open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tximistorratz

thumb| Torontoko CN Tower eraikinaren tximistorratza.

**Tximistorratza** tximistak erakarri eta lurrera modu seguruan bideratzeko gailua edo tresna da. Tximistorratzak inguruko pertsonak eta eraikinak tximistetatik babesteko helburua du. Benjamin Franklin estatubatuarrak asmatu zuen 1752an.

## Historia 
1749an Benjamin Franklinek elektrizitateari buruzko esperimentuak egin zituen. Tximistak fenomeno elektrikoa direla defendatu zuen eta hipotesi hori frogatzeko metodo bat proposatu zuen. 1749an tximistorratza asmatu zuen eta, beharbada, Prokop Divišek ere asmatu zuen Europan 1754an.

1752an Franklinek artikulu bat argitaratu zuen Londresen: hor, tximistetatik babesteko teilatu gainetan altzairuzko hagaxkak erabiltzea proposatu zuen. Haren teoriari buruzko saiakerak egin ziren Ingalaterran eta Frantzian, Franklinek berak kometa batekin 1752an egindako esperimentu famatua baino lehen. Handik aurrera tximistorratzak jartzen hasi ziren. Jendeak tximistorratz haietan zuen konfiantza hain zen handia, ezen tximistorraztun aterkiak ere diseinatu baitziren.

Gerora, Nikola Teslak beste diseinu bat patentatu zuen: hobekuntza nabaria zen eta Franklinen zenbait akats agerian utzi zituen. Teslak tximistorratzaren funtzionamenduaren oinarriak definitu zituen. Orduz geroztik, tximistorratzen industriak garapena izan du eta hainbat modelo fabrikatzen dira, baina denek ere funtzionamendu printzipio bera dute: eremu elektriko natural baten bidez airea ionizatzea, inguruan eror litezkeen tximistak erakartzeko.

thumb|
## Funtzionamendua 
Tximistorratzak oinarrizko hiru elementu ditu: elektrodoa, lurreko hartunea eta tximista elektrodotik lur-hargunera bideratzen duen hari elektrikoa. Elektrodoa haga metaliko bat da (altzairuzkoa, aluminiozkoa edo kobrezkoa) eta hainbat formatao buru kaptadore bat du: punta formakoa, punta askotakoa, erdiesferikoa edo esferikoa; eraikinaren zati garaienaren gainetik egon behar du eta lur-hargunearekin kobrezko hari eroale baten bidez konektatuta dago. Lur-hargunea lurrean sartzen diren metalezko pika bidez eraikia da, baina lurperatutako metalezko xaflaz ere egin daiteke.

Sistema horren helburu nagusia tximistak eragin litzakeen kalteak saihestea da, pertsonengan ez ezik, baita bestelako elementuetan ere. Tresna asko deskarga elektrikoekiko sentikorrak dira eta honda daitezke.

## Ikus, gainera 
* Argindar
* Tximista
* Lurra (elektrizitatea)

## Kanpo estekak
14 (eleberria)

***14*** Jean Echenoz egilearen eleberria da. Jatorriz frantsesez idatzita, 2012ko urriaren 4an, Les Éditions de Minuit argitaletxearen eskutik kaleratu zuen. Hau egilearen hamabostgarren eleberria da. Euskarazko itzulpena 2014an agertu zen, Gerardo Markuletaren eskutik. Nobela oso laburra izanik, 110 orrialde, gaia ordea ikaragarria da: I. Mundu Gerraren eragina Vendéeko herri txiki batean, herriko sei pertsonen bitartez, bost gizon eta emakume bat. Izenburuak gerra hasi zen urteari erreferentzia egiten dio. Liburuak kritiko literioen artean arrakasta handia izan du.

## Argumentua 
Hau oso sinplea da itxuraz. Justu gerraren hasierarekin hasten da narrazioa. Protagonista, Anthime, bizikletaz dabil eta menditik kanpaien deiak entzuten ditu. Herrira bueltatu eta han herrikide guztiak nahastuta topatuko ditu. Ondoren, herriko bost gizonen ibilbideak hasieran laburra izan behar zen gerran batean ezagutuko ditugu. Herrian, bestetik, neska bat geldituko da, Blanche, bere senargaia itxaroten. Hortik abiatuta eleberriak koadro edo une tenporal desberdinak erakutsiko dizkigu, batzuk frontean, bestetzu herrian.

## Pertsonaiak 
* Anthime: Pertsonaia nagusia, gaztea kultu eta irakurzalea. Blancheri askotan begiratzen zion . Eskuineko besoa galduta herrira bueltatuko da.
* Charles: aurrekoaren anaia nagusia (behin liburua nahiko aurreratuta jakingo dugu hori), nahiz eta harekin oso ondo ez konpondu, eta Blancheren senargaia. Zapata lantegian zuzendari-ordea zen. Gerra hasi eta gutxira hare hegazkinaren aurkako eraso baten ondorioz hilko zen.
* Blanche: neska gaztea haurdun gelditu da eta alaba aurrera eramatea erabakitzen du.
* Padioleau: Harakina, gerran erabilitako gasen eraginez itsututa, herrira bizirik bueltatu ahalko da.
* Bossis: Gerran hilko da.
* Arcenel: Larrukigile. Batailoian erabat bakartuta, desertore akusaziopean fusilatuta izango da.

## Liburuaren datu bibliografikoak 
* Jatorrizko bertsioa: *14*. Paris:Les Éditions de Minuit, 2012. 123 or. .
* Euskarazko itzulpena: *14*. Donostia: Meetok, 2014. 110 or. Itzultzailea: Gerardo Markuleta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Argitaletxearen informazioa liburuari buruz.
* :Gerardo Markuletarekin elkarrizketa liburuari buruz.
Arribiribilleta

**Arribiribilleta** edota **Arribirilletako** menhir edo zutarria Bergara, Elgoibar eta Soraluze herriek bat egiten duten lekuan dago, Irukurutzeta menditik hurbil

3,5 tonako pisua du. Brontze arokoa da, suharri zatiak aurkitu baitzituzten indusketetan. Luzeran eta zabaleran, 1,60 eta 1,70 metro neurtzen ditu hurrenez hurren. Lodieran, berriz, 0,40 metrokoa da.

thumb|ezkerrera|Arribiribilleta 2008an: lurrean etzanda zegoen garaian uste zen dolmen-trikuharri baten gaineko harria zela.

2014ko irailaren 3an, duela 4.000 urte jarri zutenek bezala kokatu zuten menhirra, hau da, zutik. Hasiera batean dolmena izango zelakoan zeuden Aranzadi Zientzia Elkartekoak, eta uste horrekin ekin zioten indusketei 2012an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arribiribilleta zutarria. Euskal-herria.org 
* Dolmenen Ibilbidean dagoen Arribiribilletako menhirra, berriro zutik. Dababarrena-com 
* "10.- Arribiribilleta". *Dolmenen ibilbidea*. Hemen ikusgai: https://www.debabarrenaturismo.com/eu/dolmenen-ibilbidea/dolmenak/arribiribilleta [ikusia: 2020-06-29]
Senner poni

**Senner ponia** batzuek desagertutzat eta beste hainbatek desagertzeko kinka larrian jotzen duten Alemaniako zaldi arraza bat da. Egoera hau geratzen diren abereen odol garbitasunari buruzko eztabaidatik dator. 

Euren tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik abere hauek ponien sailkapen taldean kokatzen dira.

## Arrazaren historia 
Senner poni basatiak Teutoburg basoan larretzen ziren desagertu aurretik. Hala ere, uste da beraien geneak Alemaniako hainbat zaldi arrazatan kontserbatu direla, esate baterako Hanoveriar zaldietan. Azken poniak beste hainbat zaldi arrazarekin gurutzatuak izan ziren joan den mendean.

Arraza ere Dülmen poniarekin lotuta zegoen. Dülmen ponia eta Senner poniak dira jatorrizko bi zaldi arraza alemandar bakarrak.

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
2015eko Kontxako Bandera

**2015eko Kontxako Bandera** gizonezkoentzat Banderaren 120. ekitaldia izan zen, eta emakumezkoentzat Banderaren 8.a.

Urdaibaik (**Bermeo** izenarekin) eta San Juanek aurreko urteko garaipena errepikatu zuten: bermeotarrentzat laugarren bandera izan zen, eta sanjuandarrentzat bigarrena.

## Gizonezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitza 
### Tripulazio irabazlea 
* Urdaibai
** Entrenatzailea: Jon Salsamendi
** Patroia: Gorka Aranberri
** Arraunlariak: Xabier Zulaika, Fernando Rúa, Bersaitz Azkue, Eneko Van Horenbeke, Iker Zabala, Ibon Basterretxea, Adrian Colunga, Jon Unanue, Oscar Viudez, Javier Polo, Davis Iglesias, Miguel Angel Ruiz eta Jon Elortegi.

### Sailkapen estropada 
## Emakumezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* San Juan
** Entrenatzailea: Juan Mari Etxabe
** Patroia: Nerea Perez
** Arraunlariak: Maialen Arrazola, Garazi Martin, Ane Hernandez, Garazi Lasarte, Ondiz Lekubarri, Laura Goldarazena, Arantzazu Otaño, Irati Iñarra, Guruzne Azpiroz, Andrea Oubiña, Sarai Lizaso eta Ane Pescador.

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Kanpo estekak 
* donostiakultura.com
* Eitb.tv: 2015eko Kontxako Banderaren bigarren jardunaldia.
Augsburgeko bakea

thumb|Agiriaren azala
**Augsburgeko Bakea** 1555eko irailaren 25ean egungo Bavarian dagoen Augsburg hiri-inperial askean sinaturiko ituna izan zen, Karlos Habsburgokoak eta Schmalkaldengo Ligak sinaturikoa Ofizialki alde bien arteko gatazka amaitu zuen eta Germaniako Erromatar Inperio Santuan kristauen banaketa legala ezarri zuen.

## Historia 
Itunak *cuius regio, eius religio* printzipioa ezarri zuen, Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzeei luteranismo ala katolizismo hautatzeko aukera eman ziena. Berton bizi ziren biztanleek printzearen erlijiora lotu behar izan zuten, bestela emigratzeko aukera zuten.

Karlos V.ak jada 1548an gatazka arautu zuen Augsburgeko *Interim*aren bitartez. *Interim*ak printzipio katolikoak babestu zuen baina kleroaren ezkontzak eta laikoei ogia eta ardoa ematea onartu zituen. Hurrengo urtean, protestantek bere *Interim* argitaratu zuten Leipzigen.

Maurizio Saxoniakoa hautesleak 1552an matxinatu eta *interim*a bertan behera geratu zen. Urte hartako Passauko negoziazioetan printze katolikoek bakea eskatu zuten baina enperadoreak ez zuen zisma bat nahi eta hurrengo dietarako utzi zuen gatazka behin-behineko bakea eskatuz.

Karlosen izenean Fernando bere anaiak parte hartu zuen eta luteranoen aldeko begiramena eskaini zuen. Itunak hiru printzipio nagusi zituen:

#  ("Eskualde bakoitzari, bere erlijioa"). Printzipioak barne-batasuna ezarri zuen: printzearen erlijioa mendekoena izan behar zen eta bat ez zetorrenak alde egiteko eskubidea zuten.
#  (eliz salbuespena), eliz-estatuak estatus berezia zuten: prelatu bat erlijioz aldatzen bazuen, mendekoek ez zeuden aldatzeko behartuak eta prelatuak karguari uko egin behar izan zion.
#  (Fernandoren adierazpena), nobleak ez ziren lehenengo printzipio betetzeko behartuak. Horrela, herri eta hiri mistoak agertu ziren. Adierazpen hau hogei urtez izan zen sekretu.

Agiriak ez zituen arazo guztiak konpondu: luteranismo babestu arren, ez zuen kalbinismo edo anabaptismo onartzen. Hau da, luterotar printze baten agindupean bizi ziren kalbinista eta anabaptista guztiak herejetzat hartzen zituen. Honek, azken finean, Hogeita Hamar Urteko Gerra piztu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txerokiera

thumb|Abestea txerokieraz

**Txerokiera** ( *Tsalagi Gawonihisdi*,  ahoskatua) txerokiek hitz egiten duten irokes hizkuntza da eta tonala da, idazteko bere silabario berezia duena.

Gaur egun Estatu Batuetako amerindiar hizkuntzarik osasuntsuenetako bat da, batez ere bere literatura eta egunkaria –*Cherokee Phoenix* (ᏣᎳᎩ ᏧᎴᎯᏌᏅᎯ, *Tsalagi Tsulehisanvhi*)– dituelako.. Haren hiztunak Qualla Boundary eremuan (Cherokee, Ipar Carolina) eta Oklahomako zenbait konderritan bizi dira. Hala ere, galtzeko zorian dagoela adieratzen dute zenbait ikertzailek.

## Fonologia 
Txerokierak hamaika kontsonante ditu:

Gainera sei bokal ditu:

Diptongo bakarra du: 

## Silabarioa 
Sequoyah txerokiak silabario hau asmatu zuen, beste hizkuntza idatzirik jakin barik. Hona silabarioa, transilterazio ohikoarekin batera:

## Adibidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera
Aktiboek bermatutako titulu

**Aktiboek bermatutako tituluak** (ingelesez, *asset-backed security*) bonu bilakatutako finantza aktiboak dira. Kapital falta duten bankuek maileguak pilatu eta bono bihurtzeko bidea da. Bonu horiek Europako Banku Zentralak erosiko ditu eta, horri esker, likidazio-arazoak zituzten bankuek mailegu berriak emateko aukera izango dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wild Bill (1995eko filma)

**Wild Bill** 1995eko Walter Hill estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Mendebalde Urruneko Wild Bill Hickok pistolari ospetsuaren bizitza kontatzen du. Pete Dexter idazlearen *Deadwood* eta Thomas Babe antzerkigilearen *Fathers and Sons* ("Aita-Semeak") antzezlanean oinarritua dago. Jeff Bridges, Ellen Barkin, John Hurt, Diane Lane, Keith Carradine, Christina Applegate, Bruce Dern, James Gammon, David Arquette eta Marjoe Gortner aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
James Butler "Wild Bill" Hickok (Jeff Bridges) Mendebalde Urruneeko pistolari arras ospetsua izan zen. Kansasen legearen zerbitzari izan zen, Buffalo Bill ezagunaren Show Cody's Wild West ikuskizunean parte hartu eta ospetsu bilakatu zuten hainbat pistolarien arteko dueluetako protagonista ere izan zen.

## Aktoreak 
* Jeff Bridges: James Butler "Wild Bill" Hickok
* Ellen Barkin: Calamity Jane
* John Hurt: Charley Prince
* Diane Lane: Susannah Moore
* Keith Carradine: Buffalo Bill
* David Arquette: Jack McCall
* Christina Applegate: Lurline Newcomb
* Bruce Dern: Will Plummer
* James Gammon: California Joe
* Marjoe Gortner: predikatzailea
* James Remar: Donnie Lonigan
* Karen Huie: Song Lew
* Steve Reevis: Sioux buruzagia
* Pato Hoffmann: Cheyenne buruzagia
* Robert Knott: Dave Tutt
* Dennis Hayden: Phil Coe

## Kanpo estekak 
* *Wild Bill* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
2014ko Kontxako Bandera

**2014ko Kontxako Bandera** gizonezkoentzat Banderaren 119. ekitaldia izan zen, eta emakumezkoentzat Banderaren 7.a.

## Gizonezkoak 
### Partaideak 
### Emaitza 
* (R) Errekor berria.

### Tripulazio irabazlea 
* Urdaibai
** Entrenatzailea: Jon Salsamendi
** Patroia: Gorka Aranberri
** Arraunlariak: Xabier Zulaika, Fernando Rúa, Antonio Montenegro, Eneko Van Horenbeke, Iker Zabala, Carlos Mañas, Alain Colunga, Jon Unanue, Oscar Viudez, Javier Polo, David Iglesias, Miguel Angel Ruiz eta Jon Elortegi.

### Sailkapen estropada 

## Emakumezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* San Juan
** Entrenatzailea: Juan Mari Etxabe
** Patroia: Inder Paredes
** Arraunlariak: Ainhoa Saizar, Josune Ugarte, Oihana Cereijo, Maialen Arrazola, Irati Iñarra, Agurtzane Manterola, Laura Goldarazena, Guruzne Azpiroz, Ane Hernandez, Garazi Martin, Sarai Lizaso, Ane Pescador eta Arantzazu Otaño.

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Much Ado About Nothing (1993ko filma)

**Much Ado About Nothing** (euskaraz *Urrutiko intxaurrak lau, gerturatu eta lau*) 1993ko film bat da, Kenneth Branagh irlandar-britainiar zinema zuzendari, ekoizle, gidoigile eta aktorearena; berak zuzendu, ekoitzi, idatzi eta antzeztutako amodiozko komedia. William Shakespeare antzerkigilearen izenburu bereko *Much Ado About Nothing* antzerki lanean oinarritua dago. Branaghak berak antzeztu zuen honako aktore hauekin batera: Michael Keaton, Robert Sean Leonard, Keanu Reeves, Emma Thompson eta Denzel Washington.

Filma Sizilian girotua egon arren, Toskanan filmatu zuten.

## Argumentua 
Don Pedro Aragoiko printzea (Denzel Washington) bere anai sasiko Don Joan (Keanu Reeves), Benedick (Kenneth Branagh) eta Klaudio (Robert Sean Leonard) florentziar gaztearekin batera gudulekutik garaile itzuli da. Iritsieran Leonato zaldunak ohorezko ongietorria egin die, harekin batera Hero alaba (Kate Beckinsale) eta Beatriz hiloba (Emma Thompson) Siziliako landa etxalde batean bizi dira. XV. mendean Sizilia Aragoiko Koroaren zati zen.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Much Ado About Nothing* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Hizkuntza omotikoak

**Hizkuntza omotikoak** hizkuntza Afroasiatikoen taldearen barruan adar bat osatzen dute eta Etiopiaren hego-mendebaldean mintzaten dira. Hizkuntza omotiko batzuetan alfabeto amharikoa erabiltzen da eta beste batzuetan, latindar alfabetoa. Oso hizkuntza eranskariak dira eta sistema tonal konplexua dute (ikusi Bench hizkuntza, esaterako).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Elizabeth Mastrantonio

**Mary Elizabeth Mastrantonio** (Lombard, Illinois, 1958ko azaroaren 17a) estatubatuar aktore eta abeslari bat da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Mary Elizabeth Mastrantonio aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Ben Whishaw

**Benjamin John "Ben" Whishaw** (1980ko urriaren 14a, Clifton, Bedfordshire) zinema, telebista eta antzerkiko ingeles aktore bat da.

Antzeztutako filma nabarmenen artean *Perfume: The Story of a Murderer*, ''I'm Not There*, *Bright Star*, *Brideshead Revisited*, and *Cloud Atlas* daude. *Nathan Barley*, *Criminal Justice* eta *The Hour'' telesailetan ere antzeztu izan du. Antzerkigintzan Hamleten papera antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografía 
## Kanpo estekak 
* Ben Whishaw aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Araucariaceae

**Araukariazeo**ak (**Araucariaceae**) Pinales ordenako konifero familia da, egun hiru genero dituena. Oso familia zaharra da, Kretazeon eta Jurasikon mundu osotik zabalduta zegoena.

Familia honek tamaina handiko zuhaitzak hartzen ditu. Berauen hostoek orratz itxura dute. Loreak gerbatan dituzte. Familia honetako mota gehienak Hego Ameriketakoak dira, eta bakar batzuk Ozeanian hazten dira.

## Filogenia 
Hona hemen Pinophytaren filogenia, Araucariaceae familiaren kokapena azaltzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aaron Eckhart

**Aaron Edward Eckhart** (1968ko martxoaren 12a, Cupertino, Kalifornia) estatubatuar aktore bat da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Aaron Eckhart aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Batman Forever

**Batman Forever** (euskaraz *Batman Betiko*) 1995eko Joel Schumacher estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi filma bat da. Bob Kane komikigilaren *Batman* superheroian oinarritua dago. Val Kilmer, Tommy Lee Jones, Jim Carrey, Nicole Kidman, Chris O'Donnell, Michael Gough, Pat Hingle, Drew Barrymore eta Debi Mazar aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen: Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Stephen Goldblatt), Soinu onenaren Oscar Saria (Donald O. Mitchell, Frank A. Montaño, Michael Herbick eta Petur Hliddal) eta Soinu onenaren Oscar Saria (John Leveque eta Bruce Stambler).

## Argumentua 
Gotham hiria gizateriaz mendekatu nahi duen gizon baten mehatxupean dago, haren aurpegia azidoak desitxuratua izan zenez beere buruari Bi-Aurpegi (Tommy Lee Jones) deitu ohi dio. Bestaldee, munduaren nagusi bilakatu nahi duen psikopata batek (Jim Carrey) gizakien garun-ondak bereganatu ditzazken gailu bitxi bat asmatu berri du. Bi gaizkileak heuren helburuak lortzeko asmoz elkartuko dira. Batman eta Robinek (Val Kilmer eta Chris O'Donnell) biei aurre egin beharko die.

## Aktoreak 
* Val Kilmer: Bruce Wayne/Batman
* Tommy Lee Jones: Harvey Dent/Bi-Aurpegi
* Jim Carrey: Edward Nigma/The Riddler
* Nicole Kidman: Chase Meridian doktorea
* Chris O'Donnell: Dick Grayson/Robin
* Michael Gough: Alfred Pennyworth
* Pat Hingle: James Gordon
* Drew Barrymore: Sugar
* Debi Mazar: Spice
* Elizabeth Sanders: Gossip Gerty
* René Auberjonois: Burton doktorea
* Joe Grifasi: banku zaindaria
* Ofer Samra: Bi-Aurpegiren morroia
* Ed Begley, Jr.: Fred Stickley

## Kanpo estekak 
* *Batman Forever* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Kolapso (argipena)

**Kolapso** terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* astronomian, kolapso grabitazionala, argizagi baten uzkurdura edo kontrakzioa, bere grabitate indarraren eraginez;
* medikuntzan, **kolapsoa**, gorputzaren edo organo baten gelditze edo erabateko hondamen azkarra; zehazkiago, organo baten ehunen erortzea, zeinetan arruntena kolapso kardiobaskularra den, odol presioaren jeitsiera azkarrak eragindakoa (ikus, gainera, shocka).
* Osasun sisteman, **kolapsoa**z hitz egiten da sistemak ezin duenean larrialdi egoera bati, edo pandemia bati, espero zitekeen gutxieneko erantzuna eman.
* ekologian **kolapso**az hitz egiten da desoreka ekologiko handi-handia sortzen denean.
* ekonomian **kolapso**az hitz egiten da aldaketa handia sortzen denean, askoz sinpleagoa den sistema baterantz. Kolapsoaren ostean oreka berria sortzen denean, gizartean konplexutasun maila azkar jaitsi da eta gizarte berrian deskribatu daitezkeen hartu-emanak lehen baino askoz sinpleagoak dira.
Buddy Holly

**Charles Hardin Holley** (Lubbock, Texas,  - Clear Lake, Iowa, ), profesionalki **Buddy Holly** ezizenaz ezaguna, estatubatuar musikagile eta abeslaria izan zen, 1950eko hamarkadan rock & rollaren sortzaile eta aitzindarietako bat izan zena. Bruce Eder kritikariaren esanetan: Buddy Holly «rock and roll goiztiarren indar sortzailerik eraginkorrena» izan zen.

Nahiz eta bere ibilbidean hiru estudiozko album besterik ez argitu, bere lanak eragin handia izan zuen The Beatles, The Hollies, The Beach Boys, The Rolling Stones, Don McLean edo Bob Dylan bezalako musikarietan.

1986an Rock and Rollaren Fama-Aretoan sartu zen, justu Chuck Berry, James Brown, Ray Charles, Sam Cooke, Fats Domino eta The Everly Brothersen ondoren. 2004an *Rolling Stone* aldizkariak 13. postuan sailkatu zuen Buddy Holly *The 100 Greatest Artists of All Time* zerrendan.

Hegazkin-istripu batean hil zen, Ritchie Valens eta The Big Bopperrekin hartu zuen hegaldi batean.

## Discografia 
* *The "Chirping" Crickets* (1957)
* *Buddy Holly* (1958)
* ''That'll Be the Day'' (1958)

## Ikus, gainera 
* Musika hil zen eguna

## Erreferentziak
Espainiako Barne Arazoetako Ministerioa

**Espainiako Barne Arazoetako Ministerioa** (ofizialki eta ) Espainiako Gobernuko ministerio bat da, bere ardurapean arlo hauek dituena: herri segurtasuna, Estatuko Polizia Kidegoen agintea, segurtasun pribatuaren kontrola eta erregulazioa, immigrazioa, asilo eta errefuxiatze erregimenak, kartzelak, hauteskundeen kudeaketa, babes zibila eta bide segurtasuna.

Egungo Barne Arazoetako ministroa Fernando Grande-Marlaska epailea da, PSOEk izendatua.

## Egitura 
* Segurtasuneko Estatu Idazkaritza
** Poliziaren Zuzendaritza Nagusia
** Guardia Zibilaren Zuzendaritza Nagusia
** Espetxeen Idazkaritza Nagusia
** Nazioarteko Harremanen eta Atzerritartasuneko Zuzendaritza Nagusia
* Barne Arloetako Idazkariordetza
** Idazkaritza Nagusi Teknikoa
** Barne Politikako Zuzendaritza Nagusia
** Trafikoko Zuzendaritza Nagusia
** Babes Zibileko eta Larrialdietako Zuzendaritza Nagusia
** Terrorismoaren Biktimei Laguntzeko Zuzendaritza Nagusia

## Aurreko izenak 
Ministerioak aurretik izandako izendapen ofizialak:

* Gobernazio Ministerioa
* Ordena Publikoko Ministerioa
* Barne Arazo eta Justizia Ministerioa
* Barne Arazo eta Gobernazio Ministerioa
* Penintsularen Gobernazio Ministerioa

## Ikus, gainera 
* Espainiako Gobernua

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bandaloen Erresuma

**Bandaloen Erresuma** () germaniar erresuma izan zen, Genseriko bandaloen erregeak 435ean sortutakoa, iparraldeko Afrikako lurralde batzuk eta Mediterraneoko zenbait uharte hartzen zituena. Hasieran, Numidia eta Mauritania erromatar probintzietan kokatu ziren, baina handik zabaldu zuten beren eremua. 534an, Justiniano bizantziar enperadoreak erresuma guztia konkistatu zuen Bandaloen Gerran.

Nizeatar kristauen jazarpenagatik ospe txarra hartu zuten arren, bandaloak mezenas handiak izan ziren. Iparraldeko Afrikan eraikin handiak egin zituzten eta latinezko literatura bultzatu zuten.

## Erregeen zerrenda 
* Genseriko (435–477)
* Huneriko (477–484)
* Gunthamundo (484–496)
* Thrasamundo (496–523)
* Hilderiko (523–530)
* Gelimer (530–534)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizeps (argipena)

**Bizepsa** bi buru edo iturburu eta bi tendoi independente dituen muskulua da. Bi muskuluren izena da:
* besoko bizepsa eta
* izterreko bizepsa.

## Erreferentziak
Ōita

, Japoniako Kyushuko uhartearen ekialdeko kostaldean dagoen hiria da, izen bereko prefeturako hiriburua dena. 2014ko erroldaren arabera 477.593 biztanle ditu.

## Historia 
Ōita historikoki Funai (府内) izenarekin ezagutu da. Sengoku Aroan (XV-XVI) Ōtomo leinu boteretsua bertan ezarri zen eta Bungo probintziako hiriburua izan zen. Portugalekin eta Txinan agintean zegoen Ming dinastiarekin harreman komertzialak eraiki zituen eta garapen handia izan zuen. Hau dela eta, *Ōtomo Sōrin* daymioa kristau bihurtu zen eta mendebaldeko kultura ekarri zuen hirira. Mendebaldeko estiloko hospitalea eta banketxea eraiki ziren eta Japoniako lehenengo abesbatza ere bertan sortu zen.

## Geografia 
Kyushu uhartearen ipar-ekialdean kokaturik dago.

## Klima 

## Ondasun nabarmenak 
* Funai gaztelua.
* Sasamuta santutegia.
* Ōita Bank Dome estadioa "Begi Handia"
* Hiritik gertu: Beppu

## Iruditegia 

Irudi:Funai Castle 01.jpg|Funai gaztelua.
Irudi:Sasamuta-jinja haiden-2.JPG|Sasamuta santutegia.
Irudi:Ooita Stadium20090514.jpg|Ōita Bank Dome estadioa.
Irudi:Akarengakan Oita01n3200.jpg|Ōitako bankua.
Irudi:Marine Palace UmiTamago.jpg|Ōitako itsas jauregia.
Irudi:Beppu hotspring-well01.jpg|Beppuko ur-termalak.

## Hiri senidetuak 
*  (1978)
*  (1979)
*  (1990)
*  (1997)
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ōita hiriari buruzko webgunea
Besoko bizeps

Giza anatomian, **besoko bizepsa** —hizkera arruntean **bizepsa** izendatua— besoaren aurrealde eta goialdeko muskulu luze bat da, sorbaldaren eta ukondoaren artean dagoena. Muskulu honen bi aldeak erabil daitezke botila bat kortxo-kentzeko batekin irekitzen denean.

## Anatomia 
Bi alde ditu:

* Alde motza, apofisi korakoidean tendoi batek sortua.
* Alde luzea, omoplatoan sortua.

Bi gorputz muskularrak elkartu egiten dira, eta, azpitik, tendoi komun baten bidez, erradioko tuberositate bizipitalean sartzen dira.

Besoko bizepsa besoko arteriaren adar batek edo bik baskularizatzen dute, arteria bizipitalek.

Muskulukutaneo nerbioaren berezko adar batek inerbatzen du: bizepsaren nerbioak.

## Mugimendua 
Alde bakoitzak eginkizun ezberdinak ditu. Motza koaptatzailea, flexotzailea eta biratzailea da; luzea, berriz, luxatzaile edo koaptatzailea izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Besoko trizeps

## Kanpo estekak
Trizeps

**Trizeps** hiru lotune edo buru dituen muskulua da, bi muskulu ezberdinen izena dena:
* besoko trizeps brakiala eta
* izterreko trizeps sural edo femorala kasu.

## Erreferentziak
Malgusegurtasuna

**Malgusegurtasuna** () Danimarkan sortutako lan arloko kontzeptua da. Malgutasun ('**) eta Segurtasun (**') hitzen akronimoa da. Europar Batasunak zehaztu duenez, malgusegurtasuna lan merkatuan malgutasuna eta segurtasuna era berean hobetzeko estrategia bateratua da. Ongizate gizartea mantentzeko formula berritzailetzat hartzen da, eta funtsean, enpresei langileak kaleratzeko erraztasuna (malgutasuna) eskaintzearekin batera, kaleratutako soldatapekoei indemnizazio luze eta zabalak (segurtasuna) eskaintzean datza.

Ekonomiaren mekanismo batean oinarritzen da. Mekanismo honen arabera, kaleratzea errazten duten prozedurek enplegu-emaileak langile gehiago kontratatzea bultzatzen dituzte. Hala, enpresari txikiak zalantzak izango lituzkete garai oparoetan kontratatzeko, zeren, kaleratzeko prozedura garestiak izanik, zama handia bilaka litezke egoera ekonomikoan aldatzerakoan. Malgutasunari esker, kontratazioa erraztu eta egoeraren arabera egokituko litzateke. Ordainean, langileek, kaleratuak gertatuko balira, indemnizazio on bat eta beren eskubideak mantentzea lortuko lukete, berdin enpresaz aldatzen badira edo lanik gabe geratzen badira.

## Lau osagaia politiko komunak 
Estuetako gobernu, eragile sozial eta akademikoekin batera, Europar Batasunak malgusegurtasunaren 4 osagai politiko komun antzeman ditu:
* Kontratu bidezko akordioen malgutasuna eta fidagarritasuna.
* Bizialdi osorako ikaskuntza estrategia orokorrak
* Eraginkorrak izango diren lan.merkatu politikak
* Gizarte segurtasun sistema modernoak

## Zortzi printzipio komunak 
Europako Batzordeak, 8 printzipio komun proposatzen dizkie Estatuei malgusegurtasun estrategiak garatu ditzaten:
# Europako Batasunaren hazkunde eta enplegu estrategia indartzea eta gizarte modelo europarrak sendotzea.
# Eskubide eta betebeharren arteko oreka bat ezartzea.
# Malgusegurtasun printzipioa Estatu kideei egokitzea, kontua harturik bakoitzaren egoera, behar eta erronka desberdinak.
# Sistematik baztertuak dauden langile eta kontratu finko zein lanaldi osoan diharduten langileen arteko arraila murriztea.
# Barne eta kanpo malgusegurtsun baten garapena: langileak enpresa baten barnean postuz igotzea laguntzea (barne malgusegurtasuna) baita beste enplegu batera pasatzera erraztea (kanpo malgusegurtasuna).
# Gizon eta emakumeen arteko berdintasuna sustatzea eta guztiontzako aukera berdintasuna bermatzea.
# Politika orekatu multzo baten eraketa, eta horri esker, bitartekari sozialen, botere publikoen eta gainerako interesdunen arteko konfiantza giroa sortzea.
# Malgusegurtasun politiken kostuen eta irabazien bidezko banaketa bat bermatzea, eta era berean, finantzen ikuspuntutik, aurrekontu politika osasungarri eta bideragarriak ere bermatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Malgusegurtasuna: malgua eta segur?», *Argia*, 2010-02-14.
* «Malgusegurtasuna: Europar Batasunaren apostua», *Euskonews*, 2010-01-15.
* «Malgusegurtasuna», Andoni Egaña,*Berria*, 2012-05-26.
* «"Malgusegurtasuna", frantziar erara», *Berria*, 2013-03-06
*  «¿A qué huele Dinamarca?», Imanol Zubero, *Lan Harremanak*, 16. zki, 2007
Postmodernismo

[eskuinera|thumb|[Portland Building, arkitektura postmodernoaren adibidea]]
**Postmodernismo** artean, zientzietan eta literaturan XX. mendearen azken hamarkadetan gertatu den joera aldaketa da, kultura arrazionalista eta Ilustrazioko izpiritua kritikatzea ezaugarri duena. Bere jarraitzaileek **postmoderno** dute izena.

Arkitekturan utopianismo eta Walter Gropius edo Le Corbusierren modernismoaren aurka agertu zen, itxura eta funtzio arteko harmonia bilatuz Arkitekto postmoderno nagusiak Michael Graves edo Robert Venturi dira.

Literaturan 1972an agertu zen *boundary 2* aldizkariarekin batera. 1939ko Jorge Luis Borgesen *Pierre Menard, autor del Quijote* istorio laburra mugimenduaren aintzindaritzat hartzen badute ere, adituek Vladimir Nabokov, William Gaddis, John Hawkes, William Burroughs, Giannina Braschi, Kurt Vonnegut, John Barth, Donald Barthelme, E. L. Doctorow, Jerzy Kosinski, Don DeLillo, Thomas Pynchon, Ishmael Reed, Kathy Acker, Ana Lydia Vega, David Foster Wallace eta Paul Auster guztiz idazle postmodernotzat hartzen dituzte.

Filosofian estrukturalismo kritikatu du eta honekin batera mendebaldeko filosofiaren oinarrizko printzipioak. Filosofo nagusiak Martin Heidegger (1889–1976), Jacques Derrida (1930–2004), Michel Foucault (1926–1984), Jean-François Lyotard (1924–1998), Richard Rorty (1931–2007), Jean Baudrillard (1929–2007), Fredric Jameson (1934) eta Douglas Kellner (1943) dira. Bere metodoaren oinarrietako bat dekonstrukzioa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Postmodernitate

## Kanpo estekak
Jakutiako poni

**Jakutiako ponia** (sakheraz: *Саха ата* edo *Sakha ata*; errusieraz: *Yakutskaya*) Siberiako Sakhako Errepublikako edo Jakutiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Askotan arraza przewalski zaldia zein mongoliar zaldiarekin konparatzen da.
Yakutiako ponia garrantzitsua izan da jakutiar edo sakha herriaren ekonomian. Zamabere zein haragitarako erabilia izan da.

[thumb|ezkerrera|Arrazari buruzko posta [zigilua]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beppu (Ōita)

, Japoniako Kyushuko uhartearen ekialdeko kostaldean dagoen hiria da, Ōita prefeturako bigarrena. 2014ko erroldaren arabera 121.072 biztanle ditu eta "Onsenen hiriburua" ezizenaz ezagutzen da.

## Geografia 
Kyushu uhartearen ipar-ekialdean kokaturik dago, mendi altuen eta itsasoaren artean. Mendirik garaiena Tsurumi mendia (1.374m) da. Ehundaka onsen ditu baina zortzi handiek "Beppuko zortzi infernuak" taldea osatzen dute.

## Ondasun nabarmenak 
* Onsenak (ur-termalak)
* Tsurumi mendia (1.374m).
* Shidaka aintzira.

## Iruditegia 

Irudi:Beppu hotspring-well01.jpg|Onsena.
Irudi:Beppu hell 01.JPG|Onsena.
Irudi:Tsurumidake00.JPG|Tsurumi mendia.
Irudi:Lake Shidaka 01.jpg|Shidaka aintzira.
Irudi:Beppu Bay03n3200.jpg|Beppu badia.
Irudi:Beppu Tower02s4s3200.jpg|Beppu dorrea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Beppu hiriari buruzko webgunea
Izterreko trizeps

Giza anatomian, **izterreko trizeps**, baita **trizeps sural** edo **trizeps femorala** ere, zangoan dagoen muskulua da.

Zangoko gihar bikiek (barnekoak eta kanpokoak), soleoak eta oinzolako muskuloak, muskulu plantarrak, osatutako giharra da. Gihar honen eginkizuna funtsezkoa da ibiltzerakoan, oina luzarazi eta orpoa altxarazten baitu.

## Jatorri eta ezarpena 
### Soleoa 
Osagai sakonena da. Peroneo buruaren eta tibiaren atzeko aurpegian izango du jatorria, bertan, bere lerroa/ildo uzten duelarik, soleoaren lerroa hain zuzen ere. Lerro honetan arku bat egiten du, nerbio eta arteria tibiala igaro ahal izateko. Bestalde, ezarpenaren aldetik, muskulu honen zuntzak, kalkaneoaren tuberositatera heldu eta akilesen tendoiarekin bat egiten dute 

### Biki muskuluak 
Biki muskuluak edota gastronemioak femurraren kondilotik datoz,bertan dute jatorria. Izterraren atzeko muskuluarekin elkartzean, erronbo itxurako egitura bat osatuko dute, belaunaren atzealdea izango dena. Bestalde, ezarpena akilesen tendoiarekin batera kalkaneora heltzen dira.

### Oinzolako muskulua 
Inkonstantea da, hau da, ez da pertsona guztietan aurkitzen. Jatorriari dagokionez, femurraren epikondilo lateralean izango du muskulu honek. Gihar gutxiko muskulua izango denez, berehala tendoi luze batean bihurtzen da. Aurrekoek bezala, akilesen tendoiarekin bat egingo du bere ezarpenean, kasu honetan, erdialdetik.

## Funtzioak 
Orokorrean, trizeps suralaren funtzioa flexio plantarra burutzea eta orkatila plano transbertsalean egonkortzea da. Bere osagaiek, mugimendu hauetan modu ezberdin batean jokatzen dute. Soleoak, adibidez, inbertsioa eragiten du. Bestalde, bikiek, tolespen plantarra eta inbertsioa egiteaz gain, femurrera heltzen direnez, belaunaren tolespena ere egiten dute, baita hanka puntetan jartzea ere. Azkenik, oinzolako muskuluak soleotik tiratzen duenez, belauna tolestean, soleoaren arkua mantentzen laguntzeaz gain, nerbioak, arteriak eta zainak bertan harrapatuta ez gelditzen ere laguntzen du .

## Irudi gehigarriak 

Fitxategi:Sobo 1909 303.png|200px|thumb|ezkerrera|Biki muskuluak
Fitxategi:Sobo 1909 304.png|thumb|Soleoa
Fitxategi:Braus 1921 293.png|thumb|Zangoaren zeharkako mozketa
Fitxategi:Sobo 1909 307.png|thumb|Alboko ikuspegia
Fitxategi:Sobo 1909 579-580.png|thumb|Nerbio, arteria eta zainak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izterreko bizeps

## Kanpo estekak
Bandera beltz

thumb|300px|Piratek erabili ohi zuten **bandera beltza**.
**Bandera beltza** estatuaren banderaren ezeztapenerako eta matxinada ikur moduan erabilitako bandera izan da. Hori dela eta, bereziki anarkismoaren bandera moduan ulertzen da egun. Historian, piraten bandera ere izan da, esanahi berdinekin. Lehenago, Islamaren ikur moduan erabili zuen Mahomak; historian eta gaur egun ere islamdar estatu eta erakunde zenbaitek ere erabiltzen dute.

## Ikus, gainera 
* Bandera pirata

## Kanpo estekak
Auto (zuzenbidea)

Zuzenbidean, **autoa** auzi judizial batean zehar jaulkitzen den epailearen erabaki mota bat da, auziaren gai nagusiari buruz erabakitzen ez duena, harekin zerikusia duten gaien inguruan.

## Kanpo estekak
Datu kazetaritza

**Datu kazetaritza** datu sorta handiak batu eta software espezializatua erabiliz informazio esanguratsua irakurleei modu errazean aurkeztea helburu duen kazetaritzaren arloa da. Datu-baseetatik eta beste informazio iturri batzuetatik batzen den datu sorta hori infografia modukoetan, zein tresna interaktiboen bitartez bistaratu ohi dira, aurkezten den informazioa erakargarriago egiteko. Datu kazetaritzak kazetariek edukiak sortzeko eta komunikatzeko duten gaitasuna diseinua, informatika eta estatistika bezalako beste arlo batzuekin bateratzen ditu.

## Kanpo estekak
Shock (argipena)

**Shocka** edo **xoka** hitzek zerbaitek eragindako erreakzio bat-bateko eta larria da. Erabilera zenbait ditu:
* medikuntzan, pertsonaren egoera larri eta bat-batekoa adierazten du; hala nola,
** shock hipobolemikoa, odol asko galtzeagatik sortutako egoera larria;
** shock anafilaktikoa, alergia batek eragindako bat-bateko egoera larria;
** shock septikoa, gehienetan bakterien infekzio dela eta organoetan sortutako egoera larria.
** shock elektrikoa, gorputzetik korronte elektrikoa igarotzean sortutako egoera larria;
** shock emozionala edo psikologikoa, emozio bizi bati aurre egin ezinik pertsona batek erakusten duen egoera, trauma psikologikoa eragin dezakeena;
* medikuntzan, elektroshocka, burmuinetako zenbait eritasun sendatzeko erabiltzen den terapia-mota;
* ekonomian, shocka, aurreikus ezin zitekeen gertakari ekonomikoa, ekonomia orokorrean eragin kaltegarri nabarmena duena.
Maurizio Malvestiti

**Maurizio Malvestiti** (Filago, Lombardia, Italia, 1953ko abuztuaren 25a) Lodiko elizbarrutiko apezpikua da.

## Bizitza 
Marnen jaio zen, Filago herriko auzo batean, 1953an. 1977ko ekainaren 11n apaiztu zuen Bergamoko apezpiku Clemente Gaddik.

1994an *ofizial* gisa deitu zuten Ekialdeko Elizetarako Kongregaziora, eta 2009an kongregazio horretako idazkariorde izendatu zuten. Ingelesez eta frantsesez ere badaki.

2014ko abuztuaren 26an, Frantzisko aita santuak Lodiko elizbarrutiko apezpiku izendatu zuen. Hartara, 2014ko urriaren 11n apezpiku sagaratu zuen Leonardo Sandri kardinalak, Erromako San Petri basilikan.

## Goiburua (apezpiku esakunea) 
'''' («Isiltasunean eta esperantzan»)

## Iruditegia 

File:BISHOP Malvestiti Lodi 02.jpg|Malvestiti monsinorea, gotzain sagaratzeko ekitaldian (San Petri basilika, Vatikano Hiria).
File:BISHOP Malvestiti Lodi 03.jpg|Malvestiti monsinorea, gotzain sagaratu berritan, San Petriren aulkiaren ondoan.
File:Episcopal ordination of bishop Maurizio Malvestiti.jpg|Rahi patriarka maronita bere eskuak Aita Maurizioren gain ezarriz. Haien atzean, Sandri eta Müller kardinalak.
File:BISHOP malvestiti lodi installed.jpg|Malvestiti monsinorea, Lodiko katedralean kokatu berritan.
File:Bishops Malvestiti and Warda.jpg|Malvestiti monsinorea, Bashar Warda kaldear gotzainarekin, Mendekosteko gau osoko bijilian, Lodiko katidralean, 2016ko maiatzaren 14an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lodiko elizbarrutiaren webgunea
Nuklearrik? Ez eskerrik asko

thumb|300px|***Nuklearrik? Ez eskerrik asko*** ikur eta leloa. Leloan *Nuklearra?* galdetzen da, ohiko *Nuklearrik?* galderaren ordez.
***Nuklearrik? Ez eskerrik asko*** nazioartean erabiltzen den mugimendu antinuklearraren ikur eta leloa da. Anne Lund ekintzaile eta ekonomia ikaslearen ideiaz sortu zen, 1975 urtean, 22 urte zituela. Søren Lisberg lankidearekin batera sortu zuen,  danierazko esaldiarekin. 

Ikurra 500 txapa egiteko erabili zen lehen aldiz, 1975eko Maiatzaren Lehenean. Geroztik, munduko hizkuntza askotan borroka antinuklearraren alde zabaldutako ikur sinplea izan da. Protesta ikur moduan erabiltzen bada ere, esaldiak ez du ezer errebindikatzen, begirunez erantzuten den galdera bat planteatu baizik.

## Kanpo estekak
Olduvaiko teoria

**Olduvaiko teoria** industria zibilizazioari ehun urteko epea ezartzen dion teoria bat da: 1930etik 2030era bitarteko epea, alegia. Epe hori bukatzean, gizadiak pixkanaka atzera egingo luke aurrez bizi izandako zibilizazio mailetara, eta mila bat urte barru (XXX. mendean) ehizan oinarritutako kultura batera iritsiko litzateke: hau da, Lurrean duela hiru milioi urte olduvaitar industria garatu zenean izan zen bezalako kultura batera (hortik datorkio izena teoriari). Teoria hau Richard C. Duncanek proposatu zuen, bere arkeologiazaletasuna eta gizadiak egiten duen energia iturrien erabilera oinarri hartuta.

Duncanek dioenez, teoriak bost postulatu ditu:

# Energia ekoizpenaren hazkunde esponentziala 1970ean bukatu zen.
# Ameriketako Estatu Batuen per capita energia ekoizpenak izan zuen goraldia, berrikitan izan duen geldialdia eta hasi berria duen azken gainbehera, izatez, munduko gainerako aldeetan per capita energia ekoizpenak dituen aldien aurrerapenak dira. Bilakaera horretan, energia iturri nagusia petrolioa izatetik ikatza izatera aldatu da.
# Industria zibilizazioaren azken gainbehera 2008-2012 bitartean hasiko da.
# Argindar horniduraren itzalaldi partzialak eta osoak azken gainbeheraren adierazle fidagarriak izango dira.
# Munduko giza biztanleen kopuruak behera egingo du, munduko per capita energia ekoizpenarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bibcode

**Bibcode** (baita "refcode" ere) astronomiaren literatura-erreferentziak adierazteko erabiltzen duten identifikadorea da. Hasieran,  (REFCODE) edo Erreferentzia Bibliografikoaren Kodea sortu zuten SIMBAD eta NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) datu-baserako, baina *de facto*zko estandard bilakatu eta egun mundu osoak erabiltzen du. NASAren Astrophysics Data System datu-baseak izenaz aldatu eta "bibcode" sortu zuen.

Kodeak 19 karaktere ditu:
YYYYJJJJJVVVVMPPPPA,
non:
* YYYY = erreferentziaren urtea
* JJJJJ = aldizkaria
* VVVV = liburukia
* M = atala
* PPPP = hasierako orrialdea
* A = egilearen abizenaren lehen letra
* (.) = hutsuneak (laburregia bada)

Adibideak:

## Ikus, gainera 
* Digital object identifier

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Funai gaztelua

Japoniako Kyushu uharteko Ōitan dagoen gaztelu japoniarra da.

## Historia 
Otomo Sorin daymio kristauak eraiki zuen 1562an Kyushu uhartearen zati handiena hartzen zuen Bungo probintzia gobernatzeko. Hasiera batean zazpi dorre (*yagura*) eta hiru solairuko dorre nagusia zituen baina 1743ko sutean erre egin ziren. Putzuak inguratzen zituen harresiak.

XX mendean putzua, zubi estalia eta hainbat dorre berreraiki ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Funai Castle 04.JPG
Irudi:Funai Castle01n3200.jpg
Irudi:Funai Castle Roka-bridge.jpg|Zubi estalia.
Irudi:Funai Castle (Oita, Japan).jpg

## Kanpo estekak
Antonina Rodrigo

**Antonina Rodrigo García** (Granada, 1935eko otsailaren 4a) 1970tik Bartzelonan bizi den idazle eta historialari ezaguna da. Bere lanak askotan emakumeen eta oroimen historikoaren inguruan garatu egin dira. Garantzi berezia dute bere lan biografiak, esaterako Josep Trueta, Margarita Xirgu, Anna Maria Dalí, Salvador Dalí, María de Lejárraga, Amparo Poch, María Teresa Toral edo Federico García Lorcarenak. Euskal Herriaren ikuspuntutik Aurora Arnaizi buruzko testua aipatu daiteke.

## Biografia 
Granadako Albaicínen 1935ko otsailaren 4ean jaio zen. Autodidakta izanik oso goiz hasi zen idazten. Haren lehenengo lanak Granadako *Patria* eta *Ideal* egunkarietan agertu ziren. Horietan hasi zen iadanik kazetaritza ikerketa eta historia uztartzen. Urteen poderioz, beste hedabideetan hasi zen kolaboratzen: *Diario de Granada*, *Triunfo*, *Historia y vida*, *Norma*, *Caracol* eta *Ínsula*.

Idazle moduan 1960an *Retablo de Nochebuena* argitaratu zuen. Izenburu horrek modu batez bere hurrengo interesa adierazten du: antzerkiaren mundua. Horren ondorioz zenbait liburu argitaratu zituen: *Almagro y su corral de comedias* (1970), *María Antonia la Caramba: el genio de la tonadilla en el Madrid goyesco* (1972) y *Margarita Xirgú y su teatro* (1974).

## Sariak 
* 1975: Manuel de Falla Nazioarteko Kazetaritza Saria
* 1981: Espejo de España Saria saria *Lorca-Dalí: una amistad traicionada* liburuarekin.
* 1988: Académie Européene des Arts Saria.
* 1989: Aldaba Saria
* 2006: Generalitat de Catalunyaren Creu de Sant Jordi Saria.

## Liburuak 
* *Retablo de Nochebuena* (1960)
* *Almagro y su corral de comedias* (1970)
* *María Antonia la Caramba: el genio de la tonadilla en el Madrid goyesco* (1972)
* *Margarita Xirgú y su teatro* (1974)
* *García Lorca en Cataluña* (1975)
* *Mariana de Pineda, heroína de la libertad* (1977)
* *Doctor Trueta: héroe anónimo de dos guerras* (1977)
* *Mujeres de España: las silenciadas* (1979)
* *Lorca - Dalí : una amistad traicionada...* (1981)
* *Aleluyas de la vida y la muerte de Federico García Lorca* (1982)
* *Aleluyas de Mariana Pineda, Ángel Ganivet y García Lorca* (1983)
* *García Lorca, el amigo de Cataluña* (1984)
* *Memoria de Granada: Manuel Ángeles Ortiz y Federico García Lorca* (1984)
* *Figuras y estampas del Madrid Goyesco* (1987)
* *María Lejárrega, una mujer en la sombra* (1992)
* *La Huerta de San Vicente y otros paisajes y gentes* (1997)
* *Aleluyas de Mariana de Pineda. Ángel Ganivet, García Lorca* (1998)
* *Mujer y exilio, 1939*. Madril: Compañía Literaria, 1999. 405 or. ISBN 9-788482-130637.
* *María Malla, los sueños incandescentes* (2000)
* *Una mujer libre: Amparo Poch y Gascón, médica y anarquista* (2002)
* *García Lorca en el país de Dalí* (2004)
* ''Anna Maria Dalí i Salvador, escenes d'infància i joventut* (2008)

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* ["Rodrigo García, Antonina". *Diccionario de autores granadinos''. Granada(https://eu.wikipedia.org/wiki/Granada_%28argipena%29): Academia de Buenas Letras de Granada.]
Macrouridae

**Macrouridae** —Bermeo eta Mundakako arrantzaleek **auenbolo** deitutakoa— arrain gadiformeen familia zabala da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena.

Familiak 400 espezie inguru ditu, 34 generotan banaturik. Bere ezaugarri nagusia bere neurriz kanpoko isatsa da.

## Generoak 
* Bathygadinae subfamilia
** *Bathygadus* generoa (13 espezie)
** *Gadomus* generoa (13 espezie)
* Macrourinae subfamilia
** *Albatrossia* generoa (monotipiko)
** *Asthenomacrurus* generoa (2 espezie)
** *Cetonurichthys* generoa
** *Cetonurus* generoa
** *Coelorinchus* generoa (114 espezie)
** *Coryphaenoides* generoa
** *Cynomacrurus* generoa
** *Echinomacrurus* generoa
** *Haplomacrourus* generoa
** *Hymenocephalus* generoa (23 espezie)
** *Kumba* generoa (8 espezie)
** *Kuronezumia* generoa
** *Lepidorhynchus* generoa
** *Lucigadus* generoa
** *Macrosmia* generoa
** *Macrourus* generoa
** *Malacocephalus* generoa
** *Mataeocephalus* generoa
** *Mesobius* generoa
** *Nezumia* generoa
** *Odontomacrurus* generoa
** *Pseudocetonurus* generoa
** *Pseudonezumia* generoa
** *Sphagemacrurus* generoa
** *Spicomacrurus* generoa
** *Trachonurus* generoa
** *Ventrifossa* generoa
* Macrouroidinae subfamilia
** *Macrouroides* generoa
** *Squalogadus* generoa
* Trachyrincinae subfamilia
** *Idiolophorhynchus* generoa
** *Trachyrincus* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loricariidae

**Loricariidae** arrain siluriformeen familia da. Costa Rica, Panama eta Hego Amerikako ur gezatan bizi dira.

Egun 680 espezie ditu, 92 generotan banaturik, baina urtero espezie berriak agertzen dira.

## Generoak 
Hona hemen ITISek proposatzen duen generoen zerrenda:

## Galeria 

Fitxategi:Liposarcus multiradiatus 01 ssj 20050321.jpg|*Liposarcus multiradiatus*
Fitxategi:Otocinclus affinis.JPG|*Otocinclus affinis*
Fitxategi:Ancistrus sp. (aka).jpg|*Ancistrus dolichopterus*
Fitxategi:Akwa15 chaetostoma.jpg|*Chaetostoma*
Fitxategi:Liposarcus pardalis.jpg|*Liposarcus pardalis*
Fitxategi:Glonojad w Łódzkim ZOO.jpg|*Hypostomus*
Fitxategi:Sturisoma aureum Richard Bartz.jpg|*Sturisoma aureum*
Fitxategi:Hypostomus basilisko1.jpg|*Hypostomus*
Fitxategi:Viola (Rineloricaria longicauda) 2.jpg|*Rineloricaria longicauda*
Fitxategi:Baryancistrussp-l81.jpg|*Baryancistrus*
Fitxategi:Peckoltiasp-L218.jpg|*Peckoltia*
Fitxategi:Hypancistrus zebra4305.jpg|*Hypancistrus zebra*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizeps muskulu femoral

Giza anatomian, **izterreko bizeps muskulua** edo **bizeps muskulu femorala** izterreko atzeko konpartimentuan iskionetik eta lerro latzetik peronearen burura doan muskulua da. Bi alde ditu:
* Alde motza, iskionean sortua.
* Alde luzea, femurrean sortua.

Biek tendoi bakarra dute, tibiari lotuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izterreko trizeps

## Kanpo estekak