Suovetaurilia

[thumb|Suovetaurilia irudikatua [Trajanoren anaglifoak|Trajanoren anaglifoetan.|285x285px]]Antzinako Erroman, ***suovetaurilia***  erritual jakin bat zen. Erritual horretan, hiru animalia ar, txerri bat (*sus*), arkume bat (*ovis*) eta txahal bat (*taurus*) sakrifikatzen ziren, Marteri eskaintzeko, lurra bedeinkatu eta arazteko (*Lustratio*). 

## Etimologia 
Latinezko *suovetaurilia* hitza erro hauek osatzen dute: *suis* («txerria»), *ovis* («ardia») eta *taurus* (zezena). Izan ere, errituala abere horiek jainko bati sagaratzez zen, gehienetan Marteri; zezena jainko horren izenean sakrifikatu ohi zen, txerria, berriz, jainko ktonikoentzat eta ardia edo bobidoa Jano jainkoarentzat.

## Zeremonia 
Zeremonia honen errituala Katon Zaharrari esker iritsi zaigu.

Lehen urratsean, hiru abereak bedeinkatu behar ziren, bedeinkatze lurraren mugak inguratuz, hitz hauek esanez:

: *Cum divis volentibus quodque bene eveniat, mando tibi, Mani, uti illace suovitaurilia fundum agrum terramque meam quota ex parte sive circumagi sive circumferenda censeas, uti cures lustrare.*

: «Agintzen dizut, Manio, biktima triste hau nire agintearen eta nire lurraren inguruan paseatzeko, bai bere osotasunean, bai zure ustez araztu behar den zatian bakarrik, jainkoen laguntzaz arrakasta nire eginkizunetara irits dadin».

Ondoren, sakrifizioa egiten zen eta otoitz hau egiten zitzaion Marteri:

: “*Mars pater, te precor quaesoque uti sies volens propitius mihi domo familiaeque nostrae, quoius re ergo agrum terram fundumque meum suovitaurilia circumagi iussi, uti tu morbos visos invisosque, viduertatem vastitudinemque, calamitates intemperiasque prohibessis defendas averruncesque; utique tu fruges, frumenta, vineta virgultaque grandire beneque evenire siris, pastores pecuaque salva servassis duisque bonam salutem valetudinemque mihi domo familiaeque nostrae; harumce rerum ergo, fundi terrae agrique mei lustrandi lustrique faciendi ergo, sicuti dixi, macte hisce suovitaurilibus lactentibus inmolandis esto; Mars pater, eiusdem rei ergo macte hisce suovitaurilibus lactentibus esto*.”

: «Aita Marte, arren eskatzen dizut eta erregutzen dizut izan zaitezela onbera eta egokia , niretzat, nire familiarentzat eta gure etxearentzat. Asmo horrekin hiru biktima pasearazi ditut nire soroaren, nire lurraren eta nire etxaldearen inguruan, zuk aldendu, urrundu eta desbidera ditzazun gaixotasun ikusgarri eta ikusezinak, antzutasuna eta suntsipena, zorigaitzak eta eguraldi txarrak; aukera eman dezazun nire uztak eta gariak, nire mahastiak eta nire landaketak loratu eta hel daitezen; gorde ditzazun nire artzainak eta artaldeak, eta eman osasuna eta sendotasuna niri, nire etxeari eta nire familiari; asmo horrekin, garbitu eta sakrifizio hobendun bat egiteko nire herentziaren, nire lurraren eta nire landaren alde, esan dudan bezala, onar itzazu hiru bular-abere horien immolazioa; Aita Marte, asmo horrekin, onar ezazu hiru biktima hauen sakrifizioa.»
:

Berehala ogia eskaini behar zuten, hitz hauek esaten zituzten bitartean:

:“*Eiusque rei ergo macte suovitaurilibus inmolandis esto*.”
:
:«Asmo horrekin, pozik egon zaitez biktima horien eskaintza onartzean».
:

Sakrifizioari erantzunez iragarpenak aldekoak ez baziren, lur-jabeak sakrifizioa errepikatu behar zuen, esanez:

:“*Mars pater, siquid tibi in illisce suovitaurilibus lactentibus neque satisfactum est, te hisce suovitaurilibus piaculo.”*
:
:«Aita Marte, bular-abereen biktima horien sakrifizioan zerbaitek atsekabetu bazaitu, onartu du beste hiru horiek ordaintzea».
:
thumb|Antoninoren harresian agertutako Bridgeness Slab izendatutako harlauzaren eskuinaldean, Suovetauralia bat irudikatzen da. K.o.  142 ingurukoa.
Hiru sakrifizioen ondoren espero ziren augurio bat edo bi bakarrik agertuko ez balira, lursailaren jabeak beste txerri bat eskaini behar zuen esanez:

:“*Mars pater, quod tibi illoc porco neque satisfactum est, te hoc porco piaculo”*
:
:«Aita Marte, txerri haren eskaintzak asebete ez zintuenez, beste honekin egiten dut garbiketa».
:

Katonek ez du azaltzen espero diren iragarpenen izaera. Horiek, ziur aski, aruspizeen arteak igarriko zituen, sakrifikaturiko abereen erraien azterketaren bidez, batez ere gibelena.

## Ezaugarriak 
Erromatar erlijioan suovetaurilia publiko zein pribatuak egiten ziren. Katonek, etxalde bat garbitzeko, edo *lustrare*, egindako errituala deskribatzen du.

Maiatzean landa-suovetaurilia pribatu bat egiten zen Ambarvalia jaiegunetan, jendea "soroen inguruan ibiltzen" zen jaiak egiten ziren egunak.  

Suobetaurilia publikoak eskaintzen ziren zeremonia ofizial batzuetan, nekazaritza-festetan, zentsu bat bukatzean eta erritual bateko edozein ezbeharrez egindako akats garbitzeko. Tradizioz, suovetaurilia publiko horiek bost urtean behin egiten ziren.

Tenplu bat suntsitua izan bazen, tenpluaren kokalekua suovetaurilia baten bidez garbitu behar zen, berreraiki baino lehen.

69. urtean, ondorengotza inperialaren borroka baten ondorioz Kapitolioari su eman ziotenean, suovetaurilia bat egin zen lekua berriz sagaratzeko.

Suovetauriliak ere eskaintzen ziren, adibidez, armada bedeinkatzeko, kanpaina militar garrantzitsu baten aurretik. Horrelako bat irudikatzen da Trajanoren zutabean, et enperadorea bera dago sakrifizioan.
erdian|thumb|502x502px|Suovetaurilia erritua Trajanoren zutabeko panel batean irudikatua

## Antzeko zeremoniak beste herri batzuetan 
Beste herri indoeuropar batzuek erromatar suobetaurilien antzeko erritu erlijiosoak praktikatu zituzten.

Portugalen, Guarda barrutian dagoen *Cabeço das* Fráguas aztarnategi garrantzitsuan, lusitaniarrek (indoeuropar herria zena) idatzitako hainbat idazkun aurkitu ziren, eta inskripzio batean, praktikatzen zuten sakrifizio hirukoitza deskribatzen du, bertako jainkoei ardi bat, txerri bat eta zezen bat eskainiz.

Indian, *Sutramani* errituan, ahari bat, zezen bat eta ahuntz bat sakrifikatzen zitzaizkion *Indra Sutramani*; Iranen Anahitari hamar mila ardi, mila behi eta ehun hazitarako zezen eskaintzen zitzaizkion.

Aurreko erritualen antzekoa da greziarren *trittoíai*, Odisean deskribatzen diren sakrifizioen aretan zaharrena eta Poseidoni eskainia. 

Eugubinar Tauletan (antzinako umbriarren testu erlijiosoak dituztenak, Gubbion aurkitu zirenak) ere, lehen aipatutakoen antzeko sakrifizio erritual bat deskribatzen da. 

Beste indoeuropar talde batzuetan, lotutako erritualen presentziaren froga arkeologiko sakabanatuak baino ez daude.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak