open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stuart Conquest

**Stuart Conquest** (Ilford, 1967ko martxoaren 1a) britainiar xake jokalaria da, eta Nazioarteko Maisu Handia.

Txikitatik talentu handiko xake jokalaritzat hartu izan da. 1981ean, 14 urte zituelarik, Munduko Gazte Xake Txapelketako irabazlea izan zen, sub 16. kategorian.

Conquest 1997an Erresuma Batuko Xake Azkarreko Tapelketako irabazle izan zen. 1995 eta 2000. urteetan Hastings Torneoa irabaztea lortu zuen. 2001ean Clichy (Frantzia) Torneoa irabazi zuen 14. kategorian. FIDE klasifikazioan bere puntuaziorik altuena 2601 ELOkoa da, 2001eko urrian.

2008ko Britaniar Txapelketa irabazi zuen Keith Arkellen aurka, txapelketako lehen postuan berdinduta egon ostean. 1990. urtetik aurrera Ingalaterrako xake taldearekin parte hartzen du Xake Olinpiadetan eta Europako Taldekako Xake Txapelketa.

## Kanpo estekak 
*  FIDE
*  Hastings
*  Clichy 2001
*  Chessgames.com
* Embalse 1981
* Donostia 2006
*  Liverpool 2008
Luzio Lizinio Murena

**Luzio Lizinio Murena** (latinez *Lucius Licinius Murena*) erromatar kontsul bat izan zen, Luzio Lizinio Murenaren semea.

Lehen Gerra Mitridatikoaren amaieran, Asiako probintzian geratu zen, aurretik, Gaio Flavio Fimbriak kontrolatutako bi legioren buruzagi bezala, Luzio Kornelio Silak Mitridates VI.ari utzi zion bere Pontoko erresumaren kontrola, baina Murenak, badaezpadako eraso bat egin zuen bere aurka, berriz armatzen ari zela argudiatuz, Ponto inbaditu, eta, honela, Bigarren Gerra Mitridatikoa abiaraziz. Mitridatesek K.a. 81ean garaitu zuenean, zuhurrena, Silaren aginduak bete eta Mitridates bakarrik uztea zela erabaki zuen. Hirugarren Gerra Mitridatikoan, Murena bera izan zen Luzio Lizinio Lukuloren legatua.

K.a. 65ean, pretore izan zen, eta oso ospetsu egin zen herriari eskaintzen zizkion jokoen handitasunagatik. Bere pretoretzaren ondoren, Galia Transalpinako gobernari bezala, erromatar eta probintziarren borondate onetik onura jaso zuen bere inpartzialtasunagatik.

K.a. 62an, kontsul aukeratua izan zen, Dezimo Junio Silanorekin batera, baina, kargua hartu aurretik, eroskeriagatik salatu zuen Servio Sulpizio Rufok, porrot egindako lehiakide bat. Marko Lizinio Kraso triunbiroa, Kinto Hortensio eta Marko Tulio Zizeron izan ziren Murena defenditu zutenak. Absolbitua izan zen, baina litekeena da Servio Sulpizio Ruforen salaketak funtsa izan eta Murena erruduna izatea.

Bere kontsulaldian, lege bat onartu zuen (Junia Lizinia legea), are zorroztasun gehiagoz betearazten zuena Zezilia Didia legea, lege hau, *comitia* delakoetan proposatua izan baino hiru *nundinae* lehenago aldarrikatua izan zen, eta, ordezkatu ordez, balizko faltsifikazio bat eragozteko, estatutu bakoitza kopiarazi egin zen, *aerariumean* utzia izan zena.
1912ko abuztuaren 12ko galerna

[thumb|[1878ko enbata|1878ko apirilaren 20an Bizkaiko golkoa jo zuen galerna, txalupak hondoratzen. Rafael Monleon margolariaren lana.]]
**1912ko abuztuaren 12ko galerna** Bizkaiko kostaldea jo zuen 1912. urteko abuztuaren 12an. Enbata edo galerna Bizkaiko golkoko kostaldean gertatzen den bat-bateko itsasoko haize-bolada hotz eta gogorra da; eta galerna hartan, 144 arrantzale hil ziren. Euskal Herrian XX. mendean izandako lan istripurik handiena izan zen.

## Gertakariak 
1912ko abuztuaren 12an, Bizkaiko hainbat portutako arrantzaleak txalupaz itsasoratu ziren, arratsaldero bezala, kostaldetik gertu arrantzan egiteko. Gautzen ari zuela, egun osoan izandako hego haizea bat-batean aldatu zen, eta fronte hotz bat sartu zen Islandiatik gertu zegoen borraska bati lotuta. Haizearen bat-bateko aldaketarekin batera, tenperaturak behera egin zuen, eta itsasoa zakartu zen.

Une hartan, 12-15 metroko luzerako txalupak Matxitxako lurmuturretik 50 bat miliara zeuden, eta egun hartan harrapaturikoa euren konpainiako baporera aldatzekotan ziren, portura eramateko asmoz. Enbatak gau osoan iraun zuen, abuztuaren 13aren goiza arte, eta txalupa haietako asko hondoratu zituen.

### Hildakoak 
Hondamendi hartan guztira 144 gizon hil ziren, haietatik 119 Bermeokoak, 14 Lekeitiokoak, zortzi Elantxobekoak, eta hiru Ondarroakoak. Gertaera hark Bermeon 75 alargun eta 225 umezurtz utzi zituen; eta San Roke egunean ezkonduko ziren beste 20 neska senargai barik gelditu ziren. Hilen omenezko elizkizunak 1912ko abuztuaren 23an egin ziren, Bermeoko Andra Maria elizan, eta hara etorri ziren Alfontso XIII.a erregea eta hainbat ministro.

## Oroimena 
Urtero, abuztuaren 12an, hondamendi hartan hildako arrantzaleak omentzen dituzte Bermeoko Udalak eta Galerna Taldeak.

Alargunen omenez, 2018an, *100 alargunen dantza* poeman oinarritutako abestia eta bideoklipa plazaratu zen. Mazurka bat da, soka-dantza eran dantzatua. Poema Uxue Alberdik idatzi zuen, eta Thierry Biscaryk musikatu. Koreografia Patxi Labordak egina da. Bideokliparen irudiak Bermeon grabatu ziren udan, eta bertako herriko Alkartasuna Dantza Taldeko eta Lekeitioko Dantza Taldeko emakumeen parte hartzearekin egin ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Enbata
* 1878ko enbata
* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak

## Kanpo estekak 
*  1912ko galernari buruz, *Euskaraz.net* webgunean.
* Joseba Aurkenerena: 1912ko galerna Bizkaiko kostaldean.https://zuzeu.eus/euskara/1912ko-galerna-bizkaiko-kostaldean/
Halikarnasoko mausoleoa

**Halikarnasoko mausoleoa** haitzurdin zurizko hilobi monumental bat zen, antzinate klasikoko munduko zazpi mirarietako bat. Mausoleo (, *Maúsōlos*) Kariako erregearen omenez eraiki zuten.

Historialarien arabera, Mausoloren bizitzak ez du ezer nabarmengarririk, bere hilobiaren eraikuntza izan ezik. Egitasmo hau Artemisia II.a Kariakoak pentsatu zuen, Mausoloren arreba eta emaztea zena. Eraikuntza, Mausoloren erregealdian hasiko zen, eta, beharbada, K. a. 350ean amaitua izan zen, Mausoloren heriotzatik hiru urte eta Artemisiaren heriotzatik urte betera.

Hilobi monumental hau eraikitzeko enkargua, *Satiros* eta *Piteos* arkitektoei eman zitzaien, hauek, 30x40 metroko egitura bat eraiki zutelarik. Bere gainean, joniar ordenako 117 zutabe bi ilaratan, piramide mailakatu erako sabaia eusten, eta, azken honen gainean, erregea eta erreginaren irudiak zituen koadriga baten estatua, orotara, 50 metroko altuera hartzen zuelarik. Mirari hau osatzeko, garaiko greziar eskulturagile hoberenek, bere egituran irudiak eta erliebeak zizelkatu zituzten. Orotara izan zituen estatua kopurua, 444koa izan zen, gutxi gora-behera. Gurdi bat eta lau zaldiren estatua batekin koroatua zegoen.

Alexandro Handia, barbaro eta arabiarren inbasioak eta hiriaren suntsipena jasan zituen, baina, azkenik, 1404an lurrikara batek suntsitu zuen.

XIV. mendean, San Joanen Zaldunek, behera botatzen amaitu zuten, eta hondakinak, Bodrumgo gaztelua edo Halikarnasoko San Petriren gaztelua eraikitzeko erabili zituzten. Garai honetan zehar, eraikinaren azpian, tunel batzuk aurkitu ziren, hildako erregeen sarkofagoetara iristen zirenak. Hilobia, lapurrek arpilatu zuten, eta horregatik gaur egun ez dago bere arrastorik.

Goiko estatua eta frisoren bat salbatu ziren. Gaur egun, Londresko British Museumean ikus daiteke.

## Bibliografia 
* *Bodream*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme, Paris, 2010, .

## Ikus, gainera 
* Antzinate klasikoko munduko zazpi mirariak

## Kanpo estekak 
* Antzinateko Munduko Zazpi Mirariak
Leringo Konderria

thumb|eskuinera|280px|Leringo konde, Nafarroako kondestablearen armarria
**Leringo Konderria** nafar jatorriko noblezia titulua da. Izena Lerin herritik datorkio. Egungo kondea Carlos Fitz-James Stuart da.

## Historia 
Karlos III.a Nafarroakoak sortu zuen, 1424ko abuztuaren 25ean, bere alaba Joanarentzat. Hau Luis Beaumontekoa Nafarroako kondestablearekin ezkondu zenez, titulu biak loturik geratu ziren. 1430 aldean, Nafarroako kondestable izena eman zitzaion antzinako Nafarroako Erresumako alferezari. Karguaren eginkizunak zehazgaitzak baziren ere, nagusiena Nafarroako Gorteetan Estamentu Militarraren (nobleziarena) burua izatea zen.

Karlos II.a Nafarroakoak 1379an Karlos Beaumontekoa bere iloba erresuma-alferez izendatu zuen. 1433an Luis Beaumontekoa bere semeak jarraitu zion, jadanik Nafarroako kondestable titulua erabiliz eta lehendabiziko Leringo kondea zena. Honek, Nafarroako Gerra Zibilaren garaian, Karlos Vianako Printzearen jarraitzaileak gidatu zituenez, hauek beaumontarrak izena hartu zuten. 1464an bere semea zen Luis III. Beaumontekoa, bigarren Leringo kondea izan zuen ordezkaria. 1508an bere iloba zen Luis bihurtu zen konde. Nafarroako konkistan Fernando Katolikoa lagundu zuenez, 1513an lurrak ez ezik Nafarroako kondestable titulua ere berreskuratu zituen.1520ean Karlos I.ak Vianako Printzeak emandako pribilegio berretsi zuen.

1530an Luis V. Beaumontekoak titulua jarauntsi zuen. Leringo kondea izan zen 1565ean hil arte. Kondesa berria Brianda Beaumontekoa zen, 1564an con Albako dukearen bigarren semea zen Diego Toledokoa ezkondu zuena. 1565ean Filipe II.a Espainiakoak Diego Nafarroako kondestable izendatu zuen. 1585 Diegoren anaia nagusia zen Fadrique oinordekorik gabe hil eta Alabako duke bihurtu zen.Ezkontza-hitzarmenetan tituluak ez batzea adostu arren, Brianda eta Diegoren semea zen Antonio Alvarez Toledokoa 1588an Leringo seigarren konde, Albako bosgarren duke eta Nafarroako kondestable bihurtu zen. Ordutik aurrera, titulua Albako etxearekin lotuta izan da.

Basailuak gobernatzeko eta ondareak administratzeko, kondestableak zenbait ofizial zituen Konderriko Alkate Nagusiak zuzenduta. Leringo kondeak, 1822 arte, konderriko herrietan Alkate Nagusia izendatzeko eskubidea izan zuen. Bertokoek Alkate edo ofizialekin arazoak izanez gero, Nafarroako epaitegietara jo behar izan zuten.

## Kondeen zerrenda 

## Tituluak 
1775. urtean Leringo kondeak titulu hauek zituen: Leringo kondea, Erresumako Kondestable eta Kantzelari Nagusia eta Larraga, Deikaztelu, Allo, Arroitz, Mendabia, Sesma, Carcar, Zirauki, Arruazu, Zare, Eslaba, Otxobi, Villamayor de Monjardin, Goldaratz, Deioko gaztelua eta Doneztebeko hiribilduen jauna.

1520an Espainiako handikien zerrenda egin zutenean, titulu hau jatorrizko handitasuna zutenen artean zegoen.

## Geografia 
200px|eskuinera|frame|Kokapena.
Konderria Lerin, Carcar, Sesma, Mendabia, Andosilla, Deikaztelu eta Allo herriek osatua zen. Azken biek Jurramendiko eskualdean zeuden eta besteak Lizarreriko erriberan, hau da Jurramenditik Ebroraino zihoan.

Hona hemen eskualdeko biztanleria:

## Kanpo estekak 
* Leringo kondeen genealogia
Aragoiko Konderria

**Aragoiko Konderria** (; ) edo **Jakako Konderria** Aragoi ibaiaren haranean, euskaldunen lurraldean zegoen frankoen markako konderri txikia zen. Erdialdeko Pirinioetan zegoen, eta Anso, Hecho eta Canfranc biltzen zituen bere baitan, Jaka hiriburu zuela. Karolingiarrek burututako Akitaniaren eta Baskoniaren konkista (769) hertsiki lotuta dago Pirinioen kristautzearekin eta mendiko monasterioen zein Aragoien sorrerarekin. Nahiz eta VIII. mendeko bukaeran edo IX. mendeko hasieran karolingiarrek sortua izan, laster Iruñeko Erresumaren eremuan erori zen. Nafarrek 922an bereganatu zuten. XI. mendean Aragoiko Erresuma sortzeko lagunduko zuen.

## Aragoiko kondeen zerrenda 
* ?–809: Auriol (nonbait 802 baino lehen hasi zen)
* 809–820: Aznar I.a Garindoitz
* 820–833: Gartzia *Gaiztoa*
* 833–844: Garindo Gartzeitz
* 844–867: Garindo I.a Aznaritz
* 867–893: Aznar II.a Garindoitz
* 893–922: Garindo II.a Aznaritz

Garindo II.a Aznaritz hil ondoren, konderria Iruñeko Erresuman eremuan sartu zen. Iruñeko erregeek zenbait noble aukeratu zituzten konde izateko (berez subiranotasuna izan ez zuten arren). Gutxi dokumentatutako zerrenda honetan, izen hauek daude:

* Guntislo Garindoitz, Garindo II.a Aznaritzen sasikumea.
* Orti Ximenez, 947 ingurukoa.
* Gonzalo Antso, Antso II.aren semea (970–994), Urraka Fernanditz amaren babespean aritu zuena.

## Bibliografia 
* Bisson, T. N. *The Medieval Crown of Aragon: A Short History*. Oxford: Clarendon Press, 1986. .
* Ricardo del Arco y Garay. *España Christiana: Hasta el año 1035, fecha de la Muerte de Sancho Garcés III*. Madril: Espasa Calpe, 1964.

## Kanpo estekak
Sobrarbeko Konderria

**Sobrarbeko Konderria** () Cinca eta Gallego ibaien arteko lurraldeetan zegoen frankoen markako konderri txikia zen.

## Historia 
Sobrarbe *Marca Hispanica* izeneko frankoen eskualdeko konderria zen. Bere hasierako historia bertako kondairekin lotuta dago, batzuen ustez Eneko Arista, lehendabiziko Iruñeko erregea, Sobrarbeko kondea ere omen zen. Beste kondaira batek dio Gartzia Ximeno izeneko baskoi buruzagi batek 724 inguruan errebelatu zela musulmanen aurka. Bataila batean, kristauek galtzen ari zirela, gurutze gorri bat agertu zen arbola baten gainean. Horrek kristauei indarra eman eta bataila irabazi zuten. Bataila hartako lekua gurutzea "arbola gainean (latinez: *sobre arbre*)" izena hartu zuen. 

X. mendean,  Ribagortzako konderriak Sobrarbeko konderria bereganatu egin zuen. Antso III.a Nagusia Dadildis Le Pailharseko oinordekoa zelako aitzakiarekin eskualdea okupatu zuen (1016–1019). Hil eta gero, Gonzalo Antso semea, Sobrarbe eta Ribagortzako errege bihurtu zen. 1038an Gonzalo hil zenean, Ramiro I.a Aragoikoa anaiak konderri biak lortu eta Aragoiko Erresuma sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* “Edad Media cristiana”. *Atlas de Aragon*
* “Sobrarbe”. *Románico Digital*
* “El origen del condado de Sobrarbe”. *Leyendas de Huesca. Recopilación de leyendas de la provincia de Huesca*
* Ramos y Loscertales, José María (1981) “Los Rueros de Sobrarbe”. Diputación Provincial de Zaragoza, Institución "Fernando el Católico" ISBN: 84-00-04983-7
* Durán Gudiol, Antonio. “Aragón, Sobrarbe y Ribagorza en los siglos IX y X, geografía condal”. in: Miguel Beltrán Lloris, José Luis Corral Lafuente, Esteban Sarasa Sánchez, Eliseo Serrano Martín koord. (1991) *Atlas de historia de Aragón* ISBN:84-7820-106-8
* Ubieto Arteta, Agustín “El Pirineo aragonés hasta 920”. *Cuando Aragón no ere Aragón.* 
* Ubieto Arteta, Antonio (1960) “Sobrarbe y Ribagorza entre los años 1035 y 1045”. in: *Estudios en torno a la división del Reino por Sancho el Mayor de Navarra. Príncipe de Viana*,  ISSN: 0032-8472, 21. urtea, 80-81 zk., 163-236 or.
Dezimo Junio Silano

**Dezimo Junio Silano** () Erromatar Errepublikako kontsula izan zen K.a. 62an

K.a. 70ean edila izan ondoren, kontsul izateko asmoan porrot egin zuen K.a. 63an, baina urte bete beranduago lortu zuen, eta kontsul izan zen K.a. 62an Luzio Lizinio Murenarekin batera, Luzio Sergio Katilinaren hautagaitza garaituz. Honek, bigarren aldiz porrot egin ondoren, K.a. 63an ere aurkeztu baitzuen kontsul izateko bere hautagaitza, bere bigarren konspirazioa egin zuen. Silanok, Murenarekin batera, Lizia Junia legea proposatu zuen.

Gaio Julio Zesarren maitalerik garrantzitsuena izan zen Servilia Zepionisen bigarren senarra izan zen, honengandik, adulterioagatik banandu zelarik. Serviliarekin, hiru alaba izan zituen, horietako bat, Marko Emilio Lepido triunbiroarekin ezkondua, beste bat, Gaio Kasio Longinorekin, Zesarren hiltzailea izan zena. Serviliaren seme zen Marko Junio Brutoren aitaordea ere bazen.

Silano, gaixotasun luze bat jasan ondoren hil zen.
Ontzalu I.a Sobrarbe eta Ribagorzakoa

**Ontzalu I.a Sobrarbe eta Ribagorzakoa** —; — (? – 1043ko ekainaren 26), Iruñea eta Gaztelako infante eta Sobrarbe eta Ribagorzako kondea (1035–1045) zen.

## Biografia 
Aita Antso III.a Nagusia eta ama Munia Gaztelakoa zituen.

Antso III.a Nagusia hil zenean berak zuzendutako lurraldeak banatu zituen: Ramirok Aragoiko konderria, Fernandok Gaztelako konderria eta Gartziak Iruñeko Erresuma lortu zuten. Ontzaluk, berriz, Ribagorza eta Sobrarbeko konderriak lortu zituen.

Gartzia III.a Iruñeko erregearen basailua zen. Gauzaeza eta gaizki hartutako erregetzat hartua, basailuek Ramiro anaiari jo ziotela. Izan ere, bera hil eta hamarkada bat baino ez zen igaro eta ez zen agertzen Ribagorzako buruzagien zerrenda batean. Esan dute *Ramonat de Uasconya* izeneko bere zaldun batek hil zuela, Lascorzetik gertu.

1043ko ekainaren 26an hil zuten, Ramiro sasianaiak konderriak lortuz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Zurita, Jeronimo. *Anales de la Corona de Aragón I*. Antonio Ubieto Arteta eta Desamparados Perez Solerrek argitaratua. Valentzia: 1967.
* Nelson, Lynn. *The Aragonese Acquisition of Sobrarbe and Ribagorza*. 227-236. orr: 1982.

## Kanpo estekak
Toga praetexta

thumb|Toga praetexta
**Toga praetexta** delakoa, gorrindolean brodatua, erromatarrek, une handietan erabiltzen zuten jantzi bat zen. Jantzi hau erabiltzeko eskubidea, umeek (16 urte baino gutxiagokoek) eta magistratura altu batetara iritsi zirenek zuten (aulki kurul batean eseriz).

## Kanpo estekak
Kirta

**Kirta**, errege mitiko bat izan zen, Mitanniko dinastiaren sortzailetzat hartzen dena. Ustez, K. a. XVI. mendean izan zen errege.

Ez dago bere erregealdiari buruzko inskripziorik. Ugariteko taulatxo batean dagoen istorio epiko batek, bere bizitzaren historia eleberria bailitzan kontatzen du:

Behin bere seme-alaba guztiak eta emaztea hil ondoren, erregeak amets bat izan zuen, non jainko sortzailea agertu zitzaion, euriaren jainkoa zen Baali laguntza eskatzeko irakatsi ziona, horretarako, emazte berri bat lortzeko espedizio bat abian jarri zuelarik. Bidean, Asherah jainkosaren santutegi bat aurkitu zuen, urrezko estatua bat eskeintzea promes egin ziona, emazterik aurkitzen bazuen.

Kirtak emaztea aurkitu zuen, honekin zenbait seme izan zituelarik, baina Asherah jainkosari eginiko promesa ahaztu zuen, jainkosak, gaixotasun batekin zigortu zuelarik. Gaixotasun honetan zehar, bere seme nagusiak tronutik bota nahi izan zuen, baina Kirtak begizko bat bota zion, eta une honetan amaitzen da testua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiyosu (Aichi)

, Japoniako hiria da, Aichi prefeturan kokatua dagoena, Nagoiaren ipar-mendebaldeko mugan. 2014ko erroldaren arabera 66.062 biztanle ditu. Hiriko gazteluagatik da ezaguna.

## Geografia 
Shonai ibaiaren aho ondoan kokatua dago eta bertatik hurbil daude Shi eta Gojo ibaiak ere.

## Historia 
Kamakura, Kyoto eta Ise santutegi handia elkartzen zituzten Nakasendō eta Minoji errepideek bat egiten zuten tokian kokaturiko posta-hiria izan zen Kiyosu. Muromachi Aroan gaztelua eraiki eta bertatik kontrolatu zuen Oda leinuak Owari probintzia osoa.

Edo Aroan ordea Tokugawa Ieyasuk gaztelua eraitsi eta bertako harriak hegoaldera eraman zituen toki estrategiko hobean Nagoiako gaztelua eraikitzeko. Meiji berrezarkuntza hasi zenean nekazal eremua zen erabat. Kiyosu herria 1889ko abuztuaren 1ean ezarri zen.

2005ean antzinako Kiyosu, Nishibiwajima eta Shinkawa herriak batu eta egungo hiria osatu zuten.

## Ondasun nabarmenak 
* Kiyosuko gaztelua
* Kawara santutegia

## Iruditegia 

Irudi:Kiyosu Castle.JPG|Kiyosuko gaztelua.
Irudi:Kawara-Jinja Kiyosu03.jpg|Kawara santutegia.
Irudi:|.
Irudi:|.

## Herritar ezagunak 
* Akira Toriyama (1955-) manga marrazkigilea

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
* Kiyosuko webgune ofiziala
Lammasu

[300px|eskuinera|thumb|Lammasua, [Pergamo Museoa|Pergamoko Museoa, Berlinen.]]
**Lammasua, Lamassua** edo **Lamasua**, izaki mitiko bat da asiriar erlijioan. Giza burua, lehoi edo zezen gorputza eta arrano hegoak ditu. Hirietako ateak eta tenplua eta jauregia bere barnean hartzen zituzten hirietako gune gotortuak  zaintzen zituzten, oro har, bikoteka. Lau edo bost hankekin irudikatzen ohi ziren. Bosta hanka egitean, aurrez aurre ikusita, gelditik zeudela ematen zuten, baina alde batetik ikusita, bisitaria ateen artetik pasatzen zenean, animalia  mugimenduan zegoela ematen zuen, eta hurbiltzen zen oro hiltzen zuten, erabat onak edo gaiztoak ziren pertsonak izan ezik.

Buruan adarrak izaten zituzten, Mesopotamiako jainko-jainkosen irudietan ohikoak dibinitatea irudikatzeko.

Honen antzerako izakiak dira esfingea, shedua eta serafina.

Artearen historian garrantzi handiko elementuak dira, Asiriar eskulturaren kalitatearen eredu. Erdi Erliebeko eskulturak dira eta, aldi berean, arkitektura osagaiak.
[300px|thumb|Lammasua, [Pergamo Museoa|Pergamoko Museoa, Berlinen.|erdian]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Munez, Everett: Lamassu. Guardian sculpture Britannica.
Pergamo Museoa

**Pergamo Museoa** () Museoen uhartea bezala ezagutzen den multzoko zati da, Berlingo eraikinik ezaugarritsuenetako batzuk biltzen dituena.

1930. urtean inauguratua izan zen museo honen originaltasuna, bere kontzeptu propioan dago: Eraikina, ez zen arte lanak izateko eraiki, baizik eta lehenik, arte lanak ekarri zirela, ondoren, horien inguruan eraikina eraiki zelarik. Honela, arte lanek eurek, horietako gehienak arkitektonikoak direnak, museo honetako horma eta zutabeak eratzen dituzte.

Museo honetako gunerik nabarmengarrienak, Islama, Erroma, Grezia eta aro helenistikoari eskainitakoak dira (Pergamo hiria barne, hiri honek, museoari izena ematen diolarik), eta, batez ere, Mesopotamia eta Ekialde Hurbilari eskainitakoak. Aipa daitezkeen arte lanen artean, Pergamoko Zeusen Aldarea, Miletoko erromatar azokaren atea, Babiloniako Ixtarren Atea, estatua helenistikoak, Espinario ospetsua bezala, eta baita kalifa baten bizilekuaren zati bat ere.

Image:Pergamonmuseum Pergamonaltar.jpg|Zeusen Aldarea
Image:Markttor von Milet.jpg|Miletoko Azoka
Image:Pergamonmuseum Babylon Ischtar-Tor.jpg|Ixtarren Atea

## Kanpo estekak 
* Pergamoko Museoaren webgune ofiziala
Ribagorzako Konderria

**Ribagorzako Konderria** (; ; ) Esera eta Isabena ibaien arteko lurraldeetan eta Noguera Ribagorzana ibaiaren arroan zegoen frankoen markako konderri txikia zen.

## Historia 
Karlomagnok zuzendutako konkistan, Gilen I.a Tolosakoak Pallars eta Ribagortzako eskualdeak okupatu zituen eta *pagi* moduan bereganatu zituen. 833an Aznar Galindo, Urgell eta Cerdanyako kondeak konderriak konkistatu zituen, eta konderriak mantendu zituen 844an Fredol Tolosakoak bota arte.

872an, bertoko Ramon I.a Pallars-Ribagorzakoa baskoiak independentzia berreskuratu zuen eta inguruko estatuekin harremanetan hasi zen konderria sendotzeko: horrela 905ean Antso Gartzeitz bere loba Iruñeko errege izateko estatuko kolpean hartu zuen parte eta Banu Qasiekin ere harremanetan hasi zen. Horrela hasi zen Ribagortzako kondeen leinua:
* Ramon I.a Pallars-Ribagorzakoa (872–920)
* Bernardo Unifredo (920–950/955)
* Ramon II.a Ribagorzakoa (950/955–970)
* Unifredo Ribagorzakoa (970–979)
* Arnau Ribagorzakoa (979–990)
* Isarn Ribagorzakoa (990–1003)
* Tota Ribagorzakoa (1003–1011)
* Gilen Ribagorzakoa (1011–1017)

1017an kondea oinordekorik gabe hil eta 1018an Antso III.a Nagusiak konderria okupatu zuen, Munia Gaztelakoa Ramon II Ribagorzakoaren aitzakiarekin.
1035ean, Gonzalo I.a Ribagorzakoak hartu zuen. Hau hil ondoren, Ramiro I.a Aragoikoa Sobrarbe eta Aragoiko konderriekin batera Aragoiko Erresuma sortu zuen.

1322an, Jaime II.a Aragoikoak konderria bere semeari eman zion. Horrela konde berriak sortu ziren:
* Piarres IV.a Ribagorzakoa (1322–1381)
* Alfontso IV.a Ribagorzakoa (1381–1412)
* Alfontso V.a Ribagorzakoa (1412–1425)
* Alfontso VI.a Ribagorzakoa (1469–1485)
* Joanes II.a Ribagorzakoa (1485–1512)
* Alfontso VII.a Ribagorzakoa (1512–1533)
* Martin I.a Ribagorzakoa (1533–1565) eta (1573–1581)
* Joanes Alfontso I.a Ribagorzakoa (1565–1573)
* Fernando II.a Ribagorzakoa (1581–1592)
* Frantzisko I.a Ribagorzakoa (1592–1598)

Filipe II.a erregea zela, guda zibila hasi zen bertokoek erregearen menpe eta ez jaunen menpe egon nahi zutelako. Guda bukatu eta erregeak konderria desegin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aragoiko Erresuma

**Aragoiko Erresuma** 1035ean sortu zen, Ramiro I.ak Aragoi, Sobrarbe eta Ribagortza konderriak elkartu zituenean. 1707an bukatu zen, Filipe V.a Espainiakoak "*Decretos de Nueva Planta*" izeneko dekretuak promulgatu zituenean. Errege-dekretu honen bitartez Espainiako Erresuman sartu zen.

## Historia 
### Aragoiko konderria 
Andregoto Galindo II.a Aragoikoaren alabak Gartzia Antso Nafarroako erregea ezkondu zuenean estatu biak elkartu ziren. Hala ere Aragoiko konderriak bere izaera propioa mantendu zuen.

1035ean Ramiro Antso III.a Nagusiaren semeak Aragoi, Sobrarbe eta Ribagorza konderriak batu zituen, Aragoiko lehendabiziko errege bihurtuz.

Baina benetako legezkotasun Antso Ramirez eta Piarres I.a erregeek lortu zuten erresuma Aulki Santuren babespean kokatuz.

### XI-XII. mendearen hedapena 
Ramiro I.ak zuen errekonkista grina bere oinordekoek hobetu zuten.

1076an anaiak Antso IV.a Nafarroakoa hil zuenean, nafarrek Antso Ramirez orduko Aragoiko erregea izendatu zuten Nafarroako errege. Era horretan erresuma biak batu ziren berriro.

Piarres I.a erregeak (1070 - †1104) Huesca konkistatu zuen (1095), Zaragozako Al-Musta'in II.a Alcorazeko Batailan irabazi ondoren. 1101ean Barbastro eta Sariñena eta 1104an Tamarite de Litera okupatu zituen. Erreinaldi honetan infantzoien forua ere argitaratu zen.

Alfontso I.a *Borrokalaria* erregeak (1104 - †1134), Gaskoniako nobleteriaren laguntzaz, Tutera, Tarazona, Calatayud, Daroca eta Zaragoza konkistatu zituen. Zaragozarekin taifa osoa erori zen eta orduko mendi-erresumak zeharo aldatu zuen.

Erregeak ez zuen seme-alabarik izan eta testamentuan erresuma zenbait Militar Ordenentzat utzi zuen. Hala ere, testamentua ez zen errespetatua izan eta Aragoiko nobleek, Jakan bilduak, haren anaia Ramiro izendatu zuten errege. Bestetik, nafarrek Gartzia V.a Nafarroakoa aukeratu zuten.

### Aragoiko koroa 
1150ean Petronila Aragoikoa Ramiro II.a Aragoikoaren alaba bakarrak Ramon Berenguer IV.a Bartzelonako kondea ezkondu zuen. Bion semea Alfontso II.a lehendabiziko *Aragoiko errege* eta *Bartzelonako kondea* zen.

Fernando II.ak (1479 - 1516) Elisabet I.a Gaztelakoa ezkondu zuen. Bion iloba zen Karlos I.a erresuma bietako errege zen, baina erresuma bakoitzak bere usadio eta legeak zituen.

1700an Karlos II.a hil eta oinordekoa nor izateko guda hasi zen. Alde batetik, Filipe Anjoukoa zegoen eta bestetik, Karlos Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea. Aragoiko erresumak azkenaren alde egin eta, Filipe Anjoukoak guda irabazi zuenean *Decretos de Nueva Planta* izeneko dekretuak promulgatu zituen. Dekretu hauen bitartez Aragoik zituen erakunde guztiak desagertu ziren eta Espainiak zentralizatu zuen boterea.

## Ikus, gainera 
* Aragoiko erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
Peter Camenzind

***Peter Camenzind*** (*Peter Camenzind*), Hermann Hesse idazle alemaniarraren lehen eleberria da. 1904an argitaratu zen. Idazlanak Hesse kezkatzen zuten gaietako asko ditu.

## Argumentua 
Eleberria honako esaldi honekin hasten da: *Hasieran bazen mitoa, Jainko handiak indiar, greko eta germaniarren arimak inspiratu eta aditzera ematen zituen bezala, horrela dihardu egunero berriz ere haur bakoitzaren arima inspiratzen.* Guztiz poetikoa da idazlan hau eta protagonistak berak poeta bihurtu nahi zuen. Peter Camenzindek Hesseren beste protagonista batzuk (adibidez, Estepako otsoa liburuaren Harry Haller) gogorarazten dizkigu. Haiek bezala, oso sakonki sufritzen du. Bere bidaia askotan (Alemania, Italia, Frantzia eta Suizatik), paisaiak eta jendearen emozioak dastatu nahi zituen. Liburuaren azken zatian San Frantzisko Asiskoaren ereduari jarraitu zion gizon elbarri bat zaintzen.

Peter Camenzindek bere ama galdu zuen gazte izanik. Horregatik, eta bere aitaren izaera bihozgabea dela eta, bere mendietako herrixka utzi zuen unibertsitatera joateko eta, bide batez, mundua ezagutzeko. Rosi Girtannerrekin maitemindu zen eta Richarden lagun min bihurtu zen. Hau hil zenean dena utzi zuen eta mundutik joan zen bizitzaren esperientzia anitzak dastatzera.

Bere aitaren eraginez, ardoa hartu zuen bizitzari aurre egiteko laguntzat. Elizabethekin maitemindu zen, baina hau beste mutil batekin ezkondu zen. Italiatik egindako bidaia batek guztiz aldatu zuen Peter, gauzen barruan edertasuna ikusteko bere gaitasuna sendotu zuen. Hala, Boppi elbarria zaintzen, beste gizakiak maitatzea zer zen esperimentatu zuen. Boppik eta Peterrek adiskidetasun sendo eta ederra gauzatu zuten. Boppi hil zenean Peter Camenzind bere herrira itzuli zen bere aita zaharra zaintzera eta, horrela, bere bizitzaren azken lana betetzera.

## Pertsonaiak 
* **Peter Camenzind**: eleberriaren protagonista.
* **Konrad Camenzind**: Peterren osaba, ideia bitxiak eduki eta gauzatzen zituena, normalean arrakastarik gabe.
* **Rösi Girtanner**: Peterren lehen maitasun sekretua.
* **Richard**: piano-jolea, Peterren eraikin berean bizi eta bere lagun min bihurtu zena. Itota hil zen.
* **Erminia Aglietti**: margolaria. Richardek aurkeztu zion Peterri eta hau maitemindu egin zen. Hori azaldu baino lehen, Peterrek jakin zuen Erminia beste batekin maiteminduta zegoela.
* **Elisabeth**: Peterren beste maitasun bat, beste mutil batekin ezkondu zen Peterrek zalantza asko izan zituelako bere maitasuna azaltzeko.
* **Annunziata Nardini**: alarguna, Peter Italian egon zenean bere etxejabea izan zena. Peterrekin ezkontzeko ilusioa izan zuen.
* **Zurgina eta bere sendia**: Peterren lagunak. Alaba txikiena hil egin zen.
* **Boppi**: Zurginaren koinatu elbarria. Hasieran Peterrek nazka sentitu zuen beragatik. Gero adiskidetasun handia sortu zen haien artean eta Peterrek bere etxera eraman zuen. Han zaindu zuen Boppi hil zen arte.

## Kanpo estekak
Shedu

Mesopotamiako mitologian, **shedua**, lammasuaren antzerakoa, izpiritu babesle bat da. Zezen gorputza, arrano hegoak eta giza burua ditu. Bikoteka, hiri, tenplu eta jauregien sarreran irudikatuta zegoen, izpiritu gaiztoak eta etsaiak urruntzeko.

## Galeria 

Irudi:Human-headed Winged Bulls Gate Khorsabad - Louvre 01a.jpg|Dur Sharrukineko Ateetako bat, Louvreko Museoa
Irudi:Human headed winged bull Louvre AO19859.jpg|Bajorrelieve que adorna la puerta n°3 de Dur Sharrukineko 3. atea apaintzen duen baxuerliebea, Louvreko Museoa
Irudi:Human headed winged bull facing.jpg|Sargon II.ak Dur Sharrukinen eraikitako jauregiaren baxuerlibea
Irudi:Human headed winged bull profile.jpg|Bajorrelieve del palacio construido por Sargon II.ak Dur Sharrukinen eraikitako jauregiaren baxuerliebea
Irudi:Louvre assyrian gate DSC00911.jpg|Dur Sharrukineko ateetako bat, Louvreko Museoa
Irudi:Human-headed winged bull Khorsabad facing - Louvre 01a.jpg|Dur Sharrukineko ateetako bat, Louvreko Museoa

## Ikus, gainera 
* Lammasu
* Dur Sharrukin

## Kanpo estekak 
* Shedu, Louvreko Museoa, irudia eta deskribapena
Costa Brava

**Costa Brava** (katalanez  ahoskatua; «kosta arrokatsua» euskaraz) Kataluniako kostaldearen eremu nagusi eta ezagunenetarikoa da, 214 kilometrotako luzerarekin Gironako probintzian zabaltzen dena Portboutik Blanesera, Alt Empordà, Baix Empordà eta Selva eskualdeak barne hartuz.

## Historia 
"Costa Brava" izena lehenengo aldiz argitaratu zuen Ferran Agulló poeta eta idazleak "La Veu de Catalunya" egunkarian 1908ko irailaren 12an, kostaldearen zati handi batek eskaintzen duen paisaia harkaiztsu eta malkartsua kontuan hartuta.

1930eko hamarkadan lehenengo bainulariak hasi ziren modu esanguratsu batean hango hondartzak bisitatzen, baina 1950eko eta 1960ko hamarraldietan benetako gorakada gertatu zen, turismo eztanda bihurtuz.

## Udalerriak 
Iparraldetik hegoaldera hauek dira kostaldeko udalerriak: Portbou, Colera, Llançà, El Port de la Selva, Cadaqués, Roses, Castelló d'Empúries, Sant Pere Pescador, L'Armentera, L'Escala, Torroella de Montgrí, Pals, Begur, Palafrugell, Mont-ras, Palamós, Castell-Platja d'Aro, Sant Feliu de Guíxols, Tossa de Mar, Lloret de Mar eta Blanes.

## Gune babestuak 
Ingurune guztiaren %30 inguru babestuta dago, hurrengo toki hauek nabarmentzen direlarik:
* Creuseko lurmuturreko natura parkea.
* Aiguamolls de l'Empordàko natura parkea.
* Medas uharteak
* Ses Negres itsas-babesgunea.
* Lorategi botanikoak.
* Hainbat hondartza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Costa Bravako turismo webgune ofiziala
El-Kurru

**El-Kurru** Nubiako herri bat da, Napatako erregeen lehen nekropoliaren ondoan dagoena.

K.a. IX. mendea arte, nubiarrak tumuluetan lurperatzen ziren. Garai honetan, erregeek, euren burua Amaniri (Amon) gomendatzen zioten. Gainera, euren tituluak, Egiptoko faraoien berdinak edo antzekoak izan ziren. Alararen hilobian (K.a. 795-K.a. 760 inguru), egiptoar ikurrak aurkitu dira, baita beste errege batzuen hilobietan ere.

K.a. VIII. mendearen erdialdean, Piankhi erregeak, Egiptokoaren oso antzekoa zen lurperaketa sistema bat ezarri zuen, tumuluak, piramide bihurtuta. Erregeen hilobiak El-Kurrun aurkitu dira, Tanutamanirena barne, K.a. 664tik K.a. 643 arte errege izan zena, bere aurreko errege izan zen Taharqok, Nuriko hilerria inauguratu zuenean, El-Kurrukoa ordezkatu zuena K.a. 664an.

Tanutamaniren piramidea mutur batean dago, Shabakorenaren ondoan. Honen artean erdian espazio bat dagoelarik, Pianjyrena dago, handiena. Kashtarena bigarren dago, Tanutamanirenaren kontrako aldean, lerrokaturiko zortzi piramide eta zenbait eraikin dituen talde batean.

Erreginen hamalau piramideek, zazpi metroko luzera dute albo bakoitzean (erregeen piramideek 10 metro inguru). Ipar-ekialdean, 24 zaldiren hondarrak ere aurkitu dira, ziur aski, Nubiako faraoien borroka gurdienak, baita bi zakur ere.

## Kanpo estekak
Mikel Abrego

**Mikel Abrego** (Andoain, Gipuzkoa, 1970eko abenduaren 14a) gipuzkoar musikaria da. Bere ibilbide guztian, Euskal Herriko hainbat talde eta bakarlarirekin ibili da jotzen. 1989an hasi zen BAP!! taldean jotzen, 1991an Negu Gorriak taldean, 1995ean Parafünk taldean eta 1996an Nacion Reixa taldean. Honez gain, -Gailu proiektua sortu zuen 2002an Luís Andrérekin batera. 2004an berriz, Inoren Ero Ni taldean jotzen hasi zen.

Fermin Muguruzarekin ere ibili da bateria jotzen eta Anari Azkoitiarrarekin ere jotzen du gaur egun. Andoaingo Garate estudioetan ere lan egiten du Kaki Arkarazorekin batera.

## Diskografia 
### Bap!! 
* Zuria Beltzez (Basati Diskak, 1992).
* Lehertzeko garaia (Esan Ozenki, 1994).
* ...Ta Bestela Ondo? (Esan Ozenki, 1996). VHS.
* Bazen (Metak, 2003)

### Negu Gorriak 
* Gure Jarrera (Esan Ozenki, 1991). LP eta CD.
* Herrera de la Mancha. 90-12-29 (Esan Ozenki, 1991). VHS.
* Gora Herria (Esan Ozenki, 1991). Maxisingle.
* Tour 91+1 (Esan Ozenki, 1992). VHS.
* Borreroak Baditu Milaka Aurpegi (Esan Ozenki, 1993). LP eta CD.
* Negu Gorriak Telebista (Esan Ozenki, 1994). VHS.
* Hipokrisiari Stop! Bilbo 93-X-30 (Esan Ozenki, 1994). Zuzeneko Diska
* Ideia Zabaldu (Esan Ozenki, 1995). LP eta CD.
* Ustelkeria (Esan Ozenki, 1996).
* Salam, Agur (Esan Ozenki, 1996). CD.
* 1990 - 2001 (Metak, 2005).

### Nacion Reixa 
* Safari mental (Esan Ozenki, 1997).

### Parafünk 
* Prologo (Novophonic, 1996).
* Disco Nudo (Novophonic, 1997).
* Desenlace (Novophonic, 1997).
* Epïlogo (Novophonic/Esan Ozenki, 1997)
 
### -Gailu 
* Kutxa beltza (Metak, 2002).
*Begiak, egiak ba ote? (BideHuts, 2021)

### Inoren Ero Ni 
* *Inoren Ero Ni* (Metak, 2004)
* *Gronhölm* (Bidehuts, 2008)
* *Fosbury* (Bidehuts, 2009)
* *Fregoli* (Bidehuts, 2011)

### Javi P3z Orquesta 
* Sports (HiTop, 2004).
* Ping Pong (Beatfanatic Remixes) (HiTop 2004).
* El Pinball, Domino, Futbol-in (Dave da Gato, Diesler, Watch TV Remixes) (HiTop, 2005).

### Fermin Muguruza 
* FM 99.00 Dub Manifest (Esan Ozenki, 2000). CD.
* In-komunikazioa (Metak-Kontrakalea, 2002). CD.
* Sala Apolo, Barcelona 21/01/04 (Metak-Kontrakalea, 2004)

### Anari 
* Anari (Esan Ozenki, 1997).
* Habiak (Esan Ozenki, 2000).
* Zebra (Metak, 2005).
* 2007ko martxoaren 31ean Bilboko Kafe Antzokian (Bidehuts, 2008).
* Irla izan (Bidehuts, 2009).

## Kanpo estekak
Mikel Kazalis

**Mikel Kazalis**, Zarautzen (Gipuzkoa) jaiotako musikaria da. Musika -bilbideari Estigia taldean ekin zion 80ko hamarkadan. Hala ere 1988an taldea utzi eta Anestesia taldea sortu zuen. Handik aurrera, Anestesia taldean jotzeaz gain, beste hainbat taldetan jo zuen. Horren adibide, Negu Gorriak (Baxu-jotzaile) edota 2Kate taldeak ditugu. 2001. urtean, Kuraia taldean jotzen hasi zen, Dut taldetik zetozen Galder Izagirre eta Joseba Poncerekin batera,; ahotsa Fernandok jartzen zuen. 2010eko hamarkadan Matxura taldea sortu zuen, Fer Apoa -El Corazón del Sapo, Kuraia-, Aitor Abio Pi L.T. eta Txarli Diaz -Anestesia- ekin batera.

2022ko abenduan Delirium Tremens taldeko baxujole bezala aurkeztu zuten, Patxi Irisarriren ordez.

Taldeetan jotzeaz gain, Fidelenea izeneko grabaketa estudio bat du Zarautzen.

## Diskografia 
### Estigia 
* Falso Profeta (Autoekoizpena, 1987).
* «Noche fría» eta «El suicida» Descarga norte errekopilatorioan (Discos Suicidas, 1988).

### Anestesia 
* Anestesia Cerebral (1989, maketa)
* Moralidad (1990, maketa)
* Toki berean (1992, Esan Ozenki)
* Gorrotoaren ahotsa (1993, Esan Ozenki)
* Erantzun (1995, Esan Ozenki)
* Gu (1997, Esan Ozenki)
* Ultra-komunikatzen (2000, Esan Ozenki)
* Terapia (2006, Bonberenea Ekintzak)
* Zirkulutikespiralera (2015, Bonberenea Ekintzak)

### Negu Gorriak 
* Gure Jarrera (Esan Ozenki, 1991).
* Herrera de la Mancha. 90-12-29 (Esan Ozenki, 1991). VHS.
* Gora Herria (Esan Ozenki, 1991). Maxisingle.
* Tour 91+1 (Esan Ozenki, , 1992). VHS.
* Borreroak Baditu Milaka Aurpegi (Esan Ozenki, 1993).
* Negu Gorriak Telebista (Esan Ozenki, 1994). VHS.
* Hipokrisiari Stop! Bilbo 93-X-30 (Esan Ozenki, 1994).
* Ideia Zabaldu (Esan Ozenki, 1995).
* Ustelkeria (Esan Ozenki, 1996).
* Salam, agur (Esan Ozenki, 1996).
* 1990 - 2001 (Metak, 2005). DVD.

### 2Kate 
* Bide laburra (Esan Ozenki, 1997).
* Birziklatu (Esan Ozenki, 1999).
 
### Kuraia 
* Kuraia (Metak, 2001).
* Iluntasunari Barre (Metak, 2003).
* Piztu da Piztia (Metak, 2005).

### Matxura 
* Matxura (Bonberenea Ekintzak, 2011).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zarauztar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Anestesia taldearen webgunea
*  Mikel Kazalis - Anestesia: "Gauzak benet an sentitzen direnean egin behar dira, eta ez inertziagatik. Heldu zaigu berriro horretarako unea"
Brad Will

**Bradley Roland Will**, **Brad Will** bezala ezaguna, (Evanston, Illinois, AEB, 1970eko ekainaren 14a - Oaxaca, Mexiko, 2006ko urriaren 27a) Ameriketako Estatu Batuetako dokumentalista independente eta militante anarkista zen. Indymedia nazioarteko hedabide independenteen sareko kazetari boluntarioa zen eta kazetari, kameralari eta erreportari bezala egiten zuen lan erakunde horrentzako. Manuel Martínez Feria PRI alderdiko kazikeak bidali zituen gizon eta polizia armatuek erail zuten Oaxaca de Juarezen (Oaxaca, Mexiko), Oaxacako istiluen irudiak hartzen ari zenean 2006ko urriaren 27an.

## Kanpo estekak 
*  Brad Will-en familiak egindako web gunea
Labe garai

250px|thumb|Bizkaiko Labe Garaiak gaur egun
**Labe garaia** tamaina handiko metalurgia-labea da, zutikakoa, burdin mea urtzeko erabiltzen dena; labe mota honetan mea eta erregaitzat erabiltzen den ikatza nahasirik sartzen dira.

## Egitura 
Normalean labe garai bat 30 metroko altzairuzko kapsula zilindriko bat da. Hau, beroa jasaten duen material ez-metaliko batez estalita dago, adibidez asbestoz edo adreilu erregogorrez. Kapsularen diametroa txikitu egiten da gorantz eta beherantz eta diametrorik handiena gutxi gorabehera garaiera osoaren laurdenean dago kokatuta. Labearen beheko aldea tobera izeneko haizebide tubularrez osatua dago. Bertatik haizea pasarazten da kokea pizteko. Hondotik hurbil zulo bat dago, bertatik arrabioa irteteko labe garaia husten denean. Zulo horren gainean, baina toberen azpian, zepa kanporatzeko beste zulo bat dago. Labe garaiaren goiko aldeak, 30 bat metroko altueran, arnasbideak ditu ihes-gasentzako eta kalapatxa biribil pare bat, balbulen bidez itxita, kanpai formaz. Hemendik burdin-minerala, kokea eta kareharria sartzen dira. Materialak bagoneta edo koilare txikietan eramaten dira kalapatxaraino, labearen kanpo aldean dagoen igogailu baten bidez.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, labe garaien teknologian aurrerapen garrantzitsua izan zen: presioztapena. Labearen arnasbideen gasaren pausua estutuz, labearen barneko presioa 1,7 atmosferara edo gehiagora igo daiteke. Presioztapeneko teknikak kokearen erreketa hobea eta burdinaren ekoizpen handiagoa ahalbidetzen du. Labe garai askotan ekoizpena %&nbsp;25 igo daiteke. Gainera, instalazio esperimentaletan frogatu denez, airea oxigenoarekin aberastuz ere ekoizpena handitzen da.

## Prozesua 
Labe garaian sartzen den airea aldez aurretik 550-900&nbsp;°C artean berotzen da, adreiluzko egitura erregogorrak dituzten zilindroetan. Adreilu egitura horiek hainbat orduz berotzen dira labe garaiko gasa errez (labeen goiko aldetik ihes egiten duten gasak); sugarrak itzali ostean, aire hori presio bidez sartzen da.

Labe garaiak etengabe egiten dute lana. Labean sartuko den lehengaia karga txikiko zenbait zatitan banatzen da, 10 eta 15 minutu arteko tartean sartzen direlarik. Metal urtuaren gainean den zepa ordu bitik behin kentzen da; burdina, berriz, egunean bost aldiz ateratzen da.

Husteko, hondotik hurreko zuloaren buztinezko tapoia kolpeka hausten da; horrela metal salda, buztinez estalitako erreten batetik, adreiluz forratutako depositu batera igarotzen da. Depositu hau koilara bat izan daiteke, edo 100 tona inguru eduki ditzakeen bagoneta bat. Depositura bidean, gainean etor daitekeen zepa kentzen da. Ondoren, arrabioz betetako edukiontzia altzairutegira eramaten da.

Behin altzairua likidoa izanda, mota desberdinetako galdaketetan sar daiteke material jakin batzuk lortzeko: galdaketa arruntarekin produktu bukatuak lortzen dira, galdaketa jarraiarekin laminazio trenak lortzen dira, eta azkenik, lingote-ontzien gaineko galdaketarekin lingoteak lortzen dira.

## Ikus, gainera 
* Labe
* Bizkaiko Labe Garaiak
** Bizkaiko Labe Garaietako 1. Labe Garaia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Luzia (argipena)

**Santa Luzia** izenak adiera zenbait ditu:
* Santa Luzia edo Luzia Sirakusakoa, kristau santua;
** Santa Luzia eguna, abenduaren 13an, Luzia Sirakusakoaren omenezko eguna eta jaia kristau egutegian, hainbat tokitan ospatzen dena;
** Santa Luzia azoka, abenduaren 13an, Zumarragan eta Urretxun;
* Santa Luzia, Karibeko estatu txikia;
* Santa Luzia, Gasteizko auzoa.

## Ikus, gainera 
* Santa Lutzi-Anduaga, Ezkioko auzoa;
* Santa Luziako Sakanerreka, Altsasuko erreka,
* Santaluziasakan eta Santaluziaburu, Altsasuko dermioak.
Tinis

**Tinis** (*Thinis*, *This* edo *Tis*) Antzinako Egiptoko herri baten izena da, Abidosetik gertu kokatua, Goi Egipton.

* Izen egiptoarra: **Cheni**. Izen greziarra: **Tinis**, **Tis**. izen arabiarra: Al-Birba?

## Historia 
Manetonen epitomeetan, **Tis**, *Tinitar Konfederakuntza*ren hiriburutzat eta lehen eta bigarren dinastietako faraoien bizilekua. Horregatik, dinastia hauei, tinitar deitu zitzaien. Aro honi Tinitar garaia ere deitu zitzaion, eta, eskualdeari, Tinitar nomoa.

:"Hildakoen izpirituen eta erdijainkoen ondoren, lehen errege etxeak zortzi errege izan zituen, horietatik lehena, Menes Tisekoa, 62 urtez errege izan zelarik". Julio Afrikano

Antzinako Tinisen kokapena, ezezaguna da, baina, beharbada, Girgatik gertu egongo zen, Abidosetik hamabost kilometro inguru iparraldera, edo Al-Birba edo El-Birbeh herritik gertu, hogei bat kilometro iparmendebaldera, baina ez da hori ziurtasun osoz frogatuko duen froga arkeologikorik aurkitu.

## Nekropolia 
Antzinako nekropoli baten hondarrak daude Naga ed-Deirren ondoan, gaur egungo Girgaren parean, aro aurredinastikotik Inperio Ertainerarteko hilobiekin, azken garai honetan, Tinisen eragina gainbehera etorri zelarik, ondoan zuen Abidos hiriaren eraginaren ondorioz.

## Kanpo estekak
Shuttarna I.a

**Shuttarna I.a**, Mitanniko errege bat izan zen, Kirtaren semea, K.a. XV. mendearen hasieran errege izan zena.

Errege honi buruz existitzen den idatzizko erreferentzia bakarra, aldi berean, Mitanniko lehena ere badena, Alalakhen aurkitutako errege zigilu bat da, honako inskripzio hau duena: >.

## Ikus, gainera 
* Mitanni
Seleuzia Tigrisekoa

**Seleuzia Tigrisekoa**, Seleuko I.a Nikatorrek Babiloniaren ipar-ekialdean sortutako antzinako kolonia helenistiko bat izan zen, bere erresumaren hiriburu bezala: ().

Gaur egungo Iraken dago, Tigris ibaiaren mendebaldeko ibarrean, Opis hiriaren parean, ondoren Ktesifon bezala berrizendatua izan zena.

Babiloniaren material eta biztanleriatik jaio zen Seleukotar Inperio berriaren hiriburua izateko, baina laster galduko zuen paper hau Antiokiaren mesedetan.

Seleuzia Tigrisekoa, mundu helenistikoko hiri nagusienetako bat izan zen, baita merkatalgune garrantzitsu bat ere, K.a. III. mendea eta K.a. II. mende]an, Egipton Alexandriak zuenarekin alderagarria.

K.a. 141ean partiarrek hiria konkistatu zuten. Bere galerak, Seleukotar Inperioaren amaiera esan nahi du Mesopotamiari dagokionez, eta inperioa Siriarantz atzeratzen da.

117an, Trajano erromatar enperadoreak su eman zion. Hadrianok, hurrengo urtean, uko egin zion, enperadoreak, Mesopotamia, Erromak defendatu ezinezko lurralde bat zela uste baitzuen. Orduan, partiar erara berreraikia izan zen, baina, azkenik, erromatar armadak suntsitu zuen 164an.

Asdaxir I.a Persiakoak, ondoren, hiria berreraiki zuen, Veh-Ardashir bezala izendatuz. Gaur egun, Irakeko hiriburu den Bagdadetik 30 kilometrotara dagoen aldiri bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gore-Tex

thumb|GORE-TEX enpresaren logoa.
**GORE-TEX** mintz itxurako oihal mota bat da, iragazkaitza, gehienbat aire zabalean kirol egiteko arropetan erabiltzen dena.

Abantailarik aipagarrienak arina eta iragaitzgaitza izatea dira. Uraren eraginetik, haizetik eta hotzetik babesten du, aldi berean transpiragarri izanik, eta kirola egin ondoren sortutako izerdia kanporatzen laguntzen du. Kondizio hauek ezin hobea egiten dute ehun hau aire zabalean kirol egiteko arropak egiteko, eta batez ere mendi-kiroletan.

Izena GORE-TEX® marka erregistratutik hartzen du, W. L. Gore and Associates fabrikatzailetik, arropa mota hauek merkaturatzen aitzindaria hain zuzen. Antzeko ehunak dituzten jantziak izendatzeko erabiltzen da, nahiz eta osagai bera ez eduki, eta beste ekoizle batzuek ere antzeko gauzak egiten dituzte baina marka aldatuta. Teknologia hau merkeago ere lor daitezke, sistema bera erabiltzen duten marketan oinarrituz.

## Kanpo estekak 
* Gore webgunea
* Gore-Tex gunea
Antioko I.a Soter

**Antioko I.a Soter** ("salbatzailea" esan nahi duena) (K.a. 324-K.a. 261), seleukotar dinastiaren sortzailea izan zen Seleuko I.a Nikatorr eta Apameren semea zen, azken hau, Sogdianako printzesa eta Espitamenesen biloba. Antioko, bere amaorde zen Estratonizerekin ezkondu zen.

Historiak adierazten dituen epigonoetako (diadokoetako) bat zen. Ezaguna da, batez ere, galaziarren aurka Asia Txikian lortutako garaipenagatik (Europatik joandako herri galiarra, gaur egungo Turkiako erdialdean finkatu zena K.a. III. mendean), hauen inbasioa, garaiz geratu zuelarik. Galaziarrak, greziarren aurkako espedizio batetatik zetozen, eta haiek garaitu zituzten. Baina porrot egindako inbasio honen babespean, estatu independente txikiak sortzen hasi ziren, Antiokoren ondorengoen erregealdietan sendotzen joango diren estatuak.

Beste epigonoetako bat izan zen Ptolomeo II.a Egiptokoaren etsaia izan zen, eta honen aurka izan zituen gerretan, Antiokok lur mordoa galdu zuen, eta, horretaz gain, Egiptoko erregeak Mediterranioko nagusitasuna lortu zuen.

Borrokan hil zen Eumenes I.aren aurkako gerran, hau, Asia Txikiko Pergamoko erresumaren gobernaria zelarik. Seleukotar inperioko erregetzan bere ondorengoa, bere seme Antioko I.a Teos (jainkoa) izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altes Museum

**Altes Museuma**, Karl Friedrich Schinkel arkitekto alemaniarrak diseinatutako neoklasizismoko eraikin bat da. Honen eraikuntza, 1828an amaitu zen. "Museuminsel" edo Museoen uhartean dago, Berlinen, eta hiriko estatu museoen antigoaleko gauzen bilduma hartzen du. 2005etik, 2009an aurreikusitako amaierararte, bertan dago "Ägyptische Museum" edo museo egiptologikoaren erakusketa.

Eraikina, neoklasizismoaren adibide garrantzitsuenetakotzat hartzen da. 1822 eta 1823 bitartean diseinatua izan zen, baina, bere eraikuntza, 1825 arte ezin izan zen hasi. 1828an amaitua izan ondoren, museo bezala inauguratua izan zen 1830ean. Museo bezala diseinaturiko munduko lehen museoa da. Eraikinak, 87 metroko luzera eta 57ko zabalera du. Teilatu lauko gorputz kubiko bat du. Erakusketa gelak, bi barne patioren inguruan bildurik daude. Bere inguruetan, gaur egun, *Neues Museuma* (Museo berria) eta Pergamoko Museoa ("Pergamonmuseum") daude.

## Kanpo estekak 
* Altes museoa