1870

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* Irailaren 6a &ndash; Kosme Etxebarrieta errepublikarrak Bizkaiko komentu guztiak ixteko eskatu zion Aldundiari.

### Mundua 
* Urtarrilaren 23a &ndash; AEBetako armadak Marias ibaiko sarraskia eragin zuen. Piegan jatorrizko herriko 217 pertsona hil zituen Montanan. Hildako gehienak haurrak, emakumeak eta adinekoak ziren.
* Uztailaren 19a &ndash; Frantziar palamentuak Prusiaren kontrako guda hasteko bozkatu eta gero, liskarra hasi zen.
* Irailaren 2a &ndash; Sedango guduan, Napoleon III.ak bandera zuria altxatzea agindu eta bere armada osoa errenditu zuen.

## Arte eta kultura 
## Literatura 
* Joan Batista Azkonagerre idazle baionarrak *Atheka gaitzeko oihartzunak* liburua argitaratu zuen. Garai hartan lehen euskal eleberria kontsideratua izan zen.

## Zientzia eta teknologia 
* Lehendabiziko errepidea eraiki zuten Islandian.

## Kirolak 
## Jaiotzak 
#### Urtarrila 
* Urtarrilaren 2a &ndash; Ernst Barlach, alemaniar eskultorea, margolaria eta idazlea (h. 1938).
* Urtarrilaren 6a &ndash; Gustav Bauer, Alemaniako kantzilerra (h. 1944).
* Urtarrilaren 8a &ndash; Miguel Primo de Rivera, Espainiako diktadorea (h. 1930).
* Urtarrilaren 11 &ndash; Ricardo Duque de Estrada, nafar politikari eta arkeologoa (h. 1941).
* Urtarrilaren 16a &ndash; Jüri Jaakson, Estoniako estatuburua (h. 1942).
* Urtarrilaren 20a &ndash; Guillaume Lekeu, belgikar musikagilea (h. 1894).
* Urtarrilaren 25a &ndash; Helge von Koch, suediar matematikaria, Koch elur-maluta irudi fraktalagatik ezaguna (h. 1924).

#### Otsaila 
* Otsailaren 2a &ndash; Henri Fehr, suitzar matematikaria (h. 1954).
* Otsailaren 3a &ndash; Ada Negri, italiar idazlea (h. 1945).
* Otsailaren 7a &ndash; Alfred Adler, austriar sendagile eta psikologoa (h. 1937).
* Otsailaren 21a &ndash; Manuel Gómez-Moreno, espainiar historialaria eta arkeologoa (h. 1970).

#### Martxoa 
* Martxoaren 5a &ndash; Frank Norris, estatubatuar eleberrigilea eta kazetaria (h. 1902).
* Martxoaren 7a &ndash; Ernst Leonard Lindelöf, finlandiar matematikaria (h. 1946).
* Martxoaren 8a &ndash; Juan Tomás Gandarias, bizkaitar enpresaburu eta politikaria (h. 1940).
* Martxoaren 8a &ndash; Ivan Skvortsov-Stepanov, errusiar militante boltxebikea (h. 1928).
* Martxoaren 13a &ndash; William Glackens, estatubatuar margolaria (h. 1938).
* Martxoaren 13a &ndash; Albert Meyer, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1953).
* Martxoaren 20a &ndash; Paul von Lettow-Vorbeck, alemaniar mitarra (h. 1964).
* Martxoaren 25a &ndash; Friedrich Karl Arnold Schwassmann, alemaniar astronomoa (h. 1964).

#### Apirila 
* Apirilaren 1a &ndash; Hamaguchi Osachi, Japoniako lehen ministroa (h. 1931).
* Apirilaren 14a &ndash; François Dussaud, suitzar zientzialaria (h. 1953).
* Apirilaren 21a &ndash; Edwin Stanton Porter, estatubatuar zinema-zuzendaria (h. 1941).
* Apirilaren 22a &ndash; Vladimir Lenin, errusiar iraultzailea, boltxevike alderdiaren burua eta Leninismoaren sortzailea (h. 1924).
* Apirilaren 30a &ndash; Franz Lehár, hungariar jatorriko austriar musikagilea (h. 1948).
* Apirilaren 30a &ndash; Dhundiraj Govind Phalke, indiar zinemagilea (h. 1944).

#### Maiatza 
* Maiatzaren 3a &ndash; Alexandre Benois, errusiar margolari eta eszenografoa (h. 1960).
* Maiatzaren 5a &ndash; Juana la Macarrona, cadiztar flamenko-dantzari ijitoa (h. 1947).
* Maiatzaren 6a &ndash; Pere Coromines, kataluniar politikaria eta idazlea (h. 1939).
* Maiatzaren 16a &ndash; Antonín Slavíček, txekiar margolari inpresionista (h. 1910).
* Maiatzaren 22a &ndash; Eva Gore-Booth, irlandar poeta eta dramaturgoa (h. 1926).
* Maiatzaren 24a &ndash; Jan Christian Smuts, Hegoafrikako politikari eta militarra, Hego Afrikaren batasunaren aitzindaria (h. 1950).
* Maiatzaren 27a &ndash; Adolf Schulten, alemaniar historialari eta arkeologoa (h. 1960).

#### Ekaina 
* Ekainaren 1a &ndash; Célestin Bouglé, frantziar filosofo eta soziologoa (h. 1940).
* Ekainaren 5a &ndash; Jeannie Gunn, australiar idazlea (h. 1961).
* Ekainaren 13a &ndash; Jules Bordet, belgikar mediku eta mikrobiologoa, 1919ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1961).
* Ekainaren 21a &ndash; Clara Immerwahr, alemaniar kimikaria, bakezalea eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1915).
* Ekainaren 24a &ndash; Edwin Foster Coddington, estatubatuar astronomoa (h. 1950).
* Ekainaren 25a &ndash; Robert Erskine Childers, irlandar errepublikarra (h. 1922).

#### Uztaila 
* Uztailaren 3a &ndash; Richard Bedford Bennett, Kanadako lehen ministroa (h. 1947).
* Uztailaren 4a &ndash; Alexina Pinto, brasildar irakasle eta idazlea (h. 1921).
* Uztailaren 7a &ndash; Fermín Arrudi, *aragoiar erraldoia*, akromegaliaren ondorioz 2,29 metro garai izatera heldu zen aragoiar ezaguna (h. 1913).
* Uztailaren 12a &ndash; Luis II.a Monakokoa, Monakoko printzea (h. 1949).
* Uztailaren 21a &ndash; Emil Orlík, txekiar margolari, grabatzaile eta litografoa (h. 1932).
* Uztailaren 26a &ndash; Ignacio Zuloaga, margolari euskalduna (h. 1945).
* Uztailaren 27a &ndash; Hilaire Belloc, frantziar jatorriko ingeles idazle, historialari eta politikaria (h. 1953).
* Uztailaren 27a &ndash; Bertram Boltwood, estatubatuar fisikari eta kimikaria (h. 1927).
* Uztailaren 28a &ndash; Henri Jaspar, Belgikako lehen ministroa (h. 1939).

#### Abuztua 
* Abuztuaren 7a &ndash; Philip Herbert Cowell, britainiar astronomoa (h. 1949).
* Abuztuaren 7a &ndash; Gustav Krupp von Bohlen und Halbach,  alemaniar diplomazialari eta enpresaburua (h. 1950).
* Abuztuaren 21a - George Cockram, eskoziar futbolaria, Athleticen aritutakoa (h. 1929).
* Abuztuaren 27a &ndash; Amado Nervo, Mexikoko idazle modernista (h. 1919).
* Abuztuaren 30a &ndash; Lavr Kornilov, Errusiar Inperioko Armadako jenerala (h. 1918).
* Abuztuaren 31 &ndash; Maria Montessori, italiar pedagogo berritzaile eta psikiatra (h. 1952).

#### Iraila 
* Irailaren 5a &ndash; Joaquín Arteaga, donostiar noble eta politikaria, XVII. Infantadoko dukea (h. 1947).
* Irailaren 5a &ndash; Antonio Madariaga, gipuzkoar apaiz jesuita eta idazlea (h. 1921).
* Irailaren 7a &ndash; Aleksandr Kuprin, errusiar idazlea (h. 1938).
* Irailaren 11 &ndash; Nils Kjær, norvegiar idazlea (h. 1924).
* Irailaren 15a &ndash; Horacio Etxebarrieta, bizkaitar politikari eta industria-gizona (h. 1963).
* Irailaren 18a &ndash; Jenaro Larratxe, nafar enpresaburu eta politikaria, Euskeraren Adiskideak elkarte euskaltzalearen presidente eta sortzailea (h. 1935).
* Irailaren 21a &ndash; Julián Besteiro, Espainiako buruzagi sozialista (h. 1940).
* Irailaren 21a &ndash; Mateo Muxika, euskal herritar apaiza, Gasteiz eta Bilboko gotzaina (h. 1968).
* Irailaren 26a &ndash; Kristian X.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (h. 1947).
* Irailaren 27a &ndash; Jan Battitt Millox, lapurtar bertsolaria (h. 1940).
* Irailaren 28a &ndash; Florent Schmitt, frantziar musikagilea (h. 1958).
* Irailaren 30a &ndash; Jean Perrin, frantziar fisikaria (h. 1942).

#### Urria 
* Urriaren 1a &ndash; Oleksandr Tsiurupa, ukrainar boltxebikea (h. 1928).
* Urriaren 8a &ndash; Demetrio Jauregialtzo, gipuzkoar indianoa, negoziogizona eta Argentinako Idiazabal herriaren fundatzailea (h. 1934).
* Urriaren 8a &ndash; Louis Vierne, frantziar organojole eta konposatzailea (h. 1937).
* Urriaren 14a &ndash; José Madinabeitia, gipuzkoar mediku eta politikari sozialista (h. 1923).
* Urriaren 20a &ndash; Michael William Balfe, irlandar opera abeslari eta musikagilea (j. 1808).
* Urriaren 22a &ndash; Ivan Bunin, errusiar idazlea, 1933ko Literaturako Nobel Saria (h. 1953).
* Urriaren 22a &ndash; Johan Ludwig Mowinckel, Norvegiako lehen ministroa (h. 1943).
* Urriaren 23a &ndash; José Ramos Preto, Portugalgo lehen ministroa (h. 1949).

#### Azaroa 
* Azaroaren 1a &ndash; Santos Jorge, nafar musikagile eta kapera-maisua (h. 1941).
* Azaroaren 10a &ndash; Mikhail Rostovtsev, ukrainar historialaria (h. 1952).
* Azaroaren 11 &ndash; Sigfrid Edström, suediar industrialaria, Nazioarteko Batzorde Olinpikoko 4. presidentea (h. 1964).
* Azaroaren 21a &ndash; Alexander Berkman, lituaniar ekintzaile eta idazle politiko anarkista (h. 1936).
* Azaroaren 24a &ndash; Juan Manuel Lertxundi, euskal idazlea (h. 1925).
* Azaroaren 25a &ndash; Maurice Denis, frantziar margolari, dekoratzaile, marrazkigile eta idazlea (h. 1943).
* Azaroaren 27a &ndash; Juho Kusti Paasikivi, Finlandiako presidentea (h. 1956).
* Azaroaren 29a &ndash; Enric Prat de la Riba, kataluniar politikari eta abokatua (h. 1917).

#### Abendua 
* Abenduaren 1a &ndash; Artur Ivens Ferraz, Portugalgo lehen ministroa (h. 1933).
* Abenduaren 7a &ndash; Nicolasa Pradera, euskal sukaldaria (h. 1959).
* Abenduaren 9a &ndash; Hedvig Hamilton, suediar erretratu margolaria (h. 1949).
* Abenduaren 10a &ndash; Adolf Loos, Mugimendu Modernoko hastapenetako arkitekto berritzaile txekiarra (h. 1933).
* Abenduaren 10a &ndash; Pierre Louÿs, frantziar olerkari eta idazlea (h. 1925).
* Abenduaren 13a &ndash; Virginia Ragsdale, estatubatuar irakasle eta matematikaria, kurba aljebraikoetan aditua (h. 1945).
* Abenduaren 14a &ndash; Lluís Duran i Ventosa, kataluniar politikari eta legegizona (h. 1954).
* Abenduaren 14a &ndash; Dirk Jan de Geer, Herbehereetako lehen ministroa (h. 1960).
* Abenduaren 14a &ndash; Karl Renner, austriar politikaria (h. 1950).
* Abenduaren 15a &ndash; Josef Hoffmann, austriar arkitekto eta diseinatzailea (h. 1956).
* Abenduaren 18a &ndash; Hector Hugh Munro, britainiar idazlea eta antzerkigilea (h. 1916).
* Abenduaren 21a &ndash; Patrick Duncan, Hegoafrikako gobernadore nagusia (h. 1943).
* Abenduaren 23a &ndash; Jessie Tarbox Beals, kanadar-estatubatuar argazkilaria, AEBetan argitaratu zuen lehen emakume erreportari grafikoa (h. 1942).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* José Otalora, gasteiztar abokatu eta politikari kontserbadorea, Gasteizko alkatea (h. 1948).
* Jose Juan Albistur Iturria, nafar musikaria eta organo-jolea (h. 1930).
* Rafael Díaz-Aguado, nafar kazetari eta politikari karlista (h. 1942).
* Ricardo Zarikiei Ezenarro, nafar pediatra eta entomologoa (h. 1943).
* Victoriano Fernández Askartza, nafar astronomoa (h. 1934).
* Annie Londonderry, estatubatuar  txirrindularia, kazetaria eta abenturazalea, munduan bizikletaz ibili zen lehen emakumea  (h. 1947).
* Makarios II.a, Zipreko artzapezpikua (h. 1950).
* Yohanna Barnaba Abdallah, mozambiketar historialari, idazle eta apaiz anglikanoa (h. 1924).

## Heriotzak 
#### Urtarriletik ekainera 
* Urtarrilaren 9a &ndash; Sir George Lacy Evans, britainiar militar eta politikaria (j. 1787).
* Urtarrilaren 19a &ndash; Jean-Baptiste Troppmann, frantziar serieko-hiltzailea, gillotinan (j. 1849).
* Urtarrilaren 21a &ndash; Aleksandr Herzen, errusiar idazle eta iraultzailea (j. 1812).
* Urtarrilaren 25a &ndash; Victor de Broglie, Frantziako lehen ministroa (j. 1785).
* Urtarrilaren 29a &ndash; Leopoldo II.a Toskanakoa, Toskanako duke handia (j. 1797).
* Otsailaren 11 &ndash; Carlos Soublette, Venezuelako presidentea (j. 1789).
* Otsailaren 12a &ndash; Jacobus Mattheüs de Kempenaer, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1793).
* Otsailaren 19a &ndash; Nathaniel de Rothschild, ingeles enpresaburua, bankaria eta enologoa, Château Mouton Rothschild ezarri zuena (j. 1812).
* Martxoaren 1a &ndash; Francisco Solano López, Paraguaiko presidentea (j. 1827).
* Martxoaren 3a &ndash; Friedrich Boie, alemaniar zoologoa (j. 1789).
* Martxoaren 9a &ndash; Maria Ann Smith, britainiar-australiar baratzezaina, *Granny Smith* sagar motaren landatzailea (j. 1799).
* Martxoaren 18a &ndash; Joaquin Gaztanbide, nafar musikagilea (j. 1822).
* Martxoaren 21a &ndash; Jan Battitt Larralde, lapurtar bertsolaria (j. 1804).
* Apirilaren 4a &ndash; Heinrich Gustav Magnus, alemaniar fisikaria (j. 1802).
* Apirilaren 9a &ndash; Juan Domingo Untzueta, bizkaitar argitaldaria (j. 1794).
* Apirilaren 15a &ndash; Emma Willard, estatubatuar irakasle eta idazlea, emakumezkoentzako bigarren hezkuntzako eskolak eta unibertsitateak sortzearen sustatzailea (j. 1787).
* Apirilaren 16a &ndash; Maria Karolina Borboi Bi Sizilietakoa, italiar printzesa (j. 1798).
* Apirilaren 25a &ndash; Daniel Maclise, irlandar margolari eta ilustratzailea (j. 1806).
* Apirilaren 29a &ndash; Juan Crisóstomo Falcón, Venezuelako presidentea (j. 1820).
* Maiatzaren 16a &ndash; Rogelia León, espainiar idazlea (j. 1828).
* Maiatzaren 17a &ndash; Radhanath Sikdar, bengaliar matematikaria (j. 1813).
* Ekainaren 6a &ndash; Ferdinand von Wrangel, errusiar baltikoko germaniar esploratzailea (j. 1797).
* Ekainaren 9a &ndash; Charles Dickens, ingeles idazlea (j. 1812).
* Ekainaren 14a &ndash; Charles Korta, lapurtar politikaria, bonapartismoaren aldekoa (j. 1805).
* Ekainaren 15a &ndash; Narciso Pascual Colomer, espainiar arkitektoa (j. 1808).
* Ekainaren 23a &ndash; Victor Luis Gaminde, bizkaitar politikari liberala (j. 1801).
* Ekainaren 25a &ndash; Isabel Le Brun de Pinochet, hezkuntzaren aldeztailea, Txilen neskek hezkuntzarako sarbidea izatea ekarri zuena (j. 1845).

#### Uztailetik abendura 
* Uztailaren 22a &ndash; Josef Strauss, austriar musikagilea (j. 1827).
* Abuztuaren 7a &ndash; Pedro Cirilo Uritz, nafar apaiza, Iruñeko apezpikua (j. 1799).
* Irailaren 23a &ndash; Prosper Mérimée, frantsesezko idazlea, hizkuntzalaria eta arkeologoa (j. 1803).
* Irailaren 23a &ndash; Valeriano Domínguez Bécquer, espainiar pintorea (j. 1833).
* Irailaren 28a &ndash; Bonifacio Ruiz de los Llanos, guda gautxoan zerbitzatu zuen militarra (j. 1791).
* Urriaren 2a &ndash; Pedro Jose Samper, nafar idazlea eta apaiza (j. 1815).
* Urriaren 7a &ndash; Susan Crowen, estatubatuar sukaldaritzako liburuen egilea (j. 1821).
* Urriaren 12a &ndash; Robert E. Lee, estatubatuar militarra (j. 1807).
* Urriaren 24a &ndash; Charles Joseph Minard, frantziar injinari zibila (j. 1781).
* Azaroaren 4a &ndash; George Merryweather, ingeles medikua eta asmatzailea (j. 1794).
* Azaroaren 8a &ndash; Josefa Cruz  de Gassier, bilbotar sopranoa (j. 1821)
* Azaroaren 21a &ndash; Karel Jaromír Erben, txekierazko poeta, etnografoa eta filologoa (j. 1811).
* Azaroaren 24a &ndash; Lautréamonteko kondea, frantziar poeta (j. 1846).
* Azaroaren 28a &ndash; Frédéric Bazille, frantziar margolari inpresionista (j. 1841).
* Abenduaren 5a &ndash; Alexandre Dumas, frantsesezko idazle famatu eta emankorra (j. 1802).
* Abenduaren 13a &ndash; Pascual Madoz, nafar politikaria eta idazlea, Genovan (j. 1806).
* Abenduaren 17a &ndash; Saverio Mercadante, italiar musikagilea (j. 1795).
* Abenduaren 22a &ndash; Gustavo Adolfo Bécquer, espainiar idazle eta poeta (j. 1836).
* Abenduaren 27a - Obdulio Perea, arabar poeta, antzerkigile eta itzultzailea (j. 1836).
* Abenduaren 30a &ndash; Juan Prim, espainiar politikari eta militarra (j. 1814).
----

## Kanpo estekak