Tilsa Tsuchiya

**Tilsa Tsuchiya Castillo** (Supe, Perú, 1928ko irailaren 24a - Lima, 1984ko irailaren 23a) perutar margolari eta grabatzailea izan zen. Peruko pinturaren sortzailerik handienetakotzat jotzen da. Teknokimikako Bi Urteko Sari ospetsua irabazi zuen. Ricardo Grau bere maisuak ere Bienal saria jaso zuen urtebete lehenago. Tsuchiya Peruko Arte Ederren Goi Eskola Nazional Autonomoan graduatu zen 1959an. Bere lanetan genero eta identitate arloko gai garaikideak jorratu zituen. Lehen surrealistekin lotu izan da.

## Bizitza 
### Jatorria eta haurtzaroa 
Tilsa Tsuchiya Supen jaio zen, Limako iparraldean, 1928an. Bere aita, Yoshigoro Tsuchiya (1878-1947), Japoniako Chiba hirian jaioa eta herrialde hartako aristokraziakoa zen. Yoshigoro Perura iritsi zen Alemanian eta Smerikegtako Estatu Batuetan medikuntzako graduondoko ikasketak egin ondoren. Europan eta Ipar Amerikan zehar egindako bidaia horretan, Tilsaren aitak Leguia eta Salcedo anaiak ezagutu zituen, eta adiskidetasun handia ezarri zuen haiekin. Ondoren, Augusto Leguiaren lehen gobernuak San Nikolas Ogasuneko (Limako iparraldea) mediku titular izendatu zuen, eta bere herrikide japoniarren osasuna zaindu zuen, nekazal gobernuan lan egiten zutenena. Diplomaziako medikua María Luisa Castillo Olórtegui izeneko neska gazte perutar batekin ezkondu zen. Ezkontza horren ondorioz, Tilsa Tsuchiya margolaria eta bere zazpi neba-arrebak jaio ziren, eta umezurtz geratu ziren  oso gazte zirela. Hala ere, marrazten oso gaztetan ikasi zuen.

### Hezkuntza 
Mundu osoan ezaguna den margolari handi honek Limako Arte Ederren Eskola Nazionalean hasi zituen bere ikasketak (1947), urte horretan bertan bere aitaren heriotza eta bi urte geroago bere amarena jasan zituen, eta horregatik bere ikasketak eten behar izan zituen beirate bat eta bere neba Wilfredorekin margotzeko tailerra jartzeko.

Arte Ederretako Eskolara itzuli zenean, Carlos Quercez Asín eta Ricardo Grau artisten tailerretan izena eman zuen, eta Manuel Zapata Orihuela margolaria izan zuen irakasle partikularra. Hasiera-hasieratik bere nortasun bereziagatik nabarmendu zen, oso estilo propioarekin jardun zuen. Ohorez itzuli zen 1959 Promozioko Urrezko Domina Handia lortuta Pinturan. Artean ikaslea zela, 1957ko Udal Aretoko Bigarren Saria irabazi zuen, eta 1958an Parisen deitutako Gazteriaren Lehen Biurtekora Peruk egindako ordezkaritzan parte hartu zuen. 1960an Frantziara joan zen École des Beaux-Arts-en Grabatua eta Sorbonako Artearen Historia ikastera, eta Europako herrialdean bizi izan zen hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdera arte.Parisko garai honi dagokion lana iluna da eta estetika minimalista du. 

### Karrera artistikoa 
1968an Arte Garaikideko Institutuan egindako erakusketarekin bere artea nabarmenagoa egin zen. 1970ean Sari Teknokimikoa jaso zuen, eta horrek bere karrera artistikoa sendotzea ekarri zion. Azkenik, 1975ean, Perura itzuli eta Portugal kalean jarri zen bizitzen, Limako Breña barrutian. Handik aurrera, fantasiazko eta narraziozko elementuak bereganatzen hasi zen bere lana, Europako eraginak zituzten Peruko indigenen imajinagintza eta mitologiako alderdiak txertatuz.

### Bizitza pertsonala 
1948an jaio zen Huánucon bere lehen semea, Orlando Cornejo Tsuchiya. 1963an Charles Mercier frantziarrarekin ezkondu zen eta bere senarraren nazionalitatea lortu zuen; urte berean bere bigarren semea jaio zen, Gilles Mercier Tsuchiya. 1973an dibortzioa lortu eta Liman kokatu zen behin betiko. 1984an hil zen, minbiziak jota, berrogeita hamabost urte zituela. 

## Garrantzia 
* Tilsa Tsuchiyaren margolan bat Peruko historian gehien ordaindu den Peruko artelan bihurtu zen, eta mundu mailako baliotsuenetakoa. Tilsa Tsuchiyaren Tristan eta Isolda koadroak 882,000 dolarreko azken zifra lortu zuen Sotheby's agentziak New Yorken egindako enkantean.

* Peruko Erreserba Banku Zentralak 200 soleko beste billetel bat jaulki zuen, Tilsa Tsuchiyaren irudiarekin. Tilsa Tsuchiya Peruko eta nazioarteko margolari garrantzitsuenetako bat da.

## Lanen zerrenda 
### Pintura 
* *Arlequín* (1955), propiedad del Banco del Nuevo Mundo (en liquidación)
* *Bodegón* (1956)
* *Músicos andinos* (1968)
* *Cuarteto indio* (1967)
* *Aro Negro* (1968)
* *Soledad* (1968)
* *Niña en la noche* (1968)
* *Los comensales* (1968)
* *Aguas superiores* (1969)
* *Machu Picchu* (1970)
* *Bodegón con pato* (1971)
* *Guardián del viento* (1971)
* *Paraíso* (1971)
* *Canto de guerra santa* (1972)
* *La gran madre* (1972)
* *Mito de los sueños* (1974)
* *Escorpión* (1974)
* *Mujer volando* (1974)
* *El mito del pájaro y las piedras* (1975)
* *Mito del fruto* (1975)
* *Mito de la laguna* (1975)

* *Tristán e Isolda* (1974-1975)
**El mito del guerrero rojo* (1976)
* *Mito del árbol* (1976)
* *Mito de la mujer y el vuelo* (1976)
* *Pelícano* (1978)
* *Mujer y mono* (1979)
* *La mujer de las islas* (1979)

### Dibujo 
* *Dibujo a tinta con acuarela (s/t)* (1970)
* *Macchu Picchu* (1971)
* *Dibujo a tinta con témpera (s/t)* (1973)

### Escultura 
* *El puma de agua* (1970)

### Grabado 
* *Litografía (s/t)* (1976)

## Erakusketak 
1959 eta 1984 artean, banakako 14 erakusketa egin ziren eta 33 kolektibotan parte hartu zuen.Tokiak: Washington D. Mexiko Hiria, Paris, Txileko Santiago, Habana, Amsterdam, Caracas, Sao Paulo eta Osaka.

* 1959: Arte Garaikidearen Institutua, Lima.
* 1966: Cimaise galeria, Paris.
* 1968: Arte Garaikidearen Institutua, Lima.
* 1968: Club Centrel, Trujillo.
* 1970: Arte Garaikidearen Institutua, Lima. Teknokimika Saria.
* 1971: Nuccallayme galeria, Lima.
* 1972: Galería Carlos Rodríguez Saavedra.
* 1972: Instituto de Arte Contemporáneo, Lima. Noé Delirante libururako marrazkiak.
* 1975: Ars Concentra galeria, Lima. Tristan eta Isolda.
* 1976: Astrolabio galeria, Lima. Ur-puma.
* 1976: Enrique Camino Brent galeria, Lima. Mitoak.
* 1980: Peruko pinturaren ordezkari Tilsa São Pauloko XV. Bienalean.
* 1984: Petroperúko Arte Aretoa. Atzera begirakoa.
* 1987: Sakanako Geltokia.
* 1989: Enrique Camino Brent galeria, Lima.
* 1990: Límaginaire galeria, Mirafloreseko Aliantza Frantsesa. Tilsa Tsuchiyari omenaldia.
* 1990: Enrique Camino Brent galeria, Lima.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2022an, Peruko Estatuko Emakume eta Populazio Zaurgarrien Ministerioaren (MIMP) hil osteko aitorpen bat jaso zuen. Martxoaren 8ko dekretu baten bidez, Tilsa Tsuchiyari eta Peruko beste 24 emakumeri eman zien Emakumearen Merezimenduaren Ordena, eta haien lana nabarmendu zen, eskubideen defentsan eta berdintasuna sustatzeagatik. Bereziki, Tsuchiyari aitortza egin zioten, «herrialdean arte plastikoak garatzen eta genero berdintasunerako oztopoak kentzen egindako ekarpenagatik».

* 1970ean Pintura Teknokimikoaren Bi Urteko Saria jaso zuen.

* 1959ko Promozioko Urrezko Domina lortu zuen Arte Ederren Eskolan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Peruko pinturaren maisuak: Tilsa Tsuchiya, El Comercio egunkariko bilduma. Punto y Coma argitaletxea, Lima 2010.
* Tauro del Pino, Alberto. *Peruko entziklopedia ilustratua*. 3. arg. ). 16. liburukia. TAB/UYU Lima, PEISA, 2001. ISBN 9972-40-165-0
*  Castrillón, Alfonso (2000). Tensiones generacionales: Un acercamiento a las generaciones de artistas plásticos peruanos. Lima: URP. 
* Villacorta, Jorge eta Wuffarden, Luis. *Tilsa Tsuchiya 1929-1984*. Lima: Telefónica Fundazioa, 2000.

* Artnet.com - Tsuchiya-ren koadro batzuk
* Asociación Peruano Japonesa - Perfiles, Tilsa Tsuchiya Castillo
* Perun gertatu zen - Tilsa Tsuchiya
* Webshots - Tilsa Tsuchiya Art
* Manuel Zapata Orihuela
* Alfonso Castrillón “Belaunaldien arteko tentsioak: Peruko artista plastikoen belaunaldietara hurbiltzea”
* 

## Kanpo estekak