open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vaikunta tenplua (Kanchipuram)

**Vaikunta Perumal tenplua** ( Tamilez :  ) baita **Thiru Parameswara Vinnagaram** ( Tamil:  )  izenez ezaguna Pallava garaiko tenplua da, Vishnu jainkoaren omenezkoa, Kanchipuram hirian kokatua Tamil Nadu estatuko iparraldean.

## Ezaugarriak 
Tamil Vishnuismoaren 108 *Divya Desam edo* leku sakratuetako bat da *Tiru Parameswara Vinnagaram* izenarekin*.* Vaikunta Perumal tenplua Kanchipuram ekialdean dago, Pallava dinastiaeen hiriburu ohian. Bere kontrako erlijiosoa, Shiva jainkoari eskainitako Kailasanatha tenplua, ziurrenik urte batzuk zaharragoa da eta 2,5 km inguru hego-ekialdean dago.

Tenplua gure aroko 8. mendean eraiki zen. Ikertzaile batzuek Narasimhavarman II.a erregearen erregealdiari esleitzen diote (700-728 inguruan), beste batzuk geroagoko eraikuntza garaia ikusten dute. Chola dinastiaren mendetan (IX-XIII m.) edo – litekeena da – Vijayanagara dinastiarenetan (XIII/XIV mendeak) bi *atariko ( mandapas )* handi baina neurri batean apaingarririk gabe eraiki ziren haren aurrean.

Tenplua zati handietan harresi batez inguratua dago. Harresian integratutako atea *gopuram* motako adibide zaharrenetakoa da, altueraz laburra eta apainduraz aszetikoa izanik kontraste egiten duen arren geroagoko gopuram aberatsekin. Eraikin nagusia apur bat zeharkako angeluzuzena da, eta osatzen hiru cellaz *( garbhagrihas )* bata bestearen gainean jarrita, zeinaren gainean nabarmentzen den Vimana teilatu-egitura, piramidala baina horizontalki mailakatua. *Kalasha* esaren zaion punta doma duen "aterki-kupula" nabarmentzen da halaber, eta Pallava eraikitzaileen lorpen handien seinale da. Tenpluaren beheko solairuko kanpoko horma oparoa da eta erliebe figuratiboz hornitua dago.

Tenpluaren itxitura-hormaren barruko hormak irudi-erliebeez oparo apainduta daude. Vishnuren mitologiako gaiak erakusten dira panel gehienetan: Bhudevi lurreko jainkosaren erreskatea edo Hiranyakashipu deabruaren hilketa, baina beste gai eta jainko batzuk ere aurkitzen dira. Aipatzekoak dira, halaber, itxiturako zutabedun korridoreen oinarrian dauden lehoi itxurako Yali irudi ugariak.

Tenpluaren aurrean apur bat desplazatuta dago geroago gehitutako tenpluko urmael bat, eta, hala ere, montzoi garaian euri-urez bakarrik betetzen da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Vaikunta Perumal Temple 10.jpg|Ezkerretan atzean, tenpluaren eraikin nagusia.
Fitxategi:Tenplu bat kanchipuram.jpg|Harresiaren barruko korridorea, eraikin nagusia inguratzen, Yali zutabeekin eta horma erliebedunekin.
Fitxategi:Vaikunta Perumal Temple 083.jpg|Gopuram zaharra.
Fitxategi:Vaikunta Perumal temple Kanchipuram (22).jpg|Barruko erliebeak.
Fitxategi:Vaikunta Perumal temple Kanchipuram (28).jpg|Vimana, eskailera-piramide formako sabaia, eta goian kalasha kupula puntaduna, arkitektura hinduista drabidikoaren adibide bikainak.
Fitxategi:Vaikunta Perumal Temple 13.jpg|Tenplu nagusiko hormen dekorazioa.
Fitxategi:Vaikunta Perumal Temple 16.jpg|Tenpluko urmalea, harresietatik kanpo, lehor eta hutsik egon ohi da, eta ondoan meskita berriago bat dauka.

## Kanpo estekak
Koadrante (tresna)

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Augsburger_Quadrant1.JPG/250px-Augsburger_Quadrant1.JPG|thumb|333x333px|Koadrante astronomikoa.
**Koadrantea** angelu-neurketarako tresna zahar bat da, 90 gradu arteko angeluak neurtzeko balio duena; eta hortik dator **zirkulu-laurdena** izena batzuetan erabiltzen dena. Berez, tresna horri esker, zeruko objektu baten altitudea neur daiteke. Astronomian, geodesian, topografian eta nabigazioan (nabigazio-koadrantea) erabili zen.

## Oinarrizko ikuspegia 
Hartzen den koadrantearen mota edo konplexutasuna edozein dela ere, gehienetan elementu hauek osatzen dute instrumentua: 

* koadrantearen gorputza, zirkulu-laurden baten edo karratu baten forma orokorrarekin, zeinaren gainean 90°-ko edo gutxiagoko sektore graduatua baitago, beharraren arabera;
* Torlojutze-sistemak, hasiera batean, bi pinula ditu, koadrantearen aldean edo hegal batean finkatuak. Geroago, pinulen ordez, torlojuz lotzeko alaka jarriko da.
* berun-hari bat, altitudea irakurtzeko balio duena edo tresnaren inklinazio egokia bermatzen duena.

Altitudearen irakurketa sinplea da: astroaren apuntearen eskuinaren eta horizontalaren arteko h angelua, beraz, haren altitudea (edo altuera), sektore graduatuaren gainean neurtutako h angeluaren berdina da (angelu perpendikularrak). 
Fitxategi:Quadrant de hauteur.jpg|Altuera irakurtzen duen koadrantearen eskema.
Fitxategi:Quadrant h portatif.jpg|1 - A eta B torlojutzeko bi pinula dituen koadrantea.
Fitxategi:Quadrant à alidade sans pb.jpg|2 - Ukuiluko koadrantea, berunik gabe.

## Kategoriak 
Koadranteak erabileraren arabera sailka daitezke. Hauek aipa ditzakegu:

* Astronomia-behatokietan erabilitako koadrante astronomikoa;
* Funtsean geodesian erabilitako zirkulu mugikorraren laurdena;
* Koadrante geometrikoa, topografiako tresna;
* Nabigazio-koadrantea: hasieran altuerako nabigazioan erabiltzen den koadrante hutsa, puntua egiteko;
* Ordutegi-koadranteak, eguzki-erloju zahar eramangarrien familia.

Fitxategi:Tycho-Brahe-Mural-Quadrant.jpg|Paretako koadrante astronomikoa.
Fitxategi:CuadranteDeLaExpediciónMalaspinaSAM 2161.JPG|Zirkulu mugikorreko gela.
Fitxategi:Fattura forse italiana, quadrante geometrico, xvi sec.JPG|Koadrante geometrikoa.
Fitxategi:Cuadrante marino.jpg|Nabigazio-koadrantea.
Fitxategi:Fattura italiana, quadrante, XVI-XVII sec. 02.JPG|Ordutegi koadrantea.
David A. King-ek inbentariatutako beste koadrante mota batzuk:

* Gunnerren koadrantea, edo beste batzuk, artillerian erabiltzen dena kanoi baten tiro-angelua doitzeko.
* Gunterren koadrantea, Edmund Gunterrek 1623an asmatua, baina, berez, ordutegi koadrante bat besterik ez da, berezi samarra.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  David A. King, Islamic Astronomical Instruments, Londres, Variorum, 1987 (présentation en ligne)

## Ikus, gainera 
* Astrolabio
* Sestante
* Oktante (tresna)

## Kanpo estekak
Zakil haustura

**Zakil haustura** zakilaren leize-gorputza inguratzen duen bi *tunica albuginea* mintz-zorroetako bat edo biak hausteari deritzo. Tente dagoen zakila bat-bateko kolpe latza jasaten duenean gerta daiteke, batez ere sexu-harremanetan zehar, baina baita masturbatze gogorren ondorioz ere. Zenbaitetan lesio honek uretraren haustura edota zakilaren nerbio dortsal, zain eta arteriatan zauriak eragin ditzake.

## Sintomak 
Zakil hausturaren sintomarik argienak haustura gertatzean entzuten den hotsa eta erekzioaren berehalako galera dira. Horrek zaurituari min handia ematen dio, zakilaren inguruan ubeldurak agertuz.

## Tratamendua 
Zakil haustura mediku larrialditzat hartzen da. Ondorioz osasun-zerbitzuetara jo behar da gertatu eta berehala. Sarri larrialdiko ebakuntza egin behar da zakila konpontzeko. Mediku arreta atzeratzeak, konplikazioak eragin ditzake, besteak beste: zutitzearen disfuntzioa, zakilaren makurdura iraunkorra, zauriak uretran edota aurrerantzean sexu-harremanak mingarriak izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Curtis

**Charles Curtis** (Topeka, 1860ko urtarrilaren 25a  - Washington, 1936ko otsailaren 8a) estatubatuar politikaria izan zen. AEBetako 31. presidenteordea izan zen 1929tik 1933ra.

Kaw nazioko kidea izan zen, Kansas Lurraldekoa. Uste nuen hezkuntzak eta asimilazioak indigenentzat dituzten onuretan.

Ameriketako Estatu Batuko Alderdi Errepublikanoko kide gisa sartu zen politikan, eta Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten 1892an. 1906an Senatuan sartu zen eta 1929 arte egon zen bertan.

1929an presidenteorde hautatu zuten, Herbert Hoover presidentearekin batera. 1932an Los Angelesko Olinpiar Jokoak inauguratu zituen. 1932an berak eta Hooverrek hauteskundeak galdu zituzten Franklin D. Roosevelt eta John Nance Garnerren aurka.

Kamala Harris hautatu zuten arte Estatu Batuetako presidenteorde ez-zuri bakarra izan zen.
Kroaziako eskualdeak

thumb|350px|right|Kroaziako eskualdeen mapa.
**Kroaziako eskualdeak** edo konderriak hogeita bat dira. Errepublikaren banatze nagusia da. Kroazieraz *županije* (pluralean) eta *županija* (singularrean) izenak dituzte.

## Historia 
Eskualdeak edo konderriak 1990ean idatzitako Kroaziako Konstituzioan sortu ziren, eta ordutik aldaketa txikiak baino ez dituzte izan. Lehenago, Jugoslavian, Kroaziako Errepublika Sozialistan, gaur egungo konderriak baino txikiagoak ziren eta haien izena *općine* zen. Izen hori mantendu egin da zenbait udalerrien kasuan. Konderriko gobernurako hautatutako ordezkari politikoek, 1993 eta 2001 artean, Konderrietako Ganbera (*Županijski dom*) bat osatu zuten Kroaziako Parlamentuan (*Hrvatski sabor*) .

## Antolaketa 
Konderri bakoitzak du:
* Batzarra edo *županijska skupština*, bozketan aukeratutako ordezkariekin sortua. Lau urterako aukeratzen dira. Batzar horrek funtzio asko ditu: eskualdearen zuzendaritza exekutiboa, urteko aurrekontuak, konderriaren ondarea...
* Gobernadorea edo *župan*; diputatu talde bat du harekin lanean, *dožupan* izenekoa. Gobernadoreak eskualdearen antolaketa zuzentzen du eta estatu mailako gaietan eskualdearen ordezkaria da.

## Gaur egungo egoera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Hunter

**Sarah Alice Hunter** (North Shields, Tyne eta Wear, 1985eko irailaren 19a) Ingalaterrako errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal eta hirugarren lerroko erdiko postuetan aritzen zena. Hamar urtez Lichfielden jokatu ondoren, Bristol Ladies taldeak kontratatu zuen 2015ean. Ingalaterrako selekzioko kidea izan zen 2007tik 2023ra. 2015ean, Britainiar Inperioko Ordena jaso zuen, eta 2016an World Rugbyren urteko emakumezko jokalari onena hautatua izan zen. 

## Palmaresa 
### Hamabosteko errugbiko Ingalaterrako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2017, 2019, 2020, 2022, 2023
** Slam Nagusia: 2007, 2008, 2011, 2012, 2017, 2019, 2020, 2022, 2023

* Munduko Errugbi Txapelketa
** irabazlea: 2014
** bigarrena: 2010, 2017, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melinda Culea

**Melinda Culea** (Western Springs (Illinois), AEB, 1955eko maiatzaren 5a - ) aktore estatubatuarra da, 1980. hamarkadako The A-Team telesailean Amy-ren rola betetzeagatik ezaguna.

## Biografia 
Modelo lanetan hasi zen eta 1981ean egin zuen debuta aktore gisa telebistarako *Dear Teacher* telesailaren atal pilotoan. 1983. urtean The A-Team telesailean Amy Allen kazetariaren rola betetzeko aukeratua izan zen eta lehenengo denboraldi osoa eta bigarrenaren erdia egin zituen bertan. Hasieran paper nabarmena izan bazuen ere haren pertsonaia garrantzia galduz joan zen, besteak beste George Peppardek ez zuelako ongi ikusten emakumezko baten papera telesailean.

Hurrengo urteetan hainbat telesailetan gonbidatu gisa aritu zen eta *Glitter* (1984-85), *Knots Landing* (1988-90) eta *Brotherly Love* (1995) telesailetan ohiko aktorea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Dieppeko gudua

**Dieppeko Gudua**, **Jubilee Operazioa** edo **Dieppe Raid** ingelesez ere deitue, Aliatuek planifikatu eta gauzatu zuten Bigarren Mundu Gerran, Kanadako eta Britainia Handiko zenbait unitatek 1942ko abuztuaren 19an Dieppeko (Alemania Naziak okupatua) portu frantsesa inbaditu zutenean.

Lehorreratzean, infanteriako 6.000 soldadu inguru, gehienak kanadarrak, Erresuma Batuko armadak (Royal Navy) eta aireko kontingente aliatuek (RAF eta USAAF) lagundu zituzten. Helburua portua denbora laburrean harrapatu eta mantentzea zen, posible zela frogatzeko bakarrik, eta presoak harrapatzea geroago inteligentzia eskuratzeko. RAFek ere lehorreratzea aprobetxatu nahi zuen Luftwaffe-rekin borroka handia eragiteko, ahul zegoela uste baitzuen.

Lehorreratzea erabateko hondamendia izan zen, bere helburuak bete ez zituelako eta baja handiak izan zituelako. Eraso-indar bakar batek lortu zuen bere helburu zehatzera iristea (Hondartza Laranjakoa). Aliatuen suzko laguntza oso desegokia izan zen, eta lehorreratze-indarra, neurri handi batean, oztopoek eta defentsa alemanek harrapatuta geratu zen hondartzan. Lehen lehorreratzeak egin eta hamar ordura, azken tropa aliatuak hil, ebakuatu edo atzean utzi zituzten alemanek harrapa zitzaten. Indar-erakustaldi baten ordez, porrot odoltsuak munduari erakutsi zion aliatuek ezin zutela Frantzia denbora luzez inbaditu. Inteligentzia militarreko gutxieneko arrakasta batzuk baino ez zituzten lortu, batez ere elektronikoak.

Kostaldera iritsi ziren 6.086 gizonetatik 4.384 alemanek hil, zauritu edo harrapatu zituzten. Aireko indar aliatuek *Luftwaffe* erakarri zuten borrokan, baina 119 hegazkin galdu zituzten Focke-Wulf 190 ehiztari berriak agertu zirelako; Royal Navyk, berriz, 555 baja izan zituen. Hala ere, Dieppeko hondamendia ikasbide izan zen Afrikan (Zuzi Operazioa) eta Normandian (Overlord operazioa) egin ziren lehorreratze arrakastatsuetarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Carrillo

**Aito Carrillo Tumas** (Hondarribia, 1971ko irailaren 4a) traineru estropadetako patroi izandakoa da, Hondarribia Arraun Elkartearekin hasi eta Orio eta Getarian ere aritu zena. 2012an izan zuen azkenengo denboraldia.

## Kirol ibilbidea 
1992an egin zuen debuta Kontxako Banderan Hondarribiarekin  eta hamarkada horretan patroi titularra izan zen. Emaitzarik aipagarriena 1995eko Espainiako txapelketan eta Euskadiko txapelketan lortu zuen, zilarrezko bi domina.

2002an Oriok fitxatu zuen eta harekin 2002an Euskadiko txapelduna izan zen. Orion izan zen bitartean 2007an Getariako traineruarekin KAE Liga irabazi zuen eta TKE Ligara igotzerik ez zuen lortu ehunenekoengatik. 2010ean, berriz Oriorekin, Kontxan eta TKE Ligan bigarren egin zuen. 2010an bertan TKE Ligako patroi onenaren saria ere jaso zuen. 2011ean ordea denboraldi kaxkarra egin zuten oriotarrek eta maila galdu zuten. 2012an itzuli ziren Aitor Carrillo txopan zutela KAE Liga irabazita. Honen ondoren erretiroa hartu zuen. 

## Taldeak 
Honako talde hauetan aritu da Aitor Carrillo:

## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (0): bigarren 2010an.
* Espainiako Traineru Txapelketak (0): bigarren 1995ean
* TKE Ligak (0): bigarren 1995ean
** patroirik onenaren saria (1): 2010.
** KAE Ligak (2): 2007, 2012
* Euskadiko Traineru Txapelketak (1): 2002
* Bandera nagusiak:
** El Corte Ingles Bandera (1): 2003.
** Zarauzko Ikurrina (1): 2002.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huineng

**Dajian Huineng** (); ( – ), zen eskolaren seigarren eta azken patriarka, Txinako Txanen eta, oro har, Zen-aren Eskolako monje eraginkorrenetako bat izan zen.

Hari buruz budismoaren praktikara eta argiztapenera hurbiltze zuzen eta espontaneoa defendatzen zuela esaten zuten, baita budismoaren baitan Subitaren Argiztapenaren Eskola sortu zuela ere. Ikerketa modernoek, berriz, zalantzan jarri dute bere biografia tradizionalen benetakotasuna eta hari buruzko beste idazki batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huiyuan

**Huiyuan** (; 334–416) txinatar maisu budista izan zen, Jiangxi probintziako Lu mendian Donglin tenplua sortu eta 404. urtean "Zergatik monjeak ez diren erregeen aurrean makurtzen" idatzi zuena. Shanxi probintzian jaio zen, irakaskuntza budistako bizitza luze baten ondoren Jiangxi probintzian amaitu zen, non 416an hil zen. Iparraldean jaio zen arren, hegoaldera aldatu zen Ekialdeko Jin dinastiaren mugen barruan bizitzeko.

Konfuzionista bere hasieran, Dao'an jakintsu prajnaparamita eta itzultzaileak budismora bihurtu zuen. Berrogeita hamar urterekin heldu zen Lu mendian, eta hogeita hamar urte baino gehiago eman zituen lanean hil zen arte, ikasle asko bilduz. Testu budisten itzulpenak egin zituen, *Kumārajiva* doktrinaren puntu asko jarraituz, eta diziplina monastikoa indartu zuen. Amitābharenganako debozioa meditaziorako laguntza gisa sustatzen aitzindaria izan zen, eta horregatik mugimendu amidistak bere patriarka fundatzailetzat hartzen du. Song dinastiaren garaian, hiru doktrinen (konfuzianismoa, taoismoa eta budismoa) sinkretismoaren sustatzaileek beste jakintsuekin izandako topaketaren kondaira zabalduko zuten.

Huiyuan Lur Garbiko Budismo Eskolako Lehen Patriarka izendatu zuten hil ondoren. Bere dizipuluen artean Huiguan (慧 觀), Sengji (僧 濟) eta Faan (法 安) nabarmendu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maudgalyayana

**Maudgalyāyana** (), baita **Mahāmaudgalyāyana** edo **Kolita** bere jaiotza-izenaz ezaguna ere, Gautama Budaren ikasle hurbilenetako bat izan zen. Budaren bigarren ikasle nagusitzat jotzen da, lehena Shariputra izanda. *Pāli Canon* eta beste eskritura budista batzuetan aipatzen duten bezala, Maudgalyayana ezaguna zen bere errukiagatik, eta baita bere merituak amari transferitzeagatik ere, amak berpizkunde ona izan dezan.

Maudgalyayanak eta Sariputrak adiskidetasun espiritual sakona izan zuten. Arte budistan, Budari laguntzen eta irakasle gisa funtzio osagarriak dituzten bi dizipulu bezala irudikatzen dituzte. Irakasle gisa, Maudgalyayana bere gaitasun psikikoengatik da ezaguna, askotan bere irakaskuntza-metodoetan erabiliz irudikatzen dutelarik. Lehen kanon budista askotan, Maudgalyayana funtsezkoa da komunitate monastikoa berriz batzeko, Devadattak zisma bat eragin ondoren. Gainera, Maudgalyayana Budaren lehen irudiaren sorkuntzari buruzko kontakizunekin lotuta dago. Maudgalyayana 84 urterekin hil zen, sekta etsai batek eraila. Heriotza bortitz hori idazkera budistetan Maudgalyayanaren karmaren ondorioz deskribatzen dute, aurreko bizitza batean bere gurasoak hil zituelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transposoi

**Transposoiak** DNA zatiak dira, mugikorrak direnak, eta DNA molekula batetik beste DNA batera mugi daitezkeenak, zelula baten genomaren barruan. Beste geneen barruan integratzen direnean mutazio asko sortzen dituzte, eta DNA zatien berrantolaketak eragiten dituzte .

Transposoei "gene saltari" deitu ohi zaie, eta "elementu genetiko mugikor"rren taldean sailkatzen dira. Barbara McClintock ikerlari estatubatuarrak (Medikuntzako Nobel Saria 1983an) aurkitu zituen, artoarekin lanean ari zela, eta prokariotoetan zein eukariotoetan daude.

Probirusen aldean, transposoiak DNAren toki zehatz batzuetan integratzen dira beti.

DNA ez-kodetzailearen zati garrantzitsuak dira, eta mota horretako DNAren portzentaje handi bat osatzen dute . Horietako gehienak inaktiboak dira.

thumb|right|260px|2. motako transposoien jarduera-mekanismoa

Haien jatorriari dagokionez hipotesi batek proposatzen du antzinako erretrobirus batetik datozela. 

Orokorrean, bi transposoi mota daude:

* 1. motako transposoiak, edo erretrotransposoiak: RNA mezulari batera transkribatzen dira lehen, eta gero alderantzizko transkriptasaren bidez DNA-ra berriz. Erretrobirusen antzera jarduten dute.

* 2. motakoak, edo DNAren transposoiak. Zentzu hertsian, hauek dira benetako transposoiak. DNA molekula batetik beste batera mugitzen dira transposasa izeneko entzima erabiliz, DNA zatiak moztu eta itsasten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasubandhu

**Vasubandhu** (; ; fl. k.o. IV eta V mendeak) eragin handiko gandharar monje budista eta jakintsua izan zen. Abhidharmari buruzko iruzkinak idatzi zituen, Sarvastivada eta Sautrāntika eskolen ikuspegitik. Mahayana budismora bihurtu ondoren, Asanga anaiarekin batera, Yogachara eskolaren sortzaile nagusietako bat ere izan zen. Nalandako Unibertsitatearekin duten lotura dela eta, biak Nalandako Hamasei Maisu izenekoen artean daude.

Bere *Abhidharmakośakārikā* () Tibeteko eta Asia ekialdeko budismoan asko erabiltzen dute Abhidharma no mahayana filosofiaren iturri nagusi gisa. Bere bertsozko lan filosofikoek "itxura hutseko" (*vijñapti-mātra*) Yogachara metafisika indiarraren estandarra ezartzen dute, "idealismo epistemologikoaren", fenomenologiaren eta Immanuel Kanten idealismo transzendentaletik hurbil dagoena. Horretaz gain, hainbat iruzkin, logika, argumentazio eta deboziozko poesia idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1962ko Urkiolako Igoera

**1962ko Urkiolako Igoera**, Urkiola Igoerako IV. ekitaldia izan zen. Sariak handitu egin ziren; 12.000 pezeta irabazlearentzat, 8.000 pezeta bigarrenarentzat eta poztu horretatik atzera 2.000 pezeta gutxiago poztu bakoitzeko. Gainera, errekorra hausten zuenarentzat prima bat jarri zen. Guztira, 71.150 pezetako aurrekontua izan zuen lasterketak. Julio Jiménezen hiru garaipenen lehenengoa izan zen. José Pérez Francés, Ferrys taldeko liderra deskalifikatu egin zuten epaileek taldekide batekin gurpila aldatzeagatik.

Irteera 12:00etan eman zen hotz handiarekin. Elurra zegoen Urkiolako landetan eta errepide bazterretan. 42 txirrindularik parte hartu zuten. Hasieran, Kas taldeak hartu zuen agintea. Urkiolako hasieran Gabika eta Vélez aurrera jo zuten eta Julio Jiménez, Sagardui eta Barrutia atzetik atera ziren. Hauei, Logroño eta Ventura Díaz elkartu ziren. Txakurzulon, Julio Jiménez aurrera egin zuen Sagardui gurpilean zeramala. Biak elkarlanean aritu ziren besteekiko denbora irekitzeko. Azkenean, Julio Jiménez aurrera jo zuen eta 10 segundoko tartea ireki zuen helmugara bakarrik ailegatzeko.

## Sailkapena 
# Julio Jiménez  (Faema) 18min 15s-ra
# Juan Jose Sagardui (Gorbea) 10s-ra
# Antonio Karmany (Kas) 30s-ra
# Eusebio Vélez (Kas) 32 s-ra
# Antón Barrutia (Kas) 35s-ra
# Patxi Gabika (Kas) 40s-ra
# Eusebio Santisteban (Ega) 45s-ra
# José Luis Talamillo (Gorbea) 47s-ra
# José Segú (Kas) 
# Emilio Cruz (Ferrys)

## Kanpo estekak
Sozioliberalismo

[thumb|150px|right|[John Stuart Mill.]]

**Sozioliberalismoa** (, , ) edo **liberalismo soziala** (Alemanian **ezkertiar liberalismoa** --, Estatu Batuetan eta Kanadan **liberalismo modernoa** - - eta Erresuma Batuan **liberalismo berria**- - deitua) liberalismoaren korronte bat da. Korronte honek, John Stuart Milli jarraituz, interakzio sozialean pentsatuz gizakien barne-garapena eta garapen materiala bere pentsamenduaren erdigunean jartzen du.

Politikari dagokionez, bere etika autoritarismoaren aurkakoa da, eta gizakiak erabakiak hartzeko prozesuan inplikatzea du helburu, horregatik demokraziaren beharra nabarmendu du. Ekonomiari dagokionez, gizarte-erregulazioa eta Estatuak ekonomian neurrizko esku-hartzea egitea proposatzen du, monopolioen eraketa eta interes monopolistikoen sendotzea zigortzeko. Sozioliberalak kritikoak dira sozialismo errealarekin eta ekonomia sozializatzeko asmoarekin; izan ere, haien ustez, ekonomia paternalismoan erortzen da, merkataritza-askatasuna mugatzen du eta eraginkortasun ekonomiko eza eta injustizia soziala sortzen ditu, ez, ordea, sozialismoaren beste korronte moderatu batzuekin, sozialdemokraziarekin adibidez. Sozioliberalen arabera, Estatuaren funtzioa aukera-berdintasuna bermatzea da, garapen pertsonala eta herritar guztien askatasuna sustatuz, baina inola ere ez erabakiak hartzerakoan horiek ordezkatzeko.

Sozioliberalismoa liberalismo klasikoaren korronte aurrerakoi gisa sortu zen, eta justizia soziala eta demokrazia liberala sartu zituen erreforma-programan. Europa kontinentalean jatorria duen teoria bat da, batez ere Kant eta Voltairerekin lotutako korronte arrazionalista ilustratuetan oinarritua, baita liberalismo ilustratu britainiarrean ere, bereziki John Lockeren teoria politikoan. Haratago, sustraiak aurki daitezke iusnaturalismoaren jatorrian, Tomas Akino eta Francisco Suárezengan, Salamancako Eskolan, eta humanismo errenazentistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dōgen

baita **Dōgen Kigen** (道元希玄), **Eihei Dōgen** (永平道元), **Kōso Jōyō Daishi** (高祖承陽大師), edo **Busshō Dentō Kokushi** (仏性伝東国師) ere, japoniar monje budista, poeta eta filosofoa izan zen, zen eskolako Sōtō adarra sortu zuena.  bere lana zen literaturako idazki nagusienetariko bat da.

## Biografia 
Kyoton, familia noble batean, jaioa, oso gaztetan umezurtz geratu eta osabetako batek adoptatu zuen. 13 urterekin, Hiei mendian sartu zen nobizio gisa, Tiantai sektak bertan zuen zentroan hain zuzen ere.

1223ko udaberrian Txinarantz abiatu eta 1227an Japoniara itzuli zen, Rujing maisuak Cáodòng eskolan maisu gisa onartu ondoren. Itzuli ondoren, bere jarduera erlijiosoa Kioto inguruko tenpluetan garatu zuen, bere inguruan Zen Budismoaren eskola berriaren jarraitzaile komunitate bat bilduz. 1243an, haiekin joan zen Echizen probintziara, gaur egungo Fukui prefekturara. Eskualde horretan,  tenplua sortu zuen, gaur egun arte Sōtō eskolako bi tenplu nagusietako bat izan dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dmitri Vrubel

**Dmitri Vladimirovitx Vrubel** (; Mosku, 1960ko uztailaren 14a – Berlin, 2022ko abuztuaren 14a) errusiar margolaria izan zen.

Bere lanik ezagunena Berlingo horman margotutako *Mein Gott, hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben* (*Jainko maitea, lagun iezadazu maitasun hilkor hau gainditzen*) graffitia da. Lanak Leonid Brezhnev eta Erich Honeckerren arteko musua irudikatzen du, 1979ko argazki baten arabera. Vrubelek 1990ean margotu zuen lana hormaren ekialdean. Lana 2009an ezabatu eta berriz margotu zen.

Dmitri Vrubel Mikhail Vrubel margolari errusiarraren ondorengoa zen eta Berlinen bizi izan zen 1990etik. 2001ean, bere emazte Viktoria Timofeievarekin batera, Vladimir Putinen hamabi aldarteak izeneko egutegi arrakastatsua egin zuen.
Lee Trevino

**Lee Buck Trevino** (Dallas, Texas, Estatu Batuak, 1939ko abenduaren 1a) estatubatuar golf jokalaria da.

Jatorri mexikar estatubatuarrekoa, Trevinok (jatorrizko idazkera zuzena **Trebiño** da) oinarrizko eskolan bakarrik ikasi zuen eta geroago Ameriketako Estatu Batuetako Marinen Gorputzean aritu zen. Handik gutxira, hainbat lan egin zituen, besteak beste, El Pasoko (Texas) golf zelaietako laguntzaile profesionala. 1967an ustekabean bosgarren sailkatu zen AEBetako Irekian, hurrengo urtean irabaziko zuen txapelketan.

1971n AEBetako Irekia, Britainia Handiko Txapelketa Irekia  eta Kanadako Golf Irekia irabazi zituen lehen jokalaria izan zen urte berean. 1972ko British Open golf titulua eta 1974ko PGA Txapelketa ere irabazi zituen. Bere loria igaro eta gero, hainbat ebakuntza egin zizkioten bizkarrean, baina PGA txapelketa irabaztera itzuli zen 1984an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lee Trevinori buruzko datu eta bitxikeriak
1964ko Urkiolako Igoera

**1964ko Urkiolako Igoera**, Urkiola Igoeraren V. ekitaldia izan zen. Arrateko Igoeratik hurbil jarri zen lasterketa  (martxoak 22) eta sariak handitu egin ziren; 15.000 pezeta irabazlearentzat, 10.000 bigarrenarentzat eta 7.500 hirugarrenarentzat. Errepidea berritua zegoen eta aldapa pixka bat murriztu zen zati batzuetan. Ricardo Montero, lehen ekitaldiko irabazlea gonbidatua izan zen eta podiumean izan zen.

Igoerako lehen kilometroan, Kas taldeko hiru gizon aurretik joan ziren; Julio Jiménez, Sagardui eta Galera. Eusebio Vélez haiei jarraika zetorren eta gutxigatik ez zen beraiekin izan. Galera lan gehiena egin zuen eta azkenean Juliok irabazi zuen.

## Sailkapena 
# Julio Jiménez (Kas) 18 min 1s 
# Juan Jose Sagardui (Kas) 14 s-ra
# Joaquim Galera (Kas) 19 s-ra 
# Eusebio Vélez (Kas) 44 s-ra
# Domingo Fernández 1 min 4s-ra
# Tomás Ariño 1 min 5 s-ra
# Patxi Gabika (Kas) 1 min 19 s-ra 
# Esteban Martín 1 min 24 s-ra 
# Ventura Díaz d.b.
# Santos Ruiz d.b.

## Kanpo estekak
Chaitanya Mahaprabhu

**Chaitanya Mahaprabhu** (, **Vishvambhar Mishra** jaioa}; -) eragin handiko mistiko hindua izan zen, bengalar vishnuismoa sortu zuena. Bere jarraitzaileek Radha eta Krishnaren avatar konbinatua zela uste zuten. Krishna gurtzeko estasi-abestiak kantatzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumārila Bhaṭṭa

**Vasubandhu** (; fl. k.o. VIII mende amaieran) eragin handiko filosofo hindu eta jakintsua izan zen. Gutxi dakigu bere biografiari buruz, baina *Mimamsa-sloka-varttika* bezalako mimamsari buruzko oinarrizko doktrinengatik da ezaguna. Bhatta adierazpen vedikoen baliozkotasun gorenaren aldeko baldintzagabea zen, purva-mīmāṃsāren eskolako jarraitzaile sutsua eta erritualista berretsia. Jaimini jakintsuaren *Mimamsa-sutra* komentario gisa varttika bat idatzi zuen.

Kumarila mimansa doktrinaren bigarren maisu garrantzitsuentzat hartzen dute, Prabhakara bere ikaslearen ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madhvacharya

**Madhvacharya** edo **Madhva Acharya** (,  ahoskatua; ; -) eragin handiko erlijioso hindua izan zen, hegoaldeko Indian vishnuismoa zabaldu zuena.

Bere doktrinak *tattua vāda* () du izena, *Dvaita* edo hinduismoaren dualismo izenez ere ezagutzen dena. Doktrina hau Adi Shankararen Advaita Vedanta («ez dualtasuna») doktrinaren aurka dago. Eragin handieneko hiru doktrina vedantistetako bat da.

Bere taldekideek (*madhva-mata* edo «madhvaren doktrina») madhva izena hartzen dute. Madhva Acharya Indiako bhakti mugimenduaren pentsalari garrantzitsuenetako bat izan zen. Aitzindaria izan zen hainbat alderditan, indiar kasta-gizarte zurrunean estandarren, konbentzioen eta arauen aurka joan baitzen.

Bere jarraitzaileek *Mukhya Prana*ren (; Vayu haizearen jainkoaren beste izen bat) hirugarren haragitzea zela uste zuten, Hanuman antropoidearen (Rama erregearen zerbitzaria) eta Bhima gerlariaren (bost pandava anaietako bat) ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sozialismo liberal

**Sozialismo liberala** printzipio liberalak barne hartzen dituen filosofia politiko sozialista bat da. Sozialismo liberalaren helburua ez da kapitalismoa erabat deuseztatzea eta ekonomia sozialistarekin ordezkatzea; aitzitik, ekonomia misto batekin bateragarria da, ekoizpen-bideen jabetza publikoa zein pribatua barne hartzen dituena.

Nahiz eta sozialismo liberalak zalantzarik gabe merkatu-ekonomia bultzatzen duen, monopolio legal eta artifizialak kapitalismoaren benetako arazotzat hartzen ditu, eta, beraz, liberalismo ekonomiko arautu gabeko *laissez faire*ren edo neoliberalismoaren aurka dago erabat. Askatasunak eta berdintasunak bateragarriak eta elkarren mendekoak izan behar dutela uste du.

Ekialdeko Alemaniako Fronte Nazionalean, Alemaniako Alderdi Liberal Demokratikoak sozialismo liberala ordezkatu zuen ofizialki. Gainera, bere eragina bereziki nabarmena izan da Britainia Handiko eta Italiako politikan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alegrantziaren aldeko konjura

**Alegrantziaren aldeko konjura**  Gose taldeak Joseba Sarrionandiaren hitzekin sortutako abestia da. 2014an Gosea taldeak argitaratutako *Gosariak* diskoan plazaratu zuten. 2015eko Korrika kulturalaren barruan aritu ziren kontzertuan ematen Euskal Herrian zehar.

Disko berean beste hamar kanta agertu ziren. besteak beste hauek: Txalupa, Banku atrakatzaileak, Zoroetxeko harresia, Katuen kantua, Bederatzi te kikara basamortu ertzean, edo Belengo albistiek.
Fitxategi:Gose 2012an Berriak 10 urte 01.jpg|Gose (2012)
Fitxategi:Joseba Sarrionandia - 2016.jpg|Sarrionandia (2016)

## Hitzak 
Abestiaren izenburuak eta leloak primeran azaltzen dute abestiaren mezua; alaitasunaren aldeko aldarrikapena da abestia; "ez diamante ez perla, ez urre gorririk, alegrantzia baino ez baitago hoberik". Kontzeptu eta terminoak birdefinitzea eta autoritatea eta tradizioa berridaztea dira helburu sakonak. Hitzak higaturik jaso ditugulakoan eta zentzua berrasmatzeko beharra dago.
: *Sekretu handia da eta*
:  *maribillosoa*
:   *filosofo ilun batek*
:   *aurkiturikoa.*
:*Kausinok esan zuen*
:   *hizkera landuan*
:   *alegrantzia dela*
:   *onena munduan.*
::*Ez diamante ez perla*
::   *ez urre gorririk;* 
::  *alegrantzia baino*
::  *ez dago hoberik.* 
:[...]
Bizipozarekin lotzen ditugun tradizioko hainbat eta hainbat aipamen azaltzen dira kantuan zehar: Kausino, Juan Kurutz de la Fuente, Antonio de la Fuente, Frai Bartolome, Einstein, Neymar, Bob Marley , Anbotoko Mari, Txaho, Marilyn, Marcos, eta "Natxo soinulari" (Natxo de Felipe)
Fitxategi:A Smiling boy from Bangladesh.jpg
Fitxategi:Children dancing, Geneva.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia
* Txalupa (abestia)
* Katuen kantua

## Kanpo estekak 
* «Gose taldeak 'Gosariak' disko berria aurkeztu du» ''ETB1en 'Alegrantziaren aldeko konjura' jo zuten platoan!''
* Alegrantziaren aldeko konjura - Gosariak. Youtube Gose-gaia
* Alegrantziaren aldeko konjura - Gosariak. Spotify Gose
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Zaldiarri, hea.eus (Ea, 2022-01-25). Gosariak diskoko liburuxka olerkiekin eta azalpenekin.
* Gose: 'Sarrionandiarekin topo egiteko puntua bilatu behar izan dugu' Euskadi Irratia, Faktoria, EITB, 2014-10-27
* Joseba Sarrionaindiaren hitzak Gose taldeak musikaturiko Gosariak Radio Vitoria, EITB, 2014.10-31
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Literatura Literatura Poesia orduak. Donostia Kultura. 2022-09-08
Paramahansa Yogananda

**Paramahansa Yogananda** (**Mukunda Lal Ghosh** jaioa; -) eragin handiko monje hindua, yogi eta gurua izan zen, meditazioa eta Kriya Yoga zabaldu zuena. 1920an Estatu Batuetara joan eta bertan Self-Realization Fellowship (SRF) erakundea eratu zuen. Indiarako bidaia (1935-1936) bat izan ezik, Estatu Batuetan bere bizitza osoa eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Betancur

**Carlos Alberto Betancur Gómez** (Ciudad Bolívar, Antioquia, 1989ko urriaren 13a) kolonbiar txirrindulari ohia da.

2010ean, Girobioa irabazi zuen eta 2011. urtean profesionaletara pasatu zen Aqua Sapone taldearekin.
2021eko Apirilean erretiratu zen.

## Palmaresa 
**2009**
* 2. 15px 23 urtez azpikoen Errepideko Munduko Txapelketan
**2010**
* 20px Girobio eta 2 etapa
**2011**
* Emiliako Giroa
* 9. Lombardiako Giroan
**2012**
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* Melinda Saria
* 2. Toscanako Giroan
* 4. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 4. Trentino Giroan eta Gazteen sailkapena 
* 5. Milan-Turinen
**2013**
* 3. Flèche Wallonnen
* 4. Lieja-Bastogne-Liejan
* 5. Italiako Giroan eta gazteen sailkapena 25px
* 7. Euskal Herriko Itzulian
**2014**
* 20px Haut-Varko Tourra eta etapa 1 
* 20px Paris-Niza eta bi etapa
**2016**
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa bat 
* Asturiasko Itzuliko etapa bat
**2018**
* 4. Udaberriko Klasikoan
* 5. Miguel Indurain Sari Nagusian
**2019**
* Udaberriko Klasikoa
* 8. Suitzako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bizkaieraren lekua gaur

***Bizkaieraren lekua gaur*** Deustuko Unibertsitatearen Euskal Ikaskuntzen Institutuak 1992an argitaratu zuen liburua da. Testu kolektiboa zen eta, nolabait, bizkaieraren erabilera euskara batuarekin batera erreibindikatu nahi zuen. 

## Edukiak 
* Rosa Miren Pagola: "Sarrera"
* Joseba Lakarra: "Bizkaieraren leku beste euskalkien artean, iraganeko garaietan"
* Alfontso Irigoien: "Bizkaieraren lekua Bizkaiko testu, idazle eta kultura - gizonen artean"
* Abel Muniategi: "Bizkaiera Bizkaiko administraritzan"
* Laura Uruburu: Bizkaieraren egoera O:H:O: eta B.B.B. irakaskuntzan"
* Roman Berriozabal: "Hizkuntza Politikarako Idazkaritza Nagusitik Bizkaierari ematen zaion tratamendu sozio-politikoa"
* Igone Etxebarria: "Bizkaiera Euskal Irrati eta Telebistan"

## Bibliografia 
* Euskal Ikaskuntzen Institutua: *Bizkaieraren lekua gaur*. Bilbo: Deustuko Unibertsitatea, 1992. 64 or. ISBN: 84-7485-229-3.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stéphane Heulot

**Stéphane Heulot** (Rennes, 1971ko martxoaren 20a), frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1991**
* Normandiako Tourra
**1992**
* Étoile de Bessègeseko etapa bat
* Paris-Nizako etapa bat
**1994**
* Sartheko Zirkuitua
* 3. Boucles de l'Aulnen
**1996**
* 20px 15px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Frantziako Txirrindularitza Kopa
* Eskalatzaileen garaikurra
* 2. Polynormanden
**1997**
* 3. Udaberriko Klasikan
**1998**
* Polynormande
* 3. Valoniako Sari Nagusian
**1999**
* Limousingo Tourra eta etapa bat
* 3. Polynormanden
**2001**
* 2. Route Adélien
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 3. Boucles de l'Aulnen
**2002**
* 2. Route Adélien

## Kanpo estekak
Haur-izutzaile

**Ume-izutzaile** esaten zaie haurrak izutzeko helburuarekin helduek erabiltzen dituzten pertsonaia multzoari.

## Deskribapena 
Haurrengan beldurra sortzea eta haurrak izutzen dituen pertsona batekin hainbat helburu ditu: haurrak garbitasun-, janari- eta lo-ohiturak betetzera behartzea, une jakin batean desatseginak gerta dakizkiekeena, eta helduek haurrentzat arriskutsutzat jotzen dituzten leku, pertsona eta ekintzetatik urrun edukitzea (adibidez, haurrek uste badute putzu baten hondoan eurak harrapatuko lukeen izaki beldurgarri bat ezkutatzen dela). Oro har, haurren gurasoek edo zaintzaileek desagertarazi edo minimizatu nahi duten edozein jarrera modu negatiboan indartzeko balio du.
Izen eta kondaira ugari daude haur-izutzaile horiei lotuta; oso zaharrak izan ohi dira, mitologia eta erlijioen jainko-jainkosen arrasto demonizatuekin, jadanik desagertuta daudenak eta Heinrich Heinek "erbesteko jainkoak" deitzen zuena.

## Izutzaileak 
* Baba Yaga
* Bogeyman
* Koko
* Guajona
* Zakuaren gizona
* Krampusa
* Lamina
* Otso basatia
* Sacamantecas
* Peru tximaluze
* Mamua
* Tulevieja

## Kanpo estekak
2022ko Oderreko hondamendi ekologikoa

**2022ko Oderreko hondamendi ekologikoak** Poloniako ibai horretan izandako basabizitza sarraskia izan zen.

Abuztuaren 11n piztu zen alarma, Poloniako Oława hirian milaka arrain hilda atzeman zituztenean. Kastore batzuk ere agertu ziren hilotz, eta ibaiaren beste puntu batzuetan ere agertu ziren geroztik hildako arrainak. Poloniako eta Alemaniako ikerlariak lanean ari ziren, «aurrekaririk gabeko sarraski ekologiko» gisa izendatu zutena zerk eragin zuen argitzeko. Anna Moskwa Poloniako Ingurumen ministroak emandako azalpenen arabera, litekeena zen *Chrysophyceae* generoko alga toxikoek eragindakoa izatea sarraskia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moslavina herriaren iraultzaren monumentua

***Moslavina herriaren iraultzaren monumentua***  edo, besterik gabe, *** Iraultzaren Monumentua***, Bigarren Mundu Gerraren oroitzapenezko eskultura bat da, Podgarianen (Berek, Kroazia) kokatua. Moslavina herriari eskainia dago, Bigarren Mundu Gerran Ustaxa okupazio indarren aurka egindako erresistentziagatik. Lana Josip Broz Titoren aginduz egin zen.

## Historia 
Monumentua 1967an inauguratu zen, inguruko ospitaleetan hil ziren 900 soldaduak gogoratzeko. Erdian, aluminiozko "begi handi" bat dauka hegodun egitura baten gainean, eta bere inguruan soldaduen hobiak daude.

## Plaka 
Plaka bat dauka, honako hau dioena: hemen lurperatuta daude Moslavina eskualdeko 900 soldadu, gure nazioaren askatasunaren eta independentziaren alde bizia eman zutenak Nazio Askapenerako Borrokan, 1941etik 1945era.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Eskulturaren argazkiak.
Jeffrey C. Hall

**Jeffrey Connor Hall** (New York, 1945eko maiatzaren 3a) estatubatuar genetikalari eta kronobiologoa da. 2017ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Michael Rosbash eta Michael W. Youngekin batera erritmo zirkadianoa kontrolatzen duten mekanismo molekularren aurkikuntzagatik.

Drosophila melanogaster euliaren portaera eta segizio erritmoak aztertu zituen. Erloju zirkadiarraren funtsezko mekanismoak eta nerbio-sistemako sexu-bereizketaren oinarriak aurkitu zituen.
Lakaria ubel

**Lakaria ubela** (*Laccaria amethystina*) *Hydnangiaceae* familiako onddo espezie bat da. Oina bota egin behar da eta kapela bakarrik prestatu. Kalitate txikikoa denez beste perretxiko batzuekin  nahastu behar da edo hornigai gisa erabili.

Sinonimoak: *Agaricus amethystinus* (Basionimoa), *Agaricus amethysteus*, *Agaricus yoides*, *Omphalia amethystea*, *Laccaria amethystina*, *Collybia amethystina*, *Clitocybe amethystina*, *Laccaria laccata var. amethystina*, *Entoloma amethysteum*, *Laccaria amethystea*, *Clitocybe amethystea*, *Rhodopaxillus amethysteus*, *Laccaria hudsonii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm arteko diametrokoa, apur bat higrofanoa, ganbila, laua, ondoren gingilduna eta hondoratua, ertz irregularrekin, kolorea bioleta garbia da, baina denbora lehorrean eta zahartzean koloregabetu egiten da.

**Orriak:** Itsatsita edo pixka bat dekurrenteak, lodiak, zabal, irregularrak eta sabeldunak. Kapelaren antzeko kolorea dute, baina zurixka eta irintsua, esporen koloreagatik.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Haritsua, lerdena, zaila, kapelaren kolore berekoa, mizelio urdin morearekin oinarrian.

**Haragia:** Haritsua, mehea, kapelaren kolore berekoa, usain eta zapore gutxikoa.

## Jangarritasuna 
Jateko ona, oina izan ezik, larrukara da, baina ez da oso mamitsua.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko beste espezie batzuekin, hala nola: *Laccaria laccata*, *Laccaria bicolor* eta *Laccaria proxima*. kapela ezkatatsu hori-laranja kolorekoa duenarekin, eta *Laccaria tortilis* delakoa, 0,5 eta 2,5 cm bitarteko kapela duen perretxiko txikiak ere badu antza.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, nahiko ohikoa koniferoen eta hostogalkorren basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Kirgizistan, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Malaysia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Galeria 

Fitxategi:Laccaria amethystina 1.jpg
Fitxategi:Laccaria amethystina bat.jpg
Fitxategi:Laccaria amethystina bi.jpg
Fitxategi:Laccaria amethystina 4.jpg
Fitxategi:Laccaria amethystina 5.jpg
Fitxategi:Laccaria amethystina 6.jpg

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Alertze-lerdeki

**Alertze-lerdekia** (*Gomphidius maculatus*) *Gomphidiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko moduko espeziea, mendiko alertzeetan ateratzen dena. Zuhaixken artean, goroldiotan.

Sinonimoak: *Agaricus viscidus var. ß atropunctus*, *Cortinarius viscidus var. atropunctus*, *Gomphidius stillatus*, *Leucogomphidius maculatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm arteko diametrokoa, mamitsua eta likatsu samarra. Hasieran ganbila, gero irekia, gehienetan kamutsa, titirik gabea. Azala arrosa-arre kolorekoa orban ilunekin. Ertza beherantz biribildua.

**Orriak:** Hasieran zurixkak, ondoren arrosa-ardo kolorekoak eta azkenean beltzaranak; zabal, dekurrenteak, sabeldunak, bereizgarriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 6 - 7 x 0,8 - 1 cm, altua, ia berdina, errezel likatsurik gabea. Hasieran zipriztin arreekin zurixka, geroago ilundu egiten da eta ardo-purpura koloreko tonua hartzen du; oinarrian horitu egiten da.

**Haragia:** Solidoa, argia, azalaren azpian tonu gorri-ardo kolorekoa hartzen joaten da, hori-limoi kolorekoa oinarrian. Zapore leunekoa eta usain ez oso nabarmenekoa.

**Etimologia:** *Maculatus* epitetoa latinetik dator, zikindua dagoela esan nahi duen "maculatus" hitzetik. Orbanez estalita egoteagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Gomphidius gracilis* delakoarekin, honek kapela arre-ardo kolorekoa du, orriak ez dira zikintzen eta ez dira beltzez koloreztatzen (ez dute arrosara biratzen); oin zurixka, pixkanaka beltzez margotzen dena eta oinarri horixka duena. Arrosara jotzen duen haragi zurixka. Zenbait autoreren iritziz, *Gomphidius maculatus* espeziearen aldaera bat da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, mendiko alertzeen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Japonia, Txina, Zeelanda Berria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Lerdeki arrosa

**Lerdeki arrosa** (*Gomphidius roseus*) *Gomphidiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri kaskarra da eta ez da sukaldean erabiltzen.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, hasieran ganbila, ondoren zabaldu egiten da, erdian hondoratu samarra, kamutsa, apur bat likatsua, distiratsua, kolorea gorri-arrosakara bizia du, perretxikoan gainerakoa zurixka da eta nabarmen ikusten da.

**Orriak:** Zabal, lodiak, dekurrenteak, hasieran zuriak, ondoren gris-biolazeoak bihurtzen dira, esporen kolorea dela eta.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 - 4 x 0,5 - 1 cm-koak, oinarrirantz mehetua, betea, zurixka, arrosakara ñabardurekin eta oinarri horixkarekin. Gaztetan errezel likatsu eta zurixkarekin, zahartzean oinaren goialdean esporen kolorez tindatutako eraztun irregular batean gelditzen da.

**Haragia:** Sendoa, zurbila, pixka bat arrosaz tindatua, batez ere kapelaren azalaren azpian, oinaren oinarrian berriz hori kolore arin bat izaten du; usain gabea eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Gomphidius* terminoa grekotik dator eta iltze baten antzekoa esan nahi du. *Roseus* epitetoa latinetik dator, arrosaren kolorea esan nahi duen "roseus" hitzetik

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra, eta urria denez  hobe ez jasotzea.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren kolore gorri-arrosa bizia eta orri zurixkak dituelako gaztetan, oso zaila da beste *Gomphidius* batzuekin nahastea. *Gomphidius maculatus* da antzik gehien duena, honek kapela eta orriak arrosa zurbil kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean, koniferoen basoetan, batez ere pinudietan, ia beti *Suillus bovinus* onddoarekin batera. 

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia eta Japonia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, lerdeki arrosa desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lerdeki hankahori

**Lerdeki hankahoria** (*Gomphidius glutinosus*) *Gomphidiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko bikaina da, baina larruazal likatsua kapelatik kendu egin behar da, gainazal osoa bereiz baitaiteke. Haragia belztu egiten da egostean, baina horrek ez dio batere kentzen jateko duen kalitate ona.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm arteko diametrokoa. Gaztetan hemisferikoa, gero ganbila, azkenean erdian hondoratuta, titi zabal eta kamuts batekin. Okre-marroixka edo marroia, gris-morexka kolorekoa, erdian ilunagoa. Gelatinazko geruza garden batez estalitako azal leuna du eta karpoforo osoa biltzen duela. Ertz kurbatua du.

**Orriak:** Lodiak, zabal, eta oso dekurrenteak; hasieran zuriak, gero arre-beltzaxkak esporengatik.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm arteko luzerakoa eta 1 eta 1,5 cm-ko lodierakoa, irmoa, erdira pixka bat puztuta, Oinarrian mehetua edo sustrai antzekoarekin. Zuria goitik eraztuneraino, hortik behera lirdingatsua, normalean horiz zikinduta egoten da eta zahartzean marroi bihurtzeko joera du.

**Haragia:** Trinkoa, lodia, kolore zuri grisaxka du kapelan.

**Etimologia:** *Glutinosus* epitetoa latinetik dator, lirdingatsua esan nahi duen "Glutinosum" hitzetik. Bere lirdingagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko ona azala kentzen bazaio.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau ez da erraza beste batekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, mendietako izeien basoetan. Ez da oso ugaria eta ohikoa gure eskualdean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Israel eta Himalaiako eremua.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, lerdeki hankahoria desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Galeria 

Fitxategi:Gomphidius glutinosus 2.jpg
Fitxategi:Gomphidius glutinosus 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak