open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolonbiako Errepublikako ereserki nazionala

***Himno Nacional de la República de Colombia*** (euskaraz *Kolonbiako Errepublikako ereserki nazionala*) Kolonbiako ereserkia da. 1920an bihurtu zen ofizial.

## Musika 
Oreste Sindici italiarrak moldatu zuen 1887an.

## Hitzak 
Rafael Núñez presidenteak idatzi zituen 1887an, hasieran Cartagenako independentzia goresteko.

### Gaztelaniaz 
::**Korua:**
::¡Oh gloria inmarcesible!
::¡Oh júbilo inmortal!
::¡En surcos de dolores
::el bien germina ya!

:**I**
:¡Cesó la horrible noche! La libertad sublime
:derrama las auroras de su invencible luz.
:La humanidad entera, que entre cadenas gime,
:comprende las palabras del que murió en la cruz.

::**II**
::"¡Independencia!" grita el mundo americano;
::se baña en sangre de héroes la tierra de Colón.
::Pero este gran principio: "El rey no es soberano",
::resuena, y los que sufren bendicen su pasión.

:**III**
:Del Orinoco el cauce se colma de despojos;
:de sangre y llanto un río se mira allí correr.
:En Bárbula no saben las almas ni los ojos,
:si admiración o espanto sentir o padecer.

::**IV**
::A orillas del Caribe hambriento un pueblo lucha,
::horrores prefiriendo a pérfida salud.
::¡Oh, sí! De Cartagena la abnegación es mucha,
::y escombros de la muerte desprecia su virtud.

:**V**
:De Boyacá en los campos el genio de la gloria
:con cada espiga un héroe invicto coronó.
:Soldados sin coraza ganaron la victoria;
:su varonil aliento de escudo les sirvió.

::**VI**
::Bolivar cruza el Ande que riega dos océanos;
::espadas cual centellas fulguran en Junín.
::Centauros indomables descienden a los llanos,
::y empieza a presentirse de la epopeya el fin.

:**VII**
:La trompa victoriosa en Ayacucho truena;
:y en cada triunfo crece su formidable son.
:En su expansivo empuje la libertad se estrena,
:del cielo americano formando un pabellón.

::**VIII**
::La virgen sus cabellos arranca en agonía
::y de su amor viuda los cuelga del ciprés.
::Lamenta su esperanza que cubre loza fría,
::pero glorioso orgullo circunda su alba tez.

:**IX**
:La patria así se forma termópilas brotando;
:constelación de cíclopes su noche iluminó.
:La flor estremecida, mortal el viento hallando,
:debajo los laureles seguridad buscó.

::**X**
::Mas no es completa gloria vencer en la batalla,
::que al brazo que combate lo anima la verdad.
::La independencia sola al gran clamor no acalla;
::si el sol alumbra a todos, justicia es libertad.

:**XI**
:Del hombre los derechos Nariño predicando,
:el alma de la lucha profético enseñó.
:Ricaurte en San Mateo en átomos volando,
:"Deber antes que vida", con llamas escribió.

## Kanpo estekak
Gerlinde Kaltenbrunner

**Gerlinde Kaltenbrunner** (Kirchdorf an der Krems, Austria, 1970ko abenduaren 13a - ) alpinista austriarra.

Hamalau zortzimilakoetatik hamar igo dituen munduko lehen emakumea da, Edurne Pasaban euskal alpinistaren marka gaindituz.

## Ikus, gainera 
* Zortzimilakoak
* Edurne Pasaban

## Kanpo estekak 
*  Gerlinde Kaltenbrunnerren webgune ofiziala
Adarra

**Adarra** Gipuzkoako ipar-ekialdeko mendi bat da, 819 metro garai, Urnieta udalerrian. Donostialdea eskualdeko talaia naturala izanik eta inguruko herrietatik ikus daitekeen bere *adar* formako gailurrarekin, Gipuzkoako mendi ikusgarrienetakoa da, inguruko herrietako mendizaleek maiz bisitatzen dutena.

## Kokapena 
Adarra mendia Urumea eta Leitzaran bailaren artean dago eta bi bailarak banatzen dituen Adarra-Mandoegi bitarteko mendilerroaren ipar-mendebaldeko azken gailurra da. Iparralderuntz Onyi mendia (548 m) dago, gutxi gorabehera 3 km-ra; hegoaldera, Agerreko Zabala deritzon lepoa tarteko, kilometro batera, Onddo mendia (785 m) dago. Mendiaren hegoaldera Aballarri (642 m) izeneko harkaitz-multzoa dago, Adarra mendiko magaletan dagoen Manttale lepotik altxatzen dena.

Irudi:Una de las cimas vista desde la otra..JPG|Gailurra.
Irudi:Cromlech y menhir de Eteneta.JPG|Etenetako zutarria eta harrespila, eta atzealdean Adarra mendia.
Irudi:Bosque de hayas en la subida al Adarra.JPG|Pagadia Adarrako igoeran.

## Izenak 
Adarra mendiaren izen ezaguna bada ere, badira mendigunearen beste izen batzuk, hala nola *Adarramendi*, mendi osoa nahiz hegoaldeko mazela izendatzeko, *Lekaio*, izen zaharrena eta mendebaldeko mazela izendatzeko bereziki erabiltzen dena, eta baita *Agerre* ere.

## Geologia 
Geologikoki, Bortzirietako mendiguneko mendebaldeko azken gailurra da. Bere maldetan hareharri eta konglomeratu gorriak daude, maiz kuartzo arrastoekin.

## Leku interesgarriak 
Gailurraren inguru gertuan eta inguruko mendietan hainbat harrespilen eta trikuharriren aztarnak daude, denak Adarra-Mandoegi estazio megalitikoa deritzonaren baitan. Horietan ikusgarrienetakoa, Adarra menditik hegoaldera, Agerreko Zabala lepoan, Eteneta I multzo megalitikoa da, zutarri ikusgarria duena. Manttale lepotik gertu Arleorko Zabalako cromlech multzoa dago, eta hortik gertu Sansonarri izeneko harritzarra, kondairak dioenez Sansonek Buruntza menditik bota zuena Aranon dantzan ari ziren jentilen aurka, baina jaurtitzean irristatzearen ondorioz erdibidean geratu zena; kondairaren beste bertsio batzuen arabera, Aballarri ("habaila harri") arkaitzak dira jaurkiketa haren emaitza.

## Mendizaletasuna 
Adarra eta inguruko gailurretan mendizale asko biltzen dira. Abiapuntu ohikoena Besabi baserritik da, Adarra mendiaren maldan, Urnietatik 5 km-ra. Hernanitik, Ereñozutik, Andoaindik eta Leitzaran bailaratik ere igo daiteke.

Urtarrilaren 1ean gailurrera igotzeko ohitura dago, Euskal Herriko beste hainbat gailurretara bezalaxe.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aballarri

## Kanpo estekak 
* Adarra. Euskal Heriko mendiak, Luberri.net
Mohikano

**Mohikano** etnia algonkin hizkuntza duten tribuetako bat da. Connecticut estatuko ekialdean (New England) bizi izan zirenak. XVII. mendearen erdialdera arte batasun politikoa izan zuten beste algonkin tribu baten gidaritzapean (Pequot tribua hain zuzen). Geroago barne gatazken ondoren *mohegan* edo mohikanoak pequotak garaitu zituzten eta independentzia lortu zuten. Beren nagusiak ingelesekin hitzarmenen bidez tribuaren posizioa indartu zuen eta Filipe erregeak XVII. mendearen amaieran kolonoen aurkako gerra amaitu ostean garrantzizko indiar leinu bakarra zen Ingalaterra Berriko hegoaldean. Beren ekonomia artoaren landaketetan, arrantzan eta ehizan oinarritzen zen.

Kolono europarren presioa mohikanoak baztertzen joan zen, eta beren populazioa jaisten. Gaur egun oraindik badira Conecticuteko Norwich eskualdean batzuk, nahiz beren jatorria ez den garbia.

## Ikus, gainera 
* *Azken Mohikanoa* eleberria, James Fenimore Cooper (1826).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantsesen eta Indiarren Gerra

**Frantsesen eta Indiarren Gerra** 1754 eta 1763 artean oraingo Kanadako eta Estatu Batuetako lurretan gertatu zen gerra da. Zazpi Urteko Gerra, 1756an lehertua, Britainia Handia eta Frantziaren arteko lehia izan zen. Itsasoen, espainiarrak ez ziren Ipar Amerikako kolonien eta Indiaren kontrola lortzea zen helburua. Britainia Handiak lortu zuen garaipena. Frantsesen eta Indiarren Gerra, beraz, Europako gerraren Ipar Amerikako atala izan zela esan daiteke.

## Zazpi Urteko Gerra 
Ia mende osoa zeramaten dena den amerikar kontinentean borrokaldietan, eta Europakoa baino bi urte lehenago lehertu zen. Merkatari eta finantza buruen interesak defendatzen zituen Ingalaterrak, eta inperio bat eraiki nahi zuten mundu mailako merkataritza mendean izateko. Indian eta batez ere Ipar Amerikan frantsesak oztopo ziren. Izan ere, New Orleansetik Quebeceraino hedatzen ziren lurralde frantses zabalak hamahiru koloniak itotzen zituzten.

Frantsesak XVII. mende hasieratik ezarri zituzten lehen kolonoen asentamenduak. Arazo asko izan zituzten gizaldi guztian zehar. Larruen merkataritzak “Kastorearen Gerra” deiturikoa leherrarazi zuen, borrokaldi eta liskarrak hamarkada luzeak iraun zuten Liga Irokesa (hainbat leinu indiar biltzen zituena) eta frantsesen aliatuen artean: hudoak, algonkinoak… Erran daiteke bere ondorioa sarraski latza izan zela, indiar guztiak galtzaile atera ziren frantses, ingeles, holandar, suediarren mesedetan.
 
Ingelesak bere aldetik ez zituzten gauzak samur izan. Nolabaiteko bakea sinatu zen XVII. mendearen hondarrean, hala ere ordea irokes eta algonkinoen arteko gerrak zenbait urtez iraun zuen. XVIII. mendearen erdialdera ere izan zen gerrarik, baina nagusigo koloniala lortzeko apustua, aurreko gizaldian hasitakoa, Zazpi Urteko Gerran erabaki zen.

## Ondorioak 
Asko idatzi daiteke ondorioen inguruan, Wolfeko garaipenak kolono britainiarrek frantsesei eta euren aliatuei hamarkada luzeetan zehar izaniko beldurren amaiera ekarri zuen. Epe ertain eta luzera eragingo zituen ondorioak ordea, antzeman zituzten hainbat ingeles eta frantses garaikidek. Luzez izutu dituen auzoa (frantziar boterea) mendean hartuta, laster ikasiko zuten kolonia amerikarrek britainiar “babesik” (alde batetik frantsesen aurka babestu bai, baina metropoliak beren mesedetan zebilzkien koloniak) behar ez zutela. Urte gutxi pasa ziren gerra hau amaitu eta Amerikako independentzia gerra lehertu zen arte, eta bi gatazken harremana garbia da beraz.

## Ikus, gainera 
* Azken Mohikanoa
* Fort William Henry
* Parisko Ituna (1763)

## Kanpo estekak
Zuhatzu (Leioa)

**Zuhatzu** edo **Sutxus** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko goiko aldean dagoena.

## Izena 
**Zuhatzu** auzo izena, gutxitan erabiltzen bada ere, inguru eta etxalde-gune zaharra da Leioan. *Zuhaitz* eta *-zu* ugaritasuna adierazten duen atzizkiaz eratorritako toponimoa da, eta sarri dokumentatzen da. Lau etxaldek osatzen dute Zuhatzu auzoa: *Zuhatzuaurrekoa*, *Zuhatzubarri*, *Zuhatzuerdikoa* eta *Zuhatzuosteikoa*. Ahoz *Sutzu* esaten zaio euskaraz eta *Sutxus* erdaraz. Euskarazko izen arautuan ageri den -*h*- ez da ohikoa eta azalpena behar du grafía honek. Euskal Herrian oso izen arrunta da eta leku askotan antzina izan zuen -*h*- horrek -*g*- edo -*b*- eman du ahoz (*Sugetzu* eta *Subetzu* esaten da Galdakaon, adibidez) eta beste lekuetan, berriz, bizirik dago *h*- hori eta horregatik Akademiak erabaki zuen izen bakarra denez idazkera bakarra behar zuela **Zuhatzu**, alegia. Gaur egun Peruriko zatia da eta ez auzo ofiziala.

1704an Zuhatzu auzoaren izena zen, nahiz eta izen hori zuten etxeak Peruri moduan ageri.

1704an *Larrakoetxea* eta “*Larrakoetxea de atrás*” Elexaldekoak ziren.

1900ean Peruri eta Aldekoena bat eginik zeuden eta Zuhatzurekin batera ageri ziren Artatza eta Basaez, baina hemen bereizi egin ditugu.

Esan beharra dago, auzo-izenetan, eta auzo txikiagoen izenetan ere agerikoa dela Leioan hitz egiten diren bi hizkuntzen eragina. Euskal toponimoetan, gaztelaniaren eragina auzo izenetan edo etxalde-multzoetan erantsi ohi den amaierako -*s* dugu erakuslerik argiena (*Sutzus*, *Basañeses* eta abar). Fenomeno hau, berria bada ere, XIX. mendearen amaierakoa, oso zabaldua dago inguruko herrietan ere, Txorierrin eta Uribe Kostan bereziki. Gaztelaniaren eraginezko fenomenoa da amaieran -*s* pluralgilea sartzea, eta beraz, ahozko erabileran ere baztertu beharreko joera dugu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leioa.
* *Zuhatzu* izeneko tokien zerrenda.

## Kanpo-estekak
Artatza (Leioa)

**Artatza** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko beheko aldean dagoena. Bertan dago Txabarri familiaren jauregia.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 457 biztanle ditu.

## Ondarea 
* Artatza jauregia

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Artatza (Araba)

## Kanpo estekak 
*  Txabarri jauregiaz
Peruri

**Peruri** Leioako (Bizkaia) goiko aldeko baserri-auzoa da.
thumb|288px|Airetiko ikuspegia
Leioako alderdi garaienean eta Nerbioi-Ibaizabalen itsasadarretik leku urrunenean Leioa osatzen duten auzoak hauek dira: Zuhatzu, Peruri, Sarriena, Santsoena, Santi Mami eta Lertutxe. Goialde hau udalerriaren erdialdearekin lotzen duten lehen auzo garrantzitsuak hauek dira: Telleria, Basaez, Artatzagana eta Aldekoena. Erdialdeko gunean auzo jendetsuenak daude: Artatza, Elexalde, Udondo eta Mendibil. Itsasadarretik gertuen dauden auzoak, industrializazioari esker lehen pertsona-taldeak finkatutakoak dira: Pinueta, Lamiako, Txopoeta, Ondiz, Txorierri, Aketxe eta Ibaiondo.

## Baserriak 
* Andikoetxe
* Atzene
* Etxatxu
* Etxebarri
* Madariarte
* Peruri
* Pikaranda
* Pikarandagoikoa

## Demografia 
2012ko hasieran 112 lagun bizi ziren auzoan.

## Kanpo-estekak
William Henry gotorlekua

**William Henry gotorlekua** () AEBetan dagoen britainiarren gotorlekua izan zen. George Lakuaren uhertzean kokatzen da (New York), eta Frantsesen eta Indiarren Gerraren baitan (Zazpi Urteko Gerra) eraiki zen, frantziarren Carilon edo Tikonderoga Gotorlekuaren erasoak gelditzeko. Besbeslekua New Yorkeko hiritik hasi eta Quebecera iristen zen lehorreko ubide garrantzitsu batean zehar ezarritako fuerte kate batetako katebegia zen.
 
Fort William Henry Britainiar armadako ofizial batek zuzentzen zuen, George Munro koronelak. Gaur egun han egon zen gotorlekuaren erreplika bat eraikia dago, eta atrakzio turistiko ospetsua da. Frantsesek eraso zuten 1757ko Abuztuan, eta gogor bonbardatu ere bai. Errenditzera behartu zuten frantsesek garnizioa, laguntza emateko hegoaldetik bidalitako tropa anglo-amerikarrak ezin baitzuten frantsesek ezarritako hesia gainditu. Frantsesei baldintza onetan errenditu ondoren, euren aliatu indiarrak tropa ingeles eta kolonialak eraso zituzten, zutabetan antolatuta gotorlekua uzten ari zirenean. Indiarrek, sari gisa esklaboak, buru-azal eta aberastasunak nahi zituzten harrapakin modura emandako laguntzagatik eta ez zitzaizkien errendizioko baldintzak gustatu. Asko erail zituzten eta lapurreta egin zieten gorputzei. Erasoa gogorra izanagatik, propaganda arrazoiak tarteko hildako kopurua puztu egin zen.

## Ikus, gainera 
* Azken Mohikanoa

## Kanpo estekak
Santsoena

**Santsoena** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko goiko aldean dagoena. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 70 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Lertutxe

**Lertutxe** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko goiko aldean dagoena. Auzoak Udondo ibairen ibaiadarra den Lertutxe errekastotik hartzen du izena.

## Urtegia 
Lertutxen urtegi txiki bat dago.

## Kanpo estekak 
*  Lertutxe Urtegiaren kokapena Wikimapia.org webgunean.
Telleria (Leioa)

**Telleria** edo *La Tejeda* Leioako (Bizkaia) auzoa da, Getxoko udalerriaren mugan dagoena.

## Ikus, gainera 
* Leioa
 

## Kanpo estekak
Basaez

**Basaez** Leioako (Bizkaia) auzo bat da. *Basañese* izenarekin ageri da Leioako letrero batzuetan. Euskaltzaindiako ikerlariek eskuineko -*e* hori berrikuntza bat izan dela uste dute, Leioan bertan (Mendibil**e**) eta beste euskalki batzuetan ere (Miarritz**e**, Paris**e**...) gertatu ohi izan den legez. 

XX. mendearen bukaera aldean auzoari, gehienetan, *San Bartolome* izenarekin deitu izan zaio, bertan dagoen San Bartolome baseliza eta elizaren izenarekin. Horretaz gain, sarri auzoari *Negurigana* (edo *Negurigane*) deitu izan zaio, baina izen hura auzoko kale baten izena baino ez da.

## Ondarea 
* San Bartolome baseliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldekoena

**Aldekoena** Leioako (Bizkaia) auzo bat da, herriko goiko aldean dagoena.

Gaur egun, eraikuntza berriek osatzen dute auzoa.

Euskaltzainditik *Aldekoena* aldaera zaharragoa berreskuratzea proposatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elexalde (Leioa)

**Elexalde** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko beheko aldean dagoena.

Bertan San Joan Bataiatzailea eliza (1526), hortik auzoaren bizkaierazko izena, eta udaletxea (1891) daude.

## Ikus, gainera 
* Bilboaldea

## Kanpo estekak
Mendibil (Leioa)

**Mendibil** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko beheko aldean dagoena. Garai batean, eta oraindik ere, Mendibile izena ere erabili izan da baina badirudi Mendibil izenak tradizioa luzeagoa duela. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.148 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Leioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giro-tenperatura

thumb|Termometro bat.

**Giro-tenperatura** termometro batekin neur daitekeena eta uneko ingurunean neurtzen dena da. Zientzian, giro-tenperatura 20 Celsius gradu (293 Kelvin) dela jo ohi da.

## Giza erosotasuna 
Giza erosotasunerako, giro-tenperatura desiragarria norbanakoaren beharren eta beste zenbait faktoreren araberakoa izango da. Osasun-ikerketa zenbaiten arabera, etxebizitza bateko gela gehienetarako aholkatzen den giro-tenperatura 21&nbsp;°C-ekoa da. Logeletan, berriz, 18&nbsp;°C-eko tenperatura aholkatzen da. Beste ikerketa batek dioenez, giro-tenperatura altua somatzeak lankidetza-giroa murrizten du lanean. Ikerketa honek giro-tenperatura maximoa 22&nbsp;°C-ekoa izatea aholkatu zuen.

## Kanpo estekak
Nintendo 64

Nintendoren laugarren mahaigaineko bideokontsola da eta SNESaren oinordekoa izateko diseinatua izan zen. Hala ere, Segaren Saturn eta Sonyren PlayStationarekin lehiatu behar izan zuen merkatuan. Bere arkitekturan, 64 biteko prozesatzaile bat dauka (PlayStationak 32 bitekoa zeukan garai hartan). Bideojolasak, kartutxoetan gordetzen ziren. Hau desabantaila handia zen, fabrikazioa oso garestia zelako eta hori salmenta prezioetan nabarmentzen zen. Nahiz eta memoria propioa izan, hauen kapazitatea CD-ROMena baino askoz txikiagoa zen.
Bestalde, abantaila handia zen, honek zituen denbora sarbideak. Hauek oso azkarrak ziren, gainontzekoekin konparaketa eginez.

Nintendo 64-ak berriztatzailea izan zen alde batzuetan: Kontrol mandoa gurutze moduan zeukan botoi zehatz batzuk, jokoaren ikuspegia aldatzeko hiru dimentsioko ingurune batean. Bibratzaile funtzioa erabili zuen lehen bideokontsola izan zen, Rumble Pakari esker

Bere produkzioa eten egin zen GameCubea merkatura irten zenean.

## Kanpo estekak
Erradioisotopo sintetiko

**Erradioisotopo sintetikoa** naturan aurkitu ezin den erradionuklidoa da: ez dago hura ekoizten duen prozesu edo mekanismo naturalik, edo hain ezegonkorra da, denbora laburrean desintegratzen dela. Horren adibide dira teknezio-95 eta prometio-146 isotopoak. Gehienetan isotopo hauek erreakzio nuklearren bitartez ekoizten dira. Batzuk partikula-azeleragailuetan sortu behar dira.

## Ezkoizpena 
Erreaktore nuklearretan erradioisotopo asko sortzen dira. Esaterako, 1994an kalkulatu zen munduko erreaktore nuklearretan 78 tona teknezio ekoiztu zirela ordurako, hau da, munduko teknezio-iturririk nagusiena horixe zela. Hala ere, ekoiztutako isotopoen zati txikiko bat besterik ez da erabiltzen merkataritza-erabilerarako.

## Erabilerak 
Erradioisotopo sintetikoak oso erradioaktiboak dira eta erdibizitza laburra daukate. Osasunerako oso arriskutsuak diren arren, zenbait kasutan industrian eta medikuntzan erabiltzen dira.

#### Diagnostikoak 
Gorputzeko hainbat organo eta sistemen funtzionamendua behatzeko konposatu trazadore erradioaktiboak erabiltzen dira. Trazadore hauek bizitza laburreko erradioisotopo bat daramate, normalean gamma izpiak igortzen dituen bat. Gamma izpiak gorputza zeharkatu eta gamma kamera baten bidez harrapatzeko bezain indartsuak izan behar dute. Gamma kamerak eta antzeko detektoreak oso eraginkorrak dira eta konposatu trazadoreak oso ondo kontzentratzen dira ikertu nahi den gorputzeko atalean; beraz, material erradioaktiboaren kantitate oso txikiak aski dira lana egiteko.

Tc-99m isomero nuklear metaegonkorra oso hedatua dago medikuntzan diagnostikoak egiteko, 6 orduko erdibizitza baitauka eta oso erraz fabrika baitaiteke ospitalean.

#### Tratamendua 
Erradiosendagaia tratamendu medikurako erradioisotoporen bat erabiltzen duen edozein konposatu da. Esaterako, yodo-131 guruin tiroideoaren zenbait akats eta tumore tratatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Tximino sudurrandi

**Tximino sudurrandi**a (*Nasalis larvatus*) Borneon bizi den zuhaitzetako *Cercopithecoidea* bat da, *Nasalis* generoko espezie bakarra. Haren inguruneak eskualde paduratsuak, mangladiak eta kostaldeko basoak dira eta taldea ar eta eme heldu batzuek osatzen dute, euren kumeekin. Gutxienez 4 eta gehienez 21 kideko taldeak sortzen dituzte. Heldutasunera heldutakoan, arra taldetik irten eta beste bat sortzen du, askotan bikotegabeekin. Batez ere fruituak, hostoak, haziak eta ornogabeak jaten dituzte.

Arrak handiagoak dira 66-76 cm luze; emeak, 53-64 cm. Arren pisua 16-20 kg-koa izaten da eta emeena, 7-11 kg-ren artekoa.

## Erreferentziak
Zorne

thumb|200px|Zorne zorroa
**Zornea** (etimologia: zauri esne) edo **pasmoa** infekzio-prozesuetan gorputzak eragiten duen substantzia zurixka da. Zorne metaketa ehun barratuan *abzesu* edo *zorne-zorro* deitzen da.

Zorneak leukozito, mikroorganismo hilak eta ehun minduaren hondarrak ditu. Zauri kutsatuei edota zaldarrei darie.

Zorne-jarioa, gehienetan, infekzio baten ondorioa izaten da. Zornea eragiten duten mikrobioei piogeniko deritze (Streptococcus pyogenes eta Staphylococcus aureus bakterioak, esaterako). Mikrobio piogenikoek fagozitosia egiten duten leukozitoak suntsitzeko gai dira, organismoaren immunitate-sistemari aurre eginez; zornearen osagai garrantzitsuenetariko bat, hain zuzen ere, hildako leukozitoak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gonorrea

## Kanpo estekak
Pulmankijärvi

225px|ezkerrera
**Pulmankijärvi** edo **Pulmanki** aintzira (Norvegieraz: *Polmakvatnet*; Samieraz: *Buolbmátjávri*), Finlandia eta Norvegiako mugan dagoen lakua da, Utsjoki eta Tana udalerrietan hain zuzen. Ez da azalera handikoa, baina bere garrantzia dauka, arrantza-baketsua, arrainik hiltzen ez den horietakoa, egiteko aintzira ospetsua baita eta Platuxa arraina ugari baitago bertan.

## Kanpo estekak
Seximenduz

***Seximenduz*** Fernando Morillok idatzitako eleberri bat da, 2007an argitaratua, Elkar argitaletxearen eskutik.

Bereziki nerabeei zuzendurik dago. Ligatzeko zer egin behar den erakusten duen eskuliburu gisakoa da. «Umorez» jorratu du gaia Morillok, «baina aldi berean serio». Bere hitzetan, «ez da sexu fisikoaren ingurukoa, nolabaiteko sexu sentimentalaren ingurukoa baizik. Askotan esaten da Euskal Herrian, sentimenduei dagokienez behintzat, nahiko motzak garela, eta arrazoi pitin bat badagoela uste dut». Unai eta Aitor izeneko pertsonaien bidez, horri aurre egiteko pistak ematen ditu idazleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Seximenduz liburuaren aipamena Fernando Morilloren web-gunean
*  Fernando Morillori egindako elkarrizketa, *Seximenduz* liburuari buruz, *Gara*, 2007-11-16.
Bihotz nahasiak

**"Bihotz nahasiak"** Fernando Morillo idazle azpeitiarraren liburua da. 2001en argitaratu zen, Ibaizabal argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak 
*  “Bihotz nahasiak” liburuaren aipamena Fernando Morilloren web-gunean

*  [“Bihotz nahasiak” liburuaren kritika Galtzagorrin(https://eu.wikipedia.org/wiki/Deabru).]
Gudaoste ametsak

***Gudaoste ametsak*** Fernando Morillo idazle azpeitiarraren ipuina da. 1999an argitaratu zen, Kutxako argitaletxearen eskutik.
Donostia Hiria Saria irabazi zuen 1999an.

## Kanpo estekak 
*  “Gudaoste ametsak” ipuinaren aipamena Fernando Morilloren web-gunean
Pinueta

**Pinueta** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko beheko aldean dagoena; Itzubaltzeta (Getxo) auzoaren ondoan.

Bertan Gazteluetako ikastetxea dugu.
thumb|287px|Airetiko ikuspegia
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 2.057 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Txopoeta

**Txopoeta** edo Makaleta Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko beheko aldean dagoena. Bertatik gertu Bilboko metroaren Leioako geltokia dugu.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.589 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Ibaiondo (Leioa)

**Ibaiondo** Leioako (Bizkaia) auzunea da, herriko beheko aldean dagoena.

Bilboko itsasadarraren ondoan dago kokaturik, "ibaiaren ondoan", industriagunean.

## Ikus, gainera 
* Ibaiondo (Bilbo)

## Kanpo-estekak
Lamiako

**Lamiako** Leioako (Bizkaia) auzoa da, **Lamiako-Txopoeta** barrutiaren parte dena eta herriko beheko aldean dagoena, Areetako (Getxo) mugan. Auzoaren izenaren sorburua *lamina* + *-ko* atzizki txikigarria dela uste da (eta ez leku-genitibo atzizkia).

Padura eremua izan zen antzina, azkenean ibarra lehorturik geldituz eta bertara jendea bizitzera joanez. Oraindik ere, aitzinekoko padura ez baina hezegune bat geratzen da eta Lamiakoko padura deitzen zaio. 

Lamina txiki baten estatua topa daiteke Lamiakoko metro geltokiaren alde batean eta metro geltokiaren beste aldean Bilboko Athletic futbol taldearen omenez eraikitako plaza dago. Ingurukoek esaten dute inguru horietan hasi zirela XIX. mendearen bukaera aldera, lehen aldiz Iberiar penintsulan, futbolean ibiltzen gizonezko batzuk.

## Ondarea 
* Lamiako zelaia: Bilboko Athletic Klubaren antzinako zelaia izana.
* Lamiakoko padura.

## Garraiobideak 
### Trenbide sarea 
Aintzina Euskotren enpresak ustiatzen zuen *Bilbo-Plentzia* linearen barruan *Lamiako* izeneko geltokia zegoen, trenbide hori gaur egun Bilboko metroaren 1. lineari dagokiona. Metroaren Lamiakoko geltokia tren geltokia zegoen tokitik mugituta dago, eraikin berri bat ere egin zelarik.

### Autobusak 
Udalak *Leioabus* autobus zerbitzua eskaintzen du, Leioako Txorierri auzoa eta Getxoko Areeta auzoen arteko ibilbidea egiten duen **A2171** lineraren bitartez. Bestalde, Bizkaibus hiri-arteko autobusen hurrengo lineak ere auzotik pasatzen dira:
* A2161 Bizkaia Zubia - EHU
* A3472 Getxo - Gurutzeta (Areetatik)

## Kale nagusiak 
* Langileria kalea
* Autonomia etorbidea

## Kanpo estekak
Mendibilbarri

**Mendibilbarri** Leioako (Bizkaia) auzo berria da, herriko beheko aldean eta Mendibile ondoan dagoena.

## Kanpo estekak
Ondiz

**Ondiz** Leioako (Bizkaia) auzo historikoa da, izen bereko baseliza bertan duena. Auzoan ikastola eta beste eskola batzuk ere badaude.
thumb|288px|Airetiko ikuspegia
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.239 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Baseliza 
[thumb|ezkerrera|240px|[Ondizko Andra Mariaren baseliza.]]

Aipatzekoa da Ondizko Andra Mariaren baseliza: jatorriz Erdi Arokoa, gaur egungo eraikina XIV. mendekoa da. Karlistaldietan gotorleku izan zen.

## Kanpo estekak
Santi Mami (Leioa)

**Santi Mami** (lehenago **Arara** izena izan zuena) Leioako (Bizkaia) auzoa da, Erandiorekin muga duena, herriko beheko aldean eta baserri ingurukoa. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 264 biztanle ditu.

## Ondarea 
* Santi Mami baseliza

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leioa.

## Kanpo-estekak
Sakoneta

**Sakoneta** Leioako (Bizkaia) auzoa da, herriko erdialdean dagoena. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 269 biztanle ditu.

Sakonetan, besteak beste Barandiaran BHIko beheko eraikuntza dago eta kiroldegi bat. Kiroldegi ondo-ondoan badago haritz bikoitz handi eta zahar bat, Leioako zuhaitzik aipagarriena, batzuen ustez, eta 2019. urtetik Leioako Umeen Kontseiluari erreferentzia egiten dion plaka batekin.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Leioa.
Kristina Bolsenakoa

**Santa Kristina** (Persia edo Tiro, III. mendea - Bolsena, tradizio katoliko eta ortodoxoaren arabera, IV. mendea) santu eta martiria izan zen, tradizio katoliko, anglikano eta ortodoxoaren arabera. Oso datu gutxi daude haren bizitzari buruz. Jaia uztailaren 24an ospatzen da. Haren erlikiak Palermon daude, eta hiriko lau santu nagusietako bat da.

## Bizitza 
Kristinari buruzko informazio historikoa oso urria da, baina herri kondairak ugariak dira. Hauek beraien artean ezberdinak diren arren, bat datozen datuak dituzte: Kristina Urbano izeneko agintari jentil baten alaba zen. Kristinaren fedea zela-eta, aitak ugaritan torturatu zuen. Tortura metodoak ezberdinak izan ziren, sua, burdinak, gurpila, sugeak erabiliz, itsasora ere bota zuen... Jainkoak tortura guzi hauetatik bizirik atera zuen.
Haluro

**Haluroak** edo **halogenuro**ak halogeno-atomo bat osagaitzat dauzkaten konposatu binarioak dira. Beste osagaia halogenoa baino elektronegatiboagoa den elementu kimiko bat edo erradikal bat da. Bi osagaien loturaren emaitza fluoruroa, kloruroa, bromuroa, ioduroa edo astaturoa da, inplikatutako halogenoaren arabera. Gatz asko haluroak dira. 1. taldeko metal guztiek haluroak osatzen dituzte halogenoekin.

**Haluro-ioiak** karga negatiboa daukaten halogeno-atomoak dira. Haluro-anioiak hauek dira: fluoruroa (F−), kloruroa (Cl−), bromuroa (Br−), ioduroa (I−) eta astaturoa (At−). Ioi hauek gatz haluro guztien lotura ionikoetan ageri dira.

## Haluroak kimika organikoan 
Kimika organikoan, halogeno-atomo bat daukan konposatu orori haluro deritzo. Alkilo-haluroak R-X motako konposatu organikoak dira: X halogenoari kobalenteki lotutako R alkilo talde daukate. Arilo-haluroetan halogenoa eraztun aromatikoari zuzenean lotuta egoten da.

**Pseudohaluroek** haluroen antzeko karga eta erreaktibotasuna daukate, nahiz eta halogenorik ez eduki. Esaterako, -NNN azidak, -NCO isozianatoa, CN-, etab.

Substantzia kimikoek halogenoren bat daukaten ala ez detektatzeko, Carius-en metodo halogenoa erabiltzen da.

Bestalde, **dihaluroak** alkano ziklikoak sintetizatzeko erabiltzen dira.

## Haluroak argiztapenean 
Kaleetako farola modernoetan metal haluroen lanparak erabiltzen dira. Merkurio-lurruneko lanparak baino eraginkorragoak dira energia erabileraren aldetik, eta sodio-lurruneko lanparek igortzen duten kolore laranja baino kolore askoz hobea ematen dute. Metal haluroen lanparak berotegietan edo klima ilunetan ere erabiltzen dira argi naturalaren eskasia konpentsatzeko.

Haatik, lanpara hauek asko handitzen dute argi-poluzioa. Hori dela-eta, askotan sodio-lurruneko lanparak hobesten dira.

## Konposatu haluroak 
Ondoren konposatu haluroen zenbait adibide zerrendatu dira:
* sodio kloruroa (NaCl) [geologian: *Halita*]
* potasio kloruroa (KCl) [geol.: *Silbina*]
* potasio ioduroa (KI)
* litio kloruroa (LiCl)
* kobre(II) kloruroa (CuCl2)
* kloro fluoruroa (ClF)
* bromometanoa (CH3Br)
* iodoformoa (CHI3)
* zilar kloruroa (AgCl) [geol.: *Klorargirita*]

## Ikus, gainera 
* Sulfuro
* Karbonato
* Silikato
* Organokloratu

## Kanpo estekak
Andrea Galdu Zan erreka

**Andrea Galdu Zan erreka** edo **Kukuerreka** Altsasun dagoen erreka txikia da, Urbasan jaio eta Burundan isurtzen ditu bere urak hau Altzaniarekin elkartu aurretik.

Bere jaiolekua Santa Barbara dermioan dago, Ezkina eta Santabarbarazuloren artean. Bere urak Kaskardin isurtzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Arakil ibaia

## Kanpo estekak
Larrun (argipena)

**Larrun** izan liteke:
* Larhun, Nafarroa eta Lapurdiko mendia.
* Larrun aldizkaria, *Argia* aldizkariarekin batera kaleratzen den hilabetekaria.
Karigasniemi

[250px|thumb|**Karigasniemi**ko zubia [Inari (ibaia)|Inarijoki ibaia zeharkatzen.]]
**Karigasniemi** (Iparraldeko Samieraz *Gáregasnjárga*), Utsjoki, Finlandiako udalerriko herrixka bat da, Laponian kokatua.

Herrixka txiki honetan, udalerriko biztanle gehien bizi da erdigunearekin batera, 500 bat gutxi gorabehera eta Norvegiarekin muga egiten duenez, askotan, prezio merkeagoko erosketak egitera etorri ohi diren norvegiarrek herrixka betetzen dute. Biztanle gehienak, samitarrak dira eta zerbitzu ugariz daude horniturik; hala nola, hiru denda, bi gasolindegi, eskola, postetxe, osasun-etxe txiki bat eta hainbat jatetxe eta taberna.

## Historia 
Finlandiak 1917. urtean independentzia lortu ondoren, Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen Europan. Herrialdeak bere estatusa mantendu nahian, Alemania naziarekin egin zuen bat, honela SESB bere lurraldetik urrundu nahian. Norvegiatik etorritako tropa alemaniarrak, herrixketan egokitu ziren eta Ozeano Artikoaren defentsa antolatzeari ekin zioten. Hainbat gerren ondoren, Finlandiak, SESBekin bake-akordio bat sinatu zuen, eta horrek, alemaniarrak, Finlandiar lurretatik botatzea eskatzen zuen. Honela, SESB eta Finlandiak bat eginik, naziak jazartzeari ekin zioten eta, hauek Norvegiara (herrialde satelitea) alde egitea pentsatu zutenez, aliantza, **Karigasniemi**n eta gainontzeko mugako udalerri eta herrixketan kokatu zen hauen atzeraldia eragozteko. Laponiako Gerra. Ondorioa garratza izan zen herrixkarentzat, baina finlandiarren garaipenak herrixkaren berregituratzea bultzatu zuen.

## Kanpo estekak
Artzain txakur

[thumb|[Euskal artzain txakur|Euskal artzain txakurra]]

**Artzain txakurra**, **ardi txakurra** edo **artzanora** artzainari artaldea zaintzen eta lekuz aldatzen laguntzen dion txakurra da. Kanpoko itxuraz, artzain txakurraren barietate anitz daude; animalia bizkorrak eta azkarrak izan ohi dira, ikasketarako gaitasun handikoak, eta aurreikusi gabeko arazoei aurre egiteko gai direnak.

## Euskal Herriko artzanorak 
*Artzanor* edo *artzakur* izenarekin, artaldeak otsoetatik eta beste basa harrapari batzuetatik babesteko erabiltzen diren zakur handiak izendatu ohi dira. Euskal Herriko bertako bi arraza daude:
* Nafar artzanora
* Pirinioetako mendiko zakurra

Txakur horiei eta artzaintzarako erabilitako beste txakurrei *artzain txakur* zein *ardi txakur* deritze. Artzanorak ez diren arraza horiek artaldeak gobernatu eta gidatzeko erabiltzen dira. Ipar Euskal Herrian txakur mota horiei guztiei *sumise* deritze. Euskal Herriko bertako hainbat arraza daude.
* Euskal artzain txakurra
* Piriniotar ardi txakurra
* Landetako Labrit txakurra

Ardi txakurrez gain, bada Euskal Herrian bertako beste txakur arraza bat, bereziki mendiko behiak gobernatzeko erabiltzen dena:
* Enkarterriko billanoa

## Arrazak 
### I taldeko arrazak 
#### Behin-behinean onartutako arrazak 
### V taldeko arrazak 
#### Behin-behinean onartutako arrazak 
### Arraza ofizialki ez onartuak 
Leongo artzain txakurra.

## Ikus, gainera 
* Ardi txakurren lehiaketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuorgam

ezkerrera|200px
**Nuorgam** (Iparraldeko Samieraz: *Njuorggán*), Finlandia eta Europar Batasunean iparraldeen dagoen bizigunea da. Norvegiar mugan dago eta bertatik, Tenojoki ibaia igarotzen da, izokin-ibai ospetsuenetarikoa.

Herrixka hau, Utsjoki udalerrian dago, Finlandiako Lappi probintzian. 200 biztanle baino pixkat gehiago ditu eta samitarrak dira biztanle nagusi. Bertan, zerbitzu asko aurki daitezke, gehienbat norvegiarrek aprobetxatzen dituztenak, prezio baxuak direla eta, muga askotan igarotzen baitute.

## Kanpo estekak
Arrabako zelaiak

**Arrabako zelaiak** Gorbeiara Pagomakurretik igotzeko erabiltzen den bidea da. Bertatik Lekandara ere igo daiteke. Zelai hauetan abeltzaintzarako gunea egoten da, abere ugarirekin. Hainbat borda ere badira.

## Kanpo estekak
Larrun (aldizkaria)

**Larrun** aldizkaria *Argia* astekariarekin batera kaleratzen den pentsamendu aldizkaria da. Hilabetero kaleratzen da eta gaurkotasunarekin loturiko gaiak sakontasunez lantzea du helburu.

1985ean sortu zen eta bere kabuz argitaratu zen 1994ra bitartean. 1995etik 1999ra ez zen paperean argitaratu. Tarte horretan bi zenbaki besterik ez ziren argitaratu, 1998an eta euskarri elektronikoan.

1999ko urritik du gaur egungo egitura. Sepia koloreko 16 orrialdez osatua dago eta *Argia* astekariarekin batera banatzen da hilabete bakoitzeko azken astean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Larrun hilabetekariaren webgunea
Jango Edwards

**Jango Edwards** (jaiotzez Stanley Ted Edwards, Detroit, Michigan, 1950eko apirilaren 15a - Bartzelona, 2023ko abuztuaren 4a) AEBetako pailazoa izan zen, nahiz eta batik bat Europan (Frantzian, Espainian, Herbeheretan eta Ingalaterran) jardun duen. Bere ikuskizun gehienak lagun bakarreko emanaldiak dira, europar cabaret tradizioan. Horretan, pailazoen ohiko jarduerak kontrakulturako erreferentziekin nahasten ditu. Arrakasta handi eskuratu du hainbat publikoren aurrean.

## Bibliografia 
* "J comme Jango...Edwards" in *Improvisation *so* piano*, Jean-Pierre Thiollet, Neva Editions, 2017. ISBN 978 2 3(0(( 228 6

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jango Edwardsen webgune ofiziala
Bro Gozh ma Zadoù

***Bro Gozh ma Zadoù*** (euskaraz *Nire arbasoen lur zaharra*) Bretainiako ereserkia da.

## Musika 
Ereserkiak Galesko *Hen Wlad Fy Nhadau* musika bera du, Cornwallgo *Bro Goth Agan Tasow* ereserkiak ere musika bera du. James Jamesek, galestar harpa-jolea, moldatu zuen 1856ko urtarrilean.

## Hitzak 
François Jaffrenouk idatzi zituen 1897an. Hurrengo urtean argitaratu zenean, *Henvelidigez* (euskaraz egokitze) izena zuen. 1903an, Lesneven egindako Union Régionaliste Bretonnen Biltzarrean ereserkitzat hautatua zen galestarrekin elkartasuna adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bretainiako ereserkia den "Bro Gozh ma Zadou" bideo honetan entzungai dago
* mp3 artxiboa (ahozkoa)
* mp3 artxiboa (instrumentala)
Georgiako historia

**Georgiako historia** luzea da, egungo Georgian Harri Arotik etengabe finkatu baita gizakia. Proto-Georgiar tribuak K.a. XII. mendean agertu ziren lehen aldiz idatzitako historian. K.a. VII. menderako, hiriak eta metalurgia garatua zeukaten. K.a. IV. mendean, Georgiako erresuma batua sortu zen.

Kristautasuna goiz iritsi zen Georgiara, eta estatuko erlijiotzat 337an jo zen. Honek, literaturari eta arteei bultzada handia eman zien, eta herrialdearen batasunean ere lagundu zuen. Gainerako mundu kristauarekiko loturak, mundu musulmanarekiko hartu-emanak eta nazioko literaturaren garapenak zein estatuko kontsolidazioak XII. eta XIII. mendeetako Urrezko Aroa ekarri zuten. Pizkunde hau arte eta kultura sekularrean gorpuztu zen, baita filosofia zein politika arloetako aurrerapenak (erlijio eta etnia tolerantzia esaterako).

Garai horri mongoldarren ibasioak ekarri zion amaiera XIII. mendean. Hurrengo sei mendeetan, Georgia pertsiarrek eta turkiarrek konkistatu zuten, eta, ondorioz, estatua hainbat erresuma txikitan banandu zen. Azkenean, 1801ean, Errusiak Georgiako azken lurraldeak bereganatu zituen.
[thumb|250px|Iraultza Arrosa, [Tbilisi]]

Zenbait hamarkada geroago, elite nazionalista eta modernista bat sortu zen, zeinek antzinako estatu loriatsua berriro eraikitzea proposatzen zuen. 1918an, ametsa gauzatu zen Georgiako Errepublikako jaiotzarekin (1918-1921). Nolanahi ere, Errusiak okupatu zuen berriro, 1922an SESBeko errepublika bat izateko. Azkenean, independentzia Sobiet Batasuna desegitean eskuratu zuen Georgiak 1991n. Gerra Zibilaren eta krisi ekonomiko latzen ostean, 2003an odolik isuri ez zuen Arrosako Iraultzak Mendebaldearen aldeko gobernua ezarri zuen. NATOn sartzea eta bereizitako lurraldeak berriro menderatzea dira haren helburu nagusiak.

**Bibliografía**

Ammon, Philipp: Georgien zwischen Eigenstaatlichkeit und russischer Okkupation: Die Wurzeln des russisch-georgischen Konflikts vom 18. Jahrhundert bis zum Ende der ersten georgischen Republik (1921), Klagenfurt 2015, 

## Kanpo estekak
Diu vi Salvi Regina

***Diu vi Salvi Regina*** Korsikako gorazarre tradizionala da. Korsikar abertzaleek ereserkitzat dute. 1735eko urtarrilaren 30an, Korsikak Genoako errepublikatik independentzia lortu zuenean, abestia nazio berriaren ereserki bihurtu zen.

## Musika 
Done Francesco di Geronimo italiarrak moldatu zuen, 1675. urte inguruan.

## Hitzak 
Done Francesco di Geronimok ere 1675 ingurua idatzi zituen.

### Korsikeraz 
:Diu vi salvi Regina
:È madre universale
:Per cui favor si sale
:Al paradisu.

:Voi siete gioa è risu
:Di tutti i scunsulati
:Di tutti i tribulatti
:Unica speme.
 
:À voi sospira è geme
:Il nostru afflitu core
:In un mar' di dolore
:È d'amarezza.

:Maria, mar' di dolcezza
:I vostri ochji pietosi
:Materni ed amorosi
:À noi volgete.

:Noi miseri accogliete
:Nel vostru santu velu
:Il vostru figliu in celu
:À noi mostrate.
 
:Gradite ed ascultate
:Ô vergine Maria
:Dolce è clemente è pia
:Gli affleti nostri accogliete.
 
:Voi da i nemici nostri
:À noi date vitoria
:E poi l'eterna gloria
:In paradisu.

## Kanpo estekak 
* Diu vi Salvi Regina ereserkia entzungai. Youtube.com
Bloodhound Gang

**Bloodhound Gang** Pennsylvanian 1992an sortutako rock musika taldea da. Euren estiloa zaila da zehazten, rock alternatiboa, hip-hopa, hardcorea eta dance musika nahasten baitituzte. Taldearen ezaugarrienetako bat letren umorea da, jeneralean sexuarekin erlazionatuta.

Lehen diskoa, *Use your fingers*, 1995ean plazaratu zuten Columbia Records etxearekin. Hurrengo urtean, 1996an, bigarrena, *One fierce beer coaster* izenekoa, atera zuten Republic Records labelpean. Album horrekin arrakasta ezagutu zuten lehen aldiz, "Fire water burn" kanta izugarri zabaldu baitzen AEBetan.

Hala ere arrakastarik handiena *Hooray for boobies* hirugarren diskoarekin lortu zuten, 1999an kaleratuta. Horko "The Bad Touch" kanta are arrakastatsuagoa izan zen mundu osoan. Azken albuma, 2005ean kaleratu zuten: *Hefty Fine*.

## Kanpo estekak
Kiroljokoa

**Kiroljokoa** *Tele Apostuak, Promotora de Juegos y Apuestas S.A.* enpresak sorturiko marka komertziala izan zen eta honen bidez Euskal Autonomia Erkidegoan kirol apostuen merkatuan asi zen.

Enpresaren egoitza nagusia Eibarren dago eta hainbat apustu-etxe zabaldu ditu Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Horrez gain, apustuak egiteko makinak daude hainbat taberna eta joko aretoetan.

2012. urtean markaren aldaketa egin zuen enpresak eta hortik aurrera **Kirolbet** bezala ezagutzen da.

## Kanpo estekak 
*  Kirolbet webgunea
Os Pinos

***Os Pinos*** (euskaraz *Pinuak*) Galiziako ereserkia da. 1984ko ekainaren 23ko "Galiziako ikurren legea"ri esker ofizial bihurtu zen.

## Musika 
Pascual Veiga konpositoreak moldatu zuen 1890ean.

## Hitzak 
Eduardo Pondal poetak 1890ean idatzi zituen. Gero, 1935ean *Queixumes dos Pinos* (euskaraz *Pinuen berbaroak*) liburuan argitaratu zuen. 1984ko legean hitzak eguneratuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
*  Eresekia Galiziako Xuntaren web ofizialean

## Kanpo estekak
Erraldoi herrena

***Erraldoi herrena: zientzia, poesia eta beste hainbat mozkorraldi*** Fernando Morillo azpeitiar idazlearen saiakera bat da, 2000. urtean Alberdania argitaletxeak plazaratua.
 
1999an, CAF-Elhuyar zientzia-dibulgaziorako 2. saria irabazi zuen Fernando Morillok, “Erraldoi herrena: zientziaren alderdi ilunak” izenburuko artikuluarekin. Artikulu hura oinarri hartuta, *Erraldoi herrena: zientzia, poesia eta beste hainbat mozkorraldi* liburua idatzi zuen gero egileak.

## Kanpo estekak 
*  CAF-Elhuyar 2. saria jaso zuen artikulua, *Zientzia.net* webgunean.
*  Liburuaren aipamena Alberdania argitaletxean.
*  Liburuaren aipamena Fernando Morilloren web-gunean.
Single-IV

**Single-IV** Motorsex musika taldearen 4. single-a da, 2008. urtean taldeak berak argitaratutakoa.

Iraupen motzeko honek 3 kantu ditu, eta hirurak copyleft linzentziapean argitaratu ziren. Ekoizpena **Motorsex** eta **Carlos Creatorren** eskutik egin zen.

## Taldekideak 
* Xenen (gitarra).
* Bernar (bateria).
* Niko (baxua eta ahotsa).

## Kantuen zerrenda 
# Dog eat dog
# Be wrong
# Hombre-bomba

## Kanpo estekak 
*  Taldearen web gune ofiziala
* iSOUND gunea
* MySpace gunea
* elHood gunea
Alter ego

thumb|Bere *alter ego*aren aurka karta-jokoan
***Alter ego*** (latinez *beste ni*) pertsona baten bigarren pertsonalitatea edo izaera adierazteko erabiltzen den lokuzioa da. XIX. mende hasieran erabili zen aurreneko aldiz, lehenbiziko psikologoek eskizofrenia deskribatu zutenean.

*Alter ego* esapidea maiz erabiltzen da literatur analisietan, psikologikoki berdinak diren pertsonaiak deskribatzeko, baita obra bateko pertsonaia egilearen *alter ego* modura deskribatzeko ere, pertsonaia horrek autoreak hala nahita, bere antza duenean.

*Alter ego* literarioaren adibide kanoniko bat 1886ko Robert Louis Stevensonen *Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde* nobelan dago. Liburu horretan *alter ego*a erabili zuen egileak ongia eta gaizkia pertsona beraren baitan existitzen zirela adierazteko. Edward Hyde pertsonaiak Jekyll doktorearen "beste ni"-a errepresentatzen du kasu horretan, gizarte arauek geldiarazten duten psikopata bat, doktorearekin gorputza partekatzen duena.

## Kanpo estekak
Tenojoki

**Tenojoki** edo **Tanaelva** Finlandieraz eta Norvegieraz (Iparraldeko Samieraz: *Deatnu*), Finlandia eta Norvegiako ibai garrantzitsu eta luze bat da. Ibilaldi gorabeheratsua egin eta bi herrialdeetatik pasatu ostean, Ozeano Artikoan itsasoratzen da. Utsjoki udalerria Finlandian eta Karasjok eta Tana udalerri norvegiarrak bixitatzen ditu eta azken herrialdeko hirugarren ibai luzeena da.

Ibaia, bere izokin ugariagatik da ezaguna mundu mailan, munduko izokin pisutsuena ur hauetan arrantzatua izan zelako 1929. urtean batik-bat. Gainera, bi herrialdeen arteko muga marrakatzen du eta bere delta, Ozeano Artikoan, Europako birjinena da. Ibaia zeharkatzen duen zubirik ezagunena, "Tana zubi" internazionala da, 1948. urtean eraikia, eta Tana eta Utsjoki udalerrian batzen dituena.

## Webgunea 
* Webgune ofiziala

## Kanpo estekak
Hen Wlad Fy Nhadau

thumb|300px|*Hen Wlad Fy Nhadau* ereserkiaren piano bertsioa entzungai.
***Hen Wlad Fy Nhadau*** (euskaraz *Nire arbasoen aberri zaharra*) Galesko *de facto* ereserkia da.

## Musika 
James Jamesek, Glamorgango Pontypridden jaiotako harpa-jotzailea, moldatu zuen 1856ko urtarrilean. Hasieran, *Glan Rhondda* (euskaraz *Rhondda ibaiaren bazterrak*) izenaz ezaguna zen. Jatorrizko partitura oraindik Galesko Biblioteka Nazionalean dago.

## Hitzak 
1856ko urtarrilean Evan Jamesek, James Jamesen aita, idatzi zituen galesez.

## Kanpo estekak 
* "Hen Wlad Fy Nhadau": Galesko Ereserkia Nazionala entzungai. Youtube.com 
* Morriston Orpheus Choir gizonezko abesbatzak moldatutako "Hen Wlad fy Nhadau" bertsioa zoragarria entzungai eta Galesko irudiekin batera 
* Siôn T. Jobbins, *The Welsh National Anthem: its story, its meaning* (Y Lolfa, 2013)
Anezka

thumb|Ehungintzako anezka
**Anezka**, jatorrian, irazkiaren gainetik eta azpitik haria daraman ehungintzako tresna da, alde batetik bestera joan-etorri lasterrak egiten dituena. Hasieran, anezkak alde batetik bestera eskuz bidaltzen ziren. Hala ere, 1733an John Kay britainiarrak *anezka hegalaria* zuen ehundegia asmatu zuen. Anezka horrekin zapi zabalak lasterrago ehun zitezkeen eta ehundegi makinen garapena sinpletu zuen; halaxe, Industria Iraultza bultzatu zuen.

## Egungo adierak 
Egun, anezka bi punturen artean joan-etorriak egiten dituen garraiobidea da:

* Anezka trena edo trenbide anezka: sare nagusiko geltoki batetik bestera joan-etorrian dabilen trena. Abiadura handiko trenen kasuan, geltoki nagusia hiritik kanpo dagoenean, anezka trenaren zerbitzua ezartzen da hiriguneko geltokiraino. Zerbitzu bertsua izaten da hirigunetik kanpo kokatutako aireportuetaraino.
[thumb|200px|Espazio anezka bat [Lurraren orbitan, ataxkak irekirik dituela.]]

* Espazio anezka: espazio edo kosmoseko bi punturen arteko aldizkako garraioa egiten duten espazio ontziak dira, oro har bi egoitza espazialen edo planeta baten eta haren orbitan dagoen egoitza espazialaren arteko joan-etorriak egiteko. AEBek eraiki zituen lehen aldiz 1980ko hamarkadan lanean hasi zirelarik, nahiz eta lehen orbitaratzea 1981eko apirilaren 12ean egin zen Columbia anezkekin. Berrerabilgarriak direnez, zeregin anitz betetzeko diseinatzen dira; beraz, garraio misioez gain, beste zenbait ere egiten dituzte, hala nola aldi baterako egoitza espazial lana egin, astronauten edo objektuen berreskuratzea, satelite matxuratuen konponketa...

## Ikus, gainera 
* Mamarigako anezka
Ross itsasoa

**Ross itsasoa** Hego Ozeanoa eta Antartika artean kokaturiko badia sakona da, Zeelanda Berriko hegoaldean. James Clark Rossek aurkitu zuen 1841ean.

## Geografia 
Ross itsasoaren mendebaldean Ross uhartea, non Erebus sumendi famatua dagoen, eta ekialdean Roosevelt uhartea. Hegoaldeko aldea izotzaz beterik dago eta Ross izotz langa deritzo. Roald Amundsen hantxe hasi zen bere 1911ko Hego Polorako espedizioa. Mendebaldean dagoen McMurdo itsasartea udan ez dago izoztuta.

Zeelanda Berriak eskualdeko lurren jabetza aldarrikatzen du Ross Dependentziaren barruan. Baina *Commonwealthean* ez dauden herrialdeek ez dute onartzen aldarrikapena eta Itun Antartikoak aldarrikapen guztiak gelditu egin ditu.

## Kanpo Loturak 
*  Ross itsasoaren geologia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Weddell itsasoa

thumb|eskuinera|Weddell itsasoa
thumb|eskuinera|
**Weddell itsasoa** Hego Ozeanoaren zati bat da. Bere mugak Coats Lurra eta Penintsula Antartikoko kostaldeek sortzen duten badian daude. Itsasoaren hegoaldeko aldea, ia Elephant uharteraino, izotzez beterik dago, eta Filchner-Ronne Izotz Langa deritzo. 2.000 kilometroko zabalera du eta 2,8 milioi km²-ko area.

James Weddell britainiar marinelak itsasoari bere izena eman zion 1823an 74° hegoaldera ailegatu zenean. Gero William S. Bruce eskoziarrak 1902 eta 1904 artean itsasoa esploratu zuen.

Itsaso honetan Shackletonen itsasontzia, *Endurance,* izotzean harrapaturik geratu zen 1915ean.

Adituek diote Gondwanaren haustura Weddell itsasoan hasi zela.

Erresuma Batuak eta Argentinak eskualdearen jabetza aldarrikatzen dute, Britaniar Antartikorako eta Argentinar Antartikorako, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak