open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Norman Davies

**Ivor Norman Richard Davies** (Bolton, 1939ko ekainaren 8a) britano-poloniar historialari eta idazlea da, Poloniako, Europako eta Erresuma Batuko historian aditua. Ingalaterran jaio zen, jatorriz galestarra. Grenoblen, Oxforden, Sussexen, Perugian eta Krakovian ikasi zuen. 1971etik aurrera Poloniako historia irakatsi zuen Londresko University College-n. Poloniar batekin ezkonduta, 1994an jaso zuen nazionalitate hori.

## Lanak 
* 1972: *White Eagle, Red Star: The Polish–Soviet War, 1919–20*. (2004ko edizioa: )
* 1977: *Poland, Past and Present: A Select Bibliography of Works in English*. 
* 1981: ''God's Playground: A History of Poland.* Vol. 1: *The Origins to 1795*, Vol. 2: *1795 to the Present*. Oxford: Oxford University Press.  / 
* 1984: *Heart of Europe: A Short History of Poland*. Oxford: Oxford University Press. 
** 2001: *Heart of Europe: The Past in Poland's Present*. Oxford University Press, USA; Edizio berria 
* 1991: *Jews in Eastern Poland and the USSR, 1939–46*. Palgrave Macmillan. 
* 1996: *Europe: A History*. Oxford: Oxford University Press. 
* 1997: *Auschwitz and the Second World War in Poland: A lecture given at the Representations of Auschwitz international conference at the Jagiellonian University*. Universitas. 
* 1999: *Red Winds from the North*. Able Publishing. 
* 1999: *The Isles: A History*. Oxford: Oxford University Press. 
* 2002 (Roger Moorhouse-rekin): *Microcosm: Portrait of a Central European City* London: Jonathan Cape. 
* 2004: *Rising '44: The Battle for Warsaw*. London: Pan Books. 
* 2006: *Europe East and West: A Collection of Essays on European History*. Jonathan Cape. 
* 2006: *Europe at War 1939–1945: No Simple Victory*. Macmillan. 
* 2008: *To and From. Modern Poland: A Journey Through Postal History*. Rosikon Press. 
* 2011: *Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe*. Allen Lane. 
* 2015: *Trail of Hope: The Anders Army, An Odyssey Across Three Continents*. Osprey Publishing. 
* 2017: *Beneath Another Sky: A Global Journey into History''. Allen Lane
Propaganda beltz

**Propaganda beltza**, propagandak desakreditatzen duen aldeak sortu duenaren itxura eman nahi duen propaganda mota bat da. Etsaia gaizki edo lotsagarri utzi nahiz haren irudi txarra emateko erabiltzen da.

Propaganda beltzak berez ezkutuko jatorria izan beharra du, bere helburu, esanahi, iturri eta helburuak ere ezkutukoak direlako. Propaganda beltzaren ezaugarri nagusia berau jazotzen duen jendeak haiei eragin nahi zaiela ez ohartzean datza, eta norantza edo alde jakin batera bultzatuaraziak direla ez jabetzea.

Iturri ezezaguneko propaganda grisa eta beren jatorria edo asmoa ezkutatzen ez duen propaganda zuriarengandik ezberdintzen da.

## Ikus, gainera 
*Albiste faltsu
*Amen-omen
*Desinformazio
*Ad hominem argudioa
*Agente zirikatzaile
*Astroturfing
*Bandera faltsuko operazio
*Divide et impera
*Gerra psikologiko
*Gorroto-diskurtso

## Kanpo estekak
Isabel Díaz Ayuso

**Isabel Natividad Díaz Ayuso** (Madril, Espainia, 1978ko urriaren 17a) espainiar politikaria da, Alderdi Popularreko kidea. Madrilgo Erkidegoko presidentea da 2019ko abuztuaren 19az geroztik. Era berean, Madrilgo Erkidegoko Alderdi Popularraren bozeramailea eta komunikazio idazkariordea da. Kazetaritzan lizentziaduna da Madrilgo Complutense Unibertsitatean, eta Komunikazio Politiko eta Protokoloan masterduna unibertsitate berean. 2005ean Alderdi Popularreko kide egin zen.

## Ibilbidea 
2010eko hamarkadan PPko burukide eta Madrilgo Erkidegoko presidente Esperanza Aguirreren komunikazio-aholkularia izan zen. 2011ko hauteskunde-kanpainan, bozketaren maiatzean bertan, Twitter kontu bat sortu zuen Díaz Ayusok Aguirre bere nagusi eta hautagaiarentzat, zehazki haren txakurra, Pecas, bihurtuz protagonistak. Behin eta berriz esan izan zen Díaz Ayuso kontu horretako community manager izan zela, baina Díazek berak gezurtatu zuen hori, urte batzuen buruan bera Madrilgo Erkidegoko presidente bilakatutakoan: kontua sortzeko ekimena bai, baina zerikusi gutxi izan zuela kudeaketan adierazi zuen; izan ere, 2011ko uztailean Madrilgo Asanbladan sartu zen bera, eta, ordutik aurrera, beste pertsona batzuk arduratu ziren txakurraren propagandaz. Pecasen kontua 2015. urtean erabili zuten azkenengo aldiz.

[thumb | ezkerrera | Díaz Ayuso [Madrilgo Erkidegoa|Madrilgo Erkidegoko lehendakari izendatu zuten bilkurako argazkia. ]]

2019ko Madrilgo Biltzarrerako hauteskundeetan haren alderdiaren hautagaia izan zen. Bigarren postuan geratu zen PSOEren atzetik, baina Ciudadanos eta Vox alderdien babesa jaso eta Madrilgo Erkidegoko presidente izendatu zuten. 2021eko martxoaren 10ean, Madrilgo Autonomia Erkidegoko hauteskundeak aurreratu zituen, Ciudadanos alderdi gobernukideak zentsura mozioa aurkeztuko ziola igarri zuenean, Covid19 pandemiaren erdian.

Haren zenbait adierazpenek txundimena piztu dute, hala nola goiburu dikotomiko zaharren erabilera bere Madrilgo hautagaitza aurkezteko ("askatasuna ala komunismoa"), faxista deitua izatea "alde onean egotea" dela esatea edo, ingurumenerako babes neurriak ez aplikatzeko, "auto pilaketak Madrilgo identitate ikur bat" direla nabarmentzea. Historiari, Espainiari eta katolizismoari buruzko haren ikuspegia akritikotzat, dogmatikotzat eta erabat ezjakintzat jo da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hong Kongo gripea

**Hong Kongo gripea**, XX. mendeko hirugarren gripe pandemia izan zen. 1968an ezagutzera eman zen, Influenzabirus A azpitipo H3N2ren hemaglutininaren aldaera handiago bat agertzean.

Uztailaren erdialdera, Hong Kongen sortutako aldaera antigenikoa epidemia handi bat sortu zuen, jatorria baliteke Txinan izatea, hortik mundu osora hedatuz, Asiako gripearen hedapen lerro berberak jarraituz.
1889-1890eko Errusiako gripea

**Errusiako gripea**, 1889ko urria eta 1890eko abenduaren artean nagusiki jazotako gripe pandemia bat izan zen. Gainera, 1891ko ekainean, 1891ko azarotik 1892ko ekainera, 1893ko udaberrian eta 1893-1894ko neguan ere berragertu zen. Mundu osoan milioi bat inguru heriotz eragin zituen.

Pandemiak Asiako edo Errusiako gripea izendapena jaso zuen, baina ez da Influenza A/USSR/90/77 H1N1 birusak eragin eta izendapen berdina daukan 1969ko Asiako gripearekin nahastu behar.

Ustez, 1889ko Errusiako gripea Influenzavirus A subtipo H2N2 birusak eragin omen zuen, nahiz eta erabateko segurtasunik ez izan, garaiko birologia ikerketen mugak direla eta, gaur egun Influenzavirus A subtipo H3N8 birusa ere eragiletzat jotzen da. 1889ko abenduaren 1ean San Petersburgo hirian hasi zen, Europan barna hedatu, eta 4 hilabeteren epean munduari bira emanez. AEBetara hasi eta 70 egunera iritsi zen. Hilkortasun erlatiboki baxua eragin zuen, %1ekoa, baina eragindako gaixo kopurua zela eta, mundu osoan milioi bat heriotz eragin zituela uste da.
Antoninotar izurria

**Antoninotar izurria** edo **Galenoren izurria**, 165-180 artean Erromatar Inperioan jazotako izurri bat izan zen. Lehen izendapena Antoninotar dinastiaren agintaldian jazo izanagatik datorkio, eta bigarrena Galeno greziar medikuak baztanga edo elgorri pandemia bat bezala deskribatu izanagatik.

Ekialde Hurbiletik itzulitako soldaduek ekarria izan zen. Baliteke izurriak Luzio Vero enperadorearen heriotza eragin izana, 169an Marko Aurelioren erregeorde bezala zendu zena. Gaixotasuna handik bederatzi urtera berragertu zen, Dion Kasio erromatar historialariaren arabera, eta Erroman bakarrik egunero 2.000 heriotza eragin zituen, alegia, kutsatutako jende kopuruaren laurdena.

Denera milioi bat heriotza eragin zituela uste da, zenbait eremuetan biztanleen herena, eta gainera, Erromatar Armada murriztu zuen.
Erykah Badu

**Erica Abi Wright** (Dallas, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1971ko otsailaren 26a), ezagunagoa **Erykah Badu** izen artistikoaz, estatubatuar abeslaria eta aktorea da.

Lehen diskoa, *Baduizm* izenekoa, 1997an kaleratu zuen. Estreinako diskoak platinozko disko hirukoitza kalifikazioa jaso zuen Ameriketako Estatu Batuetako Industria Diskografikoaren Elkartearen eskutik.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Baduizm* (1997)
* ''Mama's Gun* (2000)
* *Worldwide Underground* (2003)
* *New Amerykah Part One* (2008)
* *New Amerykah Part Two* (2010)

### Zuzeneko diskoak 
* *Live'' (1997)

## Filmografia 
### Telebista 
### Filmak
Gantz-azido asegabe

**Gantz-azido asegabeak** kate luzeko azido karboxilikoak dira, karbono atomoen artean lotura bikoitz bat edo gehiago dituztenak.

## Egitura kimikoa 
Gantz-azidoak erreserbako lipidoen eta mintz lipidoen osagaiak dira. Oro har, gantz-azido naturalak kate linealekoak izaten dira, eta karbono-atomo pare bat izaten dute (C16, C18, etab.). Aseak badira, ez daramate lotura bikoitzik kate karbonatuan. Aldiz, gantz-azido insaturatuek C=C lotura bikoitzak dituzte eta asegabetza bat edo gehiago izan ditzakete. Lotura bikoitzak, oro har, metileno talde batek banatzen ditu (-CH
2-), beraz, ez dira konjugatuak. Oro har, CIS konfigurazioan daude, hau da, ondoko C-ko atomoak alde berera orientatuta daude eta, horrela, bikoizketa bat sortzen dute hidrokarburoaren katean. Asetzearen posizioa (lotura bikoitza) batzuetan omega greziar letrarekin eta zenbaki batekin adierazten da: omega-3, omega-5, omega-6. Zenbakiak, asetzea zein loturan dagoen adierazten du, katearen amaieratik kontatuz (omega, alfabeto greziarraren azken letra da, eta, beraz, amaieratik kontatzen hasi behar dela adierazten du).

## Osasuna 
Gantz-azido asegabeak funtsezkoak dira gure gorputzak behar bezala funtzionatzeko, eta elikagaiekin nahikoa kantitatetan eman behar dira. Gaixotasun koronarioekin eta odoleko kolesterol kontzentrazio handiarekin lotzen da.

## Adibideak 
Hona hemen gantz-azido asegabe nagusienetariko batzuk:

* Azido oleiko (azido delta-9-oktadezenoiko); C17H33COOH; gantz natural gehienetan agertzen dena;
* Azido palmitoleiko (azido delta-9-*cis*-hexadezenoiko); C15H29COOH; esne-, animali eta zenbait landare-gantzetan agertzen dena;
* Azido vazeniko (azido *zis*-delta-11-oktadezenoiko);
* Azido linoleiko (azido oktadekadienoiko); C17H31COOH; liho-olioan agertzen dena;
* Azido linoleniko (azido oktadekatrienoiko); C17H29COOH; liho-olioan agertzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gantz-azido ase

[thumb|[Gurinaren gantzak gantz-azido aseek osaturik daude]]
**Gantz-azido aseak** kate luzeko azido karboxilikoak dira, eta ez dute lotura bikoitzik karbono atomoen artean. Lipidoetan agertzen dira, oso gutxitan aske, eta ia beti glizerola esterifikatzen dute (batzuetan beste alkoholak). Oro har, kate linealekoak dira, eta karbonozko atomo pare bat dute. Honen arrazoia eukariotoen metabolismoan, gantz-azidozko kateak sintetizatu eta azetato unitateak gehituz edo ezabatuz degradatu egiten dira. Salbuespenak daude; izan ere, hausnarkarien esnean eta koipean karbono atomoen kopuru bakoitiko gantz-azidoak daude, errumenaren bakterio-metabolismotik eratorriak, baita landare-lipido batzuetan ere, olioak lortzeko erabili ohi ez direnak. Gantz-azido asetatik, nabarmendu behar da asegabetatik bereizten direla karbono atomo biren arteko lotura guztiak sinpleak direla, gantz-azido aseetan, berriz, lotura bikoitzak agertzen dira.

Kate hidrokarbonatua hidrogenoz beteta dute, eta, beraz, euren karbono-atomoen arteko lotura guztiak sinpleak dira, lotura bikoitzik gabeak, eta, beraz, molekularen egitura zuzena da. Gantz-azido aseak ohikoagoak dira animalietan. Euren homologo asegabeek baino urtze puntu altuagoa dute, eta, beraz, solidoak dira giro-tenperaturan.

Azido palmitikoa, azido estearikoa, azido miristikoa edo azido lignozerikoa gantz-azidoen adibide batzuk dira.

Gantz aseak, lipido mota bat, hiru gantz-azido asek eta glizerol molekula batek osatutako triglizeridoak dira.

## Elikagai arrunten gantz asea 
thumb|350px|Azido miristikoaren bi dimentsioko irudikapena.
thumb|350px|Azido miristikoaren hiru dimentsioko irudikapena.

### Osasuna 
Hainbat urtez, medikuek esan zuten gantz-azido aseak oso kaltegarriak zirela osasunerako, odol-kolesterolaren maila handitzen zutelako. Hala ere, ikerketa berriek diotenez, benetan kaltegarriak diren gantz-azidoak trans motakoak dira, neurri handi batean LDL kolesterol (kolesterol "txarra" deitua) maila igotzen dutenak, honek arteriosklerosi eragiten duelarik. Hala ere, koipe aseen gehiegizko kontsumoa saihestu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alkizako artxiboko 1847ko euskarazko dokumentuak

thumb|360x360px|Hizkuntza-aldaketa egiten den zatia
Alkizako udaleko artxiboan XIX. mendean euskaraz idatzitako bi dokumentu agertu dira. Bietan zaharrenak 1847ko abuztuaren 1eko data du. Gaurko ikuspegitik lehiaketa publiko baten baldintza-plegua dela esan daiteke. Alkizako alondegiaren enkantearen, edo dokumentuan dioen moduan errematearen, kondizioak biltzen ditu.

Bigarrena 1880koa da eta gaia bera da.
## Egitura 
Dokumentuak bi zati ditu. Lehenengoa gaztelaniaz idatzita dago eta udal batzaren eztabaidaren berri ematen du. Honela hasten da:

Segidan egondako eztabaidaren berri ematen da. Itxura batean udaletxeko maizterrak, Julian Gabirondok, diru-eskaintza bat egina zuen alondegiaren karguarekin jarraitzeko. Bildutakoen artean ikuspegi desberdinak zeuden: batzuk Gabirondoren eskaintza onartzearen aldekoak eta beste batzuk berriz enkantera ateratzearen aldekoak. Azkenean bozen bidez erabaki zen Gabirondoren eskaintza onartzea.

Eta puntu horretatik aurrera errentamenduaren baldintzak zehazten dira euskaraz.

## Edukia 
Jatorrizko grafia errespetatu da.

## Balioa 
Dokumentuak balio linguistiko eta soziolinguistikoak ditu.

Euskarak bizi zuen diglosiaren isla egokia, gaztelania baita administrazioaren hizkuntza nagusia eta bakarra eta, aldi berean, euskara da populazioaren gehiengoak egiten duen hizkuntza bakarra. Argigarria da oso idazkariak euskaraz hastear denean egiten duen oharra: “…bajo las condiciones siguientes, que se ponen en bascuence para que los oyentes comprendan mejor…”

Ikuspegi linguistikotik testuak darabilen euskarak ez du diferentzia handirik egun belaunaldi zaharrenek Alkizan hitz egiten dutenarekiko. Ezaugarri dialektal berdinak ditu. Bi puntu bitxi baditu. 9. baldintzan 'eman deguion Alcate Jaunari' esaten duenean egin aditz laguntzaile izatea mendebaldeko euskaran bezala. Bestetik, 18. baldintzan 'iratxiki' aditza erabiltzen da, ekialdeko euskalkietan dokumentatuko formen moldekoa eta mendebaldeko 'irazeki' formarekin lotura dagoena.

## Erreferentziak
José María Goizueta

**José María Goizueta** (Donostia,  - Madril, ) gipuzkoar erdal idazlea eta musika-kritikaria izan zen. Bere gaztaroan gerlari karlista izandakoa, monarkiko alfontsotar bilakatu zen. Hogei urte inguruz, *La Época* egunkariren kronika musikala egin zuen. Gaztelaniaz idatzi zuen nagusiki, nahiz eta euskaraz ere egiten zuen, Bonaparte printzeari idatzitako gutun baten lekuko.

## Lan nabarmenak 
* *Leyendas Vascongadas* (Madril, 1851)
* *Aventuras de Damián, el monaguillo, episodios de la guerra napoleónica acaecidos a ambos lados del Pirineo Vasco* (Madril, 1857)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Benanzio Arakistain
* Vicente Arana
Francisco Armero

**Francisco Armero Peñaranda** (Fuentes de Andalucía,  - Sevilla, ) andaluziar itsasgizon eta eta politikaria zen.

Hamasei urte zituela, Espainiako Itsas Armadan sartu zen. *Asia* itsasontzian guardiamarina zela, lehenengo borroka izan zuen Trocaderoko guduan. 1835ean Bilboko setioan parte hartu zuen eta ontzi-alferez mailarekin bere lehen itsasontzia lortu zuen: *Leopoldino* kanoilaria. 1848an Habanako komandante jeneral izendatu zuten. 1850ean Juan Bravo Murillok Itsas Armadako ministro izendatu zuen eta, 1857an, Ramón María Narváezek diminitu zuenan, Ministro-Kontseiluaren Presidente bilakatu zen.
Mare nostrum

[thumb|eskuinera|300px|"Mare nostrum"a [Erromatar Inperioaren erdi gunea zen.]]
[thumb|300px|Erromatar [trirremea.]]

***Mare Nostrum*** (latin klasikoan zuzenago Nostrum Mare) Mediterraneo itsasoari Inperioan antzinako erromatarrek izen hori eman zioten. Esapideak "gure itsasoa" esan nahi du euskaraz. Beste izen osoa zabaldua Internum Mare izan zen, Barruko Itsasoa euskaraz.

## Historia 
Mende batzuetan, K.a. I. mendetik, Julio Zesarrekin, V. mende arte, Mediterraneoa *Mare Nostrum* izan zen, erromatar aintzira bat Inperioaren lurrez inguratuta. Mende horietan garraio bide nagusia zen eta Inperioaren ekonomiarako ezinbesteko elementua.

## Mediterraneoren kontrola 
Erromatarrek bide handi hori kontrolatu behar zuen eta horretarako Erromatar Itsas Armada (latinez *classis*) tresna boteretsua zen. Armada horrek Erromatar Inperioaren itsasoko indar guztiak biltzen zituen.

Mediterraneoan bi base nagusiak zeuden eta bigarren mailako beste batzuk. *Mare Nostrum*a kontrolatzen zuten flotak, bestetik, bi ziren:
:* *Classis Misenensis*. K.a. 27an sortua, base nagusia Misenon zegoen. Mendebaldeko Mediterraneoa kontrolatzen zuen.
:* *Classis Ravennatis*. Bere basea Ravenan zegoen, K.a. 27tik. Ekialdeko Mediterraneoa kontrolatzen zuen. 330. urtean basea Konstantinoplara eraman zuten.

*Mare nostrum*en merkataritza handitu eta zabaldu egin zen Erromarako aberastasunaren iturria izanik. Lehorrean, erromatar galtzadak itsas merkataritzaren osagarria ziren. Erromako itsas merkataritzaren eragina Asian zehar zabaldu zen baita ere, bereziki Txinan eta Indian.

Lehengai askoren garraioa, hazienak eta eraikuntza materialena, itsasoko bideetan egiten zen batez ere zeren eta lehorrekoa baiño 60 aldiz merkeagoa baitzen. Adibidez, ogia egiteko zerealak, liburuak egiteko papiro bilkariak eta beste produktu asko Inperio garaian Italiara Egiptotik, Libiatik eta Numidiatik eramaten ziren. Beste lehengai asko (ardoa, metalak, oihalak) beste probintzietatik eramaten ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Ruiz-Domenec, José Enrique. *El Mediterráneo: historia y cultura*. Península argitaletxea. .

## Ikus, gainera 
* Mediterraneo itsasoa

## Kanpo estekak 
* :Erromatar Itsas Armadaren mapa.
Lucía Baskaran

**Lucía Baskaran Caro** (Zarautz, Gipuzkoa, 1988ko apirilaren 1a) gipuzkoar kazetaria eta gaztelerazko idazlea da. 2016an bere lehenengo liburua argitaratu zuen, *Partir* izenburuko eleberria. 2019an bigarren eleberria argitaratu zuen, *Cuerpos malditos* izenburukoa eta Joxe Antonio Sarasolak *Gorputz madarikatuak* izenburuaz euskarara ekarri zuena.

## Argitalpenak 
### Nobelak
**Partir* (2016, Ediciones Polares)
* *Cuerpos malditos* (2019, Temas de Hoy). Euskaraz: *Gorputz madarikatuak* (Itzultzailea: Joxe Antonio Sarasola, 2019, Alberdania)
### Kontakizun laburrak
**Jolas bat baino ez dunk* (2021). Azala espazioak ekoitzitako Zirriborroak eta gero proiekturako idatzitako lana.

## Erreferentziak
Eritasun baimen

**Eritasun baimen**a edo **baja**, Euskal Herriko Hegoaldeko lan-zuzenbidean, Espainiako lege esparruan, gaixorik-edo dagoen langileari ematen zaion lanera ez joateko behin-behineko baimena, eta hedaduraz, baimenari atxikita doan dokumentua.

Arlo semantiko bereko beste hitz batzuk:

* **istripuko baimena**, langileari istripu baten ondorioz ematen zaion lanera, bolada batean, ez joateko baimena,
* amatasuneko baimena, aitatasun baimena, **guraso baimena**, langileei seme-alaben zaintza hobeto egiteko ematen zaien bolada batean lanera ez joateko baimena,
* **behin-behineko baimena**, eritasun bajak behin-behinekoak izaten dira. (Egoera betikotuz gero, beste izen bat hartzen dute),
* **borondatezko lan galtzea**, langileek bere kabuz har ditzaketen baimen batzuk,
* **ezgai agiria**, baimen hauekin batera aurkeztu behar izaten diren dokumentazioa edo agiria; ezgai agiria,
* **ezgai (egoeran) egotea**: "bi aste daramatza ezgai".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sotero Manteli

**Sotero José Manteli Gorostiza** (Gasteiz, 1820ko apirilaren 22a - 1885eko maiatzaren 24a) arabar erdal idazlea eta inprimatzailea izan zen. Martina Gorostitza eta Agapito Manteli inprimatzaileen semea, 1846an *Revista Vascongada* aldizkaria sortu zuen. Hainbat egunkari eta aldizkaritan- tartean *Euskal-Erria* eta *El Noticiero Bilbaíno*- euskal kultura zabaldu zuen.

## Lanak 
* *Crónica de la erección de la Diócesis Vascongada, escrita por encargo de sus tres Provincias*, Gasteiz, 1862
* *Erección de la diócesis vascongada. Relación de las funciones con que las tres provincias vascongadas celebraron la erección de su diócesis...*, Gasteiz, 1862
* *La Dama de Amboto. Leyenda escrita sobre tradiciones vascongadas*, Gasteiz, 1869
* *Aránzazu. Leyenda escrita sobre tradiciones vascongadas...*, Gasteiz, 1872.
Teresa Meana

**Teresa Meana Suárez** (Gijón,1952) ekintzaile feminista da, hizkuntza inklusiboan eta ez-sexistan aditua.

## Ibilbidea 
Meana Filologia Erromanikoan lizentziaduna da, eta gaztelania irakasle aritu da Bigarren Hezkuntzan, Oviedon hasieran, eta ondoren Valentzian, bertan bizi baita azken urteotan.Mugimendu feministan militatzen du 1975etik.Gaztetan, klandestinoki elkartzen zen unibertsitateko bere kideekin eta ikasle-batzarretara joaten zen.Debekatutako testuak irakurtzen zituen taldekideekin, eta defendatzen zituen ideia horiek gorpuzteko jardunaldiak, eztabaidak eta solasaldiak antolatzeari ekin zion.80ko hamarkadaz geroztik, sexismoa mintzairan lantzen du bereziki.Espezialitate horretan hitzaldi ugari eman ditu,

Sei urtez Latinoamerikan egon zen, Atlantikoaren bestaldeko gaztelaniaren ezaugarrietan espezializatu zen eta Santo Domingon (Dominikar Errepublika) hizkuntzaren erabilera ez-sexistari buruzko argibide liburua argitaratu zuen eta gai berari buruzko ikastaro bat eman zuen Dominikar Errepublikako hiriburuko unibertsitate batean.Beste emakume batzuekin batera bidaiatu zuen Mexiko, Guatemala, Nikaragua, Costa Rica, Panama, Kolonbia, Ekuador, Peru. Bolivia, Argentina, Uruguai eta Txilera,beti, herrialde horietako feministek jaso, lagundu eta ostatu emanda.

Hizkuntzalari ezaguna da eremu akademikoan, diskurtso sozialaren opakotasun androzentrikoaren inguruan egindako azterketa kritiko eta proposamenagatik.Emakumeak hizkuntzan ikusezin bihurtzeari buruzko hainbat artikulu argitaratu ditu.Eta 2002. urtean hizkuntzaren erabilera ez-sexistari buruzko eskuliburu bat argitaratu zuen *Porque las palabras no se las lleva el viento*.2016an, gonbidatu berezi gisa joan zen Montevideoko Eztabaida Feministako Jardunaldietara.Halaber, hizkuntzari, sexismoari eta komunikazioari buruzko jarduera bat egin zuen Espainiako Lankidetzaren Prestakuntza Zentroan.

Valentziara iritsi zenetik, Meanak aktiboki parte hartzen du Donaren Etxean. 2018an, adopziozko valentziar izendatu zuten, gizarte inklusiboagoa, irekiagoa eta feministagoa sortzeko helburuarekin hirian egindako lanagatik.

## Lanak 
Artikulu ugari argitaratu ditu emakumeek hizkuntzan, eta zehazki, gaztelanian, jasaten duten diskriminazioaren auziari buruz.

* *Porque las palabras no se las lleva el viento* (2002). Quart de Pobleteko Udala (Valentzia).

## Sariak eta aitorpenak 
* 2009. Valentziako Lambda taldearen Margarida Borràs Saria,
* 2010. Buenos Aires Hiri Autonomoko Ohorezko Bisitaria eta Urrezko Domina.
* 2010. Bahía Blancako (Argentina) Bisitari Ilustrea.
* 2018. Adopziozko valentziarra.

## Erreferentziak
Julien Benda

**Julien Benda** (Paris, 1867ko abenduaren 26a - Fontenay-aux-Roses, 1956ko ekainaren 7a judu jatorriko frantziar filosofo eta idazlea izan zen. Gaur egun, 1928ko *La Trahison des clercs* (*Intelektualen traizioa*) gogoratzen da. Bertan, zibilizazio klasikoa eta kristautasun tradizionalaren internazionalismoa defendatu zituen eta Charles Maurras eta Maurice Barrès kritikatu zituen.

## Lanak 
* *Les sentiments de Critias* – 1917
* ''Belphégor : essai sur l'esthétique de la présente société française* – 1919
* *Les amorandes* – 1922
* *La croix de roses ; précédé d'un dialogue d'Eleuthère avec l'auteur* – 1923
* *L'ordination* – 1926
* *Lettres à Mélisande* – 1926
* *La trahison des clercs* – 1927
* *Cléanthis ou du Beau et de l'actuel* – 1928
* *Properce, ou, Les amants de Tibur* – 1928
* *Appositions* – 1930
* *Esquisse d'une histoire des Français dans leur volonté d'être une nation* – 1932
* *Discours à la nation européenne* – 1933
* *La jeunesse d'un clerc* – 1936
* *Précision (1930–1937)* – 1937
* *Un régulier dans le siècle* – 1937
* *Un Régulier dans le siècle* (Paris, Gallimard) 1938
* *La grande épreuve des démocraties : essai sur les principes démocratiques : leur nature, leur histoire, leur valeur philosophique.* – 1942
* *Exercice d'un enterré vif, juin 1940-août 1944* – 1945
* *La France Byzantine, ou, Le triomphe de la littérature pure : Mallarmé, Gide, Proust, Valéry, Alain Giraudoux, Suarès, les Surréalistes : essai d'une psychologie originelle du littérateur* – 1945
* *Du poétique. Selon l'humanité, non-selon les poètes* – 1946
* *Non possumus. À propos d'une certaine poésie moderne* – 1946
* *Le rapport d'Uriel* – 1946
* *Tradition de l'existentialisme, ou, Les philosophies de la vie* – 1947
* *Du style d'idées : réflexions sur la pensée, sa nature, ses réalisations, sa valeur morale* – 1948
* *Trois idoles romantiques : le dynamisme, l'existentialisme, la dialectique matérialiste* – 1948
* *Les cahiers d'un clerc, 1936–1949* – 1949
* *La crise du rationalisme'' – 1949
Alicia Calderón

**Alicia Calderón Tazón** fisikaria da, espainiar ikertzailea, Kantabriako Fisikako Institutuan lan egiten duena. 

## Prestakuntza 
Alicia Calderon Zientzia Fisikoetan lizentziaduna eta doktorea da. Doktore-tesia CMS detektagailuaren muoi-kamerak lerrokatzeko sisteman egin zuen, Kantabriako Fisika Institutuan (IFCA), Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren Zentro Mistoan eta Kantabriako Unibertsitatean (UC), Kantabrian, Espainian.Kantabriako Fisika Institutuko ikertzailea da, Kantabriako Unibertsitatea eta CSIC zentro mistoan, 2012tik.

## Ibilbide profesionala 
2012an JAE-DOC ikertzailea izan zen Partikulen Fisika taldean. Kantabriako Fisika Institutuan (IFCA). CERNeko Muoien Solenoide Trinkoa (CMS partikula-detektagailua edo Compact Muon Solenoid ere deitua) delako esperimentutik, Hadroi Talkagailu Handiaren urrezko tresna (LHC azeleragailua edo Large Hadron Collider ere deitua), jasotako datuen analisian aditua da.

2014ko azaroan, IFCAko eta CMS esperimentuko beste ikertzaile batzuekin batera, Teresa Rodrigo Anoro IFCAko ikertzaile eta CMS lankidetzako kontseiluko presidenteak bultzatutako CMSko datuak irekian argitaratzeko politikaren garapenaren eta inplementazioaren arduraduna izan zen. Espainiak CERNen Open Data ekimenari egindako ekarpena oso garrantzitsutzat jo da Hadroien Talkagailu Handiaren esperimentuen emaitzak argitaratzeko proiektuaren barruan, datu irekien atari baten bidez (open data), LHCren esperimentuek sortutako benetako talken datuekin, komunitate zientifikoaren eta hezkuntza-proiektuen eskura. Kati Lassila-Perinik baieztatu du CMS lankidetza hori izan dela Energia Garaien Fisikako lehen esperimentua bere datuak publiko egiten.

2015ean, Calderón bere lanagatik ezagutzen hasi zen, eta, ohi, txostengile bezala eskatzen da. Urte hartako abenduan, esaterako, 'Emakume zientifikoak. Emakumeak Zientzian ', "Emakumea eta Zientzia" erakusketaren baitan. "13 izen mundua aldatzeko", Kantabriako Liburutegi Zentralak Santanderren antolatua, Kantabriako Unibertsitatearen eta Kantabriako Eskualdeko Gobernuaren laguntzarekin, Tomás Pascual Sanz-CENIEH Katedrak sortua, Zientzia eta Teknologiarako Espainiako Fundazioarekin (FECYT) lankidetzan.

Gizartean zientzia-dibulgazioaren defendatzaile sutsua da, jakin-mina pizteko, ezagutza orokorra zabaltzeko eta azaltzeko zer-nolako garrantzia duen zientziak eta hezkuntzak etorkizunerako eta garapenerako, industria lehiakorren bidez eta zientzian eta teknologian inbertsio bat merezi duten maila teknologiko onargarri baten bidez.

## Erreferentziak
Ziprianotar izurria

**Ziprianotar izurria** edo **Ziprianoren izurria**, 249 urtetik 262 urtera Erromatar Inperioan eragin zuen pandemia bat izan zen. Epidemiak elikagaiak ekoizteko eskulan urritasuna eta Erromako Armadan ere eragin zuela uste da, III. mendeko krisialdian Erromatar Inperioa ahulduz. Bere gaur egungo izendapena San Zipriano, Kartagoko artzapezpikutik datorkio, izurri honen lekuko eta deskribatzailea izan zen kristau idazlea.

Izurriaren agentea zen ote zenari buruzko hainbat teoria daude, garaiko iturri eskasak direla eta, baina susmagarrien artean baztanga, gripe pandemia, Ebola bezalako odol-jarioaren sukarraren (filoviridae) birusa daude.
Tomás Saldaña

**Tomás Saldaña** (Bilbo, ) bizkaitar gidari ohia da, turismo-automobilen lehiaketan aritzen zena. 1992, 1993, 1994, 1995, 1997, 1999 eta 2000an Le Manseko 24 Orduetan parte hartu zuen.
Bernardino de Melgar

**Bernardino Melgar Abreu** (Arrasate, 1864ko urriaren 15a - Madril, 1942ko urtarrilaren 11) avilatar aristokrata, politikaria eta bildumagilea izan zen. 1893tik aurrera Benavitesko markesa eta 1910etik aurrera San Juan de Piedras Albaseko markesa izan zen. Alderdi Liberal-Kontserbadorearen kidea, diputatua izan zen.

1918an Historiaren Errege Akademian sartu zen. Humanista gisa, Teresa Jesusenaren figura, tauromakia, etnografia eta Ávilako historia aztertu zituen.
Asier Antona

**Asier Antona Gómez** (Bilbo, ) bizkaitar politikaria da. EHUn politika zientziak ikasi ondoren, Kanarietako Alderdi Popularretako kidea da. 2016an senatari hautatu zuten José Manuel Soria ordezkatuz.

## Kanpo estekak
Guillermo Galeote

**Guillermo Galeote Jiménez** (Donostia,  - Madril, 2021eko urtarrilaren 28a) gipuzkoar mediku eta politikaria izan zen. Internista lanbidez, 1962tik PSOEren kidea izan zen. Diputatu hautatua, 1990eko hamarkadaren hasieran, PSOEren ustelkeria kasuek larriki kaltetu zuten haren ospea.

## Kanpo estekak
Maddi Ane Txoperena

**Maddi Ane Txoperena Iribarren** (Hendaia, Lapurdi, 1994ko azaroaren 23a) kazetaria, bertsolaria, eleberrigilea eta ekintzaile feminista da.

## Bizitza 
Maddi Ane Txoperena Hendaian jaio zen, eta gaur egun Lesakan bizi da. Gasteizen Euskal Ikasketak hasi eta urte batera utzirik, hainbat hedabidetan aritu da lanean: *Berria* egunkariaren Baionako delegazioan eta *Topatu.eus* Euskal Herriko gazte komunikazioko proiektuan, kazetari gisa; eta *Berria*ko *Larrepetit* iritzi sailean, zutabegile. Egun, Gizarte Antropologiako ikasketak bukatzen ari da Donostian, EHU Euskal Herriko Unibertsitatean, eta *Berria*ko kazetaria da, *Euskal Herria* sailean.

Bertsolaria ere bada: 8 urte ingururekin hasi zen Hendaiako bertso eskolan, bere ahizpa Kristine Txoperena han zebilela-eta animatuta. Bortzirietako bertso eskola partaidea da.

Euskal Herriko eskolarteko txapela jantzi zuen 2011n, eta hainbat gazte sariketatan parte hartu du. 2012an Xilaba bertsolari txapelketan parte hartu zuen. 2020ko urrian Xilabako hirugarren kanporaketan nagusitu zen  eta 2025eko txapelketako garaile atera zen. 

2020. urtean, Gazteluma bekari esker, *Ene baitan bizi da* nobela laburra idatzi zuen.

Urte berean, Igartza saria irabazi zuen *Ez erran inori* izeneko nobela proiektuarekin.

## Bertsolaritza 
### Txapelketak
*Xilaba Bertsulari Xapelketa
** **Txapelduna** (1): 2025 
** Seigarren (1): 2021
** Finalaurrekoak (1): 2012
*Taldekako Xilaba
** **Txapelduna** (1): 2019 (Talde irabazleko kideak: Maddi Ane Txoperena, Miren Artetxe, Josu Txoperena eta Gorka Artetxe)

#### Eskolartekoak
* Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2011.
* Iparraldeko Eskolarteko Txapelketa:
** Txapelduna (2): 2009 eta 2011

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Ene baitan bizi da* (Elkar, 2020)
* *Ez erran inori* (Elkar, 2022)
* *Zaldi bat* (Txalaparta, 2026)

### Bertsoak 
* *Bertso sorta bat koronabirusari* (2020).
## Sariak 
* 2020an XXIII. Igartza saria irabazi zuen, *Ez erran inori* nobela proiektuari esker.
* 2020an X. Gazteluma saria irabazi zuen, *Ene baitan bizi da* nobelarekin.

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Nafarroa Garaiko idazleak
* Zerrenda:Lapurdiko idazleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maddi Ane Txoperena. Twitter kontua.
* Maddi Ane Txoperena *Ene baitan bizi da* eleberria aurkezten, *Youtube*, 2020-05-20.
* «Maddi Ane Txoperena: “Gizartean ez zaio garrantzirik eman izan andreen historiari”», *Berria*, 2020-10-30.
Fernando Simón

**Fernando Simón Soria** (Zaragoza, Espainia, 1963) espainiar mediku epidemiologoa da. 2012az geroztik Espainiako Osasun Ministerioko Osasun Alerta eta Larrialdien Koordinazio Zentroko zuzendaria da. 2014an ebola gaixotasunak Espainian sortu zuen krisiaren jarraipenerako batzorde bereziaren bozeramailea izan zen. 2020an, SARS-CoV-2 pandemiak Espainian eragin zuen osasun-krisia dela eta, Espainiako Osasun Ministerioko komunikatzaile bihurtu zen.

## Bizitza 
Estatuko Mediku Titularra da lanbidez. Epidemiologian diplomaduna da Londresko Higiene eta Medikuntza Tropikaleko Eskolan. Ondoren, Gaixotasunen Prebentzio eta Kontrolerako Europako Zentroaren Esku Hartzezko Epidemiologian Prestakuntza Europar Programan trebatzen jarraitu zuen.

Gaur egun, Osasun Eskola Nazionaleko irakaslea eta Gaixotasunen Prebentzio eta Kontrolerako Europako Zentroaren aholku-batzordeko kidea da.

## Erreferentziak
Mariano Puga Concha

**Mariano Puga Concha** (Santiago, 1931ko apirilaren 25a - Ibidem, 2020ko martxoaren 14a) Txileko elizbarrutiko apaiza eta giza eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. "Apaiz langilea" bezala ezaguna –eliza eta eraikuntzako langilea aldi berean egin izanagatik–, La Leguako parrokoa izan zen, Unibertsitateko Parrokiaren sortzailea –izaera pastorala duen erakundea, ikasleen, akademikoen, langileen eta biztanleria orokorraren behar espiritualak asetzera zuzendua– eta Giza Eskubideen defendatzailea herrialde horretako diktadura militarrean.
Vicente Azkuenaga

**Vicente Azkuenaga Iturbe** (Dima, 1706ko urtarrilaren 22a - Buenos Aires, 1787ko abuztuaren 18a) bizkaitar enpresaburu eta politikaria izan zen. Buenos Airesera iritsi zenetik, 40 urte pasatxo zituela, Euskal Herrian jada garatzen zituen merkataritza-jardueretan aritu zen. Merkatari gogorra zela frogatu zuen, eta horrek denbora gutxian dirutza biltzea ahalbidetu zion. Buenos Airesko kabildoko alkate hautatu zuten 1759an, eta hurrengo urtean bertako erregidore.
1752ko abuztuaren 30ean Domingo Basabilbasoren alaba zen Maria Rosa Basabilbaso Urtubiarekin ezkondu zen.
Álex Cruz

**Alejandro "Álex" Cruz de Llano** (Bilbo, ) bizkaitar exekutiboa da. 2015etik aurrera British Airwaysen exekutibo nagusia da. Erdialdeko Michigango Unibertsitatean ingeniaritza ikasi ondoren, American Airlinesen hasi zen lanean. 2006an Clickairren exekutibo nagusi izendatu zuten.
Cheikh Tiberghien

**Cheikh Tiberghien-Fall** (Baiona, ) lapurtar errugbilaria da, atzelari moduan aritzen dena.

## Ibilbidea 
* 2014-2019: Aviron Bayonnais
* 2019-: ASM Clermont Auvergne
Manuel García Cruz

**Manuel "Manoliko" García Cruz** (Araba, 1957), **Sume** izengoitiz ezaguna, arabar gitarra-jotzailea da, La Polla Recordsren kidea. 2003ra arte, Aguraingo taldean izan zen.

## Diskografia 
### La Polla Records 
* *Banco Vaticano*, Maketa (1981)
* *Y ahora qué?*, EP (1983)
* *Salve* (1984)
* *Revolución* (1985)
* *No somos nada* (1987)
* *Donde se habla* (1988)
* *En directo*, en vivo (1989)
* *Ellos dicen mierda, nosotros amén* (1990)
* *Los jubilados* (1990)
* *Barman*, EP (1991)
* *Negro* (1992)
* *Hoy es el futuro* (1993)
* *Bajo presión* (1994)
* *Carne para la picadora* (1996)
* *En turecto* (1998), en vivo
* *Toda la puta vida igual* (1999)
* *Bocas* (2001)
* *El último (el) de La Polla* (2003)
* *Vamos entrando* (2004)
* *Ni descanso, ni paz!* (2019)

### Falta de Riego 
* *Toma punk patatero* (2005)
Natalia Kasperskaia

**Natalia Ivanovna Kasperskaia** (; Mosku, Errusia, 1966ko otsailaren 5a) — nazioartean **Natalya Kaspersky** izenaz ezaguna, bere abizenaren gizonezkoen aldaera baitarabil — errusiar enpresaburu teknologikoa da. *InfoWatch* enpresa-taldearen presidentea da. 1997an *Kaspersky* zibersegurtasun eta antibirus enpresaren sortzaileetako bat izan zen.

## Bizitza 
**Natalia Ivanovna Xtutser** () jaiotza-izenaz, Moskun jaio zen 1966ko otsailaren 5ean sobietar ingeniari eta armagintzako langile familia batean.

1984 eta 1989 bitartean Matematika Aplikatua ikasi zuen Moskuko Elektronika eta Matematika Institutuan. Bere diploma-tesian erreaktore nuklear baten hozte sistem baten eredu matematikoa egin zuen. 1986an Jevgeni Kasperskirekin ezkondu zen.

1997an *Kaspersky* enpresa sortu zuen bere senarra Jevgenirekin eta beste bazkide batzuekin batera. 2007an Jevgenik Natalia kudeatze-postuetatik kendu zuen, bien arteko dibortzioagatik.

## Erreferentziak
Manuel Serifo Nhamadjo

**Manuel Serifo Nhamadjo** (Bissau, 1958ko martxoaren 25a - Lisboa, 2020ko martxoaren 17a) gineabissautar politikaria da, Ginea Bissauko Errepublikako presidentea 2012–2014 bitartean. PAIGC alderdiko kide izan zen 2012 arte, eta independentea ondoren. Batzar Nazionaleko presidente izan zen 2009an eta 2012an, eta presidente izendatu zuten 2012ko estatu kolpearen ostean, "trantsizioa gidatzeko". 2014ko presidentetzarako hauteskundeen ondoren, José Mário Vaz irabazleari eman zion boterea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Graf

thumb|,  baten koroa heraldikoa
'*** (gizonezkoa) edo ***' (emakumezkoa) alemaniar noblezia-titulu historikoa da, normalean euskaraz "konde" baliokidea duena.

## Erabilpena 
 titulua alemanez egiten duten zenbait europar lurraldetan ohikoa da, tartean Austrian, Alemanian, Suitzan, Luxenburgon, Liechtensteinen, Alsazian, Herrialde Baltikoetan eta Habsburgotar monarkiaren antzinako lurraldeetan.

Graf batek gobernatzen zuen *Grafschaft* izeneko lurralde batean, literalki «konderria». Germaniako Erromatar Inperio Santuak esleitutako konde-tituluak sarritan jurisdikzioarekin edo erantzukizun-nagusitasunarekin erlazionatu ziren, eta autoritate- edo maila-kontzesio bereziak ordezkatu zituzten.

## duten noblezia-tituluak 
Titulu desberdinak eratortzen dira *graf* terminotik.  Titulurik garrantzitsuenak bakarrik erabili ziren garai modernoetara arte.

## Kanpo estekak
José Posada

**José de Posada Herrera** (Llanes,  - *ib.*, ) asturiar legelari eta eta politikaria zen.

Oviedoko Unibertsitatean zuzenbide eta ekonomia ikasi eta gero, bertoko irakasle bilakatu zen. 1839an politikara lotu eta Alderdi Progresistaren zerrendetan diputatu hautatu zuten. 1842an Alderdi Moderatura pasa zen eta enbaxadore eta ministro izendatu zuten. 1883an Ministro-Kontseiluaren Presidente bilakatu zen.
Andrea de la Nava

**Andrea de la Nava Manzano** (Barakaldo, 1994ko otsailaren 11) bizkaitar futbolaria da, atezain postuan aritzen dena. 2019az geroztik Athletic futbol taldean jokatzen du.

Pauldarrak bizkaitar futbol taldean hazi zen. 2015ean EDF Logroño futbol taldera joan zen. EDF Logroñon 4 denboraldiz aritu ondoren, 2019an Athleticek fitxatu zuen.

## Estatistikak 
## Erreferentziak
Caralgo zibilizazioa

**Caralgo zibilizazioa** edo **Caralgo kultura** k.a. 3000 eta k.a. 1500 bitartean garatu zen, Peruko ipar-erdialdean edo Norte Chico eskualdean izandako lehen gizarte konplexuen sorreraren adierazpenik argiena delarik. Eremu honetan guztian, Supe ibaiaren harana nabarmentzen da argi eta garbi, Barrancan dagoena, non, itsasotik 40 kilometro eskasera, zibilizazio honetako 20 kokaleku identifikatu dituzten, tamaina eta konplexutasun handienekoa Caral edo Caral-Supe hiria delarik (bertatik eratorria dute kulturaren izena).

Zibilizazio honen existentzia 1996tik aurrera ezagutarazi zen, Ruth Shady buru zuen arkeologo talde baten lanei esker. Ikerketek zibilizazio hau munduko beste antzinako zibilizazio batzuekin (Egipto, India, Sumer, Txina kasu) garaikidea dela frogatu dute, baina hauek ez bezala (euren lorpenak elkar trukatu zituztenak) Caralgoa erabateko isolamenduan garatu zen. Amerikan, zibilizazio prehispanikoen artean antzinakoena da, olmeka zibilizazioa 1.500 urtez gaindituz. Perun bertan, denbora luzez "Andeetako zibilizazioen ama"tzat hartua zuten Chavín kultura baino zaharragoa da. Gaur egun, zantzu guztien arabera, Caralgo zibilizaziotik abiatuta andetar zibilizazioa sortzen dela baiezta daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Kotchever

**Eva Kotchever** – baita ere **Eve Adams** edo **Eve Addams** izenez ezaguna; **Chawa Zloczower** jaiotza-izenaz – (Mława, Polonia, 1891ko ekainaren 16a - Auschwitz, Polonia, 1943ko abenduaren 17a) poloniar emakume feminista izan zen. Emakumeen tabernak gobernatu zituen Chicagon, New Yorken eta Parisen.

Espainiako Gerra Zibilan zehar Bigarren Errepublikaren aldeko kanpaina egin zuen. Gerra amaitu ondoren Frantziara itzuli zen. 1943an atxilotu zuten Nizatik gertu eta Auschwitzera bidali zuten, non erail zuten.

## Ikus, gainera 
* Greenwich Village
* Auschwitz
* LGBT

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cholulako piramide handia

**Cholulako piramide handia** () edo **Tlachihualtépetl** () munduko piramide basamenturik handiena da, 400 metrorekin. Mundu Berriko piramide baten gune arkeologikorik handiena da, baita gaur egun munduan dagoen piramiderik handiena ere. Piramidea inguruko lautadaren gainetik 55 metrora dago, eta bukaturik 450 metro bider 450 metro neurtu zituen. Tradizioak piramidea Quetzalcoatl jainkoari eskainia zegoen tenplu bat zela dio. Eraikinaren arkitektura estiloa, Mexikoko Haraneko Teotihuacanekin estuki lotua zegoen, Golkoko kostaldearen eragina ere nabaria den arren, bereziki El Tajínena.

## Galeria 

Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 14.JPG
Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 09.JPG
Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 08.JPG
Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 02.JPG
Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 01.JPG
Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 10.JPG
Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 13.JPG
Gran Pirámide de Cholula, Puebla, México, 2013-10-12, DD 21.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilargiaren piramidea

**Ilargiaren piramidea** () Teotihuacango eraikina da, hiriaren iparraldean dagoena. Piramidea Hildakoen galtzadan dago, Eguzkiaren piramidetik gertu.

Ilargiaren piramideak egitura zaharragoa du, eta jada profil hori zuen 200. urtea baino lehen. 210 eta 450 artean, lau talud-tablerozko egitura gehitu zitzaion Hildakoen galtzadara ematen duen harmailadiaren aurrean. Egitura honek plataforma bat zuen goialdean, Chalchiutlicue Ilargiarekin lotuta uraren jainkosaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Flavien zubia

**Flavien zubia** () antzinako Erromako zubia da. Marseilla eta Arles lotzen zuen erromatar galtzadan zegoen, Via Aureliaren luzapen batean. Touloubre ibaiaren gainean dago, Saint-Chamas herriaren sarreran, Rodanoren Ahoak departamenduan. Izena bere eraikitzailearena da, Claudius Donnius Flavos. 1840ko Monumentu Historikoen zerrendan agertu zen. I. mendean eraiki zen.

## Deskribapena 
Bidaiariek bi arku monumentalen azpitik igaro behar zuten, bat ibaiaren ertz bakoitzean. Friso eta arkitrabeetan bertako latinez idatzitako idazkun bera irakur daiteke:

Latinez:
 L(UCIUS) DONNIUS C(AI) F(ILIUS) FLAVOS(!) FLAMEN ROMAE / ET AUGUSTI TESTAMENTO FIEREI(!) IUSSIT / ARBITRATU C(AI) DONNEI(!) VENAE ET C(AI) ATTEI(!) RUFEI(!) L(UCIUS) DONNIUS C(AI) F(ILIUS) FLAVOS(!) FLAMEN ROMAE ET AUGUSTI / TESTAMENTO FIEREI(!) IUSSIT ARBITRATU / C(AI) DONNEI(!) VENAE ET C(AI) ATTEI(!) RUFEI(!).

Euskaraz:
Claudius Donnius Flavus, Claudiusen semea, Erromako eta Augusturen flamena , bere testamentuan, C. Donnius Vena eta C. Attius Rufus-en zuzendaritzapean, zubi hau eta bere arkuak eraikitzea agindu du.

## Iruditegia 

Image:
Fitxategi:Bridge_inscription.jpg|Idazkuna zubiaren sarreran.
Fitxategi:Lion and Roman eagle.jpg
Fitxategi:Pont Flavien nordwestlicher Bogen.JPG
Fitxategi:Pont Flavien 20111216 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Zubia Merieé datu basean.
La Legua

**La Legua** San Joaquín udalerriko auzoa da, Txileko Santiago hego-erdialdeko sektorean.

Auzoa hasiera batean San Migelen zati zen, baina San Joaquinera transferitu zen 1981ean diktadura militarrean garatutako erreforma komunalaren ondoren.

Bere izena Santiagoko Armas plazatik "legoa bakarrera" dagoelako da. Bere lehen hamarkadetan, bere konpromiso politiko sendoagatik nabarmendu zen, ezkerreko bastioi gisa hartzen baitzuten. Azken urteetan drogen trafikoa eta delitua ugaritzen diren auzoa izateagatik estigmatizatu da.
Naroa Uriarte

**Naroa Uriarte Urazurrutia** (Bilbo, 2001eko otsailaren 5a) bizkaitar futbolaria da, atzelari postuan aritzen dena. 2016az geroztik Athletic Club B futbol taldean jokatzen du.

Bizkerre taldean eta Athletic futbol taldeko beheko mailetan hazi zen. 2020ko otsailaren 22an lehen taldearekin debuta egin zuen.

## Estatistikak 
## Erreferentziak
Oihane Valdezate

**Oihane Valdezate Cabornero** (Trapagaran, 2000ko apirilaren 10a) bizkaitar futbolaria da, erdilari postuan aritzen dena. 2019az geroztik Athletic futbol taldean jokatzen du.

Pauldarrak taldean eta Athletic futbol taldeko beheko mailetan hazi zen. 2019ko apirilaren 13an lehen taldearekin debuta egin zuen.

## Estatistikak 
## Erreferentziak
Eggishorn

**Eggishorn** Suitzan dagoen mendi bat da, Valais kantoian, Fieschen iparraldean eta Bernako Alpeetan dagoena. 2.927 metroko garaiera du.

## Irudiak 

Fitxategi:Eggishorn summit.jpg|Eggishorn Terminus 
Fitxategi:Eggishorn 83.JPG|Teleferikoa Fiesch-Eggishorn (FE)
Fitxategi:Eggishorn, Schuttfeld unterr dem Gipfel.jpg|Eggishorns tontorra

## Kanpo estekak 
* Eggishorn on Summitpost
* Eggishorn on Hikr
* Eggishorn, mendian ikusia
* Fiesch Eggishorn teleferiko (FE)
Isis Pogson

**Elizabeth Isis Pogson** (Oxford, 1852ko irailaren 28a - Croydon, 1945eko maiatzaren 14a), britainiar astronomo eta meteorologoa izan zen. Royal Astronomical Societyn sartzeko proposatutako lehenbiziko emakumea izan zen, 1886an, 1920 arte onartu ez bazuten ere.

## Biografia 
Isis Pogson Oxforden jaio zen, Ingalaterran, 1852ko irailaren 28an. Norman Pogson eta Elizabeth Jane Ambroseren alaba nagusia izan zen. Haren izena, ziur asko, Isis ibaitik dator, Tamesis ibaiaren zati bat, Oxfordetik igarotzen dena.

Norman Pogsonek 42 Isis asteroidea aurkitu zuen 1856ko maiatzaren 23an. Manuel John Johnson irakasleak, Radcliffe Behatokiko zuzendariak, jarri zion izena asteroideari, ustez Normanen alabaren omenez, edo Isis ibaiari erreferentzia eginez.  1860ko urrian, Norman Pogson Madrasko Behatokiko zuzendari izendatu zutenean, Madrasera (India) lekualdatu zen, emaztearekin eta beren hamaika seme-alabetako hirurekin. Isisek bere gain hartu zuen anai-arreben zaintza ama 1869an hil zenean.

1902ko abuztuaren 17an, Herbert Clement Kent kapitainarekin ezkondu zen Cerro Rojon, Queenslanden (Australia). Ingalaterrara itzuli eta Bournemouthen bizi izan ziren. Isis Pogson Croydonen hil zen, 1945eko maiatzaren 14an.

1886an, Royal Astronomical Societyn plaza bat lortzeko emakumezko lehen hautagaia izan zen, haren aitak eta beste bi kidek izendatua, baina ez zuen arrakastarik izan. Nahiz eta elkarteak emakume batzuk ohorezko kide aukeratuak zituen, ordura arte bazkide guztiak gizonezkoak izan ziren. Bi abokatuk emakumeen presentzia ez zela legezkoa erabaki zutelarik baztertu zen haren izendapena; haien argudio bakarra 1831ko gutun bat zen, bazkideei izenordain maskulinoarekin bakarrik erreferentzia egiten ziena. 1916an, Royal Astronomical Societyk ireki zizkien ateak emakumeei, eta lau urte geroago Isis Pogson onartua izan zen, Herbert Hall Turner irakasleak proposaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abarrán mendiko gudua

**Abarrán mendiko guda** Maroko iparraldeko izen bereko tokian gertatu zen, 1921eko ekainaren 1ean, Rifeko Gerra barruan. Borroka horretan espainiarrak galtzaileak atera ziren Abd el-Krimen Rifeko tropen aurrean.

## Kokapena 
Abarrán mendia, baita ere **Dar Uberran** edo **Adha Obarane** Maroko iparraldeko mendia da. 525 metroko garaiera du eta Annualetik bederatzi kilometrotan dago.

## Gertaerak 
Ekainaren 1an espainiarrek mendia hartu zuten. Baina egun berean mendia zaintzen zuen bereiziriko tropak rifertarren erasoa jasan zuen. Erasotzaileek mendia hartu zuten eta lau kainoiko bateria hartu zuten. Ekintzan 24 soldadu espainiarrak hil ziren eta 59 zaurituak izan ziren. Gertaera honek Annualgo guduaren lehen erasoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak