Noëlla Rouget

**Noëlla Rouget**, **Peaudeau** jaiotzean, (Saumur, 1919ko abenduaren 25a - Geneva, 2020ko azaroaren 22a) Frantziako Erresistentziako kide bat izan zen, Ravensbrück kontzentrazio-esparrura deportatua. 1980ko hamarkadatik aurrera, Rougetek Erresistentzian eta Ravensbrücken bizi izan zituen esperientzien lekukotasuna eman zuen, bereziki eskola eta parrokietan, Suitzan eta Frantziako Savoia Garaia eta Ain departamenduetan.

## Biografia 
### Familia eta ikasketak 
Noëlla Peaudeau Saumur-en jaio zen 1919ko abenduaren 25ean. Bere aita Clément Peaudeau izan zen, trenbideetako funtzionaria, eta ama, Marie, Bossard jaiotzean. Noëllak neba bat izan zuen, Georges, bera baino sei urte zaharragoa. Familia katoliko praktikantea zen. Georges apaiza eta irakaslea izan zen. Noëllak Angers-eko Saint-Laud barnetegian ikasi zuen. Eskautismoa egiten zuen Guides de France gidaritza taldean, eta bertan *cheftaine* (buru, buruzagi) maila lortu zuen. Letretako ikasketak egin nahi zituen, baina, gerra zela eta, ez zuen aukerarik izan.
### Erresistentziako kidea Angersen 
1940an, naziek Frantzia inbaditu zutenean, Noëlla Peaudeauk maistra gisa lan egiten zuen Saint-Laud barnetegian, urte batzuk lehenago ikasi zuen ikastetxe berean. Ekainaren 18an bertan ez zuen entzun De Gaulle jeneralak irratian eginiko erresitentziarako deia; baina berehala izan zuen haren berri, kalean zebilela jeneralaren hitzaldia jasotzen zuen esku orri bat eman ziotenean. Noëllarentzat jasan ezina zen naziek, 1940ko ekainaren 19az geroztik, Angersen ezarri zuten ordena berria, eta horregatik, berehala galdetu zion esku orria eman zion gazteari zer egin zezakeen berak okupazioaren aurka. «Niri lagundu», erantzun omen zion ikasle gazteak. Noëlla Peaudeauk, beraz, panfletoak banatzen hasi zen. Gero, mekanografiatzen eta erreproduzitzen hasi zen, eta egunkari klandestinoak ere banatzen zituen; baina beti gurasoek jakin gabe.thumb|Noëlla Peaudeau, gidari uniformearekin, 1934an.|291x291px

Ondoren, lotura-agente gisa lan egin zuen, maletak eta bestelako zakuak edo karpetak batetik bestera eramanez, haien edukia ezagutu gabe. Geroago, kartzelan zegoela, jakin zuen maleta horietako batean, gutxienez, armak eraman zituela. Kontaktu bakarra izan zuen, René Brossard, Marcel ezizenaz ezagutu zuena eta  1943ko 23an torturapean hil zutena. Noëlla *Honneur et Patrie* sareko kide zen, 1941eko hasieran Victor Chatenay politikariaren inguruan eratu eta De Gaulleren esanetara zegoen erakundea. Sarea oso aktiboa izan zen Angersen, han 150 kide inguru  izan baitzituen, haietako %25 emakumeak. F. W. Hazeldine kapitainak sinaturiko ziurtagiri baten arabera, Noëlla, «1942tik atxilotu zuten arte», ''* ingeles sareko kide ere izan zen. Bera ez zen izan bi sareetan parte hartu zuen bakarra: Henri Dutertre, Georges Gautier edota Boris eta Marguerite Tourgueneff ere *Honoré et Patrie* eta *Buckmaster Alexandre Privet* sareetako kideak izan ziren.
ezkerrera|thumb|175x175px|Adrien Tigeot (1923-1943)
Ekintza klandestinoetan 1923ko maiatzaren 29an jaio eta irakasle eskolan ikasi zuen Adrien Tigeot gaztea ezagutu zuen. Tigeotek praktiketako irakasle gisa lan egiten zuen Corzéko eskolan. Etnologiako ikasketak egitea debekatu zioten, eta Corzéko lana hartu behar izan zuen STOri (Service du travail obligatoire) iskin egiteko, Alemaniara bidali eta derrigorrezko lanak egitera behartu ez zezaten. Noëllak eta Adrianek ezkontzea erabaki zuten, baina, 1943 ekainean, bandoak argitaratu zirenean, biak atxilotu zituzten, Adrien 7an eta Noëlla 23an. Biak Angerseko Pré-Pigeon kartzelan espetxeratu zituzten. Adrien Tigeot, parodia hutsa ezan zen epaiketa baten ondoren, Belle-Beille herrian fusilatu zuten, 1943ko abenduaren 13an, beste sei burkiderekin batera. Zigortuek senideei gutun bat idazteko baimena izan zuten, Baina Noëlla Peaudeauk ez zuen gutuna aurkitu gerra amaitu arte. Idatzian, Adrienek «bizitzeko, ahazteko eta maitatzeko» eskatzen zion,.

### Deportazioa 
ezkerrera|thumb|220x220px|Ravensbruckeko kontzentrazio-esparrua. Interpretazio-eraikin nagusia.
1943ko azaroaren 9an, Noëlla Peaudeau Angersetik Compiègne-ko Camp de Royallieu kontzentrazio esparrura eraman zuten. 1944ko urtarrilaren 31n, «Convoi des 27.000» deituriko deportazio konboian Ravensbrückera eraman zuten. Konboian mila bat lagun zihoazen, haien artean, Geneviève de Gaulle-Anthonioz Erresistentziako kidea. 1944ko otsailaren 2ko gauean iritsi ziren, eta handik aurrera, Ravensbrücken, Peaudeau 27.240 zenbakia izango zen eta, berrogeialdian egun batzuk eman ondoren, 27. blokean biziko zen.
thumb|188x188px|Geneviève de Gaulle-Anthonioz (1920-2002)
Hasieran basoko lan nekagarriak egin behar izan zituen, eta *'' ('erabilgarri') kategoria eman zioten, zereginik akigarrienak egin behar zituzten langileei zegokiena. 12 orduz lan egin behar zuen egunero, igandeetan izan ezik. Bi aldiz, behintzat, libratu zen gas-ganberatik bere kideen elkartasunari esker; baina hainbat kide hara eraman zituztela ikusi behar izan zuen, adibidez, Émilie Tillion idazlea, Germaine etnologoaren ama. Ravensbrücken, Noëlla Peaudeauk hainbat adiskide ezagutu zituen, besteak beste, Geneviève de Gaulle-Anthonioz, Germaine Tillion edota Denise Vernay, Simone Veilen ahizpa.

### Itzulera 
thumb|Noëlla Rouget-en aberriratze-txartela, 1945eko apirila.
1945eko apirilaren 5ean, osteguna, Noëlla Peaudeau alemanek askatu zituzten lehen 300 emakume frantsesetako bat izan zen (berez 299 frantziar gehi Karolina Lanckorońska poloniarra). 300 emakumeok La Chauvinerie kanpalekuan (Vienne departamendua) barneraturik zeuden 464 zibil alemaniarren truke askatu zituzten (94 haur, 221 nerabe edo heldu gizonezko, 149 nerabe edo heldu emakumezko). 300 emakume haiek Gurutze gorriaren ikurrez bereizitako kamioi zurietan egin zuten bidaia luzea, gerran zegoen Alemania zeharkatuz, apirilaren 9an, gauean, Kreuzlingen-era (Suitza) iritsi ziren arte. Hurrengo egunean, apirilaren 10ean, haien truke askatu zituzten barneratu zibil alemanak ekarri zituen tren berean, Suitzatik Frantziara igaro ziren, eta hilaren 11n, goizeko 1:45ean, mugako Annemasse herri txikira (Savoia Garaia) iritsi ziren. Annemasseko hainbat hoteletan bi eguneko atsedena hartu ondoren, deportatuek Pariserako trena hartu zuten berriro, eta apirilaren 14an Paris-Lyon geltokira iritsi ziren. Bertan, De Gaulle jeneralak harrera egin zien. Lutetia hotelean egon ondoren, apirilaren 16an Peaudeau Angers-era itzuli zen. Beldur zen gurasoak eta neba hilik ote ziren auzoko bonbardaketen ondorioz, baina, zorionez, bizirik aurkitu zituen. Une hartan 32 kilo besterik ez zuen pisatzen, edema tuberkulosoak zituen eta jada ez zuen etxerik. 

### Eriondoa Suitzan 
thumb|Oroitzapenezko plaka, Château-d'Œxeko La *Gumfluh* txaletean. 2016.
1945eko udan, Geneviève de Gaulle-Anthonioz adiskideak Suitzara joatea proposatu zion, bertan zaindu zezaten eta indarberritu zedin. 1945eko irailaren 3an, hogei bat kiderekin batera Château-d'Œx-era joan zen, *La* *Gumfluh* txaletera. Txalet hori Erresistentziako Deportatu eta Barneratu Ohien Elkarte Nazionalak (ADIR) eta haren Suitzako Laguntza Batzordeak Romandian, Suitzako eskualde frankofonoan, zituen bederatzi harrera-etxeetako bat zen.

Txaletean hiru hilabete eman zituen, eta bertan André Rouget genevarra ezagutu zuen, bere senarra izango zena. 1947an Genevan ezkondu ziren eta bertan bizi izan ziren. Bi seme izan zituzten, Patrick eta François. André Rouget bakezalea zen, bakearen aldeko *Service civil international* gobernuz kanpoko erakundean oso konprometitua eta kontzientzia-eragozpenaren defendatzailea. 2005ean hil zen. Noëlla Rougetek 1959an suitzar nazionalitatea lortu zuen.

### Deportazioaren ondoren, isiltasunaren eta testigantza artean 
Noëlla Rougetek, beste deportatu askoren moduan, denbora luzean ez zuen bere deportazioaz jendartean hitz egin, ADIReko bere kideekin izan ezik, erakundearen Suitzako ordezkaritzaren buru zenean. Beste batzuek bezala, berak kontatzeko zeukana entzungaitza zela pentsatzen zuen. Hala ere, 1965ean Estatuko Segurtasun Auzitegira joan behar izan zuen Jacques Vasseur alemaniarren kolaboratzailearen aurkako epaiketan deklaratzera. Bertan, akusatuen aulkian, beraren eta geroago fusilatuko zuten bere senargaiaren atxiloketen erantzulea aurkitu zuen. Vasseur Angerseko Gestapo frantsesaren buruzagitzat jotzen zuten, hainbat hilketa eta atxiloketen arduraduna. Gerra amaitzean desagertu zen, eta heriotza zigorrera kondenatu zuten, auzi-ihesean. 1962an, Lillen aurkitu eta atxilotu zuten, hamazazpi urtez ezkutatuta egon zen tokian bertan, eta 1965ean berriz epaitu zuten, Parisen, Estatuko Segurtasun Auzitegian.

1980ko hamarkadan, Shoah-en negazionismoak hainbat tokitan, Suitzan barne, izan zuen gorakadaren aurrean, Noëlla Rougetek alde batera utzi zuen isiltasuna. Hala, Mariette Paschoud-ek, Lausanako gimnasio bateko (bigarren hezkuntzako ikastetxeko) historia-irakasleak, gas-ganberak ez zirela inoiz egon publikoki adierazi zuenean, 1986ko abuztuaren 20ko *Gazette de Lausanne* egunkarian argitaratu zen gutun ireki bat bidali zion.
[thumb|Noëlla Rouget-en 2013ko maiatzaren 8ko hitzaldia, [Frantzia|Frantziako Kontsulatua, Geneva.]]
Handik aurrera, Noëlla Rouget bere testigantzaren berri ematen hasi zen, bereziki eskola eta parrokietan, Suitzan eta Frantziako Savoia Garaia eta Ain departamenduetan.

1997tik 2017ra, Genevako Yom HaShoah-n, Holokaustoaren oroipen-egunean, parte hartu zuen, gazteekin batera sei kandelak piztuz Shoah-en hildako sei milioi juduak oroitzeko. Genevako ikastetxeetan CICAD erakundearen (*Coordination intercommunautaire contre l’antisémitisme et la diffamation*) ekimenez Auschwitzera antolatzen diren ikasleen bidaietan ere parte hartu zuen behin baino gehiagotan.

2016ko ekainaren 15ean, Rougetek oroitzapenezko plaka bat inauguratu zuen Château-d'Œx-eko *La* *Gumfluh* txaletaren aurrean, txalet horretan 1945eko iraila eta 1946ko apirila bitartean hartutako deportatuak eta harrera egin zietenak omentzeko.

Noëlla Rouget Genevan hil zen, 2020ko azaroaren 22an. Bere hileta elizkizunak 2020ko abenduaren 9an egin ziren, Genevako Santa Teresa elizan. Noëlla Rouget omentzeko zeremonia erlijiosoa eta ofiziala izan zen aldi berean. Alde erlijiosoa ekumenikoa izan zen, apaiz batek, artzain batek eta errabino batek parte hartu baitzuten. Alde ofiziala Geneva hiriko eta kantonamenduko agintarien eta Frantziako agintari diplomatiko eta kontsularren aurrean egin zen, eta Geneviève Darrieussecq Memoria eta Beteranoen ministroak hitzaldi bat eman zuen. Zeremonia amaitutakoan omenaldi militarra egin zioten, eta gero, Genevako *Cimetière des Rois* hilerrian lurperatu zuten. Bere hilarriko inskripzioak honela dio:«Frantziako Erresistentziako kidea

Ravensbrückera deportatua

Memoria transmititzailea »

## Artikuluak 
* 
*  3. or.
* .

## Esker onak 
### Dekorazioak 
* 1995 :  Commandeur de la Légion d'honneur
* 2019 :  Grand-croix de l'ordre national du Mérite; Grand Officier 2009an
* 1946 :  Croix de guerre 1939-1945, brontzezko izarrarekin
* Croix du combattant volontaire de la guerre de 1939-1945
* Croix du combattant avec agrafe « Guerre 1939-1945 ».
* Erresistentearen homologazioa Frantziako Indar Borrokalarien (FFC) eta Erresistentziaren Deportatu eta Barneratuen (DIR) tituluarekin

Horiez gain, 1946ko maiatzaren 6an, ondoko aintzatespen hau jaso zuen: «*By this Certificate of Service I record my appreciation of the aid rendered by Peaudeau Noëlla as a volunteer in the service of United Nations for the great cause of Freedom*», B. L. Montgomery landa-mariskalaren sinadura autografikoarekin.

### Omenaldiak 
thumb|Genevako Frantziako Kontsuletxeko Hildakoen Monumentuko plaka.

* 2021ean, Meyrin-eko Kultura Orokorreko Eskolari Noëlla Rouget izena jarri zioten.
* Saint-Macaire-en-Maugesen, Sèvremoineko (Maine-et-Loire) udalerri delegatuan, bide batek Noëllaren eta Erresistentziako beste 5 kideren izenak daramatza: Marie-Madeleine Fourcade, Lucie Aubrac, Germaine Tillion, Eugénie Poilane eta Germaine Ribiere.
* Sainte-Gemmes-sur-Loire (Maine-et-Loira) udalerrian plaza berri bati bere izena jarri zioten.
* Saint-Barthélemy-d'Anjou-n (Maine-et-Loira) ere, Noëlla-Rouget izendatu zuten lotune berri bateko kale bat.
* Angersen, 2022ko irailean, Groupe Noëlla Rouget izeneko Frantziako Scout eta Gidari talde bat sortu zen,.
* Saumur-en, Carnot-Bertin Lizeoko kultura-eremuari "Espace Noëlla-Rouget" izena eman zioten, bigarren hezkuntzako ikasleen ekimenez, eta Noëlla Rougeti eskainitako erakusketa bat ere antolatu zuten. Herri berean, berriz ere Carnot-Bertineko batxilergoko ikasleen ekimenez, Erresistentziako biribilguneari Noëlla-Rouget  izena eman zioten, Udal Biltzarrak 2023ko abenduaren 20ko erabakita.
* 2022ko urriaren 13an, Patrick Lachaussée Genevako frantziar kontsul nagusiaren eta *Mémoires* elkartearen ekimenez, Kontsulatuaren Hildakoen Monumentuaren behealdean oroitzapen-plaka bat jarri zuten. Hona hemen testua:  
* «Gogora ezazu Noëlla Rouget (1919-2020). Frantziako Erresistentziako borrokalaria, Ravensbrückera deportatua. Genevan bere ideia humanistak defendatzen jarraitu zuen, belaunaldi gazteei iraganeko lezioak ez ahazteko gonbita eginez».
* Frantziako Artxibo Nazionalek Pierrefitte-sur-Seine-n 2023ko otsailaren 3tik ekainaren 16ra antolaturiko « *Déportées à Ravensbrück, 1942-1945* » erakusketan aurkezten ziren 16 emakumeetako bat izan zen.
* 2024an, Genevan, Association Noëlla Rouget Elkartea sortu zuten, bere memoria gordetzeko.
* 2024ko urriaren 11n,  ''L'Intemporelle* konpainia*k* Noëlla Rougeten historia kontatzen duen *Qu'aurions-nous fait à sa place?* antzezlana jokatu zuen lehenego aldiz Avrillé-ko (Maine-et-Loire) *Georges-Brassens'' antzokian. 2025eko uztailean, Avignongo Off jaialdian antzeztu zuten antzezlana, arrakasta handiz, La Salle ikastetxeko eszenatokian.

## Iturriak eta informazio osagarria 
### Bibliografia 
thumb|2019ko abenduaren 24ko lerroburua (nahiz eta Noëlla ez zen genoarra Erresistentziaren garaian).

* (Frantsesez) Saigal, Monique, «Héroïnes françaises, 1940-1945 : courage, force et ingéniosité», Monaco, éditions du Rocher, 2008, 219 or. (ISBN 978-2-268-06438-3)
* (Frantsesez) Monnier, Érik;  Exchaquet-Monnier, Brigitte «Retour à la vie : l'accueil en Suisse romande d'anciennes déportées françaises de la Résistance, 1945-1947», Neuchâtel, Alphil, 2013, 411 or. (ISBN 978-2-940489-50-3)
* (Frantsesez) Mahassan, Léa; «''Avant l'oubli*» (ikasturte amaierako lana), Voltaire ikastetxea, Geneva, 2013-2014
*  (Artxiboa)
*  (Artxiboa)
* (Frantsesez) Monnier, Éric; «Noëlla, matricule 27240 à Ravensbrück, bientôt centenaire», *Le Patriote résistant*, 937 zk., 2019ko urtarrila, 20. or.
* (Frantsesez) Hopquin, Benoît; « La vieille dame et le collabo », *Le Monde*, 2019ko irailaren 12a, 20-21. or .
*  (Artxiboa)
*  (Artxiboa)
* (Frantsesez) Postel-Vinay, Olivier,  «Elle fit gracier son bourreau», *Books*,  103 .zk., 2019ko abendua-2020ko urtarrila, 64-67. or.
* (Frantsesez) Colson, Sebastien; «Noëlla Rouget, la déportée qui sauva la vie de son tortionnaire», *Le* *Dauphiné'', 2020ko otsailaren 9a
* (Frantsesez)  Exchaquet-Monnier, Brigitte;  Monnier, Éric; «L'Ordre national du mérite pour Noëlla Rouget» *Le Patriote résistant*, 952. zk., 2020ko maiatza, 21-22 or.
* (Frantsesez)  Exchaquet-Monnier, Brigitte;  Monnier, Éric;  *«Noëlla Rouget : la déportée qui a fait gracier son bourreau»*, Paris, Tallandier, 2020.
* (Frantsesez) Cherchève, Perrine, «Noëlla Rouget : le grand pardon», *Femme actuelle senior*, 43. zk., 2021eko abendua, 96-102 or.
*  (Artxiboa)
* (Frantsesez)  Exchaquet-Monnier, Brigitte;  Monnier, Éric; «Hommage à Noëlla Rouget (1919-2020), résistante et déportée» *Le Patriote résistant*, 981. zk., 2023ko urtarrila, 12-13 or.
* (Frantsesez)  Monnier, Éric « Noëlla Rouget » **IN** *Dictionnaire historique de la Suisse en ligne*, 2023ko abuztuaren 22ko bertsioa. (Kontsulta data: 2025-09-12). (Artxiboa)
* (Frantsesez) Pierre, Mathias; Morin, Emmanuel Morin; «*Noëlla Rouget, la déportée qui a pardonné à son bourreau*», (ikasturte amaierako lana), Beaulieuko ikastetxea, Lausana, 2023.

### Filmografia eta audio-baliabideak 
* (Frantsesez) Stucki, Pierre (Kazetaria); Annen, Liliane (Zuzendaria) «Les Faussaires de la histoire», RTS (Temps présent), 1987, 57 min. (Kontsulta data: 2025-09-12)
* (Frantsesez) Janjic, Veronika «Noëlla Rouget : témoigner, un acte de résistance !», ARCHIPROD Collection vivante des productions vidéo de l'instruction publique à Genève, 2005, 1 DVD, 28 min. 
* (Frantsesez) Janjic, Veronika «La Gumfluh I : Mademoiselle Irène», ARCHIPROD Collection vivante des productions vidéo de l'instruction publique à Genève, 2012, 1 DVD, 11 min.
* (Frantsesez) Exchaquet, Ariane; Exchaquet-Monnier, Brigitte; Monnier, Éric; «La Gumfluh III : entretien avec Noëlla Rouget-Peaudeau», ARCHIPROD Collection vivante des productions vidéo de l'instruction publique à Genève, 2012, 1 DVD, 28 min.
* (Frantsesez) Petermann, Sabine; «Après Ravensbrück, témoigner c'est résister», *Hautes Fréquences*, RTS-Erlijioa, 2013-12-22.
* (Frantsesez) Pernet-Duparc, Ingrid «Quand la Suisse accueillait les résistantes françaises rescapées des camps de concentration» France 3 Rhône-Alpes, 2015, 5 min 22.
* (Frantsesez)  Cozzolino, Sylvie, «Le retour à la vie: les déportées de Ravensbrück», France 3 Rhône-Alpes, Les films du chance, 2016, 52 min.
* (Frantsesez) Mitrovic, Petar «Noëlla Rouget», *One world* seriea, 17 min 30.
* (Frantsesez) Salerno, Sandrine; «Pour que l'histoire ne se répète pas : témoignage de Noëlla Rouget», 2011, 12 min 28.
* (Frantsesez) Guery, Anne; «Témoignage : Noëlla Rouget, la déportée qui a fait gracier son bourreau», France 2, 2019, 4 min.
* (Frantsesez) Huguenin-Elie, Laurent; «[https://www.rts.ch/audio-podcast/2023/audio/memoire-de-la-shoah-2-5-rescapees-de-la-shoah-26128212.html ]», 2023, *Histoire vivante*, RTS-La Première
* (Frantsesez) Hellot, Aubin; «La resistente y el collabo», la Huit production, France 3 Pays-de-la-Loire, eta France.TV, 2024, 52 min.

## Erreferentziak