guztira 841 gauzakiz osatua, batez ere, holandako Urre Aroko pinturak. Bildumako artisten artean hauek dira ezagunenakː Johannes Vermeer, Rembrandt van Rijn, Jan Steen, Paulus Potter, Frans Hals, Jacob van Ruisdael eta Hans Holbein Gaztea.

Jatorriz XVII. mendeko eraikina, Nassauko John Maurice kondearen egoitza. Egun Herbeheretako gobernua da jabea eta holandako 100 ondare garrantzitsuenen arteko bat da.

## Administrazioa 
Mauritshuis museoa, estatuko museoa izan zen baina 1995 urteaz geroztik museo independiente bilakatu zen.

### Bisitari kopuruak 
## Iruditegia 

Fitxategi:Portrait of Johan Maurits (1604-1679), Count of Nassau-Siegen.jpg|John Maurice printzea, Jan de Baen-ek egina
Fitxategi:Meisje met de parel.jpg|Johannes Vermeer
Fitxategi:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|*Tulp doktorearen anatomia ikasgaia* (1832), Rembrandt van Rijn.
Fitxategi:Vermeer-view-of-delft.jpg|Johannes Vermeer
Fitxategi:Paulus Potter - De Stier.jpg|Paulus Potter
Fitxategi:Frans Hals - Lachende jongen.jpg|Frans Hals
Fitxategi:Rembrandt Harmensz. van Rijn 134.jpg|Rembrandt van Rijn
Fitxategi:Peter Paul Rubens - Night Scene - WGA20423.jpg|Peter Paul Rubens
Fitxategi:Hendrick Avercamp 004.jpg|Hendrick Avercamp
Fitxategi:Fabritius-vink.jpg|Carel Fabritius
Fitxategi:SB 6330-Het Damrak-Het Damrak naar het noorden gezien.jpg|Jacob van Ruisdael

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Teng

**Teresa Teng**, **Teng Li-Chun** edo **Deng lijun** (1953ko urtarrilaren 29a - 1995eko maiatzaren 8a) Taiwango pop abeslari bat izan zen. Bere folk abestiak eta balada erromantikoengatik egin zen ezaguna. Bere ama hizkuntza zen txinatar mandarineraz gainera, abesti asko grabatu zituen beste dialekto naiz hizkuntzetan, hala nola Taiwango hokkienera eta baita ere kantonera, japoniera, Indonesiera eta ingeles mintzairetan ere.

Teresa Teng, Thailandian hil zen 42 urte zituela. Helduarotik asmatikoa zen eta asma atake batek eragin zion arnas erasoak hil egin zuen 1995ean.
Aiko Sugihara

(Higashi-osaka, Osakako prefetura, Japonia, 1999ko irailaren 19a - ) japoniar gimnasta artistikoa da, bere talde nazionaleko kidea. 2015eko Munduko Gimnasia Artistiko Txapelketan parte hartu zuen, Glasgowen. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta 16. geratu zen txapelketa orokorrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Patrizioren bandera

thumb|upright=1.15|San Patrizioren gurutzea: ondo zuriko gurutze gorria.

**San Patrizioren bandera** edota **San Partzioren gurutze**a ondo zuriko San Andres gurutze gorri batez osatutako bandera bat da. San Patrizioren omenezko bandera da, eta santu hori Irlandako santu zaindaria denez, Irlandako uhartea ordezkatzeko erabili izan den bandera da.

Halere, jatorriz 1983an sortutako San Patrizioren ordenari lotutako bandera ere bada; Jurgi II.a Erresuma Batukoak sortutako zaldun orden bat denez, irlandar errepublikarrek bandera hori "ingeles asmakizuntzat" jotzen dute. Usadioz, gaur egungo Irlandako Errepublikako bandera sortu aurretik, irlandar nazionalistek harpadun bandera berdea nahiago eta erabiliagoa izan dute.

1800fo Batasun Agiriaren bidez Britainia Handiko Erresuma eta Irlandako Erresumak bat egin zutenean, Britainia Handiko Erresumako bandera eta Irlandako San Patrizioren banderak ere elkartu, eta Britainia Handiko eta Irlandako bandera sortu zen. Arrazoi hori ere irlandar nazionalisten oso gustuko bandera ez izatearen atzean egon liteke.

Nahiz eta 1922an Irlandako Estatu Askeak independentzia lortu, Ipar Irlandako lurraldea oraindik Erresuma Batuaren barnean dagoenez, San Patrizioren banderaren gurutzea gaur egun ere Erresuma Batuko banderan da.

## Kanpo estekak
École normale supérieure de Cachan

**École normale supérieure de Cachan** (**École normale supérieure Paris Saclay**, **ENS Cachan**, **ENS Paris Saclay**), Cachanen dagoen goi mailako ikastetxe publikoa da. Frantziar Iraultzan sortu zen eta gaur egungo egitura 1912an hartu zuen. *Grande école* baten izaera du eta helburu nagusia "ikerketa zientifiko teoriko edo aplikatura, irakaskuntzara edo Estatuaren administrazioan eta haren egituretan zerbitzu ematera zuzenduko diren ikasleak hezkuntza zientifiko eta kultural baten bitartez prestatzea da".

## Graduatu ospetsuak 
* Éloïc Peyrache, HEC Pariseko zuzendari nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  ENS-Cachan-en webgune ofiziala
Mendebaldeko Java

**Mendebaldeko Java** (; sonderaz: *Jawa Kulon*) Indonesiako 34 probintzietako bat da, Javaren mendebaldean dagoena. 35.377 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 42.430.424 biztanle zituen. Hiriburua Bandung da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ailen Valente

**Ailen Valente** (Buenos Aires, Argentina, 1996ko martxoak 26 - ) 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen argentinar gimnasta da. 2014 eta 2015eko Munduk Txapelketan ere parte hartu zuen. 

Olinpiar Jokoetako sailkapen orokorrean 56. geratu zen.
Carles Durán

**Carles Durán Ortega** (Bartzelona,  -) kataluniar saskibaloi entrenatzailea da. Urtebetez Bilbao Basket taldean ibili zen. Harrobi lana egin zuen eta laguntzailea izan zen, 2015ean Velimir Perasović Valencia Basketen ordezkatu arte.

## Kirol ibilbidea 
* 1998-2003. Joventut de Badalona.
* 2003-04. DKV Joventut. Aíto Garcia Renesesen laguntzailea
* 2004-05. DKV Joventut. Aíto Garcia Renesesen laguntzailea
* 2005-06. CB Prat. EBA.
* 2006-07. CB Prat. LEB 2.
* 2007-08. DKV Joventut. Kadetea.
* 2008-09. DKV Joventut. Sito Alonsoren laguntzailea
* 2009-10. DKV Joventut. Sito Alonsoren eta Pepu Hernandezen laguntzailea
* 2010-11. CB Prat. LEB Mailan.
* 2011-12. CB Prat. LEB Mailan.
* 2012-13. CB Prat. LEB Mailan.
* 2013-14. CB Prat. LEB Mailan.
* 2014-15. Valencia Basket. Velimir Perasovićen laguntzailea
* 2015. Valentzia Basket.
* 2015-16. Valentzia Basket. Pedro Martínezen laguntzailea
* 2016-17. Bilbao Basket (ACB)
* 2018-24. Club Joventut de Badalona (ACB)

## Erreferentziak
Joos van Cleve

**Joos van Cleve** edo **Joos van der Beke** (c. 1485 – 1540/1541) Anberes inguruko margolaria, margolaritzan 1511tik 1540ra jardun zuen. Herbehereetako ohiko pintura teknikak eta Errenazimenduko pintura estiloak batzeagatik ezaguna.

Anberesko San Lukas taldeko kidea izan zen. Erregetza erretratuak eta erlijio lanak egin zituen gehienbat. Teknika aldetik trebea eta koloreen erabileran sentsibilitate handia ageri zuen. Margoetako atzeko aldean paisaia zabalak jarri zituen lehendabiziko margolarietako bat izan zen, hamaseigarren mendeko iparraldeko Errenazimenduan ohikoa bihurtuko zen teknika hain zuzen ere.

Kornelio edo Cornelius van Cleve margolariaren aita izan zen. Semea buruko gaixotasun bat jota omen zegoen eta hala 'Sotte Cleef' (Cleef eroa) ezizenez ere ezaguna izan zen.

## Bizitza 
### Bizitza 
Joos van Cleve 1485 urte inguruan jaio zen baina ez dago argi non. Anberesko hainbat legezko dokumentuetan 'Joos van der Beke alias van Cleve' ageri da. Ustez bere jatorria Renania behealdeko eskualdekoa edo Kleve hirikoa da bertatik eratorriko abizena baitu. Margolaritza ikasketak, antza, 1505 urte inguruan eman zituen, Jan Joesten tailerrean, izan ere honek Alemaniako Kalkarreko Nikolaikirche elizaren aldarea egiten lagundu zion.

Dirudienez 1507- 1511 urte tartean Brujasera joan zen, hargatik bere margoak Brujasko margolarien estiloaren itxura handia dute.

## Erreferentziak
Irakite

thumb|220px|Ura irakiten.

**Irakitea** isurkariaren masa osoan eta tenperatura jakin batean gertatzen da, lurruntzea ez bezala, azken hori isurkariaren azalean soilik eta edozein tenperaturatan gertatzen baita.

## Irakite puntua 
Irakite puntua isurkari batek irakiteko behar duen tenperatura da. Isurkari baten irakite puntua atmosferaren presioaren arabera aldatzen da, isurkari batek lurrun asearen presioa eta kanpoko presioa berdinak direnean irakiten baitu. Isurkari baten irakite puntua 0’037° C igotzen da atmosferaren presioa milimetro bat handitzen den aldiko. Isurkari arruntenen irakite puntuak, atmosferaren presio normalean, hauek dira: ur hutsa, 100° C; itsasoko ura, 103° C; amoniakoa, -34° C; nitrogenoa, -196° C; kloroa, -34° C; hidrogenoa, -253° C; merkurioa, 357° C; oxigenoa, 183° C.

## Irakite konstantea 
Irakite konstantea isurkari baten irakite puntuaren igoera adierazten duen zenbatekoa. Formula honen arabera kalkulatzen da irakite konstantea (Clausius–Clapeyron ekuazioa):

:T_\text{B} = \Bigg(\frac{1}{T_0} - \frac{R\,\ln \frac{P}{P_0}}{\Delta H_\text{vap}}\Bigg)^{-1},

non:
:T_B irakite puntu presio batean,
:R gasen konstante ideala,
:P lurrinezko presioa,
:P_0 presioa, non T_0 ezaguna da (normalean 1&nbsp;atm eta 100&nbsp;kPa artean),
:\Delta H_\text{vap} likidoaren irakite-entalpia
:T_0 irakite tenperatura,
:\ln logaritmo hiperbolikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laru

**Laru**a hori ahula da. Batzuetan, edo zenbait herritan, Arrasaten esaterako, hori kolorearen sinonimo-sinonimotzat erabiltzen da.

Larumina (ikterizia) gaitzaren izena, larruazalak, mukosek eta esklerotikak hartzen duten kolore laruagatik du.

## Izena 
*Laru* hitza latinezko *clarus* hitzetik dator, *kolore argia* edo *kolore ahula* esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoaneta Stefanova

**Antoaneta Stefanova** (; Sofia, ) bulgariar xake jokalaria da, Nazioarteko Maisu Handia eta Emakumezkoen Munduko Xake Txapelduna 2004tik 2006ra.

2002an Emakumezkoen Europako Xake Txapelketa irabazi zuen. Urte hartan Maisu Handi titulua eskuratu zuen.

Emakumezkoen Munduko Xake Txapeldun titulua eskuratu zuen 2004ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketako finalean Ekaterina Kovalevskaia errusiarrari 2½ eta ½ irabazita. 2012an berriz iritsi zen Munduko Txapelketako finalera, baina Anna Uxenina ukrainarraren aurka galdu zuen (2½ - 3½).

## Kanpo estekak 
*  FIDE
*  Chessgames
Farah Boufadene

**Farah Boufadene** (Saint-Étienne, Frantzia, 1999ko martxoaren 11 - ) Frantzian jaiotako aljeriar gimnasta da. 2015ko Gimnasia Artistikoko Munduko Txapelketan hartu zuen parte Glasgowen eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan Rio de Janeiron. 

Olinpiar Jokoetan 59. geratu zen sailkapenean.
Europako bandera

**Europako bandera**, **Europar bandera** edo **Europar Batasuneko bandera** ondo urdindun eta eraztun edo zirkulu moduan ezarritako urrezko 12 izarrez osatutako bandera bat da. Bi erakundeek bandera ofiziala da: Europako Kontseilua eta Europar Batasuna.

1950ean Europako Kontseiluak europar bandera amankomun baten diseinua garatzeari ekin zion. Hainbat proposamen alboratu ondoren, 1955eko abenduaren 8an Arsène Heitz eta Paul M. G. Lévyk diseinatutako bandera onartu zen. 1985eko ekainaren 29an Europar Batasunak ere bandera berbera bere egitea onartu zuen.

## Kanpo estekak 
* Europar Batasuneko bandera 
* Europar Batasuneko ikurrak: Europar Batasuneko bandera
Liudmila Rudenko

**Liudmila Vladimirovna Rudenko** (, ) (Lubni,  - Leningrad, ) ukrainar-sobietar xake jokalaria eta Emakumezkoen Munduko Xake Txapelduna izan zen.

1950ean Emakumezkoen Munduko Xake Txapeldun titulua eskuratu zuen 16 jokalariz osatutako txapelketa irabaztean. Bigarren Mundu Gerraren ondoren antolatzen zen lehenengo txapelketa zen, 6 urtez munduko txapeldunik izan gabe egon ostean (Vera Mentxik, aurreko txapelduna, 1944an hil zen). Txapeldun titulua 1953an galdu zuen Elizaveta Bykovaren aurka (6-8; +7 -5 =2).

1952an Emakumezkoen Sobietar Xake Txapelketa irabazi zuen.

## Kanpo estekak 
*  Chessgames
The Pillars of the Earth

**The Pillars of the Earth** (euskaraz *Lurraren Pilareak*) 1989an Ken Follett galestar idazleak idatzitako fikziozko historia eleberri bat da. Argitaratzaileak eleberrian luzera handia zela eta (816 orrialde), kontakizunak irakurleak aspertuko zituelako ustearekin arduratuak egon arren, idazlaren eleberri arrakatatsuena bilakatu zen, bai eta jende askoren gogokoenetakoa ere. Argitaratu zenetik gaur egun arte eleberri honen ale kopuru itzela saldu da eta hizkuntza askotara itzuli da.

Erdi Aroko Ingalaterran girotuta dago, Ingeles anarkia zeritzon garaian, eta Kingsbridge fikziozko udalerriko katedralaren eraikuntza azaltzen du.

2007an *World Without End* (*Amaierarik Gabeko Mundua*) jarraipen eleberria arrgitaratu zen. 2010ean eleberri honetan oinarritutako eta izenburu berdineko zortzi atalez osatutako *The Pillars of the Earth* telesaila estreinatu zen.

## Atalak 
Eleberria hitzaurrea eta sei ataletan banaturik dago:

- 1123ko hitzaurrea

- Lehen atala, 1135-1136

- Bigarren atala, 1136-1137

- Hirugarren atala, 1140-1142

- Laugarren atala, 1142-1145

- Bosgarren atala, 1152-1155

- Seigarren atala, 1170-1174

## Pertsonaia nagusiak 
* **Jack Jackson** (Jack Builder bezala ere ezagutua): Jack Shareburg-en (Jacques Cherbourg) eta Ellen-en semea, arkitekto eta hargin profesionala bihurtu zen.
* **Tom Builder**: Bere bizitza osoan amets handi bat izan duen arkitektoa, katedral bat eraikitzea.
* **Ellen:** Zaldun baten alaba, ingeles, frantses eta latinez mintzatzen eta idazten daki, garaiko emakumetan arras ezhoikoa. Jack Shareburgen maitalea eta Jack Jacksonen ama da, basoan bizi zela Tom Builderrek topatu zuen.
* **Philip priorea**: Kingsbridge udalerria katedrala baten inguruan haziko dela amets egiten duen fraidea.
* **William Hamleigh**: Behe mailako jauntxo baten semea, denboraldi batez Shiringo konderriaren jabetza irabazi baina azkenean hura galtzen amaituko du.
* **Aliena:** Shiringo kondearen alaba, William Hamleighen emaztea izaten amaituko du.
* **Richard** (Richard Kingsbridgekoa): Alienaren anai txikia, soldadu eta buruzagi trebe bilakatuko den zalduna, bere artile negozioaren diru sarrerak Alienaren menpe daude.
* **Alfred Builder**: Tomen semea, lanbidez hargina, gerora Alienarekin ezkonduko da.
* **Agnes**: Tom Builderren lehenbiziko emaztea eta Martha eta Alfreden ama.
* **Martha**: Tomen alaba, Alfreden arreba, Jacken arrebaordea.
* **Waleran Bigod artzapezpikua**: Elizgizon handigura eta ustela, buruan beti ahalik eta botere gehien nola bereganatuko duen beste gauzarik ez du.
* **Jonathan**: Tomen semea, haurra zenetik Philip prioreak heziko du.
* **Lord Percy Hamleigh**, Shiringo kondea: William Hamleighen aita.
* **Regan Hamleigh anderea,** Shiringo kondesa: William Hamleighen ama.

## Kanpo estekak 
* *Munduaren Pilareka*. Ken-follett.org
World Without End

**World Without End** (euskaraz *Amaierarik Gabeko Mundua*) 2007an Ken Follett gales idazleak idatzitako fikziozko historiazko eleberri bat da. 1989ko *The Pillars of the Earth* (*Munduaren Pilareak*) eleberri ospetsuaren jarraipena da.

Eleberri hau idazteko unean Ken Follett idazlea Gasteizko Santa Maria katedralan oinarritu zen. Istorioa *Munduaren Pilareak* eleberian jazotako gertakarietatik 17 urte ondoren gertatzen da.

2012an eleberri honetan oinarritutako izenburu berdineko zortzi atalez osatutako *World Without End* telesaila estreinatu zen.

## Argumentua 
1327, Ingalaterrako Erresuma, Kingsbridge hiria. Lau neska-mutil katedraletik atera eta jolasteko asmoz basora joango dira: Gwenda, lapur baten alaba; Caris, mediku izan nahi duen aparteko neskatoa; eta Merthin eta Ralph anaiak, lehena burua asmakuntzez beteriko mutiko buruargia, eta bigarrena tirano hutsa, izaera anker eta mendekuzalea duena. Basoan zaldun bat eta bi soldaduen arteko borroka baten lekuko izango dira. Soldaduak hil eta zaldunak agiri bat lurperatuko du, ondoren Kingsbridgeko monasterioan sartuko da, bere gainontzeko bizialdian fraide izateko asmoz. Agiri sekretu honen edukiak eleberrian garrantzi handia izango du.

Jada helduak direla, iraganeko lau neska-mutil horien bizitzak handigura, maitasuna, gorrotoa eta mendekuaren bidez elkarlotuko dira. Oparotasun eta gosete aldiak biziko dituzte, bai eta gerra eta izurri aldiak ere.

Caris, artile merkatari baten alaba da, neskatoa zela mediku izatea amesten zuen, baina Erdi Aroan emakumeei debekatutako lanbidea denez, belarretan aditua den sendatzaile bilakatu eta Elizarekin hika-mikak izango ditu. Halere, Carisek ez ditu ez hau ez eta beste debekuak ere onartuko. Beste emakumezko sendatzaile batekin ikasi eta bere independentzia gorde eta inongo gizonen menpe ez egoteko duen borondate handiak Merthinekiko duen maitasunarekin sentipen gatazka bat sortuaraziko dio. Halere, Merthin arotz izateko ikasten hasi eta bere dohai bikainei esker Kingsbridgeko arkitektoa bilakatuko da. Hiriko agintarien debetu eta murrizketak ez ditu inolaz ere onartuko. Carisekin ezin litekela ezkondu eta amesten dituen proiektuak ere ezin ditzazkela gauzatu ikustean, Italiara bidaiatuko du. Aldiz, Jacki heldutasunak ez dio batere onik egin, eta mutikoa zela baino oraindik gizon bortitz, anker eta mendekuzalegoa bilakatu da.

## Kanpo estekak
Boijmans Van Beuningen Museoa

**Boijmans Van Beuningen Museoa** Herbehereetako Rotterdam hiriko arte-museo bat da. Rotterdam erdialdeko Museumparken kokatuta dago, Kunsthal eta Historia Naturalaren Museotik gertu.

Museoa 1849 urtean ireki zuten. Bertan Frans Jacob Otto Boijmans (1767-1847) eta Daniël George van Beuningen (1877-1955) lanen bildumak daude, baita Erdi Arotik gaur egungo arte bitarteko lanak ere; besteak beste Rembrandt, Claude Monet, Vincent van Gogh, eta Salvador Dalíren lanak aurki ditzakegu.

## Historia 
Museoa 1849 sortu zen eta hasiera batean *Boymans Museum* izena zuen; izan ere, Frans Jacob Otto Boijmansen (1767-1847) bilduma biltzen zuelako. Jatorrizko museoaren bilduma gehiena 1864ko sutean galdu egin zen.

1958an Daniël George van Beuningen (1877-1955) enpresaburuaren bilduma gaineratu zitzaion, eta ordudanik *Boymans-van Beuningen Museoa *da haren izena. 1996an ortografia-aldaketa egin zuten, eta, azkenik, behin betiko izena *Museum Boijmans Van Beuningen* da.thumb|*Ama Birjinaren gorespena *(1490-95) Geertgen tot Sint Jans

## Ezaugarriak 
[thumb|[Vasili Kandinski|Wassily Kandinsky, 1911, *Reiter (Lyrishes)*, oihal gaineko olio-margolana, 94 x 130 cm]]
Museoak era askotako bilduma du, Erdi Arotik hasita gaur egungo arteraino. Bilduma gehiena aipatutako bi bilduma pribatuei esker osatua izan da baina urteetan zehar beste hainbatek ere lagundu izan dute.

Erakusketa iraunkorreko artista ezagunenak honako hauek diraː Hieronymus Bosch, Pieter Bruegel the Elder, Rembrandt, Claude Monet, Wassily Kandinsky, Vincent van Gogh, Maurizio Cattelan, Paul Cézanne, René Magritte, Salvador Dalí, Mark Rothko, Edvard Munch , eta Willem de Kooning.

Beste alde batetik, paper lanetan (irarlanak, marrazkiak, litografiak, etab.)  Erdi Arotik gaur egunera osatzen duen munduko bilduma aberatsenetarikoa da.

## Administrazioa 
Sjarel Ex da museoko zuzendaria 2004 geroztik.

2013an, museoak 292.711 bisitari izan zituen eta Holandan bisita gehien zituen museoetatik 14. tokian egon zen.

## Erreferentziak 

## Kanpo-estekak 
* alt=|16x16px Media lotutako Museum Boijmans Van Beuningen at Wikimedia Commons
* Webgune ofiziala
Olga Rubtsova

**Olga Nikolaevna Rubtsova** (() (Mosku,  - Mosku, ) errusiar xake jokalaria eta Emakumezkoen Munduko Xake Txapelduna izan zen.

Emakumezkoen Sobietar Xake Txapelketa lau aldiz irabazi zuen (1927, 1931, 1937 eta 1948).

Txapeldunorde izan zen 1950eko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketan, Liudmila Rudenkoren atzetik. Txapeldun titulua 1956an eskuratu zuen, Rudenkoren eta Elizaveta Bykovaren aurretik. Titulua 1958ko txapelketan galdu zuen Bykovaren aurka (8½ - 5½).

Rubtsovak posta bidez ere jokatu zuen xakean, eta lehenbiziko Emakumezkoen Munduko Korrespondentzia Xake Txapelkketa irabazi zuen 1972an. Hurrengo txapelketan bigarren egin zuen, Lora Jakovlevaren atzetik. Munduko Xake Txapelketa eta Munduko Korrespondentzia Xake Txapelketa irabazi dituen jokalari barra da.

## Kanpo estekak 
*  Chessgames
Mundaitz

**Mundaitz**, batzuetan **Mundaiz** ere deitua, Donostian dagoen muino bat da, Urumea ibaiak hirira sartzean egiten duen meandroak sortzen den lobuloan kokatua, Egia auzotik gertu. Han, toki interesgarri hauek aurki daitezke:
* Kristinaenea parkea;
* Deustuko Unibertsitateko Donostiako Campusa;
* Jesusen Bihotza Mundaiz ikastetxea, eskola katolikoa;
* gainera, toponimoak Mundaitz pasealekuari ematen dio izena.

## Kanpo estekak 
* "Zer ari da gertatzen Mundaitzen?", Irutuxloko Hitza, 2.297 zk, 2022/01/28.
Mendebaldeko Kalimantan

**Mendebaldeko Kalimantan** (; ) Indonesiako 34 probintzietako bat da, Kalimantango mendebaldea hartzen duena. 147.307 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 5.313.332 biztanle zituen. Hiriburua Pontianak da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pontianak

**Pontianak** () Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Kalimantan probintziako hiriburua. Kapuas ibaiaren deltan dago, ekuatoreak zeharkatua. 107,82 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 554.764 biztanle zituen.

## Klima 
Pontianakek klima ekuatoriala du (*Af*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapuas

**Kapuas** () Indonesiako ibairik luzeena da. Borneo uhartearen erdialdean du iturburua, Kapuas Hulu mendigunean, eta Hego Txinako itsasora isurtzen da, Pontianaketik mendebalde hego-mendebaldera. 1.143 kilometro luze da eta 98.749 kilometro koadroko arroa drainatzen du (Mendebaldeko Kalimantan probintziaren %67). Ahoan delta zabala eratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  The Conflict-Laden Multi-Functionality of the Kapuas River in Kalimantan, Indonesia, seas.at
Scott Bamforth

**Scott Douglas Bamforth** (Albuquerque,  -) estatubatuar saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena. Kosovoko herritartasuna lortu du, beraz ez da Europatik kanpoko jokalaria..

## Klubak 
* Western Nebraska (2008-2010)
* Weber State (2010-2013)
* CB Sevilla (2013-2014)
* UCAM Murcia (2014-2015)
* CB Sevilla (2015-2016)
* Bilbao Basket (2016-)

## Erreferentziak
Ivan Buva

**Ivan Buva** (Zagreb,  -) kroaziar saskibaloi jokalaria da, ACBko Bilbao Basket taldean ibilitakoa.

## Klubak 
* KK Križevci (2011–2012)
* KK Cedevita (2012–2013)
* HKK Široki (2013-2014)
* Pallacanestro Cantù (2014-2015)
* Felice Scandone Basket Avellino (2015)
* Bilbao Basket (2016-2017)
* Istanbul BB (2017-2018)
* Valencia Basket (2018)
* Anhui Weny (2018)
* Beşiktaş (2018- )

## Erreferentziak
Micheal Eric

**Micheal Eric** (Lagos,  -) nigeriar saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena. 2014an Milwaukee Bucksek fitxatu arren, bi hilabete baino ez zuen iraun.

## Klubak 
* Canton Charge (2012-2013)
* Texas Legends (2013-2014)
* Panelefsiniakos (2014)
* Enel Brindisi (2015)
* Texas Legends (2015-2016)
* Bilbao Basket (2016- )

## Erreferentziak
Miha Lapornik

**Miha Lapornik** (Celje,  -) esloveniar saskibaloi jokalaria da, ACBko Bilbao Basket taldean ibilitakoa.

## Klubak 
* KK Zlatorog Laško (2010-2015)
* Union Olimpija (2015-2016)
* Bilbao Basket (2016- )

## Erreferentziak
Danilo Nikolić

**Danilo Nikolić** (; Podgorica,  -) montenegrotar saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Klubak 
* KK Budućnost Podgorica (2011-2014)
* KK Mega Leks (2014-2016)
* Club Basket Bilbao Berri (2016)

## Erreferentziak
Altzako geltokia

**Altza** Euskotren Trena eragilearen E5 lineari dagokion lurpeko geltokia da, Donostia udalerriko izen bereko auzoan kokatuta dagoena. 2016ko irailaren 12an inauguratu zen, eta Mugi sistemaren 2. tarifa-gunearen parte da.

## Sarbideak 
Geltokiak bi eskaileradun sarbide, eta igogailu bidezko sarbide bat ditu.

*  Santa Barbara, 21 (*Santa Barbara* irteera)
*  Larratxo pasealekua, 95 anbulategiaren ondoan (*Larratxo* irteera)
*  Altza pasealekua, 914 (*Larratxo* irteera)

## Lotuneak 
Geltokiaren kanpoaldean dbus zerbitzua hornitzen duten bi autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Altza
* Donostia
* Topo
* Euskotren Trena
* Eusko Trenbideak
* Donostiako Tranbia Konpainia

## Kanpo estekak 
* Topo proiektuaren webgunea
* Euskotrenen webgunea
* Dbusen webgunea
Jonathan Tabu

**Beye Jonathan Tabu Eboma** (Kinshasa,  -) belgikar saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Klubak 
* Proximus Spirou Charleroi (2004-2010)
* → CPH Spirou Gilly (2004-2006)
* Acqua Vitasnella Cantù (2010-2013)
* → Vanoli Cremona (2011-2012)
* CAI Zaragoza (2013-2014)
* ALBA Berlin (2014-2015)
* EA7 Emporio Armani Milano (2015)
* Montakit Fuenlabrada (2015-2016)
* Bilbao Basket (2016-)

## Erreferentziak
Sergio Llorente

**Sergio Antonio Llorente Paz** (Madril,  -) espainiar saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena. José Luis Llorente saskibaloi jokalari ohiaren semea, antolatzaile moduan aritzen da.

## Klubak 
* 2010–2011: Lobe Huesca
* 2011–2012: Fontedoso Carrefour El Bulevar de Ávila
* 2012–2013: CEBA Guadalajara
* 2013–2014: Força Lleida
* 2014–2015: Palma Air Europa
* 2015–2016: CB Breogán
* 2016–egun: Bilbao Basket

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wallerant Vaillant

thumb|273x273px|Mutil gaztea, ziurrenik artistaren anaia. Kedarrezko grabatua
thumb|250x250px|Maria van Oosterwijck, 1671.
thumb|231x231px|Bikotea (Gemäldegalerie, Berlin)

**Wallerant Vaillant** (1623ko maiatzaren 30a – 1677ko abuztuaren 28a) holandako Urre Aroko margolaria. Kedarrezko grabatu (mezzotint) teknika erabili zuen lehendabizietako margolaria eta ziurrenik, teknika hobetzea lortu zuen.

## Biografia 
Lillen jaioa, bost anaien artean zaharrena eta bostak margolari apartak izan ziren.
* Jacques (1625-1691) Italiara joan zen eta Erromako Bentvueghels taldeko kide izan zen, *Leeuwrik* ezizenez ezaguna. Ondoren Berlinera joan zen bizitzera.
* Jan (1627-1668) grabatzailea bera, Frankenthal  eskolako kidea izan omen zen, eta geroago Frankfurten merkatari aritu izan zen.
* Bernard (1632-1698) Wallerant-i bidaia guztietan lagundu zion, azkenik Rotterdam-en bizi eta bertan Wallonian Elizan diakono izan zen.
* Andreas (1655-1693), bostetatik gazteena, Paris-en grabatzaile lanetan aritu zen eta Berlinera anaia bisitatzera joan zenean zendu zen.
Wallerant antza Erasmus Quellinus II (1607-1678) margolariaren ikasle izan zen Anberesen. 1643 urtean gurasoekin Amsterdamra joan eta 1647an Middelburg-en bizi izan zen baina 1649an berriro Amsterdamera itzuliz. 1658 urtean Frankfurt eta Heidelberg-ra bidaiatu zuen. Kedarrezko grabatu teknika garatzen lagundu zuen (*schraapkunst*, edo *zwartekunst*) Rhin-eko Rupert Printzearekin batera, behintzat teknika honen garapenean bere maisu izan zen bitartean, akuaforte teknikarekin esperimentuak eginez.

1659an  Philibert de Gramont-ekin batera, Parisera joan eta bertan bost urte eman zituen. Azkenik 1664an Amsterdamera itzuli eta gorteko margolaria izan zen. Amsterdamen bertan hil zen.

Gaur egun Vaillant ezagunagoa da egin zituen kedarrezko grabatuengatik, berak egindako margoengatik baino.

## Erreferentziak 
## Iturriak 
* (Nederlanderaz) Vaillant biografia in *De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen* (1718) Arnold Houbraken, adeitasuna liburutegi Digitala, holandako literatura

## Kanpo estekak 
* Mutiko falcon MMA
* http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/56.605.14
* http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pd/w/wallerant_vaillant,_a_boy_draw.aspx
* https://web.archive.org/web/20121010054537/http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_artists/00018504?lang=en
* http://search3.famsf.org:8080/view.shtml?keywords=1990.1.433&artist=&country=&period=&sort=&start=1&position=1&record=8587
* http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pd/p/prince_rupert_ruprecht_of_pfa.aspx
* https://web.archive.org/web/20110611204455/http://www.artchive.com/web_gallery/W/Wallerant-Vaillant/A-Young-Boy-Copying-a-Painting.html
Banco San Carlos

**Banco San Carlos** edo **Banco de San Carlos** (ofizialki **Banco Nacional de San Carlos**) Espainiako banku-erakunde bat izan zen, Espainiako Karlos III.a erregearen aginduz 1782ko ekainaren 2an sortua. Frantzisko Cabarrús lapurtarra izan zuen bultzatzaile nagusia, Valentin Foronda gasteiztarrarekin batera.

Lehenengoz Espainiako koroaren peko lurretan, Bankuak billeteak jaulki zituen, *vales reales* direlakoak. Espainiako banku nagusietako bat izan zen, eta 1829an Banco de San Fernando bihurtu zen, Espainiako Bankuaren ernamuina.

## Bilakaera 
Karlos III.a erregearen babespeko finantza-erakundea zen, baina pribatua. 1782an, Cabarrúsen ekimenez, Caracasko Gipuzkoar Konpainiaren funtsak banku honetan gorde ziren, eta konpainiaren hondarrak salbatzeko balio izan zuen. Funts horiek baliatuz, Filipinetako Konpainia sortu zen. 1793an, bulego bat ireki zuen Parisen eta, hainbat urtez zorretan segitu ondoren, 1829an, Banco de San Fernando izenaz birsortu zen.

## Ikus, gainera 
* Ingalaterrako Bankua
* Espainiako Bankua
* Manuel Godoy
* Valentin Foronda

## Kanpo estekak
Houry Gebeshian

**Houry Gebeshian** (; Cambridge, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1989ko uztailaren 27a - ) armeniar-amerikar gimnasta artistikoa da. 2011ko Munduko Gimnasta Artistiko Txapelketan parte artu zuen Armeniako banderapean. Ondoren 2015eko Europako Gimnasia Artistiko Txapelketan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Iowa Hawkeyeseko kide izan zen 2008tik 2011ra.
Daniël George van Beuningen

**Daniël George van Beuningen** (Utrecht, Herbehereak, 1877ko martxoaren 4a – Arlesheim, Suitza, 1955eko maiatzaren 29a)  Herbehereetako enpresaburua eta Rotterdam hiriko gizaseme estimatua izan zen.

Utrechten jaioa, Rotterdamgo biztanleen izaera ohikoa izan zuen. Rotterdam portuko lanetan gizon arrastakaria eta estimatua, ez bakarrik bere hirian, baita herrialde osoan eta beste hainbat herrialdeetan ere. 

Aita, Hendrik Adriaan van Beuningen zena, Steenkolen Handels Vereniging enpresaren sortzaile-kide izan zen. Enpresa honek Lehen Mundu Gerran  ikatzaz hornitu zituen Ingeles eta baita Alemaniako armadak.  Van Beuningenek enpresa ugari zituen Rotterdamgo portuan; behin guda amaituta, enpresa gehienen jabea bihurtu zen eta gizarte ekintzetan parte hartzeari ekin zion.
thumb|Bustoa Van Beuningen Rotterdam
Horrez gain, Van Beuningen XV eta XVI. mendeetako artea biltzen hasi eta bizi zen artean bere bildumako zati bat Boijmans Van Beuningen Museoari eman zion. 

## Kanpoko loturak 
* Biografia *Herbehereetako Biografia Hiztegia*
Mendebaldeko Nusa Tenggara

**Mendebaldeko Nusa Tenggara** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Sondako uharte txikiak izeneko uhartediaren mendebaldea hartzen duena, Bali izan ezik. 18.572 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 5.161.076 biztanle zituen. Hiriburua Mataram da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Octave Tassaert

**Octave Tassaert** (Paris, 1800eko uztailaren 26a – Paris, 1874ko apirilaren 24a). Sendia Flandriar jatorrikoa baina bera Frantzian jaioa. Margolari, litografo eta grabatzailea. Jean-Pierre-Antoine Tassaert eskultorearen biloba.

## Bizitza 
Octave-ren lehendabiziko irakaskuntza artistikoa aitak eman zion, hots, Jean-Joseph-François Tassaertek(1765-1835), baita bere anaia nagusiak Alexis-François Girardek (1787-1870) ere.  Ondoren École des Beaux-Artsen (1817-25) egin zituen ikasketak Guillaume Guillon-Lethièreren gidaritzapean, baina inoiz ez zuen *Prix de Rome *saria irabaztea lortu. Gizarte aldetik arrakasta izan zuen, baina ez ordea kritikoen aldetik.  1855 urteko Munduko Erakusketan alabaina kritikaren aldetik iritzi onak jaso zituen baina 1857 urtez geroztik erakusketak egiteari utzi zion; izan ere 1863 urtean margolaritza utzi eta olerkari izan nahian aritu izan zen eta horrela bada bere margo lan guztiak Père Martin saltzaileari saldu zizkion. Alkohola edateari eman zion eta hori zela eta ikusmena galdu zuen. Montpellierren artatu zuten baina azkenik bere buruaz beste egin zuen 1847. urtean, ikatz gasa arnastuz.

## Aukeratutako lanak 

Fitxategi:Octave Tassaert - The abandoned woman.jpg|The Waif aka L'abandonnée 1852, Musée Fabre, Montpellier
Fitxategi:Octave tassaert - An Unhappy Family or The Suicide.JPG|Zorigaiztoko Familia 1849, Musée d'Orsay, Paris
Fitxategi:Nicolas Tassaert-Die vorsichtige Geliebte.jpg|Maitale zuhurra, lithograph, 1860

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [//archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Tassaert%2C%20Octave%22%20OR%20subject%3A%22Octave%20Tassaert%22%20OR%20creator%3A%22Tassaert%2C%20Octave%22%20OR%20creator%3A%22Octave%20Tassaert%22%20OR%20creator%3A%22Tassaert%2C%20O%2E%22%20OR%20title%3A%22Octave%20Tassaert%22%20OR%20description%3A%22Tassaert%2C%20Octave%22%20OR%20description%3A%22Octave%20Tassaert%22%29%20OR%20%28%221800-1874%22%20AND%20Tassaert%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Lanak eta, Octave Tassaert]
* http://www.artcyclopedia.com/artists/tassaert_octave.html
Larrissa Miller

**Larissa Miller** (Moranbah, Queensland, Australia, 1992ko uztailaren 12a - ) 2012ko eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan Australiaren ordezkaria izan zen. 2008an Australiako Txapelketan parte hartu zuen lehen aldiz, eta Munduko Gimnasia Artistiko Txapelketan parte hartu zuen 2009an, 2010ean, 2011n eta 2014an. 2014ko Commonwealth Jokoetan parte hartu zuen.
Mataram

**Mataram** () Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Nusa Tenggara probintziako hiriburua, Lombok uhartearen mendebaldean dagoena. 61 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 402.843 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cesar Aira

**Cesar Aira** (Coronel Pringles, 1949ko otsailaren 23a) idazle eta itzultzaile argentinarra da. Lantzen dituen generoak eleberria eta saiakera dira, eta askotan bien arteko mugak zeharkatzen dituzten testuak. Prentsan ere kolaborazioak egin ditu.

## Biografia 
Panpako jaioterrian Coronel Pringles izeneko herrian, Buenos Airesko probintzian bizi izan zen 1967 urte arte. Garai hartako gorabeherak jaso ditu zenbait lanetan. Urte hartan Buenos Aires hiriburura joan zen Zuzenbide ikasketak egitera bi urtez. . Harrezkero han bizi da. Bertako Unibertsitatean literaturaren inguruko zenbait ikastaro eman ditu eta baita Rosariokoan. Halere, bere jarduera ez da irakaskuntza baizik eta itzulpengintza eta idazketara bideratua dago.
Hastapenetan aipatzen da Osvaldo Lamborghini poeta eta eleberrigile argentinarra mentore gisa. . Horrez gain, beste egileen eragina antzeman da bere lanetan, hala nola, Copi, Edward Lear eta Raymond Roussel
Bere lanak itzuli eta argitaratu dira Frantzia, Ingalaterra, Alemania, Italia, Brasil, Espainia, Mexiko eta Venezuelan. Lan kopuruari dagokionez, oso idazle emankorra da, hirurogei lan baino gehiago argitaratuak ditu, batik bat eleberri motzak, prozedura arrazoiengatik, adierazi duenez. 
2016 urtean Txilen jaso du 'Manuel Rojas Narratiba Iberoamerikar Saria'.

## Lanak 
## Erreferentziak
Armeno-estatubatuar

**Armeno-estatubatuar** izenarekin () Ameriketako Estatu Batuetan bizi eta armeniar jatorria duten herritarrak ezagutzen dira. Errusian bizi diren armeniarren ostean munduko bigarren armeniar diasporarik handiena dira. AEBra iritsi zen lehen armeniar migrazio uholde handia XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran heldu zen. Milaka armeniar AEBra iritsi ziren lehenengo hamidiar sarraskiaren ondorioz (1890eko hamarkadaren erdialdean) eta armeniar genozidioaren ondorioz 1915etik aurrera. 1960ko hamarkadatik 1980ko hamarkadara Libano, Iran, Siria eta Turkian bizi ziren armeniar askok AEBrako bidea hartu zuten, herrialde horietako zegoen ezegonkortasuna dela eta. Garai berdinean SESBetik migratzen hasi ziren ere. 1980ko hamarkadaren bukaeratik aurrera, Sobietar Batasunaren erorketarekin batera, arrazoi politiko eta sozio-ekonomikoak direla eta migrazioak ez du etenik izan.

2011ko American Community Survey inkestak armeniar jatorriko 483.366 estatubatuar zentsatu zituen. Hala ere, zenbaki hori benetako kopuruaren azpitik dagoela uste da, eta 800.000 - 1.500.000 bitarte armeno-estatubatuar daudela uste da. Kontzentraziorik handiena Los Angeles Handiaren inguruan da, hor bizi baitziren 2000. urtean euren burua armeno-estatubatuartzat zutenen %&nbsp;40. Glendale hiria da populaziorik egonkorrena duena eta armeno-estatubatuar bizitzaren erdigunetzat hartzen da. Hiri honetako herena baino gehiago armeniar jatorrikoa da.

Armeno-estatubatuar ezagunak dira Cher, System of a Down, Kim Kardashian, William Saroyan, Daron Acemoğlu edo Andre Agassi.

## Kanpo estekak
IK Pegasi

**IK Pegasi** (edo **HR 8210**) Pegasus konstelazioan kokatzen den izar-sistema bitarra da. Eguzki-sistematik 150 argi-urtera dago, eta Lur-planetatik ikusteko argitasun nahikoa du.

## Behaketa 
## A Osagaia 
## B Osagaia 
### Bilakaera 
thumb|IK Pegasiren eboluzioa.|erdian

### Konposizioa eta egitura 
thumb|280x280px|Nano zuri baten erradio teorikoa erakusten du grafiko honek, masaren arabera. Elektroi-gas modelo erlatibista batentzat da kurba berdea.|erdian

## Etorkizuneko eboluzioa 
[thumb|[Hubble espazio teleskopioa|Hubble espazio-Teleskopioaren irudi honek Mira izarraren AGB fluktuazioa (Adar asintotiko erraldoia) erakusten du.|erdian]]

## Oharrak 
## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Mendebaldeko Papua (probintzia)

**Mendebaldeko Papua** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Ginea Berria uhartearen mendebaldeko bi penintsulak hartzen dituena. 99.671 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 1.066.633 biztanle zituen. Hiriburua Manokwari da, baina Sorongek dauka biztanle gehien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontxi Aizarna

**Kontxi Aizarna Letamendia** (Aizarna, Zestoa, Gipuzkoa, 1958) irakaslea eta musika-pedagogoa izan da ogibidez.

## Ibilbidea 
Zarauzko ikastolan hasi zen lanean 19 urte zituela, eta bizitza osoa pasa du haurrekin eta musikarekin lanean, Imanol Urbieta musikari ezagunarekin batera. 1983an sortu zuten biek *Xirula Mirula* musika eta pedagogia eskola-laborategia, eta han ibili zen laguntzen, eskolak ematen, kanta berriak haurrekin esperimentatzen, koordinazio-lanak egiten edota grabazio-teknikari gisa lanean, besteak beste.

## Abestiak 
Hainbat abesti sortu edo egokitu zituzten, hainen artean*: Alaken* Iratzeder poeta eta idazle lapurtarraren [Jean Marie Ihartza] liburu Imanolek batean aurkitutakoa. Onomatopeien mundua beti gustatu zitzaien. «*Alaken/ txin pun/ ala pikula/ tun paire*».

*Bizarzuri* ere sortu zuten. Kanta horrek bere istoriotxoa ere badu. Aiako [Gipuzkoa] eskolan ezagutzen zuten Imanol, eta urte batean esan zioten: «Imanol, kanta bat egin behar diguzu, gurea izango dena». *Bizarzuri* Aiako umeei egin zien.*Zer omenaldi handiagoa, jendeak Imanolen kantak herrikoitzat jotzea baino.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xirula Mirula

## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Berrian
László Bíró

**László József Bíró** (; Budapest,  - Buenos Aires, Argentina, ) hungariar kazetari eta asmatzailea izan zen, argentinar herritartasuna ere zuena. Besteak beste, bolaluma asmatu zuen. Lehenik Hungaria eta Frantzian patentatu zuen, 1938an, Birome izenarekin, baina ez zuen merkaturatu. Judua zenez, 1940an ihes egin behar izan zuen alemaniarrengandik. Argentinan kokaturik, 1943an berriz erregistratu zuen asmakizuna. Bíróren patentea lortu eta gero, 1950ean Marcel Bichek Bic Cristal bolaluma merkaturatu zuen.

## Erreferentziak
Lisa Ecker

**Lisa Ecker** (Linz, Austria, 1992ko irailaren 19a - ) austriar gimnasta artistikoa da, bere talde nazionaleko kidea. 2015eko Munduko Gimnasia Artistiko Txapelketan partu hartu zuen, Glasgowen. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen, Rio de Janeiron.
Mack Mikel

**Mack Mikel** Imanol Urbietak konposatutako haur kanta bat da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* *MacMikel* abestia entzungai. Youtube.com
Petrodolar

**Petrodolarrak** petrolioa esportatzen duten herrialdeetako estatuek petrolio horrengatik eskuratutako dolarrak dira. Terminoa lehen aldiz Ibrahim Oweissek erabili zuen, Georgetowneko Unibertsitateko irakaslea, 1973an. Oweissek uste zuen beharrezkoa zela termino berri bat sortzea, bereziki LPEEko herrialdeek euren petrolioaren salmentagatik lortzen zituzten dibisak petrolioa bera erosten zuten herrialdeetako ekonomietan inbertitzeko aukera ematen zielako.

Azken urteotan Txinako renminbia erabiltzen hasi dira herrialde batzuek, eta BRICS herrialdeen ekonomian sartu dira. Horregatik **petroBRIC** izena ere ematen hasi zaio.

## Kanpo estekak
Manokwari

**Manokwari** Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Papua probintziako hiriburua, Ginea Berria uhartearen mendebaldeko muturrean dagoena. 18,7 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 136.000 bat biztanle zituen; Manokwari erregeordetza osoan, berriz, 187.726 lagun bizi ziren.

## Klima 
Manokwarik klima ekuatoriala du (*Af*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Medea sumindua

***Medea sumindua*** (frantsesez, ***Médée furieuse***) Eugène Delacroix margolari erromantiko frantsesaren margolan ezaguna da. Bere bizitzaren amaieran egin zuen eta gaur egun Lilleko Palais des Beaux-Arts de Lille museoan (Frantzian) gordetzen da.

## Ezaugarriak 
Delacroix 1838tik 1863ra gai berearen inguruko lan batzuk egin zituen; esaterako Louvreko museoan antzeko oihala, txikiagoa, ikus daiteke. Gai oso zabaldua egon zen, bestetik. Poussinek ere gai honetaz zenbait margolan egin zuen ere bai.

Delacroixen margolan oso tragikoa da. Medea, mitologia greziarraren pertsonaia, Jasonekin bi seme izan zituen baina, ondoren, Jasonek abandonatu zuen, ahaztuta Medea aztiak bere alde egindako guztia. Saldukeriaren aurrean Medearen mendekua bi seme hiltzea izan zen. Margolanean Medea aizto batez ikus dezakegu. Besoen artean bi haurrak daude. Haien begiek beldurra adierazten dute. Medearen aurpegia, bestetik, ez dago erabat argia, ilunpetetan galtzen baita. Paisaia gogorra da, arrokak. Ezkerreko goi angeluan zeru urdinaren zati bat ikus daiteke. Hiru protagonistak biluzik daude baina Medearen gorputza oihal batez erdi estalia dago; oihal horretan gorria da kolore deigarriena, eroriko den odolaren sinboloa. Konposizioan hiru pertsonaiak triangelu bat sortzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ramón Cuspinera

'*José Ramón *Jota* Cuspinera*' (Getxo, 1970eko apirilaren 28a -) bizkaitar saskibaloi entrenatzailea da, egun Basket Zaragoza 2002 taldean dagoena.

Bederatzi urte eman ditu ACB Ligako aulkietan Fuenlabradan lehendabizikoz entrenatzaile nagusi bilakatu arte.

## Erreferentziak
Mendebaldeko Sulawesi

**Mendebaldeko Sulawesi** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Sulawesi uhartearen mendebaldea hartzen duena. 16.787 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 1.518.865 biztanle zituen. Hiriburua Mamuju da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamuju

**Mamuju** Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Sulawesi probintziako hiriburua. Sulawesi uhartearen mendebaldean dago. 15.000 bat biztanle ditu.

## Kanpo estekak
Filistiar Kulturaren Museoa

**Filistiar Kulturaren Museoa** () Israelgo museo arkeologikoa da, Axdod hirian dagoena. Hiri horren inguruan bizi ziren filistiarren kultura aztertzen du. Museoa filistearren kulturari eskainitako munduko museo bakarra da. 1990. urtean inauguratu zuten.

## Galeria 

file:תצוגת הקבע עולמם של הפלשתים צילום אבישי פינקלשטיין .jpg
file:פעילות לכל המשפחה. צילום אילן ספרא.jpg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Beilegi

**Beilegi**a hori oso bizia da, apur bat laranjakara. Gehienetan, abereen ile kolorea adierazteko erabiltzen da, hala nola Aramaion, batez ere behien kolore horixka adierazteko (zuriaren edo gorriaren artean).

## Etimologia 
Nahiz eta hasierako zatia  *behi* izenarekin erraz identifika daitekeen, ez da horren argia bigarrena (*-legi*). Sabino Aranak 'bezalako' esanahia egotzi zion (ikus orlegi), eta, *urdin*-en etimologia gogoan, Joseba A. Lakarrak *-*ledi(n)* > **-le.i* > -*legi* proposatu du; hau da, **edin* 'bihurtu' aditz zaharraren forma jokatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel López

**Markel López Torre** (Gasteiz,  - ) arabar saskibaloi jokalaria da. Hegaleko postuan jokatzen du Saski Baskoniaren harrobian.

## Taldeak 
* Araberri Basket Club - LEB Plata/Oro 2014-egun
* UPV Álava - EBA 2013/14

## Erreferentziak
Kontratenor

thumb|Kontratenore-ahotsaren ohiko erregistroa.
**Kontratenore** edo **Kontratenor** ohikoa baino erregistro eta tesitura altuagoa duen tenor-ahotsa da. Emakumezkoen kontralto edo mezzo-sopranoen parekoa, Ingalaterran agertu ziren XVII. mendearen erdialdean, hala ere, lehen polifonian jada falsettoak egiten zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahots tipologia.

## Kanpo estekak
Josu Andrés

**Josu Andrés Orbea** (Gasteiz,  - ) arabar saskibaloi jokalaria da. Hegal-pibota postuan jokatzen du Saski Baskoniaren harrobian.

## Taldeak 
* Aurteneche Maquinaria Araba/Álava - LEB Oro 2016-egun
* Santurtzi SK - EBA 2015/16
* Baloncesto Venta de Baños - EBA 2015/16

## Erreferentziak
Padang

**Padang** (, jawiz: ) Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Sumatra probintziako hiriburua, Sumatraren mendebaldeko itsasertzean dagoena. 2010ean 833.562 biztanle zituen.

## Klima 
Padangek klima ekuatoriala du (*Af*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laurel Aitken

**Lorenzo Aitken** ( - ), **Laurel Aitken** izengoitiz ezaguna, jamaikar kantari eta konpositorea izan zen. Ska musikaren aitzindaria, askotan skaren aitabitxia () zioten. Kingstonen hasi bazen ere, 1960ko hamarkadan Brixtonera joan zen eta orduko mod eta skinhead ska musikaren fan sutsu bilakatu zituen.

## Albumak 
* *Ska With Laurel* (1965, Rio)
* *Laurel Aitkin Says Fire* (1967, Doctor Bird)
* *High Priest of Reggae* (1969, Nu-Beat)
* *Laurel Aitken Meets Floyd Lloyd and the Potato Five * (1987, Gaz's) (The Potato 5ekin batera)
* *Early Days of Blue Beat, Ska and Reggae* (1988, Bold Reprive)
* *True Fact* (1988, Rackit) (The Potato 5ekin batera)
* *Ringo The Gringo* (1989, Unicorn)
* ''It's Too Late* (1989, Unicorn)
* *Rise and Fall* (1989, Unicorn)
* *Sally Brown* (1989, Unicorn)
* *Rasta Man Power* (1992, ROIR)
* *The Blue Beat Years* (1996, Moon Ska)
* *Rocksteady Party* (1996, Blue Moon) (The Potato 5ekin batera)
* *The Story So Far* (1999, Grover)
* *Woppi King* (1997, Trybute)
* *The Pama Years* (1999, Grover)
* *The Long Hot Summer* (1999, Grover) (Laurel Aitken eta The Skatalites)
* *Clash of The Ska Titans* (1999, Moon Ska) (Laurel Aitken versus The Skatalites)
* *Pioneer of Jamaican Music* (2000, Reggae Retro)
* *Godfather of Ska* (2000, Grover)
* *Jamboree* (2001, Grover)
* *Rudi Got Married* (2004, Grover)
* *En Espanol* (2004, Liquidator)
* *Live at Club Ska* (2004, Trojan)
* *The Pioneer of Jamaican Music* (2005, Reggae Retro)
* *Super Star* (2005, Liquidator)
* *The Very Last Concert'' (2007, Soulove) (CD + DVD)

## Erreferentziak