open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhinonicteris aurantia

***Rhinonicteris aurantia*** Rhinonicteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinonicteris aurantia'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Madrasa

[thumb|Sher-Dor-Madrasa, [Samarkanda, Uzbekistan]]

**Madrasa** (arabieraz: مدرسة‎, *madrasah*) herri islamdarretako goi-mailako irakaskuntzarako gunea, goi-eskola. Madrasa eskolek Koranean oinarritutako teologia- eta zuzenbide-eskola gisa iraun dute gaur egun arte. Islamaren teologiaz eta legeez eta arabieraren gramatikaz gainera, literatura, matematika eta beste zientzia batzuk ere lantzen dira. Madrasako ikasketak dohainik izaten dira, baita ikasketak amaitu bitartean han bizitzea ere. Ikasketen oinarria testuak eta irakurgaiak aztertzea eta buruz ikastea da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julen Bereikua

**Julen Bereikua Elordui** (Gernika, Bizkaia, ) zesta puntako jokalari profesional ohia da. Aurrelari jokatzen zuen.

## Bizitza 
Gernikan jokatu zuen aurreneko partida profesionala, 1995. urtean. Bereikuaren ibilbide profesionalean emaitza bikainak ugari aurki daitezke. Besteak beste: 1995 eta 1996ko Espainiako Txapelketak, 1995 eta 1996ko Masterra, 1997 eta 1998ko Urrezko Zestaren Txapelketa, 1997ko Urrezko Eskularruaren Txapelketa, 1998ko *Centenario* Txapelketa, eta Grand Slam Lehiaketa. Binakako Euskadiko txapeldun, 2000. urtean; eta 2004. urteko banakako txapelduna izan zen.

Eusko Basque enpresako jokalaria izan zen Julen Bereikua.

## Erreferentziak
György Bessenyei

**György Bessenyei** (Tiszabercel, Hungariako Erresuma, gaur egun Hungaria, 1747 &ndash; Pusztakovácsi, Hungariako Erresuma, gaur egun Bakonszeg, Hungaria, 1811ko otsailaren 24a) hungarierazko idazlea izan zen.

## Bizitza 
Protestante-familia bateko semea zen. Idazle-talde bat eratu zuen nazio-hizkuntza goratzeko eta Hungariak Austriarekiko zuen kultura-mendekotasuna apurtzeko. Alemana eta frantsesa ikasi zituen bere kasa, eta filosofia eta literatura izan zituen ardura nagusi. Voltaireren mireslea izan zen. Bi tragedia, *Agis* eta *Buda*, eta Maria Teresaren gorteari buruzko satira bat, *Tarimenen bidaia*, idatzi zituen.

## Erreferentziak
Itsasoko suge

**Itsasoko sugea** (*Laticauda colubrina*) ezkatadunen ordenako hidrofidoen familiako narrastia da, 1,5 m inguru luzea.

Isatsa alboetatik estua eta zapala du, zorrotzik gabe bukatzen zaiona. Eraztun formako zerrenda urdin berdexka eta gaztaina koloreko sarriz estalia du azala. Bengalako golkotik Txinakora bitarteko itsasoetan bizi da, baina lur barruan, eta itsasotik urrun samar ere ibiltzen da. Igerian oso lasterra da eta uretan harrapatzen dituen arrainak janez elikatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Laticauda
* Hydrophiidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Joseph Kessel

**Joseph Kessel** (Clara, Argentina, 1898ko otsailaren 10a - Avernes, Frantzia, 1979ko uztailaren 23a) frantses idazlea eta kazetaria izan zen.

## Biografia 
Errusian eta Parisen egin zituen Letra eta Antzerkiko ikasketak. Lehen Mundu Gerran, hegazkin-gidari gisa parte hartu zuen. Hala bildu zuen *L´equipage* nobelan azaldu zuen esperientzia.

Beste zenbait obra: *Nuit de Princes* (1927), *Belle de Jour* (1929, gero Buñuelek zinemara eramana), *Le coup de grâce* (1931), *Marché d´esclaves* (1933), *L´armée des ombres* (1944) eta *Les cavaliers* (1968).

## Erreferentziak
Arratoi musketadun

**Arratoi musketaduna** (*Ondatra zibethicus*) karraskarien ordenako eta Critecidae familiako ugaztuna da, arratoiaren antzekoa. *Ondatra* generoko espezie bakarra da.

Gorputz sendoa du, 66 cm inguru luzea, isats luzea, alboetatik zapaldua, eta belarriak laburrak eta iletsuak. Aurreko hanketan lau behatz ditu; atzekoetan, berriz, bost, luzeak eta iletsuak, eta elkarri mintzez erantsiak. Kolorez marroi zilarkara izaten da.

Estatu Batuetako eta Kanadako aintzira-inguruetan bizi da. Belarra eta animalia txikiak jaten ditu.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ondatra
* Cricetidae

## Kanpo estekak 
* *Ondatra zibethicus*ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Sergio Prego

**Sergio Prego** (Hondarribia, 1969) gipuzkoar artista da.

1992an Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Pintorea da, bideo-egilea, argazkilaria...; artearen arlo gehientsuenak landu ditu. Marrazkilari trebea da, eta artea lantzeko era berezia asmatu du. Erakusketak egin ditu Donostia, Bilbo, Bartzelona, Madril eta Berlinen. 1998an bideo-programaketa bat egin zuen New Yorkeko Sideshow Galery Brooklynen. Gure Artea Sarietara aurkeztu zen 1995. eta 1996. urteetan. Nazioartean erakutsi ditu bere lanak.

## Erreferentziak
Georg Stahl

**Georg Ernst Stahl** (Ansbach, Bavaria, 1659ko urriaren 22a - Berlin, Prusiako Erresuma, 1734ko maiatzaren 24a) alemaniar kimikari eta sendagilea izan zen.

## Biografia 
Jenan egin zituen medikuntza-ikasketak, eta Halleko Unibertsitateko irakasle izan zen. Flogistoaren teoria azaldu zuen, eta animismoaren oinarriak finkatu zituen: arima gertaera biologiko guztien printzipioa da, haren esanean. Saxonia-Weimarko kondearen eta Prusiako erregearen sendagilea izan zen. *Viridiciae theoricae verae medicae* (1694) eta *Theoria medica vera* (1707) lanak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Trinitario

thumb|alt=|Trinitarioen antzinako gurutzea.
**Trinitario** edo **Hirutasun Santua** fraideen ordena bat da. Ordena Maltako San Joanek eta Valoisko San Felixek sortu zuten, eta Inozentzio III.ak onetsi zuen 1198an. Hasieran musulmanek kartzelaratutako kristauak askatzea zen haien egitekoa. Gurutzadetan esku hartu zuten, eta XV. mendean ordenak bere historiako hedadurarik handiena hartu zuen. 1609tik aurrera eskale bihurtu ziren aita santuaren aginduz, eta, gero, misioetan jardun zuten.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doroteo Ziaurritz

**Doroteo Ziaurritz Aginaga** (Tolosa, 1883ko otsailaren 6a - Donibane Lohizune, 1951ko irailaren 2a) gipuzkoar sendagilea eta politikaria izan zen. Tolosako alkate izan zen (1931-1932), eta euskaltzale sutsua. Ez zuen idazkirik utzi. Euzkadi Buru Batzarreko lehendakari hautatu zuten 1935. urtean, eta Alderdi Jeltzaleko lehendakari izan zen 1936-1951. urteetan. Ipar Euskal Herrira erbesteratu behar izan zuen Espainiako Gerra Zibilean, eta gerrako zaurituei eta Iparraldera alde egindako euskaldunei laguntzeko batzordeetan lan egin zuen.

## Erreferentziak
Juan Mari Zubizarreta Larrañaga

**Juan Mari Zubizarreta Larrañaga** (Izengoitia: ***Etxeberritxo*** ; Azkoitia, 1855eko maiatzaren 15a - 1905eko uztailaren 22a) gipuzkoar bertsolaria izan zen.

Bizibidez espartingilea zen. Bat-bateko bertso gutxi egin zuen, Udarregirekin batera, baina bertsopaper ugari atera zuen. Erlijio-gaiko bertsoak egin zituen, batez ere. Bertso-sail ezagunenak hauek ditu: *Zubizarretak bere bizi-moduari jarriak* (1903), *San Martin de Loinazen bertso berriak, Cubako gerrari* eta, batez ere, *Muatz´ko eriotza* edo *Azpeitiko urkamendiaren gañian jarriak* (1900).

## Erreferentziak
Ilia Txavtxavadze

**Ilia Txavtxavadze** (Kvareli, Georgia, 1837ko azaroaren 8agreg./urriaren 27jul. - Tbilisi ondoan, Georgia, 1907ko irailaren 12agreg./abuztuaren 30ajul.) georgiar idazlea eta politikaria izan zen.

## Biografia 
XIX. mende-erdialdetik aurrera Georgiak izan zuen pizkunde-mugimenduaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen. Poema (1860, *Kako bidelapurra*; 1859, *Agerpena*; 1883, *Eremutarra*) eta eleberri (1859-1863, *Gizona ote da?*) ugari idatzi zuen.

Georgiako independentzia eta askatasunaren alde agertu zen beti. *Iberia* aldizkariaren zuzendaria izan zen. Atentatu batean hil zuten, Tbilisitik Saguramorako bidean.

## Erreferentziak
Ramón de la Cruz

thumb|alt=|260px|*Ramón de la Cruzen erretratua*, Hauser y Menet
**Ramón de la Cruz** (Madril, 1731ko martxoaren 28a - Madril, 1795eko martxoaren 5a) espainiar antzerkigilea izan zen.

Racineren, Shakespeareren eta Voltaireren obrak itzuli zituen. Gaztaroan klasizismoaren aldekoa bazen ere, obra nagusiak Madrilgo jende xehea oinarri hartuta idatzi zituen. *Saineteak* edo herri-komediak: *La noche de San Juan* (*San Joan gaua*), *La pradera de San Isidro* (*San Isidro belardia*), *El sarao* (*Festa*). Gisa horretako laurehunen bat lan idatzi zuen guztira, ohiturazkoak batzuk eta satirikoak besteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bandung

**Bandung** () Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Java probintziako hiriburua. Estatuko hirugarren hiririk handiena da, Jakarta eta Surabayaren ondotik. 167,67 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 2.394.873 biztanle zituen.

## Klima 
Bandungek klima tropikal monzonikoa du (*Am*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
1955eko apirilean, Asia eta Afrikako 29 estatutako ordezkariak bildu ziren Bandungen, kolonialismoaren aurkako politika bateratua zehazteko asmoz. Hizlari ospetsuenak Nehru (India), Zhou Enlai (Txina) eta Sukarno (Indonesia) izan ziren.

## Ekonomia 
Administrazio eta unibertsitate gune garrantzitsua da. Aipagarriak dira ehun-langintza, industria kimiko eta mekanikoak, kautxua eta zeramika. Aireportua dauka.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Ikonografia

thumb||150px|1870, Jules Joseph Lefebvre - *Egia*.
**Ikonografia** arte-irudiak eta batez ere haien literatura-erreferentziak aztertzen eta sailkatzen dituen zientzia da. XIX. mendean sortu zen ikonografia: Frantzian, Didron eta Durand, eta Alemanian, Piper eta Springer izan ziren aitzindari. XX. mendean, Londresko Warburg Institutuan Panofskyk egin zituen ikonografia-ikerketa nagusiak. Mendebaldeko artearen bi ikonografia-sail nagusiak, mitologia klasikoa eta kristaua alegia, hiztegi eta azterketa ugarietako gai izan dira.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Klein

**William Klein** (New York, AEB, 1926ko apirilaren 19a - Paris, 2022ko irailaren 10a) estatubatuar argazkilaria izan zen.

## Biografia 
Moda eta publizitateko argazkilari gisa egin zen ezagun, baina bere lan nagusiak erreportaje-argazkien sailekoak izan ziren. Aipagarria zuen, beste lan batzuen artean, *New York* izeneko argazki-sorta, zeinean bere hiriaren ikuskera azaldu baitzuen. Horretaz gainera, eta beste lan askoren artean, Erroma, Mosku eta Tokioko argazki-sortak argitaratu zituen. Argazki-sortak ez ezik, argazkilaritzari buruzko liburuak ere argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Oskar Minkowski

**Oskar Minkowski** (Aleksotas, Errusia —egungo Kaunas, Lituania, 1858ko urtarrilaren 13a - 1931ko uztailaren 18a) alemaniar fisiologo eta patologoa izan zen, Hermann Minkowskiren anaia. Medikuntza-irakasle izan zen Estrasburgoko Unibertsitatean (1882-1904), Kolonian (1904-1905), Greifswalden (1905-1909) eta Breslaun (1909-1926). Diabetesaren oinarri biokimikoa aztertu zuen, eta pankrea-gairik ezaren ondorio zela frogatu zuen (1884-1889). Halaber, behazun-pigmentuak eta azido urikoa gibelean sortzen zirela frogatu zuen (1884).

## Erreferentziak
Polabí

thumb|Polabí ordokia
thumb|Poděbradyko udaletxea
**Polabí** Txekiar errepublikako ordokia, Erdialdeko Bohemian. Hiri nagusiak: Hradec Králové, Pardubice, Kolín, Poděbrady, Nymburk, Mělník eta Litoměřice. Elba ibaia igarotzen da bertatik. Bohemiako lurralderik aberatsena da: garia, garagarra, azukre-erremolatxa, bazkarako landareak, lupulua, tabakoa, fruitu-arbolak, behi- eta txerri-azienda. Nekazaritzan oinarritutako industria (janari-industria, garagardogintza, tabakogintza) eta industria berria (doitasun-industria, mekanika, industria kimikoa) dira ekonomia-jarduera nagusiak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Royce

thumb|300 px|alt=1905 model Rolls Royce, as featured in the Museum of Science and Industry in Manchester. This car, registration AX148, was built in the original Manchester factory, and is the oldest such vehicle on public display|Manchesterreko fabrikan egindako 1905eko Rolls Royce bat

**Henri Royce** (Alwalton, Huntingdonshire, 1863ko martxoaren 27a - West Wittering, Mendebaldeko Sussex, 1933ko apirilaren 22a) ingeles industrialaria izan zen.

Liverpooleko lehen kale-argiteria ezartzeko arduradun nagusia izan zen 1882an. Handik bi urtera, Manchesterren hartu zuen bizilekua. Bere industria sortu zuen han, eta automobilgintzarako piezak (motorrak, dinamoak) ekoizten hasi zen. Berak diseinaturiko hiru automobil kaleratu zituen 1904an, eta Rolls-Royce enpresa sortu zuen, Charles Steward Rolls industrialariarekin bat eginik.

## Erreferentziak
Triaenops furculus

***Triaenops furculus*** Triaenops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Triaenops furculus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
David Teniers Zaharra

**David Teniers Zaharra** flandestar pintore barrokoa izan zen (Anberes, 1582 &ndash; 1649ko uztailaren 29a). David Teniers Gaztea pintorearen aita zen. Italian ikasi zuen, Elsheimer eta Ribensekin batean. Anberesko merkatarien elkarteko maisu izan zen 1606-1607 bitartean, eta arte lanen salerosketan aritu zen luzaroan. Berak eginiko lanez ez da askorik ezagutzen. Badirudi erlijio-gaiak landu zituela gehienbat, eta aditu batzuen ustez, bereak dira semeak egindakotzat jotzen diren lan batzuk.

## Erreferentziak
Txio (hegaztien generoa)

**Txio** (*Phylloscopus*) Phylloscopidae familiako hegazti paseriformeen generoa da.

Itxuraz txantxangorriaren antzekoak dira, 8-12 cm luzeak. Kolorez arre berdexkak edo horixkak izan daitezke; papar-sabelak bizkarraldea baino argiagoak dituzte, zuriak edo horiak. Moko estu zorrotza dute. Intsektuak eta fruituak jaten dituzte batez ere. Txioek sarrera albora duela eratzen dute habia.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Urreta

**Mikel Urreta Etxebeste** (Urnieta, Gipuzkoa, 1881eko uztailaren 19a - Donostia, Gipuzkoa, 1961eko azaroaren 29a) gipuzkoar politikari eta euskaltzalea izan zen.

## Biografia 
Ingeniaria zen bizibidez. Maria Zulaikarekin ezkondu zen eta lau seme alaba izan zituzten: Maritxu, Mikel, Carmen eta Rosario. Donostiako udaleko zinegotzi izendatu zuten 1913. urtean, eta Gipuzkoako diputatu hautatu zuten, handik bi urtera. Gipuzko Buru Batzarreko lehendakari izan zen.

Euskalgintzaren alorrean nabarmendu zen, Euskaltzaleak elkarteko buru izan zen, halaber Euskal-Esnalea elkarteko kide eta Eusko Ikaskuntza eta Euskaltzaindiaren sorreran parte hartu zuen.
*Agerre*, *Euzkadi* eta *El Día* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Sona handiko hizlaria izan zen, eta haren hitzaldi batzuk argitaratuak izan dira: esaterako, 1920an, "Edesti-aurrea. Leize-Zuloak" izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Leize-zuloak"
Kazimieras Būga

**Kazimieras Būga** (Paziege, Dusetosetik hurbil, Errusiako Inperioa, 1879ko azaroaren 6a - Königsberg, Prusia, 1924ko abenduaren 2a) Lituaniako hizkuntzalaria izan zen.

## Biografia 
Lituanierazko hiztegirik garrantzizkoena egiten hasi zen, eta hura hil ondoren bukatu zuten haren jarraitzaileek. Hamazazpi liburukik osatzen dute lan hori. Haren hizkuntzalari-lanek eragin handia izan zuten hizkuntza baltikoak eta hizkuntza eslaviarrak hobeto ezagutzeko. Etimologia-ikerketak egin zituen hogei urtez. Hainbat ikerketa egin zituen Lituaniako pertsona- eta leku-izenez.

[thumb|350px|ezkerrera|*Didysis lietuvių kalbos žodynas*, lituanierari buruzko lan [hiztegigintza|lexikografiko handiena.]]

## Erreferentziak
Etta Falconer

**Etta Falconer** (1933 &ndash; 2002) estatubatuar matematikaria izan zen.

Fisk Unibertsitatean ikasi zuen, eta 1953an lortu zuen matematikako titulua. Irakasle izan zen hainbat eskola eta unibertsitatetan. Falconerren lanetako bat lizentziadun ez diren ikasleei laguntzeko programak sortzea izan zen, gaitasun handiko ikasleak matematikaren inguruko ikasketetara erakartzeko. Matematikarien Elkartea sortu zuen ikasle beltzen eta matematikarien premiei erantzuteko.

## Erreferentziak
Cholula

**Cholula** (gaztelaniazko izen ofiziala: *Distrito Cholula de Rivadavia*) Mexikoko hiri eta barrutia da. Antzinako olmeka eta tolteka arkeologia-aztarnategi garrantzitsuenetako bat da. Kolonien garaiko santutegi ospetsua (300 baino eliza gehiago ditu). 400 piramidetik gora *(torre)* dago Cholulan. 1519ko irailaren 18an, Cholulako herriak espainiarrei janaririk eman nahi ez ziela eta, Cortések hiriko buruzagiak preso hartu eta biztanleak hiltzeko agindua eman zuen. 10.000 lagun hil zituzten egun hartan.

Egungo hiria eta barrutia bitan zatiturik dago: San Pedro Cholula eta San Andrés Cholula udalerriak hain zuzen ere, osaturik *Distrito Cholula de Rivadavia* osatzen dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Keitel

**Wilhelm Bodewin Johann Gustav Keitel** (Bad Gandersheim, Alemaniar Inperioa,  - Nurenberg, Alemania, ) alemaniar kanpo mariskala (*Generalfeldmarschall*) izan zen. Lehen Mundu Gerran, garrantzi handiko karguak izan zituen. 1934an, aurreko Gerrako Ministerioaren ordezko *Oberkommando der Wehrmacht*eko buru izendatu zuen Hitlerrek. Bigarren Mundu Gerran, beti bat etorri zen Hitlerren erabakiekin. III. Reicharen kapitulazioa izenpetu zuen Berlinen (1945eko maiatza). Nurenbergen epaitu zuten: gerrako krimenen erantzule zela eta, hiltzera kondenatu, eta urkatu egin zuten.

## Erreferentziak
Ferenc Kölcsey

**Ferenc Kölcsey** (Szödemeter, Hungariako Erresuma —egun Săuca, Errumania—, 1790eko abuztuaren 8a - Cseke, Szatmár, Hungariako Erresuma —egun Satu Mare konderria, Errumania—, 1838ko abuztuaren 24a) hungarierazko idazlea izan zen, hungariar etniakoa. Oso gazte zela gelditu zen umezurtz. Zuzenbideko ikasketak bukatu bezain laster, literatura-munduan barneratu zen, Ferenc Kazinczyren laguntzaz. Literatura-kritika landu zuen, eta diputatu liberala izan zen 1832-1836 bitartean. Ospe handia hartu zuten *Parainezis* politika-hitzaldiek.
thumb|Hungariako ereserki nazionalaren eskuizkribua
Obra nagusiak hauek dira: *Dobozi, Lenka ederra, Zrinyi* eta *Itxaropena*. Hungariako ereserki nazionala bihurtu zen haren *Himnusz* poema. 1989az geroztik urtarrilaren 22an Hungariar Kulturaren Eguna ospatzen da, 1823. urteko egun horretan burutu baitzuen Kölcseyk Hungariako ereserkiaren eskuizkribua.

## Erreferentziak
Brian Eno

**Brian Eno** (1948ko maiatzaren 15a) britainiar musikaria da. Musika esperimentalean da batez ere ezaguna. Horrez gainera, aro digitaleko pentsalaria da. Multimediako artista eta ekoizle gisa berrikuntza ugari bultzatu du; musika desberdin asko eta multimediako forma eta teknologia ugari erabili izan ditu bere esperimentuetan. Artista ezagun askorekin lan egin du; besteak beste, David Bowie, David Byrne, Laurie Anderson, U2, Devo, John Cale eta Robert Fripp-ekin. 1970eko hamarkadan, Roxy Music taldearen sortzaileetako bat izan zen.

## Diskografia 

**Bakarka**
* *Here Come The Warm Jets* (1974)
* *Taking Tiger Mountain (By Strategy)* (1974)
* *Another Green World* (1975)
* *Discreet Music* (1975)
* *Before And After Science* (1977)
* *Ambient 1: Music For Airports* (1978)
* *Music For Films* (1978)
* *Ambient 4: On Land* (1982)
* *Apollo: Atmospheres And Soundtracks* (1983)
* *Music For Films Volume 2* (1983)
* *Thursday Afternoon* (1985)
* *Nerve Net* (1992)
* *The Shutov Assembly* (1992)
* *Neroli* (1993)
* *Headcandy* (1994)
* *The Drop* (1997)
* *Another Day On Earth* (2005)
* *Lux* (2012)
* *The Ship* (2016)
* *Reflection* (2017)
* *Sisters* (2017)
* *Music For Installations* (2018)

**Arte instalazioetarako albumak**
* *Extracts from Music for White Cube, London 1997* (1997)
* *Lightness: Music for the Marble Palace* (1997)
* *I Dormienti* (1999)
* *Kite Stories* (1999)
* *Music for Civic Recovery Centre* (2000)
* *Compact Forest Proposal* (2001)
* *January 07003: Bell Studies for the Clock of the Long Now* (2003)
* *Making Space* (2010)

**Bildumak**
* *Film music 1976 - 2020* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Maurice Falconet

**Étienne Maurice Falconet** (Paris, Frantzia, 1716ko abenduaren 1a - 1791ko urtarrilaren 24a) eskultorea izan zen. J. B. Lemoyneren ikaslea izan zen, eta Akademian onartu zuten *Milon de Crotone* obrari esker. Madame de Pompadour izan zuen babesle (*La Musique*, 1751; *L´Hiver*, 1765), zeinak Sèvresko lantegietako zuzendaritza eman baitzion. San Petersburgon egin zuen obrarik inportanteena, Katalina II.a Errusiakoak eskatuta: Petri Handiaren zaldizko estatua (1766-78). *Réflexions sur la sculpture* (*Eskulturari buruzko gogoetak*) liburua idatzi zuen 1761ean.

## Erreferentziak
Pibul

**Pibul** (jaiotza-izena: *Plaek Khittasangkha* ; Bangkoketik hurbil, 1897ko uztailaren 14a - Tokio, 1964ko ekainaren 11) Thailandiako militar eta politikaria izan zen.

Frantzian egin zituen ikasketa militarrak eta ondoren bere herrira itzuli eta 1932ko matxinada militarrean parte hartu zuen; ospe eta indar handia lortu zituen militarrak nagusi zituen gobernu berrian. 1934an Defentsa ministro eta 1938an Lehen Ministro izendatu zuten. 1947an beste estatu-kolpe bat antolatu zuen, baina 1957an kargutik bota zuten.

## Erreferentziak
Mickey Rourke

**Mickey Rourke**, jaiotza-izenaz **Philip Andre Rourke, Jr.** (New York, AEB, 1952ko irailaren 16a -), Estatu Batuetako antzezlea da.

## Biografia 
*Actor´s Studio* eskolan ikasi zuen. Hasieran, bigarren mailako antzezpen-lanak egin zituen; baina Francis Ford Coppolaren *Rumble Fish* (1983) eta Michael Ciminoren *Year of The Dragon*(1985) filmek oso ezagun egin zuten.

Beste film batzuk: *9½ Weeks* (1986), *Angel Heart* (1987), *Barfly* (1987), *The Desesperate Hours* (1990), *Wild Sands* (1992), *The Pledge* (2001), *Sin City* (2005), *The Night Job* (2008), *The Wrestler* (2008), *Iron Man 2* (2010) eta *Immortals* (2011).

## Erreferentziak
Chaiote

**Chaiote** (*sechium edule*) kukurbitazeoen familiako landare igokaria da, eta haren fruitua. Landarea ile latzez estalia da, hostoak bihotz-itxurakoak dira eta loreak txikiak. Fruitua jateko ona da, mamitsua, udare-itxurakoa, 10-12 cm artekoa, berdea edo horixka eta azal kizkurra edo kanaleztatua du. Fruituez gainera, sustraiak ere jaten dira, eta gainerako parte berdeak aziendaren bazka gisa erabiltzen dira. Jatorriz Erdialdeko Amerikakoa da, eta han oso zabaldua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triaenops persicus

***Triaenops persicus*** Triaenops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Triaenops persicus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Nur ad-Din Mahmud

'''Nur ad-Din Abu al-Qasim Mahmud Ibn 'Imad ad-Din Zengi** (?, egungo Siria, 1118 &ndash; Damasko, 1174ko maiatzaren 15a), eskuarki **Nur ad-Din''' (, «Fedearen argia») deitua, Alepoko emirra izan zen 1146-1174 bitartean, eta Damaskokoa 1154-1174 bitartean. Zengid leinuko kidea izan zen.

## Biografia 
Imad ad-Din Zengiren semea eta ondorengoa izan zen. 1146-1150 bitartean, Edesako Konderriaren konkista bukatu zuen, eta 1154an Damasko bereganatu zuen. Gotorleku asko hartu zituen gurutzatuengandik, eta Sirkuh bultzatu zuen Egipto hartzera. Saladin, Sirkuh-ren iloba, Egiptoko fatimien kalifaldi xiitaz jabetu zen 1171ean.

Gudari izateaz gainera, antzeak eta zientziak babestu zituen, eta erietxeak, eskolak eta liburutegiak sortu zituen.

## Erreferentziak
Ayacucho departamendua

**Ayacucho** Peruko hego-erdialdeko departamendua da. 45.503 km2 ditu. Iparraldean, Andeetako goi-ordokiko lurraldeak daude. Erdialdea menditsua da (Nudo Corihuilca mendia, 5.000 m). Pampas, Mantaro eta Apurimac ibaiek zeharkatzen dute. Klima, hotza edo epela, idorra da. Hango biztanleak, nekazariak gehienbat, guztiz sakabanatuta bizi dira. Jarduera ekonomiko nagusia den arren, oso gutxi garatua eta eskasa da bertako nekazaritza. Berun- eta zilar-meatzeak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gangster

thumb||alt=|Al Capone

**Gangsterra** Estatu Batuetan mafiako edo gaizkile-talde (gang) bateko kidea. Estatu Batuetan edari biziak galarazita egon ziren garaian sortu zen *gangster* hitza; garai hartan debekaturiko edarien legez kanpoko salmentak indar handia hartu zuen, eta mafiako talde handiak eratu ziren, beren artean etengabe borrokan eta liskarretan ibiltzen zirenak. Oso famatuak izan ziren Chicagoko Al Capone eta New York-eko Lucky Luciano gangsterrak, italiar jatorrikoak biak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siluriforme

**Siluriformes** Osteiktieen klaseko arrain ordena da. Ordena horretako arrainen ezaugarririk berezienak ezkatarik ez izatea, azal lodi likatsua edo hezurrezko xaflaz estalia izatea, eta ahoaren inguruan bizar-itxurako hainbat gingil luze izatea dira. Isatsa homozerkoa da. Tropiko aldeko eta inguruetako eskualdeetan bizi dira. 24 bat familia (besteak beste, iktaluridoak, siluridoak, kobitidoak) eta 2.500 arrain-espezie inguru biltzen dira Siluriformes ordenan.
## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zopilote errege

**Zopilote erregea** (*Sarcoramphus papa*) Cathartidae familiako hegazti handia da, 90 cm inguru luzea.

Itxuraz sai arrearen antzekoa da, baina zangoak, ordea, hark baino luzeagoak ditu. Burua luma txiki gorriz estalia, eta mokoaren ingurua karatxo zuriz eta gorriz betea du. Lumarik gehienak zuriak ditu, eta isatsa eta hegoen puntak, berriz, beltzak.

Mexikotik Argentinako iparraldea bitarteko lurraldeetan bizi da. Ameriketako erdi-hegoaldean bizi da. Haragi ustela jaten du. *Sarcoramphus* generoko espezie bizi bakarra da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurt Alder

**Kurt Alder** (Königshütte, Prusia, gaur egun Polonia, 1902ko uztailaren 10a - Kolonia, Alemaniako Errepublika Federala, 1958ko ekainaren 20a) alemaniar kimikaria izan zen.

## Bizitza 
Ikasketak Kielgo Unibertsitatean egin zituen. Otto Dielsen ikaslea eta, geroago, lankidea izan zen. 1926an doktoregoa lortu zuen. 1934tik 1936ra, unibertsitate horretako irakaslea izan zen. 1936tik 1940ra, IG Farbenentzat lan egin zuen. 1940tik 1958ra, Koloniako Unibertsitateko irakasle eta administrari izan zen. 1950eko Kimikako Nobel saria jaso zuen, Otto Dielsekin erdibana, Diels-Alder erreakzioa edo sintesi dienikoa izeneko metodoa garatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Biografia Nobel Sarien webgunean
José Ramón Castro Alaba

**José Ramón Castro Alaba** (Tutera, Nafarroa, 1896ko abuztuaren 31 &ndash; 1977) sendagilea eta filologoa izan zen. Nafarroako Artxibo Nagusiko zuzendaria izan zen, eta titulu ugari jaso zuen Espainiako arte eta historiako akademietan. Nafarroako historia eta arteari buruzko lan asko eman zituen argitara. *Catálogo de la sección de Comptos del Archivo General de Navarra* eman zuen argitara hainbat liburukitan, 1952az gero. Beste lan batzuk: *Autores e impresos tudelanos* (1963), eta *Tudela monumental *(1975).

## Erreferentziak
Chattanooga

thumb|Walnut Street zubia
thumb|alt=|Chattanooga
**Chattanooga** Estatu Batuetako hiria, Tennessee estatuaren hegoaldean, Tennessee ibaiaren ertzean. 167.674 biztanle (2010; hirialdeak 320.761 biztanle ditu). Burdinbide- eta industria-hiri garrantzitsua. Ehun-langintza, erreaktore nuklearrak eta industria mekanikoa. Sezezio-gerraren garaian konfederalen egoitza garrantzitsua izan zen Chattanooga. Grant eta Sherman jeneralek 1863an garaitu zituzten hegoaldeko konfederalak Chattanoogako guduan.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
Francisco Hormaetxe

**Francisco Hormaetxe Orbegozo** (Bilbo,  – Paris, ) bizkaitar politikaria izan zen.

## Biografia 
Bizkaiko jaurerriko gobernuko idazkari izan zen 1833-1848 eta 1850-1852 bitarteko urteetan, diputatu Madrilgo Gorteetan 1853. urtetik aurrera, eta Espainiako kontsul nagusi ere bai. Liberala zen, baina Espainiako erregeen zerbitzari prestua. Foruen aldeko jarrera erakutsi zuen azken urteetan.

*Viaje Pintoresco por las Provincias Vascongadas* (Bilbo, 1846) obrako historia atala idatzi zuen.
## Erreferentziak
Jōchō

**Jōchō** japoniar eskultore budista izan zen (? - Kyoto, 1057). Erdi Aroko artista japoniar ospetsuenetako bat izan zen. Kosho eskultorearen semea zen eta Fujiwara Mitxinaga Japoniako buruzagi nagusiarentzat lan egin zuen bereziki. *Kiyoseho* edo zura landu eta irudiak egituratzeko teknika berezia garatu eta osatu zuen, eta erlijio-lanetan ziharduten eskultore-anaidiak sortu zituen. Kiototik hurbil dagoen Uji hiriko Byōdō-in tenpluko Buda Amida da Jotxoren lan ospetsuena (1053).
## Erreferentziak
Taganrog

**Taganrog** () hego-mendebaldeko Errusian dagoen Rostov oblasteko hiri eta portua da. Taganrogeko badian dago, Azov itsasoaren ertzean. 2010ean 257.681 biztanle zituen.

thumb|250px|eskuinera|Taganrog: Alferaki jauregia
## Ekonomia 
Industria da ekonomia-jarduera nagusia (altzairugintza, metalurgia, ontziolak, industria kimikoa).

## Historia 
1698an Petri Handiak sortu zuen hiria. XIX. mendean garauak esportatzen ziren, eta, gaur egun, Donbasseko ikatza. Krimeako gerra-garaian kalte ugari jasan zituen hiriak frantses-britainiar itsas armadaren bonbardaketen ondorioz.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mangostan

thumb||alt=|'Garcinia mangostana*

**Mangostana** klusiazeoen (edo Gutiferoen) familiako fruitu-zuhaixka, berez Moluka uharteetakoa baina tropiko aldeko beste herrialde askotan ere landatzen dena (*Garcinia mangostana''). Hosto zabal larrukara izaten du, fruitu gorria, baia-egiturakoa eta mami zuriz bildutako haziak dituena, baratxuri alearen antzekoak. Haziaren gaineko mamia da jaten dena, eta duen ahogozoagatik oso aintzat hartua da. Fruituaren eta enbor-adarren azalean duen izerdia oihalei kolorea emateko erabiltzen da.

Mangostan Asiako tropikoetako fruta ospetsu eta zaporetsuena da.

Fruituak hazteko eta ekoizteko tenperatura ideala 25-35&nbsp;°C-ko tenperatura du, hezetasun erlatiboa% 80 baino gehiago.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mengistu Haile Mariam

**Mengistu Haile Mariam** (,  ahoskatua; Addis Abeba, 1937ko maiatzaren 21a) Etiopiako militar eta politikaria da.

## Biografia 
1974an, Haile Selassie aginpidetik bota zuen mugimenduaren gidari izan zen. 1977an, aginpidea lortu zuen, Tafari Benti hila gertatu ondoren. 1978an, adiskidetasun eta elkar laguntzarako hitzarmena izenpetu zuen Sobietar Batasunarekin. Herrialde horrek laguntza militarra eman zion, Kubaren bitartez, Somaliako eta Eritreako iraultzaileen kontra borroka egin zezan. 1991n, aginpidea eta herrialdea utzi behar izan zituen, estatu-kolpe baten ondorioz. Etiopian heriotza zigorra ezarri zioten genozidio krimenengatik, baina Zimbabwen babestu zen.

## Erreferentziak
Luca Pacioli

**Luca Pacioli** (Izengoitia: *Luca di Borgo*) Italiar matematikaria (Borgo del Santo Sepolcro, 1445 &ndash; Erroma, 1514). Matematikako eskolak eman zituen Perugia, Napoli, Milan, Pisa, Bolonia, Venezia eta Erroman. Pacioliren obra nagusia, *Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalità* (1494), entziklopedia moduko bat da, bere garaiko matematikaren ezagutza osoa biltzen duena. Lehen zatia aritmetikari eta algoritmoari buruzkoa da; bigarrena, berriz, geometria praktikoari buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Giovanni da Veronaren *intarsia*-k, *De Divina Proportione*-ren irudiak erreproduzitzen dituena.
Daegu

**Daegu** (koreeraz: 대구, 大邱,  ahoskatua, euskaraz “muino handia”), lehen **Taegu** transliteratua, Hego Koreako hego-ekialdeko hiria da. 884 kilometro karratuko eremua du, eta 2017an 2.501.673 biztanle zituen.

## Geografia 
Koreako penintsularen hego-ekialdean dago, Nakdong eta Kumbo ibaien bilgunean, Pusan hiriaren ipar-mendebaldean.

## Klima 
Klima subtropikala du, *Cwa* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Banaketa administratiboa 
Daegu 7 barrutitan (*gu*) eta konderri (*gun*) batean banaturik dago:
* Jung-gu (중구, 中區) – *erdialdeko barrutia.*
* Dong-gu (동구, 東區) – *ekialdeko barrutia.*
* Seo-gu (서구, 西區) – *mendebaldeko barrutia.*
* Nam-gu (남구, 南區) – *hegoaldeko barrutia.*
* Buk-gu (북구, 北區) – *iparraldeko barrutia.*
* Suseong-gu (수성구, 壽城區)
* Dalseo-gu (달서구, 達西區)
* Dalseong-gun (달성군, 達城郡)

## Ekonomia 
Bi unibertsitate ditu, eta aireportua. Burdinbide eta errepide-gune garrantzitsua da. Nekazaritza-produktuen (garia, garagarra, arroza, tabakoa, fruitu-arbolak) merkataritza, administrazioa eta industria (ehungintza, janari industria, tresneria elektrikoak eta mekanikoak) dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Herri eta hiri senidetuak 
Daegu ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cardioderma cor

***Cardioderma cor*** Cardioderma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Megadermatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Megadermatidae

## Kanpo estekak 
* 'Cardioderma cor'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Charles Gates Dawes

**Charles Gates Dawes** (Marietta, 1865eko abuztuaren 27 &ndash; Chicago, 1951ko apirilaren 23a) Estatu Batuetako politikaria eta finantza-gizona izan zen. Estatu Batuetako lehendakariorde izan zen 1925etik 1929ra, eta enbaxadore, Britainia Handian 1929tik 1932ra. Dawes Plana egin zuen: Alemaniak gerran eragindako gastuak ordaindu behar zituen, baina Alemaniako ekonomia gehiago ahuldu gabe. 1925ean, Bakearen Nobel saria jaso zuen, Austen Chamberlain politikariarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustav von Kahr

**Gustav Ritter von Kahr** (Weissenburg, Bavariako Erresuma, 1862ko azaroaren 29a - Munich, Bavaria, Alemania, 1934ko ekainaren 30a) bavariar politikaria izan zen.

## Biografia 
Wolfgang Kapp abertzale sutsuaren estatu-kolpearen ondoren, gobernu atzerakoi bat antolatu zuen Bavarian, joera separatistakoa. Moderatuek dimisioa ematera behartu zuten 1921ean, baina 1923ko irailaren 26an diktadore aginpidea lortu zuen Bavariako komisario orokor gisa. Hitler espetxeratu zuen Municheko estatu-kolpearen ondoren. 1924an erretiratu zen. Hitlerren aginduz hil zuten *laban luzeen gauean*.

## Erreferentziak
Pietro Antonio Locatelli

**Pietro Antonio Locatelli** (Bergamo, 1695eko irailaren 3a - Amsterdam, 1764ko martxoaren 30a) italiar musikagile eta biolinista izan zen. Corelliren ikasle izan zen Erroman. 1729an, Amsterdamera joan zen, eta han eman zuen ia bizitza osoa. Biolinista bikaina izan zen, eta efektu eta teknika berriak asmatu zituen. Hamabi *Concerti grossi* (1721) idatzi zituen, *L´arte del violino* (hamabi kontzertu dituena), hogeita lau kapritxo harizko musika-tresnetarako, sei biolin-kontzertu, sei trio harizko musika-tresnetarako eta sonatak, besteak beste.

## Erreferentziak
Menahem Begin

**Menahem Begin** ( *Menaḥem Begin*, ;  *Menakhem Volfovich Begin*;Brest-Litovsk, Bielorrusia, 1913 &ndash; Jerusalem, Israel, 1992) israeldar politikaria izan zen. 1977tik 1983ra Israelgo lehen ministroa izan zen.

## Bizitza 
1940-1941 bitartean, Siberian egon zen preso, jarduera sionistak egiteagatik. 1942an Irgun izeneko erakunde armatua eratu zuen Palestinan. 1973an, Likud alderdi eskuindarra sortu zuen. Gobernuko lehen ministro zela (1977-1983), Egiptoren eta Israelen arteko bake-hitzarmena sinatu zuen 1978an, Sadat Egiptoko lehendakariarekin (Camp David, 1978). Bi agintariok jaso zuten Bakearen Nobel saria 1978an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adam Schaff

**Adam Schaff** (Lviv, 1913ko martxoaren 10a - Varsovia, 2006ko azaroaren 12a) poloniar filosofoa eta soziologoa izan zen.

Langileen alderdiko batzorde nagusiko kidea eta Poloniako Zientzia Akademiako soziologia eta filosofia sailetako zuzendaria izan zen. Hizkuntzari, ezagutzaren filosofiari eta logikari buruzko lanak idatzi zituen, eta gizarte-jakintzen ikuspegi marxista landu zuen bere obretan. Obra nagusiak: *Egiari buruzko teoria marxistaren arazoak* (1951), *Semantikaren hastapenak* (1960), *Historiaren legeen izaera objektiboa* (1955), *Hizkuntza eta ezagutza* (1963), *Marxismoa eta gizakia* (1965), *Alienazioa fenomeno sozial gisa* (1977), *Zer etorkizun datorkigu?* (1985), *Marxismoa mendearen amaieran* (1994).
Arne Tiselius

**Arne Wilhelm Kaurin Tiselius** (Stockholm, Suedia, 1902ko abuztuaren 10a - Uppsala, Suedia, 1971ko urriaren 29a) suediar biokimikaria izan zen.

## Biografia 
Uppsalako eta Princetongo unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Biokimika-gaiak bakartzeko metodoen ikerkuntzan, elektroforesiaren eta kromatografiaren ikerkuntzan bereziki, egin zituen lanengatik da ezaguna. Aminoazido batzuk bakartzea lortu zuen. Birusak bakartzeko eta odolaren plasma sintesi bidez lortzeko lanak ere egin zituen.

Sari asko jaso zituen, besteak beste, Kimikako Nobel saria 1948an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis-Michel van Loo

**Louis-Michel van Loo** (Toulon, 1707ko martxoaren 2a - Paris, 1771ko martxoaren 20a) frantziar margolaria izan zen, Jan Baptiste van Looren semea. Ikasketak aitarekin hasi eta Erroman burutu zituen (1727-1732), osaba Charles-Andrérekin. 1733an Parisko Akademiako kide egin zuten. 1737an Espainiara joan zen; San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako zuzendari izan zen, eta gorteko pintore gisa jardun zuen hil arte. Bere garaiko aristokraten eta Filipe V.a Espainiakoaren familiaren erretratuak egin zituen. Haren lanen ezaugarri nagusiak errealismoa, dotorezia eta fintasuna dira.

## Erreferentziak
John Wilkinson

**John Wilkinson** (Clifton, Cumberland, 1728 - Bradley, Staffordshire, 1808ko uztailaren 14a) ingeles industria-gizona izan zen. Metalurgiako lantegi bat sortu zuen, eta han erabili ziren lehen aldiz metalurgiako teknika berriak. Bestalde, burdinazko ontzi bat sortu zuen, gobernuarentzat egiten zituen armak garraiatzeko. Horretaz gainera, burdina zulatzeko tresna bat asmatu zuen, zilindroak eta kanoiak zehaztasun osoz zulatzen zituena. Tresna hura oinarri-oinarrizkoa gertatu zen Watten lurrun-makina egiteko.

## Erreferentziak
Miguel Bilbao Beraza

**Miguel Bilbao Beraza** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1961) gipuzkoar margolaria da.

## Biografia 
1990an serigrafia ikastaroa egin zuen Manuel Belloren eskutik, Donostiako Artelekun, eta Pintura ikastaroak ere egin zituen bertan. 1990an *White Spirit* talde erakusketan hartu zuen parte Donostiako San Telmo Museoan. 1994tik aurrera bakarkako erakusketa ugari egin du, bere jaioterrian eta inguruko herrietan zein Donostian, gehienbat. 1999an egin zuen *Guraizeekin margotzen* erakusketan bildu zituen bere azkeneko lanak.

## Erreferentziak
Lavia frons

***Lavia frons*** Lavia generoko animalia da. Chiropteraren barruko Megadermatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Megadermatidae

## Kanpo estekak 
* 'Lavia frons'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Georges Candilis

**Georges Candilis**, grezieraz Γεώργιος Κανδύλης (Baku, Errusiar Inperioa, 1913ko martxoaren 29a - Paris, Frantzia, 1995eko maiatzaren 10a) azerbaijandar jatorriko arkitekto frantsesa izan zen.

## Biografia 
Grezian eta Frantzian lan egin zuen, eta Le Corbusierren estudioan aritu zen lanean bost urtez. Candilisen obretan nabarmena da haren arkitekturaren eragina. Egungo gizakiaren bizimodua, eta gizartearen eta hirien egitura berria dira Candilisen arkitekturaren kezka nagusiak. Sari ugari jaso zituen. Casablanca Hiriko Plan Nagusia (1952-54) eta Atenasko Kultura Zentroa (1981-83) dira bere obra ezagunenetako batzuk.
## Erreferentziak
Francesco Geminiani

**Francesco Geminiani** (Lucca, Italia, 1687ko abenduaren 5ean bataiatua - Dublin, Irlanda, 1762ko irailaren 17a) musikaria eta biolinista izan zen. XVIII. mendeko musikari bikaina. Corelli eta A. Scarlattiren ikasle izan zen. Arrakasta handia izan zuen Londresen, Parisen eta Dublinen. Corelliren erara egin zituen *concerti grossi*ko lan batzuk, *Opus 2* eta *Opus 3*, oso ezagunak egin ziren Ingalaterran. Bestalde, biolinaren teknika berriaren oinarriak finkatu zituen *The Art of Playing on the Violin* (1731) eta *A Treatise of good Taste* (1749) lanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
* Francesco Xaverio Geminiani da Lucca. Concerti grossi. Selection from Op.2, 3 and 5. 1726-32.
Nedim Gürsel

**Nedim Gürsel** (Gaziantep, Turkia, 1951 -) turkiar idazlea da.

## Biografia 
Erbestea, bakardadea eta herrimina dira bere eleberrietako gai nagusiak. Lehenbiziko liburuagatik (1975, *Uda luzea Istanbulen*) Turkiar Hizkuntzaren Saria eman zioten.

Gaur egun, Parisen bizi da, eta turkiar literatura irakasten du Ekialdeko Hizkuntza eta Zibilizazioen Institutuan.

Beste obra aipagarri batzuk: *Komandantearen untxiak* (1985), *Azken tranbia* (1991), *Lehenbiziko emakumea* (1994), *Konkistatzailearen eleberria* (1995), *Alaren alabak* (2008).

## Erreferentziak
Miguel Jimeno de Lahidalga

**Miguel Jimeno de Lahidalga** (Gasteiz, 1895eko maiatzaren 8a - *ib.*, 1977ko otsailaren 5a) arabar margolaria izan zen.

Gasteizen, Madrilen eta Parisen egin zituen Margolaritzako ikasketak. Aipagarriak dira haren akuarelak eta olioak. 1946. urteaz geroztik, margolaritza abstraktua landu zuen. Obra nagusiak: *Paisaje*, *Invierno en Alava*, *El Sena*, *Verano en Alava*, *La Ventana*, *Calle de Lagrán*, *Campo de los palacios*, *Grises en la catedrál*, *Judizmendi*, *Murallas de Alava*, *Llanada alavesa*, *Paseo de los Fueros*, *El cruce* eta *Expresión*.

## Erreferentziak
Giovanni Gabrieli

**Giovanni Gabrieli** (Venezia, 1557 - *ibidem*, 1612ko abuztuaren 12a) italiar organo-jotzaile eta musikagilea izan zen. Andrea Gabrieliren iloba eta ikaslea zen, eta haren pausoak jarraitu zituen. 1584an, San Markosko bigarren organo-jotzaile izendatu zuten, osabak lehenengo lekua lortu zuenean. Kontzertuak, moteteak eta korurako musika (profanoa eta erlijiozkoa) idatzi zituen, besteak beste. Ospe handia izan zuen Italiatik kanpo ere. Haren jarraitzaile izan ziren Schütz eta Praetorius musikagileak.

## Erreferentziak
Michał Kalecki

**Michał Kalecki** (Lodz, Polonia, 1899ko ekainaren 22a - Varsovia, Polonia, 1970eko apirilaren 18a) poloniar ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
Nazio Batuen Erakundeko Ekonomia Sailean lan egin zuen, eta Poloniako Zientzien Akademiako kide izan zen. Kapitalismoaren bilakaerari buruzko azterketak egin zituen, eta Keynesen emaitza beretara heldu zen. Orobat, ekonomia sozialista eta ekonomia horren planifikazioa ere aztertu zituen. *Dinamika ekonomikoari buruzko azterketak* (1943) eta *Dinamika ekonomikoaren teoria* (1956) dira Kaleckiren lan nagusiak.

## Erreferentziak
Jose Maria Lakoizketa

**Jose Maria Lakoizketa Santesteban** (Narbarte, 1831ko otsailaren 2a - Elbete, 1889ko abenduaren 25a) nafar botanikaria izan zen.

## Biografia 
Gurasoak, Migel Mª Lakoizketa eta Ana Francisca Santesteban Meoki ziren. Jose Maria etxeko premua zen, eta Iruñeko Institutura bidali zuten batxilergoa egitera. Institututik apaizgaitegira pasa zen.

Lakoizketa Bertizaranako oinetxea da, Oteiza auzoan. XIX. mendean, Narbarte herriaren auzoa zen, baina mende horren erdi aldera, Doneztebeko auzoa izatera igaro zen.

Lakoizketaren sortetxean, 1924. urtean, oroitarri bat paratu zuten "LAKOIZKETA'R JOSE Mª APEZ ZENARI 1831KO II-2'AN 1889KO xii-25'EAN ETXE ONTAKO SEME ZEN LAKOIZKETA JAUNA LANDARE JAKINTZAN EUSKALDUN NAGUSIENA EUSKALDUNAK ZOR DIOGUN AIPAMENAZ JASOTAKO ORITARRIAN 1924'N URTEAN".

1855ean, apaiz egin, eta Elgorriagako erretore izan zen, harik eta jaioterrira itzuli, eta hango erretore izendatu zuten arte (1857). Bi liburu eman zituen argitara landareei buruz: *Catálogo de las plantas que espontáneamente crecen en el valle de Bertizarana* (1884-1885) eta *Diccionario de los nombres eúskaros de las plantas en correspondencia con los vulgares, castellanos, franceses y científicamente latinos* (1888).

## Garrantzia 
"Etorkizuna, hain aldakorra den izaki hori, ez da justiziaz portatu Jose Maria Lakoizketa, Narbarteko botanikariarekin. Botanikariek hura eduki beharko lukete aitzindari eta bide-erakusle; bada, bere burua heziz gain, bidea ireki zuen taxonomia eta kriptografia alorrean. Hizkuntzalariak, berriz, beren aldetik, euskal lexikografiari ekarpen itzela egin zion gizonari. Eta, orokorrean, esan behar da gure kulturan ez daudela ez hainbeste eta ez hain distiratsuak diren izarrak hura bezalako gizon bat ez egoteko izartegi horretan. Haren *Hiztegiaren* berrargitaraldiari egiten dion sarrera honek bere bizitza eta inguruaren berri eman nahi du, eta, bide batez, oroimena berreskuratu".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernst Kretschmer

**Ernst Kretschmer** (Wüstenrot, Wurtemberg, 1888ko urriaren 8a - Tubingen, 1964ko otsailaren 8a) alemaniar psikiatra izan zen. Gizakien egitura morfologikoa eta adimenaren eritasunak lotu zituen. Lau pertsona-mota bereizi zituen, tipologia morfopsikologikoaren arabera (1921, *Köperbau und Charakter*, *Fisika eta izaera*): pikniko-ziklotimikoak (psikosi maniako-depresiborako joera), leptosomatikoak (asteniarako joera), eskizotimikoak (eskizofreniarako joera) eta atletiko-likatsua (epilepsiarako joera).

## Erreferentziak
Thomas Pringle

**Thomas Pringle** (Blaiklaw, Roxburghshire, 1789ko urtarrilaren 5a - Londres, 1834ko abenduaren 5a) eskoziar poeta izan zen.

Edinburgon egin zituen ikasketak, eta kolono joan zen anaiekin Hego Afrikara 1819an. Cape Towngo liburutegiko arduradun izendatu zuten, eta bi egunkari sortu ondoren itzuli zen Britainia Handira. Esklabotasuna abolitzearen aldeko jarrera hartu zuen Ingalaterran. Bi poema-bilduma eman zituen argitara: *Ephemerides* (1828, *Urteurrena*) eta *African Sketches* (1834, *Afrikako apunteak*).

## Erreferentziak
Jeronimo Sarasola

**Jeronimo Sarasola Treku**, izengoitiz **Tolosar Pedro Bautista** (Tolosa, Gipuzkoa, 1896ko irailaren 29a - 1987) gipuzkoar idazlea eta Kaputxinoa izan zen.

## Biografia 
Tolosako "Muniti-bekoa" baserrian jaioa, umetan Altsasuko kaputxinoetara joan zen eta 1914an Zangotzan abitua jantzi zuen. Hortik aurrera, Teologia ikasketekin jarraitu eta 1922an apaiztu ondoren, 1931 arte Filosofia irakatsi zuen Hondarribian.

1931an Txinako Pingliangeko elizbarrutira joan zen misiolari. Han hogeita bi urte eman ondoren, 1953an, Txinako Iraultza garaitu ostean, bertako agintariek misiolari guztiak egotzi zitzuten eta Inazio Larrañaga gotzainarekin itzuli zen Euskal Herrira. Txinatik, sarri bidali ohi zituen artikuluak *Zeruko Argia* aldizkarian argitaratzeko.

Sarasolarenak dira: *Eliz-abestiak* (1926), *Irugarren Ordenakoen Induljentziak* (1926), *Jaun-artzeko otoitz laburrak* (1925).

## Erreferentziak
Tasaday

**Tasaday** Filipinetako Mindanao uharteko oihanetan bizi den herri bateko kidea. 1971 inguru arte, Harri Aroan bizi ziren; leizeetan zuten bizilekua, eta basoan bildutako fruituak eta animalia txikiak jaten zituzten. Jantziak zuhaitz-azalez egiten zituzten, eta tresnak harriz eta zurez; gerrarako armarik ez zuten. Antropologian garrantzi handiko ikergai izan ziren, baina 1980ko hamarkadan zalantzan jarri zen aurkikuntza eta aurreko baieztapen haiek. Gaur egun, inguruko leinuekin bizi dira, eta haien ohiturak hartu dituzte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Le Jeune

**Claude Le Jeune** frantses musikagilea izan zen (Valenciennes, 1530 inguruan - Paris, 1600). Frantses Errenazimentuko musikagile ezagunenetako bat da. Henrike IV.aren ganbera-musikagilea izan zen. Frantses-flandestar polifoniaren eta italiar madrigalen baliabideak erabili zituen. Le Jeunek idatziak dira, besteak beste, *Le printemps* musika neurtuaren bilduma bat, salmoetarako moldaketak (1589, *Dodécachorde*, bilduma barne), italiar madrigalak, frantses *chanson*ak, latinezko moteteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* WIMA Doako partiturak.
Shigeru Yoshida

japoniar politikaria izan zen.

## Biografia 
Ingalaterran eta Italian enbaxadore eta Japoniako Kanpo Arazoetako ministro izan zen. Atxilo hartu zuten, Bigarren Mundu Gerran Japoniaren errendizioa bultzatu zuelako. Aske utzi zutenean, Alderdi Liberaleko lehendakari izan zen, eta, gero, gobernuburu (1946-1954). Bigarren Mundu Gerraren amaiera-ituna eta Estatu Batuekiko bake-hitzarmena sinatu zituen. 1954an, alderdiko lehendakaritza galdu zuen, eta politika utzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Cahen

**Claude Cahen** (Paris, 1909ko otsailaren 26a - Savigny-sur-Orge, 1991ko azaroaren 18a) frantziar historialaria izan zen.

Erdi Aroko islamaren historian aditua zen, eta Frantziako Unibertsitatera eraman zuen gai horren irakaskuntza. Obrak: *L´Islam des origines au début de l´empire ottoman *(1970, *Islama, sorreratik otomandar inperioaren hastapenetara*), *La Turquie pré-ottomane *(1988, *Otomandar gariaren aurreko Turkia*), *Orient et Occident au temps des croisades *(*Ekialdea eta Mendebaldea gurutzaden garaian, *1983).
## Erreferentziak