open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izu (argipena)

**Izu** hitzak adiera eta erabilera batzuk ditu:

* izu (beldurra), beldur handia;
* izualdia edo sustoa;
* Izu garaia edo *Izualdia*, Frantziako Iraultzako aldi bati ematen zaion izena;
* banku-izua, bezeroak masiboki bankuetara euren dirua eskatzera;
* toponimo moduan, Euskal Herrian,
** Izu, Oltza zendeako herria, Nafarroan;
** Izu, Artikutza eta Arantzaren artean dagoen mendia;
** Isuko mendatea, *Izuko mendatea* ere idatzi ohi dena;
* toponimo moduan, Japonian,
** Izu penintsula, Honshun;
** Izu Uharteak, aurreko penintsularen ekialdean;
** Izu Ōshima, artxipielagoko uharterik handiena;
** Izuko probintzia;
** Izu-Ogasawarako itsas hobia edo Izu-Boninetako itsas hobia, itsas hobia;
* pertsona zenbaitek ere **Izu** izena dute,
** Miguel Izu (1960 -), politikaria.
Petri Foixkoa

**Petri Nafarroakoa** edo **Petri Foixkoa** (Paue, 1449ko otsailaren 7a – Erroma, 1490eko abuztuaren 10a) Nafarroako infante eta kardinala izan zen.

## Biografia 
Gaston IV.a Foixkoa eta bere emaztea zen Leonor I.a Nafarroakoa erreginaren semea izan zen. Osaba Petri Foixkoa "Zaharra" zuenez, "Gaztea" ezizena hartu zuen.

Parisen eta Ferraran ikasi ondoren, Erroman frantziskotar bilakatu zen. 1475ean Vannes eta Aireko apezpikua izendatua, hurrengo urteko abenduaren 18an Sixto IV.ak kardinal bilakatu zuen. 1484an Baionako eta 1485 eta 1489 artean Palermoko artxidiozesiaren administratzailea izan zen. 1489an Maltako artxidiozesiaren administratzaile izan ondoren, Palermoko artzapezpiku izendatu zuten.

1484ko konklabean parte hartu zuen, noiz Inozentzio VIII.a hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakue Foixkoa

**Jakue Nafarroakoa** edo **Jakue Foixkoa** (?, 1469 – Frantzia, 1500) Nafarroako infante eta Montforteko kondea izan zen.

## Biografia 
Gaston IV.a Foixkoa eta bere emaztea zen Leonor I.a Nafarroakoa erreginaren semea izan zen.

1485eko martxoaren 28an Tafallan Piarres Peraltakoaren alaba Ana ezkondu zuen. Batzuk 1494an banatu zirela esan arren, José Yanguasen arabera Ana emaztegaia besterik ez zen eta ezkontza baino lehen hil zen. Edonola ere, ez zuten seme-alabarik izan.

1495ean Luis III.a Beaumondarra Nafarroako kondestablearen alaba Katalina ezkondu zuen. Seme bakarra izan zuten, Jakue izenekoa, Saint-Volusien-de-Foixko abade bilakatu zena.

Bi maitale ezezagunekin seme bi ere izan zituen:
* Federiko (?-1537), Almenèchesko jauna
* Jakue (?- 1535eko apirilaren 7a), Oloroe eta Leskarreko apezpikua izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandur

**Sandur**, (danieraz *Sandstrand*) Faroetako Sandoy uharteko herri handiena da. Izenak "hareazko hondartza" esan nahi du.

## Historia 
Gutxienez XI mendetik hona populatua egon da Sandur. Arkeologoek garai hartako egurrezko eliza baten aztarnak aurkitu dituzte, bai eta "Sandurko altxorra" deitu zaion XI. mendeko 98 txanpon alemaniar ere. 1989an bikingoen garaiko hilerri jentil bat ere aurkitu zuten. Bertan zegoen XVIII mendeko errota bat Kopenhagen dagoen "Danimarkako Museo Nazionalean" dago erakusgai.

## Ondasun nabarmenak 
* **Sands Bygdasavn**, Sandoy uharteko museo etnografikoa.
* **Sands Listasavn**, Sandurko arte museoa.

## Kanpo estekak
Iribarren

**Iribarren** eta **Hiribarren** izenek hainbat adiera dituzte:

## Toponimia 
* Iribarren: Otsagabiko auzoa, Nafarroan.
* Municipio Iribarren: Larako udalerria, Venezuelan. Independentziaren alde borrokatu zuen Juan Guillermo Iribarrenen omenez.

## Deitura 
Euskaltzaindiak **Iribarren** eta **Hiribarren** deiturak onartzen ditu. *Hiribaren*, *Iribaren*, *Irivarren* eta *Yribarren* euskaraz onartzen ez diren frantsesezko eta espainierazko grafiak dira.

### Euskal herritarrak 
* Joan Frantzes Iribarren (1699 - 1767), musikagilea.
* Juan Martin Hiribarren (1810 - 1866), euskal idazlea.
* Ramón Iribarren (1900 - 1967), ingeniari gipuzkoarra.
* José María Iribarren (1906 - 1971), hiztegigilea.
* Francisco Iribarren, Nafarroako Gobernuko sailburu-ohia.
* María Gracia Iribarren (1952 -), politikaria.
* Karmelo C. Iribarren (1959 -), idazlea.
* Jaime Iribarren, nafar diputatua.
* Pedro Uharte Iribarren (1973 -), politikaria.

### Beste herrialde batzuetakoak 
* Juan Guillermo Iribarren (1797 - 1827), Venezuelako independentziaren alde aritu zen militarra.
* Juan Antonio Iribarren (1885 - 1977), Txileko presidenteordea.
* Jean-Michel Iribarren (1958 -), frantsesezko idazle okzitaniarra.
* Ricardo Iribarren (1967 -), Argentinako futbolaria.
* Gabriel Iribarren (1981 -), Argentinako futbolaria.
* Hernán Iribarren (1984 -), Venezuelako beisbol jokalaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irabarne
* Irigoien
* Elbarren
* Hiribehere

## Kanpo estekak
Stanley Donen

**Stanley Donen** (Columbia, Hego Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1924ko apirilaren 13a - New York, 2019ko otsailaren 21a) zinemagilea izan zen. David Quinlan zinema kritikariaren hitzetan, «Hollywoodeko musikalen errege» izan zen. Donenen filmik ospetsuena Gene Kelly aktorearekin batera zuzendu zuen ''Singin' in the Rain* (1952) filma da. Metro-Goldwyn-Mayer estudioetako dantzaria eta koreografoa ere izan zen, eta zinema musikaleko maisu nagusietakotzat jo ohi da. Donenen filmen artean aipatzekoak dira: *On the Town* (1949), *Singin' in the Rain* (1952), *Seven Brides for Seven Brothers* (1954), *Funny Face* (1957), *Charade* (1963) eta *Two for the Road* (1967).

## Egindako filmak 
Zuzendari gisa:
* *On the Town* (1949) (Gene Kelly-rekin batera)
* *Royal Wedding* (1951)
* *Love Is Better Than Ever* (1952)
* *Singin' in the Rain* (1952) (Gene Kelly-rekin batera) (baita koreografo modura ere)
* *Fearless Fagan* (1952)
* *Give a Girl a Break* (1953) (baita koreografo modura ere)
* *Seven Brides for Seven Brothers* (1954)
* *Deep in My Heart* (1954)
* *It's Always Fair Weather* (1955) (Gene Kellyrekin batera) (baita koreografo modura ere)
* *Kismet* (1955) (uncredited)
* *Funny Face* (1957)
* *The Pajama Game* (1957)
* *Kiss Them for Me* (1957)
* *Indiscreet* (1958)
* *Damn Yankees!* (1958)
* *Once More, with Feeling!* (1960)
* *Surprise Package* (1960)
* *The Grass Is Greener* (1960)
* *Charade* (1963)
* *Arabesque* (1966)
* *Two for the Road* (1967)
* *Bedazzled* (1967)
* *Staircase* (1969)
* *The Little Prince* (1974)
* *Lucky Lady* (1975)
* *Movie Movie* (1978)
* *Saturn 3* (1980)
* *Blame It on Rio* (1984)
* *Love Letters* (1999)

Koreografo gisa:
* *Best Foot Forward* (1943)
* *Cover Girl* (1944)
* *Hey, Rookie* (1944)
* *Holiday in Mexico* (1946)
* *No Leave, No Love* (1946)
* *Living in a Big Way* (1947)
* *This Time for Keeps* (1947)
* *Killer McCoy* (1947)
* *Big City* (1948)
* *A Date with Judy* (1948)
* *The Kissing Bandit* (1948)
* *Take Me Out to the Ball Game* (1949)
* *Moonlighting'' ("Big Man on Mulberry Street") (1986) (telesaila)

## Kanpo estekak 
* Stanley Donen zinema zuzendariaren IMDBko fitxa ikusgai
Karlos Nafarroakoa (1510–1528)

**Karlos Nafarroakoa** edo **Karlos Albretekoa** (Paue, 1510eko abenduaren 12a – Napoli, 1528ko iraila) Nafarroako Erresumako infantea izan zen.

## Biografia 
Aita Joanes III.a Nafarroakoa erregea eta ama Katalina I.a Nafarroakoa erregina zituen.

1517an ama hil zitzaionean, hamalau urte besterik ez zituen Henrike bere anai nagusiak koroa jarauntsi zuen. Karlos, orduan, Vianako printze bilakatu zen.

Gurasoen gudei ekin zion, Cognaceko Ligaren barnean Karlos V.a Espainiakoa borrokatuz. 1527an Italian borrokatzen ari zela, Napoliko setioan harrapatu zuten. Urtebete baino ez zuen iraun espetxean, 1528an hil zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita bat

**Hirurehun eta laurogeita bat** (381) hirurehun eta laurogeiaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hiru

**Hirurehun eta laurogeita hiru** (383) hirurehun eta laurogeita biaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Elisabet Borboikoa

**Elisabet Borboikoa**, **Elisabet Nafarroakoa** edo **Elisabet Frantziakoa** (Fontainebleauko jauregia, 1602ko azaroaren 22a – Madril, 1644ko urriaren 6a) Frantzia eta Nafarroako infanta eta Espainiako erregina ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Henrike III.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Maria Mediciren alaba izan zen.

1615eko abuztuaren 17an Bordelen ordezkarien bitartez Filipe IV.a Espainiakoa ezkondu ondoren, urte bereko azaroaren 25ean Konpantzian elkartu eta berriro Burgosko katedralean ezkontza errepikatu zuten.

Zazpi seme-alaba izan zituzten:
* Maria Margarita (1621)
* Margarita Maria Katalina (1623)
* Maria Eugenia (1625–1627)
* Elisabet Maria Teresa (1627)
* Baltasar Karlos (1629–1646), Asturiasko printzea
* Maria Ana Antonia (1636)
* Maria Teresa (1638–1683), Luis XIV.a Frantziakoa ezkondu zuena.

Olivares konde-dukearen politikaren kontra aritu zen, azkenean hari kargua kentzea lortu zuen arte. Estatuko arazoak trebeki konpontzen jakin zuen, senarra kanpoan zenetan.

## Erreferentziak
Hirurehun eta laurogeita lau

**Hirurehun eta laurogeita lau** (384) hirurehun eta laurogeita hiruaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita bostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita bost

**Hirurehun eta laurogeita bost** (385) hirurehun eta laurogeita lauaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita zazpi

**Hirurehun eta laurogeita zazpi** (387) hirurehun eta laurogeita seiaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita sei

**Hirurehun eta laurogeita sei** (386) hirurehun eta laurogeita bostaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita zortzi

**Hirurehun eta laurogeita zortzi** (388) hirurehun eta laurogeita zazpiaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita bederatzi

**Hirurehun eta laurogeita bederatzi** (389) hirurehun eta laurogeita zortziaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.
Hirurehun eta laurogeita hamar

**Hirurehun eta laurogeita hamar** (390) hirurehun eta laurogeita bederatziaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hamaika

**Hirurehun eta laurogeita hamaika** (391) hirurehun eta laurogeita hamarraren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita bi

**Hirurehun eta laurogeita bi** (382) hirurehun eta laurogeita bataren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hamahiru

**Hirurehun eta laurogeita hamahiru** (393) hirurehun eta laurogeita hamabiaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hamalau

**Hirurehun eta laurogeita hamalau** (394) hirurehun eta laurogeita hamahiruaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamabostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hamabost

**Hirurehun eta laurogeita hamabost** (395) hirurehun eta laurogeita hamalauaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hamasei

**Hirurehun eta laurogeita hamasei** (396) hirurehun eta laurogeita hamabostaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamazazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hamazazpi

**Hirurehun eta laurogeita hamazazpi** (397) hirurehun eta laurogeita hamaseiaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hemezortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hemezortzi

**Hirurehun eta laurogeita hemezortzi** (398) hirurehun eta laurogeita hamazazpiaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hemeretziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hemeretzi

**Hirurehun eta laurogeita hemeretzi** (399) hirurehun eta laurogeita hemezortziaren ondoren eta laurehunaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Nikolas Henrike Borboikoa

**Nikolas Henrike Borboikoa**, **Nikolas Henrike Nafarroakoa** edo **Nikolas Henrike Frantziakoa** (Fontainebleauko jauregia, 1607ko apirilaren 13a – Saint-Germain-en-Laye, 1611ko azaroaren 17a) Frantzia eta Nafarroako infantea eta Orleansko dukea izan zen.

## Biografia 
Henrike III.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Maria Mediciren semea izan zen.

Bi urte besterik ez zituela, Maria Borboi-Montpensierrekoari ezkon-hitza eman zion, baina lau urtetan epilepsiak jota hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristina Frantziakoa

**Kristina Frantziakoa**, **Kristina Nafarroakoa** edo **Kristina Borboikoa** (Paris, 1606ko otsailaren 10a – Turin, 1663ko abenduaren 27a) Frantzia eta Nafarroako infanta eta Savoiako dukesa izan zen.

## Biografia 
Henrike III.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Maria Mediciren alaba izan zen.

1619ko otsailaren 10ean Parisen Viktor Amadeo I.a Savoiakoa ezkondu eta zazpi seme-alaba izan zituzten:
* **Luis Amadeo** (1622 &ndash; 1628), heredero;
* **Luisa Kristina** (1629 &ndash; 1692), Maurizio Savoiakoa ezkondu zuena;
* **Frantzisko Jazinto** (1632 &ndash; 1638), Savoiako duke eta Piemonteko printzea;
* **Karlos Emanuel** (1634 &ndash; 1675), Savoiako duke eta Piemonteko printzea;
* **Margarita Yolanda** (1635 &ndash; 1663), Renato II.a Parmakoa ezkondu zuena;
* **Henriketa Adelaida** (1636 &ndash; 1676), Fernando María Bavariakoa ezkondu zuena;
* **Katalina Beatriz** (1636 &ndash; 1637);

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaston Orleanskoa

**Gaston Orleanskoa**, **Gaston Borboikoa**, **Gaston Nafarroakoa** edo **Gaston Frantziakoa** (Fontainebleauko jauregia, 1608ko apirilaren 25a – Blois, 1660ko otsailaren 2a) Frantzia eta Nafarroako infantea eta Orléansko dukea izan zen.

## Biografia 
Henrike III.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Maria Mediciren semea izan zen.

Bere bizitzan Richelieu eta Mazarin kardinalen aurka azpijokoak egiteagatik, bitan erbesteratua izan zen. Maria Borboi-Montpensierrekoari ezkondu zuen baina Ana Maria Luisa alaba erditzean hil zen. Frondan ere aritu zen, baina askotan alderdiz aldatu zuen.

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hirurehun eta laurogeita hamabi

**Hirurehun eta laurogeita hamabi** (392) hirurehun eta laurogeita hamaikaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Henriketa Maria Borboikoa

**Henriketa Maria Borboikoa**, **Henriketa Maria Nafarroakoa** edo **Henriketa Maria Frantziakoa** (Paris, 1609ko azaroaren 25a – Colombes, 1669ko irailaren 10a) Frantzia eta Nafarroako infanta eta Ingalaterrako erregina ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Katolikoa zenez, ez zen Ingalaterran onartua eta ez zuen koroatze-erritua izan, hau anglikanoa zelako. Ingalaterrako Iraultzaren hasieran, 1644an Frantziara itzuli behar izan zen. 1649an Oliver Cromwellen agindupean senarra hil zutenean, dirurik gabe geratu eta Parisen egotea erabaki zuen. Berrezarkuntzaren ondoren, uharteetara itzuli zen. 1665ean, azkenekoz, Parisera itzuli eta bertan hil zen lau urte geroago.
 
Maryland estatubatuar estatuak bere izena darama.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1625ean Karlos I.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa ezkondu eta bederatzi seme-alaba izan zituzten:

* **Karlos Jakue** (1629);
* **Karlos** (1630 &ndash; 1685), aitaren oinordekoa;
* **Mara** (1631 &ndash; 1660), Gilen II.a Orange-Nassaukoa ezkondu zuena;
* **Jakue** (1633 &ndash; 1701), Yorkeko duke (1644) eta anaiaren oinordekoa;
* **Elisabet** (1635 &ndash; 1650);
* **Ana** (1637 &ndash; 1640);
* **Katalina** (1639);
* **Henrike** (1640 &ndash; 1660), Richmondeko kondea (1644) eta Gloucesterreko dukea (1659);
* **Henriketa Ana** (1644 &ndash; 1670), Felipe I.a Orleansko dukea ezkondu zuena.

Haren eraginpean lerratu zen Karlos I.a katolizismora eta absolutismora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estirpe Imperial

**Estirpe Imperial** heavy metal motako Espainiako musika talde bat izan zen. Beti erlazionatu zitzaien RAC (rock against communism («komunismoaren aurkako rocka») mugimenduarekin, baina letren gaiak espainiar abertzaletasuna eta Espainiar Inperioaren garaia ziren bereziki.

1991. urtean hasi ziren jotzen, eta handik gutxira lehen lanak argitaratu zituzten: 1992ko demoa, eta *Estirpe Imperial* EPa hurrengo urtean. 1995ean atera zen *Herederos de Una Historia*, taldearen lehen disko luzea.

2009ko urrian kontzertu gehiago eskainiko ez zutela esan zuten, ordurako hitzartua zuten azken kontzertua eman zuten Espainiako Egun Nazionalean, Huelvan, eta beren disko berria bukatzean desegin zuten taldea.

## Diskografia 
### Estudioko disko luzeak 
* *Herederos de una Historia*
* *Himnos de Gloria*
* *Seguimos vivos*
* *Sin miedo*

### Bildumak 
* *Disco de presentación/Herederos de una Historia*
* *Una-Grande-Fuerte*

;Disko bakoitzeko abestiak
* *Demo* (maketa, 1992)
# *A beber*
# *Piara Indecente*
# *Madrid*
# *Avanzando formación*

* *Estirpe Imperial* (EP, 1993)
# *Rebelión*
# *Iremos a un bar*
# *Esto es Madrid*
# *Estirpe Imperial*

* *Herederos de una Historia* (CD, 1995)
# *Creando problemas*
# *Herederos de una historia*
# *La vuelta del Cruzado*
# *Guerrero de la noche*
# *Santa Inquisición*
# *Guerra al invasor*
# *Un año mas...*
# *Sangre Española*

* *Himnos de Gloria* (CD, 1997)
# *Himnos de gloria*
# *Recuerdos*
# *Vieja Europa*
# *Mentiras*
# *Fuera de la ley*
# *Spanish bull bollocks*
# *Hijo del trueno*
# *Estáis ahí*
# *Salutación a la bandera*
# *Nuevos soldados*

* *Seguimos Vivos* (CD, 2000)
# *Hacia la revolución*
# *Esta es mi Patria*
# *Seguimos vivos*
# *Tú serás*
# *Rojo y oro*
# *Patria*
# *Levantarse*
# *Homenaje a mi bandera*

* *Sin Miedo* (CD, 2007)
# *Marchando*
# *La calle es nuestra*
# *Conquistar*
# *Libertad*
# *Revolución*
# ''Wolfgang's War*
# *Sin miedo*
# *Miré los muros*
# *Heil Dier''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.metal-archives.com/bands/Estirpe_Imperial/3540362213
Bankomizina

**Bankomizina** glukopeptidoen familiako antibiotikoa da, Amycolatopsis orientalis bakterioak era naturalean ekoizten duena. Beste antibiotiko batzuen antzera (penizilina, zefalosporina, bazitrazina...) bakterioen zelula hormaren sintesia oztopatzen du: zelula hormarik gabe bakterioek shock osmotikoa pairatzen dute eta laster hiltzen dira.

Bakterio Gram positiboen aurka eraginkorra da bankomizina. Gram negatiboen aurrean, aldiz, bere jarduera hutsaren hurrengoa da.

Zain-barneko bidetik erabili ohi da, aho-bidetik ez baita ongi xurgatzen. Salbuespen bakarra heste-traktuko infekzio batzuen tratamenduan dago, kasu hauetan antibiotikoa aho-bidetik hartu behar baita.

Bankomizinak eragin toxikoa izan dezake giltzurrunetan eta belarrietan. Klinikan beste antibioekiko erresistenteak diren *Staphylococcus aureus* anduien aurka erabiltzen da, askotan mikrobio horren aurkako botikarik onena izanik. Streptococcus pyogenes, Streptococcus pneumoniae, enterokoko batzuk eta Clostridium difficile (kolitis pseudomenbranosoaren eragilea) dira bankomizinaren aurrean oso sentikorrak diren beste patogeno batzuk.

Penizilinari alergia diotenei bankomizina ere ematen zaie zenbait kasutan.

## Erabilerak 
* penizilinari erresistentzia dioten Staphylococcus aureus eta Staphylococcus epidermidisen aurka

* kolitis pseudomenbranosoaren tratamenduan

* kolangitis esklerosatzaile primarioaren tratamenduan

* endokarditisaren profilaxian, penizilina hartu ezin duten gaixoengan

## Kanpo estekak
Osinaga (argipena)

**Osinaga** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* Osinaga: Txulapaingo herria, Nafarroan.
* Osinaga: Hernaniko auzoa, Gipuzkoan.

## Deitura 
* Pedro Osinaga (1936 - 2017), aktorea.
* Karlos Osinaga, Kashbad eta Lisabö taldeetako kidea.
* Ines Osinaga (1982 -), kantari eta musikaria.
Baztan (argipena)

**Baztan** izenak adiera hauek ditu:

* Baztan, Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerria.
* Baztan, udalerri horrek kokaleku duen harana.
* Baztan, Bidasoa ibaiak Baztan haranean hartzen duen izena.
* Javier Baztan, Tafallako alkate ohia.
* *Baztan*, 2012an Iñaki Elizaldek egindako filma.
* Baztan, Bidarrai zeharkatu eta Errobira isurtzen duen erreka. 
* Bastan, Gavarnie uhaitzera isurtzen duen erreka, Pirinioetako Lavedan eskualdean.
* Bastan, Pirinioetako gailurra (2.715 m), Aure haran aldamenean.

## Ikus, gainera 
* Nuevo Baztán, Espainiako Madrilgo Erkidegoko udalerria.
Hezkuntzaren ekonomia

**Hezkuntzaren ekonomia** hezkuntzak ekonomian duen eragina eta hezkuntza baliabideak modu eraginkor batez nola esleitu behar diren aztertzen duen jakintz-arloa da. Bereziki, hezkuntza garapen ekonomikoan duen eragina aztertu izan da, baina ikuspuntu mikroekonomiko batetik familiek euren seme-alaben hezkuntzari buruzko erabakiak nola hartzen dituzten ere ikertzen du.

## Kanpo estekak 
*  Treinta años de economía de la educación, Jean-Claude Eicher.
Irakaskuntza

[thumb|Irakaskuntza tradizionalean irakaslearen eta ikaslearen rolak oso ondo bereizten ziren. Irudian [irakasle batek testu bat irakurtzen die ikasleei.]]
**Irakaskuntza** irakasle batek ikasle bati ezaguerak transmititzen dizkion jarduera da, gehienetan hezkuntza sistema baten baitan. Bereziki zer irakatsi eta nola irakatsi dira irakaskuntzaren zereginak. Ikaskuntzarekin estu loturik dagoen kontzeptua da, irakaskuntzan ikasleak ikasteko duen modu egokiena hartu beharko baita kontuan. Hezkuntza irakaskuntza baino kontzeptu zabalagoa dela esan daiteke, informazioa modu egokian transmititzeaz haraindi, pertsonaren garapena baitu helburu.

## Ikus, gainera 
* Didaktika.
* Eskola.
* Hezkuntza.
* Ikaskuntza.
* Irakasle.
* Pedagogia.

## Kanpo estekak
Luis Nafarroakoa (1402)

**Luis Nafarroakoa** edo **Luis Évreuxkoa** (Erriberri, 1402ko apirila – *ibidem.*, 1402ko urriaren 14a) Nafarroako infantea izan zen.

## Biografia 
Karlos III.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Leonor Gaztelakoaren semea izan zen. Erriberriko Nafarroako Erregeen Jauregian jaio zen.

Karlos bere anaia jaio zenean, leinuaren itxaropen bihurtu zen, 21 urteko ezkontza baten ondorioz errege-erreginak sei alaba izan zituztelako. Tamalez, bost urte betetzeko hiru egun besterik ez geratzen zenean, Karlos hil eta Luisek ordezkatua izan zen. Luisek ere ez zuen luzaroan iraun eta, azkenekoz, Blanka bere arreba nagusiak ordezkatu zuen bere aita. Iruñeko katedralean lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eltso (argipena)

**Eltso** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* Eltso: Ultzamako herria, Nafarroan.

## Deitura 
### Euskal herritarrak 
* Lorea Elso (1973 -), Gimnastikan munduko txapelduna.

### Beste herrialde batzuetakoak 
* Wilson Elso Goñi (1938 -2009), Uruguaiko Ministroa.
* Juan Francisco Elso (1956 -1988), Kubako artista.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Javier Elzo
Poker Face

**Poker Face** Lady Gaga abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Lady Gaga eta RedOne sortua, 2008. urtearen irailaren argitaratu zen munduan zehar, The Fame albumeko bigarren eta azken abesti bezala.

## Kanpo estekak 
* Poker Face (Official Video) Youtube
Greziako Erresuma

**Greziako Erresuma** (grezieraz: Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος, *Vasílion tis Elládos*) 1832an Londresko Batzarrean potentziek (Erresuma Batua, Frantzia eta Errusiako Inperioa) Grezian ezarritako estatua izan zen.

Nazioartean Konstantinoplako itunari esker onartua, Otomandar Inperioarekiko independentzia lortu zuen, XV. mendean Bizantziar Inperioa desagertu zenetik lehendabiziko greziar estatua izanik. Greziako Independentzia Gerraren ondorioz Greziako Lehen Errepublika ordezkatu zuen eta 1924ra arte iraun zuen, noiz Greziako Bigarren Errepublika aldarrikatua izan zen. 1935ean berrezarria, 1974ra arte iraun zuen noiz zazpi urteko diktadura militar baten ondorioz egungo Hirugarren Errepublika aldarrikatua izan zen.

## Erregeen zerrenda 
* Oto Greziakoa (1833-1862)
* Jurgi I.a Greziakoa (1863–1913)
* Konstantino I.a Greziakoa (1913-1917 eta 1920-1922)
* Alexandro Greziakoa (1917-1920)
* Jurgi II.a Greziakoa (1922-1924 eta 1935–1947)
* Paulo Greziakoa (1947-1964)
* Konstantino II.a Greziakoa (1964-1973)

## Kanpo estekak
St James' Park

'''St James' Park''' Ingalaterrako Newcastle upon Tyne hirian dagoen futbol estadio bat da. Newcastle United Football Club taldearen egoitza da.

## Kanpo estekak
Goodison Park

**Goodison Park** Ingalaterrako Liverpool hiriko futbol zelai bat da, Walton auzoan. Everton Football Club futbol taldearen jokalekua da. 1892an inauguratua izan zen.

2025ean Everton Stadiumek ordezkatu zuen.
 
## Iruditegia 

Irudi:Everton Football Club's Goodison Park - geograph.org.uk - 375274.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Warming Up - geograph.org.uk - 1466641.jpg|Zelaia.
Irudi:Bullens_Road.jpg|Bullens Road harmaila.
Irudi:Goodison-park.svg|Oinplanoa.

## Kanpo estekak
Sofía Greziakoa

**Sofía Greziakoa** (Psychiko, Atenas, 1938ko azaroaren 2a) Greziako printzesa eta egungo Espainiako erregina ezkontide ohia da. Gurasoak Paulo I.a Greziakoa eta Federika Hanoverkoa zituen, eta jaiotzean *Sofia Margarita Viktoria Frederika* () izena jarri zioten. 1962ko maiatzaren 14an Atenasen Juan Carlos I.a Espainiakoa ezkondu zuen, hiru errituon bidez: ortodoxo, zibil eta katolikoaz. Hiru seme-alaba ditu:

* Elena Borboikoa (1963ko abenduaren 20), Espainiako infanta eta Lugoko dukesa.
* Cristina Borboikoa (1965eko ekainaren 13), Espainiako infanta eta Palmako dukesa.
* Felipe Borboikoa (1968ko urtarrilaren 30), gaur egungo Espainiako erregea.

1969an Espainiako Gorteek onartu zuten haren senarra Francisco Francoren oinordekoa zela, eta 1975eko azaroaren 22an Espainiako errege izendatu zuten.

Bost hizkuntza dakizki: greziera, alemana, gaztelania, frantsesa eta ingelesa.

## Erreferentziak
Ireland's Eye

'''Ireland's Eye'* (euskaraz *Irlandako Begia'') edo irlanderaz **Inis Mac Neasáin**, Irlandako ekialdeko kostaldean dagoen populaturik gabeko uharte txiki bat da. Leinster probintziako Dublingo konderrian dagoen Howth udalerriko badiaren iparraldean kokatzen da. Uhartea berez administratiboki Fingaleko konderrian kokatzen da, baina garai batean Dublin hiriburuko zati ere izan zen.

## Kanpo estekak
Árainn Mhór

**Árainn Mhór** (ingelesez **Arranmore**) Irlandako ipar-mendebaldeko kostaldean dagoen Donegalgo konderrian kokatzen den uharte bat da. Gaeltacht eremuan dago, hots, irlanderaz mintzatzen den eremua. 2006. urtean 528 biztanle zituen.

## Uhartea 
Uhartea Donegalgo kostaldean dagoen Burtonport udalerriko portutik 5 kilometrotara dago, bertaratzeko egunero bi ferry itsasoratzen direlarik. Uhartean dauden etxebizitzetako asko bai bertakoek zein euren ondorengoek oporraldietan erabili ohi dituzte.

An Leadhb Gharbh uharteko herri nagusia da.

## Irlandera 
2006ko erroldaren arabera uhartean 528 biztanle bizi ziren, 2002an 543 ziren eta 1996an 600, horietatik %62a irlandera hiztuna zen.

## Kanpo estekak 
* Arranmore uhartearen webgunea 
* Arranmore Ferryen webgunea
Gailu

**Gailua** edo **aparatua** zenbait elementu eta osagai fisikoez osaturiko objektu bat da, tresna moduan erabiltzen dena. Gailuak dira makinak, baina baita ere lan bat burutzeko erabiltzen ez diren bestelako objektuak, hala nola mikroskopioak eta boligrafoak.

## Kanpo estekak
Bilderberg taldea

**Bilderberg taldea**, sarritan **Bildernerg biltzarra**, **Bildelberg eztabaidagunea** edota **Bildeberg kluba** izenez ere ezaguna dena, urtero ospatu ohi den biltzar bat da, bertan aurretik luzatutako gonbit baten bidez bakarrik parte hartu daiteke, hortaz biltzarkideen kopurua oso mugatua da. 130 gonbidatu inguru bildu ohi dira, haietako gehienak mundu osoko enpresa, ekonomia, heziketa, militar eta politika sailetan eragin handia duten pertsonak izaten dira. Eztabaida eta hitzaldi hauek modu informal eta pribatuan gauzatzen direnez, hainbat konspirazio teoriak osatzeko oinarritzat ere hartu izan da. Taldea urtero Europa eta Ipar Amerikako bost izarretako hoteletan bildu ohi da, kazetariei biltzar hauetara sartzea galarazten zaielarik. Talde honen egoitza nagusia edo bulegoa Herbehereetako Leiden hirian dago.

## Historia 
Biltzarraren *Bilderberg* izena taldearen lehenbiziko biltzar ofiziala 1954. urtean Herbehereetako Arnhem hiriko Bilderberg hotelan burutu izanean datza.

## Kanpo estekak 
* Bilderberg taldearen webgunea (eleanitza)
Lambay uhartea

**Lambay uhartea** (, euskaraz "Bildotsaren uhartea" esan nahiko luke; ; )) Irlandako ekialdeko kostaldean dagoen populaturik gabeko uharte txiki bat da. Irlandako itsasoan, Fingal eta Dublingo konderriaren iparraldearen tartean kokatzen da.

Ireland's Eye uhartearen iparraldean dago eta Irlandako Errepublika osoan ekialdeena dagoen lekua da. Halere, ez da ahaztu behar Irlanda osoan ekialdeena dagoen lekua Ipar Irlandako Downeko konderrian kokatzen den Cannon Rock itsas haitza dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lanbay uhartearen ikuspegiak
Aparatu (argipena)

**Aparatu** terminoak esanahi zenbait ditu:

* anatomian, aparatuak funtzio jakin bat betetzen duten organoen multzoa;
* aparatu edo gailua, zenbait elementuz osaturiko objektu bat.
Sophie Marceau

**Sophie Danièle Sylvie Maupu**, ezagunagoa **Sophie Marceau** ezizenaz, (; Paris, 1966ko azaroaren 17a - ) frantziar aktorea da.

Bere lehendabiziko bi filmei esker- *La Boum* (1980) eta *La Boum 2* (1982)- Frantzian arrakasta lortu zuen, baita aktore berri onenaren César Saria ere. Nazioartean, berriz, ingelesezko bere filmei esker ezaguna bihurtu da, batez ere *Braveheart* (1995) eta *The World Is Not Enough* (1999) filmegatik.

## Filmagintza 
[thumb|180px|[2009ko Canneseko Zinemaldian.]]

### Aktorea 
### Gidoilari eta zuzendaria
Cerys Matthews

**Cerys Elizabeth Matthews** (Cardiff, 1969ko apirilaren 11) galestar abeslari eta musikari bat da. Mark Roberts abeslariarekin batera Catatonia galestar musika taldearen sortzaileetako bat eta abeslaria ere bada. Bestalde, elebiduna da, ingelesez eta galeseraz mintzatu eta abestu ohi duelarik, horren harira, *Sospan Fach* galestar abesti herrikoiaren bertsio bat burutua du.

Cardiffen jaio arren, Swansea hirian eta Pembrokeshire konderrian hazi zen. Bederatzi urterekin bere buruari blues eta irlandar folk abestiak irakatsiz gitarra jotzen ikasi zuen. Gerora, Espainiara joan eta haur zaintzaile lanetan jardun zuen, garai hartan gaztelaniaz eta katalanez mintzatzen ikasi zuen.

Galesera itzuli eta Pembrokshire Konderriko Kontseiluan lanean aritu ondoren Cardiff hiriburura itzuli eta Mark Roberts abeslariarekin batera Catatonia musika taldea sortu zuten, talde honek *Mulder and Scully* ed *Londinium* abestiekin arrakasta lortu zuen. 1999an Cerysek jasaten zuen presioa eta arrakastaren ondorioz makalaldi bat jasan eta atsedenaldi bat hartu zuen. Gerora taldea desegin egin zen. Ondoren Ameriketako Estatu Batuko Nashville hirian bizitzen jarri eta 2003. urtean *Cockahoop* izeneko diskoa kaleratu zuen, honela bere bakarkako ibilbideari hasiera emanaz.

Hiru haurren ama da: Glenys Pearl y Felin (2003ko abuztuaren 10a), Johnny Tupelo Jones (2005ko abuztua), eta Red (2009ko azaroa).

## Diskografia 
### Dikoskoak 
* 2003: *Cockahoop* (Blanco y Negro).
# "Chardonnay".
# "Caught in the Middle".
# "Louisiana".
# "Weightless Again".
# "Only a Fool".
# "La Bague".
# "...Interlude...".
# "Ocean".
# "Arglwydd Dyma Fi".
# "If You're Lookin' for Love".
# "The Good in Goodbye".
# "Gypsy Song".
# "All My Trials".

* 2006: *Never Said Goodbye* (Rough Trade).
# "Streets of New York".
# "A Bird in Hand".
# "Oxygen".
# "Open Roads".
# "This Endless Rain".
# "Blue Light Alarm".
# "Morning Sunshine".
# "Seed Song".
# "What Kind of Man".
# "Ruby".
# "Elen".

* 2009: ''Don't look down'' (Rainbow City Records).
# "Arlington Way".
# "Into the Blue".
# "Aeroplanes".
# "Spider and the Fly".
# "It's What's Left, That Makes It Right".
# "Smash the Glass".
# "Salutations".
# "A Captain Needs a Ship".
# "Evelyn".
# "Oranges to Florida".
# "Heron".
# "Through a Glass".

### Singleak 
* 1998 "The Ballad of Tom Jones" (Space taldearekin batera) UK #4
* 1999 "Baby, It's Cold Outside" (Tom Jones abeslariarekin batera) UK #17
* 2003 "Caught In The Middle" UK #47
* 2005 "1-2-3"
* 2006 "Open Roads" UK #53
* 2007 "Some Kind of Wonderful" (Aled Jones abeslariarekin batera) (Universal Records)
* 2009 "Arlington Way" (Rainbow City Records)
* 2010 "Into The Blue"/"Mae Angen Llong Ar Gapten" (Rainbow City Records)
* 2011 "Sweet Magnolia" (Rainbow City Records)

## Ikus gainera 
* Catatonia
* Sospan Fach

## Kanpo loturak 
* Cerys Matthews abeslariaren webgunea
Alberto J. Gorritiberea

**Alberto J. Gorritiberea** (Gasteiz, 1970 - ) euskal zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Biografia 
Gasteizen jaio arren zumaiarra da. Madrilen ikasi zuen. EiTBrako lan egin du, saio eta lanbide askotan, tartean *Betizu* edo *Beste Gu* saioen errealizazioan edota *BT Ispiluen Jauregian* telefilma zuzentzen.

## Filmagintza 
### Dokumentalak 
* *1908-2008 y sigo…*
* *Flysch, Haitzen Hitza*

### Film luzeak 
* *Eutsi!* (2007)
* *Arriya* (2011)

## Kanpo estekak
Konpas (argipena)

**Konpas** hitzak esanahi zenbait ditu:

* konpasa, zirkunferentziak marraztu eta distantziak neurtzeko tresna;
* musikan, konpasa, iraupen bereko zatiketa erritmikoa;
* musikan, konpas barra, pentagrama batean konpasak banatzen dituen barra bertikala.
Enrique Bedia

**Enrique Bedia Goossens** (Balmaseda, 1802ko urriaren 15a - Jerusalem, 1863ko urriaren 8a) euskal historialari eta diplomatikoa izan zen.

## Biografia 
Lorenzo Antonio Bedia Ramallo uruguaiarra eta Magdalena Goossens Ponce de León gurasoak zituen. Frantsesa, ingelesa eta italiera menperatzen zituen. Politikan sartu eta Gobernazio Idazkaria izateaz gain, Espainiako Erresuma ordezkatu zuen Liverpool eta Jerusalenen.

## Lanak 
### Saiakera historikoak 
* *Memorias para la Historia de la M. N. y M. L. villa de Valmaseda* (1853)
* *Historia y descripción de la ciudad de La Coruña* (1845)
* *Historiadores primitivos de Indias*.

### Poesia 
* *Oda a la muerte de Napoleón Bonaparte* (Bilbo, 1820)
* *Elegía a la muerte de la reina doña Amalia de Sajonia* (Bilbo, 1829)

### Besteak 
* *Discurso pronunciado en la apertura del Instituto Tarraconense* (Tarragona, 1838)
* *Instrucción sobre los primeros auxilios que deben suministrarse en los casos de cólera morbo* (Bilbo, 1832)
* *Diario de un paseo a los lagos ingleses y a las montañas de Escocia en el verano de 1857*

## Erreferentziak
Juan Ortuoste

**Juan Marino Ortuoste Blanco** (Bilbo, 1948 - ) euskal zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea da.

## Biografia 
1970eko hamarkadan hainbat film labur egin ondoren, Javier Rebollorekin Lan Zinema, S.L. ekoiztetxea sortu zuen. 1981ean bere lehendabiziko film luzea estreinatu zuen. Handik aurrera, batez ere ekoizle moduan aritu da.

Javier Rebollorekin batean Unibertsitateko Zine Kluba antolatu zuen (1969). Zenbait film labur plazaratu ditu, J. Rebollo zuzendarikide zuela gehienetan, besteren artean: *Necrosis* (1970), *Andrés Nagel* (1974), *Gure etxea* (1976), *Salitre* (1978), *Topaketak* (1980), *El ojo de la tormenta* (1983), *Camino de hierro y agua* (1984). Bilbori buruzko zenbait dokumental ondu ditu. Azken urteotan ere, ekoizle, zuzendari eta hainbat batzorde eta elkartetako kide bezala, beti egon da zinemagintzari lotua. Ekoizle-eragile lanetan hiru film luzeren ardura izan du: Javier Rebolloren *Golfo de Vizcaya* (1985), eta Ernesto del Ríoren *No me compliques la vida* (1990) eta *Hotel y domicilio* (1995). Zuzendari bezala, berriz, hiru film luzek osatzen dute bere filmografia: Javier Rebollorekin batera 1981ean zuzendu zuen *Siete Calles*, 1989ko *El mar es azul* eta 1997ko *Entre todas las mujeres*.

## Filmografia 
### Ekoizlea 
* *Sex Crazy* (2006)
* *Marujas asesinas* (2001)
* *Calor... y celos* (1996)
* *Hotel y domicilio* (1995)
* *No me compliques la vida* (1991)
* *Bizkaiko golkoa* (1985)

### Zuzendaria 
* *Entre todas las mujeres* (1998)
* *El mar es azul* (1989)
* *Siete calles* (1981)
* *Carmen 3.G.* (film laburra, 1979)
* *Brindis en la huerta* (film laburra, 1979)

## Erreferentziak
Ramón Gil de la Quadra

**Ramón Gil de la Quadra** (Balmaseda, 1775eko uztailaren 8a - Madril, 1860) euskal herritar zientzialari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Ilustrazioaren jarraitzailea, Latinoamerika bisitatu ondoren *Tablas comparativas de todas las sustancias metálicas para conocerlas y distinguirlas por medio de sus caracteres exteriores* argitaratu zuen. India, Filipinak eta Ameriketako Estatu Batuak ere bisitatu zituen.

Monarkiaren berrezarkuntza, liberal sutsua izan zen, Itsasoz Haraindiko Ministroa izanik. Erresuma Batuan erbesteratu zen. 1834 eta 1837 artean berriro ministro izan zen eta 1841z geroztik senataria.

## Erreferentziak
Mirentxu Loiarte

**Mirentxu Loiarte Espartza**, edo **Mirentxu Loyarte**, (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1938 - Iruñea, 2025eko irailaren 3a) euskarazko zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen. Lehen euskal emakume zuzendaritzat hartzen da. Zinema tresna politiko eta kultural moduan erabiltzearen aldekoa, mugimendu abertzalearekiko gertutasuna erakutsi zuen.

## Bizitza 
Parisko CICF Zinema Independentearen Frantziako Kontserbatorioan ikasi zuen, eta 1960ko hamarkadan euskal zinema produkzioari hasiera eman zion mugimenduaren parte bilakatu zen, abiapuntutzat Fernando Larruquert eta Néstor Basterretxearen *Ama Lur* (1968) zuena, Espainiako Gerra Zibilaz geroztik Euskal Herrian filmatutako lehen film luzea. Aldarrikapen politiko eta linguistikoz beteriko zinema sortzen hasiko dira Iñaki Núñez, Iñigo Silva, J. B. Heinink, Javier Rebollo, Juan Ortuoste, Imanol Uribe edota **Loiarte** bera.

1978an bere lehendabiziko lana egin zuen, *Irrintzi.* Film labur honek Luis Iturri-ren testu bat egokitzen du, zeinean Euskal Herrian jasaten zen errepresioa salatuz, kalean ateratako argazkiak eta eszenatoki batean egindako aktuazio koreografikoak uztartuz. Era berean, obra hau Mariví Bilbao aktorearen lehenetariko lana izan zen. Gainera, film honen eta baita bere bigarren lanaren argazki zuzendaritza Javier Aguirresarobe-k eginikoa da, urte batzuen buruan euskal aditu sarituenetarikoa bihurtuko dena. Laburmetraia Donostiako Zinemaldian estreinatu zen, eta emanaldiaren ondoren polizia Loiarte atxilotzen saiatu zen, baina Zinemaldiko zuzendariak atxiloketa saihestu zuen, horrek poliziari interesatzen ez zitzaion eskandalu bat sortuko zuela argudiatuz. 

1981ean *Ikuska 12* zuzendu zuen, zeinean Euskal Herriko lau emakumek haien egoerari buruz hitz egiten duten. Film labur dokumental honek 80ko hamarkadan emakumeak betetzen zuen espazio soziopolitikoa marrazten du, emakumearentzat ziren espazioetara gerturatuz: merkatuetara, haur-parkeetara, arrain-fabriketara eta gizonen pixalekuetara. Hau bere azken lanetarikoa izan zen, izan ere, arrazoi politikoak zirela eta, 1980ko hamarkadan Jose Antonio Urbiola senarrarekin batera Venezuelara erbesteratu behar izan zen.

## Filmografia 
* 1978 *Irrintzi* (laburmetraia)
* 1981 *Ikuska 12* (Euskal Emakumeak)

## Sariak 
1978an Espainiako Zinematografiaren Kalitatezko Sari Berezia irabazi zuen *Irrintzi* laburmetraiarengatik

## Dokumentala 
2017an *Irrintziaren oihartzunak* dokumentala estreinatu zen, Iratxe Fresnedak zuzendua, zeinak Loiarteren lana berreskuratzen duen hura protagonista gisa harturik.

Dokumentalaren sinopsiaren arabera "Mirentxu Loiartek sorkuntza-lanetan emandako erbestealdia kontatzen du Irrintziaren Oihartzunak filmak. Loyarte Europako zinemagintzaren aitzindari ausart horietako bat da, haren izena ezagun egin ez bada ere. Zinemagilearen memoria eta obra miatu asmo dituen begirada bat da Irrintziaren Oihartzuna; topaketa baten kontakizuna, hezur eta mamizko altxor zinematografiko baten bilaketa: gogoratzeko zailtasunak dituen pertsonaia batena, edo gogoratu nahi ez duena"

## Erreferentziak
Girondar

thumb|225px|Girondarrak La Force espetxean.
Frantziako Iraultzan, **girondarrak** edo **girondinoak** talde federalista eta moderatua izan zen, jakobino zentralisten aurka agertu zirenak. Girondar gehienak Gironda departamenduko hautagaiak zirenez, izen hori eman zitzaien. Hasieran brissotendar zeritzen, Jacques-Pierre Brissoten jarraitzaile baitziren. Gehienak erdi mailako klaseko intelektual eta legegizon gazteak ziren, burgesiari lotuak, eta jarraitzaile ugari izan zuten salerosleen, merkatarien, industria gizonen eta finantzarien artean.

Girondarrek gerra eta bortxakeria erabiltzea bidezkotzat jotzen zuten, Iraultza Frantzian zein Europan garaile atera zedin. Hala, 1792. urteko apirilean Austriarekin gerran hastea lortu zuten. Hilabete bat lehenago taldeko bi kidek Luis XVI.a erregearen gobernuko finantza ministro eta barne ministro karguak erdietsi zituzten. Girondarrek ez zuten monarkia aginpidetik eraisteko (1792ko abuztuaren 10) laguntzarik eman, eta haiek baino talde erradikalagoak (Parisko Komunak, Parisko langileria eta Robespierre buruzagi zuten jakobinoak) jarri ziren Iraultzaren buru; orduan hasi zen girondarren gainbehera, Frantziako armadak 1793an izan zuen hondamendiaren eta Parisko langileen hobekuntza eskakizunei girondarrek uko egitearen ondorioz herriaren babesa galtzeraino areagotu zena. Bien bitartean, 1792ko irailean, Konbentzio Nazionala zabaldu zen; girondarrak eta “menditarrak” (Parisko biztanleek hautetsiak gehienak) aurrez aurre jarri ziren; zenbait girondar Luis XVI.a hiltzearen (1793ko urtarrilaren 21a) kontrako azaldu ziren eta erregezale izatea leporatu zieten. Herria girondarren kontra matxinatu zen 1793ko udaberrian; ekinaren 2an 29 diputatu girondar atxilotu, eta horietako 21 gillotinan hil zituzten urriaren 31n. Girondar askok alde egin zuten Konbentzioaren aurkako matxinada antolatzeko, baina huts egin zuten, saioak ez zuelako herriaren babesik jaso. “Menditarrek” aginpidea galdu ondoren (1794) Konbentziora itzuli ziren girondar batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrigorriagako udal pilotalekua

**Arrigorriagako Udal pilotalekua** Arrigorriagako pilotalekua da. Inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean.

Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu dituzte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barakaldes pilotalekua

**Barakaldoko pilotalekua** Barakaldo udalerrian dago. Pilotaleku hau 1995eko martxoaren 25an inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean.

Eraikin honetan kontzertuak eta bestelako ekitaldiak ere egin dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larraintzar (argipena)

**Larraintzar** euskal izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimia 
* Larraintzar: Ultzamako (Nafarroa Garaia) herria.
* Larrintzar, Arabako herria, gaur egun Marieta herriari administratiboki lotuta.

## Deitura 
* Patxi Larrainzar: gaztelaniaz argitaratu zuen apaiz eta idazle nafarra.
* Fernando Larraintzar: Nafarroako aldundiburua.
* Serafín Larraintzar: Nafarroako gobernadore zibila.
* Oier Larraintzar: futbolaria

## Ikus, gainera 
* Larráinzar: *Larraintzar* euskal izenaren gaztelaniazko grafia.
* Marieta-Larrintzar, (Arabako bi herri, gaur egun udalerri bakar batean batuta).

## Kanpo estekak
Lizaso (argipena)

**Lizaso** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* Lizaso: Ultzamako herria, Nafarroan.

## Deitura 
* Joxe Lizaso (1927 - 2009), bertsolaria.
* Sebastian Lizaso (1958 -), bertsolaria; aurrekoaren semea.
* Nydia Pereyra-Lizaso (1916 -), Uruguaiko musikaria.

## Ikus, gainera 
* Lizasoain
Ultzama (argipena)

**Ultzama** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* Ultzama: Nafarroa Garaiko ibar eta udalerria.
* Ultzama ibaia: Argako ibaiadarra.
* Ultzamaldea: Nafarroa Garaiko eskualdea.

## Bestelakoak 
* Ultzama: legez kanpo utzi zuten Atarrabiko hauteskunde zerrenda.
Vall d'Hebrongo Olinpiar Pabiloia

'''Vall d'Hebron pabiloia''' Bartzelonako La Vall d'Hebron auzoan dagoen kirol-pabiloia da. Jordi Garcés eta Enric Sòria arkitektoek eraikitako 1992ko uztailaren 25ean inauguratu zuten Olinpiar Jokoetako partidak jokatzeko (eskubaloia eta pilota)

Lau pilotaleku ditu:
* 30 metroko luzera zuen frontoia,
* 54 metroko luzera duen frontoia,
* 36 metroko luzera duen frontoia, eta
* Trinkete bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Untzue (argipena)

**Untzue** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
### Euskal Herrian 
* Untzue: Nafarroako udalerria, Orbaibarren.
* Untzueko haitza: aipatu herriaren gainean dagoen mendia.

### Argentinan 
* Mariano Unzué: Argentinako herria, Buenos Airesko probintzian.
* Puerto Unzué: Argentinako herria, Entre Ríosko probintzian.

## Deitura 
* Eusebio Untzue (1955 -), kirol zuzendaria txirrindularitzan.
* Juan Carlos Untzue (1967 -), futbol atezaina; aurrekoaren anaia.

## Arkitektura 
* Instituto Saturnino Unzué, Mar del Platako monumentu historikoa, Argentinan. Saturnino Unzué umezurtzentzako erietxe hau bultzatu zuten Concepción Unzué de Casares eta María de los Remedios Unzué de Alvear ahizpen aita izan zen.

## Erreferentziak
Nivelle

**Nivelle** hitzak adiera batzuk ditu, gehienbat frantses hizkuntzan sortuak.

## Toponimia 
* *Nivelle*, Ugarana ibaiari frantsesez ematen zaion izena.
* Nivelle: Nord departamenduko udalerria, Frantzian.
* Nivele (valonieraz) edo Nivelles (frantsesez): Valoniako udalerria, Valoniako Brabanten.

## Deitura 
* Jean de Nivelle, XV. mendeko pertsonaia frantses ezaguna.
* Pierre-Claude Nivelle de La Chaussée, XVIII. mendeko antzerkigile frantsesa.
* Robert Georges Nivelle okzitaniarra, Lehen Mundu Gerran Frantziako armadako buru.
Ugaran (argipena)

**Ugarana** edo **Ugaran** toponimo bat, da ondorengo leku hauek izendatzen dituena:

* **Ugaran**, Amorotoko (Bizkaia) auzo bat;
* **Ugaran**, Araotz haraneko auzo bat, Oñatin (Gipuzkoa);
* **Ugarana**, Dimako (Bizkaia) auzo bat;
* **Ugarana**, Nafarroako eta Lapurdiko ibai bat, Urdazuriren ibaiadarra;
** Ugaranako gudua, Ugarana ibaiaren inguruan gertatutako gudua.
2011ko 1 Formulako denboraldia

**2011ko 1 Formulako denboraldia** txapelketaren 62. denboraldia izan zen. Sebastian Vettel alemaniarrak irabazi zuen.

## Taldeak eta gidariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurtzea pilotalekua

**Kurtzea pilotalekua** Galdakaoko pilotalekua da. 2001eko irailaren 8an inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean.

Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu dituzte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txikito Gallarta pilotalekua

**Txikito Gallarta pilotalekua** Abanto-Zierbenako Gallarta auzoko pilotalekua da, Arsenio Merodio Oliván pilotariaren omenez, Txikito Gallartakoa izena darama. 1973ko ekainaren 13an inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean. Pilotalekuko goiko solairuan jai-alaia goresten duen mural bat egitea adostu zuten Marcelino Bañales herriko artistarekin.
Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu dituzte.

## Gallarta Pelotazale 
1974. urtean herriko gazteen artean euskal pilota bere modalitate guztietan sustatzea helburu zuen Gallarta Pelotazale Elkartea sortu zuten.
Elkarteko zuzendaritza-batzordeak programak prestatu eta plangintza orokorrak burutzen ditu. Horrela jaio ziren herrian dauden hainbat txapelketa, norgehiagoka profesionalak, eskolarteko torneoak...
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilota (argipena)

**Pilota** hitzak esanahi zenbait ditu:

* **Pilota jokoa** edo **euskal pilota,** euskal jatorriko jokoa, pilotalekuetan jokatzen dena.
* **Pilota** edo baloia, hainbat kiroletan erabiltzen den bola; horien artean nabarmentzeko:
** Larruzko pilota, euskal pilotako joko gehienetan erabilia.
Arripodas (argipena)

**Arripodas** edo **Ripodas** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* Arripodas: Urraulbeitiko herria, Nafarroan.

## Deitura 
* Patxi Ripodas (1960 -), futbolaria.
* Roberto Martínez Ripodas, *Tiko*, (1976 -), futbolaria, aurrekoaren iloba.

## Erreferentziak
Danny Boyle

**Danny Boyle** (1956ko urriaren 20a, Radcliffe, Manchester Handia) ingeles zinema zuzendari eta ekoizle bat da. Bere filma ezagunenak honako hauek dira: *Trainspotting* (1996), *28 Days Later* (2002), *Sunshine* (2007), *Slumdog Millionaire* (2008) eta 127 Hours (2010).

2008an *Slumdog Millionaire* filmarengatik Zuzendari onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Filmografia 
* *Shallow Grave* (1994)
* *Trainspotting* (1996)
* *A Life Less Ordinary* (1997)
* *The Beach* (2000)
* *28 Days Later* (2002)
* *Millions* (2004)
* *Sunshine* (2007)
* *Slumdog Millionaire* (2008)
* *127 Hours* (2010)
* *Trance* (2013)
* *Steve Jobs* (2015)
* *T2: Trainspotting* (2017)
* *Yesterday* (2019)

## Kanpo estekak 
* Danny Boyle zinema zuzendariaren IMDBko fitxa ikusgai