open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
All the Light We Cannot See (telesaila)

***All the Light We Cannot See*** estatubatuar telesail labur dramatikoa da, Shawn Levyk Netflixentzat sortua. Streaming zerbitzuak euskaratu zuen helduentzako lehenengo telesaila izan zen.

## Sinopsia 
Emakume itsua da Marie-Laure LeBlanc. Naziek okupatu dituzten Frantziako lurraldeetatik ihes egingo du aitarekin, gordetzea lortu duten diamantea ez dezaten naziek eskuratu. Gestapoko jeneral batek harrapatu egin nahiko ditu, ordea, eta aita-alabek kostako herri txiki batean ezkutatzea erabakiko dute. Marie-Laure Leblancek bizitza aldatuko dion gizona ezagutuko du han: Adolf Hitlerren armadarako lan egiten duen Werner Pfenning gaztea.

## Aktoreak 
* Louis Hofmann: Werner Pfennig
* Lars Eidinger: Reinhold von Rumpel
* Marion Bailey: 
* Hugh Laurie: Etienne LeBlanc
* Mark Ruffalo: Daniel LeBlanc
* Aria Mia Loberti: Marie-Laure LeBlanc
* Andrea Deck: Sandrina
* Rhashan Stone: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Trio Joubran

**Le Trio Joubran** () 2004 sortutako musika tradizionaleko palestinar musika taldea da. Joubran anaiek sortua, oud edo arabiar laute jotzen dute.

Nazareteko hiru anaiak osatzen dute taldea. Samir, Wisam eta Adnan musikariak dira, eta bost kontinenteetan ibiltzen dira, asmo bakar batekin: ikus-entzuleei lautearen soinua ezagutaraztea. Le Trio Jubran taldeko kideak Palestinako laute jotzaileen familia bateko laugarren belaunaldia dira.

## Diskografia 
*2003: *Tamaas*
*2004: *Randana*
*2007: *Majâz*
*2009: ''À l'ombre des mots* (Mahmoud Darwishen poemak musikatuz) (zuzenean)
*2011: *AsFâr*

;Samir Joubran (bakarka):
*1996: *Taqassim*
*2001: *Sou'Fahm*

; Chkrrr-ekin batera:
*2009: *Le Dernier Vol''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Israeldar juduak

**Israelgo juduak** () Israelgo Estatuko biztanle juduak dira, 1948an independentzia aldarrikatu zenetik gaur egun arte. Biztanleria judua Israelgo biztanleriaren %75,4 inguru da.

## Demografia 
Israelgo Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, 2009an, Israelgo 7 milioi biztanleetatik % 75,4 edozein jatorritako juduak ziren. Horietatik % 68 sabrak dira (Israelen jaiotakoak)- gehienak bigarren edo hirugarren belaunaldiko israeldarrak- eta gainerakoak olimak dira (etorkin juduak Israelen) - % 22 Europakoak eta Amerikako kontinentekoak, eta % 10 Asiakoak eta Afrikakoak, arabiar herrialetakoak, Iran, Turkia eta erdialdeko Asiakoak barne. Berrehun mila baino gehiago Etiopia eta Indiako juduen ondorengoak dira.

Azken hamarkadetan, Israelgo judu asko atzerrira joan dira (yerida). Emigratzeko arrazoiak aldatu egiten dira, baina, oro har, kezka ekonomiko eta politikoen konbinazioari buruzkoak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumezkoen dominazio

thumb|250px|Emakumezkoen dominazioan, menpekoa ez da beti gizonezkoa.

**Emakumezkoen dominazioa** (edo *femdom*, ingeleseko *female dominance*) BDSM praktika oro da, non menderatze nagusia emakumezkoa den. Normalean, testuinguruaren edo norberaren lehentasunen arabera, emakume menderatzaileari **Domina**, "**Ama**" edo **Dominatrix** deitzen zaio. Dominatrix batek ez du nahitaez gizonezko kide bat menderatu behar; emakume otzana ere izan dezake, nahiz eta harreman horri, ingelesez, *lezdom* deitzen zaion, *femdom*atik bereizteko. Emakumeak menderatzean, emakumeak erabakitzen du eta bere menpekoak bere borondatez  emakumearen lidergoa onartzen du. Dominazio mota honek ikuspegi sexuala du nagusiki.

## Historia 
Emakumeen menderatzea Antzinarokoa da, baina gehiago handitu eta hedatu zen pentsamendu feministatik eta emakumeak mendebaldeko gizarte modernoan duen rol aktibotik abiatuta. 1985eko azterlan batek erakusten du BDSM praktiketako parte-hartzaileen % 30 emakumeak direla. 1995eko azterlan baten arabera, BDSMn interesa duten emakume heterosexualen % 90ek nahiago dute otzanak izan, eta nahiago dute bikote menderatzailea izan; aldiz, gizon heterosexualen % 71k nahiago dute nagusi izatea.

## Praktika batzuk 
thumb|250px|Oinen fetitxismoa ohikoa da.
Beste BDSM jarduera batzuetan bezala, ez dago emakumeen menderatzearen eremukoak soilik diren jardueren multzo aurredefiniturik. Oro har, emakume nagusiak erabakitzen ditu jarduera zehatzak, adostutako topaketa baten testuinguruan.

Hauek dira emakumeak menderatzaileen praktika batzuk:

* Elikadura: Eguneroko elikadura-modua mugatzen duten arauekin elikatu behar du otzanak, hala nola jarrera, dieta edo kokapen jakin batekin.
* Oinen fetitxismoa
* Strap-onen erabilera
* Zigor fisikoak
* Bisexualitate behartua
* Masailekoak
* Kandaulismoa
* Otzanari tu egitea
* Exhibizionismoa
* Aurpegian esertzea edo *Facesitting*
* Hitzezko umiliazioa
* Kastitate-kontrola
* Urolagnia edo Urrezko euria
* Orgasmo bukatu gabera
* Trampling
* Ahozko sexu behartua
* Genitalen tortura
* Joputza
* Feminizazio behartua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dominatrix
* Matriarkatu
* Genero-ikasketak
* Menderatze eta sumisio sexual

## Kanpo estekak
Anna Dalassene

**Ana Dalassene** **Comnena** (grezieraz: Ἄννα Δαλασσηνή, *ca.* 1025/1030 - *ca.* 1100/1102), "**Komnenoen Ama**" bezala ere ezaguna, Alexio I.a Komnenoren ama eta Bizantiar Inperioko enperatriza izan zen.​ Bere semearengan zuen eragin handiaren ondorioz, Alexiok *Augusta* titulua eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arabo-israeldar

**Arabo-israeldar**rak edo **arabiar israeldar**rak arabiera ama hizkuntza duten Israelgo Estatuko herritarrak dira. 2018ko erdialdean, Israelgo biztanleriaren % 20,9 inguru osatzen zuten, hau da, 1.837.000 biztanle ziren. Zifra horiek, Israelgo Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, ekialdeko Jerusalemgo 323.700 arabiar biztanle inguru barne hartzen zuten, baita Golango Gainetako 19.000 druso inguru ere, 1967ko Sei Eguneko Gerraz geroztik egoiliar iraunkor estatusa dutenak.

Asko Palestinako Britainiar Mandatuko biztanle arabiarrak –eta haien ondorengoak– dira, 1948an arabo-israeldar gerraren ondoren Israelen mugen barruan geratu zirenak. 1952an, lege batek israeldar hiritartasuna eman zien, eta Israelgo beste edozein herritarren eskubide eta betebehar berberak dituzte, nahiz eta praktikan diskriminazio instituzional esanguratsu bati aurre egin behar dioten. Drusoak izan ezik, armadan zerbitzatzeko betebeharretik salbuetsita daude, Israelek duten gatazkagatik eta palestinarrekin eta arabiar munduarekin duen lotura erlijioso, kultural eta familiarragatik. Drusoek, tradizio luzeko herri gerlariak, irekita dauzkate armadako ateak israeldar independentziatik, boluntario gisa hasieran, eta errekruta gisa 1956tik aurrera: sarritan, eliteko tropetan jarduten dute eta gehiengo juduaren artean begirune handia dute. Beduinoak aztarnari onak direla uste dute.

Kasu berezi bat Ekialdeko Jerusalemen eta Golango gainetan bizi diren arabiarrena da, 1967ko Sei Eguneko gerraz geroztik Israelek okupatuak eta administratuak. 1981ean, Israelek formalki anexionatu zuen Ekialdeko Jerusalem (munduko ezein herrialdek onartu ez duen erabakia), baina ez zien herritartasuna eman bertan bizi ziren palestinarrei, gerra amaitu eta gutxira Israelgo "egoiliar iraunkor" izaera baitute. Nahiz eta Israelgo nortasun-txartelak eduki, horietako gutxi batzuek baino ez dute eskatu Israelgo herritartasuna, horretarako eskubidea baitute, eta gehienek lotura estua dute Palestinarekin. Egoiliar iraunkorrak direnez, Jerusalemgo udal-hauteskundeetan bozkatzeko eskubidea dute, nahiz eta ehuneko txiki batek hala egiten duen, baina ez Israelgo parlamentu-hauteskundeetan.

2019an, Israelgo familia arabiarren % 44,2 pobrezian bizi ziren estatistika ofizialen arabera, estatuko batez bestekoaren bikoitza baino gehiago ( % 20,4).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siria Palestina

**Siria-Palestina** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Hadriano enperadoreak, 135 edo 136an Bar Kokhbaren matxinada garaitu ondoren, Judeako erromatar probintziari eman zion izena izan zen.

300. urte inguruan, Siria-Palestina zabaldu egin zen, Arabia Petraea erromatar probintzia izan zenaren mendebaldea transferituz: Negev, Sinairen zati bat, eta Edom. 357. urtearen inguruan Palestina Prima eta Palestina Salutaris probintzietan banatu zen. 

390. urte inguruan, Siria-Palestina hainbat administrazio-unitatetan berrantolatu zen: Palestina Prima, Palestina Secunda eta Palestina Tertia, Siria Prima, Fenix eta Fenix Lebanensis. Guztiak Ekialde Erromatarreko Elizbarrutian (bizantziarrean) sartu ziren, Isauria, Zilizia, Zipre (536. urtera arte), Eufratensis, Mesopotamia, Osroena eta Arabia Petraearekin batera.

Palestina Prima Judea, Samaria, Paralia eta Pereak osatzen zuten, Zesareako gobernadorearen agindupean. Palestina Secunda Galileak, Jezreelgo harana, Galileako ekialdeko eskualdeek eta antzinako Dekapolisen mendebaldeko zatiak osatzen zuten, bere gobernuaren egoitza Eszitopolisen zuelarik. Palestina Tertiak Negev, Arabiako hegoaldea eta Sinai gehiena hartzen zituen, Petra gobernadorearen egoitza zelarik. Palestina Tertia Palestina Salutaris izenez ere ezagutzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazako portua

**Gazako portua** Gazako Rimal barrutitik gertu dagoen portu txiki bat da. Palestinako itsasontzien jatorri-portua eta Palestinako Itsas Poliziaren oinarria da, Palestinako Segurtasun Indar Nazionalen adarra. Oslo II Akordioaren arabera, Palestinako Itsas Poliziaren jarduerak 6 milia nautiko baino ez ditu harten itsasertzean. 2007az geroztik, Gazako Portua Israelek ezarritako itsasontzien blokeoaren mende egon da, Gazako zerrendaren blokeoaren parte gisa, eta portuko jarduerak eskala txikiko arrantzara mugatu dira.

## Historia 
### Gazako zerrenda 
Gazako Zerrenda lurrez, airez eta itsasoz itxiarazia izan da. 362 kilometro koadroko azalera osoak garraio-sistema nagusi eskasa du: 76 km errepide nagusi, 88 km eskualdeko errepide eta 99 km tokiko errepide.
Otomandarren aro berantiarrean, Pierre Jacotinek *Majumas* lekua izendatu zuen bere 1799ko mapan.

1883an, Palestina Mendebaldarrari buruzko PEFen Inkestak (SWP) el *Mineh* Maiuma zaharra zela adierazi zuen.

2011n, eliza baten hondakinak zirudien tokian  zortzi zutabe erromatar lurrera bota zituen ekaitz batek. 2013an, Palestinako Itsas Poliziak artefaktu zaharrak aurkitu zituen: zutoinak eta buztin egosiak, besteak beste.

### 1994tik 
2002an, Israelgo indarrek Palestinako Itsas Poliziak portuan zituen instalazioei eraso egin zieten, Itsas Poliziako komandanteak Karine A kasuan nahasita egon ondoren, Gazara 50 tona arma ontzi barruan ezkutuan sartzeko saiakera.

2007an, Gazan Hamas nagusitu ondoren, Israelek Gazako zerrenda blokeatu zuen, itsasotik ere bai. Israelgo blokeoa apurtzeko hainbat saiakera egin ziren. Israelek eragotzi egin du ontzi gehienak Gazako portuan porturatzea, baina baimena eman zuen 2008an bi itsasontzi porturatzeko, aktibistak eta zenbait hornidura garraiatzen zituztenak. 2010ean, Palestinako arrantza-ontzi txikienentzat bakarrik zen portua.

2010ean, Hamasek nazioarteko ontzi handiak sartu ahal izateko lanak egin zuen portuan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Conder, C.R.; Kitchener, H.H. (1883). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. Vol. 3. London: Committee of the Palestine Exploration Fund.
* Doughty, Dick; El Aydi, Mohammed (1995). Gaza: legacy of occupation--a photographer's journey. Kumarian Press. .
* Karmon, Y. (1960). "An Analysis of Jacotin's Map of Palestine" (PDF). Israel Exploration Journal. 10 (3, 4): 155–173, 244–253.
* Palmer, E.H. (1881). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer. Committee of the Palestine Exploration Fund.

## Kanpo estekak 
* *Portuaren eta Gazako itsasoaren argazkiak Facebooken*
* Mendebaldeko Palestinari buruzko inkesta, 19. mapa: IAA, Wikimedia commons
Antonia Florentziakoa

**Antonia Florentziakoa** (italieraz: *Antonia da Firenze;* Florentzia, *ca.* 1400 – L'Aquila, 1472ko otsailak 29) sinesdun kristau italiarra eta Corpus Christi monasterioko abadesa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Luc Averous

**Jean-Luc Averous** (Besiers, 1954ko urriaren 22a) frantziar hamabosteko errugbilaria izan zen, hegaleko postuan aritzen zena..

La Voulte taldean jokatu zuen 1971tik. Frantziako errugbi selekzioan 25 partida jokatu zituen 1975 eta 1981 artean. Slam handia irabazi zuen bere selekzioarekin 1977ko Bost Nazioen Txapelketan. Barbarians français taldearekin ere jokatu zuen.

## Palmaresa 
25 partida, 7 entsegu, 28 puntu.

## Ikus, gainera 
* Frantziako errugbi selekzioa 1977ko Bost Nazioen Txapelketan

## Erreferentziak
Tisha B'Av

'''Tisha B'Av'* (,  ahoskatua, ) judaismo errabinikoaren baraualdi eta abstinentzia egun nagusia da. Bere izena Av hebrear hilabeteko bederatzigarren egunari (*Tisha'') dagokio, uda min borealean erortzen dena. "Juduen historiako egunik tristeena" deitu ohi zaio, eta tradizioz basamortuko judu-belaunaldiaren (Israelgo lurraldera sartu ezin zena) dekretua oroitarazten ditu, Nabukodonosor II.aren Armadak Jerusalemgo Lehen Tenplua suntsitzea, Titoren legioek Bigarren Tenplua suntsitzea, Betarreko gotorlekua erortzea (eta, ondorioz, Bar Kokhbaren matxinadaren amaiera, Hadrianok gidatutako jazarpen biziak jarraitua), Eduardo I.a erregeak 1292ko juduak Ingalaterratik kanporatzea, juduak Frantziatik kanporatzea, eta Fernando erregeak eta Isabel erreginak 1492an juduak Espainiatik kanporatzea. Azkenik, batzuek diote Bigarren Mundu Gerran sinatutako 'Azken irtenbidea' ere data horretan gertatu zela.

Judu ortodoxoek nahiago dute praktikarik ez utzi, gutxienez mesias etorri arte. Sionistek hasiera batean kentzea proposatu zuten. Mugimendu kontserbadoreak hainbat modutan ulertzen du, osorik edo zati batean ezabatu edo bere horretan errespetatu nahian.

## Murrizketak 
Yom Kippurren bezala, Tisha B'Av 25 orduko eguna da (batzuetan gehiago, kokapenaren arabera), iluntzean hasi eta hurrengo eguneko gauera arte irauten duena. Sei debeku daude:

#Ez eraman larruzko zapatarik.
#Ez jan eta ez edan (bizitza arriskuan jartzen ez badu).
#Ez garbitu edo bainatu (kasu batzuetan, higiene minimoa baino ez da onartzen).
#Ez aplikatu kremarik, oliorik, desodoratzailerik eta makillajerik.
#Sexu-harremanik ez izatea, elkar besarkatzea, elkarri musu ematea edo gorputzeko beste edozein afektu mota.
#Tora ez ikastea, honek pertsonari poza baitakarkio. Hala ere, atal batzuk azter daitezke, hala nola:
** Moed Katan itunaren hirugarren kapitulua, dueluaren eta eskumikatzearen legeez hitz egiten duena [analisian sakondu gabe].
** Erosten Liburuari buruzko Midrashen iruzkina, beste exegeta batzuen interpretazioaz gain.
** Joben Liburuak, bere iruzkinekin, pena eta oinaze sentimendua pizten du irakurlearengan.
** Jeremiasen Liburuan erregistratutako admonizioaren eta tragedien kapituluak — kontsolamenduaz hitz egiten duten bertsetak salteatuz —.

Gaua iritsi arren, debekatuta dago hurrengo eguneko eguerdira arte haragia jatea eta ardoa edatea, tradizioaren arabera, tenpluak gau osoa eta hurrengo eguneko- avaren 10a- zati bat erre baitzen.

Sinagogan, eta etxera itzultzean, ilunabarretik eguerdira, lurrean edo aulki baxuetan eseri behar izaten da, Shiv'ah garaian (lehen mailako senide bat hil ondorengo dolu-astea) bezala, batzuk lurrean lo egitera iristen dira, eta ezin da ezer zoriondu edo oparitu egun honetan, errezoen eta Tora liburu zaharrak lurperatu ohi dira egun honetan.

Tisha B'Av legeak *Shulchan Aruch* juduen lege-kodeko *Orach Chayim* atelean agertzen dira..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shiv'ah

[thumb|right|250px|Hildakoaren senideei doluaren ogia emanez, Georg Puschneraren *Juedisches Ceremoniel*, Peter Conrad Monathek editatua, [Nuremberg, 1724]]
''''* (, ) judaismoaren dolu-aldiaren tradizioa da, ahaidetasunaren lehen zazpi mailetarako (aita, ama, semea, alaba, anaia, arreba edo emaztea; aitona-amonak eta bilobak ez dira sartzen) egiten dutena. Hildakoa hogeitahamar egun baino gutxiagoko haurtxoa bada, ez dute egiten.

Hildakoaren ehorzketan, lehen mailako senideek beren gain hartzen dute hildakoaren senidearen ()) estatusa. Estatu horrek astebete irauten du, eta denbora horretan familiako kideak etxe batean bildu ohi dira eta bisitak jasotzen dituzte.

Lehen egunean, ohitura da hildakoaren seniderentzat beren janaria ez jatea. Ohitura da bizilagunek lehen janaria ematea, *seudat havra'ah'' () deritzona, arrautzak eta dilistak.

Eskuarki, ez da agurrik trukatzen, eta bisitariak zain egoten dira, hildakoaren senideek elkarrizketa has dezaten. Normalean, bisitariek erruki hitz tradizionalak errezitatzen dituzte: , honela itzultzen dena: Omnipresente Sion eta Jerusalemgo beste mingarriekin batera berreskura zaitzake. Hildakoaren senideak elkarrizketa hasi ondoren, bisitarientzat egokia da hildakoari buruz hitz egitea, bere bizitzako istorioak partekatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gat

**Gat** edo **Gath** (; , filistieraz: 𐤂𐤕 **Gīt*) filistarren pentapolisko bost hirietako bat izan zen, bere eremuko ipar-mendebaldean zegoena.

Bibliaren arabera, David eta Salomonen garaian hiriko erregea Atxix zen, Bibliak izen hori duen errege bakar bati edo biri egiten diola erreferentzia argi geratu gabe. Gath Goliaten etxea zen, baita Itai eta bere 600 soldaduena ere, David Absalomen erbestean lagundu zutenak. David, Saulengandik ihesi, Gatheraino iritsi zen, eta Atxix erregearen zerbitzura jarri zen. Salomonen erregealdian, Xemei Gathera joan zen ihes egindako esklabua itzultzeko ().  pasartearen arabera, Damaskoko Hazael aramearrak Gat hiria hartu zuen. Duela gutxi egindako indusketek setio lazgarri baten aztarnak erakutsi dituzte, ziur asko k.a. IX. mendeko gertaera honekin lotuta.

Gat ere Amarnako Gutunetan "Gimti/Gintu" bezala aipatzen dute, Shuwardata erregeak gobernatua eta, beharbada, baita Abdi-Ashirtik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deir al-Balahko Gobernazioa

**Deir al-Balahko Gobernazioa** ( ''*) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah''). Gazako Zerrendaren erdialdean dago, eta mugakide ditu Israel ekialdean, Gazako Gobernazioa iparraldean, Khan Yunisko Gobernazioa hegoaldean eta Mediterraneo itsasoa mendebaldean. Gazako Zerrendako gainerako lurraldeek bezala, haren administrazioak ez du aire-eremurik, ezta itsas eremurik ere, Israelgo agintariek kontrolatzen baitituzte. Hiriburua Deir al-Balah da.

## Ezaugarriak 
56 km² ditu. Estatistiken Palestinako Bulego Nagusiaren arabera, barrutiko biztanleria 2006an 208.716 biztanlekoa zen (palestinarren % 7,2). Bost eserleku ditu Palestinar Kontseilu Legegilean, eta 2006an Hamaseko kideek irabazi zituzten denak.

### Hiriak 
* Deir al-Balah

### Udalerriak 
* az-Zawayda

### Herri batzordeak 
* al-Musaddar
* Wadi as-Salqa

### Errefuxiatuen kanpamentuak 
* Bureij
* Deir al-Balah camp
* Maghazi
* Nuseirat

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak
Anna Sarfatti

**Anna Sarfatti** (Florentzia, 1950eko abenduaren 7a) idazle eta itzultzaile italiarra da, haur literatura idazteagatik ezaguna.

## Bibliografia 
### Itzulpenak 
#### Dr. Seuss-en liburu-bilduma. 
* Gurin Guda Liburua  (ingelesez*: The Butter Battle Book;* italieraz*: La battaglia del burro*).
* Kapeleko Katua (ingelesez*: The Cat in the Hat;* italieraz*: Il gatto e il cappello matto*).
* Kapeleko Katua Bueltatzen da (ingelesez*: The Cat in the Hat Comes Back;* italieraz*: Il ritorno del gatto col cappello*).
* Sola Soliura Heltzeko Arazoak izan ditut (ingelesez*: I Had Trouble in Getting to Solla Sollew; italieraz: Il paese di Solla Sulla*).

* Lorax (ingelesez*: The Lorax;* italieraz*: Il Lorax*).
* O, ikusiko dituzun lekuak! (ingelesez: ''Oh, the places you'll go!;* italieraz: *Oh quante cose vedrai!*).

#### Beste itzulpenak 
* Kopenhageneko Katuak *(*ingelesez: *The Cats of Copenhagen;* italieraz: *I gatti di Copenhagen).''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web Orri Ofiziala
Oinen fetitxismo

thumb|250px|Martin van Maëlemarrazkia, 1926an.

**Oinen fetitxismoa** (*foot fetish*, ingelesez), baita ere **Podofilia** deitua, giza oinetan interes fetitxista nabarmena da (ikus parafilia). Gizonezkoengan fetitxismo ohikoenetako bat da. Emakumeen oin-fetitxismoa sexu-portaera gutxi aztertua izan da.

Oinen fetitxista bat sexualki kitzikatu daiteke besteen oinak ikustean, ukitzean, laztantzean, zurrupatzean, kilikatzean, miazkatzean, masajeatzean, musukatzean edo usaintzean. Fetitxistaren erantzuna sexu bakoitzaren genitalen edo beste ezaugarri espezifiko batzuen antzekoa da, sexu-kitzikapenarena alegia.

Gainera, oinen fetitxista batzuek bikotekideekin footjob teknika praktikatzen dute. Teknika hori oinekin egindako masaje erotikoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fetitxismo
* Zapaten fetitxismo
* Zangolan

## Kanpo estekak
Calostoma cinnabarinum

***Calostoma cinnabarinum*** Sclerodermataceae familiako onddo gasteroidea da, *Calostoma* generoko bi espezietako bat. Izen arrunt ugarirekin ezagutzen da, besteak beste **zalaturiko aspikeko hauts-kaxa** eta **zelataturiko hauts-kaxa gelatinotsua**. *C. cinnabarinum*-ek historia taxonomiko konplexu eta nahasia izan du, teknika filogenetiko molekularren garapenak arte. Bestalde, normalean jangaitz kontsideratzen den arren,  gune eta kultura batzuetan medikuntza tradizionalean erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calvatia sculpta

***Calvatia sculpta***, **hauts-kaxa eskultatua**, **piramide** **hauts-kaxa**, eta  **Sierrako hauts-kaxa**, bezala ere ezaguna; Agaricaceae familiako hautx-kaxa onddo espeziea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baladi gazta

**Baladi gazta** () Ekialde Hurbilean aurkitzen den gazta zuri eta leuna da. Jatorria Libanoko mendialdean du. 

## Izena 
*Baladi* izena *bilād* ("herria", "lurraldea") hitzetik dator eta ondorioz "herriko gazta" esan nahi du. Herriko izena duen arren delicatessen dendatan ere aurkitzen da. Baladi ahuntzak erabiltzen dira gazta egiteko. Jatorrian Libanoko mendi garaietako artzainek egiten zutenez "mendietako gazta" ere esaten zaio.

Ondu gabeko gazta fina da, gozoa eta aldi berean zapore gazi arina duena. Gosaritan tokiko ogi beroarekin jan daiteke edota sandwichen barnean bazkaltzeko orduan. Batzuetan oliba olio tanta batzukin eta hainbat espeziarekin zerbitzen da. Pertsiarrek *nan-o-panir-o-sabzi-khordan* platera jaten dute, ogi zapalaren gainean baladi gazta freskoa, barazki gordinak eta espezieak dituena.

## Antzerako gaztak 
Siriako gaztaren antzeko itxura eta tamaina ditu, drenai saskiak diseinu patroi berezien markak uzten dizkio azalean.Baladi gazta siriarrak baino koipe portzentaia handiagoa du eta horregatik leunagoa eta krematsuagoa da, eta gutxiago murtxikatu behar da.

Akawie gazta ere antzerakoa da baina Baladi gaztak ehundura trinkoagoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nati Bilbao Onaindia

**Nati Bilbao Onaindia** (Durango, Bizkaia, 1929ko otsailaren 25a - *Ibidem,* 2023ko azaroaren 2a) trikiti musikako panderojolea, abeslaria, tabernaria eta sukaldaria izan zen, baita Durangoko bonbardaketaren lekukoa ere.

## Bizitza 
Durangoko Larrinagatxu auzoko Erdikoetxean jaio zen Nati. Orozketako eskolara joan zen umetan; eskolan hasi eta 8 egunetara Gerra Zibila hasi zenez, ez zen eskolara bueltatu 3 urte beranduagora arte; San Frantziskoko eskolara ere joan zen. Kanpezuko (Araba) Antonio Gómez de Segurarekin ezkondu eta bi seme eta alaba bat izan zituen: Ricardo, Carlos eta Nieves. Nati 1937ko martxoaren 31ko bonbardaketa faxistaren lekuko izan zen. Izan ere, Durango eta Gernikako udalak senidetzeko eskatzen duen manifestuaren sinatzaileetako bat zen. Berak ere ezin izango du sentitu egunen batean lortzen bada. edo Iban Gorriti eta Lander Petralanda durangarrek zuzendutako *"Durango 1937*" dokumentaletako eta omenaldietako protagonista izan zen.

2018ko maiatzaren 30an, Bilbon, omenaldia egin zioten. "Eten barik joten". Jasotako panderoa etxeko tabernako apalean jarri zuten ikusgai.

Bere etxeko taberna eta jatetxea oso ezaguna da inguruan, bere aitite txakolina egiten hasi zenetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Gazako Gobernazioa

[thumb|250px|[Beit Hanoun herria.]]

**Ipar Gazako Gobernazioa** () Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*). Gazako Zerrendaren iparraldean dago, eta mugakide ditu Israel ekialdean eta iparraldean, Gazako Gobernazioa hegoaldean eta Mediterraneo itsasoa mendebaldean. Gazako Zerrendako gainerako lurraldeek bezala, haren administrazioak ez du aire-eremurik, ezta itsas eremurik ere, Israelgo agintariek kontrolatzen baitituzte.

## Ezaugarriak 
61 km² ditu. Estatistiken Palestinako Bulego Nagusiaren arabera, barrutiko biztanleria 2007an 270.246 biztanlekoa zen (palestinarren % 7,2). Bost eserleku ditu Palestinar Kontseilu Legegilean, eta 2006an Hamaseko kideek irabazi zituzten denak.

## Herriak 
Hiru udalerri, bi landa-barruti eta errefuxiatu-eremu bat hartzen ditu.

* al-Beddawiya
* Beit Hanoun
* Beit Lahia
* Izbat Beit Hanoun
* Jabalia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak
Étienne Fabre

**Étienne Fabre** (Rodez, 1996ko abuztuaren 5a - 2016ko abenduaren 10a), Frantziako txirrindularia izan zen. 

Mendi istripu batean hil zen, 20 urte zituelarik.

## Palmaresa 
**2014**
* Bizkaiko Itzulia eta bi etapa
**2015**
* 3. CABA Tourrean eta bi etapa
**2016**
* Charolaisko Tourra
* Quatre Cantons Zirkuitua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Aleksei Rybalkin

**Aleksei Vladimirovitx Rybalkin** () (Taganrog, 1993ko azaroaren 16a-) errusiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2010**
* 3. Bizkaiko Itzulian (Junior)
**2011**
* Besayako Itzulia eta etapa bat
* 5. Europako Junior Txapeketan
**2012**
* Bidasoko Itzulia eta bi etapa
* 2. Santikutz Klasikan
**2014**
* 3. Etorkizuneko Tourrean
* 4. Gaztela eta Leongo Itzulian
* 4. Portugalgo Etorkizuneko Tourrean
**2015**
* Madrilgo Erkidegoko Itzuliko Gazteen Sailkapena
* Portugalgo Itzuliko Gazteen Sailkapena
**2017**
* 8. Austriako Itzulian
**2018**
* 2. Sibiuko Itzulian
**2019**
* 5. Aingo Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mason Hollyman

**Manson Hollyman** (2000ko ekainaren 25a), Britainia Handiko txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2018**
* 3. Bizkaiko Itzulian 
**2021**
* Portugalgo Itzuliko etapa bat
**2022**
* Aostako Haranako Giroko etapa bat

## Taldeak 
*  Israel Cycling Academy (2021-2022)
*  Israel-Premier Tech (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Conocybe pilosella

***Conocybe pilosella*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, oso haragi gutxi du.

Sinonimoak: *Agaricus tener var. ß pilosellus*, *Galera tenera var. pilosella*, *Agaricus tener var. pubescens*, *Galerula pilosella*, *Galera pilosella*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 1 eta 3 cm inguruko diametrokoa, konikoa, haragi gutxikoa, uhindun ertza, iluna, zeharrargia. Kapelaren azala leuna, higrofanoa, krema kolorekoa, erdia ilunagoa eta marroixka kolorekoa.

**Orriak:** Zabalak, ilundu egiten diren marroi argi kolorekoak.

**Hanka:** 2 eta 5 cm bitarteko garaierakoa, mehea, hauskorra, zilindrikoa, barnehutsa, zurruna, iletsua, luzetara ildaskatua, zurixka, horixka-marroi kolorerako joerarekin.

**Haragia:** Mehea eta krema kolorekoa, usain eta zapore leunekoa. Espora-jalkina, marroi-gorrixka edo okre antzeko kolorekoa.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen "cono" hitzetik eta burua, esan nahi duen , "cybe" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Conocybe* batzuen antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Goroldiotan, eremu belartsuetan, saprofitoa, usteltzen ari diren egurretan edo erretako hondarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Maroko, Islandia, Europa, Iran, Txina, Kenya, Uganda, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anabel Medina Garrigues

**Ana Isabel Medina Garrigues** (1982ko uztailaren 31) espainiar tenislari ohia eta entrenatzailea da.

Jokalari gisa munduko 16. postura iritsi zen 2020an, eta 11 banakako eta 28 binakako titulu irabazi zituen, 2008 eta 2009ko Roland Garros barne, Virginia Ruano Pascualekin. Espainiako herrikide asko bezala, lurrezko pistetan aditua zen. Hala ere, Espainiako kide gehienek ez bezala, nahiago zuen pista gogorretan jokatu.
WTA txapelketa irabazi zuen Estrasburgon, Katarina Srebotnik-i irabaziz 2008ko maiatzean, aurreko urtean Amélie Mauresmoren aurka irabazi zuen titulua. Banakako beste tituluak Palermon iritsi ziren 2011n, 2006an, 2005ean, 2004an eta 2001ean, Canberran 2006an, Estrasburgon 2005ean eta Fèsen 2009an.

Tenislari profesional izatez utzi zuenean, 2014. denboraldiaren amaieran, Medina Garrigues entrenatzaile profesional bihurtu zen, eta arrakasta irabazi zuen Jelena Ostapenkorekin lanean ari zela, hark irabazi baitzuen 2017. urteko Roland Garros titulua. 2017. urtearen amaieran, Fed Cup talde espainiarreko kapitain izendatu zuten. Valencia Open ere txapelketa antolatzen du.

## Karrera profesionala 
### Final garrantzitsuak 
#### Grand Slam txapelketak 
##### Bikoteka: 2 titulu 
#### Olinpiar Jokoak 
##### Bikoteka: zilarrezko domina bat 
#### WTA Elite Trophy 
##### Banaka: Porrot 1 
#### Premier Mandatory eta 5 tournaments 
##### Bikoteka: Porrot 1 
## WTA Finalak 
### Banaka: 18 (11 titulu, 7 porrot) 
|

|}

### Bikoteka: 45 (28 titulu, 17 porrot) 
|

|}

## Taldekako Txapelketak 
### Hopman Cup (1–1) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wessel Krul

**Wessel Krul** (2000ko urtarrilaren 28a-), Herbehereetako txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2018**
* Hiru Probintzietako Zirkuitua
* 2. Bizkaiko Itzulian eta etapa bat 
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan (junior)
* 2. Tour du Condroz-en
**2019**
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan (afizionatuak)
**2020**
* Ronde de l'Isardeko etapa bat
**2021**
* Flanders Tomorrow Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Virginia Ruano Pascual

**Virginia Ruano Pascual** (Madril, 1973ko irailaren 21a) espainiar tenislari ohia da. Arrakasta moderatua izan zuen banakako txapelketetan, Emakumezkoen Teniseko Elkarteko (WTA) hiru titulu irabazi baitzituen, baitaGrand Slameko bi final-laurden eta 30. postura iritsi zen rankingean, baina bikoteka arrakasta handiagoa izan zuen. 

43 WTA titulu irabazi zituen. Besteak beste, hamaika Grand Slam txapelketetan: hamar emakumezko binakakoan (zortzi Paola Suárez-ekin, eta bi Anabel Medina Garrigues-ekin) eta bat bikote mistoetan (Tomás Carbonell-ekin). 2002tik 2004ra, Suárezekin batera, Grand Slam txapelketako bederatzi finaletara iristea lortu zitun jarraian (bost irabazi zituen), eta jokatu zituten Grand Slam txapelketako azken hamabi finalerdiak lortu zituzten. 2009ko Wimbledoneko finalerdietan galdu zutenean amaitu zen garaipen seriea. Suarezekin batera, ITFko munduko txapeldunak ziren elkarren segidako hiru urteetan (2002-2004).

## Karrera profesionala 
ezkerrera|thumb|Ruano Pascual 2003an

### Emakumezkoak binaka 
## Grand Slam finalak 
### Bikoteka: 10 titulu, 6 porrot 
### Bikote mistoak: titulu 1 
## Beste final esanguratsuak 
### WTA Tour Championships Finals 
#### Bikoteka: titulu 1 
### Olinpiar Jokoak 
#### Bikoteka: zilarrezko 2 domina 
### WTA Premier Mandatory eta 5 finals 
#### Bikoteka: 22 (11 titulu, 11 porrot) 
## WTA career Finals 
### Banaka: 3 titulu 
|

|}

### Bikoteka: 78 (43 titulu, 35 porrot) 
|

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ken Mattingly

**Thomas Kenneth Mattingly II**  (Chicago, 1936ko martxoaren 17a - Arlington, Virginia  2023ko urriaren 31) estatubatuar hegazkinlari, ingeniari aeronautiko, probetako pilotu, almirante eta astronauta izan zen.

Chicagon jaioa eta Floridan hazia, txikitatik interesatu zitzaion hegazkinei buruz. 1958an ingeniaritza aeronautikoan graduatu zen Auburn Unibertsitatean.

1958an Estatu Batuetako Itsas Armadan izena eman zuen eta 1960tik itsas armadako hegazkinak gidatu zituen. 1966an NASAren astronauten programan sartu zen.

Apollo 13 misiorako hautatua izan zen, baina hasi baino hiru egun lehenago errubeola kutsatzeko arriskuan jarri zen eta Jack Swigertek ordezkatu zuen.

John Young eta Charles Dukerekin batera Apollo 16rako misioan parte hartu zuen. Pilotaje-moduluaren komandantea izan zen bere postua, eta ontziz kanpoko ibilaldi  bat burutu zuen.

Ondoren, Shuttle programako STS-4 (1981) eta STS-51-C (1985) hegaldietan parte hartu zuen.
Txarrantxa (arkitektura)

[thumb|Txarrantxak horman bermatutako [Habe|habeei eusten dieten zur zeiharrak dira.]]
Arkitekturan, **txarrantxa** zurezko edo metalezko egitura-pieza bat da, zeiharki beste bertikal bati lotzen zaiona, hirugarren horizontal edo inklinatuari eusten diona, errefortzu gisa.  

## Arkitektura eta eraikuntza 
Zurezko bilbaduran arruntak dira txarrantxak, euskarri gisa erabiltzen direnak. Askotan, txarrantxak sabaiaren egituran egoten dira lotzeko habe batetik edo zutoin nagusi batetik habe nagusi bateraino. Txarrantxak bertikalki galgatuak edo inklinatuak egon daitezke eta zuzenak edo okerrak izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Édouard Thilges

**Jules Georges Édouard Thilges** (Clervaux, 1817ko otsailaren 17a - Luxenburgo, 1904ko uztailaren 4a) luxenburgoar politikaria izan zen. Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 1885etil 1888ra.

1833an zuzenbidea ikasi zuen Brusela eta Liejako unibertsitateetan eta 1841ean Diekircheko auzitegian abokatu lanetan hasi zen. 1854tik 1856ra gai komunalen administratzaile nagusia izan zen eta Estatu Kontseiluko kide izan zen hainbat alditan 1857 eta 1904 bitartean.

1859ko uztailetik 1860ko irailera Barne eta Justizia zuzendari nagusia izan zen. 1885etik 1888ra, herrialdeko lehen ministroa izan zen, eta, gainera, Kanpo Arazoetako ministerioaz arduratu zen.
Iñigo Lariz

**Iñigo Lariz Azkue** (Elgoibar, 1983ko apirilaren 27a) gipuzkoar txirrindulari ohia da.

Erretiratu ostean, mendi laskertetan, mendiko bizikletan eta mendiko eskian buru-belarri aritu da. 
2013an kilometro bertikalen Espainiako txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Errepidean 
**2001**
* 2. Bizkaiko Itzulian (Junior)
**2003**
* Laukizko Udala Saria
* 2. Antzuola Sarian
* 3. Etxaniz Memorialan
* 3. Martin Deunaren Sarian
* 4. Udaberri Sarian
**2005**
* 2. Aiara Zirkuituan
**2006**
* 2. Xanisteban Sarian
* 10. Nafarroako Itzuliko etapa batean 
**2007**
* 2. San Juan Sari Nagusian

### Ziklo-Krossean 
**2004/05**
* 8. Espainiako txapelketan (23 urtez azpikoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Iñigo Lariz - Firstcycling.com
Dmitri Ignatiev

**Dmitri Ignatiev** (1988ko ekainaren 27a) errusiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2008**
* Palentziako Itzulia eta etapa bat 
**2009**
* Bidasoko Itzulia
**2010**
* 3. Duo Normand-ean
**2011**
* Adyguée Sari Nagusiako etapa bat
**2014**
* 2. Saaboiako Tourrean eta bi etapa
* Alsaziako Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julen Urbano

**Julen Urbano Aretxabala** (Barakaldo, 1980ko ekainaren 30a-) bizkaitar txirrindulari ohia da. Naiz eta afizionatuetan podium batzuk lortu, profesionaletan ez zuen arrakasta lortu. Bere saido honenak Urkiola Igoeran egin zituen. 2001ean, 11. amaitu zuen eta hurrengo urtean, 9. 

## Palmaresa 
**1998**
* 3. Gipuzkoa Klasikan (junior)
**2000**
* 2. La Trinidad Sarian
* 3. Sabin Foruria Oroimenezkoan
**2001**
* 3. Xanisteban Sarian
* 10. Txuma txirrindulari klasika Intenazionalean
**2002**
* Lazkaoko Proba
* 2. Bidasoako Itzulian
* 9. Urkiola Igoeran
**2003**
* 2. Aiztondo Klasikan
* 3. Cursa Ciclista del Llobregat-en
* 3. Oroko Andre Maria Sarian
* 3. San Roman Sarian

## Taldeak
* Olarra-Ercoreca - (1999-2002)
* Cafés Baqué - (2003)
* Cafés Baqué (profesionala) - (2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kiralitate

**Kiralitatea** zientziaren hainbat adarretan garrantzia duen propietate simetriko bat da. Hitza grezierazko χειρ (kheir) hitzatik datur, "eskua", kiralitatea duen objektu ezaguna.

* Kiralitate (biologia)
* Kiralitate (fisika)
* Kiralitate (kimika)
* Kiralitate (matematika)
Truus Menger-Oversteegen

**Trus Menger-Oversteegen**  (Schoten, Ipar Holanda, 1923ko abuztuaren 29a &ndash; Grootebroek, Ipar Holanda, 2016ko ekainaren 18a) holandar  erresistentea, margolaria eta eskultorea izan zen.

## Biografia 
Bigarren Mundu Gerran, nazien aurkako Holandako erresistentzia armatuko kidea izan zen, Freddie Oversteegen ahizpa eta Hannie Schaft lagun zituela.

Gerraren ondoren, Piet Menger-ekin ezkondu zen 1945eko azaroan, lau seme-alaba izan zituzten. Unibertsitateetan eta bigarren mailako eskoletan  erresistentzia-esperientzia kontatu zuen aldizka; antisemitismoaz eta tolerantziaz ere hitz egin zuen. Bere esperientzia kontatzen duen liburua idatzi zuen: *Not then, Not now, Not ever*, 1982an argitaratua.

## Aitortzak 
2014ko apirilaren 15ean, ahizparekin batera, mobilizazio-gerrako gurutzea jaso zuen Mark Rutte lehen ministroaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iuri Filosi

**Iuri Filosi** (1992ko urtarrilaren 17a) italiar txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2013**
* 2. Il Picolo Lombardian
**2014**
* 2. Bidasoako Itzulian eta bi etapa
**2016**
* Sibiu Itzuliko etapa bat
* 5. Volta Limburg Classicean
**2018**
* Taihu Lake Itzuliko etapa bat
* 10. Getxoko Zirkuituan
**2019**
* Omango Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umberto Orsini

**Umberto Orsini** (1994ko abenduaren 6a) italiar txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2016**
* Bidasoako Itzulia
* 8. Il Picolo Lombardia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Ravasi

**Edward Ravasi** (Benate, 1994ko ekainaren 5a) italiar txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2015**
* 4. Kroaziako Itzulian eta Gazteen Sailkapena
**2016**
* 2. Etorkizuneko Tourrean
* 2. Bidasoko Itzulian eta etapa bat
* Aostako Haranako Giroko etapa bat 
* 5. Piva Sarian 
**2017**
* 10. Esloveniako Itzulian 
**2018**
* 4. Adriatica Ionica Race

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huldahko ateak

**Huldahko Atea** (, ''Sha'arei Hulda''), Asmondar leinuaren garaian Jerusalemgo Tenpluaren esparrura zeramatzaten ateak ziren, Mishna legeen bilduman izendatuak. Gaur egun, terminoa ondorengo bi ate-multzoen hondakinetarako erabiltzen da, **Ate Hirukoitza** eta **Ate Bikoitza**, Herodesek hasitako Tenpluko Mendiaren hedaduraren zati gisa eraikiak. Bi ate multzoak Tenpluaren Mendiaren zabalgunea inguratzen zuen Jerusalemgo Hegoaldeko Hormaren zati ziren. Ateetatik sabai gangatuak zituzten lurpeko arrapaletara sartzen zen, eta haien bidez zelaigunera igotzen zen. Erdi Aroan arrapalak hormatu zituzten.

## Etimologia 
"Huldahko ateak" izena Mishnako Tenpluko Mendiaren deskribapenetik hartua dago (Midoteko Ituna 1:3). Izenerako bi jatorri posible iradoki ditu. "Hulda" hitzak "satorra" edo "sagua" esan nahi du hebreeraz; ate horietatik ateratzen diren tunelek animalia horiek erabiltzen dituzten zuloak edo tunelak gogorarazten dituzte. Beste aukera bat da izenak Hulda profetisari erreferentzia egitea, zeinaren hilobia agian inguruan egon zitekeen.

## Arkeologia 
XIX. mendeko indusketetan, Charles Warrenek korridore batzuk aurkitu zituen Ate Hirukoitzaren azpian, batzuk hormaren azpitik eta Tenpluaren Mendiaren hegoaldeko mugatik haratago zeramatzatenak. Ez da ezagutzen zein helburu eta alditan eraiki ziren. Arkeologo berrienek ezin izan dute ikertu, gunearen egoera politikoa dela eta. Bi ateetako korridoreak meskita gisa erabiltzen dira orain.

## Iruditegia 

Fitxategi:PikiWiki Israel 4050 huldas steps.jpg|Ate Bikoitzaran daramatzaten eskailerak. 
Fitxategi:The Double Gate IMG 0082.jpg|Egun Ate Bikoitzean ikusten den zatia. Gainontzekoa Erdi Arokoko dorrearekin estali zen. 
Fitxategi:Eastern gate of huldah L.jpg|Ate Hirukoitza.
Fitxategi:A. Salzmann - Huldah Gates - Jerusalem.jpg|Ate Hirukoitza 1855ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nablustar xaboi

**Nablustar xaboia** edo **Nablusko xaboia** (, *ṣābūn Nābulsi*) Gaztelako xaboi mota bat da, Palestinako Nablus hirian bakarrik egiten dena.​ Haren osagaiak oliba olio birjina —eskualdeko nekazaritzako produktu nagusia—, ura eta sosa konposatu bat dira. Amaierako produktua boli kolorekoa da eta ez du ia usainik, nahiz eta orain batzuek fruta edo landare lurrinekin fabrikatzen dituzten, beste merkatu batzuetara iristeko. 

## Historia 
Emakumeek egin ohi zuten etxerako, X. mendean lantegi txiki batzuk agertzen hasi aurretik ere, baina Nablusen industria garrantzitsua bihurtu zen XIV. mendetik aurrera, eta Ekialde Hurbil osora eta Europara esportatzen zen.1907an Nabulsi xaboiaren 30 lantegiek 5.000 tona xaboi ekoizten zuten, Palestinako xaboiaren erdia, baina industria maldan behera hasi zen Jerikon 1927an izandako lurrikararen eta Israelgo okupazio militarraren ondorioz. Egun bi xaboi fabrika besterik ez dago Nablusen izeneko arraun itxurako zurezko tresna batekin.

Ondoren, xaboi likidoa zurezko lurrera isurtzen da, karratu itxura emanda. Gogortu ondoren kubotan zatitu eta lantegiaren zigilua ezartzen zaio. Lehortzeko prozesua hiru hilabetetik urtebetera bitartekoa da eta oso modu berezian egiten da: kono itxurako pilak osatuz jartzen dira, erditik hutsik, airea ibil dadin xaboi-kuboen artean.

Azken urratsa da eskuz biltzea paper ziratuan, baina esportaziorako direnak bildu gabe utzita.

## Galeria 

Fitxategi:Shakaa - L'ultimo saponificio di Nablus.jpg|alt=
Fitxategi:Saponificio di Nablus.jpg|alt=
Fitxategi:L'ultimo saponificio di Nablus.jpg|alt=
Fitxategi:Soap Factory Nablus.jpg|alt=
Fitxategi:ختم الصابون النابلسي.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salfit

**Salfit** () erdialdeko Zisjordaniako hiria da, izen bereko gobernazioko hiriburua dena. 2023an 12.426 biztanle zituen. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinar Aginte Nazionalak gobernatzen duen lurraldean dago. NBEk ilegaltzat duen Ariel kokalekua ondoan du.

## Demografia 
Palestinako Estatistika Bulego Zentralak 1997an egindako zentsuaren arabera, 7.101 biztanle zeuden Salfiten. Ia % 13 iheslari gisa erregistratu ziren. % 50,6 gizonezkoak ziren eta % 49,4 emakumezkoak. Erdia baino gehiago 24 urtetik beherakoa zen, % 45 20 eta 65 urte bitartekoa eta % 4,1 65 urtetik gorakoa.

2007ko zentsuan biztanleria 8.796ra iritsi zen eta etxegune kopurua 1.840koa zen. Biztanleriaren erdia gizonezkoak ziren eta erdia emakumezkoak. % 48.9 24 urtetik beherakoa zen, % 46,6 24 eta 65 urte bitartekoa eta % 4,1 65 urtetik gorakoa. 12 urtetik gorako biztanleen % 48 baino gehiago ezkonduta zeuden, % 3,6 alargunak eta % 1 baino gutxiago dibortziatuak.

2017ko zentsuaren arabera, biztanleria 10.911era iritsi zen.

## Ekonomia 
Salfit administrazio- eta merkataritza-gune garrantzitsua da inguruko dozenaka herri eta herrixkentzat. Salfiteko Gobernazioa Palestinako oliba-olio ekoizle handiena da, urtean 1.500 tona inguru ekoizten baititu.  Hirian eta inguruan ur-iturburu ugari daude, baina ez dira nahikoak hiriaren eskari gero eta handiagoari aurre egiteko.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faidu (argipena)

**Faidu** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
### Euskal Herrian 
* **Faidu**, Arabako herria, Urizaharra udalerrian.
* **Faidu**, Arabako herri desagertua, Trebiñu udalerrian.

## Abizenak 
* **Faidu**, Arabako abizena.

## Erreferentziak 
.
* **Faido**, Ticino kantonamenduko tren geltokia.

## Kanpo estekak
Adriana Laffan

**Adriana Laffan Lara** (Mexiko Hiria, 1960ko irailaren 4a – *ibidem*, 2023ko azaroaren 1a) mexikar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Graciela Lara aktorearen alaba izan zen. Arte Ederren Institutu Nazionalean eta Arte Hezkuntzako Zentroan ikasi zuen. 1977an ekin zion bere ibilbideari, *Cuartelazo* filmean. Film eta telesail askotan parte hartu zuen. Mexikon, haren paper ezagunenetako bat Luisa izan zen *Carrusel* haurrentzako telenobelan. Nazioarteko ospea lortu zuen 1996an *La sombra del otro* telenobelan parte hartzeagatik. Carlos Olmos nobelaren egileak ez zegoen ziur Laffan izango zela Betsy Corcuera de De la Riva pertsonaiarentzako egokia, eta aktoreak erabaki zuen pisu handiagoa hartzea.

Jesús Arriaga aktorearekin ezkonduta zegoen. Bi seme-alaba izan zituzten, María José eta Emiliano.

2023ko azaroaren 1ean hil zen, 63 urte zituela, osasun-arazoengatik ospitalean egon ondoren.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
### Internet 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Ó Fiaich

'''Tomás Seámus O'Fiaich'* (Cullyhanna, 1923ko azaroaren 3a - Tolosa Okzitania, 1990eko maiatzaren 8a) irlandar kardinala izan zen.

1948an apaiztu zen eta, ondoren, Irlandako Erdi Aroko historia ikasi zuen University College Dublinen eta zientzia historikoak Lovainako Unibertsitate Katolikoan. 1959tik 1974ra Irlandako Historia Modernoko irakaslea izan zen Irlandako apaiztegin. Irlandar kulturaren eta hizkuntzaren aditu nabarmena izan zen.

Paulo VI.a aita santuak Armagheko artzapezpiku eta Irlanda osoko primatu izendatu zuen 1977an. Joan Paulo II.ak 1979an kardinal izendatu zuen. Preso errepublikarrak bisitatu zituen kartzelan, eta bitartekaritzak egin zituen gose-grebak amaitzeko. Bihotzekoak jo zuen Lourdes santutegira erromes zihoala, eta Tolosa Okzitaniako ospitale batean hil zen.

## Lanak 
* *Edmund O'Reilly, Archbishop of Armagh 1657–1669,* in *Father Luke Wadding Commemorative Volume,* pp.&nbsp;171–228 (Franciscan Fathers), 1957.
* *Irish cultural influence in Europe, 6th to 12th century,* Dublin, 1967.
* *The Irish Bishops and The Conscription Issue 1918*, in *The Capuchin Annual*, 1968.
* *Columbanus in His Own Words* (Dublin: Veritas Publications, 1974)
* *Virgil's Irish background and departure for France,* in *Seanchas Ardmacha,* ix (1985), pp.&nbsp;301–17.
* *Gaelscrínte san Eoraop.* Dublin, 1986.
* *Irish monks in Germany in the late Middle Ages,* in *The Church, Ireland and the Irish,* (ed. W.J. Sheils and Diana Wood), Oxford, 1989; studies in Church history, xxv, pp.&nbsp;89–104.
* *The early period,* in Rémonn Ó Muirí (ed.) *Irish Church History Today,* pp.&nbsp;1–12, Armagh [1991?]
* *Virgils Wededegand in Irland und sein Weg auf den Kontinent,* in *Virgil von Salzburg,'' pp.&nbsp;17–26 (data ezezaguna)

## Kanpo estekak
Sionismo kristau

thumb|*Memorandum to the Protestant Powers of the North of Europe and America*, Australian 1841ean argitaratua.
**Sionismo kristaua** juduak Lur Santura itzultzea bultzatzen duen ideologia kristau eskatologiko bat da. Euren ikuspegiaren arabera, Israelen sorrera 1948an Bibliako profezia betetzea da, juduen burujabetza berrezartzea Sortaldean Israelgo Bilera eskatologikoaren parekoa delako, Kristoren Bigarren Etorrera gertatzeko aurrebaldintza. Terminoa XX. mendearen erdialdean erabiltzen hasi zen, **kristau berrezarkuntza** erabili ordez, jarraitzaileek judu sionisten atzetik manifestatzen zirelako juduentzako aberri bat eskatzen. 

Kristauen aldetik juduen berrezarkuntzaren babesa hazi egin zen erreforma protestantearekin, XVII. mendeko Ingalaterran. Anita Shapira israeldar historialariaren ustez, Ingalaterrako sionista ebanjeliko kristauek ideia hau txertatu zuten juduen artean 1840ko hamarkadan, nazionalismo judua britainiar juduen artean fama txarreko ideologia zenean. 

Sionismo kristauaren ideia ohikoa izan da Protestanteen artean erreformatik. Sionista kristauek uste dute juduak masiboki itzuli behar direla Israelgo lurraldera, baina, aldi berean, judaismoa alboratu eta kristautasuna onartu behar dutela, profezia biblikoak bete daitezen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conocybe intrusa

***Conocybe intrusa*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Conocybe detrusa*, *Conocybe intrusa*, *Conocybe hebelomatoides*, *Conocybe intrusa f. hebelomatoides*.

## Deskribapena 
Hebeloma baten antza du.

**Kapela:** Haragitsua, 6 eta 10 cm bitarteko diametroarekin, arre-gorrixka kolorekoa.

**Orriak:** Adnatuak, okre-gorrixka kolorekoak.

**Hanka:** 5 cm arteko garaierakoa eta cm 1 arteko diametrokoa, oinarri loditua eta marjinatu samarra, Okre-gorrixka kolorekoa, eremu zirkular antzekoekin edo gortina hondarrekin, goian ildaskatua.

**Haragia:** Zurbila.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen "cono" hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen, "cybe" hitzetik. 

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udaberrian. Ongarritutako lekuetan, lorategietan eta batez ere negutegietan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak