open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Obu Toramasa

Japoniako historiako Sengoku aroan, Takeda klanaren aginduetara egon zen samurai japoniar bat izan zen.

Iitomi klanekoa, Toramasa, Obu klanak eta Takeda Nobukadoren agindupean hazia izan zen. Nobukadoren heriotzarekin eta honen seme zen Takeda Shingen klaneko buruzagi bihurtuz, Toramasa, aholku jakintsuak ematen zituen pertsona bezala errekonozitua izan zen, eta, ondorioz, baita Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletako bat bezala ere, eta klaneko oinordekoa izango zen Takeda Yoshinoburen tutore bihurtu zen. Toramasa, gainera, Shinano probintziako Uchiyama gazteluko buruzagi izendatua izan zen, non soilik goardiako 800 soldaduregin, Uesugi Kenshinen armadaren erasoa kanporatu ahal izan zuen, 8.000 soldadu baino gehiago zituena, eta, beraz, Toramasak, errespetu handia bereganatu zuen, baina baita mesfidantza handia ere. 1561ean gertatu zen Kawanakajimako laugarren guduaren ondoren, Yoshinobu, bere aita kritikatzen hasi zen gudu zelaian eginiko ekintzengatik, eta bere aitaren aurka ospea lortzen saiatu zen. Toramasa izan zen Yoshinobu manipulatu izanaren susmagarria, eta, beraz, 1565ean, seppukua egitera behartu zuten.

Bere heriotzaren ondoren ere, bere soldaduak, gorrindol erako gorri koloreko armajantzi batekin bereizteagatik oso ezaguna izan zen, bere anaia txikia Ii Naomasagandik adoptatu zuena.
Usategieta

**Usotegieta** Bizkaiko mendia da, 1187 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena.

Aipatzekoa da mendiaren hegoaldean topa daitekeen zutarria, Arlobi izenekoa.

## Abiapuntuak 
Mendi honetara igotzeko biderik nagusiak Sarriatik (Zuia) eta Urigoititik (Orozko) abiatzen dira, Arabatik 3 ordu inguru eskatzen duelarik eta Bizkaitik ordu 2.

## Erreferentziak_ 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
528 Rezia

**528 Rezia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 528. asteroidearen izena da. 1904ko martxoak 20an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 NS** zen.

Bere izena, Carl Maria von Weber musikari eta konposatzaile alemaniarraren Oberon operako Rezia izeneko pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
530 Turandot

**530 Turandot**, asteroide gerrikoan aurkitutako 530. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 11n aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 NV** zen.

Bere izena, Giacomo Pucciniren Turandot operako izen bereko pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
531 Zerlina

**531 Zerlina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 531. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 12an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 NW** zen.

Bere izena, Wolfgang Amadeus Mozarten Don Giovanni operako pertsonaia bategatik jasotzen du, konposatzaileak berak ere, bere izendun asteroide bat baduelarik, 1034 Mozartia.

## Kanpo estekak
532 Herculina

**532 Herculina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 532. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 20an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 NY** zen. Aurkitutako asteroiderik handienetako bat da, 222,39 kilometroko diametroarekin.

## Kanpo estekak
533 Sara

**533 Sara**, asteroide gerrikoan aurkitutako 533. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 19an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 NZ** zen.

## Kanpo estekak
536 Merapi

**536 Merapi**, asteroide gerrikoan aurkitutako 536. asteroidearen izena da. 1904ko maiatzak 11n aurkitu zuen George Henry Peters astronomo estatubatuarrak AEBetako hiriburua den Washington Hiritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 OF** zen.

Bere izena, Sumatra uharteko Merapi izeneko sumendiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Amasias

**Amasias** () Judako errege bat izan zen, K.a. 797 eta K.a. 769 bitartean gobernatu zuena, gutxi gora-behera.

Joas Judakoaren seme eta oinordekoa, errege bezala egin zuen lehenengo gauza, bere aitaren hiltzaileak jazartzea izan zen. Israelgo mertzenario armada handi bat erabili zuen Judako lehen erregea izan zen, hauekin, Edom garaitu zuelarik. Baina, garaipen hau lortu ondoren, edomdar jainkoetakoren batzuk gurtu zituen, *Kronikak* lanaren egilearen arabera, bere ondorengo hondamendiaren arrazoia izan zena.

Israeli gerra deklaratu zion, Joas Israelgoak garaitu zuelarik Bet-Semeseko guduan, preso hartua eta, beranduagoa, eraila, Jerusalem, arpilatua izan zen bitartean.
Osorkor

**Akheperra Setepenra Usirken**, **Osorkon Zaharra** edo **Osokor** ere deitua grezieraz, Egiptoko XXI. dinastiako bosgarren faraoia izan zen, K.a. 984 eta K.a. 978 bitartean gobernatu zuena, Egiptoko hirugarren tarteko aroa deritzon garaian.

**Osokor** bezala ezagutua Manetonen *Aegyptiaca* lanean Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan, sei urteko erregealdia ematen diolarik.

Egiptoko libiar jatorroko lehen faraoia da. Osokorren erregealdia, esanguratsua da, Egiptoko XXII. dinastiaren iritsiera aurreratzen baitu. Osokor, libiarra ere deitua zen Egiptoko XXII. dinastiaren sortzailea izan zen Sheshonq I.aren osaba zen. Bere oinordekoa, Siamon izan zen, jaiotzez egiptoarra zena.

## Testigutzak 
Bere existentzia, aditu gehienek zalantzan jarri zuten, Eric Youngek, 1963an, Nespaneferhor izeneko apaiz baten aipamena, *20 I Shemu 2. urtea*n, **Akheperra Setepenra** izeneko errege batena (3b txatalean, Karnakeko apaizen zerrendako 1-3 lerroetan), Nespaneferhorren seme zen *Hori* baino belaunaldi bat lehenago gertatu zela ezarri zuen arte, Siamonen 17. urtean, hau ere, zerrenda beretan erregistratzen delarik.

Eric Youngek, **Akheperra Setepenra** izeneko errege hau, **Osorkon** ezezaguna zela ebatzi zuen. Hipotesi hau, ez zuten egiptologo guztiek onartu garai hartan. Baina, Jean Yoyottek (1976-1977), Osorkon izeneko errege libiar bat, Sheshonq I.a eta Mehtenueshkhet damaren semea zela ikusi zuen, azken hau, dokumentu genealogiko batean, *Erregearen Ama* titulua jasotzen duena.

Osorkon izeneko beste errege bakar batek ere ez zuenez Mehtenueshkhet izeneko amarik izan, Akheperra Setepenra, benetan, Manetonen Osorkon zela ezarri zen. Mehtenueshkhet, Nimlot I.aren ama ere bazen, hau, Mashauashen buruzagi handia zelarik (Egipton finkatu ziren mendebaldeko basamortuko nomadak), eta, hala, Sheshonq I.aren amona.
Ohama Kagetaka

Japoniako historiako Sengoku aroaren amaieran eta Azuchi-Momoyama aroaren hasieran bizi izan zen pirata japoniarra izan zen. Shima probintzian aritu zen (gaur egun Mie prefekturaren zati bat), ondoren, Takeda Shingenen zein Tokugawa Ieyasuren itsas armaden jeneral eta buruzagi bihurtu zelarik, 1597an 57 urtekin hil aurretik.

## Historia 
Ohama, piraten buruzagi bezala aritu zen gaur egungo Mie prefekturako Tobako Obaman. Sekulako boterea izan zuen Ise badian, baita eragin handia ere Kitabatake klanaren gainean, klan honek, Ise probintziako gobernua zuelarik. Ohamak, Kitabatake pirata familia kontrolatu zuen, Shima probintzia bateratzeko Oda Nobunagarekin aliatu zen Kuki Yoshitaka garaitzeko erabili zuen atakebune baten jabe izateagatik.
Ise probintzia

edo  egungo Mie prefekturaren lurralde gehiena hartzen zuen Japoniako probintzia bat zen. Iga probintzia, Kii probintzia, Mino probintzia, Ōmi probintzia, Shima probintzia eta Yamato probintziarekin muga egiten zuen.

Probintziako antzinako hiriburua, Suzuka zen. Egungo Tsu gaztelurik handiena duen hiria da, Sengoku aroko beste gaztelu feudo batzuk ere bazeuden arren, Kuwana eta Matsusakakoa kasu.

## Kanpo estekak
Tantive IV

**Tantive IV**a, Star Wars film sagako tamaina handiko ontzi bat da. Hala deitu zen ontzi hau izenez, baina ontzi guztiak, Corvellian Corvette deitzen ziren.

Alderaan planetako errege etxeak, Klon Gerren garaitik erabilitako ontzi diplomatiko bat da. Leia Organa printzesak, sarri bidaiatzen zuen tamaina handiko ibilgailu honetan, senatari bezala arituz Koruskant planetan, bere adopziozko aita zen Bail Organak senatari kargua utzi ondoren.

Misio sekretu batean, Tantive IVa, Inperio Galaktikoaren destruktore estelar batek harrapatu zuen. Abordaiaren ondoren, Darth Vaderrek pertsonalki itaundu zuen Raymus Antilles kapitaina, eta, nahi zuen erantzunik jaso ez zuenez, ito eta hil egin zuen. Pasaiari errebelde guztiak atxilotuak izan ziren, Leia Organa printzesa barne.

Baina, Tantive IVaren benetako misioa, Heriotzaren Izarraren planoak Alderaanera eramatea zen, bertan, Bail Organa erregeordea zegoelarik. Leiak, plano horiek, R2-D2 droide astromekanikoaren barnean gorde zituen, honek, Tatooine planetara ihes eginez. Tantive IVa, Inperioak, zirkulaziotik atera zuen.

## Kanpo estekak
Jonia

**Jonia** (grezieraz: Ἰωνία edo Ἰωνίη) mendebaldeko Anatoliako lurraldea da, Egeo itsasoaren ertzean dagoena, Mileto eta Fozea hirien artean; Kios eta Samos uharteak ere Joniaren parte dira.

## Historia 
Elezaharraren arabera, joniarrek sortutako hamabi hiri zeuden: Samos, Kios, Mileto, Efeso, Kolofon, Miunte, Priene, Lebedos, Teos, Klazomene, Eritrea eta Fozea. Eoliar jatorriko Esmirna hiria ere talde horretan sartu zen. Libreak ziren hiriak, baina erlijio loturarik zeukaten, eta Liga Jonikoa delakoa osatzen duten. Panionion izeneko santutegian biltzen zen urteoro liga hori. 

Aberatsak ziren joniarrak, eta arte ederrak lantzen aitzindari izan ziren. Filosofiaren, zientziaren eta historiaren sorlekua eta olerkari askoren jaioterria izan zen. K.a. 560. urtean, Kresoren mende geratu zen Jonia. K.a. 500-499an lortu zuen persiarrengandiko askatasuna, baina berriro galdu zuen K.a. 494an. Atenasen mende geratu zen ondoren. Peloponesoko Gerraz geroztik, aske izan ziren Joniako herriak, erromatarrek menderatu artean. Bizantziar Inperioa desegin zenean, Turkiaren mende gelditu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Grezia asiarra
* Joniar ordena

## Kanpo estekak
Bruinen

**Bruinen** edo Sonorona oestronez, Tolkienen legendarium ospetsuko ibai bat da, Eraztunen Jauna lanean agertzen dena. Eriador eskualdean kokatua dago, eta Mendi Lainotsuetan, mendi hauetatik jaisten diren errekazto ugarietatik jaiotzen da. Bere urak, hegomendebaldera iraultzen ditu, Mitheithel ibaiarekin elkartzeko. Rivendeleko harana eta Elronden etxea inguratzen ditu, eta, bertara mendebaldetik iristeko, harrizko zubi bat zeharkatu behar da. Milia batzuk beherago, Mendebalde-Ekialde bideak, Rivendeleko ibitik zeharkatzen du. Honetara heldu aurretik, zuhaitzez garbitutako lautada bat hedatzen da, milia bateko luzera duena, eta, beste aldetik, muino malkartsu bat igotzen duen bidezidor bat abiatzen da.

Eraztunaren misioan, Frodo Zorrozabalek, Bruinen ibaia, Glorfindel elfoaren zaldian zeharkatu zuen, eta bertan geldiarazi zituen Nazgûlak ibaiaren goraldiak.

## Izenaren etimologia 
Bere izenak, sindarinez, "Ibai zaratatsua" esan nahi du: "brui", zaratatsua, zurrunbilotzua esan nahi duen adjektiboa, **BUR** erroa eta *Nen*, **NEN** erroa, "ura", laku, urmael eta ibai txikiei erreferentzia eginez, hitzez osatua dagoena.

## Kanpo estekak
Pacha

**Pacha** frankizietan antolatutako enpresa da, batez ere marka honetako diskotekak kudeatzen dituelako ezaguna. Arropa dendak eta hotelak ere baditu.

*Pacha* 1966an sortu zen Sitgesen, Katalunian, Ricardo Urgellen ekimenaz. Gaur egun 24 diskoteka biltzen ditu guztira, horietatik famatuena Eivissakoa izanik, 3.00 lagunentzako lekua eta 3 sala dituena. Diskoteka Eivissa hiriko zeinu nagusienetarikoa bihurtu da. Bere festarik famatuenak F*** Me I'm Famous, Pure Pacha eta Flower Power dira.

Gainera, 2008tik telebista kate propioa badu, "Pacha TV", Teuvek ekoiztuta eta plataforma digitaletan eskuragarri dagoena.

## Pacha Klubak 
### Alemania 
* Munich

### Argentina 
* Buenos Aires
* Bariloche

### Brasil 
* Sao Paulo
* Floripa
* Porto Alegre

### Egipto 
* Xarm el-Xeikh

### Espainia 
* A Coruña (itxita)
* Baqueira Beret (itxita)
* Bartzelona (itxita)
* Bilbo (Etorkizunenan irekiko da)
* Eivissa
* El Centro
* Girona (Empuriabravako Pacha zaharra)
* La Manga del Mar Menor (Murtzia)
* La Pineda (Salou ondoan)
* Las Palmas de Gran Canaria (Kanaria Handia)
* Lleida
* Madril
* Playa del Inglés (Kanaria Handia)
* Sitges
* Tenerife
* Torrevieja
* Valladolid
* Valentzia

### Estatu Batuak 
* New York
* Miami

### Lituania 
* Vilnius

### Erresuma Batua 
* Londres

### Maroko 
* Marrakex

### Portugal 
* Ofir

### Errusia 
* San Petersburgo
* Mosku

## Kanpo estekak 
* Pacha webgune ofiziala
* PachaTV
Erendis

**Erendis**, quenya hizkuntzez "Emakume bakartia" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Erendis, Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean agertzen da, *Aldarion eta Erendis: marinelaren emaztea* historiako protagonista bezala.

Erendis, Beregarren (Bëorren etxekoa zena) eta Nunethen alaba da. Bere edertasuna, ia elfoenaren parekoa zen, bere familiako ohiko ile ilun eta begi grisekin.

## Historia 
Numenorreko Tar-Meneldur erregearen semea zen Aldarionez maitemindu zen, hau, oinordeko bezala izendatzen zen ospakizunean. Une honetatik aurrera, Almarian erreginaren segizioko zati izatera pasa zen. Denbora luzez egon zen Aldarionen zain honen bidaia luzeetan, baina hau ez zen Erendisekiko zuen maitasunaz ohartu, hau, oiolariëa eramatera arriskatu zen arte, Meneldur erregeak, hau, Errege Etxeko kide ziren emakumeei debekatu ondoren.

Bidaia honetatik itzuli ondoren, Aldarionek diamante bat oparitu zion esker on gisa. Zilarrezko saretxo batean sartutako diamante hau, ondoren, Erendisek, bere ezkon opari bezala hartu zuen. Honen ondorioz, Erendis, Tar-Elestirnë (Bekoki izartuaren neskatxa) bezala ezagutua izan zen.

Aldarionen beste bidaiaren baten ondoren, ezkondu eta alaba bat izan zuten, Tar-Ankalimë deitu zutena, eta Numenorreko erreginen artean ederrenatzat hartua izan zen Tar-Mirielen ondoren. Ankalimëk 4 urte zituenean, Aldarion beste bidaia batera joan zen, baina itzultzen denbora gehiegi eman zuen eta Erendisek hau ez zion barkatu. Meneldurrek Emerië eskualdean oparitu zion Etxe Zurira bizitzera erretiratu zen, eta han hazi zuen bere alaba.

Aldarionek, Erendisekin zuen harremaneko arazo guztiak, leinu diferentziaren ondorio bezala uste izan zituen, Erendisen bizitza laburragoa baitzen Elrosen leinukoa ez izateagatik. Honegatik, ordutik aurrera, Numenorreko errege eta erreginak, soilik Elrosen leinuko norbaitekin ezkon zitezkeen.

Erendis, itota hil zen Eguzkiaren Bigarren Aroko 985. urtean, Aldarion beste bidaia batera joan zela jakindakoan eta honen nostalgia sentitzean, ezkutuan Emeriëtik irten ondoren Romennara iritsi zenean.

## Oharrak 
* Esaten denez, Numenorreko erregeek (eta ondoren Gondorrekoek) zuten zilarrezko saretxo batean sartuta zuen bitxi zuri bat bekokian eramatearen tradizioa, Erendisek abiarazi zuen.

* Han zuen etxeagatik, "Emeriëko Dama Zuria" bezala ere ezagutzen zen, baita "Mendebaldeko Lurren Erregina" eta "Uineniel" ere, azken hau, Valandilek eman zion izena, berak, izen hau gorroto zuen arren, bere alaba baino gehiago, Uinenen etsaia zela sentitzen baitzuen.

## Kanpo estekak
Tar-Miriel

**Tar Miriel**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Eguzkiaren Bigarren Aroko 3117. urtean jaiotako Dunadan bat da, Tar-Palantir erregearen alaba bakarra, honen oinordekoa izan beharko zuena eskubide propioz eta herrialdeko legeengatik. Bere borondatearen aurka, bere lehengusu Ar-Pharazônekin ezkondu zen, eta erregina bezala boterea hartzean, Ar-Zimraphel deitzera pasa zen.

Ez da askorik ezagutzen berari buruz, Akallabêth edo Numenorren Hondoratzean itota hil zela izan ezik, itsaso zurrunbilotsura eraman zuen olatu batek harrapatu ondoren.

## Legendariumeko beste bertsio batzuk 
Erdialdeko Lurraldeko herriak lanean, Christopher Tolkienek, bere aitaren antzinako testu batzuk sartu zituen, Tar-Miriel eta Numendilen seme zen Elentirren arteko maitasun istorio bati buruz hitzegiten dutenak.

Istorio guztietan, Elentir Mirielez maiteminduta zegoen, baina, puntu honetan, istorioa bi bertsiotan banatzen da: batean, Mirielek ezezkoa eman zion Elentirri, bere lehengusu Ar-Pharazôn maite baitzuen, eta Erdialdeko Lurraldean gertaturiko Numenortar gerretatik itzuli ondoren elkar adostuta, ezkontzen amaitu zuten. Bestean, Miriel eta Elentir, ia ezkon hitza emanda zeuden, baina Miriel Ar-Pharazônekin ezkontzera behartua izan zen eta honek tronua usurpatu zuen, Silmarillion lanean agertzen den bertsioan bezala.

Azkenean, Tolkienek, Elentirren agerpena arbuiatu zen azken bertsiorako.
Kōnin enperadorea

Japoniako 49. enperadorea izan zen oinordekotza ordena tradizionalaren arabera. 770 eta 781 bitartean gobernatu zuen. Krisantemoko Tronura iritsi baino lehen, bere izen pertsonala (imina) **Shirakabe Printze Inperiala** (Shirakabe-shinnō) zen.

## Genealogia 
Shiki Printze Inperialaren semea eta Tenji enperadorearen biloba zen. Hasiera batean, ez zegoen oinordekotza lerroan, baina Tenmu enperadoreak eta bere adarrak, tronua eskaini zioten. Ikami Printzesa Inperialarekin ezkondu zen, Shōmu enperadorearen alaba bat zena, honekin, alaba bat eta seme bat izan zituelarik

Konin enperadoreak, bost enperatriz eta zazpi seme-alaba izan zituen.

## Biografia 
Bere koinata zen Kōken Enperatriza 770ean hil ondoren, Shirakabe Printze Inperiala, bere oinordeko bezala izendatua izan zen. Arrazoia, goi gortetiarrek, enperatrizari, hau hil zorian zegoenean, printzea bere oinordekoa izan zitekeela esan baitzioten, anbizio politikorik gabeko gizon adeitsu bat baitzen. Enperadore, 60 urterekin bihurtzen da, Kōnin enperadorea izenarekin.

Bere erregealdian, estatuko erakunde finantzari eta administratiboak berreraikitzen saiatu zen, Shōtoku Enperatrizaren erregealdian ustelduak izan zirenak.

Hilabete batzuetan, Ikami Printzesa, Enperatriz bihurtu zen, eta honen semea, Printze Oinordekoa. Baina, handik gutxira, bere senarra, Konin enperadorea sorgindu izana leporatu zioten. Gaur egun, salaketa hau, bere semea errege bihur ez zedin lortzeko mendeku bat izan zela uste da. Honela, printzesa, ezkontide kargutik kendua izan zen, eta handik gutxira hil zen gaixotasun baten ondorioz, erregistro ofizialen arabera.

Printzesa hil ondoren, Yamabe printzea, enperadorearen eta Takano no Niigasaren semea, enperadorearen oinordeko izendatua izan zen. *Shoku Nihongi*aren arabera, Takano no Niigasa, Paektxeko Muryeong Erregearen ondorengo bat zen.

781ean, enperadoreak, kargua uzten du 71 urterekin bere seme Kanmu enperadorearen mesedatan. Hilabete batzuk beranduago, 782an, hil egin zen.

## Kugyōak 
* Sadaijin: Fujiwara no Nagate (714 – 771)
* Sadaijin: Fujiwara no Uona (721 – 783)
* Udaijin: Ōnakatomi Kiyomaro (702 – 788)
* Nadaijin: Fujiwara no Yoshitsugu (716 – 777)
* Dainagon: Fujiwara no Momokawa (732 – 779)

## Aroak 
* Hōki aroa (770-781)
Iñigo Idiakez

**Iñigo Idiakez Barkaiztegi**, (Donostia, 1973ko azaroaren 8a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Anaia Imanol futbolaria ere bazen.

## Biografia 
Real Sociedadeko harrobikoa, bertan jokatu zuen 1994 eta 2002 artean. Libre utzi zuen Errealak eta Real Oviedon eta Rayo Vallecanon jokatu zuen. Handik Ingalaterrara jo zuen eta Derby County, Southampton FC eta Queens Park Rangers FC taldeetan bukatu zuen bere karrera.

2007-08 denboraldiaren bukaeran, AEBetako Major League Soccerrrera jo eta San Jose Earthquakes eta Bournemouth taldeetan probatu arren ez zuten fitxatu.

1996ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin. Euskal Herriko futbol selekzioarekin bost aldiz ere aritu zuen, gol bi lortuz.

## Jokalari Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aranobaltza

**Aranobaltza** Bizkaiko mendia da, 1284 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan eta Orozkon kokatuta dagoena.

## Abiapuntuak 
* Pagomakurreko aterpetxetik ordu 1 eta 15 minutu.
* Zeanuritik 3 ordu.
* Urigoititik (Orozko) 3 ordu eta 30 minutu.

## Erreferentziak_ 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Kanpo estekak
Odoriaga

**Odoriaga**, **Oderiaga** edo **Arna** Bizkaiko hegoaldean dagoen mendia da, Gorbeiako mendilerroan eta Orozkon kokatuta dagoena.

## Abiapuntuak 
* Baranbiotik (Amurrio) 2 ordu eta 15 minutu.
* Ibarra (Orozko) auzotik ordu 2 eta erdi.
* Sarriatik (Zuia) ordu bi eta erdi.
* Zubiaur (Orozko) auzotik 3 ordu eta 15 minutu.

## Erreferentziak_ 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda.
* Kurtzeganeko zutarria.

## Kanpo estekak
Guozijian kalea

**Guozijian kalea** (), Txinako Herri Errepublikako Beijing udaltasuneko Dongcheng Barrutian dagoen kalea da.

Antzina Chengxian kalea deitzen zen ().

## Ondarea 
Yuan eta Ming dinastia garaietako Guozijian delako ikastetxe inperiala (1306koa) eta 1302ko tenplu konfuziarra kale honetan daude.

Yonghe tenplua kalearen ekialdeko sarreraren ondoan dago.

## Ikus, gainera 
* Beijing

## Kanpo estekak
Bederatziurrena

Eliza Katolikoan, **bederatziurrena** debozio-ekitaldi bat da, publikoa edo pribatua, bederatzi egunetan zehar burutzen dena, mesede jainkotiarrak lortzearren.

## Kanpo estekak
Bellona

**Bellona** honakoa izan daiteke:
* Belona, erromatar mitologiako gerraren jainkosa.
* Bellona (Caserta), Casertako probintziako udalerria, Italian.
Ad Marciam de consolatione

(latinezko 'Marziari kontsolazioa') Seneka filosofoarengandik egun kontserbatzen den lehenengo liburua da, 40. urtearen inguruan idatzitakoa. Gutun erako entsegu moduan idatzirik dago. Cremutius Cordus historialariaren alaba den Marzia andere aristokratikoaren semearen heriotza dela eta idatzi zuen. Marziaren semeak Zesaren hiltzaileen apologia hil zuten Tiberioren aginduz. Ez da erromatar kulturan gai horrekin idazten den lehenengo liburua: Zizeronek Tulia bere alabaren heriotza dela-eta bere burua kontsolatzeko idazki bat ere ezagutzen da, *Consolatio* izen berberaz.

## Haria 
Heriotzak dakarren tristura ulertuz baina aldi berean tristurak dakarren hondamena nabarmenduz, bi emakumeren ereduak azaltzen ditu. Batetik Martzeloren heriotza sekulan ahaztu ez zuen Oktavia Gaztearen kasua kontatzen du, eta bestetik, Druso semearen heriotza onartu zuen Livia Drusilaren kasua. Pertsona eta herria zein diren, heriotzak dakarren tristura era ezberdinetan bizitzen dela aipatzen du eta horregatik ez dela aldaezina eta egonkorra den naturazkoa aparteko tristuraz hartzea pertsona maitatu baten heriotza. Estoizismoaren ikasbideari jarraituz, patuaren kolpeak onartu behar dira. Bizitzak ematen digun oro bizitzak eraman duela eta denak heriotzara goazela dio azkenik, geratzen zaizkigun arima eta pentsamendua heriotza onartzera eraman behar ditugula aholkatzearekin batera.

## Kanpo estekak 
* Latinezko jatorrizko bertsioa: Ad_Marciam, de Consolatione, latinezko *wikisource* webgunean.
537 Pauly

**537 Pauly**, asteroide gerrikoan aurkitutako 537. asteroidearen izena da. 1904ko uztailak 7an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 OG** zen.

## Kanpo estekak
538 Friederike

**538 Friederike**, asteroide gerrikoan aurkitutako 538. asteroidearen izena da. 1904ko uztailak 18an aurkitu zuen Paul Götz astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bre behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 OK** zen.

## Kanpo estekak
539 Pamina

**539 Pamina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 539. asteroidearen izena da. 1904ko abuztuak 2an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izena, **1904 OL** zen.

Bere izena, Wolfgang Amadeus Mozarten Txirula magikoa operako Pamina izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Gauaren Erreginaren alaba zena. Konposatzaileak ere badu bere izeneko asteroide bat, 1034 Mozartia.

## Kanpo estekak
540 Rosamunda

**540 Rosamunda** edo Rosamunde, asteroide gerrikoan aurkitutako 540. asteroidearen izena da. 1904ko abuztuak 3an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik.

Bere izena, Franz Schubert konposatzaile austriarrak, Rosamunda izeneko antzezlanerako 1823an idatzi zuen musika lanagatik jasotzen du. Gainera, Rosamunda, pertsonaia historiko bat ere bada.

## Kanpo estekak
541 Deborah

**541 Deborah**, asteroide gerrikoan aurkitutako 541. asteroidearen izena da. 1904ko abuztuak 4an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 OO** zen.

## Kanpo estekak
542 Susanna

**542 Susanna**, asteroide gerrikoan aurkitutako 542. asteroidearen izena da. 1904ko abuztuak 15ean aurkitu zuen Paul Götz astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 OQ** zen.

## Kanpo estekak
545 Messalina

**545 Messalina**, asteroide gerrikoan aurkitutako 545. asteroidearen izena da. 1904ko urriak 3an aurkitu zuen Paul Götz astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 OY** zen.

Bere izena, Klaudio erromatar enperadorearen emaztea izan zen Valeria Mesalinagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Paul Götz

**Paul Götz**, (1883 &ndash; 1962) astronomo alemaniar bat izan zen.

Bere doktoretza tesia, 1907an egin zuen Heidelbergeko Unibertsitateko Landessternwarte Heidelberg-Königstuhlen (Heidelberg-Königstuhleko Estatu Behatokia).

Garai horretan, Heidelbergeko behatokia, Max Wolfek eta beste antzinako kide eta beranduago astronomian doktoreak izango zirenek (Raymond Smith Dugan, Joseph Helffrich, Franz Kaiser, Karl Wilhelm Reinmuth, Emil Ernst eta Alfred Bohrmann) zuzendutako asteroide bilaketa zentru garrantzitsu bat zen, asteroide mordoa aurkitu zutenak. Beraz, garai honetan Heidelbergen "P. Gottz"ek aurkitutako asteroideak, Paul Götzenak izango dira, bere doktoretza 1907an lortu zuena.

2278 Götz asteroideak, bere omenez jasotzen du izena.

Ez dago Suitzako F. W. Paul Götz izeneko pertsona ote den batere garbi, 1931n, Umkehr efektuari buruz artikulu garrantzitsu bat idatzi zuena ozono geruza neurtuz Lurreko atmosferan. 1926tik aurrera, Dobson espektrometroak erabili zituen Arosa herri suitzarrean, ozono geruz identifikatu eta bere sendoera neurtzeko.
Rosamunda

**Rosamunda**, VI. mendeko printzesa gepidiar bat izan zen. Kunimundo errege gepidiarraren alaba, hau garaitu zuen lombardiarren Alboino erregearen emaztea izan zen. Tradizioaren arabera, bere senarraren erailketaren sustatzailea izan zen mendekuagatik, garaipenaren ardoa, bere aitaren garezurretik edatera behartu zuenean.

Franz Schubert konposatzaile austriarrak, *Rosamunda* izeneko musika lan bat idatzi zuen, printzesa honen istorioan oinarritutako antzezlan baterako.

## Ikus, gainera 
* 540 Rosamunda
Rosamunda (Schubert)

**Rosamunda**, Franz Schubert konposatzaile austriarraren azken lanetako bat da. 1823an idatzi zuen. Helmina von Chézyk idatzitako izen bereko antzezlanerako eskena musika da, soilik bi egunetan interpretatu zena. Publikoaren porrotak, gainontzeko funtzioak bertan behera uztera behartu zuen. Schuberten partitura, desagertua egon zen, baina 1861ean aurkitu zen.

## Kanpo estekak
Okozias Judeakoa

**Okozias Judeakoa** () Judako errege bat izan zen, Joram eta Ataliaren semea, hau, Israelgo Ahab erregearen alaba zelarik. Okozias, errege, 22 urte zituenean bihurtu zen, Ahaben etxearen 42. urtean (2 Kronikak 22:2). William F. Albrightek, Okoziasen erregealdia, K.a. 842an datatu du, E. R. Thielek, K.a. 841 dioen bitartean. Bere ama Ataliaren eraginpean, lan metodo berriak sartu zituen, hebrearrak iraindu zituenak.

Israelgo erregea zen bere osaba Joram, aramaikoen errege zen Hazaelen aurkako arrakastarik gabeko espedizio batean lagundu zuen. Joram, guduan zauritua izan zen, eta Okozias Jezreelen bisitatzera joan zenean, Jehuren matxinadaren erdian harrapatuta geratu zen. Okoziasek, ihes egin behar izan zuen bere bizia salbatzeko, baina Gurreko pasabidean zauritua izan zen, eta, beraz, Megidoko muinora iristeko haina indar baino ez zitzaion geratu, bertan hil zelarik (2 Erregeak 9:22-28). Honela, bere erregealdiak, urte bete inguru baino ez zuen iraun.

Tel Daneko idazkunaren egileak (1993 eta 1994an Lashishen eginiko indusketa arkeologiko batzuetan aurkitua), bi erregeak hil zituela zioen, Joram Judeakoaren seme zen Okozias zen Joram Israelgoa. Ziuraski, aurkitutako monumentuaren egilea, Hazael bera izango zen aramaikoen erregea. Idazkuna, beronek aipatzen duen garaiaren garaikidea den arren, garai honetako erregeak, ekintza esageratuak aldarrikatzeagatik ezagutzen dira, eta, beraz, ez da batere argi geratzen bi erregeak Jehuk hil zituen (Biblian agertzen den bezala) edo Hazaelek (idazkunak dioen bezala).
## Erreferentziak
Krisantemo Tronua

[thumbright|thumb|[Tenji enperadorea eserita (1845).]]
 Japoniako tronu inperialari ematen zaion izen arrunta da. Krisantemoa (菊 kiku), Japoniako Enperadorearen armarria da, beraz, *kikukamonshō* hitzak, literalki, *"Krisantemo Zigilua"* esan nahi du.

Elezaharren arabera, Krisantemo Tronua, indarrean dagoen munduko monarkiarik antzinakoena da. Nihon Shokin, Japoniako Inperioa, K. a. 660an Jimmu enperadoreak sortu zuela jartzen du. Tradizioaren arabera, Akihito enperadorea, Jimmu enperadorearen 125. ondorengo zuzena da. Erregistro historikoa, Ōjin enperadoreaganaino iristen da atzerantz, nork, ustez, V. mendearen hasieran gobernatu zuen. Aurretik beste zortzi "Enperadora" egon diren arren (Japonian soilik Enperadorearen emaztea deitzen da Enperatriz), Japoniako Lege Inperialari so eginez (Etxe Inperialaren Agentziak eta Japoniako Kontseilu Pribatuak aldarrikatua), emakumeek debekatuta dute erregina izatea XX. mendearen erdialdetik.

Enperadorea (japonieraz Tennō; (天皇), "Enperadore Jainkotiarra"), antzinako Shinto erlijioko apaiz gorena bezala aritzen da, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Amaterasu jainkosaren seme bezala bere jainkotiar jatorriaren aldarrikapenari uko egin zion arren.

Indarrean dagoen Japoniako Konstituzioaren arabera, Enperadorea "Estatuaren eta herriaren batasunaren ikurra" da; ez du botere politikorik, baina monarkia konstituzionala ordezkatzen duen estatuburu zeremonial bat da.

## Ikus, gainera 
* Japoniako Zigilu Inperiala
* Japoniar nazionalismoa
* Japoniako Familia Inperiala

## Kanpo estekak
Amenemope

[thumb|260px|Amenemoperen hil mozorroa. [Kairoko Egiptoar Museoa.]]

**Usermaatra Setepenamon Amenemotep** edo **Amenemope**, Egiptoko XXI. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 993 eta K.a. 984 bitartean gobernatu zuena, Egiptoko hirugarren tarteko aroa deritzon garaian.

Manetonek, **Amenoftis**ek bederatzi urteko erregealdia izan zuela dio, Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan.

## Biografia 
thumb|260px|Amenemoperen hilobia Tanisen

Psusenes I.a faraoiaren eta Mutnedyemet erreginaren semea, gaztetan, elkargobernari bezala aritu zen bere aitaren erregealdiko azken urteetan, momia baten bendetan aurkitutako ebidentzien arabera.

Psusenes I.aren eta Amenemopeten errege hilobiak, kalterik gabe aurkitu zituen Pierre Montet arkeologoak 1939 eta 1940 bitartean Tanisen, altxor baliotsuak zituztela aurkituz, horien artean, urrezko hil mozorroak eta bitxigintza ederreko bitxi ugari. Amenemoperen hilobiko lau objektuk, lepoko bat eta hiru besokok, bere aitaren izena, Psusenes I.a, grabatua mantentzen dute.

Montetek, Amenemoperen hilobia 1940an ireki zuen, Alemaniak Bigarren Mundu Gerran, Frantzia inbaditu baino hilabete lehenago. Inbasio honen ondoren, indusketa guztiak, bat-batean geldiarazi ziren gerra amaitu arte. Montetek, berriz hartu zuen Taniseko indusketen ardura 1946an, bere aurkikuntzak 1958an argitaratuz.
Numendil

**Numendil**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Numenorreko Dunadan bat da, Amandilen aita. Anduniëko Jaunen artean hamazazpigarrena izan zen bere aita hil ondoren, honen izena ezagutzen ez delarik. Baina bere aitona Eärendur izan zela ezagutzen da, Lindoriëren anaia, eta, beraz, Inzilbêth erreginaren osaba.

## Legendariumeko beste bertsio batzuk 
Christopher Tolkienek Erdialdeko Lurraldearen historia laneko liburuetan, zehazki bederatzigarrenean, Erdialdeko Lurraldeko Herriak izenburukoa, xehetutako beste bertsio batzuetan, Numendilen oinordekoa ez zen Amandil, Elentir izeneko beste seme nagusi bat baitzuen, Numenorreko Tar-Palantir erregearen alaba zen Mirielekin maitasun harreman bat izan zuena.

## Izenaren etimologia 
Numendil izena, quenyazkoa da, Numenorren, Leialen artean, are gehiago hauen buruzagiak ziren Anduniëko Jaunen artean naturala zen bezala. Izenak, esanahi ezberdinak izan ditzake osatzen duten bi zatietako bakoitzaren esanahiaren arabera:

* Numen: "mendebaldea" esan nahi du.
* -ndil: baita -Idil bezala ere, debozioa adierazten duen atzizki bat da, eta, beraz "-ren maitalea", "-ren laguna" edo "-ren zalea" bezala itzul daiteke.

Honela, izenak, "Mendebaldearen maitalea" edo "Mendebaldearen laguna" esan nahi dezake.

## Kanpo estekak
Taniseko Esfinge Handia

thumb|150px|Amon jainkoa, segmentaturiko bi luma luzek osatutako bere burukoagatik identifikatzen dena
**Taniseko Esfinge Handia**, K.a. 2600ean, Egiptoko Antzinako Inperioaren garaian zizelkaturiko esfinge formako eskultura bat da.

## Aurkikuntza eta historia 
Eskultura, 1825ean aurkitu zen, Amon jainkoaren ("Ezkutatua", botere sortzailearen ikurra eta "Haize guztien aita" egiptoar mitologian) Tenpluko hondakinen artean, Tanis hiri egiptoarrean kokatua dagoena, Egiptoko XXI. dinastian eta Egiptoko XXIII. dinastian, herrialdeko hiriburu izan zen hiria.

Jatorrizko idazkunak ezabatuak izan ziren, eta soilik Egiptoko XII. dinastiako Amenemhat II.a, Egiptoko XIX. dinastiako Merenptah eta Egiptoko XXII. dinastiako Sheshonq I.a faraoiei buruzko idazkunak irakur daitezke.

## Kontserbazioa 
* Eskultura hau, modu iraunkorrean erakusten da Parisko Louvre museoan, 1826an erosi zuena.

## Ezaugarriak 
* Estiloa: egiptoarra
* Materiala: granitoa
* Altuera: 1,83 metro
* Zabalera: 4,80 metro
* Diametroa: 1,54 metro

## Kanpo estekak 
* → Louvre museoan erakusten den Taniseko Esfinge Handiari buruzko orrialdea
Andrés Mendieta

**Andrés Mendieta Okamika**, (Lekeitio, 1945eko otsailaren 12a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Valencia CF taldeko atezaina izan zena.

## Biografia 
Begoña Kirol Elkartean hasiera eman zion bere karrerari. Hortik Indautxura pasa zen Real Madridek 1965ean fitxatu arte. Madrildarrek ez zuten aukerarik eman eta Rayo Vallecanori eta 1968an Deportivo La Coruñari utzi zieten.

Azkenean 1969an Valencia CFk fitxatu eta bertan eman zituen emaitzarik onenak.

1968ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin.

Futbola utzi ondoren, Benicassim aldean bizi da. Hiru seme izan ditu, horietatik bat, Gaizka, futbolaria baita ere.

## Tituluak 
* Champions League (1965/66, Real Madrid)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Ziaurritz

**Javier Ziaurritz Ziaurritz**, (Iruñea, 1946ko martxoaren 5a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Deportivo Alavés eta Real Madrileko harrobian taldeetan izandakoa.

1968ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin.

## Erreferentziak
Liofilizazio

[thumb|[Fase diagramako gezi urdinak erakusten duen bezala likido egoeran dagoen ura izoztu egiten da eta ondoren, sublimazioz gas bihurtzen da.]]
**Liofilizazioa** intentsitate handiko hutsa aplikatuz aldez aurretik izozturik dagoen disolbatzailea sublimazio bidez lehortzea posible egiten duen prozesua da. Liofilizazioa elikadura eta farmazia industrian erabiltzen da batez ere.

Prozesua nahiko garestia eta luzea da lehorketa metodo tradizionalekin konparatuz gero, baina bukaerako produktuaren kalitatea hobea da.

XX. mendeko 50. hamarkadan garatu zen prozesu industrial gisa, nahiz eta antzinatik erabili izan den. Inkek esaterako, gauez elikagaiak izozten uzten zituzten Andeetan eta goizeko lehen eguzki printzei eta presio atmosferiko baxuari esker, izoztutako uraren sublimazioa ematen zen. Prozesu hau liofilizazio naturala bezala ezagutzen da.

## Liofilizazioaren faseak 
# **Izozketa**. Hau ahalik eta azkarren egitea komeni da produktuan aldaketak gerta ez daitezen. Horretarako eutexi tenperatura ezagutzea garrantzitsua da.
# **Sublimazioz egindako lehen mailako lehorketa**. Hutsa aplikatuz eta tenperatura igoz disolbatzailearen sublimazioa burutu. Sublimazioa prozesu endotermikoa denez, hau da, beroa xurgatzen duena, tenperatura igo egin behar da. Hala ere, kontrolatuta izan behar da. Baxuegia bada, prozesua luzatu egingo baita eta altuegia bada aldiz, izotza urtu egingo da.
# **Bigarren mailako lehorketa**. Aurreko urratsean ur kantitate handiena kendu bazaio ere, oraindik zerbait geratzen zaio. Hau kentzeko lurrinketa erabiltzen da. Amaierako produktuaren hezetasuna %1 baino txikiagoa izango da.
# **Produktuaren egokitzapena**. Behin liofilizazioa burutu eta gero, produktua hezetasun eta oxigenotik babestu behar da.

## Abantailak 
* Tenperatura nahiko baxuak erabiltzen direnez, produktuan ez da aldaketa kimikorik emango.
* Osagai hegazkorren galerak minimoak dira.
* Liofilizatutako produktuak jatorrizkoaren bolumen berdina izango du.
* Amaierako produktuaren hezetasuna nahi den bezain baxua izan daiteke.
* Ez da bakterioen garapenik edota aldaketa entzimatikorik ematen.
* Amaierako produktua hutsean kontserba daiteke.

Image:Lyophilizer tray type.jpg
Image:RDZ des Historischen Archivs der Stadt Köln - Gefriertrocknungsanlage und Archivgut-2198.jpg
Image:Production_freeze_dryer.JPG
Image:Liofilizat 04 pl.jpg
Image:Freeze dried bacon bars (cropped).jpg

## Kanpo estekak
Jose Maria Igartua

**Jose Maria Igartua Mendizabal** (Elorrio, 1950eko martxoaren 6a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Athletic eta Deportivo Alavésen jokatu zuena.

1968ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.net
Akademia neoplatonikoa

thumb|Cosimo de' Medici, platondar akademia florentziarraren fundatzailea
**Akademia neoplatonikoa** 1440an Cosimo de' Medici mezenas medicitarrak Florentzian sortutako instituzio humanista bat izan zen. Hasiera batean, literatura gaiak eztabaidatzeko lagun elkarte bat baino ez zen izan, eta ez zen Medici familiarekin lotutako aditu taldetik haratago joan. Hala ere, Italiako beste hiri batzuetan imitatua izan zen, eta, ondoren, Europako beste herrialde batzuetan.

## Platonismoa 
Florentziar akademiaren eraginkortasuna, nagusiki, bere neurrigabeko anbizioaren ondorio izan zen: platondarra izatea, hau da, Platon filosofo greziarrak Atenaseko Zeramiko auzoan sortutako Akademiaren jarraipena izatea. Cosimo de' Mediciren lagun elkarteari platondar deitzeko ausarkeria, Historiako miraririk handienetako bat izan zen.

## Partaideak 
Honako zerrenda honek, Akademiako kiderik garrantzitsuenak aipatzen ditu, guztiak intelektual handiak eta arloanitzekoak arte eta lanbide ezberdinetan.

* Cosimo de' Medici: Mezenas florentziar handia, Akademiaren sortzailea.
* Marsilio Ficino: Platon filosofo greziarraren lan osoen itzultzailea
* Pico della Mirandola: Taldeko gazteena, filosofo eta teologoa, hizkuntza ezagun ia guztiak hitz egiten zituena
* Cristoforo Landino: Taldeko zaharrena, erretorikako irakasle unibertsitarioa. Plinioren itzultzailea.
* Leon Battista Alberti: Pizkundetar arkitekto handia
* Lorenzo de' Medici: Sortzailearen semea, kultura eta mezenastzaren bere zaletasunaren oinordekoa
* Benedetto Varchi: Humanista eta historialaria, *Storia fiorentina*ren egilea.

Fitxategi:Lbalberti.JPG|Leon Battista Alberti (1404-1472), Pizkundeko arkitektorik handienetako bat.
Fitxategi:Pico della mirandola.jpg|Pico della Mirandola (1463-1494), taldeko gazteena.
Fitxategi:Lorenzo_de'_Medici-ritratto.jpg|Lorenzo de' Medici (1449-1492), Cosimo de' Mediciren semea eta florentziar mezenastzaren oinordekoa.

## Kanpo estekak
Saegusa Moritomo

Japoniako historiako Sengoku aroan Takeda klanaren zerbitzari bat izan zen. Moritomo, Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletako bat bezala errekonozitua izan zen bere leialtasunagatik eta gudu zelaian izan zuen parte hartze nabarmenagatik. Moritomok, 1573ko Mikatagaharako guduan eta 1575eko Nagashinoko guduan parte hartu zuen. Azken gudu honetan, Moritomo guduan hil zen Takeda Shingenen anaia txikia zen Takeda Nobuzane babesten saiatu zenean.
Ttan Ttakun irratia

**Ttan ttakun irratia** (ttan ttakun izena txalapartaren onomatopeiatik dator) Donostiako Irrati Euskaldun Librea da.

1995 urtean jaio zen Egiako Gazte Lokaleko lantegitzat, baina ondoren Donostiako irrati libre bakartzat finkatuko zen. Bere kokalekua Egia auzoko Karmengo Ama kaleko Gazte Lokalean du. Irratia modu asanblearioan antolatzen da **hilabeteko lehen asteartean 20:00** irratiko lokal berean **bilera irekia**k eginez. 17 bat irratsaio osatzen dute egungo programazio parrilla, eguneko 24 ordutan etengabe emititzen direlarik zuzeneko irratsaioak, errepikapenak eta musika estilo bati eskainitako musika tarteak. Irratsaioei dagokionez mota desberdinetakoak ditugu magazineak, aktualitatearen ingurukoak, sukaldaritzari buruzkoak, teknologia berriak edota musika estilo konkretu bati eskainiak. Seinalea Donostiako bazter gehienetara ondo iristen da (zulo beltz batzuk izan ezik: Altza, Bidebieta) FM-ko 106.8-an hasiera batean eta horrez gain inguruko herrietara ere (Zarautz, Hernani eta abar) iristen da. Azken urteetan irratiak udal antena publikoan txoko bat izatea lortu du. Horrela emisio arazoak gainditzea lortu du, eta Donostia osora eta inguruetara iristen da orain, frekuentzia ere aldatu delarik: egun, **107.2 FM**-an emititzen du.

Irratiak Webgunea du eta saio batzuk egin eta berehala igo eta entzungai izaten dira bertatik, webgunean bertan irratia internet bidez zuzenean entzuteko aukera dago.

Irratiak urtean zehar ekimen desberdinak antolatzen ditu; bai irratia ezagutzera emateko eta baita ere suposatzen dituen gastu desberdinei aurre egiteko. Horien artean nabarmenena duela 9 urtetik hona Egiako Gazte Eszena kontzertu aretoan antolatzen den Irratiaren Festa. Urtarrilaren bigarren asteburuan izan ohi da festa hau, lokalak dituen bi areto ezberdinak aprobetxatuz, bi giro ezberdin eskaintzen ditu, batetik Punk eta Rock inguruko doinuak eta bestetik Doinu dantzagarriagoak Reggae, Dub, Funky edota Elektronikoa.

Bestetik urtean zehar ere hainbat ekimen burutzen ditu irratiak San Tomas egunean postua jarri izan du, *Txomin* auzoko jaietan txozna eta kontzertuak antolatzen ditu, eta urtean zehar ere kontzertuak, zine emanaldiak etab. antolatu izan ditu. Irratiak metxeroak, kamisetak etab. ere egin eta saltzen ditu.

2014ko abenduaren 17an jakin zenez, Piratek *Enbata dator* saioa egingo zuten.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
* ttan ttakun irratiaren webgunea

## Erreferentziak
Lodosako ubidea

**Lodosako ubidea** Nafarroa hegoalde-ekialde eta Aragoiko nekazaritza lurrak ureztatzeko XX. mendearen lehen erdian eraikitako azpiegitura da.

## Ezaugarriak 
Urak Ebro ibaiaren eskuinaldean hartzen ditu Nafarroako Lodosa udalerrian. Ubidea eraikitzeko lehen asmoa XIX. mendekoa bada ere, eraikuntza lanak ez ziren 1930eko hamarkadara arte hasi. Ubidea 1935ean amaitu zuten.

Gaur egun 12.785 hektarea laborantza lur ureztatzen dira ubideari esker, 2.785 Zaragoza probintzian eta gainontzekoak Nafarroan.

Ubideak segundoko 20 metro kubiko ur garraiatzeko ahalmena dauka.

## Kanpo estekak
Paint It, Black

***Paint It, Black*** Mick Jagger eta Keith Richardsek euren talderako, The Rolling Stones, idatzitako rock kanta da. Ingalaterran single moduan aurkeztu zen eta Amerikan *Aftermath* disko barruan. Izan ere, disko honek edizio desberdinak izan zituen herrialdearen arabera. Dena den, musika zerrenden jaun ta jabe izan zen atlantikoaren bi aldetan.

## Abestia 
Nahiz eta Jagger eta Richards kantaren idazle nagusiak izan, talde osoak hartu zuen parte bere konposaketan. Charlie Wattsek bateria oinarria eskeini zuen, eta Brian Jonesek *sitar*aren *riff*arekin.

2004an, Rolling Stone aldiazkariak 174. postuan kokatu zuen **Paint it Black** "Historiako 500 abestirik onenen zerrendan".

The Mighty Lemon Drops, The Vines, Los Salvajes eta M-Clan taldeek abesti hoenen bertsioak egin dituzte, azkenengoko biek erderaz "Todo negro" tituluarekin.

## Lotura Kulturalak 
Normalean *Paint It, Black* Vietnameko Gerrarekin lotzen da, gai honetako pelikula askoren soinu bandetan agertu delako, besteak beste, Stanley Kubriken *Full Metal Jacket* eta Francis Ford Coppolaren *Apocalypse Now* pelikuletan.

## Kanpo Loturak 
* The Rolling Stones taldearen *Paint It, Black* abestia entzungai 
* https://web.archive.org/web/20090224052527/http://www.rollingstones.com/discog/?v=so&a=1&id=49. Rolling Stones-en web ofiziala.

## Kanpo estekak
546 Herodias

**546 Herodias**, asteroide gerrikoan aurkitutao 546. asteroidearen izena da. 1904ko urriak 10ean aurkitu zuen Paul Götz astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 PA** zen.

Bere izena, Herodes Antipasen eta Herodes Filiporen emaztea izan zen Herodiasgatik jasotzen du.

[es:(546) Herodias]]

## Kanpo estekak
548 Kressida

**548 Kressida**, asteroide gerrikoan aurkitutako 548. asteroidearen izena da. 1904ko urriak 14an aurkitu zuen Paul Götz astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 PC** zen.

Bere izena, William Shakespeare antzerkigile britainiarraren lanetako bat den Troilo eta Kresidako Kresida pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
549 Jessonda

**549 Jessonda**, asteroide gerrikoan aurkitutako 549. asteroidearen izena da. 1904ko azaroak 15ean aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1904 PK** zen.

## Kanpo estekak
554 Peraga

**554 Peraga**, asteroide gerrikoan aurkitutako 554. asteroidearen izena da. 1905eko urtarrilak 8an aurkitu zuen Paul Götz astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1905 PS** zen.

## Kanpo estekak
Timoetes

Greziar mitologian, **Timoetes** (antzinako grezieraz Θυμοίτης: Thymoítês), Oxintesen semea eta Afeidasen anaia, Atenaseko bosgarren errege mitikoa eta Teseoren azken ondorengoa izan zen. Melantok tronutik kendu zuen.

## Kanpo estekak
Ontziola

thumb|300px|Poloniako ontziola bat.
thumb|300x300px|Aurelio Artetaren “Ontziola”. Banco de Bilbaoko Madrilgo egoitzako freskoa. 1922/2.
**Ontziola** itsasontziak eraikitzeko eta konpontzeko lekuak, normalean itsasadarretan edo kostaldeetan kokatutakoak, portu edo kaien inguruan.

Ontzigintzan maila handian aritutako herrialdeak mundu mailan Hego Korea, Australia, Japonia, Txina, Alemania, Turkia, Polonia and Kroazia dira. Euskal Herrian, jarduera hau tradizio luzekoa da Bilboko itsasadarrean.

## Historia 
XVI-XVII. mendeetan, Atlantikoa igarotzeko bidaiak hasi zirenean, ontzigintzak bultzada handia izan zuen. Merkataritzarako ontzien beharra kolonien garaian areagotu zen. Garai hartan bela ontziak haritza-zurez egiten ziren. XIX. mendean burdina eta altzairua erabiltzen hasi ziren ontzioletan, eta lurrunontziek oihal ontzien lekua hartu zuten. Ontzigintza industriaren alor nagusi bihurtu zen.

Euskal Herriko kostaldean, ontzigintza garrantzi handiko langintza izan da antzinatik. Ontziak egiteko erabiltzen ziren gaiak Euskal Herrikoak bertakoak ziren: egurra, lihoa eta burdina, batik bat. XV-XVII. mendeetan egin ziren ontzi gehienak Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldean. XVII. mendean merkataritzarako baino, gerrarako egokiagoak ziren ontziak egin ziren batez ere. Bestalde, balearen arrantzarako ere ontzi asko egin zen. XVIII. mendean ontzigintzak beherakada nabaria izan zuen Euskal Herrian. XIX. mendean, berriz, Bizkaiko ontziolek berebiziko garrantzia hartu zuten. XX. mendean *Euskalduna* eta *Sociedad Española de Construcción Naval* ontziola handiak sortu ziren Bizkaian, eta beste enpresa txiki asko haien inguruan. XX. mendean ontzigintza langintza nagusia izan da, eta eragin handia izan du Euskal Herriko burdingintzan. Nolanahi ere, XX. mendearen azken urteetan, Euskal Herriko industriak eta, batez ere, ontzigintzarekin lotura handia duen altzairugintzak izan zituen aldaketen eta egokitzapenen ondorioz, ontziola asko itxi egin dira, produkzioak beherakada handia izan du eta lanpostu asko galdu dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko portuak
* Errege Katolikoen politika eta Euskal Herriko ontzigintza

## Kanpo estekak 
*  "La Naval" ontziolaren webgunea
*  "A History of Liverpool Docks"