open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harriketarrak

***Harriketarrak*** () Hanna Barbera Productions ekoiztetxearen marrazki bizidun telesaila da. 1960eko irailaren 30ean ABC estatubatuar telebista katean lehenbiziko aldiz estreinatu zuten, 1966ko apirilaren 1era arte emititu zelarik. Denera 166 atal izan zituen. Horretatik at, hainbat programa berezi eta filma ere izan ditu.

## Kanpo estekak 
* *Harriketarrak* telesailaren jatorrizko hasierako musika doinua MP3 formatuan entzungai 
* "Harriketarrak" telesaileko atal bat ikusgai
Tehuantepeceko istmoa

**Tehuantepeceko istmoa** () Mexikon kokatutako istmoa da, Ozeano Barearen eta Mexikoko Golkoaren arteko gune meharrena (200&nbsp;km, leku estuenean). Izena Oaxacako Santo Domingo Tehuantepec hiritik datorkio, eta nahuatlez «jaguarraren muinoa» esan nahi du.

Istmoa mendebal-longitudeko 94° eta 96° meridianoen artean dago, Oaxaca eta Veracruz estatuen hegoaldea eta Chiapas zein Tabascoko zati txiki batzuk hartuz. Hegoaldeko Sierra Madre eskualde honetan amaitzen da, ordoki zabal bihurturik (goragune handiena 224 m). Istmoaren iparraldea heze eta tropikala da (urteko batez besteko prezipitazioa, 3.960&nbsp;mm; eta tenperatura altuenak, 35&nbsp;°C inguru); eta hegoaldea, lehorragoa eta ez horren beroa.

## Kanpo estekak
Portu jauregia

**Zarauzko udaletxea** edo **Portu jauregia** Gipuzkoan dagoen Urola-Kosta eskualdeko Zarautz udalerriaren udala kokatzen den eraikina da. Bien de Interés Cultural gisa sailkatua dago, RI-51-0001597 kodearekin.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Zarauz - Casa Portu-Ayuntamiento 3.jpg
Fitxategi:Zarauz - Casa Portu-Ayuntamiento 5.jpg
Fitxategi:Porto_jauregia_-_Zarauzko_Alde_Zaharra_-_dekorazioa.jpg
Fitxategi:Porto jauregia - Zarauzko Alde Zaharra - zutabeen bitxikeria.jpg

## Kanpo estekak 
* Zarauzko Udal webgunea
José María Morelos

**José María Teclo Morelos Pérez y Pavón** (Valladolid, gaur egun Michoacán, 1765ko irailaren 30a - San Cristóbal de Ecatepec, gaur egun Mexikoko estatua, 1815eko abenduaren 22a) mexikar apaiz eta militarra izan zen, Mexikoko Independentziaren buruzagia.

## Bizitza 
1789an Valladolideko apaizgaitegian sartu, eta 1795ean apaiztu zen. 1810ean, Carácuaron (Michoacán) apaiz zegoela, Hidalgoren matxinadaren berri izan zuen. Hidalgorengana jo zuen eta hark matxinada Mexikoko hegoaldera hedatzeko agindu zion. 1810eko azarotik 1811ko maiatza arte Acapulco setiatu zuen baino ez zuen hiria hartu. 1811n, Hidalgoren fusilamentuaren ostean, iraultzaren buru bilakatu zen. 1811 eta 1814 artean, Mexiko hegoalde gehiena, eta erdialdeko eskualde batzuk, konkistatu zituen. 1812an, Cuautlan, 72 egunez aurre egin zion Félix Calleja erregezalearen setioari. 1813ko irailetik azarora, Chilpancingoko Biltzarra antolatu zuen, Mexikoko lehenbiziko biltzar legegilea. 1814ko urriaren 22an, Apatzingánen (Michoacán), Mexikoko lehenbiziko konstituzioa onartu zuen Biltzarrak. Zenbait desegigoren ondoren, 1815eko azaroaren 15ean Manuel de la Concha koronelak atzeman zuen. Inkisizioak eta auzitegi militar batek epaiturik, 1815eko abenduaren 22an fusilatu zuten Mexiko Hirian .

## Erreferentziak
Miguel Hidalgo

**Miguel Hidalgo y Costilla**, izen osoa **Miguel Gregorio Antonio Ignacio Hidalgo y Costilla Gallaga Mandarte Villaseñor** (Hacienda de Corralejo, Pénjamotik hurbil, gaur egun Guanajuato, 1753ko maiatzaren 8a - Chihuahua, Chihuahua, 1811ko uztailaren 30a) mexikar apaiz eta militar abertzalea izan zen, Mexikoko Independentzia Gerraren lehenbiziko saioa gidatu zuena. *Aberriaren aita* eta *independentziaren aitzindaria* deitua izan da.

## Bizitza 
1753ko maiatzaren 8an jaio zen familia kreol batean. Jesusen Konpainiak sortutako Valladolideko (Michoacán) San Nicolás Obispo ikastetxean ikasi zuen. 1773an filosofia eta teologiako gradua lortu zuen. 1778an apaiztu zen. 1803an, Guanajuatoko *Iglesia de los Dolores*-eko bikario izendatu zuten.
Bertan herri irakaskuntzan jardun zuen, Frantziako ilustratuen eraginpean, eta mahastizaintza, erlezaintza eta eskulangintzako proiektuak abiarazi zituen indigenen bizimodua hobetzeko.

1809an Miguel Domínguez, honen emazte Josefa Ortiz de Domínguez, Ignacio Allende eta Juan Aldamak antolatutako erregeordearen aurkako konspirazioaekin bat egin zuen. 1810eko irailaren 16an, laster atxilotuko zituztela jakinik, Grito de Dolores deitutako aldarri abertzalea egin zuen: *«¡Viva la independencia. Viva la Virgen de Guadalupe. Muera el mal gobierno!»* («Gora independentzia. Gora Guadalupeko Ama Birjina. Gobernu txarra kanpora!»). Hasieran erregearen aldeko mugimendua zela ematen bazuen ere, laster geratu zen agerian higikunde iraultzaile zela: gizarte erreforma (lursailak indiarren artean banatzea) eta burujabetza eskatzen zen. Esklabotasuna galarazi zuen, eta indiarrek eta mestizoek pairatzen zituzten zergak kendu eta europarren ondasunak konfiskatu zituen. Burgesiak, bere jabegoa zalantzan jartzen zuten neurri horiek ikusirik, erregezaleekin bat egin zuen. Elizako agintariek Hidalgo apaiza heretikotzat jo eta eskumikatu zuten.

Nekazari indigena eta mestizoen matxinadaren buru zela, Celayaz jabetu zen irailaren 21ean, eta irailaren 28an Guanajuaton sartu zen. Gero Valladolidera jo eta erregezaleen gudarosteari nagusitu zitzaion urriaren 30ean. Matxinatuen artean eztabaida sortu zen, ea Mexiko hiribururantz jo behar zuten. Hidalgo Guadalajarara erretiratu zen, eta 1811ko urtarrilaren 15an, Félix Callejaren soldaduen aurkako guduan, suntsiturik gelditu ziren haren osteak. Hidalgo eta haren ondokoak AEBetara ihes egiten saiatu ziren, baina 1811ko martxoaren 21ean atzitu zituzten Acatita de Bajánen (Texas eta Coahuilaren arteko mugan). Haren kontrako epai bikoitza –zibila eta eliz aldekoa– eginik, fusilatu egin zuten uztailaren 30ean.

## Erreferentziak
Doris Sukaldaria

**Doris Freedman Sukaldaria** *Simpsondarrak* telesaiko pertsonai bat de.

## Deskribapena 
Lan egiten du sukaldari bezala Springfieldko Lehen Hezkuntzako Eskolako jantokian. Beti dago oso serio.

## Beste datuak 
* Sukaldaria izan orde, ere eskolako erizaina da.
* Jeremy Freedmanen ama da.

## Kanpo estekak
Protekzionismo

Ekonomian, **protekzionismoa** estatu bateko gobernuak produktu edo sektore ekonomiko jakin batzuei ematen dien sostengua da, atzerriko konkurrentzia saihesteko.

Estatu batek bere burua atzerriko konkurrentziatik babestu nahi duenean, autodefentsako neurriak jartzen ditu martxan, bere produktu eta sektore ekonomiko kaltetuenak babesteko. Horietako bat protekzionismoa da. Horretarako, gobernuek hainbat neurri hartzen dituzte, hala nola zerga handiak ezartzea atzerriko produktuei, salgai jakin batzuei sarrera debekatzea edota kupoak edo kontingenteak ezartzea inportazio batzuei. Munduko hainbat gobernuk hartu izan dituzte neurri protekzionistak iraultza Industrialaz geroztik, eta garai hartan izan zuen garapenik handiena.

## Protekzionismoaren onuradunak eta kaltedunak 
Neurri protekzionisten onuradunak enpresa handiak eta haietako langileak dira, ezen horrela, lege-aginduz atzerriko konkurrentzia saihestuz, hobeki bermatzen dituzte beren lanpostuak. Neurri protekzionistengatik kaltetuak, oro har, kontsumitzaileak izaten dira, produktu jakin batzuk prezio garestiagoan ordaintzera behartzen baitituzte. Eta, batez ere, gutxien garaturiko herrialdeak, eragotzi egiten baitzaie beren produktuak atzerrian saltzea eta herrialde garatuekin dituzten zorrei aurre egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Protekzionismoa, Gizapedian.
Ingeniariak-Deustu estropada

**Ingeniariak-Deustu estropada** urtero Bilboko itsasadarrean jokatzen duten arraun lehiaketa da. Lehendabizikoz 1981ean egin zuten EHUko Bilboko Ingeniarien Goi Eskolak Deustuko Unibertsitateari erronka bota zionean.

Unibertsitate mailako arraun-proba da, eserleku mugikorrean egiten dena, zortzi arraunlari eta lemazaina dituen olinpiar *outrigger* mailan hain zuzen ere. Ingalaterran usadio handia duen eta urtero ospatu ohi den Oxford-Cambridge estropadaren antzekoa da.

## Partehartzaileak 
Deustu kolore gorri tradizionalaz aritzen da eta ontziak "Tomatera" izena du. Ingeniariak aldiz urdinez aritzen dira eta ontziak "Tuerkalari" izena du.

## Historia 
Lasterketa hau filosofia amateur hutsez jaio zen, izan ere, txapeldunak ez du saririk jasotzen (irabazleak Bilboko Cafe Iruñan dagoen zilarrezko erretilu batean grabatzen du bere izena), hala ere, ikasketa-zentroen arteko lehia handia da eta parte-hartzaileak, ikasleak ez ezik, gehienetan arraunlari profesionalak ere badira.

2025ean aldaketa handi bat izan zen tripulazioetan. Ordurarte emakumezkoak lemazainak izanak ziren soilik eta urte hartan protagonismo berezia hartu zuten, Deustuarren tripulazio osoa emakumezkoek osatu baitzuten eta Injeniarien ontzian lau emakumezko eta lau gizonezko izan baitziren.

## Ibilbidea 
Estropada Ibaizabal ibaiaren itsasadarrean egiten da, Erandiotik Bilboko udaletxeraino, lau itsas miliatan zehar (7.408 metro). Salbuespenez eta bakarrik estropada honetarako Bilboko Udalak Deustuko zubia zabaltzen du, hirian kirol proba honek tradizio handia duelako.

## Garaipenak 
## Estatistikak 
### Denborak 
* Errekorra: Deustu (2016), 22:14
* Diferentziak:
** Txikiena: Deustu (1986), bi metroren aldea.
** Handiena: Ingeniariak (1993), 2 min 21 seg.
* Denborak:
** 25 minututik behera lehenengoa: Ingeniariak (1988)
** 24 minututik behera lehenengoa: Deustu (1992)
** 23 minututik behera lehenengoa: Ingeniariak (2014)

### Garaipenak 
* Garaipenak jarraian:
** Deustu (7), 1981-1987
** Ingeniariak (5), 1993-1997

### Arraunlariak 
* Tripulazioak:
** Gazteena: Ingeniariak (1990), batazbeste 19 urte eta 5 hilabete
** Adintsuena: Deustu (2011), 31 urte eta 8 hilabete
* Arraunlariak:
** Partehartzeak:
*** Osertz Alday (Deusto), 15
*** Azael Rodríguez (Deusto), 11
** Lehenengo emakumea: Idoia Korta (Deusto, 1994)

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Oxford-Cambridge estropada

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ordutegi (argipena)

**Ordutegi** terminoak erabilera ezberdinak ditu:

* **ordutegia**, aldiro programatutako ekitaldiak (eskolak, hitzaldiak, lanak) zein egun eta ordutan izango diren zehazten dituen agiri bat:
** eskola ordutegia, eskola bateko ikasle talde batek astean zehar jasotzen dituen lezioak zein gairi buruzkoak eta zein egun eta ordutan izango diren zehazten dituena;
** lan ordutegia, langile batek lanpostura sartu eta ateratzeko orduak, atsedenak ere zehazten dituena;
** garraio ordutegia, garraiobide batek geltoki ezberdinetara heldu eta bertatik irteteko orduak zehazten dituen agiria; adibidez, tren ordutegia eta autobus ordutegia;
** bereziki, kultura ekitaldi, jaialdi eta antzekoetan, ekitaldi bakoitzari buruzko datuak eta zein orduetan izango den zehazten dituen agiriak egitarau izena jasotzen du;
* udako ordutegia, eguzki ordu gehiago erabiltzeko sortutako ordu aldaketa.
Ramallah

**Ramallah** (arabieraz **رام اﷲ**, euskaraz "Allahren gaina" edota "Jainkoaren gaina" esan nahi du, Ram: "gaina" eta Allah: "Jainkoa") Palestinako Zisjordania eremuan kokatzen den udalerria da, Jerusalem hiritik 15 kilometro ipar-ekialdera kokatzen delarik. Ramallah eta Al Bireh gobernazioan kokatzen da. Bere biztanleria 25.500 biztanletakoa da, halere inguruko auzoetako jendea barne hartuz 60.000 biztanleko kopurura igotzen da.

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ramalla eta al-Birehko gobernazioa

## Kanpo estekak 
* Ramallah hiriko webgune ofiziala
London Eye

**London Eye** edo **Millennium Wheel** (euskaraz *Londresko Begia* edo *Milurtekoaren Gurpila*, formalki **British Airways London Eye**) Londresen dagoen gurpil handi bat da, behatoki gisa erabiltzen dena. Tamesis ibaiko South Bank ibarrean kokatzen da, Lambeth udalerrian, Westminster eta Hungerford zubien artean. Gurpil handi hau London County Hall jauregia eta Defentsa Ministerioaren aurrean dago.

David Marks, Julia Barfield, Malcolm Cook, Mark Sparrowhawk, Steven Chilton eta Nic Bailey arkitektoek diseinatu zuten. 135 metroko garaiera du eta 32 kapsulek osatzen dute.

## Iruditegia 

Irudi:London Eye Twilight April 2006.jpg|Gauez. 2006.
Irudi:London eye felipe pitta.jpg|London Eye eta County Hall jauregia gauez.
Irudi:London.eye.insidecabin.arp.jpg|London Eye behatokiko kapsularen barnealdea.
Irudi:An Eye Pod.jpg|Kapsularen kanpoaldea.

## Kanpo estekak 
* London Eye noria-behatokiaren webgune ofiziala
Dónal Lunny

**Dónal Lunny** (1947ko martxoaren 10a, Tullamore, Offalyko konderria, Irlandako Errepublika) irlandar musikari eta abeslaria da. Gehienbat Christy Moore, Andy Irvine eta Liam O'Flynn musikariekin batera Planxty folk eta zeltiar musika talde ospetsua osatzeagatik ezaguna da. Beste hainbat taldeetako kide ere izan da: The Emmet Spiceland, Moving Hearts edota Bothy Band, esate baterako. Ingelesez nahiz irlanderaz abesti izan ohi du.

Berez, Offalyko konderrian dagoen Tullamore udalerrian jaio zen, baina handik denbora gutxira, oso gaztea zela, Kildareko konderrian dagoen Newbridge udalerrira mugitu zen. Han Chisty Moore ezagutu eta Planxty taldea sortu zuten, 1970eko hamarkadan irlandar edo zeltiar musikan berebiziko aztarna utzi zuen musika taldea.

## Bideoak 
* Dónal Lunny musikaria *Bean Phaidin* abestia irlanderaz abesten ikusgai, Planxty taldearekin bat. 1980. urtea 
* Matt Molloy, Dónal Lunny eta Christy Moore musikariaren telebistako emanaldia ikusgai 

## Kanpo estekak 
* Dónal Lunny musikariari buruzko argibidea
Ortigueirako Zelta Munduko Nazioarteko Jaialdia

**Ortigueirako Mundu Zeltako Nazioarteko Jaialdia** (galizieraz *Festival Internacional do Mundo Celta de Ortigueira*) Ortigueira udalerrian (Galizia) egiten den musika zeltako jaialdia da. 1978an sortu zen, eta, hortaz, iberiar penintsulan, musika mota horretako jaialdi zaharrena da, handienetakoa izateaz gain. Estatuko eta nazioarteko turismo-intereseko jaialdiaren izendapenak jaso ditu. Noiz edo noiz, ekitaldiko 100.000 bisitariren kopurua ere gainditu izan du.

Agertoki nagusia portuan dago, eta maila handiko eta nazioartean ospetsuak diren hainbat musika-talderen emanaldien lekuko izan da, hala nola Alan Stivell edota The Chieftains, besteak beste. Jaialdiaren barruan, talde berrientzako RUNAS lehiaketa antolatzen da 2000. urteaz geroztik, eta horretan birritan izan dira irabazle Euskal Herriko taldeak: Ruaille-Buaille, 2013an, eta Xabi Aburruzaga Band, 2014an.

Morouzos hondartza eta pinuen etorbidean jaialdi honetara bertaratzen den jendearentzako kanpalekuak egokitu ohi dira.

## Ikus, gainera 
* Galiziako musika

## Iruditegia 

Irudi:Acampada en el festival de ortigueira.jpg|Akanpalekua jaialdian zehar.
Irudi:Ortigueira.Festival celta.Xigantes.jpg|Herriguneko giroa.
Irudi:Escenario principal do Festival de Ortigueira 2008 2.jpg|Eszenatoki nagusia.
Irudi:Ortigueira.Festival celta Galiza.jpg|Gau giroa.

## Kanpo estekak 
* Ortigueirako Mundu Zeltako Nazioarteko Jaialdiaren webgune ofiziala
Ezka

**Ezka** Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Ibaiaren beheko zatia Espainiako Aragoitik ere igarotzen da. 36,7 kilometro luzerarekin, Erronkaribarreko Izaban jaiotzen da, Belagua eta Belabarze ibaiek bat egin zutenetik, 771 metroko altueran, eta Aragoi ibaian isurtzatzen da, Zigoze udalerriko Ezkoze herriko inguruan, 447 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 506 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu, eta Izabatik igarotzean 3,050 metro kubiko segundoko batez besteko emaria hartzen du segundoko, eta 10,826 metroraino igotzen dira Zigoze parean. Izabako minimoa 0,621 da abuztuan eta 5,688ko maximoa martxoan; Zigozeko zifrak 1,972koak dira abuztuan eta 19,482koak otsailean.

Bere ibilbidean, Erronkariko ibaxa eta Berdungo Kanala zeharkatzen ditu.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
*Ezka* ibaia osatzen duten ibaiak:

* Belagua
* Belabarze

*Ezka ibaia* bezala:

* Zolako erreka (eskuinaldea)
* Belozkarreko erreka (eskuinaldea)
* Urrutiagako erreka (ezkerraldea)
* Orobaleko erreka (eskuinaldea)
* Mendigatxako erreka (ezkerraldea)
* Ibargoitiko erreka (eskuinaldea)
* Errekagatxako erreka (ezkerraldea)
* Anzkako erreka (eskuinaldea)
* Gardalar ibaia (ezkerraldea)
* Bizkanzuko erreka (ezkerraldea)
* Kuskulletako erreka (eskuinaldea)
* Botxolako erreka (ezkerraldea)
* Olegiko erreka (ezkerraldea)
* Arandarigoitiko erreka (eskuinaldea)
* Ugañaingo erreka (ezkerraldea)
* Axandako erreka (ezkerraldea)
* Basariko erreka (ezkerraldea)
* Bintze ibaia (eskuinaldea)
* Texarreko erreka (ezkerraldea)
* Txaretzeko erreka (eskuinaldea)
* Arandaribeitiko erreka (eskuinaldea)
* Zurrustapeko erreka (eskuinaldea)
* Gazteluberriko erreka (eskuinaldea)
* Garonako erreka (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak 
* Izaba
* Urzainki
* Erronkari
* Burgi
* Obelba
* Zigoze

### Nabarmendutako zubiak 
* Urzainkiko zubia
* Erronkariko zubia
* Burgiko zubia

## Irudiak 

Fitxategi:Urzainqui (Valle de Roncal, Navarra) 11.jpg|Ibaia Urzainkin
Fitxategi:Roncal y rio Esca , Navarra. - panoramio.jpg|Ibaia Erronkarin
Fitxategi:Burgi - Ezka ibaia - Erronkaribar 5.jpg|Ibaia Burgin
Fitxategi:Navarra (1982) 23.jpg|Ibaia Burgin
Fitxategi:Burgi - Ezka ibaia - Erronkaribar 4.jpg|Burgiko arroila

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Aragoi
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Parisko 19. barrutia

thumb|280px|19. barrutiaren kokapena Paris hirian.
**Parisko 19. barrutia** (frantsesez *19e arrondissement de Paris*) Paris banatuta dagoen hogei barrutietako bat da. Sena ibaiaren eskuinaldean dago. *Arrondissement des Buttes-Chaumont* izena ere badu, izen hau askorik erabiltzen ez den arren.

## Mugakideak 
Iparraldean Aubervilliers udalerria du, mendebaldean 18. eta 10. barrutiak, ekialdean Pantin, Les Lilas eta Le Pré-Saint-Gervais udalerriak eta hegoaldean 20. barrutia.

## Auzoak 
Barrutia honako lau auzoetan banatua dago:

* Villette
* Pont-de-Flandre
* Amérique
* Combat

## Historia 
Barrutia 1860ena sortu zen, antzinako Belleville eta La Villette udalerriak batuz, eta Aubervilliers eta Pantin udalerrietako lur zati batzuk bereganatuz.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 

Irudi:070421 Parc des Buttes Chaumont 003.jpg|Buttes Chaumont parkea.
Irudi:Rio Samba School statue @ Parc de La Villette @ Paris (28881779791).jpg|La Villetteko parkea.
Irudi:Le Cent Quatre à Paris, juin 2012.jpg|Cent Quatre.
Irudi:CabaretSauvage01.JPG|Cabaret Sauvage.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Playa de Bakio

***Playa de Bakio*** euskal atunontzi bat da. Bere jabea Pesquera Vasco Montañesa (Pevasa) enpresa da, egoitza Bermeo udalerrian duelarik. Zumaia udalerriko Balenziaga Ontziolak, S.A. enpresak eraiki zuen.

## Bahiketa 
Ontzia Somaliako kostaldetik 460 itsas milatara somaliar piratek bahitu zuten. Bere babeserako Méndez Núñez fragata bidalia zuten. Negoziaketa ostean askatua izan ondoren, berriz ere bahitzen saiatu ziren, baina aipatutako fragatako helikopteroak eta txalupek ekintza berri hori ekidin zuten.

## Ikus gainera 
* Alakrana: Somalian bahitutako beste euskal atun ontzia.
* Alakrana atunontziaren bahiketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Playa de Ondarzabal

***Playa de Ondarzabal*** 1966an eraikitako euskal arrainontzi bat da. 2001. urtetik aurrera arrainontzia izatetik laga eta Lekeitio udalerrian kokatzen den museo-ontzia izatera iragan da, bertan arrantzaleen bizimodua zein zen eta zein den ikus daitekeelarik. Arrainontziak luzez 23 metro ditu, eta 28 tonatako gaitasuna. Itsasoratzen zenean 18 pertsonatako eskifaia izan ohi zuen, eta bere irteerak 20 eta 30 egunen artean irauten zuten. Nagusiki atun arrantzan jarduten zuen ontzia zen, hotz, atunontzia.

Museo gisa erabiltzen denetik, ontzi honek milaka eta milaka bisitari izan ditu. Honela bada, 2007an 3.000 erabiltzaile baino gehiago zenbatu ziren, baita 50 ikastetxeetatik burututako bisitak ere. Arrakasta honen ondorioz eraldatzeak egon dira, adibidez, 2009an burututako bezala, hauen helburua ontziaren turismo eskaintza berritzea izan delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernako Hiri Zaharra

**Bernako Hiri Zaharra** Suitzako Berna Erdi Aroko erdigune historikoa da. Mendixka estu baten gainean kokatzen da, Aare ibaiak inguratzen duelarik 3 aldeetatik. XII. mendetik ez da bere itxura aldatu. Nahiz eta 1405 urtean sute handi batek hiriko eraikin asko suntsitu eta ondoren berreraiki ziren. Bernako Hiri Zaharrak bere itxura mediebala mantentzen jakin izan du.

1983 urtean UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen erdigune historiko osoa.

## Auzoak 
Hiri Zaharrak ondorengo auzoetan banatzen da:
* Äussere Neustadt
* Innere Neustad
* Mattequartier
* Nydegg
* Zähringerstadt

## Ondasun nabarmenak 
* Bernako katedrala
* Jauregi Federala
* Zytglogge

## Kanpo estekak 
* UNESCOren webgune ofiziala - Bernako Hiri Zaharra
* UNESCOren ebaluazio txostena - Bernako Hiri Zaharra (pdf)
* Bernako Turismo gunea
Orohena

**Orohena** izenekoa Polinesia Frantseseko Tahiti uhartean dagoen 2241 metroko garaierako mendi bat da. Aipaturiko itsasoz harandiko kolektibitateko mendirik garaiena da, eta Mahina udalerrian kokatua dago.

## Kanpo estekak
Luis Urrengoetxea

**Luis Urrengoetxea Agirre** (Zornotza, Bizkaia 1879 -? ) euskal politikari ezkertiar eta abertzalea izan zen, Eusko Abertzale Ekintzaren ( EAE-ANV ) sortzailetako bat.

## Biografia 
Abokatua zen lanbidez. 1905 arte, orduko gidari politiko ezagunetarikoa izan zen. Gero, EAJtik aldendu eta Landetaren "euskalerriako"engana hurreratu zen. 1907an Bilboko zinegotzi izan zen baina, ezadostasunak zirela eta, kargua alderdiaren esku utzi zuen. Zornotzako alkate izan zen 1914tik 1916ra. Ondoren, Bizkaiko Diputaziorako diputatu aukeratu zuten. Kargu horregatik, Gasteizko Diputazioen batzarrera joan zen 1917an, eta Foru Batzordera, Donostiara, urte berean. Baita ere, bestetik, Diputazioen konferentziara Donostiara joan zen, 1918an. Ramon de la Sota Bizkaiko Diputazioaren buru izan zenean, Urrengoetxea irakaskuntza publikoaren diputatu izendatu zuten. Beste alde batetik, Bizkaiaren ordezkari izan zan Madrilen, Romanonesen gobernuak euskal arazoari buruz sortutako batzordean. 1918-1919 urteetan, Madrilek autonomia egitasmoari buruz iritzia eman behar zuen batzordean ere egon zen. 1930an, EAEren sorreran parte hartu zuen. 1931an, hauteskundeetara aurkeztu zuen bere burua, baina ez zuen kargua lortu. Gerrostean hil zen, Bilbon, ezagutzen ez diren arrazoiengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Luis Urrengoetxea Zornotzako alkatea izan zenaren ehun urteko ospakizuna.
* Luis Urrengoetxearen etxea.
*  Auñamendi Entziklopedian.
Autonomia (argipena)

**Autonomia** hainbat erabilera dituen kontzeptua da, baina orokorki pertsona edo erakunde batek bere burua gobernatu eta garatzeko ahalmenari deritzo, gobernu eta garapen horretan besteren eragin edo parte hartze mugatuarekin. Autonomiazko jokabideari eta autonomiaz jokatzen duen pertsona edo erakundeari **autonomoa** dela esaten da. Heteronomia kontzeptuaren aurkakoa da.

Terminoa honako esanahi hauetarako erabiltzen da, besteak beste:

* Psikologia eta filosofian, Autonomia, heteronomia kontzeptuaren aurkakoa;
* mugimendu autonomoa, ezkerretik sortutako mugimendu politiko eta ekintzailea, joera libertario, demokratikoa eta estatuaren aurkakoa duena;
* autonomia erkidego, Espainiako lurralde antolakuntzaren administrazio-unitate bat, gobernu arlo zenbaitetan autonomia duena; adibidez, Euskal Autonomia Erkidegoa;
* Autonomiako geltokia, Bilboko tren geltokia;
* Autonomia kalea, Bilboko kalea;
* Autonomia kalea, Donostiako kalea;
* Autonomia Operaia, Italiako 1970eko hamarkadako mugimendu ezkertiarra;
* langile autonomoa, bere kabuz lan egiten duena.
Mintegi (argipena)

**Mintegi** hitzak erabilera ezberdinak ditu:

* **mintegi** edo **hazitegia**, haziak ernetu eta aldatzeko landareak hazteko leku bat;
* hezkuntzan eta ikerkuntzan, mintegia, pertsona gutxik osatutako ikastalde bat, gai jakin eta zehatz bati ikasi eta eztabaidatzeko
* Mintegi, euskal abizena:
** Laura Mintegi, euskal idazlea.
Ikus, halaber:

* **Seminario (argipena)**
Christy Moore

**Christopher Andrew Moore** (Newbridge, Kildareko konderria, Irlandako Errepublika, 1945eko maiatzaren 7a) irlandar musikari, kantautore eta abeslaria da. Dónal Lunny, Andy Irvine eta Liam O'Flynn musikariekin batera Planxty talde ospetsua osatu zuen. Moving Hearts taldeko kidea ere izan da, eta bakarka ere abestu izan ohi du. Pentsaera edo ideologiaz Irlandako mugimendu errepublikarraren ezker muturrean kokatu izan ohi da.

Berak idatzi eta konposaturiko abesti ezagunenen artean Viva la Quinta Brigada dago, Espainiako Gerra Zibilan zehar borrokatu zuten irlandarren nondik-norakoak kontatu eta haien omenez eginiriko abestia.

Era berean, Moving Hearts taldearen lehen diskoan (1981) "If They Come in the Morning" grabatu zuten, "No Time for Love" izenarekin ere ezaguna. Jack Warshawek 1976ean konposaturiko protesta kantu hau oso ezaguna bihurtu zen Euskal Herrian, Hertzainak taldeak "Salda Badago" diskan (1988) grabatu zuelako.

## Kanpo estekak 
* Christy Moore musikariaren webgune ofiziala
Cluny ordena

**Cluny ordena**ren aurrekaria beneditar ordena da, San Benedikto Nursiakoak VI. mendearen hasieran sortu zuen ordena. 910ean Eliza Katolikoaren barnean ordena monastikoak eraberritzeko borondatea sortu zen. Eta eraberritze hau aipaturiko Benedikto Nursiakoaren Araua oinarri hartuz gertatu zen, monjeen bizitza hauen bizitzak nolakoa izan behar duen zehazten duen araudi bat. Arau honek garapen handia lortzen du Benito Anianekoaren parte-hartzeari esker, baina abadien tradizio propioek eta hauen aplikazioaren errutinak mugatzen dute. Prozesu honetan Clunyko abadiak nagusitzea erabakitzen du komentu ugari elkartuz eta Erdi Aroko ordenarik garrantzitsuena bihurtuz, monasterioak Europa guztian zituena.

## Fundazioa 
Cluny ordena, esan bezala, beneditar ordenaren erreforma bat da. 910eko irailaren 11n sortu zen, Akitaniako dukea zen Gilen I.ak Cluny hiribildua aita santuari eman zionean bertan hamabi monje izango zituen monasterio bat sor zezan. Monasterioa Mâconnaisn kokatu zen, Saona eta Loiran. Gilen I.ak egin zuen dohaintza ez zen doakoa, baizik eta horren trukean Aulki Santuaren babesa eta bermea lortu nahi zuela, bere botere oso urria baitzen. Gilen Errukitsua monasterioa laikoek kontrolpean hartzea eragozten saiatu zen. Abadiaren fundazio gutunean monjeek, askatasun osoz, abadea aukera zezaketela ezarrita zegoen; beneditar ordenan berebiziko garrantzia zuen puntua. Gutunak larriki salatzen ditu arau hau apurtzen dutenak. Clunyko dohaintza ez da bakarra. Garai honetan domeinu ugari aita santuari emanak izan ziren, Vézélay kasu. X. mendeko aita santuen ospea oso garrantzitsua da. Erreforma monastikoa San Martin d'Autuneko monasterioak eta Fleury-sur-Loirekoak babestu zuten. 914an Brogneko monasterioa sortu zen eragin handiko gune bihurtuz bere sortzaile izan zen Gérardekin batera.

## Kanpo estekak
Arbel (argipena)

**Arbel** hitzak erabilera ezberidnak ditu:

* arbela, arroka mota bat;
* eskola batean, arbela ikasgeletan egoten den azalera bat da, bertan idatziz eta marraztuz ikasleei azalpenak emateko.
* arbel (informatika) ordenagailuek daukaten sistema bat da hautatutako elementuak gordetzeko, geroago kopiatu eta itsasteko.
Arbel (ikasgela)

[thumb|300px|[Irakasle bat **arbelan** azalpenak ematen.]]

Ikasgela batean, **arbela** jatorrian arbelez baina egun bestelako materialez egindako azalera bat da, parte batetik zintzilik, non klarionez behin eta berriz idatzi eta marraztu egiten den, ikasgelako ikasleei azalpenak emateko. Arbelan idatzi ondoren, idatzitakoa ezabagailuaz ezabatu eta berriz ere idazten has daiteke.

Egun badira plastikoz egindako arbelak, non errotuladorez idazten den. Are eta aurreratuagoak dira arbel interaktiboak, ordenagailu batekin loturik, non ordenagailutik igorritako irudiaren gainean eskuz idatzi ere egin daitekeen.

## Ikus, gainera 
* Arbel digital.
* Arbel zuri.

## Kanpo estekak
Tutoretza

[thumb|250px|[Sokratesek **tutoretzaz** irakasten zien bere ikasleei, bakoitzarekin dialektika metodoa erabiliz.]]

Hezkuntzan, **tutoretza** irakasle batek, **tutore** izenekoa, ikasle batekin burutzen duen banakako jarduera jarraitua da, ezaguerak irakasteaz gaindi, ikasleari baloreak eta jarrerak transmititu eta ikasketa-prozesuan lagunduz eta gidatuz. Ikastetxeetan, ikasleak irakasgai ezberdinetarako dituen irakasleez gainera, irakaslea ere baden tutore bat izaten du, bere ikasketen jarraipena egiten duena, beste irakasleekin eta ikaslearekin berarekin edo bere gurasoekin harremanetan jarriz. Unibertsitatean, tutoretza klasez kanpo irakasleak ikasleen zalantzak argitu eta ikasketan gidatzeko jarduerari deritzo.

## Kanpo estekak
Etxeko lan (argipena)

**Etxeko lan** terminoak modu ezberdinetan erabiltzen da:

* etxeko lanak, etxe bateko mantenimendua egiteko egin behar diren lanen multzoa, hala nola garbiketa eta sukaldaritza, kontratatutako etxeko langile batek burutzen dituena;
* etxeko lanak, eskolan hartutako ezaguerak finkatu eta ongi ikasteko, eskolaz kanpo eta gehinetan etxean egiten dituen lanak, gehienetan irakaslearen aginduz edo gomendioz.
Clunyko abadia

**Clunyko abadia** (Cluni edo Clugny ere bai; ) antzinako beneditar monasterioa da, Frantziako Cluny udalerrian dagoena.

## Historia 
Clunyko abadia 910eko irailaren 2an sortu zuen Gilen I.a Akitaniako dukeak. Bernon Baumekoa ezarri zuen abade, eta abadia berehala Sergio III.a aita santuaren agindupean jarri zuen. Benedikto Nursiakoaren arauak gorde behar bazituen ere, jaun eta apezpikuengandik libre aritzeko eskubidea jaso zuen. Aitasantutzarekin harreman estuak izateko berezitasun horrek, bertako abadeen itzal handiak (Odon Santua, Odilon Santua, Hugo Handia Santua) eta urteetan aurrera jo ahala bere mendean hartu zituzten lurraldeen hedadura handiak (1.200 etxe inguru Hugo Handia Santua abadea hil zenean, 1109. urtean), XI. mendeko garrantzizko erlijio erreformagune bihurtu zuten. Cluny hiria, Borgoina eskualdeko Saona eta Loira departamenduan kokatua (Frantziako erdi-ekialdean), antzinako abadiaren inguruan hazi zen.

Clunyn egon zen beste zenbait pertsonaia ospetsu: Hildebrando Santua (Gregorio VII.a aita santua), Petri Agurgarria abadea, ordena Bernardo Clairvauxkoaren erasoetatik babestu zuena.

## Arkitektura 
Artean ere Clunyn abiarazi zen eraberritzeak eragin handia izan zuen, ordu arteko molde erromanikoaren bilakaera gauzatu baitzuen. Eliza neurri handiko eraikuntza da. Kanoi ganga zorrotza eta leiho zabalez hornituriko sasi-triforioa ditu, atari zabalak eta hiru kanpandorre karratu oso garaiak kanpoaldean. Erromako San Petri basilika eraiki zen arte, kristautasunak izan zuen elizarik handiena izan zen. XIX. mendearen hasieran suntsitu zuten ia erabat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David McCallum

**David Keith McCallum** (1933ko irailaren 19a, Glasgow, Eskozia &ndash; New York, 2023ko irailaren 25a) eskoziar telebista eta zinemako aktore bat izan zen. Batez ere, 1960eko hamarkadan *The Man from U.N.C.L.E* telesailan Illya Kuryakin errusiar agentea antzezteagatik ospetsua da; halaber, 1963an John Sturges zuzendariak zuzendutako *The Great Escape* filmean kontzentrazio esparru batean dagoen Eric Ashley britainiar tenientearena egitegatik: bertan. Steve McQueen, James Garner, Richard Attenborough, James Donald, Charles Bronson, Donald Pleasence eta James Coburn aktoreekin batera lan egin zuen.

CBS estatubatuar telebista katean emititzen den *NCIS* telesaila ospetsuan Donald "Ducky" Mallard doktorea antzeztu zuen.

Ziurrenik Euskal Herrian 1980ko hamarkada eta 1990ekoan ETB1an euskaraz nahiz ETB2an gaztelaniaz emititu ziren *The Invisible Man* (1975) eta *Kidnapped* (1978-1979) telesailetan agertzeagatik ezaguna da. Lehenbiziko telesailean, gizon ikustezinaren paper nagusia zuen, bigarren telesaila, berriz, Robert Louis Stevenson eskoziar idazlearen izen bereko eleberrian oinarrituta zegoen: bertan, Alan Breck Stewart eskoziar matxinatuaren papera antzezten zuen.

## Kanpo estekak 
* David McCallumen IMDBko fitxa irakurgai 
* David McCallumen Jarraitzaileak Zuzenean - David MaCallum Fans Online 
* U.N.C.L.E. telesailaren jarraitzaileak
Sergio III.a

**Sergio III.a** (Erroma, c. 860 - *ib.*, 911ko apirilak 14) Eliza Katolikoko 119. aita santua izan zen 904 eta 911 bitartean.

Tuskuloko kontea zen Sergioren hautaketa aita santu bezala, aita santutzaren historian pornokrazia bezala ezagutzen den garai baten hasiera da, euren maitaleek aita santuen erabakietan izango zuten eragina dela eta.

Formoso aita santuak Cerveteriko apezpiku izendatua, hala ere, "gorpuaren kontzilioa"n parte hartu zuenetako bat izan zen, aita santu haren aurka egin zena Esteban VI.a aita santuak bultzatuta eta gorpua lurpetik ateraz eta profanatuz amaitu zena.

897an Esteban VI.a hil ondoren, Spoleto familiaren laguntzarekin lehen aldiz aita santu bihurtzen saiatu zen, baina ez zuen lortu, aukeratua Teodoro II.a izan baitzen.

Hurrengo urtean bigarren aldiz saiatu zen, baina Joan IX.a aukeratua izan zen; horren ondorioz, eskumikatua eta erbesteratua izan zen, Leon V.a aita santuak erabaki hori atzera bota zuen arte eta, hala, Sergio Erromara itzuli ahal izan zen.

Itzuli ondoren eta Spoleto familiaren eta batez ere Erromako senatari eta buruzagi militar Teofilakto I.aren laguntzarekin Kristobal kargutik kendu eta gartzelaratu egin zuen; ondoren, Leon V.a aita santuarekin batera itoarazi egin zuen.

Aita santua eta antipapa ezabatuak, bere aldekoek aita santu aukerarazi zuten 904ko urtarrilaren 29an eta 898tik Formoso aita santua berrabiltzeko egin zen kontzilio guztietan erabakitako dekretu guztiak baliogabetzea agindu zuen.

Sergio III.aren maitaleak Teofilaktoren emaztea eta horren alaba Marozia izan ziren: harekin seme bat izan zuen, Joan XI.a aita santua izan zena, eta zenbait hamarkadatan zehar Erromako benetako gobernari izan ziren.

Bere aitasantualdian, 905ean Luis III.a Itsua enperadorea erbestetik itzultzen saiatu zen, baina errege Berengario Friulikoak harrapatu eta itsutu zuen; era berean, enperadore kargutik kendu zuen. Sergio aita santuak ondorengo izenda zezan arrakastarik gabe saiatu zen.

Bizantziorekin zuen harremanean Leon VI.a Jakintsua enperadorearen laugarren ezkontza baimendu zuen, kasu horretan bere maitale Zoerekin, bere seme eta oinordeko bakarra eman ziona. Hori eginez ez zion bakarrik Konstantinoplako Aitalehen Nikolas Mistikoari aurre egin, baizik eta garai hartako legedi zibil zein eklesiastikoa ez zituela batere kontuan hartu.

Haren aitasantualdiko gauza positiboen artean, 910ean Clunyko abadia benitoarra sortu zela zegoen, Gilen I.a Akitaniakoak hiribildu bat dohaintzatzat emanez, baina hori zuzenean aita santuaren agintepean egoteko baldintzarekin eta ez noble edo apezpiku baten agintepean.

Era berean, San Joan Laterangoa Artxibasilika berreraiki zuen, lurrikara baten ondorioz suntsitua izan zena. Aita santu horren dominetan agertzen da lehen aldiz tiara.

Sergio III.a 911ko apirilak 14an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berengario Friulikoa

**Berengario Friulikoa** (-924ko apirilak 16) bere amaren aldetik Luis Errukitsua enperadorearen biloba zen, bere ama, Gisela izan baitzen Luisek bere bigarren emaztea izan zen Judith Bavariakoarekin izan zuen alaba. Bere aita Everardo Friulikoa izan zen, Karlomagno eta Luis Errukitsua enperadoreen gorteetako zalduna, azken hau Friuliko markesa (848-863) eta eliza katolikoko santua.

Friuliko markesa izan zen 874tik aurrera bere anaia zen Unroch III.aren oinordeko bezala.

Italiako erregea izan zen 888tik aurrera Karlos III.a Lodiaren oinordeko bezala eta tronurako beste hautagaia zen Guy III.a Spoletokoa garaitu ondoren, honek, hurrengo urtean bere burua Italiako errege bezala izendatu zuen arren.

Karlos III.aren heriotzak ere hutsik utzi zuen tronu inperiala eta honengatik ere borrokatu zuten Berengariok eta Guidok, eta, azkenean, azken hau koroatu zuen Eztebe V.a aita santuak Germaniako Erromatar Inperio Sainduko enperadore bezala 891n.

Berengariok oraindik ez zuen etsi Enperadore bihurtzeko bere asmoan, eta honela, 900ean, Arnulfo enperadorea hil ondoren, berriz enperadore bihurtzen saiatu zen. Oraingoan Luis III.a Itsuak garaitu zuen, enperadore bihurtzea lortu zuena eta Berengario Italiako tronutik bota zuena.

905ean Berengariok enperadorea garaitu zuen eta Luis III.a Italiatik kanporatu ondoren tronua berreskuratu zuen. Luis itzultzen saiatu zenean Berengariok harrapatu zuen, nork, Luis III.a itsutzea agindu ondoren, bere burua Enperadore izendatu zuen

Veronan hil zen erahila
Bikien paradoxa

Fisikan, **bikien paradoxa** erlatibitate bereziko esperimentu mental bat da, non bikietako batek espazioan zehar bidaiatzen duen abiadura handiko kohete baten eta etxera itzultzean lurrean geratu den bikia baino gutxiago zahartu dela konprobatzen du. Emaitza hau harrigarria da, biki bakoitzak bestea bidaiari bezala ikusten duelako eta denboraren dilatazioaren aplikazio inozo baten arabera, bakoitzak bestea ikusi beharko luke beranduago zahartzen. Azken finean esperimentu honek, mugimendu egoera desberdinean dauden bi behatzailearen denborarekiko pertzepzioa desberdina aztertzen du.

Paradoxa hau Einsteinek proposatu zuen gaur egun erlatibitate berezia bezala ezagutzen dena garatzen ari zela. Teoria honek denbora eta espazioaren neurriak erlatiboak direla dio, eta ez absolutuak, behatzailearen mugimenduaren menpe daudelako. Testuinguru honetan planteatzen da paradoxa.

## Kanpo estekak
Toledoko kontzilioak

**Toledoko kontzilioak** Toledo hirian 397 eta 702 urteen artean ospatu ziren hamazortzi kontzilio partikularrek jasotzen duten izena da, eta lehena izan ezik guztiak Iberiar penintsula bisigodoen agintepean zegoenean ospatu ziren. Espainia Bisigodoan ordezkaritza kolektiboko biltzarrak egon ziren: *Senatus* delakoa eta Toledoko kontzilioak.

Kontzilio-biltzar bisigodoak bi motakoak izan ziren: probintzialak, gotzaindegi probintziala metropolitar presidentziapean biltzen zutenak eta orokorrak, erresuma osoko gotzainak batuz interes orokorreko gaiak jorratzen zituztenak.

Monarkia bisigodoko biltzar politiko-erlijioso hauek Erregeak deitzen zituen eta artzapezpikurik antzinakoenak presiditu (ondoren Toledokoak), non ordezkaritza elizako goi hierarkiara eta nobleziara mugatzen zen.

589an ospatu zen Toledoko III. kontzilioa izaera orokorra izan zuen lehena izan zen, eta bertan erabaki zen hierarka bisigodoek arrianismoari uko egin behar ziotela, eta horrek ondorio bezala ekarri zuen hispano-erromatarren inkorporazio politikoa, une horretan Rekaredo I.a eta gainontzeko godoak katolizismora bihurtu zirelarik.

633an ospatu zen Toledoko IV. kontzilioan monarkia bisigodoaren hautaketazko izaera berretsi zen. Kontzilio hauetan zehar errege boterearen mugei buruzko erabakiak hartu ziren, baina asko indar kolpeak eta usurpazioak legeztatzeko erabili ziren, eta batzuk juduen aurkako errepresio neurriak ezarri zituzten, 694an ospatu zen Toledoko XVII. kontzilioan kasu.

## Kontzilioak 
* Toledoko I. kontzilioa (397)
* Toledoko II. kontzilioa (527)
* Toledoko III. kontzilioa (589) (Leandro Sevillakoak presiditua)
* Toledoko IV. kontzilioa (633) (Isidoro Sevillakoak presiditua)
* Toledoko V. kontzilioa (636) (Isidoro Sevillakoak presiditua)
* Toledoko VI. kontzilioa (638)
* Toledoko VII. kontzilioa (646)
* Toledoko VIII. kontzilioa (653)
* Toledoko IX. kontzilioa (655)
* Toledoko X. kontzilioa (656)
* Toledoko XI. kontzilioa (675)
* Toledoko XII. kontzilioa (681)
* Toledoko XIII. kontzilioa (683)
* Toledoko XIV. kontzilioa (684)
* Toledoko XV. kontzilioa (688)
* Toledoko XVI. kontzilioa (693)
* Toledoko XVII. kontzilioa (694)
* Toledoko XVIII. kontzilioa (702 inguruan)

## Kanpo estekak
Toledoko II. kontzilioa

**Toledoko II. kontzilioa** Toledoko Erresuma Bisigodoko gotzainen kontzilio bat izan zen, Toledoko gainontzeko kontzilio guztiak bezala Toledon ospatu zena 527. urtean, bertako gotzaina zen Montá edo Montanus gotzainaren presidentziapean, eta arrianismoari buruz hitz egin zen bertan (eta bere aurka).

## Kanpo estekak
Vézelay

**Vézelay** Frantziako Borgoina-Franche-Comté eskualdeko Yonne departamenduan dagoen hiri bat da. Avallon barrutiaren eta Vézelayko kantonamenduaren zati ere bada.

## Historia 
Vézelay hiriak Santa Maria Magdalenaren erlikiak kontserbatzen dituen beneditar abadia bat du.

* 858: Girart de Roussillonek gaur egun San Pedro dagoen tokian eraikitako lekaideen monasterio baten fundazioa
* 873: Sena, Yonne eta Cure ibaietatik igo ziren normando batzuek arpilatua, abadia muino baten tontorrean eraiki zen. Autunetik zetozen monje batzuk ordezkatu zituzten lekaideak.
* 882: Badilon monjeak Saint-Maximim-la-Saint-Baumetik Vézelayra daramatza Maria Magdalenaren erlikiak.
* XI. mendea: Saint-Maximim-la-Saint-Baumek Maria Magdalenaren hilobia berarekin izatea nahi du. Bi herrien arteko gatazka hasten da.
* 1096: Godofredo Bouillongoak lehen gurutzada abiarazten du. Abadia eraikitzea erabakitzen da.
* 1104: Abadia sagaratzen da.
* 1146: Bernardo Claravalgoak bigarren gurutzada predikatzen du. Luis VII.a Frantziakoa erregeak gurutzea hartzen du zenbait baroirekin batera.
* 1190: Filipe II.a Frantziakoak eta Rikardo I.a Ingalaterrakoak Vézelayra erromesaldia egiten dute hirugarren gurutzadara abiatu aurretik.
* 1225: Abadia eraikitzen amaitzen da
* 1279ko irailaren 9: Maria Magdalenaren erlikiak azkenean Saint Maximimen aurkitzen dira ofizialki. Vézelayren gainbehera hasten da.
* 1840: Eugène Viollet-le-Ducek basilika zaharberritzen du.

## Kanpo estekak 
*  Vézelayko turismo bulegoaren web gunea
Eskola ordutegi

**Eskola ordutegia** ikastetxe bateko lezioak edo klaseak antolatzeko modua da, astean zehar eta egunez egun, eskola zabalik dagoen ordu bakoitzean, ikasle talde bakoitzak zein irakasgai izango duen zehazten duena. Jolas orduak edo atsedenak noiz diren ere azaltzen du. Irakasleek ere bere eskola ordutegia dute, euren ordutegia eta eginbeharrak zehazten dituena, ikastalde bakoitzarekin.

## Kanpo estekak
Loarreko gaztelua

**Loarreko gaztelua** gaztelu erromanikoa da, Huescako probintziako Loarre herrian dagoena (Aragoi, Espainia),  Huesca hiritik 35 kilometro ingurura. Europa osoan hobekien kontserbatu den gaztelu erromanikoa da. Antso Nagusiak eraikia, Hoya de Huescaren gaineko kontrola zeukan eta, bereziki, XI. mendean  musulmanen gotorleku nagusi izandako Boleako gazteluaren gainekoa.

## Kokapena 
Loarreko mendilerroaren hegoaldeko isurialdean dago, 1070 metroko garaieran, Hoya de Huescaren eta Garonaren ibarraren artean. Azken hau nahiko igarobide segurua zen Goi Erdi Aroan, Iruñeko Erresumaren eta Ainsa-Boltañaren artean ibiltzen ziren kristauentzat. 8 kilometro hego-ekialdera Boleako gaztelu musulmana zeukan, eta 25 kilometrora Huesca. 

## Historia 
Antso Nagusiak hasi zuen gazteluaren eraikuntza, XI. mendean, Iruñeko Erresumaren muga defendatzeko asmoz. Izan ere, Gállegoko igarobideak kontrolatzeaz gain, bertatik jomugan zeukaten Boleako gaztelu musulmana. Lehenbiziko tenientea 1033. urterako gazteluan zegoen. 1042an, Ramiro I.a Aragoikoak, Antso Nagusiaren sasiko semeak, eskuratu zuen; garai hartan eraiki zuten dorre nagusia, eta haren inguruan herrixka bat sortu zen. 

Antso V.a Ramiritzek gaztelua handitu eta egungo itxura eman zion. Haren agintaldian, Aragoiko Erresumako hiru gune nagusietako bat izan zen, San Juan de la Peña eta Jakako katedralarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Loarreko gazteluaren webgune ofiziala 
* Loarreko gazteluaren adiskideen elkarteko webgunea
Avalloneko barrutia

**Avalloneko barrutia** Frantziako barruti bat da (frantsesez *arrondissement*). Borgoina eskualdeko Yonne departamenduan kokatua dago. Bere barnean 10 kantonamendu eta 149 udalerri daude.

Barruti baten hiriburuari azpiprefektura deritzo (sous-préfecture frantsesez). Barruti baten barnean departamenduko hiriburua edo prefektura dagoenean, prefektura hori da barrutiko hiriburua, eta prefektura zein azpiprefektura izaera du.

Avallon barrutiaren hiriburua Avallon hiria da

## Banaketa administratiboa 
### Kantonamenduak 
Avallon barrutiko kantonamenduak honako hauek dira:

# Ancy-le-Franc kantonamendua
# Avallon kantonamendua
# Cruzy-le-Châtel kantonamendua
# Flogny-la-Chapelle kantonamendua
# Guillon kantonamendua
# L'isle-sur-Serein kantonamendua
# Noyers kantonamendua
# Quarré-les-Tombes kantonamendua
# Tonnerre kantonamendua
# Vézelay kantonamendua

### Udalerriak 
## Kanpo estekak
Parisko 2. barrutia

**Parisko 2. barrutia** (frantsesez *2e arrondissement de Paris*) Paris banatuta dagoen hogei barrutietako bat da. Sena ibaiaren eskuinaldean dago. **Arrondissement de la Bourse** izena ere badu, "Burtsaren barrutia", izen hau askorik erabiltzen ez den arren.

## Mugakideak 
Hegoaldean 1. barrutia du, mendebaldean 9.a, iparraldean 9.a eta 10.a eta ekialdean 3.a.

## Auzoak 
Barrutia honako lau auzoetan banatua dago:

* Gaillon
* Vivienne
* Mail
* Bonne-Nouvelle

## Historia 
Hiri bilbea XV. eta XVI. mendeetan sortu zen, Paris ipar-mendebalderantz hedatu zenean. Hala ere, lehen biztanleak XIV. mendekoak dira. Karlos V.aren harresiak (1371 - 1380) Aboukir kaleraino hedatzen ziren. XVI. mendean, hiria Luis XIII.aren harresietaraino (1617 - 1643) hedatu zen, egungo *Grands Boulevards*.

Egungo mugak 1860koak dira, Paris 20 barrutitan banatu zuen 1859ko ekainaren 16ko legeari jarraikiz ezarriak.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Bourse - panoramio (2).jpg|Parisko Burtsa.
Irudi:Opéra comique Paräis1.JPG|Opéra-Comique Antzoki Nazionala.
Irudi:Paris 2 - Théâtre des Bouffes-Parisiens -1.JPG|Théâtre des Bouffes-Parisiens.
Irudi:Boulevard de Sébastopol, Paris, from Tour St Jacques 2013-08.JPG|Sebastopolgo bulebarra.
Irudi:Ciné Gaumont Opéra.jpg|Kaputxinoen bulebarra.
Irudi:RueSaintDenisLesHalles.jpg|Rue Saint-Denis.
Irudi:Passage des Panoramas.JPG|Passage des Panoramas.
Irudi:Paris - Tour Jean-Sans-Peur.JPG|Jean-sans-Peur dorrea.
Irudi:P1010881 Paris I-II place des Victoire reductwk.JPG|Place des Victoires.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Chamartín (Madril)

**Chamartín** Espainiako Madril hiriburua osatzen duten 21 barrutietako bat da, 5. hain zuzen ere. Hiriaren iparraldean kokatzen da, honako auzo hauek osatzen dutelarik: El Viso (51), Prosperidad (52), Ciudad Jardín (53), Hispanoamérica (54), Nueva España (55) eta Castilla (56). Iparraldetik Fuencarral-El Pardo barrutiarekin mugatzen du, ekialdean Ciudad Lineal barrutia du, hegoaldean Salamanca barrutia, hego-mendebaldean Chamberí eta mendebaldean berriz Tetuán barrutia du. Menendez Pidalen teoriaren arabera eta Euskaltzaindiak eta Koldo Mitxelenak berretsita, Chamartín izenaren etimologia "Aita Martin" izango litzateke.

## Kanpo estekak
Parisko 5. barrutia

**Parisko 5. barrutia** (frantsesez *5e arrondissement de Paris*) Paris banatuta dagoen hogei barrutietako bat da. Sena ibaiaren ezkerraldean dago. **Arrondissement du Panthéon** izena ere badu, izen hau askorik erabiltzen ez den arren.

## Mugakideak 
Hegoaldean 14. eta 13. barrutiak ditu, mendebaldean 6.a eta iparraldean Sena eta 4.a.

## Auzoak 
Barrutia honako lau auzoek osatzen dute:

* Saint-Victor
* Jardin-des-Plantes
* Val-de-Grâce
* Sorbonne

## Historia 
Erromatarrek *Lutezia* eraiki zuten gunean kokaturik dago.

Egungo mugak 1860koak dira, Paris 20 barrutitan banatu zuen 1859ko ekainaren 16ko legeari jarraikiz ezarriak.

## Demografia 
## Administrazioa 
Barruti hau, lau auzotan banatua dago:
* Sorbonne auzoa
* Saint-Victor auzoa
* Jardin des Plantes auzoa
* Val de Grâce auzoa

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Panthéon, Paris 25 March 2012.jpg|**Panteoia**.
Irudi:Sorbona in snow.jpg|**Sorbona Unibertsitatea**.
Irudi:Paris 75005 Grande Galerie de l'Evolution 20070804.jpg|Historia Naturalaren Museoa.
Irudi:Jardin des Plantes with Natural History Museum in the background, Paris 2014.jpg|Jardin des plantes.
Irudi:Collège de France.JPG|Collège de France.
Irudi:Arènes de Lutèce, Paris 15 August 2013 007.jpg|Arènes de Lutèce anfiteatroa.
Irudi:Bibliothèque Sainte Geneviève Paris.jpg|Sainte-Geneviève liburutegia.
Irudi:Fontaine Saint-Michel Paris DSC 4355.JPG|Fontaine Saint-Michel.
Irudi:Paris 2012-aout-0006-2-Hotel-de-Cluny.jpg|Cluny museoa - Erdi Aroko Museo Nazionala.
Irudi:Entrance to Musee Curie, Paris.jpg|Curie museoa.
Irudi:Quartier Latin.jpg|Latin auzoa.
Irudi:Val de Grace dsc04631.jpg|Val-de-Grâce ospitalea.
Irudi:02 Val-de-Grâce.jpg|Val-de-Grâce eliza.
Irudi:St-Etienne-du-Mont Exterior, Paris, France - Diliff.jpg|Saint-Étienne-du-Mont eliza.
Irudi:3-4view Saint-Nicolas-du-Chardonnet Paris.jpg|Saint-Nicolas-du-Chardonnet eliza.
Irudi:Grande Mosquée de Paris.JPG|Parisko mezkita handia.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala