Erromintxel

**Erromintxela** (baita *errumanzel* eta *erremaitzela* ere) buhame edo ijito euskaldunen eta haien hizkeraren izena da. Erromintxela ez da hizkuntza, ez eta dialektoa ere: pagadolektoa da, «hizkuntza apurtua», euskara eta erromaniera batzen dituena. Hiztegi arloan jatorrizko erromani hizkuntzaren lexikoa gordetzen du hein handi batean, baina gramatikaren arloan erromanieraren ezaugarriak galdu eta euskararenak hartu ditu. Hortaz, erromintxelak erromanieraren hiztegia eta euskararen gramatika uztartzen ditu.

*Egaxu* da buhameak ez direnei deitzeko darabilten izena. Kalo kulturako ijitoei, aldiz, *hankagorri* deitzeko ohitura dute. Agian erromintxelen talde-sentimenduaren froga da hori.

XV. mendean Europako iparraldetik etorri eta  Lapurdiko kostaldean, Zuberoako mendi inguruetan, Nafarroa Garaian, Gipuzkoan eta Bizkaian bizirik dirauen talde etniko baten mintzaira da erromintxela. (Euskal Herriko kaloa)
* Gaztelaniaz: *caló vasco*  (Euskal Herriko kaloa)
* Frantsesez: *euskado-romani* 

## Etimologia 
«Erromintxela» hitzaren etimologia ezezaguna da guztiz, oso hitz berria delako eta hiztunek ere ez zutelako erabiltzen. Lehen, erromintxelez aritzen zirenei *ijito*, *ungriano* edo *buhame* deitzen zitzaien.
* 1921ean, Berraondok eta Oiarbidek azterketa sakona egin zuten.
* 1926an Pierre Lhandek, Resurreccion Maria Azkuek hogei urte lehenago egin zuen moduan, erromintxelezko hitz batzuk eman zituen bere hiztegian.
* 1986an Federico Krutwigek erromintxelaren  morfologia azaldu zuen *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*n argitaratutako «Los gitanos vascos» artikulu laburrean.

XX. mendearen bukaeran, erromintxel herriaren historiari, bizimoduari eta hizkuntzari buruzko ikerketa-proiektu bat jarri zen abian, Kale Dor Kayiko gobernuz kanpoko erakundeak bultzatuta eta Euskaltzaindiaren eta Euskal Herriko Unibertsitatearen diru-laguntzarekin. Egitasmo horren barruan, Josune Muñoz izan da hizkuntza sakonki ikertu duen lehen euskalaria, Elias Lopez de Mungia historialariaren laguntzarekin.

### Aditz sorrera 
Aditz gehienak erromanierazko erroari euskarazko *-tu* atzizkia erantsita sortuak dira. Hona hemen adibide batzuk:

## Historia 
Erromintxela sortu zuten buhameak XV. mendean Europako iparraldetik Euskal Herrira migratutako kalderash hiztunak ziren. Muñozen eta Lopez de Mungiaren ustetan, euskararen eta erromanieraren arteko antzekotasun morfologikoak eta fonologikoak asko erraztu zuen buhameen mintzairak euskararen morfologia hartzea. euskal herritar emakumeen eskubideak bereganatuz, eta bertsolaritzan eta pilotan ere arituz. Agian, Europan jasandako jazarpenetik ihes egitearren erabaki zuten askok Euskal Herrian geratzea. Hala ere, Euskal Herrian ere jasan zuten jazarpena. Adibidez, 1549an Tuteran bildutako Nafarroako Gorteek erresuman sartzea galarazi zieten ehun zigorradaren mehatxupean. Bi urte geroago, Iruñean bildu eta zigorra zehaztu zuten: 14 eta 60 urte artekoak izan behar zuten. Mikel Markezek *Kantu erotikoak* diskorako musikatu zuena. Koldo Izagirreren *Metxa esaten dioten Agirretar baten ibili herrenak* eta *Agirre Zaharraren kartzelaldi berriak* eleberrietan, pertsonaia batzuek erromintxelezko hitzak erabiltzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Buhameak
* Kaskarotak
* Euskal Herriko hizkuntzak
* Euskaldunak
* Euskalkiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kale dor Kayiko elkartea
*  Erromintxelaren azterketa soziolinguistikoa
*  El Paisen argitaratutako artikulua.
*  Josune Muñozi elkarrizketa Bilbo Hiriako *Berbaz* irratsaioan
*  Lore Agirrezabalen errepotajea Argian.
* Erromintxela: Senderos y Raíces - Khupido Media dokumentala