Waterloo (abestia)

***Waterloo*** *ABBA* suediar musika taldearen maitasun kanta bat da. 1974ko Eurovision Abesti Lehiaketan irabazle izan zen.

Musika Benny Andersson eta Björn Ulvaeus-ek ondua da eta hitzak Stikkan Anderson-enak dira. Taldearen izen bereko bigarren albumeko lehen singlea da, eta AEBetan *Atlantic* zigiluarekin kaleratutako lehena. *ABBA* izenpean jotzen ari zen taldeari aitortzen zaion lehen singlea ere izan zen. Izenburuak eta hitzek 1815eko Waterlooko gudua aipatzen dute, harreman erromantiko baten metafora gisa erabiltirik. Singlearen suediar bertsioa *Honey, Honey* kantaren *suediera*zko bertsioarekin batera zegoen, eta ingelesezko bertsioak *Watch Out* kanta zuen B aldean.

1974an, *Melodifestivalen*go hamalaugarren edizioa irabazi ondoren, *Waterloo* kantak Suedia ordezkatu zuen Brightonen (Ingalaterra) egindako Eurovision Abesti Lehiaketaren hemeretzigarren edizioan: *ABBA*k lehiaketa irabazi zuen eta mundu mailako ospea lortzeko bidea hasi z.itzaien Hainbat herrialdetako zerrendetan lehen postua lortu zuen, eta Estatu Batuetako hamar onenen artean sailkatu zen.

2005ean, Eurovisionen berrogeita hamargarren urteurreneko lehiaketan, *Congratulations: 50 Years of the Eurovision Song Contest* ("Bejondeizuela: Eurovisioko Abesti Lehiaketaren 50. urteurrena")  ospatzeko, *Waterloo* aukeratu zuten lehiaketaren historiako kantarik onena.

## Historia 
### Idazketa, grabazioa eta esanahia 
1973ko otsailaren 10ean, *ABBA*, "Agnetha, Anni-Frid, Björn eta Benny" bezala, *Ring Ring* taldearekin lehiatu zen *Melodifestivalen*-eko hamahirugarren edizioan, eta hirugarren postua lortu. Postu on horren ondoren, Benny Anderssonek eta Björn Ulvaeus-ek *Waterloo* kantaren musika ondu zuten, eta Stikkan Anderson-ek letra, bereziki taldeak *Melodifestivalen*-eko hamalaugarren edizioan parte har zezan.

Grabaketa 1973an hasi zen, Janne Schaffer-ren (gitarra eta baxu nagusien atalak sortu zituena), Rutger Gunnarsson-en eta Ola Brunkert-en laguntza instrumentalarekin. Kantaren ekoizpen estiloa Phil Spectorren *Wall of Sound* liburuak eragin zuen: *Ring Ring* grabatu aurretik, Michael B. Tretow ingeniariak Richard Williams-en *Out of His Head: The Sound of Phil Spector* liburua irakurri zuen, eta horrek taldearen grabazioetan hainbat instrumentu-gaingrabaketa gehitzeko inspiratu eta *ABBA*ren soinuaren parte bihurtu zen. Gainera, *ABBA*k hasieran *Wizzard* glam rock talde ingelesaren *See My Baby Jive* kanta ere aipatu zuen eragin handi gisa (estilo berean ekoitzi zen eta egitura antzekoa zuen); Eurovision irabazi ondoren, esan zuten ez litzukeela harrituko *Wizzard* bezalako artistek etorkizunean Eurovisionen parte hartzea kontuan hartzea.

### Waterloo, metafora 
Kantaren letra honela hasten da: *Ai, ai / Waterloon, Napoleonek amore eman zuen / Oi, bai / eta neure patua antzeko moduan izan dut / Apaleko historia liburua / beti errepikatzen ari da / Waterloo / Garaitua izan naiz, gerra irabazi duzu / Waterloo / Betiko maitazea agintzen dizut / Waterloo*. Waterlooko guduan (Belgikan) Napoleonen porrotaren metafora erabiliz porrot ospetsu eta historiako inflexio-puntu garrantzitsu bat izendatzeko. Borroka Waterloo herritik (Belgika) bi kilometrora gertatu zen: britainiarrek kuartelak hantxe ezarri zituzten eta gertaerak horren omenez izendatu, baita hitzez hitz historia idatzi ere. Frantziako indarrak eta Napoleon ez ziren inoiz Waterloora iritsi, eta Napoleonek berak ez zen bere burua eman eta gerra-preso bihurtu, baina gudu-zelaiaren kontrola utzi behar izan zuen, eta Prusiako zalditeriak jazarrita, bere agindupean zeuden indarrak nahasian Parisera erretiratu eta bertan abdikatu egin zuen, bere nahiei amore emanik eta bere Ehun Eguneak bukatuta. Amerikara ihes egitea lortu ez zuenez, azkenean bere burua eman zion Britainiar Itsas Armadari Frantziako Atlantikoko kostaldean, Waterlootik 700 km-ra, lau aste geroago.

### 1974ko *Melodifestivalen* lehiaketa 
1974an, taldeak *Melodifestivalen*go hamalaugarren ediziora *Hasta Mañana* ("Bihar arte" gaztelaniaz, ingelesez kantatua bada ere) izenburukoa aurkeztea aztertu zuen, baina *Waterloo* aukeratu zuen, Agnetha Fältskog eta Anni-Frid Lyngstad kantari nagusiei munta bera ematen zielako, eta *Hasta Mañana* Fältskog-ek bakarrik kantatzen zuen.

Otsailaren 9an, *ABBA*k *Waterloor*en suedierazko bertsioarekin lehiatu zen *Melodifestivalen* finalean. Kantak 302 punturekin irabazi zuen, bigarren sailkatuaren 211 puntuak gaindituta. *Melodifestivalen* hori *Sveriges Radio*k ("Suediako Irratia") antolatu zuenez Eurovision Abesti Lehiaketako hemeretzigarren ediziorako bere kanta eta interpretea aukeratzeko: kanta suediar Eurovisionerako parte-hartzailea izan zen, eta *ABBA*, interpretea.

Ondoren, taldeak kantaren alemanezko eta frantsesezko bertsioak grabatu zituen martxoan eta apirilean, hurrenez hurren: frantsesezko bertsioa Alain Boublilek egokitu zuen —geroago 1980ko *Les Misérables* musikala idatzi zuen— eta alemanezko bertsioa Gerd Müller-Schwankek egokitu. *ABBA*ren maiatzean Espainiara egindako promozio-bisitan, egunkarietako albisteek esan zuten taldeak gaztelaniazko bertsio bat grabatuko zuela herrialdean zebiltzaen bitartean. Inoiz argitaratu ez zenez, ez dago ziur bertsio horrnen grabazioa inoiz egin den edo argitaratu gabe dagoen oraindik.

### Sustapen-bideoa 
*Sveriges Radio*k *Waterloo* kantaren sustapen-bideo bat kaleratu zuen, Lasse Hallströmek zuzendua eta Stockholmeko SVT estudioetan grabatua, *Ring Ring* kantarekin batera. Taldea kanta jotzen ageri zen lau kideekin batera, *Melodifestivalen*eko jantzi berekin eta Eurovisionen jantzi behar zituztenekin. Bideoklipa *ABBA*ren DVDetan sartu zen: *The Definitive Collection*en, *ABBA Number Ones*en, *ABBA: 16 Hits, ABBA Gold*en eta *The Last Video*n.

### Eurovision 
1974ko apirilaren 6an, Eurovision Abesti Lehiaketa Brightongo *The Dome*-n egin zen, *British Broadcasting Corporation*ek antolatuta, eta kontinente osoan zuzenean eman zen. ABBAk *Waterloo* kantaren ingelesezko bertsioa zortzigarren postuan jo zuen arratsaldean, Jugoslaviako *Korni Grupa*ren *Moja generacija* ("Ene belaunaldia") kantaren ondoren eta Luxenburgoko Ireen Sheer-ren *Bye Bye I Love You* kantaren aurretik. Napoleon Bonaparte bezala jantzita, Sven-Olof Walldoff-ek zuzendu zuen ekitaldiko orkestra suediar kantaren zuzeneko emanaldietan.

Bozketa amaieran, kantak 24 puntu lortu zituen: lehen postuan sailkatu zen eta lehiaketa irabazi, Gigliola Cinquetti italiarraren *Sì* bigarren sailkatua sei puntura zegoela. Basil Herwald epaimahaikide britainiarrak kantari zero puntu eman zion ospetsuki. 47 urte geroago gertatutakoa gogoratzean, *ABBA* taldearen kanten idazle Björn Ulvaeusek iradoki zuen Erresuma Batuak bere taldeari puntuaziorik baxuena eman ziola, Olivia Newton-Johnentzat mehatxu handiena zirela uste baitzuten: Erresuma Batua ordezkatzen ari zen eta irabazteko faboritoa zela uste zen.

Kanta lehiaketako "balada dramatiko" tradizio estandarretik bereizten zen bere zapore eta erritmoagatik, baita bere interpretazioagatik ere. *ABBA*k Eurovisionen lehenago gutxitan ikusi zen zerbait eman zien ikusleei: jantzi deigarriak (orpo altuko zilarrezko botak barne), kanta bizkorra eta koreografia sinplea. Beren jatorrizko herrialdeko hizkuntzaz besteko batean irabazi zuen lehen lana izan zen; 1973 baino lehen, Eurovisioneko kantari guztiek beren herrialdeko ama-hizkuntzaz kantatu behar baitzuten: 1973 eta 1976 arteko lehiaketetarako laburki kendu zen murrizketa (horrek *Waterloo* ingelesez kantatzea ahalbidetu zuen), gero berrezarri zen 1999an eta geroago, berriro kendu. ABBAren geroko kaleratzeekin alderatuta, kantarien suediar azentua nabariagoa da *Waterloo*n.

### Ondorioak 
*Waterloo* 2004an berrargitaratu zen, B alde berarekin, *ABBA*ren Eurovision garaipenaren 30. urteurrena ospatzeko: Erresuma Batuko zerrendetan hogeigarren postura iritsi zen.

Eurovisioneko zaleek eta *European Broadcasting Union*go (EBU, "Europar Irrati-telebista Batasuna") erreferentziazko talde batek aukeratu zituzten hamalau kantetako bat izan zen, lehiaketan parte hartu zuten 992 kanten artean, berrogeita hamargarren urteurreneko "Bejondeizuela: Eurovisioko Abesti Lehiaketaren 50. urteurrena" lehiaketan parte hartzeko, 2005eko urriaren 22an Kopenhagen ospatu zena. Lehiaketaren historiako kantarik onenaren sailkapena irabazi zuen. Ohore bera jaso zuen hamalau herrialdek parte hartu zuten bozketa ireki batean 2021eko Eurovision Abesti Lehiaketaren aurretik, 2012an eta 2015ean Suediako irabazle izan ziren kanten aurretik lehen postuan geratuta, Loreenen *Euphoria* eta Måns Zelmerlöwen *Heroes*, hurrenez hurren.

2023ko uztailaren 11n, Londresko Waterloo geltokiko 175. urteurrenaren ospakizunetan, ABBA taldea 1974ko Eurovision Abesti Lehiaketan irabazi ondoren argazkietan atera zuten tokian, abesbatza batek *Waterloo* jkantatu zuen, kanta-sorta baten barruan.

### Kritikaren harrera 
*Cash Box* aldizkariaren esanetan, "ez da rockero ausarta, rock sendoa baizik, emakume oso iaio bat duena". *Record World*ek esan zuen "Napoleonen erorketa talde horren garaipena izango dela".

Harry Witchel, Bristolgo Unibertsitateko fisiologo eta musika adituak, *Waterloo* Eurovisioneko kantarrik garrantzitsuena izendatu zuen.

2017an, *Billboard*ek kanta bederatzigarren postuan sailkatu zuen ABBAren hamabost abestirik onenen zerrendan, eta 2021ean, *Rolling Stone*k kanta hamargarren postuan sailkatu zuen ABBAren 25 kantarik onenen zerrendan.

### Salmentak 
Kantak Erresuma Batuko lehen postura iritsi zen eta bi astean bertan egon zen: taldeak Erresuma Batuan lortu dituen bederatzi lehen postuetatik lehenengoa bihurtu zen, eta urteko hamaseigarren single salduena han. Belgikan, Danimarkan, Finlandian, Mendebaldeko Alemanian, Irlandan, Norvegian, Hegoafrikan eta Suitzan zerrendetako lehen postuan ere egon zen, eta Austrian, Frantzian, Herbehereetan, Espainian eta *ABBA*ren jaioterrian, Suedian, Top 3ra iritsi zen: izugarri ezaguna izan zen han, baina ez zen lehen postura iritsi, garai hartan Suediak album eta singleen zerrenda konbinatua zuelako; kantaren ospearen gailurrean, suedierazko eta ingelesezko bertsioak bigarren eta hirugarren postuetara iritsi ziren, hurrenez hurren, eta lehen postua *Waterloo* albumak hartu zuen. Hamaika aste eman zituen *Svensktoppen*-en ("Suediako arrakastatsuenak"), 1974ko martxoaren 24tik ekainaren 2ra, eta zazpi astean lehen postuan egon zen.

2021eko irailean, ABBAren hamaikagarren kantarik handiena zen Erresuma Batuan, salmenta hutsak eta erreprodukzio digitalak kontuan hartuta.

*Atlantic Records*ek eskuratu zituen *Waterloo* kaleratzeko eskubideak: horrek 1974ko maiatzean presakako argitaratzea ekarri zuen eta AEBetan eta Kanadan sustapen kanpaina sendoa.

Eurovision lehiaketa irabazi duten beste kanta batzuek ez bezala, haren erakargarritasunak Europa gainditu zuen: *Waterloo* *Top 10*era iritsi zen Australian, Kanadan, Zeelanda Berrian, Rhodesian eta Ameriketako Estatu Batuetan ere bai (seigarren postuan kokatu zen, AEBetako haien hirugarren arrakastarik onena izan zen, bi hauen ondoren: *Dancing Queen*, 1977an lehen postua lortu zuena, eta *Take a Chance on Me*, hirugarrena 1978an). *Waterloo* albumak antzeko arrakasta izan zuen Europan, AEBetako singlearen arrakasta berdindu ez bazuen ere.

## Zerrendak 
### Ziurtagiriak eta salmentak 
## Argitaratze-datak 
## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* *Waterloo* kanta entzungai 
* 1974ko Eurovision Lehiaketako saioa