Pedro Félix Vicuña

**Pedro Félix Vicuña Aguirre** (Santiago, 1805eko otsailaren 21a - Santiago, 1874ko maiatzaren 24a) txiletar intelektual, kazetari eta politikari pipioloa izan zen. 1827an *El Mercurio de Valparaíso* egunkariaren sortzailea izateagatik aitortzen da, gaur egun zirkulazioan dagoen Txileko zaharrena.

Diputatu eta senatari izan zen hainbat garaitan. Diego Portalesek ezarritako erregimenaren aurkari gisa nabarmendu zen, ezkutuko prentsaren bidez zein ekintza politikoekin. Lan ugariren egilea da, aipagarriena *"El futuro del hombre o relación intima entre la apreciación justa del trabajo y la democracia"* (1858). 

## Bizitzako lehen urteak 
Aita Francisco Ramón Vicuña Larraín zen —parlamentari ohia, Senatuko presidente ohia, ministro ohia eta Errepublikako presidenteorde ohia, hainbatetan— eta ama Mariana de Aguirre y Boza. Hezkuntza bikaina jaso zuen. Gaztetatik letrekiko interesa agertu zuen, batez ere kazetaritzaz.

### Ezkontza eta seme-alabak 
1826an Carmen Mackenna Vicuñarekin ezkondu zen, Juan Mackenna O'Reilly jeneralaren alaba, eta harekin hamahiru seme-alaba izan zituen (haietako bat Benjamín Vicuña Mackenna izan zen).

## Bizitza publikoa 
1825ean Santiagotik Valparaísora joan zen eta bertan "El Comercio" deitu zuen inprimategia erosi zuen. Bere lehen kazetaritza-proiektua *El Telégrafo Mercantil y Politico* izan zen, 1826ko urriaren 3an sortua, eta 89 zenbaki argitaratu ziren. Hogeita bat urte eskas zituen, humanitateak eta merkataritza ikasi ondoren, 1827an, Thomas Wells eta Ignacio Silvarekin batera, *El Mercurio de Valparaíso* sortu zuen. *El Mercurio* 1829tik hasi zen egunero argitaratzen; ordura arte asteazken eta larunbatetan baino ez zen agertzen. Urte hartan, Pedro Félix Vicuña egunkarian zuen kuota saldu eta Santiagora joan zen bizitzera.

1829an Quillota hiriko diputatu aukeratu zuten, urte berean lehendakari hautatzaile izendatu zuten, bertan Francisco Antonio Pinto jeneralari bere atxikimendua berretsi baitzion eta bertan errepublikako banku bat eratzeko ardura zuen batzorde batean sartu zen.

Santiagon *La Ley y La Justicia* egunkariko zuzendari lanetan aritu zen. *El Censor* (1830) eta *Paz perpetua a los chilenos* aldizkarian (1836) ere parte hartu zuen. Azken argitalpen honetan adierazitako ideiei esker, Diego Portales ministroaren etsaitasuna irabazi zuen. Vicuñak liberal iraultzailetzat zuen bere burua; 1831n La Serenako diputatu hautatu zuten, hala ere, bere izendapena baliogabetu zuen gehienbat kontserbadoreen ganberak. Urte hartan bere semea Benjamín Vicuña Mackenna jaio zen.

1845ean, Manuel Bilbao eta José Victorino Lastarriarekin batera, Gizarte Demokratikoa eta, bere bertsiorik ezagunenean, Caupolicán Elkartea izeneko oposizioko klubaren sorreran parte hartu zuen. Herrialdetik erbesteratu eta Perun finkatu zen, Ramón Freireren hautagaitzaren aldeko *"El Republicano"* (1845) argitaratu zelako eta Pedro Godoy koronelarekin batera oposizioko alderdi bat antolatzeko saiaker hutsagatik. Garai horretan, *"Ocho meses de exilio o cartas sobre Peru"* liburua idatzi zuen.

1850ean "La Reforma" egunkaria berriro fundatu zuen, Ramón Errázuriz eta José María de la Cruz jeneralaren hautagaitzari eutsiz, Manuel Montt hautagai ofizialaren aurka. Valparaísoko batailoi baten altxamenduaz leporatuta, Pedro Félix Vicuña Concepciónera zihoan ingeles merkantzia-ontzi batean ezkutatuta ihes egitera behartuta dago. Hiri horretatik 1851ko Iraultza bultzatu zuen, altxamendu garaian Concepcióneko intendente izendatu zuten.  Cruz jeneralaren porrotak Vicuña ezkutatzera behartu zuen, aldi horretan "El futuro del hombre o la relación intima entre la *apreciación* justa del trabajo y la democracia" obra nagusia idatzi zuen, azkenik 1858an argitaratu zena  .

Politikara itzuli zen bere bizitzako azken urteetan, La Serena eta Ovalleko diputazioa lortuz 1864 eta 1867an, hurrenez hurren. Azken hori baliatuz, zorrengatik espetxea kentzeko lege proposamena aurkeztu zuen, gero Kongresuak onartu zuena. 1871n senatari hautatu zuten, baina bere funtzioetan gaixotasun anitzek eragina izan zuten, eta 1874ko maiatzaren 24an hil zen.

## Obrak 
Pedro Félix Vicuña lan, saiakera eta gutun ugariren egilea da. Bere lanik nabarmenena "El porvenir del hombre" da, 1852 eta 1854 artean ezkutuan idatzia. Azkenean 1858an argitaratu eta 2010ean berrargitaratu da. Berrargitalpenaren hitzaurrean, Dany Jaimovich-ek adierazi du hiru ardatz nagusi daudela autorearen proposamenak ardatz hartuta: (i) kreditu publikoa ezartzea (ii) nekazaritza erreforma eta (iii) sistema ekonomiko protekzionistaren defentsa. 

Eragin izan zuten Jean Gustave Courcelle-Seneuil-en filosofia ekonomikoaren aurkako bere gutunek ere. Frantsesak hainbat hedabide ofizialetan bere ideiak azaltzen zituten bitartean, Vicuñak "El Mercurio de Valparaíso" plataforma gisa erabili zuen bere aurkakotasuna adierazteko, 1861ean moneta-papera libreki jaulkitzeko banku pribatuak ezartzearen aurka egiteko eta banku publiko bakarra sortzea defenditzeko idatzitako artikulu sorta nabarmenduz. Idazlan horiek hurrengo urtean argitaratuko ziren "Apelación al Crédito Público por la Creación de un Banco Nacional" izenburupean. Ideia horietako hainbat jada 1845ean argitaratutako "Cartas Sobre Bancos" lanean azalduak zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak