Rose Lamartine Yates

thumb|Rose Lamartine Yates zuhaitza landatzen Annie Kenney-rekin 1909an
**Rose Emma Lamartine Yates** (Londres, 1875eko otsailaren 23a - Ibidem, 1954ko azaroaren 5a) ingeles sufragista eta gizarte-ekintzailea izan zen. Sorbona-n eta Oxford-en hezi zen.

Bere abokatuarekin batera emakumeen sufragioaren alde lan egin zuen 1908tik aurrera eta Lehen Mundu Gerran, eta bere sinesmenengatik atxiloketa eta espetxeratzea jasateko prest egon zen. Asko bidaiatu zuen, hitzaldiak emanez. Bera eta bere senarra Ziklisten Touring Klubeko kideak gidatzen ere aritu ziren. Gerra ostean Londresko Konderriko Kontseiluko kide hautatu zuten, eta bertan gizon eta emakumeen ordainsari berdintasunaren, etxebizitza publiko hobearen eta haurtzaindegietako hezkuntza eskaintzearen aldeko kanpaina egin zuen. Geroago, sufragio-kanpainako artxibo baten eraikina zuzendu zuen.

## Bizitza eta ibilbidea 
Yates Dalyell Road-en jaio zen, Lambeth-en, London-en, Elphège Bertoni Victor Janau hizkuntza-irakasle baten alaba (j. 1847), eta bere emaztea, Marie Pauline (1841–1909), biak frantziar jatorrikoak eta  britainiar hiritar naturalizatuak. Hiru seme-alabetatik gazteena zen. Clapham eta Truroko institutuetan hezi zen, eta geroago Kassel eta Sorbona-n, Paris-en. 1896tik aurrera, Royal Holloway College-ra joan zen eta bertan hizkuntza modernoak eta filologia ikasi zituen. 1899an Oxford-eko ohorezko azken azterketa gainditu zuen.

1900ean, alargun batekin ezkondu zen, Thomas Lamartine Yatesekin (1849–1929)  [Swindlehurst-jaioa baina; Thomas-ek eta bere familiko gehienak abizena aldatu zuten haien aita William Swindlehurst iruzurragatik kondenatu zutenean 1877an ]. Prokuradorea izan zen, Chancery Gortean praktika arrakastatsua izan zuelarik. ezkondu eta zortzi urtera, haien seme bakarra jaio zen, Paul (1908-2009), eta nekazaritzako ekonomialari bihurtu zen. Bai Thomas eta bai Rose Lamartine Yates txirrindulari zorrotzak ziren, eta Txirrindularien Touring Klubeko kide liderrak ziren. 1907an klubaren kontseilu errektoreko lehen emakume hautatua izan zen. Une hartan ez zuen bere burua sufragistatzat hartu, baina laster ondorioztatu zuen "gaia serioski aztertuta, uste dut ez naizela inoiz beste ezer izan, eta konturatu nintzen kosta ahala kosta bat nintzela eta izaten jarraitu behar dudala". Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoaren (WSPU) Wimbledongo adar sortu berrian sartu zen 1908an.
[thumb|Lamartine Yatesen atxiloketak [1909an eragindako ukabilkadaren bertsoa]]
1909ko otsailaren 24an, Yates Emmeline Pethick-Lawrence-k zuzendutako diputazio bateko kide izan zen Caxton Hall-etik Komunen Ganberaraino. Atxilotu egin zuten, beste 28 manifestarirekin batera, oztopatzea egotzita, eta hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten. Bere ekintzei buruz esan zuen "emakume bakoitzak bere usteen ausardia izan behar du, eta ez du atzera egin behar bere lehen urratsa egin duenean". Semeak zortzi hilabete zituen orduan, eta *Punch* -ek bertso sorta bat inprimatu zuen abandonatu izana kritikatuz. Bere militantzia politikoak senarraren babes osoa izan zuen, eta epaiketan defendatu egin zuen.

1910ean, Lamartine Yates Wimbledon-go WSPUko ohorezko idazkari bihurtu zen. Haren gidaritzapean, erakundearen adar loratuenetako bat bihurtu zen. Adarrari heltzera etorri zirenen artean Mary Gawthorpe, George Lansbury eta unibertsitateko aspaldiko lagun bat zeuden, Emily Davison. Asko bidaiatu zuen, hitzaldiak emanez. Berak eta bere senarrak Merton-go Dorset Hall etxea babesleku bihurtu zuten, espetxetik irtendako aktibistek beren burua berreskura zezaten. 1911ko errolda egin zutenean, boikot sufragistan parte hartu zuen, zerrendatzaileari bere informazioa emateari uko eginez.

1911n, Thomas Lamartine Yates atxilotu zuten gobernuaren aurkako manifestazio batean, emakumeen sufragio mugatua ahalbidetzeko lege-proiektu bat blokeatzeagatik. Ez zuten inputatu, baina publizitateak kalte egin zion denbora batez bere abokatu bulegoari.  WSPUko presoen aholkulari juridiko gisa jarri zen, eta, 1913ko ekainean, Davison familia ordezkatu zuen Emily Davisonen heriotzari buruzko galdeketan, Derby-an bere burua erregearen zaldiaren azpian bota ondoren. Mary Leigh-ekin batera, Rose, hilzorian zegoen Davisonen ohean ondoan zegoen, eta ohorezko guardia bat zuzendu zuen hileta-prozesiorako.

Lehen Mundu Gerraren hasieran, Wimbledon-go WSPUk bere bilera-gela eta denda zopa-sukalde [Zopa-sukaldea ongintzazko erakunde bat da, non janaria doan edo kostu txikikoa, normalean zopa barne, ematen zaien etxerik eza, gosea edo elikagaien segurtasunik eza jasaten duten pertsonei. Instalazio horiek funtsezko janariak eskaintzen dizkiete beharra duten pertsonei eta familiei, eta, askotan, modu erregularrean jarduten dute, komunitatearen ongizateari laguntzeko xedearen barruan.] bihurtu zituen, eta beste bat ireki zuen Merton inguruan. Gerrak Lamartine Yates eta Emmeline Pankhurst sufragista nagusiaren arteko zatiketa hauspotu zuen. Azken honen gidaritzapean WSPUk bertan behera utzi zuen emakumeen sufragioaren aldeko kanpaina militantea, horren ordez gobernua babestuz Alemaniaren aurkako borrokan. Lamartine Yates eta beste batzuk ez zeuden ados politika horrekin. 1915eko urriaren 22an WSPUko kide eta kide ohien bilera baten buru izan zen, non "bilera honek W.S.P.U.ren ekintzaren aurka protesta egiten duela" dioen ebazpena onartu zen. batasunaren izena eta plataforma erabiltzen dituzten funtzionarioak ez dira gehiago erabiltzen emakumeen sufragiorako eta emakume ez-frankiziatuen ezintasun zenbatezinak konpontzeko». Erakundearen finantza ikuskaritza osoa egiteko ere eskatu zuten, eta ebazpenaren kopia bidali zioten Pankhurst-i. Emakumeek gorputz berri bat osatu zuten, WSPUko Sufragistak.

1918ko hauteskunde orokorretan, non lehen aldiz emakumeen sufragio mugatua eman zen, Lamartine Yates Wimbledon-go hautesbarrutirako hautagai laborista gisa onartu zen, baina bai bera eta bai hautagai liberala erretiratu egin ziren botoa eman baino lehentxeago. Hurrengo urtean, London-go Konderriko Kontseiluko kide hautatu zuten, bere kide independente bakarra. Beste zazpi emakumezko hautagai ere aurkeztu ziren hauteskunde hauetara. Hiru urtez lan egin zuen, soldata bera, babes publikoko etxebizitzen kopurua eta haurtzaindegietako hezkuntza sustatuz.

Lamartine Yates-ek sufragio-kanpainaren artxibo bat eraikitzeko bidea zuzendu zuen, eta, 1939an, Emakumeen Erregistro etxea ireki zuen *Great Smith* plazan, London-en. Bigarren Mundu Gerran bonbardatu zuten eraikina, baina haren erregistro batzuk salbatu zituzten, eta London-go Museoko Suffragette Fellowship [Sufragisten kidetasuna] bildumara eraman zituzten.

Rose Lamartine Yates koloneko minbiziak jota hil zen etxean, Wandsworth-en (London), 79 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Crawford, Elizabeth (1999).  The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide, 1866-1928. London UCL Argitaletxea ISBN 978-1-84142-031-8 [ Emakumeen mugimendu sufragista: Erreferentzia gida] (ingelesez)

## Kanpo estekak