Rusalka

[thumb|Rusalka ([Ivan Bilibin), 1934.]]
**Rusalka (**errusiar plurala'*: *rusalki*)*', eslaviar mitologian edo folklorean , ibai eta aintziretan bizi den mamu bat da, uraren ninfa, sukubo edo deabru bat. 

Errusiar, bielorrusiar eta ukrainar tradizioen arabera, rusalka bat ibaien hondoan bizi zen irelu moduko bat da. Gauerdian, zelaietatik atera eta dantzan egiteko ohitura dute. Gizon eder bat ikusten badute, kantuz eta dantzaz liluratzen dute, eta orduan ibai hondora eramaten dute, ito arte harrapatuz.

Errusiako literaturan, gizon eta senar desleialen sorgin hilgarri horren presentzia literarioa XVIII. mendearen amaierakoa eta XIX. mendearen lehen erdialdekoa da. Erdi Aroko elezahar eslaviarretan, rusalka pertsonaia manikeo bat bezala agertzen da: alde batetik, tentagarria eta arriskutsua da, gizakiei kaltea eragiten diena, eta, bestetik, biktima bat bezala agertzen da, arima mindu bat bezala.

Tatyana Mikhailova errusiar hizkuntzalariak dio, gaur egungo Errusian, Rusalka hitzak bi esanahia dituela. Batetik,  deabru femenino bat da, uretatik gertu bizi den mamu bat....; bigarrenik, "sirena"-ren baliokidea da: uretan bizi den arrain-buztana duen espiritu femeninoa.

Rusalka eslaviarrek ere gozatu egiten dute beren ile luzea orrazi batekin orrazten. Kasu bakoitzean, material desberdinez egina dago: urrezkoa, zilarrezkoa, zurezkoa, adarrekoa eta arrain-eskeletozkoa izan daiteke, eta alegiek haren ahalmen magikoa nabarmentzen dute. Moskuko Unibertsitateko Tatyana Mikhailovarentzat, Naturaz gaindiko emakumezko izaki batek ilea orrazteko duen arrazoia bi kontzeptu bereizitan banatu behar da. Lehenengoa arriskuarekin zerikusia duen naturaz gaindiko emakume baten ile luzea da. Bigarrena, orrazi magikoa objektu arriskutsutzat hartzearen tabua da.

## Rusalkaren astea 
"Rusalki" delakoak  Rusalkien Astean, ekainaren hasieran, arriskutsuagoak zirela uste zen. Garai hartan, ur-sakonera utzi eta gauez urki eta sahatsen adarretan kulunkatzen zirela uste zen. Aste horretan igeri egitea erabat debekatuta zegoen, rusalkiek igerilaria ibai hondoraino eramango zuten beldurrez.

Max Vasmerrek errusiar-germaniar filologoak azpimarratu du rusalka hitzak berak Mendekoste garaiko neska gazteen dantza tradizionalei egiten ziela erreferentzia. Hitza grekozko *ῥουσάλια* hitzetik dator, hau da, "*Rosalia*", Mendekoste astea izendatzeko latinezko terminoa (hasieran "arrosen jaialdia" esan nahi zuena).

## Musika eta literatura 
thumb|Růžena Maturová sopranoa antzeztu zen lehen Rusalkaren paperean
*Rusalkien* gaineko herri kondairek sorrarazi zuten Aleksandr Pushkinen poema dramatiko bukatugabea, Nabokovek bere lanik burutsuenetakotzat goraipatua, eta Gogolen *Maiatzeko gaua* edo *Emakume itoa* ipuin luzea. Bi obra horiek inspiratu zituzten, hurrenez hurren, Dargomyjskiren *Rusalka* opera eta Rimski-Kórsakoven Maiatzeko gaua opera. Jeinu hau Antonín Dvořáken, Rusalka operako pertsonaia nagusia ere bada. C. J. Cherryh estatubatuar idazlearen *Errusiar ipuinak* zientzia-fikziozko eleberriaren izena ere bada.

Guy Gavriel Kay kanadiar nobelistaren eleberri batean, *Tigana*n, mito horretan oinarritutako pertsonaia bat dago, *Riselka* izenekoa.

*Mila gau eta bat gehiago* ipuin bilduman Xerezade eta sultanaren arteko bosgarren gauean "Printzea eta rusalka" ipuina kontatzen du neskak: istorioan, jeinuak neska galdu baten itxura hartzen du, eta printzea engainatzen du, irentsi ahal izateko.

## Herri kultura modernoan 
Quest for Glory: Shadows of Darkness (1993) bideo-jokoan, Paladin klaseko protagonista batek Elyssa izeneko Rusalka bati lagundu diezaioke bakean atseden hartzen, bere hiltzailea, Janos, jokotik kanporatua izaten bada, hark ito baitzuen laku batean.

Call of Duty: Black ops bideo-jokoan, Nova proiektua aurrera eramateko zenbaki igorle eta instrukzio igorle nagusia duen itsasontziak, Rusalka du izena.

## Erreferentziak 
* Д.К. Зеленин. Очерки русской мифологии: Умершие неестественною смертью и русалки. Москва: Индрик. 1995.
* Cotterell, Arthur (2004). Enciclopedia de Mitología Universal. Barcelona, España: Parragon. ISBN 1-40542-648-9. 

## Kanpo estekak 
* Rusalka. Russian Fairy Tales. Zeluna.net. Russian Fairy Tales. Dedicated to the study of Fairy Tales and Fairies