Internazionala

***Internazionala*** () nazioarteko ereserkia da, hainbat mugimendu anarkista, komunista, sozialista, sozialista demokratiko eta sozialdemokrataren ereserkia. Mugimendu sozialistaren ikur izan da XIX. mendearen amaieratik, Bigarren Internazionalak ereserki ofizial gisa hartu zuenean. Lehen Internazionaletik hartzen du izenburua, 1864an kongresu bat egin zuen langile-aliantza batetik. Eugène Pottier anarkista himnoaren letraren egilea izan zen kongresu honetan. Ondoren, Pierre De Geyter marxistak konposatutako melodia original batera egokitu zen Pottierren testua.

Historian itzulpen gehien izan duen ereserkietako bat da.

## Historia 
### Olerkia 
[ezkerrera|thumb|[Eugène Pottier]]
Hasiera batean, Lehen Internazionala goresteko poema bat zen, Eugène Pottier kantagile, poeta eta [goguettierrak idatzia, klandestinoki hedatu zena 1871ko ekainean, Parisen, Parisko Komunaren aurkako errepresio betean. Pottier Parisko 2. barrutiaren alkate izan zen Komunaren baitan. 
[ezkerrera|thumb|*Frantsesezko poema (Le Journal*. [1893-05-01)]]
Poema honen eta bere egilearen historia goguetteei lotuta dago. 1883an, Eugène Pottierrek abesti bat aurkeztu zuen Goguette de la Lice chansonnière lehiaketara, eta zilarrezko domina irabazi zuen. Oraingoan Gustave Nadaud abestigilearekin topo egin zuen, 1848an ezagutu zuena eta bere garaian inpresio handia eragin zuena. Berrelkartze horri esker, Pottierren berrogeita hamar abesti inguru argitaratu ziren lehen aldiz 1884an, Nadaudek ahazturatik salbatuak. Nadaudek asko miresten zuen bere poesia-gaitasuna, baina urrun zegoen bere iritzi politikoak partekatzetik.

Nadauden ekimenaren ondorioz, 1887an *Chants révolutionnaires* argitaratu zuten Pottierren militantzia-kideek, Henri Rocheforten hitzaurrearekin. Horien artean zegoen L'Internationale. Lice eta Nadauden chansonnière-rerik gabe, abesti iraultzaile famatu hau eta Pottier-en gainerako lanak ahaztuta egongo lirateke gaur.

''L'Internationale* Gustave Lefrançais irakasle anarkistari eskainia zegoen.

.

.
### Doinua 
1888an, letraren lehen edizio inprimatua egin eta urtebetera, Lilleko Langileen Alderdiko koruak Pierre Degeyter kideari eskatu zien *L'Internationale*rako musika originala konposatzeko. 1888ko uztailaren 23an, lehen aldiz, *Lyre des Travailleurs* koruak, *La Liberté* tabernan bildurik, Saint-Sauveur langile-auzoan, melodia berria jo zuen. Bere partitura 1889an argitaratu zen.

Doinuak zortziko txikiko bertsokerarekin bat egiten du, eta Bertsozale Elkartearen datu basean jasota dago. Alegia, zortziko txikiko beste bertso batzuk zuzen zuzenean kanta daitezke Internazionalaren doinuarekin, adibidez *Maritxu, nora zoaz?*.

### Arrakasta 
[ezkerrera|thumb|2, bertsioko irudia ([1895)]]
1904tik aurrera, Amsterdamgo Bigarren Internazionalaren kongresuan erabili ondoren, Internazionala langile iraultzaileen ereserki bihurtu zen, mundua "oinarriz aldatzea" nahi baitzuten, eta langile-mugimenduaren kanta tradizional ezagunena.

*Internazionala* hizkuntza askotara itzuli da. Tradizioz, kantatzen dutenek besoak altxatu eta ukabilak ixten dituzte. Sozialistek (hitzaren jatorrizko zentzuan), anarkistek eta komunistek abesten dute, baina baita gaur egungo adierako sozialistek edo sozialdemokratek eta, jakina, ezkertiar sindikatuek zein hainbat herri mugimenduk. Tiananmen plazako protestak ereserki gisa erabili zuen 1989an, adibidez. SESBeko ereserki nazionala izan zen (bosgarren ahapaldi ia osoa kenduta zuen bertsio batean), 1944 arte. Erakunde anarkista, marxista eta komunista gehienen ereserkia izaten jarraitzen du. Geroago, talde anarkista batzuek sarriago erabili zuten *L'Internationale noire* izeneko egokitzapena.

Europako herrialde askotan, urte askoan, kanta legez kanpokoa izan zen, propaganda komunista eta anarkista debekatua zen heinean, eta sustatzen zituen ideia iraultzaileengatik.

## Euskarazko bertsioa 
[thumb|[Gabriel Aresti]]
Euskarazko itzulpen hedatuena Gabriel Arestiri egozten zaio, baina zalantzak daude autoretza horri buruz. Ohiko bertsioan agertzen diren arkaismo edo ulermen zaileko termino batzuengatik (bereziki, *indazu albiristea*), itzulpen alternatiboak eskatu izan dira.

1971n, bi arrazoirengatik, birritan itzuli zuen Arestik testua. Lehenengo aldiz, Natxo de Felipe musikariak eskatuta, Jesus Mari Begoña militante politikoaren kontrako epaiketan abesteko itzuli zuen. Itzulpen hura, *Literatura lanak* bildumaren 8. liburuan argitaratu zuen Susak 1986an.

Bigarrenez, handik gutxira, Natxo de Felipek berak berriro eskatuta itzuli zuen. Hain justu, 1971. urtean Parisko Komunaren mendeurrena zen eta baita *L’internationale* abestiaren sorreraren mendeurrena ere. Garai hartako EMKk (Euskadiko Mugimendu Komunista) bazuen kantu iraultzailearen bertsioa ezagutzera emateko asmoa. Natxo de Felipek 1971ko martxoko *China Reconstruye* aldizkari txinatarrak eta beste hainbat informazio bidali zizkion Gabriel Arestiri.

Ekitaldi eta manifestazioetan, lehenengo zatia baino ez da abesten, hori baita itzulitako zati ezaguna. Hala ere, 2023ko urriaren 14an, Arestiren jaiotzaren 90. urteurrena probestuz, Susak itzulpen osoa argitaratu zuen.

### XXI. menderako bertsio ulerterrazagoak 
2014an sareetan beste itzulpen bat zabaldu zen, 21. mendeko euskara batura moldatua.
2024ko Langileen Nazioarteko Egunaren atarian Ekida Arte Ekimen Sozialistak bertsio eguneratu bat sareratu zuen.

## Partitura eta audioa 
### 1971ko euskarazko lehen bertsioa (G. Aresti) 
Lehen bertsioaren partitura apur bat aldatu da urteak pasatu direnean. Hau da gaur egunean Gabriel Arestiren hitzekin kantatzen den doinuaren partitura: 
\new Staff \with {
  midiInstrument = "flute"
}

\relative c* {
    \time 2/4
 
    r8 r4 g8 | c4. b8 | d8 c8 g8 e8| a2 | f4. a8 | \break
    d4. c8 | b8 a8 g8 f8 | e2( | e4) r8 g8 |c4. b8 | d8 c8 g8 e8| \break
    a2 | f4 d'8 c8 |  b4. d8| f4. b,8 | c2( | c8) r8  e8 d8 | b2 | \break
    a8 b8  c8 a8 | b2 | g4 fis8 g8 | a4 a8 a8 | d4. c8 | \break
    b2( | b4) r8 d8 | d4. b8 | g8 g8 fis8 g8 |e'2 | c8 a8 b8 c8 | \break

    b4 d4 | c4 a4 | g2( | g8) r8 e'8 d8 | c2 | g4. e8 | a2 |  \break
    f4 d'8 c8 | b2 | a4. g8 | g2( | g8)  r8 g4 | e'2 | d4 g,4|  \break
    c2 | b4. b8 | a4. gis8 | a4 d4 | d2( | d8) r8 e8 d8 | c2 |  \break
    g4. e8 | a2 | f4 d'8 c8 | b2 | a4. g8 | e'2( | e8) r8 e4 | g2 | \break
    f4 e4 | d8 cis8 d8 e8| f4. f8 | e4. e8 | d4. d8 | c2( | c4) r4 \break
}

\addlyrics {
  \lyricmode {

Zu -- tik lu -- rre -- an kon -- de -- na -- tu
 za -- ren lan -- gi -- le tris -- te -- a!
 Ne -- kez gi -- nen el -- kar -- ga -- na -- tu
 in -- da -- zu_al -- bi -- ris -- te -- a!
 Ger -- ta -- tu -- ak ez du ar -- du -- ra,
 jen -- de es -- kla -- bu -- a jai -- ki!
 Al -- da -- ke -- tak da -- toz mun -- du -- ra,
 nor den he -- rri -- ak ba -- da -- ki.
 
        O -- ro gu -- du -- ra, ha -- la!
        Bi -- har i -- zan da -- din
        In -- ter -- na -- zio -- na -- la
        gi -- zo -- na -- ren a -- din.

        O -- ro gu -- du -- ra, ha -- la!
        Bi -- har i -- zan da -- din
        In -- ter -- na -- zio -- na -- a -- a -- a -- la
        gi -- zo -- na -- ren a -- din.

  }
}
\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 3)
  }
}

### Euskarazko 2014ko bertsioa 
Eta hau da partitura bera baina 2014an zabaldutako hitzekin:
\new Staff \with {
  midiInstrument = "flute"
}

\relative c'' {
    \time 2/4
 
    r8 r4 g8 | c4. b8 | d8 c8 g8 e8| a2 | f4. a8 | \break
    d4. c8 | b8 a8 g8 f8 | e2( | e4) r8 g8 |c4. b8 | d8 c8 g8 e8| \break
    a2 | f4 d'8 c8 |  b4. d8| f4. b,8 | c2( | c8) r8  e8 d8 | b2 | \break
    a8 b8  c8 a8 | b2 | g4 fis8 g8 | a4 a8 a8 | d4. c8 | \break
    b2( | b4) r8 d8 | d4. b8 | g8 g8 fis8 g8 |e'2 | c8 a8 b8 c8 | \break

    b4 d4 | c4 a4 | g2( | g8) r8 e'8 d8 | c2 | g4. e8 | a2 |  \break
    f4 d'8 c8 | b2 | a4. g8 | g2( | g8)  r8 g4 | e'2 | d4 g,4|  \break
    c2 | b4. b8 | a4. gis8 | a4 d4 | d2( | d8) r8 e8 d8 | c2 |  \break
    g4. e8 | a2 | f4 d'8 c8 | b2 | a4. g8 | e'2( | e8) r8 e4 | g2 | \break
    f4 e4 | d8 cis8 d8 e8| f4. f8 | e4. e8 | d4. d8 | c2( | c4) r4 \break
}

\addlyrics {
  \lyricmode {
Zu -- tik, mun -- du -- ko lan -- gi -- le -- ak!
 Zu -- tik, o -- gi -- rik ga -- be -- ak!
 Za -- pal -- tzai -- le de -- nen au -- rre -- an
 al -- txa, i -- raul -- tzai -- le -- ak!
 I -- ra -- ga -- na sun -- tsi -- tu behar da.
 Jen -- de es -- kla -- bo -- a, jai -- ki!
 Al -- da -- ke -- tak da -- toz mun -- du -- ra
 e -- ta he -- rri -- ak ba -- da -- ki!
 
 El -- kar gai -- te -- zen de -- nok
 az -- ken bo -- rro -- ka -- ra.
 In -- ter -- na -- zio -- na -- la
 gu -- re i -- raul -- tza da.

 El -- kar gai -- te -- zen de -- nok
 az -- ken bo -- rro -- ka -- ra.
 In -- ter -- na -- zio -- na -- a -- a -- a -- la
 gu -- re i -- raul -- tza da.

  }
}
\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 3)
  }
}

## Sobietar Batasunaren ereserkia 
Bertsio errusiarra Arkady Kotsek itzuli zuen hasieran 1902an eta Londresen inprimatu zen *Zhizn*en, emigratzaile errusiarren aldizkarian. Lehen bertsio errusiarrak hiru ahapaldi zituen (jatorrizko letraren sei ahapaldien aurrean, frantsesezko 1., 2. eta 6. ahapaldietan oinarrituak) eta leloa. Errusian iraultza boltxebikearen ondoren, testua zertxobait aldatu zen etorkizuneko denboran kokatutakoak kentzeko, "orain alferrikako" baitziren. Bertsio horretan, etorkizuneko denboraren ordez orainaldia jarri zen, eta pluraleko lehen pertsonan izenordain posesiboa sartu zen). 1918an, *Izvestia*ko erredaktore nagusiak, Juri Steklovek, dei egin zien idazle errusiarrei beste hiru ahapaldiak itzul zitzaten, eta, azkenean, sei ahapaldi gehitu zitzaizkion abestiari.

## Aipamenak beste obra batzuetan 
George Orwell-ek idatzi zuen *Abereen etxaldea* liburuko lehen orrialdeetako ereserkia  "Internationala"ren "parodia" edo "birkonfigurazioa" gisa deskribatu da; Orwellen testuan agertzen da ("umorezko sarrera" gisa) "Clementine eta La Cucaracha abestien arteko doinu arin erritmotsu bat"  kantatzen zutela, "Oh My Darling, Clementine" eta "La Cucaracha" abestiei erreferentzia eginez. "Ingalaterrako piztiak, Irlandako piztiak / lurralde eta eguraldi guztietako piztiak / aditu itzazue nire berri eztiak / urrezko etorkizuna izango dugu guztiak. ...".

William Carlos Williams-en *Choral: The Pink Church* poemak "Internationala" abestiaren hitzak aipatzen ditu komunismoa sinbolizatzeko; poemak, berriz, ez du ia aipatzen komunismoa zuzenean; Williamsek berak dio "a pink [...] *not* a red"  ("arrosa [...] *ez* gorria") dela poemari buruzko gutun batean. 

Aleksandr Lebedev-Frontov-en obra ezagunenetako bat, Alderdi Nazional Boltxebikearen egoitzan jarri zutena, Frantziako Fantômas pertsonaiaren kartel bat da, ikusleari pistola bat ematen diona. Azpitituluan  errusierazko "Internazionalaren" bertsioko lehen lerroa du.

Vladimir Mayakovsky poeta errusiarrak *Mystery-Bouffe* obra "Etorkizuneko International" batekin amaitu zuen, Internazionalak duen tonuarekin, baina guztiz klaserik gabeko gizarte perfektua deskribatzen duten hitzekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lehenengo Internazionala
* II. Internazionala
* III. Internazionala
* IV. Internazionala
* Sinbologia komunista

## Kanpo estekak 
*  Abestiaren hitzei buruz