open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lauritz Melchior

**Lauritz Lebrecht Hommel Melchior** (1890eko martxoak 20, Kopenhage-1973ko martxoak 18, Santa Monica, Kalifornia) tenorra izan zen. Bere garaiko wagnertar tenor, tenor heroiko edo heldentenor gailentzat hartua da. Kopenhagen jaio zen, Beniamino Gigli italiar tenorra jaio zen egun berean. Eta jaiotzez daniarra zen arren, 1947an estatubatuar nazionalizatu zen.

Baritono bezala debutatu zuen 1913an, eta tenor lanetan 1918an estreinatu zen, Tannhäuser operan parte hartuz.

Berlinen debutatu zuen, eta jarraian Nurembergen, Munichen, Frankfurten, Kolnen, Hannoverren, Bremenen, Dresden, Leipzigen eta Chemnitzen.

Bayreuthen 1924tik 1931 arte kantatu zuen, eta bere garaiko wagnertar tenorrik nabarmenena izatea lortu. Sarri agertu zen Royal Opera Housen 1939 arte, eta Metropolitan Opera Housen 1926tik 1950 arte.

1931, 1933, 1942 eta 1943an Buenos Aireseko Colon Antzokian arrakasta lortu zuen Otto Klempererren eta Fritz Buschen zuzendaritzapean.

Frida Leider, Lotte Lehmann, Marjorie Lawrence eta Helen Trabuel sopranoen ondoan izan zituen partehartzeak historiara pasa ziren, baina Kirsten Flagstad soprano norvegiarrarekin osatu zuen Tristan eta Isolda operako bikoterik ezagunena, Sir Thomas Beecham eta Fritz Reinerrek zuzendutako grabaketetan lekukotua.

1950ean erretiratu zen, baina telebistan, komedia musikaletan eta Hollywoodeko filmeetan parte hartzen jarraitu zuen.

1960an, bere 70. urtebetetzea ospatzeko, Valkiria operaren lehen ekitaldia kantatu zuen Kopenhagen, "Daniar Handia" ezizena jasotzen zuen (ezizen hau aurreikusitako telebista ziklo batentzako hartu zen, baina honen hasierako atala baino ez zen grabatu).

Lehen ekitaldi horren grabaketa 1933an, Bruno Walterrek zuzendua eta Lotte Lehmannen ondoan erreferentziazkotzat hartzen da.

Kopenhageko hilerrian lurperatua dago.

Bere seme Ib Georg Melchiorrek bere aitari buruzko biografia bat idatzi zuen.

## Kanpo estekak
Inurri errota

**Inurri errota** inurri legionari (marabunta) talde bat jirabiraka hasten denean ematen den fenomenoa da. Inurri multzo batek espedizioko talde nagusiaren feromona lorratza galtzen duenean, bata bestearen atzetik etengabe biraka hasten dira. Zikloa hausten ez bada akituta hiltzen dira. Fenomeno hau inurri kolonien auto-antolakuntza ereduaren ondorioa da. Inurri bakoitzak bere aurretik doanari jarraitzen dio. Portaera honek kasu gehienetan ondo funtzionatzen du baina bukle amaiezinetan erortzeko arriskua dauka.

William Beebek deskribatu zuen lehen aldiz fenomeno hau 1921ean, 365 metroko zirkunferentzia zuen inurri errota bat ikusi ondoren. Inurri bakoitzak bi ordu eta erdi behar zituen bira bat emateko.

ntzeko fenomenoak ematen dira pinu beldar (prozesionaria) eta arrainetan.

## Kanpo estekak 
* Inurri errota baten bideoa, http://www.youtube.com/watch?v=jtrWlRNXmNw, http://www.youtube.com/watch?v=nGlzoT0sLaM
*  Inurri errota baten software simulazioa
* Inurri bakarra jira-biraka
*  Frédéric Delsuc-en artikulua: Army Ants Trapped by Their Evolutionary History
Kim Possible

***Kim Possible*** Estatu Batuetako animaziozko telesaila da. 2002ko Ekainaren 7an ikusi zen lehen aldiz Disney Channel telebistan.

## Istorioa 
Kim Possible neska normala da, baina ere agente eta espia bat. Planeta laguntzeko beti dago doilorren aurka borrokatzen.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
Zazpiribai

thumb|Zazpiribai kantu-ikuskizunerako afixa (1972)
thumb|Ipar-Hego Euskal Herrietako hainbat abeslari Zazpiribai kantu-ikuskizunerako bildu ziren 1972an, Ez Dok Amairu desegitean. Parte hartzaileak: Manex Pagola, Ugutz Robles-Arangiz, Patxika Erramuzpe, Peio Ospital, Pantxoa Carrere, Iñaki Urtizberea (txistularia eta txirularia), Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Benito Lertxundi.
**Zazpiribai** edo **Zazpiri bai** 1971n eta 1972an Euskal Herrian eginiko euskarazko kantu-ikuskizun abertzale bat izan zen. Izenak «zazpi herrialdeei bai, Eskual Herriari bai» esan nahi du.

Ez Dok Amairu taldeak Baga Biga Higa ikuskizunarekin izandako arrakasta ikusita, Ipar Euskal Herrian antzeko zerbait sortzea otu zitzaion Manex Pagolari 1970eko hamarkadaren hastapenetan. «Guk ere ez ote dugu horrelako zerbait abiatzen ahal, sortzen ahal? Ikusteko gure entzuleak hobeki zerbitzatzen ditugula, eta gu kantariok poxi bat gehiago trebatzen, kantu edertiak aitzinatzen. Batzuk besten ondotik kantuz aritzea ez da segur bazter utzi behar...», idatzi zuen Pagolak beste hainbat kantariri bidalitako gutun batean, 1971n.

Pantxoa Carrerek dioenez, 1950eko hamarkadan «Benito, Laboa, Lete, beste aldeko kantariak hona etortzen hasi zirenean, hemengo jendeak "zein ondo kantatzen duen kantari espainol horrek" esaten zuen. Ideia hori hautsi nahian, euskaldunak ginela erakutsi nahian, bi aldeetako kantariak bildu nahi izan genituen eta Zazpiribai —zazpi herrialdeei bai, Eskual Herriari bai— antolatu genuen. Ikuskizunak izugarrizko arrakasta izan zuen».

Horrela abiatu zen Zazpiribai kantu-ikuskizuna sortzeko bidea. Pagolarekin batera, Pantxoa Carrere eta Peio Ospital, Ugutz Robles-Arangiz, Iñaki Urtizberea, Patxika Erramuzpe, Benito Lertxundi, Xabier Lete eta Lourdes Iriondo bildu ziren egitasmo hartan. Bederatzi aldiz eman zuten, Donibane Garazin, Baionan, Hazparnen, Maulen, Hendaian eta Donibane Lohizunen. Arrakasta handia lortu zuten, eta zenbait lekutan birritan eman behar izan zuten ikuskizuna. «Guk bagenekien euskal kulturaren altxorra ederra dela. Euskal edertasun hori kantagintzarekin zerbitzatu nahi genion herriari. Lehengoa eta gaurkoa ez genituen aurka ematen», esana du Pagolak.

Zazpiribairekin hasitako bideak jarraipena izan zuen Ortziken ikusgarriarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Kantagintza Berria
* Eusko abertzaletasun

## Kanpo estekak
GFAM Lurra

**GFAM Lurra** edo **Groupement Foncier Agricole Mutuel du Pays Basque** gazteak laborantzan plantatzeko eta dauden etxaldeak mantentzeko behar diren lurrak erosteko Ipar Euskal Herriko laborari batzuek sortutako elkartea da.

## Historia 
1979an sortua, urte horretan garatu zuen lehen ekimena: jabeak saltzen zituenez lurrik gabe geratzeko arriskua zuen laborari bati laguntza eman zion, maileguek lurrak eta etxebizitza aldi berean erostea uzten ez ziotelako. Jabearekin prezioa negoziatzeaz gain, lurren erosketa elkarteak ordaindu eta balizko eraikina laborariak ordaintzea adostu zuten. Hortik aurrera antzeko beste 12 ekintza egin ditu; haietako zortzitan eraikinik ez zuten 8 baserri oso eskuratu ditu. 19 familia etxaldeetatik bizitzea lortu du.

Hauxe da **GFAM Lurraren** ekimenen zerrenda; ekoizpen mota eta non egin zen azaltzen da.
# 1979: ardiak, txahalak eta artoa Bithiriñan.
# 1981: baratzegintza Ahurtin eta behi esnedunak Arruetan.
# 1984: ardi gasna Arrosan.
# 1987: haragitako behiak Bastidan.
# 1988: ardi gasna Amendüzen.
# 1989: behi esnedunak Makean.
# 1990: behi esnedunak Armendaritzen.
# 1991: ardi gasna Lakarrin.
# 1995: mahastizaintza Irulegin.
# 2000: ahuntzak eta gasna Aintzila eta Lohitzünen.
# 2007: ardi esnedunak Ainharben. Etxaldearen izenagatik "Kako afera" deitu den eta hedabideen arreta erakarri zuen urteetako ika-mika baten ondoren laborari batzuek ez zituzten behar zituzten lurrak galdu.

Horrekin batera kontzientziatzeko lanean jardun du, lurraren benetako balioaz (lan tresna izateaz gain guztion ondasuna dela azpimarratuz) hausnarketa bultzatzeko asmoz.

## Ezaugarriak 
Bere sorreran eman zen eztabaidaren ostean "lur" kontzeptuaz hau izan zen elkarte honek adostu zuen definizioa: "Lurra ondasun kolektiboa izan beharko lukeen laborariaren esku ezarritako lan tresna bat da."

Elkartearen helburu nagusiak:
* Lur sailak etorkizuneko belaunaldiei uzten lagundu eta laborantzarako gorde dadila lan egitea.
* Harremanak sortzea laborariak ez direnekin, lurraren arazoaz kontzientzia har dezaten.
* Familiatik kanpo bizi diren laborariei laguntza ematea.
* Lurra eta etxebizitzaren etorkizunari buruzko hausnarketa instituzioetara eramatea.

Erabakiak kide guztiek parte hartzen duten batzarren bidez adosten dira. Lur sailak 1700 bat lagunen ekarpen ekonomikoen bitartez erosi dira; adibidez Kako etxaldearen lurrak erosteko behar ziren 165.000 euroak lortzeko 63 euroko 2600 zati saltzea pentsatu zuten.

Bere egoitza Donapaleuko Lapitz Hotza karrikako 32 zenbakian dago; beste elkarte batzuekin partekatzen du, elkartea kide den Arrapitz federazioarekin besteak beste.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrapitz
* Biharko Lurraren Elkartea

## Kanpo estekak 
*   Elkartearen webgunea.
*  GFAM Lurra Hemenen webgunean.
Hannah Montana

***Hannah Montana*** Estatu Batuetako telesaila da, Disney Channel telebistakoa. 2006ko martxoaren 24an ikusi zen lehen aldiz. Miley Cyrus kantaria du protagonista.

## Istorioa 
Miley Stewart neska normal bat da, baina sekretu handi bat du: bera Hannah Montana abeslari ospetsua da.

## Pertsonaiak 
* Miley Stewart: Neska normala da, baina sekretuan Hannah Montana abeslari famatua.
* Lilly Truscott: Mileyren lagun onena.
* Oliver Oken: Mileyren laguna.
* Jackson Stewart: Mileyren anaia nagusia.
* Robbie Ray Stewart: Miley eta Jacksonen aita.

## Filma 
*Hannah Montana: The Movie*n, Robbie eramaten du Mileyri Tennesseera, bere sustraiak gogoratzeko.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)
Frantzisko Xabier Mina

**Martin Xabier Mina Larrea**, ezinenez **Frantzisko Xabier Mina** (Otao, Nafarroa Garaia, Euskal Herria, 1789ko uztailaren 1a - Cerro del Borrego, Pénjamo, Guanajuato, Mexiko, 1817ko azaroaren 11) Euskal Herriko militar eta gerrillaria izan zen. Iberiar Penintsulako Gerran (frantziarren aurka) eta Mexikoren Independentzia Gerran (espainiarren aurka) jardun zuen.

Bere osaba Francisco Espoz izan zen.

Euskaraz bazekien.

## Biografia 
*El Estudiante* eta *El Mozo* ere deitu zuten.

Iruñeko apaizgaitegian hasi zituen ikasketak eta Zaragozakoan segitu. Madrilgo 1802. urteko gertakarien ondoren Zaragozako beste ikasleekin hasi zen lanean frantsesei aurre egiteko asmoz. Aragoiko armadako ofizialekin jarri zen orduan harremanetan, eta Nafarroako gerrilla antola zezan agindu zion Areizaga jeneralak 1809. urtean; *Corso Terrestre* oste nafarra osatu zuen Minak, bera izanik komandante. Garaipen sonatuak lortu zituen taldeak hilabete gutxiren buruan, Gares, Lizarra eta Muru Artederretan (Untzue, Nafarroa). Armada frantseseko Jean Isidore Harizpe jeneral baxenabartarrak Mina atxilotzeko agindua eman zuen baina horrek mendira ihes egin zuen eta taldea sakabanatu zuen.

1810. urtean berriro ere taldea bildu zuen frantsesei aurre egiteko Nafarroako lurretan eta garaipen garrantzitsuak lortu zituen Oibar, Kaparroso eta Izarbeibarren. Labianon ezkutatu zen ondoren baina frantsesek aurkitu eta atxilo hartu zuten. Frantziara erbesteratu zuten baina 1814. urtean Nafarroara itzuli zen. Han, osaba Francisco Espoz eta Minarekin bat egin zuen absolutismoaren aurkako eta Cádizko Konstituzioaren aldeko borrokan. Matxinada saioak huts egin ondoren Frantziara lehenbizi, Ingalaterrara ondoren, eta Mexikora jo zuen azkenik. Bertan, Mexikoko independentzia gerran Espainiako aginte kolonialaren aurka lerratu zen, Mexikoko kreole, mestizo eta amerindiarrek hasitako gatazkan. Bertan, 1817an, atxilotu eta fusilatu egin zuen Espainiako armadak.

Masoi egin zen 1815. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xabier Minari buruzko dokumentalaren argibidea Nafarroako Gobernuaren webgunean ikusgai 
* Xabier Minari buruzko erreportajea Argia astekarian 
* Joseba Aurkenerena: Xabier Mina, askatasunaren aldeko haizea https://zuzeu.eus/euskal-herria/xabier-mina/
Andreu Buenafuente

**Andreu Buenafuente Moreno** (Reus, Tarragona, 1965eko urtarrilaren 24a) kataluniar umorista, aurkezle eta ekoizlea da, La Sexta kateko akziodunetako bat den El Terrat ikus-entzunezko ekoiztetxearen sortzailea ere bada. Kate honetan Buenafuentek hainbat telebista formatutako saioak sortu izan ditu. Gaurko egunez kate horretan bertan Buenafuente izeneko umorezko saioa aurkezten jarduten du.

## Iruditegia 

Irudi:Buenfuente y su equipo.jpg|Buenafuente eta bere taldea
Irudi:Buenafuente eventoblog.jpg|Elkarrizketa baten zehar
Irudi:Spain.Barcelona.Diada.Sant.Jordi.Plaza.Universitat.05.Buenafuente.JPG|Buenafuente Bartzelonan San Jurgi Egunean jendeari sinatzen

## Kanpo estekak 
* Andreu Buenafuenteren webgunea 
* El Terrat ekoiztetxearen webgunea
Laborari (aldizkaria)

***Laborari*** (2001 arte **Laborari-Lo Paisan**) Euskal Herriko Laborarien Batasuna sindikatuko aldizkaria da.

## Historia 
ELB laborantza arloko sindikatuaren sorrerarekin batera hasi zen ateratzen, 1982ko urrian. Lehen lau zenbakietatik 50.000 ale atera ziren eta dohainik izan ziren eta lehen kideen bazkidetzak erabiltzeaz gain zenbait militantek diru-kopuru handiagoak ezarri zituzten atera ahal izateko. Hasieran hilabetekaria izan zen; 1983an 11 zenbaki atera ziren eta ale kopurua aldakorra zen: urte horretako urtarrilekoa 11.000 aletan argitaratu zen, Laborantza Ganberarako hauteskundeen harira. Denbora laburraz bihilabetekaria izan eta gero berriro hilabetekari bihurtu zen, 1984ko ekainetik 1985eko uztailera; zuri-beltzezko 10 orrialdeko aldizkaria zen.

1988an hilabetekaria zen eta 600 harpidedun zituen; 1998an 1.000 bat ale ateratzen ziren eta astekaria zen.

2010eko apirilaren 22an ateratako zenbakia 891.a da.

## Ezaugarriak 
Hastapenean izena elebiduna zen, **Laborari-Lo Païsan**; *paisan* hitzak "laborari" esan nahi du okzitanieraz; Ipar Euskal Herriko nekazaritza eremu batzuetan (Agaramont aldea...) hizkuntza hau ere hitz egiteaz gain, lehen aleetan *Mensuel d’information des paysans basques et béarnais* ("Euskal Herriko eta Bearnoko laborarien informazio-hilabetekaria") zekarren mantxetan. Gero *Hebdomadaire d’informations des paysans du Pays basque* ("Euskal Herriko laborarien informazio-astekaria") idaztera pasatu zen. *Lo Païsan* karaktere txikiagoez agertzen hasi zen 1992ko otsailean eta 2001ean desagertu egin zen.

3. zenbakia (1983ko urtarrilekoa) bi ediziotan agertu zen: *Pays Basque* eta *Béarn*. Geroago bakarra zen edizioak *éd. Pays Basque* idatzita izan zuen 1993 arte.

Aldizkaria gehienbat frantsesez da eta euskaraz %20tik heren batera izaten da.

Zenbaki bakoitzak artikulu nagusi bat du eta harpideez gain gaiaren arabera horrekin lotura berezia dutenei banatzen zaie. Helburuen artean FDSEArena den *Le Sillon* astekariak (11.000 zenbaki, haietatik 5.000 Ipar Euskal Herrian) laborarien artean zabaltzen duen ildoari aurre egitea dago.

## Bibliografia 
* Martine Sistiague: *ELB. Ipar Euskal Herriko laborarien oihartzuna*, Gatuzain, Baiona, 1999.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* ELB
## Kanpo estekak 
*  Agerkari zerrenda Lapurdum aldizkariaren webgunean.
*  Argitalpen zerrenda Kultura Ministerioaren webgunean.
*  Aldizkariaren orrialde bat EHLGren webgunean.
Laborari (argipena)

**Laborari** hitzaren erabilpen batzuk daude:

* **Laboraria** laborantza edo nekazaritzan ari dena da.

* *Laborari* ELB sindikatuaren astekaria da.
José Luis Sampedro

**José Luis Sampedro Sáez** (Bartzelona, 1917ko otsailaren 1a - Madril, 2013ko apirilaren 8a) gaztelaniazko idazlea eta ekonomialaria izan zen.

## Bizitza 
Jaio eta urte batetara bera eta bere familia Tangerra joan ziren, bertan 13 urte bete arte bizi izan zen.1936an errepublikanoek gerrara bidali zuten Espainiako Gerra Zibilean. Gero nazionalen aldean sartu zen. Gerra Melillan, Katalunian, Guadalajaran eta Hueten egin zuen.

Gerra bukatuta, Santanderren aduanako funtzionario lanpostua lortu zuen. Gero, Madrila joan zen, eta han 1944an Isabel Pellicerrekin ezkondu zen. Ekonomia ikasketak egin zituen: 1947an bukatu zituen, sari berezia lortuta.

Banco Exterior de Españan hasi zen lanean eta unibertsitateko irakasle ere hasi zen. 1955an Madrilgo Complutense Unibertsitatean katedradun izendatu zuten. Postu horretan jardun zuen 1969 arte, eta Banco Exterior de Españan zuzendariorde nagusia izatera iritsi zen.

1965ean eta 1966an Salforden eta Liverpoolen eskolak eman zituen.

1968an *Ann Howard Shaw Lecturer* izendatu zuten Bryn Mawr College estatubatuar unibertsitatean.

Espainiara itzulita, *El caballo desnudo* liburuan Espainiaren egoera satirizatu zuen.

Urte haietan ekonomialari eta irakasle lanei idazlearena erantsi zien, *Conciencia del subdesarrollo* eta *La inflación en versión completa* liburuak argitaratuta.

1977tik 1979 arte politikari ere izan zen, frankismoaren ondorengo lehen Gorteetan senatari izan baitzen.

Erretiratzean idatzi ditu eleberri arrakastatsuenak: *Octubre, octubre*, *La sonrisa etrusca* eta *La vieja sirena*.

Emaztea, Isabel, 1986an hil zitzaion.

1990an Real Academia Españolako akademiko izendatu zuten.

1990aren bukaeran Olga Lucas idazle, olerkari eta itzultzailearekin ezkondu zen.

Bere bizialdiaren azken urteetan mendebaldeko kulturaren, gizartearen eta moralaren gainbehera salatu zuen, neoliberalismo eta kapitalismoa kritikatuz.

2009an Sevillako Unibertsitateko *honoris causa* doktore izendatu zuten.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *La estatua de Adolfo Espejo* (1939) ,1994 an argitaratua.
* *La sombra de los días* (1947), 1994an argitaratua.
* *Congreso en Estocolmo* (1952)
* *El río que nos lleva* (1961)
* *El caballo desnudo* (1970)
* *Octubre, octubre* (1981)
* *La sonrisa etrusca* (1985)
* *La vieja sirena*, (1990)
* *Real Sitio* (1993)
* *El amante lesbiano* (2000)
* *Escribir es vivir* 2003
* *La senda del drago* (2006)
* *Sobre política, mercado y convivencia* (2006)
* *La ciencia y la vida* (2008)

### Ipuinak 
* *Mar al fondo*, 1992.
* *Mientras la tierra gira*, 1993.

### Ekonomiari buruzko lanak 
* *Principios prácticos de localización industrial*, 1957.
* *Realidad económica y análisis estructural*, 1959.
* *Conciencia del subdesarrollo*, 1973.
* *Las fuerzas económicas de nuestro tiempo*, 1967.
* *Inflación: una versión completa*, 1976.
* *El mercado y la globalización*, 2002
* *Los mongoles en Bagdad*, 2003.
* *Sobre política, mercado y convivencia*, 2006
* *Economía humanista. Algo más que cifras*, 2009

## Erreferentziak
Mauthausen

**Mauthausen** azoka hiri txikia da, Austriako Austria Garaia eskualdean dagoena, Linz hiritik 20 bat kilometro ekialdera. Mauthausenek 4.850 biztanle zituen 2001. urtean.

Bigarren Mundu Gerran, Mauthausen eta Gusen herrien inguruan egin zuten Mauthausen-Gusenetako kontzentrazio esparruen multzoa.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Miley Stewart

**Miley Ray Stewart** *Hannah Montana* telesaiko pertsonai nagusia da. Miley Cyrus interpretatzen du.

## Deskribapena 
Miley Stewart bizitza bikoitza bat bizi du, neska normal bat isaten, eta sekretuz pop abestlari famatua Hannah Montana isaten. Bere anaia Jackson eta bere aita Robbierekin bizitzen da. Gainera, bere aita Hannah Montanaren agentea da. Mileyen ama hil zen bera gaztea zenean. Ere dauka bizkarzaina Hannah Montana denean, Roxy.

## Biografia 
Miley Tennesseekoa da, baina Kaliforniara joan zen bizitzera Malibun, gutxienez, seigarren graduan zegoenetik eskolan. Lehen aldiz iritsi zenean *Seaview Middle Schoolera*, haren gaur egungo lagun hobeenak ezagutu zuen, Lilly Truscott eta Oliver Oken. Lilly lehena izan zen asmatzen Miley Hannah Montana dela, eta Oliver bigarrena. Gainera, denborazko maitasuna euki zuen Jake Ryan aktorearekin.

## Kanpo estekak
Oliver Oken

**Oliver Oscar Oken** *Hannah Montana* telesailaren pertsonaia nagusi bat da. Mitchel Musso interpretatzen du.

## Deskribapena 
Oliver Miley Stewarten lagun onenekoa da Lilly Truscottekin. Lillyren mutil-laguna da, eta Joannie Palumborena ere izan da. Hannah Montana joaten denean, "Mike Standley III" deitzen da. Eskolako armairu itxiak irekitzen badaki, kolpe batzuk emanez. Oso abeslari ona da, eta rock talde batekin joan zen ibilaldian.

## Kanpo estekak
Xabier Otaegi

**Xabier Otaegi Lizarralde** (Donostia, 1952ko ekainaren 21a) Donostiako kultura munduko pertsonaia garrantzitsua da. 1972 urtetik aurrera *Kixki* pailazoa gisa Kixki ta Mixki ta Kaxkamelon pailazo taldeko kide da, ondoren 1985an Txirri, Mirri eta Txiribiton taldeko *Txirri* pailazoa izatera iragateko. Azken hauek Euskal Telebista katean euren asteroko saioari esker arrakasta handia lortu zuten.

1989-1991 artean Jose Ignazio Ansorenarekin batera ETB1 katean *Funtzioa* ikuskizun saioa ere aurkeztu zuen.

Gizarte-zientzietan graduatua, zortzi urtez Donostiako Iztunde antzerki taldean jardun zuen; Herri Irratian hiru urtez haur nahiz euskaldun berrientzako hainbat irratsaio zuzendu zituen.

## Ikus gainera 
* Txirri, Mirri eta Txiribiton
* Jose Ignazio Ansorena
* Txema Vitoria

## Kanpo loturak 
* Xabier Otaegiren biografia irakurgai. Auñamendi Eusko entziklopedia 
* Xabier Otaegiri elkarrizketa. Euskaraz.net 
* Xabier Otaegiri elkarrizketa. Deia.com
Txirri

**Txirri** hainbat hegaztiren izen arrunta da:
* Txirri arrunta (*Calidris alpina*)
* Txirri txikia (*Calidris minuta*)
* Txirri lodia (*Calidris canutus*)
* Txirri iluna (*Calidris maritima*)
* Txirritxo handia (*Charadrius hiaticula*)
* Txirritxo txikia (*Charadrius dubius*)
* Txirritxo hankabeltza (*Charadrius alexandrinus*)

Gerra Zibilaren garaian, Fiat C.R.32 hegazkinak izengoiti hori izan zuen.

Gainera, Txirri, Mirri eta Txiribiton taldeko pailazoetako bat pertsonaia da, lehen Xabier Otaegik eta orain Peru Ansorenaren antzeztua.
Jackson Stewart

**Jackson Rod Stewart** *Hannah Montana* telesailaren pertsonaia nagusi bat da. Jason Earles-ek interpretatzen du.

## Deskribapena 
Miley Stewarten anaia nagusia da, eta Robbie Ray Stewartren semea. Beti borrokan ari da Mileyekin. Unibertsitatean dago. Rico gorrotatzen du. Neska askorekin ibili da, baina inorekin ere ez du eduki arrakasta.

## Kanpo estekak
Kristian Pielhoff

**Kristian Pielhoff Urrutia** (Donostia, Gipuzkoa, 1961eko ekainaren 12a) telebistako aurkezlea da.

## Bizitza 
Donostian jaio zen, eta aitaren aldetik alemaniar jatorria du. Lehenbizi TVE-2 eta gaur egun Telecinco telebista kateetan emititzen den brikolaje eta lorezaintzari buruzko *Bricomanía* saioari esker ospetsu bilakatu zen. Saio hori Iñigo Segurola lorezainarekin batera aurkezten du. Gaur egun Zarautzen bizi da.

## Kanpo estekak 
* Urtzi URKIZU: « KRISTIAN PIELHOFF x Tele5-eko 'LA Casa de tu vida'-ko kolaboratzaile eta 'bricomania'-ko aurkezlea», *Berria*, 2005-05-22.
*  Kristian Pielhoffen IMDBko fitxa
*  Kristian Pielhoff, *El Hormiguero* telebistako umore saioan
Iñigo Segurola

**Iñigo Segurola Arregi** (Donostia, Gipuzkoa, 1967ko apirilaren 7a) lorezaina da. Kristian Pielhoff herrikidearekin batera *Bricomanía* saioa aurkezten du, eta hor astero ematen dituen lorezaintza-gomendioek ospea ekarri diote.
[thumb|250x250px|[Anabel Arraizarekin Hamaika TBko Hiri-Baratzea saioan]]
Hamaika telebistako *Hiri baratzea* programako hainbat saiotan ere lan egin du Anabel Arraizarekin batera lankidetzan hirien inguruko baratzetaz eta ortuko jarduerez.
[thumb|ezkerrera|Zaldi erraldoiarentzat ekosistema propioa sortu zuen Donostiako [Europa plaza (Donostia)|Europa plazan.]]
Nekazaritza ingeniaritzako ikasketak egin zituen Iruñean; eta, ondoren, paisajista ikasketak Eskoziako hiriburu Edinburghen. 1994an Oiartzun udalerrian beste kide batekin batera LUR Paisajistak, SL enpresa sortu zuen, eta ordu ezkero Euskal Herriko hiri eta herri askotako lorategi, parke eta berdeguneak sortzen dihardu. Haien lan ezagunenetarikoa da Donostiako Europa plazan Andres Nagelen *Izenbururik gabe* eskultura egokitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iñigo Segurolari elkarrizketa *Argia*n, 2009-5-17
*  Lur paisajistak enpresaren webgunea
* Iñigo Segurolari elkarrizketa *Argia*n, 2012-4-22
Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria

**Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria**, **EHAA**, (gaztelaniaz *Boletín Oficial del País Vasco, BOPV*) Euskal Autonomia Erkidegoko aldizkari ofiziala da, zeinetan argitara ematen baitira argitalpen ofiziala behar duten dokumentuak, betiere, legediaren arabera. EHAA zerbitzu publiko unibertsala eta doakoa da, eta argitaratzen dituen agiriei dagokienez bermatu egiten du herritarrek bilatu, kontsultatu, artxibatu eta inprimatzeko duten eskubidea.

EHAA urteko egun guztietan argitaratzen da, salbu eta larunbatetan, igandeetan eta Gasteizko udalerriko egun baliogabeetan.

2009ko urtarrilaren 1etik aurrera elektronikoki bakarrik eskura daiteke eta ez da gehiago paperean argitaratzen.

## Ikus, gainera 
* Aldizkari ofizial

## Kanpo estekak 
* EHAA-BOPV webgune ofiziala
Hannah Montana telesaileko pertsonaiak

*Hannah Montana* telesailaren pertsonaiak.

## Pertsonai nagusiak 
* **Miley Ray Stewart**: Neska normala da, baina sekretu bat du: bera Hannah Montana da, abeslari ospetsu bat. Tennesseekoa da.
* **Lillian "Lilly" Truscott**: Mileyren lagun onena. Eta Oliveren neska-laguna. Hannahrekin joaten denean, "Lola Luftnagle" deitzen da.
* **Oliver Oscar Oken**: Mileyren laguna eta Lillyren mutil-laguna. Hannahrekin joaten denean, "Mike Stanley III" deitzen da.
* **Jackson Rod Stewart**: Mileyren anaia nagusia. Askotan daude borrokatzen.
* **Robbie Ray Stewart**: Miley eta Jacksonen aita. Ere Hannah Montanaren agentea da.
* **Rico Suave**: Mutil gaizto bat, beti dagoena besteak zirikatzen.

## Bigarren mailako pertsonai naguziak 
* **Leslie "Jake" Ryan**: Jake Ryan aktore famatu bat da, ezaguna da "Zonbien Eiztaria" telesailaren protaginsta izateagatik. Miley ezaten du gorrotatzen duela bere ikastetxera joaten denean, baina bai sentitzen duela zerbait Jaketik. Ateratzen hasi zirenean, Miley ez zuen Jake jasaten. Denboran zehar, maitazun harreman batzuk izan dute.
* **Roxy Roker**: Hannah Montanaren bizkarzaina, eta Stewart familiaren lagun mina.
* **Albert Dontzig Jauna**: Stewarten auzokoa, Robby eta Jackson gorrotatzen du.
* **Traci Van Horn**: Hannah Montanaren laguna. Oso ahots zorrotza du.
* **Siena**: Jacksonen neska-laguna.

## Familiako kideak 
### Stewart familia 
* **Susan B. Stewart**: Miley eta Jacksonen ama, eta Robbieren emazte hilda.
* **Ruthie Ray Stewart**: Miley eta Jacksonen amona, eta Robbieren ama.
* **"Bubba" Joe Stewart**: Miley eta Jacksonen aitona, Robbieren aita.
* **Osaba Earl**: Miley eta Jacksonen osaba, eta Robbieren anaia.
* **Izeba Pearl**: Earlen emakumea, eta Miley eta Jacksonen izeba.
* **Izeba Dolly**: Mileyren amabitxia, eta Stewarten lagun zaharra.

### Truscott familia 
* **Kenneth "Ken" Truscott**: Lillyren aita, eta Heatheren senar ohia.
* **Heather Truscott**: Lillyren ama, eta Kenen emakume ohia.

### Oken familia 
* **Nancy Oken**: Oliveren ama. Polizia da.
* **Oken Jauna**: Oliveren aita.

### Suave familia 
* **Rico Suave Sr.**: Ricoren aita diruduna.
* **Suave Andrea**: Ricoren ama.

## Eskola 
### Irakasleak eta langileak 
* **Francis Corelli Jauna**: Miley eta bere lagunen maizua.
* **Kunkle Andereñoa**: Jackson eta Mileyren irakaslea.
* **Lori Erizaina**: Eskolaren erizaina, eta Robbieren neska-laguna.

### Ikaskideak 
* **Amber Addison eta Ashley Dewitt**: Bi neska Mileyren ikastetxean. Oso aberaskumeak dira.
* **Sarah**: Mileyren ikastetxeko neska. Ekologista da.
* **Joannie Palumbo**: Oliveren denborazko neska-laguna.
* **Copper**: Jacksonen lagun hobeena.
* **Thor**: Jacksonen laguna, kaikua da.
* **Max**: Jacksonen lagun bat.

## Kanpo estekak
Robbie Ray Stewart

**Robbie Ray Stewart** *Hannah Montana* telesailaren pertsonaia nagusi bat da.

## Deskribapena 
Miley eta Jackson Stewarten aita da. Behin abeslari famatua izan zen, baina utzi zuen fama bere semeak zaintzeko eta, geroago, Hannah Montanaren agentean bihurtu zen. Atsegin du haren semeek haien akatsetatik ikas dezaten, eta ez dio uzten Mileyri mutil-laguna izatea. Earl izeneko anaia bat dauka.

## Kanpo estekak
Rico Suave

**Rico Suave Jr.** *Hannah Montana* telesailaren pertsonaia nagusi bat da.

## Deskribapena 
"Rico's" dendako nagusiaren semea da. Mutil gaizto baten fama dauka. Jackson Stewarten etsaia da, eta baita telesaileko beste pertsonaiena ere.

## Kanpo estekak
Lilly Truscott

**Lillian "Lilly" Truscott** *Hannah Montana* telesailaren pertsonai nagusi bat da. Emily Osmentek interpretatzen du.

## Deskribapena 
Lilly Miley Stewarten lagun onena da. Bere gurasoak dibortziatuta daude. Bere amarekin bizi da etxe batean gertu Mileyrenean, baina geroago haren amak beste hirira joaten da lan egiteko, eta Mileyekin bizitzera doa. Lilly lehena izan zen asmatzen Miley Hannah Montana dela. Hannah Montanarekin joaten denean, "Lola Luftnagle" deitzen da ("Lola LaFonda" lehen), eta kolorez desberdineko ileordeak daramatza. Oliveren neska-laguna da.

## Kanpo estekak
Esloveniaren banaketa administratiboa

**Eslovenia** administratiboki udalerritan (*občine* - *singularrean občina*) banatzen da soilik. Herrialde osoan hizkuntza ofiziala esloveniera da. Dobrovnik, Hodoš eta Lendavan bigarren hizkuntza ofiziala hungariera da. Izola, Koper eta Piranen italiera da bigarren hizkuntza ofiziala.

## Lurraldeen banaketa 
eskuinera|350px|Esloveniako eskulade estatistikoak.

### Eskualde estatistikoak 
Eslovenia estatu zentralista da, banaketa administratiboa helburu estatistikoetarako soilik dira baliagarri. Estatistikarako lurraldeak hauek dira:

### Lurralde historikoak 
eskuinera|350px|Esloveniako lurralde tradizionalak (Hasburgotarren garaian finkatu zirenak).
Aintzinako hiru koroetan (Karniola, Estiria eta Goriška) izan zen banaketaren araberakoak dira lurralde tradizionalak:

* 1) Esloveniako kostaldea (*Primorska*): Garai bateko *Goriška* eta *Slovenska Istra* (Istria Esloveniarra) elkartzetik sortua.
* 2) Karniola (*Kranjska*):
** 2.a) Karniola Garaia (*Gorenjska*)
** 2.b) Erdialdeko Karniola (*Notranjska*)
** 2.c) Karniola Beherea (*Dolenjska*)
* 3) Karintia (*Koroška*)
* 4) Estiria (*Štajerska*)
* 5) Transmuralandia (*Prekmurje*)

### Lurralde naturalak 
Esloveniako lehenengo lurralde naturalen zatiketak Anton Melik geografoak eta Svetozar Ilešič-ek egin zituzten 1936an eta 1968an. Ivan Gams-en zatiketa berrian, lurralde hauek bereizten dira:

* Alpeak (*Visokogorske Alpe*).
* Alpe aurreko muinoak (*Predalpsko Hribovje*).
* Ljubljanako lautada (*Ljubljanska Kotlina*).
* Azpimediterranearra - Kostaldeko Eslovenia (*Submediteranska – primorska Slovenija*).
* Eslovenia barneko karst dinarikoa (*Dinarski kras notranje Slovenije*).
* Eslovenia azpipanonikoa (*Sobpanonosnka Slovenija*).

## Esloveniako udalerriak 

### Hiri handienak 
2015eko erroldaren datuak dira

### Metropoli eremuak 
2015eko erroldaren datuak dira.

### Udalerri guztien zerrenda 
550px|eskuinera|thumb|Esloveniako udalerriak
2006tik Eslovenia 210 udalerritan banatuta dago, horietatik 11 hiri estatusa dutenak (**negritaz**).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* ISO 3166-2:SI

## Kanpo estekak
The Suite Life on Deck

***The Suite Life on Deck*** Estatu Batuetako telesaila da, Disney Channel telebistakoa. 2008ko irailaren 19an ikusi zen lehen aldiz. *Zack eta Cody Hotelean* telesailaren jarraipena da.

## Istorioa 
Zack eta Cody bikiak "S.S. Tipton" ontzira joaten dira ikasteko bidaian, mundua ikusten duten bitartean.

## Pertsonaiak 
### Pertsonai nagusiak 
* **Cody Martin**: Zacken anai bikia. Oso azkarra da.
* **Zack Martin**: Codyren aniai bikia. Biki bihurriena da.
* **Bailey Pickett**: Codyren neska-laguna.
* **London Tipton**: S.S. Tipton ontzia naguziaren alaba.
* **Marion Moseby (Moseby Jauna)**: Ontziaren gerentea.
* **Marcus Little**: Antzinan abeslari famatua izan zen mutil bat.

### Bigarren mailako pertsonaiak 
* **Woody Fink**: Mutilen laguna ontziaren eskolan.
* **Emma Tutweiller (Tutweiller Andereñoa)**: Ontziaren ikasgelako andereñoa.
* **Kirby Morris**: Ontziaren segurtasun guardia.

## Ikusi gainera 
* Zack eta Cody Hotelean

## Kanpo estekak
The Suite Life of Zack & Cody

***The Suite Life of Zack & Cody*** Estatu Batuetako telesaila da, Disney Channel telebistakoa. 2005ko martxoaren 18an ikusi zen lehen aldiz.

## Sinopsia 
Abenturak "Tipton Hotelean" bizitzen dira.

Zack eta Cody hotel batean bizi diren bi anai bikiak oso kaltegarriak. Haren bihurrikeriek Moseby Jaunaren pazientzia beti ahitzen dute.

## Pertsonaiak 
* **Zack Martin**: Codyren aniai bikia. Biki bihurriena da.
* **Cody Martin**: Zacken anai bikia. Oso azkarra da.
* **Maddie Fitzpatrick**: Tipton Hotelaren gozoki saltzailea.
* **London Tipton**: Tipton Hotela naguziaren alaba.
* **Marion Moseby (Moseby Jauna)**: Tipton Hotelaren gerentea.
* **Carey Martin**: Zack eta Codyren ama.

## Ikus, gainera 
* Zack eta Cody Ontzian

## Kanpo estekak
Erdi Triasiko

**Erdi Triasikoa** (testu zahar batzuetan Muschelkalk izenez ere ezaguna) Triasiko aroaren bigarren garaia da. Duela 245 milioi urte ingurutik duela 228 milioi urte inguru arte hedatzen da. Garai hau Anisiar eta Ladiniar animali garaietan banatzen da.

## Kanpo estekak
Ladiniar

**Ladiniarra**, denbora geologikoaren eskalari dagokionez, Triasiko aroaren bigarren garaia izan zen Triasiko Ertaineko azken garaia da. Garai hau duela 237 milioi urtetik duela 228 milioi urte ingururarte hedatzen da. Ladiniarra Anisiarraren ondorengo eta Goi Triasikoko lehen garaia izan zen Karniarraren aurreko garaia izan zen.

## Kanpo estekak
Eöl

**Eöl** Tolkienen legendarium ospetsuan Teleri edo elfo ilun bat zen, Thingol erregearen senidea, nor denbora batez Doriatheko basoetan bizi izan zen, baina ondoren, Noldorrekiko mesfidantza zela eta, Nan Elmothera joan zen.

Nanoen oso laguna zen, askotan Nogrodera ohorezko gonbidatu bezala gonbidatua izateraino. Hauengandik burdingintzaren artea ikasi zuen; eta bere ezagutzekin Mithrila bezain erresistentea zen metal bat sortu zuen, baina hura baino meheagoa eta moldagarriagoa, ezpata guztien aurkako babesa ematen zuena eta "galvorn" deitu zuena, ebanoa bezain beltz eta dizdiratsua baitzen.

Aredhel Ar-Feiniel basoan galduta topatu zuen, eta sorginkeria bat egin zion handik irten ez zedin, Eöl berataz maitemindu baitzen. Berarekin ezkondu zen, elkarrekin basoaren sakonean bizi izan ziren eta Maeglin izeneko seme bat izan zuten.

Bere semea gaztea eta ausarta zenean, bere aitarekin haserretua honek Noldorrak ezagutzea debekatzen baitzion, bere amarekin batera utzi zuen. Eöl, haserretuta, bere semearen eta bere emaztearen atzetik joan zen Gondolinen sartu zen arte. Han, atxilotua eta Turgonen aurrera eramana izan zen, heriotzaren eta Gondolinen giltzaperatuta bizitzearen artean hautatzeko aukera eman ziona. Lehena aukeratu zuen; baina, bere semea hil guran, pozoitutako xabalina bat jaurti zuen, honen ondorioz Aredhel hil zuelarik, bere semea babesteko honen aurrean jarri zena. Hilketa honegatik Caragdûrretik jaurtia izan zen, bertan hilez, baina ez aurretik bere seme Maeglin patu bera jasatearekin madarikatu gabe.

## Kanpo estekak
Phineas eta Ferb telesailaren pertsonaiak

*Phineas eta Ferb* telesailaren pertsonaiak.

## Pertsonaia nagusiak 
* **Phineas Flynn**: Udan mota guztietako asmakizunak egiten bizi den mutikoa da.
* **Ferb Fletcher**: Phineasen anaiordea da. Telesailean ikus daitekeenez, ez du gehiegi hitz egiten baina asko laguntzen du Phineas asmakizunak egiterako orduan.
* **Candace Flynn**: Phineasen arreba eta Ferben arrebaordea da. Lehen aipatu dugun bezala beti dabil bere anaiak izorratu nahian baina ez du sekula lortzen.
* **Perry Ornitorrinkoa**: Phineas eta Ferben etxeko animalia da. Bi hauek ez dakite baina Perry agente sekretu bat da eta konturatzen ez direnean alde egiten du bere misioak burutzeko. "Agente P" izenarekin ezagutzen dute espioien enpresan. Doofenshmirtz Doktore maltzurraren planak suntsitzea du helburu nagusi.
* **Doofenshmirtz Doktorea**: P Agentearen etsai nagusia da. Zientzialari eroa da eta beti dabil gaiztakeriak egiten.
* **Isabella Garcia-Shapiro**: Phineas eta Ferben auzokidea. Phineasekin maiteminduta dago eta ahal duen guztian laguntzen du.

## Bigarren mailako pertsonaiak 
* **Linda Flynn**: Phineas eta Candacen ama eta Ferben amaordea.
* **Lawrence Fletcher**: Ferben aita eta Phineas eta Candacen aitaordea.
* **Monogram Naguzia**: P Agentearen nagusia.
* **Baljeet Rai**: Phineas eta Ferben laguna, indiakoa.
* **Buford Van Stomm**: Phineas eta Ferben laguna. Harroputza bat da.
* **Kanpaketa Klubaren Neskak**: Mutilen lagunak. Isabella haien nagusia da.
** **Adyson Sweetwater**: Kopeta-ilearekin Kanpaketa Klubaren Neska.
** **Gretchen**: Betaurrekoekin Kanpaketa Klubaren Neska.
** **Ginger**: Kanpaketa Klubaren Neska altua.
** **Holly**: Kanpaketa Klubaren Neska afro-amerikanoa
** **Milly**: Kanpaketa Klubaren Neska lodikotea.
** **Katie**: Ile horailarekin Kanpaketa Klubaren Neska.
* **Stacy Hirano**: Candacen lagun onena.
* **Jeremy Johnson**: Candace maiteminduta dagoen mutila.
* **Carl**: Monogram Naguziaren laguntzailea.

## Noizean behingo pertsonaiak 
* **Vanessa Doofenshmirtz**: Doofenshmirtz doktorearen alaba.
* **Irving**: Phineas eta Ferben mireslea.
* **Norm**: Doofenshmirtz Doktorearen errobot laguntzailea.
* **Clyde Flynn**: Mutilen aitona amaren partetik.
* **Betty Jo Flynn**: Mutilen amona amaren partetik.
* **Reginald Fletcher**: Mutilen aitona aitaren partetik.
* **Winifred Fletcher**: Mutilen amona aitaren partetik.
* **Roger Doofenshmirtz**: Doofenshmirtz Doktorearen ania. Hiriaren alkatea da.
* **Charlene Doofenshmirtz**: Doofenshmirtz Doktorearen emazte ohia.
* **Pinky**: Isabellaren chihuahua.
* **Jenny**: Neska hippia, Candacen lagun mina.
* **Django Brown**: Phineas eta Ferben laguna.
* **Haurtxo Buru Erraldoia**: Flotatzen duen haurtxo buru erraldoia.

## Kanpo estekak
Kim Possible telesailaren pertsonaiak

*Kim Possible* telesailaren pertsonaiak.

## Heroiak 
* **Kimberly Ann "Kim" Possible**: Neska normal bat, baina batera agente bat da.
* **Ronald "Ron" Geldiezin**: Kimen lagunkide traketsa.
* **Rufus**: Ronen sator biluzia.
* **Wade Load**: Mutil adimentsua, informazioa ematen dio Kimi.

## Familia kideak 
### Possible familia 
* **James Timothy Possible Doktorea**: Kimen aita. Astrofisikaria.
* **Ann Possible Doktorea**: Kimen ama. Kirurgialaria.
* **Jim eta Tim Possible**: Kimen anai txikiak. Bikiak dira.
* **Possible Amama**: Kimen amona itaren partetik.

### Geldiezin familia 
* **Geldiezin Jauna**: Ronen aita.
* **Geldiezin Anderea**: Ronen ama.
* **Hana Geldiezin**: Ronen adopziopeko ahizpa Txinatarra.

## Doilorrak 
* **Drakken Doktorea**: Zientzialari eroa.
* **Shego**: Drakken Doktorearen laguntzailea.
* **Duff Killigan**: Golf-jokalari eroa.
* **Tximino Hanka**: Tximino itxurarekin ninja.
* **Señor Senior Sr. eta Señor Senior Jr.**: Europazko aita eta semea aberatsak.
* **Dementor Profesorea**: Zientzialari eroa.
* **AmyD.N.**: Zientzialari eroa.
* **Gill**: Itsas mutantea.

## Kanpo estekak
Rose-Maïté Erkoreka

**Rose-Maïté Erkoreka** (Quebec, 1976ko uztailaren 11) euskal jatorria duen kanadar aktorea da, *Une grenade avec ça?* izeneko komediari esker Quebecen ezaguna dena.

## Biografia 
Montrealgo Unibertsitatean Musika eta bertako kontserbatorioan arte dramatikoa ikasi zituen. Ingelesez eta frantsesez hitz egiten du. 2008an Gémeaux Saria lortu zuen, aktore berriaren mailan.

## Lanak 
### Filmografia 
### Antzerkigintza 
## Erreferentziak
Angband

**Angband** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da. Zehazki Hurinen semeak eta Silmarillion lanetan agertzen da. Ondoren elfoek Morgoth deitu zuten Melkorren armategia izan zen, bere ordezkaria zen Sauronen ardurapean utzia Utumno existitu zen bitartean. Melkor Erdialdeko Lurraldera itzuli ondoren bere gotorleku nagusi bihurtu zen. Erdialdeko Lurraldearen iparmendebaldeko muturrean zegoen, Beleriandetik haratago, Hithlumen parean. Jatorrian, han kokatu zen Valarrek mendebaldetik egin zezaketen edozein eraso eragozteko.

Bere izenak elfoen sindarin hizkuntzan Burdinazko Presondegia esan nahi du (ang = burdina eta band = gartzela edo presondegia). Quenya hizkuntzan, berriz, bere izena Angamando da, oinarrian gauza bera esan nahi duena (anga = burdina eta mando = gartzela edo presondegia).

Angband, Eguzkiaren Lehen Aroan Melkorren gotorleku eta Iparraldeko Hondamendirako Pasabide bihurtu zen, Jaun Ilunaren erresuma. Bere ateen gainean hiru dorre-sumendi pilatuta daude, Thangorodrim izenekoak.

Angband Noldorrek setiatu zuten 400 urte eta gehiagoz Lehen Aroan, baina setio hau Beleriandeko guduetako laugarrena izan zen Dagor Bragollachean desegina izan zen.

Silmarillionen agertzen diren pertsonaia guztietatik soilik Beren eta Luthien sartu ziren Angbanden euren borondatez, mozorrotuta, egoitzarik sakonenera iritsiz, Melkorren tronu iluna zegoen tokira, bere koroatik silmaril bat hartu eta handik ihes egitea lortuz.

Azkenean, Valarren armadak suntsitu zuen Haserrearen Gerran.

### Angbandeko ate handiak 
Angbandeko ziegetatik eta Burdinazko Mendiak hegoalderantz zeharkatuz, Melkorrek burdinazko ate sendo eta handi batzuetan amaitzen zen kilometro askoko tunel bat eraiki zuen. Ate hauek gaizkiaren gotorleku boteretsurako sarrera ziren eta Carcharothek zaintzen zituen, munstrozko otso batek. Berenek eta Luthienek Carcharothi aurre egin zioten, sakon lokartaraziz. Orduan ate handietatik sartu ziren, Melkorri silmariletako bat kentzeko betebeharrarekin.
Zaldiko (Lantzeko inauteria)

thumb|200px|eskuinera|Zaldikoren irudia.

 
**Zaldiko** Lantzeko inauterietako (Nafarroa Garaia) pertsonaia da. Zuberoako maskaradetako zamaltzain pertsonaiaren antzera, baina era xumeagoan apaindua, hau ere zurezko zaldi baten gainean doa. Aurpegia zapi batez estalia izaten du.

Bere funtzioa ferratu eta bezatua izatetik ihes egitea da. Horrez gain, bere indar guztiak Ziripot bultzatu eta lurrera eror dadin saiatzen erabili ohi ditu. Inguruko jendea ere bultzatu eta uxatu ohi du.

Lantzeko zaldikoa udaberri eta joritasunaren adierazgarri bide da. Ziripot eta Miel Otxinekin batera inauterietako pertsonai esanguratsuenetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lantzeko inauteriak
* 2010eko Lantzeko inauterien bideoa ikusgai
Aros ibaia

**Aros ibaia** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den ibai bat da. Beleriandeko antzinako lurretatik igarotzen zen, Eguzkiaren Lehen Aroaren amaieran itsasoaren uretan urperatuak izan aurretik, Doriatheko hegoaldeko eta ekialdeko mugak osatuz. Bere iturria iparraldean zuen, Himring muinoetan, Thingol eta Melianen erresuma inguratuz Sirion ibaiarekin honen erdialdeko ibilbidean elkartzen zen arte, gune zingiratsu bat eta Aelin Uialeko zingirak eratuz.

## Arossiach 
**Arossiach** izenekoa (Arosen ibia sindarinez) Aros ibaiaren goi ibilbidea zeharkatzen zuen ibi bat zen, Nan Dugorthebetik Himladera, Nan Elmothera eta Ered Luineko nanoen hirietara zihoan bide zaharpean.

## Kanpo estekak
Ingalaterrako Gudua

**Ingalaterrako gudua** (ingelesez *Battle of Britain* eta alemanez *Luftschlacht um England*) Bigarren Mundu Gerran zehar 1940ko uda eta udazkenan zehar Luftwaffek Erresuma Batuaren aurka ekin zion aire kanpaina militarra izan zen, honen bidez Royal Air Forceri aireko nagusitasuna kentzen saiatu zelarik.

Bere helburuak lortzeko, Alemania Naziak Itsas Lehoi Operazioa izena jarri zioten plana garatu zuen.
## Zinema 
* *The Battle of Britain* (1969)

## Kanpo estekak 
* Ingalaterrako guduaren historia elkartea
IBM

**International Business Machines** edo **IBM** informatikarekin lotutako herramintak, programak eta zerbitzuak ekoiztu eta merkaturatzen dituen enpresa multinazionala da. Ameriketako Estatu Batuetako New Yorkeko estatuako Armonk hirian du egoitza nagusia. Gutxi gorabehera 390.000 langile ditu 161 herrialdeetan banatuta eta teknologiarekin lotutako zerbitzu-enpresarik handiena da. New Yorkeko Burtsan IBM kodea erabiltzen du.

New York estatuko Armonk herrian egoitza du, eta 1911n sortu zen *Computing-Tabulating-Recording Company* izenaz, hiru enpresa txiki elkartuta. 1924an IBM *(International Business Machines Corporation)* izeneko enpresa bereganatu eta beronen izena hartu zuen. Thomas Watsonen zuzendaritzapean (1914-52), Estatu Batuetako enpresetako kontrol-erlojuen egile nagusia izatera iritsi zen IBM, eta lehen idazmakina elektrikoa ere asmatu eta merkaturatu zuen 1930eko hamarkadan. 1950eko hamarkadan murgildu zen konputagailuen alorrean, eta hurrengo hamarkadetan, hedapen izugarria izateaz gain, ordenagailuen merkatuko lehen mailara iritsi zuen. 1953an, lehen ordanagailu komertziala sortu zuen, *701 *izenekoa.

ezkerrera|thumb|250px|IBM markako ordenagailua.

1965az geroztik, informatika industria ahaltsu bihurtuta, derrigorrezko erreferentzia izan ziren IBMk egindako ordenagailuak, kalitatearen alorrean ez ezik, baita hizkuntza informatikoari nahiz funtzionamenduari dagozkien arauen alorrean ere (IBM bateragarriak). 1960ko eta 1980ko hamarkaden artean, IBM izan zen konputagailu handien merkatuko enpresa nagusia, baina 1980ko hamarkadan atzera egin zuen eremu espezializatuetan lan egiten zuten beste fabrikatzaile batzuen aurrean. 1970eko hamarkadan ordenagailu txikiak azaldu zirenean, IBMri bere konputagailu handien merkatua arriskuan jarriko zutela iruditu zitzaion, eta ez zen gai izan haien benetako ahalmena ikusteko. 1980an, ordea, IBMk PC delako ordenagailu pertsonala sortu zuen arrakasta handiz, denbora gutxian eredu bilakatu baitzen mikroinformatikaren alorrean.

1980ko hamarkadaren erdialdera, ordea, IBMren aurrerakada moteldu egin zen, bereziki programa eta ordenagailu eramangarrien alorrean. Informatika enpresa japoniarren igoerak eragin zuen neurri batean IBMk zenbait alorretan izan zuen atzerakada. Hala ere, 1980ko hamarkadaren amaieran IBM munduko konputagailu ekoizle handiena zen, eta idazmakinak eta fotokopiagailuak tartean, baita bulegoko tresnerien ekoizle nagusia ere. 1990eko hamarkadaren hasieran, Estatu Batuetako ekonomia atzeraldi bete-betean zegoela, IBMk enpresa berrantolatu eta bere merkatuetara gehiago hurbiltzen ziren atal autonomoak eratu zituen. Horren ondorioz, 40.000 lagunek galdu zuten lanpostua 1992an IBMn, eta 1993. urterako murrizketa gehiago iragarri ziren. 1991-1993 bitartean IBMk galera handiak izan zituen, urte bakar batean 9 mila milioi dolar galdu zituelarik. Hala ere, enpresak abantaila ugari ditu oraindik, besteak beste munduan ordenagailu komertzialei dagokion fabrikazio prozeduraren ia % 90aren iturburua baitzen 1995ean.

## Kanpo estekak 
* IBM webgune nagusia
* IBM - Espainia
* IBM - Frantzia
## Erreferentziak
Ramón Trecet

**Ramón Trecet Garmendia** (Donostia, Gipuzkoa, 1943ko uztailaren 1a) euskal eta kataluniar jatorriko kazetari, irrati esatari eta telebistako aukezle donostiarra da.

1980ko hamarkadaren bigarren erdialdean TVE2 katean *Cerca de las estrellas* ("Izarretatik hurbil") saioaren aurkezlea izateagatik ospe handia bereganatu zuen. Bertan, astero NBAko partidu baten erretrasmizioa burutzen zuen.

## Kanpo estekak 
* Ramon Treceten IMDBko fitxa ikusgai
Dagor Aglareb

**Dagor Aglareb** izenekoa ("Gudu Loriatsua" esan nahi duena) Tolkienen legendarium ospetsuan gertatzen den gudu bat da. Silmarillion lanean kontatzen da gudu honen istorioa Beleriandeko gerren artean hirugarrena izan zen, Eguzkiaren Lehen Aroan gertatu zirenak. Aurreko biak gertatu eta mende erdira gertatu zen, Noldor elfoak zenbait erresumatan jada ezarrita zeudenean, ia guztiak Beleriandeko ipar muturrean, Etsaiagandik Sindarren domeinuak baino hurbilago. Iparmendebaldeko zatia Fingolfinek kontrolatzen zuen, Noldorren Errege Gorena zena, baita honen semeek ere, ekialdeko zatia Fëanorren semeen kontrolpean zegoen bitartean. Erdiko zatia, berriz, Finarfinen semeen kontrolpean geratu zen.

Melkorren estrategiak Noldorren indarrak banatzean eta Dorthonion konkistatzean zetzan, babesteko errazagoak ziren lurralde garaiak lortuz, baina estrategia honek huts egin zuen.

Orduan, Melkorrek armada berri bat bidali zuen, aurreko hiruak batuta baino handiagoa zena. Sirion ibaiaren pasabidea eraso zuen, Beleriandera sartzeko iparreko sarbideetako bat zena, eta behartu egin zuen. Baina Noldorrak azti zeuden, eta orkoak Dorthonioneko ordokitik aurrera egiten ari zirenean, Fingolfinek eta Maedhrosek modu bateratuan eraso zuten armadaren ezkerraldeko eta eskuinaldeko alboetatik eta suntsitu egin zuten. Noldorrek hemen euren ahalmen handia berretsi zuten. Hildako noldor bakoitzeko 20 orko hilak izan ziren, eta, ondorioz, Melkorrek orkoek baino eraso maila altuagoa zuten izakiak sortu behar izan zituen (sortu zituen izaki ezagunenen artean trollak eta herensugeak zeuden).

Orkoen armada Angbandeko ateetaraino bertaraino jazarria izan zen, elfoek setiatu zutena. Honela, Angbandeko setioa hasi zen, larehun urte iraungo zuena, horietan zehar Noldorrak Melkorren ateetan bertan zaintza jarri zutelarik, Belerianden bakea eta oparotasuna egon zelarik. Arrazoi honegatik, gudu hau **Dagor Aglareb** (Gudu Loriatsua) bezala ezagutua izan zen.

## Kanpo estekak