Ramón Zallo

**Ramón Zallo Elgezabal** (Gernika, Bizkaia, 1948ko apirilaren 10a - Usansolo, 2026ko martxoaren 30a) Euskal Herriko Unibertsitateko Ekonomia eta Komunikazio irakaslea izan zen Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean. 1978an, hasi zen irakasle Informazioa Zientzietako Leioako Unitatean. Ikus-entzunezko Komunikazioko katedradun izendatu zuten 1994an eta irakasle emeritu aritu zen  2019tik 2022ra arte.

Kultura eta komunikazioa ikertu zituen unibertsitatetik, baina herriarekin konprometitutako intelektualaren profila izan zen Zallorena. Hogeita bost liburu inguru argitaratu zituen, horietako 15 ekonomiari, kultura- eta komunikazio-politikei buruzko argitalpenak dira; 4, politikari buruz orokorrean; hiru, ekonomia orokorrari buruz; eta, beste hiru, euskal kulturaz.

Zuzenbidean (1970) eta Ekonomian (1971) lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean eta Informazio Zientzietako doktoregoa lortu zuen EHUn (1987). Egitura, ekonomia eta ikus-entzunezko, kultura eta komunikazio politiketan espezializatua da. Kultura eta komunikazioaren, ekonomia eta politikaren inguruko lanak kaleratu ditu, eta hainbat agerkaritan artikuluak idazten ditu. EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean, *Kulturaren eta komunikazioaren ekonomiaren* irakaslea (1978-2019) eta Ikus-entzunezko Komunikazioaren Sailean katedraduna izan da, (1994-2018), eta 2019tik katedradun emeritua izan zen 2022ra arte. 2003ko Euskadiko Ikus-entzunezkoen Liburu Zurian sortzen parte hartu zuen, eta Kulturaren Euskal Behatokiaren sustatzaileetako bat izan zen. Kulturaren Euskal Planaren erredaktore nagusia izan zen 2004an. Ikus-entzunezkoak eta tokiko telebista digitala finantzatzeko dekretuak onartu ziren legealdi horietan. Onartu gabe geratu ziren ikus-entzunezkoen kontseiluaren legea eta FMen dekretua. 

Urte batzuk geroago EH Bilduko aholkularia izan da kulturari, EITBri buruzko diagnostikoari, Ikus-entzunezko Kontseiluaren lege-proposamenari, estatutu politiko berriari eta Ikus-entzunezko Komunikazioari buruzko Lege Orokorrari buruzko ponentzian. 

Komunikazioaren Ikerketaren Espainiako Elkartearen (, AE-IC) "Komunikazio-egitura eta politikak" ataleko zuzendaria izan zen 2011tik 2018ra, eta Informazioaren, Komunikazioaren eta Kulturaren Ekonomia Politikoaren Latindar Batasunaren (, ULEPICC) Espainiako saileko presidentea. Bi elkarteek omendu egin zuten, eta horien Ohorezko Bazkidea da.

## Ikertzailea 
[thumb|[Gorka Julio,  Ramón Zallo eta Iratxe Esnaola Internetez (Argia, 2012)]]
1987an aurkeztu zuen doktore-tesia, "Kultur industrien ekonomia kritikorako oinarriak. Lan- eta balorizazio-prozesuak". Bere bertsio laburtua 1988an argitaratu zuen Akalek, “Economía de la comunicación y la cultura” izenarekin, lan klasikoa eta aitzindaria kulturaren eta komunikazioaren azterketa ekonomikoetan, bai Espainiar estatuan, bai Lationamerikan. Ekarpen hori eta ondoren etorri zena, Enrique Bustamante eta Ramón Zallo koordinatzaile zirela, “Las Industrias culturales en España” (1988) izan zen, eta Daniel E. Jonesek 1989ek esan zuenez, bertan “herrialdeko kultura- eta komunikazio-sektore guztien azterketa egin zen lehen aldiz, kontzentrazio eta transnazionalizazio ekonomiko gero eta handiagoa aztertzea helburu nagusitzat hartuta”. Horrela, ordura arte argitaratu gabeko egiturazko eta sektorekako analisi ekonomikoen ikuspegi berri bat aktibatu zen (komunikabideak, edizioa, fonografia, zinema, publizitate-sektorea). Bi liburuak erreferenteak dira geroztik. Ordura arte informazio-enpresen mikroekonomia baino aztertzen ez zelarik, ordutik, komunikazio eta kulturaren ekonomia eta politikaren alorra ireki zen.

Ramon Zallorengan nabarmendu beharreko beste alderdi bat herriarekin konprometitutako intelektualaren profila da, baita arlo sozial eta kulturalean ere. Horrela, “*Euskal Herria, gaur. Kultura, historia eta gizartea aniztasunaren eta ezagutzaren aroan*,” (2006) bezalako dibulgazio-liburuak burutu izan ditu, euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez publikatu direnak, edo are —Mikel Ayusorekin batera— “Euskal Herria eta bere kultura ezagutu” (2009) Eusko Jaurlaritzak diasporarako eta etorkinentzako 7 hizkuntzatan argitaratua. Era berean, artikulu askotan, eraldatzen ari diren identitate sortzaileen ideiari eutsi dio, edo identitate kulturalen, nazionalen eta politikoen arteko bereizketari, beren tempus desberdinekin.

2015ean, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak euskal kulturaren egoerari buruzko txostena eskatu zion ikertzaile nagusi gisa. Hala sortu zen “Balio-katea eta zeharkako ardatzak. Kultur politikako proposamenak” (244 orr). Bertan, Josu Amezaga, Kepa Sojo, Miguel Ángel Casado eta Eneko Lorente irakasleek eta Pablo Malo zinemagileak parte hartu zuten. Txosten horretan, euskal kulturaren egoera aztertzen zen eta kultur politikako neurriak iradokitzen ziren, 2016an Kulturaren Euskal Kontseiluak eztabaidatu zituenak. 

Betiko Fundazioaren Patronatuko kidea da, eta parte hartu du Gernika Gogoratuz-en programetako batean (*Bizitzarako Lurraldeak*). 

Kuantitatiboki, banakako 17 liburu idatzi ditu, beste 14 koordinatzaile eta egilekide gisa, 92 kapitulu liburu kolektiboetan, 83 artikulu kultura eta komunikazioko aldizkari teorikoetan (Telos, Sciences de la Societé, Inguruak, Economía Industrial, Jakin, Ekonomiaz, Idées, RLCS, Zer, CAC...), 64 artikulu pentsamenduko aldizkari politikoetan, 77 parte-hartze idatzizko txostenekin egindako biltzarretan, 16 parte-hartze edo zuzendaritza ikerketa-taldeetan eta 28 tesi-epaimahaietan.  

Ikuspegi arrazionalizatzailearekin beti, kolektibitatearekiko inplikazioarekin eta asmo hezitzailearekin jardun du. “Grina arrazoitua” aldarrikatu ohi du. Hala, bere lumarekin zerikusia dute *hirugarren espazioa* eta quebectarraren erabakitzeko eskubidearen hedadura bezalako kontzeptuek, edo eta “bakea normalizazioarekin” ideiak. Garai ezberdinetan zehar, herri ekimenen sustatzaile ere izan da (Elkarbide, Elkarri, Lokarri, Erabaki, Sare, Demokrazia Bai). Lehen “El Mundo del País Vasco”-ko Aholku Batzordean parte hartu zuen —Elkarriren tesien antzekoa 1996ra arte—, eta Lizarra-Garaziko (1998) eta Loiolako (2006) bake prozesuen alde egin zuen.  

## Liburuak 
Guztira 25 liburu inguru argitaratu ditu Zallok. Horietako 15 ekonomiari, kultura- eta komunikazio-politikei buruzko argitalpenak dira; 4, politikari buruz orokorrean; hiru, ekonomia orokorrari buruz; eta, beste hiru, euskal kulturaz.

### Ekonomiari eta kultura- eta komunikazio-politikei buruzko liburuak: 
#  *Fundamentos para una economía crítica de las industrias culturales. Los procesos de trabajo y de valorización*, (Tesia) 1987 
#  *Economía de la comunicación y la cultura*, 1988
#  *Las industrias culturales en España: grupos multimedia y transnacionales* (Enrique Bustamanterekin batera), 1988
#  *El mercado de la cultura: estructura económica y política de la comunicación*, 1992. 
#  *Industrias y políticas culturales en España y País Vasco*, 1995
# *Komunikabideak Hemen* (Patxi Azpillaga eta Juan Carlos de Miguelekin batera), 2002
# *Egunkaria: amets baten egia* (Txema Ramirez de la Piscina, Teresa Agirreazaldegi eta Pedro Ibarrarekin batera), 2010
#  *Estructuras de la comunicación y de la cultura. Políticas en la era digital*, 2011 
#  *Análisis comparativo y tendencias de las políticas culturales de España, Catalunya y el País Vasco*, 2011
#  *Tendencias en comunicación. Cultura digital y poder*, 2016 

### Ekonomiari eta kultura eta komunikazio-politikei buruzko artikulu berezi batzuk 
#  *Decálogo para una deontología de los medios de comunicación en tiempo de crisis* (Txema Ramirez de la Piscinarekin batera, eta 100 kazetarik izenpetu dute), Hotel Abando 2010
#  *La política de Comunicación Audiovisual del gobierno socialista (2004-2009): un giro neoliberal*, 2010
#  *Industrias culturales y creativas en la sociedad del conocimiento desigual*, Ekonomiaz 78. zenbakia, 2011
#  *La comunicación en tiempos de violencia política: el caso vasco*, Cuadernos de información y comunicación (CIC) 28. zenbakia, 2023
#  *La Ley General de la Comunicación Audiovisual a examen crítico*, 2023

### Liburu politikoak 
#  *Euskadi o la segunda transición. Nación, cultura, ideologías y paz en un cambio de época*, 1997.
#  *El país de los vascos: de los acontecimientos de Ermua al segundo Gobierno Ibarretxe*, 2001
#  *El País Vasco en sus encrucijadas: diagnósticos y propuestas* (koordinatzailea), 2008
#  *Mirades sobre el  procés. Del tauler catalá a la cruïlla basca*, (Txema Garcíarekin batera) 2018

### Ekonomia orokorrari buruzko liburuak: 
#  *Dossier Petróleo: economía y crisis de la economía occidental*, 1975
#  *El declive económico de Busturialdea- Urdaibai: dilemas y propuestas*, 2021
#  *Un desarrollo económico y ecosocial para Busturialdea- Urdaibai. Documento de trabajo para un plan de choque y un plan estratégico (2024-2034)*, 2024

### Euskal kulturari buruzko liburuak 
# (Euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez) *Euskal Herria, gaur. Kultura, historia eta gizartea aniztasunaren eta ezagutzaren aroan*, 2007
# (Euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez, ingelesez, errumanieraz, arabieraz eta txineraz) *Euskal Herria ezagutzea. Bertako kulturan, historian, gizartean, eta erakundeetan zeharreko bidaia*, (Mikel Ayusorekin batera. Eusko Jaurlaritza) 2009
# *Balio-katea eta zeharkako ardatzak. Kultur politikako proposamenak* (Josu Amezaga, Kepa Sojo, Miguel Ángel Casado, Eneko Lorente eta Pablo Malorekin batera). Eusko Jaurlaritza 2015.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatea

## Kanpo estekak 
* @r_zallo erabiltzaile-kontua Twitterren
* Ramon Zallo barria.eus egunkarian lau iritzi artikulu.
* Ramon Zallo Kreanta argitaletxean
* «Pentsamendu bakarraren aurrean, prentsa askatasuna: Pablo Gonzalezen kasua erdigunean»&#x20;*(Argia* aldizkaria, 2023-03-01). Gernika, Ipes elkarteak antolatutako solasaldia, Oihana Goiriena , Oihana Cabello eta Ramon Zallo hizlari.
* EHU Katedradun Ramon Zallo hil da Euskal Herriko Unibertsitateko Campusa aldizkarian Zallo irakaslearen heriotzaren berria.