open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leiho (argipena)

**Leiho** hitzak adiera zenbait ditu:
* leihoa, arkitektura-elementua;
* leihoa, Erabiltzailearen Interfaze Grafikoaren elementua, laukizuzen formakoa, non erabiltzaileak informazioa jaso eta sartzen duen;
* astronautikan, jaurtiketa-leihoa, espaziontzi bat jaurtitzeko denbora-tarte planifikatua.
San Jeronimo kalea (Donostia)

**San Jeronimo kalea** Donostiako Parte Zaharreko kale garrantzitsu bat da. Boulevardetik Abuztuaren 31 kaleraino doa. Antzina, "Eskotilla kalea" izena ere ematen zitzaion.

San Bizente eta Santa Maria elizen eremuen arteko muga eratzen du Parte Zaharrean, eta, beraz "koxkeroen" eta "joxemaritarren" arteko muga eratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etruskoen literatura

thumb|270x270px|Zagrebeko lihozko liburua
thumb|270x270px|Piacenzako brontzezko gibela.
thumb|270x270px|Pirgiko laminak.
**Etruskoen literatura** etruskoz idatzitako idazkien multzoari esaten zaio,  etruskoek alfabeto grekoa hartu zutenetik (K.a. VII. mendea) erabiltzeari utzi zioten arte. Erlijioari buruzko idazki batzuk iritsi zaizkigu bakarrik K.a. IV. mendekoak, baita idazle klasiko batzuen aipamenak ere. K.a. I. mendean Siziliako Diodorok idatzi zuen etruskoen idazkera lorpen handia izan zela. Oso gutxi dakigu haien hizkuntzaz, eta dena inskripzioetan aurkitutakoari esker da.

## Literatura erlijiosoa 
Etruskoek oso erlijiosoak izatearen ospea zuten antzinate klasikoan, eta horrek bere sineskeria zaletasun ustezko buruzko hainbat ipuin sortu zituen, askotan haien kontra erabilita. Ugari dira erritu eszenak eta euren jainko batzuk erretratatzen dira, pintura eta erliebeekin. Hala ere, iritsi zaiguna beste hizkuntza batzuetan ekarria da. Gaur egun gure etruriar erritoen ezagutza erromatarrengatik dator, K.a. I. mendetik.

Hainbat gauza ezagutzen dira haien erlijioari buruz: ispiluak, brontzezko erliebeak, laminak... liburu osoa izan gabe. Poema batzuk iritsi dira, baita kanta batzuk ere.

## Beste genero batzuk 
#### Legezko testuak 
Gutxi gorabehera, Hamabi Taulen legean oinarrituta daude, K.a. 450  urtean Erromatar foroan jarrita.

#### Testu historikoak 
Ziurra da literatura historikoa sortu zutela, Marco Verrio Flaco gramatikoak eta Tiberio Klaudio erromatar enperadoreak testu horiek erabili zituztelako euren ikerketetan, baina ezer gutxi dakigu. Aristokraziako familien historia jasoko zutela pentsatzen da.

## Bibliografia 
* *Los etruscos*, 51-54 or.; Joseph M. Walker, (2003). Edimat Libros.
* *Los lenguajes perdidos*, Miguel Ángel Elvira, (1994).

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Pikadero

***Pikadero*** 2015. urtean eginiko euskal filma da, Ben Sharrockek zuzenduta.

2015eko Donostiako Zinemaldiaren Zuzendari Berrien Sailan aurkeztu zuten.

Munduko zinemaldi ugaritan izan da eta hainbat sari irabazi ditu. 2016ko Martxoaren 4an Espainiako zinemetan estreinatu zen.

## Sinopsia 
Espainia estutzen duen krisi ekonomikoaren ondorioz, gurasoen habia utzi ezinik dabil bikote gazte bat. Dirurik gabe, arazo larriak dituzte gurasoen etxean ezkontza-eginbideak betetzeko. Larrua jotzeko gero eta grinatsuago eta hotel bat ordaintzeko dirurik gabe, elkargune publikoak bilatu behar dituzte: "txortalekuak". Baina gauzak ez dira diruditen bezain errazak, eta haien harremana kolokan jarriko da amiltzen ari den ekonomia batetik askatzen saiatzen direnean.

## Pertsonaiak 
* Barbara Goenaga: Ane
* Joseba Usabiaga: Gorka
* Lander Otaola: Iñaki
* Zorion Egileor: Tomas
* Itziar Lazkano: Ama
* Ylenia Baglietto: neska kotxean
* Peio Arnáez: Aita
* Víctor Benjumea: Maxi
* Galder Pérez: mutila kotxean

## Sariak 
* FIPRESCI saria
* Film Onenari Michael Powell saria Edinburgh International Film Festival-en
* Zuzendari Onenaren saria Ischia International Film Festival-en
* Cineuropa Saria Bruseels International Film Festival-en
* Film Onenaren saria Kiev Molodist International Film Festival-en
* Kritikaren Saria Zurich International Film Festival-en
* Aktore Onenaren saria Barbara Goenagarentzat Tirana International Film Festival-en
* Editore Onenari saria Tirana International Film Festival-en
* Zuzendari Onenari Aipamen Berezia Evolution Mallorca International Film Festival-en
* Film Onenari Aipamen Berezia Bartzelonako Zinemaldia.Cat festibalean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Shatner

**William Shatner** (1931ko martxoaren 22a, Montreal, Quebec) kanadar aktore bat da. Mundu mailan nagusiki *Star Trek* telesaila eta film saileko James Tiberius Kirk pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

Jeff Bezos estatubatuarraren Blue Origin misio pribatuari esker, 2021ean espaziora bidaiatu zen historiako pertsonarik zaharrena bihurtu zen.

## Filmografia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* William Shatner aktorearen webgunea 
* William Shatner aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Maarkedal

**Maarkedal** (neerlanderaz: ) Belgikako Ekialdeko Flandriako probintzian dagoen udalerria da. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Etikhove, Maarke-Kerkem, Nukerke eta Schorisse, eta Louise-Marie auzoaren zati bat ere. 2006an 6.332 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Brechingo katedrala

**Brechingo katedrala** () Eskoziako Brechin herriko katedrala da, Eskoziako elizari dagokiona. Izena hala duen arren ez da benetan katedrala. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Katedrala 
XIII mendean eraiki zuten katedrala. 1806an egindako berrizte lanek kalte handia eragin zioten eta 1902an egindako lana kendu eta berriztatze lank berriak egin ziren. Mendebaldeko gabletea eta leihoa, ate gotikoa, kanpaidorre karratua, koroaren zati batzuk eta habearteko zutabeak jatorrizko elizari dagozkio.

## Dorre borobila 
Eraikinik zaharrena katedralaren ondoan dagoen irlandar estiloko dorre borobila da, Eskozian beste bat baino ez dago. 1000 urtearen inguruan jaso zuten eta 26 metrotako altuera eta 5 metrotako diametroa dauzka. Gaineko orratz hexagonalak 5 metrotako altuera dauka.

## Iruditegia 

Irudi:Brechin Cathedral 20090616 from the south.jpg
Irudi:Brechin Cathedral - geograph.org.uk - 650083.jpg
Irudi:Brechin Round Tower - geograph.org.uk - 347959.jpg
Irudi:Brechin Round Tower - geograph.org.uk - 905133.jpg
Irudi:Brechin Cathedral 20090616 interior.jpg
Irudi:Early Scottish Cross, Brechin Cathedral - geograph.org.uk - 828252.jpg
Irudi:Stained Glass Window, Brechin Cathedral - geograph.org.uk - 828307.jpg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ylenia Baglietto

**Ylenia López Pita Baglietto** (Eibar, Gipuzkoa, ), izen artistikoz **Ylenia Baglietto**, aktorea da.

Italiako sustraiak dituen Eibarko Baglietto familiako kidea, gaztetan gimnastika erritmikoa egin zuen: Ipurua klubarekin, taldeka, Espainiako txapelduna ere izan zen.

Bere lehen rol garrantzitsua *Goenkale* telesailean izan zen, eta 2015ean bere antzerkiko lehen saria lortu zen, *La gaviota* antzezlanean jokatutako rolagatik.

2016an, VIII. Zinema Express Jaialdian, epaimahaiko kide izan zen.

## Lanak 
### Zinema 
* *Soinujolearen semea* (2018)
* *La higuera de los bastardos* (2017)
* *Zakarias* (2017)
* *Borracho* (2017)
* *Argi* (2016)
* *Glutamato 2* (2016)
* *Ocho apellidos catalanes* (2015)
* *Bilbao-Bizkaia Ext: Día* (2015)
* *Pikadero* (2015)
* *Sin máscara* (2015)
* *Tres mentiras* (2014)
* *Hiru gezur* (2013)
* *Alaba zintzoa* (2013)
* *Preguntador* (2013)
* *Superdown* (2013)
* *La dama guerrera. La leyenda de Ana de Velasco* (2012)
* *Anfitrioi berezia* (2011)
* *Sentimendu sakonak* (2011)
* *Cortometraje apocaliptico con desenlace nórdico* (2010)
* *El peor corto de la historia* (2010)
* *Eskerrik asko, Roberto* (2010)
* *Elisabeta* (2010)

### Antzerkia 
* *Niños dejad de joder con la pelota* (2018)
* *Hiru emakume* (2018)
* *Obabakoak* (2017)
* *sientete admirable* (2017)
* *13 y martes* (2017)
* *Txanogorritxo* (2015)
* *Caperucita feroz* (2016)
* *Cabaret chihuahua* (2014)
* *Ahatetxo Itsusia* (2012)
* *Cena con delito* (2012)
* *arratoitxo pinpirina* (2011-2012)
* *Nick _Maritxu Nick Bartolo* (2011)
* *El sueño de la mina* (2010)
* *La estación* (2010)
* *Bla, bla, bla* (2010)
* *Reptiles sonrientes* (2009)
* *Voces pisadas* (2008)

### Dantza 
* *Sonrisas y lagrimas* (2010)
* *Plenilunio danza* (2010)
* *Bilbodanzz aktion* (2009)
* *Il sentimento del bianco* (2009)
* *Plenilunio cabaret* (2008)

### Telebista 
* *Desagertuta* - Anabel (2025)
* *Presunto culpable* - Sara (ertzaina)(2018)
* *Bago!az* (2017)
* *Gifted Corporation* (2014)
* *Goenkale* (2010-2013) - Eider Murrieta

## Sariak 
* Aktore berri onenaren Antzerkiko Ercilla Saria (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://cinevasco.com/yleniabaglietto/
Brechingo gaztelua

**Brechingo gaztelua** () Eskoziako Brechin herrian kokatzen den gaztelua da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Gaztelu hau XVIII mendearen hasieran eraiki zen, Ramsay eta Maule leinuek bat egin zutenean. Lurralde hauek Ramsay leinuarenak izan dira XII mendetik aurrera baina beren egoitza XX mende hasieran ezarri zuten bertan, Edinburghetik gertu dagoen Dalhousie gaztelutik etorri zirenean.

Inguruko lurrek 607&nbsp;km²-ko azalera hartu zuten arren, gaur egun 223&nbsp;km² baino ez dagozkio. XVIII mendeko lorategiak baditu baina lurraldearen gehiengoa basoek estaltzen dute.

1990an denda bat eta piktoen historiaren inguruko museoa gehitu zitzaizkion.

## Iruditegia 

Irudi:Brechin Castle - geograph.org.uk - 115557.jpg|Gaztelua.
Irudi:Brechin Castle Centre - geograph.org.uk - 692485.jpg|Museoa.
Irudi:Brechin Castle Garden Gate.JPG|Lorategiko atea.
Irudi:Along the Esk - geograph.org.uk - 907442.jpg|Esk ibaia.

## Kanpo estekak
Lan-mahai

[thumb|[Zurginaren **lan-mahaia**.]]
**Lan-mahai**, **banku**, **aulki** edo **lan-aulkia** zurgintzan, metalgintzan, artisautzan eta beste lan batzuetan aritzeko mahai luzea da, bertan lan egin eta erremintak eta materialak gorde eta eskura izateko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Andatza (argipena)

**Andatza** izenak esanahi zenbait ditu:
* Andatza, Aiako auzoa;
* Andatza, Usurbilgo mendia;
* Andatzako mendilerroa, Zizurkil, Asteasu, Aia, Usurbil eta Zubieta herriek mugatzen dutena;
* Andatza Mendizaleen Kirol Taldea, Usurbilgo mendizaletasun-elkartea.
Invermark gaztelua

**Invermark gaztelua** () Eskoziako Angus eskualdean kokatzen den gaztelua da, Esk ibaiaren haranean, Lee aintziraren ertzean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
XIV mendeko dorre baten gainean dorretxe berria eraiki zen. XVII mendean garaiera handiagoa eman zioten. Lindsay leinuaren gaztelua da. 1803an bertan behera utzia izan zen.

## Deskribapena 
Hiru solairutako dorrea da XVI mdenean egindakoa eta XVIIan beste bat gehitu zioten. Bi tximinia handi ere baditu. Dorrera sartzeko egurrezko plataforma altxagarri bat zegoen.

## Iruditegia 

Irudi:Castle - geograph.org.uk - 1176982.jpg
Irudi:Invermark Castle - geograph.org.uk - 704426.jpg
Irudi:Turret, Invermark Castle - geograph.org.uk - 696525.jpg
Irudi:A frozen Loch Lee - geograph.org.uk - 699393.jpg|Lee aintzira.
Irudi:Below Burnt Hill, looking down to Loch Lee. - geograph.org.uk - 1016494.jpg|Lee aintzira.

## Kanpo estekak
Loatzo

**Loatzo** edo **Loatzu** Irurako udalerrian dagoen mendia da, Oria bailararen ekialdean, Uzturre mendiaren iparraldera.

## Kanpo estekak
Loatzo (argipena)

**Loatzo** izenak esanahi zenbait ditu:
* Loatzo, Tolosaldeko mendia;
* Loatzo, Andatzako mendiguneko mendia;
* Loatzo Musika Eskola, Anoeta, Irura, Zizurkil, Aduna, Villabona-Amasa, Alegia, Altzo eta Ibarra herriek sustaturiko musika-eskola;
* Loatzo Tiro Elkartea, Aiako elkartea.
Argazki oin

thumb|390px|eskuinera|**Argazki-oin**tzat jo daitezkeen testu batzuk. Irudiaren azpian eskuz egindako argazki-oin klasikoa eta irudian bertan, eskuz egindako oharrak. (Gezi batekin tontor bati buruzko oharrak-eta).
**Argazki oina** edo **argazki-oin**a testu mota bat da. Gehienetan irudi edo argazki baten azpian agertu ohi da eta irudiari buruzko informazioa edo iritzia ematen du. Helburu nagusia argazkian ikusten denari buruzko informazioa gehitzea izan ohi da baina batzuetan argazki-oinak iritzi artikulu laburrak izaten dira.

Gaur egun, argazki oin gisa erabiltzen ziren testu batzuk irudiaren azpian kokatu beharrean irudian bertan txertatuta ikus daitezke argazki editore aurreratuei esker. Dena den, oraindik ere argazki-oinak argazkiaren azpian kokatzea izaten da ohikoena.

## Kanpo estekak
Neutrinoaren oszilazio

**Neutrinoaren oszilazioa** leptoi zapore espezifiko batek (elektroiak, muoiak edo tau leptoiak) sortutako neutrino batek beranduago beste zapore batekin neurtua izan daitekeela azaltzen duen mekanika kuantikoaren fenomeno bat da. Neutrino zehatz baten zaporea neurtzeko probabilitatea periodikoki aldatzen da espazioan zehar hedatzen den bitartean.

Lehenengoz Bruno Pontecorvok proposatu zuen 1957an, eta ostean kontestu askotan ikusi da neutrinoen oszilazioa.

Neutrinoen oszilazioa garrantzi teoretiko eta esperimental handikoa da, fenomenoa ikusteak inplikazio handia du esan nahi duelako bere masa ez dela zero, eta hori ez dago Eredu Estandarrean jasota.

## Kanpo estekak
Indibidualismo metodologiko

**Indibidualismo metodologikoa**, gizarte zientzien paradigma bat da, eta haren arabera, fenomeno kolektiboak azalduak eta esplikatuak izan daitezke gizabanakoen ezaugarri eta ekintzen arabera, eta beren arteko elkarrekintzen arabera (behetik-gorako ikuspegia). Ikuspuntu hau holismoaren kontrakoa da, zeinaren arabera, gizabanakoaren ezaugarriak ezin dira ulertu parte diren osotasunaren ezaugarrian kontuan izan gabe (goitik-beherako ikuspegia).

Ez dira nahastu behar indibidualismo metodologikoa indibidualismoaren aldaera moral eta politikoarekin: ez du inongo hipotesirik edo preskripziorik ezartzen gizabanakoen motibazio edo ekintzen inguruan. Soilik zera adierazten du, gizabanakoak direla entitate kolektiboen eragile bakarrak, eta posible dela, beraz, ezaugarri kolektiboak eratzea ezaugarri indibidualetan oinarrituta.

## Kanpo estekak
Lochgilphead

**Lochgilphead** () Eskoziako Argyll eta Bute eskualdeko hiriburua da, 2.300 biztanle baino ez duen arren (2013).

## Geografia 
Izenak dioen bezala Gilp aintziraren () ertzeko herria da.

## Historia 
Aintzinatik populatua izan da eremu hau. Hori adierazten dute harrietan aurkitu diren kopa eta eraztun itxurako marka artistikoek.

1550 urtearen inguruan bazen Kilmory aldean eliza bat. 1816 eta 1820 artean lurraldearen jabeak ziren Campbelltarrek Kilmory gaztelua eraiki zuten bertan.

Lochgilphead herria bera Inveraray eta Campbeltown artean bidea eraiki zenean sortu zen. 1831ean moila eraiki zuten eta itsasoz Glasgowrekin harremanduta gelditu zen. Herri txikia izan arren 1975rean Argyll eta Buteko hiriburu administratiboa izatea erabaki zuten eskualdeko agintariek, eskualde handi honen erdialdean kokaturik zegoelako bereziki. Administrazioaren bulegoak Kilmory gazteluan kokaturik daude.

## Ondasun nabarmenak 
* Kilmory gaztelua
* Gilp aintzira

## Iruditegia 

Irudi:Reflections of Lochgilphead in December.jpg|Lochgilphead, abenduan.
Irudi:Lochgilphead, Argyll - geograph.org.uk - 16851.jpg|Kale nagusia.
Irudi:KilmoryCastle(PatrickMackie)May2006.jpg|Kilmory gaztelua.
Irudi:Loch Goil and Loch Long from Portincaple.jpg|Gilp aintzira.
Irudi:Achnabreck Cup And Ring Marks 20100928 01.jpg|Harrietako kopa eta eraztun markak.

## Kanpo estekak
Mykolas Biržiška

**Mykolas Biržiška** (Vieksniai, 1882ko abuztuaren 24a - Los Angeles, 1962ko abuztuaren 24a), historialaria, argitaratzailea, literatura irakaslea, politikari lituanarra, Lituaniako Independentzia Adierazpenaren sinatzailetariko bat izan zen. Ameriketako Estatu Batuetan erbesteratu zen eta han hil zen 1962an. Literatura eta historiari buruzko liburu dezente idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Biografia akademikoa.
Lierde

**Lierde** (Nederlanderaz ahoskatu: [ˈliːrdə]) , Flandriako Ardenetan kokatzen den udalerria da, Belgikako Ekialdeko Flandriako probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Deftinge, Hemelveerdegem, Sint-Maria-Lierde eta Sint-Martens-Lierde. 2006 urtarrilaren 1ean, 6.399 biztanle zituen udalerriak. Muga egiten du Brakel, Zottegem, Herzele eta Geraardsbergen udalerriekin. Lierde ezaguna da Ronde van vlaanderen probagatik, Flandriako Ardenetako mendixka guztiak igotzen dituen txirrindularitza lasterketa. 

## Kanpo estekak 
* link=|alt=|16x16px Lierde Wikimedia Commons-en.
* Webgune ofiziala
Kilmory gaztelua

**Kilmory gaztelua** () Eskoziako Lochgilphead herrian dagoen gaztelu bat da. Gaur egun Argyll eta Bute eskualdeko administrazioaren egoitza da gaur egun.

## Historia 
1550 urtearen inguruan bazen eliza bat bertan. Eliza eta inguruko lurraldea Paisleyko abadiari zegozkion. 1575ean Kilmoryko Donald Campbellek eskuratu zuen.

1816-20 urteen artean Campbell familiak etxe bat eraiki zuen eliza zaharra zegoen tokian. Eliza Campbell Sir John Orde-rekin ezkondu zen eta honek 1829an etxea bota eta gotiko estiloan gaztelu bat eraiki zuen. Joseph Gordon Davis arkitektoak diseinatu zuen gaztelua. 1830an William Hooker botanikoak lorategia handitu eta diseinatu zuen.

Campbell-Orde baroiak bizi izan ziren bertan 1938an gaztelua saldu behar izan zuten arte. Hurrengo urteetan hainbat jabe izan zituen harik eta 1974an Argyll konderriak eskuratru zuen arte.

## Kondaira 
Gazteluan "Green Lady" (Emakume berdea) mamua bizi dela diote.

## Iruditegia 

Irudi:Kilmory Castle, Lochgilphead - geograph.org.uk - 1015689.jpg
Irudi:Kilmory Castle, Lochgilphead - geograph.org.uk - 1015693.jpg

## Kanpo estekak
Teresa Toda

**Teresa Toda Iglesia** (Porto Alegre, Brasil, 1950eko ekainaren 24a)
euskal herritar kazetaria da.

## Bizitza 
Aita Espainiako Erresumaren diplomazialaria zuen, lanbidez. Ondorioz, haurtzaroan eta gaztaroan Txilen, Brasilen, AEBetan (Los Angeles) eta Londresen bizi izan zen.

1968an kazetaritza ikasten hasi zen Iruñean, Opus Deiren Nafarroako Unibertsitatean. Mugimendu ezkertiar eta abertzaleetan  aritzeagatik eta politika antifrankista egiteagatik unibertsitatetik egotzi zuten beste 40 ikaslerekin batera.

Londresa itzulita, *Law Society Gazette* aldizkarian eta Visnews albiste-agentziaren telebistan egin zuen lan. 1971n Madrilera itzuli zen ikasketak amaitzera eta bertan hasi zen lanean ABC egunkarian, non atzeman zuen zer nolako zailtasuna zuen kazetari batek Francoren gobernupean.

Madrildik Bartzelonara joan zen, eta CCOO sindikatuaren prentsa-bulegoan aritu zen, frankismoaren hondarrean Espainian Borboiak berrezarri zituzten garaian. Bartzelonan bizi zela, katalanezko astekari batean ere argitaratzen zituen kolaborazioak.

*Egin* egunkarirako lanean hasi zen Madrilen 1984an, korrespontsal moduan. 1989an, afaltzen ari zirela  parlamentari bi tirokatuak izan zirenean (horien artean Josu Muguruza, diputatua izateaz gain Todaren editorea ere bazena), alde egin behar izan zuen Madrildik Euskal Herrira. Hasiera batean Politika Saileko arduradun gisa aritu zen, eta 1992tik 1998ra *Egin*eko zuzendariordea izan zen. *Garai hartan egunkaria* berritzen hasi ziren: kolorea, diseinua, koadernotxoak gazteentzat, igandeko gehigarria... Igandeko lehen gehigarria izan zen euskal egunkarien artean. Bultzada bat eman zioten egunkari erakargarri egiteko. Jabier Salutregi izan zen bultzatzaile nagusia.

*Egin* ixtearekin batera auzipetu zituzten egunkari haren zuzendaria, Administrazio Kontseiluko zortzi kide eta Teresa Toda, zuzendariordea alegia. Epaiketa burutu artean LAB sindikatuko aldizkarian egin zuen lan. Urte haietan guztietan adierazpen askatasunaren aldeko mugimenduetan engaiatu zen, hainbat arlotan.

Epaiketa 2005ean hasi zen Madrilgo Auzitegi Nazionalean. Epaian oso zigor gogorrak ezarri zituen, eta Auzitegi Gorenak apur bat arindu zituen ondoren. Teresa Todari sei urteko espetxealdia ezarri zioten, eta sei urteak bete zituen etxetik oso urrun zeuden kartzeletan. Espetxea euskara gehiago lantzeko baliatu zuen.

Kartzelaldian, Todak harremana mantendu zuen Euskal PEN idazle elkartearekin (zuzendaritza taldeko kidea da); eta, haren bidez, PEN International elkartearekin ere bai.

2013an askatu zuten, zigorra osorik bete ondoren, eta ordutik berriz engaiatu da Euskal PENeko jardueran eta adierazpen askatasunaren aldeko ekimenetan. Horretaz gain, Sare Elkarteko bozeramailetariko bat izan zen.

Euskal Herriko gatazkari buruzko liburu batzuk itzuli ditu ingelesetik gaztelaniara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Teresa Todari elkarrizketa, Berria, 2025-12-7
Casting

[thumb|Katu beltzak hautatzeko *casting*a, Los Angeles, 1961, [Roger Cormanen *Tales of Terror* filmerako.]]

***Casting*** ikuskizun, film edo irrati- edo telebista-programa baterako egiten den aktore, figurante, eta abarren hautaketa da. Ikuskizuna handia denean, talde espezializatu bat ere beharrezkoa izaten da *casting* bat egiteko. Taldea zuzentzeko casting zuzendariak ere badira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Hiriart-Urruti Abittu

**Jean Hiriart-Urruti Abittu** (Hazparne, 1927ko otsailak 11 - *Ib.*, 1990) lapurtar apaiz, idazle eta euskaltzaina izan zen. Aitaren osaba zuen Jean Hiriart Urruti (1859-1915), *Eskualduna* aldizkariaren buru izan zena. Jean Haritxelharrek euskal idazlerik hobenetarikotzat jo zuen.

## Bizitza 
Ustaritzen, Baionan eta Erroman egin zituen teologiazko eta soziologiazko ikasketak. 1951eko ekainaren 29an apaiz egin zen. 1955eko abuztuan euskaltzain urgazle izendatu zuten. Baionako Apaizgaitegi Nagusiko irakaslea izan, eta, 1976. urteaz geroztik, Baionako elizbarrutiko Bikario Nagusia.

1960. urtean bere gain hartu zuen *Gazte* hilabetekaria, 1956an Piarres Xarritonek abiarazi zuena. 1960an, *Gazte* hilabetekariaren lana eten zenean, Hiriartek bertako idazleak *Herria* aldizkariaren gazteentzako sail batean ezarri zituen. 1967an *Herria*-ko zuzendari izan zen, eta 1968an Afrikara, Burundiko Apaiztegira, joan zen hiru urterako. Afrikatik lanak igortzen zituen aldizkarira.

1977ko martxoaren 27an euskaltzain oso izendatu zuten.

## Lanak 
Elizako gaiez gainera, antzerkilarien, kantarien eta bertsolarien mundua ere ongi ezagutzen zuen. *Gazte*, *Etchea*, *Herria* eta *Gure Herria* aldizkarietan idatzi zituen lanak, eta horietako batzuk bildu eta argitaratu dituzte haren adiskideek. Hiriarten bederatzirehun lan inguru biltzen dituzten bost liburu daude, gaien araberako aurkibidea dutenak: *Jauna dut argi* I eta II, *Fedea gidari*, *Artzain-solas* eta *Izar-alde*; seigarrena argitaratzeko dago, eta azken bi urte eta erdietako artikuluak bilduko ditu. Beste lan aipagarria, *Mixel Garikoitz, Jainkoari baietz erran dion saindua* da. Itzulpenak ere baditu, batzuk lagunekin batera egindakoak, *Elizako liburua* eta *Otoizlari* aldizkarian.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Jean Hiriart Urruti, zubitegia.armiarma.eus
Igarotze azkarreko autobus

[thumb|300px|[Ipar Euskal Herria|Ipar Euskal Herriko Tram'Busa sareko IAB bat]]
**Igarotze azkarreko autobusa** edo **IABa** (ingelesetik, *Bus Rapid Transit*, "BRT" laburtua) garraio publikorako autobus sistema bat da, diseinu, zerbitzu eta azpiegitura bereziak dituena sistemaren kalitatea hobetzeko eta atzerapenak eragiten dituzten arazo arruntenak saihesteko. Igarotze azkarreko autobus sistemek tren arinaren eta metroaren kapazitatea eta azkartasuna dute, eta aldi berean autobus arrunten zalutasuna, kostu baxua eta sinpletasuna.
Igarotze azkarreko autobus sistematzat hartua izan dadin, autobusek pasaera eskubide osoarekin funtzionatu behar dute egunaren zatirik handienean, bus bideetatik, zirkulazio dentsitate handiek sortutako atzerapenak saihesteko. Horrez gain, honako ezaugarri hauek ere izan ohi ditu:
* Kalearen erdian egon ohi da kokatua, autobus geltokitik zirkulazio nagusira sartzean gerta daitezkeen atzerapenak saihesteko.
* Txartelak kanpoko geltokian balidatzen dira, ez autobusean bertan, bidaiariak autobusera igotzea azkarragoa izan dadin.
* Geltokien plataforma autobusaren zoruaren maila berean dago, eskailerak saihestu eta bidaiariak azkarrago sar daitezen.
* Autobusek lehentasuna dute bidegurutzeetan.

Lehen BRT sistema Curitiban sortu zen, Brasilen, 1974. urtean. Ondorengo urteetan Brasilgo beste toki batzuetan ere sortu ziren antzeko sistemak, eta gero Kolonbiara eta beste herrialde batzuetara hedatu zen. 2014. urterako, mundu osoko 186 herrialdetan zeuden BRTak.

## Kanpo estekak
Ivybridge

**Ivybridge** Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Devon konderrian dagoen udalerri bat da. Plymouth hiritik 14,5 kilometro ekialdera dago. 2011ean 11.851 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Fore Street at Ivybridge.jpg|Fore kalea.
Irudi:The start of Ivybridge's Main Street - geograph.org.uk - 880629.jpg|Kale Nagusiaren hasiera.
Irudi:Ivybridge Town Hall.jpg|Udaletxea.
Irudi:Ivybridge Railway Station.jpg|Tren geltokoa.

## Kanpo estekak 
*  Ivybridgeko Udal Kontseilua
Helensburgh

**Helensburgh** (, ) Eskoziako Argyll eta Bute eskualdeko hiri handiena da, 2011ko erroldaren arabera 14.220 biztanle ditu. Hala ere hiriburua Lochgilphead da.

## Geografia 
Clydeko fiordoaren iparraldean kokaturik dago.

## Historia 
Helensburgh 1776an sortu zen Sir James Colquhoun-ek Ardencaple gazteluan bainu termalak eraiki zituenean. Bainu horien inguruan zerbitzuak emango zituen herri oso bat eratuz joan zen. Edinburgheko Hiri Berriaren estilora planifikatu zuen eta bere emazte Helen-en izena eman zion. Greenock-ekin lotuko zuen ferry zerbitzua abiatzerakoan Helesburgh aisialdirako herri ezaguna bihurtu zen Glasgowko ontziola jabeen eta tabako merkatari aberatsentzat.

1808an Henry Bell-ek erosi zituen bainuak eta hotela eta lurrun ontziak ekarri zituen turismoari begira. 1858an trena iritsi zen eta hainbeste handitzen ari zenez 1894an bigarren tren geltokia ere eraiki behar izan zen. 1903an Charles Rennie Mackintosh arkitektoak Hill House (Muinoko etxea) eraiki zuen.

1975 arte Dunbartonshire eskualdean egon zen baina 1996ko berrantolaketan Argyll eta Bute eskualdean sartu zuten. Gaur egun Glasgow inguruko lo-hiria bihurtu da.

## Ondasun nabarmenak 
* Hill House

## Iruditegia 

Irudi:Helensburgh, Post office, Colquoun Square.jpg|Herria.
Irudi:Helensburgh Pier - geograph.org.uk - 537595.jpg|Kaia.
Irudi:Helensburgh Pier - geograph.org.uk - 382189.jpg|Moila.
Irudi:Helensburgh 5 December 2010.jpg|Hiriaren ikuspegia, neguan.
Irudi:HillHouse.jpg|Hill House.
Irudi:Craigendoran, Camis Eskan House - geograph.org.uk - 197464.jpg|Camis Eskan House.
Irudi:Ben Bowie and the Clyde - geograph.org.uk - 1421539.jpg|Clydeko fiordoa.

## Kanpo estekak
Dartmouth (Devon)

**Dartmouth** Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Devon konderrian dagoen udalerri bat da. Dart ibaiaren estuarioaren mendebaldeko ertzean dago. Turismogune garrantzitsua da. 2011ean 5.064 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Dartmouth gaztelua
* Kingswear gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:Dartmouth from the air - geograph.org.uk - 1457173.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Dartmouth - geograph.org.uk - 2042.jpg|
Irudi:Dartmouth from One Gun Point - geograph.org.uk - 376284.jpg|
Irudi:Dartmouth.jpg|

## Kanpo estekak
The Purple Rose of Cairo

**The Purple Rose of Cairo** (euskaraz *Kairoko Larrosa Gorrindola*) 1985eko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta idatzitako amodio eta fantasiazko komedia filma bat da. Mia Farrow, Jeff Daniels eta Danny Aiello aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Estatu Batuak, Depresio Handiaren garaia. Ceciliak (Mia Farrow) New York hirian zerbitzari gisa lan egiten duen bitartean, bere senarra (Danny Aiello) alfer hutsa da. Ceciliaren denborapasa eta errealitate latzetik ihes egin eta champagne, jantzi garesti eta jai dotoreekin amets egiteko modu bakarra zinema aretoko filmak dira. Gau batez, *The Purple Rose of Cairo* izeneko bere filma gogokoena ikusten ari dela, protagonista (Jeff Daniels) Ceciliarengan erreparatu eta berau ezagutzeko zinema aretoko pantaila igaroko du.

## Aktoreak 
* Mia Farrow: Cecilia
* Jeff Daniels: Tom Baxter/Gil Shepherd
* Danny Aiello: Monk
* Edward Herrmann: Henry
* John Wood: Jason
* Deborah Rush: Rita
* Zoe Caldwell as The Countess
* Van Johnson: Larry Wilde
* Karen Akers: Kitty Haynes
* Milo O'Shea: Aita Donnelly
* Dianne Wiest: Emma

## Kanpo estekak 
* *The Purple Rose of Cairo* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Muoi

**Muoia** (grezierako µ letratik izena hartzen du, eta letra horrekin adierazten da) oinarrizko partikula masibo bat da, leptoien bigarren belaunaldikoa. Bere espina 1/2 da. Elektroiak bezala karga elektriko negatiboa du, baina bere masa 200 aldiz handiagoa da, 105.7 MeV/c2. Leptoien barruan sailkatzen da, elektroiarekin (masa: 0.511 MeV/c2), tau partikularekin (masa 1776.82 MeV/c2) eta beste hiru neutrinoekin batera. Beste leptoiekin gertatzen den bezala ez da uste azpi-egiturarik duenik, hau da, bere barruan partikula sinpleagorik ez dagoela uste da.

Beste partikula ezegonkor batzuek baino bizitza luzeagoa du (2,2 µs).

Bere antipartikulari lotuta dago, antimuoia (µ+).

## Kanpo estekak
The Fortune Cookie

**The Fortune Cookie**, Erresuma Batuan **Meet Whiplash Willie** (euskaraz *Zortearen Gaileta* eta *Ezagutu Whiplash Willie*) 1966ko Billy Wilder austriar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta ekoiztutako komedia filma bat da. Gidoia I.A.L. Diamond eta Billy Wilder berak idatzi zuten. Jack Lemmon, Walter Matthau, Ron Rich eta Judy West aktoreek antzeztu zuten.

1966ko Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Walter Matthau) irabazi zuen.

## Argumentua 
Amerikar futbol partidu baten zehar, haren berri ematen ari den kirol kazetari batek (Jack Lemmon) jokalari baten erruz erorketa bat jasango du. Nahiz eta garrantzirik gabeko lesio txikia izan, kazetariaren koinatua eta honelako istripuen bidez dirua lortzen trebea den abokatuak (Walter Matthau) kalte ordaina beregana dezan lesio larriak dituela antzeztera bultzaraziko du. Hasiera batean kazetariak halako itxurakeria egiteari uko egingo dio, baina bere emazte ohia bisitan datorkiola jakitean iritziz aldatuko du. Egoera larrian dagoela antzeztu eta emazte ohia berataz kupida dadin gura du, honela biak berrelkartzeko itxaropenez. Halere, erortarazi zuen jokalaria gertakariarekin gaizki pasatzen ari denez bre kontzientzia alhatzen hasiko zaio.

## Aktoreak 
* Jack Lemmon: Harry Hinkle
* Walter Matthau: William H. "Whiplash Willie" Gingrich
* Ron Rich: Luther "Boom Boom" Jackson
* Judi West: Sandy Hinkle
* Cliff Osmond: Chester Purkey
* Lurene Tuttle: Hinkleren ama
* Harry Holcombe: O'Brien
* Les Tremayne: Thompson
* Lauren Gilbert: Kincaid
* Marge Redmond: Charlotte Hinkle-Gingrich
* Noam Pitlik: Max
* Keith Jackson: Telebistako kirol albistegiko aurkezlea
* Harry Davis: Krugman doktorea
* Ann Shoemaker: Ahizpa Veronica
* Maryesther Denver: Erizaina
* Ned Glass: Doc Schindler
* Sig Ruman: Winterhalter irakaslea
* Archie Moore: Jackson jauna
* Howard McNear: Cimoli jauna

## Kanpo estekak 
* *The Fortune Cookie* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Robert Wagner

**Robert John Wagner, Jr.** (1930eko otsailaren 10a, Detroit, Michigan) zinema eta telebistako estatubatuar aktore bat da. Natalie Wood aktorearekin birritan ezkondua egon zen.

Zineman antzeztutako filma nabarmenenen artean honako hauek daude: *Broken Lance* (1954), *Prince Valiant* (1954), *A Kiss Before Dying* (1956), *The Pink Panther* (1963), *Harper* (1966), *The Towering Inferno* (1974), *Dragon: The Bruce Lee Story* (1993), *Austin Powers: International Man of Mystery* (1997), *Austin Powers: The Spy Who Shagged Me* (1999), *Austin Powers in Goldmember* (2002). Telebistan telesaila hauek antzeztu zituen: *It Takes a Thief* (1968–1970), *Switch* (1975–1978) eta *Hart to Hart* (1979–1984).

## Filmografia 
### Zinema 
### Telesail agerpen hautatuak 
* 1953: *Jukebox Jury* as himself
* 1963: *The Eleventh Hour*, episode: "And God Created Vanity"
* 1968–70: *It Takes a Thief* as Alexander Mundy
* 1970–71: *The Name of the Game* as David Corey
* 1971: *City Beneath the Sea* (movie)
* 1972–74: *Colditz* as Flight Lieutenant Phil Carrington
* 1975–78: *Switch* as Pete T. Ryan
* 1979–84: *Hart to Hart* as Jonathan Hart
* 1980: *The Jacques Cousteau Odyssey* narrator (2 episodes)
* 1981: *The Fall Guy* as Himself (1 episode)
* 1984: *To Catch a King* as Joe Jackson (TV miniseries)
* 1984: *There Must Be a Pony* as Ben Nichols
* 1985: *Lime Street* (as James Greyson Culver)
* 1988: *Windmills of the Gods* (miniseries)
* 1994: *Parallel Lives* as the sheriff
* 1997: *Seinfeld*, episode: "The Yada Yada" as Dr. Abbot
* 1999: *Fatal Error*, as Albert Teal (movie)
* 2003: *Hope & Faith* as Jack Fairfield (7 episodes)
* 2005: *The Simpsons*, episode: "Goo Goo Gai Pan" as himself
* 2006: *Las Vegas*, episode: "Cash Springs Eternal" as Alex Avery
* 2006: *Boston Legal* as Barry Goal (2 episodes)
* 2007: *Hustle*, season 4 premiere: "As One Flew Out, One Flew In"
* 2007: *Two and a Half Men* as Teddy Leopold (5 episodes)
* 2010–16: *NCIS* as Anthony DiNozzo Sr. (9 episodes)
* 2012: *The League* as "Gumpa" Duke, episode: "Bro-Lo El Cordero"
* 2013: *Futurama* as himself
* 2014: *Hot in Cleveland* as Jim in episode "Bossy Cups"

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala 
* Robert Wagner aktorearen webgunea
Jean Urruti

**Jean Urruti** (Donapaleu,  - ) esku huskako pilotari profesionala izan zen.

17 urte besterik ez zituela, esku huskako Frantziako txapeldun junior bilakatu zen. Gero joko garbi, errebote, esku huska eta pasakako Frantziako txapeldun seniorra izan zen. 1930ean Wendel Kopa irabazi zuen eta 1932an profesional bilakatu zen.

Bigarren Mundu Gerran, hainbat aldiz ihes egin ondoren, Ukrainiako Rawa Ruska hirian zegoen Sarraski-esparruan bukatu zen. Bertatik, berriro ihes egin zuen eta Erresistentziaren kide bilakatu zen. Mugalari moduan amaitu zuen gerra eta frontoietara itzuli zen.

1995ean  izendatu zuten, Xikito Kanbokoarekin batera izendaturiko pilotari bakarra izanik. 2003an jaioterriko pilotalekuko kaleari bere izena eman zioten.

## Erreferentziak
Filipa Moniz

**Filipa Moniz** —**Felipa Perestrelo**, **Filipa Moniz Perestrelo** eta **Filipa Perestrelo Moniz** izen-deiturez ere ezaguna— (Porto Santo, Madeira, Portugal, 1455eko martxoaren 2a - 1484 edo 1485) Kristobal Kolonen emaztea eta Diego Kolonen ama. 

## Biografia 
Bartolomé Perestrello eta Isabel Monizen alaba. Aita hil zen urte berean jaio zen eta Dos Santosko ordenaren lisboako monastegian hazi zen, Santiagoko ordenari lotutakoa. Kolon Dos Santosera joaten zen meza entzutera, eta horrela ezagutu ziren. 1477an ezkondu ziren, Filipak 19 urte zituen eta Kolonek, 25. Ezkontza eta gero Porto Santora joan ziren, Madeiran. Semea jaio eta gutxira, Filipa hil egin zen. Lisboako Carmoko komentuan dago lurperatuta.

## Erreferentziak 
## Genealogia 
## Kanpo estekak
Ramon Campabadal

**Ramon Campabadal i Martí** (Bartzelona,  - *ibidem*, ) futbolari eta esku huskako pilotaria izan zen.

1920ko hamarkadaren amaieran, FC Bartzelonan sartu zen. Handik Badalonara joan zen. Lesio larri baten ondorioz, futbola utzi zuen. Gero, pilotari ekin eta bost aldiz izan zen Espainiako txapelduna (1935, 1940, 1941, 1943 eta 1944).

## Palmaresa 
;Futbola
* Espainiako Liga: 1928-29
* Kataluniako Txapelketa: 1929-30
;Pilota
* Espainiako txapelketa (1935, 1940, 1941, 1943 eta 1944)

## Erreferentziak
Jérémie Delprat

**Jérémie Gérard Delprat** (Paue, ) bearnotar palaria da, larruzko paletan aritzen dena.

## Palmaresa 
* Munduko Txapelketa
** Txapeldunordea: 2002
* Europako Txapelketa
** Txapelduna: 1999 eta 2001
* Frantziako Txapelketa
** Txapelduna: 1999, 2001 eta 2003
** Txapeldunordea: 4 aldiz

## Ibilbidea 
* 1991 : Coarraze-Nay
* 1999 : Sauveterre de Béarn
* 2000 : Pôle France Cassin
* 2004 : Real Sociedad
* 2005 : Biarritz Olympique Pelote Basque
* 2007 : Association Tourcoing Pelote
Fernand Forgues

**Fernand Forgues** (Paue,  - Baiona, ) frantziar arraunlari, pilotari eta errugbi jokalaria izan zen. Pilotan, hiru aldiz izan zen zesta puntako Frantziako txapelduna (1926, 1927 eta 1928)

Kirol-ibilbide luzea egin ondoren, Aviron Bayonnais (1921-1925), euskal kostaldeko errugbi-biltzarra (1921-1945) eta pilota federazioa (1920-1953) zuzendu zituen. Ohorezko Legioa eman zioten.
Gizon Ikusezina

**Gizon Ikusezina** (jatorrizko ingelesezko izenburua *The Invisible Man*) Herbert George Wells ingeles idazleak idatzitako zientzia-fikziozko eta beldurrezko eleberri bat da. 1897an ''Pearson's Weekly* astekarian atalka argitaratua izan zen.

## Argumentua 
Griffin zientzia aurkikuntza garrantzitsu bat lortuz dirua irabazi duen ingeles mediku buruargi bat da, horretarako izaki bizidunak nahiz objektuak ikusezin bilakatzeko modua topatzea otu zaio.

Esperimentuak burutzeko West Sussex konderriko Iping udalerrira joango da, bertako *The Coach and Horses* ostatuan bizitzen jarriz. Laisterrera, kanpotarraren itxura bitxi eta jokaera ezohikoak herritarrengan esamesak eta beldurra piztuko ditu. Harrotzak beroki lodi eta luzea eta eskularruak jantzi eta bere aurpegia guztiz estaltzen duten benda, betaurreko eta hegal zabaleko kapela daramatza, gainera, bakar-bakarrik egon nahi du, ia egun osoz bere gelan sartuta eta laborategiko gailu eta substantzia kimikoen artean igaroz, kanpora soilik gauez ateratzen delarik.

## Itzulpena 
1997an Miren Arratibelek euskaratu zuen.

## Zinema 
* *The Invisible Man* (1933)

## Kanpo estekak 
* *Gizon Ikusezina'' eleberria euskaraz irakurgai. Miren Arratibel. Armiarma.eus
Oban

**Oban** (, ) Eskoziako Argyll eta Bute eskualdeko hiria da, 2011ko erroldaren arabera 8.575 biztanle ditu, baina turistak dauden sasoian 25.000 biztanle izatera iristen da.

## Geografia 
Lorneko fiordoan kokaturik dago eta Kerrera uharteak babesten du herria.

## Historia 
Mesolito garaitik populatua izan da Oban ingurunea. Dunollie gazteluaren hondarrak dauden muinoa gotortua egon da Brontze Arotik hona.

XVIII mendean hainbat etxalde zeuden eremu honetan eta arrantza, ontzigintza, harrobia eta merkataritzan aritzen ziren biztanleak. 1760an aduana etxe bat egin zuten. 1794an distilategi bat eraiki zuten eta honen inguruan eratuz joan zen gaur egungo Oban herria. 1880 inguruan trena iritsi zen eta herriak bultzada handia izan zuen.

Bigarren Mundu Gerrako Atlantikoko borrokan Royal Navyren base garrantzitsua izan zen. 1950tik aurrera turismoa izan da jarduera ekonomikorik garrantzitsuena.

## Ondasun nabarmenak 
* McCaig's dorrea
* Santa Kolunba katedrala
* Dunollie gaztelua
* Kerrera uhartea

## Iruditegia 

Irudi:Oban from Druim Mor.jpg|Herriaren ikuspegia.
Irudi:McCaig's Tower - entrance.jpg|McCaig's dorrea.
Irudi:McCaig's Tower - geograph.org.uk - 807145.jpg|McCaig's dorrea.
Irudi:ObanRCCathedral.JPG|Santa Kolunba katedrala.
Irudi:Dunollie Castle 20120415 donjon.jpg|Dunollie gaztelua.
Irudi:Oban Harbour Walls.jpg|Kaialdea.
Irudi:Oban Distillery.jpg|Oban Distillery.
Irudi:Gylen Castle, Kerrera - geograph.org.uk - 1640107.jpg|Gylen gaztekluaren hondarrak Kerrera uhartean.

## Kanpo estekak
Save the Tiger

**Save the Tiger** (euskaraz *Tigrea Salbatu*) 1973ko John G. Avildsen estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama filma bat da. Gidoia Steve Shagan idazle eta gidoigileak idatzi zuen, aurrez 1972an berak idatzitako izenburu berdineko eleberria berregokitzatuz. Jack Lemmon, Jack Gilford, Laurie Heineman, Thayer David, Lara Parker eta Liv Lindeland aktoreek antzeztu zuten.

1973ko Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Jack Lemmon) irabazi zuen. Bestalde, Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Jack Gilford) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (Steve Shagan) izendapenak ere jaso zituen.

## Argumentua 
Harry Stoner (Jack Lemmon) lurjotzetik hurbil dagoen arropa enpresa bateko nagusia da. Legalki enpresa mantentzeko inolako modurik ez dagoenez, Stonerri enpresaren biltegia nahitan erretzea bururatuko zaio, honela aseguruetxeak kalte ordainaren dirua eman diezaion. Harry eta bere lankide Phil Greenek (Jack Gilford) sutea gauzatzea adostuko dute, Phil familia egonkor bateeko burua da, eta Harryren etsipenaren lekukoa. Baina heuren asmoa betetzea uste baina zailagoa egingo zaie, une horretantxe bezero bati bihotzekoa eman eta Harryk eskuratzen zion Margo (Lara Parker) izeneko emagaldu baten besoetan hilko baita.

## Aktoreak 
* Jack Lemmon: Harry Stoner
* Jack Gilford: Phil Greene
* Laurie Heineman: Myra
* Norman Burton: Fred Mirrell
* Patricia Smith: Janet Stoner
* Thayer David: Charlie Robbins
* William Hansen: Meyer
* Harvey Jason: Rico
* Lin Von Linden: Ula

* Lara Parker: Margo
* Eloise Hart: Jackie
* Janina: Dusty
* Ned Glass: Sid Fivush
* Pearl Shear: Cashier
* Biff Elliot: Tiger Petitioner
* Ben Freedman: Taxi gidaria
* Madeline Lee: Hoteleko harreragilea

## Kanpo estekak 
* *Save the Tiger* filmaren IMDBko fitxa ikusgai
Tobermory

**Tobermory** () Eskoziako Argyll eta Bute eskualdeko hiria da, Mull uharteko herri bakarra da, 2014ko erroldaren arabera 980 biztanle ditu, uharte guztiaren herena.

## Etimologia 
Gaelerazko *Tobar Mhoire* izenak "Maryren putzua" esan nahi du. Amabirjinari aintzina dedikaturiko putzu baten inguruan sortu bide zen herria.

## Geografia 
Uhartearen ipar-ekialdean kokaturik dago. Calve uharteak babesten du Tobermoryko kaia. Uharte honek populaziorik ez du.

## Historia 
1588an Espainiako Itsas Armada Garaiezinaren parte zen itsasontzi bat bertan gelditu zen hornigaiak hartzeko baina hainbat istilu izan ondoren itsasontziak sua hartu eta lehertu egin zen. Barnean zeramatzan urrezko lingoteak Tobermoryko lokatzen azpian omen daude, baina saiakerak egin diren arren ez dira oraindik aurkitu.

Tobermory bera 1788an sortu zuten arrantza portu izateko. 1880an kaltzio silikato hidratatu berezi bat aurkitu zuten eta tobermorita izena eman zioten.

Bigarren Mundu Gerrako Atlantikoko borrokan Royal Navyren entrenamendu basea izan zen.

## Biztanleak 
%71 eskoziarrak dira eta %23an ingeles jatorrikoak.

## Ondasun nabarmenak 
* Tobermory whisky distilategia
* An Tobar arte galeria

## Iruditegia 

Irudi:Tobermory harbour - geograph.org.uk - 1542640.jpg|Herriaren ikuspegia.
Irudi:Tobermory, mull.jpg|Kaialdea.
Irudi:Tobermory Parish Church, Tobermory, Isle of Mull - geograph.org.uk - 15133.jpg|Parrokia.
Irudi:Tobermory Distillery - geograph.org.uk - 184134.jpg|Tobermory whisky distilategia.
Irudi:Calve Island.jpg|Calve uhartea.
Irudi:Rubha nan Gall lighthouse and MV Clansman ferry.jpg|Rubha nan Gall itsasargia.

## Kanpo estekak
Zerbitzu publiko

**Zerbitzu publikoa** administrazio publikoek bere jurisdikzioan bizi diren herritarrei eskaintzen dien zerbitzua da. Zerbitzua zuzenean sektore publikoak dituen baliabideen bitartez eman ahal da, edo zerbitzu horiek hornitzen dituzten enpresak finantzatuz.

Zerbitzu publikoaren existentziak nolabaiteko gizarte kontsentsua du. Zenbait oinarrizko zerbitzu herritar guztiontzat eskuragarri egon behar dutela kontsideratzen da, herritarren diru sarrerak kontuan izan gabe.

Zerbitzu publikoen adibide dira su-hiltzaileak, polizia, oinarrizko medikuntza, oinarrizko hezkuntza, eta zenbait azpiegituraren mantenimendua.

## Kanpo estekak
Gidari

thumb|220px|Japoniar autozain bat.
**Gidari** edo –automobilenak bakarrik– **autozain** ibilgailu motordun batean, bereziki automobil eta autobusetan, beste pertsona batzuk garraiatzen dituen langilea da.

Hegoaldean gidariei herri-mailan **txofer** esaten zaie, eta Iparraldean lagunartean **xofur**. Izenok frantsesezko  hitzetik datoz, antzinako autoak abian jartzeko aurrez berotu () behar baitziren; egunaren hasieran motorraren beroketa lan hori egiten zutenetatik pilotu eta gidariengana hedatu zen izena.

Kamioi- eta taxi-gidariei, hurrenez hurren, **kamioilari** eta **taxilari** ere deitzen zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustave Le Bon

**Gustave Le Bon** (Nogent-le-Rotrou, 1841eko maiatzaren 7a - Marnes-la-Coquette, 1931ko abenduaren 13a), frantses medikua, antropologoa, psikologo soziala eta soziologoa izan zen. Lan ugariren egile izan zen eta portaeraren desorekan eta masen psikologian berezitu zen. Oraindik ere pertsonai eztabaidatua da. Batetik, metodoa garrantzitsua bilakatu zen garai batean, haren "amateurismoa" kritikatua izan zen Durkheim bezalako garaikideengatik. Bestetik, Le Bonek irudiak badu kutsu arrazista, haren "garaiko ideologia kolonialarekin". lotura duena. Elizaren aurkako joerak zituen eta antikolonizatzaileen aurkakoa zen.

## Lanak 
### Medikuntza lanak 
* *La mort apparente et inhumations prématurées* (1866) Lire en ligne sur Gallica.
* *Traité pratique des maladies des organes génitaux-urinaires* (1869)
* *La vie (Traité de physiologie humaine)* (1874) Lire en ligne sur Gallica.

### Bidaiak, historia eta psikologia 
[thumb|''Les Premières Civilisations de l'Orient* (1889) ([Grande Mosquée de Dakar|Dakar-eko Institutu Islamikoko liburutegia)]]

* *Voyage aux Monts-Tatras* (1881)
* *L'Homme et les sociétés - Leurs origines et leur histoire* (1881). Réédition : Jean-Michel Place, 1988 
* *La Civilisation des Arabes* (1884). Réédition : Éditions de la Fontaine au Roy, Collection "Images et Traditions", 1990 
* *Voyage au Népal* (1886)
* *Les Premières Civilisations de l'Orient* (1889) Lire en ligne sur Gallica.
* *Les Civilisations de l'Inde* (1893)
* *Les Monuments de l'Inde* (1893)
* *Lois psychologiques de l'évolution des peuples* (1894)
* *Psychologie des Foules* (1895). Réédition : Paris, Presses universitaires de France, Collection "Quadrige", 1988 
* *Psychologie du socialisme* (1898). Réédition : Deterna, Collection "Politiquement incorrect", 2008 
* *Psychologie de l'éducation* (1902). Réédition : Deterna, Collection "Politiquement incorrect", 2009, préface par Pierre Chaunu 
* *Psychologie politique* (1910). Réédition : Deterna, Collection "Politiquement incorrect", 2009  Lire en ligne, lire en ligne sur Gallica
* *Les Opinions et les croyances* (1911)
* *La Révolution française et la psychologie des révolutions* (1912). Réédition : Deterna, Collection "Politiquement incorrect", 2008 
* *Aphorismes du temps présent* (1913)
* *La Vie des vérités* (1914). Réédition : Deterna, Collection "Politiquement incorrect", 2008 
* *Enseignements psychologiques de la guerre européenne* (1915). Réédité sous le titre *Psychologie de la Guerre*, Paris, Éditions du Trident, 2006
* *Premières conséquences de la guerre* (1917)
* *Hier et demain. Pensées brèves* (1918) Lire en ligne sur Gallica.
* *Psychologie des temps nouveaux* (1920)
* *Le Déséquilibre du monde* (1923)
* *Les Incertitudes de l'heure présente* (1924)
* *L'évolution actuelle du monde* (1927)
* *Bases scientifiques d'une philosophie de l'histoire'' (1931) Lire en ligne sur Gallica.

## Erreferentziak
Denboraren Makina

**Denboraren Makina** (jatorrizko ingelesezko izenburua *The Time Machine*) Herbert George Wells ingeles idazleak idatzitako zientzia-fikziozko eleberri bat da. Lehenbizikoz, 1895ean William Heinemannek argitaratu izan zuen. Eleberria hamasei kapitulu eta amaierako epilogo batez osatua dago.

Itxura batez zientzia-fikziozko eleberria den honen sustraian XIX. mendearen amaieraldera gizartea hartzen ari zen norabidearen kritika bat dago: Hondamendiaren ondorengo gizateriaren etorkizun desatsegin bat egiten da, etorkizun honetan, bi arraza mota daude, eloitarrak eta morlockarrak, lehenak eguzkipean bizi, itxura osasuntxu eta begetarianoak izan baina izaera eroso eta inozoa dute, bigarrenak lurpean bizi, itxura beldurgarria eta haragijaleak izan, eta izaera ankerra dute.

Halere, amaieraldera idazleak gizateriaren etorkizun beltz horretaz gain nolabaiteko itxaropen izpi batzuk ere irudikatzen ditu.

## Argumentua 
XIX. mendearen amaiera, Ingalaterra. Zientzialari batek laugarren dimentsioaren teorian oinarrituz denboran barna atzera-aurrera bidaiatzeko gailu bat asmatu berri du. Gailua bere adiskideei erakusteko asmoz haiekin bere etxean hitzordua egin du.

Lagunak bere etxera joan baina bertan inor ez dagoela ohartuko dira. Denbora batez itxaroten egon ondoren, azkenean zientzialaria itxura guztiz trauskilaz datorrela ikusiko dute. Gonbidatu guztien harridurarako denboran barna nola bidaiatu duen azalduko die: gizateriaren etorkizuna zein izango den jakin asmoz 802.701. urterarte bidaiatu du...

## Zinema 
* *The Time Machine (1960ko filma)*
* *The Time Machine (1978ko filma)*
* *The Time Machine (2002ko filma)*

## Kanpo estekak 
* *Denboraren Makina* eleberria ingelesez irakurgai. Guttemberg proiektua