open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belarri luze

**Belarri luzea** (*Pleurotus cornucopiae*) *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da. Laborantza intentsiboko espeziea da. Kontuan izan behar da zahartzean ihartu eta gogortu egiten dela, eta sukalderako dituen bertuteak galdu egiten dituela.

Sinonimoak: *Agaricus cornucopiae*, *Agaricus sapidus*, *Agaricus cornucopioides*, *Pleurotus cornucopioides*, *Pleurotus sapidus*, *Clitocybe sapidus*, *Pleurotus ostreatus var. cornucopiae*, *Pleurotus cornucopioides var. sapidus*, *Pocillaria cornucopioides*, *Dendrosarcus sapidus*, *Dendrosarcus cornucopioides*, *Pleurotus similis*, *Crepidopus cornucopiae*, *Pleurotus ostreatus f. cornucopiae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, krema zuri kolorekoa edo zuri-horikoa; hasieran ganbila, gero oso inbutu itxurakoa; ertz mehea, gaztetan biribildua, ondoren izurtua. Azal glabroa, matea, flokoso samarra gaztetan. 

**Orriak:** Zuriak, estu, meheak eta oso dekurrenteak, batzuetan oinaren oinarriraino jaisten dira. Orritxo asko ere baditu.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Kapelaren kolorekoa, 2 eta 5 cm arteko garaiera eta 1 eta 2 cm arteko lodiera. Oro har laburra eta sendoa, betea, zilindrikoa goialdean eta mehetua oinarrian, ia sustraiduna beste aleekin elkartzean, orri dekurrente-anastomasatuak eraginda albeolatu samarra.

**Haragia:** Zuria, lodia eta irmoa, irin usaina du eta zapore leuna eta atsegina.

**Etimologia:** *Pleurotus* terminoa grekotik dator, "pleuron" , "otós" hitzetatik, belarriaren antzekoa kapela alboan jarrita, esan nahi du. *Cornucopiae* epitetoa berriz latinetik dator, oparotasun adarra esan nahi duen, "cornucopia" hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona, zurezko substratuetan industrialki lantzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Pleurotus ostreatus* delakoarekin, baina hau ilunagoa da eta maskor itxura du. *Pleurotus pulmonarius* espeziarekin ere nahas daiteke, honek kolore zurixkatik beix arin batera doan kolorea du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean talde estuetan, pagoen zaurietan eta zati ustelduetan bizi da, baita beste zuhaitz batzuetan ere, edo motzondoetan eta lurperatutako enbor erorietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefa Masegosa Gallego

**Josefa Masegosa Gallego** (Oria, Almeria, 1957ko azaroaren 22a) almeriar astronomoa da, CSICen ikertzaile zientifikoa Andaluziako Astrofisika Institutuan (IAA).

## Biografia 
Granadako Unibertsitateko Zientzia Fakultatean ikasi zuen, eta Zientzia Fisikoetan lizentziatu zen 1981ean. Ondoren, zientzia-masterra egin zuen, astronomian espezializatua, Sussex-eko Unibertsitatean (Erresuma Batua), eta, 1988an, Zientzia Fisikoetan doktoretza lortu zuen Granadako Unibertsitatean.

### Ikertzaile 
Ikertzaile nagusia izan zen Plan Nazionalak edo eskualdeko ikerketa-planek finantzatutako 6 ikerketa-proiektutan eta Europako funtsekin finantzatutako nazioarteko bi proiektutan. Ikerketa kudeatzeko hainbat batzordetan parte hartu du, besteak beste, CSICeko Zientzia eta Teknologia Fisikoen Arloko Batzordean 1992tik 1994ra;  arlo horretako ordezkaria izan da CSICeko Emakumeen eta Zientzia Batzordean.

Jarduera profesionala astrofisikaren eta Emakumeak eta Zientzia ikasketen artean partekatu du. Astrofisikaren arloan, gai interesgarriena honako hauek aztertzea da: izar-prestakuntza bortitza pizteko mekanismoak, maiztasun anitzeko azterketak, galaxien eraketa eta bilakaera, galaxietatik kanpoko kartografiatuak eta, batzuetan, galaxietako jarduera nuklearretik eratorriak. 

## Lanak 
97 artikulu argitaratu ditu Sloxeko aldizkarietan; 3.000 hitzordu baino gehiago ditu eta nazioarteko 50 kongresutan baino gehiagotan parte hartu du, eta guztira 70 ekarpen argitaratu ditu. 

Emakumeak eta Zientzia arloan, astronomiei buruzko hamar artikulu argitaratu ditu, eta astronomo historikoak nahiz gaur egungoak ikusarazi ditu; hainbat hitzaldi eman ditu, eta emakumeak zientzian duen zeregina zabaltzeko hainbat ekitaldi antolatu ditu. Nabarmentzekoa da UNEDek "*Mujeres en las Estrellas*" TVErako emandako programaren koordinazioa, 2. kanaletan emana. AMIT-Andaluzia nodoaren sortzaileetako bat izan zen 2012an, eta kargu hauek bete zituen: bokala eta koordinatzailea -Jaén-Almeria 2013ra arte, eta gero lehendakariordea.

CSICeko ikertzaile zientifikoa da Andaluziako Astrofisika Institutuan (IAA), eta hainbat erantzukizun-kargu izan zituen: zientzialarien ordezkaria, Astronomia Estragalaktikoaren Saileko burua, Gai Teknologikoen zuzendariordea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Aho/esku/oin gaixotasun

**Aho/esku/oin gaixotasuna** sintoma nagusiak ahoko mina eta anpoila txikiak, ultzerak edo aftak izaten dituen gaixotasun biriko arina da. Gaixotasuna eragiten duten bi birus motak *Coxsackievirus* eta *Enterovirus* generokoak dira. Ez da nahastu behar antzeko izena duen oina/ahoa gaixotasun edo ahoeriarekin, ganaduaren afekzio bat baita, eta ziurrenik jendeak askoz ere ezagunagoa baitu.

Gaixotasuna eragiten duten birusak gertuko kontaktu pertsonalaren bidez, eztularen eta infektatutako pertsona baten gorozkien bidez zabaltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bitigar hirukolore

**Bitigar hirukolorea** (*Leucopaxillus compactus*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria da, baina ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Agaricus compactus*, *Tricholoma compactum* (Basionimoa), *Gyrophila compacta*, *Tricholoma tricolor*, *Tricholoma pseudoacerbum*, *Melanoleuca tricolor*, *Leucopaxillus pseudoacerbus*, *Leucopaxillus tricolor*, *Clitocybe tricolor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 20 cm bitarteko diametrokoa, adinaren arabera, oso haragitsua, ganbila ertz biribilduekin, gainazal lehorrekoa eta azkenean zuntz-itxurakoa eta arrosa-larru kolorekoa edo marroi-arrosa kolorekoa, ertzak pruinadunak eta krema-sufre kolorea izaten dute.

**Orriak:** Ez oso dekurrenteak, Itsatsiak, ia eskotatuak *Tricholoma*-enak bezala, estu, ugariak, hori-sufre kolore samarrekoak, ilundu egiten dira adinean aurrera egin ahala berotan lehortutako ale batzuk.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

Orri Eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Laburra, masiboa, lodixeagoa oinarrian, zurixka-krema kolorekoa, baina oinarrian hori-sufre kolorekoa.

**Haragia:** Trinkoa eta gogorra, zuria, belar moztu berriaren usain leuna du eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Leucopaxillus* terminoa grekozko "leucos" hitzetik dator eta zuria esan nahi du. Bere koloreagatik. *Tricolor* epitetoa berriz latinetik dator, hiru kolore esan nahi duen "tricolor" hitzetik. Koloretsua delako.

## Jangarritasuna 
Jangarria da.

### Nahasketa arruskua 
*Tricholoma acerbum* delakoaren antzekoa da, baina *Leucopaxillus tricolor* espeziearen orriak koloretsuagoak dira, ez du malutarik oinaren goiko aldean eta haragia ez da mikatza.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean basoetan agertzen da, batez ere pagoen eta haritzen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sexu- eta ugalketa-osasun

[thumb|right|[GIBri buruzko bilera Angolan.]]
MOEren arabera, **sexu- eta ugalketa-osasuna** «ongizate fisiko, mental eta sozialeko egoera orokorra da, eta ez gaixotasunik edo gaitzik ez izate hutsa, ugalketa-sistemarekin, haren funtzioekin eta prozesuekin lotutako alderdi guztietan. Ondorioz, ugalketa-osasunak berekin dakar sexu-bizitza gogobetegarria, arriskurik gabea, ugaltzeko gaitasuna eta hori egitea edo ez egitea erabakitzeko askatasuna, noiz eta zein maiztasunekin» (ugalketa-eskubideak). Gizonak zein emakumeak informazioa jasotzeko eta ugalkortasuna erregulatzeko metodo seguru, eraginkor eta eskuragarriak eskuratzeko eskubidea dute, bai eta familia-plangintzako eta osasun publikoko gizarte-zerbitzuak izateko ere, haurdun dagoen emakumeari laguntza profesional egokia emateko eta erditzea modu seguruan gerta dadin eta seme-alaba osasuntsuen jaiotza bermatzeko, hau da, desgaitasunik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begi-azterketa

**Begi-azterketa** ikusmena eta objektuak fokuratzeko eta bereizteko gaitasuna ebaluatzeko egiten diren proba batzuk dira. Azterketaren barnean, begiekin lotutako beste proba eta azterketa batzuk ere sartzen dira. Begi-azterketak, batez ere, optometrista, oftalmologo edo optikari batek egiten ditu. Osasun-arloko profesionalek sarritan gomendatzen dute pertsona guztiek aldizkako begi-azterketa osoak egitea errutinako lehen mailako arretaren barruan, batez ere begietako gaixotasun asko sintomarik gabekoak direlako.

Begi-azterketek detekta ditzakete tratatu daitezkeen begietako gaixotasun arriskutsuak, gaixotasun sistemikoen agerpen okularrak, tumoreen zantzuak edo garuneko beste anomalia batzuk.

Begi-azterketa oso bat kanpo-azterketa bat da, eta, ondoren, ikusmen-zolitasuneko proba espezifikoak, begi-niniaren funtzioa, begiz kanpoko muskuluen mugikortasuna, ikuseremuak, begi barneko presioa eta begi-niniaren bidezko oftalmoskopia.

Gutxieneko begi-azterketa batek honako zati hauek ditu: ikusmen-zolitasuneko probak, begi-niniaren funtzioa eta begietatik kanpoko muskuluen mugikortasuna, eta zuzeneko oftalmoskopia, begi-nini ez dilatatu baten bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ann Aguirre

**Ann Aguirre** (AEB, 1970), fikzio espekulatiboko autore estatubatuarra da, Mexikon bizi dena. Andrés Aguirre senarraren deitura erabiltzen du. Fantasia eta zientzia-fikzio erromantiko idatzi ohi du, eta heldu gazteentzako fikzio postapokaliptikoa. Saga desberdinetan banatutako eleberriak idatzi ohi ditu,  "amaiera zoriontsuak" gogoko dituela azpimarratu duelarik.

Beste luma-izenen bat ere erabili izan du, hala nola Ellen Connor edo A.A. Aguirre, azken hau Andrés senararrarekin batera idatzitako lanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begi barneko presio

**Begi barneko presioa** humore urtsuak eta humore beirakarak begi-paretetan egiten duten presioa da. Tonometroarekin neurtzen da, eta merkurio milimetrotan adierazten da. Batez besteko balioa 16 mmHg-koa da. Humore urtsua sortzearen eta berriz xurgatzearen arteko oreka da begi barruko presio-maila baldintzatzen duen faktore nagusia. Bestalde, begi barruko presioa edo begietako hipertentsioa handitzea da glaukoma izeneko begiko gaixotasun bat garatzeko arrisku-faktore nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begi barneko leiar

**Begi barneko leiarra** begiaren barruan ezartzen den leiarra da, errefrakzio-akatsak zuzentzeko edo kataraten ebakuntza kirurgikoan kristalinoa ordezteko erabiltzen dena.

Giza begiko kristalinoa 15 dioptriako leiar baten baliokidea da, eta, beraz, begi barruko leiar bat txertatzen dugunean, dioptria horren berdinak edo handiagoak direla ziurtatzen dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurreko neuritis

**Aurreko neuritisa** edo **papilitis optikoa** nerbio optikoaren inflamazioa da nerbio horrek begiaren barruan egiten duen ibilbidean. Eboluzio bizkorreko ikusmen-zolitasunaren beherakada da sintoma nagusia, eta begi-hondoan papila optikoaren inflamazioa ikus daiteke. Arrazoi nagusiak infekzioak, gaixotasun sistemikoak eta inflamazioak izaten dira. Esklerosi anizkoitzaren sintoma goiztiarra izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bitigar horiska

**Bitigar horiska** (*Leucopaxillus paradoxus*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Ahal dela ale gazteak kontsumitu.

Sinonimoak: *Lepista amara*, *Clitocybe paradoxa* (Basionimoa), *Clitocybe stipitata*, *Lepista paradoxa*, *Leucopaxillus albissimus var. paradoxus*, *Leucopaxillus paradoxus f. subaerugineus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, ertza biribildua eta izurtua. Kolore zurbilekoa: zurixka, krema edo okrea, erdirantz nabarmenagoa. Azal lehorra, opakua, batzuetan pitzatua.

**Orriak:** Nahiko estu, anastomosatuak,  oro har, dekurrenteak, zurixkak edo krema zurbil kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak

**Hanka:** 3 - 10 x 1 - 3 cm-koa. Betea, irmoa, oinarritik ⅔ ingurura  lodituta, kapelaren antzeko kolorekoa, ezkata finez estalia.

**Haragia:** Lodia, gogorra, lehorra, zuria, usain atsegina du eta zehaztugabeko zaporea, batzuetan zertxobait mikatza.

**Etimologia:** *Leucopaxillus* terminoa grekozko "leucos" hitzetik dator eta zuria esan nahi du. Bere koloreagatik. *Paradoxus* epitetoa berriz latinetik dator, normaletik kanpo, esan nahi duen "paradoxus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Batzuetan zapore mikatza du.

### Nahasketa arriskua 
*Leucopaxillus candidus* delakoaren antz apur bat badu eta nahas daiteke, baina hau zuriagoa da eta habitat desberdina du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, pinuen basoetan hazten da, batzuetan, estu eta ale askoko korroetan edo ilaretan. Urriago, baina arteen basoetan ere agertzen da.

### Banaketa eremua 
Errusia, Europa, Ipar Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neuritis optiko

**Neuritis optikoa** edo **oftalmoneuritisa** nerbio optikoaren inflamazioa da nerbio horrek begi-globotik irten eta kiasmara iritsi bitartean egiten duen ibilbidean. Begi bakarreko edo bi begietako ikusmenak behera egiten du bat-batean, eta prozesua aldebikoa denean, ikusmenaren galera aldiberekoa edo ondoz ondokoa izan daiteke bi begietan.

## Sintomak 
Sintoma ohikoenak ikusmena bat-batean galtzea izaten da, ordu gutxiren buruan ager daitekeena. Begiari mugimenduak egitean koloreak bereizteko gaitasuna galtzea eta mina izatea ere ohikoa izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa Savoiakoa

**Luisa Savoiakoa** (Pont-d'Ain, 1476ko irailaren 11 &ndash; Grez-sur-Loing, 1531ko irailaren 22a) frantziar noble eta erregeordea izan zen.

Filipe II.a Savoiakoa eta Margarita Borboikoaren alaba izan zen. Hamaika urterekin Karlos Orleanskoarekin ezkondu zen, baina hamabost urte bete arte ez zen berarekin bizitzen hasi. Senar-emazteek bi seme-alaba izan zituzten: Margarita eta Frantzisko. Karlos 1495eko neguan hil zen.

Alargunak, hemeretzi urterekin, etorkizun ona prestatu zuen bere bi seme-alabentzat. Senarraren lehengusu Luis XII.a Frantziakoaren gortera joan zen beraiekin, eta hezkuntza errenazentista eman zien. 1514an Luis XII.ak Frantzisko oinordeko izendatu zuen.

1515ean Frantzisko Frantziako tronura igo zen eta bere ama Angulemako dukesa izendatu zuen eta 1524an Anjouko dukesa. Louisak Frantziako erregeorde gisa jardun zuen semearen absentzia eta espetxealdian. Otomandar Inperioarekin harremanak ezarri zituen eta Cambraiko Bakea negoziatu zuen.

## Kanpo estekak
Robert Aramayo

**Robert Aramayo** (Kingston upon Hull, 1992ko azaroaren 6a) aktore ingelesa da, azkenaldian *Boterearen Eraztunak* telesailean Elrond elfoaren rola jokatzeagatik bereziki ezaguna. 

Familia ingelesekoa da Robert Aramayo, baina deitura euskaldun hori (Aramaio euskal toponimoari lotua, argiki) Boliviatik Erresuma Batura joandako etorkin batengandik datorkio.

## Ibilbide profesionala 
2016. urtetik 2017.era Eddard Stark gaztea izan zen HBOko *Game of Thrones* telesailaren seigarren denboraldian, baina agerpen nabarmenagoa izan zuen 2021ean, Netflixeko *Behind Her Eyes* thriller psikologikoko telesail laburrean, eta batez ere, 2022an hasitako Eraztunen Jauna: Boterearen Eraztunak telesailean, non pertsonaia nagusietako bat, Elrond elfoa, gorpuztu zuen.

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belarri orrihori

**Belarri orrihoria** (*Phyllotopsis nidulans*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da kontsumorako egokia, toxikoa den susmoa ere badago eta haragi biguna eta harroaz gain, usain desatsegina duelako.

Sinonimoak: *Dendrosarcus mollis*, *Pleuropus nidulans*, *Agaricus junquilla*, *Pleurotus nidulans*, *Crepidotus nidulans*, *Panus stevensonii*, *Claudopus nidulans*, *Crepidotus junquilla*, *Phyllotus nidulans*, *Lentinus stevensonii*, *Pocillaria stevensonii*, *Dendrosarcus nidulans*, *Panus nidulans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Kopa edo inbutu itxurakoa, tomentosoa. Ile tenteekin eta kolore hori bizikoa, Karpoforoaren gainerakoa bezala.

**Orriak:** Meheak, estu, irregularrak, dekurrenteak, horixkak edo laranja kolorekoak, ilunagoak edo argiagoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Ez du oinik edo oso motza da, Eszentrikoa, tomentosoa.

**Haragia:** Horia, mehea, muzilagoduna edo larrukara eta usain desatseginekoa.

**Etimologia:** *Nidulans* epitetoa latinetik dator eta habia esan nahi du. Ale gazteek izaten duten formagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko txarra.

### Nahasketa arriskua 
*Paxillus panuoides* delakoarekin nahas daiteke, baina hau gaztetan ez da zuria inoiz eta ez du laranja koloreko tonurik.

## Sasoia eta lekua 
Berantiarra da, Udazkenetik udaberrira, koniferoen adarretan edo egurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Guatemala, Costa Rica, Kolonbia, Venezuela, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argaltze

Medikuntzaren, osasunaren edo *fitness*aren testuinguruan, **argaltzea** edo **pisua galtzea**, gizabanako edo animalia baten gorputz-masa murriztea da, likidoak, koipea edo ehunak (muskulua, tendoia edo ehun konjuntiboa) galtzeagatik. Argaltzea orokorra izan daiteke, hau da, organismo osoari eragiten dio, edo, bestela, lokalizatuta egon daiteke, immobilizazioz muskulu-atrofia baten kasuan bezala. Adinean aurrera egin ahala, gorputzak 1 eta 2 kg arteko pisua galtzen du hamarkada bakoitzean.

Argaltzea, halaber, gizabanakoaren ongizaterako gorputz-pisuaren galera-prozesuari dagokio, jarduera fisikoaren eta elikadura osasuntsuaren bidez. Tresna horiek, normalean, argaltzeko dieten izenaren azpian zerrendatzen dira. Azken helburua, haren itxuratik harago, pertsona baten osasun mentala eta fisikoa hobetzeko bizimodua aldatzea da.

thumb|center|204tik 91 kilogramorako argaltze prozesua|622x622px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gernika Rugby Taldea 2014-2015

**Gernika Rugby Taldea 2014-2015** Gernika Rugby Taldea 2014-2015 denboraldian izan duen jokalari taldea da. Espainiako 1. mailan aritu zen.

## Datuak 
* 31 jokalari euskaldun eta 9 kanpokoak
* Jokatutako minutuak 23025
* Kanpotarrek 7875 %34
* Euskaldunek gainerakoa %66
* Gutxigorabehera 9 euskaldun eta 6 kanpotar batazbeste ekipo titularrean

## Jokalariak 
(nazioarteko partidak jokatu dituztenak, azpimarratuta)

## Kanpo estekak
Hakuna Music Group

**Hakuna Music Group**  (Ez dago musika taldea) kristauen musika talde ezaguna da. 2020 arte Opus Deiko partaidea izan zen José Pedro Manglanok sortu zuen eta arrakasta itzela lortu du batez ere sare sozialetan eragindako promozioei esker. 

## Historia 
Opus Deiko partaidea izan zen José Pedro Manglanok sortu zuen 2013an. Taldea Manglano eta 15 bat gaztek 2013an Rio de Janeiron ospatu zen Gazteen Munduko Eguna egindako bidaia batetik sortu zen. Bidaia Madrilgo Aravacako San Jose María Escrivá de Balaguer elizak antolatu zuen. Taldearen izena swahili hizkuntzatik dator; Opus Dei beti lotura berezia izan du hasieratik Kenya herrialdearekin. Katolizismo barruan Hakuna Fundazioa sortu dute. 2022an Madrilgo Vista Alegren 8.000 gazteen aurrean kontzertua eman zuten. Taldearen abestiek Spotify webgunean miloika erreproduzioak lortu dituzte. 

## Estiloa 
Abestiak pop-rock estilokoak badira, hitzak katolizismo tradizionalekin lotutako kontzeptuak adierazten ditu (eukaristia, sakramentuaak, errukia) nahiz eta batzutan ere Frantzizko aita santuaren ideiak jaso. Nolabait, Estatu Batuetako Rock kristauaren tradizioan kokatzen da. Taldean gizon-emakumeak daude baina normalean ez dira nahasten. Neskak batez ere ahotsak dira eta musika tresnak gizonen eskuetan daude. Eukaristia gurtzea taldearen *leiv motiv* bat da. Taldeak askotan erlijio-topaketak egiten ditu.

## Diskografia 
Orain arte bost album argitaratu dituzte:

* *Libertad*
* *Pasión*
* *Mi pobre loco*
* *Sencillamente*
* *Qaos*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :"Noche" abestiaren bideoklip ofiziala.
* :*El Confidencial* egunkari digitalaren artikulu kritikoa.
Euskal Herriko Artzain Txakur Txapelketa

**Euskal Herriko Artzain Txakur Txapelketa** urteroko artzain txakurren lehiaketa da, Euskal Herriko artzain txakurrik onena aukeratzen duena. 1967. urtetik jokatzen da, iraila aldean. Urtero toki desberdin batean efiten bazen ere, 2006tik aurrera Axpen jokatu da.. Orozkoko Enrike Mendigurenek 9 aldiz irabazi du. 

## Palmaresa 
* 1 2020. urtean ez zen txapelketa jokatu COVID-19 pandemiak eragindako murrizketak zirela eta.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belarri lurtar

**Belarri lurtarra** (*Hohenbuehelia petaloides*) *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da. Gelatinakara, zertxobait larrukara, kalitate gutxikoa. 

Sinonimoak: *Pleuropus spathulatus*, *Hohenbuehelia petaloides*, *Pleurotus petaloides*, *Pleurotus spathulatus*, *Pleurotus petaloides var. spathulatus*, *Geopetalum petaloides*, *Dendrosarcus petaloides*, *Dendrosarcus semitectus*, *Geopetalum semitectum*, *Acanthocystis petaloides*, *Pleurotus petaloides var. eupetaloides*, *Resupinatus petaloides*, *Nematoctonus geogenius*, *Hohenbuehelia spathulata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3-10 x 3-6 cm. Nahiko haragitsua, zaila, espatula itxurakoa, mihi itxurakoa, haizemaile formakoa, geruza gelatinakara sendo batez estalia; larru-hori kolorekoa edo baita zurixka ere.

**Orriak:** Estuak, estu, oso dekurrenteak, zuriak edo okre zurbilak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 1-2 x 0,5-1,2 cm-koa. Laburra eta lodia, betea; kapelaren luzapen baten itxurakoa; kapelaren kolorekoa baino argiagoa.

**Haragia:** Lodia, zaila, zuria, ia usaingabea.

**Etimologia:** *Petaloides* epitetoa latinetik dator, petalo itxuran, esan nahi duen "Petaloides" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Hohenbuehelia geogenia* delakoarekin, hau mamitsuagoa da, tronpeta formakoa edo bi piezako belarri lobulatuaren formakoa, gris kolorea du edo arrosa-larru kolorea. *Hohenbuehelia tremula* horiagoa da. *Pleurotus ostreatus* antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Egurrean (motzondoetan edo sustrai hiletan) edo lurrean; basoetan edo parkeetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Panama, Costa Rica, El Salvador, Txile, Guadalupe, Ekuador, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Hego Korea, Australia, Zeelanda Berria, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Orkin

**Ruth Orkin** (Boston, AEB, 1921eko irailaren 3a – New York, 1985eko urtarrilaren 16a) argazkilari estatubatuarra, foto-kazetaria eta zinemagilea izan zen, New Yorkeko arte munduarekin eta Hollywoodekin lotura izan zuena. *An American Girl in Italy* (1951) argazki zehatzagatik ezaguna da, eta hainbat pertsona ospetsuren erretratuak egin zituen, besteak beste, Lauren Bacall, Doris Day, Ava Gardner, Tennessee Williams, Marlon Brando eta Alfred Hitchcock 17 urte zituela, Estatu Batuetan zehar bizikleta zeharkatzea erabaki zuen, Los Angelesen hasi eta New Yorken 1939ko Mundu Azokarako. Hiru astetan osatu zuen bidaia, bidean argazkiak ateratzen.

1943an, Orkin New Yorkera joan zen, fotokazetari independente izateko karrera baten bila. Argazkilari diskografiko gisa hasi zen lanean, eta 1945ean *New York* Timesetik jaso zuen lehen saria, Leonard Bernsteini erretratu sorta egiteko. Handik gutxira, bere karrera independentea hazi zen nazioarteko zereginetan bidaiatu ahala, eta Life, Look, Ladies' Home Journal eta beste agerkari batzuetarako argazkiak ateratzen zizkien. Orkin oso eremu maskulino batean sartu zen argazkilari gutxienetakoa izan zen.

Orkinen irudirik ospetsuena *An American Girl in Italy* (1951). Ninalee Craig 23 urtekoa lagun eta modeloa hartuta (Jinx Allen deitzen zioten orduan), erreportaia nahiko teatrala egin zuten Florentzian, Orkinek zinerako eta sekuentzietarako zuen joera argazkigintzan islatuz.  Craigek dio irudia ez zela eszenifikatu, eta egunez hartutako beste askoren artean bat izan zela, bakarrik bidaiatzearen dibertimendua erakusteko.

Italiako lan horretan eta beste batzuetan, eskema zinematografiko bat argazki-irudietan bildu ohi zuen  Orkinek. Teknikaren aldetik, hainbat baliabide formal erabili zituen denbora eta mugimendua adierazteko bere irudi finkoetan: bitan banatzea, aldiberekotasuna, errepikapenak eta abar, film-sekuentzia laburrak asmatu zituen irudi bat, bi edo hiru oinarritzat hartuz.

1952an Orkin Morris Engelekin ezkondu zen,  argazkilari eta zinemagilea. Orkin eta Engel bi film luze independentetan aritu ziren elkarlanean: "Little Fugitive" (1953) eta "Lovers and Lollipops" (1955). Bi filmen arrakastaren ondoren, Orkin argazkikaritzara itzuli zen. New Yorkeko bere etxeko lehiotik ateratako beheko kaleko bizitzako argazkiekin zenbait sorta egin zituen.

Orkin-ek argazkilaritza irakatsi zuen Ikusizko Arteen Eskolan 1970eko hamarkadaren amaieran, eta Nazioarteko Argazkigintza Zentroan 1980an. Minbiziaren aurkako borroka luze eta pribatuaren ondoren, Orkin gaixotasunetik hil zen New Yorken 1985eko urtarrilaren 16an.

2022an Donostiako Tabakaleran erakusketa antologiko batean erakutsi ziren bere lan ikoniko asko.

## Erreferentziak
Munduko XIX. Pilota Txapelketa

**Munduko XIX. Pilota Txapelketa** 2022an jokaturiko nazioarteko pilota txapelketa izan zen. Txapelketaren egoitza nagusia Biarritz izan zen baina Baionan, Bidarten eta Hazparnen ere partidak jokatu zituzten. Historian, lehendabizikoz, modalitate berri bat- *frontball*- eta espezialitate bat- emakumezkoen zesta punta- jokatu zituzten.

## Pilotalekuak 
Azken lehiaketak zazpi pilotalekutan egin zuten:

* Baionako Moderne trinketa eta Hazparneko Berria trinketa trinket modalitatea guziendako;
* Miarritzeko Harausta auzoko FAL gimnasioko frontoia eta Baionako Cassin lizeokoa, 30 metroko ezker paretako frontoiko modalitateetarako;
* Biarritzeko Plaza Berri pilotalekua, 36 metroko ezker paretako frontoian.
* Agilerako Jai-Alai zesta puntarako;
* Bidarteko Kirolak frontball-pilotalekua.

Gainera, lau instalazio gehigarri erabili zituzten aitzin-sailkatze txapelketendako:

* Azkaineko pilotalekua eta Donibane-Lohizuneko Maurice Ravel lizeoko 30 metroko pilotalekua;
* Biarritzeko lizeoko 36 metroko frontoia;
* Agilerako trinketa Miarritzen.

## Modalitateak eta parte-hartzaileak
Parte-hartzaileen kopurua ezberdina da espezialitateen arabera. 2019-2021 denboraldietako Munduko Kopetan lortutako emaitzen arabera, selekzio onenak zuzenean sailkatu ziren azken txapelketetarako. Gainerateko selekzioei gonbidapenak eman zitzaizkien aitzin-sailkatze txapelketa baten ondotik.

## Selekzio parte-hartzaileak 
Hauek diren txapelketan parte hartu zuten herrialdeen zerrenda:

## Txapelketak 
## Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilha dos Amores

**Ilha dos Amores**, baita ere **Ilha do Castelo** (euskaraz: Maitasunen uhartea eta Gazteluaren uhartea) Portugalgo Miño ibaian dagoen uhartea da.  Requeijo parean dago, Vila Nova de Cerveiran, Gondarem fregesian,Viana do Castelo barrutian.

## Deskribapena 
400 metroko luzera eta 100 metroko zabalera duen uharte txiki bat da, ibaiak eramandako sedimentuak metatzearen eta ondoren landarez estaltzearen emaitza. Uhartea zuhaitz espezie ezberdinez (haltzak, sahatsak eta akaziak) ia erabat estalita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jarduera fisiko

thumb|250px|Gomendatzeko moduko jarduera fisiko aerobiko bat, bizikletaz ibiltzea
**Jarduera fisikoa** edo **gorputz-jarduera** muskuluek sortutako eta energia-gastua eskatzen duen edozein gorputz-mugimendua da. Jarduera batek kontzeptu asko ditu: igeri egitea, korrika egitea, jolastea, salto egitea eta bizikletan ibiltzea, besteak beste. Jarduera fisikoa sailkatzeko lau eremu edo eremu deskribatzen dira: aisialdia, garraioa, etxea eta lana (edo haurrentzako eskola).

Jarduera fisikoa batzuetan akats baten ondorioz ariketa fisikoaren sinonimo gisa erabiltzen dugu, baina ariketa fisikoa sasoi fisikoa hobetzeko programatu eta planifikatutako modu bat da. Ariketa fisikoa aisialdian edo lanean jarduera fisikoa egiteko beste modu bat da. Ariketaz gain, jarduera fisikoak beste jarduera batzuk ere barne hartzen ditu, hala nola oinez ibiltzea, lan egitea edo garbitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ourenseko Zubi Nagusia

**Ourenseko Zubi Nagusia**, baita ere **Zubi Erromatarra**, **Zubi Zaharra** edo **Ourenseko erdi aroko zubia** ()  izenekin ezaguna, Miño ibaiaren gainean K. o. I. mendean. Zubia XVIII. adarraren edo Via Novaren barruan zegoen. Bidea Gallaeciako leku estrategikoan zegoen eta Ourense handiatzeko asko lagundu zuen. 

## Historia 
Erromatarren garaian altxatua, XII. mendean, zubiaren arku nagusiak amore eman zuen, eta, ondorioz, konponketa eta erorketa amaigabeak egin ziren; XVII. mendera arte ez ziren amaitu. Azken erreforma Melchor de Velasco Aguerok zuzendu zuen, eta gaur egungo itxura eman zion zubiari, Erdi Arokoa, zalantzarik gabe, jatorrizko elementu erromatarrak mantendu arren, hala nola hasierako arkuak.

Hainbat urtetan zehar, Zubi Zaharraren erdiko arkua Espainiako argiena izan zen, XIX. mendearen erdialdera arte. Villacastín-Vigo errepidea irekitzeak, hain zuzen ere, hiriko armarrian ageri den zubian zegoen dorrea eraistea ekarri zuen. Monumentu historiko izendatu zuten 1961eko apirilaren 6ko Dekretuaren bidez, Erremedioen Kaperarekin batera. Gaur egun, 1999an oinezkoentzat bihurtu ondoren, hiriko hiru ikur nagusietako bat da, As Burgas eta Ourenseko Katedralean dagoen Santo Kristorekin batera.

## Iruditegia 

Image:
Ourense_-_panoramio_-_Piotr_Przybyszewski.jpg|Erdiko arkua.
Puente_Romano,_Ourense_05.jpg|Oinezkoentzako zubia da.
Puente_Romano,_Ourense_02.jpg|Ikuspegia albo batetik.
Ourense,_ponte_romana_03-04a.JPG|Donejakue Bidearen ikurra zubian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boega uhartea

**Boega uhartea** () Portugalgo Miño ibaian dagoen uhartea da, Loivo eta Gondarem fregesien artean, Viana do Castelo barrutian.

## Deskribapena 
Uharte txikia da, gutxi gorabehera 1.400 metroko luzera eta 400 metroko zabalera duena, ibaiak eramandako sedimentuak metatzearen eta, ondoren, belar-landarez estaltzearen ondorioz. Uhartea zuhaitz-ilara batek inguratzen du (haltzak, sahatsak eta akaziak), eta barnealdea artzaintzarako erabiltzen diren belarrez estalita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedregal de Irimia

**Pedregal de Irimia** Miño ibaia sortzen den lekua da. Meira mendilerroan dago, Meira hiribildutik kilometro gutxira.

## Polemika 
Miño ibaiaren jaiolekua bi udalek lehiatzen dute: Meirak Pedregalen jaiotza defendatzen du eta A Pastorizak Fonmiñako aintziran. Izan ere, bereziki azken urteotan, hidrografia dela eta, Pedregal de Irimia gehiago zabaldu da Miñoren iturri nagusi gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bruno Bolchi

**Bruno Bolchi** (Milan, Italia, 1940ko otsailaren 21a - Florentzia, Italia, 2022ko irailaren 27a)  erdilari postuan jokatu zuen italiar futbolaria eta futbol entrenatzailea izan zen, eta bere arrakasta handiena Milango Interrekin lortu zuen, harekin. Serie A eta Europako Kluben Kopako txapelduna izan zen .

### Selekzio nazionala 
Italiarekin lau aldiz jokatu zuen, guztiak 1961ean 1962ko Munduko Txapelketako Sailkapeneko bi partida barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Messina entrenatzaileak 
*transfermarkt - jokalari ibilbidea 
*transfermarkt - Entrenatzaile ibilbidea
Olatz Peon

**Olatz Peon Ormazabal** (Tolosa, Gipuzkoa, 1969ko azaroaren 21a) gipuzkoar gizarte langilea eta politikaria da, EAJko kidea. 2015etik 2023ra arte Tolosako alkatea izan zen. 2023tik aurrera eusko legebiltzarkidea da.

## Ibilbidea 
Gizarte Langintzan diplomatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Donostiako Udalean lan egindakoa da.

2003ko udal hauteskundeetan EAJren zerrendan aurkeztu zen, eta ordutik Tolosako Udaleko zinegotzia izan da. Jokin Bildarratz alkate zela, 2007-2011 legealdian Tolosako alkateorde, Obra, Zerbitzuak, auzoak eta landa auzoetako arduraduna izan zen, eta Tolosaldeako Mankomunitatearen presidente. 2011ko hauteskundeen ondoren Bilduk lortu zuen alkatetza, eta beraz legealdi horretan oposizioko zinegotzia izan zen.

2015eko udal hauteskundeetan EAJren zerrendaburua izan zen. Alderdiak gehiengo osoa eskuratu zuen, eta Peonek alkate kargua hartu zuen. Herriko bigarren emakume alkatea bilakatu zen, Mirentxu Etxeberriaren (1983-1987) ondoren. 2015-2019 legealdian Gipuzkoako Ur Kontsortzioaren lehendakaria ere izan zen. Alderdiak zinegotzi bat galdu arren, alderdi bozkatuena izan zen eta Peonek alkatetza mantendu zuen PSE-EEko zinegotziaren botoari esker.

EAJren Gipuzko Buru Batzarreko burukide izandakoa da, Kultura eta Euskara arloetako arduradun. Aldiz, foru hauteskundeetan Oria barrutiko zerrendaburu gisa aurkeztu zen. Foru hauteskundeen ondoren batzarkide gisa jardun zuen arren, 2023ko uztailean kargua utzi zuen eusko legebiltzarkide izateko, EAJren legebiltzar taldean gobernu-ardurak betetzeko egondako kargu-uzteen ondorioz.

## Bizitza pertsonala 
Ezkonduta dago eta lau alaba ditu. Irakurtzea eta kirola egitea gustuko ditu, gehienbat mendian ibiltzea.

## Erreferentziak
Antonio Inoki

**Muhammad Hussain Inoki**    ( jaioa; 1943ko otsailaren 20a &ndash; 2022ko urriaren 1a)  japoniar borrokalaria eta sustatzailea izan zen,  izen artistikoarekin ezaguna. Berak sortu zuen New Japan Pro-Wrestling enpresan egin duen ibilbide aktiboagatik ezaguna, eta erretiroa hartu ondoren egindako jarduera askogatik ezaguna da Inoki Japoniako borroka profesionalaren ikonorik handiena.

Borrokan parte hartzearekin batera, Inoki arte martzialen (MMA) aitzindaria da, mundu osoko hainbat arte martzialetako borrokalarien aurkako benetako borrokan parte hartu zuen eta Kansuiryu Karatearen sortzaileetako bat da. Bere ikastunen artean Japoniako MMAren sustatzailerik handienak daude, besteak beste, Satoru Sayama, Akira Maeda eta Nobuhiko Takada, eta horiez gain, Lyoto Machida eta Kazuyuki Fujita bezalako lehiakideak prestatu ditu Inokik.

Inokik Inoki Genome Federation konpainia zuzentzen zuen 2007an sortu zenetik 2019an itxi zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Puroresu.com: Antonio Inoki
* Inokiren historia arte martzial mistoetan
* NJPW-k arte martzial mistoetan duen eraginari buruzko artikulua
Paul van Zeeland

**Paul Guillaume, van Zeeland bizkondea** (Soignies, 1893ko azaroaren 11 &ndash; Brusela, 1973ko irailaren 22a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1935etik 1937ra.

Zuzenbide irakaslea izan zen, eta, ondoren, Lovainako Unibertsitate Katolikok Ekonomia Zientzien Institutuko zuzendaria. 1935eko martxoan katoliko, liberal eta sozialisten arteko koalizio gobernu bateko lehen ministro izendatu zuten. Krisi ekonomikoari aurre egin zion, monetaren debaluazioaren eta aurrekontu-neurri hedatzaileen bidez.

1936ko udaberrian dimititu zuen, Rexismoak sustatutako asalduraren ondorioz, baina lehen ministro izaten jarraitu zuen maiatzeko hauteskundeen ondoren. Gutxieneko soldatari, ordaindutako sei opor-eguni eta astean gehienez 40 orduko lan-ordutegiari buruzko akordioekin konpondu zituen langileen grebak. Rexistak gerra-legearekin zapaldu zituen, langabeziaren aurkako neurriak hartu zituen eta neutraltasun politikara itzuli zen. 1937ko udaberrian dimititu zuen, Léon Degrellek Belgikako Banku Nazionaletik dirua jasotzea leporatu ondoren.

1939an Errefuxiatuei Laguntzeko Batzordea zuzendu zuen Londresen, eta 1946an Ekonomia Lankidetzako Europako Liga sortu zuen. Gerra amaitu ondoren, Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1949 eta 1954 artean.

## Kanpo estekak
Ostře sledované vlaky

***Ostře sledované vlaky*** 1966ko Jiří Menzel txekiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da. Bohumil Hrabalen *Zorrotz begiratutako trenak* eleberrian oinarrituta, 1968ko Nazioarteko film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerraren amaieran, Alemania nazia fronte guztietan galtzen ari da. Miloš Hrma gazteak bere kontura egiten du lan, ordainsaririk gabe, tren geltoki txiki batean. Geltokiko buruak emazte atsegina du, baina inbidia dio Hubička tren-saltzailearen emakumeen arrakastari. Tren geltokiaren egunerokotasuna nahasia da Zednicek zinegotziaren etorrerarekin, nazien kolaboratzailea dena.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Àngel Casas

**Àngel Casas i Mas** (1946ko apirilaren 17a - 2022ko urriaren 1a) kataluniar kazetari eta idazlea izan zen.   

## Biografia 
Casasek Radio Juventud-en hasi zuen bere ibilbidea, eta handik Radio Barcelona-ra joan zen lanera. Hirurogeita hamarreko hamarkadaren lehen erdian geratu zen. Programen artean, *Trotadiscos* aurkeztu zuen, 1972an Ondas Sariak bat irabazi zuena. Urte berean, *45 revoluciones en España* liburua argitaratu zuen, hirurogeiko hamarkadako analisi soziologiko eta musikala . 

1978an, Casasek Radio 4 katalanez zuzendu zuen *La clau i el duro saioetako* bat, eta bertan Bartzelonako leku dibertigarriak aurkitu zituen.  1977an telebistan sartu zen, Carlos Tena eta Diego A. Manriqueren gidaritzapean, *Popgrama* programa musikalean, Televisión Española-n. Horren ostean, Casasek La 1 eta NMEn bere espazioa aurkeztea eta zuzentzea lortu zuen 1980tik 1983ra.

1984an, Kataluniako Telebista hasi zenean, Casasek bertan lan egin zuen eta, katearen protagonista bihurtu zen *Àngel Casas Show* programa propioarekin, 1988ra arte pantailan egon zen elkarrizketen programa. Programak 1984ko Urrezko Antena Saria eta Ondas Sariak ere irabazi zituen. Cadena SERn lan egiteko kontratatu zuten *El sermón* aldizkaria aurkezten laguntzeko. Barcelona Televisió-ko zuzendaria izan zen, 2008tik 2014ra bitartean, baina erretiroa hartu behar izan zuen gaixotasunagatik.

2013an, Casas osasun arazo larriak izaten hasi zen. 2020an, giltzurrun transplante bat izan zuen eta, ondoren, zirkulazio-gaixotasun bat izan zuen, kaltzifilaxia izenekoa, eta bi hankak moztu zizkioten.  Creu de Sant Jordi-rekin omendu zuten bere lan ezagunagatik.  Casas 2022ko urrian hil zen Bartzelonan, 76 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flirting (filma)

***Flirting*** () 1991ko John Duigan australiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
1960ko hamarkadako hamarkadako Australian, Danny Embling mutilentzako eskola pribatu bateko barneko ikasle gaztea da. Ugandako diplomatiko baten alaba den Thandiwe ezagutu eta maiteminduko da. Baina Dannyren herabetasunak ez dio uzten bere sentimenduak erakusten.

## Aktoreak 
*Noah Taylor: Danny Embling
*Thandie Newton: Thandiwe Adjewa
*Nicole Kidman: Nicola
*Naomi Watts: Janet 
*Bartholomew Rose: 'Gilby' Fryer
*Felix Nobis: Jock Blair
*Marc Aden: Christopher Laidlaw
*Les Hill: Greg Gilmore
*Jeff Truman: Mr. Morris Cutts

## Kanpo estekak
Ghost World (filma)

***Ghost World*** 2001eko Terry Zwigoff estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da. Daniel Clowesen izen bereko komikian oinarrituta zegoen.

## Argumentua 
Enid eta Rebecca, bi lagun onenak, uda osoa dute bere aurrean Bigarren Hezkuntzako graduazioaren ondoren. Biak moldatu gabeak diren arren, Rebeccak Enidek baino arrakasta gehiago du mutilekin. Ofizialki graduatzeko, Enid udako arte-ikastaro batera joan behar da. Artista gisa talentua duen arren, Roberta irakasleak arteak sozialki esanguratsua izan behar duela uste du, eta Eviden zirriborroak «entretenimendu arin» gisa kalifikatzen ditu.

## Aktoreak 
*Thora Birch: Enid
*Scarlett Johansson: Rebecca
*Steve Buscemi: Seymour
*Brad Renfro: Josh
*Illeana Douglas: Roberta Allsworth
*Bob Balaban: Eniden aita
*Stacey Travis: Dana
*Charles C. Stevenson Jr.: Norman
*Dave Sheridan: Doug
*Tom McGowan: Joe
*Debra Azar: Melora
*Brian George: Sidewinder Boss
*Pat Healy: John Ellis
*Joseph Sikora: reggae-zalea

## Kanpo estekak
Harry Hammond Hess

**Harry Hammond Hess** (New York, 1906ko maiatzaren 24a - Woods Hole (Massachusetts), 1969ko abuztuaren 25a) estatubatuar geologo eta militarra izan zen, ozeano hondoen hedapenaren inguruko ikerketak egin zituena. Gaur egun plaken tektonikaren teoriaren sortzaileetako bat kontsideratzen da Hess.

## Biografia 
1932ko otsaila eta martxoa artean Estatu Batuetako itsas armadako *USS S-48* urpekontzian expedizio bat burutu zuen Felix Vening Meinesz medikuarekin batera. Guantanamoko basetik atera eta iritsi ziren eta helburua itsas barneko grabitatea neurtzea zuen.

Bigarren Mundu Gerran itsas armadako *Cape Johnson* garraio itsasontziko kapitain izan zen. Itsasontzi horrek puntako teknologia zuen barnean eta sonar bidez Ozeano bareko, Filipinetako eta Mariana uharteetako hondoak ikertu zituen. Iwo Jima inguruan itsas azpiko sumendiak aurkitu zituen eta *guyot* izena eman zien, XIX mendeko Arnold Henry Guyot. zientzilariaren omenez. Gerraren amaieran kontraalmirante izatera iritsi zen.

1950. hamarkadan ozeano hondoen erregistro magnetikoak jaso zituen eta dortsal mesoatlantikoaren albo bietara zebraren marren antzeko patroi simetrikoak aurkitu zituen, polaritate positiboak eta negatiboak dituzten harriak txandakatzen baitira. Alfred Wegenerrek aipaturiko kontinenteen jitoa demostratu zuen itsaso hondoak dortsaletik alboetara hedatzen ari direla ikusteak.

## Onarpenak 
* Amerikako geofisika Elkarteak "Harry H. Hess domina" ezarri zuen 1984an.
* Ilargiko Hess kraterra Harry H. Hess eta Victor Franz Hess (1883-1964) austriarraren omenez izendatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Tuzo Wilson

**John Tuzo Wilson** (Ottawa, 1908ko urriaren 24a - Toronto, 1993ko apirilaren 15a) Kanadako geologo eta geofisikaria izan zen, plaken tektonikaren teoria formulatzeagatik eta Wilsonen Superkontinenteen zikloaren teoria garatzeagatik ezaguna. Muga transformatzaileetan gertatzen den frikzioa eta ondorioak deskribatu zituen lehenengo zientzilaria ere Tuzo Wilson izan zen.

## Biografia 
Eskoziar jatorriko familia batean jaio zen Ottawa hiriburuan. Torontoko Unibertsitatean geofisika ikasketak hasi zituen 1930an eta graduatu ondoren Cambridge eta Princetongo unibertsitateetan jarraitu zituen ikasketak. Bigarren Mundu Gerran Kanadako armadan aritu zen eta koronel izatera iristi zen.
* Muga transformatzaileetan frikzioak eragindako tentsioa plaka bietan metatzen dela esan zuen eta hauskorra den litosferatan bapatean hautsi eta energia handia askatzen dela, lurrikarak sortuz.

## Onarpena 
* Kanadako Ordeneko bulegaria titulua jaso zuen 1969an.
* Kanadako Geofisika Elkarteak "John Tuzo Wilson domina" ezarri zuen, geofisika alorrean ikerketa zientifikoak eta teknologikoak saritzeko.
* Kanadako uretan aurkitu diren itsaso azpiko bi sumendiri *Tuzo Wilson Seamounts* izena eman zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álvaro Djaló

**Álvaro Djaló Dias-Fernandes** (Madril, ) Euskal Herritar futbolari profesionala da, aurrelari moduan jokatzen duena. 

## Biografia 
Gurasoak Ginea-Bissaukoak ditu. Madrilen jaioa, 3 hilabete besterik ez zuela heldu zen Bizkaira. San Miguel Basauriko taldean hasi zen futbolean, Begoñatik Portugalera joan baino lehen. Halaber, Adu Ares Athletic klubeko jokalariaren lehengusua da.  2024ko martxoan Athleticek Djaló fitxatzeko akordioa zuela iragarri zuen , eta handik hilabete batzuetara, abuztuaren 28an, egin zuen debuta lehoi gisa San Mamesen Valentziaren aurka jokatutako lehen mailako 3. jardunaldian. Bertan Athletic 1-0 garaitu zen. Ez zuen zorterik izan bere lehen denboraldian, eta horregtaik 2025eko udan Qatarrera joan zen lagatu gisa, erosteko aukera ez derrigorrezkoarekin.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 23-24 Ligako Kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Messier 73

**Messier 73** (M73 eta **NGC 6994** izenez ere ezaguna) Aquarius konstelazioko lau izarren multzo txiki bat da. 

Charles Messierrek aurkitu zuen 1780ko urriaren 4an. Hasieran, objektua nebulositateren bat zuten lau izarren kumulu gisa deskribatu zuen. John Herschelen ondorengo behaketek, ordea, ez zuten nebulositaterik agertu. Gainera, Herschelek ikusi zuen zalantzan jartzen zela M73 kumulu izendatzea. Hala ere, Herschelek M73 sartu zuen kumuluen, nebulosen eta galaxien Katalogo Orokorrean, eta John Dreyerrek M73 sartu zuen Katalogo Orokor Berria osatu zuenean.

## Kanpo estekak
Unibertsoaren adina

Kosmologia fisikoan, **unibertsoaren adina** Big Bang-etik igarotako denbora da. Gaur egun, astronomoek unibertsoaren adinaren bi neurketa egin dituzte: zuzeneko behaketetan oinarritutako neurketa, unibertsoaren egoera goiztiar bati buruzkoa, 13.787±0. mila urteko adina adierazten duena, Lambda-CDM komunztadura-ereduarekin 2018tik aurrera interpretatua; eta tokiko unibertso modernoaren behaketetan oinarritutako neurketa, adin gazteagoa iradokitzen baitute. Lehen neurketa motaren ziurgabetasuna 20 milioi urtera murriztu da, adinerako oso kopuru berdintsuak eman zituzten zenbait azterlanetan oinarrituta. Besteak beste, *Planck* espazio-ontziaren mikrouhinen hondoko erradiazioaren, Wilkinson-en mikrouhinen anisotropia-zundaren eta beste espazio-zunda batzuen azterketak. Hondoko erradiazio kosmikoaren neurketek unibertsoa hozteko denbora ematen dute Big Bang-etik. eta unibertsoaren hedatze-tasaren neurketak denboran atzera estrapolatuz gutxi gorabeherako adina kalkulatzeko erabil daitezke. Zenbatespenaren heina ere zenbatespenaren heinaren barruan dago, unibertsoko izar zaharrenaren kasuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saturno nebulosa

**Saturno nebulosa** (**NGC 7009**) nebulosa planetario bat da Aquarius konstelazioan, ni Aquarii mendebaldean. Saturno nebulosa deitzen zaio Saturno planetaren antzeko itxura duelako, haren eraztunekin, profilez ikusia. 

Saturno nebulosa planeta-nebulosa konplexua da, eta hainbat azpisistema morfologiko eta zinematiko ditu hiru dimentsiotan. Halo bat, "jet" motako eiekzioak, hainbat kasko, heldulekuak eta eskala txikiko korapilo eta harizpiak ditu. Era ez-erradialean hedatzen dira heldulekuak erdiko izarretik.

Erdiko izarrak, nahiko argitsua, 11,5 itxurazko magnitudea du, eta Eguzkiarena baino 20 aldiz argitasun handiagoa. Distira ahula du, harengandik bereizten gaituen distantziagatik eta erradiazio gehiena argi ultramore gisa igortzen duelako. Izugarri beroa da, 90 000 K-ko tenperatura du, eta tamaina handiko izar erraldoiaren erdigunea da; gaur ikusten dugun nebulosa izarraren kanpoko geruzak besterik ez da, izarretik datorren izar-haizearen hondarrek modelatuak. Denborak aurrera egin ahala, distira galduko du, kosmosean bizi diren nano zuri ugarietako bat bihurtu arte. Ez dakigu ziur zenbateko distantzia dagoen Lurrarekiko, eta jotzen da 2.400-3.900 argi-urte bitarte dagoela.

NGC 7009 bezalako nebulosa planetarioak masa ertaineko izar baten bizitzaren azken etapan sortzen dira. Oso etapa laburra da, eta, kanpoko geruzak kanporatu ondoren, izarra kolapsatzen hasten da eta tenperatura igo egiten da. Igorritako erradiazioak izarraren kanpoko atmosfera arrastatzen duen izar-haize gisa jarduten du.

NGC 7009 1782an aurkitu zuen William Herschelek, eta lehen aurkikuntzetako bat izan zen. Horrela deitu zuen Lord Rossek 1840ko hamarkadan, teleskopioek hobera egin zutenean Saturnoren forma bereiz zitekeelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak