open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Balaenoptera

***Balaenoptera*** Balaeonoptiidae familiaren generoa da, zere izen arrunta duena.

## Espezieak 
* *Balaenoptera acutorostrata*
* *Balaenoptera bonaerensis*
* *Balaenoptera borealis*
* *Balaenoptera edeni*
* *Balaenoptera musculus*
* *Balaenoptera omurai*
* *Balaenoptera physalus*

## Kanpo estekak
Passer

***Passer*** generoa Passeridae familiako hainbat espezie hartzen ditu bere baitan, hala nola etxe-txolarrea eta harkaitz-txolarrea.

## Espezieak 
* *Passer ammodendri*
* *Passer domesticus*
* *Passer hispaniolensis*
* *Passer pyrrhonotus*
* *Passer castanopterus*
* *Passer rutilans*
* *Passer flaveolus*
* *Passer moabiticus*
* *Passer motitensis*
* *Passer iagoensis*
* *Passer insularis*
* *Passer melanurus*
* *Passer griseus*
* *Passer swainsonii*
* *Passer gongonensis*
* *Passer suahelicus*
* *Passer diffusus*
* *Passer simplex*
* *Passer montanus*
* *Passer luteus*
* *Passer euchlorus*
* *Passer eminibey*
* *Passer italiae*
* *Passer rufocinctus*
* *Passer cordofanicus*
* *Passer shelleyi*

## Kanpo estekak
Rhinoceros

***Rhinoceros*** generoak gaur egun espezie bakarra duen errinozero ordenako ugaztun handia da. Izena grezieratik dator, eta «sudur adar» esan nahi du (ρινόκερος, *rhinoceros*: rhinos «sudur» eta *ceros* «adar»).

Rhinocerotidae familiakoa da, bere barnean Indiar errinozero eta Javako errinozero desagertutako beste hainbat espezie dituena.

## Kanpo estekak
Mikel Muniozguren

**Mikel Muniozguren Rodríguez** (Deba, Gipuzkoa, 1983ko irailaren 18a) futbolaria da, eta aurrelari jokatzen du 2. B Mailako Laudio Kirol Klubean.

Erdilari lanetan hasi zen, baina bere gorpuzkera sendoagatik eta arriskua sortzen zuenez kontrako arean aurrelari bilakatu zen. Gogor borrokatzen du, baloi asko jaisten ditu eta hutsune aunitz sortzen ditu aurkarien penalti-area inguruan.

Golak sartzeko erraztasun handia ez badu ere 2010-2011 denboraldian 13 gol sartu zituen bere ligako laugarrena izanez golegileen sailkapenean.

## Estatistikak 
*2017ko maiatzaren 9an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kirol ibilbidea 
* Amaikak-Bat
* 2003-2004 Aurrera Kirol Elkartea. 3. Maila
* 2004-2007 Lemona Kirol Elkartea. 2. B Maila
* 2007-2009 Sestao River. 2. B Maila
* 2009-2011 Cultural Durango. 3. Maila
* 2011-2013 Amorebieta Kirol Elkartea. 2. B Maila
* 2013-2014 Laudio Kirol Kluba. 2. B Maila
* 2014-2017 Amorebieta Kirol Elkartea. 2. B Maila

## Erreferentziak
Menagarai-Beotegi

**Menagarai-Beotegi** Aiarako kontzeju bat da. Kontzejuko herriburua Menagarai da.

## Historia 
1976an sortu zuten Menagarai eta Beotegi herriak batuz. Hasieran Menagari izena eman zioten eta herriburua ezarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aiarako udalaren webgunea
Eugenio Llaguno

**Eugenio Llaguno Amirola** (Menagarai, Aiara, 1724ko urriaren 15a - Madril, 1799ko otsailaren 10a) arabar politikari eta idazlea izan zen.

Aita Juan Andrés Llaguno Fernández de Jauregi arkitektoa izan zuen. 1743 inguruan Madrilen zegoen Agustín Montiano Luiando bere osabaren babespean. Karlos III.a Espainiakoaren garaian Justizia idazkaria (ministroaren baliokidea) izan zen. 1754an jaioterriko alkatea izan zen eta 1758an Santiagoko zalduna. 1799an pneumonia batek jota hil zen.

Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen kidea, 1775an *Cantar de mio Cid*en eskuizkribua topatu zuen eta argitaratzea lortu zuen. Jean Racineren *Athalie* gaztelaniara itzuli zuen. *Noticias de los arquitectos y arquitectura de España desde su restauración* idatzi zuen.

## Erreferentziak
Gándara

**Gándara** Kantabriako ibaia da, Asónen ibaiadarra dena.

Portillo de la Sía mendatean jaioa, eskuinaldetik Calera, Rovente eta Astrón eta ezkerraldetik Rocío ibaien urak hartzen ditu, Ramales de la Victorian ahoa izan baino lehen.

## Kanpo estekak
Los Zetas

thumb|Mexikoko droga kartelen mapa, 2010eko maiatzeko Stratfor azterlana oinarri hartuta.
**Los Zetas** (**Zetas**, **Zs**) Mexikoko talde kriminal boteretsua da, AEBetako gobernuaren arabera, Mexikoko arriskutsuena.

Los Zetas 1999an sortu ziren, Mexikoko armadako eliteko soldadu batzuek desertatu zutenean Golkoko kartelerako lan egiteko. 2010eko otsailean, Los Zetasek utzi zuten kartel hori bere erakunde kriminala osatzeko.

Los Zetas ongi hornituta eta ongi antolatuta egon dira hasieratik. Taktika zinez krudelak erabiltzeagatik nabarmendu dira, hala nola buruak moztea, torturatzea eta sarraskiak egitea, bereizi gabe biktimak nor ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uppsalako tenplua

**Uppsalako tenplua** Suediako Uppsala hiritik hurbil kokatutako Gamla Uppsala (Antzinako Uppsala) kokalekuan zegoen tenplu pagano bat zen, bertan eta historiaurreko garaitik eskandinaviar jainkoak gurtu ohi ziren. Tenplua izatea garaiko agiri idatzietan gutxi aipatzen da, baina eskandinaviar sagetan eta Saxo Grammaticus delakoaren *Gesta Danorum* idazlanean sarri aipatu ohi da.

Adan Bremengoak ere gurtzeleku honen deskribapena burutu zuen:

:*«Suediarrek tenplu ospetsu bat zuten, honek Uppsala izena zeraman, Sigtuna hiritik ez oso urruti. Tenplu hau osoki urrez eraikia zegoen.  Tenplu hau bere aurrealdean zintzilik zuen eta bisitarien miresmena pizten zuen urrezko kate batek inguratzen zuen. santutegia bera aipatutako haranean eta antzoki baten gisa mendiz inguratua baitzegoen»*

:*«Thor jainko guztietan boteretsuena da eta trumoia, dunbotsa, haizea, euria, eguzkiaren argia eta uzten jauna da. Erdialdean eseritzen da, eskuan makil bat duela (Mjölnir, eta albo banatan honako bi jainkoak daude: Odin, gudaren jainkoa, bere armadura osoz, eta Frey, bakea eta maitasunaren jainkoa, zakil handi bat duela. Jainko jentil edo pagano guzti hauetako bakoitzak bere apaizak, hauek jendeak emandako eskaintzak eta sakrifizioak eskaintzen dizkiete. Gaixotasunak edo goseteak jazo ezkero, Thorri sakrifizioak eskaintzen zaizkio, gerra badago Odini, eta ezkontzak ospatu ezkero Freyri. Bederatzi urtero bederatzi egun irauten dituen *blót* edo sakrifizioa ospatu ohi da, Suedian denek ospatu ohi duten ospakizuna. Ondoren abere espezie bakoitzeko bederatzi sakrifikatu ohia dituzte, baita bederatzi gizaseme ere, eta guzti haien gorpuak tenplutik hurbil dagoen zuhaizti bateko adarretatik zintzilikatu ohi dituzte. Inor ez dago *blót* honetatik at, eta denek euren opariak santutegira bidali ohi dituzte, baita erregeek ere. Kristau orok blót honetan parte ez hartzeagatik isuna ordaintzera derrigortua dago.»*

Adan Bremengoak isuna ekonomikoa gogorregia zela iritzi zuen.

Bederatzi egunetako azken *blót* edo sakrifizioa 1078an ospatu zen. Uppsalako tenplua ziurrenik 1087an Inge I.a Suediakoak suntsitua izanen zen. Denboraldi batez, bederatzi urtero jentil eta kristauen arteko guduak ospatu ohi ziren, urte hori bera azken guduaren data izan zelarik.

## Telebista 
2013ko The History Channel kateak ekoiztutako *Vikings* telesaileko 1. denboraldiko azken aurreko atal osoa tenplu honetan kokatzen da, bertan bikingoek burututako jainko paganoen gurtzea eta abere nahiz gizakien sakrifizioak irudikatzen direlarik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Hollander, Lee M. (Itzulp.) (2007). *Heimskringla: History of the Kings of Norway*. University of Texas Press. 
* Simek, Rudolf (2007) itzulp. Angela Hall. *Dictionary of Northern Mythology*. D.S. Brewer. 

## Kanpo estekak 
* Uppsalako tenpluan burutu ohi zen gurtzearen deskribapena, Adan Bremengoaren aipuaren zatia, Francis J. Tschan-en itzulpena
Bodegraven-Reeuwijk

**Bodegraven-Reeuwijk** Herbehereetako Hego Holanda probintziako herria da. 2011ko urtarrilaren 1ean sortu zen Bodegraven eta Reeuwijk udalerriek bat egitean.

2013ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 32.843 biztanle zituen.

## Herriak 
Udalerriak honako herriek osatzen dute:

* Diemerbroek
* Driebruggen
* Hogebrug
* Langeweide
* Meije
* Middelburg
* Nieuwerbrug
* Oud-Reeuwijk
* Oukoop
* Platteweg
* Randenburg
* Reeuwijk-Brug
* Reeuwijk-Dorp
* Sluipwijk
* Tempel
* Waarder
* Westeinde

## Ikus, gainera 
* Hego Holanda
* Herbehereen udalerrien batzea

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Urkamendi

thumb|Urkamendia.

**Urkamendi** edo **urka** (latinezko , "sarde") urkatze bidezko heriotza emateko tresna da, bereziki, kondenatuak zintzilikatzeko soka duena. Hedaduraz, tresna hori dagoen lekuari ere aplikatzen zaio.

Antzinako persiarrek jada ezagutzen omen zuten, Esterren Liburuaren arabera, Asuerok horrela hil baitzuen Aman. Egun oraindik erabiltzen dute heriotza zigorra ezartzeko Asiako zenbait herrialdetan, tartean Iran, Singapur edo Japonia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urkatze

## Kanpo estekak
Urka

**Urka** honakoa izan daiteke:
* Urkamendian erabiltzen den sokazko tresna, exekuzioak egiteko.
** Urkatua, herrestatua eta zatikatua, zigor mota.
** Urkatu, hitzak aurkitzeko jolasa.
* Urka (itsasontzia) Aro Modernoko itsasontzi mota.
Pikota (zutabea)

[thumb|250px|[Mendoza (Gasteiz)|Mendozako pikota, Araba.]]
**Pikota** harrizko edo zurezko zutabea zen, herri sarreretan edo leku agerietan landatua, akusatuak jendaurrean lotsarazteko edo exekutatuen gorpuzkiak jartzeko erabiltzen zena. Euskal Herriko zenbait herritan oraindik ikus daitezke, askotan kalbario edo gurutze bilakaturik. 

## Izena 
Pikota da zutabe hauen izena. Zenbaitetan urka, urkabe edo urkamendi gisa ezagutzen dira, baina termino horiek zigortzeko beste tokiei ere egiten diete erreferentzia. Bestalde, batzuetan jurisdikzio-biribilkiekin nahasten dira, antzeko itxura dutelako, baina jatorrian haien funtzioa bestelakoa zen.

## Historia 
XIII. mendeko Alfontso X.aren *Partidak* liburuan zehazten da pikotaren erabilera akusatuak lotsarazteko. Tratatu horren arabera, zigor arinetan gogorrena zen, eta gaizkilearen desohorea guztien aurrean nabarmentzea zuen helburu. 

Erdi Aroan, toki asko jauntxo baten jurisdikzioaren pean zeuden, eta justizia ematen zuen familiaren armarria ikus daiteke batzuetan. Denborarekin, baina, jurisdikzioa eskuz aldatu zen, erregearen edota herriaren ahalmena izateko. 

Kondenatuari lotsa publikoa eman behar zitzaiolarik, pikotari lotzen zitzaion, gorpu zigorrik eman gabe, baina bai ordu batzuez gainerako herritarren begiradapean jartzeko, eskarmentu modura. Pisuekin iruzurren bat egin zuten merkatariei, prostitutei, faltsutzaileei edota konspiratzaileei ezartzen zieten gaztigu hori.
 Araban:
* Dulantzi
* Burgu
* Foronda
* Mendoza
* Gesaltza Añana
* Villanañe
* Lalastra
* Tuyo
* Berantevilla
* Gatzaga Buradon
* Eltziego
* Elvillar
* Lantziego
* Lapuebla de Labarca
Gipuzkoan:
* Gabiria
* Ezkio-Itsaso
* Segura
* Zerain
* Marin
Lapurdin:
* Baiona
Nafarroan:
* Desoio
* Santsomain
* Atarrabia
* Ibiriku
* Lakuntza

## Irudi galeria 

Image:Lakuntzako erdigunea.jpg|Lakuntzako pikota.
Image:Durango - 09.jpg|Durangoko pikota.
Image:Pelourinho de Penamacor e Casa da Câmara.jpg|Penamacorko pikota, Portugal.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jurisdikzio-biribilki

## Kanpo estekak
Kranba (konpartsa)

**Kranba!** Bilboko Okupazio Mugimenduaren konpartsa da eta baita berrienetakoa, 2008an sortu baitzen. 2011 arte itxaron behar izan zuen txosna jartzeko.

**Komantxe** izenarekin jaio zen arren, 2022an, bi urteko barne eztabaida prozesu baten ondorioz, **Kranba!** konpartsa izena hartu zuten. 

Auzoetako gaztetxe eta gazte asanblada ezberdinen identidadetik etorriko zen, Ama Lurraren, beraien lurraldean (auzo zein gaztetxeen) defentsa, eta udalaren jarrera autoritarioaren kontra jardutea du helburu konpartsa honek. Jaiak, gune herrikoi, kritiko eta partehartzaileak bihurtzeko ahalegina egiten dute.

## Erreferentziak 
[thumb|*Komantxe* konpartsaren txozna 2016ko Aste Nagusian, [San Nikolas eliza (Bilbo)|San Nikolas eleizaren aldean.]]
## Kanpo estekak 
*   Bilboko Konpartsen Federakundearen webgunean
*   https://kranba.wordpress.com/
Zetano

**Zetanoa** edo **hexadekanoa** C16H34 formula kimikoa duen gas bat da. 16 atomo karbonozko hidrokarburo gas hau kristal solidoa edo isurkaria da. Uretan ez da urtzen, baina bai hidrokarburoetan, alkoholean, azetonan eta eterrean. 19&nbsp;°C-an urtzen da. Petroliotik ateratzen da

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zetano zenbaki

## Kanpo estekak
Zetano zenbaki

**Zetano zenbakia** (*CN* laburdura) gasoil mota batek duen eztanda egiteko edo berez pizteko joera adierazten duen zenbakia da. Zenbakia zehazteko gasoila zetano (irazekitzeko joera 100 duena) eta α-metilnaftaleno (irazekitzeko joera 0 duena) dituen nahastura batekin alderatzen da. Gasoilaren irazekiko joera bera duen nahasturan zetano proportzioa begiratzen da. Diesel motorretan zetano zenbakiak 40-70 bitartekoa izan behar du.

## Eskala 
* 0 : α-metilnaftaleno (C10H7CH3) ;
* 15 : isozetano (2,2,4,4,6,8,8-heptametilnonano) (iso-C16H34)
* 40 : etxeko fuel-olio ;
* 51 : gasoil ;
* 85 - 96 : dietil eter C4H10O ;
* 100 : n-zetano (C16H34).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oktanajea

## Kanpo estekak
Mauresca Fracàs Dub

**Mauresca Fracàs Dub** raggamuffin-rap talde okzitaniarra da. 1998an Montpellierren sortu zen eta bost kidek osatzen dute, Chab, Benezet, Drac, Inti eta Massimok. Okzitanieraz, frantsesez eta batzuetan gaztelaniaz abesten dute.

## Diskografia 
* *Francament* (2001)
* *Contèsta* (2005)
* *Bartàs* (2008)
* *Cooperativa* (2010)

## Kanpo estekak 
Webgunea

Taldearen myspace orria
Zaratas

Tas-Tas Irratiaren inguruko jendeak osaturiko konpartsa da.

## Kanpo estekak 
*   Bilboko Konpartsen Federakundearen webgunean
*   http://zaratas.blogspot.com.es/
Valentziako etxe orratz garaienak

Hau Valentziako eraikin garaienen zerrenda da:

## Valentziako puntu garaiena 
Valentziako puntu garaiena l'Assut de l'Or zubiak du, 127 metro garai delarik baina ez da etxe orratz kontsideratzen bizigarria ez bait da.

## Iruditegia 

Irudi:Torre de França de València.JPG| Frantziako dorrea.
Irudi:Edificios del Aqua.jpg| Valentziako skyline-a.

## Kanpo estekak 
* : Valentziako eraikinak skyscraperpage.com-en.
Gregorio Tourskoa

**Gregorio Tourskoa** (Clermont-Ferrand, c. 538ko azaroaren 30a – Tours, 594ko azaroaren 17a) galiar-erromatar historialari eta Toursko apezpikua izan zen. *Decem Libri Historiarum* edo *Historia Francorum* (40 liburuki) idatzi zuen, Frantziako historiaren aitzin lana dena. Merovingiar historiaren lehen mailako iturri nagusia da, errege eta buruzagi franko asko ezagutu zuelako.

## Erreferentziak
Jansenismo

[eskuinera|thumb|200px|[Cornelius Jansen *Augustinus* liburuaren portada, 1640an hilondokoa argitaratua. Liburuak eztabaida janseanista sortu zuen.]]
**Jansenismoa** Janseniusen doktrina da, Jainkoak aldez aurretik hautetsiak soilik salba daitezkeela baiezten zuena; doktrina horren aldekoek eragin zuten erlijiozko higikundea.

## Ezaugarriak 
Jansen edo Janseniusen idatzietan oinarritzen den dotrina. XVI. mendean sortu zen higikunde hau, agustindarren eta jesuiten arteko istiluen ondorioz. Bost dira mugimenduaren oinarrizko ideiak:
* jatorrizko bekatuaren ondorioz, lizuna da giza izaera;
* gizonak ez du zoriaren aukera grazia onartu edo ukatzeko;
* grazia Jainkoak emana datorkio; gizonak ekintza onak egiteko beharrezkoa du Jainkoarengandik datorkion grazia;
* ezin du grazia hori erdietsi;
* bakoitzaren merezimenduen arabera gizon batzuk zerura bidaltzen ditu Jainkoak eta beste batzuk berriz infernura.

Horren kontra atera ziren jesuitak, giza borondateak salbamenean zerikusirik baduela esanez. Valencia, Lessio eta batez ere Molina izan ziren gatazka horretan parte hartu zuten jesuita ezagunenak. San Agustinen ideiak azaltzen dituen liburua idatzi zuen Janseniusek, baina jansenistek ez zuten lortu lan horrek beren kontra eragindako zigorra bertan behera gelditzea. Politikaren alorrean jansenismoak kontzientzia indibidualaren defentsa aldarrikatzen du estatu arrazoiaren aurrean. Jansenistek, lehenik, Richelieu kardinalak printzipe protestanteekin egindako aliantzak gaitzetsi zituzten Habsburgotarren kaltetan zirelako, katolizismoaren kaltetan beraz. Erregeak, bere ministroaren defentsan, aita santua bultzatu zuen jansenismoa zigortu zezan. Azkenean monarkaren boterea indartu egin zen eliza galikanoaren kaltetan. Jansenismoak botere politiko eta erlijiosoaren arteko harremanaren auzia mahaigaineratu zuen eta burgesiaren eta kleroaren zenbait sektoretan errotzea lortu zuen. Egoera laztu egin zitzaien pixkana: buldaren bidez zigorrak ezarri zizkieten 1642, 1653 eta 1656. urteetan; Mazarinen eta Luis XIV.a erregearen erasoak nozitu behar izan zituzten. 1669tik 1679ra bitartean, Elizaren bakea deritzonarekin, lasaitasuna iritsi zen Port Royalera. Harrezkero jansenismoa gero eta gehiago lotu zitzaion politikari eta berriro piztu zen borroka: elizari legedi bat betearazi nahi izan zion Luis XIV.ak, jansenistek onartu ez zutena. Port Royalgo abadetxea suntsitu zuen erregek 1709ko urriaren 29an.

Bestalde, Euskal Herriko iparraldean garrantzi handia izan zuen jansenismoak. Duvergier de Hauranne, Saint Cyrango abade izango zena, baionesa zen sortzez, bere iloba Martin de Barcos bezala. Horrela jarraitu zuten Frantziako Iraultza lehertu arte. Holandan aurkitu zuten erregeen eta aita santuen eraso horiengandiko babesa eta han sortu zuten eliza bereizia. Jansenismoa ez da Herbehereetatik kanpora hedatu baina eragin handia izan du XX. mendeko eliza katolikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucien Musset

**Lucien Musset** (Rennes, 1922ko abuztuaren 26a – Caen, 2004ko abenduaren 15a) frantziar historialaria izan zen. Caengo Unibertsitatearen irakaslea, Normandiako dukerrian eta bikingoen historian aditua izan zen.

## Lan nagusiak 
* *Les Peuples scandinaves au Moyen Âge*, Presses universitaires de France, Paris, 1951, 352 p.
* *Les Invasions : les vagues germaniques*, Presses universitaires de France, Paris, 1965
* *Les Invasions ; le second assaut contre l’Europe chrétienne VIIe-XI siècles*, Presses universitaires de France, Paris, 1965
* *Nordica et normannica : recueil d’études sur la Scandinavie ancienne et médiévale, les expéditions des Vikings et la fondation de la Normandie*, Société des études nordiques, Paris, 1997
* "Naissance de la Normandie", Michel de Boüard (editore), *Histoire de la Normandie*, Privat, Toulouse, 1970, 75-129 orr. ()
Jules Dupré

**Jules Dupré** (Nantes, 1811ko apirilaren 5a - L'Isle-Adam, Val-d'Oise, 1889ko urriaren 6a) Barbizongo eskolari lotutako frantziar margolaria izan zen.

## Biografia 
Jules Dupré bere aitak zuzentzen zuen fabrikan hasi zen artegintzan, portzelana dekoratzen. 1823an Parisera joan zen eta Jean-Marie Diébolt paisaia-margolariarekin ikasi zuen. Honen eraginez, aire zabalean margotzen hasi zen. 1830-31tik aurrera Louis Cabat, Constant Troyon eta Théodore Rousseaurekin izan zuen harremana. Bere margogintzan, 1834an Londresen egindako egonaldi batean ezagutu zituen John Constableren eta beste paisaia-margolari ingelesen lanek eragin handia izan zuten.

Frantzian barrena (Pirinioak, Normandia, Pikardia, Sologne) margotzen ibili zen eta Théodore Rousseaurekin Barbizonera maiz joaten zen. Azkenik, 1849an L'Isle-Adamen kokatu zen.

Jules Dupréren margolanek arrakasta izan zuten. 1849an Ohorezko Legioko zaldun izendatu zuten eta 1867ko Parisko Erakusketa Unibertsalean zenbait domina irabazi zituen.

## Iruditegia 

Image:Jules Dupré - Vaches traversant un gué (1836).jpg|*Behiak ibi batetik igarotzen*, 1836Metropolitan Museum of Art, New York.
Image:Jules Dupré - Fontainebleau chênes.jpg|*Fontainebleauko haritzak*, 1840 aldeanMinneapolis Institute of Arts, Minneapolis.
Image:Jules Dupré - La rivière.jpg|*Ibaia*Frick Collection, New York.
Image:Jules Dupré - Le calme avant la tempête.jpg|*Ekaitzaren aurreko barealdia*, 1870eko hamarkada

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Jules Dupré Artcyclopedia.com
Pepin Heristalgoa

**Pepin Heristalgoa** (Herstal, c. 635 &ndash; Jupille, 714ko abenduaren 16a) Austrasiako jauregizaina, "Gaztea" deitua. Neustriarrak garaitu ondoren hiru erresuma frankoak bateratu zituen eta Teodoriko III.a merovingioa izendatu zuen guztien buruzagi. Bere seme Grimoaldo II.a Neustria-Burgundiako jauregizain izendatu zuen eta, 689-695 urteetan Rhin ibaitik iparraldera egotzi zituen frisiarrak. Karlos Martelen aita zen eta Teodobaldo biloba izendatu zuen ondorengo.

## Erreferentziak
Pepin Italiakoa

**Pepin Italiakoa** (773 aldean - 810eko uztailaren 8a), **Pipin** ere deitua, Italiako erregea izan zen 781-810 urteetan.

## Bizitza 
Karlomagnoren bigarren semea zen. Pepinen agintaldiaren hasieran Adalardo Corbiako abadeak agindu zuen. Gorteaz eta administrazioan lan egiten zutenez baliatu zen Italiar penintsulan frankoen legeak indarrean jartzeko. Bavariarren (787) eta abaroen (791, 796) aurkako kanpainetan parte hartu zuen. 806. urteko lurralde banaketan Alemania eta Bavaria jaso zituen aitarengandik.

## Erreferentziak
Pepin Landengoa

**Pepin Landengoa** edo **Pepin Zaharra** (Landen, c. 580 &ndash; ?, 640ko otsailaren 27a) Austrasiako jauregizaina izan zen 615-640 urteetan. Austrasiako jauregizaina izan zen Klotario II.aren eta Dagoberto I.aren agintaldietan. Dagoberto I.ak Neustrian eduki zuen (634) baina erregea hil zenean (639) Austrasiako gobernuaz arduratu zen berriro ere. Oso ospetsu bilakatu zen hiltzean eta inoiz ez zuten kanonizatu arren, jaieguna otsailaren 21ean du.

## Erreferentziak
Faringitis

**Faringitis** faringearean mukosa edo muki-mintzaren hantura da, infekzio batek (kasu gehienetan) edo eragile narritagarri batek sortua. Amigdalen hanturarekin batera agertu ohi da, horregatik **faringoamigdalitis** hitza erabiltzen da maiz gaitz horri aipamena egiteko. Sukarra, eztarriko mina eta ondoez orokorra dira faringitisaren sintoma nagusiak.

## Etiologia 
Bakterioak eta birusak dira faringitis gehienen sorburua. Bakterioen artean, Streptococcus pyogenes eta Haemophilus influenzae dira eztarriko patogeno nagusiak. Birusen artean, berriz, errinobirusak eta adenobirusak dira aipatzeko modukoak.

## Faringitis motak 
Infekzioa eragiten duen mikrobioen arabera, bi faringitis mota daude: faringitis bakteriarra eta faringitis birikoa. Garrantzi handikoa da jakitea zein den mikrobioaren eragilea, faringitis bakoitzak bere tratamendua baitu.

### Faringitis eritematosoa 
Birus batek eragindakoa da. Kasu gehienetan berez sendatzen dira 4-5 egunetan. Faringitis gehienak mota honetakoak dira. Honako hauek dira sintomak:

* eztarriko mina
* faringearen eta amigdalen hantura eta gorritasuna
* sukar apala
* eztula
* amigdaletan ez da zornerik agertzen

### Faringitis pultazea 
thumb|faringitis bakteriarra

Jatorri bakteriarra du, Streptococcus pyogenes izanik gaitzaren eragilea. Faringitisen herena mota honetakoak dira. Berezko ezaugarria du: zornea agertzen da faringe eta amigdaletan. Sintoma hauek ditu:

* eztarriko mina
* faringe eta amigdalen hantura eta zornea
* sukar handia
* buruko mina
* eztarriko gongoil linfatikoen hantura

## Diagnostikoa 
Tratamendu egokia ezartzeko funtsezkoa da faringitisen diagnostiko zuzena egitea. Eztarriko azterketak zantzu batzuk ematen dizkio sendagileari, baina ohikoa da ere eztarriko lagin bat hartzea froga antigenikoen bidez Streptococcus pyogenes antzemateko (mikrobio horrek sortzen baitu faringitis larriena). Froga hori oso azkarra da, 5 minututan emaitza ematen duelako. Emaitza negatiboak faringitisak jatorri birikoa duela adierazten du, eta antibiotikoen erabilpena baztertuaraziko du.

## Tratamendua 
Antibiotikoak erabiltzen dira faringitisaren eragilea bakterio bat denean (*Streptococcus pyogenes*, kasu). Penizilina eta haien eratorriak (amoxizilina, anpizilina...), aho-bidetik edo muskulu barneko bidetik, dira eraginkorrenak. Penizilinari alergia diotenei eritromizina eman ohi zaie.

Birus batek eragiten badu, faringitisi aurre egiteko ez dira antibiotikoak erabiltzen, orokorrean, birusen aurka antibiotikoek ez dutelako ezertarako balio. Kasu honetan tratamendua sintomak arintzera zuzentzen da, parazetamol edo ibuprofeno bezalako botikak hartuz eztarriko mina, sukarra eta ondoeza hobetzeko.

Estreptokokoek eragindako faringitisa ondo tratatu behar da beti. Hori egin ezean, estreptokokoaren infekzioak ondorio larriagoak ekar ditzake: eskarlatina, sukar erreumatikoa, edo shock toxikoaren sindromea, besteak beste.

## Ikus, gainera 
* Amigdalitis

## Kanpo estekak
Império Alviverde

[thumb|Imperio Alviverderen grada, [Brasilen]]
**Torcida Organizada Império Alviverde** Coritiba Foot Ball Club futbol taldearen talde ultra bat da, 1977an sortua izan zena. 2015etik aurrea Juliano Nicolosi Rodrigues (*Lano*) da euren presidentea.

## Kanpo estekak
Marais (argipena)

**Marais** izenak esanahi zenbait ditu:

* Le Marais, Parisko auzoa;
* Marais-Vernier, Frantziako Eure departamenduko udalerria;
* Jean Marais, frantses aktorea.
* Marin Marais, barroko garaiko frantses musikaria.

## Kanpo estekak
Scramasax

[thumb|[Merovingiar *scramasax* edo *seax* batzuk.]]
**Scramasax** (aurregermanierazko *schramme*, "azaleko zauri" eta *sahs* "daga" hitzen lotunea) edo **seax** (antzinako ingelesezko aizto) Erromatar Inperioaren gainbehera osteko mendebaldeko Europa mendean hartu zuten germaniarrek (franko, saxoi, godo, eta abar) erabiltzen zuten arma zuria izan zen. VIII. eta XIII. mendeen artean bikingoek ere erabili zuten. 10 eta 50 zentimetro arteko luzera, punta zorrotz eta aho bakarra zuen.

Scramasaxak gizon libreen prestigiozko tresnak ziren. Euskal Herrian lotuta daude baskoiekin, baina ez frantziskak bezain beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urkuluko dorrea

**Urkuluko dorrea** erromatar dorre baten hondakinak dira, Urkulu mendiko tontorrean kokatua, Nafarroa Garaiko Orbaizeta udalerrian.

## Historia 
1976an Jean-Luc Tobie arkeologoak esan zuen erromatar garaikoa zela, k. a. I. mendean Akitaniaren konkista ospatzeko eraikitako trofeo-dorre bat. Eraikinak konkistaturiko lurraldeen hegoaldeko muga osatzen zuen. 1990eko indusketa-lanetan erabilera hori berretsi zuen aldare bat topatu zuen Maria Angeles Mezkiritz historialariak. Dorreak Amustegi mendatea babesten zuen, *Ab Asturica Burdigalam* galtzadaren Iruñea eta Akize arteko pasabidea.

Kono-enbor itxurakoa, oinarrian 19,5 metroko diametroa eta tontorrean 3,6 metrokoa ditu. Jatorrizko altuera 4,5 metrokoa omen zen. Hormen lodiera 2,6 metrokoa da eta barnealdean oraindik jatorrizko hargintzak dirau.

## Beste interpretazio batzuk 
[thumb|[Trajanoren Daziar Gerrak|Daziar Gerretako erromatar *tropaeum.* Adardun enbor baten armadrua eskegi da eta oinean  armak pilatu dira. ]]
Juan Mari Martínez Txoperenarentzat zalantzakoa da dorre hau trofeo-dorre erromatar bat denik. Hormak ez dira ohikoak erromatar garaiko eraikuntza horietarako, eta ez da zeramikarik bat ere aurkitu. Azkenik, ez da galtzada nagusirik pasatzen bertatik.

2024ko ekainean Isaac Moreno Gallok, erromatar ingeniaritzan espainiar adituak, Urkuluri buruzko hipotesi berri bat plazaratu zuen. Berak ez du uste dorrearen hormetako hargin-lana ezaugarri erromatar osoak dituenik, eta aldiz, Garazin, Eiheralarren zutik egon zen eta gaur egun hondarrak bestetik utzi ez dituen Château-Pignon gotorlekuak duen harri lerroen itxura bera izango luke, eta haren osagarri moduko zelatatze dorre bat izango litzateke. Hipotesi hori ez dago oraingoz frogatua eta ez dute arkeologoek babestu. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herria erromatarren garaian

## Kanpo estekak 
* 
* «El Trofeo de Pompeyo que marca la unión de la Vía Augusta y la Vía Domitia en los Pirineos» (Coll de Panissarsen egon zen Paonpeiren tirunfo-dorrea) *La Brújula Verde*.
Done Jakueren eliza (Orreaga)

**Done Jakueren eliza** Orreaga udalerriko XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Historia 
Orreagako parrokia gisa erabili zen XVIII. mendera arte. Gurtzarik gabe geratu zen garai luze batean, Florentzio Antsoleagak XX. mendean zaharberritu zuen arte. Honek okulu txiki bat ireki zuen ate gainean, eta erromesak orientatzen zituen kanpai mitiko eta mitikoa jarri zuen Ibañeta mendatean zegoen kaperan; San San Salbatzailearen baseliza.

## Eraikina 
Oinplano angeluzuzeneko fabrika xumea da, burualde zuzena eta gurutze-ganga sinplea dituzten bi atal dituena. Zilindro-formako fustea duten zutabeek estalkiaren euskarri gisa balio dute. Bere barruan, Santiago apostoluaren irudi bat dago. Kanpoaldeak harlanduzko horma irregularrak ditu, horma-bularrik gabeak, arku zorrotzeko portada eta Krismoi eusten diotenak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Orreaga
* Donejakue bidea

## Kanpo estekak
Sologne

[thumb|250px|[Lassay-sur-Croisne eta Pruniers-en-Sologneren arteko aintzira.]]
**Sologne** Frantziako ipar-erdialdean, Loira eta Cher ibaien artean, hedatzen den eskualde oihantsua da. 5.000&nbsp;km² inguruko azalera dauka, Erdialdea eskualdeko Loir eta Cher, Loiret eta Cher departamenduen artean banatua. Hiri nagusiak Romorantin-Lanthenay, La Ferté-Saint-Aubin, Aubigny-sur-Nère, Salbris, Vierzon eta Lamotte-Beuvron dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cher (ibaia)

**Cher** (okzitanieraz: *Char*) Frantziako erdialdeko ibaia da, Loiraren adarra eskuinaldetik. 367,8 kmko luzera eta 13.920&nbsp;km²ko arroa ditu. Mérinchalen (Creuse departamendua) sortzen da, Erdialdeko Mendigunean, 713 mko garaieran, eta Villandrytik hurbil (Indre eta Loira departamendua) Loira ibaira isurtzen da.

Cher ibaiaren ertzeko hiririk garrantzitsuenak Montluçon, Saint-Amand-Montrond, Vierzon, Chenonceaux eta Tours dira. Vierzonetik behera nabigagarria da, zati batean ibaiaren albotik doan Canal de Berryn barrena. Ikertutako azalerak 13.615&nbsp;km² ditu, arro osoaren %97. Urteko batez besteko emaria 95,6 m³ segundokoa da. Emari handiena otsailean du (189 m³/s) eta txikiena abuztuan (26,4 m³/s).

**Cher ibaiaren batez besteko emariak (m³/s) Toursen neurtuak****Datuak: 1966 eta 2013 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 166.0 
  bar:Fév from:0 till: 189.0
  bar:Mar from:0 till: 149.0 
  bar:Avr from:0 till: 125.0 
  bar:Mai from:0 till: 110.0 
  bar:Jun from:0 till: 62.9 
  bar:Jul from:0 till: 33.6
  bar:Aoû from:0 till: 26.4 
  bar:Sep from:0 till: 29.8 
  bar:Oct from:0 till: 36.5 
  bar:Nov from:0 till: 66.5 
  bar:Déc from:0 till: 124.0

PlotData=
  bar:Jan at: 166.0 fontsize:S text: 166,0 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 189.0 fontsize:S text: 189,0 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 149.0 fontsize:S text: 149,0 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 125.0 fontsize:S text: 125,0 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 110.0 fontsize:S text: 110,0 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 62.9 fontsize:S text: 62,9 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 33.6 fontsize:S text: 33,6 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 26.4 fontsize:S text: 26,4 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 29.8 fontsize:S text: 29,8 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 36.5 fontsize:S text: 36,5 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 66.5 fontsize:S text: 66,5 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 124.0 fontsize:S text: 124,0 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Histoire & Patrimoine des Rivières & Canaux: Cher Projetbabel.org
San Agustinen kapera

**San Agustinen kapera** Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen kapera da, konplexuko klaustroan kokatuta. Kaperak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizakoa da eta Antso Azkarraren hilobia eta Nafarroako armarriaren kateak eskaini ditu.

## Kapera 
Klaustroko ekialdeko hegalerantz irekita dago, arkupe hirukoitzean. Oin karratua du eta ganga tertzeletedunarekin estalita dago. Tertzeleteek nerbiodun loturak dituzte eta giltzarriak apainduta daude. Lau mentsula handik eusten diote gangari eta aingeruak irudikatzen dituzte. Kaperak toki ireki txiki bat du ekialdeko horman. Kanpoaldea harlanduzko bloke kubikoa da. Gotorleku itxura ere badu eta hortik datorkio san Agustinen dorrea izena. Piramide itxurako estalkiraino iristen diren izkinei itsatsitako kontrahorma batzuek multzoa indartzen dute.

## Antso Azkarraren mausoleoa 
Kaperaren erdialdean 1912an Antso VII.aren hilobia kokatu zuten, Navas de Tolosako guduaren zazpigarren mendeurrena ospatzeko. Jatorrizko hilobitik erregearen irudia duen harlauza besterik ez zen gelditzen. Ondoan Miramamolinen kateen zati bat dago. 1912. urtean jarri zuten. Urte horretan, kapera konpondu egin zuten Navas de Tolosako batailaren urteurrena ospatzeko. Erregea Tuteran hil zen 1234. urtean eta hileta multzotik erregearen irudi etzana baino ez da geratzen. Inguruan landareen apaingarriak dituen zerrenda fin bat du, XIII. mendearen erdiaren ingurukoa. Izan ere, Tibalt I.ak garai hartan eskatu zuen osabaren hilobia egiteko. Kapera txikiko nitxoetako batean Antso VII.a eta haren emazte Klementziaren estatua otoitz egiten ageri dira.

## Irudiak 

Fitxategi:2012 Roncesvalles 16 Sepulcro de Sancho VII.JPG|Kaperako sarrera
Fitxategi:San Agustin kapera-Aldarea-Orreaga.jpg|Nafarroako kateak
Fitxategi:2012 Roncesvalles 10 Estatua Sancho VII.JPG|Antso Azkarra eta bere emaztea
Fitxategi:San Agustin kapera-Santxo Azkarra Mausoleoa aldaretik-Orreaga.jpg|Antso Azkarraren mausoleoa
Fitxategi:San Agustin kapera-Santxo Azkarra Mausoleoa alde batetik-Orreaga.jpg|Mausoleoa eta beiratea
Fitxategi:2012 Roncesvalles 08 Ventanal.JPG|Leihatea
Fitxategi:WLM14ES - Vidriera - Batalla de las Navas de Tolosa - alepheli.jpg|Navas de Tolosako guduko beiratea

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orreaga
* Orreagako kolegiata

## Kanpo estekak
Aldra (argipena)

**Aldra** hitzak esanahi zenbait ditu:

* **aldra** edo **saldoa**, elkarri babesa emateko edo migrazioak egiteko biltzen den animalia-multzoa,
** **arrain-aldra** edo sarda,
** **hegazti-aldra** edo hegazti-saldoa,
** aldra, hainbat ugaztunek osatzen dituzten taldeetako bakoitza (artaldea, ...)
* Aldra, Norvegiako uhartea.

## Kanpo estekak
Sarda

thumb|300px|**Sarda** edo arrain-saldoa.

**Sarda** arrainek norabide berean eta mugimendu sinkronizatuaz osatzen duten saldoak edo taldeak dira. Hainbat arrazoi daude arrainek sardak osatzeko, hala nola elkarri babesa eman, harraparitza hoberenatu, kideak aiseago aurkitu eta igeriketaren efizientzia hobetzea.

## Kanpo estekak
Muhammad al-Nasir

**Muhammad al-Nasir** (, *an-Nāṣir li-dīn Allah Muḥammad ibn al-Manṣūr*; ?- 1213) almohadeen laugarren kalifa izan zen, 1199tik eta hil zen arte.

Kristauek **Miramamolin** izena eman zioten, arabierazko *amir al-muminin* edo "Sinestunen Printzea" bere tituluaren desitxuratzea zena.

## Biografia 
1199ko urtarrilaren 25ean al-Mansur bere aita hiltzean, kalifa izendatu zuten.. Gero Abu Mohammed ibn Abi Hafs Ifriqiyako gobernadore izendatu zuen, 1574ra arte iraun zuen Hafsidar leinuaren sortzaile bilakatu zena.

Inozentzio III.a aita santuak bere aurkako gurutzada aldarrikatu eta kristauek Navas de Tolosako guduan (1212) almohadeak menderatu zituzten. Kondairak dio gudu-zelaitik nafarrek kalifaren kateak eta esmeralda ekarri zituzten jaioterrira. Izurriteak kristauen aitzinatzea oztopatu eta kalifa Rabatera itzuli zen. Hurrengo urtean hil eta Yusuf al-Mustansir bere semeak ordezkatu zuen.

## Bisirrak 
* Abu Zayd bin Yujan (1198–1199)
* Abu Mohammed ben Abi Hafs (1199–1205)
* Abu Sa`id Uthman ibn Jam`i (1205–1214)

## Erreferentziak
Morlanseko sarraskia

**Morlanseko sarraskia** 1991eko abuztuaren 17an Donostiako (Gipuzkoa) Morlans auzoan Espainiako Guardia Zibilak ETAko zenbait etakideren aurka egindako operazioa izan zen; haren ondorioz, hiru etakide hil eta bi guardia zibil zauritu ziren. Guardia zibilek etakideak gordeta zeuden Morlanseko etxea inguratu zuten. Gero, zenbait ordutako tiroketa batean Patxi Itziar, Iñaki Ormaetxea eta Jokin Leunda etakideak hil zituzten, eta etxearen jabea, Maria Eugenia Muñagorri, atxilotu.

## Gertakizunak 
Goizaldean beste zenbait herritan egindako atxiloketen ondoren, pertsona hauek torturatuta, Morlanseko etxe batean ETAren komando bat zegoela jakin zuten poliziek. Aste Nagusia zen Donostian. Goizeko 6:00etarako ehunka agentek auzoa hartu eta etxea inguratu zuten. Lau orduko tiroketa hasi zen eta 600 bala baino gehiago egin zizkieten tiro inguruetatik, baita suzko granadak bota ere. Emaitza: Patxi Itziar, Iñaki Ormaetxea eta Jokin Leunda hil zituzten. Udaltzaingoak ingurua itxi zuen, eta ez zen lekukorik egon. Autoritateek ez zuten Luis Roldán eta Enrique Rodriguez Galindok gidatutako operazio haren inguruko informaziorik eman nahi izan. Istilu handiak izan ziren Donostian gau hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Iñaki Egaña(https://eu.wikipedia.org/wiki/I%C3%B1aki_Ega%C3%B1a)ren "Morlans" artikulua.]
Frantziako errugbi txapelketako 2013-2014 denboraldia

**Frantziako txapelketa** edo **Top 14** da Frantzia mailan errugbian egiten den kluben arteko lehiaketa nagusia.

## Parte hartzaileak (eta noiztik) 
14 talde dira, tartean 2 Euskal Herrikoak

## Sailkatze fasea 

300px
**Oyonnax**•
•**Baiona**
•**Biarritz**
•**Grenoble**
•**Brive**
• **Castres**
•**Clermont**
• **Bordale**
• **Montpellier**
•**Paris (2)**
• **Perpinyà**
**Tolosa**•
•**Toulon**

**Sailkapena azken jardunaldiaren ondotik**

## Euskal derbyak 
Bi euskal taldeen arteko derbyak denboraldiko partidu garrantzitsuenetarikoak dira beti.

## Fase finala 
Sailkapen faseko lehen 6 taldeen artean erabakitzen da titulua.

## Kanpo estekak
Aerolíneas Argentinas

[thumb|Aerolíneas Argentinas airelinearen [Airbus 340-300 hegazkina]]

**Aerolíneas Argentinas** Hego Amerikan dagoen hegaldi konpainia da. Bere egoitza nagusia Argentinako Buenos Aires hirian dauka.

## Kanpo estekak
Qantas

[thumb|Qantas airelinearen [Boeing 747-400 hegazkina]]

**Qantas** Australian dagoen hegaldi konpainia da. Bere egoitza nagusia Hegoaldeko Gales Berriko Mascot hirian dauka.

## Kanpo estekak
LATAM

**LATAM Airlines**, lehen **LAN Airlines**, **LAN-Chile** eta **LATAM Chile** deitua, Hego Amerikan dagoen hegaldi konpainia da. Bere egoitza nagusia Txileko Arturo Merino Benítez Nazioarteko Aireportuan dauka.

## Kanpo estekak
Constant Troyon

**Constant Troyon** (Sèvres, 1810eko abuztuaren 28a - Paris, 1865eko otsailaren 21) Barbizongo eskolari lotutako frantziar margolaria izan zen. Abere-margolari gisa nabarmendu zen.

## Biografia 
[thumb|ezkerrera|220px||*Behiak alhan*, [1860 aldean .]]
Constant Troyon 1810eko abuztuaren 28an sortu zen, Sèvresen. Gurasoak hiri horretako portzelana-fabrikan aritzen ziren, eta bera ere bertan jardun zuen, zeramika dekoratzen. 21 urte zituela Frantzian barrena ibili zen, paisaiak margotzen. Dirua agortu zitzaiolarik, lehengo lantegira itzuli behar izan zuen. Camille Roqueplanen bitartez, Théodore Rousseau, Jules Dupré eta Barbizongo eskolako margolariak ezagutu zituen. 1840 eta 1847 bitarteko margolanetan artista horien eragina agerikoa da.

1846an Herbehereetan egon zen, eta Hagan Paulus Potterren *De stier* (*Zezenkoa*) margolana ikusi zuen. Harrezkero aziendak margotzen hasi zen, eta arrakasta handia izan zuen. Ohorezko Legioa eman zioten, Parisko Aretoan bost domina jaso zituen eta Napoleon III.a bere bezeroetako bat izan zen. Bere ikaslerik ezagunena Émile van Marcke izan zen.

1865ean hil zen eta Montmartreko hilerrian ehortzi zuten.

## Iruditegia 

Image:Constant Troyon (1810-1865) - De vissers - Lissabon Museu Calouste Gulbenkian 21-10-2010 13-47-43.jpg|*Arrantzaleak*Calouste Gulbenkian museoa, Lisboa.
Image:Constant Troyon - Coast near Villers - Walters 37993.jpg|*Itsasaldea Villersetik hurbil*, 1859 aldeanWalters Art Museum, Baltimore.
Image:Constant Troyon 001.jpg|*Ekaitza baino lehen*, 1860 aldeanArte Eder museoa, Budapest.
Image:Constant Troyon - Cattle Drinking - Walters 3759.jpg|*Aziendak edaten*, 1851Walters Art Museum, Baltimore.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Constant Troyon Artcyclopedia.com
Miszelanea

**Miszelanea** literatura-genero anitzeko testuak biltzen dituen bilduma da, idazle, garai edo gai jakin bati buruzkoak. Genero ohikoa izan zen Espainiako barroko eta berpizkundean, XVI. eta XVII. mendeen artean, helburu didaktikoarekin.

## Kanpo estekak
Natalia Zeta

**Natalia Zeta** (Santander, 1983ko abenduaren 29a - ) espainiar aktore pornoa da.

2006an Bartzelonako Zinema Erotikoaren Nazioarteko Jaialdiaren bigarren mailako emakumezko aktore onenari Ninfa saria eman zioten.

## Filmografia hautatua 
* *Fiebre en Ibiza* (2005)
* *Cafe Diablo* (2006)
* *Coches calientes para chicas guarras* (2006)
* *Depravada* (2006)
* *Nacho Rides Again* (2006)
* *Evil Geishas Hotel* (2007)
* *Lorna Goes Wild* (2007)
* *Private Poker* (2007)
* *Quad Desert Anal Fury* (2007)
* *Room 666* (2007)
* *Sextreme Surf Bodies* (2007)
* *Stars in Heat* (2007)
* *Vertical Sex Limit* (2007)
* *Wild Wet Beaches* (2007)
* *Cast 2* (2008)
* *Fucking Your Ass Is The Best Sport Ever 3* (2008)
* *Los Castings de Giancarlo 2* (2008)
* *Sex Building* (2008)
Lucía Lapiedra

**Lucía Lapiedra**, benetako izenez **Miriam Sánchez Cámara**, (Vallecas, Madril, 1981eko urtarrilaren 31 - ) espainiar aktore porno ohia da.

*Torrente 3: El protector* filmean agertu ondoren, porno utzi eta pertsonai publiko bilakatu zen, telebistan hainbat saiotan agertu zena.

## Filmografia hautatua 
### Film konbentzionalak 
* *Torrente 2: Misión en Marbella* (2001)
* *Torrente 3: El protector* (2005)
* *Isi & Disi, alto voltaje* (2006)

### Film pornoak 
* *La Perversión de Lucía* (2005)
* *Depravada* (2006)
* *Depravada 2* (2006)
* *Depravada 3* (2006)
* *La venganza de las Ninfas* (2006)
* *Let Me Breathe*
* *Nacho Rides Again* (2006)
* *Obsesión* (2006)
* *Posesión* (2006)
* ''Giancarlo Candiano's Dreams 1: Más Dura que la Piedra'' (2006)

## Kanpo estekak
Nacho Vidal

**Nacho Vidal**, benetako izenez **Ignacio Jordà González**, (Mataró, Katalunia, 1973ko abenduaren 30a) pornografia antzezlea da.

Umea zenean, Enguerara joan zen bizitzera. Bartzelonako gauean lanean hasita, 1998an Rocco Siffredik Hollywooda eraman zuen. Bere ibilbidean 350 film baino gehiago egin ditu.
Jenna Jameson

**Jenna Jameson**, benetako izenez **Jenna Marie Massoli**, (Las Vegas, 1974ko apirilaren 9a - ) estatubatuar aktore porno ohi eta zuzendaria da. "Pornoaren erregina"-tzat hartua generoaren artista famatuena da

Film konbentzionaletan ere aritutakoa, hainbat *cameo* egin ditu.

## Erreferentziak
Germanwings

**Germanwings** Europan dagoen hegaldi konpainia izan zen. Bere egoitza nagusia Alemaniako Kolonia hirian dauka.

Lufthansa akzio guztien jabea izan zen eta 2016tik aurrera Eurowingsekin batu zuen. 2020an konpainia desegin zuten.

## Kanpo estekak
Linda Lovelace

**Linda Lovelace**, benetako izenez **Linda Susan Boreman**, (Bronx, New York, 1949ko urtarrilaren 10a - Denver, Colorado, 2002ko apirilaren 22a) estatubatuar aktore pornoa izan zen.

1972an *Deep Throat* film pornografikoan parte hartu ondoren, oso ospetsu bilakatu zen. Urteen buruan *Ordeal* izeneko liburu autobiografikoan idatzi zuenez, film hartan geraturikoa bortxaketa izan zen.

Gero, bere ibilbidea utzi eta pornografiaren aurkako mugimendu feministaren bozeramale bilakatu zen.

## Filmografia hautatua 
* *Dogarama* (1971)
* *Sex for Sale* (film laburra) (1971)
* *Peeverted* (film laburra) (1971)
* *Knothole* (film laburra) (1971)
* *Gomorrahy* (film laburra) (1972)
* *Deep Throat* (1972)
* *The Confessions of Linda Lovelace* (1974)
* *Deep Throat Part II* (1974)
* *Linda Lovelace for President* (1975)

## Erreferentziak
Gilen I.a Herbehereetakoa

**Gilen I.a Herbehereetakoa** (; Haga, 1772ko abuztuaren 24a - Berlin, 1843ko abenduaren 12a) 1815-1840 bitarteko urteetan Herbehereetako errege eta Luxenburgoko duke-handia izan zen. Haren erregealdian gertatu zen 1830eko iraultza, eta 1839 arte ez zion askatasuna eman Belgikari. Gobernu konstituzionala onartu zuen, baina abdikatu egin zuen.

## Erreferentziak
Izpiritu Santuaren kapera

**Izpiritu Santuaren kapera** (auritzeraz: *Izpiritu Zaindueren kapera*), ***Sancti Spiritus kapera*** edo ***Karlomagnoren siloa*** Orreaga udalerriko XII. mendeko kristiau kapera bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Domenico Laffi erromesak 1670ean idatzi zuenez, kaperak « goi-goian gurutze eder bat daraman piramideko kupula eder bat du ». Egitura oraingoaren antzekoa izan behar zen. Teilatua lau isurkikoa da eta kareharrizko lauza ezkatatuek estaltzen dute, itxura sendoa ematen diotenak. Berrikuntzarik berriena da; garai batean teilak besterik ez zituen izan. Orreagako aldaketak etengabe gertatu ziren, eta, askotan, argi eta garbi huts egin zuten. Gaineko beste estalki txikiago bat bat dator kaperaren jatorrizko proportzioekin. Oinarri koniko trunkatuaren gainean loratutako gurutze txiki batean amaitzen da. Kapera, beraz, hezurtegi gisa erabiltzen zen putzuaren gainean dago, harlangaitzezko hormez eta material bereko kanoi erdiko gangaz sendotuta. Kapera oinplano karratukoa da eta gurutze-ganga sinplea du. Espazio hau zorua baino gorago dago, eta bertan eraiki zen XVII. mendearen hasieran klaustrotxo bat, hiru aldetan harrizko arkuteria eta horma zituena. Arkuak erdi-puntukoak dira eta goiko inposta duten pilare karratuetan bermatuta daude.

### Hilobiratzeak 
Izpiritu Santuaren kapera hileta-tenplutzat hartu behar da, baina ez zen Erdi Aroan betiko lurperatzeko lekua izan. Ospitalean hildako erromesen aldeko mezak ematen ziren barrutia zen, eta, beste leku batean lurperatu ondoren, haien gorpuzkiak hezurtegian uzten zituzten kapera salbuetsiaren azpian. Aspalditik lurperatzen dituzte kalonjeak klaustroan eta kolegiataren onuradunak dira; haien izenak atzeko horman kokatutako zerrenda batean agertzen dira.

Izatez, hilobiaren funtzioarekin lotzen da leienda, toki honetan bertan lurperatu zituztela Errolan eta Orreagako guduan hildako beste franko batzuk Karlomagnoren aginduz, hortik tokiaren izen apokrifoa, Karlomagnoren siloa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Orreaga
* Donejakue bidea

## Kanpo estekak
Civican

**Civican** Nafarroako Iruñea hiriburuko Donibane auzoan dagoen kulturgune bat da. Civivox kultur-etxe eta liburutegi publikoen sarearen barnean dago.

## Kokalekua 
Errozko dorrea eta Barañain etorbidearen hasieraren alboan dago, Donibane auzoaren hego-mendebaldeko sarreran eta Iturrama auzoaren alboan, Pio XII.a etorbidea eta Gazteluko Ingurunea kalearen arteko elkargunean, eta Iruñeko zitadela eta Eraikin Singularretik hurbil.

## Historia 
2003an CANen ekimenez eraiki zen.

## Eraikina 
Bertan hainbat zerbitzu eta aretoez gain, haurrentzako nahiz helduentzako liburutegi bana daude.

## Liburutegiko ordutegia 
* Helduen liburutegia:
** Astelehenatik ostiralera, 9:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 21:00etara.
* Haurren liburutegia:
** Astelehenatik ostiralera, 7:00etatik 20:00etara.
** Eskola oporraldian: Astelehenatik ostiralera, 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara.
* Uda. Uztaila: Itxia. Abuztua: Goiz eta arratsaldez irekia.

## Kanpo estekak 
* Civican kulturgunearen webgunea
Baby futbol

**Baby futbola** hamaika jokalariko futboletik eratorritako kirol bat da. Uruguain, Txilen, Argentinan eta Kolonbian asko praktikatzen da eta areto-futbolaren oso antzekoa da. Baby hitzak zerbait txikia esan nahi du, eta kasu honetan jokalarien kopuruari eta jokalekuaren tamainari egiten dio erreferentzia. Areto-futboleko kantxa ez bezala baby futbolekoa 15 x 28 metrokoa da. Kirol hau Txilen gorantz ari da, oso joko lehiakorra zeinean baloia bizkor kontrako kantxara eramatea funtsezkoa baita. Adin guztietako jendeak praktikatzen du, eta lehiaketen bidez neurtzen dute trebetasuna.

## Kanpo estekak
Jazarpen (argipena)

**Jazarpen** hitzak esanahi edo erabilera zenbait ditu:

* **jazarpena**, pertsona edo talde baten aurkako indarkeria, tratu txar eta hertsadura jarraitua da,
** erlijio-jazarpena, erlijio bateko kideen aurka burutzen dena,
** jazarpen etnikoa, etnia bateko kideen aurkakoa,
** jazarpen politikoa, ideologia jakin baten aurkakoa,
** eskola-jazarpena, eskolan ikasleen aurka burutzen dena,
** ziberjazarpena edo **jazarpen zibernetikoa**, Interneten bidez burutzen dena;
* **jazarpen** edo matxinada;
* **jazarpena**, ihesi edo aurretik doan baten atzetik ibiltzea.

## Kanpo estekak