Antropologia filosofiko

*, Leonardo da Vinciren marrazkia]]
**Antropologia filosofikoa**, batzuetan **Filosofia antropologikoa** bezala ere izendatua, Gizakiaren azterketa oinarri duen filosofiaren adarra da. Antropologia filosofikoaren gai nagusiak, beste batzuen artean, gizakiaren Hizkuntza-gaitasuna, sormena, biologia, kultura etab. dira, betiere, gizakia osotasunean harturik eraikitzen saiatuz diskurtso filosofikoa. Alemanian abiatu zen 1920ko hamarkadan eta diziplina gisa Bigarren Mundu Gerra ondoren finkatu zen akademian. Hasieratik aldekoak, Max Scheler bezalakoak, eta kontrakoak izan zituen, Martin Heidegger edo Max Horkheimer kasu. Diziplina gisa XX. mendean finkatu bazen ere aurretik zetorren bilakaera historikoaren baitan aztertu izan da.

## Historia 
Batzuen ustez, Habermas kasu, antropologia filosofikoa XX. mendeko kontua bada ere beste batzuentzat, Max Scheler kasu, betidanik egon da, gizakiak beti galdetu izan baitu bere zer izateaz. Dena den, antropologia filosofikoaren hasiera sinboliko gisa  Max Schelerren 1928ko *Die Stellung des Menschen im Kosmos* (Gizakiaren lekua kosmosean) liburuaren argitalpena hartu ohi da.

Cassirerrek esango du antropologia betidanik izan dela filosofiaren historian. Bere ustez, krisi larrietan, filosofia antropologizatu egiten da: Polisaren krisiaren garaian Sokrates hiritarrei mintzo zaie; Erromatar Inperioaren krisian Agustin Hiponakoarekin filosofia kontzientziaren analisira bilduko da; XVIII. mendearen bukaeran Kantek oinarrizko antropologia batekin erantzun nahiko dio Ilustrazioko porrotei; XX. mendean, Lehen Mundu Gerra ostean azalduko da Antropologia filosofikoa.

### Antzinaroa 
right|thumb|thumbtime=36|Platon
Aurretik Sokrates bezala Platon ere gizakiaren zer izateaz arduratu zen zuzenean edo zeharka, ezagutzaz edo hiriaren antolakuntza zuzenaz ari zenean adibidez. Platon izan zen Mendebaldean oinarrizkoa den gizakiaren ikusmolde dualista ezarri zuena. Platonen arabera gizakia gorputz eta arimaz osatua dago, materia ez den arima gorputz hilkorrean preso dagoenez, gizakia, esentzialki, arima litzateke. Era berean, hiriarekin analogia eginez arima ezberdinak ondorioztatzen ditu eta horrek erakusten du gizakia izaki politikotzat hartzen dela. Gizakiaren izaera politiko hori nabarmenduko dute baita ere Aristotelesek edo estoikoek. Aurrerantzean Mendebaldean gailenduko den gizakiaren kontzeptuak bi iturritik edango du, Judu-kristautik eta Antzinate klasikotik.

Eszipionen zirkuluan, estoikoen eraginarekin, Mendebaldeko historian garrantzi berezia izango zuen “humanitas” kontzeptua asmatu zen, Zizeronek ospe handia emango ziona. Handik aurrera homo humanus-ek ikuspegi filosofiko helendarra adieraziko du.

### Modernitatea 
Modernitatearen hasieran eman ziren Pizkundea, orduko Humanismoarekin, eta Erreforma protestantea garrantzitsuak izan ziren gizakiaren filosofiaren bilakaeran. Humanistek autore klasiko greko eta latindarrak ikasiko dituzte jardun publikorako ereduen bila. Erdi Aroko ikuspegiaren aurka gizakia bere buruaren egile askea bihurtu da. Erlijio gerren ondoren, ordea, Modernitatea ordena ezartzen saiatuko da berriro Pizkundeko askatasuna mugatzeko. Makiavelo, Montaigne, Descartes, Hobbes edo Hume bezalako filosofoek gizakia zer den, eta zer izan behar duen, arrazionalki ebazten pasako dute modernitatea.

Humanismoak eta Erreforma protestanteak irakaskuntza berrantolatu zuten Alemanian eta diziplina berriak sortu ziren. Diziplina horiei Psikologia, Ontologia, Hermeneutika etab. bezalako  izendapen grekoak eman zizkieten irakasleek. *Antropologia* hitza, zehazki, Magnus Hundt irakaslearen *Anthropologium de hominis dignitate, natura et proprietatibus* (1501) izenburuan agertu zen lehen aldiz. XVI eta XVIII. mende artean finkatuko da hitza ezagutzen dugun zentzuan. Otto Casmann-ek Antropologia “est doctrina humanae naturae” bezala definituko du 1596an.

Modernitatean, giza naturaren ikerketari izena emateaz gain, pentsamenduaren autonomia garatuko da bai metafisika tradizionalaren aurrean bai dogmatismo erlijiosoaren aurrean.

### Argien Garaia 
Modernitatean zehar antropologia medikuntzara hurbilduko da eta, Mundu Berriaren aurkikuntzaren ondoren, misiolari eta bidaiarien informazioek eragin handia izango dute harengan. Horrek guztiak, Rousseau bezalako salbuespen gutxi batzuekin, Ilustrazioko antropologia eurozentriko bat ekarriko du.

thumb|frameless|thumbtime=136|right|Kant
Argien Garaian antropologiarena gai garrantzitsua zen. Kantek, bere aldetik, *Arrazoimen hutsaren kritika*-n (1781) bere filosofia aurkezteko egin zituen hiru galderei: 1) Zer ezagutu dezaket? 2) Zer egin behar dut? 3) Zer itxaron dezaket? Laugarren bat gehitu zion *Logika* (1800) liburuaren sarreran: 4) Zer da gizakia? Horri antropologiak erantzungo lioke eta, Kanten esanean, dena funtsean antropologiatzat jo daiteke. Era berean *Antropologia ikuspegi pragmatikoan* (1798) tratatua ere argitaratu zuen. Odo Marquarden arabera antropologiak, bizitza-munduaren filosofia gisa, argitasuna Kantengan lortu du

Hala ere, gizakia arrazoimen ez-historiko batekin identifikatzen denez, oraindik ezin da antropologia filosofiko batez hitz egin. Arrazoimenari historia XIX. mendean gehituko zaio.

### XX. mendea 
Antropologia, XX. mendera iritsi aurretik, alde batetik, metafisikatik urrundu eta mundu enpirikora hurbildu da XVII eta XVIII. mendeetan zehar; eta bestetik, Frantziako Iraultza ondorengo Historiaren filosofia indartsuetatik aldenduz joan da XIX eta XX.    mendeetan zehar. Antropologia filosofikoa, adiera hertsian, Lehen Mundu Gerra ondorengo Alemanian sortuko da. Ez da sortu historia eta horren baitan gizakia zer den jakiteko baizik eta gizakia zer animalia den hausnartzeko zientzia berrien laguntzaz. 1940ko hamarkadan Ernst Cassirer izan zen antropologia filosofikoa garatu zutenetako bat. Diziplina eta bere ikasgaiaz aparte badago antropologia filosofiko aplikatua bereizten duenik ere. Ikuspegi horrekin, Michel Foucaulten lana antropologia filosofikotzat har daiteke. 

Euskal Herrian antropologia filosofikotik egindako lanak izan litezke, adibidez, Joxe Azurmendiren 2009ko *Azken egunak Gandiagarekin* edo 2016ko *Gizabere kooperatiboaz*.

## Ikus gainera 
* Antropologia
* Mundu-ikuskera
* Giza izaera

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
### Erreferentzia nagusiak 
*Azurmendi, Joxe (1997): *Gizakiaren filosofia ilustratutik antropologia filosofikora*, Donostia, Jakin. 
* Azurmendi, Joxe (2004): "Antropologia Filosofikoa" in Joxe Azurmendi (Argk.): *Filosofiako Gida*, Bilbo, UEU. 
* Caro Baroja, Julio (1991): *La aurora del pensamiento antropológico*, Madrid, CSIC
* Cassirer, Ernst (1995)[1944]: *Gizakiari buruzko entseiua*, Bilbo, Klasikoak. 
* Duchet, Michèle (1971): *Anthropologie et Histoire au siècle des Lumières*, Paris, Albin Michel.
* Durand, Gilbert (1964): *L'Imagination symbolique*, Paris, PUF.
* Durand, Gilbert (1975): *Sciences de l'homme et tradition. Le nouvel esprit anthropologique*, Paris, Albin Michel
* Gehlen, Arnold (1940): *Der Mensch, seine Natur und seine Stellung in der Welt*, Berlin, Junker und Dünnhaupt.
* Haeffner, Gerd (1982): *Philosophische Anthropologie *, Stuttgart, Kohlhammer.
* Marquard, Odo (1997)[1965]: "Antropologia kontzeptu filosofikoak XVIII. mende bukaeraz geroztik duen historiaz" in Joxe Azurmendi: *Gizakiaren filosofia ilustratutik antropologia filosofikora*, Donostia, Jakin. 
* Pappe, H. O. (1972): “Philosophical Anthropology” in P. Edwards (arg.): *The Encyclopedia of Philosophy*, New York/London, Macmillan Publishing Co.
* Scheler, Max (1928): *Die Stellung des Menschen im Kosmos*.

### Beste lan batzuk 
* Aiestaran, Ignazio (2004): "Kulturaren filosofia" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 
* Aguirre, Javier (2008): "Platon" in Agustin Arrieta] (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Aguirre, Javier (2008b): "Erdi Aroko filosofiaren sorrera. Agustin Hiponakoa" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Arrieta, Agustin (2008): "Berpizkundetik ilustraziora" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Azurmendi, Joxe (1999): "Sokrates: Krisialdiko pentsalaria" in Platon: *Sokratesen Defentsa*, Donostia, Jakin. 
* Azurmendi, Joxe (2004b): "Filosofia Modernoa" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 
* Azurmendi, Joxe (2009): *Azken egunak Gandiagarekin*, Donostia, Elkar. 
* Foucault, Michel (1998): *Gizakiaren heriotzaz*, Donostia, Jakin. 
* Galparsoro, Jose Ignacio (2008): "Aro Garaikidea. Filosofia kontinentala" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Uribarri, Ibon (2008): "Filosofia Modernoa" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 

## Kanpo estekak 
*Agustin Hiponakoa (2003): *Hainbat idazlan*, EHUren webguneko Klasikoak bilduman.
*Azurmendi, Joxe (2009): *Azken egunak Gandiagarekin* *Jakin* aldizkariaren webgunean.
*Cassirer, Ernst (1995)[1944]: *Gizakiari buruzko entseiua* EHUren webguneko Klasikoak bilduman.
*Dilthey, Wilhelm (1995)[1883]: *Izpiritu-zientzietarako sarrera*, EHUren webguneko Klasikoak bilduman.
*Hume, David (1993)[1748]: *Giza ezagutzari buruzko ikerketa*, EHUren webguneko Klasikoak bilduman.
*Kant, Immanuel (1999)[1781]: *Arrazoimen hutsaren kritika*, EHUren webguneko Klasikoak bilduman.
*Platon (2005): *Fedro'', EHUren webguneko Klasikoak bilduman.