María Tomasa Palafox

**María Tomasa Palafox** **Portalcantarero** (Madril, 1780ko martxoaren 7a – Napoli, Italia, 1835eko urriaren 14a) Espainiako handia izan zen, Villafrancako markesa eta Medina Sidoniako dukesa, artista, margolari eta intelektuala. Francisco Goya margolariaren musa izan zen.

## Bizitza 
María Tomasa hiriburuan jaio zen, Madrilen, 1780an. Gurasoak Maria Francisca de Sales Portocarrero, Montijoko VI. kondesa eta Felipe Antonio Palafox Croyren (Arizako markesen semea). 
[ezkerrera|thumb|Villafrancako markesa bere senarra pintatzen, [Francisco Goya|Goyaren lana 1804]]
1798. urtean Madrilen ezkondu zen Francisco de Borja Álvarez de Toledorekin, Villafrancako XII. markesarekin (1763-1821), eta bikoteak sei seme-alaba izan zituen: Francisco (1799-1816), María Teresa (1801-1866), Pedro de Alcántara (1803-1867), María Tomasa (1805-1870) eta José (1812-85) bikiak eta Ignacio (1812-1878). Napolin hil zen 1835eko urriaren 7an.

Maria Tomasak heziketa bikaina jaso zuen, amak zuzendua. Ama ilustratua zen, eragin handikoa eta bere sasoiko pertsona ospetsua. Amaren lana jarraitu zuen Real Sociedad Económica Matritense de Amigos del País delakoaren jardueretan parte hartuz. Ideia pedagogikoetan eta garapen zientifikoetan interesa zuen. 

1805. urtean ohorezko kide izendatu zuten Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian.

## Ibilbidea 
1811. urtean Fernando VII.a Borboikoaren Emazteen Elkarte Patriotikoa sortu zuen Cadizen, eta bertan protagonismo handia izan zuen. Jarduera sozial handiarekin, gainera, Madrilgo tertulia garrantzitsuenetako bat mantendu zuen. 1818 eta 1824 urteen artean Ohorezko eta Merezimenduzko Damen Batzordeko presidentea izan zen, Espainian sortu zen lehenengo Emakumeen Elkartea izan zena, emakumeek baino osatu ez zutena, eta gaur egun ere bere lana egiten jarraitzen duena. Damen Batzordeak lan handia egin zuen, batez ere María Tomasak, gizarte-erreformako programetan aktiboki parte hartu zuen eta. Besteak beste, emakumeei zuzendutako hezkuntza nabarmendu behar da, hala nola, espetxeetako baldintzak hobetzeko. 

Jose Alonso del Riverok erretratatu zuen eta Francisco Goyaren musa izan zen.

### Ezkontza 
1797ko urtarrilaren 29an, Tomasa Madrilen ezkondu zen, Justo eta Pastor Santuen elizan, Francisco Álvarez de Toledo Osoriorekin, Villafrancako eta Veleztarren XII. markesarekin, Medina Sidoniako dukearekin, Espainiako duke handiarekin, Antonio Álvarez de Toledo Osorioren semearekin, X. Villafrancako markesarekin, María Grande de Caracoloren semearekin eta María Caracció de Caracciuelen semearekin. Bikoteak bederatzi seme izan zituzten:

### Ondorengoak 
* Francisco Álvarez de Toledo Palafox (1799-1816), Fernandinako dukea, ezkongabe hil zen gaztetan.
* María Teresa Álvarez de Toledo y Palafox (1801-1866). Joaquín Florencio Cavero Tarazonarekin ezkondua, Sobradieleko VI. kondea, Espainiako handia.
* Pedro de Alcántara Álvarez de Toledo Palafox (1803-1867), Etxearen oinordekoa eta, beraz, Villafrancako XIII. markesa eta Espainiako handia. Santa Cruz markesetako Joaquina de Silva Téllez-Girónekin ezkondu zen.
* María del Rosario Tomasa Álvarez de Toledoy Palafox (1805-1870). Pedro Caro eta Salasen emaztea, Espainiako Erromako IV. markes handiarena 
* Luis Álvarez de Toledo Palafox (1806-1809).
* María Francisca Álvarez de Toledo y Palafox (1808-1810).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ESPIGADO TOCINO, Gloria (2009), “La marquesa de Villafranca y la Junta de Damas de Fernando VII”, CASTELLS OLIVÁN, Irene, ESPIGADO TOCINO, Gloria y ROMEO MATEO, María Cruz (koordinatzaileak. ): *Heroías* y patriotas: mujeres de 1808, Cátedra Argitalexea, Madril, or. 317-342.

## Kanpo estekak