Aszitis

thumb|Aszitis

**Aszitisa** peritoneoaren barrunbean gehiegizko likidoaren metaketa da, normalean barrunbe abdominalean eta pelbiseko organoen inguruan pilatzen dena. Likido horrek barrunbe barneko presioa handitu dezake, eta horrek zilbor-hernia, eskrotal handitze eta bestelako deformazio anatomikoak sor ditzake. Aszitisa askotan gibeleko zirrosiarekin lotuta agertzen da, non hipertentsio portala eta hipoalbuminemia likidoaren pilaketaren mekanismo nagusiak diren. Hala ere, aszitisa beste egoera patologiko batzuekin ere erlazionatu daiteke, hala nola hesteetako infekzioak (adibidez, tuberkulosia), giltzurrunetako gaixotasunak, bihotz-gutxiegitasun kongestiboa, digestio-organoetako tumore gaiztoak edo nefrosiak.

Aszitisa eratzean, gorputzeko likidoen oreka eta hemodinamika aldaketak garrantzi handia dute; hori dela eta, pazienteek askotan edema periferikoa, arnasteko zailtasunak eta bestelako seinale klinikoak garatzen dituzte. Likidoaren metaketa luzaroan mantentzen bada, konplikazioak areagotzen dira, infekzioak, elektrolitoen desoreka eta hernia abdominalak barne. Gaur egun, aszitisa garrantzitsua da zirrosia duten pazienteen konplikazio ohikoenetako bat bezala, eta horregatik ikerketa kliniko eta diagnostiko askoren objektu da. 

## Peritoneoko anatomia 
Peritoneoa,  abdomeneko barrunbeko hormak estaltzen dituen mintz serosoa da. Abdomeneko eta pelbiseko organoen gainean kokatuta dago. Peritoneoak bi orri ditu: parietala eta biszerala eta bi hauen  artean peritoneo-barrunbea aurkitzen da.

* Peritoneo parietala: Kanpoko orria, aurreko eta atzeko horma abdominalei atxikitita dagoena
* Peritoneo biszerala: Organo abdominalak estaltzen dituen barne-orria 
* thumb|Peritoneo geruzak

## Peritoneo-barrunbe anatomia 
Peritoneo parietala eta biszeralaren arteko espazio potentziala da. Mesotelio-zelulek jariatutako likido seroso kantitate txiki batek betetzen du, eta likido honek geruzen arteko marruskadura txikia ahalbidetzen du organo abdominopelbikoen mugimenduetan. 
Honako taula honek mekanismo nagusiak eta haien ondorio klinikoak laburbiltzen ditu:

**Hipertensio portalari ez-sekundarioa:** Hipertensio portalarekin zerikusirik ez du. Hainbat kausek eragin dezakete: 

* Karzinomatosi peritonealak
* Tuberkulosi infekzioak 
* Jatorri pankreatikoa (pseudoziste baten haustura adibidez)
* Serositis immunologikoa (lupus eritematosoa adibidez) 

## Epidemiologia 
Aszitisa, , gehienetan zirrosiaren ondorioa da, eta garapen tasa handia du gibel-gaixotasun kronikoetan. Estatu Batuetan kasuen %80 inguru zirrosiari egozten zaio, eta zirrosi konpentsatuetan, 10 urteko epean, pazienteen erdiak aszitisa garatzen du. Gaixotasunaren maiztasuna handiagoa da nagusien eta zirrosi alkoholikoa duten pertsonen artean.  Arrisku faktoreak barne hartzen ditu generoa (gizonetan altuagoa), etnia, eta osasun azpiegitura edo bizi‑maila baxua duten herritar artean. Aszitisaren agerpenak normalean zirrosiaren dekonpentsazioaren seinale dira eta osasun-sistemari eragin kliniko eta epidemiologiko nabarmena dute, heriotza‑tasak kasu larrienetan %40–50 ingurukoak izanik urtebeteko epean.

## Sintomak eta zeinuak 
### Sintomak 
* Distentsio abdominala
* Tripako mina 
* Pisua handitzea
* Arnasteko zailtasunak
* Gosea galtzea
* Desorostasun orokorra
* Ortopnea, edema periferikoa 
* Beherakoa, desnutrizioa 

### Zeinuak 
* Perkusio-saihetsen ñabartasuna: Likidoa aske dagoelaren zeinua
* Uhin jariakorra: Likidoaren desplazamendua perkusioan 
* Pleurako isuria 
* Distentsio abdominala 

## Diagnostikoa 
Aszitisa diagnostikatzeko hurrengo urratsak daude: 

### Peritonitis bakteriano espontaneo (PBE) 
Peritonitis bakteriano espontaneoa (PBE) aszitisarekin lotutako konplikazio infekziosorik larriena da. Batzuetan gaixotasun sistemiko baten aurkako erantzun immunitario ahula duten zirrotikoetan gertatzen da, eta bakterien translokazioa hesteetatik aszitisa duten peritoneo‑likidora pasatzearekin lotzen da. PBEk heriotza‑tasarik altuena du aszitisaren konplikazioen artean, eta berehala identifikatu eta tratatu ezean pronostikoa okertu egiten da. thumb|OTA aszitis
### Hiponatremia 
Aszitisaren ondorioz eta gorputzean ur‑sodio oreka nahaste bat sortzen denean, hiponatremia ager daiteke. Honek nerbio‑sistema zentrala kaltetzeko arriskuarekin batera jarrera eta kontzientzia aldaketak eragin ditzake, eta horregatik kontuan hartu behar da aszitisaren jarraipen klinikoan. Hiponatremia aszitis gaixoen artean ohikoa izan daiteke eta pronostikoa okertu dezake, batez ere zirrosia duten pazienteetan.

### Herniak 
thumb|Zilbor-hernia
Barrunbe abdominalean presioa handitzeak (likido askearen ondorioz), abdomeneko paretak hedatzera eramaten du. Horrek hernia umbilikalak, inginalak edo beste eremu abdominaleko herniak sortzeko arriskua handitzen du. Hernia hauek mina eta konplikazio gehiago eragin ditzakete. 

## Tratamendua 
Asizitisa zirkulazioarekin lotutako gaixoetan ur eta sodioaren pilaketaz sortzen den gorputzeko likidoaren metaketa da. Tratamenduaren oinarria neurri eskalatuetan oinarritzen da, dietetikatik hasi eta prozedura inbaditzaileetara iritsiz kasu erresistenteetan.

### Dieta eta sodioaren murrizketa 
thumb|Sodioa murriztu dietan
Tratamenduaren lehen pausoa sodioaren kontsumoa murriztea da, normalean eguneko 80–120 mmol artean. Murrizketa handiegiek hiponatremia edo desnutrizio arriskua handitzen dute, beraz, neurri moderatua gomendatzen da. Dieta hau diuretikoekin batera erabiltzen da tratamenduaren oinarri gisa. 

### Diuretikoak 
Diuretikoak tratamenduaren oinarri farmakologikoa dira. Lehen lerroko aukerak antimineralkortikoideak (espiroklonolaktona) dira. Erantzun nahikoa ez denean,  furosemida bezalako diuretikoak gehitzen dira. Helburua sodioaren balantze negatiboa lortzea eta likido aszitikoaren murrizketa da. Dosiak pixkanaka egokitu behar dira, albo-ondorioak kontrolatu ahal izateko. 

### Parazentesia eta likidoaren kanporaketa 
Aszitis moderatu-larri edo tentsio handikoa denean, likidoa zuzenean kentzeko parzentesia erabiltzen da. Prozedura hau beharrez gero errepika daiteke.

### Aszitis erresistenteak 
Diuretikoekiko erantzunik ez dagoenean, diuretikoak murriztu edo eten daitezke albo-ondorioen arriskua saihesteko. Parazentesi errepikatuak eta, batzuetan, TIPS (shunt portosistemiko intrahepatikoko transyugularra) bezalako prozedurak kontuan hartu behar dira. Halaber, giltzurrun-transplantea ebaluatu daiteke kasu batzuetan.

### Beste aukerak 
Albumina luzeko erabilera, hodi-uzkurtzaileek edo drenaje-dispositiboak bezalako tratamenduak oraindik ebaluazio fasean daude eta euren erabilera zabalik eztabaidatua dago. 

## Prebentzioa 
Aszitisaren prebentzioa, batez ere zirrosiaren ondorioz sortzen den kasuetan, oinarrizko gaixotasuna kontrolatzea eta arrisku-faktoreak murriztea da. Neurri nagusiak honakoak dira: alkohola saihestea, hepatitisa prebenitzea (B eta C birusa), eta gaixotasun hepatiko kronikoen tratamendu goiztiarra. Dieta egokia, batez ere sodioaren murrizketa, likidoen kontrolekin batera, aszitisaren agerpena atzeratzen lagun dezake. Gainera, osasun sistema egokia eta mediku kontrol erregularrak arrisku handiko pazienteetan garrantzitsuak dira, zirkrosia eta beste gaixotasun hepatikoak denbora tartean detektatzeko eta tratatzeko. Neurri hauek guztiak aszitisaren agerpenak murrizten laguntzen dute eta konplikazio larriak saihesten dituzte. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak