open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abul-Abbas

**Abul-Abbas** (c. 770ko edo 780ko hamarkada – 810) Asiar elefante bat izan zen. Harun al-Raxid abbastar kalifak oparitu zion Karlomagno karolingiar enperadoreari, Isaak Judua diplomatikoren bisitan. Elefantea Abbastar-Karolingiar aliantzaren hasiera izan zen. Elefantearen izena eta bere bizitzan izan zituen gertakariak karolingiarren *Annales regni Francorum* liburuan jaso ziren, eta Eginhardoren *Vita Karoli Magni* lanean aipatzen dira. Hala ere, abbastarren erregistro historikoan ez da opariaren berri jasotzen. 

## Kontakizun garaikideak 
### Ekialdetik Europara 
Abul-Abbas ziur aski 770 edo 780ko hamarkadan jaio zen (Asiako elefanteen batez besteko heldutasuneko adinaren arabera) eta Bagdadetik, Abbastar Kalifa-herriaren hiriburutik, ekarri zuten Isaak Juduak, Karlomagnoren diplomatikoak, beste bi igorlerekin batera, Lantfrid eta Sigimundo, Karlomagnoren aginduz kalifa-herrira bidali zituztenak. Hiruko taldetik bizirik atera zen kide bakarra, Isaak, elefantearekin bueltan zetorrelaren albisteak eman zioten Karlomagnori 801ean ezagutu zituen bi emisariok: bata Harun al-Raxid kalifak berak bidali zuen, eta bestea Abrahamek (Ibrahim I.a ibn al-Aghlab), Afrikako gobernadore zenak. Karlomagnok, orduan, gizon bati Liguriara (Genoa inguruko probintziara) joateko agindu zion, elefantea eta beste merkantzia batzuk garraiatzeko ontzien flota bat enkargatzeko.

Edonola ere, *Annales regni Francorum* testu historikoaren interpretazio zorrotza hauxe da: «Isaak Judua Afrikatik itzuli zen elefantearekin» (*Isaac Iudeus de Africa cum elefanto*) eta Porto Veneren (Genoatik gertu) lehorreratu zen 801eko urrian. Negua Vercellin igaro zuten eta udaberrian Alpeetan zehar abiatu ziren enperadoreak Akisgranen zuen egoitzara, non 802ko uztailaren 20an iritsi ziren. Abul Abbas elefante heldua zen, erabat garatua.

### Heriotza 
810. urtean, Karlomagnok bere jauregia utzi eta Frisia inbaditu eta arpilatu zuten Danimarkako Godofredo erregeari eta bere flotari aurre egiteko asmoz kanpaina bati ekin zion. Karlomagnok Rhin ibaia zeharkatu zuen eta Lippeham izeneko leku batean gelditu zen tropen zain hiru egunez, bat-batean bere elefantea hil zenean. Abul-Abbas hil zenean Karlomagnorekin zegoela pentsatuta, zenbait iruzkingile moderno ausartzen dira esatera piztia gerrako elefante gisa zerbitzatzeko ekarria izan zela.

«Lippeham» non ote dagoen espekulaziorako gaia da, baina «Lippe ibaiaren bokalean» kokatu da (Rhin ibaiarekin bat egiten duen tokian), hau da, Wesel hiritik hurbil dagoen lekuren batean. Baieztapen hori 1746koa (edo 1735ekoa) da gutxienez, J. H. Nünningek (Nunningus) eta lankide batek ohar bat argitaratu zutenean, non esaten zuten «Lippeham» Weselekin identifikatu behar zela eta inguruan lurpetik ateratako hezur erraldoi bat, bertako museoan zegoena, Abul-Abbas elefantearen hondarren parte izan zitekeela. 1750. urtearen hasieran beste hezur erraldoi bat aurkitu zuten Lippe ibaian, eta Abul-Abbasen zati bat zela ere baieztatu zuten.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dores Aço

**Maria das Dores Aço Rodrigues** (Silves, 1862ko abuztuaren 27a – Porto, 1893ko ekainaren 19a) portugaldar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Dores Aço Silvesen jaio zen, Fornos kalean, Joaquim José Aço nekazariaren eta haren emazte Isabel Nunes da Silvaren alaba. Gaztea zela, Lisboara joan zen bere ahizparekin, Teresa Aço aktorearekin, Dona Maria II Antzoki Nazionalean lan egitera, eta gero Portora, non debuta egin zuen Baquet antzokian, 1885ean, *O Cardeal Dubois* draman. 1888an, Azoreetara joan zen bere koinatu Afonso Taveirarekin, eta han harrera ona jaso zuen. Portora itzuli zenean, komedian eta draman nabarmendu zen. Ondoren, D. Afonso antzokian aritu zen, eta han ere arrakasta izan zuen. Baquet antzokian sutea gertatu zenean, Portoko emanaldi-areto guztiak itxi ziren, eta Dores Aço Azoreetara itzuli ziren, geroago Portoko Príncipe Real antzokia itzuliz eta, 1892an, Lisboako Real Coliseu antzokian denboraldi bat eman zuen. Ez dago argi noiz ezkondu zen José Ricardo aktore eta negozio-gizonarekin, baina ziurrenik Porton gertatu zen 1880ko hamarkadan.

1893ko ekainaren 19ko gauerdian hil zen Portoko Bonfim auzoan, 31 urte bete baino bi hilabete lehenago, tuberkulosiaren ondorioz. Prado do Repouso hilerrian lurperatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edith Forssman

**Edith Theodora Forssman** (Kimito, 1856ko abuztuaren 1a – Perniö, 1928ko urriaren 11), ***Aina*** izengoitiaz ere ezaguna, finlandiar idazlea izan zen, suedieraz idatzi zuena.

## Bizitza 
Edith Forssman Vilhelm Forssman deanaren eta haren emazte Caroline Henrika Alexandra Napoleona Adlercreutzen hamaika seme-alabetatik gazteena zen. Bere idazle ibilbidea 1880an hasi zuen Fanny Lovisa Forsman (Eva) ahizparekin batera idatzitako *Sex små berättelser* bildumarekin. Banakako ipuinez gain, 1891 eta 1917 artean, gutxienez 25 erlijio-gaiko ipuin bilduma argitaratu zituen *Vid aftonlampan* izenburupean, eta horri esker irakurle ugari izan zituen. Bere lanetako batzuk finlandierara itzuli dira.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kotidoko elizbarrutia

**Kotidoko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren ugandar elizbarrutia da. 1991ko maiatzaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kotidon dago. Egun apezpikua Dominic Eibu da.

## Ordinarioak 
* Denis Kiwanuka Lote (1991-2007)
* Giuseppe Filippi (2009-2022)
* Dominic Eibu (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mira Sidawi

**Mira Sidawi** (Beirut, Libano, 1984) Libanoko Beirut kanpoaldean dagoen Burj Barajneh errefuxiatu gunean jaiotako palestinar zinemagilea da. *Four Wheels Camp* (2016) eta *The Wall* (2019) filmak zuzendu zituen, bera hazi zen errefuxiatu eremuko bizimodua islatzen zuten bi dokumental. Sidawi Libanon bizi da eta *Tell sleep to sleep* eleberria lantzen ari da, ondoren zinemara eramateko asmoarekin.

## Filmografia 
Sidawiren filmak bera bizi izan den errefuxiatu-esparruetan gertatzen dira. Bere lehen film laburra, *Four wheels camp*, berak zuzendu eta ekoitzi zuen 2016an, eta Parisko Ciné-Palestine Jaialdian proiektatu zen, non epaimahaiaren saria lortu zuen, baita Beiruteko Unibertsitate Zinemaldian ere, eta han publikoaren saria jaso zuen. Dokumental horretan, lurperatuak izan nahiko luketen lekuari buruzko galderak egiten zizkien herritarrei, eta, horrela, Palestinako sinbologiari eta Libanoko errefuxiatuen eremuetako palestinarren iruditeriari buruzko erretratua egiten zuen.*The Wall*,  berak ekoiztutako bigarren dokumentalak, errefuxiatu-esparruko lau gazteren bizitza kontatzen zuen. Gazteek film bat egiten dute, eta Rogers Walter, Pink Floyd-eko buruzagi ohia, gonbidatzea amesten dute. Horrela, gazte horien bizitzan, borroketan eta bizirauteko aurre egin behar dioten eguneroko gogortasunean murgiltzen  ziren.

## Erreferentziak
Hanna Frosterus-Segerstråle

**Johanna (Hanna) Wilhelmina Frosterus-Segerstråle** (Helsinki, 1867ko urriaren 23a – Porvoo, 1946ko apirilaren 9a) finlandiar margolari eta idazlea izan zen, suedieraz idatzi zuena.

## Bizitza 
Gustaf Frosterus eta Aline Ottelinen alaba eta Benjamin Frosterus geologoaren arreba zen. 1889an Knut Albert Segerstrålerekin ezkondu zen. Ezkondu zirenean, Segerstrålek esan zion denbora eta aukera izango zituela bere jarduera profesionalak jarraitzeko. Zortzi seme-alaba izan zituzten, tartean Solveig von Schoultz idazlea eta Lennart Segerstråle margolaria.

Finlandiako Arte Elkartearen marrazketa eskolan ikasi zuen 1883tik 1887ra. Lehen erakusketa 1886an egin zuen, eta bakarkako lehen erakusketa 1922an. 1888tik 1890era Parisen bizi izan zen, Académie Colarossin. Frosterus-Segerstråleren margolanak Ateneum Arte Museoan, Helsinki Hiriko Arte Museoan, Porvooko Museoan eta Turkuko Arte Museoan daude.

Idazle gisa, batez ere haur literatura landu zuen, ***H.F.*** eta ***-anna*** izengoitiak erabiliz.

Hanna Frosterus-Segerstråle pertsona fededuna nabarmena zen, eta horrek eragina izan zuen bere artean. Kristau ongintzako erakundeetan aktiboki aritu zen eta gizartean emakumeen egoera hobetzeko lan egin zuen. Bereziki emakumeek lana eta familia bizitza hobeto uztartzeko aukera izatearen alde borrokatu zen.

## Liburuak 
## Margolan hautatuak 

Fitxategi:Frosterus-Segerstråle, Pieni häävieras.jpg|*Ezkontzako gonbidatu txikia* (1887).
Fitxategi:Kolme vanhinta lasta.png|*Hiru seme-alaba zaharrenak* (1895).
Fitxategi:Frosterus-Segerstråle Lekande barn.jpg|*Haurrak jolasean*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Condon

**Richard Thomas Condon** (New York, 1915eko martxoaren 18a – Dallas, 1996ko apirilaren 9a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

AEBetako merkataritza-ontzidiko kide izan eta Hollywooden publizitatean lan egin ondoren, 1958tik idazten hasi zen.

26 eleberri idatzi zituen, gehienetan satirikoak eta umoretsuak, gutizia eta ustelkeria politikoa kritikatzen zutenak. Horietako batzuk best-seller bihurtu ziren eta filmak egiteko oinarri gisa erabili ziren.

## Lanak 
* *The Oldest Confession*, Appleton-Century-Crofts, New York, 1958, Library of Congress Catalog Card Number: 58-8662; Longman, London, 1959, as *The Happy Thieves*
* *The Manchurian Candidate*, McGraw-Hill, New York, 1959, Library of Congress Catalog Card Number: 59-8533
* *Some Angry Angel: A Mid-Century Faerie Tale*, McGraw-Hill, New York, 1960, Library of Congress Catalog Card Number: 60-8826
* *A Talent for Loving; or, The Great Cowboy Race*, McGraw-Hill, New York, 1961, Library of Congress Catalog Card Number:61-10467
* *An Infinity of Mirrors*, Random House, New York, 1964, Library of Congress Catalog Card Number: 64-17935
* *Any God Will Do*, Random House, New York, 1964, Library of Congress Catalog Card Number: 66-21462
* *The Ecstasy Business*, The Dial Press, New York, 1967, Library of Congress Catalog Card Number: 67-14467
* *Mile High*, The Dial Press, New York, 1969, Library of Congress Catalog Card Number: 77-80497
* *The Vertical Smile* (1971)
* *Arigato* (1972)
* *The Mexican Stove* (1973)—Wendy Bennett alabarekin idatzitako errezeta-liburua.
* *And Then We Moved to Rossenarra: or, The Art of Emigrating*, The Dial Press, New York, 1973, PS3553.0487z5—memoir
* *Winter Kills* (1974)
* *The Star-Spangled Crunch* (1974)
* *Money Is Love* (1975)
* *The Whisper of the Axe* (1976)
* *The Abandoned Woman* (1977)
* *Death of a Politician* (1978)
* *Bandicoot* (1979)
* *The Entwining* (1981)
* ''Prizzi's Honor* (1982)
* *A Trembling upon Rome* (1983)
* *Prizzi's Family* (1986)
* *Prizzi's Glory* (1988)
* *Emperor of America* (1990)
* *The Final Addiction* (1991)
* *The Venerable Bead* (1992)
* *Prizzi's Money* (1994)

## Condonen eleberrietan oinarritutako filmak 
* *The Happy Thieves*, *The Oldest Confession*, The Oldest Confession liburuan oinarritua. (1961)
* *The Manchurian Candidate* (1962)
* *A Talent for Loving* (1969)
* *Winter Kills* (1979)
* *Prizzi's Honor* (1985)
* *The Manchurian Candidate'' (2004)

## Kanpo estekak
Asturiagako segada

**Asturiagako segada**, 1974an maiatzaren 20ean, Gipuzkoako kostaldeko Asturiaga hondartzan Espainiako Polizia Nazionalak bi euskal gazte independentisten aurka burututako segada eta hilketa izan zen, Oiartzualde eskualdeko Hondarribia udalerrian. 

Honetan, ustezko hiru etakide Lapurdiko kostatik irten eta bertaratu ziren txalupa batean, baina polizia indar espainiarrak zeuzkaten zain. Bi lagun tiroka hil zituzten poliziek, José Luis Mondragón Villada eta Roque Méndez Elortza, hirugarren pertsona bat bizirik irten zen, eta batzuen arabera hura abisua eman zuen salataria izan omen zen.
Jeanne de Cavally

**Jeanne Goba** (jaiotzez **Wawa**; Bingerville, 1926 – 1992ko urriaren 7a) bolikostar haur literaturako idazlea izan zen, ***Jeanne de Cavally*** izengoitiaz ezagunagoa.

## Bizitza 
Jeanne Wawa 1926an jaio zen Boli Kostako Bingerville hirian, familia handi batean. Taboun eta Abidjanen hazi zen. *Papi* argitaratu zuenean, Boli Kostako hirugarren emakume idazle argitaratua bihurtu zen, Simone Kaya eta Fatou Bolli eleberrigileen ondoren, eta Afrika frankofonoko haur literaturako lehen emakume idazle. Bere istorioak, Les Nouvelles Éditions Africaines (NEA) argitaletxeak argitaratuak, Afrikako haurren eguneroko bizitzan oinarritzen ziren.

1992ko urriaren 7an hil zen, 66 urte zituela. Afrikako frankofonoko haur literaturaren aitzindaritzat hartzen da. Bere izena duen haur literaturako sari bat urtero banatzen da Abidjango Nazioarteko Liburu Azokan.

## Lanak 
* *Papi* (1978)
* *Poué-Poué, le petit cabri* (1981)
* *Le réveillon de Boubacar* (1981)
* *Bley et sa bande* (1985)
* *Cocochi, le petit poussin jaune* (1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoimako elizbarrutia

**Hoimako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren ugandar elizbarrutia da. 1965eko abuztuaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Hoiman dago. Egun apezpikua Vincent Kirabo da.

## Ordinarioak 
* Cipriano Biyehima Kihangire (1965-1968)
* Albert Edward Baharagate Akiiki (1969-1991)
* Deogratias Muganwa Byabazaire (1991-2014)
* Vincent Kirabo Amooti (2015-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Deogratias Muganwa Byabazaire (1990-1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paule Sanchez Arieta-Araunabeña

**Paule Sanchez Arieta-Araunabeña** (Durango, Bizkaia, 1983ko maiatzaren 17a) administraria eta politikaria da. Durangoko zinegotzi bilakatu zen 2023ko udal hauteskundeen ondoren, Euzko Alderdi Jeltzale (EAJ) koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz. 

## Bizitza 
### Familia 
Ama Begoña Arieta-Araunabeña Markina irakaslea da eta aita Isidoro Sanchez irakaslea eta 23 urtez EAJko ordezkaria izan zen Durangoko udal administrazioan. Lucia Arieta-Araunabeña Markina eta Iñigo Urkullu Renteria lehendakari ohia osaba-izebak ditu. Eneko Arieta-Araunabeña Piedra (1933-2004) futbolaria aitona du eta Anton Arieta-Araunabeña Piedra (1946-2022) futbolaria osaba-aitona.

### Ikasketak 
Administrazio eta finantzetako Goi-Mailako Teknikaria da. Zuzenbide ikasketak ditu. 2002tik 2006ra udan aisialdiko begirale lanak egin zituen.

## Lan ibilbidea 
2006tik 2009ra administraria izan zen Tabira Line S.L.  2009tik 2016ra Tabira Line-ren administrazio eta giza baliabideez arduratu zen. 2015ean EUSKALITeko Ebaluazio Klubeko kide lanetan hasi zen. 2016an Tabiraberezi, S.L.ko Informatikako zuzendari lanetan hasi zen. 2020an BIKAINeko Ebaluazio Klubeko kide da.  

### Politikari 
2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetan Euzko Alderdi Jeltzale alderdiak hartu zuen alkatetza eta Paule Sanchez Arieta Araunabeña zinegotzi lanetan hasi zen.

### Zutabegile 
2023ko irailaren 29an hasi zen Durangaldeko *Anboto* aldizkarian iritzi zutabeak idazten, astekariko irakurleekin hausnarketak partekatzen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barracudaren altxorra

***Barracudaren altxorra*** (, jatorrizkoan) 2025eko animaziozko film espainiarra da, Adrià Garcíak zuzendua. Filmaren gidoia Amèlia Morak eta Álvaro Ortizek apailatu zuten, Llanos Camposen izenburu bereko eleberria oinarri hartuta. Filma 2025eko irailaren 26an estreinatu zuten euskaraz Hego Euskal Herrian.

## Sinopsia 
Gurasoak aurkitzen saiatzen den bitartean, Barracuda kapitainaren itsasontzi piratan suertatuko da Chispas neskatoa. Goraino armaturiko marinel beldurgarriek tripulatzen dute itsasontzia, baina arazo larri bat dute: ez dakite irakurtzen. Hala, Chispasek bakarrik laguntzen ahal die Phineas Craneren altxorra bilatzen, Karibeko pirata guztiek eskuratu nahiko luketen altxor preziatua. Horrela hasiko da haien bizitzak betiko aldatuko dituen abentura.

## Kanpo estekak
Ṣawt Hind Rajab

***Hind Rajaben ahotsa*** () 2025eko Kaouther Ben Hania tunisiar zinema zuzendariaren dokudrama da.

## Sinopsia 
2024ko urtarrilaren 29an Gazako Tel al-Hawa auzoan zegoen Hind Rajab, 6 urteko neskatila. Osaba, izeba eta lau lehengusinarekin autoan zihoala, Israelgo armadaren tankeek tirokatu zituzten. Alemanian bizi zen osaba batek haiekin hitz egin eta Ilargi Erdi Gorriaren larrialdietara deitu zuen laguntza eske. Hauek Hindekin hitz egitea lortu zuten, kotxean zihoazen gainontzekoak hil egin baitzituzten. Filmak haurra erreskatatzeko ahaleginak erretratatzen ditu; larrialdietako bulegotik atera gabe, telefono deien bidez koordinatzen saiatzen ari diren langileak ikusiko ditugu, neskatilarekin hitz egiten duten bitartean.

## Aktoreak 
* Saja Kilani: Rana Hassan Faqih
* Clara Khoury: Nisreen Jeries Qawas
* Motaz Malhees: Omar A. Alqam
* Amer Hlehel: Mahdi M. Aljamal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Pelikularen fitxa IMDb webgunean.
*Pelikularen fitxa Filmaffinity webgunean.
Violet Bland

**Violet Ann Bland** (Bayston Hill, 1863ko abenduaren 17a - Tooting, Wandsworth, 1940ko martxoaren 21a) ingeles sufragista  eta ostalaria izan zen.

## Lehen urteak eta karrera 
ezkerrera|thumb|240x240px|Dudmaston Hall, Violet Blanden lehen lanaren lekua.
Bland Bayston Hill-en jaio zen, Shropshire-n, William Henry Bland tren muntatzailearen eta bere emazte Violet-en bederatzi semeetako zaharrena. Eskola ondoren Dudmaston Hall-en, Bridgnorth-etik gertu, sukaldari-laguntzaile bihurtu zen.

Hamar urte geroago, "sukalde oneko" ostatua eskaintzen zuen Cirencesterren, lehenik etxe xume batean eta gero Gloucester Housen, Dyer Streeteko Ana Erregina estiloko etxe handi batean. Hiru etxe berri erosi eta horietako bi alokatu zituen.

1905erako, Damentzako Etxeko Zientzien Goi Mailako Eskola bat zuzendu zuen Henley Groven (Bristol). Hamabost logelako etxe handi bat parkean eta bertan sukaldaritza higienikoari, elikadura balioei eta gimnasiari buruzko eskolak eskaintzen zituen. 1906rako Henley Grove hotel boutique bihurtu zuen.

### Sufragisten aktibismoa 
thumb|Blandek 1916ko *Army and Navy Gazetten* jarritako ostatu eskaintzaren iragarkia.
Bristolen, Bland Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoan (Suffragette) aktibo bihurtu zen. Henley Grovek gonbidatuen artean zituen Annie Kenney, Lettice Floyd, Elsie Howey, Mary Elizabeth Phillips, Vera Wentworth, Mary Blathwayt eta Mary Sophia Allen sufragista ospetsuak. 1909ko abuztuan, dirua biltzeko harrera antolatu zuen, gose greban zeuden Lillian Dove-Wilcox eta Mary Sophia Allen sufragisten omenez.

1910eko abuztuan, Blandek bere jabetzak saldu eta Londresera joan zen bizitzera. Hurrengo  25 urteetan apopilo-etxe bat zuzendu zuen Old Burlington Streeteko 22an. 1910eko azaroan Ostiral Beltzean Parlamentuaren aurka egindako martxan atxilotu zuten. 1912ko beste manifestazio batean, Northumberland Etorbideko Commercial Cable Companyko leihoetatik harri bat jaurtitzeagatik atxilotu zuten, eta lau hilabeteko espetxe-zigorra ezarri zioten.

### Espetxeko elikadura behartua 
[thumb|[Emmeline Pankhurst lider sufragistak sinatutako gutuna, Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoaren izenean.]]
Aylesburyko kartzelako janariari uko egin ondoren, Bland indarrez elikatu zuten. Esperientzia horri buruz idatzi zuen *Votes for Women* liburuan.

Bere espetxealdian izan zuen indarra ohoratzeko, Blandek *Hunger Strike Medal* eta Emmeline Pankhurst mugimendu sufragistaren aitortza jaso zituen.

Errekonozimenduko aipuak  honela dio: «Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoak Violet Ann Bland aurkeztu zuen, gosearen eta zailtasunen azken muturrerainoko erresistentziaren bidez, justizia politikoaren printzipio handi baten bidez, ekintza galant bat aitortzeko».

## Azken urteak 
1915ean, 52 urte zituen eta ezkongabea zen. Blandek bere ahizparen bost seme umezurtz adoptatu zituen. Zaharrena, Richard, Eamonn Butler eta Stuart Butler ekonomialarien aita bihurtu zen.

Violet Bland Tooting-eko (Wandsworth) San Benito Ospitalean hil zen 1940ko martxoaren 21ean eta City of Westminster Cemetery-n (Hanwell) lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agnès Agboton

**Agnès Agboton** (Porto Novo, 1960) benindar-kataluniar idazlea da.

## Bizitza 
Nazio Batuen Egoitzako irakasle aholkulari baten alaba da. Boli Kostan lehen eta bigarren hezkuntza amaitu ondoren, 1978an Bartzelonan kokatu zen, eta han gaztelania eta katalana ikasi zituen. Filologia Hispanikoan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean eta Manuel Serrat Crespo itzultzaile eta idazle kataluniarrarekin ezkondu zen. Mendebaldeko Afrikako ahozko tradizioarekiko eta gastronomiarekiko interesa du. 1990etik ipuin kontalari gisa aritu da eskoletan, liburutegietan eta kultur erakundeetan, Afrikako kondairak eta ipuin tradizionalak publikoari eskuragarri jarriz, eta horietako asko bere liburuetan bildu ditu.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciudad sin sueño

***Ciudad sin sueño*** 2025eko Guillermo Galoe espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Toni bere familiarekin bizi da Cañada Realen. Hamabost urte ditu eta egunak aitonarekin igarotzen ditu, txatarra biltzen. Txakur bat ere badu, Atomica deituriko galgo bat, eta aitonarekin lanean ari ez denean, bere lagun Bilalekin igarotzen du denbora; telefono mugikorrarekin inguruan dutena grabatuz.

## Aktoreak 
* Antonio Fernández Gabarre : Tonino
* Bilal Sedraoui : Said
* Jesús Fernández Silva : Chule
* Luis Bertolo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frankenstein (2025eko filma)

***Frankenstein*** 2025eko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da. Mary Shelleyren izen bereko 1818ko eleberrian oinarritutako filma euskarara bikoiztuta estreinatuko du Netflix *streaming* plataformak azaroaren 7an.

## Sinopsia 
XIX. mendeko ekialdeko Europan girotua, Pretorious doktorearen istorioa da. Pretorious doktoreak ustez berrogei urte lehenago sute batean hil zen Frankensteinen munstroa aurkitu behar du, Frankenstein doktorearen esperimentuekin jarraitu ahal izateko.

## Aktoreak 
* Oscar Isaac: Victor Frankenstein
** Christian Convery: Victor (gaztea)
* Jacob Elordi: Frankensteinen munstroa
* Mia Goth: Elizabeth Lavenza
* Christoph Waltz: Pretorious doktorea
* Felix Kammerer: Williams
* Lars Mikkelsen: Anderson kapitaina
* David Bradley: itsua
* Ralph Ineson: Kempre irakaslea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballad of a Small Player

***Ballad of a Small Player*** 2025eko Edward Berger austro-suitzar zinema zuzendariaren thriller psikologikoa da.

## Sinopsia 
Filmak kasinoen munduan kokatzen du akzioa, eta ludopatiak harrapatutako izaki ganberro eta estrafalario baten bizipenak kontatzen dizkigu, apustuetan dena galdu duen batenak, bere bizitzako ataka oso konplikatu batean itota dagoenarenak.

## Aktoreak 
* Colin Farrell: Lord Doyle
* Fala Chen: Dao Ming
* Tilda Swinton: Cynthia Blithe
* Deanie Ip
* Alex Jennings

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cáceresko artxidiozesia

**Cáceresko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1595eko abuztuaren 14an ezarri zen Nueva Cáceresko elizbarruti gisa eta 1951ko ekainaren 29an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Nagan dago. Egun artzapezpikua Rex Andrew Alarcon da.

## Ordinarioak 
### Nueva Cáceresko apezpikuak 
### Cáceresko artzapezpikuak 
* Pedro Paulo Santos (1951-1965)
* Teopisto Valderrama Alberto (1965-1983)
* Leonardo Legaspi (1984-2012)
* Rolando Tria Tirona (2012-2024)
* Rex Andrew Alarcon (2024-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Teopisto Valderrama Alberto (1959-1965)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Juan Antonio Lillo (1828-1831)
* José Tomás Sánchez (1968-1971)
* Concordio Maria Sarte (1973-1977)
* Sofio Guinto Balce (1980-1988)
* José Rojas Rojas (2005-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aireztapen mekaniko

**Aireztapen mekanikoa** edo **lagundutako bentilazioa**, arnasgailua erabiliz uneko birika bentilazioari aireztapen artifizialaz osoki edo partzialki laguntzean datza. Bentilazio mekanikoak birikei sirra sartu eta atera arazten laguntzen die, oxigenoa banatu eta karbono dioxidoa irtenarazteko helburu nagusiz. 

Bentilazio mekanikoa arrazoi askorengatik erabiltzen da, arnas-aparatua ondorio mekaniko efo neurologikoengatik babestea barne, oxogenazioa ziurtatu edo soberako karbono dioxidoa biriketatik atera arazteko.
Clara Khoury

**Clara Khoury** (, Haifa, Israel, 1976ko abenduaren 29a) palestinar jatorriko estatubatuar aktorea, zineman, telebistan eta antzerkian aritutakoa.

## Biografia 
Makram Khoury aktore sarituaren alaba da. Bere familia kristau greko-ortodoxoa da. Zinema ikasi zuen Tel Aviveko Unibertsitate Irekian eta antzezpena Beit Zvi Antzerki Eskolan.

Khouryk pertsonaia ugari egin du lan eszenatokian, besteak beste, Jean Anouilhen *Antigone*, Tennessee Williamsen *Kristalezko zooa* eta Oscar Wilderen *Salome* tragedian, arabieraz, hebreeraz eta ingelesez. Telebistan Ari Folmanek idatzitako *Parashat Ha-Shavua* eta Sayed Kashuak idatzitako *Avoda Aravit* telesailak nabarmendu ditzakegu.

2002an egin zuen debuta zineman Hany Abu-Assaden *Al-Quds fi yawm akhar* filmean, 55. Cannesko Zinemaldian Nazioarteko Kritikarien Astean estreinatu zutena.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
**Parashat Ha-Shavua*
**Kavanot Tovot*
**Avoda Aravit*
**Maktub*
**Papadizi*
**The Police Man*
**Homeland*
**Baghdad Central*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daeteko elizbarrutia

**Daeteko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1974ko martxoaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Daeten dago. Egun apezpikua Herman Abcede da.

## Ordinarioak 
* Celestino Rojo Enverga (1974-1990)
* Benjamin Almoneda (1991-2007)
* Gilbert Garcera (2007-2017)
* Rex Andrew Alarcon (2019-2024)
* Herman Abcede (2025-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Benjamin Almoneda (1990-1991)
* Nestor Celestial Cariño (2003-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legazpiko elizbarrutia

**Legazpiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1951ko ekainaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Legazpin dago. Egun apezpikua Joel Baylon da.

## Ordinarioak 
* Flaviano Barrechea Ariola (1952-1968)
* Teotimo Pacis (1969-1980)
* Concordio Maria Sarte (1980-1991)
* José Crisologo Sorra (1993-2005)
* Nestor Celestial Cariño (2005-2007)
* Joel Baylon (2009-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Nestor Celestial Cariño (1978-1980)
* Lucilo B. Quiambao (1982-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025-26ko Espainiako Errugbiko Ohorezko Maila

**2025-26ko Espainiako Errugbiko Ohorezko Maila** Espainiako gizonezkoen errugbi liga nagusiaren 59. denboraldia da. 11 talde ariko dira lehian 2025eko irailaren 27tik 2026ko ekainaren 1era arte.

## Taldeak 
## Lehiaketa sistema 
Lehenbiziko fasea liga moduan jokatuko da, denak denek aurka, partida bakarrera. Ligaxka horren ostean bi multzo eratuko dira: 6 talde hoberenak A multzoan eta beste 5ak B multzoan. Bigarren fasean, multzo bakoitzeko taldeek itzuli bateko ligaxka jokatuko dute, eta lehenbiziko fasean lortutako puntuak ere gehituko zaizkie. A multzoko talde guztiek eta B multzoko bi hoberenek titulurako kanporaketak jokatuko dituzte. B multzoko azken bi taldeak Ohorezko B Mailara jaitsiko dira.

Puntuak honela banatzen dira:
* 4 puntu garaipenagatik
* 2 puntu berdinketagatik
* 0 puntu porrotagatik
* eraso bonus puntu bat, aurkariak baino gutxienez 3 entsegu gehiago lortzeagatik.
* defentsa bonus puntu bat, 7 tanto edo gutxiagoko aldeaz galtzeagatik.

## Lehenbiziko fasea 
|-
!style="background-color:#efefef;" width="20"|
!style="background-color:#efefef;" width="150"|Kluba
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aldeko tantoak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurkako tantoak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Eraso bonusak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Defentsa bonusak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
|-style="background-color:#d8ffeb;text-align:center;"
| 1 || Recoletas Burgos Caja Rural || 6 || 4 || 1 || 1 || 195 || 135 || +60 || 2 || 1 || **21**

|-style="background-color:#d8ffeb;text-align:center;"
| 2 || VRAC Quesos Entrepinares || 5 || 4 || 0 || 1 || 172 || 90 || +82 || 2 || 1 || **19**
|-style="background-color:#d8ffeb;text-align:center;"
| 3 || Huesitos La Vila || 6 || 4 || 0 || 2 || 188 || 152 || +36 || 2 || 0 || **18**
|-style="background-color:#d8ffeb;text-align:center;"
| 4 || Silicius Alcobendas || 6 || 4 || 0 || 2 || 189 || 165 || +24 || 1 || 0 || **17**
|-style="background-color:#d8ffeb;text-align:center;"
| 5 || Complutense Cisneros || 6 || 2 || 1 || 3 || 172 || 161 || +11 || 0 || 3 || **13**
|-style="background-color:#d8ffeb;text-align:center;"
| 6 || Inexo El Salvador || 6 || 3 || 0 || 3 || 158 || 174 || -16 || 0 || 0 || **12**
|-style="background-color:#ffffff";text-align:center;"
| 7 || Liceo Francés || 5 || 2 || 0 || 3 || 121 || 141 || -20 || 1 || 1 || **10**
|-style="background-color:#ffffff";text-align:center;"
| 8 || Cajasol Real Ciencias || 5 || 2 || 0 || 3 || 118 || 167 || -49 || 2 || 0 || **10**
|-style="background-color:#ffffff";text-align:center;"
| 9 || Barça Rugbi || 5 || 2 || 0 || 3 || 79 || 148 || -69 || 0 || 0 || **8**
|-style="background-color:#ffffff";text-align:center;"
| 10 || AMPO Ordizia || 5 || 1 || 0 || 4 || 106 || 133 || -27 || 0 || 2 || **6**
|-style="background-color:#ffffff";text-align:center;"
| 11 || UE Santboiana || 5 || 1 || 0 || 4 || 97 || 129 || -32 || 1 || 1 || **6**
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libmanango elizbarrutia

**Libmanango elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1989ko abenduaren 9an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 2009ko martxoaren 25ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Libmananen dago. Egun apezpikua José Rojas Rojas da.

## Ordinarioak 
### Libmanango prelatuak 
* Prospero Nale Arellano (1989-2008)
* José Rojas Rojas (2008-2009)

### Libmanango apezpikua 
* José Rojas Rojas (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masbateko elizbarrutia

**Masbateko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1968ko martxoaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Masbate Cityn dago.

## Ordinarioak 
* Porfirio R. Iligan (1968-1998)
* Joel Baylon (1998-2009)
* José Bantolo (2011-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorsogongo elizbarrutia

**Sorsogongo elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1951ko ekainaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sorsogon Cityn dago. Egun apezpikua Jose Alan Dialogo da.

## Ordinarioak 
* Teopisto Valderrama Alberto (1952-1959)
* Arnulfo Surtida Arcilla (1959-1979)
* Jesus Varela (1980-2003)
* Arturo Bastes (2003-2019)
* Jose Alan Dialogo (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Arturo Bastes (2002-2003)

## Apezpiku laguntzailea 
* Concordio Maria Sarte (1977-1980)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mabel Tuke

**Mabel Kate Tuke**, sortzez **Mabel Kate Lear** (Plumstead, Greenwich, 1871ko maiatzaren 19a - 1962ko azaroaren 22a), britainiar sufragista bat izan zen, Emakumeen Batasun Sozial eta Politiko (WSPU, ingelesezko siglak) alderdiko ohorezko idazkari gisa egindako lanagatik ezaguna.

## Bizitza 
Tuke Plumsteaden (Greenwich) jaio zen, Londresen, 1871n.

1901ean George Moxley Tuke-rekin ezkondu zen, baina bera hil egin zen eta 1905ean Britainia Handian zegoen berriro. Emmeline Pethick-Lawrenceren lagun ona zen, eta honek 1903an Emmeline Pankhurstek sortutako Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoa, Manchesterren egoitza zuena, aurkeztu zion.  WSPU Londresen sukurtsal bat irekitzen ari zen eta denborarekin bere egoitza hara lekualdatuko zen. 1906tik aurrera, Tuke WSPUko ohorezko idazkari bihurtu zen.

Tuke, Emmeline Pankhurst eta Emmeline Pethick-Lawrencen familiekin buru zegoen "Coronation Procession" deiturikoan, Jorge V. erregearen koroatze ekitaldiaren inguruko protesta bat. Errege berrien koroatzea Westminsterreko abadian izango zen handik egun gutxira, 1911ko ekainaren 22an. 40.000 eta 60.000 ordezkari artean, jantzi nazionalarekin, Londreseko erdigunean bildu ziren, emakumeek botoa emateko duten eskubidea ez onartzearen aurka protesta egiteko. Manifestazio jendetsu hori gertatu eta hilabete batzuetara, 1911ko azaroan, parlamentu aurrean egindako elkarretaratze batek poliziarekin borroka latza batean amaitu zuen. Bi emakume hil eta asko zauritu ziren. Orduan WSPUk indarkeria erabili zuen argi eta garbi: Londresko West Endeko etxeetako leihateak txikitzea, Oxford Streeteko merkataritza-guneko erakusleihoak (beirateak) haustea, eraikinak eta postontziak piztea, etab. Emmeline eta Christabel Pankhurst, Pethick Lawrences eta Mabel Tuke atxilotzeko agindua eman zen. Emmeline Pankhurst eta Tuke atxilotuta zeuden, Kitty Marshallek eta biek harri bat bota zutelako Downing Streeteko 10. zenbakiko leiho batetik. Christabelek Frantziara ihes egitea lortu zuen, baina Emmeline Pethick Lawrences WSPUren egoitzan atxilotu zituzten. 1912ko martxoaren 28an Old Baileyn epaitu zituzten "konspirazio" kargupean. Haren aurkako ekintza 1912ko apirilaren 4an ezetsi zen.

WSPUko hurrengo eztabaida Pankhurstek militantzia handitzeko hartu zuen erabakiaren ingurukoa izan zen. Pethick-Lawrences ez zegoen ados Pankhurstsek WSPUtik kanporatzea erabakitzearekin. Emmeline Pethick Lawrencek aurkeztu zuen Tuke WSPUn. Tukek baimena eskatu eta susperraldi bidaia bat egin zuen Hegoafrikara. 1925ean Tukek eta Emmeline Pankhurst-ek tea saltzeko denda bat zabaldu zuten Frantziako hegoaldean Juan-les-Pins-en, etorkizun handirik izan ez zuena. Te-denda Tukeren diruarekin inauguratu zen batez ere, eta bera arduratzen zen opilez. "Esperantza Oneko te-denda ingelesak" denbora gutxi iraun zuen.

Tuke Neville's Crossen hil zen, Durhametik gertu, 1962an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viraceko elizbarrutia

**Viraceko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1974ko maiatzaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Viracen dago. Egun apezpikua Luisito Occiano da.

## Ordinarioak 
* José Crisologo Sorra (1974-1993)
* Manolo de los Santos (1994-2024)
* Luisito Occiano (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cagayan de Oroko artxidiozesia

**Cagayan de Oroko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1933ko urtarrilaren 20an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1951ko ekainaren 29an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Cagayan de Oron dago. Egun artzapezpikua Jose Cabantan da.

## Ordinarioak 
### Cagayan de Oroko apezpikua 
* James Hayes (1933-1951)

### Cagayan de Oroko artzapezpikuak 
* Patrick Cronin (1970-1988)
* Jesus Tuquib (1988-2006)
* Antonio Ledesma (2006-2020)
* Jose Cabantan (2020-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Teofilo Camomot (1958-1970)
* Jesus Tuquib (1958-1970)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Ireneo A. Amantillo (1976-1978)
* Jesus Dosado (1979-1981)
* Christian Vicente Noel (1981-1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagundutako heriotza

**Lagundutako heriotza** bizitza amaitzeko laguntzari buruzko termino orokorra da, eta honako prozedura hauetako edozeini erreferi daiteke:

* Eutanasia, paziente terminal baten heriotza eragiteko edo azkartzeko egiten den interbentzioa, sufrimendua eta mina saihestu nahian.

* Suizidio lagundu, beste pertsona bati bizitza amaitzeko laguntza edo sostengua ematea.

* Sedazio terminal, heriotzaren ertzean dagoen pertsona bati lasaitzaile edo sedanteak ematea, pazientearen hiltzea azkartu dezakeena.
Waagepetersen Familia (Bendz)

***Waagepetersen Familia*** () margolana Wilhelm Bendz Danimarkako margolariak 1830ean egin zuen. Erabili zuen teknika oihal gaineko olioa izan zen. Margolanean Christian Waagepetersen ardo-merkatari aberatsa, bere emazte Albertine Waagepetersen eta bere bi seme-alaba irudikatzen zituen taldeko erretratuan, Kopenhageko Store Strandstræde kaleko familia-etxeko eguneroko eszenan. Gaur egun, Danimarkako Galeria Nazionalaren bilduman dago. Margolana Danimarkako Urrezko Aroan kokatzen da.

## Historia 
Christian Waagepetersenek interes handia zuen artean, musikan eta zientzian. Bendzi koadro batzuk erosiak zizkion familiako erretratua eskatu zionean. Bendzek 1830eko hasieran amaitu zuen pintura. Christoffer Wilhelm Eckersberg-en egunerokotik dakigu Bendzek Charlottenborg jauregiko urteroko erakusketara eraman zuela apirilaren 7an, ofizialki inauguratu eta astebetera.

Bendz, 28 urterekin, sukar tifoideak jota hil zen Vicenzan, 1832an. Waagepetersenen postu babestua Wilhelm Marstrandek hartu zuen, eta Waagepetersen familiari beste bi erretratu egin zizkion.

Bendzek egindako Waagepetersen familiaren erretratua Mozart Waagepetersen semearen eskuetara pasatu zen Christian Waagepetersenen heriotzaren ondoren. Mozart Waagepetersen hil ondoren, margolana Gaston Waagepetersen (1849-1922) semeari (Hermann) pasatu zitzaion. Koadroa 1922an hil zen arte gorde zuen. Beste 75 urtez egon zen familian. 1997ko abenduaren 2an, Bruun Rasmussenek Artemis Group-i (Londres) saldu zion (640. enkantea, 109. kat.). Enkantea baino lehen, baina, Danimarkako Kultura Ondasunen Esportazio Batzordeak (Kulturværdiudvalget) debekatu egin zuen margolana esportatzea. 1998an, Danimarkako Galeria Nazionalari saldu zitzaion.

## Deskribapena 
thumb| Margolana Gaston Waagepetersenen etxearen argazki batean agertzen da, 1922an.
Pinturak Christian Waagepetersen erakusten du, bere idazmahaiaren ondoan eserita, Waagepetersen etxeko bere estudioan. Albertine emazteak eta bi seme-alabek bere lana eten dute. Albertinek besoetan darama gazteena, Louise. Fritz anaia, pixka bat zaharragoa, aitaren hankan bermatzen da. Familiaren txakurra idazmahaiaren azpian dago.

Hormako bi erretratu obalatuak Waagepetersenen gurasoen erretratuak dira, Lorentz Petersenenak (1763-1829), Jens Juelek eginak. Haren azpian, Frederiko VI .aren erretratua dago. Kaobazko idazmahaiaren gaineko kristalezko zilindro altu batean igela bat dago, barometro primitibo moduko bezala erabiltzen zena: igela azalera igotzen zen bakoitzean, eguraldi ona esan nahi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
[Margolanaren fitxa Danimarkako Arte Museoan.
Ballybricken

**Ballybricken**, , Irlandako mendebaldean dagoen herri bat da, Limerick konderrian. Limerick hiritik 18 kilometro hegoaldera dago.

Nagusiki baserri giroko eremua da, eta Limerick hiritik hurbil dagoenez azken urteetan biztanlego hazkunde handia izan du.

## Herritar ezagunak 
* Dolores O'Riordan (1971-2018), The Cranberries taldeko abeslaria.
Kasdi Merbah

**Kasdi Merbah** (Beni Yenni, 1938ko apirilaren 16a – Bordj El Bahri, 1993ko abuztuaren 21a) aljeriar politikaria izan zen. Aljeriako lehen ministroa 1988tik 1989ra.

1970eko eta 1980ko hamarkadetan segurtasun militarreko buru izan zen. 1988ko urriko istiluen aurretik, Nekazaritza eta Osasun Publikoko ministro izan zen, eta, ondoren, lehen ministro izendatu zuten. Bere gobernuan harreman txarrak izan zituen Chadli Bendjedid presidentearekin eta honek 1989ko irailean kargutik kendu zuen.

Merbah Nazio Askatasunerako Frontean isolatuta geratu zen eta 1990eko azaroan alderdia utzi eta Justizia eta Garapenerako Mugimendu Aljeriarra sortu zuen. 1991ko hauteskundeetan ez zuen eserlekurik lortu eta militarrek baliogabetu egin zituzten.

Merbah 1993ko abuztuan hil zuten, seme gaztearekin, anaiarekin, txoferrarekin eta bizkartzainarekin batera. Islamiar Talde Armatua erakundeak bere gain hartu zuen hilketaren egiletza. Hala ere, Europan errefuxiatutako Salbaziorako Islamiar Fronteako agenteek Aljeriako inteligentzia zerbitzuari leporatu zioten hilketa, Merbahek bere inteligentzia zerbitzuko zuzendari garaiko estatu sekretu asko ezagutzen baitzituen.
Speed Sisters (dokumentala)

***Speed Sisters*** 2015. urteko dokumentala da, Amber Faresek zuzendua, eta The Speed Sisters du ardatz. Automobilismoan lehen taldea da, Ekialde Hurbileko emakumeek osatua, eta bakarra Palestinan. Bere jardueraren inguruan dauden eztabaida sozialak aztertzen ditu.

## Deskribapena 
Filmaren lau protagonistek, Mona Alik, Marah Zahalkak, Noor Dauodek eta Betty Saadehek, Palestina okupatuan gizonak nagusi diren kirol batean arrakasta lortzeko egindako ahaleginak dokumentatu zituen. Nazioarteko koprodukzioa izan zen, Palestina, Ameriketako Estatu Batuak, Qatar, Erresuma Batua, Danimarka eta Kanadako zinema konpainien artean. Obrak kritika eta balorazio onak jaso zituen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015. urtean, Speed Sisters-ek audientziaren saria eskuratu zuen Irish Film Institute Doc Fest-en.
* 2016. urtean, dokumentalak dokumental onenaren SPORTEL saria irabazi zuen, Peace and Sportek babestua.
* Dokumental onenaren epaimahaiaren saria ere irabazi zuen Adelaidako Zinemaldian.
* Vail Film Festival jaialdian, dokumental onenaren saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pisu (argipena)

**Pisu** terminoak hainbat adiera du:

* **Pisua**, magnitude fisikoa.
* **Pisu** edo **balantza:** pisua neurtzeko tresnari ere esaten zaio pisu, eta hauetan erabiltzen diren metalezko piezak ere **pisuak** dira.
* **Pisu eta neurriak**, neurri-unitateei deitzeko modua, Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoak estandarizatu dituenak.
* **Pisu (kirola)**, pisu jaurtiketan erabiltzen den bola.
* **Pisu** edo **apartamentua**, etxebizitza mota.
* **Pisu** edo **solairua**, eraikinetako egiturazko atal horizontala.
* **Pisu** edo **zorua**, eraikin edo egitura bateko plataforma laua.
The Speed Sisters

**The Speed Sisters** (euskaraz: Abiaduraren ahizpak) Zisjordaniako auto lasterketa profesionalen zirkuituan lehiatu den Palestinako auto lasterketa talde bat da, emakume hutsez osatua. Ekialde Hurbileko emakumeak baino ez zeuden lehen taldea izan zen.

## Historia 
Taldea 2009. urtean sortu zen lehen aldiz, Jerusalemgo Kontsulatu Britainiarraren babesarekin, eta horregatik daramatza taldeak Palestinako eta Britainia Handiko banderak.  2010. urtean, Karen McLuskiek, britainiar kontsulatuaren ordezkari eta Palestinako lurraldeetako emakumeen automobil-lasterketak babesteko britainiar ahaleginaren arduradunak, esan zuen uste zuela hurrengo urtea «Speed Sisters-en urtea izango zela. Botere gehihandiagoa  erakutsiko zutela eta emakume gehiago batuko zirela taldera». 

Emakumeak gizonezkoen aurkako lasterketa erregularretan lehiatu ziren, Abiadura Proba (*Speed Test*) barne, 2005. urtean hasi zen urteroko lasterketa.

Taldeak estereotipoak apurtu zituen gizarte matxista batean, eta bide horretan aurrera egiten jarraitu zuen, Sahar Jawabrahri ongietorria emanez, hijaba zeraman lehen kideari. Segurtasun baldintzen jakitun, ibiltzen denean hijaba kasko batekin estaltzen du. Baina auzo guztietan ez da txalotu automobilismo lasterketetan lehiatu den emakumearen ideia. Mundu musulmanean automobilismo-lasterketen ospea handitzearekin batera, elizgizon batzuek friboloa eta ez-islamikoa izateagatik kondenatu zuten. Beste batzuek haraamtzat dute, hau da, lege islamikoaren arabera debekatua. Ramallah-ko dendari batek kazetari bati esan zion ez dela kirol egokia Palestinako gizartearentzat, eta berak, «ez ziokeela utziko emazteari, arrebari edo alabari lasterketak egiten».

Mona Enab eta Suna Aweidah taldekideak izan ziren, azken hau kapitaina. Speed Sisters taldeko kide bat Palestinako zirkuituko hamar lasterkari onenen artean sailkatu zen.

2013. urtean, Anthony Bourdainek The Speed Sisters taldearekin ibilaldi bat egin zuen Parte *Unknown* seriean.

2015ean, Amber Faresek *Speed Sisters* (euskaraz: Abiaduraren ahizpak) film dokumentala zuzendu zuen, non lasterketa taldearen balentriak azaldu ziren.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Taldeak garaikurrak irabazi ditu, baina ez du saririk jaso eskudirutan.
* 2013. urtean *Parts Unknown* seriean agertu ziren.
* 2015. urteean, emakume taldeari buruzko *Speed Sisters* dokumentala egin zen.
* *Speed Sisters* dokumentalak hainbat zinema-jaialditan jaso zuen saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laekengo jauregia

**Laekengo jauregia** edo **Laekengo gaztelua** (; ; ) belgikarren errege eta erreginaren eta Belgikako errege-familiaren egoitza ofiziala da. Brusela-Hiriburua eskualdean dago, hirigunetik 5 km iparraldera, Laekenen (Brusela hiriaren zati bat), eta Laekengo errege-domeinua izeneko parke pribatu handi batean dago. 

Jauregia 1782 eta 1784 artean eraiki zen Habsburgotarren Herbehereetako gobernadoreentzat, eta hasiera batean **Schonenbergeko jauregia** izendatu zuten. Zati batean suak suntsitu zuen 1890ean, eta ondoren berreraiki eta zabaldu egin zen XX. mendearen hasieran aldaketa esanguratsuak abiatu ziren Leopoldo II.a erregearen agintaldian. Gaur egun, askotan, **Laekengo errege-jauregia** edo **Laekengo errege-gaztelua** bezala ezagutzen da.

Laekengo jauregia ez da nahastu behar Bruselako errege-erreginen jauregiarekin, Brusela erdialdean, belgikarren errege-jauregi ofiziala dena (ez egoitza) eta bertatik estatuko gaiak kudeatzen dira. Bruselako metroaren 6. lineako Stuyvenbergh metro geltokiak zerbitzatzen du.
Fitxategi:Front_Schonenberg.jpg|Schönenbergeko jauregia XVIII. mendean
Fitxategi:Goetghebuer_-_1827_-_Choix_des_monuments_-_001_Palais_Royal_de_Laeken.jpg|Laekengo jauregiaren grabatua, Pierre-Jacques Goetghebuer-en *Choix des monuments* (1827)
Fitxategi:Goetghebuer_-_1827_-_Choix_des_monuments_-_002_Plan_du_Palais_Royal_de_Laeken.jpg|Jauregiaren oinplanoa (Goetghebuer, 1827)

Fitxategi:Château_royal_de_Laeken_en_1880.jpg|Laeken jauregia 1880an, ''L'Illustration nationale'' liburuko grabatua
Fitxategi:Incendie_du_château_royal_de_Laeken_le_1_janvier_1890.jpg|Laeken jauregia sutan, 1890eko urtarrilaren 1ean
Fitxategi:Laeken_after_the_fire.jpg|Sutearen ondorioak
Fitxategi:Château_royal_de_Laeken_J1.jpg|Leopoldo II.a Belgikakoa erregeak eraikitako hegala

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
*  Laekengo errege-gaztelua Bruselan
Samuelu Teo

**Samuelu Penitala Teo** (1957ko azaroaren 24a – 2024ko azaroaren 13a) Tuvaluko gobernadore orokorra izan zen 2021ean.

Fiatau Penitala Teoren semea izan zen, eta bere kargu bera bete zuen.

Samuelu Teo 1997an aukeratu zuten Tuvaluko parlamentuko kide, Niutao barrutia ordezkatzeko. Herri Lan, Energia eta Komunikazio ministroa izan zen Ionatana Ionatana(1999 – 2000) eta Lagitupu Tuilimuren (2000 – 2001) gobernuetan. Baliabide Naturalen ministro ere izan zen Faimalaga Lukaren (2001) eta Koloa Talakeren (2001 – 2002) gobernuetan.

2002an berriro hautatu zuten diputatu, baina 2006an galdu zuen eserlekua. 2015 eta 2019ko hauteskundeen ostean diputatu izan zen berriro, eta aurten legebiltzarreko presidente hautatu zuten.

Teo Tuvaluko jarduneko gobernadore orokorra izan zen 2021eko urtarriletik irailera.