Uraren propietateak

thumb|Ur molekularen angelu eta lotura luzerak.|200x200px
Ura (H2O) konposatu ez-organiko polarra da, giro-tenperaturan likido zaporegabe, usaingabe eta ia koloregabe dena. Ura, nabarmenki, gehien ikertutako konposatu kimikoa da eta askotan "disolbatzaile unibertsala" bezala deskribatzen da. Lurraren gainazalean dagoen substantziarik ugariena da, eta  unibertsoko hirugarren molekula ugariena da, hidrogeno molekularraren eta karbono monoxidoaren atzetik. Lurraren gainazalean solido, likido eta gas gisa existitzen den ohiko substantzia bakarra da.
thumb|Ur molekula.|200x200px

Ur-molekulek hidrogeno loturak osatzen dituzte elkarren artean, eta oso polarrak dira. Polaritate horrek, batetik, gatzen ioiak disoziatzeko eta bestetik, beste substantzia polar batzuekin, hala nola, alkoholekin eta azidoekin lotzeko, hauek disolbatuz. Hidrogeno loturak izateak, propietate bereziak izatea eragiten du, esaterako, forma solido bat bere forma likidoa baino dentsitate txikiagokoa izatea, bere masa molarrerako 100ºC-ko irakite puntu altua izatea eta bero ahalmen handia izatea. 

Ura anfoteroa da, hau da, azido zein base baten propietateak erakuts ditzake, dagoen disoluzioaren pH-aren arabera; H+ zein OH− ioiak erraz sortzen ditu. Bere izaera anfoteroarekin lotuta, autoionizazioa jasaten du. H+ eta OH− kontzentrazioak konstante bat dira (Kw), bakoitzaren kontzentrazioak alderantzizko proportzionalak izanik.  

## Propietate Fisikoak 
Ura H2O formula duen substantzia kimikoa da; ur molekulak, oxigenoari kobalenteki lotuta dauden bi hidrogeno atomo ditu. Inguruneko tenperaturan eta presioan, ura  zaporegabea eta usaingabea den likidoa da. Ur likidoak xurgapen-banda ahulak ditu 750 nm inguruko uhin-luzeratan, eta horren ondorioz kolore urdinekoa izaten da. Kolore urdinarena modu errazean ikus daiteke urez betetako bainuontzi zuri batean. Esaterako, glaziarrak izotzezko kristal handiak dira, eta kolore urdinekoak izaten dira.

Oxigenoaren familiako hidruroak, gas egoeran egon ohi dira baina uraren berezitasuna baldintza estandarretan likidoa izatea da. Propietate berezi hori urak dituen hidrogeno-loturen ondorioa da. Ur molekulak etengabe mugitzen dira. Izan ere, hidrogeno loturak etengabe apurtu eta sortu egiten dira; zehazki, 200 fs (2×10−13) baino azkarragoko abiaduran eratzen dira. Hala ere, lotura horiek oso garrantzitsuak dira uraren propietate bereziak azpimarratzeko, eta horietako batzuek bizia ematen dute. 

### **Ura, izotza eta lurruna** 
Likidoa, lurraren atmosferan eta azaleran dagoen fase ugariena da. Uraren fase solidoari izotza deritzo, eta kristal gogor amalgamatuen egitura izan ohi du. Izotz kristalino hexagonalaz gain,  beste fase kristalino eta amorfoak ere ezagutzen dira. Bestalde, uraren gas faseari,  bapore deritzo. Gainera, airean esekitutako ur tanta txikiak daudenean, lurruna eta hodeiak sortzen dira.

Era berean, urak fluido superkritikoa eratzen du. Tenperatu kritikoa 647 K-koa da eta presio kritikoa 22,064 MPa-koa. Hori, naturan, ez-ohiko muturreko baldintzetan soilik gertatzen da . Naturaren adibide adierazgarriena, ur sakoneko gune beroko iturri hidrotermalak dira. Horietan, ura zutabe bolkanikoen bidez berotu egiten da tenperatura kritikoa lortu arte. Bestalde, presio kritikoa itsasoko pisuaren ondorioz lortzen da. Presio hori 2200 m inguruko sakoneran lortzen da, ondorioz, ozeanoaren batez besteko sakonera (3800 m) baino askoz txikiagoa da.

#### **Urtze puntua**   
Uraren urtze-puntua presio estandarrean,  0ºC-koa da; hala ere, likidoa mekanikoki eraldatzen ez bada, ur likido purua tenperatura horretatik oso behera  gain hoztu daiteke izoztu gabe.

#### **Ura eta izotzaren dentsitatea** 
thumb|Ura eta izotzaren dentsitatea tenperaturarekiko irudikatuta.
Uraren dentsitatea zentimetro kubiko bakoitzeko 1 gramokoa da (62 lb/cu ft);erlazio hau, hasiera batean, gramoa definitzeko erabili zen. Dentsitatea aldatu egiten da tenperaturaren arabera, baina ez linealki: tenperatura igo ahala, dentsitatea 3,98°C-raino (39,16°F)  igotzen da, eta tenperatura horretatik aurrera jaitsi egiten da. Hasierako igoera ez da ohikoa;  izan ere, likido gehienek hedapen termikoa jasaten dute, eta ondorioz, dentsitatea tenperaturaren arabera gutxitu egiten da. 0°C-tik (32°F-tik) 3,98°C-ra (39,16°F-ra) gertatzen den igoera hedapen termiko negatibotzat jotzen da, beste likido gutxi batzuekin gertatzen den bezala. Izotza ez da ur likidoa bezain trinkoa, izoztean, uraren dentsitatea % 9 inguru murrizten baita.

Ur-molekulak norabide jakin batean lotzen dira hidrogeno-loturen bidez eta, horren ondorioz, propietate berezi batzuk lortzen ditu. Esaterako,  izotzak eta tenperatura baxuko ur likidoak dentsitate erlatibo txikiko egiturak dituzte, energia gutxiko sare irekiko egiturak direnak.  Tenperatura 0-4 °C artean igoz gero, urtu egiten dira. Zehazki, hidrogeno-loturak apurtu egiten dira, eta sareko hutsune batzuk ur molekulek betetzen dituztenez, paketatze trinkoagoa ahalbidetuta dago.Hala ere, 4°C-tik gora, hedapen termikoa efektu nagusi bihurtzen da, 

Lurrean dagoen bizitza bermatzeko dentsitatearen kurba ezohikoa, eta izotzaren dentsitatea urarena baino txikiagoa izatea, funtsezko baldintzak dira. Esaterako, ura izoztean trinkoagoa izango balitz, neguko azaleko hozteek nahasketa konbektiboa eragingo lukete. Horren ondorioz, tenperatura 0°C-ra iristean, ur-masa behetik gora izoztu egingo litzateke, eta bertako bizitza guztia hilko litzateke.

#### **Nahaskortasuna eta kondentsazioa** 
Ura likido askorekin nahasgarria da, etanola barne, kantitate guztietan. Ura eta olio gehienak nahastezinak dira, eta geruzetan banatzen dira, goialdean dentsitate handiena duena kokatuta. Dentsitate handia izatea, polaritatea konparatuz aurreikus daiteke. Urak, konposatu polarra denez, polaritate handiko likidoekin, hala nola, etanolarekin eta azetonarekin nahasteko joera izango du. Polaritate txikiko konposatuek, berriz, nahastezinak izateko joera izango dute.  
thumb|Airean dagoen ur-kantitatea %100eko hezetasun erlatiboan
Ura gas eran, ur-lurruna, erabat nahasgarria da airearekin. Baina, tenperatura jakin batean likidoarekin (edo solidoarekin) termodinamikoki egonkorra den ur-lurrunaren presioa nahiko baxua da, presio atmosferiko totalarekin alderatuta. Adibidez, lurrunaren presio partziala presio atmosferikoaren %2 bada eta airea 22ºC-tik 5ºC-ra hozten bada, ura kondentsatzen hasiko da, ihintza puntua zeharkatu eta lainoa sortuko da. Alderantzizko prozesuek goizean gertatzen den lainoen barreiatzea azaltzen dute. Gainera, hezetasuna giro-tenperaturan handitzen bada, adibidez, dutxa bero bat edo bainu bat martxan jarriz, eta tenperatura berdin mantentzen bada, lurruna berehala iristen da fase aldaketarako presiora. Gero, kondentsatu egiten da ur tanta txiki gisa eta normalean gandu (gazteleraz: vaho) esaten zaio.

Airearen lurrun-presioa lurrun-presioarekin orekan dagoenean, uraren eraginez, gas asea edo %100eko hezetasun erlatiboa duena sortzen da. Urak (edo izotzak, nahikoa freskoa bada),  lurrunketaren bidez, ez du masa galduko aire asearen eraginpean dagoenean. Airearen ur-lurrun kantitatea txikia denez, hezetasun erlatiboa askoz baliagarriagoa da ur-lurrunaren eta lurrun-presio partzial aseen arteko presio partzialaren erlazioa determinatzeko. Lurrunaren presioa %100 erlatiboa baino handiagoa bada, hezetasun gainasetua esaten zaio, eta airea azkar hozten bada gerta daiteke, adibidez, bat-batean gorantz eginez.

## Erreferentziak