open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afaq Khoja mausoleoa

280px|eskuinera|thumb|Mausoleoko egurrezko zutabe apainduak.
**Afaq Khoja mausoleoa** edo **Aba Khoja mausoleoa** (uigureraz آفاق خواجه مزار, Апақ Хоҗа Мазар,‎ *Apakh Khoja Mazar*; ), Kashgar hirian dagoen monumentoa da, inguruko musulmanentzat tokirik sagaratuena. Haohan (浩罕村) herrixkan kokaturik dago, Kashgar erdigunetik 5 kilometro ipar-ekialdera.

## Historia 
### Sorrera 
Mausoleoa 1640 urtearen inguruan eraiki zen Erdialdeko Asiako jauntxo sufista zen Muhammad Yūsuf-en hilobia izateko. XVII. mendean ritsi zen *Altishahr* eskualdera (gaur egungo Xinjiang hegoaldea) eta Txinan sufismoa hedatzen lagundu zuen. Muhammad Yūsuf-en seme ezagunena Afāq Khoja izan zen, Kashgaria eskualdeko buruzagia, eta 1694an hil zenean aitarekin batera lurperatu zuten. Guztira *Afāqi* familiaren bost belaunaldi daude beratn hobiratuta, Afāq Khojaren 72 ondorengo hain zuzen ere.

### Iparhan 
Afāq Khojaren ondorengo ezagunena Iparhan izan zen, Qing dinastiako Qianlong enperadorearen ohekidea zena eta Txinako lau eder famatuetako bat kontsideratzen dena. Kondairak dioenez enperadorea zerbitzeari uko egin zion eta bere buruaz beste egitera behartua izan zen. Dokumentuek diotenez ordea, 28 urtez izan zen enperadoreaen ohekidea eta 55 urte zituela hil zen. Turfan jaioterrian lurperatzeko eskatu bazuen ere Pekinen hilobiratu zuten. Bere hilkutxa eta jantziak Afaq Khoja mausoleora ekarri zituzten.16 metrotako diametrodun eta aa,6 metrotako garaiera duen kupularen inguruan zabaltzen da eraikina, adreilu berdez apaindurik dagoena.
* Errezutarako aretoak lau dira: Egurrezko 70 zutabek eta habeek eusten dituzte sabaiak eta mukarnaz apaindurik daude.
* Irakurketa gela
* Uigurren hilerria: lohiz eta adreiluz egindako hilkutxak daude.
* Patioa: azulejo urdinez apainduriko sarrera du eta putzu bat ere dago, fededunek garbitzeko erabiltzen dutena.
* Meskita handia eta meskita txikia mausoleoaren ondoan, mendebaldean.

## Iruditegia 

Irudi:Afaq Khoja's tomb. Buried 1639-1640.jpg|Afaq Khoja mausoleoa eta lorategiak.
Irudi:Kashgar-apakh-hoja-d06.jpg|Minaretea.
Irudi:Kashgar-apakh-hoja-d07.jpg|Hilkutxak, zetazko zapi koloretsuz estaliak.
Irudi:Kashgar May 2007 456.jpg|Errezutarako aretoa.
Irudi:Kashgar May 2007 448.jpg|Uigurren hilobia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Zalduendo

**Carlos "Charles" Zalduendo** (Azkoien, ) nafar hamahiruko errugbilari ohi eta polizia da.

## Ibilbidea 
* Toulouse Olympique (1969–80)
* Villeneuve XIII RLLG (1980–82)
* Racing club saint-gaudinois Comminges XIII (1982–84)
Tatiana Garmendia

**Tatiana "Tati" Garmendia López** (Donostia, ) Berako kirol zuzendaria da.Gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia da.

## Kirolari ibilbidea 
104 aldiz jokatu du Espainiako Eskubaloi Selekzioarekin. 2008an Skopjeko Europako txapeldunordea izan zen eta 2001ean Mediterraneoko Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen. Bere ibilbide profesional osoa Bera Bera eskubaloi klubean egin du, jokalari, entrenatzaile eta klubeko eskubaloi ataleko arduradun gisa.

## Sariak 
* 2009an Kirol Merituaren Errege Ordenaren brontzezko domina eman zioten eta Espainiako Eskubaloi Federazioaren Zuzendaritza Batzordeko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Edozein titulu emango nuke Europan ligaxka jokatzearen truke Berria, 2023.06.23
Alfons van Pawel-Rammingen

**Luitbert Alexander George Lionel Alphons von Pawel-Rammingen** baroia (; Biarritz, -Hannover, ) alemaniar jatorriko britainiar aristokrata. 1880an Frederika Hannoverkoa ezkondu eta britainiar herritartasuna bereganatu zuen. Biarrizko urrezko aroaren protagonistetako bat izan zen.
Ampedus brunnicornis

***Ampedus brunnicornis*** kakalardo saproxilikoa da, Elateridae familiakoa, zientziarako Ernst Friedrich Germarek 1844an deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Txikia da (8-10 mm). Burua, pronotoa, elitroak eta hankak beltzak ditu, tartsoak izan ezik. Batzuetan apendizeak gorriztak izaten dira. Pronotoa puntu zuriz zipriztindua, trinkoago aurrealdean atzealdean baino. Bigarren antenomeroa laburra eta ia globokara da, eta hirugarrena hiruki formakoa eta ia luze bezain zabala. Pronotoaren eta antenomeroen ezaugarrien bidez bereizten dira espezie hau eta *Ampedus nigerrimus*.

## Bizilekua 
Harizti zaharretan bizi da, usteldutako egurrean eta zuhaitzen zuloetako lur beltzean.

## Kontserbazioa 
IUCNren Zerrenda Gorrian espezie kalteberatzat hartua da. Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoan jasorik dago, kaltebera kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danièle Lamarque

**Danièle Lamarque** (Baiona, ) lapurtar goi-funtzionarioa da. 2014tik aurrera, frantziar ordezkaria da Europako Kontu Auzitegian.
Rita Maestre

**Rita Maestre Fernández** (Madril, Espainia, 1988ko apirilaren 13a) espainiar politikaria eta ekintzailea da. 2015etik Madrilgo Udaleko zinegotzia da. 2019tik Más País alderdi politikoko bozeramailea da.

## Bizitza 
Madrilgo Ventas auzoan hazi zen. Zientzia Politikoak ikasi zituen Madrilgo Complutense Unibertsitateko Politika eta Soziologia Fakultatean. 2015eko udal hauteskundeetan Ahora Madrid alderdiarekin aurkeztu zen Madrilgo Udalera eta zinegotzi hautatu zuten. Hurrengo udal hauteskundeetan, 2019ekoetan, Más Madrid alderdiarekin aurkeztu zen Madrilgo Udalera eta berriz ere zinegotzi hautatu zuten.
Natalia Figueroa

**Natalia Figueroa Gamboa**, (Donostia, ) espainiar kazetaria da.

## Biografia 
Aristokrata familia batean jaioa, Agustín de Figueroa Santo Floroko markesaren alaba da, Romanonesko kondearen biloba eta Alonso Martínezen birbiloba; oso gaztetatik erabaki zuen komunikazioaren munduan aritzea.

Telebistan eman zituen lehen urratsak, Televisión Españolak *Por los caminos de España* (1966) telesailaren atal batzuk aurkezteko kontratatu zuenean. Garai horretan, itzulpena ere landu zuen, Françoise Saganen *Le Cheval évanoui* (1967) gaztelaniara itzuliz.

Geroago, TVEn, *Luz verde* (1966-1968) aurkeztu zuen, Antonio Mercerok zuzendutako eta Chumy Chúmezek ilustratutako magazina, gainera, garaiko pertsonaia oso ezberdinei elkarrizketak egiteko aukera eman ziona; *Nuevas gentes* (1968); eta *Si las piedras hablaran* (1972-1973), Mario Camusen zuzendaritzapean eta Antonio Galaren gidoiekin.

1972ko uztailaren 14an Venezian ezkondu zen Raphael abeslariarekin, eta hiru seme-alaba izan dituzte: Jacobo, Alejandra eta Manuel Martos.

Denbora batez kazetaritzatik aldenduta izan ondoren, hasieran ABC egunkarian eta ondoren La Razón egunkarian kolaboratzeko itzuli zen. María Teresa Camposekin *La tarde de Cope* irratsaioan ere parte hartu zuen.

Bere anaia Agustinekin batera urteetan zehar judizialki pleiteatu zuen, Santo Floroko Markesatuaren noblezia tituluaren herentziagatik.

Hainbat libururen egilea da, horien artean: *Decía el viento* (1957), *Palabras nuevas* (1960) eta *Tipos de ahora mismo* (1970).

2007an bikoizketa aktore bezala estreinatu zen, Disneyren *Meet the Robinsons* filmaren gaztelaniazko bertsioari bere ahotsa eskainiz.
Domingo Akasuso

**Domingo Akasuso Terreros** (Llantada, 1658 edo  -Buenos Aires, ) bizkaitar militar eta ekintzailea izan zen.

## Biografia 
Akasuso Sevillako eta Andaluziako zenbait lekutako infanteen konpainiarako erreklutatu eta Rio de la Platara bidali zuten, portugaldarren etengabeko hedapenaren aurrean Espainiako lurraldeen defentsa indartzeko helburuarekin. 1680ko urriaren 10ean, Akasuso, beste soldaduekin batera, inguru hartara zihoazen bi ontzietako batean ontziratu zen.

Handik gutxira, José de Herrerak, Buenos Airesko gobernadorea zena, Las Conchas portuan kontrabandoa kontrolatzeko misioa enkargatu zion; hau Colonia del Sacramento hiritik zetorren, Rio de la Platako beste ertzean eta portugaldar domeinupean zegoena. Akasusok kontrabandistak bere salgaiekin (batez ere generoak, garai hartan oso preziatuak zirenak) harrapatzea lortu zituen eta kapitain mailara igotzea lortu zuen.

Handik denbora gutxira, Akasusok milizia utzi zuen merkataritzan aritzeko, honela, Plaza Nagusitik gertu negozio etxe bat ezarri zuen. Bere negozioak jangarriak, generoak, lanerako tresnak, sebo kandelak, sarrailak eta iltzeak saltzen zituen, besteak beste. Gainera, esklaboen trafikoan eta kontrabandoan parte hartu zuen, garai hartan nahiko arruntak zirenak. Horrela, aberats bilakatu zen.
Rocío Monasterio

**Rocío Monasterio San Martín** (1974ko otsailaren 4a) hispano-kubatar politikaria eta enpresaburua da. Madrilgo Biltzarrean Vox alderdi politikoko diputatua da. Bestalde, Madrilgo Erkidegoko Voxeko presidentea da, eta feminismoaren kontrako gisa agertu izan da.

## Erreferentziak
Ricardo de Burgos

**Ricardo de Burgos Bengoetxea** (Bilbo, Bizkaia, ) bizkaitar futbol Futbol arbitroa da.

Bigarren Mailan 88 partida zuzendu ondoren, Espainiako Lehen Mailara igotzea lortu zuen, José María Sánchez Martínez murtziarrarekin batera.

Ricardo de Burgos nazioarteko arbitroa da 2018ko urtarrilaren 1etik, Clos Gomez erretiratzean libre geratu zen plaza bete zuenean.

## Kanpo estekak
Leandro Agirretxe

**Leandro Agirretxe Pikabea** (Irun,  - *ib.*, ) gipuzkoar futbolari eta medikua izan zen.

Agirretxe ideologia karlistako familia aberats batean jaio zen. Irunen hazi eta batxilergoko ikasketak amaitzean, Bartzelonara joan zen bizitzera, eta medikuntzan lizentziatu zen. Ondoren, kirurgian doktoratu zen. Lizentziatu ondoren, Irunera itzuli zen, non, Gerra Zibilaren hasieratik, frontetik zetozen zaurituak artatu eta operatu zituen. Berrogeita hamar urtez Irungo Ospitalean lan egin zuen bertako zuzendari nagusi gisa, Udalaren inolako ordainsaririk jaso gabe. Gainera, Irungo bizilagunik ahulenak artatu zituen bizitza osoan zehar, modu altruistan. Irunen sortu zen lehen futbol taldean aritu zen, "Irun Football Club" taldean, eta gero "Sporting" taldean. Urte batzuk geroago Real Unioneko presidente izendatu zuten.
Álvaro Martínez Beltrán

**Álvaro Martínez Beltrán** (Gasteiz, Araba, 1974ko martxoaren 30a - ), ezagunagoa **Álvaro** izenaz, arabar futbolari ohia eta entrenatzailea da, atezain moduan aritzen zena.

Gasteizko Aurreraren harrobian hazia, Bilbao Athleticek fitxatu baina ez zen lehen mailara igo.

## Jokalari ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Cristina Seguí

**Cristina Seguí García** (Valentzia, 1978ko martxoaren 14a) espainiar itzultzailea eta diseinatzaile grafikoa da. Politikan ere aritutakoa da, Espainiako eskuin Vox alderdi politikoko sortzaileetako bat izanik. Gaur egun, ordea, tertuliakide politiko lanetan dihardu hainbat hedabidetan.

## Erreferentziak
Maxime Lucu

**Maxime Lucu** (Donibane Lohizune, ) lapurtar errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. 2014-2019 bitartean, Biarritz Olympiquen jokatu zuen, eta Union Bordeaux Bèglesen 2019tik aitzina. 2021ean egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, eta bi aldiz irabazi du Sei Nazioen Txapelketa, 2022an eta 2025ean.

## Bizitza 
Senpereko SPUC taldean hasirik errugbian, Biarritz Olympiquek kontratatu zuen 2014an eta Bordelek 2019an. 2021eko azaroaren 14an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Georgiaren kontrako partidan eta 2022ko Sei Nazioen Txapelketa eskuratu zuen. 2025ean berriz izan zen txapelduna, Antoine Dupont kapitaina ordezkatu ondoren maila bikaina erakutsiz.

Haren anaia Ximun ere errugbilaria da.

## Ibilbidea 
* Entente Nivelle: -2014 
* Biarritz Olympique: 2014-2019
* Union Bordeaux Bègles: 2019-

## Palmaresa 
### Union Bordeaux Bègles 
* Top 14 
** finalista: 2024, 2025
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2025

### Frantziako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa 
** irabazlea: 2022, 2025
** Grand Slam: 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marokoko errugbi selekzioa

**Marokoko errugbi selekzioa** Maroko herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da.

## Palmaresa 
### Munduko Errugbi Txapelketa 
Ez du inoiz parte hartu.

### Afrikako Errugbi Kopa 
* Txapelduna (2): 2003, 2005
* Txapeldun ordea (3): 2000, 2001, 2004

## Kanpo estekak 
* Marokoko Errugbi Federazioaren webgunea
Zoey Luna

**Zoey Luna** (Lynwood, Kalifornia, 2001) estatubatuar emakumezko aktorea eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak
Boli Kostako errugbi selekzioa

**Boli Kostako errugbi selekzioa** Boli Kosta herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da.

## Palmaresa 
### Munduko Errugbi Txapelketa 
## Kanpo estekak 
* Boli Kostako Errugbi Federazioaren webgunea
Beatriz Arregi

**Beatriz Arregi Gamir** (Bilbo, ) bizkaitar futbolari ohi eta arbitroa da.

Deustuko harrobian hezia, 2011/2012 denboraldian La Merced taldean debutatu zuen. 2017an Espainiako Lehen Mailara igotzea lortu zuen.

## Erreferentziak
Jon Ander González

**Jon Ander González** izan daiteke:
* Jon Ander González Dopico, bizkaitar futbolaria;
* Jon Ander González Esteban, bizkaitar futbol arbitroa.
Jon Ander González Esteban

**Jon Ander González Esteban** (Barakaldo, ) bizkaitar futbol arbitroa da.

Zortzi denboralditan bigarren B mailan aritu eta gero, 2019an Espainiako Bigarren Mailara igotzea lortu zuen.
Neomida haemorrhoidalis

***Neomida haemorrhoidalis*** kakalardo saproxilikoa da, Tenebrionidae familiakoa, zientziarako Otto Fabriciusek 1787an deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Koleoptero txikia da (5-6 mm). Burua, pronotoa, antenak eta hankak gorriak ditu, eta elitroak beltz distiratsuak.

## Bizilekua 
Baso hostoerorkor zahar eta ongi kontserbatuetan bizi da. Onddo saproxilofagoen fruitu-gorputzetan garatzen da, batez ere *Fomes* generokoetan.

## Banaketa 
Iberiar penintsularen iparraldetik Eskandinavia eta Errusiaraino banaturik dago, Euskal Herrian barne.

## Kontserbazioa 
Banaketa-area zabala izan arren, espezie arraroa da, ongi kontserbatutako oihanak behar dituelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ampedus nigerrimus

***Ampedus nigerrimus*** kakalardo saproxilikoa da, Elateridae familiakoa, zientziarako Jean Théodore Lacordairek 1835ean deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Txikia da (9 mm luze). Gorputz luzanga, genero bereko beste espezie batzuena baino zabalxeagoa, eta erabat beltza; hankak eta antenak ere beltzak dira.

## Bizilekua 
Harizti zaharretan bizi da, usteltzen ari diren zuhaitzetan.

## Banaketa 
Iberiar penintsularen iparraldetik Eskandinavia eta Errusiaraino banaturik dago. Euskal Herrian arrunta da atlantiar harizti zaharretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loulan erresuma

eskuinera|300px|thumb|Loulan hirian gelditzen diren aztarna apurrak.
**Loulan** (txineraz: 樓蘭; pinyineraz: Lóulán) edo **Krorän** (uigurreraz: كروران, Кроран‎) Txinako ipar-mendebaldean dagoen Xinjiang probintziako antzinako erresuma baten hondarrak dira, Zetaren Bideko oasi garrantzisua izan zena.

K.a. 77 urtetik aurrera **Shanshan** (鄯善) izena hartu zuen eta Taklamakan basamortuaren hegoaldeko korridore osoa hartzera iristi zen. Loulan izena Lop Nor aintziraren ipar-mendebaldeko hiri batek mantendu zuen.

## Historia 
Tarimeko momiak bezala ezagutzen direnek erakusten dute Loulan eremua aspaldi populatua izan zela. Aurkituriko emakumezko baten momia k.a. 1.800 urtean dataturik dago. Indo-europar jatorrikoak ziren eta tokariar hizkuntzak hitzegiten zituzten.

### Han dinastia 
Loulanen lehen aipamena K.a. 126 urtean Xiongnuen gobernadore batek Txinako enperadoreari bidalitako eskutzitz batean aurkitu da. Bertan Yuezhi, Wusun, Loulan, Hujie eta inguruko beste 26 estatu bere menpe dituela esaten du. Urte berean enperadoreak bidalitako Zhang Qian diplomatikoak Loulan hiria Lop Nor aintziraren alboan kokaturiko gotorleku-hiria dela aipatzen du. Xiongnuek honen berri izan zutenean, beraiek ere erasotu zuten Loulan. Loulan erregearen seme bat Han gortera bahitu gisa joan zen eta beste bat Xiongnuen gortera. K.a. 92 urtean erregea hil zenean Loulan erresumak Txinako gorteari errege zenaren semea itzultzeko eskatu zon, baina hau zikiratua izana zenez txinatarrek eezkoa eman zuten, enperadoreak oso hurkoa zuela aitzaki gisa jarriz. Beste errege bat izan zen hautatua eta honen semeak ere Han gortera joan behar izan zuen. Xiongnuek orduan beste semea itzuli eta errege bihurtu zuten. Han enperadoreak orduan gortera deitu zuen baina honek uko egin zion eskariari.

Hurrengo urteetan hainbat aldiz saiatu ziren txinatarrak erregea erahiltzen eta azkenik erregea erahiltzen eta azkenik K.a. 77 urtean Fu Jiezi-k bete zuen enperadorearen agindua. Urrea eta altxorrak eramaten zizkion aitzakian erregearekin bildu zen. Hau mozkortu zenean erahil eta burua moztu zion. Erregearen burua hiriko iparraldeko atean zintzilikatu zuen. Weituqi erregearen aurreneko erabakia Han armadaren kontingente bat Yixun (伊循) hirian ezartzea izan zen eta bertatik ejerzito txinatarrak eremyu handi bat kolonizatu zuen.

2003 urtean hilerria eta momiak aurkitu ziren.

## Iruditegia 

Irudi:楼兰古城 Loulan city China Xinjiang Urumqi Welcome you to tour the - panoramio (2).jpg|Harresien hondarrak.
Irudi:Loulan silk fragment.jpg|Zetazko ehun zatia.
Irudi:Loulan beauty closeup.jpg|Loulaneko momia bat.
Irudi:Loulan kharosthi document.jpg|Karosti idazkerazko agiria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Rivera

**Olatz Rivera Olmedo** (Bilbo, ) bizkaitar futbolari ohia eta futbol epailea da.

Itugarperen harrobian hezia, 2014/2015 denboraldian Bizkerre taldean debutatu zuen. 2017an Espainiako Lehen Mailara igotzea lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Olatz Rivera: *Lehiaz lehia, hazten* Berria, 2021.10.19
His Dark Materials (telesaila)

***His Dark Materials*** britainiar fantasiazko telesaila da, Philip Pullmanen izen bereko eleberri-sailean oinarrituta. BBC eta HBO artean ekoiztu zuten.

## Sinopsia 
Istorioa mundu alternatibo batean girotuta dago: gizaki bakoitzak animalia bat dauka lagun, eta animalia horretan adierazten da norbere arima. Fantasiazko mundu horrek estilo viktoriarra dauka. Lyra neska protagonista umezurtza da, eta Oxforden (Erresuma Batua) bizi da, Jordan Collegeko irakasleekin. Sekretu arriskutsu bat deskubrituko du neskak. Desagertutako lagun baten bila abiatzen denean, hainbat abentura bizi izango ditu. Haur lapurtuen trama bat dago tartean.

## Aktoreak 
## Atalak 
## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* *The Golden Compass* (filma), Philip Pullmanen eleberri-sail bereko lehen eleberrian oinarritutako filma.

## Kanpo estekak
Royal Pavilion

**Royal Pavilion** () edo **Brighton Pavilion** Brightonen dagoen jauregi bat da. XIX. mendean eraiki zen, Jurgi IV.arentzat, garai hartan oraindik printze erregeordea zena.

Printzeak Henry Holland arkitektoaren zerbitzuak kontratatu zituen, bere etxalde txikia villa berri bihurtzeko. Hasiera batean Brighton House bezala ezagutua, "E" hizki baten formako bi solairuko eraikin klasiko bat zen, zurezko armazoi batekin eta krema koloreko azulejo matematikoz eginiko fatxada batekin. Sei joniar zutabe dituen ganga-formako areto baten erdian dago, hegalak bi alboetan okertuta dituela; joniar elizpe bat, berriz, sarrera da mendebaldean. Dekorazioa frantziar estilo bikainekoa zen. Artearekiko eta ekialdearekiko zuen grinarekin, printzeak etxea altzariz jantzi eta apaindu zuen, bereziki Txinatik ekarritako objektu eta altzariak aukeratuz. Hormak eskuz margotutako paperez papereztarazi zituen.
Britainiar erregealdia

eskuinera|thumb|200px|Jurgi IV.a printze-erregeordea.
**Britainiar erregealdia** () 1811 eta 1820 arteko aldia da, Jurgi III.a erregea gobernatzeko gai ez zela eta bere seme Jurgi IV.a erregeordetzan printze bezala ezarri zuenean. Terminoa, sarri, 1795 eta 1837 arteko urteei aplikatzen zaie, moda, politika eta kultura ezberdinek ezaugarritzen duten garai bati. Alde horretatik, georgiar eta viktoriar garaien arteko trantsizio garaitzat har daiteke.

Orduko arkitektura georgiar arkitektura neoklasikoarekin estuki lotuta dago, dotoretasun eta argitasun ukitu bat erantsiz. Almack's, Royal Pavilion, Carlton House, Brooks's eraikinak edo Vauxhallgo lorategiak estilo horretako adibide nabarmenak dira.

Literatura arloan, egile erromantikoak nabarmendu ziren, tartean Jane Austen, Lord Byron edo Charles Lamb.

## Kanpo estekak
Ignacio Latierro

thumb|Egungo Lagun liburu-denda.
**Ignacio Latierro** (Donostia, 1943) Donostiako 1968an sortutako Lagun liburu dendaren jabea, Euskadiko Partidu Komunistaren militantea eta PSE-EE alderdiaren legebiltzarkide izan zen.

## Biografia 
Liburu denda 1968an María Teresa Castells eta Jose Ramon Rekalderekin batera sortu zuen. 70. hamarkadan Partidu Komunistaren militantea izan zen. Urte horietan eskuin muturreko erasoak dendan pairatu zituen. 1983tik aurrera, aldiz, ezker abertzalearen sektore batzue erasoak ezagutuz zituen batez ere ETAren inguruan azaldu zituen iritzien ondorioz. 19911tik 1998ra, ordezko bezala, PSE-EEren alderdiaren legebiltzarkide bezala aritu zen. 2001ean, talde baten diru laguntzaz, liburu denda Alde Zaharretik erdigunera eraman zuten.

## Ideologia 
Alderdi Komunistaren barruan, Latierrok Ramón Ormazabal, David Morín eta Francisco Martínezekin batera, azken hau Metaleko Langile Komisioak sindikatuaren idazkaria, izenez langileen aldeko ildoaren buru izan zen. Ildo hori PCE-EPK alderdiaren idazkaria zen Roberto Lertxundirekin kritikoa zen eta nazionalismotik urruntzea defenditzen zuen; nahitaez alderdiaren batasun zentralistaren aldekoa zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lagun liburu-denda
* Jose Ramon Rekalde
* Maria Teresa Castells

## Kanpo loturak 
* [Enekoitz Esnaola(https://eu.wikipedia.org/wiki/Enekoitz_Esnaola)ren elkarrizketa Berrian, 2019/11/03.]
Miran

**Miran** (txineraz: 米兰遗址; pinyineraz: *Mǐlán yízhǐ*) Txinako ipar-mendebaldean dagoen Xinjiang probintziako antzinako oasi-hiri bat izan zen, Zetaren Bidean pausaleku garrantzisua izan zena. Gaur egun hondarrak baino ez daude eta basamortuak ia erabat estali du.

## Historia 
Zetaren Bideko karabanek Taklamakan basamortua ekiditeko ibilbidea bitan banatzen zuten, iparraldeko bidea, erabiliena, eta hegoaldekoa. Tarim arroaren hegoaldean zegoen oasi segidako hirietako bat izan zen Miran. Shanshan erresumak biltzen zituen eskualde honetako hiriak eta III. eta IV. mendeetan Miranek garrantzia handia hartu zuen. Estupa budista ugari zituen hiriak.

IV. mendean inguruan Tarim ibaiaren ibilbidea aldatu egin zen eta ur eskasiak hiriaren gainbehera ekarri zuen. Shanshan erresuma hainbat talde nomadek inbaditu zuten (Tuyuhun, Rouran, Dingling...) eta V. menderako Miran hiria hustu bertan behera gelditu zen. Tang dinastiaren garairako (VII. mendea) hondarrak baino ez ziren gelditzen.

VIII. mendean An Lushan matxinadak Tang inperioa asko ahuldu zuen eta mendebalde urruneko eremu hauen kontrola eskastu egin zela aprobetxatuz tibetarrek Tarim arroa konkistatzearei ekin zioten. Miran herriaren hiondarren gainean gotorlekua eraiki zuten, Tibet goiordokirako ibilbidea bertatik pasatzen baitzen. IX. mendearen erdialderarte izan ziren bertan.

## Arkeologia 
### Deskribapena 
Mirango gotorlekuak oinarri errektangularra zuen eta inguruan monasterio budista bat eta hainbat estupa zituen. Estilo erromanikoaren zantzuak ere aurkitu dira, Tita (Titus) izeneko margolari batetaz ere hitzegiten da, Erromatik Zetaren Bidean zehar Miranera iritsiko zena.

### Espedizio arkeologikoak 
* Nikolay Przhevalsky (1876): Lop Nor aintziraren ertzean kokaturik zegoen antzinako hiri baten berri eman zuen.
* Ellsworth Huntington (1905): Gotorlekua, monasterioa eta bi estupa dentifikatu zituen.
* Aurel Stein (1906-1907): Gotorlekuan indusketak egin zituen eta 44 gela aurkitu zituen. Fresko eta stucco budistak aurkitu zituen.
* Ōtani Kōzui kondea (1902 eta 1910): Textu budistak, hormirudiak eta eskulturak bildu zituzten bi espedizio antolatu zituen.
* Aurel Stein (1914)
* Huang Wenbi (1957-1958)
* Xinjiang museoko talde bat (1973)
* Huang Xiaojing and Zhang Ping (1978-1980): Xinjiang museoko kideak ziren eta espedizio garrantzitsuena izan zen. 8 estupa, 3 tenplo, 2 dorre, etxebizitzak, hilobiak, labeak eta galdaketak aurkitu zituzten.
* Xinjiang museoko talde bat (1988)
* Wang Binghua (1989)
* Christa Paula (1989)
* Peter Yung (1996)

## Iruditegia 

Irudi:Miran BLP466 PHOTO1187 2 150.jpg|Gotorlekuaren hondarrak.
Irudi:Ruins of desert Cathay - personal narrative of explorations in Central Asia and westernmost China (1912) (14803058973).jpg
Irudi:Miran fresco1.jpg
Irudi:Ruins of desert Cathay - personal narrative of explorations in Central Asia and westernmost China (1912) (14782852262).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzurruneko displasia multikistiko

*Artikulu hau gizakion giltzurruneko displasia multikistikori buruzkoa da.*

**giltzurruneko displasia multikistikoa** ohikoa den eritasuna da; gehienbat gizonetan agertzen da, hau da, intzidentzia gizonezkoetan 2,5 bider handiagoa da emakumezkoetan baino. Baina, displasia kopuru handiagoan ematea baliteke, displasia garatzen duten zenbait pertsona ez baitira inoiz jabetzen.

Bi giltzurrunetako bat, umetokian ematen den organogenesi prozesu bitartean, behar bezala eratzen ez denean gertatzen da. Beraz, garapen prozesuan akatsak ematen baldin badira, DRMQa (*Displasia Renal MultiQuistica* edo *giltzurruneko displasia multikistikoa*) gertatzeko arriskua dago; kistez eta ehun konektibo fibrotsuz inguratutako ebakiondoz (giltzurruneko parenkima ordezkatzen dutenak)

## Etiologia 
3500 pertsonetatik 1ek gaixotasuna pairatzen du. Enbrioi garapenean ematen den asaldura arazo da, non giltzurruneko parenkima kiste ez funtzional batzuek ordezkatzen duten, gehienetan haien arteko komunikaziorik gabe. Sarritan ezkerraldean ematen da eta emakumeengan ohikoago da. 

Aipaturiko arazoa buxadura da, giltzurrun garapenaren epe metanefrikoan ematen den ureter proximalaren atresia baten ondorio izaten dena normalean. Atresia jaiotzatik organismoaren hodi batean izan beharreko zulo edo estutzearen eza da. Gehiengoetan, ureter proximala, giltzurrun pelbisa eta infundibuluen atal bat atresikoak daude.

Gaixotasun hau jaioberrien masa abdominalaren bigarren kausa da, baina gehienetan masa hau onbera izaten da.

Batzuetan, beste azterketa batzuen beharra dago, esate baterako, froga erradiologikoa, giltzurrun multikistiko eta giltzurrun blokeatu bat desberdintzeko. 

#### Gomendioak: 
Nahiz eta tratamendurik ez egon gomendatzen da:

* Ekografiak egin periodikoki (jaiotzean, 3 edo 6 hilabeteekin, urte batekin, bi urterekin, bost eta hamar).
* Gernu analisiak hematuria eta proteinuria baloratzeko. 
* Presio arteriala urtean behin gutxienez. (Nahiz eta pazientea 3 urte baino gutxiago izan). 
* Iragazketa glomerularraren azterketa kreatininaren bidez bi, bost eta hamar urterekin. 
* Dietan gatz gutxi eta proteinen neurriak giltzurrun bakarra dagoela kontuan hartuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aretxabaletako Nazioarteko Ziklo-krosa

**Aretxabaletako Nazioarteko Ziklo-krosa** Aretxabaletan (Gipuzkoa) 1952 eta 1991 artean jokatu izan zen ziklo-kroseko lasterketa da.

## Historia 
1952 eta 1955 artean jokatu zen eskualde mailako lasterketa, aurreneko bi urtetan Pazko eguneko lasterketa izena eta ondoren Aretxabaletako ziklo-krosa. 10 urteko hutsunearen ondoren 1967an Nazioarteko lasterketari kin zitzaion. Urtero jokatu izan zen 1991 arte.

## Palmaresa 
## Bibliografia 
* *UDAk 50 urte*. U.D.A. Kirol Ekartea (1996). Kutxa Fundazioa. SS-1185/96

## Kanpo estekak
Lagun liburu-denda

thumb|Konstituzio plazaren alde horretan zegoen lehen liburu-denda.
thumb|2023ra arte zabalik egon zen denda Donostiako erdigunean.
**Lagun liburu-denda** Donostiako Parte Zaharrean 1968an sortutako liburu denda da. Sortzaileak Ignacio Latierro (1934), María Teresa Castells (1935-2017) eta Jose Ramon Rekalde (1930-2016) izan ziren. Bere ibilbidean eraso ugari pairatu zituen liburu-dendak.

## Historia 
1968ko giro politikoan sortu zuten Donostiako Konstituzio plazan. Denda ezkerreko ikuspegi batetik sortu zuten eta Frankismo garaian liburu debekatuak saltzen zituen. Jarrera horren ondorioz, eskuin muturreko erasoak ezagutu zituen eta Maria Teresa Castells, isun bat ez ordaintzeagatik, espetxeratua izan zen. 1976an Guerrilleros de Cristo Rey taldeak bonba bat ezarri zien.

1983tik aurrera ETAren aurkako jarrera hartu zuen eta, ondorioz, ezker abertzalearen eta ezker muturreko sektore batzuen erasoak pairatu zituen. Azkenik, 2000. urtean denda ixtea erabaki zuten, Jose Ramon Rekaldek eraso bat jasan ondoren. Handik hilabete batzuetara, 2001eko abuztuaren 3an, talde baten laguntza ekonomikoarekin, Donostiako erdigunean berriro ere ireki zuten, Urdaneta kalearen 3an, Artzain Onaren katedraletik gertu. Besteak beste salmenten beherakadaren ondorioz, 2023ko abuztuaren 31n itxi zuten azkenik.

## Jasandako erasoak 
Frankismoaren bukaera partera Maria Teresa Castells, liburudendaren arduraduna atxilo hartu zuen Poliziak, greba orokor batean denda ixtearen ondorioz jarritako isuna ordaintzeari uko egiteagatik. Gerora, 1976an, Guerrilleros de Cristo Rey taldeak bonba bat zartarazi zuen dendaren atarian.

1983an, greba deitu zuten egun batean denda ez ixtea erabaki zuten, eta itxiera exijitzeaz gain, eraso egin zioten dendari. Berriari honelako irakurketa egin zion Latierrok: "Pentsatzen dut jende askorentzat gogorra zela antifrankista izandako liburu denda bati eraso egitea".

Gerora, 1990eko hamarkadan ugaritu egin ziren Lagunen aurkako erasoak, ezker abertzalearen eremutik. Besteak beste, 1995ean, ETAk Gregorio Ordoñez erail ondoren, hari buruzko liburu bat atera zen eta hura erakusleihoan jarri zuten; kristaleria hautsi zioten. Garai gordinenak horiexek ziren Latierroren iritziz, Irutxuloko Hitzari 2018ko elkarrizketa batean kontatu zioenez: "Gogorrena 1996an izan zen, erakusleihoetako kristalak hautsi eta barrualde guztia pinturaz zikindu ziguten, eta hortik gutxira, liburu pila bat erre zizkiguten. 2000. urtean José Ramón Rekalde hiltzen saiatu ziren, Teresaren gizona. Momentu ikaragarriak izan ziren, eta denda lekuz aldatzea erabaki genuen". PSE-EEko legebiltzarkidea zen Latierro. El País egunkarian salatu zuen Latierrok "hogeitik gora eraso" jasan zituela 1990eko hamarkadan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.berria.eus/paperekoa/1948/046/001/2019-11-03/duintasuna-defenditu-genuen.htm
* :Liburu-dendaren Facebookeko kontua.
Ischnodes sanguinicollis

***Ischnodes sanguinicollis*** Elateridae familiako kakalardo saproxilikoa da, zientziarako Panzerrek 1793an deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Koleoptero txikia da (8-10 mm). Pronoto gorri distiratsua, bai bizkarraldean, bai episternoetan, eta elitro beltzak. Eskuteloa ez da bihotz-formakoa.

## Bizilekua 
Baso hostoerorkor zaharretan bizi da, lurretik hurbil dauden zuhaitz-zuloetan. Haritzak eta, batez ere, pagoak oso atsegin ditu. *Limoniscus violaceus* kakalardoa ere habitat berean bizi ohi da. Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoan ere jasorik dago, kaltebera kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Constance Wu

**Constance Wu** (Richmond, 1982ko martxoaren 22a) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Konsoni Lantegia

**Konsoni Lantegia** Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko material higigarrien biltegia zen. Gordailua, Consonni konpainiaren lehen instalazio ohietan zegoewn, Zorrotzaurre, Bilbon. Gaur egun, bertako ondarea Euskadiko Industria Ondare Higigarriaren zentroan dago, Barakaldon. 

## Bilduma 
2.000 objektu inguru gordetzen ziren biltegian, eta horien artean aurki ditzakezu: motoak, linotipoak, aingurak, inprimagailuak, motorrak, prentsak ... Bilduma honen jatorria 1980ko hamarkadan hasi zen industria-birmoldaketa dela eta lantegi asko itxi zirenean. Ondare hori galtzea saihesteko, biltegia sortu zen material higigarria gordetzeko. Gaur egun oraindik jarraitzen dute makineria industriala biltzen .

## Iruditegia 

Irudi:Zorrotzaurre - Konsoni lantegia 117.jpg|Ikuspegi orokorra
Irudi:Zorrotzaurre - Konsoni Lantegia 025.jpg|Objektu batzuk
Irudi:Zorrotzaurre - Konsoni Lantegia 029.jpg|Bessemer labeen maketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgiar Aroa

[eskuinera|thumb|200px|[Batheko Circus eraikina, garai hartako arkitekturaren adibide nabaria.]]
** Georgiar Aro**a () Erresuma Batuko historiako garai bat izan zen, bere definizio ohikoenean, Jurgi I.a, Jurgi II.a, Jurgi III.a eta Jurgi IV.aren erregealdiak barne hartzen dituena, 1714tik 1830era arte. Erregeordealdiaren garaia hartzen du, Jurgi IV.a Galesko Printzearen erregeordetzarekin bat datorrena haren aita Jurgi III.aren gaixotasunean. Batzuetan, Gilen IV.aren erregealdia (1830 eta 1837 artean) ere sartzen da.

«Georgiar» hitza, orokorrean, arkitektura eta historia sozialeko testuinguruetan erabiltzen da. Garai hura mugimendu artistikoagatik nabarmendu zen, bereziki XVIII. mendearen erdian, Britainiar Museoa 1753an ezartzeagatik eta egile ospetsu batzuen ekarpenengatik, tartean Samuel Johnson, William Hogarth, Laurence Sterne, Samuel Richardson, Jane Austen edota Georg Friedrich Händel.

Arkitektura arloan, georgiar estiloa, hasiera batean, arkitektura neoklasikoaren aldaera bat izan zen, Andrea Palladio italiarraren interpretazioaren bidez. Mugimendu horren adierazle nagusia Iñigo Jones arkitektoa izan zen, barnealdeen dekorazioan zabalkunde handia burutu zuena. Arkitektura neoklasiko horren beste ordezkari batzuk Robert Adam, James Gibbs eta William Chambers izan ziren, azken horri zor baitzaio Somerset House Londresen, XVIII. mendeko bigarren erdian eraikia.

Literatura arloan, literatura augustoaren urrezko aroa bizi zen. Eleberriaren garapen azkarra ikusi zuen garai bat izan zen. Satiraren eztandaz gain, antzerkiak satira politikotik melodramaranzko bilakaera bat izan zuen eta poesia esplorazio pertsonaleranzkora. Filosofian, enpirismoa zen nagusi; ekonomia politikoko idatziek, berriz, merkantilismoaren bilakaera markatu zuten zentzu zientifikoan. Aro hartan, kapitalismoaren garapena eta merkataritzaren garaipena bizi zen. Gainera, alfabetatzea zabaldu zen eta, horri esker, literatura ere bai.

## Kanpo estekak
Francis Meadow Sutcliffe

**Francis Meadow "Frank" Sutcliffe** (Headingley, 1853ko urriaren 6 &ndash; Aislaby, Scarborough, 1941eko maiatzaren 31) Ingalaterrako argazkilari erretratugile ospetsua izan zen. Bere lanetan Whitbyko bizitza jaso zuen, batez ere portu ingurukoa.

## Biografia 
Aita Thomas Sutcliffe margolaria zen. Francisek lehen ikasketak bukatu zituenean margolaritza baztertu zuen eta buru belarri argazkilaritzan munduan murgildu zen. Haren espezialitatea erretratuak izan ziren. Hasieran Royal Tunbridge Wellsen hasi zen lanean; ondoren Whitbyra joan zen. Whitbyn ezkondu zen eta ondoan zegoen herrira joan zen bizitzera, Sleightsera alegia. Bikoteak semea eta hiru alaba izan zituen.

The Linked Ring taldearen sortzailetariko bat izan zen. 1863an Dudley Galerian *The Linked Ring* taldeak *The Photographic Salon* erakusketa antolatu zuen. Han, Meadowk Whitbyko portuan egindako argazkiak kritikaren harrera oso ona ezagutu zuten.

Royal Photographic Societyren partaidea izan zen eta Francis Frithrekin lan egin zuen. Argazkilaritzari buruzko zutabea *Yorkshire Weekly Post*en idatzi zuen; zutabearen izenburua *Photography Notes* zen. *Amateur Photography* aldizkarian ere idatzi zuen.

## Ideiak 
Francis Meadowk argazkilaritza arte bat zela beti defenditu zuen. Argazkilaritzan Peter Henry Emersonen eta haren argazkilaritza naturalistaren jarraitzailea bezala azaldu zen. Beste eragin zuzena Frantziako margolaritza errealistarena izan zen. Bere argazki ezagunetariko bat *Water Rats* (Ur-arratoiak) izan zen. Bertan gazte biluzi batzuk agertzen ziren eta margolaritzaren teknikak erabili zituen. Zoritxarrez azken argazki horrek polemika eragin zuen eta herriko apaiz batek argazkilaria eskumikatu zuen.

## Iruditegia 

File:Sutcliff27.jpg|*Polly Swallow-en erretratua*, 1889
File:Sutcliffe21.jpg|*Neska ertzean*, 1889
File:Sutcliffe, Frank Meadow (5226243308).jpg|*Hiru mutil alai*, 1889
File:Sutcliff30.jpg|*Emakume arrantzalea*, 1890
File:Sutcliff35.jpg|*Arrantzaleak*, 1889-90 inguru
File:Sutcliffe10.jpg|*Whitby*, 1890
File:Francis Sutcliffe - Three Naked Boys Around a Coble.jpg|*Three Naked Boys Around a Coble*, 1880s
File:Sutcliff36.jpg|*Whitby neguan*
File:Sutcliffe14.jpg|*Whitby*, 1890
File:Sutcliff41.jpg|*Whitbyko nekazariak / Bazkaltzeko ordua*, 1889-91 inguru
File:Sutcliffe11.jpg|*Whitby*, 1890
File:Sutcliff38.jpg|*Nekazariak Whitbyn*
File:Waterrats by Francis Sutcliffe 2.jpg|*Ur-arratoiak*, 1886
File:Sutcliff24.jpg|*Emakumeak*, c.1890
File:Sutcliff23.jpg|*Emakumeak*, c.1890

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sutcliffe Galeriaren egutegia.
* :Biografia.
1945eko Moskuko Garaipenaren Parada

**1945eko Moskuko Garaipenaren Parada** () Sobietar Indar Armatuek (Kolore Guardia Konpainiarekin, Poloniako Lehen Armadaren ordezkari) Alemania Nazia garaitu ostean antolatu zuten garaipenaren parada bat izan zen. Moskuko Enparantza Gorrian inoiz egin den paradarik handiena izan zen, guztira Armada Gorriko 40.000 soldaduk eta 1.850 ibilgailu militarrek parte hartu zuten, besteak beste. 1945eko ekainaren 24 euritsuan egin zen eta bi ordu inguruko iraupena izan zuen. Alemania Nazia urte bereko maiatzaren 9an errenditu zen Sobietar komandanteen aurrean.
400px|eskuinera|thumb|*1945eko Moskuko Garaipenaren Parada*, Ekainaren 24.

## Kanpo estekak
Tudor Aroa

**Tudor Aroa** (, orokorrean, 1485 eta 1603 urteen arteko denborari dagokio, bereziki Ingalaterrako historiari dagokionez. Bere izena Ingalaterrako Tudor dinastiaren erregealdiarekin bat datorrelako du.. Erreforma protestantea, erresuma honetan, garai honetan hasi zen. Batzuetan, Elisabet I.aren erregealdia (1558-1603) ere barnean hartzen du, sarri, Isabeldar Aro bezala bereiz izendatzen den arren.

## Osasuna 
Garai hartako udalerriak, konparatiboki, txikiak eta gainpopulatuak ziren. Galtzada-harrietako kaleak estuak ziren eta zikinak egoten ziren, ur zikinak zeramatzaten estoldak, aire zabalean, kaleekiko paraleloan zihoazelako. Arratoiek eta euliek tifus eta izurri bubonikoa bezalako gaixotasunak hedatzen zituzten. Biztanle gutxi bizi ziren berrogei urte bete arte, eta sarritan haurrak bost urte bete aurretik hiltzen ziren.

## Etxeak eta jateko ohiturak 
Aberatsenak, orokorrean, landetxe handietan bizi ziren, 150 zerbitzari ere bazituztenak. Etxe horiek tximinia asko zituzten, gela zabaletan beroa mantentzeko beharrezkoak ziren eta. Sua zen, gainera, janaria prestatzeko bide bakarra.

Oreina funtsezkoa zen aberatsenen dietan; zozoa edo hegatxabala ere jaten zuten maiz. Bestalde, patatak ez ziren oso hedatuak, Walter Raleigh bezalako esploratzaileek ekarri ondoren, nekazariak euren laboreetan sartzen hasi zirelako. Eztia, normalean, elikagaiak goxatzeko erabiltzen zen, ez baitzen erraza azukrea lortzea. Hala ere, izatekotan otordu guztietan erabiltzen zuten, baita haragian ere.

Pobreek ez zuten inoiz azukrea edo patatak lortzeko aukerarik izaten, eta ia inoiz ez zuten haragirik jaten. Noizbehinka untxiak harrapatzen edo arrantza egiten zuten, baina denbora gehienean ogiz eta barazkiez, hala nola azaz edo arbiz, elikatzen ziren.

## Hezkuntza 
Familia pobreetako seme-alabek ez zuten eskolara joateko aukerarik izan. Ekonomikoki hobeto kokatuta zeuden etxeetan, haurrek frantsesez irakurtzen eta idazten irakasten zieten tutoreak zituzten. Hala ere, gizonezkoak monasterioetako eskoletara bidaltzen zituzten, non, nagusiki, latina ikasten zuten hirurogei ikasle arteko geletan. Neska gutxi joaten ziren eskolara.

## Denbora-pasak 
Aberatsak oreinak eta basurdeak ehizatzera ateratzen ziren beren oturuntzetarako. Esgrimaz ere gozatzen zuten, eta justa lehiaketara joaten ziren. Behartsuek futbol antzeko joko bat jokatzen zuten, non batzuk besteen gainetik salto egiten zuten eta sarritan lepoan eta bizkarrean hausturak izaten zituzten. Antzoki batzuetan obrak egiten zituzten, tartean William Shakespearerenak; operak ere arrakasta handia zuen klase altuenen artean.

## Tudor etxeko monarkak 

File:Henry Seven England.jpg|Henrike VII.a (1485-1509)
File:Hans Holbein, the Younger, Around 1497-1543 - Portrait of Henry VIII of England - Google Art Project.jpg|Henrike VIII.a (1509-1547)
File:Edward VI of England c. 1546.jpg|Eduardo VI.a (1547-1553)
File:Mary1 by Eworth 3.jpg|Maria I.a (1553-1558)
File:Elizabeth I in coronation robes.jpg|Elisabet I.a (1558-1603)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somerset House

**Somerset House** Londres erdialdean dagoen jauregi bat da, Westminster Hirian. Tamesis ibaiaren iparraldeko ertzean dago, Londresko National Theatreren parean, The Strand kalearen hegoaldean. XVIII. mendean sir William Chambersek eraikia, tudor garaiko jauregi baten gainean. Jatorrian, eraikinean gobernu bulegoak, zientzia elkarteak eta Itsas Bulegoa zeuden.

1604an, tudor estiloko jauregi zaharrean, Londresko Ituna sinatu zuten, Anglo-espainiar Gerra amaitu zuena. Itunaren baldintzak Espainiar Inperioaren aldekoak izan ziren, Ingalaterrako Erresuman katolizismoa berrezartzen ez saiatzeko konpromisoaren truke.

Berriki, 48 milioi liberako inbertsioari esker, Somerset House hainbat museo, jatetxe eta kafetegiren bizileku bihurtu da. Museo ezagunenetako bi Courtauld Institute of Art eta Gilbert Collection of Decorative Arts dira. Gainera Royal Society of Literature elkartearen egoitza da.
Somito

**Somitoa**, goi-mailako ornogabe edo ornodunengan, gorputza zatitu daitekeen segmentu primitiboki antzekoen serie linealetik bakoitza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Episterno

**Episternoa** izan daiteke:
* Ornodunetan, interklabikula deritzon klabikulen arteko erdiko hezur bentrala.
* Artropodoetan: somitoaren alboko zati edo pieza eta, bereziki, intsektuen pleuronaren aurreko eskleritoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank S. Nugent

**Frank Stanley Nugent** (New York, 1908ko maiatzaren 27a - Los Angeles, 1965eko abenduaren 29a) estatubatuar gidoigile, kazetari eta zinema kritikaria izan zen. Hogeita bat zinema-gidoi idatzi zituen, haietako hamaika John Forderako. Oscar Sarietarako izendatua izan zen 1953an eta Writers Guild of America Awards bi aldiz irabazi zuen.

## Idatzitako gidoiak 
* *Fort Apache*, 1948
* *3 Godfathers*, 1948
* *Tulsa*, 1949
* *She Wore a Yellow Ribbon*, 1949
* *Wagon Master*, 1950
* *Two Flags West*, 1950
* *The Quiet Man*, 1952
* *Angel Face*, 1952
* *Paratrooper*, 1953
* *They Rode West*, 1954
* *Trouble in the Glen*, 1954
* *Mister Roberts*, 1955
* *The Tall Men*, 1955
* *The Searchers*, 1956
* *The Rising of the Moon*, 1957
* ''Gunman's Walk*, 1958
* *The Last Hurrah*, 1958
* *North West Frontier*, 1959
* *Two Rode Together*, 1961
* *Donovan's Reef*, 1963
* *Incident at Phantom Hill'', 1966
Hiru Damatxo

**Hiru Damatxo** ekoiztetxea ikus-entzunezko eta diseinuzko edukiak lantzen dituen kooperatiba bat da, Donostian kokatua (Gipuzkoa, Euskal Herria). 2015ean hasi zuten beren ibilbidea orotariko komunikazio zerbitzuak eskainiz, baina pixkanaka sareko logikan ekoitzitako ikus-entzunezkoetan, umorean eta diseinuan espezializatu dira. 

Entretenimenduzko istorioak eraikitzen dituzte euskaraz, eta horretarako teknologia berriek dakartzaten lengoaia berriekin esperimentatzen dute, kontsumo azkarreko pilulak sortuz: memeak, jingleak, abestiak eta esketxak, ohiko spot, erreportaje eta dokumentalez gain.

2023tik aurrera Karkarkar markarekin euskarazko stand up-en bueltako hainbat proiektu sortu dituzte, izan probalekuak, ikastaroak edo bideozko edukiak.
* Elba Berganza (Edizioa eta errealizazioa).
* Lander Arretxea (Gidoigintza eta proiektu zuzendaritza).
* Itziar Aranguren (Animazioa eta edizioa).
* Peru Isasi (Animazioa, edizioa eta errealizazioa).
* Mattin Saldias (Argazki zuzendaritza eta errealizazioa).

#### Babes sarea 
Gaur egun kooperatibako langile ez, baina azken urteetan proiektuaren bueltan aritu diren kide asko daude, besteak beste: Kepa Matxain, Unai Gaztelumendi, Ane Zuazubiskar, Iñigo Etxarri, Eñatu Zuazu, Ander Bolibar, Bira produkzioak, Unai Gimenez, Ania Lucero...

## Lan nagusiak 
### Linbo 
ETB1eko umorezko late night saioa.

### Karkarkar 
Umorea oinarri duten ekimenak eta zuzenekoak antolatzeko stand-up proiektua.

* **Probalekua**: Aurrez izena emanda, nahi duenak hamar minutuko umorezko bakarrizketa bat egiteko aukera eskaintzen duen ekitaldia. Euskara hutsean egiten den OPEN bakarra. Donostian hilero, eta beste hainbat tokitan tarteka: Bilbon, Iruñean, Gasteizen eta Bartzelonan.
* **Zutunik**: Euskal Herriko umoregileen emanaldietan zentratzen den Gazteako saioa.
* **Stand up tailerra**: Bagera euskara elkartearekin batera, umorea lantzeko ikastaroa. Irakasle aritu dira: Maialen Sorzabalbere, Mirari Martikorena, Beñat Iturbe, Antton Telleria eta Mikel Irazusta.

### Ikusgela 
Euskal Wikilarien Elkartearekin elkarlanean jakiteko modukoak diren dozenaka gairen gaineko azalpen bideoak. Filosofia, ekonomia, euskal kultura, erronka digitalak, ingurumena eta zortziko txikian sailen garapena.

## Bestelakoak 
### Podcast-ak 
### Dibulgazioa 
### Sareko ikus-entzunezkoak 
### Fikzioak 
### Diseinuak 
## Argia Saria 
2016. urtean ikus-entzunezkoen Argia saria Gure Bazka elkarrizketa sortarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekonomia Sozial Eraldatzaile
* OlatuKoop

## Kanpo estekak 
* Hiru Damatxo webgune ofiziala:
Esklerito

[thumb|280px|eskuinera|[Giltzadura malguen bitartez lotutako eskleritek osatzen dute krustazeoen exoeskeletoa.]]
**Eskleritoa** (grezieraz: σκληρός, '''', “gogorra”), biologian, gogortutako kutikula-plaka da. Esate baterako, izen hori ematen zaio artropodoen exoeskeletoaren zati bat eratzen duen kitinazko plaka bakoitzari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torax (intsektuen anatomia)

**Toraxa** buruaren eta abdomenaren arteko tagma edo zatia da, hankak eta hegoak txertaturik dituena. Somito izeneko hiru eraztunek osatua da; aurretik atzera: protoraxa, mesotoraxa eta metatoraxa. Somito bakoitzak hanka pare bat du. Bi hego pare dituzten intsektuetan, pare bat txertatzen da mesotoraxean, eta bestea metatoraxean. Pare bakarra dutenetan, mesotoraxean txertatzen da hego parea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Boulter

**David Leonard Boulter** (Nottingham, 1965eko otsailaren 27a) ingeles musikaria da. Bere jaioterrian sortutako “Tindersitcks” post-rock taldeko kidea da. 1990. urtean Londresera joan zen bizitzera Stuart Staplesekin batera. 1998. urtetik Pragan bizi da. Boulterrek teklatuak eta perkusio instrumentuak jotzen ditu, organoa eta akordeoia, hain zuzen.  Musika talde honen kide da sortu zenetik, hau da, 1991. urtetik. Nahiz eta 2003an taldea banatu, gaur egun berriz ere elkarrekin jotzen dute Europa osoko hainbat lekutan. Oso lan asko argitara eman dituen taldea da hau, kontzertu asko emateaz gain, disko asko plazaratu baitituzte, eta filmentzako soinu bandak ere egiten dituzte.

Txikitatik telebistaren, filmen eta musikaren zalea da Boulter. Artista Britainiaren arabera soinu banda edo kanta egoki bat pertsonaia bat bilakatzen da. Identitate propioa duela, ez dela ekintzari emozioa gehitzeko tresna soil bat. Horrekin lotuta bi ipuin ditu musikari honek. *Nire arreba* eta *Txokolatea* deitzen dira lan hauek. Bi lan horiek narrazioan murgiltzeaz gain musikan ere murgiltzen dira. Bertan baxuak, bateriak edota ehundura psikodelikoak entzun daitezke, eta bi istorioetan Staples eta Boulter artisten ahotsek istorioen berri ematen diote irakurleari.

## Erreferentziak
Tengi Ragi Tau

**Tengi Ragi Tau** () Himalaiako mendi bat da, Nepal herrialdean. 6.943 metroko garaiera du.

Namche Bazaar herritik ikusgai dago.

## Kanpo estekak
Stan & Ollie

***Stan & Ollie***, 2019ko Jon S. Baird eskoziarrak zuzendutako drama-komedia biografia film bat da. Laurel eta Hardy umorista bikotearen bizitzako azken urteetan oinarritua dago. Steve Coogan, John C. Reilly, Nina Arianda, Shirley Henderson, Danny Huston eta Rufus Jones aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Stanley "Stan" Laurel (Steve Coogan) eta Oliver "Ollie" Hardy (John C. Reilly), ezizenez "Gizena eta Argala", beren arrakasta garaia iraganean gelditu dela dirudien, eta orain azken agur bira burutzera doan umorista bikote ezaguna da. Lucille (Shirley Henderson) eta Ida (Nina Arianda) emazteen laguntzaz eta beren antzezpen eta mundua ulertzeko moduari esker Erresuma Batuko aretoetako ikusleen harreta erakartzea lortuko dute.

## Aktoreak 
* Steve Coogan: Stanley "Stan" Laurel
* John C. Reilly: Oliver "Ollie" Hardy
* Shirley Henderson: Lucille Hardy
* Nina Arianda: Ida Kitaeva Laurel
* Rufus Jones: Bernard Delfont
* Danny Huston: Hal Roach
* Joseph Balderrama: James W. Horne
* John Henshaw: Nobby Cook
* Keith MacPherson: James Finlayson
* Richard Cant: Harry Langdon
* Susy Kane: Cynthia, Miffin jaunaren ekoizpen burua
* Josh Alexander: Egunkari saltokiko mutila

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tetis ozeanoa

**Tetis ozeanoa** edo **Tetis itsasoa** (, Tetis jainkosaren izena) Gondwana eta Laurasia kontinenteen artean existitu zen Mesozoikoko ozeano bat zen, Indiako ozeanoa agertu aurretik. Alpetar orogeniarekin desagertu zen.

## Kanpo estekak