Mikeldiko idoloa

**Mikeldiko idoloa** 1864an Durangoko (Bizkaia) Mikeldiko baselizan topaturiko eskultura zoomorfoa da. Hanken artean disko bat duen txerri arra (aketza) edo zezena da. Ezezaguna da noiz egina den; adituen artean, gaur egungo teoria onartuena da II. Burdin Arokoa dela, K.a. V. eta I. mendeen artekoa. Betoien gizataldeak eginiko aketz eskulturen antzekoa da, nahiz eta beste aketz horiek diskorik ez eduki. Euskal Herrian ez da halako besterik aurkitu, baina betoiak bizi izan ziren lurretan, Iberiar goi-lautadan, ohikoagoak dira.

Egun, Bilboko Euskal Arkeologia, Etnografia eta Kondaira Museoan dago.

## Izena 
*Mikeldiko idoloa*ren etimologia ez da guztiz argia. XI. mendean, gutxi gora behera, baseliza bat eraiki zen haren ondoan: Mikeldiko baseliza, San Bizenteri eskainia. Lehen dokumentuetan *Biçenty*, *Miquendi* edo *Miçente* gisa agertzen da (gogoan izan bedi *Bizente* santu izenaren aldaera bat, euskaraz, *Bikendi* dela). Gaur egun 1,64 metroko altuera du, eta oinarriak 34 zentimetro ditu zabaleran.

Errinozero edo portugesezko *abbaba* neologismoa erabiltzea bitxia da, izan ere animalia hori guztiz ezezaguna zen bizkaitar gehienentzat. Baliteke Albrecht Dürerren errinozeroaren irudi famatuan, edo Otaloraren familiak gortearekin zuen harremana zela-eta Javatik Portugalera etorritako 1584ko errinozero emea ikusi zuelako egitea erreferentzia hori..

1969ko irailaren 23an, idoloaren jabea den Mikeldi S.A. enpresak (Larrañaga, Ortueta eta Cía. errematxeak, torlojuak eta azkoinak fabrikatzen dituen enpresa) Aldundiari adierazi zioten gustura ikusiko luketela pieza Durangora transferitzea. Enpresa horrek berak Mikeldiko baseliza suntsitu zuen 1950ean, enpresaren egiturak handitzeko.

2016ko apirilaren 19an, Durangoko Udalak Bilboko arkeologia museoarekin elkarrizketak hastea erabaki zuen, herrira eramateko.

## Durangoko kopia 
thumb|Mikeldi idoloaren kopia, Durangon.
thumb|Mikeldi erraldoia. Eskuahaldunak Eskultoreen Elkarteak sortua
Durangon dagoen idoloaren kopia gaur egun Mikeldi kalean dago, jatorrizkoa aurkitu zen lekuaren ondoan. Lehenago Ezkurdiko plazan zegoen. Durangoko udalak originala herrian izan nahi du, eta horretarako epaitegietara ere jo dute.

2023an Eskuahaldunak Eskultoreen Elkarteak Mikeldi idoloaren egurrezko eskultura handia sortu zuen eta Durangoko Madalenoste plazan kokatuta zuen lau metro garai eta sei metro luze den artelana. Industria-enpresek emandako egurrezko paletekin egin zuten, hots, enpresek behar ez zuten materiala birziklatuz.

## Kultura-eragin modernoa 
Mikeldiko idoloaren eragina igarri da euskal historiografian eta kulturan XIX. mendetik. Haren eraginez, Mikeldi gizonezko izen bat bilakatu da euskaraz; Bilboko Zinebi zinemaldiko sarien izena ere bada (sari oroigarriak idoloaren irudia erreplikatzen duelarik); eta XIX. mendeko konposizio musikal batek ere *Mikeldiko Idorua* izena du, non *idolo* hitzaren euskaratze etimologiko bat ere igartzen den, *idoro* aditzaren partizipio bat bailitzan, Mikeldiko aurkikuntza nolabait.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://www.euskonews.eus/zbk/777/el-idolo-de-miqueldi-un-cisne-negro-arqueologico/ar-0777001004C/?utm_source=Eusko+Ikaskuntza+-+Buletinak&utm_campaign=b3822cae45-EMAIL_CAMPAIGN_2018_12_11_10_11_COPY_01&utm_medium=email&utm_term=0_28dd1f2e5f-b3822cae45-197779517 Arturo Aldekoaren Mikeldi idoloari buruzko artikulua *Euskonews* agerkari digitalean, 777.zk. 2023-02-15 / 2023-04-12.