open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albizturko garbitokia

**Albizturko garbitokia** Albizturko Ospital Zaharraren beste aldean den latsagia da. 1863an egin zuten eta egurrezko estalki batek gordetzen du; erdian arraska bakarra du, forma oktogonalean lau latsarri dituelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rajput margolaritza

thumb|250px|Krishnak Govardhan mendia altxatzen du. XVII. mendeko margolana.

**Rajput margolaritza** indiar pinturaren estiloa da, XVI. mendetik garatu zena eta XVIII. eta XIX. mendean Rajputanako (India) errege gorteetan loratu zena. Pintura mogoletik datorren estiloa da, aldi berean persiar miniaturatik eratorria.

## Historia 
300 urte inguru, XVI. mendean hasita, margolaritza estilo honen eskola desberdian sortu ziren. Ezagunenak Mewar Eskola, Bundi-Kota kalam eskola, Jaipurreko Eskola, Bikanerko Eskola, Kishengarhko Eskola, Marwarko Eskola, eta Raagamalako Eskola.

Rajput erresuma bakoitza estilo desberdin baterantz eboluzionatu zuen, baina ezaugarri komun batzuekin gordez. Eskuizkribuetako miniaturak edo albumetan gordetzeko orri solteak izaten ziren pintura honen oinarri gogokoena, baina asko ere jauregietako hormetan freskoan eginak izan ziren, baita ere gotorlekuetako barruko geletan eta havelietan, bereziki Shekhawatiko havelietan.

## Gaiak 
Pintura rajputek hainbat gai irudikatzen dituzte: *Ramayana* eta *Mahabharata* bezalako epopeien eszenak, Krishnaren bizitzarenak, paisaia ederrak eta gizakiak.

## Margoak 
Koloreak zenbait mineraletatik, landareen sustraietatik, maskorretatik eta harribitxiak prozesatuz ere ateratzen ziren. Urrea eta zilarra erabili ziren ale finenetan, bestetik. Nahi zen kolorearen prestaketa prozesu luzea zen, batzuetan asteak hartzen zituena. Erabilitako pintzelak oso finak ziren.

## Iruditegia 

Image:
8 Nasiruddin. Varati Ragini folio from the Chawand Ragamala series, Chawand, Rajasthan, 1605, Museum Rietberg, Zurich.jpg|*Varati Ragini*, Chawand, 1605.
The young bashful heroine. Mewar. C.1630-35.JPG|*Krishna eta Radha elkar begiratzen*.
Portrait of a Mewar ruler, probably Bhim Singh, Udaipur, Rajasthan, c. 1720-30.jpg|*Mewar printze baten erretratua*.
Indischer_Maler_von_1775_001.jpg|*Emakume indiarra ispiluan*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jezabel Curbelo

**Jezabel Curbelo Hernández** (Los Realejos, Tenerife, Kanariak, 1987) zientzialaria, matematikaria, ikertzailea eta irakaslea da, Ramón y Cajal ikertzailea eta Kataluniako Unibertsitate Politeknikoko Matematika saileko irakaslea, BarcelonaTechnologies (UPC).

## Bizitza 
Lau urterekin, jostailuen eta aldizkarien katalogoetan prezioak irakurtzeko gai zen. Matematika ikasi zuen La Lagunako Unibertsitatean, eta 2009an lortu zuen lizentziatura. 2010ean Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM), Matematika eta bere aplikazioak masterra egin zuen, eta gero, 2014an, Matematikako doktoretza *cum laude* emaitzarekin lortu zuen nazioarteko UAMen. Tesiaren izenburua hauxe izan zen *Instabilities in geophysical fluid dynamics: the influence of symmetry and temperature dependent viscosity in convection* (euskaraz: Ezegonkortasunak fluidoen dinamika geofisikoan: simetriaren eta tenperaturaren menpeko biskositatearen eragina konbekzioan).

## Lan ibilbidea 
2014. urtetik 2016. urtera bitartean, doktoretza osteko egonaldia egin zuen Curbelok Lyon-Terreko *Laboratoire de géologie*, Planètes, Environnement (Frantzia). Bere lana fenomeno geofisikoak deskribatzeko erabiltzen ziren eredu matematikoen azterketan oinarritu zen. 2016an, Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko Juan de la Cierva Formazio zentroan egon zen ikertzaile gisa. Gero, irakasle laguntzaile doktorearen plaza lortu zuen UAMeko Matematika Sailean, 2020ko udara arte.

2018ko Ramon y Cajal kontratu deialdian panel guztien artean aukeratutako emakumerik gazteena izan zen. 2020. urteko uztailean hasi zen  "Ramón y Cajal" ikertzaile lanetan Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan, Matematika Departamentuan.

Curbeloren ikerketa-lana geofisikari aplikatutako matematikan oinarritzen da, konbekzio-problema konplexuei arreta berezia jarrita. Bereziki, aurrerapen handiak egin ditu tenperaturaren mendeko biskositatea duen konbekzioaren azterketan, eta hori funtsezkoa da, esaterako, lurraren barneko konbekzioa ulertzeko. Era berean, kolaboratzaileekin batera garatu duen “deskribatzaile lagrangearren” metodoaren teknikaren bidez, aurrerapen adierazgarriak lortu ditu fluxu geofisikoetako egiturak identifikatzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015ean Donald L. Turcotte Saria jaso zuen. Ameriketako Geofisika Batasuneko (AGU), geofisika ez-linealaren arloan doktore-tesiak egindako ekarpenengatik
* 2020ean BBVA Fundazioaren eta Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Vicent Caselles Saria, geofisikaren eredu matematikoen azterketa analitiko eta numerikoarengatik, non “geofisikaren eredu matematikoen azterketa analitiko eta numerikoagatik” saritua izan zen

* 2021ean, Emakumezko Zientzialarien L'Oréal-UNESCO Saria eman zioten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Rüegg

**Alfred «Fredy» Rüegg**, (Zürich, 1934ko maiatzaren 7a - Affoltern am Albis, 2010eko apirilaren 26a) txirrindulari suitzarra izan zen, profesionala 1959 eta 1967 artean. 

Kirol ibilbideko garaipenik aipagarrienak, 1960ko Suitzako Itzulia, urte bereko Züricheko txapelketa eta 1967ko Suitzako errepideko txapelketa izan ziren. 1962an pista estaliko munduko Orduko errekorra lortu zuen (46,819 km).

## Taldeak 
60ko eta 70eko hamarkadetan, txirrindulari suitzarrek baimen berezia zeukaten denboraldi berean talde bat baino gehiagotan aritzeko, bata Suitzan bertan eta besteak Suitzatik kanpo, nazioarteko probetan parte hartzeko.
* 1959 : Tricofilina - Coppi 
* 1959 : Condor
* 1959 : Molteni 
* 1960 : Telefunken 
* 1960 : Gazzola 
* 1960 : Liberia - Grammont
* 1961 : Liberia - Grammont 
* 1961 : Cynar - Mittelholzer 
* 1961 : Fortis - Mittelholzer 
* 1962 : Mittelholzer - Cynar 
* 1962 : Bertin - Porter 39 - Milremo 
* 1962 : Molteni
* 1962 : Afri - Cola - Rabeneick 
* 1963 : Cynar
* 1964 : Tigra - Meltina
* 1964 : Flandria - Romeo
* 1965 : Cynar
* 1966 : Zimba
* 1966 : Wolfhauser - Ravi
* 1966 : Tigra - Meltina
* 1967 : Zimba - Automatic

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Palmaresa pistan 
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa amateur (1958)
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa (1962, 1966)
* 20px Suitzako erdi-fondoko txapelketa (1966)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mohawk hizkuntza

**Mohawk hizkuntza** (autoglotonimoa: *kanien’kéha*) mohawk herriaren hizkuntza tradizionala da. Hizkuntza irokiarren familiakoa da eta 3.000 hiztun inguru ditu AEB-n eta Kanadan.

Akwesasnen bada haurrei hizkuntza hori irakasten dien lehen hezkuntzako eskola bat; gurasoak ere hizkuntza hori berpizten saiatzen ari dira. Horren inguruan ekarpen handiak egin dituen hizkuntzalaria Mark Baker da.

## Dialektoak 
Mohawk-ak 3 dialekto nagusi ditu: Mendebaldekoa (6 Nazioak eta Tyendinaga), Erdialdekoa (Ahkwesáhsne), eta Ekialdekoa (Kahnawà:ke eta Kanehsatà:ke); euren arteko aldeak luzera da. Hori mohawk herriarekin lotzen da . mendean. /r/-ren ahoskera indartsua da euskalki guztietan.

## Fonologia 
Fonema jarraian doa (AFI erabiliz). Bere irudikapen fonologikoa /slashes/ da, eta ortografian mohawk estandarra.

### Kontsonanteak 
Mohawk-en fonologiaren ezaugarri interesgarrienetakoa frantsesa edota ingelesaren ekarpenetan izan ezik ezpainetako kontsonanterik ez duela da. Bertan  eta  erabiltzen dira  (**mátsis** *matches* y **aplám** *Abraham*). Soinu horiek mohawk-aren fonologiari egindako gehiketa berantiarrak dira, eta Europako kolonizazioaren ondoren sartu ziren. "Mohawk" hitza exonimo bat da.

### Bokalak 
*i*, *e*, *a*, eta o bokal ez-sudurkariak dira, '** eta **' berriz, bokal sudurkariak dira eta ez dira sudurkariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraultza Alaia

***Iraultza Alaia*** Gatibu taldearen abestia da. 2018an bere kabuz argitaratutako Azken indioak albumean plazaratu zuten. Hitzak ere taldearenak dira.

Fitxategi:Gatibu Diskografia 11TB 08.png|Azken Indioak
Fitxategi:Gatibu dkluba 3.jpg|Gatibu
Fitxategi:Hadzabe Traditional dance.jpg
Fitxategi:320 Ribelo.svg
Fitxategi:Cj Jeff.jpg

## Hitzak 
Inguruko guztia aldatuko duen iraultza alai baterako deia da kanta hau:

* Ea noiz arte jarraitu behar dugun burua makurtuta. Zutik jarri eta begirada gora, goazen!
* Europako azken indio txikiak gara bihotz handikoak, baina... luzaro iraungo dugu? edo desagertu? Ez, ez! Altxatu, altxatu gaitezen, goazen!
* Herri bat ez da sekula hilgo kantatzen duen artean, sinistu egizu posible dela irribarre batekin dena aldatzea. Gure iraultza alaia martxan dago eta ez dago gelditzerik …zabaldu egizu mezua!

Hau da abestiaren bukaera:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alex Sardui

* Haimar Arejita 
* Gaizka Salazar
* Mikel Caballero
* Ez naz Makurtuko
* Salto!
* Urepel (abestia)
* Euritan dantzan

## Kanpo estekak 
* Iraultza Alaia Youtube, Gatibu: gaia
* Ez naiz Makurtuko (Gatibu) Karaokea. Gabi de la Maza
* Gatibu - Badok.eus euskal musikaren atarian
Guillaume Pley

**Guillaume Pley** (Sainte-Adresse, Seine-Maritime, 1985eko uztailaren 26a) frantziar bideogile, irrati esatari, telebista aurkezle eta zutabegilea da.

Irratian, *Radio libre* izeneko antena libreko saio bat aurkeztu zuen, hurrenez hurren, NRJ Belgikan, Fun Radio Belgikan eta Goom Radion, Frantzian. 2011 eta 2018 artean, NRJ France, NRJ Belgika eta NRJ Suissen batera emititutako *Guillaume Radio* programa aurkeztu zuen.

Telebistan, M6 taldean 2014tik 2016ra, *Rising Star* aurkeztu zuen Faustine Bollaertekin eta, ondoren, *Tout peut arriver* entretenimendua Jérôme Anthonyrekin. Horrez gain, *Top* 50aren hogeita hamar urteei eskainitako kontzertuak ere eman ditu, M6 eta W9ko hainbat animatzailerekin batera. Ondoren, Canal+ taldeko kide izan zen, eta, 2016 eta 2017 artean, zutabegile izan zen *Touche pas à mon poste !* C8 katean denboraldi batez.

### Interneten 
2014ko otsailean, animatzaileak YouTubeko kanal bat sortu zuen, bideo-jokoei erabat eskainia. Bertrand Amarrekin batera, Bera Berak zuzeneko bideo-joko berri bat probatzen du, edo berak aukeratutako joko bati buruz desafio egiten dio izar bati. Emanaldia formatu laburra da, 15 eta  artekoa, eta YouTuben bakarrik ematen dute astero.

#### Legend 
2023ko urtarrilaren 31an, Guillaume Pley-ek bere komunikabide digitala sortzea iragarri zuen: *Legend*. Formatu nagusia pertsona ezberdinei elkarrizketa sakonak egitean datza. Besteak beste, pertsona ospetsuak eta figura politikoak. Adibidez Maes raperoa, Philippe Lacheau aktorea eta Jordan Bardella politikaria elkarrizketatu zituzten.

## Obrak 
### Abestiak 
* 2009 : "''Le Rap d'Alphonse*" (Stromaek ekoitzia)
* 2009: *Pa 2 Rezo* (Alias Von Silly Game).
* 2010: *Alors on bande* (Alias Stromatiser) (Stromaeren *Alors on Danse*-ren parodia).
* 2010: "*J'prends sur moi*" (Alias Brad Pitto feat. James Deano).
* 2011: *Celui qui bombarde ta ville* (https://fr.wikipedia.org/wiki/Colonel_Reyel*Colonel Reyel-enCelui...* parodia).
* 2011: *Toxicoco* (Magic System -en Chérie cocoren parodia).
* 2011: "*C'est la looze*" (Alias Major *Loozer* feat. PZK)
* 2015: *Ça pue comme jamais* (Maître Gims-en *Sapés comme jamais*-en parodia).

### Filmografia 
#### Bikoizketa 
* 2016: *Ice Age*: Unibertsoaren legeak (ahotsa) *Julian* mamuta.

#### Aktorea 
* 2018: Romuald Boulangerrek zuzendutako *Like me*: *La fête interdite'': DJ Benguiguiren rola.

### Liburuak 
* Toi t'es tellement con, Livre de poche, 2015  (ISBN 978-2-253-18552-9)
* Toi t'es tellement con, le collector, Livre de poche, 2015  (ISBN 978-2-253-18577-2)

### Mahai-jokoa 
* *Mempakap! Guillaume Pley* : Frantziako Lansay jolas eta jostailuen enpresaren helduentzako mahai-jokoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akwesasne

**Akwesasne**, antzina ***Saint-Régis***, mohawk herrialdeko biztanleak isoltatzen dituen erreserba indiarra da. Kanadako Quebec eta Ontario probintzietan eta AEBko New York estatuan kokatua. 

## Geografia 
Akwesasne Kanada eta Estatu Batuen arteko mugan dago, San Lorenzo ibaiaren bi ertzetan. Ekialdean Dundee  du mugakide.  Kanadako eta kanadarrei buruzko datu estatistikoak biltzeaz eta konpilatzeaz arduratzen den Kanadako Gobernu federalaren Statistics Canada agentziaren arabera 90 km² inguruko azalera du eta bertako 10,66 km² lur irmo Quebec-en daude.

## Politika 
Akwesasneko lurraldea Huntingdonek probintzia mailan hauteskunde barrutian dago.

## Demografia 
Guztira, 10.000 biztanle inguru bizi dira, eta 111,1 biztanle./km² biztanleria-dentsitatea dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Svinesund zubia

**Svinesund zubia**, Norvegia eta Suedia arteko mugan dagoen Iddefjord fiordoko Svinesund badia gurutzaten duen zubia da. 2005ean eraiki zen zubi berria eta Europa iparraldeko zubi altuena da.

E6 europar autobiak zeharkatzen du, Oslo Eskandinaviako gainerako hiri handiekin (Göteborg, Malmö eta Kopenhage) konektatzen duena.

## Historia 
1939 eta 1946 artean eraiki zen zubi zaharra. Trafikoa handituz joan zen eta XXI. mendea hastearekin batera zubi berria eraikitzeko erabakia hartu zen. 2002an hasi ziren lanak eta 2005eko ekainaren 10ean inauguratu zen.

2021eko martxoaren 15ean doanekoa bihurtu zen.

## Deskribapena 
Zementu armatuz eta altzairuz osaturik dago eta 704 metrotako luzera du. Arku batek eusten du eta zubibegiak 247 metro neurtzen ditu. Zubia bera 55 metrotako altueran dago eta arkuaren goiko puntua 92 metrotako altueran. 

## Iruditegia 

Irudi:Svinesundbrua.JPG|Zubiaren arkua.
Irudi:Svinesund10okt2004ny.jpg|Zubi zaharra (behean) eta berria (atzean).
Irudi:BomstasjonSvinesund.jpg|Autobidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bessie Charles

**Bessie Ada Charles** (1869-1932) britainiar arkitektoa izan zen, Britainiar Arkitektoen Errege Institutuan onartutako lehen emakumeetako bat, bere ahizpa Ethel Charlesekin batera.

## Prestakuntza 
Charles ahizpak Londresko University Collegen arkitektura ikasi zuten lehen emakumeak izan ziren. Ikasketak 1892an hasi bazituzten ere, ezin izan zituzten ofizialki egin, entzule gisa baizik. Architectural Association-en ikastaroetara joaten saiatu zirenean, 1893an, ez zituzten onartu.

1891n, Britainia Handiko erroldan, hemeretzi emakume arkitekto zeuden Ingalaterran eta Galesen, eta beste bost Eskozian. Hala ere, profesional horiek ez zuten lan egiteko erabateko gaitasunik, ezin baitziren Britainiar Arkitektoen Errege Institutuko kide izan, Erresuma Batuko lanbidearen elkargoko organoko partaide, alegia. 1898ko ekainean, Ethel Mary Charles, Bessieren ahizpa, RIBAko azterketetara aurkeztu eta gainditu egin zituen, eta, ondorioz, kide elkartua izatera pasa zen. Bazkideen ondorengo bozketa batek proposatutako kide berri guztiak onartzea erabaki zuen eta, horrela, Ethel Charles RIBAko lehen emakume kidea izatera pasa zen. Bessie izan zen bigarrena, 1900ean onartua izan baitzen.

## Ibilbide profesionala 
XIX. mendeko azken hamarkadan, Charles ahizpek hiru urtez lan egin zuten Ernest George eta Harold Petorentzat.

XX. mendearen hasieran ahizpek elkarrekin lan egin zuten, batez ere langileen etxeen eta etxebizitza pribatuen proiektuetan. Banakako etxebizitzen esparrua arkitekturan aritzen ziren emakumeentzat komenigarritzat jotzen zen, eta horrek kalte egin zien proiektu interesgarrienak proiektu publiko handietan edo merkataritza-eraikinetan kontzentratzen ziren garaian.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lauren Graham

**Lauren Helen Graham** (Honolulu, 1967ko martxoaren 16a) estatubatuar aktorea da.

Hawaiin jaio zen eta gurasoak dibortziatu ondoren bost urte zituela Virginiara joan zen aitarekin bizitzera eta ama Londresera joan zen. 1988an ingeles literaturan graduatu zen Barnard Collegen. 1995ean Hollywoodera joan zen eta telebistan eta zineman hasi zen lanean. *Gilmore Girls* telesaileko Lorelai Gilmore pertsonaiagatik eta *Parenthood* telesailean parte hartzeagatik da ezaguna.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Liburuak 
* Graham, Lauren (2013). Someday, Someday, Maybe: A Novel. New York: Ballantine Books. ISBN 978-0-345-53275-6. OCLC 964419268.
* Graham, Lauren (2016). Talking as Fast as I Can: From Gilmore Girls to Gilmore Girls (and Everything in Between). New York: Random House Publishing Group. ISBN 978-0-425-28518-3. OCLC 967820013.
* Graham, Lauren (2018). In Conclusion, Don't Worry About It. New York: Ballantine Books. ISBN 978-1-524-79959-5. OCLC 1004837849.
* Graham, Lauren (November 15, 2022). Have I Told You This Already?. National Geographic Books. ISBN 978-0-593-35542-8.

## Kanpo estekak
Britainiar Arkitektoen Errege Institutua

**Britainiar Arkitektoen Errege Institutua** (, **RIBA**) Erresuma Batuko arkitektoen erakunde profesionala da.

## Historia 
Jatorriz **Institute of British Architects in London** (Londresko Britainiar Arkitektoen Institutua) izenekoa, 1834an sortu zuten garaiko zenbait britainiar arkitekto ospetsuenetarikoek, hala nola Philip Hardwick, Thomas Allom, William Donthorne, Tomas Leverton Donaldson, John Buonarotti Papworth eta Thomas.
1837an *Royal Charter* bat eman zitzaion erakundeari, eta Royal Institute of British Architects in London bihurtu zen, nahiz eta denborarekin erakundearen tituluan Londres hitza aipatzeari utzi zitzaion, azkenean 1892. urtean izenetik guztiz desagertu zen arte.

### Presidenteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Práxedes Mateo Sagastaren bederatzigarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren bederatzigarren gobernua**, 1892ko abendutik 1894ko martxora bitartean, Espainiako Ministroen Kontseiluko bosgarren aldia presidente gisa izan zen. Garai horretan, Sagastak gobernu liberal bat gidatu zuen Berrezarkuntza borbonikoaren testuinguruan, liberalen eta kontserbadoreen arteko txanda-sistema ezaugarri zuena.

Garai hartan, bere gobernuak erronka esanguratsuei egin zien aurre, hala nola barne eta kanpo tentsioek markatutako herrialde batean egonkortasun politiko eta sozialari eusteko beharrari. Gainera, hainbat ministerio-egokitzapen egin ziren bere administrazioa sendotzeko eta garaiko eskaera politikoei erantzuteko.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren hamargarren gobernua
* Práxedes Mateo Sagastaren hamaikagarren gobernua

## Kanpo estekak
Archives of Asian Art

***Archives of Asian Art*** Asiako hegoaldeko, hego-ekialdeko, erdialdeko eta ekialdeko arteak aztertzen dituen urteroko aldizkari akademikoa da. Zenbaki bakoitzak arte-akademiko artikuluak ditu; gainera, aurreko urtean Ameriketako Estatu Batuetako museoek erositako Asiako artelan nabarmenen sorta bat jasotzen du.

Aldizkaria 1945ean sortu zen, *Archives of the Chinese Art Society of America* gisa. Gaur egungo titulua 20. liburukiarekin lortu zuen 1966an. Aldizkaria Asia Societyrena da, eta 2007an Brepols-eko editorea University of Hawaii Press-era aldatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aldizkariaren webgune ofiziala.
* :[Aldizkaria MUSE proiektua(https://eu.wikipedia.org/wiki/MUSE_proiektua)n.]
* :Asia Societyren webgune ofiziala.
Rogue software

***Rogue software*** (euskaraz *software* maltzurra edo antibirus faltsu bezala ezagutzen dena) programa informatiko maltzur mota bat da, eta bere helburu nagusia da ordenagailu bat birusen batek kutsatzen duela sinestaraztea, erabiltzaileari diru-kopuru handia ordainaraziz.

Teknika zaharkituak eta sofistikazio gutxikoak erabili arren, iruzurrezko segurtasun-softwarea segurtasunerako mehatxu garrantzitsu bihurtu da, kaltetutako populazioen tamaina, askatu diren aldaera desberdinen kopurua (250 baino gehiago) eta zibergaizkileek lortu dituzten irabaziak (300.000 dolar baino gehiago hilean) direla eta.

## Transmisioa 
*Software* mota hau ezkutuan eta erabiltzailearen borondatearen aurka deskargatu eta instalatu ohi da Internetetik zuzenean.

Hala ere, batzuetan, malwarearen aurkako produktu baten proba-bertsio gisa aurkezten da, eta erabiltzaileak fede onez deskargatzen du.

Noizbehinka, web orri batek *software* maltzur gehiago instala dezake ordenagailuan, erabiltzailearen borondatearen aurka.

Proba-bertsio gisa aurkezten direnen kasuan, berariazko positibo faltsuak sortzen dituzte eta existitzen ez den *malwarea* detektatzen dute. Probako bertsioa denez, erabiltzaileari jakinarazten dio horiek ezabatzeko aplikazioaren bertsio osoa erosi beharko duela.

## Detektatzea eta ezabatzea 
*Softwarea* berriegia ez bada, eguneratutako antibirus eta *antispyware* ospetsuenek horiek instalatzea eta aktibatzea eragotz dezakete.

Malwarearen aurkako produktuak fabrikatzen dituen inongo enpresak oraindik detektatu ez badu, kutsatutako fitxategiak aurkitu eta eskuz desinfektatu beharko dira, eta hori oso konplexua da.

## Eskariak 
Gaur egun, mota horretako *softwarea* fabrikatzen duten enpresak ixten saiatzen diren demanda judizialen etengabeko borroka dago, hala nola XPdefender, WinSpywareProtect, WinDefender, WinFixer, MalwareCore eta Antibirus 2009.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Listado de Rogue Software
* Spyware Warrior 
* TitanShield Symantec
Dropper (malwarea)

**Dropper-a** troiatar mota bat da, eta malware-motaren bat (birusak, atzeko ateak, etab.) "instalatzeko" diseinatu da. sistema objektibo batean. Malware-kodea dropper-aren barruan egon daiteke (etapa bakarrekoa), birus-eskanerrek detekta ez dezaten, edo dropper-ak malwarea xede-makinara deskarga dezake aktibatu ondoren (bi etapa). Dropper-aren kodeak gainerako osagaiak (fitxategi bat edo gehiago) artxibotik ateratzen ditu barruan gordeta badaude, edo saretik kargatzen ditu, diskoan idazten ditu eta exekutatu egiten ditu. Normalean, osagai bat (edo gehiago) troiarra izaten da, eta gutxienez osagai bat "engainua" da: txiste-programa bat, jolas bat, irudi bat edo horrelako zerbait. "Engainuak" erabiltzailearen arreta galarazi behar du eta/edo exekutatzen ari den fitxategiak benetan zerbait "erabilgarria" egiten duela erakutsi behar du, osagai troiarra sisteman instalatuta dagoen bitartean.

Malwarea memorian bakarrik instalatzen duen dropper bati injektore deitzen zaio batzuetan. Malwarearen kodea injektorean sartzen da edo Internetetik makinara deskargatzen da aktibatu ondoren. Malwarea aktibatzen denean, injektorea autosuntsitu egin daiteke. Injektoreak ez dira oso ohikoak.

Birusen aurkako programa guztiek ezin dituzte mota horretako programa troiatarren osagai guztiak detektatu.

## Adibideak 
* Stuxnet, har informatiko maltzurra
* EvoGen, birusen edo deskarga faltsuen abisu faltsuen bidez deskarga daitekeen troiatarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haveli

[thumb|250px|Patwon Ji ki-ko haveli, [Jaisalmeren, Rajastan, India.]]

**Haveli** India, Pakistan, Nepal eta Bangladeshko hiri-egoitzari edo etxe tradizionalari esaten zaio; normalean, nolabaiteko garrantzi historikoa eta arkitektonikoa du.

Haveli hitza arabierazko *hawali* hitzetik dator, "partizioa" edo "espazio pribatua" esan nahi duena. Hitz hau Mongolen Inperioan egin zen ezagun, konnotazio arkitektonikorik gabe. Ondoren, haveli hitza termino generiko gisa erabiltzen hasi zen, eskualdeko etxe, hiri-egoitza eta hainbat estiloko tenpluak aipatzeko.

## Iruditegia 

Image:
Haveli_in_Phalodi,_Rajasthan.jpg|Haveli Phalodin, Indian.
India_Mandawa_haveli_04_ni.JPG|Haveli Mandawan, Indian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irurako garbilekua

**Irurako garbilekua** Irurako plaza batean dagoen (garbilekuak ematen dio izena hain zuzen) latsagia da. Burdinazko zutabeak eta harlanduzko lana uztartzen ditu eta erdigunean kokatuta dagoena izar formako harraska nabarmentzen da bertan; sei ertzeko izarra, sei latsarrirekin.  

## Historia 
1889. urtean eraiki zuten; aurreko urtean hil ondoren Josefa Ignacia Arreseigor ongileak diru kopuru bat utzi zuelako. Arreseigorren herentzia Villabonako Iturtxulotik ura Irurara ekartzeko erabili zen, eta dohaintza harekin bi iturri egin ziren, udaletxe atzekoa bata eta Etxezarretakoa bestea, eta garbitoki hau.

20. mendean hormak zituen eraikina izan zen, baina 21. aldean teilatua utzi da berriztapen baten ondoren, kiosko itxura emanez.

## Iruditegia 

Fitxategi:Irurako garbilekua 1990.jpg|Garbilekuak 1990ean zuen itxura.
Fitxategi:Irura Latsagia 1.jpg|Kokapena plazan.
Fitxategi:Irura Latsagia.jpg|Iturri publikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taula periodiko zabaldu

**Elementu taula periodiko zabaldua** Glenn Theodore Seaborgek proposatu zuen lehen aldiz 1969an. Taula periodikoaren printzipioen hedapen logikotzat hartzen da, oraindik aurkitu gabeko elementuak erraz txertatzeko moduan diseinatuta, nahiz eta Seaborgek 168. elementuraino bakarrik aurreikusi zuen.

Elementu guztiek izena jasotzen dute Kimika Puru eta Aplikatuko Nazioarteko Batasunaren (IUPAC, ) arauen arabera, eta izen ofiziala baieztatu arte izendapen sistematiko estandar bat erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Taula periodikoen aukerak
* Elementuen taula periodikoa
* Ezkerretik mailakatutako taula periodikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ethel Charles

**Ethel Mary Charles** (1871–1962) Britainiar Arkitektoen Errege Institutuan (RIBA) onartua izan zen lehen emakumea izan zen 1898an.

## Lehen urteak 
Ethel Charles eta bere ahizpa Bessie Ernest George eta Harold Petoren bulegoan trebatu ziren arkitekto lanerako. 1893an, biak saiatu ziren ikasten jarraitzen eta Architectural Association-era joaten, baina sarrera ukatu egin zitzaien. Ethelek Bartlett Arkitektura Eskolak eskainitako ikastaroaren zati bat osatu zuen, eta bertan sariak jaso zituen. RIBAko bilduman ikusgai dauden Ethelen marrazkiek Ingalaterran, Frantzian eta Italian zehar egindako bidaiak dokumentatzen dituzte. Ernest Georgerekin ikasi ondoren, Walter Caveren laguntzaile hasi zen lanean, eta han arkitektura gotikoa eta etxekoa ikasi zituen. 1898ko ekainean, RIBAko azterketak gainditu zituen kide elkartua izateko. Hasieran zenbaitzuk aurka agertu ziren arren, azkenean afiliazioa onartu egin zitzaion, 51k alde bozkatu zuten eta 16k kontra.

## Ibilbidea 
Ethel Charlesek ezin izan zuen eskala handiko proiektuen enkargurik jaso, gizonezkoentzat bakarrik gordeta baitzeuden mota horietako lanak, eta, beraz, ezin izan zuen etxebizitza-proiektu xumeetan baino lan egin, hala nola langileentzako etxebizitzetan. Bere ahizparekin lan egin zuen maiz, 1900ean RIBAko kide izan zen bigarren emakumearekin. Charlesek publikoki adierazi zuen arkitektoentzako aukerarik onenak enkargu komertzialak zirela, baina eskala handiko diseinuetan egindako lanaren erreferentzia bakarra 1905ean Alemanian egindako Eliza saritua da. Urte horretan bertan RIBAko Zilarrezko Domina eman zioten.

Ethel Charlesek 1895eko langileentzako etxebizitzei buruz egindako axonometrikoak RIBAk aurkezten ditu, estilo ingeles tradizionala Arts and Crafts eta Lorategi-hiri mugimenduetarantz eboluzionatzen hasi zenaren adibide gisa.

## Aintzatespenak 
Bere omenez, 2017ko uztailaren 5ean kanpaina egun bat ospatu zen sare sozialetan, emakumeek arkitekturan egindako lana aitortuz.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unhexoktio

**Unhexoktio** (Uho) 168 zenbaki atomikoa duen elementu kimiko hipotetikoa da, oraindik aurkitu gabea. IUPACek elementu transuraniko ez-sintetizatuentzat erabiltzen duen izendapen sistematikoa jarraitzen du.

Uste da **8. periodoan** kokatuko litzatekeela, **superaktinidoen** taldean edo elementu berri baten seriean. Bere egonkortasuna eta propietate kimikoak ez dira ezagunak, baina litekeena da bizi-iraupen oso laburra izatea desintegrazio erradioaktiboaren ondorioz.

Orain arte ez da lortu elementu hau sintetizatzea, baina etorkizuneko esperimentuek, partikula-azeleragailuen bidez, haren existentzia eta ezaugarriak berrets ditzakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gunnar Ekelöf

**Bengt Gunnar Ekelöf** (Stockholm, 1907ko irailaren 15a – Sigtuna, 1968ko martxoaren 16a) suediar olerkaria izan zen.

Londresko Ekialdeko Ikasketa Eskolan eta Uppsalako Unibertsitatean ikasi zuen. Literatur aldizkari garrantzitsuetan kolaboratu zuen eta Suediako Akademiako kide izan zen 1958tik hil zen arte. 1958an arte. 1958an unibertsitate honetako filosofian honoris causa doktoretza jaso zuen. Poeta frantsesak ere itzuli zituen, bereziki Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud, Guillaume Apollinaire eta Robert Desnos.

Suediako lehen poeta surrealistatzat hartzen da. Arthur Rimbaud, Edith Södergran eta T. S. Eliot bezalako egileetan inspiratu zen, eta bere lanetan bakardadea, maitasuna, heriotza eta ametsak jorratu zituen. 1966an Iparraldeko Kontseiluaren Literatura Saria jaso zuen *Dīwān över Fursten av Emgión* liburuarengatik.

## Lan hautatuak 
* *Sent på jorden*, poemak (1932)
* *Fransk surrealism*, itzulpenak (1933)
* *Dedikation*, poemak (1934)
* *Hundra år modern fransk dikt*, itzulpenak (1934)
* *Sorgen och stjärnan*, poemak (1936)
* *Köp den blindes sång*, poemak (1938)
* *Färjesång*, poemak (1941)
* *Promenader*, saiakerak (1941)
* *Non serviam*, poemsk (1945)
* *Utflykter*, saiakerak (1947)
* *Om hösten*, poemak (1951)
* *Strountes*, poemak (1955)
* *Blandade kort*, saiakerak (1957)
* *Opus incertum*, poemak (1959)
* *En Mölna-elegi*, poema (1960)
* *Valfrändskaper*, itzulpenak (1960)
* *En natt i Otocac*, poemak (1961)
* *Diwan över fursten av Emgión*, poemak (1965)
* *Sagan om Fatumeh*, poemak (1966)
* *Vägvisare till underjorden*, itzulpena, Rika Lesserren, poemak (1967)
* *Partitur*, poemak (1969)
* *Lägga patience*, saiakerak (1969)
* *En självbiografi*, autobiografia (1971)
* *En röst*, poemak (1973)

## Kanpo estekak
Nelle Peters

**Nelle Elizabeth Nichols Peters** (Niagara, Ipar Dakota; 1884ko abenduaren 11 – Sedalia, Misuri; 1974ko urriaren 7a), **Nelle Peters** izenez ezagunagoa, Kansas hirian eraikin ugari diseinatu zituen estatubatuar arkitektoa izan zen.

## Lehen urteak 
Storm Lakeko (Iowa) Buena Vista College-n izan zen, eta marrazketan eta matematiketan nabarmendu zen. Ondorioz, arkitekto izatea erabaki zuen, hasieran Sioux Cityko Eisentrout, Colby eta Pottenger enpresan lanpostu bat lortuz, non lau urtez egon zen eta arkitektura ikastaroak posta bidez hartu zituen. 1907an Kansas hiriko enpresa batera bidali zuten lanera, eta 1909an negozio propioa ezarri zuen.
[thumb|357x357px|Ambassador hotela (1929) [Tulsa|Tulsan, Oklahoman.]]
1911n William H. Peters, Kansasko tren terminalaren diseinatzailearekin ezkondu zen.

## Ibilbidea 
1923an dibortziatu ondoren, bereziki produktiboa zen fase batean sartu zen, eta hurrengo bost urteetan eraikin ugari diseinatu zituen. Kansasen dituen eraikuntzen artean, Ambassador Hotela, Luzier kosmetika konpainiaren eraikina eta etxebizitza eraikin ugari nabarmentzen dira.

Arkitektoak Tulsan, Oklahoma Cityn, Columbian, Clintonen, Boonvillen eta Jefferson Cityn ere egin zituen ekarpenak.

Peters arkitekturan aktibo mantendu zen 1965ean erretiratu zen arte. Egoitza-eraikinak eta hotelak diseinatzen espezializatu zen, baina elizak eta merkataritza-eraikinak ere diseinatu zituen.

Sedalian hil zen, Misurin, 1974an.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Art car

[thumb|300x300px|[Andy Warhol|Andy Warholek dekoratutako art car-a.]]
[thumb|300x300px|[BMW 600, transformatuta.]]
[thumb|300x300px|[Nissan Sentro.]]
[thumb|300x300px|[Volkswagen Beetle|VW Kakalardoa.]]
thumb|300x300px|Art car-en kale-erakusketa.
**Art car-a** ibilgailu baten itxura aldatzeagatik definitzen den mugimendu gisa ezagutzen da. Aldaketa honen asmoa adierazpen artistiko pertsonala islatzea da. Mugimendu hau sustatzen duten artistek normalean beren autoa apaintzen dute, askotan jabeek ere beren autoen dekorazioaren oso antzera janzten dute.

Automobil horiek klase sozial guztietako jabeenak dira, eta talde politiko guztien sinesmenak, filosofiak eta lehentasunak erakusten dituzte.

Art car-en eta haien artisten alderdi garrantzitsu bat estandarrik ez dagoelako uste orokorra da. Idealki, espresatzeko modu honek superizarrik ez egotea sustatzen du; eta ez dago beste batzuk baino auto hoberik. Art car-ak bakarrak dira, ez onak ez txarrak ez diren zentzuan. 

Bere artistak entrenamendu artistikorik gabeko pertsona anonimoak izan ohi dira. Gehienak autodidaktak eta gaian autofinantzatuak dira, nahiz eta artista garrantzitsu batzuek beren lanak art car batean irudikatu dituzten. Batzuen ustez, diru-sarrerak bilatzeko egiten dute beren lana; beste batzuen ustez, benetako artelanak. Gehienen ustez, automobilak sortu eta gidatzea da haien saria. Roy Lichtenstein eta Andy Warhol artista ezagunek lehiaketako auto batzuk apaindu dituzte, BMW 3 Seriea eta BMW M1, hurrenez hurren.

Art car-ak auto arrunt gisa erabil daitezke. Asko daude kamioietan sartuta, erakusketaren baten zain, eta inoiz ez dituzte gidatu. Beste batzuk, berriz, supermerkatuko aparkalekutik hasi eta museoen barruraino aurki daitezke. Artista batzuek ez lituzkete inoiz beren sorkuntzak alokatuko, baina beste batzuek saldu egiten dituzte, dirua irabazteko.

## Estiloak 
Art car-ak sortzeko behar artistikoaren adierazpen publiko eta mugikorrak dira. Sarritan, gaur egungo art car-ak herri-kulturan inspiratuta daude. Beste batzuk, nolanahi ere, artista ameslariek sortzen dituzte, ikuspegi, filosofia eta ideia konplexuak adierazteko asmoz. Art car-ei buruzko asmo ugari eta askotarikoak daude. Sortzean, fabrikatik etorritako barnealdea eta kanpoaldea eraldatzen dira, ideia, balio, sinesmen eta amets pertsonalen adierazpen bihurtzeko. Badira irudimenez margotutako autoak, bai eta fantasia bitxiak ere, jatorrizko karrozeriak itxura berri baten azpian ezkutatzen dituztenak.

Ondorengo gaiak zabaldu egin dira, satirikoagoak edo ilunagoak izanik. Azkenaldiko komiko eta asmatzaileenetako batek "Student Driver" du izena, eta irakaskuntzari zuzendutako mezuak ditu. Mezu politikoak ere sartzen dira, artista bat konturatzen denean bere autoek kaleetatik lortzen duten arretari etekina atera diezaioketela. Zientzia fikzioan eta gai gotikoetan oinarritutako aldaketak daude; surrealismoa bezala.

Legezko arauak kontuan hartuta egin behar dira beti. Nolanahi ere, arauak arretaz irakurtzen dituzten artistak harritu egin daitezke, ikusteko zein zabala den aldaketarako tartea, AEBetan behintzat.

## Kanpo estekak
Amelia Clotilda Jennings

**Amelia Clotilda Jennings** (Halifax, ? – Montreal, 1895) kanadar eleberrigile eta poeta izan zen, ***Maude Alma*** eta ***Mileta*** izengoitiak erabili zituena.

## Bizitza 
Joseph Jennings ingeles merkatariaren eta Ann Leightonen alaba, Halifaxen (Eskozia Berria) jaio zen eta Montrealen hil zen. Poema, fikzionalizatutako gutun eta eleberri ugari argitaratu zituen, eta gehienak jaio zen probintziari buruzkoak ziren.

John Philpot Curran politikari eta legelari irlandarraren alaba gazteena zen Sarah Currani buruzko poema bat idatzi zuen: ''Sarah Curran's Song''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claire de Duras

**Claire Louisa Rose Bonne de Coëtnempren de Kersaint**, Durasko dukesa (Brest, Finistère, 1777 – Niza, 1828) idazle frantziarra izan zen, batez ere 1823tik Ourika eleberriagatik ezaguna. Bertan arraza- eta sexu-diskriminazioa jorratzen ditu, eta feminismoaren aitzindaritzat jotzen da.

## Biografia 
1793an gillotinatu zuten Armand de Kersaint kontraalmirantearen eta martinikesa baten alaba izan zen.

Claire de Duras Frantzian eta Londresen bizi izan zen 1789 arte Frantziako Iraultzan, eta 1801ean itzuli zen Frantziara Durasko dukesa gisa. Frantziako Inperioa erori ondoren, literatura-areto ospetsu bat mantendu zuen Berrezarkuntzan; eta Chateaubrianden lagun mina izan zen, Nathalie de Noaïlles lagunari esker ezagutu zuena eta bere ibilbide politikoan modu erabakigarrian lagundu ziona; oso garrantzitsua da harekin zuen harremana. Gainera, Madame de Staëlekin harremana izan zuen eta Goethe, Victor Hugo eta Sainte-Beuvek miretsi zuten.

Bere lagun Chateaubriandek eskatuta, Londresen erbestean ezagutu zuena, 1823an Ourika argitaratu zuen, arrakasta handia lortu zuena, nahiz eta 1848an esklabotza abolitu ondoren ahanzturan erori — XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran berreskuratu zuten —. Eleberriak Ourika senegaldarraren istorioa kontatzen du. Esklabotzatik askatu eta Parisen XVIII. mendearen amaierako aristokrazi hedabideetan hezitako gazte senegaldarra da. Ourika mingarriro jabetzen da bere emakume beltz izaeraz: Je me vis négresse, dépendante, méprisée, sans fortune, sans appui, bientôt rejetée d 'un monde ode oere je n' étais pas admise ("Beltz, menpeko, mesprezatu, zoririk gabe, babesik gabe, onartua izan ez nintzen mundu batetik laster baztertua ikusten dut neure burua"). Amodiozko etsipen baten ondoren, bere bazterketari etsi egiten dio eta goiz hiltzen da komentu batean.

Ourika anonimoki argitaratu zen. Claire de Durasek aurreko urtean idatzi zituen bost eleberrietako bat zen; beste bi baino ez ziren argitaratu.

Claire de Durasek arazo konplexu eta eztabaidagarriei heltzen die, bizi izan zen gizarte nahasi horrek baztertutako pertsonaietatik abiatuta. Idazle gisa duen originaltasunagatik eta indarragatik errebindikatu dute azken urteotan, garaikideen sentimentalismotik urrun, eta ez feministek bakarrik.

## Obra 
* *Olivier ou le secret* (1822), eleberria
* *Ourika* (1823), eleberria
* *Édouard* (1825), eleberria
* *Pensées de Louis XIV, extraites de ses ouvrages et de ses lettres manuscrites*. (1827), hil ostekoa.
* *Le Moine du Saint-Bernard*, bukatu gabe
* *Les Mémoires de Sophie*, amaitu gabe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arseni Zakrevski

**Arseni Andreievitx Zakrevski** kondea (; Tverreko gobernazioa, 1783 edo 1786ko irailaren 24a - Florentzia, 1867ko urtarrilaren 23a) errusiar militar eta politikaria izan zen, 1828 eta 1831 artean Barne Ministro izandakoa.

## Biografia 
Poloniar jatorri urruneko Tver hiriko noble pobre baten semea, Zakrevskik kadeteen gorputz batean hasi zuen bere karrera militarra, 1802an infanteriako ofizial junior mailarekin graduatu zena. 1829rako, infanteriako jeneral mailara iritsi zen. 1824 eta 1831 bitartean, Zakrevski kondea Finlandiako Dukerri Handiko gobernadore nagusi izan zen. Militarra eta autoritarismoaren aldekoa izanik, Nikolas I.a enperadorearen konfiantza jaso zuen. 1828-1831 bitartean, inperio osoko Barne Ministro ere izan zen.

Finlandiako noblezian konde titulua jaso zuen, eta Nobleziaren Etxean erregistratu zuten Zakrewsky izenarekin, Finlandiako bederatzigarren komital etxea bezala. Horrek "finlandiar hiritar" bihurtu zituen bera eta bere familia, eta horrek esan nahi zuen gero, kargutik kanpo, ez zuela pasaporterik beharko mugaren errusiar aldetik Dukerri Handiaren lurraldera joateko, gutiziatutako pribilegio bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Finlandiako Senatua

**Finlandiako Senatuak** (; ) herrialdeko kabinete eta Gorte Gorenaren funtzioak bete zituen Finlandiako Dukerri Handian 1816tik 1917ra eta, independentziaren osteko Errepublika independentean 1917tik 1918ra.

Senatuko buru Finlandiako gobernadore nagusia zen. Senatuko kideek finlandiarrak izan behar zuten. Senatua ekonomia-sailean eta justizia-sailean banatuta zegoen. 1822an, banaketa biak finlandiar presidenteordeari eman zitzaizkion. 1858tik aurrera, Senatuko kideak senatari bezala ezagutu ziren formalki. 1917ko otsaileko Errusiako Iraultzaren ondoren, ekonomika-sailaren presidenteordea Senatuko Presidente bihurtu zen. Gerra Zibilaren ondorioz, 1918an, Senatua Vaasa herrira eraman zuten urtarrilaren 29tik maiatzaren 3ra.

1918an, ekonomia-saila Kabinete bihurtu zen eta justizia-saila Finlandiako Errepublika independentearen Gorte Gorena bihurtu zen. Ekonomia-saileko presidenteordea Finlandiako lehen ministro bihurtu zen, eta beste senatariak ministro bihurtu ziren.

## Ekonomika-sailaren presidenteordeak 
* Carl Erik Mannerheim, (1822 - 1826)
* Samuel Fredrik von Born (bitartekaria), (1826 - 1828)
* Anders Henrik Falck, (1828 - 1833)
* Gustaf Hjärne, (1833 - 1841)
* Lars Gabriel von Haartman, (1841 - 1858)
* Johan Mauritz Nordenstam, (1858 - 1882)
* Edvard Gustaf af Forselles, (1882 - 1885)
* Gustaf Axel Samuel von Troil, (1885 - 1891)
* Sten Carl Tudeer, (1891 - 1900)
* Constantin Linder, (1900 - 1905)
* Emil Streng, (1905)
* Leopold Henrik Stanislaus Mechelin, (1905 - 1908)
* Edvard Immanuel Hjelt, (1908 - 1909)
* August Johannes Hjelt, (1909)
* Anders Wirenius, (1909)
* Vladimir Ivanovitx Markov, (1909 - 1913)
* Mikhail Borovitinov, (1913 - 1917)
* Anders Wirenius (bitartekaria), (1917)

## 1917ko otsailaren osteko Senatuko presidenteak 
* Antti Oskari Tokoi, (1917)
* Eemil Nestor Setälä, (1917)
* Pehr Evind Svinhufvud, (1917-1918)
* Juho Kusti Paasikivi, (1918)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Page

thumb|275x275px|Mary L. Page, ahizpa Emma Pageren omenezko iturria Olinpian
**Mary Louisa Page** (1849-1921eko urtarrilaren 27a) Estatu Batuetan arkitektura titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen. 1878an Illinoiseko Unibertsitatean graduatu zen.Graduatu eta hurrengo urtean, Margaret Hicks Estatu Batuetako bigarren emakumezko arkitektoa bihurtu zen Cornell Unibertsitatean titulua lortu ondoren.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Mary Louisa Page Illinoiseko Metamoran jaio zen 1849ko urtarrilaren 27an. Bere gurasoak Andrew Nathaniel Page (1820-1892) eta Mary Ann Grove (1820-1908) izan ziren.

Mary L. Page Illinoiseko Unibertsitatera joan zen 1874tik 1878ra, eta arkitekturan graduatu zen.

## Ibilbidea 
1892an Millard Lemon buru zuen "Capital City Abstract & Title Insurance" konpainian idazkari jardun zuen. 1905ean "Woman's Christian Temperance Union Western Washington" erakundeko presidenteorde izendatu zuten eta 1909 arte mantendu zuen kargua. Samuel & Ira Ward-ek 137 Sherman St NW-n (Olinpia, Washington) zuen etxearen diseinua  Maryrena dela egiaztatzen da, 1889 inguruan Ana erregina estiloan eraikia.

1912an, Sylvester Parken, iturri bat eraiki zuen bere ahizpa Emma, itsu, sufragista eta animalien eskubideen defendatzailearen omenez.

Pagek arkitektura klaseak eman zituen Washington Estatuko erakunde ezagunetan.

1921eko urriaren 21ean hil zen Kansas Cityn, bihotzekoak jota.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Archivos de la Universidad de Illinois
Keny Arkana

**Keny Arkana**  (Boulogne-Billancourt, Frantzia, 1982ko abenduaren 20a) Marseillan hazitako rap abeslari frantziarra da. Militante altermundialista ere bada, eta 2004an Marseillako Noailles auzoan sortutako *La rage du peuple* kolektiboko kidea da.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta hastapenak 
Keny Arkana 1982ko abenduaren 20an jaio zen. Marseillan hazi zen eta haurtzaro zalapartatsua izan zuen, ihesaldi ugariz betea. Gertaera hauek abesti hauetan aipatzen dira: ''J'viens d'l'incendie*, *Je me barre*, *Eh connard*, eta *L'Odyssée d'une incomprise*.

Keny Arkana hamabi urterekin hasi zen bere lehen testuak rapeatzen. 1996an lagunen aurrean hasi zen abesten. animazio serieko pertsonaiaren omenez.

2006an Keny Arkanak bere lehen diskoa argitaratu zuen, *Entre ciment et belle étoile* izenburupean. Disko honek bere borroka ugariak jasotzen ditu, batez ere globalizazio kapitalistaren aurkakoa eta estatuaren eta arrazakeria instituzionalaren zapalkuntzaren aurkakoa, baina baita bere haurtzaroko une latzak ere. Argentinari ere omenaldia egin zion *Victoria* abestian, bere aita hangoa baita.

2007ko udan hainbat jaialditan parte hartu zuen eta udazkenean bira egin zuen Frantzian, Parisko Olympian geldialdia eginez, besteak beste. 

Estudioko bigarren diskoa, *Tout tourne autour du soleil,* 2012ko abenduaren 3an argitaratu zuen. 

2016ko maiatzaren 27an *État d'urgence* izeneko lan berria atera zuen, formatu digitalean eta prezio librean banatua. Diska hau 2015eko azaroaren 13an Frantzian izandako atentatuen harira idatzitako lana da.

Isilune luze baten ondoren, Keny Arkanak 2020an egin zuen itzulera, *13'Organisé* diskoan parte hartuz, Marseillako 50 rapero inguru biltzen zituen albumean. Disko honetan agertzen den emakume bakarra da.

## Eraginak eta militantzia 
Keny Arkanak, bere idatzien bidez, bere mundu-ikuskera azaltzen du: altermundialista, antikapitalista, anarkista, iraultzaile eta antikolonialista. Hala ere, uko egin zion etiketa politiko orori, bere burua "sailka ezinezko" gisa deskribatuz.

Keny Arkanak militantzia lehenesten du, bere burua ez du rapero gisa definitzen, rapa egiten duen kontestatario gisa baizik. 2004an La Rage du peuple kolektiboaren sorreran parte hartu zuen. Afrikako eta Hego Amerikako foro altermundialista askotan esku hartu zuen, eta Brasil, Mali, Mexiko eta Frantziako bidaietan filmatutako *Un autre monde est possible'' (2006) izeneko bideo-dokumentala atera zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oscillatoria

**Oscillatoria** zianobakterioen genero bat da, hots, landareen fotosintesia burutzen duten prokarioto autotrofoen genero bat. 

Genero honetako bakterioak mugikorrak dira eta ur gezatan bizi dira.

Harizpiak edo filamentuak dituzte zianobakterio hauek. Forma haritsu hauetan zelulak plano berean erdibiditzen dira . Harizpietan zelulak septuez banatuta daude.

Harizpi horiek puska daitezke eta harizpi bakar batetik bi harizpi agertu. Hormogonio izeneko egitura batzuk agertzen dira orduan, filamentu berriak sortuko dituztenak.

Oscillatoria generoko mikrobioek mugimendu berezia dute. Ez dituzte zilioak edo flageloak. Beren ardatzaren inguruko errotazio-mugimendua dute, bere harizpiek dardara egiten dutela irudikatuz. Mugimendu berezi honek izena ematen die prokarioto hauen generoari.

Fikotoxinak sortzen dituztenez, beren hazkuntza kaltegarria izan daiteke hainbat organismorentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Shaojie

**Li Shaojie** (1975eko azaroaren 26a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Tao

**Li Tao** (1968ko urtarrilaren 15a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Tong

**Li Tong** (Hangzhou, 1967ko maiatzaren 6a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Xiangyu

**Li Xiangyu** (1985eko urriaren 21a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Xiaohong

**Li Xiaohong** (Fujian, 1995eko urtarrilaren 8a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luostarinmäki

**Luostarinmäki Artisautza Museoa** (; , ) Finlandiako hiri horretan dagoen aire zabaleko museoa da. Museoak 18 etxadi ditu XVIII. mendeko eta hasierako eraikinetan. Luostarinmäki edo  Muinoko Klaustroa hiriko bizitegi-gune zahar bakarra izan zen museoa 1940an inauguratu zenean. Turkuko Sute Handiak suntsitu ez zuen eremurik handiena zen. Museoak Nazioarteko Turismoaren Urrezko Sagarra saria jaso zuen eta 1984an Eskandinaviako toki bakarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandro Lerrouxen lehen gobernua

**Alejandro Lerrouxen**, Alderdi Errepublikar Erradikalaren burua, **lehen gobernua** 1933ko irailaren 12an eratu zen Espainiako Bigarren Errepublikan. Gobernu hau zentro-ezkerreko koalizio bat izan zen, alderdi errepublikar batzuk barne hartu zituena. Hala ere, oposizio handia izan zuen hasieratik, bereziki Espainiako Langileen Alderdi Sozialistaren (PSOE) aldetik, eta mesfidantza-mozioa aurkeztu zuen.

1933ko urriaren 3an, Lerrouxen gobernua mozio horren ondorioz erori zen, koalizioko hainbat alderdik babestuta. Aldi labur baina zurrunbilotsua izan zen, tentsio politikoek eta parlamentuaren babes sendoa finkatzeko ezintasunak eragindakoa.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Aura (ibaia)

**Aura** (,  ahoskatua; ) hego-mendebaldeko Finlandiako ibaia da. 
Bere iturburua Oripäla hirian dago, eta Pöytyätik, Auratik eta Lietotik igarotzen da, lehenago bere urak Turku hiriaren erdian dagoen Uhartediaren itsasoan amaitzen dituelarik. Aura ibaiko urak marroiak dira. Ibaiaren luzera, guztira, 70 km ingurukoa da, eta hamaika ur-laster ditu; horietako handiena Nautelankoski da, Lieton. Turku inguruko eskualdean edaten duten txorrotako ura Auratik ateratzen dute, hiriko ur-hornidura sekundarioa, Halinengo ur-lasterren parean jartzen bada.

«Aura» hitza suedierazko arkaismotik datorrela dirudi, eta bide nabigagarria esan nahi du (*aathra*, oraindik ere *ådra* forman erabiltzen dutena), baina finlandieraz «golde» gisa itzultzen da. Nekazaritza-eremu batean dago, eta inguruko finken jariatze-urak uherra bihurtzen du, eutrofizazioa da haren mehatxurik handiena izanda. 1970eko hamarkadatik hobera egin du, eta Aura ibaia izokin-espezimenak hartzeko bezain garbi dago.

Ibai-ertzak asentamenduetan bizi izan dira duela 6.000 urte gutxienez. Finlandiako kultura-ondarean duen eragina nabarmena da. Finlandiako artxidiozesia ibaitik gertu egon da XIII. mendetik.

## Galeria 

Image:Fish ladder Aura river 2006.jpg
Image:Länsiranta, ilta.jpg
Image:Entry Aura river.jpg
Image:Aurajoki frozen.jpg

## Erreferentziak
## Kanpo estekak