open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Transporter

**The Transporter**, frantsesez **Le Transporteur** (euskaraz *Garraiatzailea*) Louis Leterrier frantziar eta Corey Yuen hongkongdar zinema zuzendariek 2002an zuzendutako ekintza film bat da, BMW auto markaren *The Hire* film laburren sailean oinarrituta. Gidoia Luc Bessonek idatzi zuen. Jason Statham, Shu Qi, François Berléand, Matt Schulze eta Ric Young aktoreek antzeztu zuten.

Arrakastari esker, bi jarraitpen izan zituen: *Transporter 2* (2005) eta *Transporter 3* (2008), bai eta *The Transporter Refueled* (2015) berregokitzapena eta *Transporter: The Series* (2012-2014) telesaila ere.

## Argumentua 
Frank Martin indar berezietako soldadu ohiak Frantziako mediterranear kostaldean bizimodu lasaia darama, "garraiatzaile" gisa lan eginez, alegia, garraiogaiak, bai gizakiak ala bestelakoak, leku batetik bestera daramatzan mertzenario gisa, betiere galderarik egin gabe.

Bere luxuzko Mercedes autoaz misio sekretu eta batzuetan arriskutsuak egiten ditu, baina beti zorrotz betetzen dituen hiru arauoi jarraituz:

* 1. araua: traturik inoiz ez aldatzea.
* 2. araua: izenik inoiz ez ematea, norekin lan egiten duen eta zer garraiatzen duen ez baitu jakin nahi.
* 3. araua: paketearen barnean zer dagoen ez ikustea.

Oraingoan daraman karga iraganean banatu izan dituenen antzekoa dela dirudi. Estatubatuar batek kontratatu du, hartaz “Wall Street” ezizena duela bakarrik daki. Baina ibilbidean zehar Frankek geldiune bat egin eta "paketea" mugitu egiten dela ohartu da...

## Aktoreak 
* Jason Statham: Frank Martin
* Shu Qi: Lai Kwai
* François Berléand: Tarconi inspektorea
* Matt Schulze: Darren "Wall Street" Bettencourt
* Ric Young: Kwai jauna

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Antonio Mentxaka

**Antonio Mentxaka Kareaga** (Areeta,  - Madril, ) militar eta idazle bizkaitarra izan zen. Espainiako Itsas Armadan sartu eta Canarias gurutzaontzian hasi zen. Oxfordeko Unibertsitatean ikasi, 1947an armadatik bota zuten.

## Lanak 
* *Bandera negra*, 1964
* *Mar de fondo*, 1965
* *Las cenizas del esplendor: memorias de la marquesa de Avendaño*
* *Amor siempre asediado*
* *La crisálida*
* *Resucitar en Palermo*
* *La Rosa de los vientos*
* *El camino de Roma*
* *Cara a España*
* *Bilbaino en Londres*
* *Las horas decisivas. Memorias*, 1992

## Kanpo estekak
Txoritokietako gotorlekua

**Txoritokietako gotorlekua** Errenterian eraikitako gotorlekua izan zen, izen bereko mendiaren gailurrean dagoena. Luis Nievak diseinatu zuen eta 1890ean ireki zuten. 1992an Errenteriako Udalak erosi zuen San Marko gotorlekuarekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oiartzungo lubaki-eremua

## Kanpo estekak
Barkatu ama

**Barkatu ama** M-ak musika taldearen laugarren LP albuma da 1989an argitaratua. IZ diskoetxearen argitalpen honek 15 kantu izan zituen lehendabiziko bertsioan; bigarrenean, berriz, 17 izan ziren. Musika aurreratua izan zen bere garairako, Xabier Montoiaren kantatzeko moduak, gitarraren irmotasunak, perkusio kementsuak, baxuak zein haren slapek, eta haize sekzioek bizituta.

Ordu arte, M-ak taldeak oihartzun txikia izan zuen entzuleen artean hasieran, bakardade handiaz askotan. *Barkatu ama* eztanda bat izan zen taldearen ibilbidean, harrera beroa izan zuen, eta taldearen disko onentzat jotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Barkatu ama" kantua zuzenean TVEn (1989)
Gazteluetako gotorlekua

**Gazteluetako gotorlekua** Leioan 1874an eraikitako gotorlekua izan zen, Bigarren Karlistaldiaren (1872-1876) garaian. Ez zuten Bilbo babesteko eraiki baizik eta Portugalete babesteko. Gazteluetako muinokoa garrantzi militar handia izan zuen..

Gotorlekuaren ezaugarriak ezezagunak dira, izan ere, ez dute planorik ezta argazkirik topatu. Hala ere, litekeena da artillatua izatea, izan ere garaikoak ziren Axpe, Santo Domingo, Avril mendia edo Kobetakoek artilleria zuten. Horrekin, Bilbo karlistez inguratua geratu zen, eta, egun batzuk geroago, hiribilduaren setioa hasi zen.

Bilboko setioa bertan behera utzita, 1874ko maiatzaren 2an liberalak sartuta, udan Gazteluetan gotorlekua bat eraiki zuten, egun Antonio Mentxakaren etxebizitza dagoen lekuan eta Gaztelueta ikastetxetik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirapeix gaztelua

**Mirapeix gaztelua** Nafarroako Erriberan zegoen Erdi Aroko gaztelua izan zen, Murillo de las Limasen ekialdean zegoena. Aragoiko muga babestu zuen eta XIII. mendean Mari Juan dorrea ere esaten zioten. 1740ko hamarkadan eraitsi zuten.

## Kanpo estekak
Uharte Izotz Taldea

**Uharte Izotz Taldea** () Uharteko izotz hockey taldea da. Emakumezkoen talde indartsua du, lehen mailan ari dena. Gainerakoan harrobi lan hadia egiten du gaztetxoen hainbat mailatako taldeekin.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sumendi Kirol Elkartea

**Sumendi Kirol Elkartea** () Gasteizko taldea da.

## Historia 
2002an maiatzan Vitoria-Gasteizen  hockey lineako talde gisa sortu zen. Jokalari batzuen beharrak asetzeko sortu zen. Ariznabarrako polikiroldegian entrenatzen zuten eta egunero entrenatu ahal izateko, hesiak jarri behar zituzten eta gutxinaka gutxinaka jokalari kopurua handitzen joan zen.

2007-2008ko denboraldian Ipar liga jolastu zuten, Nazional ligara sarrera baimentzen zuena eta esan beharra dago Nazional ligara pasatzea lortu zutela, baina ezin izan zen, maila-igoera klubak ez zuen aurrekontu handia eta jokatzeko instalazioak behar zuten.

Jokalariak izotz eta linea hockey-an aritzen ziren hori dela eta kluba izotz hockeyko klub modura erregistratuta dago, bi diziplinak lantzen baititu. Hortaz gain, mutilen eta nesken Izotz Hockeyko Bigarren mailan parte hartu zuten.

Urteetan zehar, bai izotzeko bai lineako selekzioetan jokalari mordoak izan dituzte bertan jolasten. 

2008an ere izotz hockey-arekin hasi zen. 2012an Saski Baskoniaren babesean CD Hielo Bipolo bihurtu zen. Hasieratik talde indartsua izateko helburuaz jaio zen eta berehala irabazi zituen Espainiako Superligak eta Errege Kopa. Bi denboraldiz aritu ondoren 2014an ordea elitean jokatzeari utzi zion diru arazoen erruz.

Gaur egun, berriz ere Sumendi Kirol Elkarte gisa ari da eta 2016an Emakumezkoen talde indartsua zuen, Espainiako Lehen mailan jokatzen duena. Lehen denboraldian txapeldunordeak izan ziren.

## Palmaresa 
### CD Hielo Bipolo 
* Espainiako Liga
** Txapelduna (2): 2013, 2014
* Errege Kopa
** Txapelduna (1): 2014
** Finalista (1): 2013
* Espainiako Superkopa:
** Txapelduna (1): 2014

### Sumendi KE 
* Erreginaren Kopa:
** Finalista (2): 2017an eta 2019an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* CD Hielo Bipolo

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Fan Kuan

**Fan Kuan** (txineraz, 范寬|) (990. inguruan? - 1030. inguruan?) margolari txinatarra, batez ere paisaiak margotu zituen. X. eta XI. mendeetako maisu handienetarako bat bezala aitortua izan da.
## Biografia 
Ia ez ditugu bere biografiaren datuak ezagutzen. Badakigu Song dinastiaren urteetan lan egin zuela. Hasiera batean Li Cheng (919-967) margolariaren bidea jarraitu zuen baina, azkenik, izadia zela benetako maisu bakarra baieztatu zuen. Ideia honi helduta, bere gainontzeko bizitzaren urteak Shanxi mendietan bakartuta bizi izan zen.

Bere lan ezagunena *Bidaiariak mendien eta erreken artean* dugu. Margolan horretan bere ideala oso garbi erakutsi zuen: arteak izadiaren paisaia monumentalak jaso behar ditu. Planteamendu hau bere ondoko margolariek ere jaso zuten. Margo honetan protagonista nagusia izadia da, ez da bakarrik atzealdeko dekoratu hutsa. Eszenan Zama-zaldi batzuk karabanan ikusten dira, labar handi baten oinarrian ibiltzen. Nabaria da txinatar margolaritza klasikoan ohikoa zen hiru planoetako perspektiba.

## Iruditegia 

Fitxategi:Xuejinghanlintu.jpg|*Neguko paisaia elurtua* 雪景寒林圖
Fitxategi:Fan Kuan-Sitting Alone by a Stream.jpg|*Erreka baten ondoan bakarrik eserita*
Fitxategi:Fan K'uan 002.jpg|*Mendiak*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Painting Gallery of Fan Kuan China Online Museumen webgunean.
Pastorada

**Pastorada** Huesca probintziako berezko antzezpen mota bat da, eta bertan elkarrizketa bat ematen da bertsotan bi pertsona nagusiren artean. Bi jokalari horiek transhumantziako bi abeltzain dira, maizenean Aragoi Goieneko morroi nagusi bat (*mairal*) eta abeltzain mutil bat (*repatán*).
[thumb|[San Medardo santuaren irudia, Benabarren; hari eskaintzen zaizkio botoak bertan]]
Pastorada Gallego Goiena, Ribagorza, Litera, Somontano de Barbastro, Cinca Erdialdea, Cinca Beherea eta Monegros udalerrietako jaietan antzeztu izan da. Gerra Zibila baino lehen oso zabalduta zegoen arren, egun Benabarre herrian baino ez da jokatzen, Ribagorza Beherean. Bertan, izan ere, 1953an berreskuratu zuten, gerraoste osoan debekatuta egon ostean, eta bertako jaietako ekitaldi nagusietako bat da; Yebra de Basan, Gallego Goienean, Santa Orosiaren pastorada egiten da ekainaren 25ea n.

## Jatorria 
Pastoradek erlijio jatorri bat dute eta, horietan, ebanjelio esaten da santu bat omentzeko; santu hori izan daiteke santu orokor bat edo tokian tokiko zaindaria. Hori dela eta, herriko zaindariaren festei eta santuaren ospakizunari lotuta agertzen dira. Ez da

Ricardo del Arco folklorista (1888-1955) sakon aztertu zuen Benabarreko pastorala eta, bere arabera, botozko jatorri horrek eragin du sarrerako eta joateko agurreko atalak finkoak izatea, santuari zuzentzen zaizkion aldetik.

## Hizkuntza 
Egun, ohikoa izaten da antzezpenaren zenbait pasarte aragoieraz edo aragoierazko kutsua duten gaztelaniaz egitea. Jokalariek gizarteko pertsonaia xumeak antzezten dituzte, egun presentzia oso txikikoak; bertako jatorria ez ezik, arrunkeria eta arkaikotasun traza hori nabarmendu nahi dute horrela.

## Ikus, gainera 
* Pastoral

## Kanpo estekak 
* "Pastorada", Enciclopedia Aragonesa
Lisimetro

thumb|300x300px|**Balantza-lisimetroko eredu eskematikoa**
Legenda:
A) Aztertzeko lursaila
B) Balantza
C) Drainatze uraren bilketa
D) isurketako ur bilketa
**Lisimetroa** lurzoruan sartu den prezipitazio-uraren kantitatea neurtzen duen tresna da, leku bereko lurrarekin eta landareekin beteta. Laborantzako ebapotranspirazioa (ETl) neurtzeko erabiltzen da. **Ebapotranspirometroa** ere deritzo neurketa prozedura nola egin den arabera.

Ebapotranspirazio-tasa neurtzeko tresna hau. Landare-estaldura duen lurrez betetako tanga bat izaten da, emandako ur guztia eta ebapotranspirazioan galdutako guztia neurtu ahal izateko prestatua. Epaipotranspirazioaren neurketa gailuen ur-balantzearen arabera zehazten da. Normalean, lisimetroaren behealdean balantza bat dago, sistemaren ebapotranspiratze-ura zehazteko. Beste lisimetro mota batek uraren drainatze sistema bat erabiltzen du balantza baten ordez, non drainatutako ur kantitatea ebapotranspirazioaren zenbatekoa berdina den, eremu-kapazitatearen berdina dena.

## Kanpo estekak
Eremu-kapazitate

**Eremu-kapazitatea** lurzoruaren hezetasuna da, lurzoru lehorraren masaren ehunekotan adierazia, aurrez urez asetako lurzoruan drainadura bukatzen denean kalkulatuta.

## Kanpo estekak
Hizkuntzalaritza kliniko

**Hizkuntzalaritza klinikoa** hizkuntzalaritzaren azpi-diziplina da, hizkuntzalaritzaren teoria logopedian aplikatzen dena. Hizkuntzalaritza klinikoa, hizkuntza desgaitasunak deskribatzeko, analizatzeko eta tratatzeko hizkuntzalaritza aplikatuaren adar bat da. Komunikazio-arazoen azterketa hizkuntzalaritza esparruan oso garrantzitsua da, hizkuntza eta hizkuntzaren teoria ulertzeko.

International Clinical Phonetics and Linguistics Association gai hori aztertzen duen erakunde ez-ofiziala da, 1991an sortu zena. *Clinical Linguistics and Phonetics* aldizkaria gaiari buruzko aldizkaririk garrantzitsuena da eta Martin J. Ball-ek eratu zuen.

Hizkuntzalaritza klinikoko profesionalek logopedia sailetan edo hizkuntzalaritza arloetan egiten dute lan. Haien ikerketekin hizkuntza-arazoak ebaluatzea, tratatzea eta analizatzea dute helburu, hizkuntzalaritza-teoria formalak eskainiz. Hizkuntzalaritza klinikoa jorratzen duten aldizkari gehienek hizkuntzalaritza ingelesean zentratzen diren, badago mugimendu bat beste hizkuntzak ere tratatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Crystal, David "Iragana, Oraina eta Etorkizuna Kliniko Hizkuntzalaritza" (pdf)
* Crystal, David "Hizkuntzalaritza Klinikoa" (pdf)
* Journal of Clinical Hizkuntzalaritza eta Fonetika
* Europako Master Hizkuntzalaritza Klinikoa
Word2vec

**Word2vec** word embedding-ak sortzeko erabiltzen diren eredu multzoa da. Bi geruzez osatutako neurona sarea da, zeinen testu corpus erraldoiak emanda hitzen bektore distibuzionalak bueltatzen ditu. Normalean, dimentsio askotako bektoreak izan ohi dira, non corpuseko hitz bakoitzari espazioko bektore bat esleitzen zaio. Corpusean sarritan elkarren ondoan agertzen diren hitzak espazioan gertu egongo dira.

Word2vec Tomas Mikolov buru zen ikertzaile taldeak sortu zuen Googlen. Algoritmo hau erabiliz sortutako bektore distribuzionalak aurretik zeuden ereduekin konparatuz zenbat hobekuntza zituen, ezkutuko semantikaren analisia adibidez.

## CBOW eta skipgram 
Word2vec-ek bi arkitektura erabili ditzake hitzen errepresentazio distribuzionalak sortzeko: CBOW edo skip-gram. CBOW, testuinguruko hitzen batezbestekoa sarrera izanik, erdikoa aurresan. Skip-gram, erdiko hitza sarrera izanik, testuingurukoa aurresan.
thumb|332x332px|CBOW vs Skipgram, bi ereduen arkitektura deskribatzen duen irudia.|erdian

## Parametrizazioa 
### Arkitektura 
Aurretik aipatu bezala bi eredu ezberdin erabili daiteke errepresentazio bektoreak lortzeko. Skipgram, motelagoa da baina ez ohiko hitzetan emaitza interesgarria sortzen ditu. CBOW, aurreko eredua baino azkarragoa da entrenatzerako orduan.

### Entrenamendurako algoritmoa 
Word2vec eredua softmax hierarkikoa edo laginketa negatiboaren bidez entrenatu ohi da. Softmax hierarkikoak Huffman zuhaitza erabiltzen du kalkuluak murrizteko. Laginketa negatiboak testuinguru desberdineko hitzen probabilitatea minimizatzen du; hitzen sakabanaketa eraginez bektore-espazioan.

### Dimentsionalitatea 
Oro har, bektoreen kalitatea hauen dimentsioekin egiten du gora, baina ez da beti betetzen. Normalean, bektoreen dimentsionalitatea 50-500 artean kokatzen da.

### Leihoa 
Leihoaren luzerak emandako hitzaren ondoan dauden zenbat hitzak sartu behar diren honen testuinguruan. Autoreek, skipgram-en 10 eta CBOWn 5 erabiltzea gomendatzen dute.

## Hedapenak 
Dokumentu osoen embedding-ak sortzeko word2vec-en hedapen desberdinak proposatu ziren. Hedapen hauek paragraph2vec edo doc2vec, zeinen C, Python eta Java/Scala-n dauden inplementatuta.

## Analisia 
Word2vec-ek sortzen duen word embedding-en arrakasta ez da oraindik ongi ulertzen. Goldberg eta Levy-k esan bezala, word2vec-ek antzeko testuinguruan dauden hitzek antzeko bektoreak izan ohi dituztela eta hau J.R. Firth's-n hipotesi distribusionalareik bat dator. Hala eta guztiz ere, azalpen hau ez dela nahikoa eta azalpen formalago bat eman zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* WordNet
* C
* Java
* Python

## Kanpo estekak 
* C
* Java/Scala
* Python
* Python
Nigeriar poni

**Nigeriar ponia** Nigeria zein Maliko bertako zaldi arraza bat da . Ipar-Mendebaleko Afrikan dago beraz bere zabalpen eremu nagusia.

Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da. Zaldi arraza hau berberiar zalditik oso gertukoa da.

Erabilera anitzeko aberea izanik, zaldi hauek zela-zalditzat zein zama aberetzat erabiltzen dira.

## Arrazaren historia 
## Ezaugarriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félix Balboa

**Félix Balboa Lezaun** (Bilbo, 1968) advaita adarreko monje hindua da, Vedānta Yoga eskola bateko zuzendaria.

Amarekin batera hinduismoa ezagutu eta, hemeretzi urte zituela, Swami Ritajananda Maharaj maisua ezagutu zuen. Indian monje bilakatu eta penintsulara itzuli zen. **H.H. Swami Rameshwarananda Giri Maharaj** izena hartu zuen. Extremadurako Sierra de Gatan monasterio bat ezarri du.

## Erreferentziak
Ana de Begoña Azkarraga

**Ana de Begoña Azkarraga** (Agurain, Araba, 1946-Gasteiz, 2009ko azaroaren 24a). Historialaria, Euskal Herriko Unibertsitatearen Artearen Historiaren lehen katedra lortu zuen.

## Biografia 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean Geografia eta Historia ikasketak egin zituen. Ondoren, Valladolideko Unibertsitatean Artearen historiaren doktorego ikasketak egin zituen; haren tesiak, 1980an irakurria, *Arquitectura doméstica y urbanismo en la Llanada de Álava* izenburua zuen. Bere unibertsitateko ibilbidea XX. mendeko 70 hamarkadan hasi zen, lehen Valladolideko Unibertsitatearen menpe zegoen Arabako Eskola Unibertsitarioan, ondoren Euskal Herriko Unibertsitatearen Arabako Campusen, Filologia, Geografia eta Historia fakultatean. Halaber, *Norte Expres* egunkarian eta Gasteizko Komertzio Eskolan lan egin zuen. Micaela Portilla eta Javier Cenicacelayarekin batera Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailaren barruan zegoen Ondare Historiko-Artistikoaren eta Liburutegien Zuzendaritza Orokorrean lan egin zuen, bera zuzendaria izanik. Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen partaidea izan zen. Halaber, Sancho el Sabio Fundazioan eta Auñamendi Entziklopedian kolaboratu zuen. 2009ko azaroaren 24an hil zen, Gasteizen.

## Ikerketa lerroak 
Bere lan ildo nagusia Arabako arkitektura eta urbanismoaren ikerketa izan zen. Arlo horretan, interes handia erakutsi zuen industria arkitektura eta espektakuloen ingurukoa aztertzen. Beste ildo batzuk Euskal Herriko margolaritza eta eskultura izan ziren; azpimarratzekoa da Gasteizko Ignacio Díaz de Olano margolariaren eta Joaquín Lucarini eskultorearen inguruko lanak. 1982an Arabako Arte Ederren Museoaren katalogoa burutu zuen. Zinematografiaren inguruko ikerketak ere bere intereskoak ziren.

## Obra 
### Monografiak 
* *Arquitectura doméstica en la Llanada de Álava, siglos XVI, XVII y XVIII*, Gasteiz, 1986.
* *Vitoria: aspectos de arquitectura y urbanismo durante los dos últimos siglos*. Maria Jesus Beriain-ekin batera. Gasteiz, 1982.
* *Joaquín Lucarini, escultor*. Gasteiz, Arabako Foru Aldundia, 1985.
* *Perfil de Don Ignacio Díaz de Olano*. Maria Jesus Beriain-ekin batera. Donostia, Banco Guipuzcoano,
1989.
* *El Rosario de los faroles en honor de Nuestra Señora de la Virgen Blanca*, Gasteiz, 1997.
* *Las Casas de la Juntas Generales de Álava*, 2000.
* *El difícil silencio*, 1970. Poema bilduma, Gasteizko Kutxa, 1970
* *Particularismos y reservas. El movimiento romántico en los artistas del País Vasco*
* *Contribución del País Vasco a la pintura europea entre los siglos XIX y XX*, Gasteiz, 2002.
* *La incorporación de la Rioja Alavesa a la últimas manifestaciones arquitectónicas a través de Santiago Calatrava y Frank Gehry*, 2004.

### Lan entziklopedikoak 
* *Monumentos Nacionales de Euskadi*. Hiru liburuki. Zuzendaritza eta hitzaurreak Ana de Begoña Azkarragarenak. Bilbao, Elexpuru; Gasteiz, Eusko Jaurlaritza, Kultura Saila, 1985.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Torricelliren teorema

thumb|Torricelliren teoremaren eskema
**Torricelliren teorema** fluidoen dinamikako teorema da, zulo batetik ateratzen den fluidoaren lastertasuna eta gainazaletik zulora dagoen altuera erlazionatzen dituena. Fluido bat duen ontzi ireki baten alboan zulo bat egiten bada, fluidoa ateratzen hasiko da; fluidoaren isurketa lastertasuna, edozein solidok isurkariaren gainazaletik zuloraino erortzean lortuko zukeen lastertasunaren berdina da. Matematikoki:

{{ekuazio|
 V_t = \sqrt{{2\cdot g\cdot\left ( h + \frac {v_0^2} {2\cdot g} \right ) }} 
||left}}

formularen bidez adierazten da.
*  \ V_t  zulotik ateratzean fluidoak duen lastertasuna da.
*  \ v_0  hasierako lastertasuna da.
*  \ h  gainazaletik zulora dagoen altura da.
*  \ g  grabitatearen azelerazioa da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fluidoen dinamika: Torricelliren teorema, sc.ehu.es
Jodiéndolo todo (1983)

***Jodiéndolo todo*** Eskorbuto talde santurtziarraren grabatutako lehen lana izan zen, maketa/EP moduan argitaratu zena 1983an.

## Istorioa 
Madrilera zihoazenean haien lehen lana izango zena grabatzera, poliziak harrapatu zituen haien itxura zela eta. Galdeketa baten ondoren, abesti batzuen edukiarengatik ("Kalavera del rey", "Maldito país (España)", "ETA") Antiterrorista Legeaaplikatu zieten eta kartzelan egondako denboraldian, ezker abertzalearen zenbait sektoreen partetik laguntza eza jasan behar izan zuten. Istorio hau dela eta, grabazio historiko eta polemikoa izan zen eta ospe handia lortu zuten laister.

1989an CD bertsioan berargitaratu egin zen eta 2000. urtean "E.T.A." abesti zentsuratuarekin batera atera egin zen berriro.

## Abestiak 
## "Maldito país (España)"
## "Escupe a las banderas"
## "A la mierda ¡¡ya!!"
## "Oh no (Policía en acción)"
## "¡Mierda, mierda, mierda!"
## "El exterminio de la raza del mono"
## "Mucha policía poca diversión"
## "Ratas rabiosas"
## "La increíble vida de ser un vulgar"
## "Sociedad insociable"
## "Mi degeneración"
## "Enterrado vivo"
## "Os engañan (Silencio en las calles muertas)"
## "E.T.A."

## Taldekideak 
* Iosu Expósito - Gitarra eta ahotsa
* Juanma Suárez - Baxua eta ahotsa
* Pako Galán - Batería

## Teknikariak 
** Antonio López y Óscar Pérez - Diseño.
** David Mansell - Técnico de Grabación.
** Roland Loizaga y Goyo Ruiz - Remasterización.
** Masterizado en N. ESTUDIOS (Enero de 2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio de la Rosa

**Julio de la rosa** (Jerez de la Frontera, Cadiz, 1972ko abuztuaren 18a) abeslaria, musikaria eta pop rock sortzaile espainarra da. Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Sevillan. Gaur egun Madrilen bizi da.

Hombre Burbuja taldearen abeslari eta gitarrista izan zen 1995 eta 2002 urteen artean. Geroago, bakarlari gisa lan egin zuen, bere izena, Julio de la Rosa, edo, besterik gabe, De la Rosa. Fantasa #3 proiektuan ere parte hartu du Sergio Vinadé-rekin, Tachenko-rekin eta Pau Roca-rekin, La Habitación Roja-rekin batera.

Hainbat pelikula espainiarretarako soinu-bandak idatzi ditu: *Siete vírgenes*​ eta *After* Alberto Rodriguezena, *Una palabra tuya* Ángeles González-Sinderena*,* pelikula honetarako *Corazón contento, El hombre de las mil caras* ​ eta *Tenemos que hablar* abestiak egin zituen.

Idazle gisa bi narratiba lan argitaratu ditu: *Tanto rojo bajo los párpados* eta *Diez años foca en un circo , gainera Vacaciones* poesia liburua egin zuen Adriana Schlittler Kauschrekin.

## Diskografia 
### El Hombre Burbuja taldearekin 
* *El Hombre Burbuja*
* *Nadando a crol*​ (2000)
* *La paz está en las matemáticas*
* *Tú ves ovnis* (recopilatorio con canciones de los álbumes anteriores)

### Bakarrik 
* *M.O.S.*​ (2004)
* *Las leyes del equilibrio* (2006)
* *El espectador*​ (2008)
* *La Herida Universal* (2010)
* *Pequeños Trastornos sin Importancia* (2013)
* *Hoy se celebra todo* ​ (2017)

### Fantasma #3 taldearekin 
* *Los amores ridículos*​ (2006)

## Sariak 
### Goya Sariak 
### Platino Sariak 
* ALCINE 2012 saria irabasi zuen música original hoberenagatiki "Bendito simulacro" gatik.
## Kanpo estekak
Leire Lopez Ziluaga

**Leire Lopez Ziluaga** (Ibarrangelu, 1982), irakasle, editore, eta musika eta literatura kritikari euskalduna da.

*Kafea eta Galletak* egitasmoaren bultzatzaile izan zen Ibon Rodriguez musikariarekin batera, eta haren ondorioa izan zen *Kafe aleak* liburuaren edizioa. Gernikako Astra egitasmoaren partaideetako ere izan da, eta musika eta literatura kritika idatzi izan du, adibidez Berrian.

2018tik Susa argitaletxeko editorea da Lopez Ziluaga. Gorka Arreseren lekua hartu zuen lan horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leire Lopez Ziluagaren literatur eta musika kritikak Berrian (musikakoak, *Bi ahotsetara* atalean)
* Leire Lopez Ziluaga Twitterrenː Gurebesta
* Kafea eta Galletak / Kafe Aleak
Richard E. Taylor

**Richard Edward Taylor** (Medicine Hat, Alberta, 1929ko azaroaren 2a - Stanford, Kalifornia, 2018ko otsailaren 22a) Kanadar fisikaria eta Stanford Unibertsitateko irakaslea izan zen.

1990 urtean Fisikako Nobel Saria jaso zuen, atomoetan quark izeneko partikulak daudela frogatzeagatik.
Ibon Rodriguez

**Ibon Rodríguez García** (Sestao, 1978) musikari eta kultura eragile euskalduna da. Bakarka ari denean musikan, **IbonRG** izena erabiltzen du.

## Musikari gisa 
Hainbat musika tresna jotzen ditu parte hartzen duen taldeetan eta kolaborazioetan. Bakarkako saioetan ahots hutsezko esperimentazioak egin ohi ditu, inprobisaziotik abiatuta, baina baita molde zaharreko konposizioak ere, ahots hutsa zein pianoa lagun.

Bakarka ari denean **IbonRG** izena erabili ohi du. Bikote gisa, Ibon Agirrerekin batera, Borbor taldea osatu du. Era berean, Ibon Rodriguez partaide da Eten, Le Noise, Txaranga Urretabizkaia, Gargara eta Plu de Mekanisms taldeetan; eta kolaboratzen du Maite Arroitajauregi *Mursego*-rekin eta Xabier Montoiarekin, disko eta kontzertuetan. Disko-ekoizle lanak ere egin izan ditu, adibidez Mursegorentzat (*100% Oion* diskoan).

2019an disko bikoitz bat argitaratu du, *Hil zara* (I eta II). 2024an *Iaquin vahu* diskoa atera zuen, euskaraz inprimatutako lehen liburua, Linguae vasconum primitiae, osorik musikatu zuen 80 minutuko albumean.

## Kultura eragile gisa 
Kultura eragile gisa, Leire Lopez Ziluagarekin batera, *Kafea eta Galletak* egitasmoaren bultzatzaile izan zen, eta haren ondorioa izan zen *Kafe aleak* liburuaren edizioa.

*Kafea eta Galletak*, egitasmo bezala, 2008an sortu zen. Diskoak leku publiko batean (Gernikako Astran) entzutea zen koska, bolumen onean eta ondoren, horiei buruzko tertulia egitea. Filosofia beretik abiatuz, 121 lagunek beste hainbeste diskori buruz idatzitako testuak bildu zituzten Rodriguezek eta Lopez Ziluagak, eta horixe izan zen *Kafe Aleak* liburua.

## Diskografia 
* *Hil zara I* (2019, Repetidor).
* *Hil zara II* (2019, Repetidor).
* *Iaquin vahu* (2024, Repetidor).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IbonRG.net
* Ibon Rodriguez Twitterrenː Tiutaka
* Kafea eta Galletak / Kafe Aleak
* "Ahotsaren esploratzailea" (Berria).
Nire aita ezin izan nuen salbatu

Liburu honetan bi ipuin dauzkazu: **Nire aita ezin izan nuen salbatu**. Garai batean, Euskal Herrian ere baziren bidelapurrak, mendiko izkutalekuetan edo baso hertsietan babesten ziren bandoleroak. Jendea urrezko edo zilarrezko txanponez hornituta baldin bazihoan, trebeak ziren horien potsikoak hustutzen eta bidaiariak zaurituta edo bide bazterrean hilda uzten. Lehenengo ipuina, historia hunkigarri bat kontatzera datorkigu, une batzuetan krudela eta mingotsa suertatzen bada ere Baina lapurren bizimodua eta bukaera ere ez ziren inbiria emateko modukoak izaten...**Monika**, mutil guztiok inoiz desiratu eta isilka maitatu dugun neska hori da, gero ametsen munduan galduta geratu zaiguna.
Creature from the Black Lagoon

**Creature from the Black Lagoon** (euskaraz *Zingira Beltzeko Izakia*) 1954ko Jack Arnold estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako 3D beldurrezko film bat da. Richard Carlson, Julia Adams, Richard Denning, Antonio Moreno eta Whit Bissell aktoreek antzeztu zuten. Izakia berriz, Ben Chapman aktoreak lur lehorrean eta Ricou Browning aktoreak urpean antzeztu zuten.

Bi jarraipen izan zituen: *Revenge of the Creature* (1955, *Izakiaren Mendekua*) eta *The Creature Walks Among Us* (1956, *Izakia Geure Artean Dabil*).

## Argumentua 
1950eko hamarkada, zientzialari espedizio bat Amazonian barneratu eta munstruo izugarri batekin topo egingo du.

## Aktoreak 
* Richard Carlson: David Reed doktorea
* Julie Adams: Kay Lawrence
* Richard Denning: Mark Williams doktorea
* Antonio Moreno: Carl Maia doktorea
* Nestor Paiva: Lucas kapitaina
* Whit Bissell: Edwin Thompson doktorea
* Bernie Gozier: Zee
* Henry A. Escalante: Chico
* Perry Lopez: Tomas
* Rodd Redwing: Luis
* Sydney Mason: Matos doktorea
* Ben Chapman: Gill-man (lur lehorrean)
* Ricou Browning: Gill-man (urpean)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Corpus paralelo

**Corpus paraleloa** (ikusi testu corpus) maila batera lerrokaturik dauden bi hizkuntz desberdinetako testu bik osatzen duten duten errekurtso linguistiko bat da, normalean, lerrokada, sekzio, orri, edota hitzeko.

## Corpus paralelo motak 
4 corpus paraleloak ezberdindu daitezke:

Kalitate txarreko itzulpenak dituzten, edota zehazki lerrokatuak ez dauden esaldi elebidunak dituen corpus paraleloa.

*Corpus konparagarri* bat itzulita ez dauden dokumentu elebidunetatik abiatuta egiten dira. Dokumentuak alineaturik daude.
 
*Corpus cuasi-konparagarri* batek alineaturik edo alineatu gabe dauden dokumentu heterogeneo ez paraleloek osatzen dute.

Corpus paralelo arraroenak dokumentu berari buruzko hainbat itzulpen dituztenak dira, gutxienez esaldi mailan alineaturik eta bi hizkuntza edo gehiagotan.

## Euskara duten zenbait corpus paralelo 
### Dabilena Corpuseko euskara-gaztelania corpus elebiduna 
Elhuyar Fundazioak garatutako *PaCo2* tresna erabiliz. Tresna horrek erabiltzaileak aukeratutako bi hizkuntzetan eduki elebiduna duten domeinuak bilatzen ditu Interneten, eta domeinu horietatik elkarren itzulpen diren esaldiak erauzten ditu. 2021ean 15 milioi hitz zituene euskaraz eta 19 miloi espainieraz, 340 domeinutatik erauziak.

### Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC) 
Lau hizkuntzatara itzulitako 137 liburuk  osatzen zuten HAC corpusa 2021ean. Itzulpen unitateak parekatuta bistaratzen dira, eta bilaketak edozein hizkuntzatan egin daitezke. Guztira **42,43 milioi testu-hitz** zeuden, horrela banatuta: euuskaraz  8,64; espainieraz 11,31; frantsesez 11,11 eta ingelesez 11,53.

### Eroski Consumer Corpusa 
Consumer Eroski aldizkariaren edukiak euskaraz, gaztelaniaz, galegoz edo katalanez.

### Euskal Klasikoen Corpusa (EKC) 
2005ean abiatu zuen armiarma.eus-ek Klasikoen Gordailua, XX. mendea bitarteko testu klasiko ia guztien bilgunea bilakatzeko asmoz. Corpus honek XVI. mendean hasi eta 1975. urtera arteko 496 liburu jasotzen ditu, eta denera 11,9 milioi testu-hitzez osatuta dago. Lehenago OEH corpus zegoen (303 liburu eta 5,8 milioi testu-hitz), baina hori ez da inoiz modu publikoan kontsultagai egon. dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itzulpengintza automatiko
* Hizkuntzaren prozesamendu
* Testu corpus
* Igor Leturia

## Kanpo estekak
Nahiadance

Nahiadance dantzarako musika elektronikoa euskaraz sortu zuen musika talde gipuzkoarra da.

Taldeak jatorria du Elurretan sortu zuten Mikel Aizpurua eta Ritxar Gomezen lanean, zeintzuei batu zitzaizkien Arkaitz Basterra eta Yon Vidaur. Sexuarekin lotutako kanta eta bideoklip esplizituak egin zituzten: *Nahia*, *DTN*, eta *Zorionak zuri.*

2021eko ekainean lehen abestiaren remix bat argitaratu zuten, *Nahia 2.0* izenburupean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannibal (telesaila)

***Hannibal*** AEBetako beldurrezko telesaila da, 2013 eta 2015 bitartean NBC-n aireratu zutena. Bryan Fuller ekoizleak sortu eta Hugh Dancy eta Mads Mikkelsen izan ziren aktore nagusiak.

## Argumentua 
Antzeko itxura fisikoa duten zortzi gazteren desagertzeekin abiatzen da Hannibal. Jack Crawford FBIko agenteak Will Grahami laguntza eskatuko dio orduan, kasuak argitzeko, hura gai baita kriminalen pentsamoldeekin bat egiteko, ulertzeko eta, horren bidez, gertatutakoa ulertzeko.

## Aktoreak 
* Hugh Dancy: Will Graham
* Mads Mikkelsen: Hannibal Lecter
* Caroline Dhavernas: Alana Bloom
* Laurence Fishburne: Jack Crawford
* Hettienne Park: Beverly Katz
* Gillian Anderson: Bedelia Du Maurier
* Scott Thompson: Jimmy Price
* Aaron Abrams: Brian Zeller

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan Turi

**Johan Turi**, **Johan Tuuri** edo **Johan Thuri** (Kautokeino, 1854ko martxoaren 12a–Jukkasjärvi, 1936ko azaroaren 30a) Laponiako idazlea da, norvegiar nazionalitatea izanik. Bere lehen liburua *Muitalus sámiid birra* izan zen; bertan XX. mende hasierako elur-oreinen abeltzinei buruzkoa da. Liburua hizkuntza desberdinetara, hamar alegia, itzuli zen: frantsesera, suedierara, ingelesera...

## Obra 
* 1910: *Muitalus sámiid birra* (Samien kontu bat)
* 1920: *Sámi deavsttat – samiska texter*
* 1931: *Duoddaris – från fjället*

## Erreferentziak
Pamela Palenciano

**Pamela Palenciano** (Andújar, Jaen, 1982) espainiar monologo-egilea, komunikatzailea eta ekintzaile feminista da, nazioartean 'No solo duelen los golpes' lanagatik, non umorearen bitartez genero-indarkeriari buruz kontaketa autobiografikoa egin zuen, ezaguna dena.

## Biografia 
12 eta 18 urteen artean harreman sentimental bat eduki zuen mutil batekin. Garai honetan bere mutil lagunak biolentzia erabiltzen zuen berarekin modu oso ezberdinen bidez.

Beraien harremana bukatzea lortu zuen Malagara mugitu zenean unibertsitatean ikasteko. Momentu honetan konturatu zen tratu txarrak jasan zituela. Terapia psikologikoetara eta mugimendu feministetara joaten hazi zen. Honela ulertu zuen bere arazoa ez zela pertsonala modu oso batean, mundu osoari gertatzen zaiola momentu batean edo bestean sozietate patriarkal eta matxista batean bizi garelako.

Lizentziatu ostean, 8 urte egon zen bizitzen El Salvadorren, eta gero bueltatu da Espainiara.

## *No solo duelen los golpes* 
Bere lanak inspirazioa hartzen du bere psikologoak terapian esan zizkion esaldietako batetik: *No solo duelen los golpes*. Irauli zen erakusketa fotografikoa sentitu zuen eta bizi izandakoa lehenik eta behin izaten hasi zen, argazki horiekin lotutako bortizkeriaren aurkako prebentzioko lantegi bat beranduago bihurtzeko.

El Salvadorren bizi zen bitartean, antzokia aurkitu zuen eta proiektua berriz formulatu zuen hura publikoarentzat bezala Bigarren Hezkuntzako institutuetara oro har hainbeste zuzendutako bakarrizketa bihurtzeko.

Lanean bere esperientziatik ekiten die maitasun erromantikoaren, jelosien, kontrolaren eta edukitzearen mitoari, bortizkeria psikologiko, sexual eta fisikoari, edo tratu txarren emaile batekin, baita ere errekuperazioarekin bizi izateko ondorioa eta beste maitasun-modelo baten establezimendua|ezarpena bezala berezko agresibitateari.

Lana Latinoamerikako hainbat herritan eta Espainiako hiri ugarietan antzeztu dute. Gainera hainbat sari jaso ditu ikasgeletako bortizkeria matxistaren aurkako prebentziorako bere ekarpenagatik.

## Liburuak 
* *Si es amor, no duele* (2017).

## Kanpo estekak
Mersin

**Mersin** Turkiako hegoaldeko kostaldean dagoen hiria da, herrialde osoko hamargarren populatuena dena. 2014an 915.703 biztanle zituen.

Mediterraneoko portu garrantzitsuenen artean dago halaber, Turkiako handiena izanik.

## Banaketa administratiboa eta biztanleria 
## Klima 

## Historia 
Antzinako Grezian, hiriak **Zephyrion** izena hartzen zuen, eta garai hartako idazle ugarik aipatu zuten. Portu naturalaz gain, kokapen estrategikoa zeukan Anatoliako hegoaldearen merkataritza bideetan. Molibdenoa zen material nagusia, ondoan zeuden Coreyra-ko meategietatik ateratakoa.

Erromatar Inperioan, Ziliziako probintziaren barruan zegoen, Tarso hiriburua zeukana eta Mersin portu nagusia. Hiriaren izena latinizatu zuten, **Zephyrium** bihurtuta, eta ondoren **Hadrianopolis**, Hadriano enperadoreagatik. Theodosio I.a hil ondoren, 395. urtean, Mersin sartu zen Bizantziar Inperioan.

Bestela, 4 apezpiku garrantzitsu eduki zituen Zephyrium-ek: Aerius 381ean, Zenobius (429–441), Hypatius 451ean eta Petrus 692an. VII. mendearen hasieran, arabiarrek Ziliziako zonaldea konkistatu zuten. Gero egiptoarrak etorri ziren, bizantziarrak 965. urtea eta XII. mendea artean, armeniarren Ziliziako Erresuma, mamelukoak eta, azkenean, otomandarrak 1473an, ofizialki Selim I.ak hartua 1517an.

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren garaian, kotoi esportatzaile handia izan zen, 1866an trenbidea iritsita porturaino. 1909an, kaian 645 lurrunontzi zenbatzen ziren, eta 800.000 tna inguru garraiatzen zituzten. Ikatza, ordea, gehien inportatzen zuten lehengaia zen. "Messageries Maritimes" konpainia handiena zen garai hartan.

1918an, frantziarrek eta ingelesek Mersin okupatu zuten, Sèvresko Ituna zela eta. 2 urte geroago turkiar armadak berreskuratu zuen. 1933an Mersin eta İçel probintziek bat egin zuten.

2013an hiria izan zen Mediterranear Jokoetako antolatzailea.

## Senidetutako hiriak 
*  Latakia, Siria
*  Kushimoto, Japonia
*  West Palm Beach, AEB
*  Oberhausen, Alemania
*  Valparaíso, Txile

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Andeka Jurado

**Andeka Jurado** (1984, Barakaldo), Twitterreko txiolari eta euskal presoen aldeko ekintzailea da.

Espainiako Erresuman bertxiotxeagatik lehen kondenatua izan delako da ezaguna.

## Atxiloketa 
2015ean "Operación Araña III" dela medio, atxilotu zuten terrorismoaren goratzea akusatuta. Berarekin batera, operazio berdinean besteak beste kartzelan zegoen Alfredo Remirez eta baita Kaiet Prieto eta Def Con Dos musika taldeko abeslaria den César Strawberry atxilotu zituzten.

Azkenean Andeka Jurado ez zen kartzelara joan, twitterren bere iritziak emateagatik jasotako zigorragatik. Hori bai, baldintzapeko askatasuna eman zioten eta kondena (hogei hilabeteko kartzela zigorra, hau da urte bat eta zortzi hilabete) mantendu zuten.

Kontuak kontu ETAren aldeko mezuak bertxiokatzearekin nahikoa dela, terrorismoa goratzeagatik zigortzeko eta Auzitegi Nazionalak Andeka Jurado Garciari ezarritako urte eta erdiko espetxe-zigorra baieztatu zuela Auzitegi Gorenak.

Sententziaren arabera, “akusatuak irudia edo mezua propiotzat hartzea edo arrazoitzea ez da beharrezkoa, ezta berak sortzea ere; mezura edonola sartu eta publizitatea ematearekin nahiko da, mezua pertsona askori bidalita”

Auzitegi Nazionalak Andeka Jurado Garciari ezarritako urte eta erdiko kartzela-zigorra baieztatu zuen epaiak. 2014 eta 2015 artean, Twitter sare sozialean youtube agertzen den bideo bat argitaratu zuen, bertan ETAko kideak agertzen ziren (behean dago bideo horretarako esteka eta gaur egun ikusgai jarraitzen du), horietako batzuk armaturik.

Josu Uribetxeberria Bolinagaren argazki bat bertxiokatu zuen, “Agur eta ohore” lelopean. ETAko kide horren inguruko mezu gehiago argitaratu zituen sare sozial berdinean.

### Helegitea 
Akusatuak helegitea aurkeztu zuen Gorenaren aurrean. Twitter kontuan zabaldutako irudiak eta bideoak mezu, arrazoinamendu edo argudio propioak ez zirela azaldu zuen abokatuak, aldez aurretik komunikabideetan zeudela baizik; izan ere, bertxiokatzea horretan datza.

Auzipetuak mezua edo irudia propiotzat hartzea beharrezkoa ez dela erantzun zuen Gorenak, ezta berak sortzea ere, sartu eta publizitatea ematearekin nahikoa zela baizik.

## Kondenaren bertxioak eta txioa 
Behean Andeka kondenatzeko egin zituen bertxioak eta txioaː
# Josu Uribetxeberriari egin zioten omenaldi publiko baten argazkia bertxiotzea. Bertan Josuren argazki bat, dantzari bat eta "Agur eta Ohore" esaldia.
# Youtuben ikusgai dagoen "Euskal Herria résistance" bertxiotzeagatik eta bere alboan gaztelaniaz "Seguimos navegando por youtube" (youtuben nabigatzen jarraitzen dugu) idazteagatik.
# Amnistiaren Aldeko Batzordeen kartela Josuren argazkia eta "Agur eta Ohore" txioa egiteagatik.

## Bizitza pertsonala 
Andekak neskalaguna du eta bi semeren aita da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Euskal preso politikoak (1978-egun)

## Kanpo estekak
Aragnouet-Bielsa tunela

**Aragnouet-Bielsako tunela** (; ) Pirinioetako erdialdean kokatzen den tunel bat da. Espainia aldetik Pinetako harana eta Frantzia aldetik Aurako harana lortzen ditu. Saint-Lary-Soulango alkatearen lanari esker, 1967 eta 1976 urte bitartean Espainia eta Frantziak sinatutako akordio bati esker eraiki zen. 1976ko urrian inauguratua zuten. 3.070 metroko luzera du, horietatik 1.298 metro espainiar aldean daude, aldiz, 1.772 metro frantziar aldean kokatzen dira. Itsas mailaren gainetiko 1600 metrotara baino gehiago dagoenez, elurra dela eta, askotan ixten dute.

## Kanpo estekak
Ur-balantze

[thumb|350px|[Nilo arroaren ur-balantzea]]
**Ur-balantzea **eskualde bateko ur-baliabideen balantze edo egoera da: alde batetik prezipitazioa eta afluentzia, eta bestetik efluentzia, lurrunketa eta akumulazioa. Hidrologian, ur-balantzearen ekuazioa erabil daiteke sistema baten kanpoko eta barruko uraren fluxua deskribatzeko. Sistema batek hainbat eremu hidrologiko izan ditzake, esaterako, lurzoruaren zutabe bat edo drainatze-arroa. Ur-balantzeak organismo batek ura egoera lehorrean edo beroan ura mantentzeko moduei ere aipa diezaieke. Askotan, landareen edo artropodoen erreferentziatzat jotzen da, uraren atxikipen mekanismo ugari dituztenak, iragazkortasun mugatua duten lipidoen argizarizko estaldura barne.

## Ekuazioa 
Orokorrean, ur-balantzearen ekuazioa hau da:
:P = Q + E + \Delta S
non
:P prezipitazioa den
:Q ebapotranspirazioa den
:E isurketa den
:\Delta S biltegiratze aldaketa (lurzoruan edo harri-ohantzean/lurpeko uretan) den

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indarrap

**Indarrap** 2007an Gasteizen sortutako rap musika taldea da. Abestiak euskaraz eta gaztelaniaz egiten dituzte.

## Taldekideak 
Taldea honako hauek osatzen dute:

* DJ Borda (Mikel): DJa
* El Puto Tito (Alberto): rapeatzailea
* Fat Fish (Iñaki): rapeatzailea

## Diskografia 
* *Sin perder el norte* (2010)
* *La musika no es un negozio* (2012)
* *La tapadera* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ertzetatik

**Ertzetatik** Huntza taldearen lehenengo diska da, 2016. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Josune Arakistain (trikitixa, ahotsa)
* Uxue Amonarriz (panderoa, ahotsa)
* Aitor Huizi (biolina)
* Aitzol Eskisabel (gitarra)
* Inhar Eskisabel (baxua)
* Peru Altube (bateria)

## Grabaketa eta abestiak 
Taldea 2014 urtean sortu zen Bilboko kaleetan, baina taldekide guztiak gipuzkoarrak dira. Taldearen lehen agerpena 2016ko martxoaren 8an izan zen, *Harro gaude* kantua plazaratuz. Abesti honekin oholtza gainera salto egin zuten lehen emakumeak omendu zituzten. Hasiera apal honek, ateak ireki zizkien jarraian etorriko ziren kontzertu eta agerraldiei. 

2016ko azaroan *Aldapan gora* kantuaren bideoklipa kaleratu zuten eta arrakasta itzela izan zuen. Haritz Hurreguy soinu teknikariaren eskutik Usurbilgo Higain estudioetan egin zuten lehen diskoaren grabaketa eta *Ertzetatik* Durangoko Azokan plazaratu zuten. Trikiti doinuak nagusitzen diren arren beste eragin batzuk ere nabari dira, hala nola, pop-rock (*Kalabazak* eta *Hautsetatik*), valsa (*Zarako apretak*), ska-rock (*Herri unibertsitatea* eta *Gaztetxeak bizirik*)...

Diskako abesti ezagunenak aipaturiko *Aldapan gora* kantuaz gain *Iñundik iñoare* eta *Gaztetxeak bizirik* izan ziren.

## Azala 
Taldearen aurkezpen diskoa izanik huntz hosto berde bat agertzen da hondo urdinean.

## Kantuen zerrenda 
# *Iñundik iñoare*
# *Kalabazak*
# *Aldapan gora*
# *Ipuinetan*
# *Zarako apretak*
# *Herri Unibertsitatea*
# *Hautsetatik*
# *Gauerdiko biolinak*
# *Gaztetxeak bizirik*
# *Harro gaude*
# *Beste bat*
# *Parent(h)esiak*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kati-Claudia Fofonoff

**Kati-Claudia Fofonoff** (Ivalo, 1947ko abenduaren 8a-2011ko ekainaren 12a) Finlandiako poeta, itzultzailea eta idazle ezaguna. Bere lanak suomieraz eta finlandieraz plazaratu zituen. Haren obrak norvegierara eta islandierara itzuliak izan dira.

## Obra 
* *Parnasso 2*, 1982 (finlandieraz idatzitako poesia-liburua)
* *Koparat: joulukoparat* 1987 (finlandieraz idatzitako poesia-liburua)
* *Paatsjoen laulut* -  laulli 1988-1989 (liburua eta cassette)
* *Jânnam muttum nuuʹbbiooʹri* 1998 (samieraz idatzitako poesia-liburua)
* *Vuämm Jeeʹelvueiʹvv*. Mainnâz. 2004
* *Vanha jäkäläpää* 1-2 2005 (CD)
* *Suonikylän poluilta* 1-3 2005 (CD)

## Itzulpenak 
* Antoine de Saint-Exupéry: *Uʹcc priinsâž*, 2000 (*Le Petit Prince* Skolteko samieraz.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kati-Claudia Fofonoff
* [Uʹcc priinsâž, *Le Petit Prince(https://eu.wikipedia.org/wiki/Printze_txikia)* Skolteko samieraz.]
Ellen Marie Vars

**Ellen Marie Vars ** (Láhpoluoppal (Norvegia), 1957ko abuztuaren 12a) samieraz idazten duen emakume idazlea da.

## Biografia 
Láhpoluoppaln (Kautokeino), jaioa, bere lehen lana, *Kátjá*, gazteei zuzendutako eleberria, 1986an eman zuen ezagutzera. Norvegiako liburu irakurrienetariko bat izan zen. 2005ean, *Čábbámus iđitguovssu* eleberriarekin Sami Batzordearen literatura saria eskuratu zuen. Azken lan hau, *The most beautiful dawn* izenburupean eta Trygve Lund Guttormsen marrazkilariaren marrazkiekin, ingelesera itzulia izan da.

## Obra 
* *Kátjá* 1986
* *Oabbá* 1986
* *Savdnjiluvvon nagir* 1989
* *Árvedávggi mánát* 1990
* *Okto* 1991
* *Buot ovddemus jápmet niegut* 1992
* *Ja idja ii galgga šat leat* 1996
* *Jaskatvuođas ii leat mihkke agiid*
* *Čábbámus Iđitguovssu* 2002
* *Máilmmi láikkimus olmmos* 2006
* *Máilmmi jálumus mánná* 2009
* *Máilmmi árggimus áhkku* 2012
* *Skábma* 2013

## Erreferentziak
Irantzu Varela

**Irantzu Varela Urrestizala** (Portugalete, Bizkaia, 1974ko uztailaren 24a) bizkaitar kazetari, aktibista ete feminista da. EHUn kazetaritza ikasi eta La Tuerkan eta ETB 2an lan egin du.

## Bizitza 
Txiki-txikitatik sentitzen hasi zen neska izatearekin aurresuposatzen ziren zenbait kontuekin desadostasuna baita gerra erreportaria izan nahi zuela ere. 1993-1998 bitartean Kazetaritza ikasi zuen Leioan,  UPV/EHUn eta ordutik datorkio kontzientzia politikoa. Gero Lankidetza-masterra egin eta praktikak Venezuelan burutu zituen. 2015ko hauteskundeetan EH Bilduren Senaturako zerrenda buru aurkeztu zen, Kongresurako Onintza Enbeita zerrenda-buruarekin batera.

## Ibilbidea 
Beste adiskide kazetari eta feminista batekin Faktoria Lila kooperatiba sortu zuen 2007an lankidetza, genero berdintasuna eta komunikazioa lantzeko xedearekin. Prestakuntza tailerrak eta prestakuntza eskeintzen dute: norberaren bizipenetatik abiatuta eta amodio erromantikoa eta edertasuna feminismoaren ikuspegitik lantzen dituzte aldaketetarako funtsezko gai bezala.   Genero-berdintasunean aditua, hitzaldiak ematen ditu   baita hedabideetan iritzi-artikuluak eta kolaborazioak egin ere. 

2007-2015 bitartean UNA, genero eta berdintasunean espezializatutako aholkularitzan lan egin zuen Komunikazio arduradun eta Prestakuntza-koordinatzaile gisa.  Pikara Magazinen idazten du eta Aló Irantzu atala aurkezten du.  Hedabideetan duen protagonismoaren ondorioz eraso matxista ugari jasotzen ditu sare-sozialetan. 

Ekintzaile gisa egindako ibilbideagatik erantzun bortitzak jasan izan ditu sareetan barna eta 2019an baita bere hurbileko bizitzako inguru fisikoan ere.
## Argitalpenak hedabideetan. 
* *“Ahora que soy fea, gorda, malfollada, feminazi y amargada”* 16 de febrero de 2017, Diario Público.
* *“Nosotras criamos, nosotras teorizamos”* 2016, Pikara Magazine. 
* *“De tiorras feas y participación política”* , 2016, Naiz.
* El feminismo tiene mala prensa, 2015, Revista Pueblos, 64. 
* *“No tengo amigos padres”*, 2013, 20 minutos.
* VICE Españan hainbat artikulu argitaratu ditu. Erreferentzia honetan ikusgai.
* Pikara Magazine aldizkarian idatziko artikuluak erreferentzia honetan ikusgai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El Tornillo erreprodukzio-zerrenda La Tuerka etapan (YouTube)
* El Tornillo bideoak #enlafrontera etapan (YouTube)
* Irantzu Varelari elkarrizketa, 2017, Agora News (bideoa)
* Irantzu Varelari elkarrizketa, PlayGround aldizkaria, 2016
* Elkarrizketa: Emakume guztiok behar ditugu lasai egoteko espazioak Berria, 2022.04.29
Prentsa hidrauliko

**Prentsa hidraulikoa** azalera desberdineko bi zilindroz osatutako tresna da, fluido batez betea, eta Pascalen printzipioaren arabera diharduena. Fluidoa eremu mugatu batean ezarrita dagoenez gero, zilindroei indarra eragiten bazaie, presioa era berean iristen da eremuaren puntu guztietaraino. Beraz, zilindro txikian indarra aplikatzen bada, askoz indar handiagoa eragiten da zilindro handian. Gauzei forma emateko eta edozein osagaizko objektuak (altzairua, kautxua, plastikoak) estutzeko erabiltzen da.

## Indarren arteko erlazioa 
thumb|eskuinera|280px|Prentsa hidraulikoaren eskema
A_1 \, azalera duen enbolo txikian F_1 \, indarra aplikatzen bada, p_1 \, presioa sortzen da:

:p_1=\frac{F_1}{A_1} \,

Era berean, bigarren enboloan:

:p_2=\frac{F_2}{A_2} \,

Fluidoa komunikaturik dagoenez gero, Pascalen printzipioaren arabera, bi pistonetan presio berdina izanen da, sakonera berean daudelako. Beraz:

: p_1=p_2 \, 

Hots:

:\frac{F_1}{A_1}=\frac{F_2}{A_2} \, eta indarren arteko erlazioa: \frac{F_1}{F_2}=\frac{A_1}{A_2} \,

Beraz, prentsa hidraulikoko indar erresultantea:

:F_2=F_1\frac{A_2}{A_1}

:F_1 \, = enbolo txikiko indarra newtonetan.
:F_2 \, = enbolo handiko indarra newtonetan.
:A_1 \, = enbolo txikiko azalera metro koadrotan.
:A_2 \, = enbolo handiko azalera metro koadrotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak