open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Georg von Békésy

**Georg von Békésy** (; Budapest, Austro-Hungariar Inperioa, 1899ko ekainaren 3a - Honolulu, 1972ko ekainaren 13a) hungariar biofisikaria izan zen. 1961eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen ugaztunen belarrietan koklearen funtzioari buruz egindako lanengatik.

Kimika ikasi zuen Bernako eta Budapesteko unibertsitateetan. 1946ra arte, Hungariako Postan lan egin zuen. 1946an Hungaria utzi zuen Stockholmeko Karolinska Institutuan lan egiteko eta 1947an Estatu Batuetara iritsi zen Harvardeko Unibertsitatean lan egiteko. 1966an Hawaiiko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten.

Zure ikerketek ikertu zuten nola geratzen diren erregistratuta barneko belarrian soinu-frekuentziak.

## Kanpo estekak
Morena Films

**Morena Films** 1999an sortutako ekoiztetxe espainiar bat da. 70 lan baino gehiago sortu ditu, besteak beste, luzemetraiak, dokumentalak, animazioa eta telebistako telesailak.

Ekoiztetxe honek, hainbat film zuzendariekin egin du lan, beraien artean, Asghar Farhadi, Oliver Stone, Iciar Bollain, Steven Soderbergh, Carlos Saura, Javier Fesser, Pablo Trapero edota Benito Zambrano. Baita ere, nazioartean ezagunak diren aktoreekin; Javier Bardem, Penélope Cruz, Gael García Bernal, Ricardo Darín, Alicia Vikander edo Benicio del Toro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikhail Kalinin

**Mikhail Ivanovitx Kalinin** (Verkhniaia Troitsa, 1875eko azaroaren 19a Greg./azaroaren 7aJul./azaroaren 7a - Mosku, 1946ko ekainaren 3a) sobietar itzultzaile boltxevike eta politikaria izan zen.

Nekazari familia batean jaio zen eta metalaren industrian lan egin zuen San Petersburgon. 1898an, Errusiar Laneko Alderdi Sozialdemokratarekin bat egin zuen. Garai hartan ezagutu zuen Stalin. 1905eko Errusiar Iraultzan parte hartu zuen. Leninek zuzendutako fakzio boltxebikeko lehen kideetako bat izan zen.

1917an Petrogradoko alkate hautatu zuten eta hiria gobernatu zuen 1917ko Errusiar Iraultzan.
[thumb|ezkerrera|[Josef Stalin, Vladimir Lenin eta Mikhail Kalinin 1919an]]
1919an Errusiar Alderdi Komunistaren Batzorde Zentraleko kide hautatu zuten eta Politburoko kide izan zen 1926tik hil zen arte.

Jakov Sverdlov hil zenean, Kalininek ordezkatu zuen Sobieten Komite Exekutibo Zentraleko presidentetzan. Kargua Sobietar Batasuneko estatuburuaren baliokidea zen. Karguak bi aldiz aldatu zuen izena: 1922an, Sobietar Batasuneko Batzorde Exekutibo Zentraleko presidente eta 1938an Sobiet Goreneko Presidiumaren presidente.

Stalinekin zuen adiskidetasuna eta betetzen zuen kargua gorabehera, eragin eta botere gutxi izan zuen. 1940an, Stalin, Molotov, Lazar Kaganovitx, Kliment Voroxilov eta Anastas Mikoyanekin batera, 25.700 preso poloniarren exekuzio agindua sinatu zuen. Ez zen gai izan Ekaterina Kalinina emaztea babesteko, 1938 eta 1946 artean kartzelan egon baitzen.

## Kanpo estekak
Archibald Hill

**Archibald Vivían Hill** (Bristol, 1886ko irailaren 26a - Cambridge, 1977ko ekainaren 3a) britainiar fisiologoa izan zen. 1922ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Otto Fritz Meyerhofekin batera bero-ekoizpenari eta lan mekanikoari muskuluetan buruz egindako ikerketengatik.

Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen eta Londresko University Collegen irakasle izan zen. 1935ean radarra sortu zuen batzordeko kide izan zen eta 1940an britainiarren enbaxadari Washingtonen bidali zuten. Gerra amaitu ondoren bere laborategia berreraiki zuen Londresen. 1955etik 1960ra Itsas Biologia Elkarteko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak
José Alejo Eyzaguirre Arechavala

**José Alejo Eyzaguirre Arechavala** (Santiago, 1783ko uztailaren 17a - 1850eko abuztuaren 4a) Txileko abade eta politikaria izan zen; Domingo Eizagirre Ezkutusolo Gandiaga (Markina-Xemein, 1724)  landa-maisuaren eta María Rosa de Arechavala Alday-ren semea, eta Agustín Eyzaguirre Arechavala Txileko presidente ohiaren anaia.

## Ikasketak 
Latinean eta filosofian hezia Seminario Conciliar de La Serenan, Colegio Azul deitua; eta Legeetan San Felipeko Errege Unibertsitatean; 1804an abokatu titulua jaso zuen. Auzitegiko Praktika Akademian sartu zen, non aholkulari, diruzain eta liburuzain izan zen. 1807an abade inbestidura jaso zuen Liman, Perun. 1815ean itzuli zen Txilera; gazte askoren doako irakaskuntzaz arduratu zen eta sustatzaile fiskala eta ezkontzen defendatzailea izan zen.

## Abadetza 
1815ean Katedraleko Parrokia lortu zuen, Sagrarioko apaiza. 1817an, gobernu abertzaleak katedralaren arrazionista izendatu zuen, eta onura hori onartzeari uko egin zion; baina onartu egin zuen delitu politikoengatik elizgizon batzuen aurka jarraitzen ziren kausetarako epaile izendapena.

## Jarduerak Publikoak 
Gotzaindegiko gobernadore José Ignacio Cienfuegosek bere aholkulari izendatu zuen. Santiagoko gotzainak, José Santiago Rodríguez Zorrillak, bere hornitzaile eta bikario nagusi izendatu zuen.

1822an Bernardo O'Higginsek Argentinako Mendoza hirira erbesteratu zuen. Hau erortzean Txilera itzuli zen eta Ramón Freirek ohorez bete zuen. 1823an espetxeko kalonje izendatu zuten. Eta urte horretan bertan diputatu hautatu zuten.

## Erreferentziak 
*

## Kanpo estekak 
*
Leptinaren errezeptore

**Leptinaren errezeptorea**, **LEP-R** edo **OB-r** I motako zitokina errezeptore bat da, gizakiengan *LEPR* geneak kodetzen duen proteina bat. LEP-Rk leptina hormonaren zelulako gantza errezeptorearen funtzioa du. LEP-R ere **CD295** gisa identifikatu da (295. diferentziazio klusterra). Zelula-mintzan kokatuta dago, eta zelulatik kanpoko, mintza zeharkatzeko eta zelula barneko proteina eskualdeak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ignacio Eyzaguirre Arechavala

**José Ignacio Eyzaguirre Arechavala** (1779ko uztailaren 31 &ndash; 1848ko ekainaren 11) politikari txiletarra izan zen.

Domingo Eizagirre Ezkutusolo Gandiaga (Markina-Xemein, 1724) eta María Rosa de Arechávala Aldai-ren semea zen. Txileko independentzia prozesuan aktiboki parte hartu zuen, behin-behineko diputatu bezala eta 1812ko Araudi Konstituzionalean parte hartuz. Bere sinadura ere 1823ko konstituzioan zegoen.

Diputatu eta senatari izan zen askotan (politika 1846an utzi zuen), Ogasun ministro izan zen 1825eko otsailaren 22tik urte bereko ekainaren 18an uko egin zion arte. Estatuko kontseilari ere izan zen (1824-1832).

Maria Mercedes Portales y Palazuelosekin ezkonduta, bere semea José Ignacio Víctor historialari nabarmena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingo Eyzaguirre Arechavala

**Domingo Eyzaguirre Arechavala** ( Santiago, 1775eko uztailaren 17a - 1854ko apirilaren 22a ) Domingo Eizagirre Ezkutusolo Gandiaga (Markina-Xemein, 1724) landa maisuaren eta María Rosa de Arechavala y Aldayren semea zen. Agustín, José Ignacio eta José Alejo Eyzaguirre Arechavala parlamentari ohien anaia zen.

Kontziliazio Seminarioan hezia. Bere aitaren oinordekoa izan zen Moneda Etxeko entsegugile karguan. Ondoren, nekazaritza-jardueretan aritu zen, lorpen handiak eskuratuz. Maizterren baldintzak hobetu zituen.

## Jarduera publikoak 
* Maipoko kanaleko lanen zuzendaria, 1802an espainiar erregimenak eraikia.

* Santiagoko diputatu ordezkaria hiru alditan jarraian (1822-1823, 1823-1824 eta 1824-1825).

* Santiagoko Hospizioaren habilitatzailea (1823).

* La Victoria departamenduko gobernadorea.

* Melipilla eta La Victoriako diputatu ordezkaria (1825-1827).

* Santiagoko Batzar Probintzialeko lehendakaria (1831).

* Santiagoko diputatu ordezkaria (1831-1834 eta 1834-1837); aldi honetan Hezkuntza eta Ongizate Batzorde Iraunkorreko kide izan zen.

* Talagante hiriaren sortzailea (1837).

* Talca, Curepto eta Lontuéren diputatu ordezkaria (1837-1840 eta 1840-1843), garai honetan, Konstituzio eta Negozio eklesiastikoen Batzorde Iraunkorra osatu zuen.

* Txileko Nekazaritza Elkartearen sortzailea (1838).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ABO (genea)

**Histo-odol taldeko ABO sistema transferasa** glukosiltransferasa jarduera egiten duen entzima bat da, *ABO* geneak kodetzen duena gizakiengan. Ehun eta zelula mota askotan agertzen da gorputz osoan zehar. ABO geneak odol taldeak aldatzen ditu norbanakoetan, zelula mintzeko glukoproteinen oligosakaridoak eraldatuz. Norbanakoek duten proteina sekuentzian dauden aldaketek odol talde hori zehazten dute. ABO geneak arteria koronarioetako gaixotasunekin lotu diren 27 nukleotido bakarreko polimorfismoetako bat darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zink-hatz proteina basonuklina-2

**Zink-hatz proteina basonuklina-2** gizakiengan *BNC2* geneak kodetzen duen proteina bat da. Orain gutxi jakin da proteina honek europarren larruazalaren kolorean eragina duela. BCN2 genearen eskualde genomikoaren sekuentziak Neandertalen %60 dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nepotiano

**Nepotiano**, latinez: *Flavius Iulius Popilius Nepotianus Constantinus*, (?-350eko ekainaren 30a Konstantinotar dinastiaren partaidea izan zen. Denbora laburrez, 28 egunez, Erromatar Inperioa usurpatu zuen. Flavius Magnus Magnentius (303–353) beste usurpatzaile baten jeneralak hil zuen.

## Biografia 
Nepotiano Eutropia printsesaren semea zen, Konstantino I.a Handiaren familiakoa. Halaber, Konstantzio Klororen eta Teodoraren biloba zen. Magnetioren errebolta ondoren, Nepotianok bere burua enperadore aldarrikatu zuen eta gladiador talde batekin Erroman sartu zen, 350eko ekainaren 3an. Horren aurrean, *Praefectus urbi*ak, Magnetioren aldekoa, hiritar talde batekin aurre egiten saiatu zen baina azkenean ihes egin behar izan zuen.

Magnentiok bere konfidantzazko *magister officiorum*a Erromara bidali zuen. Nepotiano borrokan hil egin zen eta haren burua, pika baten puntan jarrita, hiri osoan erakutsi zuten. Hurrengo egunetan Nepotianoren jarraitzaile asko hil egin zituzten, tartean Eutropia printsesa eta senatari asko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isidora Aguirre

**María Isidora Ignacia Aguirre Tupper** (Santiago, 1919ko martxoaren 22a - ib., 2011ko otsailaren 25a) idazle txiletarra izan zen, batez ere Amerikako eta Europako herrialde askotan antzeztuta izan diren gizarte gaiei buruzko lan dramatikoen egilea. Bere lanik ezagunena *La pergola de las flores da,* *Memoria Chilenaren* dagokion orrialdeak esaten duenez, XX. mendeko bigarren erdialdeko Txileko antzerkiaren historiako mugarrietako bat izan zen.». 

## Biografia 
Fernando Aguirre Errázuriz eta María Tupper Huneeus margolariaren (1893-1965) alaba, Santiagoko Jeanne D'Arc ikastetxeko ikaslea izan zen eta ondoren gizarte lana eta literatura, pianoa, ballet modernoa eta marrazkia (1937-39) ikasi zituen.

21 urte zituela, 1940an, Nené (hala deitzen zioten) Gerardo Carmona Espainiako Gerra Zibileko errefuxiatuarekin ezkondu zen, bost urtez landan bizi izan zen, eta geroago Parisera joan zen, eta han bizitza ilustratzailea gisa irabazten hasi zen, antzerkia eta zinema ikasten ari zen bitartean. 

Txilera bueltan, "Hugo Miller aktore eta antzerki zuzendariarekin trolebusean izandako bilera erabakigarria izan zen bere bokazioa zehazteko eta antzerkigintzara erabat dedikatzeko"  eta horrela 1952an drama ikastaro batean izena eman zuen, Hezkuntza Ministerioko Txileko Akademian. «Hortik aurrera, antzerki jarduerekiko dedikazioak askotan bere bizitza pertsonala ere alde batera uztera eramango zuen. »

Bi seme izan zituen bere lehen senarrarekin, Gerardo Carmonarekin, eta beste bi bigarrenarekin, Peter Sinclaire ingelesarekin, eta harengandik ere banandu zen.

Isidora Aguirre Tupper 2011ko otsailaren 25eko gauean hil zen biriketako porrotaren ondorioz. Bere lagun eta idazle Virginia Vidal-ek komentatu zuen bezala: "Txilek lurperatzen du Isidora, Literaturako Sari Nazionala zor baitzaio, eleberrigile eta antzerkigile gisa egindako lan handiarengatik aitortza murriztua izango zena". 

Bere konpromiso soziala, bere pertsonaiak sakonki ikertzen zituen lan izugarria gorabehera, giza eskubideen defentsari eta bere jarduera abertzaleari gehitu zitzaion arren, sariak banatu zituen epaimahaiak Demokraziaren aldeko alderdien itunaren gobernuetan, behin eta berriz ukatu zioten Isidora Agirreri Sari Nazionala. Gertakari hori gogora ekarri zuen Juan Radrigán antzerkigileak 2012an sari hau lortzeagatik emandako hitzaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pixi Post eta opari-emaileak

***Pixi Post eta opari-emaileak*** 2016. urtean eginiko marrazki bizidunetako euskal filma da. Barton Filmseko ekoiztua, Gorka Sesmak zuzendu zuen.

## Sinopsia 
Orain mende asko, Gabonetako Jeinuen Biltzarrak Monopolish izeneko jeinua kanporatzea erabaki zuen, mundu osoko umeak bereganatu eta Jeinu Bakarra izateko asmoa zuelako. Monopolish gizakien artean ezkutatu zen eta mendekatzeko plan bat landu du mendez mendez: jeinu guztiak Gabonetako iragarki bihurtzea. Saiakera batzuen ondoren, azken kolpea emateko prest dago. Baina jeinuek ere badute ustekabe bat berarentzat: Pixi Post, Gabonen Zaindaria.

## Ahots aktoreak 
* Itziar Urretabizkaia: Pixi Post
* Iñaki Beraetxe: Monopolish
* Kandido Uranga: Olentzero / San Nicolás
* Eba Ojanguren: Kepa / Anelfe / Anelfula
* Miren Aranburu: Snegurochka / Gorri / Anelfcam
* Joseba Sacristán: Tom
* Eduardo Gorriño: Santa Claus
* Jesús Izeta: Baltasar / Anelfward
* Pello Artexe: Anelfrost / Técnico / Científico / Elfons
* Mañu Elizondo: Gaspar / Elfrost
* Félix Arkarazo: Elfward
* Libe Aranburu: Idoia / Elfula / Kattalin
* Ramón Zalakain: Hoteiosho / Anelfons / Mensajero #1 / Japonés
* Arantxa Moñux: Befana / Abuela / Japonesa
* Aintzane Krujeiras: Elfoil / Xabat / Anelflimpiadora

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shanti Zurutuza

**Shanti Zurutuza Rezola** (Ataun, 1910eko uztailaren 25a -  Tolosa, 1988ko uztailaren 9a) kirol antolatzaile eta masaje emaile bezala nabarmendu zen gizon ekintzailea izan zen.

## Bizitza 
Ataungo San Gregorio auzoan jaio zen 1910eko uztailaren 25ean. Gaztetan joan zen bizitzera Tolosara, bere arreba Ceferina (Ainhoa Arteta soprano famatua bere alaba da) ezkondu zenean eta bertan egin zuen lan bizitza osoan zehar, lehendabizi bere arreba Joseparen tabernan zezen-plaza inguruan, eta 1953tik aurrera Rondilla kaleko Shanti tabernan. Kirolzaleen bilgunea zen taberna, kirol emaitzak jartzen zituen bertako arbelean eta futbol taldea ere ateratzen zuen afizionatuen herriko txapelketetan.

Tolosa CF taldean lehendakari, zuzendaritzako kide, entrenatzaile eta masajista izan zen. Bera lehendakari zela zoritxarreko bi gertaera garrantzitsu izan ziren: 1953ko uholdeak eta 1955ean Berazubi futbol zelaiko tribuna erretzea, kalte handiak eraginez kirol instalakuntzetan. Gipuzkoako Futbol Federazioko zuzendaritzako kide ere izan zen. Haurrentzako futbol lehiaketa ugari antolatu zituen eta bera hil ondoren bere semeek eta laguntzaileek areto futboleko Shanti Torneoa antolatzen dute urtero, 2019an 37. edizioa bete zuena.

Masajista gisa, futbolaz aparte, herri kiroletan nabarmendu zen, prestatzaile fisikoaren lanak ere betez. Gehien lagundu zituen herri kirolariak Patxi Astibia aizkolari leitzarra eta *Arruitzeko Txikito* korrikalaria izan ziren, baina horietaz gain *Iruntxiberri* eta Irazu korrikalariak, Zeberio aizkolari ataundarra, Mendizabal harri-jasotzaile eta aizkolari adunarra, Perurena harri-jasotzaile leitzarra… Eta pilotariekin ere aritu zen: *Tximela*, Pierola eta Aranzabe, besteak beste. Eta Veleta bateleko arraunlariei ere ematen omen zizkien masajeak.

Bi zaletasun nagusi hauetaz gain, beste asko ere bazituen: ehiztaria, zezenzalea, herriko batel estropadetan epaile, boxeolaria… Eta musika eta dantza gustuko izanda, jaialdiak ere antolatu zituen bere tabernan eta Gorriti antzokian.

Shanti tabernak atentatu bat jasan zuen 1979ko maiatzaren 5ean, leherketa batek taberna eta gaineko familiaren etxebizitza suntsitu zituen, Accion Nacional Española talde ultraeskuindarrak errebindikatua. Tolosako hainbat taldek jaialdi bat antolatu zuten zezen-plazan Shanti tabernaren alde eta berriro zabaldu zen. Shanti Zurutuza 1988ko uztailaren 9an hil zen. Shanti taberna 2005eko uztailaren 31n itxi zen.

## Iruditegia 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Institut Català de les Empreses Culturals

**Kataluniako Kultur Enpresen Institutua** () Kataluniako Generalitateko Kultura Sailaren erakunde publiko bat da. Kultura-sektorea garatzeko eta finkatzeko lan egiten du, kulturaren enpresen eta profesionalen lehiakortasuna eta profesionalizazioa hobetzeko asmoz.

ICECek sektore guztietako kulturaren arloko enpresa, profesionalak laguntzen eta aholkatzen ditu, beraien artean, arte eszenikoak, ikusizko arteak, ikus-entzunezkoak, kultura digitala, liburua eta musika. Halaber, finantzaketarako laguntzak eta tresnak eskura izateko aukerak ematen ditu.

Bere ekintzen bidez, ICECek kalitatezko kultura-sare lehiakorra eraikitzen laguntzen du eta kontsumo-ohiturak eta publikoaren sorrera ere sustatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buenaventura Saenz de Biteri

**Buenaventura Saenz de Biteri Azkunaga** (Legutio, 1758 &ndash; San Salvador, Guatemalako Kapitaintza Nagusia 1819) arabar militar bat izan zen, San Salvadorreko alkate bezala eta San Salvadorreko bitarteko intendente bezala aritu zena 1803tik 1804ra.

## Biografia 
Buenaventura Saenz de Biteri Azkunaga Legution jaio zen 1758an; Domingo Saenz de Biteri Ortiz de Zarateren eta Engracia Azkunaga Gorostizaren semea zen. Armen karreran arituko zen, teniente mailara iritsiz. San Salvador hirira bizitzera joan zen, non 1790ean Juana Maria Ungo Palaciosekin ezkondu zen, 5 seme-alaba izan zituzten, horietako bat Jorge Biteri Ungo izan zelarik (San Salvadorreko elizbarrutiko lehen apezpikua).

## Kanpo estekak
Hermógenes Irisarri

**Hermógenes Irisarri Trucíos** (Santiago, 1819ko apirilaren 19a - 1886ko uztailaren 22a) poeta, kazetari, diplomatiko eta politikari txiletarra izan zen.

Antonio José de Irisarri eta Mercedes Trucíos-en semea zen, eta Antonio Smith Irisarri paisaia-margolariaren osaba.

## Literatura karrera 
Idazle publiko gisa bere ibilbidea *El Seminario* de Santiagon hasi zuen 1840an, eta prosako eta bertsoetako ekarpenak egin zituen bere herrialdeko hainbat artikulu eta literatura aldizkarietan. *Galería de hombres célebres de Chile (Txileko gizon ospetsuen Galeria)* lan biografikoaren zuzendaria izan zen.

Bere olerkien artean *Al sol de Septiembre*, *A San Martín* eta *La mujer adúltera daude* .

## Karrera politikoa 
1857an Kongresu Nazionalerako diputatu hautatu zuten. 1860an Erdialdeko Amerikako bost errepublikek omendu zuten Txilen egin zuen ordezkaritzagatik, eta 1863an Perun bizi zen, denbora batez, eta *El Heraldo de Lima* egunkari politikoaren zuzendaria izan zen.

1886an Txilera itzuli zen eta urte berean Kongresuko diputatu eta presidenteorde hautatu zuten. José Joaquín Pérez presidenteak askotan gonbidatu zuen bere kabinetean sartzera, baina Hermógenesek beti ezezkoa eman zion proposamenari. Geroago Senatuan hautatua izan zen 1873an, baina orduan ez zen politikan aktiboki parte hartu.

Federico Errázuriz Zañartu presidentearen gobernupean , Estatuko kantziler izan zen, baina 1877an dimisioa eman zuen Quilpué-n erretiroan bizitzeko.

## Kanpo estekak
Concha Liaño

**Concepción "Concha" Liaño Gil** (Épinay-sur-Seine, Frantzia, 1916ko azaroaren 24a  - Caracas, Venezuela, 2014ko apirilaren 19a ) 1936ko Espainiako iraultza sozialean parte hartu zuen anarkista eta Mujeres Libres (Emakume Askeak) mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen.

## Biografia 
Haurtzaroa Bartzelonan eman zuen eta bertan, hamabost urte zituela, Juventudes Libertarias (Gazte Libertarioak) erakundean izena eman zuen. 1935ean, beste emakume libertario batzuekin batera, Agrupación Cultural Femenina () elkartea sortu zuen. Madrilen bazen lehendik ere *Mujeres Libres aldizkaria*, planteamendu eta helburu bertsuak zituen proiektua. Horrek ekimen bien bat egitea ekarri zuen eta Federación Nacional de Mujeres Libres () sortzea. Concha Liaño eta Soledad Estorach Esterri izan ziren Katalunian mugimendu feminista honen zabalkundearen arduradunak. Erakunde hau "CNT - Confederación Nacional del Trabajo (Lanaren Konfederazio Nazionala) sindikatuaren mugimendua" izateko bokazioarekin jaio bazen ere, Liañoren arabera, bai sindikatuak eta bai Gazte Libertarioek ere susmo txarra hartu zioten eta nolabaiteko kondeszendentziaz tratatu zuten:  "Gu saiatu ginen CNTko emakumeen mugimendutzat har gintzaten, baina ez gintuzten onartzen. Orain, hainbeste urte pasata, onartzen gaituzte. Matxismoa orduan, orain bezala, genetikoa bezalakoa zen. Gerran zailtasun handiz tratatu gintuzten, hala ere, nekez, baina, lagundu egin ziguten. Halakoa zen orduko mentalitatea.

Espainiako Gerra Zibila hasi ondoren, Bartzelonako Provensals auzoko Batzorde Iraultzailearen kide izan zen, eta baita San Pedro Ospitaleko Gazteria Libertarioen Batzordekoa ere. 1937an *Mujeres Libres* aldizkariaren zuzendaria izan zen. 

1996an, J. Gamero, Paco Ríos eta Mariona Rocaren *Vivir la utopía* dokumentalaren protagonistetako bat izan zen, eta urte berean Vicente Aranda zinemagileak Concha Liaño eta Mujeres Libres mugimendua hartu zituen inspirazio iturritzat *Libertarias filma egiteko.* Filmeko protagonistetako batek, hain zuzen ere, Concha Liaño izena du. Hala ere, benetako Concha Liaño oso kritiko agertu zen filmarekin.

Liaño Hugo Chávez Venezuelako presidente ohiaren aldekoa izan zen eta "Jainkoaren mandataria dela" esatera iritsi zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mujeres del 36 (1999). Llum Quiñoneroren "Nosotras que perdimos la paz" (Ediciones Foca) liburuan oinarrituriko dokumentala.
* Concha Liaño :: Anarquista :: Mujeres Libres 1936
Baldo Araya Uribe

**Baldo Bito Araya Uribe** (Queilén, Chiloé, 1924ko uztailaren 27a - Coihaique, 2006ko ekainaren 29a)  kazetari, kronista, buruzagi politikoa eta sindikalista izan zen. Aysén-en kolonizazio prozesuaren hainbat alderdi idatzi, erlazionatu eta hedatu zituen, bertako lehen kolonoak eta eskualdeko gertakari sozial, politiko eta kulturalen inguruko istorioak 90eko hamarkadara arte gutxi gorabehera.

## Biografia 
Ana Uribe Álvarezen eta Bonifacio Araya Cuevasen semea, bost urterekin familia Puerto Aysén hirian kokatu zen. Nerabezaroan Ancud hirira joan zen bigarren hezkuntza egiteko eta Puerto Aysénera itzuli zen amaitutakoan.

21 urte zituela, Mercedes Echaveguren Acevedo Balmacedako auzokidearekin ezkondu zen 1946ko maiatzaren 9an. Puerto Montten bizi dira Araya hiriko Erregistro Zibilean lan egiten duen denbora batez. Ondoren, Argentinako Bariloche hirira emigratu zuten bost urtez, inguruko Txileko kontsulatuan lanera sartzeko. Urte hauetan bere alaba bakarra jaio zen, Inés de las Mercedes Araya Echaveguren (Bariloche, 1947ko otsailaren 13a - Valdivia, 2014ko abenduaren 22a).

Komunikabideetan eta argitalpenetan egin zituen lehen kolaborazioak garai horretan hasi ziren:

* 1948an Arayak sortutako "Así es Chile" irratsaioa eta 1950. urtera arte animatu zuena. LU8 Radio Bariloche katean emititu zen.
* Argentinako korrespontsala Txileko *Zig-Zag* aldizkarirako.

1950eko hamarkadaren erdialdera, Txilera eta Aysén eskualdera itzuli zen, El Blanco herrian finkatuz urte batzuetan, eta bertan "Melipal" izeneko janari denda instalatu zuen. Familia berriro 1956an joan zen Coihaiquera bizitzera eta han finkatu ziren 2006an hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ho Chi Minh Hiriko Arte Ederren Museoa

thumb|250px|Ikuspegi orokorra.
**Ho Chi Minh Hiriko Arte Ederren Museoa** Vietnamgo Ho Chi Minh Hiriaren (lehen **Saigón**) arte-museo nagusia da nahiz eta oso handia ez izan. Bertan jasotakoa Vietnango bigarren handiena da, lehenegoa Hanoin dagoen Vietnamgo Arte Ederren Museoa izanik. Eraikina hiriko ederrenetariko bat da.

## Ezaugarriak 
Museoak hiru solairuko hiru eraikin biltzen ditu. Museoan eskultura, olio-, zetazko eta lakazko margolanak biltzen dira. Baita ere tradizioaren araberako estiloko lanak, esaterako Hàng Trống, Đông Hồ eta Kim Hoàng estiloetako xilografiak. Vietnamgo zeramika eta antzinako arte budistaren bilduma ere garrantzitsua da. Lehen solairuan artelanen galeria komertziala ere badago. Hirugarren solairuan herrialdeko Champa artea eta Óc Eo erlikia onenetakoen erakusketa arkeologikoak daude ikusgai.

Eraikin nagusia Rivera arkitekto frantziar batek eraiki zuen, 1929 eta 1934 artean, Hua (Hui-Bon-Hoa) familiaren txalet gisa. 1987an museoa hara eraman zuten.

## Iruditegia 

Image:
Bảo tàng Mỹ thuật TP.jpg|Ikuspegi orokorra.
A_girl_and_two_children.jpg|"Emakume bi haurrekin" Diệp Minh Châu eskultorearen lana.
Museum of fine arts.jpg|Barruko ikuspegia.
Ph%C3%B2ng_tr%C6%B0ng_b%C3%A0y_c%C3%A1c_%C4%91i%C3%AAu_kh%E1%BA%AFc_c%E1%BB%95_Ch%C4%83mpa.jpg|Galeria bat.
Vuon Xuan Bac Trung Nam.jpg|"Vườn xuân Bắc Trung Nam" lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amoros Producciones

**Amoros Producciones** 2006an Bartzelonan jaio zen zinema ekoiztetxea da, kalitatezko filmak sortzeko eta hunkitzen duten istorioak kontatzeko helburuarekin. Bere ekoizpenen artean, 'Amaren gelara bidaia', 'Bajocero' eta 'La Generación Silenciosa' daude.

Ekoiztetxe honen ekoizleak, Josep Amorós eta Ferran Navarro-Beltrán dira.

Josep Amorósek 1991n hasi zuen bere jarduera Ikus-entzunezkoen arloan. 1995ean produkzio zuzendari gisa hasi zuen bere ibilbidea, fikziozko 30 film luze, dokumental eta telesail baino gehiagotan kolaboratuz. 2003an, Beat Producció ekoiztetxea sortu zuen eta bere ibilbidea ekoizle bezala hasi zuen. Espainiako Produkzio Zuzendarien Elkarteko, Espainiako Arte Zinematografikoen Akademiako eta Acadèmia del Cinema Català-ko kidea da.

Ferran Navarro-Beltránek diseinu grafikoaren alorrean hasi zuen bere jarduera eta 10 urte baino gehiago daramatza ikus-entzunezkoen sektoreari lotuta. Ekoizpen lanak zuzendaritzarekin uztartzen ditu. Zuzendutako lanen artean, La Generación Silenciosa (2019) dokumental luzea eta Nomeolvides (2018) eta La Orquídea (2016) film laburrak zuzendu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amoros Producciones ekoiztetxearen webgunea
Pujayoko geltokia

**Pujayo** Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da,  udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Raimbaut de Vaqueiras

**Raimbaut de Vaqueiras** edo **Raimbaut de Vaqueyras** (aktibo 1180 ingurutik - 1207ko irailaren 4a) Probentzako trobadore eta zalduna izan zen. Italiako gorteetan bizi izan zen, 1203an Laugarren Gurutzadan parte hartu zuen arte.

## Biografia 
Izenak zioten moduan, Vacqueyraskoa zen (Vaucluse, Orange ondoan, Frantzia).

Bere poeta bizitza gehiena gorte italiarretan igaro zuen eta Bonifazio I Montferratokoaren laguna izan zen eta zaldun titulua lortu zuen Mesinako gudaldian bere ezkutuaz babestu zuelako Bonifacio, Henrike VI.a enperadorearen alde Siziliaren inbasioan parte hartu zutenean.

Asti eta Alessandria hirien kontrako borrokan parte hartu zuen.

Konstantinoplako 1204ko setioan parte hartu zuen eta ondoren Tesalonikara lagundu zuen Bonifazio.

Uste da 1207ko irailaren 4an hil zela, Bonifaziorekin batera, valakiarrek egindako segada batean, Rodope mendietan.

## Lana 
Bere idatziak, batez ere *Gutun Epikoa* deitutakoak, Konstantinoplako Inperio Latindarraren lehen urteetako politikaren iruzkin garrantzitsua dira.

Bere lan poetikoa uste denaren edizio bakarra gorde da: 33 kantu eta haien 8 melodia. Estilo ugari erabili zituen eta horien artean: *descort*ak, *canso*ak, *tenso*ak, *alba* bat eta *gab* bat. Perdigon eta Ademar de Peiteusekin batera, *torneyamen*ak asmatu zituen edo behintzat ezagutzen diren lehen adibideak idatzi zituzten.

Bere kantuetako bat, *Kalenda maya* deitua, maiatzaren leheneko festaren omenez egina zegoen; *estampida* bat da eta trobadoreek egindako melodia onenetako bat dela uste da. Hala ere, *razó*aren arabera, beste bi musikariren doinua erabili zuen (horregatik deitu zuen *estampida*, teorian pieza instrumentalak izan ohi diren arren).

*Eras quan vey verdeyar* poema ere idatzi zuen, hainbat hizkuntzetan idatzirik zegoena: frantsesa, italiera, galego-portugesa, gaskoiera eta probentzala.

## Vaqueiras fikzioan 
1922an, Nino Berrinik antzezlan bat egin zuen Vaqueirasen bizitzaz, *Rambaldo di Vaqueiras: I Monferrato* izenekoa, Edmond Rostanden Cyrano de Bergerac eta Lointaine printzesa lanetan oinarrituta dagoena. Poetaren irudi erromantiko asmatua aurkezten du, bere babesle Bonifazioren Beatrice alabarekin maitemindua zegoena. Antzezlanaren bukaeran Tesalonikatik itzultzen zen, zaurituta, bere maitearen besoetan hiltzeko.

Nicole Gallanden *Crossed: A Tale of the Fourth Crusade* eleberrian protagonista eta narratzailea zenak Vaqueiras eta bere kantu "Kalenda Maya" aipatzen ditu.

Antzeko maitasun istorio asmatua agertzen da Vaqueiras eta Beatrice del Carretto (Vaqueirasen lehen abestietan agertzen zen Bonifazio Montserratekoaren eta Helena del Bosco-ren alaba) Teodor Parnicki-ren *Miłość i płaszcz* ('''Maitasuna eta berokia''' testua on line polonieraz) ipuin laburrean (1933-1939).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BERRINI, Nino (1922): 
* LINSKILLL, Joseph (ed.) (1964): The poems of the troubadour Raimbaut de Vaqueiras. The Hague: Mouto.

## Kanpo estekak 
* Bere biografia
* Lan guztiak Trobar orrian
Pedro Martínez Portero

**Pedro Martínez Portero** (Alzira, 1997ko apirilaren 26a) tenis jokalari valentziarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pedro Martínez Tenis Jokalari Profesionalen Elkartean
Fabio Felline

**Fabio Felline** ( Turin, 1990eko martxoaren 29a ) Italiako txirrindulari profesionala da, Astana-Premier Tech taldean aritzen dena . Mendi erdia erraz gainditzen duen esprinterra da.

2010eko denboraldirako, Footon-Servettok, UCI ProTeam kategorian, denboraldi baterako sinatu zuen, horrela profesionaltasunerako jauzia eman eta pelotoi osoko txirrindulari gazteenetako bat bilakatu zen, 19 urte besterik ez zituela. 2011n taldean jarraitu zuen Geox-TMC izena aldatu eta kanporatu zutenean. Geox desagertu ondoren, Androni Giocattoli-Venezuela talde italiarrarekin fitxatu zuen eta 2014an Trek Factory Racingek kontratatu zuenean lehen mailako txirrindularitzara itzuli zen.

## Garaipenak 
**2010**
* Circuit de Lorraine eta 2 etapa

**2011**
* Brixia Tourreko etapa 1

**2012**
* Apeninoetako Giroa
* Marco Pantani Memoriala

**2013**
* Settimana Coppi e Bartaliko etapa 1
* Esloveniako Itzuliko etapa 1

**2015**
* 3. Classic Sud-Ardèchen

**2016**
* Espainiako Vueltako puntukako sailkapena 20x20px
* 2. Poloniako Itzulian

**2017**
* Laigueglia Saria
* 4. Romandiako Tourrean eta etapa 1
* 2. Italiako Erlojupeko Txapelketan 15x15px

**2018**
* 3. Italiako Erlojupeko Txapelketan 15x15px
* 5. Turkiako Itzulian

**2020**
* Marco Pantani Memoriala

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Footon / Geox (2010-2011)
** *Footon-Servetto* (2010)
** *Geox-TMC* (2011)
* Androni Giocattoli-Venezuela (2012-2013)
* Trek (2014-2019)
** *Trek Factory Racing* (2014-2015)
** *Trek-Segafredo* (2016-2019)
* Astana  (2020-)
** *Astana Pro Team* (2020)
** *Astana-Premier Tech* (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Ficha en *sitiodeciclismo.net*
Reinardt Janse Van Rensburg

**Reinardt Janse Van Rensburg** ( Virginia, 1989ko otsailaren 6a ) Hegoafrikako txirrindulari profesionala da, Team Qhubeka ASSOS taldean ibiltzen dena.

2009an Afrikako Erlojupeko Txapelketan bigarren postua lortu ondoren afizionatua zenean, 2010ean debuta egin zuen profesionalean bere kirol ibilbide profesionalean zehar izan duen MTN taldearekin. Nazioarteko ospea lortu zuen 2012ko Marokoko Tourra   ia erabat menderatu eta gero UCI Europe Tour 2011-2012 lasterketan hainbat lasterketa irabazi ondoren. 

Jacques bere anaia nagusia ere txirrindulari profesionala zen eta 2012an MTN Qhubekan sartu zen.

## Garaipenak 
'*2009 *(amateur gisa)*** 
* 2. Afrikako Erlojupeko Txapelketan 15x15px

**2010**
* 2. Afrikako Erlojupeko Txapelketan 15x15px
* Ruandako Tourreko etapa 1

**2011**
* Marokoko Itzuliko etapa 1
* Pan Afrikako Erlojupeko Jokoak 15x15px
* 3. errepide panafrikarreko jokoetan 15x15px
* Herald Sun Tourreko etapa 1
* 3. Afrikako Erlojupeko Txapelketan 15x15px
* 3. Afrikako Errepideko Txapelketan 15x15px

**2012**
* Marokoko Itzulia, gehi 4 etapa
* 20px Bretainiako Tourra gehi etapa 1
* Ronde van Overijssel, gehi etapa 1
* Valoniako Zirkuitua
* Delta Tour Zeeland
* Hegoafrikako erlojupeko txapelketa 20x20px 15x15px
* 2. Hegoafrikako Errepideko Txapelketan 15x15px
* Portugalgo Itzuliko 2 etapa
* UCI Africa Tourreko 3.a
* Binche-Chimay-Binche

**2013**
* Binche-Chimay-Binche
* 2. Almeriako Klasikan

**2015**
* 2. Hegoafrikako Erlojupeko Txapelketan 15x15px
* 3. Afrikako Erlojupeko Txapelketan 15x15px

**2016**
* 2. Hegoafrikako Erlojupeko Txapelketan 15x15px
* 3. Hegoafrikako Errepideko Txapelketan 15x15px
* Langkawiko Tourra

**2017**
* Hegoafrikako Errepideko Txapelketa 15x15px20x20px

**2019*'
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handi eta Munduko Txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Ekipamendua 
* MTN (2010-2012)
** *MTN Energade* (2010)
** *MTN Qhubeka* (2011-2012)
* Argos / Giant-Shimano (2013-2014)
** *Taldea Argos-Shimano* (2013)
** *Team Giant-Shimano* (2014)
* MTN-Qhubeka / Dimension Data / NTT / Qhubeka (2015-)
** *MTN-Qhubeka* (2015)
** *Dimentsioen datuak* (2016-2019)
** *NTT Pro Cycling* (2020)
** *Qhubeka ASSOS taldea* (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Web oficial
* Palmarés completo
* Ficha de Reinardt Janse Van Rensburg (cqranking.com)
* Ficha de Reinardt Janse Van Rensburg (sitiodeciclismo.net)
Colter Wall

**Colter Wall** (Swift Current, Saskatchewan, 1995eko ekainaren 27a) kanadar folk-country kantautore, abeslari eta musikari bat da.

## Diskografia 
* *Colter Wall* (2017)
* *Songs of the Plains* (2018)
* *Western Swing & Waltzes and Other Punchy Songs* (2020)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Heinrich Otto Wieland

**Heinrich Otto Wieland** (Pforzheim, 1877ko ekainaren 4a - Starnberg, Bavaria, 1957ko abuztuaren 5a) alemaniar kimikaria izan zen. 1927ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen azido behazunari buruzko ikerketengatik.

Municheko Unibertsitatean ikasi zuen. Unibertsitate horretako irakasle izan zen, eta ondoren Municheko Estatu Laborategiko irakasle. Friburgoko Unibertsitatean, apoen pozoiak eta azido behazuna ikertzen hasi zen. Alkaloide sintetikoak ere ikertu zituen, hala nola morfina eta estriknina. 1941ean alfa-amanitina toxina isolatu zuen, hiltzaile berdearen agente aktibo nagusia.

Bigarren Mundu Gerran bere ikasle juduak babestu zituen.

## Kanpo estekak
Karolos Papoulias

**Karolos Papoulias** (; Ioannina, 1929ko ekainaren 4a - Atenas, 2021eko abenduaren 26a) greziar politikaria izan zen. Greziako presidentea izan zen 2005etik 2015era.

Zuzenbide ikasketak egin zituen Atenasko Unibertsitatean, eta ikasketak zabaldu zituen Milanen eta Kolonian. Pertika-jauzia eta boleibola egin zituen eta 1985etik Kirol Elkarte Nazionaleko presidentea da. Greziar Hizkuntza Heriotzarako Elkarteko presidentea ere izan zen.

Mugimendu Sozialista Panheleniarraren sortzaileetako bat eta Andreas Papandreouren aliatua izan zen. 1977an aukeratu zuten lehen aldiz diputatu. Kanpo Harremanetako ministroa izan zen 1985etik 1989ra eta 1993tik 1996ra.

Parlamentuak 2005ean aukeratu zuen Greziako presidente, eta 2010ean berriro hautatu zuen.

## Kanpo estekak
Pedro Porro

**Pedro Antonio Porro Sauceda** (Don Benito, Badajoz, Espainia, 1999ko irailaren 13a ) Espainiako futbolaria da, Primeira Ligako Portugalgo Sporting CPean defentsan jokatzen duena.

## Ibilbidea 
Pedro CA Gimnástico Don Benitoren beheko kategorietan hasi zen eta bertan zazpi denboraldi jokatu zituen. 2015ean Rayo Vallecano harrobira heldu zen Juvenil "C" taldean jokatzera. 2017ko udan, Girona Futbol Klubeko gazte taldean sartu zen bere gazte taldean eta CF Peralada talde subsidiarioan jokatzeko.   

2017ko azaroaren 28an, talde filialarekin debuta egin aurretik ere, Porro-k lehen taldean debuta egin zuen Johan Mojica aurrelariaren ordezko gisa Levante UDren aurka 1-1 berdindu zuenean, 2017-18 Errege Kopan .  Bost egun geroago egin zuen lehen agerraldia CF Peraladarekin , Bigarren B Mailan, azken zazpi minutuak jokatuz CD Ebroren aurka 0-0 amaitu zen partidan. 

Lehen Mailan debutatu zuen 2018ko abuztuaren 17an, 2018/19 denboraldiko lehen egunean, Real Valladolidi aurre egin zion partida osoa jokatuz 0-0eko azken emaitzarekin. 2018ko azaroaren 10ean aurka CD Leganesek bere 10. partida bete zuen Ligan, eta horrela ofizialki lehen taldeko jokalari bihurtu zen eta bere amaiera klausula automatikoki 50 milioi eurora igo zen. 2019ko urtarrilaren 31n, bere lehen gola profesionala lortu zuen Madrilen aurka galdu zuenean. (1-3) Errege Kopan.

2019ko abuztuaren 8an, Girona Fútbol Club- ek Manchester City F. C.-ri transferentzia eman zion.  Lau egun geroago, Real Valladolid CF- k denboraldi baterako mailegu gisa ofizial egin zuen bere etorrera erosteko aukerarekin.  Hori ez zen eraginkorra izan eta 2020ko abuztuan Sporting CPi mailegu bat eman zitzaion bi denboralditan. 

Portugalen egin zuen lehen urtean Ligako Kopa irabazi zuen SC Bragaren aurkako finalean gol bakarra sartuz. 

## Selekzioa 
2019ko martxoaren 21ean debuta egin zuen selección sub-21 Rumania aurkako lagunartekoan. 

Ia bi urte geroago, 2021eko martxoaren 15ean, lehen aldiz deitu zuen selección absoluta 2022ko Munduko Koparako hiru sailkatze partidetarako.  Hil bereko 28an egin zuen debuta Georgia aurka 1-2 irabazi zuenetik. 

## Klubak 
### Beheko kategoriak 
### Profesionala 
## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artekari

[thumb|[Adarraga pilotalekuan, kantxan, hamaika artekari alkandora urdin argiekin eta praka ilunekin.]]
**Artekari**a, pilota munduan eta beste joko apustuetan, apustuak bideratzen eta antolatzen dituen pertsona da. Apustularien arteko bitartekari bezala aritzen den pertsona da.

## Ikus, gainera 
* Apustu-artekari.

## Kanpo estekak
Etxaniz Memoriala

**Etxaniz Memoriala** Elgoibarren urtero jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. 23 urtez azpiko lasterkariek har dezakete parte eta Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dago.

## Historia 
Lasterketa hau lehenbiziko aldiz 1947ko abuztuaren 8an jokatu zen, Juan Etxaniz Arrieta omenaldi moduan. Etxaniz bertako txirrindularia zen, 19 urte besterik ez zituelarik 1918ko Espainiako gripeak jota hil zena. Jose Bergarak irabazi zuen hasierako edizio hau, txirrindulari hasiberrientzat eta laugarren mailakoak bakarrik erreserbatuta zegoena. 1959tik aurrera “Gure Bide Txirrindulari Elkartea”k antolatzen du.

Tradizionalki abuztuaren 23an egiten da, egun horretan San Bartolome eguna ospatzen delako Elgoibarren.

Sortu zenetik, palmaresean hainbat txirrindulari famatu daude Txomin Perurena, Jose Nazabal, Alfonso Gutiérrez, David Etxebarria, Roberto Heras, Unai Osa edo Samuel Sánchez besteak beste. Azken urteetako garaileen artean, Luis León Sánchez, Juan José Lobato edo Jaime Rosón azpimarratzekoak dira, geroago izandako ibilbidea profesionala kontutan hartuz.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Artola

[thumb|Mikel (ezkerrean) eta [Iñaki Artola (eskuinean) anaiak, pilotalekuan aurrez aurre.]]

**Mikel Artola Izagirre** (Alegia, Gipuzkoa, 1989) bertsolaria da. Anaia du Iñaki Artola pilotaria, eta hari laguntzen, botilero lanean ere ibili ohi da.

## Bertsolaritza 
### Txapelketak
#### Bertsolari Txapelketa Nagusia
*2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusia: final-laurdenak.

#### Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
*2011ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa: ¿?
*2015eko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa: Finalaurrekoak
*2019ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:Final-laurdenak

## Kanpo estekak
Farid ad-Din Attar

**Farid ad-Din Attar** (pertsieraz **بو حمید ابن ابوبکر ابراهیم**), **Farid ad-Din Muhàmmad ibn Ibrahim** (arabieraz eta pertsieraz **فرید الدین بن محمد بن إبراهيم**) edo **Attar Nixapurrekoa** (1145, Nixapur &ndash; 1221, Nixapur), pertsiar olerkari, sufismoaren teorikoa eta hagiografo bat izan zen, gaur egungo Irango Nixapur hirian jaioa. Persiar literatura eta Sufismoan berebiziko eragina izan zuen.

## Kanpo estekak
Botilero

[thumb|[Mikel Artola Izagirre|Mikel eta Iñaki Artola anaiak. Mikelek anaiari botilero bezala lagundu ohi dio.]]
**Botilero** esaten zaio pilota munduan, pilotariari partidaren atsedenaldietan aholkuak, animoak, ematen dizkion lagunari.
La grande séduction

***La grande séduction***, ingelesez ***Seducing Doctor Lewis*** (euskaraz *Sedukzio Handia* edo *Lewis Doktorea Erakarriz*), 2003ko Jean-François Pouliot kanadarrak zuzendutako komedia film bat da. Raymond Bouchard, Benoit Brière, David Boutin eta Lucie Laurier aktoreek antzeztu zuten.

2004ko Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen eta gerora *The Grand Seduction* (2013) kanadar ingelesezko berregokitzapen filma izan zuen.

## Argumentua 
Kanada, Quebec, Le Golfe-du-Saint-Laurent eskualdea, iraganean arrantzale harroen bizilekua zen Sainte-Marie-La-Mauderne kostaldeko herriko biztanleak gobernuaren diru laguntzei esker bizitzera derrigortuak daude, arrantza jada bizimodu errentagarria ez delako. Denboraren poderioz, harrotasunaren ordez melankolia, apatia eta etsipena nagusi izango dira. Alkatea hirira bizitzera joaten denean, Germain Lesage (Raymond Bouchard) herritarrak ordezkatuko du. Bestalde, enpresa bat udalerrian fabrika txiki bat ezartzeko prest agertuko da, baina baldintzetako bat herriak bere medikua izan dezala izango da, posible ez dela dirudien gauza, herritarrek behin eta berriz mediku bat eskatu arren inor ez baidute bidaltzen hara. Halere, Christopher Lewis (David Boutin) Montreal hiriko medikua herrira oporraldi labur bat igarotzera doanean itxaropen txiki bat piztuko da. Arrazoi horregatik, Germain alkatea, herritarren laguntzaz, mediku galariari bisitatzen hari den herri hura guztiz erakargarria eginarazten ahaleginduko da.

## Aktoreak 
* Raymond Bouchard : Germain Lesage
* Dominik Michon-Dagenais : Petit Germain
* Guy-Daniel Tremblay : Rolland Lesage
* Nadia Drouin : Simone Lesage
* Roc LaFortune : Charles Campeau
* Réal Bossé : Denis Lacoste
* Guy Vaillancourt : Claude Larivée
* Ken Scott : Richard Auger
* Jean-Pierre Gonthier : Réal Fournier
* Marc Legault : Marcel Sigouin
* David Boutin : Christopher Lewis doktorea
* Benoît Brière : Henri Giroux
* Pierre Collin : Yvon Brunet
* Lucie Laurier : Ève Beauchemin
* Caroline Bouchard : Lucie Giroux
* Betty Jones : Marlène Giroux
* Denis Houle : Barman
* Claude Gasse : Jatetxeko zerbitzaria
* Clémence DesRochers : Clothilde Brunet
* Rita Lafontaine : Hélène Lesage
* Bruno Blanchet : Steve Laurin
* Nadia Rowsell : Valérie Fournier
* Alexandrine Agostini : Francine Fournier
* Gilles Pelletier : Alphonse Pinsonneault
* Frédéric Desager : Paul Gosselin doktorea
* Philippe Daneault : Le Coureur
* Marie-France Lambert : Sylvie Auger
* Louis-Philippe Dury : Jules Auger
* Raphaël Grenier-Benoît : Jacob Auger
* Daniel Rousse : Marcel Thibodeau
* Caroline Néron : Brigitten ahotsa
* Louis Wiriot : Sukaldaria
* Serge Christiaenssens : Nadeau jauna
* Donald Pilon : Dupré jauna
* Luc-Martial Dagenais : Abokatua
* Nathalie Gascon : Martin andrea
* Gisèle Trépanier : Denise Campeau
* Véronique Pinette : Chloé Landry
* Manon Gauthier : Mireille Laurin
* Louis-Philippe Dandenault : Bernard Pitt

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pierre Louÿs

**Pierre Louÿs** (Gante, 1870eko abenduaren 10a - Paris, 1925eko ekainaren 4a) frantziar olerkari eta idazlea izan zen. Sentsualitate paganoa perfekzio estilistiko batez adierazten saiatu zen. Bere lanetako gai klasiko eta lesbikoengatik da ezaguna.

Belgikan jaio zen **Pierre Félix Louis** izenarekin, baina laster jarri zen Frantzian bizitzen. Andre Gide eta Oscar Wilderen lagun egin zen. 18 urterekin hasi zen testu erotikoak idazten, eta parnasianismoaz eta sinbolismoaz interesatu zen.

1891n *Astarté* eta 1895ean *Les Chansons de Bilitis* argitaratu zituen. Claude Debussyk olerki horietako batzuen egokitzapen musikala egin zuen. 1896an argitaratu zuen bere lehen eleberria, *Aphrodite*.

Artista erotiko askok ilustratu dituzte Louÿsen lanak.

## Lanak 
* *Astarté*, 1891
* *Chrysis ou la cérémonie matinale*, 1893
* *Lêda ou la louange des bienheureuses ténèbres*, 1894
* *Ariane ou le chemin de la paix éternelle*, 1894
* *La Maison sur le Nil ou Les apparences de la vertu*, 1894
* *Les Chansons de Bilitis*, 1894
* *Danaë ou le malheur*, 1895
* *" Aphrodite* mœurs antiques ", Collections Édouard Guillaume " Nymphée ", illustrations de A. Calbet, Librairie Borel, Paris, 1896
* *La Femme et le Pantin*, illustré par Juan Cardona , Paris, Mercure de France, 1898
* *Byblis changée en fontaine*, illustré par Jacques Wagrez, Paris, Borel, 1898
* *Mimes des courtisanes de Lucien*, 1899
* *Les Aventures du Roi Pausole*, 1901
* *Sanguines*, 1903
* *Archipel*, 1906
* *La Femme et le Pantin*, pièce en 4 actes de Pierre Louÿs et Pierre Frondaie, Paris, Théâtre Antoine, 1910eko abenduaren 10a
* *Isthi*, 1916
* *Pervigilium Mortis* (argitaratu gabe), 1917
* *Poëtique*, 1917
### Hil osteko Lanak 
* ''Manuel de civilité pour les petites filles à l'usage des maisons d'éducation*, 1926.
* *Trois filles de leur mère*, 1926.
* *Pybrac*, 1927.
* *Histoire du roi Gonzalve et des douze princesses*, 1927
* *Douze douzains de dialogues ou Petites scènes amoureuses*, 1927.
* *Psyché*, 1927 avec une finale *la fin de Psyché* par Claude Farrère
* *Poésies nouvelles* (1928, éditions Montaigne)
* *Au Temps des Juges*, 1933
* *La Sirène*, Les Amis de Pierre Louys, sans date
* *L'Île aux dames*, ébauche pour un roman érotique, 
* *Manuel de Gomorrhe*, 1991
* *Mon Journal, 1888-90

## Kanpo estekak
Ewa Farna

**Ewa Chobot Farna** (1993ko abuztuaren 12a) polako-txekiar abeslaria, kantagilea, telebista aurkezlea, aktorea, dantzaria, moda modeloa da. Estudioko bost disko kaleratu zituen polonieraz eta lau txekieraz, eta platinozko eta urrezko ziurtagiriak jaso zituen haientzat, Polonian eta Txekiar Errepublikan. Farna Txekiar Errepublikako arrakasta komertzialik handiena duen abeslari gazteena da. 2013an Czech & Slovak SuperStarreko epaile izan zen, 2014an X Factor (Polonia), eta egun Idol (Polonia) epaile da.

## Bizitza pribatua 
## Nazionalitatea 
Ewa Farna Zaolzie eskualdeko Vendryně () herriko familia poloniar abertzaletik dator. Bere aita Tadeusz Poloniako eskualdeko folk taldeetako musikaria da. Farnak polako-txekiar nazionalitate bikoitza du, nahiz eta behin baino gehiagotan adierazi duen "poloniar harroa bezala" sentitzen dela. Txekiar Errepublikako gutxiengo poloniarraren eskubideen aldeko kanpaina bizia egin zuen, askotan Txekiar Errepublikako Poloniarren Kongresuarekin lankidetzan.

## Kanpo estekak
Bakean dagoena, bakean utzi

***Bakean dagoena, bakean utzi*** ( edo ***Pakian donai, pakian utzi**)* Idoia Torregaraik eta Mirari Martiarenak sortutako ikuskizuna da, LANKU ekoizpen-etxearekin zabaltzen dutena.

Mirari Martiarena eta Idoia Torregarai artistek eurek elkarrekin jositako sei bakarrizketa aurkezten dituzte. Euskara eta generoa umoregai hartuta, euskalkiak, onomatopeiak, amatasuna, gorpuztasuna eta kristalezko sabaia dituzte hizpide, besteak beste, ordubete inguruko emankizunean. Kritika eginez, deseraikiz eta barre eginez, bazterrak zirikatzen dituzte.

2018an plazaratu zuten eta harrezkero gutxienez 150 herritan zabaldu dute. Ikuskizunean emakume baten eguneroko bizitzan gertatzen direnak islatzen dituzte ikuspuntu umoretsu batetik. Euskarazko umoregintzan eta generoko gaiak lantzen aitzindariak izan dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakume umoregileak

## Kanpo estekak 
* *Pakian donai, pakian utzi* Hamaika Telebista, (2018-03-16)
* Mirari Martiarena Linked-in sare-sozial profesionalean
* «Mirari Martiarena Iraola» *Berria*-ko kolaboratzailea
* @bootxo, Idoia Torregarairen kontua Twitterren.
* Idoia Torregarai Linked-in sare-sozial profesionalean
* «Idoia Torregarai: 'Mendizale utopikoa naiz ni, gustatzen zait baina ez naiz joaten'» *www.eitb.eus* 2019/09/09
* Idoia Torregarai 89 emaitza Usurbilgo Noaua! aldizkarian 'Idoia Torregarai' bilatuta.
Rosalind Russell

**Catherine Rosalind Russell** (Waterbury, Connecticut, 1907ko ekainaren 4a - Beverly Hills, Kalifornia, 1976ko azaroaren 28a) estatubatuar aktorea izan zen. Bost Urrezko Globo eta Tony sari bat irabazi zituen. Gainera, lau izendapen jaso zituen Oscar sarietarako.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak