open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kanoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Kanoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan** bi diziplina izan zituen: kanoa-eslaloma 2021eko uztailaren 25etik uztailaren 30era jokatu zen, eta esprinta, abuztuaren 2tik abuztuaren 7ra bitarte. Eslaloma Tokioko Kanoa Eslalom Zentroan jokatu zen, eta esprinta, berriz, Uminomori Ur-ibilbidean. 

Lehiak 16 proba izan zituen. Sprintean gizonezkoen 200 metroko C-1 eta 200 metroko K-2 probak kendu ziren eta emakumezkoen 200 metroko C-1 eta 500 metroko C-2 sartu ziren. Slalomean gizonezkoen C-2 kendu eta emakumezkoen C-1 sartu zen, genero-oreka bilatu asmoz. 1000 metroko K-4 proba murriztu zen, 500 metroko K-4 proba batekin.

## Parte-hartzaileak 
## Dominak 
### Herrialdearen arabera 
### Kirolaren arabera 
#### Slaloma 
#### Sprinta 
;Gizonezkoak

;Emakumezkoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anissa Urtez

**Anissa Urtez** (Long Beach, Kalifornia, 1995eko uztailaren 18a - ) mexikar jatorriko softball jokalari estatubatuar bat da. Utahko unibertsitateko softball taldearen kidea da eta Mexikoren alde jokatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion. Bertan historiako lehen home runa egin zuen Mexikorentzat Olinpiar Jokoetan.

Profesionalki Scrap Yard Dawgs taldean jokatu du 2017tik 2019ra eta Cleveland Cometsen ordutik aurrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Kiesenhofer

**Anna Kiesenhofer** (Niederkreuzstetten, Austria, 1991ko otsailaren 14a) Austriako triatleta, duatleta eta txirrindulari larterkaria da. 2017an Lotto Soudal taldean aritu zen. 2021eko uztailaren 25ean, 2020ko Udako Olinpiar jokoetako urrezko domina irabazi zuen emakumezkoen banakako errepideko txirrindularitzako lasterketan.

Kiesenhofer matematikan doktorea da Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan, *Integrable systems on b-symplectic manifolds* tesiarekin. Egun doktorego osteko ikertzailea da École Polytechnique Fédérale de Lausanne-n (EPFL).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleanor Catton

**Eleanor Catton** (London, Ontario, 1985eko irailaren 24a) Kanadan jaiotako idazle zeelandaberritarra da. Bere bigarren eleberriagatik, *The Luminaries*, 2013an Booker Prize literatura saria irabazi zuen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Rehearsal* (2008)
* *The Luminaries* (2013)

### Narrazio laburrak 
* *Best New Zealand Fiction* liburuan (2008) eman dira argitara narrazio labur batzuk, baita *Penguin Book of Contemporary New Zealand Short Stories* (2009)eta *Granta* (2009) izenekoetan.

## Kanpo estekak
Cedric Gibbons

**Austin Cedric Gibbons** (New York edo Dublin, 1890eko martxoaren 23a - Los Angeles, 1960ko uztailaren 26a) irlandar-estatubatuar zinemagintzako zuzendari artistikoa izan zen.

Arkitekto baten semea izan zen eta bere aitarekin delineatzaile lanetan hasi zen.

1924tik Metro-Goldwyn-Mayer zine estudioan lan egin zuen. Zinemako Arte eta Zientzien Akademiaren 36 sortzaileetako bat izan zen, eta Oscar sarien estatuatxoa diseinatu zuen. 36 aldiz izendatu zuten Oscar sarietarako, eta 11 aldiz irabazi zuen. Zinemako antzerki-arkitekturari funtsezko ekarpena egin zion 1930eko hamarkadatik 1950ekoa arte.

## Oscar Sariak 
### Zuzendaritza artistikoko garaipenak 
* *The Bridge of San Luis Rey* (1929)
* *The Merry Widow* (1934)
* *Pride and Prejudice* (1940)
* *Blossoms in the Dust* (1941)
* *Gaslight* (1944)
* *The Yearling* (1946)
* *Little Women* (1949)
* *An American in Paris* (1951)
* *The Bad and the Beautiful* (1952)
* *Julius Caesar* (1953)
* *Somebody Up There Likes Me* (1956)
### Zuzendaritza artistikoko izendapenak 
* *When Ladies Meet* (1933)
* *Romeo and Juliet* (1936)
* *The Great Ziegfeld* (1936)
* *Conquest* (1937)
* *Marie Antoinette* (1938)
* *The Wizard of Oz* (1939)
* *Bitter Sweet* (1940)
* *When Ladies Meet* (1941)
* *Random Harvest* (1942)
* *Madame Curie* (1943)
* *Thousands Cheer* (1943)
* *Kismet* (1944)
* *National Velvet* (1944)
* *The Picture of Dorian Gray* (1945)
* *Madame Bovary* (1949)
* *The Red Danube* (1949)
* *Annie Get Your Gun* (1950)
* *Too Young to Kiss* (1951)
* *Quo Vadis* (1951)
* *The Merry Widow* (1952)
* *Lili* (1953)
* *The Story of Three Loves* (1953)
* *Young Bess* (1953)
* *Brigadoon* (1954)
* *Executive Suite* (1954)
* ''I'll Cry Tomorrow* (1955)
* *Blackboard Jungle* (1955)
* *Lust for Life'' (1956)

## Kanpo estekak
San Frantzisko Xabierkoaren basilika

**San Frantzisko Xabierkoaren basilika** (Xabier, Nafarroa) Xabierko gazteluaren ondoko eliza da, XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran egina, estilo eklektikoan, Jaso-Azpilkueta familia bizi izan zen jauregiaren zati baten gainean.

Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Historia 
Gaztelua berreraikitzeko lanen testuinguruan, Angel Goikoetxea Lizarraga arkitektoak zuzenduta egin zen eliza hau 1897ko abuztuaren 30aren eta 1900eko abenduaren 1aren artean. Basilikak estilo neorromanikoak eta neogotikoak ditu, eta bizantziar artearen elementuak ere erabiltzen ditu.Tenplu berria 1901eko martxoaren 19an sagaratu zen, handik gutxira, abenduaren 17an, Leon XIII.a aita santuaren eskutik basilika titulua jaso zuen. 

## Nabarmentzekoak 
Portada 6,90 x 6,90 m-koa da eta estilo neorromanikoan egina dago. Frantzisko Xabierkoak bere bizitzan zehar egindako Europako, Afrikako eta Asiako lekuen izenak ageri dira tinpanoan. Mainela Salvador Bernalek egindako santuaren irudi batez errematatzen da, Xabierren armarria erakusten duen idulki baten gainean, kapitela latinez duen zutabe baten gainean.

Barrualdea nabe neogotiko bakarrekoa da. Galipentzuko harri grisa erabili zen, zoruan marmol zuriarekin. Hiru atal ditu, zirkuluerdi-formako abside batez errematatua, eta gurutze-ganga batzuez estalia; absidearen kasuan, pentagonala da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leo Baker

**Leo Baker** (Covina, Kalifornia, 1991eko azaroaren 24a - ) skateboarder profesional bat da. Gaur egun New Yorken bizi da. 

## Biografia 
5 urterekin hasi zen skateboardean, baina 11 urte zituen arte ez zen horretan zentratu. 2007ko *Skateboard Mag* aldizkarian 360 flip bat eta hardflip bat zortzi eskaileratan behera ziholaa egiten agertu zen. 2006an Torontoko Kanadak Openean eta Calgaryko Slam City Janean lehenengo postua lortu zuen. 2016an Street League Skateboarding Super Crown World Championship irabazi zuen. 2017an EPSY sarian emakumezko akzio-kirolaririk onenaren sarirako izendatu zuten, hori lortzen zuen lehenengo skateboarderra. 2020an hainbat babesle lortu zituen, tartean Nike, Glue Skateboards, Spitfire Wheels, Independent Trucks, Bronson Speed, Mob Grip eta Pawnshop Skate Co. 

2021ean 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu behar zuen, Tokion. Baina emakumezkoen taldean parte-hartzea eskatzen ziotenez, uko egin zion.

## Bizitza pertsonala 
Marshall Rohner gitarra-jotzailearen umea da. Gaur egun ez-binario gisa izendatzen du bere burua eta LGBT kolektiboaren eskubideen defendatzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazte literatura

thumb|300px|Literatura honetan pertsonaiak linealagoak dira.
**Gazte literatura**, izenak dioen bezala, gazteei, nerabeei zuzendutako liburuak dira. Sailkapena ez da erraza zeren eta, alde batetik, helduentzako literaturarekin bat egiten baitu eta, bestetik, haur literaturarekin. Askotan Haur eta gazte literatura kontzeptua erabiltzen da. Nahiz eta kontzeptu zehatza ez izan, baditu berezko ezaugarri batzuk. Adina hamar edo hamabi urtetik hemezortzi-hogei urte arte joan daiteke baina muga horiek ez dira finkoak. 

## Helburuak 
Tradizionalki irakurzaletasuna sortzeko bidea bezala ikusi egin da literatura hau. Izan dira, jakina, beste helburuak: ideologiak zabaltzeko, helburu didaktikoak, idazkera hobetzeko bidea. Gaur egun lehentasun nagusi gisa entretenimendua aipatzen da, beste helburuak ere hor egon arren. Egun ikasgeletan oso erabilia da literatura mota hau.

## Ezaugarri batzuk 
* Gaiak helduentzako literaturaren antzekoak dira: maitasuna, tragedia, gerra, abenturak... Desberdintasun nagusia, zentzu honetan, sakontasun gutxiago izatearena aipa daiteke. 
*Oso ohikoa da protagonista bere identitatearen bila ibiltzea.
* Pertsonaiak eta hauen tratamendua linealagoa da: psikologiaren aldetik kontraesan gutxi erakusten dute. Sarritan estereotipoak erabiltzen dira.
* Irakurlea protagonistarekin identifikatzea bilatzen da.
* Ekintzak, beste arloen gainetik, garrantzi handia du. Liburuak irakurlea harrapatu eta eraman nahi du.
* Hiztegia, nahiko aberats izanez, eguneroko hizkuntzatik ez da gehiegi urruntzen. Baliabide literarioak ere ez dira oso konplexuak izaten.
*Genero landuena eleberria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Haur literatura
* Haur eta gazte literatura
* Euskal haur eta gazte literatura

## Kanpo estekak 
* [Galtzagorri Euskarazko Haur eta Gazte Literatura Elkartea(https://eu.wikipedia.org/wiki/Galtzagorri_Elkartea)ren webgunea.]
* :Gazte literaturaren definizioa irakaskuntzatik ikusita.
Aragoiko Gobernua

**Aragoiko Gobernua** (, , ) edo **Aragoiko Diputazio Orokorra** (, , ) Aragoiko autonomia erkidegoan botere betearazlea jarduten duen erakundea da, 1983 urtean sortu zena. Egungo Aragoiko Gobernuaren presidentea Javier Lambán sozialista da.

## Kanpo estekak
Fabulous Trobadors

**Fabulous Trobadors** 1986an Okzitaniako Tolosan sorturiko musika talde bat da. Claude Sicre eta Ange B musikariek sortu zuten eta Tolosa hiriko Saint Bernard auzoari oso lotua da.

## Ibilbidea 
Lehen diska 1992an kaleratu zuten, *Èra pas de faire* ("Ez zen egitekoa"), Ròker Promocion disketxearen eskutik. 1995ean Mercury Recordsekin aurkeztu zuten bigarren diskoa, *Ma ville est le plus beau park* ("Ene hiria parkerik ederrena da") izenekoa. Hurrengo diskoa 1998koa da, *On the linha Imaginòt* ("Imaginòt lerroaren gainean") izenarekin kaleratua. Bost urte geroago aurkeztu zuten *Duels de tchatche et autres trucs du folklore toulousain* ("Berriketa dueluak eta tolosar folkloreko beste kontu batzuk"), *Tôt ou tard* disketxearekin.

## Estiloa 
Taldearen eragin nabarienak ragga eta hip-hopa dira, okzitaniar musikaren erroak eta Brasilgo musikari loturiko ezaugarriak gehituta. Instrumentu tradizionalak erabiltzen dituzte, panderoak batez ere, baina baita txirula, akordeioa... ere, batzuetan instrumentu elektronikoekin nahasiz.

Frantsesez abesten dute gehienbat, baina zenbait kantu okzitanieraz daude. Gaiei dagokienez, gizartea izaten dute aipagai: arrazismoa, bazterkeria, politika, kontrabotereari loturiko mugimenduak eta tokiko kulturak, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nino Salukvadze

**Nino Salukvadze** (georgieraz: ნინო სალუქვაძე; Tbilisi, 1969ko otsailaren 1a) georgiar emakume kirol-tiratzailea da. Olinpiar Jokoetan bederatzi aldiz esku hartu duen lehenengo emakumea da, eta hirutan irabazi ditu dominak. Halaber, 2016an, Rio de Janeiron (Brasil), Tsotne Matxavariani, 18 urteko semearekin batera Olinpiar Jokoetan esku hartzean, hori egiten duen lehenengo emakumea izan da.

Georgia eta Errusia gerran zeuden Nino Salukvadze 2008ko Udako Olinpiar Jokoetako emakumezkoen 10 metroko aire pistolen lehiaketan Natalia Paderina tiratzaile errusiarrarekin lehiatu zen. Salukvadzek brontzea eta Paderinak zilarra irabazi ondoren, podiuma partekatu zuten; besarkatu, eta eskua eman zioten elkarri. Horrekin, bakearen aldeko keinua adierazi nahi izan zuten.

## Ibilbidea
1988an Seulgo (Hego Korea) Udako Olinpiar Jokoetan esku hartu zuen lehen aldiz. 1988an, 1992an, 1996an, 2000an, 2004an SESBen banderapean, eta, aurrerantzean, 2008an, 2012an, 2016an eta 2020an Georgiaren izenean.

## Olinpiar Jokoetako Emaitzak
## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*  Olinpiar Jokoetan agerraldi gehien izan dituzten kirolarien zerrenda

## Kanpo estekak
* Nino SalukvadzeInternational Shoting Sport Federation gunean
* Nino SalukvadzeInternational Olympic Commitee gunean
* Nino SalukvadzaSports Reference.com (artxibatua)
Union Tutera

**Union Tutera** Tuterako gazteek 2021. urtean sorturiko futbol taldea da. Kirolaren bidez gizartean eragiteko helburua du. 

## **Historia** 
Ez da ohiko futbol taldea. Irabazi asmorik gabeko elkartea da eta egitasmoa aurrera eramateko behar den dirua bazkideek jartzen dute. Hasierako dirua lortzeko crowdfunding kanpaina bat abiatu dute. Taldeko erabakiak ere modu asanblearioan hartzen dira. Euskara eta euskal kulturaren sustapena, parekidetasuna, askatasun sexuala eta arraza, kultura zein klase ezberdinen integrazioa bilatzen duen kirol elkartea da. Helburu hauek lortzeko Agerraldia ekimenaren babesa du, Errigorari esker sortutako egitasmoa

Momentuz gizonezkoen futbol taldea eta emakumezkoen areto-futbol taldea osatu dituzte. Biak ala biak erregional mailetan jokatzen hasiko dira. Etorkizunean beste kirol batzuk jorratzeko asmoa ere badute, hala nola, saskibaloia eta pilota.

## **Euskara** 
----Elkarrekin euskararen alde Lezaman. Athletic-ek antolatutako parte hartu zuen, beste hiru talderekin batera. 2022ko ekainaren 11n, ‘Euskara Jalgi Hadi Plazara’ txapelketaren I. edizioa antolatu zen Lezaman, amateur mailako futbolaren egunerokotasunean euskaraz aritu eta joka daitekeela agerian uzteko.
thumb|Hainbat jokalari, AEK-ko euskaltegian
AEK ere taldearen sustatzaileetako bat izan da hasieratik (AEKren logoa ikus daiteke elastikoetan), eta elkarlan horren barruan, hainbat jokalari euskara ikasten hasi dira. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yusra Mardini

[thumb|260px|[Yusra Mardini|Yusna Mardini, 2016]]
thumb|260px|2018ko Desobedientzia Sarien irabazleak eta finalistak. Ezkerretik eskuinera, Alex Tarzikhan (Sarah eta Yusra Mardini finalisten izenean), Tara Parrish, BethAnn McLaughlin, Tarana Burke, Sherry Marts, Katie Endicott eta Deborah Swackhamer
**Yusra Mardini** (arabieraz يسرى مارديني‎, Damasko, 1998ko martxoaren 5a) Berlinen bizi den siriar igerilari bat da. Atleta Olinpiko Errefuxiatuen taldeko kide izan zen, eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan bandera olinpikoak ordezkatu zituen Rio de Janeiron eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Errefuxiatuen Taldean. 2017ko apirilaren 27an UNHCR-ren Borondate Oneko Enbaxadore izendatu zuten. 

## Biografia 
Damaskon hazi zen, eta hantxe egin zuen igeri Siriako Batzorde Olinpikoaren laguntzarekin. 2012an, Siriako ordezkaria izan zen FNA Munduko Igeriketa Txapelketetan, 25 metrotan, 200 metrotan estilo librean eta 200 metrotan banakakoetan.

## Ibilbidea 
### Siriako gerratik ihesi 
Mardiniren etxea suntsitu zuten Siriako Gerra Zibilean. Yusrak eta haren ahizpa Sarak Siriatik ihes egitea erabaki zuten 2015eko abuztuan. Libanora eta gero Turkiara iritsi ziren, eta han beste 18 errefuxiaturekin poto batean sartu ahal izan ziren, potoak sei edo zazpi lagun baino gehiago jasan ezin zituen arren. Ontziaren motorra gelditu egin zen, eta pixkanaka hondoratzen hasi ziren Egeo itsasoan. Hala ere, Yusra Mardini, bere ahizpa Sararekin eta igeri egiten zekiten beste bi lagunekin batera, uretan sartu eta potoa bultzatu zuten hiru orduz, Lesbosera iritsi arte. Azkenik, Europan zehar ibilita Alemaniara joan ziren, eta hantxe finkatu ziren Berlinen 2015eko irailean. Gurasoek ere ihes egin zuten Siriatik eta Alemanian bizi dira.

### Kirol-jarraipena 
Mardinik Wasserfreunde Spandau 04rekin jarraitu zuen entrenatzen, Olinpiadetarako kalifikatzeko itxaropenarekin. Olinpiadetan artean airean bazegoen ere, Nazioarteko Batzorde Olinpikoak parte hartu eta Thomas Bach presidenteak esan zuen bezala:

"*Kirolean bikaintasuna lortzeko ametsa gauzatzen lagunduko diegu, baita gerratik eta indarkeriatik ihes egin behar dutenean ere"*.

2016ko ekainean, errefuxiatuen nazioarteko taldean parte hartzeko hautatu zuten Mardini, 100 m-ko estilo libreko eta 100 m-ko tximeleta-estiloko ekitaldietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tommy Dorfman

**Martin Thomas Curran Dorfman** (Atlanta, Georgia, 1992ko maiatzaren 12a) estatubatuar antzezlea da. Netflixeko *13 Reasons Why* telesailean Ryan Shaver izeneko pertsonaiarena egiteagatik ezaguna da. 2021eko uztailean bere burua emakume transgenerotzat aurkeztu zuen eta bere burua izendatzeko izenordain femeninoak erabiltzen hasi zen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Rico

**Diego** **Rico** **Salguero** (Burgos, Gaztela eta Leon, 1993ko otsailaren 23a) espainiar futbol jokalaria da, gaur egun Espainiako Lehen Mailako Errealean jokatzen duena, ezker atzelari gisa.

Transfermarkt, futboleko merkatuaren analisian espezializatutako web orrialdearen arabera, 4,5 milioi euroko balioa du.

## Kanpo estekak
Jorge Bucay

**Jorge Bucay** (Buenos Aires, 1949ko urriaren 30a) idazle argentinar ospetsua da. Formakuntzaz medikua da. Halaber, Gestalt joerako teraupeta eta psikodramaturgoa da. Berak idatzitako lanek zabalkunde handia izan dute eta hizkuntza askotara itzuliak izan dira.  Bere lanen bitartez besteen bizita hobetu nahi omen du eta helburu horrekin idazten du.

## Biografia 
Bere ikasketak Buenos Airesko Unibertsitatean egin zituen. 1973an medikuaren gradua lortu zuen. Beres espezilitateko ikasketak, gaixotasun mentalak, Kalifornian eta Buenos Airesen egin zituen. Gestalt joerako psikoterapeutaren ikasketak eta praktikan egin zituen. Gestalt munduan lan desberdinak burutu ditu. 1973an ezkondu zen. Perlarekin bi seme-alaba izan zituen: Claudián eta Demián. Demián Bucay bere aitaren ibilbide profesionala jarraitzen ari da.

## Balorazioa 
Jorge Bucayren lanek muturreko komentarioak merezi izan dituzte. Kritikari batzuen ustez, idazle kazkarra eta sinplea bada ere, esaterako Osvaldo Quirogaren hitzetan, besta batzuentzat itxura erraza duten testuen bidez bizitzari eta zoriontasunari buruzko ausnarketa aberatsak sortzen omen ditu. Gauza de bere liburu asko benetako best-seller izan direla eta Hispanoamerikan eragin handia izan duela.

## Obra 

* *Cartas para Claudia* (1986)
* *Recuentos para Demián* (1994)
* *Cuentos para pensar* (1997)
* *De la autoestima al egoísmo* (1999)
* *El cochero: Un libro en vivo...* (2000)
* *El camino de la autodependencia* (2000)
* *20 pasos hacia adelante* (2000)
* *El camino del encuentro* (2001)
* *El camino de las lágrimas* (2001)
* *El camino de la felicidad* (2002)
* *Shimriti. De la ignorancia a la sabiduría* (2003). Liburu bera ondoren beste izenburu batekin plazaratu zen: *El camino de Shimriti*.
* *Déjame que te cuente* (2005)
* *Cuenta conmigo* (2005)
* *El mito de la diosa Fortuna* (2006)
* *El candidato* (2006). Eleberri honek Torrevieja Hiriaren Eleberri Saria eskuratu zuen.
* *La ciudad de los pozos* 
* *Las 3 preguntas. ¿Quién soy? ¿Adónde voy? ¿Con quién?* (2008)
* *El elefante encadenado* (2008), Gusti-ren marrazkiekin.
* *Llegar a la cima y seguir subiendo. Claves para un camino espiritual* (2010)
* *El temido enemigo* (2012), Gustiren marrazkiekin.
* *Un cuento triste no tan triste* (2014)
* *Rumbo a una vida mejor* (2014)
* *Comienza siempre de nuevo* (2016)
* *Hoy comienza el resto de tu vida* 
* *Quiero (Reflexiones sobre un poema)*
* *Cuentos Clásicos para conocerte mejor*
* *El cuento favorito de Dios* 

### Elkarlanean prestatutako lanak 
* *Amarse con los ojos abiertos* (2000), Silvia Salinasekin batera.
* *Seguir sin ti* (2009), Silvia Salinasekin batera.
* *El cochero*, Marcos Aguinisekin batera.

### Audioliburuak 
* *El juego de los cuentos*
* *El juego de los 20 pasos*

### Kolaborazioak 
* Silvia Salinas: *Todo (no) terminó*, Jorge Bucayren hitzaurrea eta ipuina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burdinazko etxea (eskultura)

***Burdinazko etxea*** Agustin Ibarrola eskultoreak 1989an sortutako burdina eta zementuzko eskultura bat da.

## Kokapena 
Eskultura Ugaldebieta izeneko parajean dago, A-8 autobidetik Portugaletera sartzeko Ballontiko biribilgunearen erdian; ez dago bertara oinez joaterik.

## Ezaugarriak 
Eskultura tamaina handikoa da, 12,20 metrotako altuerarekin eta 235 tonatako pisuarekin, hodien itxurazko hauskortasunaren eta zementuaren gogortasunaren artean jokatuz.

Eskulturak duen kutsu brutalista dela eta, askotan ikusleen aldetik iruzkin gutxiesgarriak jasotzen ditu.

## Bestelako jakingarriak 
Ibarrolak Bizkaiko Foru Aldundiaren enkarguz sortu zuen *Burdinazko etxea*, Portugaleteko industria-garapena irudikatzeko.

Eskulturak jatorrizko izena *La Casa de Hierro* badu ere, herritar askok lekua *Rotonda de los Tubos* izenarekin ezagutzen dute.

*Burdinazko etxea* biribilguneetan eginiko eskulturen "azpigeneroaren" rankingetan agertu ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Paderina

**Natalia Paderina,** sortzez **Natalia Akhmertdinova** (Sverdlovsk, Errusia, 1975eko azaroaren 1a), Errusiako kirol-tiratzailea da. Emakumezkoen 10 metroko aireko pistolan zilarrezko domina irabazi zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan. Ekitaldi horretan, Nino Salukvadze Georgiako brontzezko dominarekin partekatu zuen podiuma. Georgia eta Errusia gerran zeuden orduan. Besarkatu eta eskua eman zioten elkarri. Horrekin, nonbait, bakearen aldeko keinua adierazi nahi izan zuten.

## Ibilbidea
Olinpiar jokoetan izandako ibilbidea:

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Natalia Paderina Olimpedia gunean
* Natalia Paderina
Bourvil

**André Bourvil**, **André Robert Raimbourg** jaioa (Prétot-Vicquemare, 1917ko uztailaren 27a - Paris, 1970eko irailaren 23a) frantziar aktore eta abeslaria izan zen. Komediako filmetan egindako lanagatik da ezaguna, batez ere Louis de Funèsekin *Le Corniaud* eta *La Grande Vadrouille*-n egindako kolaborazioengatik.

## Filmografia 
*1942: *Croisières sidérales*
*1943: *Une étoile au soleil*
*1945: *La Ferme du pendu*
*1946: *Not So Stupid*
*1947: *Le Studio en folie*
*1947: *Par la fenêtre*
*1947: *Blanc comme neige*
*1948: *The Heart on the Sleeve*
*1949: *Le Roi Pandore*
*1950: *Miquette*
*1950: *Le Rosier de Madame Husson*
*1951: *Mr. Peek-a-Boo*
*1951: *Alone in Paris*
*1952: *Le Trou normand*
*1953: *A Hundred Francs a Second*
*1953: *The Three Musketeers*
*1954: *Royal Affairs in Versailles*
*1954: ''Poisson d'avril*
*1954: *Cadet Rousselle*
*1954: *Le Fil à la patte*
*1955: *Les Hussards*
*1956: *La Traversée de Paris*
*1956: *The Singer from Mexico*
*1958: *Les Misérables*
*1958: *Le Miroir à deux faces*
*1958: *Un drôle de dimanche*
*1958: * Sérénade au Texas*
*1959: *Le chemin des écoliers*
*1959: *La Jument verte*
*1959: *Le Bossu*
*1960: *Le Capitan*
*1960: *Fortunat*
*1961: *Dans la gueule du loup*
*1961: *All the Gold in the World*
*1961: *Le Tracassin ou les plaisirs de la ville*
*1962: *The Longest Day*
*1962: *Tartarin de Tarascon*
*1962: *Un clair de lune à Maubeuge*
*1962: *Les Culottes rouges*
*1963: *Les Bonnes Causes*
*1963: *Un drôle de paroissien*
*1963: *Le Magot de Josepha*
*1963: *La Cuisine au beurre* 
*1964: *La Grande Frousse*
*1965: *Le Corniaud*
*1965: *Le Majordome*
*1965: *Guerre secrète* as Lalande
*1965: *La Grosse Caisse*
*1965: *The Wise Guys*
*1966: *Trois enfants dans le désordre*
*1966: *La Grande Vadrouille*
*1967: *Les Arnaud*
*1968: *Les Cracks*
*1968: *La Grande Lessive*
*1969: *Le Cerveau*
*1969: *Gonflés à bloc*
*1969: *The Christmas Tree*
*1970: *L'Étalon*
*1970: *Le Mur de l'Atlantique*
*1970: *Le Cercle rouge*
*1971: *Clodo''

## Kanpo estekak
Uta Abe

judoka japoniarra da. 
## Kirol ibilbidea
Hifumi Abe munduko judo txapeldunaren arreba da Uta Abe.

Nazioarteko Judo Federazioko Grand Prixa irabazi zuen judoka gazteena izan zen, Düsseldorfen, Alemanian. 2018an Munduko txapelduna izan zen 52 kilogramotik beherako kategorian. 2019an ere Munduko txapelduna izan zen berriz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen ≤52 kg kategorian, Amandine Buchard frantziarra (zilarrezkoa) eta Odette Giuffrida italiarra eta Chelsie Giles britainiarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa). Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida , Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

2022ko eta 2023ko Munduko txapelketak irabazi zituen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen taldekako proban. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingo de la Calzadatik Beloradora (Donejakue bidea)

thumb|Erromesak.

## Donejakueren Frantses Bideko hamargarren etapa 
Etapa motza eta desnibel ertainekoa, funtsean nekazaritzako pistetan aurrera jarraitzen dugu, N-120 errepide nazionalaren ardatzaren albotik. Grañon eta Redecilla arteko mendi-lepoan, Errioxa utzi eta Gaztela eta Leongo autonomia-erkidegoan sartuko gara. Herri guztietan iturriak, tabernak, jatetxeak eta aterpetxeak daude.

## Santo Domingo de la Calzadatik Beloradora: 22,24 km. 
Kale Nagusitik atera eta Oja ibaia gurutzatuko dugu, errepidearen eskuinetik pista batetik jarraitzeko. Ausarten Gurutzearen ondotik pasa, eta N-120 nazionalarekin paraleloan jarraituz Grañonera iritsiko gara.
thumb|Bataiarri erromanikoa.
**6,5. Grañón**. Norabidea aldatu gabe Grañon zeharkatuko dugu, azkenean beherantz doan nekazaritzako pista bat hartzeko, mendi-lepo batera iritsi arte. Han, Errioxa utzi eta Gaztela eta Leongo komunitatean sartuko gara. Bertatik, Ocako Mendiak eta Redecilla zein Castildelgado herrixkak ikusten dira. Pistari jarraituz Redecillara alegatuko gara, sarreran Kale Nagusia zeharkatuz.

**10,4. Redecilla del Camino**. Etapako altxor kulturala Redecilla del Caminoko elizako bataiarri erromanikoa da, pieza bakar batean eraikia. Irtetzeko, Kale Nagusitik aurrera jarraituz errepide nazionala zeharkatuko dugu, pista batetik joateko.

**12.0 Castildelgado**. N-120 errepide nazionalarekin paralelo jarraituko dugu, Viloria de Riojara igotzen den tokiko errepidea  hartu arte.

**14,0. Viloria de Rioja**. Herrixkako errepide batetik jaitsiko gara, N-120 errepide nazionalaren ondoan berriro aurrera egiten duen lur-pista bat hartzeko.

**17,4. Villamayor del Río**. N-120 errepide nazionalaren ondoan doan pistatik jarraituko dugu, eta amaieran, kontu handiz gurutzatu eta Beloradora sartuko gara.

**22,24. Belorado**.
thumb|Beloradoko San Migel ardoaren museoa.

## Belorado 
Etapako amaiera klasikoa, herri lasaia da eta aterpetxe eta zerbitzu onak ditu. Merezi duSanta Klara monasterioa bisitatzea, eta baita Enparantza Nagusia eta San Caprasio haitzuloa.  

## Aterpetxeak 
Erabiliena udalarena den “El Corro udal aterpetxea” da, herriaren sarreran. Bertan 45 lagun sartzen dira lau logela partekatutan. Gidetako beste aterpetxe batzuk honakoak dira: Beloradoko parrokiako aterpetxea, Cuatro Cantones aterpetxea, A Santiago aterpetxea, El Salto aterpetxea, Caminante ostatua, Toñi ostatua, eta Punto B hostela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Donejakueren Frantses bidea – Consumer gida 
* Donejakueren Frantses bidea – Gronze gida
Ahuntzen zubia

**Ahuntzen zubia** Urraul ibarreko Irunberri udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Zaraitzu ibaiaren gainean. Donejakue bidearen ondare kontsideratua dago.

## Deskribapena 
40 metroko luzera du, eta 3.70 metroko zabalera. Hiru arkubegi ditu, 11, 12.30 eta 10 metrokoak, elkarrengandik desberdinak. Irunberritik Trinitateko baselizarako bidean dago. Erdi Arokoa dela dirudi, baina eraldaketa ugari izan ditu. Hirugarren Karlistaldian, Trinitateko guduaren lekuko izan zen

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Irunberri
* Zaraitzu ibaia

## Kanpo estekak
The Luminaries

**The Luminaries** da Eleanor Catton eleberrigile zeelandaberritarrak idatzitako bigarren eleberria. Horri esker 2013an Booker Prize literatura saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Istorioa 1866an kokatzen da, Zeelanda Berriko Hego uhartean. Walter Moody, liburuaren protagonistetako bat, Hokitikara joan eta bertan oso gauza beldurgarriak ikusi ondoren, Crown hoteleko erretzaile-gelara iritsi da. Han, hamabi gizonekin egin du topo, eta horiek liburuaren beste protagonistak bihurtuko dira: Te Rau Tauwhare (pounamu harrien biltzailea), Charlie Frost (bankaria), Edgar Clinch (hotelaria), Benjamin Lowenthal (kazetaria), Cowell Devlin (kapilaua), Sook Yongsheng (kapelagilea, Aubert Gascoigne (auzitegiko idazkaria), Joseph Pritchard (kimikaria), Thomas Balfour (itsas garraioko agentea), Harald Nilssen (merkataria), Quee Long (urregilea) eta Dick Mannering (urre-eremuen jabea). 

## Telebistarako egokitzapena 
2020an izen bereko minisaila egin zen, Claire McCarthy zuzendariaren ardurapean.
## Kanpo estekak
Luminaries

**Luminaries** zera izan daiteke:
* *The Luminaries*,  2013ko Eleanor Cattonen eleberria;
* *The Luminaries*, 2020eko zeelandaberritar minisaila da.
Mima Ito

, mahai-tenis jokalari japoniara da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina irabazi zuen Japoniako taldearekin, *taldekako* modalitatean, Txinako (urrezkoa) eta Alemaniako (brontzezkoa) hirukoteen atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Japoniako hirukotea: Kasumi Ishikawa, Mima Ito eta Ai Fukuhara-k. 

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabazi zuen *bakarkako* modalitatean, Chen Meng (urrezkoa) eta Sun Yingsha (zilarrezkoa) txinatarren atzetik sailkatuz.
Zilarrezkoa irabazi zuen Japoniako taldearekin *taldekako* modalitatean, Txinako hirukotearen (urrezkoa) atzetik eta Hong Kongekoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Japoniako hirukotea: Miu Hirano, Kasumi Ishikawa eta Mima Ito-k.
Bikote mistoetan, urrezko domina irabazi zuen modalitate hau lehiatu zen lehenengo aldian, Jun Mizutanirekin batera,  Japoniako bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Taipei txinatarrekoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako lorpenak
Maiz esan izan da Txinak kirol honetan duen nagusitasunaren aurkako lehiakiderik garrantzitsuena dela, inoiz emakumezko mahai-tenislari txinatarren aurka joko gehien irabazi dituen jokalaria baita. Liu Swiwen, Zhu Yuling eta Qian Tianyi munduko jokalari onenen aurka irabazi du. 2020ko Martxoan Qatarren Ding Ning txapeldun olinpikoa garaitu zuen finalerdietan, eta hirugarren seta 11-0 irabazi zuen, historian txinatar baten aurka emaitza hori lortu zuen jokalari ez-txinatar bakarra. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artur Dalaloian

**Artur Gratxievitx Dalaloian**,  (Tiraspol, Moldavia, ), errusiar gimnasta artistikoa da. 2018an Munduko Txapelketa irabazi zuen, bost aldiz izan da Europako txapelduna; bi aldiz Errusiako txapelduna (2017-2018), eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen taldeko lehiaketan, Errusiako Komite Olinpikoaren banderapean. 

## Biografia 
Tiraspolen jaio zen, Moldavian, baina laster mugitu ziren Errusiara. Novosibirsken hasi zen gimnasian entrenatzen 6 urte zituela eta Moskura bizitzera joan zirenean Aleksandr Kalininekin entrenatzen hasi zen. 

## 2020ko Udako Olinpiar Jokoak 
2021ean orpazurda hautsi zuen olinpiar jokoen aurretik. Hala ere, ROC taldearekin parte hartu zuen modalitate guztietan, eta urrea irabazi zuen *taldeka* gizonezko kategorian. Japoniako taldearen (zilarrezko domina) eta Txinako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea Tokion, eta honako hauek osatzen zuten ROCeko gimnasta taldea: Denis Abliazin, David Beliavski, Artur Dalaloian eta Nikita Nagornyk. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
. 
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsend-Ochiryn Tsogtbaatar

**Tsend-Ochiryn Tsogtbaatar** (; ) judoka mongoliara da.

Munduko Junior Txapelketan, parte hartu zuen 2014an eta 2015ean. 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen Rio de Janeiron, ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian. 

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen, Tokion, (An Changrim hegokorearrarekin partekaturik) ≤73 kg-ko gizonezkoen kategorian, Shohei Ono japoniarrarekin (urrezkoa) eta Lasha Shavdatuashvili georgiarrarekin (zilarrezkoa) galduz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Crisp

**Donald William Crisp** (Londres, 1882ko uztailaren 27a - Los Angeles, 1974ko maiatzaren 25a) ingeles aktore, ekoizle, zuzendari eta gidoilaria izan zen.

1942an taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen *How Green Was My Valley* filmean egindako lanagatik.

1906an Estatu Batuetara joan zen eta operan eta antzerkian aritu zen. David W. Griffithen laguntzailea izan zen eta zinema mutuko filmak zuzendu zituen. 1930eko hamarkadatik aktore lanera itzuli zen eta 400 film baino gehiagotan agertu zen eta zinemaren industriako kide aberatsenetako bat bihurtu zen.

## Filmografia hautatua 
* *Stand and Deliver* (1928)
* *The River Pirate* (1928)
* *The Viking* (1928)
* ''Trent's Last Case* (1929)
* *The Pagan* (1929)
* *The Return of Sherlock Holmes* (1929)
* *Scotland Yard* (1930)
* *Svengali* (1931)
* *Kick In* (1931)
* *A Passport to Hell* (1932)
* *Red Dust* (1932)
* *Broadway Bad* (1933)
* *The Crime Doctor* (1934)
* *The Key* (19m34)
* *The Life of Vergie Winters* (1934)
* *British Agent* (1934)
* *What Every Woman Knows* (1934)
* *The Little Minister* (1934)
* *Vanessa: Her Love Story* (1935)
**Laddie* (1935)
* *Oil for the Lamps of China* (1935)
* *Mutiny on the Bounty* (1935)
* *The White Angel* (1936)
* *Mary of Scotland* (1936)
* *The Charge of the Light Brigade* (1936)
* *A Woman Rebels* (1936)
* *Beloved Enemy* (1936)
* *The Great O'Malley* (1937)
* *Parnell* (1937)
* *The Life of Emile Zola* (1937)
* *Confession* (1937)
* *That Certain Woman* (1937)
* *Sergeant Murphy* (1938)
* *Jezebel* (1938)
* *The Beloved Brat* (1938)
* *The Amazing Dr. Clitterhouse* (1938)
* *Valley of the Giants* (1938)
* *The Sisters* (1938)
* *Comet Over Broadway* (1938)
* *The Dawn Patrol* (1938)
* *The Oklahoma Kid* (1939)
* *Wuthering Heights* (1939)
* *Juarez* (1939)
* *Sons of Liberty* (1939)
* *Daughters Courageous* (1939)
* *The Old Maid* (1939)
* *The Private Lives of Elizabeth and Essex* (1939)
* * Dr. Ehrlich's Magic Bullet* (1940)
* *Brother Orchid* (1940)
* *The Sea Hawk* (1940)
* *City for Conquest* (1940)
* *Knute Rockne, All American* (1940)
* *Shining Victory* (1941)
* *Dr. Jekyll and Mr. Hyde* (1941)
* *How Green Was My Valley* (1941)
* *The Gay Sisters* (1942)
* *Forever and a Day* (1943)
* *Lassie Come Home* (1943)
* *The Uninvited* (1944)
* *The Adventures of Mark Twain* (1944)
* *National Velvet* (1944)
* *Son of Lassie* (1945)
* *The Valley of Decision* (1945)
* *Ramrod* (1947)
* *Hills of Home* (1948)
* *Whispering Smith* (1948)
* *Challenge to Lassie* (1949)
* *Bright Leaf* (1950)
* *Home Town Story* (1951)
* *Prince Valiant* (1954)
* *The Long Gray Line* (1955)
* *The Man from Laramie* (1955)
* *Drango* (1957)
* *Saddle the Wind* (1958)
* *The Last Hurrah* (1958)
* *A Dog of Flanders* (1959)
* *Pollyanna* (1960)
* *Greyfriars Bobby: The True Story of a Dog* (1961)
* *Spencer's Mountain'' (1963) (azken rola)

## Kanpo estekak
Afagi

**AFAGI**, Alzheimerra edo beste dementzia batzuk dituzten familia, lagun eta pertsonen  Elkartea da Gipuzkoan, izaera pribatuko erakundea da, eta Alzheimerra edo beste dementzia bat duten pertsonen eta haien senideen bizi-kalitatea babestea du helburu.

Mugimendu sozial solidarioa da gaixotasunaren ondorioak pairatzen dituzten pertsonekin.

“Alzheimerraren aurrean, ez zaude bakarrik”: Lema zuzena, lan-filosofia, AFAGIren benetako esentzia laburbiltzen duena eta zabaldu eta iraun nahi duguna, edozein pertsonak gure laguntza behar badu.

## Ibilbidea 
* AFAGI 1991n sortu zen, Gipuzkoan bizi diren eta gaixotasun honen eraginpean dauden familien bozeramaile eta defendatzaile izateko asmoz. Irabazi asmorik gabeko entitatea da, bazkide kuoten, dirulaguntzen eta dohaintzen bidez finantzatua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antton Elosegi Aldasoro
* Arantxa Gurmendi

## Kanpo estekak
Francisco Henríquez de Zubiría

**Francisco Henríquez de Zubiría** (Paris, Frantzia, 1869ko irailaren 10a &ndash; 1933ko irailaren 2a) Parisko 1900eko Udako Joko Olinpikoetan sokatiran lehiatu zen kirolari franko-kolonbiarra izan zen eta zilarrezko domina irabazi zuen talde frantseseko kide gisa.

Frantziaren banderapean lehiatu bazen ere, Olinpiar Jokoetan parte hartu eta domina bat irabazi zuen lehen kirolari kolonbiartzat hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A. P. J. Abdul Kalam

**Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam** (Rameswaram, 1931ko urriaren 15a - Shillong, 2015eko uztailaren 27a) indiar zientzialari aeroespazial eta politikaria izan zen. Indiako 11. presidentea izan zen 2002tik 2007ra.

Fisika eta ingeniaritza aeroespaziala ikasi zituen. Berrogei urtez aritu zen Indiako administrazioan, programa espazial zibilean eta misilen garapenean. 1998ko entsegu nuklearretan ere parte hartu zuen. 2002an presidente aukeratu zuten, gobernuaren eta oposizioaren babesarekin.

## Kanpo estekak
Karma (arkularia)

**Karma** edo **Karma Karma** (Trashiyangtse barrutia,  - ) Bhutango emakume arkularia da, eta, nahiz Bhutanek Olinpiar Jokoetan 1984z gero parte hartu, beti gonbitaren bidez izan da, inoiz ez baitu lortu kirolarien emaitzen bitartez sailkatzea. Hori, baina, Karma 2020an arku-tiroan sailkatu arte izan da. 

2020an, Karma eskubide osoz lehiatuko da Tokion; ez du gonbidapenik behar izango. Gainera, bere herriaren bandera-eramaile izan zen, Sangay Tenzin igerilariarekin batera. Horiekin batera, Bhutango beste bi kirolari hartu zuten parte Tokion: bat, judo diziplinan; bestea, tiroan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*  NOKaren weborria
Donejakue apostoluaren eliza (Gillerna)

**Donejakue apostoluaren eliza** Gillerna herriko eliza da, Zuia udalerrian. Eskualdean egitura erromaniko zaharra ondoen kontserbatzen duen elizetako bat da, eta leiho erromanikoak bistan ditu orain ere. Elizara hegoaldera itsatsia duen apezetxetik sartzen da. Kanpandorrea du berriena, 1949an egina.

1974ko erreforma batean, paretetan aldarearen ezker-eskuin zeuden arku erromaniko txiki parea agertu ziren: kredentzia lanak egiten zituztela uste da.

Elizak izan zituen irudi eta erretaula zaharretatik, gordetzen da kalitate handiko Donejakueren irudi bat, Santiago Matamoros delakoaren ikonografian, Clavijoko gudu mitikoa oroituz. 16. mendeko pieza da, dramatismo eta kalitate handikoa.

## Iruditegia 

Fitxategi:Gillerna, abadetxea.jpg|Apezetxetik sartzen zara elizara.
Fitxategi:Gillernako eliza, leiho erromanikoa kanpotik.jpg|Leiho erromanikoa kanpotik.
Fitxategi:Donejakue apostoluaren eliza, Gillerna.jpg|Barrualdea.
Fitxategi:Gillernako eliza erromanikoa.jpg|Leiho erromanikoa barrutik ikusia, eta azpian kredentzietako bat.
Fitxategi:Santiago Matamoros, Gillerna.jpg|*Santiago Matamoros* 16. mendekoa.
Fitxategi:Donejakue apostoluaren eliza, Gillerna (Zuia, Araba).jpg|Leiho erromanikoa eta dorrea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merida-Vegas Baja eskualdea

**Merida-Vegas Baja eskualdea** Extremadurako eskualdea da, Badajoz probintzian. Eskualdeko burua Merida da. Eskualdea bi zatitan banatuta dago: Meridako lurraldea, hiriburua Meridan duena, eta Vegas Baja, hiriburua Montijo duena.

## Udalerriak 
* Alange
* Aljucén
* Arroyo de San Serván
* Calamonte
* Carmonita
* Don Álvaro
* Cordobilla de Lácara
* El Carrascalejo
* Esparragalejo
* La Garrovilla
* La Nava de Santiago
* La Zarza
* Lobón
* Mèrida
* Mirandilla
* Montijo
* Oliva de Mérida
* Puebla de la Calzada
* San Pedro de Mérida
* Torremayor
* Torremejía
* Trujillanos
* Valverde de Mérida
* Villagonzalo

## Kanpo estekak
April in Spain

***April in Spain*** ()  John Banvillek, Benjamin Black izengoitiaz, 2021ean Banvillek argitaratu zuen eleberriaren izenburua da. Liburuari gaztelaniazko bertsioan *Quirke en San Sebastian* izenburua jarri zioten (Negra Alfaguara, 2021). Narrazioa, neurri handi batean, Gipuzkoako hiriburuan kokatu zen, frankismoaren azken urtetan. Liburuan Donostiaren toki askoren informazioak eta paisaiak jaso zituen, baita ere zentzu politikoko ideiak, esaterako frankismoaren aurkako kritikak edo euskal nazionalismoaren inguruko erreferentziak. John Banvillek 2017an egon zen Donostian, Literaktum Jaialdian, alegia.

## Argumentua 
Evelynek, bere emazte biziak eramanda, Quirke patologo eta alkoholzaleak Donostiara oporretara joango da, bertako Londres Hotelera. Ikertzaileak Dublin goibel eta tristea, eguraldi onarekin, itsasoa eta txakolinarekin aldatuko du. Lasaitasun hori guztia asaldatu egiten da istripu barregarri samar batek Quirke hiriko ospitalera eramaten duenean. Bertan harrigarriro ezaguna egiten zaion emakume irlandar bat ikusiko du; azkenean, gogoratuko du, emakume zorigaitz bat da, Phoebe bere alabaren laguna. Oroimenak edo alkoholaren gehiegikeriak trufarik egiten ez badiote, April Latimer izango litzateke, ustez eraila, nahiz eta bere anaia aztoratuak bere gorpua inoiz aurkitu ez zuen. Quirkek berak parte hartu zuen neska horren desagerpen inguruko ikerketan. Mamurik ikusi ez duela sinetsita, alabari Donostiara joateko eskatuko dio. Phoebek Euskal Herrira joango da zalantzak argitzeko; baina ez da bakarrik joango: harekin batera Strafford inspektorea joango da, aitaren gustukoa ez den gizona. Behin Donostian, April Latimerren kasu iluna argitzen saiatuko dira. Argumentua Irlandan eta Donostian antolatzen da, zehaztu gabeko urte batean baina frankismo garaian.

## Iritzia 
Ez da Banvilleren eleberri onena, zalantzarik gabe. Sakontasun gutxiko lana da, gehiago paisaia batzuk erakusteko, benetako noir eleberria izateko baino. Egilek berak bere bigarren mailako liburuen artean kokatu du.

Marrazten den Donostia estereotipikoa da oso, Espainiako estereotipiko batzuekin bat eginez (biztanleak beltzaranak direla eta), eta hiriko propioak ere garatuz. 1960ko hamarkadako frankismoan kokatua egon arren, Banvillek deskribatutako Donostia pertsonalki ezagutu duenarekin, 21. mendekoarekin, antz handiagoa du, puntu batzuk garai zaharrago horietan kokatzea sinesgaitza egiten delarik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :María C. Galeraren liburuaren gaineko komentarioa.
Adam Peaty

**Adam George Peaty** (Uttoxeter, Staffordshire (Erresuma Batua), 1994ko abenduaren 28a) britainiar igerilaria da, bular-igeriketa estiloan espezializatua. 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), bi domina irabazi zituen:*100 m bular* proban, urrezko domina irabazi, eta Munduko errekorra **(ME)** ezarri zuen 57,13ko denborarekin, Cameron van der Burgh hegoafrikarra (zilarrezkoa, 58,69koarekin) eta Cody Miller estatubatuarra garaituz (brontzezkoa, 58.87koarekin).*4x100 lau-estiloko errelebo*an, zilarrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 3.29,24ko denborarekin, AEBren atzetik (urrezkoa, 3.27,95ekoarekin) eta Australiari aurre hartuz (brontzezkoa 3.29,93koaz). Hauek osatu zuten Erresuma Batuko taldea: Chris Walker-Hebborn, Adam Peaty, James Guy eta Duncan Scott-ek.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), hiru domina eskuratu zituen:*100 m bular* proban, berriro, urrezko domina irabazi zuen 57,37ko denborarekin, Arno Kamminga herbeheretarra (zilarrezkoa, 58,00koarekin) eta Nicolò Martinenghi italiarra garaituz (brontzezkoa, 58,33koarekin).*4x100 lau-estiloko errelebo*an, zilarrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 3.27,51ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.26,78ko denborarekin **ME**) eta Italiakoaren aurretik (brontzezkoa 3.29,17koarekin). Erresuma Batuko taldekideak hauek izan ziren: Luke Greenbank, James Guy, Duncan Scott, Adam Peaty eta James Wilby.*4x100 m lau-estiloko errelebo misto*an, urrezkoa irabazi, eta Munduko errekorra **(ME)** ezarri zuen Erresuma Batuko taldearekin, 3.37,58ko denboraz, Txinako taldea (zilarrezkoa 3.38,86ko denborarekin) eta Australiakoa garaituz (brontzezkoa, 3.38,95ekoarekin); hauek osatzen zuten taldea: Kathleen Dawson, Adam Peaty, James Guy, Anna Hopkin eta Freya Anderson-ek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, zilarrezko domina eskuratu zuen 100 m bular proban.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako emaitzak
Zortzi urrezko domina lortu ditu Munduko txapelketetan, eta hamasei urrezko domina, Europako txapelketetan.

## Kanpo estekak
Sangay Tenzin

**Sangay Tenzin** (2003ko irailaren 7a) Bhutango igerilaria da, eta estilo libreko esprint lasterketak ditu espezialitate. Tokioko Olinpiar Jokoetan (2020), Tenzinek, Karma emakume arkulariarekin batera, bere herrialdeko bandera zeramala desfilatu zuen inaugurazio ekitaldian.

## Kirol ibilbidea
FINA garapen programari esker hasi zen igerian Tenzin; horri esker, herrialde azpigaratuetako talentu handiko igerilari gazteek igeriketa trebetasunak hobetu ditzakete mundu osoko FINA garapen kanpamentuetan trebatuz. Tenzin, Landup bere herrikidearekin batera, 2019ko apirilean hasi zen Phuketeko (Thailandia) kanpamentu batean igeri-entrenamenduak egiten, eta hiru hilabete geroago, gonbidapen berezi bati esker, bi igerilariek munduko txapelketa batean aritu ziren lehen aldiz. Gainera, Bhutanek nazioarteko igeriketa lehiaketan esku hartzen zuen lehen aldia izan zen.
Tenzin bi diziplinatan lehiatu zen 2019ko Munduko Txapelketan, Gwangju-n (Hego Korea). Lehenik, 100 estilo librean, azken postua erdietsi zuen sailkapenetan, 120.a, hain zuzen; ondoren, 50 estilo librean, 130 igerilarirekin lehian, 125. postua lortu zuen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*  Pofila Eurosport webgunean 
*  Profila collegeswimming.com webgunean  
*  Kirol biografia the-sports.org webgunean
Abadetxe (argipena)

**Abadetxe** ez da Euskaltzaindiak bere hiztegian ontzat emandako forma, baina erabileran bi terminorekin nahas daiteke:

* **Abadia**, abade edo abadesa baten gidaritzapeko monasterioa edo eliza.
* **Apaizetxea**, apaiza bizi ohi den etxea, ohikoan elizari itsatsia edo haren alboan den etxebizitza bat.
Artemia parthenogenetica

[250px|thumb|[Añanako Gatz Harana|Añanako Gatz Haraneko ur gesaletan bizi da *Artemia parthenogenetica*.]]
**Artemia parthenogenetica** Anostraca ordeneko krustazeo brakiopodoa da, halofiloa izanik ur gesal kontinentaletan bizi dena. Euskal Herrian, Añanako Gatz Haranean (Araba) bizi da.

## Deskribapena 
Artemia guztiak bezala, hau ere antzinako artropodo tipikoa da, gorputz segmentatua eta hosto itxurako gorputza adarrak dituena. Guztira 19 segmentu izan ohi ditu eta hauetako hamaikatan luzakin parea daude. Ondorengo bi segmentuetan arrautzak garraiatzen ditu eta azkenengo segmentuek isatsa osatzen dute. 3 mm eta 1 cm arteko luzera du eta sabela gorantz begira duela egiten du igeri. Kitinazko exoeskeleto finak estaltzen du gorputza eta emearen kasuan obulazio bakoitzean azala mudatzen du.

Buruan begi konposatu bi ditu pedunkulu flexiblea dutenak. Hauetaz gain begi naupliar bat ere badu buruaren aurrekaldean, nauplia larbaren fasean ikusmen organu bakarra dena eta helduaroan ere funtzionatzen jarraitzen duena.

Dotazio genetikoari dagokionez animalia tetraploidea da.

## Ugalketa 
Artemia espezie hau partenogenesi bidez ugaltzen da, hau da, ernaldu gabeko obulu batetik. Izan ere espezie honetako ale ia guztiak emeak dira. Tarteka arren bat agertzen da sexu ugalketa burutu eta espezieak eboluzionatu ahal izateko.

## Banaketa 
Europa hegoaldean bizi da, Iberiar penintsulatik Turkiaraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sierra Suroeste

**Sierra Suroeste** Extremadurako eskualdea da, Badajoz probintzian. 1528 km²-ko azalera eta 33.000 biztanle ditu. Eskualdeko burua Jerez de los Caballeros da.

## Udalerriak 
* Jerez de los Caballeros
* Higuera la Real
* Oliva de la Frontera
* Fregenal de la Sierra
* Salvaleón
* Salvatierra de los Barros
* Valencia de Mombuey
* Valle de Matamoros
* Valle de Santa Ana
* Zahínos

## Kanpo estekak
Tentudía

**Tentudía** eskualdea 70eko hamarkadan ekimen instituzionalaren bidez sortu zen Tentudía Turismo eta Zerbitzuen Elkartearen bidez, eta horregatik ezin da bertako biztanleen kohesio sozialaz hitz egin, baizik eta helburu komunak lortzeko bitarteko instituzional gisa. Tentudía terminoarekin herri hauek komunean izan duten zerbait aipatzen da, alde batetik Santiagoko Ordenaren Erdi Aroko presentzia eta Tentudiako Ama Birjinaren gurtza, izen bereko mendiaren gainean kokatua, itsas mailatik 1.100 metrotik gora, eta, beraz, Badajoz probintziako punturik altuenean.

Triangelu forma du, 1.286,2 km²-ko azalera du eta 20.117 biztanle ditu.

## Udalerriak 
## Herriak 
12 udalerrik osatzen dute: 

* Bienvenida
* Bodonal de la Sierra
* Cabeza la Vaca
* Calera de León
* Fuente de Cantos
* Fuentes de León
* Monesterio
* Montemolín
** Pallares
** Santa María de Nava
* Segura de León

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak