open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Automotores Orletti

**Automotores Orletti** Kondor operazioan militar kolpistek baliatutako zentro mekaniko bat izan zen, Buenos Airesen. Tokia, Condor operaziorako koordinazio zentro ez ezik, oposizioko pertsonen tortura eta hilketarako zentro garrantzitsu bat bihurtu zen, bertako giza eskubideen elkarteek erakutsi eta hainbat epaiketatan agerian geratu denez.
 
## Torturatu eta desagerrarazi 
Lekuaren erabilera hori 1976tik 1983ra izan zen indarrean, eta 200 pertsona tortura zituzten bertan. Hala ere, 1976ko azarotik torturarako erabiltzeari utzi zioten, biktima batek ihes egitea lortu zuenean.

1976an, Argentinan militarrek estatu-kolpea eman bezain laster, toki hau erabiltzen hasi ziren. Victor Visuarak Eduardo Ruffo agenteari agindu zion 'kobazulo' bat aurkitzeko, eta garaje hau ezin egokiagoa zen. Orduan, Argentina, Uruguai, Txile, Bolivia, Paraguai eta Kubako biktimak eramaten hasi ziren, herri haietako torturatzaileen esku uzteko. Guztira, bahitutako 300 pertsona pasa ziren bertatik, horietatik gehienak desagerraraziak.Egun, hildako horien omenezko museo bat da, izuaren ikur bilakatutako sinbolismo handiko tokia.

## Epaiketa 
Automotores Orlettin gertatutako izugarrikerien epaiketa sonatuena 2011n egin zen, biktimen senitartekoen presentziaz eta giro hunkigarrian gertatu ere. Bertan, Eduardo Cabanillas bizi guztirako kartzela zigorra jaso zuen, hilketengatik kondenatutako bakarra eta Automotores Orlettiko arduradun nagusia. Bere agindupean torturatzaile jardun zuten Honorio Martinez Ruiz, Eduardo Alfredo Ruffo, Raul Guglielminetti eta Anibal Gordon: azkenak izan ezik, hilda baitago, 25 urte banako kartzela zigorra jaso zuten. Maiatzeko Plazako Amek poz handiz hartu zituzten epaiak.

## Oroimenerako gune 
2003, Argentinako Uruguaiarren Giza Eskubideen Batzordeak legegintzarako kanpaina bat hasi zuen Automotores Orletti dagoen tokia desjabetzeko eta, 2009ko martxoaren 23an, Buenos Airesko udalak tokiaren jabetza eskuratu zuen. 2009an bertan ekin zioten toki hori ikerketarako eta informazioa gorde eta kudeatzeko gune bihurtzeari, baina 2014ko ekainean aurrerapauso bat gehiago eman zuten, eta talde bat bisita gidatuak, tailerrak, eztabaidak eta film-emanaldiak egiten hasi zen. Harrezkero, Oroimenerako Espazio ere bihurtu zen 2015ean, oroimena aldarrikatzeko modu gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oroimen, Egia eta Justiziarako prozesuak
* 1973ko Txileko estatu kolpea
* Jorge Rafael Videla
* Estatu terrorismoa

## Kanpo estekak
Jacinto Romarate

**Jacinto Romarate Salamanca** (Sodupe, 1775eko otsailaren 12a - Madril, 1836ko abuztuaren 27) bizkaitar militarra izan zen. Argentinako Independentzia Gerran eta Lehen Karlistaldian parte hartu zuen. 1822an Itsas-Armadaren ministroa eta 1834 eta 1835 artean diputatua izan zen.
Orlando Letelier

**Marcos Orlando Letelier del Solar**​ (Temuco, 1932ko apirilaren 13 -Washington D. C., 1976ko irailaren 21) Txileko politikari, ekonomialari eta enbaxadore, Salvador Allenderen Unidad Popularrek sortutako gobernuaren partaidea izan zen. Augusto Pinochetek aginduta CIAko eta DINAko agentea zen Michael Townleyk erahil zuen Washingtonen, erbestean. Juan Pablo Letelier senatariren aita zen. Datu hauek CIAren dokumentuen desklasifikazioari esker ikusi izan dira.

## Biografia 
Orlando Letelier Ruiz eta Inés del Solar Rosenberg bikotearen seme txikiena, nahiz eta Temucon jaio, Santiagon txikitatik bizi izan zen. 16 urte zituelarik Bernardo O'Higgins Eskola Militarrean sartu zen. 1949an armada utzi zuen. Ondoren zuzenbide ikasketak Txileko Unibertsitatean egin zituen. Unibertsitatean ikasle-aktibismoan aritu zen. 1955an Departamento del Cobre izeneko enpresan sartu zen (gaur egungo CODELCO enpresa). 1959an Txileko Alderdi Sozialistan sartu zen eta urte berean enpresatik kaleratu zuten. Salvador Allendek kaleratze horren atzean arrazoi politikoak zeudela salatu zuen. Isabel Margarita Morel Gumucio-rekin ezkondu zen. Lana zela eta, Leteliertarrek Venezuelara joan behar izan zuten. Ondoren, Banco Interamericano de Desarrollon lan egin zuen eta Nazio Batuen Erakundearen kontsultorea Asiako Garapen Bankuaren sortzerakoan. Allende gobernuan sartu zenean Letelier Ameriketako Estatu Batuetan enbaxadore nagusia izendatu zuen. 1973an, bestetik, ministroa izendatu zuen, Kanpo-harremanetarako, Barneko aferetarako eta Defentsarako.  

1973ko irailaren 11ko estatu kolpearen ondorioz, militarrek atxilotu eta torturatu egin zuten. Azkenik Dawson uharteko espetxean sartu zuten. Handik Valparaisoko Gerra-Akademian eta Ritoque kanpamentuan eduki zuten mundu osoan zabaldutako kanpaina bati esker, diktadurak libre utzi zuen arte, 1974an. Behin askatasuna lortuta, Estatu Batuetan erbesteratu zen. 1975ean Institute for Policy Studies (IPS) erakundean hasi zen lanean. Halaber, Pinocheten aurkako mugimendu politikoaren buru ezagunetarikoa bihurtu zen. Bere lanari esker, Txileko diktadurak kredituak lortzeko arazo handiak izan zituen. Mendeku gisa, diktadurak txiletar herritartasuna kendu zion, 1976ko irailaren 10ean. Baina mendekua ez zen horretan gelditu: irailaren 21an, automobilaren azpian jarritako lehergailu baten bidez, hiel egin zuten. Lehergailuak ere bere laguntzailea zen Ronni Moffitt hil zuen eta haren emaztea larriki zauritu zuen.

Orlando Letelierren gorpua Venezuelan lurperatu zuten zeren eta Pinochetek ez zuen Txilera eramatea onartu. 1994an gorpuzkiak Txilera eraman zituzten. Letelierren hilketa Kondor operazioaren barruan kokatu zen. Testuinguru horretan Hegoamerikako diktaduren aurkako militanteak mundu osoan hil zituzten.
thumb|Orlando Letelierren hilobia Txilen.
## Eleberria 
Bere bizitzan oinarrituta, 2005ean, Eugene Propper eta Taylor Branch idazleek *Labyrinth* eleberri argitaratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orlando Letelierri txiletar hiritartasuna kendu zion dokumentu ofizialak.
Colombo operazioa

thumb|300px|Diktadurako prentsak gezurra zabaldu zuen. Argazkian *Lea* aldizkariaren artikulua.
**Colombo operazioa** edo *119ko kasua* Txileko Dirección de Inteligencia Nacional (DINA) 1975an, militarrek ezarritako diktaduraren hirugarren urtean, errepresioaren ondorioz 1974tik 119ko desagerarazien egoera ezkutatzeko, intoxikazio kanpaina bitartez, kanpaina gogor bat izan zen.

## Manipulazio baten saiakera 
Helburua, pertsona horien desagerpena nazioarteko iritzi publikoaren aurrean justifikatzea zen; horretarako disidente horiek haien arteko borroketan desagertu edo hil zirela zabaldu nahi izan zuten. Berez, arduradunak armada eta polizia izan ziren. Eraildako gehienak Movimiento de Izquierda Revolucionariaren (MIR) alderdikideak ziren. Izan ere, beste alderdietako militanteak ere egon ziren: Partido Comunista (PC), Partido Socialista (PS), Movimiento de Acción Popular Unitaria (MAPU), eta Partido Demócrata Cristiano-ren bat (DC). Desagerarazitako batzuk ez zuten militantzia politikorik. Operazioa Kondor operazioaren barruan kokatu zen eta azken arduraduna Augusto Pinochet izan zen.

Nazioartean sortu ziren kritikei erantzuteko, Sergio Diez Urzúak, garaian NBE aurrean Txileko enbaxadoreak, NBEren Batzar Orokorraren aurrean pertsona horien desagerpenak faltsuak zirela eta batzuk MIR barruan sortutako liskarren ondorioz haien arteko borroken ondorioa.

Gaur egun, oraindik-orain, gaia justiziaren eskuetan dago.

## 119 desagertuen zerrenda 
## Kanpo estekak 
* :Kazetarien Elkargoaren dokumentua.
* :Garaiko informazioak.
* :Deagertutakoen zerrenda eta argazkiak.
Juan Cruz Otxoa

**Juan Cruz Otxoa López** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolari ohia da, erdiko atzelari moduan aritzen zena.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
2015eko Italiako Giroa

**2015eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 98. edizioa izan zen.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
José Luis Azkona

thumb
**José Luis Azkona Hermoso** (Iruñea,  – Belém, 2024ko azaroaren 20a) nafar apaiza izan zen, agustindar errekoletoa. Deikaztelukoa, Granadako Unibertsitatean teologia ikasi eta misiolari joan zen. 1987an Marajóko apezpiku izendatu zuten.
Actimel

**Actimel** jogurt likido baten marka komertziala da, Danone enpresa frantziarrak probiotiko moduan ekoiztu eta saltzen duena. 1994an hasi zen Europan merkaturatzen.

Produktu honen osagai bereizgarria, beste jogurten aldean, bakterio laktiko berezia da, Lactobacillus casei immunitas izenekoa (Lactobacillus casei Danone edo Lactobacillus casei DN-114.001 izenekin ere ezagutua). Bakterio honekin batera, jogurtaren ohiko bakterioak (Lactobacillus bulgaricus eta Streptococcus termophilus) daude.

Horretaz gain, jogurt honek D eta B6 bitaminak ere baditu.

Enpresa ekoizlearen arabera, Actimelek, besteak beste, immunitate-sistema bizkortu eta indartu egiten du, organismoaren defentsa organikoak hobetuz. Beste probiotikoekin gertatzen denaren antzera, baina, ikerketa zientifikoek ez dituzte onura horiek argi baieztatzen, sarritan emaitza kontrajarriak agertzen direlako  

Euskal Herrian 100 ml-ko ontzietan saltzen da, eta fruta ezberdinetako zaporeetan ere eros daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Vidal Hermosa

**Manuel Vidal Hermosa** (Bilbo,  - Valentzia, ) bizkaitar futbolari eta entrenatzailea izan zen, atezain moduan aritzen zena.

## Kirol ibilbidea
José Ramón Gurrutxaga

**José Ramón Gurrutxaga Ezama** (Barakaldo,  - Lima, ) bizkaitar apaiz salestarra izan zen. Perura joan zen misiolari eta 1987an Huarazko apezpiku izendatu zuten.
Jon Larrinaga

**Jon Larrinaga** izan daiteke:
* Jon Larrinaga Apraiz (1948-) bizkaitar politikaria;
* Jon Larrinaga Muguruza (1990-) arabar txirrindularia.
Jon Larrinaga Muguruza

**Jon Larrinaga Muguruza** (Amurrio, ) arabar txirrindularia da, 2013tik aurrera profesionala dena.

## Palmaresa 
**2008**
* San Isidro Sari Nagusia
**2010**
* 2. La Trinidad Sarian
* 3. Udaberri Sarian
**2011**
* 3. Oñati Sarian
**2012**
* 2. Sabin Foruria Oroimenezkoan
* 2. Loinaz Proban
* 3. Lehendakari Txapelketan
**2013**
* Tour de Gironde eta etapa bat
* Joaquim Agostinho Garaikurrako etapa bat
**2014**
* Tour de Girondeko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
**2015**
* Critérium des deux valléeseko etapa bat
* 3. Gilbert Bousquet Sari Nagusian

## Taldeak 
* Euskadi (2013-2014)
* Guidon Sprinter Club de Blagnac Vélo Sport 31 (2015)

## Kanpo estekak
Josu Iriondo

**Josu Iriondo Zabaleta** (Legazpi, ) gipuzkoar apaiz agustindarra da. 1968an New Yorkera joan zen eta bertan aritu zen parroko moduan. 2001etik 2014ra New Yorkeko apezpiku laguntzaile izan zen, erretiroa hartu zuen arte.

## Biografia 
### Gaztaroa eta hezkuntza 
Zazpi senideen artean laugarrena, Josu Iriondo Legazpi, Gipuzkoan jaio zen, Rufino Iriondo eta Maria Leona Zabaleta zituen gurasoak. Familia euskalduna zuen, hezkuntza gazteleraz jaso zuen baina.

Iriondok apaizgoa hatutau zuen eta seminario txikian sartu zuen 12 urterekin, agustindarren komunitatean. Oñatiko "Jesusen Bihotza" seminarioan eta Erromako "Collegio San Vittore"n osatu zituen ikasketak. 1958 eta 1962an Pontifical Gregorian Universityn ikasi zuen.

### Apaizgoa 
Iriondo Donostiako Gotzaitegian apaiztu zen, 1962ko abenduak 23an. Ondoren irakasle jardun zuen seminarioan eta Europan zehar bidaiatu. Institutu Nazionalean, eskola publikoa, idazkari ere ibili zen.
 
1968an AEBetara jo zuen, New Yorkeko artzapezpikutzaren gonbiteari jarraiki. Kapilau jardun zuen 1969ra arte, Sisters of the Servants of Mary monjen artean eta parrokiako bikario izan zen ondoren Middletowneko San Jose elizan. St. Lucy's Church (1973-1974) eta Holy Rosary Church (1974-1976) Manhattan auzoko elizetan ibili ondoren. 1976an parrokiako bikario eta parroko (1978) izan zen Bronx auzoko Our Savior Church elizan, Puerto Rico eta hegoamerikar jatorriko komunitate zabalekoa.

1990an, Hispanic Catholic Center eta the Charismatic Renewal Movementeko zuzendari izendatu zuen. 1996an New Yorkeko Artzapezpikutzara heldu eta hispanoentzako Bikario Orokor izendatu zuten 1997an. 2001ean San Antonio Paduakoaren elizako parroko izendatu zuten.

### New Yorkeko Gotzain Laguntzailetza 
2001eko urriak 30ean, Iriondo New Yorkeko Artzapezpikutzan Gotzain Laguntzaile eta "Alton"eko Gotzain Nagusi izendatu zuen Joan Paulo II Aita Santuak. Abenduak 12an jaso zuen Gotzain konsagrazioa Edward Cardinal Egan kardinalarengandik, Bishops Henry Mansell gotzaina eta Robert Brucato konsagratzaile zirela. Bere motto gisa aukeratu zuen '"Dominum et Vivificantem"

Iriondo gotzainaren erretiroa Frantzisko Aita Santuak onartu zuen, 2014ko otsailak 1ean.
François-Régis Bastide

**François-Régis Bastide** (Biarritz,  - Paris, ) lapurtar eleberrigile, diplomazialari eta irrati-esataria izan zen. Ezkertiarra, François Mitterrandek enbaxadorea Danimarkan izendatu zuen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Lettre de Bavière*, 1947
* *La Troisième Personne*, 1948
* *La Jeune Fille et la mort*, 1950
* *La Lumière et le fouet*, 1951
* *Les Adieux*,1956
* ''Flora d'Amsterdam*, 1957
* *La Vie rêvée*, 1962
* *La Palmeraie*, 1967
* *La Fantaisie du voyageur*, 1976
* *L’Enchanteur et nous*, 1981
* *L’Homme au désir d’amour lointain*, 1994

### Saiakerak 
* *Saint-Simon par lui-même*, 1953
* *Suède*, 1954
* *Zodiaque, secrets et sortilèges*, 1964

### Antzezlanak 
* *Siegfried 78*, 1979

### Umeentzako liburuak 
* *Joachim Quelque Chose*, 1959
* *Alexis dans la Forêt-Foly'', 1970
Javier Pradera

**Francisco Javier Pradera Gortazar** (Donostia,  - Madril, ) gipuzkoar abokatu eta kazetaria izan zen. Familia tradizionalistakoa (Victor Praderaren iloba zen) izan arren, Espainiako Alderdi Komunistaren kidea izan zen eta frankismo garaian espetxeratu zuten. *El País* egunkariaren sorreran parte hartu zuen.
Bittor Garaigordobil

**Bittor Garaigordobil Berrizbeitia** (Amaitermin, Abadiño,  - Bilbo, ) bizkaitar apaiza izan zen. Gerra Zibilean, andalari modura ibili zen soldadu. Euskal Herrian zein Espainia aldean ibili zen, betiere derrigortuta. Gerraostean, Gasteizko seminarioan egon zen, ikasle zein irakasle. 1948an Ekuadorrera joan zen misiolari. 1964an Babahoyoko apezpiku izendatu zuten. Itzultzean Urkiolako santutegian bizi izan zen.

Babahoyoko apezpiku izan zen urteetan aldaketa nabarmenak eragin zituen bertako komunitatean, Askapenaren teologiarekin lotutako erabakiak hartuz.

## Erreferentziak 
2. Hordago txikira dokumentala
Pedro Herrera

**Pedro María Herrera Sancristóbal** (Bilbo, ) bizkaitar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena. Ander Herrera futbolariaren aita da.

## Kirol ibilbidea
Lorenzo Aguirre

**Lorenzo Victoriano Aguirre Sánchez** (Iruñea,  - Madril, ) espainiar margolari eta polizia izan zen, Alacanten bizi zena. Lanbidez polizia, Espainiako Bigarren Errepublikan goi karguak izan zituen. Erbesteratu arren, itzuli eta frankistek garrotez hil zuten.

## Kanpo estekak
Guillaume Du Tillot

**Léon Guillaume Du Tillot** (Baiona,  - Paris, 1774) lapurtar politikaria izan zen. Aita Filipe V.a Espainiakoaren laguntzailea izan zen eta bere lana jarrauntsi zuen. Filipe I.a Parmakoaren ministroa izan zen.
Bernard Housset

**Bernard Housset** (Donibane Garazi, ) baxenafar apaiza da. Baionako seminarioan egon zen ikasle. 1996an Montaubango apezpiku izendatu zuten eta hamar urte geroago Arroxelakoa.
Carlos María Aritz

**Carlos María Aritz Bolea** (Martzilla,  - ) nafar apaiza izan zen, klaretarra. Panamara misiolari joan zen. 1985ean Colón-Kuna Yalako apezpiku izendatu zuten.
Víctor Patricio Landaluze

**Víctor Patricio Landaluze Uriarte** (Bilbo, 1830eko martxoaren 6a - Habana, 1889ko ekainaren 8a) bizkaitar margolaria izan zen.

## Biografia 
Bilbon jaioa, Landaluzek heziketa saiatua jaso zuen, hainbat hizkuntza ikastea barne. Denbora batez Parisen bizi izan zen. 1850. urtean Kuban egon zela agertzen da. Kostunbrismoko kubatar margolari ezagunena da, nekazari kubatarrak ("guajiroak"), lurjabeak eta esklaboak irudikatzen dituena. Habanako San Alejandro Arte Ederren Akademia Nazionalan irakatsi zuen, eta bertako zuzendari gisa aritu zen. Kubako independentziaren aurka aritu zen, bere obran islatutako jarrera; hala ere, bere pinturek XIX. mendeko Kubako gizartearen ikuspegi baliotsua eskaintzen dute. Bere lanek azukre-landaketen bizitzaren ikuspegi idealizatu samarra ere irudikatzen dute.

Bere lehen lana *Los cubanos pintados por sí mismos* liburuaren ilustrazioa izan zen. 1862an *Don Junípero* egunkari satiriko eta karikaturazkoa sortu zuen eta 1881ean *Tipos y Costumbres de la Isla de Cuba* lana ilustratu zuen. Kubako Arte Ederren Museo Nazionalean daude bere obretako batzuk, tartean *Día de Reyes en La Habana*.

Fitxategi:Victor Patricio - Corte de Cana, 1874.jpg|*Recogida de la caña de azúcar*, 1874
Fitxategi:Conversación en la calle - Víctor Patrício de Landaluze - 164.jpg|*Conversación en la calle*, 1889

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Otegi

**Antonio Islam Otegi Khalifi** (Mendabia, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolaria da, erdilari defendatzaile moduan aritzen dena. Ama marokoarra du, bere izenak harridura piztu zuen Espainian.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Sophie Istillart

**Sophie Istillart** (Baiona, Lapurdi, 1996ko apirilaren 23a) hendaiar futbolaria da. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren lehen mailan aritzen den Athletic futbol-taldean jokatzen du.

## Biografia 
Erdilari hau Hendaian hasi zen futbolean jokatzen, bertako taldean 2010era arte egon zen. Ondoren, Mariño eta Labenne taldeetatik pasa zen, 2015/2016 denboraldian Girondins de Bordeaux taldean hasi zenean. Bertan eman zituen bost urte, harik eta 2020/2021 denboraldian Athleticek fitxatu zuen arte. Ipar Euskal Herriko lehen jokalaria izan zen emakumezkoen taldean.

## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inès Jaurena

**Inès Jaurena** (Paris, Frantzia, 1991ko maiatzaren 14a) frantziar futbolaria da. Gaur egun Frantziako Emakumezkoen Futbol Ligaren lehen mailan aritzen den FCF Juvisy futbol-taldean jokatzen du.

## Kanpo estekak
Isis Arrondo

**Isis Arrondo** (Paue, Frantzia, 1989ko martxoaren 8a) frantziar saskibaloi jokalaria da. Gaur egun Frantziako Emakumezkoen Saskibaloi Ligaren lehen mailan aritzen den Union féminine Angers Basket 49 taldean jokatzen du.

## Taldeak
Women Wage Peace

thumb|Logo of Women Wage Peace
**Women Wage Peace** ("Bakearen aldeko emakumeen kanpaina") Israelgo bakearen aldeko mugimendua da, 2014an sortua Gazako Gerra amaitu eta pixka bat ondoren. Helburu nagusia du Israelgo Gobernua mugiarazi Palestinako Herriarekin akordio politikoa lortzeko, bi aldeek onartuko zutena, 2018. urtea baino lehen.

Hastapenetan israeldar emakume talde batek abiatuta, mugimendua lanean egon da palestinar emakumeekin loturak sortu ahal izateko, bai eta beste zonalde eta erlijio batzuetako emakume eta gizonengan iristeko. Ipar Irlanda eta Liberiako antzeko emakumezko mugimenduek eragina eduki zuten sorreran. Halaber, 1997an abiatutako "Lau amen mugimendua"-k inspiratu zituen, lortu zuena israeldar armada erretiratzea Hego Libanotik.

2017ko maiatzean 20.000 kide eta sustatzaile baino gehiago zituen.

## 2016ko urriko martxa 
2016ko urrian, 3.000 israeldar eta palestinar emakumek parte hartu zuten martxa batean Israelgo iparraldetik Jerusalemeraino, Netanyahu lehen ministroaren egoitzaren aurrean amaituz. Hizlarien artean Leymah Gbowee zegoen, Bakearen Nobel Sariduna Liberiako Bigarren Gerra Zibilaren amaiera bultzatzeagatik.

Ibilaldia eta gero, Yael Deckelbaum kanadar-israeldar abeslariak kolaboratu zuen mugimenduarekin "Prayer of the Mothers" abestiarekin, 2017ko maiatzerako Youtuben 3 milioi ikustaldi baino gehiago jaso zuena.

## Ikus, gainera 
* Israel-Palestina Gatazka
* Breaking the Silence

## Kanpo estekak 
* GKEaren webgunea.
Paisi Hilendarkoa

**Paisi Hilendarkoa** (, *Paìsiy Hilendàrski*; Bansko, 1722 &ndash; Asenovgrad, 1773) bulgariar lekaide ortodoxo eta idazlea izan zen. *Eslaviar-bulgariarren kondaira* (zirilikoz: История славяноболгарская, *Istoriya Slavyanobolgarskaya*) idatzi zuen 1762an, funtsezko lana bulgariar abertzaletasunaren pizkundean. Eliza ortodoxoak santutzat dauka. Jaieguna ekainaren 19an ospatzen da.

## Erreferentziak
Adolphe Jauregi

**Adolphe Jauregi** (Izura-Azme,  -Donibane Garazi, ) baxenafar errugbilaria izan zen, hegaleko postuan aritzen zena.  Bi aldiz irabazi zuen Frantziako errugbi txapelketa Stade Toulousainekin, 1922an eta 1923an. 1920-1929 bitartean, 31 partida jokatu zituen Frantziako errugbi selekzioarekin eta, besteak beste, 1924ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen taldeko kidea izan zen.

Haren anaia Pierre ere errugbilaria izan zen.

## Bizitza 
Adolphe Jauregi Izuran jaio zen 1898ko otsailaren 18an. Tarbeko lizeoan ikasi zuen, eta artillerian ibili zen Lehen Mundu Gerraren amaieran. 1923an, Stade Françaisek kontratatu zuen, eta bertan aritu zen 1933 arte. 1927an Frantziako txapelketaren finala jokatu zuen Stade Toulousainen aurka, baina okzitaniarrak nagusitu ziren 19 eta 9. Harrezkero, ibilbide oparoa izan zuen Frantziako talde nazionalean: 31 partida jokatu zituen, eta 14 entsegu lortu. 9 urtez hartu zuen parte Bost Nazioen Txapelketan (1920, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928 eta 1929an), eta kapitaina izan zen azken hiruretan. Zilarrezko domina erdietsi zuen 1924ko Olinpiar Jokoetan.

Errugbia utzi ondoren, Finantza ministerioko funtzionarioa izan zen, eta kirolari buruzko zenbait liburu idatzi zituen, besteak beste *Pelote basque*, non euskal pilotaren jakingarri historikoak eta teknikoak azaltzen dituen. 1949-1968 bitartean, Frantziako Errugbi Federazioko presidenteordea eta selekzio nazionalaren batzordeko presidentea izan zen. Talde nazionalaren entrenatzailea ere izan zen, René Crabosekin batera.

## Taldeak 
* 1918 baino lehen: Stade Bagnèrais
* 1918-1919: Stadoceste Tarbais
* 1919-1920: Racing Club de France
* 1920-1923: Stade Toulousain
* 1923-1933: Stade Français

## Palmaresa 
### Stadoceste Tarbais 
* Coupe de l'Espérance: 1919
### Racing Club de France 
* Frantziako errugbi txapelketako bigarrena: 1920
### Stade Toulousain 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 1922, 1923
** bigarrena: 1921
### Stade Français 
* Frantziako errugbi txapelketako bigarrena: 1927
### Frantziako selekzioa 
* Bost Nazioen Txapelketa: parte hartzea 1920, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928 eta 1929an
* Olinpiar Jokoak: zilarrezko domina 1924an 

## Idazlanak 
* *Souvenirs de rugby, le rugby des années 20 au Pays basque*, Éditions Atlantica, 2012
* *Souvenirs*, Éditions Kra, 1927
* *Qui veut jouer avec moi ?*, Éditions Correa, 1939
* *Pelote basque*, Les éditions J. Susse, 1944

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oroimen, Egia eta Justiziarako prozesuak

thumb|upright|Argentinan militarrak zigorrik gabe uzten zituen legearen kontrako afixa
**Oroimen, Egia eta Justiziarako prozesuak** () deitzen zaie Argentinan 1976tik 1983ra, estatu terrorismoaren bitartez, diktadura militarrean gizateriaren kontrako delituko auzietan amaitutako prozesu batzuei. Auziok epealdi horretan giza eskubideak urratzearen arduradunen kontra egin dira.

Prozesu horietan sartzen dira giza eskubideen aldeko hainbat ekintza, ondorengoek bultzatuta: Maiatzaren Plazako Amak, Maiatzeko Plazako Amonak edo HIJOS, baita askotariko politika publikoak ere, adibidez, CONADEPen (Pertsona Desagertuen Nazio Batzordearen) bidez, erreparaziorako legeak sortuz, jabetutako haurren leheneratuz, Egiarako Epaiketak eginez, ezkutuko atxilotze zentroek funtzionatu zuten espazioetan oroimeneko lekuak seinaleztatuz, eta oroimenerako guneak sortuz.

Prozesu horiek gertaera historikoei buruzko egia ezagutu nahi dute, eta argentinar errepresiogileen eta genozidio-bultzatzaileen zigorgabetasunaren kontra borrokatzen dute. Demokrazia sendotzeko prozesu horiek Argentina bihurtu dute giza eskubide gaietako nazioarteko eredu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cóndor operazioa
* Automotores Orletti

## Kanpo estekak
601 Inteligentzia Batailoia

**601 Inteligentzia Batailoia** () Argentinako Armadako inteligentzia unitate berezia izan zen, 1970eko hamarkada amaieran sortu eta 1985ean desegindakoa. Ospetsu bilakatu da Argentinako estatu terrorismoan eta Cóndor operazioan parte hartzeagatik. Bertako kideek gerrillei eta giza eskubideen aldeko erakundeei buruzko informazioa bildu eta elkarte horietan infiltratu ziren eta, aldi berean, hilketak, bahiketak eta beste abusu batzuk koordinatu zituzten haien kontra.

Bereziki aktiboa izan zen Malvinetako Gerraren aldian. 601 Inteligentzia Batailoiak, gainera, Argentinaz kanpoko ekintzetan parte hartu zuen, adibidez, Luis García Meza Tejadaren 1980ko 'kokainaren kolpea' deitutakoan Bolivian, eta *kontren* (kontrairaultzaileen) unitateei prestakuntza eman zien Lepaterique-Hondurasen 1980ko hamarkadan, baita Hondurasko 316 Batailoiko kideei ere, 601 Inteligentzia Batailoiko eliteen eskutik. Gero, beste eragile batzuei laguntza eman zieten haiek Nikaraguako kontrei Honduras eta Guatemalan prestakuntza eman ziezaieten, une horretan CIAk sandinisten aurka finantzatzen zituenean.

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Cóndor operazioa
* Automotores Orletti

## Kanpo estekak
Ōsaka Tenman-gū

Osakako jinja edo santutegi xintoista da.

949an eraikia, urtero bertan Tenjin festibala ospatzen dute.

## Kanpo estekak
Tsūtenkaku

Osakako dorrea eta turismo-gunea da.  jabea du eta Hitachiren iragarki-taula du. Naniwa-ku auzoko Shinsekai barrutian kokaturik, 103 metroko altuera du.

## Kanpo estekak
Hitachi

( ahoskatua) japoniar multinazionala da, Chiyodan egoitza duena. Hitachi Taldearen (*Hitachi Gurūpu*) jatorriko etxea da eta hainbat sektoretan lan egiten du, batez ere elektronika eta informatika arloetan. Nikkei 225eko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ghaziabad

**Ghaziabad** (,  ahoskatua; ) Indiako iparraldeko hiri bat da, Uttar Pradesh estatuan dagoena. Hiri industrial handia da, 2.381.452 biztanle dituena.

## Klima 
## Kanpo estekak
Blantyre

**Blantyre** Malawiko hiria da, herrialdeko hegoaldean dagoena. Herrialdeko finantza eta merkatalgune nagusia, 2015ean 1.068.681 biztanle zituen.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaiyukan Akuarioa

Osakako akuarioa da. Minato-ku auzoan kokaturik, munduko akuariorik handinenetariko bat da. Barnean 27 tanke ditu eta 470 espezie ezberdin inguru.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Assongo zooa

**Assongo zooa** () Bearnoko izen bereko herrian dagoen parke zoologikoa da. 1964an sortua, parkeak bost hektarea ditu eta bertan 100 espezie daude, besteak beste, *dolichotis patagonum*, ibis gorriztak eta abar.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gaizka

**Gaizka** gizonezkoen euskal izena da. Sabino Aranak eta Koldo Eleizaldek argitaratuko *Deun-Ixendegi Euzkotarra*n proposaturiko izena da. Bertan bi izen ematen dira: Gaizka "Kristo salbatzailea" eta Salbatore, azken honek Italiako santuari erreferentzia egiten diola.

## Gaizka izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q25973261 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breaking the Silence

**Breaking The Silence** (; ) Israelgo gobernuz kanpoko erakunde (GKE) bat da. Israelgo Armadako soldadu ohiek osatutako erakundea da, 2004an sortua, eta ordutik haiek armadan edukitako bizipenak eta testigantzak biltzen dituzte, betiere Palestinar Lurralde Okupatuetan —Zisjordanian, Gazako zerrendan eta Ekialdeko Jerusalemen— gertatuak, Bigarren Intifadatik aurrera.

Mendebaldeko Jerusalemen kokaturiko GKE honek aukera ematen die aktiboan edo armadatik kanpo dauden militarrei, okupatutako lurraldeetan euren esperientzia modu konfidentzialean konta dezaten. J.J. Goldberg kazetariak erakundea *The Jewish Daily Forward* egunkarian honela deskribatu zuen: «soldadu ezkertiarren protesta-erakunde bat»; Lawrence Swain idazleak, ordea, aniztasun demografikoa eta ideologikoa ikusten du.

Hain zuzen ere, erakundearen helburua da soldaduen isiltasuna apurtzea, bizitza zibilera itzultzen direnean, eta «lurralde okupatuetan bizitako errealitatearen eta etxean topatutako isiltasunaren arteko aldea» ezagutzen dutenean. Horretarako, *Soldiers Speak Out* bilduma egin dute urte hauetan, 1.000tik gora testigantza bilduta. Horrela, espero dute Israelgo gizarteari errealitateaz eta abusuez konturaraztea.

Benjamin Netanyahu lehen ministroak, beste israeldar agintari batzuek bezala, erakundearen aurka hitz egin du. Beste agintari batzuek, aldiz, defendatu egin dute jardun bakezale hau, hain zuzen ere Israelgo armadari eta estatuari mesede egiten dielakoan.

## Ikus, gainera 
* Israel-Palestina Gatazka
* Women Wage Peace

## Kanpo estekak 
* GKEaren webgunea.
Santillanako zooa

**Santillanako zooa** () Kantabriako Santillana del Mar udalerrian dagoen parke zoologiko eta lorategi botanikoa da. 1977an sortua, parkeak sei hektarea ditu eta bertan 460 espezie (animalia zein landare) inguru daude, besteak beste, orangutanak, elur-lehoinabarrak, przewalski zaldiak eta abar.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Madrilgo parke zoologikoa

**Madrilgo parke zoologikoa** () Espainiako hiriburuan dagoen parke zoologikoa da, Casa de Campo auzoan dagoena. 1972an sortua, parkeak 20 hektarea ditu eta bertan 500 espezie inguru daude, besteak beste, panda handiak, itsas txakur grisak, orangutanak eta abar.

Fitxategi:Jielbeaumadier_rhinoceros_2_2014.jpeg|Errinozero zuriak.
Fitxategi:Jielbeaumadier_otarie_de_californie_1_madrid_2014.jpeg|Kaliforniako itsas lehoiak.
Fitxategi:Porpoise_042.jpg|Izurde handiak.
Fitxategi:Jielbeaumadier_chameaux_de_bactriane_2014_madrid.jpeg|Gameluak
Fitxategi:Giraffe.JPG|Ugandako jirafa.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Cabárcenoko parkea

**Cabárcenoko parkea** () Kantabriako Penagos udalerrian dagoen parke zoologikoa da. 1989an sortua, parkeak 750 hektarea ditu eta bertan 112 espezie inguru daude, besteak beste, afrikar elefanteak, lehoiak, hartz arreak eta abar.

Image:Spain.Cantabria.Cabárceno.Parque.02.JPG|Llamak.
Image:Spain.Cantabria.Cabárceno.Parque.03.JPG|Harkaitzak.
Image:Parque de la Naturaleza de Cabarceno.jpg|Itsas lehoien ikuskizuna.
Image:Ososcabarceno.JPG|Hartzak.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Loro Parque

**Loro Parque** Tenerifeko Puerto de la Cruz udalerrian dagoen parke zoologikoa da. 1970ean sortua, parkeak 13,5 hektarea ditu eta bertan hainbat espezie inguru daude, besteak beste, aligatoreak, kapibarak, izurdeak eta abar.

Fitxategi:Kronenkraniche_loroparque.jpg|*Balearica regulorum*ak.
Fitxategi:LoroParque_DolphinShow.jpg|Izurde handien ikuskizuna.
Fitxategi:Acuarioloroparquetenerife.JPG|Akuarioa.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Crossroads operazioa

**Crossroads operazioa**, 1946ko uztailean, Ameriketako Estatu Batuetako Armadak, Bikini atoloian burututako bonba atomikoen bi proba izan ziren. Proba atomiko hauek historiako laugarren eta bosgarrena izan ziren, Trinity proba atomikoa eta Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa nuklearren ondoren.

Operazio honekin hainbat helburu lortu nahi izan ziren: leherketa atomiko batek itsas gudaroste baten izan zezakeen eragin eta kalteak aztertu, horretarako konpontzea garestiegiak ziren estatubatuar gerra ontziak, nahiz kaltetutako japoniar eta alemaniar ontziak erabili ziren, tartean Nagato korazatua, Prinz Eugen gurutzontzia eta USS Saratoga (CV-3) hegazkinontzia.

Irudi:AbleLarge.jpg|Able leherketa.
Irudi:Crossroads_baker_explosion.jpg|Baker leherketa.

Proba bakoitzerako bi bonba atomiko prestatu ziren: *Able* eta *Baker*.

* Able proba: lehenbiziko leherketa garaieran burutu zen, Hiroshima eta Nagasakiko zibilen aurkako erasoetan bezala. Danbatekoa itsas mailatik 158 metrotara egin zen, Deabruaren nukleoa deritzon material fisionagarriarekin. Epizentrotik 800 metroko erradioan, destruktore bat eta bi garraiontzi bakarrik hondoratuak izan ziren. Proban erabilitako txerrien %10a hil zen eta beste %30a erradioaren ondorioz zauri hilgarriak jasan zituzten.

* *Baker proba*: Danbatekoa itsasazpian burutu zen, itsas mailatik 27 metro azpira. Danbatekoak bi milioi tona itsas ur goratu zituen, eta leherketaren onddoa 6.000 metroko garaiera iritsi zen. Eztandak 5 gerraontzi, tartean Saratoga hegazkinontzia, 3 itsaspeko eta beste hainbat ontzi txikiago ere hondoratu zituen. Itsas urak bereganatutako erradiazioa hain handia zenez, ikuskatzaileak ezin izan ziren ontzietara aste batez inguratu ahal izan. Nagato korazatua ez zen bereahala hondoratu, handik asteetara baizik, oharkabean igarotako kroskoan zituen pitzadura batzuen ondorioz.

Proba hauen ondorioz, Sobietar Batasunak ordurarte gainontzeko Aliatuekin zituen harremanak apurtu eta Gerra Hotzari ekin zitzaion.

## Kanpo estekak
Kotxintxinako kanpaina

**Kotxintxinako kanpaina** (; ; ; 1858–1862) vietnamdar eta franko-espainiar armaden arteko gerra izan zen, zigor-kanpain baten moduan hasi eta konkista-gerra moduan amaitu zena. Gerraren amaieran, frantziarrek kolonia bat ezarri zuten Kotxintxinan eta mende bat eman zuten bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natasha Jarovenko

**Natalia "Natasha" Jarovenko** (; Odesa, ) ukrainar modelo eta aktorea da, 2000. urtetik aurrera Bartzelonan bizi dena.

## Filmografia
Marta Torné

**Marta Torné Gràcia** (Bartzelona, Katalunia; 1978ko martxoaren 10a) kataluniar aktore eta telebista aurkezlea da, telebistan egindakoa lanagatik ezaguna dena.

## Lanak
Silvia Alonso

**Silvia Alonso Cruz** (Salamanca, 1989ko abenduaren 28a) espainiar aktorea da, telebistan egindakoa lanagatik ezaguna dena. Arte 4 eta Metropolis interpretazio-eskoletan hezia, interpretazio ikastaroak ere egin ditu kameraren aurrean eta ekialdeko dantzakoak. 2010ean ospetsu egin zen, Telecincoko *Tierra de Lobos* telesailean Almudena Loboren papera egiteagatik. Telesailak 2010eko irailaren 29an estreinatu zuten.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Miguel María Lojendio

**Miguel María Lojendio Irure** (Donostia, 1908ko irailaren 29a - Madril, 1977ko abuztuaren 2a) gipuzkoar noble eta diplomazialaria izan zen.

Unión Militar Españolaren kidea, Gerra Zibilean Txilen erbesteratu zen. Gerra ondoren, itzuli eta diplomazia lanari ekin zion frankistentzat. Sirian (1964), Egipton (1965-1966), Txilen (1966-1970), Austrian (1970-1974) eta Frantzian (1974-1976) enbaxadorea izan zen.

## Erreferentziak
Eva González

**Eva María González Fernández** (Mairena del Alcor, 1980ko azaroaren 5a) espainiar modelo eta telebista aurkezlea da, 2003. urtean Miss Espainia izandakoa.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Miriam Giovanelli

**Miriam Giovanelli** (Erroma, 1989ko apirilaren 28a) espainiar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
### Telebista 
* *Ana y los 7* (2002)
* *Los Serrano* (2005)
* *El comisario* (2006)
* *El castigo* (2008)
* *Física o química* (2009)
* *Sin tetas no hay paraíso* (2009)
* *Gavilanes* (2010)
* *Ángel o demonio* (2011)
* *Il tredicesimo Apostolo* (2012-2014)
* *Velvet* (2014-2016)

### Zinema 
* *Miguel y William* (2007)
* ''Canciones de amor en Lolita's Club* (2007)
* *Rivales* (2008)
* *Mentiras y gordas* (2009)
* *Todas las canciones hablan de mí* (2010)
* *Gli sfiorati* (2011)
* *I soliti Idioti* (2012)
* *Drácula 3D* (2012)
* *Violet* (2013)
* *La vita oscena'' (2014)

## Kanpo estekak
Karine Ferri

**Karine Jalabert** (Suresnes, 1982ko apirilaren 25a), **Karine Ferri** izen artistikoz ezaguna, frantziar modelo eta telebista aurkezlea da, *Absolument Stars* edo *Fan de Stars* saioetan egindako lanagatik ezaguna dena.
Ophélie Meunier

**Ophélie Meunier** (Versailles, 1987ko abenduaren 17a) frantziar modelo eta telebista aurkezlea da, *Le Petit Journal* (2013-2014), *La Nouvelle Édition* (2014-2015) edo *Le Tube* (2015-2016) saioetan egindako lanagatik ezaguna dena.
Léa Drucker

**Léa Drucker** (Caen, 1972ko urtarrilaren 23a) frantziar aktorea da, telebistan eta zineman egindako lanagatik ezaguna dena.

## Filmografia
Izïa Higelin

**Izïa Higelin** (Paris, 1990eko irailaren 24a) frantziar aktore eta rock abeslaria da.

## Diskografia 
* 2009 : *Izia*
* 2011 : *So Much Trouble*
* 2015 : *La Vague*

## Filmografia 
* 2012 : *Mauvaise Fille*
* 2014 : *Mune, le Gardien de la Lune*
* 2014 : *Samba*
* 2014 : *Fils de*
* 2015 : *La Belle Saison*
* 2016 : *Saint-Amour*
* 2016-2017 : *Serge le Mytho* (telesaila)
* 2017 : *Rodin*
José Venancio López

**José Venancio López Hierro** (Bilbo, ) bizkaitar areto-futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Kirol ibilbidea 
### Futbolaria 
* Leioa FS (1979-1989)

### Entrenatzailea 
* Leioa FS (1988-1992)
* Bilbo Areto Futbol Kluba (1993-1994)
* Castro (1994-1997)
* Espainiako areto-futbol selekzioa (1996-1998)
* Caja Segovia FS (1998-2002)
* Guatemalako areto-futbol selekzioa (2003)
* Autos Lobelle (2004-2007)
* Espainiako areto-futbol selekzioa (2007- )

## Kanpo estekak
Aïssa Maïga

**Aïssa Maïga** (Dakar, 1975eko maiatzaren 25a) frantziar aktorea da, antzerkian eta zineman ibilitakoa.

## Filmografia
Adèle Exarchopoulos

**Adèle Exarchopoulos** (Paris, 1993ko azaroaren 22a) frantziar aktorea da, ''La Vie d'Adèle* filmean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zena.

## Filmografia 
* 2005 : *Martha*
* 2006 : *Boxes*
* 2008 : *Les Enfants de Timpelbach*
* 2010 : *Tête de turc*
* 2010 : *La Rafle*
* 2011 : *Chez Gino*
* 2011 : *Carré blanc*
* 2013 : *Des morceaux de moi*
* 2013 : *La Vie d'Adèle : Chapitres 1 et 2*
* 2013 : *I Used to Be Darker*
* 2014 : *Qui vive*
* 2014 : *Voyage vers la mère*
* 2015 : *Les Anarchistes*
* 2015 : *Apnée*
* 2016 : *Éperdument*
* 2017 : *The Last Face*
* 2017 : *Orpheline*
* 2017 : *Le Fidèle*
* 2019 : *Sibyl''
Cap Gris Nez

**Cap Gris Nez** edota **Gris Nez lurmuturra** (; , "Sudur grisa") Frantziako iparraldeko Pas-de-Calais departamendua dagoen lurmutur bat da, Mantxako kanala. Hain zuzen, Calaisko itsasartean dago, eta Frantzia eta Ingalaterraren arteko distantziarik laburrena adierazten du, Gris Nez lurmuturra eta Doverko itsaslabarren artean 34 kilometro baitaude.

Lurmutur hau Calaisko itsasarteari so egiteko behatoki bikaina da, bertatik igarotzen diren itsasontzi oro ikus baitaiteke, eta eguraldi oneko egunetan baita itsasoaz bestalde Ingalaterrako Doverko itsaslabarrak ere.

Griz Nez lurmuturreko itsaslabarrak hareharri, buztin eta kleraz eginak daude.

## Kanpo estekak
Ramón Untzaga

**Ramón Untzaga Asla** (Deustu, 1894 &ndash; Cabrero, Txile, ) bizkaitar futbolari izan zen, erdilari moduan aritzen zena. Hamabi urte zituela, gurasoekin Txilera joan zen eta bertan egin zuen bere ibilbidea. Atzerako artazia asmatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziar Flandria

[thumb|250px|eskuinera|[XVIII. mendean Erromantzea (orlegia) eta Germaniera (laranxa) mintzatzen diren eremuak adierazten diren Frantziar Flandriako mapa.]]
**Frantziar Flandria**,  eta , Flandriako Konderria zenaren zati da, gaur egun Frantziako Nord departamenduan dagoena. Eskualde hau gaur egungo Frantzia Garaia frantziar eskualdean dago, eta nagusiki Lilleko barrutia, Douaiko barrutia eta Dunkerqueko barrutia barne hartzen ditu.

Era berean, eskualde hau beste bi azpieskualdetan banatzen da:
* Frantziar Westhoek, iparraldean, Lys ibaia eta Ipar itsasoaren artean, Dunkerqueko barrutiak osatzen du.
* Valoniar Flandria ( eta ), hego-ekialdean, Lys ibaiaren hegoaldean, Lilleko barrutia eta Douaiko barrutiak osatzen dute.

Eskualde osoan frantsesa mintzatzen den arren, kostaldean berezko hizkuntza flandriera da.

## Kanpo estekak
Nerea Mazo

**Nerea Mazo Antón** (Santutxu, Bilbo, Bizkaia, 1998ko urriaren 20a) abeslaria, aktorea eta erreportaria da. Antzezlanetan, filmetan zein telesailetan jardun hartu. Arrakastarik handiena *Go!azen* telesailarekin izan zuen, non Nikole pertsonaiaren rola jokatu zuen hiru denboraldiz.

Aitor Mazo aktorearen alaba izaki, txikitatik nahi izan zuen aktore izan. 2016/2020 bitartean, Euskal Herriko Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioko graduko ikasketak egin zituen. 2018an FesTVal ekitaldira gonbidatu zuten, eta izendapen bat irabazi zuen, telesail onenetako batean parte hartzeagatik.

Madrilen (Espainia) bizi da gaur egun.
* *Igelak* (2016)
* *Go!azen* (2017 &ndash; 2020). Nikole. (27 atal)
** *Goǃazen 4.0* (2017-2018). Nikole (13 atal)
** *Goǃazen 5.0* (2018-2019). Nikole (12 atal)
** *Goǃazen etxean* (2020). Nikole (2 atal)
* *Hil Kanpaiak* (2020)
* *El silencio* (2023)
* *Itxaso* (2023)
* *Olympo* (2025)

#### Erreportari 
* *Edozein herriko* (2022, ETB 1)
* *Gora bihotzak* (2023, ETB 1)

## Antzerkia 
* *Ameriketako bidaia,* Miren Arrietarekin. Tanttaka Teatroak sortutako obra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angry young men

**Angry young men** (euskaraz "Gizon gazte suminduak") Britania Handiko langile eta klase ertainaren mugimendu literario eta artistiko bat izan zen. 1950. hamarkadan sortua, 1955-1965. urteetan izan zuen eragin nagusiena.

Britaniar gizartearen balore tradizionalak kritikatu zituen besteak beste: klase-banaketa, eliteentzako unibertsitateak eta Ingalaterrako eliza.

John James Osborne, Kingsley Amis, John Arden, Harold Pinter, Alan Sillitoe, John Wain eta Arnold Wesker izan ziren mugimendu honen partaide nabarmenenak.

## Kanpo estekak
Tobey Maguire

**Tobias Vincent "Tobey" Maguire** (1975eko ekainaren 27a, Santa Monica, Kalifornia) estatubatuar zinema eta telebistako aktore eta ekoizle bat da.

Antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude: *Deconstructing Harry* (1997), *Pleasantville* (1998), *The Cider House Rules* (1999), *Wonder Boys* (2000), *Spider-Man* (2000), *Seabiscuit* (2003), *Spider-Man 2* (2004), *The Good German* (2006), *Spider-Man 3* (2007) eta *Brothers* (2009) eta *The Great Gatsby* (2013).

## Filmografia 
### Aktorea 
#### Ekoizlea 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hughes H-4 Hercules

**Hughes H-4 Hercules** (ezizenez **Spruce Goose**; matrikula **NX37602**), AEBetako ur-hegazkin erraldoi bat izan zen. Henry J. Kaiser ingeniariak diseinatu eta Howard Hughesen jabetzako Hughes Aircraft hegazkinlaritza enpresak eraiki zuen. Inoiz eraiki den ur-hegazkin handiena izan zen, bai eta hegal mutur batetik bestera inoizko zabalera handiena izan duen hegazkina ere.

1947ko azaroaren 2an, Howard Hughes beza pilotua zela, ur-hegazkinak lehenbizikoz eta azkenengoz hegan egin zuen, milia bat inguruko distantzia laburrean (1,6 kilometro inguru), 70 oineko garaieran (21 metro) eta 117 korapiloko abiaduran (217 km/ord) hegan egin zuen.

Garai hartan AEBetako Kongresuak Bigarren Mundu Gerra ondoren gastu militarrak murriztu nahian zebilenez, ur-hegazkin hau garatzeko diru laguntzak emateari uko egin zion, honenbestez proiektua bertan behera gelditu zen.

## Kanpo estekak
Émilie Dequenne

**Émilie Dequenne** (Belœil, 1981eko abuztuaren 29a – Villejuif, 2025eko martxoaren 16a) valoniar aktorea izan zen, telebistan eta zineman egindako lanagatik ezaguna dena.

## Filmografia 
* 1999 : *Rosetta*
* 2001 : *Le Pacte des loups*
* 2001 : *Oui, mais…*
* 2002 : *Une femme de ménage*
* 2003 : *Mariées mais pas trop*
* 2004 : ''L'Américain*
* 2004 : *L'Équipier*
* 2004 : *Le Pont du roi Saint-Louis*
* 2005 : *Avant qu'il ne soit trop tard*
* 2005 : *Les États-Unis d'Albert*
* 2005 : *La Ravisseuse*
* 2006 : *Le Grand Meaulnes*
* 2006 : *La Vie d'artiste*
* 2007 : *Écoute le temps*
* 2009 : *J'ai oublié de te dire*
* 2009 : *La fille du RER*
* 2010 : *La Meute*
* 2012 : *À perdre la raison*
* 2012 : *La Traversée*
* 2013 : *Möbius*
* 2014 : *Divin Enfant*
* 2014 : *Pas son genre*
* 2015 : *Par accident*
* 2016 : *Maman a tort*
* 2017 : *Chez nous*
* 2017 : *Les Hommes du feu*
* 2017 : *Au revoir là-haut''
## Kanpo estekak
Dioni Agerre

**Dioni Agerre** baionar errugbilari ohia da, hiru laurdeneko eskuin-hegal postuan jokatzen zuena. Association Sportive Bayonnaisen ibilitakoa, 2011ko Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketa jokatu zuen Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioarekin.

## Erreferentziak
Saietera

**Saietera**, halaber **gezileihoa**, horma batean dagoen irekidura bertikal estua da, arkuz geziak edo baleztaz saietak jaurti ahal izateko. Era askotakoak izan zitezkeen; oso arruntak ziren gurutze-formakoak. 

Saieteraren atzean zeuden barneko hormak angelu zeiharrean ebakitzen ziren maiz, arkulariak ikuseremu eta tiro-eremu zabalak izan zitzan. Irekidura bertikal meharrak aukera ematen zion arkulariari jaurtiketaren angelua eta norabidea aldatzeko, baina erasotzaileei zaila egiten zitzaien arkulariari kalte egitea, oso helburu txikia baitzen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Galartza 24069 1987 1038921.jpg|Gezileihoa Galartza dorretxean (Aretxabaleta), 1985ean, eraberritzearen aurretik.
Fitxategi:Olakua 65-07-1 (leihoak eta saietera).jpg|Leihoak eta saietera Olakua dorretxean (Oñati), geroagoko eraberritzearen aurretik.
Fitxategi:Olite Navarra -espanha -espana -spain -olite -navarra (32925525297).jpg|Saieterak gainaldean, Erriberriko jauregian, Nafarroa.
Fitxategi:Rauzan, archère.JPG||Gurutze itxurako saietera. Rauzango gaztelua, Frantzia.
Fitxategi:Castle Madeleine Chevreuse 15.jpg|Saieteraren barnealdea, Chevreuseko gaztelua, Frantzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Céline Ferer

**Céline Ferer** (Baiona, Lapurdi, 1991ko ekainaren 21a) lapurtar errugbilaria da, AS Bayonnaise eta Stade toulousain taldeetan aritu zen, emakumezkoen taldeko bigarren lerroko postuan.

2015eko otsailaren 6an, Frantziako selekzioan bere lehen nazioarteko txapela jokatu zuen Eskoziaren aurka, 2015eko Sei Nazioen Txapelketan. 2017an, Irlandako 2017ko Emakumeen Errugbiko Munduko Txapelketan lehiatzeko taldean hautatu zuten. 2017ko abuztuaren 20an, Coumba Diallok ordezkatu zuen, besoan lesio bat izan baitzuen.

2018an, Frantziako ekipoaren elkarretaratzean parte hartu zuen Sei Nazioen Txapelketan.

2018ko azaroan, denbora erdizko kontratu federal bat sinatu zuen lehen 24 emakumezko errugbi-jokalarietarik bat izan zen Frantzian. 2019-2020 denboraldian ere luzatu zioten kontratua.

2019an, AS Bayonnaise Baionako kirol-elkartean bederatzi denboraldi igarota, kluba utzi zuen Stade toulousain Tolosako (Okzitania) taldera joateko.

2022ko maiatzaren 15ean, 2022 denboraldia amaitzean kirol-erretiroa hartuko zuela iragarri zuen. Irailean, Thomas Darracq-ek hautatu zuen Munduko Errugbi Kopa jokatzeko Zelanda Berrian.

## Palmaresa 
* Frantziako Txapelketa: 2022an, garaile.

## Kanpo estekak
Danièle Irazu

**Danièle Irazu** (Hendaia, Lapurdi, 1974ko abenduaren 12a) hendaiar errugbilari ohia da, harroin postuan jokatzen zuena.

1995 eta 2007 bitartean nazioarteko partidak jokatu zituen Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioarekin.