Genero Desberdintasunaren Indizea

thumb|400x400px|Genero-desberdintasunaren indizearen araberako herrialdeak (2019ko datuak, 2020an argitaratuak).  genero-ezberdintasun handiagoa adierazten du, eta  berdintasun handiagoa.
**Genero Desberdintasunaren Indizea** (ingelesez, **GII**) Nazio Batuen Garapenerako Programak 2010etik ekoizten duen indize konposatua da. Giza Garapenari buruzko Txostenarekin batera argitaratzen da. Herrialde batean genero-ezberdintasunak eragindako lorpenen galera kuantifikatzeko balio du eta hiru dimentsio erabiltzen ditu aukera-kostua neurtzeko: ugalketa-osasuna, ahalduntzea eta lan-merkatuan parte hartzea.

## Jatorria 
Nazioartean, generoen arteko desberdintasuna ezabatzeak duen garrantziaz ohartuta, Genero Garapenaren Indizea (ingelesez, GDI) eta Generoa Ahalduntzeko Neurria (ingelesez, GEM) 1995eko Giza Garapenaren Txostenean sartu ziren. GGI eta GEM indize nagusi bihurtu ziren Giza Garapenari buruzko Nazio Batuen Txostenetan munduko genero-desberdintasuna neurtzeko. GDIk eta GEMek kritika askori egin behar izan zieten aurre, muga metodologiko eta kontzeptualak zituztelako.

Beneriak eta Permanyer-ek azaldu dutenez, GDI eta GEM, berez, ez dira genero-desberdintasunak neurtzeko gai. GDI indize konposatu bat da, herrialde baten barruko garapena neurtzen duena, gero genero-desberdintasuna negatiboki zuzentzen duena; eta GEMak neurtzen du emakumeek botere-baliabideetarako duten sarbidea ekonomian, politikan eta erabakiak hartzean. Biek diote Beneria eta Permanyer ez direla zuzenak, genero-desberdintasuna argi eta garbi hautematen baitute. NBGPren arabera, GDI kritikatu egin zen, generoen arteko desberdintasuna zehaztasunez neurtzeko gai ez zelako; izan ere, haren osagaiek lotura estuegia dute Giza Garapenaren Indizearekin, hau da, NBGPk erabiltzen duen giza garapenaren neurriarekin.

## Dimentsioak 
GIIk hiru dimentsio kritiko ditu: ugalketa-osasuna, ahalduntzea eta lan-merkatuan parte hartzea. Dimentsioak indize sintetiko batean harrapatzen dira, esanahi bateratuaren berri emateko. NBGPren arabera, neurrietako bat ere ez dagokio herrialdearen garapenari, eta, beraz, gutxiago garatutako herrialde batek ongi funtziona dezake genero-ezberdintasuna txikia bada. NBGPren iritziz, desberdintasun horren dimentsio osagarriek, dimentsio batean, beste batean eragiten diote desberdintasunari. Beraz, GIIk dimentsioen arteko lotura atzematen du, indizea elkartearekiko sentikorra izan dadin, eta bermatzen du dimentsio bateko errendimendu handiak ez duela beste dimentsio bateko errendimendu txikia konpentsatzen.

### Ugalketa-osasuna 
Permanyer-ek dio GII indize aitzindaria dela, ugaltze-osasunaren adierazleak genero-desberdintasunaren neurri gisa sartu dituen lehen indizea baita. GIIren ugalketa-osasunaren dimentsioak bi adierazle ditu: Amen Hilkortasun Tasa (ingelesez, MMR), UNICEFek ekoiztua, eta nerabeen ugalkortasun-tasa (ingelesez, AFR), zeinaren datuak Nazio Batuetako Ekonomia eta Gizarte Gaietako Departamentuaren bidez lortzen baitira, hurrenez hurren.  NBGPk adierazten du emakumeen osasuna, haurdunaldian eta erditzean, emakumeak gizartean duen egoeraren adierazle argia dela.

AFR altu batek amatasun goiztiarra neurtzen du, eta amaren eta bularreko haurraren osasunerako arriskuak eta goi-mailako hezkuntzarik eza eragiten ditu. NBGPren datuen arabera, ugalketa-osasuna da eskualde guztien artean generoen arteko desberdintasunak eragindako galerarik handiena.

### Jabekuntza 
Ahalduntzearen dimentsioa bi adierazleren bidez neurtzen da: sexu bakoitzak okupatutako legebiltzar-aulkien proportzioa Nazioarteko Parlamentu-batasunetik lortzen dena, eta goi-mailako hezkuntza-mailak, Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundearen (UNESCO) eta Hezkuntza, Zientzia eta Kultura Antolakundearen (UNESCO) datu-multzoen bidez lortzen direnak. Goi-mailako hezkuntzaren GII indizeak emakumeek bigarren hezkuntzan eta goi-mailako hezkuntzan duten lorpena ebaluatzen du. Goi-mailako hezkuntzan sartzeak emakumeen askatasuna handitzen du, zalantzan jartzeko gaitasuna handitzen baitu, eta parte-hartze publikoa areagotzen duen informazioa eskuratzeko aukera areagotzen baitu.

Emakumeen hezkuntzak haurdinaldi goiztiarren tasak jaitsi eta haurren heriotza-tasa murriztu ditzakeelako. Datuen mugak direla eta, parlamentuko ordezkaritzaren adierazlea parlamentu nazionalera mugatzen da eta tokiko gobernuaren edo beste erkidego batzuen parte-hartzea baztertzen du. Nahiz eta Parlamentuan emakumeen ordezkaritza gero eta handiagoa izan, emakumeak gutxietsi egin dira Parlamentuaren ordezkaritzan, munduko batez bestekoa %16 besterik ez baita.

### Lan merkatuan parte hartzea 
Lan-merkatuaren dimentsioa emakumeek lan-indarrean duten parte-hartzearen bidez neurtzen da. Dimentsio horrek lan ordaindua, ordaindu gabeko lana eta lanaren bilaketa aktiboa adierazten ditu. Dimentsio honetarako datuak Nazioarteko Lan Erakundearen datu-baseen bidez lortzen dira. Datuen mugak direla eta, emakumeen diru-sarrerak eta ordaindu gabeko lana ez daude ordezkatuta GIIren lan-merkatuaren dimentsioan. Herrialde guztietan lortutako diru-sarrerei buruzko datu fidagarririk ez dagoenez, NBGPk uste du lan-merkatuan parte hartzea genero-desberdintasunaren alderdi ekonomikoen ordezko egokia dela.

## Sailkapena 
Herrialde guztiek dute giza garapenaren galeraren bat, genero-desberdintasunaren ondorioz. GII eta IDHn erabilitako dimentsioen arteko aldeak esan nahi du GII ez dela IDH galeratzat hartzen, baina bere maila eta balioa IDHtik bereizita dituela. GII ehuneko gisa interpretatzen da, eta genero-desberdintasunaren ondorioz galdutako giza garapen potentzialaren ehunekoa adierazten du. GIIren munduko batezbestekoa 0,492 izan zen 2011n; horrek esan nahi du giza garapen potentzialaren %49,2 galdu zela, genero-desberdintasunaren ondorioz. Datuen mugak eta datuen kalitatea direla eta, Giza Garapenari buruzko 2010eko Txostenak 138 herrialdetako GII sailkapenak kalkulatu zituen 2008rako. 2011ko Giza Garapenaren Txostena gai izan zen 146 herrialdetako GII sailkapenak kalkulatzeko 2011. urteko erreferentzia-urterako.

### Genero desberdintasun txikiena dueten 10 herrialdeak 
2008, 2011 eta 2012rako genero-berdintasunaren arabera gehien sailkatutako hamar herrialdeak.

#### Genero desberdintasun handiena dueten 10 herrialdeak 
2008, 2011 eta 2012rako, genero-desberdintasun handienak dituzten hamar herrialdeak.

## Ikusi ere 
* Genero-garapenaren indizea
* Generoa ahalduntzeko neurria
* Genero-aldeari buruzko munduko txostena
* Giza garapenaren indizea
* Giza Garapenaren Txostena
* Nazio Batuen Garapenerako Programa
* Emakumeak Afrikan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Genero Desberdintasunaren Indizearen webgune ofiziala