Montenegroko Errege Armada

**Montenegroko Erresumako Armada** (serbieraz/montenegroeraz: *Војска Краљевине Црне Горе*; *Vojska Kraljevine Crne Gore*), euskaraz **Montenegroko Errege Armada** bezala ezagutzen dena, Montenegroko Erresumako armada zen.

## Armadaren sorrera 
Montenegroko Errege Armadaren sorrera 1910eko abuztuaren 28an eman zen, Montenegroko Erresuma aldarrikatu ondoren, Nikolas I.a armada berriko errege eta komandanteburu bihurtuz. Urtebete baino gehiago pasatuko zuen eta Montenegro, Serbia, Grezia eta Bulgariarekin batu zen, Balkaniar Liga sortzen, Balkanetan Otomandar domeinuarekin amaitzeko aliantza militarra.

## Montenegro Balkanetako Gerretan 
thumb|Montenegroarrak Decic gotorlekua erasotzen

### Balkanetako Lehen Gerra 
Montenegroko Erresuma Otomandar Inperioari gerra deklaratu zion lehen balkaniar herrialdea izango zen, otomandarren menpean zeuden kristauak askatzeko Novi Pazar hiri otomandarrari eraso eginez. Montenegroko armada, Danilo printzearen buru zegoen, Nikolas I.a Montenegrokoaren semea,  Mitar Martinović eta Janko Vukotić jeneralekin batera. Montenegro, Balkanetako herrialde txikiena zen arren, bere botere militarra sinestezina zen:

Montenegrok ez zuen armada profesionalik, bizi izan zituen gerra guztietako Europako armadarik txikiena izateaz eta bere baliabide urriez gain, hala nola armak, artilleriako piezak eta kanoiak, herritar gehienak soldadu-postuan edo armadako ofizial gisa zeuden, baina ona, gizon gutxi zituen arren, bere hildakoak ez ziren oso larriak, bere gizonen % 50 baino gutxiago galduz, Balkanetako Lehen Gerran, non 2.836 gizon hildako, 6.602 zauritu eta 406 gaixotasunengatik hil zeuden.

### Balkanetako Bigarren Gerra 
Montenegrok Kosovoko ekialdeko zatia lortuko zuen, Metohia, Serbiari atxikitako Prizren eremutik izan ezik. Bulgariak Serbia akusatu zuen hitzarmenean planifikatu gabeko lurraldeak konkistatzeagatik; orduan, Bulgariak gerra deklaratu zion Serbiari, Balkanetako Bigarren Gerra hasieran. Montenegrok Serbia lagunduko luke armada montenegroarra beste behin bidaliz, baina gizon gutxiagorekin, 12.800 gizonekin, Danilo Montenegroko eta Janko Vukotić jeneralaren agindupean. Bulgariako porrotaren ondoren, hilabete batean, bere gizonen % 1 baino gutxiago galdu zuen, 1.201 galerarekin, 241 hildako eta 961 zauritu.
thumb|**Tropa montenegroarrak** 1914ko urrian

## Montenegro Lehen Mundu Gerran 
1914ko uztailaren 28an, Austria-Hungariako tronurako oinordekoa, Frantzisko Fernando artxidukea, eta bere emaztea, Sofia Chotek, Gavrilo Princip, serbobosniar nazionalista gazteak erail zituen. Austria-Hungariak ultimatum batean bidali zuen Serbiari, erasoa jazarri zuela esanez, baina ez zuen onartu, orduan Austria-Hungariak gerra deklaratu zion Serbiari. Errusiak, eslaviar guztien babesleak, nagusiki bere aliatuei, Serbia eta Montenegrori, gerra deklaratzen die Austria-Hungariari. Alemaniak, Austria-Hungariaren aliatu, Errusiari gerra deklaratzen dio, eta Frantziak, Errusiaren aliatu, Alemaniari gerra deklaratzen dio, Lehen Mundu Gerrari hasiera emanez.

Montenegro 1914ko abuztuaren 6an sartu zen gerran, Kotor-regatik, Adriatikoan kokatutako itsas base austrohungariar batetik, ibilbide hori Montenegrokoa balitz, bere ekonomia progesatuko zen eta merkataritza-bide berriak ireki zitzakeelako. Montenegro Serbiarekin lerrokatu zen 45-50.000 soldadu mobilizatuz (biztanleria osoaren 1/10), 62 artilleria-bateria, 14 landa-kanoi eta 62 metrailadoreekin.

### Montenegro 1914ko Serbiako kanpainan 
Montenegrok, Serbiarekin batera, 45-50.000 soldadu montenegroar zituen, 420.597 soldadu serbiarrekin, hau da, 470.597 soldadu serbo-montenegroarrekin, 500.000 soldadu austrohungariarri aurre egin zieten, eta 1914ko abenduaren amaieran garaitua izan zen, armada erdia galduta, baina serbiarrek ere amore eman zuten galdutako armada osoaren 3/4 baino gehiago utzita, eta armada montenegroarrak bere armadaren % 1 baino gutxiago galdu zuen.

### Militarizazioa 1914ko Serbiako kanpainan 
### Montenegro Serbiako erorketan 
Armada montenegroarrak 48.300 soldadu izaten jarraitzen du, hau da, 50.000 soldaduetatik 1.700 hilak edo zaurituak izan ziren, gizonak % 4 baino gutxiago galduta. Armada serbiarrak, aldiz, 420.597 soldadu izango zituen, baina sufritu egin zuen 1914ko kanpaina homonimoan, bere armadaren % 40 baino gehiago galduta, 260.000 soldadurekin amaituz, Austria-Hungaria, Serbiarekin batera, gehien sufritu zuena izan zen, 500.000 sodadetatik, gizonen % 40 baino gehiago galdu zirelarik. Austrohungariarrak ez ziren Serbiako mugatik mugitu 1915eko lehen hilabeteetan. Ez litzateke izango harik eta galtzaile balkaniarra, Bulgaria, eszenan sartu arte, eta bat Erdialdeko Potentziaetara, Alemaniarekin batera, Balkanetako frontera aparteko gizonak bidaliz. Bulgaria mobilizaria 300.000 soldadu germaniar-austrohungariarrekin batera beste 300.000 soldadu, 308.300 soldadu serbo-montenegroar totalen aurka (Montenegroko armadako 48.300 soldaduak eta Serbiako armadako 260.000 soldaduak), Serbia hilabete baino gutxiagoan eroriz, Austria-Hungaria eta Bulgaria zatituz.

Montenegro izango zen bulgariar-germaniar-austrohungariar inbasioak konkistatu ez zuen Balkanetako herrialde bakarra, baina ez zen serioa izan 1915eko amaieratik 1916ko hasierara arte. Montenegroko armadak 23.000 galdu zituen, gehienak, 13.000 hildako eta beste 10.000 zauritu edo desagertu, eta % 63ko galerak izan zituzten.

### Montenegroko inbasioa eta armadaren harrapaketa 
Armada montenegroarrak 50.000 gizonera handitu zituen bere personal, Austria-Hungariako edo Bulgariako balizko inbasio baterako. Nikolas erregeak ihes egin zuen herrialdetik, eta botere guztia Janko Vukotić-i eman zion,  Aginte Gorena montenegroarraren Kabineteburu gisa. Austria-Hungariak Montenegroko inbasioa planifikatu zuen 1916ko urtarrilaren hasieran, eta 1916ko urtarrilaren 5ean hasi zen, Austrohungariar armadako 100.000 soldadurekin,  50.000 soldadu montenegroarren aurka, hau da, austrohungariarrek montenegroarrak bikoizten zituzten, Montenegroko kanpaina militarrari hasiera emanez. Armada montenegoarrak, Serbiara inbasioaren ondoren erretiratzen ari zen serbiar armadaren eta frantziar artilleriaren laguntza zuen. Austrohungariarrak ezker oinarekin hasi ziren Mojkovac-eko herria hartzen 20.000 gizonekin, gudu homonimoa hasiz, non 6.500 montenegroarrek garaitu zituzten, hau da, austrohungariarrak montenegroarrak laukoiztu zituzten gutxienez. Armada montenegroarrak bere lurraldeko lehen gudua irabazi zuen, Mojkovac-eko gudua aurreko beste guduetan baino hildako gutxiago izan zituen montenegrotar bataila izan zelarik, 200 hildako eta 700 zauritu baino gutxiagorekin. Armada montenegroarrak irabazi zuen Mojkovaceko gudua, baina bere tamaina txikiagatik, ezin izan zuten armada austrohungariarra atzera eraman, astebete barru Cetinje harrapatuz eta herrialde osoa bi aste barru, Shkodër-rekin batera. Armada montenegroarra Janko Vukotić, bere buruzagiarekin batera preso hartuko dute gerra amaitu arte.

## Armadaren desegitea 
Montenegro aliatuen askapenaren ondoren, 1918ko amaieran, Janko Vukotić jeneralak Montenegroko Errege Armadaren desegite ofiziala agindu zuen 1918ko azaroaren 15ean, barne zatiketak saihesteko eta Serbiako indarrekin koordinazioa errazteko beharra aipatuz, paisaia politiko azkar eboluzionatzen ari zen bitartean. Errege baimenik gabe eta urteetako okupazio eta atzeraldiaren ondoren giza baliabideak agortu zirela jakinarazi zutenean hartutako erabaki honek, egitura militar independentea amaitu zuen, gainerako unitateak —10.000 soldadu desantolatu baino gutxiago zirela kalkulatzen zena— desarmatu edo birbideratuz. Vukotićen ekintza polemikoa izan zen, erregezaleek Serbiako eraginaren aurrean amore eman zutela ikusi baitzuten, Montenegroko subiranotasuna ahulduz, nahiz eta gerra jarraitzeaz nazkatuta zeuden serbiarren aldeko taldeen arteko bateratze sentimendu zabalagoekin bat etorri.

1918ko azaroaren 1ean bildutako Podgoricako Batzarrak armadaren zaharkitzea bizkortu zuen Nikolas I.a erregea kargutik kenduz eta azaroaren 26an Serbiako Erresumarekin baldintzarik gabeko batasuna aldarrikatuz, Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresumaren oinarria osatuz. Esparru honen arabera, bizirik iraun zuten Montenegroko langileak —batez ere bateratzeari leialak ziren ofizialak eta soldaduak izena emandakoak— pixkanaka sartu ziren Jugoslaviako indar armatu berrietan, eta asko serbiarren gidaritzapean zeuden unitateetara birbanatu zituzten mugako segurtasunerako eta barne egonkortze lanetarako 1919 hasieran. Integrazioa irregularra izan zen, serbiarren aldeko "Zuriak" faboratuz, elementu errealistak baztertuz; gutxi gorabehera 5.000-7.000 Montenegroko soldadu ohi Jugoslaviako zerbitzuan sartu zirela jakinarazi da, eta horrek armada berriaren hasierako 200.000 soldadu baino gehiagoko indarrari lagundu zion, nahiz eta armada zaharreko ekipamendua eta mailak neurri handi batean xurgatu ziren Montenegroko bereizgarritasuna formalki aitortu gabe.

Erbesteratutako erregeari leialak ziren armadako hondarren aurkakotasuna 1919ko urtarrilaren 6an hasitako Gabonetako Matxinadan agertu zen, Krsto Popović bezalako Montenegroko ofizial ohiek gidatuta eta 5.000 arteko "Berde"-en gerrilla taldeek parte hartuz, bateratzea bertan behera utzi eta independentzia berreskuratu nahi zutenak. Jugoslaviako indarrek, Montenegroko Zurien eta Serbiako indarberritze integratuek indartuta, matxinada zapaldu zuten urtarrilaren erdialderako, ehunka hildako eta buruzagi garrantzitsuen exekuzioa edo espetxeratzea eraginez, armadako elementu ohien erresistentzia antolatua ezabatuz. Matxinadaren ondoren, bizirik atera ziren Berdeek Italiara edo Albaniara erbesteratu ziren, presiopean integratu ziren edo garbiketak jasan zituzten, Montenegroko identitate militarra Jugoslaviako egitura zentralizatuan behin betiko barneratuz, non langile ohiek laguntzaile gisa jardun zuten gerra arteko garaian.

## Gerra guztiak 
## Armadaren militar montenegroar ospetsuak 
* Nikolas I.a Montenegrokoa - Montenegroko erregea eta armadaren komandanteburua
* Janko Vukotić - Lehen ministro eta 1. Armadaren komandantea
* Petar Pešić - Montenegroko Aginte Goreneko Estatu Nagusiko burua
* Božidar Janković - Montenegroko Aginte Goreneko Estatu Nagusiko burua
* Krsto Popović - Jenerala Montenegroko kanpainan
* Andrija Radović - Lehen ministroa erbestean (1916-1917)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak