open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txernoles kultura

**Chernolesko kultura** edo **Oihan Beltzaren kultura**  Brontze Aro amaierako eta Lehen Burdin Aroko kultura arkeologiko bat da, K.a. 1025 – 700 urtekoa. Dnieper eta Dniester ibaien arteko estepa epelean (basoduna) zegoen, Kirovogradoko oblasteko Baso Beltzean, Ukraina erdialdean. Geroago, eskualde horretan,  kokatu zituen Herodotok bere "nekazari eszitiarrak". K. a. II. mendean, kultura hori zuten lurraldeak  kolono germaniarrak eta zeltak inbaditu zituzten.

## Ezaugarriak 
Txernolarren kokalekuek leku irekiak zituzten, baina baita lubanarro eta lubetaz inguratutako leku gotortuak ere. Etxeak azalera handiko etxebizitzak izan ohi ziren, 10 x 6 m ingurukoak. Aztarnategi arkeologikoetan  harrizko eta brontzezko aizkorak, armak, brontzezko apaingarriak eta burdinazko tresnak aurkitu dira. Garia, garagarra eta artatxikia oinarrizko elikagaiak ziren. Ekonomia nekazaritza zen, abeltzaintzarekin. Brontzezko objektuetan, eszitiar nomadekin zituzten  kontaktua ikus daiteke, eta zeramikazko objektu landuetan Trazia eta Itsaso Beltzeko greziar koloniekin izandakoak. Biztanleek bi ehorzketa mota praktikatu zituzten: tumuluen azpian gorpua osorik ehorztea zen bat, eta bestea, lurperatzen zituzten ontzietan gorpuen errekinak gordetzea Denboraren poderioz, bigarren hori nagusitu zen.      

## Garapena 
Chernolesen garai klasikoa K. a. 500. urtearen inguruan amaitu zen, kultura materiala sinplifikatu zenean. Soiltasun hori, esziten baso eta estepen komunitateen gaineko nagusitasun politikoaren ondoriozko gizartearen txirotze bati egotzi zaio. Azken etapa horretan, gotorleku gehiago ikus daitezke, agian nomaden aurkako defentsa neurri bat (lurrezko harresiekin, zangekin eta egurrezko hormekin). Zailtasunak zailtasun, asentamenduen dentsitatea handitu egin zen eta tradizio soziokulturalek jarraitu egin zuten.

Lehenengo garaitan, etxeak erdi lurperatuta edo lurperatuta zeuden, baina geroago, etxe gehienak lurgainean eraiki ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* James P. Mallory (1997) "Chernolesko kultura", *Indoeuropar kulturaren entziklopedia*, Fitzroy Dearborn.
* Şengül, Fatih (2020) "The Language of the Farmer Scythians" *The Journal of International Society of Language and Literature,* 46 lib., 31-62 or.

## Kanpo estekak
Itziar González i Virós

**Itziar González i Virós** (Bartzelona, Katalunia, 1967ko abendua) bakezaletasunean, feminismoan eta ekologismoan inplikatutako arkitekto eta hirigile eta ekintzailea da. 2007tik 2009ra, Bartzelonako Ciutat Vella barrutiko zinegotzia izan zen, eta kargua utzi egin zuen, hirigintza-ustelkeria kasu baten aurkako protesta gisa. Herritarren Parlamentuaren bultzatzailea da, ReVueltako Institutu Kartografikoaren sortzailea (2013) eta *Revoltes* (2014) liburuaren egilekidea.

## Ibilbidea 
Gurasoak Jose Antonio Gonzalez Casanovaren (zuzenbide konstituzionaleko katedraduna) eta Rosa Virosen (Espainiako zientzia politikoko lehen katedraduna eta Kataluniako unibertsitateko lehen errektorea) izan zituen. Biak ala biakPSCko militante eta ideologoak izan ziren. Santiago de Coompostelan bizi izan zen 4 urte bete arte, eta bertako unibertsitatean zuzenbide konstituzionaleko katedra lortu zuen aitak. 

Arkitekturan lizentziatu zen 1995ean, Kataluniako Unibertsitate Politeknikoko Bartzelonako Arkitektura Goi Eskola Teknikoan, eta Christianian (Kopenhage) burutu zuen karrera-amaierako proiektua. Karrera amaitu zuenean, "zin hipokratikoa" egin zuen: berreraikitzen eta birgaitzen arituko zela, eta ez zuela inoiz obra berririk egingo.

2005era arte, ETSABeko Arkitektura Konposizioko Saileko irakasle elkartua izan zen.

Aldi berean, 2002an, teknika independiente moduan parte hartu zuen Bartzelonako Lesseps plaza berritzeko eta herritarren parte hartzea bultzatuz auzo-prozesuan, eta, 2004an, Manlleuko Paramo auzoko esku-hartze integraleko proiektua idatzi zuen (2004).

Espazio publikoan izandako bitartekaritza, parte-hartze eta gatazken konponketan izandako arrakastak, eta baita gurasoek PSCrekin izandako lotura historikoak ere, 2007an Jordi Hereuren hauteskunde taldeko kide izateko eskaintza jaso zuen, Bartzelonako alkate berrautatzeko.

2007tik 2009ra Ciutat Vella barrutiko Bartzelonako Udaleko zinegotzi independentea izan zen. Kargua utzi zuen, hirigintza-ustelkeria kasu baten aurkako protesta gisa. Ondorengo adierazpenetan azaldu zuen politikara egin zuen benetako urratsa bere dimisiotik abiatuta izan zela.

2013an ReVueltako Institutu Kartografikoaren sorreran parte hartu zuen

2014an, *Revoltes* argitaratu zuen Iago Otero ingurumen-aditu eta ikertzailearekin. Despolitizazioa estrategia planifikatu (edo, gutxienez, kontziente) baten emaitza gisa salatzen da, eta ebazten dute beharrezkoa dela birpolitizazio masibo bat, eragiten digun orori buruzko erabakietan parte hartu ahal izateko.

## Argitalpenak 
* *Revoltes* (2014) Itziar González eta Iago Otero. DAU Argitaletxea (katalanez) **ISBN**: 2,84941031-7-9
* *Maitasuna eta politika. Politikaren ezinbesteko sentsibilitatea* (2015) Itziar Gonzalezen hitzaurrea. Egileak: Montserrat Moreno eta Genoveva Sastre. Icaria Argitaletxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Begić

**Vera Begić** (Rijeka, 1982ko martxoaren 17a) atleta da. Kroazia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bojana Bjeljac

**Bojana Bjeljac** (1989ko apirilaren 10a) atleta da. Kroazia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kara Cooney

**Kathlyn M. (Kara) Cooney** (AEB, 1972ko martxoaren 8a) estatubatuar arkeologoa, egiptologo eta irakaslea da. Arte eta Arkitektura Egiptoarreko katedraduna da Kaliforniako Unibertsitatean, Los Angelesen (UCLA), artisau-ekoizpenean, hilkutxen azterketetan eta antzinako munduko ekonomian espezializatua, batez ere *ramesida* delako garaian (Egiptoko XIX-XX dinastiak), eta Kaliforniako Unibertsitatea Los Angeles UCLAko Ekialde Hurbileko Hizkuntza eta Kulturen Saileko zuzendaria.  Lan akademikoarengatik ez ezik, Discovery Channelen Egipto zaharrari buruzko telebista saioak aurkezteagatik eta gaiari buruzko dibulgazio liburu bat idazteagatik ere da ezaguna.

## Bizitza 
### Hezkuntza eta ikasketak 
Houstonen hazi zen. 1994an Alemanezko Arteen eta Humanitateen titulua lortu zuen Texasko Unibertsitatean, Austinen. 2002 urtean "Ekialde Hurbileko Ikasketetan" doktoratu zen Johns Hopkins Unibertsitatean. Egiptoko Deir el-Medina eskulangileen herrixkan induskatu zuen arkeologia-talde bateko kidea izan zen, Dahshurren eta Tebaseko zenbait hilobitan ere bai. 2002 urtean Kress bekaduna izan zen Arte Galeria Nazionalean eta Quest for Immortality: Antzinako Egiptoko altxorrak erakusketa prestatzen lan egin zuen. UCLAn urtebeteko aldi baterako postu baten ostean, hiru urteko doktoretza ondoko irakasle postu bat bete zuen Stanfordeko Unibertsitatean, 2005 urtean, *Tutankamon* *eta Faraoien Urrezko* Aroko kontserbatzaile albokoa izan zen Los Angeleseko Konderriko Arte Museoan. Getty Centerren ere lan egin zuen bi urtez, 2009 urtean UCLAn titular postua lortu baino lehen. Cooneyk hilkutxen berrerabilpena ikertzen jarraitu zuen, batez ere XX. dinastian zentratuz. Bere ikerketak sasoi hartako nahasmendu sozioekonomiko eta politikoan zentratu ziren eta antzinako Egiptoko ehorzketa eta ehorzketa praktiketan eragina izan zuen.

## Telebista 
Discovery Channel-en bi serie dokumental aurkeztu zituen: *Out of Egypt*, 2009 urteko abuztuan lehen aldiz eman zena, eta ''Egypt's Lost Queen*, Zahi Hawass ere bertan izan zela.

## Liburuak 
* Cooney, Kathlyn M. (2007). *The Cost of Death: The Social and Economic Value of Ancient Egyptian Funerary Art in the Ramesside Period*. Egyptologische Uitgaven **22**. Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten. .
* Cooney, Kara (2015). *The Woman Who Would be King*. Oneworld Publications. 
* Cooney, Kara (2018). *When Women Ruled the World: Six Queens of Egypt*. Washington, D.C.: National Geographic.   .
* Cooney, Kara (2021). *The Good Kings: Absolute Power in Ancient Egypt and the Modern World''. National Geographic.  

## Bizitza pertsonala 
Cooneyren aitaren aldeko aitona-amonak Irlandako Cork konderrikoak ziren. Bere amona irlandar-protestantearen izena du, Kathlyn Maryrena. Amona familiak baztertu egin zuen Jamesekin, Cooneyren aitona irlandar-katolikoarekin, ezkontzeagatik. Ama italiarra du, amona Italiako Abruzos eskualdekoa eta aitona Napolikoa. Kathlyn izena erabiltzen du lan akademikorako, eta Kara ezizena lan profesionalerako, baina ez akademikorako. Los Angelesen bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Entrevista con Kara Cooney
*
Luca Vildoza

**Luca Vildoza** (Buenos Aires, 1995eko abuztuaren 11a-) saskibaloi jokalaria da, antolatzaile lanetan.

## Kirol ibilbidea
Besteak beste, Saski Baskonian jokatu zuen 5 urtez, 2016tik 2021era, taldearen azken liga irabazi zuelarik 2021ean.

NBAn jokatu du Milwaukee Bucks taldean, eta Europan Belgradeko Izar Gorrian, 
Panathinaikos, Olympiakos eta Virtus Bolognan. 

Argentinako selekzioarekin jokatzen du.

## Kanpo estekak
*Vildoza NBAko webgunean.
Gabriella Kingston

**Lady Gabriella Marina Alexandra Ophelia Kingston**, ezaguna **Ella** **Windsor** izenez (jaiotzaz: Windsor; Londres, Ingalaterra, 1981eko apirilaren 23a) idazle, abeslari eta aristokrata britainiarra da. Mikel Kenteko eta María Cristina Reibnitzeko printze-printzesen alaba da, eta, beraz, Jurgi V.a Erresuma Batuko erregearen eta Maria Teckekoaren birbiloba, aitaren bidez. Gabriella Windsor etxeko kideetako bat da. Amaren aldeko aitona-amonak Günther Hubertus von Reibnitz baroia eta Muraszombath eta Szapárrko Anna Maria Szapáry kondesa dira. Gabriella tronu britainiarraren ondorengotza lerroan dago.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta hezkuntza 
Lady Gabriella St. Mary's Paddingtonen, Londresen eta Ingalaterran jaio zen, eta neba zaharragoa du, Lord Frederick Windsor. Lady Gabriella Godstowen hezi zuten eta Downe House Schoolen Cold Ashen, Berkshiren. Uda batean, 14 urte zituela, Fuengirolako bi gazte espainiarren adiskide egin zen, eta haiek, gitarra hartuta, rumba andaluziarra abestera eta kantautore gisa lehen pausoak ematera bultzatu zuten. 2004ko maiatzean, Lady Gabriella Brown Unibertsitatean graduatu zen, Providencen (Rhode Island), eta Literatura Konparatuan eta Hispaniar Ikasketetan lizentziatu zen. 2012an, MPhil bat lortu zuen gizarte antropologian Oxfordeko Linacre College-n.

### Ibilbidea 
Gabriellak *The London Magazine* aldizkarirako idazten du, besteak beste.

*Playing for Change* Foundation-eko panel exekutiboko kidea da, hezkuntza musikala eta artistikoa sustatzen duen irabazi-asmo bako erakundea. Gainera, Latinoamerikan ere egin ditu proiektuak, besteak beste, Rio de Janeiron ingelesa irakastea eta Buenos Airesen musika ekitaldietan lan egitea.

2020ko abuztuan, Spotify eta iTunes bidez, "Out of Blue" eta "Bam Bam" abestiak kaleratu zituen, erakundearentzat dirua biltzeko. Abesti horiek Brasilgo bossa novan inspiratuta daude.

### Ezkontza 
2018ko irailean iragarri zuen Buckingham Jauregiak finantza munduko  Thomas Kingstonekin zuen konpromisoa. Thomas Kingston eta Lady Gabriella Sark uhartean hartu zuten konpromisoa hilabete lehenago. Ezkontza 2019ko maiatzaren 18an izan zen, Windsorko Gazteluko San Jorge Kaperan; aurretik errege-familiako beste kide batzuk ere ezkondu ziren kapera berean, hala nola Eduardo printze eta Edinburgoko dukea Sofia Edinburgokoarekin, Charles III.a erregea Camila erreginarekin, Henry Sussexko dukea eta Meghan Markle Sussexko dukesarekin eta Eugenia Yorkeko printzesa Sbank Brokekin.

2024 urteko otsailaren 27an, Buckingham Jauregiak iragarri zuen bere senarra otsailaren 25ean hil zela. Gloucestershireko auzitegi auzitegian egindako ikerketa baten irekiera ekitaldian, Kingston "buruan izandako zauri traumatiko" baten ondorioz hil zela jakinarazi zen, eta bere gorputzetik gertu arma bat aurkitu zela Cotswoldseko gurasoen etxeko kanpoko eraikin batean. Poliziaren ustez, heriotza ez zen susmagarria izan. Martxoaren 12an bere hileta pribatua egin zen St. James jauregian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ondorengotza
Ali Curung

'***, Kaytetyeeraz **Alekarenge**, lehen **Warrabri*', Australiako australiar aborigen komunitate bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan.

2021ean 394 biztanle zituen.
Manuel Maria Coelho

**Manuel Maria Coelho** (Chaves, 1857ko martxoaren 6a – Lisboa, 1943ko urtarrilaren 9a) portugaldar militar, kazetari eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1921eko urritik azarora.

Infanteriako ikastaroa egin zuen Armadaren Eskolan, eta garai hartatik ideia errepublikarren jarduera politikoari ekin zion. 1891ko urtarrilaren 31ko errepublikar matxinadako buruzagietako bat izan zen eta gerra kontseilu baten ondoren bost urtez Angolara bidali zuten. Masoneriako kidea, ideia errepublikarrak prentsatik zabaldu zituen egunkarien sortzaile, zuzendari eta kolaboratzaile gisa.

1910ean errepublika aldarrikatu ondoren, Angolako eta Gineako gobernadore izan zen. 1921ean diputatu hautatu zuten. 1921eko urriaren 19ko Gau Odoltsuaren ondoren, António José de Almeida presidenteak lehen ministro izendatu zuen larrialdiko gobernu bat zuzentzeko. Azaroaren 5ean dimisioa aurkeztu zuen, Frantzia, Erresuma Batua eta Espainiaren atzerriko esku-hartze militar baten beldur, herrialdeko kaosak eraginda.

Erreserba militarrera pasa eta João Chagasekin batera "Historia da Revolta do Porto" idatzi zuen.
Alpurrurulam (Iparraldeko Lurraldea)

**Alpurrurulam** edo **Lake Nash**, Australiako aborigen izenaz **Ilperrelhelame**, Australiako herri bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan.

2016an 420 biztanle zituen.
Alyangula (Iparraldeko Lurraldea)

**Alyangula**, Australiako herri bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. Groote Eylandt uhartean dago.

2021ean 873 biztanle zituen.
Angurugu (Iparraldeko Lurraldea)

**Amgurugu**, Australiako komunitate bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. Groote Eylandt uhartean dago eta Australiako aborigenen bizilekua da.

2021ean 883 biztanle zituen.
Aputula

**Aputula** edo **Apatula**, 1980ko hamarkadararte formalki **Finke**, Australiako komunitate bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. Australiako aborigenen bizilekua da.

2021ean 191 biztanle zituen.
Areyonga (Iparraldeko Lurraldea)

**Areyonga**, Pitjantjatjara hizkuntzaz **Utju**, Australiako herri txiki bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. Nagusiki Australiako aborigen komunitatea da.

2011n 236 biztanle zituen.
Atitjere (Iparraldeko Lurraldea)

**Atitjere**, Australiako komunitate bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. Australiako aborigenen bizilekua da.

2016an 224 biztanle zituen.
Pierriá Henry

**Pierriá Henry** (South Charleston, Mendebaldeko Virginia, 1993ko urtarrilaren 20a-) saskibaloi jokalaria da. Senegalgo nazionalitatea ere badauka.

2024an zigortu zuten dopinaren inguruko afera batengatik, urte bat lehenago atzemandakoa, 2027 arte profesionalki jokatu ezin izango duelarik.

## Kirol ibilbidea
Saski Baskonian jokatu zuen 2019-2021 eta 2022-2023ko tarteetan.

## Kanpo estekak
*ACBko webgunean fitxa.
Barrow Creek (Iparraldeko Lurraldea)

**Barrow Creek**, Australiako herri txiki bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. Usadioz, Kaytetye herriaren bizilekua da.

2021ean 317 biztanle zituen.
Barunga (Iparraldeko Lurraldea)

**Barunga**, iraganean **Beswick Creek** eta **Bamyili**, Australiako herri bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. Australiako aborigenen bizilekua da.

2011n 313 biztanle zituen.
Groote Eylandt

**Groote Eylandt**, Anindilyakwa hizkuntzaz **Ayangkidarrba**, "Uhartea", Australiako iparraldean dagoen uharte bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan. 

Bertako herri handiena Alyangula da. Usadioz, Anindilyakwa herriaren bizilekua da.

1644an Abel Tasman bertara iritsi zen lehen europarrak nederlanderaz "uharte luze" esan nahi duen gaur egungo izena eman zion.
Atxipi (argipena)

**Atxipi** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimia 
* Atxipi, Gipuzkoako hegoaldeko mendi bat, Aizkorriko mendilerrokoa.
* Atxipi, Murumendiko  mendilerroan kokatuko Beasaingo mendia.
Asti (mendia)

**Asti** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan kokatua, Beasaingo udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 604&nbsp;m garaiera du. Pagobakar mendiaren hegoaldean dago. Lupezketa,  Biruin eta Pagobakar gailurrekin batera, mendilerro bat osatzen du, Usurbetik mendebaldera.

## Ingurunea 
Eki-mendebaldeko lerroan eta Usurbe mendiarekiko ia paraleloan, bi mendien hegoaldeko hegalak Beasaingo hirigunea dagoen Oria ibaiaren ibarreraino jaisten dira. Bi mendi-hegal horietan daude Beasainmendiko baserri gehienak.

Mendebaldeko mendi-hegalean, Zabalondo ibaia sortzen da, urak Arriaranen isurtzen dituena; eta hegoaldeko hegalean, berriz, Asti ibaia jaisten da, gero Unagarekin bat egin eta Loinazko San Martin basilikaren ondotik igaroko dena.

## Abiapuntuak 
* Lupazketa baserria.
* Agortako lepotik Biruindik igaro eta Pagobakar mendiaren gainaldea iparraldetik inguratuz eta gero hegoaldera hartuz.
* Arriaran.
* Beasaingo Loinazko Andre Mariaren baseliza.

## Erreferentziak
Shane Larkin

**DeShane Davis Larkin** (Cincinnati, Ohio, 1992ko urriaren 2a-) saskibaloi jokalari estatubatuar-turkiarra da. Antolatzaile lanetan jokatzen du.

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2016-2017 denboraldian. Aurretik, NBAn ibili zen:  2013–2014an Dallas Mavericks-en, 2014–2015ean New York Knicks-en eta 2015–2016an Brooklyn Nets-en.
 
Hurrengo urteetan, 2017–2018an jardun zuen Boston Celtics, eta urte hartatik aurrera Anadolu Efes-en.

Haren palmaresean, 2 Euroliga (2021, 2022) ditu Anadolurekin. Halaber, txapelketa horretan 2020an saskiratzailerik onena izan zen (22.2 puntu/partida). Anadolurekin ere, 3 aldiz Turkiako Ligako txapelduna (2019, 2021, 2023) eta behin Koparena izan da (2022).

Bestela, Turkiako selekzioan jokatzen du.

## Kanpo estekak 
*Estatistikak NBAn.
Rokas Giedraitis

**Rokas Giedraitis** (Taurage, 1992ko abuztuaren 16a-) saskibaloi jokalari lituaniarra da.  

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2020 eta 2023 urteen artean.

## Kanpo estekak 
*Euroligako webgunearen fitxa.
Darius Thompson

**Darius Thompson** (Tennessee, 1995eko maiatzaren 4a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra da.  

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2022 eta 2023 urteen artean.

## Kanpo estekak
Adam Hanga

**Ádám Hanga** (Budapest, 1989ko apirilaren 12a-) saskibaloi jokalari hungariarra da.

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2013 eta 2017 urteen artean. Bertara, Bàsquet Manresatik iritsi zen, eta ondoren FC Barcelona, Real Madrid eta Izar Gorrian jokatu du. 2024tik aurrera, Joventuten dabil. 

## Kanpo estekak 
*Jokalariaren estatistikak ACBko webgunean.
Amoonguna

**Amoonguna** edo **Imengkwerne **, Australiako komunitate bat da, Iparraldeko Lurraldea estatuan.

2011n 275 biztanle zituen.
Pete Mickeal

**Pete Mickeal** (Rock Island, 1978ko otsailaren 22a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra izan zen. 

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2007 eta 2009 urteen artean.

## Kanpo estekak
Jayson Granger

**Jayson Antonie Granger Amodio** (Montevideo, 1989ko irailaren 15a-) saskibaloi jokalari uruguaiarra da.   

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2017-2020 urteen artean, 2021ean eta 2022an.

## Kanpo estekak
Codi Miller-McIntyre

**Codi Tyree Miller-McIntyre** (; High Point, 1994ko ekainaren 1a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra da. Bulgariako herritartasuna ere badu.   

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2023-2024 denboraldian.

## Kanpo estekak
Travis Hansen

**Travis Hansen** (Provo, 1978ko apirilaren 15a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra izan zen. 

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2004 eta 2006 urteen artean.

## Kanpo estekak
Brad Oleson

**Brad Oleson** edo Bradley Scott Oleson Lashinski (Fairbanks, Alaska, 1983ko apirilaren 11a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra izan zen. Eskolta postuan ibili zen.

Espainiar nazionalitatea hartu zuen 2009an.

## Kirol-ibilbide profesionala 
Saski Baskonian jokatu zuen 2009 eta 2013 urteen artean eta, jarraian, 	FC Barcelonan (2013–2017).

## Kanpo estekak 
*ACB Ligako webgunearen artxiboetan.
Atxipimendi

**Atxipimendi** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko  mendilerroan kokatua, Beasaingo udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 778 metroko garaiera du. Aldamenean Murumendi mendia du. 

Jatorrizko izena Atxipi du, (h)aitz txipi(txiki). 

## Abiapuntuak 
* Beasaindik Murumendiko gainera doan bidetik
* Santa Marina
* Mandubi
* Garin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Tiburcio Presa

**San Tiburcio presa** Bidasoa ibaian dagoen presa hidroelektrikoa da, 1 360 kW instalatutako potentzia duena. Doneztebe eta Sunbila udalerrien artean dago, Nafarroan. 17,8 metroko ur jauzia dauka eta 9 000 l/s-ko emaria.

Iberdrolak presa ustiatzen du, 2030ko Abuztuaren 25arte emakida dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Eva Cogollo Cabarcas

**Julia Eva Cogollo Cabarcas** (Turbaco, Kolonbia, XX. mendea) Kolonbiako gizarte-psikologo komunitario bat da, Karibeko Ibilbide Zimarroarraren ekintzaile lider afroa, eta Egiaren Batzordeko Jarraipen eta Monitorizazio Batzordeko kidea.

## Biografia 
Kolonbiako Turbacon jaio zen. Psikologia sozialean trebatu zen, giza eskubideen defendatzaileen babes integralean espezializatuz.

Kolonbiako barne gatazka armatuaren hainbeste biktimetako bat izan zen, eta 2000. urtetik sexu indarkeriaren beste biktima batzuei laguntzea erabaki zuen, bakearen eta biktimen eskubideen defentsaren alde lan eginez.  2019 eta 2022 urteen artean, jada arduradun gisa sexu indarkerien eta indarkeria sozio-politikoaren kasuen dokumentazio eta ikerketa bilatzean zentratu zen. 2023ko irailean, Bakerako Jurisdikzio Bereziak (JEP) 11. makroprozesua ireki zuen, biktimen erreparazioari hasiera emanez. Hiru urte baino gehiagoz, Egiaren Batzordeko (CEV) Jarraipen eta Monitoretza Batzordeko (CSM) kide izan zen. Bertan, elkarrizketa sozialeko jarduerak koordinatu zituen, eta hedapen handia egin zuen eskualde osoan.  Komunitate Beltzen Prozesuaren ordezkaria izan zen T-025 Epaiaren prozesuan.*Kolonbiako gobernuak Genero Berdintasunerako Legea onartu zuen 2008an, eta Presidentetzako Kontseilaritzak 2017an, baina praktikan ez da eraginkorra izaten ari hainbat arrazoirengatik, hala nola borondate politikorik ezagatik, estrategiarik ezagatik eta helburu argirik ez izateagatik. Hori dela eta, sexu-indarkeria jasaten duten emakumeek era guztietako arazoei egin behar diete aurre, eta ez dute inolako bermerik.*Bere lan-ibilbidean hainbat erakundetan egin du lan, besteak beste, hauetan: Bakearen Aldeko Mugimendua (PDL); Lekualdatutako Emakumeen Liga; Genero, Demokrazia eta Giza Eskubideen Behatokia; Zerbitzuen Andeetako Batzordea; Latinoamerikako eta Karibeko Emakumeentzako Osasun Sarea, Komunitate Beltzen Prozesua Hitzarmena; Naturarentzako Mundu Funtsa; Valle del Valle CCA.

Universidad Nacional Abierta y a Distancia, UNADeko Psikologia Sozialeko departamentuan lan egin zuen. Era berean, Sevillako Pablo de Olavide Unibertsitatean lan egin zuen. Kolonbiako Movimiento por la Paz (MPDL) gobernuz kanpoko erakunde espainiarrean egiten du lan, Giza Eskubideen eta Generoaren arduradun gisa.

Hitzaldiak eman ditu, artikuluak eta kolaborazioak argitaratzeaz gain, *Democracia* y derechos humanos edo Egiaren Batzordearen azken txostena izenburupean: Hay futuro, si hay verdad.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 33. atala. Gorputzak entzun. Genero-indarkeriak gatazka armatuan,Bakea Kontatzen da, 2024ko otsailaren 29an
Vanja Marinković

**Vanja Marinković** (Belgrad, 1997ko urtarrilaren 9a-) saskibaloi jokalari serbiarra da. Hegaleko posizioan jarduten du. 

## Kirol-ibilbide profesionala 
Partizanen ekin zion haren ibilbideari 2013an eta, bertan 6 urte egon ondoren, Valencian bi denboralditan jokatu zuen. 

Saski Baskonian jokatu zuen 2021 eta 2024 urteen artean. Hortik aurrera, Partizanen dabil berriz ere.

Serbiako selekzioarekin zilarrezko domina lortu zuen 2023ko Munduko Saskibaloi Txapelketan eta brontzezkoa 2014ko Olinpiadetan.

## Kanpo estekak 
*Euroligako webgunean fitxa.

M
Susana López Charretón

**Susana López Charretón** (Mexiko Hiria, 1957ko ekainaren 19a) mexikar birologoa da, errotabirusean espezializatua eta gai birologikoen dibulgatzailea. 2001ean UNESCOk Carlos J. Finlay Mikrobiologia Saria eman zion, Carlos Arias Ortiz senarrarekin batera.

*Howard Hughes Medical Institute* *International Research* *Scholar*-eko bekaduna izan zen 2000tik.  Errotabirusa ahotik eta azaletik hedatzen da, baina zelula horiek ez dira kaltetzen. Birusa heste meharreko zeluletan bakarrik ugaltzen da. 

López Charretón doktoreak 179 artikulu idatzi ditu nazioarteko aldizkarietan eta 9 kapitulu liburuetan. 20 dibulgazio-artikulu baino gehiago eta haurrentzako 4 liburu idatzi ditu. Bere argitalpen zientifikoak sei mila aldiz baino gehiagotan aipatu dira. *Virus research*, *Journal of Virology, Current Opinion in Virology* eta *Npj Viruses* eta *mSphere* aldizkarietako argitalpen-batzordeko kide izan da. Estatuko eta nazioarteko hirurehun kongresu baino gehiagotan parte hartu du, eta ehun mintegi eta hitzaldi baino gehiago eman ditu.

## Ikerketak 
López Charretón doktoreak ikerketa-programa gidatu du ikertzaile nagusi gisa Bioteknologia Institutuan (UNAM), Cuernavacan, Mexikon. López Charretón doktorea maisutza eta doktoregoko ikasleentzako aholkularia da, eta gaur egun SNIko III. mailako ikertzaile-estatusa du. Bere ibilbidean zehar, aurrera egin du errotabirusa ulertzen. López Charretón doktorearen ikerketa-taldearen aurkikuntza garrantzitsuenetako bat giza gorputzean birus-sarrera izatearekin lotuta dago. Errotavirusa ahotik eta larruazaletik hedatzen da, baina birusak zelula horiek bakean uzten ditu eta heste meharreko zeluletan bakarrik infektatzen eta ugaltzen da. 130 artikulu baino gehiago argitaratu ditu nazioarteko aldizkarietan. Ia bederatzi urte eman zituen *Journal of Virology* aldizkariaren erredakzio-batzordean ere.
* 1991n, *Fogarty Fellow erakundearen beka* bat jaso zuen.
* 1993an Natura-Zientzien arloko Ikerketa Zientifikoaren Akademiak saritu zuen.
* 2000. urtean, Howard Hughes Institutu Medikoak *international research scholar* gisa onartu zuen, errotabirusaren ikerketari egindako ekarpenengatik.
* Mexikoko Osasunerako Fundazioaren Urdail-hesteetako Gaixotasunen *Funsalud Bi Urteko Saria* (NADRO) irabazi zuen 2000 eta 2002an.
* 2001ean, UNESCOren *Carlos J. Finlay Mikrobiologia Saria* jaso zuen.
* 2014an BBCren 100 Emakumeen artean aitortu zuten.
* 2018an, Jesuiten Unibertsitate Sistemak *honoris causa doktoretza* eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Howard Hughes Medikuntza Institutuko profila
* Dra. Susana López Charretón | Grandes Académicas AAPAUNAM
* Susana López Charretónen inaugurazio-lezioa
Baptiste Hegi

**Baptiste Hegi** (Baiona, ) lapurtar errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. Aviron Bayonnaisen hezia, klub horretako jokalari profesionala da 2018tik. 2018an, 20 urtez azpiko Frantziako selekzioarekin jokatu zuen.

## Ibilbidea 
* Aviron Bayonnais: 2012

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biruin

**Biruin**  Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan, Beasain udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 648 metroko garaiera du. Aldamenean Pagobakar eta Lupezketa mendiak ditu.

Asti, Lupezketa eta Pagobakar gailurrekin batera, mendilerro bat osatzen du Usurbetik mendebaldera.

## Abiapuntuak 
* Agortako mendi lepotik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriana Pous

**Adriana Pous** (Montevideo, Uruguai, 1965) Dantzaz konpainiako zuzendari artistikoa da. 

## Dantzari ibilbidea 
### Lehen urratsak 
Txiikitan, bospasei urte zituela, antzokira joan zen gurasoekin, ballet emanaldi bat ikustera. Momentu hartan jakin zuen dantzaria izan nahi zuela. Hortaz, dantza eskoletara eraman zuten, eta handik gutxira, *Intxaur-hauskailua* ballet-eko obra klasikoan hartu zuen parte, zortzi urte besterik ez zituenean. 

### Madril 
Hamasei urterekin ikasketak utzi eta Santiagoko Udal Antzokiko Balletean hasi zen lanean. Hiru urte jardungo zuen konpainia profesionalean, hegan egiteko grinek Espainiarantz bideratu zuten arte. 80. hamarkadako Madril ezagutu zuen, Ballet Nazionalera (María de Ávilaren zuzendaritzapean) batu zenean. Pousen karrera hasieran, Uruguay, Argentina eta Txilen diktadura militarraren goraldi sasoia zen. Espainiara aldatzeko eskutitz bat idatzi zuen: Espainiako Kultura Ministeriora lehenik, Ballet Nazionaleko helbidea eskatzeko. Sei hilabeteren ondoren iritsi zitzaion erantzuna. Beste eskutitz bat idatzi behar, oraingoan bai, Ballet Nazionalera.

## Bestelakoak 
* Cambia, todo cambia Entsegu irekia Dantzaz konpainiarekin. 
* *Calabaza, calabaza..*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Ura eta mugimendua gara
Tom Spring

**Tom Spring** (Donapaleu, ) baxenafartar errugbilaria da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen dena. US Nafarroan hasi zen errugbian, eta 2021ean Aviron Bayonnaisek kontratatu zuen. Haren bi anaia ere errugbilariak dira Max (Racing 92) eta Sam (US Nafarroa).

## Ibilbidea 
* US Nafarroa: 2008-2021
* Aviron Bayonnais: 2021-

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Harina Salado

**Teresa Harina Salado** (Donostia, 1921 - Gasteiz, 2017ko martxoaren 1a) militante komunista izan zen, JSUetako kidea eta ondoren Euskadiko PCEko buruzagia, frankismo garaian atxilotua eta espetxeratua. Frantzian erbesteratu zenetik frankismoko presoekiko elkartasun sareko kide izan zen.

## Bizitza 
Donostiako Gros auzoan jaioa, Teresa Irina Salado Gipuzkoako Gazteria Sozialista Bateratuen (JSU) ezkutuko lanean hasi zen.

1943an atxilotu zuten, beste berrogei bat gipuzkoarrekin batera, tartean, Santiago Goñi, Angeles Arruti eta Jesus Carrera Olascoagarekin. Atxilotuak Madrilgo Segurtasun Zuzendaritza Nagusira eraman zituzten, Puerta del Solera, hain zuzen ere.

Askatu zutenean, eta bere testigantzaren arabera, gipuzkoarra PCEn sartu zen berriro JSUen parte gisa, eta geroago, 1948an kamarada batzuk erori ondoren, Euskadiko PCEko zuzendaritzako kidea izatera igaro zen. Urte horretan bertan, 1947ko maiatzaren 1eko grebaren antolakuntzan parte hartu ondoren, poliziak jazarri zuen bi bergararrekin batera: Josuren Gabilondo 'Baxarte', Loyola batailoiko kidea, geroago bere bizi-kide izango zena, eta Pedro Garcia.  Kontxan estropadak ospatzen zirela aprobetxatuz, Ondarroako ontzi batetik Donibane Lohizuneko ontzi batera egin zuten salto, eta handik Frantziara iristea lortu zuten. 1998an itzuli zen erbestetik, eta Gasteizen bizi izan zen ondoren; han hil zen 2017an.
* 2016an, Teresak "Egiaren Iturria" saria jaso zuen Intxorta 1937 elkartearen eskutik.
* 2017an, Mauro Saravia argazkilariaren "*Emeek emana"* erakusketak, Intxorta 1937 elkarte memorialistak bultzatuta eta Gipuzkoako Aldundiak babestuta, frankismoak errepresaliatutako 63 emakumeren lana aitortu zuen eta Teresa Harina Salado nabarmendu zen hautatutakoen artean.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* Intxorta 1937ko Teresa Harina Saladori elkarrizketa, 83 urterekin
Toshinari Takaoka

**Toshinari Takaoka** (高岡 寿成, Takaoka Toshinari; 1970eko irailaren 24an jaioa Yamashiro-n, Kyoto-n) distantzia luzeko korrikalaria da, 5000 metroko, 10.000 metroko eta maratoi lasterketetan espezializatua. Gizonezkoen maratoiaren Asiako errekorra izan zuen. 

## Markarik onenak 
* 3000 metro - 7:41.87 min (1999/Japoniako errekorra)
* 5000 metro - 13:13.40 min (1998/Japoniako errekorra)
* 10,000 metro - 27:35.09 min (2001/Japoniako errekorra izandakoa)
* Maratoi erdia - 1:01:07 ordu (2003)
* Maratoia - 2:06:16 ordu (2002/Asiako errekorra izandakoa)

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Alexander Mutiso

**Alexander Mutiso Munyao** (1996ko irailaren 10ean jaioa) errepideko lasterketan espezializatutako Kenyako distantzia luzeko korrikalaria da.

2020ko Valentziako Maratoi Erdian ezarritako 57:59ko marka pertsonala inoizko laugarren denborarik azkarrena da.  2023ko Pragako Nazioarteko Maratoia ere irabazi zuen, 2:05:09ko errekorrarekin.

2024ko Londresko Maratoian, Mutisok Kenenisa Bekele etiopiar distantzia luzeko korrikalariar aurrea hartu zion azken hiru kilometroetan, lasterketa 2:04:01ean irabazteko.

## Marka pertsonalak 
* 3000 metro – 7:56.86 (Donetsk 2013)
* 5000 metro – 13:21.90 (Kumamoto 2016)
* 10,000 metro – 27:23.03 (Yokohama 2021)

* Maratoi erdia – 57:59 (Valentzia 2020)
* Maratoia - 2:03:11 (Valentzia 2023)

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Vicente Lucio Salazar

**Vicente Lucio Salazar** (1832ko abenduaren 20a &#x2013; 1896ko otsailaren 14a) Ekuadorreko presidenteordea izan zen 1895eko apirilaren 16tik irailaren 1era. Salazar Diputatuen Ganberako presidente izan zen 1873an, eta Senatuaren presidente 1892an. 1894an presidenteorde bihurtu zen,  Luis Cordero kargua utzi zuenean presidente bihurtu zen. Finantza ministroa ere izan zen hainbat alditan.

## Biografia 
Vicente Lucio Salazar Manuel María Salazar y Lozano eta Carolina Cabal y Salazar jaio zen 1832ko abenduaren 20an Quiton. Juris Doctor bihurtu zen eta ekonomialari gisa lan egin zuen hogeita hamar urtez, Finantza ministro gisa arituz 1873an, 1883an, 1884-1887an, 1888an eta 1893an.  Geroago, Kongresu Nazionalean aritu zen diputatu gisa. 1892an Senatuaren presidente hautatu zuten, eta 1893an Luis Corderok Barne eta Kanpo Harremanetarako ministro izendatu zuen, baina handik gutxira presidenteorde hautatu zuten. Bere presidentea, ordea, Lehen Txina-Japonia gerrari buruzko polemika batean harrapatuta egon zen, *Venta De La Bandera* izenekoan. Corderok dimisioa eman zuen, eta horrek Lucioren presidentetza eman zion hasiera, 1895eko apirilaren 16an hasi zena. Bere presidentetzak Ekuadorreko Iraultza Liberala hasi zuen. Bitartean, ezin izan zituen gobernu-betebeharrak bete paralisia zela eta. Horren ondorioz, 1895eko ekainaren 28an dimisioa aurkeztu zuen (Eloy Alfarok ordezkatu zuen) eta geroago 1896ko otsailaren 14an hil zen Quiton.  

Finantza ministro gisa, noizean behin Washingtonera joan zen Estatu Batuei maileguak eskatzera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ekuadorreko Gobernuaren webgune ofiziala herrialdeko presidentearen historiari buruz
Wellington Sánchez

**Wellington Sánchez Luzuriaga** (Ambato, Tungurahua Probintzia, Ekuador, 1974ko ekainaren 19a) Ekuadorreko futbolari ohia da, erdilari gisa jokatzen zuen eta bere azken taldea Centro Deportivo Olmedo izan zen.

## Ibilbidea 
Wellington Sánchez Ambatoko Club Deportivo Técnico Universitario taldean hasi zen, Macará talde lehiakideko jarraitzailea izan arren. Gero, Quitoko Unibertsitate Katolikora joan zen, urtebete besterik ez, eta gero El Nacionalera. Quitoko taldean txapeldun geratu zen 1996an. 1994an deitu zuten lehen aldiz Ekuadorreko futbol selekziora. 1998an Major League Soccer txapelketara joan zen, baina ez zuen aukera askorik izan, lesio baten ondorioz. 

Hurrengo urtean, 1999an, bere herrialdera itzuli zen, baina oraingoan Emelecera eta urdinekin bi aldiz izan zen txapeldun (2001-2002). 2005ean El Nacionalera itzuli zen, eta 2005ean eta 2006an txapeldun izan zen Klub Militarrarekin.

## Selekzio nazionala 
Ekuadorreko Futbol Selekzioarekin 44 aldiz izan da internazionala. 1994ko irailaren 21ean egin zuen debuta Peruren aurka, lagunarteko partida batean.

2002ko Korea-Japonia Munduko Txapelketarako kanporaketetan parte hartu zuen, Venezuelako Selekzioaren aurka gol bat sartuta, eta aipatutako munduko txapelketan parte hartu zuten jokalarien zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Consuelo Irasuegi

**Consuelo Irasuegi Prieto** (Eibar, Gipuzkoa, 1926ko martxoaren 31- Durango, Bizkaia, 2024ko uztailaren 16a) erraketista profesionala izan zen, aurrelari posizioan jokatu eta ***Chelo*** izenarekin kantxaratu zena. 

## Biografia 
Ume zela Eibarren Bigarren Errepublikaren Aldarrikapena bizi izan zuen 1931ko apirilaren 14 historiko hartan eta gogoratzen zuenez kalera atera ziren, bandera gorri artean eta jende mugimendu handia zen bazterretan, itzela bere esanetan.  

Neskato eginda eta 1936ko Espainiako Gerra Zibila bete-betean zela, sarri etortzen zitzaizkien etxea miatzera, aitaren eta honen anai-arreben ideologia ezkertiarra zela-eta. Egin zioten elkarrizketa baten aipatu zuenez Eibarren, hirunaka zetozen hegazkinen beldur, egun osoa ematen zuten ezkutuan. Tropa nazionalek hiria airez erasotu eta mende hartu zutenean, familiak alde egitea erabaki zuen, lau gauzatxo hartuta eta aste betera etxeratzeko esperantzarekin: babesa eman ahal zien senide ugari zituzten han-hemenka eta haiengana jotzea erabaki zuten. Lemoara lehenengo, Ondarroara gero, Gallartara jarraian eta azkenik Durangora. Hantxe, 11 urte betetzen zituen egun berean bonbek amaren Severiana ahizpa hil zuten Ezkurdin eta Eibartik etorri zen Carmen ahizpa hilaren gorpua ezagutzeko asmoz. Familia ez zen sekula Eibarko euren etxera itzuli.

Aitak Asturiasen borrokatu zuen eta atxilotu ostean, Galizian kartzelaratu zuten; salda beroz eta indabaz betetako lapikoak eramaten zion hango jendeak preso zela. Pilotaria izandakoa zen, esku-huskako modalitatean *Otxandixo* izenarekin jokatutakoa. Alabaren esanetan, haren pilotarekiko zaletasunak bultzatu zuen bera erraketan trebatzen hastera, 16 edo 17 urteko gaztea zela.

Sabadellen izen bereko frontoian debutatu zuen eta Bartzelonako Nuevo Mundon jokatuko zuen gerora. Aitak sarri-sarri bisitatzen zuen: hartu trena eta bidaia luze eta astuna egiten zuen alaba ikusteko asmo bakarrarekin. Hau pentsio baten zegoen ostatu hartuta eta igandeetako bere plan gustukoena izaten zen esne-dendetara joan eta bertan saltzen zuten gurina erostea, jateko gero.

Francisco Garcíarekin ezkonduta, Durangon biziko zen eta bertan zendu zen 2024an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iritzi artikulua: Erraketistak, kirolari profesional aitzindariak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
* Azken erraketistak, mende hasierako kirolari profesionalak. Bideoa
Max Spring

**Max Spring** (Donapaleu, ) baxenafartar errugbilaria da, atzelari postuan aritzen dena. US Nafarroan hasi zen errugbian; 2016-2019 bitartean Aviron Bayonnaisen jokatu zuen, eta Racing 92n 2019tik aitzina. 2022ko uztailaren 8an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Japoniaren aurka, Tokion. Haren bi anaia ere errugbilariak dira Tom (Aviron Bayonnais) eta Sam (US Nafarroa).

## Ibilbidea 
* US Nafarroa: 2007-2016
* Aviron Bayonnais: 2016-2019
* Racing 92: 2019-

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donibane jaiko Hernaniko liskarrak (2025)

**Donibane jaiko liskarrak** 2025eko Donibane egunean Gipuzkoako Hernani herrian gertaturiko liskarrak dira. Hasiera batean, eraso arrazistak izan ziren: 50-60 laguneko talde antolatu bat magrebtar migratzaileen atzetik ibili zen, jipoitu nahian. Ondoren, magrebtar gazte horietako bat babesten ari zirela, udaltzainek erasoa jaso zuten eta, ondorioz, ertzainak oldartu ziren herriko zenbait lekutan.

## Eraso arrazistak 
Goizaldean edanda zebiltzan gizonen artean borroka eta liskar bat baino gehiago sortu ziren herrian. Borroka horietako batean, herriko errugbi taldeko kide bati muturreko bat eman zioten, eta hortz batzuk hautsi. Eraso horren egileak bi magrebtar izan ziren, ustez, eta aitzakia hori baliatu zuen mutil gazte talde batek, magrebtarren kontrako «ehizari» ekiteko; hiru jipoitu zituzten.

Aurretik, herriko eta inguruetako mutil batzuk ahalegindu izan ziren, taldean, magrebtar batzuei eraso egiten —joan den ostiralean ere elkarretaratze bat egin zuten hainbat herritarrek, jokabide arrazistak gaitzesteko—. Donibane gauean, 50-60 bat elkartu ziren, lekukoen arabera, eta kalean harrapatu zuten eta aurreko borroka horrekin zerikusirik ez zuen magrebtar bati eraso egiten hasi ziren.

Tarte horretan noizbait, zazpi laguneko mutil talde batek beste magrebtar bat harrapatu zuen, gaueko hirugarrena, Atzieta kalean, eta kolpekatu egin zuen. Kale horretan dauden baratzeetara bota zuten gero. Ospitalera eraman zuten, zaurituta, kolpe handiak zituela. 

Egoera baretzen ahalegindu ziren txosnetako kide batzuk, baina haien kontra ere oldartu ziren ertzainak, eta borrakadaka zauritu zituzten zenbait herritar. Batzuek ospitalera ere joan behar izan zuten, puntuak jasotzera buruan.

## Herriaren erantzuna 
Astearte iluntzean, San Joan egunez, 400-500 bat herritar elkartu ziren Gudarien plazan, 20:30 aldera, Amher talde multikulturalak deituta, arrazakeriaren kontrako aldarria zabaltzeko. Amher elkarteko kideek, udaleko Bozeramaile Batzordeak eta txosna batzordeak salatu egin zituzten herrian gertatutako erasoak, eta horrelako gertakizunek elkarbizitzari egiten dioten kalteaz ohartarazi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hernaniko Udalaren adierazpen instituzionala.
Tuterako Santa Maria Madalenako eliz ataria

**Santa Maria Madalenako eliz ataria** Tuterako eliza honetako eliz atari nagusia da, erromanikoa, eta ez elizako bakarra, 1972an berraurkitu baitzen beste bat. Ataria Lizarrako San Migel elizako atariaren eta Zangozako Andre Maria Erregina elizako atari ospetsuen antzekotzat jo dute adituek.

Fatxada batek babestu zuen 1708tik 1986ra, eta ate barroko hori kenduta irekian egon da harrezkero. 2024-2025 urteetan zaharberritu egin da eta estalpe bat jarri zaio gainetik babesteko.

## Deskribapena 
Estilo erromaniko berantiarreko erdi puntuko arkudun ataria. Itun Berriko eszenak irudikatzen dituzten harrizko tailak ikus daitezke, baita hainbat landare-apaingarri eta hainbat ofizio ere (musikariak, harginak, eta abar).  

Lau arkiboltaz inguratutako tinpanoan Pantokrator bat dago, lau lobuluko mandorla baten barruan, tetramorfoek (lau ebanjelariak) inguratuta. Belauniko daude bi irudi ere badaude, izan daitezke Magdalena eta Marta (edo Lazaro). Arkiboltek ere apaingarri interesgarriak dituzte. Gainaldean, ate nagusiaren gainean eta erlaitzean, mentsula erromaniko ederrak ikus daitezke.

## Iruditegia 
erdian|thumb|500x500px|Arkibolta aberatsak diru eliz atariak.

Fitxategi:Portada torre Magdalena Tudela.jpg|Eliz ataria 2025ean jarri zaion gaineko estalpe babesgarriarekin.
Fitxategi:Santa Maria Magdalena.jpg|Pantokratorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edis Elkasević

**Edis Elkasević** (Prijedor, 1983ko otsailaren 18a) atleta da. Kroazia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warfare (filma)

***Warfare*** 2025eko Ray Mendoza eta Alex Garland estatubatuar zinema zuzendarien film belikoa da.

## Sinopsia 
Mendozaren benetako istorio batean oinarritua dago: Ameriketako Estatu Batuetako Navy Seal taldeko kide ohiak 2003 eta 2011 bitartean Irakeko gerran bizi izan zituen esperientziak azaltzen ditu. Ikuslea AEBetako Navy Seal-en pelotoi baten eguneroko bizipenetara eramango gaitu, matxinatuen lurraldean gertatzen ari den zaintza-misio batean murgilduz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Forever

***Daniela Forever*** 2025eko Nacho Vigalondo kantabriar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bizitzak zentzu guztia galdu du Nicolasentzat, Daniela bikotekidea galdu ondoren. Egun batean, bere ametsak kontrolatzeko modua emango dion saiakuntza kliniko batean parte hartzera gonbidatuko dute, eta baietz esango du, bere onera etortzeko itxaropenaz. Baina amets horietan betiko galtzeko arriskua ere badago.

## Aktoreak 
* Henry Golding : Nicolás
* Beatrice Grannò : Daniela
* Aura Garrido : Teresa
* Rubén Ochandiano : Garrido
* Nathalie Poza : Victoria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Dellinger

**William Solon Dellinger** (Grant Pass, Oregon, 1934ko martxoaren 23a – 2025eko ekainaren 27a) estatubatuar atleta izan zen.

5.000 metroko lasterketan lehiatu zen 1956, 1960 eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan. Azken hauetan brontzezko domina lortu zuen Bob Schul herrikidearen eta Harald Norpoth alemaniarraren atzetik. Lehiaketetatik erretiratu ondoren, atleten entrenatzailea izan zen Oregonen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
Bouakéko artxidiozesia

**Bouakéko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bolikostar artxidiozesia da. 1951ko maiatzaren 17an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen eta 1994ko abenduaren 19an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Bouakén dago. Egun artzapezpikua Jacques Assanvo Ahiwa da.

## Ordinarioak 
### Bouakéko prefektu apostolikoa 
* André-Pierre Duirat (1951-1955)

### Bouakéko apezpikuak 
* André-Pierre Duirat (1955-1973)
* Vital Komenan Yao (1973-1994)

### Bouakéko artzapezpikuak 
* Vital Komenan Yao (1994-2006)
* Paul-Siméon Ahouanan Djro (2006-2024)
* Jacques Assanvo Ahiwa (2024-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Paul-Siméon Ahouanan Djro (2006)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jacques Assanvo Ahiwa (2020-2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Superestar

***Superestar*** espainiar telesaila da, Suma Contentek Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
Maria del Mar Cuena Seisdedos santurtziarraren istorioa azaltzen dute telesailean; Yurena izen artistikoaz ezagunagoa, nahiz eta aurretik Tamara eta Ambar ere deitu izan zaion. Abeslariaren hasiera artistikoari buruzko telesaila da. 2000ko hamarkadaren hasieran, Espainiako telebistan oso ezagun bihurtu zen, «No cambié» abestia eta «Superestar» albuma kaleratu ondoren. Crónicas Marcianas saio espainiarrean izandako agerraldiak eta prentsa arrosan izandako aferak ere ezagunak izan ziren.

## Aktoreak 
* Ingrid García-Jonsson : Yurena
* Secun de la Rosa : Leonardo Dantés

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abengourouko elizbarrutia

**Abengourouko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bolikostar elizbarrutia da. 1963ko irailaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Abengouroun dago. Egun apezpikua Jean-Pierre Tanoh Tiémélé da.

## Ordinarioak 
* Eugène Abissa Kwaku (1963-1978)
* Laurent Yapi (1979-1980)
* Bruno Kouamé (1981-2003)
* Jean-Jacques Koffi Oi Koffi (2003-2009)
* Gbaya Boniface Ziri (2009-2025)
* Jean-Pierre Tanoh Tiémélé (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smoke (telesaila)

***Smoke*** () estatubatuar telesaila da, Dennis Lehanek Apple TV+entzat egina.

## Sinopsia 
Telesaila Firebug podcastean oinarrituta dago modu librean, saileko bi piromanoren istorioa azaltzeko. Detektibe oinazetu batek eta eragindako suteak ikertzen dituen polizia misteriotsu batek helduko diote kasuari. Orainaldian girotuta, Dennis Lehane sortzaileak podcastaren materiala abiapuntutzat hartuko du, kasuaren bihotzean inspiratutako fikzioa eraikitzeko. Protagonistek ikertuko dituzten bi kasuek norabide desberdinak hartuko dituzte: bata «nork egin zuen?» galderari erantzuten saiatuko da; eta besteak «nola harrapatuko dugu?» ereduari jarraituko dio.

## Aktoreak 
* Taron Egerton : Dave Gudsen
* Jurnee Smollett : Michell Calderon
* John Leguizamo : Esposito
* Rafe Spall : Steven Burk
* Greg Kinnear : Harvey Englehart
* Ntare Mwine : Freddy Fasano
* Hannah Emily Anderson : Ashley Gudsen
* Anna Chlumsky
* Adina Porter : Brenda Cephus
* Dakota Daulby : Lee
* Michael Buie : Gerard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bondoukouko elizbarrutia

**Bondoukouko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bolikostar elizbarrutia da. 1987ko uztailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bondoukoun dago. Egun apezpikua Bruno Essoh Yedoh da.

## Ordinarioak 
* Alexandre Kouassi (1987-1994)
* Félix Kouadjo (1996-2012)
* Bruno Essoh Yedoh (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stevimir Ercegovac

**Stevimir Ercegovac** (Zagreb, 1974ko urtarrilaren 20a) atleta da. Kroazia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smoke

***Smoke*** () ingelesezko hitza izan daiteke:

## Zinema 
* ***Smoke***, 1995eko Wayne Wangen filma
* ***Smoke***, 2005eko J.C. Barrosen filma

## Musika 
* **Smoke**, italiar musika taldea
* ***Smoke***, Marillionen albuma
* ***Smoke***, Izzy Stradlinen albuma
* ***Smoke***, Natalie Imbrugliaen singlea
* ***Smoke***, Eskimo Joeren singlea
* ***Smoke***, 50 Centen singlea
* ***Smoke***, Didrick eta Amanda Fondellen singlea

## Telebista 
* ***Smoke***, Dennis Lehaneren telesaila

## Bideo-jokoak 
* **Smoke**, *Mortal Kombat* saileko pertsonaia