Hesi-lasterketa

thumb|250px|Hesi-lasterkariak.

**Hesi-lasterketa** atletismoan lasterkariek hesiak jauzi eginez gainditu behar dituzten abiadura lasterketak dira. Hesi-lasterketak Olinpiar Jokoetako atletismo lasterketetan eta Munduko Atletismo Txapelketaren barnean ospatzen diren probak dira.Etxearen eta **hesien** arteko distantziak eta altuerak aldatu egiten dira probaren distantziaren, sexuaren eta atleten adinaren arabera, hau da, atletek hesiak hankekin bultzatuz pasatu behar dituzte. Hesi bat apurtzean, automatikoki geratuko dira **eskumen** horretatik kanpo.

XIX. mendearen hasieran, lehiakideek korrika eta jauzi egiten zuten hesi bakoitzaren gainetik, hesia pasatzen zuten, gero bi oinen gainean lurreratzen ziren eta aurrera egiten zuten mugimendua kontrolatzen zuten. Gaur egun, hauek dira pasatzeko patroi nagusiak: hesi altuetarako 3 pasabide, hesi baxuetarako 7 pasabide eta tarteko hesietarako 15 pasabide. Hesiak oztopo lasterketen oso modu espezializatua dira, eta atletismo kirolaren parte dira. Hesien probetan, altuera eta distantzia zehatzetan jartzen dira hesiak. Atleta bakoitzak hesien gainetik pasa behar du; hesien azpitik pasatzea edo eraistea, nahita, deskalifikazioa da. Hesiak istripuz eraistea ez da deskalifikatzeko arrazoia, baina hesiak desabantailarako haztatuta daude. 1902an, Spalding ekipo-konpainiak Foster Patent Safety Hurdle merkaturatu zuen, zurezko hesi bat. 1923an zurezko hesi batzuek 16 libra pisatzen zuten bakoitzak. Hesiaren diseinua 1935ean hobetu zen, L formako hesia garatu zenean. Horrela, atletak hesia jo zezakeen eta hesia beherantz makurtuko zen, hesiaren bidea garbituz atleta.Las hesien proba nabarmenenak hauek dira: 110 metro hesi gizonentzat, 100 metro hesi emakumeentzat, eta 400 metro hesi (bi sexuak) - hiru distantzia hauek Munduko Atletismo Txapelketetan eta Atletismoko Olinpiadetan jokatzen dira. Bi distantzia motzenak atletismoko pista baten zuzenean gertatzen dira, 400 m-ko bertsioak pista obalatu estandar baten bira oso bat estaltzen duen bitartean. Distantzia laburragoei buruzko probak ere pista estaliko atletismo-ekitaldietan egin ohi dira, eta 50 metro hesitik gorakoak izaten dira. mendearen erdialdeko Olinpiar Jokoetan emakumeak 80 metro hesietan lehiatzen ziren historikoki. Hesi-lasterketak ere proba konbinatuen lehiaketetan sartzen dira, dekatloia eta heptatloia barne.

Oztopo lasterketetan ere aurkitu daiteke hesi teknika bat, nahiz eta ekitaldi honetan atletek ere hesia zapaltzeko baimena duten. Era berean, cross country lasterketetan atletek hainbat oztopo naturalen gainean salto egin dezakete, hala nola enborrak, lur-tumuluak eta erreka txikiak – horrek ekitaldi modernoen kirol jatorria adierazten du. Zaldi-lasterketek hesi lasterketen aldaera propioa dute, antzeko printzipioekin.

Lasterketa hauek teknika ona eskatzen dute hesia ahalik eta azkarren pasatzeko, bota gabe eta kaletik atera gabe, lasterketa jarraitzeko egonkortasuna eta abiadura mantenduz. Hesiak pasatzeko teknika bera erabili ohi da lasterketa laburragoetarako eta luzeetarako. Hesiari hanka bat luzatuta erasotzen zaio, harantz eta bestearekin bultzatuz; gorputz-enborraren errotazioa egiten da, eta besoez baliatuz, bestea hesiaren gainetik jasotzen da; hesia igaro ondoren, lurrarekin lehen kontaktua egiten da erasotzeko oinarekin, eta horrela jarraitzen du lasterketak, hurrengoari erasotzeko.

## Historia 
Hastapenak XIX.mendearen erdialdean bilatu behar dira, Oxfordeko unibertsitatean, 1850ean, ikasle batzuek 10 hesi gainditu behar zituzten lasterketa bat antolatu zutenean. 1888an, Frantziak arautu zuen lehiaketa hori, eta hesien lasterketa-distantzia 110 metrora ezartzea erabaki zuen. Horrela hasi ziren probako araututako eskumenak.

Gizonezkoen 110 m-ko hesiko proba Joko Olinpikoetan egiten da, 1896an Atenasen egin zen lehen ediziotik. Emakumezkoen hesi-lasterketak beranduago sartu ziren: 100m 1972ko Munichetik eta 400m 1984ko Los Angelestik.

## Mugarriak 110m hesiko lehian 
* Munduko lehen marka ofiziala IAAF: 15.0 segundo, Forrest Smithson (AEB), 1908.
* Lehena 15 segundoko marka jaisten: 14.8 segundo, Earl Thomson (CAN), 1920.
* Lehena 14 segundoko marka jaisten: 13.7 segundo, Forrest Towns (USA), 1936.
* 13.5 segundoko marka jaisten lehena: 13.4 segundo, Jack Davis (USA), 1956.
* 13 segundoko marka jaisten lehena: 12.93 segundo, Renaldo Nehemiah (USA), 1981.
* 12.9 segundoko marka jaisten lehena: 12.88 segundo, Liu Xiang (CHN), 2006.

## Probak 
### Gizonezkoak 
* 60 metro hesi-lasterketa - 1.06 metro (Pista Estalia)
* 110 metro hesi-lasterketa - 1,06 metro - Olinpikoa (Gaur Egun)
* 400 metro hesi-lasterketa - 0,91 metro - Olinpikoa (Gaur Egun)

### Emakumezkoak 
* 60 metro hesi-lasterketa - 0,84 metro (Pista Estalia)
* 100 metro hesi-lasterketa - 0,84 metro - Olinpikoa (Gaur Egun)
* 400 metro hesi-lasterketa - 0,76 metro - Olinpikoa (Gaur Egun)
thumb|1912ko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoen 110 metroko finalak.
Esprint lasterketa estandarra 110m-koa da gizonezkoentzat eta 100m-koa emakumezkoentzat. Lehen oztoporako urrats kopuru estandarrak 8 izaten dira. Hesi-lasterketa luze estandarra 400m-koa da, bai gizonezkoentzat, bai emakumezkoentzat. Lasterketa horietako bakoitzak hamar hesi ditu. Proba hauek olinpiar ekitaldiak dira.

Beste distantzia batzuk korritzen dira, batez ere pista estalian baina noizbehinka aire zabalean. Barrualdeko hesi lasterketa 60m-koa izaten da gizon zein emakumezkoentzat, nahiz eta batzuetan 55m edo 50m luze diren lasterketak egiten diren, batez ere Estatu Batuetan. 60 metroko lasterketak 5 hesi ditu. Lasterketa laburrago batek, batzuetan, 4 hesi besterik ez ditu. Aire zabalean, batzuetan, hesi lasterketa luze bat 300m-ra laburtzen da parte-hartzaile gazteenentzat, 8 hesirekin. Adibidez, Kaliforniako, Minnesotako eta Pennsylvaniako bigarren hezkuntzako eta erdi-mailako kirolariek 300 metroko hesidunak korritzen dituzte 400 metroko hesidunak korritu beharrean, estatuko lehiakide gehienek gaur egun korritzen duten bezala. Hesien arteko distantzia 400 metroko lasterketa estandar baten hasieraren berdina da, eta 10 hesi dituzke. Erdi-mailako hezkuntzarako eta gazteagoentzako 200-220 m-ko lasterketak ere badaude 5 oztopoekin.

## Altuera eta distantzia 
Bost hesi altuera daude hesi estandar gehienetan. Altuena gizonezkoen sprint lasterketetarako erabiltzen da (60m eta 110m), 106,7 cm. Hurrengo altuena, 99,1cm, 50 urtetik beherako gizon beteranoek, eta mutil gazteagoek erabiltzen dute. 91,44cm-ko erdiko posizioa,  gizonezkoen hesi lasterketa luzeetan erabiltzen dena (400m), gazteen eta beteranoen adin tarte batzuetan. Hurrengo beheko posizioari, 83,8cm, "emakumezkoen altuera" deitzen zaio, emakumezkoen hesi lasterketa laburretarako erabiltzen dena. Posiziorik baxuena,76,2cm-koa da eta emakumezkoen 400m hesi lasterketetan eta gazte eta beterano lasterketa askotarako erabiltzen da. Lasterketa batzuetan 68,6 zentimetroko hesiak erabiltzen dituzte gazte edo beteranoen ekitaldietarako. 
ezkerrera|thumb|282x282px|Hesi pasaera sekuentzia bat
Gizonezkoen sprint hesi lasterketetan, lasterketaren luzera kontuan hartu gabe, lehen hesia irteera lerrotik 13,72 m-ra dago eta hesi arteko distantzia 9,14 metrokoa da. Emakumeentzako sprint hesi lasterketetan, lehen hesia 13 m-ra dago eta hesi arteko distantzia 5 m-koa da. Hesi luzeko probetan, gizon edo emakumeentzat, lehen hesia 45 metrotara dago hasierako marratik eta hesien arteko distantzia  35m-koa.

## Teknika 
thumb|Hesi pasatzea erakusten duen sekuentzia bat, 1900. urtekoa.
thumb|100 M hesiak 2010eko Memorial Van Dammen. Priscilla Lopes-Schliep, Sally Pearson, Lolo Jones eta Perdita Felicien
Hesi teknika optimoa lortzeko, lehenik eta behin, korrika egiteko teknika egokiak ikasi behar dira. Garrantzitsua da korrikalariak oin puntetan korri egitea. Horrek mugimendu arina egiten du lasterketako etapa bakoitzaren artean.
eskuinera|thumb|2008ko Udako Olinpiar Jokoak – Gizonezkoen 110 m hesiak – 1. finalerdia
thumb|Kerron Clement 400 metroko hesi proban Berlinen, 2009an (erdigunean)
Lasterketa batean mugimendu eraginkorra lortzeko desiragarria den teknika bat dago. Korrikalari asko, batez ere, abiaduran oinarritzen dira, baina teknika egokiak eta oztopo bakoitzaren aurretik eta artean ondo planifikatutako urratsek aukera eman dezakete hesi pasatze eraginkor batek aurkari azkarragoak gainditzeko. Orokorrean, hesi pasatze eraginkorrak denbora eta energia kopuru minimoa hesiaren gainean bertikalki joaten gastatzen dira, horrela abiadura maximoa lortuz lasterketa horizontalaren norabidean.

Lehen oztopora hurbiltzean, kirolariak oinkadaren luzera mozten dute. Horrek korrikalariaren bultzada mozten du eta denbora baliotsua irabazten da. Atletek hesiari erasotzen diote, gutxi gorabehera 2 m-ko distantziatik salto eginez; erasoko hanka luzatuta baina apur bat tolestuta (hanka zuzen batek denbora gehiago dakarrelako hesiaren gainean), orpoak hesiaren altuera doi-doi pasa dezan. Ondoren, atzeko hanka horizontalki eta lau sartzen da, aldakaren albotik gertu. Helburua da esprint arruntaren grabitate-zentroaren desbideratzea minimizatzea eta airean hegan egiten ematen den denbora murriztea.

Behar bezala pasatzeko eta gainetik jauzi ez egiteko, lasterkariek aldakak doitzen dituzte, hesien gainetik altxatzeko. Horrek berekin dakar erasoko hanka, atzeko-hanka eta besoko posizioak behar bezala erabiltzea. Erasoko hanka, berriz, lehenengo hesiaren gainetik pasatzen den hanka da, eta nahiko zuzen mantendu behar da. Hesia zeharkatzean, lasterkariaren atzeko hanka beherantz tiratzen du, oztopotik metro bat haratago gutxi gorabehera lurreratuz. Atzeko-hankak eraso-hankari jarraitzen dio. Hesi gainean hankak ondo jarriz korrikalariaren oreka eta erritmoarekin laguntzen du lasterketa osoan zehar.

## Aldaerak 
Errelebo lasterketak ere badaude, nahiz eta oso gutxitan korritzen diren. Normalean, pistako lasterketetan bakarrik aurkitzen dira, eta horiek errelebo-lasterketez osatuta daude.Talde bateko lau hesilari bakoitzak aurreko korrikalariaren kontrako norabidea egiten du. Lasterketa estandarra: 4 × 110m gizonezkoentzat eta 4 × 100m emakumezkoentzat.

Gehienez 4 talde baino ez dira egoten, pista gehienek 8 errei baino ez baitituzte. Bi errei behar ditu talde bakoitzak. Taldeko #1 eta #3 korrikalariak noranzko batean ibiliko dira errei zehatz batetik behera eta #2 eta #4 korrikalariak kontrako noranzkoan ibiliko dira beste erreian. Talde bakoitzeko korrikalariak 1etik 4ra doaz segidan.

Taldekideak noiz bukatuko zain dauden korrikalariek taldekidea puntu jakin batera iritsi arte itxaron behar dute lasterketako bere zatia hasteko. Epaile bat egongo da begira, ea goizegi hasten diren. Hori egiten badute, deskalifikatu egingo dituzte; berandu hasten badira, orduan kalte besterik ez die egingo ekitaldia irabazteko duten denborari eta aukerei.

Estatu Batuetan, Aries Merritt, Jason Richardson, Aleec Harris eta David Oliverren gizonezkoen taldeak munduko errekorra ezarri zuen 440 m-ko errelebo lasterketan, 52,94 segundoko denboran (2015eko apirilaren 25ean ezarria). Emakumeen aldetik, Brianna Rollins, Dawn Harper-Nelson, Queen Harrison, Kristi Castlin, elkarrekin 400 m-ko hesi lasterketa egin zuten 2015eko abuztuaren 24an 50,50 segundoko munduko errekorra eginez.

Hesi erreleboa 2019ko IAAF World Relays lasterketan sartu zen;

## Ikus gainera 
* Oztopo lasterketa

## Erreferentziak