open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcel Barrena

**Marcel Barrena** (Bartzelona, 1981eko urriaren 15a) zinema zuzendari eta gidoilaria da, historian lehen zuzendaria bi Gaudi sari irabazi zituena: telebistaz film onena, *Quatre estacions*  filmagatik (2011), eta film dokumental onena, *Món petit* lanagatik (2014). Bere lehen hiru filmek Gaudi sariak lortzea lortu zuen lehen zuzendaria izan zen: *Quatre estacions*, *Món petit* eta *100 metros*.

100 metros zuzendu zuen, eta Dani Rovira zuen protagonista; benetako gertaeretan oinarritutako filma da, eta Ramon Arroyoren istorioa kontatzen du, esklerosi anizkoitza diagnostikatzen zaion gizonaren istorioa. Pertsonaiak emaztea haurdun du, eta gaixotasunak bere harreman pertsonaletan eta lan harremanetan eragiten du. Ramon Arroyo aitaginarrebarekin entrenatzen hasi da, kirolari ohi alkoholiko bat berarekin harreman txarra duena, eta, azkenean, Bartzelonako Ironmana 2013an amaitzea lortu zuen.

Arrakasta handia izan zuen 100 metros filmak: 320.000 ikusle baino gehiago izan zituen mundu osoko zinema eta salmentetan, Goya eta Forque sarietarako izendapenekin eta Gaudi sarietarako hamaika izendapenekin (gehien izan zituena).

2008an, Bigas Lunarekin batera, *Segon origen* filmeko moldaketa zinematografikoaren gidoian parte hartu zuen, azkenean Carles Portak zuzendutako film baterako, Bigas Luna hil ondoren. 2022an Blanquerna Unibertsitateko irakasle hasi zen.

## Filmografia 
* 2005: *Betròpolis* (telesaila, gidoilaria)
* 2010: Quatre estacions (telefilm, zuzendari eta gidoilaria)
* 2011: Energia *3D* (dokumentala, gidoilaria)
* 2012: Món petit (dokumentala, zuzendaria eta gidoilaria)
* 2015: *Segon origen* (gidoigilea)
* 2016: *100 metres* (gidoilaria eta zuzendaria)
* 2013: Publikoaren 3. saria IDFAri, Món petit lanagatik.
* 2013: Epaimahaiaren Aipamen Berezia Món petit Katalanezko Zinemaren Nazioarteko Jaialdian.
* 2014: Dokumental onenaren Goya saria (izendapena), Món petitlanagatik.
* 2017: Espainiako Elkarte Neurologikoaren saria *100 metres* filmari esklerosi anizkoitzaren tratamenduagatik.

### Gaudí sariak 
## Ikus, gainera
* Kataluniako zinema
* Espainiako zinema

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Sense Ficció Manel Barrenasi, Món petit filmaren zuzendariari
Mario Alberto Kempes estadioa

'''''', Argentinako Córdoba hirian dagoen futbol estadio bat da. Argentinako futbol selekzio nazionala, Club Atlético Talleres, Club Atlético Belgrano eta Racing de Córdoba taldearen jokalekua da.

1978ko maiatzaren 16ean inauguratu zen eta 57.000 ikusleentzako edukiera du.
Presidente Perón estadioa

'''''', Argentinako Avellaneda hirian dagoen futbol estadio bat da. Racing Club taldearen jokalekua da.

1950eko irailaren 3an inauguratu zen eta 55.000 ikusleentzako edukiera du.
José Amalfitani estadioa

'''''', Argentinako Buenos Aires hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Club Atlético Vélez Sarsfield taldearen jokalekua da, baita Argentinako errugbi selekzioaren ohiko egoitzetako bat ere 

1943ko apirilaren 22ean inauguratu zen eta 49.543 ikusleentzako edukiera du.
Tomás Adolfo Ducó estadioa

'''''', Argentinako Buenos Aires hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Club Atlético Huracán taldearen jokalekua da.

1924ko abuztuaren 17an inauguratu zen eta 48.314 ikusleentzako edukiera du.
Libertadores de América estadioa

**Libertadores de América-Ricardo Enrique Bochini estadioa**, Argentinako Avellaneda hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Club Atlético Independiente taldearen jokalekua da.

2009ko urriaren 28an inauguratu zen eta 43.187 ikusleentzako edukiera du.
Miranda Leek

**Miranda Leek** (Des Moines, 1993ko maiatzaren 18a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Magera

**John Magera** (1970eko otsailaren 6a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dennis McComak

**Dennis McComak** (Columbus, 1952ko urtarrilaren 2a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El 47

***El 47*** filma () benetako gertaeretan oinarritutako drama zinematografikoa da. Marcel Barrenak zuzendu zuen filma 2024an. Alberto Marini gidoilari italiarrarekin egokitu zuen istorioa, bion artean idatzi zuten gidoia. Arrakastaz estreinatu zen 2024ko irailean. Mediapro-k ekoiztuta, aktore protagonistak, besteak beste, Eduard Fernandez, Clara Segura eta Zoe Bonafonte dira. Filmaren iraupena 110 minutukoa da. 

Jatorrizko bertsioak katalana eta gaztelania tartekatzen ditu, filmaren argumentuaren puntu garrantzitsu bat baita hizkuntza bakoitza nork  eta non erabiltzen duen.

## Sinopsia 
Filma 1978ko Bartzelonan kokatuta dago. 47 lineako autobus bat bahitu zuen Manolo Vital gidariak, Torre Baró auzoko bizilagunek garraiobide publiko bat lortzeko asmoz.

1960ko eta 1970eko hamarkadetan, Bartzelonako periferia gehienbat Extremadurako eta Andaluziako etorkinek osatu eta eraiki zuten. Beren eskuekin altxatu zituzten auzoak, baina bestalde ez zeuden errekonozituta hiriaren parte gisa. Txabolek ez zuten iturriko urik ezta argindarrik ere. Udalak garraio publikoa ezin zela bertara iritsi esaten zuen, kaleak estuegiak eta segurtasunik gabekoak zirelako-edo. 

Filma 1978ko Bartzelonan kokatuta dago. Udalaren horrelako erantzunekin nazkatuta, Manolo Vital auzokidea (Eduard Fernandez) Bartzelonako Garraio Metropolitanoko autobus baten gidari zena, agintariak oker zeudela frogatzen saiatuko da, posiblea zela autobusak kale estuetatik goraino igotzea. Egun batean, berak 20 urtez gidatu duen 47 lineako autobusa (“47a”)  "bahitu" zuen Manolo Vital gidariak, Torre Baró auzoko bizilagunek garraiobide publiko bat lortzeko asmoz.

## Aktoreak 
* Eduard Fernández: Manolo Vital
* Clara Segura: Carmen
* Zoe Bonafonte: Joana
* Salva Reina: Felipín
* Óscar de la Fuente: Antonio
* Betsy Túrnez: Aurora
* Aimar Vega: Josep
* Vicente Romero: Ortega
* Maria Morera: Mar
* Borja Espinosa: El Rubio
* Carlos Cuevas: Pasqual
* David Verdaguer: Serra
* Carme Sansa: Vila andrea
* Francesc Ferrer: abokatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *El 47, una història militant sense militants.* Blanco, Oscar.  (2024-09-19).   Catarsi.
Gran Parque Central estadioa

**Gran Parque Central estadioa**, Uruguaiko Montevideo hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Club Nacional de Football taldearen jokalekua da.

1900ko maiatzaren 25ean inauguratu zen eta 37.000 ikusleentzako edukiera du.
Gary Ruvkun

**Gary Ruvkun** (Berkeley, Kalifornia, 1952ko martxoaren 26a) estatubatuar biologobmolekularra da. 2024ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Victor Ambrosekin batera mikroRNA aurkitzeagatik eta horrek transkripzio ondorengo erregulazio genikoan duen garrantziagatik.

Familia judu batean jaio zen eta biofisikan lizentziatu zen Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn. 1982an Harvardeko Unibertsitatean doktoratu zen eta Massachusetts Institute of Technologyn doktoratu ondoko ikasketak egin zituen.

Massachusettseko Ospitale Orokorrean lan egiten du eta genetika irakaslea da Harvardeko Medikuntza Eskolan.
Triklorobentzeno

**Triklorobentzenoa** konposatu organiko aromatikoa da, C6H3Cl3 formula duena organokloratuen familiakoa. Hiru isomero ditu: 1*,2,3-triklorobentzenoa, 1,2,4-triklorobentzenoa* eta *1,3,5-triklorobentzenoa*. Hirurak produktu sintetikoak dira.

1,2,3- eta 1,3,5- isomeroak solido kolorgeak dira. 1,2,4-triklorobentzenoa olio kolorgea. da.

## Erabilera 
Triklorobentzenoak disolbatzaile eta beste konposatu batzuk sintetizatzeko erreakzio-bitarteko gisa baliatu izan dira nagusiki. 1,2,4-triklorobentzenoa kantitate handitan produzitzen da eta olioak, argizariak, erretxinak, koipeak eta kautxua disolbatzeko baliatzen da. Tinduak ekoizteko ere baliatzen da.

1,2,3-triklorobentzenoa eta 1,3,5-triklorobentzenoa gutxiago fabrikatzen dira eta erabilera mugatuagoak dituzte. Lehena intsektizida eta disolbatzaile gisa baliatzen da eta bigarrena, disolbatzaile moduan nagusiki.

## Sintesia 
1,2,4-triklorobentzenoa bentzenoaren klorazioaren emaitza nagusia da, erreakzio-baldintzak egoki kontrolatzen badira. Halaber, 1,4-diklorobentzenoaren klorazioaren emaitza bakarra da ia. Gainera, hexakloroziklohexanoaren deshidroklorazioaren produktu nagusia da % 70-85, gainerako % 15-30 1,2,3-triklorobentzenoa delarik.

1,3,5-triklorobentzenoa ez da sintetizatzen bentzenoa kloratuz. Aitzitik, Sandmeyeren erreakzioaren bidez prestatzen da 3,5-dikloroanilinatik abiatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volvariella taylorii

***Volvariella taylorii*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus taylorii* (Basionimoa), *Volvaria taylorii*, *Volvaria volvacea var. taylorii*, *Volvaria plumulosa*, *Volvariopsis griseiceps*, *Volvaria griseiceps*, *Volvaria parvula*, *Volvariella pusilla var. taylorii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Kanpai itxurakoa, gero lautua, ez oso mamitsua, zuri-haragi-grisaxka kolorekoa, arre kolorerako joerarekin, gainazal lehorrarekin, feltro finarekin.

**Orriak:** Hasieran zuriak, gero arrosa-haragi kolorekoak, libreak.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta cm 1 bitarteko diametrokoa, biguna eta glabroa; gris-arre koloreko bolbarekin.

**Haragia:** Hauskorra eta zurixka.

**Etimologia:** *Volvariella* terminoa *Volvaria* generoaren txikigarria da. Oinean bolba dutelako. *Taylori* epitetoa pertsona izenetik dator. Taylor mikologoaren omenez. 

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik aurrera. Hondakinen ondoan, horma zaharretan, zikinkeriatan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Martinika, Brasil, Europa, Errusia, Iran, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pau Miquel

**Pau Miquel Delgado** (Sant Quirze del Vallès, 2000ko abuztuaren 20a) txirrindulari kataluniarra da, profesionala 2022tik aurrera Kern Pharma taldean.

## Kirol ibilbidea 
Pau Miquel 2012an hasi zen txirrindularitzan, Sabadelleko Mendiko bizikletako eskolan. Psikologia ikasketak osatu ditu, kirolean aritzen den bitartean.

2016an, kadete mailan (15-16 urte), bigarren sailkatu zen Espainiako errepideko txapelketan eta hirugarren Espainiako erlojupeko txapelketan. Hurrengo urtean, junior mailan (17-18 urte), hirugarren sailkatu zen Espainiako erlojupekoan.

2018an hirugarren amaitu zen Espainiako Kopan junior mailan eta Cursa Ciclista del Llobregat proba entzutetsua irabazi zuen. Urte berean, Espainiako selekzioarekin, Paris-Roubaix junior lasterketan eta Europako txapelketan parte hartu zuen.

2019an, Lizarte talde nafarrak fitxatu zuen eta 2020ko abuztutik aurrera Kern Pharma taldean *stagiaire* moduan aritu zen, hurrengo urtean profesionaletara pasatzeko.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
**2023**
* 9. Ordiziako Klasikan
**2024**
* 3. Ordiziako Klasikoan
* 5. Marseillesa Sari Nagusian
* 7. Franco-Belgikar Zirkuituan
**2025**
* 5. Boucles de l'Aulnen
* 5. Plumelec-Morbihango Sari Nagusian
* 6. Getxoko Zirkuituan
* 8. Sabatini Kopan
* 9. Marseillesa Sari Nagusian
* 10. Miguel Indurain Sari Nagusian

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzulia Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
*  Lizarte (2019-2021)
*  Kern Pharma (*stagiaire*) (2021)
*  Kern Pharma (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Pau Miquel - *Firstcycling.com*
Lucy Bhreatnach

**Lucy Bhreatnach** jaiotzez Maria de la Piedad Lucila Hellman de Mentxaka (Algorta, 1924ko urriaren 8a – Dublin, 2007ko urriaren 1a) euskal-irlandar hizkuntzaren alde ekintzailea izan zen.

Gurasoak Lucila de Mentxaka Dilis eta Franz Heinrich Hellman ingeniari alemaniarra izan ziren, eta bi neba izan zituzten. Familia Espainiako Gerra Zibilean erbesteratu zen. Lucyk Madrilen ezagutu zuen Deasún Bhreatnach eta 1947an ezkondu ziren.

Lucyk politikarekiko eta hizkuntzekiko zuen interesak inspiratu zuen Deasún irlandako gaelerarekin zuen konpromisoa sakontzeko. Senar-emazteen bost semeak eta alaba gaztelaniaz eta gaeleraz hezi ziren. 1949an Dublinera joan ziren eta lehen gaelscoilaren sortzaileetako bat izan ziren.

Gainera, haurrentzako liburuen margolaria eta ilustratzailea izan zen. Bere alaba Luciita Bhreatnach negoziatzaileetako bat izan zen Ostiral Santuko Hitzarmena babestu zuen.

Bera eta senarra giza eskubideen defendatzaileak izan ziren, bereziki Hego Amerikako diktaduren aurkakoak eta emakumeen eskubideen defendatzaileak. Osgun semea ere defendatu zuten tren lapurretaren salaketatik. Osgun Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialistaren sortzaileetako bat izan zen.

Lucita 2007ko urriaren 1ean hil zen eta senarra bi egun geroago, bere emaztearen hiletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burt Young

**Gerald Tommasso DeLouise**, profesionalki **Burt Young** bezala ezaguna (New York, 1940ko apirilaren 30a – Los Angeles, 2023ko urriaren 8a) estatubatuar aktorea izan zen.

Italiar jatorriko familia batean jaio zen eta Lee Strasberg izan zuen ikasle Actors Studion. Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzean aritu zen, eta han boxeatu ohi zuen, 34 borrokalditan 32 garaipen lortuz.

Zineman langile klaseko pertsonaia italiar eta estatubatuarretan espezializatu zen. Bere pertsonaiarik ezagunena Rocky Balboaren koinatua izan zen boxeolariari buruzko filmetan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Jeanette Winterson

**Jeanette Winterson** (Mánchester, Erresuma Batua, 1959ko abuztuaren 27a) britainiar idazlea da, eta bere lanak esparru postmodernistan koka daitezke.

## Bizitza 
Constancek eta John William Winterson bikote ebanjelikoak adoptatu zuten 1960ko urtarrilaren 21ean. Accringtonen hazi zen, Lancashiren. Elim Eliza Pentescostalean hezia, txikitan misiolari izan nahi zuen eta sei urterekin sermoiak idazten zituen.

16 urterekin amari beste emakume batekin maiteminduta zegoela esan zionean, honek bi aukera eman zizkion: “Etxe honetatik joan eta ez zara inoiz gehiago bueltatuko edo neska hori ikusteari utzi”. Jeannetek etxetik alde egin zuen, eta esperientzia hori geroago islatu zuen bere lehen lanean, *Fruta debekatua* izenburukoan, 24 urte zituela argitaratu zuen lana. Gero, 1990ean, BBCk eleberria egokitu zuen miniserie baterako, Winterson bera gidoilari lanetan jardun zuela.

Eleberri horren ostean, hogei bat lan baino gehiago argitaratu dira, eta lan horietan emakumeen homosexualitatearen edo lesbianismoaren gaia jorratu da askotan. Aro garaikideko idazle anglosaxoirik onenetakotzat jotzen da.

Wintersonek 12 urteko harremana izan zuen Peggy Reynolds BBCko aurkezlearekin —2002an amaitu zen—; gero, sei urte inguru egin zituen, 2007ra arte, Deborah Warner antzerki zuzendariarekin, eta, gero, 2009tik aurrera, Susie Orbach idazle feministarekin.
* 1994: Fikzio lesbianorako Lambda Literatura Saria irabazi zuen, *Written on the Body* (Gorputzean idatzia) lanarengatik
* 2006: Britainiar Inperioaren Ordenako ofiziala (OBE) 2006ko Urte Berriko Ohoreetan, literaturaren zerbitzuengatik
* 2013: Irabazlea, Lambda Literatura Saria Memoria edo  Biografia lesbiana, *Why Be Happy When You Could Be Normal?* (Zergatik zoriontsu izan, zu normala izan zintezkeenean?) lanarekin
* 2014: St. Louis Literatura Saria
* 2016: BBCko 100 emakumeetako bat izateko hautatua.
* 2016: Royal Society of Literature-ko kide hautatua
* 2018: Richard Dimbleby 42. Konferentzia aurkeztu zuen Erresuma Batuan emakumeen sufragioaren 100. urteurrenaren ospakizunean
* 2018: Britainiar Inperioaren Ordenaren (CBE) komandantea 2018ko Urtebetetze Sarietan, literaturaren zerbitzuetarako
* 2019: Frankisssteineko Booker sarirako zerrenda luzea: Maitasun istorio bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ánfora hotela

**Ánfora Hotela**, Melilla hirian (Espainia) dagoen hotela da. 5 solairu ditu eta Kulturen Plazatik gertu dago.

## Historia 
Ánfora Hotela XIX. mendeko eraikin enblematikoa da. Hasieran, helburu militarretarako eraiki zuten, eta, gerora, aldatu egin zuten, kalitate handiko ostatu turistikorako gune bihurtzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger Adrià

**Roger Adrià Oliveras** (Bartzelona, 1998ko apirilaren 18a) txirrindulari kataluniarra da, profesionala Red Bull-BORA-Hansgrohe taldean.

## Kirol ibilbidea 
Amateurretan dagoeneko nabarmendu zen Lizarte taldean, eta Pascual Momparler Memoriala proban gailendu zen, baita Espainiako Txirrindularitza Kopan ere. 
2020an profesionaletan debutatu zen Kern Pharma.

2022ko ekainaren 17an, profesionaletako lehenbiziko garaipena eskuratu zuen Route d'Occitanieko bigarren etapa irabazi zuen eta.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**2015**
* Iruñeko Itzuliko etapa bat
**2016**
* Arabako Itzulia
* Ramos Garaikurra
* Lacturale Garaikurra
**2017**
* 2. San Lorenzo Sari Nagusian
* 7. Portugalgo Etorkizuneko Itzulian
**2018**  
* San Pedro Saria
* 2. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (amateur)
* 3. Pascuas Zirkuituan
* 3. Loinaz Proban
**2019**
* Espainiako Txirrindularitza Kopa
* Pascual Momparler Memoriala
* San Lorenzo Sari Nagusia
* Galiziako Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 2. Aiztondo Klasikan
* 2. Macario Sari Nagusian
* 3. Balentziaga Memorialan

### Profesionaletan 
**2020**
* 3. Friuli-Venezia-Juliako Giroan
**2021**
* 3. Ordiziako Klasikan
* 4. Eslovakiako Itzulian
* 5. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 7. Asturiasko Itzulian
**2022**
* Route d'Occitanieko etapa bat
* 5. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
**2023**
* 3. Grand Besançon Doubs Klasikoan
* 5. Miguel Indurain Sari Nagusian
* 6. Asturiasko Itzulian
* 6. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 8. Ordiziako Klasikan
**2024**
* Valoniako Sari Nagusia
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 3. Bernocchi Kopan
* 5. Eschborn-Frankfurten
* 6. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 6. Emiliako Giroan
**2025**
* Burgosko Itzuliko etapa 1
* 3  15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 4. Valoniako Sari Nagusian

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
 —: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Taldeak 
*  Kern Pharma (2020-2023)
*  Bora-Hansgrohe (2024-)
** Bora-Hansgrohe (2024)
** Red Bull-BORA-hansgrohe (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Roger Adrià – *Sitiodeciclismo.net*
Hiru Handiak (argipena)

**Hiru Handiak** terminoak hainbat adiera du:

* **Hiru Haundiak**, horrela idatzita, mendi lasterketa ohiko bat.
* **Hiru Handiak** edo **Itzuli Handiak**, txirrindularitza hiru lasterketa nagusiak, Giro, Tour eta Vuelta.
Kingsgate (Kent)

**Kingsgate**, Ingalaterrako hego-ekialdeko kostaldean dagoen herrixka bat da, Kent konderrian. 

Izena hainbat ingeles erregeek Europar kontinentetik Ingalaterrarako bidaian lehorreratu ziren lehen tokia uzan zelako datorkio, tartean 1683ko ekainaren 30ean Karlos II.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa eta 1748an Jurgi II.a Erresuma Batukoa.

## Leku nabarmenak 
* North Foreland lurmuturra
* Kingsgate gaztelua
North Foreland

**North Foreland**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen klerazko lurmutur bat da, Kent konderrian eta Thanet uhartearen ekialdeko muturrean. Broadstairs eta Margate udalerrien artean dago.

Bertatik Iparraldeko Itsasoaren hegoaldeko eremua ikusgai dago. Lurmuturrean itsasargiaz gain, Kingsgate gaztelua dago.
Push It

"**Push It**" Salt-N-Pepa emakumezkoek osatutako hip hop taldearen rap abestia da. "Tramp" singlearen B alde gisa irten zen 1987an, baina hurrengo argitaratze batzuetan bere horretan sustatu zuten.

19. postura iritsi *Billboard* Hot 100 zerrendan 1988an AEBetan. VH1 telebistaren "Hip Hopeko 100 kantu onenen" zerrendan 9. sailkatu zuten 2008an. 2023ko beste zerrenda batean, emakumezkoek egindako 50 rap abesti onenak, lehen postuan jarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Push It, bideoa.
Melilla Puerto Hotela affiliated by Melia

**Melilla Puerto Hotela** Melilla hirian (Espainia) dagoen hotel bat da. 5 solairu ditu eta San Lorentzo hondartzatik gertu dago. 

## Historia 
2003an inauguratu zuten Melilla Puerto hotel gisa, eta izena aldatuz joan da denboran zehar, jabe aldaketen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emil Nielsen (eskubaloilaria)

**Emil Nielsen** (1997ko martxoaren 10a) Danimarkako eskubaloi jokalari profesionala da Fc Bartzelona eta Danimarkako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Hans Lindberg

**Hans Óttar Lindberg Tómasson** (1981eko abuztuaren 1a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da eta jatorri islandiarra du HØJ Elite eta Danimarkako talde nazionalean jokatzen du. Baita jokalari zaharrena ere Danimarkako taldearentzat. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Mel McDaniel

**Melvin Huston McDaniel** (1942ko irailaren 6a, Checotah, Oklahoma - 2011ko Okmulgee, Oklahoma), estatubatuar country musikari bat izan zen. 

Bere abesti ezagunenak 1980ko hamarkadan argitaratu zituen, tartean "Louisiana Saturday Night", "Big Ole Brew", "Stand Up", "Baby's Got Her Blue Jeans On", "I Call It Love", Bruce Dpingsteenen "Stand on It" eta Chuck Berryren "Let It Roll (Let It Rock)".

## Diskografia 
## Kanpo estekak
Thomas Sommer Arnoldsen

**Thomas Sommer Arnoldsen** (2002ko urtarrilaren 11a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da Aalborg Håndbold eta Danimarkako talde nazionalean jokatzen du.

Danimarkaren ordezkaria izan zen 2022ko Europako 20 urtez azpiko Txapelketan eta 2023ko Munduko Junior Txapelketan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Niclas Kirkeløkke

**Niclas Vest Kirkeløkke** (1994ko martxoaren 26a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da SG Flens-Handewitt eta Danimarkako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
South Foreland

**South Foreland**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen klerazko lurmutur bat da, Kent konderrian. Dover udalerritik 4,5 kilometro ipar-ekialdera, Deal udalerriaren hegoaldean eta North Foreland lurmuturretik 15 milia hegoaldera dago.

Bertatik Doverko itsasartea ikusgai dago.

Toki honetan Ingalaterra eta Europar kontinentearen arteko distantzia laburrena dago, itsasoz bata bestearengandik 33,2 kilometro eskasera baidaude.
Kingsgate gaztelua

**Kingsgate gaztelua**, Ingalaterrako hego-ekialdeko kostaldeko Kingsgate herrixkan dagoen gaztelu bat da, Kent konderrian.

1760ko hamarkadan Henry Fox, Hollandeko 1. Baroiak eraikiarazi zuen. 

1920ko hamarkadan luxuzko hotela bilakatu zen, eta 1954tik aurrera 32 pisu pribatudun eraikina.
Deklorano plus

**Deklorano plusa** konposatu organiko poliziklikoa, C18H12Cl12 formula duena organokloratuen familiakoa. Solido kristalino kolorgea da.

Sua atzeratzeko produktu gisa erabili izan da.

Poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko Hitzarmenak 2023n deklorano plusa fabrikatzea eta saltzea debekatu zuen.

## Sintesia 
Diels-Alder erreakzio bati jarraituta prestatzen da bi baliokide hexakloropentadieno baliokide bat ziklooktaienorekin erreakzionaraziz. Bi isomero eratzen dira, *sin* eta *anti*, 1:3 ratioan.
ezkerrera|thumb|sin isomeroa
erdian|thumb|anti isomeroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abel Serdio

**Abel Serdio Guntín** (1994ko apirilaren 16a) eskubaloi jokalari espainiarra da, Wisła Płock-en eta Espainiako talde nazionalean jokatzen duena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Agustín Casado

**Agustin Casado Marcelo** (1996ko maiatzaren 21a) ONE Veszpremm eskubaloi taldeko eta Espainiako talde nazionaleko jokalaria da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ian Tarrafeta

**Ian Tarrafeta Serrano** (1999ko urtarrilaren 4a) Espainiako eskubaloi jokalaria da eta Pays d'Aix UCn eta Espainiako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Lukas Jørgensen

**Lukas Lindhard Jørgensen** (1999ko martxoaren 31a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da eta SG Flens-Handewitt eta Danimarkako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Daniel Dujshebaev

**Daniel Dujshebaev Dobichebaeva** (1997ko abenduaren 4a) Industria Kielceko eta Espainiako talde nazionaleko eskubaloi jokalari espainiarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Hans Schaffner

**Hans Schaffner** (Interlaken, 1908ko abenduaren 16a – Berna, 2004ko azaroaren 26a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1966an.

Bernako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta Bernako kantonamenduko auzitegi gorenean lan egin zuen. Suitzako Alderdi Erradikal Liberaleko kide izan zen eta 1961ean Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten. 1970ean kargua utzi zuen. Ekonomia saila zuzendu zuen eta nekazaritzaren aldeko eta inflazioaren aurkako neurriak bultzatu zituen.

1966an Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen eta urte horretan Suitza GATTen sartu zen.

## Kanpo estekak
Curro Romero

**Francisco «Curro» Romero López** (Camas, 1933ko abenduaren 1a), «El Faraón de Camas» ezizena duena, espainiar toreatzaile ohia da.

## Biografia 
1954ko irailaren 8an lehen aldiz zaldiekin Utreran Ruperto de los Reyesen zekorrak toreatu zituen, Juan Gálvez eta Francisco Corpasekin.

Madrilgo Las Ventas zezen-plazan debutatu zuen 1957ko uztailaren 18an, Alipio Pérez-Taberneroren zezenekin, Adolfo Aparicio eta Vázquez II .arekin batera.

Gregorio Sánchezek alternatiba eman zion, Valentziako zezen-plazan, 1959ko martxoaren 18an. eta Maestranzan arratsalde batean belarri gehien moztu dituen toreatzailea izan zen.

Las Ventasen zazpi aldiz atera zuten Ate Handitik: 1973ko maiatzaren 24an (bi belarri moztu zituen, baina sorbaldetan irteteari uko egin zion); 1965eko maiatzaren 24an (belarri bat); 1967ko maiatzaren 26an (bi belarri); 1959ko irailaren 22an (belarri bat); 1963ko uztailaren 4an (bi belarri); 1966ko uztailaren 7an (bi belarri) eta 1966ko maiatzaren 28an (bi belarri). Hogeita hamabost alternatiba eman ditu. Monumentu bat du Sevillan, La Maestranzatik gertu. 2020ko otsailean, Andaluziako Seme Kutun titulua eman zitzaion.

Bere ibilbidean 900 zezenketa inguru egin ondoren, La Algaban 2000ko urriaren 22an egindako jaialdi batean, bi belarri moztu eta zezen-plazak utzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Gómez Ortega

**José Gómez Ortega** (Gelves, 1895eko maiatzaren 8a-Talavera de la Reina, 1920ko maiatzaren 16a), hasieran «Gallito III.a» eta gero «Joselito» edo «Joselito el Gallo» ezizenak zituena, espainiar toreatzailea izan zen. Tauromakia modernoaren aldaketak ekartzeagatik, ganadutegietan zezenak hautatzeko oinarriak jartzeagatik eta zezen plaza monumentalen eraikuntza sustatzeagatik da ezaguna. 

Zezenketako haur prodijioa, sei urterekin zezenak toreatzen zituen. Gaur egun, tauromakiaren historiako toreatzailerik osatuena eta menderatzaileena da. Juan Belmontekin batera, 1910eko hamarkadan, Zezenketako Urrezko Aroa deiturikoa protagonizatu zuen, eta, aldi berean, adiskidetasun maitagarria izan zuen. Goizegi eta ustekabean hil zen Talaverako zezen-plazan, bere ibilbide profesionalaren gailurrean, eta zezenketa zaharraren maisu gisa eta zezenketa modernorako behin betiko trantsizio gisa zuen legenda loditu baino ez zuen egin..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Antonio Morante Camacho

**José Antonio Morante Camacho** (La Puebla del Río, 1979ko urriaren 2a), «**Morante de La Puebla**» ezizena duena, espainiar toreatzailea da.

## Biografia 
Toreroa amaren sabeletik, «Morante de La Puebla» sevillar toreoaren egungo interpreterik garbiena da. Aitzineko bular-paseen egunaren gustua hartzen jakin du, hala nola Rafael «El Gallo»k asmaturiko "kikiriki"a edo 2010eko maiatzaren 23an Nimesen egin zuen "pase de la silla", Gallo beraren desagertzearen 50. urteurrena ospatzeko.

Toreatzaile barrokoa da, bere estilo bereziagatik ezaguna. Adibidez, ile-motots naturala daraman gaur egungo zezen-hiltzaile bakarra da; bere traje distiratsuak originaltasun handikoak eta estetikoki oso estimatuak dira.

2004an erretiratu zen, nerbio-krisi baten ondorioz, eta 2005ean «Morante» maila gorenera itzuli zen egungo tauromakian, non lehen mailako postua duen.

Hauteskunde-zerrendetan parte hartu ez arren, Voxen aldeko agerpenak egin ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zezenketa komiko

[thumb|*El bombero torero* [Melillako zezen-plazan (2010)]]
**Zezenketa komikoa** edo **zezenketa bufoa** tauromakiaren aldaera bat da, baina izaera komikoa duena. Gaztelaniaz  izena ere esaten diote. Hau Carmelo Tusquellas artistaren ezizenari zor zaio, Charles Chaplinen *Charlot* pertsonaia ospetsuaren jantzita antzezten baitzuen.

## Historia 
Toreo komikoaren urrezko urteetan hogei konpainia ere izan ziren. Tusquellasez gain, Rafael Dutrusek eta Jose Colomerrek ere parte hartu zuten "Charlot, Llapisera eta Botonesen *troupe*a" izeneko hirukotean. Valentziako toreo komikoaren figura handia, Dutrusek ''Banda l'Empastre* formazio musikalarekin ere jo zuen.

Pablo Celis Cuevas, *El Bombero Torero* ikuskizunaren sortzailea, ere nabarmendu zen zezenketa bufoan. Suhiltzaile jantzita aritzen zen, eta nanismoa zuten pertsonek ere toreatzen zuten.  El *Bombero Torero'' konpainiak 2017an erretiratzea erabaki zuen. Ikuskizun honetan Pepín Burgos "Pepito" ere nabarmendu zen.

Ikuskizunaren alde serioan toreatzaile gazteak aritu ziren, gerora Antonio Chenel "Antoñete", Paco Ojeda, José María Manzanares, Juan Antonio Ruiz "Espartaco", José Ortega Cano, Dámaso González eta Emilio Muñoz, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fedora (kapela)

**Fedora** buru-estalki malgua da, hegal ertain edo zabalekoa, gainaldea luzetara tolestua duena. Dena den, gainaldeko tolesak hainbat formatakoak izan daitezke. 

## Historia 
Fedora kapelak historia aberatsa du. 1880ko hamarkadan sortua, hasieran emakumeek erabiltzen zuten. XX. mendearen hasieran, gizonezkoen modako buru-estalki bilakatu zen, eta gangster eta detektibeen sinonimo 1920ko eta 1930eko hamarkadetan, zinemari esker. Besteak beste, Humphrey Bogartek jantzi zuen *Casablanca* filmean.

XX. mendearen erdialdean, modaz kanpo geratu arren, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan berpiztu egin zen, eta pertsona dotoreen oinarrizko osagarri bihurtu. Gaur egun ere, modatik joan ez den kapela da, edozein janzkerari sofistikazio ukitua eransten diona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rocky Balboa

**Robert «Rocky» Balboa** fikziozko zinema-pertsonaia da. Jatorri italiarreko boxeolari estatubatuarra da, eta 1976ko *Rocky* filmean agertu zen lehen aldiz. Bertan, hasiera batean "The Bucket of Blood" ezizeneko munta txikiko borroka-klub batean boxeatzen zuen. Bitxia bada ere, Apollo Creed boxeoko txapeldunak, Ameriketako Estatu Batuen independentziaren 200 urteak ospatzeko bere borroka izarrerako eustailerik aurkitu ez duenez, boxeo hiztegi batean bilatzen du, eta deigarria egiten zaio Balboaren izengoitia, "The Italian Stallion"- -, eta, beraz, Rockyri erronka botatzen dio titulua irabazteko aukera bat emateko. Borroka horretatik aurrera, Rockyk pentsaezina dena lortzen du, eta bere ibilbidea modu imajinaezinean igotzen hasten da, bere espiritu menderaezinari eta onena izateko erabakiari esker. Ondoren, Rocky frankizia honela garatu zen: *Rocky II* (1979), *Rocky III* (1982), *Rocky IV* (1985), *Rocky V* (1990), *Rocky Balboa* (2006), *Creed* (2015), *Creed II* (2018) eta *Creed III* (2023).

Rocky Balboak boxeatzeko ezker estilo berezia du, baina ondorengo filmetan bere estiloa aldatzen doa, eskuinarekin boxeatzen ikastetik kolpeak emanez bere bizkortasuna eta azkartasuna areagotzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club de Remo Txampa

**Club de Remo Txampa** edo **Club de Remo Txampa de Antigua** Kanarietako Antigua (Fuerteventura) herriko arraun elkartea da. Francisco Pedrosaren ekimenez sortu zen elkartea eta hura da arraunketa finkoaren bultzatzailea.

## Arraunketa finkoa 
Arraunketa finkoan aritzen da, llautetan, eta baita bateletan ere S.D. Tirán galiziarrarekin duen hitzarmenaren baitan. 

Batelen estropada ere antolatu izan du Antiguan eta tarteka euskal taldeek ere hartu dute parte. 2016ko ekitaldian Hibaikak (emakumezkoetan) eta San Pedrok (gizonezkoetan) irabazi zituzten estropadak. 

2020an Txampak Oriako Traineru Jaitsieran egin zuen arraun Club Nàutic Bétulo kataluniarrarekin batera trainerua osatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaua (filma)

***Gaua*** Paul Urkijo arabar zinema zuzendariaren euskal film fantastikoa da. Zuzendariaren hirugarren film luzea izan zen *Errementari*ren eta *Irati*ren ondoren. Filma 2025eko urtarrilean zehar hasi ziren grabatzen, eta urte bereko azaroan estreinatu zen.

Irusoin, Ikusgarri Films, Gaua AIE eta Vilaüt Films enpresen artean ekoitzitako lana izan zen. Babesleak: ETB, TVE, Eusko Jaurlaritza, Arabako Foru Aldundia eta Gasteizko Udala.

## Sinopsia 
Euskal mendiak, XVII. mendea. Sorgin-ehiza betean, Kattalinek (Yune Nogueiras) atzean utziko du baserria gauaren erdian, senarrarengandik ihesi. Basoaren belztasunean galduta, haren atzetik dabilen presentzia sentitzen hasiko da. Bere bidean hiru emakume maitagarrirekin egingo du topo eta, arropa garbitzen duten bitartean, herriko beldur eta esamesen ipuinak kontatuko dizkiote elkarri. Kattalinen harridurarako, bera izango da istorio horien protagonista.

Kondairetan, euskal mitologiako hainbat pertsonaia agertuko dira: Gauekori eskainita dago lehen atala; Inguma, Aideko, eta Belagilea agertzen dira bigarrenean; Mateo Txisturena kontatzen da hirugarrengoan; azkenean sorginak eta Akerbeltz agertuko dira

## Antzezleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikusmenaren alegoria

***Ikusmenaren alegoria*** Jan Brueghel Zaharrak eta Peter Paul Rubensek 1617an margotutako lana da. Sinadura paper batean dago, Venusengandik hurbil. Margolana *Bost zentzumenak* sailekoa da. Margolariek oleo ohola gaineko teknika erabili zuten. Bi artistek Espainiar Herbehereetan lan egin zuten elkarrekin: Brueghelek paisaia eta objektuak egin zituen eta Rubensek pertsonak. Estiloa Flandriako barrokoarena da. Gaur egun Madrilgo Pradoko museoan ikus daiteke.

## Deskribapena 
Tamainua: 64,7 x 109,5 zm. 

Pinturak gela handi bat erakusten du, koadro, busto zizelkatu eta era guztietako objektuekin apaindua (lurreko globoak, sestanteak). Ia erdian, Kupidok kristau-gaiko pintura bat erakusten dio Venusi: *Jaiotzetiko itsu baten sendaketa*.

Max Rooses-en iritziz margolanean argertzen diren objektuak Alberto VII.a Austriakoaren eta Elisabet Klara Eugenia Austriakoaren bildumakoak ziren. Objektu horien artean zenbait margolan identifikatu daitezke: Rubensen *Tigrearen ehiza* (horri esker lan hori datatu daiteke) eta Rubensen *Bakanal* bat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bost zentzumenak*

## Kanpo estekak 
* Margolana erresoluzio handiz Pradoko museoaren webgunean.
San Gildas kapera (Bieuzy)

**San Gildas kapera** edo **San Gweltaz kapera**, , Bretainiako Bieuzy udalerrian dagoen kapera katoliko bat da, Morbihan departamentuan.

XV. mendean eraiki zen era Gildas britaniar santuari sagaratua dago.
Cándida Jiménez Huelva

**Cándida Jiménez Huelva** edo **Cándida Huelva Jiménez** (Luanda, Angola, Portugaldar Inperioa, 1845eko maiatzaren 2a – El Puerto de Santa María, Cádiz, Espainia, 1951ko urtarrilaren 22a), **Candida «La Negra»** izenez ezaguna, emakume esklabo askatua izan zen, eta Puerto de Marian eman zuen bizitza gehiena. Andaluziako azken esklabo ezaguna da, eta Espainiako azkenetakoa**.**

## Biografia 
Cándida Jimenez Huelva esklabo jaio zen Luandan, Angolako kolonia portugaldarrean. XIX. mendeko 50eko hamarkadan, esklabo-trafikoko itsasontzi batean zihoan, Habanara. Espainiako Inperioak 1837an bere lurraldean esklabotza abolitu bazuen ere, arau honek Puerto Rico eta Kuba kanpo uzten zituen, non legala izaten jarraitu zuen 1873 eta 1886 arte, hurrenez hurren. Era berean, esklabotzak legezkoa izaten jarraitu zuen Portugalgo kolonietan 1869ra arte. Cádizko badiatik igarotzean, Cándida atxikita zegoen itsasontzia hondoratu egin zen ekaitz baten ondorioz. Ostean, El Puertoko nekazari batek aurkitu zuen, eta Lencheria kaleko 5. zenbakiko bere etxean hartu zuen eta Cándida bertan bizi izan zen bizitza osoan.Han herriko ijito batekin lotu zen**.**Ospe handia hartu zuen herrian, hein batean, iritsi zen garaian bertan bizi zen pertsona beltz bakarra zelako. El Puertoko herri-kulturan izan zuen presentzia XX. mendeko 20. eta 50. hamarkaden arteko testigantzetan islatzen da, guraso batzuek seme-alabei lo egin zezaten «Egin lo, badator Candida "Beltza" eta» esaten omen zieten.
* 2018an Joaquin Garcia Romeu egileak *La última negra* argitaratu zuen, Cándidaren bizitza birsortzen zuena. 
* 2019an Maria Bueno artistak, berriz, bere historiari heldu zion «FridAfro: nire herentzia afrikarra» proiektuaren parte gisa.

## Ikus, gainera 
* Portugalgo kolonialismoa
* Rosalia Gómez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abuna Yemata Guh

**Abuna Yemata Guh**, Etiopiako Hawzen barrutian dagoen eliza monolitiko bat da, Tigray eskualdean. Itsas mailatik 2.580 metroko altueran eta amildegi batean dago. Bertaratzeko modu bakarra oinez da.

Arkitektura era kupula VI. mendekoak dira, era barnealdean XV. mendeko horma-irudiak dauzka.
Fanjingshan

**Fanjingshan** edo **Fanjing mendia**, Txinako Tongren hirian dagoen mendi bat da, Guizhou probintzian eta Wuling mendietan. 2.570 metroko altueran dago.

1978an **Fanjingshan Erreserba Natural Nazionala** sortua izan zen, eta 1986an UNESCOk Biosferaren Erreserba izendatu zuen.

Txinatar budismoarentzat mendi sakratua da.  Buda Maitreiaren arabera bodhimaṇḍa da.

2018an UNESCOk Gizateriaren ondarea izendatu zuen.
Madonna della Corona santutegia

**Madonna della Corona santutegia**, , Italiako Ferrara di Monte Baldo udalerrian dagoen santutegi bat da, Veneto eskualdean. 775 metroko altueran dago.
Volvariella media

***Volvariella media*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Agaricus medius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, latza, ganbil-laua, ertz leuna, zuria, erdigunea arrexka, glabroa, likatsu samarra, zetadun distiratsua lehorrean.

**Orriak:** Sabeldunak, borobildu-libreak, zabal, zuriak, gero haragi kolorekoak.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen  ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,6 cm bitarteko lodierakoa, barrubetea, zilindrikoa, zuria, luparekin ikusita pixka bat ilaunduna. Zaku formako bolba irregularra, 4-5 lobuluduna, kanpotik grisa eta tomentuduna.

**Haragia:** Zuria, obobatua, zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Volvariella* terminoa, *Volvaria* generoaren txikigarria da. Oinean bolba duelako. Media epitetoa bere dimentsioak ez direlako oso handiak.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Volvariella* txiki bat *pusilla* da, normalean ez da hain liraina.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udan. Koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Tajikistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arsenio Linares y Pombo

**Arsenio Linares y Pombo** Espainiako Armadako ofiziala eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Valentzian jaioa 1848ko urriaren 22an, 1868an teniente maila lortu zuen eta Kubako matxinaden aurkako operazioetan parte hartu zuen, eta Espainia kontinentaleko Gerra Karlistetan euskal separatisten matxinadak bertan behera utziz. Filipinetan, Madrilen eta Melillan egon zen, eta geroago Kubara itzuli zen. Linaresek sutsuki leialtzat jo zuen bere burua Alfontso XIII.a erregearekin. Antisemita eta supremazista zuria zen, eta bere memorietan (1906an argitaratua) iruzkin mesprezagarri ugari egin zituen juduei buruz, baita afrikar jatorrikoei buruz ere. Ideologikoki, Linaresek esan zuen demokraziaren aurka zegoela, eta hori "ideia okerra" zela. Horretan oinarrituta babestu zuen Arsenio Martínez Camposek zuzendutako estatu kolpea, Espainiako Lehen Errepublika eraitsi eta monarkia berrezartzeko.

Santiagoren defentsa antolatu zuen San Juan Muinoko guduan. Linaresek ez zuen postu hori sendotu, eta 10.000 erreserba espainiar inguru izan zituen Santiago hirian. Hiriaren defentsarako funtsezkoak ziren errotze espainiarrak gaizki eraikiak zeuden. Aldapan behera suzko zelai garbi bat izan zezaketen San Juan Altuko aurrerantz edo gailur militarrean egon baino gehiago, mendi-tontorrean eraiki zituzten, eta, horri esker, amerikarrek ihes egin ahal izan zuten, baita fusilaren hegaldietatik hurbil ere, soldadu espainiarren behaketa-lerroen azpitik zihoazenean.

San Juan Muinoko guduaren ondoren, Pombok honela idatzi zion bere komandanteari: "Egoera zorigaiztokoa da; errenditu beharra dago; agonia luzatu besterik ez dugu egiten; sakrifizioak ez du ezertarako balio".

Gerra ministro izendatu zuen 1900. urtean Francisco Silvela lehen ministroak, eta ondorengo gobernuetan kargu hori hartu zuen. Biziarteko senatari izendatu zuten 1900ean. 1909an, Kataluniatik Marokora bidali beharreko tropak biltzeak Bartzelonako Aste Tragikora eraman zuen. Madrilen hil zen 1914ko abuztuaren 7an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosalia Gómez

**Rosalia Gómez** (Charco del Pino, Granadilla de Abona, Tenerife, 1801–Arona, Tenerife, 1874ko azaroaren 22a) emakume esklabo askatua izan zen eta Tenerife uhartean bizi izan zen bizitza osoan. Uharte honetako azken esklabo ezaguna da, eta Espainiako azkenetakoa.

## Biografia 
Rosalia Gomez Granadilla de Abona herriko Charco del Pino auzoan jaio zen 1801ean, jada esklabo gisa. Hori horrela izan zen "sabelaren legea" aplikatuz, esklabo baten ondorengoak jaiotzean bertan esklabo bihurtzen zituena (baita gurasoetako bat ez bazen ere).Gómezen ama, amona, birramona eta herenaitona ere esklaboak izan ziren, guztiak Quijana-Sarabia familiakoak.1837an, Espainiak debekatu egin zuen esklaboak Iberiar penintsulan eta Kanariar eta Balear uharteetan edukitzea, eta hiru urte geroago, Medinak Rosalia askatu egin behar izan zuen, orduan berrogei urte zituen.Horren ostean, berak familiarentzat lanean jarraitu zuen soldatapeko gisa, eta, azkenean, Aronako Tunisia auzora joan zen bizitzera, non jornalari eta neskame gisa lan egin zuen eta bere seme-alaba eta bilobekin bizi izan zen, 1874an hil zen arte.

Rosaliak hiru seme-alaba izan zituen, esklabo izan zirenak bizitzako lehen urteetan, 1840. urtea baino lehen jaio zirelako, eta bi osaba ere bai, Gertrudis eta Tomás, beren jabeengandik ihes egin zutenak eta iheslari bihurtu zirenak. Hala ere, Tomasen kasuan, Justiziak aske izateko baimena eman zion gerora.Halaber, Pedro Gonzalez Camelloren senitartekoa izan zen, hemezortzi urterekin esklabo gisa saldua. 

*Rosalia* eta bere familiaren historia Nelson Díaz Frías ikertzaileak aurkitu zuen, eta *Rosalía Gómez (1801-1874). La última esclava de la isla de Tenerife* (2020) lanean argitaratu zuen.

## Ikus, gainera 
* Cándida Jiménez Huelva

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Diaz Frias, Nelson. *Rosalia Gómez (1801-1874). Tenerife uharteko azken esklaboa*. Llanoazur, 2020.  

## Kanpo estekak
Banlieue 13 : Ultimatum

***Banlieue 13 : Ultimatum*** (euskaraz *13 Barrutia: Ultimatuma*), 2009ko Patrick Alessandrin frantziarrak zuzendutako ekintza film bat da. Cyril Raffaelli, David Belle, Philippe Torreton, Daniel Duval eta Élodie Yung aktoreek antzeztu zuten. Luc Bessonek ekoitzi zuen.

*District 13* (2004) filmaren jarraipena da eta *Brick Mansions* (2014) berregokitzapena uzan zuen.

## Argumentua 
2010. urtea, Parisko auzuneetan gaizkile taldeak eta kaosa nagusi dira. 
Leïto (David Belle) poliziaren agentea misio zail ta arriskutsu bat argitzeko helburuz talde horietako talde arriskutsu eta gogorrenean infiltratu beharko da.

## Aktoreak 
* David Belle: Leïto
* Cyril Raffaelli: Damien Tomaso
* Philippe Torreton: Frantziako presidentea
* Daniel Duval: Walter Gassman
* Élodie Yung: Tao, Asiar gaizkile taldearen burua
* MC Jean Gab'1: Molko, African gaizkile taldearen burua
* Fabrice Feltzinger: Montana Txiki, Ijito haizkile taldearen burua
* James Deano: Karl, Skinhead gaizkile taldearen burua
* La Fouine: Ali-K, Arabiar gaizkile taldearen burua
* Pierre-Marie Mosconi: Roland
* Sophie Ducasse: Sonya
* Jean-François Lénogue: Jeff
* Lannick Gautry: Lagun moloia
* Lise Lamétrie: Idazkari mutua
* Emilien De Falco: Polizia ofiziala (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Glenn Meyers

**Glenn Meyers** (Fremont, 1961eko ekainaren 19a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennifer Mucino-Fernandez

**Jennifer Mucino-Fernandez** (Boston, 2002ko abenduaren 18a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agintariena

**Agintariena** (edo **Ikurrin dantza**) Durangaldeko dantza da, txistu eta danbolinaren doinuak jarraituz egiten da. Herriko eta auzo edo kofradietako jaietan zortzi lagunek egiten dituzte dantzok, txistulariak lagunduta.

Dantzari-dantza dantza sortako hasierako sarrera da. Hasierako Agintarienaz gain hauek dira beste zortzi atalak:

# [thumb|[José Luis Etxebarria Goiri|Txelu Etxebarria: dantzari, txistulari eta idazle.]]Zortzinangoa
# Ezpata joko txikia
# Banangoa
# Binangoa
# Ezpata joko handia
# Launangoa
# Makil jokoa (edo Makil dantza)
# Txotxongiloa (edo Txakarrenkoa).

## Jatorria 
Dantza honen sorrerari ezin zaio data zehatz bat ezarri. Durangaldeko tradizioan sortutako dantza-sorta da. Humdboldt alemaniarrak 1881ean deskribatu zuen. Txelu Etxebarria begoñatarrak,  28 urtez dantzari aritu ondoren, liburuak argitaratu zituen 1969an eta  1990an.

Gaur egun, Dantzari Dantzako gainerako dantzak bezala, Abadiño, Berriz, Garai, Iurreta, Izurtza eta Mañarian ikus dezakegu, baina iraganean merindade osoan zabaldu zela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larrinaga, Josu. «Dantzari-dantza - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *Aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus*
Rugosomyces obscurissimus

***Rugosomyces obscurissimus*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Tricholoma ionides var. obscurissima* (Basionimoa), *Tricholoma obscurissimum*, *Calocybe obscurissima*, *Lyophyllum obscurissimum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik lautura, disko formakoa, erregularra edo pixka bat konkorduna, iletsu samarra edo ia leuna, arre-gris edo arre-gorrixka-more bizi kolorekoa, erdigunean ilunagoa.

**Orriak:** Mehetu-itsatsiak edo koskarekin, estu, baina ez oso zabalak, zuriak.

**Hanka:** Erregularra, zuzena, zilindrikoa, fibriloso samarra, kapelaren kolorekoa luzera denean.

**Haragia:** Zuria, irinaren usain eta zaporearekin, ez oso handia.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator eta kapela edo buru eder batekin esan nahi du. *Obscurantissima* epitetoa bere koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Rugosomyces ionides* delakoaren aldaera bat da eta oso antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Basoetan edo bide bazterretako belarretan.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bost zentzumenak (margolanak)

***Bost zentzumenak*** Jan Brueghel Zaharrak eta Peter Paul Rubensek 1617-1618 artean bost lanen saila da.  Margolariek oleo ohola gaineko teknika erabili zuten. Bi artistek Espainiar Herbehereetan lan egin zuten elkarrekin: Brueghelek paisaia eta objektuak egin zituen eta Rubensek pertsonak. Estiloa Flandriako barrokoarena da. Gaur egun Madrilgo Pradoko museoan ikus daiteke.

## Deskribapena 
Tamainu handiko lanak dira: 65 x 107 zm. ingurukoak. Ikuspegi espektakularrak erakusten dituzte, zehaztasunez beteta.

## Historia 
Koadro sorta hau Alberto VII.a Austriakoaren eta Elisabet Klara Eugenia Austriakoa Herbehereetako gobernadoreek enkargatu zuten. Geroago, Filipe IV .aren eskuetara igaro ziren, eta hark Madrilgo Alkazarrean jarri zituen koadroak. 1734ko sutetik erreskatatu ondoren, desagertutako Buen Retiroko Jauregira eraman zituzten, eta, ondoren, Errege Jauregira, Pradoko museoan amaitu arte.

## Iruditegia 

Image:
Jan Brueghel I & Peter Paul Rubens - Sight (Museo del Prado).jpg|*Ikusmena*, 1617.
Jan Brueghel I & Peter Paul Rubens - Hearing (Museo del Prado).jpg|*Oído*, 1617–18.
Jan Brueghel I & Peter Paul Rubens - Smell (Museo del Prado).jpg|*Usaimena*, 1617–18.
Jan Brueghel I & Peter Paul Rubens - Taste (Museo del Prado).jpg|*Dastamenta*, 1618.
Jan Brueghel Touch Prado.jpg|*Ukimena*, 1618.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Margolana erresoluzio handiz Pradoko museoaren webgunean.