Katalin Arruabarrena

**Katalin Arruabarrena Balanzategi** (Otxandio, Bizkaia, 1886ko uztailaren 23a - Gallarta, Bizkaia, 1977ko uztailaren 21a) *Katalintxu lora ederra* maitasunezko euskal abesti herrikoia inspiratu zuen emakumea izan zen. Gorka Knörren bertsioak arrakasta handia lortu zuen bere garaian.

## Bizitza 
Izen propioak aipatzen dituzten kantu herrikoi gehienak anonimotasunetik joaten dira, baina *Katalintxu lora ederra* abestiaren kasuan zortez iritsi zaigu protagonistaren berri: Maria Cristina Catalina izenarekin bataiatu zuten Juan eta Rosa gurasoek, baina Katalin izan zen beti. Zortzi neba-arrebetan bosgarrena, emakume ederra omen zen eta berarekin maiteminduta zegoenik ere bazen, Periko izeneko bat bai behintzat, haren edertasuna goraipatzen zuen kantu bat sortzeraino. Lirismoz eta maiteminez betetako abestia sortu zuen bertsolari ezezagun baten laguntzaz eta herria arduratu da berori zabaltzeaz, Euskal Herriko kantutegi tradizionalean leku bat egiteraino.

Pedro Antoñana Garamendi herrikidearekin ezkondu zen, abestiko Periko nonbait eta 1908an Gallartara lekualdatu ziren. Senarrari “El Txistulari” deitzen zioten han, Udaletxeko langile izateaz gain, txistua jotzeko ardura ere bazuelako. 

2021an Katalinen hereniloba den Maren Alonso Berzosa abeslariak, ume-umetatik etxean eta eskolan entzunda zuen kanta berriro ekarri zuen plazara. *Begixek* diskoaren barruan kaleratu ostean, bere kontzertuetan ezinbesteko piezan bihurtu du. Elkarrizketa desberdinak tarteko, kantuaren inspiratzaile izan zen pertsonaia ezagutzen lagundu du gallartarrak eta 2022an Bilboko Orkestra Sinfoniakoarekin batera Katalintxurena grabatu zuen, *Ura bere bidean* emanaldi musikalean BEC-en milaka lagunen aurrean abestuz.

### Idatziz 
Katalin Arruabarrenan inspiratutako maitemin abesti honen letra eta akordeak hainbat doinutegi eta artxibok dute eskuragarri.

Emilio Julian Donado Urigoitia musikologoak batu eta Pedro Jose Landa Lazkanorekin batera idatzitako *Otxandio, Oleta, Gatzaga, Legutio eta Ubideko euskal herri-kantak* liburuan, abestiaren partitura, letra eta Katalinen aipamen biografikoa ere jasotzen da.

### Letrak 
*"Katalintxu lora ederra*

*zeu klabeliña,*

*antxiña egin jatan* 

*zeuganako miña.*

*Zeuganako min hori*

*pentsatu ezketiño,*

*ezin dot lorik egin*

*ametsetan baiño".*

Eta bi ahapaldi hauen atzetik bi aldaera guztiz desberdinak abesten dira. Baten honetara jarraitzen du kantuak:

*"Katalintxu neure maitia*

*gura badozu ezkondu,* 

*bijok biziko gara*

*pozik ta kontentu.*

*Periko neure maitia*

*bai, nahi dot ezkondu,*

*goazen ba ezkontzera*

*aitak ixten b(ad)osku.*

*Ezkondu eta gero* 

*joango ga(ra) Madrillera,*

*kanpuak ikusita*

*laster gara etxera.*

*Kanpuak ikusita* 

*pozez beterikan,*

*kabirute(n) ezkarela*

*etxeko atian".*

Bestean, ostera, horrela dio:

*"Amuak bota dittu*

*uri barrenian,*

*arrankaria ixteko*

*Bilboko urian.*

*Arrankaria  juan da*

*Bilboko urira*

*Germantxo gelditu da* 

*zerura begira".*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* abestiaren karaokea Gorka Knörr abeslariaren ahotsean
* abestia Oskorri taldearen eskutik
* kantua Maren herenilobaren ahotik
* Pedro Antoñana eta Katalin Arruabarrenaren argazki bana