open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iñigo Roldan

**Iñigo Roldan Ugarte** (1973ko urtarrilaren 6a-), Euskal txirrindulari ohia da. Kadete mailan espainiako Txapelduna izan zen Ziklo-krosean eta hurrengo urtean, Munduko txapelketan izan zen.

## Palmaresa 
**1993**
* Oñati Saria
**1995**
* 2. Txuma Txirrindulari Klasika Internazionalean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jelle Vanendert

**Jelle Vanendert** (Neerpelt, 1985eko otsailaren 19a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2005**
* 2. Valoniako Zirkuituan
* 3. Hasselt-Spa-Hasseltean
* 4. Ardenetako Gezian
**2006**
* Waregem Sari Nagusia
* Ronde de l'Isardeko etapa bat
* 3. Giro delle Regionin
**2007**
* Frandriako Gezia
**2009**
* 6. Eschborn-Frankfurten
* 9. Austriako Itzulian
**2011**
* Frantziako Tourreko etapa bat 
* 6. Flèche Wallonnen
* 9. Donostia Klasikoan
**2012**
* 2. Amstel Gold Racen
* 4. Flèche Wallonnen
* 7. Flèche Brabançonnen
* 10. Lieja-Bastogne-Liejan
* 10. Jef Scherens Sari Nagusian
**2014**
* 2. Amstel Gold Racen
* 4. Valoniako Sari Nagusian
* 6. Flèche Wallonnen
* 6. Donostia Klasikoan
* 8. Druivenkoers Overijsen
**2015**
* 5. Valoniako Sari Nagusian
**2016**
* 4. Valoniako Tourrean
* 5. Halle-Ingooigemen
* 7. Druivenkoers Overijsen
**2017**
* 4. Valoniako Tourrean
* 7. Valoniako Sari Nagusian
**2018**
* 2. Belgikako Itzulian etapa bat
* 3. Flèche Wallonnen
* 4. Valoniako Sari Nagusian
* 10. Amstel Gold Racen
**2019**
* 7. Donostia Klasikoan
* 9. Flèche Wallonnen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pietro de Monte

Fra' **Pietro del Monte**  (Monte San Savino, 1499 – Valletta, 1572ko urtarrilaren 26a) Maltako Ordenako 50. Printze eta Maisu Handia izan zen 1568tik hil zen arte.

Italian jaio zen Guido Lotti izenarekin eta Julio III.a Aita Santuaren iloba zen. Maltara iritsi zenean, fraidea zen Capuan, eta 1522ko Rodasko setioan ere borrokatu zuen. 1565eko Maltako Setio Handian Sengleako San Migel gotorlekua defendatzeaz arduratu zen eta 55 egunez eustea lortu zuen errefortzuak iritsi arte.

1568an Maisu Handi izendatu zuten. Bere agintaldian Valletta hiriburu berria eraikitzen jarraitu zuen. Ordena ofizialki Vallettara aldatu zen 1571ko martxoaren 18an.

Ordenako flota ere indartu egin zen eta Lepantoko gudu garailean parte hartu zuen 1571ko urriaren 7an.
Roberto Sgambelluri

**Roberto Sgambelluri** (Melito di Porto Salvo, 1974ko apirilaren 6a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1996**
* 20px Girobio eta etapa bat
* 2. 15px Munduko erlokupeko txapelketa (23 urtez azpikoa)n
* 2. 15px Munduko errepideko txapelketa (23 urtez azpikoa)n
* 2. Hasselt-Spa-Hasselt-ean
* 2. Ardenetako Triptikoan
**1997**
* Italiako Giroko etapa bat
**1999**
* 3. Laudioko Sari Nagusian
* 5. Trentinoko Giroan
* 7. Suitzako Itzulian
* 10. Italiako Giroan
**2000**
* 6. Trentinoko Giroan
* 7. Larcianoko Industria eta Eskulangintza Sari Nagusian
* 8. Kataluniako Voltan
**2001**
* 4. Matteotti Sarian
**2004**
* 4. Agostoni Kopan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
―: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Rudy Verdonck

**Rudy Verdonck** (Turnout, 1965eko abuztuaren 7a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1988**
* CEE Tourreko etapa bat
**1989**
* 3. Elfstedenronden
**1991**
* 2. Britainia Handiko Itzulian
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 10. Paris-Toursen
**1993**
* 2. Marcel Kint Sari Nagusian
**1994**
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
**1996**
* Flèche Namuroise
**1999**
* Namur Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilfried Cretskens

**Wilfried Crestkens** (1976ko uztailaren 10a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1999 
Fleche Namuroise

### 2003 
Briek Schotte Sari Nagusia

### 2004 
Briek Schotte Sari Nagusia

### 2007 
Qatarko Tourra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Jose Saez Carrasco

**María José Sáez Carrasco** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1965eko martxoaren 18a) madrildar kazetaria da. Ezaguna egin zen 1988an Emiliano Revilla enpresaburua askatzeari buruzko lehen informazio nagusia emateagatik, ETAren eskuetan 249 eguneko bahiketaren ondoren, eta 1989an Ortega eta Gasset Kazetaritza Saria lortzeagatik zuelako.

## Biografia 
Kazetaritzan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. EFE Agentzian eta Radio Españan lan egin zuen, harik eta Emiliano Revilla enpresaburu soriarra bere bahiketa askatzeko gauean aurkitu zuen arte, Prisa Taldeko Ortega y Gasset Kazetaritza Saria lortu zuen seigarren edizioan lortu zuen TVEtik Jesús Hermidarekin *A mi manera* saiotik igaro ondoren, 1990ean Telecincon hasi zen lanean. Ibilbide profesional luzea du bere hartzekoan: galak, magazinak, albistegiak... Bi urte jarraian Gabon Zaharreko Kanpaiak aurkeztu zituen.

2015az geroztik Telecinco albistegietan, gauez zein goizaldean. Programazioa eten duten edizio berezien editore eta aurkezle izan da,hala nola, atentatu gisa iristen diren berriak direla eta.

2016. urtean, *249. La noche en que una becaria encontró a Emiliano Revilla* izenburua duen Luis María Ferrandezen film dokumental batean parte hartu zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1989an Ortega eta Gasset Kazetaritza Saria
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Barkatu, ez zara Emiliano Revilla izango? María José Sáez Carrascoren izenean
Maria Luisa Altieri Biagi

**Maria Luisa Altieri Biagi** (Venezia, 1930eko apirilaren 9a – Bolonia, 2017ko azaroaren 29a) italiar hizkuntzalaria izan zen.

## Bizitza 
Hizkuntzalaritzan graduatu zen Florentziako Unibertsitatean. Italieraren historia irakatsi zuen 1967tik Triesteko Unibertsitatean eta 1974tik Boloniako Unibertsitatean. Batez ere italieraren estilistika, jargoiak eta irakaskuntza aztertu zituen.

1988ko maiatzaren 23an Accademia della Cruscan sartu zen kide urgazle gisa eta 1997ko maiatzaren 19an akademiko bilakatu zen.

2001eko ekainaren 6an, Zientzian eta kulturan merezimenduen domina irabazi zuen.

2017ko azaroaren 29an hil zen Bolonian, 87 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Maiztegi

**José Luis Maiztegi Inza** (Legazpi,  1939ko irailaren 15a - *ibidem*, 2024ko otsailaren 7a) futbolari gipuzkoarra izan zen, atzelari gisa jokatu zuena.

## Ibilbidea
Real Sociedad Bn lau denboraldiz jokatu zuen, eta 1961-1962 denboraldian egin zuen debuta Errealaren lehen taldean. Urte berberan bigarren mailara jaitsi zen Erreala. Maiztegui lehen taldean jarraitu zuen bost urtez, gehienbat ordezko moduan jokatzen. 1967an lehen mailara igotzea lortzerakoan, kluba utzi eta Calvo Sotelora joan zen. Bertan 2 denboraldiz jokatu ondoren erretreta hartu zuen.

## Ikus, gainera 
* Puertollanoko heroiak

## Kanpo estekak 
*Profila Bdftbolen
*Heriotz-oharra Errealaren webgunean
Munduko Arrozak

**Munduko Arrozak** kultura arteko jaia da, herrikoia eta parte-hartzailea, eta Bilboko San Frantzisko auzoan ospatzen da.

## Historia 
Munduko Arrozak Bilboko Bilbo Zaharreko, San Frantziskoko eta Zabalako taldeen koordinatzaileak antolatu du, beste gizarte-erakunde batzuen laguntzarekin. Helburua kulturartekotasuna eta gizartearen parte-hartzea sustatzea da, jatorri eta kultura desberdinetako pertsonak elkartuz.

Kulturartekotasunaren jai hau 2003an hasi zen. 2023an, hogeita hamargarren edizioan, hainbat herrialdetako 3.000 pertsonak baino gehiagok hartu zuten parte, 116 taldetan banatuta.

2023an, ekitaldiaren 20. urteurrena ospatzeko, San Frantzisko Zaharra eta Zabala Bilboko Koordinatzaileak «Recetas e historia» liburua argitaratu du, "DibujatolratoSinpar"-en laguntzarekin. Hainbat jatorritako jendearen errezetak biltzen dituen liburua da: Maroko, Senegal, Bilbo, Etiopia... Errezetekin batera, aniztasuna eta pertsona migratuak balioesten dituzten istorioak eta iruzkinak daude. Liburua euskaraz zein gaztelaniaz irakur daiteke.

## Deskribapena 
ezkerrera|thumb|Munduko Arrozak, 2023
Arroza kultura desberdinetako plater komun gisa hartuta, plater zaporetsuena prestatzen saiatzen dira. Hainbat nazionalitatetako 4 pertsonak osatzen dute epaimahaia, eta guztien artean munduko arrozik onenaren sarirako saria merezi duen platera zein den zehazteaz arduratzen da.

Bazkaldu eta bazkaldu ondoren, 16:00etatik aurrera, kultura desberdinetako taldeek borondatez parte hartuz, musika- eta dantza-emanaldiak hasi ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "3.000 lagun baino gehiago bildu dira Bilbon, Munduko Arrozak jaia ospatzeko" EITB. 2022/06/11
Isabelle Axelsson

**Isabelle Axelsson** (Stockholm, 2001eko urtarrilaren 14a) suediar ekologista da, zeinaren borroka baita geldiaraztea klima aldaketa.

## Bizitza 
Aktibista eta Fridays for Future Sweden mugimenduaren antolatzailea da 2018ko abenduaz geroztik. 2020ko urtarrilean, Munduko Ekonomia Foroan parte hartu zuen Davosen, Greta Thunberg, Luisa Neubauer, Loukina Tille, Vanessa Nakate eta beste hainbat aktibistekin batera.

*Gemeinsam für die Zukunft - Fridays For Future und Scientists For Future: Vom Stockholmer Schulstreik zur weltweiten Klimabewegung* izeneko liburuaren lanetan parte hartu zuen. Liburuan, Fridays for Future mugimenduari buruzko xehetasunak partekatu zituen, barruan dagoen norbaiten ikuspuntua irakurleei emateko.

Axelsson pertsona autista da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Rodriguez (aktorea)

**Natalia Rodríguez Arroyo** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1992ko maiatzaren 7a) madrildar aktorea da.

## Biografia 
Natalia Rodríguezek lau urtez ikasi zuen "Las Rozas" antzerki-zentroan. Egitura dramatikoko ikasketak egin zituen Raquel Pérezekin, eta interpretazio-tailerrak Carla Hoolekin.

*Bedelka Talenten* ordezkaritza-agentziak ordezkatu du.

## Filmografia 
### Telebistako serieak 
### Film luzeak 
### Film laburrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Immunizazio

[thumb|Schreiber doktoreak [sukar tifoidearen aurkako txertoa ematen, Texasko San Augustine konderria, 1944. ]]
**Immunizazioa** tratamendu edo prozesu natural baten bidez organismo baten erantzun immunitarioa lortzea edo eragitea da. Immunizazioa gizabanako baten immunitate-sistema agente baten aurka indartzeko prozesua da (immunogeno esaten zaio).

Sistema hau gorputzetik kanpoko molekula ez-propioen eraginpean jartzen denean, erantzun immunologiko bat eskainiko du, eta oroimen immunologikoaren ondorioz, geroago elkartze bati azkar erantzuteko gaitasuna ere garatuko du. Hori hartutako immunitate-sistemaren funtzio bat da. Beraz, animalia bat modu kontrolatuan immunogeno baten eraginpean jartzean, bere gorputzak bere burua babesten ikas dezake: immunizazio aktiboa deitzen zaio horri.

Immunizazioarekin hobetzen diren immunologia-sistemaren elementu garrantzitsuenak T zelulak, B zelulak eta B zelulek sortzen dituzten antigorputzak dira. B memoria-zelulak eta T memoria-zelulak dira molekula arrotz batekin bigarren aldiz elkartzearen erantzule. Immunizazio pasiboa elementu horiek gorputzean zuzenean sartzea da, gorputzak berak elementu horiek sortu beharrean.

Immunizazioa hainbat teknikaren bidez egiten da; ohikoena txertaketa da. Gaixotasunak eragiten dituzten mikroorganismoen aurkako txertoek gorputzaren sistema immunologikoa presta dezakete, infekzio bati aurre egiten edo prebenitzen lagunduz. Mutazioen ondorioz minbizi-zelulek proteinak edo gorputzak ezagutzen dituen beste molekula batzuk sortzea minbiziaren aurkako txerto terapeutikoen oinarri teorikoa da. Beste molekula batzuk immunizaziorako ere erabil daitezke, adibidez, nikotinaren aurkako txerto esperimentaletan (NicVAX) edo grelina hormona esperimentuetan obesitatearen aurkako txertoa sortzeko.

Askotan immunizazioak ez direla hain arriskutsuak eta gaixotasun partikular batekiko immune bihurtzeko modu errazagoa dela esaten da, gaixotasunaren beraren modu arinago batera arriskatzea baino. Helduentzat zein haurrentzat garrantzitsuak dira, dauden gaixotasun ugarietatik babes gaitzaketelako. Immunizazioak, haurrak gaixotasun hilgarrietatik babesteaz gain, haurren immunologia-sistema garatzen laguntzen du. Txertoak erabiliz, infekzio eta gaixotasun batzuk ia erabat desagerrarazi dira Estatu Batuetan eta munduan. Adibide bat poliomielitisa da. Osasunaren arloko profesionalei eta aurreikusitako epean txertoa hartu zuten haurren gurasoei esker, poliomielitisa 1979tik desagerrarazi dute Estatu Batuetan. Poliomielitisa munduko beste leku batzuetan dago oraindik, eta, beraz, baliteke pertsona batzuk oraindik ere poliomielitisa harrapatzeko arriskuan egotea. Horren barruan sartzen dira inoiz txertatu ez diren pertsonak, txertoaren dosi guztiak jaso ez zituztenak edo polioa oraindik presente dagoen munduko eremuetara bidaiatzen dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cassandra Ciangherotti

**Casandra Ciangherotti** (Cuernavaca, Morelos, Mexiko, 1987ko otsailaren 14a) zinemako, antzerkiko eta telebistako aktore mexikarra da. 

## Biografia 
'Los Soler' aktoreen familiatik dator zuzenean. Fernando Luján (1939-2019) aktorearen alaba da, eta Vanessa Ciangherotti aktorearen ahizpa, baita Fernando Ciangherotti aktorearen eta Fernando Canek zuzendariaren arreba ere.

## Aktore ibilbidea 
2007an, Mexikoko *Hasta el viento tiene miedo* thrillerrean hasi zen lanean pantaila handian. Gerardo Torten *Viaje redondo* (2009) filmean lehen aldiz protagonista izan zen. Pertsonaia horrekin Aktore Onenaren Saria jaso zuen Festival International du Film D’Amiens jaialdian. Handik denbora batera, Gustavo Lozaren *Paradas continuas* (2009) filmatu zuen. Telebistan, *Locas de Amor* telesailean parte hartu zuen, Carmen Armendarizek ekoitzia. Ondoren, Mexiko Hirira itzuli zen *Tlatelolco* gertaera errealetan oinarritutako gertaera filmatzera.

Antzerkian, Benjamín Cann-en *La piel en llamas* lanean parte hartu zuen, Mauricio García Lozanoren *Don Giovanni* operan eta Fernando Bonillaren *Los Ingrávidos*.* 2014. urtean, Luis Javier M. Heneineren *Tiempos Felices* eta Sebastián del Amoren *Cantinflas* filmetan aztertu zuen berriro komedia. Bere lanik berriena, Catalina Aguilar Masttretaren *Las horas contigo* (2015) opera primarekin, Mexikoko Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiaren (AMACC) Aktore Onenaren izendapena jaso zuen.*

Cassandra Ciangherotti "*Busco Equivocarme*" tailerreko irakaslea izan zen Tonalá 66an, José María Yazpik eta Johanna Murillok sortu zuten Colonia Condesa izeneko gune kulturalean

## Aktore-ibilbidea 
Besteak beste, lan hauetan parte hartu du:

### Zinema 
, Cassandra Ciangherotti, Ludwika Paleta eta Maya Zapata. Argazkia: Tania Victoria /Kultura idazkaria, 2014.09.29]]
[thumb|260px|[Cassandra_Ciangherotti, 2018]]

#### Film luzeak 
#### Film laburrak 
### Telebista 
#### Serieak 
#### Saioak 
### Antzerkia 
## Sariak eta aintzatespenak 
### Ariel sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cassandra Ciangherotti IMDb-n
Ana Bustelo

**Ana Bustelo** **Tortella** (Paris, Frantzia, 1964ko martxoaren 15a) Espainiako argitaletxe editore, zuzentzaile, itzultzaile, erredaktore eta aholkularia da.

## Prestakuntza 
Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Historia Garaikideko lizentziaduna. 1990ean Literatura ingelesa eta Itzulpena ikasi zituen Madrilgo Institutu Britainiarrean, eta itzulpen-titulua lortu zuen Cambridgeko Unibertsitatean.

Kazetaritzan masterra egin zuen Bostongo Unibertsitatean (AEB), 1992an. Hiri horretan gaztelaniako erredaktore eta itzultzaile gisa lan egin zuen.

2015. urtean Posgrado Community Manger eta Marketing Digital bat lortu zituen. ΘCM eta Inesdi Institutuan, Madrilen.

2019an, Gaztelania Atzerriko Hizkuntza gisa irakasteko ikastaroa egin zuen International Housen (Madril).

## Ibilbide profesionala (hautaketa) 
Lehen prestakuntza-etapa amaituta, 1988an Madrilen egin zuen lehen lana *Historia 16* argitaletxean, eta bertan editore-lana ikasi zuen, argitaratzen ziren liburuetako testuak zuzendu eta argitaratzeaz arduratuz. Argitaletxe honetan hainbat urte eman ondoren, eta batzuk autonomo gisa betez, berriro ekin zion Cátedra zigiluko ez-fikziozko bildumetarako editore-lanari, Anaya argitalpen-taldean, artean, zineman eta musikan espezializatuta.  

Handik urte batzuetara, editoriala aldatu eta Taurusen lan egin zuen. Orduan Grupo Santillanakoa zen, eta gero Penguin Random Housen sartu zen.

Lan egin zuen azken editoriala Editorial Planeta izan zen, non, 2007 eta 2014 bitartean, hainbat arlotako autoreak argitaratu zituen, hala nola literatura edo politika. Azken horretan, Espainiako trantsizioko politikari garrantzitsuekin lan egin zuen, besteak beste, Juan Carlos Rodríguez Ibarra, Rosa Díez, Santiago Carrillo eta Manuel Fraga. 

Argitalpen- eta zuzenketa-ikastaroak eman ditu Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, El Instituto Superior del Arte, El Taller de los Libros eta La Plaza de Poen, besteak beste.

Ondoren, editore autonomo gisa lan egiten jarraitzen du, itzulpenak eta argitalpenak egiten dituzten enpresa eta argitaletxeekin elkarlanean, eta argitaratzeko prozesuan egileei laguntza teknikoa ematen die.

## Argitalpenak 
«Here's to you, Mrs. Hutchinson», Tint, Fall 2020. 

«Enseñar y entretener», Historia 16, 236,  1995ko abendua.

«Arte y Tecnología», Historia 16, 229, 1995eko maiatza.

«Las comunicaciones en España», Historia 16, 221, 1994ko iraila.

«Bantustán, tierra de negros», Historia 16, 217, 1994ko maiatza.

«A Question of Ethnicity», The Boston Globe, 1992ko abuztuaren 23a. 

«Entrevista a Natalie Zemon Davis», con Asunción Doménech, Historia 16, 176, diciembre de 1990.

Katherine Mansfield-en 'Libros del Zorro Rojo', Ana Bustelo Tortella ingelesetik itzulia, 2022.

*El chivo expiatorio de Hitlerː La historia de Herschel Grynzpan y el inicio del Holcausto* Stephen Koch-ena,

Galaxia Gutenberg, Ana Bustelo Tortellak ingelesetik itzulia, 2020

*La librería,* Penélope Fitzgerald, Impedimenta, Ana Bustelo Tortellak ingelesetik itzulia, 2010.

*Una pequeña historia de la religión Richard Holloway, Galaxia Gutenberg,*

ingelesetik itzulia, Ana Bustelo Tortella, 2017.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerben Löwik

**Gerben Lowik** (Vriezenveen, 1977ko ekainaren 29a-) Herbehereetako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa
**1998**
* ZLM tourra
**2003**
* Vilvoordeko Sari Nagusia
* Alemaniako Itzuliko etapa bat
* Ster Elektrotoer
* Franko-Belgikar Zirkuitua eta etapa bat
**2004**
* Valoniako Tourra
* Iparraldeko Herbehereetako Tourra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luca Celli

**Luca Celli** (Forlimpopoli, 1979ko otsailaren 23a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2005**
* Valoniako Tourra eta etapa bat
**2007**
* 2. Renania-Palatinatuko Itzulian eta etapa bat
**2008**
* 2. Italiako Erlojupeko Txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julian Dean

**Julian Dean** (Waihi, 1975eko urtarrilaren 28a), Zeelanda Berriko txirrindulari ohia da, profesionala 1996tik 2012ra. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1999**
* Wellington Itzulia eta etapa bat
* Britainia Handiko Itzuliko bi etapa
**2001**
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa bat
* First Union Classic
**2002**
* 10. Paris-Toursen
* 10. Munduko errepideko txapelketan
**2003**
* Franko-Belgikar Zirkuituko etapa bat
* Valoniako Tourra eta bi etapa
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa bat
* 6. Paris-Toursen
**2004**
* 2. Britainia Handiko Itzulian
**2005**
* 7. Paris-Toursen
* 9. Munduko errepideko txapelketan
**2007**
* 15px 20px Zelanda Berriko errepideko txapelketa 
**2008**
* 15px 20px Zelanda Berriko errepideko txapelketa 
* Italiako Giroko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 3. Irlandako Itzulian
**2010**
* 3. Zelanda Berriko errepideko txapelketan

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaituKON: kontrolez kanpo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sogto Otxirov

**Sogto Otxirov** (; Zabaikalski kraia, 1993ko iraila) buriat jatorriko errusiar arkulari, artzain eta aktibista da, pertsona intersexualen eskubideak defendatzen dituena. Androgenoekiko sentikortasun partzialaren sindromearekin bizitzeari buruz modu irekian hitz egiteagatik ezaguna da. 2022an, Jelena Pogrebizhskaiaren *Interseks-liudi v Rossii* () dokumentalean parte hartu zuen.

## Bizitza 
Zabaikalski kraian jaio zen 1993an. Jaiotzez emakumezko generoa esleitu zioten genitalen itxuraren arabera eta Tsyregma izena jarri zioten.

13 urte zituela, eskolako mediku azterketa batean, medikuek azterketa osagarriak egitera bidali zuten hilekorik ez zuela jakin zutenean. 16 urtereki Txitara joan zen, han androgenoekiko sentikortasun partzialaren sindromea diagnostikatu zioten eta ebakuntza bat egin zioten. 

Gizonezko genero identitatea eta genero disforia direla eta, 23 urterekin Sogtok gizon gisa bizitzen jarraitzea erabaki zuen. Arrazoi erlijiosoengatik, Ulan-Udera joan zen eta Bair Tsyrendorzhiev xaman gorenarengana jo zuen, zein izen hautatu behar duen galdetuz. Tsyrendorzhievek Sogto izena jarri zion. 

24 urte zituela, Errusiako pertsona intersexualen komunitateari buruz jakin zuen eta bere bizitzaz hitz egiten hasi zen, beste intersexualei laguntzeko eta Zabaikalski kraian bizi diren beste pertsona intersexualak aurkitzeko. 

Beste pertsona intersexualei, hala aholkatzen die: «Onartu nortzuk zareten. Ezin duzue honetatik ihes egin edo ezkutatu. Besterik gabe, zoriontsu izan!» 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julien El Fares

**Julien El Fares** (Aix-en-Provence, 1985eko ekainaren 1a) frantziar txirrindulari ohia da. Cofidis taldean izan zen urte asko.

## Palmaresa 
### 2006 
Pirinioetako Tourreko etapa bat

### 2009 
Valoniako Tourra

Tirreno-Adriatikoko etapa bat

### 2010 
Mediterraneoko Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geocharis

***Geocharis*** *Zingiberaceae* familiako landare loredun generoa da. Sei espezie ditu.

## Espezieak 
* *Geocharis aurantiaca* Ridl. - Johor
* *Geocharis fusiformis* (Ridl.) R.M.Sm. - Filipinak, Sabah
* *Geocharis macrostemon* (K.Schum.) Holttum - Sumatra
* *Geocharis radicalis* (Valeton) B.L.Burtt & R.M.Sm. - Sumatra
* *Geocharis rubra* Ridl. - Sarawak
* *Geocharis secundiflora* (Ridl.) Holttum - Malaysiako penintsula

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heather Zar

**Heather Zar** (Lurmutur Hiria) mediku eta zientzilari hegoafrikarra da. Arnas aparatuko gaixotasunak dituzten haurren zainketan espezializaturik dago eta 2018an Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

## Ibilbidea 
Lurmutur Hiriko Unibertsitateko Pediatria mintegiko zuzendaria da eta Panafrikako Torax Elkarteko presidentea.

GIB birusak biriketako gaixotasunengan duen eraginaren inguruan egindako ikerketen ondorioz Munduko Osasun Erakundeak herrialdeei ematen dizkieten aginduak aldarazi ditu. Azkenik haurtzaroan biriketako gaixotasunak eta bestelako minak aurrez ekiditeko estrategiak garatu ditu zuzendu dituen ikerketen bidez.

Hegoafrikako Zientzia Akademiako kidea da eta 200 artikulu zientifiko inguru argitaratu ditu.

## Sariak 
* Birika Osasunaren Munduko Saria (2014, Estatu Batuetako Torax Elkartea)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Thomas

**Daniela Thomas** (Rio de Janeiro, Brasil, 1959) brasildar zine zuzendaria, eszenografoa eta artista plastikoa da.

Ziraldo marrazkilariaren alaba da, eta Antonio Pinto konpositorearen arreba. 

## Ibilbidea 
Urrezko Globorako izendatua, bere lehen antzerki-lana Samuel Becketten *All Strange Away* obraren eszenografia izan zen, New Yorkeko La MaMa antzokian, 1983an. 1985etik Brasilen, Daniela antzeri nazionaleko hainbat eszenografiaren arduradun izan zen, eta antzerkia eta zinema idazten ere nabarmendu izan da. Zineman, batez ere Walter Sallesekin egin izan du lan, eta antzerkian, askotan, Felipe Hirsch eszena-zuzendariarekin kolaboratu izan du eszenografo gisa. 1996an, *Terra Estrangeira* filma zuzendu zuen Walter Sallesekin. 2007an, berriz ere Walter Sallesekin, *Linha de Passe* filma zuzendu zuen, eta filmeko Sandra Corvelonik Cannesko zinemaldian aktore onenaren saria irabazi zuen.

2016an, Fernando Meirelles eta Andrucha Waddingtonekin batera, Rio de Janeiroko Udako Joko Olinpikoen Hasierako Zeremonia zuzendu zuen.

## Filmografia 
* 1996 : *Terra Estrangeira*, Walter Sallesekin batera
* 1998 : *Meia notte*, Walter Sallesekin batera
* 1998 : *Somos Todos Filhos da Terra* (court-métrage documentaire), Walter Salles, Kátia Lund et João Moreira Salles
* 2003 : *Castanha e Caju Contra o Encouraçado Titanic* (film laburra), Walter Salles et George Mourarekin batera
* 2002 : *Armas e Paz* (film laburra), Walter Sallesekin batera
* 2006 : ''Paris, je t'aime* segment *Loin du 16e*, Walter Sallesekin batera
* 2007 : *Bem-vindo a São Paulo,* segment *Odisséia*
* 2008 : *Linha de Passe*, Walter Sallesekin batera
* 2008 : *Stories of Human Rights,* segment *Voyage* Walter Sallesekin batera
* 2009 : *Insolação'', Felipe Hirschekin batera
* 2017 : '**
* 2018 : **'
* 2018 : *Half The Sky*, segment *Back*
* 2019 : *Tuã Ingugu* (film labur dokumentala)
* 2019 : *Interdependence Film 2019* (film kolektiboa)

## Sariak 
* Grande Prêmio Cinema Brasil de melhor direção, por *O Primeiro Dia* (1998).
* Prêmio Ariel de Prata de melhor filme latino-americano, no México Academy Awards, por *O Primeiro Dia* (1998).
* Indicação ao Grande Prêmio Cinema Brasil de Melhor Lançamento de Cinema, por *O Primeiro Dia* (1998).
* Prêmio Rosa Camuna de Ouro, no Encontro de Filmes de Bérgamo, por *Terra Estrangeira* (1995).
* Indicação à Palma de Ouro (melhor filme) no Festival de Cannes (2008)
* Prêmio Carlos Gomes 2009 - melhor cenário pela ópera *O Castelo do Barba-Azul*

## Kanpo estekak
Sante Geronimo Caserio

**Sante Geronimo Caserio** (Motta Visconti, 1873ko irailaren 8a - Lyon, 1894ko abuztuaren 16a) okina lanbidez, anarkista italiarra izan zen. Oso ezaguna da Frantziako presidentea zen Marie François Sadi Carnot hiltzeagatik. 1894ko abuztuaren 16an Lyonen gillotinan burua moztu zioten.

## Presidentearen hilketa 
1894ko ekainaren 24an, Lyonen Sante Geronimo Caserio anarkista italiarrak Frantziako presidente Marie François Sadi Carnot hil zuen, jendaurreko ekitaldi batean bularrean labana sartuta. Hiru militante anarkista exekutatu izana salatu nahi zuen. Hilketagatik bera ere exekutatu zuten.

Sadi Carnot presidentearen erailketa izan zen Sante Caseriok ekintza zuzen bortitzaren jarraitzaile ziren hiru anarkista ezagunen exekuzioari erantzun zion modua. Hauek ziren: Ravachol, 1892ko ekainaren 11n gillotinatua; Auguste Vaillant, 1894ko otsailaren 3an; eta Émile Henry, 1894ko maiatzaren 21ean.

Magnizidioa gertatu eta berehala, Sadi Carnot lehendakariaren alargunak Ravacholen argazki bat jaso zuen postaz bere etxean, honako idazki honekin: "Il est bien vengé".

## Abestiak 
Geroago, Italiako herri-tradizioan, Caserioren inguruan, haren omenezko abesti batzuk sortu ziren. Horietako kopuru esanguratsu bat gaur egun ere abesten da. Hona hemen adibide batzuk:
* ''Le ultime ore e la decapitazione di Caserio', Pietro Cinik idatzita.
* *Partito da Milano senza un soldo*, egile ezezaguna.
* *Caserio passeggiava per la Francia*, egile ezezaguna.
* *Sante Caserio uccisore di Sadi Carnot*, egile ezezaguna.
* *La ballata di Sante Caserio*, Pietro Gorik idatzita. 
* *Il processo di Sante Caserio*, egile ezezaguna.
* *Su fratelli pugnamo da forti*, egile ezezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :«24 juin 1894 : Caserio poignarde Sadi Carnot...» 
* :«Caserio at the Guillotine», *The New York Times* (August 16, 1894)
Niveen Khashab

**Niveen Khashab** (Beirut, 1981eko uztailaren 13a ) kimikari libanoarra da. Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2017an, botikak banatzeko material hibrido berritzaileak ikertzeagatik eta zelula barneko jarduera antioxidatzailea monitorizatzeko teknika berriak garatzeagatik.

## Ikasketak 
Beiruteko Amerikar Unibertsitatean egin zituen Kimika ikasketak eta Floridako Unibertsitatean doktoratu zen.

## Ikerketak 
Nanomaterial programagarri "adimentsuak" diseinatu, sintetizatu eta erabiltzen ditu, sistemen askapen kontrolatua eta entrega ezaugarriak azpimarratuz. Material sintetiko hauek aplikazio ugari dituzte, hala nola, biologiko biomimetikoak (banaketa, detekzioa eta irudikatzea), industrialak (nanokonposatuak) eta ingurumenekoak (mintzen sintesia). 

Khashaben taldeak bereziki bentzenoaren deribatuak banatzen ditu makrozikloak eta kaiolak erabiliz ezagupen molekularraren bidez. Automihiztatzen diren kapsula ugari (SAC, *self-assembled capsules*) sortu dituzte RNA, DNA eta proteinak garraiatzeko. CRISPR-Cas9-ren kapsulaketan eta banaketan ere zentratu da geneen edizioa hobetzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gianni Meersman

**Gianni Meersman** (Tielt, 1985ko abenduaren 5a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 2007tik 2016ra.

2021ean, Alpecin taldeko kirol-zuzendari bihurtu zen.

## Palmaresa 
**2004**
* Valoniako Zirkuitua
**2005**
* Namur Tourra
**2006**
* 2. Zellik-Galmaardenen
* 3. Ardenetako Gezian
**2007**
* Georgiako Itzuliko etapa bat
* 3. Omloop Mandel-Leie-Schelden
**2008**
* Valoniako Tourreko etapa bat
* 2. Étoile de Bessègesen
* 2. Ruddervoorde Koersen
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
* 3. Plumelec-Morbihango Sari Nagusian
**2010**
* 2. Paris-Corrèzen
**2011**
* 2. Route Adélien
* 2. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Halle-Ingooigemen
**2012**
* Paris-Nizako etapa bat
* 3. Donostia Klasikoan
**2013**
* Kataluniako Itzuliko bi etapa
* Romandiako Tourreko bi etapa
* 2. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2014**
* Valoniako Tourra eta etapa bat
* Aingo Tourreko bi etapa
* 2. Gullegem Koersen
* 3. Drôme Classicean 
* 3. Ster ZLM Toerren
* 6. Quebeceko Sari Nagusian
**2015**
* Cadel Evans Great Ocean Road Race
* Algarveko Itzuliko etapa bat
* 2. Le Samynen
* 2. Omloop Mandel-Leie-Schelden
**2016**
* Espainiako Vueltako bi etapa
* 2. Valoniako Tourrean

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena vulgaris

***Mycena vulgaris*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da sukaldean erabiltzen, usain txarra eta haragi gutxi duelako.

Sinonimoak: *Agaricus vulgaris*, *Prunulus vulgaris*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 2 cm arteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik laura, heldu ondoren ertz ildaskatuak. Azal zurixka edo arre-grisaxka, erraz erortzen den geruza likatsu batez estalia, gel-testura hartzeko joerarekin. Hankak eta orrien ertzak ere gel-testura hartzen dute, baina lupa batekin behatu behar da.

**Orriak:** Dekurrente samarrak, zabal, sabeldunak, zuri-gris kolorekoak.

**Hanka:** 6 cm arteko garaierakoa, oso mehea, kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Urria, irin zaharraren usainarekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa. *Vulgaris* epitetoa ere latinetik dator, arrunta, esan ahi duen "vulgaris" hitzetik. Maiztasunez agertzen delako.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena geesterani* delakoak esporetan desberdintasun nabarmenak ditu. *Mycena clavicularis* eta *Mycena rorida* espezieek ez dute gel-testura hartzen.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Koniferoen basoetako azikulen artean. Iparraldeko mendietan (Kantabriar mendikatea, Pirinioak).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Peru, Islandia, Europa, Turkia, Errusia, Kaukasia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena zephirus

***Mycena zephirus*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Agaricus zephirus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, kanpai itxurako-ganbila, gero zabaldua, kamutsa, ertz ildaskatu zimurtsua erdiraino, zurbil zikin kolorekoa, arrosa-arrexka erdian.

**Orriak:** Mehetuaz, itsatsiak, luze linealak, zabal, zaintsu samarrak, zurixkak, lehoi kolorez zikinduak.

**Hanka:** 3 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,5 cm bitarteko lodierarekin. Ezkatatsua, ildaskatu samarra, kapelaren kolorekoa edo arre-herdoil kolorekoa purpuraz lausotua. Oinarria iletsu-hirtsutua, zuria. Tutu itxurakoa.

**Haragia:** Oso hauskorra.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du. *Zephirus* epitetoa berriz grekotik dator, udaberriko haizea, esan nahi duen "zephyros" hitzetik. Seguru asko  fantasia izena.

## Jangarritasuna 
Ez du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua 
Kapela zuriaren gainean arrosa koloreko titi bat duelako nahiko ongi ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Koniferoen baso goroldiotsuetan,

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamarroak

Kamarroa da Bakaikuko (Nafarroa) inauterietako pertsonaia. Mozorro guztiak dira Kamarro, ez dauka janzkera zehatzik. Inaute larunbatean ateratzen dira Kamarroak Bakaikun. Herriko elkartean elkarrekin bazkaldu ondoren, mozorrotu eta etxez-etxe abiatzen dira goldea garraiatuz eta hautsak botaz. Zaparra deitzen zaio Kamarroek eskuan darabilten makil luzeari, eta herritarrak eta bereziki umeak beldurtzen aritzen dira herriko kaleetan.
Johann Trollmann

**Johann Wilhelm Trollmann**, **“Rukeli“** ("zuhaitz indartsua" erromanieraz) izenaz ezaguna, (Wilsche, 1907ko abenduaren 27a - Neuengamme, 1944ko apirilaren 9) boxeolari alemaniarra izan zen. Jatorri ijitoa zuen eta 1920. hamarkdan ospetsua izan zen Alemanian. Ijito izateagatik nazien politika arrazistak pairatu zituen. Erregimen naziak, lehenik, 1933an lortutako pisu erdi astuneko titulu alemaniarra kendu zion, eta hamar urte geroago Neuengammeko kontzentrazio-esparruan hil zuten.

## Naziek eraila 
Hirugarren Reichak ijitoen aurka egindako arraza-jazarpenak, bere karrera ez ezik, bere bizitza ere hondatu zuen. 1939an Wehrmachtek deitu zion armadara; Alemaniako armadan izena emanda, Errusiako frontera bidali zuten. Hala ere, 1941ean Alemaniara itzuli zenean, Gestapok Neuengammeko kontzentrazio esparruan sartu zuen, Hanburgotik gertu.

1944ko otsailaren 09an, Johann Trollmann boxeolari ijitoa hil zuten naziek Neuengammeko esparruan. Johann Trollmann zuen izena eta romani jatorrikoa zen. 1933an Alemaniako pisu erdi-astunen txapedun izan zen, nahiz eta erregimen naziak titulua kendu zion. Berriro borrokatzera deitu zuten, baina bere estiloari uko egin ezean lizentzia kentzeko mehatxupean. Trollmann ilea horiz tindatuta eta azala talko-hautsez zurituta azaldu zen, ariar arraza karikaturizatuta. 1942an atxilotu zuen Gestapok ijitoen aurkako operazio batean. Kontzentrazio esparruan ofizialen aurka borrokatzera behartzen zuten umiliatu asmoz, eta Emil Cornelius izeneko kapoari borrokaldia irabazi ostean, honek kolpeka hil zuen; beste bertsioen arabera tiroz erail zuten. Romani herriaren martirietako bat da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jitka Votavová: “Rukeli”, or Prisoner Number 9841: Boxing champion Johann Trollmann was yet another victim of forced sterilization and racialization (*Romea*.cz, 2022ko irailak 9).

## Kanpo estekak
Russell Downing

**Russell Downing** (Rotherham, 1978ko abuztuaren 23a) Ingalaterrako txirrindulari ohia da. bere herrialdeko txapelduna izan zen bi urte jarraietan diziplina ezberdinetan.

## Palmaresa 
**1999**
* 3. 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketan
**2002**
* Brandenburg itzuliko etapa bat
* Circuit des Mineseko etapa bat
**2003**
* Britainia Handiko Txapelduna Madisonean
* Britainia Handiko Txapelduna Puntuaketan
**2004**
* Circuit des Mineseko etapa bat
**2005**
*20px 15px Erresuma Batuko errepide txirrindularitzako txapelketa
* Giro del Capoko etapa bat
* 3. Ruban granitier bretonen eta hiru etapa
**2006**
* Ardenetako Triptikoa
* Druivenkoers Overijse
**2008**
* Galesko Sari Nagusia
* 2. Irlandako Itzulian eta etapa bat
**2009**
* Irlandako Itzulia eta etapa bat
**2010**
* Valoniako Tourra eta etapa bat
**2012**
* Lillers Sari Nagusia
* Norvegiako Tourreko etapa bat
* 2. Ardenetako Zirkuituan eta etapa bat 
**2016**
* Loie et Cher Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
George Stinney

**George Junius Stinney Jr**. (1929ko urriaren 21a - 1944ko ekainaren 16a) 14 urterekin, XX. mendean Estatu Batuetan exekutatu zuten pertsonarik gazteena izan zen, eta modu berean hil zen hamasei urteko azken adingabea.

## Exekuzioa 
1944ko ekainaren 16an, Aulki elektrikoan 14 urteko George Stinney gazte afroamerikarra hil zuten AEBetako Hego Karolinan. Heriotz zigorra aplikatu zioten pertsonarik gazteena izan zen. Bi neskato zuri hiltzea egotzi zioten, nahiz eta berak esan errugabea zela. Egun bat baino gehiago iraun ez zuen prozesu batean, poliziak nerabearen aitorpena zuela adierazi zuen, baina ez zen horri buruzko idatzizko frogarik aurkitu artxibo judizialetan. Aulkia handiegia zelako mutikoarentzat, *Biblia* baten gainean eseri behar izan zuten elektrokutatzeko. Ikerketa batek ondoren frogatu zuen errugabea zela.

Exekuzioa Columbiako Hego Karolinako Espetxe Estatalean egin zen, 1944ko ekainaren 16ko goizean, krimena gertatu eta hiru hilabete baino gutxiagora.

Hirurogeita hamar urte geroago, Hego Carolinako epaile Carmen Tevis Mullenek, 2014ko abenduaren 17an, asteazkenean, agindu zuen Estatu Batuetako historiako heriotza-zigorrik gazteenak ez zuela bidezko prozesurik izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guido Trentin

**Guido Trentin** (Grandate, 1975ko azaroaren 24a-), italiako txirrindulari ohia da. 1999ean profesionaletara pasa zen Vini Caldirola taldean. bere lehenengo urtean lasterketa bat irabazi zuen eta hurrengo urtean Frantziako Tourreko Gazteen Sailkapenean bigarren izan zen.

2001ean, Cofidis taldera pasa zen eta Saunier Duval taldean bukatu zuen.

## Palmaresa 
**1997**
* Ardenetako Triptikoa
**1999**
* Tour Trans Canadako etapa bat
**2002**
* Poitou-Charentes Itzulia
* Espainiako Vueltako etapa bat
**2005**
* Joaquim Agostino Garaikurreko etapa bat
* 3. Valoniako Tourrean eta etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhize Hurtado

**Ainhize Hurtado Villalba** (Zornotza, Bizkaia, 1982ko abuztuaren 12a) bizkaitar artista da, amigurumiak (kakorratz-lanezko panpinak) egiten dituena.

## Bizitza 
Amelia Villalbaren alaba.

Gogoan du bere amonak puntuzko arropa eta mantak egiten zituela. Ainhize kakorratz-lanean hasi zen laster iloba bat izango zuela jakin zuenean. Internet bidez ikasi zuen eta bere lehen lana manta bat zen. Gero profil bat sortu zuen Instagramen eta panpinen argazkiak eta burura etortzen zaizkion ideiak partekatzen ditu.

Egiten dituen panpinen artean animaliak, superheroiak, Disney printzesak, anime estiloko marrazki bizidunetako pertsonaiak (adibidez Totoro), folkloreko pertsonaiak (Olentzero) eta pertsonaia historikoak (Frida Kahlo) daude. Bost ordutan panpina txiki eta sinple bat egin dezake eta konplexuenak gehienez 25 ordutan. Ia ez du patroirik erabiltzen, baina untxiaren patroia berak garatu zuen eta antolatzen dituen tailerretan erabiltzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Petronella van Heerden

**Anna Petronella van Heerden** (Betleem, Orangeko Estatu Librea, 1887ko apirilaren 16a - Lurmutur Hiria, Hegoafrika, 1975eko urtarrilaren 10a) ginekologo eta sufragista hegoafrikarra zen.

## Biografia 
Anna Petronellaren gurasoak Josephine Ryneva Beck Horak etxekoandrea eta François Willem van Heerden hainbat landa-hiritako magistratua ziren. Boersen komunitatearen parte zen. Boersen gerran, familiak Lurmutur Hirira joan behar izan zuen 1901ean, eta seminario higanot batera bidali zuten ikastera. 1930eko hamarkadan, Alderdi Nazional

Lurmutur Hirian hil zen 1975ean.

## Lanak 
* *Fascisme – Italië! Duitsland! Suid-Afrika?* (1938)
* *Kerssnuitsels* (1962)
* *Die 16e Koppie* (1965), bere medikuntza-ikasketei buruzko memoria
* *Geslagsregister van die Familie Van Heerden, 1701–1968* (1969)
* *Dames XVII* (1969)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
### Lotutako artikuluak 
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa
Azterketak Euskaraz

**Azterketak Euskaraz** brebetako eta baxoko azterketak euskaraz egiteko hizkuntz eskubidea aldarrikatzen duen kolektiboa da. Taldeko kideak ikasleak berak dira; helburua lortzeko, era guztietako ekintza irudimentsuak antolatu izan dituzte.

2021ean sortu zen: aurrez, baxoa euskaraz egin ahal izateko, zenbait aldarrikapen egin ziren, batez ere baxoa egiteko garaian.

## Azterketak 
* Baxoa (frantsesez, *Baccalauréat*; lagunartean, *bac* eta lehenago, *bachot*) Iparraldeko eta Frantziako eskola zein ikastoletako ikasleek lizeoa amaitutakoan goi-mailako ikasketak egin ahal izateko derrigor gainditu beharreko azterketa da, Hego Euskal Herrian egiten den selektibitatearen baliokidea. Hegoaldean, batxilergoko 2. ikasturtearen bukaeran egin beharko litzateke, 17-18 urterekin. Ezinbesteko azterketa da gero goi-mailako ikasketak egiteko.

* Brebeta (frantsesez, *Diplôme national du brevet*, DNB): Ipar Euskal Herriko eta Frantziako eskola zein ikastoletako ikasleek kolegioa amaitutakoan derrigor gainditu beharreko azterketa da. Hegoaldean, DBH3 ikasturtearen bukaeran egin beharko litzateke, 13-14 urterekin.

## Historia 
1995etik, brebetako matematika eta historia euskaraz egiteko aukera zegoen.  

2017an, zientzietako gaiak ere euskaraz egiteko aukera ireki zen. 2018an, ordea, errektoreek hezitzaileei gutun bat helarazi zieten, brebetako zientzien alorra euskaraz egiteko aukera itxiko zela ohartarazten.

Brebeta euskaraz lortzeko zer egin ote zezaketen aztertzen ari zirela, *Azterketak Euskaraz* kolektiboa sortzea erabaki zuen ikasle talde txiki batek.

## Omenaldiak 
[thumb|270x270px|2023ko [Argia Sariak|Argia Saridunak]]
Egindako lanarengatik hainbat omenaldi jaso ditu proiektuak:

* 2024an, Korrikaren 23. edizioko talde omendua izan zen: horren bidez, euskararen aldeko borroka hori jasotzen duen "Oihaletxea" dokumentala aurkeztu zuten.
* 2023an Argia Saria jaso zuen taldeak *Kanpaina onenaren* alorrean.
* 2021ean UEUk babesa eman zien Filosofiako baxoa euskaraz erantzun zuten ikasleei. Horretarako, euskaraz idatzitako filosofiari buruzko 20 liburu oparitu zion Bernat Etxepare lizeoari.  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Seaska
* Euskara hezkuntza sistemetan

## Kanpo estekak
Pierre-Ambroise Bosse

**Pierre-Ambroise Bosse** (1992ko maiatzaren 11a) Frantziako distantzia ertaineko korrikalari ohia da. Urrezko domina irabazi zuen 2017ko Munduko Atletismo Txapelketan 800 metroetan. Bossek Frantziako erregistro nazionala ezarri zuen 800m egiteko 2014. urtean, 1.42.53 denborarekin.

## Ibilbide profesionala 
Bossek brontzezko domina irabazi zuen Helsinkiko 2012ko Europako Txapelketan 800 metroetan.

2014ko uztailaren 18an, Bossek bere marka pertsonalik onena (1:42.53) hobetu zuen 800 metroko lasterketan, Herkuliseko bileran, Monakon egindako Diamanteen Ligako bilera batean; bigarren postuan amaitu zuen lasterketa Nijel Amos Botswanako atletaren atzetik. Bilera horretan, Amos eta Bosse izan ziren munduko lehen eta bigarren 800 metroetan 2014an; Bossek Frantziako erregistro nazionalaren titular berri bezala jarri zen aire zabaleko 800 metroetan.

2017ko abuztuaren 8an, gizonezkoen 800 m-ak irabazi zituen Londresko IAAF Munduko Txapelketan, 1:44.67 denborarekin. Lesioa zela eta David Rudisha ez zegoenez, 800 m-ko finala nahiko irekia izan zen. Hala ere, Bossek ez zuen korrika egin munduko liderrarengandik hurbil urte osoan, lesioengatik berandu hasi behar izan zuelako denboraldia. Finala erritmo moderatuan atera zen Brandon McBride lehen postuan pasaz 400 m-etan 50.76an. Kipyegon Bett eta Nijel Amos elkarren aurka zeuden bitartean, Bossek bide garbiagoa hartu zen kanpoaldetik, azken biran lidergoa hartzeko. Hiru metroko abantailarekin atera zen azken kurbatik. Azken aurkariak Adam Kszczot eta Kyle Langford izan ziren, tropelaren atzealdetik lasterketa berantiarra eginez, baina Bosse aurreratuegi zegoen aurkariek harrapatzeko. Emaitzen pantaila ikusi zuen, eta sinestezina zela adierazi zuen.

Bossek 2023ko abenduan kirol profesionaletik erretiratuko zela iragarri zuen, lesio batzuen ondoren.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihane Zabaleta Mujika

**Oihane Zabaleta Mujika** (Eitzaga, Zumarraga, 1979ko ekainaren 8a). Urretxuko alkatea izan zen 2011ko ekainaren 11tik 2015eko ekainaren 14ra, Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

## Bizitza 
Zumarragako Eitza auzoan jaio zen. Humanitateak eta Enpresa Zientzietan lizentziatu zen Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, Eskoriatzan.

2016-2018 bitarte aholkulari politiko lanetan jardun zuen.

2018-2021 bitarte Tokiko Garapena, Sustapen Ekonomikoa eta Enpleguko teknikaria, Beterri-Buruntzako udalan.

2021etik Hernaniko udaleko Zerbitzu Sozialetako zuzendaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
4001 Ptolomeo

**4001 Ptolomeo** asteroide baten izena da.  abuztuaren 2ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek.

## Izendapena 
Hasiera batean asteroideak 1949 PV izena zeraman. Ondoren Ptolomeo omentzeko izena eman zitzaion.

## Orbitaren ezaugarriak 
4001 Ptolomeok asteroidearen orbitak batez beste 2,287 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,873 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 2,681 distantziara. Eszentrikotasuna 0,0172 da, eta makurdura orbitala 5,45ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak 
Magnitude absolutua 13,6 da.

## Kanpo estekak
2011ko Arabako foru hauteskundeak

**2011ko Arabako foru hauteskundeak** urte horretako maiatzaren 22an ospatu ziren Arabako Biltzar Nagusiak aukeratzeko. Hauteskunde hauetan Alderdi Popularra gertatu zen bozkatuena, nahiz eta ez zuen gehiengo osoa lortu.

## Emaitzak barrutien arabera
### Aiala
### Gasteiz
### Zuia, Agurain, Añana, Kanpezu eta Guardia
## Diputatu nagusia aukeratzea

{{wikidata list 
|sparql= SELECT * WHERE {
  ?item wdt:P361 wd:Q20021394.
  ?item wdt:P1001 ?jurisdicci_.
MINUS {?jurisdicci_ wdt:P31 wd:Q20021394}

}
 |short=y
 | sort = P1001
 | columns = P1001:Udalerria,
             P1831:Zentsua,P1697:Baliagarriak,
             p726/q43093/p1111:EAJ,     
             p726/q1029761/p1111:EH Bildu,    
             p726/q2733414/p1111:PSE-EE,     
             p726/q26409131/p1111:Elkarrekin Podemos,     
             p726/q3325912/p1111:PP,     
             p726/q118799001/p1111:STOP,      
             p726/q3752721/p1111:Aulki zuriak,          
             item:Datuak 
              
| links = red
 | thumb = 60
 | freq = 180
 | header_template=Wikidata list/headerrow/Foru_Hauteskundeak_Gipuzkoa_2023
 | row_template=Wikidata list/Foru_Hauteskundeak_Gipuzkoa_2023

}}

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Erik Christoffersen Danimarkakoa

**Erik Chistoffersen** (c. 1307 – Kiel, 1331 edo 1332) Danimarkako erregea izan zen 1321etk 1326ra eta 1429tik hil zen arte, Kristobal II.a bere aitarekin batera.

Kristobal II.aren eta Eufemia Pomeraniakoaren seme zaharrena izan zen. 1321ean errege aukeratu zuten eta 1324ko abuztuaren 15ean bere aitarekin batera koroatu zuten. 1325ean Holsteingo kondeen aurkako borrokan preso hartu zuten. Bitartean, bere aita abdikatzera eta atzerriratzera behartu zuten, 1329an Gerardo III.a Holsteingoa kondearen erregeordetzapean errege txotxongilo gisa birkokatu zuten arren. Erik 1330ean askatu zuten, Gerardo III.aren arrebarekin behartuta ezkondu ondoren, baina hurrengo urtean dibortziatu egin zen. Gerra berriz hasi ondoren, Erik garaitua izan zen Danevirkeko guduan. Kielera zaurituta ihes egitea lortu zuen, eta han hil zen 1331. urtearen amaieran edo 1332. urtearen hasieran.

## Genealogia 
## Kanpo estekak