Dartmouth College

**Dartmouth College** () Hanover hirian (New Hampshire, Ameriketako Estatu Batuak) kokatuta dagoen unibertsitate pribatua da. AEBetako hogei unibertsitate nagusien artean dago eta Ivy League taldeko kide da. Bere medikuntza, ekonomia eta ingeniaritza eskolengatik ezaguna da. Unibertsitateko kirol taldeak, Dartmouth Big Green deituak, NCAAk antolatutako unibertsitate lehiaketetan parte hartzen du. Unibertsitatea 1769an eratu zen, Amerikako Iraultza baino lehenago, eta ospe handia lortu zuen XX. mendean.

Izaera erlijiosoa eta kolonialista zuen hasieran, indigenei teologia kristaua eta estatubatuarren bizimodua irakasteko sortu baitzen. Ondoren, apaiz protestanteak trebatzera pasa zen, eta geroago sekularizatu egin zen. Gaur egun, unibertsitatean ikerketa asko egiten da, baina garrantzia handiena graduko ikasketei ematen zaie: horregatik du *college* izenean ("graduko ikasketak soilik, edo bereziki, eskaintzen dituen ikastetxea").

Dartmouthek arte liberalen hezkuntza irakasten du eta 40 sail akademiko eta diziplinarteko programa ditu. 60 gradu ezberdin eskaintzen ditu giza eta gizarte zientzietan, natura-zientzietan eta ingeniaritzan; gainera, ikasleek aukera dute euren gradu pertsonalizatua sortzeko edo gradu bikoitzak egiteko. Graduko Letren eta Zientzien Fakultateaz gain, unibertsitateak graduondoko lau fakultate ditu: Geisel Medikuntza Eskola, Thayer Ingenieritza Eskola, Tuck Enpresa Eskola eta Guarini Graduondoko eta Ikasketa Aurreratuen Eskola. Unibertsitateak hitzarmena du Dartmouth-Hitchcock Ospitalearekin. Unibertsitatean daude Rockefeller Politika Publikoko eta Gizarte Zientzien Zentroa, Hood Artearen Museoa, John Sloan Dickey Nazioarteko Ulermenerako Zentroa eta Hopkins Arteetarako Zentroa. 6.700 bat ikasle ditu guztira: Ivy Leagueko unibertsitate txikiena da. Ezaguna da graduko ikasketetarako sarbide-prozesu selektiboagatik: 2024. urtean, izena eman zuten ikasleen % 5,3k soilik lortu zuen sarbidea.

Campus nagusia Connecticut ibaitik gertu dago, Ingalaterra Berrian. Graduko ikasketez gain, unibertsitatea ezaguna da bertako tradizioengatik, fraternitateengatik eta sororitateengatik. 34 kirol talde ditu, NCAAko lehen mailan parte hartzen dutenak eta Ivy Leagueko beste unibertsitateen aurka lehiatzen direnak. Ikasle ohi ezagun asko ditu unibertsitateak: Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko 170 kide, Estatu Batuetako 25 gobernadore, 3 Nobel saridun, 2 Gorte Goreneko epaile eta presidenteorde bat. 

## Historia 
Dartmouth Eleazar Wheelockek sortu zuen, Windhameko (Connecticut, AEB) apaiz kongregazional batek. Haren asmoa indigenei prestakuntza ematea zen, misiolari kristau bihurtzeko. Amerikako Iraultza baino lehen sortu ziren bederatzi unibertsitate estatubatuarretako bat da. Wheelockek Mohegan taldeko indigena bat ezagutzen zuen, Samson Occom; Occom Wheelocken ikasle izan zen 1743tik 1747ra arte, eta apaiz protestante gisa hasi zen lanean. Horren harira bururatu zitzaion Wheelocki unibertsitate bat sortzea.

Wheelockek Moor's Indian karitate eskola sortu zuen 1755ean. Arrakasta izan zuen eskolak, baina diru-falta zeukan. 1762an jaso zuen eskolak lehen dohaintza, John Phillipsen eskutik. Phillipsek Phillips Exeter akademia sortu zuen geroago, AEBetako institutu ezagunenetako bat. Occom Ingalaterrara joan zen dohaintzak lortzera. William Legge konde metodistak kudeatu zituen dohaintzak.

Dohaintzei esker, karitate eskolak aurrera jarraitu zuen. Hasieran, kosta egin zitzaion Wheelocki ikasle indigenak lortzea, indigenak bizi ohi ziren lekuetatik urrun zegoelako eskola. Gainera, ikastetxea hazi eta unibertsitate bihurtu nahi zuen; horretarako, Hanoverrera (New Hampshire) lekualdatu zuen. Zailtasunak izan zituen baliabide berriak eta baimenak eskuratzeko. 1769ko abenduaren 13an, New Hampshire estatuko gobernadoreak, John Wentworthek, lursailak eman zizkion Wheelocki unibertsitatea hor eraiki zezan, eta baimena eman zion, Jurgi III erregearen izenean. Unibertsitatea honetarako sortu zen: "indigena gazteei irakaskuntza eta heziketa emateko irakurketan, idazketan eta beharrezkoak diren alor guztietan, kristau bihur daitezen, eta baita arte liberaletan eta zientzietan ere gazte ingelesei eta beste guztiei". Indigenen aipamenari esker, unibertsitateak baimena zeukan Moor's Indian karitate eskolak zuen dirua erabiltzeko. Unibertsitateak "Darmouth" izena jaso zuen William Leggerengatik (Darmoutheko konde zena); Wheelocken egitasmoak babestu zituen, unibertsitatearen sorreraren aurka egon arren. Darmouth izan zen aginte kolonialean ezarri zen azken unibertsitatea, eta 1771. urtean eman zituen lehen tituluak.

Karitate eskolak nola funtzionatu zuen ikusita, Wheelockek erabaki zuen nagusiki ikasle zuriak hartzea Dartmouthen. Erabaki horrek Occom goibeldu zuen eta urrundu egin zen.

1816an, New Hampshire estatua unibertsitatearen estatutuak aldatzen saiatu zen, unibertsitatea publiko bihur zedin. Horren harira epaiketa bat egon zen 1819an. Unibertsitatea bitan banatu zen: alde batetik *Dartmouth University* zegoen eta, bestetik, *Dartmouth College.* Lehenak unibertsitateko instalazioak erabiltzen jarraitu zuen, eta bigarrenak gela batzuk alokatu behar izan zituen eskolak emateko. Epaiketaren harira, Gorte Gorenak ebatzi zuen New Hampshirek estatutuak aldatu nahi izatea legez kanpokoa zela. 

Dartmouthen lehen ikasle beltzak (afro-amerikarrak) 1775ean eta 1808an sartu ziren. Ameriketako Gerra Zibila amaitu zenerako, 20 ikasle beltzek ikasi zuten bertan, eta Dartmouthek ospea zuen afro-amerikarrek bertan ikasteko aukera zutelako.

1866. urtean, New Hampshireko Nekazaritzaren eta Arte Mekanikoen Unibertsitatea sortu zen. Dartmouthekin harreman estua zuen eta Dartmoutheko presidentea zen zuzendari. Unibertsitate hori Durhamera lekualdatu zen 1891an, eta geroago "New Hampshireko Unibertsitatea" izena jaso zuen.

Dartmouthek ospea lortu zuen XX. mendearen hasieran. Ordura arte, irakaskuntza metodo zaharkituak erabiltzen zituen eta diru-eskasia zuen. William Jewett Tucker presidentearen agindupean (1893tik 1909ra), Dartmouthen instalazioak, irakaslegoa eta ikaslegoa eraberritu egin ziren, batez ere dohaintza handiei esker. Eraikin zaharrak bota eta 20 erakin berri altxa ziren, eta ikaslegoa eta irakaslegoa hiru bider hazi ziren.

Ernest Fox Nichols (1909-16) eta Ernest Martin Hopkins (1916-45) presidenteek modernizazio joerarekin aurrera jarraitu zuten, bai instalazioak hobetuz, bai sarbide probak ezarriz. John Sloan Dickey presidenteak (1945-1970) arte liberalengan jarri zuen garrantzia: batez ere, nazioarteko harremanetan. Bigarren Mundu Gerran, 131 unibertsitate zeude AEBetan armadarekin elkarlanean aritzen zirenak, ikasleek bertan lanpostuak lor zitzaten. Darmouth horietako bat izan zen. Haren agindupean zenbait aldaketa handi egon ziren. Ordura arte gizonek bakarrik zuten bertan ikasteko eskubidea; lehen emakume ikasleak 1972an hasi ziren bertan ikasten. Gainera, Dartmoutheko Plana ezarri zen, eskola egutegiak eta ordutegiak antolatzeko sistema bat. Planari esker, ikasleek malgutasun handia dute ikasten duten bitartean praktikak eta ikastaroak egiteko, bai unibertsitatean bertan, bai kanpoan. Horri esker, eraikin gehiago eraiki gabe ikaslegoa handitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala