Udupi

**Udupi**, **Odipu** bezala ere ezaguna, Indiako Karnataka estatuan dagoen hiria da. Udupi barrutiko administrazio-egoitza da, eta Karnatakan hazten ari diren hirietako bat. Udupi Karnatakako erakargarri turistiko nagusietako bat da eta hainbat hezkuntza-erakunde ditu. Krishna tenpluagatik da nabarmena eta tenplu-hiria bezala ere ezagutzen da.  Udupi sukaldaritza ezagunari ere ematen dio izena, Parashurama Kshetra bezala ere ezagutzen da,  eta [[Kanakana kindi|Kanakana kindi-gatik] da famatua.  Erromesaldi-gunea, Udupi Rajatha Peetha pura bezala ezagutzen da.

## Etimologia 
'Udupi' izena Tulu "odipu" hitzetik eratorria da, "emergentzia" esan nahi duena. Sanskritoko "Udupa" hitzetik zetorrela ere uste da, "Ilargia" esan nahi duena. 

## Historia 
XIII. mendean Vaishnavite on Madhvacharyak Krishna tenplua sortu zuen. Zortzi *matha* (Ashta Mathak) ezarri zituen Udupin, Dvaita Vedanta filosofia hedatzeko, eta horrek tenpluaren kultura zirraragarria sustraitu zuen gaur egungo Udupi barrutian. Brahmanen migrazio handia gertatu zen ondoren eskualdera, eta eskualdeko biztanleriaren % 10 izatera iritsi ziren, Hegoaldeko Indiako beste leku batzuetan baino hiru aldiz handiagoa.

Montzoi garaia ekainetik irailera izaten da, prezipitazioak batez beste 4.000 mm (160 in) baino gehiagokoak izaten dira urtero eta haize zakarrak.

## Sukaldaritza 
[eskuinera|thumb|[Masala dosa Udupiko sukaldaritzaren zati bat da.]]
Sukaldaritza honen jatorria Krishna Matharekin (Mutt) lotuta dago. Krishna Jaungoikoari egunero barietate desberdinetako janaria eskaintzen zaio, eta Chaturmasa garaian (montzoi garaian lau hilabeteko epea) zenbait murrizketa daude osagaietan. Murrizketa horiek, barietatearen eskakizunarekin batera, berrikuntza ekarri zuten, batez ere sasoiko eta tokian tokiko materialak zituzten plateretan. Sukaldaritza hau Shivalli Madhwa Brahminsek garatu zuen, Krishna Jaungoikorentzako janaria prestatu zuena, eta Udupiko Krishna Mathan, janaria kosturik gabe ematen da. Udupiko sukaldaritzan espezializatutako jatetxeak oso ikus daitezke Indiako luzera eta zabaltasunaren inguruko hiri metropolitar eta handi gehienetan.

Bere sukaldaritza begetarianoagatik ezaguna bada ere, Udupik Mangalorasko sukaldaritzaren antzekoak diren plater ez begetarianoen bidezko kuota du. Horietako batzuk dira Kori Rotti, Kori Pulimunchi, Oilasko sukka, Arrain currya, Arrain frijitua eta gehiago.

## Ekonomia 
Udupi Karnatakako herri garrantzitsu bihurtzen ari da. Udupi Syndicate Bank eta Corporation Bank-en jaioterria da.   Udupiko ekonomia nekazaritzan eta arrantzan ere oinarritzen da. Eskala txikiko industriak, hala nola anakardoen industria, beste elikagai industria batzuk eta esne kooperatibak, dira nabarmenenak. Duela gutxi, Udupi higiezinen industrian ere bere marka uzten ari da, bere ondoko Mangalore puntako herriak eragin handia izanik.

Karnatakako gobernuak ulermen memorandum (MoU) bat sinatu zuen Cogentrix Light and Power Industry-rekin Nandikur barrutian zentral termiko bat eraikitzeko.  Hala ere, herritarren eta ingurumen-taldeen oposizio gogorraren ondorioz, proiektua aldi baterako eten da. Nagarjuna Power Corporation-ek antzeko zentral bat eraikitzeko egindako ahaleginak ere oposizio gogorra izan du gertuko Padubidri-n. Orain, zentral elektrikoa sortu da, 1.200 MW-ko potentzia sortuz, Udupi Power Corporation Limited (UPCL) izenarekin, Lanco Infra-ren filiala, Andhra Pradesh-en egoitza duen azpiegitura-enpresa handi bat. Adani Power-ek Lanco Infra-ren ardura hartu zuen 2014an, 6.000 crore rupiako zenbatekoaren truke.  Oposizioak, ordea, jarraitzen du.  

Manipal, Udupiko auzo bat, Syndicate Bank-en egoitza nagusia da. Hezkuntza eta medikuntza gune gisa da ezaguna. Kasturba Medikuntza Fakultatea  eta MIT (Manipal Teknologia Institutua)  bertan daude.

TEBMA Shipyards Ltd Malpeko portuan dago. Indiako eta esportazio merkatuetarako plataforma anitzeko hornidura-ontziak (MPSV), plataforma hornidura-ontziak, ikerketa geoteknikoko ontziak, draga-ontziak eta atoiontzi-ontziak eraikitzen parte hartzen du. 

Udupik tokiko ehundegi sarien industria du. Kotoi puru eta arinez egina, sariak mugan zeta eta pallu arteko diseinua du, punteatzen duen arte zetazko buttaz gain. Lan gogorraren, errendimendu baxuen, eta botere ehungailuaren lehiak ia %95eko beherakada ekarri du ehuleen kopuruan hiru hamarkadatan. Udupi sareeen adierazpen geografikoaren etiketa bat aztertzen ari dira Indiako Sor-marken erregistroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udupi hiriko udalerriaren webgune ofiziala
* Udupiko Hirigintza Agintaritzaren webgune ofiziala
* ]