Maiatzaren 26

**Maiatzaren 26**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita seigarren eguna da, 147garrena bisurteetan. 219 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1905 &ndash; Barakaldoko maizterren protestetan herritar ugari atxilotu zituzten. Etxegabetze baten ondorioz hasitako protestek eta greba orokorrak hainbat istilu eragin zituzten eta autoritateek gerra egoera deklaratu zuten.
* 1984 &ndash; Komite Antinuklearretako Xabier eta Endika Lorenzo Algortan bahitu eta jipoitu zituen GALek.
* 1991ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak.
* 2000 &ndash; Demokrazia Euskal Herriarentzat mugimenduko 62 kidek presoen bizi baldintzak salatzeko dozena bat ekimen egin zituzten zortzi herritan, erabat koordinatuta.
* 2006 &ndash; Arcelor eta Severstal altzairuegileen arteko fusioa argitara eman zen Mittal Steel enpresak Arcelor erosteko zituen asmoak zapusteko.

### Mundua 
* 1524 &ndash; Atiquipaque, Xinca herriaren hiririk garrantzitsuena konkistatu zuten espainiarrek.
* 1926 &ndash; Targuist hiria galdu ondoren, Abd el-Krim, erabat garaitua izan ondoren, errenditu eta armada frantsesari entregatu zitzaion. Horrek esan nahi zuen Rifeko Errepublikaren amaiera eta gerraren amaiera Frantziarentzat (baina ez Espainiarentzat).
* 1979 &ndash; Madrilen, California 47ko atentauan bederatzi pertsona hil ziren eta 61 zauritu ziren. Poliziak GRAPO taldea izan zela zioen; azken horiek ardura ezeztatu zuten.
* 2003 &ndash; Ukrainian-Mediterranean Airlines konpainiaren 4230 hegaldia Pilav mendian erori zen, Trabzongo aireportutik gertu. Hegazkinean 75 pertsona zeuden, horietatik 62 militar espainiarrak. Guztiak hil ziren.
* 2006 &ndash; Europako tren geltokirik handiena inauguratu zuten Berlinen, Berlin Hauptbahnhof delakoa.
* 2011 &ndash; Serbian Ratko Mladić gerra kriminala atxilotu zuten: 1995ko uztailaren 6tik 25era bere buruzagitzapean Srebrenicako sarraskia burutu zen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1995 &ndash; Robert Longo estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu, eta Keanu Reeves, Dolph Lundgren, Takeshi eta Ice-T aktoreek antzeztutako *Johnny Mnemonic* filma estreinatu zen.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2011 &ndash; NASAk Marte planetan duen Spirit ibilgailua *hiltzat* eman zuen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1923 &ndash; Lehenengo aldiz abiatu zen Le Manseko 24 Orduak auto lasterketa.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1669 &ndash; Pedro Bernardo Villarreal, euskal ingeniari eta intelektuala (h. 1740).
* 1838 &ndash; Jose Inazio Arana, gipuzkoar idazlea (h. 1896).
* 1848 &ndash; Petra Lekuona, bere ondarea utzi zuen Oiartzungo adineko herritarrak babesteko (h. 1929).
* 1901 &ndash; Petra Gandarias, bilbotar Emakume Abertzale Batzaren kidea eta euskara irakaslea (h. 1989).
* 1906 &ndash; Pedro Sarriegi, euskal idazle eta antzerkigilea (h. 1968).
* 1912 &ndash; Jose de Azpiazu, gipuzkoar konpositore eta gitarra-jotzailea (h. 1986).
* 1923 &ndash; André Alvarez, lapurtar errugbilaria (h. 2005).
* 1927 &ndash; Jacques Bergerac, lapurtar antzezlea (h. 2014).
* 1931 &ndash; Luis Iriondo, gipuzkoar aktore eta musikagilea (h. 2017).
* 1937 &ndash; Piarres Aintziart, baxenafar idazlea.
* 1943 &ndash; Julio Villar, donostiar bidaiari, mendizale eta idazlea.
* 1958 &ndash; Jesús Etaio Arrondo, nafar erlijiosoa, San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalariaren nagusi jenerala.
* 1959 &ndash; Gloria Sánchez Martín, arabar politikaria, Madrilen.
* 1966 &ndash; Fernando Mendiluze, *Mendiluze III.a*, nafar pilotari ohia.
* 1970 &ndash;
** Esther Uria, euskal aktore eta irakaslea (h. 2025).
** Maribel Vaquero, EAJko gipuzkoar politikaria.
* 1976 &ndash; Xabier San Sebastian, gipuzkoar aktorea.
* 1977 &ndash; Franck Dolosor, lapurtar kazetaria.
* 1978 &ndash; Leire Iglesias Santiago, gipuzkoar politikaria.
* 1980 &ndash;
** Elisa Arteta, nafar dantzaria eta koreografoa.
** Jokin Ormaetxea, gipuzkoar txirrindularia (h. 2004).
* 1984 &ndash; Mikel Nieve, nafar txirrindulari ohia.
* 1986 &ndash; Gorka Kijera, gipuzkoar futbolaria.
* 1987 &ndash; Ibai Ardanaz, nafar futbolaria.
* 1992 &ndash; Mikel Juaristi, gipuzkoar futbolaria.
* 1994 &ndash; Altair Reyes, arabar futbolaria.
* 1996 &ndash; Axier Arteaga, *Arteaga II.a*, gipuzkoar esku huskako pilotaria.

### Mundua 
* 972 &ndash; Ramon Borrell, Bartzelonako kondea (h. 1017).
* 1264 &ndash; Koreyasu Printzea, Japoniako Kamakura shogunerriko zazpigarren shoguna (h. 1326).
* 1478 &ndash; Klemente VII.a, aita santua (h. 1534).
* 1566 &ndash; Mehmed III.a, Otomandar Inperioko sultana (h. 1603).
* 1602 &ndash; Philippe de Champaigne, frandriar-frantziar margolari eta marrazkilaria (h. 1674).
* 1645 &ndash; Sara Saftleven, Holandako Urrezko Mendeko margolari holandarra (h. 1702).
* 1650 &ndash; John Churchill, Marlborougheko I. dukea, ingeles militar eta politikaria (h. 1722).
* 1667 &ndash; Abraham de Moivre, frantziar matematikaria (h. 1754).
* 1689 – Mary Montagu, britainiar poeta eta idazlea (h. 1762)
* 1790 &ndash; Albert Goblet d'Alviella, Belgikako lehen ministroa (h. 1873).
* 1796 &ndash; Luis II.a Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzea (h. 1858).
* 1810 &ndash; Christen Købke, Danimarkako Urrezko Aroko daniar margolaria (h. 1848).
* 1826 &ndash; Isabel Mijailovna Errusiakoa, errusiar dukesa handia (h. 1845)
* 1849 &ndash; Hubert von Herkomer, Bavarian jaiotako ingeles margolari, zinemagile eta musikagilea (h. 1914).
* 1850 &ndash; Amélie Helga Lundahl, finlandiar margolaria (h. 1914).
* 1867 &ndash; Maria Teckekoa, Erresuma Batuko erregina ezkontidea eta Indiako Enperatriz ezkontidea (h. 1953).
* 1871 &ndash; Camille Huysmans, Belgikako lehen ministroa (h. 1968).
* 1872 &ndash; António Maria da Silva, Portugalgo lehen ministroa (h. 1950).
* 1881 &ndash; Maria Olga de Moraes Sarmento da Silveira, portugaldar idazle eta feminista (h. 1948).
* 1883 &ndash; Emma Day, irakasle, idazle eta aktibista (h. 1969)
* 1886 &ndash; 
** Al Jolson, lituaniar-estatubatuar abeslari, aktore eta umorista (h. 1950).
** Stefania Wilczyńska, poloniar hezitzailea (h. 1942).
* 1894 &ndash; Paul Lukas, hungariar aktorea (h. 1971).
* 1895 &ndash; Dorothea Lange, estatubatuar argazkilari eta fotokazetaria (h. 1965).
* 1900 &ndash; Vítězslav Nezval, txekiar olerkaria (h. 1958).
* 1907 &ndash;
** Fulgencio Coll, espainiar militar eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 1978).
** John Wayne, estatubatuar aktorea (h. 1979).
* 1908 &ndash; Robert Morley, ingeles aktorea (h. 1992).
* 1909 &ndash; Matt Busby, eskoziar futbolari eta entrenatzailea (h. 1994).
* 1910 &ndash; Laurance Rockefeller, estatubatuar filantropoa (h. 2004).
* 1912 &ndash; János Kádár, Hungariako lehen ministroa (h. 1989).
* 1913 &ndash;
** Erich Bautz, alemaniar txirrindularia (h. 1986).
** Peter Cushing, ingeles aktorea (h. 1994).
** Pierre Daninos, frantziar idazlea eta kazetaria (h. 2005).
* 1920 &ndash; Peggy Lee, estatubatuar jazz abeslari, abestigile eta aktorea (h. 2002).
* 1923 &ndash; James Arness, estatubatuar aktorea (h. 2011).
* 1924 &ndash; Brenda Helser, estatubatuar igerilaria (h. 2001).
* 1925 &ndash; Neris Amelia Martínez Salazar, *Juana Bacallao*, kubatar abeslari eta musikaria (h. 2024).
* 1926 &ndash; Miles Davis, estatubatuar jazz tronpeta-jotzailea eta musikagilea, jazz modernoaren joera berrien aitzindaria (h. 1991).
* 1928 &ndash; Jack Kevorkian, estatubatuar fisikaria eta sendagilea (h. 2011).
* 1929 &ndash;
** François Leterrier, frantziar zinema zuzendaria eta aktorea (h. 2020).
** Catherine Sauvage, frantziar abeslaria (h. 1998).
* 1934 &ndash; Louis Joinet, frantziar legelaria, giza eskubideen alorrean NBEren ordezkaria munduko hainbat gatazkatan (h. 2019).
* 1936 &ndash; 
** Marie Rouanet, okzitaniar abeslari eta idazlea (h. 2026).
** Hiroshi Saeki, japoniar futbolaria (h. 2010).
* 1938 &ndash; Teresa Stratas, jatorri grekodun duen opera abeslari sopranoa.
* 1940 &ndash; Levon Helm, estatubatuar musikari eta aktorea, *The Band* taldeko kidea (h. 2012).
* 1941 &ndash;
** Aldrich Ames, estatubatuar CIAko kide eta agente bikoitza (h. 2026).
** Kenji Tochio, japoniar futbolaria.
* 1946 &ndash;
** Gil Carlos Rodríguez Iglesias, espainiar abokatua (h. 2019).
** Luciana Wolf, espainiar abeslaria eta politikaria.
* 1948 &ndash; Philippe Rukamba, ruandar apezpiku katolikoa.
* 1949 &ndash;
** Jello Biafra, estatubatuar punk musikari eta aktibista politikoa.
** Jeremy Corbin, ingeles politikaria, Alderdi Laboristako burua.
** Ward Cunningham, estatubatuar informatikaria, wikiaren asmatzailea.
* 1951 &ndash; Sally Ride, estatubatuar ingeniari, fisikari eta astronauta, espaziora igotako lehenbiziko estatubatuar emakumezkoa (h. 2012).
* 1954 &ndash;
** Michael Devine, INLAko kide sortzaileetako bat (h. 1981).
** Erich Hackl, austriar idazle eta itzultzailea.
** Peter Machado, indiar artzapezpiku katolikoa.
* 1955 &ndash; Doris Dörrie, alemaniar zinema-zuzendaria.
* 1957 &ndash; Carlos Faemino, espainiar humorista, *Faemino y Cansado* bikoteko kidea.
* 1960 &ndash; Radwa Ashur, Egiptoko eleberrigilea, literatur kritikaria eta irakaslea (h. 2014)
* 1959 &ndash; Raimundo Amador, flamenko gitarra jotzaile espainiarra.
* 1962 &ndash; Ivana Kubešová, txekiar atleta.
* 1963 &ndash; Petra Elser, alemaniar itzultzailea.
* 1964 &ndash; Lenny Kravitz, estatubatuar musikagilea, abeslaria eta ekoizlea.
* 1966 &ndash;
** Félix Álvarez, *Felisuco*, espainiar umorista, telebista aurkezle eta politikaria.
** Zola Budd, britainiar atleta ohia, distantzia ertain eta luzeetan aditua.
** Helena Bonham Carter, ingeles aktorea.
* 1967 &#x2013; Kristen Pfaff, estatubatuar baxu-jotzailea (h. 1994)
* 1968 &ndash;
** Frederiko X.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea.
** Kim Coco Iwamoto, estatubatuar emakumezko politikari transgeneroa.
** Fernando León de Aranoa, espainiar zinema zuzendari eta gidoilaria.
* 1970 &ndash; María Martín Rodríguez, espainiar gimnasta erritmikoa eta irakaslea.
* 1971 &ndash; Rachael Blake, australiar aktorea.
* 1975 &ndash; Lauryn Hill, estatubatuar rapero eta abeslaria.
** Elisabeth Harnois, estatubatuar aktorea.
* 1977 &ndash; 
** Raina Telgemeier, estatubatuar komikigilea.
** Ximena Valero, mexikar moda-diseinartzailea.
** Joana Jiménez, espainiar abeslaria eta dantzaria.
* 1978 &ndash; Rocio Madrid, espainiar telebistako-aurkezlea eta aktorea.
* 1980 &ndash; Sergio Boris, espainiar futbolaria.
* 1981 &ndash;
** Eda-Ines Etti, estoniar abeslaria.
** Pastora Filigrana García, ijito jatorriko abokatu, sindikalista, feminista, idazle eta giza eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1986 &ndash; 
** Àstrid Bergès-Frisbey, frantziar-espainiar aktorea.
** Fatim Diarra, finlandiar politikaria.
* 1987 &ndash; Josh Thomas, australiar umorista, aktore eta gidoilaria.
* 1990 &ndash; Antonio Gabarre, aragoiar futbolaria.
* 1991 &ndash; Julianna Rose Mauriello, estatubatuar aktore eta dantzaria.
* 1993 &ndash;
** Sanni Kurkisuo, finlandiar abeslari eta aktorea.
** Rayderley Zapata, dominikar-espainiar gimnasta artistikoa.
* 1995 &ndash; Marta Cardona, espainiar futbolaria.
* 1997 &ndash; Shunta Tanaka, japoniar futbolaria.
* 2003 &ndash; Eneko Ortiz, espainiar futbolaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1768 &ndash; Félix Berroeta, gipuzkoar militar eta kolonia-administratzailea, Txileko gobernadorea izandakoa, Txilen.
* 1817 &ndash; Ignacio Maria Alaba, arabar militarra, Chiclana de la Fronteran (j. 1750).
* 1844 &ndash; Jacques Laffitte, lapurtar bankaria eta politikaria, Parisen (j. 1767).
* 1855 &ndash; Jean Isidore Harizpe, Frantziako Armadan aritutako euskal militarra, Frantziako mariskala izandakoa (j. 1768).
* 1892 &ndash; José Lerga Donamaria, nafar buruzagi karlista (j. 1817).
* 1952 &ndash; Amado Alonso, nafar literatura-kritikari eta hizkuntzalaria, Massachusettsen (j. 1896).
* 1953 &ndash; Marie-Charlotte Dupouy, *Maria Teresa*, lapurtar moja, beneragarri izendatua (j. 1873).
* 1954 - Inaxio Asteasuinzarra Lertxundi, *Oyarzun*, gipuzkoar errotaria eta errota konpontzaile eta asmatzailea (j. 1886).
* 1963 &ndash; José María Arellano, nafar legelari eta politikaria, Bizkaiko eta Gipuzkoako gobernadore zibila, Madrilen (j. 1885).
* 1980 &ndash; Leandro Agirretxe, gipuzkoar futbolari eta medikua (j. 1890).
* 1981 &ndash; Alberto Schommer Koch, alemaniar argazkilaria, Alberto Schommer García arabar argazkilariaren aita (j. 1897).
* 1987 &ndash; Emiliana Zubeldia, nafar musikagile eta piano-jotzailea, Mexikon (j. 1888).
* 2005 &ndash; Juana Tejedor Garrastazu, 108 urte eta 336 egun bizi izandako euskal herritarra (j. 1896).
* 2006 &ndash; Carlos Etaio, *Capitán Etayo*, euskal itsasgizon eta esploratzailea (j. 1921).
* 2020 &ndash; Miguel Artola, gipuzkoar historialaria, Madrilen (j. 1923).
* 2025 &ndash; Richar Irazusta, Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzaleko kidea (j. 1958).

### Mundua 
* 946 &ndash; Edmundo I.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (j. 921).
* 1076 &ndash; Erramun Berenger I.a, Bartzelonako kondea (j. 1023).
* 1421 &ndash; Mehmed I.a, Otomandar Inperioko sultana.
* 1512 &ndash; Bayezid II.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1447).
* 1552 &ndash; Sebastian Münster, alemaniar kartografo eta kosmografoa (j. 1488).
* 1595 &ndash; Filipe Neri, italiar apaiza (j. 1515).
* 1702 &ndash; Zeb-un-Nisa Begum, Mogol Inperioko printzesa poeta (j. 1638)
* 1703 &ndash; Samuel Pepys, britainiar idazlea (j. 1633).
* 1818 &ndash; Michael Andreas Barclay de Tolly, errusiar mariskala (j. 1761).
* 1821 &ndash; Constance Mayer, frantziar margolaria (j. 1775).
* 1831 &ndash; Mariana Pineda, espainiar liberala, Hamarkada Deitoragarrian exekutatua (j. 1804).
* 1875 &ndash; Victoriano Sánchez Barcáiztegui, espainiar itsas-militarra (j. 1826).
* 1876 &ndash; František Palacký, txekiar historialaria eta politikaria (j. 1798).
* 1883 &ndash; Abd el-Kader, Aljeriako emirra (j. 1808).
* 1891 &ndash; Staka Skenderova, bosniar irakasle, gizarte-langile, idazle, folklorista eta moja (j. 1828).
* 1899 &ndash; Wilhelmine Gulowsen, norvegiar idazle, poeta, argitaratzaile eta itzultzailea (j. 1848).
* 1902 &ndash; Jean-Joseph Benjamin-Constant, frantziar margolari eta grabatzailea (j. 1845).
* 1907 &ndash; Ida McKinley, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (j. 1847).
* 1912 &ndash; Amalia Bavarian, Wittelsbacheko etxearen ordezkaria eta Dukesa Bavarian (j. 1865).
* 1923 &ndash; Albert Leo Schlageter, *freikorps* paramilitar alemanen partaidea (j. 1894).
* 1937 &ndash; Shobhanasundari Mukhopadhyay, indiar idazle eta folklorista (j. 1877).
* 1939 &ndash; Neus Bouza Gil, kataluniar milizianoa, fusilatua (j. 1916).
* 1945 &ndash; Urania Mella, galiziar politikaria, emakumeen elkartegintzaren aitzindaria (j. 1899).
* 1946 -- Tamaki Miura, japoniar sopranoa (j. 1884)
* 1952 &ndash; Emilie Flöge, austriar moda diseinatzailea eta enpresaria eta Gustav Klimten bikotekidea (j. 1874).
* 1955 &ndash; Alberto Ascari, 1 Formulako italiar pilotua (j. 1918).
* 1958 &ndash; Francis Carco, frantziar idazlea (j. 1886).
* 1976 &ndash; Martin Heidegger, alemaniar filosofoa (j. 1889).
* 1978 &ndash;
** Jorge Icaza, ekuadortar eleberrigilea (j. 1906).
** Tamara Karsavina, errusiar dantzaria (j. 1885).
* 1982 &ndash; Pamela Hinkson, anglo-irlandar eleberrigilea eta kazetaria (j. 1900).
* 1987 &ndash; Ajita Wilson, estatubatuar zinema-aktore eta aktore pornografikoa (j. 1950).
* 1991 &ndash;
** Claudine Dupuis, frantziar aktorea (j. 1924).
** Hailu Yimenu, Etiopiako lehen ministroa.
* 1993 &ndash; Leonor Lambertini, brasildar aktore eta gidoilaria (j. 1920).
* 2001 &ndash; Anne Haney, estatubatuar aktorea (j. 1934).
* 2002 &ndash; Mamo Wolde, etiopiar atleta, nazioarteko mailan distantzia luzean arrakasta lortu zuen Afrikako lehen korrikalaria (j. 1932).
* 2004 &ndash; Nikolai Txernikh, sobietar eta ukrainar astronomoa (j. 1931).
* 2005 &ndash;
** Eddie Albert, estatubatuar aktorea (j. 1906).
** Sangoulé Lamizana, Volta Garaiako presidentea (j. 1916).
* 2008 &ndash;
** Sydney Pollack, estatubatuar zinema zuzendaria, ekoizlea eta aktorea (j. 1934).
** Koloa Talake, Tuvaluko lehen ministroa (j. 1934).
* 2012 &ndash; Arthur Decabooter, flandriar txirrindularia (j. 1936).
* 2013 &ndash; Jack Vance, estatubatuar misteriozko, fantasiazko eta zientzia-fikziozko idazlea (j. 1916).
* 2015 &ndash; Vicente Aranda, kataluniar zinema zuzendaria (j. 1926).
* 2016 &ndash; Arturo Pomar, espainiar xake jokalaria (j. 1931).
* 2017 &ndash;
** Zbigniew Brzezinski, poloniar jatorriko estatubatuar diplomatiko eta politikaria (j. 1928).
** Beatriz Maggi, kubatar saiakeragilea, unibertsitateko irakaslea eta literatura-kritikaria (j. 1924).
* 2018 &ndash; Alan Bean, NASAko estatubatuar astronauta, ingeniari eta margolaria (j. 1932).
* 2019 &ndash; Prem Tinsulanonda, Thailandiako lehen ministroa (j. 1920).
* 2020 &ndash;
** Richard Herd, estatubatuar aktorea (j. 1932).
** Vladimir Lopukhin, erruso-sobietar ekonomialaria (j. 1952).
* 2021 &ndash; Tarcisio Burgnich, italiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1939).
* 2022 &ndash;
** Ciriaco de Mita, Italiako 47. lehen ministroa (j. 1928).
** Andrew Fletcher, ingeles musikaria, *Depeche Mode* taldearen sortzaileetako bat (j. 1961).
** Ray Liotta, estatubatuar aktorea (j. 1954).
** Alan White, ingeles bateria-jotzaile eta abeslaria, *Yes* taldeko kidea (j. 1949).
* 2023 &ndash; Pierre Ruby, frantziar txirrindularia (j. 1932).
* 2024 &ndash; Ludwika Wujec, poloniar fisikari, irakasle eta politikaria (j. 1941).
* 2025 &ndash; Muhammad az-Zanati, Libiako estatuburua (j. 1937).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Irantzu.

## Kanpo estekak 
Maiatzaren 25 | Urteko egutegi | Maiatzaren 27