open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Purplewashing

[thumb|[Morea feminismoarekin eta emakumearekin lotutako kolore bat izan da.]]
***Purplewashing*** (euskaraz **garbiketa morea**) mailegu linguistiko bat da (ingeleratik *purple*, morea, feminismoarekin lotutako kolorea, eta *whitewash*, txuritu edo estali), feminismoaren bizkar egindako politika eta marketing estrategiei errefentzia egiten diena. Amelia Barquin feminista euskaldunak honela definitzen du: "Emakumeen aldeko diskurtsoa erabiltzea, norberaren irudia zuritzeko eta beste helburu batzuk lortzeko, emakumeekin loturarik ez dutenak eta, areago, emakumeen kontra joan daitezkeenak". Baina, lehiaketa irabazi ondoren, abeslaria agertu zen Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuren ondoan, kantuaren leloa errepikatuz, hain zuzen ere Gazan palestinarren kontrako tiroketak gertatzen ari ziren egunetan. Kontestu horretan, emakumeen boteretzearen mezua, izatez, Israelgo politiken aldeko aldarri izan zela salatu izan zen, *purplewashing* adibide garbia, aldi berean emakume palestinarrenganako inolako enpatiarik ez baitzegoen. Barquinen hitzetan: "Ze moderno, erreibindikatzaile eta aitzindari gelditzen diren kantaria eta ordezkatzen duen herrialdea… bertan emakume palestinarrak (gizonez gain) egunero heriotzara eramaten dituzten bitartean."

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofia Adelaida Bavarian

**Sofia Adelaida Bavarian** (Possenhofen, Bavariako Erresuma, 1875eko otsailaren 22a - Kreuth, Alemania, 1957ko irailaren 4a) Dukesa Bavarian izan zen. Bere aita Karlos Teodoro Bavarian zen, dukea eta oftalmologoa, eta bere ama Maria Josefa Portugalgoa, Mikel I.a Portugalgoaren alaba, Munichen exiliatua zegoena. Bere izeba Elisabet Austriakoa zen (*Sissi*). Ahizpen artean Elisabet Bavariakoa, Belgikako erregina zeuden, baita Maria Gabriela Bavarian, azken Bavariako printzearen emaztea. Bere aitaren lehen emaztearen izena zeraman, Sofia Saxoniakoa, bere ahizpia-ordearen ama.

1898ko uztailaren 26an ezkondu zen Hans Veit kondearekin, Toerring-Jettenbach etxe mediatikoko burua. Hiru seme-alaba izan zituzten.
Sofia Karlota Bavarian

**Sofia Karlota Bavarian** (1847ko otsailaren 23a - 1897ko maiatzaren 4a) Luis Filipe Frantziakoaren biloba politikoa, Elisabet Austriakoaren ahizpa kuttuna eta Luis II.a Bavariakoaren emaztegaia izan zen. Possenhofenen jaioa Maximiliano Josef Bavarian eta Luisa Bavariakoaren alaba zen. 1867ko urtarrilaren 22an Luis II.a Bavariakoarekin ezkonduko zela iragarri zuten, baina ezkontzaren data behin eta berriz atzeratu ostean, Luisek ezkontza bertan behera utzi zuen, Sofia Karlotak ezkontzako argazkilaria izango zen Edgar Hanfstaenglekin harremana hasi ostean.

Beste senargai batzuk proposatu zituzten Sofia Karlotarentzat, euren artean Luis Biktor Austriakoa, homosexual eta trabesti ezaguna eta Frantzisko Josef I.a Austriakoaren, Maximiliano I.a Mexikokoa eta Luis I.a Portugalgoaren anaia. Beste hautagai bat Filipe Württembergekoa izan zen, bere aurreko senargaiaren lehengusua. Sofiak hautagai guztiei ezetz esan zien eta bere izeba Amalia Augusta Bavariakoarekin joan zen bizitzera. Bertan Fernando Orleansekoa, Alençongo dukea, ezagutu zuen. 1868an ezkondu ziren eta harreman oso ona mantedu zuten, baita bere koinatu Margarita Adelaida Orleansekoarekin.

Ezkondu eta urtebetera Teddingtonera mugitu ziren, Ingalaterran. Bertan izan zuten euren lehen alaba, Luisa Orleansekoa.

Sofia 1897ko maiatzaren 4an hil zen Parisko Bazar de la Charité sute batean. Erreskatatzen saiatu ziren arren, berak laguntzari uko egin zion, bazarrean zeuden beste emakumeak salba zitzaten esanez.
Sofia Saxoniakoa

**Sofia Saxoniakoa** (; Dresden, Saxoniako Erresuma, 1845ko martxoaren 15a - Munich, Bavariako Erresuma, 1867ko martxoaren 9a) Joan Saxoniakoa eta Amalia Augusta Bavariakoaren zortzigarren alaba izan zen. Bere anaien artean Alberto Saxoniakoa eta Jurgi Saxoniakoa zeuden. Karlos Teodoro Bavarianekin ezkondu zen, Dukesa Bavarian titulua eskuratuz.

Sofiak eta Karlos Teodorok alaba bakarra izan zuten, Amalia Bavarian. Jaiotzaren nekearen ondorioz gaixotu zen, eta handik urtebetera hil zen, gripeak jota.
Amalia Bavarian

**Amalia Bavarian** (; 1865eko abenduaren 24a - 1912ko maiatzaren 26a) Wittelsbacheko etxearen ordezkaria eta Dukesa Bavarian izan zen jaiotzez. Gilen II.a Urachekoarekin ezkondu eta gero Württemberg etxean sartu eta Uracheko dukesa eta Württembergeko kondesa izan zen. Normalki bere izenaren frantziar aldaeragatik deitzen zuten, Amélie. Bere lehengusina Maria Valeria Austriakoaren oso laguna zen.

Amaliak eta Gilenek bederatzi seme-alaba izan zituzten.
Sofia Bavariakoa (1967)

**Sofia Bavariakoa, Liechtensteingo Printzesa Oinordekoa** (Munich, 1967ko urriaren 28a - ) Alois Liechtesteingoaren emaztea da. Bavariako printzesa gisa jaio zen eta Wittelsbach etxekoa da. Max Bavieranen bost alabetako nagusia da. Bere ama Elisabet Bavarian da.

Gaztaroa Wildbad Kreuthen eman zuen. 1978 eta 1980an Heiligenstadten ikasi zuen. Ingeles hizkuntza eta literaturaren historia iaski zuen Eechstätt-Ingolstadten.

1993ko uztailaren 3an Alois Liechstenteingoarekin ezkondu zen Vaduzen. Senarra Liechstenteingo Printze izateko oinordekoa da. Londresen bizi izan ziren 1993tik 1996ra. Lau seme-alaba dituzte.
Karolina Badengoa

**Karolina Badengoa** (Karlsruhe, 1776ko uztailaren 13a - Munich, 1841eko azaroaren 13a) Zähringen etxeko alemaniar printzesa bat izan zen. Karlos Luis Badengoaren eta Amalia Hesse-Darmstadtekoaren alaba zen. Bere aitonak Karlos Frederiko I.a Badengoa eta Luis IX.a Hesse-Darmstadtekoak izan ziren. Ahizpa bikia izan zuen, Katalina Amalia Kristina Luisa izenekoa.

1797ko martxoaren 9an Maximiliano Zweibrückengoaekin ezkondu zen, bi urte beranduago Bavariako printze-hautesle izango zena.
Elisabet Amalia Hesse-Darmstadtekoa

**Elisabet Amalia Hesse-Darmstadetkoa** (1635eko martxoaren 20a - 1709ko abuztuaren 4a) Hesse-Darmastadteko printzesa izan zen eta Palatinatuko printze-hauteslearen emaztea. Giessenen jaioa Jurgi II.a Hesse-Darmastadtekoaren eta Sofia Eleonor Saxoniakoaren alaba izan zen. Bere anai-arreben artean zauen Luis VI.a Hesse-Darmstadtekoa, etorkizuenean landgrave izango zena, eta Ana Sofia Hesse-Darmstadtekoa, Quedlinburgeko abadesa izango zena.

Bere amak hezi zuen luteranismoan. Neska ederra zen, ile horikoa. Bere alabek ere ile horia izango zuten eta Dorotea Sofia, bereziki, ilearen koloreagatik gogoratzen da.

1653ko irailaren 3an Langenschwalbachen ezkondu zen Filipe Gilen Neuburgekoarekin, konde palatinoa, gerora Palatinatuko printze-hautesle izango zena. Bere senarrak 20 urte gehiago zituen eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko estatu garrantzitsuenetako bateko oinordekoa zen. 1653ko azaroaren 1ean katolizismora aldatu zen, Maximiliano Henrike Bavariakoaren aurrean.
Ezki-ur

[thumb|[Ezki|Ezki-loreak.]]
**Ezki-ura**, **tila** edo **ezki tea**, tilia generoko espezie batzuen lore formako fruituarekin egiten den infusio bat da.

Alfa-pineno, limoneno, nerol, eugeno eta azido kafeiko edukiagatik propietate antiespasmodikoak, somniferoak eta antsiolitikoak ditu. Bere eraginak kontsumitzen duen pertsonaren araberakoak diren arren, ezki teak zenbait osagai nutrizional ditu.Farmesol-dosi handiak aurki daitezke, lurrin bereizgarria ematen dion substantzia. Aipatzekoak dira, halaber, taninoen, etxekoen, karotenoen, glukosidoen, suerzitrosidoen eta c bitaminaren edukia. Substantzia horiek guztiek erlaxazio- eta lasaitasun-efektua eragiten dute organismoan, eta lagungarri izan daitezke hilekoa duten pertsonentzat.

Tila lagungarria da, bereziki, loa aurkitzeko arazoak dituzten edo loezina duten pertsonentzat. Hala ere, ezaugarri horiek ez ezik, gosea berreskuratzen eta hotzeria bat jasaten dugunean hobetzen ere laguntzen du.

Eragin erlaxatzaileak batez ere sistema kardiobaskularrean eragiten du, zehazkiago hipertentsioa dagoenean, odolaren presioaren jaitsieran eragiten baitu. Beraz, gaixotasun kardiobaskular jakin batzuk prebenitzen laguntzen du, hala nola bihotzeko infartua, tronbosia edo, besterik gabe, lehendik dauden beste batzuk hobetzen ditu, hala nola barizeak, arteriosklerosia eta abar.

Ez da gomendatzen erremedio gisa erabiltzea "buxadura esofagikoa, oklusioa eta heste-buxadura, iteo paralitikoa, digestio-traktuaren estenosia eta jatorri ezezaguneko sabeleko mina" gertatuz gero.

Mexikon Tilia mexikar barietate endemikoa erabiltzen da, medikuntza tradizionalaren zati den erremedio bat. Herrialde horretan tila tea ere deitzen zaio Ternstroemia generoko zuhaixkaren infusioari, baita eragin antsiolitikoekin ere eta eragin toxikoak izan dituena.

Lehortutako loreak soltean eros daitezke. Infusioa egiteko, koilarakada bat lore sartzen dira ur irakinetan; bost minutuz atseden hartzen uzten da, eta josi ondoren hartzen da.

## Historia 
Europan, tilo batzuek desbora dezente bizirautea lortu zituzten. Gloucestershire-ko Westonbirt Arboretum-eko T. cordatan zuhaizti batek 2.000 urte dituela kalkulatzen da. Nurembergeko gaztelu inperialaren patioan Tilia bat dago, tradizioz 1900. urtean kontatua, Cunigunde enperatrizak landu zuena, Alemaniako Henrike II.aren emaztea 1000 inguruan. Baden-Württembergeko Neuenstadt am Kocher-eko Tilia, Alemania, erori zenean 1000 urte zituela kalkulatu zen. Naters-eko Alte Linde zuhaitza, Suitzan, 1357an agiri batean aipatzen da eta garai hartako idazleak dagoeneko magnam (handia) bezala deskribatu zuen. Bere oinean dagoen plaka batek aipatzen du 1155ean teil bat zegoela leku horretan. Najevnik teilua (eslovenieraz: Najevska lipa), 700 urteko T. cordata, Esloveniako zuhaitzik lodiena da.

Oso ezagunak diren Hyblaean mendien eztiaren bikaintasuna bere alboak estaltzen eta gailurra koroatzen zuten tilioi zor zitzaien.

Kare fosilak Kanada Grinnell Landeko Tertziario formazioetan aurkitu dira, 82 ° N latitudean eta Svalbarden, Norvegian. Sapportak uste zuen han aurkitu zuela Europako eta Amerikako Tilia espezieen arbaso komuna.

## Kanpo estekak
Berbena limoiusain

**Berbena limoiusaina** verbenaceae familiako espeziea da, limoiaren antzeko usaina duena. Jatorriz Hego Amerikakoa da, bertan bere kaxa basa eremuetan loratzen da.

## Deskribapena 
Zuhaixka hostoerorkor bat da, 3 metrotako altuera hartzen duena. Hostoak bertizilo hirukoitzetan multzokaturik daude. Lantzeolatuak dira eta 7 cm-ko luzera dute. Limoi usain sarkorra dute.

Uda aldera lore zuri txikiak ateratzen ditu 10 cm inguruko adarretan pilatzen direnak. Kanpai itxurako loreak ditu, hodi baten amaieran lau petalo banatzen dira.

## Habitata 
Mundu osoko lorategietan asko loratzen den lore-landarea da, berau landatzeko klimarik egokiena eguzkitsua eta hezea da.

## Erabilera 
Gastronomian espezia bezala erabiltzen da arrain eta oilaskodun platerei usaina emateko. Infusio digestio-laguntzailea eta freskagarria prestatzeko erabiltzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Der Zitronenstrauch, Aloysia citrodora, Verbenaceae, Zitronenverbene, Habitus 01.jpg|Landarea.
Irudi:Der Zitronenstrauch, Aloysia citrodora, Verbenaceae, Zitronenverbene, Habitus 06.jpg|Hostoak.
Irudi:Aloysia citrodora - flowers.jpg|Loreak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tisana

thumb|Tisana nahasketa.
**Tisana** edota **belar-ura** zenbait belar edo espezia uretan irakinez lortzen diren edariak dira. Fruitu lehor edo deshidratatuei eta azalei ere deritzaie. Ohituraz, sendabelarrak irakiten dira, baina ez beti.

Irakindako ura osasunerako onuragarriak izan daitezkeen belar horien substantzia solubleekin gelditzen da. Gaur egun oso erabiliak dira, mundu osoko kultura eta herri askok mendeetan zehar erabili izan dituzten bezala. Bere ezaugarriak osaketaren araberakoak dira, eta kultura eta herri ezberdinetako aditu eta zientzialariek nahiz gaur egungo zientzialariek ikertu izan dituzte. Gaur egungo farmazia eskoletan, landare askok osasunean dituzten eragin onuragarriak ikertzen dira. Iraganean usadioz tisanetan erabilitako landare askoren printzipio aktiboak gaur egun sintetizatuak eta botika sintetikoei gehituak izan dira, ekoizpen prozesua hobekiago kontrolazeko asmoz.

## Ikus gainera 
* Infusio
 
## Kanpo estekak
Antoni Palau i Verdera

**Antoni Palau i Verdera** (1734, Blanes, Girona &ndash; 1793) kataluniar naturalista, mediku eta botaniko bat izan zen. Urte luzez Madrilgo Errege Lorategi Botanikoan lan egin zuen. Espainiako Erresuman Lineoren sailkapen metodoa hedatzeko bultzatzaile nagusienetakoa izan zen. Bere Lineoren idazlanen itzulpenei landareen gaztelaniazko herri hizkerazko edo tokian-tokiko izenak gehitu zizkien.

Bere ondorengoa izan zen Jordán de Assoren *Flora Aragonesa* idazlana aberasten parte hartu zuen.

## Idazlanak 
* 1778. *Explicación de la filosofía y fundamentos botánicos de Linneo*
* 1784-1788. *Parte práctica de Botánica: Parte práctica de botánica del caballero Carlos Linneo que comprehende...*. Ocho vols. de la traducción de *Species plantarum de Linneo* https://web.archive.org/web/20160303212441/http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/FichaLibro.php?Libro=1858
* Gómez Ortega, Casimiro & Palau y Verdera, Antonio. 1785. *Curso elemental de Botánica teórico y práctica, dispuesto para la enseñanza del Real Jardín Botánico de Madrid*. Madrid, Imp. Real. (1788)
Madrilgo Errege Lorategi Botanikoa

**Errege Lorategi Botanikoa** Espainiako Madril hiriburuan dagoen Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren ikerketa zentro bat da.

1755eko urriaren 17an Fernando VI.ak Migas Calientes Lorategi Botanikoan sortu zuen, Manzanares ibaitik hurbil. 1781ean Karlos III.ak gaur egungo Prado pasealekuko egoitzara lekualdatzea agindu zuen, orduantxe eraikitzen ari zen Espainiako Natura Zientzien Museo Nazionalaren alboan (gaur egungo Pradoko Museoa). Lorategi botaniko honek hiru terrazetan Europako landarediaz gain Amerika eta Ozeano Barekoa ere badauzka.

## Iruditegia 

Irudi:RJB_-_Puerta_Real_(Madrid)_01.jpg|Errege Atea, Francesco Sabatini (1781).
Irudi:RealJardinBotanico_Madrid.svg|Planoa.
Irudi:Del Jardín Botanico de Madrid en noviembre de 2013-001 (11053637153).jpg|Udazkena lorategian.
Irudi:Real Jardín Botánico (Madrid) 03.jpg|Lorategia.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Huts (musika taldea)

**Huts** 2015 urtean Trapagaranen sorturiko musika taldea da.

## Historia 
2015 urtean sortu zen hirukotea eta urte berean atera zuten "Barne" izeneko maketa. 2016an Barrika On Air lehiaketa irabazi zuten. Lehenengo diska "Mamuak" izenekoa dute eta bigarrena "Toxiko".

## Diskografia 
* *Barne* (2015, autoekoiztua) - maketa
* *Mamuak* (2017, autoekoiztua)
* *Toxiko* (2019, Gaua Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignacio Jordán de Asso

**Ignacio Jordán Claudio de Asso y del Río**, baita **Melchor de Azagra** ezizenez ezaguna ere (Zaragoza, 1742ko ekainaren 4a - *ib.*, 1814ko maiatzaren 21a) espainiar naturalista, legelari eta historialari bat izan zen. Jakintzaren alor asko jorratu zituen, tartean filologia, zuzenbidea, ekonomia, geologia, botanika eta zoologia.

## Kanpo estekak 
* Ignacio Jordán de Asso, Larramendi Fundazioa
Ekimen Komunista (Espainia)

**Ekimen Komunista** (gaztelaniaz, *Iniciativa Comunista [IC]*) madrildar erakunde politiko bat da, beren ideologia komunista, iraultzailea, errepublikazalea, laikoa, ekologista, antiinperialista, antifaxista eta antipatriarkala dena, langileriaren xedeen babesa onartzen duena.

## Kanpo estekak
Llobregat Behereko Talde Errepublikazalea

**Llobregat Behereko Talde Errepublikazalea** () ideologia errepublikanoko herri-erakunde politiko bat da. Horrez gain, subiranismoa eta sozialismoa aldarrikatzen dute. Haien asmoa da errepublika eraikitzea eta balio errepublikanoak hedatzea; eta herritarrei jakinaraztea 1936ko estatu-kolpe faxistaren ondorioak, Espainiako Gerra Zibilarenak, Diktadura frankistarenak eta oraindik amaitugabetzat jotzen duten Espainiako trantsizioarenak.

2009ko Europar Legebiltzarreko hauteskundeetan, Iniziatiba Internazionalista hautagaitzari atxiki zitzaion.

## Kanpo estekak
Borroka Internazionalista (alderdi politikoa)

**Borroka Internazionalista** (gaztelaniaz, *Lucha Internacionalista [LI]*) Kataluniako alderdi politiko trotskista bat da, 1999an sortua Langileen Alderdi Iraultzailearen bereizketa zela medio.

Errepublikazalea, Espainiko estatuaren barruko nazioen autodeterminazioaren aldeko eta Langileen Aberriarteko Liga - Laugarren Internazionalaen kidea da. 2010ko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeetan Des de baix koalizioan parte hartu zuen, Revolta Global-Esquerra Anticapitalista, Korronte Gorria eta ICV-EUiA militante ohi kritikariz osatuta.

2011ko Espainiako hauteskunde orokorretan Izquierda Anticapitalista, Revolta Global-Esquerra Anticapitalista, Los Verdes de la Comunidad de Madrid eta En Lucha alderdi politikoekin batera aurkeztu ziren, Anticapitalistas hautagaitzan

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Korronte Gorria

**Korronte Gorria** (gaztelaniaz, *Corriente Roja*) espainiar erakunde politiko ezkertzalea da, eta 2011tik aurrera joera trotskistakoa. Zentralismo demokratikoa ezarrita dauka eta IV. Internazionala usadio politikoa jarraitzen du. Beharginen errepublika bat ezartzeko helburuaz borrokak, klasearen independentzia eta langileriaren konkista politikoak, langile mugimenduaren barneko militantziaren bidez defendatu eta bermatu egiten ditu. Hautabide sozialistaren eraikuntza planteatzen du benetako demokraziaren alde eta langile mugimenduaren usadioetan oinarrituta, izaera industrialekoak batez ere, klase kontzientzia handiagoa edukitzeagatik.

## Kanpo estekak
Sense and sensibility

***Zentzua eta Sentiberatasuna*** (ingelesez *Sense and Sensibility*) 1811ko Jane Austen ingeles idazlearen eleberri bat da. Jane Austenek "A Lady" ("Andere Bat") ezizenaz argitaratu zuen lehenbiziko idazlanetako bat izan zen. Zinema eta telebistarako maiz egokitua izan den eleberria da.

## Zinema 
* *Sense and Sensibility* (1995)

## Kanpo estekak
Kaliopi

**Kaliopi Bukle**, **Kaliopi** bezala ezaguna (Ohrid, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista, 1966ko abenduaren 28a) mazedoniar musikagilea eta abeslaria da. Hiru aldiz hartu du parte Eurovision Abesti Lehiaketan, Mazedoniako Errepublika ordezkatzen.

## Diskografia 
* 2000: "Oboi Me"
* 2001: "Ako Denot Mi E Nokj"
* 2004: "Ne Mi Go Zemaj Vremeto"
* 2008: "Zelim Ti Reci"
* 2010: "Poraka" and "Poruka"
* 2013: "Melem"
Amasei seme Euskalerri'ko

'''''Amasei seme Euskalerri'ko'''* Yon Etxaide 1958an plazaratutako saiakera liburua da. Bi urte lehenago Euskaltzaindiak *Biographi Sailla*ren saria eman zion. Liburuaren hitzaurrea Koldo Mitxelenak egin zion. Liburuak hamasei biografia laburak biltzen ditu, oso modu dibulgatiboaz idatziak. Egileak lanean ez zuen jarraipen kronologikorik erabili. Biografietan sarritan poemak eta idazlan zatiak jaso zituen. Erein argitaletxeak 1990an berriro berrargitaratu zuen, euskara batuaz orduan, *Hamasei seme Euskalerriko* izenburuaz.

## Biografiak 
* Pedro Antonio Añibarro
* Pedro Astarloa
* Axular
* Joan Batista Elizanburu
* Etxahun
* Joanes Etxeberri
* Bernart Etxepare
* Jose Maria Iparragirre
* Agustin Iturriaga
* Joan Ignazio Iztueta
* Manuel Larramendi
* Joanes Leizarraga
* Sebastian Mendiburu
* Juan Antonio Mogel
* Arnaut Oihenarte
* Juan Mateo Zabala

## Kanpo estekak 
* [Zeletak *Euzko Gogoa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Euzko_Gogoa)'' aldizkarian (1958/03) egin zion kritika.]
Leyton

**Leyton** Ingalaterrako Londres hiriburuko barruti bat da, iparraldean dagoena. Waltham Forest udalerriari dagokio.

**Iron Maiden** heavy metal taldearen sorlekua da.

## Historia 
*Leyton* izenak jatorri anglosaxoia du eta "Lea ibaiaren ertzeko herria" esan nahi du.

Aintzinatik populatua izan den eremua da, paleolito garaiko hezurrak aurkitu baitira indusketetan. Erromatar *villa* baten oinarria ere aurkitu da. Anglosaxoien garaitik Essex konderrian sarturik egon zen. 1086ko Domesday liburuan *Leintun* izenarekin agertzen da eta 43 biztanle zituela aipatzen da.

Mendeetan zehar nekazal eta baso eremua izan zen. 1840an trenbidea iritsi zenean hsi zen industrializatzen. 1926an udalerria bihurtu zen baina 1965 urtean Waltham Forest barruan sartu zuten.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Leytontownhall.jpg|Leytongo udaletxe zaharra.
Irudi:LeytonLibrary.jpg|Liburutegia.
Irudi:Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg|**Iron Maiden**.
Irudi:LeytonCricketGround.JPG|Leytongo kriket zelaia.
Irudi:Epping Forest Centenary Walk 2 - Sept 2008.jpg|Epping basoa.
Irudi:Coronation Gardens.JPG|Koroazioaren lorategiak.

## Kanpo estekak
Clube Balonmán Atlético Guardés

thumb|250px
**Clube Balonmán Atlético Guardés** A Guardako (Pontevedrako probintzia) emakumezkoen eskubaloi taldea da.

## Historia 
1967an sortu zen taldea baina 2011 arte ez zuen egin debuta Ohorezko mailan. 2016-17an denboraldi bikaina burutu zuen, EHF Challenge Cup-eko final laurdenak jokatu zituen eta ondoren Espainiako liga irabazi zuen, bere aurreneko titulua. 2017-18 denboraldian Ligan bigarren egin du Bera Bera txapeldunarekin puntutan berdinduta.

## Palmaresa 
### Espainian: 1 
* Espainiako liga:
** Txapelduna (1): 2016-17
** Bigarrena (1): 2017-18
* Erreginaren Kopa (0): finalerdiak 2017an

### Europan: 0 
* EHF Challenge Cup (0): final laurdenak 2016-17an.

## Kanpo estekak
Ezkerreko Bloke Independentista (Aragoi)

**Ezkerreko Bloke Independentista** (aragoieraz, *Bloque Independentista de Cuchas*) Aragoiko ezker independentistaren zenbait alderdi eta erakundek osatzen duten koalizioa da: Purna, A Enrestida, A Clau Roya (euskaraz, *Giltza Gorria*), Aragoiar Langile Sindikatua (SOA), Universidat (lehen Unibersidá) unibertsitate-taldea eta Puyalón erakundeek, alegia. 2007an sortu zen aragoiar erakunde independentistak bloke bakar batean batzeko eta berme gehiagorekin Aragoirentzako independentziaren eta sozialismoaren alde borrokatzeko.

## Kanpo estekak
Uharte Eskubaloia

**Uharte Eskubaloia** () Uharteko eskubaloi taldea da. Lehenengo Nazionalean jokatzen du.

## Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
La Vie en rose (filma)

***La Vie en rose*** edota ***La Môme*** () 2007ko Olivier Dahan frantziar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako musikal biografia film bat da. Édith Piaf frantziar abeslari ospetsuaren bizitzan oinarritua dago. Marion Cotillard, Gérard Depardieu eta Sylvie Testud aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Marion Cotillard) eta Makillaje onenaren Oscar Saria (Didier Lavergne eta Jan Archibald) irabazi zituen. Bestalde, lau BAFTA Sari, bost César Sari eta Urrezko Globo Sari bat ere irabazi zituen.

## Sinopsia 
Édith Piaf (Marion Cotillard), ezizenez «Txantxangorri Kumea» (*La Môme Piaf*), frantziar abeslari ezagunaren bizitzako zatiak agertzen dira, bere haurtzaro eta gaztarotik hasi, eta bere garairik loriatsuena arte, bere adiskideak, poztasunak eta atsekabeak, bere bizitzako gertakari dramatikoenak, heriotza, eta abar.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *La Vie en rose* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Massawa

**Massawa** (), Eritreako hiria eta Itsaso Gorriaren ertzeko portua da. 2013an, 54.715 biztanle zituen.

## Klima 
Basamortuko klima beroa dauka, *BWh* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabet Augusta Sulzbachekoa

**Elisabet Augusta Sulzbachekoa** (1721eko urtarrilaren 17a - 1794ko abuztuaren 17a) Wittelsbach etxeko kondesa izan zen, Josef Karlos Sulzbachekoaren eta Elisabet Augusta Neoburgekoaren alaba. Bere aitona Karlos III.a Filipe Palatinatukoa zen, printze-hauteslea.

1742ko urtarrilaren 17an bere lehengusu Karlos Teodoro Palatinatukoa eta Bavariakoarekin ezkondu zen. Elisabet eta Karlos Teodororen arteko ezkontza 1733an adostu zen, hau baitzen Karlos III.a Filiperen oinordeko gizon bakarra eta, hildakoan, Karlos Teodoro izango baitzen printze-hauteslea.

Ezkontza bizitza ez zen oso alaia izan, eta Elisabet Augustak ez zuen lortu haurdun geratzea 18 urte pasa ziren arte. 1761eko ekainaren 28an seme bat izan zuten, Frantzisko Luis Josef izenekoa, hurrengo egunean hil zena. Hortik aurrera bikotae bereiztu zen, eta bakoitza bere aldetik bizi izan zen.

Karlos Teodorok hainbat maitale eta seme izan zituen, Isabel jauregian itxita zegoelarik, erditzean hiltzeko beldurrarekin. 1793an, frantziar tropen aurrerapena zela eta, Weinheimera joan zen. 1794an hil zen eta bere senarra berriro ezkondu zen Maria Leopoldina Austria-Estekoarekin, hainbat seme-alaba sortuz.
Maria Jülich-Bergekoa

**Maria Jülich-Bergekoa** (1491ko abuztuaren 3a - 1543ko abuztuaren 29a) Gilen IV.a Jülich-Bergekoaren eta Sibila Brandenburgokoaren alaba izan zen. Mariak bere aitaren Jülich, Berg eta Ravensbergeko oinordekotza lortu zuen 1511ean aita hil zenean. Joanes III.a Cleveskoarekin ezkondu zen 1509an, bere tituluak Clevesko Dukerriarekin batuz. Joanesek Cleves-Markeko dukerria jaso zuen 1521ean, eta Jülich-Cleves-Bergeko dukerri batuen lehen agintaria izan zen, 1666ra arte iraun zuen batasuna.

Bikoiteak hiru alaba izan zituen, eta seme bat: Sibila Cleveskoa, Joana III.a Nafarroakoarekin ezkonduko zen Gilen Jülich-Cleves-Bergekoa, Amalia Cleveskoa eta Ana Cleveskoa, Henrike VIII.a Ingalaterrakoarekin Ingalaterrako erregina ezkontidea izango zena 1540ko urtarrilarn 6tik uztailaren 9ra.

Maria katoliko hertsia zen, eta ez zuen babesten printzesek edo emakume nobleek hezkuntzarik jasotzea.
Jakobe Badengoa

**Jakobe Badengoa** (1558ko urtarrilaren 16 &ndash; 1597ko irailaren 3a) Filiberto Baden-Badengoaren eta Matilde Bavariakoaren alaba izan zen. Umezurtz oso goiz geratu zen eta bere amaren aldeko osaba Alberto V.a Bavariakoak hezi zuen. Bere lehengusu Ernesto Bavariakoaren, Rodolfo II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren, Filipe II.a Espainiakoaren eta Gregorio XIII.a aita-santuaren gomendioz 1585ko ekainaren 16an Joanes Gilen Jülich-Cleves-Bergekoaekin ezkondu zen. Joanes Gilen fisikoki desatsegina zen eta mentalki ezegonkorra, baina Gilen Jülich-Cleves-Bergekoaren semea eta oinordekoa zen, eta hau katolizismoan mantentzea ezinbestekotzat jo zuten.

Gilen 1592an hil zenean, Joanes Gilenek jaso zuen dukerria eta Jakobe saiatu zen agintea eskuratzen, bere senarraren ordez. Senarra itxita mantentzen zuten, zuen izaera zela eta. Ez zen inoiz haurdun geratu, ziurrenik bere senarra ez zelako gai. Dietrich von Hall zu Ophoven gaztearekin harremanak izan zituen eta, horregatik, atxilotu zuten. Jakobe saiatu zen laguntza eskatzen hainbat instantziatan, baina ez zuen lortu. 1597ko irailaren 3an bere gelan hilda aurkitu zuten, ziurrenik itoarazia.
Grises

**Grises** 2009an Zestoan sortutako indie-pop musika taldea da, gaztelaniaz kantatzen duena.

## Ibilbidea 
Zestoako musika eskolan ari ziren hainbat lagunek osatu zuten taldea. Aurrez beste taldeetan ibiliak ziren eta elektronikoa sartu nahian eratu zuten Grises taldea. Hasiera batean *Grises Sueños* izan zuen baina berehala *Grises* izenarekin gelditu ziren.

2011 urtean kaleratu zuten beren lehenengo diskoa, *El hombre bolígrafo*, eta honen ondoren diska berriak etorri ziren. 2014an *Animal* diskoa aurkezteko kontzertu ugari eman zituzten eta Mexikon ere bira egin zuten.

## Diskografia 
* *El hombre bolígrafo* (Origami Records, 2011)
* *No se alarme señora, soy soviético* (Origami Records, 2013)
* *Animal* (Sony Music eta Origami Records, 2014)
* *Erlo* (Sony Music eta Octubre Records, 2016)
* *Laberinto* (Sony Music eta Octubre Records, 2017)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgunea

## Erreferentziak
Wild Wild West

***Wild Wild West*** (euskaraz *Mendebalde Basati Basatia*) 1999ko Barry Sonnenfeld estatubatuar zinema zuzendariak zzuendutako zientzia-fikziozko western film bat da. 1960ko hamarkadako *The Wild Wild West* telesailaren egokitzapena da. Will Smith, Kevin Kline, Kenneth Branagh, Salma Hayek eta Ted Levine aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1869, Mendebalde Urruna. Jim West (Will Smith) AEBetako Gerra Zibileko heroia izana da eta Artemus Gordon (Kevin Kline) irudimen handiko eta mozorrotzen guztiz trebea den sheriffa. AEBak Arliss Loveless (Kenneth Branagh) konfederatu eroaren mehatxupean daudenean, Ulysses S. Grant presidenteak abenturazale bikoteari hura atzemateko ardura emango dio. Washingtoh Hiritik Utahrako bidai gorabeheratsu baten ondoren, bi heoriak Lovelessen deabruzko makinei aurre gin beharko diete.

## Aktoreak 
* Will Smith: James T. West kapitaina
* Kevin Kline: Artemus Gordon marshalla / Ulysses S. Grant presidentea
* Kenneth Branagh: Arliss Loveless doktorea
* Salma Hayek: Rita Escobar
* M. Emmet Walsh: Coleman
* Bai Ling: East andereinoa
* Ted Levine: "Bloodbath" McGrath doktorea
* Frederique van der Wal: Amazonia
* Musetta Vander: Munitia
* Sofia Eng: Lippenrieder andereinoa
* Garcelle Beauvais-Nilon: Belle

## Kanpo estekak 
* *Wild Wild West* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jurassic Park III

***Jurassic Park III*** (euskaraz *Parke Jurasikoa III*) 2001eko Joe Johnston estatubatuar zinema zuzendariaren abentura eta zientzia-fikziozko film bat da. Michael Crichton estatubatuar idazlearen *Jurassic Park* eta *The Lost World* eleberrietako pertsonaietan oinarritua dago. Sam Neill, William H. Macy, Téa Leoni, Alessandro Nivola, Trevor Morgan eta Michael Jeter aktoreek antzeztu zuten.

*Jurassic Park* (1993) eta *The Lost World: Jurassic Park* (1997) filmeen jarraipena da, era berean, *Jurassic World* (2015) eta *Jurassic World 2* (2018) izeneko jarraipenak izan ditu.

## Argumentua 
Alan Grant (Sam Neill) doktoreak velociraptor dinosaurioen adimenari buruzko bere ikerketa burutzeko diru laguntzak lortzeko asmoz hitzaldia eman ostean, Paul eta Amanda Kirby (William H. Macy eta Téa Leoni) aberats bikoteak luzatutako Costa Ricako Sorna uhartearen gain hegan proposamena onartzea erabakiko du. Uhartea duela urte batzuk John Hammondek aisialdi parkea izateko genetikoki sortutako dinosaurioen bizilekua das. Larrialdiko lurrartze baten ondoren, Alanek Kirbytarrak uhartean galdutako beren seme nerabearen (Trevor Morgan) bila ari direla jakingo du, parapenteaz hegan zebilela istripua izan eta bertan galdu baitzen. Bi gurasoen benetazko asmoa Grantek iraganean Ingen gertakariarekin izandako eskarmentuari esker uhartean gida ditzala da.

## Aktoreak 
* Sam Neill: Alan Grant doktorea
* William H. Macy: Paul Kirby
* Téa Leoni: Amanda Kirby
* Alessandro Nivola: Billy Brennan
* Trevor Morgan: Eric Kirby
* Michael Jeter: Udesky
* John Diehl: Cooper
* Bruce A. Young: Nash
* Laura Dern: Ellie
* Taylor Nichols: Mark
* Mark Harelik: Ben Hildebrand
* Julio Oscar Mechoso: Enrique Cardoso

## Kanpo estekak 
* *Jurassic Park III* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Madalena Jülich-Cleves-Bergekoa

**Madalena Jülich-Cleves-Bergekoa** (1553ko azaroaren 2a - 1633ko abuztuaren 30a) Gilen Jülich-Cleves-Bergekoaren eta Maria Austriakoaren bosgarren umea izan zen. Bere aitona Fernando I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa zen. 1579an Joanes I.a Zweibrückenekoarekin ezkondu zen.

Karlos Habsburgokoak baimena eman zion Jülich-Cleves-Bergeko dukerriari emakumeen ondorengotza izateko. Beraz Madalenaren anaia Joanes Gilen hil zenean, 1609an, semerik utzi gabe, Madalena eta Gilenen alabek gatazka hasi zuten Alemaniako Ipar Mendebaldeko eskualde garrantzitsu honen oinordekotza nork jasoko zuenaren inguruan. Madalenaren senarra zen Joanesek ere Palatinatua-Zweibrückeneko oinordekotza eskatu zuen, Brandenburgoko printze-hautesle zen Joanes Segismundo I.a Brandenburgokoak eskatu zuen bezala. Azken hau Ana Prusiakoarekin ekzonduta zegoen, Madalenaren iloba bere ahizpa Maria Eleonorren aldetik. Aldi berean Filipe Luis Neuburgekoak ere eskatu zuen konderria, Madalenaren ahizpa zen Ana Cleveskoaren senarra zelako. Azkenik, Saxoniako Dukerriak ere eskatu zuen Jülich-Cleves-Bergeko dukerria beretzat, Enperadorearekin zuten akordioa aldarrikatuz.

Ondorengotza eskatzen zuten kide guztiak Europako koalizio garrantzitsuetako kideak zirenez, eta Habsburgo eta Frantzia modu ez-zuzenean sartuta zeudenez, nazioarteko gatazka bat piztu zen: Jülichen ondorengotza gerra. Hala ere, Henrike IV.a Frantziakoa hil zen, eta gatazka bideratu zen Xantengo Ituna sinatuz. Dukerria bitan banatu zen, Brandenburgo aldebatetik, Palatinatua-Neuburg bestetik. Bitartean, Madalenaren senarra hil zen, 1604an, eta bere eskaria Joan II.a Palatinatua-Zweibrückenekoak mantendu zuen, bikotearen semea. Ez zuen, hala ere, parterik lortu Xantengo Itunaren baitan.
Evaristo Txurrukaren monumentua (Getxo)

**Evaristo Txurrukaren monumentua** Bizkaiko Getxo udalerriko Areeta auzoan dagoen monumentu bat da. Evaristo Txurruka euskal ingeniariaren omenez altxatu zen, eta gaur egun Txurruka kaiaren hasieran dago. Txurruka ingeniariak Bilboko portuaren eraikitzean eta Bilboko itsasadarraren bideratze lanetan berebiziko papera jokatu zuen.

1939an Miguel García de Salazarrek eraiki zuen. Monumentuak itsasoaren eta lurraren arteko borroka erakutsi nahi du, den Txurrukaren irudiaren menpean. Alboan, saskibaloiko jokaleku bat eta zuhaitzez osatutako pasealeku atseginak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Guecho, Las Arenas - Monumento a Evaristo Churruca 1.JPG|Monumentua.
Irudi:Guecho, Gran Bilbao, España. Monumento a Churruca.jpg|Itsasoaren eta lurraren arteko borrokaren irudikapena.
Irudi:Guecho, Las Arenas - Monumento a Evaristo Churruca 6.JPG|Evaristo Txurruka.

## Ikus gainera 
* Evaristo Txurruka
* Victor Txabarriren monumentua

## Kanpo estekak
Txurruka kaia (Getxo)

**Txurruka kaia** edota **Evaristo Txurruka kaia** Bizkaiko Getxo udalerriko Areeta auzoan dagoen kai bat da. Evaristo Txurruka euskal ingeniariak diseinatua eta eraikia izan zen eta Bilboko itsasadarraren amaierako ibilbidean dago. Izena ingeniariaren omenez darama, pareko Portugaleteko Burdinazko kaia eta Bilboko Abandoibarra auzoan dagoen Evaristo Txurruka kaiaren antzera ere.

Kaiaren hasieran Evaristo Txurrukaren omenezko monumentua dago.

## Ikus gainera 
* Burdinazko kaia, Portugalete
* Evaristo Txurruka kaia, Abandoibarra, Bilbo

## Kanpo estekak
Onintza Aduriz

**Onintza Aduriz Hernani** (Donostia, Gipuzkoa, 1991ko otsailaren 25a) euskal saskibaloi-jokalaria da, hegaleko postuan jokatzen duena. Gaur egun, Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan aritzen den IDK Gipuzkoa taldean jokatzen du.

## Erreferentziak
Starsky & Hutch (filma)

***Starsky & Hutch*** (euskaraz *Starsky eta Hutch*) 2004ko Todd Phillips estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza komedia film bat da. Ben Stiller, Owen Wilson, Vince Vaughn, Juliette Lewis, Fred Williamson, Jason Bateman, Chris Penn, Carmen Electra, Amy Smart, Brande Roderick eta Snoop Dogg aktoreek antzeztu zuten.

1970eko hamarkadako izenburu berdineko *Starsky & Hutch* telesaila ospetsuan oinarritutako parodia bat da, gainera hartan Starsky eta Hutch pertsonaia protagonistak antzeztu zituzten Paul Michael Glaser eta David Soul jatorrizko aktoreek ere agerpen laburra egin zuten.

## Argumentua 
1970eko hamarkada, Kalifornia. Dave Starsky (Ben Stiller) eta Ken “Hutch” Hutchinson (Owen Wilson) Bay City hiriko polizia saileko bi detektibe dira, biak ere bata bestearengandik ezberdinak eta izaera ezberdinekoak, baina talde lanean kasurik zailenak ere konpontzeko ezinegokiagoak. Oraingoan oso kasu zail eta nahasia argitzeko ardura jaso dute, baina Huggy Bear (Snoop Dogg) eta hiru animatzaile ederren (Carmen Electra, Amy Smart eta Brande Roderick) laguntza izango dute.

## Aktoreak 
* Ben Stiller: David Starsky detektibea
* Owen Wilson: Ken "Hutch" Hutchinson detektibea
* Vince Vaughn: Reese Feldman
* Snoop Dogg: Huggy Bear Brown
* Jason Bateman: Kevin Jutsum
* Fred Williamson: Doby kapitaina
* Will Ferrell: Big Earl (*krediturik gabe*)
* Amy Smart: Holly Monk
* Carmen Electra: Stacey Haack
* Juliette Lewis: Kitty
* Molly Sims: Feldman andrea
* George Cheung: Chau
* Chris Penn: Manetti
* Terry Crews: Porter
* Brande Roderick: Heather
* Jeffrey Lorenzo: Willis Lewis
* Har Mar Superstar: Rick Dantzaria
* Patton Oswalt: Diskotekako DJa
* Paul Michael Glaser: Jatorrizko Starsky
* David Soul: Jatorrizko Hutch

## Telesaila 
* *Starsky & Hutch* (1975-1979)

## Kanpo estekak 
* *Starsky & Hutch* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Assab

**Assab** (; ) Eritreako Debubawi Keyih Bahri eskualdeko portu-hiria da. Itsaso Gorriaren ertzean dago. 2013an, 104.075 biztanle zituen.

## Klima 
Basamortuko klima beroa dauka, *BWh* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Ana Josefa Austriakoa (1654-1689)

**Maria Ana Josefa Austriakoa** (1654ko abenduaren 30 &ndash; 1689ko apirilaren 14a) Jülich-Bergeko dukesa ezkontidea eta Palatinatuko printzesa-hauteslea izan zen. Fernando III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren eta Leonora Gonzaga hirugarren emaztearen alaba gazteena zen.

1678ko urriaren 25ean Maria Ana Joanes Gilen Palatinatukoarekin ezkondu zen, Leonor Madalena Neuburgekoaren anaia, Leopoldo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren hirugarren emaztea eta Maria Anaren anaia-ordea. Ezkontza eta gero Düsseldorfera joan ziren bizitzera. Ezkontza opari gisa, Filipe Gilen Palatinatukoak Jülich eta Bergeko dukerriak eman zizkien 1679an. Bi seme-alaba izan zituzten, baina biak jaio ziren egunean bertan hil ziren.

Maria Ana tuberkulosiak jota hil zen 1689an.
Maria Leopoldina Austria-Estekoa

**Maria Leopoldina Austria-Estekoa** (1776ko abenduaren 10 &ndash; 1848ko ekainaren 23) Austriako artxidukesa izan zen, eta ezkontzaz Bavariako printzesa-hauteslea, Karlos Teodoro Palatinatukoa eta Bavariakoaren bigarren emazte gisa. Fernando Karlos Habsburgo-Lorenakoa eta Maria Beatriz Estekoaren alaba zen.

## Lehen ezkontza 
1795an Karlos Teodororekin ezkontzera behartu zuten, bera baino 52 urte zaharragoa zena. Ezkontzaren helburua Wittelsbach etxearen lerro nagusiari gizonezko oinordeko bat ematea zen, baina Maria Leopoldinak ez zuen nahi izan bere senarrarekin kontaktu fisikorik izan, publikoki umiliatu zuen eta hainbat maitale izan zituen. Maitaleen artean Maximiliano I.a Bavariakoa eta Maximiliano von Montgelas zeuden.

Bere nahia Palatinatua-Zweibrücken etxearekin aliantza bat egitea zen, bere senarrak Habsburgorekin osatu zuenaren aurka. Bere senarra 1799an hilzorian zegoela Maximiliano Palatinatua-Zweibrückenekoari laguntza eman zion oinordekotza antolatzeko eta Bergeko gaztelura joan zen bizitzera. Bertan, zituen maitale kopurua zela eta, bizitza libertinoagatik ezaguna izan zen. Haurdun geratu zen eta, eskandalua ekiditeko, Laibachera bidali zuten, erditu zuen arte. Hala ere, Bavarian zituen Steppergeko lurren kudeaketa zela eta asko aberastu zen garai horretan.

## Bigarren ezkontza 
1804ko azaroaren 14an Maria Leopoldina Munichen Luis Arcorekin ezkondu zen. Berarekin hiru seme-alaba izan zituen.

1848an hil zen, Munichetik Vienara bidaiatzen ari zela, bere gurdia irauli ondoren.
Etxauzia Nafartarren Etxea elkartea

[thumb|250px|[Etxautz gaztelua Baigorrin.]]
**Etxauzia Nafartarren Etxea elkartea** Ipar Euskal Herrian Euskal Herri osoari begira sortutako proiketu kultural zabala da. Lehen helburua herri nafar horretan dagoen Etxautz gaztelua erostea da han mota guztietako ekintzak antolatzeko. Hori lortzeko Ipar zein Hegoaldeko partaideak baina baita ere euskal diasporaren partaideak erakarri nahi dituzte, haien hitzetan "Munduko Euskal Etxe guztien Ama" eraikitzeko. 2017an elkarteak 215 kide eta 2.500 sustengatzaile ditu, Kattalin Saint-Marie koordinatzaile nagusia izanik.

## Ideiaren jatorria 
Asrim senar-emazteak, Miamin bizi den bikote aberats bat, XVI. mendeko Etxautz gazteluaren jabeak dira. Bikoteak udako egonaldia egiten du gazteluan baina adinean sartuta daude eta, horregatik, gaztelua salgai jartzea deliberatu zuten duela gutxi. Horren berri izatean, baigorriar talde batek gaztelua euskaldunon eskuetara itzuli behar zela pentsatu zuen, eta eraikina erosteko 2016an kanpaina abiarazi zuen, «Euskaldun bat, euro bat» izenpean. Kanpainak arrakasta dezente izan zuen lehenengo fasean eta 2017an kanpainaren bigarren faseari ekin dio zion Etxauzia Nafartarren Etxea elkarteak.

## Proiektua 
Elkartearen helburua mila urtean herritarrentzat itxita egon den eraikin honen jabe egin eta herritarrei zabaltzea da. Horren bidez Ipar Euskal Herriaren barnealde osoa biziarazi nahi dute ekonomikoki, kulturalki eta linguistikoki . Baina proiektua ez da Baigorriarrentzat bakarrik, euskal herritar guztientzat baizik. Gazteluan ekimen desberdinak kokatuko dira: Lantegi Elkartea, Ondarearen interpretazio zentroa, kultur-ekimenak eta -ikuskizunak egiteko gunea eta diasporari eskainiko zaizkion hainbat zerbitzu.

## Egitura 
Etxauziaren jabeak herritarrak izango dira eta beraz kudeaketa autogestioan oinarrituko da. Proiektu komunitarioa izango da, beraz. Lau lantalde jarri dira abian elkartean: ekonomia, kultura, ondarea eta diaspora. Laurak koordinatzeko administrazio kontseilu bat dago Kattalin Saint-Marie koordinatzaile nagusia izanik.
thumb|250px|Mila urtetan gaztelua heritarrentzat itxita egon da.
## Partaideak 
Etxauzia Nafartarren Etxea elkarteak 225 bazkide ditu egun, asko Baigorrikoak, baina baita Ipar Euskal Herriko barnealde nahiz Euskal Herri osoko batzuk ere. 2.500 sustengatzaile ditu, halaber, tartean Euskal Herrian oso ezagunak diren pertsonak, esaterako Bernardo Atxaga, Kristiane Etxaluz, Maika Etxekopar, Miren Gaztañaga, Amets Arzallus, Miren Amuriza, Sustrai Colina, Itxaro Borda, Pedro Miguel Etxenike...

## Elkartearen kontaktua 
* Telefonoa:0033 (0)685703506
* E-posta:kattalin.stm@etxauzia.eus
* Weborria: http://etxauzia.eus/eu/hasiera/
* Twitter: Tweets by @etxauzia1

## Ikus, gainera 
* Etxautz gaztelua
* Mixel Bergouignan (1947-2017), elkartearen lehendakariordea izan zen.
* Kattalin Saint-Marie (1992), egitasmoaren koordinatzailea.

## Kanpo estekak 
* Elkartearen webgune ofiziala.
* [Ekimenari buruzko erreportaia *Gara(https://eu.wikipedia.org/wiki/Gara_%28egunkaria%29)* egunkarian.]
Zuia Kirol Elkartea

**Zuia Kirol Elkartea** (*Asociación Deportiva Zuia de Fútbol*) Zuian 1996an sorturiko futbol taldea da. 2016-17 denboraldian Arabako Erregional Preferentean txapelduna izan da.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 0
* **Emaitzarik onena**: 11.a (Erregional Preferentea hainbatetan)

## Azken urteak 
## Kanpo estekak
Ferran Latorre

**Ferran Latorre i Torres** (Bartzelona, 1970eko urriaren 18a-) kataluniar alpinista eta mendizalea da. "Piolet d'Or" saria birritan jaso du, 1995 eta 2008an. Espedizio anitzetan euskal alpinistekin batera ibili izan da.

2017ko maiatzean 14 Zortzimilakoak igo zituen lehenbiziko kataluniarra bilakatu zen.

## Ibilbidea 
14 urterekin kataluniar hibiburuko Centre Excursionista de Catalunya elkartearen mendi irteeretan parte hartzen hasi zen, bai eta alpinismoa, harkaitz-eskalada eta izotz-eskaladan jarduten ere. Lehenbizi Pirinioetako gailurrak igotzen hasi zen, ondoren Alpeetakoak eta azkenik Himalaiakoak.

Espedizio nagusiak hauek izan dira, kronologikoki agertzen direnak:

* **Shisha Pangma** (8.008 m), 1992.

* **Annapurna** (8.091 m), 1999. Juanito Oiarzabalekin batera, bere 14. zortzimilakoa egin zuena, eta Juan Vallejorekin.

* Makalu (8.465 m). 7600 m-tara iritsi zen, ezin tontorreraino iritsi klima baldintza txarrengaitik.

* **Manaslu** (8.156 m), 1999.

* Everest (8.846 m). Bi saiakera oxigeno barik, 8700 m-tara iritsi zen, tontorrera iritsi gabe.

* K2 (8.611). Juanito Oiarzabal, Juan Vallejo, Mikel Zabalza eta Edurne Pasabanekin. 7900 m-tara iritsi zen.

* Kangchenjunga (8.586). Juan Vallejo, Mikel Zabalza eta Josu Bereziartuarekin. 8.500 metrotara iritsi ziren, klima baldintza txarrengaitik gelditu ziren.

* Everest. Juan Vallejo eta Alberto Iñurrategirekin, 8.200 metrotan gelditu ziren.

* **Broad Peak** (8.047), 2007. Edurne Pasaban, Iván Vallejo eta Silvio Mondinelli, azken honek bere 14. zortzimilakoa egin zuen.

* **Dhaulagiri** (8.167 m), 2008. Edurne Pasaban eta Iván Vallejorekin, azken honek bere 14. zortzimilakoa egin zuen.

* **Gasherbrum IV**. Alberto Iñurrategi, J.C. Tamayo, Mikel Zabalza eta Juan Vallejorekin.

* **Kanchenjunga** (8.586 m), 2009. Edurne Pasaban eta Juanito Oiarzabalekin.

* **Lhotse** (8.516 m), 2013. Enric Llonchekin.

* **Cho Oyu** (8.201 m), 2013. Azim Ghychisazekin.

* **K2** (8.611 m), 2014.

* **Gasherbrum I**, 2015. Yannick Graziani, Tom Seidensticker eta Muhammad Sadiq-ekin.

* **Makalu**, 2016.

* **Nanga Parbat**, 2016.

* **Everest**, 2017.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala
Amisha Carter

**Amisha Lolina Carter** (Oakland, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1982ko ekainaren 21a) estatubatuar saskibaloi-jokalaria da, hegaleko pibot postuan jokatzen duena. Gaur egun, Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan aritzen den Gernika Lointek Bizkaia taldean jokatzen du.

## Erreferentziak
Vincas Krėvė-Mickevičius

**Vincas Mickevičius** (Subartonys, 1882ko urriaren 19a - Broomall, Pennsylvania, Estatu Batuak, 1954ko uztailaren 17a) lituaniar idazlea izan zen, XX. mendeko handienetakoa.

## Bizitza 
Lituaniako kontsul egon zen Azerbaijanen eta Kaunasko eta Vilniuseko unibertsitateetan aritu zen hizkuntza irakasle ondoko urteetan. Erbestera jo zuen 1944an eta irakasle egon zen Pennsylvaniako Unibertsitatean. Lituaniako dainos edo herri kantak ezagutzera eman zituen eta bereziki arduratu zen Lituaniako antzinako literaturaz eta historiaz.

## Lan nagusiak 
* *Dainavos salies senu zmoniu padavimai* (1912, *Dainavako antzinako biztanleen kondaira zaharrak*)
* *Zentas* (1921, *Seme besoetakoa*)
* *Sutemose* (1921, *Arrastiria*)
* *Po siaudine pastoge* (1922-1923, *Lastozko estalpean*)

## Erreferentziak
Gracia Alonso de Armiño

**Gracia Alonso de Armiño Riaño** (Santutxu, Bilbo, Bizkaia, 1992ko abuztuaren 11) euskal saskibaloi-jokalaria da, hegaleko postuan jokatzen duena. 2022an, Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan aritzen den Araski AES taldean jokatzen zuen, pibot posizioan. Ogibidez erizaina da. 

2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan olinpiar txapeldunordea izan zen Vega Gimeno, Sandra Ygueravide eta Juana Camiliónekin batera,eta 3x3 saskibaloian zilarrezko domina lortu zuen emakumezkoen txapelketan. Hamabost egun geroago talde berak Europako txapela lortu zuen Austrian.

## Kirol ibilbidea 
Txikitan Santutxun bizi izan zen eta Basarrateko Luis Briñas eskolan ikasten zuen, baina gero, Bidebarrieta kalean bizitzera jaitsi zirenean Berrio Otxoa ikastetxera aldatu zen. Tennesseeko Knoxvilleko West High Schoolekin jokatu zuen saskibaloian. Talde horrekin barrutiko eta eskualdeko txapelduna izan zen, eta “Sub-State” irabazi zuen. Hala, debuta egin zuen Endesa Emakumezkoen Ligan. Emakumezkoen Ligan lehiatu zen Basket Ibaizabal Saskibaloi Taldearekin 2017/18an, eta Real Canoe N.C. taldea 2018an/19.

2021-2022 denboraldian Araski AES taldeak fitxatu zuen.

Casademont Zaragoza Femeninoak fitxatu zuen 2022/2023 denboraldirako. Erregina Kopako titulua lortu ondoren, 2023ko maiatzaren 29an, modu hunkigarrian agur esan dio Zaragozako klubari.

23-24ko denboraldian hasieran Ibaeta C.D, taldean aritu zen eta urtarrilean Estudiantes taldeak fitxatu zuen. Hiru hauek izan ziren Graciaren taldekideak: Vega Gimeno, Sandra Ygueravide eta Juana Camilión,

Azken-azkenean sailkatu ziren Jokoetarako, Graziak sartutako saskiratze ikusgarri bati esker. Parisen aste oso batez aritu ziren partidak jokatzen; egun askotan hiru partida jokatu zituzten arratsalde berean; horregatik, hirugarren egunean fisikoki oso estu egon ziren, eta, horren ondorioz, jokatutako bi partidak galdu zituzten. Gero, bi partida diferente izan ziren finala eta finalerdia. Finalerdia, AEBen kontrakoa izan zen, eta borrokatuagoa izan zen fisikoki, kontaktu gehiago egon zen jokalarien artean. Finalean, Alemaniaren aurkakoa, berriz, dinamikoagoa eta teknikoagoa. Baloia oso bizkor mugitzen zen alderik alde, eta zulo gehiago aurkitu zituzten jaurtiketa erosoagoak egiteko. Bestalde. Alemaniaren kontra aurretik askotan jokatu zuten, eta erosoago zeuden, ezagutzen zutelako. AEBen kontra, berriz, zuhurtzia handiagoz aritu ziren, ez zituztelako hainbeste ezagutzen.

3X3 saskibaloia 2018an ezagutu zuen Madrilen. Saskibaloiko bigarren mailan jokatzen zuen, eta bertan 3X3ko selekzioan aritzen ziren bi jokalari zeuden. Gustatu egin zitzaien nola jokatzen zuen Graciak, eta hautatzaileari aipatu zioten. Graciaren ezaugarriak aproposak iruditu zitzaizkien, udaz uda haiekin entrenatu zen gero, eta pixkanaka taldean sartuz joan zen, Pariseko jokoetara iritsi arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Saskibaloiak egin didan oparirik handiena da hau» Ainara Arratibel (*Berria,* 2024-08-07). 
*  Gracia y la plata de Santutxu,  *Jon Uriarte (El Correo, 2024-08-12).*