Moskva (gurutzaontzia)

***Moskva*** **gurutzaontzia** (errusieraz: Москва; lit. 'Mosku') –jatorriz, ***Slava*** modura ezaguna (errusieraz: Слава; lit. 'Loria')– Errusiako Itsas Armadaren misil gidatudun gurutzaontzi bat zen. 1164 Proiektuko *Atlant* klaseko ontzi nagusia zen eta, hala, Mosku hiriaren izena zeraman. Errusiako Itsaso Beltzeko Flotaren intsignia-ontzia izan zen ere, 510 marineleko eskifaiarekin eta, ondorioz, Itsaso Beltzeko eskualdeko ontzirik boteretsuena. eta Errusiaren itsas-erasoa zuzentzen lagundu zuen, 2022an, Errusiak Ukraina inbaditzen hasi zenean. Bestalde, bestelako liskar militarretan parte hartu zuen; hala nola, Georgian, 2008an; Krimean, 2014ean eta Sirian, 2015ean. 
## Historia (1976–2021) 
### *Slava* bezala (1976–1996) 
[thumb|*Slava* ontzia, [1983|1983. urtearen inguruan.]]
*Slava* ontzia 1976an eraiki zuten, Mykolaiv hiriko 61 Kommunara Ontzigintza-Plantako 445. Ontziolan, garaiko Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistan. 1979an uretaratu zuten, eta 1983ko urtarrilaren 30ean jarri zuten martxan. 1986ko azaroaren 18–22 bitartean, ontziak Greziako Pireo hiriko portua bisitatu zuen.

Mikhail Gorbatxov buruzagi sobietarraren eta George H. W. Bush presidente estatubatuarraren arteko Maltako Goi-Bileran (1989ko abenduaren 2–3 artean) parte hartu zuen *Slava*k. Sobietar Batasuneko ordezkaritzak erabili zuen; Estatu Batuetako ordezkaritzak, berriz, USS *Belknap* ontzian zuen bere ganbara. Itsasontziak Marsaxlokkeko kostaldearen aurreko arrada batean ainguratuta zeuden. Eguraldi ekaiztsuak eta itsaso asaldatuak bilera batzuk bertan behera uztea edo birprogramatzea eragin zuten; hala, nazioarteko komunikabideen artean "Itsas-Zorabioaren Goi-Bilera" ezizena hedatu zen. Azkenean, bilerak *Maxim Gorkiy* itsasontzian egin ziren, Marsaxlokkeko badian ainguratutako gurutzaontzi sobietarra.

*Slava* 1990eko abenduan itzuli zen Mykolaiv hirira, non 1998ko amaiera arte iraun zuen berregokitzapen baterako. 1996ko maiatzaren 16an itsasontzia *Moskva* izena hartu zuen, formalki.

### *Moskva* bezala (1996–2021) 
2000ko apirilean, *Moskva*k Kynda klaseko *Admiral Golovko* gurutzaontzia ordezkatu zuen Errusiako Itsaso Beltzeko Flotaren ontzi nagusi gisa.

2003ko apirilaren hasieran, *Moskva*, *Pytlivyy* fragatarekin, *Smetlivy*rekin eta lehorreratzeko ontzi batekin batera, Sebastopoletik abiatu zen Indiako Ozeanoan ariketak egiteko, Ozeano Bareko Flotako lantalde batekin –zehazki, *Marshal Shaposhnikov* eta *Admiral Panteleyev* ontziak– eta Indiako Itsas Armadarekin. Indarrak 1559V Proiektuko *Ivan Bubnov* petrolio-ontziaren eta 712 Proiektuko *Shakhter* atoiontzi ozeanikoaren laguntza izan zuen.

*Moskva*k, 2004ko urrian, Maltako Portu Handia bisitatu zuen, non Itsaso Beltzeko Flotaren Multzoak kontzertu bat eskaini zuen Valletako Mediterraneoko Konferentzia Zentroan. 2008 eta 2009an, Mediterraneoa bisitatu zuen ere, bai eta itsas-ariketetan parte hartu zuen Iparraldeko Flotako ontziekin.

2008ko abuztuan, Georgiaren inbasio errusiarraren alde, *Moskva* hedatu zuten Itsaso Beltza ziurtatzeko. Leherraldi labur batean, Georgiako Itsas Armadak misil batekin harrapatu zuen *Moskva* ontzia, lehen honek galdu aurretik. Errusiak Abkhaziaren independentzia onartu ondoren, ontzia Abkhaziako hiriburuan, Sokhumi-n, geratu zuten.
[thumb|*Moskva* ontzia, [2009|2009an.]]
[thumb|*Moskva* ontzia, [2012|2012an.]]
2009ko abenduaren 3an, *Moskva* hilabetez ibilgetua izan zen Sebastopolgo PD-30 dike flotatzailean, programatutako behin-behineko berrikuspen bat egiteko. Berrikuspen horren barruan sartzen ziren, besteak beste, hozte-makinak eta bestelakoak ordeztea, ontzi-hondoa eta kanpoko osagarriak berreskuratzeko lanak eta ontziaren hondoko zatiak eta kroskoaren gainazala garbitzea eta pintatzea. 2010eko apirilean jakinarazi zen gurutzaontzia Indiako Ozeanoan Itsas Armadako beste unitate batzuekin batuko zela ariketak egiteko. 2013ko abuztuan, gurutzaontziak Habana bisitatu zuen, Kuban.

2013ko abuztuaren amaieran, *Moskva* Mediterraneo itsasoan hedatu zuten berriro, Siriako kostaldean gerraontzi estatubatuarren pilaketari erantzuteko. Errusiak 2014an Krimea inbaditu zuenean, *Moskva*k Ukrainako flota Donuzlav Lakuan blokeatu zuen.

2014ko irailaren 17an, *Moskva* Mediterraneo itsasoan hedatu zuten berriro, *Pytlivy* guardiako ontziaren lekukoa hartuz. 2015eko irailaren amaieratik, ontzia Mediterraneo ekialdean zegoela, Siriako Latakia hiritik gertu basea zuen Errusiako hegazkin-taldearen aire-defentsaz arduratu zen. 2015eko azaroaren 25ean, Sukhoi Su-24 errusiarra eraitsi ondoren, *Moskva*, lurretik-airerako S-300F misil-sistemarekin armatua, Siria eta Turkiaren arteko kostaldeko mugatik gertu zabalduko zela jakinarazi zen. 2016an, *Varyag* ontzi bikiak ordezkatu zuen Mediterraneo ekialdeko itsasoan. 2016ko uztailaren 22an, *Moskva*k Nakhimoven Ordena jaso zuen.

2016ko urtarrilean etxera bueltatu zenean, *Moskva* birmoldatu eta eguneratu behar izan zuten; halere, diru-falta zela eta, etorkizuna zalantzazkoa zen 2018ko uztailerako. 2019ko ekainean, *Moskva* Itsaso Beltzeko Sebastopolgo portutik atera zen, bere borroka-sistema eta propultsio nagusiak probatzeko.

2020ko uztailaren 3an, *Moskva*k konponketa- eta mantentze-lanetako bi hilabete eta erdi osatu zituen, 2040ra arte zerbitzuan egon ahal izateko. Konponketen ondorengo lehen hedapena 2020ko abuzturako aurreikusita zegoen; halere, ez zen 2021eko otsailera arte hedatzeko prestatzen hasi. 2021eko martxorako, azkenean, itsasoan zegoen ariketak egiten.

## Ukrainako inbasioa (2022) 
2022ko otsailean, gurutzaontzia Sebastopoletik atera zen, 2022ko Ukrainaren inbasio errusiarrean parte hartzeko. Ondoren, ontzia Ukrainako Indar Armatuen aurka erabili zuten, Sugeen Uhartearen aurkako erasoan, *Vasily Bykov* patruila-ontzi errusiarrarekin batera. *Moskva*k uharteko soldadu ukrainarrei deitu zion irratiz, hauek errenditzeko eskatuz; ukrainarrek "Errusiako gerraontzi, joan zaitez pikutara!" erantzun zutelarik. Honen ondoren, Sugeen Uhartearekin kontaktu guztia galdu zen, eta hamahiru kideko ukrainar taldea harrapatua izan zen. Slava-klaseko gurutzontziak aireko nagusitasunerako eraikita daude eta, beraz, ez dute lurreko erasorako misilik. Ondorioz, *Moskva*, batez ere, beste gerraontzi errusiar batzuen atzean geratu zen, aire-estaldura emanez Odesa itxurazko helburutzat zuten urlehortar lehorreratzeen erakustaldi militarretarako.

### *Moskva*ren hondoratzea 
 Oleksi Arestovytx-ek, Ukrainako Presidentearen aholkulariak, eta Maksym Martxenko-k, Odesako Gobernadoreak, adierazi zuten euren indarrek *Moskva* erasotu zutela 2022ko apirilaren 13ko azken orduetan, R-360 Neptune ontzien aurkako bi misilekin; bai eta arratsaldeko 19:00ak inguruan, bertako orduan, sutan zela, Hala ere, Errusiako Defentsa Ministerioak bigarren bertsio bat eskaini zuen, non ontzia hondoratu zen ontziko munizioak leherrarazi osteko su-agerraldiaren ondorioz.  Egun hartan bertan, 2022ko apirilaren 14an, hondoratu zen, Itsaso Beltzean, Odesa hiriaren kostaldetik 100 bat kilometrora.honek, ontzia Bigarren Mundu Gerraz geroztik borrokan hondoratutako gerraontzirik handiena bihurtzen du –antzeko tamainako ontzi bat hondoratu zen ere Falklandetako Gerran–. 

Lituaniako Defentsa Ministroaren arabera, 485 tripulatzaile zeuden ontzian, 66 ofizial barne. Halaber, esan zuen "ontzi turkiar" batek sorospen-dei bati erantzun ziola eta tripulazioko 54 kide salbatu zituela goizaldeko ordu bietan; halaber, ontzi-kapitaina gertakarian hil zela jakinarazi zuten. Errusiak, bestalde, ez zuen hildakorik iragarri itsasontziaren sutean zein hondoratzean. Estatu Batuetako iturriek, hirugarrenik, biktimak egon zirela defendatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak