Urriaren 30

**Urriaren 30**a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hirugarren eguna da, 304.a bisurteetan. 62 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1939 &ndash; Bidebietako Tiro Eremuan, orain Salvador Allende parkea dena, bost donostiar fusilatu zituzten.
* 1977 &ndash; Lehen aldiz omendu ziren publikoki 1936an Hernaniko hilerrian frankistek fusilatutako herritarrak, 300 pertsona inguru. Ordura arte isilpean egiten ziren omenaldiak. 
* 1978 &ndash; ETAk Ignacio Olaiz Mitxelena autobus gidaria hil zuen Andoainen.
* 1979 &ndash; ETAk Manuel Fuentes Fontan goardia zibila hil zuen Portugaleten.
* 1982 &ndash; Euskal Herriko Laborarien Batasuna sindikatua eratu zuten Iparraldeko nekazariek: ELB. Frantzian nagusitzen ari zen eredu produktibistak baserriak desagerraraztera zihoala iritzita hasi ziren sindikatua osatzeko eztabaidak.
* 2006 &ndash; 70 eta 74 urteko bi anai-arreba hilik agertu ziren euren etxean, Nafarroako Uterga herrian.
* 2007
** Espainiako Poliziak 7 gazte atxilotu zituen Donostian, ustez kale borrokarekin harremana izateagatik. Ondoren, horietako 5 espetxeratu zituen Grande-Marlaska epaileak.
** Elkarrekin biltzeagatik, Juan Jose Ibarretxe lehendakaria, eta Patxi Lopez eta Arnaldo Otegi buruzagiak, besteak beste, epaituko zituztela jakinarazi zen.
* 2008 &ndash; ETAk jarritako bonba bat lehertu zen Nafarroako Unibertsitatean, 21 zauritu arin eraginez.

### Mundua 
* 1971 &ndash; Ian Paisleyk Alderdi Demokratiko Unionista (DUP) alderdia sortu zuen Ipar Irlandan (Ulster).
* 1975 &ndash; Espainiar estatuan monarkia berrezarri zuen Francisco Francok.
* 1998 &ndash; Göteborg hiriko dantzaleku batean egondako sutean 60 hildako izan ziren.
* 2000 &ndash; ETAk Madrilen hiru pertsona hil zituen.
* 2020 &ndash; 7,0ko magnitudeko lurrikara batek 114 pertsona hil eta 1.035 zauritu zituen Turkian eta bi heriotza eragin zituen Grezian.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1968 &ndash; *The Lion in Winter* ("Lehoia Neguan") filma estreinatu zen, Anthony Harveyk zuzendu eta Peter O'Toole, Katharine Hepburn, Anthony Hopkins, John Castle, Nigel Terry eta Timothy Dalton aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1998 &ndash; ''John Carpenter's Vampires* ("John Carpenteren Banpiroak") filma estreinatu zen, John Carpenterek zuzendu eta James Woods, Daniel Baldwin, Sheryl Lee, Thomas Ian Griffith eta Maximilian Schell aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1974 &ndash; Kinshasan The Rumble in the Jungle boxeo-borroka ospetsua egin zuten, noiz Muhammad Alik zortzigarren roundean George Foreman KOz irabazi zuen.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1827 &ndash; Jacques Pradet-Balade, baxenafar politikaria (h. 1885).
* 1836 &ndash; Klaudio Otaegi, euskal idazlea (h. 1890).
* 1839 &ndash; Manuel Juambeltz, euskal apaiz, foruzale eta karlista (h. 1892).
* 1877 &ndash; Jean Etxepare Bidegorri, *medikua*, Argentinan jaiotako euskal idazlea (h. 1935).
* 1880 &ndash; Peio Erramuzpe, baxenafar bertsolaria (h. 1967).
* 1887 &ndash; Kindin Muxika, gipuzkoar idazle eta euskaltzalea (h. 1974).
* 1895 &ndash;
** Francisco Pagazaurtundua, *Pagaza*, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (h. 1958).
** Klaudio Sagartzazu, gipuzkoar olerkigilea (h. 1971).
* 1902 &ndash; Angela Figuera Aymerich, gaztelaniaz idatzi zuen bilbotar olerkaria (h. 1984).
* 1913 &ndash; Julian Alustiza, *Aztiri*, gipuzkoar poeta, idazle eta sermoilaria (h. 2005).
* 1914 - Mercedes López Cotarelo, gipuzkoar gaztea, Gerra Zibilean fusilatua (h. 1936).
* 1916 &ndash; Marcelo Usabiaga, Francoren diktaduraren aurka borrokatu zen gipuzkoar militante komunista (h. 2015).
* 1920 &ndash; Jose Maria Etxebarria, *Etxeba*, Athleticeko futbolaria (h. 1966).
* 1945 &ndash; Xabier Larena, bizkaitar politikari ohi eta irakaslea.
* 1948 &ndash; Rafa Egiguren, gipuzkoar idazlea.
* 1949 &ndash; Santiago Abascal Eskuza, euskal herritar eskuin muturreko politikaria (h. 2017).
* 1956 &ndash; Jone Goirizelaia, bizkaitar abokatua eta politikari ezkertiar-abertzalea.
* 1957 &ndash; Itziar Lazkano, bizkaitar aktorea.
* 1961 &ndash; Rosa Talavera, gipuzkoar atleta.
* 1971 &ndash; Eneko Goia, Donostiako alkatea.
* 1975 &ndash; Gari Berasaluze, euskal idazlea.
* 1978 &ndash;
** Garazi Hach Embarek, sahararren eskubideen aldeko eusko-saharar ekintzailea, Madrilen.
** Mayana Itoiz, ume eta gazteentzako liburu-ilustratzaile eta komikigile lapurtarra.
* 1981 &ndash; Rubén Pérez, bizkaitar txirrundularia.
* 1995 &ndash; Unai López, gipuzkoar futbolaria.
* 1997 &ndash; Jaione López, bizkaitar irakaslea eta misiolaria
* 2003 &ndash; Oier Gastesi, nafar futbolaria.
* 2004 &ndash; Asier Otsanbela, nafar futbolaria.

### Mundua 
* 1563 &ndash; Sofia Brunswick-Lüneburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa (h. 1639).
* 1668 &ndash; Sofia Karlota Hannoverkoa, Prusiako Erresumako lehen erregina ezkontidea (h. 1705).
* 1683 &ndash; Jurgi II.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (h. 1760).
* 1698an bataiatua &ndash; Bridget Bevan, galestar hezitzailea eta ongile publikoa (h. 1779).
* 1735 &ndash; John Adams, Ameriketako Estatu Batuetako 2. Presidentea (h. 1826).
* 1741 &ndash; Angelica Kauffman, austro-suitzar margolari neoklasikoa (h. 1807).
* 1751 &ndash; Richard Brinsley Sheridan, irlandar antzerki-idazlea, antzerki-ekoizlea eta politikaria (h. 1816).
* 1762 &ndash; André Chénier, frantziar olerkaria (h. 1794).
* 1792 &ndash; Claudio Antón Luzuriaga, Errioxako legegizon eta politikaria (h. 1874).
* 1787 &ndash; Alexei Fiodorovitx Orlov, errusiar aitonen seme eta politikaria (h. 1862).
* 1825 &ndash; Adelaide Anne Procter, britainiar poeta eta filantropoa (h. 1864).
* 1839 &ndash; Alfred Sisley, frantziar-ingeles margolaria (h. 1899).
* 1861 &ndash; Antoine Bourdelle, frantziar eskultorea (h. 1929).
* 1871 &ndash; Paul Valéry, frantziar olerkaria (h. 1945).
* 1872 &#x2013; Claudia Butier, espainiar aktorea (h. 1953)
* 1873 &ndash; Francisco I. Madero, Mexikoko presidentea (h. 1913).
* 1875 &ndash; Avetik Isahakyan, armeniar olerkari, idazle eta ekintzalea (h. 1957).
* 1878 &ndash; Arthur Scherbius, alemaniar ingeniari elektrikoa, Enigma makinaren asmatzailea (h. 1929).
* 1881 &ndash; Elizabeth Madox Roberts, estatubatuar idazlea (h. 1941).
* 1882 &ndash; Günther von Kluge, alemaniar landa mariskala Bigarren Mundu Gerran (h. 1944).
* 1885 &ndash; Ezra Pound, estatubatuar poeta eta kritikaria (h. 1972).
* 1887 &ndash; Georg Heym, alemaniar olerkari espresionista (h. 1912).
* 1894 &ndash; Jean Rostand, frantziar biologo eta filosofoa (h. 1977).
* 1895 &ndash;
** Gerhard Domagk, alemaniar patologo eta bakteriologoa, 1939ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1964).
** Dickinson W. Richards, estatubatuar sendagile eta fisiologoa, 1956ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1973).
* 1896 &ndash; Ruth Gordon, estatubatuar aktore eta idazlea (h. 1985).
* 1899 &ndash;
** Georges Capdeville, frantziar futbol epailea (h. 1991).
** Nadezhda Mandelstam, errusiar idazlea (h. 1980).
* 1900 &ndash; Ragnar Granit, finlandiar-suediar fisiologoa, 1967ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1991).
* 1906 &ndash; Giuseppe Farina, italiar auto-gidaria eta 1 Formula lehen munduko txapelduna (h. 1966).
* 1907 &ndash; Harold Davenport, britainiar matematikaria (h. 1969).
* 1908 &ndash; Marcel Béalu, frantziar poeta (h. 1993).
* 1910 &ndash;
** Ricardo Carballo Calero, galiziar filologo eta idazlea (h. 1990).
** Miguel Hernández, *herriaren poeta*, espainiar olerkaria (h. 1942).
** Luciano Sgrizzi, italiar klabe-jotzailea, pianista, musikagilea eta musikologoa (h. 1994).
* 1912 &ndash; José Ferrater Mora, kataluniar filosofoa (h. 1991).
* 1914 &ndash; Leabua Jonathan, Lesothoko lehen ministroa (h. 1987).
* 1920 &ndash; Julio Cano Lasso, espainiar arkitektoa (h. 1996).
* 1922 - Marie Van Brittan Brown, estatubatuar asmatzailea (h. 1999).
* 1923 &ndash; Rina Lazo, guatemalar margolari eta irakaslea, mexikar muralismoko partaidea (h. 2019).
* 1924 &ndash;
** Jean-Michel Charlier, belgikar komikigilea (h. 1989).
** Serge Golovine, monakoar ballet-dantzaria (h. 1998).
* 1925 &ndash; Michela Belmonte, italiar aktorea (h. 1978)
* 1928 &ndash; Daniel Nathans, estatubatuar mikrobiologo eta sendagilea, 1978ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1999).
* 1930 &ndash; Néstor Almendros, kataluniar argazki-zuzendaria (h. 1992).
* 1932 &ndash; Louis Malle, frantziar zinemagilea (h. 1995).
* 1935 &ndash; Agota Kristof, frantsesezko hungariar idazlea (h. 2011).
* 1936 &ndash; 
** Polina Astakhova, sobietar gimnasta (h. 2005).
** Margarita Voites, estoniar opera abeslaria (h. 2024).
* 1937 &ndash;
** Claude Lelouch, frantziar zinema-zuzendaria.
** Brian Price, galestar errugbilaria (h. 2023).
* 1939 &ndash;
** Leland Hartwell, estatubatuar biologoa, 2001eko Medikuntzako Nobel Saria.
** Grace Slick, estatubatuar abeslari, egile abeslari, musikari, artista eta modeloa.
* 1941 &ndash; Theodor Hänsch, alemaniar fisikaria, 2005eko Fisikako Nobel Saria.
* 1944 &ndash; 
** José-Miguel Ullán, espainiar poeta eta prosalaria (h. 2009).
** Judi Chamberlin, estatubatuar aktibista (h. 2010)
* 1945 &ndash; Verinha Darcy, brasildar aktorea (h. 1979).
* 1946 &ndash;
** René Jacobs, belgikar kontraltoa, orkestra-zuzendaria eta musikologoa.
** William Thurston, estatubatuar matematikaria (h. 2012).
* 1951 &ndash; Deepak Dhar, indiar fisikaria.
* 1958 &ndash; Julia Zenko, argentinar abeslaria eta aktorea.
* 1959 &ndash; Zabou Breitman, frantziar aktore eta zinema zuzendaria.
* 1960 &ndash; Diego Armando Maradona, *Pelusa*, argentinar futbolaria, historiako futbolari hoberenetakoa (h. 2020).
* 1961 &ndash; Dmitri Muratov, errusiar kazetari eta telebista aurkezlea, 2021eko Bakearen Nobel Saria.
* 1962 &ndash; Eduardo Benavente, espainiar musikaria, *Paralisis Permanente* taldearen liderra (h. 1983).
* 1966 &ndash;
** Carmen Borrego, espainiar telebista-programa zuzendaria eta laguntzailea.
** Zoran Milanović, Kroaziako presidentea.
* 1969 &ndash; Stanislav Gross, Txekiako lehen ministroa (h. 2015).
* 1970 &ndash;
** Xie Jun, txinatar xake jokalaria.
** Nia Long, estatubatuar aktorea.
* 1971 &ndash; Peter New, kanadar aktore eta umorista.
* 1978 &ndash; Gael García Bernal, mexikar zinema zuzendaria eta aktorea.
** Cristina Castaño, Cristina Castaño.
* 1979 &ndash; Eriko Arakawa, japoniar futbolari ohia.
* 1980 &ndash; Lauren Bastide, frantziar kazetaria, irrati-animatzailea, saiakera-idazlea eta feminista.
* 1981 &ndash; Ivanka Trump, estatubatuar enpresaburu, socialité eta modeloa.
* 1982 &ndash; Clémence Poésy, frantziar aktorea.
* 1986 &ndash;
** Hiba Abouk, espainiar aktorea.
** Gulalai Ismail, giza eskubideen aldeko ekintzaile pakistandarra.
** Thomas Morgenstern, austriar eski jauzilari ohia.
** Jessica Walsh, estatubatuar diseinatzaile grafikoa, arte zuzendari eta ilustratzailea.
* 1987 &ndash; Ashley Graham, estatubatuar modeloa.
* 1988 &ndash;
** Janel Parrish, estatubatuar aktore, abeslari, Broadway antzokiko antzezle, musikagile eta piano-jolea.
** Cristina Pedroche, espainiar berriemaile, telebista aurkezle eta modeloa.
* 1992 &ndash;
** Édouard Louis, frantziar idazle eta intelektuala.
** Greeicy, kolonbiar aktorea eta abeslaria.
* 1999 &ndash; Maria Sander, alemaniar atleta, 4 x 100 m-ko proban aditua.
* 2000 &ndash; Marta Díaz García, espainiar youtuber, enpresaburu eta modeloa.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1304 &ndash; Migel Periz Legariakoa, nafar apaiza, Iruñeko apezpikua (j. c. 1240)
* 1720 &ndash; Juan Bautista Artzamendi, arabar elizgizona, inkisidore nagusi izandakoa, Madrilen (j. 1635).
* 1776 &ndash; Simón Anda, arabar abokatu, epaile eta politikaria, Filipinetan (j. 1709).
* 1866 &ndash; Joaquin Francisco Barroeta Aldamar, gipuzkoar foruzalea, Madrilen (j. 1796).
* 1878 &ndash; Ricardo Altzugarai, nafar politikari liberala, Madrilen.
* 1950 &ndash; Julio Urkixo, bizkaitar idazle, euskalari eta testu biltzaile eta editorea (j. 1871).
* 1956 &ndash; Pio Baroja, gaztelaniazko idazle gipuzkoarra, Madrilen (j. 1872).
* 1980 &ndash; Julio Franco, gipuzkoar margolaria (j. 1903).
* 2006 &ndash; Pedro Alonso, euskal herritar saskibaloi jokalaria, Getafen (j. 1910).
* 2021 &ndash; Guy Poulou, lapurtar dentista, Ziburuko auzapeza (j. 1940).
* 2022 &ndash; Jose Luis Saenz de Ugarte, arabar argazkilari, espeleologo, kazetari eta historialaria (j. 1933).
* 2025 &ndash; Luis Zubero, bizkaitar txirrindularia (j. 1948).

### Mundua 
* 1046 &ndash; Oliba abadea, Berga eta Ripollgo kondea (998-1003), Viceko gotzaina (1018-1046) eta Sant Miquel de Cuixà beneditar monasterioaren abadea (j. 971).
* 1459 &ndash; Gian Francesco Poggio Bracciolini, italiar humanista eta kaligrafoa (j. 1380).
* 1466 &ndash;
** Johann Fust, alemaniar zilargina eta inprimatzailea.
** Maria Borgoinakoa, Clevesko dukesa (j. 1393).
* 1611 &ndash; Karlos IX.a Suediakoa, Suediako erregea (j. 1550).
* 1626 &ndash; Willebrord Snel van Royen, *Snellius*, herbeheretar astronomo eta matematikaria (j. 1580).
** Katalina de Salazar Palacios, Miguel de Cervantesen emaztea, Toledokoa (j. 1565)
* 1685 &ndash; Michel Le Tellier, frantziar politikaria (j. 1603).
* 1757 &ndash; Osman III.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1699).
* 1809 &ndash; William Cavendish-Bentinck (Portlandeko III. dukea), Britainia Handiko eta Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1738).
* 1816 &ndash; Frederiko Württembergekoa, Württembergeko erregea (j. 1754).
* 1823 &ndash; Edmund Cartwright, ingeles apaiz asmatzailea (j. 1743).
* 1824 &ndash; Charles Maturin, irlandar idazlea (j. 1780).
* 1893 &ndash; Karl Bodmer, suitzar-frantziar marrazkilari, margolari, litografo eta ilustratzailea (j. 1809).
* 1907 &ndash; Lidia Zinovieva-Annibal, errusiar idazlea (j. 1866).
* 1910 &ndash; Jean Henri Dunant, Gurutze Gorriaren sortzaile eta 1901eko Bakearen Nobel Saria (j. 1828).
* 1912 &ndash; James S. Sherman, Ameriketako Estatu Batuetako 27. presidenteordea (j. 1855).
* 1914 &ndash; Ernst Stadler, alemaniar olerkari espresionista (j. 1883).
* 1922 &ndash; Géza Gárdonyi, hungariar idazlea (j. 1863).
* 1923 &ndash; Bonar Law, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1858).
* 1937 &ndash; Vladimir Miliutin, sobietar politikaria (j. 1884)
* 1946 &ndash; Charles Despiau, frantziar eskultore eta marrazkigilea (j. 1874).
* 1953 &ndash; 
** Emmerich Kálmán, hungariar opereta musikagilea (j. 1882).
** Alice Eastwood, kanadiar jatorriko botanikaria eta botanika-kontserbatzaile estatubatuarra (j. 1859)
* 1961 &ndash; Luigi Einaudi, Italiako presidentea (j. 1874).
* 1968 &ndash;
** Rose Wilder Lane, estatubatuar kazetaria, eleberrigilea, bidaia-idazlea eta teorialari politikoa (j. 1886).
** Ramón Novarro, mexikar aktorea, zinemako lehenbizikoetako latindar sex symboltzat joa (j. 1899).
** Conrad Richter, estatubatuar eleberregilea (j. 1890).
* 1975 &ndash; Gustav Hertz, alemaniar fisikaria, 1925eko Fisikako Nobel Saria (j. 1887).
* 1976 &ndash; Teodora Zuloaga, espainiar zeramikaria (j. 1886).
* 1979 &ndash; Barnes Wallis, ingeles zientzialari, ingeniari eta asmatzailea, errebote-bonba asmatzeagatik ezaguna (j. 1887).
* 1986 &ndash; Côtis-Capel, normandieraz idazten zuen normandiar poeta (j. 1915).
* 1989 &ndash; Alonso Arteaga Yepes, kolonbiar apezpiku katolikoa (j. 1925).
* 1990 &ndash; Alfred Sauvy, frantziar estatistikaria, demografoa eta ekonomista (j. 1898).
* 1992 &ndash; Joan Mitchell, estatubatuar margolaria, espresionismo abstraktuaren "bigarren belaunaldikoa" (j. 1925).
* 1994 &ndash; Nicholas Georgescu-Roegen, errumaniar matematikari, estatistikari eta ekonomialaria (j. 1906).
* 1997 &ndash; Samuel Fuller, estatubatuar zinema-zuzendaria (j. 1912).
* 1998 &ndash; Paul Misraki, greziar musikagilea (j. 1908).
* 1999 &ndash;
** Uxío Novoneyra, galiziar idazlea (j. 1930).
** Nise da Silveira, brasildar psikiatra eta psikoanalista (j. 1905).
** Herbert Southworth, estatubatuar historialaria (j. 1908).
* 2000 &ndash; Henri Pichette, frantziar idazlea (j. 1924).
* 2002 &ndash; Juan Antonio Bardem, espainiar zinema zuzendaria (j. 1922).
* 2009 &ndash;
** Claude Lévi-Strauss, frantziar filosofo eta antropologoa (j. 1908).
** František Veselý, txekiar futbolaria (j. 1943).
* 2010 &ndash; Harry Mulisch, herbeherear idazlea (j. 1927).
* 2015 &ndash; Elena Urrutia, mexikar kazetaria, idazlea, ikertzailea eta akademikoa, feminista eta aitzindaria (j. 1932)
* 2017 &ndash; Daniel Viglietti, uruguaiar abeslari, musikagile, gitarra-jotzaile eta politika aktibista (j. 1939).
* 2018 &ndash; Jin Yong, txinatar eleberrigile, kazetari eta historialaria (j. 1924).
* 2020 &ndash;
** Robert Fisk, britainiar kazetaria, *The Independent'' egunkariaren Ekialde Hurbilako berriemailea (j. 1946).
** Nobby Stiles, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1942).
** Mesut Yılmaz, Turkiako lehen ministroa (j. 1947).
* 2024 &ndash; Elisabeth Ohlson Wallin, suediar argazkilaria (j. 1961).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Jaime, Deio, Deiane, Dei eta Dehiadar.

## Kanpo estekak 
Urriaren 29 | Urteko egutegi | Urriaren 31