open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kayes

**Kayes** (, soninkeraz: *Xaayi*) Mali mendebaldeko hiria eta izen bereko eskualdearen hiriburua da. Senegal ibaiaren bazterrean dago, Bamakotik 510 km ipar-mendebaldera. 2009an 127.368 biztanle zituen.

## Klima 
Kayesko klima oso beroa da. Hori dela eta, hiria «Afrikako presioko eltzea» dela esaten da. Urteko batez besteko tenperatura maximoa 36,3&nbsp;°Ckoa da, eta apirila-maiatzean 41&nbsp;°Ctik gorakoa. Urtaro euritsua ekainetik urrira bitartekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biraketa-solido

[thumb|300px|[Zirkulu bat biratzean torua eratzen da]]
**Biraketa-solidoa** irudi lau bat plano bereko ardatz baten inguruan biratzean eratzen den solidoa da. Esaterako, zirkulu batek esfera bat eratzen du bere diametroaren inguruan biratzean; triangelu zuzen batek, bere kateto baten inguruan, kono bat. Horrelako solido baten bolumena integrazioz kalkula daiteke.

## Biraketa-solidoaren bolumena eta azalera 
y=f(x), non x\in\langle a,b\rangle, kurbaren biraketa-solidoaren bolumena X ardatzaren inguruan:

ezkerrera|250px| f(x)

: V=\pi\int\limits_a^b(f(x))^2\,dx

Azalera:
: S=2\pi\int\limits_a^b|f(x)|\sqrt{1+[f'(x)]^2}\,dx

**Funtzioa adierazpide parametrikoan denean**
: x=x(t),\ y=y(t);\ t\in\langle t_1,t_2\rangle

Bolumena:
: V=\pi\left|\int\limits_{t_1}^{t_2}y^2(t)x'(t)\,dt\right|

Azalera:
: S=2\pi\int\limits_{t_1}^{t_2}|y(t)|\sqrt{[x'(t)]^2+[y'(t)]^2}\,dt

## Ikus, gainera 
* Biraketa-gainazala
* Pappus-Guldinen teorema

## Kanpo estekak
Putre (Txile)

**Putre** Txileko iparraldeko komuna eta herri bat da, Arica eta Parinacota eskualdeko Parinacota probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 1.977 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Putre** komuna [Arica eta Parinacota eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Putreko udalaren webgunea.
Khi-karratu banaketa

**Khi-karratu banaketa** (edo **khi karratuaren banaketa**) estatistika inferentzialean gehien erabiltzen den probabilitate-banaketetako bat da. Batez ere, hipotesi-testetan (hipotesi-proba ere deitutakoak) eta konfiantza-tarteen eraikuntzan erabili ohi da.thumb|Khi-karratu banaketaKhi-karratu banaketa ondokoa da: banaketa normalaren araberako k zorizko aldagaik hartzen dituzten balioen karratuen baturaren banaketa. Gainera, hipotesi-proba baterako banaketa normal bat erabili ahal den guztietan, khi-karratu banaketa ere erabil daiteke.

k balioa (non k zenbaki osoa den) khi-karratu banaketaren parametro bakarra da, zehazki, askatasun-graduen kopurua da.

## Historia 
ezkerrera|thumb|175x175px|Karl Pearson
thumb|197x197px|Friedrich Robert Helmert
Banaketa hau Friedrich Robert Helmert alemaniar geodesilari eta estatistikariak deskribatu zuen lehen aldiz 1876-1876 bitarteko artikuluetan. Bertan, populazio normal baten lagin-bariantzaren banaketa kalkulatu zuen. Horrela, alemanez, tradizionalki Helmert’sche (“helmertiarra”) edo “Helmerten banaketa” izenez ezagutzen zen.

Gero, Karl Pearson matematikari ingelesak modu independentean berraurkitu zuen banaketa, doikuntza egokitasunaren testuinguruan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kulikoro

**Kulikoro** () Mali hego-mendebaldeko hiria eta izen bereko eskualdearen hiriburua da. 2009an 43174 biztanle zituen.

Niger ibaiaren ertzean dago, Bamakotik 55 km ipar-ekialdera. Garrantzi handiko garraiogunea da. Niger ibaiaren erdialdeko zatian dagoen 1.600 kilometroko tarte nabigagarrian, Kulikoro da ontzi handientzako goiko portua. Emari handiko sasoian Comanav konpainiaren (*Compagnie malienne de navigation*) ferriek Segu, Mopti, Tonbuktu eta Gaorekin lotzen dute. Burdinbidez Senegalgo Dakarrekin loturik dago. Industria nagusiak kakahuete-olio, kotoi-olio eta xaboi produkzioan aritzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aita

:*Agian, generoz bereizi gabe gurasoen gaiari buruz jakin nahi zenuen.* 
:*Etruriar azpimunduari buruzko artikulua hemen duzu.*
[thumb|Aita eta semea, [Dhakan]]
**Aita** ume bat edo gehiago sortarazitako gizon edo animalia arra da, bereziki haiekiko. Emakumezko baliokidea amada. Aitek seme-alaben sexua mugatzen dute, espermatozoideak X kromosoma (emea) edo Y kromosoma (arra) duelako.

Erromatar zuzenbidetik aurrera, aitatasuna zehazteko *Mater semper certa; pater est quem nuptiae demonstrant* ("Ama beti ziurra da; aita ezkontzak adierazten duena da") esapidea erabili dute. Orain berriz aztarna-genetikoaren bidez ziurtatu daiteke. Beraz, amak bezala, aitak biologikoak, sozialak edo legalak izan daiteke.

Ohikoa ez bada ere, aita-animalia batzuek bere umeen ardura ahrtzen dute (Darwinen apoak, *Rhinoderma darwini*, eta itsas zaldiak arrautsez arduratzen dira; kastoreek eta otsoek bere kumeak babesten dituzte, eta abar).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maipo probintzia

**Maipo probintzia** () Txileko erdialdeko probintzia bat da. Santiagoko metropolitar eskualdean kokatuta dago. 2002ko erroldan, 378.444 biztanle zituen.

### Komunak 
Maipo probintziak 4 komuna ditu.

## Kanpo estekak 
*  Maipo gobernuaren webgunea.

## Erreferentziak eta oharrak
Seme

:*Agian, generoz bereizi gabe seme-alaben gaiari buruz jakin nahi zenuen.*

[thumb|Claud Detloffen [1940ko "Itxoidazu, aitatxo" (*Wait For Me, Daddy*), Bigarren Mundu Gerraren argazki ospetsuenetariko bat.]]
**Semea** gizonezko ondorengoa da, gizonezkoa bere gurasoekiko. Emakumezko baliokidea alaba da.

Nekazal-gizarteetan, semeek alabek baino gizarte-estatus handiagoa dute, indar handiagoa dutenez zereginak eraginkorrago egin ditzaketelako. Gizarte batzuetan semeen premutasuna jaraunsletzaren oinarria da.

## Ikus, gainera 
* Maiorazkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izeko

thumb|Izeko eta iloba
**Izeko** edo **izeba** aitaren arreba edo amaren ahizpa da; orobat, osabaren emaztea. Izen desberdinak ditu euskaraz: izeko (mendebaldean), izeba (erdialdean), tanta (Ipar Euskal Herrian, oro har), besteak beste.

Itxurazko ahaidetasunean ohorezko titulua ere bada. Albanian, Txinan, Egipton edo maorien artean horrela izendatzen dute lehengusu zaharrak, auzokideak eta, batzuetan, baita arrotzak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osaba

[thumb|Osaba Sam (*[Osaba Sam|Uncle Sam*) Estatu Batuen pertsonafikazioa]]
**Osaba** aitaren edo amaren anaia da; orobat, izebaren senarra..

Itxurazko ahaidetasunean ohorezko titulua ere bada. Albanian, Txinan, Egipton edo maorien artean horrela izendatzen dituzte lehengusu zaharrak, auzokideak eta, batzuetan, baita arrotzak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gainazal

**Gainazala** lodierarik gabeko forma geometrikoa da, bi dimentsiokoa. Gainazala laua izan daiteke (planoa) edo gehienetan kurbatua (esferaren edo zilindroaren azala) eta mugatua edo mugagabea, itxia edo irekia.

## Ikus, gainera 
* Gainazal ozeaniko
* Azalera

## Kanpo estekak
Paraboloide

Geometria analitikoan, **paraboloidea** koadrika bat da, hiru dimentsioko gainazal mota bat, gutxienez plano batekiko ebakidurak parabolak dituena. Bi motatako paraboloideak daude, eliptikoak eta hiperbolikoak.

## Paraboloide eliptikoa 
thumb|Biraketa-paraboloidea.

:
\left( \frac{x}{a} \right) ^2 + \left( \frac{y}{b} \right) ^2 - z = 0 

a = b denean, paraboloide eliptikoa **biraketa-paraboloidea** da: parabola bat bere ardatzaren inguruan biratzean sortzen den gainazala.

Eguneroko bizitzaren gauzakietan, besteak beste, *antena parabolikoek* dute paraboloide eliptikoaren itxura.

## Paraboloide hiperbolikoa 
thumb|Paraboloide hiperbolikoa.

:
\left( \frac{x}{a} \right) ^2 - \left( \frac{y}{b} \right) ^2 -{z} = 0 
.

Paraboloide hiperbolikoari **zela** ere esaten zaio bere grafikoagatik. Haren gainazalean zuzenak barne hartzearen berezitasuna du.

## Kanpo estekak
Kalabankoro

**Kalabankoro** edo **Kalaban Koro** Mali hego-mendebaldeko Kulikoroko eskualdeko landa udalerri bat da. Bamakoren hego-mendebaldean dago. Biztanleria oso azkar hazi da. 1998an 35.582 biztanle besterik ez zituen, baina 2009 Maliko hirugarren udalerririk handiena zen, 166.722 biztanlerekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Senar

thumb|Senar ezkonberria
**Senarra** ezkondua dagoen gizona bere ezkontidearekiko da.

Legedien arabera, ezkontideek elkarrekiko eskubide eta betebehar ezberdinak dituzte, ohikoena, fideltasuna izanik.

Ezkondu aurretik senargaia du izena eta, emaztea bera baino lehen hiltzen bada, alarguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkontide

thumb|Hamarkadak ezkonduta daramatzaten ezkontideak, Mike Gravel 2008ko estatubatuar presidentegaia eta bere emaztea
Zuzenbidean, **ezkontidea** ezkontzaren bidez loturiko pertsona fisikoa, hau da, emaztea edo senarra bata bestearekiko. Ezkonlagun, bizikide, bizilagun edo, pluralean, senar-emazteak sinonimoak dira.

Legedien arabera, ezkontideek elkarrekiko eskubide eta betebehar ezberdinak dituzte, ohikoena, fideltasuna izanik.

## Gutxieneko adina 
Adin minimo bat egon ohi da legalki ezkondu ahal izateko. Nazio Batuen Erakundeak honako hau adierazi zuen:

"2010ean, 158 herrialdek informatu zuten 18 urte direla gurasoen baimenik gabe emakumeek ezkondu ahal izateko izan behar duten gutxieneko adina. Dena den, 146 herrialdeetan, 18 urte azpitik dauden neskak gurasoen baimenarekin edo beste autoritate baten baimenarekin ezkondu ahal dute; 52 herrialdetan, neskatoak 15 urte baino gutxiago dituztenak gurasoen baimenarekin ezkondu daitezke. Bestalde, 180 herrialdetan gurasoen baimenik gabe ezkondu ahal izateko adina 18 urtekoa da gizonentzat. Horrez gain, 105 herrialdetan, mutilak autoritate baten edo gurasoen baimenarekin ezkon daitezke, eta 23 herrialdetan, 15 urte azpikoak gurasoen baimenarekin ezkondu daitezke". 

## Terminoaren erabilera 
Ezkontide terminoaren erabilera, gizon edo emaztearen ordez, zabaltzen joan da familia zuzenbidearen alorrean hainbat arrazoirengatik. Arrazoi nagusietako bat sexuen arteko berdintasuna da , ezkontza harremanaren barneko eskubide eta betebeharrei dagokienez. Legedi askok nahiago izan dute ezkontide bakoitzari erreferentzia aparte egin ordez, batera egitea, bi alderdien arteko berdintasuna helburu. Horrez gain, azken urteotan sexu berdineko pertsonen arteko ezkontza gero eta ohikoagoa denez, egoerak termino hau ezartzea eskatzen zuen, termino neutroak erabiltzea hobea delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haurride

thumb|250px|Bi ahizpa
**Haurridea** guraso bereko senideak dira.

Gizonezko batentzat, bere gurasoen beste semeetako bakoitzak anaia du izena; emakumezko batentzat, berriz, bere gurasoen semeetako bakoitzak neba du izena.

Era berean, gizonezko batentzat, bere gurasoen alabetako bakoitzak arreba du izena eta; emakumezko batentzat, bere gurasoen beste alabetako bakoitzak ahizpa izena du.

Hona hemen:

## Motak 
* Haurriderdia, biologia edo adopzioaren bitartez aita ala ama bera duten anai-arrebak.
* Anaia sabelkide, sabel-anaia eta antzekoak, amaren sabelean aldi berean zeuden anai-arrebak.
* Bular-anaia edo ugazanaia, emakume berak bularturiko pertsonak nahiz eta senideak izan ez. Egun arraroagoa da, baina inudeak edo hazamak beharrezkoak zirenean ohikoa zen.

## Genetika 
Aita eta ama berak dituzten anaia-arrebek ADNaren % 99,99a partekatzen dute. Biki monozigotikoek, berriz, ADN bera dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biraketa-ardatz

[thumb|[esferaren biraketa-ardatza.]]
**Biraketa-ardatza** edo **errotazio-ardatza**, gorputz bat biratzen denean, geldi dauden puntuek osatutako lerroa da; gorputzaren gainerako puntuak lerro horren inguruan biratzen dira.

## Kanpo estekak
Bitalismo

Filosofian, **bitalismoa** bizitza zientziaren bitartez azal ezin daitekeen indar edo oldar batek bideratzen duela baieztatzen duen jarrera da. Bitalismoa aldeztu duten pentsalarien artean, Friedrich Nietzsche, Henri Bergson, Ortega y Gasset eta Teilhard de Chardin kristaua daude.

Bitalismoak dio organismo bizidunak besteetatik bereizten direla zerbait ez-fisikoa dutelako, hala nola, fluido edo bizi-izpiritu bat, biziarazten dituena. Teoria Antzinako Egiptotik datorkigu. Aro Modernotik, bitalismoak, Descartesek hasitako sistema biologikoen azalpen mekanizistarekin kontrastatzen zuen.

XIX. mendeko kimikariek konposatu organikoen eraketak biziarteko eragina behar zuelako baieztapena ezeztatzea proposatu zuten. Louis Pasteurrek uste zuen izaki bizidunengan bakarrik aurkitzen diren erreakzio kimikoak eragiten zituzten hartzidurak organismo osoak behar zituela. Hans Driesch enbriologoak, itsas trikuaren arrautzekin esperimentatuz, lehen bi zelulen banaketak bi blastula oso baina txiki gidatu zituela frogatu zuen, honek, itxuraz, erakusten du banaketa zelularrak ez duela arrautza azpimekanismoetan banatzen, baizik eta zelula gehiago sortzen dituela, bakoitza organismo berri bat sortzeko bizi arteko ahalmenarekin. Bitalismoa desagertu egin zen zelula edo organismo bizidun baten funtzio bakoitzaren azalpen mekanizista gogobetegarrienen erakustaldiarekin. 1931n biologoek "ia aho batez alde batera utzi zuten bitalismoa, aitortutako sinesmen gisa".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uremia

**Uremia** urearen odol-maila altuak eragiten duen gaixotasun larria da, giltzurruneko gutxiegitasun baten ondorioz agertu ohi dena. Giltzurrunen jarduera okertzen denean giltzurrunek ez dute urea xurgatzen, hau ez da gernuarekin kanporatzen eta odolean pilatzen da. Pilaketa horrek heriotzaraino eraman dezake gaixoa.

Uremiaren ondorioz agertzen diren sintomen artean buruko mina, goragaleak, okadak, hipotermia eta hipotentsioa, anemia, buru-nahasketa, letargia eta koma aipa daitezke.

Giltzurruneko gutxiegitasuna uremiaren kausa nagusia izan arren, beste faktore batzuek ere uremia eragin dezakete: proteina asko duen dieta bat jarraitzea, odoljario gastrointestinalak, deshidratazioa, hainbat botika hartzea, pielonefritisa, etab.

Giltzurruneko gutxiegitasunari aurre eginez (dialisia, giltzurrun-transplantea...) tratatzen da uremia.

## Kanpo estekak
Funtzio periodiko

[eskuinera|frame|[Sinu funtzioaren grafikoa.]]
Matematikan, **funtzio periodikoa** funtzio bat da, edozein x aldagai errealentzat, ƒ(x + p) = ƒ(x) betetzen duena, p periodo izeneko zenbaki erreal bat izanik (p > 0).

Adibidez, ƒ(x) = sin x funtzio periodikoa da, eta periodoa 2π da; izan ere, sin (x + 2π) = sin x, x edozein dela ere.

## Kanpo estekak
Gai (matematika)

Matematikan, **gaia** adierazpen matematiko batean, oro har, eragiketa- edo erlazio-ikurrez bereizitako elementuetako bakoitza da; frakzioan, zenbakitzailea eta izendatzailea; polinomioan, batuketa aljebraikoaren ikurraz bereizitako elementu bakoitza; segidetan, elementu bakoitza.

## Definizioa 
Oinarrizko matematikan, adierazpen matematiko batean, *gaia* zenbaki edo aldagai bakoitza da, edo zenbaki edo aldagai batzuen biderkadura, + edo − ikurrek beste gaietatik bereizita. Adibidez,

:3 + 4*x* + 5yzw* adierazpenean gaiak hauek dira: 3, 4*x*, eta 5*yzw''.

## Kanpo estekak
Glukosuria

**Glukosuria** glukosaren gernu-maila altuari deritzo.

Bi jatorri izan ditzake akats metaboliko honek:

* odoleko glukosa-maila oso altua denean giltzurrunek ezin dute glukosa guztia birxurgatu. Hori gertatzen da diabetes kasuetan. Ondorioz, iragazitako glukosa ez da odolera berriz pasatzen eta gernuarekin kanporatzen da. 1,8g/l da glukosaren odol-mailaren muga: hortik gora giltzurrunak ez dira gai iragazitako glukosa birxurgatzeko.

* giltzurrun-akatsek, glukosaren odol-maila normala denean, glukosuria ere eragin dezakete. Giltzurrunek ez dute glukosa behar bezala birxurgatzen, eta hau gernuarekin batera kanporatzen da. Akats hereditarioa izan ohi da, gene oker baten ondorioa (gene horrek proteina garraiatzaile baten sintesia kodetzen du, glukosari lotzen dena bere giltzurrun-garraioa errazteko)

Urriagoa bada ere, hainbat traumatismo fisikok zein emozionalek gehiegizko glukogenolisi eragin dezakete, glukosuria ere sortuz.

## Kanpo estekak
Ahizpa (argipena)

**Ahizpa** izenak adiera zenbait ditu:

* ahizpa, alaba batentzat, guraso bereko beste alabetako bakoitza;
* ahizpa, kristau ordena eta kongregazio erlijioso femenino zenbaitetako kidea, mojengandik bereizten direnak;
* orokorrean ere, kristau ordena eta kongregazio erlijiosoetako kide femeninoei ematen zaien trataera orokorra.
Edoskitze

thumb|Amagandiko edoskitzea.
**Edoskitzea** ugaztun emeek esnez umea elikatzean datza, gehienetan bularretatik, batzuetan bularretatik aterata esnea metatu den ontzi berezi batetik. Gizakiaren kasuan, OMEk eta UNICEFek jaioberriaren lehenengo sei hilabetetan ezinbestekoa eta elikagai bakarra dela diote; baita handik aurrera, eta gutxienez bi urtera arte, osagarria. Estatu Batuetako Pediatria Elkarteak (*American Academy of Pediatrics*), berriz, urte batez beharrezkoa dela dio. Umeek esnea edoskiz igarotzen duten aroari **edoskitzaro** deritzo.

OMEk eta UNICEFek ez dute bukaera-data finkoa ezarri eta ikerketa antropologikoek bi urte eta erdi eta zazpi urte arteko epea proposatzen dute.

Edoskitzea onuragarria da bai amarentzat eta baita umearentzat ere. Bion afektibitate-lotura estutzeaz gain, umearen immunitate-sistema sendotzen du

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inude

[thumb|[Luis XVI.a Frantziakoa eta bere inudea]]

**Inude** edo **hazama** bere haurra ez den jaioberria bulartzen duen emakumea da. Mendebaldean egun ia desagerturik dagoen lanbidea bada ere, aurrehistorian hasi eta XIX. mendera arte oso erabiliak izan ziren. Antzinako Grezian, adibidez, haurren hezkuntzan garrantzi handia zuten inudeek, tradizioaren transmisioaz arduratzen baitziren. Era berean, umeek inudeekiko bizatza osoan iraungo zuen lotura afektiboa garatzen zuten. Gizarte patriarkaletan goi mailako emakumeek erabili zuten umeen zaintzea saihesteko. Esne-hautsa umearen digestio-aparatura egokitu zutenean desagertu ziren.

## Literaturan 
[thumbnail|left|*Ulises eta Euriklea*, ([Johann Heinrich Wilhelm Tischbein)]]
Aipamen ugari daude literaturan figura hauen inguruan, hala nola *Odisea* (Homero),  *Romeo eta Julieta* (Shakespeare), *Madame Bovary* (Flaubert), *Gerra eta Bakea* (Tolstoi) edo *The Grapes of Wrath* (Steinbeck) lanetan.

## Inudeak eta artzaiak 
Artzainak eta inudeak izeneko jaia ospatzen da inauterien inguruan, bereziki Donostian. 1973an ohitura berreskuratu zen, lehenengo aldiz 1885ean antolatu bazuten ere egiteari hainbat urtez utzi ziotelako.

## Irudi galeria 

File:Inudeak_Donostiako_Kontxan_1920_inguru.jpg|Inudeak Donostiako Kontxako pasealekuan 1920 inguruan.
File:Artzaiak_inudeak_2009_001.jpg|Artzaiak eta inudeak 2009an Donostiako Konstituzio Plazan.
File:Inudea Kati Horna Kati Deusch 1937.jpg|Inudea. Argazkilaria: Kati Horna (Kati Deusch). 1937.
File:Inudea. Argazkilaria Kati Horna Kati Deusch. Photo taken in 1937.jpg|Inudea. Argazkilaria: Kati Horna (Kati Deusch). 1937.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katu Akustiko Operazioa

**Katu Akustiko Operazioa** (*Acoustic Kitty* ingeleraz) CIAk sorturiko operazio bat izan zen. Gerra Hotzaren garaian CIAren Zientzia eta Teknologia zuzendaritzak garatu zuen. Ideia nagusia arriskutsuak izan zitezkeen konbertsazioak grabatzeko sistema bat eratzea zen, horretarako katuak erabiliz. 2001ean proiektu honen garapena azaltzen zuen dokumentua desklasifikatu zen, baina oraindik ere hainbat atal zentsuratuta ditu, CIAk ez dituelako argibide guztiak eman nahi.

## Katuaren manipulazioa 
Katuak espioitza lana egin zezan hainbat operazio egin behar izan zituzten, kirurgiarekin bere anatomia aldatuz. Belarriaren barruan mikrofono bat jarri zioten eta antena bat buztanean. Hala ere egindako lehen frogetan konturatu ziren katuak azkar ekiten ziola janari bilaketari, eta beraz zientzialariek kirurgia erabili behar izan zuten gose sentsazioa kendu ahal izateko. Katua ere ondo hezi behar izan zuten misioak egin ahal izateko.

Proiektuak 5 urte iraun zituen (1961tik 1966ra) eta 20 milioi dolarreko aurrekontua zuela uste da, nahiz eta beste iturri batzuek 15 milioira jaisten duten zifra hori.

## Lehen froga eta porrota 
1966an katua askatu zuten Washington DCn SESBek Wisconsin Avenuen zuen enbaxadatik gertu. Bertan zegoen parke batean bi espia sobietarrek bilera egingo zutela bazekiten. Katua nahikoa gerturatu behar zen mikrofonoek elkarrizketa grabatu ahal izateko. Hala ere katua errepidea gurutzatzen ari zela taxi batek jo eta hil zen.

Heriotza honek, milioika dolar xahutzeaz gain, CIAk proiektua behin betiko ixtea ekarri zuen.

## Kanpo estekak
Ustaxa

**Ustaxa** (kroazieraz: *Ustaša*) kroaziar talde faxista izan zen, 1929an Ante Pavelićek sortu zuena, Belgradeko Parlamentuan Stjepan Radić eraila izan ondoren. Bere izena Otomandar Inperioarekin zegoen muga zaintzen zuten soldaduetatik hartu zuen. 1941ra arte terrorismoa erabili zuen ekintza politiko nagusitzat eta, urte horretan, Ardatzarekin batu zen Alemania eta Italiak serbiarrek kontrolatzen zuten Jugoslavia inbaditu zutenean. Ardatzeko potentziek Kroaziako Estatu Independentearen gobernua utzi zieten ustaxei.

Bigarren Mundu Gerran ustaxek errepresio handia erabili zuten serbiar minoriaren aurka. Alfabeto zirilikoa debekatu zuten eta egindako sarraskiek naziak ere harrituta utzi zituzten.

Alemaniaren errendizioaren ostean ustaxek boterea mantentzea lortu zuten eta Esloveniara erretiratu ziren, ahalik eta 1945eko maiatzaren 15ean errendizioa aurkeztu zuten. Ante Pavelićek frankismoaren babesa jaso zuen eta Espainian babes diplomatikoa jaso zuen.

## Kanpo estekak
Azorian Proiektua

thumb|300px|Hughes Glomar Explorer itsasontzia
**Azorian Proiektua** (batzuetan **JENNIFER Proiektua** gisa ezagutua bere Top Secret klabea dela eta) CIAk 1974an garatu zuen proiektu baten izena da. Ozeano Barean hondoratuta zegoen K-129 urpekontzi sobietarra jasotzea zen helburua, horretarako Hughes Glomar Explorer itsasontzia erabilita. K-129 urpekontzia 1968an hondoratu zen, Hawaiitik 1.560 milia nautikoko distantziara.

Azorian proiektua CIAk Gerra Hotzaren garaian egindako operazio konplexu, garesti eta sekretuenetako bat izan zen. 800 milioi dolarreko kostea izan zen (3.500 milioi dolar izango lirateke 2011an). Itsasontzia diseinatu behar izan zuten, hondotik urpekontzia altxatzeko sistema batekin. Horretaz gain AEBk estabilizatzeko sistema bat garatu behar izan zuen itsasontzia finko mantentzeko 4,5 kilometro hodi jaisten ziren bitartean. Zientzialariek papera uretan kontserbatu ahal izateko sistemak garatu zituzten, bertan zeuden gako liburuak irakurri ahal izateko. SESBek ez zekienez non zegoen urpekaria operazio komertzial baten moduan estali ahal izan zuten operazio sekretu osoa, manganeso noduloak bilatzeko meatzaritza lana balitzan.

## Kanpo estekak
Nodulo polimetaliko

thumb|Nodulo polimetaliko bat
**Nodulo polimetaliko**ak zerbait gogorrarren inguruan (koral zati bat, marrazo baten hortza...) garatu diren 1 eta 20 zentimetro arteko konkrezio esferikoak dira, batzuetan askoz handiagoak.

Bertan metal ustiagarriak daude, ohi baino maila altuagoan. Gehienetan %15-%35 arteko manganesoa dute, %15-%20 burdina, %1-10 kaltzioa eta %1 kobalto, kupre, nikel eta titanio. Ozeano Barearen hondo abisaletan oso ohikoak dira eta horregatik draga bereziekin bere ustiaketa egitea aurreikusten da.

## Kanpo estekak
Bakoitzari bere ekarpenaren arabera

**Bakoitzari bere ekarpenaren arabera** sozialismo eta marxismoaren barruan jendarte sozialista baten eraikuntzaren ondoren ematen den trantsiziozko lehen pausoa da, baina bukaerako komunismoaren aurretik, non mezua ezberdina izango litzatekeen: *Bakoitzak bere ahalmenaren arabera, bakoitzari bere beharren arabera*. Esentzian pertsona bakoitzak produkzio sozialari egiten dion ekarpenaren arabera jasoko duela esan nahi du.

Printzipio honek sozialismoaren lehen definizioa ematen du, batez ere Karl Marxen aurretik. Oso erabili izan zen rikardiar sozialista, anarko sozialista eta sozialista demokratikoen artean.

## Kanpo estekak
Bakoitzak bere ahalmenaren arabera, bakoitzari bere beharren arabera

thumb|Karl Marx, Gotha Programaren kritika idatzi zuen urtean.
**«Bakoitzak bere ahalmenaren arabera, bakoitzari bere beharren arabera»** (alemanez *Jeder nach seinen Fähigkeiten, jedem nach seinen Bedürfnissen!*) Karl Marxek 1875an idatzitako Gotha Programaren kritika lanean ezagun bihurtu zuen goiburua da. Ikuspuntu marxista batetik horretarako aukera egongo da garatutako jendarte komunista batean denetarik egongo delako, bai baliabidetan bai zerbitzuetan; ideia da lehengai eta produktu nahikoa egongo direla guztien beharrak asetzeko.

## Historia 
Karl Marxek 1875ean idatzi zuen kritika Gotha Programari, Alemaniako Langileen Alderdi Sozialistaren programa bati. Hala ere, 16 urte beranduago argitaratu zen. Kritika bi puntutan zentratzen zen: produktu nazionalen banaketaren planteamendua eta beraien Estatuaren ikuskera.

## Kanpo estekak
Lokotx biltze

[thumb|300px|Lokotx biltzea Zarautzen 1916an. Argazkia [Indalecio Ojangurena da.]]
thumb|300px|**Lokotx biltzea**.
**Lokotx biltzea** Euskal Herriko joko tradizionala da, tarteka eta ilara batean jarritako lokotx, artaburu edo zurezko zatiak banan-banan hartu eta ilararen mutur batean dagoen saski batera ahalik eta denbora laburrenean sartzea helburua duena. Jokoa banaka nahiz taldeka, erreleboka, joka daiteke, azken kasu horretan taldekide adina ilara eta saski jarriz.

## Jokalari txapeldunak 
### Gizonezkoak 
* 1980. hamarkadako garaile handia Ignacio Idoeta “Atxua” izan zen, aldi berean Euskadiko Kros Txapelketa irabazi zuena.
* 1990eko hamarkadan Eugenio Córdoba eta Santiago Azurmendik hartu zuten kirolari horren lekukoa.
* XXI. mende hasieran, Abel Onaindi bizkaitarra eta Fernando Etxegarai nafarra. 2006. urtera arte eutsi zioten nagusitasunari
* 2007. urtean Eneko Garmendia gipuzkoarra izan zen garaile. Iñaki Ekisoain bigarren sailkatu zen.
* 2012. urtean ere, Eneko Garmendia baliarraindarrak irabazi zuen Euskal Herriko Lokotx-biltze Txapelketa.

### Emakumezkoak 
* XXI. mende honetan abian jarri den Euskal Herriko Txapelketako irabazlea Maika Ariztegi nafarra izan zen.
* 2012. urtean Maika Ariztegik Donostian ospatu zen Euskal Herriko Lokotx-biltze Txapelketan bere hamabigarren txapela eskuratu zuen eta gainera, modalitate horretan berak zuen errekorra gainditu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Herriko emakume gizon lokotx biltze txapelketa, 2019an, Igantzin (Nafarroan). Youtubeko bideoa.
* Euskal Herriko kirol eta jokoak webgunea.
Djenné

**Djenné** () Mali erdialdeko Moptiko eskualdeko hiria eta udalerria da. Niger eta Bani ibaien elkargunean eratzen den barne deltan dago, Moptitik 130&nbsp;km hego-mendebaldera. Udalerriak hiria eta inguruko 10 herri hartzen ditu barne eta 2009an 32.944 biztanle zituen.

Djennéko historia Timbuktukoari estuki loturik egon da. XV. eta XVII. mendeen artean, Timbuktutik irten edo Timbuktura sartzen ziren Saharan zeharko merkataritzako gai gehienak (urrea, gatza..) eta esklaboak, Djennétik zehar igarotzen ziren. Bi hiriak islamdar jakinduriaren gune bilakatu ziren. Baina, portugaldarrek Afrikako itsasaldean merkatal portuak eraiki zituztelarik, Saharan zeharko merkataritzak garrantzia galdu zuen eta Djenné gainbehera etorri zen.

Hiria ospetsua da bere lasto-buztinezko arkitekturarengatik. Eraikin aipagarriena Meskita Handia da, lehengo meskita zegoen leku berean 1907an eraikia. Hiru kilometro hego-ekialdera Djenné-Djenno dago, Djennéren jatorrizko kokapena eta Saharaz hegoaldeko Afrikako hiri zaharrenetako bat. 1988an UNESCOk Djenné eta Djenné-Djenno Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau idazteko Ingelesezko Wikipediako Djenné artikuluko informazioa erabili da.

## Kanpo estekak 
*  Oumar Diamoye: Protection du patrimoine culturel : l’architecture de Djenné, une richesse qui se meurt Afribone.com
Henrike Ezponda

**Henrike Ezponda** —latinez *Henricus Spondanus*— (Maule, Zuberoa, 1568ko urtarrilaren 6a - Tolosa Okzitania, 1643ko maiatzaren 18a) legegizona eta historialaria izan zen. Joanes Ezpondaren anaia izan zen.

## Biografia 
Aita Eneko Ezponda, Joana III.a Nafarroakoaren aholkularia zuen. Ortheze ikastetxe kalbinista batean eta Genevan humanitateak ikasi ondoren, Eskoziara joan zen Guilhèm de Sallusti deu Bartàs erregearen enbaxadorearekin batera. Itzultzean zuzenbide ikasteri ekin zion. 1589an Toursko Legebiltzarrean legegizona izan zen.

Robert Bellarmineren izkribuak eta Duperronen aginduak sinestarazia, 1595eko irailaren 21ean katolizismora aldatu zen. 1600. urtean François de Sourdis kardinalarekin batera Erromara joan zen, non 1606ko martxoaren 7an apaiz bilakatu zen; Paulo V.a aita santuak Penintentzia Apostolikoa berrikusteko agindua eman zion.

1625ean Pamiersko apezpiku izendatu zuten. Katolizismoa zabaltzeko lan egin zuen eta hainbat protestante katolizismora aldatu zituen. Gaixorik, 1639an dimisioa eman zuen, eta Tolosa Okzitaniara joan zen.

## Lanak 
Euskalduna izan arren, frantsesez eta latinez idatzi zuen. Hona hemen idazlan nagusiak:
* *Les cimetières sacrés* (Bordele, 1596)
* *De la déclaration du Feu sieur de Sponde, par Henri de Sponde, son frère*, (Bordele, 1597)
* *Annales ecclesiastici Cæsaris Baronii in Epitomen redacti* (Paris, 1612)
* *Annales sacri a mundi creatione ad ejusdem redemptionem* (Paris, 1637), Agostino Tornielliren "Annals" liburuaren epitomoa
* *Annalium Baronii continuatio ab a. 1197 quo is desinit ad a. 1622* (Paris, 1639)
Laser sintonizagarri

[thumb|300px|[Rodamina 6G konposatu kimikoan oinarritutako uhin etengabeko laser koloratzailea. Laser koloratzailea lehendabiziko laser sintonizarritzat hartzen baita.]]
**Laser sintonizagarria** laser mota bat da, zeinetan uhin-luzera era kontrolatu batean alda daitekeen.

Laser sintonizagarri mota ugari daude eta hainbat kategoriatan sailkatu daitezke. Hauek, gas, likido eta egoera solidoan existitzen baitira. Laser sintonizagarri motei dagokienez honako hauek aurki daitezke: exzimero laserrak, CO2 laserrak, laser koloratzaileak (likido eta egoera solidoan), trantsizio-metalezko egoera solidoko laser, erdieroale kristal eta laser diodoak, eta azkenik elektroi askeko laserrak. Laser sintonizagarriak espektroskopia, fotokimika, isotopoen bereizketa lurrun atomikozko laser bidez eta komunikazio optikoan erabiltzen dira.
Muesli

[thumb|300px|**Muesli** platera, [esnearekin.]]

**Mueslia** zereal-krispeta, fruitu lehor, lehortutako beste fruituez eta azukre, ezti edo beste gozagarri batez osaturiko janaria da, bereziki gosarietan jaten dena, esne edo jogurtarekin batera. Muesliz egindako gaileta eta energia-barrak ere egin daitezke. XX. mendearen hasieran, Maximilian Bircher-Benner suitzar medikuak garatu zuen bere ospitaleko gaixoentzat, artzain batek nola prestatzen zuen ikusi eta gero.

## Kanpo estekak
Neds

***Neds*** Peter Mullank zuzendutako britainiar filma da. Peter Mullanek, zuzentzeaz gain, protagonistaren aita rola jokatzen du filmean.

## Sinopsia 
Glasgow, 1973. John McGill bigarren hezkuntzan sartzear dago. Mutiko azkarra da, sentikorra eta ikasteko gogo handia du, baina guztia kontran dauka. Bere familia oso behartsua da, eta aita benetan gorroto du, mozkorra eta zakarra baita. Irakasleak ere bere aurka ditu hasiera-hasieratik eta anaia zaharrena Bennyk eginiko "bekatuengatik" zigortzen dute.

## Aktoreak 
* Conor McCarron - John McGill
* Gregg Forrest - Young John
* Marianna Palka - Aunt Beth
* Steven Robertson - Mr. Bonetti
* Joe Szula - Benny
* Mhairi Anderson - Elizabeth
* Gary Milligan - Canta
* John Joe Hay - Fergie
* Christopher Wallace - Wee T
* Richard Mack - Gerr
* Ryan Walker - Sparra
* Lee Fanning - Minty
* Ross Greig - Fifey
* Greg McCreadie - Tora
* Scott Ingram - Casper
* Cameron Fulton - Crystal
* Craig Kerr - Rebel
* Martin Bell - Julian
* Kat Murphy - Claire
* Stefanie Szula - Linda
* Annie Watson - Agnes
* Zoë Halliday - Mandy
* Sara MacCallum - Shelagh
* Louis McLaughlin - Robert
* David O'Brien - Bernard
* Ross Weston - Danny
* Claire Gordon - Louise
* Marcus Nash - Patrick
* Peter Mullan - Mr. McGill

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tapiz

**Tapiza** Iparr. edo **alfonbra**Heg. zola edo hormak estaltzeko erabiltzen den ehunezko atal berezia da, gehienetan ehunezko dekorazio-lana. Tapizak egiteko arteari tapizgintza deritzo.

Materialaren arabera, hainbat tapiz mota daude: artilezkoak, nylonezkoak, poliesterezkoak, akrilikoak eta abar. Korapiloaren arabera ere sailkatzen dira.

Lehendabiziko tapizak K.a. III. eta K.a. II. milurtekoetan agertu ziren, Kaspiar itsaso inguruan edo Armeniako goi-ordokian. Handik mundu osora zabaldu zen, egun Afganistangoak, Pertsiakoak, Txinakoak edo Indiakoak ospetsuak izanik.

## Tapiz ezagunak 
* Bayeuxko tapiza, XI. mendeko brodatutako oihal handia, irudi bidez normandiarren Ingalaterrako konkista azaltzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kati

**Kati** Mali hego-mendebaldeko Kulikoroko eskualdeko hiria da. Bamakotik 15 kmra dago. 2009an 114.983 biztanle zituen.

Hiria ongi komunikaturik dago, Dakar eta Kulikoro lotzen dituen burdinbidearen alboan, eta Bamako-Kolokani eta Kati-Négéla-Kita errepideen ondoan. Kambila, auzoko herrian, astero abere azoka handia izaten da. Horrez gainera, Kati garnizoi hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club de Rugby El Salvador

**Club de Rugby El Salvador** Espainiako errugbi taldea da, egoitza Gaztela eta Leongo Valladolid hirian duena. Taldeari *Chami* ezizena ematen zaio, eta *chamizo* jokalari eta zaleei. Etxeko partidak Pepe Rojo estadioan jokatzen ditu. 2024-2025 denboraldian, gizonezkoen lehenbiziko taldeak Espainiako Ohorezko Maila irabazi zuen.

## Historia 
George Vernések, El Salvador ikastetxeko frantziar maisuak sortu zuen taldea 1960an.

## Palmaresa 
[thumb|300px|2016ko [Espainiako errugbiko errege kopa|Errege Kopako finala jokatu zuen taldea.]]
* Espainiako errugbi liga
** irabazlea (9): 1991, 1998, 2003, 2004, 2007, 2008, 2010, 2016, 2025
* Espainiako errugbiko errege kopa
** irabazlea (7): 1993, 1999, 2005, 2006, 2007, 2011, 2016
* Iberiar Errugbi Kopa
** irabazlea (5): 1992, 1999, 2004, 2005, 2016
* Espainiako Superkopa
** irabazlea (6): 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2018

## Azken denboraldiak 
* COVID-19 pandemiaren ondorioz Liga eten zen eta une horretan zegoen sailkapena bihurtu zen ofizial.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, rugbyelsalvador.com
Bani

**Bani** Niger ibaiaren ibaiadar nagusia da. Boli Kostatik datozen Baoulé eta Bagoé ibaien elkargunean sortzen da, Bamakotik (Mali) 160 km ekialdera, eta Moptitik gertu Niger ibaira isurtzen da. Baoulérekin batera 775 kmko luzera dauka.

## Hidrometria 
Baniren emaria 73 urtez, 1922tik 1994ra, neurtua izan da Dounan, Niger-Baniko barne deltan sartu baino lehentxeago eta Niger ibaiarekin elkartu baino 150 km lehenago. Ikertutako azalerak 101.600 km² ditu, arro osoaren %95a. Urteko batez besteko emaria 513 m³ segundokoa da, baina gorabehera handiekin. 73 urte horietan neurtutako emaririk txikiena 0 m³ segundokoa izan da (ibaia erabat agortua) eta handiena 4.090 m³ segundokoa.

**Baniren batez besteko emariak (m³/s) Dounan neurtuak****Datuak: 1922 eta 1994 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urtarrila
  bar:Fév text:Otsaila
  bar:Mar text:Martxoa
  bar:Avr text:Apirila
  bar:Mai text:Maiatza
  bar:Jun text:Ekaina
  bar:Jul text:Uztaila
  bar:Aoû text:Abuztua
  bar:Sep text:Iraila
  bar:Oct text:Urria
  bar:Nov text:Azaroa
  bar:Déc text:Abendua

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 127.5 
  bar:Fév from:0 till: 72.1 
  bar:Mar from:0 till: 41.4
  bar:Avr from:0 till: 24.7 
  bar:Mai from:0 till: 22.8 
  bar:Jun from:0 till: 38.3 
  bar:Jul from:0 till: 150.4 
  bar:Aoû from:0 till: 894.8 
  bar:Sep from:0 till: 1940.7
  bar:Oct from:0 till: 1768 
  bar:Nov from:0 till: 795.8 
  bar:Déc from:0 till: 275.2 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 127.5  fontsize:S text: 127,5  shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 72.1 fontsize:S text: 72,1 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 41.4 fontsize:S text: 41,4 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 24.7 fontsize:S text: 24,7 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 22.8 fontsize:S text: 22,8 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 38.3 fontsize:S text: 38,3 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 150.4 fontsize:S text: 150,4 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 894.8 fontsize:S text: 894,8 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 1940.7 fontsize:S text: 1.940,7 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 1768 fontsize:S text: 1.768 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 795.8 fontsize:S text: 795,8 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 275.2 fontsize:S text: 275,2 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nueva Balastera estadioa

**Nueva Balastera estadioa** Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Palentzia hirian dagoen estadio bat da. 2006ko urriaren 10ean eraiki zen, Patxi Mangado nafar arkitektoak diseinatu zuen.

## Bitxikeriak 
2011ko apirilaren 23an Ordizia Rugby Elkartea euskal errugbi taldeak Club de Rugby El Salvadorri Espainiako errugbi errege kopako finala 30-27 irabazi zion.

## Iruditegia 

Irudi:Nuevabalasteranoche.jpg|Gauez.

## Kanpo estekak 
* Arkitektoaren webgunea
* C.F. Palència taldearen webgunea
Glukolipido

[400px|eskuinera|thumb|[Zerebrosidoa.]]
[400px|eskuinera|thumb|[Gangliosidoa.]]

**Glukolipidoak** edo **glikolipidoak** gluzidoak dituzten lipido saponifikagarriak dira.

## Egitura 
Osaketa berezia dute, izan ere glizerinaren ordez esfingosina izeneko molekula luzea baitute eta honi monosakaridoak eta gantz azido bat gehitzen zaizkio. Antza handia dute esfingolipidoekin, baina glikolipidoak era autonomoan sailkatzen dira, gluzidoak dituztelako haien molekuletan (esfingolipidoek ez). Molekula anfipatikoak dira. Hauek dira beraz osagaiak:
* esfingosina
* gantz-azidoa.
* kate motzeko gluzido bat (galaktosa, fruktosa, glukosa...).

## Garrantzi biologikoa 
Molekula anfipatikoak dira, zati polar bat (gluzidoa) eta zati apolarra (lipidoa) dutelako. Fosfolipidoen antzeko ezaugarria da hau. Horregatik, haiek bezala, zelula mintzen osagaiak dira. Neuronetan dira bereziki ugariak.

## Motak 
Hiru dira glukolipido garrantzitsuenak:
* Zerebrosidoak: galaktosa edo glukosa izan ohi dute. Mielinazko zorroetan eta burmuinetako neuronetan daude.
* Gangliosidoak: oligosakarido bat dute gluzido moduan eta honi azido sialikoa gehitzen zaio. Nerbio-sistema zentraleko neuronetan pilatzen dira, batez ere nerbio-bukaeretan.
* Globosidoak: glukosa, galaktosa eta N-Azetilgalaktosaminaz osaturiko oligosakaridoa dute. Mintzeko errekonozimenduan hartzen dute parte.

Hauetaz gain bakterio Gram negatiboetan azaltzen diren lipopolisakaridoak daude, baina erabat bestelako egitura dute.

## Kanpo-estekak
François Hollande

**François Gérard Georges Nicolas Hollande** (Rouen, Frantzia, 1954ko abuztuaren 12a) frantses politikaria da, Frantziako Alderdi Sozialistako kidea. 2012tik 2017 arte, Frantziako Errepublikako 24. presidentea izan zen.

## Bizitza 
1997tik 2008ra Frantziako Alderdi Sozialistako lehen idazkaria izan zen, hasieran kohabitazioan eta gero, oposizioan, eta Tulle herriko auzapez 2001etik 2008ra. 1988tik 1993ra, Frantziako Nazio Biltzarreko diputatu izan zen, Corrèze departamenduko lehen bozka-barrutian, eta berriz ere 1997tik aurrera; eta, 2008tik, Corrèzeko kontseilu nagusiko lehendakaria.

Alderdi Sozialistak eta Ezkerreko Alderdi Erradikalak hautagai izendatu zuten 2012ko presidentetzarako hauteskundeetan, Martine Aubryren aurka irabazitako barne-hautaketan.

2012ko apirilaren 22an, presidentetzako bigarren itzulirako sailkatu zen, lehen itzulian Nicolas Sarkozy aurreratuta. Bigarren itzuliko irabazle, 2012ko maiatzaren 6an Errepublikako 24. presidente hautatu eta maiatzaren 15ean izendatua izan zen.

## Lan nabarmenduak 
Hollandek hainbat liburu argitaratu ditu, hona hemen nagusiak:
* ''L'heure des choix. Pour une économie politique*, Pierre Moscovicirekin batera, 1991. 
* *L'idée socialiste aujourd'hui*, Omnibus, 2001. 
* *Devoirs de vérité*, Edwy Plenelekin elkarrizketak, Stock, 2007. 
* *Droit d'inventaires*, Pierre Favierrekin elkarrizketak, Le Seuil, 2009. 
* *Le rêve français*, Privat, 2011. 
* *Un destin pour la France*, Fayard, 2012. 
* *Changer de destin'', Robert Laffont, 2012ko otsaila. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Gideon Sundback

**Gideon Sundback** (Jönköpingeko konderria, Småland, 1880ko apirilaren 24a - Meadville, Pennsylvania, AEB, 1954ko ekainaren 21a) suediar elektrizitate ingeniaria izan zen. Ospetsua da lerra-itxigailuaren sortzailea izan zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gideon Sundback Invent.org
Iñaki Gil de San Vicente

**Iñaki Gil de San Vicente** (Ulia, Donostia, 1952ko irailaren 18a - ) euskal irakasle eta pentsalari marxista da, ezker abertzalean egindako aktibismoagatik ezaguna. Egin, Gara eta beste hainbat hedabideetan arikulu ugari idatzi ditu.
Arrasate Rugby Taldea

**Arrasate Rugby Taldea** Gipuzkoako Debagoiena eskualdean dagoen Arrasate udalerriko errugbi talde bat da.

## Historia 
1972ko otsailean sortu zuen Jesus Jauregi aramaioarrak. Berau Madrilgo C.R. Cisneros taldeko jokalaria zen eta Arrasateko atletismo elkartearen laguntza izan zuen taldea sortzeko. Jesus Jauregi izan zen elhenengo entrenatzailea eta zuzendaria berriz Luís Mari Etxaburu. Berehala Juventud Deportiva Mondragón taldearen barnean sartu zen.

Lehenengo denboraldian laugarren egin zuten ligan. Kamiseta berdea eta praka zuriak erabili zituen. 1975ean gaur egungo koloreak hartu zituen eta urte hartan *Trofeo Vasco-Navarro* delakoa irabazi zuen. Gorako bideari ekin zion orduan eta 1980an lehen mailara iritsi zen. Gaur egun Euskal Mailan jokatzen du.

2014-15ean Euskal Ligako bigarren mailako txapelduna izan zen baina igotzeari uko egin zion. 2016-17 denboraldian berriz ere txapeldun izatea lortu du eta oraingoan mailaz igo du.

## Zelaiak 
Iturripeko instalaziotan jokatu zuen 1990an Garagartzako zelaira aldatu zen arte. 2007an Mojategi estreinatu zuen, belar artifizaldun zelaia.

## Uniformea 
## Azken denboraldiak 
[250px|thumb|Arrasate eta [Durango Rugby Taldea|Durangoren arteko partida, 2024an.]]
[250px|thumb|Arrasate eta [Getxo Rugby Taldea|Getxo *Etorkizunaren* arteko partida, 2025ean.]]
Euskal Ligako A multzoak *1. maila* eta B multzoak *2. maila* izena hartu dute 2015-16an.

## Emakumezkoen taldea 
Emakumezkoak 1991-1992 urtean hasi ziren errugbian jolasten. Hasiera hartan entrenamenduak egiten zituzten, harik eta taldea osatu eta 1993-94 denboraldian ligan sartu ziren arte. 1995 artean iraun zuen proiektu hark. 2007an taldea birsortu zen Durangoko emakumeen laguntzaz eta honek ere hiru urtetako ibilbidea izan zuen. 2020an pandemiaren ondoren Arrasatek eta Eibarrek batera atera zuten taldea **AGT-ERT** izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrasate Errugbi Elkartearen webgunea
Eibar Rugby Taldea

**Eibar Rugby Taldea** Gipuzkoako errugbi kluba da, egoitza Eibarren duena. 2023-24 denboraldian, gizonezkoen taldea Euskal Ligan parte hartzen ari da, eta emakumezkoena Espainiako Ohorezko Mailan.

## Historia 
[thumb|250px|eskuinera|Eibar RT [1980ko Zarauzko Errugbi Txapelketan.]]
Eibarko lehenbiziko errugbi partida Ipuruan jokatu zen, 1950eko apirilaren 23an, Aviron Bayonnaisen eta Anglet Olympiqueren artean; baionarrak nagusitu ziren, 26 eta 19.

Eibar Rugby Taldea 1978an sortu zen, Burgosko Aparejadores taldean 4 urtez ibilitako Ramon Telleriaren eskutik. Sorterrira itzuli zelarik, errugbi talde bat sortzeari ekin zion. Adiskide batzuekin, astean bi egunez entrenatzen ziren eskubaloiko kantxan. Geroago, institutuko gimnasioan, unibertsitatekoan eta Debako hondartzan ere aritu ziren. Lagunarteko partidetan egindako zozketen bidez erosi ahal izan zuten lehenbiziko ekipazio ofiziala: kamiseta urdina, praka zuriak eta galtzerdi urdinak.

1980an, San Juan torneoa antolatu zuten Ipuruan, Atlético San Sebastián, Zaharrean, Zarautz eta Eibar RTren artean. 1981eko San Juan tornean, aldiz, Zarautz eta Eibar RT neurtu ziren. 2007an sortu zen emakumezkoen taldea. 

2009an igo zen aurreneko aldiz Ohorezko B mailara, baina urte bat besterik ez zuen bertan iraun. 2012an erdietsi zuen bigarren igoera.

## Azken denboraldiak 
### Lehenbiziko taldea 
### B taldea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eibar Rugby Taldearen webgunea, eibarugby.com
Lanaren zatiketa

**Lanaren zatiketa** ekonomian eta ekoizpen-prozesuetan burutu beharreko lan eta atazak bereizi eta horiek ekoizpen-faktore eta, bereziki, langile ezberdinei esleitzeko prozesua da, lan bat burutzeko behar den denbora eta kapitala murriztu eta eraginkortasun handiagoa lortzearren. Kontzeptua nazioarteko harremenetan ere aplikatzen da, herrialde batzuk produktu zenbait ekoizten berezitu egin baitira; kasu horretan lanaren nazioarteko zatiketa deritzo. Lanaren zatiketa sakon aztertu zuen lehenengo ekonomialaria Adam Smith izan zen. Lanaren zatiketa mota zenbait daude: **lanaren zatiketa teknikoa**, ekoizpen-prozesu bateko atazak langile eta gailu ezberdinen artean banatzen dituena, lanbideak eratuz, besteak beste; **lanaren gizarte zatiketa**, lanpostuak gizarteko egitura politiko, sozial eta ideologiko nagusiak ezarritakoaren arabera banatzen dituena, besteak beste garbiketa-lanak emakumeei esleituz (lanaren zatiketa sexuala) eta **lanaren nazioarteko zatiketa**, herrialdeen arteko harreman ekonomikoak ezartzen dituena.

## Kanpo estekak 
* Lanaren zatiketa, Gizapedian.
Literatura erotikoa

**Literatura erotikoa** genero literario bat da non erotismoarekin eta sexuarekin lotutako testuak sailkatzen diren. Horren barruan mota askotako testuak aurki daitezke, muturreko pornografiatik anbiguotasun handiko testuetara. Pornografia eta erotismo artean bereiztea ez da lan erraza. Esan ohi da pornografia harreman sexualen deskribapen hutsa eta gordina den bitartean, erotismoa poetikoagoa zein leunagoa izango litzateke. Dena dela, bien arteko lotura zuzena den bitartean, biak bereiztea oso zaila da eta askotan eztabaida horren atzean aurreiritziak eta jarrera moralizatzaileak ezkutatzen dira.
  
Genero honen barruan ipuinak, eleberriak, antzerki-lanak eta sexuari buruzko eskuliburuak kokatzen dira.
[thumb| *[Kama Sutra*ko ilustrazioa]]
Historikoki lehenengo testu erotikoak oso zaharrak dira. Esaterako, hor ditugu Egiptoko papiroak, Bibliaren "Abestirik Ederrena" eta Kama Sutra. Euskal Literaturan oso berandu hasi da genero hau lantzen; beste gauza askotan bezala antzindaria Jon Mirande izan zen.

## Literatura erotikoaren klasikoak 
* Egiptoko *Turingo papiroa*
* Mal-la Naga Vatsiaiana: *Kama Sutra*
* Kalyana Malla: *Ananga Ranga*
* Biblia: *Abestirik Ederrena*
* Mila gau eta bat gehiago
* Aristofanes: *Lisistrata*
* Ovidio: *Ars amatoria*
* Katuloren poesia
* Hitako Artziprestea: *Libro del buen amor*
* Giovanni Boccaccio: *Il Decamerone*
* Margarita Nafarroakoa: *L´Heptaméron*
* Sadeko Markesa: *Justine*
* Geoffrey Chaucer: *The Canterbury Tales*
* Leopold von Sacher-Masoch: *Venus im Pelz* (1870)
* Anonimoa: *Historie d´O*
* Una Chi: *E duro campo di battaglia il letto*

## Kanpo estekak 
* Juan Martin Elexpururen euskal literatura erotikoaren inguruko hausnarketa.
Donostiako Urrezko Kopa

**Donostiako Urrezko Kopa** 80ko hamarkadatik Donostiako Aste Nagusiaren baitan jokatzen den aizkora proba da, uneko aizkolari onenek jokatzen dutena.

## Historia 
Bertan, Euskal Herriko txapelketan sailkatutako lehenengo bost aizkolariek jokatu ohi zuten txapelketa, COVID-19 pandemiaren ondorioz sortu zen banaketa kontuan hartuta, ordutik sailkapen proba bat egiten da.

2016. urtean emakumezkoen Urrezko Kopa jokatzen hasi zen. Emakumezkoen lehiaketa San Tomas egunean izaten da.

## Palmaresa 
[thumb|350px|2012ko Urrezko Kopa. [Floren Nazabal, irabazlea, Joxe Mari Olasagastiren zorionak hartzen.]]

## Garaipenak 
1986ko irabazlea falta da.

## Emakumezkoak 
2016ko San Tomas egunean jokatu zen emakumezkoen aurreneko Urrezko Kopa.

*¹ 2020an eta 2021ean ez zen jokatu, COVID-19 pandemiaren eraginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chevrolet

**Chevrolet** Ameriketako Estatu Batuetako Michigan estatuan dagoen Detroit hiriko automobilgintza enpresa bat da. General Motors taldearen barnean dago. EEBBetan maiz herri hizkeran **Chevy** laburduraz ere deitu ohi da. Autoez gain kamioiak ere ekoizten ditu.

## Historia 
1911ko azaroaren 3an Louis Chevrolet eta William C. Durant enpresariek sortu zute. 1918an General Motors enpresak erosi zuen. 1920ko hamarkadan General Motors enpresako Alfred P. Sloan enpresaburuak Chevrolet markako autoen ekoizpena garai hartan Henry Fordek sortutako Ford T auto ospetsuaren aurka lehiatzeko bideratu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:1922 Chevrolet 490 Touring.jpg|1922ko Chevrolet 490 modeloa, Ford T autoaren lehiakide zuzena.
Irudi:1937 Chevrolet Coupe CJD609.jpg|1937 Chevrolet moseloa.
Irudi:1959 Impala Convertible.jpg|1959ko Chevrolet Impala modeloa.
Irudi:Chevrolet Corvette ZR1 -- 2011 DC.jpg|Chevrolet Corvette ZR1 modeloa.

## Kanpo estekak 
* Chevrolet enpresaren webgunea