open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boy Erased

***Boy Erased*** 2018ko Joel Edgerton australiar zinema zuzendari, aktore, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoiztu eta idatzitako film dramatikoa da. Garrard Conley-en *Boy Erased: A Memoir* autobiografia liburuan oinarritzen da. Lucas Hedges, Nicole Kidman, Russell Crowe eta Edgertonek berak antzeztu zuten.

Tellurideko Zinemaldian estreinatu zen 2018ko irailaren 1ean.

## Argumentua 
Jared Eamons (Lucas Hedges), AEBko herri txiki bateko 19 urteko mutila da, artzain baptista baten semea. Gurasoei (Nicole Kidman eta Russell Crowe) homosexuala dela jartzen zaie agerian. Konbertsio-terapia batera joatera derrigortzen dute Jared, bestela familia, lagun taldea eta elizatik kanpo aterako duten mehatxupean. Programa honetan dagoela, terapiaren arduradunarekin (Joel Edgerton) gatazka sortzen da.

## Aktoreak 
* Lucas Hedges: Jared Eamons (Garrard Conleyen oinarritua)
* Nicole Kidman: Nancy Eamons
* Russell Crowe: Marshall Eamons
* Joel Edgerton: Victor Sykes
* Madelyn Cline: Chloe
* Cherry Jones: Muldoon dkt.
* Flea: Brandon
* Xavier Dolan: Jon
* Troye Sivan: Gary
* Joe Alwyn: Henry
* Emily Hinkler: Lee
* Jesse LaTourette: Sarah
* David Joseph Craig: Michael
* Théodore Pellerin: Xavier
* Britton Sear: Cameron
* Matt Burke: Simon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brandon Lee

**Brandon Bruce Lee** (Oakland, Kalifornia, 1965eko otsailaren 1a - Wilmington, Ipar Carolina, 1993ko martxoaren 31) estatubatuar aktore eta borroka arteetako artista bat izan zen.

Bruce Lee aktore eta borroka arteetako artista ospetsuaren eta Linda Lee Cadwell (jaiotzez Emery) irakaslearen semea zen, bai eta Lee Hoi-chuen hongkondar opera abeslariaren biloba eta Shannon Lee aktore, borroka arteetako artista eta enpresaburuaren anaia ere.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Belateko mendilerroa

**Belateko mendilerroa** Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko mendilerroa da, Baztan, Malerreka eta Ultzamaren artean kokatua. Belateko mendateak ematen dio izena.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroko tontorrik altuenak:
# Txaruta, 1.081 m 
# Uztalakortako Gana, 1.063 m 
# Putzuetako Gaina, 1.062 m 

# Txaruta, 1.081 m 
# Uztalakortako Gana, 1.063 m 
# Putzuetako Gaina, 1.062 m 
# Garmendia , 1.059 m 
# Pagoaundi, 1.029 m 
# Sanmigelargain, 1.021 m 
# Golbaiko Gaina, 1.019 m 
# Berriozokoa, 983 m 
# Labeaga, 971 m 
# Karramiztegi, 955 m 
# Matrakola, 948 m 
# Armaltxuri, 947 m 
# Kulpittu, 947 m 
# Gazteluzarra, 942 m 
# Giltzurriñarri, 940 m 
# Mendiborobil, 940 m 
# Otsarteko Gaina, 916 m 
# Galbarreneko Bordako Harria, 908 m 
# Larrebeltx, 906 m 
# Buruzar, 905 m 
# Zardaiko Kaskoa, 897 m 
# Argibel, 855 m 
# Otolo, 775 m 
# Laztegi, 752 m 
# Loibeltz edo Santa Barbara, 721 m 
# Illarratzuko Kaskoa, 686 m 
# Pagamendi, 649 m 
# Sailuz, 629 m 
# Goikorro, 571 m 
# Mokorro, 505 m 
# Irakorri, 498 m 
# Gurutzaldea, 445 m 
# Arregi, 316 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Adarra-Mandoegiko mendilerroa

**Adarra-Mandoegiko mendilerroa** Gipuzkoa eta Nafarroa artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Urepel mendia da, 1059 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Mandoegi eta Adarra mendiek ematen diote izena mendilerroari.

## Mendiak 
## Inguruko mendilerroak 
 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Redwood gaztelua

**Redwood gaztelua** (irlanderaz *Caisleán Choillte Rua*) Irlandako Tipperary konderrian dagoen normandiar gaztelu bat da, Lorrha udalerritik hurbil.

1200. urte inguruan normandiarrek eraiki zuten, halere, Mac Aodhagáin (MacEgan, Egan, Keegan) irlandar klanak bereganatu zuen.

Mac Aodhagáin klaneko senideek Brehon legediaren legegizonen heziketarako ikastetxe bilakatu zuten, hainbat mendetan zehar babesa eman eta diruz lagunduz.

## Kanpo estekak 
* Redwood gazteluaren webgune ofiziala
Tamara de Lempicka

**Tamara Łempicka** (jaiotzez: **Maria Górska**; 1898 – 1980; ohikoan **Tamara de Lempicka**) Polonian sortutako margolaria izan zen, 1920ko eta 1930eko hamarkadetan lan egin izan zuena. Ezaguna da bere estilo Art Deco bereziagatik, zeinean erretratuak egin ohi zituen, eta baita ere biluzi oso estilizatuak.

## Biografia eta estiloa 
Jaio Varsovian jaio zen familia burges batean, eta San Petersburgora bizitzera joan zelarik, poloniar abokatu batekin ezkondu zen han. Iraultza sobietarraren garaian, ihes egin zuen Errusiatik eta Parisen ezarri zen. Han pintura ikasi zuen Maurice Denis eta André Lhoterekin. Parisen findu zuen bere estiloa, nahasketa bat kubismoaren eta neoklasizismoaren artean, zeinean eragin berezia izan zuen Jean-Dominique Ingresek.

1928an Raoul Kuffner aristokrata aberatsaren maitale bihurtu zen, 1933an harekin ezkondu zen, eta II. Mundu Gerraren ondoren, Estatu Batuetara joan zen bizitzera. Baina garai hartarako, Lempickaren estiloa modaz igaroa zegoen, eta ez zuen berriro izenik izan 196ko hamarkadan Art Deco delakoa modan itzuli zen arte. 1974an Mexikora joan zen bizitzera, non 1980an hil zen. Bere eskariz, bere errautsak sakabanatu zituzten Popocatépetl sumendian.

Lempicka bisexual ezaguna izan zen. Gizonezkoekin zein emakumezkoekin izandako afera publikoak nahiko eskandalagarriak ziren bere garairako. 1920ko hamarkadan arteen munduko emakumezko bisexual eta lesbiana zirkuluetan ibili zen, Morea Trefusis, Vita Sackville-West edo Colette bezalakoekin.

Art Deco estiloko artista nabarmenetakoa da Lempicka, eta taldea osatzen du estiloan honakoekin: Jean Dupas, Diego Rivera, Josep Maria Sert, Reginald Marsh, eta Rockwell Kent. Baina artista hauetan gehienek mural handiak margotzen zituzten bitartean, pertsonaia ugariko eszenak, Lempicka ia esklusiboki erretratuak egitera dedikatu zen.

## Erreferentziak
Arxuria mendilerroa

**Arxuria mendilerroa** Nafarroa Garaiko probintzian kokatuta dagoen mendilerro bat da, Lapurdiko mugaraino. Etxalar, Sara eta Zugarramurdi dira inguruko udalerriak.

Bere punturik altuena Arxuria mendia da, 758 metrorekin. Mendilerroan dagoen Arxuria mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Arxuria, 758 m  (Nafarroa Garaia)
# Zamateluko Gaña, 669 m  (Nafarroa Garaia)
# Zentinela, 662 m  (Nafarroa Garaia)

# Arxuria, 758 m  (Nafarroa Garaia)
# Zamateluko Gaña, 669 m  (Nafarroa Garaia)
# Zentinela, 662 m  (Nafarroa Garaia)
# Zamateluko Harriak, 646 m  (Nafarroa Garaia)
# Bagobilleta, 628 m  (Nafarroa Garaia)
# Gaineko Soroa, 624 m  (Nafarroa Garaia)
# Kaskoaundi, 623 m  (Nafarroa Garaia)
# Mendibil, 617 m  (Nafarroa Garaia)
# Altsu, 605 m  (Nafarroa Garaia)
# Madariko Gaina, 588 m  (Nafarroa Garaia)
# Airagarri, 587 m  (Nafarroa Garaia)
# Gaineko Harrieta, 545 m  (Nafarroa Garaia)
# Aizparaz, 544 m  (Nafarroa Garaia)
# Eguzkietako gaina, 526 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Nabarlatsako Gaina, 525 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Arleun, 525 m  (Nafarroa Garaia)
# Malkor, 518 m  (Nafarroa Garaia)
# Idoietako Gaina, 507 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Saiberri, 505 m  (Lapurdi)
# Gaztañarriko Gaina, 492 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Lakain, 491 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Monoko Bizkarra, 481 m  (Nafarroa Garaia)
# Etxeteko Arriak, 478 m  (Nafarroa Garaia)
# Bagarateko Harri, 472 m  (Nafarroa Garaia)
# Ezkiña, 455 m  (Nafarroa Garaia)
# Azkar, 428 m  (Nafarroa Garaia)
# Ezkututza, 420 m  (Nafarroa Garaia)
# Xiñaurtegi, 378 m  (Nafarroa Garaia)
# Argangoieta, 353 m  (Nafarroa Garaia)
# Zurgaieta, 292 m  (Nafarroa Garaia)
# Apategi, 287 m  (Nafarroa Garaia)
# Etxeburu, 238 m  (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Atxuri (Bilboko auzoa)
* Arxuria Etxalar-Zugarramurdiko mendia)
* Aitzuri (Debako hondartza
* Aitzuriaga (Nafarroako herria, Arrasgoitikoa)
* Atxuriaga (Galdamesko auzoa)
* Atxuri (Mungia)
* Aitxuri (Aketegi, Urbiako mendia)

## Kanpo estekak
Leigh Brackett

**Leigh Douglass Brackett** (Los Angeles, Kalifornia, 1915eko abenduaren 7a – Lancaster, Kalifornia, 1978ko martxoaren 18a) estatubatuar gidoilari eta zientzia fikzio generoko idazlea izan zen.

## Filmografia 
* ''The Vampire's Ghost*, 1945
* *Crime Doctor's Manhunt*, 1946
* *The Big Sleep*, 1946
* *Rio Bravo*, 1959
* *Gold of the Seven Saints*, 1961
* *Hatari!*, 1962
* *Man's Favorite Sport?*, 1964
* *El Dorado*, 1967
* *Rio Lobo*, 1970
* *The Long Goodbye*, 1973
* *The Empire Strikes Back'', 1980
A Nightmare on Elm Street (frankizia)

**A Nightmare on Elm Street** (euskaraz *Amesgaiztoa Elm Kalean*) beldurrezko film saila edota frankizia bat da. Hauetaz gain, telesail batek, eleberriek eta komikiek ere osatzen dute.

Frankizia osoa Freddy Krueger pertsonaia nagusian oinarritzen da, jada gaur egun beldurrezko zinemaren pertsonaia ikoniko eta ospetsua bilakatua, haur hiltzaile beldurgarria, bere biktimen gurasoek bizirik sutan kiskalia, eta ondoren bere hilobitik mendeku irrikaz itzulia, Ohioko Springwood udalerriko nerabeak izutu eta hiltzeko asmoz.

## Saila 
* *A Nightmare on Elm Street* (1984)
* ''A Nightmare on Elm Street 2: Freddy's Revenge* (1985)
* *A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors* (1987)
* *A Nightmare on Elm Street 4: The Dream Master* (1988)
* *A Nightmare on Elm Street 5: The Dream Child* (1989)
* *Freddy's Dead: The Final Nightmare* (1991)
* *Wes Craven's New Nightmare* (1994)
* *Freddy vs. Jason* (2003),
* *Never Sleep Again: The Elm Street Legacy* (2010)
* *A Nightmare on Elm Street'' (2010)

## Kanpo estekak
La noche de 12 años

***La noche de 12 años*** 2018ko Álvaro Brechner uruguaitar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da. José Mujica, Mauricio Rosencof eta Eleuterio Fernández Huidobroren espetxeratze eta isolamenduan oinarritzen da.

Veneziako Mostran estreinatu zen 2018ko irailaren 1ean.

## Argumentua 
Iraila, 1973. Uruguain diktadura militarra dago boterean. Tupamaros gerrilla-mugimendua duela urtebete zanpatu eta desegin zuten. Kideak espetxeratu eta torturatu dituzte. Udazken gau batean, hiru preso Tupamaro espetxetik aterako dituzte hamabi urte iraungo duen operazio militar batean. Une horretatik aurrera, herrialde guztietako kuarteletan zeharko ibilbidea hasiko da, esperimentu makabro baten mende; tortura-molde berri bat, haien erresistentzia mentalaren muga gainditzeko asmoz. Agindu militarra zehatza da: "ezin izan genituenez akabatu, ero bihurtuko ditugu". Hamar urtez baino gehiagoz, gela txiki-txikietan isolatuta edukiko dituzte presoak, burua estalirik, loturik, isilik, oinarrizko premiez gabeturik, ia-ia elikatu gabe eta zentzumenak gutxienera murrizturik.

## Aktoreak 
* Antonio de la Torre: José Mujica
* Chino Darín: Mauricio Rosencof
* Alfonso Tort: Eleuterio Fernández Huidobro
* Soledad Villamil: Psikiatra
* César Troncoso: Agintari militarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dastamena (istorio laburra)

***Dastamena*** Roald Dahlek idatzitzako istorio laburra da, lehendabiziko aldiz 1945ean argitaratu zena. Geroago, 1951n, New Yorker aldizkarian eta, 1953an, *Someone Like You* izeneko istorioen bilduman agertu zen.

## Argumentua 
Mike Schofield burtsa artekariak afari bat antolatu zuen sei lagunentzat: hura, haren emaztea eta alaba, narratzaile izenik gabea eta haren emaztea, eta Richard Pratt, ardo dastatzaile bat. Shofieldek eta Prattek apustuak eginak zituzten lehenago ardoa zela eta, baina gau hartan Prattek interes handiagoa zuen 18 urteko Louise alabarengan.

Mike Schofieldek gaueko bigarren ardoa hartzean, esan zuen ezinezkoa zela asmatzea nongoa zen, baina Prattek erronkatzat hartu zuen hori. Bien arteko solasaldia berotuz eta apostua handituz joan zen. Prattek bota zuen Schofielden alabarekin ezkontzea nahi zuela apostatu, eta, galduz gero, Schofieldi bi etxeak emanen zizkiola. Hasieran, emaztea eta alaba sinetsi ezinda bazeuden ere, Mikek apustua onartzeko konbentzitu zituen, eskaintza onegia zelakoan, ezinezkoa izanen baitzen ardoa asmatzea.

Nolanahi ere, Pratt emeki-emeki joan zen zehazten ardoaren barrutia eta uzta. Mikek baieztatu ez arren, haren erreakzioagatik pentsa daiteke Prattek asmatu zuela. Orduan, hala ere, neskameak betaurrekoak itzuli zizkion Pratti, horrek deskuiduan lehenago utzi baitzituen ardoa zegoen gelan, hain zuzen. Pratten engainua agerian geldituta, Mikeren emaztearen ahotsarekin bukatzen da istorioa, Mikeri lasaitzeko eskatzen.
## Kanpo estekak 
https://istoriolaburrak.blogspot.com/2018/09/16-dastamena.html#more
Randy Weston

**Randy Weston** (New York, 1926ko apirilaren 6a - New York, 2018ko irailaren 1a) estatubatuar jazz pianojole eta musikagile bat izan zen. Donostiako Jazzaldian bost aldiz parte hartu zuen.

Pianoa jotzeko berezko estiloa izan arren, Duke Ellington eta Thelonious Monk bezalako pianojoleen eragina ere izan zuen, bai eta Count Basie, Nat King Cole eta Earl Hines musikariena ere.

Bere burua "Amerikako Afrikar Musikaren Enbaxadorea" gisa deskribatzen zuen. 1950eko hamarkadaren hasieratik Melba Liston jazz tronboijolearekin batera jo zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
John Saxon

**John Saxon**, jaiotzez izenez **Carmine Orrico** (Brooklyn, New York, 1936ko abuztuaren 5a - Murfreesboro, Tennessee, 2020ko uztailaren 25a) estatubatuar aktore eta borroka arteetako artista bat izan zen. Nagusiki izaera gogor, begirada zorrotz eta gorpuzkera dotoreko gizasemeak antzeztu izan ditu, bai gaizto eta zintzoak. Bere 60 urteko ibilbide luzean 200 proiektu baina gehiagotan parte hartu zuen, gehienbat beldurrezko zinema eta western filmeetan, esate baterako *A Nightmare on Elm Street* (1984), baina baita borroka arteetako film ospetsuetan ere, adibidez, *Enter the Dragon* (1973).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
A Nightmare on Elm Street 2: Freddy's Revenge

'''A Nightmare on Elm Street 2: Freddy's Revenge'* (euskaraz *Amesgaiztoa Elm Kalean 2: Freddyren Mendekua*) 1985eko Jack Sholder estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Mark Patton, Kim Myers, Robert Rusler, Clu Gulager, Hope Lange eta Robert Englund aktoreek antzeztu zuten.

*A Nightmare on Elm Street sailaren* filmeetako bat da. *A Nightmare on Elm Street* (1984) filmaren jarraipena da eta era berean *A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors'' (1987) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
AEB, Ohio. Walsh familia duela bost urte hainbat hilketa jazo ziren etxe batean bizitzen jarri dira, alegia, Nancy Thompsonen etxea zena. Baina handik gutxira, familiako semea den Jessek (Mark Patton) jazarpena egiten dion autobus gidari hiltzaile batekin amesgaiztoak izaten hasiko da, ondoren Amesgaiztoa tan Freddy Krueger (Robert Englund) azaldu eta Jesseri hilketak burutu ditzan aginduko dio.

## Aktoreak 
* Mark Patton: Jesse Walsh
* Kim Myers: Lisa Webber
* Robert Englund: Freddy Krueger/Autobus gidaria
* Robert Rusler: Ron Grady
* Clu Gulager: Ken Walsh
* Hope Lange: Cheryl Walsh
* Christie Clark: Angela Walsh
* Marshall Bell: Schneider entrenatzailea
* Melinda O. Fee: Webber andrea
* Tom McFadden: Eddie Webber
* Sydney Walsh: Kerry

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Adiko mendilerroa

**Adiko mendilerroa** Nafarroa Beherea eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Adi mendia da, 1.457 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Adi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
## Inguruko mendilerroak 
 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Andatzako mendilerroa

**Andatzako mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Andatza mendia da, 562 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Andatza mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Andatza, 562 m 
# Ezkeltzu, 508 m 
# Irumuno, 494 m 
# Belkoain, 491 m 
# Zarateaitz, 487 m 
# Bulanomendi, 466 m 
# Peusgarate, 459 m 
# Arripilletako gaina, 458 m 
# Ziortza, 451 m 
# Aitzondo, 445 m 
# Enuto, 399 m 
# Learbarro, 396 m 
# Erramuaitz, 389 m 
# Eztenagako Txurrua, 369 m 
# Esteneagako Txurrua, 367 m 
# Biribillondo, 346 m 
# Basopota, 324 m 
# Olaiko gaina, 323 m 
# Txaldatxur, 303 m 
# Leteun, 228 m 
# Abaro, 201 m 
# Iuiamendia, 176 m 
# Agamuno, 169 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
William T. Vollmann

**William Tanner Vollmann** (Los Angeles, Kalifornia, 1959ko uztailaren 28a) estatubatuar idazle, kazetaria eta gerrako berriemailea da.

## Lanak 
### Eleberriak eta bildumak 
* *You Bright and Risen Angels*, 1987
* *The Rainbow Stories*, 1989 (bilduma)
* *13 Stories and 13 Epitaphs*, 1991 (bilduma)
* *The Atlas*, 1996 (bilduma)
* *Europe Central*, 2005, National Book Award
* *Last Stories and Other Stories*, 2014 (bilduma)
### Seven Dreams 
* *The Ice-Shirt*, 1990
* *Fathers and Crows*, 1992
* *Argall: The True Story of Pocahontas and Captain John Smith*, 2001
* *The Dying Grass*, 2015
### Prostitution Trilogy 
* *Whores for Gloria*, 1991
* *Butterfly Stories: A Novel, 1993
### Saiakerak 
* *An Afghanistan Picture Show: Or, How I Saved The World*, 1992
* *The Atlas*, 1996
* *Rising Up and Rising Down: Some Thoughts on Violence, Freedom and Urgent Means*, 2003
* *Uncentering The Earth: Copernicus and the Revolutions of The Heavenly Spheres*, 2006
* *Poor People*, 2007
* *Riding Toward Everywhere*, 2008
* *Imperial*, 2009
* *Kissing The Mask: Beauty, Understatement and Femininity in Japanese Noh Theatre*, 2010
* *Into The Forbidden Zone: A Trip Through Hell and High Water un Post-Earthquake Japan'', 2011
Leire Narbaiza

**Leire Narbaiza Arizmendi** (Eibar, 1968ko apirilaren 5a) euskara irakaslea, euskalgintzako militante, feminista, blogari eta hedabideetako iritzi-emailea da.

## Ibilbidea 
Eskoriatzako Irakasle eskolan egin zituen magisteritza ikasketak.

Euskaltegiko euskara irakaslea ofizioz, "Kalamuatik Txargainera" blogeko idazlea da Narbaiza, eta beste zenbait hedabidetan ere argitaratzen ditu iritziak, adibidez Argian, Gipuzkoako Hitzan eta Eta kitto!  aldizkarian.  

Youtuben euskara-irakaspenak umorez ematen dituen Marimaistra pertsonaia sortu du, Goienarekin batera.
Euskalgintzako hainbat elkarte eta ekimenetan parte hartu izan du, Adorez eta atseginez mintegiko,  Eibar.org, Badihardugu eta Eta Kitto elkarteetako kide. 

Euskal Udalekuetako begirale izan zen Goñin, bederatzi urtez. 

2008an *Kalamuako parlamentua* izeneko mahai-jokoa kaleratu zuten Eibar.org elkartekoek, Eibarko historiak eta bizimodua ezagutzeko oka-jokua. Leirek galderak prestatzen eta zuzenketa linguistikoa egiten hartu zuen parte.

Durangoko zenbait euskaltzalek antolatzen duten Hitzez eta Ahotsez jendaurreko irakurraldian urtero parte hartzen du berak sortutako testua irakurriz. 

## Errekonozimenduak 
* 2022: Omenaldia Eibarreko Sagardo egunean. 

## Iruditegia 

File:Euskal Udalekuak - Goñiko udalekuak.jpg|Haur eta begiraleak Goñiko udalekuan, 1994
File:Axun Aierbe eta Leire Narbaiza.jpg|Axun Aierbe eta Leire Narbaiza
File:Eibar.org-en 10 urteurrenean eibartar batzuk.jpg|Eibar.org-en 10.urteurrenean
File:Kalamuako Parlamentua - Aurkezpena.jpg|Kalamuako Parlamentua
File:Leire Narbaiza eta Imanol Trebiño.jpg|Leire Narbaiza eta Imanol Trebiño
File:Mikel Larreategi Eibar.org.jpg|Eibar.org ikastaroa blogarientzat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leire Narbaizaren bloga, Kalamuatik Txargainera
* Leire Narbaiza Twitterren: @Txargain
* Marimaistra, bideoak.
* Iritzi artikuluak Argian
* Iritzi artikuluak Berrian
* "Hamaika desio utopiarako" Ataramiñe
* Elkarrizketa UEUn
* Leire Narbaiza Durangoko Azoka 2011
Ayaan Hirsi Ali

**Ayaan Hirsi Ali** (jaiotzez, **Ayaan Hirsi Magan**, Somalia, 1969) AEBetan bizi den ekintzaile politikoa eta intelektuala da, Somaliakoa jaiotzez, eta Herbehereetan bizi izandakoa. Musulman ohia da, eta ateismotik gogor kritikatzen du Islama. Bereziki emakumezko musulmanen eskubideen defendatzaile gisa agertu izan da, zenbait praktika salatuz: "ohorezko" hilketak, behartutako ezkontzak, haurren ezkontza, eta emakumezkoen sexu mutilazioa.

## Biografia 
1969an jaio zenean, bere aita, Hirsi Magan Isse, politikaria ezagun eta aktiboa zen Somalian; baina handik gutxira Siad Barre diktadorearen oposiziokoa izateagatik atxilotu egin zuten. 1977an espetxetik irtetean aita, familia herbesteratu egin zen, eta hurrengo urteak gehienbat Kenyan bizi izan zituzten.

1992an Herberehetara joan zen Ayaan Hirsi Ali, eta maila txikiko lan batzuen ondoren, holandesa ikasi eta unibertsitate karrera egin zuen (politikoan), Leidengo Unibertsitatean graduatuz 2000. urtean. Handik gutxira Herbehereetako politikan sartu zen VVD ezkerreko alderdiarekin, eta diputatu ere izan zen.

2000ko hamarkadan fedea galdu zuen Hirsi Alik, eta ateo deklaratu zen. 2004an Theo van Gogh zinegilearen film batean kolaboratu zuen, non islamiar fundamentalismoak emakumeak nola zapaltzen dituen kontatzen zen. Fundamentalistek Van Gogh mehatxatu zuten lehenbizi, eta 2006an hil egin zuen Mohammed Bouyeri islamista marokoar-holandarrak. Harrezkero, mehatxu terroristetatik babesteko segurtasun pertsonalarekin bizi da Hirsi Ali. Garai berean, polemika izan zen Herbeheretan, jakin baitzen Hirsi Aliren naziotasun eta asilo eskaerak ez zirela zuzen tramitatu, paper batzuetan datu okerrak eman zituelakoan Hirsi Alik.

2013an, Estatu Batuetara emigratu zuen.

## Oharrak 
## Erreferentziak
Ultra goi bereizmen

**Ultra goi bereizmena**, edota **UHDTV** eta **UHDV** (ingeleseko *Ultra High Definition TeleVision* eta *Ultra High Definition Video* izendapenen laburdurak), gaur egun 4K UHD eta 8K UHD bereizmenak barne hartzen dituen formatu digitalak dira. Lehenbizikoz, Japoniako NHK telebista kateak proposatu zuen.

## Kanpo estekak
Baigura (Areta)

**Baigura** Nafarroa Garaiko mendia da, 1474 metro ditu eta Aretako mendilerroan kokatuta dagoena, Aretako mendilerroaren mendebaldean dagoena, Aezkoa eta Urraul haranen artean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda
* Baigura

## Kanpo estekak 
* "Mendikat" webgunean.
* *luberri.net* webgunean
A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors

**A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors** (euskaraz *Amesgaiztoa Elm Kalean: Ametsen Gerlariak*) 1986ko Chuck Russell estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Heather Langenkamp, Patricia Arquette, Larry Fishburne, Priscilla Pointer, Craig Wasson eta Robert Englund aktoreek antzeztu zuten.

Wes Cravenek sortutako *A Nightmare on Elm Street sailaren* hirugarren filma da.

## Argumentua 
Elm Kaleko gertakariak jazo eta urte batzuetara, Nancy Thompson (Heather Langenkamp) gaztea amets eta loan espezialializatutako psikiatra batean bilakatu da, baina Freddy Krueger (Robert Englund) ere itzuli eta Nancyren gaixoen ametsetan agertzen hasi da.

Nancyk monstruoa geldiarazteko asmoz bere gaixoa guztiak elkartu eta beren ametsetan gaitasun bereziak garatu ditzaten irakatsiko die. Bat aztia izan liteke, bestea superindartsua, bestea borroka arteetako maisua...

## Aktoreak 
* Heather Langenkamp: Nancy Thompson
* Craig Wasson: Neil Gordon doktorea
* Robert Englund: Freddy Krueger
* Patricia Arquette: Kristen Parker
* Ken Sagoes: Roland Kincaid
* Rodney Eastman: Joey Crusel
* Jennifer Rubin: Taryn White
* Laurence Fishburne: Max Daniels (kredituetan Larry Fishburne)
* Bradley Gregg: Phillip Anderson
* Ira Heiden: Will Stanton
* Penelope Sudrow: Jennifer Caulfield
* Nan Martin: Amanda Krueger/Mary Helena
* John Saxon: Donald Thompson tenientea
* Priscilla Pointer: Elizabeth Simms doktorea
* Clayton Landey: Lorenzo
* Brooke Bundy: Elaine Parker
* Dick Cavett: Bere burua antzeztuz
* Zsa Zsa Gabor: Bere burua antzeztuz
* Stacey Alden: Marc erizaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Irlandako Tudor errekonkista

**Irlandako Tudor errekonkista**, XVI. mendean, Tudor dinastiaren agintaldian, Ingalaterrako Erresumak burututako Irlandako konkista izan zen. Aurrez, 1530eko hamarkadan Silken Thomas, Kildareko dukearen matxinadak porrot egin ondoren, Irlandako Parlamentuaren estatutuaren bidez Henrike VIII.a Ingalaterrakoa Irlandako errege izendatua izan zen. Horrek aurreko berrehun urteetan zehar ingeles monarkia Irlandan galtzen joan zen autoritatea berrezartzen lagundu zuen.

Aldi honek 60 urte iraun zituen, negoziaketa aldiak eta militar kanpainak txandakatuz.

Azkenean, 1603an Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoak herrialde osoaren kontrola bereganatu eta bere Kontseilu pertsonala Dublin hirian ezarri zuen.

1607an Kondeen ihesaldiak ingelesen nagusitza Irlandan oraindik eta gehiago areagotu zuen.

## Kanpo estekak
Naqsh-e Jahan plaza

**Naqsh-e Jahan plaza** (, ), baita ere **Meidan Emam**, Isfahan hiriko erdigunean dagoen plaza bat da 1598 eta 1629 artean eraikia, leku historiko garrantzitsua da gaur egun, eta UNESCOren Gizateriaren Ondare izendatua dago. Plaza handia da: 160 m zabal eta 560 m luze, (hau da 89.600 m2 luze-zabal). Batzuetan *Xah plaza* edo *Imam plaza* ere deitzen zaio.

Plazaren inguruan safavien garaiko eraikinak daude: hegoaldean Xah meskita dago, mendebaldean Ali Qapu jauregia, ekialdean Lotf Allah xekearen meskita eta iparraldean Keisaria atea, Bazar Handiko sarrera nagusia.

## Historia 
[thumb|ezkerrera|XIX. mendeko plazaren marrazkia, Pascal Coste frantziar arkitektoarena, 1839an Frantziako enbaxadarekin [Persiara eginiko bidaian.]]

1598an, Abbas I.a xahk Persiako hiriburua lekualdatu zuen, Qazvin utzi eta Ispahan oasian ezarri, eta horrela bihurtu zen erregeren bizileku, merkataritza gune, erlijio zentro eta kultura toki. Zayandeh rud ibaiak ureztatua, eremu zabal eta lehorrean, kokapen egokia zen erasoengandik babesteko, batez ere otamandarrenak, safavidoen etsai porrokatuak, eta era berean Pertsiar Golkoaren kontrola areagotzeko, merkataritza itsasbide garrantzitsu bihurtua holandar eta Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiarentzat.

Hirigintza proiektu handi hau Bahai xekeak bururatu omen zuen, zeina kontzentratu zen Xahren egitasmoaren bi elementutan: Txahar bagh ("lau lorategi") hiribidea, Isfahango hiribide historikoa erakunde garrantzitsuz inguratua, eta Naqsh-e Jahan plaza.

Naqsh-e Jahan plazaren asmamendua da gorteko hiru botereak elkartzea: apaizeria (Xahren meskitak ordezkatua), merkatariak (Bazar Handiak ordezkatua) eta Xah bera (Ali Qapu jauregia ordezkatua).

thumb|320px|erdian|Ali Qapu jauregia.
thumb|erdian|320px|Xah meskita.
thumb|erdian|320px|Ikuspegi orokorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aretako mendilerroa

**Aretako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Baigura mendia da, 1.474 metrorekin.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
# Baigura, 1.474 m 
# Motxorro, 1.442 m 
# Borrokoxko, 1.395 m 

# Baigura, 1.474 m 
# Motxorro, 1.442 m 
# Borrokoxko, 1.395 m 
# Ezpondarri, 1.386 m 
# Maitza, 1.376 m 
# Arnatzu, 1.366 m 
# Menditxusi, 1.347 m 
# Araxamendi, 1.338 m 
# Urdinaga, 1.317 m 
# Bizkailuz, 1.308 m 
# Aezkoargain, 1.287 m 
# Lutoa, 1.284 m 
# Belaunegia, 1.283 m 
# Aginaga, 1.276 m 
# Olotoki, 1.271 m 
# Borrotxulo, 1.265 m 
# Learpuru, 1.257 m 
# Aritzgaña, 1.246 m 
# Errezlanda, 1.233 m 
# Egiluzea, 1.226 m 
# Errezlanda Mendibaldea, 1.222 m 
# Illarbeltz, 1.217 m 
# Arlazuria, 1.215 m 
# Bozporro, 1.204 m 
# Bezea, 1.195 m 
# Beiegu, 1.193 m 
# Buruntzelai, 1.184 m 
# Beortea edo Aldu, 1.179 m 
# Santa Ageda, 1.173 m 
# La Raja, 1.170 m 
# Baxa, 1.166 m 
# Txanagra, 1.165 m 
# Jaun Done Mikel, 1.162 m 
# Larreki, 1.154 m 
# Olbidea, 1.148 m 
# Ollarze, 1.147 m 
# Mendizorrotz, 1.145 m 
# Santa Cruz, 1.145 m 
# Albitzarra, 1.143 m 
# Gurutxaga, 1.108 m 
# Ilungaztelua, 1.093 m 
# Santa Agata, 1.087 m 
# Txindargaña, 1.086 m 
# Udi, 1.083 m 
# Atzarte, 1.079 m 
# Lube, 1.078 m 
# Olagaña, 1.069 m 
# Kapustan, 1.067 m 
# Urrizkain, 1.062 m 
# Ekiluzea, 1.057 m 
# Maule, 1.053 m 
# Urroa, 1.053 m 
# Arburua, 1.037 m 
# Jakoistigaña, 1.036 m 
# Mendibeltz, 1.016 m 
# Saioki, 1.014 m 
# Udiartea, 1.007 m 
# Iturreta, 998 m 
# Betatugaña, 994 m 
# Irugain, 983 m 
# Arazeki, 978 m 
# Garardoia, 956 m 
# Santa Engracia, 956 m 
# Zalduzkaraia, 935 m 
# Txutxurrondo, 932 m 
# Burualdea, 922 m 
# Lezagaña, 884 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Maximum Overdrive

**Maximum Overdrive** (euskaraz *Gainkarga Gorena*) 1986ko Stephen King estatubatuar idazle eta zinema zuzendariak idatzi eta zuzendutako umore beltzeko beldurrezko film bat da. Stephen Kingek idatzitako *Night Shift* (“Gaualdea") istorio bildumako *Trucks* ("Kamioiak") kontakizun laburrean oinarritua dago.

Emilio Estevez, Pat Hingle, Laura Harrington eta Yeardley Smith aktoreek antzeztu zuten.

Soinu banda AC/DC australiar hard rock taldearen *Who Made Who * (1986, "Nork Egin Zuen Nor") diskako abestiek osatu zuten.

## Argumentua 
1986ean, eta hiru egunez, Lurra kometa misteriotsu baten eraginpean dago, itxuraz kaltegabea dirudien arren, makinei berezko bizia emango die, eta ondorioz, gauza bitxiak egiten hasiko dira.

Hasiera batean, arazoak txikiak dirudite: gasolina ponpak funtzionatzentik utzi dute, bideo-jokoak erabat kontroletik kanpo gelditu dira, eta freskagarri makinek gorderik dituzten latak kontrolik gabe itzultzen dituzte.

Laister, erasoak larriagoak izango dira, eta jada ez da leku segururik egongo, tartean, Ipar Carolinako Wilmington hiriaren kanpoaldean dagoen Dixie Boy kamiolarientzako geldigunea bera, bertan bezeroak nahiz langileak makina beldurgarri hauei borroka irabazten saiatuko dira. Geldigune honetako sotoan gorderik zeuden armak harturik, Bill Robinson (Emilio Estevez) langile eta preso ohiak azken ahalegin batean itsaso irekiera eramango duen ihesaldi bati ekingo dio, bere burua, bere taldea eta gizateria osoa bera salbatzeko asmoz...

## Aktoreak 
* Emilio Estevez: William "Bill" Robinson
* Pat Hingle: Bubba Hendershot
* Laura Harrington: Brett Graham
* Yeardley Smith: Connie
* John Short: Curtis
* Ellen McElduff: Wanda June
* Frankie Faison: Handy
* Leon Rippy: Brad
* Christopher Murney: Camp Loman
* J. C. Quinn: Duncan Keller
* Holter Graham: Deke Keller
* Barry Bell: Steve Gayton
* Patrick Miller: Joey
* J. Don Ferguson: Andy
* Giancarlo Esposito: Bideo grabatzailea
* Stephen King: ATM gizona (kameoa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zhang Ziyi

**Zhang Ziyi** (; Pekin, 1979) txinatar aktorea da.

Dantza ikasten hasi zen, interpretaziora zuzendu aurretik bere urratsak.

Bere agerpen inportante batzuk zinean izan dira honako filmetan:

* *The Road Home* (1999). Arte dramatikoa ikasten ari zela Pekinen, Zhang Yimou zuzendari ospetsuak aukera eman zion film honetako rol bat betetzeko.
* *Crouching Tiger, Hidden Dragon* (2000), zeina 10 Oscar saritarako izendatu zuten.
* *Rush Hour 2* (2001).
*
* *House of Flying Daggers* (2004). Wuxia film honetan, soinu-bandan ere parte hartu zuen, antzinako txinatar poema bat (*Jia Rén Qu* 佳人曲, *Edertasunaren kantua*) berak abestu baitzuen.
* *Memoirs of a Geisha* (2005). Honetan kritikak jaso zituen, japoniar baten rolean txinatarra aritzea desegokitzat jo baitzuten batzuek.
* *Hero* (2002), beste wuxia film bat, berriro Zhang Yimourekin, *eta* Tony Leung izarrarekin batera.
* *Purple Butterfly* (2003), avant-garde drama Cannesko Zinemaldian lehiatu zena.
* *2046* (2004), Wong Kar-wai-ren drama erromantikoa.

## Erreferentziak
The Warriors (filma)

**The Warriors** (euskaraz *Gerlariak*) 1979ko Walter Hill estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta thriller film bat da. Sol Yurick idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago, eta hau era berean, Xenofonte greziar historialariaren * Anabasia* idazlan klasikoan.

Michael Beck, David Patrick Kelly, David Harris, James Remar, Thomas Waites, Dorsey Wright, Brian Tyler eta Deborah Van Valkenburg aktoreek antzeztu zuten.

Denboraren poderioz, kultuzko filma bilakatu da, eta beregan oinarritutako komikiak nahiz bideo-jokoa ere argitaratu dira.

## Argumentua 
1970eko hamarkadaren bigarren erdia, New York. Hiriko kale zuloetan itzelezko gudua jazotzera doa.

Gaueko gudarosteek, kale talde ezberdinetako 100.000 kideez osatuak, hiriko polizia kopuru osoa laukoizten dute. Kalte talde boteretsuena den Gramercy Riffs taldeko Cyrus (Roger Hill) buruak gainontzeko hiriko talde guztiak Van Cortlandt parkean bildu eta hiria bereganatzea proposatuko die, talde gehienek proposamena txalotu ko dute, baina desados dagoen Rogues taldeko Luthe (David Patrick Kelly) buruzagiak Cyrus tiroz hilko du.

Bidegabeki, Lutherrek bere hilketaren errudun Warriors talde arerioaren kideak egingo ditu, eta haien buru den Cleo (Dorsey Wright) kolpeka hilko du.

Ondorioz, Warriors taldearen Swan (Michael Beck) buruzagi berriak taldearen ardura hartuko du.

Warriors taldeko kideek hiriaren iparraldean dagoen eta taldeen arteko bilera burutu den Bronx auzotik beren eremua den hegoaldeko Coney Island auzorako oinezko 48 kilometroko itzulerako bideari ekin beharko diote, saiakera horretan eta hiri ohianeko beste talde etsaien eremuak zeharkatzen dituzten bitartean, beren biziraupenarengatik borrokatu eta leialtasunaren esanahia zein den ikasteko astia izango dute.

## Aktoreak 
* Michael Beck ... Swan
* James Remar .... Ajax
* Dorsey Wright ... Cleon
* Brian Tyler ... Snow
* David Harris ... Cochise
* Tom McKitterick ... Cowboy
* Marcelino Sánchez ... Rembrandt
* Terry Michos ... Vermin
* Thomas G. Waites ... Fox
* Deborah Van Valkenburgh ... Mercy
* Roger Hill ... Cyrus
* David Patrick Kelly ... Luther
* Lynne Thigpen ... D.J.
* Ginny Ortiz ... Dendako neska
* Mercedes Ruehl ... Emakumezko polizia
* John Snyder ... Gasolindegiko gizona

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Leitariegosko mendatea

**Leitariegosko mendatea** (; ) Kantauriar mendikateko mendatea da. Itsas mailatik 1.525 metroko garaieran dago. AS-213 eta LE-497 errepideek zeharkatua, Leóngo probintziako Villablino eta Asturiasko Cangas del Narcea udalerrien artean dago.

Bere inguruan Leitariegosko eski-estazioa du.

## Kanpo estekak
Payaresko mendatea

**Payaresko mendatea** (asturieraz eta leoneraz: *puertu de Payares*; ) Kantauriar mendikateko mendatea da. Itsas mailatik 1.378 metroko garaieran dago.  **&nbsp;N-630&nbsp;** errepideak zeharkatua, Leóngo probintziako Villamanín eta Asturiasko Ḷḷena udalerrien artean dago.

Inguruan Valgrande-Payares eski-estazioa du. Espainiako Itzuliak askotan pasa du bertatik, hona hemen aurrekoak bere tontorrean:

## Kanpo estekak
Novarako gudua

**Novarako gudua** iparraldeko Italian dagoen Novara hiritik gertu egindako hiri gudu dira:

* Novarako gudua (1500), Frantzia eta Milan artekoa;
* Novarako gudua (1513), Santa Liga eta Frantzia artekoa;
* Novarako gudua (1849), Austriar Inperioa eta Sardiniako Erresuma artekoa.
Hoyomenorreko mendatea

**Hoyomenorreko mendatea** () Kantauriar mendikateko mendatea da. Itsas mailatik 362 metroko garaieran dago.  errepideak zeharkatua, Ampueroko Regada eta Guriezoko El Puente herrien artean dago.

Mendateak Asón eta Agüera ibaien arro hidrografikoak banatzen ditu.

## Kanpo estekak
Piedrasluengasko mendatea

**Piedrasluengasko mendatea** () Kantauriar mendikateko mendatea da. Itsas mailatik 1.355 metroko garaieran dago. CL-627 eta CA-184 errepideek zeharkatua, Palentziako probintziako Cervera de Pisuerga eta Kantabriako Polaciones udalerrien artean dago.

Oso flora berezia du, pagadi handiak eta baita bertoko endemismoa den *Echium cantabricum* boraginazeoa.

## Kanpo estekak
Carralesko mendatea

**Carralesko mendatea** () Kantauriar mendikateko mendatea da. Itsas mailatik 1.015 metroko garaieran dago.  **&nbsp;N-623&nbsp;** errepideak zeharkatua, Burgosko probintziako Alfoz de Bricia eta Valle de Valdebezana eta Kantabriako Valderredible udalerrien artean dago.

Oso leku estrategikoa da. Castro izeneko haitzak mendatea kontrolatzen du. Haitzaren izena bertako kastrotik datorkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tremors (filma)

**Tremors** (euskaraz *Dardarak*) 1990eko Ron Underwood estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Kevin Bacon, Fred Ward, Finn Carter, Michael Gross eta Reba McEntire aktoreek antzeztu zuten.

Jarraipen ugari izan ditu: *Tremors 2: Aftershocks* (1996), *Tremors 3: Back to Perfection* (2001), *Tremors 4: The Legend Begins* (2004), *Tremors 5: Bloodlines* (2015) eta *Tremors: A Cold Day in Hell* (2018), bai eta *Tremors: The Series* telesaila ere.

## Argumentua 
AEB, Nevada. Basamortuan dagoen Perfection udalerriaren lurzoruaren azpian zeozer gertatzen ari dela dirudi. Telefono lineak eta errepideak etenik gelditzean, herritarrak izutzen hasiko dira, basamortuaren hondarpean bizirik dagoen eta edonor hiltzen duen izaki izugarri bat dagoela adierazten duten gertakariak jazotzen hasiko baitira.

## Aktoreak 
* Kevin Bacon: Valentine McKee
* Fred Ward: Earl Bassett
* Finn Carter: Rhonda LeBeck
* Michael Gross: Burt Gummer
* Reba McEntire: Heather Gummer
* Bobby Jacoby: Melvin Plug
* Charlotte Stewart: Nancy Sterngood
* Tony Genaro: Miguel
* Ariana Richards: Mindy Sterngood
* Richard Marcus: Nestor Cunningham
* Victor Wong: Walter Chang
* Sunshine Parker: Edgar Deems
* Michael Dan Wagner: Fred Zaharra
* Conrad Bachmann: Jim Wallace doktorea
* Bibi Besch: Megan Wallace
* John Goodwin: Howard
* John Pappas: Carmine

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Bartolomeko eskailerak (Gasteiz)

Gasteizko **San Bartolomeko eskailerak** Alde Zaharrean daude.

## Kokapena 
Aihotz plazan hasten dira eta Goiuri kaleraino iristen dira. 47 eskailera-maila dira.

## Luzera 
10 metro inguruko luzera du. Desnibela 4 metrokoa da. Ez dauka ataririk.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887an erabaki zen izen hau ematea eskailerei, hemen baitzegoen San Bartolome atea, Gasteiz hiribulduaren lehen hiru kaleetara (Frai Zacarias, Eskola eta Santa Maria) sartzeko tokia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Southern Comfort (1981eko filma)

**Southern Comfort** (euskara z * Hegoaldeko Erosotasuna*) 1981eko ekintza eta thriller film bat da. Keith Carradine, Powers Boothe, Fred Ward, T. K. Carter, Franklyn Seales eta Peter Coyote aktoreek antzeztu zuten.

*Deliverance* (1972) filmaren argumentuaekin antzekotasun handia du.

## Argumentua 
AEB, Louisiana. Louisianako Goardia Nazionaleko Armadako bederatzi soldaduz osatutako talde bat zingiretan maniobrak egiten daudela gertakari odoltsu bat eragingo dute. Hortik aurrera, bertako Cajun jende oldarkorrak soldaduak banan-bana hiltzen joan eta soldadu taldeak beren biziraupenarengatik haien aurka borrokatu beharko da.

## Aktoreak 
* Keith Carradine: PFC Spencer
* Powers Boothe: Charles Hardin kaporala
* Fred Ward: Lonnie Reece kaporala
* Franklyn Seales: PFC Simms
* T. K. Carter: Tyrone Cribbs soldadua
* Lewis Smith: Stuckey soldadua
* Les Lannom: Casper sarjentua
* Peter Coyote: Crawford Poole sarjentua
* Alan Autry: "Entrenatzaile" Bowden kaporala (edota Carlos Brown)
* Brion James: Cajun tranpa-jartzailea
* Sonny Landham: Ehiztaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lanpa halogeno

thumb|eskuinera|Lanpara halogenoa.
thumb|upright|Xenon lanpara halogenoa (105 W) eta E27 oin hariduna.
**Bonbilla halogenoa** ala **anpoila halogenoa**, tungsteno filamentua, gas geldoa eta halogeno kopuru txiki bat (iodoa edo bromoa) dituen bonbilla goriaren garapen bat da.

Filamentu eta gasak oreka kimiko batean daude, filamentuaren errendimendua hobetu eta bere bizitza erabilgarria areagotuz. Beira kuartzoaren konposatu batez ordezkatzen da, holau ziklo halogenoa gauzatzeko beharrezkoa den tenperatura altua (482º F) jasateko gai da. Honek gainera potentzia handiagoa duten bonbilla txikiagoak ahalbideratzen ditu). Bonbilla hauetako batzuk tentsio baxuan lan egiten dute (adibidez, 12 volt), horregatik beren funtzionamendurako transformadoreak behar dituzte.

Bonbilla halogenoek bonbilla goriek baina errendimendu zertxobait hobeagoa dute (18,22 lm/W) eta beren bizitza erabilgarria 2000-4000 orduko funtzionamendura irits daiteke.

## Kanpo estekak
Mohammed Zahir Shah

**Mohammed Zahir Shah** (, ; Kabul, 1914ko urriaren 15a – *ibidem*, 2007ko uztailaren 23a) azken Afganistango erregea izan zen. 1973an errepublika izarri zen bere lehengusu Mohammed Daoud Khan printzeak egin zuen estatu kolpe batez.

## Kanpo estekak
Fin lorategia

**Fin lorategia** ( *Bagh-e Fin*) Kaxan hirian kokatua, Iran, persiar lorategi historiko bat da. Barnean Kaxango Fin bainua du, non Amir Kabir, Qajar dinastia kantzillerra, hil zuten erregeren aginduz 1852an. Lorategia, 1590an amaitua, dirauen Irango lorategi antzinakoena da.

2011ko uztailaren 18an, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Egitura 
Lorategia 2,3 ha luze-zabal da eta eremu nagusiaren inguruan harresiak ditu lau dorre borobilekin. Garai bereko beste persiar lorategietan bezala, ura modu ugaritan agertzen da Fin lorategian. Ur-horniketa inguruko mendietako iturri batetik dator, eta presioa hain du handia ezen lorategian ez da ponpa mekanikorik behar ura ren zirkulazioa ziurtateko kanal, urmael eta iturrietan.

Lorategian altzifre ugari daude eta baita ere garai askotako eraikuntzak, oro hay Safavi, Zandiyeh eta Qajar dinastiakoak.

Jardín de Fin, Kashan, Irán, 2016-09-19, DD 13.jpg
Jardín de Fin, Kashan, Irán, 2016-09-19, DD 15.jpg|*Kuxak* eraikuntza lorategiaren erdigunean dago.
Jardín de Fin, Kashan, Irán, 2016-09-19, DD 16.jpg|*Kuxak* eraikuntzaren sabaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alkurrunzko mendilerroa

**Alkurrunzko mendilerroa** edo **Alkurruntz-Legateko mendilerroa** Nafarroan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Alkurruntz mendia da, 934 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Alkurruntz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Alkurruntz, 934 m. (Alkurruntz / Legate)
# Legate, 870 m (Alkurruntz / Legate)
# Larrondo, 853 m (Alkurruntz / Legate)

# Alkurruntz, 934 m (Alkurruntz / Legate)
# Legate, 870 m (Alkurruntz / Legate)
# Larrondo, 853 m (Alkurruntz / Legate)
# Aizkoz, 844 m (Alkurruntz / Legate)
# Ezkitz, 831 m (Alkurruntz / Legate)
# Atxuela, 828 m (Alkurruntz / Legate)
# Betarteko Haitzak, 823 m (Alkurruntz / Legate)
# Urruspil, 822 m (Alkurruntz / Legate)
# Unboto, 802 m (Alkurruntz / Legate)
# Larro, 786 m (Alkurruntz / Legate)
# Arburu, 752 m 
# Larratzu, 749 m  (Legate)
# Oiarmuno, 689 m (Alkurruntz / Legate)
# Arregiko Kaskoa, 657 m  (Legate)
# Bular, 647 m (Alkurruntz / Legate)
# San Fermingo Harria, 637 m (Alkurruntz / Legate)
# Bagatxeta, 621 m (Alkurruntz)
# Bagordiko Kaskoa, 619 m (Alkurruntz / Legate)
# Mendabio, 607 m 
# Altzola, 604 m (Alkurruntz)
# Zurbide, 602 m (Alkurruntz)
# Amezti, 598 m 
# Zapitor, 587 m 
# Muno, 556 m (Alkurruntz)
# Elordi, 546 m (Alkurruntz)
# Mendixaar, 519 m (Alkurruntz)
# Ameztiko Kaskoa, 508 m (Alkurruntz / Legate)
# Munoa, 454 m  (Legate)
# Muno, 433 m (Alkurruntz)
# Aintsoro, 425 m 
# Arbera, 353 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Mohammed Daoud Khan

**Mohammed Daoud Khan** (Kabul, 1909ko uztailaren 18a – ibidem, 1978ko apirilaren 28a) Afganistango printze eta politikaria izan zen. Afganistango lehen presidentea, 1978an hil egin zuten estatu kolpean.
Emak Bakia baita (2012ko filma)

***Emak Bakia baita*** (2012) Oskar Alegria zuzendari euskaldunak 2012an egindako film dokumentala da, bere bide artistikoko lehen film luzea.

Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi sailean estreinatu zen, eta kritika bikainak eskuratu zituen. Gerora, munduko 70 zinema-jaialditan ere erakutsi du Alegriak, bai eta 15 sari jaso ere. Gainera, hamahiru hizkuntzatara itzuli da; besteak beste, persierara eta albanierara.

## Filmaren egikera 
Dokumentalaren ardatza Man Rayren 1926ko *Emak Bakia* filmean ageri den etxearen bilaketa da; lan gaitza, kontuan hartuta Rayk etxearen hiru plano baino ez zituela erakutsi bere filmean: ate nagusia, leiho baten bi zutabe eta gertuko kostaldearen zati bat. Horregatik, 2016ko *Emak Bakia baita* filmaren zuzendariak beste informatzaile batzuen laguntza beharko du etxea bilatzeko, hala nola zoria eta haizea, Alegriaren beste lan batzuetan ere agertzen diren bi elementu.

thumb|ezkerrera|Emak Bakia etxea, Bidarten.

Emak Bakia etxea Lapurdiko kostaldeko muino batean dago, Getaria eta Bidarte artean, *Parlamentia* deitzen zaion tokian; izan ere, garai batean, balea-kontuak hitz egiten ziren bertan. Horrela mintzo da Alegria tokiari buruz: "Behin pentsatu nuen Emak Bakia ez beste etxeekin ere pelikulak egitea; Parlamentiatik atera gabe hogei pelikula filmatzea; *Parlamentwood* bat sortzea. Etxe guztiek badute zerbait".

Dokumentala egiteko prozesuari dagokiolarik, ezinbestekoak izan zaizkion bi ikuspegi aipatzen ditu Alegriak, poesiarena eta kazetariarena: "Kazetaritza ikasi dut eta kazetari moduan ekin nion etxea bilatzeari, artxibotan begiratzen, galdetzen… Baina lan horrek ez zizkidan erantzunak ematen, eta, azkenean, kazetariak artistari eman zion lekukoa, poesia eta magia horrek urrutira eraman zaitzakeelako. Kazetaria eta artista eskua emanda doaz film honetan, poesia hutsa gehiegi aldendu daitekeelako istoriotik".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anonymous (2011ko filma)

**Anonymous** (euskaraz *Anonimo*) 2011ko Roland Emmerich alemaniar zinema zuzendariak zuzendu eta John Orloff gidoigileak idatzitako drama film bat da. Rhys Ifans, Vanessa Redgrave, Joely Richardson, David Thewlis, Xavier Samuel, Sebastian Armesto, Rafe Spall, Edward Hogg, Jamie Campbell Bower, Mark Rylance, Trystan Gravelle eta Derek Jacobi aktoreek antzeztu zuten.

Film honek Edward de Verde, Oxfordeko 17. kondea zenak William Shakespeare antzerkigilearen idazlan guztiak anonimoki idatzi izanaren hipotesia iradokitzen du.

Tudor dinastiaren garaiko Londres hiriaren ikuspegiak ordenagailu bidezko efektu bereziekin moldatu ziren.

## Argumentua 
XVI. mendea, Elisabetar Londres. Mendeetan zehar, akademiko eta idazle handiek, Mark Twain eta Charles Dickensetik hasi eta Henry James eta Sigmund Freud arte, honako galdera egin dute: Nor zen usadioz William Shakespearenak direla esan ohi diren idazlanen egilea?

Gai honi buruz liburu eta hipotesi ugari idatzi dira, horien artean Anonymous filmak eskeintzen duena.

Elisabetar Ingalaterra azpijoko, gortesauen arteko legezkanpoko amodio eta botere egarria zuen noblezia batek bultzaturiko konspirazioen garaia izan zen; eta guzti hori lekurik ezustekoenean islatzen zen: londrestar antzerkia.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Emak Bakia (argipena)

**Emak Bakia** izenak hainbat adiera du:

* **Emak Bakia etxea**, Bidarteko eraikin bat da, Errumaniako estilo arkitektoniko batean eraikia 1912. urtean.
* **Emak Bakia**, 1926an Man Rayk egindako film esperimentala da.
* **Emak Bakia baita** 2012an Oskar Alegriak zuzendutako film dokumentala da.
* **Emak Bakia Baita** 20. mendearen azken laurdenean osatutako literatura argitaldari euskalduna da.
Emak Bakia (etxea)

**Emak Bakia etxea** Lapurdiko kostako muino batean dagoen jauregi erako etxea da. Getaria eta Bidarte artean dago, Bidarteko udalerriaren barruan, Parlamentua hondartzaren parean.

## Historia eta ezaugarriak 
Grégoire Gradisteanu Errumaniako aristokrataren enkarguz eraiki zen 1912. urtean, eta Errumaniako estilo jakin batean (Brâncovenesc esaten zaiona) eraiki zen arren, inguruko ohitura etxeei euskarazko izena ematea zelakoan, Gradisteanuk *Emak Bakia* aukeratu zuen, lasai utz zezaten nahiko baitzuen.

1926an Man Rayk film esperimentala egin zuen etxearen izenarekin, eta etxearen hiruzpalau plano agertzen diren arren, ez dago etxearen kokapenaren pista zuzenik filmean. Gai horri eutsi zion Oskar Alegria zinemagileak 2012an beste film dokumental bat egiteko: Emak Bakia baita. Film honetan Gradisteanuaren biloba agertzen da, emakumezko edadetu bat, 94 urteko printzesa alemana nonbait.

21. mendean, Frantziako enpresa bateko enplegatuen oporraldietarako erabiltzen da etxea, baina beste bezero batzuek ere aloka dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak