Australopithecus

**Australopithecus** edo **australopitekoa** primate hominidoen genero fosila da, Afrikako hegoaldean bizi izan zena orain dela ia 5 milioi urtetik 2 milioi urtera bitarteko epean.

Antropologoen ustez australopitekoak hominido zaharrenak dira, genero honen espezie batetik *Homo* generoa sortu baitzen Afrikan, duela 2 milioi urte inguru. *Homo* generoaren aitzindariak dira, baina ezin dira oraindik *Homo* generotzat hartu.

## Morfologia 
thumb|ezkerrera|Giza eboluzioan izandako espezie ezberdin batzuen buruhezurrei buruzko azalpena ematen duen bideoa.
Garaiera txikikoak eta txaparrak ziren (1,20-1,40 metroko altuera). Haien buruhezurra gizakiarena baino askoz txikiagoa zen (450-600 &nbsp;cm³, gizakiarena 1450 &nbsp;cm³koa izanik), baina txinpantzearena baino handiagoa (300-500 &nbsp;cm³). Beren altuerarako australopitekoek txinpantzeek baino garezur-edukiera askoz handiagoa zuten, gainera. Giza-ezaugarri batzuk zituzten: buru-hezurraren alde frontalaren garapena, gizakiarekin nolabaiteko antza duten hortz-haginak, pongidoen baino alde supra-orbitario txikiagoa, pelbisa zabala (bipedismoa eta zutik ibiltzea errazten duena)... Era berean, pongidoen ezaugarri batzuk gordetzen zituzten: kokotsa iheskorra, garezur-edukiera txikia, muturraren gisa aurrera zihoan aurpegia, masailezur sendo eta indartsua...

## Bizimodua 
Berebiziko garrantzia duen ezaugarri batean bat etortzen zen *Australophitecus* *Homo* generoarekin: bipedismoan, hots, zutik ibiltzeko gaitasunean. Pongidoen aldean, aldaketa anatomiko batzuk zituen *Australophitecus* generokoek, bipedismoa errazten zutenak: pelbisa motzago eta zabalagoa, hanketako femurra estu eta luzea, zulo okzipitala buru-hezurraren behealdean kokatuta egotea, etab. Bipedismoak eskuak libre izatea ekarri zuen, hauek ez baitziren lurrean jarri behar ibiltzeko. Horri esker, hainbat trebetasun garatu zituzten: esaterako, harriak eta hezurrak lantzen zituzten, sua egiteko gai ez baziren ere.

Australopitekoak orojaleak ziren eta Afrikako hegoaldeko lautadetan bizi ziren, uretatik gertu.

## Eboluzioa 
Afrikako ekialdean oihanen gutxitzearekin batera klima lehorragoa bilakatu zen, *Australopithecus* generoko lehen izakiak dieta berritzera eraman zituen gertakaria. Generoa duela 4 milioi urte inguru garatu zen Afrika ekialdean, kontinente osoan zabaldu eta duela 2 milioi urte desagertu baino lehen. Aldi horretan hainbat australopiteko mota egon ziren, hala nola *Australopithecus anamensis*, *Au. afarensis*, *Au. sediba* eta *Au. africanus*. Australopithecina azpileinuaren barruan beste genero bat ere sortu zen, *Homo* generoaren aurrekoa ez dena, *Paranthropus* izenekoa. Hauek barail eta hortz oso handiak zituzten. Tradizioz esan da oskoldun fruituak eta elementu gogorrak prozesatzen zuen dieta baten ondorio zela, baina baliteke izatea nutriente oso gutxiko belar kopuru handiak jateko egokitzapena izatea. Egile batzuek genero hau *Australopithecus*en barruan sartzen dute; hala denean, *australopiteko sendo* eta *australopiteko lirain* bereizketa egiten da. *Kenyanthropus* generoa leinu berberekoa dela ere uste da.

* *Australopithecus* (4–1.8 Ma), *Au. anamensis*, *Au. afarensis*, *Au. africanus*, *Au. bahrelghazali*, *Au. garhi* eta *Au. sediba* espezieekin.;
* *Kenyanthropus* (3–2.7 Ma), *K. platyops* espeziearekin;
* *Paranthropus* (3–1.2 Ma), *P. aethiopicus*, *P. boisei*, and *P. robustus espezieekin*.

Proposatutako espezie berri bat, *Australopithecus deyiremeda*, Au. afarensis espeziearen garai berean aurkitu zen. *Au. deyiremeda* espezie berri bat den edo *Au. afarensis* den eztabaidatzen da. *Australopithecus prometheus*, *Oin Txiki* bezala ere ezaguna, duela gutxi datatu da 3,67 milioi urtetan datazio teknika berri baten bidez, eta, horren ondorioz, *Australopithecus* generoa bezain zaharra. Oin Txikiren hatz lodi kontrajarria ikusita, badirudi eskalatzaile ona zela. Uste denez, eskualdeko gaueko harrapariak ikusita, plataforma bat eraikitzen zuten gauez zuhaitzetan habiak egiteko, txinpantze eta gorilen antzera.

## Sailkapena 
Genero honen barruan zazpi espezie ezberdin aurki ditzakegu:
* *Australopithecus anamensis* (duela 4,2-3,9 milioi urte)
* *Australopithecus afarensis* (duela 3,9-2,7 milioi urte)
* *Australopithecus bahrelghazali* (duela 3,5-3 milioi urte)
* *Australopithecus boisei* (duela 2,6-1,2 milioi urte)
* *Australopithecus africanus* (duela 3-2,5 milioi urte)
* *Australopithecus robustus* (duela 2,2-1,2 milioi urte)
* *Australopithecus sediba* (duela 2 milioi urte)

Ikerlari batzuen ustez *A. boisei* eta A. *robustus* beste hominido genero batean sailkatu behar ziren: *Paranthropus* generoan.

## Ikus, gainera 
* Giza eboluzioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak