open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goblin

**Goblina** Europako folkloreko munstro bat da, kontakizun bakoitzaren arabera irudikapen ugari dituena eta germaniar jatorriko basoko jeinu eta iratxoei buruzko alegietan inspiratua egon daitekeena. Arian-arian, beste izaki folkloriko batzuen ezaugarriak bereganatu ditu, hala nola asturiar trasgu edo germaniar koboldenak. Agian, euskal mitologiako intxisuaren parekoa izan liteke. Berde koloreko izaki txiki moduan irudikatzen dira, belarri zorrotzak eta deabruzko hazpegiak dituztenak. *Beguest*ak letaginak eta atzaparrak dituzten goblinak dira, *hobogoblin*ak tamaina handiagoko espezieak diren bitartean.

J. R. R. Tolkienen lanetan ospetsu bilakatu zen fantasia heroikoari esker eguneratu zen. Izaki hauek, orkoekin ezaugarriak partekatzen dituzte, elfoak eta gizakiak gorroto dituzte eta gerrarako bizi dira, baina goblinak, orkoak baino txikiagoak eta adimentsuagoak dira, eta, sarri, euren asmamenaz baliatuz erasotzen dute. Baita Harry Potterren liburuetan, Warhammer sagan eta Dungeons & Dragons rol jokoan ere agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fatboy Slim

**Norman Quentin Cook** (**Quentin Leo Cook** jaioa; Bromley, Londres, 1963ko uztailaren 31) **Fatboy Slim** izen artistikoz ezaguna, ingeles musikari, DJ eta musika ekoizlea da. 1990eko hamarkadan modan zegoen big beat soinuaren aitzindaria, bere lanetan hip hop, breakbeat, rock eta rhythm and blues nahasten ditu.

## Diskografia 
* *Better Living Through Chemistry* (1996)
* ''You've Come a Long Way, Baby* (1998)
* *Halfway Between the Gutter and the Stars* (2000)
* *Palookaville* (2004)
* *I Think We're Gonna Need a Bigger Boat* (2009)
* *Here Lies Love'' (David Byrnerekin batera) (2010)

## Kanpo estekak
Gorillaz

**Gorillaz** Londres hiriko musika talde birtuala da, 1998an Damon Albarnek eta Jamie Hewlettek sortua. La kide birtual ditu- 2-D, Noodle, Murdoc Niccals eta Russel Hobbs- eta bere lanak aurkezteko animazioa erabiltzen dute.

## Diskografia 
* *Gorillaz* (2001)
* *Demon Days* (2005)
* *Plastic Beach* (2010)
* *The Fall* (2011)
* *Humanz* (2017)
* *The Now Now* (2018)
* *Song Machine, Season One: Strange Timez* (2020)
* *Cracker Island* (2023)

## Kanpo estekak
MC Hammer

**Stanley Kirk Burrell** (**Quentin Leo Cook** jaioa; Oakland, Kalifornia, 1962ko martxoaren 30a - ), **MC Hammer** izen artistikoz ezaguna, estatubatuar rapero eta dantzaria da. 1990eko hamarkadan ''U Can't Touch This* abestiari esker ospetsu bilakatu zen.

## Diskografia 
* *Feel My Power* (1987) (*Let's Get It Started* izenpean 1988an berrargitaratua).
* *Please Hammer Don't Hurt 'Em* (1990)
* *Too Legit to Quit* (1991)
* *The Funky Headhunter* (1994)
* *Inside Out* (1995)
* *Greatest Hits* (1996)
* *Family Affair* (1998)
* *The Hits* (2000)
* *Active Duty* (2001)
* *Full Blast* (2003)
* *Look 3X'' (2006)

## Kanpo estekak
The B-52's

**The B-52s**, 2008 baino lehen '''The B-52's'* deituak, Georgiako Athens hiriko new wave musika taldea da, 1976an sortua.

## Diskografia 
### Estudiokoak 
* 1979 : *The B-52's*
* 1980 : *Wild Planet*
* 1982 : *Mesopotamia* (mini-albuma)
* 1983 : *Whammy!*
* 1986 : *Bouncing off the Satellites*
* 1989 : *Cosmic Thing*
* 1992 : *Good Stuff*
* 2008 : *Funplex*

### Zuzenekoak 
* 2011 : *With the Wild Crowd! Live in Athens, GA*
* 2015 : *Live! 8-24-1979*

### Bildumak 
* 1981 : *Party Mix!*
* 1990 : *The Best of the B-52's: Dance This Mess Around*
* 1995 : *Planet Claire*
* 1998 : *Time Capsule: Songs for a Future Generation*
* 2002 : *Nude on the Moon: The B-52's Anthology*
* 2019 : *Cosmic Thing''

## Kanpo estekak
Maria Jose Bravo

**Maria José Bravo del Valle** (Donostia, 1964-Ibidem, 1980ko maiatzaren 8a) ikaslea, espainiar eskuin-muturreko terrorismoak eraildako ikaslea. Talde batek bahitu, bortxatu eta hil egin zuen. Poliziak bere hilketa ez zuen inoiz ikertu eta zeuden aztarnak desagertu ziren. Bere laguna, Francisco Javier Rueda, larri zaurituta agertu zen.

## Hilketa 
Erasoa Donostian, 1980ko maiatzaren 7an burutu zuten. Ardura Batallón Vasco-Español eskuin muturreko taldeak hartu zuen bere gain. Francisco Javier Rueda bere mutil laguna zen; honek lan istripua izan zuen eta Asepeyo aseguru konpainiara joan zen Maria Joserekin batera. Lekuko batek azkenekoz arratsaldeko maiatzaren 7an, seirak aldera ikusi zituen. Zazpirak aldera mutila Miserikordia bidean, Zorroagan (Maria Jose Loiolan bizi zen, handik nahiko gertu), aurkitu zuten, buru-hezurra apurtuta eta hezur parietala mailatuta. Maria Joseren gorpua hurrengo eguneko arratsaldean agertu zen, mutila agertu zen lekutik 200 metrotara. Talde batek hil zituen. Mutilari beisboleko bate batekin kolpatu zioten. Maria Jose, ordea, bahitu eta bortxatu zuten, ondoren bortizki kolpatuz hil arte. Hamasei urte zituen. Mutila oso larri zauritua aurkitu zuten, erabat nahasia eta gertu dagoen ospitalera eraman zuten. Azkenean, zortzi urte geroago, jasotako jipoiaren ondorioz hil zen.

Dirudienez, bortxaketa beste toki batean burutu zuten hiltzaileek eta, ondoren, Zorroagan bota zuten gorpua. Bortxaketa eskuin muturreko taldeek sarritan erabili zuten Euskal Herrian, izua zabaltzeko sistema gisa. Gertaerak Loiolako kasernatik gertu izan ziren eta askoren susmoak hara bideratu ziren.

Hilketa ez zen inoiz ikertu eta Espainiako Gobernuak ez ditu inoiz ez Maria Jose ez Javier terrorismoaren biktimatzat hartu. Hilketen aztarna guztiak desagertu ziren. Bikotea ez zegoen politikan sartuta. 

## Liburua 
Xabier Susperregi idazleak (Errenteria, 1971) 2023an Marijose Bravori eta Javi Ruedari buruzko liburua idatzi zuen, *Marijose Bravori eta Javi Rueda* izenburuaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Maria Joseri omenaldia 2021eko ekainaren 5ean.
*:Gertaeren narrazioa.
Pablo Guevara

**Jaime Pablo Guevara Mirava** (Lima, 1930eko maiatzaren 23a - Lima, 2006ko azaroaren 2a) Peruko poeta izan zen, 50eko belaunaldia deituriko kidea.

## Karrera 
Pablo Guevara Limako San Markos eta Unibertsitate Katolikoetan trebatu zen, literaturan lizentziatuz.

1960ko hamarkadan Espainian eta Danimarkan egon ondoren, Perura itzuli zen eta bertan *50eko hamarkadako belaunaldi* deituriko egileetako bat bezala aitortu zuten Jorge Eielson, Julio Ramón Ribeyro, Carlos Germán Belli eta Blanca Varelarekin batera, besteak beste.

Bere lanen artean honako hauek azpimarra daitezke: Vuelta a la creatura (Madril, 1957), Los pobles (Madril, 1963 - Lima, 1965), Crónicas contra los *bribones* (Lima, 1967), '(1971), Un iceberg llamado *Poesía* (Lima, 1998), La colisión, *En el bosque de hielos*, *A los ataúdes, a los ataúdes*, *Cariátides*, *Quadernas, quadernas, quadernas* (Lima, 1999), *Un iceberg llamado Poesía* (Lima, 1998). Bizitzaren amaieran, liburu eder bat idatzi zuen, "Hospital" izenekoa, eta bere lagun hurbilenek argitaratu zuten: Gladys Flores, Rodolfo Ybarra, Gonzalo Portals, Carlos Carnero, Rubén Quiroz eta Rafael Espinoza. Bestalde, Gladys Flores Herediak 14 poema berri bildu zituen hil ondoko beste liburu batean: "Tren bala (2009)".

## Sariak 
Poesia Sari Nazionala eman zioten (1954an) eta Copé Poesia Saria (1997an).

## Kanpo estekak 
* Biografia eta lana .
* Pablo Guevara: voluntad de comprensión *- El Hablador* literatura aldizkari birtualean egindako elkarrizketa.
* Noticia del óbito y reseña, El Nuevo Día-n, 2006ko azaroaren 2an.
* Peruko poetaren inguruko testigantza txikia
* Mirko Lauer Pablo Guevararen poema bildumaren aurkezpenean
Maddi Soroa

**Maddi Soroa Navarro** (Lekunberri, Nafarroa Garaia, 1997) musika arloko pedagogoa da.

## Biografia 
Pedagogia espezialitateko goi mailako ikasketak egin zituen Donostiako Musikenen. Gradu amaierako lana egiteko hainbat bertsolarirekin elkartu zen, kantaeraren lanketaren inguruan hitz egiteko. Gradua amaitu ostean, master bat egitea erabaki zuen, Errioxako Nazioarteko Unibertsitatean (Espainia). 

## Ibilbidea 
Bertso eskoletan bat-bateko bertsoen kantaera lantzeko tailer praktiko bat eman zuen 2021ean UEUren udako ikastaroen barruan Iruñean egindako udako bertso eskolan.Hainbat hitzaldi ere eman ditu gai honen inguruan.

## Sariak 
* 2008an Lekunberriko Aralar musika eskolak antolatutako Satur Eleta lehiaketan saria lortu zuen, piano arloan. 

* 2021ean *Bertsolariaren formazioan bertsoa sortzeko eta interpretatzeko konpetentzia arloak* izeneko gradu amaierako lanarekin Donostiako Orfeoia-Musikene Saria eskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maddi Soroa: *Bertsolariaren formazioaz* Bideoa. Youtube (2020)
Regg'Lyss

'''Regg'Lyss'* Languedoceko musika talde bat da. Reggaea landu zuten batez ere, eta taldearen izena hitz joko bat da, *reggae*, *glisse* (labaindu) eta *reglisse* (erregaliza) hitzak elkartuz sortua.

Taldea 1984an sortu zen Fabrègues okzitaniako udalerrian, bertako lagun talde batek "jamadoc" deitu zuten musika estilo berria esperimentatu nahi izan zuenean. "Jamadoc" zeritzotena, haien hitzetan, honakoa da:  

Taldeak berehala lortu zen arrakasta Montpellier eskualdean. 1992an *Vive les Gestes* lehen albuma atera zuen. Frantzian arrakastatsua suertatu zen *Mets de l'huile'' kantua, eta 32 astez jarraian egon zen Top50ean, bi aldiz lehen postuan.

Hirugarren albuma argitaratu ondoren, Regg'lyss banandu egin zen. Azken kontzertua 1998an egin zuten, 40 000 lagunen aurrean. 2012an, lehen diskaren 20. urteurrena ospatzeko aitzakian, kontzertu sorta bakarra eskeintzeko elkartu ziren. Hortik zuzeneko diska bat kaleratu zuten 2013an.

## Taldekideak 
* Roland Ramade: kantua eta harmonika
* Doumé Levesque: bateria
* Rémi Levesque: gitarra erritmikoa
* Bernard Levesque: teklatuak
* Christian Azéma: perkusioa
* Zawé Fizin: gitarra melodikoa
* Pierre Diaz: saxofoi tenorea
* Alexandre Augé: saxofoi altuak eta sopranoa
* Victor Fanjul: tronpeta
* André Fauquier: tronboia

## Diskografia 
* *Vive les gestes* (1992)
* *El gusanillo* (1995)
* *Le monde tourne* (1997)
* *Le Live* (2013, zuzenekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Zarrabeitia Ipiña

**Mikel Zarrabeitia Ipiña** (Galdakao, Bizkaia, 1993ko uztailaren 20a) Euskal Herriko futbolaria da. Aurrealari gisa edo eskuin hegalean aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Rosa Mercedes Ayarza

**Rosa Mercedes Ayarza Morales** (Lima, 1881eko uztailaren 8a &ndash; 1969ko maiatzaren 2a ) musikagile, kantu irakasle, jakintsu eta Peruko musikaren sustatzaile handia izan zen.

## Biografia 
Rosa Mercedes 1881eko uztailaren 8an jaio zen. Txikitatik beti musikaren munduak liluratu zuen, piano, opera eta bals artean hazten zen. 8 urterekin bere lehen agerraldi publikoa egin zuen Politeama antzoki zaharrean eta 14 urterekin elizako koruen zuzendaria izan zen.

Kantu eta piano eskolak Claudio Rebagliati-ren eskutik jaso zituen eta interpretazio gisa nabarmendu zen errezitaldietan. Irakaskuntza zarzuelen zuzendaritzarekin txandakatu zuen. Bere ikasleak Lucrecia Sarria eta Armando Villanueva izan ziren, baita Milaneko La Scalara helduko ziren beste abeslari batzuk ere, hala nola Alejandro Granda, Luis Alva eta Ernesto Palacio. Musika hutsa alde batera utzi ez arren, bere sormen jarduera erritmoen, doinuen eta motibo folklorikoen erabilerara bideratu zuen.

Arte Lirikoaren Eskola Nazionala sortu zuen - gaur egun Musika Kontserbatorio Nazionalaren curriculumak xurgatuta - eta Peruko Egile eta Konpositoreen Lehen Elkartea ere sortu zuen.

Erakunde ugarirekin elkarlanean aritzeaz gain, tradizio herrikoiaren erreskatea burutu zuen Ayarzak. Hari esker, musika pieza ezagunak pentagrametan eta transkribatutako letrekin gorde ahal izan ziren. "Los Pregones de Lima" miresgarri bihurtu zituen kale saltzaileen kale kantak, XVII. Mendetik belaunaldiz belaunaldi transmititzen zirenak. Antzezlana 1937an estreinatu zen "Entre Nous" Elkartean.

Baina arlo hertsiki musikalean dimentsio handia hartzen du. 300 konposizio baino gehiago musika lehen eta azken arrazoia bihurtu zuen existentziaren emaitza dira.

## Bizitza pertsonala 
Bere gurasoak José Ayarza eta Gómez Flores eta Rosa Morales Galup ziren, eta bere neba Alejandro Ayarza Morales Karamanduka, kreoleismoaren pertsonaia nagusia. Jaiotzean bere izen osoa Rosa Mercedes Ayarza Morales zen. 1904ko urtarrilaren 1ean Benjamín Morales Del Solar-rekin ezkondu zen, beraz, bere izena Rosa Mercedes Ayarza Morales de Morales bihurtu zen. Berarekin hiru seme-alaba izan zituen: Rafael Morales Ayarza, Graciela Morales Ayarza eta Clemencia Morales Ayarza.

## Kanpo estekak 
* Criollas de pura sepa: Rosa Mercedes Ayarza "A la vuelta de la esquina" telebistako programaren bideoa.
* Marinera Piurana San Miguel de Piura, Rosa Mercedes Ayarzaren Lucha Reyes-ek interpretatua.
* Triste con Fuga de Tondero Cuando mi guitarra llora, Rosa Mercedes Ayarzarena Andrés Veramendik jotakoa.
Los Alfaqueseko istripua

**Los Alfaques kanpinaren istripua** 1978ko uztailaren 11n hondartzako kanpamendu batean 243 hildako gertatu ziren tragedia izan zen. Kanpina Alcanar udalerrian zegoen, Tarragonako (Katalunia) Montsiá eskualdean,&nbsp;San Carlos de la Rápita hirigunetik 3 km-ra. Bertan oso istripu larria gertatu zen propileno likidotua zeraman zisterna kamioi baten leherketaren ondorioz. Ondorioz, 243 hildako izan ziren, larriki 300 zauritu baino gehiago eta kanpaleku gehienak suntsitu zituzten.

## Kanpo estekak
Christopher Columbus estatua (Central Park)

**Christopher Columbus estatua** New Yorken dagoen Kristobal Koloni eskainitako monumentua da. Zehatz-mehatz Central Parken dago. Jerónimo Suñol y Pujol eskultoreak egindakoaren kopia da. Monumentuak eraso ugari izan ditu.

## Erreplika 
Estatua hau beste baten kopia da. Jatorrizkoa Jerónimo Suñol y Pujol eskultore espainiarrak egin zuen eta gaur egun Madrilgo Kolon plazan ikus daiteke. Lanean aurkitzailea zutik agertzen da, zeruari begira; nolabait bere biadaiaren arrakasta eskertzen ari da. Armak zabalduak ditu, eskertza hori indartzeko.

## Historia 
1892an, New York Genealogical and Biographical Societyk Central Parki eman zion. Horrekin Kolonen Ameriketarako lehen bidaiaren IV. mendeurrena ospatu nahi zuten. Inaugurazioa 1894ko maiatzaren 12an egin zen, presidenteordea zen Adlai E. Stevenson Iren eskutik. 

Eskulturak sarritan izan ditu erasoak. Esaterako 2017ko abuztuan margo gorriz (eskuak) eta grafitiz margotuta agertu zen. Erasotzaileek hau idatzi zuten: "Hate will not be tolerated" (Gorrotoa ez da onartua izango) eta '#somethingscoming" (zerbait dator). Ondoren monumentua garbitua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Jeronimo Suñol y Pujol eskultorearen biografia eta obra.
* :Inaugurazioaren inguruko dokumentua.
Erreplika (artea)

**Erreplika** bat originala zehatz-mehatz erreproduzitzen duen artelan bat da. Erreplikak helburu didaktikoekin erabiltzen dira museoetan, beren hauskortasunagatik, balizko narriaduragatik edo beste arrazoi batzuengatik zuzenean erakutsi ezin diren obrak ordezteko. Erreplikek artea zabaltzeko aukera paregabea eskaintzen dute, publikoari originalen kopia berdinak hurbilduz, hainbat arrazoirengatik espezialisten zirkulu txiki bati erreserbatuak dauden lanak. Erreplikak egiteko hainbat espezialitatetako adituengana jotzen da, eta teknologia konplexuak erabiltzen dira, hala nola x izpiak, laserra edo informatika.

## Legez kanpoko erreplikak 
Legez kanpoko erreplikei faltsifikazio deitzen zaie eta irabazi-asmoekin egiten dira; badira legez kanpoko artelanen erreplikak, bereziki XX. mendetik aurrera, Picasso edo Matisserenak kasu. Billeteak, txanponak edo dokumentu ofizialak faltsutzea ere beste faltsutze-mota bat da; historikoki, Txinan, XII. mendetik aurrera izan dira horrelakoen
ebidentziak.

Erreplikak, faltsifikazioak, imitazioak edo legez kanpoko kopiak, beren adiera guztietan, artisau eran egiteari utzi zaio, kontsumo-gizartearekin bat datorren industria-ekoizpen batera igarotzeko: erlojuen, zapatilen edo luxuzko marken beste edozein osagarriren imitazioak dira gehien eskatzen eta kopiatzen diren artikuluak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Amorrortu

**Iker Amorrrortu Andrinua** (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1995eko urriaren 17a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da normalean. Bere jaioterriko Gernikan hezia, Bermeon denboraldi bikaina jokatu eta gero 2016ko udan Eibarrek fitxatu zuen bere bigarren taldea zen Vitorian jokatzeko. 2018ko urtarrilean Athleticek fitxatu zuen bere hirugarren taldean jokatzeko, Baskonian. Amorebietarekin Bigarren mailan jokatu zuen denboraldi erdia. 2021eko urtarrilean Soriako Numancia taldeak fitxatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko. talde Soriarrarekin 1.federaziorako igoera lortu zuen denobraldi horretan bertan. 2024ko urtarrilean Euskal Herrira bueltatu zen Tudelanon jokatzeko. 2024ko udan Arenasek fitxatu zuen eta denboraldi horretan 1.federaziorako igoera lortu zuen berriro ere.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Kobold

**Kobold** alemaniar jatorriko hitz bat da, germaniar mitologiako "iratxo"rentzat erabilia. Kobaltoa izendatzeko erabili zuten.

Normalean ikusezina den arren, kobold bat animalia, su, gizaki eta bela moduan gauza daiteke. Kobold-en irudikapen ohikoenak haur txikien tamainako giza irudi gisa erakusten dituzte. Giza etxeetan bizi diren kobold-ek nekazarien arropa janzten dute; meategietan bizi direnak konkortuta eta itsusiak dira; itsasontzietan bizi diren kobold-ek pipak erretzen dituzte eta marinelen arropak janzten dituzte.

Kobold-en sinesmena, gutxienez XIII. mendekoa da, noiz alemaniar nekazariek euren etxeetarako kobold irudiak zizelkatzen zituzten. Praktika pagano horiek, beharbada, antzinako Greziako kobalo bihurrietan, antzinako Erromako etxeko lar eta penateetan, edo kofewalt izeneko germaniar izpiritu batean zeuden sineskizunetatik eratorriak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Superman & Lois

***Superman & Lois***, Todd Helbing eta Greg Berlanti-k garatutako telesail estatubatuarra da. 2021eko otsailaren 23an estreinatu zen The CW-n.

## Aktoreak 
* Tyler Hoechlin: Kal-El / Clark Kent / Superman
* Elizabeth Tulloch: Lois Lane
* Jordan Elsass: Jonathan Kent
* Alex Garfin: Jordan Kent
* Erik Valdez: Kyle Cushing
* Inde Navarrette: Sarah Cushing
* Wolé Parks: John Henry Irons / The Stranger
* Adam Rayner: Tal-Rho / Morgan Edge
* Dylan Walsh: Sam Lane
* Emmanuelle Chriqui: Lana Lang-Cushing

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Incháustegui

**Carlos Incháustegui Díaz** (1924ko otsailaren 4a &ndash; 2008ko apirilaren 2a) Peruko antropologo eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Gaztetan Mexikora bidaiatu zuen Antropologia eta Historia Eskola Nazionalean ikastera, herrialde hartan finkatuz. Ikasketak amaitzean, Mexikoko geografia osoan zehar bidaiatu zuen, funtsean bere bizitza profesionala eta bere lan antropologikoa eskaini zituen auzi indigenen defendatzaile eta sustatzaile bihurtuz. Mexikoko indigenismoaren alde 50 urtez lan egin ondoren, Mexikon hil zen 2008an 

Institutu Nazional Indigenaren *Kafe Programa* 1960ko hamarkadan hasi zuen Huahutlan, Oaxacan . La Mixtecako Pueblan miserian eta ezjakintasunean murgildutako palmondo ehuleen duintasuna bilatzen zuen. Temascalen, Mazateco indiarren bizi baldintzak hobetzeko programak babestu eta defendatu zituen. Centlan, Tabascon, Txontalen borrokan lagundu zuen etniaren bizitza desegin zuen petrolioaren goren unearen indarka sartzearen aurka.

Antropologia Mexikoko hegoaldeko etnia indigenen borroka sozialerako eta defentsarako tresna gisa erabili zuen ezarritako sistemak eta "garapenak" lan egin zuen eskualdeetako jatorrizko herriak biktimizatu dituzten desberdintasunen aurrean. Hau esan zuen:

## Idatzizko lana 
Beste liburu batzuen artean, honako hauek idatzi zituen:

* *Las márgenes del Tabasco chontal* (1987)
* *Los chontales de Centla* (1985)
* *Relatos del mundo mágico mazateco* (1977)
* *Figuras en la niebla: Relatos y creencias de los mazatecos* (1984)
* *La mesa de plata: cosmogonía y curanderismo entre los mazatecos de Oaxaca* (1994)
* *Navegantes prehispánicos: apuntes y notas para un estudio de la navegación prehispánica en el Mar de las Antillas, sur y norte de las costas americanas del Océano Pacífico* (1994)

Bere liburu guztiak, testigantza gisa eta kexa kasu batzuetan, bere esperientzietatik eta Mexikoko talde indigenekin izandako bizikidetzatik idatzi zituen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carlos Inchásticategui antropologoaren heriotza
* Etsai ingurunea. Mazatecoak eta haien naturaz gaindikoak (Carlos Incháustegui)
* Carlos Inchcastleteguiren heriotzarekin lotuta
Tour Eria

**Tour Eria** (euskaraz: "Eria dorrea") bulego, denda eta bestelako jardueren etxe orratza da Paris, Frantziatik gertu dagoen La Défense-ko negozio barrutian (Puteaux-en hain zuzen ere). 2021ean eraikia, 2017an suntsitutako *Tour Arago* hartzen du.

2021eko irailean Emmanuel Macron Errepublikako presidenteak erabakitako "*Campus Cyber*" eta zibersegurtasunean trebatzeko jarduerak antolatu nahi dira.

## Aurreko izenak 
* Tour Arago

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Eria
Donostiatik Zarautzera (Donejakue bidea)

## Donejakueren Iparraldeko Bidearen hirugarren etapa 
## Donostiatik Zarautzera: 22,1km. 
thumb|Orioko erdigunea eta portuaren ikuspegia.
Kontxako eta Ondarretako pasealekuak zeharkatu ondoren, ezkerretara Igeldo kalea hartuko dugu. 150 metro geroago, eskuinera hartu eta sigi-saga igoko gara IgeldoMendira.

**1.4. Igeldo Mendia**. Leku Eder jatetxearen parean Orioko errepide zaharrera joango gara. Beti igotzen, 800 metro inguru eginda beste jatetxe batera ailegatuko gara, eskuinetara doan asfaltozko auzo-pista hartzeko, Igeldo herriaren ondotik pasatzeko.

**5.4. Igeldo-Buztintxuri bidea**. Mendizorrotz mendilerroaren iparraldeko isurialdean aurrera egingo dugu, Kantauri itsasoari begira, belardiak, pinudiak, baserri zaharrak eta eraikuntza berriko txaletak ikusiz. Norabide berean jarraituz, lurrezko pista batean joango gara, bidezidor bihurtzen dena zati batzuetan, beti ere pixkanaka igotzen, Orioko errepidearekin berriro lotu arte.

**10,1. Munioetazar**. Aldapa behera jarraitu, eta 600 metrora eskuinetara Oriorantz jaisten den Erdi Aroko galtzada harriztatu bat hartu. Jaitsieraren amaieran A-8 autobidearen azpitik pasatu ondoren, herriko errepidetik jatorri erromanikoko Tourseko San Martin ermitaraino igoko gara. Kilometro bateko jaitsiera amaituta, portiko ederra duen Bariko San Nikolas elizaren ondotik zein Done Jakue Bideko Interpretazio Zentrotik  igarota, Orio marinel herrira iritsiko gara. Han, atseden hartzeko leku politak eta nahiko taberna daude.

**16,4.Orio**. Itsasadarra dagoen zubi bakarretik igaro ondoren, eskuinera hartuko dugu, eta 500 metro egin ondoren, eskuinera biratuz berriro, itsasadarraren ondotik jarraitzeko. Kilometro bat ingurura A-8 autobidea azpitik igaroko gara, berehala ezkerretara hartuz, errepidetik Zarautzko kanpina dagoen leporaino. Handik, Zarautz, Getaria eta haren Saguaren (San Anton mendia, Getariari artifizialki lotutako uhartea) bista ederrak ikusiko ditugu  Zarautzera iristeko, errepidea jarraituz edo kanpina gurutzatuz jaitsi gaitezke.
[thumb|Zarautz eta [Getaria (Gipuzkoa)|Getaria udalerrien ikuspegia Talaimenditik.]]
**22,2. Zarautz**.

## Zarautz 
Herri turistikoa da, bertako hondartza zabala eta malekoia nabarmentzen direla. Era berean, Santa Maria la Realeko monumentu-multzoa eta alde zaharra ditu ezaugarri.

## Aterpetxeak 
Ostatu, pentsio eta hotel ugari ditu, prezioen eta pribatutasun-mailen arabera. Sarreran, udan soilik zabaltzen den Erromesen Aterpetxea dago, eta herriaren amaieran, Donejakue bidetik gertu, Gazteen Aterpetxea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Donejakueren Iparraldeko bidea – Consumer gida 
*  Donejakueren Iparraldeko bidea – Gronze gida
Uganga

**Uganga** (*Urgane* ere deitua) Donibane Garaziko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Garazi eskualdean.

Udalerriaren mendebaldean dago, iparraldean eta ekialdean Lauribar auzoarekin, ekialdean Portaleburua auzoarekin eta Alde Zaharrarekin eta hegoaldean Larroinearekin muga egiten du. Mendebaldean, Uharte Garazi udalerria dago.

Bertako biztanleak *ugangarrak* dira.

## Izena 
*Uganga* auzoak, berriz, *Gange* itxura du (1736, Baionako kapitulua).

## Geografia 
Auzoa Donibane Garaziren mendebaldean dago.

## Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

Gainera, Baiona-Donibane Garazi burdinbideak zerbitzua ematen du Arrosa udalerriri, Txik Txaken 54. linearen bidez.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donibane Garazi
* Donibane Garaziko auzoak

## Kanpo estekak
H. L. Davis

**Harold Lenoir Davis** (Nonpareil, Douglas konderria, Oregon, 1894ko urriaren 18a - San Antonio, Texas, 1960ko urriaren 31) estatubatuar eleberrigile eta olerkaria izan zen.

Eskola amaitu ondoren, hainbat lan egin zituen konderrian, banku batean edo trenbidean.

Bere lehen olerkiak 1919ko apirilean argitaratu zituen *Poetry* aldizkarian. 1928an Seattle-ra aldatu ondoren, prosazko lanak argitaratzen hasi zen.

1932an Jaliscora joan zen Guggenheim beka batekin. Han amaitu zuen *Honey in the Horn* eleberria, Oregongo hego-mendebaldeko aitzindarien bizitzari buruzkoa. 1936an Pulitzer Saria irabazi zuen eleberriarekin.

Arrantxo bat erosi zuen Napa inguruan, eta han idatzi zituen istorio laburrak eta eleberriak.

Eskualdeko gaiak jorratu zituen bere lanetan, baina Europako eta AEBetako literaturen eragin handiarekin. Mendebaldeko istorioak errealistak dira, ez dute estereotipo erromantikorik eta paisaiaren eragin handia dute.

## Lanak 
* *Honey in the Horn*. New York, Harper & Brothers, 1935, 
* *Proud Riders and Other Poems*. New York, Harper & Brothers, 1942
* *Harp of a Thousand Strings* (eleberria). New York, William Morrow & Co., 1941
* *Beulah Land* (eleberria). New York, William Morrow & Company, 1949
* *Winds of Morning* (eleberria). New York, William Morrow & Company, 1952, 
* *Team Bells Woke Me and Other Stories*. William Morrow & Company, 1953, 
* *The Distant Music* (eleberria). New York, William Morrow & Company, 1957, 
* *Kettle of Fire*. New York, William Morrow & Company, 1957, 
* *The Selected Poems of H. L. Davis*. Introduction by Thomas Hornsby Ferril, Boise, Idaho, Ahsahta Press, 1978, 

## Kanpo estekak
Donibane Garaziko armarria

thumb|257x257px|Armarriko egungo itxura
**Donibane Garaziko armarria** Nafarroa Behereko Donibane Garazi hiriburuko armarri ofiziala da.

## Banaketa 
1863an argitaratutako Ipar Euskal Herriko eta Bearnoko hiztegi topografikoan, Paul Raymondek honela deskribatzen du hiriaren armarria:

Deskribapen hau oraindik ere baliozkoa da, hiriko armarria zati hauek osatzen baitute:

* Jondoni Joanes Bataiatzailea, ezkerreko eskuan banderola bat duela, *San Juan* inskripzioarekin, eta haren azpian arkume bat.
* dorre pitzatu bat, Donibane Garazi Erdi Aroan koroatzen zuen gaztelua sinbolizatzen duena. Gazteluaren gainean, santuaren eskuineko eskua dago.
* Erdian esmeralda berde bat duten elkarri lotutako kateak, gazteluaren azpian (Nafarroako armarria).

Armarria lau laurdenetan banatzen dela dirudien arren, berez, bakarra da.

## Beste bertsioak 

Fitxategi:COA of Saint Jean Pied de Port.svg|Frantziar estilokoa
Fitxategi:Arms of Saint-Jean-Pied-de-Port.svg|Iberiar estilokoa

## Erreferentziak 
* 
* Donibane Garaziko armarria Herriko Etxearen webgunean

## Ikus, gainera 
* Donibane Garazi

## Kanpo estekak
Ernesto Aráoz

**Ernesto Miguel Aráoz**  Salta, 1891ko ekainaren 11 &ndash; Buenos Aires, 1971ko martxoaren 6a ) argentinar abokatu, idazle eta politikaria izan zen, 1941eko eta 1943ko ekaineko estatu kolpearen artean Saltako Probintziako gobernadore izan zena .

## Biografia 
Zuzenbide ikasketak egin zituen Buenos Aireseko Unibertsitatean, bere probintziara itzuli eta politikan sartu zen. Diputatu izan zen probintzia legegintzaldian 1920 eta 1925 bitartean , urte horretan Joaquín Corbalán gobernadorearen gobernuko ministro izateari utzi zion. 

Hamarraldi Zitalaren gobernu kontserbadoreen alde egin zuen eta indar kontserbadore eta sozialisten eta erradikal disidenteen arteko Bat-etortzearen parte izan zen. Diputatu nazionala izan zen bi alditan. Probintziako gobernariorde hautatu zuten Abraham Cornejorekin batera, bere agindua 1940ko maiatzean hartuz. 

Cornejo 1941eko abenduan hil zen karguan, beraz Aráozek bere agintaldia jarraitu zuen. Bere agintaldian, Antonio Ortelli medikua, senatu probintzialeko presidentea, izan zen gobernadore bitarteko. 

1943ko ekainean estatu kolpea eman arte gobernatu zuen; Handik sei egunera, behin-behineko ordezkoa, Roque Lanús, hartu zuen . 

Politika behin betiko utzi eta bere herrialdeko historia eta politika aztertzera eta literaturara dedikatu zen. 

Buenos Aires hirian hil zen 1971an . 

Raúl Aráoz Anzoátegui poeta eta saiakeragilearen aita izan zen (1923-2011). 

## Idatzizko lana 
1946an argitaratu zuen bere lanik ezagunena, *El Diablito del Cabildo*, bertako historiaren inguruko ikerketa zabala, Saltako gizartearen bilakaerara bideratua; irudizko kazetari baten eta Saltako Kabildoaren dorrea koroatzen duen haize-orratza apaintzen duen burdina forjatuzko deabruaren irudiaren arteko elkarrizketa bezala eraikia dago. 

Lan horren aurretik bost liburu argitaratu zituen eta gutxienez beste bi argitaratuko zituen; horien artean aipa ditzakegu: 

* *El alma legendaria de Salta* (1936)
* *Al margen del pasado: Crónica salteña* (1944)
* *Grandeza moral del Libertador General San Martín*(hitzaldia, 1950)
* *Vida y obra del Dr. Patrón Costas* (1966)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prokopis Pavlopoulos

**Prokopios "Prokopis" Pavlopoulos** (; Kalamata, 1950eko uztailaren 10a) greziar politikari, unibertsitateko irakasle eta abokatua da. Greziako presidentea izan zen 2015etik 2020ra.

Atenasko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta Parisen ikasketak zabaldu zituen. Ondoren, zuzenbideko irakasle izan zen Atenasen.

Demokrazia Berria alderdiko kidea da. 1974an hasi zen politikan, eta hainbat gobernutan kargu bat baino gehiago izan ondoren, 1996an diputatu hautatu zuten. 2004tik 2008ra Barne ministro izan zen Kostas Karamanlisen gobernuan.

2015ean Greziako presidente aukeratu zuten Syriza alderdiaren babesarekin. 2020an Katerina Sakellaropoulouk ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Fulgurita

thumb|upright=0.5|Fulgurita

**Fulgurita** (latinezko *fulgur*-etik, 'tximista') arroka metamorfikoa da, hodi baten formakoa, eta hareetan edo hareharrietan aurki daiteke. Lurra jo duen tximista baten  ondorioz sortzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tximistarri

## Kanpo estekak
Tximistarri

[eskuinera|thumb| [Behe Paleolitoa|Behe Paleolitoko bifaz biren irudia]]

**Tximistarria**, halaber **ozpinarria**, historiaurreko eskuko aizkora bat da, pertsona edo eraikin bat babesteko erabiltzen zen harrizko tresna edo fosila. Antzinako sinesmenetik dator izena: tximista erortzen zen lekuan aurkitzen omen zuten objektua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fulgurita

## Kanpo estekak
Lars Gabriel Branting

**Lars Gabriel Branting** (Grödinge, 1799ko uztailaren 16a - Stockholm, 1881eko martxoaren 27a) fisioterapia eta gorputz hezkuntzako irakasle suediarra izan zen .

## Datu biografikoak 
Brantingen gurasoak Jakob Branting (gobernadore nagusiaren bulegoan laguntzailea) eta Anna Brita Löndahl ziren. Gaztetan osasun arazoak izan zituen, horregatik 1813an tratamendua jaso zuen Pehr Henrik Ling- ek sortutako Stockholmeko Gymnastiska Central Institutet (GCI) erakundean. Tratamenduaren emaitza onez gain, Branting-ek Ling-en arreta erakarri zuen bere bizitasuna eta trebeziarengatik. Ondorioz, 17 urte zituela, Lingek laguntzaile gisa hartu zuen; lehenik GCIean, gero Karlbergeko eskola militarrean gimnasia eta esgrimako irakasle laguntzaile gisa. Hainbat gai teorikotan ( anatomia, fisiologia, etab.) sakontzeko, Karolinska Institutuan eta Serafim Ospitalean ikasteko urte batzuetan liberatua izan zen.

1873tik Emma af Georgirirekin ezkondu zen. Hjalmar Branting politikaria haien semea izan zen.

Ogibideaz gain, Brantingek musika polifonikoa konposatu zuen, besteak beste Erik Johan Stagnelius eta Ling irakaslearen letrak musikatuz. Tronpa jotzen zuen, eta Musikako Errege Akademiako bigarren mailako kide izan zen 1861etik aurrera.

## CGI ikastetxearen zuzendari 
1839an, Branting GCI ikastetxearen zuzendaria izendatua izan zen; kargu hori 1862ra arte beteko zuen.

*Nordisk Familjebok* entziklopediaren arabera, Brantingek bizitza osoan gorputz hezkuntzaren eta fisioterapiaren garapenean lan egin zuen. Teknikoki, "gehiegizko zehaztasuna" izatea egotzi zitzaion; halere, diziplina hauen oinarriak Ling-ek baino sakonago aztertu zituen.

Gaur egunean ere, Brantingi "fisioterapia zientzia gisa onartua izatearen alde gehien egin zuen pertsona" izatea aitortzen zaio. Halere, Lingen papera goresteko, terapia fisikoaren historia manipulatzea ere egozten zaio, Hipokrates-Galenoren garaietatik arlo hori landu zutenen aitzindarien papera ilunduz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fisioterapia Suedian

## Kanpo estekak
Gala Knörr

**Gala Knörr Sierra**, artistikoki **Gala Knörr** (Gasteiz, Araba, 1984) pintura, bideoa, idazketa eta instalazioa lantzen dituen diziplina anitzeko artista da. Bere lanak identitateen eta teknologiaren arteko intersekzioa aztertzen du, teknologiatik sortutako irudien garrantzia agerian utziz, batez ere hedabideekin eta kultura herrikoiarekin zerikusia duten gaiak landuz lente satiriko baten bidez.

## Biografia 
Londresen bizi da eta bertan egiten du lan. Zientzia politikoak ikasten hasi zen Gala, baina, handik urtebetera, arte ederrei ekin zien. 2007an Arte Ederretan lizentziatu zen Parisko Parsons The New School for Design-en eta  Londresko Central Saint Martinsen Arte Ederretako Masterrean egin zuen 2011n. Artea umore eta politika ukituarekin egiten du.

## Erakusketak 
* Hackney Baby. Open Studios Weekend, Cell Studios, Londres (2014).

* 2010ean, Emergentziak 2.0 Caja Madrid saria jaso zuen, sortzen ari ziren beste bederatzi sortzaile gazterekin batera, eta Madrilgo Encendida Etxean aurkeztu zuen. Threadneedle Prize 2014 (orain The Columbia Threadneedle Prize) filmerako ere aukeratu zuten, Sarah Lucas eta Chantal Jofferekin batera bere lana erakusteko aukera emanez.
* 2015ean, Parisko Cité Internationale des Arts-en 50. urteurrenean, egoitza artistiko bat eman zitzaion, eta La Termica (Málaga) enpresak beka eman zion Creadores 2016rako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zentenarioa

[thumb|Errenteriako Musika Banda 2019ko uztailaren 21eko txupinazoan [Madalenak (Errenteria)|Madalena jaiei hasiera emateko Zentenarioa jotzen.]]
***Zentenarioa*** (gaztelaniaz: *El Centenario*) Errenteriako Madalena jaietan jotzen den kalejira da, José Ervitik 1881ean konposatua. Jaien hasieran, txupinazoarekin batera, Udaletxe plazan jotzen da eta festen amaiera ekitaldi bezala Zumardian.

## Historia 
1881ean Madrilgo Universidad Central-ak, Calderón de la Barca idazlearen heriotzaren berrehungarren urteurrena ospatzeko, prosa, bertso eta musika lan originalak saritzeko lehiaketa zabaldu zuen. Lehiaketa horretan parte hartu zuen José Ervitik, *El Centenario, pasa-calle* piezarekin. Maiatzean sari banaketari ekin zitzaion, Alfonso XII errege epaimahai buru. Bertan ziren infantak, Madrilgo Gobernadore José Alvarez de Toledo y Acuña eta Universidad Centraleko klaustro osoa. Erregeak sariak banatu zituen, eta zilarrezko domina egokitu zitzaion Jose Erviti Segarra maisuaren *El Centenario, pasa-calle* konposizioari. Lehen bertsio originala biolin, gitarra, bandurria eta panderetarentzat idatzi zuen eta, urte batzuk geroago, egileak berak, Musika Bandarako egokituko zuen

## Ikus, gainera 
* Jose Maria Iraola
* José Erviti Segarra
* Teodoro Gamon
* Hipolito Gezala
* Madalenak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El Centenario Errenteriako Musika bandak joa
Göran Persson

**Hans Göran Persson** (Vingåker, 1949ko urtarrilaren 20a) suediar politikaria da. Suediako lehen ministroa izan zen 1996tik 2006ra.

Suediako Alderdi Sozialdemokratako kidea da. 1979an aukeratu zuten lehen aldiz diputatu. Eskoletako ministro izan zen 1989 eta 1991 artean, eta Finantza ministro 1994 eta 1996 artean, Ingvar Carlssonen gobernuetan.

1996an lehen ministro hautatu zuten. Bere gobernuan, Suedia Europar Batasunean sartzeko prozesuaren buru izan zen. 2006ko hauteskundeetako porrotaren ondoren, politikatik erretiratu zen.

## Kanpo estekak
Madalenak (Errenteria)

**Madalenak** edo **Madalena jaiak** uztailaren 21etik 25era Errenterian ospatzen diren jaiak dira. Uztailaren 21eko arratsaldeko zazpietan hasten dira eta uztailaren 25ean, gaueko hamabietan bukatu. Festaren izena herriko zaindari gisa hartzen den Maria Magdalenatik datorkio, uztailaren 22a ospakizun eguna delarik.

## Ekitaldiak 
Hasiera eta bukaera Zentenarioa kalejirak ematen die jaiei. Errenteriako Musika Bandak interpretatzen du pieza jaien hasieran txupinazoaren ondoren eta uztailaren 25ean gaueko 12etan bukaera ematen die jaiei musika pieza berak, 1967. urtetik, Luis Mari Barinaga Hernandez alkateak ezarri zuenetik.
Uztailaren 21eko arratsaldean Txupinazoa Errenteriako udaletxearen balkoitik jaurti eta leherrarazten da, Herriko Plazan eta inguruko kaleetan biltzen den jende multzoaren aurrean. Ondoren,Zentenarioa kalejira jotzen, Errenteriako Musika Banda zahar-etxera abiatu eta txistulariak ibilitzen dira buruhandiaekin eta **Xanti eta Maialen** erraldoiekin batera, herriko kaleetan zehar. Jarraian Salbea izaten da Madalena basilikan non Udalbatzak parte hartzen duen.
 
Uztailaren 22an, Maria Magdalenaren egunean, goizeko seietan Diana jotzen da kaleetan zehar eta goiz erdian prozesioa izaten da Udalbatzak lagunduta, non santuaren irudia Madalena basilikatik atera eta eramaten den Jasokundearen elizara Udalbatza, Udal Txistulari taldea, Errenteriako Musika Banda eta Ereintza Dantza Taldea lagun dituztela. Uztailaren 25ean, jaietako azken egunean, irudia bere tokira itzultzeko prozesioa izango da. Hilaren 22an eta 25ean Herri Kirolen ikuskizunak nabarmentzen dira programazioan. 22ko gauean, Alabergako Arditurri Auzo Elkarteak antolaturiko gaueko danborrada izaten da. Uztailaren 23an hainbat adin talderi loturiko festa eta omenaldiak izaten dira eta 90. hamarkadan Koadrilen Eguna moduko ekitaldiak ezarri dira, berezko oldar batetik hasi eta gero era formalago batean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Maria Iraola
* José Erviti Segarra
* Teodoro Gamon
* Hipolito Gezala
* Zentenarioa
* Madalena basilika (Errenteria)

## Kanpo estekak
Jose Maria Iraola

**Jose Maria Iraola** (Igeldo, Gipuzkoa) musika-konpositore eta musika irakasle gipuzkoarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tomas Garbizu
* José Erviti Segarra
* Teodoro Gamon
* Hipolito Gezala
* Zentenarioa
* Madalenak

## Kanpo estekak
Ulfsparre

thumb|Ulfsparre leinuaren ikurretako bat
**Ulfsparre** Suediako Östergötland probintziako antzinako leinu bat da.

## Jatorria 
Familiako lehen kide ezaguna Norra Vedbo barrutiko buru Måns Påfvelsson izan zen, XV-XVI mendeen artean bizi izan zena Elin Larsdotter-ekin ezkondua. Erik Månsson semeak hartu zuen Ulfsparre izena. 

## Adarrak 
1625ean, Erik Månsson Ulfsparre eta Peder Göransson Ulfsparre (Påfvelssonen bilobak) Suediako Nobleen Ganberan  (*Riddarhuset*) onartuak izan ziren, 9 zenbakiarekin.

Familiaren beste adar bat, *"Hjortöko Ulfsparre"* Hjorted eta Gursten Lofta herrietara aldatua zen, Kalmarko konderrian. Hauek Hjortösläkten izena hartu zuten, eta Riddarhusetean 112 zenbakia. Hjortöko adarra 1632an desagertu zen. 

"Broxvikeko Ulfsparre 37" familia 1820an iraungi zen.

"Ulfsparre 367" familia, 1817koa, 1865ean gerran desagertu zen. 

Leinuaren "Broxvikeko Ulfsparre 9" familia (1625ean sortua) bizirik dirau.

## Ikurra 
Ulfsparre familiaren adar guztien ikurrak motibo berean oinarrituak daude: hostoa, habea gainean duela, zelai urdin batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erifanis

**Erifanis** (latinez *Eriphanis*, antzinako grezieran Ἠριφανίς) poeta grekoa izan zen. Musikaz laguntzen zituen bere obrak eta poesia erotikoa idatzi zuen. Maitasun-kanta mota batek hartu zuen bere izena. Bere poemen lerro bat besterik ez da kontserbatzen, Naukratiseko Ateneok aipatzen duen bakarra:μακραὶ δρύες, ὦ Μέναλκα  (*Altuak dira arteak, oi Menalkas)*Tradizioak Erifanis Menalkasen maitalearekin identifikatu zuen, Saforekin egin zuen bezala.   Rodríguez Adradosen iritziz, garai arkaikoan herri lirika monodiko bat egon zen, haren gai nagusia zelarik maitea desagertu eta maitalea minez bilatzen zuena. Erifanis, berak kontatutako pasarteen protagonista izatera pasa izan bazen ere, tradizio bukolikoaren aurrekari bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lirika

## Kanpo estekak
Maria Errumaniakoa

**Maria Errumaniakoa**, **Maria Alexandra Victoria Edinburgheko printzesa** jaioa (Eastwell Park, Kent, Ingalaterra, 1875eko urriaren 29a - Sinaia, Errumania, 1938ko uztailaren 18a) Errumaniako erregina ezkontidea izan zen.

Alfredo, Edinburgheko dukea (geroago Saxonia-Coburg-Gothako dukea) eta Maria Aleksandrovna Errusiakoaren alaba izan zen. 1893an Fernando I.a Errumaniakoarekin ezkondu zen, oraindik printze oinordeko zenean. Erregina ezkontidea izan zen 1914tik 1927ra.

Lehen Mundu Gerran erizain gisa jardun zuen zauritutako soldaduekin. 1919an Parisko Bake Biltzarrera joan zen eta Errumania zabalduaren aldeko kanpaina egin zuen. 1922an bere senarrarekin batera koroatu zuten Alba Iulian. Oso ospetsua izan zen Errumanian eta atzerrian.

Senarra 1927an hil zitzaion eta Mariak uko egin zion bere biloba Migel I.a Errumaniakoaren Erregeordetza Kontseiluan parte hartzeari. Bere seme Karlos II.a Errumaniakoak bizitza publikotik aldendu zuen tronura igotzean.

Errumanieraz eta ingelesez idatzitako 34 liburu argitaratu zituen. Horietako bat *The Story of My Time* autobiografia izan zen.

### Seme-alabak 
* Karlos II.a Errumaniakoa, Errumaniako erregea
* Elisabet Errumaniakoa, Greziako erregina ezkontidea.
* Maria Jugoslaviakoa, Jugoslaviako erregina ezkontidea.
* Nikolas Errumaniakoa, Printze erregeordea.
* Ileana Errumaniakoa, Austriako artxidukesa.
* Mircea Errumaniakoa

## Kanpo estekak
Jorge Arguindegui

**Jorge Hugo Arguindegui** (Buenos Aires, 1929ko abenduaren 24a - Mar del Plata, 1997ko urtarrilaren 24a) argentinar militarra izan zen, 1983ko amaieraren eta hurrengo urteko erdialdearen artean bere herrialdeko armadan agindu zuena, lehen buruzagi izan zelarik. militarra Berrantolaketa Prozesu Nazionalaren ondoren. Armadaren egoitzan izandako denbora laburra izan zen Raúl Alfonsín presidentearekin eta Raúl Borrás Defentsa ministroarekin zituen ezberdintasunak zirela eta. 

Jorge Hugo Arguindegui 1997ko urtarrilaren 24an hil zen istripu batean olatu batek bota zuenean ozeanoan igeri egiten ari zela, Mar del Plata hirian. 

*Post-mortem* sari gisa, 1999ko abenduaren 1ean, Fernando de la Rúa presidenteak jeneral nagusi izendatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dardo Corvalán Mendilaharsu

**Dardo Corvalan Mendilaharsu** (Concepción del Uruguay, 1888 &ndash; 1959ko maiatzaren 7a) Argentinako abokatua, historialaria eta orientazio errebisionistako historia irakaslea izan zen, bere herrialdeko sinbolo nazionalen inguruan egindako ikerketengatik ezaguna.

## Familia 
Vicente Corvalán jordanistaren semea zen. Ecilda ama, Paysandun jaioa, Domingo Mendilaharsu Uruguaiko diplomatikoaren arreba zen.

## Kanpo estekak
Max Badengoa

**Maximilian, Badengo margravea** (*Maximilian Alexander Friedrich Wilhelm*; Baden-Baden, 1867ko uztailaren 10a - Salem, 1929ko azaroaren 6a) alemaniar printze, jeneral eta politikaria izan zen. Alemaniar Inperioko kantzilerra izan zen 1918an.

Gilen Badengoaren semea eta Badengo Dukerri Handiko printze oinordekoa izan zen. Ikasketak amaitu ondoren, prusiar armadan sartu zen. Lehen Mundu Gerran, gerrako presoen alde lan egin zuen.

1918ko urrian Gilen II.a Alemaniakoa enperadoreak Max Alemaniako kantziler izendatu zuen. Haren egitekoa aliatuei armistizioa eskatzea izan zen. 1918ko azaroaren 9an, kaiserraren abdikazioa iragarri zuen eta Friedrich Eberti eman zion Kantzelaritza.

## Kanpo estekak
Hindhead

**Hindhead**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Surrey konderrian. 

## Toponimia 
"Hindhead" toponimoa 1571. urtetik dokumentatua dago, eta "orein emeen muinoa" esan nahi du. 

## Geografia 
Surreyko herririk altuena da; haren eraikinak itsas mailatik 185 eta 253 metro bitartean eginak daude.

Guildford -etik 16,9 kmtara dago. Herriak 4.292 biztanle zituen 2011ko erroldan.

## Historia 
Historikoki bidelapurren eremua izan da: 1736an, Stephen Phillips presoak urrezko 150 ginea  lapurtu izana aitortu zuen. 1786an, hiru gizon kondenatu zituzten Londresen enbarkatzera zihoan marinel ezezagun baten hilketagatik. Gizon hauen gorpuak Gibbet muinoan kateetan zintzilikatu zituzten, eskarmentu bezala. Lapurretak XIX. mendean amaitu ziren, Londres-Portsmouth trenbidea martxan ezarri zenean.

## Bestelako jakingarriak 
"Devil's Punch Bowl" naturgune famatua bertan dago..

Hindhead errepide arteko lotura gune nabarmena da, horrek ekartzen dituen trafiko arazoekin.
## Jende aipagarria 
thumb| Undershaw Conan Doyleren garaian

* Sir Arthur Conan Doyle "Undershaw " etxean bizi izan zen 1897 eta 1907 artean. Hemen idatzi zituen bere nobela ezagunenak, horien artean*, Baskervilletarren Zakurra* . Undershaw gero hotel eta jatetxe bihurtu zen, eta 2004tik aurrera eskola da. Conan Doyle Hindhead Golf Klubeko lehen lehendakaria izan zen 1904an.
* Bernard Montgomery marexala (1887-1976), II. Mundu Gerran ospetsu bihurtutakoa. 1946an jasotako ohoreen artean, "Alameingo eta Surreyko konderriko Hindheadeko Montgomery bizkonde" izendapena jaso zuen.
* George Bernard Shaw antzerkigilea Hindhead-eko "Blen Cathra" -n bizi izan zen (gaur egun St Edmund's School) .
* John Tyndall zientzialaria (1820–1893) "Hindhead House" etxean bizi eta hil zen (gaur egun "Tyndalls" etxea). Berotegi efektuaren aurkikuntzan egindako lanagatik da ezaguna.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Hipolito Gezala

**Hipolito Gezala** (Lezo, Gipuzkoa) organista, musika irakaslea izan zen Lezon, eta Errenteriako Musika Bandaren sortzaile eta zuzendaria urte askotan. Bera izan zen Zentenarioa doinua Madalena jaietan jotzen hasi zena.

## Bizitza 
Lezoko Zubitxo kaleko Gezala-enean jaio zen. Beti Lezoko herriarekin lotuta Parrokiako organista izan zen, baita *Schola Cantorum*-aren laguntzailea. 

## Errekonozimenduak 
* Lezoko kale bati Hipolito Gezala izena jarri zioten. 
* Lezoko auditoriumaren izena Hipolito Gezala da. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Maria Iraola
* José Erviti Segarra
* Teodoro Gamón
* Zentenarioa
* Madalenak

## Kanpo estekak
Teodoro Gamón

**Teodoro Gamón** musikaria izan zen, eta Errenteriako Musika Bandaren sortzaile eta zuzendaria urte askotan.

Gipuzkoako diputatua izan zen, lehenengo alderdikoa (partido primero) 1871ko uztailean egin zen batzarretik aurrera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Maria Iraola
* José Erviti Segarra
* Hipolito Gezala
* Zentenarioa
* Madalenak

## Kanpo estekak