open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kortxoaren dilema

**Kortxoaren dilema** Patxo Telleriak idatzitako antzezlana da. Tartean teatroa konpainiak 2023an produzitu zuen Mikel Martinez (edo Ramon Barea) eta Patxo Telleria aktoreekin, zuzendaria Mireia Gabilondo izan zela.

Thriller politiko bat muntatu du Telleriak. Normalean, komediaren  esparruan mugitzen da gehienbat, baina, obra honetan, aurreko urteko Alderray (2022) antzezlanean bezala, beste estilo bat hautatu du, dramatik hurbilago dago komediatik baino.

Fitxategi:Kortxoaren dilema 03.jpg|Irakasle "kortxoa"
Fitxategi:Kortxoaren dilema 02.jpg|Mikel Martinez eta Patxo Telleria
Fitxategi:Mireia Gabilondo 2018.jpg|Mireia Gabilondo

## Sinopsia 
Endreduzko thriller politiko honetan bi aktoreak 80 minutuz mugitzen dira espazio eta eszena bakar batean. Hor dago protagonistaren dilema, erradioterapia-ekipamendu aurreratu hori erabili ala ez?

### Izenburuko "kortxoa" 
Antzezlaneko protagonista katedradun zaharrak gazte-gaztetatik bere jarrera politiko ezkertiar ondo sustraituagatik berebiziko prestigioa dauka. Gaztea zelarik jarrera askoz erradikalagoa zeukan, baina denborarekin aldatuz joan da pixkanaka, harik eta gaur egun ia sozialdemokrazia batean bukatu arte. Ikasle ohiak horixe leporatzen dio: bere jarrera moldatuz joan dela, unean-unean modu egokienean txertatua izateko bere inguruan eta komunitate akademikoan. Bere gaztetako kide asko bidean galdu dira, batzuk kartzelan bukatu zutelako arrazoi politikoengatik, beste batzuk baztertuak izan zirelako horrexegatik; bera ez, bera beti moldatu da irauteko. Irakaslea kortxo baten parekoa da, sekula hondoratzen ez delako, eta beti ur gainean mantentzen delako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal antzerki berria
* Alderray (2022)
* Simplicissimus (2019)
* Ghero. Azken euskalduna (2018)
* Zergatik, Jamil? (2015)
* Lingua Nabajorum. Euskararen historia txoroa (2014)
* Soinujolearen semea (2012)
* *Kontrabaxua* (1988)

## Kanpo estekak 
* *Kortxoaren dilema. Tartean Teatroa.* Webgune ofiziala
Jon Pertwee

**John Devon Roland Pertwee** (Chelsea (Londres), 1919ko uztailaren 7a - Sherman (Connecticut), AEB, 1996ko maiatzaren 20a) Ingalaterrako aktore bat izan zen, *Doctor Who* telesailean hirugarren doktorea izateagatik ezaguna zena. *Worzel Gummidge* ere izan zen eta telebistako *Whodunnit?* lehiaketa aurkeztu zuen.

## Biografia 
Roland Pertwee gidoigile eta aktorearen semea zen eta Bill Pertwee aktorearen lehengusua. Haurra zela gurasoak banandu egin ziren eta bakoitzak bikote berria bilatu zuen. 

Aktore ikasketak Royal Academy of Dramatic Art (RADA) erakundean egin zituen eta 1939an graduatu zen. Ikasketak egin bitartean zirku batean aritu zen lanean. Moto bat gidatzen zuen eta hortzik gabeko lehoia zeraman sidecarrean. 18 urte zituela BBCk aktore lanetarako kontratatu zuen. 

Bigarren Mundu Gerran sei urte pasa zituen Royal Navy itsas armadan. Itsasoko Inteligentzia atalean egon zen eta ha Ian Fleming idazlearekin egin zuen lan eta mezuak Winston Churchill lehen ministroari eta Clement Attlee Lorden Ganberako kideari ematen zizkien. 1942an *HMS Valkyrie* itsasontzian Man uhartean egon zen eta hainbat sketch eta showetan hartu zuen parte. Gerra amaitzean antzerkian aritu zen eta ondoren irratsaio komikoak egin zituen. 1959 eta 1977 artean The Navy Lark BBCko irratsaioan aritu zen Pertwee azpiofizialaren papera betez eta ezaguna egin zen. 1974 artean egon zen, aurreko doktoreak baino luzeago. "Planet of the Spiders" (1974) atala izan zuen azkena, eta Tom Bakerrek hartu zuen haren lekua.

1974 eta 1978 artean *Whodunnit!* telebistako lehiaketako aurkezlea izan zen eta ondoren *Worzel Gummidge* haurren telesaileko pertsonaia protagonista bihurtu zen. Arrakasta handia izan zuen eta bi denboraldi gehigarri egin zituen Zeelanda Berrian, *Worzel Gummidge Down Under* izenarekin
* ''Children's Favourites* (1966, Music for Pleasure, MDP 1175)
* *Wonderful Children's Songs* (1972) - June Whitfieldekin batera
* *The Noodle Doodle Man'' (1976)

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Cleopatra

**Cleopatra** () izan daiteke:
* **Kleopatra VII.a Thea Filopator**, egiptoar erreginaren erdarazko izena;
* ***Cleopatra*** (1914), Jules Masseneten opera;
* ***Antoine et Cléopatre*** (1860), Saint-Saënsen musika-lana;
* ***Cléopâtre*** (1899), Georges Mélièsen filma;
* ***Cleopatra*** (1917), J. Gordon Edwardsen filma;
* ***Cleopatra*** (1934), Cecil B. DeMilleren filma;
* ***Cleopatra*** (1963), filma
* ***Cleopatra*** (1999), Frank Roddamen filma;
* ***Cleopatra***, molusku-generoa.

## Ikus, gainera 
* Kleopatra (argipena)
Izaro Oliveira

thumb|260px|Izaro Oliveira Alberdi txirrindularia, 2023 abendua
**Izaro Oliveira Alberdi** (Ermua, Bizkaia, 2005eko otsailaren 12a) bizkaitar txirrindularia da. 2021ean Espainiako erlojupeko txapelduna izan zen eta errepideko txapeldunordea.

## Biografia 
Oliveira 2023an Bioteknologia ikasten hasi zen.

2021eko uztailean Euskadiko Txirrindulari Federazioarekin parte hartu zuen. Beroarengatik txapelketa ordua atzeratu arren, 40 gradurekin aritu ziren. 16 urte zituen Seguros Bilbao Miribilla taldeko txirrindulariak Espainiako txapelketan parte hartze nabarmena izan zuen. Erlojupekoan txapelduna izan zen bigarren sailkatuari 18:50,09 aldea aterata. Errepideko proban bigarrena izan zen, txapeldunordea.

2023ko apirilean Espainiako junior eta kadeteak Madrilgo Tasio Greciano belodromoan, Galapagar herriko V. Mendeurreneko Sari Nagusian lehiatu ziren. Gazteentzako emakumezkoen lasterketa ere Valentziarrentzat izan zen, baina Izaro Oliveira euskaldunak sei edo zazpi lasterkari geratzen zirela urrutiko eraso batekin ahalegindu egin zen. Azkenean neutralizatu egin zuten, baina bere ausardiak podiumera igotzeko balio izan zion, brontzezko domina lortu baitzuen, Daniela Grañanaren (potentzia inposatu zuen) eta Clara Martínez balearraren atzetik.

## Palmaresa 
### 2023 
* 2023ko apirilean 3. postua, brontzea lortu zuen Galapagar herriko V. Mendeurreneko Sari Nagusian. link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px 

### 2022 
* Abuztuaren 27 eta 28: Bizkaiko koloreak 137 km (Abadiño- Abadiño etapa eta Iurreta-Iurreta) 41. postua

### 2021 
* 1. postua, txapelduna, Espainiako erlojupekoan link=Archivo:MaillotEspaña.PNG|20x20px

* 2. postua, txapeldunordea, Espainiako errepidean link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px 

### 2018an 
* 2. postua, txapeldunordea, Bizkaian link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px 
* 1. postua, txapelduna, Bizkaiko Ginkana modalitatean. link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herodion

**Herodion** (; ; ), **Herodium** (latinez) edo **Jabal al-Fureidis** (, ) Herodes Handia erregeak, Jerusalemgo asmondarren aurkako garaipen militar baten ondoren, k.a. 23 eta 20 urteen artean eraikitako jauregi-gotorlekua izan zen. Jerusalemdik 12 kilometro hegoaldera eta Betleemdik 5 kilometro hego-ekialdera dago, Zisjordanian.

Aztarnategia C eremuan dago, hau da, israeldar administrazio zibilpean, eta Israelgo Natura eta Parkeen Erakundeak kudeatzen du.

## Etimologia 
Herodiona Herodes Handiaren omenez deitzen den leku bakarra da. Gurutzatuek "Frankoen Mendia" deitzen zioten. Bertako biztanle arabiarrek, berriz, *Jabal al-Fourdis* ("Paradisuko mendia") deitzen diote.. Hebrear izen modernoa, *Herodion* (), greziar izenaren transliterazioa da. Hala ere, israeldar arkeologoek hebreerazko lekuaren jatorrizko izena *Herodis* () zela baieztatu dute, Judeako basamortuko Muraba'at kobazuloetatik berreskuratutako Bar Kokhbaren gutunetako batean agertzen den bezala. Iturri batzuek *Fourdis* arabierazko izena hebreerazko izenaren endekatzea izan daitekeela diote.

## Historia 
Herodesek idumearrak Jerusalem baino Herodion nahiago zuen atseden-lekutzat. Bertan lurperatu zuten Herodes Jerikon hil ondoren. Ondoren, toparka batek hiria hartu zuen, baina haren distira iragankorra izango zen, Flavio Joseforen deskribapen distiratsuaren ondoren Ptolomeok ez baitzuen aipatzen. Judu matxinada handian (66-73), gotorleku bezala balio izan zuen, eta 71. urtean, Luzilio Baso eta bere Legio X Fretensis Masadarantz zihoazenean, erromatarrek konkistatu eta suntsitu zuten. Izan ere, Herodion, Masada eta Makeronte juduen erresistentziaren azken hiru guneak izan ziren. Abandonatuta, juduen hirugarren matxinadan (132-135) erabili zuten berriro, eta, ondoren, hutsik geratu zen V. mendera arte. Mende horretan, berriz ere gune erlijioso gisa populatu zuten, eta komunitate monastiko batek okupatu zuen. San Jeronimok Bethaccarem izeneko hiri batez hitz egiten zuen. Aztarnategiko behealdean hiru eliza aurkitu dira.

Gurutzadetako "Frankoen Mendi"tzat ere hartu dute (ustez Jerusalem erori ondoren, berrogei urtez iraun zuena baina hori, ziur aski, 1483an Felix Fabriren *Evagatorium: de Monte Rama et ejus Oppido fortissim* lanean agertutako kondaira bat besterik ez da).

2007ko maiatzaren 8an, Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearreko israeldar arkeologoek Herodes Handiaren hilobia Herodioian aurkitu zutela iragarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pontzelaren hilobia

***Pontzelaren hilobia*** () Martín Vázquez de Arce pontzelaren hilobia da, arkosolio bat forma arkitektonikoz. Espainiako Guadalajarako probintziaren Sigüenza herriko Santa María katedralean dago, bertako San Joan eta Santa Katalina kaperan. Espainiako Gotiko berantiarreko eskultura nagusietako bat da.

Gaztelan pontzela aitoren seme gaztea zen, oraindik zaldun armatu gabea (gazteleraz *doncel*). 

## Historia 
Fernando Vázquez de Arce anaia apaizak enkargatu zuen, eta, eskultorea zehatz-mehatz ezagutzen ez den arren, Sebastián de Almonacidi egozten zaio, Guadalajaran zuen tailerrean egingo baitzuen. Hileta-multzo hau 1486. eta 1504. urte artean egin zen; pontzel 1486an hil zen eta 1504an, aitaren testamentuan, katedraleko kaperan jada egina bezala agertzen da. Azcárate Ristoriren iritziz, bestetik, 1490-1491 urteetan eraiki zen, asko jota 1495era arte luzatuz.

## Deskribapena 
Hilobia, hiru lehoien gainean jarria, erdi puntuko arkuko horma-hobi baten azpian dago, arkosolio batean alegia, Pontzelaren estatua alabastroan duela. 

Gehien nabarmentzen dena da ez dela irudi etzan lokartua ohikoan bezala, baizik eta etzanda dagoela, hanka bat bestearen gainean duela eta besoa erdian jarrita duela, eskuetan irekita duen liburu bat irakurtzeko jarreran. Erdi Aroko ohiko ikonografiak elizako pertsonaientzat gordetzen zituen liburuak, eta, beraz, kasu honetan erabiltzea berrikuntzatzat har daiteke. Pontzela ariketa militar batean atseden hartzen ari den bitartean dagoela ere ematen du, hankak armadurak babestuta, modu lasaiez gurutzatuta. 

Irudiak bularrean Done Jakueren gurutzea du, gorriz margotuta; alabastroaren zuriaren gainean nabarmentzen da. Gerrian ezpata baten heldulekua eta sastakai txiki bat ikusten dira. Estatuaren oinetan, konposizioa ixten, haur penatu bat eta animalia bat agertzen dira. Obra guztia polikromatuta dago.

## Iruditegia 

Image:
Sepulcro doncel de sigüenza.JPG
DONCEL DETALLE 1.jpg
Doncel2.jpg
DONCEL 3.jpg

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borano (konposatu taldea)

Kimika ez-organikoan borano esaten zaie BnHm (m>n izanik) formula duten boroaren hidruroei eta beren deribatuei. Egitura molekular poliedrikoa izatea da beren ezaugarririk behinena. Boro-atomoak deltaedroen erpinetan kokatzen dira. Guzti guztiek elektroi-gabezia dute eta batzuk hidrogeno-zubiak eratzen dituzten boro-atomoen artean, B–H–B, nahiz eta bi elektroi bakarrik partekatu.

Karbonoa izan ezik, boroa elementu kimikoen artean hidruro-kopuru handiena eratzen duena. Boranoak gaseosoak, likidoak edo solidoak izan daitezke eta beren fusio- eta irakite-puntuak pisu molekularrarekin batera igoko dira. Etsenplurako diboranoaren (B2H6) irakite-puntua -92 C da eta dekaboranoarenan (B10H14) 213 C.

Boranoek sintesi kimikoan agente erreduktore gisa erabilera zabala dute. Energia handiko erregai gisa ere usatzen dira, diboranoa esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shish taouk

**Shish taouk** ***Tavuk şiş***, ***Şiş tavuk*** edo ***Taouk shish*** ( : Israelera, Xγx, Xebwq; ) turkiar plater tradizionala da (“txitxi-burruntzia”), eta Siria, Palestina, Libano, Egipto, Israel, Irak eta  Jordaniako sukaldeetan ere aurki daiteke. Persiako sukaldaritzan antzeko plater bat da *kabab jujeh* tradizionala. Plater hau oso ezaguna da Israelen, hango arau dietetikoen ondorioz; shipudei pargiyot ('udaberriko oilasko brotxetan’ ().

Plater honetan oilasko-kuboak marinatu, brotxetan pintxatu eta parrilan egiten dira. Ongarririk ohikoenak jogurta, limoi-zukua edo tomate-saltsa izaten dira, baina badira aldaera asko. ***Shish taouk**-a* touma-rekin (“baratxuri-pasta”) jan ohi da.

## Etimologia 
Turkiera zaharretik dator, eta euskaraz ‘brotxeta’ edo txitxi-burduntzi esan nahi du; eta *tavuk* (*TAH-Wuk* ahoskatua) ‘oilasko’ hitzaren aldaera bat da, turkiera zaharrean ere.
Fitxategi:Raw Shish Taouk.JPG|link=|alt=
Fitxategi:A dish of Shish taouk.jpg|link=|alt=
Fitxategi:Tavuk Şiş.jpg|link=|alt=

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Shish kebab
* Palestinako sukaldaritza

## Kanpo estekak
Jalqamus

**Jalqamus** —— Jeningo Gobernazioko palestinar hiria da, Zisjordanian.  Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren (PCBS) arabera, Jalqamus-ek 1.867 biztanle zituen 2007an.

## Historia 
1882an, Palestine Exploration Fund-eko *Survey of Western Palestine txostenak* honela deskribatu zuen Jelqamus: «Herri txiki bat muino baten gailurrean, lur goldatuaz inguratua, olibondo batzuekin, harriz eta lokatzez eraikia, euri-urezko zisternekin». 1922ko Palestinako zentsuan, britainiar agintariek egina, biztanleak 124 musulman ziren, Geroago 1931an 150 musulman ziren 31 etxetan.

1944/5ean, Jalqamus-eko biztanleak 220 musulman ziren, eta 4,437 *dunam* lur zituen, lurraren eta populazioaren errolda ofizial baten arabera. Horietatik 180 dunam erabiltzen zituzten landaketek eta ureztalurrek, 2.422 zerealek, eta 6 *dunam*, berriz, lurzoru eraikigarriak ziren.

1948ko arabiar eta israeldar gerraren ondorioz, eta 1949ko arabiar eta israeldarren armistizio-akordioen ondoren, Jordanian sartu zuten Jalqamus, eta 1967ko Sei Egunetako Gerraz geroztik, israeldarren mende egon da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Barron, J.B.. Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922. Government of Palestine, 1923.
* Conder, Claude Reignier; Kitchener, H.H.. The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. 2. Londres: Committee of the Palestine Exploration Fund, 1882.
* Hadawi, S.. Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center, 1970.
* Mills, E.. Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Jerusalem: Government of Palestine, 1932.
* Palmer, E.H.. The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer. Committee of the Palestine Exploration Fund, 1881.

## Kanpo estekak 
* Welcome To Jalqamus
* Jalqamus, Welcome to Palestine
* Survey of Western Palestine, Map 9: IAA, Wikimedia commons
Pablo Fid

**Pablo Fid Martín** (Bilbo, Bizkaia, 1997ko otsailaren 10a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Arenasen harrobian ibilia da. 2025eko udan 3.federaziora igoberria zen Zamudiorekin sinatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Hormako Sekzioa

thumb|Plugat HaKotel kalea Jerusalengo Hiri Zaharrean, Plugat HaKotel museoaren izkinatik gertu.
**Hormako Sekzioa** (;  Betar taldeko kideek osatzen zuten Palestinako Britainiar Mandatuan, eta juduen eskubideak defendatzen zituen 1937-1938 urteetako Erosten harresian, eta Jerusalemgo Hiri Zaharra zaintzen zuen, armen biltegi ezkutuak, klub eta gurtzaileak erabiliz.  Erosten harresiamizandako tiroketa eta leherketaren erantzule ere izan ziren, agintari britainiarrek legez kanpokotzat jo zutena.

1937ko urriaren 29ko gauean, arabiarrek talde horri egindako tiroen ondorioz, judu bat hil egin zen eta hiru zauritu.

## Legatua 
### Kalea 
Jerusalengo Hiri Zaharreko kale bat "Plugat Hakotel Street" da.

### Museoa 
2018ko maiatzaren 15ean, Beit Plugat HaKotel ("Platoon of the [Western] Wall House" Jerusalemgo Hiri Zaharrean egin zen ospakizun berezi batean. Eraikina Plugat HaKotelen egoitza nagusi gisa erabili zen. Ondoren, IDFetako soldaduak hartzeko erabili zen, programazio berezirako eta talde turistikoetarako, bereziki Betar gazte taldekoak, Plugat HaKotelen jatorrizko kideak zirenak. Yaakov (Sika) Aharoni, 97 urtekoa, jatorrizko kidea bertan egon zen eta betar gazteekin bildu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Eisenberg, Ronald L. (2006). Jerusalengo kaleak: Nor, Zer, Zergatik. Publishing devora.  ISBN λ1-932687-54-5

## Kanpo estekak
Manuela Burló

**Manuela Burló Moreno** (Cieza, Murtzia, 1978) murtziar zinema-zuzendaria eta gidoilaria da.

## Biografia 
Manuelak oso modu alaian gogoratzen du haurtzaroa, neba-arrebez inguratuta, gurasoen dendan. Bera bost neba-arrebetatik laugarrena da, jarrera korapilatsu samarra, eta horrek irudimen izugarria ematen zion gezurretan aritzeko, “atentzioa erakartzeko egiten zuen, horregatik uste du istorioak kontatzea gustatzen zaiola, txikitatik gezurra esan baitzituen”. Gainera, gurasoen dendara joaten ziren pertsonak entzun eta behatzen zituen.

Manuela Burló Moreno Arte Dramatikoan lizentziatu zen Murtziako Arte Dramatikoko Goi Eskolan (ESAD). GeroMadrilgo Erkidegoko Zinematografia eta Ikus-entzunezko Eskolan (ECAM) eta Madrilgo Zinemaldi Institutuan (N.I.C)  amaitu zituen ikasketak. eta Goya sarien XXVIII. edizioan izendatu zuten film labur onenaren sarirako.

## Zuzendari egindako ibilbidea 
### Film luzeak 
### Serieak 
### Film laburrak 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Migel Altuna

**Migel Altuna** (Urretxu, 1549 &ndash; Iruñea, 1601eko azaroaren 25a) gipuzkoar hargina izan zen. 1584-1601 bitartean, Iruñeko elizbarrutiko obren ikuskatzaile aritu zen, bai Nafarroa Garaiko iparraldean, bai Gipuzkoan.

## Bizitza 
Migel Altuna Urretxun jaio zen, 1549an, Joan de Villarreal harginaren eta Maria Juana Iturberen seme. Aitarekin ikasi zuen lanbidea, eta harekin aritu zen zenbait obratan, hala nola Lakuntzako Salbatore elizaren eraikuntzan. eta Barañaingo Doneztebe elizetan errate baterako. Geroago, Ibirikuko San Joan Bataiatzaile, Elkanoko Andre Mariaren Garbikundea eta Eguesko San Martin parrokietan aritu zen.

Horretaz gain, aitaren ondorengoa izan zen Iruñeko elizbarrutiko obren ikuskatzaile postuan. Proiektuak onartzea, lanak gainbegiratzea eta eskulangileek askotan jartzen zituzten auzietan parte hartzea ziren haren egitekoak. 1601ean hil zen arte jardun zuen kargu horretan, hala Nafarroa Garaian, nola Gipuzkoan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius livido-ochraceus

***Cortinarius livido-ochraceus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da titi batekin, oso aldakorreko kolorekoa, gaztaina-horixka kolorekoa, hori-okre antzeko kolorekoa edo okre-oliba antzeko kolorekoa, batzuetan, ertza tonu moreekin eta ildaskatua. Kapelaren azala likatsua eguraldi hezean.

**Orriak:** Es oso estu eta nahikoa lodiak, itsaskorrak, hasieran okre antzeko kolorekoa isla more-lila kolorekoekin, gero marroi-herdoil kolorekoa ertz zurbilagoarekin. Zeharka marratutako gainazalarekin, orritxoekin eta lamelulekin.

**Hanka:**10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa, trinkoa, oinarrira loditua, baina puntan bukatua, zurixka kolorekoa tonu moreekin eta gainazal likatsua, humusean lurperatuta egoten da beti, zetazko eta mintzezko gortinarekin, honek gerriko zabal bat uzten du oinean, sigi-saga formako marrazkiekin.

**Haragia:** Zurixka, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti,  errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Cortinarius elatior eta Cortinarius livido-ochraceus bi espezie desberdin dira, nahiz eta antzekoak izan. Cortinarius elatior onddoa handiagoa eta zurrunagoa da, laranja edo gorrizko kolore biziko kapa du, eta pinudi eta haritzetan bizi da. Cortinarius livido-ochraceus txikiagoa eta fina da, kolore krematsua edo horixkatsuagoa du, eta lur hezeetan edo harea aberatseko lurraldeetan aurkitzen da. Bereizketa nagusiak kolorea, morfologia eta habitataren desberdintasunetan oinarritzen dira.

## Sasoi eta lekua 
Udazkenean eta neguan. Batez ere artadietan, artelatzetan (*Quercus*) eta gaztainondoetan (*Castanea*), pagadietan ere ikusi izan da.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Japonia.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus 2.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus 3.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus 4.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus 5.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus 6.jpg
Fitxategi:Cortinarius lividus-ochraceus 7.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus zortzi.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus bederatzi.jpg
Fitxategi:Cortinarius livido-ochraceus hamar.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilmanen erreaktibo

thumb|Gilmanen erreaktiboen egitura
Kimika organikoan **Gilmanen erreaktiboak** konposatu organometalikoak dira, R2CuLi formulakoak, non R alklilo, arilo edo binilo taldea den. Erreaktibo hauek Grignarden erreaktiboak eta konposatu organolitikoak baino erabilgarriagoak dira haluro talde bat R talde batez ordezkatzeko. Horrek ahalbidetzen du konposatu konplexuak sintetizatzea konposatu sinpleetatik abiatuz.

Gilamen erreaktiboen erreakzioen eskema orokorra:

R2CuLi + 2 R'X → 2 R-R' + CuX + LiX

Gilmanen erreaktiboak ez dira basikoak eta, ondorioz, hidroxilo eta karbonilo taldeen presentzia oso ongi onartzen dute. Halaber, ez dute errakzionatzen zetonekin eta esterrekin. Alabaina, aldehido ez-konjugatuen karbonilo taldeekin erreakzionatzen dute.

## Erreferentziak
Anzah

**Anzah** edo 'Anza () Zisjordania iparraldeko Jenin hiritik 18 km hego-mendebaldera dagoen herrixka palestinarra da. Guztira 4.740 dunam ditu, eta horietatik ia 1/4 oliba-baratzez estalita daude.  Palestinako Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, hiriak 1.938 biztanle zituen 2017an.

## Historia 
Bizantziar Inperioaren garaiko zeramikazko sherd-ak, musulman goiztiarra eta Erdi Arokoa hemen aurkitu dira.

### Otomandar Aroa 
1830ean, Otomandar Aroan, Bashir Shibiz II.aren indarrek Sanur setiatu zutenean, Anzahko herriak jazarri zituen. 1838an, 'Anaza nabarmendu zen ''esh-Sha'rawiyeh esh-Shurkiyeh* barrutian, ekialdean.

1870ean, Victor Guérin-ek aurkitu zuen "muino batean kokatuta eta gaur egun ehun biztanle besterik ez kontatuta. Olibondoen gerriko batek inguratzen du".

1882an, Palestinako Mendebaldeko Inkestak honela deskribatu zuen: "Lautadaren gainean dagoen muino batean itxura zaharra duen herrixka batean, hego ekialdean dagoen aldapan bera etxeak ditu. Bi putzu ditu muinoan, eta olibaondo lurzoru bat errepidetik hurbil, hegoaldean. Etxeak harrizkoak dira".

### Mandatu britainiarraren aroa 
1922ko Palestinako zentsuan, Mandatu britainiarreko agintariek egina, 537 musulmaneko populazioa zegoen, 1931ko zentsuan apur bat gora egin eta 642 musulman zeuden, 137 etxerekin.

1944/5eko estatistiketan, populazioa 880 musulmanekoa zen, eta 4.740 dunam zeuden, lurrari eta biztanleriari buruzko azterketa ofizial baten arabera. Horietatik, 958 duna erabili ziren landaketetarako eta ureztatze-lurretarako, 2.110 dunam zerealetarako, eta 16 dunam eraiki ziren (hirikoak).

### Jordaniar Aroa 
Arabiarren eta israeldarren arteko 1948ko gerraren ondoren, eta 1949ko Armistizioko Akordioen ondoren, Anzah Jordanen mende erori zen.

1961ean, *Anze* 1.011 biztanle zituen.

### 1967tik aurrera 
1967ko Sei Eguneko Gerratik, Israelgo okupaziopean egon da Anzah. Urte hartako Israelgo erroldaren arabera, *Antzako'' populazioa 807 pertsonakoa zen, eta horietatik 13 Israeldik zetozela esaten zen.

Sei familia nagusi ditu herrixkak: Obaid, Sadaqa, Barahmeh,Ataya, Khader eta Omour.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martiros Sarian

**Martiros Sarian** (; ; Nakhitxevan Don, 1880ko otsailaren 28aGreg./otsailaren 12aJul. - Erevan, 1972ko maiatzaren 5a) armeniar margolaria izan zen. Armeniako margolarirzaa-eskola nazional modernoaren sortzailea izan zen.

Armeniako familia batean jaio zen, Don ibaiaren inguruan, Errusian. 1897tik 1904ra Moskuko Arte Eskolan ikasi zuen eta Valentin Serov eta Konstantin Korovin tailerretan lan egin zuen. Bere lanak eragin handia izan zuen Paul Gauguin eta Henri Matissen.

Armenia 1901ean bisitatu zuen lehen aldiz, eta eskualdeko paisaiak margotzen hasi zen. 1910etik 1913ra Turkian, Egipton eta Iranen barrena bidaiatu zuen, eta 1915etik aurrera Armeniako errefuxiatuei Armeniar genozidio otomandarrean laguntzen hasi zen. Tbilisin ezkondu zen, eta Armeniar Artisten Elkartea antolatzen lagundu zuen.

Boltxevikeak irabazi ondoren, 1917an Moskura joan zen 1921era arte. Paisaiez gain, Armeniako Sobietar Errepublika Sozialistaren armarria diseinatu zuen. 1926tik 1928ra Parisen lan egin zuen, eta harrezkero Armenia sobietikoan bizi izan zen. SESBeko Sobiet Goreneko kidea izan zen, eta hiru aldiz jaso zuen Leninen Ordena. SESBeko Arte Akademiako eta Armeniako Zientzia Akademiako kidea ere izan zen.

Bere etxe Erevanen, orain, bere lan erakusten duen museoa da.

## Iruditegia 

By the Well. Hot Day, 1908.jpg|*Putzuan, egun beroa* (1908)
Египетские маски.jpeg|*Egiptoko maskarak* (1911)
Martiros Sarian Paintings 2005 Postal Card.jpg|Postala
By the Sea. Sphinx.jpg|*Itsasoaren ondoan. Esfingea* (1908)
Summer Heat - Running Dog, 1909.jpg|'Txakurra korrika' (1909)
Идущая женщина.jpeg
5,000 Armenian dram - 1999 (reverse).png|5000 drameko billetea Sarianen paisaiarekin
20,000 Armenian dram - 1999 (reverse).png|2000 drameko billetea Sarianen paisaiarekin 
Saryan OldYerevan.jpg|1980ko zigilu sobietarra
20,000 Armenian dram - 1999 (obverse).png|20000 drameko billetea

## Kanpo estekak
Metakrilamida

**Metakrilamida** konposatu organiko bat da CH2=C(CH3)CONH2. formula duena. Solido kristalino zuria, usainik gabea eta apur bat sukoia da. Uretan disolbagarria da. Argiaren eraginez polimerizatzen da.

Azetona zianohidrinaren hidrolisiaz sintetizatzen da azido sulfurikoaren presentzian.

Metakrlamida monomero gisa usatzen da polimerizazio- eta kopolimerizazio-prozesuetan pintura termogogorgariak edo hidrogelak lortzeko adibidez. Halaber, metil metakrilatoa sintetizatzeko lehengai gisa ere baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aztarna aldizkaria

**Aztarna** Amurrion argitaratzen den etnografia eta zabalkunde kulturalerako aldizkaria da. Nerbioi ibarreko goiko eskualdeko gaiak lantzen eta argitaratzen ditu lau hilean behin. 1996. urtean argitaratzen hasi zen Felix Murga etnografoaren ekimenaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aztarna elkartearen web-gunearen gordailua
Metil propionato

**Metil propionatoa** edo **metil propanoatoa** konposatu organikoa da CH3CH2COOCH3 formula duena, esterren familiakoa. Hain zuzen ere azido propionikoaren metil esterra da. Likido kolorgea da erronaren antzeko fruta-usaina duena.

## Sintesia 
Metil propionatoa presta daiteke azido propionikoa metanolez esterifikatzen. Industrian etilenoa, karbono monoxidoa eta metanola erreakzionaraziz katalizatzaile baten laguntzaz prestatzen da. Katalizatzailea normalean nikel eta paladio konplexu bat izaten da.

C2H4 + CO + MeOH → MeO2CCH2CH3

## Erabilera 
Metil metakrilatoa sintetizatzeko usa daiteke. Lehenik formaldehidoz erreakzionarazten da eta, segidan, deshidratatzen da.

: MeO2CCH2CH3 + CH2O → MeO2CCH(CH2OH)CH3
: MeO2CCH(CH2OH)CH3 → MeO2CC(=CH2)CH3

Metil propionatoa disolbatzaile gisa baliatzen da laka eta nitrozelulosen kasuan.

Fruta-usaina duenez aromatizatzaile gisa ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coprinopsis erythrocephala

***Coprinopsis erythrocephala*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie urria da eta babestu beharrekoa.

Sinonimoak: *Coprinus erythrocephalus*, *Coprinus oblectus var. erythrocephalus*, *Coprinus dilectus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Gehienez 2 eta 3 cm arteko diametrokoa, oboidea, jaiotzerakoan oinari lotua, pixkanaka, pixkanaka irekitzen joaten da, lehenik kanpai formara iritsiz, gero lautu egiten da eta ale zaharretan baita ertz altxatuekin ere, hondoan grisaxka kolorea du, baina itxura benetan ederra ematen dion bermiloi kolore gorri deigarriko ezkata tentez guztiz estalita dago. Ezkata hauek agerikoagoak dira ale gazteetan eta denborarekin eta euriarekin desagertzeko joera dute, ale zaharrak leunak eta oso ildaskatuak dira, grisaxka kolorekoak okre antzeko ñabarduraren batekin

**Orriak:** Libreak zurixkak tonu gorrixkekin hasieran, denborarekin ilundu egiten dira, delikueszentziaz beltz bihurtu arte. Goranzkoak dira eta ertza oso gaztetatik kedartsua eta tonu beltzekin izaten dute.

**Hanka:** Luzanga, ale garatuetan kapelaren diametroa baino luzeagoa, zilindrikoa, goialdean zertxobait estuagoa, Zuria, baina maluta gorriz estalia, ale gazteetan nagusi den kolorea, maluta hauek trinkoagoak izan ohi dira behealdean.

**Haragia:** Hutsala, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta simaurrari dagokiona, simaurretan hazten dena, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Udaberrian? Erreferentzia gutxi du, baina ederra da, Espezie honen ezaugarri bereziek eta bere koloreak, ia nahastezina egiten dute.

## Sasoia eta lekua 
Lugorrietan eta deskonposatzen ari diren zurezko aztarnak dituzten zabortegietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celeste (bideojokoa)

**Celeste** plataforma generoko 2018ko bideojoko entzutetsua da. Maddy Thorson eta Noel Berry bideojoko sortzaile kanadarrek sortutakoa. Hasieran, bideojokoa prototipo gisa sortu zen, lau egunetan, jam batean, eta, gero, bertsio oso batera hedatu zen. Celeste 2018ko urtarrilean argitaratu zen Microsoft Windows, Nintendo Switch, PlayStation 4, Xbox One, macOS eta GNU/Linux plataformetarako.

## Jokatzeko modua 
ezkerrera|thumb|300x300px|Pantaila irudia.
Celeste plataforma-bideojoko bat da. Jokalariak Madeline izeneko gazte bat kontrolatzen dumendi batean gora doala, hainbat oztopo hilgarri saihestu beharko ditu. Pareten artean jauzi egiteko ahalmenaz gain, jauzi baten erdian gelditu eta edozein norabidetara inpultsoa egiteko gaitasuna du Madelinek. Mugimendu hori behin bakarrik egin daiteke, eta kargatu egin behar da, bai lurrean lurreratuz, bai zenbait objektu kolpatuz, hala nola kristal berretzaileak erabilita.

Tontorrera bidean aurkitzen diren maila bakoitzean, jokalariak mekanika osagarriak aurkituko ditu, hala nola, hegaldi labur bat egiteko aukera ematen duten kaiak edo lumak, eta objektu hilgarriak, hala nola arantzak,

Maila bakoitzean ezkutatuta daude hautazko marrubiak, plataforma ubide zailak gainditzean lortzen direnak. Gainera, kasete-zintak desblokeatu egiten dituzte zenbait mailatako "B aldeko" aldaerarik gogorrenak eta jolasaren atzeko edukira iristeko erabiltzen diren bihotzak.

## Euskarazko bertsioa 
Gaur-gaurkoz ezin da ofizialki euskaraz jolastu Celestera, baina 2023ko azaroan, Game Erauntsiako *josuigoa* kideak bideojokoa euskaratu zuen, eta bertsio ofiziala izan ez arren, itzulpen hori erabilita jolastu daiteke.

Berezitasun bat du itzulpen horrek. Izan ere, hitanoa erabiltzen du bideojoko protagonistak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)
* Gamerauntsian
Margaluz

**Margarita Llobera Llompart**, artistikoki ***Margaluz*** (Palma Mallorcakoa, Balearrak, 1939 - ibídem, 2006ko urtarrilaren 29a) palmar aktore, abeslari eta dantzaria  izan zen. 

## Ibilbidea 
Aldakortasunari esker, arte eszeniko desberdinetan aritu zen. Familiarekin Argentinara joan zen bi urte besterik ez zituela. Buenos Aireseko Kontserbatorio Nazionaleko dantza eta musika ikasketei esker, hasiera batean Espainiako dantza klasikoan eta dantza modernoan oinarritu zen bere karrera, eta Bartzelona, Londres, Paris, Italia eta Suitzako agertoki eta platoetan ibili zen.

Bere edertasun eta sinpatiarengatik, 1961ean Miss Balear Españako Ohorezko Dama izatea lortu zuen. *Los Valldemossa* taldearekin batera, 1970eko hamarkadako Espainiako musikan lehen postua lortu zuen. *Fiesta* abestiarekin brontzezko domina lortu zuen Eurovisión aurreko jaialdian. Bakarlari ere aritu zen.

1967tik aurrera, antzerki-karrera luzea egin zuen Xesc Forteza konpainian, eta 25 urtez aritu zen harekin lanean. Besteak beste, *Ninette i un senyor de Mallorca*, *Majòrica* o *Jubilat ve de jubileu*  lkomedietako protagonista izan zen. Zinea ere egin zuen (*Un, dos, tres... ensaïmades i res més*), eta TV3-ko hainbat serietan parte hartu zuen, hala nola *Crims* eta *Temps de support* eta ''L'amo de Son Quint'', IB3rena. 

Sariak eta aintzatespenak

2006an, hil ondoren, Ramon Llull saria jaso zuen, minbizi linfatiko baten ondorioz hil eta gutxira. 2009an Palma de Mallorcako Udalak kale bat eskaini zion Sant Agustí auzoan.

2021ean, Ciudad de Palma sariak lau emakume izen eman zizkien bere omenez: Montserrat Casas, María Forteza, Caty Juan de Corral eta Margaluz bera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Margaluzeko Obituarioa
Metakroleina

**Metakroleina** konposatu organikoa da CH2=C(CH3)CHO formula duena, aldehidoen familiakoa. Likido gardena eta sukoia da. Bere lurrinak narritagarriak dira eta begiei, sudurrari, eztarriari eta birikiei eragiten diete.

Zigarro-kearen osagaietako bat da metakroleina.

Industrian polimeroak eta erretxinak sintetizatzeko usatzen da nagusiki.

Metakroleina sintetiza daiteke propanala formaldehidoz erreakzionaraziz.

CH3CH2CHO + HCHO -> H2=C(CH3)CHO + H2O

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caty Juan de Corral

**Catalina Juan Servera,** ezagunagoa **Caty Juan de Corral** izenez (Palma Mallorcakoa, Balearrak, 1926ko abenduaren 16a - ibídem, 2014ko azaroaren 11) palmar idazlea, kazetaria, gastronomoa, margolaria eta artista izan zen.  

## Ibilbide profesionala 
### Idazle 
Literatura- eta kazetaritza-lan handia egin zuen: sei eleberri, 10 ipuin eta 11 sukaldaritza-liburu argitaratu zituen. Luis Corral senarrak nabigatzen zuen garaian hasi zen idazten gauez. Bere lehen eleberria argitaratzean, eta maitasunaren erakusgarri gisa, haren abizena bere abizenari gehitzea erabaki zuen, eta erabaki horrek bere literatura-ibilbide osoan jarraitu zuen.

Kazetari gisa, besteak beste *ABC**, Baleares, Blanco y Negro, Última Hora, Diario de Mallorca, Tele/eXprés, Diario Femeninoa*, *Yate eta Motonáutica*, *Sábado gráfico*, *Diario de Sevilla* edo *Gaceta Ilustrada* bezalako egunkari eta aldizkarietan parte hartu zuen.

Eremu gastronomikoan ere idazle eta kazetari nabarmendu zen, eta garrantzia hartu zuen sukaldaritza herrikoia eta merkatukoa, errezeta-liburua eta Balear Uharteetako produktua ikertu, berreskuratu, zabaldu eta defendatzeagatik.  Sobremesa eta *Gourmet*  bezalako aldizkarietan parte hartu zuen. 1980tik 2012ra bitartean, astean bi artikulu argitaratu zituen, une horretako merkatuei buruzko informazioa ematen zutenak, baita sasoiko bi errezeta ere, horietako asko *Última hora*-rako sortuak. 2009an Balear Uharteetako Periodistes i Escriptors Gastronòmics elkarteko ohorezko presidente izendatu zuten.

### Margolari 
Idazle lanetan aritu zen bitartean, margolari ere aritu zen  '*Caty Juan*' sinatuta. 1948tik hil zen arte, hainbat kolektibotan parte hartzeaz gain, 48 banakako erakusketa egin zituen, esaterako, Palma de Mallorcan, Bartzelonan, Madrilen eta Espainiako beste hiri batzuetan, baita Parisen (1964), Hannoverren (1991) eta Carcasonan. Bere pinturaren ezaugarriak marrazkiaren indarra eta kolorea dira, eta Mallorcako figurazio berriaren adierazgarririk onena da. Pinturaz gain, Caty Juan  grabatuan, eskulturan, zeramikan edo tapizean ere jardun zuen.

Garai abstraktuan, 1958 eta 1962 urteen artean, Tago Taldeko kidea izan zen Espainiako gerraosteko urteetan sortutako abangoardiako joera-talde bakanetako eta garrantzitsuenetariko bat. 1986tik hil zen arte, Donostiako Arte Ederren Errege Akademiako kidea izan zen. Bere lana hainbat museo eta bildumatan dago ikusgai, hala nola Liburutegi Nazionaleko Grabatu Museoan (Madril) eta Albako Duquesaren bilduman.

## Literatura-lanak 
## Sariak 
* 1971 - Tarrassaren Ciutat saria, *Una pared de adobes* lanarengatik (eleberria)
* 1972 - Armengot saria (Castelló) *La tambara* lanarengatik (eleberria)
* 1973 - Gironako Ciutat saria *Flores silvestres por mi* larengatik (eleberria)
* 1976 - Café Gijón saria, *La noche del calamar* lanarengatik (*eleberria*)
* 2007 - Ramon Llull saria (Balear Uharteetako Gobernua), Balearretako gastronomiaren arte-, literatura- eta ikerketa-ibilbideagatik eta dibulgazioagatik.
* 2021ean, Ciudad de Palma sariak lau emakume izen eman zizkien bere omenez: Montserrat Casas, María Forteza, Margaluz eta Caty Juan de Corral bera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Schelto van Heemstra

**Schelto, van Heemstra baroia** (Groningen, 1807ko azaroaren 14a - Maartensdijk, 1864ko abenduaren 20a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1861etik 1862ra.

Groningenen zuzenbidea ikasi ondoren abokatu lana egin zuen denbora labur batez Leeuwardenen eta gero epaile izan zen. 1831n, Belgikaren aurkako Hamar Eguneko kanpainan parte hartu zuen. 1840an epaile ofiziora itzuli zen eta 1844an Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten. Han, Johan Rudolph Thorbeckek zuzendutako talde bateko kide izan zen, eta konstituzioan aldaketak egitea proposatzen zuen.

Utrecht probintziako gobernadorea izan zen 1850etik 1858ra eta Zeelandakoa 1858tik 1860ra. 1861ean Barne ministro izendatu zuten eta azaroan lehen ministro bihurtu zen. 1862ko otsailean dimititu zuen, legebiltzarrak aurrekontuen legea atzera bota ondoren.
RStudio

**RStudio** garapenerako ingurune integratu (IDE) bat da, R informatika estatistikorako eta grafikorako programazio-lengoaiarentzat. Kontsola bat du, sintaxi-editorea, kodearen exekuzioa laguntzen duena, baita trazadura, arazketa eta lan-espazioaren kudeaketarako tresnak ere.

Bi formatutan dago eskuragarri: RStudio Desktop mahaigaineko aplikazioa da eta RStudio Server urruneko zerbitzari batean exekutatzen dena eta web nabigatzaile baten bidez RStudiora sartzeko aukera ematen du. RStudio IDE Posit PBCren produktu bat da (lehen RStudio PBC eta aurretik RStudio Inc.).

## Lizentzia 
RStudio inguruneak GNU Affero General Public License lizentzia du, hau da, software librea da, kode irekikoa, kodea partekatzeko askatasuna duena.

RStudio Desktop eta RStudio Server biak daude doan edota ordainketa bitartez(bertsio komertzialetan). RStudio Desktop eskuragarri dago sistema eragile nagusietarako,  Windows, macOS, eta Linux. RStudio Server eta honen Server Pro bertsioa Debian, Ubuntu, Red Hat Linux, CentOS, openSUSE eta SLES sistema eragileetarako dago erabilgarri.

## Ezaugarriak 
* Ingurunea espresuki R lengoaiarako garatu zen.
* Automatikoki kodea osatu eta lerroen altuera aldatzen ditu, eta kode editoretik bertatik exekuta daiteke kodea.
* Dokumentazioa integratua du, eta edozein funtziotatik honen definiziora salto egin daiteke momentuan.
* Hainbat lan-direktorio erraz administratzeko aukera proiektuen bitartez.
* Garapen-tresna aukera zabalak.
* Erroreak azkar diagnostikatu eta zuzentzeko araztegi interaktiboa.
* Lan-espazio arteko nabigazioa eta datu-bisorea.

## Historia 
[thumb|RStudioren bitartez garatutako [Biologia ebolutibo|biologia ebolutiboaren eredu bat Windows 10 erabiliz.]]
RStudio ingurunea gehienbat Java programazio lengoaian idatzita dago, C++ eta JavaScript ere erabiltzen dituelarik. Qt framework erabiltzen du bere erabiltzaile interfaze grafikorako.

Erraminta hau sortzeko lehen lanak 2010 urte bukaeran hasi ziren, eta 2011ko otsailean lehen beta bertsio (v0.92) publikoa argitaratu zen.

## Osagarriak 
RStudio IDEak R funtzioak interaktiboki exekutatzeko mekanismoak eskaintzen ditu **Addins** menuaren bitartez. Honek erabiltzaile interfaze grafikoak (GUI) gehitzea ahalbidetzen du. Erabilienen artean hauek aurki ditzakegu:

* bookdown: liburuak sortzeko knitr luzapena.
* colourpicker: grafikoen koloreak aukeratzeko erreminta grafikoa.
* datasets.load: datasetak bilatzeko eta kargatzeko erreminta grafikoa.
* googleAuthR: Googleren APIekin kautotzea.

## Garapena 
[thumb|[Joseph J. Allaire, RStudioren sortzailea]]
RStudio IDEa Posit enpresak garatu zuen, Joseph J. Allairek fundatua,

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* R programazio-lengoaia
* MATLAB

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ernai antzerki taldea

**Ernai antzerki taldea** 1965ean sortu zen, Bergaran. Txomin Amasorrain eta Juste Amenabar ziren zuzendariak. 20-25 bat lagunek osatzen zuten taldea.

Lau lan antzeztu zituzten guztira (eta beste bi prestatu): Antonio Maria Labaienen *Malentxo Alargun* (1966), Añibarroren *Ito edo ezkondu* (1967), Jaques Devalen *Ordu eroslea* (1968) eta Aldo Benedettiren *Argi ixpi bat* (1969). Bergaran eta beste hainbat herritan jardun zuten. 1969an

Unidad egunkariaren antzerki saria jaso zuten: talde afizionatu onenaren saria. Txomin Amasorrain gaixotu zenean, taldea bertan behera geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Agustin Amasorraini: https://ahotsak.eus/bergara/pasarteak/ber-355-038/

* Elkarrizketa Iñaki Arriarani: https://ahotsak.eus/bergara/pasarteak/ber-363-015/

* Txomin Amasorraini eskeinitako erakusketaren berria Goienan: https://goiena.eus/bergara/1386608895133-txomin-amasorraini-eskainitako-erakusketa-aroztegin
Literatura errabinikoa

**Literatura errabinikoa**k, zentzu zabalenean, juduen historian zehar idatzi errabinikoen espektro osoa hartzen du bere baitan. Hala ere, terminoak, askotan, Talmud garaiko literaturari erreferentzia egiten dio, eta literatura errabiniko moderno eta  Erdi Arokoaren aurkako bezala, eta, horrela, ***Sifrut Chazal*** ( ) hebreerazko terminoarekin bat egiten du, non *Hazal*ek, normalean, Talmud garaiko jakintsuei bakarrik erreferentzia egiten dien. "Literatura errabinikoa"ren adiera zehatzago hau (Talmudim, Midrash () eta erlazionatutako idazkiei buruzkoa, baina ez geroagoko testuei buruzkoa) idazkera akademiko garaikidean erabiltzen den terminoa da. *Mefareshim* eta *parshanim* () terminoek, testu bibliko eta talmudikoei buruzko glosario errabinikoen Talmud ondorengo idazleak aipatzen dituzte ia beti.

## Literatua mishnaikoa 
Midr'she halakha, Mishnah eta Tosefta (k.o. 200. urte aurreko materialen bilduma) literatura errabinikoaren lehen lanak dira, Judaismoaren Ahozko Legea eta irakaskuntza etikoak erakusten eta garatzen dituztenak. Jarraian bi Talmudak etorri ziren:

* Jerusalemdar Talmuda, 
* Babiloniar Talmuda, aurreko testu guztien kanonizazio osoa .
* Traktatu txikiak (babiloniar Talmudaren parte direnak)

## Midrasha 
Midrash (pl. *Midrashim*) hebreerazko hitz bat da,testu bibliko batean edo kanpoan  xehetasun batzuk irakurtzeko moduari erreferentzia egiten diona. Terminoak testu midrashikoak ere aipa dezake, idazkera legal, exegetiko, homiletiko edo narratiboaren forman, Biblia edo Mishnaren iruzkin gisa maiz konputatua izan den irakaspen midrashikoen bilduma. Lan midrashiko "klasiko" asko garai mishnaikotik geonikora iragaten ari dira, antzinako materialetatik lan egin eta birlandu izanaren frogak erakusten dituzte, eta askotan aldaera anitzetan etortzen dira guregana.

## Bibliografia
*
**Introduction to Rabbinic Literature* Jacob Neusner, (Anchor Bible Reference Library/Doubleday)
**Introduction to the Talmud and Midrash*, H. L. Strack and G. Stemberger, (Fortress Press)
**The Literature of the Sages: Oral Torah, Halakha, Mishnah, Tosefta, Talmud, External Tractates,* Shemuel Safrai and Peter J. Tomson (Fortress, 1987)

## Kanpo estekak
Midrash

thumb|250px|*Midrash Tehillim*en azala
**Midrash** (;  , '** edo , **') testu bibliko baten exegesi-metodo bat izendatzen duen hebreerazko hitza da, Torahren ulermena errazten duen ikerketa edo azterketara zuzendua. Midrash terminoa irakaskuntza midrashikoen bildumari ere erreferentzia egin diezaioke, Tanakh eta Talmuden iruzkin legal, exegetiko edo homiletiko gisa. Midrashak egungo elementuak hartzen ditu testu zaharrak modu ulergarrian azaltzeko. Bere etimologia hebreerazko *darâs* aditzetik dator, euskaraz "bilatu, ikertu, ikasi" esan nahi duena.

Hiru forma ditu:
* Aggada: Interpretazio narratiboa edo alegorikoa, ez legezkoa.
* Halakha: Legezko araudiaren interpretazioa.
* Pesher: interpretazio irudikorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon bar Kokhba

**Simon bar Kokhba** ( '**) edo **Simon ben Koseba** ( **'), normalean **Bar Kokhba** soilik deitua, Judeako buruzagi militar judua izan zen. 132an Erromatar Inperioaren aurkako bere izena duen matxinada hasi eta zuzendu zuen. Nahiz eta ez zuten arrakastarik izan, Bar Kokhbak eta bere aldekoek estatu judu bat ezarri eta mantendu ahal izan zuten matxinada hasi eta hiru urtez. Bar Kokhba estatuburua zen eta bere burua *nasi* () aldarrikatu zuen. Bere garaiko errabino jakintsu batzuek juduen Mesias zela uste zuten. 135ean, erromatar tropek Betar hiri gotortuan Bar Kokhba hil zuten. Bere heriotzaren ondoren, erromatarrek gelditu ziren judu matxinoak hil edo esklabo egin zituzten, eta Hadriano erromatar enperadoreak Judeako populazioaren aurka egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xaxau jai konpartsa

**Xaxau** Bergaran 2007an sortutako eta 2013an kultura elkarte bezala erakundetutako jai konpartsa da.

## Helburuak 
Ondorengo helburuak ditu:

* Herriko kultura sustatzea.
* Herriko jaietako antolaketan parte hartzea.
* Herria ezagutzera ematea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zibergara Elkartea

**Zibergara** 2012ko udan  Bergaran sortutako eta jomugan Debagoieneko burujabetza teknologikoa sustatzea helburu duen elkartea da. Elkarte bezala erakundetu zen 2023. urtean.

## Helburuak 
Ondorengo helburuak ditu bere estatutuen arabera: 

* Teknologia libreak ekonomia sozialaren ikuspegitik sortu, sustatu eta saretzea.

* Burujabetza teknologikoaren bidean pausuak ematea, burujabetza materialen ikuspegi integrala bermatuz, eta interkooperazioa, elkartasuna eta zaintza harremanen eta proiektuen erdigunean jarriz.

* Merkatuaren gainetik herri eta komunitateek teknologiari loturiko gaietan erabakiak hartzeko gaitasuna izatea.

* Herritarrak arlo teknologiakoan gaitu eta ahalduntzea, azpiegituren zein sortu daitezkeen proiektuen gaineko erabakiak hartu ahal izateko.

## Proiektuak 
Hainbat proiektu landu dituzte sorreratik.

Teknologia libreko proiektuak jendartean:

* MokolokoM: proiektu komunikatiboa. Talde eta pertsonen webgune/blog-ak sustatzeko zerbitzari komun bat eta agregatzaile bat (2014tik).
* Elkartela: Bergarako horma digitala da. Telegrameko kanal honetan itsasten dira herriko ekimenak iragartzeko kartelak.
* Batu: Bergarako agenda amankomunatua Ehundurekin batera, Gacio teknologiarekin (2023tik).

Proiektu sozioekonomikoak:
* EHUNA: Bergaran eta Debagoienean telekomunikazio operadora herritarra sortzeko proiektuan (2023tik).
* Guifi.net: internet sare libre eta neutrala Euskal Herrian eta Debagoienean zabaltzeko ekimena (2014tik).
Formazio eta Jarduerak:
* Eskuliburu Ilustratuta: irratsaioa teknologia, produkzio eredu berri eta kultura librearen inguruan Txapa Irratian (2014-2015).
* Wikiehundu: wikipedia kultura zabaldu eta Bergarako edukia editatzeko ekimena.
Azpiegitura eta zerbitzu aurreratuak:
* Nextcloud: laino partekatua martxan daukagu elkarteko bazkideentzat (2023tik).
* Herri liburutegi digitala: Bacalhau taldearekin batera liburu elektroniko askeak partekatzeko proiektua (2015).
Teknologiaren erabilera:

* MokoLoL: Euskalgintza, burujabetza teknologikoa eta artea batzeko sorturiko Telegramerako sticker paketea (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak