Merkatuaren manipulazio

Ekonomiaren eta finantzen arloan, **merkatuaren manipulazioa** gertatzen da norbaitek balio baten eskaintzan edo eskarian nahita eragiten duenean, adibidez, legez kanpoko jarduera baten bitartez ondasun baten prezioak igotzen edo jaisten dituenean. Hori hainbat tekniken bidez egin daiteke, enpresa bati buruzko informazio faltsu edo engainagarria zabalduz, edo transakzio faltsuetan parte hartuz, aldez aurretik zehaztutako balioan eraginez, esaterako.
thumb|Merkatuaren manipulazioa
Delitu horren ondorio nagusia harremanekiko mesfidantza da. Behin norbait manipulatzen denean, konfiantzazko lotura hausten da eta susmo-giroa sortzen da. Horrek eragina izan dezake maila pertsonalean zein profesionalean, pertsonak zuhurrak bihurtzen baitira eta etengabe erne egotera behartuta daude.

Beste ondorio bat boterean sortzen duen desoreka eta desberdintasun ekonomikoa da. Manipulatzaileak merkatua kontrolatu eta menderatu nahi dute bere onurarako, eragin dezaketen eragina kontuan hartu gabe. Honek eragin kaltegarriak dakar gizartearentzat, gizarte-kohesioa ahultzen duelako eta populazioaren sektore zabaletan pobreziaren eta desberdintasunaren gorakadan eragiten duelako. Honen ondorioz, gatazka sozialak eta diskriminazioak areagotu egiten dira, eta pertsona batzuentzat oinarrizko baliabideak eskuratzeko zailtasunak dituzte.

Bestalde, honek ondorio legalak ere badakartza; izan ere, azken urteotan ekintza hauek areagotu egin dira merkatuen ezaugarriengatik, eta horren ondorioz, justiziak jarduera hauek zigortu egiten ditu. Estatuak merkatuaren funtzionamendua bermatzea du helburu, eta, horretarako, legea betetzen ez dutenak zigortzen ditu, merkatuaren gardentasuna eta fidagarritasuna mantentzeko.

## Motak 
Oro har, merkatua manipulatzeko metodologiak bi kategoriatan sailka ditzakegu. Alde batetik, makromanipulazioa dago, merkatariak informazio engainagarriarekin bezeroak erakartzeko oinarritzen dena, merkatuan parte har dezaten sustatzean oinarritzen dena. Bestalde, mikromanipulazioa merkataritza-azpiegituraren mailan ematen da, eta manipulazioa eskaintzaren zein eskariaren gainean burutzen da, adibidez, aginduak ezeztatuz edo aldatuz.

Makromanipulazioaren barruan, helburuak lortzeko hainbat teknika aurki ditzakegu:

### Pump and Dump eskemak 
Manipulazio mota desberdinen artean *Pump and Dump eskemak* (literalki “puztu eta bota” ingelesez) aurki dezakegu, gehien erabiltzen dena izanik. Honen helburu nagusia balio baten prezioa artifizialki aldatzea da, informazio faltsu edo engainagarriaren bidez, ondoren aldatutako prezioan saltzeko. Horrek prezioa kolapsatzea eragiten du, eta beste inbertitzaile batzuk galera nabarmenekin uzten ditu.

Manipulazio mota hau ohikoa da prezio txikiko akzioen merkatuan eta sare sozialen plataformetan, informazio falta erraz zabaltzen baita.

### Spoofing (ordezkapena) 
Ordezkapena (*Spoofing*, ingelesez) izeneko manipulazio honen bidez, merkatuan eskaintza eta eskariaren inpresio faltsu bat eragiten da. Hori identitate faltsu batekin eskaerak egitean, horiek exekutatzeko asmorik izan gabe, lortzen da. Hori dela eta, merkatuaren beste parte-hartzaileei segurtasun prezioa manipulatzen die.

Eskema hau akzioetan, kripto-monetan eta antzeko merkatu motetan dauka presentzia gehiago. Nortasun ordezkapen honek merkatuaren informazioa distortsionatzen du eta prezio faltsuak eragin ahal ditu, finantza-galerak eragiten eta merkatu integritatea ahultzen.

### Wash trading 
Bolumen faltsua (*Wash trading, ingelesez)* gertatzen da gizabanako edo entitate batek momentu berean balore bat erosi eta saldu egiten duenenan, merkataritza bolumena handitzearen ilusioa sortuz. Hori egiteak inbertsore berriak erakar ditzake, balore horren prezioa manipulatuz.

Wash trading-a burtsan, lehengaien merkatuan eta kriptomoneta trukean ikusi da. Merkatuaren manipulazio mota honek prezioen mugimendu artifiziala sortu dezake, negatiboki eraginez inbertsoreei eta finantza-merkatuen sinesgarritasuna murriztuz.

### Insider Trading (informazio pribilegiatu) 
Informazio pribilegiatua *(Insider trading*, ingelesez) izeneko iruzurra gertatzen da enpresa bati buruzko datu garrantzitsu eta pribatuetara sarbidea duten pertsonek akzioak erosi edo saltzeko erabiltzen dutenean, informazio hori argitaratu baino lehen. Informazio horretaz baliatzean, beste inbertitzaileek eskuratu ezin duten abantaila bidegabea lortzen dute.

Praktika hori legez kanpokoa da, finantza-merkatuetako berdintasun-printzipioaren aurka doalako. Izan ere, akzioen merkatua behar bezala funtzionatzeko, inbertitzaile guztiek informazio bera aldi berean eskuratu behar dute.  Horregatik, informazioaren erabilera arautzen duten hainbat lege eta erregelamendu daude, hala nola 1934ko Balioak Trukatzeko Legea edo 1988ko Informazio Pribilegiatuaren Erabilerari eta Balioen Iruzurrari buruzko Legea Aplikatzeko Legea ere. Lege horiei esker, merkatuan parte hartzen duen orok informazio bera eskuratzeko aukera dute, eta informazio pribilegiatua duten pertsonak ez dira aprobetxatzen.

### Lure and squeeze 
*Lure and Squeeze*  zor handiak, galera iraunkorrak eta aktibo gutxi dituzten finantza-krisian dauden enpresetara bideratuta dago, porrota sahiestezina dela dirudielako.

Enpresa finantza-arazoetan dagoenez, bere akzioen balioa pixkanaka erortzea eragin du. Horren ondorioz, inbertitzaile askok akzioak labur saltzea erabakitzen dute, prezioak behera egiten jarraituko duela uste dutelako eta, horrela, irabaziak lortu ahal izango dituztela prezio txikiagoan berrerosita. Aldi berean, enpresa akzio gehiago saltzen hasten da, eta, honen ondorioz, merkatuan enpresak benetan dituen baino akzio gehiago egotea eragiten du.

*Lure and Squeeze* izeneko trikimailua ezagutzen duten pertsona talde batek oso merke berrerosten dituzte akzio horiek. Haiek badakitelako, epe laburrean saldutako akzio kopuru handiaren aurrean, eskaria handitu egingo dela, eta horren ondorioz, akzioen prezioak azkar egingo duela gora.

Azkenean, enpresak eta inbertitzaile jakidunek irabazi handiak izango dituzte, eta kontrako apustua egin zutenek galerak izango zituzten, akzioen balioaren bat-bateko igoeraren ondorioz.

Beste alde batetik, arau berriek berrespenak aipatzen dituzte. Arau berrien arabera, merkatu-abusuaren bi forma nagusi, informazio pribilegiatuarekin egindako eragiketak eta merkatu-manipulazioa, gutxienez lau urteko kartzela-zigorrarekin zigortzen dira. Araudiak ezartzen du merkatu-abusuko delituetan errudun jotzen diren enpresei isun penal edo administratiboak ezar dakizkiekeela. Era berean, beste zigor batzuk ere aplika daitezke, hala nola jarduera komertzialak aldi baterako edo behin betiko etetea.

(EB) 596/2014 Araudia, arau berri horiekin batera onartua, merkatu-abusu kasuetan ere aplika daitezkeen zigor administratiboak indartzen ditu. Bestalde, merkatu finantzarioetan abusuak detektatzeko ikerketa-ahalmenak indartzen dizkie erregulatzaile nazionalen eskumenei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak