open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Dinner Party

***The Dinner Party*** Judy Chicago artista feministak egindako arte espazioa da. Triangelu formako mahai baten inguruan 39 toki daude, historikoki garrantzitsuak izan diren emakume esanguratsuentzat.

Toki bakoitzak eskuz margotutako portzelanazko plater bat, zeramikazko objektuak eta brodatutako mahai zapi bat ditu. Plater guztiak, Sojourner Truth eta Ethel Smyth-i dagozkienak izan ezik, alu forma dute. 
999 emakumeren izenak daude idatzita urre koloreko letretan, baldosa batzuetan.

1974-1979 bitartean ekoiztu zen eta 1979an erakutsi zen lehen aldiz. 6 herrialdetako 16 museo edo galeriatan egon da eta 15 milioi pertsonek bisitatu dutela estimatzen da. 2007. urtetik Elizabeth A. Sackler Arte Feministaren Zentruan (Brooklyn Museumen, New Yorken) dago.

## Lanari buruz 
*The Dinner Party* Judy Chicagok sortu zuen hainbat boluntarioen (emakumezko zein gizonezko artisauak) laguntzarekin emakumeak historiatik at uzten zituen zikloa hautsi nahian. Chicagoren hitzetan ideia 1974an izan zuen benetako afari batean eskuratu zuen, non gizon guztiak katedradunak ziren eta emakumeek doktoregoak zituzten arren, ez ziren katedradunak. Horrek pentsarazi zion artista emakumeen “Azken afari”rik ez zela inoiz izan, bai, ordea, gala afariak.

Hori zela eta, bere instalazioa sortzerakoan triangelu formako mahai bat erabili zuen, alde bakoitzak 13 plater (denera 39) eta 14,63m-ko luzera zituelarik. Alde bat historiaurretik Erromatar Inperiora arteko emakumeentzat da, beste alde bat Kristautasunen hasieratik Erreformara artekoentzat eta bestea Amerikako Iraultzatik egungo feminismora artekoentzat. Leku bakoitzean emakume aipagarri baten izena, argazki edo simboloren bat dago, mahai-zapi, edalontzi eta mahai tresnez gain. Plateretako askok tximeleta edo lore itxurako eskultura bat dute bulbaren adierazle bezala. Lurra portzelanazko hiruki formako losa zuriz eginda dago, “Ondare Lurra” deiturikoa eta bertan 998 emakumeren izenak daude idatzita (eta Cresilla izeneko emakumea zelakoan izendaturiko Kresilas gizonezko eskultorea) platerrekin erlazionatuta.

### Platerretako 39 emakumeen zerrenda 
**I Aldea: historiaurretik Erromatar Inperiora**
1. Jatorrizko jainkosa 
2. Ugalketaren jainkosa 
3. Ishtar 
4. Kali 
5. Suge jainkosa 
6. Sophia (jakinduria) 
7. Amazona (mitologia) 
8. Hatshepsut 
9. Judit 
10. Safo 
11. Aspasia Miletokoa 
12. Budika 
13. Hipatia

**II Aldea: Kristautasunaren hasieratik Erreformara**
14. Martzela 
15. Brigit Kildarekoa 
16. Teodora 
17. Hrosvitha 
18. Trota Salernokoa 
19. Leonor Akitaniakoa 
20. Hildegarda Bingengoa 
21. Petronilla de Meath 
22. Christine de Pisan 
23. Isabella d'Este 
24. Elisabet I.a Ingalaterrakoa 
25. Artemisia Gentileschi 
26. Anna Maria van Schurman

**III Aldea: Amerikako Iraultzatik Emakumearen Iraultzara**
27. Anne Hutchinson 
28. Sacajawea 
29. Caroline Herschel 
30. Mary Wollstonecraft 
31. Sojourner Truth 
32. Susan B. Anthony 
33. Elizabeth Blackwell 
34. Emily Dickinson 
35. Ethel Smyth 
36. Margaret Sanger 
37. Natalie Barney 
38. Virginia Woolf 
39. Georgia O'Keeffe

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Judy Chicago
* Feminismo

## Kanpo estekak 
*The Dinner Party
Eskola Zaharra (Ormaiztegi)

**Eskola Zaharra** Ormaiztegiko eraikina da.

2017ko otsailaren 8an Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Eskola Zaharraren eraikinak gurutze-oinplanoa du, eta Estanda ibaiaren ondoan dago. Atal nagusiak hauek dira: hiru solairuko erdiko gorputza, solairu bakarreko bi hegal eta bi solairuko atzeko gorputza. Erdiko gorputzetik ateratzen dira alboetako bi eremuak, non kokatzen baitziren umeen ikasgelak. Erdiko gorputzaren goiko solairuan, maisu-maistren etxebizitza zegoen. Atzeko gorputzaren lehenengo solairuan, beste ikasgela bat zegoen. Eraikinean, atentzioa ematen du egurrezko estalkien garapen handiak: egurrezko gatzarietan bermatuta daude estalkiok, eta gatzariak, halaber, harrizko euskarrietan. Egurrezko zertxek eta uhalek osatzen dute estalkien barne-egitura, eta, kanpoaldean, teila arabiarrak daude. Murruak harlangaitz-horma zarpiatuz eginda daude. Hiru sarbide daude fatxada nagusian, eta hiruren inguruan harriak daude jarrita erdi-puntuko arkuan. Ikasgeletan, leiho angeluzuzenak daude, fatxada nagusian, eta, atzealdeko fatxadan, berriz, arku beheratuko leihoak, harriz inguratuak. Erdiko gorputzean, lehen solairuko fatxadan nagusian, balkoi bat dago erdian, eta bi leiho alboetan; azken solairuan, leiho txikiago bat dago. Eraikinaren inguruan, harrizko itxitura bat dago, landa-estiloko kuxinduraz egina, eta, sartzeko, eskailera atal bikoitza dago, eraikinaren kanpoaldea eta barrualdea lotzen dituena.

Eraikina 1909an egin zen, eta arkitektoa José Ángel Hernández de Casadevante izan zen. Ormaiztegiko Udal Korporazioa izan zen sustatzailea. Estilo eklektikoa du, eta, dekorazioa aldetik, baserrietako tradizioa ekartzen du gogora, bai materialen erabileran, bai antolamenduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danielis

**Danielis** Bizantzioko alargun ospetsu bat izan zen, Patrasgoa. Tradizio idatziari dagokionez, eta Teofanesi jarraituz, Peloponesoko zati baten jabea zen, alfonbra industria batez gain.

Danielisek Basilio I.a Patrasera egin zuen bisita batean ezagutu zuen, Basilio inperioko ordezkaria zenean. Danielisek opari batzuk eskaini zizkion, eta horrela Basilio tronura igo zen. Konstantinoplara ere bidaiatu zuen, bere zerbitzariez lagunduta, Basilio enperadore gisa bisitatzeko. "Erregina Ama" titulua irabazi zuen, tronuarekiko zeukan fideltasuna saritzeko.

## Erreferentziak 
* Catholic Encyclopedia. *The Byzantine Empire*. http://www.newadvent.org/cathen/03096a.htm
* Foundation of the Hellenic World. *Middle Byzantine Period: large-scale property*. http://pegasos.fhw.gr/chronos/09/en/o/867/main/o7b2.html
* Runciman, Steven (1966). Byzantine Civilisation, Edward Arnold (Publishers) Ltd.
Battista Malatesta

**Battista Malatesta** (1384 – 1448), **Battista di Montefeltro** edo **Baptista** izenez ere ezagutua, Errenazimenduko olerkari italiarra izan zen.

## Bizitza 
Baptista Malatesta Antonio II da Montefeltro, Urbinoko Kondearen alaba izan zen eta Federiko II da Montefeltroren hiloba. 1405eko ekainaren 14an Galeazzo Malatestarekin, Pesaroko jaurerriaren oinordekoa, ezkondu zen. Galeazzo 1429an hasi zen gobernatzen, baina hain zen gorrotatua, 1431n hiritik bota zutela. Bere emazteak Urbinora itzuli beharra izan zuen eta bizitza apartatu bat eraman zuen 20 urtetan zehar.

Baptista, filosofia eta hizkuntza ikasketak egin zituen aristokraziako emakume bat zen, olerkaria izateaz gain.

Hiltzean, 1488an, Santa Clarako Ahizpa frantziskarren Ordeneko kide zen.

## Kanpo estekak 
* Leonardo Bruni letter to Baptista di Montefeltro Leonardo Bruni d'Arezzo De Studiis et Litteris W.H. Woodward, ed., Vittorino da Feltre and Other Humanist Educators (Cambridge: Cambridge University Press, 1912), 119-33. Accessed September 2008
Pentsamendu kritiko

**Pentsamendu kritikoa** prozesu bat da, eta prozesu honen helburua ezagutzak zelan antolatzen diren aztertzea, ulertzea eta ebaluatzea da. Gehien bat, egunerokotasuneko baieztapen edo iritzietan oinarritzen da.

Kontzeptu hau, benetako irizpideekin bat dator. Benetako edo egiazko irizpideak, honetan oinarritzen dira: kapaz garenean ezaugarri bat bereizten benetakoa edo faltasua den.

Pentsamendu honek zentratua egotea inplikatzen du, honen helburua ez delako soilik pentsatzea, ulertzea askoz garrantzitsuagoa izango da, gogoeta hau bete ahal izateko. Nabarmentzekoa da ere, pentsamendu honen helburua ez dela besteengan konnotazio negatiboak sortaraztea, ezta beste pertsonen pentsamenduak, emozioak etb aldatzea.

Beste ezaugarri garrantzitsu bat izango litzateke gizartearekin bat ez etortzea, hau da, pentsamendu indibidualista bat edukitzea zure argudio pertsonalekin. Hau da, xumea, sendoa, zuhurra eta zorrotza izan beharko du irizpide guztiak bete ahal izateko. Honako hau edukitzea, ate asko zabaltzen dizkigu, norbanakoa duen gaitasun bat delako, hala nola; erraztasun gehiago arazoak konpontzerako orduan, logika gehiago erabiltzera bultzatzen gaitu, bitxiagoak izatera animatzen gaitu....

Pentsamendu honek, elementu unibertsal batzuk ditu: helburua, ikuspegiak, suposizioak, inplikazioak eta ondorioak, arazoa eta inferentziak.

## Pentsamendu kritikoaren osagaiak 
# Arrazoizko pentsamendua: Pentsamendu ona da, arrazoi on batean oinarritzen bada.
# Enfokatutako pentsamendua: Helburu bat edukitzea funtsezkoa izango da.
# Erabakiak hartzea nahi duguna eta sinisten dugunaren arabera: Egiten ditugun ekintzak eta eginkizunak balioztatu.

## Pentsamendu kritikoa sortzeko jarraitu beharreko pausuak 
1.Pentsamendu kritiko baten jarrera ezarri beharko da. Pentsamendu kritikoko pertsona bat izateko, informazioa jasotzeko prest egon beharko duzu, hau da, irekia izan beharko zara. 

2.Pentsamendu krtikoak sortarazten dituen mugak ezagutu beharko dituzu. Muga hauek, sarritan naturatik sortuak dira, baina beste askotan ere manipulazioak izan ahal dira.

3.Argumentuak identifikatu eta sailkatu. Pentsamendu kritiko baten oinarrian, bere argumentuak ondo erabiltzea egongo da.

4.Informazio iturriak egiaztatu beharko dira. Iturriak fidagarriak izan beharko dira betiere argumentuak baliagarriak izateko.

## Pentsamendu kritikoa ez dena 
Pentsamendu kritikoak, ez zaitu bultzatzen pentsamolde eta akats negatiboak edukitzera. Baieztapenak eta iritziak aztertzen dituen prozesu bat da aztertzen duen prozesu bat da hau. Neutroa da, eta baieztapenak eta iritziak aztertzen dira.
# Bertan ez dute nahia besteen pentsamenduak aldaraztea.
# Ez du nahi pertsonen izaera aldatu.
# Sinesmen asko eta asko aztertzen ditu, baina kontzeptu hau berez, ez da sinesmen bat.
# Honen helburu nagusiena ez da emozioak eta sentimenduak plazaratzea.
# Ez ditu jarduera zientifikoak sustatzen eta ordezkatzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Berreste alderako isuria.

## Kanpo estekak
Louise Labé

**Louise Labé**, **Louise Charly** izenez jaioa (Lyon, 1525- 1566ko apirilaren 25a), Lyongo Eskolako Errenazimenduko olerkari frantsesa izan zen. "Rodanoko Ninfa" eta "Kordelera Ederra" ezizenez ezagutzen zen.

## Bizitza eta obra 
Bere bizitzari buruzko datu gutxi gorde dira, existitu ez zela ere pentsatzera ere iritsi dira kritiko batzuk.
Olivier de Magny eta Jacques Pelletier du Mansekin lan egin zuen. Latinean, italieran eta musikan ikasketak egin zituen eta hainbat hizkuntza hartzen zituen liburutegi bat sortu zuen bere etxean. Lorategi batzuen jabea zen, non zaldian ibiltzen zen, baina ez emakumeen erara, gizonen erara baizik.

Ennemond Perrinekin ezkondu zen, arropa ekoizle batekin. 1566an hil zen epidemia baten ondorioz; Lyonen lurperatua izan zen.

Bere obrari dagokionez, oso urria da kantitatean. Bi testu daude prosan, prefazio feminista bat, non emakumeak idaztera bultzatzen dituen (Clemence de Bourgesi eskainia) eta "Debat de Folie et d'Amour" izenburua duen alegoria dramatiko bat.

## Kanpo loturak 
* Los sonetos de Louise Labé (frantsesez)
* Louise Labé y Maurice Scève (frantsesez)
Marie le Jars de Gournay

**Marie de Gournay** (**Marie Le Jars** bezala jaioa), (Paris, 1565eko urriaren 6a -1645eko uztailaren 13a) idazle, filologo, itzultzaile, olerkari eta filosofo frantsesa izan zen. *Gizon eta emakumeen berdintasunari buruz*, *Damen iraina*, *Idazten duenaren apologia* y *Gournayeko dontzeilaren bizitzaren kopia*ren idazlea izan zen; obra hauetan filosofia eta munduaren tradizioaren analisia egiten du, emakumeen desberdintasun soziala eta emakumeen baliogabetzean zentratuta. Obra hauegatik, feminismoaren aitzindari historiko gisa hartzen da.

## Biografia 
Familia noble bateko kide zen, baina erabat pobretuta zeuden, erlijio gerrak zirela eta. Bere aita, Guillaume Le Jars, Sancerreko familia noble batetik zetorren. Bere aitona eta osaba idazle ospetsuak izan ziren.

Bere aitaren heriotzaren ondoren, 1578an, bere amarekin eta anaiekin bizitzera joan zen Gournayeko jauregira. Irakurzalea zen eta latina eta greziera, fisika, geometria eta historia era autodidaktoan ikastea lortu zuen.

Klasikoak eta frantses literatura ikasi zituen. Filosofian Plutarco eta estoizismoko autore gehiago ikasi zituen.

1622an *Gizonen eta emakumeen berdintasunari buruz* publikatu zuen; bertan, emakume eta gizonak fisikoagatik bakarrik bereizten zirela zioen eta emakumeak filosofia, politika edo zientzia bezalako gaietarako gaituta ez egotearen arrazoia, hauetan ikasi eta parte hartzeko eskubidea kendu zitzaielako zela zioen.
1626an *Emakumeen kexuak* argitaratu zuen; bertan emakumeen hezkuntzarako eta postu publikoetarako eskubidea defendatzen zuen, gorteen, kleroaren eta aristokraziaren ustelkeria salatuz.

Tradizioarekin puskatuz, ez zen ezkondu eta bere idazkiengandik bizi izan zen.
1626an argitaratu zuen bere lan osoa. 1645ean hil zen 79 urte zituela.

XX. mendearen amaierako mugimendu feministek bere figura berreskuratu eta bere merituengatik goraipatua izatea egin zuten.
William Smith (itsasgizona)

thumb|
**William Smith** (1790-1847) Blyth-en (Northumberland) jaiotako kapitain ingelesa izan zen, Hego Shetlandak uharteak aurkitu zituena, Antartikako Graham Lurraldearen aurreko uhartedi bat. 60° hegoaldera egin zen lehen aurkikuntza, gaur egungo Itun Antartikoaren eremuan.

## Hasierako bizitza eta ikastaldia 
Woodhorn museoan dauden Earsdon parrokiako erregistroek William, Mary-ren eta Smith-en seme zaharrena, San Cuthbert elizan bataiatu zuten, 1790eko urriaren 10ean. Smithek anaia txikiagoa zuen, Thomas, eta arreba, Mary, eta bere aita zurgina zen Seaton Sluice herrian. XVIII. mendean, mutilak hamalau urte zituela zazpi urterako ikasketak hasi zituen itsasoan. John Miers-en aurkikuntzaren kontaketaren arabera, William Smith-ek bere ikasketak egin zituen Groenlandiako baleak arrantzatzeko. Bere bizitzan zehar, Richard Siddins-ekin lan egin zuen, Ida Lee historialariak honela deskribatu zuen "agian ... haien guztien bidaiari handiena, hainbeste informazio eman zuen Fiji primitiboari buruz, eta Sydney portuko ontzian misio-zerbitzuak mantentzea gustatzen zitzaion. "

1811. urteaz geroztik, The Williams izeneko itsasontzi baten jabea bihurtu zen, Blyth-en (Northumberland) eraikitzen zegoena. Itsasontzia 1813an amaitu zen, 215 tona kargatzen zituen eta sei 6 librako sei kainoi hornitua.

## Antartikaren aurkikuntza 
1819an, *The Williams* kargaontzia Buenos Airesetik eta Valparaísora zihoala, hegoalderago nabigatu zuen, Hornos lurmuturreko inguruan, haize egokiak harrapatzeko saiakeran. 1819ko otsailaren 19an lur berria ikusi zuen latitudeko 62° hegoalderantz eta longitudeko 60° mendebalderantz, baina ez zen lehorreratu. Nabigazioko agintariek ez zuten bere aurkikuntza sinesten, baina urriaren 16an bidaia egin ondoren, uharte handienean lehorreratu zen. Uhartea King George Island izendatu zuen eta Hego Shetlandak uhartedia, Eskoziako iparraldeko Shetlandak uharteen omenez. Hurrengo urtean, 1820. urtean, The Williams Royal Navy-k kontratatu zuen eta Smith eta Edward Bransfield tenientea bidalit zituen aurkitu zituzten uharte berrien gainean ikertzeko, Antartikako penintsulan ere aurkitu zuten prozesuan.

## Ohoreak 
Smith uhartea eta Smith lurmuturra Hego Shetlandak uharteetan, Antartikan, William Smith-en omenez izena dute.

## Iturriak 
* Antarctic Voyages and Expeditions
* Glasgow Digital Library: Scotland and the Antarctic: Nineteenth Century
* Ashgate Publishing: The Discovery of the South Shetland Islands, 1819-1820: The Journal of Midshipman C. W. Poynter
Ikaskuntza irakaskuntzaren bidez

**Ikaskuntza irakaskuntzaren bidez** izeneko metodologia (alemanez, *Lernen durch Lehren*) Jean-Pol Martin irakasleak Alemanian garatutako ikaskuntza metodo bat da. Metodo horren arabera, ikasleek ikasgaiak irakasteko moduan prestatzen dituzte, eta gero besteei irakasten diete.

Hau 3-5 pertsonako taldeak sortuz egiten da, talde hauei kontzeptu batzuk ematen zaizkie eta hauen inguruan informazioa bildu eta ulertu behar dute. Beraiek jakintza hauek bereganatuta taldekideei konpartitzen die, horrela ikasleen harteko ikaskuntza-irakaskuntza harremana emanez.

## Irakasleen aditu egoera gainditzea 
Jendea batzuetan adituek bakarrik erakutsi ahal izateaz edo ikasleek beraien kabuz aurkitu behar direla kexatzen dira.  Baina egia esan honek ez dauka inongo sentsurik, azken finean ikasle bakoitzak bere jakinduriak eta bere esperientziak kontatu ahal ditu gela barruan eta horretaz adituak gehiago jakitea ezinezkoa da.

## Ignorantzia ikastaldiaren bide bezala lotzea 
Askotan, harrotasuna ikaskuntzaren bide egoki batean gurutzatzen da. Garrantzitsua da batzuetan, ez dakit esatea eta irakasleek onartu behar dute ikasleek beraiek ez dakizkiten gauzak jakin ahal dituztela. Askotan norberaren ignorantziarekin zintzoa izatea eta gauzak egiteko bide berrietara eta pentsatzeko era berrietara zabalik egotea garrantzitsua da.

## Ikaslea irakasle bihurtzen da 
Ikasleek ikaskideei aurkeztu behar izatea ere positiboa izan daiteke guztien ikaskuntzarako. Aurkeztu behar dutenek aurkeztu aurretik ikasi egin behar bait dute eta gero beraien artean ematen den hartu-emana gertuagokoa izango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geoffrey Blake

**Geoffrey Lewis Blake** (Baltimore, 1962ko abuztuaren 31) Estatu Batuetako aktore eta umorista da.

## Filmografia
All Aboard (Muddy Waters)

**All Aboard** (euskaraz *Denak Barrura*) Muddy Waters estatubatuar musikariaren blues abesti bat da. 1969ko *Fathers and Sons* (*Aita-Semeak*) diskoan argitaratu zuen.

Garai guztietako blues abesti ezagutu eta entzunenetako bat da, bai eta Muddy Waters musikariaren abesti ospetsuenetakoa ere.

Abestiaren izenburuak, *Denak Barrura*, alegia, *Denak Trenera*, jorratzen duen gaia argi uzten du, abestia bera tren bidai bat da. Abestiaren musika-tresna nagusia harmonika da, honen doinuaren bidez trenaren mugimenduaren eta bozinaren soinua islatzen dira.

## Kanpo estekak 
* *All Aboard* abestia entzungai. Youtube.com
Almucs de Castelnau

**Almucs de Castelnau** edo **Castelnou** (1140 &ndash; 1184) Proventzako hiri bateko trobadorea izan zen. Bere izena Almuc, Amucs, Almois, Almurs edo Almirs bezala ere idazten da.

Kontserbatzen den Almucsen lan bakarra "*Iseut Capiokoarekin olerki trukeak* " da, beste trobadore bat. Textua kantutegitan banatzen da. Bertan Iseutek Almucsi, Gigo barkatzeko erregutzen dio; honek bere aurka falta handi bat egin baitzuen.

## Identifikazioa 
### Almodis de Caseneuve 
Almucs Almodis de Caseneuverekin identifikatua ere bada. Kronologikoki, Almodis eta Almucs garaikideak izango lirateke eta Caseneuveko jaunek beste trobadore batzuekin erlazioa zutela dokumentatu dute.
Almodis Guiraut I Simianekoaren emaztea izan zen, Apt y Gordes gobernatu zuena; berarekin lau seme izan zituen. Ezkontza 1151n ospatuko zen seguruenik.

### Guigo Randonen emaztea 
Posiblea da Almucs Guigo de Castelnou de Randonen emaztea izatea, hau 1200. urte inguruan nabarmendu zen.
The Nile Hilton Incident

**The Nile Hilton Incident** (euskaraz *Nile Hiltongo Gertakaria*) 2017ko Tarik Saleh suediar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako thriller film bat da.

Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Noredin (Fares Fares) egipziar polizian lan egin eta etorkizun bikaina izan dezakeen detektibe ustel bat da, baina bere helburua ez da ongia egitera, aberastea baizik. Kairo hiriburuko Nile Hilton jazotako erailketa bat ikertzeko ardura jasoko du, bertan emakume eder baten gorpua topatu baidute. Emakume horren nortasunak, Kairoko goi mailako elitearekin dituen loturek eta beste zenbait gertakizun pertsonalek Noredinek erabaki garrantzitsuak hartu eta bere burua bertopatzera bultzaraziko dute.

## Aktoreak 
* Fares Fares: Noredin Mostafa
* Mari Malek: Salwa
* Yasser Ali Maher: Kammal Mostafa
* Ahmed Selim: Hatem Shafiq
* Hania Amar: Gina
* Mohamed Yousry: Momo
* Slimane Dazi: Begi Orlegidun Gizona
* Hichem Yacoubi: Nagui
* Ger Duany: Clinton

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Pedro eliza (Ávila)

**San Pedro eliza** Gaztela eta Leongo Ávila hirian dagoen eliza erromanikoa da. Espainiako Monumentu Nazionalaren izenpena du. Santa Teresa plazan edo Merkatuaren plazan dago kokatuta. Historikoki garrantzi handia izan zuen zeren eta errege-erreginek haren atarian Gazteluko foruak zaintzea zin egiten baitzuten. Eraikuntzak bi mende iraun zuen, XIItik XIIIra eta, horri esker, elementu gotikoak hasi ziren agertzen esateko leihoetan.

## Deskribapena 
Latindar gurutzearen habeartea erakusten du, hiru habearteekin absidetan bukatuta; erdiko habeartea beste biak baino garaiagoa da. Sarrerako hiru ateak erromanikoak dira. XIII. mendean sabaiak kanoi gangekin estali ziren. Mendebaldeko aldean deigarria da ikus daitekeen arrosa leihoa. Eliza lorategiez inguratuta dago.

Gaur egin Espainiako Kultura ondasunaren izendapena du.

## Galeria 

Avila San Pedro Vaults.jpg|Barrualdea
Avila San Pedro View.jpg|Fatxada
Ávila San Pedro 838.jpg|Absidea
Parroquia de Sn. Pedro (Ávila) (1865).jpg|1865an Francisco Javier Parcerisak egindako litografia.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Ávilako erromanikoa.
Mercadillo zubia

**Mercadillo zubia** Galdakaoko eraikina da, Bengoetxe auzoan dagoena.

2016ko maiatzaren 24an Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Galdakaoko Mercadillo zubia Bilboren eta Durangoren arteko bide historikoan dago, Ibaizabal ibaiaren harana zeharkatzen duen bidean, alegia. Hareharrizkoa da, eta lau zubi-begi dauzka.

Zubiaren euskarri, ibaiertzetako estribuak eta hiru zutarri daude. Zutarriak lodiak dira, oin errektangeluarra dute, eta harlangaitzez eginak daude ibaian behera, eta zubi-branka triangeluarrez ibaian gora. Zubi-brankek ertz irregularrak dituzte, hareharri-harlanduzkoak, eta bi gorputzekoak dira. Zubi-begi guztiek harlanduzko inpostak dituzte. Gangak harlangaitz erregularrez eginak daude, eta horretarako, flysch-eko harri xabalak erabili ziren. Arkuetako bazter-zokoak eta horma-atalak, berriz, landu gabeko harriz eginak daude.

Ganga guztiek tamaina desberdina dute. Hegoaldetik iparraldera, bigarrena da handiena, eta alboetan beste bi txikiago ditu; laugarrena itsututa dago. Hori dela eta, zubiaren plataformak malda bikoitza eta asimetrikoa dauka: bigarren gangaren gainean, tarte horizontal labur bat dauka, eta, bi estribuetan, sarrera-arrapalak, malda desberdinekoak. Zabalera dela eta, gurdiak noranzko batean bakarrik igaro zitezkeen, txandaka.

Bazterguneak ditu zubi-branken gainean, eta jatorrizko petrilaren ordez hormigoi-bloke bat jarri da, zubiaren osotasunarekin bat ez datorrena.

Eraikuntza-teknikak aintzat hartuta, esan daiteke zubia XVIII. mendearen bukaerakoa dela eta XVI. mendeko beste baten gainean eraiki zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korresko gaztelua

**Korresko gaztelua** Arraia-Maeztuko eraikina da.

Izkiko arroila Gaztela eta Nafarroako Erresumaren arteko mugan zegoenez, Portiellako gaztelua edo Mairuena eraiki zuten, Erdi Aroko guduen lekuko. Gaztelarrek XIII. mendean hartu zuten.

2016ko martxoaren 8an Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Korresko gazteluaren multzoa iristen zaila den kareharrizko harkaitz-malkar batean kokaturik dago; higadurak hautsita dago ipar-mendebaldeko eta hego-ekialdeko alboetan, eta 3 eta 4 metro arteko sakonerako hobi natural moduko bat osatzen du. Halaber, haranaren gaineko 100 metro inguruko malda bertikaleko hormak osatzen du hego-ekialdeko alboa. Hegoaldeko alboan, berriz, harkaitza altxatzen da erliebe hori Soila menditik bereizten duen igarobide naturalaren gainean, eta Bujandarako bidezidor bat abiatzen da handik.

Aztarnategi horretan ez dute oraindik arkeologia-ikerketako landa-lanik egin, baina gainazalean dauden hondakin garrantzitsuak (egiturak zein materialak) ikusita, begi-bistakoa da interes nabarmena duela Goi Erdi Aroko era horretako kokaguneak ezagutzeko.

Gaur egun gehien ikusten denagatik gazteluko sailkapena jaso badu ere, oraindik ere gainazalean, azalera handiko eremu batean, eta hiru mailatan, ikus daitezkeen egituren sakabanaketagatik, pentsa daiteke gotorleku garrantzitsu baten babespean edo oinean eratutako populatze-toki baten aurrean gaudela.

Egun oraindik agerikoak diren egiturak ditu alderik gorenean, gaztelukoak izango direnak berez (uharka eta dorre nagusia izan daitekeena); horiez gain, erdiko mailan eraikitako beste batzuk ere badaude (gotorlekuaren defentsa aurreratua ixteko horma altuak), eta, mendebaldeko magalaren alderik baxuenean, eremu zabalagoa ixten duen defentsarako egitura sendo bat; azken horrek, ziur aski, populatutako eremua babespean hartuko zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anath

**Anath** edo **Anat** ( *ʿĂnāth*;  *ʿAnōt*;  *ʿnt*;  *Anath*; ) ugalketaren jainkosa semita bat zen. Askotan, biluzik eta bular eta zonalde genital handiekin irudikatu zuten. Ugalkortasunaren jainkosa izateaz gain, gerraren jainkosa ere bazen; horregatik greziar jainkosa Atenearekin lotu zuten greziarrek.

Fenizia, Siria, Zipre, Palestina eta Egipton zabaldu zen bere gurtzea.
thumb|Botozko irudia. Badirudi anta bera dela.
Anati buruzko lehen aipuak Mari hiri-estatuko II. milurte hasierako testuetan aurkitu dira. Ugarit hiri-estatuko testuetan ere aipatzen da. Ugariteko testuetan esaten da hegalak zituela.

## Anat Egipton 
Anat, XVI dinastiaren garaian agertu zen, Egipton, lehen aldiz. Gerraren jainkosa gisa ere gurtua zen. Kasu batzuetan Min jainkoaren ondoan agertzen da, ugalketaren jainkoa ere baitzen.
 
K. a. XV. mendeetan aurkitutako testuetan, Anatek "Bin-Ptah", Prahren alaba, izena ere hartzen zuen. Reshpurekin lotzen zen eta batzuetan, Neit jainkosarekin identifikatzen zen. Kasu batzuetan "Zeruko Erregina" ere deitzen zen. Bere ikonografia askotarikoa da, baina normalean, arma bat edo gehiagorekin irudikatzen da.

Inperio Berrian zehar izan zen gurtua

## Arkeologia 
Berari eskinitako tenplu baten aurriak aurkitu ziren Ziperko Idalionen.  Gotorleku bat eta santutegi bat aurkitu ziren Idalion mendebaldeko akropoliaren tontorrean. Induskatutako eremurik zaharrena Brontze Arokoa da. Ondorengo geruzak Zipreko aldi Geometrikoakoa (K.a. 1050-750) eta aldi arkaikokoa (K.a. 750-480) dira, eta Ateneari eskainitako santutegi bat da, Kananea-Fenizia Anaten baliokidea.an. Garai horretako aurkikuntzak nabarmenak dira, hala nola, burdinezko koraza bat, brontzezko eta burdinazko ezpatak, irudikapen ikonografikoak dituzten ontziak, estatuak eta abar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astarte (Astarot, Astaret?)
* Axera (Astarot, Astaret?)
* Atargatis ('''Attar-'Atté* , ‘*Atar‘atah)*
* Ixtar/Inanna

## Bibliografia gehigarria 
*  Cornelius, Izak (2008) *The Many Faces of the Goddess:* *The Iconography of the Syro-Palestinian Goddesses Anat, Asherah, Astarte and Qedeshet c. 1500-1000 BCE.'' Orbis Biblicus et Orientalis 204. Second Enlarged Edition. Fribourg: Academic Press. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.

## Kanpo estekak
Danu (argipena)

**Danu** izenak adiera hauek ditu:

* Danu, uraren jainkosa, aitzinindoeuropar erlijioan.
* *danu*, «ibai» esan nahi duen antzinako eszitiar hitza. Danubio, Dnieper, Dniester, Donets eta Don ibaien izenek etimologia hori dutela uste da.
* Danu edo Dana, Irlandako jainkosa bat.
* Danu, hinduismoko jainkosa bat.
* Danu, Birmaniako etnia bat.
* Danú, Irlandako folk musikako talde bat.
Villapaterna jauregi-eliza

**Villapaterna jauregi-eliza** Karrantzako La Lama auzoko jauregi-eliza da.

2016ko urtarrilaren 27an Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Trasmierako hargin-maisu batentzako enkargua izan zen eraikin hori; kanon barrokoen arabera eraiki eta, garaiko eragin neoklasikoren bat edo beste izan zuen; izan ere, jauregi-eliza eraikitze-tipologia misto batean oinarrituta dago, hau da, eraikuntza funtzionalitatearen arabera hartuta eta banatuta, eta fatxadaren aurpegi bakar batek aurrealde bereizi bi ditu, bata elizarako eta bestea jauregirako. Esan daiteke bitxia dela Euskal Autonomia Erkidegoan, horrelako bakarra baita.

Jauregiak lau angeluko oinplanoa du, gora bi altuera eta ganbara, eta lau isurialdeko teilatua. Harlangaitzezko horma lodiak dauzka, mendebaldean, fatxada nagusian, izan ezik; fatxada nagusia harlanduzkoa da, harrikoskoak eta erremarkatuak eta erlaitzak izanik, eta bertan bao dinteldunak. Behealdean, sarbidea leiho artean dago, eta lehen solairuan metalezko pletinez egindako hiru balkoi dauzka. Ganbarako solairuan, taulamenduaren azpian, baoak ez dira aireztatze-bao txikiak baino. Jauregi barrokoak, dimentsioei eta dekorazio-programari begira, XVIII. mendearen amaierako klasizismoa adierazten du. Barrualdean, patio karratu bat dauka. Funtzionalitateari begira, beheko solairua soto, zalditegi, eta beste zerbitzu batzuetarako zen. Solairu nagusia gizarte-ohituretarako eta familiaren egoitzarako zen (solairu horretatik elizako korura igaro daiteke). Teilatupeko solairua biltegirako eta mirabeen gelarako zen.

Eliza xumea baina kalitate handikoa da. Nabe bakarrean egituratuta dago, gurutzeria-gangazko hiru zatitan. Hirugarren zatia korukoa da, eta kanpoaldean eliz ataria dago. Hegoaldean, sakristia dago atxikita. Fatxadan, jauregiarekin dago partekatuta erlaitza; lau pilastrak eratzen dute, erdian alboetan baino kofadura handiagoa utzita, erdi-puntuko arkupeko sarbide bat ere badago bertan. Haren gainean, idi-begi bat, korua argiztatzeko balio duena. Erlaitza pilastren gainean dago tolestuta, kapitelen antzera. Erlaitzaren gainean friso bat dago, haren buruan erlaitz txiki molduratu bat, kanpai-hormaren oinarria dena, hain zuzen; kanpai-horma hiru zatitan egituratuta dago, erdikoan bi bao dauzka, erdi-puntuko arkukoak, barruan kanpai bana sartzeko. Frontoia dago erdiko elementu horren buruan. Kanpai-hormaren hegalak profil lerronahasikoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christabel Pankhurst

**Dame Christabel Harriette Pankhurst**, (Manchester, Ingalaterra, 1880ko irailaren 22a-1958ko otsailaren 13a), sufragista eta militante politikoa izan zen. Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoaren kosortzailea izan zen eta ekintza militanteen zuzentzailea izan zen Frantzian erbesteratuta zegoen bitartean (1912-1913).
1914an Alemaniaren opositorea izan zen gerran. Gerraren ondoren Estatu Batuetara joan zen eta ebangelista bezala lan egin zuen bertan.

## Biografia  
### Lehen urteeak 
Christabel Pankhurst, Emmeline Pankhurst sufragista ospetsuaren eta Richard Pankhurst sozialista erradikalaren alaba izan zen. Sylvia Pankhurst eta Adela Pankhursten ahizpa izan zen. Bere aita abokatua zen eta bere ama lokal txiki baten jabea zen. Christabelek bere amari laguntzen zion, Manchesterreko jaiotza eta heriotza erregistroan lan egiten zuena. Beti bultzatu zuten bere helburuak lortzera, nahiz eta zailtasun ekonomikoak zituzten. 
Christabelen ama 1928n hil zen, inpaktu handia sortuz neskarengan.

### Aktibismoa 
1905ean, Alderdi Liberalaren bilera bat eten zuen, emakumearen boto eskubidea aldarrikatuz. Bere taldekide Annie Kenneyekin batera atxilotua izan zen; ondorioz, medioen interesa piztu zen.

1906an legeetan gradu bat lortu ondoren, Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoaren kuarteletara joan zen, Londresen; bertan, "Queen of the Mob" ezizena hartu zuen. 1907an eta 1909sn berriro atxilotua izan zen. 1914 eta 1914 artean Parisen bizi izan zen. Ingalaterrara itzuli zen 1914an, Lehen Mundu Gerragandik ihesi, baina bertan berriro atxilotu zuten. Jan greba bat hasi zuen, horrela 3 urteko kartzela zigorreko 30 egun bakarrik bete zituen. 
Kartzelatik irtetean, *"The Great Scourge and How yo End It"* liburua idatzi zuen. Hurrengo urteetan emakumearen eskubdeen aldeko borrokan jarraitu zuen.

1921ean utzi zuen Ingalaterra eta Estatu Batuetara joan zen, ebangelista gisa lan egiteko. 

### Heriotza 
1958ko otsailaren 13an hil zen, 77 urte zituela. Bere gorputza bizitzarik gabe aurkitu zuten etxean, heriotza arrazoi nabarmenik gabe. Santa Monica, Kalifornian lurperatua izan zen.

## Kultura herrikoian 
Patricia Quinnek hartu zuen bere papera 1974an BBCko *"Shoulder to Shoulder"*  telesailean.

## Erreferentziak
San Nicolás eliza (Ávila)

**San Nicolás eliza** Gaztela eta Leongo Ávila hiriburutik kanpo eta Chico ibaiatik gertu dagoen eliza erromanikoa da. Espainiako Monumentu Nazionalaren izenpena du.

## Deskribapena 
Eraikin erromanikoa da, Ávila hiritik kanpo kokatuta. Lurraldeko harri gogorrez egina, hiru atari aurkezten ditu. Iparraldekoa eta hegoaldekoa puntu erdiko arkukoak dira; arkiboltek apaindura sinplea erakusten dute. Mendebaldekoa berriagoa, arku zorrotz bat erakusten du, lore izartuez apainduta, oso ohikoa Ávila aldean.

Barrualdeak hiru habearte ditu, erdikoa besteak baino bi aldiz zabalagoa. Gangak igeltsulanak dira, XVII. mendekoak, Barroko estilokoak eginak. Dorrea du, baina kanpandegi gabekoa. Absideak, harburu batzuk kenduta, dekorazio gutxi du.

## Babesa 
1980ko otsailaren 22an, Monumentu Historiko-artistikoaren izendapena jaso zuen. 1991ko abuztuaren 1an, kultura ondasuna izanik, babes inguruaren deklarazioa jaso zuen ere bai.

## Galeria 

Avila_-_Iglesia_de_San_Nicolas_de_Bari_2.jpg|Atari nagusia
Avila_-_Iglesia_de_San_Nicolas_de_Bari_1.jpg|Fatxada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :San Nicolás eliza.
* :Monumentuaren txostena Gaztela eta Leongo Juntaren webgunean.
Elizabeth Carter

**Elizabeth Carter** (Deal, Kent, Britainia Handia, 1717ko abenduaren 16a – Londres, Ingalaterra, 1806ko otsailaren 19a) idazle, klasizista, itzultzaile eta olerkari ingelesa izan zen, eta Blue Stockings Society  edo Galtzerdi Urdinen elkarteko kidea.

## Bizitza  
Kenten jaioa, Elizabeth kleriko baten alaba zen. Bere aitak bultzatu zuen ikastera eta latina, grekera, hebreera, arabiera eta zientziak ikasi zituen.

Carterrek Jean-Pierre de Crousazen ''Examen de l'essai de Monsieur Pope sur l'homme* (euskaraz: Pope jaunak gizonari buruz egindako saiakeraren azterketa), bi liburuki, 1739, Francesco Algarottiren *Newtonianism per le donne* (Emakumeentzako newtonianismoa) eta Newtoniismo txikia idatzi zituen. Hala ere, XVIII. mendeko emakume idazleen panteoian zuen tokia ziurtatuta zuen 1758an *All the Works of Epictetus, Which are Now Extant*, Epikteto filosofo estoiko grekoaren lan ezagun guztien ingelesezko lehen itzulpena itzultzeagatik. Lan honrrekin bere izena eta dirutza lortu zuen, 1000 librako harpidetza kopuru ikusgarria ziurtatuz.

## Lagunartea 
Carter Samuel Johnsonen laguna zen, eta edizio batzuekin lagundu zion *The Rambler'' egunkarian. Bere lagunen artean,,beste gizon ospetsu asko izan zituen, baita gertuko isilmandatariak ere, hala nola, Elizabeth Montagu, Hannah Más, Hester Chapone, eta Galtzerdi Urdinen Elkarteko beste kide asko. Anne Hunter, poeta txikia, eta Mary Delany ere lagun hurbilak izan ziren.

=Erreferentziak =

## Kanpo estekak
Cold Case

***Cold Case*** (literalki *Kasu Hotza*, euskaraz *Kasu Itxia*) estatubatuar telesail bat da. Meredith Stiehm ekoizle eta gidoilariak sortu zuen. 2003lo irailaren 28tik 2010eko maiatzaren 10ra arte CBS katean aireratu zen. 7 denboraldiz aireratu zen eta denera 156 atal izan zituen, atal bakoitzak 42-45 minutu inguru iraunez.

Ingelesezko jatorrizko izenburuak estatubatuar polizia hizkeran iraganean jazo eta argitu gabe luzaroan artxibaturik dauden kasuak deitzeko izendapena da.

Aurrez Kanadako CTV katean antzeko argumentuaz aireratzen zen *Cold Squad* telesailaren plagioa egitea leporatu zaio.

## Argumentua 
Filadelfia, Pennsylvania. Lilly Rush (Kathryn Morris) hiriko poliziaren hilketa saileko detektibea da, "kasu hoztuetan" espezializatua, alegia luzaroan errudunik topatu gabe eta artxibaturik egon direnez kasuak.

Lehenbiziko bost ataletan Rushek Chris Lassing (Justin Chambers) detektibearekin batera ikertuko du, eta gainontzekoetan Scotty Valens (Danny Pino) detektibeekin batera. John Stillman (John Finn) tenientearen agindupean lan egiten duten, eta gainontzeko taldekideak Nick Vera (Jeremy Ratchford) eta Will Jeffries (Thom Barry) dira, aurreneko hiru denboraldietan baita Kat Miller (Tracie Thoms) ere.

## Aktoreak 
* Kathryn Morris: Lilly Rush
* Justin Chambers: Chris Lassing
* Danny Pino: Scotty Valens
* John Finn: John Stillman
* Jeremy Ratchford: Nick Vera
* Thom Barry: Will Jeffries
* Tracie Thoms: Kat Miller

## Kanpo estekak 
* *Cold Case* telesailaren sarrerako doinua entzungai. YouTube.com
* IMDBko fitxa irakurgai
Kode

thumb|Gure kodea erabiliz ondoriozta dezakegu ezkerraldeko pertsona arrosa emakume bat dela eta eskumaldekoa ordea gizona. Irakurketa konotatiboa eginez gero esan dezakegu hau komunen ateetan ikusi dezakegula.
**Kodea** edozein zeinu interpretatzeko gida da. Gure esperientziatik eta gizarteko iritzik hartzen ditugun ideiak dira gero erabiliko ditugunak edozein zeinu interpretatzerako orduan. Kontzeptu hau oso erabilia da semiotika arloan. Kodeari esker irakurketa denotatiboa eta konotatiboa egin dezakegu. Irakurketa denotatiboa zeinuaren ezaugarrietan fijatzean datza, modu objektiboan. Irakurketa konnotatiboak ordea zentzu subjetiboagoa du. Iritzia du garrantzia gehiago.

## Kode motak 
### Kode sozialak 
* Hizkuntza berbala (fonologikoa, sintaktikoa, lexikoa, prosodikoa eta azpikode paralinguistikoak)
* Gorputz hizkera (kontaktua, gertutasuna, itxura, keinua, begirada, buru mugimenduak, jarrera...)
* Kontsumogaien kodeak (moda, kotxeak...)
* Portaera kodeak (protokoloa, ritualak, jolasak, rol jokoak...)

### Kode testualak 
* Kode zientifikoak
* Kode estetikoak arteetan (poesia, antzerkia, pintura, eskultura, musika…)
* Genero, erretorika eta estilo kodeak'': narratiboak (trama, pertsonai, ekintza, dialogoa, lokalizazio, eta abar), argumentalak...
* Hedabideen kodeak: argazkia, telebista, zinema, irratia, sare sozialak...

### Interpretazio kodeak 
* Pertzepzioaren kodeak ("pertzepzioa errepresentazioa da izatez" Derrida)
* Kode ideologikoak: ideologiaren arabera egiten diren kodetze/deskodetzeak

## Kodeketa
Kodeketa teknikak konputagailu-sare arloan transmisioaren ezaugarriak hobetzeko igorlean eta hargailuan seinale digitalari arauak ezartzeari deritzo.

Seinale eta datu digitalak oinarri bandan gordinik igorri beharrean, seinaleari abantailaren bat eransten dion kodetze teknika bat erabiltzea komeni da. Esate baterako Manchester diferentzialak, seinaleari sinkronismoa eransten dio.

Zertarako arauak jarri seinaleari? Bada, hauek lortzeko:
:* **Sinkronismoa ezartzeko**: Bit bat beste bit-etik bereizteko. Erloju seinale aparte bat jar daiteke baina kostua handitzen eta abiadura moteltzen da. Beste aukera sinkronismoa seinale berean kode baten bitartez eranstea da.
:* **Erroreak atzemateko**
:* **Zaratatik eta interferentzietatik babesteko**

## Ikus, gainera
*Kodetzaile

## Ereeferentziak
## Kanpo estekak
La llamada (2017ko filma)

***La Llamada*** Javier Calvo eta Javier Ambrossik zuzendutako, idatzitako eta ekoiztutako film musikal eta komikoa da. 2017ko irailaren 29an estreinatu zen (nahiz eta aurretik Donostiako Zinemaldian aurrestreinaldia egin), baina aurretik zuzendari berdinek idatzitako eta izen berdineko antzerki obra batean oinarrituta.
Hainbat festibal eta lehiaketa desberdinetara eraman dute pelikula, eta guztietan arrakasta handia izan du. Horrez gain, hainbat sari jaso ditu, horien artean, Abesti Onenaren Goya Saria, *La Llamada* abestiagatik, Leivak idatzi eta abestutakoa.

## Sinopsia 
Pelikulak Susana eta Mariaren istorioa kontatzen du, 17 urteko bi gazte. *La Brújula* kanpamentu erlijiosoan ari dira uda pasatzen, txikitatik horra joan direlako. Reggaeton eta elektro latinoaren oso zaleak dira, baina Jainkoa Mariari agertzen hasten zaionean, haien bizitzak aldatzen hasiko dira.

## Aktoreak 
* Macarena García: María
* Anna Castillo: Susana
* Belén Cuesta: Sor Milagros
* Gracia Olayo: Bernarda
* Richard Collins-Moore: Jainkoa

## Musika 
Soinu-banda, Nigel Walker produktoreak koordinatuta eta Marta Cresporen eskutik gainbegiratuta, Leivak zuzendu zuen, eta lehen esan bezala, pelikularen abesti nagusia sortu zuen. Beste alde batetik, soinu-bandaren parte handi batek Whitney Houston abeslariaren abestiek osatzen dute, hala nola, *I will always love you*, *I have nothing* edota *Step by step*. Gainera, Presuntos Implicados taldearen *Todas las flores* abestia kantatzen dute, eta pelikularako espreski sortua dagoen *Lo hacemos y ya vemos* abestia.

## Kanpo estekak
Suziri-zunda

thumb|Kanadiar *Black Brant* suziri-zunda
Astronautikaren esparruan, **suziri-zunda** suziri bat da, goiko atmosferako neurketak eta esperimentuak egiteko azpiorbitalaren ibilbidea deskribatzen duena. Batez ere, goiko atmosfera bertan aztertzeko erabiltzen da, Lurraren atmosferan blokeatutako maiztasun-banden behaketa astronomikoak egiteko, mikrograbitatearen esperimentuak egiteko eta espazioko tresnak garatzeko.

## Kanpo estekak
Aircraft Meteorological Data Relay

**Aircraft Meteorological Data Relay** (**AMDAR**) Munduko Meteorologia Erakundeko programa bat da. AMDAR mundu osoko datu meteorologikoak biltzeko erabiltzen da aireontzi komertzialak erabiliz.

Aireontzien nabigazio sistemek eta barruan dauden tenperatura estandarreko eta presio estatikoko zundek biltzen dituzte datuak. Datuak Lurrarekin estekatzeko, VHF komunikazio bidez (ACARS) edo satelite bidez (ASDAR) bidali aurretik, aurreprobatu behar dira.

Deskribapen zehatza AMDAR-en Erreferentziako Eskuliburuan (WMO-n. 958) erabilgarri dago, Munduko Meteorologia Erakundetik (Geneva, Suitza) eskuragarri.

## Kanpo estekak 
* WMO AMDAR sistema behatzeko gunea
* NOAA AMDAR gunea
Kolitza (ibaia)

**Kolitza** Bizkaiko mendebaldeko ibai bat da, Barbadunen ibaiadarra dena.

Kolitza mendian (784 m.) iturburua du. Balmaseda eta Artzentales zeharkatzen ditu. Bezin eta Avellanedan jaiotako zenbait errekekin batera, Barbadun ibaia sortzen du Sopuertako Mercadillo auzoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Purepecha bandera

**Purepecha bandera** 1980eko azaroaren 17ean erabaki zen. Lau atalek osatzen dute, urdina, berdea, morea eta hori batek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dark (telesaila)

***Dark*** () Alemaniako naturaz gaindiko drama telesaila da. Baran bo Odar eta Jantje Friese ekoizleek sortu zuten. 2017ko abenduaren 1etik aurrera alemanezko Netflix katean aireratzen da.

Maiz, genero eta gai bereko *Stranger Things* estatubatuar telesailarekin parekatu da.

## Sinopsia 
Alemaniako Winden fikziozko udalerrian gaztetxo bat galdu berri denez, bertako lau familia etsitutako senideak kontua argitzen saiatu dira. Denbora aurrera doan heinean, hiru hamarkadatan zehar hedatu den misterio ilun bat azaleratu da, eta familien arteko harreman gatazkatsuak eta senideen bizitza bikoitzak ere argitara atera dira.

## Aktoreak 
## Famili zuhaitzak 
alt=Erantsi zuen zuhaitz zirkularra|erdian|thumb|600x600px|Famili zuhaitz biribilak

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hiroshi Mori (idazlea)

ingeniari eta idazle japoniarra da. Misteriozko eleberriak idazteagatik entzutetsua da – bereziki *Subete ga F ni Naru* bere debutarekin, 1966an bere lehenengo Mephisto Saria irabazi zuenarekin – baina bere burua ikertzailetzat baita artisautzat ere hartzen du.

Berari zuzentzeko ahozko eta idatzizko era "Mori Hiroshi" izateko nahia nabarmentzen du maiz, deitura lehen eta letra larriz, erromatartutako era horrela izanagatik ere.
Porcia Catonis

**Porcia **(K.a. 70 &ndash; K.a. 42) emakume erromatarra zen. Katon Minorren eta Atiliaren alaba zen. 
Porcia, Marko Brutoren, Julio Zesarren hiltzailea, bigarren emaztea izateagatik da ospetsua eta hau hil ondoren brasa batzuk irentsiz suizidatzeagatik.

## Bizitza 
### Gaztaroa 
Maitekorra izateagatik da ezaguna, filosofiarekiko zaletasun handia zuen eta adoretsua zen. Gaztea zenean, bere gurasoak adulterioagatik banandu egin ziren. 
Porcia Marko Kalpurnio Bibulorekin ezkondu zen lehenengo. Haur bat izan zutela uste da, Luzio Kalpurnio Bibulo; baina batzuek diote gazteegia zela ama izateko eta semeordea zuela.

Urte batzuk geroago, Quinto Hortensio Hortalok, Porciarekin ezkontzea eskatu zuen, baina Bibulok ez zuen onartu. 

Bibulo K.a. 48. urtean hil zen Pompeyoko porrotean.

### Brutorekin ezkontza 
Porciaren aitaren heriotzaren ondoren, K.a. 45eko uztailean, Marko Bruto, bere lehengusua, dibortziatu eta Porciarekin ezkondu zen. 
Askok ez zuten dibortzioa ondo ikusi, baina Pompeyako alderdiak onartu egin zuen. Gainera, Porcia guztiz maiteminduta zegoen Brutorekin. Seme bat izan zuten, baina txikia zela hil zen, K.a. 43. urtean.

Brutok Zesar atakatzea erabaki zuen. Esaten da, Porcia jaso zezakeen torturarako prestatzeko zauri bat egin ziola bere buruari izterrean, mina jasan zezakeen konprobatzeko. Zauriaren ondorioz, min handiak, sukarra eta hotzikarak jasan zituen. Bruto asko kezkatu zen.

Zauriarena bere senarrari kontatu zionean, honek erabaki zuen ez ziola ezer gehiago ezkutatuko, berarekin fidatu zitekeela ikusi baitzuen.

### Porciaren heriotza 
Historialari garaikide gehienek (Dion Casio, Valerio Maximo eta Apiano) diote Porciak bere buruaz beste egin zuela Bruto bigarren Filiposen gudua ondoren hil zela entzun ondoren. Porciaren heriotza kezka handia izan da historialari eta idazle askorentzat. Historialari garaikide gehienek uste zuten Porciak bere buruaz beste egin zuela K.a. 42. urtean, txingarrak irentsiz, esaten denez. Historialari modernoek istorio sinesgaitz hau aurkitzen dute, ordea; espekulazio herrikoi batek dio Porciak bizitza kendu zuela ikatza erretzen aireztapenik gabeko gela batean, eta horrela erori zela karbono monoxidoak eragindako intoxikazioaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Fry

**Elizabeth Fry** (Norwich, 1780ko maiatzaren 21a- Ramsgate, 1845ko urriaren 12a) ingeles ekintzaile, erizain eta kuakero bat izan zen. Espetxeetako erreformaren aldeko aktibismoagatik ezaguna.

Elizabeth Fry izan zen Europako presoek tratu hobeago bat jasotzeko legislazioa sortzearen bultzatzaile nagusietako bat. Europa guztiko espetxeak bisitatu zituen, presoei Biblia irakurriz, josten erakutxiz eta liburuak eskeiniz. Jasotako informazio guztiarekin *A Inquiry into prison discipline* izeneko informe bat idatzi zuen. Idatzi hau, 1818an,  Lorden Ganbera eta Viktoria Erresuma Batukoaren aurrean irakurtzeko aukera izan zuen. 

1820 inguruan, munduko lehen zaintzaile eskola sortu zuen, geroago erizainen eskolentzako erreferentzia bat bihurtuko zena.

Haren aurpegia bost libra esterlinaren billeteetan agertu zen 2001-2016 bitartean, Winston Churchillen aurpegia zutenak agertu arte.

## Erreferentziak 
* Anderson, George M. "Elizabeth Fry: timeless reformer." *America* 173 (Fall 1995): 22–3.
* Clay, Walter Lowe. *The Prison Chaplain*. Montclair. New Jersey.: Patterson Smith, 1969.
* Fairhurst, James. "The Angel of Prisons." ''Ireland's Own* 4539 (Fall 1996):5.
* Fry, Katherine. *Memoir of the Life of Elizabeth Fry*. Montclair, N.J.: Patterson Smith, 1974. Second edition, 1848 available on GoogleBooks.
* Hatton, Jean. *Betsy, the dramatic biography of a prison reformer*. Oxford UK & Grand Rapids, Michigan, Monarch Books, 2005. ( (UK),  (USA)).
* Johnson, Spencer. *The Value of Kindness: The Story of Elizabeth Fry*. 2nd ed. 1976. ()
* Lewis, Georgina. *Elizabeth Fry*. London, England: Headley Brothers, 1909.
* Francisca de Haan, ‘Fry , Elizabeth (1780–1845)’ in Oxford Dictionary of National Biography http://www.oxforddnb.com/public/lotw/1.html, accessed 21 May 2009.
* Pitman, E.R. *Elizabeth Fry*. Boston, Mass.: Roberts Brothers, 1886.
* Rose, June. *Elizabeth Fry, a biography*. London & Basingstoke: Macmillan, 1980. () reprinted 1994 by Quaker Home Service .
* Rose, June. *Prison Pioneer: The Story of Elizabeth Fry*. Quaker Tapestry Booklets, 1994.
* Timpson, Thomas. "Memoir of Mrs. Elizabeth Fry." London: Aylott and Jones, 1847.
* Whitney, Janet. *Elizabeth Fry: Quaker Heroine''. London UK: George Harrap & Co. Ltd., 1937, New York, N.Y.: Benjamin Blom, Inc., 1972.

## Kanpo estekak 
* www.hackney.gov.uk/archives