Timoleon

thumb|alt=1=Timoleon was a Greek statesman and general.|Timoleon *Promptuarii Iconum Insigniorum*eko irudia

**Timoleon** (; Korinto, K.a. 410 inguruan - Sirakusa, K.a. 337 inguruan) greziar politikari eta jenerala izan zen.
Kartagotarren kontra Greziako borrokak zuzendu zituenez, zuzeneko lotura du Siziliako historiarekin, gehienbat Sirakusakoarekin.

## Lehenengo urteak 
K.a. 360ko hamarkadaren erdian, Timoleonen anaiak, Timofanesek, Korintoko akropoliaz konkistatu ondoren, hiriko tiranoa bilakatu zen. Timoleonek, lehenago gudu batean anaiaren bizitza salbatu bazuen ere, Timofanes erailketan zerikusi izan zuen.
Iritzi publikoak jarrera onartu bazuen ere, bere amaren eta anaiaren jarraitzaileen gaitzezpenak zirela eta hogei urtez erretiratu zen.

## Sizilian 
Sirakusa arazo politikoengatik eta Espartaren beldur zenez, hiriko ordezkari batzuk Korintora abiatu ziren laguntza eske K.a. 344an.
Nahiz eta hiri honen erantzuna baiezkoa izan, ez zuen erantzukizunik hartu gobernu egonkor bat jartzean Sirakusako fakzio nahasien artean.
Kartagotar ontziria saihestuz, Taorminan lehorreratu zen K.a. 344an, non harrera ona izan baitzuen.
Garai horretan, Hizetas Lentiniko tiranoak Sirakusan gobernatzen zuen Ortigia irlan izan ezik, Dionisio II.ak (Sirakusako aurreko tiranoa) oraindik kontrolatzen zuelako.
Timoleon, Hizetas irabazi ondoren Adrano hirian, Sirakusara joan zen. Timoleonek Korintotik eta Greziako ipar-mendebaldeko hiri-estatuetatik errefortzuak jaso zituen.
Bitartean, Hizetasek Kartagotik laguntza jaso zuen (60.000 soldadu) baina korintarrek irabazi zituzten. Timoleonek, Sirakusako kontrola izan ondoren, Hizetas setiatu zuen Lentinin, baina kartagotarren laguntzari esker, tiranoak hiriko gobernuari eutsi zion.
Berritze lanak hasi zituen, Korintotik eta Greziatik kolono berriak ekartzen eta gobernu demokratikoa ezarri zuen Dioklesen legeetan oinarriturik. Gotorlekua errotik suntsitu zuen eta horren ordez epaitegi bat ezarri zuen. Amphipolos edo Olinpoko Zeusen jainkoaren apaiza (ἀμφίπολος Διὸς Ὀλυμπίου), urtero aukeratua zena hiru klanen artean, magistraturaren burutzan jarri zuen. Dirudienez, Timoleonen erreformak Augustoren garaia arte heldu ziren. Akordio honek anitz urtez bakea eta segurtasuna eman zien Siziliako greziarrei.
thumb|px 300| Antzinako Siziliako hiriak

## Sirakusako agintaria 
Timoleonek konstituzio berri bat ezarri zuen. Ustez demokratikoa zen, baina armadaren buruzagia zen aldetik, botere handiak ematen zizkion. Greziatik kolonoak ekarri zituen Sirakusa eta Siziliako beste hiri batzuk birpopulatzeko. Garai honetan, greziar Siziliak ekonomian eta kulturan suspertu zen.

## Erretiroa 
Timoleon erretiratu zen heriotza baino zenbait urte lehenago itsu geratu zelako, baina arazo gatazkatsuak gertatzen zirenean, batzarraren aurrean eramaten zuten haren iritzia ezagutzeko baita, sarritan, onartzeko ere.
Haren hiletak sirakusiarrek ordaintzeaz gain, merkatuko plazan monumentu bat eraiki zuten. Geroago, arkupeekin inguraturik eta gimnasio bat, *Timoleonteum* izenekoa eraiki zuten.
Peter Green eszeptikoa da eta uste du gauzak oso urrutira joan direla. Haren ustez, Timoleonek demokraziari eutsi zion baina tiraniaren metodoa erabiliz (nahiz eta malguki). Edozein modutan, ahaleginak egin zituen itxura demokratikoa mantentzeko. Are gehiago, Timoleonek demokrazia ekarri zuen Sirakusara eta irlako gotorlekua birrindu zuen, iraganean tiranoentzat oso baliagarria izan zena.

## Informazio iturriak 
### Lehenengo mailakoak 
* PLUTARKO: *Timoleonen bizitza.*
* CORNELIUS NEPOS: *Timoleon*.
* DIODORO SIKULOA: Historical Library, xvi.65–90.

### Bigarren mailakoak 
Artikulu honek jabari publikoko testu bat erabiltzen du: CHILSHOLM, Hugh, ed. (1911). *Timoleon*. Encyclopædia Britannica. 26 (11th ed.). Cambridge University Press.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* WESTLAKE, H.D.: *Timoleon and His Relations With Tyrants*. Manchester: Manchester University Press, 1952 (hardcover, ).
* BICKNELL, P.J.: ''The Date of Timoleon's Crossing to Italy and the Comet of 361 B.C.*, The Classical Quarterly, New Series, Vol. 34, No. 1. (1984), pp. 130–134.
* TALBERT, R.J.A.: *Timoleon and the Revival of Greek Sicily, 344–317 B.C.'' (Cambridge Classical Studies). New York: Cambridge University Press, 1975 (hardcover, ); 2008 (paperback, ).

## Ikus, gainera 
Sirakusako tiranoak