open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zuria Nafarroakoa (1177-1229)

**Zuria Nafarroakoa** (1177 – 1229ko martxoaren 13a) Nafarroako infanta eta Xanpainako kondesa ezkontidea (1199–1201) izan zen.

## Biografia 
Aita Antso VI.a Nafarroakoa, ama Antsa Gaztelakoa eta neba Antso VII.a Nafarroakoa zituen.

1199ko uztailaren 1ean Tibalt III.a Xanpainakoa eta seme bakarra izan zuten Tibalt I.a Nafarroakoa (1201–1253), Xanpainako konde eta Nafarroako erregea izango zena.

1201ean senarra hil zitzaionean, Zuriak semearen izenean gobernatu zuen konderria. Arazo asko izan zituen: bere senarraren aurrekoa zen Henrike II.a Xanpainiakoak zor handia utzi zuen eta honen alaba Filipak, Erard Briennekoa bere senarraren laguntzarekin, semearen legezkotasuna kolokan jarri zuen. 1215ean Briennekoek konderria konkistatzeko gerra hasi zuten, 1222ra arte iraun zuena.

Tirabirak bukatzeko Zuriak dirutza ordaindu zien Briennekoei. Bere iloba zen Alizia 1230ean Zipreko erregea ezkondu eta Zuriak ezkonsaria ordaintzeko Blois, Sancerre eta Chateaudungo konderriak Frantziako erregeari saldu behar zizkion.

Antso VII.a Nafarroakoa Navas de Tolosako gudua eta gero, ezkonduta egon arren ez zuen seme-alabarik eta komentu batera joan zen. Zuria Nafarroako erregeorde bihurtu zen. Berengaria Nafarroakoa bere alaba zaharra hiltzean, Nafarroako Gorteek, frankoen eta Nabarreriako alderdien artean banatuak, haren semea hautatu zuten oinordeko.

1229ko martxoaren 13an hil zen, bere semea errege bihurtu baino bost urte lehenago.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munster Rugby

[thumb|250px|[Northampton Saintsen aurkako partida.]]
thumb|250px|Munsterreko zaleak.
**Munster Rugby** (giro errugbizalean *Munster* izenaz ezaguna) Irlandako Munster eskualdea ordezkatzen duen errugbi talde profesional irlandarra da. Pro 14 Liga eta Heineken Cup txapelketetan lehiatu ohi du, Europako txapelketa gorena bi alditan irabazi du gainera.

Bere etxeko partidak Limerick hiriko Thomond Park zelaian eta Cork hiriko Musgrave Park zelaian jokatu ohi ditu.

## Historia 
1879an sortu zen, gainerako Irlandako probintzietako errgbi taldeekin baera. 1996an Heineken Kopa sortzearekin batera errugbi taldeak profesionalizatu egin ziren eta Munsterrek ere bide bera jarraitu zuen. 2000 urtean jokatu zuen finala lehenengo aldiz baina 2006an jokaturiko hirugarren finalean iritsi zen lehen garaipena. Ordutik aurrera puntako taldea izan da.

## Partida bereziak 
* 1978an sortu eta ehun urtera ia garaiezinatzat jo ohi zen Zeelanda Berriko errugbi selekzioari irabazi zion.
* 2006an Galesko Millennium Stadium zelaian Euskal Herriko Biarritz Olympique taldearen aurka Heineken Cup txapelketako finala jokatu eta irabazi zuen.
* 2010eko martxoaren 2an Donostiako Anoeta estadioan Biarritz Olympique taldearen aurka Heineken Cup txapelketako finalerdia jokatu eta oraingoan euskaldunek irabazi zuten.

## Palmaresa 
* Europako Txapeldunen Kopa (Heineken Kopa):
** Txapelduna (2): 2006, 2008.
** Finalista (2): 2000, 2002.
* United Rugby Championship:
** Txapelduna (4): 2003, 2009, 2011, 2023.
** Bigarrena (5): 2002, 2005, 2015, 2017, 2021.
* Zeltiar Kopa:
** Txapelduna (1): 2005.
* Anglo-Irlandar Kopa:
** Txapelduna (2): 2012, 2017.
** Finalista (1): 2010.

## Jokalari nabarmenenak 
* Ronan O'Gara
* David Wallace
* John Hayes
* Donncha O'Callaghan
* Paul O'Connell
* Keith Earls

## Kanpo estekak
Isaac Puente Batailoia

**Isaac Puente Batailoia** Lanaren Konfederazio Nazionala (CNT) sindikatu anarkistaren Euskadiko batailoi bat izan zen. Espainiako Gerra Zibilean Iparraldeko frontean parte hartu zuen (1936ko iraila - 1937ko urria). Euskadiko CNTren 3. milizia antifaxista izan zen, eta Eusko Gudarosteko 11. batailoia. Eusko Gudarostearen Estatu Nagusiak talka batailoi izendatu zuen.

## Sorrera 
Batailoi hau arabarrez osatu zen nagusiki, estatu kolpearen osteko asteetan Gasteiztik ihes egindakoak.  Batailoia 1936ko irailean eratu zen Bilboko La Casillako Injeniari eskolako kuartelean, eta izena egun batzuk lehenago fusilatutako Isaac Puente Amestoy (1896-1936) mediku eta pentsalari anarkistaren omenez ezarri zioten. 

Bere lehen komandantea Manuel de la Mata izan zen, eta haren ostean Enrique Araujo eta Antonio Teresa. Komandante intendentea Jose María Ariztegi izan zen.. Otsail eta martxoan Oviedo konkistatzeko, San Claudio izeneko atalean, borrokatu zuten. Nahiz eta bere helburua lortu, beste unitateek kale egin eta atzera egin behar izan zuen.

### Bizkaiko ofentsiba 
Saibigaingo gudua hastekotan zenean etxera itzuli eta Udalaitz aldean kokatu zuten. Orduan Eusko Jaurlaritza eta Lanaren Konfederazio Nazionala artean tirabirak izan, eta Isaac Puente batailoia Galdakao parean batailoi jeltzale bi izan zituen aurrean. Azkenean tiro egin gabe konpondu zuten arazoa. Molak martxoaren bukaeran Bizkaia konkistatzeko erasoaldia hasi eta batailoiak Barazarren borrokatu zuen. Apirilaren bukaeran Intxortetan aritu zen borrokan, eta maiatzaren hasieran Solluben.

Handik batailoia Larrabetzuko Bizkargi mendian borrokatzera joan zen, asturiar gudariekin bat eginda.

### Santander eta Asturiasen barrena 
Bilbo galdu ondoren, Isaac Puente batailoia Kantabria aldera joan zen. Batailoiak ez zuen Santoñako hitzarmena onartu eta borroka eutsi zuen, I. Dibisioaren (lehen III.a) 156. Brigadaren (lehen 3.a) I. Batailoia bilakatuta. Solares eta Torrelavegan borrokatu ondoren, Asturiaserantz jo zuen non irail eta urrian borrokatu zuen, tartean El Mazucoko guduan.

Gudu honetan batailoiak Espainiako Bigarren Errepublikak ematen zuen dominarik gorena lortu zuen, Askatasunaren Domina hain zuzen ere. Asturias eta Leongo Kontseilu Burujabearen presidentea zen Belarmino Tomásek batailoiaren komandantea zen Antonio Teresa de Migueli eman zion.

Asturias borrokatu ondoren eta Iparraldeko Frontea galtzekotan zegoela, batailoiaren kide batzuk itsasontziz Frantziara ihes egitea lortu zuten. 

## Katalunian 
Ihesaldiaren ostean, batailoiko zenbait kide Kataluniatik sartu ziren borrokan segitzeko.

## Omenaldiak 
2006ko uztailean batailoiko hainbat kidek Aterpe 1936 elkarteak Eusko Gudarosteko gudari eta miliziarrei Artxandan (Bilbo) egindako omenaldian parte hartu zuten. Ekitaldi hartan Félix Padín Gallo, Marcelino Bilbao Bilbao eta Francisco Alonso Uriarte miliziar ohiak parte hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lebor Gabála Érenn

**Lebor Gabála Érenn** (gaur egungo irlanderaz *Leabhar Gabhála Éireann* edo *Leabhar Gabhála na hÉireann*, euskaraz *Irlandako Konkistaren Liburua*) Irlandako sorrera eta zelta inbasioetatik hasi eta eskuizkribu hauek datatuak dauden XI. mendera arte irlandar nazio eraikuntza azaltzen duten eskuizkribu sorta bat da. Irlandar mitologiako Ziklo mitologikoaren barruan sailkatuta dago.

Poesiazko eta prosazko narratiba bilduma sasihistorikoa da, XI. mendean lehen aldiz bildu zena. Kontakizunen muina Irlandako  historia deskribatzen dituen jatorrizko mitoak dira, Bibliako Uholdearen kontakizunetik hasi eta Erdi Arora arte. Adituek Irlandako antzinako historiaren fikziozko eta fidagarritasun gutxiko kontakizuntzat jotzen dute, eta narratiba kristauaren elementuak ahozko historiatik eta Irlandako mitologiatik bizirik atera diren hariekin konbinatzen dituela. Hamar bat liburuk, hainbat bertsiok eta pasartek osatzen dute.
thumb|Myths and legends; the Celtic race (1910). Thomas William Rolleston (1857-1920)
Irlandan 800 eta 1200. urteen artean erabiltzen zen Erdialdeko irlanderaz idatziak daude, 1884ean frantsesera eta ondoren 1937 eta 1942 urteen artean ingelesera itzuliak izan ziren. Irlandako historiografia nahiz literaturan bereganatu zuten arrakasta eta garrantzia zirela eta, berrikuspen ugari izan zituzten eta laburpen ezberdinetan argitaratuak izan zirenez testu aldaera ugari daude, honek euren ikerlana zailtzen duelarik. Nahiz eta ziurrenik denetan antzinakoena Míniugud delakoa izan, egiaztatuena *Leinster* (1150) delakoa izango litzateke, azken hau Leinster erresumako Dermot MacMurrough erregea eta Kildare hiriko Mac Goreman apezpikuaren mezenasgoaz Terriglass monasterioan idatzia izan zen. Beste liburu batzuk *Fermoy* (1373), *Lecan* (1418), *Ballymote* (1391) eta ''O'Clery* (1631) lirateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alberro, Manuel (2004). “Los alanos en Gallaecia y su teórica identificación por Littleton and Malcor como los milesianos de Brigantia” *Gallaecia: revista de arqueoloxía e antigüidade'', 0211-8653, 23, 301-330 or.
* Lebor gabála Érenn : The book of the taking of Ireland
Stéphane Ruffier

**Stéphane Ruffier** 1986ko irailaren 27an, Baionan jaiotako futbolari ohia da. Aviron Bayonnais eta AS Monaco taldeetatik pasatu ondoren, gaur egun AS Saint-Étienne taldeko atezaina da. "Le Basque Bondissant", "Ruff", "le Golgoth", " la panthère rose" ezizenak ditu.

## Estatistikak 
*2021eko Urtarrilak 22an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* LFP: Fitxa
* www.footballdatabase.eu
Otoh Gunga

**Otoh Gunga** Star Wars film sagako Mamu mehatxua filmean agertzen den urpeko hiri bat da, Naboo planetan kokatua.

Otoh Gunga gungandarren hiririk handiena da. Nabooko gudua gertatu baino hiru mila urte lehenago sortua izan zen, antzinako gungan herria zen Spearheaden toki berean Hiriko jatorrizko biztanleria Otoh Jahai, Otoh Langua, Otoh Mandassa, Otoh Raban, Otoh Sancture, Otoh Urs eta Relliasetik zetorren. Gungandar herriaren batasunaren eta indarraren ikurra zen.

Paongah laku barearen azalpean ezkutatua, indar eremu hidrostatikoen bidez ura kanpoan eta airea hiri barnean mantentzen duten elkarloturiko burbuilez egina dago. Bertako biztanleria milioi bat gunganekoa zen Nabooko gudua gertatu baino lehen.

Hiria gungan gobernuaren egoitza eta hauen liderra den Rugor Nassen bizilekua da. Qui-Gon Jinn eta Obi-Wan Kenobi jediek hiria bisitatu eta Rugor Nassekin hitz egin zuten, hiriaren historia osoan zehar Otoh Gunga bisitatu zuten lehen bisitari kanpotarrak izan zirelarik.

Naboo Merkataritza Federazioaren harmadak inbaditu zuenean, Nassek ez zuen kontutan hartu droideen mehatxua, nabootarren ardura zela iritziz. Baina, ondoren, droideek, OOM-9 buru zutela eta Darth Maulen laguntzarekin hiria inbaditu zuten, eta gungandarrek euren bizileku ederretik arrisku garaian ezkutatzen ziren "toki sakratura" ihes egin zuten.

Klon Gerretan Otoh Gunga erlatiboki neutral eta bakean mantendu zen.

Inperio Galaktikoa ezarri zenean inperioko soldaduek eraso zuten eta partzialki suntsitua izan zen. Gungandarrek amore eman zuten eta Inperio Berriaren estatu txotxongilo bat bihurtu ziren, ofizialak ziren gizaki askorekin. Eskala sozial berri batekin, gungandarrak laster erori ziren pobrezian, eta askok hiria utzi eta azalera joatea erabaki zuten.
Ajuva

**Ajuva** (errusieraz Айюва) Errusia iparraldean dagoen Komi errepublikako ibai bat da. Eskuinaldeko ibarretik Izhma ibaiaren ibaiadarra da, eta, ondorioz, Petxora ibaiaren arroan dago. Izhmarekin Sosnogorsken batzen da.

## Geografia 
Ajuva ibaia Timan mendilerroan jaiotzen da. 193 kilometroko luzera du eta 2.950 kilometro karratuko arroa bustitzen du. Ibaiaren ertzean eta gertu fosil aztarnategi handiak topatu dira, bereziki iktiosauro eta dinosauroenak. Bere behe zatian bauxita mineral ateratzeak daude.

## Kanpo estekak
Opilaren eguna

**Opilaren eguna**, San Marko eguna  (Apirilaren 25a) izendatzeko modu herrikoi berria da, ospakizunean San Marko opilak hartu duen zentralitatearen ondorio, eta jatorrian nekazariek egiten zuten erlijio-ospakizuna du.

## Tradizioa 
Prozesioan apaizek bideko soro, larre eta lurrak bedeinkatzen zituzten eta eta herritarrek San Markori uztak babestea erregutzen zioten. Adibidez, Hondarribiako ohituraren baitan, egunsentian, udala buru, segizioan abiatzen ziren herriko mugak bisitatzera. Herritik Guadalupeko baselizara eta hemendik, mendiko gailurretik, Santa Barbara baselizara, handik Gaintxurizketara eta azken honetatik, Andrearraiga baselizara bidea egiten zuten.

Prozesio hauetarako herritarrek eramaten zituzten tortak, piper eta arrautzekin osatuak, arto- edo gari-irin orez eginak izan zitezkeenak.

## Opilaren zentralitatea 
Gaur egunean asko aldatu da ohitura, prozesioak ez dira egiten, eta honen ordez haurrei eta gaztei amabitxiek (*Maidiyek)* opil gozo bat oparitzen diete, Gipuzkoa ekialdeko herrietan (Hondarribia, Irun, Lezo, Oiartzun, Pasaia eta Errenterian). Gaur egun, opil hau ez da lehen bezalakoa, pazko-opil modukoa, eta arrautzez betetako ogi baten ordez, bizkotxo gozo eta koloredun bat prestatzen da. Opila bera da San Marko jaiaren elementu zentrala, eta horregatik hartu du jaiegunaren izenean tokia.

## Erreferentziak
Ichthyosauria

**Ichthyosauria** (grezieraz "musker arrainak") sauropsido diapsido iktiopterigio ordena bat dira, Behe Triasikotik Goi Kretazeorarte bizi izan zirenak (duela 245 milioi urtetik duela 90 milioi urtera arte), gaur egungo Amerika, Europa eta Asian. Izena 1840an sortu zuen Sir Richard Owenek.

Iktiosauroak arrain eta izurde arteko itxura zuten itsas narrasti handiak ziren (ikusi eboluzio konbergentea). Triasikoan, uretara itzuli ziren oraindik identifikatu gabeko lurreko narrastietatik abiatuta eboluzionatu zuten, izurdeek eta baleek jasango zuten pareko prozesuan. Bereziki ugariak izan ziren Jurasikoan, uretako harrapari nagusi bezala plesiosauroek Kretazeoan ordezkatu zituzten arte.

Ingalaterran, Alemanian, Groenlandian eta Kanadako Alberta estatuan aurkitu dira haren hezurrak. Aurkikuntza horiek erakutsi dutenez, izurdearen antza zuen, muturra izurdeak baino zorrotzagoa bazuen ere. Sudur-zuloak ia begien ondoan zituen, eta usaimenaz baliatzen zen bere eginkizunetan gidatzeko. Arrainez eta zefalopodoz elikatzen zen. Gauza segurua da bibiparoa zela, ezkatarik ez zuela; kolorez gorri marroixka zen, adituen ustez.

## Aurkikuntzen historia 
Lehen orno fosila bi aldiz argitaratua izan zen 1708an Eurite Unibertsalaren oroitzapen ukigarri bezala. Iktiosauro baten lehen fosil osoa 1811n aurkitu zuen Mary Anningek Lyme Regisen, gaur egun Kostalde Jurasiko deritzonean.

1905ean, Kaliforniako Unibertsitateko John C. Merriamek zuzendutako eta Annie Alexanderrek finantzatutako 1905eko Espedizio Sauriarrak Nevada erdialdean 25 ale topatu zituen, Triasiko garaian oso sakona ez zen ozeano baten azpian zegoena. Ale horietako batzuk gaur egun Kaliforniako Unibertsitateko Paleontologia Museoko bilduman daude. Beste ale batzuk harkaitzean sartuta daude, eta Nye Konderriko Iktiosauroaren Berlingo Estatu Parkean daude ikusgai. 1977an triasikoko Shonisaurus iktiosauroa Nevadako Estatu Fosila da. Nevada da jada desagertua dagoen itsas narrasti honen hezurdura oso bat duen estatu bakarra, 17 metro neurtzen duena.

## Erreferentziak
Finantza-ratio

Ekonomian, **finantza-ratioak** balantze edo galdu-irabazien kontuko atal ezberdinen artean erlazio eta zatiketak dira, portzentaje baten bitartez adierazita, enpresa finantza-egoeraren berri ematen dutenak. Oreka-egoera azaltzen ez dutenean, enpresak bere kudeaketan izan ditzakeen hutsune edo akatsak azaltzen dituzte.

## Ohiko ratioen zerrenda 
* Erabilgarritasuna (edo eskuragarritasuna) = erabilgarria /pasibo korrontea
* Diruzaintza (edo altxortegia) = (erabilgarria+epe laburreko aktibo komertzial eta finantzarioak)/pasibo korrontea=(aktibo korrontea –izakinak) /pasibo korrontea
* Likidezia edo epe laburreko kaudimen ratioa = aktibo korrontea/pasibo korrontea
* Bermea = aktibo osoa /(pasibo korrontea+pasibo ez korrontea)
* Zorpetzea =(pasibo ez korrontea+pasibo korrontea) /ondare garbia
* Ibilgetasuna = aktibo ez korrontea /(ondare garbia +pasibo ez korrontea)
* Autonomia finantzarioa = ondare garbia /(pasibo ez korrontea +pasibo korrontea)

## Kanpo estekak 
* Analisi ekonomiko-finantzarioa, Gizapedian.

## Erreferentziak
Barclays

**Barclays** Erresuma Batuko banketxea da. Egoitza nagusia Londresen dauka, zehazki Canary Wharf gunean. Munduan ehundaka bulego dauzka eta 2009an 145.000 langile zituen.

## Kanpo estekak 
*  Barclays bankuaren webgune ofiziala.
Royal Bank of Scotland

**Royal Bank of Scotland** edo **RBS** Erresuma Batuko banketxea da. Egoitza nagusia Eskoziako Edinburgh hirian dauka sortu zenetik. 2008ko datuen arabera 170.000 langile zituen mundu osoan, dena den, urte hartako krisialdi ekonomikoaren ondorioz, 2009 eta 2010ean zehar langile kopurua asko gutxitu da, banketxearen egoera ekonomiko kaxkarra dela eta.

[thumb|250px|eskuinera|RBS-en egoitza nagusia [Edinburghen.]]

## Kanpo estekak 
*  Bankuaren webgune ofiziala.
Desmond Dekker

**Desmond Dekker** 1941eko uztailaren 16a - 2006ko maiatzaren 25a, jamaikar ska eta reggae musika kantari eta musikagile izan zen. The Aces (Wilson James eta Easton Barrington Howard-ez osatua) taldearekin batera, jamaikar nazioarteko arrakasta eskuratzen lehenetako bat izan zen *Israelities* kantarekin. *007 (Shanty Town)* (1967) eta *It Mek* (1968) arrakastatsuak ere ondu zituen. Bob Marley baino lehenago, Jamaikan eta atzerrian ezaguna izan zen.

## Lehenengo pausoak 
St. Andrewn (Jamaika) jaiotakoa, Kingstonen hazi eta Alpha Boy's School ikastetxera joan zen. Ama hildakoan, aitak St. Maryra bidali zuen eta geroxeago, St. Thomasera. Han jostun gisan lan egin zuen, Kingstonera itzuli eta soldatzaile lana egin aurretik. 1961ean Studio Oneko Coxsone Dodd eta Treasure Isleko Duke Reidrentzat proba bat egitera ausartu zen. Ez ziren haren adimenaz ohartarazi, beraz, Beverleyko Derrick Morganentzat proba egin zuen. Jadanik, Derrick Morgan konpainiako izar nagusia zen.

Desmond Dekker Europara ska musika ezagutarazten garrantzitsuenetako bat izan zen: 1970reko hamarkadan erritmo hura birsortzera eraman zuen, *Two Ttone* deritzon bigarren ska olatuaren bidez.

## Hasiera musikagintzan 
Morganen laguntzaz, kontratu bat izenpetu zuen, baina lehen albuma ez zuen 1963 arte grabatu: *Honour Your Father and Mother*, *Sinners Come Home* eta *Labour for Learning* barruan zeuden. Orduan, Desmond Dekker ezizen artistikoa hautatu zuen (bataio izena Desmond Dacres zuen). Laugarren singela uharteko izar handiena bilakatu zen. Kantak *King of Ska* du izena eta *The Cherrypies*en laguntzaz (*The Maytals* izenaz ere ezagunak) egin zuen. Harrezkero, Dekkerek lau anaia elkartu zituen, Carl, Patrick, Clive eta Barry, *The Four Aces* osatzeko. Howardekin batera, arrakastako kanta asko grabatu zituen, *Parents*, *Get up Edina*, *This Woman* eta *Mount Zion* barne.

### Bildumak 
* *Israelites* (1969)
* *This Is Desmond Dekker* (1969) - Trojan Records
* *You Can Get It If You Really Want* (1970) - Trojan
* *Black And Dekker* (1980)
* *Compass Point* (1981)
* *Israelites / The Best of Desmond Dekker* (1963-1971) - Trojan (1999)

## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala
* *Jamaica Observer* bere heriotzari buruz 2006ko maiatzaren 26an.
* Reggae legend Desmond Dekker dies (BBC News)
* Rockin' Steady: The Best Of Desmond Dekker (Rhino 1992)
* ["Desmond Dekker Came First" omenaldia eta informazioa Delroy Williams(https://eu.wikipedia.org/wiki/Delroy_Williams)rekin]
* Omenaldi web orria
* [Desmond Dekker blog de homenaje en Trojan Records(https://eu.wikipedia.org/wiki/Trojan_Records)en Desmond Dekkerrentzat omenaldi bloga]
* Elkarrizketa (1999)
Klingon hizkuntza

[thumb|**Qapla**' ([euskaraz «arrakasta») klingon alfabetoan]]
**Klingon hizkuntza** (hizkuntza horretan: ***tlhIngan Hol***, fonetikoki /ˈt͡ɬɪŋɑn xol/ ahoskatua) 1984an Marc Okrand hizkuntzalariak Paramount Pictures zinema estudioren Star Trek filmentzako sortu zuen hizkuntza eraikia da.

## Kanpo estekak 
* tlhIngan Hol yejHaD / Klingon Hizkuntzaren Institutua
Gotzon Elortza

**Gotzon Elortza** (Bilbo, Bizkaia, 1923 &ndash; Getxo, Bizkaia, 2012ko ekainaren 11) Bilbon jaiotako getxoztar zinema-zuzendaria izan zen. Euskadiko zinemagintzaren aitzindaria; euskarazko dokumentalgintzaren aintzindarietako bat, Euskal Herriaren geografia eta gizarteari buruzko lanak ondu baitzituen. Nahiz eta bertakoa ez izan, urte asko Getxon bizi izan zen. Margolaria izan zen ere bai.

## Biografia 
Bisi Unanuerekin ezkondu zen. Biak Parisen erbesteratuak egon ziren. Gerra zibilaren ondorioz erbestean zegoela, delineatzaile gisa lan egin zuen Parisen, eta hiri horretan jabetu zen ikus-entzunezko baliabideak erabiltzeko beharraz, euskararen desagerpena saihesteko.

Hasiera-hasieratik saiatu zen Euskal Herriko gaiei buruzko zinema profesionala egiten, euskaraz osorik. Ondo konturatu zen ikus-entzunezkoak premiazkoak zirela euskara mundu modernoan galtzea nahi ez bazen. Hala, Elortzaren lana, 50eko hamarraldian, Fernando Larruquertenaren aurrekoa ere izan zen, haren kalitate-maila lortu ez bazuen ere.

Film labur hauek egin zituen: *Ereagatik Matxitxakora* (1959), *Aberria (Erria)* (1961), *Avignon* (1963) eta *Elburua: Gernika* (1962).

1960ko hamarkadan egin zituen filmak, Parisen bizi zenean. Espainia eta Frantziako estatuen arteko muga ezkutuan zeharkatzen zuen Elortzak lan hauek egiteko.

1968an Basauriko Probintzia Espetxean espetxeratu zuten, sei hilabetez. Agustin Ibarrola ezagutu zuen kartzelan. Ibarrolatik zurezko grabatuen teknika ikasi zuen.

## Lanak 
* *Ereagatik Matxitxakora* (1959).
* *Aberria (Erria)* (1961).
* *Avignon* (1963).
* *Elburua Gernika* (1962).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Gure Sor Lekua*
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* *Egun ditugun euskarazko lehen dokumentalak zaharberrituko dituzte* eitb.eus webguneko albistea.
* ["Gotzon Elortzari gorazarre" Euskadiko Filmategia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Euskadiko_Filmategia)n, 2012/06/11.]
Lloyds Banking Group

**Lloyds Banking Group** Erresuma Batuko banketxea da. Egoitza nagusia Londresen dauka, eta 2009an sortu zen, antzinako Lloyds bankuak HBOS erosi zuenean. Gaur egun Lloyds taldea honako enpresek osatzen dute: *Lloyds Bank* (1777an sortua), *Bank of Scotland* (1695ean sortua), *Trustee Savings Bank* (1810ean sortua) eta *Halifax* (1853an sortua).

## Kanpo estekak 
*  Lloyds taldearen webgune ofiziala.
Northern Rock

**Northern Rock plc** Erresuma Batuko banketxea da. Egoitza nagusia Newcastle upon Tyne hirian dauka. 2008ko otsailaren 22tik, bankuaren jabea Erresuma Batuko gobernua da, banketxeak ordainketei aurre egin ezin eta herrialdeko banku sistemak porrot ez egiteko gobernuak hartutako neurriaren ondorioz.

[thumb|250px|eskuinera|Northern Rock-en bulegoa [Newcastle upon Tyne hirian.]]

## Ikus, gainera 
* 2008-2009ko krisialdi ekonomikoa
* Subprime maileguen krisialdia

## Kanpo estekak 
*  Northern Rock bankuaren webgune ofiziala.
Jón Helgason

**Jón Helgason** (1899ko ekainaren 30a - 1986ko urtarrilaren 19a) hizkuntzalari eta poeta islandiarra izan zen.

## Biografia 
Árni Magnússon Institutu danimarkarraren zuzendaria izan zen 1927 eta 1971n, baita Islandiar Gaietako Kopenhageko Unibertsitatearen irakaslea 1929 eta 1970 artean. Poeta moduan ez zuen lan asko idatzi, baina bere jaioterriaren poesia tradizionala jorratu zuen. Haren poemarik ezagunenak *Áfangar* eta *Í Árnasafni* dira.

Hizkuntzalaritza arloan, euskara-islandiera pidgin bi hiztegi aurkitu zituen: *Vocabula gallica* ("Frantsesezko hiztegia") eta *Vocabula biſcaïca* ("Bizkaierako hiztegia").

## Kanpo estekak 
* Höfundur: Jón Helgason
David Cameron

**David Cameron** (Londres, Ingalaterra, 1966ko urriaren 9a - ), Erresuma Batuko lehen ministro ohia eta politikaria da.

2016ko uztailaren 13an kargua utzi zuen Brexitaren ondorioz.

2023tik 2024ra Kanpo harremanetarako ministroa izan zen Rishi Sunak gobernuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Number10 - Erresuma Batuko lehen ministroaren webgunea 
* David Cameronen webgune ofiziala
Nick Clegg

**Nicholas William Peter Clegg** (Chalfont St Giles, Buckinghamshire, Ingalaterra, 1967ko urtarrilaren 7a ), Erresuma Batuko politikaria eta parlamentuko kidea da. Erresuma Batuko Liberal Demokraten burua da.

2000. urtetik Miriam González Durántez abokatuarekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba dauzkate.

## 2010eko hauteskundeak 
Erresuma Batuko 2010eko hauteskundeetarako Erresuma Batuko Liberal Demokraten alderdiko hautagai nagusia izan da, Gordon Brown eta David Cameronekin lehian.

Telebistan emandako eztabaidetan garailetzat jo zuten inkesta guztiek eta apirilaren erdialdean, James Cameron gainditu zuen, eta inkestek botoen %30 baino gehiago eskuratuko zuela aurrikusi zuten. 2010eko maiatzaren 11n Gordon Brownen lehen ministro bezala dimisioa aurkeztu zuen eta Kontserbadoreek Liberal Demokratekin gobernua eratzeko akordioa lortu zuten, honela David Cameron Erresuma Batuko lehen ministro bihurtu zen eta Nick Clegg lehen ministrorde.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Nick Clegg-en webgune ofiziala
Behe Triasiko

thumb|250px|Behe Triasikoko eraketa.
**Behe Triasikoa** (baita ere **Triasiko Goiztiarra**, **Buntsandstein** edo **Scythian** izenekin ezaguna) Triasiko garaiaren lehen aroa da. Duela 252 milioi urte ingurutik duela 247 milioi inguru arteraino hedatzen da. Behe Triasikoa Induar eta Olenekiar animali garaietan banatzen da.

Paleozoiko aroaren azken aldian gertatu ziren iraungipen masiboek (Permo-Triasiar iraungipen masiboa) muturreko zailtasunak sortu zizkieten bizirautea lortu zuten espezieei. Koral, brakiopodo, ekinodermo, molusku eta beste ornogabe espezie asko erabat desagertu ziren. Garai honetako itsas ornogabe arruntenak bibalbioak, gastropodoak, ammonitesak, ekinoideoak eta brakiopodo gutxi batzuk izan ziren. Lurreko animalirik arruntena *Lystrosaurus* izeneko belarjale sinapsido txikia zen. Behe Triasikoko faunak ez du bioaniztasunik, hau, garai osoan zehar oso homogeneoa zelarik iraungipenaren eraginaren ondorioz. Klima Behe Triasikoan (bereziki Pangea superkontinentearen barnealdean) orokorrean idorra eta lehorra zen, basamortu zabalekin, poloek klima epel bat mantentzen zuten arren. Behe Triasikoko klima epela sumendi erupzio orokortuen eraginez izan daiteke, berotze globalaren erritmoa bizkortu zutenak eta, ziuraski, Permo-Triasiar iraungipen masiboak eragin zituztenak.

## Kanpo estekak
Juan Antonio Samaranch

**Juan Antonio Samaranch** (Bartzelona, Katalunia, 1920ko uztailaren 17, Bartzelona, Katalunia, 2010eko apirilaren 21a), hockey jokalari, politikari eta enpresaburua izan zen. 1980tik 2001era bitartean Nazioarteko Olinpiar Batzordeko zuzendaria izan zen, besteak beste Bartzelonak 1992ko joko olinpikoen antolaketa lortuz. Horrez gain, Espainiako Olinpiar Batzordeko burua izan zen 1967 eta 1970era bitartean.

Politikari moduan, falangistekin batera hainbat aldiz aritu zen eta 1973tik 1977ra Bartzelonako aldundiko lehendakaria izan zen.

## Bizitza 
Goi Mailako Enpresa Ikasketen Institutuan eta Merkataritzako Goi Mailako Ikasketen Eskolan graduatu zen, eta prokuradore izan zen gorteetan Francisco Francoren erregimenaren garaian. Kirol gaietan aritu zen batez ere eta alor horretako zinegotzi izan zen Bartzelonako udalean. Ondoren kirol ordezkaritza nazionaleko ordezkari izan zen Katalunian, eta Espainiako kirol ordezkaria 1967-1971 bitartean. Nazioarteko Olinpiar Batzordeko kide izendatu zuten eta 1973an Bartzelonako Diputazioko presidente hautatu zuten. 1977an, Olinpiar batzordeko presidenteorde zela, Espainiako enbaxadore izendatu zuten Sobietar Batasunean, eta 1980. urtetik aurrera Olinpiar Batzordeko presidente izan zen.

Kargu horretan egon zen bitartean hainbat lorpen izan ditu: Olinpiar Jokoei boikota egiteko joera ezabatu zuen, lan handia egin zuen *doping*-aren kontra, kirolari profesionalei jokoetako lehiaketetan parte hartzeko aukera eman zien. Berak sortua da, orobat, Olinpiar Museoa, Suitzan egoitza duena. 1997an berriz ere Olinpiar Batzordeko presidente izateko hautatu zuten, 2001. urtea arte. 1998an Asturiasko Printzea saria eman zioten. 2010ean hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Olinpiar batzordeko webgunea.
*  Francisco Franco hil zenean Samaranch-ek irratian esandakoa.
Christianus Cornelius Uhlenbeck

**Christianus Cornelius Uhlenbeck** (Voorburg, Herbehereak, 1866ko urriaren 18a - Lugano, Suitza, 1951ko abuztuaren 12a) herbeheretar hizkuntzalari eta antropologoa izan zen.

Errusian egon zen,  Herbehereetako gobernuaren mandatuz, historia ikerketak egiten. 1892an, Amsterdamgo unibertsitatean hasi zen sanskritoko eta hizkuntza indoeuroparretako irakasle. Gero, Leidenera joan zen hizkuntza germanikoetako eta gramatika konparatuko eskolak ematera. Hizkuntza anitzi buruz egin zituen azterketak, batez ere Ipar Ameriketako indiarren hizkuntzei eta euskarari buruz. Euskarari buruzko azterketak *RIEV* eta *Eusko Jakintza* aldizkarietan argitaratu zituen. Germaniar eta balto-eslaviar hizkuntzei buruz ere egin zituen ikerketak.

1911ko udan, Wilhelmina Maria Uhlenbeck bere emaztearekin batera, Christianus Cornelius Uhlenbeckek Montanako oinbeltz amerindiarren erreserba bisitatu zuen.

Lan nagusiak: *Características de la gramática vasca, La lengua vasca y la lingüística general, El carácter pasivo del verbo transitivo, o del verbo de acción, en ciertas lenguas de América del Norte.* Ikerketa orokor horietaz gainera, ugari idatzi zuen gai bereziagoez, esaterako, euskal fonetikaz, euskal atzizkiez, eta hizkuntza indoeuroparrekin, kaukasiarrekin eta Afrika iparraldeko hizkuntzekin euskarak izan litzakeen ahaidetasunez. Ohorezko euskaltzain izan zen.

## Erreferentziak
Induar

Denbora geologikoaren eskalan, **Induarra** Triasiko aroa banatzen den hiru garaietako bat den Behe triasiko garaiaren lehen aldi edo aroa da, Mesozoiko aroaren barnean dagoena. Aro hau duela 251 milioi urtetik duela 249 milioi urterarte hedatzen da, gutxi gora-behera. Induarra Permiar aroaren azken garaiaren ondorengoa eta Behe Triasikoko azken zatia den Olenekiar aroaren aurrekaria da, duela 251 milioi urte ingurutik duela 249 milioi urte ingururarteko garai guztia hartuz.

Garai honetan, planetaren zati handi bat bizitzarik gabe zegoen, mortua, beroa eta lehorra. Ur gehiena hipoxikoa edo oso oxigeno gutxikoa zen.

## Kanpo estekak
Akutan

**Akutan** Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko Aleutiar uharteetan dagoen sumendia da eta mendiaren tontorra urte osoan zehar egoten da elurturik. 1.303 metroko garaiera duen sumendia da.

Sumendiaren azken erupzioa 1992. urtean izan zen.

## Ikus, gainera 
* Aleutiar uharteetako sumendien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Sumendiari buruzko informazioa.
Grândola, Vila Morena

***Grândola, Vila Morena*** José Afonso musikari portugaldarrak sortutako abestia da, Krabelinen iraultzaren ikurra bihurtu zena. Irratian emititu zutenean izan zen militar batzuek aldez aurretik adostutako zeinua, António de Oliveira Salazar diktadorearen erregimenaren aurka matxinatzeko.

## Historia 
José Afonso, *Zeca* goitizenez, musikari eta abeslari portugaldarrak konposatu zuen kanta Krabelinen Iraultza baino urte batzuk lehenago. Sortzez, Grândola hiriko musika elkarte bati omenaldia egiteko ondu zuen. Salazar diktadorearen erregimenak José Afonsoren hainbat abesti zentsuratu zituen, baina disko batean agertu zen Frantzian, 1971n, eta Krabelinen Iraultza baino egun batzuk lehenago, iraultzan parte hartu zuten zenbait militarrek entzun zuten zuzenean.

### Nola erabili zuten Krabelinen Iraultzan 
1974ko martxoaren 29an, *Grândola, Vila Morena* izan zen Lisboako Coliseoan eginiko zuzeneko emanaldiko azken kanta. Han ziren MFA ('Movimento das Forças Armadas') taldeko zenbait militar, eta handik ia hilabetera, apirilaren 25ean, Krabelinen iraultzari hasiera emateko seinalea izanen zela erabaki zuten. Lisboako Coliseoko emanaldian José Afonsok ezin izan zituen bere abestietako batzuk plazaratu, Salazar erregimenaren zentsurak debekatua baitzituen: *Venham mais cinco* ("Hona bostekoa"), *Menina dos olhos tristes* ("Begi tristeetako neskatila"), *A morte saiu à rua* ("Heriotza kalera irten zen") eta *Gastão era perfeito* ("Gastoi perfektua zen").

1974ko apirilaren 25ean, 0:20an, *Limite* ("Muga") izeneko irratsaioan, Radio Renascença irrati kateak *Grândola, Vila Morena* aireratu zuen. Horixe zen bigarren eta azken seinalea, Salazar diktadorearen erregimenari kolpea emateko. Kolpeak arrakasta izan zuen, eta Portugal eta koloniak diktadura hartatik askatu ziren.

## Hitzak 
## Ikus gainera 
* Krabelinen Iraultza

## Kanpoko loturak 
* Grândola, vila morena
*  Abestiaren audioa; José Alfonso eta kideak zuzenean Coliseoan

## Kanpo estekak
Mailuaren odola

***Mailuaren odola*** Aingeru Epaltzak idatzitako eleberri historikoa da. *Erresuma eta fedea* izeneko trilogiaren lehen liburua da. Nafarroako erresumako konkistaren osteko garaietan dago giroturik.

## Argumentua 
Nafarroako erresumaren gainbehera azaltzen du, egiazko pertsonaiez zein gertakizun historikoak irakurleari gerturatzeko baliagarri zaizkion fikziozko beste batzuez. Azken hauetarikoa da Joanes Mailu, *Mailuaren odola*ko protagonista nagusia. Mende erdia bete duenean agertzen da nobelan, Henrike III. erregearen hilketaren ondorioz pil-pilean dagoen Pariseko ateetan, ihes egiteko zorian. Han, baina, Sorbonako unibertsitatea utzi eta Inkisizioaz libre dagoen Sarara itzultzekotan den Axularrekin egingo du topo. Ez du begi onez ikusiko higanot itxurako gizon zarpaila Sarako erretoreak; baina haren zalditik zakuto bat erortzen denean, berak jasoko du, beranduxeago barruan zer dagoen begiratzeko asmoz. Eta hantxe aurkituko du, euskaraz idatzirik, iragan mendeko bere herriaren historia kitzikariena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonov An-225 Mriya

**Antonov An-225 Mriya** (, NATOren izendapena: **Cossack** garraio estrategikorako hegazkina zen, Antonov enpresak diseinatutakoa eta fabrikatuta 80ko hamarkadan.

2022rarte munduko hegazkin handiena zen. 2022ko Ukrainiako inbasioan suntsituta geratu zen Antonov Aireportuko guduan. Bestalde 640 tonetatik munduko hegazkin astunena zen eta baita Aerodino luzeena.

2010eko apirilaren 26an Forondako aireportuan lurreratu zen.

## Ezaugarriak 
### Ezaugarri orokorrak 
* Bidaiariak: 6
* Ateen neurriak: 440 x 640&nbsp;cm
* Zama-edukiera: 1.300 m³
* Zama: 250.000&nbsp;kg
* Luzera: 84 m
* Hego-luzera: 88,40 m
* Altuera: 18,10 m
* Hego-azalera: 905 m²
* Tara: 175.000&nbsp;kg
* Aireratzeko pisu maximoa: 600.000&nbsp;kg
* Energia sorgailuak: 6× ZMKB Progress D-18 turbofan
** Bakoitzak 229.5 kNko bultzada du.

### Portaera 
* Gehienezko abiadura operatiboa: 850&nbsp;km/h
* Gurutzaldi abiadura: 750&nbsp;km/h
* Irismena:
** 4.000&nbsp;km gehienezko zamarekin
** 14.000&nbsp;km gehienezko pisu garbiarekin
* Altitude-muga: 33.000 oin (10.000 m)
* Hegoetako zama: 662,9&nbsp;kg/m²

## Beste hegazkin erraldoiekiko konparazioa 
[thumb|ezkerrera|Inoizko aireontzi handienetako lauren arteko erkaketa: Antonov An-225 (berdez), [Hughes H-4 Hercules (horiz), Boeing 747-8 (urdinez) eta Airbus A380-800 (arrosaz).]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sormenezko kontabilitate

Kontabilitatean, **sormenezko kontabilitatea** enpresako kontuak norberaren interesetara moldatu eta aurkezteko praktika bat da, legezko xedapenei jarraituz baina enpresaren irudi fidela ematea den legearen benetako asmoari muzin eginez. Gehienetan, eragiketak eta euren balorazioak modu orijinal edo nahasi batez azaltzearekin loturik dago, enpresako benetako galdu-irabaziak ezkutatuz eta ondare-egoera manipulatuz.

## Kanpo estekak
Frantziako errugbi txapelketako 2009-2010 denboraldia

**Frantziako txapelketa** edo **Top 14** da Frantzia mailan errugbian egiten den kluben arteko lehiaketa nagusia.

Berrikuntza gisan, sailkatze faseko lehenbiziko 6 taldeek parte hartzen dute fase finalean.

## Parte hartzaileak 
14 talde dira, tartean 2 Euskal Herrikoak

## Sailkatze fasea 
**Sailkapena azken jardunaldiaren ondotik**

 **Montauban diru arazoengatik jeitsi behar da. Baiona, horrela, mantentzen da.*

## Euskal derbyak 
Bi euskal taldeen arteko derbyak denboraldiko partidu garrantzitsuenetarikoak dira beti.
Lehen aldiz bat antolatu da Donostian.

## Fase finala 
Sailkapen faseko lehen 6 taldeen artean erabakitzen da titulua.

*A.S. Clermont-Ferrand: 11. finala, 1. txapela!*

*U.S.A. Perpignan: 16. finala, 9. porrota.*

## Kanpo estekak
Ipar samiera

**Ipar samiera** (*Davvisámegiella*), bereziki, Finlandia, Norvegia eta Suedia herrialdeetan hitz egiten den hizkuntza da. Hiztun gehien dituen sami hizkuntza da, 20.700 lagun inguru; Finlandian 2.000 hiztun daude eta Suedian 5.000-6.000 .

## Idazkera 
**Ipar samiera** idazteko Latindar alfabetoaren bertsio zabal bat erabiltzen da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Judith Jauregi

**Judith Jauregi** (Donostia, Gipuzkoa, 1985ean) euskal pianista da.

## Bizitza 
Hiru ahizpen arteko gazteena da. Hasieran bibolina ikasten hasi zen baina berehala ahizpek bezala, pianoa jotzeko erabakia hartu zuen. 14 urte zituela hasi zen bakarrik bidaiak egiten eta musika klasikoan dagoen *diva* kontzeptutik urrunduta klasikoa gazteengana hurbiltzen.

## Ibilbidea 
17 urterekin Pianoko Goi-Mailako Irakasle Titulua eskuratu zuen Donostiako Goi Mailako Musika Kontserbatorioan, Cristina Navajas irakasle zuela. Notarik onena ere lortu zuen eta ondorioz, Ikasketa Amaierako Ohorezko Saria eman zioten.

Ondoren, Salamancako Goi Mailako Kontserbatorioan ikasten jarraitu zuen Claudio Martínez-Mehnerrekin eta Municheko Richard Strauss Kontserbatorioan Vadim Suchanov maisuarekin.

Gaur egun, Judith, Madrilen (Espainia) bizi da eta ibilbide oparoa dauka Nazioarte mailan kontzertuak eskaintzen. Berli Music bere diskoetxe propioarekin argitaratu ditu bere azken lanak. 

Poesia eta musika klasikoa elkarrekin uztartu izan ditu: 2009an Kirmen Uriberekin batera eta 2012an José Sacristánekin batera Machadori buruzko ikuskizuna egin zuen.  

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2007an Frechilla-Zuloaga nazioarteko piano saria.
* 2011an bere lehen grabaketarekin Klasikako Album onenari Musika Independientearen Saria.

## Grabaketak 
* Robert Schumann, El Arte de lo Pequeño (2011)
* Para Alicia (2013)
* Aura (2014).
* X (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Elkarrizketa: Ea gaur une batez elkartzen garen publikoa eta ni. Ederra litzateke Berria, 2023.08.27

*  Judith Jauregiren webgunea
Eurocup

**Eurocup** (2002 eta 2008 artean **ULEB Kopa** izenaz ezaguna) Europako bigarren nazioarteko lehiaketarik inportanteena da, Euroliga eta gero. ULEBen parte hartzen diren ligen klubak osatzen dute lehiaketa. ULEB Kopa 2002an sortu zuten FIBAren Korać eta Saporta Kopak bat egiten.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
### Taldearen arabera 
### Ligaren arabera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Cleveland (sumendia)

**Cleveland** Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko Aleutiar uharteetan dagoen sumendia da. 1.730 metroko garaiera du.

Sumendiaren azken erupzioa 2013ko abuztuan izan zen.

## Ikus, gainera 
* Aleutiar uharteetako sumendien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Sumendiari buruzko informazioa.
Mark Kurlansky

**Mark Kurlansky** (Hartford, 1948ko abenduaren 7a - ) kazetari eta idazle estatubatuarra da, elikagaien historian aditua.

## Biografia 
Kurlanskyk Arte Ederrak ikasi zituen Butler Unibertsitatean. Hala ere, kazetari bilkatu eta Mendebaldeko Europako berriemaile bihurtu zen *Miami Herald*, *The Philadelphia Inquirer* edo *International Herald Tribune* egunkarientzako. 1982an Mexikora joan zen bizitzera eta idazteari ekin zion. 1992an *A Continent of Islands* bere lehendabiziko liburua argitaratu arren, 1997an *Cod* argitaratu arte ez zuen *bestseller* bat lortu. Euskal kultura ere ikertu du.

Gaztela zela Emile Zola heroitzat zuenez, 2009an *Le Ventre de Paris* bere eleberria ingelesera itzultzea lortu zuen

## Lanak 
* *A Continent of Islands: Searching for the Caribbean Destiny* (1992), 
* *A Chosen Few: The Resurrection of European Jewry* (1995), 
* *Cod: A Biography of the Fish That Changed the World* (1997), 
* *The Basque History of the World* (1999), 
* *The White Man in the Tree, and Other Stories* (2000), 
* ''The Cod's Tale* (2001), 
* *Salt: A World History* (2002), 
* *Choice Cuts: A Savory Selection of Food Writing From Around the World and Throughout History* (editorea, 2002), 
* *1968: The Year that Rocked the World* (2004), 
* *Boogaloo on 2nd Avenue: A Novel of Pastry, Guilt, and Music* (2005), 
* *The Girl Who Swam to Euskadi* (2005), 
* *The Story of Salt* (2006), 
* *The Big Oyster: History on the Half Shell* (2006), 
* *Nonviolence: Twenty-five Lessons From the History of a Dangerous Idea* (2006), 
* *The Last Fish Tale: The Fate of the Atlantic and Survival in Gloucester, America's Oldest Fishing Port and Most Original Town* (2008), 
* *The Belly of Paris*, Emile Zolaren *Le Ventre de Paris*en itzulpena. (2009). 
* *The Food of a Younger Land* (2009), 
* *The Eastern Stars: How Baseball Changed the Dominican Town of San Pedro de Macoris. (2010). 
* *Edible Stories: A Novel in Sixteen Paris* (2010) 
* *World Without Fish* (2011)
* *Battle Fatigue* (2011) 
* *What?: Are These the 20 Most Important Questions in Human History--Or Is This a Game of 20 Questions?* (2011) 
* *Birdseye: The Adventures of a Curious Man* (2012) 
* ''Ready For a New Brand Beat: How 'Dancing in the Street' Became the Anthem for a Changing America* (2013) 
* *International Night: A Father and Daughter Cook Their Way Around the World* (2014) 
* *Frozen in Time: Clarence Birdseye's Outrageous Idea About Frozen Food* (2014) 
* *City Beasts: Fourteen Stories of Uninvited Wildlife* (2015) 
* *Paper: Paging Through History* (2016) 
* *Havana: A Subtropical Delirium'' (2017) 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Mark Kurlanskyren webgune ofiziala
Olenekiar

**Olenekiar**, Mesozoikoaren lehen aroa izan zen Triasikoaren lehen herena izan zen Behe Triasikoaren bigarren eta azken garaia izan zen. Garai hau duela 249 milioi urtetik duela 245 milioi urtera arte hedatzen da, gutxi gorabehera. Olenekiarra Behe Triasiko aurreko garaia izan zen Induarraren ondorengoa eta Triasiko Ertaineko lehen garaia izan zen Anisiarraren aurrekaria izan zen.

Smithian eta Spathian garaietan banatzen da, eta Hedenstroemia eta Meekoceras gracilitatisen eta Neospathodus waageni konodontoaren agerpenagatik definitzen da. Garai honen amaiera Japonites, Paradanubites eta Paracrochordiceras generoen eta Chiosella timorensis konodontoaren agerpenarekin iristen da.

Izena, Siberiako Oleniok edo Olenëk ibaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Capitol (Bilbo)

**Capitol zinemak** Bilboko Villarias kalean zeuden zinemak ziren. Circuito Coliseo, zinemen jabeak, aretoa ixtea erabaki zuen 2010ean eta Villarias kaleko lokalean Decathlon kirol arropa denda bat zabaldu zen 2011. urtearen amaieran.

2011ko maiatzaren 15ean izan zen zineen azken emanaldia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko zinemen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Capitol zinemaren itxierari buruzko albistea Deia egunkarian.
Georgios Papandreu (1952)

**Georgios Papandreou** (; Saint Paul, Minnesota, Ameriketako Estatu Batuak, 1952ko ekainaren 16a - ), greziar politikaria da, PASOK alderdi sozialistako presidentea. 2009ko urriaren 6tik 2011ko azaroaren 11 arte Greziako lehen ministroa izan zen.

Bere aita Andreas Papandreu eta bere aitona Georgios Papandreu ere Greziako lehen ministro ere izan ziren.

## Kanpo estekak 
*  Papandreuren webgunea.
Credit default swap

**Credit default swap** edo (kreditu porrot trukea), swap motako kontratu bat da. Gehienetan CDS deitzen dira eta kontratu honen bitartez CDS contratuaren erosleak ordainketa jakin batzuk egiten ditu, babeserako kontratua saltzen dion pertsonari, eta trukean diru jakin bat jasoko luke enpresa edo herrialde horrek ordainketak eten edo porrot egiten badu.

Credit default swap delakoak 1990eko hamarkadan sortu ziren, eta kontratu hauen salerosketa asko hazi zen 2000ko hamarkadan. Gaur egun milaka enpresa eta munduko herrialde gehienen kontratuak erosi eta saldu daitezke.

## Adibidea 
Greziako zorraren bost urteko CDS kontratuak 700 puntuko balioa badu, horrek esan nahi du bost urterako Greziako zorraren hamar milioi euro aseguratzeko, urtero 700.000 euro ordaindu behar direla. Horrela, bost urte horien amaieran ordaindu beharreko diru kantitatea 3.500.000 eurokoa litzateke.

## Kanpo estekak 
*  Eguneko mugimendu nabarmenenak biltzen dituen webgunea.
Jean-Claude Trichet

**Jean-Claude Trichet** (Lyon, Rodano, 1942ko abenduaren 20a), frantziar goi-funtzionarioa da. 1993tik 2003ra Frantziako Banku Zentralaren lehendakaria, eta 2003-2011 bitartean Europako Banku Zentralaren lehendakaria izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Jean Claude Trichet-en kurrikuluma Europako Banku Zentralaren webgunean.
Lviveko oblasta

**Lviveko oblasta** (ukraineraz: Львівська область, translit. *L’vivs’ka oblast’*) Ukrainako mendebaldeko oblasta da. Iparralde eta ipar-mendebaldean Voliniako eta Rivneko oblastekin du muga, mendebalde eta hego-mendebaldean Ternopilgo eta Ivano-Frankivskeko oblastekin, hegoaldean Transkarpaziako oblastarekin eta mendebaldean Poloniarekin. 21.833 km²ko azalera du eta 2008an 2.561.282 biztanle zituen):
* Lviv: 733.728 biztanle
* Drohobych: 78.595 biztanle
* Txervonohrad: 69.436 biztanle
* Stry: 61.502 biztanle
* Boryslav: 37.001 biztanle
* Sambir: 35.479 biztanle

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakmara

**Sakmara** (; ) Errusiako ibaia da. Ural mendietan, Baxkortostan errepublikan, jaio, Orenburg oblasta zeharkatu eta Orenburg hiritik hurbil Ural ibaira isurtzen da. Denetara 798&nbsp;km luze da eta bere arroak 30.200&nbsp;km²-ko azalera du.
 
Sakmara ibaiak elur erregimena dauka. Ural ibaiarekin elkartu baino 55&nbsp;km lehenago, urteko batez besteko emaria 144 m³/s da. Azarotik apirila arte izozturik egoten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rarotongako Erresuma

**Rarotongako Erresuma**, (Cook uharteetako Maorieraz: *Mātāmuatanga Rarotonga*) gaur eguneko Cook Uharteetan 1858an sortutako erresuma independentea izan zen. 1888an Erresuma Batuko protektoratua bilakatu zen, beraiek eskatuta, eta 1893an izena aldatu zuen Cook Uharteetako Federaziora.

## Kanpo estekak
Kiska

**Kiska** Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko Aleutiar uharteetan dagoen sumendia da. 1.221 metro ditu.

Sumendiaren azken erupzioa 1962ko urtarrilaren 24an izan zen.

## Ikus, gainera 
* Aleutiar uharteetako sumendien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Sumendiari buruzko informazioa.
Ezintasunezko aldi

Sexu harremanetan, **ezintasunezko aldia** edo **aldi etorgaitza** orgasmoa izan ondoren, gizonak sarpena berriz ere burutzeko duen ezintasunaren iraupenari deritzo. Orgasmoa izan ondoren, zakila lasaitu eta bigundu egiten da, sarpena zailduz. Arrazoia orgasmoan zehar askatutako hormonetan dago. Epe horren iraupena aldakorra eta gizonaren libido, adin eta osasunaren mende dago, besteak beste, baina gutxienez 20 minutukoa izaten da eta ordu batzuetara luza daiteke.

Emakumeek ez dute ezintasunezko aldirik izaten eta orgasmoa behin eta berriz izan dezakete, horretarako oztopo bakarra baginako lubrifikazio desegokia izan daiteke.

## Kanpo estekak