Urolaldeko gipuzkera

**Urolaldeko gipuzkera** gipuzkeraren azpieuskalki bat da, Gipuzkoako erdialdean eta mendebaldeko kostaldean mintzatzen dena. Luis Luziano Bonaparteren sailkapenari jarraitu diotenen artean, oro har, *Beterriko gipuzkera*tzat ageri da (hemen Beterriko gipuzkeratzat izendatu dugun Tolosaldeko eta Donostialdeko hizkerarekin batera); Pedro Irizarrek (gipuzkeraren) *Azpeitiko aldaera*tzat sailkatu zuen; eta Koldo Zuazok *erdialdeko euskalkiaren sartaldeko azpieuskalki*tzat sailkatu du (hemen Goierriko gipuzkeratzat izendatu dugunarekin batera).

## Mugak 
Nagusiki Urola ibaiaren arroan mintzatzen da: zehazki, Urola Erdian eta Urola Kostan (Orio izan ezik). Urola Garaian, berriz, goreneko aldean (Ezkio-Itsaso eta Legazpi) Goierriko gipuzkera egiten dute; eta, beherenekoan (Urretxu eta Zumarraga), Urolaldeko gipuzkeraren eta Goierrikoaren artekoa den hizkera.

## Urolaldeko hizkeran mintzo diren udalerriak 
Aia, Aizarnazabal, Azkoitia, Azpeitia, Beizama, Deba, Errezil, Getaria, Zarautz, Zestoa eta Zumaia.

### Beste azpieuskalkiekiko lotura egiten duten udalerriak 
* Goierriko gipuzkerarekiko lotura egiten duten udalerriak: Urretxu eta Zumarraga.
* Mendebaleko euskarako sortaldeko azpieuskalkiarekiko lotura egiten duten udalerriak: Mutriku, Mendaro eta Elgoibar.

### Mendebaleko euskararen (bizkaiera) eta erdialdekoaren (gipuzkera) arteko muga, historian 
thumb|Ezkerrean, ilunago, gaur egun mendebaleko euskararekiko tarteko hizkera duten Urolaldeko gipuzkerako hiru herriak.
Azken mendeotan badirudi Gipuzkoa hegoaldean nahiko egonkorra izan dela muga hori, baina iparraldean aldatuz joan dela, hau da, aldatuz joan dela bizkaieraren sortaldeko azpieuskalkiaren eta Urolaldeko gipuzkeraren arteko muga. Kontuan hartu behar da, dena dela, hizkera biziek izaten dituzten aldaketez gainera, ondorengo euskalari hauetako bakoitzak bere sailkapen irizpideak erabili zituela, eta irizpide horiek gero eta zehatzago eta zientifikoagoak direla oro har.

* Larramendik Elgoibar hartzen du bi euskalkien arteko lotura eremutzat, mendebaleko euskara Eibarren hasita:

* Luis Luziano Bonapartek, 1864an taxututako sailkapenean, mendebaleko euskalkikotzat du Elgoibar, eta erdialdekokotzat, berriz, Deba, Mutriku eta Mendaro.
* [thumb|264x264px|Getariko Maritxu Ezenarro ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]Pedro Irizarrek, 1970. urteko datuekin, Bonaparteren sailkapenari aldaketa bakarra egin zion, Elgoibarreko euskara gipuzkeratzat sailkatuta (*Príncipe* = Luis Luziano Bonaparte, *variedad de Azpeitia* = Urolaldeko gipuzkera):

* Koldo Zuazoren 2008ko mapan, Deba, Mutriku, Mendaro eta Elgoibar bi azpieuskalkion arteko lotura eremutzat ageri dira —Deba, ez osorik: udalerriaren iparraldea, kostaldeko zerrenda (hirigunea barne), gipuzkeratzat markatzen du; eta gainerakoa, lotura eremutzat—, 1999an Deba ibarreko euskararen gaineko azterketan esandakoa berretsiz. 2015eko mapan, aldiz, Deban jadanik bete-betean Urolaldeko euskara egiten dela ageri da.

## Azpeitia eta Azkoitiko euskara 
Hitz bukaeretan, Azpeitian *-ye* amaitzen da, eta *-xe* Azkoitian:

* *ogiye* (Azpeitia) / *ogixe* (Azkotia)
* *hoyek* eta *hayek* (Azpeitia) / *hoixek* eta *haixek* (Azkoitia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urola Garaia
* Urola Erdia
* Urola Kosta
* Gipuzkera
* Goierriko hizkera
* Beterriko hizkera

## Kanpo estekak 
* Urola-Kostako hitza 
* Ahotsak.com: Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea