open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antixena gaztetxea

**Antixena Gaztetxea** Oñatin dagoen gaztetxea da. Garai batean ostalaritza eskola izandako eraikinean dago, eta 2012. urtean gazte erabilerarako okupatua izan zen. Antixena parke eta jauregiaren ondoan egoteagatik du izen hau, *Oñatiko Gaztetxia* izenez ere ezaguna den arren.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Antixena gaztetxea Instagramen.
* Antixena gaztetxea Twitterren.
* Antixena gaztetxea Facebooken.
Megapodius

***Megapodius*** Galliformes familiako hegazti genero bat da. Ozeanian, Filipinetan eta Indonesian bizi dira.

## Espezieak 
* *Megapodius pritchardii* Gray, 1864
* *Megapodius laperouse* Gaimard, 1823
* *Megapodius nicobariensis* Blyth, 1846
* *Megapodius cumingii* Dillwyn, 1853
* *Megapodius bernsteinii* Schlegel, 1866]
* *Megapodius tenimberensis* Sclater, 1883
* *Megapodius freycinet* Gaimard, 1823
* *Megapodius forsteni* Gray, 1847
* *Megapodius geelvinkianus* Meyer, 1874
* *Megapodius eremita* Hartlaub, 1868
* *Megapodius layardi* Tristram, 1879
* *Megapodius decollatus* Oustalet, 1878
* *Megapodius reinwardt* Dumont, 1823

## Kanpo estekak
Epsilon Eridani

**Epsilon Eridani** Eridanus konstelazioko izar bat da. Lurretik 10,5 argi-urteko distantziara dago, eta gure eguzki-sistematik gertuen dagoenetako bat da, baita begi hutsez ikus daitekeen laugarren hurbilenekoa ere. Sekuentzia nagusiko izar bat da, K2 espektro motakoa, gure eguzkiaren antzekoa, 0,83 eguzki masako masarekin, 0,895 eguzki erradioko erradioarekin eta gure eguzkiarenaren 0,28ko argitasunarekin.

Bere espektro optikoa oso aldakorra da, igorpenezko espektro lerro askorekin. Gutxi gora-behera 11 egunetik behin biratzen duen eremu magnetiko indartsu bat du. Bere errotazio periodoa 12 egunekoa da. Guzti hau horrela izateko arrazoia bere gaztetasuna da, 600 milioi urteko adina bait du, gure eguzkiak 4600 milioi urte dituen bitartean.

## Planeta sistema 
Bere inguruan biratzen duen exoplaneta bat du, Epsilon Eridani b izenekoa, 2000n Artie Hatzes buru zuen astronomo talde batek aurkitu zuena. Jupiterren masaren 1,2 ± 0,33 du, eta bere izarretik 3,3 unitate astronomikoko distantziara dago. Beste behatzaile batzuk, Geoffrey Marcy barne, planetak izarrari eragiten dion Doppler efektuari buruzko informazio gehiago eskatu zuten, eremu magnetiko handi eta aldakor bat eragiten baitzuen. Bere existentzia, aurretik, 1990eko hamarkada hasieran Bruce Campbell eta Walker Gordon buru zituen kanadar talde batek susmatu zuen. Berrikiago, 2006an, Hubble espazio teleskopioak berretsi zuen bere existentzia. Orbita bat betetzen 6,9 urte behar ditu, eta oso orbita eszentrikoa du e=0,702koa. Bere izarrera 1,01 unitate astronomikoko distantziara hurbiltzen da, 2007an gertatu zena, eta izarragandik 5,77 unitate astronomikoko distantziara urruntzen da.

Bi hautsezko laino ditu, gure eguzki sistemako asteroide gerrikoa eta Kuiperren gerrikoa dauden antzeko distantzian, hurrenez hurren. Epsilon Eridani b planetaren plano berean daude, eta, beraz, Hubblek planetak hauts lainotik sortzen direla berretsi duela esaten da. Lainoko perturbazioek planeta berri batzuen existentzia adieraziko luke, Epsilon Eridani c eta Epsilon Eridani e deituko liratekeenak, Jupiterren masaren %10a izango luketenak eta, hurrenez hurren, 40 eta 25 unitate astronomikoko distantzian orbitatzen ariko liratekeenak, baina oraindik euren existentzia ez da baieztatu.

Epsilon Eridani izan zen bere inguruan planeta bat duen Lurretik gertuen dagoen izarra, 2012an ESOk Alfa Centauri Bbren aurkikuntza iragarri zuen arte.

## Kanpo estekak
Galbulidae

**Galbulidae** Piciformes ordenako hegazti familia da, Amerika tropikalean bizi dena.

## Espezieak 
* *Galbalcyrhynchus* generoa
** *Galbalcyrhynchus leucotis*
** *Galbalcyrhynchus purusianus*
* *Brachygalba* generoa
** *Brachygalba salmoni*
** *Brachygalba goeringi*
** *Brachygalba lugubris*
** *Brachygalba albogularis*
* *Jacamaralcyon* generoa
** *Jacamaralcyon tridactyla*
* *Galbula* generoa
** *Galbula albirostris*
** *Galbula cyanicollis*
** *Galbula ruficauda*
** *Galbula galbula*
** *Galbula pastazae*
** *Galbula cyanescens*
** *Galbula tombacea*
** *Galbula chalcothorax*
** *Galbula leucogastra*
** *Galbula dea*
* *Jacamerops* generoa
** *Jacamerops aureus*

## Kanpo estekak
No te vayas de Navarra

***No te vayas de Navarra*** Nafarroako jotaren antza duen pasodoble bat da, Ignacio Román eta Rafael Jaének moldatua.

Abestia Jesús eta Raúl Anozentzat, musika munduan Hermanos Anoz izenaz ezagunak, 1967an sortu zuten. Urte hartan bertan Marifé de Triana kolpla abeslariak grabatu zuen eta ezagun bilakatu zen.

Hitzak amodiozko gai bat jarduten dute Sanferminetan.

## Kanpo estekak
Xabat (argipena)

**Xabat** hitzak esanahi zenbait ditu:
* Sabbath, juduen asteko zazpigarren eguna da, larunbata, asteko atseden eta jai-egun hartzen dutena;
* Sabat euskal gizon izenaren aldaera.
Sabat (argipena)

**Sabat** hitzak adiera zenbait ditu:
* **Sabat** edo Sabbat, juduen asteko jai-eguna;
* Sabat, euskal gizon izena;
* sabat, arabiar arkitekturako pasabide estalia.
Garifunera

**Garifunera** (*Cariff*) garifunen hizkuntza da. Beste hizkuntzak ez bezala, emakumeek eta gizonek hiztegi ezberdina dute, hurrenez hurren karibeeratik eta arawakeratik ekarria.

2008an UNESCOk, haien musika eta dantzarekin batera, Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasodoble

thumb|Pasodoble bat izotzetan: Luca Lanotte eta Anna Cappellini
 (eusk. 'pausu biko') martxa musikaren erritmoan egiten den dantza da, jatorriz Espainiakoa. Musikak biko konpasa du eta litekeena da XVIII. mendearen hasieran sortua izatea. Hurrengo mendean, zezenketetan sartu zuten eta ospetsu bilakatu zen.

## Pasodoble ezagunak 
* *Amparito Roca*
* *El Beso*
* *El gato montés*
* *El Relicario*
* *Agüero*
* *España cañí*
* *Islas Canarias*
* *Manolete*
* *La Morena de mi Copla*
* *No te vayas de Navarra*
* *Plaza de las Ventas*
* *Paquito el Chocolatero*
* *Sombreros y Mantilles*
* *Suspiros de España*
* *Que Viva España*
* *Valencia*
* *La Virgen de la Macarena*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lendelede

**Lendelede**, Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. 2013ko urtarrilaren 1ean 5.684 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Naxos

**Naxos** hurrengoa izan daitekeː

* **Naxos**, Egeoko uharte bat;
* **Naxos**, Naxos uharteko hiriburua;
* **Naxos**, Siziliako antzinako hiria;
* **Naxos**, Kretako Antzinako hiria;
* **Naxosko gudua**;
* **Naxosko setioa (K.a. 499)**;
* **Naxosko setioa (K.a. 490)**;
* **Naxos Records**, diskoetxe bat.
Blankenberge

**Blankenberge** (nederlanderaz ahoskatua:), Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak Blankenbergez gain Uitkerke auzoa ere hartzen du barnean. 2013ko urtarrilaren 1ean 19.337 biztanle zituen.

Hondartzaz gain, badu 350 metro luzerako kai bat, 1933an eraikia.

## Hiri senidetuak 
*  Chikura, Chiba, (Japonia)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Manuel Agüero

**Manuel Agüero Ereño**, (Bilbo,  - *ibidem*, ), bizkaitar toreatzailea izan zen, banderillero ibilitakoa.

## Biografia 
Aita errioxarra eta ama bilbotarra zituen, Martín eta José bere anaiak nobilleroak izan ziren. 1927an debutatu zuen nobillero munduan eta 1943ra arte aritu zen. Gero, banderillero bilakatu eta 1962ra arte mantendu zen.

## Erreferentziak
Agustín Cabrera

**Agustín Cabrera García**, (Deustu,  - Basurtu, ), ***Chatillo de Bilbao*** ezizenaz ezaguna, bizkaitar toreatzailea izan zen, banderillero eta nobillero ibilitakoa.

Gurasoak andaluziarrak zituen: Silverio Antonio Cabrera granadarra eta Francisca García Castro malagarra.

## Erreferentziak
Periklesen Mendea

**Periklesen Mendea** edo **Antzinako Greziako Urrezko Mendea** Antzinako Grezian K.a. V. mendean bizi izan zen goraldi politiko, ekonomiko nahiz kulturalari egiten dio erreferentzia, bereziki Perikles Atenas estatu-hiriaren liderra izan zeneko aldian zehar, K. a 461- K.a. 429 bitartean, batzuen arabera lehenago hasi eta beranduago bukatu bazen ere.

## Kanpo estekak
Luis Díez Espadas

**Luis Díez Espadas**, (Bilbo,  - *ibidem*, ), bizkaitar toreatzailea izan zen, banderillero ibilitakoa.

## Biografia 
Alfredo bere anaia nobilleroa ere izan zen. 1932an debutatu zuen nobillero munduan eta 1943ra arte aritu zen. Gero, banderillero bilakatu zen.

1949ko ekainaren 15ean Ávilako El Tiemblo herrian zezenko batek iraulkatu zuen. Hasieran ez zuen ezer sumatu baina saihets-hezur batek aorta heldu zion. 49 egun geroago, Madrildik larri bidali zioten Bilbora eta San Sebastián doktorearen eskuetan hil zen.

## Erreferentziak
José Agüero

**José Agüero Ereño**, (Bilbo,  - Madril, ), bizkaitar toreatzailea izan zen.

## Biografia 
Aita errioxarra eta ama bilborra zituen, Martín eta Manuel bere anaiak, hurrenez hurren, nobillero eta banderillero izan ziren. 1929ko maiatzaren 30ean debutatu zuen eta 1934ra arte aritu zen.

## Erreferentziak
Paquito el Chocolatero

***Paquito el Chocolatero*** 1937an Gustavo Pascual Falcók moldatutako pasodoble bat da, Francisco Pérez Molina egilearen koinatuaren omenez sortua. Concentainako Moros y cristianos jaietarako espresuki egina, oso ospetsu bilakatu zen. SGAEren esanetan, hainbat urtez gehien jotako abestia izan da.

Euskal Herrian ere, oso abesti ezaguna da, izan ere, Baionako bestetan abestiaren dantzarien munduko errekorra lortzeari ekin zioten: 2005ean 1.400 metroko eta 4.000 laguneko ilara, 2006an 1.700 metroko eta 5.100 laguneko ilara, 2007an 2.000 metroko eta 6.000 laguneko ilara, 2008an 2.588 metroko eta 7.764 laguneko ilara lortu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziako gastronomia

**Frantziako gastronomia** () Frantziako sukaldaritza usadio eta moldeen multzoa da. Munduko nagusienetarikoa da. Aniztasuna du ezugarri nagusi, eskualdeko kulturak eta lehengaiei esker eta bere fintasunak sortua. Mendebaldeko sukaldaritza gehienetan eragin du, batez ere teknikaren aldetik. Zenbait *chef* edo frantziar sukaldarik ospe handia lortu dute nazioartean, tartean Taillevent, La Varenne, Carême, Escoffier, Ducasse edo Bocuse. 2010ean UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen, Mexikoko gastronomiarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eremu (argipena)

**Eremu** hitzak zenbait adiera eta erabilera ditu:
* Geografian:
** Eremua, basamortua.
** Eremu pelagikoa, itsasoaren parte bat.
* Geometrian: luze-zabala edo azalera.
* Eremua, fisikan, espazioan zehar balio desberdinak agertzen dituen magnitude fisiko baten banaketa espaziala:
** Indar eremua
** Eremu magnetikoa
** Eremu elektrikoa
** Eremu grabitatorioa
** Eremu hutsa, esne bideko izarrarteko hautsak eta gasak estaltzen duten zeruaren zatia.
* Eremuan, Ermuako plataforma politikoa
Mikel Santamaría

**Mikel Santamaría Ciprián** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1987ko uztailaren 20a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Roberto Santamaría futbolariaren anaia da. Biak Roberto Santamaría Calavia Osasunako atezain ohiaren ilobak dira. Bera ere Osasunako harrobian hezia, Leganésekin aritu zen Bigarren mailan. 2024ko udan Izarrara batu zen Bigarren Federazioan jokatzeko. 

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fitxa - Athletic Club
Elxeko misterioa

**Elxeko misterioa** () erlijio-drama da, Elxen urtero egiten dena, abuztuaren 14 eta 15ean. Andre Mariaren iragaitza, jasokundea eta koroatzea antzezten ditu XV. mendean sortua, Trentoko Kontzilioak ere ezin izan zuen galarazi, Urbano VIII.ak 1632an baimendu baitzuen. 2001ean UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mortu

thumb| 300 px|Galesko mortu handia (Desert of Gales).
**Mortua**, lur eremu huts eta lau handi bat da, nolabaiteko garaieran batean kokatua.

Ez du zertan basamortua izatea beharrezkoa, belar eta harkaitz eremu huts handiak ere izan daitezke, jende oso gutxi edo inor bizi ez direnak, adibidez, Ingalaterrako hego-mendebaldeko Dartmoor eta Exmoor edo ipar-mendebaldeko North York Moors, Gales erdialdeko Powys lurraldeko Desert of Wales mortua edo Irlandako mendebaldeko The Burren eremua bezala. Iberiar penintsularen barnealdean ere mortu eremuak badaude.

Zubereraz desertüa hitza erabiltzen da artzaintzarako erabilitako Pirineotako belardi eremu zabal, huts eta zuhaitzik gabekoak izendatzeko.
Gomerako txistua

thumb|Elkarrizketa bat Gomerako txistuan
**Gomerako txistua** () txistukatutako hizkuntza da, Gomerako sakanetan elkarrekin harremanetan jartzeko erabilia. Guantxeek sortua, uhartediko beste lekuetan galdu zen. XVI. mendean, Kanariar Uharteetako konkista eta gero, azken guantxeek txistua gaztelaniara moldatu zuten. 2009an UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Azalpenak eta adibide bat.
* :Gomerako txistua.
Baile Ghib

**Baile Ghib** (ingelesez *Gibbstown*) Irlandako Errepublikako Meath konderrian kokatzen den udalerria txiki bat da. Meath konderriko Gaeltacht eremua osatzen duten bi udalerrietako bat da, bestea Ráth Cairn.

## Historia 
Baile Ghib Gaeltacht eremua 1937an sortu zen, aurretik Irish Land Commission erakundeak lursail hauek bereganatu eta bertan Irlandako mendebaldeko kostaldeko Gaeltacht eremuko familia irlandera hiztunak bizitzen jarri zirenean.

## Ikus gainera 
* Ráth Cairn

## Kanpo estekak
Formicariidae

**Formicariidae** paseriformea ​​azpitropikala eta tropikalak Erdialdeko eta Hego Amerikako hegazti bezala ezagutzen den familia bat da. 10 eta 20 cm ( 4-8 ) luzeran bitartean dituzte, eta ari du Thamnophilidae eta Conopophagidae lotuta. Familia honek dauka, ziurrenik, (ikus beherago) batzuk 12 espezie bi genero nahiko txikiak ere.

## Espeziea 
* Formicarius'''*
** *Formicarius colma*
** *Formicarius nigricapillus*
** *Formicarius analis*
** *Formicarius moniliger*
** *Formicarius rufifrons*
** *Formicarius rufipectus*
* *Chamaeza*
** *Chamaeza campanisona*
** *Chamaeza meruloides*
** *Chamaeza mollissima*
** *Chamaeza nobilis*
** *Chamaeza ruficauda*
** *Chamaeza turdina''

## Kanpo estekak
La Vie d'Adèle

'''''La Vie d'Adèle – Chapitres 1 & 2''''' 2013ko Abdellatif Kechiche frantziar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Julie Marohren (Jul' Maroh) *Le bleu est une couleur chaude* komikian oinarritua zegoen. Bertan, Léa Seydoux eta Adèle Exarchopoulos aktoreek antzeztu zuten.

2013ko Canneseko Zinemaldian filmak Urrezko Palma irabazi zuen. Zuzendariak eta aktoresa nagusi biek sari bera ere lortu zuten.

## Argumentua 
Adèle (Adèle Exarchopoulos) frantziar nerabe gaztea da. Margolari izan nahi den unibertsitateko ikasle bat (Léa Seydoux) ezagutu eta sexu-grina eta askatasuna ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Txori inurrijale

**Txori inurrijale** (**Thamnophilidae**) ​​hegazti paseriformeen familia bat da, Erdialdeko eta Hego Amerikako eremu azpitropikal eta tropikaletan zehar, Mexikotik Argentinaraino bizi direnak. Barnean 200 espezie baino gehiago ditu.

## Generoak 
* *Batara* (f.) Lesson, 1831
* *Biatas* (m.) Cabanis & Heine, 1859
* *Cercomacra* (f.) P.L. Sclater, 1858
* *Clytoctantes* (m.) Elliot, 1870
* *Cymbilaimus* (m.) G.R. Gray, 1840
* *Dichrozona* (f.) Ridgway, 1888
* *Drymophila* (f.) Swainson, 1824
* *Dysithamnus* (m.) Cabanis, 1847
* *Formicivora* (f.) Swainson, 1824
* *Frederickena* (f.) Chubb, 1918
* *Gymnocichla* P.L. Sclater, 1858
* *Gymnopithys* Bonaparte, 1857
* *Herpsilochmus* (m.) Cabanis, 1847
* *Hylophylax* Ridgway, 1909
* *Hypocnemis* Cabanis, 1847
* *Hypocnemoides* Bangs & T.E. Penard, 1918
* *Hypoedaleus* (m.) Cabanis & Heine, 1859
* *Isleria* Bravo *et al*., 2012
* *Mackenziaena* (f.) Chubb, 1918
* *Megastictus* (m.) Ridgway, 1909
* *Microrhopias* (m.) P.L. Sclater, 1862
* *Myrmeciza* G.R. Gray, 1841
* *Myrmoborus* (m.) Cabanis & Heine, 1859
* *Myrmochanes* Allen, 1889
* *Myrmorchilus* (m.) Ridgway, 1909
* *Myrmornis* Hermann, 1783
* *Myrmotherula* (f.) P.L. Sclater, 1858
* *Neoctantes* (m.) P.L. Sclater, 1869
* *Percnostola* Cabanis & Heine, 1859
* *Phaenostictus* Ridgway, 1909
* *Phlegopsis* Reichenbach, 1850
* *Pithys* Vieillot, 1818
* *Pygiptila* (f.) P.L. Sclater, 1858
* *Pyriglena* (f.) Cabanis, 1847
* *Rhegmatorhina* Ridgway, 1888
* *Rhopornis* (m.) Richmond, 1902
* *Sakesphorus* (m.) Chubb, 1918
* *Sclateria* Oberholser, 1899
* *Skutchia* Willis, 1968
* *Stymphalornis* (m.) Bornschein, Reinert & Teixeira, 1995
* *Taraba* (m.) Lesson, 1831
* *Terenura* (f.) Cabanis & Heine, 1859
* *Thamnistes* (m.) P.L. Sclater & Salvin, 1860
* *Thamnomanes* (m.) Cabanis, 1847
* *Thamnophilus* (m.) Vieillot, 1816
* *Xenornis* (m.) Chapman, 1924

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spectre (filma)

***Spectre*** 2015eko Sam Mendes ingeles zinema zuzendariaren espioitza filma bat da. Ian Fleming idazlearen James Bond pertsonaiaren istorio eta eleberrietan oinarritua dago. Bertan, Daniel Craig, Christoph Waltz, Léa Seydoux, Dave Batista eta Monica Bellucci aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Istorioan James Bondek SPECTRE nazioarteko erakunde terrorita topatu zuen lehen aldia azaltzen dute: Mexikon M-ek (Judi Dench) agindutako misio ez ofizial batean, Hildakoen Egunean, James Bondek bi gizon hil zituen. Londresa itzultzean, M berriak (Ralph Fiennes) zerbitzu aktibotik at dagoela esango du. Bondek ez du agindu berriak beteko eta hildakoen hileta-elizkizunera joango da. Bertan Sciarraren alarguna, Lucia (Monica Bellucci), ezagutuko du. Handik Bond Austria eta Marokora joango da...

## Aktoreak 
* Daniel Craig, James Bond, 007 agentea
* Christoph Waltz, Ernst Stavro Blofeld, SPECTREren buruzagia.
* Léa Seydoux, Madeleine Swann, psikologia
* Ben Whishaw, Q
* Naomie Harris, Eve Moneypenny
* Dave Bautista, Mr. Hinx
* Andrew Scott, Max Denbigh
* Monica Bellucci, Lucia Sciarra
* Ralph Fiennes, Gareth Mallory, M berria
* Rory Kinnear, Bill Tanner
* Jesper Christensen, Mr. White
* Alessandro Cremona, Marco Sciarra
* Stephanie Sigman, Estrella
* Judi Dench, Olivia Mansfield, M

## Kanpo estekak 
* *Spectre* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Esbastika bat Bidasoan

***Esbastika bat Bidasoan*** () 2013 urtean eginiko film dokumentala izan zen, Alfonso Andres eta Javier Barajasek zuzendua.

Filmak Santiago de Pablo eta Ludger Mees historialarien, Ramon Labaien politikariaren eta Nicolas Briegerren laguntza izan zuen eta Bidasoaren alde bietan armada naziaren egotea azaltzen du. Nazien ikuspuntua azaltzeko, Herbert Briegerren *Im lande der Basken* dokumentala aipatzen dute.

Donostiako Zinemaldiaren Zinemira Sailean eman zuten.

## Ikus, gainera 
* Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulua imdb.com 
* Webgune ofiziala
José Luis de la Granja

**José Luis de la Granja Sainz** (Almadén, ) espainiar historialaria da.

Eusko abertzaletasunean eta Espainiako Bigarren Errepublikan aditua, EHUn Historia Garaikideeko katedraduna da.

## Idazlan hautatuak 
* *Nacionalismo y II República en el País Vasco: estatutos de autonomía, partidos y elecciones: historia de Acción Nacionalista Vasca, 1930-1936* (1986)
* *El nacionalismo vasco: un siglo de historia* (1995)
* *El siglo de Euskadi: el nacionalismo vasco en la España del siglo XX* (2003)
* *El oasis vasco: El nacimiento de Euskadi en la República y la Guerra Civil* (2007)
* *Breve historia de Euskadi: de los Fueros a la Autonomía* (2010), Santiago de Pablo eta Coro Rubiorekin batera

## Erreferentziak
Santiago de Pablo

**Santiago de Pablo Contreras** (Tabuenca, ) arabar historialaria da.

Sei urtetik aurrera Gasteizen bizi da eta Euskal Herriko Unibertsitatean Historia ikasi zuen. 2001etik aurrera Historia Garaikideko katedraduna da.

## Idazlan hautatuak 
* *Breve historia de Euskadi* (Madrid, Debate, 2011) (José Luis de la Granja eta Coro Rubiorekin batera)
* *Laurak bat. Euskadi eta Nafarroa XX. mendean* (Bilbo, EHU, 2010).
* *En tierra de nadie. Los nacionalistas vascos en Álava* (Gasteiz, Ikusager, 2008).
* *El péndulo patriótico. Historia del Partido Nacionalista Vasco* (Bartzelona, Crítica, 2005) (Ludger Meesekin batera).
* *De Túbal a Aitor. Historia de Vasconia* (Madril, La Esfera de los Libros, 2002)
* *Documentos para la historia del nacionalismo vasco. De los Fueros a nuestros días* (Bartzelona, Ariel, 1998)
* *La Segunda República en Álava* (Bilbo, EHU, 1989).

## Erreferentziak
Félix Susaeta

**Félix Susaeta Mardones** (Andetxa, 1860 &ndash; Gasteiz, 1948) arabar mediku eta politikaria.

Burgun lur jabea izan zen eta 1929an Partido Republicano Radical Socialistaren Gasteizko elkartearen sortzaileetako bat izan zen. 1931n diputatu hautatu zuten. 1933an, Marcellí Domingorekin batera, alderdia utzi zuen eta Partido Republicano Radical Socialista Independiente alderdian sartu zen. Gero, Izquierda Republicanara pasa zen.

## Erreferentziak
Ruiselede

**Ruiselede** (historikoki **Ruysselede**), Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. 2013ko urtarrilaren 1ean 5.174 biztanle zituen.

Ruiselede kostaldeko irratiko komunikazio gune baten kokalekua zen. 1923ti 1940ra bazuen VLF antena bat. 1933ko abenduaren 30ean, masta birrinduta geratu zen hegazkin batek harekin talka egin zuenean.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Harelbeke

**Harelbeke**, Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Dentergem bera, Markegem, Oeselgem eta Wakken. 2013ko urtarrilaren 1ean 8.339 biztanle zituen.

[thumb|ezkerrera|Errotonda [Bavikhove-n, tokiko Bavik garagardotegiak babestutako garagardoaren inguruko artelana erdian duela.]]

## Herri senidetuak 
*  Kinheim, Alemania (1997)
*  Eenhana, Namibia (2007)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Star Trek: Nemesis

**Star Trek: Nemesis** (euskaraz *Star Trek: Nemesia*) 2002ko Stuart Baird estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko filma bat da. Gene Roddenberry gidoigile eta ekoizlearen jatorrizko *Star Trek* telesailean oinarritua dago. Patrick Stewart, Jonathan Frakes, Brent Spiner, LeVar Burton, Marina Sirtis, Michael Dorn, Gates McFadden, Denise Crosby eta Wil Wheaton aktoreek antzeztu zuten.

Film saileko bederatzigarren filma izan zen, *Star Trek: The Motion Picture* (1979), *Star Trek II: The Wrath of Khan* (1982), *Star Trek III: The Search for Spock* (1984), *Star Trek IV: The Voyage Home* (1986), *Star Trek V: The Final Frontier* (1989), *Star Trek VI: The Undiscovered Country* (1991), *Star Trek: Generations* (1994), *Star Trek: First Contact* (1996) eta *Star Trek: Insurrection* (1998), ondoren jarraipen hauek izan zituen: *Star Trek* (2009), *Star Trek Into Darkness* (2013) eta *Star Trek Beyond* (2016).

## Argumentua 
Jean-Luc Picard (Patrick Stewart) kapitaina eta Enterprise espaziontziko gainontzeko eskifaia erromulartarrekin bake akordio bat sinatzea helburu zuen diplomazia misio bati ekingo diote. Baina, Romulus planetara iristean Lurra suntsi dezakeen mehatxu batekin topo egingo dute. Picardek ordurarte topatu duen arerio arriskutsuenari aurre egin beharko dio, Shinzon, erromularrek Picarden ADN bidez sortu duten erremaniar klona.

## Aktoreak 
* Patrick Stewart: Jean-Luc Picard kapitaina
* Jonathan Frakes: William Riker komandantea
* Brent Spiner: Data teniente-komandantea
* LeVar Burton: Lieutenant-commandant Geordi LaForge teniente-komandantea
* Gates McFadden: Beverly Crusher doktorea
* Michael Dorn: Worf teniente-komandantea
* Marina Sirtis: Deanna Troi teniente-komandantea
* F. Murray Abraham: Ahdar Ru'afo
* Donna Murphy: Anij
* Anthony Zerbe: Matthew Dougherty almirantea
* Gregg Henry: Gallatin
* Daniel Hugh Kelly: Sojef
* Michael Welch: Artim
* Mark Deakins: Tournel
* Stephanie Niznik: Kell Perim
* Michael Horton: Daniels tenientea
* Peggy Miley: Régente Cuzar
* Rick Worty:Elloran ofiziala
* Greg Polan: Elloran ofiziala
* Claudette Nevins: Son'a ofiziala
* Joseph Ruskin: Son'a ofiziala
* Majel Barrett: Entreprise espaziontziko konputagailuaren ahotsa

## Saila 
* *Star Trek: The Motion Picture* (1979)
* *Star Trek II: The Wrath of Khan* (1982)
* *Star Trek III: The Search for Spock* (1984)
* *Star Trek IV: The Voyage Home* (1986)
* *Star Trek V: The Final Frontier* (1989)
* *Star Trek VI: The Undiscovered Country* (1991)
* *Star Trek: Generations* (1994)
* *Star Trek: First Contact* (1996)
* *Star Trek: Insurrection* (1998)
* *Star Trek* (2009)
* *Star Trek Into Darkness* (2013)
* *Star Trek Beyond* (2016)

## Kanpo estekak 
* *Star Trek: Nemesis* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Star Trek: Nemesis* filmaren fitxa Startrek.com webgunean 
* *Star Trek: Nemesis* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Freddy Krueger

**Frederick Charles Krueger** edo **Fred** zein **Freddy Krueger** gaiztoen artean pertsonaia gaiztoena dugu, A Nightmare on Elm Street beldurrezko film sailaren protagonista. Pertsonaia Wes Cravenek sortu zuen eta orain arte bi aktorek interpretatu dute: Robert Englund, 2003 urteko filma arte, telefilm saila barne, eta Jackie Earle Haley, 2010eko filmearen "remake"an.

## Freddyren ezaugarriak 
Lehenengo aldiz *A Nightmare on Elm Street*, 1984an, agertu zen. Pertsonaia bitxia da ezen pertsonen ametsetan agertzen baita, batez ere haurren eta nerabeen ametsetan; ametsetan egiten dituen gauzak bizitza errealean ere islatzen dira, hau da, ametsetan norbait hiltzen badu, errealitatean ere hilko da.

Fisikoki bere irudi fisikoa oso zehaztuta dago: aurpegi desitxuratua, sonbreru zahar bat, marra berdeak eta gorriak dituen jertseia eta berak egindako aiztoen eskularrua. Psikologikoki oso gaiztoa bada ere, umore beltzaren puntu bat ere badaki erakusten. Agertzen denean sokan saltoka ari diren neskatxa batzuen kanta entzuten da.

## Pertsonaiaren jatorria 
Wes Craven zuzendariari sinisten badiogu, Freddyren jatorria *Los Angeles Times* egunkarian agertutako berri batzuetan aurki ditzakegu. Antza, hedabide horretan Asiako hegoekialdean bizi ziren pertsona batzuen arazoez berri batzuk agertu ziren. Egunkariaren arabera pertsona horiek ametsetan hil omen ziren, amesgaiztoen artean. Hildako batek, ingeniari baten semea, amesgaiztoak zirela eta, ez zuen lo egin nahi. Gau batean haren garrasia entzun zuten eta, gelan sartzerakoan, hilda topatu zuten.

Aldi berean, zuzendariak bere haurtzaroaren gertaera bat aipatu izan du. Gau batean bere gelan zegoela, leihotik kalean itxura txarreko gizon bat ikusi zuen; hark, irifarrez, begietara begiratu zion. Haurra ezkutatu zen eta berriro ere begiratzera joan zenean, gizona kalean jarraitzen zuen. Beldurrez, anaia nagusiari kontatu zion eta hura kalera jaitsi zen baina ordurako gizona ez zegoen.

Jertseiaren koloreak ere ez omen dira kasualak. Antza, berdeak eta gorrial gizakien erretinari gehien harritu egiten dutenak dira.

## Filmen zerrenda 
* *A Nightmare on Elm Street* (1984). Wes Cravenek zuzenduta.
* ''A Nightmare on Elm Street 2: Freddy's Revenge* (1985). Jack Sholderrek zuzenduta.
* *A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors* (1987). Chuck Russelek zuzenduta.
* *A Nightmare on Elm Street 4: The Dream Master* (1988). Renny Harlinek zuzenduta.
* *A Nightmare on Elm Street 5: The Dream Child* (1989). Stephen Hopkinsek zuzenduta.
* *Freddy's Dead: The Final Nightmare* (1991). Rachel Talalayk zuzenduta.
* *Wes Craven's New Nightmare* (1994). Wes Cravenek zuzenduta.
* *Freddy vs. Jason* (2003). Ronni Yuk zuzenduta.
* *A Nightmare on Elm Street'' (2010). Samuel Bayerrek zuzenduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Freddy Krueger Internet Movie Databasean.
Candida albicans

***Candida albicans*** Candida generoko onddo mikroskopikoa da, kandidiasi izeneko gaitza sortzen duena. Onddo hau gure organismoaren biztanle komentsala da eta gorputzaren atal desberdinak kolonizatzen ditu inongo gaitzik sortu gabe: ahoa, heste lodia eta bagina, esaterako. Bertan, kopuru txikietan dago eta -egoera normaletan- ez du gaixotasunik eragiten.

Immunitate-sistema ahuldua duten gizabanakoengan (HIESa dutenak, minbizidunak, diabetes larria dutenak, transplantatuak...), bereziki, Candida albicansek kandidiasi eragin dezake. Ohikoa da ere gaitz hori agertzea haien flora bakteriarra desorekatuta duten pertsonengan (antibiotikoak luzaro hartu dutenengan, adibidez).

## Ezaugarriak 
Candida albicans legamien taldeko onddoa da. Legamiak onddo mikroskopikoak dira, berezko ezaugarri morfologiko eta fisiologiko dituztenak.

Morfologiari dagokionez, Candida albicans polimorfikoa da, morfologia desberdinak ditu. Esaterako, infektatzen duenean morfologia haritsua du, baina laborategiko hazkuntza-inguruetan hazten denean zelulabakarra da, zelula isolatuetan agertu ohi da . Era berean, zelula bakar horiek itxura desberdinak har ditzakete: biribilak, oboideak, etab.

250px|riht|thumb|Candida albicans-en polimorfismoa: zelula biribilak (goian) eta oboideak (behean). Marraren luzeera 5 µm-koa da.

Onddo honen andui batzuen genoma sekuentziatu da dagoeneko . Eukariota izanik, onddoak 8 kromosoma-bikote ditu, eta 6400 gene inguru.

## Patogenia 
Nahiz eta patogeno hertsia ez izan, Candida albicans mikrobio oportunista da. Horrek esan nahi du gaitza (kandidiasia) sor dezakeela aldeko baldintzak dituenean.

Bi dira kandidiasia harrapatzeko joera handiagoak dituzten gaixoak:

* Aurreko gaitz baten ondorioz, immunitate-sistema ahula dutenak. Esate baterako, HIESdunak, minbizidunak, transplantatuak, etab. Zentzu horretan, aipatu behar da HIESa dutenengan legamia horrek infekzio larriak sortzen dituela, ohikoa izanik gaixo horiengan kandidiasia agertzea eta kalte sistemikoa eragitea . Era berean, infekzio nosokomialetako eragile patogenoetako bat da Candida albicans, klinika eta ospitaletako ingurugiroan hazteko aldeko baldintzak dituena.

* Antibiotikoak luzaro hartzen dituztenak. Espektro zabaleko antibiotikoak denbora luzean hartzen direnean, mikrobio patogenoak ez ezik, heste-flora arrunta ere kaltetuta suertatzen da. Horrek Candida albicans bezalako mikrobio oportunisten hazkundea errazten du, legamia honek hainbat antibiotikoekiko erresistentzia duelako eta baldintza horietan ez duelako lehiatu behar heste-flora arruntarekin.

Kandidiasiak gorputzeko hainbat atali eraso diezaioke: ahoari, digestio-aparatuari, baginari eta larruazalari.

Immunitate-sistema indartsua duten gizabanakoengan kandidiasia erraz sendatzen da, baina immunogutxituengan septizemia eta beste ondorio larri batzuk eragin ditzake. Azken kasu honetan tratamendua askoz zailagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicente Fatrás

**Vicente Fatrás Neira** (Arrigorriaga,  - Miranda Ebro, 1936) bizkaitar politikaria izan zen.

Errepublikano historikoa, mendearen hasieran Bilboko zinegotzi hautatu zuten. Partido Republicano Radical Socialistaren sortzailea, 1931n El Sitio elkartearen presidentea izan zen. Urte hartan diputatu hautatu zuten eta gogor aritu zen abertzaleen aurka.

Gerra Zibila piztu zenean, Miranda Ebron zegoen udako oporrak hartuz. Egun batean, matxinoek bere etxetik atera zuten eta, egun, bere hilobia ezezaguna da.ezkerrera|thumb|Vicente Fatrásen omenezko plaka, Miranda de Ebron
## Erreferentziak
Kirkwall

**Kirkwall** (, , ) Eskoziako Orkadak eskualdeko hiriburua da, Mainland uhartean kokaturik dagoena. 2011ko erroldaren arabera 7.045 biztanle ditu.

## Etimologia 
Norvegierazko *Kirkjuvagr* izenak "eliza dagoen badia" esan nahi du. Ondorengo mendeetan izena aldatuz joan zen *Kirkvoe*, *Kirkwaa* eta azkenik *Kirkwall* bihurtuz.

## Historia 
Herriaren lehen aipamena *Orkneyinga* sagan agertzen da, 1046an. Bertan norvegiarren Orkadetako konkista kontatzen da eta Kirkwalli buruz dio Rögnvald Brusason Orkadetako Earlaren egoitza zela, zeina Thorfinn "boteretsua" osabak hil zuen. XII mendean St Magnus Katedrala eraiki zen eta ondoan apezpikuaren jauregia.

1468an Eskoziako koroaren esku gelditu zen uhartedia eta 1486an Jakue III.a Eskoziakoak errege burgo izendatu zuen. XVII mendean jauregi berria eraiki zen herrian. Patrik Orkadetako Earlak altxatu zuen Earlaren jauregia beharturiko langileak erabiliz. Earl honek Eskoziako historiako noble gaiztoenaren fama du.

## Garraioa 
Ferriek Aberdeen eta Lerwickekin lotzen dute, bai eta uhartediko gainontzeko uharteetako herriekin ere. Aireportu bat ere badu.

## Ondasun nabarmenak 
* Earlaren jauregia
* St Magnus Katedrala

## Iruditegia 

Irudi:Earl's Palace, Kirkwall - geograph.org.uk - 490123.jpg|Earlaren jauregia.
Irudi:St Magnus Cathedral Kirkwall.jpg|St Magnus Katedrala.
Irudi:Bishop's Palace - Kirkwall.jpg|Apezpikuaren jauregiaren hondarrak.
Irudi:Tankerness House Museum 20110526.jpg|Tankerness House museoa.
Irudi:Town hall in Kirkwall in summer 2012.jpg|Udaletxea.
Irudi:Folded sedimentary rock foreshore of southern Helliar Holm (geograph 1489065).jpg|Helliar Holmeko itsasargia.
Irudi:Control Tower at Kirkwall Airport - geograph.org.uk - 591959.jpg|Aireportua.
Irudi:Hrossey.jpg|Ferria.

## Kanpo estekak 
* Kirkwall udalerriko webgunea
Multzo finitu

Matematikan, **multzo finitua** elementu kopurutzat zenbaki arrunt bat duen multzoa da. Adibidez

:\{2,4,6,8,10\}\,\!

bost elementuko multzo finito bat da. Multzo finito baten elementu kopurua zenbaki natural bat da (integral ez-negatiboa) eta multzoaren kardinalitatea definitzen du. Finitua ez den multzo bat multzo infinitu bat da. Adibidez honakoa multzo infinitu bat da:
:\{1,2,3,\ldots\}.

Multzo finitoak bereziki garrantzitsuak dira konbinatorian, kontaketaren ikerketa matematikoan.

## Multzo finituak konbinatorian 
Konbinatorian, multzo finituak definitzeko beste irizpide bat ere erabiltzen da. Alegia, A multzoa finitua izango da A = Ǿ bada edo existitzen bada arrunta den n zenbaki bat zeinentzako A multzoa eta \{1,...,n\} multzoa ekipotenteak diren. Kasu honetan ere, aipatutako beste irizpidearen kasuan gertatzen zen bezala, A multzoa infinitua izango da finitua ez bada.

### Multzo finituen kardinalak 
Multzo hutsaren kardinala 0 dela esaten da. A eta \{1,...,n\} multzoak ekipotenteak direnean, n hori izango da A-ren kardinala, eta |A|= Card(A)=n bezala adieraziko dugu.

## Kanpo estekak
Hoy uhartea

**Hoy uhartea** (, ) Orkadak uhartediko bigarren uharte handiena da. 2013ko erroldaren arabera 419 biztanle ditu eta bertako asentamendu handiena Lyness da.

## Etimologia eta Geografia 
Norvegierazko *Há-øy* izenak "uharte garaia" esan nahi du, izan ere uhartedi guztiko punturik altuena bertan baitago, Ward Hill (471 m).

Bestalde uhartearen ertza oso malkartsua da. Erresuma Batuko itsaslabar garaienetakoak daude bertan, St Jonh's Head labarrak 350 metrotako altuera du esate baterako. Aipagarria da Old Man of Hoy ("Hoyko gizon zaharra") izenaz ezagutzen den harrizko zutabea.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Lyness - coming into the ferry terminal (geograph 1645433).jpg|Lyness.
Irudi:Old man of hoy2.jpg|Old Man of Hoy.
Irudi:Orkney Ward Hill.jpg|Ward Hill (481 m).
Irudi:Dwarfie Stane, Island of Hoy, Orkney.jpg|Dwarfie Stane hilobia.
Irudi:Hoy Cliffs.jpg|Hoyko itsaslabarrak.
Irudi:|.
Irudi:|.

## Kanpo estekak
Usansoloko gertaerak

**Usansoloko gertaerak** 1933ko maiatzaren 14an, domekan, izan ziren. Bizkaiko Usansolo herrian jeltzaleak San Andresko erromerian zeuden eta, gertuko Amorebietan erradikal sozialistek mitin bat egin zuten. Arratsaldean, errepublikanoek  oihukatu zuten jaietatik pasatzean. Abertzaleek *Gora Euskadi azkatuta!* erantzun eta bi forali esker dena lasaitu zen.

Hala ere, erromeria bukatu eta gero, batzokiaren aurrean biak elkartu eta tiroketa hasi zen. Ondorioz, bi hildako egon ziren, batetik sozialisten mitinetik zetorren eta autobusean zegoen 54 urteko Esperanza Zapata eta bestetik batzokiko balkoian zegoen 13 urteko Iñaki San Miguel Oiartzabal. Zauritutako bi lagun ere egon ziren (Adolfo Díaz eta Juan Manuel Ruiz).

Gertaeren ondoren, hiru foral eta kabo bat postutik urrutiratu zituzten. Hogeita hamahiru lagun, denak jeltzaleak, atxilotu zituzten baina epaileak, frogarik ez zegoenez, aske utzi zituen. Espainiako Kongresuan, Vicente Fatrás errepublikanoak EAJri erantzukizuna leporatu zion.

## Ikus, gainera 
* Hermenegildo Alvariño

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pamitxa

**Pamitxa** Bizkaian antzina ohikoa zen ogi bat da, gari irin finaz egina, mehe-biribila. 1936ko gerra baino lehen, meza nagusiaren aurretik sepulturez arduratzen ziren andreek jaten zuten; geroztik, adiskide edo auzokoei oparitu izan zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juanita Olariaga Esturo: «pamitxa», *Euskal Herriko Ahotsak*.
Erromatar balantza

250px|thumb|Erromana bat.
**Erromatar balantza** edo **erromana** pisatzeko tresna da, beso ezberdinak dituen palanka eta, euskarri moduan, orratz bat dituena.

Izenak dioen bezala Antzinako Erroman erabiltzen zuten baina jada Txinan ezaguna zen.

## Ikus, gainera 
* Balantza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Martín de Marcos

**Enrique Martín de Marcos** (Madril, Espainia, ) nafar ginekologo eta politikaria da, 2012 eta 2014 artean Nafarroako Alderdi Popularreko presidentea izandakoa.

1986tik aurrera Sofia Erregina Ospitalean lan egin zuen. Gero, Nafarroako Gobernuan lan egin zuen; baina, UPN banatu zenean, dimisioa eman zuen.
Earlaren jauregia (Kirkwall)

**Earlaren jauregia** () Eskoziako Kirkwall herrian dagoen jauregia da, Orkadak uhartedian. Gaur egun hondarretan dago, St Magnus katedralaren alboan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Patrick Orkadetako Earlak hasi zuen jauregiaren eraikuntza 1607an, apezpikuaren jauregia bizitzeko egokia ez zela iritzita. Beharturiko langileak erabili zituen, eta Eskoziako historiako noblerik gaiztoena izatearen fama dauka.

Eraikuntza ordea bereak ez ziren lurretan abiatu zuen eta benetako jabeak protesta egin zuenean exekutatu egin zuen. Horregatik 1609an Edinburghen gartzelaratu egin zuten. Patricken sasiko semea zen Robertek jauregia, katedrala eta Kirwalleko gaztelua setiatu zituen baina Caithnesseko Earlak armada bidali eta gaztelua suntsitu eta Robert atxilotu zuen. Patrick zein Robert exekutatu egin zituzten orduan.

Lanek aurrera jarraitu zuten Orkadetako apezpikuaren eskutik eta 1688an Eskoziako koroak beregain hartu zuen. Une bakan batzutan baino ez zen erabili eta XVIII menderako nahiko egoera eskasean aurkitzen zen.

## Iruditegia 

Irudi:Earl's Palace, Kirkwall - geograph.org.uk - 490123.jpg
Irudi:Earl's Palace, Congregational Church and Manse - geograph.org.uk - 82808.jpg
Irudi:Earl's Palace, Kirkwall. - geograph.org.uk - 1573691.jpg
Irudi:Earl's Palace Kirkwall.jpg

## Kanpo estekak
St Magnus Katedrala (Kirkwall)

**St Magnus katedrala** () Eskoziako Kirkwall herriko katedrala da, Orkadak uhartedian. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Norvegiako erregeak Anglesey (Gales) erasotu zuenean San Magnusek borroka egiteari uko egin eta zutik salmoak kantatuaz aurre egin zion erasoari. Eystein II erregeari miresgarria iruditu zitzaion eta Orkadetako agintari ezarri zuen Håkon lehengusuarekin batera. Biak Orkadetako Earl bihurtu ziren eta 1105etik aurrera lagun gisa agindu zuten bertan, harik eta 1114an haserretu egin ziren arte. 1117an bakea sinatu zuten baina Håkonek ituna hautsi eta San Magnus hil egin zuen.

1135ean San Magnus kanonizatu egin zuten eta apirilaren 16a bihurtu zen San Magnusen eguna. Bere hezurrak Kirkwalleko elizara eraman zituzten eta 1137an katedrala eraikitzen hasi ziren. Kirkwall ondoko harrobi batetako hareharri gorria erabili zuten. Aldi berean apezpikuarentzako jauregia eraikitzen hasi ziren katedralaren ondoan. XII mendean bukatu zituzten lanak baina XIII eta XIV mendeetan gahikuntzak egin zizkioten. XX mendean berriztatze lanak egin ziren.

## Iruditegia 

Irudi:St Magnus Cathedral Kirkwall.jpg
Irudi:St. Magnus Cathedral 9.jpg
Irudi:St. Magnus Cathedral 2.jpg
Irudi:St Magnus Cathedral Kirkwall interior.jpg
Irudi:Side of St. Magnus Cathedral, Kirkwall - geograph.org.uk - 951791.jpg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mainland (Orkadak)

**Mainland uhartea** (, , ) Orkadak uhartediko uharte handiena da. 2013ko erroldaren arabera 17.162 biztanle ditu eta uhartediko hiriburua den Kirkwall bertan dago.

## Etimologia 
Norvegiarrek *Megenland* (gerora Mainland bihurtu dena) izena ezarri zioten, "lurralde nagusia" esan nahi du. *Hrossey* izena ere erabili zuten, "zaldien uhartea".

## Geografia 
Uhartearen ipar-mendebaldean itsaslabarrak daude baina lurraldeak apalki beherantz jotzen du hego-ekialderantz. Bi badia edo loch ditu, Stennes eta Harray. Punturik garaiena Mid Hill (271 m) da.

Bi udalerritan banatzen da uhartea, Kirkwall (7.405 biztanle) eta Stromness (1.758 biz). Hirugarren asentamendu txiki bat ere badago, Finstown.

### Klima 
## Historia 
Uhartearen mendebaldean Neolito garaiko aztarnak aurkitu dira, bai eta piktoen hainbat eraikuntza ere. Neolito garaikoek garrantzia berezia dute eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1999an.

IX. mendean bikingoek okupatu zuten Orkada uhartedi guztiarekin batera eta Norvegiako koroaren menpe egon zen harik et XV mendean Eskoziarrek eskuratu zuten arte.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Orkney Skara Brae.jpg|**Orkadetako bihotz neolitikoa** (Gizateriaren Ondarea)
Irudi:Kirkwall harbour and hotel - geograph.org.uk - 1320945.jpg|Kirkwall.
Irudi:Stromness Town Hall - geograph.org.uk - 358261.jpg|Stromness.
Irudi:Earl's Palace, Kirkwall - geograph.org.uk - 490123.jpg|Earlaren jauregia (Kirkwall).
Irudi:St Magnus Cathedral Kirkwall.jpg|St Magnus Katedrala (Kirkwall).
Irudi:Sea stack near Yesnaby on Orkney mainland - geograph.org.uk - 35405.jpg|Yesnaby.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stromness

**Stromness** (, , ) Eskoziako Orkadak uhartediko bigarren herria da, Mainland uhartean kokaturik dagoena. 2011ko erroldaren arabera 1.758 biztanle ditu.

## Etimologia 
Norvegierazko *Straumsnes* izenak "itsasaldi bizietako lurmuturra" esan nahi du. Vikingoen garaian *Hamnavoe* izena ere izan zuen, "kai segurua" esan nahi du.

## Historia 
XVI mendean bertan ostatua bazela aipatzen da baina XVII mendean garrantzia hartu zuen Ingalaterra Frantziarekin gerran egonik sarritan bertan atseden hartzen baitzuten itsasontziek, bai eta bale ehizan zebiltzan ontziek ere. James Cooken itsasontzietan ere hainbat herritar aritu ziren.

Stromnesseko museoan bale ehizako tresnez gain inuiten tresna ugari ere badago ikusgai. Etxe ugarik ere badituzte bale hortzekin egindako apaingarriak.

## Iruditegia 

Irudi:Stromness - Orkney Islands.jpg|Herriaren ikuspegia.
Irudi:Stromness Parish Church - geograph.org.uk - 314106.jpg|Parrokia.
Irudi:The Stromness Hotel - geograph.org.uk - 950681.jpg|Hotela.
Irudi:Boats in Stromness Harbour - geograph.org.uk - 487821.jpg|Kaia.
Irudi:Local museum in Stromness in summer 2012.JPG|Museoa.
Irudi:Cliffs by Point of Lyregeo - geograph.org.uk - 490201.jpg|Itsaslabarrak.
Irudi:Stromness, The Mainland Orkney - geograph.org.uk - 29355.jpg|Stromness herria eta badia.

## Kanpo estekak
Chucky

**Chucky** fikziozko pertsonaia da, Don Mancinik sortutako beldurrezko film sail baten protagonista. Berez, Chucky panpin bat da baina vudu magiaren bidez Charles Lee Ray-k saileko hiltzaileak harrapatu du eta haren menpe dago.

Lehenengo gidoia Don Mancinik 1988an sortu zuen, gero ''Child's Play* izango zenaren oinarri literarioa. Tom Hollandek zuzendu zuen sailaren hasierako filma. Emaitza horretan Charles Lee Ray (Brad Dourif aktorea) larriki zaurituta dago eta, poliziak inguratuta, haren arima modako jostailu batera pasatzen du.

## Sailaren filmak 
* *Child's Play* (1988)
* *Child's Play 2* (1990)
* *Child's Play 3* (1991)
* *Bride of Chucky* (1998)
* *Seed of Chucky* (2004)
* *Curse of Chucky* (2013)
* *Child's Play 7'' (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Chucky IMDb(https://eu.wikipedia.org/wiki/IMDb)en.]
Balfourreko gaztelua

**Balfourreko gaztelua** () Eskoziako Balfour herrian dagoen gaztelua da, Orkadak uhartedian. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Shapinsay uharte txikia aurrehistoriatik populatua izan da, hori erakusten du Burdin Aroko Burroughston Broch gotorlekuak.

XVIII mendean babes egitura bat altxatu zen baina gaur egungo gaztelua David Balfour koronelak eraiki arazi zuen 1847an. Arkitektoa David Bryce eskoziarra izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Balfour Castle - geograph.org.uk - 485291.jpg
Irudi:Balfour Castle - geograph.org.uk - 1446180.jpg
Irudi:Drinks are served in the Gatehouse of Balfour Castle - geograph.org.uk - 952924.jpg
Irudi:Balfour Castle and a seaside "folly" - geograph.org.uk - 952928.jpg

## Kanpo estekak
Noltland gaztelua

**Noltland gaztelua** () Eskoziako Pierowall herrian dagoen gaztelua da, Orkadak uhartedian. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
1560 urtean Adam Bothwell Orkadetako apezpikuak bere anaia Gilbert Balfourri Notland lurraldea eman zion eta honek eraiki zuen gaztelua. Hau Maria I.a Eskoziakoaren alde azaldu zen eta Robert Stewart Orkadetako Earlak setiatu egin zuen 1570 inguruan baina atzera egin behar izan zuen. 1598an haren seme Patrick Stewartek setiatu zuen berriz eta eskuratu ez arren kalte handiak eregin zizkion.

1606rako konpondu eta Sir John Arnot-ek erosi zuen. 1650an ordea Hiru Erresumen Gerran Covenanterrek gaztelua eskuratu eta su eman zioten. 1881ean hondarretan zegoela aipatzen da eta 1911an Balfour familiak Estatuari eman zion. Gaur egun Historic Scotland erakundeak kudeatzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Noltland Castle.jpg
Irudi:Noltland Castle 20110529 courtyard.jpg
Irudi:Notland Castle, Pierowall - geograph.org.uk - 284573.jpg
Irudi:Noltland Castle 20110529 kitchen.jpg

## Kanpo estekak
Ricardo Miralles

**Ricardo Francisco Javier Miralles Palencia** (Donostia, 1954 &ndash; Barakaldo, 2022ko azaroaren 12a) gipuzkoar historialaria izan zen.

Euskal Herriko Unibertsitatean Historia Garaikideko katedraduna izan zen, Espainiako Bigarren Errepublikan eta langile-mugimenduan aditua izan zen.

## Idazlan hautatuak 
* *El socialismo vasco durante la Segunda República* (1988)
* *Equilibrio, hegemonía y reparto. Las relaciones internacionales entre 1870 y 1945* (1996)
* *Juan Negrín. El hombre necesario* (1996) (Manuel Tuñón de Lara eta Bonifacio Díaz Chicorekin batera)
* *Textos escogidos de Indalecio Prieto* (2000)
* *Juan Negrín. La República en guerra* (2003)
* *Indalecio Prieto. La nación española y el problema vasco. Textos políticos* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ambrosio Garbisu

**Ambrosio Garbisu Pérez** (Bilbo, 1877 &ndash; Baiona, 1965) bizkaitar politikaria izan zen.

Izquierda Republicanaren kidea, Bigarren Errepublikan, alderdi azañistaren buruzagia izan zen Bizkaian. 1934ko Iraultzan Zumarragarako bidean zegoela atxilotu zuten.

Gerra Zibila piztu zenean, Eusko Jaurlaritzarako lan egin zuen. Ipar Euskal Herrian erbesteratu zen eta 1952an Ramon Maria Aldasoro alderdikidea ordezkatu zuen sailburu moduan.

## Erreferentziak
Metrojet 9268 hegaldia

**Metrojet 9268 hegaldia**  nazioarteko charter hegaldi bat zen, Errusiako Kogalymavia aerolineak (Metrojet gisa ezaguna), Sinaiko penintsulan 2015eko urriaren 31ko 06:13tan (Egiptoko ordua) Sharm el-Sheikheko Nazioartkeo Aireportutik (Egipto) atera ondoren istripua izan zuen hegazkinaren izena zen. Pulkovo Aireportua zen bere helburua, San Petersburgon, Errusia.

Hegazkinak, Airbus A321a, 217 bidaiari eta 7 langile zituen barruan. Horietatik, gehienak turistak, 219 errusiarrak ziren, lau ukrainarrak eta bat bieloerrusiarra. Hildakoak, guztira, 224 izan ziren, eta Egipton gertatutako larriena. A320 Airbus familiak inoiz jasan duen istripurik larriena ere izan da, eta 2015ean egon den istripurik larriena. Bonba batek eztanda egin zuelakoan hainbat konpainiek euren hegaldiak kendu zituzten Sharm-el Sheikhetik. ISISek euren ardura Twitterren azaldu zuten, Abu Osama al-Masriren bideo adierazpen batekin, talde honen liderra.

2015eko azaroaren 9an, Egiptoko inbestigatzaileen kide anonimo batek adierazi zuen bonba batek hegazkina lehertu zuela, %90eko ziurtasunarekin;

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burroughston Broch

thumb|300px|Burroughston Broch

**Burroughston Broch** Eskoziako Orkadetako Shapinsay uhartean dagoen *Broch * bat da, hau da, Burdin Aroko gotorlekua. XIX mendean aurkitu zen eta egorea onean dago.

## Egitura 
Gotorleku zirkular honek kanpo diametroa 18 metrotakoa du, eta barnekoa 10 metrotakoa, lau metroko sendera duten harrizko hormak ditu beraz. Sarbidea ekialdean du eta 1'2 metrotako zabalera eta 1'8 metrotako altuera ditu.

Broch-aren barnean putzu sakon bat dago.

## Historia 
Ondoan dagoen Balfourreko gazteluaren lurretan egonik 1862an David Balfour koronelaren langileek egin zituzten indusketak George Petrie antikuarioaren gidaritzapean. Petrieren esanetan ez zuten ezer berezirik aurkitu, orein adarrak, idi eta erdien hezurrak eta harrizko zenbait ontzi baino ez.

## Iruditegia 

Irudi:Burroughston Broch 20110527 guard cell looking south.jpg|Zaintzailearen gela.
Irudi:Burroughston Broch 20110527 interior from east.jpg|Barnealdea.
Irudi:Burroughston Broch, entry.JPG|Sarrera.
Irudi:Burroughston Broch 20110527 entrance passage from west.jpg|Sarrera.
Irudi:Burroughston Broch.jpg|Hormak.

## Kanpo estekak