Kolibri

**Kolibriak** (**Trochilidae**) Amerikako hegazti apodiforme endemikoen multzo bat dira. Familia honek 300 espezie baino gehiago biltzen ditu. Hegazti amerikar txiki hauek bere lumadiaren koloreagatik,  hegan egiteko moduagatik eta elikatzeko ohitura bereziengatik nabarmentzen dira. Kolibriek hegoekin igortzen duten burrunba gainerako hegaztien hegoak baino azkarrago mugitzeak eragiten du . Hain azkar mugitzen dituzte hegoak, non zaila da bereiztea noiz egiten duten hegan. Izan ere, bere hegoak segundoro 12–90 aldiz mugitzeko gai dira.

## Taxonomia 
Charles Sibleyk-ek, beste autore batzuen artean, Trochiliformes ordenean sailkatzen du kolibria. Beste batzuek, aldiz, Apodiformes ordenaren barruan sailkatzen dute sorbeltzekin batera. Apodiformes ordena honetan (gaur egun onartuena), munduko hegazti txikienetarikoak aurkitzen dira. Kolibiriaren familiak 100 genero baino gehiago ditu, hain zuzen ere, 330-340 espezie artean. 

Familia bi azpifamiliatan banatzen da:

*Phaethornithinae, ermitauak ditu. Aurreko hiru hatzak oinarrian itsatsita dituzte, baita forma luzangako direkzio-lumak ere (lema-lumak).
*Trochilinae, kolibriak ditu. Hatzak bereizita dituzte, eta isatseko lumak  (lema-lumak) ez dira hain luzeak. 

## Ugalketa 
Kolibri arrek ez dute habia egiten. Espezie gehienek armairu-formako habia egiten dute zuhaitz edo zuhaixka baten adarrean. Habia tamaina desberdinekoa da espeziearen arabera: intxaur oskolaren erdia baino txikiagotik zenbait zentimetroko diametroraino. 

Kolibri espezie askok armiarmen zeta eta likenak erabiltzen dituzte habia eraikitzeko. Zetaren propietate bereziei esker, habia hedatu egiten da kolibri gazteak hazi ahala. Bi arrautza zuri jartzen dituzte. Hegazti-arrautza guztietatik txikienak izan arren, bere tamaina erlatiboki handia da kolibri helduaren tamainarekin alderatuta. Inkubazioak 14-23 egun irauten du, espeziearen, giro-tenperaturaren eta emakumeek habiari ematen dioten arretaren arabera. Amak artropodo txikiez eta nektarrez elikatzen ditu txitak. Prozesu horretan, amak txitei janaria ematen die bere mokoa txiten ahoetan barneratuz eta berrahoratuz. Kolibriak habian egoten dira 18-22 egunez, eta, ondoren, habia uzten dute janaria beren kabuz bilatzeko, nahiz eta hegazti amak beste 25 egunez elikatzen jarrai dezakeen.

## Hegaldiaren aerodinamika 
Kolibri-hegaldia sakon aztertu da ikuspegi aerodinamikotik, haize-tunelak eta abiadura handiko bideo-kamerak erabiliz.

Kolibrien bi ikerketan, haize-tunel batean partikula-irudien abiadurako teknikak erabili zituzten, hegaztiaren isuri eta isurketan sortutako goratzea ikertzeko. Hegaztiek beren pisuaren % 75a bere hegoen beheranzko mugimenduan eusten dute. Hegoen goranzko mugimenduan, aldiz, pisuaren % 25a eusten dute 8. irudiko mugimendua eginez. 
thumb|kolibria
Kolibri erraldoiaren hegoek segundoko 12 aldiz astindu egiten dira, eta kolibri tipikoen hegalek 80 aldiz segundoko. Airearen dentsitatea jaitsi ahala, adibidez, altitude handietan, handitu egiten da kolibri batek igotzeko erabili behar duen energia kantitatea. Beraz, bizitza osoan altuera handietara egokitutako kolibri espezieek hego handiagoak dituzte, airearen dentsitate baxuaren ondorio negatibo horiei aurre egiteko. Kamera geldoko bideo batek erakutsi du kolibriak nola borrokatzen diren euritan hegan ari direnean. Burutik ura kentzeko, burua eta gorputza astintzen dute ura isurtzeko.

## Kultura herrikoia 
Kolibriaz polinizatutako loreek kolore gorriak, laranjak eta arrosa distiratsuak izan ohi dituzte, baina beste kolore batzuetako loreak ere poliniza ditzake. Kolibriek ultramorearen inguruko argi-uhinak ikus ditzakete, baina bisitatzen dituzten loreek ez dituzte uhin horiek islatzen, intsektuek polinizatutako lore askok ez bezala. Baliteke horrek balio izatea lore horiek intsektuentzat erakargarritasun gutxiago izateko eta. Hori dela eta, intsektuak ez lituzkete bisitatuko eta nektarra ez dute lapurtuko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak