open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marjorie Hyams

**Marjorie –Margie eta Marjie–** **Hyams** (New York, 1920ko abuztuaren 9a – Arcadia (Kalifornia), 2012ko ekainaren 14a) estatubatuar jazz-musikari, bibrafonista, pianista, bateria-jole eta musika-moldatzailea izan zen. 1940ko hamarkadan hasi zen bibrafonista lanetan, Woody Herman (1944tik 1945era), Hip Chicks (1945), Mary Lou Williams (1946), Charlie Ventura (1946), George Shearing (1949tik 1950era), eta bere taldeak eraman zituen, trio bat barne 1945etik 1948ra arte mantendu zena. .

## Ibilbidea 
thumb|308x308px|Calle 52, New York, 5th eta 6th hiribideen artean (can. 1948). Margie Hyams Tríoren iragarkia Three Deuces idazkariari. Argazkia: William P. Gottlieb
Hyamsek bere hirukote eta laukotea izan zuen (1940–1944) eta Woody Herman eta Flip Phillipsekin jo zuen 1940ko hamarkadaren erdialdean. Beste hirukote bat osatu zuen, Tal Farlow, Mundell Lowe eta Billy Bauer gitarristekin, 1945etik 1948ra.

Jack Siefertek, Woody Hermanen betiko lagunak, Hyams aurkeztu zion Hermani. Hermanek lehenago hautsi zituen konbentzioak, Billie Rogers emakume instrumentista bat kontratatuz 1941ean, eta tronpeta jo zuen Hermanekin 1943 arte Woodyko ikasle ohi bibrafonista bikainenetako bat izan zen Hyams, besteak beste, Terry Gibbs, Red Norvo eta Milt Jackson, denak kalitate harrigarrikoak.

Woody Hermanekin zegoela, zenbait pieza grabatu zituen Mary Lou Williams-ekin, artista ezaguna eta errespetatua baitzen. 1945ean, Hermanen banda utzi zuenean, grabazioak egiten jarraitu zuen Mary Lou Williamsen *Girl Stars* boskotearekin (Mary Lou piano-jolea), Mary Osborne gitarra-jolea, Bea Taylor baxu-jolea, Bridget O'Flynn eta bera (bibrafonoa eta bateria txandakatzen zirenak). 1947an, Mary Lou Williamsek zuzendutako *big band* batean, soilik emakumez osatua, kontzertu handi batean hartu zuen parte Carnegie Hall-en.

Konponketak ere egin zituen eta Charlie Venturarekin kantatu zuen, 1946tik aurrera. 1949. eta 1951. urteen artean, George Shearing-en boskotean sartu zen bibrafonista gisa, pianoarekin eta Chuck Wayne gitarrarekin, John Levy kontrabaxuarekin eta Denzil Best bateriarekin.

## Familia 
1950eko ekainaren 6an, Margie Hyams William G. Ericssonekin ezkondu zen (1927-1978) eta, 1951tik 1970era, Chicagon jo, irakatsi eta konponketak egin zituen.

Bere neba, Mark Hyams, jazz-pianista zen, eta 1930eko hamarkadan talde handiekin jo zuen, Will Hudson eta Spud Murphyrekin batera.

## Diskografia 
* 1945-1947: Woody Herman: *The V-Disco Years* Quiere 1 & 2 (Hep Recuerdos)
* 1945-1946: Mary Lou Williams: *Mary Lou Williams 1945-1946* (Classics)
* 1945-1947: Charlie Ventura: *Charlie Ventura 1945-1947* (Classics)
* 1949-1054: George Shearing: *Verve Jazz Masters* (Verve Recuerdos)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galtzeteria

right|200px|thumb|1886ko galtzeteria fabrika baten iragarkia.
**Galtzeteria** oinetarako eta zangoetarako jantzien multzoari deritzo.

## Jantziak 
Galtzeteria ondorengo jantziek osatzen dute:

* Behatz-galtzerdiak.
* Belaunerainoko galtzerdiak.
* Bodystockingak.
* Galtzak.
* Galtzerdiak.
* Galtzerdi autofinkatzaileak
* Galtzetinak.
* Konpresio galtzerdiak.
* Legginak
* Pantiak.
* Zango-berogailuak.

## Ikus, gainera 
* Azpiko arropa.

## Kanpo estekak
Tautologia

**Tautologia** hauetako bat izan daiteke:

* Logika proposizionalean, **tautologia**, edozein interpretazio posibleren arabera beti egia den formula edo enuntziatua;
* Erretorikan, **tautologia**, baieztapen begi bistako, huts edo erredundantea.
Joxe Mari Berasategi

**Joxe Mari Berasategi Zurutuza** (Zegama, Gipuzkoa, 1955), itzultzailea da,  Ingeles Filologian eta Euskal Filologian lizentziaduna.

Irakaskuntzan aritu zen Beasaingo Lizeoan. Euskara-teknikari izan zen, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Saileko Euskara Zerbitzuko NOLEGA atalean; eta Euskara Zerbitzuaren buru, Arabako Foru Aldundian. 2018an hartu zuen erretiroa.

## Itzulpenak 
#### Narratiba 
* Marina Tsvetaieva. *Ene anaia femeninoa: gutuna amazonari*. (Erein, Igela, 2022). Literatura Unibertsala bildumako lana.
* Abdurazak Gurnah. Paradisua. (Elkar, 2022). Maialen Berastegirekin batera.
* H. G. Wells. *Hormako atea eta beste ipuin batzuk* (Elkar, 2021).
* Maryse Condé. *Bihotza negar eta irri: Ene haurtzaroko istorio egiazkoak* (Erein, Igela, 2021). Literatura Unibertsala bildumako lana.
* Kate Chopin. *Ekaitza eta beste 34 ipuin* *[antologia]* (Erein, Igela, 2021). Literatura Unibertsala bildumako lana.
* Peter Handke. *Atezainaren larria penalti-jaurtiketan* (Elkar, 2020).
* Leo Perutz. *Gauez harrizko zubiaren azpian* (Elkar, 2019). J.O. Olaizola 'Txiliku'-rekin batera.
* R. K. Narayan. *Malgudiko ipuinak* (Igela, 2008). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://nordanor.eus/nor?id=326, Nor da Nor datu-basean.
Juan Eulogio Barra

**Juan Eulogio Barra** Buenos Aires probintziako herritxo bat da, Argentinan, Adolfo Gonzales Chaves izeneko udalerri barruan. Buenos Aires probintzian 135 udalerri daude.

## Toponimia 
Izena Juan Eulogio Barra (1832-1904) gogorazten du, 1912an eraiki zen tren-geltokiko lurren jabea zena, 1977ko urrira arte funtzionatu zuen trenbidea.

Aurelia Arkotxa euskaltzainaren aitona herritxo horretan lan egin zuen, trenbideko langile.

## Historia 
1909ko martxoaren 2an sortu zen, tren-geltokia eraikitzean, bertan trenbideak konpontzeko tailerrak egin ziren. Horrek, trenbidearen mugimenduarekin batera, eragin zuen populazio-hazkuntza, mila biztanle izatera iritsi zen.

## Populazioa 
212 biztanle zituen 2010ean, hau da, 2001eko aurreko erroldako 252 biztanleak baino %16 gutxiago.

## Hezkuntza 
Haurtzaindegia 904, Lehen Hezkuntzako Eskola José M. Estrada, Nekazaritzako Etxearen Tailerra, eskolaurreko eta lehen hezkuntza ematen dituzte. Alfredo Bellese Herri Liburutegiak hezkuntzaren panorama osatzen du.

## Kirola eta tradizioa 
Aipagarria da "Juan Eulogio Barra" Kirol Kluba. "Fortín Mapuche" Zentroak urtero antolatzen du eskualde mailako jai tradizionalista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Koord. geografikoak eta irudiak NASA, Google
Giovanni Battista Ceschi a Santa Croce

Fra' **Giovanni Battista Ceschi a Santa Croce** (Venezia, 1827ko otsailaren 22a - Erroma, 1905eko urtarrilaren 24a) Maltako Ordenako 75. Printze eta Maisu Nagusia izan zen 1879tik 1905era.

1856ko otsailaren 21ean Maltako Ordenan sartu zen Justiziako Zaldunaren mailarekin. 1871ko urtarrilaren 19an Unbriako Fiorucci di Pietralungako Komandantzia jaso zuen. 1872ko otsailaren 14an Maltako Ordenaren Ordezkari izendatu zuten, eta 1879ko martxoaren 28an, Leon XIII.a Aita Santuak Maisu Nagusii izendatu zuen. Hirurogeita hamar urte ziren Maisu Handi bat izendatzen ez zela.

Ordenak egiten zituen lanak berrezarri zituen, eta ospitaleen, hospizioaren eta behartsuentzako dispentsarioen mantentze-lanetan inplikatu zen. Maltako Prioratoaren Villa zaharberritu zuen eta Ordenako elkarte nazionalak sortzen hasi zen hainbat herrialdetan.
Unai Buján

**Unai Buján Díez** (Barakaldo, Bizkaia, 2001eko otsailaren 8a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan aritzen da. Athletic eta Danok Bateko harrobietan ibili da. Bere lehengusuak Endika Buján eta Eneko Buján futbolariak dira ere.  2024an bere lehengusuaren ordez 1.federaziora igoberria zen Barakaldora heldu zen. Mailari eutsi ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak ez zuen bere kontratua berritu.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Diego Moreno

**Diego Moreno Garbaio** (Zentroniko, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari profesionala da.

## Biografia 
Eskuin aztelari moduan jokatzen du. Bere anaia nagusia Daniel Moreno futbolean aritu da ere. Cirboneroren harrobitik heldu zen Osasunara 2011n.	2023ko urtarrilean Osasunaren lehen taldearekin egin zuen debuta lehen mailan. Denboarldi horretan neurketa ugari jokatu eta gero, lagatu gisa joan zen bigarren mailara.  Denboraldi gorabeheratxuaren ondoren, lehen taldean lekurik gabe geratu zen Jesus Areso, Rubén Peña eta Nacho Vidal zituelako aurretik. Horrezgero Osasuna Promesasera bueltatu zen. 2025 uztailean talde gorritxoarekin zuen kontratua bertan behera utzi eta Lehen Federazioan jokatzen zuen Ponferradinak fitxatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Lupe Serrano

[thumb|260px|[Lupe Serrano, 2022]]
**Lupe Serrano**, jaiotzaz **Guadalupe Martínez Desfassiaux** (Santiago, Txile, 1930eko abenduaren 7a &ndash; New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2023ko urtarrilaren 16a), txiletar balleteko dantzaria eta dantza-irakaslea izan zen. Mexikon egin zuen bere karrera, eta ondoren Estatu Batuetan, non American Ballet Theatre konpainiako kide izan zen.

## Biografia 
Txileko Santiagon jaio zen, Luis Martínez Serrano orkestra zuzendari espainiarraren eta Luciana Desfassiaux mexikarraren alaba. Gurasoak Mexikon ezkondu ziren arren, bikotea Hego Amerikan zehar bidaiatzen ari zen Martinezen bira musikal baten ondorioz. Lupe jaio ondoren, aita gaixotu egin zen eta familia Txilen egon zen urte batzuetan. Serranok txikitatik erakutsi zuen dantzarekiko interesa, eta lehen klaseak herrialde hartan jaso zituen.

2023ko urtarrilaren 16an hil zen New Yorken 92 urte zituela.

## Lan ibilbidea 
### Dantzari 
12 urte zituela Mexikora joan zen familiarekin eta Nelsy Dambré dantzariaren irakaskuntzapean ikasi zuen. Dambré dantza-konpainiako eta Mexiko Hiriko Balleteko kide izan zen. Jose Limonen dantza modernoko eskolak ere jaso zituen Mexikoko Dantza Akademian. 18 urte zituela, Alicia Alonso dantzari kubatarrarekin bira batean parte hartu zuen Ertamerika eta Kolonbian zehar.

1951n, Mexikotik New Yorkera joan zen Serrano, eta han Monte-Carloko Ballets Russes konpainiarekin bat egin zuen. Estatu Batuetan, Kanadan eta Venezuelan birak egin ondoren, American Ballet Theatre konpainian hasi zen 1953an. Han George Balanchine, William Dollar, Antony Tudor eta Jerome Robbins koreografoekin lan egin zuen. Lehen dantzaria edo 'prima ballerina' izatera iritsi zen eta eszenatokiak ez zituen utzi 1971ra arte.

### Dantza-irakasle 
Dantzari-ibilbideaz gain, dantza-eskolak eman zituen. 1968an hasi zen unibertsitatean eta Milwaukeeko kontserbatorioan. Illinoiseko Arte Akademia Nazionalean eta Pensilvaniako Balet Eskolan ere irakatsi zuen.

## Familia 
1957an Kenneth Schermerhorn orkestra-zuzendariarekin ezkondu zen, eta harekin alaba bat izan zuen, Erica.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nina Timofeeva

**Nina Vladimirovna Timofeeva** (; San Petersburgo ( Leningrado), Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1935eko ekainaren 11 &ndash; Jerusalen, Israel, 2014ko azaroaren 3a) ballet errusiarreko dantzaria eta koreografoa izan zen.

## Lan ibilbidea 
Timofeeva Leningradon (gero San Petersburgo) jaio zen  eta Agrippina Vagánovaren Ballet Errusiarreko Akademian graduatu zen 1953an. 1951n hasi zen antzerkian ikasle gisa, Piotr Ilitx Txaikovskiren *El Cascanueces* lanean Masha izan zen. 1953tik 1956ra San Petersburgoko Mariinsky Antzokiarekin dantzari bakarlaria izan zen, eta gero Moskuko Bolshoi Antzerkiko bakarlaria bihurtu zen. Eginkizun nagusiak hauexek izan ziren:

* *Odette-Odile* Txaikovskiren *Beltxargen aintzira*n (1956, 1970)
* *Kitri* Minkusen *On Kixote*n (1959)
* *Kobrezko mendiaren jabea* Prokofieven istorioan (1959)
* *Aurora* (1964) eta *Fada lila* (1977) Txaikovskiren *Loti ederrean* (1964)
* Mekhmene-Banu Melikoven *Amodioaren kondaira* (1965) lanean
* Leili a *Leili* eta Medzhnun, Balasanianena (1965)
* *Frigina* (1958) eta Aegina (1968) Khatxaturian-en *Espartako*n
* *Macbeth* Moltxanov-en *Macbeth*en  (1980)

## Bizitza 
Timofeeva ballet batzuetarako musika idatzi zuen Kiril Molchanov konpositorearekin ezkondu zen (1922-1982). 1980an Errusiako Antzokiko Arteen Akademian graduatu zen eta 1989tik 1991ra Bolshoi Antzokiko koreografo lanetan aritu zen. 1991n Israelera joan zen, Nadya alabarekin batera. Alaba ere ballet profesionaleko dantzaria izan da. Bi urte geroago, bere memoriak argitaratu zituen: *El mundo del ballet*.
## Iruditegia 

Fitxategi:Hammond Slides Moscow Ballet 19.jpg|Argazki hauek Thomas T. Hammondek hartu zituen Sobietar Batasuneko bidaian. Argazki-multzo berezi horren etiketak "HSEK Sleep Beauty" esan zuen, eta Errusiako balet baten irudiak aurkeztu zituen, 1964
Fitxategi:Hammond Slides Moscow Unlabeled 05.jpg|1964
Fitxategi:Hammond Slides Moscow Ballet 20.jpg|1964
Fitxategi:Ballerina 1964 Moscow.jpg|1964

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Нина Тимофеева на сайте Большого театраi
Club de Fútbol Intercity

**Club de Fútbol Intercity** futbol talde alacantarra da, 2017an Sant Joan d'Alacant herrian sortutakoa. C.B. Lucentum Alicante saskibaloi taldea Intercityren barnean dago gaur egun.

## Historia 
1929an *GCD Sant Joan* taldea sortu zen herrian. Taldeak ibilbide apala izan zuen. 2017an Salvador Martí eta Javier Miraren gidaritzapean inbertsore talde bat sartu zen eta aurreko taldearen koloreak eta izena atzean utzi eta klub berria sortu zuten, probintziako talde nagusia izateko asmotan. 

2018an Novelda Club de Fútbol taldea bereganatu eta haren tokia hartu zuen hirugarren mailan. Ordutik aurerra urtez urte mailaz igotzen joan da eta 2022-23ko Errege Kopan Bartzelona handiaren aurka jokatu zuen final hamaseirenetan. Gauzak larru jarri zizkion Bartzelonari, 3-3 emaitzaz luzapena joka araziz. Luzapenean kataluniarrek sarturiko golak erabaki zuen kanporaketa.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**:0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 3
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 1
* **Denboraldiak 3. mailan**: 3
* **Ligako posturik onena**: 1.a 2. RFEF (2021-22)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
* **Bigarren maila RFEF: 1**
2021-22

## Kanpo estekak 
*  Intercityren webgune ofiziala
Sofia Württembergekoa

**Sofia Württembergekoa** (Sophie Friederike Matilda; Stuttgart, 1818ko ekainaren 17a – Huis ten Bosch, Haga, 1877ko ekainaren 3a) Herbehereetako erregina ezkontidea izan zen 1849tik hil zen arte.

Gilen I.a Württembergekoa erregearen eta Katalina Pavlovna Dukesa Handiaren alaba izan zen. 1839an Gilen III.a Herbehereetakoa erregearekin ezkondu zen. 1849an bere senarra tronura igo zen eta Sofia erregina ezkontide bihurtu zen. Ezkontza 1855ean banandu zen, baina Sofiak erregina gisa zituen betebeharrak betetzen jarraitu zuen hil zen arte.

Hiru seme izan zituzten.
* Gilen, Orangeko printzea (1840-1879)
* Maurizio Alexandro Herbehereetakoa (1843-1850)
* Alexandro Herbehereetakoa (1851-1884)
Marina Semionova

**Marina Timofeievna Semionova** (; San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1908ko ekainaren 12agreg./maiatzaren 30ajul. - Mosku, Errusia, 2010eko ekainaren 9a) errusiar ballet dantzaria eta maistra ezaguna izan zen, Agrippina Vaganovaren eskolan eta haren metodoaz ikasitakoa.

Sobietar garaiko lehen dantzari handia da, tradizio klasikoa "salbatu" izanaren arduraduna, 1918an Errusiako Iraultza balletaren artea debekatzeko zorian egon zenean, «burges»tzat jotzen baitzuen. Orduan, Anatoli Lunatxarski hezkuntza-ministroa eta haren jarraitzailea hain hunkituta geratu ziren Semionovaren emanaldi batekin, non arte-diziplina hori babestea erabaki baitzuten.

## Biografia 
Semiónovak Petrogradoko Agrippina Vaganova ospetsuarekin ikasi zuen, 1925ean graduatu zen eta San Petersburgoko Kirov Balleteko izar bihurtu zen. Bere garaian, Anna Pavlova, Olga Preobrazhénskaya eta Tamara Karsavina dantzari inperialen oinordekotzat hartu zuten. 

## Lan ibilbidea 
### Dantzari 
Bolxoi antzokiko dantza-taldeko kide izan zen 1930etik aurrera, eta *La Bayadera* lanarekin egin zuen debuta. 1935ean, Parisen, Giselle txalotua izan zen Serge Lifarrekin, eta Stefan Zweig nobelagilea ere hunkitu zuen.

Odette-Odile, *Beltxargen aintzira/ El lago de los cisnes* lanean, Raymonda, Aurora en *Loti ederra* lanean, Kitri *On Kixote* lanean,  Nikija *La Bayadère*n, Esmeralda, Errauskine/ Cenicienta eta beste hainbat lanetan ere parte hartu zuen.

### Maistra 
1952an erretiratu zen irakaskuntzan aritzeko. Bere zuzeneko ikasleen artean daude Maia Plisetskaia, Marina Kondrátieva (ondorengo zuzena Bolshóin), Nina Timofeieva, Natalia Bessmertnova, Nadezhda Pavlova, Nina Sorokina, Liudmila Semanianina eta Nina Ananiashvili.

SESBeko artista izan zen eta Prix Benois de la Danse saria jaso zuen.

1941ean Stalin saria jaso zuen. 96 urte zituela erretiratu zen irakaskuntzatik. 

Bolshoiak bere mendeurrena gala batekin eta dokumental batekin ospatu zuen, 102 urte bete baino hiru egun lehenago hil zen.

## Bizitza pribatua 
Lehen senarra Viktor Semiinov —Olga Spesivtsevaren dantza-bikotea— izan zen, eta bigarrena, Lev Karakhan diplomatikoa, purga estalinisten biktima, 1937an kondenatua eta fusilatua. Hirugarren senarrarekin, Vsevolod Aksionov aktorearekin, alaba bat izan zuen, Jekaterina Aksionova, Bolxoiko dantzaria.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Prix Benois de la Danse saria jaso zuen.
* 1941ean Stalin saria jaso zuen.
* Bolshoiak bere mendeurrena gala batekin eta dokumental batekin ospatu zuen, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Ballet klasea

* New York Times-en oroigarria
* Artikulua eta bideoa, ingen - Errusiako ahotsa
* Argazki-galeria
* Biografia ingelesez
* Bideo biografikoa  artxibatua .
* Bioa bideoarekin
Natalia Bessmertnova

**Natalia** **Bessmértnova**, jaiotzaz **Natalia Ígorevna** **Bessmértnova**, errusieraz Наталья Игоревна Бессмертнова (Mosku, SobietarErrepublika Sozialisten Batasuna, 1941eko uztailaren 19a — ib., 2008ko otsailaren 19a) Moskuko Bolshói Antzokiko balleteko lehen dantzari mitikoa (dantzari bakarlaria edo *prima ballerina*) izan zen.

## Biografia 
Bolshói Antzokiko ballet-eskolan sartu zen 1953an, eta hantxe jaso zuen prestakuntza 1961era arte. Maria Kozhujova, Sofia Golóvkina eta Marina Semiónova izan zituen irakasle. 1961ean graduatu zen, eta  azken azterketetan A+ nota jaso zuen eskolako lehen dantzaria izan zen. 

1963an Bolshóiko balletean sartu zen, eta 3 hamarkada baino gehiagoan izan zen lehen dantzaria. besteak beste, Odette-Odile *Beltxargen aintzira* lanean, *Giselle*, Julieta izan zen.

## Bizitza pribatua 
Bolshoiko buru zen Yuri Grigoróvich zuzendari eta koreografo ohiarekin ezkondu zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1976an Artista del pueblo de la SESBren domina jaso zuen.
* 1986an Lenin saria.

## Iruditegia 

Fitxategi:Guido Lauri e Natalia Bessmertnova (fine anni '70).jpg|Natalia Bessmértnova eta , Guido Lauri koreografo erromatarra, 1976-1979 tartean
Fitxategi:RIAN archive 503700 Natalya Bessmertnova and Vladimir Tikhonov performing at Bolshoi Theater.jpg|“Natalya Bessmertnova eta Vladimir Tikhonov Bolshoi antzokian". Natalia Bessmértnova, Kitri eta Vladimir Tikhonov, Basilio, Ludwig Minkus-en Don Quijote baleteko eszena batean, SESBko Bolshoi Antzerki Akademikoan, 1971.06.01

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Ballerina Gallery - Natalia Bessmértnova
* Obituario del NYT
* [Video histórico: Semyónova  enseña Muerte del cisne(https://eu.wikipedia.org/wiki/Muerte_del_cisne) a Bessmértnova]
Ubu Imperator

***Ubú Imperator*** (Ubu Enperadorea) Max Ernstek 1923an margotutako margolana da. Oihal gaineko olio honek ziba itxurako Aita Ubu gorri bat irudikatzen du. Parisko Arte Modernoaren Museo Nazionalean gordeta dago. Ernst Irrazionaltasunaren, ametsen eta subkontzientearen pintoretzat hartu izan da. Tamainua 81x65koa da.

## Historia 
Max Ernst, Koloniako Dada taldearen sortzailea, non collage intimoak egin zituen, Parisera joan zen 1922an. Bertan bere teknika olio-pintura monumentaletara eboluzionatu zen, freudiar psikoanalisiarekiko eta inkontzientearen irudiekiko interes nabarmena adierazten zutenak.

Orientazio berri horren ezaugarria da *Ubu Imperator*: artistak 1927an *La Révolution surréaliste* liburuan kontatzen duen amets batetik sortzen da eta Ubu bere aitaren irudikapen gisa izendatzen du. Alfred Jarryk 1896an argitaratutako antzezlan bateko pertsonaia nagusia, *Ubu errege*,  Ubu bere buruaz betetako boteredun gizon baten enkarnazio groteskoa da, harrotasunaren indarrez isekatuta.

## Deskribapena 
Erdian, giza besoak luzatuta dituen dorre bat eta forma arkitektonikoa duen buru bat agertzen dira. Dorrea oreka ezegonkorrean dago, ziba bat bezala, goialdea egonkor dagoen bitartean. Arkitekturaren egonkortasuna erakusteko modu bat da, eta barne-gatazka eta kontraesana erakusten dizkigu. Dorrea basamortu batean dago, atzean sega bat duela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ubu errege* antzezlana.

## Kanpo estekak 
* Margolanaren erreprodukzioa.
* :Georges Pompidou Zentroaren webguneko fitxa.
Pasabide beltza

***Pasabide beltza***  Max Ernstek 1923an margotutako margolana da. Oihal gaineko olio teknika erabili zuen. Lisboako Museu Coleção Berardon erakusten da. Tamainua 31.5 x 39.8 x 1 zm da.

## Historia 
Lan honen jatorria ikaragarria da. Paul Éluard, Max Ernst baino lau urte gazteagoa, Parisko Dada taldeko kideetako bat da, baita idazle surrealista handienetako bat ere. Éluard liluratuta geratu zen Ernstek Galerie Au Sans Pareil-en egindako erakusketak, 1921ean. Koloniara joan zen bera ezagutzeko. Oporrak elkarrekin pasatzen dituzte Tirolen eta elkarrekin ekoizten dituzte *Les Malheurs des immortels, révélés par Paul Éluard eta Max Ernst*. Ernst Parisera iritsi zenean 1923an, margolan honen urtea, Éluard da han bere euskarri nagusia. Ondoren lanak jabe desberdinak ezagutu zituen: Roland Penrose, margolari, poeta eta argazkilari ingelesa, mugimendu surrealistari oso lotuta eta Erresuma Batuan garapenean lagundu zuena. Honen atzetik dator Humphrey Jenningsen emaztea, zeinak, 1936an, Londresko erakusketa surrealistaren antolaketan parte hartu zuen.

## Deskribapena 
Koadro hau 1925eko «frottage» teknika baino lehenagokoa da. Aurrerago egingo duenaren aurrerapen batean, Ernstek materiarekin lan egiten du. Materiak karrakatu, igurtzi eta garbitu egiten du, formak sor daitezen: ur beltzezko paisaia bat, arrokekin ertzetan, atzealdean, landaretza berdea zeru beltz baten azpian, hodeiekin eta eguzki beltz batekin. Paisaia batzuk teknika berarekin egin ziren 1923an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Museu Coleção Berardoren webgunean.
Diana Vixniova

**Diana Viktorovna Vixniova** —— (San Petersburgo, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna,  1976ko uztailaren 13a) errusiar ballet-dantzaria da, Mariinski Antzokiko balleteko (lehen Ballet Kírov) artista nagusia eta American Ballet Theatrekoa.

## Biografia 
Vixniova San Petersburgon jaio zen eta Agrippina Vaganova Ballet Akademian ikasi zuen. Hantxe lortu zituen nota altuenak institutu horren historian. 

2008an, Vishneva Haurren Ongizaterako Elkarte Errusiarreko (RCWS) Zuzendaritza Batzordean sartu zen.

## Lan ibilbidea 
1995ean graduatu ondoren, Mariinski Antzokian hasi zen lanean, eta 1996an dantzari-postu nagusira igo eta Danseren Prix Benois lortu zuen. 2002an Londresko Royal Opera Housen dantzatu zuen lehen aldiz José Carlos Martínezekin Kixote/ Don Quijote lanean, Rudolf Nuréyev-ek koreografiatua. 2003ko udaberrian, lehen aldiz lan egin zuen American Ballet Theatre-rekin.

### Interpretatutako paperak 
Vixniovaren errepertorioa *Kixote/ Don Quijote, Romeo eta Julieta, La bayadera, Loti ederra/ La Bella durmiente, Beltxargen aintzira/El lago de los cisnes* eta *Giselle* dira. Koreografo modernoentzako paperak ere interpretatu ditu, hala nola George Balanchine, William Forsythe eta Roland Petit. Kritikaren goraipamen handiak jaso zituen Rubíes lanarengatik —Joyas de Balanchine balletaren bigarren mugimendua, Igor Stravinskiren *pianorako  eta orkestrarako kapritxoa* (1929) 19 minutuko partituran—, *Gisellek* eta Kenneth MacMillanen *Manonek* interpretatua. Bere bikoteak artista bikainak dira, besteak beste, Ángel Corella eta Vladimir Malakhov. 

### Hainbat balletekin aritua 
Ballett Kírovez gain, beste konpainia ospetsu batzuetan ere aritu da, hala nola Bolshói Antzokiko balleta, Parisko Operako Baleta, American Ballet Theatre, La Scalako Antzokia eta Berlingo Opera. Sochi 2014 Joko Olinpikoen hasierako ekitaldian ere parte hartu zuen.
[ezkerrera|thumb|150px|[Diana Vixniova Vladimir Putinekin estatuko ohorezko titulua jasotzen, Moskuko Kremlinean 2007.02.27]]
## Sariak eta aintzatespenak 
People's Artist of the Russian Federation  (2007)
Golden Mask  (2001)
Merited Artist of the Russian Federation
State Prize of the Russian Federation  (2000)
Golden Mask  (2009)

## Iruditegia 

Fitxategi:Diana Vishneva as Giselle.jpg|Diana Vishneva Giselle rolean, 2007
Fitxategi:Ведущая - Диана Вишнева Фотограф Дмитрий Дубинский 2014.jpg|2014
Fitxategi:Gravitation filming with Phantom Flex4K.jpg|Diana Vishneva Phantom Flex4K kamerekin grabitazio multzoan filmatua: Aldaketa denboran eta espazioan , 2014
Fitxategi:Gravitation filming.jpg| 
Fitxategi:Gravitation MFAH screening.jpg| Gravitation lanean, 2015
Fitxategi:Gravitation, film poster 2015.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web oficial
* Galería de imágenes
* Calendario de Artistas Mariinsky
Gianluca Vialli

**Gianluca Vialli** (Cremona, 1964ko uztailaren 9a - Londres, 2023ko urtarrilaren 6a) italiar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

1980 eta 1996 artean US Cremonese, UC Sampdoria eta Juventus FC talde italiarretan jokatu zuen. Bere ibilbideko azken hiru urteetan Londresko Chelsea FC taldean jokatu zuen.

1985 eta 1990 artean 58 partida jokatu zituen Italiako futbol selekzio nazionalarekin. Brontzeko domina irabazi zuen 1990eko Munduko Futbol Txapelketan.

Erretiratu ondoren Chelsea eta Watford Football Clubeko entrenatzailea izan zen.

## Palmaresa 
### Futbolaria 
**Sampdoria**
* Serie A: 1990–91
* Italiako futbol kopa: 1984-85, 1987–88, 1988–89
* Italiako futbol superkopa: 1991
* Europako Futbol Errekopa txapeldunordea: 1988–89
* Europako Futbol Errekopa: 1989–90
* Europako kopa txapeldunordea: 1992

**Juventus**
* Serie A: 1994–95
* Italiako futbol kopa: 1994–95
* Italiako futbol superkopa: 1995
* Txapeldunen Liga: 1995–96
* UEFA Kopa: 1992–93
* UEFA Kopa: Txapeldunordea: 1994–95

**Chelsea**
* FA Cup: 1996–97
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 1997–98
* Europako Futbol Errekopa: 1997–98

**Italia**
* Munduko Futbol Txapelketa: Brontzezko domina: 1990

### Entrenatzailea 
**Chelsea**
* FA Cup: 1999–2000
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 1997–98
* Community Shield: 2000
* Europako Futbol Errekopa: 1997–98
* UEFAren Europako Superkopa: 1998

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grafo lau

Grafo teorian **grafo lau** deritzo planoan marraztu daitekeen grafo bati, ertzak haien artean gurutzatu gabe. Alboko adibideetan K5 eta K3,3 gutxieneko grafo ez lauak dira, eta horietatik abiatuta zehaztu daitezke gainerako grafo ez-lauen ezaugarriak.

Edozein grafo lau esferaren gainean marraztu daiteke, baita alderantziz.

## Kuratowskiren Teorema 
Kazimierz Kuratowski matematikari poloniarrak grafo lauen karakterizazio bat aurkitu zuen, Kuratowskiren teorema bezala ezagutzen dena.

## Beste irizpide batzuk 
Zaila da Kuratowskiren teorema erabiltzea grafo bat zaila den azkar erabakitzeko. Arazo hau konpontzeko algoritmo azkar bat dago: a ertz eta n erpin dituen grafo bat izanik, posiblea da grafoa laua den zehaztea Eulerren formularekin.

### Eulerren formula 
Eulerren formulak dio grafo lau lotu batek honakoa betetzen duela:

Aurreko adibideetan, lehen grafo lauan (K6-a) honako hauek ditugu: v = 6, a = 7 eta c = 3. Bigarren grafoa ertz-elkargunerik gabe marraztuz, v = 4, a = 6 eta c = 4 izango genuke, grafoa laua izanik.
Ohartu Eulerren formula poliedro sinpleetarako ere baliagarria da. Ez da kasualitatea: poliedro sinple bakoitza grafo lau eta lotu gisa ikus daiteke, poliedroaren erpinak grafoaren erpin gisa erabiliz, eta poliedroaren ertzak grafoaren ertz gisa. Grafo lauaren aurpegiak edo eskualdeak poliedroaren aurpegiak dira. Adibidetakoko bigarren grafo laua, adibidez, tetraedro bati dagokio.

Beste irizpide batzuk ondoko bi teoremak dira:

Hau da, n erpin dituen grafo lauak, n\geq3 izanik, gehienez 3n-6 ertz izango ditu.

1 teorematik ondorioztatzen dugu K5 ez dela laua, 5 ertzeko grafo lau batek gehienez 9 ertz izan ditzakelako, baina K5-ek 10 ertz dituenez ez da laua. K3,3-ren kasuan, 6 erpin ditu eta ez du 3 luzerako ziklorik, baina 9 ertz dituenez, 2. teoremak dio ezin dela laua izan. 

Ohartu teorema hauek norabide bakarreko inplikazioarekin adierazita daudela, eta ez bi norabideetan. Hori dela eta, bakarrik erabili daitezke grafo bat laua ez dela ziurtatzeko, baina ez dute frogatzen grafo bat laua denik. Bi teoremek huts egiten badute, beste metodo batzuk erabili behar dira. 
## Kanpo estekak
Museu Coleção Berardo

**Museu Coleção Berardo** erakunde garrantzitsua da Lisboan (Portugal). 2007ko ekainaren 25ean inauguratu zen, eta aldi baterako erakusketak eta bilduma iraunkor bat (Berardo Bilduma) daude bertan, arte moderno eta garaikidearen, nazionalaren eta nazioartekoaren adierazgarri. Izena bere sortzailearena zen, José Berardo. Gaur egun itxi egin dute eta jasotako arte-lanak Museu de Arte Contemporânea de Belém erakundean integratuko dira.

## Historia 
Arte Moderno eta Garaikidearen Fundazioa - Berardo Bilduma (abuztuaren 9ko 164/2006 Lege Dekretua) 2006ko abuztuaren 9an sortu zen. Erakunde horrek administratzen eta antolatzen du gaur egun Belémgo Kultura Zentroan dagoen Berardo Bilduma Museoa. Bere ondare kulturala 862 lanek osatzen dute eta Christie's enkante etxeak 316 milioi eurotan bermatzen du.

2022an obra gehienak judizialki atxilotuta daude —Joe Berardok CGD, Novo Banco eta BCPrekin dituen zorrak direla eta, ia mila milioi euroko zor globala ordaintzeko kreditu gisa bahitzeko asmoa baitute—.

2022ko maiatzaren 26an, Pedro Adão e Silva Kultura Ministroak protokoloaren salaketa iragarri zuen, 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera, José Berardo enpresaburuaren arte bildumari buruzkoa -Museu Coleção Berardo osatzen duena-, eta aldi berean, bilduma hau CCBn sortuko den Belémeko Arte Garaikideko Museoan integratuko dela jakinarazi zuten.

## Helburuak 
Berardo Bilduma Museoak nazioarteko museo garaikide bat eratzea du helburu, XX. mendetik aurrera arte plastikoek izan duten bilakaera ezagutarazteko. Beste artean hauek dira horrekin lotutako helburuak:
* Estatuko eta nazioarteko beste arte-bilduma batzuekin elkarreragin
* Kultura-turismoa bultzatu nahi da
* Kultura-animazioko programa pedagogikoak garatzea
* Arte modernoaren joerak zabaldu nahi dira, eta 
* Artista portugaldarren lana zabaltzeko plataforma bat lortu nahi da.

## Bildumako artista batzuk 
Berardo Bildumak XX. eta XXI. mendeko bi mugimendu artistiko nagusiak errepasatzeko eta arte garaikidearen egoerari buruzko irakurketa eta eguneratzeak aztertzeko aukera ematen du. Hauek dira bildumako artista batzuk:

* Marcel Duchamp
* René Magritte
* Joan Miró
* Jose de Guimarães
* Paula Rego
* Marc Chagall
* Giorgio de Chirico
* Mário Cesariny
* Francis Bacon
* Amadeo de Souza Cardoso
* Josef Albers

* Pedro Cabrita Reis
* Jean Dubuffet
* Man Ray
* Andy Warhol
* Salvador Dalí
* Jorge Molder
* Rui Chafes
* Pablo Picasso
* Francis Bacon
* Helena Almeida
* Joana Vasconcelos
* Gerhard Richter
* Max Bill
* Jean Arp
* Yves Klein
* Jackson Pollock
* Jeff Koons
* Willem de Kooning
* Eduardo Nery
* Max Ernst
* Júlio Pomar
* Lucio Fontana
* Diego Rivera
* Francis Picabia
* Yves Tanguy
* Frank Stella
* Julião Sarmento
* Günther Uecker
* Fernanda Fragateiro
* René Magritte
* Piet Mondrian
* Henry Moore

## Iruditegia 

Image:
33260-Lisbon (35869356950).jpg|Ikuspegi orokorra.
Berardo Museum neon sign Belem Lisbon.jpg
Museu Berardo (19830440352).jpg
Nectar de Joana Vasconcelos.jpg|Joana Vasconcelosen *Nektar*.
Amarração Pedro Cabrita Reis 03.jpg|Pedro Cabrita Reisen *Amarração* eskultura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
* :Google Arts&Culture.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Ukar)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Izarbeibarrako Ukar udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristau eliza bat da, pizkundear estiloan. Harriz egindako eraikuntza da eta ondorengo handitze eta berrikuntzekin.

Nabe bakarra du, kanpoko kontrahormak, burualde zuzena eta kanpandorrea oinaldean, nabearen lehen atalaren gainean. Barrura sartzeko, zirkuluerdiko arku molduratuko atea dago, Epistolaren aldeko horman, dorretik ez oso urrun. Nabea eta dorrearen lehen bi atalak dira eraikuntzaren elementu zaharrenak. Hurrengo urteetan, estilo barroko klasizistan, oinplano karratuko beste atal bat gehitu zitzaion ekialdetik -kapera nagusi gisa-, alboetan alboetako kaperak dituela, baxuagoak, transeptu faltsu gisa; sakristia Ebanjelioaren aldean dago, burualdeari atxikita. Estalkia ilargixka-gangaz egina da hiru ataletan, eta habeartea eta kupula petxinen gainean burualdean. Oinaldean, nabearen lehen atalean, goi-korua dago. Koruaren koruak luneto-ganga du.

Altzarien artean, gurutziltzatuaren irudi barrokoa nabarmentzen da. Hiru iltze ditu eta itxura ona du. Nabearen horman dago, Ebanjelioaren aldean. Presbiterioan eta ezkerreko aldean tenplete formako sagrario bat ere badago, estilo errenazentista aurreratukoa, eta, pinturak eta eranskinak gorabehera, jatorrizko erretaula nagusiarena izan zitekeen.

Herriaren sarreran dagoen ondoko San Migel Goiaingeruaren baselizan egin berri diren zaharberritze lanen ondorioz, bertako altzariak Jasokundeko parrokiara eraman zituzten. Horrela, egur polikromatuzko hiru erretaula eraman zituzten. Erretaula nagusia presbiterioaren aurrealdean jarri zen, parrokiakoa balitz bezala. Barroko churrigueresko estiloko erretaula da (XVIII. mendearen lehen erdia), banku, hiru kaleko gorputz bakar eta apaingarrietan banatuta dagoena. San Migel Goiaingeruaren tailua, deabrua herensuge-itxuran kulunkatzen duena, errenazimentuko lana da (XVI. mendea). Erretaularen data bereko barroko estilokoak dira haren alboetan dauden erliebeak, Gabriel eta Rafael goiaingeruen irudiekin. Beste bi erretaulak, txikiagoak eta arkitektura berdintsukoak, parrokiaren alboko hormetan kokatu ziren. Jatorri errenazentistakoak dira (XVI. mendearen bigarren erdialdekoak), eta barrokoen garaiko berrikuntzak dituzte. Izaera erromanistako irudiak dituzte titulartzat Ama Birjina bere Jasokundean eta Arrosarioko Ama Birjina, eta alboetan San Fermin eta San Antonio Abaden irudiak erliebean, lehenengoan Santa Barbararekin, eta bigarrenean San Sebastian eta Santa Agedarekin, kronologia eta estilo berekoak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Ukar
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Ae

**Ae** Izarbeibarrako Ukar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ukarreko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *aetarrak* ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Izena 
*Ahe* edo *Hae* bezala ere idatzita agertzen da. Kontuan izan *Ea* izenaren antza, bizkaieraz *Ie* deitua.

## Geografia 
Ae Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Uterga udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

### Klima eta landaredia 
Ukarreko klima mediterraneo-kontinental motakoa da, altueraren arabera, aldatu egiten dena. Urteko batez besteko tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak eta prezipitazioak 700 eta 900mm bitartekoak dira. Urtarorik euritsuenak udaberria eta udazkena izaten dira eta urte osoan zehar 90 egun euritsu izaten dira.

Ukarreko antzinako landaredia bi motako zuhaitzek osatzen zuten, batetik, mediterranear motakoa (zumela), eta bestetik azpimediterranear motakoa (hosto txikiko haritza). Basoek 87 hektarea hartzen dituzte gaur egun, eta herrian dauden pinuak, bertakoak dira, ez dira Austria edo Japoniatik ekarriak Nafarroako beste herri gehienetan bezala.

#### Estazio meteorologikoa 
Ukarren ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Izarbeibarreko antzinako hiribildua, bere jaunak 1093an eman zion Iruñeko Andre Maria katedralari. Bere mugartean ondasunak, etxea eta etxaldeak zituzten, Ospitaletarrek XIII. mendean, eta lekua koroaren ondare bihurtu bide zen; geroago, Muruzabalgo bizkonderrian integratu zen. 1366an emakume-kapare su bat zuen, baina 1427an bere bi etxe zaharrak hutsik zeuden. Elordi eta Larrain artean zegoen udalerria, XIX. mendearen hasieran Granada Egako dukearena zen eta Ukarreko herritarrek lantzen zuten. Eliza San Andres izenpean zegoen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Elena Huelva

**Elena Huelva Palomo** (Sevilla, 2002ko maiatzaren 21a - Sevilla, 2023ko urtarrilaren 3a) minbiziaren aurkako aktibista espainiarra izan zen, Ewingen sarkomaren pazientea, eta ezaguna sare sozialen bidez bere esperientzia pertsonala bere gaixotasunarekin zabaltzeagatik, horrela gaixotasun bera duten beste batzuei laguntzeko helburuarekin. Berak ere minbiziaren ikerketa handiagoa sustatu zuen, eta «Mis ganas ganan» esaldia sortu zuen gaixotasunaren aurrean duen jarrera deskribatzeko.

## Biografia 
Elena Huelva 2002ko maiatzaren 21ean jaio zen Sevilla hirian, Manuel Huelva eta Emilia Palomoren bigarren alaba izanik. 2019an, hamasei urte zituela, Ewingen sarkoma diagnostikatu zioten, eta ordutik hasi zen egunero minbizi mota honi buruzko informazioa argitaratzen sare sozialetan, baita gaixotasunarekin zuen egunerokoa ere.

2019az geroztik, minbiziarekin lotutako irabazi asmorik gabeko hainbat erakunderekin elkarlanean aritu da. 2022an *Mis ganas ganan* liburua idatzi zuen eta bertan gaixotasunarekin izandako esperientzia kontatu zuen.

2022ko abenduan, Juegaterapia Fundazioak merkaturatu zuen "Baby Pelón" izeneko jostailurako zapia diseinatu zuen, Ewing-en sarkomaren ikerketarako funtsak biltzeko helburuarekin. Bilketa hau egiteko, Juegaterapia Fundazioak "Elena Huelva Beka" sortu zuen Espainiako Sarkoma Ikerketa Taldearekin (GEIS) batera.

## Heriotza 
Bere gaixotasunak etengabe okerrera egin ondoren, Elena Huelva 2023ko urtarrilaren 3an zendu zen. Bere heriotzak erreakzio olatua eragin zuen sare sozialetan, pertsonaia publiko ugariren doluminak barne, tartean politikarienak, hala nola Juanma Moreno Andaluziako Juntako presidentearena, zein entretenimenduaren mundukoak, komunikabideak eta Real Betis Balompié bezalako kirol taldeak.

Hil eta hurrengo egunean, 2023ko urtarrilaren 4an, errespontsu bat egin zeinetan hainbat pertsonaia publikok izan ziren, hala nola, Sara Carbonero telebistako aurkezlea edo Alberto Rodríguez Librero zinemagilea, eta azkenik, ekitaldi horren ostean, Camasko (Sevilla) beilatokian erraustu zuten.

## Eskerrak 
2022an, Elle aldizkariaren Hope Award saria eman zioten, Manuel Carrasco abeslariak eman ziona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Txirria

**Txirria** Izarbeibarrako Uterga udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

Erdi Aroan jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Utergako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *txirritarrak* ziren.

## Izena 
Txirria toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Echirria* (1330)
* *Chirria* (1395)
* *Chirria* (1729)
* *Chirria* (1800)
* *Chirria* (1893)
* *Txirria* (1988)

## Geografia 
Txirria Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Uterga udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

### Klima eta landaredia 
Altuera zein den aldaketa handiak dauden arren, Utergako klimaren ezaugarriak klima mediterranearenak dira. Urteko batez besteko tenperaturak 10 eta 13 gradukoak eta prezipitazioak 700 eta 900mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 90 inguru dira.

Jatorrizko landaredian, artea eta hosto txikiko haritza nabarmentzen ziren. Gizakiaren mendeetako eragina dela eta,aldiz, arte gutxi geratzen dira gaur egun, eta haritzak, itsasoaren mailatik altuen dauden guneetan gordetzen dira.

#### Estazio meteorologikoa 
Utergan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Antzinako monasteriotxo bat da, gaur egungo Uterga udalerrian kokatua, XIII. mendearen lehen erdian jada Iratxeko abadiarena zen, eta hurrengo mendearen amaieran bere gelekin besterendu zuen. Gero, Muruzabalgo bizkonderriko kide izan zen. Jatorrizko San Pedro izendapenaren azpian ermita bat dago.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Manuela Garín Pinillos

**Manuela Garín Pinillos** (Asturias, Espainia, 1914ko urtarrilaren 1a &ndash; Mexiko Hiria, 2019ko apirilaren 30a) jatorri espainiarreko matematikaria izan zen. Mexikon erbesteratua, Gerardo Machado Kubako boterera igo ondoren, herrialde horretako matematikaren ikerketan aitzindari izan zen emakumeetako bat izan zen.

## Biografia 
Manuela Garín Asturiasen (Espainia) jaio zen, etxeko lanak egiten zituen emakume baten eta meatze-ingeniari baten alaba. Hau Estatu Batuetako konpainia batek kontratatu zuen Kuban lan egiteko, eta familia hara joan zen bizitzera. Gerardo Machadoren diktadurak uhartean izan zuen gorakadaren aurrean, familiak Mexikora emigratu zuen erbeste bila eta Kubara itzuliko zirela pentsatuz.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Manuela Garín
Pinillos saria*, Mexiko Hiriko Gobernuak emana, neskak eta emakumeak zientzietan sustatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irantzu (Izarbeibar)

**Irantzu** Izarbeibarreko Biurrun-Olkotz udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XIII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Biurrun-Olkotzeko Udalera pasa ziren.

Bertako biztanleak *irantzuarrak* ziren.

## Izena 
Irantzu toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Irançu* (1587)
* *Yrançu* (1672)
* *Yranzu* (1708)
* *Iranzu circa de Gorriz* (1753)
* *Iranzu* (1800)
* *Iranzu* (1981)
* *Irantzu* (1998)

## Geografia 
Irantzu Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Biurrun-Olkotz udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustua da.

### Klima eta landaredia 
Udalerriko klima mediterraneo kontinental motakoa da, eta urteko batez besteko balioak honako hauek dira: tenperatura, 12-14 ºC (Celsius gradu) artekoa, eta prezipitazioak 500-800 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 70 izaten dira hegoaldean, eta 90 edo gehiago gunerik menditsuenetan.

Biurrunen ez da ia lehengo ameztien edo artadien arrastorik geratzen, baina gizakiak eragin aurretik udalerriaren zatirik handienean horiek ziren zuhaizti sarrienak. Gaur egun, bakandutako baso horietan, landaturiko pinu beltz austriarra da espezierik ugariena.

#### Estazio meteorologikoa 
Biurrun-Olkotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, itsas mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Nobleen jaurerri zaharra. Antso Sanoitz kondeak bere alaba Antsa Aitzoaingoari utzi zion, 1110 inguruan. Orreagako Santa Mariak zenbait ondasun izan zituen hiribilduan XIII. mendearen hasieratik. 1300. urtea baino lehen hutsik geratuko zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Jeff Carlson

**Jeff Carlson G.** (Sunnyvale, 1969ko uztailaren 20a-2017ko uztailaren 17a) zientzia-fikziozko eta thriller-ipuin laburren idazle estatubatuarra izan zen. Literaturan aritu baino lehen lanbide askotan ibili zen: gidari, kamarero, saltziale. *Plague Year* (2007) liburuaren ezagutzera eman zen. Aldizkari desberdinetan idatzi du: ''Asimov's Science Fiction* eta *Strange Horizons*. 2008an, *Plague War*  Philip K. Dick sarian finalista izan zen. Minbiziaz hil zen.

## Lan aukeratuak 
* *Plague Year* (2007)
* *Plague War* (2008)
* *Plague Zone* (2009)
* *Long Eyes* (2011)
* *The Frozen Sky* (2012)
* *Interrupt* (2013)
* *The Frozen Sky 2: Betrayed* (2014)
* *The Frozen Sky 3: Blindsided'' (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Idazlearen webgune ofiziala.
Peter Altenberg

**Richard Engländer**, **Peter Altenberg** izengoitia (Viena, 1859ko martxoaren 9a - *ibidem*, 1919ko urtarrilaren 8a) austriar idazlea izan zen.

Familia judu batean jaio zen, baina familiako ohituretatik aldendu eta bizimodu bohemioa jarraitu zuen. Gainera, emakume itxura hartu zuen.

Vienako inpresionismoaren egileetako bat izan zen. Eguneroko gertaerak behatzean oinarritutako istorio laburrak idazteagatik nabarmendu zen.

## Lanak 
* *Wie ich es sehe*. S. Fischer, Berlin 1896; Manesse, Zürich 2007, 
* *Ashantee*. Fischer, Berlin 1897; Loecker, Wien 2008, 
* *Was der Tag mir zuträgt. Fünfundfünfzig neue Studien*. Fischer, Berlin 1901
* *Prodromos*. Fischer, Berlin 1906
* *Märchen des Lebens*. Fischer, Berlin 1908; veränd. A. ebd. 1919
* *Die Auswahl aus meinen Büchern*. Fischer, Berlin 1908
* *Bilderbögen des kleinen Lebens*. Reiss, Berlin 1909
* *Neues Altes*. Fischer, Berlin 1911 (Digitalised at Bielefeld University]
* *Semmering 1912*. Fischer, Berlin 1913; verm. A. ebd. 1919
* *Fechsung*. Fischer, Berlin 1915
* *Nachfechsung*. Fischer, Berlin 1916
* *Vita ipsa*. Fischer, Berlin 1918
* *Mein Lebensabend*. Fischer, Berlin 1919 (Digitalised at Bielefeld University
* *Der Nachlass von Peter Altenberg, zusammensgestellt von Alfred Polgar. Fischer, Berlin 1925.
* *Peter Altenberg. Auswahl von Karl Kraus, herausgegeben von Sigismund von Radecki. Atlantis, Zürich 1963
* *Das Buch der Bücher von Peter Altenberg*, zusammengestellt von Karl Kraus. 3 Bände. Wallstein, Göttingen 2009, 
* *Die Selbsterfindung eines Dichters. Briefe und Dokumente 1892–1896*. Hrsg. und mit einem Nachwort von Leo A. Lensing. Wallstein, Göttingen 2009, 

## Kanpo estekak
Cauchyren irizpidea

## Cauchyren irizpidea 
Cauchyren irizpidea (edo erroaren irizpidea) gai positiboko serieen izaera aztertzeko erabiltzen da. \sum a_n gai positiboko seriea bada eta hurrengo limitea existitzen bada:

\lim_{n \to \infty} \sqrt[n]{a_n}=l

Orduan, 

(i) Baldin eta l  bada, orduan \sum a_n konbergentea da.

(ii) Baldin eta l>1 bada, orduan \sum a_n dibergentea da.

l=1 bada ezin da ezer esan \sum a_n-ren izaerari buruz.

## Froga 
**(i) atalaren froga:**

l   da, eta  \varepsilon=\frac{1-l}{2}>0 hartuz,

\exists n_0 \in\mathbb{N}: \forall n\geq n_0     \left\vert \sqrt[n]{a_n}-l \right\vert 

Bi aldeetan l gehituz,

\forall n\geq n_0     \sqrt[n]{a_n}

\forall n\geq n_0      a_n

Hau da, \sum a_n  {\displaystyle \sum q_{n}} seriearen serie minorantea da   (\sum a_n . Gainera, argi ikusten da {\displaystyle \sum q_{n}} seriea konbergentea dela, 0 baita. Bukatzeko, konparazio-irizpidea aplikatuz, \sum a_n konbergentea dela ondorioztatzen da.

**(ii) atalaren froga:**

l>1 denez,  l=+\infty edo l\in\mathbb{R} izan daiteke.

l=+\infty bada, M=1 denean, existitzen da n_0\in\mathbb{N} non n\geq n_0 guztietarako \sqrt[n]{a_n}>1 den. Beste era batera esanda, n\geq n_0 denean a_n>1  da.

l\in\mathbb{R} bada, l>1 izanik, \epsilon=l-1>0 hartuz,

\exists n_0 \in\mathbb{N}:     \forall n\geq n_0    \left\vert \sqrt[n]{a_n}-l \right\vert 

\forall n\geq n_0    \sqrt[n]{a_n}>1-l+l=1 \Longrightarrow 

\forall n\geq n_0     a_n>1

Beraz, ikusten da existitzen dela n_0\in\mathbb{N} non, n\geq n_0 bada, a_n>1  den. Ondorioz, \lim_{n \to \infty}a_n
 ez da 0 izango eta \sum a_n dibergentea da.

## Adibidea 
Adibidez, azter dezagun \sum_{n=1}^\infty\frac{n^n}{(2n+1)^n} seriearen izaera. 

a_n =\frac{n^n}{(2n+1)^n}>0  da n\in\mathbb{N} guztietarako eta, beraz, aplika daiteke Cauchyren irizpidea.

\lim_{n \to \infty} \sqrt[n]{\frac{n^n}{(2n+1)^n}}=\lim_{n \to \infty}\frac{n}{(2n+1)}=\frac{1}{2} 

Hau da, \lim_{n \to \infty} \sqrt[n]{a_n} da eta, ondorioz, Cauchyren irizpidearen arabera, \sum_{n=1}^\infty\frac{n^n}{(2n+1)^n} seriea konbergentea da.