Behaskane

**Behaskane** Behaskane-Laphizketa udalerriko herriburua da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek, Laphizketa gabe, 1842 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Herritarrei "behaskandar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 33 km daude.

## Izenaz 
Lekuko zaharrek aldaera hauek eskaintzen dizkigute, besteak beste: *Beƒasquen* (XII. mendean Okzitaniako Sòrdako kartularioan), *Sanctus Petrus de Behaschen* (1120an), *Basquan* (1344an), *Beasquen* (1350ean), *Behasquen* (1513an Iruñeko idazki batean), *Behascan* (1621ean Martin Bizkaikoarenean).

## Geografia 
### Kokapena 
Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Biduze-haraindi izenekoan kokatuta dago; izenak adierazten duen gisan Biduze ibaiaren ekialdean dagoen zonaldeari deitzen zitzaion horrela, nahiz eta herri honen lur batzuk (Oihantoa, Trinxinia, Sardatz) ibaiaren ibarrezkerrean egon.

Herriaren mugak hauexek dira: ekialdean, distantzia laburrean Laphizketa udalkidea; iparraldean Arberatze; ipar-mendebaldean Aiziritze, herri honekiko muga Eiheraxar errekak egiten du; mendebalde osoan Donapaleu eskualdeburua dago, **Behaskane** gero eta gehiago honekin urbanistikoki loturik agertzen delarik; hegoaldean Larribarre dago. Denak herri amikuztarrak.

### Orografia 
Gehienak altuera apaleko lurrak dira. Herria 109 mtan dago; aldiz, Biduzez beste aldera, Salbatore kapera ezagunetik hurbil (hau bera gutxirengatik Donapaleuko lurretan dago) 250 mko garaiera gainditzen da. Punturik baxuena Biduzeren ertzetan ematen da, 44 mrekin.

## Demografia 
1695eko erroldan 31 etxerekin ageri da.

Berezko udalerri gisa ageri den erroldei dagokienez, 1793koan 182 biztanle zituen eta desagertu baino lehenagoko 1836koan 192. INSEEren datuak dira; fusioaren osteko udalerriaren datuak jakiteko, ikus Behaskane-Laphizketa.

## Errepideak 
D 11 departamendu mailako errepide garrantzitsua (Donapaleu-Maule lotura egiten baitu) herritik oso hurbil, iparraldetik, pasatzen da, mendebalde-ekialde norabidean. Errepide honetatik D 12 izenekoa ateratzen da, herritik bertatik pasa eta hegoalderantz jota D 933arekin bat egiten du, oraindik herriaren lurretan baina ibaia zeharkatu eta gero; errepide horrek Amiküzeko burua eta herrialdekoa lotzen ditu. **Behaskane** eta Laphizketaren artean errepide lokal bat hegoalderantz abiatzen da, zenbait auzotara joateko eta Larribarreko lurretan (Agerreko eihera historikoa) sartzeko.

## Historia 
Herri honetako jauna historikoki oso inportantea izan da eta dokumentazio ugaritan agertzen da ; *Bertrand de Béhasque* (1412an) edo *Pierre-Arnaud de Béhasque* (1423an) Nafarroako erresumako jaun garrantzitsu gisa ageri zaigu. *Béhasque gaztea* izenekoa Joana III.a Albretekoak 1568an adostu zuen amnistiatik kanpo geratzen zen nobleetakoa izan zen.

### Udalerri-aldaketak 
Udalerri modernoen osaera baino lehen, Aiziritze eta **Behaskane** parrokia bakarrean bilduta zauden. Frantziako Iraultza baino lehen, bestalde, Donapaleuren menpean zegoen.

1842 arte herri honek berezko udalerria izan zuen; urte horretan Laphizketarekin fusionatu eta harrezkero Behaskane-Laphizketako udalburua da.

## Eraikin eta leku historikoak 
* Done Petri eliza XIX. mendean berreraikia da.
* Hilerrian 1633ko gurutzea dago, "Catalin Deliche" delako baten omenez; Ipar Euskal Herriko zaharrenetakoa da.
* "Jauregia" etxe noblea (*la Salle de Béhasque*, okzitanieraz *sala* euskarazko "jauregi" hitzaren baliokidea da) herriko jaunen egoitza izan da. D 11 errepidearen ertzean topatzen da, Donapaleurako bidean.
* Biduzez beste aldera "Sardatz" izeneko eremu protohistorikoa dago, "gaztelu zahar delakoa; 148 mko garaieran, Kinkileko zubitik hurbil dago.
* Kinkileko zubiaren ingurua (Larribarreko lurretara pasatu eta hortik Oztibarre eta Garazirantz jotzeko) ibi historikoa izan da.

## Kultura eta hezkuntza 
[thumb|Behaskaneko Dominique Chilindron. [Euskal Herriko Ahotsakerako egindako elkarrizketa.]]

* Eskola publikoa eta *Saint-Joseph* izeneko eskola giristinoa dago. "Bizkarreta" Nekazaritza-aholkulariak prestatzeko ikastetxea ere badago.
* Jaiak ekainaren 29an ospatzen dituzte, Done Petrin.

### Euskara 
Behaskaneko euskara Amikuzeko euskara da, nafar-lapurteraren aldaera bat, sortaldeko azpieuskalkian kokaturik dagoena.

## Ekonomia 
Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen ohiko lanbideak. Azken hamarkadetan, Amikuze osoan bezala, dibertsifikazioa suertatu da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Laphizketa
* Behaskane-Laphizketa

## Kanpo estekak