Añana

**Añana** Arabako mendebaldeko udalerri bat da, Añanako kuadrillakoa. Gasteiztik 31 bat kilometro mendebaldera dago.

## Geografia 
Añana haran malkartsu baten erdian dago, Gaubeako haranaren ondoan.

### Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: Erriberagoitia
* Ekialdean: Erriberagoitia
* Hegoaldean: Erriberagoitia
* Mendebaldean: Gaubea

## Historia 
[ezkerrera | thumb | [Gesaltza Añanako gatz larrainak zaharberritzeko lanak, 2007ko azaroan.]]

Tuestarako bidean sei arkeologi aztarnategi daude. Bertan, Brontze Aroko harrizko eta buztinezko hondarrak aurkitu dira; gaur egun, Arabako Arkeologia Museoan daude ikusgai, Gasteizen.

Burdin Aroko herrixka baten aztarnak ere badaude, gaur egun Desilla deritzon lekuan.

Historialari batzuen arabera, Gesaltzan zegoen Ptolomeok II. mendean aipatu zuen *Salionica* hiria, autrigoi jendearena. Erromanizazioak ere eragina izan zuen I. mendetik IV. mendera bitartean; hala erakusten dute hainbat aztarna arkeologikok eta *Añana* deiturak, jatorriz latinezkoa baita.

Hirigune zaharrak aldakuntza ugari izan ditu jatorrizko egituran eta antolakuntzan. Etxeak herriaren erdigunetik hego aldera daude kokatuak, eta landa bizimoduaren zantzuak erakusten dituzte, izan ere, Erdi Arotik datozen eredu xume eta praktikoak errepikatzen dituzte.

## Banaketa administratiboa 
[thumb | [Atiegaren ikuspegia.]]

Añana udalerria bi herriz osatua dago:
* Atiega
* Gesaltza Añana (udalerriko herriburua)

## Demografia 
## Politika 
thumb | eskuinera | Añanako udaletxea.

### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Añanako azken alkateak:

[thumb | eskuinera | Añanako [gatzaga.]]

## Kultura 
2016an Añanako biztanleen %28,3a euskaldunak ziren.

Gehien hitz egiten den hizkuntza Añanan gaur egun erdera da.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

## Añanar ospetsuak 
* Fermin Herran (1852-1908), idazle eta euskaltzalea.

## Ondasun nabarmenak 
[thumb | eskuinera | [Reloj dorrea.]]

[thumb | eskuinera | [Villaconesko Andra Maria eliza.]]

* Añanako Gatz Harana: haran txiki irregular bat da, goragune txikiak dituena, ondare balioa duten hainbat elementu biltzen dituena; bereziki, gatzaga bat. Elementu horiek guztiak gatzarekin lotuta daude, eta gatz iturburuei eta ondorengo gatz produkzioari esker sortu dira.  Barnealdeko gatzaga da, plano triangeluarreko haran estu baten hondoko 120.000 m² (gutxi gorabehera) hartzen dituena. Haranaren alderik garaienean dauden lau iturburutako ur gazia erabiltzen da gatza ekoizteko. Horretarako, gatzuna larrainetaraino garraiatzen da. Plataforma horietan, jalkitzen uzten da, eguzkiaren eta haizearen eraginez ura lurrundu dadin eta, hala, gatza atera dadin.  Gatz ustiaketa IX. mendetik dokumentatua dago, eta, XX. mendearen erdialdean gainbehera prozesu azkar bat izan ondoren, 2000. urtean erakunde publikoek sustatutako plan zuzentzaile bat abiarazi zen, gatzaga modu integralean berreskuratzeko xedez. Hala, gatz fabrika zaharra produktu turistiko eta gastronomiko garrantzitsu bihurtu da, 2010etik aurrera gatza komertzializatzen hasi baita, irabazi asmorik gabe.  1984an, Espainiako Gobernuak *monumentu historiko* izendatu zuen, eta 1990ean kultura ondasun. 1998an, UNESCOren World Heritage Tentative List zerrendan sartu zuten. 2002an, nazioarteko garrantzia duten hezeguneak babesteko Ramsar hitzarmenean sartu zuten. Eta 2013an, Eusko Jaurlaritzak ere Añanako Gatz Haraneko kultura paisaia kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu multzo* sailkapenaz. Pizkundeko triptiko nabarmena du.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Salinas de Añana - San Juan de Acre 01.jpg|San Joan Akrekoaren komentua (Gesaltza Añana).
Fitxategi:Salinas de Añana - Monumento en homenaje al Salinero.jpg|Gatz-egilearen monumentua (Gesaltza Añana).
Fitxategi:Añanako gatz lorea.jpg|Añanako gatz lorea.
Fitxategi:Quintas Fotografos añana.jpg|Gatz larrainean, gatza jasotzen.
Fitxategi:Nekaldiaren triptikoa, Arabako Arte ederretako museoa.png|Nekaldiaren triptikoa, Elizbarrutiaren Arte sakratuaren museoan.png

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Añanako kuadrilla

## Kanpo estekak 
* «Añana», Añanako kuadrillaren webgunean.
* «Añana», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
* «Gesaltza Añana, beltzetik zurirako bidean», *Zientzia.net* atariko artikulua (2006-02-01).