open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lepahori

**Lepahoria** (*Martes martes*) mustelidae familiako haragijalea da, isatsa luzea eta iletsua duena, ia Europa osoan bizi dena.

## Deskribapena 
Gorputz luze iluna du, neguan kolorez pixka bat argitzen dena. Bularrean orban horia dauka, hortik bere izena. 25 zentimetroko altuera eta burutik buztanera 50 zentimetroko luzera ditu, buztanak 30 zentimetro izanik. hankak, ordea, laburrak dira, mustelidoen itxura tipikoa baitu. Helduek 1,5 kilogramoko pisua dute. Ikusmena, usaimena eta entzumena oso garatuak ditu.

## Jokaera 
220px|thumb|Lepahoria hegazti bat ehizatu berritan.
Mustelidoen artean hatzapar erdi-uzkurkorrak dituen espezie bakarra da: horri esker, zuhaitzetara erraz igotzen da eta zoruan ere lasterkari ona da. Animalia gautarra da eta entzumen bikainari esker. ugaztun txikiak, txoriak, intsektuak eta igelak ehizatzen ditu. Dieta osatzeko, sarraskia, fruituak, txorien arrautzak eta eztia ere jaten ditu.

Animalia lurraldekoia da eta bere eremua gorotzarekin markatzen du. Gorotza azeriaren antzekoa du baina lore usain handiagoduna.

Bizitza luzeko animalia da, hamaika urte ere hartzen baititu. Etxekoturiko lepahori bat 18 urte bizitzera iritsi zen.

## Ugalketa 
Bikoteak uUztailaren eta abuztuaren artean elkartzen dira. Kopularen ondoren —inoiz ordubete iraun izan dute — emeak zazpi hileko haurdunaldia izaten du. Martxoa edo apirilean erditzen da. Kume bat eta bost artean izaten ditu eta jaiotzean, 30 gramoko pisua izaten du bakoitzak. 12-16 aste egiten dute habian

Euskal Autonomia Erkidegoan populazioa ezezaguna bada ere, datu faltak dentsitatea baxua dela erakusten du. Gehiegizko harrapaketak eta baso-ustiakuntzak espeziea mugatu dute. Europako hainbat eremutan haren populazioaren joera baso-ustiakuntzari lotua dagoela ikusi da. Zepo eta harrapaketen debekua ere garrantzitsua da. Euskal Autonomia Erkidegoko mehatxatutako espezieen katalogoan dago, bakana babes kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lepahoria. (martes, martes). Euskal herriko fauna.
Leurtzako urtegiak

**Leurtzako urtegiak** Nafarroako Malerreka eskualdeko Urrotz eta Beintza-Labaien udalerrien artean dauden bi urtegi dira. Urtegi hauetara iristeko Urrotz herritik mendi aurrera doan bidea hartu behar da. 1920. urtean eraiki ziren, ustiapen hidroelektrikorako. 

Beren natur inguru ederrak direla eta, Aisiarako Natur Eremu izendatuak daude, bertan erretegiak eta mahaiak nahiz informaziogunea daudelarik. Urrotz eta Eltzaburu artean, Zumardenako galtzada zahararren zati bat dago.

Ezkurra ibaiaren sarea osatzen du. 

## Inguruko mendiak
Abiapuntu honetatik (669 m) Soratxipiko mendilerroa izenekora hel daiteke: Soratxipi (1.069 m) eta Bonozorrotz (1025 m). 

Pagadiek inguratzen dute zonaldea. Ikazkinena eta artzainena ofizio tradizionalak izan dira.

## Historia
Pittorzar, Mugakosoroko eta Pallueko trikuharriak eta Axerizulotako tumuluak dira inguruneetan dauden megalitoak.

XIX. mendean, Karlistaldien garaian, Larremearreko gudua gertatu zen 1835eko martxoaren 12an tropa liberalen eta karlisten artean. 

## Ikus, gainera
* Bertizko jaurerria
* Belate
* Ultzama

## Kanpo estekak 
*Leurtza izeneko webgunea.
*Informazioa Wikiloc-en
*[ https://www.mendikat.net/com/mount/1222 Soratxipi mendiari buruzko informazioa ].
Saint John's

'''Saint John's**, **St. John's** edo **Saint Johns''' hitzek honako adierak dituzte:

## Lekuak 
* Saint John's (Antigua eta Barbuda)
* Saint Johns (Saba)
* Saint John's uhartea, Singapur

### Kanada 
* Saint John's (Ternua eta Labrador)
* St. Johns eta Fort St-Jean, Saint-Jean-sur-Richelieu bezala berizendatua

### Zeelanda Berria 
* Saint Johns (Zeelanda Berria), Aucklandeko auzunea

### Erresuma Batua 
* Saint John's (Man Uhartea)
* Saint John's (Londres), Ingalaterra
* Saint John's (Surrey), Ingalaterra
* Saint John's (Worcester), Ingalaterra
* Saint John's Wood, Londres

### Ameriketako Estatu Batuak 
* Saint Johns (Arizona)
* Saint Johns (Florida)
* Saint Johnseko konderria, Florida
* Saint Johns ibaia, Florida
* Saint Johns (Illinois)
* Saint Johns (Indiana)
* Saint Johns (Michigan)

## Ikus, gainera 
* Saint John
Errubeola

**Errubeola** edo **elgorri alemaniarra** gaixotasun infekziosoa da, jatorri birikoa duena, umeak gehienbat jotzen dituena eta ondoriorik gabe sendatu ohi dena. Ez da larria, haurdun dauden emakumeengan izan ezik, hauengan kalte handiak egiten baitizkio umekiari.

Gaitz honen sintomarik azpimarragarriena larruazalean agertzen den exantema tipikoa da, orban arrosa txiki ugariz osatutakoa (*irudia*).

Errubeola aitortu beharreko gaitza da Euskal Herrian. 2007. urtean bi kasu besterik ez ziren jakinarazi EAE-an, eta 2006an 15.

## Etiologia 
Errubeolaren eragilea Togabirusen taldeko birus bat da. Birus hauek RNA dute material genetiko gisa, kapside ikosaedriko batez babestua. Kapsidearen gainetik hemaglutininak dituen geruza bat dago.

Errubeolaren birusaren gordailu bakarra gizakia da.

## Infekzioa 
Errubeolaren birusa gaixoak kanporatzen dituen tanta infekziosoen bidez transmititzen da, gripea, barizela edo elgorriaren antzera. Birusa arnas jariakinetan dago, eta gaixoak (eztula edo doministiku egiterakoan) kanporatutako aerosol tantetan milioika birus patogeno daude.

Arnas bidetik sartu eta faringea eta gongoil linfatikoak infektatzen ditu birusak. Gero, linfaren bidez odolera iritsi, eta gorputz osora hedatzen da. Haurdun dauden emakumeengan birus honek karen edo plazenta zeharkatzeko ahalmena izaten du, kalte oso larriak sortuz umekiari.

Barizela edo elgorriaren birusen aldean errubeolarena ez da hain kutsakorra. Gaitza bera ez da besteak bezain larria, orokorrean.

## Sintoma klinikoak 
Zenbait kasutan birusaren infekzioak ez du inongo sintomarik eragiten. Jende askok gaitza pasatu du ohartu gabe, froga antigenikoek frogatzen dutenez.

Sintomak daudenean gaitzaren inkubazio epea 2 edo 3 astekoa da. Umeengan sukarra, eztula, ondoeza eta gongoil linfatikoen hantura agertzen da lehenengo fase batean. Gero, larruazaleko exantema, gorputz osora zabaltzen dena.

Helduak infektatzen direnean antzeko sintomak azaltzen dira, baina horietaz gain baita artralgiak eta artritisa ere, batez ere eskumuturrean, atzamarretan eta belaunetan.

Haurdunaldiaren lehenengo hiru hilabeteetan gaitzak ondorio oso larriak eragiten dizkio fetuari. Abortuaren arriskuaz gain, errubeolak buruko atzerapena, gibeleko lesioak, kardiopatiak, gorreria eta begietako akatsak sor ditzake umekiarengan.

## Diagnostikoa 
Froga serologikoen bidez egiten da, gaitzaren antigorputz espezifikoak bilatuz.

## Profilaxia eta tratamendua 
Profilaxiaren aldetik babes handia ematen duen txertoa erabiltzen da, txerto hirukoitz biriko delakoa. Euskal Herrian txerto hau txertaketa-egutegian dago, eta bi dositan ematen da: lehenengoa urte batekin eta bigarrena 4 urteekin. Errubeolaren aurrean ez ezik, txerto honek elgorria eta hazizurriaren aurrean ere babesa ematen du.

Emakumea seronegatiboa denean ere, eta haurdunaldiaren aurretik, gomendatzen da txertoa ematea, errubeola kongenitoa ekiditeko.

Gaixotasun biriko askorekin gertatzen den moduan, ez dago birusaren aurkako tratamendu espezifikorik. Gaitzaren sintomak arintzeko parazetamola erabili ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Negorta dorretxea

**Negorta dorretxea** Arabako Aiara udalerrian dagoen Zuhatza herriko dorretxea da.

## Historia 
Adituen ustez, Negorta Dorretxea XV. mendearen amaieran edo XVI. mendearen hasiera eraiki zuten, ziurrenik, Bizkaitik etorritako familia garrantzitsu baten aginduz. 1996an zaharberritu egin zuten.

## Eraikina 
Garai hartan ohikoa zenez, defentsarako behar zituen ezaugarriak jarri zizkioten. Etxe altua da (hiru solairutakoa), lauki formako oinplanoa dauka eta lau isuritako teilatua. Hormetan leiho edo zulo txikiak ditu.

Ia eraikin osoa landugabeko harriz altxa zuten, baina landutako harria erabili zuten hormen, leihoen eta ateen ertzetan.

Horma garrantzitsuenak, ekialdera begira dagoenak, dauzka apaingarri gehien. Bertan daude arku puntaduna duen sarrera nagusia eta arku konopialdun bi leiho. Horrez gainera, hainbat erlijio-ordenatako sinboloak eta bolatxoak ere baditu apaingarri gisa.

Garai batean, lubaki batek dorrea inguratzen zuela eta sarrera lehen pisuko ate baten bidez egiten zutela uste da. Hara iristeko plataforma bat zeukaten.

## Iruditegia 

Irudi:Torre Negorta 05.jpg|Lehio baten xehetasun.
Irudi:Aiara, Negorta jauregia 019.jpg|Goiko solairua.
Irudi:Aiara, Negorta jauregia 021.jpg|Teilatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Negorta dorretxea Euskadiko Turismo webgunean 
* Negorta dorretxea Hiru.com webgunean
Ereinotz

**Ereinotza** edo **erramua** (*Laurus nobilis*) zuhaitz bat da. Landare termofiloa da eta berezkoa da kostalde trokarte heze eta itzaltsuetan, bai eskualde mediterranear eta atlantiarrean ere. Euskal Herriko isurialde atlantikoan haltzadi, baso misto eta artadietan aurkitzen da, eta inoiz basotxoak eratzen ditu. Oso zaila da, jada, bereiztea zein den landatua eta zein den bertakoa. Izan ere, sakabanaketa ornitokoroak (hegazti bidezko sakabanaketa) eta landatua izanak eragozten dute berezko populazioak eta aspaldiko edo ez hain aspaldiko landaketak bereiztea.

Bere izen binomiala *Laurus* latinez erramua esan nahi du. *Nobilis* hitza nobletik dator, kontutan hartu behar baita lehen olinpiadetako irabazleak erramu koroa batez koroatzen baitzituzten.....
## Ezaugarriak 
Zuhaitzak orokorrean txikiak dira, 10-12 metro eskasera iristen direnak. Adaburu trinko eta erregularra, oinetik adarkatzen dena. Enbor zuzena, azal mehe eta leunekoa, kolore grisaska edo arreska. Adar tenteak eta adaxkak glabroak eta lustredunak dituzte.

### Hostoak 
Lantza formako hosto luzangak, 6-15 x 2-5 cm-koak, glabroak. Gainaldean berde ilunak eta argiagoak azpialdean, batzuetan hertz uhindukoak. Gogorrak dira, ezko ugariko kutikula dela eta. Usain bereizgarria dute, eta ur-estresa dela-eta ugariagoa da isurialde mediterranearrean.

### Loreak 
Zuhaitz monoikoak dira. Loreak, 4-6, galtzarbeko gingiletan, oinetan 2-4 brakteaz osatuak. Periantoko piezak, 3-4,5 x 1,5-2 mm-koak, erorkorrak berde horixkak edo zurixkak. Lore arren estanbreak 3 mm ingurukoak eta emeek 4 harizpi antzu eta erdian pistilo bat dute.

### Fruitua 
Oliba txiki baten itxurakoa da, 9 x 6,5 mm-koa, hasieran kolore berdekoa eta belzten doana heldu bilakatu ahala.

AlloroFogliePart010010001.png|Hostoak
Laurus nobilis MHNT Fleurs.jpg|Loreak
Laurus nobilis g4.jpg|Zuhaixka

## Erabilerak 
Bere zur gogorragatik baso ustiapenari dagokionez interes gutxikoa da

Ez ordea bere hostoak; usaintsu, izerditsu eta estimulatzaileak. Hostoak antzina Olinpiar Jokoetako txapeldunen koroa egiteko erabiltzen ziren. Gaur egun, sukaldaritzan erabiltzen da gozagarri gisa. Eta gainera, badituzte ezaugarri karminatiboak eta urdaileko tonikoak.

Sukaldaritzan, gisatu eta erregosietan, marinatuetan, itsaskiak egosteko, baita azkenburukoetan ere, arroz esnean adibidez erabiltzen dira. Freskoa edo lehorra eros daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Basaerramu.
* *Laurisilva*.

## Kanpo estekak 
* Botanical-online
* Erramua EuskalNatura.net webgunean, Ibon Aristi de la Hoz
Abraham Wald

**Abraham Wald** (Cluj-Napoca, Austria-Hungariako Inperioa, 1902ko urriaren 31 &ndash; Travancore, India, 1950eko abenduaren 13) hungariar estatistikari nabarmen bat izan zen. Vienako Unibertsitatean matematika ikasi zuen. Judua izateagatik, ordea, arazoak izan zituen ondoren unibertsitatean jarduteko. Azkenik, 1938 urtean AEBra joan eta Harold Horrelingekin estatistika ikasi zuen. Ezaguna da sekuentzia-analisian eta erabaki-teorian egin zituen ekarpenengatik. 1950. urtean hil zen Indiako gobernuak gonbidaturik egiten ari zen hitzaldi-bira batean zehar bera eta bere ematzea zihoazen hegazkinak istripua izan zuenean.
Lepilemuridae

**Lepilemuridae** Lemuriformes Strepsirrhini primateen barneko familia bat da. Bere barnean gaur egun *Lepilemur* generoa baino ez dago, antzinako *Megaladapis* generoa guztiz desagertu baita. 20 bat espezie ezagutzen dira. Madagaskarren baino ez dira bizi, beste lemureak bezala. Euren larrua gris-arrea da, batzuetan gorrixka goialdean eta zuri-horixka behealdean. Buru txikia dute eta belarri handi eta biribilduak. 30 eta 35 zentimetro arteko tamaina izan ohi dute eta tamaina bereko isatsa. 0,9 kilo baino gutxiago pisatzen dute normalki. *Tapetum lucidum*a dute eta, beraz, euren begiek distira dute gauez.

## Generoak eta espezieak 
* *Megaladapis* (desagertua)
** *Megaladapis edwardsi*
** *Megaladapis madagascariensis*
** *Megaladapis grandidieri*
* *Lepilemur*
** *Lepilemur aeeclis*
** *Lepilemur ahmansoni*
** *Lepilemur ankaranensis*
** *Lepilemur betsileo*
** *Lepilemur dorsalis*
** *Lepilemur edwardsi*
** *Lepilemur fleuretae*
** *Lepilemur grewcocki*
** *Lepilemur hubbardi*
** *Lepilemur jamesi*
** *Lepilemur leucopus*
** *Lepilemur microdon*
** *Lepilemur milanoii*
** *Lepilemur mustelinus*
** *Lepilemur petteri*
** *Lepilemur randrianasoli*
** *Lepilemur ruficaudatus*
** *Lepilemur sahamalazensis*
** *Lepilemur seali*
** *Lepilemur septentrionalis*
** *Lepilemur tymerlachsoni*
** *Lepilemur wrighti*
Clarence Seedorf

**Clarence Clyde Seedorf** (Paramaribo, Surinam, 1976ko Apirilaren 1a-) herbeheretar futbolari ohia da, AC Milanen ibilitakoa.

## Ibilbidea 
16 urte zeuzkala Amsterdamgo Ajax taldean hasi zen jokatzen. Klub honetan kopa, liga eta Europako txapeldunen liga irabazi zituen. 1995-1996 denboraldian UC Sampdorian jokatu zuen. Hurrengo denboraldian Real Madrilera joan zen eta klub honetan lau denboraldiz jokatu zuen, berriz ere txapeldunen liga irabazten. 2000 urtean Inter Milaneko jokalaria bilakatu zen. Interrekin bi urtez jokatu ondoren AC Milanera pasa zen. Klub honetan txapeldunen liga bitan irabazi zuen (2003 eta 2007an).

Seedorf hiru klub ezberdinetan txapeldunen liga lau aldiz irabazi duen jokalari bakarra da.

### Herbehereetako futbol selekzio nazionala 
Seedorf 1994tik 2008ra izan da selekzio nazionalean, 70 aldiz bere herrialderentzat jokatzen.
UEFA Euro 2008 baino lehen bere erretra jakinarazi zuen.

## Kanpo loturak 
* Seedorfen profila AC Milanen webgunean
Ameztia (Ituren)

**Ameztia** Nafarroako Malerreka eskualdean dagoen Ituren udalerriko auzoa da. Latsaga auzotik sigi-saga abiatzen den mendi-bide aldapatsu batetik mendian goruntz dago eta osoki sakabanatutako baserriz osatutako landa-auzoa da.

Ituren, Urroz eta Labaien udalerrien arteko mendi-bide sare batean hedatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Amestia-pr%C3%A9_001.jpg|Ameztia auzoko mendiak
Irudi:Amestia-borde 01.jpg|Ameztiako borda bat
Irudi:Amestia-four 01.jpg|Ameztian Joxe Joakin Fagoagak eraikitako labea
Irudi:Amestia detail-toit 01.jpg|Ameztia auzoko borda baten barreneko teilatupeko egurlanaren zertzelada
Irudi:Amestia-gargouille 01.jpg|Ameztiako borda baten leihoa
Irudi:Amestia-mur-pierreseches.jpg|Ameztiako harrizko horma
Irudi:Amestia-meta 01.jpg|Meta bat
Irudi:Amestia-fourachaux 01.jpg|Ameztiako basoa
Irudi:Amestia-pins 01.jpg|Ameztiako pinudia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paretoren efizientzia

Ekonomian, egoera ekonomiko batean **Paretoren efizientzia** edo **Paretoren hobezina** lortu dela esaten da, pertsona batek ezin duenean irabazi edo baliagarritasun handiagoa eskuratu (edo galera txikiagoa jasan), beste pertsona baten irabazia murriztu gabe (galeren kasuan, galera handitu gabe). Irabazi edo galeren esleipen batean, beste pertsona baten interesak kaltetu gabe gutxienez pertsona baten egoera hobetzen denean, esleipenean **Paretoren hobekuntza** bat izan dela esaten da.

Adibidez, aita batek gehienez 100 euroko gastua egin nahi du A eta B izeneko bere bi seme-alabentzako oparietan. Arentzat 40 euroko opari bat erosten badu, eta 30 euroko opari bat Brentzat, egoera horretan A eta Brentzat Paretoren hobekuntza bat gerta daiteke, Ak zein Bk (baita Ak eta Bk batera ere) opari gehiago jaso ditzaketelako oraindik, aitak bere aurrekontua agortu gabe duelako (40+30<100). Berriz, erositako opariak 40 eta 60 eurokoak badira hurrenez hurren, Paretoren hobekuntza ezin da gertatu eta Paretoren efizientzia lortu edo Paretoren hobezin batera heldu dela esaten da.

## Kanpo estekak
Makilipurdi

**Makilipurdi** edo **Oltzorrotz** mendia edo haitza Nafarroako Malerreka eskualdean dagoen Zubieta udalerriko lursailetan kokatutako mendia da.

Bere inguruan dituen Mendaur eta Ekaitza mendi ospetsuagoek Makilipurdi mendi hau ezezaguna edo hirugarren mailakoa bilakatu dute. Hortaz, jende edo mendizale gutxik du mendi honen berri, sarritan bertakoek besterik ezagutzen dutelarik. Itxura berezia du, basoko zuhaitz artetik ageri den bere mendi kasko edo gailurra harkaitz gorriz osatua baitago (Malerreka eskualdeko eremu honetako harkaitz eta lurra kolore gorrixka izan ohi du).

Garai batean mendi honen gailurrean Olzorrotzeko edo Orzorrotzeko gaztelua kokatzen zen, Nafarroako Erresumako muga defendatzen zuen gazteluetako bat zelarik. 1522an Gaztelak Nafarroa Garaia konkistatu zuenean beste hainbat gaztelu bezala suntsitua izan zen.

Makilipurdiren gailurretik Mendaur mendiaren ikuspegi ezinhobea dago.

## Ikus gainera 
* Orzorrotzeko gaztelua

## Kanpo estekak 
* Makilipurdi mendiaren gailurreko argazkia ikusgai 
*  euskal-herria.org webgunean
Abantaila konparatibo

Nazioarteko merkataritzan, **abantaila konparatiboak** herrialde batek beste herrialdeekiko duen ondasun edo zerbitzu bat ekoizteko duen produktibitate gehigarriak edo kostu txikiagoak adierazten ditu. Adibidez, Euskal Herrian egurra %20 merkeago ekoizten bada Galizian baino, Euskal Herrian Galiziarekiko abantaila konparatiboa dugula esaten da. Abantaila konparatiboak herrialde bateko biztanleei beste produktu batzuk merkeago eskuratzeko aukera emateaz gainera, merkataritzan ari diren herrialdeak aberatsago ere bihurtzen ditu.

Adibidez, Euskal Herrian hilero zuhaitzak moztu ala esnea ekoiztu erabaki behar da: horrela, hileko 5000 tona egur eta 1000 litro esne ekoiz daitezke. Jarduera bakoitzean seina hilabete pasata 30000 tona egur eta 6000 litro esne izango dira. Galizian berriz, hileko 1000 tona egur eta 5000 litro esne ekoizten da: denbora zatituz, 6000 tona egur eta 30000 litro esne izango dute galiziarrek. Euskal Herrian, egurra bakarrik ekoiztuz, 60000 tona egur izango genituzke. Galizian, esnea bakarrik ekoiztuz 60000 litro esne izango lituzkete. Horrela, 20000 tona egur 20000 litro esneren truke egiten bada galiziarrekin, 40000 tona egur eta 20000 litro esne izango dira guztira Euskal Herrian, denbora bi gaietan zatituz baino gehiago. Galiziarrek ere irabazi egingo lukete trukearekin. Abantaila konparatiboak, beraz, nazioarteko merkataritza bultzatu eta herrialdeen ekonomia aberastu egiten duela esan daiteke.

## Kanpo estekak
Eugiko urtegia

**Eugiko urtegia** Nafarroa Garaiko Esteribar udalerriko Eugi kontzejuaren behealdean, Iruñetik 26 kilometro iparraldera, dagoen urtegia da. 1971an Iruñeko etxebizitza eta industrien ur horniduren %50a asetzeko eraiki zuten. Arga ibairen goi ibarrean dago, Iruñetik 26 kilometrora, Kintoko baso apartaren ondoan eta pagadi ederrez inguratuta.

Gaur egun, eta eskualdeko ur-hornidura Iruñerriko Mankomunitateak kudeatzen duenez geroztik, Eugiko urtegia eta Artetako Iturburua dira Iruñerria urez hornitzen dutenak. Geroago, Itoizko urtegia eraiki zuten hornidura hori osatzeko. Eugiko urak Urtasungo Tratamendu Plantan arazten dute edangarri egiteko.

Uraren erabilera dela eta, urtegia ez daiteke erabil kirol praktikarako; hortaz, bertan ez daiteke bainatu, ez txalupan ibili.
220x124px|thumb|right|alt=Eugiko iturria herritik ikusita|Eugiko iturria herritik ikusita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eugiko urtegia Esteribar udalerriko webgunean
Bukraa

**Bukraa** (arabieraz *بوكراع*) Mendebaldeko Saharako herri bat da, lurralde honetako iparraldean dagoena, Aaiun hiriburutik 100 bat kilometrotara hego-ekialderantz jota. Bere fosfato meategiengatik ezaguna da.

## Etimologia 
"Bukraa" hitzaren esanahia "oinena" da (arabieraz “kraa”=oin). Bere inguruan oin itxurako mendi bat dagoelako horrela deitua.

## Mendebaldeko Sahara okupatuan 
### Historia 
1947an Espainiak, orduko estatu kolonizatzaileak, fosfatoa aurkitu zuen bertan eta horrek Mendebaldeko Saharako okupazioa errentagarri bihurtu zuen, baita deskolonizazioa atzeratu ere.

Zinta garraiatzailea 1970eko hamarkadan hainbeste aldiz saboteatu zuen Fronte Polisarioak, Espainiarekiko independentziaren aldeko borrokan. Espainiak deskolonizatu beharrean lur-eremu hauek Marokoren eskuetan utzi zituenean erresuma horrek harresi batzuk eraikitzeari ekin zion. Ez kasualitatez, egindako lehenak Aaiun hiriburua, Smara barnealdeko hiri nagusia eta Bukraa, ekonomikoki inportanteena, inguratzen zituen. Bere aldirietan mina ugari dago.

### Egun 
Ofizialki Marokok osatu dituen eskualdeetako batean dago, Aaiun-Bujdur-Sakia El Hamra delakoan; horren barruan Aaiun probintzian dago.
2004an 2519 biztanle zituen.

### Fos Bucraa 
1947an aurkitu eta gero, espainiarrek 1962an ENMINSA (Empresa Nacional Minera del Sahara) sortutako enpresa *Fosfatos de Bucraa, S. A.* bihurtu zen 1968an. Hurrengo urteetan kostalderaino doan zinta garraiatzailea (ezaugarri horiek dituen munduko luzeena, 96 km) egin zuten. Oso kalitate oneko fosfatoak dira eta lurraren azalean bertan daude, beraz ustiatzeko erraztasuna dago.

Madrilgo akordioetako sekretupeko zati batzuetan enpresaren %65 Marokori ematen zitzaion. 1976tik, beraz, *Office chérifien des phosphates* (OCP) enpresa marokoarraren esku dago kopuru hori.

1979 eta 1986 artean ustiapena geldirik egon zen. Azken urteetan Marokok eskuratu du enpresaren akzio-kopuru osoa, Espainiako INIk zituenak uzten joan direlako bere ordez sortu ziren elkarteak: lehen TENOE eta gero SEPI.

## Tinduf aldeko kanpamentuetan 
Saharar gehienek bere lurraldetik alde egin beharrean aurkitu zirenean Aljeriara jo zuten, mugatik hurbil dagoen Tinduf aldera. Bertan kanpamentuak osatu zituzten eta Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoko (SAED) barne-antolaketarako lurralde okupatuetako herri eta hiriekin bataiatu zituzten. Hori dela eta, horietako batek Bukraa izena darama; daira edo udalerri estatusa du eta Aaiungo wilaia edo probintzian (daira batzuk biltzen dituena) dago, lurralde okupatuetan gertatzen den ber gisan.

[thumb|200px|Bu Kraako armarria [Aretan, Laudio Ibarreko sarreran]]
### Herri senidetuak Euskal Herrian 
Euskal Herriko zenbait udalerrik senidetze akordioak dituzte Bukraa dairarekin, adibidez Berriz, Gizaburuaga, Larrabetzu, Laudio eta Loiu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Loiuko Udalak senidetzeaz duen web orria.
*  Laudioko Udaleko ordezkariak bidaian Bukraara.
*  Bukraako satelite bidezko ikuspegia.
Agustín Farabundo Martí

300px|thumb|Farabundo Martiren hilarria San Salvadorren

**Agustin Farabundo Marti Rodriguez** (Teotepeque, El Salvador, 1893ko maiatzaren 5a – San Salvador, 1932ko otsailaren 1a) politikari komunista salvadortarra izan zen.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Farabundo Martík, Santa Cecilia de Santa Tecla eskolan ibili ondoren Zuzenbidea ikasi zuen Salvadorko Unibertsitatean. 1920an Guatemalara kanporatu zuten Jorge Meléndezen gobernuaren aurkako borroka sustatu izanagatik. Erbestean egonik, 1925 urtean Erdialdeko Amerikako Alderdi Komunista sortu zuen.

### Antolakuntzetan partehartzea 
Urte horretan El Salvadorrera itzuli zen Gurutze Gorriaren ordezkari bezala eta Langile Salvadortarren Lurralde Federazioaren antolakuntzan aritu zen. Atxilotua eta herrialdetik bidalia izan zen hainbat alditan, baina antolakuntza eta propagandan lanean jarraitu zuen II. Internazionaleko ordezkari bezala. 1928an Ameriketako Estatu Batuetara bidaiatu zuen Amerikako Liga Antinperialistarekin bat egiteko. Hauek Nikaraguara bidali zuten non Augusto César Sandinoren idazkari bezala lanean aritu zen.

### El Salvadorko Alderdi Komunistan militantzia 
El Salvadorko Alderdi Komunistako (PCS gaztelaniazko sigletatik, 1930. urtean sortua) kide izan zen El Salvador nazioarteko krisi ekonomikoa jasaten ari zela. Arturo Araujo presidentea boteretik botata iritsi zen Maximiliano Hernéndez Martínez jenerala agintera. 1932ko urtarrileko hauteskundeetan parte hartu zuen PCSek, baina hurrengo egunetan iruzurra salatu zuen. PCSko buruek herri altxamendu bat prestatzen hasi ziren gobernu martinistaren aurka. Farabundo Marti atxilotua izan zen 1932ko urtarrilaren 19an San Salvadorko San Miguelito auzoko etxe batean ikasle batzuekin zegoela (Alfonso Luna eta Mario Zapata). Altxamendua 1932ko urtarrilaren 22an hasi eta mendebaldean zehar hedatu zen. Nekazariak kuartel batzuen agintearekin egitea lortu zuten, baina ez zeuden ondo armaturik eta ez zuten plan zehatzik ere ez. Altxamendua zapaldua izan zen Martinez presidentearengatik, errepresio oso gogorrarekin, 15.000tik 30.000ra hildako egon zirelarik (inoiz ez da hilketaren zifra zehatzik ezagutu).

Marti, Luna eta Zapata kideekin batera epaitu eta heriotza zigorra ezarri ondoren, 1932ko otsailaren 1ean fusilatuak izan ziren. Beste hainbat lider erail zituzten, hala nola Feliciano Ama (Izalcoko lider indigena) edo Francisco Sanchez (Juayuako altxamendua zuzendu zuena).

## Ondarea 
El Salvadorko ezkertiarrek Farabundoren irudia, egon diren gobernu militarren aurkako erresistentziako ikurtzat hartzen dute. 1980ean gerrilen antolakuntzako aliantzari (gaur egun alderdi politiko bat bilakatu da, 2009ko hauteskundeak irabazi dituelarik) bere izena eman zitzaion, Nazio Askapenerako Farabundo Martí Frontea (gaztelaniazko FMLN siglez ezagunagoa). El Salvadorko Gerra Zibila (1980-1992) FMLNko parte bilakatu den talderik garrantzitsuenak ere haren izena zeraman: Farabundo Martí Askatasunerako Herri Indarra. 1972an, Jorge Arias Gomez historialariak *Farabundo Marti: esbozo biografico* izeneko liburua argitaratu zuen, haren bizitzari buruzko xehetasun ugari eman zituena.

## Kanpo loturak
Aurtitz

**Aurtitz** (bertako hizkeran *Aurtiza*) Nafarroako Malerreka eskualdean dagoen Ituren udalerriko tokia da. NA-170 errepidearen aldamenean kokatzen da, Ituren herrigunearen eta Zubietaren artean. Ezkurra ibaia bere herrigunearen aurrealdetik iragaten da.

Aurtiztik Mendaur mendira eta Mendaurreko urtegira doan mendi-pista abiatzen da.

Herri honetakoa da Trikidantz erromeri talde famatua.
 
## Iruditegia 

Fitxategi:Aurtiz-village.jpg|Aurtizko etxeak, atzealdean Mendaur ikus daitekeelarik.
Fitxategi:Ituren-Aurtiz 001.JPG|Aurtitz auzoaren ikuspegia.
Fitxategi:Aurtitz, Ituren. Euskal Herria.JPG|Aurtitz auzoa.
Fitxategi:Aurtiz-rue.jpg|Aurtitz auzoko karrika.
Fitxategi:Inauteriak by Maite Irizar Aurtitz 2016-02-01.jpg|Joaldunak eta hartza inauterietan
Fitxategi:Amestia-Aurtiz 01.jpg|Aurtitz auzoa Ameztia auzotik ikusita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak
Jorge Meléndez

**Jorge Melendez** (San Salvador, 1871ko apirilaren 15a - 1953ko azaroaren 22a) El Salvadorko presidentea izan zen 1919ko martxoaren 1etik 1923ko martxoaren 1era.
Cobb-Douglas ekoizpen-funtzio

thumb|right|Bi sarrerako Cobb–Douglas funtzioa
Mikroekonomian eta ekonometrian, **Cobb-Douglas ekoizpen-funtzioak** ekoizpen-faktoreak (aldagai aske moduan) eta ekoizpena (menpeko aldagai moduan) lotzen dituzten funtzio mota bat da, funtzio potentzialean oinarriturik. Sarri, kontuan hartzen diren bi faktoreak lana eta kapitala izaten dira. Knut Wicksell (1851–1926) ekonomialariak planteatu zuen eta Charles Cobb eta Paul Douglas ekonomialariek egiaztatu zuten estatistika erabiliz 1900–1928 urte bitartean. Douglasen arabera,  Philip Wicksteedek aurretik garatu zuen funtzioa.

Ekoizpena Q eta ekoizpen-faktoreak x1, x2 badira honelakoak dira Cobb-Douglas ekoizpen-funtzioak:

:Q=ax_1^{\alpha}x_2^{\beta}

α eta β parametroek, banaka harturik, ekoizpenaren elastikotasuna adierazten dute ekoizpen-faktore bakoitzarekiko. Horrela, α=0.15 parametroak dagokion ekoizpen faktorea unitate batean gehitzean, ekoizpena 0.15 gehituko dela adierazten du.

Batera harturik, α eta β parametroak nolakoak diren, ekoizpen funtzioak ezaugarri ezberdinak ditu:

* α+β=1, ekoizpen funtzioak errendimendu konstanteak (elastikotasun konstantea)erakusten ditu: adibidez, ekoizpen faktoreak %20 gehitzen adira, ekoizpena ere %20 gehituko da;
* α+β1, ekoizpen funtzioak errendimendu gorakorrak erakusten ditu: adibidez, ekoizpen faktoreak %20 gehitzen badira, ekoizpena ere %20 baino gehiago gehituko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beisbola Euskal Herrian

[thumb|Beisbolean jokatzeko gunea [Fango kiroldegian, Bilbon.]]
**Beisbola Euskal Herrian** kirol praktikatuenen artean ez badago ere, badira Euskal Herrian talde aipagarri batzuk; hauexek dira lurraldez lurralde 2009an zeuden guztiak:

### Araba 
* Arabama Gasteiz BSC.
* Bengalíes taldea sortu zen Laudion 2009-2010 denboraldian.

### Bizkaia 
[thumb|Bilboko [Errekaldeberri auzoko Iturrigorri kirol elkartearen egoitza zaharra.]]
* San Inazio Beisbol Elkartea: Bilbokoa; Bizkaiko talde nagusia da, egun Espainiako Ohorezko mailan ari da. Errekaldeberri auzoko Fango kiroldegian jokatzen du. Izena eman dion auzoan sortu zen 1950eko hamarkadan.
* SD Iturrigorri: Bilbokoa; 2. mailan ari da. Hori ere Fangon aritzen da.
* Club Getxo Béisbol.
* Getxoko Hartzak.

### Gipuzkoa 
* Club Atlético San Sebastián: Donostiakoa.
* Club Béisbol Gipuzkoa: Hondarribikoa.
* Orioko Bate Bizkorrak (OBB): Oriokoa.
* CSB San Marcial: Irungoa.
* SD Urola: Zumarragakoa.

### Lapurdi 
* Les Gambas: Angeluko Giroeta (*Girouette*) zelaian aritzen da; Lapurdiko kostaldeko herri askotako eta aurreko esperientzietan aritutakoak biltzen ditu 2006tik gutxi gorabehera. *Rookie League Aquitaine* delakoan jolasten da.

### Nafarroa 
* Béisbol Navarra: Iruñeko talde nagusi bietako bat, Amaya, Arga eta Irabia klubek elkarrekin bultzatutako proiektua da; hiru izen horiek mantentzen dituzte beheragoko kategorietan dauden taldeek. Espainiako Ohorezko mailan dago.
* Club Deportivo Pamplona: hiriburuko beste talde nagusia. Hark ere Espainiako Ohorezko mailan dihardu.
* Ciudad Deportiva Amaya.
* Club Deportivo Arga.
* Club Atlético Deportivo Irabia: 1968tik izen hori daraman ikastetxean hasia, 1979an Nafarroako lehen beisbol zelaia egin zuen taldea da.

Talde horiek guztiak Iruñerrikoak dira eta urte luzeetako eskarmentua dute; gehienbat bi zelaitan aritzen dira: Iruñeko Belosobeiti auzoko CD Amayako “José Aguadero” Beisbol Zelaia (zelai nagusia da, baina uholde batzuek kalte egin diote) eta Burlatako El Soto kirol-gunean dagoena. Azkenik, garai batean herrialdeko onena izan bazen ere, *Aldapa* taldeak ez du segitzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beisbola

## Kanpo estekak 
*  CD Pamplonako beisbol taldearen historia.
*  [EAEko(https://eu.wikipedia.org/wiki/Euskal_Autonomia_Erkidegoa) Beisbol eta Sofbol Federazioa; euskarazko bertsioa ez dabil.]
*  Nafarroako Beisbol eta Sofbol Federazioa.
*  Rookie League Aquitaine-ko webgunea.
Martín Lasarte

**Martín Bernardo Lasarte Arróspide** (Montevideo, Uruguai, 1961eko martxoaren 20a) futbol jokalari ohi eta entrenatzaile uruguaitarra da, 2009-2011 bitartean Real Sociedad entrenatu zuena, 2010ean talde hura Espainiako futbol ligako lehen mailara itzultzen lagundu zuena.

## Ibilbidea 
### Jokalari 
Montevideoko Nacionalean txapelketa ugari irabazi zituen 1980ko hamarkadan. Espainian, Deportibon jokatu zuen. Bere herrialdean ere hainbat klubetan jokatu zuen.

Hauek izan ziren ibilitako klub guztiak:

* Club Nacional de Football (Uruguai)
* Deportivo La Coruña (Espainia)
* Defensor Sporting (Uruguai)
* Central Español (Uruguai)
* Rentistas (Uruguai)

### Entrenatzaile 
1996ean hasi zen entrenatzaile lanetan, eta geroztik hainbat herrialdetan egin ditu lan horiek. 2009an Real Sociedaden entrenatzaile bilakatu zen, Espainiako futbol ligako bigarren mailan, eta hurrengo urtean taldea lehen mailara igotzea lortu zuen. 2010-2011 denboraldiaren amaieran, Errealak Lasarteren kontratualdia amaitu zuen.

Hauxe da orain arte egin duen entrenatzaile ibilbidea:

* 1996 &ndash; 1997: Rampla Juniors (Uruguai)
* 1998 &ndash; 1999: Rentistas (Uruguai)
* 2000 &ndash; 2001: Bella Vista (Uruguai)
* 2002: Al Wasl Club Dubai (Arabiar Emirerri Batuak)
* 2003 &ndash; 2004: River Plate (Uruguai)
* 2005 &ndash; 2006: Nacional (Uruguai)
* 2007: Millonarios (Kolonbia)
* 2008 &ndash; 2009: Danubio Fútbol Club (Uruguai)
* 2009 &ndash; 2011: Real Sociedad (Euskal Herria)
* 2012 &ndash; -: Club Deportivo Universidad Católica (Txile)

## Ikus, gainera 
* Errealeko entrenatzaileen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Lasarteren profila, Errealaren webgunean.
* Elkarrizketa Martin Lasarteri, Argia astekarian.
El Salvadorko Unibertsitatea

border|175px|eskuinera
**El Salvadorko Unibertsitatea** (**UES** gaztelaniazko siglez ezaguna), El Salvadorko goi ikasketa zentro handi eta zaharrena da, eta estatuarena den bakarra. Haren campus garrantzitsuena San Salvadorren badago ere, egoitzak ditu Santa Ana, San Miguel eta San Vicenten. 1841eko otsailaren 16an sortu zen, «Askatasunerantz kulturaren bidetik» goiburuarekin.

## Kanpo estekak 
*  Unibertsitatearen webgunea
Mikel Ayestaran

**Mikel Ayestaran Ayerra** (Beasain, Gipuzkoa, 1975) kazetaria da. Informazio Zientzietan lizentziaduna da, Nafarroako Unibertsitatean. Gaur egun, Vocento eta EiTB taldeetako hedabideetarako egiten du lan, freelance.

2009an Nazioarteko Kazetaritza Saria irabazi zuen, gatazka zonatan egindako lanagatik.

2025eko martxoan, Ortega y Gasset saria irabazi zuen, *Menú de Gaza* multimedia proiektuagatik. 2024ko otsailean hasitako proiektu horretan, Israelek Gazako zerrendan 2013an abiatutako genozidioan gazatarrek bizi dituzten baldintza zailak deskribatzen ditu Ayestaranek, egunez egun, gazatar familia batek egun bakoitzean duen menua jasotzen duten testu laburren bidez. Familia horretako buru da Kayed Hammad, interpretea eta Ayestaranen adiskide; Ayestaranekin lan egiten du 2005. urteaz geroztik. Kayeden emazte Amal da sukaldaria, eta alaba Daliak egiten ditu argazkiak. «Gosea gerrako armatzat erabiltzearen kronika da» adierazi zuen Ayestaranek 2025eko maiatzean.

## Liburuak 
* *Ekialde Hurbila, muinak eta ertzak* (2017), Ane Irazabalekin eta Karlos Zurutuzarekin batera.
*  *Las cenizas del califato* (2018).
*  *Jerusalén, santa y cautiva: desde el corazon de la ciudad vieja a la eternidad* (2021).
*  *Oriente Medio, Oriente roto: tras las huellas de una herida abierta* (2021).
*  *Historias de Gaza: La vida entre guerras* (2025).

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mikel Ayestaranen webgunea
Funtzio potentzial

thumb|400px|**Funtzio potentzialaren grafikak**, *a* berretzaile ezberdinetarako: a=0 (beltza), a=1 (urdina), a=2 (gorria), a=3 (berdea).

Matematika, **funtzio potentziala** honela definitzen den funtzio bat da, *a* balio erreal jakin baterako:

:::f(x)=x^a\,

## Propietateak 
* *(x=0, y=0)* puntutik pasatzen da beti;
* *a* bikoitia bada, *f(-x)=f-x)* eta beraz funtzioa simetrikoa da *y* ardatz bertikalari buruz;
* *a* bakoitia bada, *f(-x)=-f(x)* eta beraz funtzioa simetrikoa da jatorriari buruz.
* *f(x)=xa* funtzio potentzialaren deribatua honela kalkulatzen da, a guztietarako:

:::f'(x)=ax^{a-1}

## Kanpo estekak
Henrike II.a Frantziakoa

**Henrike II.a Frantziakoa** (Saint-Germain-en-Laye, 1519ko martxoaren 31 &ndash; Paris, 1559ko uztailaren 10a) 1547-1559 bitartean Frantziako erregea izan zen.

## Biografia 
Frantzisko I.a eta Klaudia, Frantziako errege-erreginen semea zen. Maitale zuen Diana Poitierskoaren eraginez, Guise etxeak ahalmen handia eskuratu zuen bere garaian eta kalbindarren aurka lege gogorra erabili zuen. Bolonia hartu zien ingelesei eta habsburgotarren aurka jardun zuen etengabe. Itunak izenpetu zituen turkiarrekin eta Alemaniako protestanteekin, baina kalte handia ekarri zion Saint-Quentingo gudua Espainiako Filipe II.aren osteen aurrean galtzeak. Horren eraginez, 1559an Cateau-Cambresisko bakea sinatu behar izan zuen. Urte berean hil zuen istripuz Gabirel I.a Montgomerykoak arma lehiaketa batean.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1533an Katalina Medicirekin ezkondu zen. Hamar seme-alaba izan zituzten eta horietatik hiru, Frantzisko II.a, Karlos IX.a eta Henrike III.a, errege izan ziren.
* Frantzisko (1544 &ndash; 1560), oinordekoa
* Elisabet (1546 &ndash; 1568) Filipe II.a Espainiakoarekin ezkondu zena.
* Klaudia (1547 &ndash; 1575), Karlos III.a Lorenakoarekin ezkondu zena.
* Luis (1549-1550), Orleansko dukea.
* Karlos (1550 &ndash; 1574), Frantziako erregea izan zena.
* Henrike (1551 &ndash; 1589), Polonia eta Frantziako erregea izan zena.
* Margarita (1553 &ndash; 1615), Henrike Nafarroakoarekin ezkondu zena.
* Frantzisko (1555 &ndash; 1584) Alençon eta Anjouko dukea.
* Bitoria eta Joana (1556).

Nicole Savignykoa, Fontteteko baronesa, maitalearekin seme bat izan zuen:
* Henrike Saint-Rémi Valoiskoa.

## Erreferentziak
Henrike III.a Frantziakoa

**Henrike III.a Frantziakoa** (Fontainebleauko gaztelua, 1551ko irailaren 19a - Saint-Cloud, 1589ko abuztuaren 2a) Poloniako erregea eta Lituaniako duke handia izan zen 1573-1575 bitartean, eta Frantziako erregea 1574-1589 bitartean.

## Bizitza 
Henrike II.aren eta Katalina Mediciren hirugarren semea zen, Anjou eta Orléansko dukea. Amaren eraginez, Polonia-Lituania mankomunitatearen errege hautatu zuten 1573an, baina berehala itzuli zen Frantziara, Karlos IX.a anaiaren lekua hartzeko (1574).

Kultura eta adimen handiko pertsona bazen ere, bere homosexualitatearen kariaz utzi zuen aginpidea bere *mignon* edo kuttunekoen eskuetan (Anne de Joyeuse, Épernongo dukea). Higanoten aurka borrokatu ondoren, Politikoen alderdiari jarraitu eta bakea izenpetu zuen Henrike III.a Nafarroakoarekin (Monsieur, 1576). Alabaina, Henrike I.a Guisekoak Liga Katolikoa osatu eta erregea eraman zuen bertara. Ondorioz, berriro hasi zen gerra higanoten aurka. 1580. urtean izenpetu zen beste bake bat (Néraceko bakea).

1584an, Alençongo dukea eta erregegaia hil zenean, larriagotu ziren erregetzarako arazoak eta Hiru Henrikeren Gerra hasi zen: Henrike III.a Frantziakoa erregezaleen burua zen, Henrike Guisekoa Liga Katolikoko gidari nagusia, eta Henrike III.a Nafarroakoa eta Henrike III.a Frantziakoaren koinatua, higanoten lehen buruzagia. Henrike III.a Nafarroakoak Ligako katolikoak Coutrasen menderatu ondoren (1587), Henrike Guisekoa Parisen sartu eta erregeak utzi egin behar izan zuen hiriburua (Barrikaden Eguna, 1588). Henrike III.ak Henrike Guisekoa hilarazi zuen eta ondorengo hautatu zuen Henrike III.a Nafarroakoa.

Jacques Clément izeneko fraide katoliko batek hil zuen Paris hartzera zihoala, 1589. urtean.

## Erreferentziak
Jacob Wolfowitz

**Jacob Wolfowitz** (Varsovia, 1910eko martxoaren 19 – Tampa, Florida, 1981eko uztailaren 16) poloniar jatorriko estatistikari estatubatuar bat izan zen. 1920an bere gurasoekin etorri zen Ameriketako Estatu Batuetara. Bertako unibertsitateetan matematika ikasi ondoren, estatistikan ikertzen hasi zen. Ekarpenak egin zituen erabaki-teorian, informazio-teorian, estatistika ez-parametrikoan eta teoria asintotikoan. Abraham Wald estatistikariarekin batera ere jardun zuen ikerketan. Lankidetza horren emaitza gisa, Wald Wolfowitzen bolada-froga asmatu zuten.
Service Pack

**Service pack** (ingelesez **SP**), partxe batzuk dira, zeinetan aplikazioak eta sistema eragilea eguneratu,zuzendu eta hobetzen dira.
Microsoft-ek Service pack-ak nagusitu zituen bere windows sistema eragilearentzat.

Bi mota bereiz daitezke:
* Service Pack-ak ez dauka aurreko bertsioaren egunerapena, orduan aurreko SPa euki beharko da instalatuta.
* Service Pack-ak badauka aurreko bertsioaren egunerapena, orduan ez duzu euki behar aurreko bertsioa instalatuta.
Informatika arloan SPx deitzen dira, non x service pack-aren bertsioa da. Adibidez, SP2-aren esanahia service pack-aren bigarren bertsioa da.

## Service Pack-ak Microsoft Windowsen 
**Windows XP**
* Service Pack 1
Lehenengo service pack-a izan zen eta 2002ko irailean atera zen. Bere barnean 300 ziurtasun partxe zituen.
* Service Pack 2
Bigarren service pack hau 2004ko abuztuan kaleratu zen, eta Microsoft-en "Trustworty computing" kanpanian oinarritu zen.
Egunerapen honek sistema eragilearen kernel-a aldatu zuen, aplikatzen hainbat parche konpontzeko SP1 sortutako arazoak.
* Service Pack 3
Windows XP-rako azkeneko Service packa 2008an kaleratu zen.Sistema eragilearen errendimendua hobetzen
eta Windows Vista eta Windows Server 2008ren artean bateragarritasuna hobetzen oinarritu zen,
eragileei sistema bien aplikazioen erabilpena errazteko.

**Windows Vista**

* Service Pack 1
Service pack honek, windows vista-ko egunerapen guztien bilketa bat da, 2008an kaleratua.
* Service Pack 2
Sevice pack honen egunerapena Windows update-tik jeitsi daiteke. Bertsio hau ezegonkorra da, baina baditu hobekuntza batzuk: Blu-ray grabatzeko soportea,ziurtasun egunerapenak, hobekuntzak...

**Windows 7**

* Service Pack 1
2011ko otsailaren 9an kaleratu zen. Windows Vista-ko SPak ikusita, tamaina txikiagokoa da.

## Kanpo estekak
Karlos IX.a Frantziakoa

**Karlos IX.a Frantziakoa** (Saint-Germain-en-Laye, 1550eko ekainaren 27a - Vincennes, 1574eko maiatzaren 30a) 1560-1574 bitartean Frantziako erregea izan zen. Bere erreinaldia Frantziako Erlijio Gerrek markatu zuten.

## Bizitza 
Henrike II.aren eta Katalina Mediciren bigarren semea zen. Amak eragin handia izan zuen betiere bere baitan. Higanot eta katolikoen arteko liskarretan, bake ahaleginak egin zituen lehendabizi, baina gero katolikoen iritziaren eta haren amaren eraginez, 1572ko San Bartolome gaueko sarraskia egiteko agindu zuen, eta era horretara higanot eta katolikoen arteko gerrarako sua berriro piztu.

Elisabet Austriakoarekin ezkondu zen eta alaba bakarra izan zuten: Maria Elisabet Valoiskoa, 1578an sei urte zituela hil zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Feller

**William Feller** (Zagreb, Austria-Hungariako Inperioa —gaur egun Kroazia—, 1906ko uztailaren 7a – New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1970eko urtarrilaren 14a) matematikaria izan zen, probabilitate-teorian ekarpen handiak egin zituena.

Alemanian matematika ikasketak eginda, naziengandik ihes egin ostean, Danimarkan eta Suedia jardun zuen irakasle, eta 1939an Estatu Batuetara joan zen azkenik, non irakasle-lanetan eta ikerketan jarraitu zuen. Fellerren ekarpenak prozesu estokastikoen teoriari buruzkoak dira gehienbat.
Frantzisko II.a Frantziakoa

**Frantzisko II.a Frantziakoa** (Fontainebleauko jauregia, 1544ko urtarrilaren 19a - Orleans, 1560ko abenduaren 5a) Frantziako erregea (1559-1560) izan zen.

Hamalau urte zituela Jakue V.a Eskoziakoaren alaba Maria ezkondu zuen. Horrela Eskoziako errege ezkontide bilakatu zen. Baina, belarrian zuen infekzio batek hil eta ez zuten seme-alabarik izan.
Napoleon II.a Frantziakoa

**Napoleon II.a** —izen osoz, *Napoléon François Charles Joseph Bonaparte*— (Paris, 1811ko martxoaren 20a – Viena, 1832ko uztailaren 22a) Napoleon Bonaparteren semea eta oinordekoa izan zen, *de iure* frantsesen enperadore izatera iritsi zena.

Tuberkulosiak hil zuen.

## Erreferentziak
Luis XV.a Borboikoa

**Luis XV.a Borboikoa** (Versaillesko jauregia, 1710eko otsailaren 15a - Versaillesko jauregia, 1774ko maiatzaren 10a) Frantziako erregea (1715-1774) eta Nafarroako erregea izan zen.

Bere erreinaldiaren hasieran *le Bien-Aimé* ezizena izan bazuen ere, denboraren poderioz bere politika zela eta herritarren mirespena galdu zuen.

Luis XIV.aren bilobaren semea eta ondorengoa izan zen. Luis Burgundiakoa dukearen semea zen; bost urte zituen errege egin zutenean. Filipe II.a Orleanskoa, Borboiko dukea eta Fleuryko kardinala izan zituen erregeorde 1743ra arte. Eragin handia izan zuten harengan bere maitaleek (Madame de Chateauroux, Madame de Pompadour, Madame Du Barry). Haren agintaldian finantza arazo handiak izan zituen Frantziak.

Law ministro eskoziarraren porrotaren ondoren Fleuryko kardinalak zuzendu zuen egoera, Colbert-en bidetik, baina kanpo arazoek larriagotu zuten egoera. Poloniako erregetzarako gerraren ondoren (1733-1738. Frantziak Lorrena hartu zuen irabazian), Austriako erregetzarako gerran parte hartu zuen (1740-1748) eta ondorioak latzak izan ziren, garaipen arranditsuek ez baitzuten ekonomia maila guztiz larrian zegoen herriaren haserrea baretu. Bernis, kanpo arazoetarako ministroak hitzarmenetan egin zituen aldaketen ondoren, Zazpi Urteko Gerran sartu zen Frantzia Ingalaterraren aurka (1756-1763) eta Ameriketako eta Asiako koloniak (Kanada, India) galdu zituen, uharteak izan ezik. Bakea onez hartu zuen Frantziako herriak, kolonietan galera handiak ekarri zituen arren. Frantziako barne politikan gero eta kontrako jarrera biziagoa nabarmendu zen absolutismoaren aurka, Entziklopediaren eta filosofia liberalaren arrimuan eta erlijioaren alorrean lehen mailako arazo bihurtu zen jansenismoaren aurkako kanpaina. Monarkia bera ahulduta zegoen, Choiseul ministroaren erreformek ez zituzten liberalen nahiak bete eta 1770an aginpide absolutua indartzen saiatu ziren Maupeou, Terray eta d´Aguillon ministroak. Luis XV.aren garaian gorpuztu zen Frantziako iraultza mamituko zuen ideologia liberala, absolutismoaren instituzioentzat krisia hasten zelarik.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1725ean Poloniako erregea izan zen Stanisław Leszczyńskiren alaba Mariarekin ezkondu zen eta hamaika seme-alaba izan zituzten:

Maitale asko ere izan zituen, ezagunenak Madame de Pompadour eta Madame du Barry izanik. Zahartzaroan, neska gazteak izan zituen maitaleak *Parc aux Cerfs*en. Madame de Pompadourrek seme bat izan zuen.

## Genealogia 
## Erreferentziak 

**Aurrekoa:**
**Luis XIV.a**

40px|50px **Luis XV.a**Frantziako errege(1715-1774)

**Ondorengoa:****Luis XVI.a**

**Aurrekoa:**
**Luis III.a**

40px|50px **Luis IV.a**Nafarroako errege(1715-1774)

**Ondorengoa:****Luis V.a**
Messeturm

**Messeturm**, Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 257 metro eta 55 solairu dauzka eta 1990ean amaitu zuten. Bertan, Europako Banku Zentralaren egoitza nagusia dago.

*Murphy/Jahn* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa skyscraperpage.com webgunean.
Trianon (Frankfurt am Main)

thumb|200px|eskuinera|Dorrearen ikuspegia.

**Trianon**, Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 186 metro eta 45 solairu dauzka eta 1993an amaitu zuten.

*Novotny Mähner Assoziierte Gesamtplanungsgesellschaft GmbH*, *Albert Speer & Partner GmbH* eta *HPP Hentrich-Petschnigg & Partner KG* arkitekto taldeek diseinatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa emporis.com webgunean.
Silberturm

thumb|200px|eskuinera|Dorrearen ikuspegia.

**Silberturm** (*Zilarrezko dorrea*), Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 166 metro eta 32 solairu dauzka eta 1978an amaitu zuten. 1998ko apirilaren 1ean sute batek 32. solairuan kalte materialak eragin zituen.

*: ABB Architekten* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa emporis.com webgunean.
Westend Gate

thumb|200px|eskuinera|Dorrearen ikuspegia.

**Plaza Büro Center**, Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 159 metro eta 47 solairu dauzka eta 1976an amaitu zuten.

*Siegfried Hoyer* arkitektoak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa emporis.com webgunean.
Deutsche Bank dorreak

thumb|200px|eskuinera|Dorreen ikuspegia.

**Deutsche Bank dorreak** (alemanieraz: Hauptverwaltung Deutsche Bank AG), Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz dorre bikiak dira. Guztira 155 metro eta 40 solairu dauzkate eta 1984an amaitu zituzten.

*Walter Hanig*, *Heinz Scheid* eta *Johannes Schmidt* arkitektoek diseinatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Dorreen eraberritzeari buruzko albistea N-TV telebista katearen webgunean.