open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yosu Yurramendi

**Yosu Yurramendi Mendizabal** matematikaria da, estatistika arloan aritutakoa. Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle erretiratua da, eta Konputazio-Zientziak eta Adimen Artifiziala sailean aritu izan zen irakasle eta ikertzaile.

## Ikerketa gaiak 
Bere ikergaien artean datuen analisia eta zenbakien zenbakitze-sistemak  dira azpimarragarrienak. SPSS eta R programazio-lengoaietan ere aditua da.
[thumb|Itziar Irigoien, Iñigo Mendialdua, Yosu Yurramendi, [Elena Lazkano eta Basilio Sierra.]]

## Euskarazko produkzioa 
Matematika era sakonean euskaraz landu zituen lehenengo matematikarietako bat izan zen. Anjeles Iztuetarekin batera 1977an *Erabaketa teoria* artikulua argitaratu zuen Elhuyar aldizkarian eta 1985ean *Datuen analisia eta enuntziatuen logika* Theoria aldizkarian. 

Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 20 lan baino gehiago ditu katalogatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anjeles Iztueta
* Donostiako Informatika Fakultatea

## Kanpo estekak 
* Yosu Yurramendi Inguma datu basean
* Yosu Yurramendi  Google Scholar-ren
Bajram Begaj

**Bajram Begaj** (Rrogozhinë, 1967ko martxoaren 20a) albaniar militar eta politikaria da. Albaniako presidentea da 2022tik.

1979an Medikuntzan graduatu zen Tiranako Unibertsitatean eta 1989az geroztik mediku ofiziala izan zen. Hainbat postu bete zituen armadan, eta 2020an indar armatuen estatu nagusiko buru izendatu zuten.

Legebiltzarrak presidente izendatu zuen 2022ko ekainean aldeko 78 botorekin, eta uztailaren 24an egin zuen karguaren zina.
Agnes Meyer Driscoll

**Agnes Meyer Driscoll** (Illinios, 1889ko uztailaren 24a &ndash; 1971ko irailaren 16a), Madame X izenez ere ezaguna, Estatu Batuetako kriptoanalista bat izan zen, Japoniako ontzi-sistema asko deszifratu eta makina zifratzaileetarako sistemak garatu zituena.

## Biografia 
1911n graduatu zen Ohio Estatuko Unibertsitatean, Fisikan, Matematikan, Atzerriko Hizkuntzetan eta Musikan espezializatu zen. Orduan, emakume gutxik aukeratzen zituzten ikasketak ziren. Graduazioaren ondoren, Amarillora, Texasera, joan zen bizitzera. Han, akademia militar bateko musika-zuzendaria izan zen, eta, ondoren, tokiko Bigarren Hezkuntzan, Matematika saileko katedraduna.

1918ko ekainaren 22an, Estatu Batuak Lehen Mundu Gerran sartu eta ia urtebete geroago, Agnes Estatu Batuetako Itsas Armadan sartu zen. Han, bulego-lanetan ahalik eta mailarik altuenerako kontratatu zuten, eta zeregin teknikoetan trebatu zen, besteak beste, aztarnak identifikatzen, jaurtigaiak muntatzen, telegrafian eta estenografian. Itsasontzi Komunikazioen zuzendariaren Kodifikazioa eta Seinaleak sailerako lan egin zuen..

Bi urteko eszedentziagatik izan ezik, urte horietan enpresa pribatu batentzat lan egin baitzuen, Amerikako armadarentzat kriptoanalista lanetan aritu zen 1949. urtera arte.

Haren ahaleginak ez ziren eskuzko sistemetara mugatu, eta zifratzeko zein deszifratzeko erabiltzen zen garaiko teknologia sortu berrian sartu zen. Bere lanaren hasieran**,** Amerikako Itsas Armadaren makinetako baten, Cmren, garapenean parte hartu zuen.

1921ean, Agnes Meyer-ek lortu zuen, Edward Hebern-ek sortutako makina gaindiezinak bidalitako mezu bat deszifratzea. 1923an, Hebernek Meyer kontratatu zuen, Marina utzi eta Hebern konpainiako aholkulari tekniko izateko, makinaren segurtasuna hobetzeko asmoz. Hala ere, ez zuen lortu makinak segurtasun gaindiezina eskaintzea, eta enpresak porrot egin zuen.

Konpainiaren porrotaren ondoren, berriro Marinara itzuli zen 1924an. Konpainia horretan egindako lanak eragina izan zuen hurrengo urteetan errotore teknologian

Driscollek Japoniako Itsas Armadaren eskuzko kodeak, 1920ko hamarkadan Liburu Gorriaren Kodea eta 1930eko hamarkadan Liburu Urdinaren Kodea deszifratu zituen.

1939an, Agnes izan zen lehena JN25 kodearen lehen zenbaki-patroiak aurkitzen, eta horrek erabateko deszifratzea lortzeko gakoak eman zituen. JN25 Japoniako Armada Inperialak erabilitako koderik konplexuena izan zen. Gertaera hori izan zen kriptoanalisiari egindako ekarpenik garrantzitsuena, eta Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuek 1942an Midwayko Gudua irabaztearen arrazoietako bat izan zen.

Bigarren Mundu Gerraren hasieran, AEBetako Itsas Armadak Enigma makina alemana deszifratzeko egindako ahaleginetan parte hartu zuen.

1971n hil zen. Agnes eta haren senarra, Michael “Brownie” Bernard Driscoll, Arlingtongo Hilerri Nazionalean daude lurperatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madonna Frizzoni

***Madonna Frizzoni*** ((Frizzoni Andre Maria) Giovanni Bellini margolari italiarraren lanetako bat da. 1470 inguruan egina, Veneziako Correr museoan gordetzen da.

## Historia 
Madonna Frizzoni Bergamoko Gustavo Frizzoni bildumakoa zen. 1891ean Belliniren lana zela ikusi zen eta 1919an Veneziako Correr museoari eman zion margolana. Hasieran egur gaineko tenpera zen, baina, Correr museora sartu ondoren, mihisera eraman zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raymond Vahan Damadian

**Raymond Vahan Damadian** (New York, 1936ko martxoaren 16a - Woodbury, 2022ko abuztuaren 3a) fisikari, mediku eta asmatzaile estatubatuarra izan zen, erresonantzia magnetiko (MR) bidezko eskaneatze makina asmatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christopher Cockerell

Sir **Christopher Sydney Cockerell** CBE RDI FRS (Cambridge, 1910eko ekainaren 4a –  Hythe, 1999ko ekainaren 1a) ingeniari ingelesa izan zen, *hovercraft* edo aerolabaingailua asmatzeagatik ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dressed to Kill (1946ko filma)

thumb|thumbtime=35|upright=1.5|left|*Dressed to Kill*
***Dressed to Kill*** (euskaraz Hiltzeko jantzita) Ameriketako Estatu Batuetako luzemetraia da. Pertsonaia nagusiak Sherlock Holmes eta Watson doktorea dira. Nahiz eta Sherlock protagonista izan, argumentua ez dago Arthur Conan Doyleren narrazioetan oinarrituta; dena dela, bi narrazio aipatzen dira filman: *Eskandalua Bohemian* eta *The Adventure of the Six Napoleons*; filmaren argumentua badu bigarren horrekin nolabaiteko lotura. Filmaren zuzendaria Roy William Neill izan zen. Protagonista nagusiak Basil Rathbone Sherlock gisa, eta Nigel Bruce Watsonen paperean: Filma 1946an plazaratu zen.

## Argumentua 
Preso batek, zigorra betetzen ari dena, musika-kutxak egiten ditu zigorra arintzeko. Kutxa horietako hiru enkantean jartzen dira eta hainbat pertsonak erosteko interesa dute. Baina erosleetako inork ez daki, ordea, lapur talde bateko kide izan zen preso hark Ingalaterrako bankuko bost liberako billetearen xaflak ezkutatuta zeuden gakoa txertatu zuela kutxen doinuetan.

Erosleetako baten hilketak erne jartzen ditu polizia eta Sherlock Holmes, zeinak Watson bere lagunarekin ikerketa bat hasten baitu eta ohartzen baita, lagun baten laguntzaz, poliziak gordetzen duen kutxak kodearen zati bat duela. Hau beste bi kaxekin osatuko da, Courtney andrea eta Cabanna koronela kide dituen gaizkile talde batek lapurtutakoak. Zorionez, Holmes eta Watsonen esku-hartze adimentsuari esker, Ingalaterrako bankurako plantxak berreskuratu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Jatorrizko bertsioa Internet Database webgunean.
* :Filma IMDben.
Nolan Bushnell

**Nolan Kay Bushnell** (Clearfield, 1943ko otsailaren 5a) negoziogile eta ingeniari elektriko estatubatuarra da. Atari, Inc. eta Chuck E. Cheese enpresak sortu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tortura eta tratu edo zigor anker edo apalesgarrien prebentzioarako Europako Hitzarmena

**Tortura eta tratu edo zigor anker edo apalesgarrien prebentzioarako Europako Hitzarmena** Europako Kontseiluko kide diren estatuek onetsi zuten, Estrasburgon 1987ko azaroaren 26an bildurik. Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren ondoren, Torturari Aurrea Hartzeko Hitzarmena Europako Kontseiluaren tratatu garrantzitsuenetakotzat jotzen da. Hitzarmenak ikuspegi berri eta prebentiboa ematen du giza eskubideen urraketen kudeaketan. Ondoren, bi protokolok aldatu zuten. Gainera, Torturari Aurrea Hartzeko Batzordea sortu zen, Hitzarmenaren xedapenak betetzeko.

## Historia 
### Helburua 
Hitzarmena berritzailea zen, sortu zituen betebeharrak betearazteko lehen tresna baitzen. Beraz, helburua dokumentu bat sortzea zen, betetzen ez dutenei ondorio egokiak aurkeztuko zitzaizkiela bermatzeko. Izan ere, Nazio Batuen Gutuna edo Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsala ezin zituzten bortxaketak zorrotz geldiarazi edo konpondu. Beraz, tortura erabat saihestea zen gakoa. Gautier Torturaren aurkako Suitzako Batzordearen sortzailea izan zen. Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordean (CICR) inspiratu zen, eta gerrako presoak zeuden lekuetara bisitak egin zituen. Presoen baldintzak hobetzea iradoki zuen. Hala ere, CICRk (une hartan) Genevako Hitzarmenetan parte hartzen zuten estatuen arteko nazioarteko gatazka armatua zegoenean soilik egin zitzakeen bisita horiek. Hala, bada, Gautier-ek proposatu zuen bisita-sistema hori zabaltzea pertsonak askatasunik gabe dauden gainerako lekuetara, hala nola, espetxeetara, polizia-etxeetara, erakunde psikiatrikoetara eta prebentziozko atxiloketa-zentroetara. Hainbat urtez eztabaidatu zuten, Europako Batzordea eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren iritziei buruzko eztabaidak barne. 1986ko ekainean, adostutako proiektu bat amaitu zen, eta Ministroen Batzordeari helarazi zitzaion eta 1987ko ekainaren 26an onartu zuen.

## Protokoloak 
Hitzarmenak bi protokolo ditu:

* 1.go Prokoloa, 151.zenbakia duen tratatua: kide ez diren estatuei hitzarmena sinatzeko aukera ematen duena, 2002ko martxoaren 1ean sartu zen indarrean.
* 2. Protokoloa, 152.zenbakia duen tratatua: egitura teknikoari aldaketak egiten dizkiona, adibidez, batzordea berrizteko aldiari dagokiona.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Torturaren eta beste tratu edo zigor krudel, anker edo apalesgarrien aurkako Hitzarmena
* Torturaren eta beste tratu edo zigor krudel, anker edo apalesgarrien aurkako Hautazko Protokoloa 

## Kanpo estekak 
* Torturari eta Bestelako Tratu edo Zigor Anker edo Degradatzaileei Aurrea Hartzeko Europako Konbentzioa
Libe Agirre

**Libe Agirre Llona** (Meñaka, Bizkaia, 1961eko ekainaren 5a) kazetaria, irrati esataria eta Euskaltzain urgazlea da.

## Ibilbidea 
Bere ibilbidea komunikabideetan 1985ean hasi zen Bilboko Herri Irratiak FM-tik emititzen zuen euskerazko programazioan esatari lanak eginez.

1988an eta 1990era arte Euskal Telebistako informatiboetan asteburuetako lan taldean aritu zen, Irratiko lana aste barruan eginez eta telebistan asteburuetan.

1990ean Bizkaia Irratia sortu zen eta urte horretan Telebistako Informatiboetako lana utzi eta SUSTRAIA lehen sektoreari eskainitako saioan albistegietako aurkezle lanak 10 bat urtez egin zituen, Bizkaia Irratiko lanarekin jarraituz, beraz, irratiari eta telebistari, biei batera lotuta 10 urte.

2001ean Eusko Jaurlaritzako Emakunde erakundean Komunikazio arduradun urte bi eman ondoren berriro Bizkaia Irratira bueltatu eta harrezkero irrati lanetan dihardu.

35 urte baino gehigo irratiari eta telebistari lotuta. Urte hauetan guztietan ekitaldi desberdinetako aurkezle lanak eta aldizkari batzuetan ere elkarrizketak eginaz.

Bilboko Euskararen Aholku Batzordeko kidea da.

## Aitortzak 
Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2021eko azaroaren 26an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Libe Agirre eta Iñaki Goioganak gogora ekarri eta kontatu dute euskaldunen lehen lehendakaria faxismoak suntsitutako Gernika eta Euskadi batetik Amerika demokratiko bateraino eraman zuen odisea, armada naziak okupatutako Europa baten bidez, euskaldunek askatasunaren alde egindako borroka irudikatuz. YouTube.

* Libe Agirreri elkarrizketa: Irratian zerbait kontatzen duzuenean, irudimenaren magia martxan jartzen da Berria, 2022.02.07
David Brewster

Sir **David Brewster** KH PRSE FRS FSAScot FRSSA MICE (Canongate, 1781eko abenduaren 11 – Allerly, 1868ko otsailaren 10a) zientzialari, asmatzaile, idazle eta akademia administatibo eskoziarra izan zen. Ezaguna da argiaren polarizazioaren inguruan egin zituen azterketengatik. Zehazki esateko, islapen bidezko polarizazioaren legea deskubritu zuen. Lege horri bere izena eman zaio.

Brewster bere optika fisikoko lan esperimentalagatik ezaguna da, bereziki argiaren polarizazio alorrean eta Brewster angeluaren aurkikuntzagatik. Horrez gain, errefrakzio bikoitza ikertu zuen kriistaletan konpresiopean eta fotoelastizitatea aurkitu zuen, mineralogia optikoaren alorra eratuz. Argazkilaritzan pioneroa zen, Brewster-ek estereoskopioa hobetuz, "estereoskopio lentikular" izenpean, eta lehen 3D-tan ikusteko gailu eramangarria eratuz. Gainera, kamara binokularra, bi motatako polarimetroak, lente polizonalak, itsasargiko argiztatzea, eta kaleidoskopioa asmatu zituen.

## Familia 
Brewster bi aldiz ezkondu zen. Lehen emaztea Juliet Macpherson (*ca*. 1776 – 1850) izan zen, James Macpherson-en (1736 – 1796) alaba eta bere Ossian olerki bildumaren itzultzailea. 1810ko uztailaren 31an ezkondu ziren Edinburgon, eta lau seme eta alaba bat izan zituzten:

* James (1812 – ).
* Charles Macpherson (1813 – 1828).
* David Edward Brewster (1815 – ).
* Henry Craigie (1816 – 1905).
* Margaret Maria Gordon (1823 – 1907).

Bigarren emaztea Jane Kirk Purnell (1827an jaioa) zen, Scarborough-ko Thomas Purnell-ren bigarren alaba. 1857ko martxoaren 26 edo 27an ezkondu ziren Nizan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cyrus McCormick

eskuinera|thumb|250x250px| McCormick-en uzta biltzeko eta azaoak egiteko makina.
**Cyrus Hall McCormick** (1809–1884) estatubatuar asmatzailea eta *McCormick Harvesting Machine Companyren* sortzailea izan zen, 1902an International Harvester konpaniaren parte bihurtu zena.  Cyrus McCormick eta bere familiako beste kide batzuk Chicagoko hiritar nabarmenak izan ziren XIX. mendearen bigarren erdian.

McCormick, oro har, bilketa automatikoaren eta beste nekazaritza-makinen asmatzailetzat hartzen den arren, hala nola, azaoak egiteko makina, azpiproduktu gisa lortzen ziren lasto fardoak lotzen zituena, nekazaritza praktikak irauli zituen Estatu Batuetan, 1850-1880 urteetan, beste batzuen lanari heldu zion, baita bere familiako kideen lanari ere. Bere meritua egon zen diseinu kontzeptuen integrazioan, dagozkien patenteak eskuratzean eta azkenik makineriaren fabrikazioan merkaturatu arte.

## Datu biografikoak 
Cyrus Hall McCormick 1809ko otsailaren 15ean jaio zen, Virginiako Rockbridge konderriko McCormick familiaren ganadutegian, Shenandoah Haranean, Blue Ridge mendien mendebaldean. Gurasoak Robert McCormick (1780–1846) eta Mary Ann Hall McCormick (1780–1853) izan ziren,  biak irlandar jatorrikoak, Ulster probintziako kristau protestante presbiteriarrak. 

Zortzi seme-alaben artean zaharrena zen eta hezkuntza formal gutxi edo bat ere ez zuen jaso. 

McCormick landaketak esklabo batzuk mantentzen bazituen ere, familiako kide bakoitzak produkzio-lanetan parte hartzeko betebeharra zuen, batez ere uzta garaian. Txikitatik, Cyrus McCormick-ek makinen erabilera hobetsi eta defendatu zuen baserriko lan nekeak arintzeko eta eraginkorragoak izateko. Nerabezaroan lurra lantzen zutenen lan karga murrizten zuten gailuak diseinatu eta patentatu zituen. Geroago bere asmakizun batzuk saltzen saiatu zen baina ez zuen arrakasta handirik izan saiakera horietan.  Zahartu arte itxaron beharko zuen bere trebetasunak bere goideiekin konbinatzeko, baina egin zuenean, arrakasta handia izan zuen eta benetako industria inperio bat eraikitzeko gai izan zen.

Berak eraiki eta patentatu zituen makinak, bereziki lasto edo belar fardoak lotzeko henequen haria erabiltzen zuena, izan ziren Yucatango (Mexiko) henequengo industriaren  boomaren gakoa, XIX. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Patente USPTO n. º X8277 Patentea: ale *txikiak biltzeko makinen hobekuntza* : Cyrus H. McCormick, 1834ko ekainaren 21a
* Baserriko Ekipamendua Online *Antzinako Nekazaritza*
* «Tumba de Cyrus Hall McCormick» . Aurkitu hilobi bat . Hilobia aurkitzeko (webgunea.)
*     
*     
*
Mukesh Ambani

**Mukesh Ambani** (Aden, 1957ko apirilaren 19a) Indiako ingeniari eta enpresaburua da. Reliance Industries, Fortune 500 zerrendako eta Indiako sektore pribatuko enpresa handienaren presidentea, zuzendari nagusia eta akziodun handiena da.

Bere aberastasuna 84.500 milioi dolarretan balioesten du Forbes aldizkariak (2021), Indiako pertsonarik aberatsena da, munduko 10. pertsona aberatsena ere bada.  

IIM-B unibertsitateko enpresa-erakundeko presidente izan zen eta 2007an Indiako Ekintzaile aukeratu zuten.

## Biografia 
1981ean bere aita Dhirubhai Ambani laguntzen hasi zen bere familia-enpresa zuzentzen, Reliance Industries Limited. Garai hartan jada zabalduta zegoen, beraz, finketaz eta petrokimikaz ere arduratzen zen. Negozioak txikizkako eta telekomunikazioen industriako produktuak eta zerbitzuak ere barne hartzen zituen. Reliance Retail Ltd., beste filial bat, Indiako txikizkako dendarik handiena ere bada.  Reliance's Jio-k 2016ko irailaren 5ean abian jarri zenetik herrialdeko telekomunikazio zerbitzuetako bost onenen artean tokia lortu du.

2016tik aurrera, Ambani 36. postuan zegoen eta Forbes aldizkariaren zerrendako Indiako pertsona aberatsenaren titulua izan du azken hamar urteotan.  Munduko pertsona boteretsuenen Forbes zerrendako indiar enpresaburu bakarra da.  2020ko urrian, Forbesek Mukesh Ambani munduko seigarren pertsona aberatsen gisa sailkatu zuen.  2018ko uztailean 44.300 milioi dolarreko ondarearekin Asiako pertsona aberatsena bihurtu zen Jack Ma-ren aurretik, Alibaba Group-eko zuzendari nagusia. Ipar Amerikatik eta Europatik kanpo munduko pertsonarik aberatsena ere bada.  2015etik aurrera, Ambani Indiako filantropoen artean bosgarren sailkatu zen, Txinako Hurun Ikerketa Institutuaren arabera.  Bank of America-ko zuzendari izendatu zuten eta bere kontseiluan parte hartu zuen lehen ez estatubatuarra izan zen. 

Reliance-ren bidez, Indiako Premier League Mumbai Indians frankiziaren jabea da eta Indian Super League-ren sortzailea da, Indiako futbol liga.  2012an, Forbesek munduko kirol jaberik aberatsenetako bat izendatu zuen.  Antilia eraikinean bizi da, munduko egoitza pribaturik garestienetako batean, mila milioi dolarreko balioa duena. 

## Bizitza pertsonala 
Nita Ambanirekin ezkonduta dago eta 3 seme-alaba ditu. Bere egoitza Ambani (Antilia) munduko etxerik aberatsenetako bat da. 37 mila metro karratuko lurrekin 1.000  milioi dolar baino gehiago balio dezake, prentsaren arabera. Bombay-n dago, Altamount kalean, 27 solairu ditu, nahiz eta solairu bikoitzak eta hirukoitzak dituenez bere itxura gutxi gorabehera 40 solairukoa izan. Ambanis-en jabetzak solairu anitzeko aparkalekua, heliportuak, dantzalekua, antzokia, hainbat lorategi, liburutegi handi bat, jangela handiak, elur gela eta otoitzerako beste gela bat ditu. Indiako artisauek eraiki dute egur arraroa, ama perla, marmola eta beira bezalako materialekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Arregi

**Ainhoa Arregi Saratxo** (Bilbo, Bizkaia, 1969ko azaroaren 4a)  Euskal Filologian lizentziaduna da eta 1993tik UZEIko lexikografia saileko kidea. Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuko lantaldean dabil eta lexikografia arloan aritzen da batez ere. 

2018ko uztailaren 20an Euskaltzain urgazle izendatu zuten bere jardunaren aitortza gisa. 

## Biografia 
Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean 

### Ibilbidea 
UZEIko Lexikografia saileko kidea. Urte luzez aritu da UZEIren Lexikografia Sailean; 

* 2010etik Euskaltzaindiaren *Hiztegi Batua* lantaldeko kide da.
* 2017tik *Euskaltzaindiaren Hiztegia. Adierak eta adibideak* lantaldeko kide. 
* Euskaltzain urgazle izendatua 2018ko uztailaren 20an.

### Proiektuak 
Hainbat lexikografia-proiektutan hartu du parte: 

* Euskaltzaindiaren *Hiztegi Batua*ren prestalanetan eta *Hiztegi Batu Oinarriduna* egitasmoan; UZEIren *Sinonimoen Hiztegia*n, *Maiztasun Hiztegia*n, *Hitz-bukaeren hiztegia*, *NafarHitz* hiztegian). 
* Corpusgintzan ere aritua da, Euskaltzaindiaren *XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa*n lehendabizi eta, gero, *Lexikoaren Behatokia*n. Hizkuntzaren tratamendu informatikorako oinarrizkoak diren euskararen eta gaztelaniaren datu-base lexikalak ere kudeatzen ditu UZEIn (*euLEX* eta *esLEX*, hurrenez hurren), eta
* *Hobelex* zuzentzaile lexikoa eguneratzen du, beste lan batzuen artean.

*Benetako elebidunak izateko euskaldunok aktibo izan behar dugu eta euskarazko produktuak kontsumitu*.

## Argitalpenak 
* *Euskararen osasuna ingurune digitalean*: ariketa txiki bat Ainhoa Arregi Saratxo.Ingurune digitala, hizkuntzen estandarizazioa eta euskara / Andoni Sagarna Izaguirre (ed. lit.), Miriam Urkia (ed. lit.), 2022,  978-84-9192-331-2, or.. 229-246.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskararen estandarizazioa ia denbora errekorrean egin da Uriola, 2018.10.30
Nagore Etxebarria

**Nagore Etxebarria Etxebarrena** (Bilbo, Bizkaia, 1974ko otsailaren 25a) bizkaitar filologoa da, euskaltzain urgazle jarduten duena.

## Biografia 
Nagore Etxebarria Bilbon, Bizkaiko hiriburuan, jaio zen 1974ko otsailaren 25ean. Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean.

### Lan ibilbidea 
Nagore Etxebarria Labayru Institutuko langileak, bere ibilbide profesionalean, bi arlo landu ditu nagusiki: testu klasikoen argitalpena eta lexikografia-lanak. Euskaltzaindian sartu zen, euskararen euskalkiei buruzko ikerketa-talde batean.

Euskaltzaindiko hizkuntza teknikaria da. 2013ko otsailaren 22an Euskaltzain urgazle izendatu zuten. 2005etik Euskalkien lantaldean dihardu.

## Argitalpenak 
* 2005ean Euskarazko sermoi eta antzeko eskuizkribuen katalogoa (XVIII-XX).
* 2009an Bizente Sarria (1767-1835) sermoitegia [elkarlanean].
* 2012an Labayru hiztegia [koord.]
* 2008an *Errose Bustintza "Mañariko"ren ames-kontakizun erlijiosoak.* Litterae vasconicae: euskeraren iker atalak,  1132-0702, 10 zk., 71-119 or.

* 2007an *1708ko eskuizkribu argitaratubakoa bizkaieraz: edizinoa eta hizkerearen azterketea.* Euskalingua, 1695-7458, 11 zk., 67-94 or.

### Lankidetzan 
* 2002an *Bilbao, el espacio lingüístico:* Simposio 700 Aniversario. Ana Elejabeitia Ortuondo koordinatzaile lanetan, Juan Otaegi, Adolfo Arejita, Carmen Isasi Martínez eta Nagore Etxebarria. Deustuko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Moura

**Ana Cláudia Moura Pereira** (Santarém, Portugal, 1979ko irailaren 17a), **Ana Moura** izenez ezaguna, fado abeslari portugaldarra da. Nazioartean ezaguna den fado abeslaria da eta Herbehereetako Edison sarietara fadistarik gazteena izan zen. 

## Diskografia 
### Estudio-albumak 
### Zuzeneko diskoak 
* Coliseu (2008)

### Bideo-albumak 
* Coliseu (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* David: *Ana Moura eta fadoaren etorkizuna* *kontuan hartutako gauza* guztietan (NPR) 2010-5-24an (audioa, 4:04 min.)
* profila Ana Moura World Villagen
* Fado: Ana Moura AEBetako otsaileko birari ekin dio – New Bedford, MA – Portugesa American Journal
Gilbert N. Lewis

**Gilbert Newton Lewis** FRS (Weymouth, 1875eko urriaren 23a edo 25a – Berkeley, 1946ko martxoaren 23a) kimikari fisiko estatubatuarra izan zen, Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitateko Kimikako dekanoa zen. Lewis ezaguna bilakatu zen lotura kobalenteen aurkikuntzagatik eta elektroi bikoteen kontzeptuagatik.  Horrez gain, balentzia loturen kontzpetuan aurrerapen handiak egin eta egungo kimika modernoaren teorietan eragina izan zuen; gainera, termodinamikako, fotokimikako, isotopoen banaketako eta izaera kimikoetako (azido eta base) alorretan lan egin zuen.

41 aldiz nominatua izan zen arren, Lewisek ez zuen inoiz Kimikako Nobel Saria irabazi, kontrobertsia nagusia bilakatuz. Halaber, Nobel Saridun asko irakatsi eta aholkatu zituen Berkeleyn, beseak beste, Harold Urey (1934 Nobel Prize), William F. Giauque (1949 Nobel Prize), Glenn T. Seaborg (1951 Nobel Prize), Willard Libby (1960 Nobel Prize), Melvin Calvin (1961 Nobel Prize) etb., Berkeley kimikako zentro garrantzitsuenetakoa bilakatu zen mundu mailan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dressed to Kill (argipena)

***Dressed to Kill*** hurrengo lanen izenburua izan daiteke:

## Filmak 
**Dressed to Kill*, 1941eko filma, Lloyd Nolanekin egindako film estatubatuarra.
**Dressed to Kill*, 1946ko filma,  Roy William Neill zuzendaria eta Basil Rathboneren filma, Sherlock Holmes ingurukoa.
**Dressed to Kill*, 1980ko filma, Brian de Palmak zuzendutako intrigazko filma.

## Musika 
**Dressed to Kill* albuma, Kiss taldeak 1975ean plazaratutakoa.
*«Dressed to Kill», New Found Glory taldearen abestia, *New Found Glory* albuman jasota.

## Literatura 
**Dressed to Kill* liburua, Sydney Ross Singerrek eta Soma Grismaijerrek 1975ean argitaratutako lana.
Neofavolus suavissimus

***Neofavolus suavissimus*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Janezina. Urria.

Sinonimoak: *Lentinus suavissimus*, *Panus suavisimus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm arteko diametrokoa. Kolore hori argikoa, eremu laranja eta arrosekin. Ez du ezkatarik.

**Orriak:** Koska askorekin, zerra baten ertza bezalakoa, kolore horixkakoak.

**Hanka:** Bat ere ez edo oso laburra, eszentrikoa edo alboan, eta ezkatarik gabea.

**Haragia:** Mazkala, larrukara. Zuria eta trinkoa, anis usain handikoa.

## Jangarritasuna 
Kontsumorako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Polyporus alveolaris* eta *Panus conchatus* delakoekin.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udan agertzen da enbor zaharretan, batez ere sahatsetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bob Rafelson

**Robert "Bob" Rafelson** (New York, 1933ko otsailaren 21a - Aspen, Colorado, 2022ko uztailaren 23a) estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea izan zen.

Jatorriz judua, 1970eko hamarkadan Hollywood Berriaren mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen. Zuzendari izateaz gain, garai hartako film garrantzitsuen ekoizlea eta *The Monkees* musika taldearen sortzaileetako bat ere izan zen.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
### Ekoizlea 
* *Easy Rider* (1969)
* *The Last Picture Show* (1971)
* *Hearts and Minds* (1974)

## Kanpo estekak
Mercedes Ferrer

**Mercedes Ferrer**, jaiotzez **Mercedes Rodríguez Vázquez** (Madril, 1963ko maiatzaren 30a), ibilbide musikal luzeko madrildar egile abeslaria da.
## Biografia
Literatura garaikidea eta frantsesa ikasi zituen Sorbonan.

The Doors, Bob Dylan edo David Bowieren eragina izan du. Zero divide edo Corazón rebelde frantses musika taldeetan ibili zen, 1984an Madrilera itzuli zen arte, Movida Madrileña delakoa bete-betean zela.

Hainbat arte-ekitalditan hartu du parte kolaborazioak eginda: Juan Sinmiedo "*Mi mamá no mima*" filmean, Rafa Martín "*Todo el amor que te puedo dar*" filmean eta *"Dispárame un te quiero*" (Mikel Erentxun), "*Algo en común*" (Enrique Bunbury), "*Seda y hierro*" edo "*La media vuelta*"  (José Alfredo Jiménez) abestietan.

Bere musikarekin batera, Mercedesek gizarte arazoetan lagundu du. Horren erakusgarri da emakume artisten plataformarekin izan zuen lankidetza, nazioarteko kontzertuen bira ugaritan, hala nola Zisjordaniako lurralde palestinarrean. Horretarako, Betlemeko Ramallah hiriko antzokian jo zuen, 2004ko martxoan, Palestinako herriaren aldarrikapenak babesteko, 10.000 pertsona baino gehiago bildu zituen publikoaren aurrean.

2018an, *C+V* albuma argitaratu zuen, mikromezenasgo kanpaina baten ondoren.
* *Vivimos siempre juntos*, Mercedes Ferrer eta Nacho Cano abestiaren bideoan 
* Mercedes Ferreren hainbat abesti bideoan

* Blog ofiziala
* Facebookeko orri ofiziala
Henri Vernes

**Charles-Henri-Jean Dewisme**, izengoitiz **Henri Vernes** (Ath, 1918ko urriaren 16a - Brusela, 2021eko uztailaren 25a) belgikar idazlea izan zen. Akziozko eta zientzia-fikziozko berrehun eleberri baino gehiagoren egilea izan zen, eta Bob Morane pertsonaia sortu zuen. Komikigilea ere izan zen.

## Lan hautatuak 
### Eleberriak 
* 1949 : *La Belle Nuit pour un homme mort*
* 1953 : *La Vallée infernale*

### Komikiak 
* 1962 : *Les tours de cristal* (Marabout, vol. 3)
* 1973 : *Les géants de Mu* (Dargaud)
* 2000 : *Le lagon aux requins* (éd. Nautilus), René Follet marrakilariarekin

## Kanpo estekak
Esmeraldazko Budaren tenplua

**Esmeraldazko Budaren tenplua**  () Bangkoken, Thailandian, dagoen budisten tenplua da. Tailandiako tenplu budista garrantzitsuena da; hiriaren gune historikoan dago, Phra Nakhon barrutian, Bangkokeko Jauregi Handiaren lurretan. Tenpluaren izen osoa hau da: **Wat Phra Sri Rattana Satsadaram**, (วัดพระศรีรัตนศาสดาราม). 

## Historia 
Tenpluaren eraikuntza Buddha Yodfa Chulaloke erregeak hiriburua Thonburitik Bangkokera eraman zuenean hasi zen, 1785ean. Beste tenplu batzuek ez bezala, ez du lekurik monjeek bertan bizitzeko, baizik eta eraikin sakratuak, estatuak eta pagodak baino ez ditu, dekorazio aberatsarekin.

Kanbodiar askok uste dute Wat Prah Keo, Phnom Penhen, Esmeraldazko Budak egon beharko lukeen leku legitimoa izango litzatekeela, eta Laosko biztanle askok uste dute leku legitimoa Vientianen dagoen Haw Phra Kaew dela.

Buda, tamainaz txikia den arren, Thailandiako herriaren ikono erlijioso nagusia da. Kondairak dio estatua Indian sortu zela, baina ibilbide luzea izan zuela Bangkokera iritsi aurretik. Hainbat mendetako kokapen aldaketen ondoren, Chakri jeneralak (geroago Rama I.a errege bilakatuko zena) Vientianetik harrapatu eta Thonburira eraman zuen gaur egungo kokapenera eramateko.

## Ezaugarriak 
Eraikin nagusia ubosoth zentrala da, eta bertan Esmeraldazko Buda dago. Tenplua inguratzen duen harresia, *Ramayana* mitologiaren elementuekin apaiduta dago barrualderantz; berez, *Ramayana*ren bertsioa Thailandian *Ramakian* izenburua du. 

Kanpoaldera, harresiak zuriz margotuta daude. Irudi asko daude tenpluaren eremuan, *Ramakian*go irudiekin, eta horien artean bost metroko altuera duten erraldoiak (yak) nabarmentzen dira. Indiako mitologiatik sortzen dira tximino erregeak eta urrezko pagoda inguratzen duten erraldoiak ere.

Tenpluak Angkor Waten eredu bat ere badu, Nangklao erregeak gehitua (Rama III.a), Kanputxeako Khmer Inperioak eta thailandiarrek sustrai kultural eta erlijioso berberak baitituzte.

## Ohitura 
Arrazoi kulturalak direla eta, galtza luzeak eraman behar dira tenplura sartu ahal izateko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Emerald_Buddha,_August_2012,_Bangkok_(cropped).jpg|Esmeraldazko Buda, Tailandiako sakratuena.
Fitxategi:Wat Prah 1.jpg|
Fitxategi:Wat Prah 3.jpg|
Fitxategi:Wat Prah 2.jpg| 
Fitxategi:Wat Prah 4.jpg|
Fitxategi:Wat Prah 8.jpg|
Fitxategi:Wat Prah 10.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bangkokeko Jauregi Handiaren webgune ofiziala.
* :Bideoa Youtuben.
Robert Metcalfe

**Robert "Bob" Metcalfe** (Brooklyn, New York, 1946ko apirilaren 7a) AEBko ingeniari elektrikoa da. Ethernet-en asmatzailetako bat, 3Com-en sortzailea, Metcalferen Legea adierazi zuen. 2006tik Polaris Venture Partners arrisku-kapitaleko konpainiako kide nagusia da.

## Biografia 
Gaztetatik interes handia izan zuen teknologiarekiko, eta hazi zenean munduko sare estandar ezagunena garatzera eraman zuen, Ethernet, eta Wi-Fi asmatzera. 3Com enpresa ere sortu zuen eta Metcalferen legea formulatu zuen.

Metcalfe Massachusetts Institute of Technology (MIT) graduko ikasketak egin zituen, 1969an Ingeniaritza Elektrikoan eta Enpresa Administrazioan lizentziatu zen (azken hori MITko Sloan School of Management-en). Urtebete beranduago, Matematika Aplikatuan masterra lortu zuen Harvardeko Unibertsitate ospetsuan, eta 1973an bere ikasketak amaitu zituen Informatikan doktoretza batekin, Fardelen konmutazioari buruzko tesi batekin, MITko MAC proiektuan lan egiten zuen bitartean. 

Doktoregoa amaitzen ari zen bitartean, 1972an, Metcalfe Xeroxen lanean hasi zen Palo Alto Development Center-en (Xerox PARC), non David R. Boggs ezagutu zuen. Metcalfe eta Boggsek  Ethernet izenez ezagutzen zena asmatu zuten, mundu osoko milioika ordenagailu konektatzeko gaur egun erabiltzen den sare lokaleko teknologia. 

1979an, Metcalfek Xerox utzi zuen 3Com fundatzeko Santa Claran, Kalifornian. 3Cometik, Metcalfe-k Ethernet teknologia erabiliz ordenagailuen arteko konektibitatea sustatzeko lan egin zuen. IBM barneratu ez arren, Metcalfe-k DEC, Xerox eta Intel-en laguntza irabazi zuen, eta Ethernet LAN sareen konektibitaterako estandar ezagunena ezartzea lortu zuen.

1980an Grace Murray Hopper Award saria jaso zuen Association for Computing Machinery-ren eskutik, sare lokalen garapenean, zehazki Ethernet-en, egindako lanagatik.

1990ean, 3Com utzi zuen administrazio kontseiluarekin gatazka baten ostean. Garai hartan, bere enpresa Fortune 500 zerrendan agertu ziren enpresetako bat izan zen eta konektibitatearen arloan erreferente izatea lortu zuen.

Gaur egun, Metcalfe oraindik presente dago ordenagailuen merkatuan, bai bere idazlanekin, bai hitzaldiekin, bereziki Pop!Tech-erako, 1997an berak sortu zuen teknologia exekutiboen konferentziarako.

Esan daiteke, halaber, 1993an finantza-abentura berri bat hasi zuela Polaris Venture Partners konpainiako kide nagusi gisa.

2010eko azaroan, Metcalfe hautatu zuten Austineko Texasko Unibertsitateko Cockrell Ingeniaritza Eskolako berrikuntza ekimenak zuzentzeko. 2011ko urtarrilean hasi zuen izendapena. 

Metcalfe 2016ko Etorkizuneko Zientzia eta Teknologia Buruzagien Kongresuan hizlari nagusia izan zen eta 2019an Bernard Price Memorial Lecture aurkeztu zuen Hegoafrikan . 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Metcalfe-ren legea
* Ethernet

## Kanpo estekak 
* Robert Metcalfe-ri egindako elkarrizketa
* elkarrizketa ITworld
* Elkarrizketa zehatzagoa 
* Bideoa - Ethernet-en historia
Raymond Cattell

**Raymond Bernard Cattell** (Hilltop, Ingalaterra, 1905eko martxoaren 20a &ndash; Honolulu, AEB, 1998ko otsailaren 2a ) psikologo britainiarra izan zen, geroago Estatu Batuetan finkatu zena. Cattell-ek adimenari eta nortasunari buruz teorizatu zuen, adimen jariakorraren eta adimen kristalizatuaren existentzia proposatuz. XX. mendeko psikologo ospetsuenetako bat da, eta horri bere literatur produktibitate handia gehitu behar zaio, ospea eman ziona. 55 libururen eta 500 artikulu baino gehiagoren egilea edo egilekidea da aldizkari espezializatuetan eta dibulgaziokoetan, eta psikologoen artean erabilera komuneko 300 proba estandarizatu egin ditu edo horietan parte hartu du. Horrek guztiak eragin handiko autore bihurtu du.

Psikologo gisa, Cattell psikologiari aplikatutako metodo zientifikoaren jarraitzaile eta defendatzailea izan zen, Faktoreak aztertzeko metodoa proposatzen lehenetarikoa izanik, «Verbal theorizing» (hitzezko teorizazioa) deitzen zuenaren aurka. Cattell-en analisi faktorialaren aplikazio garrantzitsuenetako bat psikologian giza nortasunaren oinarrian dauden oinarrizko 16 faktore edo ezaugarriren definizioa izan zen. Faktore horiei iturburu-faktore deitu zien, nortasun indibiduala haietatik sortu zela uste baitzuen. 16 faktoreko teoria hori eta hura neurtzeko erabiltzen diren tresna estandarizatuak 16PF edo 16 *Nortasun Faktore (16 Personality Factors)* bezala ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1931ko Urkiolako Igoera

**1931ko Urkiolako Igoera**, bizkaitar lasterketa honen lehen ekitaldia izan zen. Mendi hau azkarren igotzeko lasterketa zen eta 5 km- tako luzera izan zuen. 1931ko martxoaren 1ean ospatu zen. Bilboko Txirrindulari Elkarteak (ofizialki Sociedad Ciclista Bilbaina) antolatu zuen. 20 txirrindularik inskribatu ziren, baina irteeran 12 bakarrik agertu ziren, euripean.  Bilbotik 9:30ko trenean ateratzea zen ideia eta durangora 10:23tan ailegatzea, Mañariatik 11etan ateratzeko. Trena atzeratu egin zen eta 11:30tan atera ziren eguraldi txarrarekin. Leandro Carro, burua hartu zuen lehenengo metroetan eta berarekin Federico Ezkerra joan zen. Bigarren kilómetroan, Vicente Truebak erritmoa aldatu zuen eta Ricardo Monterorekin joan zen. Atzean, Ezkerra eta Cepeda geratu ziren, baina laster José Trueba ailegatu zen. Azken kilometroan, elur fin bat erortzen hasi zen. Azken metroetan, Ricardok aurrera egin zuen eta bakarrik heldu zen helmugara.  

Garailea, Ricardo Montero izan zen eta 47x22 erabili zuen. Beste batzuk 44x22 erabili zuten. 

## Sailkapen nagusia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noeren horditasuna (Giovanni Bellini)

***Noeren horditasuna*** Giovanni Bellini margolari veneziarra 1515. urte inguruan egin zuen margolan ospetsua da. Gaia, margolari askoren artean ohikoa izan zena, *Biblia*n oinarrituta zegoen. Egun Frantziako Besaçongo Arte Ederren eta Arkeologia Museoan ikus daiteke. Erabili zuen teknika olio ohola gainean izan zen, 103 x 157 zm. izanik.

## Historia 
Margolaritza artistaren karreraren azken etapakoa da, Giorgioneren tonalitatearen berritasuna xurgatu zuenean. Iraganean Cariani (Bernard Berenson), Lorenzo Lotto (Gilbert, 1956) eta Tiziano gazteari (Heinemann, 1962) bezalako artistei egotzia, Roberto Longhik Belliniren lan berantiar gisa aitortu zuen. Aditu honen iritzia kritikari guztiek jarraitu zuten, baita Berenson bera ere, 1957an hasierako iritzia aldatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana Artonline webgunean.
* :Margolanaren inguruko bideoa Youtuben.
Duan Zhou

**Duan Zhou** (Txina, XX. mendea) gimnasta artistiko txinatarra da. 1997an munduko txapeldunorde izan zen  espezialista den zaldi-jauzian .

## Kirolari ibilbidea 
### 1997 
Lausanako Munduko Txapelketan (Suitza), zilarrezko domina eskuratu zuen zaldi-jauzian, Simona Amanar errumaniarraren ondoren eta  Gina Gogean errumaniarraren aurretik (brontzezko domina); era berean, brontzezko domina lortu zuen taldeen arteko lehiaketan —Errumania eta Errusiaren atzetik—, Liu Xuan, Kui Yuanyuan, Meng Fei, Bi Wenjing eta Mo Huilan taldekideekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivano Balić

**Ivano Balić** (Split, 1979ko apirilaren 1a) kroaziar eskubaloi jokalari ohia da. Munduko jokalari onenetarikotzat hartu zuten, nazioarteko txapelketa nagusietan sei aldiz MVP bozkatu zutenez gain.  Oso jokalari polifazetikoa zen, nahiz eta normalean erdiko atzelari gisa jokatzen zuen.

## Biografia 
Eskubaloian jokatu aurretik, Balićek KK Split saskibaloi taldearekin entrenatu zuen.  RK Split taldearekin hasi zuen eskubaloi ibilbidea. Balić 2003ko Portugalgo Gizonezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketa irabazi zuen Kroaziako eskubaloi selekzioko kidea izan zen. 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen eta 2005eko Tunisiako Gizonezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketan zilarrezko domina, non txapelketako MVPtzat hartu zuten.

Balic urteko jokalaria (IHF Urteko Jokalaria) izendatu zuen IHFk, 2003an. 2006an Suitzako Gizonezkoen Europako Eskubaloi Txapelketan txapelketako MVPtzat hartu zuten. 2007ko Alemaniako Gizonezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketan, txapelketako MVP ere izan zen. 2006an bigarren aldiz aukeratu zuten IHFko Urteko Jokalari gisa.  Balić, Talant Dujshebaev, Nikola Karabatic eta Mikkel Hansen dira sari hau bi aldiz irabazi duten jokalari bakarrak. 

RK Metkovic taldean jokatu ondoren, Portland San Antonio taldean sinatu zuen, eta harekin Liga eta Superkopa bat irabazi zituen (2004–05).  2008an RK Zagrebek fitxatu zuen, non lau liga eta lau kopa jarraian irabazi zituen.  2015ean erretiratu zen, HSG Wetzlar taldean jokatu ostean.

## Taldeak 
* RK Split (1997-2001)
* RK Metković (2001-2004)
* Portland San Antonio (2004-2008)
* RK Zagreb (2008-2012)
* BM Atlético Madrid (2012-2013)
* HSG Wetzlar (2013-2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Ivano Balic Facebooken
* Ivano Balić ihf.info webgunean
* Ivano Balić hand-ball.org webgunean
* **Bideoa** Ivano Balić (Eskubaloia Freestyle) - hand-ball.org
Meng Fei

**Meng Fei** (Pekin, Txina, 1981eko martxoaren 22a) Txinako gimnasta artistikoa; bi aldiz txapeldunorde izan zen 1995ean taldekako lehiaketan eta 1997an asimetrikoen proban.

## Kirol ibilbidea 
### 1995 
1995eko Sabaeko Munduko txapelketan, zilarra eskuratu  zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik eta Estatu Batuen aurretik. Taldekideak Mo Huilan, Mao Yanling, Qiao Ya, Liu Xuan, Ye Linlin eta Ji Liya izan ziren.

### 1997 
1997ko Munduko Txapelketan, Lausanan (Suitza), zilarrezko domina eskuratu zuen asimetrikoetan, Svetlana Khorkina errusiarraren ondoren, eta Bi Wenjing txinatarraren aurretik (brontzea); halaber, brontzezko domina lortu zuen taldeen arteko lehiaketan —Errumania eta Errusiaren atzetik—, Liu Xuan, Kui Yuanyuan, Duan Zhou, Bi Wenjing eta Mo Huilan taldekideekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giacomo Nizzolo

**Giacomo Nizzolo** (Milan, 1989ko urtarrilaren 30a), txirrindulari italiarra da. 2011tik da profesionala eta Italiako txapelduna izan da birritan.

## Palmaresa 
**2011**

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*
Bi Wenjing

**Bi Wenjing** (Xintai, Shandong, Txina, 1981eko uztailaren 28a) gimnasta artistiko txinatarra, barra asimetrikoen ariketan aditua, eta 1996an txapeldunorde olinpikoa izan zena.

## Kirolari ibilbidea 
### 1996 
1996ko Atlantako (Estatu Batuak) Olinpiar Jokoetan urrea lortu zuen barra asimetrikoetan, Svetlana Khorkina errusiarraren (urrea) ondoren eta Amy Chow estatubatuarrarekin berdinduta.

### 1997 
1997an Lausanan (Suitza) egin zen Munduko Txapelketan, brontzezko domina lortu zuen asimetrikoetan, berriro ere Svetlana Khorkina errusiarraren eta Meng Fei txinatarraren atzetik; halaber, brontzezko domina lortu zuen taldeen arteko lehiaketan —Errumania eta Errusiaren atzetik—, eta taldekideak Liu Xuan, Kui Yuanyuan, Duan Zhou, Meng Fei eta Mo Huilan  izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amy Chow

**Amy Chow** (San Jose, Kalifornia, 1978ko maiatzaren 15a) AEBetako gimnasta artistikoa da, eta 1996an txapeldun olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 1994 
Dortmundeko 1994ko Munduko Txapelketan zilarra lortu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik eta Errusiaren aurretik. Taldekideak hauek izan ziren: Dominique Dawes, Kerri Strug, Amanda Borden, Jaycie Phelps, Larissa Fontaine eta Shannon Miller.

### 1996 
1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan (Estatu Batuak) urrea eskuratu zuen taldeen arteko lehiaketan —Errusia eta Errumaniaren aurretik—, eta zilarra barra asimetrikoetan, Svetlana Khorkina errusiarraren ondoren eta Bi Wenjing (brontzea) txinatarraren aurretik.

### 2000 
Sidney 2000ko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren (urrea) eta Errusiaren (zilarra) atzetik, eta taldekideak Jamie Dantzscher, Dominique Dawes, Kristen Maloney, Elise Ray eta Tasha Schwikert izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tasha Schwikert

**Tasha Schwikert** (Las Vegas, Nevada, 1984ko abenduaren 21a) AEBetako gimnasta artistikoa da, 2003ko munduko txapelduna taldekako lehiaketan.

## Kirol ibilbidea 
2000. urtean Sidney-n egin ziren Olinpiar Jokoetan, Errumaniaren eta Errusiaren ondoren, brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan. Lankide izan zituen: Amy Chow, Jamie Dantzscher, Dominique Dawes, Kristen Maloney eta Elise Ray.

Ganteko 2001eko Munduko Txapelketan, taldekako txapelketan, Errumaniaren eta Errusiaren atzetik, brontzezko domina eskuratu zuen berriro, hau da, aurreko urteko hiru talde berak.

2003an Anaheim-en (Estatu Batuak) egindako Munduko Txapelketan, taldekako urrea irabazi zuen, Errumaniaren eta Australiaren aurretik; lankide hauek izan zituen: Chellsie Memmel, Carly Patterson, Terin Humphrey, Hollie Vise eta Courtney Kupets.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeremy Hunt

**Jeremy** **Hunt** (Macklin, Kanada, 1974ko martxoaren 12a), britainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1996tik 2012ra.

## Palmaresa 
**1997**
* Getxoko Zirkuitua
* 20px 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketa 
* Etorkizuneko Tourreko 2 etapa 1 
* Aragoiko Itzuliko etapa 1 
* Errioxako Itzuliko etapa 1
* Joaquim Agostinho Garaikurreko etapa 1 

**1998**
* Portugalgo Itzuliko 2 etapa.
* 2. Getxoko Zirkuituan

**2000**
* Mediterraneoko Tourreko etapa 1

**2001**
* 20px 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketa 
* Franco-Belgikar Zirkuituko etapa 1.

**2002**
* Plouayko Sari Nagusia
* 3. 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketan

**2003**
* Pikardiako Tourreko etapa 1 
* 2. 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Rennesko Sari Nagusian

**2004**
* 3. 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketan

**2005**
* Valoniako Tourreko etapa 1 

**2006**
* 2. Flandrian Zeharrean
* 3. Nokere Koersen
* 6. Flandriako txapelketan

**2007**
* Marseillesa Sari Nagusia
* 2. Paris-Bruselan

**2008**
* Langkawiko Tourreko etapa 1 
* 3. Delta Tour Zeelanden

**2009**
* Danimarkako Itzuliko etapa 1 
* 3. Kuurne-Brusela-Kuurnen
* 10. Gante-Wevelgemen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kui Yuanyuan

**Kui Yuanyuan** (Txina, 1981eko ekainaren 23a) gimnasta artistiko txinatarra da, 1996an munduko txapelduna izan zen espezialista den lurzoru-ariketan.

## Kirolari ibilidea 
### 1996 
1996an San Juanen (Puerto Rico) izan zen Munduko Txapelketan, urrezko domina eskuratu zuen lurzoru-proban, Gina Gogean errumanierarekin berdinduta, Lavinia Milosovici eta Ukrainako Liubov Sheremetaren aurretik, azken biok ere brontzean berdinduta.

### 1997 
1997an Lausanan (Suitza) egin zen Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen oreka-habean, Gina Gogean errumaniarraren (urrea) eta Svetlana Khorkina errusiarraren (zilarra) atzetik; halaber, brontzezko domina lortu zuen taldeen arteko lehiaketan —Errumania eta Errusiaren atzetik—, Liu Xuan, Duan Zhou, Meng Fei, Bi Wenjing eta Mo Huilan lagun zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Elmiger

**Martin Elmiger** (Hagendorn, 1978ko irailaren 23a), suitzar txirrindulari ohia da. Bere lehen garaipena Bizkaian lortu zuen. Getxoko Zirkuitua izan zen hain zuzen ere.

## Palmaresa
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*
Keztategi

thumb|Reitmanen keztategia, Camp Springsen, Kentuckyn.
thumb|Okela zintzilik Suitzako keztategi batean.
**Keztategia** okela edota arrainak keztatzeko erabiltzen den eraikinari deritzo. Ketan ondutako elikagaiak bertan gorde ohi dira urtebetez edo gehiagoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axel Merckx

**Axel Merckx** (1972ko abuztuaren 8a) belgikar txirrindulari ohia da, Eddy Merckx handiaren semea.

## Palmaresa 
**1992**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
**1995**
* 6. Mediterraneoko Tourrean
* 8. Danimarkako Itzulian
**1996**
* 3. Lombardiako Giroan
* 4. Munduko errepideko txapelketan
* 7. Lieja-Bastogne-Liejan
**1997**
* 6. Lombardiako Giroan
**1998**
* 2. Bavariako Itzulian eta etapa bat
* 2. Donostia Klasikoan
* 2. Urkiolako Igoeran
* 10. Frantziako Tourrean
**1999**
* 3. 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 4. Haut-Varko Tourrean
**2000**
* 20px 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa  
* Valoniako Tourra
* Italiako Giroko etapa bat
* 5. Lieja-Bastogne-Liejan
* 5. Haut-Varko Tourrean
* 7. Mediterraneoko Tourrean
* 9. Kataluniako Voltan
* 10. La Flèche Wallonnen
**2001**
* Valoniako Sari Nagusia
**2002**
* 2. Andaluziako Itzulian
* 6. La Flèche Wallonnen
**2003**
* Aingo Tourra
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian
* 4. Belgikako Itzulian
**2004**
* 3. 15px Olinpiar Jokoetako errepide proban
* 5. Flèche Brabançonnen
**2005**
* Dauphiné Libéréko etapa bat 
* 3. Flèche Brabançonnen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 

―: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reinier Honig

**Reinier Honig** (Heemskerk, 1983ko urriaren 28a), Herbehereetako txirrindularia da. Bere herrialdeko txapelketak irabazi zituen kadete eta junior mailetan.

## Taldeak
*P3 Transfer (2006-2008)
*Vacansoleil (2009)
*Acqua-Sapone (2010)
*Tonissteiner-Saxon (2011-2013)
*Vorarlberg (2014)
*Roompot (2015-2016)
*Vorarlberg (2017)

## Palmaresa
**2003**
* Girondeko Tourreko etapa
**2007**
* 2. Extremadurako Itzulian
**2008**
* Getxoko Zirkuitua
**2011**
* 3. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2018**
* 2. Lleidako Itzulian eta etapa bat
**2019**
* Costa Ricako Tourreko etapa bat

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ander Lanbarri

**Ander Lanbarri Camino** (Bilbo, Bizkaia, ) Euskal Herritar futbolari ohi eta gaur egungo entrenatzailea da.

## Biografia 
Aurrelari moduan jokatzen zuen. Mirandesekin Kopa finalerdietara heldu zen talde historikoaren parte izan zen. Orain 2. entrenatzailea da Urduliz taldean.

## Ibilbidea 
*2025eko maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa