open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bakarne Altonaga

**Bakarne Altonaga Begoña** (Bilbo, Bizkaia, 1988ko urtarrilaren 15a) historialaria, ikertzailea eta EHUko Historia Garaikide sailean irakaslea da.

## Biografia 
Historia Garaikidean doktorea eta Filosofian lizentziatua da UPV/EHUn. Hainbat graduondoko ikasketa ere egin ditu, MA in Literature and Philosophy University of Sussex-en eta Ikasketa Feministak eta Generokoak Masterra (UPV/EHU). Bakarneren ikerketa XIX. mende erdiko hamarkadetan (1840-1876) genero identitateen eta diferentzia sexualaren eraikuntzaren azterketan oinarritzen da. Iidentitateen sorkuntzan genero, klase, nazio eta erligio kategorien arteko hartu-eman eta elkarrekintza konplexuak analizatzea du helburu.

2017an II. Manuel Larramendi Ikerketa Saria irabazi zuen, eta horri esker *Euskal dantzen historia eta generoa (XVIII eta XIX mendeak)* izenburuko ikerlana egin zuen. 2020ko azaroan argitaratu zuen ikerketan bildutakoa *Guziak dantzari: dantzari buruzko eztabaidak eta generoa euskal probintzietan (XVIII-XIX)* liburuan.

## Argitalpenak 
### Bakarka 
* *Mujeres viriles en el siglo XVIII. La construcción de la feminidad por el discurso foralista de Manuel de Larramendi*. Historia Contemporánea, 52, 9-42.(2016).
* *Generoa Antzinako Erregimenean: Manuel Larramendiren ikuspuntua eta bere itzala,* Sancho el Sabio: Revista de cultura e investigación vasca, Extra 2, 107-127 (2018)

* *Generoa euskal dantzen historia ikertzeko tresna gisa.* (Eusko ikaskuntza, 2018).

* *Diskurtsoak, eraikuntzak, gorputzak.*

* *Guziak dantzari: dantzari buruzko eztabaidak eta generoa euskal probintzietan (XVIII-XIX) (2021)*.

### Taldean 
* *Gizakia eta animalia: harreman berriak pentsatzen*. Andoni Olariaga, Iban Galletebeitia, Alaitz Aizpuru eta Bakarne Altonaga (koord.), Euskal Herriko pentsamenduaren gida. Bilbao: Udako Euskal Unibertsitatea (2012).
* *Diferentzia sexualaren eraikuntza: gorputzen desnaturalizazioa*. Alaitz Aizpuru eta Bakarne Altonaga (koord.), Diskurtsoak, eraikuntzak, gorputzak. Gorputzen eta binarismo sexualaren eraikuntzaz. Bilbao: Udako Euskal Unibertsitatea (2014).
* *The Basque Enlightenment: New Visions of Gender in the Crisis of the Antiguo Régimen*. IRoberta Johnson eta Silvia Bermudez (eds.) A new history of Iberiam feminisms. Toronto: University of Toronto Press, 82-90 (2018).

* *Historiagintzaren ikuspegi berriak. Teoria eta praktika.* Altonaga Begoña, Bakarne / Aranguren Alonso, Maialen / Rincón Díez, Aintzane.

## Sariak 
* II. Manuel Larramendi Ikerketa Saria jaso zuen 2017an *Euskal dantzen historia eta generoa (XVIII eta XIX mendeak) -Historia y género de las danzas vascas (siglos XVIII y XIX)* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bakarne Altonaga eta Eider de Dios. Elkarrizketa, Udako Euskal Unibertsitatea, 2018, YouTube

* Bakarne Altonaga. Nor gara
Sant Isidre–Albatera–Catral geltokia

**Sant Isidre–Albatera–Catral** Valentziar Herrialdeko tren geltoki bat da, Sant Isidre udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 497,5 kilometro-puntua
* : 38,6 kilometro-puntua

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Hole in one

Golfean, **hole in one** edo **hole-in-one** () pilota kolpe bakar batean hasierako puntutik zuloraino sartzen denean esaten da. Pilota aurretik galdu bada, mugatik kanpo atera bada, edo uretan hondoratu bada eta berriro ere hasieratik botatzen bada, ez da hole-in-one izango.

Hole in one ohikoagoa da par 3 duten zuloetan, distantzia txikiena duten zuloak golf zelai arrunt batean. Batzuetan lortu izan dira kolpe luzeagoak, nahiz eta 4 edo 5 parea duten zulo gehienak luzeegiak izaten diren golf-jokalari gehienentzat kolpe bakarrarekin iristeko. Golf mundutik termino ezaguna izanda ere, kolpean trebezia eta indar handiaz gain, askotan zortea da elementu garrantzitsua. Honela, ikusgarriak izanda ere, beste kolpe batzuk trebezia handiagoarekin egindakoak direla esaten da, adibidez par 5 bat bi kolpetan lortzea (albatros izena duena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
En Vogue

**En Vogue** R & B eta pop musika talde ahotsezkoa da, 1989an Oakland-en (Kalifornia) sortua. Jatorrizko formazioa osatu zuten Terry Ellis, Dawn Robinson, Cindy Herron eta Maxine Jones abeslariek.

1990ean AEBetako Billboard Hot 100 zerrendako 2. postura iritsi ziren " Hold On " singlearekin, 1990ean *Born to Sing* albumekoa. Beraien arrakasta handiena izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Par (golf)

[thumb|[Wisconsingo golf-zelai honetako 7. zuloak par-4 duela adierazten duen kartela.]]
Golfean, **par** golf-jokalari aritu batek hasieratik zuloraino iristeko, erronda batean edo txapelketa oso batean eman behar dituen kolpe kopurua da. Normalean, zulo bakoitzak hiru eta bost arteko par zenbaki bat dute, euren zailtasunaren arabera. 18 zuloko golf-zelai batean 72 izan ohi da par zenbakia, eta 9 zuloko batean 27 izan ohi da, hiru zulo bakoitzeko.

Zuloan sartzeko par baino kolpe bat gehiago behar bada, *bogey* esaten zaio; bat gutxiago behar bada *birdie* eta bi baino gutxiago *eagle*. Batzuetan, par-5 duten zuloetan posible da bi kolpetan baino ez sartzea; kasu horri *albatros* deitzen zaio. Kolpe bakar batean sartzen bada pilota, zuloak duen par zenbakiarekiko independente, hole in one esaten zaio.

## Kanpo estekak
Thomas Bernhard

**Nicolaas Thomas Bernhard** ( ahoskatua; Heerlen, Herbehereak, 1931ko otsailaren 9a - Gmunden, Austria Garaia, 1989ko otsailaren 12a) austriar idazlea izan zen. Gerraosteko alemanezko idazle garrantzitsuenetakotzat jotzen da. Bere lanetan eragina du bere abandonu-sentimenduak eta izan zuen biriketako gaixotasunak. Pertsonaia bakartiek bakarrizketetan mundu ikuskera azaltzen diete entzule isilei. Bere lanetako protagonistek Austriako estatua, bere erakundeak eta gizartea salatu dituzte.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Frost* (1963).
* *Verstörung* (1967).
* *Das Kalkwerk* (1970).
* *Ja* (1978*).
* *Die Billigesser* (1980).
* *Beton* (1982).
* *Wittgensteins Neffe. Eine Freundschaft* (1982).
* *Der Untergeher* (1983). (*Alferrikaldua*)
* *Holzfällen. Eine Erregung* (1984).
* *Alte Meister. Komödie* (1985).
* *Auslöschung. Ein Zerfall* (1986).
* *In der Höhe. Rettungsversuch, Unsinn* (1989).

### Eleberri laburrak 
* *Amras* (1964).
* *Watten. Ein Nachlaß* (1964).
* *Gehen* (1971).
### Antzezlanak 
* *Ein Fest für Boris* (1968).
* *Die Jagdgesellschaft* (1974).
* *Die Macht der Gewohnheit. Komödie* (1974).
* *Der Präsident* (1975).
* *Minetti. Ein Portrait des Künstlers als alter Mann* (1977).
* *Immanuel Kant* (1978).
* *Der Weltverbesserer* (1979).
* *Vor dem Ruhestand. Eine Komödie von deutscher Seele* (1979).
* *Über allen Gipfeln ist Ruh* (1981).
* *Am Ziel* (1981).
* *Der deutsche Mittagstisch* (1981).
* *Der Schein trügt* (1983).
* *Der Theatermacher* (1984).
* *Ritter, Dene, Voss* (1984).
* *Einfach kompliziert* (1986).
* *Elisabeth II* (1987).
* *Heldenplatz* (1988).
* *Claus Peymann kauft sich eine Hose und geht mit mir essen* (1990).
### Miszelaneoa 
* *Auf der Erde und in der Hölle* (1957). (Olerkiak).
* *Viktor Halbnarr. Ein Wintermärchen nicht nur für Kinder* (1966).
* *Prosa* (1967).
* *Der Stimmenimitator* (1978).
* *Meine Preise* (2009).
* *Goethe schtirbt'' (2010).

## Ikus, gainera
* Alemanezko literatura

## Kanpo estekak 
*Webgune ofiziala.
Carmelita Jeter

**Carmelita Jeter** (Gardena, Kalifornia, 1979ko azaroaren 24a) 100 eta 200 metroko estatubatuar atleta ohia da. 100 metroko probako historiako bigarren markarik onena du, eta bere kirol ibilbidean urrezko dominak lortu zituen Olinpiar Jokoetan eta Munduko Txapelketetan 4 × 100 m erreleboan talde nazionalarekin eta 100 m espezialitatean banaka. Pooh Jeter saskibaloi jokalariaren arreba da.

## Marka pertsonalak 
## Kanpo estekak
Tyson Gay

**Tyson Gay** (1982ko abuztuaren 9a) estatubatuar atleta ohia da, 100 eta 200 metroko lasterketan lehiatzen zena. Bere 100m-ko marka pertsonala&nbsp;9,69 segundokoa da, errekor estatubatuarra, eta inoizko bigarren atleta azkarrena da Yohan Blake-rekin batera.

Gayek domina ugari irabazi ditu nazioarteko lehiaketa garrantzitsuetan, urrezko domina 100 m, 200&nbsp;m eta 4x100m-ko erreleboan 2007ko Osakako Munduko Txapelketan. Horrek Munduko Txapelketa berean hiru probak irabazi zituen bigarren gizona izatera eraman zuen, Maurice Greene-ren ondoren (Usain Bolt-ek lorpena bikoiztu egin zuen bi urte geroago). Gay 100m-ko AEBetako txapelduna izan zen lau aldiz.

## Dopina 
2013ko uztailaren 14an, Gayk aitortu zuen ezagutzera eman nahi ez zuen substantzia debekatu batez positiboa eman zuela. Ameriketako Estatu Batuetako Dopinaren Aurkako Agentziak (USADA) albistearen berri eman zien, pare bat egun lehenago, positiboa aitortu aurretik. Positiboa urte bereko irailaren 16an egindako lehiaketaz kanpoko kontrol batean izan zen.

## Marka Pertsonalak 
## Garaipenak 
* IAAF Diamond League
** Irabazle orokorra: 2010 (100&nbsp;m)
** 2010: Gateshead (100&nbsp;m), Monakon (200&nbsp;m), Stockholm (100&nbsp;m), Londres (100&nbsp;m), Zürich (4 × 100&nbsp;m erreleboa), Brusela (100&nbsp;m)
** 2012: New York (100&nbsp;m), Paris (100&nbsp;m), Londres (100&nbsp;m), Monako (4 × 100&nbsp;m erreleboa), Zürich (4 × 100&nbsp;m erreleboa)
** 2013: New York (100&nbsp;m), Lausana (100&nbsp;m)
** 2015: Eugene (100&nbsp;m), New York (100&nbsp;m), Monako (4 × 100&nbsp;m erreleboa)
* IAAF Urrezko Liga
** 2006 : Brusela (200&nbsp;m)
** 2009 : Erroma (100&nbsp;m)

### Titulu nazionalak 
* AEBetako txapelketak
** 100&nbsp;m: 2006, 2007, 2008, 2013, 2015
** 200&nbsp;m: 2007, 2013
* NCAA Dibisioa&nbsp;I Txapelketak
** 100&nbsp;m: 2004
** 4 × 100&nbsp;m erreleboa: 2005
* NJCAA Dibisioa&nbsp;I Txapelketak
** 100&nbsp;m: 2002
* NJCAA Dibisioa&nbsp;I Indoor Txapelketa
** 60&nbsp;m: 2002
** 200&nbsp;m: 2002

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivet Lalova-Collio

**Ivet Miroslavova Lalova-Collio** (, Sofia, 1984ko maiatzaren 18a) Bulgariako atleta da, 100 metro eta 200 metro abiadura probetan espezializatua. 100 metroko historiako 13. emakumerik azkarrena izan zen bere marka pertsonala egin zuenean. 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan laugarren amaitu zuen 100 metroetan eta bosgarrena 200 metroetan. Bere ibilbidea bi urtez eten zen 2005eko ekainetik 2007ko maiatzera bitartean min hartuta egoteagatik. 2012ko ekainean urrea irabazi zuen 2012ko100 metroko Europako Atletismo Txapelketan. 2016ko uztailean zilarrezko bi domina irabazi zituen 2016ko Europako Atletismo Txapelketan 100 eta 200 metroetan. Joko Olinpikoen lau edizioetan parte hartu du.

## Marka pertsonalak 
Emaitzak 2020ko otsailaren 9an eguneratu ziren azken aldiz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernand Augereau

**Fernand Augereau** (Naintre, 1882ko azaroaren 23a - Combree, 1958ko uztailaren 26a), txirrindulari frantziar ohia zen. Frantziako Tourreko lehen ekitaldian parte hartu zuen eta hirugarren bukatu zuen. Ekitaldi hartan, Maurice Garinekin tira bira bat edo beste izan zituen Bordele-Nantes etapan. Badirudi, Garinek tropelan zihoazen beste arerioei garaipena lortzen usteko eskatu zien eta Augereauk ezezkoa eman zion. Geroago, honek atzeko gurpila apurtu zion eroriko batean (batek daki nahita ala nahi gabe izan zen).

## Taldeak 
* La Française (1903).

## Palmaresa 
### 1903 
* 3. Frantziako Tourrean.

### 1904 
* Bordele-Paris.

## Kanpo estekak
Sandra Myers

**Sandra Myers Brown** (Little River, Kansas, 1961eko urtarrilaren 9a) estatubatuar jatorriko espainiar atleta ohia da. Musikologo eta politikari modura ere ibilitakoa, PP Espainiako alderdi politikoan, Madrilgo biltzarkide izanik.

Brontzezko domina lortu zuen 1991ko Munduko Atletismo Txapelketako 400 metroetan .

Espainiako atletismoko emakumezko lasterkari onena eta atleta onenetakotzat hartzen da. Espainiar nazionalitatea lortu aurretik Ameriketako Estatu Batuetako txapelduna izan zen 400 metroetan 1981an. Momentu berdinean 100m, 200m, 400m eta luzera jauziko errekorrak eduki zituen. Gaur egun, 2021eko otsailaren 9an, 100m, 200m eta 400m*ko errekorrak jarraitzen dute.

### Nazioarteko lehiaketak 
### Marka pertsonalak 
#### Aire Libre 
#### Pista Estalia 
## Kanpo estekak
Hippolyte Aucouturier

**Hippolyte Aucouturier** (La Celle, 1876ko urriaren 17a-Paris, 1944ko apirilaren 22a), txirrindulari frantziarra zen. Frantziako Tourreko lehen ekitaldia irabazteko faboritoa zen Maurice Garinekin batera, baina lehenengo etapan arazoak izan zituen eta ez zuen amaitu.

## Taldeak 
* Crescent (1901).
* Peugeot (1904-1905).
* Alcyon-Dunlop (1906-1908).

## Palmaresa 
**1900**
* Tolosa-Luchon-Tolosa.
**1901**
* Brusela-Roubaix.
**1903**
* Paris-Roubaix
* Bordele-Paris.
* Frantziako Tourreko bi etapa.
**1904**
* Paris-Roubaix.
**1905**
* Bordele-Paris.
* 2. Frantziako Tourrean eta hiru etapa.
* 4. Paris-Roubaixen
**1906**
* 6. Paris-Roubaixen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu 
KAN: kanporatua  
UT: utzi, ez zuen amaitu 

## Kanpo estekak
Glutamato Ye-Yé

**Glutamate Ye-Yé** Espainiako pop-rock talde bat izan zen , 1979an sortua eta 1986an desegin zena. Madrilgo movidako musika giroan oso ezagunak izan ziren, eta nolabaiteko arrakasta komertziala ere lortu zuten 1980ko hamarkadaren erdialdean. Taldeko abeslaria, Iñaki Fernández bilbotarra, *movidako* pertsonaia ezaguna bilakau zen, neurri handi batean bere irudi probokatzaileari esker, Adolf Hitlerrenak bezalako bibote eta flekilloarekin.

## Partaideak 
* Manuel Recio *Patacho* (gitarra)

* Ramón Recio (hitzak)
* Iñaki Fernández (ahotsa)
* Alberto Haro Ibars hasieran, eta ondoren haren anaia Eugenio Haro Ibars (gitarra)
* Rodrigo de Lorenzo, eta ondoren Jacinto Golderos (baxua)
* Carlos Durante (bateria).

## Erreferentziak
United 93 (filma)

***United 93*** 2006eko Paul Greengrass ingeles zinema zuzendariaren drama eta thriller filma da. 11-Seko atentatuetan bahitutako United Airlinesen 93 hegaldian gertatukoaren kontakizuna egiten du.

## Sinopsia 
2001eko irailaren 11ko United Airlinesen 93 hegaldiaren tragediaren deskribapen kronologikoa egiten du filmak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Martínez Gutiérrez

**Manuel "Manolo" Martínez Gutiérrez** (1974ko abenduaren 7a) espainiar pisu jaurtitzaile ohia da. Bere jaurtiketarik onena 21,47 metrokoa da Aire Librean eta 21,26m Pista Estalian. Marka horiek Espainiako errekor nazionalak dira. Bere nazioarteko karrerak 1992 eta 2011 artean iraun zuen eta 84 aldiz joan zen selekzio nazionalarekin.

Leonen (Espainia) jaioa, hamazazpi urte zituela junior atleta gisa, junior mailan, Munduko Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen eta hurrengo urtean Europako junior txapeldun bilakatu zen. Senior mailan zilarra irabazi zuen 2000ko Atletismo Atletikoko Europako Txapelketan eta ondoren brontzea lortu zuen 2001eko IAAFeko Munduko Txapelketa Estalian.

Bere ibilbideko une aipagarrienen artean daude ere pista estalian lortutako emaitzak. 2002ko Pista Estaliko Europako Txapelketa irabazi zuen eta urrezko domina lortu zuen ere2003ko Pista Estaliko Munduko Txapelketan. Brontzezko domina lortu zuen 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan, 2013ko maiatzean, IAAF doping probak lehen postuan zegoen parte-hartzailea deskalifikatu ondoren.

## Nazioarteko palmaresa 
## Kanpo estekak
Skive (udalerria)

eskuinera|thumb|237x237px| Udalerri berriaren mapa
**Skive** Salling penintsulan dagoen Erdialdeko Jutlandia erdialdeko eskualdeko udalerria da (danieraz, *kommune*), Danimarkako ipar-mendebaldeko Jutlandiako penintsula handiaren zati bat. 688,09 km²ko azalera hartzen du eta 46.938 biztanle ditu (2014ko apirilaren 1a).

Herri nagusia eta udalerriaren egoitza Skive hiria da.

Virksund zubiak (*Virksundbroen*) Sundstrup herriarekin lotzen du.

2007ko urtarrilaren 1etik aurrera, jatorrizko Skive udalerria *Kommunalreformen* (2007ko "Udal Erreforma") ondorioz existitzeari utzi zion. Lehengo Sallingsund, Spøttrup eta Sundsøre udalekin bateratu zen, Skive udalerri berria osatzeko. Udalerri zaharrak 230 km²ko azalera zuen eta 27.919 biztanle (2005). Erreformaren aurretik, udalerria Viborg konderriaren zati zen.

Skive kostaldeko turismo gune bat da, Karup ibaiaren ( *Karup Å* ) eta Skive fiordoaren bokalean. 1992an, 19.711 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* Udalerriaren webgune ofiziala
* Skive udalerriaren webgune ofiziala berria (danieraz bakarrik)
* Skive Skive Folkeblad - City Tokiko Egunkaria
* Skive turismo bulegoa
* Spøttrup gaztelua
* Skive Arte Museoa
* Mønsted kareharrizko haitzuloak
Gerrit Dou

**Gerrit Dou**, **Gerard Douw** edo **Dow** bezala ere ezaguna (Leiden, 1613ko apirilaren 7a - *ibidem*, 1675eko otsailaren 9a) herbeheretar margolaria izan zen, Herbehereetako Urrezko Arokoa. Eguneroko eszenak margotzen espezializatu zen eta ''trompe-l'oeil* teknikan eta argi-ilunen eszenetan nabarmendu zen. Rembrandten ikaslea izan zen hiru urtez. Ondoren, estilo propioa, zehatza eta landua garatu zuen. Bere ikasleen artean Gabriel Metsu, Carel de Moor eta Godfried Schalcken izan ziren.

## Iruditegia 

Dou, Gerard - Self-Portrait - c. 1665 no background.png|*Autoerretratua*, c. 1665, Bostongo Arte Ederren Museoa
Gerrit Dou - Girl Chopping Onions - Google Art Project.jpg|*Neska tipulak mozten*, 1646
Dou, Gerrit - A Woman playing a Clavichord - Google Art Project.jpg|thumb|*Emakumea klabikordio bat jotzen*, c. 1665
Gerrit Dou - De waterzuchtige vrouw.jpg|*Emakume hidropikoa* (1663)
Gerrit Dou - De Hollandse huisvrouw.jpg|*Etxekoandre holandarra* (1650)
Gerard Dou 004.jpg|*Oilaska denda* (1672)
Self-portrait by Gerrit Dou.jpg|*Autoerretratua*, 1635–1638, Cheltenham Art Gallery and Museum
Gerard Dou - Painter in his Studio - WGA06642.jpg|*Margolaria bere estudioan*, 1647 Gemäldegalerie Alte Meister
Gerard Dou - Self-Portrait - WGA06660.jpg|*Autoerretratua*, c. 1650, Rijksmuseum Amsterdam
Gérard Dou.jpg|*Autoerretratua* c. 1665 Louvre
Gerrit Dou (Dutch - Astronomer by Candlelight - Google Art Project.jpg|*Astronomoa kandelen argitan*
Dou, Gerard - Young Woman in a Black Veil - c. 1660.jpg|*Emakume gaztea belo beltzarekin* c. 1660
Gerard Dou - Maid at the Window - Google Art Project.jpg|*Dontzeila leihoan*, c. 1660
Gerrit Dou (Dutch, 1613–1675), Sleeping Dog, 1650. Oil on panel.jpg|*Txakurra lotan*, 1650
Gerard Dou - Trumpet-Player in front of a Banquet - WGA06662.jpg|Tronpeta-jotzailea oturuntza batean, 1660-65
Gerard Dou - The Quack - Google Art Project.jpg|*Petrikiloa*, 1652
Dou Violinist.jpg|*Biolin-jotzaile'', 1655

## Kanpo estekak
John Snorri Sigurjónsson

**John Snorri Sigurjónsson** (Sveitarfélagið Ölfus, 1973ko ekainaren 20a - 2021eko otsailaren 5etik K2 mendian desagertua) islandiar alpinista da. 2017ko maiatzean, Himalaiako Lhotse mendiaren gailurrera iritsi zen lehen islandiarra izan zen, 8.516 metroko altuera duena eta munduko laugarren mendirik altuena dena. Urte bereko uztailaren 28an, K2 mendiaren gailurrera iritsi zen lehen islandiarra izan zen. 2017ko abuztuaren 4an, Broad Peak mendia igo zuen (8051 metro).

2021eko otsailean, John Snorri, Ali Sadpara eta Juan Pablo Mohr desagertu ziren K2 igotzen saiatzen ari zirela.

## Lehen urteak 
Islandiako Ölfusen jaioa, gaztetan bikain aritu zen kirolean, eta ondoren mendiko eskaladan aurkitu zuen bere pasio fisikoa eta mentala.

## Bizitza pertsonala 
John Snorri Lína Móey Bjarnadóttirrekin ezkonduta dago eta sei seme-alabaren aita da.

## Ibilbidea 
Bere lehen arrakasta aipagarria Mont Blanc (4.808 metro) izan zen 2011n, Alpeetako mendirik altuena. Hurrengo urteetan munduko gailurrik zailenetako batzuk konkistatu zituen.

* Ama Dablam (6.812 metro) 2015ean
* Elbrus mendia (5.642 metro) 2016an
* Lhotse (8.516 metro) 2017an (gailurrera iritsi zen lehen islandiarra)
* K2 (8.611 metro) 2017an (gailurrera iritsi zen lehen islandiarra)
* Broad Peak (8.047 metro) 2017an
* Cervino (4.478 metro) 2018an
* Breithorn (4.164 metro) 2018an
* Pollux (4.092 metro) 2018an
* Manaslu (8.156 metro) 2019an

## Kanpo estekak
Per Fly

**Per Fly Plejdrup** (Skive, Danimarka, 1960ko urtarrilaren 14a) Danimarkako zinema zuzendaria da, oro har **Per Fly** izenarekin ezaguna. Danimarkako telebistan emititutako film eta telebista saio ugari egin ditu. Per Flyk jasotako sarien artean 2005eko Printze Koroaren Bikotearen Kultura Saria dago.

## Bizitza 
Fly Danimarkako Zinema Eskola Nazionalean lizentziatu zen 1993an. 2000. urtean debutatu zuen *Bænken* film *luzearekin*, eta Kajen istorioa kontatzen zuen, bizitzak alkoholismo larria izatera eraman duen gizona. Filma hau Danimarkako trilogia izango zenaren lehen atala izan zen, Danimarkako klase baxu, altu eta ertaineko egoerak eta pertsonaiak irudikatzen zituen ordena horretan. *Prop og Berta* stop-motion animaziozko filmak (*Prop eta Berta*, 2001) *Bænkeni* jarraitu *zion*, baina ez zen trilogiaren parte izan. Trilogiak *Arven*ekin jarraitu zuen ( *The Inheritance*, 2003) goi klasea eta *Drabetekin* klase ertaina (*Manslaughter*, 2005) irudikatuz.

2007an Danmarks Radio Danimarkako telebistan emititutako *Forestillinger* izeneko seriea filmatu zuen. Denbora-tarte berdinean oinarritzen da, sei pertsona desberdinen ikuspegitik. *Forestillinger* hitzaren esanahia anbiguoa da daniar hizkuntzan, eta "kontzepzioak" edo ("norberari buruzko kontzepzioak") eta "antzezlanak" edo "ikuskizunak" antzerki zentzuan aipa daitezke. "Performances" izenburua zuen ingelesez azpititulatutako DVD bertsiorako.

*Prop og Berta* izan ezik, Per Flyren filmografiaren izaera jende arruntaren bizitzan oinarritzen da, errealismo sozialaren ildotik. Bere filmek pertsonaiak bizi dituzten baldintzak aztertzen dituzte eta hartzen dituzten aukerak balioztatzen edo azaltzen ahalegintzen dira parte hartzen duten pertsonaien irudi psikologiko eta sozial zehatz baten bidez.

## Bizitza pertsonala 
Charlotte Fich Danimarkako aktorearekin ezkonduta dago. Bi seme dituzte elkarrekin, Anton eta Aksel.

## Filmografia 
* *Kalder Kathrine!* (1994, film laburra)
* *Bænken* (2000)
* *Prop og Berta* (2001)
* *Arven* (2003)
* *Drabet* (2005)
* *Antichrist* (2009) – gidoi aholkularia
* *The Woman That Dreamed About a Man* (2010)
* *Monica Z* (2013)
* *Follow the Money* (2016)
* *Backstabbing for Beginners* (2017)

## Sariak 
* 2001: Bodil Saria film onenari,* Bænken*
* 2005: Nordic Council Film Prize, *Drabet*
* 2005: Crown Prince Couple's Culture Prize
* 2006: Bodil Saria film onenari, *Drabet*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Per Fly Danimarkako film eta telebistako datu basean
César San Millán

**César San Millán** (Gasteiz, 1956) arabar argazkilaria eta artista da.

## Lana 
Mota askotako argazkiak egiten ditu eta eraikinen argazkiengatik da batez ere ezaguna. Arkitekturaren argazkiak egiten duen trebetasunagatik, arkitektu ezagunentzat egin du lana: Moneo, Roberto Ercilla, Francisco Mangado Beloqui, Norman Foster, Herzog, Javier Mozas, Miguel Ángel Campo…

Artium museoak bere lanak ditu bere bildumetan.

### Erakusketak 
Erakusketa ugari egin ditu taldean nahiz bakarka. Bakarkako erakusketetan azpimarra daitezke:

* 2011n Amárica Gelan egindakoa "César San Millán: harresi berdea", 
* 2015ean Montehermoso Kulturunean egindakoa: "César San Millán: Arki Tektus (Ezkutukoa, jasoa)"  eta
* 2020an Zas kulturren espazioan: "Lápis"
* 2021ean Zuloa liburu-dendaren erakusketa espazioan egindakoa, Zas Kulturren eta crowdfunding-aren laguntzaz: "Sorat (El Espacio Negro)".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artur Małek

**Artur Małek** (Tychy, Polonia, 1979ko maiatzaren 9a) poloniar alpinista eta eskalatzailea da. Hamarnaka espedizioren antolatzaile eta partaidea, Alpeak, Andeak, Himalaia eta Afrikako mendietan. Silesiako Medikuntza Unibertsitatean fisioterapian lizentziatua da.

Katowiceko Mountaineering Clubeko kidea. Poloniako goi mendiko selekzioko kidea. Poloniako Himalaiako neguko programako partaidea. Broad Peak-en neguko lehen igoera egin zuen (2013ko martxoaren 5a). 2014an K2rako udako espedizio batean parte hartu zuen (gailurra baino 150 metro lehenago erretiratu zen). 2017/2018ko neguan, K2rako neguko espedizio nazionalean parte hartu zuen.

2020rako iragarritako *Broad Peak* filmean, Maciej Kuligek antzeztuko du.
Drabet

***Drabet*** () 2005eko Danimarkako film bat da, Per Flyk idatzi eta zuzendu zuena. Pelikulan Jesper Christensen, Beate Bille eta Pernilla August eta Flyren emaztea Charlotte Fich ditu protagonista.

*Drabetek* Nordic Council zinema saria irabazi zuen 2005ean eta, 2006ko Bodil sarietan sari ugari eman zituen&nbsp;- aktore onena, film onena eta bigarren mailako aktore onena&nbsp;- baita beste zinema sari garrantzitsu batzuetarako hautagaitza ere. Beate Bilek 2006ko Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdian Shooting Star saria ere jaso zuen filmean egindako paperagatik. 

Filma Flyen Danimarkako gizarteari buruzko trilogiaren parte da. *Bænken* azpiklasekoei buruzkoa da, *Arven* klase altukoari buruzkoa eta *Drabet* klase ertainekoari buruzkoa.

## Aktoreak 
* Jesper Christensen
* Pernilla August
* Beate Bille
* Charlotte Fich
* Michael Moritzen
* Henrik Larsen
* Bodil Sangill
* Kurt Dreyer
* Mads Keizer
* Birgitte Prins
* John Martinus

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Modernismo (argipena)

**Modernismo** hitzak esanahi desberdinak ditu. Batzuetan anbiguotasun handia du eta kontzeptu desberdinak nahasten dira. Arteetan zein literaturan eman zen. Modernismo hitza ohikoagoa da Latinoamerikan eta Iberiar Penintsulan. Beste lurraldetan beste terminoak erabiltzen dira.

## Filosofian 
* Modernismo (filosofia), Aro Modernoari lotutako pentsamendua.

## Arte plastikoetan 
Modernismoa XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran garatu zen mugimendu artistikoa izan zen. Herrialdeen arabera izen desberdinak zituen:
* Art Nouveau (Frantzian eta Belgikan)
* Liberty (Ameriketako Estatu Batuetan)
* Jugendstil (Alemanian)
* Floreale (Italian)
* Modern Style (Ingalaterran)

Modernismoarekin lotutako orri hauek aurki daitezke euskal wikipedian:
* Modernismo katalana
* Modernismoa Euskal Herrian

## Literaturan 
* Literatura modernista, fenomeno global (edo mendebaldetar) gisa.
* Literatura modernista hispanoamerikarra
* Literatura modernista espainiarra
* Modernismo brasildarra

## Musika 
* Musika modernista
C-1 linea (Murtziako eta Alacanteko Renfe Aldiriak)

**Murtziako eta Alacanteko Renfe Aldiriak sarearen C-1 linea** sarean aurreikusitako hiru lineetako bat da. Alacant–Terminal eta Murtzia–Del Carmen geltokiak lotzen ditu.

Linea 1989n inauguratu eta ezabatu zen.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Murtziako eta Alacanteko Renfe Aldiriak

## Kanpo estekak 
* Murtziako eta Alacanteo Renfe Aldiriaren web gunea
Bruno Ruiz de Apodaka

**Bruno Ruiz de Apodaka Juarrero** (1902-1985) Espainiako Gerra Zibilean Araban legez kanpoko exekuzio ugaritan aritutako karlista izan zen, gero urte askoan Gasteizko Udaltzainburu izan zena.

Ruiz de Apodaka oso famatua bihurtu zen eta arabar askok izua eta higuina aldi berean zioten, kolpisten menpeko kartzeletan zeuden presoak erailtzeko "paseo" gehienetan parte hartu zuelako, haiek exekutatzen zituzten patruilen arduradun gisa. Gero, legez kanpoko exekuzioetan aritu zen nagusiki.

Prozedura beti berdintsua izaten zen: gauerdian, sistematikoki, Arabako Gobernu Ordezkaritzatik zenbait presoren askatasun aginduak jaulkitzen ziren; izen aukeraketa informatzaileen araberakoa izaten zen, agintari arduradunen borondate ona edo txarraren eraginpean. Agindu hau betez, presoa kartzelako atarira eramaten zen; han erreketez (Apodakaren aginduetara) edota falangistez (Eduardo Vallejoren edo Claudio Lengaran-en aginduetara) osatutako exekuzio-patruilek hartzen zuten. Teoriaz patruila hauek "kontrolik gabe" ziharduten, autoritateen bizkar alegia; praktikan, ostera, haiekin koordinaturik aritzen ziren. Horregatik artxiboetan, preso hauei buruz agertu ohi den azken informazioa haiei sinarazitako askatasun agindu bat izaten da.

Bruno Ruiz de Apodaka preso "askatu" hauek hartzen zituzten patruilen arduraduna zen, Alfonso Sanz Gomez probintziako polizia buruaren aginduetara; "paseoak" 1936ko abuztutik abendura burutu ziren, gehienak Apodakaren ardurapean, Azazetako sarraskia deritzona barne.

Espetxeetatik ateratako presoen erailketez gain, Apodakaren patruilek herririk herri ere ibili ziren, batzuetan aldez aurretik osatutako zerrenda bateko pertsonen bila, eta beste batzuetan bertatik bertara aukeratuz. Kasu batzuetan, erail beharreko pertsonak aurretik torturatu zituzten.

1936ko azaroan, kolpistek Madrilen aurka eginiko ofentsiba zela eta, Apodaka hara bidali zuten; pare bat hilabetez, hango exekuzioetan aritu zen.

Ez zuen bere errepresio ekintzekiko damurik agertzen, are, 108 pertsona hil izanarengatik harro agertu ohi zen. Denborarekin, halere, zenbait biktimaren familiak oldartu zitzaizkion, eta egindakoa ukatzen hasi zen. 1957 inguruan, Angel Ruiz de Pinedo CNTko erbesteratuaren itzultzearen kontrako informea egin zuen, eta senideak etxera joan zitzaizkion, irainduz eta mehatxatuz; handik hilebetera bihotzekoa izan zuen. Kontatzen zenez, tik nerbioso bat omen zuen,

"La Vitoria de 1936 a 1959" memoria historikoaren dibulgazio-lanean, Ruiz de Apodaka aipatzen da.

## Apodakaren biktimak 
thumb|Isaac Puente, Maeztuko medikua.
Bere biktimen artean zenbait izen baieztatu dira:

## Erreferentziak
Émile Georget

**Emile Georget** (Bossay-sur-Claise, 1881eko irailaren 21a-Chatellerault, 1960ko urriaren 16a), txirrindulari frantziarra izan zen. Maila handia zuen eta amaitu zituen Frantziako Tourretan lehenengo hamarren artean sailkatu zen.

## Taldeak 
* Alcyon-Dunlop (1906).
* La Française (1907).
* Peugeot-Wolber (1908).
* Alcyon-Dunlop (1909).
* Legnano (1910).
* Fiat (1911).
* La Française (1912-1913).
* Peugeot-Wolber (1914).

## Palmaresa 
**1905**
* 4. Frantziako Tourrean

**1906**
* 5. Frantziako Tourrean eta etapa bat.

**1907**
* Paris-Hesdin.
* 3. Frantziako Tourrean eta sei etapa.

**1908**
* 3. Bordele-Parisen
* 9. Paris-Roubaixen

**1909**
* Paris-La Fleche.
* 2. Milan-San Remon
* 3. Bordele-Parisen

**1910**
* 20px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa.
* Bordele-Paris.
* Frantziako Tourreko etapa bat.

**1911**
* Paris-Brest-Paris.
* Tourraine Zirkuitua.
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.

**1912**
* Bordele-Paris

**1914**
* 5. Bordele-Parisen
* 6. Frantziako Tourrean

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Passerieu

**Georges Passerieu** (Londres, 1885eko azaroaren 18a - Peray, 1928ko maiatzaren 5a), txirrindulari frantziarra izan  zen. 

Bere lehenengo partaidetzan Frantziako Tourrean bigarren postua lortu zuen, eta guztira, bi aldiz izan zen Frantziako Tourreko podiumean. Gainera, bost etapa irabazi zituen.

## Taldeak 
* Peugeot (1906-1907).
* Wolber (1908-1909).
* La Française (1911).

## Palmaresa 
**1906**
* 2. Frantziako Tourrean eta bi etapa
* 7. Paris-Roubaixen
**1907**
* Paris-Roubaix
* Paris–Tours
* 4. Frantziako Tourrean eta bi etapa
**1908**
* 3. Frantziako Tourrean eta hiru etapa
* 4. Bordele-Parisen
* 6. Paris-Roubaixen
**1911**
* 6. Paris-Roubaixen
**1913**
* 2. Paris-Toursen
* 4. Bordele-Parisen
* 8. Paris-Roubaixen

## Kanpo estekak 
*
Karabina

**Karabina** fusilaren bertsiorik arinena da, kanoi nahiko motza eta kalibre txikiagokoa. Pistolarekin batera, zalditeriaren ohiko arma zen, mugikortasun handiko baldintzetan manipulatzeko erraztasunagatik. Beraz, egungo subfusilaren antzeko papera izan zuen.

Karabinen kainoirik laburrenak eta pisu baxuenak errazago maneiatzen egiten dituzte espazio txikietan, hala nola hiriguneetako edo oihanetako borroketan eta ibilgailu militarretatik jaisteko unean. Karabina modernoek subfusilek baino sartze eta kalte ahalmen handiagoa izan ohi dute, kalibre handiena mantentzen baitute (eraso fusilen berezkoa, adibidez), bestalde, defentsa pertsonaleko arma deituek kalibre txikiko munizio propioa erabiltzen dute. Karabinen desabantailak, suzko arma handiagoekin alderatuta, distantzia luzeko zehaztasun txikia eta subfusilekin alderatuta, bere pisu eta tamaina handiagoa dira.

## Kanpo estekak
Bentzaldehido

**Bentzaldehidoa** edo **aldehido bentzoikoa** (C6H5CHO) formulako konposatu organikoa da. Eraztun bentzeniko bati lotuta formilo talde bat du. Aldehido aromatikoetan sinpleena da.

Usain gozoko likido kolorge edo horixka da, 179&nbsp;°C-an irakiten duena eta −56&nbsp;°C-an urtzen dena. Almendra mingotsean eratzen da. Tindagaien eta lurrinen ekoizpenean, sintesi kimikoko bitartekari gisa eta disolbatzaile gisa erabiltzen da.

## Produkzioa 
Bentzaldehidoa ekoizteko bide nagusiak toluenoaren klorazioa edo oxidazioa dira. Beste bide batzuk ere garatu dira, hala nola, alkohol bentzilikoaren oxidazio partziala edo bentzenoaren karbonilazioa.

## Erreakzioak 
Bentzaldehidoa azido bentzoikora oxida daiteke. Autooxidazioa ere gertatzen zaio giro-tenperatura airearen presentzian eta laborategiko laginetan ezpurutasunetako bat izaten da azido bentzoikoa.

Bentzaldehidoa hidrogenatzean alkohol bentzilikoa lortzen da.

Bentzadehidoa potasio zianuroz ingurune alkoholikoan erreakzionarazten denean bentzoina sintetizatzen da.

Ingurune oso alkalinoetan Canizzaroren erreakzioa pairatzen du; aldehidoaren molekula bat alkohol bentzilikora erreduzitzen da eta, aldi berean, beste bat azido bentzoikora oxidatzen da.

## Erabilera 
Nagusiki bentzaldehidoa elikagaiei eta lurrinei almendren usaina edo zaporea emateko usatzen da. Kosmetikako produktuetan ere baliatzen da.

Industrian konposatu organiko askoren bitartekari moduan erabiltzen da botiketatik plastikoen aditiboetaraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
TP Ferro

**TP Ferro Concesionaria, S.A.** Espainiako eta Frantziako trenbide enpresa bat da, Eiffage eta ACS konpainiek %50ean osatua eta egoitza Kataluniako Llersen duena. Helburu nagusia Perpinyà-Figueres abiadura handiko burdinbidea ematea da.

## Emakidak 
* Perpinyà-Figueres abiadura handiko burdinbidea

## Erreferentziak
Jose Luis Zuloaga

**Jose Luis Zuloaga "Zulu"** (Bilbo, 1954ko abuztuaren 23a - Ice Tooth mendia, 1996ko irailaren 16a) alpinista euskalduna izan zen.

## Gaztaroa 
Gaztelueta eskolan ikasi zuen, Paco Chavarrirekin batera. Biek mendia, Pirinioetako udaleku batean ezagutu zuten, Saquesen.

Zulu eta Paco 16 urterekin hasi ziren eskalatzen Atxarten, asteburuetan. Bertan, ezagutu zituzten Kike de Pablo, Emilio Hernando, Javier Alonso "Javo" eta Bilbo inguruko beste hainbat gaztetxo. Beranduago, gehiago eskalatzen hasi zirenean, Pedro Udaondo, Regil anaiak, Angel Landa, Jose Ramon Telleria eta enparauekin hasi ziren ibiltzen. Eginora ere joaten ziren, noiz edo noiz, eta bertan ezagutu zuen Juanito Oiartzabalek Zulu.

Kike de Pablo eta Zulu Alpeetan zirela, Bossonseko glaziarrean izotz eskaladako praktikak egiten, Zulu erori, eta tibia eta peronea hautsi zituen, oso modu itsusian. Ia urte eta erdi egon zen ezer egiteko modurik gabe. Geroztik, beste bi bider apurtu zuen hanka leku berean. Guztira hiru urte egin zituen makuluekin, 19tik 22ra bitartekoak.

## Ibilbidea 
* 1983 Nanga Parbat (8.125 m) Kinshofer bidetik. Gailurra, Kike de Pablo eta biak.
* 1984 Yalung Kang (8.505 m) hego aurpegiko bide berri batetik. 7.500 metrora iritsi ziren Paco Chavarri eta biak.
* 1985 Batura Muztagh mendigunean esplorazioak. Bojohaghur Duanasir mendian (7.329 m) ahalegina; Maidon Sar (6.498 m) mendiaren lehen igoera, mendebaldeko ertzetik eta Shispare mendian (7.611 m) ekialdeko espoloitik ahalegina, Kike de Pablo eta biak.
* 1986 Mazeno Peak (7.120 m) hego-mendebaldeko hormatik. Bide berri bat zabaldu zuten, 2.600 metrotik gora oso espoloi zailean. Era alpetarrean egin zuten saioa. Gailurretik 200 metrora geratu ziren Kike de Pablo, Alberto Posada eta Zulu bera.
* 1986 Gyanchung Kang (7.952 m) hego aurpegitik, era alpetarrean. 7.100 metrora iritsi ziren Kike de Pablo eta biak.
* 1988 Kanchenjunga (8.586 m) ipar aurpegitik. 7.900 metrora iritsi ziren Felipe Uriarte, Xabier Ansa, Juanito Oiarzabal, Atxo Apellaniz eta Zulu bera.
* 1989 Makalu (8.463 m) mendebaldeko Pilaretik. 8.350 metrora iritsi ziren Kike de Pablo, Juanito Oiarzabal, Atxo Apellaniz eta Zulu.
* 1990 Everest (8.898) hego-mendebaldeko hormatik edo Bonington bidetik. Zailtasunik handienak gainditu ondoren, Sagarmatha´90 espedizioko kideek ezin izan zuten pasa 8.250 metrotik.
* 1996 Shishapangma (8.027 m) hego-mendebaldeko aurpegitik. Mendi hartarako altuerara egokitzen ari zirela hil zen Ice Tooth mendian, elur-jausi batek harrapatuta.

## Kanpo estekak
Paul Duboc

**Paul Duboc** (Rouen, 1884ko apirilaren 2a - Paris, 1941eko abuztuaren 19a), frantziar txirrindulari bat izan zen. Frantziako Tourrean bost etapa garaipen lortu zituen eta bigarren eta laugarren amaitu zuen lasterketa honetan.

## Taldeak 
* Alcyon-Dunlop (1908-1910).
* La Française (1911).
* Alcyon (1912-1913).
* La Française (1914).
* Peugeot (1919).
* Alleluia (1923).

## Palmaresa 
**1909**
* Belgikako Itzulia eta etapa bat.
* 4. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 10. Paris-Roubaixen

**1911**
* 2. Frantziako Tourrean eta lau etapa.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu
DSK: Deskalifikatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
101 Reykjavík

***101 Reykjavík*** () 2000. urteko Islandiako komedia filma da, Baltasar Kormákurrek zuzendu zuen eta Victoria Abril eta Hilmir Snær Guðnason ditu protagonista. Hallgrímur Helgasonen 1996ko izen bereko eleberri batean oinarrituta dago  eta biak Reykjaviken ( Islandia) kokatzen dira. Izenburua Reykjavik erdialdeko Miðborg barrutiko Íslandspóstur posta- kodetik aterata dago. Filmak B mailako bederatzi zinema sari irabazi zituen eta hamar izendapen jaso zituen. Discovery Film saria irabazi zuen Torontoko Nazioarteko Zinemaldian .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Deepfake

thumb|Deepfake teknologia aurpegiko *morphing* egiteko
[start=0|thumbtime=215|thumb|[Adimen artifizial|Adimen artifiziala ulertzeko bideoa.]]
***Deepfake*** ingelesezko akronimoa da,  () eta  () hitzekin osatua. Berez, adimen artifizialeko teknika bat da, itxuraz benetakoak diren pertsonen bideo faltsuak editatzeko aukera ematen duena. Horretarako, gainbegiratu gabeko ikaskuntza-algoritmoak () eta lehendik dauden bideoak edo irudiak erabiltzen dituzte. Teknika horren azken emaitza oso bideo errealista da, baina fikziozkoa. *Deepfake*aren teknikaren erabileraren adibide nabarmenen artean *Rogue One: A Star Wars Story* 2016ko filmaren bi eszena daude, non Leia printzesa pertsonaia Carrie Fisher aktorearen gaztea zeneko aurpegiarekin agertzen den. Benetan Ingvild Deila aktore norvegiarrak antzeztu zuen eszena horietan.

Teknika hau aktore edo  bat bideo pornografiko batean parte hartzen sortzeagatik ezagun bilakatu zen. Bideo faltsuen modalitate honetan, bideo pornografiko bat (algoritmorako erreferente gisa erabiltzen dutena) eta aktore edo *celebrity*aren beste bideo edo irudi bat konbinatuz sortzen dituzte, gero, programa informatikoak *deepfake* teknikekin editatzen duena. Ez du axola aktoreak edo *celebrity*ak inoiz eszena edo bideo pornografikorik egin ez izana; hain zuzen ere, lortu nahi dena da horrelako zerbait gertatu izanaren efektua sortzea, ahalik eta errealistena. Interneten dagoen eduki pornografiko ugaria dela eta, *deepfake* pertsona ospetsuen bideo pornografikoak sortu ohi dituzte, baina albiste faltsuak eta asmo txarreko buluak sortzeko ere erabiltzen dituztela azpimarratu behar da. Teknologia emergente honek ikerketaren munduan izan zuen jatorria, zinema munduko teknika digital garestien alternatiba gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zanbrana (aztarnategi paleontologikoa)

**Zanbranako aztarnategiko paleontologikoa** goi eozenoko priaboniar garaiko (duela 33-27 milioi urte) fosilen aztarnategi inportante bat da, Araban kokatua. 3.000 fosil baino gehiago aurkitu dituzte bertan, 25 taxon identifikatu dituzte, interesgarrienak ugaztunenak, tartean martsupialenak, baina baita dortokak eta krokodiloak.

## Kokapena 
Aztarnategia dago Zanbranako udalerriaren lurretan, Arabak, Errioxak eta Gaztelak bat egiten duten erpinetik gertu, N-124 eta AP-68 errepideen ondoan. Aztarnategia ondo arakatua dago, eta fosilak Arabako Natur Zientzien Museoan gordeta daude.

Duela 35 milioi urte Trebiñu eta Miranda artean, Euskal Herriaren hego-mendebaldeko parte honetan aintzira txikien eskualde bat zegoen, eta halako inguru bat da Zanbranan fosilak eman dituena.

## Aurkikuntzak 
Aurkitutako fosil ugaztunen artean, martsupial didelfido bat (*Peratherium cuvieri*), *Microchoerus* primatea, 5 karraskari (lau teridomiido eta glirido bat, *Glamys priscus*), bi karniboro (Quercygale sp. eta Paramiacis sp.), 6 artiodaktilo eta 7 perisodaktilo. Azken hauen artean, espezie eta genero berriak aurkitu dituzte, adibidez Ainara Badiola paleontologoak izendatutako *Iberolophus arabensis* zaldien arbaso primitiboa, eta pakinolofino espezie berri bat, *Pachynolophus zambranensis*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hector Heusghem

**Hector Heusghem** (Charleroi, 1890eko otsailaren 15a - 1982ko martxoaren 29a), belgikar txirrindulari bat izan zen. Lehen Mundu Gerra bete betean harrapatu zuen eta horregatik palmares urria dauka. Gerra baino lehen bere herrialdeko Itzulian etapa bat irabazi zuen, baina gerra amaitu ostean, bigarren bukatu zuen bi aldiz Frantziako Tourrean.

## Taldeak 
* Le Globe-Russian (1912).
* Armor-Soly (1913).
* Peugeot-Wolber (1914).
* La Sportive (1919-1920).
* Hutchisnson (1923-1924).
* JB Loubet (1925).

## Palmaresa 
**1914**
* Belgikako Itzuliko etapa bat.
**1919**
* 2. Belgikako Itzulian eta etapa bat.
**1920**
* 2. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
**1921**
* 2. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
**1922**
* 4. Frantziako Tourrean.

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
## Kanpo estekak 
*
John Franklin Enders

**John Franklin Enders** (West Harford, Connecticut, 1897ko otsailaren 10a - Waterford, Connecticut, 1985eko irailaren 8a) estatubatuar biokimikaria izan zen, "Txerto modernoen aita" deitua. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, eta, itzuli zenean, Yaleko Unibertsitatean lizentziatu zen, eta, ondoren, biomedikuntzan, Harvardeko Unibertsitatean. 1954an Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Thomas Huckle Weller eta Frederick Chapman Robbinsekin batera, poliomielitisaren birusaz egin zituen ikerlanengatik. 1960an elgorri-kontrako txertoa aurkitu zuen.

## Kanpo estekak
Palantír

**Palantír** (pl. *palantíri*) bat J. R. R. Tolkienen Erdialdeko Lurraldeko *Legendarium*eko objektu magiko bat da. *Palantír*ra (Quenya hizkuntzako *palan* 'urrun'; *tir*, 'ikusi') kristalezko bola suntsiezin bat da, Ardako beste lekuetan gertatzen diren, gertatuko diren edo gertatu zirenak ikusteko erabiltzen dena.

*Palantíri*ak Elfoek egin zituzten Valinorren, Lehen Aroan, *Silmarillion*ean kontatzen denez. *Eraztunen Jauna*ren gertakarietan, Hirugarren Aroaren amaieran, geratzen diren *palantíri*ak eszena garrantzitsuetan erabiltzen dituzte pertsonaia nagusiek: Sauronek, Sarumanek, Denethorrek, Aragornek eta Peregrin Tukek.

*Palantír*raren erabilpenean dagoen muga garrantzitsu bat da objektu edo gertakari errealak erakusteko, bere erabiltzaileek "borondatearen eta gogoaren indar handia" behar dutela. *Palantíri*ak erabiltzen dituzten besteek ez dute edo gertakaria argi ikusiko edo ez dute jakingo iraganekoa edo etorkizunekoa ote den, eta erakusten ez dena gertakaria bera baino garrantzitsuagoa izan liteke.

## Kanpo estekak
Hialino

[thumb|*[Cephonodes hylas* intsektuaren hegalak gardenak dira. Hialinoak direla esaten da.]]
**Hialino** hitza erabiltzen da itxura beirakara duen substantzia edo material bat izendatzeko. Antzinako grezierazko ὑάλινος hitzetik dator, *hyálinos*, lit. 'garden' eta hau, era berean, ὕαλος, hýalos, 'kristal, beira'.​

Mineralogian erabil daiteke, material baten gardentasunari buruz hizketan. Histopatologian erabiltzen denean hematoxilina eta eosinarekin tindatu ostean arrosa edo beira itxurarekin agertzen den material proteiko bati egiten dio erreferentzia, adibidez kartilago hialinoa. Iktiologian eta entomologian kolorgea edo gardena den egitura bat izendatzen du, adibidez arrain batzuen hegatsak edo kolorerik gabeko intsektuen hegalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kartilago hialino

**Kartilago hialinoa** ehun konektibo gogor bat da, hezur-ehunek ez bezala ez du nerbiorik edo odol-hodirik eta ez dago kaltzifikatuta. Bere egitura nahiko sinplea da, zelula mota bakarrarekin. Saihetsen alde bentralean, laringean, trakean, bronkioetan, bizkarrezur-muinean, bihotzean eta hezurrek gainazal artikularretan aurki daiteke.

## Kanpo estekak
Kristalezko bola

[thumb|[John William Waterhouseren *Kristalezko bola* margolana, 1902.]]
**Kristalezko bola** bat beirazko edo kristalezko bola bat da, klaribidentzia tresna bezala erabiltzen dena. Beste praktika bat, igartzeko ere erabiltzen dena, urez betetako kristalezko kopa garden eta biribil bat erabiltzea da.

## Historia 
Druidek batera zituzten tribu zeltikoak Britainia Handian bizi ziren K.a. 2. milurtekotik, igarkuntzan kristalak erabili zituzten lehen taldeetako bat izan ziren. Interesgarria da ohartzea erlijio druidikoak antzekotasunak zituela antzinako Britainia Handiko erlijio megalitikoarekin, eta, beraz, litekeena da horietatik etorri izana igarkuntza mota honen erabilera.

Geroago, Erdialdeko Europan, Erdi Aroan (500 - 1500), igarleek, aztiek, sorginek, mediumek, astrologoek eta beste asmatzaile guztiek ere kristalak erabili zituzten iragana, oraina edo etorkizuna "ikusteko".

Beriloa, bere izaera gardena zela eta, sarri erabili izan da igartzeko prozesuetan. Eskoziar menditarrek objektu hauei "energia harriak" deitu zieten. Eta lehen kristalezko bolak beriloz eginak izan ziren arren, material hau, beranduago, harkaitzezko kristalagatik ordezkatua izan zen, are hialinoagoa zen arroka bat.

Historiako hirugarren kristalezko bolarik handiena Penn museoan dago, Qing dinastian Cixi enperatriza txinatarrarena izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joe Shuster

**Joseph Shuster** (Toronto, 1914ko uztailaren 10a - Los Angeles, 1992ko uztailaren 30a) kanadar komikigilea izan zen. 1938an Superman pertsonaia sortu zuen Jerry Siegelekin batera. Kanadan jaio zen jatorri juduko familia batean. Haurra zenean, familiarekin batera Clevelandera joan zen, eta han Jerry Siegelen lagun egin zen. 1935ean, biak komiki-aldizkari batean hasi ziren lanean. Supermanen eskubideak DC Comicsi saldu zizkioten eta urte batzuk eman zituzten aldizkarian lanean. Ondoren, Shusterrek beste istorio batzuk marraztu zituen zenbait komiki-argitaletxerentzat.
Iberolophus

***Iberolophus*** Iberiar penintsulan aitzina bizi izan zen zaldi fosil genero bat da. Generoaren barruan bi espezie deskribatu dira, *Iberolophus arabensis*, Zanbranan aurkituak eta *Iberolophus jimenezi*, Soriako Mazaterónen.

## Espezieak 
* †*Iberolophus arabensis*
* †*Iberolophus jimenezi*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metrailadore arin

**Metrailadore arina** (LMG ingelesezko siglekin) edo metrailaketa fusila, soldadu bakar batek erabiltzeko diseinatutako metrailadorea da, laguntzailearekin edo gabe, fronte lerroan infanteriari laguntzeko. Metrailadore arina eskuadroiko arma automatiko bezala erabiltzen da.

Metrailadore arin bat armak edo bere funtzio taktikoak identifika dezake. 8-10 tiro-segida laburrak jaurtitzeko erabiltzen da, eskuarki, bipode batetik; su etengaberako euskarri bat, tripodea, metrailadore ertain baten ezaugarria da. Metrailadore batzuk, bereziki xede orokorreko metrailadoreak, metrailadore arin zein ertain gisa heda daitezke. Arau orokor gisa, metrailadore bat bipode batekin hedatzen bada, metrailadore arina da; eta tripode batean hedatzen bada, metrailadore ertaina da, 12,7 mm-ko kalibrea edo handiagoa ez badu behintzat, orduan metrailadore astuna da. Metrailadore arin modernoek metrailadore ertainek baino kalibre txikiagoa izaten dute, arinagoak eta trinkoagoak izateaz gain.

Metrailadore arinak, hala nola Lewis britainiarra, Lehen Mundu Gerran sartu ziren lehen aldiz infanteriaren su indarra handitzeko. Bigarren Mundu Gerraren amaieran metrailadore arinak sekzio edo eskuadra bakoitzeko bat banatzen ari ziren eta infanteriako eskuadra modernoak metrailadore arinen erabileran oinarritutako taktikekin sortu ziren.

## Kanpo estekak
Julien Arrieta

**Julien Arrieta** (Irun, 1924ko irailaren 11 &ndash; Donibane Lohizune, 2017ko martxoaren 9a) gipuzkoar errugbilaria izan zen, orpokatzaile moduan aritzen zena. Saint-Jean-de-Luz Olympique eta Stade Français taldeetan jokatu zuen. Frantziako errugbi selekzioan bi aldiz jokatu zuen, bietan 1953ko Bost Nazioen Txapelketan.