open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bosforoko zubia

**Bosforoko zubia** () Turkiako Istanbul hiriaren asiar zatia europar zatiarekin izen bereko kanala zeharkatuz elkartzen duen zubi eseki bat da. 1074 metroko luzera du, eta sei errail ditu, hiru alde bakoitzean.

Alabaina, ez da Istanbuleko zubirik luzeena. Ohore hau Fatih Sultan Mehmet Zubiari dagokio, 1988an amaitu zena. 1090 metroko luzera du eta lehen zubitik ia bost kilometro iparraldera dago. Eguneko erabilera gehieneko orduetan bi zubi hauek trafiko oztopo handiak jasaten dituzte. Gainera, bi zubiek bidesari bat ezarrita dute erabiltzeagatik (gaur egun 3 turkiar lira, 2 euro baino gutxixeago), soilik europar zatitik asiarrera igarotzean kobratzen dena. Bidesari ordainketa honek are garrantzitsuago egiten ditu sortzen diren oztopoak. Bosforo itsasartearen gainean zubi eseki bat eraikitzearen proiektua turkiar gobernuak 1950ean pentsatu zuen, 20 urte beranduago eraikitzen hasi zelarik. Lanek hiru urte iraun zutenez, zubia 1973an amaitu zen.

2007ko apirilaren 23tik zubia LEDen bidez argiztatua da, hala energia aurrezte handia lortzen delarik.

## Ikus, gainera 
* Munduko zubi esekirik luzeenak

## Kanpo estekak
Santoña, Victoria eta Joyeleko Paduretako parke naturala

**Santoña, Victoria eta Joyeleko Paduretako parke naturala** hiru zatitan banaturiko Kantabriako natura-gune babestua da, Asón ibaiak eratzen duen estuarioa (Santoña-Laredo) eta Victoria eta Joyeleko padurak hain zuzen ere. Multzoak Kantauriar erlaitzako hezegune nagusia osatzen du. Martxoaren 21ko 6/1992 Legeak parke natural izendatu zuen.

Natura-parkeak 6.678 hektarea hartzen ditu Argoños, Arnuero, Bárcena de Cicero, Carasa, Colindres, Escalante, Laredo, Limpias, Noja, Santoña eta Voto udalerrien artean banaturik. Itsas faunaz gain, hegazti migratzaileek enklabe berezi hau erabiltzen dute, iparretik eta lur beroagoetarantzako bere tokialdatzeetan. Guztira, natura-gune honetan 121 hegazti mota ezberdinak ikusi dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonanza

***Bonanza*** Ameriketako Estatu Batuetako Mendebalde Urrunari buruzko telesaila ospetsu bat izan zen. 1959ko irailaren 12an emititzen hasi eta 1973ko urtarrilaren 13an amaitu zen, denera 14 denboralditan zehar 430 atal aireratu zirelarik. Estatu Batuetan nahiz mundu mailan sekulako arrakasta eta ospea bereganatu zuen, gaur egun ere herrialde askotako telebistan kateetan emititzen jarraitzen delarik.

Euskal Herrian ETB2 kateak igorri zuen.

## Argumentua 
Telesaila Ameriketako Estatu Batuko Nevada estatuan dagoen Tahoe aintziraren alboan kokatutako *La Ponderosa* arrantxoan girotua dago. Arrantxo honen jabea Cartwright familia da, bere kideak Ben Cartwright (Lorne Greene) aita eta familiaburua eta bere semeak dira: Adam Cartwright (Pernell Roberts), dotore eta galaia; Hoss Cartwright (Dan Blocker), lodikote eta onbera; eta Little Joe Cartwright Michael Landon), gazte eta odolberoa.

## Iruditegia 

Irudi:Lorne Greene in Bonanza opening credit episode Bitter Water.jpg|Ben Cartwright (Lorne Greene).
Irudi:Pernell Roberts in Bonanza opening credits episode Bitter Water.jpg|Adam Cartwright (Pernell Roberts).
Irudi:Dan Blocker in Bonanza opening credits episode Bitter Water.jpg|Hoss Cartwright (Dan Blocker).
Irudi:Michael Landon in Bonanza opening credits episode Bitter Water.jpg|Little Joe Cartwright Michael Landon).

## Kanpo estekak 
* *Bonanza* telesaileko IMDBko fitxa irakurgai
What You're Proposing

'''What You're Proposing'* (euskaraz *Proposatzen ari zarena*) Status Quo ingeles rock musika taldearen abesti bat da. 1980an izen bereko *Just Supposin'* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *What You're Proposing'' abeatia entzungai
Beds Are Burning

**Beds Are Burning** (euskaraz *Oheak kiskaltzen ari dira*) Midnight Oil australiar rock musika taldearen abesti bat da. 1987an *Diesel and Dust* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Beds Are Burning* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Hamaika Gara

***Hamaika Gara*** Betagarri taldearen estudioko zazpigarren albuma da. 2006ko azaroaren 8an kaleratu zuten.

Albumak 14 abesti ditu, ska doinua euskarri izanik, reggae, rock, pop eta punk erritmoak nahasten dituztenak. 

## Abesti zerrenda 
## Langileak 
* Iñaki Ortiz de Villalba - ahotsak
* Aitor Ruiz de Arbulo - gitarrak
* Aitor Agirre - gitarrak eta koruak
* Iosu Izagirre - baxua
* Iker Uriarte - bateria
* David Gabiña - saxofoia
* Unai Lobo - tronpeta eta koruak
* Mikel Sanz - tronboia

eta

* Amaia Cantero - ahotsak
* Koldo Uriarte - teklatuak
* Raúl Romo - saxofoiak
* Rubén Salvador - tronpeta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yesterdays (Guns N' Roses)

**Yesterdays** (euskaraz *Atzoak*) Guns N' Roses estatubatuar rock musika taldearen abesti bat da. 1991an *Use Your Illusion II* diskoan kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Yesterdays* abestia entzungai
Train (Undrop)

**Train** (euskaraz *Trena*) Undrop suediar-espainiar rock musika taldearen abesti bat da. 1998an Pepsi freskagarriaren iragarki batean azaldu eta Espainia mailan sekulako ospea bereganatu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Train* abestiaren bideolklipa ikusgai eta entzungai
Runaway Train (Soul Asylum)

**Runaway Train** (euskaraz *Ihesaldiko Trena*) Soul Asylum estatubatuar rock musika taldearen abesti bat da. 1992an *Grave Dancers Union* diskoaren barnean kaleratu zuten. Bertan desagertutako hainbat haur eta nerabeen argazkiak eta haien desagerketaren datak agertzen diren, bideokliparen amaieran haiei buruzko berririk izan ezkero jakinarazteko erregua luzatzen zelarik.

## Kanpo estekak 
* *Runaway Train* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Mmm Mmm Mmm Mmm

**Mmm Mmm Mmm Mmm** Crash Test Dummies kanadiar folk-rock musika taldearen abesti bat da. 1993an *God Shuffled His Feet* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Mmm Mmm Mmm Mmm* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
1995eko Italiako Giroa

**1995eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 78. edizioa izan zen. 1995eko maiatzak 13 eta ekainak 3 artean ospatu zen, 22 etapatan banatutako 3736 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Tony Romingerrek, batez beste, 38,260 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.

Tony Romingerrek maglia arrosa 21 etapatan jantzi zuen. Soilik hasierako etapan jantzi zuen beste batek, Mario Cipollinik zehazki. Romingerrek, gainera, puntukako sailkapena eta *intergiro*arena ere irabazi zituen. Soilik mendikoa ez zuen irabazi, Mariano Piccolirentzat izan zena. Suitzarrarekin batera podiumean, aurreko urteko irabazlea izan zen Jevgeni Berzin eta Piotr Ugrumov egon ziren.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
|}

|}

## Kanpo estekak
What's Up? (abestia)

'''What's Up?'* (euskaraz *Zer berri?/Zer diagu?*) 4 Non Blondes estatubatuar rock musika taldearen abesti bat da. 1993an *Bigger, Better, Faster, More!* diskoan kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *What's Up?'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Enrico Zaina

**Enrico Zaina** (Brescia, 1967ko irailak 27) italiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1989 eta 2000 artean, denbora horretan 6 garaipen lortu zituelarik.

Bere urterik hoberena txirrindulari profesional bezala 1996 izan zen, non 2. postuan amaitu zuen Italiako Giroa bi etapa garaipen ere lortzeaz gain.

## Palmaresa 
**1987**
* Aostako Haranako Giroko etapa 1

**1988**
* Aostako Haranako Giroa

**1991**
* 2. Apuliako Giroan

**1992**
* Etapa 1 1992ko Espainiako Itzulian

**1993**
* Lombardiar Astea

**1995**
* Etapa 1 1995eko Italiako Giroan

**1996**
* 2. 1996ko Italiako Giroan eta 2 etapa

## Taldeak 
* Carrera (1989-1991)
* Mercatone Uno (1992-1993)
* Gewiss (1994)
* Carrera (1995-1996)
* Asics (1997)
* Brescialat (1998)
* Mercatone Uno (1999-2000)
The Road to santiago

**The Road to Santiago** (euskaraz *Donejakue bidea*) Oysterband ingeles folk musika taldearen abesti bat da. 1993an *Holly Bandits* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *The Road to Santiago* abestia entzungai
Oxford Girl

**Oxford Girl** (euskaraz *Oxfordeko Neska*) Oysterband ingeles folk musika taldearen abesti bat da. 1987an *Wide Blue Yonder* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Oxford Girl* abestia entzungai
Adierazgarritasun (estatistika)

Estatistikan, emaitza bat **adierazgarria** dela esaten da litekeena zoriaren eraginez edo aldez aurretik hipotesi batek zehazten duenaren arabera gertatu ez izana denean. Adibidez, gaixotasun bat pairatzen duten pertsonetan, erdiak baino askoz gehiago gizonezkoak badira, eginda banaketa ezberdin horretan zoriaren eragina baztertu (gaixotasunari buruz sexuen berdintasunaren hipotesia baztertu, beste hitzetan) eta gizonezkoek gaixotasuna pairatzeko aukera handiagoak dituztela ondoriozta daiteke. Praktikan, **adierazgarritasun-maila** bat ezartzen da aldez aurretik, probabilitate edo portzentaje moduan, *adierazgarria* dena zehaztasunez bereizteko. Adierazgarritasun-mailak ohikoak dira hipotesi-kontrasteetan, eta hipotesi nulua baztertzeko probabilitatea adierazten du, hipotesi nulua egiazkoa den kasuan.

## Ikus, gainera 
* Efektuaren tamaina

## Kanpo estekak 
* Adierazgarritasun-maila, Gizapedian.
20th of april

**20th of april** (euskaraz *Apirilaren 20a*) Oysterband ingeles folk musika taldearen abesti bat da. 1994an *Trawler* diskoaren barnean kaleratu zuten. Berez, Celtas Cortos espainiar zelta musika taldearen *20 de abril* abestiaren ingelesezko bertsioa da.

## Kanpo estekak 
* *20th of april* abestia entzungai
Here's to you

'''Here's to you'* (euskaraz *Honatx zuretzat*) Oysterband ingeles folk musika taldearen abesti bat da. Eskoziar abesti herrikoiez osatutako abesti bat da. 2000an *Oysterband. Best Of ... 1986 to 1997* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Here's to you'' abestia entzungai
Destilerías y Crianza del Whisky S.A.

**Destilerías y Crianza del Whisky S.A.** Nicomedes García Gómez enpresaburuak 1958an sortu zuen elkarte bat da. Elkarteak Espainiako Segoviako probintziako Palazuelos de Eresma herrian destilazio lantegi bat eraiki zuen. Destilazio lantegi hau 1959ko otsailean jarri zen abian. 1963ko martxoan **DYC Whiskya** merkaturatzen hasi zen. Ekoizpena, urtean milioi bat litrotik hogei milioi litrora pasa zen 1980ko hamarkadan.

Zuzenean Guadarramako mendilerrotik destilazio lantegira jaisten den Eresma ibaiaren ura erabiltzen du.

Eskoziar eta irlandar whiskyak baino merkeagoa denez, DYC whiskyak ahalbide ekonomiko txikiagoko jendea erakarri du. Ohi Coca Cola edo laranja/limoizko Fanta bezalako alkoholik gabeko edariekin konbinatua edaten da. Enpresaren publizitate kanpaina batek produktu hau 1990eko hamarkadan "konplexurik gabeko jendearentzako whiskya" bezala iragartzen zuen.

Gaur egun, destilazio lantegia Fortune Brandsen jabetzakoa da, eta konpainia honen subsidiario batek merkaturatzen du: Bean Global España S.L..

## Kanpo estekak
New York Girls

**New York Girls** (euskaraz *New Yorkeko neskak*) Ameriketako Estatu Batuko folk abesti herrikoi bat da. Anglosaxoi kulturan *shanty songs* edo *itsasgizon abestiak* generoen barnean sailaktu ohi da. 1990an Oysterband ingeles folk musika taldeak *Little Rock To Leipzig* diskoan grabatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Oysterband musika taldearen *New York Girls* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai 
* *Gangs of New York* filmaren soinu bandako *New York Girls* abestiaren bertsioa entzungai
Nicomedes García Gómez

**Nicomedes García Gómez** (Valverde del Majano, 1901eko urtarrilak 8-1989ko apirilak 19) segoviar industrialari bat izan zen, Anís La Castellana eta Whisky DYC marken, Auto Res autobus enpresaren, Nicomedes García ontziolaren, Azor publizitate agentziaren (Osborneren Zezenaren bere diseinuagatik ezaguna) eta 1977an Rumasari saldu zion Industria eta Merkataritzaren Banku Orokorraren sortzailea. Laneko Merituaren Urrezko Domina jaso zuen.

Badago bere izena daraman fundazio bat, Nicomedes García Fundazioa, zenbait esparrutan sariak ematen dituena. Gaur egun, bere oroitzapena bere izena daraman fundazioan eta bere herrian bultzatu zuen industrialdean mantentzen da.
Nevado el Cisne

**Nevado el Cisne** Erdialdeko Mendikatean Kolonbiar Andeetan, Los Nevados Parke Natural Nazionalean dagoen mendi elurtu bat da. Bere altuera 4636 metrokoa da

Basalto eta andesitazko domo bat du, oso antzinako garaietako bere aktibitatearen ondorio. Nevado del Ruizen multzoko labazko bost domoetako bat da. Gaur egun, ez dago berriki gertaturiko aktibitate bolkanikoari buruzko erregistrorik. Beroketa globalaren ondorioz, lehen tontorra estaltzen zuen elur iraunkorra desagertu egin da, eta orain ez da benetako elurtutzat hartzen.

## Kanpo estekak
Iziz

**Iziz**, Star Warseko fikziozko unibertsoan, Onderon planetako antzinako harresitutako hiri-gotorleku bat da. Mendeetan zehar mendi baxu bat inguratzen zuen zitadela handi bat bezala garatu zen, batez ere Dxun ilargiko piztiak aldenduta izateko. Azkenean, piztia handi hauetako milioika babestu zituen, 1000 kilometro karratu inguruko azalera bat hartuz eta lurrazalean zenbait kilometro barneratuz. Garai batean, Freedon Naddek gogor gobernatu zuen gotorleku hau.

## Kanpo estekak
Omegna

**Omegna** (piamonteraz *Omegna*, eta lonbardieraz *Umegna*) Italiako Piamonte eskualdean dagoen Verbano-Cusio-Ossola probintziako udalerri bat da. Orta antziraren ertzean dago. 2010ean 15.591 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Omegna veduta.jpg|Herriaren irudia.
Irudi:Omegna0001.jpg|Eliza.
Irudi:Nigoglia.jpg|Herria.
Irudi:Omegna PortaRomana.jpg|Erromatar atea.

## Herritar ezagunak 
* Guido Boggiani (1861-1902), etnologoa, argazkilaria eta margolaria.
* Gianni Rodari (1920-1980), olerkaria, idazlea eta kazetaria.

## Kanpo estekak 
* Omegna udalerriko udal webgunea
Purple Haze

*Purple Haze* (euskaraz *Lanbro Purpura*) The Jimi Hendrix Experience musika taldearen abesti bat da. 1967an *Are You Experienced?* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Purple Haze* abestia entzungai
Voodoo Chile

*Voodoo Chile* (euskaraz *Vudu Txilea*) Jimi Hendrix estatubatuar gitarrajoleak idatzi eta 1968an The Jimi Hendrix Experience musika taldeak *Electric Ladyland* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Voodoo Chile* abestia entzungai
Los Lagos (Txile)

**Los Lagos** Txileko hegoaldeko komuna eta hiri bat da. Los Ríos eskualdeko Valdivia probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 20.168 biztanle zituen.

thumb||200px|ezkerrera|Los Lagos komuna Los Ríos eskualdean.

## Kanpo estekak 
*  Los Lagosko udalaren webgunea.
*  Los Lagoseko berrien bloga
*  Radio Atractiva FM irratiaren bloga
*  Los Lagoseko argazkiak
Soropil

thumb|300px|**Soropila**.

Lorezaintzan, **soropila** belar espezie batzuek osatzen duten estaldura trinko eta motza da, lorategietan berariaz hazten dena lore eta zuhaixken arteko lurra estaltzeko. Ohikoa da, era berean, soropila futbol, golf eta beste kirol-zelaietan haztea. Soropil naturalak dakarren mantenu lana saihesteko soropil artifiziala ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soropil-etxe

## Kanpo estekak
Palanka (argipena)

**Palanka** terminoa esanahi zenbait ditu:

* palanka, makina sinplea;
* palanka jaurtiketa, antzinako kirol bat;
* palanka-efektua, finantza kontzeptu bat.
* Palanka Bilbo Zaharreko, San Frantzisko kalea. eta Gorte kaleetako inguruari esaten zitzaion Palanka. Garai batean Bilboko auzo gorria zen.
* Torre de la Palanca Leongo probintziaren mendia.
Palanka-efektu (finantzak)

Finantzetan, **palanka-efektua** enpresaren kapitala baliatu ordez inbertsioak egiteko zorpetzeak (besteren baliabideak/baliabide propioak) dakarren mozkin-tasaren gehikuntzari deritzo. **Apalankamendu** hitza ere erabiltzen da efektu hori izendatzeko. Palanka-efektua baliatzean, inbertsioaren kostua zorpetuz estaltzen denez, kapitala handitu ordez, errentagarritasun erlatiboa (mozkinak zati kapitala) handiagoa da inbertsiorako baliabideak kapitala gehituz lortzen direnean baino.

## Ikus, gainera 
* Desapalankamendua

## Kanpo estekak 
* Palanka-efektu finantzarioa, Gizapedian.
Ia denaren historia labur bat

***Ia denaren historia labur bat*** (jatorrizko izenburua, ingelesez: *A Short History of Nearly Everything*) Bill Brysonek idatzitako liburu bat da, lehenengoz 2003an argitaratua, unibertsoaren historiari buruzkoa. Unibertsoaren hasieratik gaur arteko historia laburturik jendarteratzeko zientzia-kazetaritza lana da. Ixiar Izak itzulita, 2009an argitaratu zen euskaraz.

Liburuan azalduta daude unibertsoaren sorrera (Big Bang delakoa), unibertsoaren amaierari buruzko teoriak, eta unibertsoari buruzko egindako ikerketetako pasadizo eta datu interesgarri asko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1733 Silke

**1733 Silke** asteroide gerrikoan aurkitutako 1733. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 19an aurkitu zuen Alfred Bohrmannek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 DL1** zen.

## Kanpo estekak
1734 Zhongolovich

**1734 Zhongolovich** asteroide gerrikoan aurkitutako 1734. asteroidearen izena da. 1928ko urriak 11n aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1928 TJ** zen.

## Kanpo estekak
1735 ITA

**1735 ITA** asteroide gerrikoan aurkitutako 1735. asteroidearen izena da. 1948ko irailak 10ean aurkitu zuen Pelageya Shajnek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 RJ1** zen.

## Kanpo estekak
1736 Floirac

**1736 Floirac** asteroide gerrikoan aurkitutako 1736. asteroidearen izena da. 1967ko irailak 6an aurkitu zuen Guy Souliék Bordeletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1967 RA** zen.

## Kanpo estekak
1999ko Andaluziako Itzulia

**1999ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 45. edizioa izan zen. 1999ko otsailak 14 eta 18 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 784,20 kilometroko ibilbidea eginez. Almerian hasi eta Granadan amaitu zen.

Garailea izan zen Javier Pascual Rodríguezek proba, batez beste, 38,708 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Jo Planckaertentzat izan zen, mendikoa Paolo Bettinirentzat, tarteko helmugena Robbie McEwenentzat, eta taldekakoa Kelmerentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Javier Pascual Rodríguez

**Javier Pascual Rodríguez** (La Virgen del Camino, Valverde de la Virgen, Leongo probintzia, 1971ko azaroak 14) espainiar txirrindulari ohia da.

Profesional bezala 1995ean debutatu zuen Santa Clara taldean, baina Kelme taldean hasi zen nabarmentzen Fernando Escartín bezalako txirrindulariekin.

2006an, Puerto Operazioan, Eufemiano Fuentesek lideratutako doping sarearen bezero bezala identifikatua izan zen *P. Rodríguez* eta *Pascual Rodríguez* izen ezkutupean. Espainiar justiziak ez zuen Javier Pascual Rodríguez zigortu, une horretan dopinga ez baitzen delitu, eta kirol zigorrik ere ez zuen jaso, kasuaren instrukzioa egin behar zuen epaileak doping sarean txirrindulari honen inplikazioa frogatuko zuten frogak AMA eta UCI bezalako erakundeei emateari uko egin baitzion. Leongo probintzian ospatzen zen GUTXITU INTELEKTUALENTZAKO NAZIOARTEKO TXIRRINDULARITZA LASTERKETAren antolaketan bere gogoz lagundu eta babestu zuen. Mundu mailan erreferentea izan den eta gutxitu intelektualentzako txirrindularitzaren sorlekua. Espainia, Frantzia, Belgika eta Portugalgo txirrindulariek parte hartu zuten, eta gutxiegitasun intelektuala duten pertsonentzako lehen munduko eta europako txapelketa izan zen.

## Palmaresa 
**1994**
* Baiona-Iruñea
* 2. Nafarroako Itzulian
**1995**
* 3. Laudioko Sari Nagusian
**1999**
* 20px Andaluziako Itzulia
* Etapa 1 Murtziako Itzulian
**2000**
* 2. Setmana Catalanan
**2001**
* Etapa 1 Gaztela eta Leongo Itzulian
**2002**
* 3. Andaluziako Itzulian eta etapa 1
**2004**
* Etapa 1 Espainiako Vueltan
**2005**
* Miguel Indurain Sari Nagusia
* Errioxako Itzulia eta etapa 1
* 4. Ordiziako Klasikan

## Taldeak 
* Santa Clara (1995-1996)
* Kelme (1997-2000)
* iBanesto.com (2001-2003)
* Comunitat Valenciana (2004-2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rik Van Steenbergen Memoriala

**Rik Van Steenbergen Memoriala** Belgikako Anberesko probintziako Aartselaar herrian ospatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa profesional bat da. 

Probak hiru aldiz munduko txapeldun izan zen eta 2003an hil zen Rik Van Steenbergen txirrindularia omentzen du.

Etenik gabe ospatzen da 1991tik, lehen edizio honen garailea Olaf Ludwig alemaniarra izan zelarik. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourren zati da, 1.1 mailan.

Gehienbat esprinterrak nagusitzen dira proba honetan, esprinterrentzako ibilbide egokia baitu.

Niko Eeckhout da proba honetan garaipen gehien lortu dituena, laurekin.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dick Pound

'*Richard William Duncan *Dick* Pound*' (1942ko martxoaren 22) kanadar igerilari ohi eta abokatu bat da, batez ere dopinaren aurkako borrokaren bultzatzaile nagusietako bat izateagatik ezaguna. COIko presidenteordea eta AMAren lehen presidentea izan zen, agentzia hau berak propio bultzatu zuelarik kirolean dopingaren aurkako borroka sustatu eta hobetzeko.

## Biografia 
Gaztetan igerilari bezala parte hartu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan Erroman, 100 metro estilo libreko proban (6. amaituz) eta erreleboetan. Ondoren, Zuzenbidean lizentziatu zen.

Pound COIko presidenteordea zen 1988ko Seulgo Udako Olinpiar Jokoetan bere herrikidea zen Ben Johnsonek (hasiera batean 100 metro lauko probako txapelduna) dopinaren aurkako kontrol batean positibo eman zuenean. Pound, nahigabetua, pertsonalki arduratu zen kasu honetaz, Ben Johnson dopinagatik kaleratua geratuz amaitu zena. Prozesu honek eragin handia izan zuen Poundengan, dopinaren aurkako borrokalari sutsu bihurtu zena.

1999an, COIren aldetik Munduko Dopingaren Aurkako Agentziaren sorrera bultzatu zuen. Pound bera izan zen lehen presidentea.

2001ean, Juan Antonio Samaranchek COIko presidentetza utzi ondoren, erakunde honen presidentziarako hautagai bezala aurkeztu zen, bozketetan hirugarren postuan geratu zen arren, bere arerio izan ziren Jacques Rogge (presidente aukeratua izan zena) eta Kim-Un-Yong hegokorearraren atzetik (2002ko Salt Lake Cityko Neguko Olinpiar Jokoetako ustelkeria eskandaluetan parte hartu zuena eta beranduago hegokorear gobernuak zigortu zuena).

2007an, AMAko bere presidentetzaren amaieran, berrautatua izateko hautagai bezala ez zela aurkeztuko iragarri zuen. Munduko Dopinaren Aurkako III. Konferentzian, Madrilen ospatu zena eta non bere ordezkoa aukeratu zen, Poundek honako hausnarketa hau egin zuen Puerto Operazioari buruz:

Poundek AMAren presidentetza ofizialki 2007ko abenduaren 31n utzi zuen, bere ordezkoa John Fahey australiarrak hartuz. Dopinaren aurkako borrokan egin zuen lanaren ondorioz Kirol Izpirituarentzako Laureus Saria jaso zuen 2008an.

Gaur egun, dopinaren aurkako borrokan dihardu.

2008an Veveyko suitzar gortearen aurrean salatu zuten UCIk eta Hein Verbruggenek (erakundeko presidentea) azken bi hauen dopinaren aurkako borrokari eginiko etengabeko kritikengatik, gutxiegitzat jotzen baitzituen. 2009ko abenduan salatzaileek karguak erretiratu zituzten Poundekin epaitegietatik kanpo lortutako akordio baten ondorioz, bere iruzkinetakoren batzuk "gehiegizkoak izan zirela" onartu zuena, "UCIk eta Hein Verbruggenek dopina ezabatzeko ezer ez zutela egiten bezala interpretatu baziren". Akordioan, bi aldeek gai honi buruz iruzkin gehiagorik ez egiteko konpromisoa hartu zuten, eta alde bakoitza prozesutik eratorritako bere gastu propioetaz arduratuko zela, hala amaitua geratuz.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* Kanadako Ordenaren ofiziala (1992)
* Quebeceko Ordena Nazionalaren ofiziala (1993)
* Japoniako Altxor Sakratuaren Ordenako Urrezko eta Zilarrezko Izarra (1998)
* Kirol Izpirituarentzako Laureus Saria (2008)

## Kanpo estekak
Puyehue Parke Nazionala

250px|thumb|Puyehue Parke Nazionaleko urjauzia.
**Puyehue Parke Nazionala** Txileko Los Lagos eskualdea eta Los Ríos eskualdearen artean, Osorno hiritik 80 kilometro ekialdera dagoen parke nazional bat da. Hegoaldeko Andeetako Baso Epel Euritsuak izeneko Biosferaren Erreserbaren zati da.

## Deskribapena 
Puyehue parke nazionala bere baso ikusgarriengatik, sumendien aktibitatearen ondorio den erliebe bategatik eta ibaiak, andetar aintzirak, urjauziak eta ur termal birjinen putzuak bezalako ur harro eta ibilguengatik bereizten da. 107.000 hektareako hedadura du, eta hiru sektoretan banatua dago (Antillanca, Anticura eta Aguas Calientes)
200px|thumb|Puyehue Parke Nazionaleko landaredia.
Oihan heze hau, euri jasa handiek eragina, koigüek eta ulmoek osatzen dute parkearen behealdereneko tokietan eta koigüek, mañioek eta tepek tokirik altuenetan.

Parkean bizi diren animali espezieak pumak, txila azeriak, kikeak, koipoak, giñak eta bizkatxak dira. Hegaztien artean, kondorra, txoroya, txukaoa, txerkana, bandurria, traroa eta huala nabarmentzen dira.

## Instalakuntza turistikoak 
Parke guztiek bezala, honek, bisitariei, tokiak eskeintzen dizkien edertasun eta erakargarritasunetaz gozatzea ahalbidetzen dieten instalakuntza eta seinale onak ditu. Erakargarritasun horien artean bidezidorretatik ibilaldiak eta eskurtsioak egitea, mountainbikea, kayaka eta beste batzuk daude. Gainera, Puyehue eta Aguas Calienteseko gune termalak ditu, eta neguan eskiaz goza daiteke Antillanca gunean, Casablanca sumendiaren magalean.

Puyehue Parke Nazionalaren inguruan zenbait hotel eta jatetxe aurki daitezke. Esate baterako, Lodge El Taique ostatuak, Rupanco aintzirara, Osorno sumendira eta Puntiago sumendira ikuspegia duena, jatetxe bat du. Beste toki erakargarri bat Hostal y cabañas Las Juntas izenekoa da. Puyehue aintziraren ertzean dago eta gosarietako marmelada asko ekoizten dituen hortu bat du. Ia Entre Lagosera iristean La Valenciana multzo turistikoa dago, 215 nazioarteko errepidearen eta Puyehue aintziraren ertzean dagoena. Honek ere jatetxe bat du eta ikuskizunak eta konbentzioak antolatzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Osornoko pleistozenoar parkea
* Lafken Mapu Lahual itsas eta kostalde gune babestua

## Kanpo estekak 
* Puyehue Parke Nazionala
Munduko Dopingaren Aurkako Agentzia

**Munduko Dopingaren Aurkako Agentzia** (ofizialki  AMA, eta , WADA) COIk babestutako ekimen kolektibo batek sortutako fundazio independente bat da. 1999ko azaroak 10ean inauguratu zen Suitzako Lausana hirian, kirolean dopingaren aurkako borroka bultzatu, antolatu eta monitorizatzeko. Bere egungo presidentea John Fahey da, australiar finantza ministro ohia, 2008an Dick Pounden ordezkoa hartu zuena (Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidenteordea eta dopingaren aurkari sutsua zena). 2001ean, AMAk bere egoitza nagusia Kanadako Montreal hirira hurrengo urtean eramatea bozkatu zuen.

Hasieran COIk sortua, AMAk Olinpiar batzordetik, gaur egun, bere aurrekontuaren erdia jasotzen du, beste erdia zenbait gobernuren dohaintzetatik datorrelarik. Bere gobernu organuak erdi eta erdi kirol mugimenduko ordezkariek (kirolariak barne) eta munduko gobernuek osatzen dituzte. Agentziaren aktibitate nagusien artean ikerketa zientifikoa, heziketa, dopingaren aurkako ahalmenen garapena eta *Munduko Dopingaren Aurkako Kodea* (dopingaren aurkako erregulazioak herrialde eta kirol guztietan bateratzen dituen dokumentua) monitorizatzea daude. Urtero, kirolariek hartzeko edo erabiltzeko baimenik ez duten substantzia eta metodo debekatuen zerrenda bat ere egiten du.

Erakunde monitorizatzaile eta kirol munduan indar klabea, AMAk modu esanguratsuan aurreratu du dopingaren aurkako borrokan azken urteetan.

## Kanpo estekak 
Webgune ofiziala (ingelesez eta frantsesez. Zatiren batzuk baita gaztelaniaz ere.)
1977ko Munduko Eskrima Txapelketa

**1977ko Munduko Eskrima Txapelketa** Munduko Eskrima Txapelketaren 42. edizioa izan zen. 1977ko uztailak 14 eta 24 artean ospatu zen Buenos Airesen, Nazioarteko Eskrima Federakuntzak eta Argentinako Eskrima Federakuntzak antolatua.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
**Banakako floretea**
# Aleksandr Romankov 
# Harald Hein 
# Carlo Montano 

**Taldekako floretea**
# 
# 
# 

**Banakako ezpata**
# Johan Harrenberg 
# Rolf Edling 
# Patrice Gaille 

**Taldekako ezpata**
# 
# 
# 

**Banakako sablea**
# Pál Gerevich 
# Vladimir Naslimov 
# Angelo Arcidiacono 

**Taldekako sablea**
# 
# 
# 

### Emakumezkoak 
**Banakako floretea**
# Valentina Sidorova 
# Elena Belova 
# Ildikó Schwarczenberger 

**Taldekako floretea**
# 
# 
# 

## Kanpo estekak
Tacu-tacu

350px|thumb|**Tacu-tacu** itsaski saltsan.
**Tacu-tacu** Peruko gastronomiako plater tipiko bat da, bereziki gastronomia kreolekoa. Jaki honetaz dugun erreferentziarik zaharrena 1872koa da, Flores y Galindoren *Salpicón de Costumbres Nacionales* dokumentuan.

**Tacu-tacu**-a arraza beltzeko emakume esklaboek sortu zutela uste da, janari soberakinak aprobetxatzeko plater hau egiten omen zuten; ziurrenik ohitura hau ohikoa izango zen Amerikako eskualde ezberdinetako afrikar jatorriko esklaboen artean, honen gisako plater ezberdin asko baitaude, hala nola *Gallo pinto* Nikaraguan eta Costa Rican, *Arroz moro* Dominikar Errepublikan, *Congri* eta *Moros y cristianos* Kuban, *Casamiento* El Salvadorn, *Feijoada* Brasilen, eta *Hoppin John* Ameriketako Estatu Batuetan.

Antza denez *«tacu-tacu»* terminoa kitxuahizkuntzako *tacuni* eletik dator, 'gauza bat beste batekin nahasi' esan nahi duena.

## Prestakuntza 
Plater hau arroz egosi eta aurreko eguneko soberakinetan datza, zartagin baten berotasunean nahasten dena orea lortu arte. Soberakinak gehienetan indabak, dilistak eta 'palla' izeneko beste leka batzuk izan ohi dira. Egosi ondoren ore hau frijitu egiten da kurruskari bihurtu dadin, nahiz hau derrigorrezkoa ez den eta batzuetan frijitu gabe ere prestatzen duten .

Platera hau arrautzaren bat, birrineztatutako xerra, solomo edo oilasko zati bat alboan duela zerbitzatzen da, eta baita beste osagai batzuez betea ere, batez ere itsaskiz.

## Berezitasunak 
*Tacu-tacu* mota ezberdinak daude, honen oinarrizko osagaiaren arabera:

* Indibaba tacu-tacuak: arroz eta indabezkoak.
* Pallar tacu-tacuak: arroz eta pallar xeheezkoak.
* Dilista tacu-tacuak: arroz eta dilistezkoak.
* *Tacu-tacu con sábana*: tacu-tacua birrineztatutako xerra batekin zerbitzatzen denean.
* *Tacu-tacu montado*: Aurrekoa bezalakoa baina gainera arrautza frijitu batekin.
* Tacu-tacu betea: tacu-tacua itsaski, oilasko edo haragi gorriz betea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Peruko gastronomia

## Kanpo estekak
1992ko Espainiako Itzulia

**1992ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 47. edizioa izan zen. 1992ko apirilak 27 eta maiatzak 17 artean ospatu zen, sarrerako bat eta horietako bat bikoitza izan zen 20 etapatan banatutako 3395 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Tony Romingerrek, batez beste 35,275 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Jerez de la Fronteran hasi eta Madrilen amaitu zen.

Jereztik abiatu ziren txirrindularien artean Erik Breukink, Robert Millar, Steven Rooks edo Stephen Roche bezalako txirrindulari garrantzitsuak zeuden. Alabaina, dirudienez, horietako bakar bat ere ez zen forma egoera onean iritsi, eta ez zuten euren palmaresaren araberako maila eman. Espainiarren artean, aurreko edizioko irabazlea izan zen Melcior Mauri, Pedro Delgado eta Laudelino Cubino zeuden faboritoen artean.

Lehen etapa erabakigarria banakako lehen erlojupekoa izan zen, Erik Breukinkek irabazi zuena. Egun horretan, sorpresa Jesús Montoyak eman zuen, etapan bigarren amaitu eta maillot horia jantziz. Bi egun beranduago, Luz Ardidenen amaitzen zen etapan, beste mendate batzuen artean Tourmalet ere igo zena, azken garaipenagatik nortzuk lehiatuko ziren argitzen joan zen. Etapa garaipena Cubinorentzat izan zen, baina Tony Rominger izan zen onura gehien jaso zuena, etapan bigarren eta liderragandik minutu bat baino gutxixeagora jarriz.

Cubinok, ordurarte edizio hau irabazteko hautagaia zirudiena, Covadongako aintziretan amaitu zen etapan denbora asko galdu zuen, etapa hau Pedro Delgadok irabaziz, eta hala, segoviarra bigarren jarri zen sailkapen nagusian. Itzulian nagusi ziren bi espainiarrek, Delgado eta Montoya, elkar estuki zainduz, ez zuten Romingerrekiko euren abantaila handitzerik lortu hurrengo mendiko etapetan. Honek, bi egunen faltan eginiko erlojupeko bikainarekin batera, suitzarrari bere lehen Espainiako Itzulia eman zion. Alferrikakoak izango ziren azken-aurreko etapan espainiarren eraso saiakerak, etapa hau ere suitzarrak irabaziz.

Hala, Tony Rominger Espainiako Vuelta irabazi zuen lehen suitzarra izan zen, eta berarekin batera podiumean Pedro Delgado eta Jesús Montoya egon ziren.

## Etapak 
## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Sailkapenak 
Zortzi sailkapen jokatu ziren eta honakoak izan ziren emaitzak:

|}

|}

|}

|}

|}

|}

|}

|}

## Soinu banda 
TVEk proba hau soinu banda bezala Habana musika taldearen "No smoking" abestia aukeratuz eman zuen.

## Kanpo estekak
Salami

**Salami** txikitu eta ondutako behi-haragi eta txerri-haragi eta -gantzez egindako hestebetea da. Historikoki Italiako eta Hungariakoak ospetsuenak izan arren, Hegoaldeko Europako nekazari guztiek egindako jakia da.

*Salami* italierazko *salame* hitzaren plurala da, handik mundurantz zabaldu zelako. Euskal Herrian oso antzekoa den Frantziatik zabaldutako saltxitxoia askoz gehiago zabaldu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saltxitxoi

**Saltxitxoia** () piperrautsez ondutako urdaiazpikoz eta urdaiz, heste lodian egiten den hestebetea da. Izena latinezko *salsus* hitzetik ekarria da, euskaraz 'gazitua' esan nahi duena.

## Deskribapena 
Frantzian jatorria duen salami moduko hestebete hau gehienetan txerrikiz egiten dute baina litekeena da beste animalien haragiez egina izatea ere, adibidez oreinaren haragiaz edota basurdearen haragiaz.

Azken urteetan haragi berriak erabili dira saltxitxoiak egiteko, oilaskoa, indioilarra eta ostruka ere bai.

## Erabilera sukaldaritzan 
Otartekoetan jaten da edo tapa bezala ateratzen da. Xerratan zatitzen da eta normalean hestebetearen azala kentzen zaio jateko. Pizzatan ere jartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1996ko Italiako Giroa

**1996ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 79. edizioa izan zen. 1996ko maiatzak 18 eta ekainak 8 artean ospatu zen, 22 etapatan banatutako 3990 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Pavel Tonkovek batez beste 37,875 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.

Edizio hau irabazteko hautagaietako bat zen Abraham Olano gipuzkoarra lasterketa gehienean faboritoen artean egon zen. Edizio honetako erlojupeko bakarra izan zen 19. etapan Evgeni Berzinengandik segundo bakar batera geratu zen. Etapa hori amaitzean, anoetarra liderra zen Pavel Tonkovengandik segundo bakar batera baino ez zegoen. Hurrengo egunean Olanok segundo hori jatea lortu zuen eta maglia arrosa jantzi zuen, Tonkovekin denbora berean berdinduta.

Alabaina, azkenaurreko etapan, anoetarrak lasterketa guztiko ahalegina ordaindu zuen, eta, beste mendate batzuen artean Mortirolo mitiko eta izugarria igo zen etapa handi batean Tonkovekiko ia hiru minutu galdu zituen, eta hirugarren postua laugarren zegoen Piotr Ugrumovekiko soilik hiru segundoko abantailarekin mantentzea lortu zuen.

Hala, Pavel Tonkovek irabazi zuen edizio hau, berarekin batera podiumean Enrico Zaina eta Abraham Olano egon zirelarik.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Urdaiazpiko ondu

**Urdaiazpiko ondua** () gazitan lehortutako urdaiazpiko mota da, kubotan zatituta edo xerratan jaten dena. Espainiako gastronomian ospetsua den urdaiazpiko hau Baionako xingarraren eta Italiako *prosciutto*aren antzekoa da. Era berean prestaturiko besaurreak beso ondua (gaztelaniaz: *paleta*) du izena.

Urdaiazpiko ondu gehienak txerri zurien izterreko haragiz eginak dira, garestiagoa eta txerri beltzen haragiez egindako ezkur-urdaiazpikoa ez bezala. Hala ere, bere ezaugarriak Europar Batasuneko erregelamendu batek finkatuak eta babestuak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argentinaren Bigarren Mendeurrena

[thumb|200px|Bigarren Mendeurrenaren ospakizunaren [logotipo ofiziala.]]
**Argentinaren Bigarren Mendeurrena** 2010eko maiatzak 25ean ospatu zen, 1810eko Maiatzeko Iraultza igaro eta 200 urtera, iraultza honetan Baltasar Hidalgo de Cisneros erregeordea kendu eta Buenos Aireseko herritarren ordezkari nabarmenek osatutako gobernu Biltzar bat osatu zen, une horretan Lehen Gobernu Junta bihurtu zelarik.

1810eko Maiatzeko Iraultzak eta 1810eko maiatzak 25ean Buenos Airesko kabildoan sortutako lehen argentinar gobernuak (garaiko garraioek ahalbidetu zutenean) babesle bezala, distantziari dagokionez Buenos Airestik oso urruti zeuden kabildoak izan zituzten, Mendoza, Corrientes, Yapeyú eta Tarijakoa esaterako. Hasieran 1810eko maiatzak 25eko iraultzara batu zen lurralde zabalaren zati gehienak Río de la Platako Probintzia Batuak osatu zituzten (Argentinaren hasierako izena eta gaur egun ere oraindik herrialdearen izen ofizialetako bat dena).

## Bigarren Mendeurrenaren jaia 
[thumb|250px|Hegoamerikar presidenteak ospakizunean. Argazkian, ezkerretik eskuinera honako presidenteak agertzen dira: [Sebastián Piñera (Txile), Rafael Correa (Ekuador), Cristina Fernández de Kirchner (Argentina), Fernando Lugo (Paraguai), Evo Morales (Bolivia), Lula da Silva (Brasil), Pepe Mujica (Uruguai), Néstor Kirchner Idazkari Nagusia (Unasur)]]
Buenos Airesen, gobernu nazionalak urtearen ikuskizun oroigarri nagusia antolatu zuen, nagusiki hiriko etorbide nagusia den Avenida 9 de Julioren zati batean garatu zen. Jaia maiatzak 21ean hasi eta *Bigarren Mendeurrenaren egunean* amaitu zen, maiatzak 25ean. Ospakizuna herrialdean 2010 osoan egin zen arren, gertakari honetan soilik egon ziren ordezkatuta gonbidatutako probintzia eta herrialdeak.

### Kronograma 
* **Ostirala maiatzak 21**
Arratsaldeko 20:00etan: Argentinako rockaren 40 urteei omenaldia.

Luis Alberto Espinetta, Moris, Fito Paéz eta León Gieco egon ziren beste batzuen artean. Litto Nebbia izan zen zeremonia maisua. Data horretarako jada egina zen Maiatzeko Piramidearen errefakzioa Plaza de Mayo enparantza historikoan, 1810eko Maiatzeko Iraultzako gertakaririk nagusietako batzuk gertatu ziren tokia izan zena.

* **Larunbata maiatzak 22**
12:00etan: Desfile militarra.

Erregimentu bandek, muntatutako zaldi gaineko eskuadroiek, garai hartako jantziak zeramatzaten Armadako unitate historikoek eta bandera eskuadroiak parte hartu zuten. Patrizio Erregimentua eta Zaldi gaineko granada jaurtitzaile erregimentua nabarmendu ziren. Azken honek eskuadra historiko eta presidentearen zaintza osatzen du 1907tik. Berriki Herbehereetatik iritsitako zaldien arteriti biriko agerpen baten aurrean, gaitz honi aurre egiteko bertako zaldiak txertatuta ez zeudela eta, SENASAk berarentzat gorde zuen animali hauek parte har zezaketen ekitaldi oro 48 ordu lehenago bertan behera uzteko eskubidea. Zorionez, Bigarren Mendeurreneko jaian desfilatu zuten zaldiak osasuntsu zeuden.

Malvinetako Gerrako beteranoek ere parte hartu zuten, **Aintza Malvinetako 649 heroiei** jartzen zuen bandera bat zabaldu zutenak.

## Kanpo estekak
Tuonetar

**Tuonetar** finlandiar mitologian lurrazpiko munduko edo ilunpeetako eta heriotzaren erresumako erregina da. Bera, heriotzaren jauna den Tuoniren emaztea, edo alaba (edo biak) da, elkarrekin lurrazpiko mundua den Tuonela gobernatzen dutelarik.

Hildakoak euren erresumara iristen direnean, eurak dira hildakoen anfitrioi adeitsuak, eta euren maizter gogokoei, ongietorri bezala, igel eta zizarez betetako pitxer bat eskaintzen diete. Hil berrien harrera zeremonietan Tuonelako jaun-andreen seme-alaba eta senideek ere parte hartzen dute.

Tuonetar heriotzaren dontzeila eta lurrazpiko munduko jainkosa bezala ezagutzen da. Kipu-tyttö eta Louhiren ahizpatzat ere hartzen da.

## Kanpo estekak
1996ko Espainiako Itzulia

**1996ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 51. edizioa izan zen. 1996ko irailak 7 eta 29 artean ospatu zen, 22 etapatan banatutako 3898 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Alex Züllek batez beste, 39,986 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Valentzian hasi eta Madrilen amaitu zen.

Tony Rominger 1995eko Italiako Giroa irabazi ondoren handi egin zuen Itzulira itzuli zen. Aurrean, ONCE taldea zuen, aurreko edizioko garailea izan zen Laurent Jalabertekin eta Alex Züllerekin. Miguel Indurain, bost aldiz Frantziako Tourraren irabazlea izan zena, irabazteko falta zitzaion Itzuli Handi bakarra irabaztera joan zen, bere seigarren Tourra jarraian irabazteko saiakeran huts egin ondoren.

Itzuliko lehen egunak lasai igaro ziren faboritoentzat, esprint ugarirekin amaituz etapak. Maillot horia zenbait esprinterren artean pasatzen joan zen tarteko helmugetan eta helmugan lortutako bonifikazioen ondorioz.

Lehen erlojupekoa, 46 kilometrokoa, 10. etapan ospatu zen eta azken garaipenerako faboritoen arteko lehen lehia izan zen. Romingerrek irabazi zuen etapa, Zülle bigarren geratuz 2 segundura eta Indurain 3. 27ra. Gainontzeko txirrindulariak oso urruti geratu ziren. Alabaina, sailkapen nagusian egoera oso ezberdina zen, Rominger jada Zülle eta Indurainengandik nahiko aldendua baitzegoen. Jalabert eurengandik gertu zegoen, hirugarren postuan.

12. etapan, Narancon amaitu zena, Miguel Indurainen aurkako lehen kolpea gertatu zen, Züllerekiko minutu bat galdu zuelarik, eta sailkapen nagusian jada bi minutura zegoen, hirugarren postuan. Zülle eta Jalabert lasterketa nahiko lasai agintzera pasa ziren.

Hurrengo egunean, Covadongako aintziretako etapan, Indurain erretiratu egin zen, publikoa harrituta utziz, lasterketako liderraren atzetik atzeratua zihoanean. Vuelta ONCE taldearen esku geratu zen. Hirugarren sailkatua, Laurent Dufaux, Züllerengandik bost minutu baino gehiagora zegoen.

Pirinioetako etapa bakarra, Cerlergo estazioan amaitu zena, soilik ONCEk bere nagusitasuna frogatzeko balio izan zuen. Alabaina, 19. etapan Jalabertek minutu asko galdu zituen eta bidea libre utzi zion Zülleri honek bere lehen Espainiako Itzulia irabaz zezan.

21. etapan jokatu zen erlojupekoak Tony Romingerrek bere bigarren etapa garaipena eta sailkapen nagusian 3. postua lortzeko balio izan zuen.

Azkenik, podiuma erabat suitzar jatorrikoa izan zen, Alex Zülle garaile bezala, Laurent Dufaux bigarren postuan eta Tony Rominger hirugarrenean, azken honek mendiko sailkapena ere irabazi zuelarik.

## Etapak 
## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Sailkapenak 
|}

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
1737 Severny

**1737 Severny** asteroide gerrikoan aurkitutako 1737. asteroidearen izena da. 1966ko urriak 13an aurkitu zuen Lyudmila Chernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1966 TJ** zen.

## Kanpo estekak
Vinnytsiako oblasta

**Vinnytsiako oblasta** (ukraineraz: Вінницька область, translit. *Vinnyts’ka oblast*) Ukrainako erdialdeko oblasta da. Iparraldean Zhytomyrko oblastarekin du muga, ekialdean Kiev, Txerkasi eta Kirovohradeko oblastekin, hegoaldean Odesako oblasta eta Moldaviarekin eta mendebaldean Txernivtsi eta Khmelnytskyko oblastekin. 26.513 km²ko azalera du eta 2008an 1.675.236 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Vinnitsa oblast, Ukraine Ukrainetrek.com
1738 Oosterhoff

**1738 Oosterhoff** asteroide gerrikoaan aurkitutako 1738. asteroidearen izena da. 1930eko irailak 16an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1930 SP** zen.

## Kanpo estekak
1740 Paavo Nurmi

**1740 Paavo Nurmi** asteroide gerrikoan aurkitutako 1740. asteroidearen izena da. 1939ko urriak 18an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 UA** zen. Bere izena Paavo Nurmi kirolariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1739 Meyermann

**1739 Meyermann** asteroide gerrikoan aurkitutako 1739. asteroidearen izena da. 1939ko abuztuak 15ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 PF** zen.

## Kanpo estekak
Miguel Ángel Peña

**Miguel Ángel Peña Cáceres** (Granada, 1970eko uztailak 8) espainiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1994 eta 2001 artean.

Bere kirol karrerako lorpenik handiena 2000ko Andaluziako Itzulia irabaztea izan zen.

## Palmaresa 
**1993** (amateurretan)
* 3. Nafarroako Itzulian
**1995**
* 2. Nafarroako Sari Nagusian
**1997**
* 7. Andaluziako Itzulian
**1998**
* 2. Dauphiné Libérén eta etapa bat 
* 5. Asturiasko Itzulian
**2000**
* 20px Andaluziako Itzulia eta etapa 1
* 8. Murtziako Itzulian
**2001**
* 8. Getxoko Zirkuituan

## Taldeak 
* Mapei-Clas (1994)
* Mapei-GB (1995-1996)
* Banesto (1997-1999)
* ONCE-Deutsche Bank (2000)
* ONCE-Eroski (2001)

## Kanpo loturak 
* 
* Palmares osoa
2000ko Andaluziako Itzulia

**2000ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 46. edizioa izan zen. 2000ko otsailak 13 eta 17 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 794,5 kilometroko ibilbidea eginez. Almerian hasi eta Granadan amaitu zen.

152 txirrindularik parte hartu zuten zortzi txirrindulariko 19 taldetan banatuta, eta proba 114k amaitu zuten.

Garailea izan zen Miguel Ángel Peñak proba, batez beste, 37,889 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Paolo Bettinirentzat izan zen, mendikoa Francisco Cabellorentzat, tarteko helmugena Jacky Durandentzat eta taldekakoa Vitalicio Segurosentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketa

eskuinera|140px
**Errusiako errepide txirrindularitzako txapelketa** 1992tik urtero ospatzen da urteko Errusiako txapelduna erabakitzeko. Titulua lasterketa bakar baten garaileak jasotzen du. Garaileak Errusiako banderaren koloreak dituen maillota erabiltzeko eskubidea izango du hurrengo urteko txapelketararte.

Aurretik, errusiar txirrindulariek Sobietar Batasuneko txapelketan parte hartzen zuten.

## Palmaresa 
[thumb|150px|[Sergei Ivanov, Errusiako txapeldunaren maillota jantzia duela 2006an]]

## Ikus, gainera 
* Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

## Kanpo estekak
1978ko Munduko Eskrima Txapelketa

**1978ko Munduko Eskrima Txapelketa** Munduko Eskrima Txapelketaren 43. edizioa izan zen. 1978ko uztailak 12 eta 22 artean ospatu zen Hanburgon Nazioarteko Eskrima Federakuntzak eta Alemaniako Eskrima Federakuntzak antolatua.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
**Banakako floretea**
# Didier Flament 
# Alexandr Romankov 
# Harald Hein 

**Taldekako floretea**
# 
# 
# 

**Banakako ezpata**
# Alexander Pusch 
# Philippe Riboud 
# Hans Jacobsson 

**Taldekako ezpata**
# 
# 
# 

**Banakako sablea**
# Viktor Krovopuskov 
# Mikhail Burzev 
# Michele Maffei 

**Taldekako sablea**
# 
# 
# 

### Emakumezkoak 
**Banakako floretea**
# Valentina Sidorova 
# Katarína Ráczová 
# Cornelia Hanisch 

**Taldekako floretea**
# 
# 
# 

## Kanpo estekak
Kipu-tyttö

**Kipu-tyttö** Loviatar, Vammatar eta Kivutarren ahizpa da, eta, hauek bezala, ilunpeetako eta heriotzaren mundua den Tuonelan bizi da. Bere izena "minaren neskatxa" bezala itzultzen da.

Gaixotasun terminalaren jainkosa da, eta, horregatik, Kipu-tyttök azken loari kantatzen dio. Itxura izugarria du; aurpegi ilun bat, nafarreriz betea eta oso gorputz deformea. Bere ahizpa Loviatar bezala, bederatzi seme-alaben ama da, seme-alaba hauek minbizi, hezueri, ultzera, txankroa eta ezkabia bezalako izen adierazgarriak dituztelarik.

## Kanpo estekak