Sufragisten zapia

**Sufragisten zapia** lihozko zapi bat da, 1912ko martxoan Women's Social and Political Union-en adierazpen itogarrietan kristalak hausten parte hartzeagatik Hollowayko (Erresuma Batua) kartzelan kartzelaratutako emakumeen sinadura brodatuak dituena. Sufragisten 66 izen eta bi inizial-serie ageri dira brodatuta, bai eta WSPUren eslogan bat eta haren egileen izenak eta espetxeratze-lekua ere. 

Zapi hau XX. mendearen hasieran Erresuma Batuan emakumeen boto-eskubidea lortzeko egindako aldarrikapen eta ekintzen ondorioz kartzelaratutako emakume haien lekukotza da.

## Aurrekariak 
Emmeline Pankhurstek eta haren alaba Christabel Pankhurstek 1903an sortutako mugimendu sufragista da Women's Social and Political Union (WSPU). Ekintza militante ikusgarriak egiten zituzten. Kale-agerraldiak antolatzen zituzten, ondasun pribatu edo publikoei eraso egiteko. 

Kristalak hausteko lehen kanpaina 1911ko azaroan egin zen, eta 223 emakume atxilotu zituzten. WSPUk bigarren kanpaina bati ekin zion 1912ko martxoaren 1ean eta 2an; Britainia Handiko Parlamentuak, berriz, hirugarren urtez jarraian Conciliation Bills (en) aztertu zuen. Manifestari gehienak, berrehun bat pertsona, atxilotu zituzten. Pertsona batzuk isun batera kondenatu zituzten, eta, ordaintzeari uko eginez gero, espetxeratu egiten zituzten; beste batzuk, berriz, Hollowayn espetxeratu zituzten zuzenean, Londresen. Kartzelaratze horiek militanteen gose-grebak markatu zituen, zeinek eskatzen baitzuten preso politiko estatusa aitor ziezaiela, ez zirela eskubide komuneko atxilotu hutsak, orduan aitortzen zituzten bezala. Ordainetan, jatera behartzen zituzten.

## Jatorria 
Segur aski, Mary Ann Hilliardek sortu zuen zapia, eta hark gorde zuen, bere atxiloketaren eta kideenaren oroigarri gisa. Ondoren, British College of Nurseseko (en) artxiboei eman zien dohaintzan. *British Journal of* *Nursing*-ek 1942ko martxoan aipatu zuen zapia:  Mary Hilliard andereñoak, sufragista baketsu eta oso ausartak, liho fineko zapi hau eskaini zion Kolegioari, 1912ko martxoan, kontzientzia-eragozpenagatik eta emakumeak emantzipatzeko konpromisoagatik Hollowayko kartzelan preso egondako emakume ausart guztiek sinatua eta brodatua. Hainbat koloretako 67 sinadura brodatu erakusten ditu

Azkenik, sinadurak biltzeak lanaren espiritu kolektiboa gogorarazten du: "Votes for Women" lema feministak "Holloway Prison" lekua eta "March 1912" data aipatzen ditu, kristal-hausteari erreferentzia egiten dion data, baina, aldi berean, kartzelaratzearen dimentsio soziala gogorarazten du. Dekorazioak “emakume-talde bat federatu zuen, eta une bat zerbait garrantzitsu bihurtu”. Horrela, “enpresa kolektibo batean parte-hartze indibidualaren” lekukotasuna eman zuten. Louise Purbricken iritziz, praktika horrek oroitzapenezko ekitaldi kolektibo baten jabe egiten du bat, sufragisten zapiaren kasuan. Adierazpen baimendu baten desbideraketa azpimarratzen du (zapien dekorazioa), debeku bat saihesteko (XX. mendearen hasierako sufragistek eta Ipar Irlandako errepublikanoek presoen estatusu politikoa aldarrikatzea).

### Janie Terreroren zapi brodatua 
[thumb|Janie Terrerok bi dekorazio ditu: [Gose Grebaren Domina|Hunger Strike Medal eta Holloway Brooch.]]
Janie Terrerok (sufragisten zapian ere agertzen da bere sinadura) beste zapi bat egin zuen, espetxeratze kolektiboa eta haren arrazoiak gogorarazten dituena: ertzean purpura, zuria eta berdea, mugimenduaren koloreekin, eta Emmeline eta Christabel Pankhurst agertzen diren postala, haiek apaintzen zuten Terreroren lana, eta "WSPU" izenburuaren azpian "Deeds, not Words" esloganaren oroigarria, Women's Social and Political Union-i egiten diote erreferentzia argiki. Area brodatuak kartzela sinbolizatzen du, eta Hollowayko paparrekoa ekartzen du gogora, 1909an sortua eta sufragista-jarduerengatik Hollowayko kartzelan atxilo izan zituzten emakumeei eskainia.

### Armaghen zapia 
Armaghen zapia koloretako margoekin eta boligrafoarekin egina da, 1976an, Armagheko espetxean (Ipar Irlanda) preso zeuden emakumeek, gatazken garaian, 1960ko hamarkadaren amaieran hasi eta 1998ko Ostiral Santuko Hitzarmenarekin amaitzen den aldian. Zapien dekorazioa Ipar Irlandako presoek, bai emakumeek bai gizonek, zabaldutako jarduera izan zen. Armaghen zapia sinatu zuten 45 emakume presoei atxilotu politiko izaera kendu zitzaien urtean egin zuten. Hori dela eta, 1976ko datak, zapian gogoratua, esanahi historikoa izan zuen, 1912ko data bezalaxe, sufragisten zapian brodatua, kristal-hauste kanpaina gogorarazten duena.

## Identifikatutako sinatzaileak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  
* .

## Ikus, gainera 
* Gose Grebaren Domina

## Kanpo estekak 
* The Priest House and Gardens