Triku mairu

**Triku mairu** (*Atelerix algirus*) Atelerix generoko animalia da. Erinaceomorpharen barruko Erinaceinae subfamilia eta Erinaceidae familian sailkatuta dago.

## Deskribapena 
Beste triku europarrak *(Erinaceus eurapaeus eta Erinaceus concolor)* baino txikiagoa. Balear Uharteetan eta Iberiar Penintsulan, heldu zaharrenek ile zurixka dute, muturra, gorputz-adarrak eta batzuetan genitalak ilun samarrak. Gazteek ile arre ilun partziala dute, batez ere sabelaldearen atzeko aldean. Helduen arantzak oso kolore argikoak dira, erdialdean eraztun ilun batekin, erpinaren oinarritik zertxobait hurbilago. Buruko arantzak erdiko marra nahiko zabal batek bereizten ditu. Atzeko oinaren erpurua txikia da, bere muturra bigarren hatzeko oinarrira iritsi gabe. Hanketako kailuak ezaugarriak dira. Ahosabaiaren atzeko ertza zabala da eta beheko erdiko arantza barne hartzen du. Tinpano-builak murriztuta daude. PM-ak ez du mihi-erpinik. Mallorkako helduen gorputz neurriak: buruaren eta gorputzaren luzera: 194.0-245.0 mm; isatsaren luzera: 20.0 - 40.0 mm; atzeko oinaren luzera: 36.0 - 42.0 mm; gorputz-pisua: 280.0 - 657.0 gramo. Hortz formula 3.1.3.3./2.1.2.3. Kromosoma kopurua (2n) = 48.

## Banaketa 
Bere banaketa naturala Mauritaniatik Libiaraino hedatzen da, Djerba uhartea barne. Gizakiak Maltara, Balear uharteetara (Mallorca, Menorca, Eivissa, Formentera eta Cabrera), Kanariar uharteetara (Fuerteventura, Lanzarote, Kanaria Handia  eta Tenerife) eta Iberiar Penintsulako Mediterraneoko kostaldera sartu zuten. Puerto Ricon ere sartu zuten baina ez zuen aurrera egin.

Frantziako hegoaldeko tokietan (Lecques, Bormes, Hyères, La Rochelle), erregistroak daude, eta badirudi desagertu egin dela. Ceuta eta Melillako lurraldeetan ere badago.

## Aldaketa geografikoa 
thumb|Pico de las Nieves-eko alea (Kanaria Handia)
Lau azpiespezie deskribatu dira: *A.a. algirus*, Ipar Afrikakoa, *A.a. caniculus*, Kanariar Uhartekoa, handiagoa eta  kolore ilunagoa duena, *A. a, vagans,* txikia eta kolore zurixkakoa, Balear Uharteetan eta Iberiar penintsulan aurkitzen dena, eta *A.a.girbaensis*, Tunisiako Djerba uhartekoa.

## Habitata eta altuera-tartea. 
Balear uhartean, batez ere itsasotik gertu dauden garrigetan (“itsasoko”) bizi da. *Oleo-Ceratonion eta Rosmarino -Erucion* elkarteetan sartuta. Laboreetan ere aurkitzen da, bai lehorrekoetan  bai ureztatutakoetan. Altitude baxuak nahiago ditu, 600 metrotik behera, eta ez du landetxeen hurbiltasuna saihesten. Ceutan, habitat ugaritan agertzen da, baso eta sastrakadietatik hasi eta hiriguneko baratzetaraino, baita hiriguneko orube eta erreketan ere.

## Ugalketa 
Balear uharteetan, kumeen jaiotza ekaina eta urria bitartean gertatzen da, uztailaren bigarren erdialdean eta irailaren lehen erdiaren artean gailurra izanik. Cabrera uhartean, kopulazioa apirilean hasten dela iradoki da. Mallorka uhartean, arrek sexu-interesaren lehen santsuak otsailaren amaieran eta martxoaren hasieran agertzen dira. Kume kopurua bat eta hiru artekoa da; azal arrosa eta ilerik gabekoa eta arantza zuri eta bigunak dituzte jaiotzean, eta hilabete inguru igaro ondoren garatzen dituzte, helduen ohiko arantzak hazten hasten direnean.

## Elikadura ohiturak 
Balear Uharteetan, triku mairuak batez ere ornogabe txikiak jaten ditu (intsektuak, lehorreko isopodoak, mariapodoak eta barraskilo txikiak), nahiz eta noizean behin ornodun txikiak ere kontsumitzen dituen (dragoitxoak batez ere).

## Ugaritasuna 
Espezie arraroa da Iberiar penintsulan. Ugaria da Balear Uharteetan, batez ere beheko garriga eremuetan. Oso ugaria da Ceutan.

## Antolaketa eta portaera 
Gaueko animalia da, jarduera-ziklo polifasikoa duena, udan bi fasetan banatzen dena batez ere, piko txiki osagarriekin. Trikuek ilunabarren ondoren ordubete geroago hasten dute beren jarduera. Normalean, egunsentia baino ordubete edo erdi lehenago itzultzen dira beren zuloetara. Balear uharteetan, triku mairua noizean behin hibernatzen ikusi da urtarrila eta martxoa bitartean. Hibernazio-aldien iraupena laburra da, baita egun batzuk ere, neguko tenperaturaren arabera.

## Interes ekonomikoa eta gizakiekin duen harremana 
Balear uharteetan, trikua ehizatu eta kontsumitu zen turismo masiboa iritsi arte. Ehiza-finketan, basa pistitzat hartzen zen eta, beraz, hil egin izan da, ziurrenik ehiza-onurarako. Gaur egun, ehiza gutxitan egiten da. Ibilgailuen harrapaketek hilkortasun handia eragiten dute.

## Harrapakaritza 
Triku mairuarentzat ez dago harrapari espezializaturik, eta gazte-fasean bakarrik dira zaurgarriak. Trikuen aztarnak aurkitu izan dira lepahoriaren  (*martes martes*) eta katajinetaren (*Genetta genetta)* gorotzetan, baina ez dakigu harrapakin gisa edo sarraski gisa kontsumitu ziren. Batzuetan, hontz zuri eurasiarrak (*Tyto alba*) harrapa ditzake ale gazteenak.

## Patologiak eta parasitoak 
Endoparasitoen artean daude *Moniliformis moniliformis, Crenosoma striatum* (biriketako patologia nabariak eragiten diena), *Physaloptera dispar, Gongylonema mucronatum, Capillaria erinacei* (heste meharrean) eta *Dollfusinus frontalis* (sinu frontaletan). Maiz oktoparasito ugari eramaten dituzte, besteak beste, arkakusoak (Mallorkan harrapatutako ale bakar batean 356 ale zenbatu dira) eta akaroak.

## Mehatxu faktoreak eta kudeaketa neurriak 
Balear uharteetan eta Ceutan, triku mairuek duten arazo handiena ibilgailuak direla dirudi. Populazioa baliabideen  eta habitat egokien eskuragarritasuna bezalako faktoreak mugatzen dute. Mehatxu potentzial bat, baina ebaluatu gabea, trikuak maskota gisa erabiltzeak sortzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erinaceidae

## Bibliografia 
Alcover (1979), Aulagnier eta Thevenor (1986), Cabrera (1932), Corbet (1988), Herter (1964), Holz eta Niethammer, (1990b) Kahmann eta Vesmanis (1977), Kowalski eta Kowalska (1991), Lange eta Alcover (1987), Lapini (1999)

## Kanpo estekak 
* 'Atelerix algirus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean