open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cox's Bazar

'''Cox's Bazar'''  Bangladesheko hego-ekialdearen hiria, arrantza-portua eta leku turistikoa da. Barrutiko egoitza da baita ere. Chittagong hiritik 152 kilometrotara dago. Hiriak 23,4 km2ko azalera du, 27 mahalla eta 9 auzo ditu. 2011an 265.500 biztanle zituen.

## Toponimoa 
Hiriaren izena Hiram Cox kapitainarengandik datorkio. Lehen hiriaren izena Palongkee zen; Panowa ere beste izen zaharra zen, literalki "lore horia" bezala itzultzen dena. Beste izen zahar bat "Palongkee" zen. . Cox Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren partaidea zen. Hiriaren superintendente izendatu zuten Warren Hastings Bengalako gobernadorea izendatu zutenean. Cox Rakhinetik iheslariei lagundu zien, lurraldean kokalekuak sortuz.

## Hondartza 
Mundu osoan ezaguna da, munduko luzeena baita. 120 km. ditu. Dena dela, kostalde honetan arrisku ugari daude, esaterako marrazoak.

## Arriskuak 
Bangladeshko kostaldean aldizka zikloi tropikalak eta luiziak gertatzen dira. Cox's Bazar eremua arrisku handiko eremuan dago metro bat baino gehiago igotzen baitiren mareek. Erradiazio tasak batez bestekoa baino altuagoak dira, bestetik. Eltxoek kutsatutako gaixotasun ugari daude eskualdean.

## Iruditegia 

View_of_cox's_bazar_city.jpg|Hiriaren ikuspegia.
Cox's Bazar empty beach.jpg|Hondartza, munduko luzeena.
Kaptai1.jpg
Cox's Bazaar After Sunset Sep2019.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Fontana

**Giovanni Fontana** (ca. 1395 - ca. 1455) XV. mendeko aztia izenarekin ezagutzen den veneziar medikua eta ingeniaria, Paduako Unibertsitatean egon zen, eta bertan Arte ikasketak 1418an eta Medikuntza 1421ean jaso zituen. 

## Le *Bellicorum instrumentorum liber* 
Fontana idatzizko lanak gorde zituen lehen asmatzaileetako bat da eta, bereziki, "Bellicorum instrumentorum Liber, cum figuris et fictitys litoris conscriptus" izenarekin ezagutzen den makina bat marrazki liburu biltzen dituena, ale bakarra Municheko liburutegian gordeta dagoena. Liburuak 70 orrialde biltzen ditu 140 ilustrazio baino gehiagorekin ohar laburrez lagunduta, normalean latinezko lehen esaldia, baina segida enkriptatuta dago.

Bere interesa ez da soilik militarra, ur iturriak eta XV. mendeko ingeniaritza liburu guztietan hainbat aldiz erabiltzen den tranparen printzipioa ere aipatzen ditu. Greziar eta arabiar tradizioari jarraituz automatak garatzeko lan egiten zuen eta Heron Alexandriakoaren eolipilearen marrazkia sartu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Red House (Manhattan)

**Red House** () New Yorkeko Manhattango Upper West Sideko 1903an eraikitako apartamentu eraikina da. Harde & Short Beaux-Arts enpresako R. Thomas Short arkitekto kanadarraren jabetzako lurretan eraiki zen. Berak eta bere enpresak eraikina diseinatu eta eraiki zuten gotiko berantiar frantsesaren eta ingeles errenazentista motiboen nahasketa eklektiko librean, adreilu gorria eta kareharria erabiliz, lehio gurutze beltzez margotutako babes lodiarekin. Erdialdea arku hirukoitzeko pantaila baten atzean dago.

Leku Historikoen Erregistro Nazionalera gehitu zen 1983ko irailaren 8an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zabel Armeniakoa

**Elisabet, Isabella** edo **Zabel Armeniakoa** ( 1216/1217 - 1252) Zilizia armeniarreko erregina izan zen 1219tik hil zen arte.

Adam Baghraskoaren erregeordetzan erregina izendatu zute, baina Adam hil zutenean, eta Konstantino Baberongoa (Hethumiar etxekoa) zaindari izendatu zuten, nahiz eta Zabel erregina jatorriz haien aurkari Roupeniar etxekoa izan. Momentu horretan, Raimundo Rubenek, Roupen III.aren biloba eta Zabelen lehengusuak (Zabelen aita Leon I.a erregearen iloba baitzen), Ziliziako tronurako erreklamazioa ezarri zuen; baina garaitu harrapatu eta exekutatu egin zuten.

Konstantino agintariak behartu zuen Zabel bere seme Hethum-ekin ezkontzera, honekin bi familien aliantza ustezko bat osatu zen, baina Hethum I.a errege bihurturik, honen aitaren leinukoak nagusitu ziren harrezkero Zilizia armeniarreko dinastietan.
Helena Perpenti

**Helena (Candida Lena) Perpenti** (1764ko otsailaren 1a - 1846) italiar botanikari, taxonomista, museoko kontserbatzaile eta esploratzailea zen.

Botanikari aditua zen eta bere lagunak, Pietro Moscati sendagile eta biologoarengandik, jaso zezakeen bere prestakuntza botanikoa. 

Asmatzailea ere izan zen, amianto ehuntzeko teknika garatu baitzuen, ehun erregaitzak egiteko. 

## Ohoreak 
### Eponimia 
* "G. Piazzi - C. Lena Perpenti" Lizeoa, Sondrion, Lombardian . 

* Candida Lena Perpenti kalea, Como, Como probintziako hiriburua, Lombardian 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paolo Del Buono

**Paolo Del Buono** ( 1625eko urriaren 26a - 1659 amaieran)  tresna zientifikoen italiar sortzaile bat izan zen.

## Biografia 
Del Buono Florentzian jaio zen.  Famiano Micheliniren dizipulua (1604-1665),  doktoregoa lortu zuen Pisako Unibertsitatean 1649an. 1655ean, Alemaniara joan zen Fernando III.a Habsburgokoa (Enperadorea 1637tik 1657ra) zerbitzuan sartzeko eta "Inperioko txanpon-etxeko" zuzendari izendatu zuten. Egonaldian, Geminiano Montanari ikaslearekin (1633-1687), Karpato mendietako meategi inperialak bisitatu zituen eta ura ateratzeko metodoa asmatu zuen.

Paolo Del Buonok ikerketa lan ugari egin zituen fisikan eta zientzia esperimentaletan. Bere anaia Candido Del Buono-rekin (1618-1676) Accademia del Cimento-koak ziren,  zeini Paulok Alemaniatik eskutitzen bidez zuzentzen ziona. 

Ezaguna da 1657an egindako esperimentuagatik. Horren bidez, uraren konpresiozintasuna frogatu zuen torloju batekin urrezko egitura porotsu batean konprimituz,  eta Toskanan oilaskoak hazteko metodo egiptoar bat sartzeagatik, zeinaren bidez arrautzak pixkanaka txitatzen diren beroa emanez.  

Polonian hil zen 1659. urte amaieran. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galileo Museoa . "Paolo Del Buono" . Galileo museoko instrumentuen katalogoa ikusgai. *katalogoa.museogalileo.it*
Eraginkortasun biologiko

**Eraginkortasun biologikoa** ( eta, populazioen genetika arloan w ikurra duena) animalia batek ondorengo bideragarriak uzteko duen gaitasuna neurtzen duen aldagaia da, animalia ingurunera zein heinetan moldatuta dagoen adierazten duena.

Indibiduo batek genotipo jakin batekin ugaltzeko duen gaitasuna deskribatzen du, hau da, hurrengo belaunaldiko gene totaletan indibiduo baten geneek duten proportzioa. Genotipo ezberdinen arteko ezberdintasunek eraginkortasunari eragiten badiote, orduan genotipoen maiztasunak aldatu egingo dira belaunaldietan zehar; eraginkortasun handiagoko genotipoak ohikoagoak izango dira. Prozesu horretan, eraginkortasun txikieneko populazioak denboran zehar desagertzen dira, eta eraginkortasun handieneko populazioak nagusitzen dira. Prozesu horri hautespen naturala deitzen zaio.

Herbert Spencerren "eraginkorraren biziraupena" () gaizki berrgrabatutako ideiak ez dio erreferentzia egiten organismoek beren bizi-denboran duten biziraupen-tasari, baizik eta hurrengo belaunaldietan kopia genetiko gehiago utziko dituen norbanako edo biztanleriari.

Genetikoki, honela defini daiteke alelo batek ondorengo belaunaldiei egiten dien batez besteko ekarpena:

W=lm

Non W = Egokitzapen absolutua; l = Biziraupena eta m = ugalkortasuna.

Egokitzapen erlatiboa edo eraginkortasun biologiko erlatiboa hainbat egokitzapen alderatzean erabilitako neurri bat da, non egokitzapen horiek erlatibizatu egiten baitira beste egokitzapen batzuekiko (normalean, handiena).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
William Giauque

**William Francis Giauque** (Niagara Falls, Ontario, 1895eko maiatzaren 12a - Berkeley, Kalifornia, 1982ko martxoaren 28a) kanadar-estatubatuar kimikaria izan zen. 1949ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen zero absolututik hurbil dauden tenperaturetan materiaren propietateei buruz egindako ikerketengatik.

Konpainia elektrokimiko batean lana aurkitu zuen bere jaioterrian. Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn kimika ikasi zuen. Ondoren, kimikako irakasle izan zen unibertsitate berean. Termodinamikaren hirugarren legeaz interesatu zen eta oinarrizko lege naturala dela frogatzen saiatu zen.

## Kanpo estekak
Aerometro

**Aerometroa** airearen eta zenbait gasen dentsitatea (edo beste parametro batzuk) neurtzeko diseinatutako tresna da.  

Aerometroaren terminoak (edo Ärometro, greziar klasikoaren -Aero ἀήρ "airea" eta μέτρον -métron "neurria, eskala") gasak definitzeko edo neurtzeko hainbat gailu motari aipamena egiten dio. Izen horrekin izendatutako tresnak honako parametro hauek kalkulatzeko erabil daitezke: airearen edo gas jakin baten *dentsitatea*, *emaria,* kantitatea edo beste zenbait parametro, . 

**Areometro** izeneko beste tresna bat (antzinako grezieratik ἀραιός -araiós "arina" eta μέτρον -métron "neurria"), **hidrometro** gisa ere ezagutzen dena, likidoen dentsitatea neurtzeko erabiltzen dena, askotan artikulu honetan definitzen den **aerometro** terminoarekin nahasten da**.**

## Motak 
; Hall-en aerometroa. 
; Hutchinson aerometroa. 
; Struve-ren aerometroa.  
; Scheurer-en aerometroa. 
; Smith-en aerometroa.  
; Frøkjær-Jensen-en aerometroa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raoul Wallenberg

**Raoul Gustaf Wallenberg** (Lidingö udalerria, 1912ko abuztuaren 4a - Budapest, 1945eko urtarrilaren 17a desagertua) suediar arkitekto, negozio-gizon, diplomazialari eta humanista izan zen. Milaka judu salbatu zituen Hungarian Holokaustoan.

Arkitektura ikasi zuen Michigango Unibertsitatean. Hegoafrikan eta Haifan denboraldi batez lan egin ondoren, Stockholmen aurkitu zuen lana, judu hungariar baten jabetzako inportazio-esportazio enpresa batean. Bigarren Mundu Gerran, Wallenberg behin baino gehiagotan joan zen Hungariara enpresaren kontuetarako.

1944ko uztailean Budapestera iritsi zen World Refugee Boardeko arduradun gisa. Per Anger diplomazialari suediarrarekin batera pasaporte suediarrak eman zizkien judu hungariarrei. Budapesten 32 eraikin ere erosi zituen eta immunitate diplomatikoaren pean jarri zituen. 10.000 judu inguru hartu zituen ostatu.

1945eko urtarrilaren 17an Budapesten atxilotu zuten sobietarrek eta desagertu egin zen. Geroago, 1947ko uztailaren 17an hil zen Lubiankan, Moskuko KGBren kuartel nagusian. Ez dakigu zergatik atxilotu zuten eta zergatik hil zuten.

Wallenbergek omenaldi ugari jaso ditu: Estatu Batuetako, Kanadako, Hungariako, Australiako eta Israelgo ohorezko herritarra; Justu Nazioen Artean.

## Kanpo estekak
Miguel Azkarate

**Miguel Azkarate Izeta** (Añorga, Gipuzkoa, 1938ko urriaren 19a - 2019ko martxoaren 16a) aurrelari lanetan aritu zen donostiar futbolaria izan zen.

## Klubak 
## Erreferentziak
Tour Oxygène

**Tour Oxygène** (euskaraz, **Oxygène dorrea**) Lyongo (Frantzia) Part-Dieu finantza-barrutian kokatutako bulego-etxe orratza da, 2007ren eta 2010aren artean eraikia. 115 m altu, hiriko etxe orratzik altuena da.

Bere inaugurazioa 2010eko ekainaren 2an egin zen.

## Kanpo estekak
Alberto Albistegi Arizmendiarrieta

**Alberto Albistegi Arizmendiarrieta** (Eibar, Gipuzkoa, 1933ko uztailaren 12a - Eibar, Gipuzkoa, 2015eko azaroaren 16a ) gipuzkoar futbolaria izan zen, erdiko atzelari gisa jokatu ohi zuena. Futbolarien saga baten hasiera izan zen. Alberto Albistegi eta German Albistegi Zamakolaren aita (SD Eibarreko batzordekidea 2011 eta 2012an) eta Alex Albistegiren aitona.

## Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila BDFutbol-en
Hiperpirexia

**Hiperpirexia** termino mediko bat da, gorputzeko tenperatura 41 edo 41,5&nbsp;°C-tik gora igotzen denean gertatzen den egoera deskribatzen duena. Tenperatura hori giza gorputzak onar dezakeen maximora hurbiltzen da; horregatik, hiperpirexia egoera larritzat jotzen da, eta denboran luzatzen bada, nerbio-sistemako proteinen desnaturalizazioa eragin dezake.

## Hiperpirexia eta sukarra 
Hiperpirexia eta sukarra bereizi behar dira; izan ere, sukarra honela definitzen da: tenperatura maila normaletik gora igotzea, hau da, 37,2&nbsp;°C-tik gora goizean edo 37,7&nbsp;°C-tik gora arratsaldean.

## Fisiologia 
Tenperaturaren kontrola, giza organismoan, hipotalamo deituriko burmuinaren eskualdeari esker gertatzen da. Hipotalamoak bero- eta hotz-hargailu periferikoetatik datozen seinaleak jasotzen ditu, eta nerbioen bidez kanpoko tenperaturaren berri ematen dute, baina, horrez gain, eskualdea bustitzen duen odolaren tenperatura detektatzen duten hargailuak ditu (barne-tenperatura). Baldintza normaletan, hipotalamoan dagoen zentro termorregulatzaileak organismoaren tenperatura marjina estu baten barruan mantentzeko gaitasuna du. Baldintza normaletan, batez besteko aho-tenperatura 36,8 ± 0,4&nbsp;°C da, gutxieneko mailara 6 a.m ingurura eta maximora 5 p.m-ra iristen delarik.

## Hiperpirexia-kausak 
Prozesu infekziosoak dira sukarraren kausa ohikoena, baina hiperpirexia beste arrazoi batzuek eragin dezakete, besteak beste:

* Bero-kolpea
* Garezur barneko odoljarioa
* Sindrome neuroleptiko gaiztoa
* Sindrome serotoninergikoa
* Drogak eta botikak. Adibidez, kokaina, LSD, metilendioximetanfetamina (estasia), litio-gatzak, antikolinergikoak eta sinpatikomimetikoak.
* Krisi tiroideo akutua
* Hipertermia gaiztoa
* Sepsia
* Kawasakiren sindromea.
* Parkinsonismo-hiperpirexia sindromea, Parkinsonen gaixotasuna tratatzeko botikak bat-batean kentzeak eragindakoa.
* Minari sortzetiko sentikortasun eza anhidrosiaz (oso arraroa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zumba

thumb|Zumba klase bat estatubatuar unibertsitate batean
**Zumba** 1990eko hamarkadaren erdialdean Alberto "Beto" Pérez kolonbiarrak sortutako *fitness* diziplina bat da, errutina aerobiko batzuekin konbinatutako dantza mugimenduen bidez alde batetik gorputz osasuntsu bat mantentzera bideratua, eta bestetik, gorputza garatu, indartu eta malgutasunera.

Zumbak bere errutinen artean erritmo latinoamerikar nagusiak erabiltzen ditu, hala nola salsa, merenguea, cumbia, bachata eta reggaetoia. Zumba saio bakoitzean 50-300 kilokaloria erre daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Candido Del Buono

**Candido Del Buono** (1618ko uztailaren 22a, Florentzia &ndash; 1676ko irailaren 19a, Campoli ) tresna zientifikoen italiar sortzaile bat izan zen. 

## Biografia 
Candido Del Buono, apaiz florentinarra, Famiano Micheliniren (1604-1665) matematikako hitzaldietara joan zen bere anaia Paolo Del Buonorekin (1625-1659). Del Buono Florentziako Santa Maria Nuova Ospitaleko txanbelana eta Accademia del Cimento- ko kidea izan zen, non bere asmakuntzako hainbat tresna aurkeztu zituen.  Aerometroa asmatu zuen eta lurrunaren dentsitatea neurtzeko gailu bat eraiki zuen. Ez dago froga dokumental garbirik bera edo bere beste anaia Anton Maria Del Buono "*arcicanna-ren"* asmatzailea izan zenik, XVII. mendearen bigarren erdialdean teleskopio handietako ohiko arazo batzuk konpondu zituen sistema konplexua. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Accademia del Cimento

## Kanpo estekak 
*
L'Action enchaînée

'''''L'Action enchaînée''''' Kateatutako ekintza Aristide Maillol eskultoreak egindako eskultura da. 1905ean sortua, Frantziko Puget-Théniersen ikus daiteke. Erreplika bat ikusgai dago Parisen. Beste erreplika bat instalatu zen Banyuls-sur-Meren, Maillolen jaioterrian. Azkenik, beste erreplika bat Venezuelan dago, Caracasko Arte Garaikidearen Museoan.

## Deskribapena 
Lana brontzezko eskultura bat da. Zutik dagoen emakumezko biluzi bat irudikatzen du, eskuak bizkarrean lotuta dituela.

## Historia 
Giza Eskubideen Ligako Puget-Théniers atalak enkargatu zion estatua Aristide Mailloli, herriko jaioterria zen Auguste Blanquiri omentzeko. Maillolek 1905 eta 1908 artean egin zuen estatua; elizaren aurrean 1909an altxatu zen. Kokapen horrek iskanbila eragin zuen eta 1922an estatua hildakoentzako monumentu batekin ordezkatu zuten eta azokako gunera jaitsi zen. Bigarren Mundu Gerran, brontzea urtu ez zedin, estatua berriro eraitsi eta herriko hiltegietan ezkutatu zuten. 1942an aurkitu zen, Nizan gordeta zegoen eta bere patuari ihes egin zion. 1944ko irailean, eskualdea askatu ondoren itzuli zen Puget-Théniersera. Geroztik egungo kokapenean altxatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walter Hallstein

**Walter Hallstein** (Mainz, 1901eko azaroaren 17a - Stuttgart, 1982ko martxoaren 29a) alemaniar politikari eta diplomazialaria izan zen. Europako Batzordeko lehenbiziko lehendakaria izan zen, baita Europar Batasunaren sortzaileetako bat ere.

Zuzenbide irakaslea izan zen Weimarko Errepublikan. Frantzian borrokatu zuen Bigarren Mundu Gerran eta 1944an preso hartu zuten estatubatuarrek. Gerra ostean, Frankfurteko Unibertsitateko errektorea izan zen.

1950ean gorputz diplomatikoan sartu zen. Hallstein doktrinaren egilea izan zen, Ekialdeko Alemaniaren isolamendu diplomatikoa bilatzen zuena. Europa federal baten bultzatzailea izan zen. Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoaren sortzaileetako bat izan zen eta Europako Batzordeko lehendakaria izan zen 1958tik 1967ra.

1969tik 1974ra Europako Mugimenduko lehendakari, eta 1969tik 1972ra Alemaniako Batasun Demokrata Kristauaren aldeko Bundestageko kide izan zen.
Paritako badia

**Paritako badia** () edo **Paritako golkoa** Panaman dagoen ur gorputz handi bat da, Coclé eta Herrera probintzietako kostaldean hain zuzen ere. Panamako golkoaren zati honetan Santa María eta Parita ibaiek bere bokalea dute.

## Kanpo estekak
Perlas uhartedia

**Perlas uhartedia** () edo **Perlas uharteak** () Panamako uhartedia da, Panama probintziaren zati bat dena. Panamako golkoan dagoen uhartedi honek 39 uhartez eta 100 uhartetxo baino gehiagoz (horietako asko jendegabetuak) osaturik dago eta, guztira, 1165 km² ditu. Toponimoa bertan dauden perletatik datorkio.

## Kanpo estekak
Zikloalkano

thumb|206x206px|2-ziklopropil-4-etil-1-metilziklohexanoa**Zikloalkano** hidrokarburo zikliko aseen izen generikoa da. CnH2n formula orokorra dute. Izendatzeko alkano parekidearen izenari ziklo aurrizkia eransten zaio, adibidez, ziklopropanoa edo ziklohexanoa.

Zikloalkanoen erreaktibitatea pareko alkanoen antzekoa da ziklo txikienetan izan ezik, non, loturaren tentsioak erreaktiboagoak egiten dituen. Alkanoek baino fusio- eta irakite-puntu altuagoak izaten dituzte beren kristal-egitura konpaktuagoa eta trinkoagoa delako.

Naturan petrolioan aurkitzen dira eta karbono-kopuru handiko batzuk (14 – 18 atomo) perfumegintzan baliatzen den musketaren jariakinaren osagai dira.

## Erreferentziak
2021eko Euskal Herriko Itzulia

**2021eko Euskal Herriko Itzulia** Euskal Herriko Itzuliaren 60. edizioa izan zen. 2021eko apirilaren 5etik 10era egin zuten, 6 etapatan banatutako 797,7 kilometroko ibilbidea eginez.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguelgo badia

**San Miguelgo badia** () Panaman dagoen ur gorputz handi bat da, Darién probintziako kostaldean hain zuzen ere. Panamako golkoaren zati honetan Tuira eta Chucunaque ibaiek bere bokalea dute.1513an Vasco Núñez de Balboak bertatik Hegoaldeko Itsasoak ikusi zituen.

## Kanpo estekak
Panamako badia

**Panamako badia** () Panaman dagoen ur gorputz handi bat da, Panamako probintziako kostaldearen hegoaldean hain zuzen ere. Panamako golkoaren zati da, eta, bere kostaldean, Panama Hiria eta Panamako kanalaren Ozeano Bareko sarbidea daude.

2003an Ramsar gune izendatu zuten, nazioarte mailan garrantzia duen hezeguneen zerrendan, hegazti migratzaileentzat geldialdi garrantzitsua delarik, migrazio garaian 1 eta 2 milioi hegazti artean finkatzen direlarik. Badiak *Calidris mauri*ren munduko populazioaren %8a eta *Charadrius semipalmatus* populazioaren %20a ditu.

Panamako Hiriaren garapen urbanoa dela eta, kutsaduraren eragina nabarmena da, eta World Resources Institute erakundearen arabera, badia eutrofizaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Famiano Michelini

**Famiano Michelini** (1604 - 1665) italiar matematikaria izan zen, batez ere hidraulikan interesa zuena. 

## Biografia 
Erroman jaioa 1604an, Famiano Michelinik Genovan ikasi zuen Eskola Jainkozaleetako elizgizon erregularren Ordenean,  bere matematikako irakaslea Antonio Santini zen. 1629an Florentziara bidaiatu zuen eskolapioen lehen eskola sortzera. Galileo Galileik gomendio gutuna eman zion. Urte askotan egon zen Galileo eta beste zientzialari batzuekin korrespondentzia egiten. Pisan matematika irakatsi zuen 1635etik 1655era, Vincenzo Renieriren ondoren; 1635ean Michelinik astronomia irakatsi zion Leopold de Medici-ri. Orduan, Pattiko (Sizilia) apezpikuko bikario bihurtu zen eta Leopold de Medici kardinalaren matematikaria bihurtu zen, eta hark bere ikerketa finantzatu zuen.

Famiano Michelini ibaiertzeen korrosioaren aurkako defentsa aktiboaren teoria bat garatzen lehenengo zientzialaria izan zen piñoien erabileraren bidez,  eta izan zen inoiz Academia del Cimento-n gonbidatua. Florentzian hil zen 1665ean.

## Lanak 
* *Trattato della direzione de fiumi.* 1664
* Trattato della direzione de' fiumi nel quale si dimostrano da' suoi veri principij i modi più sicuri, e meno dispendiosi di riparare a danni, che sogliono farsi dall'acque. Di d. Famiano Michelini ... Bolonian: Giulio Borzaghiren eskutik. 1700. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maitane López Millán

**Maitane López Millán** ezizenez ***Mai*** (Águilas, 1995eko martxoaren 13a) Murtzian jaiotako futbolari mallorcarra da, erdilari postuan jokatzen duena. Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du gaur egun.

## Ibilbidea 
Mallorcan jaio zen eta aita euskalduna eta ama murtziarra ditu. Luis Mari eta Aitor Lopez Rekarte anaien iloba da. UD Collerense talde mallorcarrean hasi zen futbolean jokatzen eta ondoren bost denboraldi egin zituen Levante taldean. Bitartean 17 urtez azpiko eta 19 urtez azpiko Espainiako selekzioarekin Europako txapelduna izan zen. 2020an Errealak fitxatu zuen.

### Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklopropano

**Ziklopropanoa** hiru kate-mailako zikloalkanoa da eta C3H6 formula du. Oso anestesiko erabilia izan da.

Ziklopropanoak berez interes teoriko handia du eta, gainera, bere deribatu askok interes komertzial edo biologikoa dute.

## Historia 
August Freund-ek aurkitu zuen ziklopropanoa 1881ean eta, halaber, egitura zuzena proposatu zuen. Sintesian 1,3-dibromopropanoa sodioz tratatu zuen eta molekulabarneko Wurtzen erreakzio baten bidez gertatu zen ziklazioa. 1887an erreakzioaren etekina handitu zen sodioaren ordez zinka baliatuz.

Ziklopropanoak ez zuen erabilera edo interes komertzialik izan harik eta 1929an Henderson-ek eta Lucas-ek bere ezaugarri anestesikoak deskubritu zituzten arte.

Ziklopropanoa anestesiko nahikoa indartsua, ez-narritagarria eta usain gozokoa da. Oxigenoarekin nahastuta anestesia azkarra eta atsegina da. Hala ere, anestesia luzeen kasuan pazientengan odol-presioaren jaitsiera azkarra eragin lezake, arritmiak agerraraziz eta *ziklopentanoaren shocka* gertatu. Horrexegatik eta garestia eta leherkorra delako baztertuz joan da ia kasu guztietan.

## Sintesian 
Arestian esan dugunez ziklopropanoa aurrenekoz sintetizatu zenean Wurtzen erreakzioaren bidez izan zen. 1,3-dibromopropanoa sodioa usatzen ziklatu zen. Erreakzio horren etekina emendatzeko zink erabiltzen da agente deshalogenatzaile moduan eta sodio ioduroa katalizatzaile gisa.

BrCH2CH2CH2Br + 2Na -> (CH2)3 + 2NaBr

Ziklopropanozko eraztunak prestatzeari ziklopropanazio deritzo.
ezkerrera|thumb|Azido 1-aminoziklopropil-1-karboxilikoa

## Ziklopropanoak 
Ziklopropanoaren deribatuak ugariak dira. Biomolekula eta botika asko ziklopropano-eraztunak dituzte beren egituretan. Adibide ezaguna da azido 1-aminoziklopropano-1-karboxilikoa etilenoaren aitzindaria dena.

## Segurtasuna 
Oso sukoia da, baina ez da beste alkano batzuk baino leherkorragoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pío Uriburu

**Pío de la Cruz Uriburu Castro** (Seclantás, Salta, Argentina, 1844ko maiatzaren 3a - Buenos Aires, Argentina, 1920ko uztailaren 1a) Argentinako politikari bat izan zen, 1898 eta 1901 artean Salta probintziako gobernadore izan zena.

## Biografia 
### Familia 
Casiana Castro Sanzetenea eta Salta probintziako gobernadore ohi Juan Nepomuceno Uriburu Hoyosen semea, Saltako Katedralean bataiatu zuten 1845eko martxoaren 29an. 1870eko abenduaren 29an Concepción Matorras Navarrorekin ezkondu zen, Aurelia, Ana eta Pio Nicolás Uriburu Matorrasen gurasoak zirelarik.

Bere bizitzan diputatu nazional eta probintzia-gobernuko ministro izan zen, gobernaziora iritsi aurretik.

## Kanpo estekak
Manuel Fernando de Aramburú

**Manuel Fernando de Aramburú y Frías** (j. San Carlos, Saltako probintzia, 1770 - † Cafayate, 1843ko iraila), Argentinako independentzia gerran alde errealistan borrokatu zuen Rio de la Platako militarra.

## Bibliografia 
* Solá, Miguel, *Diccionario histórico biográfico de Salta*, Imprenta de la Legislatura, Salta, 1964.
Andrea Zenarruza

**María Andrea Zenarruza y Palacios de Uriondo** (Salta, Argentina, 1795eko otsailaren 21a - Ibídem, 1877ko urtarrilaren 18a**),** Argentinako abertzale bat izan zen, Francisco Pérez de Uriondoren emaztea.

## Biografia 
Juan Zenarruza eta Teresa Palaciosen alaba, María Andrea 1795eko otsailaren 21ean jaio zen Saltako hiriburuan, posizio ekonomiko oneko familia batean.

1810eko hamarkadan, Maiatzeko Iraultza piztu zen, eta, 1813an, tropa errealistek, Ayohúmako guduan arrakasta lortu ondoren, Salta probintzia setiatu eta bertan finkatzea erabaki zuten. Erantzun gisa, Juana Morok eta María Loreto Sánchez Peónek espioitza sareak sortu zituzten abertzaleei haietaz libratzen laguntzeko. Proiektu honek Gertrudis Medeiros, Macacha Güemes Goyechea (Martín Miguel de Güemesen arreba bera), Martina Silva, Celedonia Pacheco, María Petrona Arias eta Juana Torinoren laguntza izan zuen. Andreak ere haiekin bat egitea erabaki zuen, ofizial errealisten solasaldietan infiltratuz, pastel-saltzaile eta garbitzaile lanak eginez, soldadu kopurua kontatzeko eta informazioa abertzaleei helarazteko. 1817an, espainiar okupaziotik askatzea lortu zuten.

1820ko otsailaren 22an, Andrea Zenarruza Francisco Pérez de Uriondo koronelarekin ezkondu zen, eta Martin Miguel de Güemes bera izan zen ezkontzako aitabitxia. Teoria batzuek diotenez, Andrea Güemesen ahizparekin, "Macacharekin", elkarlanean aritu zenetik ezagutzen zuen Martín, harekin adiskidetu baitzen, eta haren proiektuan parte hartzeak Francisco Uriondo ezagutzera eraman zuen. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan, Uriondo 1822ko otsailaren 7an hil baitzen.

Azkenik, 1877ko urtarrilaren 18an, 82 urte zituela, Andrea Zenarruza bat-batean hil zen bere jaioterrian, bere senarra hil eta 55 urtera.

## Erreferentziak
Pedro Bea

**Pedro Jesús Bea Cirarruista ** (Matanzas, ?), Kuban jaiotako euskal jatorriko futbolaria izan zen, 1900. hamarkadan Donostiako futbol taldeetan jokatu zuena, Club Ciclistan eta Errealean. 1909an Espainiako Errege Kopa irabazi zuen. Errealeko aurreneko atezaina izan zen.

## Biografia 
[eskuinera|thumb|300px|[Club Ciclista San Sebastián|Ciclista FC taldeko futbolariak 1909ko Espainiako Kopa eskutan.]]
Pedro Bea *San Sebastián Foot-Ball Club* taldean hasi zen jokatzen. 1909an Club Ciclista SS taldearen izenean Errege Kopa irabazi zuen.

1909ko irailaren 7an beraz *Sociedad de Foot-Ball* de San Sebastián sortu zen zen eta bost hiletara Real Sociedad bihurtu zen. Aurreneko partida 1910ko martxoaren 26an jokatu zuen. Ondarretako futbol zelaian izan zen *London Nodmans* talde ingelesaren aurka eta 1-5 galdu zuen. Kirol talde gisa erregistro zibilean izena eman gabe zuenez *Vasconia Sporting Club* izenarekin jokatu zuen Errege Kopa. Finalera iritsi zen, baina Athletic 1-0 nagusitu zitzaion.

## Kirol ibilbidea 
### Taldeak 
### Palmaresa 
* Espainiako Errege Kopa (1): 1909

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arcetri

**Arcetri** Florentziako (Italia) leku bat da, hiriaren erdialdetik hegoaldera dauden muinoen artean kokatua. Bere historiaren zati handi bat Amidei familia florentziar zaharraren eraginarekin lotuta dago.

## Monumentuak 
Arcetrik eraikin historiko ugari biltzen ditu, horien artean Galileo Galilei zientzialari ospetsuaren etxea (*Villa Il Gioiello*), San Matteo komentua eta Gallo dorrea.  Arcetriko behatoki astronomikoa ere bertan dago. Arcetriko San Leonardo eliza da inguruko eliza nagusia.

Galileo Galilei leku horretan hil zen 1642ko urtarrilaren 8an.

## Argazki galeria 

Fitxategi:SanLeonardoinArcetri01.jpg|San Leonardoren eliza
Fitxategi:Arcetri_1.JPG|Villa di Arcetri
Fitxategi:Arcetri_2.JPG|San Leonardo bidean, esgrafitoz apaindutako hormarekin
Fitxategi:Osservatorio di arcetri, istituto 06.JPG|Arcetriko behatoki astrofisikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grupo MásMovil

**MasMovil Ibercom, S.A.**, **Grupo MásMovil** izen komertzialagatik ezaguna, Espainiako telekomunikazio enpresa bat da. Hiru filial ditu: Yoigo (MásMóvil, LlamaYa, Lebara España eta Hits Mobile markak erabiltzen dituena), Pepephone eta Lycamobile. Horretaz gain, 2021eko martxoan Euskaltel erosi zuen.

MásMovilek Yoigo erosi zuen 2016an, eta beraz MásMovil Yoigoren marka komertzial izatera pasa zen, nahiz eta Yoigo den enpresa filiala.

2020ko hirugarren hiruhilekoan Grupo MásMovilek 11,3 milioi bezero zituen eta 1.000 langile. 2020ko ekainaren 1etik KKR, Cinven eta Providence inbertsio funtsak dira akzioen jabeak, 2.963 milioiko erosketa eskaintza publikoa egin ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eniola Aluko

**Eniola Aluko** (Lagos, Nigeria, 1987ko otsailaren 21a) anglo-nigeriar futbolari profesional ohia, komentarista eta exekutiboa da. Jokalaritan, aurrelari postuan ziharduen. Gaur egun, Aston Villa WFC emakumezkoen futbol taldearen zuzendaria da.

2020ko urtarrilean utzi zion futbolari profesionala izateari. Aurretik Birmingham City LFC, Charlton Athletic WFC, Chelsea FC, Saint Louis Athletica, Atlanta Beat WPS, Sky Blue FC eta Juventus FC taldeetan jokatu zuen.

Ingalaterrako emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin 102 partida jokatu zituen 2004 eta 2016 bitartean. 2012ko Olinpiar Jokoetan Erresuma Batuko emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin lehiatu zen.

## Kanpo estekak
Lindsay Davenport

**Lindsay Ann Davenport Leach** (Laguna Beach, Kalifornia, 1976ko ekainaren 8a) estatubatuar tenislari profesional ohia da. Zortzi alditan munduko tenislarien sailkapenean lehen sailkatua izan zen, denera 98 astez. Binakakoetan ere sailkapenean lehen postua lortu zuen. 2010ean hartu zuen erretiroa.

## Kanpo estekak
Carla Bautista

**Carla Bautista Piqueras** (Albacete, Gaztela-Mantxa, Espainia, 2000ko martxoaren 14a ) Espainiako futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da Valentzia futbol taldean Espainiako Emakumezkoen Lehen Mailan, eta 19 urte azpikoen Espainiako Selekzioan.

## Ibilbidea 
Albaceteko talde filialean hasi zen jokatzen. Bi denboraldi igaro ondoren, lehen taldera pasa zen eta bertan beste bi denboraldi egon zen. 2017/18 denboraldian, Atlético de Madrilek fitxatu zuen eta denboraldi baten ondoren, Realaren esku uztea erabaki zuen, minutu gehiagoz gozatu ahal izateko. 

2019ko maiatzaren 11an Carla Bautistak Erreginaren Kopako bigarren finala jokatu zuen. Oraingo honetan, txuri-urdin taldearekin minutu batzuk jokatu ahal izan zituen Madrilgo Atletikoren aurka. Donostiako taldeak 2-1 irabazi zuen finala. 

2020ko ekainean Valentziak fitxatu zuen.

2018an, 19 urte azpiko Espainiako selekzioarekin, Europako txapeldun bihurtu zen Suitzan. 

## Klubak 
## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
### Nazioarteko txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Das Virtudes iturria

**Das Virtudes iturria** () () , baita ere **Frio ibaiaren iturria**, Portugalgo Porto hiriaren Miragaia freguesian, erdigune historikoan dagoen monumentua da. 1619an eraiki zen, Pantaleón de Seabra e Sousaren planoak jarraituz. Barroko estilokoa da. Unescoren Gizateriaren Ondarea da 1996tik.

## Historia 
1619an eraikia, hiriaren hedapenean eta urbanizazioan, Seabra e Sousak, Portugalgo Errege Etxeko zaldunak, egin zuen diseinua. Iturri barrokoa da, hiru paneletan egina. Apaindutako erdialdeko eremua bi pilastrek mugatzen dute, marmolaren erdialdean inskripzioak eraikuntzaren urtea adierazten du. Goian, hiriko armak irudikatzen dituzten bi gaztelu, espazio huts bat besarkatzen dutenak; espazio hori Birtuten Andre Mariaren estatua gordetzeko diseinatuta zegoela uste da. Iturria erditik moztutako frontoi batek koroatzen du, estilo neoklasikoko Portugalgo erregearen armarriarekin. Behealdean, izaki mitologikoen buruez apainduta, ura isurtzen duten hodiak daude.

1910ean Portugalgo Monumentu Nazional izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Iturriaren gaineko informazioa SIPA webgunean.
Lidia Gueiler

**Lidia Gueiler Tejada** (Cochabamba, Bolivia, 1921eko abuztuaren 28a - La Paz, Bolivia, 2011ko maiatzaren 9a) boliviar politikaria izan zen. 1979ko azaroaren 16a eta 1980ko uztailaren 17a bitartean Boliviako Errepublikako bitarteko presidentea izan zen. Hori dela eta, herrialdeko historiako lehen emakume estatuburua izan zen.

Raquel Welch estatubatuar aktorearen lehengusina zen.

## Kanpo estekak
Maria de Lourdes Pintasilgo

**Maria de Lourdes Ruivo da Silva de Matos Pintasilgo** (Abrantes, Portugal, 1930eko urtarrilaren 18a - Lisboa, Portugal, 2004ko uztailaren 10a) portugaldar ingeniari kimikoa eta politikaria izan zen. 1979ko abuztuaren 1a eta 1980ko urtarrilaren 3a bitartean Portugalgo Errepublikako lehen ministroa izan zen, herrialdeko historiako lehen emakume gobernuburua.

## Kanpo estekak
Reneta Indzhova

**Reneta Ivanova Indzhova** (; Nova Zagora, Bulgaria, 1953ko uztailaren 6a) bulgariar politikaria da. 1994ko urriaren 17a eta 1995eko urtarrilaren 25a bitartean Bulgariako Errepublikako lehen ministroa izan zen, herrialdeko historiako aurreneko emakume lehen ministroa.

## Kanpo estekak
Eugenia Charles

**Mary Eugenia Charles** (Pointe Michel, Dominika, 1919ko maiatzaren 15a - Fort-de-France, Martinika, 2005eko irailaren 6a) dominikar politikaria izan zen. 1980ko uztailaren 21a eta 1995eko ekainaren 14a bitartean Dominikako Commonwealtheko lehen ministroa izan zen, herrialdeko historiako aurreneko emakume lehen ministroa.

## Kanpo estekak
Ertha Pascal-Trouillot

**Ertha Pascal-Trouillot** (Pétion-Ville, Haiti, 1943ko abuztuaren 13a) haitiar abokatua, idazlea, irakaslea eta politikaria izan da. 1990eko martxoaren 13a eta 1991ko otsailaren 7a bitartean Haitiko behin behineko presidentea izan zen. Hori dela eta, herrialdeko historiako lehen emakume gobernuburua izan zen.

## Kanpo estekak
Maria das Neves

**Maria das Neves Ceita Baptista de Sousa** (Sao Tome eta Principe, 1958) saotometar politikaria eta ekonomialaria da. Sao Tome eta Principeko Askapenerako Mugimendua/Alderdi Sozialdemokratako kide nabarmena izan zen. 2002ko urriaren 7a eta 2004ko irailaren 18a bitartean Sao Tome eta Principeko lehen ministroa izan zen. Horrekin batera, herrialdeko historiako lehen emakume gobernuburua izan zen.

## Kanpo estekak
Banaketa kosmopolita

Biogeografian, espezie bat **kosmopolitatzat** jotzen da, populazio naturaletan gutxienez hiru kontinente desberdinetan banatuta dagoena.

Adibidez, etxeko sagua edo (*Mus musculus*) espezie kosmopolitatzat hartzen da, kontinente guztietan aurki baitaiteke Antartikan izan ezik.

Taxon batek **banaketa kosmopolita** duela esaten da, baldin eta bere banaketa, bestela barrutia ere deitzen dena, mundu osoko habitat egokietan biltzen bada. Adibidez, balea hiltzaileak banaketa kosmopolita du eta munduko ozeano gehienetan hedatzen da. Beste adibide batzuk gizakiak, *Parmelia sulcata* liken espeziea eta Mytilus moluskuen *generoa dira*. Banaketa hori ingurumenarekiko tolerantzia zabalaren, edo dispertsio biologiko azkar baten emaitza izan daiteke eboluziorako behar den denborarekin alderatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabet

**Elisabet** euskarazko emakumezko izena da. **Isabel** eta **Elixabete** (hau *Deun-ixendegi* sabindarrekoa) formak ere zerrendatzen ditu Euskaltzaindiak, baina Elisabet hobesten.

Izen biblikoa da, Joanes bataitzailearen ama da Elisabet, Zakariasen emaztea. Hebreeraz אל ('''el*), Jainkoa, eta שבע (*shaba''), zazpi edo zina, dira osagarriak, eta hortaz bi eratan interpretatu da: Zazpien Jainkoa edo Zinaren Jainkoa esanahiekin.

Santuaren eguna azaroaren 5ean da (Zumarragan uztailaren 2an).

Europako errege-etxeetan izen erabilia izan da, eta hainbat erregina eta printzesaren izena da. Esate baterako, Elisabet Nafarroakoa izenarekin zenbait pertsonaia izan dira historian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elisabet erregina (argipena)

## Kanpo estekak
Natalia Gherman

**Natalia Snegur-Gherman** (Chisinau, Moldaviako SES, Sobietar Batasuna, 1969ko martxoaren 20a) moldaviar politikaria. Moldaviako Atzerri Gai eta Europar Integraziorako ministroa eta lehen ministroordea izan zen 2013ko maiatzetik 2016ko urtarrilera. Gainera, Moldaviako lehen ministroa izan zen 2015eko ekainaren 22a eta uztailaren 30a bitartean, Chiril Gaburiciren ordez, honek dimititu eta gero.

## Kanpo estekak
Rose Christiane Raponda

**Rose Christiane Ossouka Raponda** (Libreville, Gabon, 1964) gabondar politikaria da. Gabongo lehen ministroa da 2020ko uztailaren 16az geroztik, baita herrialdeak izan duen lehen emakume gobernuburua ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Smith-Stanley (Derbyko XIV. kondea)

**Edward George Geoffrey Smith-Stanley, Derbyko XIV. kontea** (Knowsley Hall, Knowsley, Lancashire, 1799ko martxoaren 29a - ibidem, 1869ko urriaren 23a) Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen. Familia britainiar zaharrenetako, boteretsuenetako eta aberatsenetako batekoa zen. Esklabotza zapuztu, hezkuntza Irlandara eraman eta Parlamentua eraberritu zuen.

Eton Collegen eta Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen. 1822an sartu zen Parlamentuan, Whig alderdiko kide gisa. 1831n Irlandarako Idazkari Nagusi izendatu zuten eta hezkuntza sistema nazionala ezarri zuen. 1833an Gerra eta Kolonietako Estatu Idazkaritzara aldatu zen eta esklabutzaren abolizioa gainbegiratu zuen.

Hiru aldiz izan zen lehen ministro, hiruretan gutxiengoen gobernuak zuzentzen. 1852an bere lehen gobernua osatu zuen, "Nor?, Nor? Gobernua" bezala ezagutzen dena. Gerrak saihesten eta beste potentzia batzuekin lankidetzan aritzen saiatu zen.

Bere bigarren gobernua 1858an eratu zuen. Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia kendu zen eta Indiaren kontrol zuzena hartu zuen. Benjamin Disraeli gobernuko kide izan zen.

1866an itzuli zen azkenekoz boterera. 1867ko Erreforma-legea onartu zuen, sufragio eskubidea zabaldu zuena.
Rimma Kazakova

**Rimma Fiodorovna Kazakova** (; Sebastopol, Sobietar Batasuna, 1932ko urtarrilaren 27a - Perkhuxkovo, Moskuko oblasta, Errusia, 2008ko maiatzaren 19a) erruso-sobietar poeta izan zen. Sobietar garaiko hainbat herri abesti idazteagatik ezaguna zen.

## Bizitza 
Sebastopolen jaioa, Leningradeko Estatu Unibertsitatean graduatu zen historiako sailean. Khabarovsken egin zuen lan irakasle.

1955ean lehen bertsoak argitaratu zituen. Bere lehen poesia-bilduma *Vstretimsia na Vostoke* () 1958an argitaratu zuen.

1959tik hil zen arte Sobietar Idazleen Batasuneko kidea izan zen. 1993ko urrian, Sobietar Batasuna desegin ondoren, "42en gutuna" izenpetu zuen. Gutun horretan eskatzen zuten Errusiako alderdi politiko komunistak eta nazionalistak debekatzeko.

2008ko maiatzaren 19an hil zen, Moskuko oblastean. 2008ko maiatzaren 22an ehortzi zuten Moskuko Vagankovoko hilerrian.

## Kanpo estekak
Tatiana Turanskaia

**Tatiana Mikhailovna Turanskaia** () edo **Tetiana Mykhailivna Turanska** () (Bilhorod-Dnistrovsky, Ukrainako SES, Sobietar Batasuna, 1972ko azaroaren 20a) transnistriar politikaria da. Transnistriako lehen ministroa izan zen bi alditan: 2013ko uztailaren 10etik 2015eko urriaren 13ra eta 2015eko azaroaren 30etik 2015eko abenduaren 2ra.

## Kanpo estekak
Maia Parnas

**Maia Ivanovna Parnas** (; Tiraspol, Moldaviako SES, Sobietar Batasuna, 1974ko maiatzaren 15a) transnistriar politikaria da. Transnistriako bitarteko lehen ministroa izan zen bi alditan, bietan Tatiana Turanskaiaren ordez: 2015eko urriaren 13tik 2015eko azaroaren 30era eta 2015eko abenduaren 2tik 2015eko abenduaren 23ra.

## Kanpo estekak
Carmen Pereira

**Carmen Maria de Araújo Pereira** (Bissau, Ginea Portugesa, 1936ko irailaren 22a - Bissau, Ginea-Bissau, 2016ko ekainaren 4a) gineabissautar politikaria izan zen. 1984an Ginea Bissauko bitarteko presidentea izan zen hiru egunez. Presidentetza hartzearekin batera Afrikako eta herrialdeko historiako lehen emakume estatuburua izan zen.

## Kanpo estekak
Marcel Aymé

**Marcel Aymé** (Joigny, 1902ko martxoaren 29a - Paris, 1967ko urriaren 14a) frantziar idazlea izan zen.

Parisen hasi zen kazetari lanetan. Bere lehen eleberria 1926an argitaratu zuen eta 1929an Renaudot Saria irabazi zuen. 1933tik eleberriak, ipuin bildumak, haurrentzako liburuak eta antzezlanak idatzi eta argitaratu zituen.

## Eleberriak eta ipuin-bildumak 
* 1928 *Les Jumeaux du diable*
* 1929 *La Table aux crevés*
* 1930 *Brûlebois*
* 1930 *La Rue sans nom*
* 1931 *Le Vaurien*
* 1932 *Le Puits aux images*
* 1933 *La Jument verte*
* 1935 *Maison basse*
* 1934 *Le Nain*
* 1936 *Le Moulin de la Sourdine*
* 1936 *Derrière chez Martin*
* 1938 *Silhouette du scandale*
* 1938 *Gustalin*
* 1939 *Le Bœuf clandestine*
* 1941 *La Belle image*
* 1941 *La Vouivre*
* 1941 *Travelingue*
* 1943 *Le passe-muraille*
* 1946 *Le Chemin des écoliers*
* 1947 *Le Vin de Paris*
* 1948 *Uranus*
* 1950 *Les Bottes de sept lieues*
* 1950 *En arrière*
* 1934-1946 *Les Contes du chat perché*
* 1960 ''Les Tiroirs de l'inconnu*
* 1967 *Enjambées*
* 1987 *La fille du shérif*
## Antzezlanak 
* *Lucienne et le boucher* (1948)
* *Clérambard* (1950)
* *Vogue la galère* (1951)
* *La tête des autres* (1952)
* *Les quatre vérités* (1954)
* *Les sorcières de Salem* (1954)
* *Les oiseaux de lune* (1955)
* *La mouche bleue* (1957)
* *Vu du pont* (1957)
* *Louisiane* (1961)
* *Les Maxibules* (1961)
* *La consommation* (1963)
* *Le placard* (1963)
* *La nuit de l'iguane* (1965)
* *La convention Belzébir* (1966)
* *Le minotaure'' (1967)

## Kanpo estekak
John Vane

Sir **John Robert Vane** (Tardebigge, Worcestershire, 1927ko martxoaren 29a - Farnborough, Londres, 2004ko azaroaren 19a) britainiar farmakologoa izan zen. 1982ko Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen Sune Bergström eta Bengt Samuelssonekin batera prostaglandinaren fisiologiari eta biokimikari buruz egindako ikerketengatik.

Aita judu errusiarra zen. John Vanek farmakologia ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean. 18 urtez irakasle izan zen Londresko Unibertsitatean. Aspirina eta haren hanturaren aurkako efektuak ikertu zituen.
Libertad Digital

***Libertad Digital*** informazio orokorreko egunkari digital espainiarra da. 2000ko martxoaren 8an sortua, ideologiaren aldetik liberala du bere burua.

Hasierako akziodunak bi taldetan banatu ziren: Julio Arizaren Grupo Intereconomía, orientazio katolikokoa, eta Federico Jiménez Losantos, Alberto Recarte eta Javier Rubio orientazio liberaleko taldea, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jiří Popper

thumb|Nazien biktimen omenez memoriala
**Jiří Popper** etnia juduko txekoslovakiar gazte bat zen. 1923ko uztailaren 21ean jaio zen Pragan, eta milioi bat lagunekin batera hil zuten nazien suntsitze-eremuan, Auschwitzen. 1943ko irailaren 6an Theresienstadten ghettotik eremu horretara erbesteratu zuten. 20 urte bete gabe zituen.

Jiri Popper-ek, Errealaren insignia bat zuen jantzita, bere kontzentrazio esparruko argazkian ageri den bezala. Atotxa.org eta Auschwitz Memorial Twitterreko kontuek, Pragako eta Errealako taldeen arteko pin eta kamiseten truke baten ondorioz, pin hori haur horren eskuetara iritsi zela diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Frolina

**Anna Alekseievna Frolina** (; Salekhard, Sobietar Batasuna, 1984ko urtarrilaren 11), **Anna Alekseievna Bulygina** () jaiotza-izenez, errusiar biatleta da. 2015. urtera arte Errusiarekin lehiatzen zen, baina 2016az geroztik Hego Korearekin aritzen da.

2009an munduko biatloi txapelduna izan zen errelebo-lasterketan.

## Kanpo estekak
Navarra Confidencial

***Navarra Confidencial*** informazio orokorreko egunkari digital iruindarra da. Adolfo Alustizak eta Javier Garisoainek 2005eko abenduaren 3an sortua, ideologiaren aldetik paleolibertarismo eta espainiar nazionalista da. 2020an Alfredo Urquijo zuzendaria zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Capón

**José Luis Capón González** (Madril, 1948ko otsailaren 6a - ibidem, 2020ko martxoaren 29a) espainiar futbolaria izan zen. 1970 eta 1980 artean Atletico Madril taldean 200 partida jolastu zituen. 1980-81 denboraldian Elxen egon zen. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin ere 13 aldiz jolastu zuen.

## Palmaresa 
;Atletico Madril
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1974
* Espainiako Liga: 1972–73, 1976–77
* Futboleko Espainiako Errege Kopa: 1975-76
El Confidencial

***El Confidencial*** informazio orokorreko egunkari digital espainiarra da. 2001eko otsailean sortua, ideologiaren aldetik liberala du bere burua.

Hasieran oso hedabide txikia zen baina denboraren poderioz hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Philipp Braun

**Otto Philipp Braun (Otón Felipe Braun)** (Kassel, Alemania, 1798ko abenduaren 13a - Kassel, Alemania, 1869ko uztailaren 24a) alemaniar jatorriko militarra, boliviar nazionalizatua, nerabezaroan jada Europako Napoleondar Gerren amaieran parte hartzera iritsi zena, eta, ondoren, Hego Amerikako Independentzia Gerretan parte hartu zuena. Boliviako Armadaren zerbitzura egon zen 1829tik 1839ra arte.
Okdiario

***Okdiario*** informazio orokorreko egunkari digital espainiarra da. 2015eko irailean Eduardo Indak sortua, ideologiaren aldetik liberala eta espainiar nazionalista du bere burua.

Bere arloko irakurrienetariko bat den arren, askotan kazetaritza horia egitegatik kritikatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Caterina Morariu

**Ana Caterina Morariu** (Cluj-Napoca, Errumania, 1980ko azaroaren 20a) italiar hiritartasuna duen errumaniar aktorea.

## Bizitza 
Cluj-Napocan jaioa, Marineta Rodica Rotaru dantzariaren alaba da. Umetan Italiara bizitzera joan zen amarekin batera, Toscana eta Calabria artean biziz. Erromako Zinematografiako Zentro Esperimentalean 2002an. Urte berean, antzezle-ibilbideari hasiera eman zion.

## Filmografia 
### Zinema 
* ''Ocean's Twelve*, Steven Soderberghek zuzendua (2004)
* *Quando sei nato non puoi più nasconderti*, Marco Tullio Giordanak zuzendua (2005)
* *Era meglio rimanere a casa*, Dino Santorok zuzendua – film laburra (2006)
* *Il mio miglior nemico*, Carlo Verdonek zuzendua (2006)
* *Il sangue dei vinti*, Michele Soavik zuzendua (2008)
* *Un attimo sospesi*, Peter Marciasek zuzendua (2008)
* *Tutto l'amore del mondo*, Riccardo Grandik zuzendua (2010)
* *Si accettano miracoli*, Alessandro Sianik zuzendua (2015)
* *Due uomini, quattro donne e una mucca depressa*, Anna Di Franciscak zuzendua (2017)

### Telebista 
* *La fuga degli innocenti*, Leone Pompuccik zuzendua – minitelesaila (2004)
* *La omicidi*, Riccardo Milanik zuzendua – minitelesaila (2004)
* *Le cinque giornate di Milano*, Carlo Lizzanik zuzendua – minitelesaila (2004)
* *La tassista*, José María Sánchezek zuzendua – minitelesaila (2004)
* *Le stagioni del cuore* – telesaila (2004)
* *De Gasperi, l'uomo della speranza*, Liliana Cavanik zuzendua – minitelesaila (2005)
* *La maledizione dei Templari*, Josée Dayanek zuzendua – minitelesaila (2005)
* *La buona battaglia - Don Pietro Pappagallo*, Gianfranco Albanok zuzendua – minitelesaila (2006)
* *La Sacra Famiglia*, Raffaele Mertesek zuzendua – minitelesaila (2006)
* *Guerra e pace*, Robert Dornhelmek eta Brendan Donnisonek zuzendua – minitelesaila (2007)
* *Il commissario De Luca*, Antonio Frazzik zuzendua – minitelesaila (2008)
* *Donne assassine* – telesaila, ataletano 1x05 (2008)
* *Il mistero del lago*, Marco Serafinik zuzendua – telebistako filma (2009)
* *Intelligence - Servizi & segreti*, Alexis Sweetek zuzendua – minitelesaila (2009)
* *Il commissario Montalbano* – telesaila, *L'età del dubbio* [8x04] atalean (2010)
* *Il commissario Zagaria*, Antonello Grimaldik zuzendua – minitelesaila (2011)
* *Sarò sempre tuo padre*, Lodovico Gasparinik zuzendua – minitelesaila (2011)
* *6 passi nel giallo* – telesaila, *Omicidio_su_misura* [1x05] atalean (2012)
* *Squadra antimafia* – telesaila, 24 ataletan (2013-2015)
* *Tutto può succedere* – telesaila, 29 ataletan (2015-2018)
* *Sorelle'' – telesaila (2017)

## Kanpo estekak
Infolibre

***Infolibre*** (normalean ***infoLibre*** idatzia) informazio orokorreko egunkari digital espainiarra da. 2013ko martxoaren 7an kazetari talde batek sortua, ideologiaren aldetik progresista du bere burua.

Egungo zuzendaria Jesús Maraña da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak