Sandra Massoni

**Sandra Hebe Massoni** (San Francisco, Córdoba, 1961eko abenduaren 7a) Buenos Airesko Unibertsitatean komunikazioan doktore, argentinar ikertzaile, paradigma berrietatik abiatutako komunikazio-ikerketetan aditua da. Komunikazio Enaktiboaren Teoriaren eta Komunikazio Ikerketa Enaktiboaren metodologiaren egilea da, eta 2013an Comunicare saria irabazi zuen, komunikazioaren ikerketan nabarmendu den ibilbide iberoamerikarra aitortzeko.

Bere lanak Iberoamerikako hirugarren komunikazio-fundazioa osatuz kokatu dira, ikasketa klasikoak garatu zituen lehen fundazioa (funtzionalismoa, teoria kritikoak) eta Latinoamerikako kultura-estudioak kokatzen diren bigarren fundazioa (Martin-Barbero, García Canclini, Orozco Gómez, besteak beste) egin ondoren.

"Mundu jariakor bateko komunikazioari" buruz egiten dituen ikerketak gizakiok bizi garen etengabeko eraldaketatzat hartzen du bilakaera. Komunikazioaren esplorazio bat, subjektuen arteko lotura mikro-makrosozialaren modalitate dinamiko gisa, espazioaren eta denboraren arteko birkonfigurazio gisa lantzen duena.

Bere proposamenak pentsatzeko eta komunikazioa egiteko ohiko moduak gainditzen ditu, komunikazio-arlora mugatuta eta transferentzian espezializatuta daudenak: mezuak, haien ekoizpena, banaketa eta kontsumoa.

Sandra Massonik, Komunikazio Estrategiko Enaktiboaren teorian, honela definitzen du komunikazioa:"aniztasunean topaketa bat, aldaketa sozial-konbertsazionala, eneragarria; birkonfigurazio intersubjektibo, situazional, historiko, dinamiko eta ebolutiboa, mikro-makrosoziala, konplexua, arina, frakalikoa eta autoantolatua"

(Massoni S. eta Bussi, M., 2020:15)

eta XXI. mendeko komunikazioaren ekarpenak berriz aztertzea planteatzen du.

## Ibilbidea 
Komunikazio estrategikoko katedraduna, aholkularia, ikertzailea (CEIko 1. kategoria) eta graduondoko irakaslea da bere herrialdeko eta atzerriko doktoretza eta maisutzetan. 2004az geroztik, Ingurumen Komunikazioko Espezializazioko zuzendari da, eta 2011z geroztik, Komunikazio Estrategikoko Maisutzako zuzendari. Bi karrera horiek Rosarioko Unibertsitate Nazionaleko Zientzia Politikoko eta Nazioarteko Harremanetako Fakultateko graduondoko ikasketak dira.

Bere diziplinaren berariazko azterketara bideratutako ikerketa-proiektu ugari zuzendu zituen, eta nabarmentzekoak dira komunikazio-estrategiak ikertzera behartuta daudenak, hala nola algoritmo jariakorrak, dimentsio anitzeko komunikazio-adierazleak eta esparru zientifiko eta profesionaletako diziplinarteko eta diziplinaz gaindiko taldeetan egindako lankidetza-lana.

Hainbat proiektu eta programa egin ditu herrialde ezberdinetan gai-arloetan: gizarte-komunikazioko estrategiak, komunikazioa eta IKTak, komunikazioa eta garapena, ingurumen-komunikazioa, komunikazioa eta osasuna eta hezkuntza-komunikazioa, betiere bere teoriak proposatzen duen diziplinaz haraindiko ikuspegi espezifikotik.

CONEAUko eta CONICETeko ebaluatzailea, hizlari magistrala eta batzorde akademikoetako kidea izan da nazioarteko ekitaldietan eta aldizkari zientifiko espezializatuetan.

22 liburu, 40 liburu-kapitulu eta 79 artikulu zientifiko argitaratu ditu. Kazetari gisa, *La Nación*, *Clarín*, *La Capital* eta *Página/12* egunkarietan idatzi zuen, besteak beste.

Rosarioko Komunikazio Estrategikoko Eskolako kide fundatzailea da. Komunikazio fenomenoak bereziki komunikazio ikuspegi batetik aztertzera bideratutako ikerketa eta garapen nukleoa da.

Gaur egun, Komunikazio Estrategiko Enaktiboaren proposamen teoriko-metodologikorako sarbide handiagoa eta zabalagoa eskaintzen duen web plataforma bat garatzen ari da.

### Egonaldi akademikoak 
Gonbidapen bidezko egonaldi akademikoak eta aholkularitzak egin ditu Latinoamerikako eta Europako hirurogei unibertsitate baino gehiagotan:

Universidade da Beira Interior, Covilhá, Portugal; Universitá degli Studi di Sassari, Sardinia, Italia; Errepublikaren Unibertsitatea, Uruguai; Universidad Federal de Rio de Janeiro, Brasil; Benemérita Universidad Autónoma de Puebla, Mexiko; Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea, Espainia; Mendebaldeko Unibertsitate Autonomoa, Cali, Kolonbia; Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa; San Andresko Unibertsitate Nagusia, Bolivia; Vic-eko Unibertsitateko Enpresa eta Komunikazio Unibertsitatea, Espainia; Belo Horizonte Unibertsitatea, Minas Gerais, Brasil; Hego Kolonbiako Unibertsitatea, Kolonbia; Santo Domingoko Unibertsitate Katolikoa, Dominikar Errepublika; Cuencako Unibertsitatea, Ekuador; Habanako Unibertsitatea, Kubako Komunikazio Fakultatea; Argentinako La Platako Unibertsitate Nazionala; Javeriana Unibertsitatea, Kolonbia; San Juan Bosco Patagoniako Unibertsitate Nazionala; Universidade do Vale do Rio Sinos, UNISINOS, Brasil; Rio IV Unibertsitate Nazionala, Cordoba, Argentina; Tadeo Lozano Unibertsitatea, Kolonbia; Saltako Unibertsitate Nazionala; Piloten Unibertsitatea/UNESCO Komunikazio Katedra, Brasil; Quilmeseko Unibertsitate Nazionala, Argentina; Malagako Unibertsitatea, Espainia; Catamarca Unibertsitate Nazionala, Argentina; Kalifornia Behereko Unibertsitate Autonomoa, Mexiko; Lomas de Zamorako Unibertsitate Nazionala, Argentina; Kolonbiako Unibertsitate Nazionala; Cuyo Unibertsitate Nazionala, Argentina; Santiagoko Unibertsitate Katolikoa, Dominikar Errepublika; Rio Negroko Unibertsitate Nazionala, Argentina; Pontificia Universidade Católica do Rio Grande do Sul, Brasil; Cordobako Unibertsitate Nazionala, Argentina; Anáhuac Unibertsitatea, Mexiko; Tierra del Fuegoko Unibertsitate Nazionala, Antartida eta Hego Atlantikoko Uharteak, Argentina; Uniminuto de Colombia, Patagonia Australeko Unibertsitate Nazionala, Argentina; Asunciongo Unibertsitate Katolikoa, Paraguai; Iparraldeko Unibertsitatea, Kolonbia; Adventista del Plata Unibertsitatea, Argentina; Cordobako Unibertsitate Katolikoa, Argentina; Diego Portales Unibertsitatea, Txile; San Luiseko Unibertsitate Nazionala, Argentina; Sergio Arboleda Unibertsitatea, Kolonbia; Buenos Airesko Unibertsitatea, Argentina; Andeetako Simon Bolivar Unibertsitatea, Ekuador; Ipar-ekialdeko Unibertsitate Nazionala, Argentina; Yucatango Unibertsitate Autonomoa, Mexiko; Santo Tomas Unibertsitatea, Kolonbia; Semiotika eta Komunikazioko Nazioarteko Zentroa, Japaratinga, Brasil; Villa Mercedeseko Unibertsitate Nazionala, Argentina; Costa Ricako Unibertsitatea, Costa Rica; Cadizko Unibertsitatea, Espainia.

## Komunikazio Estrategiko Enaktiboaren metaperspektiba eraikitzeko prozesuan elkarguneak 
1980ko hamarkadaren hasieran unibertsitateko irakasle eta ikerketa-taldeetako kide gisa hasi zen Rosarioko Unibertsitate Nazionaleko (UNR) Politika Zientzia eta Nazioarteko Harremanen Fakultateko Gizarte Komunikazioko Lizentziaturan.

1982tik aurrera, kazetari gisa hasi zen lanean, besteak beste, prentsan (*Clarín*, *La Nación*, *La Capital*, eta *Página 12*, besteak beste), irratian (*LT3* eta *LT8*, besteak beste) eta telebistan (*Canal 3* *de Rosario* y *Canal 5 de Rosario,* besteak beste).

Aldi horretan parte hartu zuen ikerketa-garapenen artean, “SEAD: Un programa multimedios para la Universidad Democrática” proiektua nabarmentzen da. Proiektu hori UNRn urrutitik egindako lehen unibertsitate-proiektua izan zen, Carlos Scolari, Lucrecia Escudero, Norma López, Silvia Amici eta Mercedes Pallavicinirekin batera. Espazio horri esker, hezkuntza eta komunikazioa bereizi egin behar zirela pentsatu zuen. 

thumb|315x315px| Sandra Massoni eta Noé Jitrik
1983tik aurrera, hezkuntza-proiektuetan, industria-garapenean, osasun-garapenean eta landa-garapeneko proiektuetan ikerketa-lanak egiten hasi zen nazioarteko erakundeetan eta ikerketa-zentroetan, hala nola: Nekazaritza Lankidetzarako Institutu Interamerikarra (IICA); Amerikako Estatuen Erakundea (OEA); Argentinako Nazioaren Nekazaritza, Abeltzaintza eta Arrantza Idazkaritza (SAGyP); Santa Fe probintziako Aholkularitza Teknikorako Zuzendaritza (DAT - OEA - ONUDI); Argentinako Nekazaritza eta Abeltzaintzako Teknologiaren Institutu Nazionala (INTA); Nazioko Gizarte Ekintzako Idazkaritza; Integrazio Federalerako Fundazioa (FUNIF); Ama-haurren Programa eta Elikadura (PROMIN); Europako Ekonomia Erkidegoa; Uraren eta Ingurumenaren Institutu Nazionala (INA); Uruguaiko Abeltzaintza, Nekazaritza eta Arrantza Ministerioa; Alemaniako Lankidetza Teknikorako Agentzia (GIZ). Erakunde horietako ikerketa-lanek onartu zioten errutina profesionalak eta komunikazio-ikerketakoak ez zirela nahikoak, eta esperientzia horietako asko doktore-tesiaren oinarri izan ziren.

1987an doktorego-ikerketari ekin zion Noé Jitrik zuzendari zela, bere ikerketetan diskurtsoaren eta gizartearen arteko loturen berrazterketa gidatuz.

thumb|222x222px|Sandra Massoni eta Juan Diaz Bordenave
1989an, Juan Díaz Bordenave doktoreak bere proposamenak onartu zituen, Nekazaritza Lankidetzarako Institutu Interamerikarraren (IICA) nazioarteko aholkularitzaren laudorio-txostenaren esparruan. Horren ondorioz, bere metodologiaren ekarpen bereizgarriak nabarmentzen hasi ziren zientziaren eta teknologiaren berrikuntza-eremu desberdinetan.

"Nekazaritza Kontserbatzailearen Proiektuaren komunikazio-estrategia aparteko berrikuntza da Latinoamerikan, oro har, eta Argentinan, bereziki, hainbat erakunde publiko eta pribaturen lankidetza-ahaleginen ezaugarri parte-hartzailea eta katalizatzailea duelako. Landa-komunikazioaren ikuspegitik berrikuntza bat da ". 

(Díaz Bordenave, 1989)

Proiektua 1986tik 1990era ezarri zen Argentinan, eta bultzada handia izan zen Komunikazio Estrategiko Enaktiboko garapen teoriko-metodologikoak sakontzen jarraitzeko.

thumb|289x289px|Sandra Massoni Jesús Martín Barberorekin
1989an hasi zen Jesús Martín-Barberorekin harremanetan, Rosarioko Unibertsitate Nazionaleko Gizarte Komunikazioko karreraren curriculuma aldatzeko proiektutik abiatuta. Massoni proiektu horretako irakasle-koordinatzaileetako bat izan zen. Martín-Barberok KEEren metaperspektibari egindako beste ekarpen batzuen artean, honako hauek nabarmentzen dira: *Avatares del comunicador konplejo y fluido.* *Del perfil del comunicador social y otros devenires* –CIESPALek argitaratu zuen 2016an– liburuaren hitzaurrearen idazketa, eta Sandra Massoniren proposamen teoriko-metodologikoa "artikulazioaren zientzia" gisa aitortzea. 

Haren loturek Latinoamerikako Komunikazio Eskolaren esparruan metaperspektibaren garapen teoriko-metodologikorako osagai nagusietako bat ekarri zuten.

Doktore-tesia aurkeztu baino hamahiru urte lehenago, 1990ean, bere lehen liburua argitaratu zuen: *La comunicación como herramienta estratégica*, aurreko hamarkadako ikerketa- eta garapen-proiektuetako elementuak berreskuratzen dituena, bai eta intelektual desberdinekin izandako topaketak ere, eta bere komunikazioaren definizioari buruzko lehen ideia batzuk aurkezten ditu.

1999an Txilera joan zen, Latinoamerikako Soziologia Elkartearen kongresuan "Ingurumen, Gizarte eta Garapen Jasangarriaren" batzordeko buru izateko. Bidaia horretan, Humberto Maturanarekin elkarrizketatu zen, Txileko Unibertsitatearen eta Rosarioko Unibertsitate Nazionalaren arteko ikerketa-lankidetzako proiektuak abiarazteko. Azkenean akordioa zehaztu ez bazen ere, Maturanak eta Varelak enakzioari buruz egindako lana KEE metodologiaren aurrekari zientifiko nagusietako bat izan zen. Massonik horren gaineko jarrera hartu zuen, enakzioa (ezagutzaren teoria biologikoaren terminoetan) komunikazio enakziotik   (Komunikazio Estrategiko Enaktiboaren teoriaren terminoetan) bereizteko.

2007. urtean, Portugalgo Algarveko Unibertsitatean, Edgar Morinekin aurrez aurreko lehen topaketa izan zuen. Morin izan zen pentsamendu konplexutik abiatuta metaperspektibaren garapenean eragin handiena izan zuen egileetako bat.

thumb|Sandra Massoni eta Boaventura de Sousa Santos
2017an, Tomás Villasantek Kolonbiako Unibertsitate Nazionalak Orlando Fals Borda soziologoaren omenez antolatutako Action Research Network of America-ren V. topaketako "Metodologia parte-hartzaileak eta gai epistemologikoak" sinposioara gonbidatu zuen. Bertan izan zuen lehen topaketa presentziala Boaventura de Sousa Santos doktorearekin, eta aurkeztutako garapen metodologiko parte-hartzaile berrietan interesatu zen.

2018an, Gizarte Eraldaketarako Sare Sentipentsantearen lehen topaketa antolatu zuen, “Metodologías de investigación y procesos participativos. Desbordes comunicacionales desde lo público” deiturikoa, prozesu eta metodologia parte-hartzaileen lantaldearekin batera (Tomas Villasante, Carlos Rodrigues Brandao eta Alfonso Torres Carrillo). Topaketan Boaventura de Sousak parte hartu zuen eta hegoaldeko epistemologien inguruan egin zituen eztabaidek komunikazio populatuaren aldeko borrokan sakontzeko premia markatu zuten. 

2020. urtean, *Guía IEC. Comunicación Estratégica Enactiva: la ciencia de la articulación* liburua argitaratu zuen Mateo Bussirekin batera, ikerketa/ekintza berritzaileko aldamio metodologiko bat sakonduz eta sistematizatuz. Bertan, komunikazio-estrategiak hedatzeko teknika, baliabide eta tresna berriak sartzen dira, hala nola aniztasunaren algoritmo jariakorrak. Lanak metodologia edozein arlotan aplikatzea errazten du, edozein gairen inguruan.

Bere teoria formulatzea ahalbidetu zuten ikerketak emakume gutxi erabakiguneetara sartzen ziren garaian garatu ziren. Gizonezkoen nagusitasuna egiaztatu da, bai esparru akademiko-zientifikoan, bai ikerketa-lurraldeetan.

## Ekarpen zientifikoa 
Sandra Massoni paradigma berrietatik egindako komunikazio-ikerketetan aditua da. Komunikazio Estrategiko Enaktiboaren teoriaren eta Komunikazio Ikerketa Enaktiboaren metodologiaren garapenak oso garrantzitsuak izan dira komunikazioaren esparrua diziplina zientifiko espezifiko gisa eratzeko, eta ez beste diziplina eta jakintza-arlo batzuen subsidiarioa.

Bere lanak metaperspektiba teoriko-metodologiko bat proposatzen du – aldi berean, diziplinazkoa eta diziplinaz haraindikoa –, parte hartzeko ikerketa-ekintzako proiektuak hedatzen dituena zazpi eragiketa kognitibotik abiatuta, teknika, baliabide eta tresna bereizgarriekin (Komunikazioko Ikerketa Enaktibokoak), eta horiek ikerketa-teknika tradizionalekin osa daitezke, betiere proposatutako komunikazioaren birdefinizioaren barruan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sandra Massoni: La comunicación como encuentro sociocultural que enactúa
* Elkarrizketa Sandra Massoniri