Conchita Bustindui

thumb|280x280px|Erraketistak.

**Conchita Bustindui Garate** (Berritua, Bizkaia, 1927ko abenduaren 2a - Markina-Xemein, Bizkaia, 2026ko otsailaren 25a) erraketista profesionala izan zen. Besteak beste, Mexikon jokatu zuen, eta han ezagutu zuen bere senarra izan zen pilotaria ere.

## Bizitza 
Berriatuan (Bizkaia) jaioa, zazpi urte zituela Ermura (Bizkaia) lekualdatu zen, aita Domingok bertako udaletxeko idazkari kargua hartu zuenean. Conchita *Sekretarixuanekua* izan da beti ermuarrentzat.

Eibarren hasi zen erraketa jokoan trebatzen, 14-15 urteko neskatoa zela. *Conchita* izenarekin kantxaratuta, lau urte egin zituen erraketista Bartzelonan eta zazpi Mexikon. 

2013an Radio Nacional-en irrati bidezko elkarrizketa baten aipatu zuenez, Bartzelonan jokatzen zegoela Mexikon erraketisten pilotaleku bat zabaltzekotan ziren zurrumurua zebilen eta "ezta zoratuta, ezta zoratuta ere ez naiz ni hara joango!" esaten omen zuen. Frontoia zabalduta, inauguraziorako gonbitea egin zioten, baina ezetza esan zuen. Bilbora etorrita, bere lagun erraketistak agurtzera joan zenean Santurtziko portura, eurokin ontziratu ez izanaren pena sentitu zuen, "zergatik ez ote nago ni hor?" galdetzen ziolarik bere buruari. 

Izandako arrakasta tarteko, sei hilabetera berriro erraketista eske etorri ziren; bigarren aukera hartan ez zuen zalantzarik izan eta Mexikora abiatu zen. Erabaki aurretik, gurasoei galdetzen omen zioten ia ez zen alaba Mexikora joango eta hori berak pentsatu behar zuela erantzuten omen zuten. 24 urte beteta zituen arren, gurasoen oneritziak eta traba ezak nolabait lagundu zion erabakia hartzen.

Mexikon ezagutu zuen senarra izango zuena, Fermin Mugerza zestalaria, bertan ere jokalari. Bion pilotari ibilbideak bukatuta, gizonaren jaioterrira itzuli ziren, Markina-Xemeinera eta huraxe izango zen familiaren bizileku.

## Aitzindariak 
Emakume kirolari aitzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada biziz, 1940ko eta 1950ekoak kontsideratuz beraien urrezko urteak. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako berrehundik gora erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua, are gehiago jakinda 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeudela gizonenak baino.

Erraketistak garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzita munduan zehar kirolari profesional modura pilotan aritu zirenak 1917. eta 1980. urteen artean. Haien ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du 2010eko hamarkadare arte. Geroztik, ordea, haien berri eman da liburuen, dokumentalen eta hedabideen bitartez, eta hainbat erakusketa eta omenaldi antolatu dira.

## Aitortzak 
*2024an, Markina-Xemeingo erraldoi taldeko figura berria aurkeztu zuten, *Conchita* izenekoa. Haren gaztetako aurpegia du, eta erraketista jantzita dago. Inauterietan aurkeztu zioten erraldoia erraketista ohiari; haren etxepera gerturatuta, aurreskua dantzatu zion *Conchita*k Conchitari. Mari Eli Ituarte kultura zinegotziak azaldu zuenez:
"Argi genuen laugarren erraldoiak emakumezkoa izan behar zuela, eta nor hobea, gurea bezalako herri batean, erraketista bat baino!" Hala ere, 2010eko hamarkadan hasita, berriz ere gizartean oihartzuna izaten ari dira, eta merezitako hainbat omenaldi jaso dituzte.

* 2003ko abenduaren 26an Ermuko Aritzmendi pilotalekuan ospatutako IV. Pilota Egunean herriko erraketistak omenduak izan ziren, tartean Conchita ere eta bere izenean Lidia ahizpa bertaratu zen. 
* 2013ko abuztuaren 19an, Bilboko La Esperanza frontoian omenaldia egin zieten erraketistei. Bertan izan zen Conchita Bustindui bera, bai eta Lucia Areitioaurtena, Gloria Agirre, Olga Cazalis eta Maria Elena Hernandez erraketistak ere.
* 2013an eta hilabete luzez, Gernikako Euskal Herria Museoak *Emakumea eta Euskal Pilota* izenburupeko erakusketa jarri zuen, Conchita eta beste erraketista askoren argazkiekin osatuz

* 2019an, erakusketa antolatu zuen Ziortza-Bolibarko Simon Bolibar museoak, erraketisten omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostanto por ellas
* Raketistak Lehen eta Orain dokumentala (Trailerra)
* Raketistak Lehen eta Orain erakusketa