GIF

**GIF** (**G**raphics **I**nterchange **F**ormat) World Wide Webean sarritan erabiltzen den irudientzako fitxategi formatu bat da. Irudi estatikoez gain, animazioak sortzea ere ahalbidetzen du. CompuServek sortu zuen 1987an.

Formatu hau ezagun bilakatu zen LZW konpresio-algoritmoa erabiltzeko zuen aukerari esker, zeina Run-Length Encoding (RLE) baino efizienteagoa den, azkena PCX eta MacPaint bezalako formatuek erabilia. Hobekuntza honi esker, irudiak azkarrago deskargatu zitezkeen.

GIF kalitate galerarik gabeko formatu bat da, beti ere oinarrizko irudiak 256 kolore edo gutxiago dituela kontuan hartuz. Kalitate altuko irudi batek ordea, 24 bitetik gorako kolore-sakonerakoa adibidez, kalitate galduko luke GIF formatura pasatzean.

**GIF** (Graphics Interchange Format) bitmap irudi-formatua da, CompuServe zerbitzu-hornitzaileak osatutako taldeak garatu zuena Steve Wilhite informatikari  estatubatuarraren gidaritzapean. 1987ko ekainaren 15ean plazaratu zuten, eta handik gutxira Interneten estandar grafiko nagusietako bat bilakatu zen.

## Testuinguru historikoa 
1980ko hamarkadan, ordenagailuen arteko irudi-trukaketa arazo tekniko larria zen: sistema eragile ezberdinek formatu bateraezinak erabiltzen zituzten, eta modemak oso motelak izaten ziren. CompuServe-k soluzio unibertsal bat behar zuen bere fitxategi-deskarga zerbitzurako, kolore-irudiak modu eraginkorrean partekatzeko gai izango zena.

**GIF-ek** ordura arteko formatu zuri-beltza ordeztu zuen, hura *run-length encoding*-ean oinarrituta zegoela. Arrakastaren gakoa konpresio-algoritmo eraginkor bat aukeratzea izan zen: Lempel-Ziv-Welch (LZW) algoritmoa, Terry Welch-ek 1983an garatu eta Unisys-ek patentatu zuen 1985ean. Algoritmo honek PCX-k edo MacPaint-ek erabiltzen zutena baino askoz hobeto konprimatzen zuen, eta irudi handiak modem moteletatik arrazoizko abiaduran deskargatzea ahalbidetzen zuen.

1987ko abendurako, CompuServe-k hainbat ordenagailutarako bihurketako utilitate askeak banatu zituen, formatu berriaren hedapena sustatuz. Apple IIGS erabiltzaile batek, esaterako, Atari ST edo Commodore 64 batean sortutako irudiak ikusteko gai zen. GIF formatua Webeko lehen bi irudi-formatu herrikoi eta ohikoenetako bat bilakatu zen —bestea zuri-beltzeko XBM formatua zelarik.

## Bertsioak: GIF87a eta GIF89a 
Formatuaren lehen bertsioari **GIF87a** deitu zitzaion, eta korrontean irudi anitz gordetzeko gaitasuna eskaintzen zuen jada. 1989an, CompuServe-k **GIF89a** bertsio hobetua plazaratu zuen, ezaugarri garrantzitsu hauek gehituz:

* **Animazio-atzerapenak**: fotogramen arteko denbora kontrolatzeko.
* **Atzeko plano gardena**: pixel jakin batzuk garden markatuz, azpiko edukia ikusarazteko.
* **Metadatu espezifikoak**: aplikazio-mailako informazioa gordetzeko.
* **Testu-etiketak**: testua datu grafiko gisa ez, testu arrunt gisa gordetzeko (orain oso gutxi erabiltzen da ezaugarri hori, nabigatzaile modernoek ez baitute onartzen).

Bi bertsioak bereizi daitezke fitxategiaren lehen sei byte-ak aztertuta: "GIF87a" edo "GIF89a" irakurtzen da ASCII formatuan.

## Ezaugarri teknikoak 
GIF formatuaren oinarria palette da: pixel bakoitzak 8 bit ditu gehienez, eta irudi bakoitzak 256 koloretako taula propioa erabil dezake, 24 biteko RGB espaziotik aukeratua. Ezaugarri horrek GIF oso egoki bihurtzen du formatu hau logotipo, grafiko sinple eta kolore leuneko marrazkietarako, baina ez da egokia argazki errealak edo kolore-degradeak dituzten irudietarako.

LZW konpresioak irudi-kalitatea mantentzen du fitxategiaren tamaina murriztuz. Gainera, GIF-ek gardentasuna onartzen du: kolore bat "garden" gisa markatu daiteke atzeko planoak ikusgai egon daitezen. Entrelazatze-ezaugarri optionalari esker, erdizka deskargatutako irudi bat dagoeneko ezaguna zen erabiltzailearentzat, deskarga bertan behera uzteko aukera emanez beharrezkoa ez bazen.

### Egitura 
GIF fitxategi batek ondoko egitura hau dauka:

* **Goiburua** ("GIF87a" edo "GIF89a"): formatua eta bertsioa identifikatzen ditu.
* **Pantaila Deskribatzailea**: irudiak betetzen duen esparruaren pixel-dimentsioak eta koloreen ezaugarriak zehazten ditu.
* **Kolore Taula Globala** (aukerazkoa): fitxategi osoan aplikatzen diren koloreak.
* **Irudi-blokeak**: irudi bakoitzeko datu konprimatuak, nahi izanez gero kolore taula lokal propioarekin.
* **Luzapen-blokeak**: animazioa, gardentasuna, metadatuak eta abar kontrolatzen dituzten blokeak.
* **Amaiera-marka**: fitxategiaren amaiera seinalatzen duen byte bakarra (0x3B).

## GIF animatuak 
[thumb|GIF animatu bat: [:en:Newtonen pendulu|Newtonen pendulua.]]
GIF ez zen hasieratik diseinatu animaziorako tresna gisa, baina fitxategi bakar batean irudi anitz gordetzeko gaitasuna zuenez helburu horretarako egokia zela erakutsi zuen. GIF animatua 1987 urtean sortutako GIF87a erabiliz posible zen animazioa sortzea irudi asko ( hauetariko bakoitzak “frame” izena hartzen duela ) kodetuz GIF fitxategi bakar batean. Bi urte beranduago, GIF89a agertu zenean, ondorengo ezaugarriak batu zitzaizkion:
thumb|150x150px|8 irudi, x0,1 s.
:* Aplikazio bakoitzaren hedapenak GIF fitxategian bertan kodeatuta.
:* Frame bakoitzari aurkezpen denbora bat jartzeko aukera
:* Testu lerroak eta ez inprimatzeko aginduak sartzeko aukera
:* Behin erakutsita, frame-ak zelan desagertuko diren pantailatik adierazteko aukera.
:* Frame batetik bestera pasatzea, erabiltzailearen agindu baten menpe egotea ala ez.
:* Kolore gardenak
Berezko jokabidez, animazioa behin bakarrik exekutatzen da. Netscape Navigator 2.0 nabigatzaileak 1995ean animazio-begiztak gehitu zituen **Netscape Application Block** (NAB) mekanismoaren bidez: sekuentzia 1etik 65.535 aldiz errepika daiteke, edo betirako (zero balioak betiko begizta adierazten du). Ezaugarri hau, GIF89a-ren zehaztapen ofizialaren parte ez izan arren, nabigatzaile moderno guztiek onartzen dute.

Animazioen kalitatea eta tamaina asko alda daitezke sortze-tresnaren arabera. Tamaina murrizteko estrategien artean badago kolore taula global bakarra erabiltzea fotograma guztietarako, eta fotograma batetik bestera aldatzen diren pixelak soilik birkodetzea.

## LZW Patentea eta eztabaida 
GIF-ek LZW algoritmoa erabiltzen zuen, baina formatua garatu zuenean CompuServe-k ez zekien algoritmo hori patentatuta zegoela. 1993an, Unisys-ek konturatu zen GIF-ek bere patentea erabiltzen zuela, eta lizentzia-negoziazioak hasi ziren orduan. Akordioaren iragarpena 1994ko abenduaren 24an egin zen, eta garatzaile-komunitatearen erreakzioa oso kritikoa izan zen, GIF formatu askea zela uste baitzuten.

Ondorioz, PNG (Portable Network Graphics) formatua 1995ean garatu zen GIF ordezkatzeko asmoz. Hala ere, PNG-ren onarpena ez zen berehala getatu, eta GIF ezin izan zen epe laburrean erretiratu. 1999an, League for Programming Freedom erakundeak "Burn All GIFs" kanpaina abiatu zuen Unisys-en aurka. Patentea munduko herrialde guztietan 2004an iraungi zen, harrezkero GIF formatua erabat libre bilakatu zen.

## Ahoskeraren eztabaida 
thumb|Webby Sariak (2013).jpg
GIF siglaren ahoskerak ia hasieratik sortu zuen eztabaida. Sortzaileek /dʒɪf/ (*j* leuna, "jif" bezala) ahoskatu zuten beti, eta Steve Wilhite-k berak Jiff kakahuete-mantekaren markarekin alderatu zuen, CompuServe-ko langileek "choosy developers choose GIF" esaera parodian erabiliz.

Hala ere, erabiltzaile gehienek /ɡɪf/ (*g* gogorra) ahoskatzeko joera dute, inkestek %70etik gorako nagusitasuna erakutsiz. Hiztegi nagusiak ere desadostasunean daude: Merriam-Webster eta Oxford Dictionary-k bi ahoskerak aipatzen dituzte, baina gogorrari lehentasuna emanez; Dictionary.com-ek, berriz, /dʒɪf/ jartzen du lehenbizi. 2012an Oxford University Press-ek GIF bere urteko hitz aukeratu zuenean aditz gisa ere onartuz, eztabaida are biziagoa bihurtu zen.

## Egungo egoera eta alternatibak 
GIF-ek historian zehar funtzio ugari bete ditu: hasieran irudi estatiko sinpleen formatua izan zen, gero animazio txikien tresna, eta gaur egun batez ere sare sozialetako erreakzio eta emozio-adierazpide gisa erabiltzen da Tumblr, Twitter, eta mezularitza-aplikazioetan.

Hala ere,dituen mugak direla-eta —256 koloreko muga, animazioetarako fitxategi-tamaina handia— lekua kendu diote beste formatu batzuek:

* **PNG**: irudi estatikoentzat GIF baino konpresio hobea eta kolore gehiago eskaintzen ditu. Animazioa, ordea, ez du onartzen (APNG luzapenak bai, baina ofizialki ez da onartu).
* **MP4 / WebM**: animazio-GIF-en ordezko nagusiak bideo-klip laburretarako; kalitate berdinarekin %95 txikiagoak izan daitezke.
* **WebP** eta **AVIF**: irudi estatiko eta animatuetarako formatu modernoak, konpresio askoz eraginkorragoarekin.

2016an, Telegram-ek GIF guztiak MPEG-4 bideora bihurtzen hasi zen automatikoki, kalitate berdinerako %95 espazio gutxiago behar dela adieraziz. Gaur egun "GIF" hitzak adiera zabala hartu du, eta video laburren sinonimo gisa erabiltzen da sarri, jatorrizko fitxategi-formatuarekin harremanik ez duten kasuetan ere.

## Ondorioa 
GIFek leku berezia du Interneten historian. 1987tik aurrera irudi digitalaren demokratizazioan funtsezko papera bete zuen, eta animazioen bidez kultura bisuala eraldatu zuen Webean. Patente-liskar handiak eta formatu tekniko hobeen agerpenak ez dute lortu GIF desagerraraztea: GIFen erabilerak aldatu dira, baina oraindik ere Interneten kultura-adierazpiderik ezagunenetako bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* TIFF
* JPEG
* Bitmap

## Kanpo estekak 
*GIF 87a zehaztapena (W3C)
* GIF 89a zehaztapena (W3C)
* GIFLIB proiektua
* LZW eta GIF azalduta