open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jennifer Esposito

**Jennifer Esposito** (New York,  - ) estatubatuar aktore eta dantzaria da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Mary Lou Williams

**Mary Lou Williams** (**Mary Elfrieda Scruggs** jaioa; Atlanta,  - Durham, ) estatubatuar jazz piano-jotzaile eta musikagilea izan zen. Ehundaka abesti eta ehun album baino gehiago grabatu zituen. Williamsek Duke Ellington edota Benny Goodmanentzat idatzi zuen eta Thelonious Monk, Charlie Parker, Miles Davis, Tadd Dameron, Bud Powell edo Dizzy Gillespie lagunak eta lankideak izan zituen.

## Bizitza 
Williams Atlantan jaio zen, Georgian, hamaika anai-arreben artean bigarrena zen. Pennsylvaniako Pittsburgh hiriko East Liberty auzoan hazi zen. Oso gazte hasi zen musika lantzen, 3 urterekin bere kabuz ikasi zuen pianoa jotzen. Zazpi urterekin jendaurrean jotzen hasi zen eta "The Little Piano Girl" moduan ezagun egiten hasi zen Pittsburgh-en. Musikari profesional bihurtu zen bere nerabezaroan eta Lovie Austin aipatzen zuen bere influentzia nabarmenen artean. 1926ko azaroan John Williams jazz saxofonistarekin ezkondu zen.

## Diskografia 
## Erreferentziak
Sylvia Pankhurst

**Estelle Sylvia Pankhurst** (Old Trafford, Manchester,  - Addis Abeba, ) ingeles aktibista izan zen, sufragismo eta komunismo babestu zuena. Antiinperialismoak bultzaturik, Bigarren Italia-Etiopia gerraren garaian, etiopiarren alde egin zuen.

Sylvia Pankhurst, Emmeline Pankhurst sufragista ospetsuaren eta Richard Pankhurst sozialista erradikalaren alaba izan zen. Christabel Pankhurst eta Adela Pankhursten ahizpa izan zen. Bere aita abokatua zen eta bere ama lokal txiki baten jabea zen.

Sylvia Erresuma Batuako mugimendu sufragista antolatu zuenen ekintzaileen artean egon zen XIX. mende hasieran, eta I. Mundu Gerra hasi zenean mugimendu komunistarekin egin zuen bat, gerraren aurka. Ordutik, borroka feminista klase borrokarekin uztartu zuen, eta langile auzoetako emakumeak antolatzen aritu zen lanean.

## Lan hautatuak 
* *The Suffragette: The History of the Women’s Militant Suffrage Movement*, Londres: Gay & Hancock (1911)
* *The Home Front* (1932) 
* *Soviet Russia as I saw it*, ''Workers' Dreadnought* (1921)
* *The Suffragette Movement: An Intimate Account of Persons and Ideals* (1931)
* *A Sylvia Pankhurst Reader*, ed. Kathryn Dodd, Manchester University Press (1993)
* *Non-Leninist Marxism: Writings on the Workers Councils*, St. Petersburg, Florida: Red and Black Publishers (2007) 
* *Delphos or the Future of International Language* (Londres: Kegan Paul, Trench, Trubner & Co. (1920s)
* *Education of the Masses*, The Dreadnought Publishers, (1918)
* *E. Sylvia Pankhurst - Portrait of a Radical'', Londres: Yale University Press (1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libertarianismo

**Libertarianismo** (latinezko , "askatasun" hitzetik ekarria) askatasun indibiduala bere printzipio nuklear moduan duen mugimendu eta filosofia politikoa da. Bere jarraitzaileei libertario diete. Liberalismo klasikoaren eta, neurri txikiago batean, anarkismo filosofikoaren aldaera hau batzuetan sozialismo libertariorekin nahasten dute baina bere jarraitzaileek merkatu-ekonomiaren aldekoak dira. Robert Nozick (1938-2002), Murray Rothbard (1926-1995) edota Charles Murray (1943-) bere autore nagusiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneritz Borinaga

**Eneritz Borinaga Zabala** (Plentzia, Bizkaia, 1988ko otsailaren 24a) Euskal Herriko boxeolaria da.

## Biografia 
Futbolean jokatzen hasi zen eta San Ignacio eta Athletic B taldeetan erdilari postuan aritu zen. Futbola utzi eta snowboardean hasi zen baina belaunean min hartu zuen eta hau ere utzi behar izan zuen. Orduan boxeoan hasi zen. Minieuli pisuan jokatzen du eta 2017an Espainiako txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
* Espainiako boxeo txapelketa:
** Minieuli pisuan (1): 2017.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naiara Lete

**Naiara Lete Oñederra** (Eibar, 1995eko irailaren 1a -) gipuzkoar futbolaria da.

## Biografia 
2008an hasi zen Eibarko harrobian jokatzen. 2012-13 denboraldia Arrasaten egin zuen eta ordutik aurrera Eibar Kirol Elkartean jokatzen du atzelari postuan.

## Erreferentziak
Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia (2018)

**2018ko Binakako Txapelketa** esku huskako pilota profesionalean 2017 eta 2018an jokatutako binakako txapelketa nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten.

## Pilotariak 
## Final laurdenetako ligaxka 
### 1. jardunaldia 

### 2. jardunaldia 
(1) Partidua 3-8 zegoela, Ladis Galartza zauritu eta urdinek irabazi zuten.

### 3. jardunaldia 

### 4. jardunaldia 

### 5. jardunaldia 

### 6. jardunaldia 

### 7. jardunaldia 

### 8. jardunaldia 

### 9. jardunaldia 

### 10. jardunaldia 

### 11. jardunaldia 

### 12. jardunaldia 
Zabala Alvaro Untoriaren ordez sartu zuten. Artolak eskuetan min hartu duen Mikel Urrutikoetxearen tokia hartu zuen.

### 13. jardunaldia 

### 14. jardunaldia 
Beñat Rezustak min txikia zuen ezkerreko eskuan, eta badaezpada ere, Bergaran ez jokatzea erabaki zuen. Erostarbek ordezkatu zuen.

### Final laurdenetako ligaxkaren sailkapena 

## Finalaurreko ligaxka 
### 1. jardunaldia 

### 2. jardunaldia 

### 3. jardunaldia 

### Finalaurreko ligaxkaren sailkapena 

## Finala 
Parekatua uste zen finala, dirua ere parean atera zen, baina partida ez zen batere parekatua izan. Ezkurdia eta Zabaleta indartsu hasi ziren, urdinak, aldiz, urduri eta ezinean, huts asko eginez, eta gorriek aldea hartu zuten hasieratik. Eta, behin aldea hartuta, konfiantza gehiagorekin aritu ziren txapeldunak.

Elezkano II.a eta Rezusta ezinean aritu ziren partida osoan. Huts asko egin dute, ez zuten asmatu aurkariei eusten, tantoak abaila bizian joan ziren, eta konturatzerako sekulako aldea zegoen markagailuan.

## Pilotari onenaren sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Lezea

eskuinera|thumb|260px|Gimnasta artistikoa
**Anne Lezea Isasa** (Zarautz, 2001eko abuztuaren 6a) kirolari gipuzkoarra da. Gimnastika erritmikoa egiten du.

## Biografia 
Bost urte zituela hasi zen gimnasia erritmikoan. Hasieran Ana Calvo entrenatzailearekin aritu zen Zarautzen eta ondoren "Club Gimnasia Rítmica Donosti" taldean ibili zen. 

2012an Zaragozan egindako gimnasia erritmikoko Espainiako Txapelketan, Anne Lezea Isasa hamaika urteko neskatoa Espainiako txapeldunorde izan zen Club Gimnasia Rítmica Donosti taldearekin. CGR Donostik aurkeztutako taldean, gimnasta honek parte hartzen zuen eta zilarrezko domina lortu zuen, askoz gehiago jakinda oinarrizko alebin kategoriako txapelketa nazional batean parte hartzen zuen lehen aldia zela, non Pozueloko madrildarrek bi hamarren bakarrik irabazi baitzituzten.

2015eko apirilean Azkoitian egin zen gimnasia erritmikoko banakako Gipuzkoako Txapelketan, hainbat gailu-modalitatetan (pilota, soka... eta adin-kategoriak). Anne Lezea Isasa, Junior mailan Gipuzkoako txapelduna izan zen pilotan eta sokan.

2015eko maiatzean Avilan Euskadiko Selkzioarekin Espainiako txapelduna izan zen Saioa Agirre, Naroa Pérez, Nerea Linares eta Alicia Meanarekin.

Anne 16 urte dituenetik Tolosa FC-ren gimnasia ritmiko atalean ari da. 

2017ko azaroan Alacanten egin zen Erregina Kopa lehiaketa. Hantxe lehiatu ziren kategoria eta komunitate bakoitzeko bi talde onenak, guztira 22 talde. Ariketa ikusgarria egin zuten, 13,950 nota (8,500 + 5,450) eta lehen postuan egon ziren ia lehiaketaren bukaerara arte. Roquette Benifaioko taldeak bakarrik gainditu zituen proba 14,000 zenbakiarekin, eta hirugarrenik Corza Maspalomas taldeak amaitu zuen proba. Alacanten Anne Lezea-eta, Erregina Kopako txapeldunorde izendatu ziren. Titulu horri Gipuzkoako, Euskadiko, Euskalgyn desiratuaren eta Utebo txapelketa garrantzitsuaren txapelketa gehitu behar zaizkio.

2018an taldekako Espainiako txapeldunordeak izan ondoren hurrengo denboraldirako lehen mailara igotzea lortu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Anne Lezearen bideoa, uztai-ariketa Espainiako Lehiaketa 2015
* Anne Lezearen irudiak
Alba Menéndez

**Alba Menéndez Martínez** (Zarautz, Gipuzkoa, 1991ko azaroaren 14a), Euskal Herriko eskubaloi jokalaria da.

Super Amara Bera Berako kapitaina.

## Bizitza 
Zarauzko Kirol Elkarteko harrobian hasi zen jokatzen eta gazteen mailako taldetik Donostiako Bera Bera taldeak fitxatu zuen 2009 urtean. Gaur egun Bera Berako kapitaina da eta azken urteetan taldeak lortu dituen garaipenetan protagonista izan da. 2015etik hona partida guztiak jokatu ditu eta dagoeneko 500 goletik gora sartu ditu.

## Palmaresa 
* Espainiako liga (5): 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2017-18
* Erreginaren Kopa (5): 2007, 2009, 2013, 2014, 2016
* Espainiako Superkopa (7): 2007-08, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2018-19
* Euskadiko Kopa (7): 2009, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa. Berria 2020
Iola

**Iola** aulki mugikorreko arraunketan erabiltzen den ontzia da. Elementu bereizgarri gisa, arraunari eusten dion elementua karelean finkatua izan ohi du, arraunketa olinpiarreko ontziek ez bezala.

## Kanpo estekak
Estibalitz Alvarez

**Estibalitz Alvarez Urkizu** (Zarautz, Gipuzkoa, 1997ko otsailaren 17a), Euskal Herriko sofbol jokalaria da.

## Bizitza 
10 urte zituela hasi zen sofbolean jokatzen. Hasieran Zarautzen eta Orion aritu zen eta 2010 urtean Atlético San Sebastián taldeak fitxatu zuen, 13 urte baino ez zituela. Talde Donostiarrarekin 3 liga eta 2 kopa eskuratu ditu eta Europako Txapelketan urrezko domina 2019an eta zilarrezko domina 2017an.

Kadete mailan 2012 eta 2013. urteetan Espainako txapeldun gelditu zen Atletico San Sebastian taldearekin. 2012an Jaurtitzaile onenaren saria jaso zuen eta 2013an txapelketako jokalari onenaren saria irabazi zuen.

16 urte zituela hasi zen Espainiako Selekzioan eta Juvenil mailan 2014 eta 2016 Europako Txapelketak jokatu zituen. 2017. urtean lehenengo aldiz jokatu zuen Espainako selekzioarekin maila goreneko Europako txapelketa eta 2019an errepikatu zuen Europako 5. geldituz eta Preolinpikora klasifikatuz. 2020. urtean CBS Rivas, Madrilgo taldeak fitxatu du eta Espainiako Ligako eta Erregina Kopako txapeldun gelditu da.

## Palmaresa 
* Europako Txapelketa (1): 2019 urrea eta zilarra 2017an.
* Espainiako Ligako txapeldun (3): 2015, 2016, 2018, 2020.
* Erreginaren Koparen txapeldun (2): 2017, 2018, 2020.
* Espainiako Txapeldun kadete mailan: 2012, 2013.

## Erreferentziak
Patri Espinar

**Patricia Espinar Labián** —**Patri Espinar** izen-deiturez ezaguna— (Usansolo, 1985eko apirilaren 16a) Euskal Herriko pilotaria eta futbolaria da.

## Bizitza 
Espinar Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietan lizentziaduna da (UPV/EHU). Emakume pilotarien Elkartea, 2019ko ekainean sortzaileetariko bat izan zen, emakumeen pilota sustatzeko, kontzientzia sortzeko eta duintzeko asmoa duen elkartea eta bera presidentea da.

### Futbolari ibilbidea 
Esku pilotan hasi aurretik futbolean jokatu zuen: 2002-2003an CFF Bilbaon, 2003-2004 Athletic B taldean, 2004-2005 Barakaldon, 2005-2006 Arratian eta 2008 eta 2014 artean Oiartzun Kirol Elkartean aritu zen.

### Pilotari ibilbidea 
thumb | ezkerrera | Patri Espinar, 2018. urtean.

Futbolari izatean gain, palan jokatzen hasi zen. Trinketean Munduko txapelduna izan zen 2008an. Urte bukaeran, ordea, Kolonbian jokaturiko Munduko *one wall* txapelketan jokatzea erabaki zuen eta bi urrezko domina eskuratu zituen, bakarkako txapelketan eta binakakoak, Amaia Araiztegirekin batera. 2018an esku-huskako pilotan hasi zen jokatzen. Emakume Master Cup-ean binakako txapelketan finalista izan ondoren lau t'erdikoan txapeldun izatea lortu zuen Olatz Arrizabalagari 22-9 irabaziz.

Futbolean zein pilota, kirolari gisa, bere azalean bizi izan ditu gizonezkoentzat antolaturiko disziplinetan aurrera egiteko oztopo eta erronkak:“Eskuz hasi nintzenean neska oso gutxi geunden, txapelketak mutilen aurka jokatu behar genituen… Frontoietan emakume gehiago dago orain, lehiaketak... Federazioan lan handia egin dute emakumearen integrazioa bultzatzeko. Futboletik nator ni: arbitro eta ordutegi txarrenak genituen, gauez entrenatu behar genuen, gizonezkoen arropa ematen ziguten… Geroz eta gehiago gara kexatu garenak, eta egoerak hobera egin du”. (Patri Espinar. 2015)Bestalde, EITBko B*asetxea* saioan eta *El conquistador del Pacífico* lehiaketaren XV. edizioan kapitana gisa aritu izan zen.
2019tik Emakume Pilotarien Elkartearen presidentea da. Elkarte honek 80 emakume eskupilotan eta palan federatuta ditu.

## Palmaresa 
* 2008an Munduko txapelduna Txileko trinkete lehiaketan.
* Munduko *one wall* txapelketa:
** Bakarka (1): 2017
** Bikoteka (1): 2017.
* Emakume Master Cup:
** Lau t'erdikoa (1): 2018.
** Bikoteka (0): 2018an bigarren.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2018an Galdakaon omenaldia.
* Zirgari Saria 2019, "Ahalduntzea eta balio aldaketa" atalean, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta BBKren eskutik. Emakumeen eta gizonen arteko berdintasunerako saria da. Espinar bere kirol-gaitasunagatik saritua izan da (esku huskako pilota, paleta, futbola, mendia, piraguismoa…), baita kirol maskulinizatuetan aurrera jarraitzeagatik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Patricia Espinar, finalista Emakume Master Cup-en (EITB)
* Patri Espinar, Gure Kasa programan
* Patri Espinar: Catherine Destivalle erreferente bat da Berria 2020-09-04
Txofreko zezen plaza

**Txofreko zezen plaza** Donostiako antzinako zezen plaza izan zen, gaur egun desagertua dagoena.

## Historia 
1903an eraiki zen Txofre muinoaren gainean, gaur egun Txofre plaza dagoen lekuan. Urte hartako abuztuaren 9an inauguratu zen zezenketa batekin.

Hurrengo urtean, bertan gehien oroitzen den gertareretako bat izan zen, César tigrearen zezenketa, zeinean pertsona bat hil zen (zenbait zauritu), eta tigrea eta zezen bat ere hil zituzten.

1973an izan zen azken zezenketa bertan,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Lendinez

[thumb|287x287px|[Lide Urrestarazu, Oihana Azkorbebeitia (seme-alabekin) eta Ainhoa Lendinez, Anboto kilometro bertikalean 2023.10.07]]
**Ainhoa Lendinez Garate** ***"Loramen"*** (Elgoibar, 1981eko martxoaren 5a -) Euskal Herriko kirolaria eta kazetaria da.

## Lan ibilbidea 
### Kazetari 
Euskal Telebista, Berria eta Argia bezalako komunikabidetan kazetari lanetan aritu da eta 2005ean Rikardo Arregi Kazetaritza Sarietan "Kazetari berriaren saria" eskuratu zuen.

### Korrikalari 
Kirolari dagokionez mendi lasterketetan aritzen da eta Euskal herriko hainbat igoera irabazi ditu, hala nola, Alkortako igoera eta Karakateko igoera. 2018an Pyrenees Stage Run bikotekako lasterketa ere irabazi zuen Igone Camposekin batera.

2023ko urriaren 7an Anboto Kilometro Bertikalean Arrazolatik hasi eta haitzetan gora Anbotoko tontorrerako lasterketan emakumeen kategorian Lide Urrestarazu (00:48:37) ordiziarrak irabazi zuen txapelketa. 2. postuan Oihana Azkorbebeitia (00:50:27) heldu zen eta hirugarrena Ainhoa Lendinez (00:51:41) izan zen.

## Palmaresa 
* 2012an Eibarko duatloian **1. postua, Txapelduna.**link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px
* 2017an Alkortako igoeran **1. postua, Txapelduna.**
* 2023ko urriaren 7an Anboto Kilometro Bertikalean **3. postua**. link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2005ean Kazetari berriaren Rikardo Arregi Saria  saria" jaso zuen.

## Erreferentziak
Ziaboga

thumb|Ziaboga egiten
**Ziaboga** arraunontzi bat baliza baten inguruan biratzean datzan maniobra bat da; ontziaren ibilbidearen noranzkoa aldatzeko egiten da: istriborreko lagunek bogan egiten dute, ababorrekoek ziatu, eta aurrekoak arraun motza sartzen du uretan, indar eginez.

Batzuek zia eta besteek boga egiten dutelako du izen hori maniobrak, hau da, ziaboga.

## Kirikoren ziaboga 
Gaur egungo ziaboga emateko era modernoa Kiriko patroi donostiarraren kuadrillak asmatu zuen. Hauxe dio kronista batek 1894ko Kontxako Banderan aritu zen Kirikoren ontziak plazaratutako ziaboga berritzaileari buruz:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Kanpo estekak
Nikolas Asiain

**Nikolas Asiain Garrues** (Iruñea, 1588 &ndash; *ib.*, 1622) nafar inprimatzailea izan zen. 1609 inguruan Matias Maresen alarguna ezkondu eta bere inprenta bereganatu zuen. Hamahiru urtez 42 liburu argitaratu zituen, tartean Miguel de Cervantesen batzuk.

## Liburuen ekoizpena
Carlos Labaien

**Carlos Labaien** (Iruñea, 1578 &ndash; 1632) nafar inprimatzailea izan zen. Zaragozan ikasi ondoren, Iruñeko Udalak deitu zuen Matias Maresi konpetentzia egiteko. Hogeita sei urtetan 50 liburu inguru argitaratu zituen.

## Liburuen ekoizpena
Matias Mares

**Matias Mares** (Lyon, 1566 baino lehen - Iruñea, ) jatorri frantseseko inprimatzailea da, XVI. mendean Gaztelan, Bilbon eta Iruñean lan egin zuena. 1578. urtean, Bilbon bere inprimategi edo lantegia finkatu zuen bederatzi urtez. 1596an, berriz, Pedro Porralisen alargunarekin ezkondu eta bere inprenta bereganatu zuen. Hamalau urtean, 21 liburu argitaratu zituen. Kronologikoki, Euskal Herriko bosgarren inprimatzailea da.

## Liburuen ekoizpena 
## Ikus, gainera 
* Edizioaren historia Euskal Herrian
Jerónimo Anchuela

**Jerónimo Anchuela Martín** (Daroca,  - Iruñea, ) aragoiar inprimatzailea izan zen, XVIII. mendean Iruñean lan egin zuena. José Joaquín Martínezen inprentan ikasi eta 1736an berea ireki zuen. Hogei urtetan 24 liburu argitaratu zituen, tartean bi euskaraz (Jerónimo Dutari jesuitarena eta José Antonio Mikelestorena apaizarena).

## Liburuen ekoizpena
Domingo Vélez de Vergara

**Domingo Vélez de Vergara** (Haro, 1632 baino lehen - 1644 eta gero) errioxar inprimatzailea izan zen, XVII. mendean Lizarran lan egin zuena. 1632an Carlos Labaienen alarguna ezkondu eta bere inprenta bereganatu zuen. Hamabi urtetan 2 liburu baino ez zituen argitaratu.
Andrés Borgoña

**Andrés Borgoña Santa Cruz** (Lizarra,  - 1588 eta gero) nafar inprimatzailea izan zen. 1587an *Breve suma llamada Descanso de Ánimo de Pedro de Angulo* eta hurrengo urtean *Lámpara encendida* argitaratu zituen. Hala ere arazo burokratikoak izan ondoren, ez zuen beste libururik argitaratu.

## Erreferentziak
Jainko Aita

[thumb|350px|[Michelangeloren *Adamen sorrera*n agertzen den Jainko Aitaren irudikapena.]]
**Jainko Aita** edo **Aita Jaungoikoa**, kristau elkargo gehienetan, Hirutasuna osatzen duten hiru pertsonetako lehena da.

Katolizismoak honela azaltzen du Aita Jaungoikoa: (Hirutasuna) guztia da. Beratik at ez dago ezer eta guztia Bere barnean dago. Hasieran bazen Hitza. Hitza Jainkoarekin zegoen eta Hitza Jainko zen. Hasieran Jainkoarekin zegoen Hitza. Gauza guztiak beronen bidez egin ziren, eta egindakotik ezer ez da berau gabe egin.

Bibliak Jainko Aitak Lurra sortu zuela dio, eta Moises Israelgo herriari Egiptoko esklabotzatik askatzeko bidaltzean bere aitatasuna adierazten du: *Orduan, faraoiari esango diozu: Honela dio Jaunak: Ene lehen-semea dut Israel. Nire semeari irteten uzteko esan dizut, gurtzera joan dakidan, baina ez duzu nahi izan; beraz, nik zure lehen-semea hilaraziko dut*

Biblian hainbat aldiz agertzen da, Jesusek samurtasunez *abba* (; ‘aita’) dio. Baina elkarrenganako maitasuna eta samurtasuna da: *Nola aita seme-alabentzat errukior, hala Jauna begirune diotenentzat errukior*.

Etimologiaren ikuspegitik, 'Jainko Aita' izen katolikoa aitzinindoeuropar Dieus Pater jainkoan oinarrituta dago.

## Jainko Aitaren irudikapena 
[thumb|250px|[Tintorettoren *Moisesek haitzetik ura sortzen du*. Jainko Aitaren irudikapen erraldoia nabarmena da]]
Jainko Aitaren irudikapen material eta fisikoa askotan izan da gau eztabaidatsua, Jainkoak Moisesi honela esan baitzion Hamar Aginduak ezagutarazteaz:

Agindu honek luzaroan Jainkoaren irudikapena debekatu zuen: Horrexetatik judaismoak zein islamak irudikapena galarazten dute idolatria delakoan.

Katolizismoak, berriz, Aitaren eta Semearen irudikapena onartzen du. Artista katolikoek bizar eta ile zuriak dituen Jainko Aitaren irudia sortu zuten, tunika zuria daramala. Irudi antropomorfiko erraldoia da.

Erreforma garaian, protestantismoak Jainko Aitaren irudikapena galarazi zuen. Joan Kalbinok Jainkoaren irudikapena galarazi zuen. Baina Luterok benetazko kristauak irudiak gurtzeko aukera libre du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Olaizola Eizagirre

**Iñaki Olaizola Eizagirre** (Donostia, 1944) gipuzkoar ingeniaria da. Madrilgo Unibertsitatean industria-ingeniaritzan doktorea, bai eta Euskal Herriko Unibertsitateko antropologian doktorea. Ingeniari bezala lanean ontziolan jardun zuen, beranduago politikan hastapen batzuk egin zituen , Arrantzako kontseilari ordea izan zen lehenengo Eusko Jaurlaritzan. 2011n *Transformaciones en el proceso de morir : la eutanasia, una cuestión en debate en la sociedad vasca* argitaratu zuen.
Scream 3

***Scream 3*** (euskaraz *Garrasia 3*) 2000ko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da. Neve Campbell, David Arquette, Courteney Cox, Patrick Dempsey, Scott Foley, Lance Henriksen, Matt Keeslar, Jenny McCarthy, Emily Mortimer, Parker Posey, Deon Richmond eta Patrick Warburton aktoreek antzeztu zuten.

*Scream* (1996) eta *Scream 2* (1997) filmeen jarraipena da, eta era berean *Scream 4* (2011) jarraipena izan zuen.

## Sinopsia 
Woodsboro herrian jazotako gertaera beldurgarrien ondoren, Sidney (Neve Campbell) mundutik urrutiratua mendian dagoen etxe batean bizi da, iragana ahaztu asmoz. Arazoak dituzten emakumeei telefonoz babes morala ematen lan egiten du.

Baina egun batez, norbaitek "Labankatua 3" beldurrezko filmaren errodajean zehar hilketak jazotzen ari direla jakinarazteko deituko dio, film hori Sidney bizitako gertaeratan oinarritua dago. Hilketan horiek Ghostface serieko hiltzailea itzuli dela adierazten dute

## Aktoreak 
* David Arquette: Dwight "Dewey" Riley
* Courteney Cox: Gale Weathers
* Neve Campbell: Sidney Prescott
* Patrick Dempsey: Mark Kincaid detektibea
* Parker Posey: Jennifer Jolie
* Scott Foley: Roman Bridger
* Deon Richmond: Tyson Fox
* Emily Mortimer: Angelina Tyler
* Matt Keeslar: Tom Prinze
* Jenny McCarthy: Sarah Darling
* Lance Henriksen: John Milton
* Patrick Warburton: Steven Stone
* Liev Schreiber: Cotton Weary
* Kelly Rutherford: Christine Hamilton

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tour Perret (Amiens)

**Tour Perret** (euskaraz: Perret dorrea) Amiensko Alphonse-Fiquet plazan, Somme departamenduko hiriburuan eta Pikardia eskualdean dagoen eraikin eta bulego eraikina da, Amiensko geltokiaren aurrean dagoena. Auguste Perret arkitektoak diseinatu zuen 1942an.

## Kanpo estekak
La Part-Dieu

**La Part-Dieu** auzoa Lyongo 3.barrutian dago. Barruti hau Frantziako bigarren negozio-barrutia da, Parisko La Défense eta gero, 1.600 m² zerbitzu eta 50.000 lanpostu dituena.

Rodano ibaiaren ekialdean dago, eta, gainera, auzo honetan Lyon Part-Dieu tren geltokia dago. Mendebaldetik Garibaldi kaleak mugatuta dago, hegoaldetik Paul Bert kaleak, Villette kaleak ekialdetik, eta iparraldetik Cours Lafayettek.

## Hezkuntza 
La Part-Dieu-k goi mailako hezkuntza establezimendu ugari hartzen ditu bere baitan, batez ere ISG eta MBway negozio eskolak, baita IPSA (aeronautika eta aeroespaziala) eta Sup'Biotech (bioteknologia) ingeniaritza eskolak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrian Anbereskoa

**Adrian Anbereskoa** (Anberes,  - Iruñea, 1568) flandriar inprimatzailea da, XVI. mendean Gaztelan eta Nafarroan lan egin zuena. 1546an, Miguel Egiak kontratu zuen Lizarrako bere inprentan aritzeko. Egia hiltzean inprenta jarauntsi eta 22 urtean 36 liburu argitaratu zituen, hau da, mende hartako nafar liburuen heren bat. Bera jo daiteke Euskal Herriko hirugarren inprimatzailetzat, Arnaut Gilen Brocarkoaren eta Miguel Egiaren atzetik.

1561ean, *Doctrina christina y pasto natural del alma* inprimatu zuen, 10 orriko idazlan erlijioso elebiduna, Antso Eltsokoarena. Ezagutzen den euskaraz inprimatu bigarren idazlana da, eta euskarazko lehen kristau-ikasbidea. Haatik, 1569an galdu egin zen idazlan horren arrastoa Tuteran, eta ez zaigu ale bat ere heldu, Goñi Gaztanbideren arabera. 

1569an, Anbereskoa Iruñera lekualdatu zen iraunkorki, udal eta foru agintariek erakarrita. Nafarroako Foru Laburtua inprimatzeko egin omen zioten promesa, ordea, ez zen bete, ez baitzen inprimatu ahal izan. Hildakoan, ezkontza bidez, Tomas Porralis Savoiakoa bere suhiak ordezkatu zuen. 

## Liburuen ekoizpena 
## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Edizioaren historia Euskal Herrian
Begga

**Begga Saintua** (baita **Begue** edo **Begge** ere) (615 – 693ko abenduaren 17a) Austrasiako Jauregiko Nagusia zen Pepin Landengoaren eta haren emaztea Itta Metzkoaren alaba zen.

Bere senarra, Ansegisel, hiltzean beloa jantzi zuen eta Andennen Meuse Ibaian, (Andenne sur Meuse) zazpi kapereko komentua sortu zuen, non abadesa moduan igaro zuen bere bizitza. Harrezkero, Andenne "Zazpi elizen hiria" bezala ezagutu da.

Zazpi elizen harriekin eraiki zen Saint Begga Kolegiatan lurperatu zuten, Andennen.

## Bizitza 
Pepin Landengoa eta Ittaren alaba, Begga, Karlomagnoren birramona, Nivellesko Gertrude sainduaren ahizpa zaharrena, Pepin Heristalgoaren ama eta Karlos Martelen amona izan zen. Ansegisel 679a aurretiko uneren batean erahil zuten, bere etsai zen Gundewinekin izan zuen liskar batean. Begga erromerian joan zen Erromara, eta itzultzean zazpi elizak eraiki zituen Andenneko Meusen.

## Gurtza 
Saindu gisa bere festa egunak irailaren 6an eta abenduaren 17an ospatzen dira. "www.catholic.org"-en arabera, Begga Sainduaren eguna abenduaren 17a da.

Batzuen ustez, XII. mendean argitara atera zen Beginen mugimendua Begga Sainduak sortu zuen; eta Lierko, Belgika, eliza *béguinage*ak Begga Sainduaren estatua bat dauka honako inskripzioarekin: *Begga Saindua, gure fundatzailea*.

Lierko *béguinage*a XIII. mendekoa da. Hala ere, beste teoria hedatu batek dioenez, beginoek Lambert le Bègue apaizaren izena hartu zuten, eta haren babespean beginoen testigantza eta ministerioa loratu ziren.

## Erreferentziak 
* Attwater, Donald Eta John, Catherine Rachel. *Penguin Dictionary Santu*. 3. edizioa. New York: Penguin Books, 1993; 0-14-051312-4
* Baix, F. "Begge," ''Dictionnaire d ' histoire et de géographie ecclésiastiques*, VII, ed. A. Baudrillart (Paris, 1934), cols. 441-48
* Heller, J., ed. *Genealogiae ducum Brabantiae'' (Monumenta Germaniae Historica; SS, XXV), pp. &nbsp;385-413, ref Genealogia ampliata, 1270
* Rousseau, Félix. "Le monasterioa mérovingien d'Andenne", ''À travers l ' histoire de Namur, du Namurois et de la Wallonie. Recueil d'articles de Félix Rousseau (i.p., 1977), pp. &nbsp;279-313''
Chanel West Coast

**Chanel West Coast**, benetako izenez **Chelsea Chanel Dudley**, (Los Angeles, Ameriketako Estatu Batuak, 1988ko irailaren 1a) estatubatuar rapeatzailea, modeloa eta aktorea da.

## Diskografia 
### Diskoak 
* *Young Money: Rise of an Empire* (2014)

## Filmografia
San Pablo komentua (Cáceres)

**San Pablo komentua** Cáceres hiriaren Alde Zaharran dagoen komentu gotiko berantiarra da.

## Historia 
Komentua aurreko baseliza baten gainean eraikia izan zen. Frantziskotar familiaren barrutegiko mojen komentua da. Eraikinaren lehenengo dokumentazioa, 1492koa, XV. mendekoa da. Gaur egun prestatzen duten gozogintzaren ondorioz oso ezaguna da hirian.

## Ezaugarriak 
Eraikinaren elementu nagusia gotiko berantiarrekoa da. Ataria azpimarratzekoa da; atarian arku zorrotz baten forma ikus daiteke. Barruan estilo barrokoko erretaula dago non irudi interesgarriak eta urregintza interesgarria ikus daitekeen. Solairua gurutz latindarrarena da. Kapera batean, San Jose izenekoan, Álvaro de Aldanaren sepultura dago; berak eraikitzea agindu zuen 1493an. Atzealdean dagoen kanpai-horma XVIII. mendekoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cáceresko Alde Zaharra

thumb|300px|Komentua arratsean.
## Kanpo loturak 
* :San Pablo gozogintzaren inguruko informazioa.
Louise Nevelson

**Louise Nevelson** (1899ko irailaren 23a - 1988ko apirilaren 17a) estatubatuar eskultorea izan zen, kanpoaldeko bere kolore bakarreko, zurezko paretako artelanengatik ezaguna. Errusiar Inperioko Poltavako oblastean jaio zen, egungo Ukrainian, baina familiarekin erbesteratu zen Estatu Batuetara XX. mende hasieran. Nevelsonek eskolan ikasi zuen ingelesa, etxean yiddish hitz egiten baitzuten.

1930 hasieran, arte ikasketak egin zituen New Yorkeko Art Students Leaguen eta, 1941ean, bere lehen bakarkako erakusketa egin zuen. Hans Hofmann eta Chaim Grossen ikaslea izan zen, eta Nevelsonek arte kontzeptual goiztiarrarekin esperimentatzen hasi zen, aurkitutako objektuak erabiliz; pinturan eta inprimaketan lardaskatu zuen, bere lan ibilbidea eskulturara eman arte. Gehienean zurez sortuak, bere eskulturak puzzle modukoak ziren: horma eskulturetan edo artelan zutun independenteetan, ebaki ugari zituen gainean modu bihurrietan jarriak, askotan 3-Dan.

Bere irudiek askotan zuri edo beltzez pintatuak izatea dute ezaugarri. Nazioarteko arte eszenan itzala hartu zuenean, Nevelsonen lana 31. Veneziako Bienalean erakutsi zen. Bere artelanak museo eta konpainia garrantzitsuetan ikus daiteke. Nevelson Estatu Batuetako XX. mendeko eskulturgintzako pertsonaia garrantzitsuenetako bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* The Dinner Party

## Kanpo loturak
Butyriboletus fechtneri

***Butyriboletus fechtneri*** *Boletaceae* familiako onddoa da. Espezie honen txapela ganbil eta hemisferiko tartekoa da. Boletus fechtneri usain eta zapore ahulak dauzka, frutaren antzekoak. Oso jangarri ona da.

Sinonimoak: *Boletus fechtneri* (Basionimoa), *Boletus appendiculatus subsp. pallescens*, *Boletus romellii*, *Boletus aestivalis*, *Tubiporus appendiculatus var. pallescens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 12 cm-ko diametrorainoko kapela. Azala lehorra eta belusatua, zurixka edo kafesne kolore argikoa eta marroiz zikintzen da ukitzean.

**Tutuak:** igurzten badira berdetzen diren sufre koloreko horiak.

**Poroak:** Estuak, biribil-angelutsuak. Igurzten badira berdetzen diren sufre koloreko horiak.

**Hanka:** Sendoa, sabelduna, eta sustrai bat bezalakoa du. Horixka da eta gorri-karmin koloreko zinta bat du behealdean, marroi bihurtzen dena ukitzean eta oso sare fin bat goiko aldean, hasieran horia ondoren zuria, gero eta zurbilagoa bihurtzen dena.

**Haragia:** Mamitsua, hori-sufre kolorekoa, baina oinaren oinarrian laranja kolorekoa. Airearekin urdindu egiten da, kapelan eta oinaren goi aldean gehiago.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Fechtneri* epitetoa berriz, pertsonaren izenetik dator.

## Jangarritasuna. 
Ona jateko.

### Nahasketa arriskua 
Ezaugarri nahastezinak ditu.

## Sasoia eta lekua. 
Udan eta udazkenean agertzen da hosto-zabalen azpian, gehien pagadietan. Lur karetsuetan; bakartia edo hainbat alek osatutako taldeetan.

### Banaketa eremua 
Europa.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Boletus fechtneri* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Terror (eleberria)

***The terror*** (euskaraz *Izua*), 2007ko Dan Simmons estatubatuar idazlearen historia eta fantasiazko film bat da. Ipar-mendebaldeko Pasaia topatzeko 1845eko Sir John Franklinen britainiar espedizio galduan oinarritua dago, baina suspense eta fantasiazko elementuak gehituz.

Eleberriko pertsonaia gehienak espedizio horretako benetakoa pertsonaiak dira, tartean Sir Johan Franklin espedizio burua eta HMS Erebus ontziko kapitaina, Francis Crozier HMS Terror ontziko kapitaina, James Fitzjames komadantea eta Harry Goodsir doktorea.

2018an AMC TV estatubatuar telebista kate taldeak eleberri honetan oinarritutako *izenburu berdineko telesaila* ekoitzi eta aireratu zuen, ikusle kopuru eta kritikei dagokionez arrakasta handiz, best sellerra bilakatu baitzen.

## Argumentua 
Istorioa 1847ko neguaren hastapenean hasten da, Ipar-mendebaldeko Pasaia topatzeko helburuz Sir John Franklin kapitainaren gidaritzapeko espedizioa osatzen duten Britainiar Itsas Errege Armadako HMS Erebus eta HMS Terror ontziak Artiko itsasoko izotzetan harrapatuak gelditzen direnean. Honela, Ipar-mendebaldeko Pasaiaren bilaketak porrot egin duela dirudi.

Aurrerantz egin ezinik eta espedizioa gauzatzeko gai ez, izugarrizko hotz polarraz, munduaren azken txokoan, guztiz isolatuak eta arrisku hilgarri ugariz inguraturik, ihesbideren bat irekiko dien izotzaren urtzea itxarotea beste aukerarik ez dute. Piskanaka-piskanaka, egunak igaroz eta biziraupen baldintzak gogortuz joango dira, tenperatura 50 gradu zero azpitik behera, jangaiez urri, ontziak gero eta kaltetuagoak, eta gaixotasunen agertzeak eskifaiaren itxaropenak zapuzten joango dira.

Hori gutxi balitz, *Tuunbaq* deritzon izaki basati eta misteriotsuaren agerpen bitxiak ontzietako kideak baldintza naturalez gain unetik-unera beren sinismen eta arrazonamendua gaindituko dituzten egoerei aurre egitera derrigortuko ditu.

Denborarekin lehenbiziko heriotzak jazoko dira, eta egoera laztuz eta muturrera doan heinean matxionadaren mamua eta kanibalismoa, betiere *Tuunbaq* izakia atzetik gupidarik gabe eta ankerki jarraitu eta erasotzen dituela.

## Pertsonaia nagusiak 
* Francis Crozier kapitaina
* James Fitzjames komadantea
* Harry Goodsir doktorea
* John Irving tenientea
* Cornelius Hickey, bikeztatzaile laguntzailea
* Magnus Manson marinela
* Thomas Blanky izotz maisua
* Harry Peglar, Crozier kapitainaren laguntzailea
* Robert Golding txoa
* Lady Silence (Silna), neska gazte eskimala
* Sir Johan Franklin
* *Tuunbaq* izakia

## Telesaila 
* *The Terror* (2018)

## Kanpo estekak
Onddo errege

**Onddo erregea** (*Butyriboletus regius*) *Boletaceae* familiako onddoa da.

Sinonimoak: *Tubiporus regius*, *Dictyopus appendiculatus var. regius*, *Boletus appendiculatus subsp. regius*, *Dictyopus regius*, *Boletus appendiculatus var. regius*, *Suillus regius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 14 cm-rainoko diametrokoa, azal lehorrekoa eta belusatu samarra, eta kolore arrosa_gorrizka berezia duena, andere- mahats edo odol kolorekoa.

**Tutuak:** 1 eta 2,5 cm. artekoak, pixka bat itsatsita edo ia libreak, kromo-hori oso deigarriko kolorekoak, zahartuaz oliba kolorera pasatzen dira.

Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak, baina ukitzen ez diotenak.

**Poroak**: Estu, biribil-angelutsuak, tutuen kolore berekoak.

**Hanka:** 5-14 x 2-7 cm-koa, betea, sabelduna eta beti erraboilduna oinarrian; kolore horixka du goiko aldean, eta okre-arrosa oinarrian. Goian sare hori bat dauka, gero marroi-gorrixka egiten dena.

**Haragia:** Irmoa eta horia, kapelan oinean baino argiagoa, bareek erasotako zatietan karmin kolorea hartzen du, airearekin kapelan bakarrik urdintzen da, baina zahartzean han ere ez. Usain atsegina eta zapore gozoa ditu.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Regius* berriz, *rex*, *regis* hitzetik dator: Koloreagatik, tamanagatik eta beste ezaugarri batzuengatik, errege baten duina.

## Jangarritasuna 
Zapore gozoa eta jateko ona.

### Nahasketa arriskua 
Zaila da nahastea bere kapelaren kolore gorri-arrosa ederragatik eta poroen eta oinaren kromo-horiagatik. Dena dela *Boletus pseudoregius* oso antzekoa da, baina bere haragia urdindu egiten da ebaki edo ukitzen bada eta hankaren oinarrian arrosa kolore arinak ditu. Jangarri bikaina da, oina izan ezik, gogor samarra da.

## Sasoia eta lekua 
Maiatzean hasten da ateratzen eta irailera arte aurkitu daiteke hosto-zabaletan. Haritzen, pagoen, arteen eta urkien basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Japonia, Txina.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, Onddo erregea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teenage Mutant Ninja Turtles (1990eko filma)

***Teenage Mutant Ninja Turtles*** (euskaraz *Ninja Dordoka Mutante Nerabeak*), 1990eko Steve Barron irlandar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi eta borroka arteetako komedia film bat da. Kevin Eastman eta Peter Laird komikigileen *Teenage Mutant Ninja Turtles* komikietan pertsonaietan oinarritua dago. Judith Hoag eta Elias Koteas aktoreek antzeztu eta dordoken ahotsak Brian Tochi, Robbie Rist, Corey Feldman eta Josh Pais aktoreek ipini zituzten.

*Teenage Mutant Ninja Turtles II: The Secret of the Ooze* (1991) eta *Teenage Mutant Ninja Turtles III* (1993) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
New York hirian banku lapurreta olatu izugarri bat jazotzen ari da. Poliziak ez du susmagarririk, eta misteriotsuena kriminalak erabat ikustezin eta guztiz isilak direla da. Hirian ordena mantentzeko gai diren bakarrak ninja dordoka mutante nerabe jator batzuk dira, Donatello, Leonardo, Raphael eta Michaelangelo (Corey Feldman, Brian Tochi, Josh Pais eta Robbie Rist). Dordoka hauek hiriko estoldetan bizi dira eta pizzak jatea gogoko dute.

## Aktoreak 
* Josh Pais: Raphael (ahotsa)
* Brian Tochi: Leonardo (ahotsa)
* Robbie Rist: Michelangelo (ahotsa)
* Corey Feldman: Donatello (ahotsa)
* Judith Hoag: April O'Neil
* Elias Koteas: Casey Jones
* Raymond Serra: Sterns burua
* Jay Patterson: Charles Pennington
* James Saito: Oroku Saki / Shredder
* Sam Rockwell: Taldeburua
* Kitty Fitzgibbon: June
* Cassandra Ward-Freeman: Charlesen idazkaria
* Mark Jeffrey Miller: Teknikaria
* Kevin Clash: Splinter (ahotsa)
* Toshishiro Obata: Tatsu
* Michael Turney: Danny Pennington

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hancock (filma)

***Hancock***, 2008ko Peter Berg estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi komedia film bat da. Will Smith, Charlize Theron eta Jason Bateman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hancock (Will Smith), erdipurdiko superheroi alkoholikoa, asetzeke, atsekabetua eta ulertugabea sentitzen da. Bere balentriekin bizitza ugari salbatzea lortzen du, baina une berean sekulako hondamendiak gauzatuz. Orokorrean, jendeak eskerona erakutsi arren, Los Angeles hiriko biztanle gehienak nazkatuta dauzka.

Egun batez Ray Embrey (Jason Bateman) giza harremanetako enpresa bateko goi kargua salbatuko du, , un alto ejecutivo de una empresa de relaciones públicas, Rayk eskertu eta era berean superheroia sentimendu minduak dituen pertsona bat dela jabetuko da, hortaz bere irudi publikoa hobetzen lagunduko dio.

## Aktoreak 
* Will Smith: John Hancock
* Jason Bateman: Ray Embrey
* Charlize Theron: Mary Embrey
* Eddie Marsan: Kenneth "Red" Parker, Jr.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rubroboletus dupainii

***Rubroboletus dupainii*** *Boletaceae* familiako onddoa da. Boletus generoko espezieak mardulak eta mamitsuak dira, hodi biribilduak dituzte eta hanka lodi eta sabeldun tartekoa. Boletus dupainii jangarria da, onddo hankagorria bezala, baina oraindik ez dago oso argi.

Sinonimoak: *Boletus dupainii* (Basionimoa), *Tubiporus dupainii*, *Xerocomus dupainii*, *Suillellus dupainii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 cm-rainoko diametrokoa. Azala leuna eta distiratsua da, ezetasunarekin likatsu bihurtzen  da. Gorri koloreko mintz likatsu batek bustitzen du, hondo hori baten gainean zabaldua. Mintza lehortzean kolorez aldatzen da, zurbilagoa bihurtzen da ertzetan eta marroi-horixka gainerakoan. Kapela, poroak eta oina, urdin ilunez zikintzen dira ukitzean.

**Tutuak:** Luzeak, finak, itsatsiak, kapelaren haragitik erraz bereiz daitezkeenak, kolore hori argikoak, gero hori bizira pasatzen dira, oliba-horiarekin nahastuta. Urdin bizira pasatzen dira presioa egitean.

**Poroak:** Gorri-odol koloreko txikiak, gero ertzetan laranja koloreko tinduak hartzen dituzte.

**Hanka:** Sendoa, hondo hori okrekoa, tonu ardo kolorekoz edo odol koloreko pikor gorrixkez estalia.

**Haragia:** Zuri-horixka eta arrosa-gorrixka azalaren azpian eta oinaren oinarrian. Arin urdintzen da. Ez du usainik eta zaporea gozoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Dupainii epitetoa berriz, Victor Dupain (1857 – 1940) mikologo frantziarraren omenez da.

## Jangarritasuna 
Jangarria. Ez da gomendatzen kontsumitzea, jangarritasuna gutxi ikertu delako.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus erythropus* eta *Boletus queletii*-rekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan agertzen da, bakarrik edo talde txikitan belar artean, hosto-zabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Oso urria, Europa, Ipar Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miles from Home

***Miles from Home*** (euskaraz *Etxetik Milatara*), 1988ko Gary Sinise estatubatuar aktore eta zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Richard Gere, Kevin Anderson eta Penelope Ann Miller aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1954, Iowa. Frank (Richard Gere) eta Terry Roberts (Kevin Anderson) anaiak baserri oparo batean hazi eta orain krisialdian daude. Haien aita (Brian Dennehy) zenak anaien arteko bizitzak bateginik matentzeaz arduratzen zen, baina orain hila dago. Frankek bere aitak aurre egin behar izan zion krisialdi ekonomiaren aurka borroka jarraitzen du, etsipen sentimendu handi batez...

## Aktoreak 
* Richard Gere: Frank Roberts, Jr.
* Kevin Anderson: Terry Roberts
* Penelope Ann Miller: Sally
* Helen Hunt: Jennifer
* Terry Kinney: Mark
* Brian Dennehy: Frank Roberts, Sr.
* Laurie Metcalf: Dantzari exotikoa
* Francis Guinan: Tommy Malin
* Judith Ivey: Frances
* Dennis Blome: Sheriffa
* John Malkovich: Barry Maxwell
* Laura San Giacomo: Sandy (krediturik gabe)
* Larry Poling: Nikita Khrushchev
* Moira Harris: Franken neska (krediturik gabe)
* Dick Stout: Random Fair Goer (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Comcentre

**Comcentre** 32 solairuko eta 140 metroko (460 oin) etxe orratza da, Singapurren Erdialdeko eskualdean. 1980. urtean amaitu zen, eta Raffles Quay eta Pacific Singapurreko baketxeen hegoaldeko dorre batek osatutako konplexu batean txertatzen da, hiri-estatuko 49. eraikinik garaiena izanik. SingTel-en egoitza eraikinean dago. Antena parabolikoen konplexua gehitu zen eraiki ondoren.

## Kanpo estekak
Scream 4

***Scream 4*** edota ***SCRE4M*** (euskaraz *Garrasia 4*) 2011ko Wes Craven estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da. Neve Campbell, David Arquette, Courteney Cox, Emma Roberts, Hayden Panettiere, Anthony Anderson, Alison Brie, Adam Brody, Rory Culkin, Marielle Jaffe, Erik Knudsen, Mary McDonnell, Marley Shelton eta Nico Tortorella aktoreek antzeztu zuten.

*Scream* (1996), *Scream 2* (1997) eta *Scream 3* (2000) filmeen jarraipena izan zuen.

## Sinopsia 
Sidney Prescottek (Neve Campbell) Woodsboro herrian jazotako erailketak haztea lortu du. Hamar urteren buruan, idazle arrakastatsua bilakatzea lortu eta bere liburu berriaren aurkezpena dela eta, jaioterrira itzuli da. Baina bere itzulerak ezagun zahar batek burututako erailketa olatu batekin bat egingo du: Ghostface.

## Aktoreak 
* Neve Campbell: Sidney Prescott
* David Arquette: Dewey Riley
* Courteney Cox: Gale Weathers-Riley
* Emma Roberts: Jill Roberts
* Hayden Panettiere: Kirby Reed
* Marley Shelton: Judy Hicks
* Rory Culkin: Charlie Walker
* Erik Knudsen: Robbie Mercer
* Nico Tortorella: Trevor Sheldon
* Alison Brie: Rebecca Walters
* Mary McDonnell: Kate Roberts
* Marielle Jaffe: Olivia Morris
* Anthony Anderson: Anthony Perkins
* Adam Brody: Ross Hoss
* Aimee Teegarden: Jenny Randall
* Britt Robertson: Marnie Cooper
* Anna Paquin: Rachel
* Kristen Bell: Chloe
* Lucy Hale: Sherrie
* Shenae Grimes: Trudie
* Roger L. Jackson: Ghostfacen ahotsa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ann Baynard

**Ann Baynard** (batzuetan **Anne** idatzita) ( Preston, Lanchashire, Ingalaterran jaio zen 1672an eta 1697ko ekainaren 12an hil zen Barnes,Surreyn) naturaren filosofo britaniarra izan zen eta baita debozioaren eredua. Ateoak eta kristauak ez zirenekin eztabaidatzen ibili zen etengabe. Beranduago, bere gorazarrean zehar, Prude agurgarriak esan zuen  20 urteko emakume honen ezagutza filosofikoa  “bizardun gizonezko filosofo zahar” baten berdina zela.

## Bizitza 
Bere klaseko neska gazte gehienak bezala, Ann Baynarden tutorea bere aita izan zen,  Edward Baynard (1641-1717). Edward fisikoa eta poeta pseudonimoa izan zen eta Londreseko Fisikarien Errege Eskolako kidea, zientzian, matematiketan, filosofian, hizkuntza klasikoetan eta literaturan. Ann Baynarden  hezkuntzaren parte izan ziren hizkuntza klasikoak, filosofia, zientzia eta matematikak bizimodu akademiko baterako prestatuz. Bere garaian debozioa eta bertutearen eredutzat hartua zenez, bere inteligentzia teologia protestantearen adierazpena izatera bideratu zuen. Ikaspen sekularra mespretxatu zuen bere buruaren onurako. Nahiz eta latinez eta ingelesez zenbait testu idatzi zituen, guztiak galdu dira.

Baynardek adierazi zuen ikaspen sekularrak ez zuela balorerik ez baldin bazegoen Jainkoa ezagutzera biderauta. Eliztiar arduratsua zen, ez zion inoiz eguneroko zerbitzuetara joateari utzi gaixotasunen batek galarazten ez bazion eta bere denboraren tarte handi bat bakarkako meditazioan eta bestelako ariketa gupidatsuei  eskaintzen zien. Txiroeekin eskuzabala zen,  bere irabazien proportzio finko bat karitaterako gordetzen zuen. Baynard-ek aktiboki parte hartu zuen beste batzuk  bizimodu erlijiosoa eraman zezaten konbetzitzeko saiakeran. Gazte guztiei filosofía ikasteko gonbita luzatzen zien eta, batez ere, Biblia irakurtzeko.

Bere epitafioaren irakurketa:

## Zita 
## Erreferentziak
Luis Ortiz Alfau

**Luis Ortiz Alfau** (Bilbo, Bizkaia,  – *ib.*, ) Errepublikaren aldeko eta frankismoaren kontrako milizianoa izan zen 1936ko gerran. Ahanzturaren kontrako eta memoriaren aldeko borrokalaria, 2000ko eta 2010eko hamarkadetan.

## Bizitza 
Espainiako Gerra Zibilean, Izquierda Republicana batailoian izena eman zuen. Intxortako guduan parte hartu zuen. Gernikako bonbardaketaren ondoren, hilotzak jasotzen aritu zen: «alde guztietan odola» zegoela gogoratzen zuen, eta oraindik ere amesgaiztoak izaten zituen han bizi izandakoekin. Bonba batek zauritu zuen Kantabrian (Espainia): oraindik zaurituta, ospitaletik ihes egin behar izan zuen, frankistak iritsi zirelako. Portutik atera berri zen iheslarien itsasontzi batera salto egin zuen. Frantzia, Bartzelona, Huescako frontea...

### Gerra ostea 
Preso hartu eta Gurseko kontzentrazio esparruan sartu zuten, Okzitanian; Luis zen XXI. mendean oraindik bizirik zirauen preso ohi bakanetakoa. Hendaiatik muga pasatzen ari zela atxilotua, Deustuko kontzentrazio esparrura eraman zuten. Gero, Miranda Ebrora (Burgos, Espainia). Frankismoaren langile batailoietako esklabo izan zen Pirinioetan: hala ere, «pribilegiatu bat» izan zela zioen, pikotxarekin eta palarekin jardun beharrean bulego lanetan aritu zelako. Hori guztia pasatuta ere, Ferrolen (Galizia) soldadutza egitera behartu zuten. XXI. mendearen hasieran, ordea, Eusko Jaurlaritzak 1936ko gerrako biktimentzako konpentsazioak onartu zituen, eta Ortizi ukatu egin zioten, ez zeuzkalako preso egon zela frogatzen zuten agiriak. Epaitegietara jo zuen, eta irabazi, beste batzuekin batera. Eta jendaurrean hitz egiten hasi zen. Memoria historikoaren aldeko mugimenduak, omenaldiek, hitzaldiek eta komunikabideetako elkarrizketek berpiztu zuten. Frankismoan bizi izandako izugarrikerien berri ere eman zion Maria Servini epaile argentinarrari, frankismoaren kontrako kereilaren barruan.

«Nik banuen obsesio bat: ezin izango nuela ezer esan», esan zuen 2016an. «Orain, hitz egiten hasi naizela, ez nau inork isilduko».

Memoria bizia eta kementsua zen Ortiz Alfau: adinaren ajeei aurre egiteko zuen bizitasunagatik eta eskatzen zioten leku guztietan uzten zuelako hark bizi izandakoaren lekukotza gordina, memoriaren argitasuna eta bere izaera adeitsuaren eta kementsuaren arrastoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Izagirre Olaizola, Ander: *El siglo de Luis Ortiz Alfau: Cien años de vida que han atravesado la guerra, los campos de concentración, el silencio obligado del franquismo y, por fin, la memoria recuperada*, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2016, .

## Kanpo estekak 
*  «Luis Ortiz Alfau, superviviente del campo de refugiados Gurs», *EITB.eus*, 2017-10-02.