Bhagavad-gita

**Bhagavad-gita** ˈbʌɡəvəd ˈɡiːtɑ: भगवद्गीता, ˌbʱɐɡɐʋɐd ˈɡiːtaː, sanskrito klasikoan idatzitako hinduismoaren idazteunik garrantzitsuenetakoa da, baita garai guztietako eta mundu osoko literatura erlijiosoarena ere.

Literalki Jainkoaren kanta esan nahi du. Maiz izena laburtu eta **Gita** (gītā) soilik deitzen zaio. Mahabharata Indiako epopeia mardulean txertatutako testu sakratu nagusi bat da. Testua ziurrenik K.a. II. edo I. mendean osatu zen, eta epopeiaren zati gisa igorri da. 

Testuingurua elkarrizketa bat da: Arjuna printze Pandava eta haren gidari Krishnaren artean. Azken hori Vishnu jainkoaren avatar gisa agertzen da. Elkarrizketa Kurukshetrako gudua hasi aurretik gertatzen da.

Kontakizunean Arjunak zalantzak ditu bere eginkizuna (*dharma*) bete behar ote duen guduan. Krishnak azaltzen dio norberak bere zeregina bete behar duela, ekintzaren emaitzarekiko atxikimendurik gabe eta ekintza guztiak Jainkoari eskainiz (*bhakti*).

Bestalde, testuak Indiako pentsamendu erlijiosoaren hainbat ikuspegi uztartzen ditu: *dharma* kontzeptu vedikoa (betebeharra, eginkizuna edo ekintza zuzena), Sāṃkhya filosofiari lotutako *yoga* eta *jnana* (ezagutza), eta *bhakti* edo debozioaren doktrina, besteak beste.

Tradizioaren arabera testua Vyasa jakintsuak idatzi zuen; hala ere, ikerketa moderno askoren arabera, hainbat egilek osatutako lana izan liteke.

Bhagavad-gita eragin handiko testua da tradizio hinduetan. Filosofia-eskola askok aitortzen dute testu honen garrantzia handia, bereziki Vedanta eta Vaishnava korronteek. 

Ikuspegi filosofikotik, *Bhagavad-gita*k gizaki bakoitzaren bi dimentsio bereizten ditu: alde batetik, banakako izatea (*jīvātman*, adimena edo egoa), eta, bestetik, goi-izaera edo jainkozko ni-a (Krishna, *ātman* edo *brahman*). Horren ondorioz, Krishna eta Arjunaren arteko elkarrizketa askotan interpretatu izan da bi dimentsio horien arteko barne-elkarrizketa etengabearen metafora gisa.

Bestalde, testuak auto-ezagutzara edo askapenera iristeko hainbat bide deskribatzen ditu. XIII. kapituluan lau bide nagusi aipatzen ditu, geroago *lau yoga* gisa ezagutuko zirenak: meditazioa (*rāja yoga*), ezagutza edo intuizioa (*jñāna yoga*), ekintza zuzena (*karma yoga*) eta debozioa (*bhakti yoga*). Sailkapen horrek zabalkunde handia izan zuen XIX. mendearen amaieran, batez ere Swami Vivekanandaren irakaspenen bidez.

Azkenik, testua gudu-zelai batean kokatzean interpretazio alegorikoei bidea irekitzen die. Zenbait idazle eta pentsalari modernoren arabera, Kurukshetrako gudua gizakiaren bizitzako gatazka moral eta existentzialen irudi sinbolikotzat har daiteke.

## Etimologia 
thumb|Bhagavad-gitaren eskuizkribu baten kopia, paperean egina eta K.o. 1800 ingurukoa. Schøyen bilduman, Norvegian. Devanagari idazkeraz emana.|300x300px|ezkerrera

*Gita* hitzak "kanta" edo "abestia" esan nahi du. *Bhagavad-gita* izenburuko *bhagavad* hitzak interpretazio ugari izan ditu. Eskola teista batzuen arabera, izenburuak "Jainkoaren kanta", "Jainkoaren hitza" edo "Jaunaren hitzak" esan nahi du. Beste interpretazio batzuen arabera, berriz, "kanta jainkotiarra" edo "zeruko kanta" izango litzateke.

Sanskritozko izena maiz *Śrīmad Bhagavad-gītā* edo *Śrīmad Bhagavadgītā* (श्रीमद् भगवद् गीता edo श्रीमद् भगवद्गीता) idazten da. *Śrīmad* (edo *śrīmat*) aurrizkiak errespetu edo ohore handia adierazten du.

Bestalde, *Bhagavad-gita* ez da nahasi behar *Bhagavata Purana* izeneko testuarekin. Azken testu hori Puranen artean kokatzen da, eta Krishna jainkoaren bizitza eta Vishnuren hainbat avatar agertzen dira bertan.

Lan honi beste izen batzuekin ere ezagutzen da zenbait tradiziotan, hala nola, *Īśvara Gita*, *Ananta Gita*, *Hari Gita*, *Vyasa Gita* edo, besterik gabe, *Gita*.

## Testuaren jatorria eta datazioa 
### Egiletza 
Indiako tradizioaren arabera, *Bhagavad-gita* eta orokorrean *Mahabharata* epopeia Vyasa jakintsuari egozten zaizkio. Kondaira hindu baten arabera, *Vyasa* izan zen testuaren egilea, Ganeshak hutsitako bere hortz bat erabili zuen *Mahabharata* —eta haren baitan dagoen *Bhagavad-gita*— idazteko.

Hala ere, ikerketa moderno askoren arabera, *Vyasa* ez litzateke egile historiko bakarra izango, baizik eta egile sinboliko edo mitikoa. Izan ere, *"Vyasa"* izen bera testu baten bildumagileari ematen zaion izen generikotzat hartu izan da. Tradizioak, gainera, *Vyasa* bera jotzen du Vedak eta Puranak testuen bildumagiletzat; nahiz eta lan horien arteko kronologia milaka urtekoa den.

Bestalde, Alexus McLeod filosofoaren arabera, ezin zaio *Bhagavad-gita* egile bakar bati egotzi, eta litekeena da testua hainbat egileren lan bateratua izatea. Iritzi horrekin bat egiten du Arthur Basham indologoaren analisiak ere. Horren arabera, testuan gutxienez hiru egile edo bildumagile egon zitezkeen, bertso filosofikoak eta bertso teistak modu ez jarraituan nahasten baitira.

Beste ikuspegi batek, ordea, testua estuki lotzen du *Mahabharata* epopeiarekin. J. A. B. van Buitenen indologoaren arabera, *Bhagavad-gita* ez da epopeia bukatu ondoren txertatutako testu independentea. Aitzitik, *Mahabharata*ren egileek berariaz garatu zuten, gerraren inguruko *dharma* dilema nagusiari amaiera eta konponbidea emateko.

### Datazioa 
thumb|Vāsudeva-Krishna agertzen duen txanpona, Baktriako Agathocles erregearen garaikoa (K.a. 180 ingurukoa). Jainkoaren irudikapen zaharrenetako bat omen da.|220x220px

Ikertzaile gehienen arabera, *Bhagavad-gita* K.a. II. edo I. mendean osatu zen. Hala ere, beste datazio batzuk ere proposatu izan dira: batzuek K.o. I. mendekoa dela uste dute, eta beste batzuek are lehenago idatzi zela uste dute, K.a. V. edo IV. mendean, alegia. Zenbait ikerlariren arabera, K.a. 200. urte inguruan egindako berrikuspen edo erredakzio garrantzitsu bat ere izan liteke.

Jeaneane Fowler-en arabera, *Bhagavad-gita*ren datazioa neurri handi batean lotuta dago *Mahabharata* epopeiaren datazioarekin. Izan ere, testua epopeiaren barruan transmititu da, eta baliteke jatorrizko bertsioetan egon izana ala geroago txertatu izana. *Mahabharata* bera hainbat mendetan osatu eta berridatzi zen; zenbait ikerketaren arabera, K.a. 400 ingurutik K.o. II. mendera bitartean, nahiz eta atal batzuk geroagokoak izan daitezkeen. Ikusten den bezala, *Bhagavad-gita*ren konposizioaren data zehatza eztabaidatzen ari dira oraindik.

Bestalde, Arthur Basham historialariaren arabera, testuaren testuinguru ideologikoak garai jakin bat iradokitzen du: gerra-etikaren inguruko eztabaidak indartzen ari ziren garaia eta bizitza monastikoaren aldeko joera zabaltzen ari zen garaia. Testuinguru hori Budismoaren eta Jainismoaren gorakadaren ondorioz sortu zen, bereziki Ashoka enperadorearen garaiaz geroztik. Horregatik, lehen bertsioa K.a. III. mendetik aurrera osatu zuketela proposatu du.

Ikuspegi linguistikotik, Winthrop Sargeantek testua epika-purana motako sanskritoan sailkatu zuen. Hizkera hori Sanskrito Vedikoa eta Sanskrito klasikoaren arteko trantsizio faseari dagokio. Testuak baditu sanskrito vedikoaren elementu batzuk, hala nola aoristo aditz-formak edo *mā* debeku-partikula. Horrek iradokitzen du testua Pāṇini ondorengo garaian sortu zela, baina sanskrito klasikoaren egitura finkatu aurretik.

Azkenik, zenbait egileren arabera testua ahozko tradizio luze baten emaitza izan zen. Heather Elgood-en ustez, *Bhagavad-gita* K.a. 300 eta K.o. 300 artean osatutako bilduma izan liteke.

Beste ikerketa batzuek datazio are goiztiarragoa proposatu dute. Kashi Nath Upadhyaya-k *dharmasutra* testuak, *Brahma sutra*k eta sanskritozko literaturako beste lan batzuk aztertu ondoren ondorioztatu zuen *Bhagavad-gita* K.a. V. edo IV. mendean idatzia izan zitekeela. Haren arabera, testua hasieratik *Mahabharata*ren parte izan zen eta haren forma kanonikoa epopeiarekin batera finkatu zen.

### Vāsudeva-Krishnaren sustraiak 
Dennis Hudson ikertzailearen arabera, *Bhagavad-gita*ren irakaspenetan erritu vedikoen eta tradizio tantrikoen arteko lotura ageri da. Haren ustez, *Pāñcarātra Āgama* testuen jatorria K.a. I. milurtekoaren azken mendeetan kokatu behar da. Testu horiek, tradizio tantriko eta vedikoek bezala, sustrai komun bat izango lukete *Bhagavad-gita*rekin: Vāsudeva-Krishnaren gurtza.

thumb|Kurukshetrako guduaren irudikapena *Mahabharata*ren eskuizkribu batean (K.o. 1700–1800 ingurukoa).|250x250px|ezkerrera

Hudsonen interpretazioaren arabera, testu vediko bateko pasarte batek argitzen du *Vāsudeva* izenaren esanahia: “argitsua (*deva*) eta gauza guztietan bizi dena (*vasu*), eta gauza guztiak haren baitan bizi diren hori”. Era berean, Vishnu izenak “dena zeharkatzen duen eragilea” adierazten du. *Bhagavad-gita*n antzeko ideia ageri da: Krishnak bere burua identifikatzen du Vāsudeva eta Vishnurekin, eta izen horien esanahiarekin.

Hudsonen arabera, *Shatapatha Brahmana*ko erritu vedikoen atzean dagoen ideia nagusia eta *Bhagavad-gita*ren irakaspenen muina izaki absolutu baten kontzeptuaren inguruan antolatzen dira. Izaki hori lehen mailako errealitate unibertsala da, genero bereizketarik gabea, eta helburu espiritual bera adierazten du *Pāñcarātra Āgama* eta tradizio tantrikoan.

## Eskuizkribuak 
### Transmisioa eta aldaerak 
*Bhagavad Gita*ren eskuizkribuak *Mahabharata* epopeiaren seigarren liburuan agertzen dira, *Bhisma-parvan* izenekoan. Atal horretan, testua 23–40 kapituluen artean dago (6.3.23–6.3.40). Hala ere, testua sarritan modu independentean kopiatu eta aztertu izan da, eta kasu horretan kapituluak berriz zenbakitzen dira 1etik 18ra.

*Bhagavad Gita*ren eskuizkribuak Indiako idazkera askotan aurkitu dira. Horien artean gaur egun erabiltzen diren idazkerak daude, baita zaharragoak ere, hala nola gaur egun ia erabilerarik ez duen Śāradā idazkera.

Indiako azpikontinente osoan aurkitu dira Gitaren eskuizkribu desberdinak. Hala ere, *Mahabharata*ren beste ataletan gertatzen den aldakortasun handiarekin alderatuta, Gitaren eskuizkribuen arteko desberdintasunak txikiak dira.

### Bertso kopurua 
Zenbait ikertzaileren arabera, eskuizkribu zaharrenek 745 bertso izan zitzaketen. Hala ere, gaur egun onartutako estandar historikoa 700 bertsoek osatutako testua da.

Zenbait tradiziotan azaltzen den kalkulu baten arabera, bertso horietatik 574 Krishnak esanak dira, 84 Arjunak, 41 Sanjayak eta 1 Dhritarashtrak.

745 bertso dituen eskuizkribu fidagarririk ez da aurkitu. VIII. mendeko Adi Shankara filosofoak bere komentario batean espresuki adierazi zuen Gita 700 bertsoz osatua zegoela; adierazpen hori, ziurrenik, testuan izan zitezkeen aldaketak edo gehikuntzak saiheste aldera egindako baieztapen kontzientea izan zen. Harrezkero, 700 bertsoak izan dira *Bhagavad Gita*ren edizio kritikoetan erreferentziazko estandarra.

## Egitura literarioa 
### Forma poetikoa eta metrika 
*Bhagavad Gita* sanskritoz idatzitako poema filosofiko bat da, guztira 18 kapituluk osatua.

Testuako 700 bertsoak Indiako poesia klasikoaren metrika sistemaren arabera antolatuta daude. Bertso gehienak *anuṣṭubh* izeneko neurrian idatzita daude. *Śloka* bakoitza bi lerroz osatutako bertso pare bat da, eta guztira 1.400 lerro ditu testuak. Lerro bakoitza zortzi silabako bi zatitan banatzen da, eta zati bakoitza lau silabako bi oin metrikotan egituratzen da.

Neurri nagusia *anuṣṭubh* bada ere, une dramatikoetan *triṣṭubh* neurkia ere erabiltzen da, Vedetako poesian agertzen dena eta lerro bakoitzean hamaika silaba dituena. Gitaren bertsoak neurrian oinarrituta daude, baina ez dute errimarik.

### Pertsonaiak 
* **Arjuna**, bost Pandavaetako bat eta gudari printzea.
* thumb|388x388px|Krishna Arjunari irakasten Kurukshetrako gudu-zelaian borrokan.**Krishna**, Arjunaren gurdi-gidaria eta gurua; Vishnuren avatar gisa ulertzen da.
* **Sanjaya**, Dhritarashtra erregearen aholkularia eta kontakizunaren narratzaile nagusi bat.
* **Dhritarashtra**, Kuru dinastiako erregea eta Kauravaen aita.

### Narrazioa 
*Bhagavad Gita* Krishna eta Arjunaren arteko elkarrizketa bat da, *Mahabharata* epopeian kontatzen den Kurukshetrako guduaren hasiera baino lehen gertatzen dena.

Bi armada handi elkarren aurrean daude gudurako prest. Arjuna printzeak bere gurdi-gidariari, Krishna-ri, gudu-zelaiaren erdira eramateko eskatzen dio bi armadak ikusi ahal izateko. Han ikusten du aurkari askok bere senideak, lagun maiteak eta irakasle ohoretsuak direla. Horrek zalantza eta etsipena sortzen dizkio, eta borrokatu nahi ez duela adierazten du.

Arjunak bere arkua uzten du eta bere betebeharra alde batera utzi behar ote duen galdetzen dio bere gidariari. Orduan hasten da Krishnaren eta Arjunaren arteko elkarrizketa filosofikoa. Elkarrizketa horretan Arjunaren galderak eta dilema moralak azaltzen dira, eta Krishnak erantzun eta irakaspen filosofikoak ematen dizkio.

Elkarrizketa horrek gerra justifikatzeko arrazoietatik harago doa eta hainbat galdera filosofiko eta etiko aztertzen ditu: gizakiaren nortasuna, bizitzaren zentzua eta munduan nola jokatu behar dugun.

Zenbait interpretaziotan, Krishna eta Arjunaren arteko elkarrizketa gizakiaren barne-gatazka moralaren metafora dela ulertu izan da. Gizaki bakoitzean bi dimentsio bereizten direla iradokitzen da: banakako ni aldakorra eta goi-ni iraunkorra (*ātman* edo Brahman).

## Irakaspen filosofikoak 
thumb|300px|Krishna eta Arjuna Kurukshetra gudu-zelaian, elkarrizketa filosofikoan.|ezkerrera*Bhagavad-gita* Indiako pentsamendu erlijioso eta filosofikoaren hainbat tradizio uztartzen ditu. Ikertzaile askoren arabera, lanak tradizio vedikoaren *dharma* kontzeptua, Sāṃkhya filosofiaren analisia, yoga praktikaren diziplina eta *bhakti* debozioaren doktrina bateratzen ditu. Horren ondorioz, testuak askapenera edo *moksha*ra iristeko bide desberdinak aurkezten ditu, eta horiek gizakiaren izaera, betebeharra eta errealitatearen izaerari buruzko ikuspegi filosofiko zabalago baten barruan kokatzen ditu.

### Dharma eta ekintza 
*Bhagavad-gita*n gai nagusi bat *dharma* edo norberaren betebeharraedo zeregina da. Testuan, termino horrek esanahi bat baino gehiago ditu: zuzentasuna, lege morala, betebeharra, orden soziala eta, testuinguru zabalago batean, gauzak izan behar duten modua ere adieraz ditzake. Kontakizunean, Arjunak zalantza moral sakona sentitzen du bere senide eta maisuen aurka borrokatu behar duelako. Krishnak azaltzen dio gizakiak bere zeregina bete behar duela, ekintzaren emaitzarekiko atxikimendurik gabe.

Ildo horretan, Krishnak Arjunari bere *sva-dharma* edo dagokion betebehar berezia bete behar duela esaten dio; kasu honetan, gudari gisa duen eginbeharra da hori. Testuaren hasieratik bertatik, gainera, Kurukshetra gudu-zelaia *dharma*ren eremutzat aurkezten da, eta horrek adierazten du gatazka ez dela soilik politikoa edo militarra, baizik eta zuzentasunari, betebeharrari eta orden moralari buruzkoa ere badela.
Ikertzaile batzuen arabera, Arjunaren krisia *Mahabharata*ko gerra eta bakearen inguruko eztabaida zabalagoekin lotuta dago. Testuinguru horretan, *Bhagavad-gita*k gudariaren heroitasuna ez du indar fisiko hutsean kokatzen, baizik eta norberaren *dharma* betetzeko barne-konpromisoan. Horregatik, testuak gerra bera izugarritzat aurkezten badu ere, aldi berean defendatzen du gizakiak bere zalantza pertsonalak gainditu behar dituela, jokoan dagoen zentzu moral eta espiritual zabalagoa ulertzeko.thumb|300px|Arrantzale baten adibidea (*angling dharma story*) sarritan erabiltzen da *dharma* kontzeptua azaltzeko: norberari dagokion eginkizuna bete, ekintzaren fruituekiko atxikimendurik gabe.|leftIkuspegi horren arabera, arazo nagusia ez da ekintza bera, baizik eta ekintzaren fruituei lotutako desioa. Horregatik, testuak *niṣkāma karma* edo interesik gabeko ekintzaren doktrina azpimarratzen du: gizakiak zuzena dena egin behar du zuzena delako, eta ez emaitza jakin bat lortzeko.

Irakaspen horrek uko egitearen eta ekintzaren arteko tentsioa gainditzen saiatzen da. Asketismoaren tradizio batzuek ekintzatik erabat urruntzea proposatzen zuten bitartean, *Bhagavad-gita*k defendatzen du gizartean jardunez ere posible dela askapen espirituala lortzea, baldin eta ekintza desinteresatua bada. Ildo beretik, testuak ez du ez ekintzarik eza ezta kanpoko erritualismo vedikoa ere askapenaren bide nagusitzat aurkezten. Horren ordez, barne-uko egitea azpimarratzen du: gizakiak jardun egin behar du, baina bere ekintzak Jainkoari eskainiz eta sari pertsonalen desiratik askatuz.

Horrenbestez, *Bhagavad-gita*ren etikak ez du ekintza eta uko egitea aurrez aurre jartzen. Aitzitik, bien arteko sintesi bat proposatzen du: munduan jardutea, baina barne-atxikimendurik gabe. Horrela, norberaren *dharma* betetzea eta barne-askatasuna bateragarri bihurtzen dira.

### Yoga bideak 
*Bhagavad-gita*k askapen espirituala lortzeko hainbat praktika edo diziplina espiritual deskribatzen ditu. Diziplina horiek geroago *yoga* bide gisa sistematizatu ziren. Testuak hiru bide nagusi aipatzen ditu bereziki: ezagutzaren bidea (*jñāna-yoga*), ekintzaren bidea (*karma-yoga*) eta debozioaren bidea (*bhakti-yoga*).

*Bhagavad-gita*ren arabera, diziplina espiritual horiek ez dira elkarren aurkakoak, baizik eta elkarren osagarriak. Gizakiak barne-uko egitea garatu behar du bere jarduera espiritualean, hau da, ekintzen fruituekiko atxikimendurik gabe jardutea. Printzipio horrek bide espiritual guztien oinarri etikoa osatzen du.

*Karma-yoga* ekintza desinteresatuaren bidea da. Testuak azpimarratzen du gizakiak ezin duela ekintzatik ihes egin; horren ordez, ekintzak egin behar ditu, baina emaitzen desioari lotu gabe. Ikuspegi horren arabera, ekintza zuzena bera praktika espirituala bihurtzen da, eta norberaren betebeharra betetzea Jainkoari eskainitako jarduera modura ulertzen da.

*Bhakti-yoga* Jainkoarekiko debozioaren bidea da. *Bhagavad-gita*n, debozioa maitasun, konfiantza eta Jainkoarekiko entregaren bidez adierazten da. Testuak Krishna jainkoarekiko devoziotik sortzen den harreman pertsonala azpimarratzen du, eta bide hori askotan askapenerako biderik errazena eta irisgarriena bezala aurkeztu izan da interpretazio askotan.

*Jñāna-yoga* ezagutzaren edo jakinduriaren bidea da. Diziplina honek errealitatearen benetako izaera ulertzea bilatzen du, bereziki *ātman* eta *Brahman* kontzeptuen arteko harremana ulertuz. Testuak azpimarratzen du ezagutza espirituala lortzea funtsezkoa dela, baina bide hori zaila eta diziplina intelektual handia eskatzen duen praktika gisa deskribatzen da.

Interpretazio batzuen arabera, meditazioan oinarritutako diziplina bat ere agertzen da testuan, batzuetan *rāja-yoga* edo meditazioaren yoga gisa interpretatua. Praktika horrek adimenaren kontrola, kontzentrazioa eta meditazioa azpimarratzen ditu barne-diziplina espiritualaren barruan.

Geroago, XIX. mendeko interpretazioetan, batez ere Swami Vivekanandaren lanetan, sistema hori lau yoga bidera hedatu zen: *jñāna-yoga*, *karma-yoga*, *bhakti-yoga* eta *rāja-yoga*. Interpretazio horrek eragin handia izan zuen yoga modernoaren eta espiritualtasun garaikidearen ulermenean.

### Ātman, Brahman eta gizakiaren izaera 
*Bhagavad-gita*ren filosofiaren beste ardatz nagusietako bat gizakiaren izaerari buruzko ikuspegia da. Testuak bereizten du gizakiaren izaera iragankorra —gorputza eta adimena barne— eta bere izaera sakonagoa edo *ātman*, hau da, izatearen dimentsio iraunkorra. Ikuspegi horren arabera, gorputza eta mundu materiala aldakorrak eta iragankorrak dira, baina izaki bizidun bakoitzean badago dimentsio espiritual iraunkor bat.

*Ātman* kontzeptua lotuta dago *Brahman* errealitate absolutuaren ideiarekin, Upanishadetan ere agertzen denarekin. Ikuspegi horren arabera, izaki guztien baitan dagoen printzipio espirituala errealitate unibertsal beraren adierazpena da. Testuak Upanishadetan agertzen den ideia hori jasotzen du, baina interpretazio desberdinak sortu dira Vedanta tradizioaren barruan *ātman* eta *Brahman*en arteko harremanari buruz.

Metafisikaren aldetik, *Bhagavad-gita*k Indiako filosofia klasikoaren hainbat elementu uztartzen ditu, bereziki Sāṃkhya eta Vedanta tradizioetako ideiak. Testuak naturaren eta kontzientziaren arteko bereizketa azaltzen du, Sāṃkhya filosofiaren eraginpean. Ikuspegi horretan, mundu materiala *prakriti*ren adierazpena da, eta kontzientzia edo izate espirituala *purusha*rekin lotzen da.

*Prakriti* edo natura materiala etengabe aldatzen den errealitate gisa deskribatzen da: gauza guztiak sortu, garatu eta desagertu egiten dira. Testuak mundu iragankor hori batzuetan *maya* edo itxurazko errealitate gisa ulertzen du, Upanishadetan ere agertzen den ikuspegi baten antzera. Horren aurrean, *ātman* edo benetako ni-a aldaezina eta iraunkorra da.

Testuak, gainera, Jainko pertsonal baten eta errealitate absolutuaren arteko harremana aztertzen du. Krishna askotan agertzen da errealitate kosmikoaren adierazpen gisa, baina aldi berean Brahman absolutuarekin lotuta dago. Horregatik, zenbait ikerlariren arabera, *Bhagavad-gita*k Jainko pertsonalaren eta absolutu inpertsonalaren arteko sintesi moduko bat proposatzen du.

Ikuspegi metafisiko horren barruan, testuak askapen espiritualaren helburua edo *moksha* ere aztertzen du. Askatasun hori ez da zerbait kanpotik lortzen den egoera, baizik eta norberaren benetako izaera espirituala ezagutzean datza. *Bhagavad-gita*ren arabera, askapenera iristeko hainbat bide daude —ezagutza, ekintza desinteresatua eta debozioa— eta bide horiek guztiak azken helburu berera bideratzen dira.

Interpretazio batzuen arabera, Krishna eta Arjunaren arteko elkarrizketa bi dimentsio horien arteko barne-gatazka edo barne-elkarrizketaren metafora gisa ulertu izan da. Ikuspegi horrek testua gizakiaren barne-bilakaera espiritualaren irudi gisa interpretatzen du.

## Hinduismoan duen garrantzia 
*Bhagavad-gita* hinduismoan munta handiko testua da, eta tradizio hindu askotan autoritate-lan filosofiko eta erlijiosotzat hartzen da.thumb|293x293px|Krishnaren *Viśvarūpa* edo forma unibertsala, *Bhagavad-gita*ren 11. kapituluan agertzen den ikuspena. Irudi honek errealitate kosmikoaren eta izaki guztien batasunaren ideia sinbolizatzen du. Testuak eragin nabarmena izan du hainbat eskola filosofikotan eta praktika erlijiosotan, batez ere Vedanta tradizioan eta vaishnava mugimenduetan.

Zenbait ikerlariren arabera, hinduismoa zer den adierazteko testu bakarra aukeratu beharko balitz, askotan *Bhagavad-gita* aipatzen da, bere irakaspenek tradizio erlijioso eta filosofiko askoren arteko zubi lana egiten dutelako.

### Vedanta tradizioa 
Vedanta filosofiaren barruan, *Bhagavad-gita* funtsezko testuetako bat da. Izan ere, *Prasthanatrayi* izeneko hiru testu nagusien multzoan sartzen da, Upanishad nagusiekin eta *Brahma-sutra*ekin batera. Vedanta tradizioan hiru testu horiek errealitatearen izaerari, gizakiaren izateari eta askapen espiritualari buruzko oinarrizko irakaspenak ematen dituzten lan nagusitzat hartzen dira.

Erdi Aroan hainbat filosofo vedantak *Bhagavad-gita*ri buruzko komentarioak idatzi zituzten. Horien artean aipagarrienak dira Adi Shankararen interpretazioa, Vedanta ez-dualistaren (*Advaita Vedanta*) ikuspegitik egina, eta ondorengo autoreenak, hala nola Ramanuja eta Madhva, Vedanta teista edo dualista defendatzen zutenak.

Komentario tradizio zabal horren bidez, *Bhagavad-gita* Vedanta filosofiaren testu nagusietako bat bihurtu zen, eta hainbat interpretazio filosofiko garatzeko oinarri gisa erabili izan da.

### Vaishnavismoa 
*Bhagavad-gita* bereziki garrantzitsua da vaishnava tradizioan, Krishna jainkoa errealitate gorenaren adierazpen gisa aurkezten duelako. Testuan, Krishnak bere izaera kosmikoa azaltzen du eta izaki guztien iturri eta oinarri dela adierazten du.

Vaishnava tradizio askotan testua debozioaren (*bhakti*) doktrina nagusietako baten oinarritzat hartu izan da. Ikuspegi horren arabera, Jainkoarekiko maitasunezko debozioa eta konfiantza dira askapen espirituala lortzeko bide nagusietako bat.

Horregatik, *Bhagavad-gita*k eragin handia izan du Krishna gurtzan oinarritutako mugimendu erlijiosoetan, eta tradizio horietan maiz erabiltzen da testu didaktiko eta espiritual gisa.

## Interpretazio historikoak 
*Bhagavad-gita*ren interpretazioa historian zehar aldatu egin da, eta garai eta tradizio erlijioso desberdinek testuari esanahi berriak eman dizkiote. Erdi Aroko komentario filosofikoetatik hasi eta XIX. eta XX. mendeko interpretazio modernoetara arte, lanak eragin handia izan du hinduismoaren garapen intelektual eta erlijiosoan.

 ikasleekin*, Raja Ravi Varmaren margolana (K.o. 1904 ingurukoa). Shankarak 700 bertso zituen bertsioa erabili zuen, gaur egun estandartzat hartu ohi dena.|310x310px]]

### Erdi Aroko komentarioak 
Erdi Aroan, *Bhagavad-gita* Vedanta filosofiaren testu nagusietako bat bihurtu zen, eta hainbat filosofo eta teologok komentario sistematikoak idatzi zituzten. Tradizio horren barruan, Adi Shankararen komentarioa izan zen eragin handienetako bat. Shankarak testua Vedanta ez-dualistaren (*Advaita Vedanta*) ikuspegitik interpretatu zuen, eta *ātman* eta *Brahman* errealitate absolutuaren arteko identitatea azpimarratu zuen.

Ondorengo mendeetan beste interpretazio garrantzitsu batzuk ere garatu ziren. Ramanujak, adibidez, Vedanta kualifikatuaren (*Viśiṣṭādvaita*) ikuspegitik irakurri zuen testua, Jainko pertsonal baten eta gizakiaren arteko harreman debozionala azpimarratuz. Madhvak, berriz, interpretazio dualista (*Dvaita Vedanta*) defendatu zuen, Jainkoaren eta arimaren arteko bereizketa ontologikoa azpimarratuz.

Komentario horien bidez, *Bhagavad-gita* Vedanta tradizioaren testu kanonikoetako bat bihurtu zen, eta hainbat eskola filosofikoren oinarri doktrinal gisa erabili izan da.

### XIX–XX. mendeko erreforma mugimenduak 
XIX. eta XX. mendeetan, hinduismoaren erreforma mugimenduek *Bhagavad-gita*ren interpretazio berriak proposatu zituzten. Garai horretan, testua maiz aurkeztu zen hinduismoaren funtsa adierazten duen lan gisa, tradizio erlijiosoaren berrinterpretazio intelektual baten barruan.

Bankim Chandra Chatterjeek testua hinduismoaren defentsa intelektualerako erabili zuen, mendebaldeko interpretazio orientalisten aurrean. Bestalde, Bal Gangadhar Tilakek *karma-yoga* doktrina azpimarratu zuen, ekintza etiko eta sozialaren filosofia gisa interpretatuz.[thumb|303x303px|[Swami Vivekananda, Neo-Vedanta mugimenduaren figura nagusia. ]]Garai berean, Sarvepalli Radhakrishnanek *Bhagavad-gita* erlijio unibertsal baten adierazpen gisa interpretatu zuen, gizakiaren esperientzia espiritualaren dimentsio orokorrak azpimarratuz. Interpretazio horiek guztiak hinduismo modernoaren garapen intelektualarekin lotuta egon ziren.

### Neo-Vedanta eta yoga modernoan 
XIX. mendearen amaieratik aurrera, *Bhagavad-gita*k eragin handia izan zuen Neo-Vedanta izenarekin ezagutzen den mugimendu filosofikoan. Mugimendu horren barruan, testua espiritualtasun unibertsal baten adierazpen gisa interpretatu izan da.

Bere interpretazio eragin handienetako bat Swami Vivekanandarena izan zen. Hark testuan agertzen diren irakaspenak lau yoga bideren sistema batean antolatu zituen: *jñāna-yoga* (ezagutza), *karma-yoga* (ekintza), *bhakti-yoga* (debozioa) eta *rāja-yoga* (meditazioa).

Interpretazio moderno askotan, *Bhagavad-gita* gizakiaren garapen espiritualerako gida gisa aurkezten da, eta bere irakaspenak filosofia, espiritualtasuna eta praktika erlijiosoa uztartzen dituen tradizio zabalago baten barruan kokatzen dira.

## Gaur egungo eragina 
*Bhagavad-gita*k eragin handia izan du hinduismo modernoan ez ezik, Mendebaldeko pentsamendu erlijioso eta filosofikoan ere. XVIII. mendearen amaieratik aurrera, testua hainbat hizkuntzatara itzuli zen eta ikerlarien, filosofoen eta espiritualtasun mugimenduen arreta piztu zuen. Itzulpen eta interpretazio horien bidez, lanak eragin nabarmena izan zuen filosofia konparatuan, espiritualtasun modernoan eta kulturaren hainbat esparrutan.

### Mendebaldean izandako eragina 
*Bhagavad-gita*ren lehen itzulpen ingelesa Charles Wilkins-ek egin zuen 1785ean, eta lan horrek testua Europako publiko zabalago bati ezagutarazi zion. Itzulpen horren ondoren, filosofo, idazle eta intelektual askok arreta berezia eskaini zioten testuari.

XIX. mendean, lanak eragin handia izan zuen pentsalari eta idazle batzuengan, bereziki espiritualtasun konparatua eta filosofia erlijiosoa lantzen zituztenen artean. Testua, askotan, gizakiaren barne-bilakaera espiritualari buruzko gogoeta filosofiko gisa irakurri izan zen.

XX. mendean, *Bhagavad-gita*k eragin berezia izan zuen hainbat lider eta pentsalariren pentsamenduan. Mahatma Gandhik testua inspirazio etiko eta espiritual nagusietako bat bezala aipatu zuen, bere interpretazioan ekintza desinteresatua eta barne-diziplina azpimarratuz.

Testuak zientziaren eta kulturaren esparruetan ere presentzia izan du. Adibidez, J. Robert Oppenheimer fisikariak *Bhagavad-gita*ko bertso bat gogoratu zuen 1945eko Trinity proba nuklearra ikusi zuenean: «Orain heriotza bihurtu naiz, munduen suntsitzailea».
### Kultura modernoan 
Gaur egun, *Bhagavad-gita* hinduismoaren testu klasiko ezagunenetako bat da, eta hainbat tradizio erlijioso eta espiritualetan irakurtzen eta interpretatzen jarraitzen da. Testua maiz erabiltzen da filosofia, espiritualtasuna eta etikaren inguruko eztabaidetan.

XX. mendetik aurrera, lanak presentzia handia izan du yoga eta espiritualtasun mugimendu modernoetan ere. Interpretazio horietan, testuaren irakaspenak askotan gizakiaren garapen pertsonalaren eta kontzientziaren bilakaeraren ikuspegitik ulertu izan dira.

Era berean, *Bhagavad-gita*k presentzia nabarmena izan du literaturan, zinema eta arte plastikoetan, eta askotan erabiltzen da erlijio, filosofia edo kultura konparatuaren inguruko lanetan erreferentzia klasiko gisa. Testuaren irudiak eta ideiak kultura globalaren parte bihurtu dira neurri handi batean.

## Kapituluak eta edukia 
*Bhagavad-gita*k 18 kapitulutan banatzen da, eta *Mahabharata* epopeiako *Bhishma Parva* atalean dago txertatuta. Errezentsioen arabera, bertsoen numerazioa aldatu egiten da batzuetan: *Mahabharata*ren testu osoan 6.25–42 kapitulu gisa edo 6.23–40 kapitulu gisa zenbatu izan da. Hala ere, testuaren aldaerak urriak dira eta, oro har, ondo transmititutako lan klasikoa da.

Jatorrizko *Bhagavad-gita*k ez du kapitulu-izenbururik. Hala ere, sanskrito edizio askok eta itzultzaile modernoek kapitulu bakoitzari izen bat eman diote, eta tradizio batzuetan kapitulu bakoitza *yoga* gisa interpretatu izan da. Zenbait ediziok *Gita Dhyanam* izeneko bederatzi bertso ere gehitzen dituzte hitzaurre modura, nahiz eta testu horiek ez diren jatorrizko lanaren parte.

### Kapituluen laburpena 
**1. kapitulua: Arjunaren etsipena**  
Kurukshetrako gudu-zelaian, Arjunak bere senideak, maisuak eta lagunak aurkari gisa ikustean zalantza moral sakona sentitzen du eta borrokatzeari uko egin nahi dio.

**2. kapitulua: Sāṃkhya yoga**  
Krishnak azaltzen du gorputza iragankorra dela baina *ātman* betierekoa dela. Kapitulu honetan aurkezten dira Gitaren irakaspen nagusiak, hala nola berraragitzearen ideia eta betebeharraren kontzeptua.

**3. kapitulua: Karma yoga**  
Krishnak dio ekintzatik ihes egitea ezinezkoa dela; gizakiak bere *dharma* bete behar du, ekintzaren fruituei atxiki gabe.

**4. kapitulua: Ezagutza eta ekintza**  
Krishnak dio irakaspen hau antzinako jakintsuei eman ziela eta *dharma* ahultzen denean berriro agertzen dela hura berrezartzeko. Kapitulu honetan azaltzen da avatar doktrina.

**5. kapitulua: Uko egitea**  
Monjeen uko-bizitza eta etxekoaren jardun zuzena alderatzen dira; bi bideek helburu bera dute, baina ekintza desinteresatua azpimarratzen da.

**6. kapitulua: Meditazioa**  
Auto-diziplina eta meditazioaren praktika azaltzen dira, yogiaren bizitza eta adimenaren kontrola azpimarratuz.**7–12. kapituluak**  
Atal honetan Krishnak bere izaera kosmikoa azaltzen du eta debozioaren garrantzia azpimarratzen du. Horren barruan daude bere agerpenen zerrenda, forma unibertsalaren ikuspena eta *bhakti*ren doktrina.

**13–18. kapituluak**  
Azken kapituluetan naturaren eta izatearen arteko bereizketa, giza jokabidea baldintzatzen duten *guṇa* kontzeptuak eta askapenerako bide espiritualak azaltzen dira. Azken kapituluak aurreko irakaspen guztiak laburbiltzen ditu.
## Itzulpenak eta iruzkin modernoak 
### Persierazko itzulpenak 
XVI. eta XVII. mendeetan, Mughal Inperioaren garaian, *Bhagavad-gita* hainbat aldiz itzuli zen persieraz. Itzulpen horiek testuaren harrera islamiar eta sufiarekin lotuta aztertu izan dira, eta Indiako tradizio intelektualen eta persiar kulturaren arteko hartu-emana erakusten dute.

### Ingelesezko eta Europako itzulpenak 
*Bhagavad-gita*ren lehen itzulpen ingelesez Charles Wilkinsek argitaratu zuen 1785ean, *The Bhãgvãt-Gēētā; or, Dialogues of Kreeshna and Arjoon* izenburupean. Itzulpen horrek eragin handia izan zuen testua Europan ezagutzera emateko, eta handik gutxira frantsesera eta alemanera ere itzuli zen.

Ondorengo bi mendeetan, *Bhagavad-gita*ren itzulpen eta iruzkin ugari argitaratu ziren ingelesez eta Europako beste hizkuntza batzuetan. Gerald James Larsonen arabera, itzulpenen eta bibliografia osagarriaren zerrenda osoa ia amaigabea litzateke. Winthrop Sargeantek dioenez, testua gutxienez 200 aldiz itzuli izan da prosaz eta bertsoz; Richard Davisek, berriz, Callewaert eta Hemrajen 1982ko zenbaketa aipatuz, 75 hizkuntzatan 1.891 itzulpen zenbatu ditu, horietatik 273 ingelesez.

Itzulpen horiek ez dira neutroak izan: askotan, itzultzaileen edo iruzkingileen ikuspegi filosofiko, erlijioso edo politikoek baldintzatu dute testuaren interpretazioa. Horregatik, *Bhagavad-gita*ren itzulpenek interpretazio oso desberdinak sustatu dituzte, monismotik teismora edo bakezaletasunetik nazionalismo militanteagora.

### Indiako hizkuntzetako itzulpenak 
*Bhagavad-gita* Indiako hizkuntza askotara itzuli izan da, eta tradizio modernoan zabalkunde handia izan du herri-hizkuntzetan ere. Gita Press argitaletxeak, esaterako, testua hainbat hizkuntza indiarretan argitaratu du, eta beste erakunde batzuek, hala nola ISKCONi lotutako Bhaktivedanta Book Trustek, itzulpen ugari zabaldu dituzte Indian ez ezik nazioartean ere.

### Euskarazko itzulpena 
2009an *Bhagavad Gita* euskaraz argitaratu zen Ibaizabal argitaletxearen *Erlijioen jakinduria* bilduman. Patxi Ezkiagak egin zuen itzulpena; Kepa Egiluzek berrikusketa, sarrera eta oharrak prestatu zituen; eta Joxe Arregi izan zen argitalpenaren koordinatzailea. Euskarazko edizio horrek 142 orrialde ditu eta 978-84-8394-340-3 ISBN zenbakia darama.

## Ikus, gainera 
* Hinduismo
* Mahabharata
* Krishna
* Vishnu
* Dharma
* Yoga
* Bhakti
* Vedanta
* Upanishad
* Rig Veda
* Moksha
* Adi Shankara
* Sanskrito

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Basham, A. L. (1989) *The Origins and Development of Classical Hinduism*. Boston: Beacon Press. ISBN 978-0807073001
* Buitenen, J. A. B. van. (1981) *The Bhagavadgītā in the Mahābhārata: Text and Translation*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0226846606
* Dalal, Roshen. (2010) *Hinduism: An Alphabetical Guide*. New Delhi: Penguin Books. ISBN 978-0143423171
* Davis, Richard H. (2015) *The Bhagavad Gita: A Biography*. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0691139968
* Flood, Gavin. (1996) *An Introduction to Hinduism*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521438780
* Flood, Gavin; Martin, Charles. (2013) *The Bhagavad Gita: A New Translation*. New York: W. W. Norton & Company.
* Fowler, Jeaneane D. (2012) *The Bhagavad Gita: A Text and Commentary for Students*. Brighton: Sussex Academic Press. ISBN 978-1845195205
* McLeod, Alexus. (2015) *Understanding Asian Philosophy: Ethics in the Analects, Zhuangzi, Dhammapada, and the Bhagavad Gita*. London/New York: Bloomsbury.
* Minor, Robert Neil (arg.). (1986) *Modern Indian Interpreters of the Bhagavadgita*. Albany: State University of New York Press.
* Nadkarni, M. V. (2017) *The Bhagavad-Gita for the Modern Reader: History, Interpretations and Philosophy*. London: Routledge. ISBN 978-1138194113
* Robinson, Catherine A. (2006) *Interpretations of the Bhagavad-Gītā and Images of the Hindu Tradition: The Song of the Lord*. London/New York: Routledge. ISBN 978-0415346719
* Sargeant, Winthrop. (2009) *The Bhagavad Gita*. Albany: State University of New York Press.
* Sharma, Arvind. (1986) *The Bhagavad Gita: A Commentary to Aid Study*. Lanham, MD: University Press of America.
* Smith, Huston; Novak, Philip. (2009) *The Bhagavad Gita: A New Translation*. New York: HarperOne.
* Thompson, George. (2008) *The Bhagavad Gita: A New Translation*. New York: Farrar, Straus and Giroux.
* Zaehner, R. C. (1969) *The Bhagavad-Gītā: With a Commentary Based on the Original Sources''. Oxford: Oxford University Press.
## Kanpo estekak