open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naum Gabo

**Naum Gabo** (), **Naum Neemia Pevsner** jaioa (Briansk, Errusiar Inperioa, 1890eko abuztuaren 5aGreg./uztailaren 24aJul. - Waterbury, Connecticut, 1977ko abuztuaren 23a) errusiar eskultorea izan zen.

Pevsner izeneko familia judu batean jaio zen. Antoine Pevsnerren anaia izan zen. Iraultza osteko abangoardia errusiarraren eta XX. mendeko eskulturaren funtsezko famatua izan zen. Bere lanean abstrakzio geometrikoa eta erliebe eta eraikuntza txikien formaren antolaketa dinamikoa uztartu zituen. Eskultura publiko monumentala eta lan kinetiko aitzindariak ere egin zituen nylon, alanbre, kristal eta metal material berriekin.

Bizitza bidaiaria izan zuen: Berlin, Paris, Oslo, Mosku, Londres eta, azkenik, Estatu Batuak eta mugimendu abangoardista gehienetan nabarmendu zen: kubismo, futurismo, konstruktibismo, Bauhaus, de Stijl eta Abstraction-Création. Bere bi kezkak espazio negatiboa eta denbora irudikatzea izan ziren.

Bere anaiarekin batera Manifestu errealista idatzi zuen 1920an. Hor azaldu zituzten konstruktibismoari buruzko ideiak, eta kubismoa eta futurismoa hobetu nahi izan zituzten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Naum Gabo Fountain 02.jpg|*Revolving Torsion* escultura kinetikoa/iturria, St Thomas's Hospital, Londres]]
Fitxategi:Gabo Rotterdam 2.jpg|Metalezko eskultura Rotterdamen]]

## Kanpo estekak
Leptospira interrogans

**Leptospira interrogans** Leptospira generoko bakterio patogenoa da, leptospirosia sortzen duena. Bere morfologia bereziari zor dio izena, mikroskopioz ikusita galdera-ikurra baten itxura baitu. Mugikorra da, dituen endo-flageloei esker, eta uretan bizi ohi da. Aerobio hertsia. 

Laborategian ez da erraz hazten, hazkuntza-ingurune bereziak eta inkubazio-epe luzeak behar dituelako  .

200 seroaldaera inguru ditu patogeno honek .

## Leptospirosia 
Zoonosia da leptospirosia, animalietatik gizakiengana transmititzen den gaixotasun infekziosoa, alegia. Infektatutako animaliek gernuaren bitartez kanporatzen dute bakterio patogenoa. Gizakiak animaliekin duen kontaktu zuzenaren bidez edo animalien gernuak infektatzen dituen uretan sartzean (ibaiak, lakuak...) infekzioa harrapa dezake. Leptospira interrogans azalean dauden zauri edo pitzadura txikietatik sartzen da gorputzean, eta baita mukosetatik ere. Bakterioa mugikorra denez, odolera iristen da.

Infekzioa asintomatikoa da sarritan, baina kasu batzuetan gripearen antzeko sintomak eragiten ditu. Kasu gutxi batzuetan gaixoaren osasun-egoera nabarmen okertzen da, giltzurrunak, gibela eta nerbio-sistema kaltetzen direnean.

Gaitzaren diagnostikoa bakterioaren behaketa mikroskopikoarekin (eremu iluneko mikroskopioan), laborategiko kultiboarekin edo froga serologikoen bidez (antigorputzen titulua lau aldiz areagotzen denean) burutzen da..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harriet Muncaster

**Harriet Muncaster** idazle eta ilustratzailea da, gazteentzako Isadora Moon liburu-seriearen egilea.
ilustrazioa ikasi zuen Norwichen, eta haurrentzako liburuen ilustrazioa Cambridgeko Arte Eskolan. Gaur egun Hertforshiren bizi da, Ingalaterran.

Isadora Moon 29 hizkuntza ezberdinetara itzulia izan da, tartean euskara. Horrez gain, Victoria Stich eta Mirabella liburu-serieak ere argitaratu ditu.

## Erreferentziak
In Kyo-don

**In Kyo-don,** *Hartza* izenarekin ere ezaguna,  (; 1992ko ekainaren 27a) Hego Koreako taekwondolaria da. Urrezko domina irabazi zuen 2017ko Munduko Taekwondo Txapelketa Nagusian, pisu astunen kategorian.

## Biografia
Oinarrizko hezkuntzako lehen urtean hasi zitzaion Taekwondorako interesa pizten, tokiko "dojo" batean taekwondo-ostikada erakustaldi bat ikusi ondoren. 2014an, 2. etapan zegoen linfoma diagnostikatu zioten, 2019rako guztiz sendatuta zegoena.

## Erreferentzia
Ugaran (Oñati)

**Ugaran** Oñatiko baserri-auzoa da, Araotz haranean kokatua, eta Araozko auzo ere kontsideratu daitekeena. Araozko auzuneen artean, akaso haranaren erdigunetik gertuen dagoena da, errepidean Jausoro eta Zubia artean dago, Elizondo herrigunea baino beheraxeago.

Auzuneak perratokia, errota eta zubi interesgarru bat ditu, latsarri hondatua ere bai Araotz errekan. Bertako baserriak dira: Toki Eder, Mantxuena, Zumalde, Errekakoaundia, Elortondo, Errementarikoa eta Errekaondo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malaika Mihambo

**Malaika Mihambo** (Heidelberg, 1994ko otsailaren 3) alemaniar atleta da, luzera jauzian espezializatua. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen eta  2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezkoa.

## Biografia 
Aita zanzibartarra eta ama alemaniarra ditu eta Mannheimgo Unibertsitatean Politika Zientziak ikasten ari da.

2011ean Munduko gazte mailako lehiaketan hartu zuen parte eta 9. egin zuen. 2013an Europako gazte mailako txapelketa irabazi zuen, 2014an taldekakoan berretsi zuena. 2015ean berriz izan zen Europako txapelduna, ordukoan 23 urtez azpikoan. 2016an dagoeneko maila absolutuan lehiatu zen eta brontzezko domina eskuratu zuen. Urte berean Rioko Olinpiar Jokoetan aritu zen eta marka pertsonala egin bazuen ere laugarren amaitu zuen.

2018an Europako txapelduna izan zen eta 2019an Munduko txapelketa irabazi zuen bere marka eginez, 7'30m hain zuzen ere. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 7'00m-ko jauzia eginez. Brittney Reese estatubatuarra zen faboritoa baina 3 cm eskasengatik alemaniarra nagusitu zitzaion.

2022an Munduko txapelduna izan zen eta 2024an Europako txapelduna. Parisko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Palmaresa 
### Markak 
* Aire librean: 
** Luzera jauzia: 7'30m (Doha 2019) - haizea -0'8m/s''
** 100m lasterketa: 11.21s (Mannheim 2019) - haizea +0'6m/s''
* Pista estalian: 
** Luzera jauzia: 7'07m (Berlin 2020)
** 60m lasterketa: 7.22s (Leipzig 2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriana Cerezo

**Adriana Cerezo Iglesias** (Alcalá de Henares, 2003ko azaroaren 24an) espainiar emakume taekwondolaria da.

## Ibilbidea
Adriana Cerezo, Alcalá de Henares-en jaio zen 2003an. Lau urterekin, Taekwondoa praktikatzen hasi zen, eta, geroago, Hankuk Klubean hasi zen entrenatzen, San Sebastián de los Reyes-en. Kirol honen kategoria absolutuan, 2020an egin zuen debuta. Hilabetea geroago, hiri berean ospatu zen aurreolinpikoan esku hartu zuen, 49 kilo baino gutxiagoko taekwondo kategorian esku hartzeko tokia lortuz Tokio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. Cecilia Castro Burgos, Espainiako Taekwondo Federazioko Batzorde Teknikoak deitutako bigarrena, ez baitzen 67 kilo baino gutxiagoko kategorian esku hartzeko sailkatu.

2021eko uztailean, zilarrezko domina irabazi zuen, -49 kiloko kategorian, Panipak Wongpattanakit thailandiarraren aurka; aurreko faseetan, Tijana Bogdanovic serbiarra, Wu Jingyu txinatarra eta Ruyike Yildrim turkiarra garaitu ondoren.

Modu honetan, Cerezok, taekwondon, emakumezkoen hirugarren domina jarraian lortu zuen Espainiarentzat Joko Olinpikoetan, Brigitte Yagüe, Londres 2012an, eta Eva Calvo Gomez, Rio 2016an, lortutako zilarrezkoen ondoren.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Melissa Wu

**Melissa Wu**, ezizenez ***Mel Woodles*** (Sydney, 1992ko maiatzaren 3a), australiar tranpolin jauzilaria da. Lau Olinpiar Jokotan hartu du parte, eta bi domina eskuratu ditu, Pekinen zilarrezkoa eta Tokion brontzezkoa.

## Kirol ibilbidea 
Ama australiarra du, eta aita, txinatar jatorrikoa. 11 urte zituela hasi zen jauziak praktikatzen, eta lehenengo urtean humeroa hautsi zuen. 2007an, 10 metrotako plataforma sinkronizatuan, Munduko txapelketan bigarren egin zuen, eta, 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina lortu zuen. Briony Cole izan zuen lagun ariketa horretan.

Hurrengo Olinpiar jokoetan, dominetatik gertu egon zen, Londresen laugarren egin baitzuen eta Rion bosgarren. Tokioko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina eskuratu du 10 metroko plataforman bakarkako lehiaketan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Lizarbe Valiente

**Jorge Lizarbe Valiente** (1914-1975) Peruko katedraduna, kazetaria, idazlea, poeta eta hizlaria izan zen eta 30 urte baino gehiago eman zituen irakasle. Callao-ko  Sport Boys taldearen sortzaileetako bat izan zen eta futbol kanpaina bikaina burutu zuen talde arrosako kide izan zen 1930ean gazte mailako txapeldun ohorezko titulua lortuz eta 1930 eta 1931 hirugarren eta bigarren afizionatuetakoak hurrenez hurren.

## Idazlanak 
Ondorengo lanen egilea da:

* *El Corazón de San Martinek* urrezko domina eman du Pisco udalerriko (Peru) eta Sanmartiniano Institutuko literatura lehiaketa historikoan.
* *Callao pueblo de Civismo y Tradición*,
* El combate del 2 de mayo
* *"Páginas para la juventud" lehen eta bigarren edizioak*
* *Veinte poemas de amor*.
* *La madre en la formación del hombre*, non bere bertso ospetsuenak dauden: *Canto al Callao*, *Maestro*, *Madre*, eta *Machu Pichu* non ameslaritzat jotzen duten bere ahapaldi batean hau idazten duenean: "Oh Machu Pichu, mundu honetako Mirari handietako bat bezala ikusten zaitut". Azken urteotan Machu Pichu munduko zazpi mirarietako bat bezala hartu da.

Kulturako gazte erakunde ugari sortu zituen horien artean, "José Gálvez" Peruko literatura kluba, *Callao kultura zirkulua* eta *Eskola Militarreko Kazetaritza Kluba*. *Peruko Mariscal Liberator Ramón Castilla* Institutuko *Peruko Ikerketa Historiko Militarren Zentroko eta Peruko* *Sanmartiniano Institutuko kide izan zen* . 1954an, Leoncio Prado kolegio militarraren delegatua izan zen, Peruko Historiako lehen biltzarrean.

## Kanpo estekak 
* Jorge Lizarbe Valiente El-Callao.org webgunean
Aremi Fuentes

**Aremi Fuentes Zavala** (Tonalá, Chiapas (Mexiko), 1993ko maiatzaren 23a) pisu-jasotzaile mexikarra da.

## Biografia 
2011ean, Panamerikar Jokoetan irabazi zuen aurreneko nazioarteko domina, brontzezkoa, hain zuzen ere, eta, 2015ean, hirugarren izan zen, berriro ere, Toronton. 2019an, zilarrezkoa erdietsi zuen Liman.

## Olinpiar Jokoak
Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetan, hirugarren izan zen, eta brontzezko domina lortu zuen halterofilian *≤76* kilo kategorian, bi jasoalditan 245 kilo jasoz. *Abio*an, 108 kg jaso zituen, eta, *bi denbora*tan, 137; guztira, 245 kilo jaso zituen Aremi Fuentesek; Neisi Dajomes ekuadortarraren (urrezko domina) eta Katherine Nye estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. Chiapastar batek irabazten duen aurreneko olinpiar domina da.

## Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Ginés López

**Alberto Ginés López** (Cáceres, 2002ko urriaren 23a) eskaladan lehiatzen den kirolari espainiarra da.

Urrezko domina irabazi zuen 2019ko Europako Eskalada Txapelketan, zailtasun proban.

Tokio 2020ko Joko Olinpikoetan, non lehen aldiz eskalada kirol olinpikoa izan baitzen, urrezko domina lortu zuen proba konbinatuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederick North

**Frederick North, II. Guilfordeko kondea**, **Lord North** tituluagatik ezaguna (Londres, 1732ko apirilaren 13a - *ibidem*, 1792ko abuztuaren 5a) britainiar politikaria izan zen. Britainia Handiko lehen ministroa izan zen 1770etik 1782ra.

1754an, 22 urterekin, Parlamentuko kide hautatu zuten lehen aldiz. 1770ean izendatu zuten lehen ministro, Graftongo dukeak dimisioa eman ondoren. Euforia garaian iritsi zen boterera, Zazpi Urteko Gerran garaipena lortu eta inperio koloniala hedatu ondoren. Bere agintalditik asko igaro zen Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra garaian. 1782an kendu zuten kargutik zentsura-mozio baten ondoren.

## Kanpo estekak
Jausoro (argipena)

**Jausoro** izenak hainbat adiera du:

* **Jausoro**, Araotz haraneko auzoa, Oñatin.
* **Jausoro etxea**, Azkoitiko jauregi bat.
* **Otadui Jausoro etxea**, Oñatiko jauregi bat.
Jausoro (Oñati)

**Jausoro** Oñatiko baserri-auzoa da, Araotz haranean kokatua, eta Araozko auzo ere kontsideratu daitekeena.

Txantonena eta Txurdiñena baserri handiek osatzen dute auzo edo etxe multzo txiki honen muina. Ugaranen ondoan dago eta Oñatitik errepidez etorrita Elizondo Araozko erdigunera autoz igotzeko azken auzunea da. 

[thumb|centre|400px|[Indalecio Ojanguren|Indalezio Ojangurenen 1962ko txango batekoa, lehen planoan Jausoro eta gorago Elizondo.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Teodosiako lizarra

**Santa Teodosiako lizarra** Arabako Done Bikendi Harana herrian kokatuta dagoen aparteko zuhaitz sailkatua da.

Guztira 23 metroko altuera duen lizar arrunt bat da, 13 zuhaitzez osatuta dagoen eta Santa Teodosia baseliza babesten duen lizardi bateko ale nabarmenena da.

"265/1994 DEKRETUA, maiatzaren 16koa, Euskal Autonomi Elkarteko zuhaitz batzuk zuhaitz apartekotzat jotzen dituena" dekretuak izendatu zuen lizar hau apartekotzat, ezaugarri aipagarritzat tamaina nabarmenduz.

## Egoera 
Lizarrak 2017an besanga handi bat galdu du eta ikusten da barru aldea ustelduta duela. Goi aldean ere galduak ditu hainbat adar eta beste batzuk igartuta ditu.

thumb|centre|500px|Santa Teodosiako baseliza eta lizarrak lainopean 2008, galdutako adarra zuenean.
thumb|eskuinera|Santa Teodosia, gurutzea eta bere inguruko lizardia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bela 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 470

**Emakumezkoen 470** 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan jokatzen den bela ekitaldi bat da. Guztira 13 lasterketa egiten dira, azkenekoa domina eskuratzeko balio duena.

## Puntuazioa 
Belako lasterketa guztietan ontzilari guztiak batera ateratzen dira, eta estropada bakoitza batera egiten da. 470 ontzi mota bat da, eta 10 lasterketa egiten dira. Bakoitzean puntuazio minimoa ematen zaio irabazi duenari, eta iritsiera ordenaren arabera puntuak gehitzen zaizkie (hau da, bigarrenak 2 puntu, hirugarrenak 3 puntu...). 

Sailkapen lasterketak amaitzen direnean, puntuaziorik txikiena duten 10 ontziak igarotzen dira dominaren lasterketara. Marinel bakoitzak aukera du, orduan, lasterketa baten puntuazioa kentzeko. Azken lasterketako emaitzak bikoitza balio du, eta guztira puntu gutxien dituenak irabazten du urrea. Berdinketarik balego, azken lasterketako ordenak erabakitzen du nor den irabazlea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jevhen Martxuk

**Jevhen Kyrylovytx Martxuk** (; Holovanivskeko raiona, Kirovohradeko oblasta, 1941eko urtarrilaren 28a - Kiev, 2021eko abuztuaren 5a) ukrainar militar eta politikaria izan zen. Ukrainako lehen ministroa izan zen 1995 eta 1996 artean. 

Pedagogia ikasi ondoren, KGBk errekrutatu zuen, non hogeita hamaika urtez zerbitzatu zuen. 1990eko hamarkadaren hasieran, Ukrainako independentziari leial zitzaion KGBko lehen ofizialetako bat izan zen. Ukrainako Zerbitzu sekretuak zuzendu zituen 1991tik 1994ra.

1995ean Vitalii Masol ordezkatu zuen lehen ministro karguan. 1996ko maiatzean dimititu zuen, Radeko kide hautatu ondoren. 1999ko hauteskunde presidentzialetan bosgarren postuan geratu zen. Defentsa eta Segurtasun Nazionaleko Kontseiluko idazkaria izan zen 1999 eta 2003 artean, eta Defentsa ministroa 2003tik 2004ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cacela Velha

**Cacela Velha** (portugesez "Cacela Zaharra" esan nahi duena) Vila Nova de Cacela freguesian dagoen herrixka bat da, Vila Real de Santo António udalerrian, Algarven, Portugal hegoaldean. Cacela Velha muino baten gainean dago, Ria Formosako ekialdeko aintzirara begira. Cacelako gotorlekua dagoen lekua da.

## Historia 
ezkerrera|thumb|300x300px| Hirigune historikoaren mapa: A &#x2014; Eliza nagusia; B &#x2014; Gotorlekua; C &#x2014; Ganbera Etxeak; D &#x2014; Apaiz etxea; E &#x2014; Misericórdia
Cacela Velha eta inguruko herriak geldigunean izan ziren greziar eta feniziar nabigatzaileentzat,  eta autore batzuen arabera, Conistorgisen kokalekutik gertu egon daiteke, oraindik-aurkitu gabeko Coniiko hiriburua .  Erromatar eta arabiar okupatzaileek ere garrantzi handia izan zuten eskualdearen hedapenean.  Herriko arrantzaleak bertako itsaski, ostrak, txirlak, otarrainxkak eta txipiroiak hornitzen dituzte jatetxeak.

Cacela Velharen kultur ekitaldi nagusia urteroko Noites da Moura Encantada da (euskaraz: Sorgindutako mairuaren gaualdiak), eskualdeko ondare arabiarra eta berebera omentzen duten musika gaualdiak, kale azokak eta artisau erakusketak eskaintzen ditu. Beste kultur ekitaldi batzuen artean, Clássica em Cacela, Cacela Velha elizako kontzertu sorta eta Erdi Aroko eta musika garaikideko musika klasikoaren kontzertuak izan diren beste kokapen historiko batzuk daude.  2008an, herriak bost izarreko lehen hotela inauguratu zuen, Quinta da Ria. 

**Cacela Velha hondartza**, penintsula txiki baten erdian dago, eta ezaguna da gay turisten artean. 

Cacela Velha eskualdeko garapen batzordeak (CCDR) berritzeko aukeratu duen Portugalgo hamar herrietako bat da, portugaldar biztanle gehiago eskualdera lekualdatzera animatu nahian. 

## Erreferentziak 
 
## Kanpo estekak
Tijana Bogdanović

**Tijana Bogdanović** serbieraz, Тијана Богдановић– (Kruševac, 1998ko maiatzaren 4an) serbiar emakume taekwondolaria da.

Udako bi Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta bi domina lortu zituen: zilarra Rio 2016an, (Brasil), eta brontzea Tokyo 2020an, (Japonia) biak –49 kiloko kategorian. 2015eko Bakuko Europako Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen –49 kiloko kategorian.

Brontzezko domina irabazi zuen 2015eko Munduko Taekwondo Txapelketan. eta bi domina Europako Taekwondo Txapelketan, urrea 2016an eta brontzea 2018an.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
Benjamin Savšek

**Benjamin Savšek** (Ljubljana, 1987ko martxoaren 24a) kirolari esloveniarra da, piraguismoko eslalom modalitatean lehiatzen dena. 2020ko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina lortu zuen C-1 eslalomean. 

## Kirol ibilbidea 
C-1 eslalomean aritu izan da beti, hala bakarka nola taldeka. Nazioarteko aurreneko domina 2012an lortu zuen, Ausburgen jokaturiko Europako txapelketan izan zen, eta brontzezko domina eskuratu zuen. Munduko Kopako estropada bat ere irabazi zuen Pragan. Urte berean, Londresko Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, eta 8. egin zuen.

2014an eta 2015ean Europako txapelduna izan ondoren, 2016an Rioko Olinpiar Jokoetan, seigarren baino ez zen izan. 2017an, Munduko txapelketa eskuratu zuen. 2019an eta 2020an Europako txapelketetan, bina domina eskuratu zituen, bakarka eta taldeka. Tokioko Olinpiar Jokoetan, azkenik, urrezko domina olinpikoa lortu zuen, frantziarren garaipen olinpikoen segidari amaiera emanez.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hou Zhihui

**Hou Zhihui**, txineraz 侯 志慧, (Meitang (Txina) 1997ko martxoaren 18a) halterofilian lehiatzen den kirolari txinatarra da.

## Olinpiar Jokoak
Tokio 2020ko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen *≤49 kilo* kategorian, bi jasoalditan 210 kilo jasoz, eta *Olinpiar Jokoetako errekor* (OE) totala ezarri zuen; Saikhom Mirabai Chanu Indiarraren (zilarrezko domina) eta Windy Cantika Aisah indonesiarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.
 
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere urrezko domina eskuratu zuen, 206 kg altxatuta.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
Munduko Halterofilia Txapelketan zilarrezko bi domina irabazi zituen, 2018an eta 2019an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gune populatu

thumb|250px|Ollaran haran eta udalerrian, zenbait kontzeju: lehen planoan, Arteta, ezkerretara Senosiain eta Ollo, sakonean Iltzarbe, eta ezkerretara Ultzurrun.
**Gune populatua** lurralde edo administrazio zatiketa administratibo orokorra da edozein biztanle-gune definitu dezakeena, eta nortasun propioa duen toki bat adierazten duena. Tamaina handiko eta biztanle askoko gunea izan daiteke (departamendua edo probintzia) edo tamaina txikiko gunea eta biztanle gutxiko gunea (herrixka, auzoa) izan daiteke. Herri hustuak ere kontuan har litezke.

## Euskal Herrian 
**Euskal Herriaren** geografia humanoa gune populatu txiki eta ugariek definitu dute mendeetan neurri handi batean. Guneen banaketa hori ez da uniformea. Juan Karlos Etxegoien *Xamarrek* deskribatu du adibidez, nola baserri isolatua oso ohikoa izan den Kantauri isurialdean, sarritan baserri auzoetan nolabait bilduta; eta herrixka txiki eta konpaktoak nagusi izan diren Mediterranear isurialdeko mendialdeetan; hegoalderantz, Ebro ibairantz, herri handiagoek logika geografiko-ekonomiko handiago zutelarik.

Izenen aldetik ere barietate handia dago Euskal Herrian. Gune bakanak izan daitezke kontzejuak, auzuneak, elizateak, herriak... Baina era berean elizate batek izan ditzake auzo edo gune desberdinak (esate baterako Araotzek). Udalerri modernoen kasuan, herrigune nagusiak udalerriaren izen bera eduki dezake (Azpeitian adibidez), baina posible da baita ere parrokia-eliza dagoen gune populatua izatea herrigunea (Mesterika Meñakan), edo auzo nagusiak egun herri osoa izendatu arren, nortasun toponimikoa propioa izatea (Elizondo, Lizartzako herrigunea), edo arrazoi geografikoengatik aukeratu den herri bat: Ondategin dago Zigoitiko udala, errepide nagusiak zeharkatzen duen lautada batean, zerbitzu-eraikin batzuk Ondategiko lurretan daudelarik, eta beste batzuk Gopegikoetan.

Gune hauek unitate handiagoetan nola elkartzen diren ere kasuistika zabal batean sartzen da. Ollaran haran eta udalerrian, Beasoain-Egillor da kontzejuetako bat, baina izatez bi herri bereiz dira, Beasoain eta Egillor, bakoitza bere elizarekin. Gune desberdinak elkartu izan dituzten haran, zendea, almiradio, eta alkatetza nagusiak egon izan dira Euskal Herrian, eta batzuek izen horiek gordetzen dituzte oraindik udalerri bihurturik edo beste era batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagoleko Sant Serni eliza (Nagol, Andorra)

**Sant Serni eliza** Andorrako Printzerriko Sant Julià de Lòria parrokiako Nagol herrian dagoen eliza erromanikoa da.

## Historia 
Eliza hau XI. mendean eraiki zela badakigu, Andorrako Artxibo Nazionaletan gordeta dagoelako Guillem Guifré Seo de Urgelleko gotzainak egindako sagaratzearen akta, 1055ean datatua.

## Deskribapena 
Estilo erromanikoko tenplua da, harkaitz baten gainean eraikia, zimendurik gabe. 

Tamaina txikiko eraikina da, neurri handiko eta ia tailatu gabeko harlanduekin egina. Nabe bakarra du, oinplano angeluzuzenekoa, bi leiho dituen abside erdizirkular batekin eta bi zuloko kanpai-horma batekin.

Elizara sartzeko, geroagokoa den ataripe bat eta puntu erdiko arkuko ate bat daude. Ate horren ondoan, ur bedeinkaturako ponte edo bataiarri bat dago, granitozkoa.

Barruan gurutze erromaniko bat eta bi erretaula gotiko ditu, santu titularrari eta San Martini eskainiak. Baina, batez ere, oso interesgarriak dira haren horma-pinturak, 1976an aurkitutakoak eta presbiterioaren eta garaipen-arkuaren paretetan daudenak. Identifikatu gabeko santu batzuen irudiak dituzte, baita aingeru batzuk Jainkoaren Bildotsa gurtzen, San Migel dragoi edo suge bat menderatzen eta bizantziar moduan jantzitako goiangeru bat.

Pintura-multzo hau garrantzitsua da Andorrako Printzerriko horma-pintura erromaniko zaharrenak direlako, eliza eraiki zen garaikoak baitira, izan ere.

## Bisita 
Eliza ikusi ahal izateko, aurrez hitzartu behar da bisita gidatua. Uztailean eta abuztuan, goiz eta arratsaldez egoten da irekita; gainerako hilabeteetan, bertan egiten diren erlijio-zerbitzuek irauten duten bitartean bakarrik.

## Galeria 

Església de Sant Serni de Nagol - 2.jpg|Elizako kanposantua.
Nagol andorre (6).jpg|Elizara igotzeko eskailerak.
Sant Serni de Nagol 2.jpg|Margolanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgia Taylor-Brown

**Georgia Taylor-Brown** (Manchester, 1994ko martxoaren 15a) triatleta britainiarra da. 2020an Munduko txapelketa irabazi zuen eta 2021ean Tokioko Olinpiar Jokoetan bi domina lortu zituen, urrezkoa bata, zilarrezkoa bestea. 2024ko Parisko Jokoetan brontzezko bat eskuratu zuen.

## Biografia 
### Gazte mailako txapelketak 
Atletismoan aritutako aita eta ama ditu, aita olinpikoa izandakoa 800 metrotako lasterketan. Txikitan korrika hasi zen bera ere baina ondoren triatloian zentratzea erabaki zuen. 2012an Manchesterretik Leedsera joan zen Kirol Zientzien ikasketak egitera. 2018tik Britainia Handiko triatloi selekzioko kidea da. Kanaria Handian egin zuen debuta eta garaipena lortu zuen gainera. Astralian jokaturiko Munduko txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen. 2019an brontzezko domina errepikatu zuen eta 2020an Hanburgon Munduko txapelduna izan zen.

Tokioko Olinpiar Jokoetan bakarkako proban zilarrezko domina eskuratu zuen eta taldekako errelebo saioan urrezkoa.

Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen errelebo mistoan.
## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castro Marim

**Castro Marim** (portugesez: [ˈKaʃtɾu mɐˈɾĩ]) Portugalgo Algarve hegoaldeko eskualdeko udalerri bat da.  2011n 6.747 biztanle zituen , 300,84  km² eremuan. 

Egungo alkatea Francisco Amaral da, Alderdi Sozialdemokratakoa.

Herriko jaiak ekainaren 24an ospatzen dira.

Erromatarren garaian, Castro Marim Aesuris izenarekin ezagutzen zen.

Urtero, abuztuaren amaieran, mundu osoko jende ugari biltzen duen Erdi Aroko Azoka / Jaialdia egiten da, Erdi Aroko musikariak, arkulariak, ezpatariak, dantzariak, konpartsak, eta abarrekin. Saltzaileak ere badaude: errementariak, ehungintzako artisauak (ehungintza), belar saltzaileak, etab.

Paco de Lucíak - Espainiako konpositore eta gitarristak - Castro Marimgo haren ama portugaldarraren Lucia Gomesen omenez, bere estudioko hamahirugarren albuma *Castro Marín* izendatu zuen.

## Freguesiak 
Administratiboki, udalerria 4 freguesietan banatuta dago: 

* Altura
* Azinhal
* Castro Marim
* Odeleite

## Herritar ospetsuak 
* Domingos Correia Arouca (1790-1861) Cabo Verdeko jeneral, administratzaile eta gobernari koloniala, 1835-1837.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* **Castro Marim Udalerriaren** webgune ofiziala
Oceania

**Oceania** Ozeania kontinentearen izena da hizkuntza askotan. Gainera, honakoa izan daiteke:

* Oceania Cooperative Union, *Front Mission*eko fikziozko blokeetako bat.
* *Oceania* (egunkaria), Australiako publikazio bat.
* Oceania (mahai-jokoa), bi pertsonentzako mahai-joko bat.

## Musika 
* *Oceania (1999)*, Jaz Coleman eta Hinewehi Mohiren albuma.
* *Oceania (The Smashing Pumpkins)* (2012)
* *Oceania (Goanna)* (1985)

## Itsasontziak 
* Oceania Cruises, kruzero enpresa.
* *MS Oceania*, 1932an eraikia eta 1941ean hondoratua.
* *Rv Oceania*, Poloniako Zientzien Akademiaren itsasontzia.

## Bestelakoak 
* *Moana (2016ko filma)*, hainbat herrialdetan izan zuen izena.
Wilhelm Marx

**Wilhelm Marx** (Kolonia, 1863ko urtarrilaren 15a - Bonn, 1946ko abuztuaren 5a) alemaniar lege-gizon, politikari katoliko eta Zentroko Alderdiko kidea izan zen. Alemaniako kantzilerra izan zen 1923tik 1925era eta 1926til 1928ra.

Jurisprudentzia ikasi zuen Bonneko Unibertsitatea, funtzionarioaren oposizioa gainditu zuen eta epaile lanetan aritu zen. Zentroko Alderdiko kidea izan zen, eta Prusiako parlamenturako eta gero Reichstag-erako hautatu zuten.

Versaillesko itunaren alemaniar sinadura babestu zuen, Alemaniako Iraultzaren aurka agertu zen eta Weimarko Errepublika babestu zuen.

1923ko azaroan kantziler izendatu zuten eta gutxiengo gobernu bat zuzendu zuen, zentroko alderdiak lagunduta. Moneta egonkortzea, kontsolidazio fiskala eta Reich eta Bavariako gobernu eskuindarraren arteko gatazka konpontzea lortu zuen.

1925ean Prusiako ministro presidente izendatu zuten eta presidentetzarako hauteskundeetarako hautagai izan zen. 1926ko maiatzean berriro ere kantziler izendatu zuten eta Alemania Nazioen Ligan sartzea lortu zuen. 1928an presidenteak kargutik kendu zuen.

## Kanpo estekak
Daiki Hashimoto

(Narita (Chiba), 2001eko abuztuaren 7a) gimnasta japoniarra da. Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan urrezko dominak lortu zituen aparatu guztien sailkapenean eta barra finkoan, eta Japoniako taldearekin zilarra eskuratu zuen. Paris 2024ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin.

## Biografia 
Tokioko aireportua kokaturik dagoen Narita hirian jaio zen. Takuya eta Kengo anai zaharrak gimnasia artistikoan aritzen ziren eta Daikik ere gimnasia artistikoan aritzea erabaki zuen. Sei urte zituela Sawara Junior Club taldean sartu zen.

2019an Stuttgarten jokatu zen Munduko txapelketan hartu zuen parte eta brontzezko domina eskuratu zuen aparatu guztien sailkapenean. Daiki Hashimotoren lan bikaina aintzat hartuta NHK Kopan Eszelentziaren Saria jaso zuen. 2020an beste sari garrantzitsu bat eman zioten TV Asahi Big Sports Sarietan, "2020rako bidean Adore Olinpikoaren Saria".

Tokioko Olinpiar Jokoetan Japoniako taldearen parte izan zen eta sailkapen konbinatuan bigarren gelditu ziren Errusiako gimnasten atzetik. Daiki Hashimotori dagokionez aparatu guztien bakarkako urrezko domina jaso zuen eta barra finkoan ere urrezko domina eskuratu zuen.

2022an aparatu guztien proban munduko txapelduna izan zen eta 2023ko munduko txapelketatan urrezko hiru domina eskuratu zituen. Paris 2024ko Olinpiar Jokoetan taldekako proban txapelduna izan zen, ez zuen ordea beste dominarik eskuratu.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sant Martí de la Cortinada eliza

**Sant Martí de la Cortinada** Andorrako Ordino herriaren iparraldean dagoen eliza erromanikoa da, kultura-intereseko ondasun gisa izendatuta dagoena.

Jatorrizko eraikinak hainbat eraldaketa eta zabalpen izan ditu mendeak joan mendeak etorri. Gaur egun, nabe edo habearte bakarra du, oin ia karratua duena, alboko kapera batzuekin eta lau angeluko absidearekin. Tenpluak izandako eraldaketen eraginez, elizaren burualdea lekuz aldatu zen eta, gaur egun, sarreratik eskuinera dago.

Kanpandorreak bi solairu ditu eta jatorrizko nabe erromanikoaren ondoan eraikita dago. Nabarmentzekoak dira erlaitzaren azpian dituen zerra-hortzekiko apaindurak.

Elizak margolanak izan zituen barrualdean. 1968an zaharberritze-lan batzuk egin zirenean, horma-irudi erromanikoak aurkitu ziren, XII. mendekoak dirudienez. Irudien artean, aipagarriak dira alegiazko animalia bat (mihi bikoitzeko otso moduko bat) eta Guillem Guifré izeneko pertsonaia bat, eskuetan labana bat eta kopa bat dituena. Tourseko San Martin apezpikuaren irudi bat ere badago.  

Elizan badira beste osagai garrantzitsu batzuk ere; adibidez, XVIII. mendeko erretaula barroko batzuk (erretaula nagusia elizaren patroiari eskainita dago), XVII. mendeko zurezko altzariak, gurpil-karilloi bat eta burdina landuzko hesi multzo bat, aldare nagusia eta albo-kaperak babesten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Informazio turistikoa.
Halterofilia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 55 kg

**Halterofiliako 55 kg-ko emakumeen txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan** 2021eko uztailaren 24an egin zen Tokioko Nazioarteko Foroan. 

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surfa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak taula motza

**Gizonezkoen taula motzeko surf txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan** uztailaren 25etik 27ra bitarte ospatu zen Shidashita hondartzan, Chibatik gertu. Lehen aldiz antolatu zen surfa kirol olinpiko gisa. Ítalo Ferreira brasildarrak lortu zuen urrea.

## Emaitzak 
### 1. erronda 
Lehen errondan ez dago zuzeneko kaleratzerik. Surflariak bost txandatan antolatzen dira, bakoitza 4 surflarirekin. Lehen biak zuzenean doaz 3. errondara, eta azken biak berriro lehiatzen dira 2. errondan.

#### 1. txanda 
#### 2. txanda 
#### 3. txanda 
#### 4. txanda 
#### 5. txanda
Frederico Morais portugaldarra lehiatu behar zen, hasiera batean, baina COVID-19an positibo eman eta gero Jokoetatik kanporatu zuten. Bere ordez Carlos Muñoz costarricarra izendatu zuten, baina ez zen gai izan lehen errondan egoteko.

### 2. erronda 
Erronda honetan txanda bakoitzeko hiru surflaririk onenek aurrera egiten dute eta beheko biak zuzenean kaleratzen dira. 

#### 1. txanda
#### 2. txanda
## Norgehiagoka 
Hemendik aurrera binaka hartu zuten parte eta bietatik onena pasatzen zen hurrengo fasera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abu Hanifa

**Abū Ḥanīfa al-Nuʽmān ibn Thābit** (699, Kufa, Irak &ndash; 767, Bagdad) teologo eta legelari musulmana izan zen.

## Biografia 
Kufako merkatari baten semea zen, zetaren negozioan aberastu zen, eta zuzenbidea ikasi zuen. Bere maisu Ḥammād hil ondoren (738), Abu Hanifa haren ondorengoa bihurtu zen. Tradizio juridiko islamiar metatutik abiatuta, doktrina legal islamiko sistematikoak garatzen lehena izan zen.

Batez ere letra-gizona izan zen, ez zuen epaile kargurik onartu, ezta epaitegien politikan aktiboki parte hartu ere. Garaiko intriga politiko islamikoetan, Ali Ibn Abi Taliben oinordekoak babestu zituen Omeiatar eta Abasidar dinastien gainetik.

Haren doktrina-sistema xaria lege islamikoaren lau jurisprudentzia-eskoletako bat kontsideratzen da, eta hanafi esaten zaio bere izenagatik. Lau eskoletan jarraipen handiena du 21. mendean eta Indian, Pakistanen, Turkian, Erdialdeko Asian eta herrialde arabiarretan da ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odei Jainaga

**Odei** **Jainaga Larrea** (Eibar, 1997ko urriaren 14a) atleta gipuzkoarra da, xabalina jaurtiketan espezializatua. Gaur egun, xabalina jaurtitzeko Espainiako errekorra da, 84,80 metroko markarekin. Real Sociedad atletismo-klubekoa da 2020ko denboraldiaz geroztik. Lehenago, Eibarko Klub Deportiboan trebatua zen. Haren ama ere, Cristina Larrea, Espainiako txapelduna izan zen 1992, 1993 eta 1994an.

## Ibilbidea 
2017an, 20 urte bete aurretik, Espainiako xabalina-jaurtitzailerik onena izan zen, 77,66 m-ko markarekin.

2018ko otsailaren 11n, 23 urtez azpikoen Espainiako marka ondu zuen 77,95 m-ko jaurtiketarekin. Astebete geroago, otsailaren 18an, 80 m-tik gorako lehen jaurtitzailea izan zen, eta 80,64 m-ko Espainiako marka absolutua lortu zuen. Hala, 2003tik Gustavo Dacalen esku zegoen Espainiako errekorra hautsi zuen. Errekorra Manu Quijerak gainditu zuen 2019an.

2020ko abuztuaren 22an, Espainiako errekorra berreskuratu zuen, Leongo RFEAren kontrol batean 81,90 metroko jaurtiketa eginda. Irailaren 6an errekorra hautsi zuen berriro Madrilen, oraingoan 84,10 m-ko markarekin.

2021eko maiatzaren 29an Espainiako errekorra hautsi zuen berriro, 84,80 metroko jaurtiketa egin baitzuen Nazioen arteko Europako Txapelketan. Hala ere, denboraldi osoan zehar sorbaldarekin arazoak izan zituen eta ezin izan zuen Joko Olinpikoetako kalifikazio txanda gainditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Odei Jainagaren fitxa RFEAren webgunean
* Odei Jainagaren fitxa IAAFen webgunean
Terry Davies

**Terence John Davies** (Llwynhendy, 1933ko irailaren 24a - 2021eko abuztuaren 5a) galestar errugbilaria izan zen, atzelari postuan aritzen zena.

Swansea RFC eta Llanelli RFC taldeetan jokatu zuen. 1953an debutatu zuen Galesko errugbi selekzioarekin eta guztira 21 partida jokatu zituen. 1959an British and Irish Lions taldearen Australia eta Zeelanda Berrirako biran parte hartu zuen. 1960an Gales kapitaina izateko aukeratu zuten Hegoafrikako selekzioaren aurka. Beste bi aldiz kapitain izan zen eta bere azken partida Frantziaren aurka jokatu zuen 1961ean.

## Bibliography 
* Billot, John *Springboks in Wales* 1974, Ron Jones Publicat, Ferndale, Glamorgan
* Smith, David; Williams, Gareth *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union, 1980, University of Wales Press, Cardiff, isbn=0-7083-0766-3
* Thoma, Wayn, *A Century of Welsh Rugby Players', 1979, Ansells Ltd
* Davies, Terry; Thomas, Geraint (2016). ''Terry Davies, Wales's First Superstar Fullback''. Y Lolfa
Mathias Flückiger

**Mathias Flückiger** (Berna, 1988ko irailaren 27a) kirolari suitzarra da, mendiko txirrindularitzan aritzen dena.

Bi Udako Joko Olinpikotan parte hartu du, zilarrezko domina lortu zuen Tokio 2020an eta seigarrena izan zen Rio de Janeiron, 2016.

2012 eta 2020 bitartean, hiru domina irabazi zituen Mendiko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, eta brontzezko domina bat 2020ko Mendiko Txirrindularitzako Europako Txapelketan.

## Nazioarteko dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cate Campbell

**Cate Natalie Campbell** (Blantyre, 1992ko maiatzaren 20a) malawiar jatorriko igerilari australiarra da. 
## Olinpiar Jokoak
2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008 (Pekin), bi domina irabazi zituen: *50 m estilo libre*an, brontzezkoa lortu zuen 24,17ko denborarekin, Britta Steffen alemaniarraren (urrezkoa, 24,06koarekin) eta Dara Torres estatubatuarraren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 24,07koarekin). *4x100 errelebo libre*an, berriro brontzezkoa lortu zuen 3.35,05 denboraz, Herbehereetako (urrezkoa, 3.33,76koaz) eta AEBko taldeen atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 3.34.33). Igerilari hauek ordezkatu zuten Australiako taldea: Cate Campbell, Alice Mills, Mel Schlanger, Libby Trickett eta Shayne Reese-k.

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012 (Londres),*4x100 errelebo libre*an, urrezko domina lortu zuen Australia ordezkatuz, 3.33,15 denborarekin, Herbehereetako (zilarrezkoa, 3:33.79) eta AEBko taldeen aurretik (brontzezkoa, 3:34.24). Hauek osatzen zuten taldea: Alicia Coutts, Cate Campbell, Brittany Elmslie, Mel Schlanger, Emily Seebohm, Yolane Kukla eta Libby Trickett-ek. 

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016 (Rio de Janeiro),*4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu zuen Australiako taldeak 3.30,65 minutuko denborarekin, eta Munduko errekorra **(ME)** ezarri, AEBko taldearen (zilarrezkoa 3.31,89 denboraz) eta Kanadakoaren aurretik sailkatuz (brontzezkoa 3.32,89koaz). Honako hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Cate Campbell, Emma McKeon eta Madi Wilson-ek.*4x100 lau-estiloko errelebo*an, zilarrezkoa eskuratu zuen Australiako taldearekin, 
3:55.00ko denboraz, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3:53.13koaz) eta Danimarkako taldeari aurrea hartuz (brontzezkoa, 
3:55.01). Hauek izan ziren taldekideak: Cate Campbell, Emily Seebohm, Brittany Elmslie, Emma McKeon, Madeline Groves, Madi Wilson eta Taylor McKeown.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020 (Tokio), brontzezkoa lortu zuen *100 m estilo libre*an Emma McKeon herrikidearen eta Siobhán Haughey hongkongdarraren atzetik sailkatuz. *4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu zuen Australiako taldeak 3.29,69 minutuko denborarekin, eta Munduko errekorra **(ME)**) ezarri, Kanadako taldea (zilarrezkoa, 3.32,78koarekin) eta AEBkoa gaindituz (brontzezkoa, 3.32,81ekoarekin). Hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Meg Harris, Emma McKeon eta Cate Campbell-ek. Mollie O'Callaghan eta Madison Wilson ere taldeko partaide ziren, baina ez zuten finaleko lasterketan parte hartu.*4x100 m lau-estiloko errelebo*an, urrezkoa eskuratu, eta Olinpiar Jokoetako Errekorra **(OE)** ezarri zuen Australiako taldeak 3.51,60 denborarekin, AEBko (zilarrezkoa, 3.51,73ko denboarekin) eta Kanadako taldeak gaindituz (brontzezkoa, 3:52.60koarekin). Hauek osatu zuten taldea: Kaylee McKeown, Chelsea Hodges, Emma McKeon, Cate Campbell, Emily Seebohm, Brianna Throssell eta Mollie O'Callaghan-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
Bere ahizpa Bronte Campbell-ek ere hainbat domina irabazi ditu Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araotz Urruti

**Araotz Urruti** Oñatiko baserri-auzoa da, Araotz haranean kokatua, eta Araozko auzo ere kontsideratu daitekeena. Araoztarrek **Aratzurti** esaten diote, eta Euskaltzaindiak ez du forma arauturik 2021 bitartean bere izendegietan.

Araotzeko iparraldean dago, Aitzgainerako bidean. Etxatxo, Txopena, Etxebarritxiki, Amiamena eta Araotzurrutigoitikoa baserriek osatzen dute gune populatua, eta gorago dago Araozta etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abate Fetel

thumb|Abate Fetel kultibarraren zenbait udare.
**Abate Fetel** edo **Abbé Fetel** Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da. Ezaguna da bere eite luzangagatik.

Frantzian du jatorria. Izan ere, Fetel abadea -horregatik izena- 1865ean hasi zen tokiko kultibar batzuk nahasten, Chessyn (Rhône) apaiza zela. Gero, Charentayra igorritakoan, hibridazioak egiten jarraitu zuen, eta 'Abate Fetel' aldaera zenbait urte iraganda lortu zuen.

Egun, 'Abate Fetel' udarea Italiako kultibarrik ekoiztuena eta esportatuena da. Batez ere Emilia-Romagna eskualdean hazten da, non jatorri-deitura babestua baitu. Italian, irailean biltzen da kultibar hau. Hotz gordeta, 23 astez eusten dio kalitateari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agerre (Oñati)

**Agerre** Oñatiko baserri-auzoa da, Araotz haranean kokatua, eta Araozko auzo ere kontsideratu daitekeena. 

## Deskribapena 
Elizondo eta Aizkorbetik gora dagoen auzunea da, Santa Krutzeko baselizaren bidean. Hiru etxek osatzen dute multzoa, Agarre etxea, Agirregoikoa eta Agirrebekoa baserriak. *Agarre/Agerre/Agirre* formen dantza argitugabea igartzen da toponimian, Euskaltzaindiak ez duelarik 2021 bitartean auzoaren izena arautu.

Lope de Agirreren jatorria Araotzen kokatzen duten istorio erdi-mitikoen artean, auzo honetakoa zela diote batzuek (izenagatik), baina beste batzuk Zubia auzoan kokatzen dute konkistadorearen jaiolekua, han badelako Zubia Lopena izeneko baserri bat.

Bada auzoko seme Frantzisko Antonio Elortza Agirre jenerala, 19. mendeko militar espainol ospetsu bat, Agarre etxean jaioa.

[thumb|centre|300px|Agarre baserria 1962 inguruan, [Elortza jenerala|Elortza jeneralaren bustoarekin atarian. Indalezio Ojangurenen argazkia.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yohann Diniz

**Yohann Diniz** (Épernay, Frantzia; 1978ko urtarrilaren 1a) atleta frantziarra da, 50 kilometroko ibilketako probako munduko txapelduna.

## Kirol ibilbidea 
2006ko Europako Atletismo Txapelketan urrezko domina irabazi zuen 50 kilometro ibilketa proban, 3:41:39 denborarekin. Bere marka pertsonalik onena izan zen, eta Jesús Ángel García Bragado espainiarraren eta Yuri Andronov errusiarraren aurretik iritsi zen helmugara.

Osakako 2007ko Munduko Txapelketan zilarra irabazi zuen proba berean, Nathan Deakes australiarraren atzetik eta Alex Schwazer italiarraren aurretik.

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Beijingen, hezetasun handiko egun batean, Dinizek martxa utzi behar izan zuen 30 kilometro egin ostean, arazo gastrointestinal baten ondorioz. 

Hiru urte geroago, 2010eko Europako Atletismo Txapelketan urrezko domina irabazi zuen, 3h:40:37 segundoko denborarekin, eta Grzegorz Sudoel poloniarraren eta Sergei Bakulin errusiarraren (brontzea) aurretik iritsi zen helmugara.. 

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, lasterketa buru zela, berriro ere izan zituen arazo gastrointestinalak eta gelditu behar izan zen lasterketaren erdian. Hala ere, aukera izan zuen berreskuratu eta zortzigarren amaitzeko.

Ondoren, Londresko 2017 Munduko Txapelketan urrezko domina irabazi zuen proba berean, Hirooki Arai (zilarra) eta Kai Kobayashi (brontzea) japoniarren aurretik.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion, behin eta berriz gelditu ostean, berriro ere lasterketa utzi behar izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beurré de Mérode

thumb
**Beurré de Mérode** Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da.

Belgikan du jatorria, han sortu baitzuen Jean-Baptiste Van Mons botanikoak 1800ean. Izena Belgigako Mérode printzeen familiatik datorkio.

Heldutasun puntua zehazteko zailena den fruituetako bat da. Hori dela eta, bigarren mailakotzat hartzen da, udarea interes gutxiagokoa baita helduegi dagoenean. Heldutasun osoa bete baino lehen, oso udare ona da freskoa dagoela.

## Sinonimoak 
* "Doyenné Boussoch", 
* "Doyenné Boussock", 
* "Doyenné de Mérode", 
* "Double Philippe", 
* "Philippe Double", 
* "Nouvelle Boussoch", 
* "Sommer Diel", 
* "Beurré de Mérode-Westerloo",
* "Beurré de Westerloo", 
* "Poire de Mérode", 
* "Frühe Diel", 
* "Doppelte Philippsbirne",
* "Dubbel Flip", 
* "Flippen", 
* "Mantecosa de Mérode".

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tiroa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoak fosoa

**Fosoko gizonezkoen proba 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan** 2021eko uztailaren 28ean eta 29an egin zen Asaka Tiro Gunean, Tokion. Jiří Liptákek irabazi zuen urrezko domina.

## Sailkapena 
## Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beurré Hardy

thumb
**Beurré Hardy** Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da, oso erabilia dena. Barietate hau txertatzeko bitarteko gisa erabili ohi da.

Jatorria Frantzian du. Izan ere, André Leroyren arabera, kultibarra M. Bonneten hazi batetik etorriko litzateke, Boulogne-sur-Meren, 1820 inguruan. *M. Hardy*-ren izena darama, zeina Jardin du Luxembourgeko burua izan baitzen. 1940 inguruan sartu zen merkataritza zirkuituetan

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tatiana Minina

**Tatiana Alexejevna Minina** (,  ahoskatua; sortzez, **Kudaxova**; 1997ko apirilaren 18a) errusiar emakume taewondolaria da. 

Tokio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan esku hartu zuen, –57 kiloko kategorian zilarrezko domina lortuz. 

2017ko Munduko Taekwondo Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen  emakumezkoen oilar-pisu kategorian, eta hiru aldiz Europako txapelduna izan da, urrezko domina irabazi baitzuen 2016an, 2018an eta 2021ean Europako Taekwondo Txapelketan, guztiak –53 kg pisuko kategorian.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Agarre (argipena)

**Agarre** izenak hainbat adiera du:

* **Agarre (Lemoa)**,  Lemoako auzoa.
* **Agirre**, Bermeoko auzoa, Agarre izenez ere ezaguna herri hizkeran.
* **Agarre**, baserri bat **Agerre** auzoan (Araotz, Oñati), Frantzisko Antonio Elortza Agirre jeneralaren jaiotetxea.
***Agarre** edo **Agirre baserria** (Bergara), garai bat ere baduelako ezaguna.

## Ikus, gainera 
* Agirre
* Agerre (argipena)
Julia Ducournau

**Julia Ducournau** (Paris, Frantzia, 1983ko azaroaren 8a) frantziar zinema zuzendaria eta gidoilaria da. Urrezko Palma irabazi zuen 2021eko Cannesko Zinemaldian *Titane* filmarekin. Film onenaren urrezko palma irabazi zuen 2. emakumea izan zen, aurrekoa izan zelarik Jane Campion 1993an *The Piano*-gatik. 

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lo Chia-ling

**Lo Chia-ling** (; 2001eko urriaren 8a) Taiwango emakume taekwondolaria da. Munduko Taekwondo Junior Txapelketan, birritan urrezko domina irabazi ondoren (2016an eta 2018an), final zortzirenetara iritsi zen 2019ko Munduko Taekwondo Txapelketan, emakumezkoen luma-pisuan.

Chia-lingek brontzezko domina irabazi zuen 57 kilokoan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Amman-en ospatu zen 2021eko Asiako Taekwondo Olinpiar Txapelketako sailkapena lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tony Judt

**Tony Robert Judt** (Londres, 1948ko urtarrilaren 2a - New York, 2010eko abuztuaren 6a) angloestatubatuar historialari, saiakeragile eta unibertsitateko irakaslea izan zen, Europako historia espezialitatuta.

Sionista marxista izan zen gaztetan, eta gero bi ideologiak alde batera utzi eta sozialdemokrata unibertsal gisa definitu zuen bere burua. Israel-Palestina Gatazka konpontzeko estatu bakarraren aldekoa izan zen.

## Lanak 
* Judt, Tony (1976). La reconstruction du parti socialiste : 1921–1926. Presses de la Fondation nationale des sciences politique.
* Judt, Tony (1979). Socialism in Provence 1871–1914: A Study in the Origins of the Modern French Left. Cambridge University Press. .
* Judt, Tony (1989). Resistance and Revolution in Mediterranean Europe 1939–1948. Routledge. .
* Judt, Tony (1990). Marxism and the French Left: Studies on Labour and Politics in France 1830–1982. Clarendon. .
* Judt, Tony (1992). Past Imperfect: French Intellectuals, 1944–1956. University of California Press. .
* Judt, Tony (1996). A Grand Illusion?: An Essay on Europe. Douglas & McIntyre. .
* Judt, Tony (1998). The Burden of Responsibility: Blum, Camus, Aron, and the French Twentieth Century. University of Chicago Press. .
* Deák, István; Gross, Jan T.; Judt, Tony (2000). The Politics of Retribution in Europe: World War II and its Aftermath. Princeton University Press. .
* Judt, Tony & Lacorne, Denis (2004). Language, Nation, and State: Identity Politics in a Multilingual Age. Palgrave. .
* Judt, Tony (2005). Postwar: A History of Europe Since 1945. Penguin Press. .
* Judt, Tony & Lacorne, Denis (2005). With Us or Against Us : Studies in Global Anti-Americanism. Palgrave. .
* Judt, Tony (2008). Reappraisals: Reflections on the Forgotten Twentieth Century. Penguin Press. .
* Judt, Tony (2010). Ill Fares the Land. Penguin Press. .
* Judt, Tony (2010). The Memory Chalet. London: William Heinemann. .
* Judt, Tony; Snyder, Timothy (2012). Thinking the Twentieth Century. London: Penguin Press. .
* Judt, Tony (22 January 2015). When the Facts Change: Essays, 1995–2010. Penguin Press. . 400 pp.

## Kanpo estekak
Anastasija Zolotic

**Anastasija Zolotic** Largo -Florida, 2002ko azaroaren 23a) estatubatuar emakume taekwondolari, eta urrezko olinpiar domina da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2018ko Udako Gazte Olinpiar Jokoetan, 49 kg pisuko emakumetan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Estatu Batuak ordezkatzeko sailkatu zen. 2021eko uztailaren 25ean, igandea, taekwondon olinpiar urrea irabazi zuen lehen emakume estatubatuarra izan zen; ROCeko Tatiana Minina 25 eta 17 irabazi zuen. Bere gurasoak Bosnia-Herzegovinako etorkinak dira.

2019ko Panamerikar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen, eta zilarrezko domina 2021eko Panamerikako Taekwondo Txapelketan.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak