open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Letizia Quaranta

**Letizia Quaranta** (Turin,  – Erroma, ) italiar aktorea izan zen. Bere film gehienak mutuak dira.

## Biografia 
Turinen, Italian, bi ahizpa zituen: Lydia, aktorea ere bai, eta Isabella. Bere ahizpa nagusiari esker zinema munduan sartu zen, Itala Film konpainian lan egiteko. Lehenengo filmak *Il gioiello del Nilo* eta Nino Oxiliaren *Addio giovinezza!* izan ziren. Laster oso ezaguna egin zen. Bere film askoren zuzendaria Carlo Campogalliani izan zen; biak 1921ean ezkondu ziren. Senarrarekin lehen Erromara aldatu zen zeren eta bertan Italiako zinema-industria indartsuena sortzen ari baitzen, eta ondoren Argentinara non senarrarekin hiru film egin zituen. Erroman berriro ere film gehiago egin zuen baina, beste aktore askoren kasuan bezala, soinuaren sarrerak zineman zailtasunak ezarri zizkion lanean jarraitzeko. 1931 urtetik aurrera zazpi film bakarrik egin zituen. 1950. hamarkada hasieran bere lan ibilbidea bukatutzat eman daiteke. 1977an Erroman hil zen.

## Filmografia 
Hona hemen bere film ezagunenak:
* *Addio giovinezza!*, Nino Oxiliak zuzenduta (1913)
* *Florette e Patapon*, Mario Caserinik zuzenduta (1913)
* *Nerone e Agrippina*, Mario Caserinik zuzenduta (1914)
* *Maciste*, Carlo Campogallianik zuzenduta (1919)
* *Maciste innamorato* , Luigi Romano Borgnettok zuzenduta (1919)
* *La trilogia di Maciste* , Carlo Campogallianik zuzenduta (1920)
* ''Il teschio d'oro* , Carlo Campogallianik zuzenduta (1920)
* *Maciste contro la morte* , Luigi Romano Borgnettok eta Carlo Campogallianik zuzenduta (1920)
* *La vuelta del toro salvaje* , Carlo Campogallianik zuzenduta (1924) (Argentina)
* *El consultorio de Madame René* , Carlo Campogallianik zuzenduta (1924) (Argentina)
* *La mujer de medianoche* , Campogallianik zuzenduta (1925) (Argentina)
* *La scala*, Gennaro Righellik zuzenduta (1931)
* *Il medico per forza*, Carlo Campogallianik zuzenduta (1931)
* *La lanterna del diavolo*, Carlo Campogallianik zuzenduta (1931)
* *Musica proibita* , Carlo Campogallianik zuzenduta (1942)
* *L'innocente Casimiro*, Carlo Campogallianik zuzenduta (1945)
* *La gondola del diavolo*, Carlo Campogallianik zuzenduta (1946)
* *L'orfana del ghetto'', Carlo Campogallianik zuzenduta (1954)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brentford Football Club

**Brentford Football Club** Ingalaterrako futbol kluba da Londres hirian, Brentford auzoan. Gaur egun Futbol Ligako Txapelketan jokatzen du.

## Historia 
Kluba 1889ko urriaren 10ean sortu zen *Brentford Arraun Elkarteko* kideen arteko bilera batean, eta neguko hilabeteetan zein kirol praktikatu, futbola edo errugbia aukeratu behar izan zuten. 1920an Hegoaldeko Hirugarren Mailako kide sortzailea izan zen. Bigarren Mailara igotzeko hainbat saiakera egin ondoren, 1932-33 denboraldira arte ez zuen bere helburua lortu. Bi denboraldi geroago Lehen Mailara igo zen. Hori izan zen klubaren hamarkadarik aipagarriena. Bigarren Mundu Gerran Londresko War Cup (Gerra Kopa) jokatu zuen, eta bertan finalista izan zen 1941ean (Readingen aurka galdu zuen) baina urtebete geroago irabazi zuen (Portsmouth-en irabazi zuen). Gerra ostean, klubak kategoria galdu zuen, 1953-54 urteetan behera egin zuen Hirugarren Mailara eta 1961-62an Laugarrenera. Klubak hirugarren eta laugarren mailetan jokatu zuen hurrengo hamarkadetan. FA Kopari dagokionez, final laurdenetara 1989an iritsi zen. 45 urteko ez egotearen ondoren, 1991-92 denboraldian Bigarren Mailara igo zen (Lehen Maila izena aldatu zuten), Hirugarren Mailako txapeldun izan ondoren, baina hurrengo denboraldian jaitsi egin zen. Harrezkero klubak Hirugarren Mailan (gaur egun Football League One) jokatu du gehienbat, League Two ligara jaitsiera baten batekin. 2013-2014 urteetan Football League One txapelketara igo zen.

## Estadioa 
Klubaren lehen estadioa Clifden House Ground izan zen, eta bertan jokatu zuen 1889ko azaroa eta 1892ko martxoa bitartean. Historiako lehen urte horietan, klubak zelaia aldatu behar izan zuen askotan. 1892ko urrian Little Ealing-eko Benn's Field-era joan zen eta 1894ko abenduan Shotter's Field-era, bertan egon zen 1898ko apirila arte. Urte bereko irailean lekualdaketa berri bat jasan zuen, oraingoan Cross Roads Ground-era, Little Ealing-en, eta bertan 1900eko apirila arte jokatu zuen. Klubaren bosgarren joko zelaia Boston Park Cricket Ground izan zen, York Road-en, 1900eko irailetik 1904ko apirilera bitartean erabilia. Azkenean, 1904ko irailean Griffin Park-en jokatzen hasi zen.

2007ko abenduaren 7an klubak Lionel Road South lurrak erosteko aukera ziurtatu zuen estadio berria eraikitzeko asmoarekin. 2020an Brentford Community Stadium inauguratu zuten.

## Garaipen-zerrenda 
* **Ingalaterrako Bigarren Maila** :
** 1934-35

* **Ingalaterrako Hirugarren Maila** :
** 1932-33 (hegoaldea), 1991-92

* **Ingalaterrako** **Laugarren Maila** :
** 1962-63, 1998-99, 2008-09

* **London War Cup** :
** 1941-42

* **Supporters Direct Cup** :
** 2004, 2008

## Kanpo estekak 
* Klubaren webgune ofiziala
* Bees United - Zale taldea
* BIAS - Brentford aldekoen aldeko elkarte independentea
Briceida Cuevas

**Briceida Cuevas Cob** (Tepakán, Calkiní, Campeche, 1969ko uztailaren 12a) maya, poeta elebiduna da. Mexikoko Hizkuntza Indigenetako Idazleen Elkartearen sortzailea. 

## Biografia 
1992an GéNALÍ (Genero narratiboa eta lirikoa) literatur taldearen parte izan zen. 1992tik 1994ra, Calkiní Kulturetxean *maia hizkuntzan* egindako p*oesia tailerrean* parte hartu zuen, Waldemar Noh Tzec-ek koordinatuta. *Lanbide Heziketa eta Hizkuntzen Irakaskuntzako* zuzendaria izan zen Mexikoko Hizkuntza Indigenetako Idazleen Etxean. 1996an eta 2002anFONCA beka lortu zuen Hizkuntza Indigenetako Idazleentzako programan eta 2010ean, sortzaile artistiko gisa sartu zen Arte Sortzaileen Sistema Nazionalean.

2005etik 2008ra, hizkuntza aholkulari gisa jardun zuen *material didaktikoak Penintsulako Mayan sortu eta itzultzeko proiektuan,* Campecheko Helduen Hezkuntzarako Estatu Institutuan. 2008tik 2010era, Alfabetatze indigenaren arduraduna izan zen.

2012an, Mexikoko Hizkuntzaren Akademiak hautatu zuen Campecheko ordezkari.

## Lana 
### Antologíak 
#### Beste egile batzuekin batera 
* *Flor y canto: cinco poetas indígenas del sur*, INI/UNESCO, Tabasco, 1993.
* *Tumbén Ik’t’anil ich Maya’ T’an* *(Poesia kontenporaneoa maya hizkuntzan)*, España, 1994.
* *Las lenguas de América. Recital de poesía*, UNAM, La Pluralidad Cultural en México, 2005.
* *Voci di Antiche Radiche, dieci poeti indigeni del Méssico,* Hammerle/PEN Club, Trieste, Italia, 2005.

#### Bakarlari gisa 
* ''U yok'ol auat pek (Txakurraren oihua bere existentzian* ), Casa Internacional del Escritor, Quintana Roo, 1995.
* *Je 'bix k'in (Eguzkia bezala* ), 1998.
* *Tiʹ u billil in nookʹ (Nire arroparen tolesturatik).*
* *U ts'íibta'al Cháak (Euria idazten),'' Campeche, 2011.

Bere poesian, memoriaren gaia dago:K’aasajeBáaxaltuuch’bilju’unkuxik’nal.Teechchoolikjunjunp’iti,kíimak a uol tu xik’nal.Ken jachkanchakekutéep’el u súumil a k’ajlayeKakutal a chant u payk’abtaltuménnáachil.
El recuerdoEs un papalote.Poco a poco le sueltas,disfrutas su vuelo.En lo más altose rompe el hilo de tu memoriay te sientas a presenciar cómo lo posee la distancia.

## Aurkezpenak 
* 2001: Poesía Étnica, Kolonbia
* 2001: Biennale Internationale des Poètes, Frantzia
* 2002: Festival Internacional de Poesía, Holanda
* 2003: XII Festival de Poesía en Medellín, Kolonbia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errunaldi

thumb|170px|Igel baten errutea.
**Errunaldia** edo **errutea** animalia batek arrautzak jartzea da. Zentzu zabalagoan, animaliak errundako arrautzen multzoa ere bada. Uretako animalia gehienak, uretako ugaztunak ez direnak, errunaldiaren bidez ugaltzen dira.

Uretako animalien (gametoen) ugalketa-zelulek osatzen dute errutea; horietako batzuk ernaldu egingo dira eta ondorengoak sortuko dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errule
* Obobibiparo

## Kanpo estekak
FK Bodø/Glimt

thumb|250px|Aspmyra Stadion.
**FK Bodø/Glimt** Norvegia iparraldeko futbol talde bat da, Bodø hirikoa. Etxeko partidak Aspmyra Stadionen jokatzen ditu.

## Historia 
Norvegiako futbol talde zaharrenetakoa da, 1916an sortu baitzen. *Glimt* izenarekin sortu zen, euskaraz "argi flash" esan nahi du. 1920. eta 1930. hamarkadetan Norvegia iparraldeko talde nagusia izan zen.

Norvegiako lehen mailara 1972an igo zen aurreneko aldi eta lehenengo titulua 1975ean irabazi zuen, Kopa hain zuzen ere. 1977an berriz iritsi zen finalera baina galdu egin zuen. Urte berean ligan bigarren egin zuen. 1980. hamarkada ordea txarra izan zen, 3. mailaraino jeitsi baitzen. 1993an bigarren Kopa bat irabazi zuen eta Ligan bigarren egin zuen. Hurrengo urteetan Kopako hainbat final jokatu zituen.

XXI. mendean Norvegiako liga irabaztear egon zen 2003an eta 2019an eta azkenik aurreneko liga irabaztea lortu zuen 2020an.

## Palmaresa 
* Norvegiako Liga:
** Txapelduna (4): 2020, 2021, 2023, 2024.
** Bigarrena (5): 1977, 1993, 2003, 2019, 2022
* Norvegiako Kopa:
** Txapelduna (2): 1975, 1993
** Finalista (4): 1977, 1996, 2003, 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  webgunea
Pazko-aldarri

[thumb|220px|eskuinera|[Diakono bat, pazko-deia abesten.]]
**Pazko-aldarria**, **pazko-deia** edo **exultet** Eliza Katolikoaren tradizio liturgiko erromatarreko ereserkirik antzinakoenetako bat da. Jada IV. mendeko agirietan agertzen da. Pazko gaubeilan osorik abesten dute.

Italiako eliza batzuetan gorde izan dira eskuizkribu eta bilkari berezi gisa exultet-bilkari luze eta ikusgarriak.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minutuko isilune

thumb|220px|Futboleko jokalariak minutuko isilune bat eginez.
**Minutuko isilunea** dolu eta doluminen adierazpena da, denbora jakin batean isiltasun, otoitz, gogoeta edo meditazioa eginez burutzen duguna. Minutuko isilunea duela gutxi hildako pertsona baten omenezko errespetuzko keinu gisa edo gertaera tragiko baten oroigarri gisa hartzen da, bandera bat haga erdira altxatzen den bezala.

Lehendabizikoz 1912ko otsailaren 13an egin zuten Portugalen. Bertoko senatuak 10 minutuko isulune bat egin zuen José Maria da Silva Paranhos Júnior brasildarraren omenez. Urte berean, Estatu Batuetan antzeko ekitaldia egin zuten Maine eta *Titanic* itsasontzietan hildakoen omenez. Lehen Mundu Gerran britainiar armadaren alde borrokatu zuen eta Londresen bizi zen Edward George Honey soldadu australiarrak, 1919ko maiatzaren 8an, britainiarrek azaroaren 11ko 11:00etan bi minutuko isilunea egitea proposatu zuen, urtebete lehenago sinatutako armistizio itunaren lehen urteurrena ospatzeko. Horrela, gatazkan zehar hildakoei errespetuzko omenaldia egiten zitzaiela iritzi zion. Ideia, Jurgi V.a erregearenganaino iritsi eta honek neurria babestu zuen. Israelen urtero, Yom HaShoah egunean, minutuko isiluneak egiten dituzte Holokaustoan eta Yom HaZikaron edo independentzia eguneko aurreko egunean eroritako soldadu eta biktimen omenez.

Keinu horren ohiko iraupena minutu batekoa bada ere, laburtu edo handitu dezake. Jendea isilik egoten da, eta, batzuetan, beste keinu batzuk egiten ditu: zutik jarri, burua jaitsi, kapelak kendu eta/edo otoitz egin. Pertsona bat arduratuko da dolu denborari hasiera eta amaiera emateaz, eta askotan jendeak txalo zaparrada batekin amaitzen du momentua. Ohikoena isilik egotea besterik ez bada ere, beste ekintza sinboliko batzuk ere egon daitezke, hala nola musikarekin laguntzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masailean musu emate

thumb|Aita bat bere alabari masailean musu emanez
**Masailean musu ematea** gizartean onartuta dagoen errituala edo keinua da, adiskidetasun-zeinu gisa, agur gisa, norbait zoriontzeko, errespetua adierazteko edo begikotasun hutsagatik erabiltzen dena.

Masailean musu emateak ez du inolako interes erromantiko edo sexualik nahitaez adierazten. Masailean musua ematea ohikoagoa da Europan eta Latinoamerikan Ipar Amerikan (Miami, Mexiko eta Quebec izan ezik) eta Asian (Ekialde Hurbilean izan ezik) baino. Sobietar Batasuneko eta ekialdeko Europako beste herrialde komunista batzuetako buruzagiek horrela agurtzen zuten elkar Estatuko ekitaldi publikoetan.

Tokiko kulturaren arabera, masailean musu ematea egokitzat jo daiteke gizon eta emakume baten, aita eta seme baten, bi emakumeren edo bi gizonen artean. Azken hori Ekialde Hurbilean, Argentinan, Txilen, Frantzian, Italian, Ekuadorren eta Bolivian sozialki onartua da, baina, odoleko ahaideak izan ezean (anai-arrebak edo osaba-iloba), ekialdeko Europan, Asian (Ekialde Hurbiletik kanpo), Latinoamerikako zati handi batean eta Estatu Batuetan homosexualitatearekin lotzen dute.

Masailean musu ematean, bi pertsonak aurrera makurtzen dira, edo masaila masailarekin ukitzen dute, edo ezpaina masailarekin. Eskuarki, keinua beste masailean errepikatzen da, edo masailak txandakatuz. Herrialdearen eta egoeraren arabera, musu kopurua bat, bi, hiru edo lau izan daiteke. Bostekoa emateak edo besarkatzeak agur-mota hori ekar dezake.

Masailean musu ematea praktika arrunta da kultura ezberdin askotan, nahiz eta esanahia eta keinua bera zertxobait aldatu. Adibidez, masailean musu emateko ekintzak besarkada bat izan dezake edo ez. Agur mota hori erabiltzeko testuinguru sozial egokia nabarmen alda daiteke herrialde batetik bestera, nahiz eta keinua egiazki familiakoa iruditu, gizalegea besterik ez da, eta inork ez du minduta sentitu behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theobald von Bethmann Hollweg

**Theobald Theodor Friedrich Alfred von Bethmann-Hollweg** (Hohenfinow, Prusiako Erresuma, 1856ko azaroaren 29, Hohenfinow, Alemania, 1921eko urtarrilaren 1a) alemaniar politikaria izan zen. Alemaniako kantzilerra izan zen 1909tik 1917ra. 1899an Brandenburgoko Probintziako presidentea izendatu zuten. 1905tik 1907ra Prusiako Barne ministroa eta 1907tik 1909ra Alemaniako Inperioko Barne Idazkaria izan zen. 1909an Bernhard von Bülow oinordekoa izan zen Kantzelaritzan. Détentek politika bat egin zuen Britainia Handiarekin, baina porrot egin zuen Alfred von Tirpitz itsas ministroaren oposizioagatik. 1914an Austria baldintzarik gabe babestu zuen eta Alemania zuzendu zuen Lehen Mundu Gerran, 1917an, kargutik kendu zuten arte.

## Kanpo estekak
Ice on Fire

***Ice on fire*** Elton John abeslari britainiarra 1985ean plazaratu zuen diskoaren izenburua da.

## Ezaugarrika 
Hau izan zen artistaren 19. albuma. Grabazioa Berkshiren (Ingalaterran) egin zen, *Sol Studios*etan; estudio horiek Jimmy Pagerenak ziren, Led Zeppelin taldearen gitarra jole mitikoa. Lanean gonbidatu batzuk hartu zuten parte: George Michael (urte horretan oraindik Wham! taldean), eta Queen taldeko Roger Taylor eta John Deacon. Disko honetan "Nikita" abestia jaso zen, Elton Johnen arrakasta handi bat. Albumaren ekoizpena Gus Dudgeon-en eskuetan egon zen. Albumak 1986ko ekainean, Estatu Batuetan, Urreskoa Diskoa eskuratu zuen.

## Abestien zerrenda 
* Egileak: Elton John & Bernie Taupin, markatuta dagoena izan ezik.
# "This Town" - 3:54
# "Cry to Heaven" - 4:14
# "Soul Glove" - 3:28
# "Nikita" - 5:43
# "Too Young" - 5:10
# "Wrap Her Up" (John, Taupin, Davey Johnstone, Fred Mandel, Charlie Morgan, Paul Westwood) - 6:21
# "Satellite" - 4:38
# "Tell Me What the Papers Say" - 3:40
# "Candy by the Pound" - 3:54
# "Shoot Down the Moon" - 4:58
# "Act of War" (Millie Jacksonekin duoa) - 4:41

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Banda Sin Futuro

**La Banda Sin Futuro** Donostian eratu zen rock talde bat izan zen, nagusiki gaztelerazko musika egin zuena, Ignacio Gasca *Poch*-ek sortua eta 1978-1982 urteen artean funtzionatu zuen, Donosti Sound bataiatu zuten mugimenduaren aitzindaritza eginez. Taldeko muinak, Pochek berak eta Alejo Alberdik, Derribos Arias eratuz jarraitu zuten taldearen bidea Madrilera joanda.ç

## Ibilbidea 
Poch-ek talde pare batean urratsak eman zituen 1970eko hamarkadaren bigarren zatian, baina bere lehen proiektu propioa Glass Onions izeneko talde bat izan zen, bertsioak egiten hasi zena. Horixe bera berrizendatu zen La Banda Sin Futuro izenarekin, gai propioak sortuz, eta aurreko bertsioei gehituz (Lou Reed, Ramones). Partaideak izan ziren Poch (ahots eta gitarra), Alejo Alberdi (gitarra), Manuel Moreno *Paul* (bateria), José Tarín (baxuan, zeinarekin Pepo delako batek ere jo zuen).

Lehen fase batean 1981an eten zuten lana, baina 1982an berriro bildu ziren kontzertu baterako, eta Madrilen disko bat grabatzeko aukera izan zuten. Grabaketatik ez zen gauzatu diskorik, ordea, baina materiala (5 abesti) 1997an berreskuratu zuen Subterfuge Records disketxeak 'Grabaciones desinfectadas' argitaratuz.

1982an bertan, Madrilen kokaturik kide gehienak, Derribos Arias sortu zen, edo talde hartan bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemelli Careri

**Giovanni Francesco Gemelli Careri** (Radicena, Napoliko Erresuma, 1651 &ndash; Napoli, 1725eko uztailaren 25a) italiar bidaiari eta abenturazalea izan zen. 1693–1698 bitartean, bira eman zion munduari merkataritza-garraioan aritzen ziren belaontziak erabiliz. *Giro intorno al Mondo* (Napoli, 1699-1700, sei liburuki) liburuan kontatu zituen bidaia horren gorabeherak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pregoi

[thumb|[Alginet herriko jaietako pregoia, 1948]]
**Pregoia** jendearentzat interesgarria den gai bat ozen aldarrikapena edo iragarpen ageria da eta, bereziki, ospakizun bat hasteko ekitaldia. Laster musikaz lagundu ziren, salmenta modu batetik musika genero bat bihurtzeko.

Pregoilariak XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran izan zuen bere gorakada, arrazoi askoiengatik pixkanaka hirietatik desagertzen joateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciao

**Ciao** ( ahoskatua) italierazko agur informal bat da, jatorriz Venetokoa. Italiera modernoan eta beste hizkuntza batzuetan «kaixo» edo «agur» adierazteko erabiltzen dute.

XIX. mendeko italiar migrazioei esker, hainbat hizkuntzatan eta antzeko formetan sartu zen, besteak beste, espainieraz (*chao* edo *chau*), serbieraz (ћао / *ćao*), portugesez (*tchau* edo *xau*), frantsesez (*ciao* edo *tchao*), ingelesez (*ciao*), alemanez (*ciao* edo *tschau*), hungarieraz (*csáó*), txekieraz (*ciao* edo *čau*), eslovakieraz (*čau*), etab.

Hitzak venezierazko *s-ciào vostro* edo *s-ciào su* esapidetik dator, hiztzez hitz "zure esklaboa nauzu" esan nahi duena. Erdi Aroko latinez antzeko hitz bat zegoen, , oraindik erdialdeko eta ekialdeko Europako zenbait eskualdetan informalki erabiltzen dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dick Thornburgh

**Richard Lewis Thornburgh** (Pittsburgh, 1932ko uztailaren 16a - Verona, Pennsylvania, 2020ko abenduaren 31) estatubatuar legelari eta politikaria izan zen. Ingeniaritza eta zuzenbidea ikasi zituen. Alderdi Errepublikanoko kidea eta Pennsylvaniako gobernadorea 1979 eta 1987 bitartean izan zen. Ronald Reaganek Fiskal Nagusi izendatu zuen 1988an eta George H. W. Bushek karguan mantendu zuen. 1991n dimisioa eman zuen Senaturako hauteskundeetarako hautagai izateko, baina garaitua izan zen.
## Lanak 
* ''Puerto Rico's Future: A Time to Decide*, Center for Strategic and International Studies Press, 2007, 
* *Where the Evidence Leads'', autobiography by Dick Thornburgh, University of Pittsburgh Press, 2007,
Dolumin

thumb|Doluminak emanez
**Doluminak** edo **dolua** norbaiti bere doluan egiten zaizkion atsekabe eta atxikimenduzko erakutsiak dira. Doluminak hildakoaren senide hurbilenei ematen zaizkie, bereziki ezkontideari, anai-arrebei, gurasoei eta seme-alabei.

Doluminak heriotzaren ondoren ematen dira, baina aurrerago ere adieraz daiteke, baldin eta lehenago egiterik izan ez bada. Formularik ohikoena "familiak har ditzala gure doluminik zinezkoenak" da, baina beste batzuk ere erabiltzen dira: "atsekabe handiz jakin dugu [...] hil dela" edo "ulertzen dugu zuen samina eta atsekabea".

Doluminak emateko modurik formalenak honako hauek dira:

* presentzialki, familiaren etxera, beilatokira edo hildakoaren aldeko hiletan parte hartuz;
* telefonoz, aurrez aurre joaterik ez badago;
* eskuz idatzitako testu bat bidaliz;
* doluminen liburuan idatzitako ohar bat uztea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sosia

[thumb|[Nikolas II.a Errusiakoa|Nikolas II.a, Errusiako tsarra *(ezk.)* eta Jurgi V.a Erresuma Batuko erregea *(esk.)* lehengusuak (1913ko argazkia)]]
**Sosia** elkarren artean ahaidetasun esturik izan gabe beste pertsona batekin antzekotasun handia duen pertsona da, hainbesteraino non nahastu ere egin baitaitezke. Literatur topikoa ere bada, historian hainbat aldiz garatua.

Hitza Plautoren *Amphitruo* obratik dator, non Merkuriok, Jupiterri Alkmena limurtzen laguntzeko, Sosia Anfitrion jeneralaren morroiaren plantak egin zituen.

Sosiak antzekotasunak ditu honako termino hauekin: ordezkoak, iruzurgileak, imitatzaileak, nortasun bikoitza edo nortasun anizkoitza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Doppelgänger
* Identitate disoziatuaren nahasmendu

## Kanpo estekak
Identitate disoziatuaren nahasmendu

**Identitate disoziatuaren nahasmendua**, lehen **nortasun anizkoitzeko nahasmendua** deitua, pertsona batean bi identitate edo gehiago izateagatik bereizten den disoziaziozko nahasmendua da. Identitate bakoitzak ingurunearekin hautemateko eta jarduteko bere eredua du eta bakoitzak pertsonaren kontrola hartzen du. Hori gertatzen denean, oroimen galerak gertatzen dira. Mugako nortasunaren nahasmenduarekin, trauma osteko estresaren nahasmenduarekin, depresioarekin, substantzien abusuak eragindako nahasmenduarekin, autolesioekin edo antsietatearekin lotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disoziaziozko amnesia

**Disoziaziozko amnesia** oraintsuko informazio edo gertaera garrantzitsuak oroitzeko ezintasuna da, ez ahanztura arruntak, ez nekeak ezta nahasmendu mental organiko batek ere azaldu ezin dezaketena. Gertaera traumatikoen ondotik agertzen da, eta normalean atzeragarria izaten da egun gutxi batzuen ostean. Disoziaziozko nahasmendu hau sendatzeko batzuetan terapia erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trauma psikiko

**Trauma psikikoa** gertaera traumatiko batek pertsonaren osasun psikofisikoan eragiten dituen ondorio negatiboen multzoa da. Era horretako gertaerei aurre egiteko gaitasuna gainditua gertatzen denez, emozio negatiboak eta egoera berrira egokitzeko zailtasunak sortzen dira.

Norbanakoen esperientzia subjektiboen arabera, trauma ondoko ondorioak desberdinak dira. Hau da, gertaera traumatiko bat bizi duten guztiak ez dira psikologikoki traumatizatuko. Hala ere, baliteke batzuek trauma osteko estresaren nahasmendua garatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herabetasun

[thumb|eskuinera|[Hermann von Kaulbachen "Herabea"]]

**Herabetasuna** edo **ahalketasuna** harreman pertsonalei eragiten dien aldartea da. Eguneroko bizitzan esperimentatzen dutenen gizarte-garapena mugatzen duen jokabide-jarraibidetzat hartzen da. Ez da gaixotasun bat, baina kontrolatu edo moderatu ezean, patologikoa ere izan daiteke. Halakoetan fobia sozial deritzogu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conspectus Florae Africae

**Conspectus Florae Africae** (laburdura **Consp.** **Fl. Afr.**) deskribapen botanikoak dituen liburu ilustratua da, Théophile Alexis Durand-ek eta Hans Schinz-ek batera idatzi zutena. Bruselan 2 liburukitan argitaratu zen 1895-1898 urteetan ''Conspectus Floræ Africæ ; ou, Énumération des plantes d'Afrique'' izenarekin.

## Argitalpena 
* 1. liburukia (2): 1898ko ekaina
* 5. liburukia: 1894ko abendua.

Gainerako liburukiak ez ziren sekula argitaratu.

## Kanpo estekak 
* Deskribapena IPNIn
Billy Budd, marinela

**Billy Budd, marinela** (*Billy Budd, Sailor*, ingelesez) Herman Melville idazle estatubatuarrak 1891n hiltzean amaitu gabe utzi zuen eleberri bat da. Kritikariek maisulantzat hartu zuten 1924an bertsio bat argitaratu zenean eta klasikotzat jo zuten *Moby Dick* eleberriarekin batera.

Melville 1886ko azaroan hasi zen lanean eleberri honetan, aldizka berrikusi eta zabalduz, baina eskuizkribuak ez zuen aurrera egin. Melvilleren alarguntsa Elisabeth eskuizkribua antolatzen hasi zen argitaratzeko asmoz, baina ez zen gauza izan senarraren asmoak puntu giltzarrietan erabakitzeko, ezta titulua ezartzeko ere. Raymond M. Weaveri, Melvilleren lehen biografoari, eskuizkribua eman zion eta horrek 1924ko bertsioa argitaratu zuen. Weaverrek gaizki interpretatu zituen alargunaren nahiak, gaizki ulertu zuen Melvilleren idazkera zaila, eta txertatu zuen Melvillek ezabatutako hitzaurre bat. Melvillerengan adituak ziren Harrison Hayford eta Merton M. Sealts Jr. transkripzio onentzat jotzen dena argitaratu zuten 1962an.

## Argumentua 
Billy Budd marinela *HMS Bellipotent*eko itsasontzian sartu zen 1797. urtean, Royal Navyk bi motin handi jasan eta Frantziako Direktorioaren anbizio militarrek mehatxatu zutenean. Billyk lañotasuna du, itxura ona eta berezko karisma, eskifaiaren gustukoa egiten duena. Badauka orban bat, hain zuzen, emozio bizitan dagoenean toteltzen hasten da.

John Claggart arma-mausiak bekaizkeria du Buddekiko. Horrek dakar Claggartek Billyri motin baten prestaketa leporatzea. Kapitaina, Claggart bere salaketarekin bere aurrean aurkezten denean, Claggart eta Billy deitzen ditu bere gelara, bilera pribatu baterako. Claggartek bere salaketa azaltzen du eta Billy, txundituta, ez da erantzuteko gai. Bere frustrazio ikaragarrian Claggart gogor jo eta hil zuen.

Kapitainak epaiketa bat antolatzen du. Epaimahaiak, nahiz eta Billyren errugabetasun moralean sinetsi, heriotza zigorra ezartzen dio, lege martzialak diolako gerra garaian kolpea bera, hilgarria izan ala ez, heriotza-delitua dela.

## Pertsonaiak 
* **Billy Budd**: *marinel ederra* zen bere goitizena; *Gizakiaren Eskubideak* izeneko merkataritza ontziko marinela zen, gero *HMS Bellipotent* gerra-ontzirako errekrutatuta. Hor gabiazain kargua eman zioten.
* **John Claggart**: *HMS Bellipotent* gerra-ontziko arma-maisua. Begitan hartu du Billy eta matxinada edo jaikialdi bat prestatzen ari dela salatzen dio kapitainari.
* '*Edward Fairfax Vere *izartsua'''*: *HMS Bellipotent* gerra-ontziko kapitaina. Jaikialdiaren salaketari dagokionez, Billyren errugabetasunean sinesten du. Hala ere, hilketa bat egon denez, men egin behar die lege martzialei, eta Billy exekutatzeko agintzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Herman Melville. *Benito Cereno*, (*Billy Bud, marinela'' eleberriko bigarren kontakizuna euskarara itzulia). (Itzultzailea: José Ramón Vázquez Rosón) Alberdania-Erein. 2014. ISBN: 9788497469067
Hortus sanitatis

**Hortus sanitatis**, Johann Wonnecke von Caub mediku alemaniarrak, bere izena **Johannes de Cuba** izenarekin latinizatu zuenak, idatzitako liburua da. XV. mendeaan inprimatutako lehen historia naturaleko liburua da.

Liburua alemanez agertu zen *Gart der Gesundheit* (1485) izenburuarekin eta geroago latinera itzuliko da Jacob von Meydenbach-ek argitaratutako '*Hortus sanitatis*' (1491) izenburupean. Espezialista batzuek pentsatzen dutenaren aurka, badirudi ez dela 1484ko Latin *Herbariusaren* itzulpena, jatorrizko lan handiagoa baizik.

1500ean frantsesera itzuli zen *Jardin de santé: herbes, arbres et choses qui de iceuly coqueurent et conviennet a lusage de medecine* izenburupean.

*Hortus sanitatis* lana hainbat tratatutan banatuta dago.

* *De Herbis*, ospetsuena, landareak eta horien sendabelarrei buruz dihardu. 530 kapitulu ditu.
* 164 kapitulutan lurreko animaliei *buruz hitz egiten* duen *De animalibus vitam in terris ducentium* .
* *De avibus*, hegaztiei eta orokorrean animalia hegalariei buruzko tratatua (saguzarrak eta intsektu hegalariak barne).
* 106 kapituluko *De piscibus* arrain eta "itsas munstroei" buruzko tratatua da (sirena baten ilustrazio famatua agertzen da).
* Harri bitxien 144 kapituluko De *lapidibus*.
* Eta azkenik, *Tractatus de Urinis* .

Lanak, oro har, mediku bokazio nabaria du.

Ilustrazioak oinarrizkoak dira baina errealitateari leialak. Egileak kondaira ugari biltzen ditu kritikarik egin gabe. *Paradisuko bizitzaren zuhaitza*, sirenak, zentauroak bezala.

## Kanpo estekak
Blue Moves

***Blue Moves*** Elton John abeslari britainiarra 1976an plazaratu zuen estudioko disko bikoitzaren izenburua da.

## Ezaugarriak 
Hau izan zen artistaren 11. albuma. Bi LP ziren. Bigarren aldiz zen LP bikoitza plazaratzen zuen abeslariak; aurrekoa 1973an izan zen, *Goodbye Yellow Brick Road*. Zigilua The Rocket Record Company izan zen mundu osoan. Nahiko lan iluna eta esperimentala izan zen baina hala ere arrakasta izan zuen, 3. postua Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan. Arrakasta handiena izan zuen abestia "Sorry Seems to Be the Hardest Word" izan zen, sinble moduan plazaratuta.

## Abestien zerrenda 
* Egileak: Elton John & Bernie Taupin, markatuta dagoena izan ezik.

### Lehenengo disko 
;A aldea
# "Your Starter for..." (Caleb Quaye) – 1:23
# "Tonight" – 7:53
# "One Horse Town" (John, James Newton-Howard, Taupin) – 5:56
# "Chameleon" – 5:30

;B aldea
# "Boogie Pilgrim" (John, Davey Johnstone, Quaye, Taupin) – 6:06
# "Cage the Songbird" (John, Johnstone, Taupin) – 3:26
# "Crazy Water" – 5:43
# "Shoulder Holster" – 5:11

### Bigarren disko 
;C aldea
# "Sorry Seems to Be the Hardest Word" – 3:51
# "Out of the Blue" – 6:14
# "Between Seventeen and Twenty" (John, Johnstone, Quaye, Taupin) – 5:20
# "The Wide-Eyed and Laughing" (John, Johnstone, Newton-Howard, Quaye, Taupin) – 3:30
# "Someone's Final Song" – 4:11

;D aldea
# "Where's the Shoorah?" – 4:10
# "If There's a God in Heaven (What's He Waiting For?)" (John, Johnstone, Taupin) – 4:25
# "Idol" – 4:10
# "Theme from a Non-Existent TV Series" – 1:19
# "Bite Your Lip (Get Up and Dance!)" – 6:44

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A família Myrtaceae no Rio Grande do Sul

**Myrtaceae familia bat Rio Grande do Sul-en** (laburdura **Fam.** **Myrtac.** **Rio Grande do Sul**) ilustrazioekin eta deskribapen botanikoekin osatutako liburua da, Marcos Sobral botanikari brasildarrak idatzi eta 2003an Sao Leopoldon argitaratua.

## Kanpo estekak 
* IPNI-n
Victim of Love

***Victim of Love*** Elton John abeslari britainiarra 1979an plazaratu zuen estudioko diskoaren izenburua da. Oso lan atipikoa izan zen zeren eta artistak ahotsa bakarrik jarri baitzuen. Estiloa musika diskoarena da, generoa hau indarra galtzen ari zenean.

## Ezaugarriak 
Hau izan zen artistaren 13. albuma. Albuma Munichen, Alemanian grabatu zen, Musicland Studios-en eta Hollywoodeko Rusk Sound Studiosetan. Aipatu denez, oso atipikoa izan zen albuma zeren eta abestiak ez ziren Elton Johnenak. Abesti guztiak Pete Bellotte ekoizleak grabatu zituen, beste musikagileen laguntzaz. Diskoa Chuck Berryren abesti baten bertsioak ireki zuen: "Johnny B. Goode" abesti ospetsua, alegia.

## Abestien zerrenda 
;A aldea
# "Johnny B. Goode" (Chuck Berry) – 8:06
# "Warm Love in a Cold World" (Pete Bellotte, Stefan Wisnet, Gunther Moll) – 3:22
# "Born Bad" (Bellotte, Geoff Bastow) – 6:20

;B aldea
# "Thunder in the Night" (Bellotte, Michael Hofmann) – 4:40
# "Spotlight" (Bellotte, Wisnet, Moll) – 4:24
# "Street Boogie" (Bellotte, Wisnet, Moll) – 3:56
# "Victim of Love" (Bellotte, Sylvester Levay, Jerry Rix) – 5:02

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos do Carmo

**Carlos Manuel de Ascenção do Carmo de Almeida** (1939ko abenduaren 21a - 2021eko urtarrilaren 1a), **Carlos do Carmo** bezala ezagunagoa, portugaldar fado abeslaria izan zen. Lucília do Carmoren semea zen, bere garaiko fadista ezaguna.

1963an hasi zen abesten eta grabatzen, "*Mário Simão e o seu Quarteto Apresentando Carlos do Carmo*" eta "*Carlos do Carmo e Orquestra de Joaquim Luiz Gomes*" diskoekin. Hamarkada amaiera arte, beste hamaika disko argitaratu zituen. 1970eko hamarkadaren etorrerarekin, arrakasta handia izan zuen Portugalen eta atzerrian, hamarkada hartan hogeita hamar disko inguru argitaratuz.

Bere abesti ezagunenak *Lágrimas de Orvalho*, *Lisboa Menina e Moça eta Canoas* do *Tejo* dira. Ary dos Santos bezalako kantautoreek idatzitako abesti asko abestu zituen. Lisboako Fadoa beste musika eragin batzuetara irekitzen lagundu zuen, jazza eta Frantziako musika adibidez, baita orkestra Fado gitarra hirukote tradizionalera edo laukotera gehitzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mérignac−Hôtel de Ville (Bordeleko tranbia)

**Mérignac−Hôtel de Ville ** Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Merinhac udalerrian dago.

## Kokapena 
600px
Donamartiri (argipena)

**Donamartiri** izenak hainbat esanahi ditu.

## Toponimia 
* Donamartiri: Nafarroa Behereko udalerria.
* Donamartiri Ameskoa edo San Martin: Ameskoabarrengo kontzejua.
* Donamartiri Galbarin edo San Martin Galbarin: Trebiñuko herria.
* Donamartiri Untz edo San Martin Unx: Nafarroa Garaiko udalerria.
* Donamartiri Zibitatela: Kasedako herri hustua.

## Ikus, gainera 
* San Martin
* Saint Martin

## Jakingarriak 
Euskal Herritik kanpoko toki ugarik *San Martín* izena daramate.
Saint-Bruno−Hôtel de Région (Bordeleko tranbia)

**Saint-Bruno−Hôtel de Région** Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Bordele udalerrian dago.

## Kokapena 
600px
Merinhac−Arlaceko geltokia

**Merinhac−Arlac** (SNCF) edo '''Fontaine d'Arlac''' (Bordeleko tranbia) Société Nationale des Chemins de fer Français eta Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Merinhac udalerrian dago.

## Kokapena 
600px
Guanyem Catalunya

**Guanyem Catalunya** (; **Guanyem**) Badalonako alkate ohia den Dolors Sabaterrek sortutako alderdi politikoa da, 2020ko abenduaren 1ean.

## Historia 
Esan bezala, alderdia 2020ko abenduaren 1ean sortu zen, "munizipalismoa Parlamentura eramateko" asmoarekin, bai eta "Cerdanyola del Vallès, Ripollet, Girona eta Badalonako hirietan egindako lan ona" bertara eramateko asmoz. Proiektu hau sortu baino lehen, *Municipalistas per la República des de Baix* izeneko proiektu analogo bat aurkeztu zuten ere Dolors Sabaterek, Carles Escolà-k (garaiko Cerdanyola del Vallèseko alkate) eta José María Osuna-k (garaiko Ripolleteko alkate).

2020ko abenduaren 3an, Herri Batasuneko Hautagaitzak (CUP) Guanyemi 2021eko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeetan elkarrekin aurkezteko proposamena helarazi zion, Anticapitalistes eta Kataluniako Komunistei (*Comunistes de Catalunya*) helarazi bezala. Abenduaren 12an bi alderdiak akordio batera ailegatu ziren, aterki berdinpean aurkeztea ahalbidetuz. Akordioaren puntu garrantzitsuenetako bat Bartzelonako zerrendaburu Guanyem alderdiko sortzailea hautatu zela izan zen, Dolors Sabater, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Langilea eta kolkhoztarra

**Langilea eta kolkhoztarra** () Vera Mukhina sobietar eskultoreak, 1937an altzairu herdoilgaitzez egindako 24,5 metroko estatua da. Eskultura estilo errealista sozialistaren adibide bat da. Langileak mailu bati eusten dio eta kolkhoztarrak igitai bati, igitaiaren eta mailuaren ikur komunista eratuz. Langileak industriako langileak ordezkatzen dituen bezala, kolkhoztarrak nekazariak ordezkatzen ditu. 

## Historia 
Eskultura, jatorrian, 1937ko Parisko Nazioarteko Erakusketako sobietar pabiloiaren pieza zentrala izateko sortua izan zen. Mendebaldetik ekialdera zihoazen bi irudien sinbolismoa ez zen oharkabean pasa ikusleentzat. 1941ean, eskulturak lehen Stalin sarietako bat eman zion Mukhinari. Eskultura bere lekutik kendu eta 2003an zaharberritu zuten, 2010eko Nazioarteko Erakusketarako prestatzeko. 2005ean bere itzulera planeatu zen, baina zaharberritze prozesua atzeratu egin zen finantzazio arrazoiengatik, Nazioarteko Erakusketa ez bai zitzaion Moskuri eman. 2008an bere lekura itzultzea pentsatu zen, baina 2009ko azarora arte ez zen berriz inauguratu. Zaharberritutako estatuak oinarri berri bat du, bere altuera osoa 34.5 metrotik (aurreko oinarriak 10 metro zituen) 60 metrora handitu zuena (oinarri berriak 34.5 metroko altuera du).

## Herri-kulturan 
1947an Langilea eta kolkhoztarra Mosfilm zinema estudioaren logoa izateko aukeratu zuten. *Red Heat* filmaren hasierako kredituetan ikus daiteke, baita Mosfilm estudioak berak estreinatutako pelikula errusiar askotan ere.

2014ko Neguko Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldian, Sotxin, Errusian, estatuaren mugimenduzko erreprodukzio erraldoi bat aurkeztu zen, Bigarren Mundu Gerraren ondorengo sobietar gizartea irudikatzen zuena.

Euskal Herrian Oliba Gorriak musika taldeak estatuaren irudia erabili izan du kartel eta kamiseta ezberdinetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Kennedy

**Margaret Kennedy** (Londres, - Ingalaterrako emakume idazlea izan zen. Batez ere antzerki lanak eta eleberriak idatzi zituen.

## Biografia 
Londresen jaioa, Cheltenham Ladies' Collegen ikasi zuen eta, ondoren, Oxfordeko Somerville Collegen Historia ikasi zuen. Oso gazte hasi zen bere eleberriak argitaratzen. Bere lanek publikoaren harrera ona ezagutu zuten. Agian ezagutzera eman zuen liburuak *The Constant Nymph* izan zen, 1924an plazaratuta. Dena dela, bere liburu ezagunena *Troy Chimneys* izan zen; lan horrekin 1953an James Tait Black Memorial Prize jaso zuen. *The Constant Nymph* antzerkirako moldatu zuen eta arrakasta handia lortu zuen. Eleberria ere zinemara eta telebistara eraman zuten behin baino gehaigotan. *Escape Me Never! A play in three acts* lana (1934) ere arrakasta handia izan zuen; lan hau eleberri baten antzerkirako bertsioa da berez, *The Fool of the Family* eleberriarena alegia.

## Obra aukeratua 

### Saiakerak 
* *A Century of Revolution 1789–1920* (Londres: Methuen, 1922), historia.
* *The Mechanized Muse*, (1942), zinemari buruzko saiakera.
* *Jane Austen* (1950)
* *The Outlaws on Parnassus. On the art of the novel* (1958),
* *Not in the Calendar. The Story of a Friendship* (1964), oroimenak.

### Eleberriak 
* *The Ladies of Lyndon* (Londres: Heinemann, 1923).
* *The Constant Nymph* (Londres: Heinemann, 1924; Leipzig).
* *Red Sky at Morning* (Londres: Heinemann, 1927).
* *The Fool of the Family* (1930).
* *Return I Dare Not* (1931)
* *A Long Time Ago* (1932)
* *Together and Apart* (1936)
* *The Feast* (1950)
* *Lucy Carmichael* (1951)
* *Troy Chimneys* (1953)
* *The Oracles* (1955)
* *The Heroes of Clone* (1957)
* *A Night in Cold Harbour* (1960)
* *The Forgotten Smile* (1961)

### Narrazio laburrak 
* *A Long Week-End* (1927)
* *Dewdrops* (1928)
* *The Game and the Candle* (1928)
* *The Midas Touch* (1938)
* *Women at Work* (1966), bi narrazio luze.

### Antzerkia 
* *The Constant Nymph - from the novel* (1926)
* *Come with Me* (1928), Basil Dean-ekin batera.
* *Escape Me Never! A play in three acts* (1934), *The Fool of the Family* eleberriaren moldaketa.
* *Autumn* (1937), Gregory Ratoff-ekin batera.
* *Happy with Either* (1948)

## Filmografia 
Asko dira bere libuetan oinarritutako filmak. Hona hemen batzuk:
* *The Old Curiosity Shop* (1934)
* *Escape Me Never*: (1935) eta (1947)
* *Whom the Gods Love* (1936)
* *Dreaming Lips* (1937)
* *Stolen Life* (1939)
* *Return to Yesterday* (1940)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margaret Kennedy IMDb webgunean.
* :Biografia.
Idilioa kirol zelaian

***Idilioa kirol zelaian*** () Aurelio Artetaren margolan bat da. 1913 eta 1915 artean margotu zuen, eta Rafael Moreno *Pitxitxi* eta bere neska-lagun (eta gerora emazte) Avelina Rodríguez agertzen dira. Beste bertsio batzuen arabera Ignacio Zuloagaren iloba zen Dolores Zuloaga eta Jose Maria Belaustegigoitia dira agertzen direnak.

Margolana Athleticen jabetzarena da, baina Bilboko Arte Ederren Museoan dago ikusgai.

## Testuingurua 
Margolana Athleticek enkargatu zion Aurelio Artetari, eta ez-ohiko gai bat du enkargu baterako: jokalari baten eta jarraitzaile baten arteko maitasun irudia. Garai horretan goi klaseko emakume asko joaten ziren futbolera, baina Athleticek 1913tik aurrera erabili zuen ereserkiari erreferentzia bat bada ere, futbola ikustera zihoazen neskei buruz hitz egiten baitu:

Artetak, beraz, esaldi hau islatu zuen margolanean.

## Data 
Ohituraz esan da margolana 1917 inguru egin zuela, baina jokalariak praka urdinak daramatza, 1915ean erabiltzeari utzi egin zioten jantzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duma (argipena)

**Duma** Errusiak duen eta izan duen batzar ordezkagarriak duen izena da. Baita ere, Errusian esan nahi asko ditu.

## Politikan 
* Duma (Errusiar Inperioa) Tsarren denborako Errusiako parlamentua;
* Estatu-Duma, Errusiako Biltzar Federaleko behe ganbera.
CAPC (Bordeleko tranbia)

'''CAPC | Musée d'Art Contemporain''' Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Bordele udalerrian dago.

## Kokapena 
600px
FC Petrocub Hîncești

**FC Petrocub Hîncești** Moldaviako futbol taldea da, Hîncești hirikoa. 

## Historia 
Talde berria da, 1999. urtean sortu zen *Petroclub-Condor Sărata-Galbenă* izenarekin. Gaur egun duen izena 2015ean hartuz zuen. 2020an Moldaviako Kopa irabazi ditu. 2024an Liga eta Kopa eskuratu ditu.

## Palmaresa 
### Moldavian: 2 
* Moldaviako Liga (1): 2023-24.
* Moldaviako Kopa (2): 2020, 2024.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Quinconces (Bordeleko tranbia)

**Quinconces** Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Bordele udalerrian dago.

## Kokapena 
600px

550px

400px
Peçaceko geltokia

**Peçac** (SNCF) edo **Pessac−Centre** (Bordeleko tranbia) Okzitaniako Gaskoiniako Landetako eskualdeko tren geltoki bat da, Peçac udalerrian kokatuta dagoena.

## Kokapena 
600px

## Trenbide zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baionako aldiriak
* Société Nationale des Chemins de fer Français

## Kanpo estekak 
* 
*  TER Akitania web gunea
*
Zizare barrenari

**Zizare barrenaria** (*teredo navalis*) edo **broma** ur gaziko txirla mota bat da, *teredinidae* familiako kusku biko itsas muskuilua. Espezie hau *teredo* generoko espezie tipoa da. Familiako beste espezieei bezala, kusku biko honi zizare deitzen zaio, antza hori duelako oro har, aurrealdetik bi kuskuko maskor bat duen arren, zura zulatzeko egokia.

Jatorriz Amerikakoa da, Karibeko ur epel gazietakoa eta, bere bi kuskuen bidez, zuraz elikatzen da, hura txikituz. Galeriak irekitzen ditu zuraren barnean, eta luzaro bizi daiteke zur hauskor, harro, bigun eta oso deseginetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ostrak
* Magallaes-Elkano itsas espedizioa

## Kanpo estekak
Peçac−Alouette geltokia

**Alouette−France** (SNCF) edo **Peçac−Alouette** (Bordeleko tranbia) Société Nationale des Chemins de fer Français eta Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Peçac udalerrian dago.

## Kokapena 
600px
Elur-bola (sexu ekintza)

thumb|Snowballing heterosexuala.
**Elur-bola** () sexu praktika bat da, non pertsona batek ahoan beste baten hazia duen, eta ondoren beste baten ahora pasatzen duen, normalki musu batekin.

## Deskribapena 
Terminoaren jatorria bikote homosexualetan dago. Hala ere, testuinguru heterosexualean, snowballing da gizon batek bere semena jasotzen duenean neska baten ahotik, lehenago ahoan isuri diona. Hori honela uler daiteke: paper pasiboa edo menekotasun-papera hartu nahi duen gizona (felazioaz gain beste zerbait egin nahi duena), edo, besterik gabe, inhibiziorik eza eta sexu-taburik gabeko sexu-harremana adieraz dezakeena. Gizon batzuek samurtasun-keinu gisa egin dezakete hori, rol menderatzailea izan ondorengo rol-aldaketa.

Snowballinga, sarri, pornoan nabarmentzen da, batzuetan bukkake izeneko praktika baten zati bezala. Hemen, gizonek, eskuarki, nagusitasuna hartzen dute, eta semena emakumeen ahoen artetik pasatzen da. Hazia tu egin beharrean, askoz ohikoagoa da emakume batek ahoa irekitzea eta semen-jarioa oso astiro edo zurrustatxoa beste emakume baten ahoan uztea; prozesu hori geldoa da, eta, beraz, bideoan denbora gehiago ematen du horrek. Gainera, ahoen artean distantzia bat mantentzen da, aldatzen den fluido erreala hobeto ikusteko. Kasu batzuetan, semena aktoreetako batek edo biek irensten dute.

## Arriskuak 
Snowballingak gorputzeko fluidoak inolako oztoporik gabe elkartrukatzea dakar, eta, beraz, ez da sexu segurua. Arriskuak ahoko sexua babesik gabe egitearen antzekoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simone Chrisostome

**Simone Chrisostome** (ezkondu ondoren, **Simone Vilalta**; Hendaia, 1923ko abenduaren 10a - 2021eko urtarrilaren 1a), nazismoaren kontrako erresistentziako ekintzailea izan zen, eta Ravensbrück eta Neubrandenburg-eko kontzentrazio eremuetako presoa, non bi urteko egonalditik bizirik irten zen.

## Biografia 
Aita Hendaiako mugako langilea zuen. Komunista zen gizon hura, eta 1936ko irailean, Espainiako Gerra Zibilarekin, Irungo iheslari errepublikarrei laguntzen hasi zen sasiko ekintzailetzan. Alemania naziak Frantzia konkistatu ondoren, Hendaiako muga itxi egin zen, eta aita lekualdatu zuten, lehenbizi Le Havre-ra eta gero Angers-era, non erresistentzian lanean hasi zen. Simone Angersera joan zen 1942ko urrian, eta han aitaren jardueren berri izanda, hari laguntzea erabaki zuen. Aita jarduera haietan hil zen, bizikletan zihoala alemanen kontrol batekin topo egin zuen, eta haiek ikusi baino lehen jaurti egin zen bide bazter batera: alemanek ez zuten ikusi edo harrapatu, baina erorketak zauri larriak eragin zizkion eta egun gutxitara hil zen.

Bitartean, erresistentziarako lanak egin zituen Simonek: propaganda banaketa eta agiri faltsuen garraioa bereziki. 1943ko apirilean atxilotu zuten eta Fort de Romainvilleko gazteluko atxilotze esparrura eraman zuten. Han aste batzuk egin ondoren, ganaduaren garraiorako trenetan sartuta beste 150 lagunekin, Alemaniako Ravensbrück-eko kontzentrazio esparrura eraman zuten (lau eguneko bidaia izan zen, 1943ko abuztuan). Eremu horrek beste kanpo satelite bat zuen 50 kilometrora, Neubrandenburg, eta haren ondoko Siemens lantegi batean esklabo-lanean esplotatu zuten Simone (V2 arma programarako lanetan). Bizi baldintzak izugarriak ziren, eta berarekin Fort de Romainvilletik preso zegoen lagun bat, Frantxia Usandizaga Urruñakoa, hil egin zen egonaldian. 1945ko udaberrian, naziek kontzentrazio eremu horiek hustu zituzten, eta presoek oinezko martxa hilgarri batera behartu zituzten, helmuga zehatzik gabe. Geldialdi batean, 1945eko maiatzaren 1ean, Sobietar Armada Gorriko soldaduek askatu zituzten presoak.

Hendaiara itzuli zen 1945ean bertan, baina ez zuen laguntza handirik aurkitu eta Parisera joan zen. Mauthausenen preso egondako preso errepublikar katalan batekin ezkondu zen (Lluís Vilalta), Simone Vilalta izena hartuz. Parisko ospitale batean lan egiten zuelarik, Clichy hirian bizi izan ziren.

Hendaiako Herriko Etxeak ohore egin zion 2019an, eta «heroi» gisa aitortu zuen. «Garai nahasiotan, ez dago lekurik gorrotoarentzat eta xenofobiarentzat», esan ohi zuen Chrisostomek, nazientzat 22352 presoa zenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neil Innes

**Neil James Innes** (Danbury, Essex, 1944ko abenduaren 9a - Tolosa Okzitania, 2019ko abenduaren 29a) ingeles idazle, umorista eta musikaria izan zen. Pianoa, gitarra eta arte ederrak ikasi zituen. *Bonzo Dog Doo-Dah Band* musika taldeko kide izan zen, dadaisten mugimenduak eraginda.

1960ko hamarkadaren amaieran *Do Not Adjust Your Set* telebista saioan agertu zen. Han, *Monty Python*eko zenbait kiderekin elkartu zen. 1970eko hamarkadan *GRIMMS* taldeko kide izan zen eta *Monty Python*ekin hasi zen lanean. Bere musikarekin hainbat diskotan parte hartu zuen eta zenbait filmetan antzeztu zuen (*The Missionary*, *Erik the Viking*, *Brianen bizitza* eta *Monty Python and the Holy Grail*). *Life of Brian* filmeko *Always Look on the Bright Side of Life* abestiaren txistua egin zuen. Zortzigarren Monty Pythona bezala ezagutzen da.

## Diskografia 
**Bakarkako albumak**
* *How Sweet to Be an Idiot* (1973)
* *The Rutland Weekend Songbook* (Eric Idlerekin) (1976)
* *Taking Off* (1977)
* *The Innes Book of Records* (1979)
* *Off the Record* (1982)
* *Erik the Viking* (soinu banda) (1989)
* *Re-Cycled Vinyl Blues* (bilduma LP, 1994)
* *Recollections 1* (2000)
* *Recollections 2* (2001)
* *Recollections 3* (2001)
* *Works in Progress* (2005)
* *Dogman (A Comedy Musical Story For Children)* (2005)
* *Innes Own World – Best Bits Part One* (2010)
* *Innes Own World – Best Bits Part Two* (2010)
* *Back Catalogue: Silly Songs* (2010)
* *Back Catalogue: Love Songs* (2010)
* *Back Catalogue: Protest Songs* (2010)
* *Back Catalogue: Party Songs* (2010)
* *Farewell Posterity Tour* (Fatsorekin) (2014)
* *Nearly Really* (2019)

**The Bonzo Dog Doo-Dah Band**
* *Gorilla* (1967)
* ''The Doughnut in Granny's Greenhouse* (1968)
* *Tadpoles* (1969)
* *Keynsham* (1969)
* *Let's Make Up and Be Friendly* (1972)
* *Pour l'Amour des Chiens* (2007)

**The World**
* *Lucky Planet* (1970)

**GRIMMS**
* *Grimms* (1973)
* *Rockin' Duck* (1973)
* *Sleepers'' (1976)

## Kanpo estekak