open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eihar frantses

**Eihar frantsesa** edo **	ihar frantsesa** (*Acer monspessulanum*) *Sapindaceae* familiako astigar espezie da, Mediterraneo itsasoaren kostaldetatik zabaldutako zuhaitza.

## Ezaugarriak 
Tamaina ertaineko zuhaitza da, adaburua hostotsua duena, 10-15 metroko altueraraino hazten dena (oso gutxitan 20 metro arte). Enborrak, batez beste, 75 zentimetroko diametroa du, azal gris ilun eta leunarekin zuhaitz gazteetan eta finki ildaskatuta zaharretan.

Gainontzeko astigar espezieengandik, bere hosto txiki trilobulatuengatik bereizten da, modu bakoitian, 3-6 zentimetrokoak, berde ilun kolorekoak, ukitu apur bat porotsuarekin. Hostoak udazkenean erortzen dira, normalean azaro aldera.

Udaberrian loratzen da, 2-3 zentimetroko pendulu horidun loreekin. Fruituak 3 cm inguruko luzerakoak dira, eta bi hegaxkak ia paraleloak dira.

## Aspiezpezieak 
Espezie honek hainbat azpiespezie eta aldaera ditu. Hona hemen nagusienak:
* *Acer monspessulanum* subsp. *cinerascens* (Boiss.) Yalt.
* *Acer monspessulanum* subsp. *ibericum* (M.Bieb. ex Willd.) Yalt.
* *Acer monspessulanum* subsp. *microphyllum* (Boiss.) Bornm.
* *Acer monspessulanum* subsp. *persicum* (Pojark.) Rech.f.
* *Acer monspessulanum* subsp. *turcomanicum* (Pojark.) Rech.f.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Man on the Moon (abestia)

**Man on the Moon** (euskaraz *Gizona Ilargian*) R.E.M. musika taldearen abesti bat da. 1992an *Automatic for the People* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Man on the Moon* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
What's the Frequency, Kenneth?

'''''What's the Frequency, Kenneth?'''* (euskaraz, *Zein da frekuentzia, Kenneth?*) R.E.M. estatubatuar musika taldearen kanta bat da, 1992an *Monster* diskoan argitaratua.

## Kanpo estekak 
* *What's the Frequency, Kenneth?'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Eihar italiar

**Eihar italiarra** (*Acer opalus*) Sapindaceae familiaren astigar espezie bat da, Mediterraneo itsasoaren kostaldetatik zabaldutakoa.

## Aspiezpezieak 
Espezie honek hainbat azpiespezie eta aldaera ditu. Hona onartutako aldaerak:
* *Acer opalus* subsp. *granatense* (Boiss.) Font Quer & Rothm.
* *Acer opalus* subsp. *obtusatum* (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astigar arrunt

**Astigar arrunta** (*Acer campestre*) *Sapindaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Mundu osotik zabaldutako espezie honek hainbat azpiespezie eta aldaera ditu. Hona hemen onartutako aldaerak:
* *Acer campestre* var. *campestre*.
* *Acer campestre* var. *leiocarpum* (Opiz) Wallr. (syn. *A. campestre* subsp. *leiocarpum*).

## Izena 
*Astigar* hitzaren etimologia ez dago argi, baina hitz elkartu itxura du, non bigarren zatia *ihar* litzateke, oraindik zenbait astigar espezietan erabiltzen dena (eihar frantsesa esaterako).

Astigarrak, Gipuzkoako Astigarraga udalerriari izena eman dio, eta baita ere Astigarribia eta Astigarreta auzoei.

*Acer* generoaren izena latinetik eratorria da (*ǎcěr, -ĕris*), “zorrotza” esan nahi duena, ziur asko hostoen punta zorrotz bereigarriengatik edo, agian, zuhaitzaren zur gogorrarengatik, ustez lantzak egiteko erabilitzen zena.

## Ezaugarriak 
7-10 m garai den zuhaitz hostogalkora da. Adaburuaren forma borobila da, eta adar asko ditu norabide desberdinetara.

Azal gris-arrea duena, artelazkizkoa, ezkatatsua bihurtzen dena eta urteen poderioz pitzatua.

Udan hostoak kolore berdekoak dira goialdean, eta azpialdean iletsua eta kolore zurixka daukate. Udazkenean kolore horia hartzen dute. 3-5 hosto palmatilobatuak, 10-12 x 10-12 cm-koak, pixka bat glaukoak, ifrentzua pixka bat tomentosoa dutenak; hosto ertza osoa, pixka bat uhindua. 8-10 cm-ko luzera duen pezioloa, latexarekin.

Kolore berde horixkako loreak ditu, hostoak baino lehenago agertzen direnak korinbodun infloreszentzia terminaletan.

Fruitu txikia, 3-5 cm-ko luzera duen samara bikoitzean, pubeszenteak, aurkako hegoak dituztenak.

File:Acer campestre 1.JPG|Loreak
File:Acer campestre 01 by-dpc.jpg|Samara (fruitua) bikoitzak
File:Acer campestre 010.jpg|Hostoak: berde ilunak eta bost puntadunak
File:Acer campestre textura del tronco.jpg|Azala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)

'''It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)'* (euskaraz *Munduaren Amaiera Duk Bazekiagunez (Eta Ongi Sentitzen Nauk)*) R.E.M. musika taldearen abesti bat da. 1987an *Document* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Ezki hostotxiki

thumb|* Tilia cordata*
**Ezki hostotxikia** (*Tilia cordata*) ezkien familiako zuhaitza da.

Europan jatorria duen espezie honek askotan ezki hostozabalarekin (*Tilia platyphyllos*) hibridoak sortzen ditu, *Tilia × europaea* (syn. *T. -- eta e × vulgaris*) espeziekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corralito

thumb|Lehenengo "corralito" Fernando de la Rúaren gobernuak sortu zuen Argentinan.
***Corralito*** 2001. urtean Argentinako gobernuak kapitalen ihesari eta banku-izuari aurre egiteko, pertsona eta familiek euren banku-gordailuetatik atera zitzaketen diru-kopuruei buruzko mugak ezartzeko neurrien multzoari ezarri zitzaion izena, gerora hedaduraz nazioartean horrelako neurriak izendatzeko termino moduan ere baliatu dena.

Neurria Fernando de la Rúaren gobernuak inposatu zuen 2001ko abenduan eta ia urte bete iraun zuen, 2002ko abenduaren 2 arte; egun horretan gordailuen liberalizazioa ezarri zen berriro ere. Hitza, ondoren, zabaldu egin da mundu osoan. Corralitoren azken kasua Grezian eman da, 2015ko ekainean.

## Hitzaren jatorria 
Hitza Antonio Laje Argentinako ekonomia-kazetariak 2001an sortu zuen. Berez, corralitoa Argentinan haur txikientzako babestutako kaiola da, barruan umea lasai eta arriskurik gabe egon dadin. Orokorrean, haur-parkearen antzeko objektua da. Metafora horrekin kazetariak gobernuaren politika islatu nahi zuen, nola neurriaz kontsumitzaileen oinarrizko askatasuna mugatuta gelditzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Algarrobo (argipen)

**Algarrobo** izan daiteke:

* *Ceratonia siliqua* lekadunen familiako europar zuhaitzaren izen arrunta;
* *Prosopis* generoko amerikar zuhaitzen izen arrunta;
* Algarrobo, Txileko komuna;
* Algarrobo, Kolonbiako herria;
* Algarrobo, Espainiako udalerria.

## Ikus, gainera 
* Algarrobo-leka
Pertsonifikazio

**Pertsonifikazioa edo prosopopeia**, etimologikoki hurrenez hurren latinetik (pertsonificatio) eta grezieratik (prosopopeia) datoz. Izen honekin ezagutzen da erretorikazko figura bat zeinean bizigabeei, animaliei edo kontzeptu abstraktuei gizakien portaera eta ezaugarriak egozten zaizkien. Baliabide hau normalean pentsamendu figuren artean sailkatu da.
 thumb| Alegietan sarritan animaliek hitz egiten dute.
Baliabide honen arabera, esaterako, zuhaitz batek hitz egin dezake edo Iazko Gabonaren Izpiritua pertsonaia bezala ager daiteke (Charles Dickensen Gabon Ipuinean adibidez). Pertsonifikazioak oso ugari dira alegietan baina baita ere haur literaturan, poesian, literatura sinbolikoan… Esan daiteke asko erabilitako figura dela.

Kontzeptu honek badu bigarren aldaera bat: pertsonai bat izaera, bertute edo akatsa baten adibidea edo adierazlea denean, esaterako, Maria Magdalena damututako emakumearen pertsonifikazioa izan daiteke edo Fernando Amezketarra herriko jakinduriarena.

## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 670-671 or. Juan Kruz Igerabideren artikulua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alegia

## Kanpo estekak
Manifa

**Manifa** Errepelegan (Portugalete, Bizkaia) 2003an sortutako punk rock taldea da.

## Biografia 
2003ko maiatzaren 30ean Manifak bere lehenengo kontzertua eman zuen Bilborock aretoan, Bilbon. Aurreneko kontzertu hartan zenbait abesti grabatu zituzten zuzenean, haiekin taldearen lehenengo maketa argitaratzeko: “Manifa: Ruido del bueno”. Jatorrizko formazio hau Unax (bateria), Asier (gitarra), Imanol (baxua) eta Mena (ahotsa) taldekideek osatzen zuten. 2004ean bigarren gitarrajolea gehitu zuten, Marpe, eta urtebete geroago, Josu batu zitzaien baxua jotzeko, Imanol ordezkatuz. 2005eko udan, beraz, gaur egun arte Manifak izan duen formaziorik iraunkorrena eratu zen: Unax bateria jotzen, Asier eta Marpe gitarrarekin eta Mena ahotsean. 2020 urtean Gorkak bere ibilbidea hasi zuen taldean bateriajole gisa, Unax ordezkatuz.

2003 eta 2006 artean zuzenean grabaturiko hiru maketa argitaratu zituzten: “Ruido del Bueno” 2003an, “Seguimos dando por culo” 2004ean eta “Tocando los cojones en directo” 2005ean.
2007an, taldea modu serioago batean lan egiten hasi eta bere aurreneko disko ofiziala kaleratu zuen: “Poder y fascismo”. Estudioan grabatutako lan honetan aurreko maketetako abestiak bildu zituzten, baita bi abesti berri sartu ere: “PePe el facha” eta “ Punki de El Corte Inglés”. Lehenengo disko hau 2007ko martxoan aurkeztu zuten Bilboko Kafe Antzokian kontzertu bat eskainiz.

Aurreneko diskoa argitaratu zutenetik, hiru urtez 
Euskal Herriko eta Espainiako hainbat lekutan zuzenean aritu ondoren, 2010eko uztailean bigarren diska editatu zuten “Working Class Records” seiluaren menpean, “Ni tan Buenos como quisieran, ni tan malos como piensan”. Bigarren diskarako, Manifa taldeari bururatzen zaio itsasontzi batean aurkeztea. Itsasontzi honek, “Txinbito” izenekoa Nerbioi ibaitik igaro zuen, Santurtzitik Bilbora, Sex Pistols Tamesis ibaian egin zuen bezala. Horretarako Manifa, Subversion X eta Flema argentinako punk taldearen konpainia izan zuen. 2010aren bukaeran lehenengo bideklip ofiziala publikatu zuen “Cuidaran de ti” abestiarekin.

2011an, beste kontzertu berezi bat egin zuten, aldi honetan Errepelega auzoan, kamioi baten gainean ibiltze bat egiten. Urte honetan ere, Manifa “monstruo-rock” batean sartu zen, “Aupa Lumbreiras” eta hurrengo urtean festibal honetan berriro errepikatu zuten eta nahiz eta eszenatoki “txikian” jo hainbat ikusle bildu zituzten. 2013ko apirilean hirugarren diska kaleratu dute Mungiako GAUA estudioetan grabatuta izan dena. Diska probokatzailea da zeinek eztabaida handia sortu du haien letra ausartengatik rock ingurunea kritikatzen.

## Diskografia 
### Maketak 
* *Manifa, Ruido del Bueno* (2003)
* *Manifa, Seguimos dando por culo* (2004)
* *Manifa, Tocando los cojones en directo* (2005)
### Estudioko albumak 
* *Poder y Fascismo* (2006)
* *Ni tan buenos como quisieran ni tan malos como piensan* (2010)
* *El gran circo del rock* (2013) (CD+DVD)
* *Ruido del bueno* (2015)
* *Cristales rotos* (2016)
* *Dispara* (2020)
* *Asesinos* (2023)

## Kanpo estekak
Astigar zorrotz

**Astigar zorrotza** (*acer platanoides*) Sapindaceae familiako espezie baten izen arrunta da.

Europa osotik zabaldutako espezie hau inbaditzailetzat jotzen dute Ipar Amerikan.

## Ezaugarriak 
Hosto dezudikoko zuhaitza da, 20-30 metro neurtzera heldu daitekena. Enborrak 1,5 metroko diametroa izan dezake eta kopa zabala eta borobildua dauka. Azala kolore marroi-grisa du eta gutxi ildaskatua. Zuhaitz helduek ez dute azal iletsurik enborrean zehar. Kimuak berdeak dira hasieran, ondoren marroi kolorea hartzen dutelarik. Neguko begiek kolore marroi-gorrixka distiratsua dute.

Hostoak kontrakoak eta lobulatuak dira, bost lobulu dituzte luzetara 7-14 cm eta 8-20 cm zabalean dituztenak. Lobulu bakoitzak batetik hirurako alboko hortzak dituzte. Hostoaren pezioloak 8-20 cm-ko luzera du, eta apurtzerakoan esne itxurako zuku moduko bat jariatzen du. Udazkenean kolorea horia izaten da, batzuetan gorri-laranja bada ere.

Loreak 15-30 bitarteko korinboetan daude antolatuta, horiak edo hori-berdexkak direnak, bost sepalo eta 3-4 mm-ko luzera duten bost petalo dituztenak. Lorealdia udaberriaren hasieran ematen da, hosto berriak atera baino lehen. Fruitua samara bikoitza da, bi hazi hegodun dituena. Haziek forma diskoidala dute, oso zapala, 10-15 mm bitarteko zabalera eta 3 mm-ko lodiera dituena. Haziaren hegoek 3-5 cm-ko neurria aurkezten dute, eta bien artean dagoen angelua 180º-koa da gutxi gora-behera. Gehienetan sortzen diren ia hazi guztiak bideragarriak izaten dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezki ilauntsu

thumb|*Tilia tomentosa*
**Ezki ilauntsua** edo **ezki zilarkara** (*Tilia tomentosa*) ezkien familiako zuhaitza da.

Hego-ekialdeko Europan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duen espezie hau landare apaingarri moduan zabaldu dute mundu osotik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los misterios de Laura

**Los misterios de Laura** (euskaraz *Lauraren misterioak*) Espainiako telesail bat da. 2009ko uztailaren 27an La 1 katean aireratzen hasi zen, eta lehenbiziko denboraldia 2009ko abuztuaren 31n amaitu zen. Ondoren, 13 atalez osatutako bigarren denboraldi bati ekingo ziotela baieztatu zen, eta bigarren denboraldi hau 2011ko apirilaren 25an hasi zen. Beste 13 atalez osatutako hirugarren denboraldi bat egongo dela ere baieztatu da; antza denez, 2012ko udazkenean aireratuko da.

## Argumentoa 
Laura María Pujalte Madril hiriko poliziaren ikertzailea da. Bere bizitza profesionala eta pribatua nola edo hala uztartzea lortu ohi du, eguneroko kasuetan lan egin eta bere bi seme bikiak ahal duen hobekien heziz. Hilketa eta lapurreta kasuak ikertzeko modu berezia du, nagusiki bere sena erabiliz konpontzen dituelarik. Berarekin bat Martin anaia eta laguntzailea du Oriol Tarrasón, izatez gizon eta profesional ona baina gonazale xamarra.

Bestalde, komisaldegiko nagusia (Fernando Guillén Cuervo), Laurarengandik banandutako senar-ohia da. Biak euren lanbideetan harreman profesional ahal bezain zuzenena eramaten saiatzen dira, aldiz bizita pribatuan euren bi seme bikiak ahal bezain hobekien hezten saiatuko dira.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Telesailaren orrialde ofiziala RTVEko webgunean 
* *Los Misterios de Laura* telesailaren lehenbiziko atala ikusgai. Youtube.com 
* *Los Misterios de Laura* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Rafael Pikabea Legia

**Rafael Pikabea Legia** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1867ko abenduaren 2a - Paris, Frantzia, 1946ko uztailaren 5a) politikari jeltzalea izan zen. Bere bizitzan hiru alor handi izan zituen: enpresa munduan eginiko jarduna, euskal prentsa modernoaren bilakaeran bete zuen lana eta, azkenik, politikan izan zuen ibilbidea.

## Biografia 
Frantzia eta Ingalaterran merkataritza ikasi ostean, 1887an Bilbora joan eta Federico Etxebarria enpresaburuaren lantegian lanean hasi eta haren alabarekin ezkondu zen. Koinatuarekin batera *Papelera Española*, *Cooperativa Eléctrica Donostiarra*, Luzaideko *Saltos de Agua de Valcarlos* eta *Sociedad General de Obras de Saneamiento* enpresak sortu zituen. Honela, dirutza egin eta Bilboko Ekoizleen Ligako kide bilakatuko da.

1901-1905 bitartean katoliko independiente gisa Donostia ordezkatuz diputatu hautatua atera zen, 1907-1910 artean diputatu aukeratu zuten, betiere Antonio Mauraren korronteari atxikitu zitzaiolarik.

1902an Sabin Aranaren askapena kudeatu eta *El Pueblo Vasco* egunkaria sortu zuen. 1931an Euzko Alderdi Jeltzalea ordezkatuz aukeratu zituzten Espainiako Gorteetarako diputatuetako bat izan zen.

Espainiako Gerra Zibilan Euzko Jaurlaritzako Parisko ordezkaria izan zen. 1939an Hirugarren Reichak Frantzia inbaditzean okupatutako eremura iragan eta Marseillan bizitzen jarri zen. Vichyko gobernuko poliziak atxilotu eta preso egon zen. Frantziaren Askapenaren ondoren, lehenbizi Atharratze-Sorholüze udalerrian ezarri zen, ondoren Donibane Lohizunen bizitzen jartzeko. Han 1943an Gernika Institutua eta *Gernika* aldizkari humanista sortu zituen, 1945an Euskal Kulturaren Hedapen Institutuaren pean jarri zirelarik. Ekintza horietan Isidoro Fagoaga eta Juan Thalamas Labandibar mailako intelektualen laguntza izan zuen. 1946an erbestean, Parisen, hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gernika (aldizkaria)

## Bibliografia 
* Ander Delgado Cendagortagalarza: Rafael Picavea (1867-1946). Euskal historiaren pertsonaia ahaztua. Bilbo: Sabino Arana Fundazioa-Oiartzungo Udala, 2008. .

## Kanpo estekak 
* Rafael Pikabea politikariaren biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org 
* Ortiz de Pinedo, A. (2009). Euskal literatura Gernika aldizkari liberalean 1945-1953. Zornotza. Erroteta.
Banku-izu

[thumb|300px|**Banku-izua** jendea modu masiboan bankuetara euren diru eske joaten denean gertatzen da. Irudian, [1931ko banku-izua Alemanian.]]

**Banku-izua** banku bateko bezeroek modu masiboan eta denbora-epe labur batean bankuan ezarrita dituzten kontu eta gordailuen itzulketa eskatzen duteneko fenomenoa da, gehienetan finantza-krisialdi garaietan. Banku-izuak bankuaren porrota ekar dezake, bankuak bere aktiboekin bezeroen pasiboei aurre egin ezin dienean. Gainera, bankuek euren epe-laburreko pasibo eta ageriko kontuetatik zati bat soilik izaten duten eskubidirutan edo modu eskuragarrian, nazioko banku zentralak behartzen dien kutxa-koefiziente deritzon portzentajean hain zuzen, bezeroen berehalako itzulketa-eskaerei aurre egiteko ezintasuna larriagotuz.

## Kanpo estekak
Kapitalen ihes

**Kapitalen ihesa** nazio bateko hiritarrek euren aurrezkiak atzerriko finantza erakundeetan eramaten dituzteneko fenomenoa da, gehienetan dibisetan. Hainbat dira kapitalen iheserako arrazoiak: nazioko finantza erakundeen kaudimen-gabezia, nazioko monetaren debaluazioa edo nazioko gobernuak ezarritako zergak ordaindu nahi izatea; azken kasu hoentan bereziki, kapitalen ihesaren helmugak paradisu fiskalak izaten dira.

## Kanpo estekak
Mike Kroeger

**Michael Douglas Henry Kroeger** (Hanna, Alberta, 1972ko ekainaren 25a) Nickelback rock bandako baxu jotzailea da. Gainera, Chad Kroegerren anaia da (taldeko abeslaria). Beharrezkoa bada, Michaelek bost kordako baxuak erabiltzen ditu bandaren emanaldietan. Baxu horiek Lakland eta Spector markakoak izan ohi dira. Taldekideen artean lehena izan zen ezkontzen eta familia bat eratzen. Bere emazteak eta seme-alabek bandarekin egiten dituzte birak. Taldekiderik aspaldikoena da.
Daniel Adair

**Patrick Daniel Adair** (Vancouver, Kanada, 1975eko otsailaren 19a) Nickelback rock taldeko bateria jotzailea da. Patrick Daniel Ryan Vikedalek banda utzi zuenean sartu zen.
Ryan Peake

**Ryan Anthony Peake** (Brooks, Alberta, Kanada, 1973ko martxoaren 1a) Nickelback rock taldeko gitarra-jotzaile nagusia eta korista da. Nickelbackeko taldekide zaharrenen artetik bigarrena. Treannarekin ezkonduta dago, eta bi seme-alaba dituzte: Dax eta Acadia.
Antisimetria-erlazio

Matematikan, A multzoan definitutako R erlazio bitarra **Antisimetrikoa** da; bi elementu desberdin hartuta, lehena bigarrenarekin erlazionatuta badago, bigarrena ez dago lehenarekin erlazionatuta. Beste hitzetan:

: \forall a, b \in A,\ a R b \land b R a \; \Rightarrow \; a = b

Hori gertatzekotan, esaten dugu R-k **antisimetria-propietatea** betetzen duela.

## Adibideak 
Izan bedi A edozein multzo:

* Biz (A, \ge), \ge ("handiago edo berdin") antisimetrikoa da, era berean >\, ("hertsiki handiago").

* Biz (A, \le), \le ("txikiago edo berdin") antisimetrikoa da, era berean  ("hertsiki txikiago").

* "*garaiago izatea*" erlazioa antisimetrikoa da, bada *a* garaiago izatea *b* baino eta aldi berean *b* garaiago izatea *a* baino, ezinezkoa delako.

## Antisimetria \neq asimetria 
Antisimetria ez da *simetriaren aurkakoa*.

Badaude erlazioak aldi berean simetrikoak eta antisimetrikoak direnak (berdintasuna bezala), beste batzuk simetrikoak eta antisimetrikoak ez direnak (zatigarritasuna bezala zenbaki osoetan), beste batzuk simetrikoak direnak baina ez antisimetrikoak (*n* moduluko kongruentzia-erlazioa bezala), eta beste batzuk antisimetrikoak direnak baina ez simetrikoak ("txikiago" erlazioa bezala).

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Chad Kroeger

**Chad Robert Kroeger** (Hanna, Alberta, Kanada, 1974ko azaroak 15) ingelesezko abeslaria eta gitarra jotzailea da, Nickelback rock banda sortu zuena. Hainbat kolaborazio lan egin ditu bere taldearekin, hala nola abestien ekoizpenean eta gauzatzean.
Donostia Kayak

**Donostia Kayak**, ur lasaietako piraguismoan aritzen den kluba da, Donostiako Trintxerpe auzoan kokatuta dagoena. 1998an eratu zen bertako bi talde txiki elkartzearen ondorioz; C.A.Trintxerpe eta Donostia Arraun Lagunak klubetako piraguismo sekzioak batu zirenean. Entrenamenduari dagokionez, Pasaiako portuan egiten dituzte euren entrenamendu saioak, eta 2011. urteaz geroztik instalakuntza berriak dituzte Herrerako portu guneko pabilioi batean.

Talde hau oso ezaguna egin da, bertako kirolariak oso maila altua erakutsi baitute maila ezberdinetako lehiaketetan, domina asko lortuz.

## Historia 
1997ko denboraldiaren ondoren, ideia positiboa suertatu zitzaien bi talde txikiei batzearen ideia. Ondorioz, Donostia Kayak kluba sortu egin zuten, Donostian ur lasaien arloan zegoen hutsunea estaliz (ur bizietan iblitzen ziren klubak baitzeuden). Modu honetan, kategoria eta modalitate ezberdinetan bai batak, baita besteak ere zituen hutsuneak bete ahal izan zituzten.

## Kirolari ezagunak 
* **Ekaitz Saies**: Hainbat alditan mundu mailako txapelketatan parte hartu izan du, 2009an garaile suertatuz, eta gaur egun, aktibo jarraitzen duena.

## Kanpo estekak 
* Klubaren webgunea
Italiar haltz

**Italiar haltza** (*Alnus cordata*) izenak dioen bezala, jatorria Italian duen haltz espeziea da eta Europa hegoaldeko espezie endemikoa da. Bere izen espezifikoa, aldiz, latinetik dator, 'cordata'-k bihotz formakoa esan nahi baitu, eta bere hostoei egiten dio erreferentzia.

## Ezaugarriak 
Tamaina ertaineko zuhaitza dugu, 10-15 metrokoa eta 70-100 cm-ko diametroduna izaten dena. Enbor azala gaztain kolorekoa da eta leuna edo zertxobait zimurtsua. Kimu oboideoak ditu, pedikulatuak eta bi ezkata pareekin. Kimuak eta hosto gazteak likatsuak dira.

### Hostoak 
Haltz honen hostoak 3,5-10 cm-koak dira, bihotz formakoak (kordiformeak), orokorrean zorrotzak, akuminatuak edo zerratuak. 6-8 pare nerbio dituzte eta gainaldetik glabroak dira, baina ile-mototsak dituzte azpialdeko nerbioen galtzarbean. Hostoak erorkorrak dira baina luze mantentzen dira zuhaitzean (apiriletik abendura Ipar Hemisferioan). Txandakatuak dira eta kolore berde distiratsukoak.

### Loreak 
Haltzak landare monoikoak dira, hau da, zuhaitz berdinek bi sexuetako loreak dituzte nahiz eta loreak, sexuaren arabera infloreszentzia ezberdinetan bananduta dauden. Haltzen lore mota amentua da eta haizearen bidezko polinizaziora edo anemofiliara moldaturik dago, horregatik egoten dira adarretatik zintzilik.

Italiar haltzaren amentuak pendunkulatuak dira, kolore gorrixkakoak eta 10 cm baino gehiagokoak. Amentu emeak oboideak dira, 2-3 x 1,5-2 cm-koak. Aldiz, amentu arrak 20-40 x 5-6 mm-koak dira.

### Fruituak 
thumb|200px|Fruituak
Haltzaren fruituek pinuen pinaburuak gogorarazten dituzte. 20-30 x 15-20 mm-koak dira, berde ilunak edo marroiak eta zurezkoak. Hazi txiki ugari dituzte, hegadunak, eta haizearen bidez barreiatzen dira.

## Banaketa 
Italia hegoaldekoa da jatorriz eta Korsikan ere aurki daiteke. Iberiar Penintsulan Pirinioetan, Aragoi ibaian eta Ulla ibaian naturalki hazten da eta beste zenbait lekuetan kultibatua izan da.

## Ekologia 
Ibai eta errekastoen ertzak nahiago ditu baina lurzoru lehorrak ere ondo jasaten ditu, baita lur azido edo zertxobait alkalinoak, haltz arruntak ez bezala. Honen arrazoia, haltz italiarrak airetik nitrogenoa finkatzeko duen gaitasuna da, aurkako baldintzetan haztea baimentzen diona. 600-1.100 metroko altitudean aurki daiteke.

## Fenologia 
Loratzen lehen zuhaitzetako bat da, otsaila eta martxoa bitartean loratzen baita. Fruituak udaberrian heltzen dira, apirila eta maiatza bitartean.

## Erabilera 
Parke eta lorategietan landatzen da eta kalitate txarreko ibai ertzak birpopulatzeko ere. Bere zura, gainera, papera egiteko erabiltzen da.

## Espezieen arteko elkarrekintzak 
*Tuber albidum, Frankia spp.* eta *Glomus spp.* onddoak *Alnus cordata*-ren mikorriza arruntak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Italiar haltz EuskalNaturan. CC-BY-SA lizentzia
Anopheles

***Anopheles*** eltxo genero bat da. 460 espezie ezagutzen dira gaur egun, horietatik 100 inguruk malaria kutsatu ahal diote gizakiei baina normalean 30-40 espezie inguruk *Plasmodium* generoko parasitoak eramaten dituzte. *Anopheles gambiae* da ezagunena batez ere *Plasmodium falciparum* espezie letala transmititzen diolako gizakiei.

Izena grezieratik dator, αν *an* - *ez* eta όφελος *óphelos*, *irabazia*, eta bere izena *baliorik gabekoa* bezala itzul daiteke.

Beste gaixotasun batzuk ere transmititzen dituzte, adibidez Canidaen *Dirofilaria immitis*, filariasisa sortzen duen *Wuchereria bancrofti* eta *Brugia malayi* eta O'nyong'nyong sukarrak sortzen dituzten birusak.

## Kanpo estekak
Völklingengo burdingintza

**Völklingengo burdingintza** izenarekin (alemanez *Völklinger Hütte*) UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Sarre estatuko Völklingen hiriaren ondoan dagoen burdin lantegia.

XIX mendearen bukaeran eta XX mendearen hasieran eraiki eta hornitu zen eta gaur egun oraindik garai hartako makinek bertan diraute. Horrek egiten du berezi, izan ere mendebaldeko Europan eta Ipar Amerika osoan ez baita horrelako beste lantegirik ezagutzen.

## Historia 
1873an hasi zuen lantegiaren eraikuntza Julius Bruch ingeniariak baina diru arazoak zirela eta lehenengo labe garaia ez zen 1876 arte ezarri.

Inbertsio bikaina izan zen, izan ere 1890 urterako Völklingengo lantegiak Alemania osoan altzairuzko biga gehien ekoizten baitzituen. 1898 eta 1899 artean erregai gisa gasolina erabiltzen hasi ziren.

Hainbat produktu egiten ziren 1911ean Völklingenen, hala nola, altzairu eta burdinezko piezak, ongarriak, amoniakoa, benzina eta errekuntzako beste hainbat azpiproduktu.

Bigarren Mundu Gerraren garaian Belgika, Herbehereak, Luxenburgo, Italia eta Sobietar Batasuneko presoak aritu ziren lanean oso baldintza txarretan. Gerra bukatu zenean Frantziak agintzen zuen Sarre estatuan eta orduan lantegian 17.000 langile zebiltzan.

## Turismoa 
Lantegiak 1986an ixti zituen ateak eta 1994ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Gaur egun 100.000 turista inguruk bisitatzen dute urtero. 2004ean **Ferrodrom® - adventure world of iron** (*Ferrodrom® - burdingintzaren abentura*) ibilbidea eratu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:VoelklingerHuette1.JPG
Irudi:VoelklingerHuette2.jpg
Irudi:VoelklingerHuette3.jpg
Irudi:VoelklingerHuette4.jpg
Irudi:VoelklingerHuette5.jpg
Irudi:VoelklingerHuette6.jpg
Irudi:VoelklingerHuette7.jpg
Irudi:VoelklingerHuetteEmblem.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Gallaudet Unibertsitatea

**Gallaudet Unibertsitatea** () pertsona gorrei zuzendutako unibertsitate bakarra da. Estatu Batuetako Washingtonen dago kokatuta. Instituzio pribatua da baina Estatu Batuetako Kongresuaren laguntza zuzena du. Bertako hizkuntza nagusia Amerikar zeinu hizkuntza da; bigarrena, ingelesa da. Zeinu hizkuntzan ematen dira espezialitate gehienak eta ikasle-irakasleen arteko komunikazio lengoaia nagusia da. Unibertsitatean sartzeko garaian pertsona gorrek lehentasun guztia dute, nahiz eta entzuten duten pertsonen kopuru txiki bat onartu ere bai; pertsona horiek zeinu hizkuntza erabiltzen jakin behar dute.

## Gallaudet Unibertsitatearen jatorria 
1856an Amos Kendallek, politikari aberatsa, hiriari lur eremu hori eman zion bertan haur gor eta itsuentzat barnetegi bat sortzeko asmoz. Instituzio horrek Columbia Institution for the Instruction of the Deaf and Dumb and Blind izenarekin 1857an ireki zituen ateak. Zuzendari bezala Edward Miner Gallaudet izendatu zen. Edward Thomas Hopkins Gallaudeten semea zen, Estatu Batuetako gorrentzat sortutako lehengo eskolaren sortzailea.

1864an Kongresuak unibertsitate tituluak emateko baimena eman zien. Une hartan matrikula zortzi ikasleena zen.

1954an Kongresuak instituzioaren izena aldatzea onartu zuen. Hortik aurrera Gallaudet University bezala ezagutu da. Gaur egun unibertsitate horren ikasleak ia bi mila dira eta gorrei maila guztietako hezkuntza eskaintzen zaie, lehengo hezkuntza unibertsitateraino. Unibertsitate mailan 40 karrera desberdinak eskaintzen dira. Zenbait ikerketa arlotan gailurreko unibertsitatea da, esaterako linguistikan eta zeinu hizkuntzaren irakaskuntza.

Nahiz eta baldintza egokiak izan, bertan ere pertsona gorrek ibilbide luze bat egin behar izan dute haien eskubideen alde. Hasieratik, instituzioaren kargu nagusiak entzuleak ziren, 1988 arte. Urte horretan, kale mobilizazioei esker, lortu zuten pertsona gorrak ere goi mailetako karguetarako onartuak izateko eskubidea. Horri esker gor batek, I. King Jordan doktorea, lortu zuen errektore izatea. Geroztik zuzendaritzaren erdia baino gehiago, %51, gorrak izan behar dira.

Gaur egun Gallaudet Unibertsitatea munduko gor guztientzat sinbolo bat da.

## Galeria 

File:Gallaudet University.jpg
File:Ballard House, Gallaudet University.jpg
File:Gallaudet union.jpg
Fitxategi:Gallaudet tower.jpg

## Kanpo estekak 
*  Gallaudet Unibertsitatearen web ofiziala.
Mutiloa (Nafarroa)

**Mutiloa** Arangurengo udalerriko auzo nagusia da. Mutiloagoiti Arangurengo udalerriko kontzejua zen. 2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 7.023 biztanle ditu. 2010eko ekainaren 4an sortu zen udalaren erabaki baten ondorioz, Mutiloagoiti, Mutiloabeitirekin batu eta gero.

Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiak kudeaturiko Agrobioteknologiako Institutuak bertan du egoitza.

## Inguru naturala eta kokapena 
Mutiloa Arangurengo udalerriaren iparraldean dago, Iruñerriko gune metropolitarraren hegoaldean, eta hiriko PA-30 ingurabide autobidearen mendebaldean. Kontzejuak Mendillorrirekin egiten du muga iparraldean, PA-30 autobidearekin hegoaldean.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraioa 
Kontzeju honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 3 linea daude:

## Ikus, gainera 
* Iruñerria
* Mutiloabeiti
* Mutiloabitarte
* Mutiloagoiti

## Kanpo estekak 
* Zugardia etorbidea Google Street View-n.
Jose Horn

**José Horn Areiltza** (1880, Cagsana, Filipinak &ndash; 1936ko uztailaren 30a, Bilbo) euskal herritar politikari jeltzale eta abokatu izan zen.

Deustuko unibertsitatean Zuzenbidea ikasi eta Euzko Alderdi Jeltzaleko kide bilakatu zen. 1909an alderdi hori ordezkatuz Bilboko alkate bilakatu zen, gainera Abando barrutiko errejidorea ere izan zen, 1911, 1913 eta 1917an. Horretaz gain, Bizkaia ordezkatuz 1931, 1933 eta 1936ko hauteskundeetan aukeratua izan ondoren Espainiako Gorteetan diputatu izan zen. 1930ko hamarkadan zehar Espainiako Gorteetan diputatu gisa Euskal Herriarentzako Sortarauaren defentsa hitzaldiak burutu zituen, 1933an Euskal Ordezkaritzaren bozeramaile izendatu zutelarik.

Bestalde, 1918ko urriaren 25ean Woodrow Wilson estatubatuar presidenteari zuzendutako mezua sinatu zuten abertzaleetako bat izan zen.

*Euzkadi* egunkarian idatzi zuen, abokatu gisa ekintzaile abertzaleak eta egunkari hartako zuzendaria zen Pantaleón Ramírez de Olano ere defendatu zituelarik. 1930eko hamarkadaren hasieran Francisco Idiakez getariar euskal preso politikoa ere defendatu zuen, nahiz eta Ángel Ossorio y Gallardo legegilea aurkari izan, Idiakez absolbitzea lortu zuelarik. Banco Guipuzcoano eta Euskalduna ontziola enpresetako kontseilaria ere izan zen.

## Kanpo estekak 
* Jose Horn abokatua eta politikariaren biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Ludger Mees

**Ludger Mees** (Essen, ) alemaniar jatorriko euskal historialari bat da.

Gaztetan familiarekin Euskal Herrira oporrak igarotzera etorri eta Euskal Herrirako interesa piztu zitzaion, ondorioz Euskal Herriari buruzko tesia paratu eta euskara ere ikasi zuen. Azkenik, 1980ko hamarkadaren amaieratik aurrera, Zarautzen bizi da: emazte nafarra du eta bi seme dituzte.

Eusko abertzaletasunaren inguruan ikertu ditu eta Euskal Herriko Unibertsitateko Historia Garaikideko errektorea izateaz gain, 2004tik euskara errektoreordea ere bada.

## Idazlanak 
Hainbat idazlanen egilea da:
*  *Nacionalismo vasco, movimiento obrero y cuestión social, 1903-1923*. Bilbo, 1991.
*  *Nationalism, Violence And Democracy. The Basque Clash of identities*. Palgrave MacMillan, 2003. 
*  *El Profeta Pragmatico: Aguirre, El Primer Lehendakari (1939-1960)*. Alberdania, 2006.
*  *The Basque Contention: Ethnicity, Politics, Violence*. Routledge, 2019.

Beste egile batzuekin elkarlanean:
*  * *El Péndulo Patriótico. Historia del Partido Nacionalista Vasco, I: 1895-1936*. Santiago De Pablo, Ludger Mees eta José Antonio Rodríguez Ranz. Editorial Crítica, 1999.
*  * *El Péndulo Patriótico. Historia del Partido Nacionalista Vasco, II: 1936-1979*. Santiago De Pablo, Ludger Mees eta José Antonio Rodríguez Ranz. Editorial Crítica, 2001.
*  * *El péndulo patriótico, historia del Partido Nacionalista Vasco, 1895-2005*. Santiago de Pablo eta Ludger Mees . Editorial Crítica, 2005.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ludger Meesi burututako elkarrizketa. Zuzeu.com
Ruhr (ibaia)

**Ruhr** Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako ibai bat da. Ruhr eskualdeari izena ematen dio.

## Ibilbidea 
Sauerland eskualdeko Winterberg udalerrian dagoen Ruhrquelle izeneko kokalekuan jaiotzen da.

Lehenbizi Meschede, Arnsberg, Wickede, Fröndenberg, Holzwickede, Iserlohn eta Schwerte hiriak iragaten ditu. Ondoren Ruhr eskualdearen hegoaldeko muga adieraziz Hagen, Dortmund, Herdecke, Wetter, Witten, Bochum, Hattingen, Essen eta Mülheim hiriak zeharkatzen ditu, azkenik Duisburg hirira ailegatu eta bere urak Rhin ibaian isurtzen dituelarik.

## Ibaiadarrak 
* Lenne
* Henne
* Möhne
* Volme

## Iruditegia 

Irudi:Ruhrquelle2.jpg|Ruhrquelle, Ruhr ibaiaren iturburua.
Irudi:Ruhr_Rauendahl_Hattingen.jpg|Hattingen hiriaren inguruan.
Irudi:River-ruhr-essen-kettwig.jpeg|Essen hiriaren inguruan.
Irudi:Ruhrschleuse und Ruhrwehr - Ruhrort.jpg|Duisburg hirian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soja olio

**Soja olioa** edo **soja-olioa** sojaren (*Glycine max*) hazietatik ateratzen den olioa da. Munduan gehien kontsumitzen den olio jangarrietako bat da. Industrian (tintak eta margoak egiteko) eta bioerregaiak ekoizteko ere erabiltzen da.

## Produkzio modua 
Soja olioaren produkzioa prozesu konplexua da. Prentsa hidraulikoen bidezko ekoizpen mekanikoa garestia eta etekin txikikoa denez gero, gehienean olioa ateratzeko disolbatzaileak erabiltzen dira. Lehenik aleak garbitu eta lehortzen dira eta azala kentzen zaie. Ondoren 75&nbsp;°C ingurura berotzen dira. Gero xaflatan moztu eta disolbatzailetan (maizenik hexanoa) sartzen dira. Disolbatzaileak soja aleetako olioaren %99 erautzen du. Hexanoa lurrunketaren bidez bereizten da oliotik. Horrela lortutako olio gordinak lohitasun ugari dauka eta findu beharra da. Soja aleei olioa kendu ondoren geratzen den hondakina (soja irina) abereak bazkatzeko baliatzen da.

## Osagaiak 
Soja olioaren batez besteko gantz-azido osaketa hau da:

## Erabilpenak 
Giza elikaduran oso erabilia da. Izan ere, merkea izatez gain, ke-puntu altua du (238&nbsp;°C) eta aski gantz-azido ase gutxi (%15). Janari industrian, besteak beste, entsaladarako gatzozpinak, saltsak, maionesa, margarina, ogia eta snackak egiteko baliatzen da. Industrian erabiltzeko askotan hidrogenatu egiten da, eta prozesu horretan osasunarentzako kaltegarriak diren trans koipeak sortzen dira. Elikagaiak ez diren beste produktu asko ekoizteko ere erabiltzen da, esate baterako, biodiesela, tintak, plastifikagarriak, margoak eta kandelak. Kontsumitzaile handienak Txina, Ameriketako Estatu Batuak eta Brasil dira. 2011/12 merkataritza urtean munduan 41.946.000 tona produzitu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregorio Ibarretxe

**Gregorio Ibarretxe Ugarte** (Bilbo 1864 &ndash; 1933) euskal herritar politikari jeltzale eta arkitekto bat izan zen.

## Biografia 
Bilboko Zazpi Kaleetako auzoko  Barrenkalen jaio zen 1864ko azaroan. Lehenengo ikasketak Orduñako jesuiten barnetegian egin zituen. Batxilergoa Valladoliden egin zuen. Karrera Bartzelona egin zuen, Luis Aranarekin batera. Arkitektura titulua 1893an eskuratu zuen. 1904an Dolores Basualdorekin ezkondu zen baina ez zuen seme-alabarik izan. 1890tik 1933 arte Bilboko zabalgunearen urbanizazioan hartu zuen parte. Politika alorrean, EAJn sartu aurretik Euskal-Erria elkarte foruzaleko kidea izan zen.
 
Bilboko zinegotzia izateaz gain, 1907ko otsailaren 19a eta 1909ko ekainaren 29a bitartean hiribildu honetako lehenbiziko alkate abertzalea bilakatu zen. Alkate gisa bere lehenbiziko ekimena 1874ko Bilboko setioaren altxatzea oroitarazten zuen maiatzaren 2ko jaiaren ospakuntzaren aurka bozkatzea izan zen.

## Arkitektura lan nagusiak 
* Sotatar enpresaburu familiaren enkarguz Bilboko Jado plazako eraikina eta Ibaigane jauregia eraiki zituen,  eta baita Getxoko Areetan dagoen Ramón de la Sotaren etxea ere.

* Urazurrutiako eskolak (1902), Bilbo Zaharrean.
* Gordailu Frankoaren eraikina (1917-1926), Bilboko Uribitarten.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Gregorio Ibarretxeri buruzko orrialdea. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org 
* Gregorio Ibarretxeren argazkia ikusgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org

## Ikus, baita ere 
* Bilboko zabalgunea
Urduñako kontzentrazio-esparrua

**Urduñako kontzentrazio-esparrua** 1937ko uztailetik 1939ko irailera jardun zuen kontzentrazio-esparrua frankista izan zen, Espainiako Gerra Zibilean. Hasiera batean, bereziki preso hartutako Eusko Gudarosteko gudariak bildu bazituen ere, gerora Espainiako beste fronteetako gudariak ere jaso zituen. 

Ofizialki, esparruak 5.000 preso hartzeko gaitasuna zuen, baina Joseba Egigurenen arabera 50.000 preso izatera heldu zen. Eusko Jaurlaritzaren arabera, datu ofizialak erabilita, 3.981 pertsona bildu zituzten esparru honetan eta horietatik 2.035 Extremadurakoak ziren. Hiriaren erdi-erdian egon zen, *Nuestra Señora de la Antigua* izeneko jesuiten eskola zaharrean.
thumb|Presoen bortxazko lanaren bitartez birgaitutako monumentua, Antiguako birginaren omenezkoa.
Presoek torturak eta bortxazko lanak pairatu zituzten, besteak beste, errepideak eraiki zituzten, baita herrian bertan dagoen Antiguako birginaren monumentua birgaitu ere. Eremuaren helburua ez zen presoen sarraskia, fronteetatik aldentzea eta ustezko delituen arabera klasifikatzea eta zigortzea baizik.

Urduñan hil ziren presoen kopuruarekin zalantzak daude, ofizialki, kontzentrazio-esparruan 24 hil ziren eta 201 espetxean. Horietatik 125 Badajozko probintziakoak ziren, Mérida, La Serena edota Don Benitokoak.  Lourdes Herrastik zuzendutako desobiratzean 71 gorputz aurkitu zituzten eta horietatik 8 identifikatu dituzte (2023ko abenduan): Iñigo Arregiren eskultura bat jarri zuten ere.
* 2023an Gogora Institutuko eta Eusko Jaurlaritzako delegazio batek Castuerara egin zuen bidaia presoen senideei ADN frogak egiteko asmoarekin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Joseba Egiguren (2011). *Prisioneros en el Campo de Concentración de Orduña (1937-1939)*. Ttarttalo
* Ascensión Badiola Ariztimuño (2015). *La represión franquista en el País Vasco. Cárceles, campos de concentración y batallones de trabajadores en el comienzo de la posguerra*. UNED.
* Carlos Hernández de Miguel (2019). *Los campos de concentración de Franco. Sometimiento, torturas y muerte tras las alambradas.* Ediciones B

## Kanpo estekak 
* Bideoa: Urduñako kontzentrazio-esparruko eta espetxeko biktimen senideak bilatzea 1936-1941 (Gogora, 2023)
* Podcast: Orduña-Castuera, exhumando la verdad. La voz de la Ciencia. Aranzadi y BIOMICS (Memoria Eraikiz, 2014)
2010eko Italiako Giroa

**2010eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 93. edizioa izan zen. 2010eko maiatzak 8 eta 30 artean ospatu zen 21 etapatan banatutako 3485,3 kilometroko ibilbidea eginez Amsterdam eta Veronako anfiteatroaren artean.

Edizio honetako aldaketarik esanguratsuenetako bat puntukako sailkapenaren liderraren *maglia ciclamino*a maglia gorri bategatik aldatzea izan zen.

2009ko Espainiako Itzulian bezala, lehen hiru etapak Herbeheretan ospatu ziren, atseden egunera iritsi arte, atseden egun hori Herbehereak utzi eta Italiara joateko probestuz. 7. etapan Strade Bianche edo Montepaschi Eroican igarotzen diren antzeko asfaltatu gabeko errepideak igaro ziren, euriaren ondorioz uste baino gogorrago egin zirenak. Mendate handiak azken astean igaro ziren: Grappa 14. etapan, Monte Zoncolan 15.ean, Plan de Corones 16.ean, Mortirolo 19.ean eta Gavia 20.ean. Bigarren aldiz jarraian, Giroa ez zen Milanen amaitu, bi urte lehenagora arte ohikoa zen bezala.

Garailea Ivan Basso izan zen, etapa bat ere irabazi zuena. Berarekin batera podiumean Angel Arroyo eta bere taldekide Vincenzo Nibali egon ziren, azken honek ere etapa bat irabazi zuelarik.

## Talde parte-hartzaileak 
22 taldek parte hartu zuten edizio honetan: UCI ProTour mailako 15ek (guztiak euren postu finkoari uko egin zioten Française des Jeux eta Euskaltel Euskadi eta RadioShack izan ezik) eta Profesional Kontinental mailako beste 7k (BMC Racing Team, Aqua & Sapone, Cervélo Test Team, Cofidis (postu finkoa zuena 2008ko UCI ProTour taldea izateagatik), Androni Giocattoli-Serramenti PVC Diquigiovanni, Bbox Bouygues Telecom eta Colnago-CSF Inox). Hala, lasterketa profesionaletarako ezarrita dagoen 200 txirrindulariko mugatik gertu dagoen 198 txirrindulariko pelotoi bat osatu zuten. Talde partehartzaileak honakoak izan ziren:

| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Sailkapenen eboluzioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2010eko Italiako Giroaren webgune ofiziala
Sarre (ibaia)

**Sarre** edo **Saar** (frantsesez *Sarre*, alemanez *Saar*), Frantzian sortu eta Alemaniako Sarre estatua zeharkatzen duen ibaia da.

## Ibilbidea 
Vosgeetan du iturburua, Frantzian, Alsazia eta Lorrena eskualdeen arteko mugan. Bi errekak bat egiten dute Lorquin herrian, alde batetik *Sarre Rouge* (gorriak) eta bestetik *Sarre Blanche* (zuriak). Behin Saar eratuta, honek 126 kilometro egiten ditu Frantzian, ibaiaren luzeraren erdia inguru, eta ondoren Alemaniako Sarre estatuan sartzen da, 120 kilometro haratago urak Mosela ibaira isurtzen dituelarik.

## Historia 
Sarre ibaia oso garrantzitsua izan zen Sarre estatuarentzako, izan ere bertan ekoizten ziren ikatz, burdin eta altzairuak itsasuntzi eramaten baitziren Renaniara, Ruhr eskualdera eta azkenik Rotterdameko kaira.

## Ikustekoak 
* Völklingengo burdingintza: Saar ibaiaren ertzean UNESCOk 1994 urtean Gizateriaren Ondare izendatu zuen lantegia.
* Mettlach ondoan Sarre ibaiak egiten duen meandroa.

## Ibaiadarrak 
* Blies
* Nied
* Prims

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erabaki

[thumb|**Erabakiak** [arrazionaltasun|arrazionalak nahiz irrazionalak izan daitezke. Irudian, pertsona bat erabaki bat hartzeko hausnarketa-prozesuan.]]

**Erabakia** edo **deliberoa** erabaki-hartze izeneko kognizio-prozesuaren emaitza da, non agente batek aukera-multzo batean bat edo batzuk aukeratzen dituen. Erabakiak hartzeko irizpide anitz dago, arrazionaltasuntik at (sineskerian oinarrituta, esaterako) daudenak nahiz irizpide matematiko konplexuetan oinarritzen direnak.

## Kanpo estekak
Euskal Mendizale Federazioa

**Euskal Mendizale Federazioa** Euskal Herriko mendizaletasun, eskalada eta alpinismoaren federazioa da.

## Historia 
1924ko maiatzaren 18an Elgetan (Gipuzkoa) sortu zuten, Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaiko mendi-elkarteek sustatuta, *Federación Vasco-Navarra de Alpinismo* izenarekin.

1926an *Pyrenaica* aldizkaria plazaratu zuten, eta gaur egun ere argitaratzen da, ia 100 urte izanik. Bilbon dauka egoitza argitalpenak eta hiru hilabetean behin ateratzen dute.
 
1980ko hamarkadan, lurraldeka banatu zen elkartea.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* Ehun mendien lehiaketa

## Kanpo estekak 
* Euskal Mendizale Federazioaren webgunea
Arrazional (argipena)

**Arrazional** terminoak adiera zenbait ditu:

* arrazionaltasuna, arrazoizko jokabidea eta horren ondorioa;
* zenbaki arrazionala, zatiki bidez adieraz daitezkeen zenbakiak.
Ekilore olio

**Ekilore olioa** edo **ekilore-olioa** ekilorearen (*Helianthus annuus*) hazietatik ateratzen den olioa da. Giza elikaduran asko erabiltzen da, eta baita kosmetikogintzan, emoliente gisa, eta bioerregaiak egiteko ere.

## Produkzio modua 
Ekilore olioaren produkzioak fase hauek ditu  :
* **Azala kentzea**. Haziak garbitzen dira, lohitasunak kenduz. Azalak energia sortzeko eta aziendak bazkatzeko baliatzen dira.
* **Ehotzea eta olio ateratzea**. Haziak xehatu eta prentsatzen dira. Olioa ateratzeko disolbatzaileak (hexanoa) erabiltzen dira.
* **Fintzea**. Fase honetan lohitasunak kendu eta olioaren garraztasuna gutxitzen da.
 
## Osagaiak 
Ekilore olio arruntaren batez besteko gantz-azido osaketa hau da:

Oleiko ugariko ekilore olioak, berriz, honelako osaketa du:

## Erabilpena 
Giza elikaduran oso erabilia da. E bitaminan oso aberatsa da eta gantz-azido ase gutxi dauka. Bere ezaugarriak ez galtzeko, gordinik erabiltzea gomendatzen da eta, frijitzeko erabiltzekotan, gehiegi ez berotzea. Oleiko ugariko ekilore olioa ere merkaturatzen da. Izenak adierazten duen bezala, olio mota hau odol-hodientzat eta bihotzarentzat onuragarria den azido oleikoan aberatsa da  .

## Munduko ekoizpena 
Ekilore olioa munduan gehien kontsumitzen den laugarren landare olioa da. 2018an munduan 18 milioi tona produzitu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Þingvellir

**Þingvellir** (islandieraz  ahoskatua; euskaraz: *Thingaren Zelaiak*) Islandiako Bláskógabyggð udalerrian dagoen eremua da, Reykjanes penintsulatik eta Hengill sumendi-eremutik gertu dagoena. Þingvellirren ezaugarri historiko, kultural eta geologikoak direla eta, herrialdeko turismo-gune nagusienetariko bat da. Bertan herrialdeko aintzirarik handiena den Þingvallavatn dago.

Alþingi legibiltzarra Þingvellirren lehendabizikoz 930ean bildu zen eta 1789ra arte iraun zuen bertan. 1930ean Þingvellir Natura Parkea ezarri zuten bertoko legebiltzarra eta ezaugarri naturalak babesteko.

2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hostozabal

[thumb|[Astigar zorrotza]]
**Hostozabalak** hosto zabalak eta lauak dituzten zuhaitzak edo zuhaixkak dira, hosto estuak, azidularrak edo ezkatatuak dituzten koniferoen aldean. Azpimarratu behar da "hostozabal" termino deskriptiboa dela, ez taxonomikoa; izan ere, gaur egun hostozabal gehienak landare angiospermoak diren arren, badira gimnosperma hostozabal batzuk ere, hala nola Ginkgo biloba, eta loredun landareak agertu aurreko iraganean gimnosperma hostozabal ugariak ziren.

Eremu hotz edo epeletan bizi diren zuhaitz hostozabalak hostoerorkorrak izaten dira, baina ez dira horrela izaten klima leunenetan, hala nola mediterraneoan, tropikaletan eta subtropikaletan. Zuhaitz hostozabalak nagusi diren landare-komunitateari hostozabalen basoa esaten diote.

Europan dauden zuhaitz hostozabalen generoak honako hauek dira:

* *Acer*
* *Alnus*
* *Betula*
* *Carpinus*
* *Crataegus*
* *Fagus*
* *Fraxinus*
* *Ilex*
* *Laurus*
* *Malus*
* *Platanus*
* *Populus*
* *Prunus*
* *Pyrus*
* *Quercus*
* *Salix*
* *Sorbus*
* *Tilia*
* *Ulmus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorostitza

**Gorostitza** edo **Gorostiza** *gorosti* landare izenean jatorria duen leku eta pertsona izena da.

## Lekuak 
* Gorostiza baserria, Arrasate (Gipuzkoa)
* Gorostiza parkea, Barakaldo (Bizkaia)
* Gorostizako urtegia edo Mespelerrekako urtegia, Barakaldo (Bizkaia)
* Gorostitza edo Done Petri, Zigoitia udalerriko auzoa Akosta eta Zestafe kontzejuetan

## Pertsonak 
* José Ángel Balanza Tobías, goitizenez Gorostiza (Huércanos, Errioxa, 1970), esku huskako pilotari ohia, Asegarceko entrenatzailea.
* Iñaki Gorostiza (Atxondo, Bizkaia, 1953), pilota arloan Gorostiza deituraz ezaguna, esku huskako pilotari ohia.
* Guillermo Gorostiza (Santurtzi, Bizkaia, 1909 - 1966), "Bala Gorria" goitizenaz ezaguna, Bilboko Athletic Klubeko futbolari ohia.
* Carlos Gorostiza (Buenos Aires, Argentina, 1920 - 2016), antzerkigilea.
* Jabier Gorostiza (Gernika, Bizkaia, 1963), euskal idazlea.
Gorostiaga

**Gorostiaga** *gorosti* landare izenean jatorria duen leku eta pertsona izena da.

## Lekuak 
* Gorostiaga mendia (947 m), Legazpi (Gipuzkoa)

## Pertsonak 
* Anbrosio Gorostiaga (Igorre, Bizkaia, 1867 -1926), albokaria.
* Koldo Gorostiaga (Bilbo, Bizkaia, 1940-), unibertsitate irakaslea eta politikaria.
* Eulogio Gorostiaga (Zeanuri, Bizkaia, 1903 - Areatza, Bizkaia, 1932), idazlea eta apaiza.
* Xabier Gorostiaga (Bilbo, Bizkaia, 1935 - Loiola, Gipuzkoa, 2003), jesuita, irakaslea eta garapenari lotutako gaietan aditua.
* Juan Gorostiaga (Bilbo, Bizkaia, 1905 - 1991), idazlea.