open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bastards

***Bastards*** (ingelesez, "Sasikumeak") Finlandiako Tampereko punk talde bat da, 1981ean sortua, eta Finlandiako lehenengo hardcore punk taldeetako bat. Haiek izan ziren Europan zehar bira egin zuen lehen finlandiar hardcore punk taldea, 1983an. Taldearen albumak mundu osoan kaleratu eta saldu dira, Alemanian, Brasilen eta AEBetan barne. 2000ko hamarkadan, taldearen binilozko album guztiak Erdialdeko Europan berrargitaratu ziren.

1983an, beren ibilbidea amaitu zuten arren, 2021ean itzuli ziren Sid, Rike eta Masa jatorrizko formazioarekin, *Ei sotaa* ("Gerrarik ez") EP berri bat grabatzera. 2022an digitalean eta 2023an biniloan kaleratu zen.

2023ko maiatzaren 20an, berrogei urtean lehen kontzertua eman zuten, Tampereko Vastavirta klubean, eta harrera bikaina izan zen. Jatorrizko kide Sid Salminen eta Rike Jokelaz gain, Jaska Ahonen (bateria) eta Sami *Vuokko* Vuorinen (baxua) jardun ziren.

Konpositore eta letren egile Risto *Rike* Jokela *Antikeho*, *Riistetyt*, *Pyhät Nuket* eta *Nuket* taldeetan ere jo du. *Nuket* taldea, 1980ko hamarkada amaierako bere formazio arrakastatsuarekin, 2018an itzuli zen publikoarengana eta 2023ko maiatzaren 19an, urte lehen aldiz 35 urtean, musika berria kaleratu zuen: *Elämä kostaa* ("Bizitzak mendekua hartzen du") kanta  Rikek eta Jouni Hynynek elkarlanean sortu zuten, eta Hynynen ere albumean ageri da.

Rike Jokelak telebista eta zinema zuzendari gisa lan egiten du eta Venla sariak jaso ditu *Pulkkinen* eta *Firma* telesailengatik, besteak beste. Jokela *Karpp* / *Deadwind* krimen telesailaren sortzaileetako bat eta zuzendaria ere bada. *Karppi* *Netflix*ek mundu osoan banatu zuen lehen telesail finlandiarra izan zen.

Sid Salminenek *Antikeho*, *Protesti*, *Kaaos* eta *Hallava* taldeetan jo izan du.

Jaska Ahonenek *Kaaos*en jo du eta Rikerekin *Riistettyt* eta *Pyhät Nuket* eta *Nuket* taldeetan.

Sami Vuorinenek hainbat taldetan jo du eta jotzen segitzen du, besteak beste, *AUK* punk taldean.

## Taldekideak 
* Sid Salminen - ahotsa
* Rike Jokela - gitarra
* Vuokko VuorInen - baxua
* Jaska Ahonen - bateria

### Taldekide ohiak 
* Lahti - ahotsa (1982-1983)
* Roitsu - baxua (1981-1983)
* Masa - bateria (1981-1983)

## Diskografia 
### Albumak 
* *Turvallista huomista* ("Bihar seguru", 1982, Propaganda Records)
* *Järjetön maailma* ("Mundu zentzugabea", 1983, Propaganda)
* *Siberian Hardcore* ("Siberiar hardcorea", 1983, Propaganda, R-O-R)
* *Studio 27.11.–2.12.82* (2006, Propaganda)

### Bilduma-albumak 
* *World Burns to Death* ("Mundua heriotzaraino kiskaltzen da", 1994, Lost and Found, Propaganda)
* *Järjetön maailma* ("Mundu zentzugabea", 1995, Kråklund Records)
* *Maailma palaa* ("Mundua erretzen ari da", 2013, Propaganda)
* *Arctic Hardcore* (2023, Svart Records)

### EPak 
* *Maailma palaa ja kuolee* ("Mundua erretzen eta hiltzen da", 1982, Propaganda)
* *Ei sotaa* ("Gerrarik ez", 2022, Propaganda)

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Mika Saastamoinen: *Parasta Lapsille Suomipunk 1977-1984*. Johnny Kniga, 2007. ISBN 978-951-0-32379-3

## Kanpo estekak 
* Propaganda webgunea
Beyond Rangoon

***Beyond Rangoon***, , 1995eko John Boorman britainiarrak zuzendutako biografia eta thriller drama film bat da. Patricia Arquette, Frances McDormand eta Spalding Gray aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bere senarra eta semearen heriotza tragikoaren ondoren, Laura Bowman (Patricia Arquette) emakume gaztea eta haren ahizpa Andy (Frances McDormand) Birmaniara bidaiatuko dute. Rangun hiriburuan, bertako diktadura militarraren aurkako herritarren manifestazio baten lekukoak izango dira. Une hartatik aurrera, bere bizitza aldatu egingo da.

## Aktoreak 
*Patricia Arquette: Laura Bowman
*Frances McDormand: Andy Bowman
*U Aung Ko: U Aung Ko
*Johnny Cheah: Min Han
*Adelle Lutz: Aung San Suu Kyi
*Spalding Gray: Jeremy Watt
*Tiara Jacquelina: San San, Hoteleko harreragilea
*Kuswadinata: Hoteleko kolonela
*Victor Slezak: Scott jauna
*Jit Murad: Sein Htoo
*Ye Myint: Zaw Win
*Cho Cho Myint: Zabai
*M. Rajoli: Aita Karen
*Azmi Hassan: Karen Boy zaharra
*Ahmad Fithi: Karen Boy gaztea
*Ismail Din: Tailandiar ofiziala
*Hani Mohsin: Fraide gaztea / Soldadua
*Zaidi Omar: Mugako 1. soldadua 
*Roslee Mansor: Mugako 2. soldadua
*Nyak Osman: Herriko buruzagia 
*Mr. Os: Ibaieko merkataria
*Ridzuan Hashim: Min
*Ali Fiji: Erregai saltsailea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Barnaberen erretaula (Fort Worth)

**Barnaberen erretaula** (***Barnabas altarpiece***, ingelesezko katalogazioan) Erdi Aroko erretaula bat da, partzialki gordea Kimbell Arte Museoan (Fort Worth, Texas). 

## Historia 
Barnaberen zen hori eman zaio  *BARNABAS* *EPS* inskripzioa irakurtzen delako tauletako batean ("Barnabe apezpikua"). Aditu batzuen arabera horrek identifikatuko luke erretaularen dohaintza emailea: 1329an El Burgo de Osmako gotzain izendatu zuten Gaztelako pertsonaia bat (Alfontso XI.aren mediku gisa ere identifikatua). Jatorri gaztelarra eta kronologia berantiarra emango lioke horrek lanari, Osmako katedraleko apezpiku haren kapera 1350ekoa baita. 

Kronologia goiztiarragoa proposatzen dute Kimbell museoko adituek: 1275-1350 urteen artean. Eta jatorri proposamen desberdinen artean, Ingalaterra edo Eskandinavia aipatu izan dira, baina Kimbellekoek hori baztertzen dute, eta Espainia iparraldea edo Frantziako hego-mendebaldea aipatzen dute. Eremu horretan legoke bai El Burgo de Osma eta bai Euskal Herria ere (garaiko euskal lanik agertu da AEBetako museoetan 20. mendean, hala nola Kexaako erretaula).

Beste hipotesi batek Frantziako hegoaldean kokatzen du jatorria, eta erretaula egingo zela Nikosiako gurutzatu franko latinoen jauregi baterako (Zipre), 1248/1249 urteetako gurutzadaren motiboz.

Kimbell Museoak 1969an erosi zuen pieza. Lehenago, 20. mendean arte mekatari desberdinen salmentak daude erregistratuta, 1903an Parisen eta 1962an Genevan.

## Deskribapena 
Teknika mistoz (tenplaketa, olioa eta urrea) margotutako hiru taulaz osatutako multzoa da baina zati gehiago ere izango zituela uste da. Erdiko panelean Andre Maria ageri da Jesus haurra edoskitzen. Ezker-eskuin, San Petri eta San Paulo ageri dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamtaro

thumb|Hamtaro
***Hamtaro*** (とっとこハム太郎 Tottoko Hamutarō?) Ritsuko Kawai eta Chinozl-ek ekoitzitako 3 liburukiko manga bat da, 1997an Shogakukan argitaletxeak argitaratua. Anime serie bat egin da, non Gosho Aoyamak lan egin zuen giza pertsonaiak diseinatzen, 4 OVA, 4 film eta bideojoko batzuk ere ekoiztu ditu. Hamtaro izeneko hamster bat (Hamutarō-) eta bere lagunak (Ham-Hams) ditu protagonista. Telesailaren eslogana «hamster txikiak abentura handiak» da.

## Erreferentziak
Esther Anil

**Esther Anil** (; Wayanad, Kerala, 2001eko abuztuaren 27a) indiar aktorea da, malabarerazko, teluguzko eta tamilerazko filmetan antzezten duena.

## Bizitza 
2010ean egin zuen debuta haur-aktore gisa, *Nallavan* izeneko malabarerazko filmean.

2013ko *Drishyam* filmean antzeztu zuen papera errepikatu zuen 2014ko teluguzko *Drushyam* eta 2015eko tamilerazko *Papanasam* bertsioetan. 2016an Keralako Zinema Kritikarien Elkartearen Saria irabazi zuen haur-aktore onenaren kategorian. Estreinatu ez den tamilerazko *Kuzhali* filmean parte hartu zuen. Teluguzko *Johaar* filmean paper nagusia egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
4-bromoanilina

**4-bromoanilina** konposatu organiko aromatikoa da, C6H6BrN formula duena, aminen klasekoa eta anilinaren deribatu bromatua. Solido kristalinoa da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan eta dietil eterretan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
4-bromoanilina anilinaren bromazio zuzenaz sintetizatzen da.

NH2C6CH5 + Br2 -> NH2C6H4Br + HBr

## Erabilera 
4-bromoanilina erreaktibo kimiko gisa usatzen da, adibidez, bromantanoa eta koloratzaile batzuk sintetizatzeko.

## Erreferentziak
Ikatzaren hondartza

**Ikatzaren hondartza** edo **Iturraldeostei** (alonimoa) Bizkaiko kala txikia da, Sopelan dagoena. Atxabiribil ondoren dago, herrigunetik nahiko urrun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hind Khoudary

**Hind Osama Al-Khoudary** (arabieraz: هند خضري, Gaza, Palestina, 1995) palestinar kazetaria da eta Gazako Zerrendan bizi da.

## Ibilbidea 
Khoudary Usama eta Marwa el-Khoudaryren alaba da. Zortzi anai-arreba ditu. Gazako arkeologia museoaren jabe den Jawdat N. Khoudary enpresariaren urrutiko ahaidea da. Gazako American International School-en graduatu zen 2008an. eta *NPR* hedabide estatubatuarrek aipatu zituzten Twitter eta Instagram sare sozialetan argitaratu zituen mezuak, baita *Utusan Malaysia* egunkari malaysiarrak ere. 2023ko urriaz geroztik, Khoudary Al Jazeeraren korrespontsala zen Gazako Zerrendan.

2019ko martxoan, Amnistia Internazionala nazioarteko erakundearentzat lan egin zuen, Itzuleraren Martxa Handiko protesten irudiak eman zituen eta Hamasek manifestarien aurka egindako erasoen berri eman zuen. Hamasen indarrek atxilotu egin zuten eta hiru orduz galdekatu zuten; denbora horretan, mehatxatu egin zuten eta Facebookeko bere orritik zenbait argitalpen ezabatzeko eskatu zioten.

2020an, Palestinak eta Israelek Gazako Gazte Batzordeak antolatutako Zoom deialdi bateratu bati buruzko argitalpen bat egin zuen Facebooken, eta Hamaseko funtzionarioak etiketatu zituen. Ondorioz, taldeko sei kide, sortzailea barne, Rami Aman kazetari palestinarra eta bakearen aldeko ekintzailea, atxilotu zituen Hamasek, eta «normalizazioa» (Israelen presentzia lurralde palestinarretan normalizatzea) leporatu zieten. Khoudaryk ukatu egin zuen pertsona horiek atxilotzeko asmorik izan zuenik ekitaldiaren inguruan argitaratu zuenean, eta esan zuen ez zuela Hamasen alde egiten, baina, era berean, esan zuen ez zuela Amanen atxiloketaren aurka egiten eta funtzionarioak «normalizazio jardueren aurkako protesta gisa» etiketatu zituela.

Iyad al-Bozm-ek, Gazako Barne Ministerioko bozeramaileak ere adierazpen bat egin zuen, Khoudaryren argitalpenak Hamasi gertakariaren berri eman ez ziola adieraziz. Khoudaryren argitalpenari erantzunez, Peter Bouckaertek, Human Rights Watch giza eskubideen erakundeko funtzionario ohi batek, berak moderatzen zuen Facebookeko kazetaritza talde batetik ezabatu zuen.

2023ko azaroan, Israelgo armadaren ebakuazio aginduak zirela eta, Khoudaryk Gaza hiria utzi eta Zerrendako hegoaldera jo zuen. Abenduan, bere etxea suntsitu zuten Israelen bonbardaketek, eta zenbait lagun, senide eta lankideak hil zituzten. Israelek eta Hamasek 2025ean sinatutako su-etena eta gero, Hind Khoudary izan zen 300.000 pertsona baino gehiago desplazatu behartuetako bat, oinez itzuli zirenak, 15 hilabetetan lehen aldiz, Gazako iparraldeko euren etxeetatik geratzen zena ikusteko. Bere itzulera Al Jazeeraren webgunean dokumentatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandra Adler

**Alexandra Adler** (Viena, 1901eko irailaren 24a - New York, 2001eko urtarrilaren 4a) austriar  neurologoa  izan zen,  eta ekarpen garrantzitsuak egin zizkion trauma osteko estresaren azterketari.  Alfred Adler psikoanalistaren alaba, bere ekarpenak sistematizatzen lagundu zuen. 

## Ibilbidea 
Alexandra Adlerrek Vienako Unibertsitatean osatu zituen medikuntza ikasketak 1926an, eta ondoren psikiatrian espezializatu zen Vienako Unibertsitateko Ospitale neuropsikiatrikoan. 1935ean Estatu Batuetara emigratu zuen eta bertan Harvard Medical School-en neurologia irakasle bezala lan egin zuen. 1935ean ere, *Journal of Psychology* aldizkaria sortu zuen. 1938an, Adler bere aitaren izena daraman Alfred Adler Klinikako zuzendari mediko bihurtu zen. 1946an New York University College of Medicine-ko psikiatria sailean sartu zen, eta bertan irakasle bihurtu zen 1969an. Hil zenean, unibertsitate horretako psikiatria saileko irakasle kliniko emeritua zen. Psikologia Indibidualeko Nazioarteko Elkarteko ohorezko presidentea izan zen.

## Ikerketa lana 
Psikologia Adleriarraren "sistematizatzaile eta interprete nagusi" gisa deskribatu izan da. 1928tik 1938ra, Alexandra Adlerrek Bostongo Hiri Ospitalean entzefalitis edo entzefalomielitis kasu ezagunen ikerketa bat egin zuen. Ikerketak 100 paziente baino gehiago hartu zituen barne. Ikerketaren helburua gaixotasun horiei buruzko ezagutza ematea zen. Hori estresagatik edo karbono monoxidoaren eraginpean egoteagatik garunean izandako lesio posible baten ondorioz izan zela teorizatu zen. Adler estres post-traumatikoaren nahasmendu gisa ezagutzen denaren dokumentazio zehatza sortu zuen lehen neurologoetako bat izan zen. 

1950eko hamarkadan eta 1960ko hamarkadan zehar, Adlerrek bere aitaren Adleriar psikologiako lana jarraitu zuen eskizofrenia, neurosi eta nortasun-nahasmenduen tratamendu posibleak aztertzeko. Uste zuen hori droga-tratamendu modernoaren, talde-terapiaren eta psikoterapia existentzialista eta erlijiosoen bidez egin zitekeela.

## Lanak 
* Adler, A. (1938). *Guiding human misfits; A practical application of individual psychology*. New York: Macmillan.
* Adler, A. (1943). ''Neuropsychiatric complations in victims of Boston's Coconut Grove disaster''. Journal of the American Medical Association, 123, 1098-1101.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barrikako hondartza

**Barrikako hondartza** edo **Areantza** Bizkaiko hondartza da, izen bereko udalerrian dagoena. Hondartzaren lehen zatian, jaisteko eskaileren eta mendebaldeko harkaitz-multzo baten artean, *lelako plaie* (*lehenengo plaia*) "lehenengo hondartza" edo Zearreta esaten zaio. Gainerakoari, Kurtzioperantz, *bigarren plaie* (*bigarren plaia*) "bigarren hondartza" diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrizabala (Barrika)

**Arrizabala** edo **Arrizabaleko kala** Bizkaiko harrizko kala txikia da, Barrikako Elexalde auzoan dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tromantadina

**Tromantadina** konposatu organiko ziklikoa da, C16H28N2O2 formula duena, amiden klasekoa eta adamantanoaren deribatua. Solidoa da.

## Erabilera 
Tromantadina herpex-birus soila tratatzeko usatzen da. Espianian botika generiko merkaturatzen da. Ukendu moduan aplikatzen da.

### Albo-ondorioak 
Tromantadinare albo-ondorio ohikoenak hauek dira: eritema, besikulak eta noduluak agertzea.

## Erreferentziak
Usendegi

**Usendegi** edo **Usandegi** Bizkaiko harrizko kala txikia da, Barrikako Barrikabaso auzoan dagoena. Sanbalentinatxa eta Malleri (Maieri) itsaslabarraren artean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smriti Biswas

**Smritirekha Biswas** (Kalkuta, 1924ko otsailaren 17a – Nashik, 2024ko uztailaren 3a), **Smriti Biswas** izenez ezagunagoa, indiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Smritirekha Biswas 1924ko otsailaren 17an jaio zen familia kristau batean.

Hindizko, maratherazko eta bengalerazko film askotan antzeztu zuen. 1930ean zineman debutatu zuen  bengalerazko *Sandhya* filmean, haur-aktore gisa. Guru Dutt, V Shantaram, Mrinal Sen, Bimal Roy, BR Chopra, eta Raj Kapoor zuzendarien filmetan agertu zen Dev Anand, Kishore Kumar, Uttam Kumar, Balraj Sahni eta beste aktore ezagunekin batera. 1960an S. D. Narang zuzendariarekin ezkondu ondoren, zinematik erretiratu zen. Parte hartu zuen azken filma R. Bhattacharyak zuzendutako *Modern Girl* (1961) izan zen. Bi seme izan zituen, Rajeev eta Satyajeet. Alargundu ondoren, pobrezian bizi izan zen Nashiken.

2024ko otsailaren 17an 100 urte bete zituen, eta uztailaren 3an hil zen Nashiken, Maharashtran.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chithra (aktorea)

**Chithra** (; Kochi, Kerala, 1965eko maiatzaren 21a – Saligramam, Chennai, Tamil Nadu, 2021eko abuztuaren 21a) indiar aktorea izan zen, batez ere malabarerazko eta tamilerazko filmetan antzeztu zuena. 1983an  *Aattakalasam* filmean parte hartu zuen, Prem Nazir eta Mohanlalekin batera, eta hori bere lehen paper handia izan zen. Petrolio-enpresa baten iragarkian antzeztu ondoren lortutako ospeagatik, ***Nallennai Chithra*** ezizena jarri zioten.

## Bizitza 
Chithra Kochin jaio zen 1965ean, Madhavan eta Deviren hiru seme-alabetatik bigarrena. Bi ahizpa zituen, Deepa zaharragoa eta Divya gazteagoa. Chennaiko ICF Higher secondary schoolen ikasi zuen.

1990ean Vijayaraghavanekin ezkondu zen, eta 1992an Mahalakshmi alaba izan zuen. Ezkondu ondoren erretiratu zen zinematik. Chennaiko Saligramamen bizi izan zen bere familiarekin eta tamilerazko telesailetan antzeztu zuen. 2021eko abuztuaren 21ean hil zen Chennain, bihotz-biriketako geldialdi baten ondorioz.

## Filmografia hautatua 
### Malabarerazko filmak 
### Tamilerazko filmak 
### Teluguzko filmak 
### Kannadazko filmak 
### Hindizko filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plentziako itsasadarra

**Plentziako itsasadarra** Butroe ibaiak itsasoratzean sortutakoa da, izen bereko hiribilduaren ondoan.

## Deskribapena 
Plentziako itsasadarra Butroe ibaiaren bokalean dagoen ur gaziaren sarreratik sortzen da, eta Bizkaiko golkoan itsasoratzen da, Plentziako badia osatuz, kirol-portu txiki bat dagoen lekuan.

Itsasadarraren paisaia marrazten duten mugarri arkitektonikoetako bat “zubi berria” da, 150 metro luze (gutxi gorabehera) den pasabide zuri bat, Javier Manterola ingeniariak diseinatua eta zubi zaharraren ordez 1991n eraikia, Butroe ibaiaren ur-goraldiek suntsitu zutena Bilboko uholdeen eta 1983ko abuztuko metropoli-koroaren ondorioz. Itsasadarraren eskuinaldean paseo atsegin bat dago, ontzi txikiz apaindua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Maria Engsten

**Anna Maria Jansdotter Engsten** (1762 – 1790 ondoren hil zen) emakume suediarra izan zen, eta Suediako Gustavo III.a erregeak zilarrezko domina eman zion 1788-1790eko Errusia-Suedia Gerran itsasoan erakutsitako balentriagatik.

Borrokan erakutsitako ausardiarengatik saritu zuten hiru emakumeetako bat da, Ana Maria Engesten eta Brita Hagberg  itsasoan erakutsitako ausardiarengatik saritu zituzten eta Suedian *För tapperhet i fält* saria jaso zuen lehen emakume bakarra izan zen lehorrean erakutsitako ausardiarengatik.

## Gertaera 
Engsten Suediako flotaren "itsas-maisu" zen G.A. Leijonanckerren morroia zen. Viborg eta Björkösund-etik erretiratzen ari zela, bost marinelekin batera ebakuatu zuten kapitainaren hornigaiak eta gauzak zeramatzan txalupa batean. Errusiako flotak tiro egin zien, ardi bat hil eta erabateko ihesaldia izan zen. Marinelek ontzia utzi zuten, baina Engsten atzean geratu zen, gidatu eta leku seguru batera  eramateko. Bakarrik egin zuen, nahiz eta txalupak gutxienez bi pertsona behar izaten zituen funtzionatzeko, eta arrakastaz bete zuen misioa. Scharff komandanteak baieztatu zuen hori. Erregeari horren berri eman ziotenean, *itsasoko gudu batean* erakutsitako ausardiarengatik zilarrezko domina eman zion, baita 50 riksdaler ere, 1791. urteko martxoaren 15ean ordaindu ziotenak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Zilarrezko domina Suediako Gustavo III.a erregeak  emana 1788-1790eko Errusia-Suedia Gerran itsasoan erakutsitako balentriagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cristopher von Warnstedt, Medaljerna för Tapperhet caja Sjöss (1974) Foro navale. 29.  (suedieraz)
* Wilhelmina Stålberg (1866). Engsten, Anna Maria. Anteckningar om svenska qvinnor.  (suedieraz)
## Ikus, gainera 
* Elisa Servenius
* Brita Hagberg
Plentziako badia

**Plentziako badia** Bizkaiko golkoan dagoen badia da. Plentziako itsasadarraren amaieran dago, Plentzia eta Barrika udalerrietatik gertu, eta Bilbotik 18 km iparraldera eta Getxotik 10 km ipar-ekialdera. Txitxarro puntak mugatzen du, mendebaldean, eta Ustriokotsek, ekialdean. Bere uretan, udaro, Plentziako Ikurrina jokatzen dute.

Plentziako badian Plentzia, Gorliz eta Astondo hondartzak (Gorliz) daude, eta Muriola Barrikan.

## Portuak 
Badia horretara irteera duen portu bakarra Plentziako kirol-portua da, laketontzientzako pantalanak eta 149 ontzirentzako amarralekuak dituen portua. Itsasadarrean zehar ere amarralekuak daude, Metro Bilbaok Plentzian duen geltokira iritsi arte.

## Geografia 
Plentziako badia Billao edo Legorrari lurmuturraren mendebaldean dago. Bertan, Plentziako itsasadarraren ahoa dago, bokalea Kantauri itsasora begira duena. Ibai honek burdinoletarako bena, burdin minerala, bideratzeko erabiltzen diren Bizkaiko patatx gehienak mantentzen ditu. Plentziako herria ibai barrenetik milia batera dago, iparraldeko erriberaren gainean. Billao uhartetxotik S 46º O. bost eta bi heren miliara Galeako punta dago.

## Bitxikeriak 
Plentziako badian Crusoe Treasure urpeko upeltegiak daude.

Plentziako badian ere *Game of Thrones* telesailaren 7. denboraldiko sekuentzia batzuk filmatu zituzten 2016an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bildagliptina

**Bildagriptina** konposatu organikoa da, C17H25N3O2 formula duena, adamantanoaren deribatua. Solidoa da.

Bildagliptinak zentro kiral bat du eta, ondorioz, bi enantiomero: (*R)*-bildagliptina eta (*S*)-bildagliptina.

## Erabilera 
Bildagliptina dipeptidil peptidasa-4aren inhibitzailea da eta 2 motako diabetea tratatzeko usatzen da. Espainian botika generiko gisa merkaturatzen da. Frantzian *Galvus* eta *Eucreas* markekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Pilula gisa hartzen da. 

Bildagliptina, dipeptidil peptidasa 4  inhibitzailea da. Gorputzeko inkretina hormonen apurketa blokeatuz funtzionatzen du. Hormona horiek otordu baten ondoren askatzen dira, eta pankrea estimulatzen dute intsulina sortzeko. Odoleko inkretina hormonen apurketa blokeatuz, bildagliptinak beren lanaldia luzarazten du, pankreak intsulina gehiago sor dezan odoleko glukosa-maila altua denean. Bildagliptinak ez du funtzionatzen gluzemia baxua denean.

### Albo-ondorioak 
Bildagliptinaren albo-ondorio ohikoena zorabioa da.

## Erreferentziak
Portugaleteko portua

**Portugaleteko portua** Bizkaiko mendebaldean dagoen arrantza-kaia da, Kai Zaharra auzoan dagoena. Erdi Aroan oso portu inportantea izaten zen, handik eramaten baitzuten Gaztelako artilea Flandesera. Edonola ere, litekeena da hiribildua baino zaharragoa ere izatea.

Portugaletekoak Santurtzi eta Zierbenarekin batera osatzen ditu Ibai-Ezkerraldea eskualdeko kaiak. Halaber, Bilboko portua multzoaren zatia da. Amarradores Puerto de Bilbao enpresak bertan ditu bere instalazioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Probal Dasgupta

**Probal Dasgupta** (, ; Kalkuta, 1953ko irailaren 19a) indiar hizkuntzalari eta esperantista da. 2007tik 2013ra Nazioarteko Esperanto Elkarteko presidentea izan zen eta 2016tik 2022ra Akademio de Esperanto erakundeko presidentea. 

## Bizitza 
Probal Dasgupta Kalkutan jaio zen 1953an, eta 1973an hizkuntzalaritzan lizentziatu zen Kalkutako Unibertsitatean. New Yorkeko Unibertsitatean lortu zituen masterra (1976) eta doktoretza (1980), bengaleraren sintaxi generatiboari buruzko tesiarekin. Linguistic Society of America elkarteko ohorezko kidea da 2004az geroztik, eta hizkuntzalaritza irakatsi du Indiako hiru unibertsitatetan.

1989an Hyderabadeko Unibertsitatean hizkuntzalaritza aplikatua irakasten hasi zen, eta 2000tik 2006ra atzerriko ikasleentzako programa zuzendu zuen. 2006tik aurrera Kalkutako Indiako Estatistika Institutuan irakasten du.

2007tik 2013ra Nazioarteko Esperanto Elkarteko buru izan zen.

## Lan hautatuak 
### Artikuluak 
* *Towards a dialogue between the sociolinguistic sciences and Esperanto culture* (1987)
* *Degree words in Esperanto and categories in universal grammar* (1989)
* *Emphatic Topicalization and the Structure of the Left Periphery: Evidence from German and Bangla* (Josef Bayerrekin batera, 2016)
* *Luki Pre-demonstracyjne w Jezyku Bengalskim: Syntaktyczna i Semiotyczna Zdolnosz Odzyskiwania* (2016)

### Liburuak 
* *Explorations in Indian Sociolinguistics* (Rajendra Singh eta Jayant K. Lelerekin batera, 1995)
* *After Etymology: Towards a Substantivist Linguistics* (Alan Ford eta Rajendra Singhekin batera, 2000)
* *Loĝi en homaj lingvoj: la substancisma perspektivo* (2011)
* *Inhabiting Human Languages: the Substantivist Visualization* (2012)

### Itzulpenak 
* Rabindranath Tagore. *Primico* (1977)
* Manashi DasGupta. *Mi juna* (1989)
* Upendronath Gangopaddhae. *Klera edzino* (1994)
* Manashi DasGupta. *Dormanta hejmaro* (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hardeol

**Hardeol** edo 'Jainkoaren tenplua' Kumaon Himalaiako gailur nagusietako bat da. Nanda Devi santutegia zaintzen duen tontor eraztunaren iparraldeko tontorrik altuena da, eta eraztun honen ipar-ekialdeko izkinan dago. Milam haranaren iparraldeko muturrean dago, Indiako Uttarakhand hiriko Pithoragarh barrutian. Bere iparraldean Trishuli dago, eta hegoaldean Rishi Pahar, ipar-hego joera duen gailur batean, azkenik Nanda Devi ekialdera doana. Hardeol Trishuli South izenarekin ere ezagutzen da.

1939an egindako errekonozimendu baten eta 1967an hasitako zenbait saiakera serioen ondoren, Hardeol mendira lehen igoera Indo-Tibetar Muga Poliziaren talde batek egin zuen 1978ko maiatzaren 31n,  SP Mulasik gidatuta, gailurra Trishulirekin lotzen duen gandorretik igoz. Himalaiako Indizean beste igoera bakarra agertzen da, 1991n.  Indiako Muga Segurtasun Indarraren espedizio handi batek egindako igoera honek bost kide jarri zituen gailurrera irailaren 24an. 

Hardeolerako hurbilketa onena ekialdetik da, Ikualari glaziarrean zehar eta handik eskuinera, Trishuli haranetik gora Hardeol izotz-jauzirantz. Hardeolerako errepiderik hurbilena Munsiyari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorothea Maria Lösch

**Dorothea Maria Lösch** (Suedia, 1730 – Stockholm, Suedia, 1799ko otsailaren 2a) suediar itsas ofiziala izan zen, Errusia-Suedia Gerran (1788–1790) gerraontzi baten agintea izateagatik ezaguna. Suedian Suediako itsas armadan *kapten* maila lortu zuen lehen emakumea izan zen (gutxi gorabehera Britainiar itsas armadako teniente komandantearen baliokidea). Bere abizena Losch eta Läsch ere idatzi izan da.

## Bizitza 
Dorothea Maria Lösch Stockholmeko  Henrik Jakob Losch urregilearen eta Dorothea Maria Beyms-en alaba zen. 1756. urtean Mårten Johan Thesleff kapitain finlandiarrarekin ezkondu ze ; senarraren abizena Theslöf edo Theslef ere idatzi da. Hamaika seme-alaba izan zituen ezkontzan zehar. Pustula txikien tratamenduari buruzko medikuntza liburu bat idatzi zuen, *Beskrivning af et bepröfvat medel emot Kopp-ärr* (Stockholm, 1765).
ezkerrera|thumb|Svensksundeko gudua
### Gerran 
Dorothea Maria Löschek *Armida* itsasontziaren agintea hartu zuen, 1790. urteko uztailaren 9an Svensksund-eko guduan ofizialak hil edo itsasontzia abandonatu ostean leku seguru batera eraman zuen. Ekintza horrengatik, Suediako flotaren "Itsasburu" titulua eman zioten, sasoi hartan emakume batentzat ohore berezia. Titulua zeremonia hutsa bazen ere, hala ere, kargu hori izan zuen lehen emakumea izan zen.
  
## Lanak 
* *Beskrivning af et bepröfvat medel emot Kopp-ärr* (Stockholm, 1765).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Anteckningar om svenska qvinnor
* Wilhelmina Stålberg: *Anteckningar om svenska qvinnor* (Suediako emakumeei buruzko oharrak) (suediarrak)
* Ann Ohrberg (2001). Vittra fruntimmer. Författarroll och retorik hos frihetstidens kvinnliga författare. Stockholm: Gidlunds Förlag. 
* Kvinnan inom svenska litteraturen intill år 1893. In bibliografi /
* https://web.archive.org/web/20140220210415/http://www.mesterton.net/~d637989/juusten/t5368.htm
## Ikus, gainera 
* Brita Hagberg
* Margareta von Ascheberg
* Elisa Servenius
* Anna Maria Engsten
## Kanpo estekak
Vasilisa Kozhina

**Vasilisa Kozhina** (errusieraz: Василиса Кожина; Smolensk-eko gobernazioa, Errusiar Inperioa, c. 1780 – ibidem, c. 1840) emakume heroia izan zen, 1812ko Errusiako frantziar inbasioan.

## Bizitza 
Vasilisa nekazarien alaba zen. Gorshkovekin ezkondu zen, Smolensk gobernazioko Sychyovsky ujezd-eko herri bateko starosta (gobernadorea edo eslaviar nekazari komunitateen buruzagia). 

### Ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|Sobietar [Zigilu (posta)|posta-zigilu bat, 1962]]Errusiaren aurkako frantziar inbasioan, Vasilisa Kozhinak neska eta emakumeen partisanoen destakamendu bat antolatu zuen Sychyovsky ujezd-en. Denak segekin, sardexkekin, aizkorekin, hartz-adarrezko lantzekin eta beste arma batzuekin armatuta zeuden. Napoleon Bonaparteren tropak Moskutik erretiratzen ari zirela, bere gerrillariek frantziar tropak erasotu zituzten, presoak atzeman eta errusiar unitateei eman. Balentria horrengatik, Vasilisa Kozhinak domina bat eta diru-sari bat jaso zituen. 1813. urtean, Alexander Smirnov artistak bere erretratu bakarra margotu zuen.

2012an, 1812. urteko Gerra Patriotikoaren 200. urteurrenean, Russian World Studiosek Dmitri Meskhiev zuzendari errusiarra kontratatu zuen Kozhinari buruzko lau ataleko telesail bat egiteko; hala ere, Anton Siversek *Vasilisa* bezala amaitu zuen filma 2014. urtean 

## Sariak eta aintzatespeak 
* Sychyovkan Vasilisa Kozhina kalea.
* Vasilisa Kozhina kalea Moskun, Filevsky parkearen eta Bagrationovskaya metro geltokiaren ondoan.   
* Smolensk Oblast barrutiko Gagarinsky auzoko Vasilisino geltokiari Vasilisa Kozhinaren omenez jarri zioten izena.
* Vasilisa Kozhinaren omenez izendatutako herrixka bat dago Tver oblastean.
* 1962. urtean posta-zigilu bat jaulki zen "Vasilisa Kozhina partisanoaren" omenez.
* Tolstoik bere ausardia adierazi zuen *Gerra eta Bakea* liburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atenasko demokrazia

**Atenasko demokrazia**, K.a. 508. urte inguruan, Klistenes agintariak Antzinako Atenas polisean ezarritako sistema politiko demokratikoaren izena da, K.a. 322an mazedoniar nagusitasunarekin desegin zen. 

K.a. 594an Atenas polisean Solonen Konstituzioak ezarritako timokrazia aurrekaritzat jo ohi da.
Kirat Chuli

**Kirat Chuli** edo **Tent Peak**, Nepalen eta Indiako Sikkim estatuaren arteko mugan dagoen mendi bat da. Himalaia mendikatearen parte da. Kangchenjunga mendiaren inguruan dago.

## Ezaugarriak 
Itsas mailatik 7.365 metrotako altuera du. Tontorraren prominentziak 1.168 metro neurtzen ditu. Nepal mendia du 2 km mendebaldera eta tontor biak dauden mendilerroak iparralde-hegoalde norabidea du. 

Glaziar ugarik estaltzen dute mendilerroa. Mendebaldean Pyramid eta Kangchenjunga glaziarrak daude eta magalean behera Ghunsa Khola eta Tamor ibaia jaisten dira, Kosi ibaiaren ibaiadarrak dira. Ekialdean Tent Peak, Nepal Gap eta Zemu glaziarrak eta Zemu Chuk, Lachen Chuk eta Tistak ibaiak jaisten dira.

Hurbilen duen zortzimilakoa Kangchenjunga (8.586 m) da, 10,38 metro hegoaldera.

## Igoeren historia 
Suitzar-alemaniar espedizioko Ernst Grob, Herbert Paidar eta Ludwig Schmaderer izan ziren Kirat Chuli igo zuten lehenengo alpinistak. 1939ko maiatzaren 29an igo zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thanga Darlong

**Thanga Darlong** (Muruai, Tripura, 1920ko uztailaren 20a – Kailashahar, Unakoti barrutia, Tripura, 2023ko abenduaren 3a) indiar folk musikaria izan zen. 

## Bizitza 
Thanga Darlong Tripurako Muruai herrian jaio zen. Tripura estatuko musika herrikoian egindako ekarpenagatik eta rosem musika tresna kontserbatzeko egindako lanagatik egin zen ezaguna. 2016an, Josy Josephek zuzendutako *Tree of Tongues in Tripura* filmean agertu zen. 

2014an Sangeet Natak Akademi saria jaso zuen, Indiako artista profesionalei ematen zaien aitortza gorena. 2019an Padma Shri saria irabazi zuen, Indiako laugarren sari zibil gorena.

Errekorren Guinness Liburuaren 2019ko edizioan agertu zen munduko gizonezko folk musikari profesional zaharrena bezala, 98 urte eta 319 egunekin.

Darlong 2023ko abenduaren 3an hil zen, 103 urte zituela.

## Sariak 
* 2014: Sangeet Natak Akademi Award
* 2015: Academic Fellowship Award
* 2016: Vayoshresta Samman
* 2019: Padma Shri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pesaha appam

***Pesaha appam*** () edo ***kurisappam*** Indiako Kerala estatuko kristauek Ostegun Santuko gauean (*Pesaha* deiturikoan) jaten duten arroz-opila da., baina ez da legamiekin hartzitzen. Orearen erdian gurutze bat jartzen da, Erramu Igandeko palma-hostoz egindakoa.

*Pesaha* ospakizuna mendebaldeko Ostegun Santuaren egun berean izaten da. Tradizionalki, *Pesaha appam* Kerala osoko kristau etxeetan gauez jaten da modu zeremonialean. Familiako gizon zaharrenak ogia mozten du, *paalukurukku* jarabean edo *Pesaha pal* koko-esnean bustitzen du eta gainerako familiako kideei ematen die.
thumb
Pesaha appam juduen matza tradizionaletik eratorria dela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isobel Hadley-Kamptz

**Isobel Veronica Marie Hadley-Kamptz** (1976ko uztailaren 21a) suediar kazetaria eta idazlea da.

*Dalarnas Tidningar* hedabiderako zutabeak idazten ditu, TV8 telebista kateko *Studio Virtanen* saioko atal batzuetan parte hartu du eta zenbait liburu argitaratu ditu, horien artean: *Jag går bara ut en stund* eleberria (2007) eta *Frihet och fruktan: Tankar om en ny liberalism* saiakera (2011).

## Bibliografia
* *Jag går bara ut en stund* (2007)
* *Frihet och fruktan: Tankar om en ny liberalism* (2011)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Viale Beatrice d'Este

'''Viale Beatrice d'Este''' Milanoko bastioien biribilbide batean dagoen kale bat da. Piazzale di Porta Lodovica-tik hasten da eta Porta Vigentina-n amaitzen da, ondoren Viale Angelo Filippetti izenarekin jarraituz.

Hiriaren erdiguneko luxuzko kalea da, Quartiere Quadronno-ko 1950eko hamarkadako diseinu-jauregiak direla eta, mundu mailako elite-etxebizitzaren sinbolo bihurtzen dutenak. Viale Beatrice d’Este hiriko kale ikonoenetako bat da eta garrantzizko aztarnak ditu, hala nola Milano medievaleko harresiak.

Kalea zuhaitzez inguratuta dago eta Viale Regina Margherita eta Viale Majno kaleekin lotzen da. Kaleak Milano espainiar harresiak jarraitu zituen, XIX. mendearen amaieran ia osorik suntsituak izan ziren Beruto-planaren ondorioz, 1889an.

Kalea Beatrice d'Este printzesaren omenez izendatu zuten, 1494an Milano dukeza eta Ludovico Sforza-ren emaztea.

## Ikusi ere 
* Quartiere Quadronno
* Milano
* Mura di Milano
Sofia Albertina Suediakoa

**Sofia Albertina Suediakoa** (suedieraz, *Sophia Albertina av Sverige*; Stockholm, Suedia, 1753ko urriaren 8a – ibidem, 1829ko martxoaren 17a) printzesa eta abadesa izan zen, Suediako, Holstein-Gottorp-eko eta Quedlinburg-eko printzesa.

## Bizitza 
### Familia eta izena 
Sofia Albertina Adolfo Frederiko Suediako erregearen eta Luisa Ulrica Prusiakoaren azken haurra izan zen. Amonen izenak jarri zizkioten, Sofia Dorotea Hannoverko (Jurgi I.a Erresuma Batuko erregearen alaba) eta Albertina Frederika Baden-Durlachekoaren izena.

### Abadesa 
Hamalau urte zituenean, bere osabak, Frederiko II.a Prusiakoak (Handiak), Quedlinburg abadiako koadjutore izendatu zuen. 1787. urtetik aurrera Quedlinburg-eko abadesa kargua hartu zuen eta 1803. urtera arte, monasterioa sekularizatua izan zen arte, alemaniar estatu txiki horretako agintaria izan zen. Hala ere, abadesa karguan egon zen bitartean, Suedian eman zuen denborarik luzeena.ezkerrera|thumb|232x232px|Suediako Sofia Albertina. Gustav Lundbergen erretratua.Sofia Albertinak atxikimendu handia izan zuen amarekiko, batez ere erregina alargunaren semeak, Gustavo III.a Suediako erregeak, gortetik kendu zuenean. Bere amaren aliatuak, Sofia Albertinak, ez zuen harreman onik izan neba erregearekin.

Stockholmen egoitza bat eraiki zuten beretzat, gero Printze Oinordekoaren Jauregia deitua, non printzesa 1794. urtetik aurrera bizi izan zen. Bere testamentuaren arabera, hil ondoren jauregia Suediako printze oinordekoari utzi zion, sasoi hartan Oscar printzea zenari (gero Oscar I.a Suediakoa).

Ez zen sekula ezkondu. Bere azken urteak bere jauregian eman zituen, bere baitara bilduta. Stockholmen hil zen 1829. urteko martxoaren 17an, 75 urte zituela, eta Riddarholmen elizan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cleavant Derricks

**Cleavant Derricks, Jr.** (Knoxville (Tennessee), 1953ko maiatzaren 15a) aktore eta abeslari-musikagile estatubatuarra da.

## Biografia 
Derricks Knoxvillen (Tennessee) jaio zen, Cecile G. pianistaren eta Cleavant Derricks predikatzaile eta konpositorearen semea. Bere anaia bikia Clinton Derricks-Carroll aktore eta musikaria da baita ere. Derricksek Nashvillen hasi zuen bere gospel konpositore ibilbidea. Bere aitarekin batera, «Satisfaction Guaranteed» gospel albuma idatzi zuen. «When Hell Freezes Over I 'll Skate» musikalaren musika-zuzendaria eta konpositorea izan zen.

Derricks New Yorkera joan zen bizitzera eta Vinnette Carrollekin Urban Arts Theatre antzokian lan egin zuen. Kritika bikainak jaso zituen Broadwayn egindako interpretazioengatik, tartean *But Never Jam Today* eta *Hair* en birjarpena 1977an. Antzeztaldeko aktore onenaren Tony saria irabazi zuen musikal batean, eta antzeztaldeko aktore onenaren Drama Desk saria musikal batean, James "Thunder" Earlyren papera *Dreamgirls* filmean egindako lanagatik. Off-Broadway zirkuituan, William Finnen *Romance in Hard Times* musikalean parte hartu zuen 1989an. *Broadwayko Brooklyn* musikalaren protagonista ere izan zen, Kaleko Abeslaria bezala.

2019an, Derricksek Ozeko Magoaren papera hartu zuen *Wicked*en bigarren bira estatubatuarrean. 2022an ekin zion berriro paperari Broadwayn. 2024ko udan, *Waitress* antzeztu zuen Ogunquit Playhouse-n, Joe-ren papera eginez.

## Filmografía
* *Cold Case* (2007)
* *Wedding Bells* (2007)
* *Basilisk: the Serpent King* (2006)
* *The Bernie Mac Show* (2002) Willie gisa.
* *World Traveler* (2001) Carl gisa.
* *The Practice* (2001) Mr. Lees gisa.
* *18 Wheels of Justice* (2000) Harold Baines gisa.
* *Charmed* (2000) Cleavant Wilson gisa.
* *Touched by an Angel* (1999) Robert gisa.
* *Carnival of Souls* (1998) Sid gisa.
* *Sliders* (1995–2000) Rembrandt 'Cryin' Man' Brown gisa.
* *Something Wilder* (1994–1995) Caleb gisa.
* *Thea*  (1993–1994) Charles gisa.
* *Woops!* (1992)
* ''Drexell's Class* (1991–1992) George Foster gisa.
* *Good Sports* (1991) Jeff Mussberger gisa.
* *Sibs* (1991)
* *L.A. Law* (1991) Mark Wright gisa.
* *A Different World* (1991) Larry gisa.
* *Roseanne* (1989)
* *Moonlighting* (1987) Leonard Haven gisa.
* *Spenser: For Hire* (1987) Mac Dickerson gisa.
* *Bluffing It* (1987) Cal gisa.
* *Mickey and Nora* (1987) Marvin gisa.
* *The Equalizer* (1986) Sonny Raines gisa.
* *Off Beat* (1986) Abe Washington gisa.
* *The Slugger's Wife* (1985) Manny Alvarado gisa.
* *Miami Vice* (1985) David Jones gisa.
* *Moscow on the Hudson* (1984) Lionel Witherspoon gisa.
* *The Ambush Murders* (1982)
* *Fort Apache the Bronx* (1981) Susmagarria #4 gisa
* *When Hell Freezes Over, I'll Skate* (1979)
* *Cindy* (1978) Michael Simpson gisa.

## Diskografia 
* *Dreamgirls: Original Broadway Cast Album* (1982)
* *Beginnings* (1999)
* *Brooklyn'' (2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Derricks IMDb webgunean.
* :Cleavant Derricksen webgune ofiziala.
Larrarteko (erreka)

**Larrarteko**, Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa  Beasaingo Murutxiki mendiaren hego-mendebaldeko mazelan sortzen da eta bere urak Erroitz errekara isurtzen ditu. Bere luzera 1500 metrotakoa da. 

Murutxiki gailurretik gertu dagoen izen bereko iturritik abiatzen da, hasieran Murutxiki erreka izena hartzen du. Beherago, Larrarteko bordara heltzean, bere ertzean Larrarteko iturria jaiotzen da eta handik aurrera Larrarteko erreka izena hartzen du.  

Ipar-mendebalderantz biratuz, bere ibilgua, Murutxiki mendiaren mendebaldeko mazelan eta Portamosegi eta Txoritegi mendien ekialdekoen artean beherantz, Erroitz errekari ezkerraldetik itsasten zaio.  

## Erreferentziak
Nishith Gupta

**Nishith Gupta** (Shahjahanpur, Uttar Pradesh, 1977ko urtarrilaren 3a) indiar biologo molekularra eta patologoa da, ostalari-patogeno elkarrekintzan eta zelulen komunikazioan lan aurrerakoiak egiteagatik ezaguna dena.

## Biografia 
India iparraldeko Shahjahanpur hirian jaio zen. Rohilkhand Unibertsitatean eta Varanasiko Unibertsitate Hinduak ikasketak egin ondoren Alemaniara jo zuen eta Leipzigeko Unibertsitatean biokimika doktoradutza egin zuen 2003an. Doktoregotza ostekoa Estatu Batuetan egin zuen, Denver hiriko Juduen Mediku Zentru Nazionalean.

2009an Berlingo Humboldt Unibertsitateko ikerketa taldeko buru izendatu zuten eta 2017an Doctor habilitatus bihrutu zen biokimikan eta parasitologia molekularrean.

2020an Indiara itzuli zen, Hyderabad campuseko Biologia Zientzien Mintegiko irakasle izatera.

## Zientzia eta ikerketa ibilbidea 
Zelula barneko parasitoen eta zelula ostalarien arteko elkarrekintza metabolikoetan zentratu izan du ikerketa Nishith Guptak. Haren taldeak argitaratu dituen lanetan *Toxoplasma gondii* protozoo patogenoaren karbonoaren metabolismoa, mintzaren biogenesia eta komunikazio ibilbideak aztertu ditu, baita *Plasmodium* eta *Eimeria* espezieena ere.

Mintzn biogenesiari dagokionez parasitoek lotzen dituzten fosfolipido zehatzak aurkitu dituzte parasitoen aurkako txertoak garatzeko erabil daitezkeenak. Fosfatidilkolina, fosfatidilinositola eta fosfatidiletanolamina identifikatu dituzte terapeutiko potentzial itu gisa, eta fosfatidilthreonina eta fosfatidilserina deskarboxilasa toxoplasmosiaren biomarkatzaile gisa erabil daitezkeela ikusi dute.

Melbourneko Unibertsitateko ikertzaileekin eta Wuhango Nekazal Mikrobiologiako Laborategi Nazionaleko kideekin elkarlanean *Toxoplasmaren* adaptazio gaitasun metabolikoa ikusi dute eta parasitoaren garapenerako ezinbestekoak diren proteinakidentifikatu dituzte, eta horri esker toxoplasmosiari eta erlazionaturiko gaixotasunei aurre egiteko botika potentzialak bilatu dituzte. Era berean Plasmodiumek zelula ostalariak ekoizturiko gluzidoekiko duen menpekotasuna aurkitu dute eta malariaren aurka egiteko botika berriak sortzeko aukerak zabaldu ditu horrek.

Peter Hegemannekin elkarlanean Guptak Toxoplasma gondii-ren nukleoridoen zikloaren erregulazioa optogenetika bidez landu du, zelula barneko patogenoen proteinak eta biosensoreak argi bidez aktibatuz, hala parasitoetan, bakteriatan eta birusetan.

## Sariak 
* ESCMID ikerketa beka (2010)
* Karl Asmund Rudolphi domina (2014)
* Robert Koch Fundazioko Mikrobiologiako zientzilari gazteen saria (2015)
* OPERA saria (2020)
* Indiako Mendikuntza Kontseiluaren Ikerketa saria (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maude Stanley

**Maude Alethea Stanley** (Alderly Park, Cheshire, Ingalaterra 1833ko maiatzaren 4a - Ibidem, 1915eko uztailaren 14a) britainiar gazte lanaren aitzindaria eta emakumeen ongizatearen aldeko ekintzailea izan zen.

## Haurtzaroa eta familia 
Stanley, Alderley Park-en jaio zen, Cheshireko Chelford, Edward Stanley politikariaren eta Henrietta Stanley emakumeen hezkuntzako kanpainariaren (geroago Alderleyko Baroia eta Stanley baronesa) laugarren alaba eta 12 seme-alabetatik bosgarrena. 1834an, aitaren aldeko aitonak, John Stanley-k, Alderley-ko Stanley lehen baroiak, bere biloba jaioberriari eskainitako filosofiari buruzko eskuizkribu bat idatzi zuen, ''Alethea's Book* izenekoa.

Stanley-k familiaren erlijioarekiko ikuspuntu tolerante eta liberalak partekatzen zituen: gurasoak anglikanoak ziren, neba zaharrena Henry islamera bihurtua, neba gazteena Algernon apezpiku katoliko erromatarra eta ahizpa gazteena Rosalind agnostikoa. Stanley bera eliza baxu gisa deskribatu izan da. Bere ahizpa gazteenak, Katharine Russell, Amberley bizkondesa, eta Rosalind Howard, Carlisleko kondesa, biek emakumeen sufragioaren aldeko kanpaina egin zuten. Stanley-k ezkondu gabe jarraitu behar zuela erabaki zen, eta Lady Amberley-k bere ahizpari ziurtatu zion gurasoek eta neba-arrebek etxean behar zutela. Lady Amberley-ren seme Bertrand Russellek "Izeba Maude zorrotz eta goibel" gisa deskribatu zuen, Stanley-k bere neba-arreben seme-alaba ugariei izkin egin zien

Stanley-ren aita 1869an hil zen eta bera bizi zen Londres-ko Smith plazako etxea neba zaharrenak heredatu zuen. Hurrengo urtean, Stanley-k kontinentera bidaiatzea pentsatu zuen, Frantzia-Prusia Gerrako zaurituak erizteko. Atzerrira egindako bidaia luze baten ondoren, ama eta biak Dover kalera joan ziren bizitzera.

## Gazteentzako lana 
ezkerrera|thumb|Camille Silvy-ren albumen Maude Stanley-ren inprimaketa
Stanley-ren posizio sozialeko emakume batek karitateari eta gizarte-lanari denbora eskaintzea espero zen, baina bere inplikazioak aurreikuspenak gainditu zituen. *Five Dials*-en bisitari gisa hasi zen, gaur egun desagertuta dagoen Londres-ko auzo pobre 

## Heriotza eta oroimena 
Stanley amarekin bizi izan zen azken hau 1895ean hil zen arte. Lehen Mundu Gerraren hasierak larritu egin zuen, eta Londres-etik alde egitea eragin zion. Bihotzeko gaitz batek jota hil zen *Alderley Park*ean.  Bere kokapena ez dago argi.
## Bibliografia 
* Stanley, Maude: Macmillan 1878ko  *Five Dials* [ Bost Dialei ]*buruzko lana* 
* Stanley, Maude: *Clubs for Working Girls'' [Neska langileentzako klubak] Macmillan 1890

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aq Tash

Aq **Tash** mendia da, 7.016 m, Rimo Muztaghen, Karakorumeko zati batean.

## Kokapena eta ezaugarriak 
Aq Tash Indian dago, Pakistanekiko mugatik gertu. Mendi-ertz bat ipar-mendebalderantz doa Aq Tashetik Mamostong Kangriraino, 8,53 kilometroa (5,30 mi) urrun.

## Eskaladaren historia 
Aq Tash lehen aldiz 1993ko abuztuaren 6an igo zuten Nobuo Yamamoto eta Yasufumi Mizote japoniar espedizio bateko kideek. 

Bi egun geroago, Indiako espedizio bateko kideak ziren Prem Singh, PT Sherpa, Mohan Singh, Khem Raj, Sange Sherpa, Wangchuk Sherpa eta Hira Ramek jarraitu zieten gailurrera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donna Jean Godchaux

**Donna Jean Thatcher Godchaux-MacKay** (Florence, Alabama, 1947ko abuztuaren 22a – Nashville, 2025eko azaroaren 2a) estatubatuar abeslaria izan zen.

Donna Jean Thatcherrek estudioko musikari gisa lan egin zuen 1970 baino lehen eta Percy Sledge eta Elvis Presleyren abesti arrakastatsuetan parte hartu zuen. 1980an Kaliforniara joan zen bizitzera eta Keith Godchauxekin ezkondu zen. 1971n *The Grateful Dead* taldean sartu ziren biak.

Donna 1979ra arte egon zen taldean, eta 1980an alargundu zen. Ondoren, David McKay musikariarekin ezkondu zen. Keitk Godchauxekin batera *Jerry Garcia Band* eta ',xHeart of Gold Band* taldeetan parte hartu zuen eta *Donna Jean Godchaux Band sortu zuen* 2006an.

## Diskografia 
### Taldeko burua 
* *Keith & Donna* – Keith and Donna Godchaux – 1975
* *Playing in the Heart of Gold Band* – The Ghosts – 1984
* *The Heart of Gold Band* – The Heart of Gold Band – 1986
* *Donna Jean* – The Donna Jean Band – 1998
* *At the Table* – The Heart of Gold Band – 2004
* *Donna Jean and the Tricksters* – Donna Jean and the Tricksters – 2008
* *Back Around'' – Donna Jean Godchaux Band Jeff Mattsonekin – 2014
* "Shelter" (single remix) – Donna Jean and the Tricksters – 2021

### Beste musikari batzuekin 
;Singleak
* "When a Man Loves a Woman" / "Love Me Like You Mean It" – Percy Sledge – 1966
* "Suspicious Minds" / "You'll Think of Me" – Elvis Presley – 1969
;Bideoak
* *Muscle Shoals* – musikari batuk – 2013
* *Move Me Brightly* – musikari batzuk – 2013
;Albumak
* *From Elvis in Memphis* – Elvis Presley – 1969
* *From Memphis to Vegas/From Vegas to Memphis* – Elvis Presley – 1969
* *3614 Jackson Highway* – Cher – 1969
* *Boz Scaggs* – Boz Scaggs – 1969
* *Ton-Ton Macoute!* – Johnny Jenkins – 1970
* *Ace* – Bob Weir – 1972
* *Demon in Disguise* – David Bromberg – 1972
* *Gypsy Cowboy* – New Riders of the Purple Sage – 1972
* *The Adventures of Panama Red* – New Riders of the Purple Sage – 1973
* *Tales of the Great Rum Runners* – Robert Hunter – 1974
* *Tiger Rose* – Robert Hunter – 1975
* *Reflections* – Jerry Garcia – 1976
* *Cats Under the Stars* – Jerry Garcia Band – 1977
* *Here Goes Nothing* – Zero – 1987
* *Laughing Water* – Jazz Is Dead – 1999
*''Don't Let Go* – Jerry Garcia Band – 2001
* *Worcester, MA, 4/4/73* – New Riders of the Purple Sage – 2003
* *Pure Jerry: Theatre 1839, San Francisco, July 29 & 30, 1977* – Jerry Garcia Band – 2004
* *Pure Jerry: Warner Theatre, March 18, 1978* – Jerry Garcia Band – 2005
* *For Rex: The Black Tie Dye Ball* – The Zen Tricksters eta musikari batzuk – 2006
* *Pure Jerry: Bay Area 1978* – Jerry Garcia Band – 2009
* *Garcia Live Volume Four* – Jerry Garcia Band – 2014
* *Garcia Live Volume Seven* – Jerry Garcia Band – 2016
* *Garcia Live Volume 17* – Jerry Garcia Band – 2021
* *Garcia Live Volume 21'' – Jerry Garcia Band – 2024

## Kanpo estekak