open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moncada kuartela

**Moncada kuartela** Santiago de Cuba erdialdean kokatua dagoen eraikin militar bat da.

## Kuartelaren aurkako erasoa 
Kubako iraultzaren hasiera hemen kokatu daiteke, 1953ko uztailaren 26an Fidel Castro eta Abel Santamaríak gidatutako talde batek kuartela erasotu zuenean. Egun horretan Kubako gerrillari talde, batek Fidel Castro buru, Moncadako kuartel militarrari eraso egin zion, Batistaren diktadura eraisteko saiakeran. Erasoak, ordea, huts egin zuen, eta diktadurak gerrillariak gogor zapaldu zituen. Kubako iraultza gidatu zuen Uztailaren 26ko Mugimenduaren izena gertaera honetatik dator. Castrok heriotz zigorra jokoan, bere burua defendatu zuen epaiketan eta «Historiak absolbituko nau» diskurtso ezaguna irakurri zuen epaileen aurrean.

## Gaur egun 
Gaur egun ospitale bat, eskola bat eta kuartelaren historiari buruzko museo bat daude kuartel ohiaren eraikinetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marearteko zabalgune

[eskuinera|thumb|250px|Marearteko zabalgunea [Deba eta Zumaia artean, Gipuzkoan]]

**Marearteko zabalgunea**, geologian **abrasio-plataforma** ere deitua, itsaslabarretan, itsas mailan, agertzen den kostaldeko plataforma harritsua da. Itsasoak itsaslabarrak higatzean sortzen da bi baldintza hauek betez gero: itsasgora eta itsasbeheraren artean alde handia egon eta arrokak geruzez osaturik egotea.

## Ikus, gainera 
* Marearteko zona
* Marea-osin
* *Flysch*
* Abrasio

## Kanpo estekak
Arkaitz Duran

**Arkaitz Duran Aroca** (Gasteiz, Araba, 1986ko maiatzaren 19a - ) euskal txirrindulari ohia da.

Benito Durán txirrindulari profesional ohiaren semea da.
2005. urtean, 19 urterekin besterik ez zituelarik, Junior mailatik zuzen profesionaletara pasatu zen (afizionatuetan aritu gabe) eta Saunier Duval-Prodir taldean egin zuen debuta.

2012an, UCI ProTour mailako talderik aurkitu ezin zuenez gero, amateurra birkalifikatu zen Telco'm-Conor Azysa taldearekin fitxatuz eta denboraldi ikusgarria burutu zuen. Hurrengo urtean, 2013an, Portugaleko Efapel-Glassdrive talde profesionalarekin fitxatu zuen.

## Informazioa 
2005eko datuen arabera:

* **Altuera**: 1,85 metro
* **Pisua**: 68 kilogramo

## Taldeak 
## Palmaresa 
**2012** (amateurra)
* Cirilo Zunzarrenen oroimenezko Saria
* San Gregorio Saria
* Xanisteban Saria
* Urrakiko Igoera
* Altzoko Igoera
* Goierriko Itzulia
* Ávilako Itzulia
* Nafarroako Itzuliko 2 etapa
* Baiona-Iruñea
* 3. Euskaldun Txapelketan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
H.c.: kontrolez kanpo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Talde webgunea
Tiber

**Tiber** (*Tevere* italieraz; *Tiberis* latinez) Italiar penintsulako ibaia da. 405 km luze da eta Italiako bigarren ibairik luzeena da, Poren ondotik. Sorburua Apeninoetan du, Fumaiolo mendian, Toskanan. Ondoren Umbria eta Lazioko eskualdeak zeharkatzen ditu Peruggia eta Erromatik pasatuz. Ibaia Ostia hiri zaharrean bi itsasadarretan banatzen da, Isola Sacra (hegoaldean) eta Fiumicino (iparraldean) eta bi horiek Tirreniar itsasoan itsasoratzen dira.

Tiber ibaiaren ur-emaria guztiz irregularra da eta Erromako auzo batzuetan uholdeak gertatzen ziren, ibilgua kanalizatu zuten arte.

## Historia 
Ontziz ibiltzeko egokia sekula izan ez bada ere, dokumentuek argi uzten dute, K.a. VIII. mendean Erroma haren ertzean sortu zenean, eskualdeko merkataritzako garraiobide garrantzitsua zela. Inperioaren garaian Tiberrez baliatzen ziren Ostia Anticako portutik (bokalean) hiriko laboreak, ardoak eta olioak garraiatzeko. Ibaiaren ohean metaturiko sedimentuak, ordea, nabigaziorako oztopo bihurtu ziren Erdi Aroan zehar. XXVIII. eta XIX. mendeetan ibaiaren hondoa garbitzeko saioak egin zituzten, ontziz ibil ahal izateko, baina XX. mendean utzi zituzten lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loscorrales-Os Corrals

**Os Corrals** edo **Loscorrales** (izen ofiziala *Loscorrales-Os Corrals*, aragoierazkoa *Os Corrals*, gaztelaniazkoa *Loscorrales*) Huescako probintziako udalerria da.

## Administrazioa 
250px|eskuinera
## Demografia 
## Monumentu erlijiosoak 
* Nuestra Señora de las Heras-en parrokia-eliza
* Nuestra Señora de Gaberdola-ren baseliza (XIII. mendea)

## Festak 
* Urtarrilaren 23 - Nuestra Señora de la asunción
* Abuztuaren 15 - San Babil (festa nagusia)

## Erreferentziak
AsturLiNUX

**AsturLiNUX** Asturiaseko Linux erabiltzaileen elkartea da. 1999an sortu zen eta Asturiaseko elkarteen erregistroan izena eman zuen. Elkarte hau software libre eta GNU/Linuxa dibulgatzeaz arduratzen da.

Urtero software librearen jardunaldiak antolatzen dituzte.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Software librearen jardunaldien webgunea
Abejar

**Abejar** Soriako probintziako udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Igriés

**Igriés** (gaztelaniaz, aragoieraz eta ofizialki *Igriés*) Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.

## Administrazioa 
## Demografia 
## Monumentu erlijiosoak 
* Nuestra Señora de la Esperanza-ren parrokia-eliza (1950)
* San Juanen baseliza erromanikoa (XII. mendea)

## Festak 
* Urtarrilaren 20
* Maiatzaren 11

## Kanpo estekak
Eta (hizkia)

eskuinera|thumb|Eta letra

**Eta**, edo **Ita**, alfabeto grekoaren zazpigarren letra da. **Η** (larriz) eta **η** (xehez) idazten da.

## Kanpo estekak
Saalfeld

[thumb|Saalfeld-en kokapena [Alemanian]]

**Saalfeld** Alemaniako Turingia estatuan dagoen hiria da, zehatz-mehatz, Saalfeld-Rudolstadt herri-barrutian. Saale ibaiak zeharkatzen du.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Emil Cioran

**Emil Cioran** —abizenaren ahoskera: — (Rășinari, Sibiu, Errumania, 1911ko apirilaren 8a - Paris 1995eko ekainaren 20a), Frantzian *Émile Michel Cioran* izen-abizenez ezaguna, idazle eta filosofoa izan zen. Obra gehienak frantsesez idatzi zituen.

## Ibilbidea 
1933an, beka bat jaso zuen Berlingo Unibertsitatean, non Johann Gottlieb Fichte, Hegel, Edmund Husserl, Immanuel Kant, Georg Simmel, Schopenhauer eta Nietzsche egileen lanak ikasi baitzituen. Berlinen erregimen naziaren politikez interesatu zen. *Vreme* egunkariak zutabe bat eman zion, nazismoaren gaia jorratzeko (non Cioranek aitortu zuen ez zegoela bere garaian politikaririk Hitler baino sinpatikoagoa eta miresgarriagoa, bere ustez), Labana Luzeen Gauari onesten zuela adierazi zuen.

Cioranen lehen liburua, *Pe culmile disperírii* (hitzez hitz, «Etsipenaren gainean»), Errumanian argitaratu zen 1934an. Batzordearen Saria eta Idazle Gazteen Saria eman zizkioten inoiz argitaratu gabeko idazle gazte batek idatzitako liburu onenetako bati. Dena dela, Cioranek gero ezezko biribila eman zion sariari, hau adierazita: «Oso gaizki idatzitako liburua da, batere estilorik gabea».

Jarraian, *Eldarnioen liburua* (1935), *Errumaniaren eraldaketa* (1936) eta *Malkoak eta santuak* (1937) ere argitaratu ziren Errumanian. *Malkoak eta santuak* liburuak oso harrera txarra izan zuen, eta argitaratu ondoren, Cioranen amak idatzi zion liburua atzera botatzeko eskatzeko.

Cioran sekula taldeko kide izan ez bazen ere, Errumanian hasi zen Burdinazko Guardiak planteatutako ideiez arduratzen. Eskuin muturreko erakundea zen, eta haren ideologia nazionalistaren alde egin zuen Bigarren Mundu Gerraren lehen urteak arte, nahiz eta ustez haien metodo bortitzak gaitzetsi. Cioranek faxismoa salatu zuen, eta 1970ean adierazi zuen: «Nire gaztaroko erokeriarik okerrena izan zen. Gaixotasun batek sendatzen banau, hura izango da.»

Cioranek gogor berraztertu zuen *Errumaniaren eraldaketa* bere bigarren edizioan, 1990eko hamarkadan kaleratua, pasarte asko ezabatut, estremista edo «harroputza eta ergela» zela uste baitzuen. Liburuak, bere jatorrizko forman, totalitarismoarenganako begikotasuna adierazten zuen. Cioranek bere garaian idatzitako hainbat artikulutan ere agertzen zen ikuspegia, «urbanizazioa eta industrializazioa goranzko herri baten bi obsesio» gisa ezartzea helburu zuena.

## Lanak 
### Errumanieraz 
* *Pe culmile disperării* 1934
* *Cartea amăgirilor* 1936
* *Schimbarea la faţă a României* 1936
* *Lacrimi şi Sfinţi* 1937
* *Îndreptar pătimaş* 1991

### Frantsesez 
* *Mon pays/Ţara mea* (elebiduna) 1996
* *Précis de décomposition* 1949
* ''Syllogismes de l'amertume* 1952
* *La tentation d'exister* 1956
* *Histoire et utopie* 1960
* *La chute dans le temps* 1964
* *Le mauvais démiurge* 1969
* *De l'inconvénient d'être né* 1973
* *Écartelèment* 1979
* *Exercices d'admiration* 1986
* *Aveux et anathèmes* 1987
* *Cahiers'' 1997

## Ikus, gainera 
* Frantsesezko literatura

## Kanpo estekak 
*  "Planet Cioran" Webgune ofiziala
Bremen

**Bremen**, hurrengo gauzak izan daitezke:

# Bremen estatua, Alemania
# Bremen hiria, Alemania
# Bremen manga serie bat, Umezawa Harutok egina.
# Werder Bremen futbol talde alemaniarra.
Gasteizko Eraztun Berdea

**Gasteizko Eraztun Berdea** Gasteiz inguruko parke multzoa da. Parke horiek beren artean loturik daude, prestaturiko bideen bitartez.

## Historia 
Gasteiz inguruko parkeak elkarren artean lotzeko proiektua Ingurugiro Gaietarako Ikastegia udal-erakundeak proposatu zuen 1990eko hamarkadaren hasieran. Proiektu horren xedeak ziren Gasteizko ingurunea berreskuratzea eta aisialdirako eremu berde handia sortzea, lur horiek aski kutsatuta baitzeuden. 1993an, lur horiek oneratzeari ekin zioten.

2005ean, 600.000 bisitari baino gehiago zenbatu zituzten. Gainera, urte berean ere, Dulantzi, Armentia, Olarizu, Salburua, Zabalgana, Atxa-Landaberde (Zadorra) eta Gamarrako parkea oneratuak zeuden, eta gainerakoekin (Zadorrako gune batzuk, Errekaleor eta Lasarteko parkea) lanean ziharduten. Beraz, 963 hektareetatik 527 hektarea oneratuak zeuden.

## Eraztun Berdea osatu behar duten parkeak 
* Armentiako parkea
* Dulantzi ibaiko parkea
* Gamarrako parkea
* Errekaleorreko parkea
* Lasarteko parkea
* Olarizuko parkea
* Salburuko parkea
* Zabalganeko parkea
* Zadorrako parkea

## Informazio gehiago 
* **Sortze-urtea**: 1993
* **Izango duen azalera**: 963 hektarea
* **Ibilbideen luzeera**: 47 kilometro, nahiz oinekozko nahiz txirrindularientzat.

* Salburuko parkea *nazioarteko garrantziko hezegune* izendatu zuten 2002an, Ramsarko Hitzarmenean; eta Natura 2000 Sarearen barruan sartzea proposatu dute.
* Zadorra ibaia Natura 2000 Sarean sartzea proposatu dute.

## Kanpo estekak 
*  Eraztun Berdeari buruzko informazioa
Danierazko literatura

thumb|Andersen, danierazko literaturaren egile ezagunena.
**Danierazko literatura** hizkuntza hartan egindakoa da, Danimarkako egileek osatua. Zalantza barik, mundu osoan Hans Christian Andersen ezagunena da, haur-literaturan egindako lanagatik (*Sirenatxoa* eta *Ahatetxo itsusia*). Orobat, Nobel saridunok aipatzekoak dira: Henrik Pontoppidan (1917), Karl Adolph Gjellerup (1917) eta Johannes Vilhelm Jensen (1944).

## Idazle ospetsuenak 
### Klasikoak 
thumb|eskuinera|Henrik Pontoppidan.

* Hans Christian Andersen (1805-1875)
* Søren Kierkegaard (1813-1855)
* Georg Brandes (1842–1927)
* Jens Peter Jacobsen (1847-1885)
* Karl Adolph Gjellerup (1857-1919)
* Henrik Pontoppidan (1857-1943)
* Johannes Vilhelm Jensen (1873-1950)
* Isak Dinisen edo *Karen* *Blixen* (1885-1962)
* Aksel Sandemose (1899-1965)

### Garaikideak 
* Peter Seeberg (1925-1999)
* Peter Høeg (1963-)
* Naja Marie Aidt (1963-)

## Idazlan nabarmenenak 
* *Sirenatxoa*, Hans Christian Andersen, 1836.
* *Ahatetxo itsusia*, Hans Christian Andersen, 1843.
* *Pelle konkistatzailea*, Martin Andersen Nexø, 1906–1910.
* *Afrikatik at*, Isak Dinisen, 1937.

## Ikus, gainera 
* Europako literatura.
* Idazle daniarren zerrenda.

## Kanpo estekak
Errumanierazko literatura

**Errumanierazko literatura** hizkuntza hartaz edo Errumanian egindakoa da.

## Idazleak 
* Ion Luca Caragiale. (1852-1912).
* Mihai Eminescu. (1850-1889).
* Emil Cioran. Errumania / Frantzia. (1911-1995).

## Liburuak 
* *Amintiri din copilărie* ("Haurtzaroaren oroipenak"). Ion Creangă, 1875-1883.
* *Moara cu noroc* ("Zori oneko errota"). Ioan Slavici, 1881.
* *Ion*. Liviu Rebreanu, 1920.
* *Craii de Curtea-Veche*. Mateiu Caragiale, 1929.
* *Ultima noapte de dragoste, întâia noapte de război* ("Maitasunaren azken gaua, Gudaren lehenengo gaua"). Camil Petrescu, 1930.
* *Patul lui Procust* ("Procrusten ohea"). Camil Petrescu, 1933.
* *Fraţii Jderi* ("Jder anaiak"). Mihail Sadoveanu, 1935-1942.
* *Moromeţii* (Marin Preda, I. lib. 1955; II. lib. 1967).

## Ikus, gainera 
* Literatura europarra

## Kanpo estekak 
* Errumaniako literaturaz
Errusierazko literatura

**Errusierazko literatura** hizkuntza hartaz edota SESB zaharrean edo Errusian egindakoa da.

XIX. mendeko Leo Tolstoy ("Gerra eta Bakea" eta "Anna Karenina") eta Fjodor Dostojevsky ("Krimen eta zigorra", "Lurpeko oharrak" eta "Karamazov anaiak") dira egilerik ezagunenak.

## Idazleak 
* Aleksandr Puxkin (1799-1837).
* Fiodor Dostoievski. Errusia. (1821-1881).
* Lev Tolstoi. Errusia. (1828-1910).
* Anton Txekhov (1860-1904).
* Vladimir Nabokov (1899-1977).

## Liburuak 
* *"Arima hilak"*, Nikolai Gogol, (1842)
* *"Lurpeko oharrak"*, Fiodor Dostoievski, (1864)
* *"Gerra eta Bakea"*, Lev Tolstoi, (1865)
* *"Krimena eta zigorra"*, Fiodor Dostoievski, (1866)
* *"Anna Karenina"*, Lev Tolstoi, (1875)
* *"Karamazov anaiak"*, Fiodor Dostoievski, (1879)

### Errusiako idazleen kanona 
Errusiako idazleen kanon klasikoan, gizonez osatutako parnaso horretan, betiere Gogol, Tolstoi, Puxkin eta Fiodor Dostoievski aipatu ohi dira... 

Vladimir Nabokov idazleak, literatura kritikariarena eginez, Puxkin eta Lermontov aparteko aurrekaritzat jarri zituen goren, eta horien ondoren, zerrenda batean Tolstoi lehen, Gogol bigarren, Txekhov hirugarren eta Turgenev laugarren. "Ate joka izango ditut bulegoan Saltikov eta Dostoievksi halako nota txarra emateagatik", gehitu zuen txantxati Nabokovek sailkapen horren berri ematean.

## Ikus, gainera 
* Literatura europarra

## Kanpo estekak
Estonierazko literatura

**Estonierazko literatura** edo **estoniera literatura** () estonieraz (1.100.000 hiztun inguruko hizkuntza) egindako literatura da. Estonia, Iparraldeko Gurutzadez geroztik, Alemaniaren, Suediaren eta Errusiaren mende izan zen XIII. mendetik 1918. urte arte, eta ondorioz urriak izan dira estonieraz egindako idazlanak, oraintsuko mendeetaraino. Ezagunak diren Estonierazko idazki zaharrenak XIII. mendekoak dira. *Livoniako Henrikeren kronika* lanaren zati den *Originates Livoniae* idazkian, badira estonierazko toki izenak, hitzak eta esaldi zatiak. *Liber Census Daniae* liburuak (1241) baditu estonierazko toki izenak eta abizenak. Estonierazko testu lotu luzeen adibiderik zaharrenak *Kullamaa otoitzak* deritzenak dira, 1524. eta 1528. urteetakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alemanezko literatura

**Alemanezko literatura** hizkuntza hori erabiltzen duten idazleek osatzen dute. Herrialdeei dagokienez, Alemania, Austria, Suitza eta Txekiakoak dira nagusi.

Idazle klasikoen artean nabarmentzekoak dira Goethe, Grimm anaiak, Thomas Mann, Hermann Hesse, Franz Kafka eta Bertolt Brecht egile handiak.

Literaturako Nobel saria alemanezko 14 idazlek lortu dute (*ikus atala*).

### Idazle klasikoak 
* Goethe. Alemania. (1749-1832).
* Ernst Hoffmann. Alemania. (1776-1822).
* Grimm anaiak. Alemania. (Jacob 1785-1863; Wilhelm 1786-1859).
* Theodor Mommsen. Alemania. (1817-1903).
* Johanna Spyri. Suitza. (1827-1901).
* Paul Heyse. Alemania. (1830-1914).
* Carl Spitteler. Suitza. (1845-1924).
* Rudolf Christoph Eucken. Alemania. (1846-1926).
* Gerhart Hauptmann. Alemania. (1862-1946).
* Rainer Maria Rilke. Austria-Hungaria. (1875-1926).
* Thomas Mann. Alemania. (1875-1955).
* Hermann Hesse. Suitza. (1877-1962).
* Stefan Zweig. Austria. (1881-1942).
* Franz Kafka. Txekia. (1883-1924).
* Nelly Sachs. Alemania. (1891-1970).
* Bertolt Brecht. Alemania. (1898-1956).

### Idazle garaikideak 
* Elias Canetti. Britainia Handia. (1905-1994).
* Max Frisch. Suitza. (1911-1991). (1931-1989).
* Heinrich Böll. Alemania. (1917-1985).
* Marlen Haushofer. Austria. (1920-1970).
* Gunter Grass. Alemania. (1927-).
* Michael Ende. Alemania. (1929-1995).
* Thomas Bernhard. Herbehereak. (1931-1989).
* Peter Handke. Austria. (1942-).
* Elfriede Jelinek. Austria. (1946-).
* Herta Müller. Errumania. (1953-).

## Literatura sariak 
* Goethe Saria

## Nobel Saridunak 
# **Theodor Mommsen**, 1902. 
# **Rudolf Christoph Eucken**, 1908 
# **Paul Heyse**, 1910 
# **Gerhart Hauptmann**, 1912 
# **Carl Spitteler**, 1919 
# **Thomas Mann**, 1929 
# **Hermann Hesse**, 1946 
# **Nelly Sachs**, 1966 
# **Heinrich Böll**, 1972 
# **Elias Canetti**, 1981 
# **Günter Grass**, 1999 
# **Elfriede Jelinek**, 2004 
# **Herta Müller**, 2009 
# **Peter Handke**, 2019 

## Ikus, gainera 
* Literatura europarra.

## Kanpo estekak
Galizierazko literatura

thumb|eskuinera|Rosalía.

**Galizierazko literatura** hizkuntza hartaz egindakoa da, Galiziako idazleekin lotutakoa nagusiki.

Jarraian, idazleak aipatuko ditugu, jaiotzako probintzia agertuz.

## Idazle klasikoak 
* Xoan Manuel Pintos. Pontevedra (1811-1876): *A Gaita Gallega*.
* Marcial Valladares. Pontevedra (1821-1903): *Maxina ou a filla espúrea*.
* Manuel Murguia. Coruña (1833-1923):
* Rosalia de Castro. Coruña (1837-1885):
** *Cantares gallegos*
** *Follas novas*
* Antonio Lopez Ferreiro. Coruña (1837-1910).
* Valentin Lamas Carvajal. Ourense (1849-1906): *Gallegada. Tradiciós, costumes, tipos e contos da terriña*.
* Manuel Curros Enríquez Ourense (1851-1908): *Aires da miña terra*.
* Castelao. Coruña (1886-1950): *Sempre en Galiza*.

## Idazle garaikideak 
thumb|A. Cunqueiro.

* Ánxel Fole Lugo (1903-1986):
** *Á lus do candil*
** *Terra brava*
** *Contos da neboa*

* Ricardo Carballo Calero. A Coruña (1910-1990): *História da Literatura Galega Contemporánea*.
* Alvaro Cunqueiro. Lugo (1911-1981):
** *Crónicas do sochantre*
** *Un hombre que se parecía a Orestes*

* Celso Emilio Ferreiro. Ourense (1912-1979): *Longa noite de pedra*.
* Xosé Neira Vilas. Pontevedra (1928-2015): *Memorias dun neno labrego*.
* Xosé Luís Méndez Ferrín. Ourense (1938-):
** *Estirpe*
** *Arraianos*

* Marina Mayoral. Lugo (1942-):
** *Plantar un arbol*
* *Chamábase Luís*

* Suso de Toro. A Coruña (1956-):
** *Tic-tac*
** *A sombra cazadora*

* Xosé Ramón Pena. A Coruña (1956-): *Para despois do adeus*.
* Manuel Rivas. A Coruña (1957-):
** *Un millón de vacas*
** *A lingua das bolboretas (¿Qué me queres, amor?)*
** *O lapis do carpinteiro*

* Antón Riveiro Coello. Ourense (1964-): *Laura no deserto*.
* Isaac Xubín. A Coruña (1978-).

## Gaztelaniazko idazle galiziarrak 
Gaztelaniaz idatzi izan dituen egile galiziarren artean aipagarriak dira kronologikoki Emilia Pardo Bazan, Ramon Maria Valle-Inclan eta Camilo Jose Cela Nobel Sariduna.

## Ikus, gainera 
* Asociación de Escritores en Lingua Galega
* Dia das Letras Galegas.
* Galeusca.

## Kanpo estekak 
* Asociación de Escritores en Lingua Galega
* Liburuak (CRTVG-ko webgunean)
* "Síntesis de la historia de la literatura gallega".
Hungarierazko literatura

**Hungarierazko literatura** hungarieraz idatzitako lanen multzoa da. Zenbait mendez Mendebaldean nahiko ezezaguna izan ondoan, XX. mendetik aurrera entzute handiagoa erdietsi zuen. Idazlerik ezagunenak Mór Jókai, Antal Szerb, Sándor Márai, Imre Kertész (2002an Nobel Saria jaso zuena) eta Magda Szabó dira.

## Historia 
### Hasierako lanak 
Eztebe I.a Hungariakoaren erregealdian (1000–1038), Hungariako Erresuma kristautzearekin batera, alfabeto latinoa erabiltzen hasi zen. Garai hori baino lehen zegoen ahozko tradizioaren aztarna batzuk geroagoko kodexetan agertzen badira ere, lehenbiziko testu idatziak kristau kulturari loturik daude. Garrantzitsuenak latinezko testuen itzulpenak dira: *Ehorzte-sermoi eta otoitza* (, 1192–1195) eta *Mariaren ahuenak* poema (, 1300 baino lehen).

[thumb|200px|*[Chronicon Pictum* liburuaren lehen orrialdea.]]
XI. eta XVI. mendeen artean, testu gehienak latinez idatzi ziren. Hizkuntza horretan izkiriatu ziren, esate baterako, magiarren jatorriari eta egitandiei buruzko lehenbiziko kronika liburuak: *Gesta Hungarorum* (1200-1230 artean) eta *Gesta Hunnorum et Hungarorum* (1282-1285 artean). Erdi Aroko beste kronika bat *Chronicon Pictum* (1360 baino lehen) da. XIII. eta XIV. mendeetan hungarieraz idatzitako zenbait kodexetan, Bibliako zati batzuen itzulpenak, himnoak, elezaharrak eta monasterioen erregelak agertzen dira.

1821ean Károly Kisfaludyk (1788–1830) sortutako *Aurora* aldizkaria funtsezkoa izan zen Hungariako literatura erromantikoaren garapenean. Idazle erromantiko garrantzitsuenak ditugu Ferenc Kölcsey (1790-1838), ereserki nazionalaren egilea, Mihály Vörösmarty (1800-1855), *Zalánen ihesa* poema epikoa (, 1852) idatzi zuena, eta Sándor Petőfi (1823-1849), 1848ko Iraultzaren bultzatzailea eta Hungariako poeta nazionaltzat hartzen dena. János Aranyk balada deitutako herri-literatura generoa berriztatu zuen eta György Lukács Errumaniara egotzia. 1960ko hamarkadaren erdialdean literatura aldizkari batzuk argitaratzen hasi ziren, eta egoera erabat aldatu zen 1989an demokrazia itzuli zenetik. 2002an Imre Kertészek Literaturako Nobel saria jaso zuen.

## Idazleak 
### Klasikoak 
* Bálint Balassi (1554–1594).
* Miklós Zrínyi (1620–1664).
* Ferenc Kazinczy (1759–1831).
* Mihály Csokonai Vitéz (1773–1805).
* Dániel Berzsenyi (1776–1836).
* Sándor Petőfi (1823-1849).
* Imre Madách (1823-1864)
* Mór Jókai (1825-1904)
* Géza Gárdonyi (1863-1922)
* Endre Ady (1877-1919)
* Dezső Kosztolányi (1885–1936).

### Garaikideak 
* Antal Szerb (1901-1945).
* Sándor Márai (1900-1989).
* Magda Szabó (1917-2007).
* Imre Kertész (1929-2016).
* Péter Esterházy (1950-2016).
* László Krasznahorkai (1954- )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lóránt Czigány: A History of Hungarian Literature, mek.oszk.hu
*  Hungarian Literature On-line, hlo.hu
Norvegierazko literatura

thumb|150px|right|Henrik Ibsen.

**Norvegierazko literatura** hizkuntza hartaz egindakoa da, Norvegiako idazleekin lotutakoa nagusiki.

Egile ezagunenen artean, Henrik Ibsen nabari da, antzezlan kopuru itzela egin zuena.

Halaber, norvegierak lau Nobel Saridun eman ditu: Bjørnstjerne Bjørnson (1903), Knut Hamsun (1920), Sigrid Undset (1928) eta Jon Fosse (2023) hirugarrena lauetatik emakumezko bakarra.
 
## Idazleak 
### Klasikoak 
* Dorothe Engelbretsdotter. Norvegia. (1634-1716).
* Marie Colban. Norvegia. (1814-1884).
* Henrik Ibsen. Norvegia. (1828-1906).
* Bjørnstjerne Bjørnson. Norvegia. (1832-1910).
* Alvilde Prydz. Norvegia. (1846-1922).
* Knut Hamsun. Norvegia. (1859-1952).
* Peter Egge. Norvegia. (1869-1959).
* Ole Edvart Rølvaag. Norvegia. (1876-1931).
* Sigrid Undset. Norvegia. (1882-1949).

### Garaikideak 
* Astrid Hjertenæs Andersen. Norvegia. (1915-1985).
* Kjell Askildsen. Norvegia. (1929-2021).
* Stein Mehren. Norvegia. (1935-2017)
* Øystein Lønn. Norvegia. (1936-2022)
* Hans Herbjørnsrud. Norvegia. (1938-)
* Herbjørg Wassmo. Norvegia. (1942-)
* Kjartan Fløgstad. Norvegia. (1944-)
* Liv Køltzow. Norvegia. (1945-)
* Edvard Hoem. Norvegia. (1949-)
* Cecilie Løveid. Norvegia. (1951-)
* Jostein Gaarder. Norvegia. (1952-)
* Jan Kjærstad. Norvegia. (1953-)
* Jon Fosse. Norvegia. (1959-)
* Gro Dahle. Norvegia. (1962-)
* Karl Ove Knausgård Norvegia. (1968-)

## Ikus, gainera
* Europako literatura

## Kanpo loturak
*Norwegian literature on-line.
Kubako Alderdi Komunista

**Kubako Alderdi Komunista** (, PCC) 1965eko urriaren 3an sortutako alderdi komunista da. Gaur egun Kubako alderdi politiko ofizial bakarra da. Egungo kubako Alderdi Komunistaren aitzindaria, 1925. urtean sortutako *Partido Comunista Cubano* izan zen zen.

## Ikus, gainera 
* Kubako iraultza
* Fidel Castro
* Raul Castro

## Kanpo estekak
Txekierazko literatura

**Txekierazko literatura** eslaviar hizkuntz hartaz egindakoa da, nagusiki Txekiako idazleekin lotutakoa. Hala ere, Franz Kafka moduko idazle txekiar handia kanpoan utziko dugu, hizkuntza irizpideei jarraituz, alemanez idazten baitzuen.

Literaturako Nobel Saria irabazi zuen 1984an txekierazko idazle batek, Jaroslav Seifertek hain zuzen ere.

## Idazleak 
* Karel Jaromír Erben (1811-1870).
* Božena Němcová (1820-1862): *Babička*.
* Jan Neruda (1834-1891): *Mala Stranako ipuinak*.
* Alois Jirásek (1851-1930).
* Otokar Březina (1868-1929).
* Jaroslav Hašek (1883-1923): *Švejk gudari zintzoa*.
* Josef Hora (1891-1945). 
* Marie Pujmanová (1893-1958): *Lidé na křižovatce*.
* Jaroslav Seifert (1901-1986).
* Bohumil Hrabal (1914-1997): *Zorrotz begiratutako trenak*.
* Milan Kundera (1929-): *Izatearen arintasun jasanezina*.
* Václav Havel (1936-2011).

## Ikus, gainera 
* Literatura europarra.

## Kanpo estekak
Rosario

**Rosario** Argentinako erdi-ekialdeko hiria eta ibai portua da. Rosario departamentuko hiriburua eta Santa Feko probintziako hiri garrantzitsu eta jendetsuena da, nahiz eta bertako hiriburua Santa Fe izan. Parana ibai handiaren mendebaldeko ertzean dago. 178&nbsp;km²ko eremua du eta 2010ean 948.312 biztanle zituen. Argentinako hirugarren hiria da, jende kopuruari dagokionez.

## Historia 
1689. urtean soldadu kolono batek eraiki zuen leku horretan lehen etxea eta 1725ean Francisco Godoyk, bere familiarekin han finkatu ondoren, Ama Birjina Errosarioko eliza eraikiarazi zuen (1731). Eliza horren inguruan sortu zen pixkanaka-pixkanaka hiria. 1852an, hiri-gutuna jaso zuen eta, 1854. urtetik aurrera, ekonomia garapen handia izan zuen, barnealdeko 11 probintzietako portu nagusi hautatu zutenean.

## Klima 
## Ekonomia 
Industria (automobilgintza, nekazaritzarako makineria, janari industria, garagardogintza, metalurgia, eraikuntzarako gaiak, papergintza, larrugintza, armagintza, burdinbide gaiak, petrolio findegiak, kimika industria) eta merkataritza (nekazaritza produktuen garraioa, esportazioa, salerosketak) dira ekonomia jarduera nagusiak. Burdinbidegune garrantzitsua da. Aireportua eta unibertsitateak ditu.

## Ondarea 
Aipagarriak dira Ama Birjina Errosarioko eliza (1731), Pizkunde estiloko katedrala eta hainbat museo.

## Rosariotar ezagunak 
* Manuel Agud Querol (1914 - 2004), euskal hizkuntzalaria.
* Che Guevara (1928 - 1967), iraultzailea.
* Fontanarrosa (1944 - 2007), komikigilea.
* Martín Gervasoni (1969), ETB2 kateko Mi querido Klikowsky telesaileko aktorea.

## Senidetutako hiriak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala Rosario.gov.ar
Monte-Carlo

**Monte-Carlo** (; monakoeraz *Monte-Carlu*; ) Monakoko printzerriko auzo edo *quartier* ezagunena da, bertako kasinoak, jokorako zaletasunak eta jende famatuaren ugaritasunak nabarmendua. Askotan pentsatzen da Monte-Carlo dela Monakoko hiriburua, baina bai hiriak eta bai herrialdeak muga berberak dituztenez, Monako bera da hiriburua.

Monte-Carlon bertan dago ezaguna den Monakoko zirkuitua, urteroko 1 Formulako Monakoko Sari Nagusia ospatzeko balio izaten duena.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Monte-carlo.mc
Eixample

**Eixample** (euskaraz *Zabalgunea*) Bartzelona hiriko barrutia da. Barruti honen kodea 2 zenbakia da eta honako auzoek osatzen dute: Dreta de l'Eixample, Esquerra de l'Eixample (Antiga eta La Nova Esquerra de l'Eixample), Sant Antoni, Sagrada Família eta Fort Pienc.

XIX. mendean sortu zuten, 1854-1856 hiriko harresien eraisketa burutu eta hiriaren zabaltzearekin batera, Ildefons Cerdà arkitekto eta hirigilearen Cerdá egitasmoaren arabera gauzatu zelarik, hortik *Eixample* ("Zabalgunea") izena. 2009an Eixample barrutiak 269.185 biztanle zituen, hortaz hiriko barruti jendetsuena zen.

Barruti hau hiriko etorbide garrantzitsu askok zeharkatzen daude, esate baterako Avinguda Diagonal‎, Gran Via de les Corts Catalanes‎ edota Gràcia pasealekua‎.

## Auzoak 
Eixample barrutia honako auzo hauetan banatzen da:

   Eixample barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (ha)
      Dentsitatea (biz/ha)
   
   
      05
      Fort Pienc
      33.202
      92,9
      357,4
    
   
      06
      Sagrada Família
      52.890
      105,1
      503,2
    
   
      07
      Dreta de l'Eixample
      43.609
      212,3
      205,4
    
   
      08
      L'Antiga Esquerra de l'Eixample
      42.183
      123,5
      341,7
    
   
      09
      La Nova Esquerra de l'Eixample
      58.559
      133,8
      437,8
    
   
      10
      Sant Antoni
      38.742
      80,1
      483,7
    
   
      
      **Eixample**
      **269.185**
      **747,7**
      **360,0**
   

## Leku interesgarriak 
## Iruditegia 

Irudi:Barcelona_districte_II.svg|Eixample barrutiaren kokapen mapa.
Irudi:Casa Amatller and Casa Batlló.jpg|Amatller Etxea eta Batlló Etxea.
Irudi:PlaCerda1859b.jpg|Eixample edo Zabalgunearen antzinako planoa.
Irudi:Plaça catalunya ci8.JPG|Katalunia plaza.

## Ikus, gainera 
* Zabalgune (hirigintza)
* Ildefons Cerdà

## Kanpo estekak 
*  Eixampleko barrutia Bartzelonako udal webgunean
Santa Barbara parkea

eskuinera|thumb|250px|Arrasateko Santa Barbara parkea

**Santa Barbara** Arrasateko (Gipuzkoa) parkea da, erdialdetik gertu kokatuta, garai batean herria babesteko erabiltzen zuten mendixka. Beronen gailurrean, *Goikobalu* izeneko gunean, Nafarroako Erresumaren gaztelu bat zegoen antzina, zeinaren lau dorre aurkitu zituzten 1994an. Bertan Arrasateko kondairan azaltzen den herensugearen eskultura ere dago ikusgai.

## Kondaira 
eskuinera|thumb|250px|Arrasateko dragoia, Santa Barbara parkean
Kondairak dioenez, *Mondragon* izena aspaldian herritarrak beldurtzen zituen *Santa Barbara* mendiko herensugean oinarritzen da. Eskualdeko olagizonek garaitu zuten dragoi hau, eta honenbestez jaso zuen izen hau herriak. Alfontso X.a Jakitunak egindako hiri-gutunean irakur daiteke hurrengo esaldia:
:*por fabor que avemos de fazer bien e merced a todos los pobladores de la puebla que es en Leniz, que avie ante nombre Arressate, a que Nos ponemos nombre Montdragon*

Historialariek diotenez, ordea, *Montdragon* izena ez dago kondairan oinarrituta. Beraien ustez, kondaira ondoren asmatutakoa da, izena arrazoitzeko, eta berau erregearen burutaldia baino ez zen izan.

## Ikus, gainera 
* Murugain

## Kanpo estekak
Les Corts

**Les Corts (4)** Bartzelona hiriko barrutia da, hegomendebaldean kokatuta dago eta 4. zenbakia du. 66,02 km² hedapena du, 2009an 82.952 biztanle zituen. Honenbestez, biztanle gutxien duen hiriko barrutia da.

Barrutiaren jatorria antzinako *Les Corts* udalerrian oinarritzen da, 1897an Bartzelonarekin bat egin zuelarik.

## Auzoak 

   Les Corts barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (ha)
      Dentsitatea (hab/ha)
   
   
      19
      Les Corts
      47.664
      141,3
      337,4
    
   
      20
      La Maternitat i Sant Ramon
      23.954
      190,3
      125,9
    
   
      21
      Pedralbes
      11.650
      270,2
      43,1
    
   
      
      **Les Corts**
      **83.268**
      **601,8**
      **138,4**
   

Bestalde Les Corts barrutia eremu hauetan banaturik dago:

* Camp de la Creu
* Camp Vell
* Can Batllori
* Can Sòl de Baix
* Centre
* La Maternitat i Sant Ramon: Can Bacardí eta Sant Ramón
* Pedralbes: La Mercè, Zona Universitària

## Eraikinak 
## Auzotar ospetsuak 
* Gerard Piera i Piera, XIX. mendeko politikaria.
* Pau Farinetes, XIX. mendeko auzotar ezaguna eta pertsonaia herrikoia.
* Vicenç Piera (1903-1960), futbolaria.
* Ramon Mercader (1914-1978), politikari komunista eta militarra.
* Carles Rexach (1947-), futbolari ohia eta entrenatzailea.
* Quique Guasch, kazetaria eta telebistako kirol esataria.
* Jordi Hereu (1965-), politikaria eta hiriko alkatea.

## Kanpo estekak 
*  Les Cortseko barrutia, Bartzelonako Udal webgunea
Día das Letras Galegas

thumb|300px|2018.
**Día das Letras Galegas** edo **Galizierazko Letren Eguna** izeneko ekitaldia Real Academia Galega erakundeak urtero antolatzen du 1963tik. Honen bidez, galizierazko sortzaileak eta hizkuntza haren erabiltzaileak saritu nahi dituzte.

Jardunaldia maiatzaren 17an ospatzen dute, egun hartan *"Cantares gallegos"* liburua Rosalia de Castrok argitaratu zuelako 1863an.

Jaieguna da Galizian.

## Omenaldia jaso duten pertsonen zerrenda 

* 1963 - Rosalía de Castro
* 1964 - Alfonso Rodríguez Castelao
* 1965 - Eduardo Pondal
* 1966 - Francisco Añón
* 1967 - Manuel Curros Enríquez
* 1968 - Florentino López Cuevillas
* 1969 - Antonio Noriega Varela
* 1970 - Marcial Valladares Núñez
* 1971 - Gonzalo López Abente
* 1972 - Valentín Lamas Carvajal
* 1973 - Manuel Lago Gonzalez
* 1974 - Xoán Vicente Viqueira Corton
* 1975 - Xoán Manuel Pintos Villar
* 1976 - Ramón Cabanillas
* 1977 - Antón Vilar Ponte
* 1978 - Antonio López Ferreiro
* 1979 - Manuel Antonio
* 1980 - Alfontso X.a Gaztelakoa
* 1981 - Vicente Risco
* 1982 - Luis Amado Carballo
* 1983 - Manuel Leiras Pulpeiro
* 1984 - Armando Cotarelo Valledor
* 1985 - Antón Losada Diéguez
* 1986 - Aquilino Iglesia Alvariño
* 1987 - Francisca Herrera Garrido
* 1988 - Ramón Otero Pedrayo
* 1989 - Celso Emilio Ferreiro
* 1990 - Luis Pimentel
* 1991 - Álvaro Cunqueiro
* 1992 - Fermín Bouza Brey
* 1993 - Eduardo Blanco Amor
* 1994 - Luis Seoane
* 1995 - Rafael Dieste
* 1996 - Xesús Ferro Couselo
* 1997 - Ánxel Fole
* 1998 - Xoán de Cangas, Martin Codax eta Mendinho
* 1999 - Roberto Blanco Torres
* 2000 - Manuel Murguía
* 2001 - Eladio Rodríguez
* 2002 - Fray Martín Sarmiento
* 2003 - Antón Avilés de Taramancos
* 2004 - Xaquín Lorenzo Fernandez, *Xocas*
* 2005 - Lorenzo Varela
* 2006 - Manuel Lugris Freire
* 2007 - María Mariño Carou
* 2008 - Xosé María Álvarez Blázquez
* 2009 - Ramón Piñeiro López
* 2010 - Uxío Novoneyra
* 2011 - Lois Pereiro
* 2012 - Valentín Paz-Andrade
* 2013 - Roberto Vidal Bolaño
* 2014 - Xosé María Díaz Castro
* 2015 - Xosé Filgueira Valverde
* 2016 - Manuel María
* 2017 - Carlos Casares
* 2018 - María Victoria Moreno
* 2019 - Antón Fraguas
* 2020 - Ricardo Carballo Calero
* 2021 - Xela Arias
* 2022 - Florencio Delgado
* 2023 - Francisco Fernández del Riego
* 2024 - Luísa Villalta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* DLG Real Academia Galegaren webgunean
Real Academia Galega

(euskaraz *Galiziar Errege Akademia*) izeneko erakundea galizieraren gramatikaz, ortografiaz eta lexikoaz arduratzen den instituzio ofiziala da. Arautze lanez gain, Día das Letras Galegas antolatzen du urtero, galizieradun esanguratsuak omentzeko helburuaz.

Hala ere, AGAL (*Associaçom Galega da Língua*) elkarteak, beste batzuen artean, portugesarekiko batasuna defendatzen du, eta bestelako arauak proposatzen ditu.

## Historia 
* 1906ko irailaren 30ean sortu zuten. Manuel Murguia lehenengo presidente izan zen 1923 arte, tarte hartan guztian Rosalia de Castro goraipatuz. Sorrera baino lehen, Emilia Pardo Bazan aitzindari nagusietakoa izan zen.
* 1926tik 1934 arte Castelao kideetako bat izan zen.
* 1942etik 1977ra, erakundeak ia klandestinitatean ibili behar izan zuen, Francoren diktadura zela eta. Garai hartan, Manuel Casás Fernández (1960 arte) eta Sebastián Martínez Risco y Macías presidenteak izan ziren.
* 1982an akordioa lortu zuten arautze lanetan, *"Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego"* kaleratzean.
* 2003an aurreko arauak berrikusi zituzten.

## Ikus, gainera 
* Hizkuntza araugileen zerrenda
* Associaçom Galega da Língua

## Kanpo estekak 
* Real Academia Galega (RAG)
Cosplay

[eskuinera|thumb|Neska batzuk [manga pertsonai batzuetaz mozorraturik]]
[thumb|Cosplayer batzuk [Final Fantasy VII: Advent Children bideo-jokoko pertsonaiak bezala jantzirik]]
**Cosplay** (japonieraz コスプレ, *kosupure*, ingelesezko *Costume play* esapidetik) japoniar jatorria duen mozorro jolas bat da. Fikziozko (manga, anime, filma, liburu, bideo-joko) zein pertsonaia erreal batean (musika taldeak, musikariak) mozorrotzean datza. Ohitura hau jarraitzen duen pertsona *cosplayer* bezala ezagutzen da.

## Ikus, gainera 
* Harajuku

## Kanpo estekak 
*  Gorbatarik gabeko Japonia artikulua Berrian
*  Cosplay-World
* Suchinuhimu
* The Cosplay World
Ingeniaritza sozial

**Ingeniaritza soziala** arlo ezberdinetan erabil daitekeen terminoa da:
* Ingeniaritza soziala informatikan segurtasun informatikoarekin lotuta erabiltzen den terminoa da.
* Ingeniaritza soziala politikarekin lotutako terminoa da.
Gaztelaniazko galiziar idazleak

thumb|Valle-Inclán.

**Gaztelaniazko idazle galiziarren** artean nabarmenduko ditugu kronologikoki Emilia Pardo Bazan, Ramon Maria Valle-Inclan eta Camilo Jose Cela Nobel Sariduna.

## Idazle klasikoak 
thumb|Emilia Pardo Bazán (1896).

* Emilia Pardo Bazan. A Coruña. (1851-1921): *Errealismo* edo *Naturalismo*aren mugimendukoa da.
* Ramon Maria Valle-Inclan. Pontevedra. (1866-1936): 98ko Belaunaldikoa.
* Concepción Arenal. (1820-1893): idazle Ferroldarra.

## Idazle garaikideak 
thumb|Camilo José Cela (1996).

* Camilo Jose Cela. Coruña. (1916-2002): Literaturaren Nobel Saria irabazi duen galiziar bakarra da.
* Marina Mayoral. Lugo. (1942-).
* Ramon Pernas. Lugo. (1952-).

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura
* Galizierazko literatura

## Kanpo estekak
Kordoba

**Kordoba** (izen ofiziala ) izen bereko probintziaren hiriburua da. Andaluziako autonomi erkidegoaren iparraldean dago, Espainiaren hegoaldean.

## Inguru naturala eta kokapena 
Kordobak honako udalerri mugakideak ditu: Villaviciosa de Córdoba ipar-mendebaldean, Obejo iparraldean, El Carpio, Villafranca de Córdoba eta Adamuz ipar-ekialdean, Cañete de las Torres eta Bujalance ekialdean, Castro del Río hego-ekialdean, Espejo, Fernán Núñez, La Rambla eta Montemayor hegoaldean, La Carlota hego-mendebaldean, eta Almodóvar del Río eta Guadalcázar mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
thumb|160px|ezkerrera|Kordobako auzo eta barrutien mapa.
Kordoba hamar barrutik osatzen dute, 2008an egindako eraberritzeaz geroztik. Barruti hauek hainbat auzo txikiagotan banatzen dira eta barruti bakoitza zuzenduz Barruti Batzorde bat dago:

* **Centro**
* **Poniente-Sur**
* **Levante**
* **Sur**
* **Noroeste**
* **Sureste**
* **Norte-Sierra**
* **Periurbano Este-Campiña**
* **Poniente-Norte**
* **Periurbano Oeste-Sierra**

## Ekonomia 
### Industrialdeak 
* La Torrecilla industrialdea (hego-mendebaldean).
* Amargacena industrialdea (hego-mendebaldean).
* Chinales industrialdea (ipar-ekialdean).
* El Granadal industrialdea (hego-ekialdean).
* Los Pedroches industrialdea (ipar-ekialdean).
* San Carlos industrialdea (ekialdean).
* Tecnocórdoba industrialdea (ekialdean).
* Las Quemadas industrialdea (ekialdean).
* Rabanales 21 parke teknologikoa

## Klima 
## Demografia 
## Politika 
thumb|120px|eskuinera|Kordobako udaletxea.
[thumb|120px|eskuinera|[Julio Anguita hiriko alkatea sei urtez izandakoa.]]
### Kordobako alkateen zerrenda 
## Monumentuak 
Kordobako Meskita hiriko monumenturik ikusgarriena eta ezagunena da.

## Argazkiak 

Fitxategi:SenecaELWI.jpg|Senekaren omenezko estatua.
Fitxategi:JulioRomero.jpg|Julio Romero de Torresen omenezko monumentua.
Fitxategi:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 12-15-09.jpg|Zubi erromatarra, meskita eta katedrala.

## Elkarteak 
* Cordoba C.F., futbol taldea.

## Herritar ezagunak 
* Seneka (K.a. 4-65) filosofoa
* Averroes (1126-1198) filosofoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kordobako Kaliferria

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgune ofiziala
Ciutat Vella

**Ciutat Vella** (literalki "Hiri Zaharra") Bartzelona hiriko barrutia da, hirigune historikoa biltzen duena. 4,49 km² hedapena du, 2009an 109.847 biztanle zituelarik. Barruti kodea 1 zenbakia du. Mendebaldetik Sants-Montjuïc barrutiaren mugatzen du, iparraldean Eixample barrutia du, ekialdean Sant Martí eta hegoaldean Mediterraneo itsasoa.

Jatorriz barruti hau Bartzelona hiriburuko alde zaharra eta erdigunea da, hortik bere *Ciutat Vella* (*Hiri Zaharra*) izena. Barruti honek gaur egun duen hedadura), gutxi gorabehera XIV. mendea eta XIX. mende artean harresien barnean zegoen hiriko eremuarekin bat dator, La Barceloneta auzoa kendurik, azken hau harresietatik kanpo baitzegoen.

## Auzoak 
Ciutat Vella barrutia honako auzo hauetan banatzen da:

## Leku interesgarriak 
### Kale eta enparantzak 
* La Rambla
* Carrer de Pelai
* Plaça Reial
* Plaça del Rei

### Eraikin zibilak 
* Kataluniako Generalitatearen Jauregia
* **Bartzelonako Euskal Etxea**
* Bartzelonako udaletxea
* Erreginaordearen jauregia
* Bartzelona-Frantziako geltokia

### Eraikin erlijiosoak 
* Bartzelonako katedrala
* Santa Maria del Mar
* Santa Maria del Pi
* La Mercèren basilika

### Aisialdia 
* Ciutadella parkea
* Barceloneta hondartza
* Bartzelonako portua

### Beste batzuk 
* El Liceu
* Kataluniar Musikaren Jauregia
* Kataluniako Historiaren Museoa
* Bartzelonako Parke Zoologikoa
* Colonen monumentua (Bartzelona)

## Kanpo estekak 
*  Ciutat Vellako barrutia
Luis Martín-Santos

**Luis Martín-Santos Ribera** (Larache, Maroko, 1924ko azaroaren 11 &ndash; Gasteiz, 1964ko urtarrilaren 21a) donostiar idazle eta sendagilea izan zen. Gaztelaniaz idatzi zituen bere obrak.

## Bizitza 
Bere aita, Leandro Martín-Santos, mediku militarra zen. Ondorioz, Luis Martín-Santos Rifeko Gerraren erdian, Larachen jaio zen, une horretako espainiar posizio bakanetako bat. Bost urte zituela joan zen Donostiara bizitzera. Medikuntza ikasketak egin zituen Salamancan eta Madrilen eta 1946 urtean lizentziatu zen. 1951n Donostiako psikiatrikoko zuzendari izendatu zuten.

Frankismoaren kontra jardun zuen, Alderdi Sozialistaren inguruan, eta kartzelan egon zen, horregatik, behin baino gehiagotan. Uste denez, Melitón Manzanasek torturatu zuen. Orduko haren lagun Enrique Múgica bezala, PSOEren kide klandestinoa izan zen.

Medikuntzari buruzko saiakerak idatzi zituen, bereziki kirurgiaz eta psikiatriaz, hala nola *Dilthey, Jaspers y la comprensión del enfermo mental* (1955) eta *Libertad, temporalidad y transferencia en el psicoanálisis existencial* (1964). Fama literaturatik etorri zitzaion, 1962an *Tiempo de silencio* (Isiltasun garaia) eleberria argitaratu zuenean. Bertan, ikuspegi ironiko batetik agertzen du hiri handi bateko giroa, oso teknika landu baten bidez. Eleberri hori da, gaztelaniazko literatura modernoan, nagusietako bat. Hura izan zen haren obra bukatu bakarra, baina istripuz hil ondoren, zenbait testu eta eleberri bukatu gabe baten zatiak argitaratu zizkioten: *Tiempo de destrucción* (1975) eta *Apólogos y otras prosas inéditas* (1970). Hil ondoren, haren izena eman zioten zuzendari izan zen erietxeari.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Grana gris* (1945).
* *Dilthey, Jaspers y la comprensión del enfermo mental* (1955).
* *Tiempo de silencio* (1962).
* *Libertad, temporalidad y transferencia en el psicoanálisis existencial* (1964).
* *Apólogos y otras prosas inéditas* (1970, hil ondokoa).
* *Tiempo de destrucción* (1975, hil ondokoa).

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko erdal idazleak.
* Leandro Martín-Santos

## Kanpo estekak
.net

**.net** goi mailako domeinu orokor bat da, ingelesezko *network* hitzaren laburdura dena. Hasieran sortutako domeinuetako bat da, 1985eko urtarrilean, hain zuzen. Interneteko zerbitzu hornitzaileek eta hauekin lotutako enpresek erabiltzeko asmoz sortu zen domeinu hau, baina gaur egun edonork eskuratu dezake bat.

## Kanpo estekak 
*  .net whois informazioa IANAren webgunean
.org

**.org** goi mailako domeinu orokor bat da, ingelesezko *organization* hitzaren laburdura dena. Hasieran sortutako domeinuetako bat da, 1985eko urtarrilean hain zuzen ere. Hasiera batean beste edozein domeinutan lekua ez zeukaten erakundeentzako zuzenduta zegoen arren, gaur egun edonork eskuratu dezake bat.

## Kanpo estekak 
*  .org whois informazioa IANAren webgunean
Friuliera

**Friuliera** (*furlan* edo *marilenghe* friulieraz eta *friulano* italieraz) erretorromanieraren dialekto nagusietako bat da, erromantxearekin eta ladinoarekin batera. Friuli-Venezia Giulia eskualdean (Italiako ipar-ekialdean) hitz egiten dute 600.000 bat lagunek.

## Estatusa 
Italiako estatuak babestuta dago, baina ez da ofizialki onartua.

## Hizkuntza batua 
Friuliera batua (*furlan standard*, *coinè*, *lenghe comun* edo *furlan normalizât*) idazteko sortu zuten 1996an.

## Aldaerak 
* *Furlan centrâl*: Udine/Udin ingurukoa.
* *Furlan gurizan*: Gorizia/Gurizekoa.
* *Furlan concuardiês*: Pordenone/Pordenon ingurukoa.
* *Furlan de Cjargne*: Carnia/Cjargnekoa.

## Adibideak 
* Nola zaude?: *Cemût stâstu?*
* Egun on, Jakue dut izena: *Bondì, jo mi clami Jacum.*
* Ni Jakue naiz: *Jo o soi Jacum.*
* Friuldarra naiz, Udinetik nator: *O soi furlan, o ven di Udin.*

*Aita Gurea* katolikoa:

Pari nestri, che tu sês tal cîl,
ch'al sedi santificât il to non,
ch'al vegni il to reâm,
ch'e sedi fate la tô volontât
como in cîl, cussì in tiere.
Danus vuê il pan che nus covente, 
parinus jù i nestris debits
come che nô ur ai parìn jù ai nestris debitôr
e no stâ molânus te tentazion, 
ma liberinus dal mâl.
Amen

(Adibideak, italierazko eta frantsesezko wikipedietatik hartuta)

## Bibliografia 
* Paola Benincà, Laura Vanelli, *Linguistica friulana*, Unipress, Padova, 2005.
* Franc Fari (cur.), *Manuâl di lenghistiche furlane*, Forum, Udine, 2005.
* Giuseppe Francescato, *Dialettologia friulana*, Società Filologica Friulana, Udine,1966.
* Giovanni Frau, *I dialetti del Friuli*, Società Filologica Friulana, Udine, 1984.
* Sabine Heinemann, *Studi di linguistica friulana*, Società Filologica Friulana, Udine, 2007.
* Carla Marcato, *Friuli-Venezia Giulia*, Laterza, Roma - Bari, 2001.
* Piera Rizzolati, *Elementi di linguistica friulana*, Società Filologica Friulana, Udine, 1981.
* Paolo Roseano, *La pronuncia del friulano standard: proposte, problemi, prospettive*, Ce Fastu?, LXXXVI (2010), n. 1, p. 7-34.
* Federico Vicario (cur.), *Lezioni di lingua e cultura friulana*, Società Filologica Friulana, Udine, 2005.
* Federico Vicario, *Lezioni di linguistica friulana*, Forum, Udine, 2005.

## Ikus, gainera 
* Italiako hizkuntzak
* Europako hizkuntza gutxituak.

## Kanpo estekak 
* Friulierazko webgunea
* Associazione culturale per la difesa del friulano
EMule

**eMule** (ingelesezko *electronic mule* terminoaren laburdura, euskaraz *mando elektronikoa*) P2P sareetan aritzeko programa librea da, bezeroen artean fitxategiak elkarbanatzeko eDonkey sarea erabiltzen duena. Hendrik Breitkreuz-ek (*Merkur* bezala ere ezaguna) sortu zuen, haren aurreko eDonkey2000 aplikazioaren ezaugarriak hobetzeko.

## Kanpo estekak 
*  eMuleren webgune ofiziala
* eMuleren do Mods
Kevin Mitnick

thumb|Kevin Mitnick 2010ean

**Kevin David Mitnick** (Los Angeles, 1963ko abuztuaren 6a - Las Vegas, 2023ko uztailaren 16a) hacker ezaguna zen. 1995ean FBIk atxilotu egin zuen, Fujitsu, Motorola, Nokia eta Sun Microsystemsen sistemetan sartzeagatik. 5 urte eman zituen kartzelan, horietatik 8 hilabete inkomunikatuta egon zen. 2000ko ekainaren 21ean askatu eta gero, hiru urtez baldintzapean bizi behar izan zuen, non telefono finko bat izan ezik komunikazio tresnak erabiltzea debekatu zioten.

Gertakizun hauetan oinarrituz, liburu ugari argitaratu dira. Horietan ezagunena *Takedown* izenekoa da; nobela horretan oinarrituta izen bereko filma estreinatu zuten 2000. urtean.

## Kanpo estekak 
*  A CNN Interview with Kevin Mitnick, CNNren Kevin Mitnick entrebista (2005ko urriak 11).
*  Mitnick Security Consulting (formerly known as Defensive Thinking), Mitnicken segurtasun enpresa.