El Salvador eliza (Valladolid)

**El Salvador eliza** (gaztelaniaz **Iglesia del Santísimo Salvador ere deitua)** Valladolideko eliza katolikoa.Tradizioaren arabera, San Pedro Regalado, Valladolideko santu zaindaria, 1390ean bataiatu zuten bertako bataiarrian. Eliza barruan hari eskainitako kapera dago.

Eraikina XII. edo XIII. mendean eraiki zen, dokumentu desberdinen arabera, baina  jatorrizko egoeratik ez da ia ezer gelditzen, eta 21. mendeko eraikina 15. mendearen amaieran hasi zen eraikitzen funtsean.

Eliza honetan aipagarriena 1502. urtean datatutako triptiko flandestar bikaina da, San Joan Bataiatzaileari eskainitakoa, santu beraren kaperan, 1492an amaituan, aurkitzen dira.  Nabarmentzekoak dira, halaber, eliz atari eta fatxada errenazentista, 16. mendekoa, proportzio ederrekin eta eskultura onekin, eta XVII. eta XVIII. mendeetan eraikitako oparotasun handiko dorrea.

## Kanpoaldea 
Fatxada nabarmentzen da eliz atari pizkundetar manierista batekin, 17. mendekoa.

Kanpoaldean, 1693tik aurrera eraikitako kanpandorrea dago, 1691n aurreko dorrea hondatu ondoren. Lehen gorputzak lau angeluko oinarria du, harrizkoa da, eta bigarrena oktogonala da, mendi-mazelan egina. Bi arku-solairu ditu, eta Mayorga de Camposko El Salvador elizako dorrean dagoenaren kopia da. Koroatze bat ere badu, 1730ean dorrea zaharberritu ondoren egina, arbelezko kapitel batekin, bola, haize-orratz eta gurutzearekin. Bost kanpai ditu: baliotsuena iparraldean dago eta 1691. urtekoa da. Beraz, ziur asko, dorre zaharra hondoratu ondoren urtuko zen. Beste lauak 19. mendearen bigarren erdialdekoak dira.

## Barrualdea 
Gaur egungo tenplua bost zatiko nabe bakarrarekin antolatzen da. Nabea nahiko zabala da eta abside poligonal batez errematatua dago. Abside poligonal horretan 1750. urtearen inguruan egindako erretaula  dago. Abside hori (kapera nagusia) 15. mendearen amaieran hasi ziren eraikitzen, estilo gotiko berantiarrean, harlanduzko harriarekin, eta, hasieran, gurutze-ganga izartuz estalia zegoen; beraz, kontrahormak kanpoaldean ditu. Kapera nagusiaren patronatua Gaztelako almiranteari zegokion, eta kargudun horren armarriak kanpoan eta barruan ditu.

1602 eta 1614 artean, Pedro de la Cuadrak eta beste artista batzuek kapera nagusirako erretaula klasizista egin zuten. Erretaula hartatik, Jaunaren Itxuraldatzearen eszena nagusia besterik ez da gordetzen, eta geroagoko erretaula nagusia 1750ean eraiki zuen Fernando González de Lara eskultoreak rococo estiloari jarraiki, eta aurreko klasizista ordezkatu zuen. Oraingo erretaula lau zutabe korintoar handien bidez antolatzen da, horien artean San Sebastian eta Santa Barbararen irudiak eta aipatutako Itxuraldatzearen eszena daudelarik.

Habeartea 1500. urtearen inguruan eraiki zen lehen aldiz. Lunetak dituen kanoi-ganga zorrotza du estalki gisa, igeltsu margotuekin apaindua (1631n egindako berrikuntza batekoak). Barruko altxaera, estilo klasizistakoa, 1631ko lanen emaitza da. Erdi-puntuko arkuak ditu, eta horiek toskanar ordenako zutabe-erdiren artean dauden alboko kaperekin komunikatzen dira. Azken horiek taulamendu indartsu bati eusten diote, eta  galeria horrek tenpluari eusten dio aldi berean. Habeartearen oinaldean, kasetoidura xume baten gainean, 16. mendearen erdialdean egindako goi-korua dago. Bertan, 1918an instalatutako eta Valladolideko Quintin Rufinerren lantegiak eraikitako organo erromantiko bat dago.

Nabearen alde banatan, XV. eta XVIII. mendeen artean eraikitako kaperak daude, kofradiek edo pertsona partikularrek eraikiak.

Aipagarria da sakristia, 1722an eraikia, oinplano karratukoa eta petxinen gaineko kupulaz estalia, fresko batean margotia *Hirutasuna Ama Birjina zeruan hartzen.* Pintura hau Valladolideko barrokoko interesgarrienetakotzat jotzen da. Toki berean  Andre Mariaren irudi bat gordetzen da, Pedro de Avilari egotzia eta 18. mendearen hasieran egina.

### San Joan Bataiatzailearen kapera eta erretaula 
San Joan Bataiatzailearen kapera elizaren burualdean, Epistolaren aldean, dago. Gonzalo Gonzalez de Illescasek, Errege-erregina Katolikoen *Oidor* delako kargudunak, agindu zuen bere eta bere leinuaren aldeko hil-kapera gisa eraikitzeko. Gotiko berantiarreko estilokoa da, harriz eginda dago eta 1492ko apirilean amaitu zen, kaperaren barruko frisoan dagoen inskripzioak adierazten duenez. Bi zati ditu: bata presbiteriala, ertz alakatua duena, eta gurutzeria-ganga izartuz estalia, zeinaren azpian bi hilobi-kripta baitaude; eta bestea oinaldean, tertzelete-gangaz estalia. Azken zati honetara, txaranbeldutako eta amainelatutako leiho bat irekitzen da, barrualdea argiztatzeko. 

Kaperaren buruan, 1502an Flandriatik ekarritako triptiko bikain bat dago, *San Joan Bataiatzailearen erretaula*, flandestarra jatorriz, gehikuntza gaztelarrekin.

Kaperak Alejo de Vahíari egotzitako Kristo bat ere badu. 2007an kapera zaharberritu ondoren, XII. eta XIII. mendeetako hilobi antropomorfoak ikus daitezke zoruko kristalezko panel batzuen bidez. Hilobi horiek Erdi Aroko parrokiako hilerrikoak dira, eta, triptikoaren ezkerraldean, Illescako hilobiaren idulkiaren hondakinak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Valladolid, El Salvador 1.jpg|Eliz ataria.
Fitxategi:Valladolid El Salvador 833.jpg|Kanpandorrea.
Fitxategi:Valladolid - Iglesia de El Salvador 02c.jpg|Barrualdea eta erretaula nagusia.
Fitxategi:San Pedro Regalado en la iglesia del santísimo salvador.jpg|San Pedro Regalado Valladolid hiriko zaindariaren kapera.
Fitxategi:Tríptico de la capilla de San Juan Bautista.jpg|San Joan Bataiatzailearen erretaula flandestarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak