Konrad Adenauer

**Konrad Hermann Joseph Adenauer** (Kolonia, Alemania,  - Bad Honnef, Alemania, ) alemaniar politikari eta legegizona izan zen. Mendebaldeko Alemaniaren lehen kantzilerra eta «Europar Batasunaren aita fundatzaileetako» bat, Robert Schuman, Jean Monnet eta Alcide De Gasperirekin batera, Europako Erkidegoen sorreran izan zuen paper garrantzitsuagatik horrela deitua. Gainera, Kontseilu Parlamentarioko.

1949ko irailaren 15ean, «Bundeskanzler» (kantziler federala), eta kargua 1963ko urriaren 15era arte bete zuen *Deutsche Zentrumspartei* (Zentroko Alderdia) alderdiko buruetako bat izan zen, Koloniako alkate (1917-1933) eta Prusiako Estatu Kontseiluko lehendakari (1928-1933) zela. Alemaniaren kantzilerra izan zen 87 urte bete arte, bere esanetan, inoiz gogor lan egiteari utzi ez ziolako eta bere sen politiko harrigarriari. Ahalegin handia egin zuen merkatuko ekonomia sozialean eta antikomunismoan oinarritutako demokrazia liberala lortzeko. Politikari azkarra, Adenauer oso konprometitu zen Mendebaldera bideratutako kanpo-politikarekin eta, agertoki globalean, Alemaniaren leku nagusi bat berrezartzera. Mendebaldeko Alemaniaren ekonomia berreskuratzeko lan egin zuen, suntsipen belikotik Europan posizio hegemoniko bat lortzeraino. Era berean, 1955ean, Alemaniako «Bundeswehr» (indar armatuak) berrezarri, eta Frantziarekin zenbait itun sinatu zituen Mendebaldeko Europako ekonomia bateratzeko. Adenauerrek bere aurkariari, Ekialdeko Alemaniari, aurka egin zion eta NATOko kide eta Estatu Batuetako aliatu sendo egin zuen Alemania.

## Nortasuna
1917an jasandako istripu batek Adenauerri eman zion Paul Johnsonek deitzen duena: «indio baten kaoba-estatua batek denda batean duen gelditasuna». Adenauerrek aparteko kazetariekin izandako elkarrizketa askok agerian uzten dute zuen ezagutza politiko bikaina. Adibidez, xehetasunez aurreikusi zuen nola garapen ekonomikoa izango zen erregimen komunistaren erorketa hasaraziko zuena Ekialdeko Europan.

## Ibilbide politikoa
Brisgoviako Friburgo Unibertsitatean zuzenbide-ikasketak egin ondoren, *Deutsche Zentrumspartei* (Zentroko Alderdia) alderdian sartu zen, eta jarduera politiko bizia izan zuen; horren ondorioz, Koloniako alkate izan zen, etenik gabe, 1917tik Adolf Hitler boterera igo zen arte, 1933an. 1920ko hamarkadaren hasieran, Alemaniaren barruan, baina Prusiatik bereizita, Renanian estatu baten sorrerarekin nolabaiteko zerikusia izan zuen. 1920tik 1933ra kide, eta 1928tik 1933ra, Prusiako Estatu Kontseiluko lehendakari izan zen. Antzinako erregimenaren kolapsoaren eta iraultza- eta desordena-mehatxu orokorraren aurrean 1918aren amaieran, Adenauerrek kontrola mantendu zuen Kolonian, sozialdemokratekin zuen lan-harreman ona erabiliz. 1919ko otsailaren 1ean, hitzaldi batean, Prusiaren desegitea eskatu zuen Adenauerrek, eta, Prusiako Reich-en, Renania «land»(estatu) autonomo berri bihurtzea. Adenauerren arabera, hori zen Frantziak Renania eskuratzea saihesteko modu bakarra.​ Bai Reicheko Gobernua, bai Prusiakoa Prusia desegiteko Adenauerren planen aurka zeuden erabat .​ Versaillesko Itunaren baldintzak, 1919ko ekainean, Alemaniari aurkeztu zitzaizkionean, Adenauerrek berriro iradoki zion Berlini Renaniako estatu autonomo baterako plana, eta, berriz ere, Reicheko Gobernuak atzera bota zituen bere planak.

Gerraosteko okupazio britainiarrean, alkate izan zen. Lan-harreman ona izan zuen britainiar agintari militarrekin, eta Langile eta Soldaduen Kontseilua neutralizatzeko erabili zituen, hiriko ezkertiarren ordezko botere-oinarri alternatibo bihurtua baitzen.​ 1921etik 1933ra, Weimarko Errepublikaren garaian, «Preußischer Staatsrat»-eko (Prusiako Estatu Kontseilu) lehendakaria izan zen, legegintzaldian Prusiako probintzien ordezkaritza zena. 1906az geroztik, alderdian, eztabaida handia zegoen alderdiak *dorretik alde egin* behar ote zuen (hau da, protestanteekin bat egin hainbat konfesioren arteko alderdi bihurtzeko) edo «dorrean jarraitu» (hau da, alderdi katolikoa izaten jarraitu). Adenauer izan zen *dorretik alde egitearen* defendatzaile nagusietako bat, eta horrek talka gogorra eragin zuen beraren eta Michael von Faulhaber kardinalaren artean, 1922ko «Katholikentag»-ean (Kongresu Katolikoa), non kardinalak, jendaurrean, kargu hartu baitzion Adenauerri *alderdia dorretik* atera nahiagatik.

1923ko urriaren erdialdera, Gustav Stresemann kantzilerrak jakinarazi zuen Berlinek Renaniari egindako finantza-ordainketa guztiak bertan behera utziko zituela, eta «Rentenmark» berriak (orain alferrekoa zen «Mark» ordezkatu zuenak) ez zuela Renanian zirkulatuko.​ Renaniako ekonomia salbatzeko, 1923ko urriaren amaieran, Adenauerrek elkarrizketak ireki zituen Paul Tirard Frantziako Goi Mandatariarekin, Frantziarekin elkartze ekonomiko moduko bat ezartzeko, Frantzia-Alemaniaren arteko adiskidetzea lortzeko xedearekin. Adenauerrek *diseinu handia* deitu zion.​ Aldi berean, Adenauer «Rentenmark»ek Renanian zirkulatu ahal izateko itxaropenari atxiki zitzaion. Adenauerren planak, ordea, ezerezean geratu ziren Stresemannek, Adenauerren *diseinu handiari* irmo aurka egin zionean (muturreko-traiziotzat jotzen baitzuen) eta berak bakarrik negoziatu zuenean krisiaren amaiera.

1926an, Zentrumek iradoki zuen Adenauer kantziler bihurtzea, interesatzen zitzaion eskaintza, baina, azkenean, baztertu egin zuen, zeren Alemaniako Alderdi Popularrak azpimarratu zuenean koalizio bat Adenauerren gidaritzapean osatzeko baldintzetako bat Gustav Stresemann Kanpo Harremanetarako ministro gisa jarraitzea zela. Adenauerrek ez zuen onartu baldintza onartu, Stresemann *prusiarregia*" zela uste baitzuen; horrek 1926an kantziler bihurtzeko aukeraren amaiera ekarri zuen.​ Baina Adenauer Mendebaldearen aldeko irmoa bazen (Mendebaldeko Europako demokraziekin elkartutako Alemaniaren aldekoa), bere bazkide Gustav Stresemann

## Nazismoa
Nazismoak ekintza publiko orotatik baztertuta eta hainbat aldiz kartzelatuta, parte hartu zuen erregimen hitleriarra eraitsi asmoz 1944ko uztailaren 20an porrot egin zuen estatu-kolpearen prestakuntzan. Gerraren azken hilabeteetan kartzelatu zuten, eta, azkenean, askatu, eta Koloniako alkatetzan berrezarri zuten estatubatuarrek.

Bigarren Mundu Gerraren amaieran, 1945ean, Adenauerrek hirurogeita bederatzi urte zituen; konfederala zen, eta Erromatar Inperio Santuaren Alemania polizentrista ordezkatzen zuen, bi gerren artean nagusitu ziren erregimen totalitarioetarako aukera posible bat:

### Britainiar okupazioa
Aliatuen politika izan zen nazismoak kendutako karguak berrezartzea. Hala, estatubatuarrek Kolonia udalerriaren buru jarri zuten, baina hura okupazio britainiarraren eremuan geratu zenean, kendu, eta bota egin zuten  1945eko urrian, ustez gaitasun ezagatik, Alemaniako sozialdemokratei (Kurt Schumacherren zuzendaritzapean) laguntzeko politikarekin bat etorriz eta gobernu laborista britainiarrak bultzatuta.

Agintari militar ingelesak zeregin politikoetan aritzeko debeku irmoa izan arren, Adenauerrek ahalegin guztiak egin zituen sortu berria zen CDUk —*zentrum*aren ildo berean sortua, baina doktrina-eskemetan mugimendu handia eginez eskakizun berriei erantzuteko— heldutasuna har zedin, protestanteak eta katolikoak alderdi bakar batera erakartzeko itxaropenarekin. 1946an, Adenauer CDUren buru hautatu zuten eremu britainiarrean, baita CDUren adar bavariarrean ere, Kristauen Batasun Sozialean (CSU). 1948ko irailaren 1az geroztik, Bonnen bildutako Parlamentu-kontseiluaren buru zen, Mendebaldeko Alemania osorako etorkizuneko konstituzioaren ildo nagusiak zehazteko, 1948ko Londresko akordioetan erabakitakoaren arabera. 1949ko akordioak erregistratuko luke Adenauerren asmo gorenetako baten lorpena: herriaren subiranotasunaren aitorpena —nahiz eta ez osoa eta aliatuek babesturiko erregimenean izan— eta hauteskunde orokorretan bere alderdiak izandako garaipena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* 
* Cudlipp, E. *Adenauer* (1985)
* 
* 
* 
* 
* 
* Heidenheimer, Arnold J. *Adenauer and the CDU: the Rise of the Leader and the Integration of the Party* (1960)
* 
* Hiscocks, Richard. *The Adenauer Era* (1966)
* 
* 
* Rovan, Joseph. *Konrad Adenauer* (1987) 182 pages excerpt and text search
* 
** 
*  
* "Konrad Adenauer" in *Encyclopædia Britannica* (Macropedia) © 1989
* Tammann, Gustav A. and Engelbert Hommel. (1999). *Die Orden und Ehrenzeichen Konrad Adenauers = The orders and decorations awarded to Konrad Adenauer.* Bad Honnef, .

## Kanpo estekak