open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Logistika militar

[thumb|Bola Gorri azkarreko kamioiak [Normandiako Lehorreratzea|Normandiako lehorreratzearen ondoren eta Frantziako indar aliatuak hornitzeko antolatuak, erregulazio-puntu batetik pasatzean, 1944]]
**Logistika militarra** indar militarren mugimendua, hornidura eta mantentze-lana planifikatzeaz eta gauzatzeaz arduratzen den diziplina da. Adiera osatuenean, hainbat alderdi lantzen dituzten alderdi edo eragiketa militarrak dira.

Elementu horiek honako hauek dira: diseinua, garapena, eskuratzea, biltegiratzea, banaketa, mantentze-lanak, ebakuazioa eta materialaren kokapena; langileen garraioa; instalazioak eskuratu edo eraikitzea, mantentzea, ustiatzea eta jartzea; eta azkenik, medikuaren eta osasun-zerbitzuen laguntza.

## Historia 
[thumb|Armada erromatarrerako bagajeko mandoak, K.o. 100. urtean [Trajanoren zutabea|Trajanoren zutabean ordezkatuak.]]
*Logistika* hitza grekoko *logistikos* adjektibotik dator, eta *kalkuluan trebe* esan nahi du. Hitzaren lehen erabilera administratiboa erromatarren eta bizantziar garaian izan zen, *Logista* titulua zuen funtzionario administratibo militar bat zegoenean. Une hartan, hitzak, itxuraz, zenbakizko kalkuluekin zerikusia zuen trebetasun bat zekarren.

Historikoki, armada batentzako hornidurak elikagaien ikerkuntzaren edo arakatzearen bidez lortzen ziren lehenik, batez ere elikagaien eta bazkaren kasuan, eskualde lehortu baten zehar bidaiatzen zuenean edo denbora luzez leku batean geratzen bazen, baliabideak berehala agortzen baitziren.  Armadak zuen bigarren beharra eramatea zen, itsasontziekin, karga-animaliekin, bagoiekin edo soldaduen bizkar gainean. Horri esker, armadak autosufizientzia pixka bat zuen, eta, XIX. mendera arte, soldadu batek kanpaina oso baterako behar zuen munizio gehiena gainean eraman lezake. Hala ere, metodo horrek bagaje-tren zabal eramatera behartzen zuen, armadaren aurrerapena eta tiro-arma bizkorragoen garapena geldiaraz zitzakeena, eta armadak  laster gainditu zuen bere burua hornitzeko gaitasuna. Industria iraultzatik aurrera, teknologia, teknika- eta administrazio-aurrerapen berriek hirugarren metodo bat ekarri zuten: hornidurak atzealdeko eremu batean mantentzea eta frontera garraiatzea. Horrek XXI. mendean hasi zen *iraultza logistiko* bat eragin zuen, eta nabarmen hobetu zituen armada modernoen gaitasunak, eta, aldi berean, sistema berri horren mende jarri zituen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Kress, Moshe. Operational Logistics: The Art and Science of Sustaining Military Operations.  Kluwer Academic Publishers, 2002. .
Paul Silas

**Paul Theron Silas** (Prescott, Arizona, 1943ko uztailaren 12a - Denver, Ipar Carolina, 2022ko abenduaren 11)  NBAn 16 denboraldi jokatu zituen saskibaloi jokalari eta entrenatzaile estatubatuarra izan zen. 2,01 metroko altuerarekin, aurrelari postuan jokatu zuen. Stephen Silas NBAko entrenatzailearen aita zen.

## Kirol ibilbidea 
### Unibertsitatea 
Hiru denboraldiz aritu zen Creighton Unibertsitatean, 1961etik 1964ra, eta bertan oraindik indarrean dagoen errekor ikusgarria lortu zuen, hiru unibertsitate denboralditan errebote gehien izan zituen jokalaria izan baitzen, eta gaur egun ia ezinezkoak diren datuen batez bestekoa lortu zuen: 21,6 errebote partidako, eta horri 20,5 puntu gehitu behar zaizkio.

### Profesionala 
Unibertsitateko zifra onak izan arren, 1964ko draft-eko bigarren itzuliko hirugarren postuan aukeratu zuten St. Louis Hawks-ek, talde horrekin 4 denboraldi jokatu zituen, eta bosgarren bat gehiago Atlantan ezarritako taldearekin. Ez zen espero zen izarra gauzatu, nahiz eta errebote batez besteko ona mantendu zuen, partidako 10 ingurukoa. Phoenix Sunsera eraman zuten, minutu gehiago zituen ordurako, eta bere zenbakiak unibertsitateko garaiekin askoz koherenteagoak ziren. 3 denboraldi eman zituen bertan, Boston Celtics taldearekin fitxatzeko, jada Massachusetts taldearen urrezko aroaren amaieran, hala ere bere lehen bi eraztunak lortu zituen NBAko txapeldun gisa, John Havlicek edo Dave Cowens bezalako jendearekin batera jokatuz.

4 urte Bostonen eta Denver Nuggets taldean egonaldi labur baten ondoren, bere karrera Seattle-ra bukatzera joan zen, talde horrekin jokalari gisa bere hirugarren eta azken eraztuna lortu zuen. 36 urterekin erretiratu zen.

### Entrenatzailea 
San Diego Clippers entrenatzailea izan zen 3 denboraldiz, 1980 eta 1983 artean, emaitza handirik lortu gabe.

15 urtez hainbat taldetan entrenatzaile laguntzaile gisa, baina NBAko entrenatzaile izan gabe, 1998an Charlotte Hornetsera itzuli zen, non 5 denboraldi eman zituen, taldea 4 aldiz sailkatuz play-offetarako.

Handik, 2003ko udan, Cleveland Cavaliers-era joan zen, bi denboraldiz entrenatu zuen taldera.

Geroago ESPN telebista kate iparramerikarreko komentatzaile izan zen, eta 2010eko abenduan Charlotte Bobcats taldeko behin-behineko entrenatzaile izan zen, Larry Brown kaleratu ostean. 

Bi denboraldiz taldearen ardurapean egon ostean, 2012ko apirilaren 30ean, Charlotteko zuzendaritza batzordeak hurrengo denboraldirako entrenatzaile gisa ez itzultzea erabaki zuen, taldearen sailkapen txarragatik, bere konferentzian azkena, 7 garaipen eta 59 porroteko balantzearekin (% 0,106) bere bigarren denboraldian, frankiziaren historiako txarrena.  

## Bizitza pertsonala 
Bere emaztea Carolynekin ezkonduta zegoen, eta hiru seme-alaba izan zituzten: Donna, Paula eta haien semea Stephen (j. 1973), NBAko entrenatzailea ere. 

### Heriotza 
2022ko abenduaren 11n, 79 urte zituela, bere familiak heriotzaren berri eman zuen.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Silasen estatistikak jokalari gisa
* Silasen estatistikak entrenatzaile gisa
Sukzinimida

**Sukzinimida** (IUPAC: 2,5-pirrolidinadiona) konposatu organikoa da imida ziklikoen familiakoa (CH2)2(CO)2NH formula duena. Solido zuria sintesi organikoan erabilera zabala duena. Amonio sukzinatoaren bero-deskonposaketaz prestatzen da.

## Sukzinimidaren deribatuak 
Sukzimimidaren deribatuei eta sukzinimida taldea duten konposatuei sukzinimida esaten zaie. Horietako batzuk botika moduan usatzen dira. Adibidez, etosuximida, fensuximida eta metosuximida konbultsioaren kontrako botikak dira.

Sukzinimidak industrian ere baliatzen dira, etsenplurako, detergente gisa edo polimeroen aditibo moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Leduc

**Christian Leduc** ( Louey, 1943ko azaroaren 9a), Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
### 1966 
Coux et Bigaroque Sari Nagusia

### 1967 
3. Paris-Camembert-en 

### 1979 
Paris-Rouen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Fillunger

**Marie Fillunger**, ezaguna **Fillu** ezizenez (Viena, Austria, 1850eko urtarrilaren 27a &ndash; Interlaken, Suitza 1930eko abenduaren 23a) austriar soprano abeslaria eta ahots-irakaslea izan zen. eta Eugenie Schumannen (Robert eta Clara Schumannen alaba) bikotea denbora luzean.

## Bizitza 
Fillunger Vienan jaio zen. Vienako Kontserbatorioan ikasi zuen, 1869tik 1873ra, Mathilde Marchesiren babesean. Gero, Johannes Brahmsen gomendioz, Hochschulen ikasi zuen, Berlinen, 1874an, Amalie Joachim-en babesean. Hantxe ezagutu zuen Eugenie Schumann urte berean. Eugenie Clararen eta Robert Schumannen alabetako bat izan zen, eta Clara eta Fillunger maitale bihurtu ziren. Schumann etxea oinarri hartuta hainbat urtez, lehenik Berlinen eta gero 1878ko Frankfurten. Fillunger Ingalaterrara joan zen 1889ko urtarrilean, Eugenieren ahizparekin, Marie Schumannekin, izandako liskarraren ondoren. Eugenie 1892an elkartu zen eta bertan egon zen 1912ra arte, Marierekin Suitzan berriro elkartu zenean. Fillunger Vienara itzuli zen.

## Musikari ibilbidea 
1889an Londresen eta Kristalezko Jauregian kantatu zuen Beethovenen Choral Sinfonian. Ingalaterran, Fillunger oso estimatua zen. Lieder abeslari gisa finkatu zen, batez ere Schubert eta Brahmsen errepertorioan, bere obra askoren estreinaldiak eman baitzizkioten. 1891n Australia eta 1895ean Hego Afrika bisitatu zituen Sir Charles Hallérekin, eta, azkenik, Royal Manchester College of Music-eko irakasleekin elkartu zen, Lehen Mundu Gerra hasi aurretik uko egin baitzion. Fillunger eta Eugenie 1919an bildu ziren Mattenen, Suitzako Interlakenetik gertu.

## Heriotza eta legatua 
Fillunger Interlakenen hil zen. Eugenie eta Marie Schumannen ondoan lurperatuta dago, Gsteigeko hilerrian, Wilderswilgo herri hurbilean. Obituario bat The Musical Times, Vol.-en irakur daiteke. 72, Ez. 1056 (1931ko otsailaren 1a), or. 175–176.

Eugenie Schumannekin izan zuen harreman luzea Eva Rieger musika historialari alemaniarraren zenbait artikulutan aipatua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fillunger eta Eugenie Schumannen arteko gutunak
Akua

**Akua** Zestoako (Gipuzkoa) auzo txikienetariko bat da, hamar baserriz osatua. Aizarna auzotik eta Ertxiña menditik gertu dago.

## Baserriak 
Zestoako udaletxearen dokumentazioan hauek aipatzen dira:
* Akuabarrena PA
* Akuabarrena JJ
* Akua arretxe
* Aurrekoetxe
* Goikoetxe
* Zelaikoa
* Lopene
* Txapei
* Zubigoena
* Baio

## Erreferentziak
The Shadow

**The Shadow** (*itzala*)  fikziozko pertsonaia da, Walter B. Gibsonek sortua, Maxwell Grant goitizenarekin, 1931tik 1949ra 300 eleberri eta agerkariren bidez. 1930 eta 1940 urteetako *pulp* heroirik ospetsuena da. The Shadow irratiko telenobela bateko heroia izateaz gain, komiki tiradetan eta liburuetan, telebistan eta zazpi filmetan ere agertu izan da.

## Historia 
The Shadow lehen aldiz 1930eko udan agertu zen, Street & Smith argitaletxeak babesten zuen *The Detective Story Magazine Hour* izeneko irrati-serial batean. Proiektuak arrakasta handia izan zuenez, Walter B. Gibson nobelagilea kontratatu zuten pertsonaia protagonista zuen liburuxka literarioa egin zezan. Horretarako, Gibsonek Maxwell Grant ezizena hartu zuen, eta izen horrekin eleberri sail luze bat argitaratu zuen. 1937an irratiko serial berri bat kaleratu zen, eta horretarako Orson Welles eman zitzaion The Shadow interpretatzeko ardura.

Vernon Greene ilustratzaileak 1940tik 1942ra marraztu zituen '**The Shadow**' komikiak. Ordutik aurrera, Al Bare, Jack Binder, William A. Smith, Frank Robbins, Howard Chaykin, Mike Kaluta eta Bill Sienkewicz bezalako egileek protagonista bereko komikiak egin dituzte.

Pertsonaiaren historia osoan zehar, eslogana bera erabili du: "Who knows what evil lurks in the hearts of men? The Shadow Knows!" (ingelesez: Nork daki zer gaizkia ezkutatzen ditu gizakien bihotzak? Itzalak badaki!). Era berean, pertsonaiaren nortasunaren beste ezaugarri bat leku batean agertu eta/edo desagertzen denean barre egitea da; era berean, borroka fisiko bat hasi aurretik etsaiak beldurtzeko estrategia hori erabiltzen du.

## Ikus, gainera 
* *The Shadow (1994ko filma)*
Tejay van Garderen

**Tejay van Garderen** (Tacoma, 1988ko abuztuaren 12a), estatu batuetako txirrindulari ohia da. Umetan, Bere herrialdeko hainbat txapelketa irabazi zituen txirrindularitza modalitate ezberdinetan. Frantziako Tourrean 5. sailkatu zen bi ekitalditan.

## Palmaresa 
**2009**
* 3. Olympia's Tourrean eta etapa bat
* Anjou Garaiko Tourra
* 2. Etorkizuneko Tourrean
**2010**
* Espainiako Vueltako etapa bat ( taldekako erlojupekoa)
**2011**
* Utahko Tourreko etapa bat
* 2. Algarveko Itzulian
**2012**
* Coloradoko Tourreko etapa bat 
* USA Pro Cycling Challenge ko etapa bat
* 5. Frantziako Tourrean eta Gazteen sailkapena 20px
**2013**
* Californiako Tourra eta etapa bat
* USA Pro Cycling Challenge eta etapa bat
**2014**
* Munduko taldekako Erlojupeko Txapelketa
* 2. Omango Tourrean
* 3. Kataluniako Voltan eta etapa bat 
* 5. Frantziako Tourrean
* 6. Euskal Herriko Itzulian
**2015**
* Frantziako Tourreko etapa bat ( taldekako erlojupekoa)
* 2. Dauphiné Libérén
* 2. Omango Tourrean
**2016**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* 2. Andaluziako Itzulian eta etapa bat 
* 5. Kataluniako Voltan
* 6. Suitzako Itzulian eta etapa bat
* 10. Romandiako Tourrean
**2017**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* Kataluniako Voltako etapa bat
* Italiako Giroko etapa bat
* 5. Kataluniako Voltan
* 6. Romandiako Tourrean
* 10. Espainiako Vueltan
**2018**
* Californiako Tourreko etapa bat
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 3. Algarveko Itzulian
**2019**
* 2. Dauphiné Libérén
**2020**
* Kolonbiako Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Dumont

**Jean Dumont** (Ambérieu-en-Bugey, 1943ko abuztuaren 14a) frantziar txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1965**
* Boucles Pertuisiennes
**1968**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 3. Paris-Camemberten
* 6. Romandiako Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Périn

**Michel Périn** (Lavardac, 1947ko maiatzaren 20a) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1967**
* Frantziako militarren Txapelketa
**1968**
* 3. Bordele-Saintes
**1969**
* 3. Paris-Camemberten
* 3. Genova-Nizan
**1971**
* Argovia Kantonamenduko Sari Nagusia
* 3. Genova-Nizan
**1972**
* 2. Cannesko Sari Nagusian
**1973**
* 2. Tour de l'Oisen
**1974**
*Romandiako Tourreko etapa bat ( taldekako erlojupekoa)
**1975**
* 2. Tour de l'Auden
**1977**
* Le Samyn

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako Ikasleen Estatu Orokorren Elkartea

thumb|200x200px|Logotipo zaharra.
**Europako Ikasleen Estatu Orokorren Elkartea** (, **AEGEE**), “Europako Ikasleen Foroa” izenez ere ezaguna, Europako ikasleen erakundea da.

Erakundea Parisen sortu zen 1985ean. Gaur egun, 13.000 kide inguru ditu Europako  herrialdetako  unibertsitate-hiritan. Hori, batez ere, Europa osoan udaran egiten diren kultura-trukaketen bidez gauzatzen da.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* AEGEEren gunea (en)
* AEGEEren hogeigarren urteurrenari buruzko filma
Narcisse Virgilio Díaz

**Narcisse Virgilio Díaz de la Peña** (Bordele, 1807ko abuztuaren 20a - Menton, 1876ko azaroaren 18a) frantziar Barbizongo eskolako margolaria izan zen.

Bordelen jaio zen guraso espainiarrekin, eta hamar urterekin umezurtz geratu zen. Hamabost urterekin hanka bat galdu zuen narrasti baten hozkadaren ondorioz, eta egurrezko hanka ospetsu egin zitzaion.

Turkiako eta ekialdeko irudiak margotzen hasi zen, eta denbora asko eman zuen Barbizonen. 1831 inguruan Théodore Rousseau ezagutu zuen, eta haren estiloarekin txundituta geratu zen. Rousseauk ikasle gisa onartu zuen.

Bere lanik onenak baso eta ekaitzen eszenak dira.

## Iruditegia 

La Fée aux perles.JPG|Perlen maitagarria (1857)
The Edge of the Forest at Les Monts-Girard, Fontainebleau A10876.jpg|*Basoaren ertza Les Monts-Girarden, Fontainebleau* (1868)
Narcisse Virgile Diaz de la Peña (1807-1876) - The Forest at Fontainebleau, France - 1937.37.6 - Leeds Art Gallery.jpg|*Fontainebleauko basoa* (1870)
Narcisse Virgile Diaz de la Peña (1807-1876) - The Storm - NG2632 - National Gallery.jpg| *Ekaitza* (1871)

## Kanpo estekak
José Morales Marín

**José Morales Marín** (Madril, 1934ko abenduaren 4a-Iruñea, 2022ko abenduaren 13a) apaiz katolikoa, unibertsitate-irakasle, teologia doktore eta Opus Deiren partaidea izan zen. Teologian espezialista zen.

## Biografia 
Espainian, Katalunian eta Italian ikasketak egin zituen. 26 urtekin apaiza, Filipinetan egon zen. 1967an Iruñean kokatu zen eta Nafarroako Unibertsitatean lanean egon zen, Teologia fakultatean, alegia; ondoren ere Komunikazio Fakultatean ere baina beti teologia irakasle gisa. 1972tik 1982ra Bilbon izan zen. 1982an berriro Iruñera joan zen, irakaskuntzan jarraitzeko, 2005ean erretreta hartu arte. *Excerpta e dissertationibus in Sacra Theologia* (1987) aldizkaria zuzendu zuen. John Henry Newman (1801-1890) teologoaren obra ikertu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cat Hobaiter

**Catherine Hobaiter** primatologo britainiarra da, Ugandako basoetako txinpantzeen jokabide soziala aztertzen duena.

## Ibilbidea 
### Bizitza 
Erresuma Batuan jaio bazen ere haurtzaroan Libanon bizi izan zen eta oraindik haurra zela Erresuma Batura itzuli zen. Edinburgoko Unibertsitatean Biologia ikasketak egin zituen eta St Andrews Unibertsitatean egin zuen doktoretza 2011n.

St Andrews unibertsitatean 2013an plaza finkoa eskuratu zuen baina denboraldi luzeak egiten ditu Ugandan. Budongo Erreserbako babuinoak aztertzen hasi zen baina berehala ekin zion gorilak eta batez ere txinpantzeak ikertzeari. 

2016an Nazioareko Primatologia Elkarteko lehendakari orde izendatu zuten. BBC Radio 4 kateko haainbat programatan agertu da; *The Life Scientific* (2018). Keinu hauetako batzuk gizakiok ere erraz ulertzen ditugu. Basatiagoa den Waibira txinpantze taldea ere ikertzen du, talde bien arteko konparaketak egin ahal izateko. 

Ikerketaren helburua giza komunikazioaren eboluzioa aztertzea bada ere, nahiko zaila da loturak aurkitzea. Baina giza haurrek egiten dituzten keinuekin alderatu daitezke txinpantzeek egiten dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [St Andrews Unibertsitateko informazioa](https://risweb.st-andrews.ac.uk/portal/en/persons/cat-hobaiter(32fd819d-4075-4c78-9953-faa5d412fb7f).html)
Malvina Poulain

**Malvina Poulain** (Pré-en-Pail, Mayenne, 1851ko ekainaren 3a - Paris, 1921eko urtarrilaren 17a maistra izan zen, eta, Parisko Komunan, *communarde* eta kanpaina-ospitaleko erizaina (*ambulancière*). Édith Thomasek, Louise Michelen biografian, Malvina Poulain Louise Michelen maistra laguntzailea (*sous-maîtresse*) zela azaldu du, hau da, haren ordezko eta ikuskatzailea.  

Poulainek parte hartu zuen Parisko defentsan Versaillesko gobernuaren tropen aurka. Issyko gotorlekuaren barrikadetan egon zen Louise Michel eta Victorine Eudesekin batera.

1871ko maiatzaren 23an, Aste Odoltsuan, Parisko 9. barrutiko Plaza Zuriko barrikada defendatu zuen. Komuna erori zenean, atxilotu eta Versaillesen kartzelaratu zuten.. 

Parisko Père Lachaise hilerriko 41. dibisioan ehortzita dago. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko Komuna
* Emakumeak Parisko Komunan  

## Kanpo estekak
Jacques Frijters

**Jacques Fritters** (Baarle-Nassau, 1947ko urtarrilaren 22a) Herbehereetako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1968**
* Circuit des Mineseko bi etapa
**1969**
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa
**1970**
* Paris-Nizako etapa bat ( taldekako erlojupekoa)
* 3. Paris-Camembert

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Dangerous Woman (1993ko filma)

***A Dangerous Woman*** (euskaraz *Emakume Arriskutsua*), 1993ko Stephen Gyllenhaal estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Mary McGarry Morris. idazlearen 1991ko izenburu berdineko eleberrian arinki oinarritua dago. Debra Winger, Barbara Hershey, Gabriel Byrne, David Strathairn, Chloe Webb, John Terry eta Laurie Metcalf aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Martha Horgan (Debra Winger ) neskatoa zenetik gainontzekoengandik ezberdina sentitu eta bere gaixotasun mentalarekin bizitzen ikasi behar izan du, emakume xaloa, guztiz zintzoa eta beti maitasunaren bila dabilena, Frances (Barbara Hershey) izebaren estimua besterik ez du, urte luzez berauz zaindu duen senidea. Baina mundu inperfektu baten aurrean, lekuko den bidegabakeriak ikusi eta emakume arriskutsu batean bilakatuko da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Aldaketa teknologiko

**Aldaketa teknologikoa** edo **garapen teknologikoa** teknologiaren edo prozesuen asmakuntza, berrikuntza eta hedapen ziklo orokorra da.   Funtsean, aldaketa teknologikoak teknologien asmakuntza (prozesuena ere) eta horien komertzializazioa (edo kode ireki gisa askatzea)ikerketa eta garapenaren bidez, teknologien etengabeko hobekuntza, eta teknologien hedapena industrian edo gizartean.
erdian|thumb|570x570px|Aldaketa teknologikoaren hasierako eredua, 3 faserekin: asmakuntza, berrikuntza eta hedapena

## Aldaketa teknologikoaren modelatzea 
Bere lehen garaietan, aldaketa teknologikoa "Berrikuntzaren Eredu Lineal" moduan irudikatu zen, baina gaur egun, neurri handi batean, baztertu da eredu hori; eta ikerketaren, garapenaren, hedapenaren eta erabileraren fase guztietan berrikuntza barneratzen dituen aldaketa teknologikoaren eredu batek ordezkatu du. Aldaketa teknologikoa maiz ikasketa kurba baten bidez modelatzen da.

Aldaketa teknologikoa sarri beste eredu batzuetan barneratzen da (adibidez, klima-aldaketaren ereduetan) eta askotan faktore exogenotzat hartzen zen. Egun, aldiz, maizago sailkatzen da faktore endogeno gisa. Hau da, eragin dezakegun zerbait dela irudikatzen da. 

### Asmakuntza 
Zerbait berria sortzea, edo teknologia "iraultzea" da asmakuntzaren helburua eta ikerkuntzarekin dago lotuta. Teknologia berriak patentatu ohi dira, ingurune industrialetan behinik behin, ustiatzeko eskubideen jabetza mantentzeko.

### Hedapena 
Hedapena teknologia gizartean edo industrian zabaltzean datza. Teknologiaren teoria baten hedapenak, oro har, S formako kurbari jarraitzen dio; izan ere, teknologiaren lehen bertsioak ez dira arrakastatsuak, baina geroago berrikuntza-aldi arrakastatsu bat izaten da, ezarpen askorekin, eta, azkenik, behera egiten du, teknologia horrek merkatuan potentzial maximoa lortu ondoren. 

## Aldaketa teknologikoa gizarte-prozesu gisa 
Aldaketa teknologikoa gizarte-prozesu gisa onartzen da, testuinguru sozialaren eta komunikazioaren garrantzian oinarrituta. Eredu horren arabera, aldaketa teknologikoa aldaketa sozial baten ondorioa da, non ekoizleek, teknologia ezartzen eta beste batzuek ere (gobernuak, esaterako) parte hartzen duten, jokalari horiengan kultura-ingurunek, erakunde politikoek eta marketin-estrategiek eragin handia dutela.

### Elementuak 
Aldaketa teknologikoaren prozesuaren funtsezko lau elementu nabarmendu dira: 1) teknologia berritzaile bat (2) hainbat kanalen bidez komunikatua (3) sistema sozial bateko kideei (4) denbora batez ezar dezaten. Elementu horiek Everett M. Rogers-en berrikuntzen hedapenaren teoriatik eratorri dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Berrikuntza 
*Iraultza teknologikoa

## Kanpo estekak
Gérard Moneyron

**Gérard Moneyron** (Paris, 1948ko urtarrilaren 17a), Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1971**
* Paris-Camembert
* Boucles de Seine Saint-Denis
**1972**
* 3. Étoile des Espoirsen eta etapa bat
**1975**
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Amerikar inperialismo

[eskuinera|thumb|1898 tira politika: "Hamar mila milia puntatik puntara". Ameriketako Estatu Batuen hedapena irudikatzen du ([arrano buruzuri batekin) Puerto Ricoko kapitaintzatik Filipinetako kapitaintzara, Espainia-Estatu Batuak gerraren ondoren; tamaina nabarmen txikiagoa erakusten duen mapa batekin alderatzen du, 1798an, 100 urte lehenago.]]
**Amerikar inperialismoa** edo **estatubatuar inperialismoa** Ameriketako Estatu Batuen eragin politiko, ekonomiko, kultural eta mediatikoaren hedapenari dagokio, bere mugetatik haratago. Testuaren egilearen arabera, inperialismoa izan daiteke, konkista militar purua, kanoiontziaren diplomazia, desberdinen arteko itunakk, fakzio gustukoenen diru-laguntza, erregimenen aldaketa behartuak edo enpresa pribatuen bidez ekonomikoki barneratzea; eta, interes horiek arriskuan daudenean, esku-hartze diplomatiko edo nahitaezkoa izan dezake.

Estatu Batuetako inperialismoa eta espantsionismoa iraunarazten dituzten politikak XIX. mendearen amaieran hasi ziren "inperialismo berriarekin", nahiz eta batzuek uste duten Amerikako Estatu Batuetako lurralde-hedapena, natibo amerikarren kontura, termino berarekin identifikatzeko bezain antzekoa dela. Ameriketako Estatu Batuak inoiz ez dira ofizialki inperio gisa identifikatu, eta haien lurralde-jabetzak ere ez dira ofizialki identifikatu. Iruzkingile batzuek herrialdea inperiotzat hartu dute, besteak beste, Max Boot, Arthur M. Schlesinger Jr. eta Niall Ferguson idazleek. Beste iruzkingile batzuek Estatu Batuei leporatu diete neokolonialismoa praktikatzea —hegemoniaren forma moderno gisa definitzen da batzuetan—, botere ekonomikoa baliatzen duena, indar militarra inperio informal batean erabili ordez; "neokolonialismo" terminoa inperialismo modernoaren sinonimo garaikide gisa erabili izan da noizean behin.

Estatu Batuek atzerriko herrialdeetako gaietan esku hartu behar ote duten oso gai eztabaidatua izan da herrialdearen historia osorako politika nazionalean. Interbentzionismoaren oposizioak herrialdearen jatorria atzerriko errege baten aurka matxinatu zen kolonia zahar gisa adierazi dute, baita demokrazia, askatasun eta independentziaren balio estatubatuarrak ere. Aitzitik, interbentzionismoaren eta inperialistatzat hartu diren AEBko presidenteen jarraitzaileek —bereziki Andrew Jackson, James K. Polk, William McKinley, Theodore Roosevelt eta William Howard Taft—, hainbat herrialdetako esku-hartzeak justifikatu dituzte (edo horien konfiskazio osoa), interes ekonomiko estatubatuarrak sustatzeko beharra argudiatuz, hala nola, zorraren merkataritza eta kudeaketa; mendebaldeko hemisferioan Europaren esku-hartzea (koloniala edo beste mota batekoa) prebenitzea, 1823ko Europaren aurkako Monroe Doktrinan adierazia; eta mundu osoan "ordena ona" mantentzearen onurak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ghost Ship (2002ko filma)

***Ghost Ship*** (euskaraz *Itsasontzi Mamua*), 2002ko Steve Beck estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Gabriel Byrne, Julianna Margulies, Ron Eldard, Desmond Harrington, Isaiah Washington eta Karl Urban aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1962, *Antonia Graza* ontzia italiar itsasontziteriaren harrotasuna da, mota guztietako luxuz beteriko trasatlantiko modernoa. Baina *Antonia Graza* ontzia Amerikara abiatzean, bertan doazen bidaiariak ez dira bidadian zehar beren gain etorriko den izua ikaragarria jabetuko, eta ontzia inongo arrastorik utzi gabe desagertuko da. 

2002, Bering itsasoa, Sean Murphy (Gabriel Byrne) kapitaina buru den erreskate talde batek 50 urte ondoren *Antonia Graza* ontzia aurkitu berri du.

## Aktoreak 
*Gabriel Byrne: Sean Murphy 
*Julianna Margulies: Maureen Epps 
*Ron Eldard: Dodge
*Desmond Harrington: Jack Ferriman 
*Isaiah Washington: Greer 
*Alex Dimitriades: Santos
*Karl Urban: Munder 
*Emily Browning: Katie Harwood 
*Francesca Rettondini: Francesca 
*Monica Mancini: Francescaren ahotsa abestuz
*Boris Brkic: Zaindari burua
*Bob Ruggiero: Ruggiero kapitaina
*Iain Gardiner: Purser

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Patrick Sercu

**Patrick Sercu** (Roeselare, 1944ko ekainaren 27a - *ib.*, 2019ko apirilaren 19a)  belgikar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli handiak
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
André Mollet

**Andre Mollet** (Isbergues, 1949ko uztailaren 13a), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
René Bittinger

**René Bittinger** (Villé, 1954ko urriaren 9a), Frantziako txirrindulari ohia da, profesionala 1977tik 1985era.

## Palmaresa 
**1977**
* 2. Paris-Camemberten
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1978**
* Setmana Catalanako etapa bat
**1979**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 3. Paris-Bourgesen
**1980**
* Limousingo Tourra
* Luxenburgoko Toureko etapa bat
* 2. Plumelec-Morbihango Sari Nagusian
**1982**
* Dauphiné Libéréko etapa bat
* Antibesko Sari Nagusia
* Niza-Alassio
**1983**
* Montauroux Sari Nagusia
**1986**
* Creteil Reims

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jacques Cadiou

**Jacques Cadiou** (Dourdan, 1943ko abenduaren 11), Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1965**
* Aix-en-Provenceko Sari Nagusia
**1967**
* Boucles Pertuisiennes
**1968**
* Cannesko Sari Nagusia
* 3. Bernako Tourrean
**1969**
* Monacoko Sari Nagusia
**1979**
* Saint Raphaël Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Little Girl Who Lives Down the Lane

***The Little Girl Who Lives Down the Lane*** (euskaraz *Bidezidorrean Bizi Den Neskatoa*), 1976ko Nicolas Gessner hungariarrak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Laird Koenig estatubatuar idazlearen *1974ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Jodie Foster, Martin Sheen, Alexis Smith, Mort Shuman eta Scott Jacoby aktoreek antzeztu zuten.

Denboraren poderioz kultuzko film maila bereganatu du.

## Argumentua 
AEB, Maine, Rynn Jacobs (Jodie Foster) 13 urteko neska xarmangarria bere aita Lester Jacobs poetarekin txalet batean bizi da, kostaldeko herri txiki bateko bidezidor baten bazterrean. Baina itxurak engainagarriak izan daitezke: badira ia hilabeteak Jacobs jauna inork ikusi ez duela eta etxeak aitortu ezin daiteken sekretu bat ezkutatzen duela dirudi. Rynnek ia preso baten bizimodu bakartia darama, etxetik oso gutxi eta beharrezkoa denean bakarrik ateraz. Neska bitxia da, oso buruargia eta bere kabuz bizitzen dakiena, ezezagunen konpainia baino bakardadea nahiago duena. Baina pertsona batzuk bere bizitzan sartu nahiko dute, bere munduan... 

## Aktoreak 
* Jodie Foster: Rynn Jacobs
**Connie Foster: Jodieren krediturik gabeko gorpu biluzi bikoizketaria
* Martin Sheen: Frank Hallet
* Alexis Smith: Cora Hallet andrea
* Mort Shuman: Ron Miglioriti polizia ofiziala
* Scott Jacoby: Mario Podesta

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zigilu hermetiko

**Zigilu hermetikoa** elkartuta dauden osagai desberdinen arteko hutsuneetatik fluidoak (likidoak edo gasak) sartzea eragozten duen plaka, zigilu edo juntura da.

Zigiluak material malguekin egiten dira edo, gutxienez, deformagarri samarrak direnekin.

## Zigiluak egiteko materialak 
* Goma teknikoa
* Kautxu-zuntzezko materialak
* Grafito hedatua
* Silikona
* PTFE
* Beruna
* Amiantoa
* Altzairua
* Papera
* Kobrea

## Zigilu mota bereziak 
* Toru formakoa
* Entxufe erako juntura
* Pistoi eraztuna
* Labirinto erako zigilua
## Kanpo estekak
Crazy in Alabama

***Crazy in Alabama*** (euskaraz *Erotua Alabaman*), 1999ko Antonio Banderas espainiarrak zuzendutako drama eta komedia film bat da. Mark Childress estatubatuar idazlearen 1993ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Melanie Griffith, David Morse, Cathy Moriarty, Lucas Black, Meat Loaf Aday, John Beasley, Richard Schiff, Sandra Seacat eta Rod Steiger aktoreek antzeztu zuten.

## Arguementua 
1965, AEB, Alabama, Peter Joseph (Lucas Black), denek Peejoe ezizenez deitua, herri txiki batean bizi den 12 urtetako mutikoa da. Peterren izeba den Lucille izebak Chester senarra pozoituz erail eta Hollywoodera telebistan arrakasta izateko joatea erabakitzen duenean mutikoaren egunerokotasuna aldatu egingo da, uda horretan zehar izebari buruzko albisteen zain dagoen bitartean, senar batzuk emazteei tratu txarrak ematen dizkietela eta beltzek giza eskubideen aldeko manifestaldi jendetsuak egiten ari direla lehen aldiz entzungo du.  

## Aktoreak 
*Melanie Griffith: Lucille Vinson
*David Morse: Dove Bullis
*Lucas Black: Peter Joseph Bullis
*David Speck: Wiley Bullis
*Cathy Moriarty: Earlene Bullis
*Meat Loaf: John Doggett sheriffa
*Rod Steiger: Louis Mead epailea
*Richard Schiff: Norman
*John Beasley: Nehemiah Jackson
*Louis Miller: Taylor Jackson
*Robert Wagner: Harry Hall
*Noah Emmerich: Raymond sheriffa
*Sandra Seacat: Meemaw
*Paul Ben-Victor: D.A. Mackie
*Brad Beyer: Jack
*Fannie Flagg: Sally
*Elizabeth Perkins: Joan Blake
*Linda Hart: Madelyn
*Michael Arata: Erreportaria
*Paul Mazursky: Walter Schwegmann
*Holmes Osborne: Larry Russell fiskala
*Tony Amendola: Kasino nagusia
*Carl Le Blanc III: Taylor Jackson
*Madison Mason: Alexander Powell
*Randal Kleiser: Bob
*Dakota Johnson: Sondra
*Kirk Fox: Polizia patruilaria
*Stella Banderas: Marilyn

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Komunitate birtual

thumb|250px|Facebooken komunitate birtualak sortzen dira. Ad-tech 2010.
thumb|250px|Kontzeptua Howard Rheingoldek erabili zuen lehen aldiz, 1993an.
**Komunitate birtual** edo **Digital komunitate** zibertaldeak edo ordenagailu bidezko sare sozialak dira. Interes amankomunen bat partekatzen duten pertsonen multzoak dira. Ekintza horiek gizakien zati handi baten jarduera arrunta izan da, betidanik, baina espazio fisikoan. Interneten testuinguruan, zibertaldeak edo komunitate birtualak sortzea ere ohikoa bihurtu da. Komunitate horiek Community manager batek kudeatzen du. *Ataria* zein *komunitate birtuala* terminoak gauza bera definitzeko erabiltzen dira kasu askotan.

Esan daiteke komunitate birtuala norbanakoen multzoa dela; pertsona horien arteko kontaktu fisikoa ez da nahitaezkoa, eta informazio-beharrizan komunak dituzte, baita lanbide, zaletasun, harreman geografiko edo linguistiko eta abarrek sortutako antzekotasunak ere.

Kontzeptua Howard Rheinholdek erabili zuen lehen aldiz, *The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier* (1993) liburuan. 

## Komunitateen helburuak 
Komunitate birtualaren helburu nagusiak honako hauek dira:

* Informazioa trukatzea (erantzun zuzenak lortzea).
* Laguntza eskaintzea (enpatia edo emozioa adieraztea).
* Aldi bereko komunikazioaren bidez modu informalean hitz egitea eta gizarteratzea.
* Eztabaidatu, normalean moderatzaileen parte-hartzearen bidez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sare sozialak

## Kanpo estekak
Galeas von Thun und Hohenstein

Fra' **Galeas von Thun und Hohenstein** (Trento, 1850eko irailaren 24a - Erroma, 1931ko martxoaren 26a) Maltako Ordenako 75. Printze eta Maisu Nagusia izan zen 1905etik 1931ra.

Eskubideak ikasi zituen Innsbruck eta Pragako unibertsitateetan, eta hamahiru urtez lan egin zuen Triesten Austriako gobernuko funtzionario gisa.

1875ean Maltako Ordenan onartua izan zen Justiziako Zaldunaren mailarekin eta 1885ean Bohemia eta Moraviako Priorato Handiaren ordezkari izendatu zuten Erromako Ordenaren egoitza nagusian.

1905ean Maisu Handia aukeratu zuten. Lehen Mundu Gerran, Ordenak ospitaleetako eta karitatezko jarduerak areagotu zituen. Von Thunek Ordenako dirua inbertitu zuen Austriako gerra-bonuetan, Austriak gerran porrot egin ondoren baliorik gabe geratu zirenak.
The Last of the High Kings

***The Last of the High Kings*** (euskaraz *Goi Erregeetan Azkena*), 1996ko David Keatingek zuzendutak nerabe drama eta komedia film bat da. Ferdia MacAnna idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Catherine O'Hara,  Jared Leto, Christina Ricci, Gabriel Byrne, Amanda Shun, Stephen Rea eta Colm Meaney aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1977ko uda, Irlanda, Howth kostaldeko herria, Elvis Presley zendu eta irlandar hiriburuko gazteak Thin Lizzy rock taldearen musikarekin dantzatzen futen urtea. 17 urteko neska-mutilen interes gai nagusia sexua da, eta neurri apalagoan unibertsitatera joatea lortuko ote dutenaren kezka.

Ikasturtearen azken noten zain dagoen bitartean, Frankie Griffin (Jared Leto) mutil nerabea azterketak gainditu ez dituela sinistua izateaz gain neskekin obsesionatzen hasi da eta hiriko estimatuenekin nesketan egin nahi du. Zeozer bitxia den bere familiak haren nahiak zailduko ditu.

## Aktoreak 
* Jared Leto: Frankie Griffin
* Catherine O'Hara: Cathleen, Frankieren ama
* Gabriel Byrne: Jack, Frankieren aita
* Christina Ricci: Erin, familiaren laguna den eta bisitan dagoen estatubatuar neska 
* Colm Meaney: Jim Davern, politikari ustela  
* Stephen Rea: Taxi gidaria
* Emily Mortimer: Romy Thomas
* Lorraine Pilkington: Jayne Wayne
* Jason Barry: Nelson Fitzgerald

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Clay Regazzoni

**Gianclaudio Giuseppe "Clay" Regazzoni** (Mendrisio, 1939ko irailaren 5a - Fontevivo, 2006ko abenduaren 15a) suitzar 1 Formulako gidaria izan zen.

Automobilismoko lasterketetan lehiatu zen 1970 eta 1980 artean eta bost Sari Nagusi irabazi zituen. 1980ko Italiako Sari Nagusiko lehen garaipena lortu zuen Ferrari bat gidatuz. Ferrariz gain, BRM, Ensign, Shadow eta Williams taldeetako ibilgailuak ere gidatu zituen.

1980ko istripu baten ondoren hankak geldituta zituela geratu zen, eta 1 Formula utzi behar izan zuen. Hala ere, Dakar Rallyan eta Sebring 12 orduetan lehiatzen jarraitu zuen.

2006an hil zen, auto istripu batean.
Karbodiimida

thumb|205x205px|Karbodiimiden egitura

Kimika organikoan **karbodiimida** (IUPAC: *metanodiimina*)  RN=C=NR formulako funtzio-taldea da. Karbodiimida guztiak sintetikoak dira.

Dialkilkarbodiimidak egonkorrak dira. Bestetik, giro-tenperaturan likidoak diren diarilkarbodiimidak dimeroak eta polimeroak osatzeko joera dute. Aitzitik diarilkarbodiimida solidoak egonkorrak dira, nahiz eta urik dagoenean hidrolizatzeko joera duten.

## Sintesia 
Karbodiimidak sintetizatzeko molde klasikoa tioureen deshidrosulfurazioa da, merkurio oxidoaren moduko erreaktiboak usatuz.

: (R(H)N)2CS + HgO → (RN)2C + HgS + H2O

Isozianatoetatik abiatuz ere lor daitezke karbodiimidak, fosfina-oxidoak katalizatzaile gisa usatuz.

: 2	RN=C=O → (RN)2C+ CO2 

thumb|220x220px|*N,N*'-diziklohexilkarbodiimida

Erreakzioa itzulgarria da 

## Erabilera 
Karbodiimidak erreaktibo gisa baliatzen dira sintesi organikoan. Adibidez *N,N*'-diziklohexilkarbodiimida (DCC) amidak eta esterrak sintetizatzeko baliatzen da, bereziki peptidoen sintesian fase solidoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poliimida

thumb|Poliimiden egitura

**Poliimidak** polimero-klase bat da egituran imida taldeak dituena. Ezaugarri bereziak dituzten polimeroak dira, tenperatura altuetan egonkorrak izatea esaterako.  Kaptona da horietako bat.

## Historia 
Lehen poliimida Bogart-ek eta Renshwa-k deskubritu zuten 1908an ohartu zirenean *anhidrido 4-aminoftalikoa* berotzean ez zela urtzen, baizik eta ura askatzen zuela eta pisu molekular handiko polimero bat ematen zuela.

Lehen poliimida komertziala kaptona izan zen DuPont enpresak 1950eko hamarkadaren hasieran prestatzen hasi zena.

## Sintesia 
Bi metodo nagusi daude poliimidak prestatzeko: dianhidridoen eta diaminen arteko erreakzioa (usatuena) eta dianhidridoen eta diisozianatoen artekoa.

Erreakzioa urratsa bakarrean edo bi urratsetan egin daiteke. Ohikoena bi urratsetan egitea da beheko eskemari jarraiturik.

erdian|648x648px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auger efektua

**Auger efektua** deritzo atomo baten barneko geruza batetik elektroi bat erauzteari (esaterako, X izpien bidez edo energia altuko elektroiz bonbardatuz). Ondorioz, lortzen den ioi eszitatu horrek sobera duen energia galdu egiten du, eta beste elektroi bat igortzen du. Igorritako elektroi horri *Auger elektroi* deritzo. Elektroi horiek elementu bakoitzaren ezaugarri bereizgarriak dira. Atomo bateko elektroi baten kitzikapen-prozesuaren emaitza da, fotoirik igorri gabe beste elektroi bat (**Auger elektroia**) igortzen denean.

Prozesua atomoaren oinarrizko mailetako bateko elektroi bat igorri ondoren gertatzen da. Elektroi horrek utzitako hutsunea goiko mailetako beste elektroi batek betetzen du; sortutako energia X izpien fotoi baten emisioan erabiltzen da gehienetan, baina, batzuetan, beste elektroi bat edo **Auger elektroi** bat igortzeko erabiltzen  da.

## Historia 
Auger efektua 1920an aurkitu zuen Lise Meitnerrek, nazionalitate austriarreko fisikak, *Zeitschrift für Physik* aldizkarian 1923an. Bi urte geroago, Pierre Victor Auger-ek, fisikari frantsesak, 1925ean Radium aldizkarian egindako prozesuaren berri izan zuen. Bigarren aldizkariaren eragin handiaren ondorioz, Auger izan zen fenomenoari emandako izena.
thumb|Irudian Auger *KLL* trantsizioa ageri da. Lehenengo ele*k*troia K geruzatik ateratzen da. L e*l*ektroi bat jaitsi egiten da toki huts hori betetzera, eta gehiegizko energia bigarren L elektroi batera transferitzen da. Elektroi hori atomotik kanpora igortzen da.
Elektroi bat atomo baten barne-geruzetako batetik ateratzen denean, toki bat hutsik utziz, kanpoko energia-maila bateko elektroi bat eror daiteke lanpostu huts horretara, eta gehiegizko energia bat sortzen dela. Gehiegizko energia horrek fotoi bat askatzea eragiten du maiz (X izpien fluoreszentzia), baina beste elektroi batera ere transferi daiteke, zeina atomotik kanpora igorriko baita. Auger elektroi horren energia kalkulatu daiteke honela: trantsizio elektroniko primarioak askatzen duen energia ken Auger elektroia zegoen geruzaren ionizazio-energia. Maila elektroniko horiek atomo motaren eta atomoa zegoen ingurune kimikoaren araberakoak dira.

Auger elektroi kanporatuaren energia zinetikoa prozesuan parte hartzen duten hiru energia-mailen mende dago soilik:

:  I_{50}= (E_2-I_1)-E_3-I_{WF}\, 

non

*  I_1 \,  barne-mailan hutsik dagoen atomoaren energia da. Egoera hau oso ezegonkorra da.
*  E_2 \,  bigarren elektroiak betetzen duen energia-mailaren energia da.
*  E_3 \, Auger efektuan kanporatuko den elektroiaren energia da.
*  I_{WF}\,  lan-funtzioa da. Elektroiak solidoaren gainazala gainditzeko behar den energia da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Soto, G; Díaz J A, de la Creu W. «Copper nitride films produced by reactivi Pulsed làser Deposition». Materials Letters, 57, 2003. pp 4130-4133.

## Ikus, gainera 
* Auger espektroskopia elektronikoa

## Kanpo estekak
Diamina

**Diamina** bi amino talde (−NH2) dituen konposatu organikoa da. Diaminek H2N-R-NH2 egitura dute non R alkiloa edo ariloa izan daitekeen. Bi amino taldeak karbono-atomo berari lotuta baldin badaude, aminal esaten zaie.

Diaminarik sinpleena etilendiamina da (H2N - CH2 - CH2 – NH2). 

Diamina asko monomero gisa baliatzen da poliamida, poliimidak etDiania poliureak sintetizatzeko.

Diamina aromatikoak koloratzaileen industrian erabiltzen dira.

Erabilerarik handiena duen diamina 1,6-hexanodiamina da Nylon 66a prestatzeko prekursorea dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernard Vallet

**Bernard Vallet** (Vienne, 1954ko urtarrilaren 18a), Frantziako txirrindulari ohia da, profesionala 1975etik 1989ra.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etilendiamina

**Etilendiamina** konposatu organikoa da diaminen familiakoa H2NCH2CH2NH2 formula duena. Amoniakoaren antzeko usaina duen likido kolorgea eta sukoia da. Erabilera zabala du sintesi organikoan erreaktibo gisa.

## Sintesia 
Industrian etilendiamina prestatzen da 1,2-dikloroetanoa amoniakoz tratatuz presiopean eta 180 C-tan ur-ingurunean.

 518x518px
Etanolaminatik abiatuta ere presta daiteke.
 518x518px

## Erabilera 
Etilendiamina produktu kimiko industrial asko prestatzeko baliatzen da. Izan ere, azido karboxilikoekin (gantz-azidoak tartean), nitriloekin, alkoholekin, anhidridoekin eta zetonekin erreakzionatzen du. Halaber, bi amina talde izateak imidazolaren moduko heterozikloak eratzeko aukera damaio. Koordinazio-kimikan bi talde horiek medio bi hotzeko estekatzaile moduan jokatzen du.

Botikak (antihistaminikoak eta bronkodilatadoreak), fungizidak, poliuretanoak eta beste hainbat produktu prestatzeko baliatzen da.

## Toxizitatea 
Etilendiaminak amonikoak eta pisu molekular txikiko beste aminak bezala azala eta arnas-aparatua narritatzen du, bereziki ingurune hezeetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kordel

**Kordela** soka mehea da, listaria baino lodiagoa. Kordel bat harizpi edo hari bihurritu bi edo gehiagoz osatutako soka bat da. Oro har, terminoa edozein sokatarako erabil daiteke.

Kordelak egiteko zuntz naturalak kotoia, jutea, kalamua, sisala, henequena eta koko-zuntza dira. Zuntz sintetikoen barietate bat erabil daiteke.

Kordelaren asmakuntza, gutxienez, lehen gizakientzako harrizko tresnen garapena bezain garrantzitsua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Furtwangen im Schwarzwald

**Furtwangen im Schwarzwald** Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[]] barrutian. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

## Geografia 
Furtwangen Oihan Beltzaren hegoaldeko parke naturalean kokaturik dago, Villingen-Schwenningen eta Friburgo hirien artean. Baden-Württemberg guztiko herri garaiena da, itsas mailatik 850 eta 1.150 metrotako altueran baitago, Danubio ibaiaren iturburutik gertu. Berg errekak zeharkatzen du Furtwangen.

## Armarria 
Furtwangenen armarrian gaztelu gorri bat agertzen da mendi berde baten gailurrean. Alboetan izei altu bi ditu.

## Historia 
### Hiri estatusa 
1833an 2.292 biztanle zituen eta hiri estatusa lortzeko aurreneko ahalegina egin zuen. 1873an lortu zuen hiri eskubideak edukitzea. Horri esker industrializazioa abiatu zen hirian. 

### Erlojugintza 
XVII. mendean hasi zen erlojugintza Furtwangenen eta XVIII. mendean ustegabeko booma izan zuen. 1850an erlojugintza eskola ireki zen eta haren lehenengo erretorea zen Robert Gerwigek beste merkaari batzuekin batera trenbidea ekarri zuen, 1893an iritsi zena.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Erlojuen museo alemaniarra: Erlojugintzari loturiko 8.000 piezatik gora ditu ikusgai.
* Hexenloch errota: 1825ean eraiki zen.

## Hiritar ezagunak 
* Hugo Eberhardt (1874-1959), arkitektoa
* Fritz Faiss (1905 – 1981), margolaria
* Siegfried Weiss (1933-2013), eskiatzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Alazne Astorga

**Alazne Astorga**  (Deustu, Bizkaia, 1998ko urtarrilaren 10a) aktorea eta artista da. Batez ere antzerkian ari da, baina hainbat ikus-entzunezkoetan ere hartu du parte. 

## Bizitza 
Txikitatik ikasi izan du musika eta hainbat musika-tresna jotzen ditu. Musikatik antzerkirako saltoa egitea erabaki zuen, ordea. Hasieran eskolaz kanpoko jarduera gisa, baina laster hasiko zen beste eremu batzuetan esperimentatzen. 

2019an apustu serioagoa egin zuen: orduan ireki ziren *Pabiloi 6ko* Gazte Konpainian parte hartzeko hautapen-probak, eta langa hori pasata, denbora eta dedikazio handiagoa eskaini ahal izan dio bere pasioari. 2021ean BIZIE interpretazio masterra abiatu zuen. Horrez gain; Ane Pikazarekin, Javier Liñerarekin eta Maite Tarazonakin formazioak egin izan ditu, besteak beste.

Antzerkiaz gain, hainbat websailetan ere parte hartzeko aukera izan du, baita sarerako eduki pedagogikoak sortzen Ikusgela proiektuarekin. Zinemarako ere hainbat film laburetan aritu da aktore lanetan.

## Lanak 
[start=0|thumbtime=46|thumb|**Alazne Astorga** [Atari:Hezkuntza/Ikusgela|Ikusgela proiektuko bideo batean.]]

### Antzerkia 
* *Iratxoen kantu sekretuak* (Baleuko, 2022).
* *Todo saldá bien* (Pabiloi 6ko gazte konpainia, 2021).
* *Ubú rey de las finanzas* (Pabiloi 6ko gazte konpainia, 2021).

### Zinema 
#### Film laburrak 
* *Polita* (Eneko Muruzabal, 2022).
**Trikimailu eta errezetak* (Oliver Mend, 2021).

### Internet 
#### Websailak 
* *Ene Zelako Gaua!* (A film to kill for, 2021).
* *Larrugorritan* (Jone Arriola, 2020).
* *The Cell: Euskadi* (A film to kill for, 2020).

#### Bideo pedagogikoak 
* *Ikusgela - Ekonomia* (EWKE, 2022).

### Telebista 
* *Baserria - Iragarkia* (Irusoin, 2021).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Prest aldizkarian.
* Alazne Astorga euskal aktoreak atarian.
Hurbilketa-teoria

Matematikan, **hurbilketa-teoria**k funtzioak beste funtzio sinpleagoekin nola hurbil daitezkeen adierazten du, sartutako errorearen karakterizazio kuantitatiboa barne. Kontuan izan behar da hobetzat eta sinpletzat jotzen dena hurbiltzeari eman nahi zaion erabileraren eta beharrezko kalkulu-baliabideen araberakoa dela.

Lotura estua duen gai bat funtzioen hurbilketa da, Fourierren serie orokortuen bidez, hau da, polinomio ortogonaletan oinarritutako termino batzuen baturan oinarritutako hurbilketak.

Interes bereziko arazo bat da ordenagailu baten liburutegi matematiko batean funtzio bat hurbiltzea, gailuan erraz egin daitezkeen eragiketak erabiliz (adibidez, batuketa eta biderketa), emaitza bilatzen den funtziotik ahalik eta gertuen egon dadin. Hori, normalean, hurbilketa polinomikoekin edo arrazionalekin egiten da (polinomioen erlazioa).

Helburua da hurbilketa funtzio errealetik ahalik eta hurbilen izatea, normalean azpiko ordenagailuko koma mugikorreko aritmetikaren doitasunetik hurbil. Hori gradu altuko polinomio bat erabiliz eta/edo polinomioak funtzioa hurbildu behar duen eremua estutuz lortzen da. Domeinua murrizteko, sarritan, hainbat eransketa- edo eskalatze-formula erabil daitezke hurbiltzen den funtziorako. Liburutegi matematiko modernoek, askotan, segmentu txiki askotan domeinua murrizten dute, eta gradu baxuko polinomio bat erabiltzen dute segmentu bakoitzerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak