Itziar Aldabe

**Itziar Aldabe** **Arregi** (Beasain, Gipuzkoa, 1979) Euskal Herriko Unibertsitateko ikertzailea da Informatika Fakultatean, Ixa Taldean 2004tik eta HiTZ Zentroan 2018an sortu zenetik. HiTZ zentroko zuzendaritza-taldeko kidea da. Doktorego eta master ikastaroetan ere parte hartu du irakasle gisa. Bere ikerketa-ibilbidean garatu duen lerro nagusia hizkuntzak, hezkuntza eta teknologia digitalak ikuspegi eraikitzaile eta kritikoz uztartzea da.

## Ikerketa-ildoak 
Hizkuntzaren prozesamenduaren arloan aritzen diren Ixa Taldeko eta HiTZ zentroko ikertzailea da. 2011n defenditu zuen doktore tesian *Arikiturri* aplikazioa sortu zuen, euskara ikasteko ariketak automatikoki sortzen zituen aplikazioa. Tesiaren zuzendaria Montse Maritxalar izan zen eta testu-corpusak eta hizkuntza teknologia erabili zituzten ariketak automatikoki sortzeko.[thumb|[Ixa taldea|Ixa Taldean 2008an Hizkuntz irakaskuntza lantzen zuen azpitaldea|alt=|270x270px]]
Horrela, hizkuntzaren tratamenduko tresnak euskararen irakaskuntzan nola erabil daitezkeen aztertu izan du geroko ikerketetan; ikerketan hizkuntzaren prozesamendua, ikaskuntza eta material didaktikoen sorkuntza lantzen du. Taldean sortutako tresnak euskararako eta Irlandako gaelerarako ere erabili izan dituzte geroago.

Euskara-irakasleei laguntzeko egiten duten beste ikerketa bat erantzunen kalifikazio automatikoarena da. Oro har galdera irekien erantzunak guztiz zuzen kalifikatuko dituen sistemarik ez dago egun, baina nazioarteko ataza hauetan  pixkana-pixkana aurrerapauso handiak ematen ari dira ikertzaileek. Galdera irekiei erantzuteak ahalegin handia eskatzen du, baita kontzeptuak argi antolatuta edikitzea ere.

Besteak beste, EHUko, Eusko Jaurlaritzako, Madrileko Ministerioko eta Europar Batasuneko deialdietako hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu du, eta ikerketaren arloko enpresekin eta zentroekin kontratuak ere izan ditu.  Besteak beste proiektu hauetan parte hartu du: NewsReader (2018), DeepReading (2019), ELE: European Language Equality I (2021), ELE II (2023), eta *ILENIA: Impulso de las lenguas en Inteligencia Artificial* (*Hizkuntzak aupatzea Adimen Artifizialean*) (2023).

Prestigio handia duen Association For Computational Linguistics inguruko aldizkari eta kongresuetan 10etik gora ekarpen zientifiko egin ditu.]]
Baliabide gutxiko hizkuntzentzat mesedegarri izan daitezkeen tresna teknologikoak direla eta, aipagarria da **Aldabek** *LINGUATEC* eta *ELE: European Language Equality* proiektu europarretan parte hartu zuela.

LINGUATEC proiektuaren xedea oso praktikoa zen:  okzitanieraren, aragoieraren eta euskararen digitalizazio-maila hobetzea.  Helburu hori bete-betean lortu zuten proiektuko partaideek: Elhuyar Fundazioa. (proiektuaren burua), Lo Congrès Permanent De La Lenga Occitana, Euskal Herriko Unibertsitatea (UPV/EHUko Ixa Taldea) CNRS-Toulouse (Centre National De La Recherche Scientifique), Euskaltzaindia eta Aragon Turismo. Hauek izan ziren 2018 eta 2022 urteetan lortutako emaitzak:

* EUSKARA: Hizketa ezagutzeko tekniken bidez, Iparraldeko euskarazko hizketaren sintesia; Funtsezkoa zena gailu mugikor ugariren interfazerako. Gaztelania-euskara bikotearen itzulpen automatikoa hobetzea.
* OKZITANIERA: Hiztegi elebakarra: ohiko hitzen bilduma okzitanieraz; Hiztegi elebiduna: ohiko hitzen bilduma okzitanieraz eta haien ordainak beste hizkuntza batzuetan; Analisi morfosintaktikoa: hitzen erroa, aurrizkiak eta atzizkiak banatzea; Analisi sintaktikoa: taldeak osatzen dituzten hitz-segidak ezagutzea; VOTZ: Okzitanierazko hizketaren sintesia. Funtsezkoa gailu mugikor ugariren interfazerako; ReVOc: Okzitanierazko hizketa-ezagutzailea; Frantses-okzitaniera bikotearen itzulpen automatikoa hobetzea
* ARAGOIERA: Aragoierazko hizketaren sintesia. TRA: UZE: Gaztelania-aragoiera bikotearen itzulpen automatikoa hobetzea; Aragonario: Aragoierazko onlineko hiztegia; Audiogida eleaniztuna eta inklusiboa, turismora eta baliabide kulturaletara bideratua
* BALIABIDE ELEANIZTUNAK: Pirinioetako hizkuntzen artean itzulpen automatikoa egiteko APPa: euskara-frantsesa, euskara-gaztelania, frantsesa-okzitaniera eta gaztelania-aragoiera
erdian|thumb|480x480px|Linguatec proiektuaren emaitzak (2018-2021). Hizkuntza Teknologiako tresnak euskarararentzat, okzitanierarentzat eta aragoierarentzat.
Bestalde European Language Equality (ELE) ELE proiektuaren helburu nagusia Hizkuntza Berdintasunerako Europako Programa prestatzea izan zen, ikerketarako, berrikuntzarako eta inplementaziorako agenda estrategiko gisa, eta Europan 2030erako hizkuntza digitalaren erabateko berdintasuna lortzeko ibilbide-orri gisa.

## Udako Euskal Unibertsitatea 
Hainbat ikastaro eta hitzaldi eman ditu euskaraz. Beti ere gai hauen inguruan: IKTak eta Konpetentzia Digitalak Hezkuntzan, Etengabeko Formakuntzan, eta Hizkuntzen Irakaskuntzan.

## e-makumeak 
Informatikako Ingeniaritzan emakumeek duten egoeraz informazioa biltzeko eta zabaltzeko e-makumeak bilguneko partaidea izan da hainbat urtez. Alde horretatik teknologiaren sorkuntzan emakumeen presentzia oso beharrezkoa dela defenditu izan dute.

Teknologiaren sorkuntzan emakumeen presentzia oso beharrezkoa dela-eta **Aldabek** parte hartu du e-makumeak taldeak Gaur8 astekarian duen atalean:

* Adimen artifiziala eta dislexia (2023)
* Sare sozialak informazio iturri? (2020)
Gainera, *Emakumeak Zientzian* ekimenean parte hartzen du, Informatika fakultateko beste hainbat kiderekin batera. Esate baterako, 2021ean, pandemia garaian, *"Informatika ipuin eta magia bidez: algoritmoak"* bideo didaktiko-ludikoan aurkezle gisa agertzen da, Edurne Larrazarekin batera. Bideoan ipuin bat eta magia-joko bat erabiltzen dira algoritmoaren kontzeptua azaltzeko. Lehenengo, *Banatzaile despistatuen* ipuina ikus daiteke eta gero, "Ada" magoak magia truko baten bidez landuko du kontzeptu bera [thumb|270x270px|IXA Taldea [Abbadia saria|Abbadia Saria jasotzen (2013)]]

## Errekonozimenduak 
* 2013: Abbadia saria, Ixa Taldeari.
* 2013: Donostiako udalaren eskutik Ixa Taldearen aldeko adierazpen instituzionala.
*2012: Ixa taldea Ibilaldian omendua teknologia berrietan euskara sartzeko egindako lanengatik , beste hauekin batera: Lapurdiko Harluxetar lehengusu ingeniariak: Klaudio Harluxet eta René Harluxet; Aurki, Sustatu, Codesyntax: Luistxo Fernandez). UEUko Informatika saila**:** Olatz Arbelaitz; EHUko Donostiako Informatika Fakultatea; EHUko Aholab Taldea: Inma Hernaez; puntueus: Iratxe Esnaola; kaixo.com: Aitor Lopez de Aberasturi; Erentzun ikastola: Fultxo Crespo; Hachtibista, sare sozialak: Gorka Julio; Euskal Jakintza: Maite Goñi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donostiako Informatika Fakultatea
* IXA Taldea
* HiTZ Zentroa

## Kanpo estekak 
*Itziar Aldabe HiTZ zentroko webgunean
*Itziar Aldabe Ixa taldearen webgunean
* Itziar Aldabe Inguma datu-basean
* @jibalari kontua X-Twitter sare sozialean.

* Ixa taldea.

* Itziar Aldaberen argitalpen zientifikoak. *Ixa Taldearen webgunean.*
* Itziar Aldaberen proiektu zientifikoak. *Ixa Taldearen webgunean.*