open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txartel grafiko

thumb|250px|eskuinera|EGA Paradise BUS ISA.

**Txartel grafikoa** oinarrizko-xafla batean konektatzen den barruko osagaia da. Bere helburu nagusia monitoreari azaldu behar diren datuak zuzen bidaltzea da. Txartel mota asko daude: Hercules, CGA, EGA, VGA...) baina gaur egun Super VGA dira erabilienak. Txartelek ere memoria bat dute, eta zenbat eta handiagoa izan memoria hori hobeagoak izango dira grafikoak eta koloreak. Komenigarria da 1Mb-koak baino handiagoak izatea.

## Grafiko dedikatuak eta grafiko integratuak 
Bideo-txartelen alternatiba gisa, bideoaren hardwarea plaka ama edo prozesatze unitate zentralean sar daiteke. Bi ikuspegiak grafiko integratu gisa uler daitezke. Plaka integratutako ia ordenagailu grafiko guztiek txiparen funtzionalitatea desgaitu dezakete BIOSean, eta PCI edo PCI Express (PCI-E) sarrera izan dezakete, grafiko integratuen ordez errendimendu handiko txartela gehitzeko. Grafiko integratuak desgaitzeko gaitasunak batzuetan osagai grafikoak huts egin duen ama plaka erabiltzea ere baimentzen du. Batzuetan bi grafiko mota (dedikatuak eta integratuak) aldi berean erabil daitezke funtzio desberdinetarako. Grafiko integratuen abantaila nagusiak kostua, trinkotasuna, sinpletasuna eta energia kontsumo txikia dira. Grafiko integratuen errendimendu desabantaila da CPU baliabideak erabiltzen dituztela. Txartel grafiko batek bere RAM propioa, hozte sistema propioa eta erregulatzaile elektriko dedikatuak ditu, bideo irudiak prozesatzeko bereziki diseinatutako osagai guztiekin. Grafiko dedikatuetara eguneratzeak sistemaren PUZ eta RAM-en lanak askatzen ditu, beraz, grafikoen prozesamendua azkarragoa izateaz gain, ordenagailuaren errendimendu orokorra ere hobetu liteke.
## Kanpo estekak 
*  Nvidiaren webgune ofiziala.
*  AMD-ren webgune ofiziala.
798 Ruth

**798 Ruth** asteroide gerrikoan aurkitutako 798. asteroidearen izena da. 1914ko azaroak 21ean aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1914 VT** zen.

## Kanpo estekak
799 Gudula

**799 Gudula** asteroide gerrikoan aurkitutako 799. asteroidearen izena da. 1915eko martxoak 9an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 WO** zen.

## Kanpo estekak
McCoy Tyner

**Alfred McCoy Tyner** (Filadelfia, Ameriketako Estatu Batuak, 1938ko abenduaren 11 &ndash; New Jersey, 2020ko martxoaren 6a) estatubatuar jazz pianojole bat izan zen, ezaguna John Coltrane Quartetekin egindako lanagatik eta baita bere bakarkako karrera luzeagatik ere.

1961etik 1965ra John Coltraneren kuartetoan jo zuen, eta jazzeko historian klasikoak bilakatu diren hainbat disko grabatu zituen, *“A Love Supreme”* aipagarrienetako bat izanik. Coltraneren kuartetoa utzi ondoren post bop eta beste estilo batzuk jorratu ditu grabatu dituen diskoetan.

## Estiloa 
Tynerren hiztegi melodikoa aberatsa da, blues gordinetik hasita eskala pentatoniko gaininposatuetara; akorde-ahotsak ulertzeko bere modua (bereziki laudunetan) gaur egungo jazz piano jole multzo handi batengan eragina izan du, bereziki Chick Corearengan.
800 Kressmannia

**800 Kressmannia** asteroide gerrikoan aurkitutako 800. asteroidearen izena da. 1915eko martxoak 20an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 WP** zen. S motako asteroidea da, Flora familiakoa.

## Kanpo estekak
801 Helwerthia

**801 Helwerthia** asteroide gerrikoan aurkitutako 801. asteroidearen izena da. 1915eko martxoak 20an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 WQ** zen. C motako asteroide bat da, Eunomia familiakoa, 33 kilometroko diametroa duena.

## Kanpo estekak
803 Picka

**803 Picka** asteroide gerrikoan aurkitutako 803. asteroidearen izena da. 1915eko martxoak 21ean aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 WS** zen.

## Kanpo estekak
804 Hispania

**804 Hispania** asteroide gerrikoan aurkitutako 804. asteroidearen izena da. 1915eko martxoak 20an aurkitu zuen Josep Comas Solák Bartzelonatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 WT** zen. Josep asteroide bat aurkitu zuen lehen espainiarra izan zen. Bere izena Espainiaren izen latindarragatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
805 Hormuthia

**805 Hormuthia** asteroide gerrikoan aurkitutako 805. asteroidearen izena da. 1915eko apirilak 17an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 WW** zen. 2,5 unitate astronomikoko distantziara orbitatzen du, Kirkwooden hutsune baten kanpoaldean.

## Kanpo estekak
806 Gyldenia

**806 Gyldenia** asteroide gerrikoan aurkitutako 806. asteroidearen izena da. 1915eko apirilak 18an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 WX** zen. Bere izena Hugo Gyldenengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Kortxeaerdi

**Kortxeaerdia** musikan biribil baten hamaseirena irauten duen musika irudi bat da.
thumb|1. irudia. Plika gorantz duen kortxeaerdi bat, beherantz duen beste bat eta kortxeaerdi isiltasuna
Erresuma Batuan eta Kanadan *semiquaver* (kortxea erdia) deitzen da, eta AEBetan *sixteenth note* (nota hamaseirena).

Zenbait kortxeaerdi bata besteagandik gertu eta konpas berean daudenean, plikak bi barra beltz horizontalekin lotzen dira.

Koru musikan, irudi hauek modu bananduan idazten dira, kantatu behar diren silabak adieraziz. Erdi kortxeak, bi isats edo neuma daramatza.

Kortxearen erdia irauten duen musika irudia fusa da.

thumb|2. irudia. Elkartutako 4 kortxeaerdi

## Kanpo estekak
Plika

Solfeoan **plika** noten burutik sortzen den lerro bertikalari deritzo, biribilean izan ezik. Beltzak eta zuriak duten musika nota baten zatietako bat da.

:350px|Plikaren kokapena musika nota ezberdinetan.

Plika buruaren eskuinaldean eta gorantz begira edo ezkerraldean eta beherantz begira egon daiteke. Gorantz begira, nota pentagramako hirugarren lerrotik behera dagoenean marrazten da, eta berantz begira, hirugarrenean edo goragoko lerroetan dagoenean.

Plikaren amaieran NEUMA deritzona dago, notaren balioa edo iraupena adierazten duena.

## Kanpo estekak
Attichitcuk

**Attichitcuk** Star Wars film saga ospetsuko pertsonaia bat da.

Attichitcuk, jaio zen planeta zen Kashyyykentzako garrantzi handiko wookiee buruzagi bat zen. Chewbacca ausartaren aita izan zen eta Klon Gerretan bere mundua Sistema Independenteen Konfederakuntzako separatistengandik defendatzeko borrokatu zuen.

Urrutiko mundu bat zen Alaris Primen kolonizatzaile bezala ezagutzen da, wookieeak denboraren igaroan oparotasunera iritsi ziren mundua. Bere bizitzako azken egunetan bere erraina zen Mallatobuckekin eta bere biloba zen Lumpawarrumpekin bizi izan zen.

## Kanpo estekak
Azog

**Azog** Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Moriako orkoen erregea da. Oso zalu eta azkarra zen. Thror eta Nar Moriara iritsi zirenean, lehena Azogek hil zuen burua moztuz eta Throrren buru horretan idatzi zuen bere izena. Baina Narrek ihes egitea lortu zuen eta hala Thraini gertatutakoa kontatu ahal izan zion. Nanoen herriak horren berri izan zuenean, orkoen aurkako gerra hasi zuten.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2799. urtean, Kheled-zâram lakuaren ondoan Azanulbizarreko gudua gertatu zen. Nainek, Moriako ateetara iritsi ondoren Azog desafiatu zuen, bere eliteko goardiarekin lagunduta irten zena. Borroka bizi baten ondoren, Azogek Nain hil zuen, baina orkoari pozak ez zion askorik iraun, nanoak orkoak garaitzen ari baitziren. Orduan, Azog erretiratzen saiatu zen, baina Dain II.ak harrapatu eta hil egin zuen. Bere seme bakarra Bolgo izan zen.
Lahmu

**Lahmu** (Lakhmu) eta **Lahamu** (Lakhamu) mesopotamiar mitologiako bi jainko anai-arreba dira, Apsu eta Tiamaten semeak. Ohi iletsuak edo bizartsuak bezala ezagutzen dira, baita lokatztsuak bezala ere. Hiru kiribil pare zituzten eta kolore gorriko faja hirukoitz bat izan ezik, erabat biluzik zeuden. Suge bat bezala irudikatuak ziren. Esaten denez eurek lurra (lokatza) edo sedimentua ordezkatzen zuten, hortik "lokatztsuak" ezizena, "pentsalariak" bezala ere ezagutuak izateaz gain. Beharbada eurak izan ziren Ansar eta Kisarren gurasoak, lurreko eta zeruko ostertzak. Tiamatek Kinguri "Patuaren Taulatxoak" eman zizkionean, bere senarra zen Apsuren erailketa Enkiren esku mendekatu guran (Enuma Elish), Ansharrek kontzilio batetara deitu zituen jainkorik zaharrenak eta Kappa bidali zuen jainko hauek ekartzeko eta Marduki lagun ziezaioten, eta euren printzearen pareko toki bat aurkitu zuten berarentzat. Enki/Earen zerbitzura zuten funtzioa E-Apsuren ateen sarraila zaintzea zen edo Enkiren tenplu edo bizilekuko atezainarena. Sekula ez dira bakoitza bere aldetik aipatzen.

Belen hiriaren izenaren esanahia, jatorrian Beth-Lehem edo Bit-Lahmi, "Lahmu edo Lahamuren etxea" zen.

## Ikus, gainera 
* Nefilim
* Atrahasis
* Enuma Elish
* Ninlil
* Sanson

## Kanpo estekak
Asarta eta Kabrega

**Asarta eta Kabrega** Nafarroako udalerri-ohi bat da, Asarta herriak eta Kabrega egun ia hustuta dagoen herriskak osatuta, Lizarrerriko Berrotza eskualdean.

1857ko erroldarako desagertuta agertzen zaigu eta harrezkero Asarta Mendaza udalerriaren menpean dago; aldiz, Kabregaren lurraldea Muesen barruan dago.

## Demografia 
Udalerri independente gisa agertzen den azken errolda 1842koa da. Orduan 156 biztanle eta 31 etxe zituen.

## Ikus gainera 
* Asarta
* Kabrega

## Kanpo estekak 
*  Udalerri hau 1842tik aurrera izandako biztanleria datuak aurkitzeko webgunean.
Ehecatl

[thumb|300px|Quetzalcoatl-Ehécatlen irudia [Borgia Kodexa|Borgia Kodexean]]
Nahuatlez **ehecatl** hitzak soilik *haizea* esan nahi du. Azteka mitologian eta Erdialdeko Amerikako beste herri batzuentzat Ehecatl haizearen jainkoa zen. Ohi Quetzalcoatl edo lumadun sugearen manifestazioetako bat bezala interpretatzen da, Ehecatl-Quetzalcoatl izena hartuz, bizidunen hatsean eta landaketetarako euridun hodeiak dakartzaten haizexketan agertuz. Sorkuntzako jainkorik nagusienetako bat da, baita munduaren sorreraren mitologietako heroi kulturala ere.

Bere hatsak Eguzkiaren mugimendua abiarazten du eta euria iragarri eta alde batera egiten du. Bizitza ematen dio bizirik ez duenari. Mayahuel izeneko neska gizaki batetaz maitemindu zen eta gizadiari maitatzeko ahalmena eman zion, Mayahuelek jainkoaren pasioari erantzun ahal ziezaion. Bere maitasuna zuhaitz eder batez sinbolizatua izan zen, Ehecatl lurrera iritsi zen tokian hazten dena.

Azteka mitoaren arabera, bosgarren eguzkia sortu ondoren, hau zeruko toki batean geldi zegoen, Ilargia bezala, Ehecatlek putz egin eta abian jarri zituen arte.

Ohi moko formako aho mozorro batekin irudikatzen zen. Mozorro horrekin euriaren jainkoa zen Tlalocentzako eta euriaren jainko txikiagoak ziren Tlaloqueentzako bidea garbitzen zuen. Batzuetan bi mozorrorekin irudikatzen zen. Marraskilo bat du paparrean, haizea marraskilo hori jotzeko erabiltzen baita eta haizearen soinua irudikatzen du.

[thumb|300px|Ehecatlen omenezko monumentua [Pino Suárez (geltokia)|Pino Suárez geltokian]]
Bere tenpluek ohi zirkulu forma izaten zuten, haizearekiko erresistentzia gutxiago izateko eta bere zirkulazioari laguntzeko. Batzuetan lau puntu kardinalekin lotzen zen, haizea hara eta hona baitabil norantza guztietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astur (herria)

**Asturrak** () iberiar penintsularen ipar-mendebaldea bizilekutzat izan zuten herria izan ziren. Beren lur eremuak gaur egungo probintzia hauetan zehar banatzen ziren: Asturias, Leóngo probintzia, Zamorako probintziaren zati bat, Ourense eta Lugoko probintzien zati bat, eta Portugalgo ipar-ekialdeko Bragantza eremuko zatitxo bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henrike IV.a Gaztelakoa

'*Henrike IV.a Gaztelakoa *Inpotentea''''' (Valladolid, 1425eko urtarrilaren 25a - Madril, 1474ko abenduaren 11) Gaztela eta Leongo erregea (1454 &ndash; 1474) izan zen.

## Biografia 
Joan II.a Gaztelakoa eta Maria Aragoikoa zituen gurasoak.

15 urte zituela Blanka II.a Nafarroakoarekin ezkondu zen. Blankak birjintasuna mantendu zuen ez ezkontza-gauan bakarrik, baizik eta hurrengo 13 urteetan ere.

1455ean Alfontso V.a Portugalgoaren alaba Joanarekin ezkondu eta sei urte geroago Joana izeneko alaba izan zuten. Honek "La Beltraneja" ezizena hartu zuen, Beltrán de la Cuevarena izan zelakoan.

Joanaren jatorriari buruzko dudak eta erreginaren adulterioa zirela eta, Joanek Isabel arreba oinordekotzat hartu zuen eta hil zenean gudu zibila sortu zuen. Alde batetik, Joanak Portugalen laguntza izan zuen eta, bestetik, Isabelek Aragoi eta Frantziarena.

## Arbasoak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda
Mayahuel

**Mayahuel** edo **Mayalen** azteka mitologian magueyaren jainkosa, eta hedapenez, mozkorraldiarena izan zen. Lurrarekin lotutako jainkosetako bat da, eta zentzu horretan, Coatlicue (jainkoen ama), Cihuacoatl (erditzean hildako amen patroia) eta Tlazolteotl (zikinkeriaren irenslea, hori baitzen bere izenaren esanahia) bezalako jainkosekin lotua zegoen. Landareen munduko jainkosa zenez, emankortasunaren jainkosa ere bada. Horregatik, artoaren patroiak ziren Xilonen eta Ilamatecuhtlirekinn eta mantenuen eta lurraren patroia eta Zazpi Suge anderea zen Chicomecoatlekin ezaugarriak banatzen ditu.

Mayahuel maguey hostoetatik irtetzen zen urdinez margoturiko gorputzdun neska gazte bat bezala irudikatzen zen. Bere ezaugarriak esku batean soka bikoitza, irun gabeko kotoi mataza eta orban horiak bere aurpegian ziren. Batzuetan jadezko sudurreko batekin eta buztinezko pitxer bat eramanez irudikatua zen. Ezaugarri guzti hauek lehen aipaturiko Tlazolteotl bezalako jainkosekin partekatzen ditu, eta bereziki Chalchiuhtlicuerekin, lurreko uren patroia zena. Azken bi jainkosak bezala, Mayahuel zorte txarraren ikurra zen. Jainkosa honekin zerikusia zuen egun batean jaiotzen zenak, ziur gaizki amaitu behar zuen. Kotoizko matazak eta bi sokek adulterioa eta galmena esan nahi zuten, kosmogonia mexikan mozkorraldiarekin eratorriak.

Magueyaren jainkosaren senarra Patecatl izan zen, nahuatlez agavearen ureztiari pulkea egiteko eransten zitzaizkion belar batzuk izendatzen zituena. Euren semeak Centzon Tochtliak ziren, edo larehun eta Kontaezinbeste Untxiak (pulkeaz, jakina) titia ematen ziena ustez zituen titi ugarietatik.

## Magueyaren sorreraren elezaharra 
Hasieran Mayahuel bere amonarekin bizi zen neska gazte eder bat zen, bere amona Eguzkia irtetzea eragozten saiatzen zen Tzitzimime izar bat zelarik. Halako batean, Quetzalcoatlek konbentzitu zuen lurrera jaisteko maitatzera bitan banatutako zuhaitz baten adar batean bihurturik. Baina bere amona esnatu zenean eta honek bere biloba ikusi ez zuenean, beste Tzitzimime batzuk deitu zituen lurrera jaitsi eta bere biloba bilatzen laguntzeko.

Hurbildu zirenean zuhaitza bitan banatu zen. Orduan, amonak, bere biloba adar bezala ikusiz, txiki-txiki egin zuen eta hondarrak beste Tzitzimime batek jan zitzan utzi zituen. Hala ere, Quetzalcoatl bihurtu zen adarra ukitu eta kalterik gabe geratu zen.

Tzitzimimeak aldendu zirenean, Quetzalcoatlek birjina gaztearen hondarrak hartu eta lurperatu egin zituen. Hemendik irten zen maguey landarea, nondik pulkea ateratzen den, zeremonietan edari erritual eta jainkoetzako ofrenda bezala erabilia. Honela, hil ondoren, Mayahuel jainkosa bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Patecatl

eskuinera|thumb| **Patecatl**, Rios Kodexean (Borgia taldeko zati bat) XVI. mendeko marrazkia
Azteka mitologian **Patecatl** medikuntzaren jainkoa eta peiotearen aurkitzailea zen, baita pulkearen sustraiaren jauna ere.

Mayahuelen senarra zen, eta elkarrekin sortu zuten pulke, eta elkarrekin baita ere, Centzon Tochtliak izan zituzten seme bezala.

## Kanpo estekak
Centzon Totochtin

**Centzon Tochtliak** edo mozkortasunaren larehunn jainko untxiak Patecatl eta Mayahuelen semeak ziren. Horien artean Patecatl bera ere bazegoen. Beste batzuk Tequechmecauiani, Quatlapanqui (buruirekitzailea) eta Papaztac (sumindua) ziren, hauei mozkor toxikatuak sakrifikatzen zitzaizkielarik.

Ometochtli zuten buru.

## Kanpo estekak
Ometochtli

**Ometotchtli** edo **Ometochtli** (nahuatlez Bi-Untxi) azteka mitologian untxi eran gurtutako pulkearen eta mozkortasunaren jainkoa zen. Landareen emankortasunaz eta haizeaz lotua zegoen.

Centzon Tochtli deritzenen buru da, mozkortasunaren larehun jainko untxiak, hauen artean Patecatl, Tequechmecauiani, Quatlapanqui (buruirekitzailea) eta Papaztac (sumindua) zeudelarik, hauei mozkortuak sakrifikatzen zitzaizkielarik.

El Tepozteco izeneko arkeologia gunean, Tlahuiltepetl izeneko muinoaren tontorrean jainko honen omenezko gurtzaleku bat aurkitu zen, jainko honen estatua Fray Domingok suntsitu zuelarik 1538an.

## Kanpo estekak
Gaztelu (Donamaria)

**Gaztelu** Nafarroa Garaiko iparraldean dagoen Donamaria udalerriko herri bat da, Malerreka eskualdekoa. 2008an, 111 biztanle zituen. 1842ko erroldan, berezko udalerri gisa agertzen zen.

Gaztelun dago Legarreako leizea eta 2014-2016 urteen bitartean bertan aurkitu ziren hainbat hildakoren gorpuzkiak.

## Demografia 
Udalerri gisa agertzen den erroldan (1842koan) 176 biztanle eta 34 etxe zituen.

## Historia 
* 1936ko abuztuaren 30ean Juana Josefa Goñi Sagardia eta bere 6 seme-alabak erahil zituzten eta beraien gorpuak Legarreako leizera bota zituzten.

## Kanpo estekak 
*  Gazteluk 1842tik aurrera izandako biztanleria datuak, Espainiako Estatistika Erakundearen webgunean.
El Tepozteco

thumb|250px|eskuinera|Tepoztlaneko piramidea
**El Tepozteco** Mexikoko Morelos estatuan dagoen arkeologia gune bat da. Itsasoaren mailatik 2.000 metro baino gehiagoko altueran eta Tepoztlan haranetik 600 metroko altuera baino gehiagora dago. Hondar hauek 1150 eta 1350 bitartean eraiki ziren.

## Deskribapena 
Toki hau giza aktibitatearen bidez areagotua izan zen lurraren goragune natural probestuz eraiki zen. Oinarrian bi gorputzeko piramide bat da, bere mendebaldeko zatian alfardadun eskailera handi bat duena. Bere bi gorputzen gainean, hirugarren eraikin batek koroatzen du tontorra. Bi gelaz osatua dago, bata bestearen jarraian daudenak.

Piramide nagusiaren parean hauek ere alfardekin apaindutako lau eskailera dituen plataforma karratu txikiago bat dago.

## Gurtza 
Bere garaian hondar hauek Ometochtliri eskainiak zeuden, pulkearen, emankortasunaren eta uztaren jainkoa zena. Casa del Tepozteco bezala ezagutzen den piramideak 9,50 metroko altuera du eta bertan aurkitu zen Hamar-Untxi idoloa (Ometochtliren irudikapena) ebanjelizazioan zehar fraileek suntsitu zutena.

## Jainkoa 
El Tepozteco jainko bat ere izan zen, Quetzalcoatlen (lumadun sugea) semea. Urtero irailak 8an jai bat egiten da Morelos estatuko Tepoztlan herrian hau ospatzeko.

## Kanpo estekak
III. urteko Konstituzioa

**III. urteko Konstituzioa** 1795ean Direktorioak idatzitako konstituzio liberal bat izan zen, subirautza nazionalean, botere banaketan eta errolda sufragioan oinarritua.

## Botere banaketa 
* Botere legegilea bi ganberatan banatzen zen: Antzinakoen Kontseilua eta Bostehunen Kontseilua
* Botere betearazlea bost kide edo direktorek osatutako Direktorioaren ardura zen.

## Kanpo estekak
Berdejoko Ituna

**Berdejoko Ituna** Gaztelako Erresuma eta Aragoiko Erresumak Nafarroako Erresumaren aurka 1186ko urriaren 5an Berdejo herrian sinatu zuten.

1186ko urtarrilaren 21eko Ágredako Ituna eta 1187ko irailaren 30ean Albarracíneko Jauna zen Pedro Ruíz de Azagra nafarraren aurka sinatu zen Sauquilloko Itunaren antzekoa da, baina Berdejoko Itunean Nafarroako Erresumaren aurka darabiltzen gudan zehar bi erresuma horien arteko elkarlaguntza ere gehitzen da. Erresuma bat edo bestearen oniritzirik gabe Antso VI.a Jakitunarekin itunik ez sinaraztea behartzen du. Bertan Alfontso VIII.a Gaztelakoa 1179ko bakea sinatu izanaz damutu eta Nafarroako erregearen esku gelditu zen Arabako lurraldea bereganatzeko presionatzen du.

## Bibliografia 
* Luis Javier Fortún Pérez de Ciriza. Nafar subirotasunaren apurtzea Araba, Gipuzkoa eta Durangaldean (1199-1200). 469. orr. (31. dokumentua).

## Kanpo estekak
Gasteizko setioa

**Gasteizko setioa** Gasteiz hiriaren aurkako erasoaldia izan zen, Alfontso VIII.a buru zuen Gaztelako Erresumako armadak 1199-1200 bitartean egin zuena, Nafarroako Erresumaren mendebaldeko lurraldea konkistatzeko kanpainan, Antso VII.a Nafarroakoaren garaian.

## Historia 
Nova Victoria hiriburua 1181ean Antso VI.a Jakitunak eratu zuen *Gasteiz* herrixka zegoen muinoan.

Setioak zortzi edo bederatzi hilabetez iraun zuen, 1199ko ekainaren 5a baino lehen hasi eta 1200ko urtarrilaren 25a baino lehen bukatu zelako. Erasoa bitartean, hiribilduaren tenentea (erregeordea) edo gazteluzaina Martin Txipia izan zen. Gaztelarrek hirira heldu bezain pronto bateriak eta erasoak erabili zituzten. Euskaldunek tinko eutsi eta sarraski handia izan zen, Donemiliaga Kukulako artxiboaren aburuz. Orduan erasotzaileek hiria setiatzeari ekin eta elikagaiak eta ura sartzea galarazi zuten.

Setioa bukatzeko asmotan, Antso VII.ak almohadeen laguntza bilatu zuen, hauek Gaztelako Erresuma eraso dezaten eta fronte berri bat sortzeko. Negoziazioak luzeak baziren ere, musulmanen artean zegoen banaketa zela eta ez zuen lortu. Iruñeko gotzaina zen Gartzia Fernanditzek gaztelarren tregoa lortu eta, garnizioko zaldun batekin, Ipar Afrikako almohadeen lurraldetarantz jo zuen erregeari egoera azaltzeko. Antsok hiribildua menderatzea onartu zuen. Ordurako, 1200ko urtarrilean, Gaztelako Erresumako armadak Araba eta Gipuzkoa osorik zituen kontrolpean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mister Bean

***Mister Bean*** edo ***Mr. Bean*** Erresuma Batuko barre egiteko telebista saioa izan zen, baita saioko pertsonaia nagusiaren izena ere. Lehen atala 1990eko urtarrilaren 1ean eskaini zuen ITV telebista kateak, eta azkena 1995eko azaroaren 15ean. Guztira hamalau atal filmatu ziren.

Saioak arrakasta handia lortu zuen mundu osoan eta 1990eko hamarkadaren amaieratik bi film eta marrazki bizidunetako saio bat ekoitzi dira.

## Pertsonaiak eta osagarriak 
* **Mr. Bean**: **(Rowan Atkinson)** telesaileko protagonista da. Pertsonaia bitxia da, baina baita traketsa ere, eta egoera barregarriak sortzen ditu. Beharbada horregatik gizagaixoa aingeru maltzur gisa ikusi izan da (telesaileko kapitulu hasiera denetan pertsonaia argi zuri batetik jausten da zerutik lurrera). Mr. Beanek ez du hitz askorik egiten eta, egiten duenean, hitz gutxi batzuk xuxurlatzen ditu, tonu baxu eta komiko batean. Umorea, hein handi batean, pertsonaiaren irtenbide originalek (eta beste askotan zentzugabeek) eragiten dute; askotan egoera ezerosoan jartzen dutenak. Haren izena ez zen inoiz jakinarazi telesail osoan. Hala ere, *Bean* filmean (1997) "Mr. Bean" izenez ageri da; aldiz, ''Mr. Bean's Holiday'' filmean (2007) "Rowan Bean" izenez.

* **Irma Gobb: (Matilda Ziegler)** Mr. Beanen bikotekidea da telesail barruan. Burugabea eta ikaratia da; beti daki leheneratzen bere bikotearen izualdi eta irainei. Asko maite du Bean, naiz eta bere bikotekideak nahiago dituen opariak laztanak baino. 3 kapitulutan agertu zen soilik.

* **Teddy:** Felpazko hartz bat da eta agian Mr. Beanen lagunik onena. Artilezko hartz arre txikia da, botoiak begi gisara dituena. Hankek eta eskuek saltxitxa itxura dute, askotan kaltetua suertatzen da. Nahiz eta Teddy bizigabea izan, Mr. Beanek askotan bizia duela sinetsarazi nahi izaten dio bere buruari.
* **Mr. Bean-en autoa:** British Leyland Mini 1000 autoa egoera komiko askoren lekuko da, adibidez: Mr. Bean autoa gidatu eta janzten, sabaian kokaturiko besaulkian jarririk gidatzea... Telesail hasieran, 1969ko BMC Mini MK II laranja bat zen, baina hau suntsitua izan zen lehen kapituluko amaieran gertatzen den istripu batean, pantailaz kanpo. Handik aurrera, autoa 1976ko modelo bat zen, karrozeria berde lima zuena eta kapot beltza.
* **Hiru gurpildun autoa:** behin baino gehiagotan ageri da, askotan Mr. Beanen ekintzen ondorio kaltegarriak jasaten ditu. Reliant Regal Supervan modeloa da, eta urdin argi kolorekoa. Jabea ezezaguna da.

## Aktoreak 
Jatorrizko Mister Bean saioko aktore nagusia Rowan Atkinson zen, eta berarekin batera, Robin Driscoll, Richard Curtis eta Ben Elton aritu ziren gidolari lanetan.

## Euskadin 
ETB 1k iraganean bota zituen programa batzuk asteburuko arratsaldeetan. Orainaldian, Gabonetan botatzen da programa, bai gabon-gauetan, bai Urteberri bezperetan. Animaziozko saila ere ikusgai izan da ETBn.

## Kanpo estekak 
*  Mister Beanen webgune ofiziala.
Ziertzo

thumb|Erriberako *bardo*, ziertzotik babesten duena.
**Ziertzoa** edo **Bagurrina** Ebroko haranean ematen den ipar-mendebaldeko haize fresko eta lehor bortitza da. Urteko edozein hilabetetan eman daiteke baina normalean neguan eta udaberri hasieran azaltzen da.

Mediterraneo itsasoa eta Bizkaiko golkoaren arteko presio ezberdintasunarengatik sortzen da, Mediterraneo itsasoan behe presio gune bat eta Bizkaiko golkoan presio handiko gune bat daukagunean. Haizea batzuetan oso zakarra izan daiteke eta toki haizetsuenetan 100km/h abiadurak erraz harrapatzen ditu. Bardean neurtu zen Euskal Herrian Ebroko haranean inoiz neurturiko haize abiadura bortitzena, 145km/h-koa. Ziertzoak Ebro haraneko bizitza baldintzatzen du. Haize lehortzailea izanik, landareek aurre sortutako lehortasunari aurre egin behar diote. Gainera nekazariek beraien landaketak babestu behar izaten dituzte haize honetatik.

K.a. II. mendekoa da haize honen inguruan ezagutzen den lehen aipamena, Katon Maiorrek bere kroniketan *cercio* izena erabiltzen du haize honi buruz hitz egiteko. Bere idatzien arabera gizon armatu bat botatzeko moduko indarra zuen haize honek.

## Kanpo estekak
TSI agarraren proba

eskuinera|250px|thumb|TSI agarraren emaitza desberdinak hazkuntza ingurua inkubatu ondoren

**TSI agarraren proba** (hiru azukre eta burdina izeneko hazkuntza-inguruan burutzen dena) mikrobiologia-laborategietan bakterioak (enterobakterioak, batez ere) identifikatzeko erabiltzen den teknikaren bat da.

## Oinarria 
TSI hazkuntza inguruak jakinarazten du dituen hiru azukreetatik (glukosa, laktosa eta sakarosa) zein den mikroorganismoek hartzitzen dutena, mikrobioen identifikazioa erraztuz. Horretaz gain, SH2-ren ekoizpena ere antzematen du, hazkuntza inguruak burdina duelako, SH2-rekin erreakzionatzen duena SFe sortzeko (SFe-ren ekoizpenak ingurua iluntzen du). Azkenik, gasaren ekoizpena ere soma daiteke hondoko agarra apurtzen bada.

TSIa agar inklinatua duten saiodietan erabiltzen da.

Hazkuntza-inguruak glukosa pixka bat du, eta laktosa eta sakarosa ugari. Identifikatu nahi den bakterioak glukosa bakarrik hartzitzen badu, azido gutxi sortzen da, gainazalekoa lurruntzen da eta hondoan bakarrik pilatuko da azidoa. Bakterioak, aldiz, laktosa edo sakarosa hartzitzen badu (biak disakaridoak dira) azido asko sortzen da, eta goiko aldean eta hondoan -bietan- pilatuko da azidoa.

Hazkuntza ingurua gorri kolorekoa da. Azidoaren ekoizpenak inguruak duen pH-aren adierazleari kolorea aldatzen dio, gorritik horira pasatuz. Azidotasunak, beraz, hazkuntza inguruaren horitasuna sortzen du. Era berean, SH2-ren ekoizpenak kolore beltza sortzen du agarrean.

## Prozedura 
Ereite-euskarri batekin beste agar batean hazitako kolonia baten inokulua hartu, identifikatu nahi den bakterioa duena.

TSI agarrean erein, hazkuntza inguruaren gainazalean eta hondoan inokulatuz (azken honetan ziztadaz egindako ereitearen bidez).

Inkubatu 24 orduz 37&nbsp;°C-tan eta hazkuntza inguruaren kolore aldaketa aztertu:

* azidotasuna: hori kolorea
* azidotasunik ez: gorri kolorea
* SH2-ren ekoizpena: kolore beltza
* gasa: hondoko agarraren pitzadurak

Hona hemen zenbait enterobakterioen hazkuntza TSI agarrean:

* E. Coli: gainazal horia, hondo horia, SH2 (-), gas (+)

* Enterobacter: gainazal horia, hondo horia, SH2 (-), gas (-)

* Salmonella: gainazal gorria, hondo horia, SH2 (+), gas (+)

* Citrobacter: gainazal horia, hondo horia, SH2 (+), gas (+)

* Shigella: gainazal gorria, hondo horia, SH2 (-), gas (-)

* Proteus: gainazal gorria, hondo horia, SH2 (+), gas (+)

## Kanpo estekak
Abondance

**Abondance** edo '''Tomme d'Abondance''' Jatorrizko Izendapena duen frantziar gazta da, Rodano-Alpeak eskualdeko Savoia Garaia departamentuan ekoizten da, Suitzako mugatik oso hurbil. Eskualde oso menditsua da, Geneva lakua eta Mont Blanceko herrialdearen artean dagoena. Gaztaren izendapena Abondance udalerritik dator, honek gaztari nahiz gazta hau egiteko esnea ematen duen behi arrazari izena ematen diolarik.

## Kanpo estekak 
* Abondance gaztagileen sindikatu profesionaleko webgunea
Zaharren Kontseilua

**Zaharren Kontseilua** () Frantziako Lehen Errepublikako Direktorioko bi biltzar legegileetako bat izan zen; Bostehunen Kontseilua zen bestea. Thermidorko Konbentzioak onartutako III. urteko Konstituzioaren bitartez sortu zen, 1795eko abuztuan, eta urte bereko irailaren 23an jarri zen indarrean. Direktorioko kideak aukeratzen zituen, eta Bostehunen Kontseiluarekin partekatzen zuen botere legegilea. Tuileriak jauregian biltzen zen, 1799an Saint-Cloud jauregira lekualdatu zuten arte. 250 hamar kidek osatzen zuten, eta urtero heren bat berritzen zen. Kideek 40 urte baino gehiago eduki behar zuten, ezkonduak edo alargunak izan, eta Frantzian izan behar zuten bizilekua gutxienez 15 urte lehenagotik. Brumaireko estatu-kolpearen ondoren, Napoleon Bonapartek desegin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista

**Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista** (), **NSDAP** edo **Alderdi Nazia**, 1920 eta 1945 bitartean Alemaniako alderdi politikoa izan zen.

Adolf Hitler, alderdiko burua, kantziler izendatu zuen Paul von Hindenburg estatuburuak 1933an. Hindenburgen heriotzaren ostean, Hitlerrek Hirugarren Reich izeneko erregimen totalitarioa ezarri zuen, zeinetan NSDAPk ia-ia mugarik gabeko boterea lortu zuen.

Alderdi naziaren ideologiak alemaniar arrazaren garbitasuna azpimarratzen zuen; halaber, etsaien edo *Lebensunwertes Leben* (bizitzarik merezi ez duen bizitza, hau da, juduak, ijitoak, eslaviarrak, fisikoki edo psikikoki gutxituak eta abar) deiturikoen kontra egiten zuen. Ideia horiek 11 miloi pertsona hil zituzten Holokaustoan. Gainera, *Lebensraum* (Bizitzeko tokia) kontzeptu naziak eta Alemania Handia bilatzeak Bigarren Mundu Gerra ekarri zuten berekin.

## Nazien hauteskunde propaganda 
## Kapitalista batek, ikasle batek eta langile batek azaltzen dute zergatik jarri ziren alderdi naziaren alde 
## Ikus, gainera 
* Nazionalsozialismoa
* Hirugarren Reicha

## Kanpo estekak
Azanulbizar

**Azanulbizar** (Itzaletako Errekaztoaren Haranaren khuzdûlezko izena) Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko toki bat da. Moriako Ekialdeko Ateen irteeran kokatuta dagoen haran bat da, Mendi Lainotsuen bi adarren artean, Lothlorienen mendebaldeko mugetaraino hedatzen dena. Haran honetan amaitzen da Adar Gorriaren Pasabidea (Karadhrasen), bidezidor batetik jaisten dena, Itzaletako Errekaztoaren Eskaileraren ondoan dihoana. Han zegoen Kheled-zâram deritzona, "Ispilu lakua", baita Celebrant ibaiaren iturria ere, beste zenbait errekaztorenaz gain, euren urak Celebranten isurtzeko zeharkatzen dutenak. Horien artean Dimrill edo Itzaletako Errekaztoa dago, Aragornek Frodo Zorrozabal eta Sam Gamgee hauek Morian jaso zituzten zaurietatik sendatu zituen izenik gabeko errekaztoa, baita ibai garrantzitsu hori jaiotzen den iturria ere.

Azanulbizarren Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2799. urtean nanoek orkoen aurka azken aldiz borrokatu zuten gudua gertatu zen. Azanulbizarreko guduan Dain II.ak Azog garaitu zuen.

Haran honetan hil zen Balin urte asko beranduago, Moriako Mazarbulen Ganberako Erregistroen Liburuan kontatzen den bezala.

Eraztunaren Elkartearen garaian Moria eta Lothlorienen arteko toki hondatu bat zen. Hara iritsi zen Eraztunaren Elkartea Moriako Meatzeetatik ihes egin ondoren eta Lothlorienera iristeko zeharkatu zuen.

## Izenaren etimologia 
Moriako harana Nanduhirion elfoerazko izenez ere ezagutzen zen, khuzdulezko izenak bezala "Itzaletako Errekaztoaren Harana* esan nahi duena. Sindarinezko izena honako osagai hauek osatzen dute: *Nand*, "harana" esan nahi duena eta NAD erroduna, *Dû*, "itzala", "ilunabarra", DO/DÔ erroduna eta *Sîr* = *Hir* hitz baten erdian dagoenean, "ibaia" edo "isuri" esan nahi duena, *'SIR* erroduna. Nanoen hizkuntzan erradikal bikonsonantea den Z-Nz osatua dago, "iluna" esan nahi duena, *Úl*, "errekaztoa" eta *bizar'', "harana". Izena Mendi Lainotsuek toki honetarantz jaurtitzen duten itzaletik letorke.

## Kanpo estekak
Golkoko itsaslasterra

thumb|220 px|Golkoko itsaslasterraren ibilbide mapa

**Golkoko itsaslasterra** Mexikoko golkotik Ozeano Atlantikoaren iparraldera doan itsaslaster beroa da. 100m-ko sakonera eta 1000km-ko zabalera du, 1,8m/s-ko abiadura darama eta bere emaria 80 milioi m³/s-koa da. Dimentsio hauekin energia eroale oso garrantzitsua bilakatzen da Europarentzat.

Itsaslaster honen zirkulazioak Europari dagoen latituderako klima beroa ziurtatzen dio. Gainera, inguru hauetan fauna eta flora ere determinatzen ditu.

thumb|220 px|Benjamin Franklinen Golkoko itsaslasterraren 1786ko mapa

Itsaslaster guztiak, uraren gatz kontzentrazio ezberdintasunagatik, haizeen zirkulazio globalagatik, lurraren errotazio mugimenduagatik eta poloetako ur tenperatura txikiengatik sortzen dira. 4 faktore hauen ondorioz zirkulazio termohalinoa sortzen da. Golkoko itsaslasterraren norabidea haize zirkulazio globalak determinatzen du, bere norabidea Ipar Atlantikoan ipar-ekialderanzkoa baita, itsaslasterraren berdina.

Itsaslaster hau 1513an aurkitu zuten eta Espainiar Inperioko itsasontziek azkar hasi ziren erabiltzen Karibetik Espainiarako bidaietan. Lehen deskribapen eta mapak 1786an argitaratu zuen Benjamin Franklinek "'Sundry Maritime Observations"' lanean.

## Golkoko itsaslasterra eta aldaketa klimatikoa 
Nahiz eta frogatu gabeko teoria izan, zientzialari askok diote, berotze globalak poloetako izotza urtzean, ozeanoetako gatz kontzentrazioa txikitu egingo dela. Ondorioz, gaur egun itsaslasterrak mantentzen dituen oreka hautsi daiteke eta ibilbidea aldatu. Honela, Europako klima leuntzen duen korrontea moztuko litzateke eta beroketa globalaren ondorioz Europako klima ez da hozten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko klima

## Kanpo estekak
Brie (gazta)

**Brie** ore biguneko gaztada, behi esne gordinez egina. Ile-de-France eskualdeko Brie lurraldean du jatorria (egun Sena-eta-Marne departamendua) eta hortik datorkio izena..

## Ezaugarriak 
Behi esne gordinarekin ekoizten da, Estatu Batuak eta Australiako salbuespenarekin, hauetan esne pasteurizatua erabili ohi da. *Penicillium candida* lizunak osatu eta erabat jangarria den azal xamur batez estalita dago (eta batzuetan *Brevibacterium linens* bakteriak ere osatu ohi du), azal hau ontze denboran sortzen da. Azalak hits, marfil edota hori kolorea du. Egitura krematsua eta zapore finekoa da, halere ontzean doan heinean zaporea bizitzera joan ohi da eta nolabaiteko amoniako usaina hartu.

## Motak 
Honako Brie gazta motak daude:
* *Brie de Meaux* (Meaux ingurukoa) - (AOC).
* *Brie de Melun* (Melun ingurukoa) - (AOC).
* *Brie de Coulommiers* (Coulommiers ingurukoa)
* *Brie de Nangis* (Nangis ingurukoa).
* *Brie de Montereau* (Montereau ingurukoa).
* *Brie noir* (beltza).
* *Brie fermier*.
* *Brie de Melun bleu* (*urdina*).
* *Brie petit moulé* (itxuratu txikia).
* *Brie laitier*.
thumb|ezkerrera|*Brie noir*

## Kanpo estekak
Oñatiko Jaurerria

**Oñatiko Jaurerria** XII. mendetik XIX. mendera arte Oñati eta inguruko herrietan garatu zuten Erdi Aroko aginte sistema izan zen.

## Historia 
Oñatiko jaun guztiak, Gebara leinukoak, Iruñeko Erresumako basailuak ziren antzinatik eta ganbotarrekin lotura estua zuten. Ez da guztiz ezaguna noizkoa den Oñatiko Jaurerria: Iruñeko erregeek leinuari titulua 1200an Gipuzkoa galdu baino lehen. Titulua aipatzen duen lehendabiziko agiria 1284koa da; hala ere, XIV. mendeko agiri batek 1149. urtekotzat jotzen du sorkuntza.

XV. mendean eta, jadanik Gaztelako koroaren zuzendaritzapean, jaurerria konderri bihurtu zen, lehendabiziko kondea Eneko Velez Gebarakoa izanik. 1481ko irailaren 18an Errege katolikoek Aragoiko Erresumako *aurreratu* eta aholkulariari eman zioten. "De iure" eman ere, "de facto" Oñatiko jaunek titulua aspalditik erabiltzen zutelako, Henrike IV.a Gaztelakoaren garaietan ohikoa zen bezala. 1640an Filipe IV.a Espainiakoak kondeak Espainiako handiki bihurtu zituen.

Jaurerri "burujabea"ren estatusak mendez mende iraun zuen XIX. mendeko liberalismoak herria jauntxoen eskuetatik askatu arte. Lehen saiakera batzuk izan zuten arren, 1845eko urriaren 9an behin betiko Gipuzkoarekin anexioko eskritura formalizatu zuten.

## Oñatiko jaunen zerrenda 
Hona hemen Gebaratarren zenbait jaunen izenak:
* Eneko Velez Gebarakoa
* Petri Velez Gebarakoa, Arrasate erre zuena.
* Eneko Velez Gebarakoa (1566-1644)
* Eneko Velez Gebarakoa (1597-1658)
* Beltran Velez Gebarakoa (?-1652)
* Eneko Velez Gebarakoa (1642–1699)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bo Xilai

**Bo Xilai** (txinera sinplifikatuz: 薄熙来; txinera tradizionalez: 薄熙來; pinyineraz: Bó Xīlái), (Beijing, Txinako Herri Errepublika, 1949ko uztailaren 3a - ), Txinako Herri Errepublikako politikari ezaguna da.

## Biografia laburra 
Txinako Alderdi Komunistan garrantzi handiko Bo Yiboren semea da. Hamazazpi urte zituela Iraultza kulturalean, kartzelan egon zen, bere familia guztiarekin batera. Beijingo Unibertsitatean ikasketak burutu ondoren, lanean hasi zen eta 1980an Alderdi Komunistan sartu zen.

## Karguak 
Hainbat kargu izan ditu, Merkataritza ministroa, Liaoning probintziako gobernadorea eta 2007tik Alderdi Komunistaren Chongqingo ordezkaria da. Liaoning probintziako gobernadore zela, Mao Zedongen garaitik zaharkituta zegoen industria eraberritu eta Txinako lehen autobidea eraiki zuen Shenyang eta Dalian bitartean.

2007an Alderdi Komunistaren Chongqingeko ordezkari izendatu zuten, eta ordutik ehundaka gaizkile atxilotzeagatik egin da famatu. Agintean egondako bi urtetan bi mila gaizkile eta dozenaka talde mafioso bertan-behera geratu dira.

## Kanpo estekak 
*  Bo Xilairi buruzko biografia laburra Beijingo Unibertsitatearen webgunean.
Eneko Belitz Gebarakoa

**Eneko Belitz Gebarakoa** izen bereko zenbait Oñatiko konde izan daiteke:

* **Eneko Belitz Gebarakoa** (?-1500), lehendabiziko Oñatiko kondea;
* **Eneko Belitz Gebarakoa** (1566-1644), zazpigarren Oñatiko kondea eta Filipe III.a Espainiakoaren eta Filipe IV.a Espainiakoaren erreinaldietako politikaria;
* **Eneko Belitz Gebarakoa** (1597-1658), zortzigarren Oñatiko kondea eta Napoliko erregeordea;
* **Eneko Belitz Gebarakoa** (1642-1699), hamargarren Oñatiko kondea.
Eneko Belitz Gebarakoa (10. kondea)

**Eneko Belitz Gebarakoa**, hamargarren Oñatiko kondea eta Campo Realeko kondea, (1642 &ndash; 1699ko azaroaren 5a), euskal herritar politikaria izan zen.

## Biografia 
Aita Beltran Belitz Gebarakoa eta ama Katalina Belitz Gebarakoa, Eneko Belitz Gebarakoa aitaren anaiaren alaba zena, zituen.

1666ko abuztuaren 12an Claude Lamoral Lignekoaren alaba zen Klara ezkondu zuen.

1687an urrezko ardi-larruaren zaldun izendatu zuten.
Eneko Belitz Gebarakoa (7. kondea)

**Eneko Belitz Gebarakoa Tassis**, zazpigarren Oñatiko kondea eta Villamedianako kondea (Gatzaga Buradon, 1566 &ndash; Madril, 1644ko urriaren 31a) euskal herritar politikari eta diplomatikoa izan zen.

## Biografia 
Aita Petri Belitz Gebarakoa, Buradon Gatzagako jauna, eta ama Maria Tassiskoa, Raimundo Tassiskoaren alaba (1515-1579), zituen. Petri Belitz Gebarakoaren alaba zen Katalina ezkondu zenean Oñatiko konde ezkontide bihurtu zen, emaztearen neba bakarra Ladron Belitz Gebarakoa Doverren 1588an Ingalaterrako armada borrokatzen ari zuela hil zelako. Era berean, 1622an Madrilean Joanes Tassiskoa, bere lehengusua eta Villamedianako kondea, hil zenean, bere tituluak ere jarauntsi zituen.

Eneko Filipe III.a Espainiakoaren gortean izan zen eta Flandriako gudetan hartu zuen parte, non preso hartu zuten. Diplomatiko munduan Espainiako enbaxadore izan zen Aulki Santuan, Savoian, Hungarian eta Vienan. Bertan Matias I.a Habsburgokoari lagundu zion Fernando II.a Habsburgokoa enperadore berria izan zedin eta honi Wallensteinen aurka.

Madrilen Filipe IV.aren balido izatekotan izan zen, baina honek Gaspar Guzmán, Olivaresko konde-dukea, nahiago zuen.

1644an hil zen Madrilen eta San Filipe elizan lurperatu zuten.

## Seme-alabak 
Katalina Belitz Gebarakoarekin batera bederatzi seme-alabak izan zituen:
* Petri, Milanon zaldi-istripu baten ondorioz hilda.
* Joanes, erlijioan sartuta.
* Eneko (1597–1658), 1648 eta 1653 artean Napoliko erregeordea.
* Filipe Emmanuel, 1642an Perpignanen eroria.
* Beltran, Monterealeko markesa eta Sardiniako erregeordea
* Maria Ana, Musoccoko printzea eta Melzoko markesa zen Antonio Maria († 1678) ezkondu zuena.
* Maria Angela, moja
* Katalina, moja
* Ana Maria, moja
Banon (gazta)

**Banon** Proventza Garaiko Alpeak departamenduko antzinako errezetetan oinarrituta ekoizten den frantziar gazta txikia da. Bere izendapena Lure eta Ventor udalerrien artean kokatzen den Albion ordekako herri txiki batetik dator. Behi esne gordinez eginiko gazta bat da, 6tik 7 zentimetrotako diametroa du eta ehunen bat gramoko pisua.

Erromatar garaiko ezaguna zen. Gertakari modura, 161an Antonino Pio erromatar enperadorea gazta jan eta ondoren honen oreak sorturiko ondoezaz hil zen. Erdi Aroko mahaietan ere gustu handiz jaten zen, eta XIX. mendean Jules Verne eta Frédéric Mistral idazleek bere zaporea goraipatu zuten.

## Kanpo estekak 
* Banon gaztaren webgunea 
* Banon gazta Jatorridun Ziurtagiria duten gazten webgunean 
* Banon gazta Montbrun les Bainseko Herrialdean
Hugo Junkers

**Hugo Junkers** (Rheydt (Garai hartan, Prusia, oraingo Westfalia iparraldeko Renanian, 1859ko otsailaren 3a-Gauting (Bavaria), 1935eko otsailaren 3a). Aeronautiko eraikitze lanetan aritu zelako hartu zuen gaur egun arteko ospea.

Hasiera batean, motorrak eta gasen konprimagarritasuna ikastera dedikatu bazen ere, aeronautikan eskua sartzen hasi zen gero eta oso gustuko egin zitzaion. Bere izena daraman kalorimetroa asmatu zuen eta bainugelarako berogailua ere bai.

1910ean, hegazkin faktoria bat sortu zuen Dessauen eta bere izena jarri zion (*Junkers*).
[thumb|ezkerrera|Hugo Junkers eta [Henry Ford]]
1917an, *Junkers J 4* hegazkin blindatua egin zuen eta *J.I Blechesel* militar izena eman zitzaion. Era berean, industria areonautikoan iraultza suposatuko zuen erabat aluminio ondulatuz gaineztatutako lehen abioia ere egin zuen eta, aldi berean, automobil bat, fabrika honetan egindako gailuetan ikurra izango zena.
Bide horri jarraituz, 1927an, gaur egun hain ezaguna zaigun Diesel motorra sartu zuen hegazkinen munduan, eta lehenengo turborreaktoreak ere diseinatu zituen.
thumb|ezkerrera|
II. Mundu Gerran, berak sortutako empresak Luftwaffe, abiazio alemana, hornitu zuen, *Ju-52* delakoarekin, hiru motorreko monoplanoa, tropen eta material garraoian erabili ohi zena. Edo *Ju-87*, bonbardatzeko monomotorra, *Stuka* deritzona eta bi motorrez osatutako *Ju-88*a.

1859ko otsailaren 3an, Junkers Gautingen hil zen, Bavarian.
Eneko Belitz Gebarakoa (8. kondea)

**Eneko Belitz Gebarakoa**, zortzigarren Oñatiko kondea eta Villamedianako kondea, (Madril, 1597 &ndash; ?, 1658), euskal herritar politikaria izan zen.

Filipe IV.aren aholkulari, Ingalaterra eta Aulki Santuan enbaxadore eta Napolin erregeordea izan zen.

## Familia 
Ama Katalina Belitz Gebarakoa eta aita Eneko Belitz Gebarakoa Oñatiko kondeak zituen. Petri eta Joanes anai nagusiak hil ondoren jarauntsi zituen noblezia-tituluak.

Aguilar de Campoo markesen alaba zen Antonia Manrique de la Cerda ezkondu eta alaba bi izan zituen:
* Katalina oinordekoa; lehendabizikoz bere osaba Beltran Belitz Gebarakoa, Campo Realeko markesa, eta bigarrenez Ramiro Núñez Guzmán, Medina de las Torresko duke eta Napolin erregeordea ezkondu zituena;
* Mariana, Juan Domingo Ramírez Arellanokoa Aguilar de Inestrillasko kondea ezkondu zuena.

## Karrera diplomatikoa 
Ingalaterra eta Aulki Santuan enbaxadore ere izan zen.

1648an Napoliko erregeorde izendatu zuten. Karguan zegoela 1647ko Errepublikaren ondorioz sortutako egoeran bakea ezarri eta Frantziako armadaren erasoaren aurka egin behar zuen.

Madrilera itzuli zenean, Estatu-Aholkulari izendatu eta Gebarako markes titulua eman zioten. 1658an Milanoko gobernadore izendatu zioten baino kargua hartu baino lehen hil zen.

## Erreferentziak
808 Merxia

**808 Merxia** asteroide gerrikoan aurkitutako 808. asteroidearen izena da. 1901eko urriak 11n aurkitu zuen Luigi Carnerak Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1901 GY** zen.

## Kanpo estekak
Sympathy for Lady Vengeance

**Sympathy for Lady Vengeance** () Park Chan-wookek zuzendutako 2005eko filma da. Koreerazko izenburuak, 친절한 금자씨,  esan nahi du. Ingelesezko izenburuak aldiz, *Sympathy for Lady Vengeance*, Mendeku andereñoarenganako errukitasuna esan nahi du. Erresuma Batuan eta Ipar Amerikan **Lady Vengeance** izenburuarekin estreinatu zen. Sympathy for Lady Vengeance, Parken *The Vengeance Trilogy* trilogiaren hirugarren filma da, *Sympathy for Mr. Vengeance* (2002) eta *Oldboy* (2003) filmen jarraipena.

Hego Korean 2005eko uztailaren 29an estreinatu zen.

## Argumentua 
Lee Geum-jak (Lee Young Ae aktorea) egin ez zuen hilketa batengatik 13 urteko zigorraldia bete du espetxean. Espetxetik atera ondoren, benetako hiltzailearen bila joango da mendekua hartzeko.

## Aktoreak 
* Lee Young Ae, Lee Geum-ja bezala.
* Choi Min-sik, Baek Jauna bezala.
* Kwon Yea-young, Jenny bezala.
* Kim Byeong-ok, Predikaria bezala.
* Kim Shi-hu, Geun-shik bezala.
* Nam Il-wu, Choi detektibea bezala.
* Tony Barry, Jennyren ugazaita bezala.
* Anne Cordiner, Jennyren ugazama bezala.
* Go Soo-hee, Ma-nyeo bezala.
* Kim Boo-seon, Woo So-young bezala.
* Lee Seung-Shin, Park Yi-jeong bezala.
* Oh Dal-su, Chang Jauna bezala.
* Ra Mi-ran, Oh Su-hee bezala.
* Seo Yeong-ju, Kim Yang-hee bezala.
* Yoo Ji-tae, Won-Mo heldua.

## Kanpo estekak 
*  Filmaren inguruko xehetasunak IMDb webgunean.
810 Atossa

**810 Atossa** asteroide gerrikoan aurkitutako 810. asteroidearen izena da. 1915eko irailak 8an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 XQ** zen. Flora familiako asteroidea da.

## Kanpo estekak
811 Nauheima

**811 Nauheima** asteroide gerrikoan aurkitutako 811. asteroidearen izena da. 1915eko irailak 8an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 XR** zen. Bere izena Alemaniako Bad Nauheim herriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
812 Adele

**812 Adele** asteroide gerrikoan aurkitutako 812. asteroidearen izena da. 1915eko irailak 8an aurkitu zuen Sergei Belyavskyk Simeizetik. S motako asteroidea eta Eunomia familiako kidea da. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 XV** zen.

## Kanpo estekak
813 Baumeia

**813 Baumeia** asteroide gerrikoan aurkitutako 813. asteroidearen izena da. 1915eko azaroak 28an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1915 YR** zen.

## Kanpo estekak
814 Tauris

**814 Tauris** asteroide gerrikoan aurkitutako 814. asteroidearen izena da. 1916ko urtarrilak 2an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 YT** zen.

## Kanpo estekak
815 Coppelia

**815 Coppelia** asteroide gerrikoan aurkitutako 815. asteroidearen izena da. 1916ko otsailak 2an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 YU** zen. Bere izena Leo Delibes musikari eta konposatzaile frantziarraren Coppelia izeneko balletagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak