Bizimodu

**Bizimodua** pertsona, talde edo kultura baten bizitzeko era berezi eta generikoa da, ohiturek eta eguneroko bizitzak eratzen dutena, ingurunearekin eta gizarte duten harremanen inguruan bereziki (kontsumoa, pertsonen arteko harremanak, esfera publikoa). Bizimodu tipo anitz aztertu da soziologian, hala nola *American way of life* delakoa (amerikar bizimodua).

Labur esanda, honela defini daiteke bizimodua: «pertsona baten jokabide-jarraibideen eta eguneroko ohituren multzoa, edo, besterik gabe, haren bizitzeko modua» (Henderson, Hall eta Lipton, 1980). 1986az geroztik, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) bizi-estiloen eta osasunaren arteko harremana definitzen eta zabaltzen du.

## Kontzeptuaren jatorria 
Kontzeptuak bi sustrai historiko nagusi ditu. Alde batetik, psikologikoa, Alfred Adler mediku austriarrak The Case of Miss R. lanean landutako ikuspegia. (1929), gizabanakoarengan ekintzaren norabidea, helburuak, joerak eta nahiak eredu bakar batean antolatzen dituen printzipio bateratzaile gisa definitzen duena. Beste ikuspegi soziologikoa, batez ere Thorstein Veblen eta Max Weber-i zor zaiona, gizarte-sektoreek beren bizi-baldintza materialetatik, diru-sarreretatik eta produkzio-prozesuan duten posiziotik abiatuta pentsamendu- eta ekintza-profil gisa hartzen du bizimodua, berariazko gizarte-joera bat garatu eta irabazteko. Bizimodua ez da hainbeste kosmobisio berezi baten zentzuari buruzkoa, ezta subjektu baten ideologia osoari buruzkoa ere ─ nahiz eta batzuetan hori izan adierazpenari ematen zaion esanahia (kultura eta arte osora hedatzen denean) ─, baizik eta bere nortasunarekin, idiosinkrasiarekin eta izaerarekin lotzen da — nazionala, eskualdekoa, belaunaldikoa, klasekoa, azpikulturala eta abar — eta haren portaerekin, eremuekin eta ohiturekin, hala nola bere lanarekin, aisiarekin, sexuarekin, elikadurarekin, arroparekin eta abar.

## Bizimoduei buruzko ikasketen historia 
Kontzeptua finkatzen joan zen 1928 inguruan. Aurreko belaunaldiek agian ez zuten behar izan, ez zelako esanguratsua beste garai batzuetako gizarteentzat, nahiko homogeneoagoak baitziren. Alvin Toffler-ek bizitza-estiloen ("azpikultura" deituak) leherketa iragarri zuen, gizarte postindustrialen dibertsitatearen hazkundearen ondorioz. Jeremy Rifkinek Europako eta Estatu Batuetako bizimodua eta eguneroko bizitza deskribatzen ditu; garai historikoetan, gaur egungoetan eta aro globalaren etorreran, indibidualismoaren eta komunitarismoaren ondoren. Pierre Bourdieuren estrukturalismo , bere teoria soziologikoa, habitus kontzeptuan zentratzen du, hau da, jokatzeko, pentsatzeko eta sentitzeko eskema gisa ulertuta, posizio soziala, jatorria eta ibilbide soziala bizimodu jakin batekin lotzen dutela, barneratutako zerbait bezala, sortzen duten baldintza sozialek egituratua, ohitura soiletik haratago urrats bat emanez.

## Osasuna 
Epidemiologiak pertsonen portaera edo jarreren multzo gisa ulertzen du bizimodua, batzuetan osasungarriak baitira eta beste batzuetan ez. Herrialde garatuetan, osasungarriak ez diren bizimoduek gaixotasun ugari eragiten dituzte, batez ere kronikoak. Zabor-janaria, janari lasterra eta sedentarismoa deritzenak egungo bizimoduaren ohitura ez-osasungarritzat hartzen dira. Gaixotasunak eragiten dituzten faktore garrantzitsuen artean daude:
* Substantzia toxikoen kontsumoa: tabakoa, alkohola eta beste droga batzuk.
* Ariketa fisikoa.
* Gaueko loa.
* Ibilgailuak gidatzea.
* Estresa.

* Dieta (elikadura).
* Higiene pertsonala.
* Elikagaiak manipulatzea.
* Aisialdiko jarduerak edo zaletasunak.
* Pertsonen arteko harremanak.
* Ingurumena.
* Sexu-portaera.

Herrialde garatuetan paradoxa bat dago: gaixotasun gehienak biztanleen bizimoduek sortzen dituzte, eta, hala ere, osasun-baliabideak gizarte-sistemara bertara bideratzen dira (osasun-laguntzarako sistemak), gaixotasun horiek sendatzen saiatzeko, osasuna sustatzeko eta gaixotasunak prebenitzeko baliabide ekonomiko gehiago bideratu beharrean.

## Tabako kontsumoa 
Modu osasungarrian bizitzeko moduaren edozein definiziok tabakoa ez kontsumitzeko gomendioak barne hartzen ditu.

Edozein aurkezpenetan tabakoa kontsumitzeak bizi-itxaropena laburtzen du, hortzetako eta biriketako osasuna hondatzen du eta, gainera, pertsonek bihotzeko gaixotasunak izateko arrisku handiagoa dute.

Erretzeari uzteak, zalantzarik gabe, pertsonek hobeto arnastea eta birikek normaltasunez funtzionatzea eragingo du.

## Elikadura 
**Bizimoduak nutrizioan duen eragina:** Elikadura txarra bizi-ohiturekin lotzen da, faktore genetikoak, psikologikoak eta soziokulturalak barne. Ikerketek nabarmentzen dute jarduera fisikoak, hezkuntzak eta maila sozioekonomikoak eragina dutela obesitatean eta gehiegizko pisuan, eta iradokitzen dute hezkuntzako maila altuagoak eta diru-sarrerak nutrizio-osasuneko adierazle hobeekin lotuta daudela. Gainera, sedentarismoa eta elikagai ultraprozesatuen kontsumoa arrisku-faktore garrantzitsuak dira.
**Nerabeen bizimoduak:** Espainian egindako ikerketa baten arabera, nerabeen % 67k egunero gosaltzen dute, eta fruta eta barazkien kontsumoa mugatua da, % 50 baino gutxiago kontsumitzen baitute astean sei aldiz baino gehiagotan. Jarduera fisiko erregularra ere funtsezko faktorea da, eta desberdintasun soziodemografikoek, hala nola generoak eta adinak, eragina dute populazio horren elikadura-ohituretan eta GMIan. 

## Sendagilearen rola bizimodu osasungarrien sustapenean 
Ziurrenik pentsatuko duzu nola heldu diezaiokegun halako gauza konplexuari profesional bakar baten bitartez. Errealitatea da, modu idealean, diziplina anitzeko talde bat egon beharko litzatekeela, besteak beste, psikologiaz, fisioterapiaz, erizaintzaz, nutriologiaz eta medikuntzaz osatutako talde bat, herritarren beharrei erantzuteko. Gure herrialdean, diziplina anitzeko talde hori eraikitzen ari den utopia bat da, eta, beraz, mediku orokorra gai izan behar da premia hori ahalik eta ondoen betetzeko.

Historian zehar, medikuak gizartean izan duen papera aldatu egin da, entitate autoritario gorena izatetik aholkulari aditua, laguna edo maisua izatera igaro da (Emanuel eta Emanuel, 1999, 113. or.). Harreman hori hainbeste aldatu bada ere, helburua berbera da: pertsonen osasuna zaintzea eta pazienteen bizi-kalitate handiagoa sustatzea.

Bizitzan zehar, medikuek osasunaren prebentzio- eta sustapen-jarduerak egiteko ahalmena dute; adibidez, biztanleriaren zahartze gero eta handiagoaren aurrean, non kalkulatzen baita 2050erako 60 urtetik gorako planetako biztanleen ehunekoa bikoiztu egingo dela (Osasunaren Mundu Erakundea, 2021), medikuek zahartze arrakastatsua sustatzeko ezartzen dituzten esku-hartze gerontologiko indibidualak edo populazionalak onerako islatuko dira, zalantzarik gabe. 

## Ikus, gainera 
* Bizimodu xume
* Ogibide

## Kanpo estekak 
UAPA - Bizimodua

Doktuz - Bizimodu osasuntsua