Katarzyna Kobro

**Katarzyna Kobro** (Mosku, 1898ko urtarrilaren 26a - Lodz, 1951ko otsailaren 21a) errusiar eta alemaniar jatorriko artista konstruktibista poloniarra izan zen, margolaria, eskultorea eta artearen teorikoa. Ezaguna da bere eskulturengatik, gainazal lauez eginak, batzuetan kurbatuak, geometrikoak eta koloredunak. Baina bere ekoizpena askoz anitzagoa da. Gerra arteko garaiko eskultore bakarrenetakoa da, baita garrantzitsuenetako bat ere bai. Bere lan gehienak Łódź-ko Sztuki Museoan aurkitzen dira.   

Hainbat artista suprematista eta konstruktibistarentzat bezala, garai bateko dokumentuetan oinarritutako eskultura batzuk berreraiki dira, hurbilketa-tarte txiki batekin.  

## Ibilbide eta praktika artistikoa 
Katarzyna Kobrok hainbat bizileku izan zituen eta bidaia asko egin zituen. Hemen aukeratutako etapek ez dituzte bidaia labur horiek ezabatzen. 

### Mosku 1918-1920 
Katarzyna Kobro 1898ko urtarrilaren 26an jaio zen Moskun, garai hartan Errusiar Inperioa zen lurraldean, familia multikultural batean. Bere ama,  Evgenia Rozanov, errusiarra zen, Moskuko Musika Kontserbatorioan graduatu zen eta intelligentsiako kide zen . Bere aita, Nikolai Alexander Michael von Kobro, gaur egungo Letonia, alemaniar baltikoen familia batetik zetorren, zeinaren aitita 1841ean tsarrak nobletu zuen, Rigan, Moskun eta Arkhangelsken egoitza zuen merkataritza enpresa bateko bazkidea zen.

19 urterekin errusiera irakasten du. Uztailaren 18an, hogei urte zituela, Mosku Hiriko Artista Margolarien Batasunera batu zen. 1917ko maiatzean sortu zen batasun honek belaunaldi zaharreko eta "erdiko" artistak biltzen ditu, belaunaldi gazteagokoak, *levtistak*, ezkerraren joera, tartean Kazimir Malevich, Olga Rozanova, Vladimir Tatlin eta Alexander Rodchenko. Eta 1918ko udazkenean, Moskuko Pintura, Eskultura eta Arkitektura Eskolan matrikulatu zen, garai bateko Arte Ederretako eskola zaharra ordezkatuz. Eskola honek eta beste batek Estatuaren Arte Tailer Libreak izena dute, I. eta II. Mailak (SVOMAS I eta II). II. mailan ikasi zuen eta Władysław Strzemińskirekin I. mailan.  

Ikasle bakoitzak bere tailerra aukeratu dezake, eskola berri honetan, eta ondorioz, bere maisua. Irakaslerik gabeko tailerra beste aukera bat da. Maisu-maistren artean daude Kasimir Malevich, Vladimir Tatlin, Antoine Pevsner eta Stenberg anaiak, karteletan adituak, bereziki zineman. Arrasto ahuletan oinarrituta, batek pentsa dezake Katarzynak Vladimir   Tatlinen eskultura tailerra edo Kazimir Malevitxen Suprematista tailerra jarraitu zituela. Malevitch Vitebsk-eko UNOVISeko zuzendari izendatu zuen Marc Chagall-ek 1920ko hasieran.

### Smolensk 1920-1921 
1920ko udaberrian Smolensk-en ospatutako Estatu Erakusketan parte hartu zuen. Erakusketa IZO NARKOMPROS Herri Hezkuntzako Komisariotzaren Arte Ederren Dibisioko tokiko sailak antolatu zuen. Władysław Strzemińskik irakaskuntza jarduera bizia du, antolatzaile eta sortzaile gisa. Agian berari esker aurkeztu ahal izan zuen eskultura bat ikasle gazteak. Hau da "*ToS 75 - Estructura"*:  ("*ToS 75 - Egitura")* mekanizatu eta berreskuratutako metalezko piezen multzo masibo bat, hondoa goiko aldearekin konektatzen duen altzairuzko barra kurbatu bat eta beirazko plaka garden bat, gorantz jarria, izenburua bi aldeetan daramana. Smolensk-en, estatu guztietako arte-maisuen batzar handi bat ekainean egiten da. Malevitxek parte hartzen du.   

1920an ezkondu ziren Katarzyna eta WdeSysaw , Smolensken.  Halaber, UNOVISen sukurtsal berri bat sortu zuten Vitebsken, desegin zen urte berean (Malevitx ohiko gonbidatua zen). Telegrafo Bulegorako kartelak diseinatu zituzten eta seguruenik UNOVISek urrian Smolensken Malevichekin egindako bilera batean parte hartuko zuten. Bere estudioa 1920-1921ean honela deskribatu zen kritikoki: "*Kutxa, metalezko xafla, zerrauts eta beirazko objektuen nahaste-borraste bat zen: konstruktibismoaren paleta. Material horiek muntatzean, mundu errealarekin zerikusirik ez zuten formak sortu zituzten* ". Beste bi eskulturaren argazkiak gorde eta berreraiki dira: "*Eraikuntza zintzilikatuak"*. "*Eraikuntza esekia I"* : Bolumen oboide zuri bat, zeharka esekita, eta kubo beltz txiki bat lotuta, paralelepipedo beltz angeluzuzen txiki batez orekatuta (zura?) Barra baten amaieran. "*Eraikuntza esekia* II" : Möbiusen zintaz egindako altzairuzko xafla soldatu bat, okertuta, barra baten mutur batean soldatuta, beste muturrean eraztun bat eta erdian jarritako gurutze txiki batez orekatuta. Multzoa Möbiusen zintak zintzilikatzen du. Urte hauetakoa, 1920-1921, zementuzko baxuerliebe bat da, gaur egun galdua. El Lissitzkyko UNOVISen kartelaren espirituari jarraituz sortua izango zen: *"Zuriak bota itzazu [egurgilearen] ziri gorriarekin*", 1919-1920koa.1922an, Strzemińskik, sobietar Errusiako artea aztertuz, honela deskribatu zuen Kobroren lana: "*artista gazteen artean talentu handiena duena: bere eskultura suprematistak Europa mailako fenomenoa dira [...] ez imitazio bat, Malevitxen sorkuntzaren paraleloa baizik"*.

### Letonia - Polonia 1922-1926 
1921eko udazkenean, terrorismoaren gorakadak, zentralismoa eta, artearen esparruan, "produktibismoaren" garaipena bere lanerako mehatxu batzuk dira. Sobietar Errusia utzi zuten, seguruenik 1921eko amaieran eta 1922ko hasieran, independizatu berria zen Poloniara bidean. Lehenbizi Vilniusera joaten dira, aitak han lan egiten baitu, baina gero Rigara joan zen, Letonia independentera, paper ofizialak erregularizatzera. Ez da gorde bikotearen korrespondentziarik. Strzemińskik sarrera dinamikoa egiten du poloniar artearen munduan.  

1924an, Katarzyna Kobro artista kubistak, suprematistak eta konstruktibistak biltzen zituen poloniar talde bateko kide izan zen, *Blok  taldekoa*. Talde horretako kide ziren, halaber,  Henryk Stazewski, Teresa Zarnowerówna eta Witold Kajruksztis (Vilniuseko Vytautas Kairuktis) bezalakoekin batera. Egunkari bat argitaratu zuen taldeak, eta bertan ageri dira bi *Eraikuntzak esekita*, izenbururik gabe. Gero, azaro-abenduko edizioan, Strzemińskik Unismoaren teoria azaldu zuen B = 2 izeneko artikuluarekin, eta *Eskultura Abstraktua* aurkeztu zuen (1): oinarri paralelo zuri baten gainean hiru elementu nabarmentzen dira: erdian, L formako xafla handi bat, "8" formakoa, erdian bola hori bat zintzilik duela, laukizuzen beltz handi baten (edalontzi estu bat, ertz beltz batekin) eta kristalontzi beltz bat, paraleloan, paraleloa eta paraleloa, kristal txiki bat duena. 1924ko beste bi "e*skultura abstraktu*", forma plastiko polikromatuekin, altzairuarekin, beirarekin eta zur pintatuarekin, 1972an eta 1977an berreraiki ziren. 1925 eta 1927 artean, hainbat biluzi sortu zituen, inspirazio kubista zutenak, eta horietatik igeltsuzko moldeak kontserbatzen dira. *Blok* 1924ko azaroan utzi zuten, Strzemińskiren testuak orientazio "produktibista" kontrajartzen du. Andrzej Turowskiren arabera, Kobroren eskulturek *"Konstruktibismoaren parte ziren, Malevitxen Suprematismoaren oinordekoa"*. Gero, 1925 inguruan, beste norabide batean begiratzen du, eskultura zuri bat barne, gehienak metalezko xafla tolestuan eta oinarri triangeluar baten gainean margotua: *Eskultura espaziala (1)*. Szczekocinyn bizi da Strzemińskirekin, eta zailtasun batzuk ditu polonieraz hitz egiteko. Strzemianskik jarduera pedagogiko bizia garatu zuen, Bauhausi buruzko informazioa bere ezagutzetan txertatuz, eta Katarzyna, lagundu zionean, antzeko lan pedagogikorako prestatu zen arte-kulturaren esparruan.    

1925ean ere, Krakovia *Zwrotnicako* zirkuluarekin harremanetan daude, eta haien argitalpenen azalak diseinatu zituzten.  Varsoviako arkitekto gazteekin konektatu zuten eta *Blok-eko* kide ohiekin harremanetan jarri ziren, besteak beste, Henryk Stazewskirekin.  

1926ko urtarrilean, Katarzynak antzerki eszenatokiak aurkezten ditu New Yorken egiten den nazioarteko erakusketa batean. *Blok-eko* kide ohiekin eta Varsoviako bi arkitektoekin batera, Szymon Syrkus eta Bohdan Lachert. Parte-hartzaile horietako batzuek *Praesens* (1926-1939) taldea osatzen zuten. Talde horrek arkitektura-gaietan oinarritutako egunkari bat argitaratu zuen. Katarzyna izena agertu zen bertan, baina ez Władysław izena. Ondoren, erakusketa bat egin zen, eta Katarzyna izan zen eskulturen erakusketari bakarra. Erakusketak pintura, eskultura, arkitektura, barnealdeen diseinua eta arte grafikoak barne hartu zituen. Katarzyna Kobro-Strzemińskaren ekarpenak beirazko pinturak, eskulturak, zurezko tailak, eskultura espazialak eta eszenatokiak izan ziren.

### Łódź 1926-1929 
1926ko udan, Strzemiński-tarrak Łódź-en ondoko Brzeziny-ra joan ziren bizitzera. Bere diru sarrera bakarra Władysław-en irakasle lana izaten jarraitzen du. Sarritan joaten ziren Varsoviara, Bohdan Lachert bisitatzen zuten, eta Władysławek arte modernoko galeria bat sortzeko eta Polonian Malevitxen obraren erakusketa bat antolatzeko ahaleginetan jarraitu zuen.  Katarzynak lagundu egin zion, baina itzalean geratu zen. Udazkenean, *Praesens* taldeak erakusketa egitarau oparoa aurkeztu zuen: bata modernistei buruzkoa eta bestea *De Stijl-i* eskainia. Baina horrek ez du arrakastarik. 1927ko martxoan, Malevich Varsoviara iritsi zen. Bere lana Polish Art Club-en aurkeztu eta hitzaldi bat eman zuen. Katarzyna bere "maisu" izandakoaz baliatzen da. Strzemińskik aukera aprobetxatu zuen banakako erakusketa bat egiteko Klubean bertan, eta hitzaldi bat ere eman zuen, artean dualismoaren ordez unismoaren kontzeptua garatzeko. Bestalde, arkitektoek, Kobro edo «konposizioak espazioan duen ikuspegi unibertsala»n interesa zutenek, ekainean Areto bat sortu zuten, Kobroren eskulturak aurkezten dituena, *Eskultura Abstraktua* barne (1), "8" handi ireki arrosarekin.    

1927ko udan, bikotea herri txiki batera joan zen bizitzera berriro, Varsovia eta DeVan artean tren zerbitzua zuena . Biak irakaskuntzan aritu ziren, eta beren metodo pedagogikoa findu egin zen, pinturaren azterketan oinarritutako artearen historian oinarrituta, nagusi zen praktikan ez bezala. Haien lankidetza gero eta nabarmenagoa bihurtu zen arlo guztietan: teoria, proiektu tipografikoak eta arkitektura. Bigarren sari bat lortu dute Varsoviako tabako-kiosko baten diseinuagatik. 1928ko martxoan Artisten Sindikatuan inauguratu zen "*Salon des Modernistes"*. Horrek markatu zuen Poloniako arte modernoko erakusketen hasiera. Strzemiński eta Theo van Doesburgen testuak zeuden katalogoan. Katarzynak bederatzi lan jarri zituen ikusgai: *Eskultura espazialak* (Frantziak erositako bi eskulturetatik hurbil) *igeltsuzko eskulturak* (Arte Museoan gordetzen diren biluziak seguruenik), *altzariak*. Obrak harrera txarra izan zuten: ez zen komentariorik egon edo ez zen ulertu. Udazkenean, *Praesens* taldea Parisko Salon d'Automne-n zegoen, eta Katarzyna Kobro-k bi pintura aurkezten zituen: *Konposizioa I, II, pintura*. "Puristatzat" hartu ziren, mendebaldeko Europako abstrakzio-korronte "puristari" erreferentzia eginez. Taldearen erakusketa bat egin zen Poznańen, baina ez dakigu zer erakutsi zuen Katarzyna Kobrok. Kritikoek arte garaikidea zela zioten, "ezker muturrekoa". Itxiera ekitaldian, K. Kobroren eskulturak galdu ziren, 1929ko maiatzeko Erakusketa Unibertsalera bideratuak.  Hala ere, bere konposizio espazialetako bat, zurezkoa, *Bruselan* egon zen abenduan, 1929an Hagara eta Amsterdamera joan aurretik.  

1929an, *Praesens taldea* hausten ikusi zuen Erakusketa Unibertsalaren (PWK) ekitaldiaren ondoren. Kobro eta Strzemiński izan ziren joaten lehenak, Stazewskiren atzetik . Urte honen amaiera baino lehen, *"a.r." taldea* sortu zen (abangoardia erreala) *Praesens* taldearen aurka . Bere kideen artean zeuden Kobro, Stazewski eta Strzemiński, eta Parisen bizi ziren Julian Przybos eta Jan Brzekowski poetak batu zitzaizkien. Poesiaren eta arte bisualen arteko topaketak harremanak biderkatzea eta irekitzea sustatuko zuen. Talde hau *"a.r."*  Łódź-en dagoen Sztuki Museoaren Arte Modernoko Nazioarteko Bildumaren eraketaren arduraduna izan zen. Artistak berak ziren, obren elkartrukearen eta haien elkartzearen bidez, abangoardia garaikideen bilduma bakar eta oso adierazgarri hau ahalbidetzen zutenak, abstrakzio geometrikoari dagokionez. Elkartrukeak bereziki aberatsak izan ziren Joaquin Torres Garcia margolariak sortutako *Círculo y Cuadrado taldeko* kideekin, Michel Seuphor eta 1930eko hamarkadan abstrakzio geometrikoa praktikatzen zuten artista ugarirekin batera.      

Kobro-k "*4. espazio-konposizioa"* sortu zuen, metalezko xafla pintatuetan, kolore hori, gorri, urdin argi, zuri eta beltzeko plaketan, 40 x 64 x 40 cm-koak, tolestuak eta kurbatuak eta mihiztatuak. Jatorrizko eskultura Muzeum Sztuki-n dago, Łódź-en. *Europa* aldizkariak *Sculpture et bloc* testua argitaratu du.

Kobroren eskultura unisten determinazio matematikoak proportzio konstante baten bidez (Strzemińskik bere "pintura arkitektonikoetan" erabili zuen proportzio bera) bide eman zuen falta ziren zenbait pieza berreraikitzeko. Baina badirudi funtsezko puntua beste nonbait dagoela: eskultura hauen bidez, gauden espazioari lotuta, Rosalind Kraussek "monumentuaren logika" deitzen dionetik ihes egitea da kontua, logika horrek ukatzen baitu Eskulturaren espazioa ikuslearena denik, munduan dugun esperientziaren espazioa.

### 1930eko hamarkada 
1930ean, Depresio Handiak Polonia astindu zuen eta maisu-maistrek jada ez dute ordainsaririk jasotzen greba egiten dutenagatik. Abuztuaren amaieran, Strzemińskikoek ezin dituzte beren gastuak ordaindu. Areto berri bat zabalik dago artistentzat azaroan. Kobrok *eskultura espazial* bat aurkeztu du, "txapa metaliko bernizatuz" egina, 1.000 zlotyren truke. Udazkenean, bikotea berriro saiatu zen Malevitxen lanen erakusketa bat Poloniara ekartzen, eta Malevitxek geratzeko aukera izan zezan, lanpostu egoki baten bila.  

1931ko otsailaren 15ean Łódźeko Museoko arte modernoko aretoaren inaugurazioa izan zen , eta Katarzyna bere senarrarekin joan zen.  Udalerriarekin hitzarmena sinatzean, Nazioarteko Bildumak 21 lan zituen, Katarzyna Kobroren igeltsuzko biluzi txikiak barne. Hurrengo urtean bi *eskultura* eman zituen dohaintzan: *Eskultura Abstraktua* (1) eta *Konposizio Abstraktua beiraren gainean*. Azken hau beira angeluzuzen batez osatuta dago, alde luzean oinarritzen dena, forma batekoa, itsasoz haraindiko urdin garbian margotua, eskuinean irekia eta hondo zuri baten gainean, zuria neurri handi batean forma urdinean sartzen da.

Oinarrizko testua ere argitaratu zuen: "*Espazioaren konposizioa,* *Espazioaren eta denboraren erritmoaren kalkuluak"*, bere obren argazkiekin. Eskola Teknikoko ikasleen lanen aurkezpen bat dela eta, zeinak "gainbegiratze artistikoa" ziurtatzen zuen, arroparen diseinuari buruz zituen ideiak azaldu zituen. Erakusketa honek oso harrera ona jaso zuen publikoarengandik. 64 eta 40 cm altuera eta 96 cm luze ziren eskulturak ere ekoitzi zituen, margotuak, baina orain galduta. Konposizio espazial bat (7) berreraiki da, kolore zurikoa eta 1931ko data duena.

1932. urtearen hasieran, *Biluzi* "kubista" erakutsi zuen, bere senarraren *Konposizio unistekin* batera, kritikarien arabera, bata bestearekin bat zetozenak. Antoine Pevsnerrek Łódź-era egindako bisitan, esaten denez, Kobroren eskulturak "begiradaz irentsi" zituen. Oso litekeena da Sophie Taeuber-Arp ek ere bisitatu izana. Bere elkartrukeak oso epelak izan dira beti eta baita Arp-ekin ere.

Apirilaren 30ean, Strzemińskik Łódź-eko Hiriko Saria irabazi zuen, eta Katarzyna bere senarrarekin joan zen. Sari banaketa ekitaldian, parte-hartzaile batzuek "*Behera boltxebismoa artean!*" bezalako leloekin protesta egin zuten. Strzemińskiren erreakzio azkarrak isildu egin zituen. Urte horretan bertan, Kobro-k *Konposizio espaziala (4)*  sortu zuen . Bi pintura (Bodegoiak), bi eskultura (Konposizioak) eta biluzi bat aurkeztu zituen Łódźeko Artisten Elkartearen erakusketan. Hurrengo urtean natura hila eman zion museoari, baina galdu egiten da. 1933an ere jarri ziren berarekin harremanetan: *Abstraction-Création* en argitaratutako galdetegi bati erantzun zion eta erantzunekin batera *Konposizioa espaziala (5) eta (7)* argazkiak atera zituen. *Espazioaren Konposizio (5)* honen  argazki bat Unismoaren adibide ona da, arte modernoari buruzko liburu batean, urte hartan Budapesten, Esperantoz, argitaratua. 

1933an, halaber, IPSren Aretoan parte hartu zuten, "artista modernoek" Varsovian egindako erakusketa garrantzitsu batean . Erakusketa horretan, Légerren ondarea eta surrealismoko beste batzuk eskatu zituzten pertsona ospetsuek hartu zuten parte. Espositzioa Łódź-era iritsi zen eta gogor kritikatu zuten. K. Kobrok hainbat *Konposizio Espazial (2), (3), (4) eta (5)* erakutsi zituen bertan. Bere eskulturek, *"ar" taldekoetatik* bereizitako areto batean bilduta, harrera askoz hobea izan zuten.

Urte horretan, aparteko eskultura bat sortu zuen, biomorfiko samarra, alde batetik gris urdinxkaz margotutako metalezko xaflaz eta bestetik zuriz; *Konposizio Espaziala zen (9)*. Formen "biologismo" horrek "itsas munduari" egiten dio oihartzun, bere margolanetan eta, geroago, bere senarraren obran aurkituko zena. 1934an, Varsoviako IPS Aretoan, zementu zuriz egindako *Biluzia* erakutsi zuen, beste bi Biluzirekin. Erakusketa honek, estilo "modernoa" zuen, eta eztabaida sortu zuen prentsako zenbait sektoretan, "arte nazionalaren" aurkako eraso gisa iradoki baitzuten. Beste erakusketa bat egin zen ondoren,oraingoan arte objektiboa eta arte ez-objektiboa elkarren ondoan jarriz, eta harrera hobea izan zuen.   

1935ean, bikoteak Abstraction-Création taldearekin Varsovian, Lodzen eta Krakovian erakusketa ibiltari handi bat egiteko eraiki zuen proiektuak porrot egin zuen Varsoviako IPSrekin izandako negoziazioetan. Krakoviako Taldeak gonbidatuta daude elkarrekin erakusteko. Erakusketarekin batera doan liburuxkak Strzemińskiren testu bat aurkezten du, "errealismo berriaren" joerak eta korronte nazionalistak kritikatzen zituena. Gutxi ezagutzen den parke baterako pabiloi baten diseinuarekin ilustratuta zegoen testua, baina bi artistek beren ekarpenen koherentzia lortu zutenez, ondoriozta daiteke Kobro bere arkitektura funtzionaleko proiektu batean ari zela lanean, haurtzaindegi batean, eta maketen argazki bat gordetzen dela bertan. 

1936an, ZZPAP, Varsoviako Poloniar Artisten Batasunaren Aretoan, aurkeztu zen, *Konposizio espazialak,* kritikak zailtzat jo zituen. Egun batzuk geroago, Lodzen, hainbat lan "arinago" aurkeztu zituen, *Itsas paisaia* izeneko paper eta kartoi gaineko tenplean egindako lau pintura. Lerro gainjarriak dituzten forma hauetan ("puzzle piezak" bezala), senarraren pinturekiko nolabaiteko hurbiltasuna agertzen da, 1934an bere lana aurreratu izan balu bezala. Bere *Biluzia*, orain galdua, oso eskematikoa da, forma leuna, antropomorfikoa, ia uxatua, itxuraz mugimenduan, igeltsuz egina egon arren (hiru dimentsioko "puzzle pieza" ere bai). Biluzi hori 1936ko Abstraction-Création aldizkariaren 5. zenbakian erreproduzitu zen, *Abstraction-Création* mugimenduaren aipamenean.     

1936ko azaroan Nika alaba jaio zen. Goiztiarra da eta etengabeko zainketak behar ditu. 

Batzuentzat, badirudi une hau Katarzyna Kobroren aldi sortzailearen amaierari dagokiola. Baina pista batzuek iradokitzen dute une hau 1939an jarri beharko litzatekeela. Garai horretan kartoizko eraikuntza espazial txikiak egiten jarraitu zuen, baina gutxi marraztu zuen. Abenduan bere bizitzako azken erakusketa egin zuen. Kritikari batek zera ohartarazi zuen: "*Gai artistikoen sorta zabal bat Katarzyna Kobroren lau konposiziok (tenpera bat) ere irudikatzen dute, Itsas paisaiak izenburupean. Artistaren lanetan, soluzio sinesgarriak ditugu kolorezko lerro eta planoen arteko problema konplexuetarako, eta erlazio logiko bat bi konposizio-elementu horien artean"*. Oraindik ere 1936an, FORMA, 4. zenbakian, testu garrantzitsu bat argitaratzen du: *Funtzionalismoa*, eta 1937ko maiatzean: *Eskultura bat espazioaren parte da* ... (izenbururik gabe) Krakoviako *Glos Plastykow* kaleko 1-7 zenbakian.  

### Gerra urteak 
1939ko irailean alemaniarren inbasioaren egunean, bikotea Poloniatik ekialdera abiatzen da berehala, Ekialdearen inbasioa baino egun gutxi lehenago, baina oraingoan Sobietar Batasunaren eskutik. Bere amesgaiztoa alemaniarren okupaziopean hasi zen.  Artista utopiko horiek Sobietar Batasunean zituzten arriskuak zirela eta, eta bien egoera zibila gerra garaian nahiko zaila zenez, muga zeharkatzea erabaki zuten, apiriletik 1940ko maiatzera arte. Atea irekita dagoenez, nazien aldera pasatzen dira. Łódźen, bere etxea okupatuta dago. Leku batetik bestera mugitzen dira, lehenik margolari batekin, gero gela eta sukalde bakarreko etxe txiki batera. Han geratzen dira gerra amaitu arte. Vera Katarzynaren ahizpak Poloniara (Poznańen) "ihes egin" zuen aitarekin, noizbehinka bisitatzen ditu. Etxean geratutako artelan guztiak bota zituzten okupatzaileek. Daukan laguntzarekin, horietako batzuk berreskuratzea lortzen du, askotan oso egoera txarrean daudenak. Pinturak eta eskulturak soto txiki batean gorde ziren.    

Poloniaren okupazioaren lehen egunetatik, "borroka etniko gupidagabea", Hitlerrek esan zuen bezala, poloniarren aurka libratu behar da. Polizia naziak sustrai poloniarrak ez dituzten familiak nazionalitatea galtzera behartu zituen. Bere ahizpak eta aitak ez bezala, Katarzyna Kobrok uko egin zion bere jatorri alemaniarra onartzeari. Geroago esango zuen beti sentitu zela errusiar. Beraz, bere jaiotza-agiriak jatorri errusiar-alemaniarreko gisa erregistratzen zuenez, "Errusiar Zerrenda" sinatzeko eskatu zitzaion, bertan zeudenak bere ondasunen konfiskaziotik babesten zituena. Zaila da bikotearengan epe luzerako ondorioak izango dituen erabaki horren nondik norakoak imajinatzea. Ez da ahaztu behar "Errusiar Zerrenda" ere Strzemińskirentzako babes gisa balio izan zuela, inguruan poloniarren aurkako benetako gerra zegoen bitartean.    

1941eko martxoan, okupazioaren egunkari batean argitaratutako artikulu batek adierazi zuen bere lanak eta bildumakoak "arte endekatua eta judua" (entartete und Judische Kunst) kategorian sartzen zirela. Gerratik bizirik atera ziren objektu txikiak (poltsak, jostailuak), zorion-txartelak, argazkietatik ateratako erretratuak eta antzinako maisuen pinturen kopiak salduz. Aita 1942an hil zitzaion. Askapena baino egun batzuk lehenago, Katarzynak bere egurrezko eskulturak erre zituen bere alaba berotzeko eta elikatzeko.   

### Gerraostea 
1945eko udan gerra amaitu da. Gerra aurreko etxea berreskuratu dute. Baina etxez aldatzean, etxe txikiko maizter berriak geratzen zen guztia bota zuen, eta bere obraren zati bat galdu zuten berriro. Museoak orain hiru *konposizio espazial* baino ez ditu kontserbatzen. Beste bi, berak emango dizkie. Beraz, museoak bost ditu 1945eko otsailaren 14ko erregistroan. Gero, senarraren tailerra konpontzen ari zela, min hartu zuen.  Hanka ebakuntza bat egin zioten udaberrian. Hiria ez zuten suntsitu, bizitza kulturala piztu egin zen eta Strzemińskik leku bat aurkitzen zuen sortzaile gisa. Argitaratu, irakatsi eta ekitaldiak antolatu zituen. Baina berak ez.  

"Errusiar zerrendaren" efektu atzeratua bikotean gertatzen da. Poloniako nazionalitateari uko egitea da arrazoia  . Fiskalak Poloniako herritarrei uko egiteagatik prozesua bertan behera uzteko erabakiari esker saihestu du zigorra StrzemideSkik. Baina horrek seguru aski ez du kontzientzia lasaitzen. Kobro errusiarra da, baina familia "germanizatu" bati lotuta dago, eta errua berarekin partekatzen du eta prest dago kolpeak onartzeko, baina zigorraren ordez ulertzea espero du.  

1947ko uztailaren amaieran, Strzemińskik apelazioa aurkeztu zuen epaitegian, alabaren amaren zaintza-eskubideak baliogabetu zitezen. Udako oporrak baino lehentxeago utzi zuen familia, eta dirua jarri zuen alabaren mantenurako. Urrian, Adingabeen Auzitegiak alabaren zaintza amari uztea erabaki zuen, azken honek poloniar izpirituaren errespetuan eta aitaren errespetuan hezi zezan exijitzen zuen bitartean. Katarzyna Kobro jostailu josietatik bizi zen orduan batez ere. Museoan bere eskulturen zaharberritzea gainbegiratzen jarraitu zuen eta, 1948an, lau biluzi sortu zituen buztinez modelatuz. Artisau batek moldeak egin zituen. Frogak bat egiteko proiektua probablea baino probableagoa da.    

thumb|Kataryna Kobren hilobia Dołyko hilerrian
Berak ez zuen parte hartu gerraosteko lehen erakusketaren irekieran, 1948ko ekainaren 13an, baina bisitari askok ikusi ahal izan zituzten bere eskulturak. Horietako bost Neoplastikako aretoan jarri zituen, nazioarteko bildumako pinturen ondoan. Besteak beste, beste areto batean ikus daitezke. Museoak Katarzyna Kobrori erositako *Madonna* bat ere erakusten du, ireki baino lehentxeago.    

1948ko udazkenaren amaieran, fiskalak "Errusiar Zerrendan" oinarritutako ikerketa hasi zuen. 1949an, errusiera klaseak hartu zituen, eta, horri esker, errusiera eta marrazketa ikastaro bat irakatsi ahal izan zuen eskola batean irailetik aurrera. Maiatzean, Kobroren aurkako akusazioa aurkeztu zuen fiskalak. Epaiketa, azaroaren 9an. Sei hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten.  Azkenean, apelazio baten ondoren, absolbitu egin zuten 1950eko otsailean. Uda hasieran gaixotu eta Varsovian jaso zuen tratamendua, gero, etxean, alabaren eta bizilagunen laguntza jaso zuen. Baina 1951ko otsailaren 21ean hil zen.    

### Legatua 
Łódźen lurperatuta dago Nika Strzemińska (1936-2001) alabarekin, Dołyko hilerriko sail ortodoxoan.Nika StrzemiSka mediku, psikiatra eta idazleak, bere idazkien bidez, bere gurasoen lanaren balioa handitzen lagundu zuen.  

Bere lan gehiena Łódź-ko Sztuki Museoan kontserbatzen dira.Bere obra guztia hain abangoardista zenez, Varsoviako Museo Nazionalak ez zuen erosi nahi izan.

## Eskulturak 
Bere obra konstruktibismoaren zatitzat hartzen da, eta 1973ko "*Konstruktibismoa Polonian 1923-1936"* erakusketan sartu zen, Ryszard Stanislawski Muzeum Sztukiko zuzendariak komisariatua.  

Izan ere, eskulturaren pentsamendua irauli zuen. Eskultura bloke gisa ikustetik aldendu zen, eta horrek bere ekarpenaren berritasuna oinarritzen du. Konstruktibismoaren eraginpean, indibidualismoa, subjektibismoa eta espresionismoa baztertu zituen artean, eta formaren objektibismo erradikal batekin ordezkatu zituen. Lan abstraktuak sortzea zuen helburu, lege unibertsal eta objektiboetan oinarrituak, esperimentazioaren eta analisiaren bidez aurkituak.  

Katarzyna Kobroren eskultura-diseinuaren jatorrian espazio infinituaren kontzeptu abstraktua dago. Espazio hori homogeneoa da, eta ez du kokapen berezirik, ezta erreferentzia-punturik ere (adibidez, zentroa koordenatu-sistema batean). Handik, Kobro-k, bere obren bidez, espazioaren antolaketa hori zehaztasunez eraikitzeko joera du, espazioaren banaketan ez dadin egon zizelkatutako blokearen eta haren ingurunearen arteko hausturarik; aitzitik, artelana errazago ulertuko da, espazioarekin batera (edo espazioan integratuta).  

Espazioaren homogeneotasunaren kontzeptu horretatik, konposizioan "zentroaren" nozioaren ezabatzea dator, bistan denez, eskulturaren puntu bakoitzak besteek duten garrantzi bera baitu.  

Bere *Biluziak* lanean, bereziki 1925-27koak, askotan berak erakutsitakoak, eta Zenobia Karnica-ren arabera: gorputza espazioan "batasun organiko" gisa ikusten da, bere muga naturalekin (espazioaren konposizioarekin kontrastean (eskultura modernoaren kontzeptu abstraktua) halako mugarik gabe, eta espazio infinituaren zati integral bihurtzeko gai da, hartara Unismoaren jarraibideei jarraituz. *Biluziek*, ikuspegi horretatik ikusita, Unismoaren teoriaren azterketan aztertu ez den alderdi bat erakusten dute.  

## Bildumak 
Kobroren lanik ezagunenak, denboran kontserbatu edo berreraiki direnak, guregana iritsi dira eskultura abstraktu gisa, zintzilik edo idulkian jarrita, beiraz, egurrez eta metal margotuz eginak. Biluzik ere margotu zuen, kubismotik hurbil zegoen estilo formalean, bizitza amaitu arte.  

Kobroren abangoardiako eskulturak  Łódźeko Sztuki Museoaren inaugurazioan aurkeztu ziren 1931n. Gaur egun museoko neoplastikoen gelan daude.  

Parisko Centro de Creación Industrial - Museo Nacional de Arte Moderno - Centro Pompidou delakoak 1928ko *Konposizio Espazialak* eskuratu zituen 1985ean, *Espazioaren eskultura* izenburupean.  

### Erakusketa, Pompidou Zentroa, Paris, 2018ko urriaren 24a - 2019ko urtarrilaren 14a 
Katarzyna Kobro eta Wladyslaw Strzeminski artistekin batera, gertuen zeuden artista poloniarrak eta Neoplastycznaren alde egin zuten abangoardiako artista europarren mugimendu zabalena biltzeko aukera izan zen.

## Lan orokorrak 
*  Stanislaw Ignacy Witkiewicz, Wladyslaw Strzeminski, Katarzyna Kobro, Henryk Stazewski, Tadeusz Kantor, Magdalena Abakanowicz, Roman Opalka, Krzysztof Wodiczko (2004). Scène Polonaise (21 cm|formato= requiere |url= (ayuda)). Bruxelles: Alternatives théâtrales. or. 732. ISBN 2-84056-161-1. Scène Polonaise, 2004. . L'intégralité des textes de K. Kobro sont ici présentés et traduits.
*  Musée national d'art moderne (Paris) (1986). Qu'est-ce que la sculpture moderne ?. Paris: Centre Georges-Pompidou. or. 447. ISBN 2-85850-333-8. .
*  Musée d'art moderne de la Ville de Paris (1997). Années 30 en Europe : le temps menaçant, 1929-1939. Paris: Paris-musées ; Flammarion. p. 571. ISBN 2-87900-323-7. .
*  Andrei Nakov (1981). Abstrait/Concret (23 cm.|formato= requiere |url= (ayuda)). Transédition. or. 281-288. ISBN 2-8025-0010-4. Andrei Nakov, 1981.  : ''La définition de l'Unisme'', et ici, à propos de l'unisme sculptural de Kobro.
*  Germain Viatte (1983). Présences polonaises. Centre Georges-Pompidou. or. 309-388. ISBN 2-85850-194-7. Présences polonaises, 1983.  : textes de 1929 à 33.

### 2017ko erakusketa 
* KOBRO ETA STRZEMIŃSKI AVANT-GARDEREN PROTOTIPOAK (Łódź) ETA Kobro eta Strzemiński: Abangoardiako prototipoak (Madril): Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madril, Espainia: 2017ko apirilaren 25etik irailaren 18ra

### Erakusketa 2018-19 
* 2018ko urriaren 24a → 2019ko urtarrilaren 14a : *"Una vanguardia polaca"* Centro Pompidou
* Katarzyna Kobro eta Wladyslaw Strzeminski - Una vanguardia polaca en slash-paris.com

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
### Katarzyna Kobrori buruz 
*  Ziebinska-Lewandowska, Karolina (2018). *Katarzyna Kobro et Wladyslaw Strzeminski : Une avant-garde polonaise* (28 cm.|formato= requiere |url= (ayuda)) (en français). Skira Paris. p. 192. ISBN 978-2370740885. Karolina Ziebinska-Lewandowska, 2018. 

*  Penelope Curtis (1999). *Katarzyna Kobro, 1898-1951* (36 cm|formato= requiere |url= (ayuda)) (en inglés). Leeds et Łódź: The Henry Moore Sculpture Trust, et : Muzeum Sztuki. p. 186. ISBN 1-900081-96-2. Henry Moore Institute, 1999.  ; avec les textes en réimpressions, donc accompagnés des photos et graphiques qui illustraient le texte originel et avec la composition des pages sur le plan typographique.
*  Nika Strzemińska (2004). *Katarzyna Kobro* (en polaco). Warszawa: Scholar. .
*  Nika Strzemińska (2001). *Sztuka, miłość i nienawiść. O Katarzynie Kobro i Władysławie Strzemińskim* (en polaco). Warszawa: Scholar. .[édition italienne : ''Arte amore e odio : Katarzyna Kobro, Władysławie Strzemiński e l'avanguardia polacca*.  et ]
*  Strzemiński, W. and Baudin, A. and Kobro, K. and Jedryka, P.M. (1977). *L'Espace uniste: Écrits du constructivisme polonais'' (en français). Lausanne: Éditions L'Age d'Homme. p. 214. ISBN 9782825122129. 
*  Grzegorz Sztabiński (2004). *Dlaczego geometria? problemy współczesnej sztuki geometrycznej* (en polaco). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. ISBN 8-37171-729-6. .

#### Kapitulua 
*  Yve-Alain Bois (2017). *La peinture comme modèle* (24 cm.|formato= requiere |url= (ayuda)). Dijon et Genève: Presses du Réél, MAMCO. p. 241-287 : « Strzemiński et Kobro : en quête de motivation » (plus précisément, sur la sculpture uniste de Kobro, p. 272-287). ISBN 978-2-84066-950-0. Yve-Alain Bois, 2017. .

## Kanpo estekak