open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Club Gimnàstic de Tarragona

[250px|thumb|[Nou Estadi de Tarragona.]]
**Club Gimnàstic de Tarragona** edo **Nàstic de Tarragona** futbol talde katalana da, Tarragona hirikoa. Lau denboraldi egin zituen lehen mailan, gaur egun bigarren mailan ari da.

## Historia 
### Sorrera 
Taldea 1886an Tarragonan sortu zen baina futbolaren atala 1914koa da, orduan *Club Olímpic* futbol taldea bereganatu baitzuen.

### 1940. hamarkada bikaina 
1943-44 urtean hirugarren mailan jokatzen hasi zen eta 1946-47an Bigarren mailan bigarren eginez lehen mailara iritsi zen. Urte berean Errege Kopako final erdiak jokatu zituen, baina RCD Espanyolek kanporatu zuen. Hau da Errege Kopan lortu duen emaitzarik onena. 1947 eta 1950 artean aritu zen maila gorenean, eta denboraldirik onena lehenengoa izan zuen, zazpigarren egin baitzuen. Dena dela, denboraldi hura ezagun egin zuena beste gertakizun bat izan zen; 1948ko urtarrilaren 11an, inauguratu berria zen Santiago Bernabéu estadioan garaipena lortu zuen, 1-3 emaitzaz, beraz han irabazi zuen lehen futbol taldea izan zen.

### 3. eta 2. B mailetako urteak 
1950 urtean lehen maila galdu zuen eta 1953an hirugarren mailara jeisti zen. Bertan 19 denboraldi egin zituen 1972an bigarren mailara itzuli zen arte. 1980an bigarren B mailara pasa zen eta bertan egon zen 2004 arte, tartean bi urte hirugarren mailan eta bat bigarren mailna egin zituen.

### Bigarren mailan egonkor 
2004an bigarren mailara itzuli eta bertan egonkortu zen. 2006an bigarren postuan amaitu zuen eta lehen mailara igo zen Luis César Sampedro entrenatzaileak gidatuta, 56 urteren ondoren. Urte bete baino ez zuen egin bertan.

Bigarren mailan egin zituen hurrengo urteak. 2011-12 denboraldian lehenengo 11 partidatan ez zuen garaipenik lortu eta amaieran bigarren B mailara jeitsi zen. 2014-15ean bigarren mailara itzultzea lortu zuen eta 3. postuan sailkatu da 2015-16an, igoera emango zion bigarren postutik puntu bakarrera. Play-offeko lehen kanporaketan ezin izan zuen Osasuna garaitu. Hurrengo denboraldietan makalago ibili da eta azken jardunaldian lortu du mantentzea.

## Uniformea 
Sorreratik izan ditu gaur egungo koloreak, elastiko gorria, galtza zuriak eta galtzerdi beltzak.

## Datuak 
2023-24 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 4
* **Denboraldiak 2. mailan**: 21
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 27
* **1. maila RFEF**: 3
* **2. maila RFEF**: 0
* **Denboraldiak 3. mailan**: 25
* **Ligako posturik onena**: 7.a Lehen mailan (1947-48)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Irabazitako txapelketak 
* **Lehen Maila: 0**
zazpigarren 1947-48an.
* **Errege Kopa: 0**
final erdiak 1946-47an.
* **Bigarren Maila: 0**
bigarren 1946-47an eta 2005-06an.
* **Bigarren B Maila: 1**
1996-97
* **Kataluniako Kopa: 3**
2008, 2012, 2018

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
*  Nastic.cat
Betis (argipena)

**Betis** hitzak esanahi zenbait ditu:
* Real Betis Balompié, Sevillako futbol-taldea;
* **Betis**, Guadalquivir ibaiaren latinezko erromatar izena;
Ernesto Sabato

**Ernesto Sabato** (Rojas, Buenos Aires, 1911ko ekainaren 24 - Santos Lugares, Buenos Aires Handia, 2011ko apirilaren 30a) argentinar idazle, saiakeragile, fisikari eta pintorea izan zen. 1984an Miguel de Cervantes saria eman zioten.

## Bizitza eta lanak 
Fisika eta matematikako ikasketak egin zituen La Platako unibertsitatean, eta Parisko Sorbonne Unibertsitatean eta Curie Institutuan eta Massachusettsen jarraitu zituen. Argentinara itzulirik, La Platako unibertsitateko irakasle izan zen 1940-1945 bitartean. Bigarren Mundu Gerraren ostean, zientziarenganako fedea galdu zuen eta idazteari ekin zion.
Garai hartan hasi zen literatura lanak idazten La Nación egunkarian. 1945ean unibertsitateko kargua utzi behar izan zuen, Perónen gobernuaren aurkakoa zelako, eta urte hartan bertan idatzi zuen *Uno y el universo* (*Bat eta unibertsoa*), filosofia, politika eta gizarte gaiei buruzko aforismo eta ohar bilduma. 1947an *El Túnel* (*Tunela*) eleberria idatzi zuen. Lan hark ospetsu egin zuen nazioartean. Eleberri horretako protagonista besterekin harremanetan jartzeko erabateko ezintasuna duen antiheroia da, giza izatearen absurduaren aurrean bere baitara biltzen dena.

1955ean, Perónen agintea amaiturik, *El otro rostro del peronismo* (*Peronismoaren beste aurpegia*) idatzi zuen. Liburu hura eta *El caso Sábato* (1956, *Sábato auzia*), ezinbesteko dira Perónen mugimenduaren benetako izaera ezagutzeko. 1961ean idatzi zuen bigarren eleberria, *Sobre héroes y tumbas* (*Heroiei eta hilobiei buruz*). Saiakera liburuetan landutako psikologia eta filosofia gaiak gorpuztu zituen eleberri horretan. 1968an, Alain Robbe-Grillet, Jorge Luis Borges eta Jean-Paul Sartre idazleei buruzko lan kritiko bat idatzi zuen, *Tres aproximaciones a la literatura de nuestro tiempo* (*Gaurko literaturara hurbiltzeko hiru saio)*. 1974an *Abaddón el exterminador* (*Abaddón deuseztatzailea*) eleberria idatzi zuen eta 1983an *Nunca más* (*Inoiz ez berriro*).

## Idazlanak 
### Eleberriak 
* *El túnel*, 1948. *Tunela*, Mikel Garmendiak euskaratua, Alberdania-Elkar, 2007. Literatura Unibertsala 128.
* *Sobre héroes y tumbas*, 1961.
* *Abaddón el Exterminador*, 1974.

### Saiakerak 
* *Uno y el universo*, 1945.
* *Hombres y engranajes*, 1951.
* *Heterodoxia*, 1953.
* *El caso Sabato. Torturas y libertad de prensa. Carta Abierta al General Aramburu*.
* *El otro rostro del peronismo*, 1956.
* *El escritor y sus fantasmas*, 1963.
* *Tango, discusión y clave*, 1963.
* *Romance de la muerte de Juan Lavalle. Cantar de Gesta*, 1966.
* *Significado de Pedro Henríquez Ureña*, 1967.
* *Aproximación a la literatura de nuestro tiempo: Robbe-Grillet, Borges, Sartre*, 1968.
* *La cultura en la encrucijada nacional*, 1976.
* *Apologías y rechazos*, 1979.
* *Los libros y su misión en la liberación e integración de la América Latina*.
* *Entre la letra y la sangre*, 1988.
* *Antes del fin*, 1998.
* *La Resistencia*, 2000.
* *España en los diarios de mi vejez*, 2004.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Euskarari ekarriak: Ernesto Sabato Ekarriak.armiarma.eus
José Hernández

**José Rafael Hernández y Pueyrredón** (Chacras de Perdriel, Argentinako Konfederazioa, 1834ko azaroaren 10 &ndash; Buenos Aires, 1886ko urriaren 21) argentinar olerkari, politikari eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Txikitan biriketako eritasun batek jo zuenez, panpa aldean bizi behar izan zuen zenbait urtez eta bertatik ezagutu zuen gautxoen bizitza gogorra. 1852tik aurrera, bere herrialdeko gatazka politikoetan esku hartu zuen, zentralismoaren aurka, zenbaitetan armak aldean zituela. 1871ean Brasila erbesteratu zen. 1872an Buenos Airesera itzuli ahal izan zen. Urte horretan *El gaucho Martín Fierro* argitaratu zuen. Uruguain atzerriraturik egon ostean, 1875an Argentinara itzuli eta 1879an diputatu hautatu zuten. 1886ko urriaren 21ean hil zen, Buenos Airesko Belgrano auzoan zuen landetxean.

## Idazlanak 
José Hernández Argentinako poeta nazionala izatera eraman duen *Martín Fierro* («Matxin Burdin», Txomin Jakakortajarenak euskaratua) hain zuzen ere, gautxoei buruzko poema epikoa da. Herriaren kontzientzian hain errotua den epopeia hori bi zatitan argitaratu zen: *El gaucho Martín Fierro* (1872) eta *La vuelta de Martín Fierro* (1879). Beste zenbait obra idatzi zituen, hauen artean *La instrucción del estanciero* (1882), landetako bizitzari buruzko ezagutza zuzena adierazten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Euskarari ekarriak: Jose Hernandez
Beni (departamendua)

**Beni** Boliviako ipar-ekialdean dagoen departamendua da. Hiriburua Trinidad du (ia 90.000 biztanle).

Mugakideak hauexek ditu: Pando departamendua iparraldean, Brasilgo Rondonia estatua ipar-ekialdean, Santa Cruz departamendua hego-ekialdean, Cochabamba departamendua hegoaldean eta La Paz departamendua mendebaldean.

213.564 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 411.399 biztanle zituen (1.93 biz./km2).

## Beste hiri batzuk 
* San Javier
* Riberalta
* Santos Reyes
* Santa Ana de Yacuma
* San Ignacio de Moxos
* Loreto
* San Joaquín
* Magdalena

## Historia 
* 1842ko azaroaren 18an sortu zuten.

## Kanpo estekak
Pando (departamendua)

**Pando** Boliviako iparraldean dagoen departamendua da. Hiriburua Cobija du (15.000 biztanle).

Mugakideak hauexek ditu: Brasilgo Acre estatua iparraldean, Beni departamendua hego-ekialdean, La Paz departamendua hegoaldean eta Peruko Madre de Dios departamendua mendebaldean.

63.287 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean ia 61.000 biztanle zituen (0.96 biz./km2).

## Beste hiri batzuk 
* Santa Rosa de Abuná.
* Fortaleza.
* Puerto Gonzales Moreno.
* Puerto Rico.
* Porvenir.

## Historia 
* 1938ko irailaren 24an sortu zuten.

## Kanpo estekak
Getafe Club de Fútbol

thumb|250px|Getafe taldea, 2013an.
[thumb|250px|[Real Madrilen aurkako derbia 2009an.]]
**Getafe Club de Fútbol** 1983an sortutako Getafeko (Madril) futbol taldea da, lehen mailan jokatzen duena.

## Historia 
Gaur egungo kluba 1945ean sorturiko *Club Getafe Deportivo*-en ondorengoa da, hau 1983an diru arazoak zirela eta desagertzerakoan sortu berria zuten *Club Deportivo Getafe Promesas* filialari izena aldatu zioten **Getafe Club de Fútbol** izan zedin.

2002-03 denboraldian Bigarren mailan ari zela "Gica" Craioveanu, Vivar Dorado eta Diego Rivas jokalariak fitxatu zituen taldeari bultzada eman asmoz. Hurrengo urtean Josu Uribe asturiarra entrenatzaile zuela lehen mailara igotzea lortu zuen.

### EuroGeta 
2007 eta 2008ko Errege Kopako finalak jokatu zituen, lehenengoan Sevillak 1-0 garaitu zuen eta bigarrenean Valenciak (3-1). Bolada onari jarraituz 2010eko Ligan seigarren postua lortu zuen, 58 punturekin. Hiruzpalau urte bikain horiei esker UEFA Europa League txapelketan jokatzeko aukera izan zuen. 2007-08 denboraldian final laurdenetan kanporatu zuen Bayern Munich handiak, Alemanian 1-1 egin eta Madrilen 3-3 egin ondoren, eta 2010-11 urtean ligaxka fasera iritsi zen. Hurrengo urteetan ordea maila apaldu zuen eta behekaldeko postuetan ibili zen, 2016an lehenengo mailatik bigarren mailara jaitsi zen arte. 2016-17an hirugarren egin zuen ligan eta igoera play-offak jokatu ondoren Lehen mailara itzuli zen. Hurrengo denboralditan gora egin du eta 2018-19 denboraldian Txapeldunen Ligako postuetan egon zen jardunaldi askotan eta azkenean 5. postua lortu eta Europara itzuli zen.

## Uniformea 
*Club Getafe Deportivo*-ren uniformea zuria zen. 1983. urtean talde berria sortu zenean ekipamendu urdina hartu zuen, hori baitzen eraikuntzako langileen buzoen kolorea.

### Historikoa 
### Azken urteak 
## Datuak 
Getafe Deportivo + Getafe CF, 2023-24 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 19
* **Denboraldiak 2. mailan**: 13
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 11
* **Denboraldiak 3. mailan**: 19
* **Ligako posturik onena**: 5.a Lehen mailan (2018-19)

## 2023/2024 Taldea 
2023ko uztailaren 19an eguneratua.

## Irabazitako txapelketak 
### Espainiako txapelketak: 0 
* **Espainiako futbol ligako lehen maila: 0**
seigarren 2009-10 denboraldian
* **Espainiako Futbol Errege Kopa: 0**
finalista 2007 eta 2008an

### Europan: 0 
* **UEFA Europa League: 0**
final laurdenak 2008an

### Lagunartekoak 
* **Colombino Trofeoa: 1**
2012

## Azken urteetako ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Reial Club Deportiu Mallorca

250px|thumb|Mallorcaren aurreneko partida jokatu zuen taldea.
[250px|thumb|[Real Madrilen aurkako partida.]]
**Reial Club Deportiu Mallorca** 1916an sortutako Palmako (Balear Uharteak) futbol taldea da, bigarren mailan jokatzen duena. 2020/2021 denboraldirako itzuli zen hona, 2020an jaitsi eta 1. mailan egon eta gero.

### Sorrera 
Mallorca, 1916an sortu zen **Alfonso XIII Foot-Ball Club** izenarekin. Alfontso XIII.a Espainiakoak urte berean Errege titulua eman zion eta beraz **Real Sociedad Alfonso XIII** izena hartu zuen taldeak.

1931ean hartu zuen **Real Club Deportivo Mallorca** izena eta *Lluís Sitjar estadioa* 1945ean eraiki zuen.

### Ensaimada mekanikoa 
Bere historian zehar bigarren mailako taldea izan bada ere, 1997-98 urtetik hona lehen mailan aritu da eta emaitza onak lortu ditu, bi aldiz hirugarren izan baita ligan (1999 eta 2001ean). 1998an Espainiako Superkopa jokatu zuen Bartzelonaren aurka (Mallorca Kopako finalista zen) eta irabazi egin zuen. Garai horretan Héctor Cúper argentinarra izan zuen entrenatzaile eta taldeari "La ensaimada mecánica" ezizena jarri zitzaion.

2011-12 denboraldia istilu handiekin hasi zuen eta Michael Laudrup entrenatzaileak alde egitea erabaki zuen. Bera ordezkatzeko Joaquín Caparrós entrenatzaile sevillarra ekarri zuten eta azkenean Europa Leaguera sailkatzear egon zen. Hurrengo denboraldia aldiz oso oker hasi zuen eta bukaera aldera entrenatzaile aldaketarekin itxura hobea eman zuen arren azkenean 18. postuan gelditu zen. Ondorioz 16 denboraldi jarraian lehen mailan egon ondoren bigarren mailara jeitsi zen.

### Bigarren mailan eta itzulera 
Hurrengo denboraldietan arazo handiak izan zituen bigarren mailan mantentzeko eta 2016-17an maila galdu zuen, baina urtebeterako soilik. Egoera ekonimiko kaxkarrak behartuta, 2. mailako itzuleran 2B mailatik zetorren jokalari multzoa mantendu zuen, fitxaketarik ia egin gabe. Play-offetan sartu zen, eta finalean Deportivo de la Coruña gainditu zuen, Son Moixen joaneko partiduko 2-0 eko emaitzari buelta emanez. Urtebete egin zuen lehen mailan baina 2021ean berriz itzuli zen.

2023-24 denboraldian Errege Kopako finalera iritsi zen Erreala penaltietan gaindituta. Finala 1-0 irabazten hasi bazen ere Athleticek berdindu eta penalti jaurtiketatan titulurik gabe gelditu zen. Javier Agirre zuen entrenatzaile.

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## 2023/2024 taldea 
2023ko uztailaren 18an eguneratua.
## Irabazitako txapelketak 
## Zero 
## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Bartzelona (argipena)

**Bartzelona** Kataluniako hiri nagusiaren izena da. Hortik abiatuta, izen horrek beste hainbat adiera batzuk ere baditu:

## Geografia 
* **Bartzelonako probintzia**: Bartzelona hiriburu duen Kataluniako probintzia.
* **Bartzelona**: Venezuelako hiria.

## Kirola 
* **FC Barcelona**: Kataluniako Bartzelona hiriko futbol taldea.
* **Barcelona Sporting Club**: Ekuadorko futbol taldea.

## Kultura 
* '''*Barcelona* (abestia)**, Freddie Mercuryk sortua, eta Montserrat Caballerekin abestutakoa.
* **Barcelona (aulkia)''', diseinuzko eserlekua, Mies van der Roheren sorkuntza.
Trebuchet MS

**Trebuchet MS** sans-serif motako letra-tipo bat da, Vincent Connarek Microsoftentzako 1996an garatutakoa. Microsoftek web diseinurako egokia den letra-tipo bezala definitzen du hau. Windows XP sistema eragilearen izenburu-barran lehenetsi bezala erabiltzen dena da.

## Kanpo estekak
Comic Sans

**Comic Sans** Vincent Connarek Microsoftentzako garatutako letra-tipo bat da, komikietako tipografia imitatuz informaltasuna eskaintzen duena. Microsoft Windowsekin barne dagoen letra-tipo bat da, denborarekin oso ezaguna egin dena.

## Historia 
Vincent Connare tipografoak 1994ko urrian Comic Sans tipografia garatze lanetan hasi zen. Tipografoak garatuta zituen emeei zuzendutako letra-tipo ugari hainbat aplikazioetarako.
Microsoft Boben beta bertsioak Times New Roman (jatorrian The Times egunkarirako garatutako letra-tipoa) letra tipoa animatutako pertsonaien bokadiloetan erabiltzen zela ikusi zuenean, komikietan oinarritutako tipo berria garatzea erabaki zuen.
Garatze lanak MS Bob-en ezartzeko beranduegi bukatu zituen, baina Microsoft 3D Movie Makerren programatzaileek hartu zuten. Azkenik, 1995. urtean kaleratu zen tipografia Windows 95 sistema eragilearen tipografia lehenetsiekin batera. Windows 95 Plus! paketearekin banatu zen. Microsoft Publisher eta Microsoft Internet Explorerren tipografia lehenetsia bilakatu zen.

## Kanpo estekak 
*  Comic Sans MS letra-tipoari buruzko informazioa (Microsoft typography)
*  Comic Sans Café (Microsoft typography)
*  Comic Sans MS para Windowserako deskargatzeko (Core fonts for the Web)
*  Anti-Comic Sans kanpaina
*  Comic Sans erabileraren kontrako erakundea
*  Une Monde Sans Comic Sans, eztabaida taldea
*  Comic Sans debekatzeko eskaera
Andale Mono

**Andale Mono** (lehenago **Monotype.com**) Steve Mattesonek garatutako monospace motako letra-tipo bat da. Internet Explorer 4.0ren gehigarri batekin banatu zen lehenengo aldiz. Letra-tipo hau ez dator Microsoft Windowsen barne.

Letra-tipo hau programatzaileek erabili ohi dute, letra guztiek zabalera berdina izateak irakurgarritasuna errazten duelako.

## Kanpo estekak
Georgia (letra-tipoa)

thumb|ezkerrera
**Georgia** Matthew Carterrek Microsofterako 1993an garatutako serif motako letra-tipo bat da. Times New Roman letra-tipoarekin antzekotasun handia du.

## Kanpo estekak
Georgia (argipena)

**Georgia** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
* Geografiari dagokionean:
*# **Georgia** Europa-Asiako herrialdea da.
*# **Georgia (AEB)** Ameriketako Estatu Batuetako estatuetako bat da.
*# **Hegoaldeko Georgiak** britainiar kontrolpean dagoen uhartedi azpiantartiarra.
*# **Hego Georgia** Hegoaldeko Georgietako uharte nagusia.
* Beste gai batzuetan:
*# **Georgia (letra-tipoa)** Microsoftek garatutako letra-tipo bat da.
Palatino (letra tipoa)

**Palatino** Hermann Zapfek 1948an garatutako serif motako letra-tipo bat da. Gaur egun existitzen direnen artean ezagunenetakoa da, eta teknologia askotarako egokitu da.

## Kanpo estekak
LAN party

[eskuinera|thumb|200px|[Euskal Encounter Barakaldoko BECen]]
**LAN party** deritzo jolastu eta informazioa elkarbanatu eta elkartrukatzeko ordenagailua daramaten pertsona ugari biltzen dituen jaialdiari.

## Kanpo estekak
Alhazen

**Abu Ali al-Hasan Ibn al-Haitham** —, Mendebaldean **Alhazen** izenaz ezaguna— (965eko uztailaren 1a -1040ko martxoaren 6a) arabiar fisikari bat izan zen. Astronomia eta matematikarekin ere ikusiko dugu lotuta bere izena. XVII. mendera iritsi arte eragin itzela izan zuen. Argia eguzkitik edo bestelako argi-iturrietatik datorrela zioen, gero objektu argiztatuetan islatu eta handik gure begietara iritsiz.

Ikusmen-organoa zehaztasun handiz deskribatu zuen, islapena eta errefrakzioa aztertu zituen eta hainbat esperimentu egin zituen leiar eta ispiluak erabiliz. Beraren lanaren ondoren, beste sei mende pasatu ziren optikaren arloan aurrerapen berriak egin arte.

## Kanpo estekak
Xanpu

thumb|250px|Ilea garbiltzen xanpuarekin
**Xanpua** ilea zaintzeko erabiltzen den produktua da, zikintasuna eta koipea kentzen dituena.

## Kanpo estekak
Indonesiako bandera

**Indonesiako bandera**, **Sang Merah Putih** izenez ezaguna dena, XIII. mendeko Majapahit Inperioaren banderan oinarrituta dago. Neurri bereko bi errenkadaz osatuta dago: gorria goikoa, eta zuria behekoa.

## Kanpo estekak
Darko Kovačević

**Darko Kovačević** (Kovin, Serbia, 1973ko azaroaren 18a - ) serbiar futbolari ohia da.

Real Sociedadeko inoizko golegilerik hoberenen artean dugu (guztira 107 gol 286 partidatan), talde txuri-urdinean bi denbora tarte banatuetan egon delarik. Horrez gain, Italia eta Ingalaterrako txapelketetan ere jokatu du. Azkenik, *Olinpiakos* greziar taldean ibili izan da, bihotzaren gaitz larri batengatik 2009an erretiroa hartu behar izan duen arte.

## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
Frutiger

**Frutiger** sans-serif motako letra-tipo bat da, bere garatzailea den Adrian Frutigerren izena hartu zuena. Frantziako Charles De Gaulle aireportuak jarri zuen letra mota aireportuko seinaleetan 1968. urtean.

## Kanpo estekak
Webdings

**Webdings** dingbat motako letra-tipo bat da, 1997an sortutakoa. Orduz geroztik, Microsoft Windowsen bertsio guztietan dago barne.

## Kanpo estekak
Santa Cruz (departamendua)

**Santa Cruz** Boliviako ekialdean dagoen departamendua da. Hiriburua Santa Cruz de la Sierra du (ia 1.400.000 biztanle), Andrés Ibáñez probintzian dagoena.

Mugakideak hauexek ditu: Beni departamendua ipar-mendebaldean, Brasilgo Rondonia estatua iparraldean eta Mato Grosso eta Mato Grosso do Sul departamenduak ekialdean, Chuquisaca departamendua hego eta mendebaldean, Cochabamba departamendua mendebaldean eta Paraguaiko Boqueron eta Alto Paraguai departamenduak hegoaldean.

Herrialdeko departamendurik handiena da, 370.621 km2-ko azalera daukanez. 2005ean 2.433.602 biztanle zituen (6.57 biz./km2).

Gaztelania eta guaraniera dira hizkuntza ofizialak. Azken urteotan, ketxua eta aimarazko hiztun asko ere emigratu dira Santa Cruzera Andeetako departamenduetatik.

## Historia 
* 1561eko otsailaren 26an Santa Cruz de la Sierra hiriburua sortu zuten.
* 1691an San Francisco Xavier-eko misioa fundatu zuten jesuitek, Chiquitania izeneko eskualdean (gaur egungo departamenduaren erdialdean, Chiquitos probintzia) sortu zuten lehena. Ondorengo urteetan sortu zituzten hurrengoak: 1696an San Rafael-eko misioa, 1709an Concepción-ekoa, 1748an San Ignacio-koa, 1754an Santiago-koa eta 1755ean Santa Anakoa.
* 1826ko urtarrilaren 23an sortu zuten gaurko departamendua. Aurretik Chiquitosko probintziaren zati handia zen, Plata Ibaiko erregeordetzakoa.
* 1967ko urriaren 9an Che Guevara erail zuten La Higuera herrixkan (Vallegrandeko probintzia) eta ezkutuan lurperatu zuten.
* 1990ean UNESCOk Munduko Kultur Ondaretzat hartu zituen Chiquitaniako misioak.
* 1997ko ekainaren 28an Che Guevararen gorpuzkia topatu zuten Vallegrandeko udalerrian.
* 2006ko uztailean hiritar gehienek autonomia gehiagori baiezko botoa eman zuten, gai horri buruzko erreferendumean.

## Hiri nagusiak 
* Santa Cruz de la Sierra (Andrés Ibáñez probintzia) 1.372.356 biztanle 2005ean.
* Montero (Santiestevan) 90.837.
* San Julián (Ñuflo de Chávez) 66.860.
* Mineros (Santiestevan) 51.136.
* La Guardia (Andrés Ibáñez) 49.921.
* Warnes (Ignacio Warnes) 47.406.
* El Torno (Andrés Ibáñez) 46.188.
* San Ignacio de Velasco (José Miguel de Velasco) 45.999.
* Cotoca (Andrés Ibáñez) 45.277.
* Yapacaní (Ichilo) 37.527.
* Pailón (Chiquitos) 36.864.
* Camiri (Cordillera) 30.421.
* San Carlos (Ichilo) 29.229.
* Charagua (Cordillera) 26.733.
* Cabezas (Cordillera) 24.690.
* Portachuelo (Sara) 23.372.
* Puerto Suárez (Germán Busch) 22.000.
* Puerto Suárez (Germán Busch) 21.016.
* San José de Chiquitos (Chiquitos) 16.942.
* Vallegrande (Vallegrande) 16.837.
* Buena Vista (Ichilo) 14.362.
* Comarapa (Caballero) 4.445.
* Samaipata (Florida) 2.926.
* San Matías (Ángel Sandoval).
* Ascensión (Guarayos).
* Concepción (Ñuflo de Chávez).
* Lagunillas (Cordillera).

## Probintziak 
thumb|Santa Cruzko probintziak.

# Andres Ibañez
# Angel Sandoval
# Chiquitos
# Cordillera
# Florida
# German Busch
# Guarayos
# Ichilo
# Jose Miguel de Velasco
# Manuel Maria Caballero
# Ñuflo de Chavez
# Obispo Saniesteban
# Sara
# Vallegrande
# Warnes

## Kanpo estekak 
* Departamentu webgunea
* Chiquitaniari buruzko webgune instituzionala
Lata

**Lata** edota **potoa** deritzo metalezko ontzi orori. Latak likidoak eta kontserba-produktuak gordetzeko aproposak dira, eskaintzen duten erresistentzia dela-eta. Berauek sortzeko materialik erabilienak aluminioa eta estainua dira.

## Kanpo estekak 
*  Lata ekoizleen elkartea
*  Lataren asmakuntzari buruzko artikulua ARGIA astekarian
*  Garagardo laten historiari buruzko artikulua ARGIA astekarian
.xxx

**.xxx** pornografiarekin zerikusia duten webguneak biltzeko onartutako goi mailako domeinu orokorra da. 2005eko ekainaren 1ean ICANNek .xxx beste domeinu bat izango zela iragarri zuen, baina 2006ko maiatzaren 10ean aurkakoa erabaki zuen. 2010eko ekainaren 25ean ICANNek goi mailako domeinu bezala onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
.geo

**.geo** SRI Internationalek Interneteko baliabideak kokapen geografikoekin lotzeko proposatutako goi mailako domeinu orokorra da.

## Kanpo estekak
Chuquisaca (departamendua)

**Chuquisaca** Boliviako hegoaldean dagoen departamendua da. Hiriburua Sucre (ia 230.000 biztanle).

Mugakideak hauexek ditu: Cochabamba departamendua iparraldean, Santa Cruz departamendua ipar-ekialdean eta ekialdean, Paraguaiko Boqueroneko departamendua ekialdean, Potosidepartamendua mendebaldean eta Tarija departamendua hegoaldean.

51.524 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 572.165 biztanle zituen (8.81 biz./km2).

Gaztelania eta ketxua ditu hizkuntza ofizialak.

## Probintziak 
* Oropeza (Sucre) 275.765 biz.
* Azurduy 27.973 biz.
* Zudañes 34.640 biz.
* Tomina 38.359 biz.
* Hernando Siles 37.035 biz.
* Yamparaez 28.797 biz.
* Nor Cinti 71.084 biz.
* Sur Cinti 24.010 biz.
* Belisario Boeto 12.237 biz.
* Luis Calvo 22.275 biz.

## Historia 
* 1538ko azaroaren 30an Sucre hiriburua sortu zuten.

## Kanpo estekak 
* Departamenduko webgune ofiziala
Cochabamba (departamendua)

**Cochabamba** Boliviako erdialdean dagoen departamendua da. Hiriburua Cochabamba du (520.000 biztanle inguru).

Mugakideak hauexek ditu: Beni departamendua iparraldean, Santa Cruz departamendua ekialdean, Potosi eta Chuquisaca departamenduak hegoaldean eta La Paz eta Oruro departamenduak mendebaldean.

55.631 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 1.649.044 biztanle zituen (30.05 biz./km2).

Gaztelania eta ketxua ditu hizkuntza ofizialak.

## Probintziak eta hiriburuak 
* Arani (Arani).
* Bolívar (Bolívar).
* Esteban Arce (Tarata).
* Arque (Arque).
* Ayopaya (Villa Independencia).
* Campero (Aiquile).
* Capinota (Villa Capinota).
* Cercado (Cochabamba).
* Carrasco (Totora).
* Chapare (Sacaba).
* Germán Jordán (Villa Cliza).
* Mizque (Mizque).
* Punata (Punata).
* Quillacollo (Quillacollo).
* Tapacarí (Tapacarí).
* Tiraque (Tiraque).

## Historia 
* 1826ko urtarrilaren 23an departamendua sortu zuten.

## Kanpo estekak 
* Departamenduko webgune ofiziala
La Paz (departamendua)

**La Paz** Boliviako mendebaldean dagoen departamendua da. Hiriburua La Paz du (1.060.451 biztanle 2005ean).

Mugakideak hauexek ditu: Pando departamendua iparraldean, Beni eta Cochabamba departamenduak ekialdean, Oruro hegoaldean eta Peruko Puno eta Tacna departamenduak eta Txileko Tarapaca erregioa mendebaldean.

133.985 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 2.595.607 biztanle zituen (19.37 biz./km2).

Gaztelania, aimara eta ketxua ditu hizkuntza ofizialak. Yungas izeneko eskualdean arraza beltzeko biztanle jatorrizkoak ditu.

## Probintziak eta hiriburuak 
* Aroma: 98.378 biztanle. Sica Sica (hiriburua).
* Bautista Saavedra: 12.259. Charazani.
* Abel Iturralde: 13.972. Ixiamas.
* Caranavi: 55.492. Caranavi.
* Eliodoro Camacho: 59.847. Puerto Acosta.
* Franz Tamayo: 18.852. Apolo.
* Gualberto Villaroel: 18.562. San Pedro de Curahuara de Carangas.
* Ingavi: 106.086. Viacha.
* Inquisivi. 60.582. Inquisivi.
* José Manuel Pando: 7.036. Santiago de Machaca.
* Larecaja: 67.662. Sorata.
* Loayza: 48.050. Luribay.
* Los Andes. 73.728. Pucarani.
* Manco Kapac. 24.039. Copacabana.
* Muñecas: 29.694. Chuma.
* Nor Yungas: 25.790. Coroico.
* Omasuyos: 92.126. Achacachi.
* Pacajes: 52.183. Coro coro.
* Pedro Domingo Murillo: 1.658.495. Palca.
* Sud Yungas: 69.794. Chulumani.
 
## Historia 
* 1826ko urtarrilaren 23an departamendua sortu zuten.

## Inguru naturala 
Andeetako ingurunearen barne kokaturik, departamendu honetan daude herrialdeko mendirik altuenak direnak Nevado Sajama garaienaren ondoren, Illimani, Illampu eta Ancohuma alegia.

## Kanpo estekak 
* Departamenduko webgune ofiziala
Oruro (departamendua)

**Oruro** Boliviako mendebaldean dagoen departamendua da. Hiriburua Oruro du (215.000 biztanle inguru).

Mugakideak hauexek ditu: La Pazeko departamendua iparraldean, Cochabamba ipar-ekialdean, Potosi ekialdean eta hegoaldean eta Txileko Tarapaca erregioa mendebaldean.

53.558 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 417.817 biztanle zituen (7.80 biz./km2).

Gaztelania, aimara eta ketxua ditu hizkuntza ofizialak.

## Probintziak 
## Inguru naturala 
Andeetako ingurunearen barne kokaturik, departamendu honetan dago herrialde osoko mendirik altuena, Nevado Sajama alegia.

## Pertsonaia ezagunak 
* Evo Morales (1959-), sindikalista eta politikaria, herrialdeko presidentea 2006tik.

## Kanpo estekak 
*  Oruroko departamenduaren webgune ofiziala
Potosí (departamendua)

**Potosí** Boliviako hego-mendebaldean dagoen departamendua da. Hiriburua Potosi du (ia 135.000 biztanle).

Mugakideak hauexek ditu: Oruro eta Cochabamba departamenduak iparraldean, Chuquisaca eta Tarija ekialdean, Txileko Antofagasta eskualdea mendebaldean eta hegoaldean eta Argentinako Jujuyko probintzia hegoaldean.

118.218 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 738.771 biztanle zituen (6.25 biz./km2).

Gaztelania eta ketxua ditu hizkuntza ofizialak.

## Probintziak 
* Alonzo de Ibáñez....29.821 biz.
* Antonio Quijarro......37.431.
* Bernardino Bilbao...10.850.
* Charcas..................41.651.
* Chayanta................98.946.
* Cornelio Saavedra...61.398.
* Daniel Campos........5.270.
* Enrique Baldivieso....1.827.
* José María Linares..50.817.
* Modesto Omiste.....38.364.
* Nor Chichas............32.946.
* Nor Lípez................11.594.
* Rafael Bustillo..........75.599.
* Sud Chichas.............47.005.
* Sud Lipez...................5.284.
* Tomás Frías (Potosi)...........189.978.

## Inguru naturala 
Azpimarratzekoa dugu Uyuniko gatzaga, munduko handiena dena.

## Kanpo estekak
Botila

thumb|Botila
**Botila** bat beira, plastiko edo beste material batzuetako ontzia da, lepoa gorputza baino estuagoa duena. Normalean likidoak gordetzeko erabiltzen da: ura, esnea, freskagarriak, garagardoa, ardoa, olioa, botikak, xanpua, etab. Botilaren ahoa ixteko tapoia erabiltzen da, bai kanpotik jarritakoa zein lepoaren barrura sartzen dena.

Milaka urte dira botilak erabiltzen hasi zirela. Txinan, Fenizian, Erroman eta Kretan bazeuden ontzi hauek.

## Historia 
Antzinan, botilak buztinez egiten ziren. Feniziarrak izan ziren beirazko botilak egiten hasi zirenak. Ondoren, erromatarrek feniziarrengandik ikasi zuten beira ekoizten.

Beirazko botila hauek gaur egun argiaren eraginez ezaugarriak aldatzen ez dituzten produktuekin erabiltzen dira. Aurkako kasuan, ezingo lirateke beirazko botilak erabili, argia pasatzen uzten ez duten beste material opako batzuez egindako botilak edo bestelako ontziak baizik.

## Ikus, gainera 
* Botilako ura.
* Klein botila.

## Kanpo estekak
Tarija (departamendua)

**Tarija** Boliviako hegoaldean dagoen departamendua da. Hiriburua Tarija du (135.000 biztanle inguru).

Mugakideak hauexek ditu: Chuquisacako departamendua iparraldean eta ipar-mendebaldean, Potosiko departamendua mendebaldean, Paraguaiko Boqueroneko departamendua ekialdean eta Argentinako Saltako probintzia.

37.623 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 391.226 biztanle zituen (10.4 biz./km2).

## Probintziak 
* Aniceto Arce: 5.205 km2, 56.413 biztanle.
* Burdet O'Connor (Entre Ríos hiriburua): 5.309 km2, 20.148 biz.
* Cercado (Tarija): 2.078 km2, 178.926 biz.
* Eustaquio Méndez: 4.861 km2, 33.081 biz.
* Gran Chaco (Yacuíba): 17.428 km2, 143.549 biz.
* José María Avilés: 2.742 km2, 18.159 biz.

## Historia 
* 1831ko irailaren 24an sortu zuten departamendua.

## Kanpo estekak
Txalaparta

thumb|250px|Txalaparta jotzen.
**Txalaparta** perkusiozko euskal musika tresna bat da, idiofonoa, zuzenean kolpatzen dena. Bi euskarriren gainean jarritako zurezko ohol horizontalek osatzen dute. Zur erabilienak haltzarena, gaztainondoarena eta lizarrarena dira. Txalaparta lau makilaz jotzen da, txalapartari bakoitzak bi makila dituela. Tradizioan, jotzaile bat *ttakuna* (*tukutuna* edo *bia* ere deitua) jotzen aritzen zen, eta bestea *herrena* (*urguna*, *pikatzailea* edo *bata*). Lehenengoak oreka edo ordena ezartzen du; bigarrenak, desoreka dakar.

thumb|Txalaparta partitura erraz bateko hiru joaldi: *ttakuna* izeneko kolpe binarioak marra jarraituez irudikatuta daude; *herrena* kolpe moldeari dagokionez, puntuzko marra batek adierazten du jo gabeko kolpea.

Txalaparta zahar gehienek ez zuten bi edo hiru ohol baino gehiago izaten, baina egun dozena bat oholez osatutako txalaparta afinatuak ere aurki daitezke, eta horiei esker doinuak eta akordeak jo daitezke.

Tradizioz zurezkoa bada ere, txalapartari berritzaileenak harri, adreilu, hormigoiaren eta egitura mailako atal egokienen (arku eta gangen) arteko batasunaren ondoko emaitza ezin hobeak erakusten ditu harriz eta bestelako materialez egindakoekin, halakoekin esperimentatzen hasi baitira. Igor Otxoak eta Harkaitz Martinezek (Oreka Tx) *Nomadak Tx* film dokumentalean izotzezko txalaparta bat jo zuten, Laponiara egindako bidaian.

## Komunikazioa 
[thumb|250px|eskuinera|Txalaparta antzinako eran jarria, bi [ardi larruren gainean.]]

Txalaparta tradizioz sagardoaren eta baserriaren munduari atxikia da. Herri askotan, upeletako sagardoa edateko puntu egokira iristen zenean, txalaparta jotzen zen inguruko jendeari jakinarazteko. Esan izan da milaka urte dituen tresna dela, baina hori ez dago frogatuta. Tobera metalezko tresnaren eta kirikoketaren antza dauka, jotzeko moduagatik eta testuinguruagatik.

Gipuzkoan ohikoa da Donostia, Lasarte-Oria, Usurbil, Hernani, Urnieta, Astigarraga, Andoain, Oiartzun, Orio, Bidegoian, Elduain eta Alkiza udalerrietan. Nafarroa Garaian, Lesakan eta Baztanen ere bai.

Halaber, haren erabilera bertsolaritzari lotuta dago.

## Musika 
Gaur egun, txalaparta perkusiozko musika tresnatzat erabiltzen da Euskal Herrian, gehienbat folk musikan. Ekitaldi kultural eta politikoetan ere askotan entzuten da. Juan Mari Beltranek, Mikel Laboak, Oskorrik, Hertzainakek, Kepa Junkerak eta beste musikari askok beren instrumentazioan sartu dute, haren soinu bereziak erakarrita. Oreka Tx txalapartari bikotea berritzaile handienetakoa da, txalaparta mundu osoko musika estiloekin nahasten baitute: India, Sahara, Mongolia... Horren emaitza *Nomadak Tx* filma da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika

## Bibliografia 
* "Soinutresnak euskal herri musikan" (Juan Mari Beltran, "Egin" biblioteka, 1996).

## Kanpo estekak 
*  Txalapartari buruzko bloga
*  Joxean Artzeren testu bat txalapartari buruz
*  Alemanezko wikiztegian Txalapartari buruzko informazioa
*  Txalapartaren Historiari buruzko Juan Mari Beltran eta ETBren dokumentala ikusgai. Youtube.com
*  Txalaparta gizarteko fenomeno gisa aztertzen duen tesi baten laburpena euskaraz
Atotxa

**Atotxa** Donostian dagoen Egia auzoko zati txiki bat da, Egia eta Gros artean. Bertako eraikin eta ekipamenduek izen bera daramate:
* Atotxako dorrea
* Atotxako futbol zelaia
* Atotxako geltokia (Iparraldeko geltokia)
Bereziki Mandasko Dukearen pasealekua deitzen den kalean oinarrituta dago.

## Ikus, gainera 
* Atocha, Madrilgo tren geltokia.
Bero espezifiko

Sustantzia baten **Bero espezifikoa**, *c*, bere egoera aldatu gabe, masaren unitate baterako bere tenperatura unitate batean igotzeko aplikatu beharreko bero kantitatea da:
:c = \frac{Q}{m\cdot \Delta T } 
*c* **bero espezifikoa** da, *Q* **bero kantitatea**, *m* **masa** eta * \Delta T* hasierako eta bukaerako **tenperatura** aldaketa..

SI sisteman bere unitatea **julio zati kilogramo eta kelvin** da (J/(kg·K)). Sistema teknikoko unitatea ere asko erabiltzen da, **kilokaloria zati kilogramo eta celsius gradu** (kcal/kg°C).

----

**Bero espezifiko molarra** existitzen ere existitzen da, eta bero espezifikoarekin erlazionatuta dago:
c = \frac{n}{m} C_m 

Hemendik formula berri bat lortzen dugu, trukatutako beroarentzat, baina molen (*n*) araberakoa, ez masaren (*m*) araberakoa.
Q = n \cdot C_m \cdot \Delta T 

Bere unitatea SI sisteman julio zati mol eta kelvin da (J/(mol·K)).

## Bero espezifikoen taula 

## Oharrak 
## Ikus, gainera 
* Bero-ahalmen
* Berotze-ahalmen

## Kanpo estekak
Gudari Eguna

[thumb|ezkerrera|200px|[2007an Eusko Alderdi Jeltzaleak 2007an ospatutako Gudari Eguna]] 

**Gudari Eguna**, 1937ko urriaren 28an El Duesoko espetxean (Santoña) Eusko Gudarosteko 42 gudari fusilatu zituztela oroitarazteko sortua. Eusko Alderdi Jeltzaleak egun horretan ospatzen du. Santoñako hitzarmena ez zenez bete,  ondorio latzak izan ziren bertan zeudenentzat eta Berria hondartzan fusilatu zituzten hainbeste gudari. 

Ezker abertzaleak aldiz, irailaren 27an ospatzen du non Txiki eta Otaegiren fusilatzeak oroitzen dituen.

## Historia 
1965an hasi zen ospatzen exilioan zegoen Eusko Jaurlaritzak antolatuta. Frankismoaren diktadurapean, Euskadiko leku ezberdinetan ospatu zen. Data horretatik aurrera, EAJ alderdiak omenaldi eguna bihurtu zuen. Urtez urte ospatu zuten leku ezberdinetan, kontuan izanda diktadurapean Frankoren Espainian publikoki ospatu ezin zen ekitaldi bat zela.

### Ezker abertzalea eta Gudari Eguna 
[thumb|ezkerrera|200px|[2006an Ezker Abertzaleak Aritxulegin ospatutako Gudari Eguna]]
Ezker Abertzaleak, bestalde, 1976tik aurrera, aurreko urteko irailaren 27an ETA erakunde armatuko kideak ziren Txiki eta Otaegiren fusilatzea oroitzen du. Egun berean FRAP erakunde armatuko hiru kide ere (Jose Luis Sanchez Bravo, Ramon Garcia Sanz eta Humberto Baena) fusilatuak izan ziren.

Gero eta indar gehiagorekin 1981etik aurrera Gudari Egun honek hartu zuen nagusitasuna. Hala eta guztiz 2003.urtetik aurrera ENAMek antolatutako ekitaldiak Alderdien Legearen ondorioz, sarritan ilegalizatuak eta ospatzeko sailtasunekin egon izan dira. Besteak beste terrorismoari gorazarre egiten dela argudiatu izan dute epaile batzuek edo eta Euskal Herriko Terrorismoaren Biktimen Elkarteak.

Gaur egun, Euskal Herriko leku askotan, Gudari Eguna eta ezker abertzaleak antolatzen dituen ekitaldiak sinonimoak dira euskal eta espainiar herritar ugarirentzat.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Aberri Eguna
* Alderdi Eguna
* Diada del Soldat Català

## Kanpo estekak
Camp Nou

**Camp Nou** (katalanez, *Zelai Berria*) Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen futbol estadio bat da, FC Barcelona taldearen jokalekua. Izen ezaguna eta jendartean erabiltzen dena hori izan arren,  izen ofiziala **Estadi del Futbol Club Barcelona** da. Inauguratu zenean, ordea, **Nou Camp** izena eman zitzaion.

## Kokalekua 
Les Corts barrutian dago, Arístides Maillol etorbidean.

## Eraikina 
1957ko irailaren 24ean inauguratu zen eta gaur egun 98.787 ikuslerentzako edukiera du.

Irudi:Camp_Nou_des_de_l'helicòpter.jpg|Urrutira.
Irudi:El Camp Nou en un partido de la Uefa Champions League.jpg|Barnealdea.
Irudi:Campnou 3.jpg|Zelaiaren ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Camp Nou FC Barcelona.JPG|Kanpoaldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   CAMP NOU bilduma eta FC Barcelona bakoitzaren bilduma
*   Camp Nou, 24-IX-1957
Jean-François Champollion

**Jean-François Champollion** edo *Champollion gaztea* (1790eko abenduaren 23a - 1832ko martxoaren 4a) egiptologo frantziarra izan zen. Hieroglifoak nola deszifratu aurkitu zuen Rosetta harria erabilita eta horregatik egiptologiaren aitatzat hartzen da.

## Bizitza 
Hieroglifikoez kezkatuta, ekialdeko hizkuntzak ikasi zituen, koptoa bereziki, eta hizkuntza hau egiptoarren hizkuntzaren ondorengoa zela egiaztatu zuen. Filah hirian aurkitu zuen obelisko bateko testuari esker, zehaztu ahal izan zuen ikur hieratiko, hieroglifiko eta demotikoen arteko lotura eta, ondoren, *Rosetta* harriko testua interpretatu zuen. 1822. urtean ikerketa haietako emaitzak argitaratu zituen *Lettre à M. Dacier relative à l´alphabet des hiéroglyphes phonétiques* gutunaren bidez. 1824an *Traité sur l´écriture démotique* eta *Précis du système hiéroglyphique* liburu ospetsua idatzi zituen. 1826. urtean Louvre museoko sail egiptoarreko zuzendari izendatu zuten eta 1831n Frantziako Eskolako egiptologia irakasle. Bere *Monuments de l´Egypte et de la Nubie* (1835), *Grammaire égyptienne* (1835-1841, amaitu gabea) eta *Dictionnaire égyptien *(1841-1843, amaitu gabea) liburuak argitaratu ziren hil ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Frente Revolucionario Antifascista y Patriota

**Frente Revolucionario Antifascista y Patriota** edo **FRAP** () erakunde armatu komunista izan zen, Francoren aurka borrokatzeko sortua. Espainiako Alderdi Komunistaren ezkerrean kokatzen zen eta batez ere Espainiako Alderdi Komunista (marxista-leninista)ko kidez osatua zegoen. Alderdi hau 1964an sortu zen. 1978an desegin zen, PCE (m-l)ren aginduz.

1975eko Irailaren 27an FRAPeko hiru kide (Xosé Humberto Baena Alonso, José Luis Sánchez Bravo eta Ramón García Sanz) fusilatuak izan ziren, ETA erakunde armatuko Juan Paredes *Txiki* eta Angel Otaegirekin batera.

## Kanpo estekak
Otsailaren 30

[start=0|thumbtime=70|thumb|[Bisurte|Bisurtearen gaineko zortzi datu, horietako bat **otsailaren 30aren** gainekoa.]]
**Otsailaren 30**a ez dagoen eguna da, baina historian behin erabili izan da.

## Suedia 
thumb|1712ko Suediako egutegi bat.|ezkerrera|160x160px
Suediak 1712ko otsailean egun hori eduki zuen. 1700tik egutegi gregoriotarra hartzea erabaki zuen eta horretarako urtero egun bat kendu behar zen, 1710 arte.

Hala ere, 1700ean bakarrik egin zuten eta, horregatik, egutegi juliarra egun bat aurreratu zen eta anabasa handitu. Horregatik, 1712ak bi egun bisistu eduki zituen. 1753an berriro ekin zioten egutegi gregoriotarrari.

## Sobietar erabileraren mitoa 
Mitoak dio 1929an, Sobiet Batasunak 30 eguneko hilabeteak zituen egutegia onartu zuela: azken bost egunak ez ziren inongo hilabetekoak eta, beraz, jai-egunak ziren. Mito horren arabera 1930 eta 1931n bakarrik erabili ziren, baina urte horietako egutegiek ez dute halakorik jasotzen.

## Egutegi artifizialak 
Egutegi artifizialek 30 egun ere izan ditzakete otsailean. Adibidez, klima-eredu batean, estatistikak sinplifikatu egin daitezke, 30 eguneko 12 hilabeterekin. Hadley zentroaren zirkulazio-eredu orokorra adibide bat da.

## Data gabeko zehaztapena 
thumb|Otsailaren 31 data ageri den hilobia.

* Ikus-entzunezko eta antzekoetan, data bat jarri nahi denean, otsailaren 31a jartzen da. Kasu batzuetan otsailaren 30a agertu izan ohi da, baina historian behin erabilitako data denez, ohikoagoa da otsailaren 31a erabiltzea horretarako.
* Otsailaren 31a, salbuespen gisa, hilobietan erabiltzen da data ezezaguna denean, gutxienez, ustezko superstiziotik kanpo dagoelako. 

## Ikus, gainera 
* Bisurte
* 0 urtea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alboka (argipena)

Alboka izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
    
* Alboka (musika tresna) - Euskal Herrian jo ohi den musika tresna.
* Alboka (taldea) - Euskal Herriko folk musika taldea.
Ogitarteko

thumb|Udaiazpiko ogitartekoa.
**Ogitartekoa** osagai desberdinekin (gazta, haragia, arraina, barazkiak....) betetako ogi zati erdibitua da, normalean eramateko hartzen dena. Lagunartean ***otarteko*** eta ***bokata*** ere esaten zaio. Ogi xerra karratuetan egindakoari *sandwich* deritzo. Ogi zatiak nahi izatera saltsa desberdinekin bustiak egon daitezke, modu honetara ogitartekoa hezeago eta zaporetsuagoa izango da.

Oinarrizko jakia da, beste prestaketa batzuen antzera, munduko herri eta kultura ugarik erabili izan dutena eguneroko elikaduran. Jaki desberdin hauek oinarri, karbohidrato asko duten (ogi motak) osagai bat izaten dute. Ogi mota desberdin hauek berriz barruan barazki, haragi, arrai... eman ditzakete.

Prestaketa hauen adibide dira italiar pizza, kebab turkoa, Greziako pita, sandwich ingelesa, Amerikako irin tortilla edo arepak, estatu batutako hanburgesa edo gure inguruan jaten den ogitartekoa.

## Ogi ohikoenak 
Ogitartekoa prestatzeko jeneralean ogi luzea erabiltzen da, hala nola baguette frantsesa eso txapata italiarra, baina edozein ogi edo ogi-xerrarekin egin daiteke.

## Betegai ohikoenak 
* Patata tortilla.
* Tortilla mota desberdinak.
* Txerri solomoa.
* Gatzuneako antxoa.
* Hegaluzea.
* Gazta.
* Txipiroi edo txibiak.
* Urdaiazpiko gazia.
* Urdaiazpiko egosia.
* Txorizoa.
* Saltxitxoia.
* Haragi xerrak.
* Tomate naturala.
* Letxuga edo uraza.

## Saltsa ohikoenak 
* Tomate birrindua.
* Maionesa.
* Ziapea edo mustarda.
* Ozpin-olioa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Gràcia

**Gràcia**, Kataluniako Bartzelona hiriko barruti bat da, guztien artean ezagunen eta herrikoienetako bat ere bada. Barruti honek hegoaldetik Eixample barrutiaren mugatzen du, mendebaldean berriz Sarrià-Sant Gervasi barrutia du, eta iparraldean Horta-Guinardó. 2009an 123.957 biztanle zituen.

Antzina udalerri independentea izan zen, baina 1897an Bartzelonarekin bat egin zuen. Bertako monumentorik ezaguna Rius i Taulet plazan kokatuta dagoen erlojuaren dorrea da. Plaza berean kokatuta dago udaletxea zena, gaur egun barrutiko egoitza dena. Bestalde, barruti honetako etorbide edo pasealeku ospetsuena nahiz Bartzelona hiriko kale garrantzitsuenetako bat Gràcia pasealekua da.

## Auzoak 

   Gràcia barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (ha)
      Dentsitatea (biz/ha)
   
   
      28
      Vallcarca i els Penitents
      15.687
      120,9
      129,8
    
   
      29
      El Coll
      7.299
      35,8
      203,9
    
   
      30
      La Salut
      13.332
      64,4
      207,2
    
   
      31
      Vila de Gràcia
      52.801
      132,6
      398,2
    
   
      32
      Camp d'en Grassot i Gràcia Nova
      34.838
      65,0
      536,4
    
   
      
      **Gràcia**
      **123.957**
      **418,6**
      **296,2**
   

## Leku interesgarriak 
* Ehun Zutabeen Aretoa
* Gaudi Museoa Etxea
* Güell parkea
* Plaça de la Vila (Gràcia)
* Vicens Etxea
* Amatller Etxea
* Batlló Etxea
* Fuster Etxea
* Gràcia pasealekua
* Lleó Morera Etxea
* Milà Etxea
* Robert jauregia

## Iruditegia 

Irudi:Plaça del Diamant.JPG|Diamant plaza.
Irudi:Mercat Llibertat Gracia.jpg|Llibertat merkatua edo Askatasunaren merkatua.
Irudi:Mercat de l'Abaceria Central.JPG|Abaceria Central merkatua.
Irudi:FaçanaSantJoan.jpg|Sant Joan eliza, Erreginordearen plazan.
Irudi:Districte de Gràcia.svg|Gracià barrutia eta bere auzoen mapa.

## Kanpo estekak 
*  Gràciako barrutia
Guns N' Roses

'''Guns N' Roses'* 1985ean Los Angelesen (California) sortutako hard rock musika talde estatubatuarra da, zeinek 1980etako amaieran eta 1990etako hastapenetan ospea lortu zuen. Axl Rose lider gisa duen taldeak hainbat aldaketa izan ditu eta eztabaida ugariren protagonista izan da sortu zenetik, gaur egun jatorrizko taldekide bakarra Axl Rose bera delarik. Taldeak sei estudio album, hiru EP, zuzeneko album bat eta bilduma album bat argitaratu ditu.

## Historia 
Diskoetxe garrantzitsu batekin grabatutako lehen lana, *Appetite for Destruction*, (1987) mundu osoko arrakasta izan zen. 1991an, gogor ahaleginduta, *Use Your Illusion I* eta *Use Your Illusion II'' plazaratu zituzten. Ondorengo birarekin batera, haien lehen mailako estatusa frogaturik geratu zen. Guztira, munduan zehar 90 miloi album saldu dituzte.

Hard rocka urrats bat haratago eraman zuten. Glam metala 1980ko hamarkadako musika-korronte nagusia menderatzen ari zela, Guns N' Rosesek jatorrizko rockean oinarritutako estiloa luzatu zuen. Horren ondorioz, zale franko bereganatu zuten, eurena rock benetakoagoa eta garbiagoa zelakoan. Taldearen urrezko urteak 1987 eta 1993 bitartekoak izan ziren. Hortik aurrera, barenko tirabirek (batik bat Slash eta Axl Rosen artekoek) nahiz gehiegizko alkohol eta drogen erabilpenak elkarrekin lan egiteko ahalmena oztopatu, eta, azkenean, galarazi egin zuten. Axl Rose da egun jatorrizko osakideengandik geratzen den bakarra.

## Diskografia 
* 1987: *Appetite for Destruction*
* 1988: ''G N' R Lies*
* 1991: *Use Your Illusion I*
* 1991: *Use Your Illusion II*
* 1993: *The Spaghetti Incident?*
* 2008: *Chinese Democracy''

## Egungo taldekideak 
* Axl Rose – Abeslaria, Piano (1985–Gaur Egun)
* Dizzy Reed – Piano, Teklatua, Koroak (1990–Gaur Egun)
* Tommy Stinson – Baxua, Koroak (1998–Gaur Egun)
* Chris Pitman – Teklatua, Koroak (1998–Gaur Egun)
* Richard Fortus – Gitarra Erritmikoa (2002–Gaur Egun)
* Ron "Bumblefoot" Thal – Gitarra Printzipala (2006–Gaur Egun)
* Frank Ferrer – Bateria (2006– Gaur Egun)
* DJ Ashba - Gitarra Printzipala (2009- Gaur Egun)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala