open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paulo Zamarripa

**Paulo Zamarripa Uraga**, ***Artatxori*** ezizenez, (Laredo (Espainia), 1877 &ndash; Sondika (Bizkaia), 1950eko abuztuaren 17a) Bizkaiko euskal idazle eta apaiza izan zen.

## Biografia 
Bere familia jatorriz Sondikakoa zen eta hara eraman zuten txikia zelarik. Gasteizen egin zituen eliz ikasketak, eta 1906an apaiztu zen. Otxaranen, Gatikan, Bermeon eta Sondikan egon zen apaiz. *Euskalzale* aldizkarian, 1897 eta 1899 artean, *Izkirimiriak* atala zuzendu zuen; *Euskal-Erria*. *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, *Ibaizabal*, *Jaungoiko-Zale* eta *Euskal Esnalea* eta *Euskalerriaren Alde* aldizkarietan ere idatzi zuen. 1935. urtetik aurrera, *La Gaceta del Norte* egunkariko euskal saileko erredaktore izan zen.

## Lanak 
Zamarriparen idazlana bi sail nagusitan bana daiteke; alde batetik, euskal gramatikari buruzkoak, eta bestetik, olerkiak eta kontakizun labur barre eragileen bildumak.

### Gramatika 
* *El bascuenze facilitado. Gramática Bizkaina* (1909);
* *Manual del Vascófilo* (1913);
* *Vocabulario vasco-Castellano y castellano-vasco* (1913).

### Narrazioa 
* *Zaparradak eta...* (1926, *Verdes Atxirika*)
* *Anayak gara* (1929, *Gaubeka Irarkola*)
* *Kili-Kili (Barre Ipuiñak)... Bigarren liburu-barrezalea* (1930, *Gaubeka Irarkola*)
* *Firi-firi. Ipuin ta naste* (1935, *Gaubeka Irarkola*)

### Poesia 
* *Gora Begira. Olerki goi-usañekoak* (1927, *Verdes Atxirika*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Paulo Zamarripa literaturaren zubitegian
Louis Dassance

**Louis Dassance** (Uztaritze, 1888ko abuztuaren 20a - *ib.*, 1976ko apirilaren 14a) euskal idazle, nekazaritza-ingeniari, politikari eta euskaltzaina izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Parisen egin zituen letra- eta nekazaritza-ikasketak. *Gure Herria* aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen 1921. urtean. Eskualtzaleen Biltzarreko lehendakaria izendatu zuten 1957. urtean. Obra nagusiak hauek dira: *Chronique de la chanson basque: Anderea gorarik* (1963), *Chronique de la chanson basque: A propos de Beñat Mardo* (1967), *Trois chansons populaires sur Cambo *(1968), *Recherches sur la filiation du poéte J. B. Elissamburu* (1969), *Aldude eta Baztango ohiko pilotaz bi solas* (1969) eta *Orhiko xoria et son auteur* (1970). *Eskualduna, Herria, Gure Herria, Gure-Almanaka* eta *Bulletin du Musée Basque* aldizkarietan eman zituen argitara aipaturiko lanak.

## Kanpo-loturak 
*  Louis Dassance literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Salvat Monho

**Salvat Monho Laborde** (Izturitze, Nafarroa Beherea, 1749ko abuztuaren 23a - Bardoze, Lapurdi, 1821eko ekainaren 4a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Frantziako Iraultza garaian Bardozeko erretorea izan zen; Iraultzaren aldekoa hasieran, haren kontrakoa izan zen gero. Apaiz konstituzionala izan nahi ez zuelako atzerrira ihes egin zuen 1799an. 1806an, kultua berrezartzean, Ipar Euskal Herrira itzuli zen. Ainhoako erretorea izan zen lehenik, eta Irisarrira bidali zuten geroago. Iberiar Penintsulako Gerran, Mina jeneralak Irisarriko herritarrei barka ziezaien lortu zuen; izan ere, jenerala herritarrak zigortzeko prest zegoen, tropei eraso egin zietelako.

## Lanak 
Olerki eta bertso ugari idatzi zituen, eliz-girokoak eta satirikoak. 1972an, Pierre Laffitek bildu eta argitaratu zituen *Poèmes basques de Salvat Monho (1749-1821)* liburuan. Olerki horietako bat da honako hau:

## Bibliografia 
* *Poémes basques de Salvat Monho (1749-1821)*, 1972, *Ikas*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Salvat Monho literaturaren zubitegian, zubitegia.armiarma.eus
* Haritschelhar, Jean *Salvat Monho olerkariaren metrika*, Lapurdum, 9, 2004, journals.openedition.org
Marijane Minaberri

**Marijane Minaberri** (Banka, Nafarroa Beherea, 1926ko irailaren 7a - 2017ko otsailaren 23a), «Andereño», «Atalki» ezizenez ere ezaguna, euskal idazlea izan zen. Batxilergoko titulua eskuratzeko saiakerak egin ondoren, irakaskuntzan eta idazkari lanetan ibili zen, baita aldizkari batzuetan kolaboratzaile ere, eta lankidetza horien bitartez bere sorkuntza propioak argitaratzen hasi zen.

1997an Marijane kanta zan! disko-liburua argitaratu zuen Oskorri folk musika taldeak. Disko-liburu hark egin zuen Minaberri ezagunago.

## Bizitza 
Txikitatik, Banka bertako eskola batean ikasi zuen, eta 12 urterekin, Donapaleuko eskolara joan zen ikasten jarraitzera. Geroago, Angelura joan zen batxiler titulua lortu nahian, baina ama gaixotu, eta bertan behera utzi zituen ikasketak.

1948an, Bankako herriko etxean idazkari lanetan hasi zen, eta lanbide horretan jardun zuen hamar urtez.

## Literatura ibilbidea 
Idazle ibilbidea hainbat aldizkaritako kolaborazioen bidez hasi zuen poemak eta ipuinak plazaratuz. 1960 urtean *Gure Herrian* kaleratu zituen bi poema: *Amañokantua* eta *Esku miresgarria*. Urtebetera *Mari-gorri* lana argitaratu zuen eta 1963an *Itchulingo anderea...* (Goiztiri) ipuin liburua plazaratzen da Baionan eta 1965ean *Xoria kantari* poesia liburua. Xabier Etxaniz Erle Haur eta Gazte Literatura adituaren iritziz, bi lan horiek Euskal Haur eta Gazte Literaturaren mugarritzat har daitezke, hau da, Euskal Haur Literaturaren abiapuntutzat. Haurrak eta antzerkigintza izan ditu langai eta, ildo horri eutsiz, *Antzerkia ikastetxean* lana argitaratu zuen 1993an.

1999. urtean Marijane Minaberriren hainbat kantu eta olerki belaunaldi gazteenenengana heldu ziren Oskorri taldeak argitaratutako *Marijan kanta zan* diskoari esker. Diskoaz gain, horretan oinarritutako ikuskizuna eraman zuten herriz herri Oskorrik eta Kukubiltxo taldeak.

Horrez gain, idazleak beste esparru batzuk ere ukitu ditu, eta honela, Manuel Michelena eta Piarres Lafitteren laguntzaz bi hiztegi eraman zituen argitara: *Grammaire basque pour tous* eta *Dictionnaire basque pour tous*.
* Kanaldudek egin bideoa: "Marijane Minaberri: lekukoak oroitzen" (Itxaro Borda, Xipri Arbelbide eta Luzien Etxezaharreta idazleek baita Aines Dufau Ikas euskal pedagogia zentroko zuzendariak beren lekukotasuna ematen dute omenaldi gisa).
* 34. Sarako Idazleen Biltzarrean Marijane Minaberry, Piarres Xaritton eta Hasier Etxeberria omendu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marijane Minaberri literaturaren zubitegian
* Elkar argitaletxea
* Bidegileak saila

* Marijane kanta zan! diskoa Badok.eus musika atarian
* MariJan Kanta zan bideoa Youtube-n
Maddi Ariztia

**Maddi Ariztia** (Sara, Lapurdi, 1887ko uztailaren 28a - 1972ko irailaren 1a) euskal idazlea izan zen. Marie Diharassarri zuen berezko izena, baina Maddi Ariztia ezizenarekin egin zen ezaguna. Ipuinak eta folklore gaiak erabili zituen gehienbat *Gure Herria, Herria, Egan eta Eusko Folklore* aldizkarietan.

## Biografia 
Marie Diharassarri Sarako Lehetxipian jaio zen. Ikasketak Saran eta Mont-de-Marsanen egin zituen. 23 urte zituelarik, 1910. urtean, Baztango Pedro Ariztiarekin ezkondu zen. Laurent Diharassarri apaizaren iloba izateaz gain, Aita Donostiarekin eta Joxemiel Barandiaranekin ere harremanik izan zuen elizaren ohituretan hezitako idazle honek. Bederatzi seme-alaba izanda ere irakurtzeko eta idazteko astia izan zuen. 1933an hitzaldi bat eman zuen Donostiako uda-ikastaroetan "Uskal-etche Zaharrak" gaiaz eta ondorengo urteetan hainbat ipuin idatzi zituen. *Gure Herria* aldizkarian plazaratu zituen asko 1950eko hamarkadan, bai eta *Anuario de la Sociedad de Eusko Folklore* (1934, XIII, 93-129 or.) argitalpenean ere, "Leyendas laburdinas" izenarekin, eta, 1949an, "Bi ohoinen ixtoria" izeneko ipuina  *Egan* aldizkarian; baina bere lanik garrantzitsuena 1934an kaleratutako *Amattoren uzta* ipuin bilduma da.

Gizonezkoena zen mundu batean, folklorea biltzen aritzen ziren eliza gizonen ondoan, azpimarratzeko moduko lana da Maddi Ariztiak eginikoa. Euskal herri ipuinek xaramelaturik, jaso eta ondorengo belaunaldiei pasa. Horregatik bakarrik ere merezi du emakume honek euskal ipuin biltzaileen artean leku aparta, emakume aitzindaria izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Santiago Onaindia: *Euskal Literatura V*, Bilbo: Etor, 1977, 418-420 or.

## Kanpo estekak 
*  Maddi Ariztia literaturaren zubitegian
Ernest Bidegain

**Ernest Bidegain Uharriet** (Aldude, Nafarroa Beherea, 1922ko azaroaren 13a - ) euskal idazlea da.

Artikuluak idatzi izan ditu *Eskualduna*, *Herria* eta *Gure Herria* aldizkarietan, eta literaturan antzerkia landu du bereziki.

## Antzezlanak 
* *Manex Azeri*
* *Ustegabeko jendarmak*

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerkia
* Nafarroa Behereko idazleak

## Kanpo estekak 
*  Ernest Bidegain literaturaren zubitegian
Balentin Aurre-Apraiz

**Balentin Aurre-Apraiz** (Ajangiz, Bizkaia, 1912ko azaroaren 3a - 2007ko apirilaren 19a), «Aurraitz», «Mendi-bide», «Agerrekoa» ezizenetaz ere ezaguna, euskal idazlea izan zen. Aldizkari askotan ezagutarazi ditu bere idazlanak: *Txitra *eta *Txori galduak *(itzulpena, Tagore), *Gogo-zelaietan *eta *Errimiña *(olerkiak).

## Biografia 
Ajangizko Mendieta-Agerre baserrian jaioa, Gerra garaian gudari izan zen. 1937ko ekainean zauritu egin zuten, Artxanda mendia defenditzen ari zela, eta egun batzuk geroago atxilotu zuten faxistek, Basurtuko erietxean, zaurietatik osatzen ari zela, *Otz samiña* poema idatzi zuen.

1958an Venezuelara joan zen, baina ez zen han laketu eta 1964an Euskal Herrira itzuli zen. 1968an Arantzazuko Batzarrean parte hartu zuen.

## Lanak 
### Poesia 
* *Egunen bidean* (1994, *Karmel*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Balentin Aurre-Apraiz literaturaren zubitegian
Estanislao Urruzola

**Estanislao Urruzola Vitoria** (Tolosa, Gipuzkoa, 1909ko abenduaren 13a - *ib.*, 1986ko martxoaren 17a), «**Uxola**» goitizenez ezaguna, euskal idazlea zen.

## Bizitza 
Tolosan egin zituen merkataritza ikasketak, eta 15 urte zituela inprimeria batean lanean hasi zen. 1929an, EAJn sartu zen. Gerra garaian gudari ibili zen eta Laredon atxilo hartu zuten 1937an. Hamar bat urte espetxean egin ondoren Bruselara joan zen. *Argia, El Día, Eguna, Euzko Gogoa, Egan, Zeruko Argia, Goiz Argi* eta *Arantzazu* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Antzerki lan ugari idatzi zituen eta idazle klasiko askoren euskaratzailea. Nobela baten egilea izan zen ere bai. Euskerazaintzako kidea izan zen.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Ezpalak* (1973, *Kardaberaz*)

### Antzerkia 
* *Askatasun garratza* (1983, *E.J. Argitalpen Zerbitzu Nagusia*)
* *Eskalearen egarria*
* *Lengusu amerikanoa*
* *Euskal mendien eskontza*
* *Ezkontzeko deia*
* *Neronek nere alaba galdu nuen*
* *Indarraren legea*, *Pernando Amezketarra*
* *Iñakitxoren altxorra* (1970eko Toribio Altzaga Saria)
* *Odol urdiñekoak*
* *Larreborda emen izan zan*
* *Buzokiko bost ziran*
* *Biotz zekenak*
* *Sor Gurutze*
* *Azkatasun garratza*
* *Gurutz ori nere bizkarrean artuko det*

### Itzulpenak 
* *Lieja´ko urkatua* (Georges Simenon)
* *Andre txintxarria* (Alvarez Quintero Anaiak)
* *Erregearen karteroa* (Rabindranath Tagore)
* *Burni atzapar* (Edgar Wallace)
* *Zaldiko maldiko biurria* (Mauricio Rosencof)
* *Sugegorri korapiloa* (François Mauriac)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Estanislao Urruzola literaturaren zubitegian
*  "Bidegileak" bilduman argitaratutako biografia.
Jean Robin

**Jean Robin** (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1738 &ndash; 1821) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Apaiza zen.

## Obra 
Robinek kopiatua gordetzen da Uztaritzeko apaizgaitegian Haranederren *Testament Berria*. XVIII. mendearen bukaerako eskuizkribu bat ere gordetzen da Uztaritzen, Vinsonek aurkitu zuena, *Birjinia edo donceil Christaba, lempizte siciliarra osotasunerat heldu nahi diren nescatcha gaztei moldetzat baliatcecotçat, aita Begirungarri Migel-Aingeru Marin chikien donepilaco fraideac egina eta Lapurdiko Eliza gizon batec berriro Escuararat itzulia*, Miguel Angel Marínen obraren itzulpena (1752, *Virginia, o la Virgen Cristiana, historia siciliana, para servir a las jóvenes que aspiran a la perfección*). Lau liburuki ditu, eta nabarmen ageri da Larramendiren eragina.

Vinsonen iritziz, Robinena izan daiteke itzulpena; baina, Lafitteren ustez, Robinek kopiatzaile-lana besterik ez zuen egin. Jose Antonio Mujikak frogatu du Martin Duhalderen lana dela.

Patri Urkizuren ustez, Robinenak dira zenbait bertso-lan: *Altxa dezagun boza eta kanta gora*, *Non othe naiz ni aurkhitzen*, *Senperen egin dute besta bat handia*, *Setiatuak gabeaz*, eta *Zer egin zare koplari zaharra*.

## Erreferentziak 
* Mujika, Jose Antonio (arg.), 2010, *Birjinia, edo donceil christaba,* Bilbo: Euskaltzaindia.

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko idazleak

## Kanpo-loturak 
* «Jean Robin», *Literaturaren Zubitegia*.
Sebastian Salaberria

**Sebastian Salaberria Iartzabal** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1915eko abenduaren 26a - Hernani, Gipuzkoa, 2003ko abuztuaren 16a) bertsolaria eta euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Oiartzungo Elbitxuri baserrian jaioa, Gerra Zibilean ibili zen.. Altxatuen armadan erroldaturik, gerran jaso zituen tiroen ondorioz ezker oina moztu behar izan zioten eta beste hankan zauri latzak izan zituen. Gero, Donostiako ur-andelean lan egin zuen.
Kontakizun modu tradizionala erabili zuen *Neronek tirako nizkin* (1964) eleberrian; Salaberria bera da eleberri horren protagonista, eta gerra garaiko oroitzapenak kontatzen ditu. Bertso jarriak ere idatzi zituen, eta 1984an ale batzuk bildu eta *Nere soroko emaitzak* lanean argitaratu zituen.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Neronek tirako nizkin* (1964, Auspoa)
* *Sagardotegiak* (1997, Sendoa)

### Bertsoa 
* *Nere soroko emaitzak* (1984, Auspoa)

## Erreferentziak 
## Erreferentziak
Enrike Zubiri

**Enrike Zubiri Gortari**, ***Manezaundi*** ezizenez, (Luzaide, Nafarroa, 1868ko abuztuaren 31 &ndash; Iruñea, Nafarroa, 1943ko abenduaren 20a) euskal idazle eta margolari nafarra izan zen.

## Biografia 
Donibane Garazin egin zituen lehen ikasketak, eta gero Parisa joan zen margolaritza ikastera. Margolan asko egin zuen, eta haietako batzuk Nafarroako jauregian. Paristik Euskal Herriratu eta Iruñean hartu zuen bizilekua. Euskaraz eta erdaraz idatzi zuen *Eskualduna* eta *La Voz de Navarra* agerkarietan. Denetarik idatzi zuen, artikuluak, biografia laburrak, ipuinak, etab. 1958an, Aingeru Irigaraik Manezaundiren hogeita bederatzi artikulu bildu eta *Prosistas Navarros contemporaneos en lengua vasca XX. mendeko Nafarroako euskal idazlariak* izenburupean argitaratu zituen. 1990ean, Rosa Miren Pagolak haren *Artikulu bilduma* argitaratu zuen.

Xabier Zubiri filosofoaren osaba propioa zen, honen anairik gazteenaren semea baitzen.

## Lanak 
### Bilduma 
* *Artikulu bilduma* (1990, *Labayru*)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako idazleak

## Kanpo estekak 
*  Enrike Zubiri literaturaren zubitegian
*  "Artikulu bilduma"
*  Bidegileak bilduma: Enrike Zubiri
Jean Elizalde

**Jean Elizalde Salaberri** (Azkaine, 1883ko abuztuaren 29a - Lekorne, 1961eko maiatzaren 5a), izengoitiz *Zerbitzari*, *Azkaindarra* eta *Bilharia* deitua, euskal idazle eta apaiza izan zen. Gerezietako erretorea izan zen, baina aurretik Liginagan eta Mendiondon egon zen erretore zenbait urtez. 1930. urtean euskaltzain izendatu zuten.

## Bizitza 
[thumb|280px|[Euskaltzainen zerrenda|Euskaltzain eta idazle batzuk, 1927an Euskaltzaindiak eginiko ohiko biltzar batean. Ezkerretik eskuinera, zutik: Orixe, Jean Elizalde, Seber Altube, Julio Urkixo eta Erramun Olabide. Eserita: Juan Bautista Eguzkitza, Bonifazio Etxegarai, Resurreccion Maria Azkue eta Georges Lakonbe.]]
*Eskualduna* eta *Eskualdun Ona* aldizkarietan idatzi zuen. Lehen Mundu Gerra garaian, fronteko berri ematen zuten artikuluak idatzi zituen. Ondoren, Eskualtzaleen Biltzarreko idazkari gisa hasi zen 1921. urtean.

Zenbait obra itzuli zuen erdaratik euskarara: *Ichtorio Saindua. Testament Zaharra. Jesu-Christo. Eliza *(1943) *Katichima, Ama Maria Pasionekoa, San Frantses, Bahnar deitu Salbaiak* (1936). Errefrau bilduma bat osatu zuen *Atsotitz, Zuhur-hitz eta Erran-zahar* izenburupean, eta mila esaeratik gora jaso zituen bertan (1936). *Gaxuxa, Mikolas, Bi Gogorrak* eta *Oltzaberrian *antzerki laburrak idatzi zituen. Jean Elizaldek ondutako ipuin, elezahar eta artikulu gehienak *Gure Herria* aldizkarian plazaratu ziren. Euskaltzain izendatu zuten 1930ean.

## Lanak 
### Kronika 
* *LVII.a gerlan* (1995, *Alberdania*)
### Besteak 
* *Kantari berria* (1920, *A. Foltzer*)
### Historia 
* *Azkaine gure sorterria* (1985, *Elkar*)
### Atsotitzak 
* *Atsotitz, zuhur-hitz eta erran-zahar* (1936, *La Presse*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Jean Elizalde literaturaren zubitegian, zubitegia.armiarma.eus
* Jean Elizalde Euskal Kultur Erakundearen webgunean
Piarres Xarritton

**Piarres Xarritton Zabaltzagarai** (Hazparne, Lapurdi, 1921eko urriaren 19a - Baiona, 2017ko martxoaren 17a) euskal idazle eta politikaria izan zen. Aditua zen Euskal literaturan, hala nola Teologian eta Filosofian. 1950ean euskaltzain urgazle izendatu zuten, eta 1985ean euskaltzain oso.

[thumb|263px|Piarres Xarritton, sorterriaz. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
[thumb|263px|1964ko [Baionako Euskal Idazkaritza. Euskara Batuaren helduaroa Jardunaldiaren barruan (Jose Ramon Etxebarria, Gasteiz, 2018-06-21).]]

Idazki andana argitaratu zuen hainbat euskal idazlez; besteak beste, tesi doktorala Piarres Broussain euskaltzalearen bizitzaz eta obraz egin zuen. Hazparneko eskola teknikoaren sortzaileetarikoa eta zuzendaria izan zen. Eusko Alkartasunaren sortzailetariko bat izan zen, eta baita EAren Ipar Euskal Herriko burua ere. 1993tik 1995era, Baionako udaleko zinegotzia izan zen alderdi horrekin.

## Bizitza 
Piarres Xarritton Hazparnen jaio zen, 1921eko urriaren 19an. Sei anai-arrebaren artean zaharrena izan zen. Hazparnen bertan egin zituen lehen ikasketak. Gazte-gaztetatik erabaki zuen erlijio-bizitzari ekitea eta 1935erako Uztaritzeko seminarioan zegoen. Besteak beste, Piarres Lafitte ezagutu zuen han, ordurako euskal kulturan aski ezaguna zen pertsona. Garai hartan hasi zen euskal klasikoak irakurtzen, hala nola, Oihenart, Jaurgain eta Campion.

21 urterekin irakasle hasi zen Biarritzen, eta urtebete geroago Hazparnen. Garai gogorrak ziren Euskal Herrian, eta 1936ko Gerratik ihesi joandako jende ugari ezagutu zuen Xarrittonek, baita naziengandik gordetzen ari ziren beste asko ere. Eta etxean horietako batzuei lagundu zieten, Russel Kirby ingelesari adibidez, zenbait hilabetez gorderik eduki zutena. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Erromara joan zen Teologia ikastera eta ondoren, 1947an, apaiztu zen. Lan horretan ari zen bitartean bihurtu zen euskaltzain.

1970eko hamarkadaren erdialdean hartu zuen ondorengo urteak markatuko zituen erabakia: apaizgoa utzi eta ezkondu egin zen. 1980ko hamarkadan amaitu zuen Euskal Ikasketetan abiatua zuen doktoretza, Hazparneko auzapez eta kontseilari orokor izan zen Piarres Broussaini buruzko tesi batekin. Euskaltzaindian ere kide izan zuen Jean Haritxelhar izan zuen tesi-zuzendari. Lan garrantzitsua egin zuen Jean Etxepare Bidegorriren (1984-1988) eta Piarres Lartzabalen idazlanak (1991) hainbat liburukitan bildu eta argitaratuz. Politikan Eusko Alkartasuneko kide gisa nabarmendu zen, 1988ko hauteskundeetan hautagai izateraino.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Eskualdunak*, 1943, *Aintzina*
* *Eliza eta formazioa Hazparne aldean (XVIII-XX)*, 2000, *Arizmendi*
* *De re publica edo politikaz*, 2003, *Elkar*

### Biografiak 
* *Piarres Larzabal* (1999, *Eusko Jaurlaritza*)
* *J.M. Moulier "Oxobi"* (1990, *Eusko Jaurlaritza*)
* *J. Mendiague-n bizia eta kantuak* (1992, *Etor*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Piarres Xarritton literaturaren zubitegian, zubitegia.armiarma.eus
* Piarres Xarritton, ahotsak.eus
* Arbelbide Lete, Nora, *Memoria biziko bultzatzailea*, berria.eus
Joakin Aldabe

**Joakin Aldabe Joanikotena**, izengoitiz ***Mokozorrotz*** (Bera, Nafarroa Garaia, 1893ko otsailaren 9a - Orio, Gipuzkoa, 1973ko uztailaren 6a), euskal idazle eta olerkigilea izan zen.

## Bizitza 
1893ko otsailaren 9an Berako (Nafarroa Garaia) Bilkorrena etxean jaioa, Berako eskolapioen ikastetxean egin zituen ikasketak. 1938an Oriora (Gipuzkoa) joan zen bizi izatera.

Jelkidea eta euskaltzalea, Orioko batzokian igandeetan orduko zine mutuaren emanaldiak antolatu zituen. Orioko Udalean lan egiten zuen. Gerra Zibilean, faxistek Orio bereganatu zutelarik, 1936ko azaroaren 30ean dekretu batean udal langile guztiak lanik gabe utzi zituzten, eta 24 orduko epea eman zitzaien lana berriro eska zezaten: eskatzen zutenek beren ideologiari eta jokaera politikoari buruzko txosten bana egin behar zuten, eta faxistek haren arabera erabaki zuten, banan-banan, lanean jarraitzeko aukera eman edo kale gorrian uztea. Langile haietako bi, Joakin Aldabe eta Eugenio Lasa, kale gorrian utzi zituzten, lanik eta soldatarik gabe; gainerako guztiak berriro lanera itzuli ziren. Kaleratutakoei euskal abertzale izatea egozten zitzaien, Eusko Alderdi Jeltzalearen afiliatuak edo gertukoak, gerra hasi aurretik Eusko Alderdi Jeltzalearen batzokian ibiltzen zirelako. Zinegotzi bakarra agertu zen erabakiaren kontra: Tomas Agirre. Gainerako guztiak bat etorri ziren bi langileak kargugabetzeko erabakiarekin.

Aldaberen lehen olerkiak 1953koak dira. Haren testuak hainbat tokitan argitaratu ziren: *Euzko-gogoa* (1956), *El Bidasoa*, *Karmel*, *Olerti*, *Príncipe de Viana*, *Zeruko Argia* eta *El Diario Vasco de San Sebastián* agerkarietan.

1973ko uztailaren 6an hil zen, Orion.

## Lanak 
Olerki ugari eman zuen argitara aldizkarietan: *Gernika, Euzko-gogoa, Karmel, Zeruko Argia* eta abarretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Joakin Aldabe», *Literaturaren Zubitegia*.
Blas Alegria

**Blas Alegria Alegria** (Lakuntza, Nafarroa, 1883ko otsailaren 4a - *ib.*, 1947ko urriaren 12a) euskal idazlea eta apaiza izan zen.
Blas Alegria Alegria bere herriko apaiza izan zen, eta idazlea. 1936ko gerraren aurretik idatziak zituen 'Lakuntzako pertzak', 'Aña Mari', 'Gure Ama' eta 'Liliya' antzerki-lan eta bestelakoak, baina bere hainbat lan alferrik galdu ziren gerran.
*Euskal Esnalea* aldizkarian eman zituen argitara bere idazlanak.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Lakuntzako pertzea* (1926)
* *Aña Mari: Misiotako antzerkia* (1928, *E. Gartzia*)
* *Lilaya* (1932)

### Saiakera 
* *Gure ama* (1931)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Blas Alegria literaturaren zubitegian
* Blas Alegriari mendeurreneko gorazarrea
* Migel A. Elustondo: "Blas Alegria: «Gutxitan gaur hainbesteko gustuarekin igo naiz pulpitura Jaungoikoaren izena manifestatzeko intentzioarekin»", *Berria*, 2025/08/24.
Nikolas Alzola

**Nikolas Alzola Gerediaga** ***Bitaño*** (Izurtza, Bizkaia, 1922ko abenduaren 30a - Irun, Gipuzkoa, 1981eko ekainaren 2a) euskal idazle, margolari eta euskaltzain urgazlea izan zen.

## Bizitza eta lanak 
La Salleko fraidea, erlijioan Balentin Berriotxoa izena hartu zuen. Euskaltzain urgazlea izan zen 1957 urtetik. Erreseina bibliografiko eta biografikoetan espezializatua. Literatura ere landu zuen, arteari buruzko saioak, ipuinak eta poesiak onduz. Goitizen ugari erabili zuen, hala nola, «N. de Cortázar», «Bitaño», «Markue», «Ozerín Jauregi», «Altzarte», etab. Langile porrokatua, bere garaiko euskal aldizkari guztietan argitaratu zuen, hitz lauz eta bertsoz, Egan aldizkariko lanak nabarmentzekoak direlarik. Erdaraz ere agerkari anitzetan esku hartu zuen: «La Gran Enciclopedia Vasca», Madrilgo «Tradiciones populares», Bartzelonako «Indice Histórico Español», Gotingako «Fabula», «Boletín de la R.S.B. de Amigos del País», etab. 1966an *Cien autores vascos* obra argitaratu zuen; 1967an, *Atalak* eman zuen argitara, eta haren ondoan, *Bigarren Atalak *(1972), eta *Hirugarren atalak* (1978) ere etorri ziren. Halaber, hiru ipuin libururen egilea da.

## Bibliografia zerrenda 
### Narrazioa 
* *Atalak* (1967, *Itxaropena*)
* *Hirugarren atalak* (1978, *Gero*)
### Poesia 
* *Bigarren atalak* (1972, *Itxaropena*)

## Kanpo loturak 
*  Nikolas Alzola literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Antonio Arrue

**Antonio Arrue Zarautz** (Asteasu, Gipuzkoa, 1903ko martxoaren 26a - Donostia, Gipuzkoa, 1976ko azaroaren 16a) euskal idazlea, legegizona eta politikari karlista izan zen.

## Datu biografikoak 
Ikasketak Lekarozko ikastetxean eta Oviedoko Unibertsitatean egin zituen.

Katolikoa zen, eta Euskal Herrian kristau-sinesteen eta ohituren gainbeherek kezkatzen zuten.

## Euskal kultura 
Bere eragin politiko eta profesionala erakundeetan euskara bultzatzeko baliatu zuen. Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen *Egan* aldizkariaren zuzendaria izan zen, Aingeru Irigarairekin eta Koldo Mitxelenarekin batera, artikulu ugari idatzi zuen euskaraz garaiko euskal aldizkarietan. *Jan-Edanak* liburua, sukaldaritzari buruzko artikuluak biltzen zituena, eman zuen argitara (gaiaz Historian euskaraz argitaratutako laugarren liburua). Gabriel Arestiren lehen laguntzaile eta bultzatzaileetakoa izan zen.

1936ko gerra ondorenean Euskaltzaindiaren aldeko kudeaketan eta baimen lortzean egiteko garrantzitsua izan zuen, bereziki 1956ean lehen biltzar nagusi agerikoa Arantzazuko santutegian egin ahal izateko. 1954an euskaltzain oso izendatu zuten. 1960ko hamarkadan *Gero*ren argitaraldi berrirako behar zen dirua lortu zuen. 1969an Euskaltzaindiaren lege-nortasuna finkatzeko lanean aritu zen. Jendaurreko ospakizunetan maiz hitzaldiak euskaraz ematea egokitzen zitzaion, hiztun trebe eta bizia baitzen. Berebat, Euskaltzaindian bertsolari-lehiaketak eta jaialdiak antolatzeko batzordean nabarmendu zen.

Zenbait euskal idazle historikoren lanak ere aztertu zituen. 1950eko hamarkadan Gipuzkoako Aldundiaren liburutegian hitzaldi batzuk ematen ziren euskaraz, aspaldiko euskal idazleei buruz, eta Arruek Asteasuko Agirre eta Gerrikori buruz hitzaldi bana eman zituen, gero *Egan*en argitaratu zirenak. 1956ean, Mogelen *Peru Abarka*ren argitaraldiaren (*Itxaropena*, Kuliska sorta) hitzaurrea egin zuen. *Euskera* aldizkarian Loramendi, Iratzeder, Mirande, Gandiaga, Azkue eta Arestiri buruzko hitzaldiak argitaratu zituen. Euskararen batasunari buruzko kezka ere bazuen, eta horren kontura hitzaldia eman zuen Donostian, eta artikulua argitaratu *Euzko Gogoa* aldizkarian.

Donostiako "Julio de Urquijo euskal Filologi Mintegia"ren sortzaileetako bat izan zen.

## Lanak 
### Artikuluak 
* *Egan*, *Euzko-Gogoa*, *Herria*, *Euskera*, *Zeruko Argia*, *El Fuerista*, etc.
* *Gazi-gezak*, Egan, 1956.
* *El bertsolari Bordel en el castillo donostiarra. 1823*, 1971.

### Liburuak 
* *Jan-edanak* (1979, GAK)
* *Idaztiak eta hitzaldiak*, 2009, Euskaltzaindia.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
*  Antonio Arrue literaturaren zubitegian
* Antonio Arrueren ibilbide politikoaren berri zehatza ingelesezko Wikipedian
Antonio Arruti

**Antonio Arruti** (Zarautz, Gipuzkoa, 1882 &ndash; Tolosa, Gipuzkoa, 1919ko urtarrilaren 9a) euskal idazlea izan zen. Gazteleraz ere idazten zuen. Olerkigilea izan zen, batez ere: *Gorantz, Olagizona, Euskal-Abia, Ibai-ertzian, Itur-ondoan* eta *Gure uztargia* dira haren olerkietako batzuk.

## Lanak 
### Poesia 
* *Olerki galduak* (1998, *Elkar*)
### Narrazioa 
* *Lukainka : ipuia* (1913, ''Martin, Mena y Ca'ren Echean'')

## Kanpo loturak 
* «Antonio Arruti», Literaturaren Zubitegia.

## Erreferentziak
Jose Ramon Astibia

**Jose Ramon Astibia** (Errenteria, Gipuzkoa, 1881eko azaroaren 17a - Tutera, Nafarroa, 1916ko ekainaren 10a) euskal idazlea.

## Lanak 
### Poesia 
* *Olerkiak, 1881-1916* (1935, *López Mendizabal*)

## Kanpo loturak 
*  Jose Ramon Astibia literaturaren zubitegian
Salbador Barandiaran

**Salbador Barandiaran** —goitizenez *Barandiaran´dar Gaizka*, *Aranargi*, *Bertze* edota *Aitzarte*— (Oñati, Gipuzkoa, 1916ko martxoaren 3a - Loiola, 2006ko uztailaren 20a) musikagilea eta euskal idazlea izan zen. 1956an Homeroren *Iliada* (*Ilias´ena*) itzuli zuen. Harena da, halaber, *Danzas de Euskalerri* lana (1963-1969).

Gene Yurre dantzaria eta Iñaki Irigoien folklore ikertzaile ospetsuarekin batera, 1976an Hegoaldeko Euskal Dantzarien Biltzarra sortu zuten sei pertsonetariko bat izan zen. 1978an Iruñean Dantzari Egun arrakastatsua antolatu zuten.

## Lanak 
### Itzulpena 
* *Iliasena; Homero* (1956, egilea editore)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *lIiada* 
* Euskal Dantzarien Biltzarra
* Gene Yurre
* Iñaki Irigoien

## Kanpo estekak 
* «Salbador Barandiaran», Literaturaren Zubitegia
Charles Bernadou

**Charles Bernadou** (Baiona, Lapurdi, 1841 &ndash; Baiona, Lapurdi, 1901eko abuztuaren 10a) euskal idazle eta politikaria zen.

Familia gaskoi batean jaio zen. Baionako zinegotzia izan zen eta Euskal Herriko kulturak eta historiak kezkatzen zuen. Hainbat euskararen aldeko ekitaldiak bultzatu zituen eta Sabin Aranarekin harremanak izan zituen. 1895. urtean *Zazpiak Bat* izeneko liburua argitaratu zuen, Euskal Herri osoa nazio bezala aldarrikatu zuen lehenetarikoa izanez.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Zazpiak Bat* (1895)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Charles Bernadou literaturaren zubitegian
Joxe Mendiaga

**Joxe Mendiaga Larregain** (Aldude, Nafarroa Beherea, 1845eko apirilaren 27a - Montevideo, Uruguai, 1937ko irailaren 12a) euskal idazlea izan zen. Hiru urte zituela Hazparnera joan zen, Mendiaga familia osoarekin. 1863an, 18 urte zituela, Montevideora joan zen. Hango *Euskal Erria* aldizkarian atera zituen bere bertso eta olerkiak. 1900ean *Zazpiak bat* izeneko kantutegian atera ziren Mendiagaren bertso asko. Piarres Xarritonek bildu zituen denak eta argitara eman *Jose Mendiague (1845-1937). Haren bizia eta haren kantuak* izenburupean.

## Biografia 
Alduden jaio zen aita François Ziburuko guarda eta ama Catherine aihertarra izan zituela; hamar neba-arreba ziren. Hazparnen bizi izan zen eta 1863an hamazortzi urterekin Amerikara joan zen; hala ere ez zuen inoiz bere euskaltzaletasuna bazterrean utzi. Euskal Herria utzi baino lehen Zaldubi edo Mitxel Elizanburu ezagutuak zituen.

Argentina, Txile eta Uruguain bizi izan zen. Azken honetan jardun zuen batez ere baina 1875ean Argentinako Entre Ríosko probintziako Puerto Ruizen bizi izan zen. Geroago hogeita lau urtez San José de Mayon (Uruguaiko San José departamenduan) ibili zen Montevideora 1900ean itzuli arte. Lanbidez tabako lantegi baten nagusia izan zen. 1881etik Margarita Gandollarekin ezkonduta, lau seme-alabaren gurasoak izan ziren. Ameriketan ere euskal idazle batzuekin harremanetan egon zen: Jose Maria Iparragirre, Joanes Otsalde edo Pedro Mari Otaño. Montevideon hil zen 1937an.

## Pastorala 
2012. urtean, Zuberoko Arrokiaga herriak haren bizitza kontatzen duen José Mendiague pastorala taularatu zuen, Jean Bordaxarrek idatzirikoa.
[thumb|300px|[José Mendiague pastoralaren une bat.]]

## Lanak 
Idazlan askoren egilea da. Bertso jarriak izan ziren Mendiagaren kutunak. Bere bertso eta olerkiak Montevideoko *Euskal Erria* aldizkarian, Baionako *Eskual Herria* gorrian zein *Eskualdun Ona* eta *Eskualduna* xurietan, politikoki gorria bazen ere.

### Bilduma 
* *Zazpiak Bat. Eskualdun Kantuak*, Buenos Aires, 1900. Hiri horretan aurreko urtean sortutako *Haitza* aldizkariaren lehen urteurrenaren harira argitaratutakoa. Hor agertu zen bere kantarik ezagunena, *Kantuz sortu naiz eta...*, bera egilea zela Mikel Laboak famatu bihurtu zuenean aitortu ez bazitzaion ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mendiage, Jose, *Kantak*, klasikoak.armiarma.eus
* Jose Mendiague, eke.eus
* Peillen, Txomin, *Jose Mendiague*, eizie.org
* Aurkenerena, Joseba, Jose Mendiaga Arrokiagako pastoralean, kazeta.info
Martin Duhalde

**Martin Duhalde** (Uztaritze, Lapurdi, 1733 &ndash; Baiona, 1804) euskal idazlea eta apaiza izan zen. Okzitaniako Tolosako unibertsitatean egin zituen Teologia ikasketak. 1770ean apaiztu, eta gero Larresoroko apaizgaitegian irakasle aritu zen. Frantziako Iraultzarekin, 1789an, Hego Euskal Herrira joan behar izan zuen —Hernanira eta Oiartzuna—, eta bera bezala iheska zihoazenei laguntzen jardun zuen. Azkenean, Baionan finkatu eta hantxe hil zen.

## Idazlanak 
### Erlijioa 
* *Meditacioneac gei premiatsuen gainean, cembait abisuekin, othoitcekin eta bicitceco erregela batekin Arima Jaincotiarren oneraco* (1809)
* *Birjinia edo donceil Christaba, lempizte siciliarra osotasunerat heldu nahi diren nescatcha gaztei moldetzat baliatcecotçat, aita Begirungarri Migel-Aingeru Marin chikien donepilaco fraideac egina eta Lapurdiko Eliza gizon batec berriro Escuararat itzulia* (1783-1784), Miguel Angel Marínen obraren itzulpena (1752, *Virginia, o la Virgen Cristiana, historia siciliana, para servir a las jóvenes que aspiran a la perfección*). Lau liburuki ditu, eta nabari da Larramendiren eragina. Izengabea da, Jean Robin kopiagilearen izena besterik ez duela. J.A. Mujikak frogatu du Duhalderen egiletasuna.

## Erreferentziak 
4. Gorka Bereziartua, Meditazioneak. Argia, 2940. zenbakia

## Kanpo loturak 
* «Martin Duhalde», *Literaturaren Zubitegia*.
Pierre Duhour

**Pierre Duhour** (Beskoitze, Lapurdi, 1890ko ekainaren 20a - Hazparne, Lapurdi, 1968ko urtarrilaren 18a) euskal idazlea izan zen. Euskaltzain urgazle izendatu zuten. Zenbait aldizkaritan lan egin zuen: *Eskualduna, Gure Herria, Almanaka, San Frantses, Etxea eta Herria*. Duhourren obra nagusiak *Erromako itzulia* eta *Francis Jammes Hazparnen* (1965) izan ziren.

## Lanak 
### Erlijioa 
* *Erromako itzulia* (1931, *Baiona*)

## Kanpo loturak 
* «Pierre Duhour», Literaturaren Zubitegia

## Erreferentziak
Jose Manuel Estonba

**Jose Manuel Estonba Arruabarrena** (Irun, Gipuzkoa, 1916ko maiatzaren 29a - Urkiola, Bizkaia, 1982ko irailaren 22a) euskal idazlea izan zen.

Gasteizen egin zituen eliz ikasketak. Arteaga, Derio eta Bergarako apaiztegietako irakasle izan zen ondorengo urteetan eta urte askoan egon zen misiolari Ekuadorren.

Obra nagusiak: *Izartxo* (eleberria, 1959), *Urgaiti´ko mutillak* (eleberria, 1962), *Oro del Ezka* liburuaren itzulpena eta *Dechepare* (1943, gazteleraz).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jose Manuel Estonba literaturaren zubitegian
Augustin Etxeberri

**Augustin Etxeberri** (Sara, Lapurdi, 1849ko martxoaren 23a - *ib.*, 1890eko otsailaren 3a) euskal idazlea izan zen.

## Lanak 
## Kanpo estekak 
*  Augustin Etxeberri literaturaren zubitegian
Jose Elizondo

**Jose Elizondo Lopez** (Tolosa, Gipuzkoa, 1865eko irailaren 14a - Donostia, Gipuzkoa, 1943ko apirilaren 18a) euskal idazle eta antzerkigilea izan zen. Cecilia Urain Egiarekin ezkondua 1.892ko urriak 11ean, Deban.

## Lanak 
*Euskal-Erria*, *Euskal-Esnalea* eta *Vida Vasca* aldizkarietan idatzi zuen. *Gipuzkoarra* aldizkari abertzaleko zuzendaria izan zen.
### Antzerkia 
* *Idartzako jauna. Jostirudia egintza baten* (1907, *J. Baroja*) Elgoibarko Euskal jaietan saritua
* *Alkate ona* (1910, *Martin Mena y Cia.*)
* *Ametz gozuak. Jostirudia egintza bakarran* (1910, *J. Baroja*) 1909an Hernaniko Euskal jaietan saritua
* *Txomin Arrayo* (1912, *Grijelmo*) 1912an Bilbon, Eusko Gaztedi lehiaketan saritua
* *Atsegea* (1913) 1913an sari berezia jaso zuen Donostiako Udalak sute ospetsuaren mendeurrenean egindako lehiaketan
* *Dollarra* (1915) 1915eko Donostiako Udalaren lehiaketan saritua
* *Omena* (1917)
* *Ill nai eta ill ezin*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jose Elizondo literaturaren zubitegian
* https://www.bagera.eus/blog/elizondo-lopez-jose/
* http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/elizondo-lopez-jose/ar-38342/
Joanes Etxeberri

**Joanes Etxeberri** (Sara, Lapurdi, 1668 &ndash; Azkoitia, Gipuzkoa, 1749) euskal idazlea eta sendagilea izan zen. Euskaltzale handia zen, eta aurreko gizaldiko euskal idazleen lanak irakurriak zituen. Axular buruzagi eta aitzindaritzat zeukan, eta haren lanari jarraipena eman nahi izan zion. Idatzi zituen bere idazlan guztiak euskararen ingurukoak izan ziren. Bere garaian erlijiosoa ez zen idazle bakanetakoa dugu, eta erlijio gaiez kanpora ibili zen ia bakarra.

## Bizitza 
Etxeberrik lehenengo ikasketak Pauen jesuitekin egin zituen, eta jarraian Okzitaniako Tolosako Unibertsitatean lortu zuen medikuntzako batxiler-gradua. Medikuntzatik at letra-gizona ere izan zen. Sendagile lanari Saran ekin zion, eta garai hartan Maria Itsasgaraterekin ezkondu zen. Hamaika seme-alaba izan zituzten; haien artean aipagarriena Agustin da, Mutrikuko mediku izan zena.

Ondoren, Hego Euskal Herrira joan zen, 1713ko abenduaren 11n Berako udalarekin sinatu zuen bere lehenbiziko kontratua, 1716an berretsiko zuena. Baztango Elizondon ere lan egin omen zuen denbora batez, baina batik bat Beran bizi izan zen 1722 arte. Urte hartan Hondarribiara joan zen, ordurako zuen ospeak eramanda. Hala ere, Hondarribian jasotzen zuen soldata urriak eta hura jasotzeko atzerapenak eraginda, Etxeberrik Hondarribitik alde egin zuen. 1725eko urrirako Azkoitiko mediku ageri zen. Artatzen zituen gaixoen artean Loiolako josulagunak zeuden, besteak beste Kardaberaz edota Larramendi. Azkoitian segitu zuen mediku lanean, bertako udalak zahartzaroan erretiratu zuen arte. Azkenik,1749an zendu zen, 81 urte zituela.

## Lanak 
Funtsean hiru lan idatzi zituen:
* *Lau-urdiri gomendiozko karta, edo gutuna* (1718) Lapurtarren Biltzarrari egindako gutuna da. Bertan euskaraz, euskara Lapurdiko eskoletan irakasteko eskakizuna egin zuen. Horrekin batera, berak egindako gramatika lana aurkeztu zuen, eta argitaratu eta eskolako material gisa erabiltzeko baimena eskatu. Biltzarrak ezezko erantzuna eman zion eta, horregatik, ezin izan zituen bere lanak plazaratu.
* *Eskuararen hatsapenak* (1712). Saiakera elebiduna da, euskaraz eta latinez idatzitako euskararen apologia-lana. Urkixok Zarauzko frantziskotarren komentuan aurkitu zuen. Ez datoz jatorri kontuak soilik: hizkuntzaren goraipamen sutsua da eta, Hegoaldeko apologistek ez bezala, euskaraz moldatua. Horrezaz gain, eta besteak beste, Axular izendatzen du literatur hizkuntzaren eredu nagusi.
* *Euskal-herriari eta Euskaldun guztiei eskuarazko hatsapenak latin ikasteko*. Garai hartan kultur hizkuntza latina zen oraindik. Horregatik, euskaldunek gaztelaniazko edo frantsesezko ikasbideetara jo behar izaten zuten latinaz jabetzeko.

Bizi izan zen artean, lehenengo liburuxka bakarrik kaleratu zuen. Bigarrena eta hirugarrena ez ziren XX. mendera arte kaleratu, nahiz eta Etxeberrik saiakerak egin argitaratzeko. Haietako batzuk frantziskotarren Zarauzko komentuan egon ziren "galdurik".

Bazen laugarren obra bat halaber: *Hiztegia*, euskaraz, latinez, frantsesez eta gaztelaniaz atondua. Larramendik horren berri izan zuen, baita erabili ere, baina badirudi betiko galdu zela.

## Erreferentziak
Juan Kruz Zapirain

**Juan Kruz Zapirain Etxeberria** (Errenteria, Gipuzkoa, 1867ko urtarrilaren 3a - Errenteria, Gipuzkoa, 1934 martxoaren 8a) bertsolari gipuzkoarra izan zen.

Ama, Felipa Ramona Etxeberria, Juan Kruz jaio ta bost egun geroago hil zitzaion. Tamalez, hori ez zen bere bizitzako gertaera latz bakarra eta emaztea ere nahiko gazte hil zen, 1918ko urrian, gripe izurritearen ondorioz.

Euskal Herri guztian sona handikoa izan zuen bertso sail luze baten egilea izan zen: *Santa Jenobebaren bizitza* (1899), hainbat argitaraldi izan zituena. Manuel Lekuonak eta Jose Migel Barandiaranek argitaratu eta aztertu dute 163 bertsoko sail hori. Antonio Zavalak bildu zituen Juan Kruz eta Joxe Zapirainen bertsoak eta *Zapirain anaiak* (1975) izenburupean argitaratu zituen. Zapirainen beste bertso sail batzuk dira: *Ai gure antxiñeko guraso nobliak, *bertso doinu bati izena eman diona, *Zure pasio santua* eta *Azkeneko gaba *(1918).

## Lanak 
### Bertsoa 
* *Brabante-ko Jenobeba, bertso berrietan* (1929, *Montepio Diocesano*)
* *Zure Pasio Santua. San Frantziskoren bizitza* (1981, *Auspoa*)

### Bilduma 
* *Zapirain anaiak* (1975, *Auspoa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Kruz Zapirain literaturaren zubitegian
* Zapirain anaiak PDFan
* Bravante-ko Jenobeba
Jose Eizagirre Aiestaran

**Jose Eizagirre Aiestaran** (Tolosa, Gipuzkoa, 1881eko otsailaren 4a - Donibane Lohizune, Lapurdi, 1949ko urtarrilaren 23a), **Joseba Eizagirre** izenaz ezaguna, euskal idazle eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Zuzenbide-ikasketak Oñatin zein Madrilen egin zituen. EAJren militantea izanik, alderdi barruan askotariko karguak bete zituen, besteak beste, diputatu aritu zen 1918an eta II. Errepublikaren lehenengo legealdian, 1931n, Espainiako Madrilgo Parlamentuan, bertan kultura arloan nahiko aktiboa izanez: Euskaltzaleen Biltzarrean eta Gernika Institutuan hartu zuen parte.

1946an Nazioarteko Zuzenbide Kongresuan euskaldunen boza izan zen eta 1947an, Bruselan, "Las garantías prácticas de los derechos del hombre en el plano nacional e internacional" txostena aurkeztu zuen, Legegizon Demokratikoen Nazioarteko Elkartearen kongresuan.

Antzerki-munduarekin oso interesatuta zegoen- eta operarako libreto bat idatzi zuen, *Basotarrak* (1913).

1948. urtean erbestean argitaratu zen bigarren euskal nobela argitaratu zuen Buenos Airesko Ekin argitaletxean, *Ekaitzpean*; liburu horretan, gerraren hasiera kontatzen du euskal baserritar baten ikuspuntutik. Haren estiloa kostunbrismoz eta Txomin Agirreren eraginaz kutsatuta baldin badago ere, berrikuntza batzuk erakusten ditu; esaterako, errealitate gordina azaltzeko gogo xumea edota pertsonaien manikeismoa gainditzeko asmoa. Modu batez nobelagintza modernoaren lehenengo ezaugarriak ikus daitezke nobela horretan.

Eusko Ikaskuntzako kide izan zen, eta hitzaldi asko eman zituen han eta hemen euskarari eta euskal literaturari buruz.

## Lanak 
### Nobela 
* *Ekaitzpean. Ipuin berri* (1948, *Ekin*)

### Antzerki 
* *Basotarrak* (1913, *Euzkadi*)

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
*  Jose Eizagirre literaturaren zubitegian
Pello Zabaleta Lekuona

**Pello Zabaleta Lekuona** (Errenteria, 1896ko abuztuaren 3a - *ib.*, 1967ko martxoaren 12a) Gipuzkoako bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Manuel Zabaleta Etxeberria, bertsolaria, (Oiartzun, 1866 – Errenteria, 1925) eta Manuela Kristina Lekuona Lopetegi (Errenteria, 1858 – 1915) zituen. Errenterian jaio bazen ere, familia berehala Oiartzunera joan zen bizitzera.
1927ko uztailaren 7an, Rosario Miranda astigarragarrarekin ezkondu zen. Pellok eta Rosariok bost seme-alaba izan zituzten. Lan ugari izan zituen, besteak beste igeltsero eta zeramika fabrikako langile.

## Lanak 
Antonio Zavalak argitaratu zituen Pello Zabaletaren bertsoak, Juan anaiarenekin batera *Juan eta Pello Zabaleta bertsolariak* (1967) bertso bilduman. Bertso jarriak *Bertsolariya* aldizkarian argitaratu zituen. Haren bertso sail ezagunenak dira: *Europako Gerrari* (1917), *Sesiyo bat* (1923), *Alkar eziñ ikusiya* (1932), *Ijito antzeko bati* (1931), *Langillien alde* (1934), *Katu baten istoriya* (1942), *Oraingo Errenteriari* (1946), *Errenteriko Jangoiko-Txiki zanaren bizitza* (1963).
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pello Zabaleta literaturaren zubitegian
* Pello Zabaleta BDB datu-basean
Jose Zapirain

**Jose** edo **Joxe Zapirain Aranburu** (Errenteria, Gipuzkoa, 1873ko azaroaren 4a - 1957ko urtarrilaren 27a) euskal bertsolari eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Oraindik gaztea zela geratu zen alargun. Emaztea, 1919ko otsailean gripearen pandemian hil zitzaion, bederatzigarren semeaz erditu berritan. Gerra garaian Zapirain familiak oso egoera gogorrak ezagutu zituen: faxistek Joxe eta bost seme preso hartu zituzten. Horietako bi (Jose Ramon eta Antonio) Donostian fusilatu zituzten. 1942an, beste seme bat (Saturnino) lan istripu batean galdu zuen.

Sarri, bere bizitza dohakabeari buruz ondu zituen bertsoak. Antonio Zavalak bildu zituen Juan Kruz eta Joxe Zapirainen bertsoak eta *Zapirain anaiak* (1975) izenburupean argitaratu zituen. Joxe Zapirainen bertso sail ezagunenak hauek dira: *1914ko gerra*, *Bein mundutikan faltatzen danak*, *Alarguna*, *Len amar lagun giñan etxian*, *Biyotza penaz betia*, *Saturnino il zanian*, *Inpernua*. Salbador Zapirain "Ataño" idazleak Joxe Zapirain bere aitaren bizitza kontatu zuen *Txantxangorri kantaria* (1979) izeneko eleberrian.

## Lanak 
### Bilduma 
* *Zapirain anaiak* (1975, *Auspoa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jose Zapirain literaturaren zubitegian
* Zapirain anaiak PDFan
* Txantxangorri kantaria PDFan
Antonio Valverde

**Antonio Valverde Casas**, ezizenez ***Ayalde*** (Errenteria, Gipuzkoa, 1915eko urtarrilaren 17a - Oiartzun, Gipuzkoa, 1970eko uztailaren 28a) margolaria, grabatzailea, publizista, industrialaria eta euskal idazlea izan zen..

Garrantzi handiko margolaria izan zen XX. mendeko Euskal Herriko pinturaren eta artearen historian. Izan ere, 1936ko gerraren aurreko eta ondorengo belaunaldien zubi lana egin zuen. Joera berriak landu zituen lan askotan, kubismoarenak eta fauvismoarenak besteak beste.

## Biografia 
Hainbat belaunaldiz inprentaren negozioan jardundako familia batean jaio zen. Zuzenbide ikasketak egin zituen Zaragozan. Azterketak baino egun batzuk lehenago baizik ez zen joaten Zaragozara; hala, margolari askoren maisu izan zen Ascensio Martiarenaren eskoletara joan ahal izaten zen.

Gipuzkoako Artista Berrien Lehiaketan irabazlea izan zen 1935ean eta 1941ean. 1951n Hispanoamerikako Artearen Biurtekoan parte hartu zuen eta bertan Olentzero lana aurkeztu zuen. 1952an Donostiako Eguberrietako Dario de Regoyos saria irabazi zuen, eta 1953an lehiaketa berean ohorezko saria eman zioten.

Momentu horretan, Industrias Graficas Valverde etxeko enpresan ari zen, gerente eta zuzendari artistiko moduan. Arte grafikoak landu zituen lanbideagatik, baita testuen ilustrazioa ere. Lizardiren *Biotz-begietan* eta Orixeren *Euskaldunak* liburuen berrargitalpenak ilustratu zituen, esaterako.

1950eko hamarkadan euskara ikasten hasi zen, bere emaztea zen Maria Dolores Lamsfusekin hasieran eta Elvira Zipitriak Donostian sortutako eskola ezkutuan gero. Euskaltzain urgazle eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen. *El Bidasoa*, *Oarso*, *La Voz de España*, *Egan* eta *Olerti* agerkarietan eman zituen argitara idazlan aipagarrienak.

Antton Valverde musikariaren, Rosa Valverde margolariaren eta Lola Valverde historialariaren aita zen.

## Idazlanak 
Valverderen obra nagusiak: *Con funts de txistu* (1965), eta hil ondoren argitaratutako *Ibar ixillean* (1970), euskarazko testuak biltzen dituena.

Azterketa-lan jakingarri bat ere egin zuen Euskal Herriko margolaritzaren gainean, *Euskel-eskolari buruz* izenburupean, eta zenbait artikulu idatzi zuen margolariei buruz (*Erti Berriak, Picasso, Marc Chagall, Darío de Regoyos*). Erretratu asko margotu zuen, euskal kultura gizonen irudiekin. Olio-pinturaz egindako koadroez gainera, liburuak ere apaindu zituen. Lizardiren *Biotz-Begietan* olerki liburuaren bigarren argitalpena ere Valverdek apaindua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Antonio Valverde», Literaturaren Zubitegia.
* Antonio Valverderi buruzko webgunea
* Manuel LEKUONA: «Antonio Valverde, "Ayalde"ri buruz bi itzaldi», *Egan*, 1970eko abendua.
Frantzisko Zalakain

**Frantzisko Zalakain Illarramendi** (Errenteria, Gipuzkoa, 1915eko uztailaren 5a - Donibane Lohizune, Lapurdi, 1971) euskal idazle eta burkide komunista izan zen.

Espainiako Gerra Zibilean, iparraldeko frontean borrokatu ondoren Mexikora erbesteratu zen, eta, antza, atxilo hartu zuten El Pason. Geroztik, Grenoblen eta Parisen bizi izan zen.

Mexikon hasi zen euskaraz idazten, Euskadiko Alderdi Komunistaren ordezkaritzak han argitaratzen zuen *Alkartu* aldizkarian. Gero, *Euzkadi Obrera* eta *Arragoa* agerkarietan argitaratu zituen artikulurik garrantzitsuenak. Euskadiko Alderdi Komunistak 1964. urtetik aurrera argitaratu zuen *Arragoa* aldizkariaren arima eta zuzendaria izan zen Frantzisko Zalakain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Frantzisko Zalakain literaturaren zubitegian