Quilombo dos Palmares

**Palmares**, **Quilombo dos Palmares** edo **Mocambo dos Palmares** izenez ere ezaguna, Brasil kolonialaren garaian esklabotzatik ihesi zebiltzan pertsonen komunitatea izan zen. 1590eko hamarkadaren amaieran sortua eta Serra da Barrigan kokatua, orduko Pernambucoko kapitaintzan (egungo União dos Palmares udalerria, Alagoas),  1690eko hamarkadan iritsi zen bere gorenera, bere biztanleria 11.000 eta 20.000 biztanle artekoa izan zenean. Brasilgo historiako quilombo handiena izan zen. Bertakoek Angola Janga ere deitzen dioten, Angola txikia.

Bere antolamendu politiko eta sozialak Afrika Erdiko tribuen lidergo ereduen eta konfederazio moduen eraginak islatzen zituen. Zalantzan jarri zuen Portugalgo Inperioak ezarritako esklabutza sistema. Komunitatea Ganga Zumbak eta Zumbi dos Palmaresek gobernatu zuten. Palmares afrikar iheslariek osatzen zuten gehienbat, baina baita indigenek, caboclo-ek (mestizoek) eta portugaldar kolono baztertuek ere, hala nola derrigorrezko zerbitzu militarretik alde egin zuten soldaduek. 

1680 eta 1686 urteen artean, gutxienez sei espedizio bidali zituzten Palmares suntsitzeko, baina denek porrot egin zuten. 1694an, ordea, Pedro de Almeida Pernambucoko kapitaintzako gobernadoreak zuzendutako eraso batek komunitatearen suntsipena eragin zuen. Biztanle asko sarraskitu zituzten, edo berriro esklabo bihurtu ziren. 

Fernando Henrique Cardoso presidente zelarik, Brasilgo gobernuak Zumbi heroi nazional gisa aitortu zuen ofizialki 1995eko azaroaren 20an, bere heriotzaren datan. Egun hori Kontzientzia Beltzaren Eguna izendatu zuten. 2007az geroztik, eremu hartan komunitatearen historia oroitzen duen Quilombo dos Palmares Memorial parkea dago.

## Historia 
Eskualde hartan quilombo bati buruzko lehen aipamenak 1580. urtekoak dira, Pernambucoko Kapitaintzako azukre-fabriketako esklabo iheslariek osatua.

Herbehereek Brasil inbaditu zuten garaian (1624-1625 eta 1630-1654), azukre-fabriketako lanak eten egin ziren. Ondorioz, populazioa hazi egin zen Palmaresen eta mocambo-ak sortu ziren, herrixkak.

Palmareseko biztanle-kopurua zehaztu ezin bada ere, egoeraren arabera aldatzen baitzen, historialarien ustez 1670ean 20.000 pertsona ingurura iritsi ziren (konparaziorako, 1660an 7.000 pertsona bizi ziren Rio de Janeiron). 

Populazio honek hainbat jarduerari esker bizirauten zuen: ehiza, arrantza, fruitu bilketa (guayaba, anakardoa, aguakatea eta beste) eta nekazaritza (babarrunak, artoa, manioka, platanoa, laranja eta azukre-kanabera). Horrez gain, eskulanak lantzen zituzten (saskiak, oihalak, zeramika, metalurgia). Soberakinak ondoko populazioekin trukatzen ziren. Zenbaitetan, kolonoek lurrak alokatzen zituzten, gero janaria munizioagatik trukatzeko.

1640ko hamarkadan, mocambo askok beraien errege propioak zituzten. Holandarren deskribapenen arabera (Gaspar Barléurena, 1647an argitaratua, eta Johan Nieuhofena, 1682an argitaratua) bi entitate handi zeuden, "Palmares Handia" eta "Palmares Txikia". Unitate horietako bakoitzaren erdian hiri harresitu bat zegoen, 5.000 edo 6.000 pertsona inguru bizi zirelarik. Inguruko muino eta haranetan hainbat mocambo zeuden, 50 eta 100 biztanle artean zutenak. 1645ean Johan Blaer-ek  mocambo handienetako batera egindako bisitaren deskribapenak (ordurako abandonatuta zegoena) agerian utzi zuen komunitatean 220 eraikin zeudela, eta baita eliza bat, lau burdinola eta kontzeju-etxea. Elizak ohikoak ziren Palmaresen, besteak beste, angolarrak sarri kristautzen zirelako jatorrizko herrialdean, bai Portugalgo koloniakoak, eta baita Kongoko Erresumakoak ere (garai hartan erresuma kristaua baitzen). Beste batzuk kristautasunera bihurtu ziren esklabo ziren bitartean. Herbeheretarren arabera, elizari buruz zerbait zekien bertako pertsona bat erabiltzen zuten apaiz gisa, nahiz eta ez zuten uste erlijioa ohiko moduan praktikatzen zuenik. Schwartzek adierazten du Afrikako praktika erlijiosoak ere gorde zirela, eta iradokitzen du Palmares nagusiki kristau asentamendu gisa irudikatzeak agian egungo aurreiritziak islatzen dituela. 

1680tik 1694ra portugaldarrek eta Zumbik, Angola Jangako errege berriak, ia etengabeko gerra egin zuten. Portugalgo gobernuak, azkenean, Domingos Jorge Velho eta Bernardo Vieira de Melo komandante militar ospetsuak ekarri zituen. Hauek ospea irabazi zuten São Paulon eta geroago São Frantzisko haranean indigenen aurka borrokatzeagatik. Gizon hauek Pernambukoko indarrak eta tokiko aliatu indigenak bildu zituzten. Azken hauen laguntza erabakiorra izan zen. Palmaresen aurkako azken erasoa 1694ko urtarrilean gertatu zen. Mocambo do Macaco asentamendu nagusia orduan erori zen; txostenek borroka latz bat iradokitzen dute. 200 biztanlek beren burua hil zuten, amore eman eta berriro esklabo bihurtu beharrean.

Quilomboko biztanle bat, Antônio Soares, harrapatu egin zuten. Zumbi buruzagia non zegoen esaten bazuen, libre utziko zutela esan zioten. Horrela hil zuten Zumbi, segada batean, 1695eko azaroaren 20an. Zumbiri burua moztu eta Recifera eraman zuten, han plaza publiko batean ikusgai jarri zuten, masta baten goialdean. Zumbiren gidaritza militarrik gabe, 1710. urte inguruan erabat desegin zen quilomboa.

## Erreferentziak