open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manhattan doktorea

**Manhattan doktorea**, , **Jonathan Osterman doktorea** edo soilik **Manhattan**, Alan Moore eta Dave Gibbon komikigileen Watchmen komikiko superheroi bat da. 

DC Comics argilatetxearen superheroi boteretsuenatzat jotzen da, mugarik gabeko ahalmenak baiditu. 

Jonathan Osterman doktorea ustekabean fisika nuklearreko esperimentu batean proba ganbera batean itxita eta atera ezinik gelditzean, bere giza gorputza osorik desintegratua izango da, istripu honen lekukoek hiltzat joz. Halere, hil beharrean, materiaren energia manipulatzeko ahalmenak eskuratuko ditu, lehen aldiz bere gorputza berregiteko erabiliz. Bestelako ahalmenak: gizakiaz gaindiko indarra, teletransportazioa, materiaren manipulazioa maila azpiatomikoan eta iragarmena. 

## Filma 
*Watchmen* (2009) filmean Billy Crudup aktoreak antzeztu zuen.
Watchmen

**Watchmen**, , Alan Moore gidoilariak eta Dave Gibbons marrazkilariak sortutako komiki liburu sail bat da. 1986-1987 artean DC Comics argitaletxeak 12 aleko sail mugatuan argitaratu zituen.

Komiki honek 1940ko hamarkada eta 1960ko hamarkadako superheroien kontakizun alternatiboa aurkezten du, AEBtei Kondor Operazioa eta Vietnamgo Gerraren bidez mundu osoan nagusitasuna ezartzen lagunduz. Orain herrialdea Sobietar Batasunaren aurkako Gerra Hotzan murgildua dago, mozorrotutako Zaindariak legezkanpo jarriak eta iraganeko superheroiak erretiroa hartu edo AEBetako Gobernuarentzat lan egiten dute. 

Kontakizuna protagonisten bilakaera pertsonala eta beren arteko borrokez gain AEBetako Gobernuarentzat lan egiten zuen superheroi baten erailketaren ikerketan ere oinarritzen da, eta azkenik, Zaindariek  miloika gizaki hil ditzazken gerra nuklear bat sor dezaken konplot bati aurre egin beharko diete.  

## Zinema 
* *Watchmen* (2009ko filma)

## Telebista 
* *Watchmen* (2019ko telesaila)

## Kanpo estekak
Mercy Lewis

[eskuinera|thumb|260px|Aretoko 1876ko irudia; irudi nagusia [Mary Walcott gisa identifikatzen da.]]
**Mercy Lewis** ( Falmouth, Maine; 1674 edo 1675-17??) Salemgo epaitegietako lekukoa izan zen.

## Biografia
Philip Lewisen eta Mary (Cass) Lewisen alaba izan zen. 1689ko irailaren 30ean, indiarrek beren aitona-amonak, izebak, osaba-izebak eta lehengusu-lehengusinak hil zituzten; ondorioz, Mercy, 14 urtekoa, zerbitzari gisa jarri zuten George Burroughs apaizaren etxean. 1691rako Salemera, Massachusettsera, joan zen, ezkondutako ahizpa batekin; Thomas Putnamen etxeko zerbitzari bihurtu zen.

## Salemgo epaiketak 
Lewisek funtsezko papera izan zuen Salem-en sorgin-epaiketen salaketetan 1692an, 20 lagun sorginkeriak exekutatu zituenean, George Burroughs bere maisu ohia barne.

Putnam etxeko kide gisa, Ann Putnamen lagun egin zen Mercy, baita Mary Walcott lehengusinarena ere. Putnam eta Walcotten akusazioek lagundu zuten sorginen gaineko histeria zabaltzen. 1692ko apirilaren hasieran, Lewisek esan zuen Satanas agertu zitzaiola, eta "urrea eta gauza on asko" eskaini zizkiola bere liburuan idatziz gero. Handik gutxira, Satanes Burroughs moduan agertu zitzaion, eta haren aurrean esan zuen "oso mendi altu batera eraman zuela eta lurreko erresuma guztiak erakutsi zizkiola", eta esan zion denak emango zizkiola bere liburuan idatzi nahi izanez gero. Rebecca Nurseren arreba Mary Eastey ere salatu zuen Lewisek, epaitu eta urkatuko baitzuten. Lewisek akusatutako beste batzuk dira Martha Corey, Giles Corey, Bridget Bishop, Susan Martin, John Willard eta Sarah Wildes.

Lewisi ere akusazioak egin zitzaizkion. Ann Putnam, Jr.-ek esan zuen Lewisen agerraldia ikusi zuela, baina hark esan zuen ez ziola kalterik egin. Epaiketen ondoren, Mercy Bostonera joan zen izebarekin bizitzera. Han, seme ez-legitimoa izan zuen. 1701ean ezkondu zen, Bostonen, Massachusettsen.

## Fikzioa 
Mercy Lewis Arthur Miller-en *The Crucible* eta haren bi egokitzapen zinematografikoen liburuan nabarmendutako pertsonaietako bat da. *Salem* serieko pertsonaia bat ere bada, Elise Eberlek interpretatua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Norton, Mary Beth. In the Devil's Snare: The Salem Witchcraft 1692ko krisia. New York: Alfred A. Knopf, 2002. ISBN ά0375706905.
* Paul Boyer eta Stephen Nissenbaum. Salem Possessed: The Social Origins of Witchcraft. Cambridge, Mass.' : Harvard University Press, 1974. .
* John Hale. *Modest Inquiry* into the Nature of Witchcraft, 1702.
* Carol F. Karlsen.' The Devil in the Shape of a Woman: Witchcraft in Colónimo New England. New York: Norton, 1998. ISBN λ0393317596.
* Bernard Rosenthal. Salem story: Reading the Witch Trials of 1692. Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press, 1993. ISBN ά0511519352.
* Charles W. Upham. *Salem Witchcraft*.  New York: Unger, 1867.
* Clarence Almon Torrey and Elizabeth Petty Bentley, *New England Marriages Prior to 1700*, 1985. 

## Kanpo estekak
Pepita Sanz

**Josefa Sanz Batista**, izen artistikoa **Pepita Sanz** (Toledo, 1881 – Bartzelona, 1928ko maiatzaren 31) nafar abeslari lirikoa izan zen.

## Bizitza 
Josefa Sanz Batista Toledon jaio zen 1881ean. Mariano Sanz Escartín atarrabiar militarra­ren eta Maria Luz Batis­ta y Ribero kubatarraren alaba zen, eta Cesáreo Sanz Escartínen iloba. Haurtzaroa Lizarran igaro zuen, aita bertara igorri baitzuten. Nafarroan hasi zituen kantu ikasketak, eta Madrilgo Goi Mailako Errege-Musika Kontserbatorioan jarraitu. Ondoren Parisera joan zen Antonio Baldellirekin ikastera. 

1903an egin zuen debuta, Brescian, Vincenzo Belliniren *La sonnambula* operarekin. 1905ean, Alessandro Boncirekin kantatu zuen Londresko Covent Gardenen, arrakasta handia bilduz. Porton eta Lisboan ere oso harrera beroa jaso zuen, baina bolada batez agertokiak alde batera utzi zituen, ama gaixotu eta zaintzera joan baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irupagoeta (Ortzanzurieta)

**Irupagoeta**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Garralda, Orbaizeta eta Auritz-Orreaga herrien artean, mendi-multzo nahasi bezain ezezagun bat zabaltzen da bi Nafarroen arteko muga-mugan.

Mendialde honen hegoaldean Arregia edo Erodoa bezalako haitz malkarrak gailentzen diren bitartean, erdialdean erliebea gozatu eta Latxaga inguruko goi-ordokiek menderatzen dute paisaia.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Irupagoeta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Siloxido

**Siloxiodak** R3SiOM formulako konposatu organosilizikoak dira. Normalean R talde organiko bat izaten da eta M metal baten katioia. Batzuetan silanoato ere esaten zaie.

Bi prozesu desberdinen bidez eratzen dira.

: - Siloxanoetatik: R3SiOSiR3 + 2 NaOH → 2 R3SiONa + H2O
: - Silanoletatik: R3SiOH + NaOH → R3SiONa + H2O

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malariaren Mundu Eguna

Osasunaren Mundu Batzarrak **Malariaren Mundu Eguna** apirilaren 25ean ospatzea erabaki zuen.

## Malariaren Mundu Eguna 
2007ko maiatzean, Osasunaren Mundu Batzarrak **Malariaren Nazioarteko Eguna** apirilaren 25ean ospatzea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Malaria
* Munduko Osasun Erakundea
* HIESaren Aurkako Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak 
* Paludismoaren Nazioarteko Egunaren Gune Ofiziala
Nazio Batuetako Txineraren Eguna

Nazio Batuen Informazio Publikoko Sailak  erabaki zuen **Txineraren Eguna** ospatzea urtero, apirilaren 20an.

## Nazio Batuetako Txineraren Eguna 
2010eko otsailaren 19an, Nazio Batuen Informazio Publikoko Sailak, OBV/853-PI-1926 dokumentuan, apirilaren 20an Txineraren Eguna ospatzea erabaki zuen.

**Urtez urteko gaiak**

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinera

## Kanpo estekak 
*  Nazio Batuetako Txineraren Eguna, webgune ofiziala
Azido mefenamiko

**Azido mefenamikoa** antiinflamatorio ez esteroideo familiako botika da. Azido fenamiko edo fenamatoaren deribatua, min arina edo moderatua tratatzeko erabiltzen da, baita hilekoaren mina tratatzeko ere. Beste AIEE batzuetan bezain maiz erabiltzen ez bada ere, askotan sukarra arintzeko ere erabiltzen dute antipiretiko gisa. Oraindik argitu gabe dago hanturei eta umetoki-uzkurdurei lotutako mina gutxitzeko mekanismoa. Ziklooxigenasaren jardueraren inhibizio ez-espezifiko, ez-lehiakor eta itzulgarriaren bidez prostaglandinen sintesia eragozten du. Entzima horrek azido arakidonikoa prostaglandina bihurtzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido flufenamiko

**Azido flufenamikoa** antiinflamatorio ez esteroideo familiako botika da. Azido fenamiko edo fenamatoaren deribatua, analgesiko eta antipiretikoa ere bada.

2020ko urrian, FDAk medikamentuaren etiketa hanturaren aurkako sendagai ez esteroide guztietarako eguneratzea eskatu zuen, jaiotzeagatiko giltzurrun-arazoen arriskua deskribatzeko, likido amniotikoaren maila baxuan gertatzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haurren Lanaren Aurkako Mundu Eguna

**Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Eguna** Nazioarteko Lan Erakundeak 2002az geroztik ospatzen duen eguna da, haurren lan esplotazioari aurre egiteko sentzibilizazioa eta aktibismoa sustatzen dituena. Lanean jarduteko gutxieneko adinari buruzko 183. Hitzarmena eta haurren lan mota okerrenen gaineko 182. Hitzarmena sustatzeko ere balio du egunak.

Beraz, Ekainaren 12an Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Egunean, haurren lanaren aurkako mundu-mugimendua sustatzea da.

## Historia 
Nazioarteko Lan Erakundeak, lan-mundua arautzen duen Nazio Batuen organoak, 2002an Haur Lanaren Aurkako Nazioarteko Eguna plazaratu zuen. Egun horretan, gobernuek, tokiko agintariek, gizarte zibila eta nazioarteko erakundeek, langileek eta enplegu-emaileak biltzen dira, haurren lanaren arazoa adierazteko eta lanean ari diren haurrei laguntzeko jarraibideak zehazteko.

Lana dela eta, mundu osoko ehunka milioi neska-mutil hezkuntza, osasun, aisia eta oinarrizko eta eskubidea urratuta ikusten dituzte. horien erdia baino gehiago lan modu okerrenen mende, hau da, ingurune arriskutsuetan, esklabotza edo behartutako beste lan motetan, legez kanpoko jardueretan, droga-trafikoa eta prostituzioan, zein gatazka armatuetan aritzen dira.

Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Egunaren garrantzia haurren lanaren arazoari arreta jartzea eta hori desagerrarazteko moduak aurkitzea da. Horiek, haurrengan arazo mental eta fisiko kaltegarriak eragiten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Lan Erakundea
* Haurren esplotazioa
* Haurren eskubideak
* Umearen Eguna

## Kanpo estekak 
* Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Eguna
* Lanaren Nazioarteko Erakundea
* Haurren Lana Ezabatzeko Nazioarteko Programa (IPEC)
Salizilamida

**Salizilamida** edo '''*orto*-hidroxibentzamida'* konposatu organiko aromatikoa da C7H7NO2 formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solido kristalino arrosa da. Disolbagarria da kloroformotan, etanoletan eta etil eterretan. Narritagarria da.

Salizilamida antiinflamatorio ez-esteroidea da eta analgesiko eta antiperetiko gisa oinazea, sukarra eta hanturak tratatzeko usatzen da. Aspirinaren antzeko ezaugarriak ditu. Konposizio batzuetan aspirinarekin eta kafeinarekin nahasirik egoten da. Espainian *Rinomicine* eta *Yendol'' markarekin saltzen da. Pilula edo esekidura  moduan hartzen da.

Saliziamidaren albo-ondorioak ez dira, orohar, oso ohikoak. Arazo gastrointestinalak (ultzerak, dispepsia eta boragura besteak beste), arnasketa-arazoak (disnea etsenplurako) eta larruazaleko arazoak (urtikaria, adibidez).

## Erreferentziak
Fenoximetilpenizilina-bentzatina

**Fenoximetilpenizilina-bentzatina** edo **penizilina bentzatina V**' penizilinaren barietate kimiko bat da, zenbait bakterio-infekzio tratatzeko ematen dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bentzalkonio kloruro

**Bentzalkonio kloruroa** (**BZK**, **BKC**, **BAK**, **BAC**) desinfektatzaile, tentsioaktibo, bakterizida eta birus-jardueraren inhibitzaile gisa erabiltzen den produktu kimikoa da. Fungizida gisa ere erabiltzen dute, batez ere *Trichophyton*, *Epidermophyton* eta *Candida* generoen kontra. Benzalkonio kloruroa korrosiboa eta toxikoa da kontzentrazio altuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errefuxiatuen Mundu Eguna

**Errefuxiatuen Mundu Eguna** Nazio Batuek ekainaren 20an antolatzen duten nazioarteko eguna da. 2001. urtean mundu osoko errefuxiatuen omenez hasi zen ospatzen, 1951ko Errefuxiatuen Estatutuari buruzko Konbentzioaren 50. urteurrena zela eta.

## Historia 
2000. urteko abenduaren 4ean, 55/76 ebazpenean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak onartu zuen, ekainaren 20a **Errefuxiatuen Mundu Eguna** izango zela. Ebazpenean adierazi zen 2001ean Errefuxiatuen Estatutuari buruzko 1951ko Konbentzioaren 50. urteurrena bete zela. Konbentzioak errefuxiatuak konbentzitu ditu mundu osoko kaltetuei ohore egiteko, kontzientziatzeko eta laguntza eskatzeko.

### Errefuxiatuen estatutuari buruzko konbentzioa eta protokoloa 
1948ko Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsalak onartzen du pertsona batek asiloa eskatzeko eskubidea duela eta bere tratuan ez dela bereizkeriarik egongo sexua, adina, ezgaitasuna, sexualitate edo bestelangoengatik.

1951ko Errefuxiatuei buruzko Konbentzioaren arabera, beldurra dela eta errefuxiatu batek ezin du bere jaioterrira itzuli, bere arraza, erlijio, gizarte-talde edo iritzi politiko desberdina duelako. Errefuxiatua bere herrialdea uzten duen pertsona da, gerraren, gatazka eta jatorrizko herrialdean izan duen indarkeriaren ondorioz. Hitzarmenari eta protokoloari esker, errefuxiatuek asilo-eskubideak dituzte herrialde batean, beren jatorrizko herrialdearen jazarpenik gabe.

Hitzarmenaren arabera, errefuxiatuek eskubidea dute justizia, oinarrizko hezkuntza, enplegua eta dokumentazioa lortzeko, baita bidaia-dokumentu bat ere, pasaporte gisa.

1967an, Nazio Batuek zabaldu egin zuten 1951ko Konbentzioaren ekintzen ondorioz errefuxiatu-estatutua eskatuko zuten pertsonen kopurua, Bigarren Mundu Gerraren ondorioz beren etxeetatik ihes egin behar izan zuen pertsona edo pertsona gisa definitu baitzuten errefuxiatu bat. Horri 1967ko Protokoloa deitu zitzaion. Protokoloak, une hartan, kendu egin zituen errefuxiatua izateak zituen denbora-mugak eta definizio geografikoak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Migratzaileen Nazioarteko Eguna
* Asilo-eskubidea
* Nazio Batuak
* Nazio Batuen Errefuxiatuentzako Goi Mandataria

## Kanpo estekak 
* Errefuxiatuen Nazioarteko Eguna
* 2012ko Errefuxiatuen Nazioarteko Egunaren argazkiak
Mary Eastey

**Mary Eastey** (Great Yarmuouth, Ingalaterra, 1634ko abuztuaren 24a - Salem (gero Danvers), Massachusetts, AEB, 1692ko irailaren 22a), Massachusetts kolonialeko Salemgp sorginkeria prozesuan   zigortu eta exekutatutako emakumea izan zen.

## Biografia 
Mary Towne jaio zen. Gurasoak William Towne  eta Joanna izan ziren. Zortzi neba-arreba ziren. Rebecca Nurse eta Sarah Cloyce ahizpak ere akusatuta egon ziren. 1655ean Isaac Easteyrekin ezkondu zen, 1627ko azaroaren 27an Ingalaterran jaiotako Topsfieldeko baserritar eta upelgile batekin. Hamaika seme-alaba izan zituzten: Joseph (1657-1739), Sarah (1660-1749), John, Isaac (1662-1714), Anna, Benjamin, Samuel, Jacob, Josuah, Jeffrey eta Mary.

## Epaiketak 
Bere ahizpak bezala, herritar errespetatua eta elizkoia zen eta akusazioa ezustekoa izan zen. 1692ko apirilaren 22an, Easteyk eskuak bildu zituen, eta Mercy Lewisek, akusatzaileetako batek, keinua imitatu eta eskuak banantzeko gai ez zela ziurtatu zuen, Easteyk bere eskuak askatu zituen arte. Easteyk burua makurtu zuenean, lotsatutako neskek lepoa moztu nahi ziela garrasi egin zuten. Bere histeriaren aurrean, Mary Eastey elokuentziaz defendatu zuen bere burua, eta Hathorne epaileak akusatzaileeei  ea ziur zeuden emakume horrexek zeuzkan atsekabetuta galdetu zien.

Maiatzaren 18an askatu zuten. Hala ere, maiatzaren 20an Mercy Lewisek esan zuen Easteyren espektroak eraso egiten ziola. Bigarren atxiloketa-agindua eman zuten eta gau horretan bertan, Eastey bere ohetik atera eta kartzelara itzuli zuten. Easteyk eta Cloycek lehen eskaera bat idatzi zuten gortean; besteak beste, "espektro-ebidentzia" kontuan ez hartzeko eta akusatzaileak deklaratu baino lehen banantzeko eskatzen zuten. Irailaren 9an epaitu eta heriotza-zigorra ezarri zioten.

Robert Caleft *Mundu ikusezineko mirari gehiago* lanean, Easteyren agur serio eta hunkigarria deskribatu zuen, lana gauzatu aurretik, irailaren 22an, Martha Corey, Ann Pudeator, Alice Parker, Mary Parker, Wilmot Redd, Margaret Scott eta Samuel Wardwellekin batera. Cotton Matherrek, gero lotsatzeko, honelaxe deskribatu zituen: "Infernuko zortzi irabiatzaile". Soka jarri aurretik, Easteyk otoitz egin zuen sorgin-ehiza amai zedin. Rebecca Nurse ahizpa, urkatua izan zen uztailaren 19an, baina Sarah Cloyce 1693ko urtarrilean askatu zuten.

## Barkamena 
Halaber, Easteyren bigarren eta azken eskaera argitaratu zuen bere obran, eta zera esan zuen dokumentu hunkigarriagorik ez zitzaiola inoiz epaile bati zuzendu. Han, Maryk ez zuen bere bizitzaren alde egiten, faltsuki akusatutakoen alde baizik. 1711n, gobernuak Easteyren familiari hogei libera eman zizkion bidegabeko exekuzioaren kalte-ordainetan. Isaac alarguna 1712ko ekainaren 11n hil zen.

## Erreferentziak
Erasotutako Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna

**Erasotutako Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna** Nazio Batuen Erakundeak ekainaren 4ean ospatzen duen eguna da, 1982ko abuztuaren 19an sortua.

## Historia 
Hasiera batean, 1982ko Libanoko Gerraren biktimei bideratu bazen ere, geroago "abusu psikologiko, fisiko eta emozionalaren biktima diren mundu osoko haurrek jasandako mina antzematera" zabaldu zen. Egun horretan, Nazio Batuek haurren eskubideak babesteko hartutako konpromisoa berresten dute".

### Nazio Batuen E-7/8 ebazpena. Erasoaren Biktima diren Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna 
1982ko abuztuaren 19an, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren, 31. osoko bilkuran, Palestinaren auzia aztertu ondoren eta "Israelgo eraso-ekintzen biktima diren haur palestinar eta libanoar ugaria" oroituz, ekainaren 4ean Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna ospatzea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Israeldarren eta palestinarren arteko gatazka
* Haurren eskubideak
* Umearen eguna

## Kanpo estekak
David Arroyo

**David Arroyo Durán** (Talavera de la Reina, 1980ko urtarrilaren 7a) espainiar txirrindulari ohia da, 2001etik 2018ra profesionala izandakoa.

## Kirol ibilbidea
### Illes Balears–Banesto taldea (2005–2012)
Talde honetako eskalatzaile onenetakoa zen 2005etik 2012ra, Alejandro Valverde taldeburuarekin batera. 

Arroyoren lehenbiziko garaipenik nabarmenak, 2004ko Portugalgo Itzulian lorturiko bi etapak (non Mendiko eta Gazteen sailkapenak poltsikoratu ziten) eta 2008ko Vueltako 19. etapa izan ziren. 

2006ko Tourreko lehenbiziko astean, Valverde istripu bat izan zuen eta Arroyo taldeburu bilakatu zen, Óscar Pereiro taldekideak elastiko horia eskuratu zuen arte. Geroztik, Arroyok Pereirori lagundu zion mendiko etapetan, lidergoa amaieraraino mantentzen.
2010eko Italiako Giroan, Arroyok elastiko arrosa bost egunez jantzi zuen. Hamaikagarren etapan, ihesaldi bateko partaide izan zen, faborito nagusiekin 13 minutuko aldea lortuz eta hiru egun geroago, mendiko etapa batean, lidergoa eskuratu zuen. Maglia arrosa mantendu ahal izan zuen mendiko bi etapetan, baita Kronplatzeko erlojupekoan, hala ere, hemeretzigarren etapan lidergoa Ivan Bassoren eskuetan utzi behar izan zuen. Amaieran, sailkapen orokorreko bigarren postuan gelditu zen, pelotoiko mendateko jaitsieretan txirrindulari trebeenetariko bat zela frogatuz.

### Caja Rural (2013–2017)
Talde hau, txirrindulari gazte eta beteranoez osatu zen eta Arroyoren asmoa aurreneko urteetan izandako maila ona berreskuratzea izan zen, baian zenbait lasterketetan aurreneko postuetan amaitu bazen ere eta lesio batzuk zirela medio, ezin izan zuen helburua lortu. 

## Palmaresa
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bentzilpenizilina bentzatina

**Bentzilpenizilina bentzatina** penizilinaren barietate kimiko bat da, zenbait bakterio-infekzio tratatzeko muskulu barnetik ematen dena.

Medikamentua, gero, odol-zirkulazioan hidrolizatu egiten da, bentzilpenizilina sortuz, eta, aurkezpen kimikoa dela-eta, bentzilpenizilina produzitzeko aukera ematen du luzaro, eta bakterioen aurkako ekintza iraunkorra eragiten du, 3-6 astez gutxi gorabehera, dosi injektagarri bakar batekin. Bentzilpenizilina bentzatina Osasunaren Mundu Erakundearen funtsezko sendagaietako bat da

Beste formula berritzaile batzuk dauden arren, bentzilpenizilina bentzatina, sifilia tratatzeko baliagarria izaten jarraitzen du kokapen guztietan, nerbio-sistema zentralean izan ezik. Arrisku handiko pertsonen sukar erreumatikoaren prebentzioan ere ematen dute.

Bentzilpenizilina bentzatina ez da gomendagarria 3 urtetik beherakoentzat (nekrosia izateko arriskua baitute).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegazti Migratzaileen Mundu Eguna

**Hegazti Migratzaileen Mundu Eguna** hegazti migratzaileak eta haien habitatak kontserbatzeko beharraz sentzibilizatzeko eguna da. Hegaztiek migratzeko unean dituzten mehatxuak, hegaztien garrantzi ekologikoa eta bizitza basatia zaintzeko nazioarteko lankidetzaren beharra azpimarratzen ditu.

## Hegazti Migratzaileen Mundu Eguna 
2006tik eta UN Environment erakundeak koordinatua, Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Eguna (ingelesez,WMBD) urtero ospatzen da..Mundu osoko hegazti migratzaileen eta haien habitaten kontserbazioa inspiratzea da helburua.

2018az geroztik, hegaztiei buruzko sentsibilizaziorako eta hezkuntzarako munduko kanpaina handienetako bi, Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Eguna eta Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Eguna elkartu ziren. Lehenengoa Environment for the Americas (EFTA) erakundeak zuzendu zuen, eta bigarrena Hegazti Basatien Kontserbazioari buruzko Hitzarmena (ingelesez, AEWA). Beraz, 2018tik ekintza bateratua da  **Hegazti Migratzaileen Mundu Eguna.**

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazio Batuen Ingurumen Programa

## Kanpo estekak 
* Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Samina

**Samina** (frantsesezko jatorrizkoan, *La Douleur*) Marguerite Duras frantses idazleak 1985ean argitaratutako liburu bat da.

## Edukia 
[ezkerrera|thumb|260x260px|[Marguerite Duras (Axpiren marrazkia)]]
*Samina* narrazio bilduma bat da (sei istorio guztira); narrazio horietako batzuk autobiografikoak dira (edo autofikzioa, bestela) eta beste batzuk asmatuak (fikziozkoak).

Liburuari izenburua lehen istorioak ematen dio, eta horixe da bertako luzeena. Parisen gertatzen da, alemanek okupatuta duten garaian, Bigarren Mundu Gerran. Robert Antelme eta Marguerite (egilea) Erresistentzian dabiltza. 1944an, Robert segada batean erori eta Alemaniara deportatu dute, kontzentrazio-esparru batera. Narrazio horretan Roberten itxarote larrigarria kontatzen zaigu, haren emazte Margueriteren ahotsaz. Alemaniako esparruak askatzen ari direla, deportatuak Parisera itzultzen hasiak dira, tantaka bezala, kondizio penagarrietan gehienak. Eta hor dago emaztea (narratzailea) Roberten zain, bere bakardadean; hura oraindik bizi den ala fusilatu duten ez dakiela, ezer ez jakiteak eta itxaron beharrak sortzen dion egonezin saminean.

Testu hauek okupazioaren azken egunetan idazten hasi baziren ere (*Cahiers de la Guerre*), 1985era arte ez ziren argitara eman; esan bezala, batzuk fikziozkoak eta besteak benetako gertaeretan oinarrituak daude, eta kezka moral baten lekukotasuna uzten digute, borreroen eta biktimen arteko harreman konplexuetan barneratuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Korridorean eseritako gizona* (Wikiteka).
* Marguerite Duras.

## Kanpo estekak 
* Marguerite Duras. Biographie, analyses, extraits.
Hepatitisaren Mundu Eguna

**Hepatitisaren Mundu Eguna** uztailaren 28an ospatzen da eta helburua hepatitisari (A, B, C, D eta E hepatitisak deitzen diren gaixotasun infekziosoen taldea) buruzko kontzientzia, prebentzioa, diagnostikoa eta tratamendua sustatzea da. Gaixotasun akutuak eta kronikoak eragiten ditu eta urtean 1,34 milioi pertsona hiltzen ditu. Hepatitisak gibeleko infekzio akutua nahiz kronikoa eragin dezake. Herrialde batzuetan, B hepatitisa da zirrosiaren kausarik ohikoena, eta gibeleko minbizia ere eragin dezake.

Hepatitisaren Nazioarteko Eguna Munduko Osasun Erakundeakantolatzen dituen 11 kanpaina ofizialetako bat da, Chagasen Gaixotasunaren Nazioarteko Eguna, HIESaren Aurkako Nazioarteko Eguna eta Malariaren Mundu Egunarekin batera, besteak beste.

## Historia 
2004ko urriaren 1ean, C Hepatitisari buruzko Nazioarteko Kontzentizazio Eguna ospatu zen lehenengoz. Hala ere, herrialdeen arabera "hepatitisaren eguna" data desberdinetan ospatzen zen. Horregatik, 2008an, Hepatitisaren aurkako Mundu Aliantzak, gaixo taldeekin lankidetzan, maiatzaren 19an Hepatitisaren Lehen Mundu Eguna izendatu zuen.

2010eko maiatzean, Osasunaren Mundu Batazarraren 63. sesioan data uztailaren 28ra aldatu zen, Baruch Samuel Blumberg Nobel saridunaren ohorez, B hepatitisaren birusa aurkitu zuen eguna oroituz.

Hepatitisaren Mundu Eguna 100 herrialde baino gehiagotan ospatzen da urtero.

2012an, Munduko Guinness Errekorra sortu zen, 20 herrialdetako 12.588 pertsonak Hiru tximino jakintsuak ekintzak egin zituztenean Hepatitisaren Nazioarteko Egunean, gaixotasunaren ezjakintasuna adierazteko.

## Gaiak 
Hepatitisaren Mundu Egunak ekintza hauetan arreta jartzeko aukera ematen du:

* Hepatitisaren eta haren transmisioaren formei buruzko sentsibilizazioa;
* Hepatitis biralen eta hari lotutako gaixotasunen prebentzioa, detekzioa eta kontrola indartzea.
* B hepatitisaren aurkako txertoaren estaldura eta integrazioa handitzea immunizazio-programa nazionaletan; eta
* Hepatitisaren aurrean erantzun globala koordinatzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Munduko Osasun Erakundea
* Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Eguna
* HIESaren Aurkako Nazioarteko Eguna
* Malariaren Mundu Egunarekin

## Kanpo estekak 
* Hepatitisaren Nazioarteko Eguna, Drogen eta Toxikomanien Europako Behatokia
* Hepatitisaren Nazioarteko Eguna, Osasunaren Mundu Erakundea
* Hepatitisaren Nazioarteko Eguna, Hepatitisaren aurkako Munduko Aliantza
Karmengo Amaren komentua

**Karmengo Amaren komentua** Aragoiko Erriberako Alesbes udalerrian kokatutako XVIII. mendeko kristiau komentu bat da. Barroko estiloa ditu.

## Eraikina 
Santa Eufemia elizaren parean Karmengo Andre Mariaren komentua dago, XVIII. mendearen lehen erdian eraiki bazen ere, XVII. mendeko komentu-elizen eredu bereizgarriari jarraitzen diona. Bost ataleko habearte luzea du, eta alboko kaperak ditu, barne-komunikazioarekin, gurutzadurarekin eta burualde zuzenarekin. Korua oinaldean dago eta habeartearen bi atal hartzen ditu. Estalkia ertz-gangazkoa da alboko kaperetarako, kanoi erdikoa habearterako eta kupulakoa gurutzaduran. Tradizio manieristari estalkietan banatutako gai geometrikoen apaindurak jarraitzen dio. XVII. mendeko komentu-arkitekturari buruzko aipamen bera ikus daiteke fatxadan, nahiz eta kasu honetan materiala adreilua izan. Fatxada banatzen duten bi gorputzetatik, behekoa arku hirukoitzeko elizpea da. Arkuaren gainean horma-hobi bat dago, Karmengo Ama Birjinarekin eta leiho batekin. Tinpano kurbatu batek koroatzen du multzoa, hegalen artean. Albo batean zirkuluerdiko bi arku dituen kanpai-horma, osoa.

Tenpluak errokoko estiloko erretaula multzo bat du, bere apaindurari laguntzen diotenak, bereziki presbiterioko espazioan, non handienak eta albokoek efektu barrokoak areagotzen dituzten. Hirurak Dionisio de Villodas y Lucas de Mena maisuak eginak dira, 1769an kontratatu zituztenak. Mugimenduak eta dinamismoak erretaula horien oinplanoak eta altxaerak inbaditzen dituzte, zeinetan lerro kurbatuaren eta contracurvaren jokoak bere elementu guztiak zuzentzen dituen. Erliebeen fintasunari eta leuntasunari lotutako arrokaila-kolpeek multzoaren distira indartzen dute, eta ez du merezi fardelezko eskultura eta urre-koloreko eskulturarik.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Alesbes
* Aragoiko Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak
San Pedro baseliza (Alesbes)

**San Pedro baseliza** Aragoiko Erriberako Alesbes udalerrian kokatutako XV. mendeko kristiau baseliza bat da.

## Eraikina 
Hiribilduaren mendebaldean dago, egungo "Bardea" izeneko kanpinaren ondoan. Adreiluz eraikita dago, eta oinplano angeluzuzena du, lau zatitan banatuta; kanpoaldetik, adreiluzko kontrahormek eusten diete. Badirudi XV. mendeko obra dela, nahiz eta gogor ukitu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Alesbes
* Aragoiko Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak
Alesbesko udaletxea

**Alesbesko udaletxea** Alesbes nafar udalerriko udaletxea da.

Alesbesko Udalaren egoitza da eta Espainia plazan kokatuta da, hiriaren erdialdean.

## Eraikina 
Foruen plazaren eta Espainia plazaren artean dago. 1770 inguruan eraiki zuten. Adreiluzko hiru fatxada ditu, eta bakoitzak tratamendu ezberdina du. Fatxada nagusian, bost arku zabaleko arkupea duen lehen atal bat artikulatzen da. Eraikinaren goikaldean, perimetro osoa hartzen duen arkutxoen galeria bereizgarria dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Alesbes
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak
Bobadillatarren jauregia

**Bobadillatarren jauregia** Aragoiko Erriberako Alesbes udalerrian kokatutako Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Tamaina handiko eraikina da, eta ibaiertzeko barrokoaren adibide bikaina da. Kanpoko fatxadetara begira dagoen adreilu trinkoz egina, XVII. mende amaierakoa edo XVIII. mende hasierakoa da. Sotoak, bi solairu eta teilatupe bat ditu. Mendebaldeko fatxadan ate nagusia dago, harrizko dinteldua. Bere gainean, harrizko hiru mentsulen gainean dagoen balkoi bat. Aipatutako zirkuluerdiko arkutxoen galeria bereizgarriak, dekorazio geometrikoa duenak, eta zurezko erlaitzak, guztiz berreraikiak, multzoa definitzen amaitzen dute.

Udal-jabetza da, eta duela gutxi zaharberritu da (teilatua, solairuak), egoitza eta ikasgelak barruan dituen tailer-eskolari esker. Aurpegiera modernoagoa eta funtzionalagoa du, eta eskailera ikusgarri bat ere birgaituta dago.
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Alesbes
* Aragoiko Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak
Sofia Depassier

**Sofía Nieves Depassier Sepúlveda** (Santiago, 1998ko martxoaren 4a) Txileko modelo eta edertasun erregina da, Miss Unibertso Txile 2022ko irabazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thue Christiansen

**Thue Christiansen** (Maamorilik, Avaannata, 1940ko otsailaren 25a - Hals, 2022ko ekainaren 26a) groenlandiar irakasle, artista bisuala eta politikaria izan zen.

1979an groenlandiar parlamentuko kide hautatu zuten, groenlandiar autonomia aldarrikatu zenean. 1979tik 1983ra Groenlandiako gobernuko hezkuntza ministroa izan zen.

Groenlandiako banderaren diseinatzailea izan zen, eta 1985eko ekainaren 1ean onartu zen ofizialki.
## Kanpo estekak
Sare bikain

**Sare bikaina** *(Cortinarius praestans)* *Cortinariaceae* familiako onddoa da. Jangarri bikaina, baina Euskal Herrian ez da kontsumitzen, ez baita oso ezaguna. Tamaina eta ezaugarriak direla eta , nahastezina da. *Cortinarius* generoan tamaina handiena hartzen duena da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 20 cm arteko diametrokoa, arre-gorrixka edo marroi-ardo kolorekoa, distiratsua eta ez oso likatsua hezetasunarekin. Haragitsua, sendoa, globo itxurakoa, ganbila, ondoren hemisferikoa, ertza errezel orokorraren mintz hondarrez bat eginda oinean, kolore zurikoa edo lila zurbilekoa, azkenean ildaskatua.

**Orriak:** Estu, sabeldunak, zabalak, itsatsiak edo ez oso dekurrenteak, hasieran morexka-zurbilak eta azkenik arre-herdoil kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Sendoa, betea, erraboilduna, goialdean mehetua. Kolore zuria du eta erreflexu moreak goialdean, Errezela sendoa eta zurixka du, eta isla lilak ditu.

**Haragia:** Lodia, trinkoa eta zuria kapelarena, oinarena lila zurbilez tindatua, usain eta zapore onak eta atseginak ditu.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Praestans* epitetoa latinetik dator eta nabarmena esan nahi du. Bere tamaina handiagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri bikaina, *Cortinarius* onenetako bat.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius variecolor* delakoarekin, baina hau txikiagoa da eta larru ustel usaina du. *Cortinarius praestans* espezieak, gaztea denean, *Boletus pinicola* onddoaren antz handia du, baina honek ez du ez orririk ez gortinarik. 

## Sasoia eta lekua 
Uda bukaeran eta udazkenean, batez ere kare-lurrak dituzten hostoerorkorren basoetan. Gehien pagadietan ikusten da. Urria da; hala ere , ugaria da irteten den lekuetan.

### Banaketa eremua 
Ohikoa da mendebaldeko Europan, batez ere Ingalaterran eta Frantzian.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, sare bikaina desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
}

## Kanpo estekak
Anna Gardell-Ericson

**Anna Maria Gardell-Ericson** (Visby, Suedia, 1853ko urriaren 10a – Stockholm, 1939ko ekainaren 2a) margolari eta akuarelista suediarra izan zen. Kostaldeko eszenetan eta laku edo ibaietako paisaietan espezializatu zen.

## Biografia 
Bere aita Johan margolari paisajistatzat hartzen da, baina litekeena da bere dedikazio nagusia udal mailako administrari-ofiziala izatea. 

Gardell-Ericson hamasei urterekin hasi zen pintatzen, eta zuen talentuagatik Suitzara  joan zen ikastera. 

## Margolari ibilbidea 
Geroago, Per Daniel Holmekin ikasi zuen Stockholmeko Suediako Arteen Errege Akademian, 1875ean Akademiak egindako erakusketa batean estreinatuz. Hurrengo urtean, brontzezko domina jaso zuen Filadelfiako Mendeurreneko Erakusketan.

1879an, Parisera joan zen Alexandre-Louis Leloir eta Ferdinand Heilbuth-ekin ikasten jarraitzeko, eta Camille Corot-en akuarelak kopiatu zituen. 1882an erakusketa handia egin zuen Parisko Aretoan, eta, horren ondorioz, Goupil & Cie arte-banatzaileen hileko 1.000 frankoko kontratua lortu zuen. Urte horretan, Johan Ericsonekin (1849-1925) ezkondu zen, Karlshamngo margolari paisajistarekin. Dudley Gallery arte-elkarteko kide ere izan zen.

Gardell-Ericson senarrarekin bizi izan zen Frantzian 1884 arte. Une hartan, kolera-izurrite bat lehertu zen Parisen. Gero Suediara itzuli eta Göteborgen finkatu ziren. Han egon zen bitartean, Gummeson Galerian eta hainbat arte-elkartetan erakusketak egin zituen. Arte Ederren Jauregian ere bere lanen erakusketa bat egin zuen, 1893ko Chicagoko Kolonbiako Mundu Erakusketan.

Hil baino lehentxeago bere memoriak idatzi zituen, baina ez ziren argitaratu. 1939an eta 1946an, beren lanen atzera begirako erakusketa handiak egin ziren. 

## Pintura aipagarriak 

Fitxategi:GEricson-Street.jpg|Emakume bordatzaile eta gaiztoak dituen kalea
Fitxategi:Anna Gardell Ericson-Soluppgång över landskap med vatten.jpg|Egunsentia ur-paisaiaren gainean
Fitxategi:GEricson-Visby.jpg|Lore-eremua Visbyn
Fitxategi:Anna Gardell-Ericson - Motiv från Marstrand.jpg|Marstrand paisaia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Svenskt Biografiskt Lexikon* the Riksarkivet-en biografia
* Gösta Procopé, Konstnärsparet Anna Gardell-Ericson och Johan Ericson: en minnesbok, Hanseproduktion, 1982  ά91-85716-0

## Kanpo estekak 
* Gardell-Ericson Nationalmuseumen
* ArtNet: Gardell-Ericson-en obra gehiago.
Antoni Zabala i Vidiella

**Antoni Zabala i Vidiella** Filosofia eta Hezkuntza Zientzietako lizentziaduna da eta Hezkuntzaren Psikologian doktoretza programako ikastaroak egin zituen. Prestakuntzarako Baliabide eta Ikerketa Institutuko zuzendaria da (''L'Institut de Recursos i Investigació per a la Formació* (IRIF)). *Guix. Elements d'Acció Educativa* aldizkariaren sortzaileetako bat da eta erredakzio kontseiluko kidea da.  *AULA de Innovación educativa* aldizkariaren zuzendaria ere bada. Oinarrizko gaitasunetan aditua da. Aholkulari lanak egin ditu Kataluniako Generalitateko Hezkuntza Kontseilaritzan, Andorrako Gobernuan,  Espainiako Hezkuntza Ministerioan eta Espainiako Estatuko beste administrazio batzuetan ere. Curriculum-diseinuak eta irakasleen prestakuntza-planak egiteko ekarpenak egin ditu XXI. mendeko lehen hamarkadetan.

## Obra 
*  *11 ideas clave. Cómo aprender y enseñar competencias* (amb Laia Arnau), Graó, 2007. 
*  *Del currículum oficial al currículum en l'acció*. 1997. 
*  *Enfocament globalitzador i pensament complex: una resposta per a la comprensió i intervenció en la realitat*. Graó, 1999. 
*  *Enfoque globalizador y pensamiento complejo: una respuesta para la comprensión e intervención en la realidad*. Graó, 1999. 
*  *Metodoloxía: referentes para a práctica educativa*. Xunta de Galicia, 1996. 
*  *La pràctica educativa: com ensenyar*. Graó, 1995. 
*  *La práctica educativa: cómo enseñar*. Graó, 1995. 
*  *Historia personal: módulo dirigido a los profesores del ciclo medio de E.G.B.* Ministerio de Educación y Ciencia, 1987. 
*  *Tècniques d'impressió a l'escola*, (amb Francesc Imbernón) Graó, 1986. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Antoni Zabala i Vidiella - Argitalpenak · *Dialnet''.
Mira Nair

**Mira Nair** (Rourkela, India, 1957ko urriaren 15a) zinema-zuzendaria da.

## Biografia 
Rourkelan jaio zen. Delhiko Unibertsitatera joan zen Soziologia eta Interpretazioa ikastera. 19 urterekin beka bat lortu zuen Harvardeko Unibertsitatean Irudia eta soinua ikasteko.

1979an egin zuen lehen filma, *Jama Masjid Street Journal* izenekoa. Hortik aurrera, Indian oinarritutako hainbat lan iritsi ziren, mendebaldeko ohiturak eta indiar kultura nahastuz.

Hegoafrikara joan zen bizitzera.

## Filmografia 
* *Queen of Katwe* (2016)
* *The Reluctant Fundamentalist* (2012)
* *Amelia* (2009)
* *New York, maite zaitu*t - "Kosher Begetarian" (2008)
* *Migrazioa* (2007)
* *The Namesake* (*Izen ona*) (2006)
* *Vanity Fair* (2004)
* 11'09'01 (''01'09'11*) ("*India*" - 2002 atala)
* *Histerical Blindness* – film tv (2002)
* *Monzoneko ezkontza* (2001)
* *The Laughing Club of India* – dokumentarioa (1999)
* *My Own Country* (1998) – film tv
* *Kamasutra, maitasun-istorio bat* (1996)
* *Kubatik irten nintzenean* (1995)
* *Mississippi Masala* (1991)
* *Salaam Bombay!* (1988)
* *Children of a Desired Sex* – (1987)
* *India Cabaret* – dokumentarioa (1985)
* *So far from India* – (1982)
* *Jama Masjid Street Journal* (1979)

## Sariak eta goraipamenak 
; Canneseko Nazioarteko Zinemaldia

; Veneziako Nazioarteko Zinemaldia

* Zinemako Sari Nazionala, *Salaam Bombayk'' film luze onenarentzat (1989) hindi hizkuntzan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1998ko azaroan zuzendariari egindako elkarrizketa
Atariko Andre Mariaren eliza

**Atariko Andre Mariaren eliza** Aragoiko Erriberako Alesbes udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau basilika bat da. Barroko estiloa ditu.

## Eraikina 
Herriaren erdian dago eta XVII. mendean eraldatutako XVI. mendeko eraikuntza da. Komentu-elizaren eskemari jarraitzen zaio; gurutze latindarreko oinplanoa du, ilargixka-gangaz estalia, eta gurutzaduran kupula. Igeltsuzko dekorazio oparoak egitura hori suspertzen du; osagarri duina da, erretaula nagusia, barrokoa ere XVII. mende bukaerakoa. Hau Francisco Gurrearen obrarekin erlazionatu da bere apaingarrien erritmo eta lengoaiagatik. Vicente Berdusanen tailerreko mihise barrokoak ditu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Alesbes
* Aragoiko Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak
Sigsbeeko itsas hobia

thumb|250px|Mexikoko Golkoko sestra-mapa C&GS Steamer Blakek 1873 eta 1875 artean egindako zundaketa. 3.000 zundaketa baino gehiago sartu ziren taula honetan, Sigsbee Sounding Machinek hartutako ur sakoneko zundaketa gehienak. Hau izan zen edozein arro ozeanikoko lehen mapa batimetriko errealista.
**Sigsbeeko itsas hobia** (**Sigsbeeko sakonunea** ere deitua) Mexikoko golkoaaren alde sakonena den ozeanoko hobi bat da. 

## Ezaugarriak 
Gaur egun, gehieneko sakonera 3.750 eta 4.384 metro artekoa da, eta batez beste 1.615 metrokoa. Sigsbee hobia 480 kilometro baino gehiagoz hedatzen den sakonunea da, eta maiz «itsas azpiko Arroila Handia» deitzen zaio. Mexikoko eremu ekonomiko esklusiboaren barruan dago, eta USS Maineko Charles Dwight Sigsbee kapitainak izendatu zuen, gero, 1898an, Habanan (Kuba) lehertu zena. Lurretik gertuen dagoen puntua Mexikoko kostaldea da, eta Progresotik (Yucatán) 355 kilometro ipar-mendebaldera dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Rosa Bendala Lucot

**María Rosa Bendala Lucot** (Algeciras, 1912- Madril, 1997) jantzien diseinatzaile eta ilustratzaile espainiarra izan zen.

## Ibilbidea 
### Hasiera eta arrakasta profesionala 
Bordeleko Luisa Lucot Bribes eta Manuel Bendala Palacios militarraren alaba zen.  Lehen Hezkuntzako eta Batxilergoko ikasketak Ceutan eta Tenerifeko Santa Cruzen egin zituen, bere aita toki horietara bidali baitzuten.1927an, familia osoa Madrilen finkatu zen behin betiko, eta han jarraitu zuen kultura orokorreko eta marrazketako ikasketak Cots Akademian, marrazketarako erraztasun handia erakutsiz.

1931n Madrilgo Círculo de Bellas Artes-en lehiaketa nazionalean ezagutarazi zen, non olio-pintura  bat erakutsi zuen. Urte horretan Espainiako Marrazkilarien Batasunean sartu zen,garai haietan marrazkilari ilustratzaile gehienak biltzen zituen taldea. Elkarte horrek, Umoristen Aretoaz gain, kultur jarduerak eta dantzak antolatzen zituen inauterietan eta Gabonetan. Bendala bere Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen.

1932an, Espainiako XV. Umoristen Aretoan eta Vienan egindako Umoristen Nazioarteko Aretoan parte hartu zuen. *Las chicas de peligros* errebistarako figurinak egitean, hainbesteko arrakasta lortu zuen, Madrilgo Teatro Martin Konpainiako kide ofizial bihurtu baitzuten. *Katiuska, la mujer rusa* zarzuelaren  eta errebisten: Cómo toma del frasco, Manos arriba eta Las tentaciones-en figurinak marraztu zituen. Errebistak Teatro Pavónen antzezten ziren eta une hartan Celia Gámez zen izarra.

1933an Espainiako Umoristen XVI. Aretora berriz bere lanen erakusketa bat egin zuen, hauteskunde-kartelen lehiaketa batean parte hartu zuen eta figuringile gisa lanean jarraitu zuen errebistetarako arropen diseinuak egiten.

Blanco y Negro aldizkariak antolatzen zuen portada-lehiaketarako lau marrazki aurkeztu zituen eta flamenko-dantzari bat irudikatzen zuen *Nati* izenekoa aukeratu zen. 1934ko azaroaren 11ko azalean argitaratu zen.

1933an bazkaria egin zen Madrilgo Ritz hotelean martxoaren 8an egindako omenaldian. Manuel Tovar karikaturistaren omenaldian parte hartu zuen, Josefina Carabias kazetariarekin eta Salvador Bartolozzi bezalako beste ilustratzaile batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Zakharova

**Vera Kirillovna Zakharova**, , (Delgei, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1920ko uztailaren 12a - Jakutsk, Errusia, 2010eko urtarrilaren 1a) Sobietar Aire Indarreko *Polikarpov Po-2* anbulantzia-hegazkin pilotua izan zen. Bigarren Mundu Gerran zehar. Valeri Kuzmin sobietar hegazkinlari aitzindariaren ikasle izandakoa, lehenengo jakutiar emakume pilotua izan zen.

Bigarren Mundu Gerran zegoela, alemaniarrek haren hegazkina eraitsi zuten Polonian. Verak larrialdiko lurreratzea egitea lortu zuen, baina Wehrmachten kontrolpeko eremu batean. Horren ondorioz, alemaniarrek gerra-preso hartu zuten.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Anatoli Xmatkov hartu zuen senartzat, erregimentu bereko pilotua izandakoa. Hasiera batean, Brianskera joan ziren bizitzera, baina senarra lanbidez fiskala zenez , hainbat aldiz aldatu ziren lekuz. 1965ean senarra bihotzekoak jota hil ostean, Vera Jakutskera itzuli zen. Han Sobietar Zientzia Akademiako Kosmofisika eta Aeronomia Institutuaren adar batean egin zuen lan. Gainera, 1976 eta 1983 bitartean Sobietar Bake Batzordean zerbitzatu zuen. 

2010ean hil zen Jakutsken 89 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eri (argipena)

**Eri** terminoak hainbat adiera du:

Euskaraz, eri izan daiteke:

* **Paziente** edo gaixoa.
* **Hatzamar** edo hatza.

Gainerakoan:

* 1402 Eri, asteroide bat.
George Peter Alexander Healy

**George Peter Alexander Healy** (Boston, 1813ko uztailaren 15a - Chicago, 1894ko ekainaren 24a) estatubatuar erretratuen margolaria izan zen. Bere garaiko margolaririk emankorrena eta ezagunena izan zen, eta pertsonaia bikain asko erretratatu zituen. Parisen eta Erroman ikasi zuen eta estudioak egin zituen Chicagon eta Parisen.

## Iruditegia 

Jimbowie.jpg|*Jim Bowie*
Euphemia White Van Rensselaer MET DT2051.jpg|*Euphemia White Van Rensselaer*, 1842, MET DT2051
George Peter Alexander Healy - John C. Calhoun - Google Art Project.jpg|*John C. Calhoun*, c. 1845
JamesKnoxPolk.png|*James Knox Polk*, 1846
Henry Wheaton by George Peter Alexander Healy.png|*Henry Wheaton*, c. 1847
Richard Washington Corbin by George Peter Alexander Healy.jpg|Richard Washington Corbin, 1850
George P.A. Healy - Millard Fillmore - Google Art Project.jpg|*Millard Fillmore*, 1857
George P.A. Healy - John Quincy Adams - Google Art Project.jpg|*John Quincy Adams*, 1858
Mvanburen.jpeg|*Martin Van Buren*, 1858
George P.A. Healy - James Knox Polk - Google Art Project.jpg|*James Knox Polk*, 1858
George P.A. Healy - Franklin Pierce - Google Art Project.jpg|*Franklin Pierce*, 1858
George Peter Alexander Healy - James Buchanan - Google Art Project.jpg|*James Buchanan*, 1859
Dr. William Grosvenor by George Peter Alexander Healy.jpg|Dr. William Grosvenor, 1859
Portrait of Sallie Ward by George Peter Alexander Healy, 1860.jpg|*Sallie Ward*, 1860
Orestes Brownson by GPA Healy, 1863.jpg|*Orestes A. Brownson*, 1863
WHOportTyler.jpg|*John Tyler*, 1864
George Peter Alexander Healy - William T. Sherman - Google Art Project.jpg|*William Tecumseh Sherman*, 1866
MrsWilliamSherman.jpg|*Eleanor Boyle Ewing Sherman*, 1868
The Peacemakers 1868.jpg|*The Peacemakers*, 1868
File:Ulysses Simpson Grant by George Peter Alexander Healy.png|*Ulysses Simpson Grant*, 1868
George P.A. Healy - Abraham Lincoln - Google Art Project.jpg|*Abraham Lincoln*, 1869
G.P.A.Healy, Portrait of Pope Pius IX (1871).jpg|*Pio IX.a*, 1871
George Healy - Carol I.jpg|*Karlos I.a Errumaniakoa*, 1873
Roxana Atwater Wentworth G-001718-20120802.jpg|*Roxana Atwater Wentworth*, 1876, National Gallery of Art
Chester Alan Arthur by George Peter Alexander Healy.png|*Chester Alan Arthur*, 1884
Brooklyn Museum - Self-Portrait - George Peter Alexander Healy.jpg|*Autoerretratua*, 1886
The Wetmore Boys by George Peter Alexander Healy.jpg|The Wetmore Boys

## Kanpo estekak
San Salbatore eliza (Azagra)

**San Salbatore eliza** Ebroko Erriberako Azagra udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.

## Eraikina 
Eliza estilo gotiko-pizkundarrean eraiki zen, habearte bakarrarekin, burualde pentagonalarekin eta kontrahormen arteko kaperekin. Hori guztia, altuera berean, izar-gangez estalita dago. 1530a baino lehen, Joan Ilarregi Azkoiengo maisuaren parte-hartzea dokumentatu zen, eta, geroago, bertan lan egin zuten Paskoal Izaguirre eta Domingo Igarzabal harginek ere. Haien oinordekoak, Domingo Sagastizabalek, ordainketak eskatzen zituen 1658. urtean. 1718koa da José de Raónek, Kalagorriko bizilagunak, eraiki zuen sakristia berria, eta 1734an Isidro Sanchezek adreiluzko elizpea eraiki zuen. Erretaula nagusiak, San Frantzisko Xabierkoaren eta San Gregorio Ostiakoaren alboekin batera, Nafarroako barrokoaren multzorik onenetako bat osatzen dute, bere trazagatik eta Tuterako obra garaikideekin duen dekorazioagatik lotuta dagoena. Zehazki, erretaula nagusia Francisco de San Juan y Velascok eta bere seme Josek, Tuterako eskultoreek, dokumentatu zuten 1700. urtean. Alboetako erretauletako teilatupeko pinturak, bai Desposorioen mihisea, bai San Pedroren Predikazioarena, Kalagorriko José de la Fuente Santa Mariako margolariak egin zituen 1730ean. Jesusen Bihotzaren eta San Joseren bikien aldeko erretaulak dira, 1680. urtean.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Azagra
* Ebroko Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak