open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onintze Oleaga

**Onintze Oleaga** (Atxondo, Bizkaia, 1982) abokatua eta EH Bilduko Udalgintza arduraduna da, EH Bilduko Mahai Politikoko kide ere bada.

2022ko maiatzean, hauxe adierazi zuen *Hamaika Telebista* komunikabidean: «Herri eta auzoetan komunitateek eraiki behar dute etorkizuna.»

## Biografia 
Bizkaiko Batzar Nagusietako batzarkidea izan zen.

### Ibilbidea 
Lauko Consulting, SLPko bazkidea. 2014ko uztailetik, 9 urte eta 11 hilabetez. Ados abokatuak, bazkide, 2007tik 16 urte eta 9 hilabetez

2017an Bizkaiko Foru Aldundiaren markitina kritikatu zuen.

2023ko urtarrilean, EH Bilduk Donostiako Tabakaleran, otsailaren 11rako antolatu zituen Jardunaldi Munizipalistak iragarri zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eudel Jaurlaritzaren politikak balioztatzeko tresna da gaur egun *Berria* egunkaria*,* 2024.05.10
* Onintze Oleaga: '*Herri eta auzoetan komunitateek eraiki behar dute etorkizuna*' *Hamaika 2022. 0.26*
* Elkarrizketa | Onintze Oleaga Hamaika Telebistan
* Elkarrizketa | Onintze Oleaga Naiz Irratian
Massey museoa

**Massey Museoa** arte eta historia museoa da, Tarbe Zentroko Barrutian kokatua, Pirinio Garaiak Departamentuan, Okzitania eskualdean. 1853an sortu zuten, Placide Masseyk (1777-1853) egindako donazioari esker. Museoa 2012an ireki zen berriro, 1,000 m2 baino gehiagorekin, eraikina erabat berritu eta bildumak berregituratu ondoren.

## Historia 
Museoa Placide Massey (1777-1853) botanikoaren borondatetik sortu zen, Versaillesko trianon eta erreginaren barazki-parkearen zuzendaria. Bere hiria historia naturaleko museo batez hornitu nahi zuen. Egin zuen legatuaren ondoren sortu zen, 1853an hil zenean, Tarbe hiriari bere ondasunen zati bat emanez: aparteko lorategi bat eta museoaren eraikin amaitu gabea; azken hau ekialdeko estiloko eraikin bat da, behaketa-dorre batek menderatua, Jean-Jacques Latour arkitektoak egina.

## Beste eraikinak 
Museoaren gune nagusian Arte Ederren bilduma eta Husarren erakusketa ikus daitezke. Badira ere beste areto batzuk Tarbeko leku desberdinetan:
* Ferdinand Foch mariskalaren etxea.
* Deportazioa eta erresistentziaren museoa.
* Arte garaikidearen Carmel aretora.

## Iruditegia 

Image:
Façade_du_Musée_Massey,_Tarbes,_Hautes-Pyrénées,_France.jpg|Museoaren fatxada.
Musée_Massey_-_Hussards_19.jpg|Husarren jantziak.
Thomas_de_Keyser_-_Portret_van_een_vrouw.jpg|*Herbehereetar gazte baten erretratua*, Thomas de Keyser (1631).
Gerome_-_An_Idyll,_1852.jpg|*Idilioa* Jean-Léon Gérômeren margolana (1852).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
Darbuka

**Darbuka** (**tarabuka**, **tarabaki**, **darabuka**, **derbake**, **debuka**,  **doumbek**, **dumbec**, **dumbeg**, **dumbelek**, **toumperleki**, **tumbak** edo **zerbaghali** ere deitua; ) kaliza itxurako gorputza duen menbranofonoa da.Egiptoko musika tradizionalean oso erabilia da, shaabi estiloaren ikurra izanda. Mendebaldeko Asia, iparraldeko Afrika, hegoaldeko Asia eta ekialdeko Europako musika tradizionalean ere erabiltzen dute. Afrikar djembe edi euskal atabalen baliokidea da.

Hona hemen arabiar musikan egiten duten erritmo () nagusiak:

## Darbuka-jole ospetsuak 
* Setrak Sarkissian
* Said El Artist
* Hossam Ramzy
* Rony Barrak
* Carmine Guida
* Djamchid Chemirani
* Pettik Ádám
* Bilal Göregen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oud

**Oud** (,  ahoskatua; ; ; ; ; ) hari-instrumentu pultsatua da. 11 edo 12 hari ditu, 5 edo 6 agindu multzokatuta, eta bere erresonantzia-kaxa biribildua zurez egina dago eta madari forma du, masta laburragoa da eta ez du trasterik. Ouda hari pultsatuko instrumenturik hedatuena izan zen.

Arabiarrek Europan VII. mendean sartu zuten, eta Europako lauterako eredu izan zen. Europarrak tresna horrekin ohitu ziren Gurutzadetan, XI. mendean. *Cantigas de Santa Maria*n ere agertzen da.

## Afinazioa 
; Arabiarra
* **G A D G C F**
* **D G A D G C**
* **C F A D G C**, ohikoena.
* **C E A D G C**
* **F A D G C F**
* **B E A D G C F**, zazpi harizko instrumentuarena.

; Turkiarra
* **A D E A D G**, antzinako klasikoa
* **C# F# B E A D**, aldaera
* **E A B E A D**, greko-armeniarra
* **D E A D G C**, cümbüş estandarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandola

**Mandola**, antzina bandola deitua, traste eta lau hari pare dituen hari-instrumentu pultsatua da, plektro batekin jotzen dutena. Kordofono hau XVI. mendeko Italiako lautetik sortu zen, mandolinaren familia sortzeko. 
Mandolinarentzat biola biolinarentzat zer dena da:n biolaren tonalitate berera (C3-G3-D4-A4) bostunean afinaturiko lau hari-pare bikoitzak, mandolina bat baino bostun bat beherago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viola da gamba

**Viola da gamba** (italieraz  ahoskatua) edo **zango-biola** XVI-XVIII. mende bitarteko arku-instrumentua da, zango artean bermaturik jotzen dena. Zenbait tamainatakoak daude (sopranoa, altua, tenorra, baxua eta kontrabaxua), baina arruntena baxua da, XVIII. mendera arte erabili zena. 6-7 hari izaten ditu, giderrak koskak ditu, atzealdea zapala da, soinu-zuloak C-formakoak dira, eta zubia kurbatura txikikoa da (biolinaren familiaren aldean). Arkua esku-ahurra gorantz dagoela erabiltzen da.

Zangoan bermatzen da, bularrean edo sorbaldan bermatzen den *viola da braccio* edo beso-biolatik bereizteko. Italiako musika errenazentista eta barrokoan erabili zuten batez ere termino hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viola da braccio

**Viola da braccio** edo **beso-biola** XVI-XVII. mende bitarteko arku-instrumentua da, besoan bermaturik jotzen dena. Zenbait tamainatakoak daude (sopranoa, tenorra eta baxua). Biolinaren aitzindariak dira. Bularrean edo sorbaldan bermatzen da, *viola da gamba* edo zango-biolatik bereizteko. Italiako musika errenazentista eta barrokoan erabili zuten batez ere termino hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viola d'amore

'''Viola d'amore'* (italieraz  ahoskatua; ) XVIII. mendeko *viola da braccio'' moduko hari-instrumentua da, 6-7 hari bitartekoa, koska edo trasterik gabea eta maiz hari sinpatikoak izaten dituena arkuz jotzen diren harien azpian.

Biola horren gorputza edo erresonantzia-kaxa biolen familiako gainerako kideenaren oso antzekoa da, zango-biolarena bezala: estalkiak ez dira sabeleztatuak, sorbalda eroriak eta bi eskotadura. Egurrezko zerrenda batez lotuta dauden bi estalkiez osatuta dago. Erroseta bat du, zango-biola bezala eta hari punteatuko beste instrumentu asko bezala. Hari igurtziko beste instrumentu batzuek ez bezala, ez ditu goiko estalkian dagoen soinua ateratzeko F zuloak, baizik eta sugarraren forma duten bi irekidura ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lolly Adefope

**Olade** "**Lolly**" **Adefope** (Londres, 1990) komediante eta aktore ingelesa da, pertsonaien komedian espezializatua. Bere ospea hasi zen 2020ko hamarkada hasieran ikus-entzunezkoetan Fran pertsonaia gorpuzteagatik Huluko *Shrill* telesailean, eta Kitty, georgiar garai ingeleseko aristokrata baten mamua, izateagatik BBCren *Ghosts* telesailean.

Adefope Londresko hegoaldean jaio zen. Nigeriako etorkinak ditu guraso. Literatura ingelesa ikasi zuen Loughborough Unibertsitatean. Unibertsitatean zebilela, komedia-talde batekin hasi zen antzezpenak egiten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontzertina

**Kontzertina** akordeoiaren familiako instrumentua da, hauspoaren heldulekuak botoidunak eta eskuarki hexagono-formakoak dituena. Kontzertina diatonikoak eta kromatikoak daude. Herri-musikan erabiltzen da. Ingalaterran eta Alemanian modu paraleloan garatu zuten: Charles Wheatstonek 1829an asmatu zuen eta Carl Friedrich Uhligek 1834an berea. Herri-kulturak Pirateriaren Urrezko Aroarekin lotu badu ere, mende bat geroago asmatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bihuela

**Bihuela** hari pultsatuko instrumentu-mota da, gitarraren antzeko forma duena eta haren aitzindarietako bat izan daitekeena (*vihuela de mano* izendapena ere hartu zuen XVI. mendera arte). Hatzez jotzen da, eta sei hari bikoitz izaten ditu. Giderra koskaduna da. Erresonantzia-kaxaren bi aldeak zapalak dira, eta soinu-zuloa erroseta dekoratua izaten da. Europan lauteak izan zuen adinako garrantzia hartu zuen Espainian.

Iberiar penintsulan, XVI. mendean, gorte-giroan eta erregeen eta nobleen musika-kaperen babesean lortu zuen bere urrezko aroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Barbata

**John Barbata** (Passaic, New Jersey, 1945eko apirilaren 1a – Ada, Oklahoma, 2024ko maiatzaren 8a) 1960ko eta 1970eko hamarkadetako rock eta pop taldeetan jardun zuen estatubatuar bateria-jotzailea izan zen. The Turtles, Crosby, Stills, Nash & Young, Jefferson Airplane eta Jefferson Starship taldeetan parte hartu zuen. 33 urterekin musika-industriatik erretiratu zen eta tokiko musika egin zuen emaztearekin.

## Diskografia 
* The Sentinals *Big Surf!* 1963 
* The Sentinals *Vegas Go Go* 1964
* The Turtles *Happy Together* 1967
* The Turtles *The Turtles Present the Battle of the Bands* 1968
* Lee Michaels *Recital* 1968
* Linda Ronstadt *Hand Sown ... Home Grown* 1969
* The Fool *The Fool* 1969
* Ry Cooder *Ry Cooder* 1970
* Stephen Stills *Stephen Stills* 1970 
* Ethridge/Hill/Barbata *L.A. Getaway* 1971 
* Johnny Rivers *Home Grown* 1971
* Batdorf & Rodney *Off the Shelf* 1971
* David Blue *Stories* 1971
* John Sebastian *The Four of Us* 1971
* Judee Sill *Judee Sill* 1971
* The Everly Brothers *Stories We Could Tell* 1972
* Graham Nash & David Crosby *Graham Nash David Crosby*
* Graham Nash *Songs for Beginners* 1972
* Neil Young *Time Fades Away* 1972
* J.D. Souther *John David Souther* 1972
* Jefferson Airplane *Long John Silver* 1972
* Jefferson Airplane *Thirty Seconds Over Winterland* 1973
* Graham Nash *Wild Tales* 1973
* David Blue *Nice Baby and the Angel* 1973
* The Byrds *Byrds* 1973
* Booker T. & Priscilla Jones *Chronicles* 1973
* Paul Kantner, Grace Slick and David Freiberg *Baron von Tollbooth & the Chrome Nun* 1973
* Grace Slick *Manhole* 1974
* Jefferson Starship *Dragon Fly* 1974
* Jefferson Starship *Red Octopus* 1975
* Jefferson Starship *Spitfire* 1976
* Jefferson Starship *Flight Log* 1977
* Jefferson Starship *Earth* 1978
* Jefferson Starship *Gold* 1979
* Philo Hayward *Rounder* 1981

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ellie Kildunne

**Ellie Tea Kildunne** (Rotherham, Yorkshire, 1999ko irailaren 8a) Ingalaterrako errugbilaria da, erdiko eta atzelari postuetan aritzen dena. 2021etik Premiership Women's Rugbyko Harlequins Women taldean jokatzen du. 2018an egin zuen debuta Ingalaterrako selekzioarekin.

## Palmaresa 
### Ingalaterrako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2021
* WXV
** irabazlea: 2023, 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olivia Baril

**Olivia Baril** (Rouyn-Noranda (Quebec), 1997ko urriaren 10a) quebectar txirrindulari profesional bat da. Euskal Herrian bizi da.

## Ibilbidea 
2019az geroztik ari da lasterketa profesionalak korritzen eta 2024an Movistar Team taldeak fitxatu zuen. Bi aldiz irabazi du Eibarko Hiria Sari Nagusia.

Donostian bizi da duela urte batzutatik eta euskaraz hitzegiten du pixka bat.

## Palmaresa 
**2022**
* Eibarko Hiria Sari Nagusia
* 9. Suitzako Itzulian eta Gazteen sailkapena20px

**2023**
* Eibarko Hiria Sari Nagusia
* Kanadako txapelketan 
**  errepideko lasterketan
**  erlojupekoan
* 4. Euskal Herriko Itzulian

**2024**
* Costa de Almería lasterketa
* 6. Euskal Herriko Itzulian
* Extremadurako itzulian etapa bat
* Kanadako txapelketan 
**  errepideko lasterketan 20px
**  erlojupekoan

**2025**
* Kanadako txapelketan 
**  erlojupekoan 20px

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
## Taldeak 
*  MTG (2020)
*  Massi–Tactic (2021)
*  Valcar–Travel & Service (2022)
*  UAE Team ADQ (2023)
*  Movistar Team (2024- )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UCI erakundeko fitxa
Eibarko Hiria Sari Nagusia

**Eibarko Hiria Sari Nagusia** Eibarren urtero antolatzen duen emakumeentzako txirrindularitza lasterketa da. 

Eibarko Txirrindulari Elkarteak antolatzen du eta 2018an izan zuen lehenengo edizioa. 2020an ez zuten egin COVID-19 pandemia zela eta. Olivia Baril txirrindulari quebectarrak bi aldiz irabazi du.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Djembe

**Djembe** edo **jembe** (maninkerazko *jembe*  ahoskatua, N'Ko:  hitzetik ekarria) larruz estalitako menbranofonoa da, mendebaldeko Afrikan jatorria duena. Formaren, zuraren dentsitatearen, barne-grabatuen eta azalaren arteko desberdintasunen ondorioz, djembeak eman ditzakeen tonu-sorta zabala dago. Larrua erdigunetik gertu jotzeak nota larriagoak ematen ditu, eta ertzetik gertu jotzeak tonu zorrotzagoak sortzen ditu. Ongi findutako djembe batean, ondo bereizitako larriak, ertainak eta zorrotzak lortzen dira.

Djembeek 30 cm inguruko diametroa izan ohi dute, eta bi eta sei zentimetro arteko aldakuntza. Bi motatakoak daude: tradizionalak eta modernoak.

## Djembe-jole ospetsuak 
* Abdoulaye Diakité (Senegal)
* Hani Naser (jordano-estatubatuar)
* Latyr Sy (Senegal)
* Mamady Keïta (Ginea)
* Famoudou Konaté (Ginea)
* Bolokada Conde (Ginea)
* Yamadu Bani Dunbia (Mali)
* Soungalo Coulibaly (Mali)
* Drissa Kone (Mali)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Hall

**Tom Hall** (1990eko irailaren 17a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steven Hallard

**Steven Hallard** (Rugby, 1965eko otsailaren 22a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gary Hardinges

**Gary Hardinges** (Eastcote, 1965eko abenduaren 6a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine Harris

**Christine Harris** arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The National Anthem

***The National Anthem*** (euskaraz, *ereserki nazionala*) *Black Mirror* zientzia-fikzio distopikoko estreinaldiko atala da, 2011n Channel 4 kateak Erresuma Batuan telesaila hasteko emana, 2011ko abenduan. Otto Bathurstek zuzendu zuen eta Charlie Brooker *Black Mirrorren* sortzailearena da gidoia. Inpaktu handia egin zuen ikuslegoan, eta Black Mirrorren geroko ospe eta erakarpenari oinarri eman zion, hurrengo atalak ez zirelarik jarraipenekoak izan, baizik eta istorio beregainak, hau bezala.

## Sinopsia 
Erresuma Batuko lehen ministroa dilema handi baten aurrean dago: Susannah printzesa bahitu egin dute eta bahitzaileak, erreskate-ordain bezala, lehen ministroak txerri batekin sexu-harremanak edukitzea eta telebistan *prime time* ordutegian aireratzea eskatzen du.

## Antzezleak 
* Rory Kinnear: Michael Callow lehen ministroa.
* Lindsay Duncan: Alex Cairns, barne ministroa.
* Donald Sumpter: Julian Hereford.
* Tom Goodman-Hill: Tom Blice.
* Anna Wilson-Jones: Jane Callow, lehen ministroaren emaztea.
* Chetna Pandya: Malaika.
* Alex MacQueen: Callett agente berezia.
* Helen Fospero: Lucinda Towne.
* Lydia Wilson: Susannah prinzesa.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordana Siljanovska-Davkova

**Gordana Siljanovska-Davkova** —  — (Ohrid, Mazedoniako Errepublika Sozialista, Jugoslavia, 1953ko maiatzaren 11) ipar-mazedoniar unibertsitateko irakaslea, legelaria eta politikaria da. Ipar Mazedoniako presidentea da 2024ko maiatzaren 12az geroztik.

Zuzenbidean graduatu eta doktoretza lortu zuen Skopjeko San Zirilo eta San Metodio Unibertsitatean. Zuzenbide konstituzionaleko eta sistema politikoetako irakaslea izan zen Skopjeko Unibertsitatean. Branko Crvenkovskiren gobernuan diputatu eta ministro izan zen.

2019an presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zen eta ez zuten aukeratu. 2024ko hauteskundeetan garaipena lortu eta maiatzaren 12an karguaz jabetu zen. Bulgariarrak herrialdearen konstituzioan gutxiengo gisa sartzearen aurkakoa da. Halaber, Greziarekin herrialdearen izen ofizialari buruz egindako Prespako Akordioaren aurkakoa da. Iritzi horiekin arriskuan jartzen ditu Bulgariaaren, Greziaren eta Europar Batasunaren arteko harreman onak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igerilekua harem batean

thumb|250px|Whiski iragarki batean margolana erabili zen.
thumb|250px|Margolana lapurtu ondoren.

***Igerilekua harem batean*** edo ***Haremgo igerilekua*** ( baita ere ) Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1876 inguruan egin zuen olio mihise gainekoa da. Gaur egun Hermitage Museoan, San Petersburgon (Errusian), ikus daiteke. Gaia emakumeen biluztasunak erakusteko aitzakia da. Estiloaren ikuspuntutik Orientalismo mugimenduan kokatzen da: Harem barruko intimitate idealizatua. 

## Historia 
Lana 1875 eta 1876 artean sortu zen, Aleksandrovič duke errusiar handiaren aginduz, Alexandro III.a Errusiakoa izango zena; ospetsua zen tsar izango zenaren artelanekiko pasioa. 1876an, lana Parisko Saloian erakutsi zen, *Emakume turkiarrak bainuan* (*Femmes turques au bain*) izenburupean. Lucy Hooper arte kritikariak *The Art Journal* aldizkarian negatiboki deskribatu zuen.

1878an, margolana, «Good Old Handmade Whisky with Sourdough» ingeles esloganarekin, whiski Belle de Nelson enpresaren iragarki baterako erabili zen. Lantegi horrek emakume biluziak erabiltzen zituen publizitatean, eta Tenplantzaren aldeko Emakume Kristauen Batasunaren kritikak jaso zituen. 

1885ean, Alexandre III .a enperadoreak bainuen gaiari buruzko Gérômeren beste pintura bat erosi zuen, 1918an Petrogradoko Hermitage Museora transferitu zena eta 1930ean Estatu Batuetan saldu zena. *Igerilekua harem batean* Anitchkov jauregitik Hermitage Museora eraman zuten, 1918an.

## Lapurketa 
2001eko martxoaren 22an, gaizkile ezezagun batek Europa mendebaldeko esparruko 330 aretotik, egun argiz, margolana lapurtu zuen. Pintura hori garai hartan ez zen oso garrantzitsutzat jo, eta, beraz, ez zegoen alarma-sistemara konektatuta. 2006ko abenduaren 20an, Errusiako Federazioko Alderdi Komunistako presidenteak, Ganennadi Ziouganovek, zerbait oso garrantzitsua eman nahi zion anonimo baten deia jaso zuen, berak ez lapurtu eta ez saldu nahi ez zuelako, baizik eta herriari itzuli. Abenduaren 27an, pintura Hermitagera itzuli zen zaharberritzeko.

## Deskribapena 
Hammam horren erdian, beltzez jantzitako zerbitzari batek nargile bat eskaintzen die biluzik dauden bi emakume zuriei. Batek ile beltza du, eta apain-mahai baten ondoan eserita dago; bestea, berriz, ispilu bat bezain leun den marmolezko maila batean etzanda dagoen ile gorrikoa da. Logelaren atzealdean beste emakume batzuk daude biluzik. Lehen planoan, lore-baldosekin eta idazkera arabiarrarekin ornatuta dagoen pabiloi bat dago. Emakume hauek Odaliskak dira, Sultaneko ohaideak. Objektu dotoreen erdian daude. Horrek guztiak ikuslea erakartzen duela suposatzen den ekialdeko atmosfera sortzen du.

Kontraste handia dago emakume biluzien eta erabat arropa beltzez jantzitako esklaboaren artean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bursako igerileku handia*

## Kanpo estekak
Leucoagaricus carneifolius

***Leucoagaricus carneifolius*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Lepiota carneifolia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Nahiko haragitsua, erdi-esfera formakoa, hondo argi baten gainean ezkata arrexka koloreko txikiz fin-fin apaindua.

**Orriak:** Nahikoa estu, zabalak, oinera biribilduak, zuritik haragi kolorerakoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,6 eta cm 1 bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, oinarrira loditua, zuri-hur kolorekoa. Eraztuna pendulu forman, mintzezkoa, iheskorra.

**Haragia:** Zuria, ukitzean horixkarako joera pixka batekin, ia usaingabea, hurraren zapore atseginarekin.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko “lepis” “lepidos” hitzetatik dator eta “oús” eta “otós ear” hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. *Carneifolia* epitetoa orrien koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Nahiko ondo bereizten da bere kapelaren formagatik, koloreagatik, dekorazioagatik eta orrien arrosakara koloreagatik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Landutako lurretan, baratzetan, belardietan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kanariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aizpileta

**Aizpileta** gaur egun hustua geratu den herria da, eta egun Laminoriako Haraneko Musitu herriko eta Erroetako kontzejuko kidea. Erroeta herritik hegoaldera, Arraia-Maeztu udalerrian dago, Araban.

## Historia 
1025. urtetik dokumentatuta, ***Haizpilleta***. (Donemiliagako goldean), Arraiako ermandadeko kide zen.

Donemiliagako goldean, 1025. urtean, hasperen eta guzti dokumentatu zen,  ***Haizpilleta***, eta geroago hasierako hasperena galdu egin zen eta *Aizpilleta* izenez ezagutu izan da mendeetan zehar.

## Kokapena 
Gaur egun *Aizpilletako herriska* (sic) ikus daiteke geoEuskadin, Musitutik kilometro eta erdi mendebaldera, Aletxatik kilometro pare bat iparraldera. Laminorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gerardo López de Guereñu: *Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses*. Onomasticon Vasconiae. ISBN: 978-84-35479-48-1
Gezal

**Gezal** Arabako herri hustu bat da, eta gaur egun Maeztu kontzejuko kide da. Arraia-Maeztu udalerrian dago, Arabako ekialdean

## Toponimia 
Mendeetan zehar *Kessalla* (1025). (Becerro Galicanoren edizio digitala prestatu zutenek ***Kessalla*** kopiatu zuten).  *Gesala*, *Gesal*, *Gezal* (*San Martin de Guesal*) izenekin ere ezaguna izan da.

Gaur egun, baseliza horren inguruko lurrak *Gesaleko San Martin* izenarekin ezagutzen dira.

Donemiliagako goldean, 1025. urteko dokumentuan, ***Kessalla*** bi golde eman zituela dokumentatzen da. Fonetikoki antza pixka bat duen ***Gessalva*** ere dokumentatzen da (azken honek golde bat eman zuen).  ***Gessalva*** hori garai hartako beste toponimo bat izango da: 

## Geografia 
Gaur egun Gezal mendi-lepoa oinez bisitatu daiteke Maeztutik mendebalderantz gora eginez bide-zidor batzuetatik. Gezal mendi-lepoan, baina, nekez antzeman daitezke Erdi Aroko herri txiki haren hondakinak. Mendi-lepotik hurbil tumulu bat dago, baina adituaren begirada behar da tumulua topatzeko.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gerardo López de Guereñu: *Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses*. Onomasticon Vasconiae. ISBN: 978-84-35479-48-1
Birubala Rabha

**Birubala Rabha** (; Thakurvila, 1954 – Guwahati, 2024ko maiatzaren 13a) indiar aktibista izan zen, sorgin-ehizaren aurka borrokatu zena. Sorgin-ehizaren inguruko kontzientzia zabaltzen duen Mission Birubala erakundea zuzendu zuen. Paper garrantzitsua izan zuen Assam estatuko 2015eko Sorgin Ehizaren Prebentziorako Legearen onarpenean. 

## Bizitza 
1954an jaio zen Thakurvila herrixkan, Assam estatuko Goalpara barrutian Meghalayaren mugatik gertu. Sei urte zituela, aita hil zitzaion, eta eskola utzi behar izan zuen amari laguntzeko.

## Aktibismoa 
Hasieran, Rabhak Thakurvila Mahila Samity sortu zuen, emakumeen elkartea, hainbat gizarte-bizioen inguruan sentsibilizatzen zuena, sorgin-ehiza barne, eta geroago 2006an Assam Mahila Samata elkartean sartu zen. 2011n Mission Birubala irabazteko asmorik gabeko erakundea sortu zuen, aktibista, biktima eta abokatuz osatutako sarea. Sorgin-ehizaren aurkako informazioa zabaltzea du helburu, baita Assam estatuko sorgin-ehizaren biktimak babestea eta sustatzea ere.

## Sariak eta izendapenak 
2005ean Northeast Network erakundeak Bakearen Nobel Sarirako izendatu zuen, eta 2015ean Gauhati Unibertsitateko *honoris causa* doktore bilakatu zen.

## Heriotza 
2024ko maiatzaren 13an hil zen Estatuko Minbiziaren Institutuan, hestegorriko minbiziaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amália Barros

**Amália Scudeler de Barros Santos** (Mogi Mirim, 1985eko martxoaren 22a – São Paulo, 2024ko maiatzaren 12a) brasildar kazetari eta politikaria izan zen, Alderdi Liberaleko kidea. 2023tik 2024ra Mato Grosso estatua ordezkatu zuen Brasilgo parlamentuan.

## Bizitza 
1985eko martxoaren 22an jaio zen Mogi Mirim hirian, São Paulotik 170 kilometrora. Kazetari moduan trebatu zen. 20 urte zituela, ezkerreko begia galdu zuen toxoplasmosiaren konplikazioen ondorioz. 2021ean *Se Enxerga!: Transforme desafios em grandes oportunidades para você e outras pessoas* liburua argitaratu zuen, eta bertan kontatu zuen horretaz.

2022an ibilbide politikoa hasi zuen. Diputatu federal kargurako aurkeztu zen. Ospea lortu zuen Michelle Bolsonaro orduko lehen damaren laguntzari esker. 70.294 boto lortu zituen eta hautatua izan zen. Lege-proiektu osagarri baten, beste 14 lege-proiekturen eta konstituzioari proposatutako zortzi zuzenketen egilea izan zen, eta haren proiektuetako bi onartuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melba Roy Mouton

**Melba Roy Mouton**, **Melba L** **Mouton** izenez ere ezaguna**,** (Fairfax, Virginia, 1929 - Silver Spring; 1990) AEBetako matematikari eta programatzaile afroamerikarra izan zen, NASAren ibilbide eta eta geodinamika atalaren ikerketa-programako laguntzaile izendatua. 1960ko hamarkadan, NASAko emakume matematikari eta programatzaile talde baten buru izan zen. Matematikari gisa hasi zen, eta *Echo 1* eta *2* sateliteen programaren buru izatera heldu zen. Ordenagailu-programatzaileen burua izan zen, eta, geroago, Goddard hegaldi espazialeko zentroko programen produkzioko atalburua.

## Biografia 
Virginiako Fairfax hirian jaio zen, Rhodie eta Edna Chloeren alaba. Howardeko Unibertsitatean graduatu zen 1950ean, matematikako masterreko gradu batekin. 1959an hasi zen NASArentzat lanean, Army Map Service eta Errolda Agentziarentzat lan egin ondoren. NASAn lan egin zuen bitartean, *Echo* sateliteen jarraipena gainbegiratu zuen. Bere lanaren helburua sateliteak orbita egonkor batean egotea eta satelitea une oro espazioan non zegoen jakitea zen. APL programazio-lengoaiari buruzko mintegietan eta kode informatikoen dokumentazioari buruz NASAk argitaratutako artikuluetan parte hartu zuen.

1970ean "Motibazioa eta Gaikuntza edo Automatizazioa" argitaratu zuen "Ordenagailu-programen dokumentazio-metodo automatizatuak" izeneko sinposioan.

1972ko apirilaren 15ean, NASAk bere irudia eta beste lankide beltz batzuena erabili zituen *The Afro American* egunkarian, Estatu Batuetako administrazioak aniztasunarekiko duen konpromisoa adierazteko.

1973an erretiratu zen NASAtik.

## Bizitza pertsonala 
Melba Roy Mouton Wardell Royrekin ezkondu zen eta gero Webster Moutonekin. Hiru seme-alaba izan zituen. Marylandeko Silver Spring-en hil zen, 1990eko ekainaren 25ean, garuneko tumore baten ondorioz, hirurogeita bat urte zituela. Gune hori ilargiaren hegoaldeko eskualde polarrean dago, eta *Volatiles Investigating Polar Exploration Rover* (*VIPER*) lurreratzeko gune bihurtzea aurreikusita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cecil Dorrian

**Cecil Inslee Dorrian** (Troy, New York, AEB,1882ko irailaren 20a-Baltimore,Maryland, AEB, 1926ko abuztuaren 18a) Ameriketako Estatu Batuetako Espedizio Indarrek Lehen Mundu Gerran gerra-korrespontsal gisa egiaztatu zituzten hemezortzi emakumeetako bat izan zen. Frantzia eta Ingalaterrako gerrari buruz idatzi zuen, 1914tik aurrera, *Newark Evening News egunkarirako*, eta askotan bere lana lehenengo orrialdean agertzen zen. Dorrian 1926an hil zenean, Newark Evening News-en lehen orrialdeko artikulu batek aldarrikatu zuen “Estatu Batuetako emakumeen gerrako lehen korrespontsal egiaztatua bezela Frantziako borroka-frontera 1918an iritsi zena”.

Dorrian 1882ko irailaren 20an jaio zen Troyn, New Yorken, bere gurasoak Joseph eta Marie Dorrian ziren.  Aita Edward Westonen idazkaria zen. Dorrian Barnard Collegera joan zen eta 1905ean graduatu zen. Barnard urtekarietan ikusten da nola Dorrianek, dantza- eta antzerki-batzordeetan, saskibaloian, kazetaritzan eta pingpongean parte hartzen du.  1907an, Ladies' Home Companion-ekin   lan egitea onartu zuen. Handik denbora batera, *New York* Tribunerako kritika dramatiko gisa lan egin zuen, baita beste pieza batzuk idazten ere.  1912tik 1914ra, Dorrian antzerki-kritikari eta Oscar Morosco Theater Companyren Europako ordezkari gisa idatzi zuen *New York* Tribunerako.

## Gerrako korrespontsal 
Dorrian 1914an hasi zen idazten Newark Evening News gerrako korrespontsal gisa. Frantzia eta Ingalaterrako gerrari buruz idatzi zuen, 1914tik aurrera, *Newark Evening News - erako*, eta bere artikuluak sarritan lehenengo orrian  agertzen ziren.  Dorrian 1926an hil zenean, Newark Evening News-en lehen orrialdeko artikulu batek adierazi zuen “Estatu Batuetako emakumeen gerrako lehen korrespontsal egiaztatua izan zela eta
Frantziako borroka-frontera  1918an iritsi zena”.
1918ko urrian, bera eta gerrako beste bi emakume korrespontsal Kanpo Harremanetarako Ministerioko Prentsa Sailarekin borroka-frontea bisita egiten ari ziren bitartean, haren gida esku-granada batek hil zuen. 78. Dibisioarekin joan zen lehen hilaretara, eta "lehen eskuko laburpen bat" bidali zuen.

Arthur Hartzell kapitainak Dorriani buruz idatzi zuen: "Miss...Dorianek askoz argiago idazten du armadaren eragiketei buruz beste edozein emakume korrespontsalek baino, haren idazketa ikuspuntu militarretik begiratuz gero”. *Newark* News-erako artikuluak, sarritan, astero izaten ziren, eta askotan  lehenengo orrialde .

## Dramaturgoa 
Dorrian-ek idatzi zuen "The Age of Reason -- a Divorce Problem Play for Modern Children"  (Arrazoiaren aroa: dibortzio-arazoa haur modernoentzat) lana. 1915etik 1916ra Broadwayen antzestu zen eta Vanity Fair-en argitaratu zen 1916ko uztailean. Gero, AEBtik antzestu zan eta *Los Angeles Times-ek*   "dibortzioari buruzko satira distiratsua" deitu zion.

## Ondorengo lana eta heriotza 
Dorrianek hainbat artikulu idatzi zituen nazioarteko estaldura zabala ematen   *Newark Evening News -erako*, 1920eko hamarkadaren erdialdean. 1926ko abuztuaren 18an  pneumoniaz hil zen, Baltimore, Md.-tik gertu egoan erietxe batean. ama ondoan zuela.''''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Froyla Tzalam

**Froyla Tzalam** (San Antonio, 1971ko uztailaren 27a) maia jatorriko belizetar antropologo, komunitateko lider eta politikaria da. 2021eko maiatzaren 27an Belizeko gobernadore orokor bilakatu zen. Edozein herrialdetako agintari gisa jardun duen maia jatorriko lehen pertsona da.

## Bizitza 
Froyla Tzalam Toledo barrutiko San Antonio herrixkan jaio zen. Antropologian lizentziatu zen Texasko Trinity Unibertsitatean eta landa garapeneko masterra egin zuen Sussexeko Unibertsitatean.

Politikan hasi baino lehen, Sarstoon Temash Indigenen Kudeaketa Institutuko (SATIIM) zuzendari exekutiboa izan zen. 2017ko urtarrilean Senaturako hautagaitzarako aurkeztu zen, baina uko egin zion SATIIMen egiten zuen lanean kontzentratzeko.

### Politikari ibilbidea 
2021eko apirilaren 22an John Briceno Belizeko lehen ministroak jakinarazi zuen Colville Young erretiratu ostean Froyla Tzalam Belizeko hurrengo gobernadore orokor izateko izendatu zuela. Herrialdeko hirugarren gobernadore orokorra da, eta kargurako izendatutako bigarren emakumea, Elmira Minita Gordonen ondoren. Maiatzaren 4an, Elizabeth II.a erreginak izendapen hori onartu zuen, eta maiatzaren 27an Tzalamek Belizeko gobernadore orokor berri gisa zin egin zuen.

2022ko martxoaren 21ean, San Mikel eta San Jurgi Ordenako Gurutze Handiko Dama bihurtu zen.

### Bizitza pertsonala 
Daniel Mendezekin ezkonduta dago eta bi seme-alaben ama da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osvalinda Alves Pereira

**Osvalinda Maria Alves Pereira** edo **Osvalinda Marcelino Alves Pereira** (Trairão, 1968 – 2024ko apirilaren 12a) brasildar ekologista izan zen. 

## Bizitza 
### Aktibista ibilbidea 
Mulheres do Areia II erakundea sortu zuen, nekazaritza ekologiko jasangarria garatzen zuena. Erakunde hori estrategikoki kokatuta dago hiru parke nazionalen artean, Trairaoko Baso Nazionalaren, Jamanxim Parke Nazionalaren eta Riozinho do Anfrísio erreserbaren artean. Eremu hauetan basogabetzea gertatzen da, eta jende armatuak bertako biztanleak beldurtzen ditu.

### Heriotza 
2024ko apirilaren 12an hil zen, 55 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cg'ose Ntcox'o

'''Cg'ose Ntcox'o**, edo **Xhose Noxo** edo "**Cgoise'''" (Tsootsha, Botswana, 1950 - 2013ko urriaren 6a), Botswanako pintorea eta litografoa zen.

Eskolagabea zen, eta boskimanoen tribu bateko kidea. British Airwaysen hegazkin-isats bat apaintzeko lan bat ekoitzi izanagatik da ezaguna.

## Biografia 
Cg'ose Ntcox'o Tsootshan jaio zen, Ghanziko barrutian (Botswana), 1950 inguruan. Ncoakhe tribu boskimanoan zuen jatorria, eta naro hizkuntza zen berea.

Kuru Art Project-eko kidea zen, eta Kuru Development Trust-en (KDT) parte, 1992tik. Bere obrek, batez ere, emakumeen eguneroko lana irudikatzen dute, hala nola, zelaietako bilketa eta objektuen fabrikazioa. Haren pertsonaiek, gorputz borobilduz irudikatuak, euri handi baten ondorengo basamortuaren oparotasuna ospatzen dute. Konposizioetan, hegaztiak ere sartzen zituen, eta hondoa, batzuetan, abstraktua zen. Lan horietako bat erosi ondoren, motibo etnikoak zituena —hienak eta zuhaitzak—, British Arwaysek 1996ko “Mundua” lerroetako hegatsetako bat apaintzeko erabiltzea erabaki zuen. 1997an, konpainiako ordezkari batek artista bisitatu zuen Botswanan, kontratua sinarazteko. Artista eskolagabea zenez, ordezkariak paper-zati batean gurutze bat egiteko eskatu zion, haren arabera, "izan ere, artista analfabetoa da... ez du dirurik behar". Beraz, Ntcox'o-k koadroaren prezioaren erdia jaso zuen (12.000 botswanar pula, gutxi gorabehera 3.800 £), eta beste erdia salmenta antolatu zuen KDTrentzat izan zen. Dirua zazpi behi erosteko eta Kalahariko basamortuan kabana bat eraikitzeko erabili zuen, eta gainerakoa familiari eman zion. Hala ere, Cg'ose Ntcox'o-k 1998an jakin zuenean bere lana hainbat hegazkin apaintzeko erabiltzen zela eta kontratua sinatu zenean egile-eskubideak utzi zituela, haserre zegoen. Eta ordainsari gehigarria eskatu zuen bere artea erabiltzeagatik, inoiz ez baitzioten haren erabileraren berri eman. British Airwaysek esan zuen kontratua legezkoa zela, eta artistak bere eskubideak ofizialki legez transferitu zituela, baina, behatzaileen arabera, “ez dago zalantzarik lapurtu egin ziotela”, autore-eskubideak ordaindu beharra saihesteko ohiko prozedurari jarraikiz.

Bere alaba bakarra urte berean hil zen. Suntsituta, Ntcox'o-ren ekoizpen artistikoa nabarmen jaitsi zen. Senarra 2003an hil zen, eta komunitate boskimanoa arduratu zen beraz, harik eta Coex’ae Qgam beste artista boskimano batek bere gain hartu zuen arte.

Coex’ae Qgam 2008an hil zen, eta Ntcox’o bakarrik gelditu zen. Zenbait aldiz joan zen lagunengana edo senideengana bizitzera, eta, azkenik, Qgocgae Cao artista egin zen bere kargu, bihotzekoak jota hil zen arte, 2013ko urriaren 6an.

## Kontserbazioa 
* Portland Museum of Art 
* Albuquerqueko Udaletxea eta County Government eraikina

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (en) Coex'ae Qgam, Qauqaua : a San folk story from Botswana, Johannesburg (Afrique du Sud), The Artists' Press, 1996 (ISBN 978-0-620-20194-0, OCLC 36484485, présentation en ligne)
## Kanpo estekak
Mark Damon

**Mark Damon**, **Alan Harris** jaioa (Chicago, 1933ko apirilaren 22a – Los Angeles, 2024ko maiatzaren 12a) estatubatuar aktore eta zinema ekoizlea izan zen.

Chicagon jaio zen, familia judu batean, eta gaztetan Los Angelesera joan zen bizitzera. Urrezko Globo bat irabazi zuen *House of Usher* filmean egindako lanagatik, eta 1960ko hamarkadan Italiara joan eta Spaghetti westernen lan egin zuen. 1970eko hamarkadatik zinema-ekoizlea izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Virgin Records

**Virgin Records** britainiar diskoetxerik ezagunenetako bat da, gaur egun Universal Music Groupen parte dena.

Richard Branson, Simon Draper eta Nik Powell enpresariek 1972an sortu zuten, aldi batean Londresen zuten denda txikian musika-albumak deskontuarekin salduz ibili ondoren.

1973an bere lehen albuma argitaratu zuen, Mike Oldfielden *Tubular Bells* hain zuzen ere. Arrakasta izugarria izan zuen, batez ere, William Friedkinen *The Exorcist* filmeko soinu-bandan agertu zenean. Genesis taldearen zenbait album ere argitaratu zituen. 1977an Sex Pistols kontratatu zuten, ospea eta zalaparta eraginez. Gero, The Human League, Culture Club, Simple Minds, Oomph! eta beste talde kontratatu zituen.

Konpainia mundu mailako fenomeno musikal bihurtu zen, bere katalogoan genero desberdinetako artistak bilduz: Roy Orbison, Devo, Genesis, Keith Richards, Janet Jackson, Culture Club, Simple Minds, Lenny Kravitz, The Smashing Pumpkins, Mike Oldfield, Tangerine Dream, Jamie T, Avicii edo Queen. 

1992ko ekainean 560 milioi £-ren truke Virgin EMI-Odeon multinazionalari saldu zioten. 1987an sortutako Virgin Records America bere filial estatubatuarra Capitol Recordsekin bat egin zuen 2007an Capitol Music Group sortzeko. Azkenik, 2012an, Universal Music Groupek erosi zuen.

Bere katalogoan Grizfolk, 30 Seconds to Mars, Britney Spears, Beenie Man, Bastille, Blue, KoЯn, The Rolling Stones, The Smashing Pumpkins, We Are Scientists, The Kooks, Bubba Sparxxx, Sharissa, Bossman, Purple Ribbon All-Stars, Janet Jackson, The Chemical Brothers, Shapeshifters, Amaral, Juliet Richardson, Spice Girls, Paula Abdul, Thalía, Daft Punk, Mano Negra, Stereophonics, Jamie T edo Queen daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Nash (arkitektoa)

**John Nash** (Londres, 1752ko urtarrilaren 18a – East Cowes gaztelua, Wight uhartea, 1835eko maiatzaren 13a) britainiar arkitektoa izan zen.

Georgiar Aroa]]nan eta Britainiar erregealdian lan egiten du, eta Londresko eremu garrantzitsu askotako estilo neoklasiko eta pintoreskoen diseinuaren arduraduna izan zen. Diseinuak Printze Erregeordeak eta James Burtonek finantzatu zituzten. Nashek Decimus Burtonekin ere kolaboratu zuen, Jamesen semearekin.

Bere bakarkako diseinuen artean ezagunenak Royal Pavilion Brightonen, Marble Arch eta Buckingham jauregia dira. James Burtonekin lankidetzan Regent Street eta Decimus Burton Regent's Park eta terrazak eta Carlton House Terrace nabarmendu zituen.

## Iruditegia 

Haymarket Theatre - DSC04238.JPG|Haymarket Theatre
Marble.arch.london.arp.jpg|Marble Arch
Hanover Terrace - Regent's Park, NW1 - geograph.org.uk - 952733.jpg|Hanover Terrace, Regent's Park
Clarence house.jpg|Clarence House
Brighton Banqueting Room Nash edited.jpg|Banqueting Room, The Royal Pavilion Brighton
Grovelands House, The Bourne, Southgate, N14.jpg|Grovelands Park
Longner Hall - geograph.org.uk - 425841.jpg|Longner Hall
St Non's Church, Llanerchaeron.jpg|St. Non's Church Llanerchaeron
Ffynone House - geograph.org.uk - 1281751.jpg|Ffynone House
Kilcommon, The Swiss Cottage - geograph.org.uk - 1432260.jpg|Swiss Cottage, Cahir
Gate entrance near Drumnolan - geograph.org.uk - 628271.jpg|Gatehouse at Castle Leslie
Shanbally Castle.jpg|Shanbally Castle

## Kanpo estekak
La Flèche Wallonne Féminine

**La Flèche Wallonne Féminine** (frantsesez  ahoskatua; **Flèche Wallonne Femmes** ere deitua, ) Belgikako txirrindularitza lasterketa da. Urtero udaberrian egiten dituzte eta emakumezkoen egutegia osatzen duten bigarren lasterketarik zaharrena (lehena Trofeo Alfredo Binda-Comune di Cittiglio da) da.

## Palmaresa 
## Palmares herrialdeka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anouk Khelifa-Pascal

**Anouk Khelifa-Pascal**, **Anouk** deitua, frantziar abeslaria da. Mano Negrako hainbat albumetan (*Patchanka*, ''Puta's Fever*, *King of Bongo*, *Casa Babylon*) parte hartu zuen. Batez ere *Pas assez de toi* abestian entzun daiteke eta koruak egiten Manu Chaoren abestietan (ahotsa *Clandestino* albumeko *Je ne t'aime plus* abestian).

1997an *Automatik Kalamity* izeneko albuma argitaratu zuen, eta bertan Manu Chaok ere parte hartu zuen (gitarra eta bigarren ahotsa abesti batzuetan). Virgin France, S.A. diskoetxeak argitaratua, albuma Manu Chaoren lehen albumaren estilotik gertu dago, frantsesez zein ingelesez abestuz; *Automatik Kalamity* *chanson* intimista, reggae eta dub nahasten dituen lana da.

## Diskografia 
* *Automatik Kalamity'' (1997).

## Kanpo estekak
Alfredo Binda-Cittiglioko Udala Saria

**Alfredo Binda-Cittiglioko Udala Saria** () Italiako txirrindularitza lasterketa da. Urtero udaberrian egiten dituzte eta emakumezkoen egutegia osatzen duten lasterketarik zaharrena da. Cittiglio inguruan egiten dute eta Alfredo Binda 1920 eta 1930 hamarkadetako txirridunlari ospetsuaren izena darama.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bako eta Kupido mozkortuta

***Bako eta Kupido mozkortuta*** () Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1850ean egin zuen olio mihise gainekoa da.  Gaur egun, 1852tik, Bordeleko Arte Ederren Museoan ikus daiteke. Gaia mitologikoa da: Bako eta Kupido, bi ume biluzi gisa, mozkor-mozkor doaz Greziako eremuetan. Atzean beste pertsonak dantzatzen ari dira.

## Historia 
Estatu frantziarrak artistari egindako enkargua, 1850ean Parisen egin zen pintura eta eskultura azokan aurkeztu zen lana. Arte Garaikidearen Funts Nazionalaren parte da, 2012an bere jabetza transferitu zen arte. 1852tik, Bordeleko Arte Ederren Museoan dago.

## Ezaugarriak 
Lan obalatua eta tamainu txikikoa da: 12 zm. Bi pertsonaiak erakusten dituzten elementuei esker ezagutzen zaie: Bakok, ezkerrean, mahatsondoak eta Kupidok, eskuinean, arkua eta geziak daramatzate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazioa Bordeleko Arte Ederren Museoaren webgunean.
Timothé Nadim

**Timothé Nadim** (Bourgoin-Jallieu, 1997ko urriaren 19a) frantziar musikari, kazetari eta aktibista da, eskola jazarpenaren aurka borrokatzen dena. 2021ean Frantzian eskola jazarpenari aurre egiteko sistema publikoa aldatzeagatik da ezaguna.

## Bizitza 
Nadim Bourgoin-Jallieun jaio zen 1997an. 2009an kanal bat sortu zuen YouTuben, eta bertan umorezko eta akziozko film labur batzuk plazaratu zituen.

2018ko maiatzean, Nord-Isère lurralderako Agir alderdiko gazteen erreferente izendatu zuten. 2018ko azaroan, Breaking Ceremony izeneko post-grunge taldean abesten hasi zela iragarri zuen. Egun batzuk geroago, eskola jazarpenaren aurkako proiektu batean lanean ari zela eta laster Frantziako gobernuari proposatuko ziola iragarri zuen. Bi zatiz osatutako webgune bat sortzea proposatu zuen. Lehena da sare sozial bat, non haur biktimek modu anonimoan deklaratu eta elkarri lagundu ahal izango dioten, eta bigarrena profesionalekin harremanetan jartzeko eta gai juridiko zein psikologikoen inguruko informazioa eskuratzeko txata da. Ideia hedabideetan zabaldu zen, eta askok berritzailetzat jo zuten.

2019ko uztailaren 16an Agnes Firmin Le Bodo diputatuarekin topatu zen Biltzar Nazionalean. Uztailaren 17an S.A.H.S izeneko proiektua Frantziako gobernuari aurkeztu zion, Adrien Taquet eta Cédric O ministroek gonbidatuta. 

2020ko urrian, *It Starts Today* telebista saioko eskola-jazarpenari buruzko atal bereziko aktoreekin batu zen. Lehenengo emisioa 2020ko azaroaren 5ean egin zen France 2 katean.

2021eko martxoaren 12an Agir alderdiak Nadimen proposamenak modu ofizialean hartu zituen. Egun berean, Nadimek zutabe bat idatzi zuen ''l'Opinion'' egunkarian , Colette Mélot senatariarekin batera, proposamen nagusiak deskribatzeko. Zutabea Alisha izeneko neskaren hilketa eta egun gutxira argitaratu zen. Eskola jazarpenari lotutako adingabe baten lehen hilketa izan zen Frantzian.

2021eko maiatzean, eskola jazarpenaren eta ziberjazarpenaren aurka borrokatzeko informazio misio bat abiatu zen Senatuan.

2021eko urrian, Brut hedabideak Timothé Nadim kontratatu zuen eskola jazarpenari eskainitako saio bat aurkezteko.

2021eko abenduaren hasieran, Emmanuel Macron presidenteak Timothé Nadimek sortutako aplikazioko txat digitalari Frantziako Estatuaren ziberjazarpenaren aurkako zenbaki ofizial bat esleitu zion: 2018. Aurreko hilabetean, Batzar Nazionalak lege berriaren alde bozkatu zuen eta Nadimen proposamenak ere onartu zituen. 

2023ko irailaren 27an, Élisabeth Borne lehen ministroak iragarri zuen 3018 txat-aplikazio digitala ziberjazarpenaren nahiz eskola-jazarpenaren berri emateko aplikazio global bakarra bihurtuko zela.

2022aren amaieran, Nadimek esan zuen eskola jazarpenaren aurkako borrokari amaiera emango ziola Macronek bere eskaerari ekin ondoren. Brut hedabidetik irten eta proiektu berri batean hasiko zuela ere esan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michelangelo bere tailerrean

thumb|250px|Belvedereren soina.
***Michelangelo bere tailerrean*** () Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1849an egin zuen olio mihise gainekoa da.  Nahiz eta oinarri historikoa izan, fikziozko irudia da. Eszenak Michelangelo itsua, haur batek gidatuta, tailerrean erakusten du; *Belvedereren soina* ikutzen ari da. Gaur egun New Yorkeko Dahesh Museum of Art erakundean erakusten da. 

## Historia 
Gérômek mihise hau pintatu zuen artista gaztea zenean. 1843an Paul DeLaroche maisuarekin Erromara egindako bidaiak eragin handia izan zuen bere lanean. Orduan ikusi zuen *Belvedereren soina*, Vatikano Hirian dagoen Belvedereko jauregian 1530etik egon dena. Historikoki, beraz, ezinezkoa da bustoa Michelangeloren tailerrean egon izana, eta, gainera, artista hori ez zen itsu hil.

## Deskribapena 
Margolan bertikala da, 52 × 36 zm.koa. Koadroaren gaiak kontrastatu egiten ditu gaztea eta zaharra, marmolaren zuria eta mozorroen kolorea, ukimenaren eta ikusmenaren zentzua, soin trinkoa eta pertsonen ahulezia. Artistaren sinadura eta data eskultura kokatuta dagoen egurrezko oinarriaren behealdeko ezkerraldean daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazioa  Dahesh Museum of Art museoaren webgunean.
Verdungo setioa

**Verdungo setioa** Frantzia-Prusia Gerraren testuinguruan gertatutako gudua izan zen, 1870eko urriaren 13tik azaroaren 8ra. 

## Gudua 
Prusiako armadak Verdun 1792an erasotu zuen, Lehen Koalizioko Gerraren testuinguruan. Hiria, gotortuta bazegoen ere, oso azkar erori zen. 

1870ean, ordea, Verdunek erresistentzia sutsuagoa eskaintzeko prest zegoen. Honekin ere, urriaren hasieran Saxoi Legioak ekialdetik hiriaren aldera iristen hasi zirenean hiriak goarnizio txikia eta ahula zeukan. Prusiarrek denbora batez zaintza zorrotzaren bitartez egoera kontrolatuta izan arren, Verdun erasotu gabe, azkenik abuztuaren 24an hiria hartzea erabaki zen. Frantziarren defentsaren aldetik, Sedango guduaren ondorioz atzera egitera behartutako frantses iheslarien zati batek goarnizioa gotortzen lagundu zuen. 

Irailaren amaieran, alemaniar indarrak (*Landwehr* milizia barne) Von Gayl jeneralaren agindupean bildu ziren ekialdeko frontean. Verdungo gotorlekuaren blokeo totala urriaren 25ean hasi zen arren, urriaren 7an alemaniarrek gehiago hurbiltzea lortu zuten, artilleria posizio hobeagoak lortzeko asmoz. Honekin, nahiz eta Verdungo gotorlekua oso kaltetua izan zen, frantziarren artilleriaren eraginez alemaniarren lehenengo saiakerak porrotean amaitu ziren. Marnier jeneralak, goarnizioaren buru, kontraeraso gogorrak egin zituen, hasieran garaile suertatu zirenak. Bitartean, hurbil zegoen Metzeko aldi bereko setioaren garrantzi handiagoagatik eraso alemaniarrak denbora batez murriztu ziren. 

Metz erori ondoren, lehenengo armada alemaniarrak Verdun setiatzen zuten unitateak indartu zituen. Egoera ikusita, su-eten baten ondoren frantziar goarnizioa errenditu zen. Errenditzeko akordia nahiko ona izan zen frantziarrentzat. Ofizial frantsesak baldintzapean aske utzi zituzten, eta Verdun hiriko materialak, armak, kanoiak eta abar, bakea berrezartzean berreraikitzea erabaki zuten. Verdun errenditu eta berehala, armada alemaniarrak Neuf-Brisacheko gotorlekua garaitu zuen.

Guztira, Verdungo setioa Frantzia-Prusia gerrako setiorik luzeena izan zen, eta goarnizioaren erresistentzia aurrerago Lehen Mundu Gerran inspirazio iturria izango zen, berriz ere alemaniarrek Verdun erasotzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak