Estitxu

**Estitxu** izenez ezaguna den **Estibaliz Robles-Arangiz Bernaola** (Beskoitze, Lapurdi, 1944ko ekainaren 4a - Bilbo, Bizkaia, 1993ko otsailaren 24a) euskal abeslaria izan zen, ***Beskoitzeko urretxindorra*** ezizenez ere ezaguna. Euskal muskagintzaren sinboloetako bat da.

## Biografia 
### Lehen urteak eta Robles-Arangiz Bernaolatarrak 
Leku-eder baserrian jaio zen, Beskoitzen (Lapurdi). Espainiako Gerra Zibilean faxistak etxean sartu ondoren, Bilbotik erbestera jo behar izan zuen Estitxuren familiak, Bordelera (Okzitania, frantziar estatuan) lehenengo eta Kanbora (Lapurdi) ondoren. Estitxuren aita, Manuel Robles-Arangiz, ELA sindikatuaren sortzaileetako bat izan zen, eta Argentinara erbesteratu zen Primo de Riveraren diktaduran. 1936an diputatu izan zen. **Estitxuren** familia 1949an hasi zen Bilbora itzultzen, baina Estitxu ez zen 1952 arte bueltatu.

Musika eta, oro har, arte zaletasun handiko familia zen Robles-Arangiz Bernaolatarrena. Ama kantaria zen eta Estitxu bera hamaika anai-arreben artean gazteena.

### Euskal kantagintzan hastea 
Etxeko artista giroak arrasto sakona utzi zuen Estitxurengan; Aurora Abasolorekin ikasi zuen solfeoa eta José Herrerorekin gitarra jotzen. Gitarraren laguntzaz, plazaz plaza aritzea erabaki zuen. 1967an hasi zen kantari, 23 urte zituela. Bilboko Santiago Apostoluaren aretoan eman zuen lehen kontzertua, 1967ko Gabon egunean. Jaialdi berean aritu ziren Argoitia anai-arrebak, Daikiris orkestra, Sara Soto eta Natxo de Felipe, besteak beste. Estitxuren saioa nabarmendu zuen Xabier Gereñok *Zeruko Argia* aldizkarian idatzitako kronikan: «Nor da Estitxu au? Entzun ete dau iñork abestuten? Bere etxetik kanpora, iñork bez. Eta orain beste galdera bat: entzun dozue iñork Santiago Apostol teatroan Estitxuri egin yakozan txaloen antzekorik iñoiz? Estitxuren izena, laster, Euskal Erri guztian ezaguna izango da». Gereñok berak zuzentzen zuen Cinsa diskoetxeak argitaratu zituen Estitxuren lehen singleak, 1968an.

Hasieratik harrera ona izan zuen Bilbon eskaini zituen emanaldietan: Coliseo Albia antzokian, Seis Estrellas dantzalekuan, Deustuko Casa Vascan... 1968an hiru lehiaketa irabazi zituen: Seis Estrellas dantzalekuan egindako Música Joven lehiaketa, Eibarko San Joan jaietan Radio Juventudek antolatutako *Primer Premio de Intérpretes de la Canción en Euskara-Gran Premio de Eibar* —Maite Idirin sailkatu zen bigarren; taldeen sailean, Oskarbi eta Ameslariak izan ziren lehen eta bigarren, hurrenez hurren— eta Maulen hirugarrena. Segidan hasi zitzaizkion deika Gipuzkoako, Bizkaiko eta Iparraldeko jaialdi askoren antolatzaileak. Lehen urte haietan AEBetako folk kantuak euskaraz ematen zituen **Estitxuk**, eta horietako batek, lehen singlean grabatutako *Euskaldun makila*k, ospea eman zion.

### Euskal abeslari famatua: *Beskoitzeko urretxindorra* 
*Beskoitzeko urretxindorra* goitizena jarri zioten komunikabideek, haren ahotsaren edertasuna zela eta. Estitxuren garai berean kantari hasitako Maite Idirinen arabera, «izugarria zen, ahots ederra, naturala eta lasaia zuen». «Bihotz handiko neska zen, sinpatiaz betea, komunikatzaile ona, eztarri ederraren jabe, eta kantatzeko modu berezi eta harrigarria, irribarre zabala eta lagunarterako aparta», dio Estitxu gertutik ezagutu zuen Joxemari Iriondok.

Hurrengo urtean Estitxuren omenezko diskoa kaleratu zen, *Estitxu* (Agorila, 1994), Jean Garin, Mario Gachis eta Mixel Ducau musikariek haren kantuen gainean egindako moldaketekin. Hura aurkezteko kantaldi bat egin zen Miarritzeko Koliseoan, 1994ko azaroaren 6an. Han parte hartu zuten Arrantzaleak taldeak, Gerard Lucek, Mario Gachisek, Aritzak taldeak eta Beskoitzeko Oinak Arin dantza taldeak.

2017ko martxoaren 8an Baionan bere izena daraman kalea izendatu zuten eta urte bete beranduago Bilboko Abando inguruan pasealeku bat.

2018an Franck Dolosor kazetariak eta Iban Gonzalez errealizatzaileak, Estitxuren ekarpen artistikoari buruzko ordubeteko dokumentala estreinatu zuten. Bertan, senideek, lagunek eta bera ezagutzen zutenen azalpenak biltzen dira. 

## Diskografia 
* *Estitxu ta Daikiris* (1968, Cinsa). Ep
* *Eskualdun makila* (1968, Cinsa). Ep
* *Bakarrik* (1969, Cinsa). Ep
* *Estitxu* (1970, Herri Gogoa). Ep
* *Una voz increíble* (1970, Promus). Bilduma
* *Agur Maria* (1970)
* *Umeentzat zoriona-Edurrez dena da xuria* (1972, Columbia Records) 2 kanta
* *Sólo tú, mi sueño de amor-Hallé un lugar* (1972, Columbia Records) 2 kanta
* *Guazen ikastolara-Gure astoa balaan* (1972, Columbia Records) 2 kanta
* *Estitxu* (1972, Columbia Records) Bilduma
* *Estitxu* (1976, Columbia Records)
* *Mendian* (1976) 2 kanta
* *Sabin* (1978, OR) 2 kanta
* *Zirikan* (1978, Zirikan)
* *Estitxu* (1981, Columbia Records)
* ''Guraso'eri* (1982, Agorila)
* *Zortzikoak* (1986, Xoxoa)
* *Estitxu'' (1994, Agorila)

## Errekonozimenduak 
* Baionako Estitxu Robles kolegioak, 2016an sortu zenean, Estitxuren izena hartu zuen, errekonozimendu gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Kantagintza Berria
* Soroak laukoa

## Kanpo estekak 
* Estitxuren 1973ko zuzeneko aktuazioa Youtuben.
* Estitxu gogoan dokumentala, Baleuko. (Bideoa, 2018ko abuztuaren 3a)
* Joseba Aurkenerena: Estitxu Robles-Arangiz, Beskoitzeko urretxindorra https://zuzeu.eus/kultura/estitxu-robles-arangiz-beskoitzeko-urrentxindorra/