Gustav Mahler

**Gustav Mahler** (Kaliště Bohemiako Erresuman gaur egun Txekian Austriar Inperioa, 1860ko uztailaren 7a – Viena, 1911ko maiatzaren 18a) musikagile austriarra izan zen, eta haren lanak, Richard Straussen lanekin batera, erromantizismoaren osteko garrantzitsuenak dira. Orkestra zuzendaria ere izan zen.

XX. mendeko lehen hamarkadan, Gustav Mahler bere garaiko orkestra eta opera zuzendari garrantzitsuenetako bat izan zen. 1878an, Vienako Kontserbatorioan graduatu ondoren, gero eta garrantzitsuagoak ziren hainbat orkestrako zuzendaria izan zen Europako hainbat opera-antzokitan, eta, 1897an, orduan nabarmenena zela jotzen zenera iritsi zen: Vienako Gorteko Operaren zuzendaritza (Hofoper). Austriako hiriburuan egin zituen hamar urteetan, Mahlerrek —katolizismora bihurtutako judua— prentsa antisemitaren aurkakotasun eta etsaitasuna jasan zuen. Hala ere, bere ekoizpen berritzaileei eta antzezpen-maila altuei esker, opera-zuzendari handienetakotzat jo zen, batez ere Richard Wagnerren eta Wolfgang Amadeus Mozarten operen interpretatzaile gisa. Ondoren, Metropolitan Opera Houseko eta New Yorkeko Orkestra Filarmonikoko zuzendaria izan zen.

Konpositore gisa, forma sinfonikoan eta liedean zentratu zituen bere ahaleginak. *Bigarren*, *Hirugarren*, *Laugarren* eta *Zortzigarren sinfoniek* eta *Das Lied von der Erde*k (Lurraren abestia) genero biak bateratu zituzten beren partituretan. Berak esaten zuen sinfonia bat konposatzea «mundu bat ahalik eta baliabide gehienekin eraikitzea» zela, eta, beraz, eremu horretan egindako lanek heterogeneotasun handia dute ezaugarri. Jatorri desberdineko elementuak sartu zituen, hala nola Doinu herrikoiak, martxak, fanfarre militarrak, akordearen erabilera pertsonalaren bidez; Vienako tradizio klasikotik xurgatu zuen ohiz kanpo tartekatuz edo luzatuz marko formalaren barruan marra melodikoak, akoplatuak edo elkarren ondoan jarritakoak. Bere lan sinfonikoek neurrigabeko proportzioak hartu zituzten, eta harmonia disonanteak zituzten, Wagnerrek bere *Tristan eta Isolda* lanean erabilitako kromatismoa gainditzen dutenak. Itxuragabekeriaren eitetik ateratzen zena, egituran formaltasun «klasikoren» bat aitortzeak eskatzen zuen aparteko ahaleginarekin, bere musika ez ulertzea eragin zuen, eta etsaitasun ia orokorra erakarri zion, nahiz eta gutxiengo gogotsu baten laguntza izan, Vienako Bigarren Eskolako kideek, zeinek beren aitzindaritzat baitzuten.

Bere lanen artean, bere bederatzi sinfonia bukatuak (hamar, hamargarrenaren zirriborroa sartuz gero) eta hainbat kantu ziklo edo *lieder* aipa daitezke. Hauek dira abestien bilduma nagusiak: *Lieder eines fahrenden Gesellen* (Lankide ibiltari baten abestiak); *Des Knaben Wunderhorn* (Mutikoaren adar magikoa) zikloa, alemaniar kantu herrikoien bilduma baten oinarritua; *Kindertotenlieder* (Haur hilei abestiak) *Rückert-Lieder* abestiak, bi kasuetan, Friedrich Rückert poeta alemanaren testuetan oinarrituta; baita *Das Lied von der Erde* sinfonia-zikloaren sintesi berritzailea ere, txineratik alemanera itzulitako olerkien letrekin.

Mahlerren berriro baliotzea motela izan zen, Anton Bruckner-ena bezala, eta atzeratu zen zuen originaltasun handiaren eta Alemaniako eta Austriako nazismoaren goraldiaren ondorioz, bada, judu izateak «endekatu» eta «moderno» gisa katalogatu baitzuen bere lana. Beste konpositore batzuekin ere, gauza bera gertatu zen, Hirugarren Reich-ean ezbeharrean erori baitziren. Bigarren Mundu Gerraren amaieran eta Bruno Walter, Otto Klemperer eta, geroago, Bernard Haitink edo Leonard Bernstein bezalako zuzendarien lan irmoagatik, bere musika orkestra handien errepertorioan sarriago interpretatzen hasi zen, musikaren historian gehien nabarmendu ziren konpositoreen artean aurkituz.

## Biografia 
### Lehengo urteak (1860-1880)
#### Familia jatorria
Mahler familia Bohemia ekialdetik zetorren, eta jatorri apalekoa zen (konpositorearen amona saltzaile ibiltaria izan zen). Garai hartan, Bohemia Austriako Inperiokoa zen (gaur egungo Txekiar Errepublika), eta mahletarrak gutxiengo aleman hiztun bohemiar-juduen artean sartzen ziren. Aurrekari horiekin, konpositore izango zenak, etengabe erbesteratu eta kokatu gabeko sentimendua garatu zuen: «beti arrotz, inoiz ez ondo hartua» sentituz. Bernhard Mahler, saltzaile ibiltari baten semea eta konpositorearen aita, burgesia txikiaren artean kokatu zen kotxe-gidari eta, geroago, ostalari bihurtzean.​ Kalištěn (alemanez Kalischt) herrian, etxe apal bat erosi zuen, eta, 1857an, Marie Hermannekin ezkondu zen, hemeretzi urtekoa eta xaboi-fabrikatzaile baten alaba. Hurrengo urtean, Mariek senar-emazteen hamalau seme-alabetako lehena erditu zuen: Isidor, haurtzaroan hil zena. Bi urte geroago, 1860ko uztailaren 7an, bigarren semea, Gustav, jaio zen.

#### Haurtzaroa
thumb|Gustav Mahler, sei  urte zituela.
1860ko abenduan, Bernhard Mahler bere emazte eta semearekin Jihlava hirira joan zen, eta han destilategi arrakastatsu bat eta taberna bat ireki zituen. Familia azkar hazi zen, baina Gustaven ondoren jaio ziren hamabi seme-alabetatik seik baino ez zuten bizirik iraun.​ Jihlava, orduan, 20.000 biztanleko hiri komertzial oparoa zen, eta Gustav musikan sartu zen kaleko abestien, dantza-musikaren, doinu herrikoien eta tronpeta-deien eta tokiko banda militarren martxen bidez.​ Elementu horiek guztiek, gerora, bere musika helduari lagunduko zioketen.

1883ko urtarrilean, Mahler Olomouc-eko antzoki kalamastra bateko zuzendari bihurtu zen.​ Ondoren idatzi zuen: «Olomouc-eko antzerkiaren atalasea gurutzatu nuenetik, Jainkoaren haserrearen zain dagoen baten gisa sentitu nintzen».​ Orkestrarekin harreman eskasa izan arren, Mahlerrek bost opera berri eraman zituen antzokira, Bizeten *Carmen* barne, eta, hasieran harekin, etsai izandako prentsa bereganatu zuen.​ Kasseleko Errege Antzokian  astebete proba moduan eman ondoren, Mahler antzerkiko «koru- eta musika-zuzendari» bihurtu zen, eta, kargu hori, 1883ko abuztutik bete zuen.

#### Praga eta Leipzig
[thumb|left|Mahlerren etxea [Leipzig|Leipzigen,non *Lehen sinfonía* konposatu zuen.]]
Pragan, Txekiar Pizkunde Nazionalaren agerpenak Antzoki Nazional berriaren ospea eta garrantzia areagotu zituen, eta, beraz, Neues Deutsches Theaterren ospea jaitsi egin zen. Mahlerren zeregina zen gainbehera hori geldiarazten laguntzea opera alemanen kalitate handiko ekoizpenak eskainiz. Denbora gutxian, arrakasta izan zuen Mozart eta Wagnerren lanen aurkezpenekin. Konpositore horien lanarekin jarraituko zuen bere ibilbide osoan.​ Gero eta autokratikoagoa eta indibidualistagoa zen zuzendaritza-estiloa, eta, ondorioz, haserretu egin zen Ludwig Slansky lankidearekin, zuzendari esperientziadunagoarekin.​ Willem Mengelberg zuzendari herbeheretarrak uste zuen *Lehen Sinfonia* helduegia zela lehen obra sinfonikoa izateko, eta aurrekariak izan behar zituela. 1938an, Mengelbergek «Dresdeko artxibo» delakoa azaldu zuen, Marion von Weber alargunaren esku zeuden eskuizkribu batzuk.​ Artxiboa ia erabat suntsitu zen Dresdeneko bonbardaketan, 1945ean.​ Mahlerri buruzko Donald Mitchell adituaren arabera, «aukera handia dago eskuizkribu garrantzitsu batzuk, lehen sinfonien zati batzuk barne, Dresdenen egotea».

## Beste obra batzuk
Aipatutakoez gainera, Mahler-en lan nagusiak dira, besteak beste: *Lieder eins fahrenden Gesellen *(1883-1885, *Lagun ibiltari batentzako kantuak*), *Des Knaben Wunderhorn *(1892, 1895, 1905, *Mutikoaren adar miragarria*), *Das Lied von der Erde*, (1908, *Lurraren Kantua*), bederatzi sinfonia (1888-1909) eta hamargarrena osatugabea (1910).

Mahler-ek erromantizismoaren joera desberdinak elkartu zituen. XIX. eta XX. mendeen arteko zubitzat jotzen da, Wagner-en eta Schönberg-en artekotzat, alegia, eta espresionismoaren atarian dago. XX. mendeko konposizio tekniken aitzindari ospetsua izan zen. Eragin handia izan zuen Arnold Schoenberg, Dmitri Xostakovitx eta Benjamin Brittenengan.

## Lanen zerrenda 
* 10 sinfonia idatzi zituen, azkena amaitu gabekoa.
* *Lieder* edo abestiak:
** *Das klagende Lied*, 1880.
** *Drei Lieder*, (1880).
** *Lieder und Gesänge*, 1880–1890.
** *Lieder eines fahrenden Gesellen*, (1883–1885).
** *Gesänge aus "Des Knaben Wunderhorn*, 1888–1896.
** *Rückert Lieder*, 1901–1902.
** *Kindertotenlieder*, 1901–1904.
** *Das Lied von der Erde*, 1908–1909.

## Erreferentziak 
## Oharrak
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* {{Erreferentzia | abizena=Walter |izena=Bruno |egile-esteka=Bruno Walter |izenburua=Gustav Mahler |editorea=Georges Liébert |argitaletxea=Alianza Editorial, S. A. |urtea=2002 |lekua=Madrid |orrialdea=184 |isbn= 84-206-8674-3 | otros=Pierre Boulez-en hitzaurrea}

### Gainerako bibliografia 
;Gaztelaniaz

*  |egile-esteka= Theodor Adorno |izenburua= Mahler. Una fisonomía musical |lekua= Madrid |argitaletxea= Akal |urtea= 2008 |isbn= 84-460-1672-4 }}
* 
* 
* 

;Ingelesez

* Gustav Mahler Europa: kronologia, konposizioak, garaikideak, familia eta pribatuak: Gustav-Mahler.eu
*
* 

;Alemanez

* 
* 
* 

;Frantsesez

* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa

## Kanpo loturak