Dragoi Bola

thumb

***Dragoi Bola*** (jatorrizko japonieraz ドラゴンボール edo *Doragon Bōru*, ingelesez *Dragon Ball*) Akira Toriyamak idatzi eta marrazturiko manga (japoniar komikia) da, gerora anime formatura egokitua. 1984tik 1995era *Weekly Shonen Jump* aldizkarian argitaratua izan zen, ia aldi berean 42 liburukitako argitalpen batean bildu zelarik (*Tankōbon*). 2004. urtean *Kanzenban* izeneko argitalpen berezi bat egin zen, istorio guztia 34 liburukitan argitaratuz, eta istoriaren amaiera apur bat aldatuz.

Hasieran, manga hau atalka argitaratu zen Shueisha argitaletxeko *Weekly Shonen Jump* astekarian, 10 urtez. Manga hau 519 atalez osatuta dago eta shōnen kategoriapean sailkatzen da. Lehen atala aldizkariaren 1984ko 51. zenbakian argitaratu zen, eta azkena 1995eko 17. zenbakian. Behin astekarian atal kopuru jakin bat argitaratua zelarik, atal hauek liburukitan batzen ziren, Tankōbon formatuko liburukitan.

## Argumentua 
*Dragoi Bola* sailak Son Goku izena duen eta tximino isatsa duen mutiko baten abenturak kontatzen ditu. Arte martzialen munduan girotuta dago eta 7 *Dragoi Bolen* bilaketan oinarritzen da. Kondairak dioenez, Shenron dragoiak 7 *Dragoi Bolak* biltzen dituenaren edozein gurari betearaziko du. Istorioaren oinarria Mendebaldera Bidaia izeneko txinatar kondaira klasikoa da, nahiz eta bertatik zenbait pertsonaia eta ideia soilik baliatzen diren.

Istorioa Son Gokuk eta Bulmak elkar ezagutzen dutenean hasten da. Izan ere, Son Goku bere aitonak emandako lau izarreko dragoi bolaren jabe da, eta Bulma zazpi bolen bila dabil. Dragoi bolak biltzeko Bulmak berak (16 urte dituen neska gazte adimentsua) asmatutako Dragoi Radarra erabiltzen dute. Son Gokuk lagun ugari egiten ditu abentura hauetan, besteak beste: Bulma, Iratxo Dortoka, Oolong, Yamcha, Puar, Krilin... Hala ere bizitzan zehar ere gero eta indartsuagoak izango diren arerioak garaitu beharko ditu: Pilaf eta bere taldea, Zapi Gorridun Armada, Satan Bihotz Txiki, Vegeta, Freezer, Cell, Boo Ahaltsua,...

## Bilakaera 
*Dragoi Bola*k, argitalpenak iraun zituen ia 11 urtean, bilakaera nabarmena izan zuen istorioaren estiloan.

Mangaren lehen liburukietan (lehen 134 kapituluak) umorea eta fantasia dira nagusi, *Dr. Slump*-en (egilearen aurreko lana) bezala (Euskal Herrian *Arale* izenaz ezagutzen da manga sail hau). Horren adibide dira animalia hiztunak, Kinton lainoa, Makila Miragarria, dragoi bolak edo Son Goku bera, tximu-mutiltxoa. Fantasia mundu horretan zientzia-fikziozko elementu batzuk ere badira; izan ere, gizarte horretan teknologia oso aurreratua erabiltzen da, besteak beste, Hoi-Poi kapsulak edo espazio-ontzi aurreratuak.

Istorioaren estiloak aldaketa esanguratsua jasan zuen Krilin, Son Gokuren lagunik onena, hiltzen dutenean (heriotza segida luze baten lehena izan zen). Gertakari hau Satan Bihotz Txikiren agerraldiarekin bat dator (135. ataletik 194.era). Tarte horretan *Dragoi Bola*k kutsu ilunagoa hartzen du, hasierako umorea eta fantasia pixka bat alde batera utzi eta drama, borroka eta norgehiagokan zentratuz.

*Dragoi Bola* guztiz eraldatzen da akzio motako shonen manga bihurtuz, Son Gokuren lehen semearen agerraldiarekin eta Saiyen etorrerarekin (195. ataletik 420.era). Hemendik aurrera zientzia-fikzioak indar handiagoa hartzen du eta seriotasuna nagusitzen da. Lehen jatorri fantastikoa zuketen pertsonai ugari estralurtar bihurtzen dira, Son Goku eta Satan Bihotz Txiki adibidez. Hemendik aurrera espazio bidaiak, estralurtarrak eta androideak dira protagonistak. Zati honetan arerio gero eta indartsuagoak agertzen dira behin eta berriz: Vegeta, Freezer, 17 eta 18 androideak eta Cell. Istorioa errepikakor bihurtzen da, entrenamendu azkar baten ostean itxuraz garaitezinak diren arerio berriak menperatzean oinarritzen da.

Azken zatian (421. ataletik 519.era) fantasia eta umorea itzultzen dira Boo Ahaltsuaren sagan zehar, magiaz sortutako izakia berau. Hala ere aurreko zatiko errepikakortasunak bertan dirau.

## *Mendebalderako bidaia* istorioarekiko erlazioa 
*Mendebalderako bidaia* (txinera tradizionalean 西遊記, txinera sinplifikatuan 西游记 edo pinyinez *Xī Yóu Jì*) txinatar literatura klasikoko nobela bat da. Bertan agertzen diren pertsonaia batzuk, *Dragoi Bola*n bere baliokideak dituzte:
* Jatorrizko istorioko *Sun Wukong*, *Dragoi Bola*n Son Goku da.
* Jatorrizko istorioko *Xuanzang*, *Dragoi Bola*n Bulma da.
* Jatorrizko istorioko *Zhu Wuneng*, *Dragoi Bola*n Oolong da.
* Jatorrizko istorioko *Sha Wujing*, *Dragoi Bola*n Yamcha da.
* Jatorrizko istorioko *Niu Mo Wang*, *Dragoi Bola*n Idi Deabru da.

Jatorrizko istorioko ideia batzuek ere bere baliokideak dituzte:
* Jatorrizko isotiroan, *Xuanzang* apaizak eta bere lagunek elezaharretako idatzi budisten bila dihardute. *Dragoi Bola*n Bulma eta bere lagunek kondairetako *Dragoi Bolen* bila ari dira.
* Son Gokuren Makila Miragarriak, *Sun Wukong* pertsonaiaren makulu magikoan du jatorria, bere luzera nolanahi alda daiteke.
* Bi protagonistek hodei hegalariak gidatzen dituzte.
* Palmorrizko abanikua eta suzko mendiaren pasartea bi istorioetan gertatzen da.

## Tankōbon argitalpena 
Aurrez *Weekly Shonen Jump* aldizkarian argitaratutako atalak batzen dituen liburukiak dira hauek. 42 liburukitan banatzen da *Dragoi Bola*ren edizio hau. Egileak marrazki bat egin zuen liburuki bakoitzaren azalean jartzeko. Liburukiok 180 orrialde inguru dituzte, azken biak izan ezik 200 orrialdetik gora dituztelarik. Lehen liburukia 1985eko irailean argitaratu zen, eta azkena 10 urte beranduago, 1995eko abuztuan.

### Liburukien argitalpen taula 
Ondoren liburukien informazioa:

## Kanzenban argitalpena 
2002. urtean Japonian *Dragoi Bola* mangaren argitalpen berezi bat egin zen. Argitalpen honek tamaina handiagoko liburukiak ditu, baita orrialde gehiagokoak ere (horregatik 34 liburukitan banatzen da). Gainera jatorriz koloretan marraztutako orriak ere dakartza, txuri beltzean beharrean. Horrez gain liburukien azaletan Akira Toriyamak eginiko marrazki berriak dakartza, baita egileak asmaturiko beste amaiera bat. Hori gutxi balitz, japoniar edizioan, beste mangaka batzuen ilustrazioak dakartza, *Dragoi Bola*ren munduko beren ikuspegia erakusten dutenak (irudi hauek liburukiekin opari bezala ematen ziren, baina ez ziren bildumaren barruan sartzen). Gainera ondorengo beste berezitasun hauek ere baditu:
* Logotipo ezberdina erabiltzen da, letra mota ezberdinarekin eta *Dragonball* hitz bakar bat bezala agertuz.
* Amaiera pixka bat aldatu egin zen, istorioko azken orrialdeetan.
* 6. kapituluko portadatxoa berriz marraztu zen. Jatorriz Bulma zigarro bat erretzen agertzen zen, marrazki berrian aldiz ez.
* Kronologia akats posible bat dela eta, 389. kapituluan Cellen jokoaren hasiera data aldatzen da, jatorrizkoan *"M"aren 17a* zena *maiatzaren 26a* datak ordeztu zuen.

### Liburukien argitalpen taula 
Ondoren liburukien informazioa:

## Animearekiko erlazioa 
*Dragoi Bola* eta *Dragoi Bola Z* animeak *Dragoi Bola* izeneko manga honetan oinarrituta daude. *Dragoi Bola*k Son Gokuren bizitza erakusten du hau heldu bihurtzen den arte. *Dragoi Bola Z*, aldiz, *Dragoi Bola* bukatu eta bost urte geroagoko istorioa da. *Dragoi Bola Z*ren amaiera mangarenarekin bat dator. *Dragoi Bola GT*, berriz, *Dragoi Bola Z*ren ondorioa da, zati hau ez da mangan agertzen. 2009an *Dragoi Bola Z* digitalki zaharberritu zuten, sarrera eta amaiera aldatu eta *Dragoi Bola Z Kai* izeneko telesaila atera zuten.

## Irudi errealeko filmak 
* 1989. urtean Txinan *Dragoi Bola berria: Shenronen kondaira* (jatorrizko txineran 新七龍珠　神龍的傳說 edo pinyinez *Xīn qī lóng zhū Shén lóng de chuán shuō*) izeneko irudi errealeko film ez ofiziala egin zen. Film hau animearen *Dragoiaren kondaira* filmaren *remake* bat da. Pertsonaia berak dituzte, nahiz eta izen ezberdinak eduki.
* 20th Century Foxek *Dragon Ball Evolution* filma ekoitzi zuen Montrealen (Kanada), *Dragoi Bola*n oinarrituta. 100 milioi dolar amerikar baino gehiagoko aurrekontua ukan zuen eta filmaketa 2007an amaitu zen. Filmak ez zuen kritika onik jaso eta jatorrizko lanen jarraitzaileen artean kontrako iritzi gogorrak izan ziren nagusi.
** Aktoreak:
*** Justin Chatwin: Son Goku.
*** James Marsters: Satan Txiki.
*** Jamie Chung: Chichi.

## Produktuak 
Aldizkari baterako komiki bat bezala hasi zenak urtetan zehar, manga liburukiak eta anime DVDez aparte, mota askotako produktuak kaleratu ditu: istorioari buruzko gidak, kromo eta txartel bildumak, irudiak, egutegiak,...

## Dragoi Bola manga Euskal Herrian 
*Dragoi Bola* manga 2025. urtean argitaratu zen euskaraz, zale baten ekarpenari esker. Euskomanga webgunean dago ikusgai.

Espainian **Planeta deAgostini** argitaletxeak atera zuen, bai gaztelaniaz eta bai katalanez. Hainbat argitalpen egin ziren, komiki formatuan eta liburuki formatuan. Komiki formatukoa 211 zenbakiz osatuta zegoen, eta bi zatitan banatzen zen, 153 zenbakirekin lehen zatia eta 58 bigarrena. Komikiok *Serie Blanca* eta *Serie Roja* zuten izena eta bi edizio izan zituzten. Geroago komiki berdin hauek beste bi aldiz argitaratu ziren *Serie Amarilla* eta *Serie Azul* izenekin. Liburuki argitalpenak *Tankōbon* eta *Kanzenban* antzekoak izan ziren. Lehenak ere *Serie Blanca* eta *Serie Amarilla* edizioak izan zituen, bigarrenari *Ultimate edition* izena eman ziotelarik.

Frantzian **Glénat** argitaletxeak editatu zuen 42 liburukiko formatuan.

Hala ere Dragoi Bolak euskal belaunaldi oso bati eragin dio, 80ko hamarkadakoa eta 90eko hamarkada hasierakoa, haurtzaroko gertakizunik garrantzitsuenetakoa bihurtuz. Telesail honek transmititzen dituen ahalegin, kemen eta elkartasun balioek, euskal gazteriarengan eragin handia izan dutela esaten duenik ere badago.
## ETB1eko telesaila 
Dragoi Bola Edertrack estudioak bikoiztu zuen euskarara eta ETB1ek plazaratu zuen. Gidoien itzultzaile eta egokitzaile nagusia Xabier Amuriza izan zen. Hemen telesaileko zenbait pertsonaiari ahotsa eman zieten aktore eta bikoizleak:

Dragoi-bola marrazki bizidunen itzulpena Xabier Amurizak egin zuen hasierako urteetan, ehunka atal itzuli ere. Maila altuko itzulpena landu zuela esaten zen, baita garaiko gazteen artean euskararen hedapenean asko lagundu zuela ere. Esate baterako, gazte askorentzat, mutil askorentzat gehienbat, telebistako Dragoi Bolako pertsonaien hitanoa eredugarri bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dragoi Bola (animea)
* Dragoi Bola Z
* Dragoi Bola GT
* Dragoi Bolako pertsonaiak
* Dragoi Bolako objektuak
* Dragoi Bolaren produktuak
* Akira Toriyama

## Kanpo estekak 
*  Shueisha argitaletxearen webgune ofiziala
*  Weekly Shonen Jump aldizkariaren webgune ofiziala
*  Mundo Dragon Ball
*  LBM Dragon Ball
*  Kanzentai
*   Dragon Ball Arena
*  Dragoi Bola Komikia euskaraz
* Dragoi Bola - Harribitxiak (Euskaratzaileek erabilitako zenbait hizkuntza baliabide bitxi).