open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan Bataiatzailearen erretaula (Mirafloresko kartusia)

***San Joan Bataiatzailearen erretaula*** edo ***Mirafloresko erretaula***, Joan Flandeskoak 1496 eta 1499 artean margotutako poliptikoa da. Mirafloresko kartusian (Burgos, Gaztela) egon zen altzaria, baina hura osatzen zuten bost taula margotuak 1809an sakabanatu ziren, eta 21. mendean lau museotan eta bilduma pribatu batean gordetzen dira.

## Jatorrizko erretaula 
1496an, Gaztelako Elisabet katolikoak, bere gorteko margolari flandestarretako bati, Joanes Flandeskoari, enkargatu zion lan hau, eta haren lanketarako kartusian jarri zen bizitzen artista. Erretaula 1499an amaitu zen, eta margolariari 26.735 marabedi ordaindu zizkioten.

Baltikoko haritzezko oholen gainean olioz margotu ziren taulak. Poliptiko finko baten itxura izango zueka uste da, hiru hamarkada lehenago Dirk Bputsek egindako Lovainako *Sakramentu Santuaren Erretaula* bere insporaziotzat jotzen baita. Forma hori konplexuago bilakatu zen 1659an, taulak zur urreztatuzko erretaula barroko batean moldatu zituztelako.

## Sakanabatutako taulak 
Napoleondar gerren kontestuan, Iberiar penintsulako gerran, lana zatitu eta sakabanatu zen. Burgostik beste erretaula flandestar bat eraman zuen Darmagnac jeneralak, honetatik panel bat hartu zuela behintzat uste da: San Joan Bataiatzailearen buru-mozketa irudikatzen duena, zeina Genevako Arte eta Historia Museoan gorde den.

Genevako taula 1929an identifikatu zuten Mirafloresekin eta Joan Flandeskoarekin. 1939an Anberesko Mayer van den Bergh museoko *Herodesen oturuntza* ere, Genevakoa bezala, albo-hegal gisa identifikatu zuten. Bi horien artean egongo zen zatia, *Jesusen bataioarena*, Juan Abelló aberats espainiarraren Madrilgo bilduma batean dago. 1950ean, laugarren panela aurkitu zuten, *San Joan Bataiatzailearen Jaiotza,* Clevelandeko Arte Museoan. Zientifikoki frogatu da jatorri bera zutela parte hauek analisi dendrokronologikoak erakutsi duelako zuhaitz bakan bateko taulak direla margolanen oinarria., eta azkenik, 2003an Belgradeko Museo Nazionaleko funts gordeetan aurkitu zuten.

Alboetako lau panelak 2010eko irailaren 11tik azaroaren 7ra batu zituzten, Mayer van den Bergh museoko aldi baterako erakusketa baterako. Abello aberatsaren erdiko taulak ez zuen bat egin besteekin orduko horretan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Clevelandart_1975.3.jpg|*Joan Bataiatzailearen jaiotza* (Cleveland Museum of Art).
Fitxategi:Ecce_Agnus_Dei,_par_Juan_de_Flandes,_1496-1499_(Musée_national_de_Serbie).jpg|*San Joan Bataiatzailearen Predikua*, Belgrad.
Fitxategi:Baptême_du_Christ_(Juan_de_Flandes).jpg|*Kristoren bataioa*, (Madril, Abelló bilduma).
Fitxategi:Décollation_de_saint_Jean_Baptiste,_par_Juan_de_Flandes_(Genève,_MAH).jpeg|*Bataiatzailearen buru-mozketa*, Geneva.
Fitxategi:Juan_de_Flandes_-_Herodias'_Revenge_-_WGA12038.jpg|*Herodesen oturuntza* (Anberes.

Fitxategi:Retable_de_Miraflores_(reconstitution).jpg|Berregiketa hipotetikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustavo Adolfo Espina Salguero

**Gustavo Adolfo Espina Salguero** (Asunción Mita, 1946ko azaroaren 26a – 2024ko urriaren 23a) guatemalar enpresaburu, artzain ebanjeliko eta politikaria izan zen. Guatemalako jarduneko presidentea izan zen 1993ko ekainaren 1etk 5era.

Movimiento de Acción Solidaria alderdiko kidea izan zen, eta 1990eko presidentetzarako hauteskundeetan presidenteorde izateko hautagaia izan zen Jorge Serrano Eliasen hautagaitzan. 1991ko urtarrilean biek presidente eta presidenteorde karguen zina egin zuten.

1993ko ekainaren 1ean, Jorge Serrano estatu-kolpe bat ematen saiatu zen boterean zegoen denbora luzatzeko, baina porrot egin zuen eta herrialdetik ihes egin zuen. Ondorengo krisi konstituzionalean, Espina bitarteko presidente bihurtu zen militarren laguntzarekin. Ekainaren 3an kongresuak izendapenaren aurka bozkatu zuen eta Espinak bi egun geroago aurkeztu zuen uko egitea.

Erbesteratuta egon zen 1997an Guatemalara itzuli zen arte. Konstituzioa urratzeagatik kondenatu zuten eta isuna ezarri zioten.
Jarramplas

**Jarramplas** () Cáceresko probintziako Piornal herrian (Espainia) ospatzen den jai bat da. Urtero urtarrilaren 19 eta 20an ospatzen da. Espainiako Interes Turistiko Nazionaleko Jai izendatu dute. 

Jarramplas inauteri tradizional bat da. Pertsonaia bat kolore anitzeko xingolak eskegita dituela, eta aurpegia mozorro koniko batekin estalia duela, danborra jotzen du herrian zehar. Buruan adarrak eta sudur handia ditu. Herritarrek, lapurren aurkako zigor gisa, patatak eta arbiak botatzen dizkiote. Pertsonaiak, babesteko, karbono-zuntzez egindako babesa eraman ohi du azpian, kolpe ugari jasotzen baititu.

Jaia amaitzen da Jarramplasek gehiago ezin duenean. Herritarren artean ohorea da Jarramplas izateko aukera edukitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Signatura topografiko

**Signatura topografikoa** edo **kokapen-kode** bilatzen dugun liburua non dagoen adierazten digun zenbaki eta letra-multzoa da. Liburuaren bizkarraren behealdean jartzen da, txaplata izeneko etiketa batean.

Euskoa jaurlaritzak argitaratutako Museologia eta Museografia ziztegian, azalpen hau ematen da: "Zenbakiz, letraz edo bien konbinazio batez osatutako segida, dokumentu jakin bati dagokiona eta dokumentuak liburutegian edo artxiboan duen kokapena adierazten duena. Dokumentuan bertan eta dagozkion erregistro bibliografikoetan adierazten da."

Eta Eusko Jaurlaritzaren "Katalogazio afrauak", gidaliburuaren definizioan: "Letraz, zenbakiz edota bietakoez eratutako zeinua, liburu edo dokumentu batean, bai eta horien erregistro bibliografikoetan ere, jartzen dena, liburutegiko edo artxiboko zein tokitan dagoen adierazteko"

### Signaturen egitura 
Signatura idazteko arauak alda daitezke herrialdearen arabera, baina oro har, honako hauek osatzen dute: liburuaren gaiari dagokion SHUren zenbakiak (Sailkapen Hamartar Unibertsala), lehenengo hiru letrek (letra larriak), egileari, literatura-editoreari, zuzendariari eta abarri dagozkienak, eta, azpian, lanaren izenburuko lehen hiru letrak (letra xeheak) (artikuluak kontuan hartu gabe).

Salamancako Unibertsitateko liburuzainek, adibidez, zabalduen dauden arau hauek jarraiten dizute signatura topografikoak idazteko. Adibidez:

Signatura hori Federico García Lorcaren "La casa de Bernarda Alba" obrari dagokio (edo, logikoa denez, lehen abizena "Gar" duen eta izenburua "Cas" edo "La Cas.." edo "El Cas..." duen egile baten espainiar literaturako beste edozein obrari)

liburua edo materiala egile jakinik ez badu, anonimoa bada, izenburuaren lehenengo hiru letrak bakarrik agertuko dira gaiari dagozkion zenbakien azpian, letra larriz:

Signatura hori "Lazarillo de Tormes" liburuarena da.

Egile jakin batzuei buruzko azterlan kritikoen kasuan, gaiari dagokion zenbakiaren azpian, aztergai den egileari dagozkion lehen hiru letra larriak agertuko dira, eta, azpian, azterlanaren egilearen lehen hiru letrak, horiek ere letra larriak:

Signatura hori, liburu honena da: "Estudios lorquianos", María Teresa Babin ikerlariarena (hau da: Gar hizkiekin hasten den abizena duen esapinair literatura idatzi duen egile bati buruzko liburua eta "Bab" hizkiez hasten den abizena duen egile batek idatzia):

**860** = Espainiako literatura

**GAR** = García Lorca, Federico (liburua idazle horri buruzkoa da)

**BAB** = Babin, María Teresa (liburua idatzi du)

### Beste egitura batzuk 
Baina, gorago esan bezala,  liburutegi guztiek ez dute zeratn siatema hori bera jaraitu behar signaturak idazteko. Artxiboetan, bestelde oso bestelakoa da signaturek isaltu  behar duten informazioa, dokumentuak sailkatzerakoan, ez baitira jarraitzen liburuen sailkapen arau berdinak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ugaïna etxea

**Ugaïna etxea**, , Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrien dagoen etxe bat, herri honetako malekoian eta Hondartza handiaren parean. Mazarin karrikaren 14. zenbakian dago.

1922an François-Jean Cazalis arkitektoak diseinatu eta eraiki arazi zuen. Euskal estiloko arkitektura du. Pierre-Édouard Stérinek erosi eta 2026an 15,9 milioi eurotan saldu nahi zuela adierazi zuen, eztabaida sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susie O'Neill

'''Susan O'Neill''' (Brisbane, Queensland, 1973ko abuztuaren 2a) australiar igerilari ohia da, tximeleta estiloko eta estilo libreko probetan espezializatu zena.

## Kirol ibilbidea 
1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen tximeleta estiloko 200 metroetan, 2:09.03 segundoko denborarekin, Summer Sanders estatubatuarraren eta Wang Xiaohong txinatarraren atzetik.

Lau urte geroago, 1996ko Atlantako Udako Olinpiar Jokoetan hiru domina irabazi zituen: urrea tximeleta estiloko 200 metroetan, zilarra 4 x 100 metroko erreleboetan eta brontzea estilo libreko 4x200 metroko erreleboetan.

Eta 2000ko Sidneyko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen estilo libreko 200 metroetan, 1:58.24 segundoko denborarekin, Martina Moravcová eslovakiarraren eta Costa Ricako Claudia Pollen aurretik (brontzezkoa 1:58.81 segundorekin); halaber zilarra irabazi zuen tximeletako 200 metroetan, 2:06.58 segundoko denborarekin, Misty Hyman australiarraren eta Petria Thomas australiarraren aurretik. Gainera, errelebo-probetan bere taldearekin batera, beste bi zilarrezko domina irabazi zituen: 4x200 metroetan —Ameriketako Estatu Batuen atzetik eta Alemaniaren aurretik— eta 4 x 100 metro estiloko erreleboetan, berriro ere Ameriketako Estatu Batuen atzetik eta Japoniaren aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cailee Spaeny

**Cailee Spaeny** (Springfield, Missouri, 1998ko uztailaren 24a) estatubatuar aktore eta abeslaria da. *Priscilla* (2023) film autobiografikoan eta Alien: Romulus (2024) filmetan izan zituen bere gaztetako lehen bi antzezpen protagonista nagusiak.

## Ibilbidea 
Zineko debuta 2016ko *Counting to 1000* film laburrean egin zuen. Agerpen handiagoa izan zuen 2018ko Pacific Rim: Uprising filmean, John Boyega eta Scott Eastwoodekin batera.

2023an Sofia Coppolla zuzendari ezagunaren *Priscilla* film autobiografikoan Priscilla Presley bilakatu zen, Elvis Presleyren rola egin zuen Jacob Elordiren ondoan. Filma Veneziako Zinema Jaialdian estreinatu zen, eta Spaenyri Emakumezko Aktore Onenaren Volpi saria eman zioten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juliana Agirrezabala Pagola

**Juliana Arrizabalaga Pagola** (Amezketa, Gipuzkoa, 1854ko abuztuaren 17a - Bilbo, Bizkaia, 1912) maistra izan zen.

## Bizitza 
Juliana de Agirrezabala Pagola 1854ko abuztuaren 17an jaio zen, Amezketan; bere aita Juan Francisco Agirrezabala Garagarza izan zen, eta bere ama Josefa Joaquina Pagola Mendizabal. Hamar seme-alabetan bigarrena izan zen. Nerabea zela Bilbora joan zen bizitzera, familia osoarekin. 
### Lan ibilbidea
Bizkaiko Irakasle Eskolan erreferente izan zen Juliana Agirrezabala. Ahanzturan eror ez zadin, Irakasleen Unibertsitate Eskolan, gero Bilboko Hezkuntza Fakultate izenarekin ezagutzen dena, bertako areto nagusiari haren izena jarri zioten 2011n Leioako campusean.  

Gurutze Ezkurdia irakasleak, EHUren Campus aldizkarian aipatzen zuenez: 2025eko abenduaren 18an, ondare immateriala osatzen duten hiru maistren biografiak berreskuratu dira: **Juliana de Agirrezabala**, Martina Casiano Mayor eta Adelina Mendez de la Torre. Bizkaiko ondare kolektiboaren parte diren heinean, balorean jarri nahi izan dira ikasleriaren eta jendearen ezagutzarako.Amaia Zabala *Argia* aldizkariko kazetariak esan zuenez: Bilbon eskolaurreko plaza bat lortu zuen, oposizio bidez –bere bizitzan lau oposiziotara aurkeztu eta lauetan Bikain atera zuen–, eta gutxira Bilboko Irakasle Eskolan hasi zen. 1908an ikastetxeko zuzendari izendatu zuten eta postu horretan hil zen, 1912an. Agirrezabalak bizitza osoa eskaini zion Maistren Goi Mailako eskolari.

## Aintzatespenak 
* 2015ean Bizkaiko Foru Aldundiak *Gizonen eta Emakumeen arteko Berdintasuna* bultzatzeko ekimenen artean, "Foru Liburutegiko Areto Nagusian egin zen Bizkaiko Auzo Ikastolei buruzko erakusketaren harira, (...) eskura jarri zuen mende hasierako maistra bizkaitarren biografiak biltzen zituzten 9 orri-markatzaile, *Bizkaiko maistrak: etorkizunari bidea zabaltzen* lelopean; horien artean aukitzen zen "Juliana de Agirrezabala Pagola"-ren markatzailea (1854-1912). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abiadura-patinajea 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 1500 metro

**2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako abiadura patinajeko 1500 metroko emakumezkoen lehiaketa** 2026ko otsailaren 20an egin zen, Milango Azokan jarritako pistan. 

## Errekorrak 
Proba ospatu aurretik, hauek ziren errekorrak:

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Abiadura-patinajea 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak irteera masiboa

**2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako abiadura patinajeko emakumezkoen irteera masiboko lehiaketa** 2026ko otsailaren 21ean egin zen, Milango Azokan jarritako pistan. 

## Emaitzak 
### Finalerdia 
### Finala 
## Kanpo estekak
Abiadura-patinajea 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak jarraipena taldeka

**2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako abiadura patinajeko gizonezkoen irteera masiboko lehiaketa** 2026ko otsailaren 14 eta otsailaren 17ean egin zen, Milango Azokan jarritako pistan. 

## Errekorrak 
## Emaitzak 
### Final laurdenak 
### Finalerdiak 
### Finalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaragoza Hurrican

**Zaragoza Hurricanes** Zaragozako futbol amerikar-flag talde bat da. Futbol amerikarreko liga nazionalean (LNFA) jokatzen dute. Senior, flag eta femenino taldeak dituzte.

## Historia 
Taldea 2005ean sortu zen, txapelketetako futbol amerikarra suspertzeko asmoz, 2004an Zaragoza Lions taldea hil zenean desagertu baitzen. Lions taldea 1989an sortu zen, Zaragozako Aire Baseko estatubatuarren laguntzarekin. Amerikar Futboleko Liga Nazionalaren 2001eko finala jokatu zuten, eta 2002ko denboraldiko Europako txapelketarako sailkatu ziren.

Hainbat denboraldiz LNFA 2an lehiatu ondoren, Hurricanesek 2010eko denboraldian egin zuen debuta LNFAn, 3 garaipen, 4 porrot eta berdinketa bateko balantzearekin. 2011n porrotak baino garaipen gehiago lortu zituen (4-3-1) eta 2012an 5 victoriatara hobetu zuen (2 porrot-1 berdinketa), LNFA-Elite sailkapenerako play-offetan sartuz, non finalerdietara iritsi zen. Era berean, 2012an ere, jubenil taldea Junior mailako Amerikar Futbol Liga Nazionaleko txapeldunorde geratu zen final nazionalera iritsi ondoren eta kadete mailako taldea Espainiako txapeldun izendatu zen.

2017ko irailean Zaragoza Hornetsekin fusionatu zen.

2021-2022an Aragoiko futbol amerikarreko ligan lehiatu zen eta ez zuen paper ona izan txapelketan. 

2022-2023tik Bowl Flag ligan lehiatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Weborria
*FEFA
Las Rozas Black Demons

**Las Rozas Black Demons** Madrilgo Las Rozasen egoitza duen futbol amerikar talde profesionala bat da, gaur egun, LNFAko Elitean jokatzen duena

## Historia 
2000. urtean Madrid Panteras klubeko jokalari ohi batzuk bildu ondoren, Las Rozas Black Demons lehiaketarako entrenatzen eta prestatzen hasi ziren. Lagunarteko partidak jokatu ondoren, Madrilgo Ligan eta Granadako Hiria II. Trofeoan lehen arrakastak izaten hasi ziren. 2004an taldea ACFAM Ligan eta LNFA 2an lehiatzen da. Hurrengo denboraldian, Black Demons taldea berriro lehiatuko da LNFA 2an, finala lortuz, Bartzelona Urolokiren aurka galduz. Hurrengo finala jokatuko dute berriro, 2006an, baina oraingoan txapeldun atera dira, Tarrasa Reds mendean hartuta. Liga honetan lehiatzen jarraitzen dute 2009ra arte.

2009an, taldeak txapelketa nagusira jauzi egin zuen, Futbol Amerikarreko Liga Nazionalera (LNFA).

2012ko maiatzaren 27an LNFA Elitera igotzeko play-offetako txapeldunak dira, finalean Valentzia Giants mendean hartuta.

2017ko maiatzaren 27an B serieko txapeldunak dira, finalean L 'Hospitalet Pioners garaitu ondoren.

2023an Spanish Bowl irabazi zuten, elkarren segidako laugarren finalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wang Xiaohong

**Xiaohong Wang** (Changzhou, Jiangsu  probintzia, Txina Herri Errepublika, 1968ko azaroaren 20a) txinatar igerilari ohia da, tximeleta estiloko probetan espezializatu zena.

## Kirol ibilbidea 
1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen tximeleta estiloko 200 metroetan, 2:09.01 segundoko denbora eginez Summer Sanders estatubatuarraren atzetik eta Susie O'Neill australiarraren aurretik.

Perth hiriko (Australia) igerileku luzeko Munduko Txapelketan ere zilarra irabazi zuen tximeleta estiloko 100 metroetan, 1991. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akrobaziazko eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan

**Akrobaziazko eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan** Livigneko Valteline gunean jokatuko da, Italian, 2026ko otsailaren 7tik otsailaren 21era bitarte. 

Nazioarteko Batzorde Olinpikoak onartu zuen emakume eta gizonen proba kopuru berbera egotea, eta proba misto bat. Horrela, hamabost proba egon ziren guztira, koska paraleloak lehen aldiz sartuta. 

## Dominak 
### Herrialdearen arabera 
### Gizonezkoen probak 
### Emakumezkoen probak 
### Mistoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akrobaziazko eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Aireko jauziak talde mistoa

**Aireko jauzien proba mistoa 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako akrobaziazko eskian** otsailaren 21ean jokatu zen Cortina d'Ampezzoko Livigno pistan. Bigarren aldia izan zen proba hau Olinpiar Jokoetan egiten zela. Kaila Kuhn, Connor Curran eta Christopher Lillis estatubatuarrek irabazi zuten urrea, Suitzak zilarra eta Txinak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akrobaziazko eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak aireko jauziak

**Emakumezkoen aireko jauzien proba 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako akrobaziazko eskian** otsailaren 17tik otsailaren 17ra jokatu zen Cortina d'Ampezzoko Livignon. 

## Emaitzak 
### Sailkapena
### Finala
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akrobaziazko eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak eski cross

**Emakumezkoen eski cross proba 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako akrobaziazko eskian** otsailaren 21ean jokatu zen Cortina d'Ampezzoko Livigno pistan. 

## Emaitzak 
### Taldekatze lasterketa
### Kanporatze errondak
#### Final zortzirenak
;1. txanda

;2. txanda

;3. txanda

;4. txanda

;5. txanda

;6. txanda

;7. txanda

;8. txanda

#### Final laurdenak
;1. txanda

;2. txanda

;3. txanda

;4. txanda

#### Final erdiak
;1. txanda

;2. txanda

#### Finalak
;Final txikia

;Final handia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akrobaziazko eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak hodi erdia

**Gizonezkoen hodi erdiaren proba 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako akrobaziazko eskian** otsailaren 19tik otsailaren 20ra jokatu zen Cortina d'Ampezzo eremuko Livignon. Alex Ferreira estatubatuarrak irabazi zuen urrea, Henry Sildaru estoniarrak zilarra eta Brendan Mackay kanadarrak brontzea.

## Emaitzak 
### Sailkapena
### Finala
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kika (burukoa)

**Kika** () edo **kitxka** Vladimir Dalen hiztegiaren arabera, kikak adarrak ditu, sorokak ez bezala, eta aurrealde baxua, kokoxnikak ez bezala.

## Itxura 
Kika perla, ale eta beste harribitxi batzuekin apaindutako koroa ireki modukoa zen. *Kika* hitzak berak ez zuen buruko osoa bakarrik adierazten, baita bere beheko zatia ere, mihise itsatsi batez egiten zena. Zati horrek ilea estaltzen zuenez, **volosnik** (, 'ilekoa') bezala ere ezagutzen zen. Burukoaren aurrealdea adarren, apatxaren edo palaren itxurakoa zen, eta forma hau lortzeko material gogorrak erabiltzen ziren, hala nola urki-azala.

## Ohiturak 
Buruko horren lehen aipamena 1328ko dokumentu batean agertzen da. Kika adardunak antzinarotik janzten ziren, eta haien forma berezia garai hartako sinesmenekin lotuta zegoen. Geroago, kika ezkontza-osagarri eta ezkondutako emakumeen buruko tradizional bihurtu zen, neska gazteen koroak ez bezala, ilea erabat ezkutatzen baitzuen. Kikiak batez ere Tulako, Riazango, Kalugako, Oriolgo eta hegoaldeko beste gobernazio batzuetan janzten ziren. XIX. mendean, klero ortodoxoak jazarri egin zien kikiak janzteari, emakume nekazariei kokoxnikak erabiltzea eskatuz. XX. mendearen hasieran, buruko apaingarri hau ia desagertu zen, eta noizean behin bakarrik aurki zitekeen kika Errusiako hegoaldeko eskualdeetan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Женский головной убор Калужской губернии 1845.jpg|Kalugako gobernazioko kika (1845).
Fitxategi:Костюм Скопинского уезда XIX crop.jpg|Kika adarduna (Riazango gobernazioa, 1900eko hamarkada).
Fitxategi:Kichka (Razyan, 19th c.)02 Kirill Babaev's collection.jpg|Pala itxurako kika (Riazango gobernazioa, XIX. mendea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alpetar eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak jaitsiera

**Gizonezkoen alpetar eskiko jaitsiera proba** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 7an egin zen Milandik 200 kilometrora dagoen Bormion. 

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alpetar eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak jaitsiera

**Emakumezkoen alpetar eskiko jaitsiera proba** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 8an egin zen Olimpia delle Tofaneko pistan, Cortina d'Ampezzon. Breezy Johnson estatubatuarrak lortu zuen urrea, Emma Aicher alemaniarrak zilarra eta Sofia Goggia italiarrak brontzea. Johnsonen lehen domina olinpikoa izan zen eta Aicherren lehen banakako domina. Lindsey Vonn eskiatzailea ebakuatu behar izan zuten eroriko larri baten ondotik.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wesley Gassova

**Wesley Gassova Ribeiro Teixeira** (São Paulo, Brasil, 2005eko martxoaren 5a) futbol jokalari brasildarra da. Ezker hegalean jokatzen du eta bere egungo taldea Reala da. 2026ko urtarrilaren 31ean fitxatu zuen talde gipuzkoarrak.

## Ibilbidea 
#### Brasilen bere hastapenak. 
Bere herrialdean hasi zuen bere ibilbidea Corinthians taldean. Jokalari profesional bezela bere debuta 2022ko apirilaren 20an izan zen 17 urte zituela. 

16 minutu jolastu zituen Brasilgo Kopan Associação Atlética Portuguesa-ren aurka. Estadio do Café futbol zelaian izan zen. Denboraldi hartan beste 3 partida jokatu zituen lehen taldearekin.

2024ko apirilaren 28an, Wesleyk bi gol sartu zituen eta Corinthiansek 3-0 irabazi zion Fluminenseri.

2024. urtean 20 urte azpiko Samba d'Or saria irabazi zuen. Brasilgo adin horretako jolakari onenak irabazten du sari hau.   2022. urtean Endrick jokalariak irabazi zuen sari hau ere.

#### Saudi Arabiara mugimendua. 
2024ko abuztuaren amaieran, Al-Nassr Football Clubek 20 milioi dolarren truke fitxatuko zuela iragarri zuen. Cristiano Ronaldo, Sadio Mané, Otávio eta Aymeric Laporte bezalako jokalariekin aritu zen.

#### Realera iritsi lagata. 
2026ko urtarilaren 31ean Realak bere fitxaketa adostu zuen Al-Nassr taldearekin. Utzita 2025-26 denboralidaren bukaerararte. Talde txuriurdinak 12 milioi euroren truke erosi ahalko du jokalari brasildarra lagapena bukatzerakoan. 
## Selekzio nazionala 
Gaur egun arte, 20 urtez azpiko selekzioan jolasteko aukera izan du. 

2024an egin zuen debuta, Mexikoren aurkako lagunarteko batean egin zuen debuta irailaren 5ean.

Abenduaren amaieran 2025eko 20 urtez azpiko Hego Amerikako Kopa jokatzeko deitu zuten. 8 partida jokatu zituen. Brasil izan zen txapelketako garailea eta, beraz, Munduko Kopara sailkatu ziren. 

## Estatistikak 
### Taldeak. 
*2026ko urtarrilaren* 31an *aipatutako azken partidara eguneratua*.link=Archivo:Soccerball_current_event.svg|20x20px

### Selekzio nazionala. 
*2026ko urtarrilaren* 31an *aipatutako azken partidara eguneratua*.link=Archivo:Soccerball_current_event.svg|20x20px

## Palmaresa 
#### Internazionala. 
#### Banakakoa. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lindsay Wagner

**Lindsay Jean Wagner** (1949eko ekainaren 22a, Los Angeles), estatubatuar telebista eta zinemako aktore bat da.

Euskal Herrian 1980ko hamarkadan ETB1ean aireratutako *Emakume bionikoa* telesailaren Jaime Somers protagonista izateagatik ezagun egin zen.

## Filmografia
## Kanpo estekak 
* Webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai
María Asunción García Sánchez

**María Asunción García Sánchez** (Bilbo, 1964/1965) euskal matematika bat da, Matematika Dekanoen Konferentziako presidentea.

Zientzietan lizentziatua (matematiketan) eta Euskal Herriko Unibertsitatean matematiketan doktorea, bertako irakaslea da algebra arloan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erin Gray

**Erin Gray** (1950eko urtarrilaren 7a, Honolulu, Hawaii), estatubatuar telebista eta zinemako aktore bat da. Modelo gisa lanean hasi zen

Nagusiki, *Buck Rogers XXV. mendean* (1979-1981) Wilma Deering kolonela eta *Silver Spoons* (1982-1986) telesailean Kate Summers-Stratton pertsonaia antzezteagatik ezagunak da.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Misty Hyman

**Misty Hyman** (Ameriketako Estatu Batuak, 1979ko martxoaren 23a) estatubatuar igerilari ohia, tximeleta estiloko probetan espezializatu zena.

## Kirol ibilbidea 
1998ko Munduko Igeriketa Txapelketan, Perth hirian (Australia), brontzezko domina irabazi zuen 100 metro estiloetan, 2:09.98 segundoko denborarekin, Susie O'Neill eta Petria Thomas australiarren atzetik. Handik bi urtera, Sydneyn 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 200 metro mariposa modalitatean, 5.088 segundoko denborarekin,Susie O'Neill eta Petria Thomas australiarren aurretik.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
### Munduko Txapelketa 
#### Pizina handian 
#### Pizina txikian 
### Pan Pazific txapelketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lin Li

**Lin Li** (Nantong, Txinako Herri Errepublika, 1970eko maiatzaren 4a) txinatar igerilari ohia da, bular estiloko eta lau estiloko probetan espezializatu zena. Bartzelonan 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan txapelduna izatea lortu zuen 200 metro estiloetan.

## Kirol ibilbidea 
Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen hiru Olinpiar Jokotan, Seul 1988tik aurrera, non bi finalera iritsi zen.

Nazioarteko lehen dominak Tokyon jokatu zen 1989ko Pan Pacific Igeriketa Txapelketan lortu zituen. 200 metro estiloetako proban urrea irabazi zuen eta 400 metrokoan zilarra.

Lin Lik urrezko lau domina (200 m. bizkar, 200 m. bular, 200 m. eta 400 m. estiloak) eta zilarrezko bat (100 m. bizkar) lortu zituen Pekinen 1990eko Asiar Jokoetan. Hiroshiman, 1994ko Asiar Jokoetan, txapelduna titulua errepikatu zuen 400 metro estiloan.

#### Olinpiar Jokoak 
Bartzelonan 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan hiru domina irabazi zituen: urrea 200 metro estiloetan, zilarra 400 metro estiloetan eta 200 metro bular estiloan.

Lau urte geroago, Atlantan 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen 200 metro estiloetan, 2:14.74 segundoko denborarekin, Michelle Smith irlandarraren eta Marianne Limpert kanadarraren atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bobsleigha 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan

**Bobsleigha 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan** Cortina d'Ampezzoko Eugenio-Monti pista olinpikoan jokatuko da, 2026ko otsailaren 15etik otsailaren 22ra bitarte. Guztira 4 proba egingo dira, 2 gizonezkoenak eta 2 emakumezkoenak.

## Dominak 
### Herrialdearen arabera 
### Probak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franziska van Almsick

**Franziska van Almsick** (Berlin, Alemania, 1978ko apirilaren 5a) alemaniar igerilari ohia da. Guztira 10 domina olinpiko irabazi ditu, baina bat ere ez urrezkoa. Bere lehen dominak Bartzelonan 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan lortu zituen, 14 urte zituenean.

## Bizitza 
Franziska van Almsick Ekialdeko Berlinen jaio zen, sasoi bateko Alemaniako Errepublika Demokratikoan, eta 5 urte baino ez zituela hasi zen igeriketan.

### Kirol ibilbidea 
7 urterekin bere herrialdeko haurren txapelketetan  parte hartzen hasi zen eta sailkapen onak lortu zituen. 11 urte baino ez zituela 9 domina lortu zituen Ekialdeko Alemaniako eskola jokoetan (*KJS*).

SC Dynamo Berlin taldean hasi zuen nazioarteko ibilbidea eta Atenasen 2004ko Udako Olinpiar Jokoen ostean bukatu zuen.

1993. urtean, *Swimming World Magazineko* igerilari izendatu zuten. 2007ko urtarrilaren 7an izan zuen lehen umea.

Heidelberg izan du bizileku, Baden-Wurtembergen.

## Aintzatespenak 
* 1993. urtean, *Swimming World Magazineko* igerilari izendatu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orrialde ofiziala
Biatloia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan

**Biatloia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan** Antholz-Anterselvan jokatuko da, Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan, 2026ko otsailaren 8tik 21era bitarte. Guztira 11 proba egingo dira, 5 gizonezkoenak, 5 emakumezkoenak eta bat mistoa. 210 kirolarik hartuko dute parte.

## Dominak 
### Herrialdearen arabera 
### Gizonezkoen probak 
### Emakumezkoen probak 
### Mistoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aglaophyton

***Aglaophyton major*** (eta, zuzenago, ***Aglaophyton majus***) Devoniar garaiaren hasieran sortu zen lehorreko landare genero bat zen. Landare diplohaplontiko mota bateko belaunaldi esporofitoak ziren, landare baskularren aurretik. Briofitoen eta landare baskularren arteko ezaugarriak zituen.

Kidstonek eta Langek deskribatu zuten 1920an *Rhynia major* izenarekin. Aberdeenshireko (Eskozia) Rhynie chert arroketan soilik aurkitu da. Silikato ugariko ur termalen ondoko guneetan bizi ziren, *Rhynia* bezalako landare baskularrekin eta *Asteroxylon mackei* bezalako Lycopodiopsidaren arbasoekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Brunhart

**Hans Brunhart** (Balzers, 1945eko martxoaren 28a) liechtensteindar kazetari eta politikaria da. Liechtensteingo lehen ministroa izsn zen 1978tik 1993ra.

Bigarren hezkuntza Mörschwilen egin zuen eta 1966tik 1972ra Friburgon eta Basilean Germanistika ikasi zuen. 1972tik 1974ra Liechtensteingo Estatuko Liburutegiaren eta Liechtensteingo Artxibo Nazionalen zuzendaria izan zen.

Batasun Patriotikoa alderdiko kidea, 1974tik 1978ra Walter Kieberren gobernuan Liechtensteingo lehen ministrordea izan zen eta 1978ko hauteskundeen ondoren lehen ministro bihurtu zen. Bere agintaldian, Liechtenstein Europako Kontseiluan, Nazio Batuetan eta Europako Merkataritza Libreko Erkidegoan sartu zen, eta emakumeek lehen aldiz lortu zuten botoa emateko eskubidea. 1993an dimisioa eman zuen hauteskundeetan Herritarren Alderdi Aurrerakoiaren aurka galdu ondoren.

1996tik 2012ra VP Bank bankuko administrazio-kontseiluko kide izan zen, eta 1995ean *Balzner Neujahrsblätter* aldizkaria sortu zuen.
1-nitronaftalenoa

**1-Nitronaftalenoa** konposatu organiko aromatikoa da C10H7NO2 formula duena nitroderibatuen klasekoa. Isomero bat du; 2-nitronaftalenoa. Solido kristalino hori hegazkorra eta sukoia da. Uretan  disolbaezina da, baina disolbagarria bentzenotan, piridinatan, dietil eterretan eta kloroformotan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
1-Nitronaftalenoa sinteizatzeko naftalenoa nitratzen da azido nitrikoa eta azido sulfurikoa baliatuz. 2-Nitronaftalenoa lortzenda albo-produktu gisa; emaitzaren % 4,5 inguru.

377x377px|Industrial synthesis of 1-nitronaphthalene

## Erabilera 
1-Nitronaftalenoa sintesi kimikoan usatzen da tinduak, botikak, perfumeak, leherkariak eta pestizidak besteak beste. Korrosioaren inhibitzaile gisa ere baliatzen da.

## Toxikotasuna 
Kartzinogeno izan daitekeela susmatzen da. Halaber, narritagarria da mukosa, begi eta larruazalarentzat. Bestalde, ingurugiroan luze irauten du eta uretako animalientzat kaltegarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurutze Santuaren abadia (Rostock)

**Gurutze Santuaren abadia** (alemanez "Kloster zum Heiligen Kreuz") Rostockeko (Alemania) abadia da. Monja zistertarrek sortu zuten XIII. mendean. Hirian erabat kontserbatuta dagoen abadia bakarra da.

## Ezaugarriak 
Eraikin multzo bat da abadia, eta bertan nabarmentzen da antzinako abade-eliza, eta 21. mendean beste funtzio batzuetarako erabiltzen diren Unibertsitateko Eliza (*Universitätskirche*) eta komentu zaharreko zenbait eraikinetan zabaldutako dagoen Rostockeko Kultur Historiaren Museoa (*Kulturhistorische Museum*). 

Eliza honetan egon ziren zenbait mendez 1400. urte inguruko Rostockeko triptikoak (izatez abadia bereko ondarea ziren), zeintzuen egile anonimoari Kexaako triptikoaren maisua deitu dioten, Arabako Kexaa herrian identifikatutako beste margolan batekin lotzen baita estiloa, Kexaako triptikoarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alpetar eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak eslaloma

**Gizonezkoen alpetar eskiko eslalom proba** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 16an egin zen Milandik 200 kilometrora dagoen Bormion. 

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petria Thomas

**Petria Ann Thomas** (Lismore, Hegoaldeko Gales Berria, 1975eko abuztuaren 25a) australiar igerilaria da, tximeleta estiloko probetan espezializatua.

## Kirol ibilbidea 
Atenasen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen tximeleta estiloko 100 metroetan, 57.72 segundoko denborarekin, Otylia Jaustzejczak poloniarraren eta Inge de Bruijn herbeheretarraren aurretik.

## Palmaresa 
### Udako Olinpiar Jokoak 
#### 1996ko Atlantako Olinpiar Jokoak 
*  Zilarrezko domina 200 metroko tximeletan

#### 2000ko Sydneyko Olinpiar Jokoak 
*  Zilarrezko domina 4 × 200 metro estilo librean
*  Zilarrezko domina 4 × 100 metro estiloetako erreleboan
*  Brontzezko domina 200 metroko tximeletan

#### 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoak 
*  Urrezko domina 100 metroko tximeletan
*  Urrezko domina 4 × 100 metro estilo librean
*  Urrezko domina 4 × 100 metro estiloetako erreleboan
*  Zilarrezko domina 200 metroko tximeletan

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1996 - Australiako Kirol Institutuko Igeriketako Ospearen Aretoa (FAME)
* 2001 – AIS Urteko Atleta (Philippe Rizzo gimnastarekin)
* 2002 – AIS Urteko Atleta
* 2006 - AIS 'Best of the Best' induktee
* 2007 - Sport Australiako Ospearen Aretoa (Hall of Fame)
* 2022 - Canberrako Unibertsitateko Kirolaren Ospearen Pasealekua, inaugurazio ekitaldia
* 2022 – Australian Institute of Sport Leadership Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Aizpuru Urkaregi

**Maria Aizpuru Urkaregi** (Begoña, Bizkaia, 1897ko martxoaren 26a - ) Begoñako Errepublikan jaiotako bizkaitar emakumea zen. Erromeria baten ondoren kantatzeagatik, Bizkaian politika arrazoiengatik lehen emakume zigortua izateko marka lortu zuena.

## Bizialdia 
**Maria Ygnacia Aizpuru Urkaregi** emakumeak, Ygnacio Aizpuru Orbe zuen aita eta Dominica Urcaregui Aizpurua ama. Etxeko hirugarrena zen:**Jose Luis** seme nagusia (1894) , bigarrena **Florentino** (1896)  eta 1897an **Mª Ygnacia**.

1919an, 22 urte zituela, Bizkaian delitu politikoengatik zigortua izan zen lehen emakumea izan zen. 

EUZKADi egunkarian irakurri daitekeenez, San Roke eguneko jai baten ondoren gertatu zen dena:  Begoñako Maria de Aizpuru gazte bikaina Bilboko kartzelan dago azken astelehenaz geroztik, hiribildu honetako Erdiguneko barrutiko udal-epailearen sinadurarekin, egun hartako hamabietatik ordu batera egindako espetxe-agindu baten ondorioz. Neska gazte hau Artxandatik bueltan zetorren San Roke eguneko iluntzean letra ezaguna kantatuz: *"... Gora Euskadi. Gora Sabino Arana Goiri!* (...) Begoñako *Arbolagana* izeneko blogari batek galdera honekin arreta deitu nahi izan du "*Uribitarte*" izeneko blogean: Abertzaletasuna eta espetxea, zoritxarrez, oso lotuta egon dira, hasiera-hasieratik gaur arte. Abertzale asko giltzapetu ditu Espainiako estatuak 1895ez geroztik. Guztiok daukagu buruan nor izan zen arrazoi politikoen ondorioz espetxeratu zuten lehenengo gizon abertzalea. Baina lehenengo emakumea?

Honelaxe azaltzen du *Hector Ortegak* 2015ean "*Uriola Komunitatean*" argitaratu zuen aldarrian:  Ez dugu historia liburu handietan aurkitu. Ez du ez kalerik, ez oroigarririk. Baina bera izan zen lehenengoa. Zoritxarrez, harrezkero beste asko etorri dira. Begoñako Maria Aizpuru Urkaregi dakargu hizpide, arrazoi politikoak direla medio espetxeratu zuten lehenengo emakume abertzalea izan zelako. 1919ko abuztuan gertatu zen.Emakume Abertzale Batza, EAB erakundearen azterketaren inguruan *Naiz.info* atarian, Gurutze Ezkurdia Arteaga, Karmele Perez Urraza eta Begoña Bilbao Bilbao EHUko irakasleek *Emakumeak Aberria Eginez* liburua osotzeko egin zituzten ikerketa lanak aipatzen ditu.  Honelaxe laburtzen dute Aizpururen *afera*:qalt=María Aizpuru kartzelara eraman zuten "Gora Euzkadi" kantatzeagatik|thumb|Maria Aizpuru Urkaregi Euzkadi egunkarian 1919an|479x479px1918an, bereziki Katalunian eta Euskal Herrian hedatzen ari zen abertzaletasunaren aurka egiteko deia egin zuen ANMEk (Asociación Nacional de Mujeres Españolas), eta 1919an, agerraldi abertzale batean, **Maria Aizpuru Urkaregi** atxilotu eta kartzelatu zuten Getxon, matxinada leporatuta. Lehen emakumezko preso politikoa izan zen, eta berehala beste emakume batzuen elkartasuna eragin zuen. Diru bilketa bat antolatu zuten, baita omenaldi ekitaldi bat, aldi berean ANMEren deialdiaren salaketa ere izan zena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Emakumeak Aberria Eginez 

## Kanpo estekak 
* Euzkadi egunkarian argitaratu zen berria 1919ko abuztuaren 24an.
* *Emakume abertzaleak*. *Naiz*.info komunikabidearen argitalpena.
* Bizkaiko Elizbarrutiaren bataio agiria , 1897an.
Jim Wallace

**James Robert Wallace, Wallace of Tankerness baroia** (Annan, 1954ko abuztuaren 25a – Edinburgo, 2026ko urtarrilaren 29a) eskoziar politikaria izan zen. Eskoziako lehen ministroa izan zen 2000an eta 2001ean.

Zuzenbidea eta Ekonomia ikasi zituen Cambridgeko Unibertsitatean eta Zuzenbidea Edinburgoko Unibertsitatean, eta abokatu gisa lan egin zuen Edinburgon.

Alderdi Liberaleko eta ondoren Alderdi Liberal Demokratako kide izan zen eta 1983an Erresuma Batuko Komunen Ganberako kide aukeratu zuten 2001ean erretiratu zen arte. Eskoziako Legebiltzarreko kide ere izan zen 1999tik 2007ra.

1999 eta 2005 artean Eskoziako lehen ministrordea izan zen eta birritan bitarteko Eskoziako lehen ministro bihurtu zen. Lehena 2000. urtean, Donald Dewarren heriotzaren ondoren, eta bigarrena 2001ean, Henry McLeishen dimisioaren ondoren.

2007ko urrian baroi izendatu zuten eta Erresuma Batuko Lorden Ganberan sartu zen.
TriStar Pictures

**TriStar Pictures** (1991 arte Tri-Star bezala idatzita) filmak ekoizteko konpainia estatubatuarra da Sony Pictures Motion Picture Group-en parte da, eta beraz, Sony Pictures Entertainment multinazionalaren jabetza; eta horiek guztiak Sony Group Corporation japoniar konglomeratuaren parte dira. Konpainia 1982ko martxoaren 2an sortu zuten, Nova Pictures izenarekin, Columbia Pictures-en, CBS-ren eta HBO-ren konpainia misto gisa, denek elkarrekin filmen produkzio gastu gero eta garestiagoei aurre egiteko. Urtebete geroago izena aldatu zioten, garai hartako telebistako Nova zientzia programa popularrarekin ez nahasteko.

TriStar Picturesen lehenbiziko filma *The natural* izan zen, 1984koa. Ordutik, batez  ere 1990eko urteetan, sona handiko zenbait film ekoitzi zituen: ''Terminator 2: Judgment day, Godzilla, Basic instinct, As good as it gets, Hook, Rambo: First blood Part II, My best friend's wedding, Look who's talking, Jerry Maguire...''

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Glosa (hizkuntza)

**Glosa** Interglossa hizkuntza laguntzailean oinarritutako nazioarteko hizkuntza laguntzaile bat da. Ronald Clark eta Wendy Ashby-k garatu zuten, nahiz eta hasieran Lancelot Hogben-ekin, Interglossaren sortzailearekin, lankidetzan aritu zen. Glosa hizkuntza isolatzaile bat da, gramatika-inflexiorik gabekoa, beraz, hitz bakoitzak jatorrizko forma aldaezina du. Funtzio gramatikalak hitz berezien serie batek edo hitzen koordinazio jakin batek (sintaxia) betetzen ditu.

## Historia 
Glosa Interglossa hizkuntza laguntzailearen zirriborroan oinarritzen da, Lancelot Hogben zientzialariak Bigarren Mundu Gerran Aberdeenen suteak zaindu bitarteko ordu libreetan sortua. Interglossa 1943an argitaratu zen hizkuntza laguntzaile baten zirriborro gisa.

Ronald Clarkek 1960 inguruan aurkitu zuen *Interglossa: a draft of an auxiliary* eskuliburua. Ondoren, Hogben irakaslearekin elkartu zen hizkuntza garatzeko asmoz. Hura fintzeko lan egin zuten, komunikazio forma posible guztietan errazago erabiltzeko moduan. Wendy Ashby 1972an batu zen proiektura. Hogben 1975ean hil zenerako, aldaketa gehienak eztabaidatuta zeuden. Hogbenek eta Clarkek adostu zuten hizkuntzak ortografia fonetikoa izan behar zuela (hau da: letra bakoitzak soinu bakarra ordezkatzea). Horrek esan nahi zuen grezierazko CH, TH eta PH letrak K, T eta F gisa idatzi beharko zirela.

Azkenik, Ronald Clarkek eta Wendy Ashbyk aldaketa batzuk gehiago sartu zituzten, eta une horretatik aurrera hizkuntzaren izen berria sortu zen, Glosa (hizkuntza esan nahi duen grezierazko hitzetik – "glossa" ingelesezko transliterazioa izanik), eta horrela hizkuntza laguntzaile berri bat sortu zuten.

1979 ingurura arte, Ashbyk eta Clarkek Glosaren erabilera probatu zuten bizi ziren hiriko tokiko boluntarioekin. Aldi horretan, hiztegia eta esaldiak osatzeko xehetasun batzuk garatu eta berrikusi ziren. Beste hiri batera aldatu ziren Glosaren lehen hiztegia argitaratu zutenean.

1987tik, GEO erakundeak (Glosa Education Organisation), ongintzazko estatutuarekin, Glosa bigarren hizkuntza gisa irakastea sustatzen du mundu osoko eskoletan.

GEOren webgune ofiziala Paul O. Bartlettek sortu zuen 1996an, eta gaur egun Marcel Springerrek kudeatzen du. Glosaren Interneteko Hiztegia (*Glosa Inter-reti Diktionaria*) eskaintzen du, baita sarrera-ikastaro bat eta beste baliabide batzuk ere. Glosazko Wiki bat sortu zen 2021ean. 2025eko urtarrilean, *U Glosa jurnali* izeneko lineako aldizkari berri bat argitaratu zen Glosaz. 2025eko martxoan, "Mi Simpli Bio" ("Nire bizitza sinplea") izeneko YouTube kanal bat Glosazko bideo laburrak igotzen hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Mi Simpli Bio: Glosazko bloga
* MiSimpliBio: YouTube kanala glosazko bideoekin
* Glosa 1000
Bilbao Metropoli 30

**Bilbao Metropoli 30**, izen ofiziala -**Bilbao Metropolitarra Birbizteko Elkartea**- duena, irabazi asmorik gabeko erakundea da, 1991n sortua eta Bilbon du egoitza (Bizkaia, Euskadi). Erakunde publiko eta pribatuen arteko lankidetzaren bidez, Bilboko metropoli-eremuaren suspertze eta garapen jasangarrira bideratutako plangintza estrategikorako, azterketarako eta sustapenerako foro gisa eratu zen. Eusko Jaurlaritzak onura publikokotzat jo zuen erakundea 1992an. 

## Historia 
Elkartea 1991ko maiatzaren 9an eratu zen, Eusko Jaurlaritzaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren, Bilboko Udalaren eta enpresak, unibertsitateak eta gizarte-erakundeak barne hartzen zituzten beste bazkide sortzaile batzuen ekimenez. Bilbo metropolitarra berreskuratzeko plan estrategiko bat diseinatu eta aplikatzeko beharrari erantzun zion, hainbat hamarkadatako gainbehera industrialaren ondoren, lurraldearen hiri-garapenaren eta garapen sozioekonomikoaren epe luzerako ikuspegian oinarrituta. 

1992an, Eusko Jaurlaritzak onura publikoko erakunde gisa onartu zuen ofizialki, interes orokorrari eta metropoli-eremuaren garapenari egindako ekarpena aitortzeko. 

## Helburuak eta jarduerak 
Bilbao Metropoli 30ek batez ere Bilbo Metropolitarrean eta nazioartean garatzen du bere lana eta honetan datza bere misioa: 

Metropoliaren eremua: Bilbo Metropolitarra biziberritzea herritarren oparotasuna eta ongizatea hobetuko duten proiektuen bidez, pentsamendu estrategikoa, metropoli mailako ekimenen garapena, lankidetza publiko-pribatua eta gizarte zibilaren partaidetza sustatuz eraldaketaren ikuspegi partekatu batean.  bezalako ekimenak bultzatu ditu, hiri-proiektu eraldatzaileak ikusarazteko eta hirien erronka globalei erantzuteko sariak, *Urban Revolution Aurrera!* biltzarraren esparruan aurkeztuak .

## Kideak eta egitura 
Bilbao Metropoli 30ek 140 bazkide baino gehiago biltzen ditu, Bilboko metropoli-eremuko hainbat sektore ordezkatzen dituztenak, besteak beste, administrazio publikoak, enpresa pribatuak, hezkuntza-erakundeak, zentro teknologikoak eta gizarte-erakundeak. Bere kide sortzaileen artean daude Bilboko Udala, Bizkaiko Foru Aldundia, Eusko Jaurlaritza, BBVA, Kutxabank, Iberdrola, Petronor, Bilboko Portu Agintaritza, Bilboko Merkataritza Ganbera, Deustuko Unibertsitatea eta Euskal Herriko Unibertsitatea. 

## Aitorpenak 
2009an, Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak (ELGA) Bilbao Metropoli 30en lana aitortu zuen, hiri-garapenerako helburu estrategikoak definitzeko erakunde ameslari, kolaboratzaile, handinahi eta arin gisa deskribatuz. 

Bilbao Metropoli 30 Europako Bauhaus Berriaren bazkide ofiziala da 2021etik. 

2024ko urtarrilaren 1etik aurrera, Bilbao Metropoli 30ek egindako jarduerak lehentasunezko jardueratzat hartzen dira Bizkaiko Lurralde Historikoan.  

## Ikus, gainera 
* Bilboko metropoli eremua
* Bilbao Ría 2000

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bilbao metropoli 30en webgune ofiziala
Tamara Plaxenko

**Tamara Oleksandrivna Plaxenko** (; Lviv, 1955eko abenduaren 29a – Kiev, 2026ko urtarrilaren 28a) sobietar-ukrainar aktorea izan zen.

## Bizitza 
1977an Kieveko Antzerki Arteen Institutuan graduatu zen. Ordutik, Lviveko Maria Zankovetska Drama Antzokian lan egin zuen, 1979tik 1985era Kieveko Estrada Antzokian, 1985etik 1987ra Kieveko Gazte Antzokian, eta 1987az geroztik Kieveko Podilgo Drama Antzokian.

Kieven hil zen, 2026ko urtarrilaren 28an, 70 urte zituela

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1998: Ukrainako Meritu Oneko Artista
* 2025: Ukrainako Herri Artista

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teoría de la información: códigos y criptografía

***Teoría de la información: códigos y criptografia*** Gustavo Ochoa eta Julio Lafuente López nafar matematikariak 2021ean argitaratutako liburua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villaconesko Andre Mariaren eliza

**Villaconeseko Andre Maria eliza** Gesaltza Añanako (Araba) parrokia eliza da.

## Ezaugarriak 
1570. urtetik daude elizaren erregistroak baina uste da lehenagokoa dela eraikin original zaharrena. Barruan erretaula nagusia Mariaren misterioei dedikatua dago, 14 margolanekin . Beste erretaula nabarmen bat egon zen bertan 1999. urtera arte: Gesaltzako triptikoa, erretaula flandestar bat, Santa Godelivaren elezaharraren maisuari egotzia, 21. mendean Arabako Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan ikus daitekeena.

## Historia 
Gesaltza herriaren eta Gatz Haranaren punturik baxuenean dago kokatua eliza, San Bonifaz izenez ezagutzen diren gatza ekoizteko larrainen ondoan. Gatz Haranaren ustiaketan alderdi hau goragokoak baino berriagoa da eta 1990eko hamarkadan abandonatu zen, 2013. urtetik aurrera berreskuratzeari ekin zaion arren.

Gesaltza Añanak beste parrokia bat zuen herriaren goialdean, San Kristobal izenekoa, baina 1813an Iberiar Penintsulako Gerran Espainiako indarrentzat ari zen Francisco Longa jeneral bizkaitarrak suntsiarazi zuen bertan kaserna eginda zuten frantziar napoleondarrak menderatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mick Ralphs

**Michael Geoffrey Ralphs** (Stoke Lacy, 1944ko martxoaren 31 – Henley-on-Thames, 2025eko ekainaren 23a) ingeles gitarra-jotzaile eta abeslaria izan zen.

1964an hasi zuen bere ibilbide musikala blues-rock talde batean eta 1966an *Doc Thomas Group* mod talde batean sartu zen. Taldeak *Mott the Hoople* izena hartu zuen eta Ralphs 1973ra arte egon zen taldean. 1973an *Bad Company* taldea sortu zuen Paul Rodgers, Simon Kirke eta Boz Burrellekin batera. Estudioko disko eta talde guztietan parte hartu zuen. 2011n **Mick Ralphs Blues Band** taldea sortu zuen.

## Diskografia 
### Bakarka 
* 1984 – *Take This* − CDan berrargitaratua 1996an.
* 2001 – ''It's All Good* − 1999an David Kirke eta Boz Burrellekin zuzenean grabatua.
* 2003 – *That's Life*

### Mott the Hoople 
* 1969 – *Mott the Hoople*
* 1970 – *Mad Shadows*
* 1971 – *Wildlife*
* 1971 – *Brain Capers*
* 1972 – *All the Young Dudes*
* 1972 – *Rock and Roll Queen* (bilduma albuma)
* 1973 – *Mott*
* 1974 – *The Hoople*

### Bad Company 
* 1974 – *Bad Company*
* 1975 – *Straight Shooter*
* 1976 – *Run With The Pack*
* 1977 – *Burnin' Sky*
* 1979 – *Desolation Angels*
* 1982 – *Rough Diamonds*
* 1985 – *10 from 6* (bilduma)
* 1986 – *Fame and Fortune*
* 1988 – *Dangerous Age*
* 1990 – *Holy Water*
* 1992 – *Here Comes Trouble*
* 1993 – *What You Hear Is What You Get: The Best of Bad Company* (zuzeneko albuma)
* 1995 – *Company of Strangers*
* 1996 – *Stories Told & Untold*
* 1999 – *The 'Original' Bad Co. Anthology* (bilduma)
* 2006 – *Live in Albuquerque 1976* (zuzeneko albuma)
* 2010 – *Hard Rock Live* (zuzeneko albuma)
* 2011 – *Live at Wembley* (zuzeneko albuma)
* 2016 – *Live in Concert 1977 & 1979* (zuzeneko albuma)

### Mick Ralphs Blues Band 
* 2013 – *I Should Know Better*
* 2016 – *If It Ain't Broke''

## Kanpo estekak
Unbe kirolgunea

**Unbeko Kirolgunea** Eibarko zenbait kirol instalazio dituen gune bat da. 1997an inauguratu, Eibar hegoaldean, Elgeta aldera goranzko bidea hartzen duen zen izen hori duen erreka-haran batean. 55.000 metro karratuko instalazioak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak