open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kukulkan

**Kukulkan** edo **K’uk’ulkan** (literalki, "Lumadun sugea"), Kolonaurreko Amerikako mesoamerikar suge jainko bat da, Maien zibilizazioan eta, bereziki, Yukatanen hedatua. Kitxe herriaren Qʼuqʼumatzekin eta Azteken Quetzalcoatlekin estuki lotuta dago. Chichén Itzá, Uxmal eta Mayapan bezalako gune arkeologikoetan berari eskainitako tenpluak daude.

Lumadun suge baten irudikapena ohikoa da Erdialdeko Amerikako kulturetan. Gaur egungo bertsioak Mexikoko kulturaren eragina jaso badu ere, aurreko jatorria du. Gutxi dakigu bere mitologiaren inguruan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1922ko Italiako Giroa

**1922ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 10. edizioa izan zen. 1922ko maiatzak 24 eta ekainak 11 artean ospatu zen. 3095 kilometroko ibilbidea egin zen 10 etapatan banatuta, garaileak 25,856 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

75 txirrindularik parte hartu zuten, guztiak italiarrak, proba 15ek amaitu zutelarik.

Giovanni Brunerok, aurreko edizioko garailea izan zena, bere bigarren Italiako Giroa irabazi zuen, Bartolomeo Aimo bigarren eta Giuseppe Enrici hirugarren izan zirelarik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Esther Vivas

**Esther Vivas i Esteve** (Sabadell, Katalunia, 1975eko abenduaren 18a) kazetaria, soziologoa, gizarte ekintzailea eta politikaria da. Globalizazioaren aurkako mugimenduan parte hartzeagatik nabarmendu da, bereziki gerraren aurka, kanpo zorra gaitzetsiz, elikadura-subiranotza aldarrikatuz eta kontsumo arduratsua bultzatuz. Politikan, Izquierda Anticapitalista eta Kataluniako Revolta Global-Esquerra Anticapitalista alderdietako hautagai nagusia izan da. Aldi berean, Pompeu Fabra Unibertsitateko *Centre d’Estudis sobre Moviments Socials* erakundeko kide da.

## Kanpo estekak 
* Esther Vivasen webgunea.
1969ko Espainiako Itzulia

**1969ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 24. edizioa izan zen. 1969ko apirilak 23 eta maiatzak 11 artean ospatu zen. 2921 kilometroko ibilbidea egin zen 18 etapatan banatuta, horietatik hiru bi sektoretan banatuta. Proba Badajozen hasi eta Bilbaon amaitu zen.

100 txirrindularik parte hartu zuten, horietatik 42 espainiarrak, 10 txirrindulariko 10 taldetan banatuta, eta proba 68k amaitu zuten.

Garaileak, Roger Pingeon, bi urte lehenago Frantziako Tourra irabazi zuena, proba batez beste 39,843 kilometro orduko abiaduran bete zuen, Luis Ocaña garaituz, hiru etapa garaipen eta mendiko sailkapena lortu zituena. Raymond Steegmans izan zen puntukako sailkapenaren garailea.

## Etapak 
## Talde partehartzaileak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Sailkapenak 
Honakoak dira edizio honetan jokatu ziren bost sailkapenen emaitzak::

|}

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak 
* Espainiako Vueltaren webgune ofiziala
Ehun eta hirurogeita bi

**Ehun eta hirurogeita bi** (162) ehun eta hirurogeita bataren ondoren eta ehun eta hirurogeita hiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hiru

**Ehun eta hirurogeita hiru** (163) ehun eta hirurogeita biaren ondoren eta ehun eta hirurogeita lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
1981eko Frantziako Tourra

**1981eko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 68. edizioa izan zen 1981eko ekainak 25 eta uztailak 19 artean ospatu zen. 3758 kilometroko ibilbidea egin zen prologo 1 eta 24 etapatan banatuak. 150 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 15 taldetan banatuta. Garaileak, hirugarren aldiz Bernard Hinault izan zena, proba 37,844 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
### Mendiko sailkapena *(Maillot à Pois Rouges)* 
### Gazteen sailkapena *(Maillot Blanc)* 
### Taldekako sailkapena *(Classement par Équipes)* 
## Parte-hartzaileak 
NP: Ez zuen etapa hasi; A: Etapan zehar abandonatu zuen; HD: Kontrolez kanpo.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita lau

**Ehun eta hirurogeita lau** (164) ehun eta hirurogeita hiruaren ondoren eta ehun eta hirurogeita bostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita bost

**Ehun eta hirurogeita bost** (165) ehun eta hirurogeita lauaren ondoren eta ehun eta hirurogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita zazpi

**Ehun eta hirurogeita zazpi** (167) ehun eta hirurogeita seiaren ondoren eta ehun eta hirurogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita sei

**Ehun eta hirurogeita sei** (166) ehun eta hirurogeita bostaren ondoren eta ehun eta hirurogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita zortzi

**Ehun eta hirurogeita zortzi** (168) ehun eta hirurogeita zazpiaren ondoren eta ehun eta hirurogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hamar

**Ehun eta hirurogeita hamar** (170) ehun eta hirurogeita bederatziaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita bederatzi

**Ehun eta hirurogeita bederatzi** (169) ehun eta hirurogeita zortziaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Klemente VIII.a

**Klemente VIII.a** (Fano, 1536ko otsailaren 24a - Erroma, 1605eko martxoaren 3a) Eliza Katolikoaren 231. aita santua izan zen 1592 eta 1605 urteen bitartean. Henrike III.a Nafarroakoarekin harremanak konpondu zituen. Bere agintaldian, Giordano Bruno epaitu ondoren, erre zuten.
thumb

## Erreferentziak
Big 12 Conference

|-
| **Sorrera**
| bgcolor=#EEEEEE| 1994
|-
| **Maila**
| bgcolor=#EEEEEE| NCAAko lehen maila
|-
| **Subdivisión en fútbol americano**
| bgcolor=#EEEEEE| Football Bowl Subdivision (FBS)
|-
| **Kideak**
| bgcolor=#EEEEEE| 10
|-
| **Kirolak**
| bgcolor=#EEEEEE| 9 gizonezkoetan 10 emakumezkoetan
|-
|colspan="2" align=center bgcolor="#0000A0" | **Kokapena**
|-
|colspan="2" align=center |300px
|-
|}

**Big 12 Conference** (*12 Handien Konferentzia* euskaraz) NCAAko lehen mailako Konferentzia bat da. Konferentziaren bulegoak Texas estatuko Dallas hiriko aldiria den Irvingen daude. Konferentzia, ofizialki, 1994ko otsailak 25ean sortu zen eta 1996ko abuztuak 31n hasi zen.

Konferentzia honetan praktikatzen diren kirolak beisbola, saskibaloia, futbol amerikarra, krosa, gimnasia, golfa, futbola, arraunketa, softbola, igeriketa eta jauziak, atletismoa, boleibola eta borroka grekoerromatarra dira.

## Kideak 
* Baylor Bears
* Iowa State Cyclones
* Kansas Jayhawks
* Kansas State Wildcats
* Oklahoma Sooners
* Oklahoma State Cowboys
* TCU Horned Frogs
* Texas Longhorns
* Texas Tech Red Raiders
* West Virginia Mountaineers

## Titulu nazionalak 
## Konferentziako palmaresa futbol amerikarrean 
## Konferentziako finalak saskibaloian 
## Kanpo estekak 
* Big 12 Conferencen webgune ofiziala
Newari

[thumb|300px| [Patan|Patango Durbarreko tenplo newariak]]
thumb|300px| Neska newariak jantzi tradizionalez jantzita
**Newari** edo **Newa herria** (nepal bhasaz नेवार) Nepalgo Katmandu ibarreko zibilizazioaren sortzaileak dira. Aintzinatik bertan bizi izan dira eta etorkinek beren hizkuntza eta ohiturak ikasi izan dituzte. 2001eko zentsoaren arabera 1.245.232 newari daude Nepalen eta horietatik 825.000 pertsonek beren hizkuntza den nepal bhasa hitzegiten dute. Herrialdeko seigarren etnia handiena dira.

## Etimologia 
Newar eta Nepal hitz berdinaren aldaera fonetikoak dira. Batzuen ustez Nepal izena Newar hitzaren sanskritizazioaren ondorioz sortu zen, beste batzuen ustez Nepal da aurreneko hitza eta erabilerak Newar bihurtu zuen.

## Historia 
Newariak Katmandu populatu zuten etnia izanik, hiriaren historiarekin newariena ere kontatzen da.

## Erlijioa 
Newari geheinak hinduistak dira (%84) baina budistak ere badaude (%16). Hiru hiri nagusien artean Patan da budistena, bi estupa baititu, eta aldiz Bhaktapur beti hinduista izan da.

## Arkitektura 
Katmanduko ibarrean UNESCO zazpi eremu izendatu ditu Gizateriaren Ondare, baina 2500 tenplotik gora daude, beraz etnia eraikitzailea izan zela esan daiteke. Ibarretik kanpora ere tarteka egon izan ziren eta beraien aztarnak aurki daitezke Pokhara edo Bandipurren esate baterako. Merkatari newariak Nepaletik ere atera izan dira, batez ere Indiako Darjeelingera, Sikkimera eta Bhutanera.

## Kanpo estekak 
*  Jwajalapa, a window to newar culture
Protura

**Protura** Hexapodaren barruko talde bat da, lehenago intsektu gisa sailkatzen zirenak eta beste batzuetan klase gisa sailkatuak eta ez ordena gisa Entognatharen barruan. Protura hexapodo guztiekiko basala izan liteke, nahiz eta hexapodoak ere polifiletikoak izan litezke. Oso txikiak dira (<2 mm baino txikiagoak), lurzoruan bizi dira eta hexapodo guztien artean bakarrak dira garapen anamorfikoa dutenak, non gorputz segmentuak gehitzen joaten diren bizitzan zehar. 731 espezie ezagutzen dira, 7 familiatan, horietatik 300 bat *Eosentomon* generoan sailkatuak.
Nepalera

**Nepalera** () Nepalgo hizkuntza ofiziala da, baina mugakide diren lurretan ere hitzegiten da, hala Indian (batik bat Arunachal Pradesh, Assam, Himachal Pradesh, Manipur, Mizoram eta Uttarakhand estatuetan, 3 milioi hiztun inguru), nola Sikkimen eta Bhutanen (populazioaren laurden nat inguru). Indoeuropar hizkuntza da, indoariar taldekoa.

Sanskritoan du bere jatorria eta lexikoaren gehiengoa hizkuntza honetatik datorkio, nahiz eta hitz dezente ere badituen arabiera eta persieratik, hindi eta urdu hitzegiten zuten merkatariek ekarrita. Azken urteotan ingelesetik mailegu asko hartu ditu.

Alfabetoa Devanagaria du. Nepaleko toki askotan ez da beste idazkerarik ikusten.

## Alfabetoa 
thumb|300px|ezkerrera|Nepaleraren letrak, transkripzioa eta ahoskera.

Hizkuntzak sei bokal ahokari eta bost sudurkari ditu. Hamar diptongo ditu bestela: /ui/, /iu/, /ei/, /eu/, /oi/, /ou/, /ʌi/, /ʌu/, /ai/, eta /au/.

Kontsonanteei dagokienez, [j] eta [w] alofonoak ez silabikoak dira, [i] eta [u], hurrenez hurren. Kontsonante guztiak, [j], [w], /l/ eta /ɦ/ izan ezik, bokalen artean geminazioa daukate. /ɳ/ eta /ʃ/ existitzen dira mailegu batzuetan, /baɳ/ बाण "arrow" eta /nareʃ/ नरेश "king" bezala, baina soinu hauek batzuetan Nepalerazko fonemek ordezkatzen dituzte.

## Dialektoak 
Acchami, Baitadeli, Bajhangi, Bajurali, Bheri, Dadeldhuri, Dailekhi, Darchulali, Darchuli, Doteli, Gandakeli, Humli, Purbeli eta Soradi nepaleraren dialektoak dira.

Bestela, Jhapali eta Syangjali hizkuntza hurbilak dira.

## Literatura 
thumb|ezkerrera|300px|"Adhyatma Ramayana" testuaren bertsoak.

Nepaleradunek garatu zuten literatura esanguratsua 100 urteko tarte labur bana emankor batean XIX. mendean. Eztanda kultural honetan Erdi Aroko "Adhyatma Ramayana" izeneko testua, "Sundarananda Bara" (1833), "Birsikka" (folk ipuinen izengabeko bilduma) eta "Ramayana" antzinako indiar epikaren bertsioa, Bhanubhakta Acharya-k eginda (1814-1868), aipatzekoak dira.

Lekhnath Paudyal, Laxmi Prasad Devkota eta Balkrishna Sama saridun hirukoteak nepalerazko literatura aberastu zuen XX. mendearen lehendabiziko erdialdean. Herrialdetik kanpo bizi diren idazleen lana ere nabarmentzekoa da, bereziki Darjeeling eta Varanasi-n, Indian.

## Oinarrizko hiztegia 
thumb|eskuinera|200px|Bhanubhakta_Acharya idazlea.

* *Namaste* - Kaixo.
* *Namaskar* - Agur.
* *Shuva pravat* - Egun on.
* *Shuva ratri* - Gabon.
* *Ho, hunchha* - Bai.
* *Hoina, hudaina* - Ez.
* *Sayad, sambhawata* - Beharbada.
* *Dhanyabad* - Eskerrik asko.
* *Kehi chhaina* - Ez horregatik.
* *Mero naam Suku ho* - Nire izena Pryanka da.
* *Ma eklai yatra garchhu* - Bakarrik bidaiatzen ari naiz.
* *Tapaai english bolnuhunchha?* - Badakizu ingelesez?

## Ikus, gainera 
* Xerpera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nepali language (Encylopaedia Britannica).
* "Learn the most important words in Nepali".
Acerentomata

**Acerentomata** Proturaren barruko subordena bat da. Bere barruak 3 familia ezberdintzen dira:

* Hesperentomidae
* Protentomidae
* Acerentomidae
Larrunarri eskola

**Larrunarri eskola** aisialdiko hezitzaileen eskola bat da, eskautismotik aisialdiko begirale eta zuzendaritzarako ikastaroak eskaintzen dituena. 1985 urtean sortu zen Euskal Herriko Giak eta Euskal Eskaut-Gia Elkartearen eskutik. Egoitza Donostiako Antigua auzoan du.

## Kanpo estekak
Didier Lafitte

**Didier Lafitte** (Donibane Lohitzune, c. 1960 &ndash; Baiona, 1984ko martxoaren 1a) Iparretarrak erakunde armatuaren kide bat izan zen. Baionako justizia-jauregiaren inguruetan frantses poliziak erail zuen 1980ko martxoan. Bertsio ofizialaren arabera, Iparretarrak erakundeko kidea den Gabi Mouescarekin zegoen auto batean eta poliziek inguraturik tiro egiten saiatu eta poliziek tiroz ere erantzun zuten. Didier birika batean larriki zauritu eta Baionako ospitalean hil zen. Beste bertsio baten arabera, berriz, poliziak aurrez ongi antolatutako segada batean erail zuten Didier.

Frantziako Poliziak hildako lehen militante abertzalea izan zen. Hiletan 3.000 lagun batu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Didier Lafitte 30 urteren buruan. Autonomia-eraiki bloga http://autonomia-eraiki.over-blog.com/2014/03/didier-lafitte-30-urteren-buruan.html
Bloisko ituna

**Bloisko ituna** Frantziako hiri horretan XVI. mende inguruan sinaturiko sei itunen izena izan daiteke:
* 1499ko Bloisko ituna, Frantzia eta Veneziako Errepublikaren artekoa.
* 1504ko Bloisko ituna, Frantzia eta Gaztelako Erresumen artekoa.
* 1505eko Bloisko ituna, Frantzia eta Argoiko Erresumen artekoa.
* 1509ko Bloisko ituna, Gaztela eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren artekoa.
* 1512ko Bloisko ituna, Frantzia eta Nafarroako Erresumen artekoa.
* 1572ko Bloisko ituna, Frantzia eta Ingalaterrako Erresumen artekoa.
Ehun eta hirurogeita hamaika

**Ehun eta hirurogeita hamaika** (171) ehun eta hirurogeita hamarraren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hamabi

**Ehun eta hirurogeita hamabi** (172) ehun eta hirurogeita hamaikaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hamahiru

**Ehun eta hirurogeita hamahiru** (173) ehun eta hirurogeita hamabiaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hamalau

**Ehun eta hirurogeita hamalau** (174) ehun eta hirurogeita hamahiruaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamabostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hamabost

**Ehun eta hirurogeita hamabost** (175) ehun eta hirurogeita hamalauaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hamasei

**Ehun eta hirurogeita hamasei** (176) ehun eta hirurogeita hamabostaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hamazazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hemezortzi

**Ehun eta hirurogeita hemezortzi** (178) ehun eta hirurogeita hamazazpiaren ondoren eta ehun eta hirurogeita hemeretziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hirurogeita hemeretzi

**Ehun eta hirurogeita hemeretzi** (179) ehun eta hirurogeita hemezortziaren ondoren eta ehun eta laurogeiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogei

**Ehun eta laurogei** (180) ehun eta hirurogeita hemeretziaren ondoren eta ehun eta laurogeita bataren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Bheri Gunea

**Bheri Gunea** () Nepalgo Erdi-mendebaldeko eskualdeko gunerik populatuena da, eta bertan dago eskualdeko hiriburua den Birendranagar. Terai lautadan kokaturik dago eta Indiarekin muga egiten du.

10.545 km²-ko azalera du eta bertan 1.397.085 nepaldar bizi dira.

## Kanpo estekak
Birendranagar

**Birendranagar** (nepaleraz वीरेन्द्रनगर) Nepalgo Erdi-mendebaldeko eskualdeko hiriburua da. 31.381 biztanle ditu (2001).

## Sorrera 
Birendranagar hiri berria da, 1977an sortu baitzen Surkhet ibarra egoki administratzeko. Orduko Birendra erregearen omenez dauka Birendranagar izena.

## Geografia 
Barneko Teraiko Surkhet ibarrean kokaturik dago, Karnali ibaiaren arroan. Historikoki *Tharu* eta *Rajhi* leinuak bizi izan dira hemen baina gaur egun inguruko mendi-distritotako jende ugari etorri da eta populazioa azkar hazten ari da.

## Kanpo estekak
Nazioarteko Geofisika Urtea

**Nazioarteko Geofisika Urtea**k, 1957ko uztaila eta 1958ko abendua artean iraun zuena, ahalegin paregabe bat izan zen zientziaren historian izan zuen irismenagatik. 66 herrialdetako 30.000 zientzialari eta teknikari elkarlanean aritu ziren Lurrari eta bere inguru kosmikoari buruzko behaketa batzuetan. Nazioarteko Geofisika Urtean aztertutako hamaika esparru zientifikoetatik bost zehazki mota honetako ikerketara dedikatuak zeuden: eguzki aktibitatea, izpi kosmikoak, geomagnetismoa, aurora polarrak eta fisika ionosferikoa.

Soilik 1959an, ia 500 ikerketa suzirik, 12 satelite zientifikok eta 5 espazio zundak behaketa garrantzitsuak egin zituzten zuzenean espazioan, Lurraren beraren eta atmosfera baxuaren perspektiba berri bat ematen zuten aldi berean. Nazioarteko Geofisika Urtean hasitako ikerketaren batzuk, Lurra eta Artizarraren artean 1960ko martxoak 11n orbita heliozentrikoan jarri zen Pioneer 5 espazio zundak egindakoak bezalako esperimentuekin jarraitzeko oinarri bezala balio izan zuten.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita bat

**Ehun eta laurogeita bat** (181) ehun eta laurogeiaren ondoren eta ehun eta laurogeita biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita bi

**Ehun eta laurogeita bi** (182) ehun eta laurogeita bataren ondoren eta ehun eta laurogeita hiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Geomagnetismo

thumb|250px|Lurraren eremu magnetikoaren irudikapena eguzki partikulekin elkarreraginez.
**Geomagnetismoa** Lurraren eremu magnetikoa aztertzeaz arduratzen da, bere eraketaz zein bere aldaketaz espazioan eta denboran zehar.

Bere azterketan zehar, barnealdeko eremua eta kanpoaldeko eremuaren artean ezberdintzen du. Barne eremuan, eremu magnetiko propio bat eratu eta mantentzeko azalpen bat bilatzen saiatzen da, baita lurrazalean detektatutako espazio eta denbora aldaketentzat ere, dinamoaren teorian oinarrituz. Kanpoaldeko eremuan barnealdeko eremu magnetikoak eta eguzkiaren eremu magnetikoak ionosferan duten eragina aztertzen du.

## Ikus, gainera 
* Lurraren eremu magnetikoa

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hiru

**Ehun eta laurogeita hiru** (183) ehun eta laurogeita biaren ondoren eta ehun eta laurogeita lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita lau

**Ehun eta laurogeita lau** (184) ehun eta laurogeita hiruaren ondoren eta ehun eta laurogeita bostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita bost

**Ehun eta laurogeita bost** (185) ehun eta laurogeita lauaren ondoren eta ehun eta laurogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Baleen badia

**Baleen badia** () Ross izotz hesiaren parean, Roosevelt uhartearen iparraldean dagoen izotzezko portu bat da.

Hego Polorako Amundsen espediziorako 1911n, Richard Evelyn Byrden 1928-1930 eta 1933-1935eko espedizioetarako eta Estatu Batuetako Zerbitzu Antartikoaren 1939-1941eko mendebaldeko baserako base bezala balio izan zuen izotzezko portu natural bat da.

Portuaren konfigurazioa etengabe aldatzen da. 1934ko Byrden espediziorako azterketa batek gertaera hau bi izotz sistema ezberdinen gurutzaketagatik gertatzen dela adierazi zuen, izotz sistema hauen mugimenduek Roosevelt uhartearen presentziaren eragina jasaten dutelarik.

Badia hala izendatu zuen Ernest Shackletonek Nimrod espedizioan zehar, 1908ko urtarrilak 24an ikusi ziren balea ugarien ondorioz.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita sei

**Ehun eta laurogeita sei** (186) ehun eta laurogeita bostaren ondoren eta ehun eta laurogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita zazpi

**Ehun eta laurogeita zazpi** (187) ehun eta laurogeita seiaren ondoren eta ehun eta laurogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita zortzi

**Ehun eta laurogeita zortzi** (188) ehun eta laurogeita zazpiaren ondoren eta ehun eta laurogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita bederatzi

**Ehun eta laurogeita bederatzi** (189) ehun eta laurogeita zortziaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hamar

**Ehun eta laurogeita hamar** (190) ehun eta laurogeita bederatziaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hamaika

**Ehun eta laurogeita hamaika** (191) ehun eta laurogeita hamarraren ondoren eta ehun eta laurogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
McMurdo basea

**McMurdo basea** (ingelesez *McMurdo Station*) Antartikako Ross uhartearen magalean dago, McMurdo itsasartearen ertzean, Zeelanda Berritik 3.500 kilometro hegoaldera. Gune logistiko bezala balio du antartikar kontinente erdiarentzat eta gaur egun Raytheon Polar Servicesek kudeatzen du (Raytheon konpainiaren filialetako bat). Hego Poloaren beraren inguruan dagoen Amundsen-Scott basetik abiatzen diren edo bertara doazen pertsona eta hornigai guztiak beti igarotzen dira McMurdo basetik. Estazioa Ross Dependentzian dago, Zelanda Berriak aldarrikatzen duena.

Estazioa 1956an sortu zuen, **McMurdo Itsaso eta Aireko Instalakuntza** izenarekin, oraingo tokian, Robert Falcon Scott britainiar esploratzaileak, eta orain Antartikako komunitaterik handiena da. Scotten txabola oraindik zutik dago, McMurdoren kanpoaldeko zatian, Hut Point portuaren ondoan. Instalakuntzen artean portu bat, hiru abiazio zelai (horietako 2 estazionalak), heliportu bat eta 100 eraikin inguru daude. Egiten den lanaren lehen interesa zientifikoa da, baina bertan bizi den jendea, udan 1000 pertsonara iristen dena, neguan 200era jaisten da, kanpamendua mantentzeko erabili beharko diren hornigaiak tramitatzera dedikatzen direnak.

McMurdo basea Zeelanda Berriaren jabetzakoa den Scott basetik gutxi gora-behera 3 kilometrora dago.

## Instalazioak 
Estazioaren instalakuntzak

* National Science Foundation amerikarraren instalakuntzen egoitza McMurdon.
* Albert P. Crary Ingeniaritza eta Zientzia Gunea
* Observation Hill
* Scotten txabola
* Williams Field aireportua
* 1946an lurraldea esploratzen ari ziren bitartean hil ziren hiru hegazkin piloturen omenezko plaka.

## Kritikak 
Berriki kritika ugari sortu dira tratatu gabeko bere hondakinen igortzeari buruz, estatubatuar nazionalitatekoak ez diren pertsonei emandako tratuari buruz eta euren eraikuntza proiektuei buruz: bereziki McMurdo-Hego Poloa autopista. Hala eta guztiz ere, McMurdok (bertan bizi direnek "Mac-Town" deitzen dutena) antartikar kontinenteko estatubatuar aktibitateen gune bezala funtzionatzen jarraitzen du.

## Klima 

## Herri kulturan 
Werner Herzogek 2006an eginiko "Encounters at the end of the world" film dokumentalaren zati handi bat McMurdo basean gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1484 Postrema

**1484 Postrema** asteroide gerrikoan aurkitutako 1484. asteroidearen izena da. 1938ko apirilak 29an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 HC** zen.

## Kanpo estekak
1485 Isa

**1485 Isa** asteroide gerrikoan aurkitutako 1485. asteroidearen izena da. 1938ko uztailak 29an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 OB** zen.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hamabi

**Ehun eta laurogeita hamabi** (192) ehun eta laurogeita hamaikaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
1486 Marilyn

**1486 Marilyn** asteroide gerrikoan aurkitutako 1486. asteroidearen izena da. 1938ko abuztuak 23an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 QA** zen.

## Kanpo estekak
1487 Boda

**1487 Boda** asteroide gerrikoan aurkitutako 1487. asteroidearen izena da. 19338ko azaroak 17an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 WC** zen.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hamahiru

**Ehun eta laurogeita hamahiru** (193) ehun eta laurogeita hamabiaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hamalau

**Ehun eta laurogeita hamalau** (194) ehun eta laurogeita hamahiruaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamabostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hamabost

**Ehun eta laurogeita hamabost** (195) ehun eta laurogeita hamalauaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
1981eko Euskal Herriko Itzulia

**1981eko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 21. edizioa izan zen. 1981eko apirilak 6 eta 10 artean ospatu zen. 815,6 kilometroko ibilbidea egin zen 5 etapatan banatuta. Edizio honetan 6 espainiar taldek (Teka, Reynolds, Manzaneque, Colchon CR, Zor-Helios eta Kelme) eta hiru atzerritarrek (Bianchi eta Santini italiarrak eta Splendor belgikarra), orotara 90 txirrindularik parte hartu zutelari, proba 71k amaituz.

Edizio honetan, txirrindulari italiarrak goitik behera nagusitu ziren, banakako sailkapen guztien garaileak izan zirelarik eta sailkapen nagusiaren garaile Silvano Contini izan zelarik, azken honek, gainera, hiru etapa garaipen lortu zituen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
|}

|}

## Kanpo estekak 
* 1981eko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1981eko Euskal Herriko Itzulia
1979ko Paris-Roubaix

**1979ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 77. edizioa izan zen. 1979ko apirilak 8an ospatu zen eta Francesco Moserrek irabazi zuen ihesaldi baten, bigarren aldiz jarraian.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak 
* Sailkapen osoa
1923ko Italiako Giroa

**1923ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 11. edizioa izan zen. 1923ko maiatzak 23 eta ekainak 10 artean ospatu zen. 3202 kilometroko ibilbidea egin zen 10 etapatan banatuta, garaileak 25,895 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

96 txirrindularik parte hartu zuten, guztiak italiarrak, proba 38k amaitu zutelarik.

Costante Girardengo, 8 etapa garaipen lortuz izan zen edizio honetako garailea, hala bere bigarren Giroa lortuz. Giovanni Brunero izan zen bigarren eta Bartolomeo Aimo hirugarren.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Arno Arthur Wachmann

**Arno Arthur Wachmann** (1902ko martxoak 8-1990eko uztailak 24) astronomo alemaniar bat izan zen.

Friedrich Karl Arnold Schwassmannekin batera 29P/Schwassmann-Wachmann, 31P/Schwassmann-Wachmann eta 73P/Schwassmann-Wachmann aldikako kometak aurkitu zituen.

Hiru asteroide ere aurkitu zituen. Honakoak:
Adrian VI.a

**Adrian VI.a** (Utrecht, 1459ko martxoaren 2a - † Erroma, 1523ko irailaren 14a) Eliza Katolikoaren 218. aita santua izan zen 1522ko urtarrilaren 9tik – 1523ko irailaren 14ra bitartean. Gaztelako Erresumako erregentea ere izan zen, eta Nafarroaren konkistako operazio militarrak kudeatu zituen. Kontrarreforma hasi zuen.

**Adriaan Floriszoon Boeyens**, Adriano Utrechtekoa izenaz ere ezaguna, herbeheretar jatorrikoa zen, eta horregatik bere aitasantutzan "aita santu barbaroa" ezizenaz izendatu zuten. Italiarra ez zen azken aita santua izan zen Joan Paulo II.a 1978an hautatu zuten arte, handik laurehun eta berrogeita hamabost urtera. Gainera, bi aita santu modernoetako bat izan zen, Martzelo II.arekin batera, bere ponteko izena mantendu zuena.

San Petriko tronurako aurreko hautagaien irrikatik, maniobretatik eta itxaronaldi luzetik urrun, Adrian karguari axolagabe agertu zen, ez zuen hura lortzeko ezer egin, eta, Espainiar koroako erregeordetzaren zeregin korapilatsuetan murgilduta zegoenez, bere izendapena gertatu zen konklabera ere ez zen joan. 1522ko urtarrilean, Gasteizen zen Hondarribiko Setioa zuzentzen, eta hiribildu horretan eman zioten aita santu hautatua izatearen berria.

Adrianek nafar legitimistei barkamena ematea gomendatu zion Karlos V.a enperadoreari gutun bidez. Elizaren autoritate gorena izateko zuen itxurazko utzikeria, bere ikasle egregiarraren interesarekin erabat konpentsatua zegoen, zentzu horretan beharrezkoa izan zen guztia presionatu zuena: Karlos V.a enperadorearen esku luzea, bere antzinako irakaslearen hautaketan nabaritu zen.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leslie Peltier

**Leslie Copus Peltier** (1900eko urtarrilak 2-1980ko maiatzak 10) astronomo estatubatuar bat izan zen.

Ohio estatuko Delphos herrian jaio zen. Astronomo zaletua, kometa asko aurkitu zituen, eta, gainera, izar aldagarrien behatzaile etengabea eta AAVSOren kidea zen. Harlow Shapleyk "munduko astronomo ez profesionalik handiena" bezala deskribatu zuen.

3850 Peltier asteroidea bere omenez izendatu zen, baita Astronomia Ligaren Leslie C. Peltier Saria ere.
29P/Schwassmann-Wachmann

**29P/Schwassman-Wachmann** —**Schwasmman-Wachmann 1** izenez ere ezaguna— Eguzki-sistemako gorputz bat da. Friedrich Karl Arnold Schwassmannek eta Arno Arthur Wachmannek aurkitu zuten aldikako kometa bat da.

## Ezaugarriak 
Bere tamaina 55 kilometroko diametrokoa da, eta harkaitzez eta izotzez osatua dago. Gure eguzkiaren inguruan biraka ari diren kometa gehienak bezala, gure planeta sistema inguratzen duten Oort lainoa edo Kuiperren gerrikoko hondar bat da. Kometa honek eszentrikotasun handiko orbita ia biribil bat egiten du. Distantzia handira (5-10 unitate astronomikotik gora), nukleoa inguratzen duten atmosfera bat garatzen dute, koma deritzona. Koma hau gasez eta hautsez osatua dago. Kometa eguzkirantz hurbildu ahala, eguzki haizeak koma astintzen du eta isats edo adats bereizgarria garatzen da. Isatsa hautsez osatua dago, eta komaren gasa ionizatua.

Kometa honen berezitasuna, Monthly Notices of the Royal Astronomical Societyk eginiko ikerketa baten arabera, Jupiter eta Saturno planeten orbita artetik igarotzen denean, bere azalean dagoen ur izoztu kopuru handia sublimatu egiten dela da (solido egoeratik gas egoerara pasa) hauts kopuru handiak eramanez eta eztandak eraginez berrogeitamar egun lurtarrez behin gutxi gora-behera.

## Kanpo estekak
Fornjot

**Fornjot** (antzinako eskandinavieraz **Fornjótr**) antzinako erraldoi bat da eskandinaviar mitologian. Finlandiako errege mitiko bat eta Kariren aita da (haizearen pertsonifikazio bat), baita Logirena (suaren pertsonifikazioa) eta Hlér Ægirrena (itsasoko gobernaria) ere. Izenaren esanahia ez dago argi. Baliteke *forn*ek "zaharra" eta jótrek Jutlander, edo, zehazkiago, "erraldoia" (finlandieraz jätti, eskandinavieraz jotun, erraldoia) esan nahi izatea, edo baita *for*rek "goiztiarra" eta *njótr*ek "suntsitzailea" esan nahi izatea. Fornjot, genealogia legendario berezi bat jarraituz gero, Gilen I.a Ingalaterrakoaren aitaren bidezko lehen zuzeneko arbasoa ere bada, eta baita beste ustezko ondorengo batzuen bidez, europar familia noble batzuen eta egungo islandiar familia batzuen arbasorik antzinakoena.

## Fornjot testuetan 
Fornjot bi aldiz baino ez da aipatzen antzinako olerkietan: Ynglingataleko 29. ahapaldian, non "Fornjoten semea"k, dirudienez, suari erreferentzia egiten dion, eta bestea Snorri Sturlusonen Skáldskaparmáleko aipamen batean:

Fornjot erraldoi bat bezala zerrendatua da *thulur*retako batean, batzuetan Skáldskaparmálen edizioetan gehitua. Hau ez da harritzekoa, Fornjoten seme den Ægir ere erraldoi bat bezala identifikatzen bait da zenbait iturritan.

Orkneyinga sagan eta Hversu Noregr byggdisten ("Nola Norvegia populatua izan zen"), biak Flateyjárboken aurkituak, Fornjot Finlandia eta Kvenlandeko antzianko gobernari bat bezala agertzen da, eta Ægir edo Hlér, Kari eta Logi (garra) izeneko hiru seme-alabaren aita da. Hversuk, gainera, Hlérrek itsasoa, Logik sua eta Karik haizea gobernatzen zuela dio.

## Kanpo estekak
Kari (mitologia)

**Kari** eskandinaviar mitologiako erraldoi bat eta Fornjoten semeetako bat da. *Thulur*retako batean haizearen sinonimo bezala aipatzen da. Pertsonaia hau soilik Hversu Noregr byggdisten ("Nola Norvegia populatua izan zen") eta Orkneyinga sagan agertzen da, Kari bere aitaren erresumen oinordeko bezala agertzen den istorioetan. *Hversu Noregr byggdist*en bere ondorengoak Finlandia eta Kvenlandeko gobernariak dira. Kari Frosti (antzigarra) izeneko seme baten aita da Orkneyinga sagaren arabera, baina Jökull (jǫkull, izotz burruntzi, izotz, glaziar) deitua Hversu Noregr byggdisten arabera. Seme hau Snær Zaharraren aita da (Snærr inn gamli 'Elur Zaharra').

## Izen bereko beste batzuk 
* Kari Hayabusa klaseko torpedontzi japoniar bat
* Kari Otori klaseko torpedontzi japoniar bat
* Kari, Jupiterren ilargi bat
* Koreako Ikerketa Aeroespazialeko Institutuaren KARI siglak.

## Kanpo estekak
Saroniko uharteak

**Saroniko uharteak** () Atika eta Peloponeso eskualdeen artean irekitzen den Golko Saronikoan dauden uharte greziar batzuk dira. Talde honetako uharte populaturik garrantzitsuenak Salamina (armada greziarrak pertsiarrak Salaminako gudu ospetsuan garaitu zituen tokia dena), Egina, Angistri eta Poros dira. Hidra eta Dokos uharteak ere, Argolidako kostalde parean daudenak, Peloponeson (eta benetan Saroniko golkoa eta Argoliko golkoaren artean daudenak) batzuetan Saroniko uharteen zatitzat hartzen dira, eta orduan, multzo hau Argosaroniko uharteak deitzen da (grezieraz Αργοσαρωνικά Νησιά, Argosaronikà Nisià). Nagusiki Egina eta Dokosen deskribapenean da egokia, benetan golko bakar baten ere ez daudenak. Kontinenteko greziar askok bigarren etxebizitza bat dute uharte hauetan, El Pireo eta Peloponesoko portuetatik ferry zerbitzu erregularren bidez komunikatuak daudenak.

## Uharteak 
* Egina
* Hidra
* Poros
* Spetses
* Angistri
* Salamina
* Psitalea
* Leros Salaminos
* Revythoussa
* Moni Aiginas
* Dokos
* Spetsopoula
* Romvi
* Plateia
* Psili
* Agios Georgios
* Patroklou
* Fleves
* Agios Georgios Salaminos
* Ypsili Diaporion
* Ypsili Argolidos
* Agios Thomas Diaporion
* Agios Ioannis Diaporion
* Plateia Aiginis
* Islotes Laousses
* Kyra Aiginis
* Trikeri Hydras
* Alexandros Hydras
* Stavronisi Hydras
* Velopoula
* Falkonera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ottavio Bottecchia

**Ottavio Bottecchia** (1894ko abuztuaren 1a - 1927ko ekainaren 15a) Frantziako Tourra bi aldiz irabazi zuen txirrindulari italiar bat izan zen.

Bottecchia Italiako Friuli eskualdeko herri txiki batean jaio zen XIX. mendearen amaieran. Familia umilekoa eta ia elegabea, igeltsero bezala lanean hasi zen Lehen Mundu Gerran bizikletan ibiltzen ikasi zuen arte.

1924ko Frantziako Tourra eta 1925eko Frantziako Tourra irabazi zituen. Bere heriotz tragikoa sekula argitu ez zen arren, uste denez 1927an hil zuen bere mahastiko mahatsa lapurtzen ari zitzaiola uste izan zuen nekazari frantziar batek hil zuen harrika.

## Palmaresa 
**1922**
* 8. Lombardiako Giroan

**1923**
* 2. Frantziako Tourrean eta etapa 1
* 4. Lombardiako Giroan
* 5. Italiako Giroan
* 6. Romagnako Giroan

**1924**
* 20px Frantziako Tourra eta 4 etapa
* Milango Eskualdeko Giroa (Costante Girardengorekin)
* 5. Milan-San Remon
* 8. Paris-Toursen

**1925**
* 20px Frantziako Tourra eta 4 etapa
* Milango Eskualdeko Giroa (Costante Girardengorekin) eta etapa 1

**1926**
* 2. Euskal Herriko Itzulian eta etapa 1
* 4. Lombardiako Giroan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
1982ko Frantziako Tourra

**1982ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 69. edizioa izan zen. 1982ko uztailak 2 eta 25 artean ospatu zen. 3507 kilometroko ibilbidea egin zen prologo bat eta 22 etapatan banatuta. Bosgarren etapa, taldekako erlojupeko bat zena, ez zen ospatu bere ibilbideari eragiten zioten manifestazioen ondorioz. Horren ondorioz, bederatzigarren etapa bi sektoretan banatu behar izan zen horietako lehena taldekako erlojupeko eran ospatuz. 170 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 17 taldetan banatuta, proba soilik batek amaitu zuelarik bere txirrindulari guztiekin. Garaileak, laugarren aldiz Bernard Hinault izan zena, proba batez beste 37,470 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
# Sean Kelly 429 punturekin
# Bernard Hinault 152 punturekin
# Phil Anderson 149 punturekin
### Mendiko sailkapena 
# Bernard Vallet 278 punturekin
# Jean-René Bernaudeau 237 punturekin
# Beat Breu 205 punturekin
### Gazteen sailkapena 
* Phil Anderson
### Taldekako sailkapena 
* COOP-Mercier

## Parte-hartzaileak 
NP: Ez zuen etapa hasi; A: Etapan zehar abandonatu zuen; HD: Kontrolez kanpo.

## Kanpo estekak
Herria

***Herria*** euskal astekaria da, bereziki Ipar Euskal Herriko berriak zabaltzen dituena. Piarres Lafittek sortu zuen 1945ean, lehenagoko *Eskualduna* astekariaren ondorengo gisa, gerratean hartu zuen jarreragatik debekatua izan baitzen. Piarres Lafitte (1945-1967), Jean Hiriart-Urruti (1967-1969), Emile Larre (1969-2003) eta Janbattitt Dirassar (2003-2018) eta Menane Oxandabaratz 2018tik aurrera) izan dira astekariko zuzendariak. Bernard Goity euskaltzain urgazle eta apaiza aldizkariko diruzain izan zen. *Herria*-k erabiltzen duen hizkuntz eredua nafar-lapurtera da. 10.000 ale karrikaratzen zituen 1950eko hamarkadan; 2010eko hamarkada amaieran, berriz, 3.000 inguru hedatzen zituen.

## Hasiera 
[thumb|[Piarres Lafitte sortzaile eta idazleburua, 1945-1967]]
1944an, Indar Bateratuak Parisen sartzearekin batera, *Eskualduna* astekaria itxi zuten, euskal astekariak Hirugarren Reicharen eta haien mendeko Vichyko Gobernuaren alde agertutako jarrera leporatuta.
[thumb|[Menane Oxandabaratz idazleburua 2018tik.]]
Bat itxi eta beste bat zabaldu. Urte hartan bertan, *Eskualduna*-ren hutsunea betetzeko, *Herria* informazio-astekaria sortu zuten Baionan Oxobi idazleak, Leon Leon Uztaritzeko erretoreak, Louis Dassance Uztaritzeko alkateak, Bernard Etcheberry Milafrangako erretoreak eta Piarres Lafittek —astekariaren lehen zuzendaria izan zen—. Lafitte ez zen berria, ordea, euskal kazetaritzan: haren izena ezaguna zuen Bigarren Mundu Gerraren aurreko irakurleak. Beloke, Larresoro eta Baionan egin zituen apaiz ikasketak, Uztaritzen finkatu aurretik. Prentsan emandako lanez gain, bazuen zenbait lan argitaraturik, euskaraz zein frantsesez: *Egiazko argia* (1927), *Julien Heguy Apheza* (1930), *Ithurralden kantuak* (1932) eta *Les études basques à travers les siècles* (1932), besteak beste, baita *Eskualdunen Lorategia* (1545-1800) ere, euskal literaturaz paratu zuen antologia. 

Prentsaren munduan aspaldidanik eta ordu arte Iparraldeko elizak mesfidati begiratzen zioen Hegoaldearekiko jarrerari, baina hori *Aintzina* hilabetekaria sorreraz aldatu zen 1934an. Bigarren Mundu Gerran Erresistentzian ibilia, *Eskualduna*k ez zuen berme politikoa erantsi zion *Herria*-ren proiektuari. Hura bezala, batez ere laborariei eskainia, politikan kontserbadore eta sinesmenean Eliza Katolikoari lotua agertu zen, askoz ere ikuspegi zabalagoaz, berriz, *Eskualdunak* erakutsi zuen jarreraren aldean.

*Herria*-n Lafitte ez zegoen bakarrik. Kazetari hutsetik haratago joan nahi horretan, erredakzioan bertan zuen lagunik egokiena: Etienne Salaberri heletarra. Beloken ikasi ondoren, Uztaritzeko apaizgaitegiko irakasle izan zen Salaberri eta gerran, alemanen kontra borrokatu. *Herria*-ko erredakzio buru izan zen hasierako urte haietan. Bistan denez, Lafitterekin agertu zituen parekotasunak ukaezinak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Herria astekariaren webgunea
* *Herria* astekaria, Euskosaren (artxibatua)
* Koldo Mitxelena Kulturuneko Hemeroteka Digitalean
Leon X.a

**Leon X.a** (Florentzia, 1475eko abenduaren 11 - † Erroma, 1521eko abenduaren 1a) Eliza Katolikoaren 217. aita santua izan zen 1513 eta 1521 urteen bitartean. Lorentzo Mediciren bigarren semea, Martin Lutherren 95 tesien aurka borrokatu zen.
thumb

## Erreferentziak
Berrehun eta bat

**Berrehun eta bat** (201) berrehunaren ondoren eta berrehun eta biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hamasei

**Ehun eta laurogeita hamasei** (196) ehun eta laurogeita hamabostaren ondoren eta ehun eta laurogeita hamazazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hemeretzi

**Ehun eta laurogeita hemeretzi** (199) ehun eta laurogeita hemezortziaren ondoren eta berrehunaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Linda Evangelista

**Linda Evangelista** (St. Catharines, 1965eko maiatzaren 10a) kanadar top-model ohia da. Bere belaunaldiaren modelorik ospetsuenetariko bat izan zen eta egun Naomi Campbell eta Christy Turlingtonekin batera lanean dabilen bakarrenetako bat.
Eva Herzigová

**Eva Herzigová** (Litvínov, 1973ko martxoaren 10a) txekiar top-modelo ohia eta aktorea da. *Wonderbra* izeneko bularretakoa bultzatu ondoren, mundu mailan ospetsu bilakatu zen.

## Bizitza 
Herzigova 1973an jaio zen Txekiako Errepublikako Most barrutian dagoen Litvinove udalerrian. Hantxe bizi izan zen familiarekin 1989ra arte. Bi neba-ahizpa ditu: Giri izeneko neba eta Lenka izeneko ahizpa, 

### Modelo ibilbidea 
16 urte zituenean, lagun batek Madison modelo-agentziak Pragan antolatzen zuen lehiaketa batera aurkeztera animatu zuen, eta ezustean lehen postua lortu zuen.
Lehiaketa irabazi ondoren, Parisera joan zen bizitzera, eta bertan lortu zuen Wonderbraren irudi gisa lehen agerraldi garrantzitsua, 1990ean. Kanpaina horrek munduari bira eman zion eta txekiar gazteak ospea lortu zuen, horrela bere ibilbide profesionalari hasiera emanez. *Guess?* markako jeans kanpainan ere agertu zen.ezkerrera|thumb|256x256px|Eva Herzigova 1997an.Victoria's Secret etxeko katalogoan eta *Sports Illustrated* aldizkarian agertu zen. Zenbait filmetan parte hartu zuen, eta *Playboy* aldizkarirako posatu zuen biluzik, 2004ko abuztuan.

2011n, Duran Duranen bideo musikalean parte hartu zuen Evak, *Girl Panic*!, Yasmin Le Bon, Cindy Crawford, Helena Christensen eta Naomi Campbell modeloekin batera.

2013an, Brian Atwood diseinatzailearentzat posatu zuen, ''Something's Got to Give* filmean Marilyn Monroe imitatuz.

Besteak beste, “Maybelline”, *“Calvin Klein”*, *“Christian Dior”*, *“Laura Biagiotti”* eta *“Rocco Barocco''”-rentzako kanpainetan parte hartu zuen. Eta munduko diseinatzaile nagusiekin lan egin zuen, besteak beste, John Galliano, Vivienne Westwood, Gianni Versace, Giorgio Armani, Thierry Mugler eta Paco Rabannerekin.

### Bizitza pertsonala 
Bon Jovi bateria-jotzailearekin ezkondu zen, 1996ko irailean, Tico Torresekin. Bikotea 1998ko ekainean dibortziatu zen.

Hiru seme-alaba izan zituen Gregorio Marsiajekin: George (2007ko ekainaren 1ean jaioa, Turinen), Philipe (2011ko martxoaren 13an jaioa) eta Edward (2013ko apirilean jaioa).

## Filmografia 
## Costa Concordia gurutzaontziaren inaugurazioa 
Aktoreak bete zuen ontzi guztien ohiko inaugurazio ekitaldia: Costa Concordia ontziaren kroskoaren kontra xanpain botila bat apurtzea. Hala ere, botila ez zen hautsi, eta zantzu txar gisa interpretatu zen. Ontzia 2012an hondoratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Adriana Lima

**Adriana Francesca Lima** (Salvador da Bahia, 1981eko ekainaren 12a) brasildar modeloa da. Pasaguneko, publizitate-iragarkietako eta Victoria's Secret-en aurpegietako bateko nazioarteko modeloa da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Heidi Klum

**Heidi Klum** (Bergisch Gladbach, 1973ko ekainaren 1a) alemaniar top-model ohia da. 2010ean pasalerak utzi baino lehen, telebista aurkezlea eta aktorea izan da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Elle Macpherson

**Elle Macpherson** (Sydney, 1964ko martxoaren 29a) australiar top-model ohia da. Bere belaunaldiaren modelorik ospetsuenetariko bat izan zen. Aktore moduan ere aritu da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Juan Manuel Santos

**Juan Manuel Santos Calderón** ( ahoskatua; Bogota, Kolonbia, 1951ko abuztuaren 10a) politikari, ekonomista eta kazetari kolonbiarra da. 2010eko abuztuaren 7tik 2018ko abuztuaren 7ra Kolonbiako Errepublikako presidentea izan zen.

Zenbait urtez kazetaritzan aritu ondoren, politikan sartu zen. Kolonbiako Alderdi Liberalaren kide zela, César Gaviriaren gobernuko Kanpo Merkataritza ministroa eta Andrés Pastrana Arangoren gobernuko Ogasun eta Kreditu Publikoko ministroa izan zen. Álvaro Uribe presidentziara iritsi ondoren Santos Alderdi Liberaletik atera eta U-ren alderdiko sortzaileetako bat izan zen. 2006ko uztailetik 2009ko maiatzera arte Defentsa ministroa izan zen Uriberen gobernuan.

2012an gobernuak eta FARC gerrillak hasi zituzten bake elkarrizketak Habanan, eta elkarrizketek lau urtez iraun zuten. 2016ko abuztuan bi aldeek behin betiko su etena eman ondoren, irailaren 26an sinatu zuten bake akordioa Santosek berak eta Rodrigo Londoño *Timochenko*k, Cartagena de Indiasen. Astebete geroago, ordea, erreferendum bati deitutako Kolonbiako herritarrek ezezko botoa eman zioten akordioari, alde eskasarekin. Hala ere, abiatutako bake prozesuarengatik, urrian Juan Manuel Santosi Bakearen Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehun eta laurogeita hemezortzi

**Ehun eta laurogeita hemezortzi** (198) ehun eta laurogeita hamazazpiaren ondoren eta ehun eta laurogeita hemeretziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Álvaro Uribe

**Álvaro Uribe Vélez** (Medellín, Antioquia departamendua, Kolonbia, 1952ko uztailaren 4a) politikari eta abokatu kolonbiarra da. 2002 eta 2010 artean Kolonbiako Errepublikako presidentea izan zen. Kolonbia eta Venezuelaren arteko liskar diplomatikoek eta FARC-en aurkako borrokak markatu zuten bere agintaldia.

## Kanpo estekak 
*  Presidencia de la República de Colombia: Álvaro Uriberen biografia
NBC

**National Broadcasting Company, Incorporated** (**NBC**) telebista eta komunikabide enpresa estatubatuar bat da. Irrati eta telebista kateen jabea da, telebista saioak ekoizten ditu, irratidifusio emisorak operatzen ditu AEBetan, zenbait kable bidezko eta satelite bidezko telebista kate ditu eta inbertsioak multimedia aktibitateetan, Interneten eta kable bidezko telebistan. NBC NBC Universal enpresaren dibisio bat da, hau, era berean, General Electricen eta Vivendi Universal komunikazioko talde frantsesaren jabetzakoa delarik.

## Historia 
NBC 1926ko irailak 9an sortu zuen Radio Corporation of Americak (RCA) eta bere igorpenak 1926ko azaroak 15ean hasi zituen. NBCk RCA, General Electric Company (GE), Westinghouse Electric and Manufacturing Company eta American Telephone and Telegraphen (AT&T) irrati estazioak operatzen zituen.

1927ko urtarrilak 1ean Atlantikoko kostaldetik Ozeano Bareko kostalderako bere lehen igorpena egin zuen. Era berean, NBCren bigarren sarearen igorpenak hasi ziren, Blue Networkenak (Sare Urdina literalki), 1926an inauguratutako sarea "Red Network" (Sare Gorria) deitzera pasa zen bitartean. Red Networkek saio ezagunak ematen zituen, Blue Networkek programazio kulturalago bat ematen zuen bitartean. Gainera, denbora epe labur batean zehar Orange Network (Sare Laranja) existitu zen, 1930eko hamarkadaren hasieran Paficic Network (Ozeano Bareko Sarea) deitzera pasa zena, eta Red eta Blue Networkeko saioak uztartzen zituena Estatu Batuetako mendebaldeko kostaldeko entzuleentzako. Bitartean, uhin laburreko nazioarteko sarea White Network (Sare Zuria) deitzen zen.

## Kanpo estekak