Abenduaren 30

**Abenduaren 30**a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hirurogeita laugarren eguna da, 365.a bisurteetan. Egun 1 falta da urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1978 – ETAk Lisardo Sampil Belmonte taxi gidaria hil zuen Igorren.
* 1980 - Joxe Martin Sagardia Zaldua "Usurbil" errefuxiatua hil zuen Batallón Vasco Español talde ultraeskuindarrak Biarritzen.
* 2006 – ETAk bonba-auto bat jarri zuen Madrilgo Barajasko aireportuko T-4 terminalean.
* 2009 – Euskarazko Wikipedia Errinozero artikuluarekin 50.000. artikulura ailegatu zen.
* 2010 – Lau guardia zibil 4 urtera arteko espetxe zigorrera zigortu zituen Gipuzkoako Probintzi Auzitegiak 2008an Igor Portu eta Mattin Sarasola torturatzeagatik.

### Mundua 
* 1896 &ndash; Eskuadroi batek José Rizal filipinar nazionalista exekutatu zuen.
* 1960 &ndash;  Mexikoko armada federalak ikasle mugimenduari eraso egin eta sarraskia eragin zuen Chilpancingon, 20 lagun hilez. Urriaz geroztik Guerreroko Unibertsitatearen autonomia eskatzeko ikasle-greba hasia zuten ikasleek.
* 1989 &ndash; Euskal presoei elkartasuna adierazteko Herrera de la Mancha espetxeko martxan 12.000 lagun bildu ziren, Madrilen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1962ko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren finala Manuel Olaizola *Uztapide*k irabazi zuen. Bere lehen txapela izan zen.

### Mundua 
* 1953 – *The Wild One* filma estreinatu zen, Lázló Bendekek zuzendu eta Marlon Brando, Mary Murphy eta Lee Marvin aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1992 – ''Lorenzo's Oil'' filma estreinatu zen, George Millerrek zuzendu eta Susan Sarandon, Nick Nolte, Peter Ustinov eta Zack O'Malley Greenburg aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1595 – Jacinto Eskibel, arabar misiolaria (h. 1633).
* 1857 – Santiago Altolagirre, *Mariano de San José*, bizkaitar apaiz trinitarioa (h. 1936).
* 1860 – Juan Olazabal, euskal herritar politikari tradizionalista eskuindarra (h. 1937).
* 1887 – Enrike Orueta, bizkaitar abertzalea (h. 1944).
* 1902 – Vicente Uribe, bizkaitar politikari komunista (h. 1961).
* 1909 – Jaime Lazkano, nafar futbolaria (h. 1983).
* 1922 – Nikolas Alzola, *Bitaño*, euskal idazle, margolari, fraide eta euskaltzain urgazlea (h. 1981).
* 1929 – José Ignacio Ruiz Olabuénaga, bizkaitar soziologo, irakasle eta ikerlaria (h. 2014).
* 1931 –
** José María Galardi, Real Sociedadeko gipuzkoar futbolaria (h. 2006).
** Agustín García Braceras, *Tini*, bizkaitar futbolaria (h. 2010).
* 1938 –
** Juan Ignacio Lasa, gipuzkoar futbolaria (h. 2025).
** Xabier Markiegi, bizkaitar politikaria, irakaslea eta Euskal Autonomia Erkidegoko Arartekoa (h. 2021).
* 1941 – Lola Valverde Lamsfus, gipuzkoar historialaria, genero ikasketetan aitzindaria Euskal Herrian.
* 1946 – Pablo Zapata, nafar idazlea.
* 1949 – Sabin Intxaurraga, bizkaitar politikaria (h. 2010).
* 1950 – Ernesto Ladrón de Guevara, arabar politikaria.
* 1952 – Iosu Zabala Iturralde, gipuzkoar ingeniaria eta robotikako ikertzailea, Mondragon Unibertsitateko errektore ohia.
* 1955 - Emilio Alfaro Martínez, nafar kazetari, komunikatzaile politiko eta idazlea.
* 1961 – Asun Matilla, bizkaitar euskaltzalea, Salamancan (h. 2020).
* 1963 – Xavier Mauméjean, lapurtar idazlea, zientzia-fikzioan aditua.
* 1964 –
** Ander Murua Uria, gipuzkoar matematikari, ikertzaile eta EHUko irakaslea.
** Carlos Urkijo, Espainiako Gobernuaren Ordezkaria Euskal Autonomia Erkidegoan.
* 1966 – Belén Bengoetxea, bizkaitar ikertzailea eta EHUko irakaslea, arkeologian aditua.
* 1968 – José Miguel Nuin, IUN-NEBko nafar politikaria.
* 1979 – Mikel Gaztañaga, gipuzkoar txirrindularia.
* 1980 –
** Argitxu Camus, baxenafar historialaria, batez ere euskal diaspora ikertzen duena.
** David Pérez Iñíguez, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1993 – Ager Aketxe, bilbotar futbolaria.
* 1994 – Ander Imaz, gipuzkoar pilotaria.
* 1995 – Jara Navarlaz, nafar artista plastikoa.

### Mundua 
* 39 – Tito, erromatar enperadorea (h. 81).
* 1371 – Vasili I.a Moskukoa, Moskuko Printze Handia (h. 1425).
* 1609 – Ana Maria Brandeburgo Bayreuthekoa, alemaniar noblea (h. 1680).
* 1654 – Maria Ana Josefa Austriakoa, Jülich-Bergeko dukesa ezkontidea eta Palatinatuko printzesa-hauteslea (h. 1689).
* 1746 – François-André Vincent, margolari frantziarra (h. 1816).
* 1787 – Otto von Kotzebue, alemaniar-estoniar itsasgizona, Errusiar Inperioaren zerbitzura (h. 1846).
* 1799 – Chipita Rodriguez, mexikar-estatubatuar emakumea, hilketa leporatuta urkatua eta 100 bat urtera barkatua (h. 1863).
* 1819 – Theodor Fontane, alemaniar idazlea (h. 1898).
* 1837 &#x2013;  Marie Lipsius, alemaniar idazlea, musika historialaria, musikagilea eta irakaslea (h. 1927)
* 1838 – Émile Loubet, Frantziako presidentea (h. 1929).
* 1861 – Paiva Couceiro, Portugalgo Iparraldeko Monarkiako lehen ministroa (h. 1944).
* 1865 – Rudyard Kipling, ingeles idazlea, 1907ko Literaturako Nobel Saria (h. 1936).
* 1866 – Olha-Oleksandra Bazhanska-Ozarkevytx, ukrainar piano-jotzaile, folklorista, idazle eta feminista (h. 1906).
* 1879 – Ramana Maharshi, eragin handiko erlijioso hindua (h. 1950).
* 1880 – Alfred Einstein, alemaniar musikologo eta musika kritikaria (h. 1952).
* 1883 – João Tamagnini Barbosa, Portugalgo lehen ministroa (h. 1948).
* 1884 – Hideki Tōjō, Japoniako lehen ministroa eta militarra (h. 1948).
* 1886 – Urho Castrén, Finlandiako lehen ministroa (h. 1965).
* 1889 – Adolfo Ruiz Cortines, Mexikoko presidente ohia (h. 1973).
* 1891 – Antoine Pinay, frantziar industria gizona eta politikaria (h. 1994).
* 1893 – Letizia Quaranta, italiar aktorea (h. 1977).
* 1895 – José Bergamín, espainiar idazle, saiogile, poeta eta dramaturgoa (h. 1983).
* 1898 –
** Carmen Hombre Ponzoa, aitormen protestanteko espainiar maistra eta sindikalista (h. 1936).
** Umm Kulthum, *Ekialdeko Izarra*, egiptoar abeslaria, egiptoar nazionalismoaren eta panarabismoaren ikurra (h. 1975).
* 1903 – Jack Pithey, Rhodesiako presidentea (h. 1984).
* 1904 – Dimitri Borissovitx Kabalevski, errusiar musikagilea eta pedagogoa (h. 1987).
* 1906 – Carol Reed, britainiar zinema zuzendaria (h. 1976).
* 1910 – Paul Bowles, estatubatuar idazle, itzultzaile eta musikagilea (h. 1999).
* 1911 – Jeanette Nolan, estatubatuar aktorea (h. 1998).
* 1913 – Isabel Mesa Delgado, espainiar langile sindikalista, anarkista eta anarkofeminista (h. 2002).
* 1914 – Aurelio Gonzato, suitzar mosaikogile eta pintorea (h. 2014).
* 1918 – Al Purdy, kanadar poeta (h. 2000).
* 1924 – Yvonne Brill, kanadiar propultsio ingeniaria (h. 2013).
* 1927 –
** Robert Hossein, frantziar antzezlea eta antzerki-zuzendaria (h. 2020).
** Hamed Karoui, Tunisiako lehen ministroa (h. 2020).
* 1928 – Bo Diddley, estatubatuar musikari, abeslari eta gitarrista, Rock and rollaren sortzaileetako bat (h. 2008).
* 1930 –
** Elmira Minita Gordon, Belizeko Gobernadore Orokorra (h. 2021).
** Tu Youyou, txinatar medikuntza kimikari eta malariologoa, 2015eko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1932 – Olga Ramos, kanariar folklore-abeslaria eta irakaslea.
* 1935 – Omar Bongo, Gabongo presidentea (h. 2009).
* 1937 – Gordon Banks, ingeles futbolaria, XX. mendeko atezain hoberenetakoa (h. 2019).
* 1942 –
** Michael Nesmith, estatubatuar musikaria, musikagilea, antzezlea, ekoizlea, idazlea, enpresaburua eta filantropoa, *The Monkees* pop rock taldeko gitarrista (h. 2021).
** Fred Ward, estatubatuar aktorea (h. 2022).
* 1944 – Anjana Bhowmik, indiar aktorea (h. 2024).
* 1945 – Davy Jones, ingeles aktore eta musikaria, *The Monkees* taldeko kidea (h. 2012).
* 1946 –
** Marc Forné, andorrar politikaria.
** Ricardo Marcenaro, perutar abokatua eta politikaria.
** Patti Smith, estatubatuar abeslaria eta poeta.
* 1948 –
** Marcela Lagarde, mexikar etnologoa, irakaslea eta antropologian doktorea, Latinoamerikako feminismoaren erreferentziarik behinenetako bat.
** Randy Schekman, estatubatuar biologoa, 2013ko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1950 –
** Ester Bonet, katalanez espezializatutako filologo eta hizkuntzalaria.
** Bjarne Stroustrup, danimarkar informatikaria, C++ programazio-lengoaiaren asmatzailea.
* 1951 – Gabriel De Mhistéal, irlandar politikaria.
* 1952 –
** Jesús Ferrero, espainiar eleberrigilea.
** Cécile La Grenade, Grenadako politikari eta zientzialaria.
* 1953 – Meredith Vieira, estatubatuar kazetari eta telebista aurkezlea.
* 1956 – Claudia di Girolamo, txiletar aktore, antzerki-zuzendari eta akademikoa.
* 1958 – Matthew Tree, katalanez idazten duen ingeles idazlea.
* 1959 –
** Neus Bonet, kataluniar kazetaria, UPFko unibertsitateko irakaslea.
** Tracey Ullman, britainiar-estatubatuar aktore, komiko, zuzendari, ekoizle eta abeslaria.
* 1961 –
** Douglas Coupland, kanadar idazle, diseinatzaile eta artista bisuala.
** Bill English, Zeelanda Berriko lehen ministroa.
** Ben Johnson, jamaikar-kanadar atletismo lasterkaria.
* 1962 – Alessandra Mussolini, italiar politikaria.
* 1969 –
** Kersti Kaljulaid, Estoniako presidentea.
** Jay Kay, britaniar abeslaria, *Jamiroquai* taldearen sortzailea.
** Meredith Monroe, estatubatuar aktorea.
* 1971 – Ricardo López, espainiar futbolaria.
* 1973 – Nacho Vidal, kataluniar aktore pornoa.
* 1974 –
** María Esteve, espainiar aktorea.
** Adam Bab, poloniar elizgizona.
* 1975 – Tiger Woods, estatubatuar golfaria, historiako onenenetarikoa.
* 1977 – 
** Glory Alozie, nigeriar-espainiar atleta.
** Laila Ali, estatubatuar boxeolari profesional ohia eta aktorea.
** Kate Zambreno, estatubatuar eleberrigile, kritikari eta irakaslea.
* 1979 – Tona Brown, estatubatuar biolinista eta mezzosopranoa, Carnegie Hall musika-aretoan interpretatu zuen lehen emakume transgeneroa.
* 1980 –
** Eliza Dushku, estatubatuar aktorea.
** Luis Larraín Stieb, txiletar ingeniari zibila eta LGBT eskubideen aldeko ekintzailea (h. 2023).
** Veronika Goi, italiar xake-jokalaria.
* 1981 – Haley Paige, estatubatuar aktore pornoa (h. 2007).
* 1982 – Kristin Kreuk, kanadar aktorea.
* 1984 – LeBron James, estatubatuar saskibaloilaria.
* 1985 –
** Lars Boom, herbeheretar txirrindularia.
** David Broncano, espainiar komiko eta aurkezlea.
* 1986 – Ellie Goulding, ingeles abeslari eta konpositorea.
* 1988 –
** Juan José Lobato, espainiar txirrindularia.
** Clara Roquet, kataluniar gidoilaria eta zinema-zuzendaria.
* 1991 – Leila Goldkuhl, esttaubatuar modeloa.
* 1993 – Miriam Saavedra, perutar-espainiar telebistako aktore eta laguntzailea.
* 2002 – Sara Becker (aktorea), txiletar aktorea.
* 2006 -– Kaylia Nemour, aljeriar-frantziar gimnasta artitstikoa.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1401 – Elisabet Tellez Gaztelakoa, jatorri nobleko emakumea, Gebaratarren dorretxearen anderea.
* 1926 – José Salis, gipuzkoar pintorea (j. 1863).
* 1950 – Luis González de Ubieta, bizkaitar militarra (j. 1899).
* 1955 – Eduardo Ugarte, euskal idazlea, zinema zuzendaria, gidoigilea eta antzerkigilea, Mexiko Hirian (j. 1900).
* 1997 – Karlos Santamaria, gipuzkoar matematikaria, euskararen eta euskal kulturaren aldeko ekintzailea, irakaslea, politikaria eta idazlea (j. 1909).
* 2005 – Rubén Arozena, gipuzkoar komikigilea (j. 1966).
* 2009 – Ivan Zulueta, euskal diseinugile eta zinema zuzendaria (j. 1943).
* 2010 – Pilar Narbaiza, bizkaitar erraketista (j. 1922).
* 2013 – Jose Maria Maguregi, *Magu*, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (j. 1934).
* 2020 – Jose Agustin Aranzabal, gipuzkoar futbolaria (j. 1946).
* 2023 –  Nikolas Segurola, euskal artzain, fraide eta bertsolaria (j. 1939).
* 2024 –
** Javier del Castillo Bandres, nafar politikaria (j. 1938).
** Gontzal Fontaneda, gasteiztar euskalzale eta militantea (j. 1943).

### Mundua 
* 274 – Felix I.a, aita santua.
* 1523 – Prospero Colonna, italiar condottieroa (j. 1452).
* 1591 – Inozentzio IX.a, aita santua (j. 1519).
* 1643 – Giovanni Baglione, italiar margolari eta historialaria (j. 1566).
* 1769 – Faustina Pignatelli, italiar zientzialaria (j. 1705).
* 1788 – Francesco Zuccarelli, italiar margolaria (j. 1702).
* 1793 – Anna Blackburne, naturalista ingelesa (j. 1726).
* 1808 – Floridablancako kondea, espainiar politikaria (j. 1728).
* 1870 – Juan Prim, espainiar politikari eta militarra (j. 1814).
* 1893 – Samuel Baker, ingeles esploratzaile, militar, naturalista, ehiztari, idazle eta abolizionista (j. 1821).
* 1896 – José Rizal, filipinar mediku, idazle eta heroi nazionala (j. 1861).
* 1899 – James Paget, ingeles kirurgilaria eta patologoa, Patologiaren sortzailea (j. 1814).
* 1906 –
** Angela Burdett-Coutts, britainiar filantropoa eta pintura-bildumagilea (j. 1814).
** Josephine Butler, Viktoriar Aroko feminista eta gizarte-erreformista britainiarra (j. 1828).
* 1913 – Sofía Nassaukoa, Suediako erregina ezkontidea (j. 1836)
* 1915 – Oswald Külpe, alemaniar filosofo eta psikologoa (j. 1862).
* 1916 – 
** Cláudia de Campos, portugaldar poeta, saiakeragile eta feminista (j. 1859).
** Grigori Rasputin, errusiar mistikoa (j. 1869).
* 1938 – Georgi Oppokov, errusiar militante boltxebikea (j. 1888).
* 1941 – El Lissitzky, errusiar margolaria, tipografoa eta marrazkilaria (j. 1890).
* 1944 – Romain Rolland, frantziar idazlea, 1915eko Literaturako Nobel Saria (j. 1866).
* 1947 – Alfred North Whitehead, ingeles matematikari eta filosofoa (j. 1861).
* 1958 – Roberto Rodríguez Fernández, *El Vaquerito*, kubatar gerrillaria, Kubako Iraultzan parte-hartzailea (j. 1935).
* 1968 – Trygve Lie, norvegiar politikaria, Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (j. 1896).
* 1969 –
** Angelina Beloff, errusiar-mexikar artista (j. 1879).
** Jiří Trnka, txekiar zinemagilea (j. 1912).
* 1970 – Sonny Liston, estatubatuar pisu astunetako boxeolaria.
* 1971 – Jo Cals, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1914).
* 1979 – Richard Rodgers, estatubatuar musikagilea (j. 1902).
* 1988 –
** Jan Baalsrud, Norvegiako erresistentziaren komandoa, Bigarren Mundu Gerran alemanen okupazioaren aurka aritutakoa (j. 1917).
** Isamu Noguchi, japoniar-estatubatuar eskultore eta paisaien arkitektoa (j. 1904).
* 1995 – Heiner Müller, alemaniar antzerkigilea (j. 1929).
* 1998 – Joan Brossa, kataluniar olerkaria eta dramagilea (j. 1919).
* 1999 – Sarah Knauss, estatubatuar ehun urteduna (j. 1880).
* 2000 – Louis-René des Forêts, frantziar idazlea (j. 1918).
* 2003 – Nora Heysen, australiar margolaria, *Archibald erretratu saria* irabazi zuen lehen emakumea (j. 1911).
* 2004 – Artie Shaw, estatubatuar klarinete-jotzaile, musikagile, aktore eta egilea (j. 1910).
* 2006  Saddam Hussein, Irakeko diktadorea (j. 1937).
* 2007 –
** Kinkri Devi, indiar ekologista (j. 1925).
** Xaime Quesada, galiziar artista (j. 1937).
* 2008 – Pierre Lemarchand, frantziar abokatua eta diputatua (j. 1926).
* 2009 – Abdurrahman Wahid, Indonesiako 4. presidentea (j. 1940).
* 2011 –
** Ricardo Legorreta, mexikar arkitektoa (j. 1931).
** Ronald Searle, britainiar marrazkigilea (j. 1920).
* 2012 –
** Fili Chillón, espainiar idazle, margolari eta eskultorea (j. 1918).
** Rita Levi-Montalcini, italiar neurologo eta unibertsitateko irakaslea, 1986ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1909).
* 2014 – Luise Rainer, alemaniar aktorea (j. 1910).
* 2017 – Gyöngyi Szalay-Horváth, hungariar eskrimalaria, ezpata modalitatekoa (j. 1968).
* 2018 – Cesáreo Estébanez, espainiar aktorea (j. 1941).
* 2019 – Syd Mead, estatubatuar diseinatzaile industriala (j. 1933).
* 2021 – Sam Jones, estatubatuar saskibaloi jokalaria (j. 1933).
* 2022 – Barbara Walters, estatubatuar kazetari eta autore, telebistako kazetaritza femeninoaren aitzindaria (j. 1929).
* 2023 –
** Nelma Costa, brasildar aktorea (j. 1922).
** Alfredo Etcheberry, txiletar abokatu eta irakaslea (j. 1931).
** Luboš Kohoutek, txekiar astronomoa (j. 1935).
** John Pilger, australiar kazetari, idazle, akademiko eta dokumental zinemagilea (j. 1939).
** Tom Wilkinson, ingeles aktorea (j. 1948).
** Martha Diamond, estatubatuar margolaria (j. 1944)
* 2024 &ndash;
** Rosa Fabregat, kataluniar idazle eta farmaziazialaria (j. 1933).
** Jamshid ben Abdullah, Zanzibargo azken sultana (j. 1929).
** Adília Lopes, portugaldar idazle, poeta eta itzultzailea (j. 1960).
** Fraser Stoddart, eskoziar-estatubatuar kimikaria, 2016ko Kimikako Nobel Saria (j. 1942).
* 2025 &ndash; 
** Raúl Corriveau, kanadar-hondurastar apezpiku katolikoa (j. 1930).
** Tatiana Schlossberg, estatubatuar kazetaria eta idazlea (j. 1990).
** Khaleda Zia, Bangladeshko lehen ministroa (j. 1945).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Onori eta Holaitz.

## Erreferentziak 
Abenduaren 29 | Urteko egutegi | Abenduaren 31