Hamida Banu Begum

**Hamida Banu Begum** edo **Maryam Makani** (Paat, Pakistan, 1527 - 1604ko abuztuaren 29a) enperatriza izan zen, Humayun bigarren enperadore mogolaren emaztea eta Akbar enperadorearen ama. Persiako eta Indostango artisauek eraikitako Humayunen mausoleoa eraikitzeko agindu zuen.

## Bizitza 
[thumb|[Hamida Banu Begum, Agrara itsasontziz bidaiatzen.|395x395px]]
Hamida 1524an jaio zen, Shaikh Ali Akbar Jamiren alaba izan zen, persiar xii baten alaba eta Hindal Mirza printze mogolaren (Babur enperadorearen seme gazteena) lagun eta irakaslea. Bere ama Mahna Afraz Begum izan zen. Bere leinuak iradokitzen duen bezala, Hamida musulman sutsua zen.

## Humayun ezagutzen 
17 urte zituela ezagutu zuen Humayun, Mirza Hindal printzearen etxera joaten zen bitartean, Babur enperadorearen Dildar Begum emazteak eta Humayun-en amaordeak egindako oturuntza batean. Garai hartan, Humayun erbestean zegoen Delhiko exodoa izan eta gero, Sher Shah Suriren altxamenduaren ondorioz. Azken horrek Delhiko Sultanatoa zaharberritzea nahi zuen.

Hamida eta Humayun, Haimida eta Hindal senar-emazteen arteko negoziazioak hasi zirenean, izugarri hazi zen ezkontzeko proposamena, biak elkarrekin maiteminduta baitzeuden. Gulbadan Begumek, Humayunen arrebaordeak haren bizitza kontatu zuen *Humayun-nama* lanean, Hamida Hindal jauregira joaten zela eta Dildar Begum amarekin batera jaiak antolatzen zituela adierazi zuen.

Hasieran, Hamidak uko egin zion Humayun ezagutzeari, baina, 40 egun igaro ondoren, eta Dildar Begumek behin eta berriz eskatu ondoren, onartu egin zuen konpromisoa.

## Ezkontza 
Ezkontza Humayun astrologo argiak aukeratutako egun batean izan zen, eta erabaki zuen 1541eko irailean izango zela, Patren. Hamida bere bigarren emaztea bihurtu zen, Bega Begum-en ondoren (geroago Haji Begum deituko zioten, Haj egin ondoren), hura baitzen bere lehen emaztea eta emakume-harem inperialeko andrea. Hamida Banu Begumi Maryam Makani ere deitzen zaio. Ezkontza hori politikoki onuragarria zen Humayunentzat, gerran klan txinatarren laguntza lortu baitzuen.

Bi urte geroago, basamortuan zehar bidaia arriskutsu bat egin ondoren, 1542ko abuztuaren 22an, Rana Prasad izeneko Rajput batek gobernatutako Umerkot hirira iritsi ziren Rana eta Humayun, basamortuko oasi txiki batean, eta honek babesa eman zien. Handik bi hilabetera, gero Akbar enperadore izan zena jaio zen.

Hurrengo urteetan, emakumeak une latzak igaro behar izan zituen senarraren ondoan jarraitzeko. Senarrak erbestean jarraitzen zuen. Abenduaren hasieran, Jünen kanpatu behar izan zuten neska eta haren haur jaioberria, basamortuan zehar 10 edo 12 egunez bidaiatu ondoren. 1543an, bidaia arriskutsu bat egin zuten Sind-era, Kandaharrera iristeko, "basamortuan eta urik gabe bidaiatuz", eta semea utzi zuten bertan senarrari Persiara laguntzeko. 1544an, Sabzawar-eko kanpamentu batean, Herat-etik 93 miliara, alaba bat izan zuen. 1545eko azarora arte ez zen itzuli Akbar semearen ondora, eta, 3 urte geroago, bera eta haren seme-alabak Humayun-ekin joan ziren Kabulera.

## Mogol enperatriza 
Akbar-en erregealdian, kasu askotan, errege-andreek auzitegiko arazoetan esku hartzen zuten, gaizkileren batentzako klementzia eskatzeko, esaterako. Hamidak behin baino ez bazuen esku hartu ere, haren erreguak entzungor egin zien xii bat hil zuen Lahoreko suni bati, eta Akbar semeak entzungor egin zion.

## Enperatriz alarguna 
1554ko azaroan, Humayun-ek India berreskuratu zuenean, Kabul-en gelditu zen bizitzen. Humayun-ek Delhiren kontrola hartu zuen arren, 1555ean, urte bat geroago, enperadorea hil egin zen Delhiko Purana Qila jauregiko liburutegiko eskaileretatik erori zenean, 47 urte zituela, eta 13 urteko oinordeko bat, Akbar, utzi zuen, Mogol Inperioko enperadore handienetako bat bihurtu zena. Hamidak Kabul utzi zuen semearekin elkartzeko, 1557an, eta harekin bizitzera joan zen. Hainbat aldiz hartu zuen parte politikan, Bairam Khan mogol-ministroaren erregeordetzan egin zituen esku-hartze politiko nabarmenenak, semeak adin-nagusitasuna 1560an bete aurretik.

## Heriotza eta ondorioak 
[ezkerrera|thumb|Humayunen hilobia, [Hamida Banu Begum hil ondoren hantxe lurperatu zuten.]]
[eskuinera|thumb|Hamida Banu Begum-en [Zenotafio|zenotafioa, Dara Shikoh-en eta beste batzuen ondoan, Humayun-en hilobiaren alde batean, Delhin.]]
Hamida Humayunen hilobian lurperatu zuten, 1604ko abuztuaren 29an Agran hil ondoren, Akbar semea hil baino urtebete lehenago, eta Humayun enperadorea hil eta ia 50 urtera. Bere semeak beti izan zuen oso estimuan, Thomas Coryat bidaiari ingelesak gogoratu zuenez, Akbar bera ikusi zuen haren palankina delakoa ibaian zehar eramaten, Lahoretik Agrarako bidaietako batean. Geroago, Jahangir aitaren (Akbar) aurka matxinatu zenean, bilobarentzat klementzia eskatu zuen eta biak adiskidetzea lortu zuen. Akbar-ek bi aldiz bizarra eta burua moztu zituen: lehena, Jiji Anga bere inudea hil zenean, eta bigarrena, Hamida Banu ama hil zenean.

"Maryam Makani" ("Mariarekin  bizi dena") hil osteko titulua eman zitzaion, semeak errugabetasun-sinbolotzat baitzuen. Haren bizitzaren xehetasunak *Humayun Nama* kronikan daude kontatuta, Gulbadan Begumek (Humayun-en arrebaordea) idatzi zuen kronikan, baita *Akbarnama* eta *Ain-i-Akbari* kroniketan ere, Akbar semearen erregealdian idatziak.

## Herri-kulturan 
Ashutosh Gowariker-ek zuzendutako *Jodhaa Akbar* film indiarrean, Poonam Sinhak interpretatu zuen Hamidaren pertsonaia. *Humayun* izenburuko hindi filmean ere agertzen da, Mehoob Khan-ek zuzendua. Nargis Dutt-ek interpretatu zuen haren pertsonaia.

*

## Erreferentziak 
## Biografia 
* Humayun-Nama: *The History of Humayun* by Gulbadan Begum, Tr. by Annette S. Beveridge (1902). New Delhi, Goodword, 2001. ISBN 81-87570-99-7.Columbia Univeko Packard Institute Excerptako liburu elektronikoa.

## Kanpo estekak 
* *Humayun nama*, Chapter 9:..marriage of Hamida-banu Begam and Humayun