Alfonso Guillén Zelaya

**Alfonso Guillén Zelaya** (Juticalpa, Honduras, 1887ko ekainaren 27a - Mexiko Hiria, Mexiko, 1947ko irailaren 4a) kazetari, idazle eta poeta hondurastarra izan zen. Hondurasen, historiako poeta eta intelektual onenetarikoa da.

## Biografia 
Alfonso Guillen Zelaya izan zen gizonezko seme bakarra, Miguel Guillen eta Jesus Zelayaren arteko ezkontzaren ondorioz. Bere jaioterrian, Olancho Departamentuan, Honduras ipar-ekialdean, dagoen Juticalpa herrian egin zituen lehen eta bigarren hezkuntzako ikasketak. Ondoren, Tegucigalpara joan zen Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoan Zuzenbidea ikastera, baina gertakari tragiko batek, zeinean nahasita egon baitzen, idatzi zituen testuliburuetan xehetasun gehiago behar ez zituelarik, bere karrera amaitzea eragotzi zion.

1913an Guatemalara iritsi zen eta handik Froylan Turcios herrikideari bere konposizioak bidali zizkion, hilero Hondurasko Ateneoan argitaratutakoak. Guatemalako Diario Nuevo Tiempo egunkarirako idatzi zuen, eta handik gutxira zuzendari izatera iritsi zen. 

1919an New Yorkeko Hondurasko Kontsulatuan hasi zen lanean, 75 dolarreko hasierako soldatarekin, "bizitzeko nahikoak ez zirenak", senideei bidaltzen zizkien gutunen arabera.

1918an Lehen Mundu Gerra amaitu zenean, Rafael Heliodoro Vallerekin batera, Policarpo Bonilla doktorea buru izan zuen Versailleseko Konferentzian (Frantzia) ordezkaritza hondurastarra osatu zuen. 1921ean AEBak utzi eta Guatemalara itzuli zen, Nuevo Tiempo Egunkariko zuzendari gisa. Europa iraultzailea astindu zuten fenomeno politiko handiak aztertu zituen, eta horrek bere pentsamendu antiinperialista sendotu zuen. Bere aberrira itzuli zen, "historiako sarraskirik handienak" izututa, Hondurasen bakearen alde borrokatzeko asmoz. El Cronista eta El pueblo egunkarietako editorialista izan zen, berak 1931n Tegucigalpan sortua. Kritika konstruktiboak egin zizkion administrazio publikoari, eta herrialdeko bizitza ekonomikoa antolatzearen alde egin zuen. Honduras berritu egin behar zela uste zuen, eta *iragan zaharkitu eta hiltzaileari aurre egin behar zitzaiola*.

1933rako Mexiko Hirian zegoen erbesteratuta, eta han bat egin du beste hondurastar, intelektual eta kazetari batzuekin, besteak beste, Rafael Heliodoro Valle, Martin Paz eta Rafael Paz Paredesekin. Mexikon Guillen Zelayari bizitzea tokatzen zaion garaian burujabetzaren alde borrokatzen da, eta, aldi berean, nazismoak gizateria mehatxatzen du. Zelayak idatzi eta parte hartzen du bi borroka horietan, bere aberriarena ahaztu gabe; Vicente Lombardo Toledanorekin batera, masak mobilizatu eta antolatu eta ideia iraultzaileak zabaltzen dituzte. Mexikoko Langile Unibertsitateko katedraduna izan zen, eta Rafael Paz Paredesekin batera *El Popular* egunkariaren sorreran parte hartu zuen, eta hil arte idatzi zuen bertan.

Honduras Tiburcio Carias Andinoren diktadurapean zegoen, eta, beraz, Guillen Zelayak erbesteratuak antolatzen lagundu zuen, erregimenari armen bidez aurre egiteko. Zelayak gerrillentzako eskuliburua osatzen duten hainbat artikulu idatzi zituen *El Popular* egunkarian, eta herriak, batez ere Hondurasen, aurrera egitea eta antolatzea ahalbidetuko duen demokraziaren aldeko borrokara deitu zuen:

: *Batasun demokratikoak gure lehen urrats salbatzailea izan behar du, eta lehenengoa diot, herri baten emantzipazioa ez baita soilik irtenbide politikoekin lortzen. Miseriaren peoiak beti izango dira ezjakintasunaren eta morrontzaren esklabo. Horrek esan nahi du, gure batasun demokratikoarekin batera, garapen ekonomikoaren oinarriak eraikitzera bideratu behar dugula geure burua, baldin eta eraginkortasuna eta iraunkortasuna eman nahi badizkiogu herri-determinazio asketik datozen gobernuen ondorengotza baketsuari. Legeek, beren kabuz, ez dio axola zein aurreratuta dauden, ezin dute inoiz aldatu bizi dugun errealitate tragikoa*.

Oposizioaren eta erbesteratuen zatiketa sektarioek diktadorea boteretik kentzeko saiakerek porrot egin zuten, eta boterean sendotu zen. Guillén Zelaya, bere prosa periodistikoan eta Honduraseko egoera nazionala aztertzean -nahiz eta dagoeneko marxista izan-, ez zen sektarismoan edo marxismo erromantikoan erortzen: Arau teorikoak ez dira eraginkorrak, berez, arau horiek aplikatzeko aukeratu den inguruneko egoerari ez dagozkionean, edo horiei balioa emateko aukerak eta elementuak falta direnean, eta ezin da horrela izan. Castañeda Batres, Medardo Mejia eta beste agintari batzuekin intelektual eta langile talde bat osatzen lagundu zuen, CTAL eta Lombardo Toledanoren laguntzarekin, Hondurasko sindikalismo sortu berriari pentsamenduak eta aholkuak ematen ahalegindu zirenak. Urte batzuk geroago, 1954an, Honduraseko langileek banana-greba garrantzitsua egin zuten, monopolio eta tirania politikoen aurkako benetako altxamendu herritarra bihurtuz.

1940an, Mexiko Hiriko Campeche kaleko Juarez Kolonian du etxebizitza. Urte horietan, San Juan de Letrán kalean biltzen den zelula komunista baten buru da. Talde honen akzioak Cuyamel Fruit Companyk finantzatzen zituen eta Tiburcio Carías Andinoren aurka matxinada bat antolatzea zuen helburu. Taldeak armekin erasotzea lortu zuen eta erasoa luze eta zabal planifikatu zuen, baina ez dago erasoaren berririk.

## Obrak 
Haren lanetik hirurogei poema baino ez dira gordetzen, *Quinto Silencio* liburuan bilduak. Saiakera batzuk ere gordetzen dira, hala nola, *Lo esencial* eta *La inconformidad del hombre*.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Guillén Zelaya, Alfonso (1994). Quinto Silencio. Universitaria. 
* Ramos, María Eugenia;, Membreño, Mario A (2002). La visión de país en Alfonso Guillén Zelaya y Clementina Suárez. Litografía Lopéz. ISBN 99926-656-3-7. 
* Rojas Elvir, Felipe. Antología del soneto en Honduras. La Revista "Pegaso". 
* Sánchez, Fernando. Poetas siglo XX-Antología de poesía mundial. 
* 
* Cardona, J. (2021). Tiburcio Carías Andinoko polizia sekretuak Hondurasko zelula komunista Mexikon infiltratzea (1940). Cuadernos de Historia de Honduras, 1(1), 51-57. or. https://www.academia.edu/54702566/Infiltraci%C3%B3n_de_la_c%C3%A9lula_comunista_hondure%C3%B1a_en_M%C3%A9xico_por_la_polic%C3%ADa_secreta_de_Tiburcio_Car%C3%ADas_Andino_1940_?source=swp_share

## Kanpo estekak 
* *Lo esencial*, (Alfonso Guillén Zelaya)