open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julio María Elías Montoya

**Julio María Elías Montoya** (Medina de Pomar, Burgos, 1945eko otsailaren 7a) espainiar frantzizkotarra da. Bere ikasketak Arantzazun eta Euskal Herriko herri desberdinetan egin zituen. Boliviako Cumae egoitzaren apezpikua izan zen. Egun erretreta hartua da.

## Biografia 
Lehen ikasketak bere herrian egin zituen, Medina de Pomarren. Bigarren hezkuntza Arantzazuko Santutegian egin zuen. Ondoren, Foruan ikasi zuen. 1960ko irailaren 1an Zarauzko frantzizkotarren komentuan botoak egin zituen. 1961eko irailaren 2an Oliteko komentu frantzizkotarra joan zen; han filosofia hiru urtez ikasi zuen. Berriro ere Arantzazun, teologia ikasi zuen. 1968ko uztailaren 14an, Arantzazun, apaiza izendatu zuten; bertako irakaslea izan zen ondoren.

1969an, erlijioso gutxi zeudela han eta, Boliviara bidali zuten, bertako Copacabanako Andre Mariaren Basilikara. 1973an Beniko departamendura misioetara bidali zuten, Amazonian. Han, indigenen artean, bozkarioen arduradura izan zen.

1986ko azaroaren 17an, Joan Paulo II.ak Cumaeko apezpiku eta Beniko bikarioa izendatu zuen. 1987ko martxoaren 25ean kontsagratu zuten. Karguetan jarraitu zuen 2020ko otsailaren 22 arte; egun horretan, zuen adina eta, Frantzisko aitasantuak karguei uko egitea onartu zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Elkarrizketa 2015ean.
Plodia interpunctella

***Plodia interpunctella***, askotan **Indiako irinaren sitsa** deitua, Pyralidae familiako sits bat da. Bere generoko espezie bakarra da. Europa eta Hego Amerikan dauka jatorria, baina mundu osoan zehar aurki daiteke gaur egun. Bildutako elikagaiei erasotzen die, batez ere intxaur eta almendrei, baina baita zerealak eta txokolatea ere. Urtean zehar ugaltzen dira, hainbat belaunaldi sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip Tartaglia

**Philip Tartaglia** (Glasgow, 1951ko urtarrilaren 11 - *Ibid .*, 2021eko urtarrilaren 13a) Eskoziako apezpiku katolikoa izan zen. Glasgowko artzapezpiku metropolitarra (2012-2021). Aurretik Paisleyko apezpikua izan zen. Apezpiku izendatu aurretik, irakasle seminarista, parroko laguntzailea eta Glasgowko Artxidiozesian parrokoa izan zen.

Glasgowko zortzigarren artzapezpikua izan zen erreformaren ondoren hierarkia 1878an berrezarri zenetik. Gai erlijioso eta moraletan kontserbadore gisa deskribatzen zuten, kargu horretarako Benedikto XVI.a Aita Santuak izendatu zuen 2005eko irailaren 13an. 2013an Keith O'Brien kardinalak dimititu egin zuen sexu jokabide desegokiagatik eta harrapariagatik, Benedikto XVI.ak Saint Andrews eta Edinburgoko artxidiozesiaren administratzaile apostoliko izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Bisfenol A diglizidil eter

**Bisfenol A diglizidil eterra** konposatu organikoa da, epoxidoen familiakoa. Epoxi erretxinak ekoizteko lehengai moduan usatzen da. Solido kolorgea da, giro-tenperatura baino tenperatura apur bat altuagoan urtzen dena.

## Prestaketa 
Bisfenol A epiklorohidrinarekin erreakzionaraziz prestatzen da. Erreakzioaren eskema hauxe da:
frameless|333x333px
Erreakzioaren emaitzan diglizidil eterraz gain oligomeroak ere agertzen dira. Erreakzio-ingurunean dagoen epiklorohidrina-soberkinaren neurriak gobernatuko oligomero-kantitatea. Polimerizazio-maila oso baxua da, baita 0,1ekoa ere. Epoxido asimetrikoak kiralak direnez, hiru estereoisomeroz osatuta dago sintesi-erreakzioaren emaitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imma Monsó

**Imma Monsó** ( Lleida, 1959 ) katalanezko idazlea da. Lleidan jaioa, bizitzako lehen sei urteak Mequinensan (Zaragoza) bizi izan zituen.

## Estiloa 
Bere lana ikerketa kritiko ugariren gaia izan da eta Thomas Mann, Mercè Rodoreda edo Thomas Bernhard bezalako idazleen eragin heterogeneoak nabarmendu dituzte kritikariek.
Bere lanen gaiak dira familiako harremanak, denbora, heriotza, gaixotasuna eta komunikazioa

Iritzigile gisa hainbat komunikabidetan ere kolaboratu du, hala nola *El País*, *El Periódico* eta *La Vanguardian.*

## Beste hizkuntza batzuetara itzulpenak 
Bere ipuin bat ageri da euskaratua *Hobe kontatzen ez badidazu* bilduman (Pasazaite, 2014), Gerardo Markuletak itzulia.

Javier Cercasek itzuli izan ditu bere eleberri nagusiak gaztelaniara.

## Erreferentziak
Aire-serpentina

**Aire-serpentina** jostailu bat da, paperezko hodi itxi eta biribilkatu batez eta aho batez osatua. Aire-serpentinak jaietan erabiltzen dira eta ohikoa da kotilioi-jaietan, beste elementu batzuekin batera, hala nola konfeti, serpentina eta abarrekin.

Haren hodiak metalezko edo plastikozko banda bat dauka barnean, paperezko hodia berriz biribilkatuta gera dadin, behin ahotik putz egiteari utzi zaionean.

Batzuetan, maskaretan akoplatuta egoten dira.

## Kanpo estekak
Virgenes lurmuturra

**Virgenes** **lurmuturra**, Argentinako Errepublikako Santa Cruz probintziako Güer Aike departamendukoa da, Río Gallegos hiritik, probintziako hiriburutik, 134 km-ra hego-ekialdean dago. Lurmutur horretan Itsas-hidrografia Zerbitzuak kudeatzen duen itsasargi homonimoa dago. Argentina kontinentaleko punturik hegoekialdekoena da, hala ere, azken horren punturik hegoaldekoena Dungeness lurmuturra da, kilometro gutxi batzuetara dagoena. Lurmuturra Argentinako ibilbide luzeenaren eta nazioarteko turismoari dagokionez garrantzitsuenaren (Ruta 40) 0 kilometroa da. Bide hori 5224 km-ko luze da&nbsp;leku honetatik Boliviaraino, 20 parke nazional, eta 18 ibai garrantzitsu zeharkatzen ditu, 27 mendate lotzen ditu, eta itsas mailatik altitudeko 5.000 m-ak ukitzera igotzen da.

## Kanpo estekak
E. H. Shepard

**Ernest Howard Shepard** (Londres, 1879ko abenduaren 10a - *ibidem*, 1976ko martxoaren 24a) ingeles artista eta liburuen ilustratzailea izan zen. Royal Academyn ikasi zuen eta 1906tik liburu ilustratzaile arrakastatsua zen. *Punch* aldizkarian ere lan egin zuen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen eta Sommeko guduan borrokatu zuen, besteak beste. A. A. Milnek bere hainbat libururen ilustrazioa eskatu zion. Bere irudirik ospetsuenak Winnie the Pooh-en liburuenak dira.

## Shepardek ilustratutako liburuak 
* 1924 – *When We Were Very Young*
* 1925 – *Playtime and Company*; *Holly Tree*
* 1926 – *Winnie-the-Pooh*
* 1927 – *Jeremy*; ''Little One's Log*; *Let's Pretend*; *Now We Are Six*; *Fun and Fantasy*
* 1928 – *The House at Pooh Corner*; *The Golden Age*
* 1930 – *Everybody's Boswell*; *Dream Days*
* 1931 – *The Wind in the Willows*; *Christmas Poems*; *Bevis*; *Mother Goose*
* 1932 – *Sycamore Square*
* 1933 – *Everybody's Lamb*; *The Cricket in the Cage*
* 1934 – *Victoria Regina*
* 1935 – *Perfume from Provence*
* 1936 – *The Modern Struwwelpeter*
* 1937 – *Golden Sovereign*; *Cheddar Gorge*; *As the Bee Sucks*; *Sunset House: More Perfume from Provence*
* 1939 – *The Reluctant Dragon*
* 1941 – *Gracious Majesty*
* 1948 – *The Golden Age*; *Dream Days*; *Bertie's Escapade*
* 1949 – *York*
* 1950 – *Drover's Tale*
* 1951 – *Enter David Garrick*
* 1953 – *The Silver Curlew*
* 1954 – *The Cuckoo Clock*; *Susan, Bill and the Wolf-Dog*
* 1955 – *The Glass Slipper*; *Operation Wild Goose*; *Crystal Mountain*; *Frogmorton*; *The Brownies*
* 1955 – *Mary in the Country*
* 1956 – *The Islanders*; *The Pancake*
* 1956 – *The Secret Garden*
* 1956 – *Royal Reflections: Stories for Children*
* 1957 – *Drawn from Memory*; *Briar Rose*
* 1958 – *Old Greek Fairy Tales*
* 1959 – *Tom Brown's School Days*
* 1960 – *Noble Company*
* 1961 – *Drawn from Life*; *Hans Andersen's Fairy Tales*
* 1965 – *Ben and Brock*
* 1969 – *The Wind in the Willows'*; *The Pooh Cookbook*
* 1970 – *Winnie the Pooh*; *The House at Pooh Corner*
* 1971 – *The Pooh Party Book''

## Kanpo estekak
One Night in Miami (filma)

***One Night in Miami*** 2020ko Regina King estatubatuarrak zuzendutako film dramatiko bat da, Kemp Powers antzerkigilearen 2013ko izen bereko antzezlanean oinarritua. Kingsley Ben-Adir, Eli Goree, Aldis Hodge eta Leslie Odom Jr. aktoreek antzeztu zuten.

2020ko Veneziako Mostran estreinatu zen.

## Argumentua 
1964an, Cassius Clay, Malcolm X, Sam Cooke eta Jim Brown Miamiko motel batean elkartzen dira.

## Aktoreak 
* Kingsley Ben-Adir: Malcolm X
* Eli Goree: Cassius Clay
* Aldis Hodge: Jim Brown
* Leslie Odom Jr.: Sam Cooke
* Joaquina Kalukango: Betty X
* Nicolette Robinson: Barbara Cooke
* Beau Bridges: Mr. Carlton
* Lance Reddick: Brother Kareem
* Michael Imperioli: Angelo Dundee
* Jerome A. Wilson: Elijah Muhammad
* Amondre D. Jackson: L.C. Cooke
* Aaron D. Alexander: Sonny Liston
* Christian Magby: Jamaal
* Lawrence Gilliard Jr.: Drew Bundini Brown
* Jeremy Pope: Jackie Wilson
* Christopher Gorham: Johnny Carson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Urtebetetzeko tarta

thumb|Urtebetetzeko tarta berezia.
**Urtebetetzeko tarta** edo **pastela** urtebetetze baten ospakizunean kontsumitzen den gozopil bat da. Urtebetetze tarta asko kanpoan glaseatua duten geruza-tartak izaten dira. Normalki, urtebetetzearen adina adierazten duten kandelak jartzen dira gainean, gero putz egiteko. Batzuetan tarta txikiak ere izaten dira, pertsona batentzako cupcakeak kasu. Dekorazio gisa "Zorionak" edo pertsonaren izena ere jarri ohi da.

## Historia 
Urtebetetzeko tartak urtebetetze ospakizunen parte izan dira XIX. mendearen erdialdeaz geroztik Mendebaldeko Europako herrialdeetan. Hala ere, pastelen eta urtebetetze-ospakizunen arteko lotura erromatar garaietara eraman daiteke.

Erromatar kultura klasikoan, pastelak, noizean behin, jaiegun berezietan eta ezkontzetan zerbitzatzen ziren. Irin eta intxaurrekin egindako zirkulu lauak ziren, legamiarekin haziak eta eztiz gozatuak.

XV. mendean, Alemaniako okindegiek geruza-tartak merkaturatzen hasi ziren bezeroen urtebetetze egunetarako, ezkontza-tartez gain. XVII. mendeko pastel landu haiek urtebetetze garaikidearen alderdi asko zituzten, hala nola geruzak, glaseatua eta dekorazioa. Hala ere, opil hauek aberatsen esku zeuden. Urtebetetze tartak eskuragarri bihurtu ziren behe-klasearentzat, industria iraultzaren eta material eta ondasun gehiagoren hedapenaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virgenes lurmuturreko itsasargia

**Virgenes lurmuturreko itsasargia** Virgenes lurmuturrean dagoen itsasargia da, Río Gallegos-etik, Argentinako Errepublikako Santa Cruzko probintziako hiriburutik, 133 kilometrora. Itsasargiaren goialdetik Dungeness lurmuturreko itsasargia ikus daiteke, Txileko Errepublikakoa.

## Historia 
Argentinako gobernuak Fenton familiak emandako lurretan eraiki zuen itsasargi hau 1904ko udan, lehenengo argia petrolio jatorria zuen gasarekin ekoiztu zuten, bere argiaren ezaugarria zuria zen eta distirak 5 segunduro gertatzen ziren.

1930ean azetilenozko gasarekin egindako argiztapen sistema berria instalatu zen, 24 itsas miliako (44,4 km) irismenarekin eta 30 segundoko aldizkakotasunarekin.

1977an sorgailu elektrikoa instalatu zuten argi sistema elikatzeko, 5 segundoz behin keinuka.

## Kanpo estekak
Polietilen glikol

**Polietilen glikola (PEG)** polimero bat da, polieterretako bat hain justu, industrian erabilera handia duena. Bere egitura kimikoa honela irudika daiteke: HO-(CH2-CH2-O-)n-H. Prestakin komertzialetan normalean izenarekin batera polimeroaren pisu molekularrari erreferentzia egiten dion zenbaki bat egoten da. Adibidez, n = 80 duen polimeroak batezbesteko 3500ko pisu molekularra izango du eta **PEG 3500** esango diote. **Polietilen oxido** ere esaten zaio.

## Prestaketa 
Poli(etilen glikol)a prestatzeko etilen glikola urarekin, etilen glikoarekin edo horren oligomeroekin erreakzionarazten da, prozesua exotermikoa delarik. Erreakzioa katalizatzaile azidoek eta basikoek katalizatzen dute. Ura usatzea baino etilen glikola edo bere oligomeroak erabiltzea nahiago izaten da polisakabanatze txikiagoa duten polimeroak lortzea bideratzen duelako. Polimero-katearen luzera erreaktiboen proportzioen menpe egoten da.

Katalizatzailearen izaeraren arabera polimerizazioaren erreakziobidea kationikoa edo anionikoa izan daiteke. Anionikoa nahiago izaten da polisakabanatze txikiagoa izango duten polimeroak erdiesteko.

Pisu molekular handiko poli(etilien glikol)a esekidurazko polimerizazioaren bidez lortzen da. Aluminio-, magnesio- edo kaltzio-konposatuak baliatzen dira katalizatzaile moduan eta dimetilglioximaren moduko aditiboak eransten zaizkio esekiduran hazten ari den polimero-katea gatza dadin saihesteko.

## Erabilera 
Erabilera ugari ditu poli(etilen glikol)ak industrian eta laborategian.

Oligomeroak eta pisu molekular txikiko polimeroak likido likatsuak dira eta disolbatzaile moduan usatzen dira sintesi organikoan, esaterako Diels-Alder erreakzioa aurrera eramateko.

Produktu kosmetiko eta paramediko askotan lodigarri moduan erabiltzen da: xaboi likidoetan, krema hidratatzailetan, xanpuetan, gel hidroalkoholikoetan edo lubrifikatzaile intimoetan. Elikagaigintzan ere gehigarri moduan baliatzen da. Inprimagailuen tinten disolbatzaile ere izan daiteke. Medikuntzan libragarrien konposizioan erabiltzen da, besteak beste.

Bioteknologian ere erabiltzen da. Adibidez, PEG 2000 ARN mezularia erabiltzen duten txertoetan baliatzen da eszpiente moduan ARNa garraiatzen duten lipido-kapsulak egonkortzeko eta iraupena luzatzeko, horien gainazalean geruza hidrofiloa osatzen duelako. Adibidez, SARS-CoV-2-aren kontrako Pfizer-BioNTech eta Modernaren txertoetan baliatzen da. 2020ko abenduan hainbat alergia kasu agertu ziren eta PEGek sor lezakeela erantzun alergikoa espekulatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Empar Moliner

**Empar Moliner** (Santa Eulalia de Ronçana, 1966ko abenduaren 16a) idazle katalana da, katalanez zein gaztelania idazten duena. Bere literaturak bi ezaugarri nagusi ditu: umorea eta egungo gizartearekiko eta bere kontraesanekiko ikuspegi kritikoa.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2000 - Josep Pla narrazio saria*, Feli, esthéticienne* lanagatik*.*
* 2015 - Mercè Rodoreda ipuin eta kontakizunen saria, *Tot això ho faig perquè tinc molta por* lanagatik *(Hori guztia egiten dut, beldur handia dudalako).*

## Euskaraz 
Bere ipuin bat ageri da euskaratua *Hobe kontatzen ez badidazu* bilduman (Pasazaite, 2014), Gerardo Markuletak itzulia.

## Erreferentziak
Nemausus

***Nemausus*** edo **Nemauso**, egungo Nîmes (Frantzia) hiriaren zelta jatorriko erromatar izena izan zen . Inperio garaian hiri estatusa lortu zuen

Izena *Nemausos* galiarretik dator, erromatar aurreko garaian hiria sortu zen iturri sakratuari lotutako jainkoa izendatzen duena. Hedaduraz, erromatar aurreko hiria bera izendatzen du. Uste denez, K. a. V. mendean, *volcae arecomici*ek *Nemausus*, hiriburua, sortu zuten.

Beste iturri batzuek, Estefano Bizantziokoak kasu, bere hiztegi geografikoan, *Nemausus*ek, Galiako hiriak, bere izena, Heraklesen seme edo heraklidatik hartu zuela diote.

Bertan, ur sendagarrien santutegi garrantzitsu bat egon zen, honen ezarpena Burdin Arokoa izan zitekeelarik; beranduago, erromatarrek eskualdea K. a. II. mendearen amaieran kolonizatu zutenean, zabalduz, bere gurtzaren sustapen aktiboa gertatu zenean. *Nemausus*en gurtutako beste tokiko izpiritu talde bat, *Nemausicae* edo *Matres Nemausicae* izan ziren, sendatzeko iturburuen santutegiari zegozkion ugalkortasun eta sendabidearen jainkosak izan zirenak.

Hiriak, *Colonia Nemausa* titulua hartu zuen eta erromatar zuzenbideko kolonia estatusarekin bat egin zuen K. a. I. mendearen erdialdean. Beranduago, *Colonia Augusta Nemausus* titulatura eskuratuko du, Augustok bultzatutako hiri eta monumentu garapenari erreferentzia eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geminazio

**Geminazio**a (latinezko *gemino* «bikoizten du») kontsonanten bikoizketa da fonetikan. Horregatik kontsonantea luzeago ahoskatzen da eta horrek hitzaren esanahia alda dezake hizkuntza batzuetan.

## Hainbat hizkuntzatan 
Hizkuntza batzuetan, geminazioa oso garrantzitsua da, hitzen esanahiak aldatzen duelako, adibidez, finlandieraz: *tu**l**i* «su» vs *tu**ll**i* «aduana». Hitzak aldatzen direnean geminazioa jaso edo gal dezakete: *a**n**taa* «eman» vs *a**nn**at* «ematen duzu».

Estonieran hiru geminazio maila daude eta idazketan hizki ezberdinez adierazten dira: *b*, *d*, *g* kontsonante laburrak adierazteko erabiltzen dira; *p*, *t*, *k*, luzeetarako; eta *pp*, *tt*, *kk*, luzeenetarako.

Hebreerak eta arabierak ikur bereziak erabiltzen dituzte beren idazketetan (alfabeto arabiarra eta alfabeto hebrearra) geminazioa adierazteko.

Gaztelaniak geminazioa du batzuetan: *pe**r**o* «baina» vs *pe**rr**o* «txakur», baita beste erromantze hizkuntza batzuek ere, italierak bereziki: *co**p**ia* / *co**pp**ia* ("kopia / bikote"), *be**v**e* / *be**vv**e* ("edaten du / edan zuen"), *no**n**o* / *no**nn**o* ("bederatzigarren [maskulinoa] / aitona"), *fa**t**o* / *fa**tto*** ("patu / egiazko kontu; egina [maskulinoa]").

Errusieran gutxitan agertzen da, baina garrantzitsua da orobat: ввести ***vv**esti* «sartu (zerbait)» vs вести ***v**esti* «bideratu». Geminazioarekin lotutako bitxikeriak aurki daitezke: жжёт ***zhzh**ot* «(zerbait) erretzen du» forma zuzena da eta жгёт ***zh**gjot*, berriz, ez da zuzena (forma biak erabiltzen dira gaur egun), baina дожди *do**zh**di* «euriak» forma zuzena da eta дожжи *do**zhzh**i*, berriz, ez.

Alemanez bi morfema edo hitzen artean agertzen da: *a**m M**i**tt**ag* [ˈam‿mɪtɑːk] «eguerdian», baina ez da garrantzitsua.

Krutxieran –hizkuntza eraikian– geminazioak ukapena adierazten du batzuetan: *taize**d**a* «debekatu» vs *taize**dd**a* «**ez** debekatu».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahoskera
* Bokal
* Fonetika
* Fonologia
* IPA
* Silaba

## Kanpo estekak
Días y flores

'***Días y flores***' () Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren lehen albuma izan zen. Espainian zentsurarekin arazoak izan zituen eta kanta gutxiagorekin Te doy una canción izenburua hartu zuen. Album honetan abeslariaren benetako klasikoak biltzen dira, esaterako "Playa Girón" edo "El mayor". Albuma Habanan grabatu zen, EGREM estudioetan 1974 eta 1975ean.

## Ezaugarriak 
Album honetan Silvioren ahotsa eta gitarra lagunduta daude. ICAIC Esperimentazio Taldeak Kubako musika beste erritmoekin nahastu zituen, esaterako rock eta jazz. Esperimentazio horiek nabariak dira diskoaren zenbait momentuetan.

## Abestiak 
Kanta guztiak Silvio Rodríguezenak dira. Hauek ziren abestiak:
# "Como esperando abril" – 5:00
# "Playa Girón" – 3:24
# "El mayor" – 3:34
# "La vergüenza" – 3:15
# "Sueño con serpientes" – 5:33
# "Pequeña serenata diurna" – 2:58
# "Esta canción" – 4:00
# "Yo digo que las estrellas" – 3:29
# "En el claro de la Luna" – 4:57
# "Santiago de Chile" – 4:23
# "Días y flores" – 4:01
Espainiako edizioan bi abesti erori ziren: "Santiago de Chile" eta "Días y flores". Bigarren honek albumari izenburua ematen zion; zentsuratua izanik, *Te doy una canción* izenburuarekin atera zen diskoa. Horien ordez beste bi kanta sartu ziren: "Madre" eta "Te doy una canción". Franco hil ondoren, zentsuraren presioa jaitsi zenean, diskoak azkenean 13 abesti izan zituen. Beste herrialdetan, adibidez Txilen, diskoaren beste antolaketak ezagutu ziren, beti zentsuraren presiopean.

## Musikariak 
* Silvio Rodríguez – Gitarra, ahotsa
* Emiliano Salvador – Piano
* Frank Fernández – Teklatuak
* Eduardo Ramos – Baxua
* Pancho Amat – Gitarra, Tres
* Pablo Menéndez – Gitarra, Tres, Gitarra elektriko
* Daniel Aldama – Perkusioa
* Ignacio Berroa – Bateria, Perkusioa
* Leoginaldo Pimentel – Batería, Perkusioa
* Norberto Carrillo – Perkusioa
* Luis Ballard – txirula
* EGREM orkestra – Hari instrumentuak
* Orlando Valera – Saxo «Pequeña serenata diurna» abestian, Txilen argitaratuta.

### Ekoizpen taldea 
* Jerzy Belc – Ingeniaria
* Ekoizpena: Frank Fernández
* Moldaketak: Frank Fernández, Eduardo Ramos eta Silvio Rodríguez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Youtuben.
Tour France

**Tour France**, Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen etxebizitza eraikin bat da.

Tour Défense 2000ren ondoren, *Tour France* dorrea Île-de-Franceko etxebizitza eraikinik altuena da.

## Bizilagun ospetsuak 
Eraikitzerakoan, Gilbert Bécaud abeslariak bere piano handia jarri zuen garabi batez goiko solairuan, teilatua eraiki aurretik, plataformara igoeran berak lagunduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour France
May el-Toukhy

**May el-Toukhy** egiptoar jatorriko daniar zine zuzendari eta gidoigile bat da.

*Dronningen* (*Queen of Hearts*, 2019) filma zuzendu zuelako da ezaguna. *Long Story Short* (2015) filma ere zuzendu zuen.

## Bizitza 
* Prestakuntza: Danimarkako Zinema Eskola Nazionala (2005-2009)

## Filmografia partziala 
### Zineman 
* 2015 : *Long Story Short*
* 2019 : *Queen of Hearts* (*Dronningen *)

## Kanpo estekak
Danimarkako Zine Eskola Nazionala

**Danimarkako Zine Eskola Nazionala** ( Danimarkako Kultur Gaietarako Ministerioaren menpeko erakunde independentea da. 1966an sortu zen eta Kopenhageko portuko Holmenen du egoitza.

## Historia 
Danimarkako Zine Eskola Nazionala 1966an sortu zen Danimarkako Zinema Institutuaren menpean, Theodor Christensen eta Jens Christian Lauritzen gidari zirela eta azken hau erakundearen lehen zuzendari gisa.  1988an eskola erakunde independente bihurtu zen eta 1998an eskola —ordura arte hainbat egoitzetan sakabanatua— egungo Holmeneko lokaletara aldatu zen Danimarkako Heziketa Artistikoetarako Zentroaren barruan.

## Errektoreak 
## Ikasle ohiak 
: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Partizipio

**Partizipioa** (latinetik eratorri zen: *participare* «esku / parte hartu») aditz eta izenondoen artean dagoen hitza da. Oraindik irauten duen (edo iraungo duen/irauten zuen) edo amaitutako ekintza bat adierazten du izenondoen eran.

Partizipioak perfektuak (ekintzaren emaitza azpimarratzen denean esaldian) edo inperfektuak (emaitza ez da azpimarratzen) izan daitezke, baita aktiboak (norbaitek edo zerbaitek jarduten duenean) edo pasiboak ere.

## Euskara 
Euskarazko partizipioak orainaldikoak, lehenaldikoak edo etorkizunekoak izan daitezke. Perfektuak edo inperfektuak izan daitezke, baita aktiboak edo pasiboak ere. «Egon» eta «izan» aditzek eta atzizkiek laguntzen digute partizipioak osatzen.

Adibideak:

* «irau**ten duen** uda» (aktibo (berak irauten duelako), inperfektu eta orainaldikoa);
* «iraun**go duen** uda» (aktibo, inperfektu eta etorkizunekoa);
* «irau**ten zuen** uda» (aktibo, inperfektu (irautea amaitu zuen, baina horren emaitza ez da azpimarratzen) eta lehenaldikoa);
* «erabil**tzen den** indarra» (pasibo (indarra norbaitek erabiltzen duelako), inperfektu eta orainaldikoa);
* «erabili**tako** indarra» (pasibo, perfektua (erabilita dagoelako jadanik: emaitza dugu) eta lehenaldikoa) etab.

## Beste hizkuntza batzuk 
Beste hizkuntzetako partizipioek ez dituzte beti euskarazko partizipioen ezaugarri guztiak.

### Errusiera 
Adibidez, errusierazko partizipioak ez du etorkizuneko formarik eta ez ditu aditz osagarriak erabiltzen:
 
* Стро**ящий** человек *Strojaxtxij txelovek* «Eraik**itzen duen** gizakia»;
* Стро**ивший** человек *Stroivxyj txelovek* «Eraik**itzen zuen** gizakia»;
* Стро**ящееся** здание *Strojaxtxejesja zdanije* «Eraiki**tzen den** eraikina»;
* **По**стро**енное** здание *Postrojennoje zdanije* «Eraiki**tako** eraikina».

Errusierazko partizipioak laburtutakoak eta beteak ere izan daitezke eta horrek esanahia aldatzen du: Здание **по**стро**ено** *Zdanije postrojeno* «Eraikina eraikita dago» — **По**стро**енное** здание *Postrojennoje zdanije* «Eraikitako eraikina»

### Alemaniera 
Alemanierazko partizipioak, berriz, ez ditu forma pasiborik orainaldian ez eta forma aktiborik lehenaldian; aditz osagarriak lehenaldian erabiltzen ditu bakarrik:

* *Lesen**de** Menschen* «Irakur**tzen duten** gizakiak»;
* *Die Zeitung **ist** **ge**lesen* «Egunkaria irakurri**ta dago**».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurt Georg Kiesinger

**Kurt Georg Kiesinger** (Ebingen, 1904ko apirilaren 6a - Tübingen, 1988ko martxoaren 9) alemaniar politikaria izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen Berlinen 1935 eta 1940 bitartean. 1940an sartu zen Kanpo Arazoetako Ministerioan eta irrati-difusio departamentuan lan egin zuen. 1933an Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistarekin bat egin zuen, baina lankide batzuek salatu egin zuten, antinazismoagatik. 1946an Alemaniako Batasun Demokrata Kristauan afiliatu zen. Bundestageko diputatua izan zen 1949 eta 1958 biartean, eta gero 1969 eta 1980 bitartean. 1958tik 1966ra Baden-Württembergeko ministro-presidentea izan zen. 1966an Ludwig Erhard ordezkatu zuen kantziler karguan eta sozialdemakratekin koalizio gobernua zuzendu zuen. Tentsioak murriztu zituen bloke sobietarrarekin eta erreforma sozialak bultzatu zituen. 1969an Willy Brandtek ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Victoria Aguirre Anchorena

**Victoria Aguirre Anchorena** (Buenos Aires, Argentina, 1858ko ekainaren 6a - ibidem 1927ko martxoaren 16a) margolaria, arte bildumagilea eta Sociedad de Beneficencia elkarteko kidea izan zen 1902az geroztik. Bere lanak Buenos Airesko Ateneoan erakutsi zituen 1894an.

## Biografia 
Gurasoak Manuel Alejandro Aguirre eta Mercedes Anchorena izan zituen, gerora San Isidro hiria izango zenaren barruan kokatutako landetxe baten jabeak.

Emaile eskuzabala izan zen, ongile isil eta anonimoa, ikasketa eta esplorazio espedizioak ordaindu zituen, bidaiari eta irakurle handia, eta zilargintza kolonialeko bildumagile aditua.Besteak beste, Aguirreren Pasabidea eraikitzeko funtsak eman zituen, Puerto Aguirre herria (geroago, Iguazuko portua deitua) Iguazuko ur-jauziekin lotzeko.

Museo pribatu bat sortu zuen, bere bidaietan eskuratutako obra eta antzinako bildumetan oinarrituta. Gaur egun Udaondo, Fernández Blanco eta Etnografiko museoetan dagoen obra.

Londreseko egonaldi batean, paralitiko eta hitzik gabe utzi zuen eraso bat jasan zuen, halere, bere argitasuna ez zuen galdu. 

1927ko martxoan hil zen Buenos Airesen

## Aitortzak 
* Buenos Aires Hiriko etorbide batek Vitoria Aguirre izena darama.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sosa de Newton, Lily, Argentinako Emakumeen Hiztegi Biografikoa, Plus Ultra, 1980
Al final de este viaje

***Al final de este viaje*** () Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren bigarren albuma izan zen. Movieplay zigiluaren eskutik 1978an plazaratuta, arrakasta handia izan zuen. Album honetan kantautorearen klasikoak bilakatu diren abestiak biltzen dira, besteak beste, "Ojalá", "Canción del elegido" eta "Óleo de mujer con sombrero".

## Ezaugarriak 
Abeslariak albuma Espainian grabatu zuen, Sonolan estudioetan, 1978an. Bertan jasotzen diren abestiak 1968 eta 1970 artekoak dira, beraz ordurako kontzertuetan nahiko zabalduak zeudenak. Disko honetan abeslariak apaingarririk gabe abesten zuen, gitarrarekin bakarrik. Zentzu horretan oso lan zuzena da, artifiziorik gabekoa.

## Abestiak 
Abesti guztiak Silvio Rodríguezenak dira:
;A aldea
# "Canción del elegido" – 2:55
# "La familia, la propiedad privada y el amor" – 3:48
# "Ojalá" – 3:34
# "La era está pariendo un corazón" – 3:10
# "Resumen de noticias" – 3:44

;B aldea
# "Debo partirme en dos" – 4:53
# "Óleo de mujer con sombrero" – 2:25
# "Aunque no esté de moda" – 3:36
# "Qué se puede hacer con el amor" – 2:49
# "Al final de este viaje en la vida" – 3:46

## Kredituak 
* Silvio Rodríguez: Gitarra eta ahotsa.
* Ekoizpena: Pedro Orlando
* Grabazio estudioak: **Sonoland**, Coslada (Madril).
* Soinu ingeniaria: José Antonio Álvarez Alija

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Youtuben.
Argizari-jolas

[thumb|Argizari-jolasa [titiburu baten gainean.]]
**Argizari-jolasa** BDSM kulturan argizarizko kandelak erabiltzen egiten den sexu-ekintza da. Sexu-jolas honetan kandelaren argizaria beste pertsonaren larruazalaren gainera botatzen da, errekuntza sentsazio txikia sortuz. Ez bada egoki egiten, arriskutsua izan daitekeen praktika da, erredurek mediku baten atentzioa eska baitezakete.

Argizaria gorputzeko hainbat lekutan isurtzen da, baina ez da egin behar begi, sudur, belarri edo ahoan, arriskua handia delako. Ohikoa da tantaz tanta egitea, baina batzuetan urtutako kantitate handiak ere isurtzen dira gorputzaren gainean, askoz arriskutsuagoa dena.

## Kandela motak 
Kandela motaren arabera, tenperatura ezberdinak lortuko dira. Batzuk ez dira egokiak larruazalaren gainean erabiltzeko.
* Sojazko kandelak 46-57&nbsp;°C artean urtzen dira.
* Parafinazko kandelak 47-65&nbsp;°C artean urtzen dira.
* Erle-argizariarekin egindako kandelak ez dira egokiak, 62-65&nbsp;°C artean urtzen direlako.
* Estearina ezin da erabili, 80&nbsp;°Ctan urtzen delako.

Kandelen gehigarriak, hala nola tinduak, olioak edo usainek urtze-puntua handitu dezakete. Urtze-puntua jaitsi daiteke olio minerala gehituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Batalla (aldizkaria)

**La Batalla** () Montevideon (Uruguai) XX. Mendearen lehen erdialdean agertu zen hamabostekari feminista izan zen

## Jatorria 
Aldizkari honen lehen zenbakia 1915eko uztailean agertu zen, María Collazo zuzendaria zelarik. Idazpurua *Periódico de Ideas y de Críticas* (Ideien eta Kritiken egunkaria) zuen. La Batallaren artikuluen xedea irakurleen garaiko izpiritu kritikoa piztea eta herrialdearen eta bertako biztanleen etorkizunarekiko kezka zabaltzea zen. Aldizkaria irakurleen ekarpenekin eta Montevideoko Miguelente erreka ondoan egiten ziren piknikekin finantzatzen zen. 1927ra arte argitaratu zen eta 1934an bigarren aldi bat izan zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bokalen iraupen

**Bokalen iraupen**a bokalen nolakotasunetako bat da. Euskaraz ez bezala, hizkuntza batzuetan bokalak laburrak edo luzeak izan daitezke eta horrek hitzen esanahiak aldatu.

Kontsonanteen luzatzeari «geminazioa» deritzo.

## Iraupenaren adieraztea 
Gehienetan idazketan bokalen iraupena adierazten da: ikur bereziak erabil daitezke (*á* (akutea) eta *ā* (makrona) ikur zabalduenak dira horretarako), baita hizkien bikoizketa (*aa*) ere. Hala ere, hizkuntza batzuek ez dituzte bokal luzeak adierazten idazketan, adibidez, kroazierak.

Hizkuntza batzuetan bokalak beren kokapenaren arabera luzeak bihurtzen dira, adibidez, alemanierazko silaba bat irekita dagoenean (bokal batekin amaitzen denean) bokala luzea bihurtzen da (baina salbuespenak daude).

## Munduko hizkuntzen artean 
Bokalen iraupen ezberdina zabalduta dago munduko hizkuntzen artean. Batzuetan bokal laburrek eta bokal luzeek nolakotasun ezberdinak ere badituzte, hau da, irekiagoak edo itxiagoak daude.

Hurrengo hizkuntzetan bokalen iraupena ezberdina da: uraldar hizkuntza gehienak, Polinesiako hizkuntzak, mongoliera, navajo, germaniar hizkuntzak, hainbat eslaviar hizkuntza, zelta hizkuntzak, baltiar hizkuntzak, hainbat turkiar hizkuntza, nahuatla, japoniera, tamilera eta besteak.

Zenbait hizkuntzak bi baino bokalen iraupen maila gehiago dituzte, adibidez, estonierak (hiru maila). Halaber, hizkuntza batzuek beren garapenaren bidean bokalen iraupen ezberdina galdu zuten, adibidez, grezierak.

## Ikus, gainera 
* Ahoskera
* Bokal
* Fonetika
* Fonologia
* IPA
* Silaba
* Geminazio (hizkuntzalaritza)

## Kanpo estekak
Ciudad Realgo geltokia

**Ciudad Real** Gaztela-Mantxako Ciudad Realgo probintziako tren geltoki bat da, Ciudad Real udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 170,748 kilometro-puntua
* : 262,000 kilometro-puntua
* : 175,000 kilometro-puntua

## Historia 
Ciudad Realgo egungo geltokira Madril — Sevilla burdinbidearekin Andaluziarako sarbidea errazteko ideiaren ondorioz eraiki zen, 1980ko hamarkadan planteatu zen proiektua. Ordura arte hiriko hiriburuan tren geltoki zaharra martxan egon zen, jatorriz Madriletik Zaragoza eta Alacanterako Burdinbide Konpainiak eraikia eta 1880an inauguratua. RENFEren esku geratu zen 1941ean, zabalera iberiarreko trenbideak nazionalizatu ondoren.

1991n, trenbide geltoki berri bat eraikitzen hasi ziren Ekialdeko Errondan, Espainian eraikitako abiadura handiko lehen linea hartzeko: Madril — Sevilla. Barrutia, urtebete beranduago inauguratu zen, 1992ko apirilaren 12an, bertan, nazioarte zabalerako trazatu berria eta hirira iristen ziren zabalera iberiarreko lineak sartuz. 1992ko urrian, Madril-Ciudad Real-Puertollano zerbitzua egiten zuten AVE anezka trenak zerbitzuan jarri ziren.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora enpresak dauden lineak ustiatzen ditu eta Adif da tren-instalazioen titularra.

## Geltokia 
Eraikina, 1992an eraikia, hiru altuerako egitura zabal bat da, gorputz triangeluar batez eta luzera ezberdineko alboko bi eranskinez osatuta dagoena. Ezkaratz handi bat du, piramide formako argizulo luze batez estalia. Informazio-guneak, txartelen salmenta, makinak, komunak eta hainbat merkataritza-lokal ditu, besteak beste, kafetegiak eta jatetxeak, opari-dendak, turismo-informaziorako guneak, autoak alokatzeko enpresak eta banku-zerbitzuak.

Nasetarako sarbidea, albo batekoa eta erdikoa, eskailera mekanikoei esker egiten da nagusiki, horiek plataforma goratu baten gainean baitaude. Nazioarteko zabalerako lau bide (bi nasarako sarbiderik gabe) eta zabalera iberikoko hiru bide ditu. Azken horien berezitasuna terminalak izatea da, eta, ondorioz, beren ibilbidearekin jarraitu nahi duten ohiko trenek beren martxa alderantzikatu behar dute. Hori ez da gertatzen abiadura handiko trenekin, abiadura handiko lau trenbideak igarobideak baitira.

Kanpoaldean hainbat aparkaleku ditu, baita taxien eta hiriko autobusen geltokiak ere.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Dungeness lurmuturra (Argentina)

**Dungeness lurmuturra** (gaztelaniaz: **punta Dungeness**) Magallanes itsasartearen iparraldeko ertzetan barneratzen den lur-mihia da, bertako *boca oriental* (ekialdeko ahoa*) deritzon* eremuan. Lurmutur honek Magallanes y la Antártica Chilena eskualdearen lurraldea banatzen du Txilen (mendebaldean), Argentinako Santa Kruzetik (honen ekialdean). Amerikako kontinenteko kostalde atlantikoko punturik hegoaldekoena da; aldi berean, Magallanes itsasartearen ekialdeko muga, eta Ozeano Barearen eta Ozeano Atlantikoaren arteko muga bi-ozeanikoa adierazten du. Argentina kontinentaleko puntu hegoaldekoena ere bada.

1766ko abenduaren 17an jaso zuen bere izena Samuel Wallis nabigatzaileak Pas de Calais itsasertz britainiarreko Dungeness lurmuturraren oroimenez.

## Kanpo estekak
The Line (hiri egitasmoa)

**The Line** edo **Lerroa** Saudi Arabian egitea proposatu den hiri adimentsu futurista da Neom garapen proiektuaren barruan.

## Ezaugarriak 
Hiriak ez luke ez kotxerik, ez kalerik eta karbono isuririk eragingo ere. Saudi Arabiak dioenez 380.000 lanpostu sortuko ditu eta 48.000 milioi dolar gehituko ditu herrialdeko BPGra.

The Lineren eraikitzen hastea 2021eko lehen hiruhilekorako iragarri zen. Amaitutakoan, hiriak 170 kilometro luze izango ditu eta milioi bat biztanle izatea aurreikusten da. Hiria energia berriztagarriekin biziko omen da da. The Line hiru geruzaz osatuta egongo da, bata lur azalean oinezkoentzat, lurpeko bat azpiegituretarako eta lurpeko beste bat garraiatzeko. Adimen Artifizialak hiria kontrolatuko omen du herritarren eguneroko bizitza hobetzeko moduak aurkitzeko. Inbertsioa 100.000 milioi eta 200.000 milioi dolarren artekoa dela iragarri zuten 2021an.

Hiriaren egitasmoa 2021eko urtarrilaren 10ean aurkeztu zuen Mohammed bin Salman Saudi Arabiako agintari gorenak estatuko telebistan eman zuen aurkezpenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Elizasu

**Unai Elizasu Lertxundi** (Altza, 1980) gipuzkoar gai-jartzaile eta herri-bertsolaria da.

Gai-jartzaile modura, Altzako festetako Santa Ixabel egunez egin zuen lehen saioa Joxe Lizaso eta Jon Azpillagarekin.

Geroztik, Euskal Herriko plazatan ibili izan da gai-jartzaile lanetan. Txapelketa nagusietako gai-jartzaile taldeko kide eta aurkezle lanak egin izan ditu (2005, 2009 eta 2013 urteetan). Gipuzkoako txapelketa zenbaitetan ere gai-jartzaile eta aurkezle lanak egin ditu.

Bertso emanaldi bereziak sortu ditu (*Bertso Jazz*), Haatik dantza konpainiarentzako "errimak oinetan" eta "errimak bi oinetan" ideia sortu, garatu eta emanaldiak sortu ditu. Bestelako bertso formato ezberdinak sortu eta kide ere izan da: "Erregea eta Bufoia" (Ander Lipus-ekin batera), "Lau bertsolari eta ziaboga bat", "Bideoa bertso bide", "Bertso txiki, infernu handi", "barkatu" (Amets Arzallus eta Sustrai Colina-rekin batera)

Puntutan arropa markaren sortu zuen (2011) eta dendare kudeaketaz eta diseinuen sortzeaz arduratzen da. Bertsoa eta euskara oinarri duen arropa denda.

"Donostiako estropadak" (Kontxako estropadak) kantua sortzearen eragile eta kantua beraren letragilea da.

"Arrauning]" da bere beste proiektua. Arrauna aisialdi modura (Donostiako badian traineruan osteratxoak eskainiz) proposatzen duen lehen enpresaren sortzailea eta eragilea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atocha (Madrilgo metroa)

**Atocha** Madrilgo metroaren geltokia da, Madril udalerrian kokatuta dagoena.

Atochako geltoki-taldearen parte da, eta metro zerbitzuak hartzen ditu.

## Zerbitzuak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Madrilgo metroa
* 1. linea (Madrilgo metroa)

## Kanpo estekak 
* Madrilgo metroaren webgunea
Dungeness lurmuturra

**Dungeness lurmuturra** Kenteko kostaldean dagoen lurmuturra da, Ingalaterran. Dungeness herriaren izena du.

Hein handi batean harri-koskorreko hondartza batek osatzen du, Romney Marsh lur behereen eremu zabal bat duena.

Lurmuturretik gertu Dungeness lurmuturreko gudua izan zen 1666ko irailean.

## Kanpo estekak
Joël Robert

**Joël Robert** (Châtelet, 1943ko azaroaren 26a - Gilly, 2021eko urtarrilaren 13a) belgikar motoziklista izan zen. Moto-kros modalitateko espezialitatea, 1960an egin zuen lehen lasterketa. Torsten Hallman suediarrarekin lehia handia izan zuen. 250 zk-ko mailan sei munduko txapelketa irabazi zituen (1964, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972). 1976an jokatu zuen azken denboraldia.

## Kanpo estekak
Atocha-Aldiriak geltokia

**Madril–Atocha-Aldiriak** Atochako geltoki-taldeko tren geltoki bat da, Madril udalerrian kokatuta dagoena.

Atochako geltoki-taldearen parte da, eta distantzia ertaingo eta aldirietako zerbitzuak hartzen ditu.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : kilometro-puntua
* : 0,0 kilometro-puntua
* : 0,0 kilometro-puntua
* : 0,0 kilometro-puntua
* : 7,5 kilometro-puntua
* : 0,0 kilometro-puntua
* : 0,0 kilometro-puntua

## Historia 
Atocha-Aldiriak geltokia Atochako geltokiaren birmoldaketa osotik sortu zen, 1985 eta 1992 artean.

Operazioan, Madril–Atochako jatorrizko geltokiaren ordez, bi geltoki berri jarri ziren: Madril–Atochako Atea, abiadura handiko lineak eta geltokian amaitzen diren trenak jasotzeko; eta Atocha-Aldiriak, Madrilgo burdinbide tuneletara doazen trenentzat. Geltoki honek, geltoki zaharraren ondoan zegoen eta tunelaren hegoaldeko muturra zen erdi lurperatutako jatorrizko geralekua ordezkatzen du. Erreforma horretan, Madrilgo Renfe Aldiriak sarearen diseinu osoa berrantolatzeko ere baliatu zen, bai eta aldirikoen sarea hobetzeko ere.

Ekintza-multzo horretan hainbat jarduketa sartu behar dira, gutxi gorabehera garaikideak, hala nola Pio Printzea eta Atocha-Aldiriak lotzeko aukera emango duen trenbideen pasillo berdea, eta Aluchetik Atocha-Aldirietara doan trenbide-tunel berria, enbaxadoreen bidez, Alcorcon eta Mostoles aldirikoen zerbitzua nukleoaren gainerakoarekin integratzeko. Horrela, Atocha-Aldiriak, Madrilgo aldirietako nukleoko nodo nagusia bihurtu zen, sareko linea guztien (linea izan ezik) igarobidea zelarik. Etorkizunean geltokia handitzeko lan egingo da, bi bide berri eta nasa bat sartuz.

2004ko abenduaren 31tik Adif erakundea da tren-instalazioen titularra.

## Geltokia 
Geltokia, Chamartinekin lotzen duten bi tunelen amaiera da. Era berean, hego-ekialderantz, geltokiko trenbide-hondartza dago, Vallecastik (Madril-Bartzelona burdinbidea) Henares korridorera abiatzen diren lineekin, Aranjuezkin (eta hortik Valentzia eta Andaluziara), Caceresekin eta trenbideen pasillo berdea duen lotunearekin, Mendez Álvaro y Deliciasekin.

Atocha-Aldirietako nasetara Rafael Moneoren eraikin zirkularreko atari handiaren azpian sartzen da. Atari hori antzinako markesinarekin, eraikin horren bidezko azalerarekin eta ondoko metro-geltokiarekin lotzen da.

Pasoko 10 bideen maila Atochako Atea baino nabarmen baxuagoa da, hiriaren erdigunearen azpitik jarraitzen baitute bideek. Hori dela eta, konplexu osoko errepide-hondartzak konfigurazio berezia izan behar du, hala nola hainbat mailatako bideen eta ahari-jauzien jarraitua. Izan ere, zaila da bi bide-zabalera eta bi elektrifikazio egotea.

## Zerbitzuak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Atochako geltokia
* Atochako Ateko geltokia
* Atocha Renfe geltokia

## Kanpo estekak
Kordoba-Malaga burdinbidea

**Kordoba — Malaga abiadura handiko burdinbidea** Iberiar penintsulako burdinbide bat da, Kordoba eta Malaga–Maria Zambrano geltokiak lotzen ditu.

Burdinbidea 2006ko abenduaren 16an inauguratu zen Kordoba eta Antequera–Santa Ana geltokien artean.

## Historia 
Kordoba — Malaga abiadura handiko burdinbidea Andaluziako trenbide-sarbide berriaren zatitzat har daiteke, eta Espainiako Sustapen Ministerioaren Azpiegituren Plan Estrategikoaren barruan dago (2005-2020), 2 100 milioi euroko inbertsioarekin. Bere eraikuntza eta ustiapena Administrador de Infraestructuras Ferroviariasen esku utzi zen.

Linea Andaluziako Kordoba, Sevilla eta Malaga probintzietako 19 udalerritatik igarotzen da. Bere jatorria Madril — Sevilla abiadura handiko burdinbideko 357,997 kilometroan du, Almodovar Ibaiakoaren parean, non *Malaga AH* bifurkazioaren desbideratzeak hasten diren. Puntu horretatik, linearen luzera 155 kilometrokoa da, hau da, Kordobako geltokitik Malaga–Maria Zambrano geltokiraino 169 kilometroko luzera du, linea konbentzionalaren 199 kilometroaren aurrean. Baimendutako gehieneko abiadura 350 kilometro ordukoa da.

Lehen tartea, Almodovar Ibaiakoa-Antequera, 100 kilometro inguruko luzera zuena, inauguratu zen lehena izan zen. Zati horretako lanak 2001eko ekainean hasi ziren, eta 2006ko abenduaren 16tik dago martxan, Puente Genil–Herrera eta Antequera–Santa Ana geltoki berriekin.

Bigarrena Antequera-Malaga tartea da, 55 kilometro luze. Lanak 2002ko martxoan hasi ziren eta 2007ko abenduaren 23tik dago martxan, Madrildik Malagara doan zuzeneko tren geltokirik gabeko ibilbidea 2 ordu eta 30 minututan osa daitekeelarik.

Trenbidea Malagan integratzeari dagokionez, lanak 2006ko otsailaren 25ean hasi ziren, eta aurrekontua 144 605 299,44 eurokoa da. Zati horrek 3 kilometroko luzera du guztira, eta lanak 2010ean amaitu ziren, Malaga–Centro-Alamedako geltokiaren birmoldaketa barne. Trenbideak lehen okupatutako lursaila urbanizatzeko eta trenbidea portura lurperatzeko lanak egiteke daude. Abiadura handiko linea (nazioarteko zabalerako 2 trenbide) eta linea konbentzionala (zabalera iberiarreko 2 trenbide) 1 932 metroko luzera duen tunel batetik igarotzen dira Malagatik, eta, integrazio horretarako, San Andreseko geralekua eraberritu zen, Victoria Kenteko lurpeko geltokia eraikiz, Malagako Renfe Aldirien lineakoa. Malaga–Maria Zambrano geltokiak 8 trenbide ditu, 5 nazioartekoak eta 3 iberiarrak.

Linea honen inaugurazioaren ospakizunen artean, abiadura handia iritsi zen Malagako probintziako hirietan nazioarteko bi kirol ekitaldi izan ziren. Kordoba-Antequera tartea martxan jarri ondoren, azken hiri horretan adiskidetasunezko eskubaloi partida jokatu zen Espainia eta Norvegiaren artean. Malagara abiadura handia iritsi zela ospatzeko, Rosaleda estadioan Espainia-Frantzia futbol partida jokatu zen, Espainiar Estatuak 1-0 irabazita.

## Zerbitzuak 
## Azpiegitura 
|}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Puente Genil–Herrera geltokia

**Puente Genil–Herrera** Andaluziako Kordobako probintziako tren geltoki bat da, Puente Genil udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 61,4 kilometro-puntua

## Geltokia 
Geltoki hau 2006ko abenduan inauguratu zen, eta hegaldia altxatzen ari den txori baten antza duen metalezko estalki handi batek osatzen du. Lau bide eta bi nasa ditu, eta horien gainean dago eraikina, trenbideekiko kota goratuan, 1 550 metro koadroko pasabide handi baten moduan, merkataritza-espazioekin.

Bartzelonatik, Granadatik, Kordobatik, Madrildik, Malagatik eta Sevillatik datozen edo bertara doazen trenak iristeko eta abiatzeko geltokia da. Kordoba-Malaga abiadura handiko burdinbidearen zati da. Kordobako Puente Genil hiriari eta Sevillako Herrera herriari ematen die zerbitzua, eta Antequera–Santa Ana geltokiarekin batera, Andaluziako erdialdeko biztanleei. Puente Genilgo ohiko tren geltokian dagoen abiadura handiko geltoki homologoa da.

Geltokiaren kokapena nahasgarria da andaluziarrentzat, Herreratik Puente Genildik baino gertuago dagoen arren, geltokia Puente Genildik metro gutxira baitago, Herreratik gertu, ADIFen eta udal-katastroaren arabera; beraz, Puente Genilarena da, eta ez Herrerarena.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Renfe Operadora
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias

## Kanpo estekak
Adizio-erreakzio

**Adizio-erreakzioak** konposatu organikoek izan dezaketen erreakzio-motetako bat, zeinean bi entitate kimiko (molekula) edo gehiago konbinatzen diren eta lortutako entitate kimikoak hasierako erreaktiboen atomo guztiak baititu.
[erdian|thumb|320x320px|[Etileno|Etenoaren eta kloroaren arteko adizio-erreakzioa 1,2-dikloroetanoa emanez]]
Adizio-erreakzioak lotura anizkoitzak dituzten konposatuei mugatzen zaizkie hala nola alkenoak (lotura bikoitza), alkinoak (lotura hirukoitza), eraztunak dituzten konposatuak eta karborno-heteroatomo lotura bikoitza duten funtzio-talde batzuk (karboniloak edo iminak).

Adizio-erreakzioen kontrakoak eliminazio-erreakzioak dira. Esaterako, alkeno bat hidratatzea dagokion alkohola lortzeko.

Adizio-erreakzio polarren artean bi mota nagusi daude: adizio elektrozalea eta adizio nukleozalea. Adizio nukleozale eta elektroizaleen arteko diferentzia da, lehenengoan elektroi-pareak onartzen dituen taldeek hartzen dutela parte eta bigarrenean elektroi-pareak ematen dituzten taldeak direla parte hartzaileak. Adizio-erreakzio ez-polarren kasuan adizio erradikalarioak, hots erradikal askeen bidez doazenak, eta zikloadizioak ditugu. Polimerizazioaren kasuan adizio-polimerizazioa izango dugu.
[erdian|thumb|420x420px|Adizio-erreakzioen eskema. Goitik behera, elektroizalea, nukleozalea eta erradikalarioa (X = [haluroa)]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lojako geltokia

**Loja** Andaluziako Granadako probintziako tren geltoki bat da, Loja udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 61,7 kilometro-puntua
* : 70,4 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia 2019ko ekainaren 26an ireki zen Antequera-Granada burdinbidea irekita, 1866ko abenduaren 10ean zabalera iberiarreko tren geltokia utzi ondoren. ADIF instalazioen titularra da.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Renfe Operadora
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias

## Kanpo estekak
Canciones urgentes

***Canciones urgentes*** () Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren abestien bilduma da, 1991an plazaratua.

## Ezaugarriak 
Disko honetan bildutako abestiak aurretik beste albumetan agertutakoak ziren. Lanaren helburua Silvio Rodríguezen eta Kubako Troba Berriaren musika publiko ingelesdunari ezagutaraztea zen. Horregatik, abestien letrak ingelesez argitaratu ziren ere bai. Ekoizpenean Talking Heads taldeko David Byrnek hartu zuen parte. Lana Cuba Classics bildumaren lehenengoa izan zen. 2000. urtean berriro ere berrargitaratu zen.

## Abestiak 
Abesti guztiak Silvio Rodríguezenak dira:
# *Sueño de una noche de verano*
# *Causas y azares*
# *Como esperando abril*
# *Playa Girón*
# *Canto arena*
# *La maza*
# *Canción urgente para Nicaragua*
# *Sueño con serpientes*
# *Unicornio*
# *Nuestro tema*
# *No hacen falta alas*
# *Oh Melancolía*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Abestien letrak.
Lur behereak

[thumb|300x300px| [Eslovakiako behe lurrak.]]
**Lur behereak** terminoa erliebe gutxi duten eremuei edo eskualdeei, normalean itsas mailatik 150 metro baino gutxiagora egon ohi diren lurrei buruzkoa da, hala nola kostaldeak, adibidez. Lur *beroak* ere deitzen zaie.

## Ezaugarriak 
Kostaldeko, alubialeko eta lakuko eremuak dira, drainatze edo drainatze motela izan dezaketenak eta nekazaritzan erabili ohi direnak.

## Kanpo estekak
Heteroatomo

[thumb|154x154px|[Piridinaren heteroatomoa nitrogenoa da]]**Heteroatomo** esaten zaio konposatu organikoetan, bereziki eraztunetan, karbonoa eta hidrogenoa ez den atomoari.

Heteroatomo ohikoenak oxigenoa, nitrogenoa, sufrea, fosforoa eta lau halogenoak (fluorra, kloroa, bromoa eta iodoa) dira. Hidrokarburoen kasuan izan ezin konposatu organiko guztiek heteroatomo bat dute gutxienez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak