open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hafið

***Hafið*** () 2002ko Baltasar Kormákur islandiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Thórdur, familiaburu beldurgarri eta beneragarriak, etxera deitu ditu bere seme-alaba guztiak. Eskuartean dituen kontuak konpondu nahi ditu: amaren herentzia eta familiako negozioa alegia, honek arrantzale-komunitate txiki hartako kide boteretsuena bihurtu baitu.

## Aktoreak 
* Gunnar Eyjólfsson: Thórdur
* Hilmir Snær Guðnason: Ágúst
* Hélène de Fougerolles: Françoise
* Kristbjorg Kjeld: Kristín
* Herdís Thorvaldsdóttir: Kata
* Gudrún Gísladóttir: Ragnheidur
* Sven Nordin: Morten
* Elva Ósk Ólafsdóttir: Áslaug
* Sigurdur Skúlason: Haraldur
* Nína Dögg Filippusdóttir: María
* Þröstur Leó Gunnarsson: Kalli bumba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sånger från andra våningen

***Sånger från andra våningen*** 2000ko Roy Andersson suediar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Umore beltz zentzugabeko bineta bereizien sail baten bitartez, pelikulako pertsonaiak lekuko izango dira auto-ilara ikaragarri batean.

## Aktoreak 
* Lars Nordh: Kalle
* Stefan Larsson: Stefan
* Bengt C. W. Carlsson: Lennart
* Torbjörn Fahlström: Pelle Wigert
* Sten Andersson: Lasse
* Rolando Núñez: atzerritarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saraband

***Saraband*** 2003ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendariaren filma da. Bergman beraren 1973ko *Scener ur ett äktenskap* filmaren jarraipena izan zen, Suedian telefilm moduan eman zutena baina atzerrian zinema-aretoetan erakutsia.

## Sinopsia 
Hogeita hamar urte berezituta eman ondoren, Mariannek Johan bere senar ohia ikusteko beharra sentitzen du, horretarako beren udako egoitza zaharrera bidaiatuz. Etxe berean daude Johanen seme Henrik eta Karin honen alaba ere.

## Aktoreak 
* Liv Ullmann: Marianne
* Erland Josephson: Johan
* Börje Ahlstedt: Henrik
* Julia Dufvenius: Karin
* Gunnel Fred: Martha

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Om jag vänder mig om

***Om jag vänder mig om*** 2003ko Björn Runge suediar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Agnes eta Rickard hiri berri batera doaz bizitzera eta agur esateko bere lagun onenak afaltzera gonbidatzen dituzte.

## Aktoreak 
* Pernilla August: Agnes
* Jakob Eklund: Rickard
* Leif Andrée: Mats
* Marie Richardson: Sofie
* Ann Petrén: Anita
* Peter Andersson: Olof
* Magnus Krepper: Anders
* Ingvar Hirdwall: Knut
* Marika Lindström: Mona

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tara Strong

**Tara Lyn Strong** (jaiotza abizena, **Charendoff**; 1973ko otsailaren 12a - ) kanadar-estatubatuar aktore eta ahots-aktorea da. Hainbat filma, telesail eta animazio filmetan hartu du parte. *Rugrats*, *The Powerpuff Girls*, *The Fairly OddParents*, *Drawn Together*, *Teen Titans* eta *My Little Pony: Friendship Is Magic* animazio serieetako ahotsa jarri du, euren jatorrizko bertsioan. *Final Fantasy X-2*, eta *Batman: Arkham series* bideo-jokoetan ere bere ahotsa jarri du.
Paha maa

***Paha maa*** 2005eko Aku Louhimies finlandiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Gizartearen aldeko zerbait probetxugarria egin nahi lukeen hacker gazte bat da Tuomas. Niko bere lagunik onenak alkoholari zein drogei lotutako bizimodu hedonista du. Bestetik, historia eta zientzia politikoak ikasten diharduen ekintzaile gaztea da Elina.

## Aktoreak 
* Jasper Pääkkönen: Niko Smolander
* Mikko Leppilampi: Tuomas Mikael Saraste
* Pamela Tola: Elina Oravisto
* Petteri Summanen: Antti Arhamo
* Matleena Kuusniemi: Hannele Arhamo
* Mikko Kouki: Isto Virtanen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Idrisi

**Abū Abd Allāh Muhammad al-Idrīsī** (1100 &ndash; 1165 edo 1166; arabieraz: أبو عبد اللّه محمد الإدريسي), **Al-Idrisi** edo **Dreses** (Erdi Aroan, izena forma horretan igaro zen latinera.) Ceutan jaiotako kartografo, geografo eta bidaiaria izan zen, XII. mendean bizi izan zena. Bere lan handiena Siziliako Roger II.aren gorte normandiarreko Palermo hirian burutu zuen. 

## Erreferentziak
Luisa Durán

**Luisa Durán**, ezagunagoa *Extremadurako zigarrogilea* bezala (Logrosán, 1934ko urriaren 19a - Vigo, 2022ko apirilaren 16a) extremadurerazko idazlea izan zen, poesia, prosan eta antzerkian aritutakoa.

## Bizitza 
Luisa Cáceresko Logrosán herrian jaio zen 1934ko urriaren 19an eta bertan bizi izan zen 23 urteak bete zituen arte. Han hasi zen garatzen poesiarako zaletasuna, oso adin goiztiarrean gainera. Madrilen Magisteritza ikasi zuen.

23 urterekin Borgoñara joan zen bizitzera bere familiarekin batera eta herrialde horretan bere senarra izango zena ezagutu zuen.

## Lanak 
* *Tu nombre llevo en silencio* (1970).
* *Mi tierra* (1981).
* *Vivencias* (1996).
* *El canto de la cigarra* (2002).
* *Oficios perdidos: Costumbres y recuerdos de mi infancia* (2002).
* *Qué tiempos!*, *En casa del alcalde* eta *La feria* sainetea.

## Bibliografia 
* Martínez Terrón, L., *Primera Antología de Poesía Extremeña*, Caçris, ei. autol, 2005.

## Kanpo estekak 
* Webgune pertsonala.
Melendi

**Ramon Melendi Espina**, **Melendi** izen artistikoarekin ezaguna (Oviedo, 1979ko urtarrilaren 21a - ) Espainiako abeslaria da. 3.000.000 disko baino gehiago saldu ditu bere karreran. Bere espezialitateak musikan, rocka, popa eta, duela urte batzuk, flamenko runba izan dira.

## Bizitza 
Melendi familia asturiar batean jaio zen, bere gurasoak Loli Espina eta Gonzalo Melendi ziren eta bere arreba Sonia Melendi, zeinekin harreman estua duen.

Gaztetan, IES Leopoldo Alas “Clarin”en ikasi zuen, Oviedon. Fernando Alonso Formula 1eko pilotua ezagutu zuen eta abesti bat egin zuen bere omenez, *El Nano* deiturikoa.

Bere karrera 2001ean hasi zen, eta hasiera taldean egitea erabaki zuen “El bosque de Sherwood” izeneko taldearekin.

2003an bere lehen liburua idatzi zuen, *Sin noticias de Holanda* eta honekin platinozko 4 disko irabazi zituen. Urte bereko abenduan, diskoaren bildumazaleentzako edizio berria ateratzen du, bi abesti berrirekin, *Asturias* eta *Moratalá.*

2004an *Con la luna llena* abestia aukeratua da Espainiako buelta ziklistarako eta urte berean Melendi hautatu zuten ‘Abeslari errebelazioa’. Gauza hauek harentzako gorakada erraldoia izan zen.

2005ean alaba bat izan zuen, Carlota Melendi Ibañez. Lehen aldiz aita izateagatik, merkatura, bere bigarren diskoa igo zuen *Que el cielo espere sentao*.

2007an epairen aurrean jesarri zen hegazkin batean liskarraldi bat sortzeagatik Madril-Mexiko hegaldi batean.

## Diskografia 
* 2003 - *Sin noticias de Holanda*
* 2005 - *Que el cielo espere sentao*
* 2006 - *Mientras no cueste trabajo*
* 2008 - *Curiosa la cara de tu padre*
* 2009 - *Aún más curiosa la cara de tu padre* (berrargitalpena)
* 2010 - *Volvamos a empezar*
* 2012 - *Lágrimas desordenadas*
* 2014 - *Un alumno más*
* 2015 - *Directo a septiembre* (zuzenekoa)
* 2016 - *Quítate las gafas*
:::*Reediciones y en Vivos*
* 2007 - *Mientras no cueste trabajo* (berrargitalpena)
* 2018 - *Ahora*
* 2019 - *10:20:40*

## Erreferentziak
Txekiako Errepublikako Liburutegi Nazionala

**Txekiako Errepublikako Liburutegi Nazionala** (txekieraz: *Národní knihovna České republiky*) Pragan dagoen Txekiako liburutegi nagusia eta zaharrena da. Kultura Ministerioaren menpe dago. Fondoetan ia zazpi milioi dokumentu ditu eta urtero 70.000 ale berri jasotzen ditu. Liburutegia Pragako Clementinumen dago egokituta, hiriaren alde historikoan.

## Historia 
XIII. mendean Praga hiriaren alde historikoan, dominikarren monastegian, *Studium generale* eskola sortu zen. XIV. mendean eskola eta bere liburutegia *Univerzita Karlova* delakoarekin bildu zen (Pragako Unibertsitate Karoldarra). Pragako unibertsitatea ere XIII. mendean sortua zen eta liburutegi desberdinak zituen. 1556an jesuita talde batek monastegiaren gainean barnetegi bat eraiki zuen, Clementinuma. 1622an jesuitek Pragako unibertsitatearen kudeaketa eskuratu zuten, bertako haren liburutegi guztiena. Orduan, liburutegi horiek guztiak Clementinumen bildu zituzten.

1773an, jesuitak kanporatuak izan ziren eta unibertsitatea estatuko instituzio bihurtu zen eta haren liburutegia, Maria Teresa I.a Austriakoaren aginduz, Inperioko liburutegi izendatu zuten.

1918an liburutegiaren kontrola Txekoslovakia berriaren esku gelditu zen. 1924an *Slovanská knihovna* (Liburutegi eslabarra) sortu zen, 1929tik Clementinumera igaro zena hau ere. Gaur egun han darrai, Liburutegi Nazionalaren esparru autonomo moduan.

1935ean liburutegiak izenez aldatu zuen, *Národní a univerzitní knihovna*, hau da Liburutegi Nazionala eta Unibertsitarioa. Halaber, publikazio berri guztiek ale batzuk derrigorrez liburutegiari eman beharreko agindua kaleratu zen. 1939an, Alemaniaren okupazioaren ondorioz, unibertsitateak itxi egin ziren baina liburutegiak 1941 arte martxan jarraitu zuen.

1990ean gaur egun den izena jaso zuen liburutegiak. 2005eko irailean Unescok ematen duen Jikji Munduko Memoria saria jaso zuen; lehendabiziko instituzioa izan zen sari hori jasotzen, saria 2004an sortu baitzen. 2012tik Hostivař auzunean eraikin erantsi bat du.
[thumb|[Clementinum irakurketa gela zaharra.]]

## Ikus, gainera 
* Clementinum
*Pragako Unibertsitate Karolinoa

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Liburutegiaren webgune ofiziala.
Gihan Ibrahim

**Gihan Ibrahim** (, **Gigi** ezizenaz ezaguna; Long Beach, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1986ko abenduaren 2a - ) egiptoar kazetari, blogari eta militante sozialista da. Time aldizkariaren arabera 2011ko Egiptoko Iraultzaren buruzagietako bat zela esan zuen, Tahrir plazan. Ibrahimen arabera, hala ere, Internetek paper garrantzitsua jokatu zuen Hosni Mubarak kanporatzeko, baina "kaleko borrokak izan ziren garrantzitsuena (...) botere horrek ekarri zuen iraultza".

Kairoko Amerikar Unibertsitatean graduatu zen zientzia politikoetan. Kaliforniako Orange Coast Collegen ikasi zuen lehenago. Iraultzaren aurretik ez zuen langile mugimenduaren harremanik izan, baina Hossam el-Hamalawyk emandako hitzaldi batean Sozialista Iraultzaileak alderdian militatzera eraman zuen.

Inigo Gilmoren "Gigi's revolution" dokumentalaren protagonista izan zen, non Tahrir plazako bizitza zein Egiptoko goi klaseko pertsona batzuen iritziak agertzen diren.
Rina Kawaei

**Rina Kawaei** (; Kanagawa prefektura, 1995eko otsailaren 12a - ) japoniar abeslari eta aktorea da. AKB48 japoniar idol neska taldeko kidea izan zen. Era berean AKB48ko kide ziren Anna Iriyama eta Rena Katōrekin batera Anrire izeneko musika taldea sortu zuten, abesti bakarra egin zuen taldea. Rino Sashihararen *Ikujinashi Masquerade* single-ean hartu zuten parte, Japoniako Oricon asteko zerrendan lehen postura iritsi zena.
Aldameneko neska

**Aldameneko neska** () edo, batzuetan **all-American girl** Ameriketako Estatu Batuetako arketipo kultural eta sexual bat da, feminitate ez oso nabarmena duen neska politak izendatzeko. Ideia da "zure aldamenean bizi zen neska hura" gogoratzen dizula. Femme fataleren kontrakoa izango litzateke. "Aldameneko mutila" ere erabiltzen da.

Aldameneko neskak pertsonalitate irekia da, bere helburu sozial, ekonomiko eta sexualak disimulatzen ez dituena. Arketipo gisa hartzen duen mutilak txikitatik maiteminduta izan zuen auzoko neska hori du gogoan. Gurasoei aurkeztu ahal zitzaien neska zen, lagunkoia eta maitagarria. Ameriketako Estatu Batuetako komedia erromantikoetan ohikoa da horrelako pertsonaia bat egotea, benetako maitasunaren irudi.

## Kanpo estekak
Tarento (argipena)

**Tarento** honakoa izan daiteke:
* Tarento (hiria), Italiako hiria, italieraz **Taranto**.
* Tarento (japoniar kultura), Japoniako komunikabideetan agertzen diren pertsona famatuak.
Tarento (japoniar kultura)

**Tarento** () bereziki telebistan agertzen diren Japoniako *celebrity*ak dira. Hitza, ziurenik, ingelesezko *talent* hitzetik dator, eta famatua izateagatik famatu diren pertsonak izendatzeko erabiltzen da. Tarentoen fama ez da zertan euren abilezia konkretuen araberakoa izan, baina medioetan behin eta berriz agertzen dira.

## Kanpo estekak
Japoniar idol

[thumb|[Momoiro Clover Z, 2013-2016 artean emakume japoniar idol talderik gogokoena]]
[thumb|[AKB48, japoniar idol taldea. Munduko Guinness Errekorra dute pop-talderik zabalena izateagatik.]]
**Japoniar idol** (ingelezko "idol" hitzetik eratorria, ) euren edertasunagatik eta xalotasunagatik (hau da, kawaii direlako) mirestuak izateko beren-beregi sortutako gazte izarren musika taldeei ematen zaien izena da. Idoloak rol eredu jakinak egiteko prestatzen dira. Irudi publiko txukuna mantendu eta gazteentzako bizitza eredugarria izateko konpromisoa dute. Idoloek, gainera, hainbat telesaio eta antzekoetan parte hartzen dute, japonieraz *tarento* deitzen zaion eredua jarraituz (hau da, famatuak diren pertsonak bakarrik famatuak direlako): telebista saioetan abestu, lehiaketa programatan egon, modelo lanak egin edo aldizkari eta iragarkietan agertzen dira.

Japoniako talentu agentziek komerzializatzen dituzte horrelako taldeak, mutil zein neska gazteen *casting*ak eginez. Parte hartzaile gehienek euren *kawaiitasuna* baloratzea espero dute, baina gehienek abesti sentimental xaloak abesten dituzte

Neska-taldeen jarraitzaile diren japoniar askok idolak euren arreba edo "aldameneko neska"ren antza dutela diote. Enpatia sentitzen dute idolekiko, ume normalak direlako, bat-batean, famatu egiten direnak eta gutxinaka artista izatea lortzen dutelako.

Urtero Tokyo Idol Festival (TIF) ospatzen da. Bertan 300 idol talde baino gehiagok hartzen dute parte, 1.500 idolek eta 80.000 ikusle inguru biltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burnfoot (Donegal konderria)

**Burnfoot** () Irlandako udalerri bat da, Donegal konderrian dagoena. Inishowen penintsulan dago.

2006ko erroldaren arabera 398 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Peso txiletar

**Peso txiletarra** (), Txileko Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **CLP** da eta bere sinboloa $ edo CLP$, peso eta dolar izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Peso txiletar banako baten ehunena zentabo deitzen da eta peso bakoitza 100 zentaboz osatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Txileko Banku Zentralaren webgunea.
Georg Brandes

**Georg Morris Cohen Brandes** (Kopenhage, 1842ko otsailaren 4a – *ib.*, 1927ko otsailaren 19a) daniar filosofo, literatura-kritikari eta kazetaria izan zen.

## Lanak 
* *Om Dualismen i vor nyeste Filosofi* (1866)
* *Æstetiske Studier* (1868)
* *Kritiker og Portraiter* (1870)
* *Hovedstrømninger i det 19. Aarhundredes Litteratur* (1871)
* *Danske Digtere* (1877)
* *Polen* (1877)
* *Det moderne Gjennembruds Mænd* (1883)
* *Ludvig Holberg* (1884)
* *Essays* (1889)
* *Levned I-III*, (1905-1908)
* *Verdenskrigen*, (1915)
* *Sagnet om Jesus* (1925)

## Ikus, gainera 
* Idazle daniarren zerrenda
* Danierazko literatura
Stage Door

***Stage Door*** (euskaraz *Antzezlekuko Atea*) 1937ko Gregory La Cava estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. 1926ko Edna Ferber antzerkigilearen izenburu berdineko antzezlanean oinarritua dago. Katharine Hepburn, Ginger Rogers, Adolphe Menjou, Gail Patrick, Constance Collier, Andrea Leeds, Samuel S. Hinds eta Lucille Ball aktoreek antzeztu zuten. Gerora ospetsu bilakatuko ziren Eve Arden eta Ann Miller aktoreek antzezpen laburrak burutu zituzten.

Oscar Sarietarako lau izendapen jaso zituen: Film onenaren Oscar Saria (RKO Radio), Zuzendari onenaren Oscar Saria (Gregory La Cava), Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Andrea Leeds) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Morris Ryskind eta Anthony Veiller).

## Argumentua 
Antzerkiaren munduan arrakasta lortu nahi duten neska gazte talde bat iraganean aktore izandako emakumeen jabatzekoa den ostatu batean elkarrekin batera bizi dira. Iraganean aktore izandako emakume helduen neska gazteekiko mirresmena eta aldi berean bekaizkeria ere badute, gaztetasunak duen kemena eta ametsez beteriko etorkizuna dela eta. Nesketa batzuk aktore izateko beren ametsak egi bilakatuko dituzte, beste batzuk aldiz, bere ametsak behin betiko ahaztu eta beren jaioterrietara burumakur itzuli beharko dute.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Peso uruguaitar

**Peso uruguaitarra** (), Uruguaiko Ekialdeko Errepublikan 1993tik zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **UYU** da eta bere sinboloa $ edo $U, peso eta dolar izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Peso uruguaitar banako baten ehunena zentesimo deitzen da eta peso bakoitza 100 zentesimoz osatuta dago. *Peso uruguayo* hitzek, pisu uruguaitar esan nahi dute gaztelaniaz.

## Historia 
1993ko martxoak 3an peso uruguaitarrak nuevo peso uruguaitarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000 nuevo peso uruguaitar = 1 peso uruguaitar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Uruguaiko Banku Zentralaren webgunea.
Pianoaren inguruan

***Pianoaren inguruan*** (Frantsesez, ***Autour du piano***) 1885an Henri Fantin-Latour margolari frantsesak egin zuen margolan ezaguna da. Margolari honek giza-taldeak margotzeagatik ezagun egin zen, *Pianoaren inguruan* da sail horren azkena. Beste hirurak hauek dira: *Delacroixi omenaldia* (1864), *Bagtinollesen tailer bat* (1870) eta *Mahai bazter bat* (1872).

## Protagonistak 
Gaia Antoine Lascoux eta bere taldea "Le petit Bayreuth". Richard Wagner musikari alemanarraren zaleak ziren.
Pianoaren inguruan zortzi pertsona daude, ezkerretik eskuinera:
* Eserita: Emmanuel Chabrier pianoan, Edmond Maître eta, atzean, Amédée Pigeon.
* Zutik: Adolphe Julien, Arthur Boisseau, Camille Benoît, Antoine Lascoux eta Vincent d'Indy.

## Beste taldeko erretratuak 
Sail osoak lau margolan ditu. Hauek dira beste hirurak:

 Image:Fantin-Latour Homage to Delacroix.jpg|*Hommage à Delacroix*, 1864,Paris, Orsay museoa
Image:Henri Fantin-Latour 006.jpg|*Un atelier aux Batignolles*, 1870,Paris, Orsay museoa.
Image:Henri_Fantin-Latour_005.jpg|*Mahai bazter bat*, 1872,Paris, Orsay museoa

## Kanpo estekak
Enbor brakiozefaliko

**Enbor brakiozefalikoa** mediastinoko arteria da, aortaren lehen adarra, eskuineko besoa, lepoa eta burua odolez hornitzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Momoiro Clover Z

**Momoiro Clover Z** (, nazioarteko ekoizpenetarako, **Z** hori *zed* ahoskatzen dute) japoniar idol musika talde bat da. Normalki **MCZ** edo **Momoclo** () laburbiltzen da.

Bost kideak euren eszenaratze indartsuagatik eta balleteko, gimnasia erritmikoko edo akzio filmetako koreografiak sartzeagatik dira ezagunak.

MCZ izan zen Japoniako Estadio Olinpiko Nazionalan solo kontzertu bat egin zuen lehen emakume taldea. Gainera Japoniako hiru telesailik garrantzitsuenen musika ere jarri dute: *Sailor Moon*, *Dragoi Bola Z* eta *Pokémon*.

2013an MCZ izan zen Japoniako musika artisten artean diru gehien lortu zuen laugarren taldea, 5.200 milioi yenekin. 2016an zehar 636.000 sarrera saldu zituzten euren kontzertutarako, inoiz emakume talde batek Japonian izan duen sarrera salmentarik handiena. 2013tik 2016ra idol talderik garrantzitsuena izan da Japonian.

2015ean KISS taldearekin kolaborazio single bat egin zuten, KISS taldeak inoiz egin duen kolaborazio bakarra. 2016an Trans America Ultra Live bira egin zuten AEBtan.

## Kideak 
Eskenatokian daudenean Momoiro Clover Zko kideek kolore ezberdinetako arropak eramaten dituzte, Power Rangersen antzekoak (Japonian *Super Sentai* izena dute). Abesti eta bideoklip batzuetan taldeak Power Rangersen parodia ere egiten du.

Taldeak bere debuta egin aurretik beste neska batzuk ere sartzekotan egon ziren: Sumire Fujishiro, Manami Ikura, Yukina Kashiwa (Nogizaka46 taldeko kidea), Tsukina Takai, Miyū Wagawa, eta Runa Yumikawa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beate Klarsfeld

**Beate Klarsfeld** (jaiotza izenez **Beate Auguste Künzel**; Berlin, Alemania, 1939ko otsailaren 13a - ) frantziar-alemaniar kazetaria da. Ezaguna da nazien aurkako ikerketa eta ehiza egiten duelako. Serge Klarsfeld bere senarrarekin batera dokumentazioa bildu du bizirik dauden nazien aurka: Kurt Lischka, Alois Brunner, Klaus Barbie, Ernst Ehlers eta Kurt Asche ehizatzen lagundu du. 2012an Die Linke alderdiaren hautagaia izan zen Alemaniako Parlamentuko Lehendakari izateko, baina Joachim Gauckek irabazi zuen.
Zetosi

**Zetosia** egoera metaboliko berezia da, organismoak karbono hidrato nahikorik ez duenean agertzen dena eta lipidoen katabolismoa neurriz kanpo aktibatzen duenean.

Gluzido edo karbono hidratoen gabezia zeluletan jatorri ezberdinak ditu: azukrerik gabeko dieta zorrotza, baraualdia luzea, edo -ohikoena- diabetes gaitza. Azken honetan intsulinaren gabeziak edo bere funtzionamendu okerrak glukosa maila handiak eragiten ditu odolean (hipergluzemia), glukosa gutxi egonik zelulen barruan.

## Zetosiaren biokimika 
Glukosarik ez dutenean, gure zelulek ezin dute molekula hori oxidatu energia kimikoa (ATP) lortzeko. Honenbestez, organismoak -glukosarik ezean- lipidoak oxidatzen ditu (koipeen oxidazioak energia asko ere sortzen baitu).

Lipidoen katabolismoa areagotzen denean azetil-CoA asko sortzen da. Molekula horren gehiegizko kopurua ezin da Krebs ziklora bideratu, eta gibelean gorputz zetoniko bihurtzen da. Gorputz zetonikoen (azetona, azetoazetato...) gehiegizko sorrera eta pilaketa da zetosia eragiten duena.

Sortutako gorputz zetonikoak gernuaren bidez kanporatzen dira, eta baita hatsaren bidez ere (halitosia sortzen duena).

Zetosiaren ondorio kaltegarrienetako bat azidosi metabolikoa da: gorputz zetonikoen pilaketak odolean honen pH jaisten du, ondorio oso txarrak eragin ditzakeena. Gaizki tratatutako diabetesean (1. motakoarenean, batez ere) azidosi metabolikoa ager daiteke.

Zetosia ez da soilik diabetikoengan azaltzen; baraualdia luze batek ere sor dezake (gluzidoak agortzen direnean organismoak lipidoak katabolizatzen baititu) eta baita gluzidorik gabeko dieta zorrotz batek .

## Minbizia eta zetosia 
Jakina denez, zelula minbizidunek glukosa anitz behar dute haien hazkuntzarako. Zetosian glukosa mailak oso urriak direnez, zientzialari batzuek zetosia eragitea tumore gaiztoen hazkuntza murrizteko proposatu dute. Saguengan egindako laborategiko saio batzuek emaitza itxaropentsuak erakutsi dituzte  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danielle Fishel

**Danielle Christine Fishel** (Mesa, Arizona, AEB, 1981eko maiatzaren 5a - ) estatubatuar aktore, idazle, sukaldari eta telebista zuzendaria da. *Boy Meets World* 1990eko hamarkadako *sitcom* ezaguneko Topanga Lawrence izeneko pertsonaiagatik oso ezaguna egin zen. 2014an *Girl Meets World* sekuelan hartu zuen parte, Disney Channelen.

Style Network kateko *The Dish* saioko aurkezlea izan da. *National Lampoon Presents Dorm Daze* filman eta bere sekuelan agertu zen eta Nutrisystem enpresako bozeramalea. *PopSugar*reko erreportaria da.
John Adams (musikagilea)

**John Coolidge Adams** (1947ko otsailaren 15a, Worcester, Massachusetts, AEB) musikagile eta zuzendari estatubatuarra da.

Harvard Unibertsitatean egin zituen ikasketak. 1979-1982 bitartean San Frantziskoko Musika Kontserbatorioko irakaslea izan zen, 1978-1985 bitartean San Frantziskoko Orkestra Sinfonikoaren musika abangoardistari buruzko aholkulari, eta musikagile titular gero. Heziketa klasikoa izan arren, Estatu Batuekin loturiko estiloek eragin handia izan dute Adamsen musikan, hala nola jazz, ragtime, swing eta rock musikak, eta baita higikunde esperimentalek –atonaltasunak eta musika elektronikoak, esate baterako–, eta Steve Reich eta Terry Rileyren erako musikagile minimalisten lanek ere.

Adamsen musika lan suhar eta ugariek –pianorako lanak, koru eta orkestrentzako lanak, operak– Estatu Batuetako musikagile onenetakoen artean kokatzen dute. Hala ere, kritikariak ez datoz beti bat bere lanen kalitateari dagokionez, eta entzuleen jarrera ere ez da beti aldekoa izaten. Bere lanik onenen artean *Harmonium* (1980), *Grand Pianola Music* (1983), *Harmonia lezioak* (1985) eta *Nixon Txinan* opera (1987) aipa daitezke, azkena Peter Sellars zuzendariarekin eta Alice Goodman poetarekin elkarlanean egina. Azken urteotan bere musika gero eta konplexutasun harmoniko handiagoa ari da hartzen; horren adibide da *Ganbera Kontzertua* (1992), esate baterako.

## Erreferentziak
Turingen testa

thumb|Turingen probaren "interpretazio estandarra": C galdetzaileak A edo B makina bat dela asmatu behar du.

**Turingen testa** makina batek portaera adimenduna, giza portaeraren antzekoa eta parekoa, izatearen froga da. Alan Turingek 1950eko "Computing machinery and intelligence" bere saiakeran desafio bat proposatu zuen: gela batean epaile bat galderak egiten izanik, eta ondoko gelan gizaki bat eta makina bat galderak erantzuten, epaileak zein den zein ebatzi beharko du. Testa gainditzeko galdetzaile estandar batek, bost minutuko elkarrizketa batean, denboraren %70ean makinak "engainatuta" egon behar zegoen.

Testa adimen artifizialaren oinarri bilakatu zen baina oso kritikatua izan da. 1966an Joseph Weizenbaumek ELIZA sortu zuenean testa gainditzen zuela zioen baina, nahiz eta pertsona batzuk konbentzitu, ez zuen adituek asebete. 2014an Readingeko Unibertsitateak test honi buruzko lehiaketa bat antolatu zuen Royal Societyn, Eugene Goostman konbertsazio-botak irabazi zuena. Epaimahaikideen %33ri sinetsarazi zien bota gizakia zela, eta antolatzaileek testa gainditutzat eman zuten %30eko atalasea gainditu zuelako baina botari abantailaz jokatzea egotzi zitzaioan, izan ere, bere burua aurkeztean, hamahiru urteko haur ukrainarra zela eta ingelesa bigarren hizkuntza zuela esaten zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Westworld

**Westworld** izan daiteke:

* *Westworld*, 1973ko estatubatuar filma
* *Beyond Westworld*, 1980ko telesaila
* *Westwordl*, 2016ko telesaila.
* Westworld, estatubatuar musika-taldea
* Westworld, Oxymoron musika-taldeko albuma.
Westworld (telesaila)

***Westworld*** estatubatuar zientzia fikziozko telesaila da, 1973ko izen bereko filmean oinarritua. HBOk lehenengo denboraldia 2016an estreinatu zuen eta urte horretako telesaila onenaren Urrezko Globoa izateko izendatu zuten.

## Sinopsia 
Westworld Mendebalde Urrunean oinarritutako parke tematikoa da, androidez beterik dagoena. Parkea bisitatzen dutenek parkearen barnean edozer egiteko ordaintzen dute, androideen mendekuen beldur izan barik.

## Aktoreak 
* Evan Rachel Wood: Dolores Abernathy
* Thandie Newton: Maeve Millay
* Jeffrey Wright: Bernard Lowe
* James Marsden: Teddy Flood
* Luke Hemsworth: Ashley Stubbs
* Sidse Babett Knudsen: Theresa Cullen
* Simon Quarterman: Lee Sizemore
* Rodrigo Santoro: Hector Escaton
* Angela Sarafyan: Clementine Pennyfeather
* Shannon Woodward: Elsie Hughes
* Ed Harris: Man in Black
* Jimmi Simpson: William
* Anthony Hopkins: Robert Ford
* Ben Barnes: Logan
* Clifton Collins Jr.: Lawrence / El Lazo
* Tessa Thompson: Charlotte Hale

## Ikus gainera 
* *Westworld* (1973)

## Kanpo estekak
Arrazionalismo kritiko

**Arrazionalismo kritikoa** (**antimetafisika**), Karl Popperrek epistemologiarako proposaturiko  sistema filosofikoa da.

Sistema honek dio, zientzia, razionala dela, eta ondorioz, gure sinesmenak kritikaren menpe jartzen direla eta sinesmen horiek ordezkatuak izan daitezkela.

Teoria honetako kontzeptu nagusi bat faltsazionismoa da, zeinak teoriak berresten diren behin-behingoz edo kontra-argudioen bidez faltsutu.

## Oharrak 
## Ikusi, gainera: 
* Arrazionalismo progresiboa
* Zientzia-eszeptizismoa

## Kanpo estekak
Orbit

thumb|Orbit txikleak Bartzelonako denda batean.
**Orbit** azukrerik gabeko gomagoxo marka ezaguna da. Ameriketako Estatu batuetako Wrigley Company lantegiak komerzializatzen du; enpresa berak desagertutako Boomer saltzen zuen eta oraindik Sugus eta Solano markak merkaturatzen ditu.

## Historia 
Orbit 1944an sortu zen. Bigarren mundu gerran soldadu estatu batuarrei banatzeko produktua zen. 1970. hamarkadan berriro ere merkatuetara itzuli zen baina produktua laster erretiratu zuten zeren eta urte haietan gomagoxoen kontsumoa minbiziarekin lotzen baitzuten. 2001an berriro ere zabaldu zen baina Europan azkoz lehenago: esaterako Espainian 1985an. 1995etik hortzen osasuna gordetzeko egokia dela eta, Odontologia Elkarte Amerikarraren onespena du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Markaren webgune ofiziala.
Sugus

Zapore desberdinetako Sugusak.|250px|thumb
**Sugus** murtxika daitekeen karamelu baten marka ezaguna da. Ekoizlea Ameriketako Estatu Batuetako Wrigley Company enpresa da. Dena dela, jatorria beste enpresa batean bilatu behar da, ezen 1931an Suchard enpresa suitzarrak kaleratu baitzituen.

## Ezaugarriak 
2 x 2 zentimetroko karratuaren forma dute, 7 milimetroko lodieraz. Izena *suge* («miazkatu») eskandinaviar hitzetik dator. Hainbat zaporetakoak egiten dira: limoi, laranja, anana, marrubi, sagar, menda, abrikot, tutti frutti, mahats, gerezi eta Coca Cola zaporeetakoak. Zaporeen arabera, bilgarriaren kolorea desberdina da (horia, laranja, urdina, gorri argia, berde argia, berde ilun, laranja argia, arrosa, morea, gorria eta gorri iluna, hurrenez hurren).

Bilgarriaren diseinuan gozokiaren forma errespetatzen da eta *sugus* anagrama eta gozokiaren zaporea zuriz agertzen dira. Barruan, beste bilgarri zuriak karamelua babesten du.

Beste izenekin gertatu den bezala, sugus hitzak antzekoak diren beste gozokiak definitzeko erabiltzen da, hau da, markaren izena produktuarena bilakatu da.

2008tik Suitzako Sukaldaritza Ondare barruan onartua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agnes Pockels

**Agnes Luise Wilhelmine Pockels** (Venezia, 1862ko otsailaren 14a - Brunswick, 1935eko azaroaren 21a) kimikaren esparruan bidegilea izan zen alemaniarra izan zen. Bere lana funtsezkoa izan zen gainazalen zientziaren sorreran, likidoen eta solidoen gainazalak ikertzen dituen zientzia. Konkretuki monokapen ikerketa egin zuen, ura, xaboiak eta olioak dituzten harremanak aztertuz.

## Hezkuntza 
Pockels Venezian jaio zen 1862an. Garai hartan Venezia Austria-Hungariako Inperioaren menpe zegoen, Lombardia-Venezia Erresumaren baitan. Pockelsen aitak Austriako Armadan lan egiten zuen. 1871n familia Brunswickera mugitu zen

Umea zenetik Pockelsek interes handiarekin jarraitzen zuen zientzia, eta fisika ikastea zen bere ametsa. Garai hartan, hala ere, emakumeek ez zuten unibertsitatean ikasterik. Bere anaia gaztea zen Friedrich Carl Alwin Pockelsek fisika ikasi zuen eta literatura zientifikoa lortzen laguntzen zion. Pockelsen tresna Languir-Blodgett askaren aurrekaria da, era berean.

1891n bere ikerketak John William Strutt (*Lord Rayleigh*) zientzilariari bidali zizkion, "berarentzat gorde zitzan" eskatuz. Gutuna alemanez bidali zion, eta Raleyghek itzulpena eskatu ostean harridura handiz jaso zituen datuak, Nature aldizkarira bidaliz. Hortik aurrera gainazaleko pelikulak ikertzeko bidea ireki zitzaion Pockelsi. Inoiz ez zuen kargurik lortu, baina hainbat ikerketa argitaratzea lortu zuen, eta zientzia hasi berrian garrantzi handiko pertsona izan zen.

## Sariak eta onarpena 
1931an Henri Devauxekin batera Laura Leonard saria jaso zuen. Hurrengo urtean Brunswickeko Unibetsitate Teknologikoak ohorezko doktoretza eman zion.

## Erreferentziak
Leppävirta

**Leppävirta** Finlandiako udalerri bat da, Iparraldeko Savoniako lurraldean kokatuta. 10.392 biztanle ditu.

## Kanpo estekak
Artabroak

**Artabroak** Galiziako herri zelta bat zen. Coruñako itsasadarretik Ferrolgo itsasadarrera arte dagoen lurraldean bizi ziren Julio Zesar k. a. 62. urtean iritsi arte

Zeltiko eta nerioekin batera, galeziarren barnean aparte zegoen talde bat osatzen zuten. Hipotesi honek jainkoei egindako ofrendetan oinarritzen da. Estrabonek honi buruz ere hitz egiten du:

Estrabonek Beturiako zeltikoei buruz hitz egiten zuen, egungo Guadianan bizi zirenak, eta turduliei, Portugaleko erdialdeko kostaldean bizi zirenak.

## Kanpo estekak
Tom Simpson

**Tom Simpson** (Haswell, Durham konderria, Ingalaterra,  - Mont Ventoux, Frantzia, ) txirrindulari profesional ingelesa izan zen, 1960ko hamarkadan lehiatu zuena.

1959an, 21 urte zituelarik, St. Raphaël-Géminiani-Dunlop frantziar txirrindularitza taldeak fitxatu zuen. Hurrengo urtean lehen taldera igo (Rapha-Gitane-Dunlop) eta 1961eko Flandriako Tourra irabazi zuen. Ondoren, Gitane-Leroux-Dunlop taldera batu eta 1962ko Frantziako Tourrean maillot horia eraman zuen lehenengo britainiarra bihurtu zen, itzulia seigarren amaitu zuelarik.

1963an Peugeot taldean sartu zen eta Bordele-Paris lasterketa irabazi zuen, baita 1964ko Milan-San Remo ere. Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa irabazi zuen lehen Britainia Handiko txirrindularia izan zen 1965eko Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa irabazi zuenean. Urte berean Lombardiako Giroa ere irabazi zuen. 1966an hainbat lesio pairatu eta gero 1967ko Espainiako Itzulian bi etapa irabazi zituen, baita Paris-Niza lasterketa ere.

1967ko Frantziako Tourreko 13. etapan, Simpson Mont Ventoux igotzen ari zela hil zen, 29 urte zituelarik. Heriotza ondorengo analisiek erakutsi zuten anfetamina eta alkohola (brandya) diuretikoak nahastu zituela eta ziurrenik konbinazio horrek, egun horretako beroa, Mont Ventouxeko igoera gogorra eta sabeleko arazo batekin batera eragin ziola heriotza, deshidratazio baten ondorioz.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak
Mango eta Uharteetako Erresuma

thumb|Mango eta Uharteetako Erresuma, XII. mendean.
**Mango eta Uharteetako Erresuma** 1079. urtetik eta 1266 arte iraun zuen erresuma bat da. Egungo Man, Hebridak, Orkadak eta Shetland uharteak hartzen zituen.
Erregeak latinezko *rex manniae et insularum* «Mango eta Uharteetako Erregea» titulua erabiltzen zuen. 1164an bi erresumatan zatitu zen: Hebridetako Erresuma (edo Uharteetako Jaurerria) eta Mango Erresuma.

## Iturria 
Lehen bikingoen agerpenak 800 eta 815. urteetan gertatu zen. 850 eta 990. urteen artean Eskandinaviatik etorritako jende asko Mana iritsi ziren eta han herrixkak sortu zituzten, Dublingo Erresumaren kontrolpean.

## Godred Crovan 
Mango Erresuma Godred Crovan errege bikingoarekin finkatu zen, Skyhillgo guduaren ondotik tronua hartu baitzuen. Dublingo erregeen menpe ez dagoen lehen errege-dinastia sortu zuen.
Norvegiako Magnus III.a Man uhartea konkistatu zion Lagmani, Godred Crovanen seme bat, harekin bukatu zen bikingoen garaia uhartean.

## Hedadura 
Erresuma Irlandako itsasoaren iparraldeko uharte guztietatik luzatzen zen, baita Eskoziako kostaldeko lurraldeetatik ere.
* Man eta bere dependentziak, Calf of man, Saint Michael, eta abar
* Barruko Hebridak
* Kanpoko Hebridak
thumb|Erresumaren lurralde egoera 1200. urtearen inguruan.
Egoera 1153an aldatu zen, bi erregeren heriotzaren ondorioz, Eskoziako David I.a eta Mango Olaf I.a. Somerled, Argyll eta Kintyreko jaunak Eskozia eta Man eraso zituen. Ordu arte Manen Godfred V.ak (Olaf I.aren semea) agintzen zuen, baina guda galdu zuen.

Somerled hiltzean (1164), haren hiru semeek oinordetzan lurraldeak hartu zituzten:
* Engus (Angus), 1210ean hila: Bute uhartea
* Dufgall: Mull, Coll Tiree eta Jura uharteak
* Rögnvaldr (Reginald): Kintyre 

## Bukaera 
Bi Erresumak Eskoziaren parte bihurtu ziren Pertheko Itunean (1266), geroago Man uhartea Ingalaterrara pasa zen eta, gaur egun, Erresuma Batuaren dependentzia da. Hebridak Eskoziako lurralde bihurtu ziren, baina autonomia oso handiarekin. Hortik sortu zen Uharteetako Jaurerria.

## Bibliografia 
* Jean Renaud*, Les Vikings et les Celtes* Ouest-Frantzia) Université Rennes 1992 .
* McDonald, R. Andrew (2007), ''The Kingdom of the Isles: Scotland's Western Seaboard c. 1100 – c. 1336*. East Linton. Tuckwell Press. 
* Sellar, William David Hamilton (2000) «Hebridean sea kings: The successors of Somerled, 1164–1316», in Cowan, Edward J. and McDonald, Russell Andrew (eds) (2000) *Alba: Celtic Scotland in the middle ages''. Tuckwell Press. 
* Marsden, John (2008) «Somerled and the Emergence of Gaelic Scotland». Edinburgh. Birlinn. 

## Kanpo estekak 
*  «Diocese of Sodor and Man».
*  «Diocese of Sodor and Man».
Kanako Momota

**Kanako Momota** (, 1994ko uztailaren 12a - ) japoniar idol abeslari bat da. Momoiro Clover Z taldeko liderra izateagatik da ezaguna. 2013ko Nihon Keizai Shimbun zerrendan japoniar idolen artean 12. famatuena izendatu zuten. Stardust Promotion agentziarekin egiten du lan.
Antonia Bandres

**Maria Antonia Bandres Elosegi** (Tolosa, 1898ko martxoaren 6a - Salamanca, 1919ko apirilaren 27a) moja jesuitina izan zen. Bere fedea hain zen sutsua ezen Miguel Unamuno eta Indalecio Prieto bezalako agnostikoetan ere eragina izan zuena.

Ramon Bandres Azkue eta Teresa Elosegi Ansolaren hamabost seme-alabetatik bigarrena izan zen. Jaio eta bi egunetara bataiatu zen. Lau urterekin sendotza jaso zuen.

Lehen hezkuntza etxean jaso zuen osasun txarra zela eta.

Moja izan aurretik ere, Antoniak bere bizitza Jainkoari eskaintzeko zin egin zuen Antonio bere osaba eta aitabitxiaren salbaziorako.

1919ko apirilaren 25an, Ostiral Santuan, Antoniak biatikoa hartu eta betiko botoak eman zituen. Apirilaren 27an hil zen.

1996ko maiatzaren 12an dohatsu bilakatu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biggings

**Biggings**, Papa Stour irlako herri bat da , Eskoziako Shetland artxipielagoan, Eskozia. Papa Stour eliza Biggingsen hegoaldean kokatuta dago., Norvegiako Haakon dukearen familiako bat esaten da Bigginsen egon zela eta indusketa arkeologikoak egin eta gero aurkitu dituzte eskandinabiar aztarnak,adibidez  XII eta XIII mendeen arteko etxe baten beheko aldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Canmore - Papa Stour, Biggings Norse Etxe gune erregistroa
Ulsta

**Ulsta**, Eskoziako Shetland uhartediko herri bat da. Ferria Toftera  Shetland irlan  hemendik ateratzen da.

## Kanpo estekak
Aywick

**Aywick**, Eskoziako Shetland uhartediko etxalde txiki bat  Yell uhartearen ekialdean.

Bobby Tulloch jaio eta hazi zen Aywicken.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Azurmendi

**Clara Azurmendi Moreno** (Donostia, Gipuzkoa, ) gipuzkoar kirolaria da, badminton jokalaria. Batez ere bakarrean jokatzen du.

## Kirol ibilbidea 
2015ean Azerbaijango Baku herrian Europako Jokoetan brontzezko domina bat irabazi zuen. 

2020ko konfinamendu garaian etxean entrenatzen jardun ondoren kiroldegira itzuli zen. Covid 19 pandemia zela eta, urtebete beranduago jokatutako Tokioko 2020ko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen, Carolina Marín lesionatu baitzen. Hamabosgarren postua lortu zuen banakako txapelketan; gero ezin izan zen taldeen fasetik pasatu, garaipena eta porrota lortuta.

2023ko otsailean eskuko ebakuntza egin beharrizan zuen. Maiatzean Clara Azurmendi eta Carolina Marín World Tourrera itzuli ziren Thailand Openean.

2024ko udan geldialdi txiki bat egin behar izan zuen sorbaldako lesio batengatik. Pistara itzuli eta emaitza onak izan zituen lehen txapelketetan. Herbehereetako irekian, adibidez, ez zuen finalerako sailkatzerik izan, baina brontzezko domina irabazi zuen. 

## Garaipenak 
### Europako txapelketa 
### Emakumezkoak bakarrean 
### Emakumezkoak bikotean 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Orain gehiago sinesten dut neure buruarengan* Berria, 2021.12.11
Consuelo Flecha

**Consuelo Flecha García** (Bilbo, 1948ko otsailaren 13a) bizkaitar pedagogo eta unibertsitateko irakaslea da. Madrilgo Complutense Unibertsitatean lizentziatua, 1998tik aurrera Hezkuntzaren Historiako katedraduna da Sevillako Unibertsitatean. Sevillako Unibertsitatean ari da irakasle-lanetan. Han, Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakaslea da, Hezkuntza Garaikidearen Historiako eskolak ematen ditu, eta Emakumeen Hezkuntza- eta Lanbide-garapeneko eskolak ematen ditu.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|200px|Bilbo, Consueloren jaioterria
Consuelo Flecha Bilbon jaio zen 1948an, eta Filosofia eta Letretan lizentziatu zen 1970. urtean. Pedagogia arloan espezializatu zen, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Geroago, 1982an, unibertsitate berean, Hezkuntza Zientzietako doktoregoa egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*AMIT (Asociación de mujeres investigadoras y tecnólogas)
*Meridiana saria 2012, Consuelo Flecha García
Aranzazu González

thumb|260px|Igeriketa
**Aranzazu González Muñoz** (Donostia, ) gipuzkoar igerilari paralinpiko ohia da, S4 eta S3 mailan aritzen zena. Urrezko sei domina irabazi zituen. 1992 Udako Bartzelonako Paralinpiar Jokoetan hiru urrezko domina eta 1996ko Georgiako Atlantako Paralinpiar Jokoetan beste  hiru urrezko domina lortu zituen: 50 metrokoa, 50 metroko estilo librekoa eta 100 metroko estilo libreko lasterketetan urrezko domina irabaziz. 

## Biografia 
### Igerilari ibilbidea 
1992 Udako Bartzelonako Paralinpiar Jokoetan hiru  urrezko domina lortu zituen S 3-4 mailan: 50 metrokoa lepoz, 50 metroko estilo librekoa eta 100 metroko estilo libreko lasterketetan urrezko domina irabaziz

1996ko Georgiako Atlantako Paralinpiar Jokoetan hiru urrezko domina lortu zituen S3 mailan: 50 metrokoa, 50 metroko estilo librekoa eta 100 metroko estilo libreko lasterketetan urrezko domina irabaziz. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gofraid mac Fergusa

**Gofraid mac Fergusa** , edo **Godred MacFergus**  IX mendean Hebridetan egindu zuen jaun bat izan zen. Esaten da Man uhartea ere harena zela.

Gofrai agertzen da Lau irakasleen analetan, 839 urteko zatian Airgiallako jaunaizanez, eta ere esaten da Albako erresumara joan zela Dalriadako erresumari laguntzeko.Lau irakasleen analeak 853an hil zela esaten dute
: *Gofraid mac Fergusa, toisech Innsi Gall*
Gofraid mac Fergusa, atzerritarren Irletako jauna, Hébridas uharteak. "Innsi Gall" terminoa anakronismo  bat da. Beste alde batetik, haren heriotza bat da, halaber, jakinarazi *Irlandako zatikako analetan *, 874 urtean agertzen da, baina, seguru asko, da beste Gofraid edo Guthfrith bat izango zela.

Gofraidi buruzko erreferentziak Erdi Aroan aurrerago agertu ziren Somerled-en arbasoa zelatan esanda, Somhairle Klanaren aita, eta hortik Donald Klanarena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jean Renaud *, Les Vikings et les Celtes* Ouest-Frantzia) Université Rennes 1992  (frantsesez)

## Kanpo estekak 
* *Vikings Eskozian Eta Irlandan Bederatzigarren Mendean* (Donnchadh Ó Corráin. 1998)
* Loturak *University College Cork* & Anales Ulster
Asasino

[thumb|250px|eskuinera|[Alamuteko gaztelua, Asasinoen gotorlekua]]
**Asasinoak** (, *Haxaxin*) Hasan ibn Sabbah persiarrak sorturiko sekta xiita ismaildarreko kideak izan ziren; aldaera honek 1090-1272 bitartean iraun zuen.

## Historia 
X. mendean, ismaildarrek Kairon kokatu zuten beren boterearen erdigunea. XI. mendean, ordea, Persiako ismaildarrek eten zituzten harremanak Kairoko metropoliarekin, eta ordutik aurrera, Hasan ibn Sabbah-ek gidatu zituen. Alamut izeneko gotorleku batean kokatu ziren Iran iparraldean. Nizari deitura hartu zuten beren burua izendatzeko, baina etsaiek beste izen bat zeukaten haientzat: *hashshashin*.

Nizariek ez zuten agintari suniten menpeko izan nahi eta bi hautu egin zituzten: bat, Alamuten gotortu, babesleku indartsu eta zeharkaezina; bi, hilketa selektiboak egin, etsaiak ziren errege edo estratega militarren aurka. Sekta ezkutuko elkarte gisa zegoen eratua; zelula isilpekoak lurraldeko buruzagien mende zeuden, eta hauen gainetik zegoen sektako maisu nagusia. Ikaraturik eduki omen zituzten X-XII. mendeen artean beren etsaiak, sekulako gaitasuna baitzeukaten jende esanguratsua hiltzeko; gainera, ekintza horietako asko atentatu suizidak izaten ziren. Besteak beste, Nizam al-Mulk bisirra (1092), Raimundo Tripolikoa (1152) eta Konrado Monferratokoa (1192) sekta honetako kideek hil zituzten.

Kondairaren arabera, haxixez horditu ohi ziren hilketak egiteko: Hasan ibn Sabbah *Mendiko Zaharrak* paradisuko giltza zeukala zin egiten zien bere jarraitzaileei; haxixa ematen zion gizon gazte bati, konortea galtzen zuen arte. Orduan, Alamutetik hurbil zeuden lorategi sekretuetara eraman eta esnatzerakoan emakume ederrenen artean inguratuta ikusten zuen bere burua, harem batean. Gizonak pentsatzen zuen paradisuan zegoela. Ondoren, haxix zatiak irentsiarazten zizkioten oharkabean, berriz konortea galtzen zuen arte. Azkenik, Alamuteko gotorlekuan esnatzen zen bueltan. Nizariek bere bizia borrokan galtzeko desiratzen zegoen gazte bat gehiago zeukaten horrela.

Rukh al-Din Khurxahren agintaldian (1255-1256) nizarien estatua gainbehera etorri zen, eta Hulagu Khan buru zuten mongolak gotorleku guztiak berenganatuz joan ziren. Alamuteko gaztelua ere hartu eta suntsitu zuten.

## Asasinoak literaturan 
* Vladimir Bartol esloveniar idazleak (1903–1967) ezagutarazi zuen Asasinoen sektaren historia mundu osoan, *Alamut* eleberriaren bitartez (1938).
* Hasan ibn Sabbah da Amin Maaloufek idatzitako *Samarcande* eleberriaren (1988) protagonistetako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marín, Isidro, Asasinoen sekta, itzultzailea Andoni Eskisabel, Ostiela aldizkaria, datu-basea3.wikispaces.com
Beatriz Iraburu

**Beatriz Iraburu Elizondo** (Iruñea, 1951) nafar kazetaria da. Nafarroako Unibertsitatean lizentziaduna, *El Diario de Mallorca*n, Deian eta Vocenton lan egin du. Bularreko minbizia pairatu ondoren, *Cáncer de mama. Claves y relatos* liburua idatzi zuen 2008an.

## Erreferentziak
Hassan-i Sabbah

**Hassan-i Sabbah** (, *Hasan-e Sabbāh*) edo **Hassan al-Sabbāh** (, *Ḥasan aṣ-Ṣabbāḥ*) (Qom, gaur egun Iran, 1034 aldean - Alamut, 1124) buruzagi ismaildarra izan zen, Erdi Aroko nizarien estatua sortu zuena.

## Bizitza 
Hassan-i Sabbah Qomen jaio zen, familia xiita batean. Umea zenean familia Rayera aldatu zen; bertan, 17 urte zituelarik, ismailismora bihurtu zen, eta leialtasun zina egin zion Fatimitar Kalifa-herriari. Isfahanen, Persiako ismaildar gune ezkutukoan, egon ostean, Kairora joan zen bere heziketa osatzera.

## Erreferentziak
Alamut

**Alamut** (, «arrano habia») Iran iparraldeko mendi-gotorlekua izan zen. Elburz mendigunean kokatua, Kaspiar itsasoaren hegoaldean, 2163 metroko garaieran, ismaildar nizarien egoitza nagusia izan zen 1090-1256 bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coole gaztelua

**Castle Coole** () Ipar Irlandako eremu a eta XVIII. mendeko eraikin neoklasiko bat da, Fermanagh konderrian dagoena. National Trust erakundeak konderri honetan kudeatzen duen jabetzetako bat da, denera 490 hektarea ditu.

## Kanpo estekak 
* Coole gaztelua National Trust erakundearen webgunean ikusgai 
* Bisita gidatua. Ipar Irlandako Turismo Bulegoaren webgunea
Shiori Tamai

**Shiori Tamai** (; Kanagawa, 1995eko ekainaren 4a - ) japoniar idol bat da, Momoiro Clover Z taldeko kidea. 2012tik Nippon Televisioneko *Akumu-chan* telesaileko ahots-aktorea da, Keiko Kitagawa aktorearen ametseko pertsonaia gisa.

Momoiro Clover Z taldeko kide horia da.
Balfour gaztelua

**Balfour gaztelua** () Ipar Irlandako eremua eta gaztelu baten hondakinak dira, Fermanagh konderrian dagoena.

## Kanpo estekak 
* Balfour gaztelua, Linaskea
Diana Deutsch

**Diana Deutsch** (Londres, Ingalaterra, 1938ko otsailaren 15a - ) britainiar-estatubatuar psikologo bat da. Pertzepzioan eta kognizioan egin du bere ikerketarik handiena. Gaur egun San Diegoko (Kalifornia) unibertsitatean Psikologia irakaslea da, eta musikaren psikologian puntako ikerlaria. Ilusio auditibo ugari aurkitzeagatik da famatua, euren artean oktabaren ilusioa, eskalaren ilusioa, glissando ilusioa, tritonoaren paradoxa, hitz mauaren ilusioa, hitzetik-abestira ilusioa eta cambiata ilusioa. Musikaren gramatikaren fundazio kognitiboa ere ikertzen du, hau da, jendeak musikaren doinuak memorizatzeko duen gaitasuna, eta batak bestearekin hitz egiterakoan soinuak eta musikak egiten duen bidea. Gainera, belarri absolutoaren ikerketagatik laudorioak jaso ditu, demostratuz hizkuntza tonalak hitz egiten dituztenen artean ohikoagoa dela.

Deutsch psikologia, filosofia eta fisiologian lizentziatu zen Oxfordeko Unibertsitatean, 1959an, eta Kaliforniako Unibertsitatean psikologia doktoretza egin zuen 1970an. *The Psychology of Music* liburuaren editorea da eta *Musical Illusion and Paradoxes* eta *Phantom Words and Other Curiosities* disken egilea da.

Deutsch obtained a First Class Honors B.A. in Psychology, Philosophy and Physiology from the University of Oxford in 1959, and a Ph. D. in Psychology from the University of California, San Diego in 1970. She is Editor of the book The Psychology of Music, Academic Press, 1982, 2nd Edition 1999, 3rd Edition 2013, and author of the compact discs Musical Illusions and Paradoxes (1995) and Phantom Words and Other Curiosities (2003).

Bere lana eta ikerketak direla eta, hainbat erakundeetako kide da.
Bizi-eremu

**Bizi-eremu** animalia batek edo talde batek eguneroko aktibitateetarako ongi zehaztutako behar duen eremua da, hau da, animaliek beren eguneroko betebeharrak asebetetzeko erabiltzen duten eremua.

**Erabilera-eremu**arekin lotuta dago, eta hau animalia-talde baten posizioen probabilitate-banaketa da. Beharrezkoa da bizi-eremua kalkulatu ahal izateko

## Kanpo estekak
Arotzak

**Arotzak**, Lantzeko inauterietako pertsonaiak dira. Herrian arotz moduan lan egiten zuten pertsonak ziren. Zaldiko ferratzearen arduradunak ziren.

## Kanpo estekak