open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ainhoa Garai

eskuinera|thumb|260px|Ainhoa Garai, Baginaren Bakarrizketak antzezlanean parte hartu zuen.

**Ainhoa Garai** (Arrasate, Gipuzkoa, 1983ko apirilaren 22a - ) euskal aktorea da eta bere lurraldean eta ama-hizkuntzan lan egiten du batez ere.

## Biografia 
Ainhoa Garai antzezle gisa trebatu da batez ere Goenkale telebista-serie garrantzitsu eta emankorretik igaro baita.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *El año que viene será mejor* (*Datorren urtean hobeto*),​​ Iraitz Lizarraga eta Itziar Urretabizkaiarekin, Txalo taldean eta Begoña Bilbaok zuzendua (2015-2017)
* Pottola, Txalo taldean, Begoña Bilbaok zuzendua (2014-2014)
* Baginaren Bakarrizketak Aitziber Garmendiarekin, Txalo taldean, Begoña Bilbaok zuzendua (2011-2012)
* Ilunpetan/El apagón, Kanpingags taldean eta Lander Iglesiasek zuzendua (2008-2009)
* Lapur-Zuloa/ Cueva de Ladrones, Kanpingags taldean eta Carlos Zabalak zuzendua (2007-2008)
* Mirad, Bosniako mutiko bat/ Mirad, un chaval de Bosnia, Joxerra Fatxadok zuzendua (2005)

### Telebista 
* Goenkale (2001-2005)

### Zinema 
* Txarriboda (2015)
* Arriya (2011)
* Atzo (2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Aktoreen Batasunaren webgunean Ainhoa Garai 
* Instagram Ainhoa Garai
Sanaüja

**Sanaüja** Kataluniako udalerria da, Segarra eskualdean eta Lleidako probintzian kokatuta dagoena. 32,99&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 457 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  Sanaüjari buruzko informazioa
Jean-Philippe Rameau

**Jean-Philippe Rameau** (Dijon, Borgoina, 1683ko irailaren 25 &ndash; Paris, 1764ko irailaren 12) frantziar musikagile, organista, klabe-jotzaile eta musikaren teorialaria izan zen. Eragin handia izan zuen genero dramatikoan, eta teoria-egile eta berritzaile handia izan zen harmoniaren alorrean.

## Bizitza 
Aita, Dijongo organista, izan zuen lehen irakaslea. 18 urte zituenean, Italiara joan zen eta, itzulitakoan, organista izan zen Avignongo katedralean eta, geroago, Clermont-Ferrandekoan. 1722. urtean *Traité de l´harmonie* («Harmoniaren tratatua») argitaratu zuen. Voltaire ezagutu zuen, eta *Samson*, lehen operaren libretoa, Voltairek eman zion. 1764. urtean erregeak aitoren seme izendatu zuen.

## Lanak 
Opera aipagarriak idatzi zituen, besteak beste:
* *Hyppolyte et Aricie* (1733).
* *Castor et Pollux* (1737).
* *Dardanus* (1739).
* *La princesse de Navarre* (1745), Voltaireren libretoarekin.

Opera-balletak ere idatzi zituen, besteak beste:
* *Les Indes galantes* (1735, «Indiar galaiak»).
* *Les paladins* (1760, «Paladinak»).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika barroko

## Kanpo estekak
Yann Brekilien

**Jean Sicard**, **Yann Brekilien** bezala ezagutua, (Paris, 1920ko abenduaren 11 &ndash; 2009ko martxoaren 12a) bretainierazko idazlea izan zen.
Alta Cerdanya

[thumb|200px|[Cerdanyako bi zatiak.]]
thumb|200px|Alta Cerdanyaren kokapena departamenduko eskualdeen artean.
'''L'Alta Cerdanya''' Ipar Kataluniako eskualdea da, Cerdanya eskualdeko iparraldea. 1659ko Pirinioetako Hitzarmenaren ostean eskualde natural hau bi zatitan banatuta geratu zen eta harrezkero administrazioz Frantziaren mendean dago. Hitzarmenak Llívia eskualde honetako barrendegi moduan utzi zuen.

Alta Cerdanyako hiriburua Montlluís da baina eskualdearen banaketatik 1790an departamenduak sortu arte Cerdanyako vegueriako hiriburua Sallagosa izan zen. Gaur egun, ordea, Font-romeu, Odelló i Vià da udalerririk populatuena eta beste aldetik Cerdanya osoko hiriburua den eta geografikoki kokapen zentrala hartzen duen Puigcerdà da eskualde osoarentzat gune nagusia, la Guingueta d'Ix, estatuen arteko mugaren beste aldean, berarekin bat eginda dagoela.

## Geografia 
Iparraldean Okzitania du, ipar-ekialdean Capcir, ekialdean Conflent, hegoaldean Ripollès eta Baixa Cerdanya eta mendebaldean Andorra.

Segre ibaiaren arroan dago; ibai hau **Alta Cerdanyan** jaiotzen da, Pic del Segreren iparraldeko isurian; beraz, azpieskualdeko urak Segre eta Ebroren bitartez itsasoratzen dira eta horrek Ipar Kataluniako gainontzeko lurrekiko desberdintasun geografiko nabaria markatzen du. Hain zuzen, iparraldeko beste eskualdeetara pasatzeko la Perxako mendatea gainditu behar da.

Ipar Kataluniako eski estazio gehienak Alta Cerdanyan daude.

## Udalerriak 
Gogoan izan Llívia geografikoki **Alta Cerdanya** dela baina estatuen arteko hitzarmenean Espainiaren menpean geratu zenez Baixa Cerdanyan kokatzen dela.

La Cabanassa, Montlluís, Planès eta Sant Pere dels Forcats Alta Cerdanyan kokatu ohi dira eta hala egiten du Gran Enciclopèdia Catalanak; aldiz, *Nomenclàtor toponímic de la Catalunya del Nord* lanak  Conflenten sartzen ditu, la Perxako mendateak suposatzen duen muga naturalari men eginez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Segre ibaia
* Cerdanya
* Baixa Cerdanya

## Kanpo estekak 
* Cerdanyako Turismoa
Santu Casanova

**Santu Casanova** (Azzana, Korsika, Frantzia, 1850eko uztailaren 3a - Livorno, Toskana, Italia, 1936ko abenduaren 27a) korsikerazko idazlea zen.

Italieraz idazten hasi zen eta liburu aipagarrienak hauexek dira: *Meraviglioso Testamanto di Francesco, morto in Cargese li 18 Maggio 1875* (1876), *Contrasto curioso fra un Guagnese e un Chiglianese* (1876) eta *La Morte e i Funerali di Spanetto* (1892).

1896an *A Tramuntana* korsikerazko astekari satirikoa sortu zuen, eta astekari honen zuzendaritzan egon zen hil arte. Horrez gain, korsikeraren ortografia sistematizatzen jardun zen. *A Tramuntana* astekariak, Petru Rocca eta beste idazle korsikarren laguntza izan zuen.

## Lanak 
* *Meraviglioso Testamento di Francesco, Morto in Cargese li 18 Maggio 1875* (1876)
* *Dialetto Corso* (1876)
* *La Morte e i Funerali di Spanetto* (1892)
* Primavera Corsa (1927)
* *Fiori di Cirnu*(1930)
Bretainia Beherea

[250px|thumb|Koloretan, Bretainia Beherea ([bretainieraduna); grisez, Bretainia Garaia (galoduna).]]

**Bretainia Beherea** (; bretainieraz: ) Bretainiako mendebaldea da, kulturaren eta hizkuntzaren araberako lurralde bat. Izan ere, alde hori zelta kulturakoa da nagusiki, eta bretainiera hizkuntzari loturik dago. Britainiako gainerako zatia, ekialdea, Bretainia Garaia da, eta erromantze hizkuntza den galoari loturik dago. Hala ere, ez dago garbi non dagoen Britainia Garaiaren eta Beherearen arteko muga, zehazki.

## Departamenduak 
* Penn-ar-Bed/Finistère
* Morbihango mendebaldea
* Côtes-d'Armorko mendebaldea (Aodoù an Arvor)

## Kanpo estekak
Bretainia (argipena)

**Bretainia** hurrengo gauzak izan daitezke:

##  
# Bretainia eskualde historiko zelta.
# Bretainia eskualdea, gaur egungo Frantziako eskualdea.
Diwan

**Diwan** ("hazia") bretainieraz irakasten duen eskola da. Bretainian sortu zituzten mota horretako ikastetxeak 1977an, Galesko eta ikastolen ereduei jarraituz. Haien moduan, Frantziako hezkuntza sisteman txertatuta daude, baina ez era guztiz ofizialean; bestetik, agintariekin harreman gorabeheratsuak mantentzen dituzte.

## Historia 
1977an, Lambaol-Gwitalmeze herrian, Brestetik gertu, ume txikienentzako lehen eskola sortu zuten; gero, 1980an, Lehen Hezkuntzako lehendabiziko eskola; 1988an, lehen *collège*a; eta 1994an, lehen lizeoa.

1997an, 26 zentro zituzten jada Bretainia osoan zehar, guztira 1.753 ikaslerekin, eta 2003-04ko ikasturtean, 2.761 ikasle ziren. Azken urte hartan, Parisen lehen haur-eskola zabaldu zuten, eta 2007an, orotara 35 zentro martxan zeuden. Azkenik, 30. urteurrena ospatzeko, "Ar Redadeg" izeneko lasterketa aldarrikatzailea antolatu zuten, "Korrika"ren ereduari jarraituz.

## Eleaniztasuna 
2-6 urteko ikasleek bretainieraz soilik ikasten dute, baina adinean aurrera egin ahala, frantsesezko ordu gero eta gehiago ere jasotzen dituzte: 7 urterekin, bi ordu eta 10 urterekin, sei ordu. Aurrerago, hirugarren hizkuntza bat (ingelesa) eta laugarrena ere (alemana edo gaztelania) ikasten dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Seaska (ikastolen elkartea)
* ABCM
* Calandreta
* Bressola
* Murgiltze (hizkuntzalaritza)
* Eskolim
* ABCM-Zweisprachigkeit
* Scola Corsa

## Kanpo estekak 
* Diwanen sarearen webgunea
Bretainia Garaia

[250px|thumb|Grisez, Bretainia Garaia (koloretan, [Bretainia Beherea)]]

**Bretainia Garaia** (; galoz: *Haùtt-Bertaèyn*) Bretainiako ekialdea da, kulturaren eta hizkuntzaren araberako lurralde bat. Izan ere, alde hori erromantze kulturakoa da nagusiki, eta galo hizkuntzari loturik dago. Britainiako gainerako zatia, mendebaldea, Bretainia Beherea da, eta bretainierari loturik dago. Hala ere, ez dago garbi non dagoen Britainia Garaiaren eta Beherearen arteko muga, zehazki.

## Departamenduak 
* Ille eta Vilaine (Ille-e-Vilenne, Ill-e-vilaenn)
* Loira Atlantikoa (Loère-Atlantiqe)
* Morbihango ekialdea
* Côtes-d'Armoreko ekialdea (Graéy d’Armor)

## Kanpo estekak
Garbola

**Garbola** Bizkaiko mendia da. 481 metroko altuera du. Bermeoren eta Bakioren artean dago. Sollubeko mendilerroan kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:garbola buzoia.jpg|Garbola mendiaren buzoia.
Irudi:Garbola gaina.JPG|Gaina.
Irudi:|

## Kanpo estekak
3 Molinos Resort

**3 Molinos Resort** Murtziako Erkidegoko 2006an desagertutako txirrindularitza taldea.
## 2006an taldea osatzen zuten txirrindulariak 
## Kanpo estekak
Paul Arrighi

**Paul Arrighi** (Renno, Korsika, 1895eko urriaren 20a - Marsella, 1975eko maiatzaren 19a) idazle eta historialari korsikarra izan zen.

Letrazko ohorezko irakaslea izan zen, eta Antoniu Bonifaziurekin ''L'Annu Corsu* (1923-1939) aldizkari antologikoa sortu zuen, felibritgeak eraginda, poemak korsikeraz argitaratu zituena.

## Lanak 
* *Historie de la corse* (1966)
* *La littérature italienne* (1956)
* *La poésie vériste en Italie'' (1937)
Rinatu Coti

**Rinatu Coti** (Ajaccio, Korsika, 1944ko abenduaren 20a) idazle korsikarra da.

Gaztetan *U Muntese* eta *Rigiru* aldizkarietan parte hartu zuen, eta Pasquale Marchettirekin parte hartu du *assimil* izeneko korsikera ikasteko metodoaren garapenean. 2001a geroztik *U Taravu* aldizkaria zuzentzen du, eta 2003tik *Cultura Viva* elkartea. Horrez gain, argitaratzaile lanak egiten ditu.

## Lanak 
### Ipuinak 
* *U vangonu neru* (1972)
* *Una spasimata* (1983)
* *I ghjorna persi* (1985-86)
* *A signora* (1987),
* *U rivaritu Antonu* (1980)
* *In lu me filu* (1990-1999),

### Olerkiak 
* *Par viaghju* (1974-85)
* *U labirintu* (1988)
* *Aligria* (1989),

### Antzerkia 
* *A rimigna* (1974)

### Saiakera 
* ''Intornu à l'essezza'' (1978)
Torà

**Torà** Kataluniako udalerria da, Solsonès eskualdean eta Lleidako probintzian kokatuta dagoena. 93,3&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.367 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
Zortzi gunetan banaturik dago:

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  Toràri buruzko informazioa
Petru Rocca

**Petru Rocca** (1887ko irailaren 28, Vico &ndash; 1966ko ekainaren 7, Vico), idazle eta nazionalista korsikarra izan zen.

*A Tramuntana* astekariarekin kolaboratu zuen. Lehen Mundu Gerran parte hartzera deitua izan zen 1914an. Frontean zegoela *El pato de la ciénaga* idatzi zuen. Hainbat alditan zauritu zuten, eta Ofizial eta Ohorezko Legioko Zalduna izendatu zuten.

1920ko maiatzaren 15a geroztik *A Muvra* aldizkarian idazten hasi zen. Horrela, argitaratzaile egin zen Ajaccion . 1922ko amaieraren eta 1923ko hasieraren artean ''Partitu Corsu d'Azione* (Ekintzako Alderdi Korsikarra) *Partito Sardo d'Azione*n (Ekintzako Alderdi Sardiniarra) oinarrituz.

*Autonomista* izatetik *italianista* izatera pasa zen. Gainera, alderdiak *Partitu Corsu Autonomista* () izena hartu zuen 1926an ala 1927an. Rocca adibide katalanak eta irlandarrak goraipatzen zituen.

1920ko hamarkadan, Bretainiako, Flandesko, Alsaziako eta Euskal Herriko talde autonomistekin harremanak izan zituen. *Peuples et frontières* aldizkariaren Korsikari buruzko atalaz arduratu zen 1936az geroztik. Aldizkaria Bigarren Mundu Gerra baino lehenago zeuden Alderdi Autonomista faxisten atala zen. Hori dela eta, Olier Mordrel, Jean-Marie Gantois eta Hermann Bickler nazismoarekin loturiko buruzagi autonomistekin harremanak izan zituen.

1935ean, bere burua independentista jo zuen. Italiak korsikarrak bultzatzen hasi zen eta hango poetak Italiara joateko gonbidatuak izan ziren. Hala ere, nahiz eta hizkuntzalari italiarrek Italiaren aldeko aldarrikapena sustatu nahi zuten, Roccak toscanera eta korsikera italiera ez zen hizkuntz komun batetik zetorrela defendatu zuen.

1938an, Ohorezko Legioko Zalduna titulua kendu zioten. *A Muvra* aldizkaria artikulu antisemita eta antimasoiak argitaratzen hasi zen. 1939an, justiziarekin arazoak izan ondoren, aldizkaria debekatu zuten.

Frantziak, Mussoliniren italiar irredentismoari beldurra zioenez, *A Muvra* itxi zuen. Autonomistak irredentistekin bat egin baitzuten. Porrot eginda zegoela, hamabost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten 1946an.

1953an, korsikera defendatzeko akademia bat sortu zuen.

## Lanak 
* *Les corses devant l’anthropologie*, Gamber*, 1913
* *Pruverbii, massime è detti corsi*, 1921
* *A pignatta, cumedia di Plautu*, 1924
* *Storia populare di Corsica*, 1930
* ''Una Vittoria Autonomista. L'Assemblea di i Stati Generali di Corsica*, 1934
* *Quaderni di u Cursismu*, 1935
* *Parlà d'Aghjacciu, puesii*, 1955
* *Tempi è tempi'', 1963

## Kanpo estekak 
*  Biographie par la mairie de Vico
*  Langue et identité : l'exemple du corse durant la troisième république
*  Partis nationalistes, autonomie et clans en Corse
Decathlon–AG2R La Mondiale

**Decathlon–AG2R La Mondiale** (UCI kodea: ACT) Frantziako txirrindularitza taldea da, UCI WorldTeam lizentzia duena.

## Historia 
1992an sortu zen Chazal izenarekin. Petit Casino (1996), Casino - Ag2g Prévoyance (1997-1999), Ag2r Prévoyance (2000-2007) eta Ag2r-La Mondiale (2008-2010) ere izan dira taldearen izenak. Besteak beste, Jaan Kirsipuu, Artūras Kasputis, Jacky Durand, Rolf Jaermann, Alexander Vinokurov, Mikel Astarloza, Jean-Christophe Péraud eta Romain Bardet izan dira taldekide.

## 2025eko taldea 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
L'Albiol

'''L'Albiol''' Kataluniako udalerria da, Baix Camp eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatuta dagoena. 20,34&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 405 biztanle zituen.

## Auzoak 
Lau gunetan banaturik dago:

400px

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  L'Albioli buruzko informazioa
L'Ametlla de Mar

'''L'Ametlla de Mar'*, *la Cala'' ere deitua, Kataluniako udalerria da, Baix Ebre eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatuta dagoena. 66,87&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.592 biztanle zituen.

## Demografia 
## Administrazioa 
## Ikus, gainera 
* Tarragonako udalerrien zerrenda
* Costa Daurada

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
L'Ampolla

'''L'Ampolla''' Kataluniako udalerria da, Baix Ebre eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatuta dagoena. 35,65&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.118 biztanle zituen.

## Demografia 
*: Errolda hauetan L'Ampolla Peraforteko auzoa zen.

## Ikus, gainera 
* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  L'Ampollari buruzko informazioa
Laredo (Texas)

**Laredo** Ameriketako Estatu Batuetako Texas estatuko udalerria da. 2007an 233.152 biztanle zituen eta 216&nbsp;km²-ko azalera du. Mexikorekin muga egiten du hiriak.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Laredo ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Laredoko Udalaren webgune ofiziala

350px|ezkerrera|Laredoko poliziaren egoitza
Laredo

**Laredo** Kantabriako udalerria da. 2005ean 13.115 biztanle zituen eta 13 km²ko azalera du.

## Toponimia 
Laredo hitzaren jatorria zalantzagarria da gaur egun, teoria desberdinak egonez. Ezagunenak latinezko *glaretum-a*, (hareatza, haitzak dituen lekua) datorrela dio. Badaude latinezko *larida* (antxeta) edo *lauretus-a* (ereinotz), Erromatar Inperioaren garaian bertan zeuden ereinotzeko basoetatik, hitzetatik datorrela diotenak ere. Halaber, euskarazko *larre on* esalditik datorrela esaten dutenak ere badaude

## Herriak eta auzoak 
* Laredo (herriburua).
* La Arenosa.
* El Callejo.
* Las Cárcobas.
* Las Casillas.
* La Pesquera.
* Tarrueza.
* Villante.

## Historia 
Asonen bi ertzetan bizi ziren koniskoien eremuan zegoen. Toponimoa lehendabizikoz 968an agertu zen, noiz jada 757an arrantzale-herria zela zioten. 1200an Alfontso VIII.a Gaztelakoak hiri-gutuna eman zion eta Erdi Aroan Paduretako Ermandadean parte hartu zuen.

Bere kaia eskualdeko nagusi bilakatu zen eta bertatik pasa ziren Joana Gaztelakoa Filipe Ederra ezkontzera joan zenean eta 1556an Karlos I.a Espainiakoa penintsulara ailegatzean. 1629an Lau Hiribilduen Korrejimenduko hiriburu bihurtu zen eta baita eskualdeko kontzeju nagusia.

XIX. mendearen amaiera turismoa hiribilduan agertu zen eta bere biztanleen kopurua handitu zen.

## Demografia 

Iturria: INE

## Ekonomia 
Turismoan (euskal udatiarrak bereziki) eta arrantzaren inguruan sorturiko industrian (janari industria, kontserbategiak) oinarritzen da bertako ekonomia jarduera nagusia.

## Laredotar ezagunak 
* Bernardino de Escalante (1537- c. 1605), idazlea.
* José Emilio Amavisca (1971-), futbolaria.
* Ignacio Rodríguez Ortiz (1982-), futbolaria.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Santoña, Victoria eta Joyeleko Padurak
* Kantabriako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Laredoko Udalaren webgunea
Stein Rokkan

**Stein Rokkan** (Vågan, Norvegia, 1921ko uztailaren 4a - Bergen, 1979ko uztailaren 22a) politika zientzian aditua eta soziolinguista norbegiarra zen. Rokkan Europako Estatu eta nazioen eredu abstrakto serie batzuen sortzailea da. *International Political Science Association*eko lehendakari izan zen 1970 eta 1973 artean, UNESCOko *International Social Science Council*eko lehendakaria (1973-77), *International Sociological Association* lehendakari orde 1966tik 1970ra eta *European Consortium for Political Research*eko lehendakari (1970-76) eta fundatzailea.

## Lan garrantzitsuak 
* *Party Systems and Voter Alignments.* Seymour Martin Lipsetekin batera argitaratua (Free Press, 1967)
* *Building States and Nations.* Shmuel Eisenstadtekin batera (Sage, 1973)
* *Economy, Territory, Identity: Politics of West European Peripheries.* Derek W. Urwinekin batera (Sage, 1983)
Christian Michelsen

**Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen** (1857ko martxoaren 15a ;1925eko ekainaren 29a) norvegiar untzigile aberats eta estatu-gizona zen. 1905 eta 1907 artean Norvegiako Lehen Ministro izan zen. 1905ko Norvegia eta Suediaren arteko banaketan izan zuen paper garrantzitsuagatik da ezaguna.

## Kanpo estekak
Claudio Monteverdi

**Claudio Monteverdi** (Cremona, Lonbardia, 1567ko maiatzaren 15a -Venezia, 1643ko azaroaren 29a) italiar musikagilea izan zen. XVI. mendeko tradizio polifoniko eta madrigalistaren eta XVII. mendeko drama lirikoaren eta operaren jaiotzaren arteko trantsizioa markatu zuen. Pizkundeko eta barrokoko musikaren arteko trantsizioko pertsonaiarik garrantzitsuena izan zen.

## Biografia 
Marc'Antonio Ingegneriren ikaslea izan zen. Mantuako Dukea zen Vincenzo Gonzagaren zerbitzari sartu zen 1590. urtean, biola-jotzaile gisa, eta 1602. urtetik aurrera kapera eta ganberako maisu izan zen; hamaika urtez izan zituen bere esku kargu horiek. 1595 urtean Hungarian izan zen nagusiarekin, eta 1599. urtean Flandrian; bertan idatzi zituen *Scherzi musicali* ospetsuak. Florentziako eskolako esperientziak eta lanak aztertu ondoren drama lirikoak idatzi zituen: *La favola d´Orfeo* (1607) eta *Ariadna* (1608); lehena guztiz berrizalea zen, indar dramatikoa eta orkestraren adierazkortasuna bateratzen baitzituen.

Vincenzo Gonzaga hil zenean, eta familia ere galdu zuela, Mantuatik Veneziara joan zen, eta 1632an apaiz egin zen. Harrezkero gutxitan irten zen Veneziatik eta irakaskuntzan jardun zuen. Haren ikasle izan ziren Giovanni Batista Rovetta, Francesco Cavalli eta Heinrich Schütz. Venezian antzoki lirikoak zabaldu zirenean, Monteverdik berriz ere dramak idazteari ekin zion. Operak, madrigalak, eliz musika eta oratorioak idatzi zituen baina haren musika lan asko galdu dira.

Monteverdi aldi berean, azken madrigalen egilea eta lehen opera egilea izan zen. Bestalde, XVI. mendeko azken polifonista bikaina eta XVII. mendeko lehen lirikoa izan zen. Liturgia musikan XVI. mendeko polifonia izan zuen oinarri; bestelako musikan, berriz, askatasunez jokatu zuen, eta hurrengo mendeetako musikagileen aitzindari izan zen.

## Lanak 
Veneziara joan aurretik argitaraturikoak:
* *Scherzi musicali* (1599)
* *La favola d´Orfeo* (1607)
* *Ariadna* (1608)

Zazpi operetatik hiru gorde dira:
* *La favola d´Orfeo* (1607)
* *Il Ritorno d´ Ulisse in patria* (1641)
* *L´incoronazione di Poppea* (1642), gai historikoa duen lehen drama lirikoa.

Beste lan dramatikoak:
* *Il ballo delle ingrate* (1641)
* *Il combattimento di Tancredi e Clorinda*, oratorioa (1624)

Madrigal bildumak:
* *Canzonette a tre boci, libro primo* (1584)
* *Madrigali guerrieri et amorosi* (1638)
* *Madrigali e canzonette* (1651, hil ondoren argitaratua)
* *Escherzi musicali* (1606-1632)

Eliz musika:
* *Sacrae cantiunculae tribus vocibus* (1582)
* *Madrigali spirituali a quattro voci* (1583)
* *Sanctissimi viriginis Missa senis vocibus ad ecclesiarum choros ac Vesperae* (1610)
* *Selva morale e spirituale* (1640)
* *Messa a quattro voci et Salmi a una, due, tre, quattro, cinque, sei, sette, e otto voci* (1650, hil ondoren argitaratua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hastings Banda

**Hastings Kamuzu Banda** (Kasungu, 1898ko otsailaren 15a – Johannesburgo, 1997ko azaroaren 25a) malawiar mediku eta politikaria izan zen. Malawiko agintaria izan zen 1964-1994 bitartean, lehen ministroa hasieran, eta presidentea ondoren.

## Bizitza 
Haren jaioteguna gutxi gorabeherakoa da. Chewa etniako nekazari familia batean jaio zen. Estatu Batuetan eta Britainia Handian medikuntza ikasketak egin zituen, eta azken herrialde horretan lan egin zuen mediku gisa. 1958an bere herrira itzuli zenean, zurien mendean zegoen Rhodesia eta Nyassalandiako Federazioaren aurkako kanpaina gidatu zuen. 1959ko matxinaden ondoren, koloniako agintari britainiarrek atxilotu egin zuten; Malawi Congress Party (Malawiko Batzarraren Alderdia) sortu zuen urte berean. 1960an askatu zuten, Nyassalandiako independentziaren trantsizioaldian laguntzeko.

1963an, gobernuaren buruzagitza bereganatu eta, 1964ko uztailaren 6an, Nyassalandia, Banda lehen ministro zuela, Commonwealtheko kide independente bilakatu zen Malawi izenarekin. 1966an, Malawi errepublika aldarrikatu eta presidente bilakatu zen Banda. 1970ean, bizitza guztirako luzatu zuen kargua. Haren politika diktatoriala izan zen, eta errepresioa erabili zuen oposizioaren aurka.

1967an Hegoafrikara hurbiltzen hasi zen, eta 1971n bera izan zen Hegoafrika ofizialki bisitatu zuen Afrikako lehen estatuburua. 1980ko hamarkadan gogorki gobernatu zuen, baina hurrengo hamarkadaren hasieran oposizioa eta Malawin giza eskubideak babesteko nazioarteko presioa areagotu egin ziren, eta 1994an, independentzia lortu zenetik Malawin egin ziren alderdi anitzeko lehen hauteskundeetan, lehendakaritza galdu zuen. Gobernatu zuen urteetan dirutza bereganatu zuen, 320 milioi dolar zenbatespenen arabera. Hegoafrikako ospital batean hil zen, 1997ko azaroaren 25an.

## Erreferentziak
Mahathir bin Mohamad

**Mahathir bin Mohamad** (Alor Setar, Kedah, Malaysia, 1925eko uztailaren 10a) politikaria da. Malaysiako lehen ministro izan zen, 1981 eta 2003 artean. Karguan egon zen denboran, Malaysiaren garapena eta «Asiar balioak» sustatu zituen.

## Bizitza 
Medikuntza ikasi zuen Singapurreko Medikuntza fakultatean. *United Malays National Organization* erakundeko (Malaysiako Erakunde Nazional batua) kide da, 1946an sortu zutenetik bertatik. Medikuntzako lizentziadun egin ondoren estatuko administrazioan hasi zen lanean mediku gisa.

1964ko hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten, baina 1969ko hauteskundeetan galdu egin zuen leku hori. Urte horretako hauteskundeek matxinada sortu zuten Kuala Lumpurren, eta Tunku Abdul Rahman agintariaren izen txarra ekarri zuen. Mahatir alderdiko bakarretakoa izan zen jendaurrean agintaria kritikatzera ausartu zena, eta horregatik 1969an bota egin zuten erakundetik.

1973an senatari izendatu zuten, 1974an Hezkuntza ministro eta 1976an Lehen Ministrorde. 1978an Merkataritza eta Industria ministeriora igaro zen eta kargu horretan hainbat diplomazia lan egin zituen bere herrialdeko inbertsioak indartzeko. 1978an alderdiko lehendariorde izendatu zuten, eta 1981ean presidente.

1981ean Lehen Ministro izatera iritsi zen. Aginpidean egon zen bitartean, gobernuan zen koalizioak, Fronte Nazionalak, garaipen argiak lortu zituen 1982, 1986, 1990 eta 1995eko hauteskundeetan. Lehen Ministro gisa zuzenean parte hartu zuen nazioarteko gaietan, Asia Hego-ekialdeko Nazioen Elkartean, Asiarako eta Ozeano Barerako Ekonomia Lankidetzan, Commonwealthen eta abarretan.

1990eko hamarkadan zehar, 1996 inguru arte, barne produktu gordina %&nbsp;8 igo zen batez beste urtero; horrela, munduko hazkunde handienetakoa izan zuen eta Asiako herrialde ahaltsuenen mailara iritsi zen, nahiz eta Hego-ekialdeko Asiako herrialderik txikienetakoa den hedaduraz. Gorakada hori esportaziorako eskulan industrien (ehungintza, telebista, informatika eta abar) eta atzerriko inbertsioen igoerari esker gertatu zen batez ere; munduko osagai elektrikoen lehenengo ekoizlea izatera iritsi zen.

Baina 1997an Asian gertaturiko finantza krisiak bete-betean harrapatu zuen Malaysia; barne produktu gordinaren hazkundea %&nbsp;-7ra jaitsi zen, diruak bere balioaren %&nbsp;48 galdu zuen eta burtsak hondoa jo zuen. 1999an gainbehera jarraitu zuen Malaysiako ekonomiak. Horiek horrela, Mahathir lehen ministroak bertako dirua babesteko neurriak proposatu eta interes tasak murriztu zituen, ekonomia suspertzearren. Era berean, langabezia jaitsiarazteko 1999. urtean aurrekontuak igoko zirela iragarri zuen gobernuak. Ahalegin nagusiak, gaur egun, aurrekontuen defizitari aurre egiteko eta bankuen alorra indartzeko egiten dira; bertako eta nazioarteko iturrietatik dirua lortzea da helburu nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azaroko Altxamendua

**Azaroko Altxamendua** (1830–1831) -**Kadeteen Iraultza** bezala ere ezaguna- Errusiak Polonian zuen agintearen aurka egin zen matxinada armatu bat izan zen.

1830eko azaroaren 29an hasi zen Varsovian, armadako ofizial eskolako gazte talde baten eskutik. Poloniar gizartearen babes zabala jaso zuten eta nahiz eta garaipen batzuk lortu, azkenean altxamendua errusiar armadak zapaldua izan zen.

## Kanpo estekak
Juan Karlos Goienetxea

**Juan Karlos Goienetxea Beitia** (Bermeo, 1949ko azaroaren 2a - ) Eusko Alkartasuna alderdiko politikaria, 1991. urtetik 2007. urtera arte Bermeoko alkatea izandakoa. Ikasketaz, industria ingeniari teknikoa da.

## Legealdiak eta karguak 
* 1991-1995 Bermeoko alkatea, Bizkaiko Eusko Alkartasuneko idazkari nagusia
* 1995-1999 Bermeoko alkatea, Bizkaiko Eusko Alkartasuneko idazkari nagusia
* 1999-2003 Bermeoko alkatea eta Bizkaiko Eusko Alkartasuneko lehendakaria
* 2003-2007 Bermeoko alkatea eta Bizkaiko batzar nagusietako kide eta Eusko Alkartasuna taldeko bozeramailea.
* 2007-2011 Bermeoko Zinegotzia eta Eusko Alkartasuna taldeko bozeramailea.

## Omenaldia 
2007ko udal hauteskundeak galdu eta gero, omenaldia egin zioten Bermeoko zenbait kultur taldek berak egindako lana aitortzeko.

## Kanpo loturak 
*  Eusko Alkartasunaren webgunea
San (herria)

**San**, **boskimano**, **basarwa**, **!kung** edo **khwe** ere deituak, Kalahari basamortuko etnia indigena da, egungo Hegoafrika, Botswana, Namibia eta Angola herrialdeetan sakabanatuta bizi dena. Khoikhoi abeltzainekin batera, Khoisan etnia osatzen dute. San tribua tradizionalki ehiztari-biltzailea izan da, baina 1950-1990 hamarkada bitartean, nekazaritza garatu dute, ehiza eta biltzeak ia-ia erabat baztertuta. Arkeologiako zantzuen arabera, hegoaldeko Afrikan (eta ziurrenik Afrikako beste zonalde batzuetan ere) duela 22.000 urte, eta ziur aski gehiago, bizi dira. Genetikak munduko herririk zaharrenetakoa edo zaharrena dela iradokitzen du. Spencer Wells antropologoak Adan genetikoa deitu zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ryanair

thumb|Ryanairren egoitza nagusia.
**Ryanair** Europan dagoen kostu baxuko hegaldi konpainia handiena da. Bere egoitza nagusia Irlandan dago, eta Euskal Herrian Gasteizko eta Biarrizko aireportutik lan egiten du.

Guztira 209 bide dauzka irekita Europa osoan, 17 estatu ezberdinetan banatuta dauden 94 aireportutara. Munduan dagoen airebide errentagarriena da.

## Hegaldiak 
### Euskal Herria 
#### Biarriztik irekitako bideak 
* Biarritz - Birmingham ()
* Biarritz - Dublin ()
* Biarritz - Londres ()
* Biarritz - Marseilla ()

#### Foronda 
2007an konpainiak Gasteiz eta Londres arteko hegaldiak eskaini zituen Arabako foru aldundiak emaniko diru-laguntzaren bitartez, baina hegaldiak bertan behera geratu ziren 2007ko urrian.

#### Bilbo 
2012ko apiriletik 2013ko martxora airelineak honako bideak ireki zituen Bilboko aireportutik:

* Bilbo - Bartzelona ()
* Bilbo - Madril ()
* Bilbo - Kanaria Handia (
* Bilbo - Sevilla (
* Bilbo - Weeze ()

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Ryanair
XDS Astana Team

**XDS Astana Team** (UCI kodea: XAT) Kazakhstango Gobernuak babestutako txirrindularitza taldea da, UCI WorldTeam lizentzia duena. 

## Historia 
2006ko amaieran sortu zen Liberty Seguros-Würth taldearen lekukoa harturik. Hasieran Suitzako lizentzia edukiz arren, geroago Luxenbourgekoarekin lehiatu zuen. Iraganeko txirrindulari nabarmenduen artean Alexandre Vinokourov, Matthias Kessler, Paolo Savoldelli edo Andrey Kashechkin zeuden; baina, hainbat doping kontroletan positibo eman ondoren, taldetik baztertuak izan ziren. Izan ere, Alexandre Vinokourov-ek positiboa eman zuenez, Astana talde osoak utzi zuen 2007ko Frantziako Tourra. 

Geroago, Alberto Contador, Andreas Klöden, Levi Leipheimer eta Haimar Zubeldia izan ziren taldekide.

## 2025eko taldea 
## Kanpo estekak 
*  - Webgune ofiziala
Arroz-esne

**Arroz-esnea** esnez eta arrozaz geldiro egosiz eginiko munduko azkenburuko edo postrerik ezagunenetarikoa da. Osagaiak: Arroza, esnea eta azukrea. Aukerakoak: kanela, banilla, limoia, laranja eta abar.

### Osagaiak 
* Litro bat esne
* 3 koilarakada arroz
* 4 koilarakada azukre
* Kanela-zotza
* Kanela-hautsa
* Limoia

### Prestaketa 
# Egosi esnea limoi birrinduarekin eta kanela-zotzarekin
# Esnea irakitean bota arroza.
# Gutxitu sua eta izan sutan arroza bigun izan arte
# Bota azukrea
# Bota nahastura moldeetara eta kanela-hautsaz edertu

## Ikus,Gainera 
* Flana

## Kanpo estekak 
*  Gastronomia vasca webgunea
* Iñigo Esnaola. *Sukaldaritza liburua*. "Oinarrizko azkenburukoak".
Flan

**Flana** edo **budina** esnez eta arrautza egosiz eginiko munduan postrerik ezagunetarikoa da. Osagaiak: Arrautza, esnea eta azukrea. Aukerakoak: kanela, bainila, limoia, laranja eta abar.

## Betiko flana 
### Osagaiak 
* 1/2 litro esne
* 4 arrautza
* 4 koilarakada azukre
* Karamelu
### Prestaketa 
# Esnea, azukre eta arrautzak nahastu
# Bota nahastura karameluz estalitako moldeetara
# Labean 180C jarri marian, 50-55 minututan

## Flan-express 
### Osagaiak 
* 1/2 litro esne
* 4 arrautza
* 4 koilarakada azukre
* Karamelu
### Prestaketa 
# Esnea, azukre eta arrautzak nahastu
# Bota nahastura karameluz estalitako flan-ontzietara
# Presio-eltzean bota ura flan-ontzien heren bat ailegatu arte
# Presio-eltzean dauden flan-ontziak estali tapa edo aluminiozko paparrekin
# Presio-eltzea itxi eta berotan ipini.
# Presio-eltzea txistu egiten duenean gutxitu sua eta 8 minututan izan txistu egiten.
# Presio-eltzeko presio osoa kanporatu denean ireki daiteke tapa

## Gazta-flana 
### Osagaiak 
* 400 gr igurzteko gazta
* 400 ml esnegain likidoa
* 4 arrautza
* Azukre ur baso handi bat
### Prestaketa 
# Dena nahastu, pasta homogeneoa geratu arte
# Karameluz estalitako moldeari bota nahastura
# Labean 180C jarri marian, 50-55 minututan
# Hozkailuan gau osoan hobeto

## Ikus, gainera 
* Arroz-esnea

## Kanpo estekak 
*  Gastronomia vasca webgunea
* Iñigo Esnaola. *Sukaldaritza liburua*. "Oinarrizko azkenburukoak".
Hizkuntza atlas

[thumb|150px|[Europako Hizkuntzen mapa.]]

**Hizkuntza atlasa** dialektologiaren tresnarik garrantzitsuenetakoa da. Gertakari dialektalen bilduma da, askotan hainbat liburukitan, ezaugarri zehatzak biltzen dituena transkripzio fonetikoa ahalik eta modu zehatzenean emanez. Atlasen bidez hizkuntza baten esparruan gertatzen diren aldaerak adierazten dira isoglosen bidez edota bildutako datuak tauletan emanez.

Atlasen helburuak ez dira beti berak: batzuk esparru semantiko bati gagozkion hitzak baino ez dituzte jasotzen, zenbaitetan egitura sintaktikoei ematen zaie garrantzia.

Egindako lehena Atlas Linguistique de la France (Frantziako Hizkuntza Atlasa) izan zen, Jules Gilliéron-ek eta Edmond Edmont-ek egina 1902 eta 1910 artean.

Euskal Herrian, Euskaltzaindia dabil Euskararen Herri Hizkeren Atlasaa (EHHA) atontze lanetan.

## Kanpo estekak
Euskal Herriko Nekazarien Elkartasuna

**EHNE**, **Euskal Herriko Nekazarien Elkartasuna**, 1976 eta 1977 urteen bitartean sortu eta legeztatu zen nekazaritza sindikatua eta nekazaritza erakunde profesionala da. Egun, lau sindikatu probintzialek osatzen dute: Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako EHNEk eta Arabako UAGAk (Arabako Nekazari eta Abeltzainen Batasuna).

220px|eskuinera|thumb|EHNEren pankarta, AHTren aurkako manifestazio batean, Bilbon.

1981. urte arte ez ziren lehen estatutu komunak legeztatu. Estatutu horietan Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba bildu zituzten. 1986an Nafarroako EHNE sortu zen, eta konfederaziora atxiki zen.

1990 urtean lehendabiziko kongresuarekin lehen jauzi kualitatiboa egin zuten, kongresuak nekazaritza sindikalaren egituraketa jaso baitzuen. Ondoren bigarren, hirugarren, eta laugarren kongresuak ere egin ziren (1992., 1997. eta 2002. urteetan). Gaur egun EHNEk 6.150 kide ditu.

Nazio eremuan, lehentasunezko harremanak ditu Ipar Euskal Herriko ELBrekin. Euskal Herritik kanpora jarduteko, 1992. urtean, beste batzuekin bat egin zuen: CPErekin, Europan jarduteko; eta COAGekin, Espainiar estatuan jarduteko. Halaber, 1993 urteko maiatzean Via Campesina sortzeko kongresuan parte hartu zuen.

2014ko uztailaren 24ean, Gipuzkoako EHNE utzi eta egitura berri bat sortuko zuen afiliatu talde batek. Zatiketa batik bat bi faktorek eragin zutela zioten: EHNEk barnean gehiegi hartu nahi izateak eta herrialdeko egitura «anakronikoa» izateak. Zuzendaritza taldeko 11 kideetatik zazpik dimisioa eman ostean, erabateko normaltasunik gabe funtzionatu zuen Gipuzkoako EHNEk azken bizpahiru urteetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Laborantza Ganbera
* ELB
*Maite Aristegi

## Kanpo estekak 
* ehne.eus Webgune ofiziala
*ehne.org Webgune ofizial zaharra
Pozalagua

**Pozalagua** Karrantzako (Bizkaia) mendebaldeko haitzuloa da, Ranero haitzen azpian dagoena. Gaur egun jendeari irekita dago, eta erraz bisitatzeko modukoa da.

Haitzulo handia da, barrunbe handiak ditu. Baina, batez ere, ezaguna da munduan dagoen estalaktita eszentrikoen multzorik handiena duelako. Pozalaguatik metro gutxira dago Torca del Carlista izeneko leize zuloa; eta orobat Karrantzan dago Venta Laperra kobazuloa. Kobazuloaren aurrealdean Armañongo Natura Parkeko interpretazio gunea dago.

## Historia 
1957ko abenduaren 28an, ondoko dolomita-harrobi bateko lehergailu baten eztandak agerian jarri zuen haitzaren barruan ezkutaturiko haitzulo hau. Leherketa honen ondorioz azaleratu zen leize zuloa, milaka urtean lurpean egon ondoren. Aldi berean, leherketak hainbat kalte eragin zizkien estlaktita eta estalagmita batzuei. Handik aurrera espeleologiaren zale askoren elkargune izan da Karrantza. 20 urtez Dolomitas del Norte S.A. enpresak harrobia ustiatu zuen, harik eta kobazuloari eragindako kalteen ondorioz 1976an itxi zen arte. Izan ere, Karrantzako udalak harrobia behin betiko ixtea erabaki zuen haitzuloa babesteko. Egokitze lanak egin ostean, jendaurrera ireki zuten kobazuloa 1991ean. 

## Ezaugarriak 
Pozalagua haitzuloa 125 metro luze duen gela bakar batek osatzen du. Gelak 70 metro zabalera eta 15 metroko altuera du. 40 metroko sakonera duten lau amildegi ditu. Munduko estalaktita eszentrikoen kontzentraziorik handiena du, grabitatearen indarrari aurre eginez, norabide guztietara hazi eta zabaltzen direnak. Barruan hainbat gune daude ikusgarri eta horien artean *Auditorioa* izenekoa, gela handia eta ura duten karbonatozko presa txiki ugari dituena. *Versailleseko gela*ren sabaian ikus daiteke estalaktita eszentrikoen presentziarik nabarmenena. Eraketa horren jatorria ezezaguna da oraindik. Euria egiten duenean, zorua urez betetzen da, aintzira txikia osatuz; horrek ispiluaren efektua sortzen du. Kepa Junkera, Julian Iantzi, Athletic, Athleticeko Peñen Elkartea, Enkarterrietako udalak eta mankomunitatea, eta Bilboko Udala ere Pozalaguaren alde agertu ziren. Lehiaketan Pozalaguaren alde bozkatu zutenen artean zozkatzeko dohantza egin zuten hainbat artistek:Tere Ahedok, Angel Ajak eta Kontxi Trigok, besteak beste. Lehiaketan 17 tokik parte hartu zuten, bat autonomia-erkidego bakoitzeko. Internauten laguntzari esker, Pozalaguako kobazuloak lortu zuen saria, Cáceresko Hervásko judutegiarekin azken lehia izan ondoren.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Pozalagua-Estalagmita.jpg
Fitxategi:Pozalagua-Estalaktita eta estalagmitak.jpg
Fitxategi:Pozalagua-Estalaktita eszentrikoak.jpg
Fitxategi:Pozalagua-Estalaktitak.jpg
Fitxategi:Pozalagua-Sarrera.jpg
Fitxategi:Pozalagua zutabea eta estalaktitak.jpg
Fitxategi:Pozalagua-Zutabea.jpg
Fitxategi:Pozalagua-Ranero Aitzak.jpg

## Ikus, gainera 
* Armañongo natura parkea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pozalaguari buruzko bideoa.
Luis Bonaparte

**Louis Napoleon Bonaparte** edo **Luis I.a Holandakoa** (nederlanderaz: *Lodewijk Napoleon*) (1778ko irailaren 2a - 1846ko uztailaren 25a) Frantziako Napoleon I. enperadorearen hiru anaietako bat izan zen. 1806an Holandako errege koroatua izan zen.
Tora (argipena)

**Tora** honakoa izan daiteke:

# **Tora** judaismoaren liburu santua.
# **Torà** Lleidako probintziako udalerria.
Diego de Losada

**Diego de Losada** konkistatzaile espainiarra izan zen, Rionegro del Puneten (Zamora) jaioa 1511ean eta 1569n hila Venezuelan. 1526tik aurrera Alonso de Pimentel, Benaventeko kondearen zerbitzura jarri zen.

Gazterik bidaiatu zuen Amerikara eta militar, exploratzaile, mertzenario, administratzaile zibil eta beste lan asko egin ondoren, Caracas hiria fundatu zuen 1567ko uztailaren 25ean. 1533an Puerto Ricon zen eta ondoren Venezuela konkistatzera abiatu zen. 1552an Nueva Segovia (egungo Barquisimeto) eta Nuestra Señora de Caraballedako hiriak sortu zituen Venezuelako itsasertzean eta, Venezuelako gobernariak aginduta, Venezuelako hiriburua sortu beharreko lurraldea konkistatzera abiatu zen. 1567rako bere mende zituen bertako biztanleak (arawakak, tekeak). Hurrengo urtean Santiago de Leon de Caracas hiria sortu zuen eta ondoren Venezuela gobernatu nahi izan zuen baina ez zuen bete bere asmoa.

## Erreferentziak
Tora

thumb|Sefer Tora irekia.
**Tora** (, «legea» edo «irakaskuntza») judaismoaren liburu fundatzailea da. Torak Hebrear Biblia edo *Tanakh*aren lehen bost liburuak biltzen ditu, hots, Hasiera, Irteera, Lebitarrena, Zenbakiak eta Deuteronomioa. Zentzu horretan, Tora beste izen batzuez ezagutzen da, hala nola **Pentateuko** edo **Moisesen Bost Liburuak**. Halaber, juduen tradizioan **Idatzizko Tora** (תורה שבכתב, *Tora Shebichtav*) ere deitzen zaio. Xede liturgikoetarako erabiltzen denean, eskuz idatzitako biribilki forma hartzen du eta *Sefer Tora* deitzen zaio. Aldiz, koadernatuta dagoenean, *Chumash* izena hartzen du eta iruzkin errabinikoak (*perushim*) izan ohi ditu.

Hala ere, batzuetan, Tora hitza Tanakh osoaren sinonimotzat erabiltzen da eta lehenengo bost liburuok ez ezik, gainerakoak ere barne hartzen ditu. Azkenik, Tora ahozko tradizio eta legeak izendatzeko ere erabili ohi da, hala nola Talmuda, eta kasu horretan Ahozko Tora deritzo.

Tradizioaren arabera, Moisesek idatzitako liburuak dira eta Jainkoak Sinai mendian egindako errebelazioa biltzen dute. Juduek, Erromako Eliza Katolikoak, Eliza Ortodoxoak eta Protestanteek Bibliaren aurreneko muintzat dute eta denon kanonetan dute lekua. Liburuon gaia hebrear herriaren historia da, hasiera mitikoetatik (munduaren sorrera, paradisua, uholdea) Moisesen heriotzara arte. Adituek hiru idatzaldi nagusi bereizten dituzte: Jainkoa *Yahve* izendatzen duena (K.a. IX. mendea); jainkoa *Elohim* izendatzen duena (K.a. VIII. mendea) eta kronikariarena, apaizen arautegia barne (K.a. IV. mendea).

## Edukia 
Tora Jainkoak mundua sortu zuela kontatzen hasten da, eta gero Israelgo herriaren hasiera eta Egiptorako bidea azaltzen ditu, baita nola Tora Moisesek jaso zuen Sinai mendian. Moisesen heriotzarekin bukatzen da, Israelgo herria Kanaaneko Agindutako Lurrera heltzear dagoela. Narrazioan irakaskuntza espezifikoak (betebehar erlijiosoak eta lege zibilak) tartekatzen dira, bai esplizituki emanak (adibidez, Hamar Aginduak) edo inplizituki kontakizunean txertatuak (Pesakh ospatzeko legea, Irteera 12 eta 13n azaltzen dena).

Hebreeraz, Torako bost liburuen izenak liburu bakoitzaren lehen hitzetik datoz. Euskarazko izenak grezierazko Septuagintatik datoz eta liburu bakoitzaren gai nagusiari egiten diote erreferentzia:
* Hasiera (בְּרֵאשִׁית, *Bereshit, «hasieran»*).
* Irteera (שְׁמוֹת, *Shemot, «izenak»*).
* Lebitarrena (וַיִּקְרָא, *Vayikra, «eta deitu zuen»*).
* Zenbakiak (בְּמִדְבַּר, *Bemidbar, «basamortuan»*).
* Deuteronomioa (דְּבָרִים, *Devarim, «hitzak»*).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Biblia
* Itun Zaharra
* Pentateukoa

## Kanpo estekak
Tanga

**Tanga** ipurmasailak agerian uzten dituen kulero edo galtzazpia da. Ohizko kuleroek atzeko aldean duten oihal zatia hiru lokarri finez ordezkatua izan da, bi aldaketatik eta bat azpitik aurreko aldearekin lotzen direnak. Ofizialki 1974ean Brasilen asmatu zen arren, hainbat kulturetan antzinatik erabiltzen dira antzeko janzkiak.

## Motak 
## Kanpo estekak
York

**York** Ingalaterrako ipar-ekialdeko hiria da, Ouse eta Foss ibaien artean dagoena, izen bereko haranean. 2001ean 181.094 biztanle zituen. Hiriak kokatzen den Yorkshire konderriari izena ematen dio. Garai batean Konderriaren administraziopean zegoen arren, 1996tik hiri autonomoa da.

Ameriketako Estatu Batuetako New York hiriaren izenak honi egiten dio erreferentzia.

202.400 biztanle ditu (2010).

## Ekonomia 
Azken urteetan industria asko indartu da: metalurgia eta industria mekanikoak, gai elektrikoak, elikagaiak.

## Historia 
K. o. 71. urteaz geroztik erromatarren egoitza izan zen *(Eboracum)* eta han izendatu zuten enperadore Konstantino.

V. mendean saxoniarrek hiria hartu eta Northumbriako erresumako hiriburu egin zuten.

VII. mendea kultura eta erlijiozko errenazimentu aroa izan zen.

IX. mendean daniar bikingoek eskualdea beretu zuten, Jorvikeko erresuma zeritzona sortuz (hortik dator gaur egungo *York *izena).

XI. mendean normandiarrek bereganatu zuten.

XII. mendean, eskualdeko nekazaritzak aberastasun handia ekarri zion hiriburuari. Erdi Aroan erresumako bigarren hiri garrantzitsuena izan zen.

XVI. mendean erlijio ordenak desagertarazi zituzten eta ekonomiak lur jo zuen.

XVII. mendean, erregezaleek indar handia izan zuten Yorken.

XIX. mendean nekazaritzaren beheraldiak eragin handia izan zuen hiriaren gainbeheran.

## Ondasun nabarmenak 
Yorkeko katedrala (*York Minster*) Ingalaterrako katedral handienetako bat da; 1220tik 1740ra eraiki zen, antzinako gotiko estiloan; beirateak XIV. eta XV. mendekoak dira.

XIV. eta XV. mendeko etxe eta eliza asko ditu hiriak; aipagarriak dira baita ere XI. mende bukaerako beneditarren abade-eliza baten aztarnak eta Gilermo Konkistatzaileak eraikitako gaztelua.

## Irudi galeria 

File:York city.jpg|Yorkeko katedralaren ikuspegia, hiriko harresietatik
File:York Shambles.jpg|Yorkeko *Shambles*, Erdi Aroko kalea
File:CLIFFOR1.JPG|Clifforden dorrea, York gazteluaren zati dena
File:Theatre Royal, York.jpg|Erret antzokia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  York-eko Udalaren web gune ofiziala
Alen (mendia)

**Alen** mendia Bizkaiko mendebaldean kokaturik dago, Enkarterrietan. 802 metroko garaiera du. Alen mendian burdina meatzeak zeuden, eta burdina hori Castro Urdialesera garraiatzen zen. Igotzeko lekurik arruntena Alen izeneko auzoa da (Sopuerta). Santa Cruz izeneko auzotik ere igo daiteke, baita Kantabriatik ere, Otañes auzotik.

## Izena 
Azentua azken silaban daramala ahoskatu behar da izena; *Alén*, alegia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aleneko Estazio Megalitikoa
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Arraitz (mendia)

**Arraitz** mendia Errekalde (Bilbo) auzoan dago, Alonsotegi herriarekin muga eginez. 352 metroko garaiera du. Ganekogortako mendilerroaren barruan dago. Nahiz eta ondoko lur guztiak historikoki Abandoko Elizatearenak izan, Arraitz mendi osoa beti Bilbokoa izan da.

Igoera Betolatza auzotik edo Iturrigorri auzotik egin daiteke. Bietatik ordubete inguru dago tontorreraino. Dena den, Arraitz mendiraino errepidea dago. Askok erabiltzen dute errepide hau Pagasarri mendira hurbiltzeko.

Arraitz mendian sagardotegia dago. Horrez gain, gaztelu zahar baten aurriak ere badaude.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Arraitz (Ultzama)

## Kanpo estekak
Arnotegi

**Arnotegi** mendia Bilbon dago, Ganekogortako mendilerroan. 426 metroko garaiera du. Bilboko ikuspegi ederra ematen du mendi honek.

Tontorrean Karlistaldietan eraikitako gotorleku baten hondakinak ikus daitezke. Bigarren tontor bat ere dauka (377 metroko garaierakoa), non ETBko antena bat dagoen, magalean daukan auzoaren izen bera daramana, Irusta. Gailurretik hurbil, erpin geodesikoa dago.

Igotzeko abialeku arruntena Bilboko Larraskitu auzoa da. Bolintxutik abiatuta ere igo daiteke.

## Etimologia 
Francisco Arrarasen esanetan, Arnotegi, Azkueren idatzietan oinarriturik, Arranotegi, Arranotegi hitzaren kontrakzioa da.

## Ikus, gainera 
* Arnotegiko Andre Mariaren baseliza, Obanosen, Nafarroa Garaian.
* Ganekogortako mendilerroa.
* Pagasarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betsaide

**Betsaide** mendiak Bizkaia, Araba eta Gipuzkoa arteko muga egiten du. 564 metroko garaiera du.

Betsaide mendian Euskal Mendizale Federazioaren ekimenez mendizaleen aldeko monumentua eraiki zen 1950eko hamarkadan. Irailaren hirugarren igandean mendian hildako mendizaleen aldeko ekitaldia egiten da bertan.

Igotzeko Arrasateko Udala auzotik edo Kanpazarretik egiten da. Ordu eta laurden da ibilbidea alde bietatik.

## Kanpaina 
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa elkartzen diren gunea da. Bertako monumentua hildako mendizaleen orimenean eraiki zen.

## Iturria 
Udala auzotik igota iturri eder bat dago. Ur freskoa eta goxoa ematen du. Jartzeko tokia du eta inguruko zuhaitzek gerizpe ona ematen dute.

Image:Monumento_Besaide.JPG|Yoshin Ogataren monumentua.
Image:Besaide monumento al montañero muerto.JPG|Hildako mendizaleen oroimenean eraikitako kanpaina.
Image:Besaide monumento japones.JPG|Yoshin Ogataren monumentuaren bista.
Irudi:Besaide 2.JPG|Hildako mendizaleen oroitarria Yoshin Ogataren monumentutik ikusita.
Image:Besaideko monumentua eta Anboto.jpg|Besaideko monumentua eta Anboto.
Image:Anboto_Besaidetik.jpg|Anboto Betsaidetik ikusita.
Image:Besaideko_Ogataren_eskultura_.jpg|Yoshin Ogataren eskultura Betsaide magalean.
Image:Besaide Udalatik.jpg|Besaide Udalatik

## Kanpo estekak 
*  Hildako mendizaleei monumentua (Besaide)
*  Yoshin Ogata: Bizi iturria (Besaide)
Ereñozar

**Ereñozar** mendia Urdaibain (Busturialdea) dago. 448 metroko garaiera du. Tontorrean San Migeli eskainitako baseliza dago. Baseliza hau garai batean Ereño herriaren eliza zen, 1660. urtean berria egin arte. Kondairak dio baseliza honetan altxorra ezkutatuta dagoela.

Ereñozar mendiaren ezaugarri handiena da bere magalean dauden Santimamiñeko kobazuloak.

## Abiapuntuak 

Irudi:Urdaibai Ereñoza baselizatik.jpg|Ereñozar mendiaren gailurreko ikuspegiak San Migel baselizatik ikusita.
Irudi:Santimamine-Santimamiñe.JPG|Santimamiñe leizearen sarbidea.

Igoera Santimamiñetik (30-45 minutu, baina igoera oso pikoa) edo Ereñotik egin daiteke (ordu 1).

## Ondarea 
* Santimamiñe: Goi Paleolito garaiko margoak dauden leizea, Magdaleniar aldikoak, orain dela 13.000 urtetakoak.
* San Migel baseliza: Mendiaren gailurrean dagoen baseliza.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak