open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bearno (ardoa)

thumb|300px|Mahastiak Monein aldean.

**Bearno** () Frantziako hego-mendebaldean egiten duten ardo beltza da. Izenak dioenez moduan, gehiena Bearnon ekoizten dute baina Pirinio Garaietan eta Gersen ere egiten dute.

1975ean lortu zuen ''appellation d'origine contrôlée'' (AOC) izendapena. Egungo eremuak  hektarea inguru ditu hurrengo udalerrietan:

* Bearno: Abos, Arbus, Arricau-Bordes, Arrosès, Artiguelouve, Aubertin, Aubous, Aurions-Idernes, Aydie, Baigts-de-Béarn, Bellocq, Bérenx, Bétracq, Bosdarros, Burosse-Mendousse, Cadillon, Cardesse, Carresse, Castagnède, Castetpugon, Castillon (Lembeye kantonamendua), Conchez-de-Béarn, Corbère-Abères, Crouseilles, Cuqueron, Diusse, Escurès, Estialescq, Gan, Gayon, Gelos, Haut-de-Bosdarros, L'Hôpital-d'Orion, Jurançon, Lacommande, Lagor, Lahontan, Lahourcade, Laroin, Lasserre, Lasseube, Lasseubetat, Lembeye, Lespielle-Germenaud-Lannegrasse, Lucq-de-Béarn, Mascaraàs-Haron, Mazères-Lezons, Moncaup, Moncla, Monein, Monpezat, Mont-Disse, Mourenx, Narcastet, Ogenne-Camptort, Oraàs, Orthez, Parbayse, Portet, Puyoô, Ramous, Rontignon, Saint-Faust, Saint-Jean-Poudge, Sainte-Suzanne, Salies-de-Béarn, Salles-Mongiscard, Sauvelade, Séméacq-Blachon, Tadousse-Ussau, Taron-Sadirac-Viellenave, Uzos, Vialer, Vielleségure
* Pirinio Garaiak: Castelnau-Rivière-Basse, Hagedet, Lascazères, Madiran, Saint-Lanne et Soublecause.
* Gers: Cannet, Maumusson-Laguian, Viella.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madiran (ardoa)

thumb|300px|Mahastiak Aydie aldean.

**Madiran** () Frantziako hego-mendebaldean egiten duten ardo beltza da. Gehiena Bearnon ekoizten dute baina Pirinio Garaietan eta Gersen ere egiten dute.

1948an lortu zuen ''appellation d'origine contrôlée'' (AOC) izendapena. Egungo eremuak  hektarea inguru ditu hurrengo udalerrietan:

* Bearno: Arricau-Bordes, Arrosès, Aubous, Aurions-Idernes, Aydie, Bétracq, Burosse-Mendousse, Cadillon, Castetpugon, Castillon, Conchez-de-Béarn, Corbère-Abères, Crouseilles, Diusse, Escurès, Gayon, Lasserre, Lembeye, Mascaraàs-Haron, Mont-Disse, Moncla, Monpezat, Moncaup, Portet, Saint-Jean-Poudge, Séméacq-Blachon, Tadousse-Ussau eta Vialer.
* Pirinio Garaiak: Castelnau-Rivière-Basse, Hagedet, Lascazères, Madiran, Saint-Lanne et Soublecause.
* Gers: Cannet, Maumusson-Laguian eta Viella.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enpuku-ji

Chōshiko tenplo budista da. *Bandō Sanjūsankasho* tenploen ibildideko 27. geltokia da.

## Historia 
Tradizioak dioenez Enpuku-ji tenplua 810 eta 824 urteen artean sortu zuen Kūkai monjeak. Hasieran *dōu* eraikina jaso zuen eta bertan zuzentzen zituen errituak.

Bigarren Mundu Gerrako bonbaketetan eraikin gehienak suntsituta gelditu ziren.

## Ondasunak 
Nyō (鐃) izeneko brontzeko gong bat dago Heian Arokoa, Japoniako Kultur Ondare garrantzitsua izendatua dagoena.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Bertso aske

**Bertso askea** olerki-hizkuntzaren adierazpide poetiko garaikidea da, estrofa tradizionalek ezartzen zituen mugak gainditzeko modua bezala sortuta. XIX.menderarte poesiaren ezaugarri nagusia irizpide zehatzak zaintzeko betebeharra zen: poemak errima eta metrika garbiak izan behar zituen. Esan daiteke lerro askea prosa poetikotik oso gertu dagoela baina tipografiaren ikuspuntutik poetak bertsoen itxura formala gordetzen du, hau da, bertsoen arteko pausak.

## Historia 
Bertso askea XIX. mendearen bigarren erdian sortu zen, planteamendu estetizisten gainetik, askatasunaren aldarri gisa. Adierazpide hori erabili zuen lehen olerkari handia New Yorkeko Walt Whitman izan zen. Whitmanek Bibliatik txatalen eskema hartu zuen: bertso askeak edo irregularrak oso luzeak. Hona hemen adibide bat Bingen Ametzagak euskaratuta:

: Ontziburu!, nire ontziburu!, amaitu da gure itsasaldi ikaragarria.
: Ontziak aldera egin ditu uharri guztiak,
: begiratzen genuen saria irabazi dugu.

Mugimendu Sinbolistaren poetek -esaterako Gustave Kahn eta Jules Laforgue- Frantzian eta Europan zabaldu zuten idazteko modu berri hau. Ondoren, nahiko arin zabaldu zen nahiz eta hasieran idazle eta irakurle tradizionalen artean aurkako jarrerak aurkitu. Idazle berritzaile hauen ikuspuntutik lerro askearen bitartez poemaren musikaltasuna ez da galtzen, ez da hain arrunta eta monotono, aberatsago baizik; nabarmena ez izatea ez du esan nahi  musikaltasuna eta erritmoa ez daudenik, ezkutua dagoela baizik. Espainian bertso askea Juan Ramón Jiménezek zabaldu zuen. Euskal Herrian euskarazko poesian XX.mendearen erdira arte ez zen bertso askea zabaldu. Zalantzarik gabe, gurean Gabriel Aresti izan zen haren aitzindari nagusia. Gaur egun poeta euskaldun gehienek bertso askea erabiltzen dute: Jon Mirande, Xabier Lete, Joseba Sarrionandia, Joxean Artze...

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Prosa poetikoa
* Metrika

## Kanpo estekak
Teo Santos

**Teo Santos Diego** (Balmaseda, 1960 - ) ertzaina, sindikalista eta politikaria da. Erne ertzainen sindikatuko bozeramailea izan zen hainbat urtetan. 2011 urteaz geroztik PSE-EE alderdiko bozeramailea da Balmasedako udalean.
Granadako eskualdea

|-----
| style="background:#c6c6c6;" align="center" colspan="2" | 250px
|-----
| Hiriburu historikoa || Granada
|-----
| Azalera
| 42.102 km²
|-----
| Populazioa
| 3.938.487
|-----
| Herritarra || granadarra
|-----
|Administrazioa
|Andaluziaren menpe dago.
|-----
| align="center" colspan="2" | [-]
|}

**Granadako eskualdea** (*Andaluzia Garaia* edo *Sortaldeko Andaluzia* ere deitua; ) Iberiar Penintsulako hego-ekialdean dagoen antzinako eskualde historiko, geografiko eta kultural bat da, antzinako Granadako Erresumako lurrek (Almeríako probintzia, Granadako probintzia eta Málagako probintzia) eta antzinako Jaengo Erresumako lurrek (Jaéngo probintzia) eratua. Egun, administratiboki, probintzia horiek Andaluziako autonomia erkidegoan sartuta daude. Batzuek eskualde honetan sartzen dute Melillako autonomia hiria ere. Zenbait alderdi, plataforma eta mugimendu erregionalistek Granadako eskualdea Andaluziatik bereiztea dute helburu.

## Ikus, gainera 
* Granadako Erresuma
* Leongo eskualdea

### Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uharte bakarti

thumb|300px
**Uharte bakarti** edo **uharte desertua** inor bizi ez den uharte bat da. Literaturan eta zineman maiz agertzen diren tokiak dira, ontzien hondoratzeen ondorioz hara heldutako jendearen istorioa kontatzeko. Locus amoenus edo toki idiliko moduan ere azaldu ohi dira.

## Kanpo estekak
Álvaro del Portillo

**Alvaro del Portillo** (Madril, Espainia, 1914ko martxoaren 11 &ndash; Erroma, Italia, 1994ko martxoaren 23a) espaniar apezpiku katolikoa izan zen.

## Bizitza 
Familia katoliko eta ugari batean jaio zen. 1935ean Opus Deiko kide bihurtu zen. Doktorea izan zen bideetako ingenieritzan, filosofian eta zuzenbide kanonikoan. 1944ko ekainaren 25ean apaiztu zen.

1975eko irailaren 15ean, Paulo VI.a aita santuak hautatu zuen Josemaría Escrivá deunaren ordez Opus Deiren buruan.

Aulki Santuaren hainbat agentzietako aholkularia izan zen. Bigarren Vatikanoko Kontzilioan lan egin zuen, lehenik laikoentzako prestaketa batzordeko presidente eta gero elizgizonen diziplinari buruzko batzordeko idazkari gisa eta beste batzorde batzuetako aholkulari gisa. Bere liburuak Faithful and Lay in the Church (1969) eta apaizari buruzko idatziak (1970) esperientzia horren emaitza dira neurri handi batean.

Opus Dei prelatura pertsonal gisa eratu zenean, Joan Paulo II.ak gotzain izendatu zuen, eta 1991ko urtarrilaren 6an eman zion gotzainen ordenazioa. 1985ean Erroman Gurutze Santuaren Erromatar Zentro Akademikoa sortu zuen, Unibertsitate Pontifikalaren hazia. de la Santa Cruz. 1989an Erromako Zentro Akademikoen Fundazioaren (CARF) konstituzioa sustatu zuen, elizgizonen sorreraren finantza laguntza lortzeko. Opus Deiren zuzendaritzan izan zituen hemeretzi urteetan zehar, preladuraren lana hogei herrialde berrietara hedatu zen.

Erroman hil zen 1994ko martxoaren 23an Lur Santura erromesalditik itzuli ondoren, azken meza Goiko Aretoan ospatu ondoren.

Bere beatifikazioa Madrilen egin zen, 2014ko irailaren 27an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fujita eskala

**Fujita eskala** edo **Fujita-Pearson eskala** tornadoen indarra neurtzeko eskala bat da, eraikuntzetan eta landaredian eragindako kalteetan oinarritua. 2007tik, herrialde batzuetan, AEB eta Kanada barne, **Fujita eskala hobetuak** (*Enhanced Fujita scale)* ordeztu du. Biak, 0tik 5ra doaz: F0 edo EF0 ahulena eta F5 edo EF5 bortitzena izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quarter poni

**Quarter ponia** Ameriketako Estatu Batuetako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Poni mota hau Ameriketako Quarter zaldia arrazatik garatutakoa da, eta azken arraza hau kudeatzen duten elkarteek sortua da, bereziki American Quarter Horse Association delakoa. Aldi berean Quarter zaldiak beste hainbat zaldi arraza gurutzatu zituztenponi hauek lortzeko. Helburua quarter zaldien antzeko ezaugarriak partekatzen diten poni bat sortzea izan da. Egun Quarter poni arraza finkatua dago jada bere berezko ezaugarriekin.

## Ezaugarriak 
* Altuera. Bataz besteko altuera soingurutzera 147 cm.
* Koloreak. Zaldi hauek aniztasun handikoak dira koloretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The Equinest" entziklopedian
Joseba Zaldua

**Joseba Zaldua Bengoetxea** (Donostia, Gipuzkoa, 1992ko ekainaren 24a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin atzelari postuan jokatzen du errealean. Zaldua Real Sociedadeko harrobian hazi zen. 2010-2011 denboraldian egin zuen debuta Sansen, hau da, Real Sociedad Bn eta hainbat denboraldi jokatu zituen bigarren B mailan. 2010eko azaroaren 23an Zalduak bere lehen partidu ofiziala jokatu zuen, Celta de Vigoren aurkako 4-3 garaipenean. Lehen 80 minutuak jokatu zituen, haren ordez Javier Ros sartu arte. Gutxi gorabehera hilabete geroago, kontratu berria sinatu zuen Realarekin, 2016. urteraino. 2014ko maiatzaren 24an, Zalduak *Txuri-urdin*ekiko lotura berritu zuen 2018. urte arte, eta behin betiko igo zen lehen taldera.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren ibilbidea errealaren webgunean
* Fitxa
Club do Mar Bueu

[260px|thumb|Bueuko trainerua [Coruñan.]]
**Club do Mar Bueu** Galiziako Pontevedran dagoen Bueuko arraun taldea da. 2024an TKE Ligan aritzea lortu zuen

## Historia 
### Sorrera eta hastapenak 
1982an sortu zen taldea Manuel Otero Perezen ekimenez eta 1986an Espainiako Batel Txapelketan hartu zuen parte. 1989an Galiziako Traineru Txapelketan hirugarren egin zuen eta lehenengo garaipena lortu zuen, etxeko estropadan hain zuzen ere.. Bi urte egin zituzten elkarrekin eta bietan bosgarren gelditu ziren.

### Galiziako A Ligan puntako trainerua 
Itzulera bikaina izan zuen, Galiziako B Ligan bigarren postuan gelditu eta igoera play-offetan Galiziako lehen mailara igo zen. 2015 denboraldian ordea arraunlari batzuk Samertolameuk fitxatu zizkion eta ezinean aritu ondoren Ligako azken postuan gelditu zen Bueu. 2016rako traineruen kopuruen birmoldaketa bat egon zenez A Ligan mantentzea lortu zuen. Hurrengo urteetan A Ligako ohorezko txandan aritu zen.

2021ean bigarren eginez igoera play-offak jokatu zituen baina ez zuen igoerarik lortu eta azken aurreko estropadan egindako akats baten erruz ez zuen Galiziako Liga irabazi. Play-offean hirugarren egin zuen eta ez zuen mailaz igotzerik lortu. 

### TKE Ligako denboraldia 
2023an hirugarren aldiz jarraian txapeldunordea izan zen Galiziako Ligan eta sorpresa emanez TKE Ligara igotzea lortu zuen. Hurrengo urtean azken postuan gelditu zen eta maila galdu zuen.

Traineruak berriztatze bat izango du erreleboa B traineruan oinarrituz. 2025ean bosgarren egin zuen Ligan.

## Palmaresa 
260px|thumb|Bueuko arraun taldearen egoitza.
### Espainiako Traineru Txapelketa 
* **Txapelduna (1):** 2022.

### Galiziako txapelketa 
* Galiziako Traineru Txapelketa (0): hirugarren 1985ean, 1989an eta 1992an.

### TKE Liga 
* Parte hartzeak (1): 2024
* Galiziako A Liga (0): bigarren 2021, 2022 eta 2023an.
* Galiziako B Liga (0): bigarren 2014an.

### Trainerillak 
* Espainiako Trainerilla Txapelketa (1): 2021 (gazte mailakoa).

### Batelak 
* Espainiako Batel Txapelketa (1): 2020.
* Galiziako Batel Txapelketa (3): 2018, 2019, 2020.

### Gainontzeko estropadak 
### Azken denboraldiak 
* (p.o.) play-offak

## B trainerua 
2024 denboraldian talde nagusiak TKE Ligara igotzea lortu zuen lehen aldiz eta Galiziako Ligarako B trainerua osatu zuen.

## Emakumezkoen trainerua 
2025ean Cesantes tadearekin elkarlanean atera zuen trainerua lehenengoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Liga Galega de Traiñeiras-en webguneko informazioa
Iruñeko Gotzain Jauregia

**Gotzain Jauregia** Iruñeko Alde Zaharrean dagoen XVIII. mendeko jauregi barroko bat da.

## Kokalekua 
Andre Maria Erregina plazan dago, Iruñeko katedralarekin parez-pare, Iruñeko harresien mendebaldeko hormaren eta haren pasabidea den Barbazan Apezpikuaren ingurubidearen alboan.

## Eraikina 
Nahiz eta Iruñea bisigodoen garaitik gotzainen egoitza izan, Iruñeko gotzainak eraikin hau eraiki aurretik ez zuen bere berezko egoitzik izan. Nafarroako erregeek gotzainari San Pedroko Errege Jauregia utzi zioten, baina hika-mika luzeen ondoren XV. mendean itzuli beharra izan zuten. Ordutik aurrera eta eraikin hau eraiki arte gotzaina hainbat etxaldetan bizi behar izan zuen.

Fitxategi:Pamplona - Palacio Arzobispal 2.jpg|Aurrealdea.
Fitxategi:Pamplona - Palacio Arzobispal 3.jpg|Ataria.
Fitxategi:Pamplona - Palacio Arzobispal 1.jpg|Apaindura.

Eraikuntza lanak 1732an hasi eta 1736an amaitu ziren. Iruindar barroko eraikin edo lan nagusienetakoa da. Bere atari nagusia Santa Maria la Real plazan dago. Eraikina Erriberako jauntxoen egoitzen estilokoa da, behealdeko eta tarteko solairuetan harlanduzko oinaldea du, begibistako adreiluz jarraitua, teilatu-hegala arkudun areto batez koroatua dagoelarik. Solairu nobleak balkoi irtenak ditu.

Portada edo atariak protagonismo handia izanik, erdigunea adierazten du. Miguel Goienetak erretaula txiki baten itxuraz diseinatu zuen, bertan San Ferminen irudi bat dagoelarik. Konposizioa aldameneko aurrealdean ere errepikatzen da.

1973an eraikinaren zaharberritzea egin zen, betiere jatorriko barnealdea bere hartan mantenduz.

Erdi Aroan gaur egun plaza dagoen lekuan Judutegia zegoen, gune honetan sinagoga kokatua zegoelarik. XVI. mendean Mesedetako ordenak leku honetan bertan 1945. urterarte mantendu zen konbentu berri bat eraiki zuten, konbentua eraitsi zenean gaur egungo Santa Maria la Real plaza bilakatuz.

## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Kanpo estekak
Tateyama (Chiba)

Japoniako hiria da, Chiba prefeturan dagoena. 2012ko erroldaren arabera 48.775 biztanle ditu.

## Geografia 
Tateyama Bōsō penintsularen hegoaldeko muturrean kokaturik dago. Bere lurretako Sunosaki lurmuturrak Tokioko Badia du mendebaldean eta Ozeano Bareko urak ekialdean.

## Historia 
Gaur egungo Tateyamako lurrak Awa probintziaren parte izan ziren Sengoku Aroan eta Satomi leinuak Tateyamako gaztelutik gobernatzen zuen probintzia osoa.

Meiji berrezarkuntzan Chiba prefeturan sartu eta 1889an herri bihurtu zen, eta 1939an hiri estatusa lortu zuen. 1954ean inguruko lau herri bereganatu zituen.

## Ekonomia 
Tateyamaren ekonomia arrantzan, baratzetan eta turismoan oinarritzen da. Tokiotik gertu egonik hiriburukoen hondartza eta surf herria bihurtu da, horregatik hotel asko eraiki dira kostaldean.

## Ondasun nabarmenak 
* Tateyamako gaztelua
* Awa santutegia
* Nambo Paradise lorategi botanikoak

## Iruditegia 

Irudi:Precincts of Awa-jinja.JPG|Awa santutegia.
Irudi:Sunosaki aerial photo.jpg|Sunosaki lurmuturra.
Irudi:Michinoeki naboparadais 2.jpg|Nambo Paradise lorategi botanikoak.

## Senidetutako hiriak 
* 
* 
* 

## Hiritar ezagunak 
* Yoshiki Hayashi (1965- ) japoniar musikaria da. "X Japan" taldearen sortzailea

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Olsztyn

**Olsztyn** (polonieraz  ahoskatua;   ahoskatua; antzinako polonieraz: *Holstin*; antzinako prusieraz:  edo *Alnestabs*; ) Poloniako ipar-ekialdeko hiria eta Varmia-Mazuriako voivoderriko hiriburua da.

## Demografia 

ImageSize = width:700 height:400
PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:40
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
 id:linegrey value:gray(0.85)
 id:cobar value:red

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:210
ScaleMajor = unit:year increment:30 start:0 gridcolor:linegrey
TextData =
 pos:(30,20) textcolor:black fontsize:S
 text:Olsztyngo biztanleria 1770 eta 2014 artean
PlotData =
 bar:1770 color:cobar width:1 from:0 till:2 width:15
 bar:1800 color:cobar width:1 from:0 till:2 width:15
 bar:1830 color:cobar width:1 from:0 till:3 width:15
 bar:1860 color:cobar width:1 from:0 till:8 width:15
 bar:1890 color:cobar width:1 from:0 till:24 width:15
 bar:1920 color:cobar width:1 from:0 till:50 width:15
 bar:1950 color:cobar width:1 from:0 till:68 width:15
 bar:1980 color:cobar width:1 from:0 till:133 width:15
 bar:2010 color:oceanblue width:1 from:0 till:176 width:15
 bar:2014 color:oceanblue width:1 from:0 till:174 width:15

PlotData=
 bar:1770 at: 10 fontsize:S text: 1.8 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1800 at: 10 fontsize:S text: 2.2 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1830 at: 10 fontsize:S text: 3.1 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1860 at: 10 fontsize:S text: 7.6 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1890 at: 24 fontsize:S text: 24.3 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1920 at: 50 fontsize:S text: 50.4 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1950 at: 68 fontsize:S text: 67.8 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:1980 at: 133 fontsize:S text: 133.3 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:2010 at: 176 fontsize:S text: 176.5 shift:(-10,5) textcolor:black
 bar:2014 at: 174 fontsize:S text: 173.8 shift:(-10,5) textcolor:black

## Geografia politikoa 
### Auzoak 
Olsztyn hogeita hiru auzoz osaturik dago.

600px

## Ekonomia 
Michelin pneumatiko-fabrika (antzina Stomil Olsztyn) da bertako enplegatzailerik handiena.

## Hiri senidetuak 
Olsztyngo hiriak ondorengo hiriekin senidetza-hitzarmenak ditu:

## Kanpo estekak
Kamtxatka kraia

**Kamtxatka kraia** () Errusiako subjektu federal bat da, Ekialde Urruneko Barruti Federalean dagoena. 2007an eratu zen, Kamtxatka oblasta eta Koriakia barruti autonomoaren bat egitearen bitartez. 472.300&nbsp;km²-ko azalera du eta 2010ean 322.079 biztanle zituen. Administrazio-gunea Petropavlovsk-Kamtxatski hiria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errusiako kraiak

## Kanpo estekak
Alytus

**Alytus** Lituaniako hegoaldeko hiria eta Alytusko konderriko hiriburua da.

## Hiri senidetuak 
Alytusko hiriak ondorengo hiriekin senidetza-hitzarmenak ditu:

## Kanpo estekak
Petropavlovsk-Kamtxatski

**Petropavlovsk-Kamtxatski** (errusieraz: *Петропа́вловск-Камча́тский*) Errusiako hiria eta portua da, Kamtxatka kraiko zentro administratiboa. Siberiako ekialdeko muturrean dago, Kamtxatka penintsularen hego-ekialdean. 2010eko erroldaren arabera, hiriak 179.780 biztanle zituen.

Arrantzagune garrantzitsua da. Arrain kontserba industriak eta ontziolak daude.

## Klima 
Petropavlovsk-Kamtxatskik klima boreala (*Dfc*) du, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narva

**Narva** (estonieraz  ahoskatua; ; ,  ahoskatua) Estoniako hirugarren hiririk handiena da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago Narva, Errusiako mugaren ondoan eta Tallinnetik 130 kilometrotara.

## Klima 
## Narvatar ezagunak 
* Valeri Karpin (1969), errusiar-estoniar futbolaria.

## Hiri senidetuak 
Narva hiriak ondorengo hiriekin senidetza-hitzarmenak ditu:

* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikkō Parke Nazionala

Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Parke Nazional ezaguna da. 1934an ezarri zen. Nikkō da izena ematen dion herria eta Tochigi, Gunma, Fukushima eta Niigata prefeturak hartzen ditu.

## Historia 
1911ean Japoniako Dietak parke inperial izendatu zuen eta 1934ko abenduaren 4ean Parke Nazional bihurtu zen. XX mendeak aurrera egin ahala azalera handituz joan zen. 2007an ordea hego-ekialdea banatu eta Oze Parke Nazionala sortu zen.

## Geografia 
Japoniako Parke Nazional politena izatearen fama du eta oso turistikoa bihurtu da. Naturaz gazatzeko aukeraz gain UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen Nikkōko tenplu eta santutegiak daude barnean.

Ingurune menditsua da, 2.500 metro inguruko mendiak daude bertan eta hauen artean Chūzenji aintzira dago. Chūzenjiren hustubidea 100 metroko saltoa duen Kegon ur-jauzia da. 1927an Japoniako "zortzi ikuspegi ederrenen" zerrendan sartu zuten. Beste 12 urjauzi txikiago ere badaude.

Nikkō herritik Chūzenji aintziraraino igotzen den Irohazaka errepidea ere ikusgarria da, altuera handia gainditzen delako kilometro gutxitan. Bereziki polita da udazkenean.

## Ondasun nabarmenak 
* Nantai mendia.
* Nikkō-Shirane mendia.
* Chūzenji aintzira.
* Kegon ur-jauzia.
* Nikkōko tenplu eta santutegiak (Gizateriaren Ondare)

## Iruditegia 

Irudi:Mt.Nikkō-Shirane.jpg|Nikkō-Shirane mendia.
Irudi:Mount nantai and lake chuzenji.jpg|Nantai mendia eta Chūzenji aintzira.
Irudi:中禅寺湖と赤い大鳥居.jpg|Chūzenji aintzira.
Irudi:Kegon Falls 華厳滝.jpg|Kegon ur-jauzia.
Irudi:Nikko Toshogu Yomeimon M3249.jpg|Tōshō-gū santutegia.
Irudi:Taiyuin Honden Ai no ma.jpg|Rinnō-ji.
Irudi:Nikko-01.jpg|Nikkō herria.

## Kanpo estekak 
*  Nikkō Parke Nazionalaren webgunea
Nikkōko tenplu eta santutegiak

Nikkō herrian, Japoniako Tochigi prefeturan dagoen tenplu eta santutegi multzoa da, 1999an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena. Guztira 103 eraikin hartzen ditu, denak bi santutegi xintoista (Tōshō-gū eta Futarasan) eta budista bati (Rinnō-ji) dagozkio, eta 9 garrantzitsuenak Japoniako Altxor Nazional izendaturik daude.

## Santutegiak eta tenpluak 
### Tōshō-gū santutegia (東照宮) 
Tokugawa Iemitsu shogunak eraiki zuen 1636an bere aitona Tokugawa Ieyasuren mausoleo izan zedin. Bi urtetan zehar Japoniako 15.000 artisauek egin zuten bertan lan. Meiji berrezarkuntzan santutegi izendatu bazuten ere oraindik elementu budistak kontserbatzen ditu, esate baterako Niomon atea. Bost solairutako pagoda 1818an gehitu zitzaion.

UNESCOk 42 eraikin babestu ditu eta hauetatik 8 Japoniako Altxor Nazional izendatu dira.

Irudi:NikkoKaramonHaidenHonden.jpg|*Honden* eraikin nagusia. Bertan dago Tokugawa Ieyasu hilobiratuta.
Irudi:Nikko Toshogu Yomeimon M3249.jpg|*Yōmeimon* atea.
Irudi:Nikko Toshogu Kaguraden M3244.jpg|*Kaguraden* pabiloia.
Irudi:Nikko Toshogu Kamijinko Shoro M3086.jpg|*Kamijinko* biltegia.
Irudi:NikkoStable5227.jpg|*Shinkyū* zalditegia.
Irudi:Nikko Toshogu Suibansha-M8471.jpg|*Mizuya*, ur putzua.
Irudi:Nikko pagode.jpg|Bost solairutako pagoda.
Irudi:Nikko Toshogu Outer Torii M3032.jpg|Santutegiko *torii* nagusia.

### Futarasan santutegia (二荒山神社) 
Tenplua 767an sortu bazen ere gaur egungo eraikin gehienak XVII mendekoak dira, 1619tik aurrera jasotakoak dira. UNESCOk 23 eraikin babestu ditu.

Irudi:Nikko Futarasan Honden M3325.jpg|*Honden* eraikin nagusia (1619).
Irudi:Nikko Futarasan Jinja M3292.jpg|*Haiden*, errezutarako eraikina (1645).
Irudi:Nikko Futarasan Daikoku M3303.jpg|*Daikokuden* eraikina (1745).
Irudi:Nikko-hutarasan-jinja01.jpg|Sarrerako *torii*-a (1799).
Irudi:NikkoShinkyo5593.jpg|Egurrezko *Shinkyō* zubia, Daiya ibaiaren gainean (1904).

### Rinnō-ji tenplua (輪王寺) 
15 tenplo budisten multzo hau Nikkōn eraiki zen lehena izan zen, Shōdō Shōnin monjeak 766an hain zuzen ere. Rinnō-jik gobernatzen duen *Taiyuin-byo* tenplua 1653an eraiki zen Tokugawa Iemitsu shogunaren mausoleoa izateko.

Irudi:NikkoRinnoji5390.jpg|*Hon-dō*, Budaren aretoa (1647).
Irudi:Taiyuin Honden Ai no ma.jpg|Taiyuin-bio tenplua, bertan dago Tokugawa Iemitsu hilobiratuta.
Irudi:Rinnoji taiyuinbyo.jpg|Taiyuin-bio tenpluaren *Karamon* atea.
Irudi:Taiyuin-DSC3917.jpg|Taiyuin-bio tenpluaren *Kōkamon* atea.

## Paisaia 
Tenpluak mendialdean eraiki ziren. XVII mendean zedroak landatu ziren eta gaur egun zedro baso ederra dago bertan. Tenpluak, santutegiak eta zedroak Nikkō Parke Nazionalean sartuta daude.

## Kanpo estekak
Kristiansand

**Kristiansand** Norvegiako hegoaldeko hiria eta Vest-Agder konderriko hiriburua da.

## Banaketa administratiboa 
## Klima 
{{Klima
|location = Kristiansand (1960-1990)
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan record high C = 13.9 | Jan record low C = -25.0
|Feb record high C = 15.8 | Feb record low C = -27.3
|Mar record high C = 21.9 | Mar record low C = -18.5
|Apr record high C = 23.7 | Apr record low C = -14.3
|May record high C = 27.7 | May record low C = -5.0
|Jun record high C = 30.4 | Jun record low C = 2.0
|Jul record high C = 32.0 | Jul record low C = 3.0
|Aug record high C = 34.2 | Aug record low C = 2.5
|Sep record high C = 28.0 | Sep record low C = -2.5
|Oct record high C = 22.4 | Oct record low C = -5.0
|Nov record high C = 15.5 | Nov record low C = -12.0
|Dec record high C = 13.6 | Dec record low C = -19.0
|Jan high C = 1.3
|Feb high C = 1.9
|Mar high C = 4.4
|Apr high C = 8.9
|May high C = 14.3
|Jun high C = 18.6
|Jul high C = 20.1
|Aug high C = 19.3
|Sep high C = 15.6
|Oct high C = 11.4
|Nov high C = 6.2
|Dec high C = 3.0
|year high C = 10.4
|Jan low C = −4.8
|Feb low C = −5.1
|Mar low C = 2.2
|Apr low C = 0.7
|May low C = 5.6
|Jun low C = 9.4
|Jul low C = 11.1
|Aug low C = 10.4
|Sep low C = 7.8
|Oct low C = 4.7
|Nov low C = 0.2
|Dec low C = -3.4
|year low C = 2.9
|Jan precipitation mm = 121
|Feb precipitation mm = 80
|Mar precipitation mm = 87
|Apr precipitation mm = 59
|May precipitation mm = 86
|Jun precipitation mm = 75
|Jul precipitation mm = 88
|Aug precipitation mm = 118
|Sep precipitation mm = 141
|Oct precipitation mm = 164
|Nov precipitation mm = 164
|Dec precipitation mm = 116
|year precipitation mm = 1380
|Jan snow cm= 15
|Feb snow cm= 20
|Mar snow cm= 5
|Apr snow cm=  0
|May snow cm=  0
|Jun snow cm=  0
|Jul snow cm=  0
|Aug snow cm=  0
|Sep snow cm=  0
|Oct snow cm=  0
|Nov snow cm=  0.5
|Dec snow cm= 15
|year snow cm= 50.5
|unit precipitation days = 1.0&nbsp;mm
|Jan precipitation days= 13
|Feb precipitation days= 10
|Mar precipitation days= 8
|Apr precipitation days= 8
|May precipitation days= 9
|Jun precipitation days= 9
|Jul precipitation days= 9
|Aug precipitation days= 11
|Sep precipitation days= 10
|Oct precipitation days= 15
|Nov precipitation days= 14
|Dec precipitation days= 13
|Jan snow days= 8
|Feb snow days= 8
|Mar snow days= 2
|Apr snow days= 0
|May snow days= 0
|Jun snow days= 0
|Jul snow days= 0
|Aug snow days= 0
|Sep snow days= 0
|Oct snow days= 0
|Nov snow days= 1
|Dec snow days= 6
|source 1= http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=908, The Weather Network,
}}

## Hiri senidetuak 
Kristiansandek ondorengo hiriekin senidetza-hitzarmenak ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuimazy

**Tuimazy** (baxkireraz eta ) Errusiako Baxkortostango Errepublikako hiria da. Ufa hiritik 145 kilometrora dago. 2010ean 66.836 biztanle zituen.

## Demografia 
2010eko erroldaren arabera, Tuimazyko biztanleria etnikoki honela banatzen zen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koriak herria

**Koriak herria** Siberiako ipar-ekialdeko eta Kamtxatkako penintsulako iparraldeko talde etnolinguistikoa da, jatorriz paleosiberiarra (ekialdeko Errusiakoa). Txuktxiekin batera, ekialdeko Siberiako herririk borrokazaleneetakoa izan da. Koriakera, paleosiberiar taldeko hizkuntza, mintzatzen dute.

8.000 lagun inguruk osatzen dute koriak herria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Koriak herriari buruzko webgunea *Koryaks.net*
Txuktxi

**Txuktxia** ( pluralean, чукча singularrean) Siberiako talde etnolinguistikoa da. Siberiako ipar-ekialdean bizi dira, Bering itsasartetik Lena ibaia bitarteko lurraldean. Haien hizkuntza, txuktxiera, paleosiberiar hizkuntzen multzoko samodi taldekoa da.

15.000 lagun inguru dira, bi taldetan banatuak, kultura berekoak baina bizimodu desberdinekoak: itsasaldeko txuktxiak eta barrualdekoak. Itsasaldekoak egonkorrak dira eta arrantzatik bizi dira; inuiten antzeko bizimodua dute. Barrualdeko txuktxiak erdinomadak dira eta elur-oreina dute bizibide; endogamoak eta poligamoak dira. Animismoa da bi txuktxi taldeen erlijioaren oinarria. Izpiritu gaiztoei egozten diete heriotza, eritasuna eta zorigaitza eta haiengandik babesteko amuletoez, errituez eta sorginkeriez baliatzen dira. Urtean behin elur-oreina (itsasaldean zakurra) sakrifikatzen zuten izpiritu gaiztoak baretzeko. Xamanismoak garrantzi handia izan du txuktxien gizartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiiuko konderria

**Hiiuko konderria** ( edo *Hiiumaa*) Estoniako hamabost konderrietatik txikiena eta biztanle gutxien duena da. Hiiumaa (alemanez eta ) izeneko uharteaz gain, Estoniako bigarren uharterik handiena, beste uharte txiki batzuek osatzen dute konderria.

## Antolaketa 
300px|thumb|Hiiu konderriko udalerriak.
Hiiuko konderriko lau udalerriak landa-herri eremukoak dira.

### Landa-herriak 
* Emmaste
* **Hiiu** (Kärdla herria barne)
* Käina
* Pühalepa

## Kanpo estekak 
*       Hiiumaako webgune ofiziala
San Lorentzo eliza (Iruñea)

**San Lorentzo eliza** Iruñeko Alde Zaharreko dagoen eliza katoliko bat da. XIV. mendeko bere multzotik kasik hondakinik ez dago eta gaur egungo bere arkitektura-elementurik baliotsuena San Ferminen kapera da.

## Kokapena 
Eliz-gotorlekua izan zena Iruñeko Alde Zaharraren mendebaldeko muturrean dago, Aduanako zokoa eta Takonera plazan, Kale Nagusiaren muturrak Errekoletoen plaza eta Takonera kalearekin bat egiten duen tokian, aurrealdean Aduanako zokoa duela, hiriaren defentsa-sistemako zati zelarik. Eraikinetik hurbil Takonera parkea eta Tres Reyes hotela daude.

## Historia 
XIV. mendeko eraikinaren ezkutuko arrasto batzuk soilik gorde dira. Nabea 1805an Juan Antonio Pagolak egin zuen, nabe neoklasiko soil bat delarik. Aurreko garaiko aurrealdea barrokoa zen, baina Iruñeko Ziudadelatik Leopoldo O'Donnell jeneralaren gudarosteak jaurtitako lehergailuek kaltetu zuten, hortaz errautsia izan zen eta 1901an Florencio Ansoleagak aurrealde berria egin zuen, hain zuzen ere gaur egun ikusgai dagoena. Jatorrizko bertikalitatea kanpaien gaineko gorputz piramidala desagertzean murriztu zen.

Ia urte osoz egon ohi den San Ferminen kapera (San Frantzisko Xabierkoarekin batera Nafarroako Santu Zaindaria dena) Iruñeko Udalaren ekimenez eraiki zen, 1696an eta betiere Santiago Raón, frai Juan de Alegría eta Martín Zaldua arkitektoen proiektuaren arabera, eraikuntza-lanak 1717. urterarte luzatu zirelarik. Oinplanoa greziar gurutze itxurakoa da, Aduanako zokora begira. Gurutzaduran adreilu gorriz eginiriko linterna bat azaleratzen da, hiriaren armarriaren koloredun zeramikazko eremuak dituelarik, eta behealdeko solairuko harrizko arku aretoarekin kontrastea eginez. Haisera batean barrokoa izan zen, baina 1797ko Santos Ángel Otxandategi arkitektoak giro neoklasikoa eman zion. 1989ko zaharberritzean aurreko estilora itzultzea saiatu zen.

## Iruditegia 

Irudi:San Fermin Kapera.JPG|Aurrealdea.
Irudi:Pamplona - San Lorenzo 01.JPG|Aldarea eta erretaula.
Irudi:Templete de San Fermín. Iglesia de San Lorenzo de Pamplona.JPG|San Ferminen kapera.
Irudi:Pamplona - Iglesia de San Lorenzo, Capilla de San Fermín 4.JPG|San Ferminen irudia.

## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Kanpo estekak
N2 linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren N2 linea** (seinaleztatua, **N02** ofizialki) Barañain eta Iruñea lotzen dituen autobus linea da.

Barañain gauez hornitzen ditu, baita Mendebadea eta Ermitagaña auzoen iparraldea eta Donibaneko hegoaldea ere.

## Historia 
Linea 2005ean ireki zen, gainerako lineekin batera, eskualdeko hiri-garraioaren gaueko sareko  eta  lineen artean. Sarasate pasealekua eta Barañain lotzen zuen, Ermitagañatik igaroz.

2020ko maiatzaren 16tik, Sarasate pasealekuko geltoki nagusia pasealekuaren iparraldetik hegoaldera aldatzen da, Nafarroako Foruen monumentuaren eta Posta Bulego Nagusiaren inguruan.

## Ustiapena 
### Ordutegiak 
Ordutegiak egunaren arabera aldatzen dira, batez ere gaueko lehen orduetan.

### Ibilbidea 
Autobus guztiek egiten dute ibilbide osoa.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Giuseppe Sinopoli

**Giuseppe Sinopoli** (Venezia, 1946ko azaroaren 2a - Berlin, 2001eko apirilaren 20a) italiar musikagile eta zuzendaria. Medikuntzako ikasketak egin zituen eta Paduako Unibertsitatean graduatu zen; musika ere ikasi zuen Veneziako Kontserbatorioan. Psikiatra eta kirurgialari gisa lan egin zuen eta Veneziako Kontserbatorioko irakasle izan da. 1975ean musika garaikideko talde bat sortu zuen eta musika garaikideko programak antolatu ditu Berlingo Orkestra Filarmonikoarekin. Konposizioari dagokionez, lanak idatzi ditu ganbera musikako taldeetarako, abesbatzetarako eta ahotserako, baliabide elektronikoez lagunduta jotzekoak gehienak. Londresko Elkarte Filarmonikoko zuzendari nagusi, 1983an, eta Dresdengo Estatu Antzokiko zuzendari musikal, 1990ean, izendatu zuten.

## Erreferentziak
Nozio (argipena)

**Nozioa** adiera zenbait dituen terminoa da. Zerbaiten ideia edo oinarriko kontzeptua izan daiteke, horren esentzia eta funtsezko ezaugarriak bildu eta orokorrean onartzen dena. Filosofiaren historian, adiera eta erabilera zenbait izan ditu:

* Antzinako Greziako logikan, **nozio komunak** edo axiomak, Aristotelesen adieran;
* Hegelentzat, nozioa, zerbaiten printzipioa edo hasiera da, zertan oinarritzen den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalderoi (musika)

thumb|250px|**1. irudia**: kalderoia.
**Kalderoi** konpasaren mugimenduaren etena adierazten duen zeinua da; etena bera. Kalderoia nota, akorde edo etenen gainean edo azpian jartzen da, eta haien iraupena erabakitzea musikarien esku geratzen dela adierazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azpiegitura eta gainegitura

**Azpiegitura eta gainegitura** Marxek eta Engelsek euren teorietan garatutako kontzeptuak dira, sistema sozioekonomiko baten egitura aztertzeko erabiliak. **Azpiegitura** edo **oinarri materiala** ekoizpen-indarrak, ekoizpen-harremanak eta gizarte baten egitura ekonomikoa osatzen duten elementuak dira. **Gainegitura** gizartea arautzen duten erakunde juridiko-politikoek, zuzenbideak, kulturak eta ideologiak osatzen dute.

## Gainegitura 
Materialismo historikoaren oinarrizko tesia, gainegiturak (alemanieraz *Überbau*) gizartearen egoera ekonomikoaren, medioen eta produkzio indarren (azpiegitura) araberakoa dela da. Gainegiturak ez dauka historia propioa, izan ere, gainegituren aldaketak, azpiegituren aldaketen ondorioak dira. Teoria honek ondorio esanguratsuak ditu:

* Alde batetik, gainegituraren elementu guztien ulermena soilik, egitura eta haren oinarrian dauden aldaketa ekonomikoak ulertuz gero lor daiteke.

* Beste alde batetik, gizakiaren adimenaren independentzia posible ez delaren ideia, kanpoko faktoreek heldutako determinismotik dator.

## Azpiegitura 
Azpiegituraren tesi marxistak (alemanieraz *Basis*) honako hauek dira:

* Prozesu historikoaren oinarrizko faktorea da eta gizartearen garapena eta aldaketak determinatzen ditu. Hau ez da automatikoa, ez mekanikoa, ezta ere instantean gertatzen dena.

* Ekoizpen-bideek konposatzen dute (baliabide naturalak eta baliabide teknikoek) eta lan indarrak (langileek). Bien artean, ekoizpen indarra konposatuko lukete, ekoizpen erlazioengatik kontrolatuta daudenak.

* Badaude periodo historikoak, non ekoizpen erlazioek ekoizpen indarrak moteldu dituzten. Periodo hauen luzapenak ez du egonkortze edo geldialdi bat suposatzen gizartean, kontrakoa baizik.

## Bibliografia 
* Azurmendi, Joxe (1998): "K. Marxen eboluzioa *Manifestu*-ra arte. Hegelen idealismotik materialismo historikora" in Karl Marx eta Friedrich Engels: *Alderdi komunistaren Manifestua*, Donostia, Jakin. 
* Hall, Stuart (2025)[1977]: ”Oinarri eta superestruktura metafora birpentsatzen” in Stuart Hall: *Kultura, aurkakotasuna eta boterea*, Iruñea, Katakrak. 

## Kanpo estekak
Alan Garner

**Alan Garner** (Congleton, Cheshire, ) haur literaturako idazle britainiarra da. Oxfordeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, baina bukatu gabe utzi zituen. Han, idazle klasikoekin zaletu zen, eta jaioterrira itzulita, idazle karrera hasi zuen: *Brisingamengo harri harrigarria* (1960), eta honen jarraipena, *Gomrath-eko ilargia* (1963), biak Garner hazitako lurraldean kokatuak, Alderley Edgen. Beste lan batzuk: *Hontzaren zerbitzua* (1967), *Elidor* (1967), *Harrizko liburuaren kuartetoa* (1976-1978) eta *Soineko gorria* (1973).

## Erreferentziak
Ontze

thumb|200px|Urdaiazpikoak gatza eta nitratoekin ontzen dira

**Ontzea** janari bat (haragia eta arraina, batez ere) luzaz mantentzeko erabilitako prozesua da, janarien kontserbazioa helburu duena. Janarien iraupena luzatzeaz gain, ontze prozesuak janarien ezaugarri organoleptikoak ere (gustu, zapore eta gozotasuna) hobetzen ditu.

Janariak ontzeko gehien erabiltzen diren aditiboak gatza, azukrea, nitratoak eta nitritoak dira. Ketzea ere hainbat ontze prozesuetan erabiltzen da.

Ontze prozesuen bidez haragi edo arrainen deskonposizio eta ustelketa ekiditen da. Elikagaia hondatuko luketen mikrobioen hazkuntza inhibitzen da, eta produktuaren kontsumorako iraupena luzatu.

Gatza izan da historian zehar haragiaren ustelketa ekiditeko gehien erabili den aditiboa. Gatza (ClNa) bakarrik erabil daiteke, edo nitrato eta nitritoekin batera. Gazitze prozesuak elikagaiaren deshidratazioa areagotzen du, zeluletatik ura ateratzen baitu; urik gabe, bakterioak edo onddoak ezin dira hazi eta elikagaia mikrobiorik gabe mantentzen da, bere deskonposizioa saihesten duena.

Hainbat janaritan gatzarekin batera nitratoak erabiltzen dira ontze prozesuan (nitrato sodikoa edo potasikoa). Kontzentrazio txikitan erabili behar dira nitratoak, bakterizidak izateaz gain toxikoak ere direlako. Urdaiazpiko onduak, esaterako, eta baita hestebete ugari ere, gatza eta nitratoekin ontzen dira. Nitratoek eta nitritoek haragien balizko bakterio patogenoak (*Clostridium botulinum*, adibidez) akabatzen dituzte.

## Kanpo estekak
Echinacea (argipena)

**Echinacea** honako esanahiak izan ditzake:

* Echinacea: Asteraceae landare familiako genero belarkara

* Echinacea: Euchinoidea azpiklasearen superordena, animalia erreinuan
Oarsoaldean

***ON:Oarsoaldean*** 2004 eta 2010 artean Oiartzualdeko Hedabideak argitaratu zuen tokiko informazioaren gaineko hilabetekari bat izan zen. Boga (aldizkaria)k jarraitzen dio.

## Kanpo estekak
Chūzenji aintzira

Japoniako aintzira bat da, Honshu uhartearen erdialdean dagoena, Tochigi prefeturan. Gaur egun Nikkō Parke Nazionalaren barnean dago.

## Historia 
Duela 20.000 urte sortu zen Nantai sumendiak erupzioa egin eta Daiya ibaia blokeatu zuenean. 782 urtean aurkitu zuen Shōdō Shōnin monjeak Nantai mendira igotzean. 790 urtean Futara santutegia ezarri zuten bertan. 1872tik aurrera Europako hainbat enbaxadak oporretarako etxeak ezarri zituzten aintziraren ertzean. Italiako *Villa* oraindik bertan dago eta berriztu egin dute turistentzako.

## Iruditegia 

Irudi:Mount nantai and lake chuzenji.jpg|Nantai mendia (2.484m) eta Chūzenji aintzira.
Irudi:Lake Chuzenji -4月.jpg|Chūzenji aintzirako moila.
Irudi:Mt.Nikkō-Shirane 2.jpg|Nikkō-Shirane mendia (2.578m).
Irudi:Lake Chūzenji, -October 2010 a.jpg| Aintziraren ertza urrian.
Irudi:Tobu-Kogyo-Kegon.JPG|Ferria.
Irudi:JP-09 Nikko Lake-Chuuzenji and Kegon-waterfall.jpg|Kegon ur-jauzia eta Chūzenji aintzira.

## Ikus, gainera 
* Nikkō Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Konpas (musika)

thumb|Konpas batzuk.

**Konpas** musika lan bat erregularki banatzeko banako gisa hartzen den neurria da. Zatilerro edo lerro bertikalez adierazten da pentagrama. Konpas batek duen neurri kopuruak eta konpas bakoitza adierazteko erabiltzen diren noten balio zehatzak konpasaren metroa edo aldia mugatzen dute. Konpas batean gertatzen den segida erregularra hausten denean, sinkopa sortzen da.

Motak:
* Bitarra. Aldi parea duena.
* Hirutarra. Hiru aldikoa edo hiruren multiploa dena (3/2, 3/4, 6/8, etab.).
* Laukoa. Lau beltzen iraupena du eta C batez edo 4/4 adierazten da musika lanaren hasieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kegon ur-jauzia

Japoniako Honshu uhartearen erdialdean, Tochigi prefeturan dagoen ur-jauzia da. Chūzenji aintziraren hustubidea da eta Oshiri ibaia sortzen du. Nikkō Parke Nazionalaren barnean dago eta 1927an Japoniako "zortzi ikuspegi ederrenen" zerrendan sartu zuten.

Nantai sumendiak erupzioa egin eta labak Daiya ibaia blokeatu zuenean sortu zen. Kegon ur-jauziak 97 metrotako altuera du eta Japoniako hirugarren garaiena da. Tokiotik hubilen dagoena izanik oso turistikoa da, batez ere udazkenean. Igogailu batek turistak barreneraino jeisten ditu.

Kegonen inguruan badaude beste hamabi urjauzi txikiago ere.

Kegon ur-jauziak ospe txarra du suizidengatik, batez ere Japoniako gazteen artean (Werther efektu).

## Iruditegia 

Irudi:Lake chuzenji and kegon waterfall.jpg|Chūzenji aintzira eta Kegon ur-jauzia.
Irudi:JP-09 Nikko Kegon-waterfall.jpg|Goitikako ikuspegia udazkenean.
Irudi:Kegon Falls - Nikko National Park.jpg|Kegon ur-jauzia neguan.
Irudi:KegonScan3.jpg|Kegon ur-jauzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urineko

[thumb|[Ahate-urinekoa.]]

**Urinekoa** () haragiki urinetan egosi-landua da. Barazkiekin teknika bera erabiltzeko oliba olioa beharrezkoa da.

Oso teknika erabilia da Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako gastronomian, baina urineko ezagunenak Okzitanian egiten dute, non txerriki, antzara edo ahate-urinekoak egiten dituzten.

## Ikus, gainera 
* Ahate-urineko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oyama (Tochigi)

Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uharteaan dagoena eta eta Tochigi prefeturako bigarren hiria da. 2011ko erroldaren arabera 163.954 biztanle ditu.

## Geografia 
Tochigi prefeturaren hegoaldean dago eta Omoigawa ibaiaren ertzetan zabaltzen da.

## Historia 
Terano-higashi aztarnek Jōmon Aroan herrixka bat bazela erakusten dute. Oyama 1954 urtean bihurtu zen hiria eta 2006an Tochigi prefeturako bigarren hiri handiena bihurtu zen.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Myokenji-oyama.JPG|Myoken-ji tenplua.
Irudi:Washijinja-oyama.JPG|Washi santutegia.
Irudi:Shirahige-oyama.JPG|Shirahige santutegia.
Irudi:JR East Oyama Station 001.JPG|Oyamako tren geltokia.

## Kanpo estekak 
*  Oyamako webgune ofiziala.
Nantai mendia

edo  Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko sumendia da, 2.486 metroko altuera duena. Nikkō Parke Nazionalaren barnean dago Chūzenji aintziraren iparraldeko ertzean.

Aintzira 1.269 metrotara dago, beraz Nantai mendiak beste 1.200 metro inguruko desnibela dauka. Mendian sortzen diren errekek azpiko arroz soroak ur freskoz hornitzen dituzte.

## Erupzioak 
Nantai mendiak duela 20.000 urte erupzio handia izan zuen eta laba etorriek Daiya ibaia blokeatu zutenean Chūzenji aintzira eratu zen. Aintzirak gaur egun oraindik daukan hustubide nagusia 97 metrotako garaiera duen Kegon ur-jauzia da.

Azken erupzioa duela 7.000 urte gertatu bazen ere Japoniako Meteorologia Agentziak sumendi aktibo izenda dezaten proposatu du.

## Mendi sakratua 
782an Shōdō Shōnin monjeak igo zuen lehen aldiz. Ordutik mendi sakratua izan da. Nantai-san izenak "mendi maskulinoa" esan nahi du eta barrenean dagoen Futarasan santutegian itxura falikodun harriak daude. Hori gutxi balitz, 1872 arte emakumeek debekatua zuten Nantai mendira joatea eta zaldi eta behientzat ere itxita egon zen.

## Ekintzak 
Uztailaren 31an ehundaka erromesek Nantai mendiaren gailurrera igotzen dute gauez bertatik egunsentia ikusteko. Diotenez eguradi garbia dagoen egunetan Ozeano Barea ere ikus daiteke, 100 km mendebaldera dagoena.

## Iruditegia 

Irudi:Lake Chūzenji -2月.jpg
Irudi:Lake Yunoko and Mount Nantai.jpg
Irudi:NikkoNantaisan2Confirmed.jpg
Irudi:Nikkō-futarasan-jinja okumiya-2.JPG|Futarasan santutegia.

## Kanpo estekak
Järvako konderria

**Järvako konderria** ( edo *Järvamaa*; ; ) Estoniako hamabost konderrietako bat da. Herrialdearen erdialdean dago, ekialdean Lääne-Viruko konderria, hego-ekialdean Jõgevako konderria, hegoaldean Viljandiko konderria, hego-mendebaldean Pärnuko konderria, mendebaldean Raplako konderria eta iparraldean Harjuko konderria izanda. 2009ko urtarrilean, Järvako konderriak 29.940 biztanle zituen – hau da, herrialde osoaren %2,7a.

## Antolaketa 
Järvako konderrian hamabi udalerri daude: hiri () bat eta hamaika landa-herri ().

### Hiriak 
* **Paide**

### Landa-herriak 
* Albu
* Ambla
* Imavere
* Järva-Jaani
* Kareda
* Koeru
* Koigi
* Paide
* Roosna-Alliku
* Türi
* Väätsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingoko aldapa

**Santo Domingoko aldapa** Iruñeko Alde Zaharreko kale aski ezagun bat da.

## Kokapena 
Santo Domingoko aldapa berez Arrotxapea zubian hasten da, handik Arga ibaia eta Iruñeko harresiak albo banata dituen malda zuzen batean goruntz doa, eskuinera bihurgune bat egin (Zezendegiak, Nafarroako Museoa eta Nafarroako errege-erreginen jauregiaren artean) eta jada zuzenean Iruñeko Alde Zaharrean barneratzen delarik, Iruñeko udaletxearen plazan amaituz. Santo Domingoko aldapak denera 270 metroko luzera du.

Aldapa honen hasiera Iruñeko harresietako igogailua dago, bere bidez Arrotxapea auzoa eta Iruñeko Alde Zaharraren arteko malda nahiz Santo Domingoko aldapa saiesten delarik.

## San Ferminak 
Mundu guztian Iruñeko entzierroaren abiapuntua izateagatik ospetsu bilakatu da, San Fermin jaietan bertako zezendegitik goizaldeko 8:00ak puntu-puntuan zezenak nahiz lasterkariak abiatzen direlarik.

Egunero-egunero uztailaren 7tik 14ra arte Iruñeko entzierroak hasi aurretik lasterkariek Santo Domingoko aldapako San Fermin santuaren irudi aurrean honako usadiozko gaztelaniazko abesti hau hiru aldiz abestu ohi dute:

2009. urtetik aurrera bertan urtero-urtero ohikoak diren lasterketari talde baten ekimenez eta San Fermin jaietako une garrantzitsuenetako bat den honetan euskarak ere bere tokia izan dezan, abestia bi hizkuntzetan abesten da. Euskarazko bertsioa honako hau da, akatsak eta guzti:

## Ondarea 
Honako eraikin hauek Santo Domingoko aldapan daude:

* Nafarroako museoa
* Nafarroako errege-erreginen jauregia eta aparkalekua
* Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren eraikina
* Santo Domingoko eliza
* Santo Domingoko merkatua
* Iruñeko udaletxea
* Iruñeko harresietako igogailua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gainegitura (argipena)

**Gainegitura** hitzak adiera zenbait ditu:

* eraikuntza batean maila batetik gora eraikitzen den aparteko egitura, hala nola
** ontzietan, gainegitura, bizkar gainean eraikitako egitura;
* marxismoan, gainegitura, azpiegiturarekin batera aztertzen den kontzeptua, sistema sozioekonomiko bateko erakunde juridiko-politikoak eta ideologia barnehartzen dituena.
Goierritarra

***Goierritarra*** 1989 eta 2012 artean Goierritarrak Elkarteak tokiko informazioaren gaineko hamabostekaria izan zen. 2012an Goiberrirekin bat egin zuen.

## Kanpo estekak