Mary Winearls Porter

**Mary "Polly" Winearls Porter** (1886ko uztailaren 26a – 1980ko azaroaren 25a) kristalografo eta geologo ingelesa izan zen, kristalografia ingelesari egindako ekarpenengatik eta antzinako arkitektura erromatarrari buruzko argitalpenengatik ezaguna. Bera izan zen lehen pertsonetako bat harriak kultur ondarean nola aplikatzen ziren aztertu zuena, artefaktu fisikoen ondare gisa, eta aurreko belaunaldietatik jasotako ezaugarri ukiezinak. Esan daiteke Porter-ek bere ikerketari egindako ekarpenak eta ezagutza zabalak jakintza-alor hori diziplina arteko ikerketa-eremu ezarri bihurtu dutela.

## Bizitza pertsonala 
Mary "Polly" Winearls Porter King's Lynn hirian jaio zen, Norfolken, 1886an. Robert Percival Porter *The Times* egunkariko nazioarteko kazetariarengandik eta Alice Hobbins Porter kazetariarengandik jaioa. Une hartan neskato baten haurtzaro tipikoaz gozatu zuen Mary-k. Aitak ez zuen emakumeen hezkuntza formalean sinesten, baina irakurtzen eta idazten irakatsi zioten.

Nerabezaroan, familia Erromara joan zen bizitzera aitaren lanagatik, eta egonaldi luzea egin behar izan zuen hirian, ama gaixotu egin baitzen eta. Erroman, berriz, Porter artefaktu erromatarrak jasotzen hasi zen, eta antzinako arkitektura eta gizarte erromatarretan garatu zuen bere interesa. Porter-ek, orain, bazuen ezagutza geologiko bat, harri apaingarrien klaseak antolatzen zituena, zeinek, une batean, beren izenak bezala, haiei egotzitako kolore edo ehundura hutsa baitzuten. Geologo autodidaktak dekorazio-harriak eta erromatarren arkitekturan zuten garrantzia eta funtzioa aztertzen jarraitu zuen, eta gaiari buruzko argitalpen ugari eraman zituen, Henry Miersen zuzendaritzapean. Arrakasta bere aholkulariak, Henry Miersek, pertsonalki hezi zuenean eta Porter unibertsitatera joateko eskatu zuenean lortu zuen. Ez zen 1918ra arte izan, Porter-ek bere lehen liburua argitaratu eta hamaika urtera, ikastarorik hartu gabe, Oxfordeko Zientzietako Lizentziatura irabazi zuen arte. Thomas Barker zientzia irakaslearen gidaritzapean bi urteko ikerketa akademikoa osatu izana izan zen haren ziurtagiriaren oinarria.  Porterrek, halaber, denboraldi laburrak eman zituen Municheko Unibertsitatean eta Heilbergeko Unibertsitatean ikertzen, bi urtez, bera ere Oxfordeko Zientzian doktoretza batez saritua izan zedin, kristalografiari egindako ekarpenengatik. Bigarren alea 1956an argitaratu zen, eta 1954an Spiller hil ondoren, Porterrek hirugarren alea argitaratu zuen L W Codd egilekide berriarekin. Guztira, 7300 substantzia kristalinori buruzko datuak zituzten hiru liburukiek. Hala ere, Porter-ek ez zuen inoiz Codd-ekin egindako lanagatik aintzatespenik jaso.

Porter eragin handiko kristalografoa izatera pasatu zen. Dorothy Hodgkin, X izpien kristografo aitzindaria eta 1964an kimikako Nobel sariduna, izan zenekin ahapetu eta lan ere egin zuen eta beste emakume ikertzaile batzuk animatu zituen. Zehazki, kritikoek nabarmentzen dute ez dagoela autoritaterik Bruzza-ren baieztapenerako, non Porter-ek bere deklarazioa oinarritzen duen, jatorrizko basilikako zutabeak marmolezkoak zirela inondik ere.

Aldi berean, Porter-en liburuak Henry Frowd bezalako jarraitzaileak aurkitu zituen, Porter goraipatu zutenak harrien eta haien historiaren deskribapen zehatzak emateagatik, baita haien jatorrizko lekuen arrastoa jarraitzeagatik ere. Henry Frowd-ek ikusten du Carrarako marmolaren industria Porterrek idatzitako atalik interesgarrienetako bat dela, eta liburuak berak Erromako harriak deskribatzeaz gain, garai bateko harrobiak ere deskribatzen dituela. Oro har, Erroma honela eraiki zen: Antzinako garaietan eraikuntzarako eta dekoraziorako erabilitako harrien deskribapen bat, berrikuspenak behar dituen material ona dela uste da.

Bere beste argitalpen nabarmenetako batzuk “*Ancient Marbles used in Modern Times*”.(Aintzineko marmolak denbora modernoetan erabiliak) izan ziren. Beste argitalpen askoren artean, *Barker Index of Crystals (*Barkerren *Kristalen* Indizearen) koeditore gisa ere ezaguna da. 

## Legatua 
*The Barker Index* bezalako argitalpenetan egindako lana oso baliagarria izan ez bazen ere, kristalak analizatzeko metodo hobeak sortu baitziren handik gutxira, Porter-ek zientziari eta geologiari egindako ekarpenek, gizonezkoak nagusi ziren eremu batean, bidea errazten lagundu zieten etorkizuneko x izpien kristografo femeninoei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Works by or about Mary Winearls Porter at the Internet Archive (bere lanak edota berari buruzkoak interneteko artxiboan)