Cardonako gatz mendia

**Cardonako gatz mendia** (), gatz diapiro handi bat da, Cardona herrian dagoena, Katalunian. 1992an Interes Naturaleko Eremuen Planean sartu zuten eta gaur egun Katalunia Erdialdeko Geoparkearen barnean kokaturik dago. 

Neolitotik abiatuta, mendeetan zehar aire zabaleko meategi garrantzitsua izan zen, XX. mendearen hasieran potasa aurkitu zen arte, orduan putzuak eta galeriak egiten hasi ziren. 1990ean itxi zen.

## Kokapena 
Garrigues mendizerraren oinean eta Cardener ibaiaren eskumako aldean kokaturik dagoen muino bat osatzen du, Cardona herriaren hegoaldean. *Salat* errekak drainatzen du eta honek Cardener ibaiarekin bat egiten du La Coromina auzoaren parean. Inguruan erliebe-forma baxuak nagusitzen badira ere gatzak disolbatzearen ondoriozko higadurak arrakala zorrotzak sortu ditu.

## Deskribapen geologikoa 
Diapiroak elipse luzatu itxurako lurraldearen sakonune bat betetzen du, 1.800 metrotako luzera eta 600 metrotako zabalera duena, guztira 100 hektareatako azalera hartuz. baina diapiroaren oinarria 2.000 metrotako sakoneran dago. Aipatzekoa da gatz masak duen dentsitate baxuagatik diapiroa etengabe gorantz igotzen ari dela eta ondorioz mendia altueran haziz doala.

Gatz mendiaren alboan hondakinez osaturiko muino bat dago, mendia bera bezain altua dena.

Hiru gatz mota azaleratzen dira Cardonako gatz mendian:
* Halita edo gatz-arrunta (NaCl)
* Silbita (KCl)
* Karnalita (KMgCl₃ · 6H₂O)

Eozeno epearen amaieran, duela 40 milioi urte inguru, Ebroko arroan metatu ziren material ebaporitikoez osaturiko multzoa da. 

Pirinioen sorrera Katalunia ekialdean hasi zen eta gaur egungo Manresa hiriraino iritsi zen Ozeano Atlantikoa. Prozesuak aurrera egin ahala badia erraldoia itxi eta barneko aintzira ba sortu zen. Aintzira lurrunduz joan zen eta gatz kopuru handiak metatu ziren.

Pirinioak altxatu zirenean sedimentuen deformazio handiak gertatu ziren eta gatzaren plastizitate handiaren eraginez diapiroak osatu ziren. Gatzen dentsitate txikiak diapiroak gorantz egitea eragin zuen eta bidean Cardonako antiklinala zulatu zuten.

Azkenik Salat ibaiaren higadurak azaleratu zituen diapiroak, "gatz-mendi" izenaz ezagutzen direnak.

## Meatzaritza 
250px|thumb|Putzutik gatza ateratzeko armazoia.
Cardonako gatz mendia Neolito garaitik ustiatu izan da, izan ere aire zabaleko meategia izanik erraza baitzen gatza eskuratzea. Kanpai-formako ontzien kulturako kideek bertako gatza ustiatu zuten.Katon Maior erromatarrak honela idatzi zuen; "Gatz puruzko mendi bat da, gatza kendu ahala hazi egiten dena".

Unión Explosivos Riotinto enpresa potasa ustiatzen hasi zenean Cardonaren industrializazioa ekarri zuen eta herriaren populazioa bikoiztu egin zen. Meatzarien lan baldintzak eta bizilekuak oso eskasak ziren eta greba ugari egin zituzten. Hurrengo 60 urtetako ustiaketan 75 meatzari hil ziren. 

Potasa atera eta lantegian landu ondoren kamioietan Sùriara eramaten zen eta han trenean sartu eta Bartzelonako kaira iristen zen. Sùriako potasa meategiak azpiegitura hobeak zituen ordea eta Cardonako meategia indarra galduz joan zen 1990an itxi egin zen arte. Cardonarentzat kolpe gogorra izan zen eta 10.000 biztanletik gora izatetik 30 urtetan biztanleriaren erdia baino gehiago galdu zuen.

## Kultur ondarea 
2003an interpretazio zentro bat ireki zen Mina Nieves instalakuntzetan eta *Parc Cultural de la Muntanya de Sal* ("Gatz mendiko Kultur Parkea") eratu zen. Haraneko meatzaritzaren historia erakusten da han. Gatz mendiaren barnean 86 metrotako sakonera duen galeria bat bisitatu daiteke.
* Hegaztientzako babes bereziko eremua (HBBE) - 1987an
* Batasuneko garrantzizko lekua (BGL) - 1997an
* Natura 2000 - 2006an

## Iruditegia 

Irudi:RockSaltCardona.jpg|Meategiaren airetiko ikuspegia.
Irudi:Muntanya de Sal de Cardona, entrada a la mina.JPG|Gatz mendia eta galeriaren sarrera.
Irudi:Parc Cultural de la Muntanya de Sal (50059256101).jpg|Galeria.
Irudi:Parc Cultural de la Muntanya de Sal (50059258946).jpg|Gatzezko estalaktitak.
Irudi:Muntanya de Sal de Cardona - 8.jpg|Gatz geruzen tolesturak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cardona Turisme