Kimika ez-organiko

**Kimika ez-organikoa** edo **kimika inorganikoa** substantzia kimiko guztiak, hidrokarburoak eta haien deribatuak izan ezik, eta haien propietate eta erreakzio kimikoak aztertzen dituen kimikaren alorra da. Kimika organikoak karbonoa duten konposatuak biltzen dituen arren, hurrengo konposatuak ere kimika ez-organikoan sartzen dira: karbono oxidoa, karburoak, karbono disulfuroa, zianuro metalikoak eta hirugarren mailako beste konposatu batzuk, besteak beste, karbonilo metalikoak, fosgenoa (COCl2), karbonato metalikoak eta abar. Kimika organikoaren eta kimika ez-organikoaren arteko bereizketa, ez da erabatekoa, ez talde batekoak, ez bestekoak diren gai ugari baitira, adibidez, konposatu organometalikoak. Aplikazioei dagokienez, kimika ez-organikoak aplikazioak ditu industria-kimikaren alor guztietan, besteak beste, katalisian, materialen zientzian, medikamentuen ekoizpenean, nekazaritzan, erregaietan eta pigmentuetan.

## Oinarrizko kontzeptuak 
Konposatu ez-organiko asko konposatu ionikoak dira, hau da, lotura ionikoz lotutako katioi eta anioiez osatutakoak. Mota honetako adibide batzuk hauexek dira: MgCl2 magnesio kloruroa (Mg^2+ magnesio katioiaz eta Cl-kloruro anioiaz osatua); sodio oxidoa Na2O (Na+sodio bi katioiez eta O^2-oxido anioiaz osatua). Edozein gatzetan, osagaien proportzioak karga totala nulua izateko behar direnak direlarik, osagaiak neutroak izaten dira. Ioiak deskribatzeko, oxidazio-egoera izaten da kontuan, eta eratzeko erraztasuna, katioien kasuan, ionizazio-potentzialetik iragar daiteke eta, anioien kasuan, aldiz, elektroi-afinitatetik.
thumb|1.Irudia. Azido sulfurikoaren molekula, 2 dimentsiotan adierazia, asko erabiltzen den konposatu kimiko ez-organikoa.

Konposatu ez-organiko mota garrantzitsuak dira oxidoak, karbonatoak, sulfatoak eta haluroak. Konposatu ez-organiko askok urtze-puntu altuak dituzte. Gatz ez-organikoak, normalean, eroale txarrak dira egoera solidoan. Beste ezaugarri garrantzitsu bat da kristalizatzeko erraztasuna. Gatz batzuk (adibidez, NaCl-a) oso disolbagarriak dira uretan; beste batzuk (adibidez, AgCl-a), berriz, ez.

Erreakzio ez-organikorik sinpleena desplazamendu bikoitza da, hau da, bi gatz nahastean ioiak trukatzen direnean oxidazio-egoera aldatu gabe. Erredox erreakzioetan, ordea, erreaktibo batek, oxidatzaileak, oxidazio-egoera gutxitzen du, eta erreaktibo batek, erreduktoreak, oxidazio-egoera handitua ikusten du. Emaitza garbia elektroi-trukea da. Elektroi-trukea zeharka ere gerta daiteke, adibidez, baterietan, funtsezko kontzeptua baita elektrokimikan.

Erreaktibo batek hidrogeno atomoak dituenean, erreakzioa gerta daiteke azido-base kimikan protoiak trukatzean. Definizio orokorrago batean, elektroi bikoteekin bat egin dezakeen edozein espezie kimikori Lewisen azido deritzo; alderantziz, elektroi bikote bat emateko joera duen edozein molekulari Lewisen base deritzo. Azido-base interakzioak fintzeko, ioien polarizagarritasuna eta tamaina ere hartzen ditu kontuan azido-base gogorra-biguna (ABGB) teoriak (ingelesez,  HSAB teoria).

Konposatu ez-organikoak, naturan, mineral gisa aurkitzen dira. Adibidez, lurzoruak izan ditzake burdin sulfuroa (pirita) edo kaltzio sulfatoa (igeltsua). Konposatu ez-organikoek ere hainbat funtziorekin aurki daitezke biomolekula gisa, elektrolito gisa (sodio kloruroa), energia-metaketan (ATP) edo eraikuntzan (polifosfato-eskeletoa gisa DNAn).

Gizakiak egin zuen lehen konposatu ez-organiko garrantzitsua amonio nitratoa izan zen, Haber prozesuaren bidez lurzorua ongarritzeko. Konposatu ez-organiko batzuk katalizatzaile gisa erabiltzeko sintetizatzen dira, hala nola banadio oxidoa (V) eta titanio kloruroa (III), edo, kimika organikoan, erreaktibo gisa erabiltzeko, hala nola litio eta aluminio hidruroa.

Kimika ez-organikoaren azpiatalak kimika organometalikoa, Agregatuen kimika eta kimika bioez-organikoa dira. Eremu horiek kimika ez-organikoa ikertzeko eremu aktiboak dira, eta katalizatzaile, supereroale eta terapia berrietara bideratuta daude.

### Kimika ez-organiko industriala 
Kimika ez-organikoa zientziaren arlo oso praktikoa da. Tradizionalki, nazio baten ekonomia azido sulfurikoaren ekoizpenaren arabera ebaluatzen zen. 2005eko datuen arabera, Kanadan, Txinan, Europan, Indian, Japonian eta Estatu Batuetan fabrikatutako 20 gai kimiko ez-organiko garrantzitsuenak hauek dira: aluminio sulfatoa, amoniakoa, amonio nitratoa, amonio sulfatoa, karbono beltza, kloroa, azidoa klorhidrikoa, hidrogenoa, hidrogeno peroxidoa, azido nitrikoa, nitrogenoa, oxigenoa, azido fosforikoa, sodio karbonatoa, sodio kloratoa, sodio hidroxidoa, sodio silikatoa, sodio sulfatoa, azido sulfurikoa (1.Irudia) eta titanio dioxidoa.

Ongarrien fabrikazioa kimika ez-organiko industrialaren beste aplikazio nagusietako bat da.

= Kimika ez-organiko deskriptiboa =
Kimika ez-organiko deskriptiboa konposatuak haien propietateen arabera sailkatzean datza. Neurri batean, konposatuaren elementu astunak taula periodikoan duen kokapenean oinarritzen da, bertan konposatuak beren egiturazko antzekotasunen arabera multzokatzen direlarik. Konposatu ez-organikoak aztertzen direnean, horien izaeraren arabera sailkatzen dira.

### Koordinazio-konposatuak 
[[Fitxategi:CoEDTA-anion-3D-balls.png|thumb|2.Irudia. Co3+ ioi bat oktaedrikoki koordinatua [Co(EDTA)]–a.]]
Koordinazio konposatu klasikoen artean, H2O, NH3, Cl eta Co gisako estekatzaileen talde nagusiko atomoetako elektroien pare bakartiei lotutako metalak daude. Koordinazio-konposatu berrietan, ia konposatu organiko eta ez-organiko guztiak erabil daitezke estekatzaile gisa. Metala, normalean, 3-13 taldeetakoa izaten da, baita trans-lantanidoetakoa eta trans-aktinidoetakoa ere. Oro har, konposatu kimiko guztiak koordinazio-konplexu gisa deskriba daitezke. Koordinazio-konplexuen estereokimika askotarikoa izan daiteke, Werner-ek [Co((OH)2Co(NH3)4)3]6+-tik bi enantiomero bereizten dituenean ondorioztatzen duen moduan; kiralitatea ez da bakarrik konposatu organikoetan gertatzen. (2.Irudia) Koordinazio-konposatu baten adibidea ikus daiteke  [Co(EDTA)]− dena.

### Talde nagusiko konposatuak 
eskuinera|thumb|200x200px|Tetrasufre tetranitruroa, S4N4, kimikariak liluratzen dituen talde nagusiko konposatua da
Talde nagusiko konposatuek, izan ere, I, II, III, IV, V, VI eta VII taldeko elementuak dauzkate. 3. eta 12. taldeetako elementu batzuk sar daitezke, baita lantanidoak eta aktinidoak ere. Azken horien erreaktibitatea antzekoa da.

Talde nagusiko konposatuak hasieratik ezagutzen dira, adibidez, sufre elementala edo fosforo zuria.

Lavoisierrek eta Priestley-k O2-arekin egindako esperimentuak, gas diatomiko hori aurkitzeaz gain, konposatuak eta erreakzioak estekiometria-erlazioen arabera deskribatzeko bidea ireki zuten. Amoniakoaren burdin katalizatzaileen bidezko sintesia aurkitzeak eragin handia izan zuen gizaterian 1900eko hamarkadaren hasieran, kimika ez-organikoko sintesiaren garrantzia agerian utzi baitzuen.

Talde nagusien konposatu tipikoak SiO2, SnCl4 eta N2O dira. Talde nagusiko konposatu asko organometaliko gisa ere sailka daitezke, talde organikoak baitituzte, adibidez, B(CH3)3. Konposatu horiek naturan ere aurki daitezke, esate baterako, fosfato taldea azido nukleikoetan, eta, beraz, bioez-organiko gisa sailka daitezke. Talde nagusien konposatuen artean, badaude karbono hutsean oinarritutako konposatuak. Horien adibide batzuk fulerenoa edo karbono nanohodiak dira.

### Trantsizio-metalen konposatuak 
4. taldetik 11. taldera bitarteko metalak dituzten konposatuei, trantsizio-metalen konposatu deritze. 3. taldeko eta 12. taldeko metalak dituzten konposatuak ere sartzen dira talde horretan zenbait kasutan. Hala ere, talde nagusiko konposatutzat ere hartzen dira.

Trantsizio-metalen konposatuek askotariko koordinazio-kimika erakusten dute: tetraedrikotik hasita titaniorako (TiCl4-a adibidez) karratu planarreraino nikel-konplexu batzuetarako, edo oktaedrikoa, kobaltoaren koordinazio-konplexuetarako. Zenbait trantsizio-metal biologikoki garrantzitsuak diren konposatuetan aurki daitezke, esate baterako, burdina, hemoglobinan.

### Konposatu organometalikoak 
eskuinera|thumb|220x220px|Organolitio erreaktiboak gehienbat forma polimerikoan aurkitzen dira, hala nola hemen erakusten den n-butillitioan.
Edozein konposatuk M-C-H lotura izan behar du organometalikoa izateko. Konposatu horien metala (M) talde nagusiko elementu bat edo trantsizioko metal bat izan daiteke. Konposatu organometalikoetan, konplexu oso lipofilikoak ere sartzen dira, hala nola karbonilo metalikoak eta alkoxido metalikoak.

Konposatu organometalikoak kategoria berezitzat hartzen dira estekatzaile organikoak hidrolisiarekiko edo oxidazioarekiko sentikorrak izaten direlako, eta, beraz, beharrezkoa da konposatu organometaliko horietan tradizionalak diren prestakuntza-metodoak baino espezializatuagoak erabiltzea baldintza bereziagoetan. Metodologia sintetikoak (bereziki koordinazio-potentzia txikiko disolbatzaileetan konplexuak manipulatzeko gaitasunagatik) koordinazio-estekatzaile oso ahulak esploratzea ahalbidetu zuen, hala nola H2
 eta N2 hidrokarburoak.

Eta hona hemen konposatu hauen hiru adibide;  [Ir(CO)2(PPh3)(Cl)], [Nb(Cp)2(CH3)3] eta [Cr(CpCH2CH2Cp)(CO)2].

### Agregatu konposatuak (luku) 
[ezkerrera|thumb|200x200px|Dekaboranoa [boro agregatu oso toxikoa da.]]
[eskuinera|thumb|200x200px|Burdin-sufre [Agregatu (argipena)|agregatuak burdin-sufre proteinen osagai nagusiak dira, eta ezinbestekoak dira gizakien metabolismorako.]]
Agregatuak mota guztietako konposatu kimikoetan aurki daitezke. Eskuarki onartzen den definizioaren arabera, elkarrekin zuzenean lotuta dauden atomoen multzo bat (triangeluarra, gutxienez) da agregatua. Baina metal-metal lotura duten konplexu dimetalikoak oso garrantzitsuak dira arlo horretan. Agregatuak agertzen dira sistema ez-organiko *puruetan*, kimika organometalikoan, talde nagusiko kimikan eta kimika bioez-organikoan. Agregatu oso handien eta solido *gordinen* arteko bereizketa gero eta lausoagoa da. Interfaze hori nanozientziaren edo nanoteknologiaren oinarri kimikoa da, eta, berariaz, kadmio seleniurozko agregatuen tamaina kuantikoak dituen efektuak aztertzetik sortzen da. Por lo tanto, los grandes clústers pueden describirse como una estructura de átomos unidos con carácter intermedio entre una molécula y un sólido.

* Adibideak: Fe3(CO)12, B10H14, [Mo6Cl14]2−, 4Fe-4S

### Konposatu bioez-organikoak 
[eskuinera|thumb|200x200px|B12. bitaminaren [Kobalto|kobaltozko oktaedro-zentroa.]]
Definizioz, konposatu horiek naturan agertzen dira, baina, azpieremuan, espezie antropogenikoak daude, hala nola kutsatzaile batzuk (adibidez, metil merkurioa) eta farmako batzuk (adibidez, zisplatinoa).​ Biokimikaren alderdi asko ere hartzen ditu eremuak, eta konposatu mota asko hartzen ditu, adibidez, fosfatoak DNAn, eta baita ligandoak dituzten konplexu metalikoak ere: makromolekula biologikoak, normalki peptidoak, gutxi definitutako espezieak, hala nola azido hezea edo ura (adibidez, erresonantzia magnetiko bidezko irudigintzarako (EMN) (ingelesez, MRI) erabiltzen diren gadolinio-konplexuetan koordinatua dagoenean). Tradizionalki, kimika bioez-organikoaren ardatza elektroiak eta energia arnasketarako garrantzitsuak diren proteinetara transferitzea zen. Medikuntzaren arloko kimika ez-organikoak aztertzen ditu funtsezkoak eta funtsezkoak ez diren elementuak diagnostikorako eta terapietarako aplikazioekin.

* Adibiderak: hemoglobina, metilmercurio, carboxipeptidasa.

### Solido egoerako konposatuak 
eskuinera|thumb|179x179px|YBa 2 Cu 3 O 7 edo YBCOa, tenperatura altuko supereroale bat da, iman baten gainean lebitatzeko gai dena tenperatura kritikoaren azpitik dagoenean, gutxi gorabehera, 90&nbsp;K (−183&nbsp;°C).
Arlo garrantzitsu hau materialen egituran, loturetan eta propietate fisikoetan oinarritzen da. Praktikan, egoera solidoaren kimika ez-organikoak zenbait teknika erabiltzen ditu, hala nola kristalografia, solidoaren azpiunitateen arteko elkarrekintza kolektiboen ondoriozko propietateak ulertzeko. Solido egoeraren kimikaren barruan, metalak eta horien aleazioak edo metal arteko deribatuak daude. Erlazionatutako arloak materia kondentsatuaren fisika, mineralogia eta materialen zientzia dira.

* Adibideak: silikonazko txipak, zeolitak, YBa2Cu3O7

## Kimika ez-organiko teorikoa 
[thumb|3.Irudia. [Bohrren eredu atomikoa|Bohr-en eredu atomikoaren eskema.]]
Kimika ez-organikoaren arloko beste ikuspegi bat Bohr-en atomoaren ereduarekin hasten da (3.Irudia), eta, kimika teorikoaren eta kimika konputazionalaren tresnak eta ereduak erabiliz, molekula sinpleen loturen eraketatik molekula konplexuagoen loturen eraketa azaltzera zabaltzen da. Zaila da mekanika kuantikoaren deskribapen zehatzak lortzea kimika ez-organikoaren eremua osatzen duten espezie multielektronikoetarako. Erronka horrek ikuspegi erdi kuantitatibo edo erdi enpiriko asko eragin ditu, orbital molekularren teoria eta estekatzailearen eremuaren teoria barne hartzen dituztenak. Deskribapen teoriko horiekin batera, hurbileko metodologiak erabiltzen dira, dentsitate funtzionalaren teoria barne.

Teoria kualitatibo eta kuantitatiboen salbuespenak oso garrantzitsuak dira arlo horren garapenean. Adibidez, CuI2(OAc)4(H2O)2 ia diamagnetikoa da giro-tenperaturaren azpitik, eremu kristalinoaren teoriak molekulak parekatu gabeko bi elektroi izan beharko lituzkeela iragartzen badu ere. Teoria kualitatiboaren (paramagnetikoa) eta behaketaren (diamagnetikoa) arteko desadostasunak «akoplamendu magnetikorako» ereduak garatzera eraman zuen. Hobetutako eredu horiek material magnetiko eta teknologia berrien garapena ekarri zuten.
[[Fitxategi:Ferricyanide-3D-balls.png|thumb|4. Irudia. Eremu kristalinoaren teoriak azaltzen du zergatik duen https://es.wikipedia.org/wiki/Ferricianuro(Fe^(III)(CN)6)^3- elektroi bat parekatu gabe.]]

### Teoria kualitatiboak 
Kimika ez-organikoak onura handia atera die teoria kualitatiboei. Teoria horiek errazagoak dira ikasteko teoria kuantikoaren gaineko prestakuntza gutxi eskatzen dutelako.

Talde nagusiko konposatuen artean, BGEPAT teoriak edo balentzia geruzako elektroi pareen aldarapenaren teoriak; talde nagusiko konposatuen egiturak aurreikusten edo arrazionalizatzen ditu. Adibidez, azaltzen du zergatik NH3 piramidala den eta CIF3-ak, aldiz, t forma duen trantsizioko metaletarako. Eremu kristalinoaren teoriak konplexu sinple askoren magnetismoa ulertzea ahalbidetzen du. Adibidez, [FeIII(CN)6]-ak (4.Irudia) duen ikuspegi kualitatiboa bereziki indartsua da egitura eta erreaktibitatea ebaluatzeko, eta molekulak elektroi kopuruaren arabera sailkatzen ditu molekula baten atomo zentraleko balentzia-elektroien kopuruari erreparatuz.

### Taldeen teoria eta simetria molekularra 
Kimika ez-organikoaren oinarrietako bat simetria molekularraren teoria da. 11 taldeen teoriak molekulen formak deskribatzeko hizkuntza garatzen du puntu taldeen simetriaren arabera. Taldeen teoriak kalkulu teorikoak faktorizaziorako eta sinplifikaziorako aukera ematen du.

Ezaugarri espektroskopikoak aztertzen eta deskribatzen dira, besteak beste, bibrazio-egoeren edo egoera elektronikoen simetria-propietateei dagokienez. Funtsezko egoeren eta egoera kitzikatuen simetria-propietateak ezagutzeak espektro bibrazionalen eta elektronikoen xurgapenen kopuru eta intentsitatea iragartzea ahalbidetzen du. Taldeen teoriaren aplikazio klasikoa da karbonilo metal konplexu ordezkatuetako C-O bibrazio kopuruaren iragarpena. Simetriaren espektroskopiarako aplikazio ohikoenek espektro bibrazionalak eta elektronikoak dituzte.

Tresna didaktiko gisa, taldeen teoriak espezie desberdinen WF6eta Mo(Co)6 edo CO2 eta NO2, loturen arteko puntu komunak eta desberdintasunak nabarmentzen ditu.

## Termodinamika eta kimika ez-organikoa 
Kimika ez-organikoaren beste ikuspegi kuantitatiboa erreakzio-energietan zentratzen da. Ikuspegi hori oso tradizionala eta enpirikoa bada ere, oso erabilgarria da. Termino termodinamikoetan adierazitako kontzeptu orokorrek erredox potentziala, azidotasuna eta fase-aldaketak barne hartzen dituzte. Termodinamika inorganikoko kontzeptu klasikoa Born-Haberren zikloa da, afinitate elektronikoaren moduko oinarrizko prozesuen energia ebaluatzeko erabiltzen dena. Prozesu horietako batzuk ezin dira zuzenean ikusi.

## Mekanismoak kimika ez-organikoan 
### Talde nagusiko konposatuak eta lantanidoak 
13-18 taldeetako talde nagusietako konposatuen mekanismoak, normalean, kimikaren testuinguruan aztertzen dira (konposatu organikoak dira taldeko konposatu nagusiak, azken finean). C, N, O eta F baino astunagoak diren elementuek zortzikotearen arauak aurreikusten dituenak baino elektroi gehiago dituzten konposatuak osatzen dituzte askotan. Horregatik, haien erreakzioen mekanismoak konposatu organikoenak ez bezalakoak dira.

Karbonoa baino arinagoak diren elementuek (B, Be, Li), baita Al eta Mg-ak ere, askotan, elektronikoki erregaien antzekoak diren elektroietan egitura eskasak eratzen dituzte.

Elektroien urritasuna duten espezie horiek elkartze-bideen bidez erreakzionatzeko joera dute. Lantanidoen kimikak aluminiorako ikusitako kimikaren alderdi asko islatzen ditu.

### Trantsizio metalen konplexuak 
Trantsizio-metalek eta talde nagusiko konposatuek modu desberdinean erreakzionatu ohi dute. D orbitalek loturan duten paper garrantzitsua eragin handia dute estekatzaileekiko ordezkapen- eta disoziazio-erreakzioetan.

Trantsizio-mekanikoko metalen kimikaren funtsezko alderdi bat da konplexuaren gaitasun zinetikoa, ur librearen trukeak ilustratua eta konplexu prototipikoetan lotua [M(H2O)6]^(n+):

[M(H2O)6]^(n+)
+ 6 H2O (*) ->[M(H2O(*))6]^(n+)+ 6H2O

Aurreko erreakzioan, H2O (*) formulak isotopoekin aberastutako ura adierazten du. Ura trukatzeko tasak 20 magnitude-ordenatan aldatzen dira taula periodikoan, lantanidoen konplexuak mutur batean eta Ir (III) espezieak, mantsoenak, bestean.

### Erredox erreakzioak 
Erredox erreakzioak nagusi dira trantsizio-elementuetan. Bi erredox erreakzio mota hartzen dira kontuan: atomoen transferentzia-erreakzioak, hala nola oxidazio-adizioa eta erredukzio-ezabaketa eta elektroien transferentzia. Oinarrizko erredox erreakzioa «auto-konbinaketa» da, oxidatzaile baten eta erreduktore baten arteko erreakzio endekatua dakarrena. Adibidez, permanganatoak eta manganatoak (elektroi baten erredukzioaren ondorioz eratorriak) elektroi bat trukatzen dute:

[MnO4]-+ [MnO4]^(2-)(Oxigeno-isotopikoa ) ->[MnO4]^(2-) +  [MnO4]-(Oxigeno-isotopikoa )

### Estekatzaileen arteko erreakzioak 
Estekatzaile koordinatuen erreaktibotasuna ez da estekatzaile askeena bezalakoa. Adibidez, [Co(NH3)6]^3+-ko amoniako-estekatzaileen azidotasuna handiagoa da NH3-arena baino. Katioi metalikoei lotutako alkenoak erreaktiboak dira nukleofiloen aurrean; alkenoak, aldiz, normalean, ez dira  erreaktiboak. Katalisi-eremua handia eta industrialki garrantzitsua da, eta, estekatzaile organikoen erreaktibotasuna aldatzeko, metalen gaitasunean oinarritzen da.  Katalisi homogeneoa disoluzioan gertatzen da, eta katalisi heterogeneoa, berriz,  gas-substratuek edo disolbatuek solidoen gainazalekin elkar eragiten dutenean gertatzen da. Tradizionalki, homogeneoa den katalisia kimika organometalikoaren parte dela onartzen da, eta katalisi heterogeneoa gainazalen zientziaren testuinguruan eztabaidatzen da, egoera solidoaren kimikaren azpieremu batean. Baina oinarrizko kimika ez-organikoaren printzipioak berdinak dira. Trantsizio-metalek ia bakarrik erreakzionatzen dute molekula txikiekin, hala nola CO, H2, O2
 eta C2H4. Lehengai horien industriarako garrantziak berez eragiten du katalisiaren eremua. Estekatzaileek ere izan ditzakete transferentzia-erreakzioak, hala nola transmetalazioa.

## Konposatu ez-organikoen karakterizazioa 
Elementu askoren eta horien eratorrien propietateak direla eta, kimika inorganikoa lotuta dago analisi-metodo askorekin. Metodo zaharrenek propietate orokorrak aztertzeko balio dute, hala nola soluzioen eroankortasun elektrikoa, fusio-puntuak, disolbagarritasuna edo azidotasuna. Teoria kuantikoaren etorrerarekin eta ekipo elektronikoei dagokien hedapenarekin, tresna berriak sortu dira molekula inorganikoen eta solidoen propietate elektronikoak probatzeko. Neurketa horiek informazio garrantzitsua ematen dute eredu teorikoetarako. Adibidez, metanoaren espektro fotoelektronikoan egindako neurketek frogatu zuten balentzia-loturaren teoria erabiliz karbonoaren eta hidrogenoaren artean aurreikus daitezkeen bi zentroren eta bi elektroiren loturen bidezko loturaren deskribapena ez dela egokia ionizazio-prozesuak modu errazean deskribatzeko. Ekarpen horiek orbital molekularren teoria erabat ez-lokalizatutako orbital gisa ezagutaraztea eragin zuten, eta elektroien galera edo eszitazioaren deskribapen sinple egokiagoa dira.

### Teknika ohikoenak: 
* X izpien kristalografia: Teknika horren bidez, egitura molekularrak 3Dtan zehaztu daitezke.

* Polarizazio dualeko interferometroa: Molekulen konformazioa eta konformazio-aldaketa neurtzen ditu.

* Elektrokimika: Voltametria ziklikoa eta harekin lotutako teknikek konposatuen erredox ezaugarriak detektatzen ditu.

Zenbait espektroskopia mota:

* Ultramore-ikusgai espektroskopia: Konposatu ez-organiko asko koloredunak direnez, teknika oso erabilia izan da.
* Erresonantzia magnetiko nuklearreko (EMN) espektroskopia: Konposatuaren propietateei eta egiturari buruzko informazio garrantzitsua ematen du. Protoiaren EMNa garrantzitsua da, hidrogenoaren nukleo arina ez baita erraz hautematen X izpien kristalografiaren bidez.
* Infragorrien espektroskopia: Batez ere estekatzaile karbonilikoen xurgapenetarako.
* Erresonantzia nuklear elektroniko bikoitzeko espektroskopia (ENDOR).
* Mössbauer espektroskopia.
* Spin elektronikoaren erresonantzia: Zentro metaliko paramagnetikoen ingurunea neurtzeko aukera ematen du.

## Erreferentziak 
## Bibliografoa
* Sánchez, Eva Casado (2012-07). *OPERACIONES BÁSICAS LABORATORIO GM 12 CF*. Editorial Paraninfo. ISBN 9788497328852. Consultado el 6 de febrero de 2018.
* Douglas, Bodie Eugene; Alexander, John J. (1994). *Conceptos y modelos de química inorgánica*. Reverte. ISBN 9788429171532. Consultado el 6 de febrero de 2018.
* «Careers in Chemistry: Inorganic Chemistry». American Chemical Society. Archivado desde el original el 29 de octubre de 2012.
* "Datos y cifras de la industria química" *Noticias de química e ingeniería* , 10 de julio de 2006.
* Lehn, J.M. (1995). *Supramolecular Chemistry: Concepts and Perspectives*. Weinheim: VCH. ISBN 978-3-527-29311-7.
* Neill, Greenwood, N. N. (Norman (1997). *Chemistry of the elements* (2nd ed edición). Butterworth-Heinemann. ISBN 0750633654. OCLC 37499934. Consultado el 27 de marzo de 2019.
* Elschenbroich, C.; Salzer, A. (1992). *Organometallics: A Concise Introduction* (2nd edición). Weinheim: Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-28164-0.
* Cotton, F.A. (1990). . New York: John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-51094-9.
* R.G. Wilkins (1991). . Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-28389-7.

## Kanpo estekak