open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sofia Dorotea Brunswick-Lüneburgekoa

**Sofia Dorotea Brunswick-Lüneburgekoa** (Celle, 1666ko irailaren 15a - Ahlden, 1726ko azaroaren 13) Jurgi Gilen Brunswick-Lüneburgekoa eta Éléonore Desmier d'Olbreuseren alaba zen. Alaba ilegitimo gisa jaioa, bere gurasoak jaiotzaren ostean ezkondu ziren. 1674an ama Harburgeko Anderea eta Wilhelmburgeko kontesa izendatu zuten, Sofia Doroteak ere izango zituen tituluak.

Bere gurasoen ezkontza ez zen ongi ikusi Lüneburgeko lurralde guztiak ezkontzekin berriro batu nahi zituen familiaren aldetik. Sofia Dorotea alaba bakarra izanda, bere aitaren lurralde oinordekoa zen, 1680tik aurrera bere aitak Brunswick-Lüneburgeko oinordekoa zela onartu baitzuen. Horregatik bere ezkontza Jurgi Luis Brunswick-Lüneburgekoarekin adostu zen, konderria familiaren esku gera zedin. Ezkontza ez zen eurentzat ona izan, Sofia Dorotea familiak gaizki ikusten zuelako.

Sofia Doroteak Filipe Kristobal Königsmarckekoa ezagutu zuen, eta honek Hannoverretik ihes egiten saiatzen lagundu zion birritan. 1694an kontea erail zuten, ziurenik Sofia Dorotearen senarraren enkarguz, eta dibortzioa eskatu zuen. Sofia Dorotearen aitaren eskariz, Ahldeneko gazteluan gartzelaratu zuten, bere seme-alabak ikusi gabe. Bertan eman zituen 30 urte.

1714an bere senarra Erresuma Batuko errege izendatu zuten, Ana Erresuma Batukoa hil zelako seme-alaba bizirik utzi gabe. Bere aurretik beste 50 pertsona zeuden zerrendan, baina guztiak ziren katoliko eta Jurgi protestantea zen, beharrezkoa Erresuma Batuko tronoa eskuratzeko. Sofia Dorotearekin izandako semea Jurgi II.a Erresuma Batukoa izan zen, eta alaba Sofia Dorotea Hannoverkoa Prusiako Erresumako erregina.
Eduvigis Leonor Holstein-Gottorp

**Eduvigis Leonor Holstein-Gottorpekoa** (; Schleswig, 1636ko urriaren 23a - Stockholm, 1715eko azaroaren 24a) Suediako erregina ezkontidea izan zen, Karlos X.a Gustavo Suediakoaren emaztea. Frederiko III.a Holstein-Gottorpekoaren eta Maria Elixabete Saxoniakoaren alaba zen. Bi familiek Holstein-Gottorp eta Suediaren arteko aliantza egin nahi zutela eta, ezkondu egin zituzten.

Karlos X.a Gustavoren heriotzarekin Eduvigis Leonor izan zen, Suediako Parlamentuaren baimenarekin, bere seme Karlos XI.aren erregente, 1660tik 1672ra. Ondoren ere erregina alargunak harreman ona mantendu zuen bere semearekin, eta gortean paper garrantzitsua jokatu uzen. Holstein-Gottorp eta Danimarkaren arteko etsaitasuna zela eta Eduvigis Leonor eta bere erraia Ulrika Leonor Danimarkakoaren arteko harremanak zailak izan ziren. Bere seme Karlos XI.a Eduvigis Leonor baino lehenago hil zen, eta bere biloba Karlos XII.a Suediakoaren eregentzia berriro hartu zuen.

Artearen maitalea, hainbat margolariren lanak eksatu zituen jauregi ezberdinak dekoratzeko.
Sofia Dorotea Hannoverkoa

**Sofia Dorotea Hannoverkoa** (Schloss Herrenhausen, Hannover, 1687ko martxoaren 16a - Berlin, Prusiako Erresuma, 1757ko ekainaren 28a) Jurgi I.a Erresuma Batukoaren (jaio zenean, Jurgi Luis Brunswick-Lüneburgekoa gisa ezaguna) eta Sofia Dorotea Brunswick-Lüneburgekoaren bi seme-alabetatik gazteena zen. Frederiko Gilen I.a Prusiakoarekin ezkondu eta gero Prusiako Erresumako erregina ezkontidea izan zen, eta Frederiko II.a Handiaren ama izan zen.

## Biografia 
1694an bere gurasoak bereiztu ziren eta berak eta bere anaiak ez zuten berriro ere ama inoiz ikusiko. Sofia Palatinatukoa amonaren etxean hazita, bertan ezagutu zuen bere lehengusu Frederiko Gilen. Biak, txikitatik, harreman txarra izan zuten. Hala ere 1706ko azaroaren 28an ezkondu zituzten. Euren arteko harremana txarra izan zen hasieratik, eta Frederiko Gilenek dibortzioa eskatzea pentsatu zuen ezkondu eta urtebetera.

Senarra 1713an izendatu zuten Prusiako errege eta Sofia Dorotea erregina. Frederiko Gilenek Sofia Dorotea eta bere semeak jipoitzen zituen, eta beldurren bizi ziren. Frederiko Gilenek ez zuen onartzen Sofiak bere seme Frederiko Amelia Sofia Erresuma Batukoarekin ezkondu nahi izatea edo euren alaba Gilemina Frederiko Erresuma Batukoarekin ezkondu nahi izatea, biak zirelako bere anaia Jurgi II.aren semeak. Bere seme-alabak erregearen presentziarik gabe ikustea debekatu zien, eta hauek sekretuan egiten zizkioten bisitak. Sofia Doroteak harreman handia mantendu zuen bere seme Frederikorekin, baita gortea utzi eta gero.

Artea, zientzia, literatura eta moda gustoko zituen, baina bere senarrak ez zion uzten inongo erabakietan parte hartzen, bere ustetan emakumeek bakarrik umezaintzara dedikatu behar baitziren. Bizitza osoan zehar tratu txarrak jasan zituen, pribatuak zein publikoak, ahalik eta bere amaren aldetik hiru milioi jaso zituen arte. Frederiko Gilenek ikusi zuenean ezin zuela diru hori jaso, berriro bueltatu zen ohiko portaerara.

1757ko ekainaren 28an hil zen, 70 urte zituela.
Jamaica Kincaid

**Jamaica Kincaid,** jaiotzaz **Elaine Cynthia Potter Richardson** (Saint John’s, Antigua, Antigua eta Barbuda, 1949ko maiatzaren 25a) idazlea eta lorezaina da. Eleberriak, saiakerak eta lorezaintzako liburuak idatzi ditu, beti ingelesez. Antigua eta Barbudan jaioa, egun Estatu Batuetako bizi da. Vermont estatuko North Bennington herrian izaten da, udan; eta Afrikar eta Afro-amerikar Ikerketetako irakaslea da Harvard Unibertsitatean, ikasturte garaian.

## Bizitza 
Jamaica Kincaid **Elaine Potter Richardson** izen-deiturez jaio zen, Antigua uharteko Saint John's hirian, 1949ko maiatzaren 25ean. Baliabideen aldetik pobre samarra batean hazi zen. Ama kulturaduna eta etxekoandrea zuen; eta aitaordea, zurgina. Guraso horiekin bizi izan zen 1965 arte, eta britainiar hezkuntza koloniala jaso zuen (1981ean lortu zuten Antigua eta Barbudak erabateko independentzia). Bederatzi urte zituela, bere hiru nebaordeak jaio ziren, eta amarekin zuen harreman ona okertzen hasi zen.

Hamasei urte zituela amak eskolatik atera zuen Jamaica lanean hasi eta familia mantentzen laguntzeko, hirugarren anaia jaio  eta aita gaixo zegoelako. 1966an hamazazpi urte zituela, New Yorkera  bidali zuten haurtzain. Baina Jamaicak dirua bidaltzeari utzi eta familiarekin harremanak hautsi zituen. Handik gutxira bere benetako bokazioari heldu zion eta idazten hasi zen *Ingenue* aldizkarian lehendabizi eta The New Yorker aldizkarian ondoren. Han ezagutu zuen William Shawn aldizkariaren editorea eta bere senarra izango zen Allen Shawn-en aita.
* *Nire amaren autobiografia* (2012, Alberdania argitaletxea). Jatorrizko izenburua: *The Autobiography of My Mother*. Itzultzailea: *Alberto Martínez de la Cuadra.
* *Neska* (2014, Elearazi). *At the Bottom of the River'' ipuin liburuko lehena da. Itzultzailea: Garazi Arrula.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sautrela: Jamaica Kincaid idazlea
*  Writers of the Caribbean
* Jamaica Kincaid: hitzek berez esan nahi dutenarekin konformatu gabe idaztea, Berria, 2026-02-22
Irati Idirin

**Irati Idirin Egaña** (Zeberio, Bizkaia, 1994ko maiatzaren 13a) bizkaitar txirrindulari profesionala da. Gaur egun Bizkaia-Durango taldean lehiatzen da.

## Taldeak 
* 2016-: Bizkaia-Durango
La Dantako piramidea

**La Dantako Piramidea**, baita **Guatemalako Piramide handia** edota **Peténgo Piramide Handia** izenaz ere ezaguna, Aro Aurreklasikoan Maia herriak eraikitako arkitektur eraikin bat da. El Mirador hiri maian dago, Guatemalako Petén departamenduan. K.a. 300. urtean eraikitzen hasi zela uste da. "Danta" hitzak tapirra esan nahi du: eremu honetako oihanean bizi den basapizti handiena. Antzinako gainontzeko hiria bezala, egitura hau ere oihanean ezkutaturik dago.

Eraikinaren bolumen osoa 2,800.000 m³.koa dela kalkulatu da. Egiptoko Gizako Piramide Handia 200.000&nbsp;m³-tan gaindituz. Piramide hau bera (alboko beste biekin batera) beste piramide itxurako oinarri batean gainean eraikia dagoela nabarmentzekoa da. Eraikin guztiak 19 egitura handi eta eraikin txiki asko sustengatzen ditu, denera 170 metroko garaierara iritsiz. Halere, egitura ordokian edota muino naturalen bat aprobetxatuz eraiki zen ezezaguna da, beste mesoamerikar piramideetan ohitura zen legez. Garaieraz Amerikako piramiderik altuena da, 64 metroko garaiera duen Tikal aztarnategi arkeologikoan dagoen Bi Buruko Sugearen piramidea gaindituz.

Tenplu aurrekolonbiar honen eta oraintxuki El Miradorren topatutako beste aurkikuntzek Aro Aurreklasiko Maiarrean kultura oso sofistikatua zegoela egiaztatzen dute., orain gutxi orokorrean uste zena irauliz.

El Mirador aztarnategiko Richard D. Hansen zuzendaria eta ikertzailearen arabera, El Mirador hiria Kan Erresumaren (Sugearen Erresuma) hiriburua omen zen.

## Kanpo estekak
Naia Leonet

**Naia Leonet Irureta** (Errenteria, Gipuzkoa, 1997ko abenduaren 20a) gipuzkoar txirrindulari profesionala da. Gaur egun Bizkaia-Durango taldearekin lehiatzen da.

## Taldeak 
* 2016-: Bizkaia-Durango
Fotoeleberri

thumb|Fotoeleberri baten argazki bat.
**Fotoeleberri** edo **fotohistoria** argazkien bidezko egindako narrazioa da. Argazkiak komikien biñeten parekoak dira, nolabait esateko. Elkarrizketak argazkietan idatziak agertzen dira. Genero hau oraindik orain Italian eta Latinoamerikan oso ezaguna da. Euskal Herrian frankismo garaian ere arrakasta izan zuen. Gehien batean emakumeei zuzendutako generoa izan da. Edukien aldetik, ohikoenak argumentu sentimentalak izan dira nahiz eta poliziakoak eta umorezkoak izan ere bai. Askotan elementu erotikoak erakusten ditu.

## Ezaugarriak 
Fotoeleberriak komikiarekin eta zinemarekin lotura estuak ditu. Komikiarekin hasteko, egitura aldetik, antzekotasun handia du: narrazioa biñeten bidez antolatzen da, elkarrizketak bunbuiloen barruan agertzen dira, narratzailearen ahotsa ere idatzia agertzen da... Zineman antzeko, bestetik, narrazio dinamikoagoak egiteko asmoz, plano desberdinak erabiltzen dira, ikuspuntuak, e.a. Zineman eta komikian bezala, fotoeleberrian aurretik gidoi bat prestatzen da. Gidoia irudietan, elkarrizketetan eta off-eko ahotsak azaldutako informazioetan oinarritzen da. Halaber, argazkietan agertzen diren pertsonaiak aktoreak dira. Batzutan argazkiekin batera marrazkiak ere agertzen dira.

## Fotoeleberri ezagunenak 
* Argentinan: *Cinemisterio*, 1950. hamarkadan.
* Italia: *Killing*, 1960. hamarkadan.
* Espainian: *Papunovela*, *El Papus* aldizkari satirikoak plazaratuta.
* Katalunian: *Oriflama*, 1969. urtean.
* Erresuma Batuan: *Eagle*, 1980. hamarkadan. Zientzia fikzio generko lanak ziren.
* Euskal Herrian: Esperientzia batzuk egin izan dira. Esaterako 2012an EITBk emakume etorkinei egiten zaizkien tratu txarren aurkako fotoeleberria plazaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Fotoeleberriren adibidea.]
* :*Oriflama* eta fotoeleberria katalanez.
Juan Bautista Istilart

**Juan Bautista Istilart**, jaiotza-izenez **Jean-Baptiste Istilart**, (Makea, Lapurdi, 1867ko ekainaren 29an - Tres Arroyos, Argentina, 1934ko ekainaren 26an) Argentinako Tres Arroyos hirira bizitzera joandako euskal industrialari, ongile eta asmatzailea zen.

## Istilart fabrika 
1898an garia jotzeko makinak eta lurrun-makinak konpontzeko lantegia ireki zuen.

Bi urte geroago, asmatzeari ekin zion eta 1903an berak asmatutako tresna hobetuak saltzen hasi zen.

Lehen Mundu Gerran zehar ekoizkin-eskariak nabarmen egin zuen gora eta 1915ean, hain zuzen, Istilart etxeko produkturik ezagunena sortu zuen: sukalde merkea.

Istilart etxea Argentinan ez ezik, nazioartean ere egin zen ezagun bere sukaldeak izan zuen arrakastaren ondorioz. Hortik aurrera produktu-lerto berriak aurkeztu zituen.

1922an erauzte-ponpak eta haize-errotak fabrikatzen hasi zen. Ekoizketak gora egiten jarraitu zuen eta produktu berriak fabrikatzen hasi zen.

Zazpi urte geroago, Istilartek bere fabrika sozietate anonimo bihurtu zuen. Horrek bere langiletako batzuen parte-hartzeari bidea ireki zion, nahiz eta kapitalaren gehiena berea izan.

Gaur egun Istilart fabrika jardunean dirau.
1965eko Boto Eskubide Legea

.
**1965eko Boto Eskubide Legea** () Estatu Batuetako lege federal historikoa da, boto eskubidean arraza-bereizkeria debekatzen duena. Lyndon B. Johnson presidenteak sinatu zuen 1965eko abuztuaren 6an, afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko mugimendua goren unean zegoelarik; ondoren, Kongresuak bost zuzenketa egin zizkion, testuaren bermeak zabaltzeko. Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren 14. eta 15. zuzenketek bermatzen zituzten boto eskubideak babesteko egina, lege honek arraza-gutxiengoen boto eskubidea segurtatu zuen herrialde osoan, batez ere hegoaldean. Ameriketako Estatu Batuetako Justizia Sailaren arabera, eskubide zibilen alde herrialdean inoiz promulgatu den legerik eraginkorrena da.[thumb|300px|[Lyndon B. Johnson presidentea, Martin Luther King eta Rosa Parks Boto Eskubide Legearen izenpetze ekitaldian, 1965eko abuztuaren 6an]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joe Strummer

**John Graham Mellor** (Ankara, Turkia, 1952ko abuztuaren 21 – Broomfield, Somerset, 2002ko abenduaren 22a), musikaren munduan **Joe Strummer** deitua, musikari, abeslari eta aktore ingelesa izan zen, The Clash talde punkaren sortzaile, musikagile, gitarrista eta abeslaria. *The Vultures*, ''The 101'ers* eta *The Mescaleros* taldeetan ere jardun zuen.

## Diskografia 
;The Clash

* 1977 - *The Clash*
* 1978 - *Give 'Em Enough Rope*
* 1979 - *London Calling*
* 1980 - *Sandinista!*
* 1982 - *Combat Rock*
* 1985 - *Cut the Crap*
* 1999 - *From Here to Eternity: Live* (zuzenean)
* 2008 - *Live at Shea Stadium'' (zuzenean)

;The 101'ers
* 1981 - *Elgin Avenue Breakdown* (bilduma)

;Bakarka
* 1986 - *Sid and Nancy Soundtrack* (hots banda)
* 1987 - *Walker* (hots banda)
* 1987 - *Straight to Hell Original Soundtrack* (hots banda)
* 1993 - *When Pigs Fly Soundtrack* (hots banda)
* 1998 - *Chef Aid: The South Park Album*
* 1999 - *Michael Hutchence* (albuma)
* 2000 - *Free the West Memphis 3*
* 2002 - ''Jools Holland's Big Band Rhythm & Blues* (agerraldi berezia)
* 2003 - *Unearthed* (agerraldi berezia)
* 2004 - *Black Magic* (agerraldi berezia)

;The Latino Rockabilly War
* 1988 - *Permanent Record Original Soundtrack* (hots banda)
* 1989 - *Earthquake Weather*

;The Mescaleros
* 1999 - *Rock Art and the X-Ray Style*
* 2001 - *Global a Go-Go*
* 2003 - *Streetcore*
* 2012 - *Joe Strummer & The Mescaleros: The Hellcat Years*
* 2012 - *Live at Acton Town Hall''

## Filmografia 
## Erreferentziak
The Thirteenth Floor

***The Thirteenth Floor*** (euskaraz *Hamairugarren Solairua*) 1999ko Josef Rusnak alemaniar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller film bat da. 1964ko Daniel F. Galouye idazlearen *Simulacron-3* eleberrian oinarritua dago, *Welt am Draht* (1973) alemaniar filma ere eleberri honetan oinarritu zen. Craig Bierko, Gretchen Mol, Armin Mueller-Stahl, Vincent D'Onofrio eta Dennis Haysbert aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hannon Fuller (Armin Mueller-Stahl) informatikariak oso garrantzitsua den zeozer aurkitu berri du. Bere atzetik jarraika norbait duela jakinik, Douglas Hall (Craig Bierko) lankideari bere aurkikuntzaren berri ematera doa, hortaz ikertzaile zaharrak bere konputagailuan gutun bat utzi du, 1930eko hamarkadan konputagailu bidez sortu eta uztez benetazkoa eta sentimendudun jendez osatutako mundu paralelo batean idatzia. Gau hartan bertan, Fuller geure "benetazko" munduan eraila izango da, eta bere lankidea susmagarri nagusia bilakatu. Douglasek bere etxeko komunean atorra odoldu bat topatuko du baina Fuller eraila izan zen gauaz ezin du ezertxo ere oroitu. Hark utzitako gutuna topatzeko sisteman izena emango du, baina ezustekoari aurre egin beharko dio. Egia berak uste zuena baina latzagoa baita...

## Aktoreak 
* Craig Bierko: John Ferguson (1937), Douglas Hall (1990s) eta David (2024)
* Gretchen Mol: Natasha Molinaro (1990eko hamarkada) eta Jane Fuller (2024)
* Armin Mueller-Stahl: Grierson (1937) eta Hannon Fuller (1990eko hamarkada eta 2024)
* Vincent D'Onofrio: Jerry Ashton (1937) eta Jason Whitney (1990eko hamarkada)
* Dennis Haysbert: Larry McBain detektibea
* Shiri Appleby: Bridget Manilla
* Leon Rippy: Janen abokatua
* Rif Hutton: Joe
* Janet MacLachlan: Ellen
* Steven Schub: Zev Bernstein detektibea
* Alison Lohman: Honey Bear Girl

## Kanpo estekak 
* *The Thirteenth Floor* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pac-Man

1980ko maiatzaren 21ean Toru Iwatani japoniar bideo-joko diseinatzaileak Namco konpainiarentzat sortutako bideo-joko bat da. AEBetako merkatuan Midway Games konpainiak banatu zuen. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da. Namco konpainiaren jokoa fenomeno bilakatu zen berehala eta Space Invadersen nagusitasunarekin amaitu zuen. Toru Iwataniren hitzetan, helburua zen bideojokoak publiko zabalagoari helaraztea, ordura arte gizonak baitziren bideojokoetan aritzen ziren ia bakarrak.

## Izenaren Jatorria 
Pac-Man izena, Tōru Iwatanik pizza bat eskatu zuenean sortu zen. Konturatu zen pizza portzio bat kentzean, buru bat ematen zuela ahoa irekita zuena. Puck Man edo Pack-Man izena, japonierazko Paku (パク) onomatopeiatik dator, ahoak ireki eta ixtean egitean duen soinutik. Hasieran, Puck-Man izena jarri zitzaion, baina Estatu Batuetan Pac-Man izena eman zioten.

## Historia 
1980ko maiatzaren 22an lehenbizikoz argitaratu zen, eta ordurarte oso ezaguna zen Space Invaders bideo-jokoaren nagusitasunarekin amaitu zuen. Mundu mailan sekulako arrakasta izan eta 1981-1987 artean inoizko bideo-joko salduenaren Guinness Errekorra mantendu zuen. Ordurarteko ''shoot 'em up* ("tiro denei") motako bideo-jokoak ordezkatu zituen, haietan ekintza nagusi zen, aldiz, bideo-joko honek formatu bakarra eta umoretsua zuen, horrek jende askoren gogoko eginez.

## Jokoaren osagaiak 
### Pac-man 
Jokoaren protagonista da. *Pac-Dots* izeneko bolatxoak jaten ditu eta pantailako bolatxo guztiak irenstean hurrengo mailara pasatzen da.

### Labirintua 
Joko eremua labirintu bat da. Erdigunean "etxetxo" bat dago, jokoaren hasieran mamuak gordetzen dituena. Guztira, 255 maila daude. Badago 256. maila bat, eta bertan pantaila erdia baino ez da ikusten.

### Mamuak 
Mamuek Pac-man jatea dute helburu eta beraz Pac-manek sahiestu egin behar ditu. Mapako izkina bakoitzean ordea, bolatxo handiagoak daude (ingelesez “Power Pellets” deitzen direnak) eta Pac-manek hauetako bat irenstean, mamuek kolore urdin iluna hartzen dute eta Pac-Man-ek mamuak jateko gai da. Mamuetako bat jaterakoan, hau bere etxera itzuliko da, labirintoaren erdigunera. Une horrek denbora tartetxo bat irauten du eta ondoren berriz ere hasierako itxura hartu eta sahiestu beharreko mamu bihurtzen dira. Honako hauek dira mamuak:
*  Blinky. Oso azkar mugitzen da, eta beti saiatuko da Pac-Man-ekin topatzen.
*  Inky. Mantsoago ibiltzen da eta beti saiatuko da saihesten, nahiz eta bere anaiekin; Blinky eta Pinky, boteretsuagoa bihurtu eta geuregana hurbildu.
*  Clyde. Jokoan ibiltzen direnek, tuntuna bezala hartzen dute, ez baitu interesik geure pertsonaian.
*  Pinky. Mamuen familiako argiena da, mapako biderik motzenak hartzen baititu Blinky-rekin batera Pac-Mani bideak ixteko.

## Marrazki bizidunak 
Marrazki bizidun telesaila bat ere izan zuen, 1980ko hamarkadan ETB1en euskaraz eman zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *PAck-Man'' bideo-jokoari buruzko webgunea 
* 
*  
* 
* 
*
Zibereraso

[thumb|[WannaCry zibererasoak kaltetu zituen hasierako herrialdeak]]
**Zibererasoa** informazio-sistema baten aurkako erasoa da, haren aktiboak kontrolatzeko, hondatzeko, lapurtzeko edo bestelako asmo gaiztoz egiten dena. Pertsona batek edo gehiagok baliabide informatikoak erabiliz egindako ekintza da, sistema edo sare informatiko bati kalte egiteko asmoz. Helburuak askotarikoak izan daitezke: sistemaren segurtasuna haustea, datuak lapurtzea, edo sistema bera hondatzea zein suntsitzea.

Zibereraso batzuk, non egiten den, nori edo noiz, gerra informatiko baten edo ziberterrorismo-eraso baten parte dira. Gaur egun, erasoak sofistikatuagoak eta are burutsuagoak dira.

## Ondorioak 
Eraso informatikoek hainbat motatako ondorioak izaten dituzte: kalte txikiak, konputagailu pertsonalak eta milioi askoko kalteak. Adibidez, AméricaEconomía webgunearen arabera, Mexikorako soilik 8.000 milioi dolarretik gorako kalteak eragin zituzten 2019ko apirilerako. 

Kalte hutsalak edo txikiak kalte handirik eragiten ez duten edo zenbait aplikaziotan funtzionaltasun-galerak eragin ditzaketen erasoak dira, hala nola ordenagailu pertsonalen birus bat edo wiper bidez informazioa ezabatzea. Kalte larriak edo handiak informazioa erabat galtzea edo kalte fisikoak ere eragiten dituzten erasoak dira, hala nola disko gogorrak ezabatzea, datu pertsonalak lapurtzea eta industria-erasoak. 2015eko ikerketa batek adierazi zuenez, 2 urtean, zibereraso mota horiek 512 milioi dolarreko igoera eragin zuten 2012an, eta 800 milioi dolarrekoa 2014an. 2019rako, Munduko Ekonomia Foroaren laneko arriskuen pertzepzioari buruzko urteko inkestan, zibererasoak hartzen dira gertatzeko aukera gehien duten 10 mehatxuen artean, eta bosgarren eta zazpigarren postuak hartzen dituzte eragin ekonomiko handientzat.

Horrelako erasoek gora egin dutenez, gobernuek neurriak hartu behar dituzte IoT edo Internet of Things deiturikoetan iruzurrezko jarduerak detektatzeko lege eta metodoei dagokienez. Izan ere, IoT edo Internet of Things deiturikoetan, datuen % 80 lapurtzen da (smartwatch, Google Home, etab.).

Informazioaren segurtasunarekin lotutako ikerketa irisgarria alderdi teknikoetan zentratzen da nagusiki, politiketan eta negozioetan duen eragina nabarmendu beharrean. Jarduera maltzurrak dituzten herrialdeei buruz jendeak informazio gehiago izatea gomendatzen dute ikertzaileek. Horrek barne hartzen ditu erasoen hedapenari eta korrelazioari buruzko xehetasunak, baita metrika horien eta demografia nazionalaren arteko paralelismoak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinestesia

**Zinestesia** edo **kinestesia** (grezieraz, *κίνησις* /*kínesis*/, ‘mugimendu’, eta *αἴσθησις* /*aísthesis*/, ‘sentsazio’) gorputz atalen mugimenduaren barne sentsazioa da, gihar zentzuak (giharren sentiberatasun sakonak) eta barneko belarriaren labirintoaren kitzikadurek emana. Kinestesiak garrantzi handia du mugimenduen koordinazioan eta gorputzaren orekan; kinestesia gabe ezinezkoa litzateke begiak itxirik mugimenduak koordinatzea eta oreka atxikitzea adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perdóname, Señor

***Perdóname Señor*** (euskaraz *Barkatu nazazu, Jauna*), Telecinco katean emititu zen telesaila da. Mediaset España eta *Gossip Events & Productions* izan ziren saio honen ekoizleak, eta 2017ko maiatzaren 24an emititu zen telesaileko lehen atala. Paz Vega, Stany Coppet eta Jesús Castro izanz iren, batik bat, telesail honetako protagonistak. 2017ko uztailaren 19an amaitu zen telesaila, eta arrakasta handia izan zuen ikus-entzuleriari dagokionez.

## Aktoreak 
* Paz Vega - *Lucía Medina Varo*
* Stany Coppet - *Bruno Lachambre*
* Jesús Castro - *Rafael "Rafa" Medina Camacho*
* Estefanía de los Santos - *Antonia Camacho*
* José Manuel Seda - *Ramón Menéndez*
* Sandra Collantes - *Lorena Velarde*
* Andrea Duro - *Claudia*
* Silvia Marty - *Irene Oliver*
* Pau Cólera - Eulalio "*Lario" Gómez*
* Christian Sánchez - *Álvaro "Alvarito"*
* Lucía Guerrero - *Paula Menéndez*
* Mikel Iglesias - *"El Perla"*
* Diego Domínguez - *Dani*
* Paco Tous - *Miguel Medina Varo*
* Juan Gea - *Aita Vardaguer*
* Antonio de la Torre - *"El Rojo"*

## Atalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
500 Days of Summer

***500 Days of Summer*** edota ***(500) Days of Summer*** (euskaraz *500 Egun Summerrekin*) 2009ko Marc Webb estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko komedia-drama film bat da. Joseph Gordon-Levitt eta Zooey Deschanel aktoreek antzeztu zuten, eta Richard McGonagle aktoreak narratzailearen ahotsa ipini.

## Argumentua 
Tom Hansen (Joseph Gordon-Levitt) ikasketaz arkitektoa den mutil gaztea zorion postalak ekoizten dituen Los Angeles hiriko enpresa batean lan egiten du. Egun batez, enpresako zuzendariaren idazkaria ezagutuko du, Summer Finn (Zooey Deschanel) neska gaztea, eta elkarren artean maitemindu eta ateratzen hasiko dira. Tomek bizi guztirako maitasunean sinisten du, aldiz, Summerrek bere gurasoak dibortziatu zirenean maitasun mota horretan sinistetik laga zion.

Summerrek harremanari amaiera ematen dionean, Tomek bere lagunekin batera, Sumerrekin igaro zituen 500 egunetako harremana errepasatu, gaizki zer egin zuen jakiteko asmoz, honela Summerren maitasuna berrekuratuko duelakoan.

## Aktoreak 
* Joseph Gordon-Levitt: Tom Hansen
* Zooey Deschanel: Summer Finn
* Chloë Grace Moretz: Rachel Hansen
* Geoffrey Arend: McKenzie
* Matthew Gray Gubler: Paul
* Clark Gregg: Vance
* Rachel Boston: Alison
* Minka Kelly: Autumn
* Maile Flanagan: Rhoda
* Patricia Belcher: Millie
* Richard McGonagle: Narratzailea
* Olivia Bagg: Summer neskatoa
* Harrison Ford: Han Solo (kameoa)

## Kanpo estekak 
* *500 Days of Summer* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sofia Karlota Hannoverkoa

**Sofia Karlota Hannoverkoa** (1668ko urriaren 30a - 1705eko otsailaren 1a) Prusiako Erresumako lehen erregina ezkontidea izan zen, Frederiko I.a Prusiakoaren emazten gisa. Ernesto Augusto Brunswick-Lüneburgekoaren eta Sofia Palatinatukoaren alaba bakarra zen. Bere anairik nagusiena Jurgi I.a Erresuma Batukoa izan zen.

Gaztea zelarik bere amarekin joan zen Frantzia bisitatzera, bertan Luis XIV.a Frantziakoarekin ezkondu nahi zutelako, baina hau Maria Ana Bavierakoarekin ezkondu zen. Sofia Karlota Frederiko I.arekin ezkondu zuten eta, horrela, Prusiako erregina ezkontide izendatu.

Bere amaren lagun handia zen Gottfried Leibnizekin gutun trukea egin zuen. Kultura handiko emakumea, alemanez gain, frantsea, ingelesa eta italiera hitz egiten zituen. 1696an Charlottenburgeko Jauregia eraikitzea eskatu zion Arnold Nehringi. Bertara joan zen bizitzera, gorte propioarekin, senarraz independiente. Filosofo eta zientzialariz inguratuta, Prusiako Akademiako Zientzia Fundazioa bultzatu zuen.
Source Code

***Source Code*** (euskaraz *Iturburu Kodea*) 2011ko Duncan Jones ingeles zinema zuzendariak zuzendutako zientzia fikziozko thriller film bat da. Jake Gyllenhaal, Michelle Monaghan eta Vera Farmiga aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Colter Stevens (Jake Gyllenhaal) kapitaina AEBetako Gobernuaren programa esperimental bateko soldadua da, programa hau atentatu bat ikertzeko asmoz sortua izan da. Colterren misioa denboran barna bidaiatu eta atentatua berriz ere bizituz haren egilea nor den jakitea izango da. Denbora bidai horretan Colleen Goodwin (Vera Farmiga) komunikazio ofizialak gidatuko du. Denbora bidai honetan Christina (Michelle Monaghan) izeneko neska ezagutu eta bien arteko harremana sortuko da.

## Aktoreak 
* Jake Gyllenhaal: Colter Stevens kapitaina / Sean Fentress
* Michelle Monaghan: Christina Warren
* Vera Farmiga: Colleen Goodwin kapitaina
* Jeffrey Wright: Rutledge doktorea
* Michael Arden: Derek Frost
* Russell Peters: Max Denoff
* Scott Bakula: Donald Stevens, Colterren aita (kameo ahotsa)
* Frédérick De Grandpré: Sean Fentress
* Cas Anvar: Hazmi

## Kanpo estekak 
* *Source Code* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ulrika Eleonor Danimarkakoa

**Ulrika Eleonor Danimarkakoa** (Kopenhage, 1656ko irailaren 11 &ndash; Karlberg, Stockholm, 1693ko uztailaren 26a) Danimarkako printzesa izan zen, Frederiko III.a Danimarkakoaren eta Sofia Amalia Brunswick-Lüneburgekoaren alaba. Karlos XI.a Suediakoarekin ezkondu zen, Suediako erreginan bilakatuz.

## Biografia 
1675tik aurrera Karlos XI.a Suediakoaren nahia zen Ulrika Eleonorarekin ezkontzea. Horretarako Kopenhagera hainbat enbasadore bidali zituen ezkontza proposamena ixteko. Sofia Amalia erregina alarguna ados zegoen, baina Kristian V.a Danimarkakoa, Ulrika Eleonoararen anaia eta erregea ez zen ados egon Eskaniako gerra hasi zenean.

1679ko bake negoziazioen ostean berriro landu zen ezkontzaren gaia. Ezkontza bakerako garrantzitsua izan zitekeela pentsatu zuten eta Karlos XI.ak ezkontza konpromisoa sinatu zuen 1680ko otsailaren 6an. Suediaren egoera ekonomikoa ez zen ona, eta horregatik ezkontza sinplea ospatu zen, gonbidatu gutxirekin, 1680ko maiatzaren 6an. Azaroaren 25ean Ulrika Eleonora Suediako erregina koroatu zuten.

Irakurketa-zalea, margolaritza gustoko zuen. Hala ere, denbora luzea ematen zuen bere seme-alaben hezkuntzan eta hainbat fundazio laguntzen.

Zazpi seme-alaba izan zituzten, euren artean errege eta erregina izan ziren Karlos XII.a Suediakoa eta Ulrika Eleonor Suediakoa.
Antonieta Saxonia-Altenburgekoa

**Antonieta Saxonia-Altenburgekoa** (1838ko apirilaren 17a - 1908ko urriaren 13a) Saxonia-Altenburgeko printzesa izan zen jaiotzez eta Anhalteko dukesa ezkontzaz. Eduardo Saxonia-Altenburgekoaren eta Amalie Hohenzollern-Sigmaringenekoaren bigaren umea izan zen. Bere ama Karlos Hohenzollern-Sigmaringenekoaren alaba zen.

1854ko apirilaren 22an ezkondu zen Altenburgen etorkizunean Frederiko I.a Anhaltekoa izango zenarekin. Ezkontza arrazoi dinastikoak zirela eta izan zen, Frederiko baitzen Alemaniako printzerik aberatsenetako bat. Sei ume izan zituzten.
John Goldthorpe

**John Harry Goldthorpe** (1935eko maiatzaren 27a) britainiar soziologoa da, Britainiar Akademiako kidea eta Oxford unibertsitateko irakasle emeritua. Bere lan eremuak dira gizarte estratifikazioa, makrosoziologia, eta azken urteetan, kontsumo kulturala. Ekarpen nabarmenak egin ditu hautaketa arrazionalaren teoriaren inguruan.

David Glassen ikasle izan zen London School of Economicsen.

## Lanak 
* 2016 *Sociology as a population science*. Cambridge: Cambridge University Press.
* 2007 *On Sociology (2nd Edition)*. Stanford: Stanford University Press.
* 2004 *The economic basis of social class*. London: Centre for Analysis of Social Exclusion, London School of Economics.
* 2000 *On sociology: numbers, narratives, and the integration of research and theory*. Oxford: Oxford University Press. 
* 1996 *Rational choice theory and large-scale data analysis*. Oxford: Oxford University Press.
* 1992 *The constant flux: a study of class mobility in industrial societies*. Oxford: Clarendon Press. 
* 1992 *Revised class schema*. London: Social and Community Planning Research.
* 1991 *The uses of history in sociology: reflections on some recent tendencies*. Oxford: Nuffield College.
* 1987 *Social mobility and class structure in modern Britain*. Oxford: Clarendon Press. 
* 1963 *The affluent worker: political attitudes and behaviour*. Cambridge: Cambridge University Press. 

## Erreferentziak
Moncloako Itunak

**Moncloako Itunak** 1977an Espainiako alderdi politiko eta sindikatu nagusiek egindako akordioak izan ziren.

Espainiako krisi ekonomikoari aurre egitea, gizarte-tentsioak baretzea eta terrorismoaren nahiz saio inboluzionisten ondorioak leuntzea zuten xede.

## Kanpo estekak
Kiralitate (fisika)

**Kiralitatea** fisikan gauzaki batek ispiluan duen irudiarekiko berdintasunik ez izatean datzan ezaugarri geometrikoa da. Eskuineko eskua eta ezkerreko eskua objektu kiralak dira, bata bestearen aurkako baita. Ezkerreko eskua eskuineko eskuaren irudia da planu bati dagokionez, baina bata bestearengandik desberdinak dira eta ezin dira bata bestearen gainean elkar jarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asia Carrera

**Asia Carrera Lemmon**, jaiotze-izenez **Jessica Steinhauser**, (New York, 1973ko abuztuaren 6a) aktore pornografiko ohia da.

Jessica Steinhauser New Yorken jaio zen. Ama alemana eta aita japoniarra ditu, eta lau ahizpa-nebetatik zaharrena da. Lippincott Road-en, Little Silverren hazi zen.

156ko inteligentzia kozientea du eta Mensako kide da.

1993tik 2003ra ibili zen aktore pornografiko eta denera 400 film eta bideotik gora grabatu zituen. 2003an helduentzako zinemagintza utzi zuen Don Lemmonekin ezkondu eta gero.
Eusko Langileen Alkartasuna (Askatuta)

**Eusko Langileen Alkartasuna (Askatuta)** Euskal Herriko sindikatu abertzale bat izan zen, 1976an sortua ELA sindikatuaren eszisio gisa. 1990an desagertu zen, berriro ELA nagusiarekin bat egitea erabaki baitzuten bi aldeek, eszisioak eta sindikatu nagusiak.

## Historia 
ELA sindikatu nagusian joera sozialistak nagusitzen zirelakoan, horiek arbuiatzen zituen ELA(a) sortu zuen sektoreak. Era berean, Euzko Alderdi Jeltzalearekin bateratasun handi bat izan zuen sektore horrek, eta ELA(a)-ren historian, EAJren politikekin lerratuta agertu zen sindikatua oro har.

ELA(a) forma laburtua erabiltzen zuen sindikatuak eta *Lan Deya* izeneko aldizkari bat argitaratu izan zuen. ELA nagusiari *STV-Eibar* esaten zioten ELA(a)-ren barruan.

1990. urtean, ELA nagusiaren 7. kongresuan, korronte honek bat egin zuen berriro sindikatu nagusiarekin.

## Erreferentziak
Itsas Lehoi Operazioa

thumb|250px|eskuinera|Itsas Lehoi Operazioa.
**Itsas Lehoi Operazioa** (), Alemania naziak Ingalaterra inbaditzeko planaren gako-hitza izan zen. Planaren helburua Alemaniako armadak Mantxako kanala gurutzatzea izan zen 13 infanteria-dibisiorekin, hasteko; jarraian, 6 Panzer dibisiorekin eta 3 motorizaturekin, eta ondoren, beste 17 infanteria-dibisiorekin. Inbasioa gauzatzeko, airez erabateko nagusitasuna izan behar zuten; Goeringek baieztatu zuen RAF (Royal Air Force) aire-indarra erraz suntsitu zitekeela.

Planarekin bat etorrita, 1940ko uztailean, Luftwaffe merkantzia-ontzien konboiak eta portu-instalazioak bonbardatzen hasi zen sistematikoki. Abuztuaren amaiera aldera, Luftwafferen helburu nagusia aerodromo nagusiak bonbardatzea eta RAf suntsitzea izan zen.

Aireko guda hori (Ingalaterrako gudua deitua) 1940ko irailaren 15ean amaitu zen. Luftwafferenaren estrategiak porrota pairatu zuten erasoan. Besteak beste, erasoen lehenengo hilabeteetan alemanek hegazkinak detektatzeko radarrei buruz ezer ez zekitenez, ez zuten haien aurka jo. Horren ondorioz britaniarrek lehenagotik zekiten alemaniar aire-gudarostearen erasoa nondik eta noiz izango zen. Gudu honen hondamendiaren ondoren Luftwaffea indarrik gabe geratu zen eta berrantolatzeko denbora behar izan zuen.

Irailaren 15a baino egun batzuk geroago, Hitlerrek eten egin zuen Itsas Lehoi Operazioa "etorkizunean berriro ere operazioa ekiteko agindu arte". Berak esan zuen bezala: "Pistolan bala bat daukat eta ezin dut alferrik gastatu. Bala hori dudan bitartean boteretsua izango naiz".

## Kanpo estekak
Enrique Simonet

thumb|Enrique Simonet.
**Enrique Simonet Lombardo** (Valentzia, 1866 &ndash; Madril, 1927) margolari espainiarra, artista, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako partaidea. Bere estiloa Errealismo barruan kokatzen da.
## Biografía 
ezkerrera|thumb|200px|Autoerretratua, 1885.
Enrique Simonet Valentzian, 1866ko otsailaren 2an jaio zen. Haurtzaroan haren lehenengo bokazioa elizarena izan zen baina gero margolaritzaren alde bestea baztertu zuen. Valentziako San Carlos Arte Ederren Eskolan ikasi zuen. Bernardo Ferrándiz artista valentziarrak Málaga tailer bat zuen eta han jarraitu zituen ikasketak. Andaluziako hiri berean bertako artisten zirkuluetan integratu zen, Malagako margolaritza eskolan alegia. 

1887an Erromako Arte Ederren Akademia Espainiarra zelakoan lan egin zuen. Han *San Pabloren dekapitazioa* egin zuen. Italian eta Frantzian zehar ibili zen eta, 1890ean, Mediterraneo itsasoan ibili zen. Erroman ere, 1890an, bere lan ezagunena egin zuen: Autopsia; obra hau *Eta bihotza zuen...!* izenburuaz ere ezagutzen da. Beste bidaia Palestinara eraman zuen eta, halaber, beste obra ezaguna izango zena egiteko dokumentazioa bildu zuen: *Flevit super illam*. Azken lan monumetal honek sari eta domina asko jaso zituen, besteak beste Madrilgo Nazioarteko Erakusketarena, 1892an, Chicagokoarena, 1893an, Bartzelonarena, 1896an, eta Parisena, 1900an.

1893an eta 1894an, Madrilgo *La Ilustración Española y Americana* aldizkariaren gerra berriemale bezala, Marokon egon zen. 1901an San Jorgeko Arte Ederren Errege Akademian katedra bat eskuratu zuen, Artearen eta Izadiaren Formen Ikerketarena, alegia. Geroztik Bartzelonara bizi izatera joan zen nahiz eta udak Vigon igaro.

1911n, Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako partaidea izan zen eta 1921-1922an El Paular erresidentziaren zuzendaria izan zen; erresidentzia hori paisaia margolarientzat zen. Azken urte horietan hiru ohial handiak egin zituen: *Zuzenbidearen Alegoriak*, gaur egun Bartzelonako Zuzenbide Jauregirako, eta *Probintzien Alegoriak*, Madrilgo Zuzenbide Jauregirako. 1927ko apirilaren 20an hil zen margolari valentziarra.

## Galeria 
Hemen haren lan ezagunetarikoak biltzen digugu:

File:Decapitaci%C3%B3n_de_San_Pablo_-_Simonet_-_1887.jpg|250px|*San Pabloren dekapitazioa* (1887), Malagako katedrala.
File:Enrique_Simonet_-_La_autopsia_1890.jpg|250px|*Autopsia* (1890), Pradoko Museoan ikus daiteke.
File:Enrique_Simonet_-_Flevit_super_illam_1892.jpg|250px|*Flevit super illam * (Harengatik negar egin zuen)(1892).Pradoko Museoan ikus daiteke. Bere lan ezagunena da.
File:Enrique_Simonet_-_El_Juicio_de_Paris_-_1904.jpg|450px|*Parisen epaiketa* (1904),Malagako Museoan ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* ːEnrique Simoneti buruzko informazioa Pradoko Museoaren webgunean.
* ːEnrique Simoneten 150.urtemugarekin egindako ekintza publikoa.
* ːBiografia oso dokumentatuta.
Kathrine Switzer

**Kathrine Virginia "Kathy" Switzer** (Amberg, Alemania, 1947ko urtarrilaren 5a) estatubatuar idazle, telebista iruzkingile eta maratoi lasterkaria da. Ospetsua da, batez ere, Bostongo maratoian modu ofizialean parte hartu zuen lehenengo emakumea izan zelako .

## Bizitza 
Kathrine Switzer Alemanian jaio zen baina aita Ameriketako Estatu Batuetako Armadako ofiziala baitzen AEB nazionalizatu zen. Familia 1949an itzuli zen Estatu Batuetara. Virginiako Fairfax konderriko George C. Marshall High Schoolen lortu zuen gradua, eta kazetaritza ikasi zuen Syracuseko Unibertsitatean. 1968an burutu zuen lizentzia, eta 1972an maisutza gradua.

### 1967ko Bostongo maratoia 
1960ko hamarkadan emakumeek debekaturik zuten Bostongo maratoian partze hartzea, «ahulegiak» zirelakoan.

Ondoko urtean, Kathrine Switzerrek *K. V. Switzer* inizialak erabiliz eman zuen izena, eta antolatzaileek ez zuten jakin emakumea zela lasterketa abiatu arte. Maratoiaren bosgarren kilometroa bete baino lehen, Jock Semple lasterketako epailea parean jarri zitzaion, maratoia uzteko esanez, eta Switzer hura saihesten saiatu zenean gerritik heldu zion. Tom Miller mutil-laguna alboan zuen eta epailea bultzaka kendu zuen paretik. Hainbat korrikalarik babestuta egin zuen emakumeak gainerako bidea Bertan bat egin zuen Lurdes Gabarainekin, 1977an Bordelen 42 km.-ak egin zituen Estatuko lehenengo emakumearekin. Deustuko Unibertsitateak Kiroleko Baloreen Deustu Saria eman zionean Maialen Lujanbiok bertso bat eskaini zion.

## Markak eta sariak 
* 1974ko New Yorkeko maratoia irabazi zuen, emakumezkoen mailan, 3:07:29ko denborarekin.
* 1975eko Bostongo maratoian lortu zuen 2:51:37 da bere markarik hoberena maratoian
* 2017an, lehen lasterketaren 50. urteurrena betetzen zelarik, berriro egin zuen Bostongo maratoia, 70 urterekin, eta lau ordu eta 44 minutuan amaitu zuen.
* 2018an Kiroleko Baloreen Deustu Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa Brandenburg-Schwedtekoa

**Luisa Brandenburg-Schwedetekoa** (; Różanki, 1750eko irailaren 24a - Dessau, 1811ko abenduaren 21) Brandenburgeko margravina izan zen jaiotzaz eta Anhalt-Dessaueko dukesa ezkontzaz. Frederiko Henrike Brandenburg-Schwedetekoaren eta Leopoldina Maria Anhalt-Dessaukoaren alaba zen, Hohenzollern etxeko Brandenburg-Schwedt ildokoa. Bere lehengusu Leopoldo III.a Anhalt-Dessaukoarekin ezkondu zen 1767ko uztailaren 25ean. Ezkontza honekin Anhalt-Dessauko printzesa eta, beranduago, dukesa izan zen.

Irakurtzeko zaletasuna zuen eta artista ona zen. Angelica Kauffman artistaren laguna zen.
2017ko Manchesterreko atentatua

**Manchester Arenako atentatua**, 2017ko maiatzaren 22an, Erresuma Batuko Manchester hirian dagoen Manchester Arena pabilioiaren kanpoaldean jazotako eraso terrorista bat izan zen. Leherketa gaueko 22:33 aldera jazo zen, Ariana Grande estatubatuar abeslariaren kontzertuaren amairealdera. 23 hildako eta 120tik gora zauritu eragin zituen, horietako asko pabilioiko aldageletatik ateratzen ari ziren ikusleak. Kontzertura 18.000 lagun inguru bertaratuak zeuden, horietako asko haurrak eta nerabeak, abeslariaren zaletu nagusiak gazte jendea baitze, eta horietako asko beren gurasoak lagundurik.

Erasotzaile gisa Salman Ramadan Abedi 22 urtetako libiar jatorriko britainiar gaztea identifikatu zuten. Hurrengo egunean, Estatu Islamikoak bideo batean atentatuaren ardura aldarrikatu zuen

2005eko uztailaren 7ko Londresko atentatuez geroztik Erresuma Batuan jazotako atentatu hilgarriena izan zen, Manchesterri dagokionez, Behin-behineko IRAk burututako 1996ko Manchesterreko atentatuaz geroztik hirian jazotako lehena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zirkometro

**Zirkometroa** zirkulu-itxura duten objektuen zirkunferentziak eta diametroak neurtzeko erabiltzen den neurketa-zinta da. Zintatik bi neurriak irakur daitezke. Izan ere, perimetroaren eta diametroaren arteko arrazoia pi zenbakia da.

## Kanpo estekak
The Saint (telesaila)

***The Saint*** (euskaraz *Santua*) Erresuma Batuko espioi telesail bat da. Leslie Charteris idazle eta gidoigileak sortu eta Roger Moore ingeles aktoreak antzeztu zuen. 1962ko urriaren 4tik 1969ko otsailaren 9rarte ITV katean aireratu zen. Denera 6 denboraldi eta 118 atal izan dituen, 71 zuri-beltzekoak eta azken 47 atalak koloredunak.

1997an *izenburu berdineko berregokitzapen film* bat izan zuen, Val Kilmer estatubatuar aktoreak antzeztua.

## Argumentua 
Simon Templar (Roger Moore), ezizenez *Santua*, ingeles detektibe abenturazale, fin, patxadatsu, galai eta ironikoa da. Kasuak argitzeko mundu osoan barna bidaiatu ohi du, bere xarma erakargarriaz kriminalak atzemanez.

## Aktoreak 
* Roger Moore - Simon Templar, *"Santua"*
* Ivor Dean - Teal inspektorea
* Larry Taylor - Alicron
* Justine Lord - Galaxy Rose
* Ricardo Montez - Carlos Segoia
* Suzanne Lloyd - Hainbat pertsonaia
* Arnold Diamond - Latignant kolonela
* Leslie Crawford - Dunn

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Azetona peroxido

**Azetona peroxidoa** edota **triazetona triperoxidoa**, peroxido organiko bat da, bai eta oso leherkorra den substantzia ere.
1895ean Richard Wolffenstein alemaniar kimikariak aurkitu zuen.

Atentatu terrorista ugaritan erabili izan den lehergaia da, adibidez, Estatu Islamikoak sarri erabili izan du, ekoiztea merkea izateaz gain, drogerietan salgai dauden etxeko produktu arruntekin egin baitaiteke: azido sulfurikoa, hidrogeno peroxidoa (ur oxigenatua) eta azetona; horregatik maiz eta bereziki hedabideetan **Satanen Lehergaia** ezizena jaso ohi du. Sobietar Batasuna osatzen zuten herrialdeetan **kisa** (,  esan nahi du) izendapenaz ezaguna da.

Peroxiazetona tenperatura, frikzioa eta talkekiko oso sentikorra da. Berau erabili izan duten kimikari profesionalak ere istripuen ondorioz hilak suertatu izan dira.

## Kanpo estekak
Temple of the Dog

**Temple of the Dog** (euskaraz *Txakurraren Tenplua*) AEBetako rock alternatibo eta grunge talde bat da. 1990ean Seattle hirian sortua izan zen, Soundgarden taldeko Chris Cornell abeslariak Malfunkshun eta Mother Love Bone taldeetako Andrew Wood abeslari eta adiskidea omentzeko asmoz. Gainontzeko taldekideak Jeff Ament, Matt Cameron, Stone Gossard eta Mike McCready dira, eta Pearl Jam taldeko Eddie Vedder abeslariak ere gonbidatu gisa parte hartu ohi du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Amalaberga

**Amalaberga** Amalafridaren alaba izan zen, Teodomiroren alaba, Ostrogodoen erregea. Bere aita ezezaguna da, baina bere osaba Teodoriko Handia izan zen. Hermanfridorekin ezkondu zen Turingiarren erregea. Amalafrid izeneko seme bat izan zuten, eta Rodelinda izeneko alaba bat, Lonbardiako Audoinekin ezkondu zena.

Procopioren arabera, Hermanfridoren heriotzaren ostean bere semeekin eta anaia Teodahadekin joan zen, garai hartan (534-536) ostrogodoen erregea zena.
Relatos salvajes

***Relatos salvajes*** () 2014an Damián Szifron argentinar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako komedia beltz-drama antologia filma da. Ricardo Darín, Óscar Martínez, Leonardo Sbaraglia, Érica Rivas, Rita Cortese, Julieta Zylberberg eta Darío Grandinetti aktoreek antzeztu zuten.

Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Filma sei kontakizunez osatuta dago:

# Pasternak
# Arratoiak
# Indartsuena
# Bonbatxoa
# Proposamena
# Heriotzak banatzen gaituen arte

## Aktoreak 
* Ricardo Darín: Simón Fisher (*Bonbatxoa* atala)
* Óscar Martínez: Mauricio Pereyra Hamilton (*Proposamena* atala)
* Leonardo Sbaraglia: Diego Iturralde (*Indartsuena* atala)
* Érica Rivas: Romina (*Heriotzak banatzen gaituen arte* atala)
* Rita Cortese: sukaldaria (*Arratoiak* atala)
* Julieta Zylberberg: zerbitzaria (*Arratoiak* atala)
* Darío Grandinetti: Salgado (*Pasternak* atala)
* María Onetto: Helena Pereyra Hamilton (*Proposamena* atala)
* Nancy Dupláa: Victoria Malamud (*Bonbatxoa* atala)
* Osmar Núñez: abokatua (*Proposamena* atala)
* César Bordón: Cuenca (*Arratoiak* atala)
* Diego Gentile: Ariel (*Heriotzak banatzen gaituen arte* atala)
* María Marull: Isabel (*Pasternak* atala)
* Germán de Silva: etxejabea (*Proposamena* atala)
* Diego Velázquez: fiskala (*Proposamena* atala)
* Walter Donado: Mario (*Indartsuena* atala)
* Mónica Villa: Leguizamón irakaslea (*Pasternak* atala)

## Kanpo estekak 
* *Relatos Salvajes* filmaren iragarkia ikusgai. youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Audioslave

**Audioslave** AEBetako rock alternatibo supertalde bat izan zen. 2001ean Kaliforniako Glendale hirian sortu zen, hainbat musika talde ezagunetako partaideekin: Soundgarden taldeko Chris Cornell (ahotsa), eta Rage Against the Machine taldeko Tom Morello (gitarra), Tim Commerford (baxua/hondoko ahotsak) eta Brad Wilk (bateria).

2007an taldea desegin zen eta 2017an aldi baterako batu.

## Kanpo estekak 
* Facebookeko orrialdea
Sorin Grindeanu

**Sorin Mihai Grindeanu** (Caransebeș, 1973ko abenduaren 5a) errumaniar politikaria da. 2017ko urtarrilaren 4tik, Errumaniako lehen ministroa da.

## Erreferentziak
Eddie Vedder

**Eddie Vedder**, jaiotzez **Edward Louis Severson** (1964ko abenduaren 23a, Evanston, Illinois) estatubatuar musikari, abeslari eta kantautore bat da. Mundu mailan nagusiki Pearl Jam rock taldeko abeslaria izateagatik ospetsua da. Ahots boteretsu eta nabarmena izateagatik ezaguna da, Rolling Stone aldizkarian "inoizko abeslari onenen" zerrendan zazpigarren postuan sailkatua izan zen.

Vedderrek beste taldeetako disko eta abestietan ere parte hartu izan du.

## Biografia 
Chicago hiriko auzunea den Evanston hirian jaio arren, bere gurasoak Karen Lee Vedder eta Edward Louis Severson, Jr izan ziren. 1965ean bere gurasoak dibortziatzean, bere ama Peter Mueller izeneko gizon batekin berriz ezkondu zen. Hortaz, haurtzaroa Muellerren semea zela ustez eta Edward Mueller izenez hazi zen.

1970eko hamarkadaren erdialdera familia Kaliforniako hegoaldera lekualdatu zen, bertan musikaz zaletzen hasi zen. 1990an Seattle hirira bizitzera joan, grunge musika mugimenduan barneratu eta beste hainbat musikariekin batera Pearl Jam taldea sortu zuen.

## Diskografia 
### Pearl Jam 
* *Ten* (1991)
* *Vs.* (1993)
* *Vitalogy* (1994)
* *No Code* (1996)
* *Yield* (1998)
* *Binaural* (2000)
* *Riot Act* (2002)
* *Pearl Jam* (2006)
* *Backspacer* (2009)
* *Lightning Bolt* (2013)

### Temple of the Dog 
### Bakarka 
### Bideoklipak 
* "Hard Sun" (2007)
* "Guaranteed" (2008)
* "No More" (2008)
* "Better Days" (2010)
* "You're True" (2011)
* "Longing to Belong" (2011)
* "Can't Keep" (2011)
* "Sleeping by Myself" (2012)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Manchester Arena

**Manchester Arena**, Ingalaterrako Manchester hirian dagoen kirol pabiloi bat da. 1995eko uztailaren 15ean inauguratu zen. Manchester Victoria geltokiaren alboan dago.
Izotz hockey, saskibaloi eta kontzertuak egiten dituzte bertan. Hona hemen etxeko taldea:
* Manchester Giants (BBL) (1995–2001)
* Manchester Storm (BISL, BJL) (1995–2002)
* Manchester Phoenix (EIHL) (2003–04)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala