open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liu Jiakun

**Liu Jiakun** (; Chengdu, 1956) txinatar arkitektoa da.

Hamazazpi urterekin nekazari bezala lan egitera bidali zuten Iraultza Kulturalean eta 1982an arkitekturan graduatu zen Chongqingeko Unibertsitatean. Graduazioaren ondoren, Chengdu Estatuko Arkitektura Diseinu eta Ikerketa Institutuan lan egin zuen. Ondoren, Tibet eta Xinjiang eskualde autonomoetan eman zuen denbora bat, arteari eta literaturari eskainia, eta arkitekturara itzuli zen 1993an. 1999an Chengdu Architects sortu zuen.

Minimalismoan, humanismoan eta tokiko diseinuan oinarritzen da bere lana. Tokiko materialak eta inperfekzioaren estetika erabiltzen ditu. 2008ko Sichuango lurrikararen ondoren, obra-hondakinak erabili zituen eraikuntza-material gisa.

2025ean Pritzker Arkitektura Saria jaso zuen.

## Iruditegia 

201805 A Teahouse Unit on the Ground.jpg|Te-etxea Jinhua arkitektura-parkean (2002)
Hu Huishan Memorial Museum on May, 3 2020 02.jpg| (2008)
Museum of Contemporary Art Chengdu.jpg|Arte Garaikideko Museoa, Chengdu (2011)
Anren-Jianchuan-Museum-Maozeit-28-012-gje.jpg|Erlojuen museoa, Jianchuango Museoko klaustroa
成都西村·贝森大院内庭.jpg| Chengdu (2015)

## Kanpo estekak
Gwenn Aël

**Gwenn Aël** (Normandia, 1971ko otsailaren 25a) genero fantastikoko frantziar idazlea da.

## Biografia 
Gwenn Aël 1971ko otsailaren 25ean jaio zen, Normandian. Txikitatik idatzi izan du. Benetan 1996an hasi zuen bere idazle ibilbidea, Frantzia eta Kanadako hainbat aldizkari eta antologiatan argitaratutako fantasiazko ipuinekin. 2006an ekin zion eleberriak idazteari, eta Belgikako Chloé des Lys argitaletxeak hainbat lan argitaratu zizkion jarraian. Éric Godeau komikigileaezagutu zuen, eta proiektu bat landu zuten elkarrekin, 2013an: *Wendigo — Les prédateurs de la nuit* eleberri ilustratua.

Bere lanek fantastikoa, naturaz gaindikoa eta suspentsea nahasten dituzte, egoera ez oso arruntei aurre egin behar dieten pertsonaiekin, sarritan beldurgarriak direnak.

2017an, Gwenn-Aëlek bere lehen thrillerra atera zuen: *Ahriman*; literatur kritikak berehala goretsi zuen eleberria. Polizia-ikerketa bat naturaz gaindiko gauzei buruz: magia beltza, ebanjelio madarikatuak, bilaketa espirituala... eleberri esoterikoaren beharrezko osagai guztiak (2018ko Masterton sariko finalista).

## Obrak 
; Antologiak

* *La Pendulette japonaise*, éditions Le Scribinaire, 1996 .
* *Aime-moi*, éditions Nicolas Philippe, 2002 .
* ''Rêves d'Ulthar'', éditions L'Œil du sphinx, 2002 .

; Aldizkariak

* *Démence*, Hématomes Crochus, 1999, 
* *Claustrofolie*, *Romance*, *Adieu*, éditions de la Tombée, 1999
* *L’Écossais*, Martobre, 1999, 
* *Regrets*, Miniature, 1999, 
* *Absence*, éditions de la Tombée, 1999
* *La Punition*, Miniature, 2000, 
* *Pour la vie*, Nouvelle Plume, 2000, 

; Eleberriak

* *Souviens-toi*, éditions Chloé des Lys .
* *L’Esprit de vengeance*, éditions Chloé des Lys, déc. 2006 .
* *La Brèche du diable*, éditions Chloé des Lys .
* *Wendigo — Les prédateurs de la nuit*, éditions Juste pour Lire  - Sélection du prix Masterton 2014
* Ahriman, éditions Lune Ecarlate  - Finaliste du prix Masterton 2018

## Kanpo estekak 
* Blog personnel
Miguel Fernández González

**Miguel Fernández González** (Melilla, 1931ko maiatzaren 13a - 1993ko martxoaren 5a) poeta espainiarra izan zen, 1977an Literaturako Sari Nazionala irabazi zuena *Eros* y Anteros (1976) lanagatik. Hainbat estilo landu zituen, eta bere lanak kulturalismorako eta hermetismorako joera erakusten du. Bere lehen liburua Credo de libertad (1958) izan zen. Bere bigarren liburuarekin, Sagrada *materia* (1966), Adonais saria lortu zuen. Bere hirugarren liburuan, *Azken Judizioa* (1969), dikzioa barrokoagoa egiten da, baina hurrengoak, *Monodia* (1974) eta *Zeruko atentatua* (1975), labur eta zehatz hermetikoen adibide dira. *Eros* y Anteros (1976) lanean oinarrituta, barrokismoa sendotu zen. Egilearen beste liburu batzuk, ildo beretik, Entretierras (1977), Tablas lunares (1980), *Secreto* secretísima (1990), Bóvedas (1992) *eta Solitudine* (1994) dira.

## Sariak 
* Adonais Poesia Saria, Sagrada *materia* (1966) lanagatik
* Poesia Sari Nazionala, *Eros* y Anteros lanagatik (1977)
* Ciudad de Melilla Nazioarteko Poesia Saria, Discurso sobre el páramo (1982)
* Poesiako Tiflos Saria, *Secrteto* secretísima (1989) lanagatik

eskuinera|thumb|235x235px|*Miguel Fernandez poetari omenaldia. Mustafa Arruf-en lana*

## Aipamenak eta kondekorazioak 
eskuinera|thumb|150x150px|*Omenaldi-plaka, bere heriotzaren hogeigarren urteurrenean.*

* Melillako Hiri Autonomoaren Seme Kuttuna eta Seme Aurreklaro eta Domina
* Parisen egoitza duen Academie Européenne des Sciences des Arts et des Lettres-eko akademikoa
* San Telmoko Arte Ederren Errege Akademiako kidea
* Melillako Udalak kale bat eskaini zion poeten auzunean, 1985ean
* Melillako hiriak *Miguel Fernandez poetari omenaldia* eskultura eraiki zuen Hernandez parkean, Mustafa Arruf-en lana, 1994
* Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak «Miguel Fernández» izen espezifikoa onartu du Melillako Bigarren Hezkuntzako Instituturako, 1994ko abenduaren 29an
* Melillak omenaldia egin dio bere heriotzaren hogeigarren urteurrenean: haurtzaroan bere etxea izan zeneko plaka oroigarri bat jarri du Duquesa de la Victoria etorbidean, 2013

## Literatura-lana 
• "Askatasun Kredoa", 1.edizioa (1958), 2.Edizioa (1979) 

• "Materia Sakratua". "Adonais" saria, 1966.

• "Azken Judizioa", 1969. 

• "Monodia", 1974. 

• "Atentado Celeste", 1975. 

• "Eros y Anteros", "Álamo" saria, 1976 eta "Nacional de Literatura" saria, 1977. 

• "Entretierras", 1977.

• "Del jazz y otros asedios", 1978.

• "Las flores de Paracelso", 1979. 

• "Tablas lunares", 1980. 

• "Discurso sobre el páramo", "Ciudad de Melilla" Nazioarteko Saria, 1982. 

• "Secreto secretísima", Tiflos "Nazioarteko Saria", 1989. 

• "Historias de suicidas", entsegua, 1990. 

• "Memoriaren suak", 1991.

• "Bóvedas", "San Juan de la Cruz" saria, 1992. 

• "Solitudine", 1994an argitaratutako hil osteko lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Bravo Nieto

**Antonio Bravo Nieto** (Melilla, 1961eko maiatzaren 18a) historialari espainiarra da eta Espainiako Melilla hiri autonomoko kronista ofiziala.

## Ibilbidea 
Artearen Historian doktorea da 1995etik, eta Afrikako iparraldeko ondareari eta arkitekturari buruzko ikerketa-eremua egin du; zehazki, hiriari, haren arkitekturei eta gotorlekuei buruzkoa, XVI. mendetik XX. mendera. Gai eta interes-arlo horiei dagokienez, hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu du, bai Espainian, bai nazioartean, eta argitalpen ugari egin ditu.

Irakaskuntzaren alorrean, batxilergoko irakasle eta UNEDeko irakasle tutore gisa lan egiten du; aurretik, Malagako Unibertsitateko Artearen Historia saileko kidea izan da, eta Tetuango Arkitektura Eskola Nazionaleko irakasle bisitaria.

Azken urteetan, ICOFORT erakundeko ICOMOS eta expert member erakundeetako kide izendatu dute, ondarearen defentsa eta sustapena ardatz duten erakunde horiekin elkarlanean arituz.

Melillako eta inguruko historia, arkitektura eta gotorlekuei buruzko liburuak eta argitalpenak argitaratu ditu, hala nola *Europako hiri baten eraikuntza* Ipar Afrikako testuinguruan (1996), *Melillako* kartografia historikoa (1996), *Modernismoa eta Art Déco* en la Arquitectura de Melilla (2008) eta Fortifikazioa eta neomedievalismoa *Melillako* kanpoaldeko gotorlekuetan (2011).

Maroko iparraldeko arkitekturari buruz hainbat lan ditu: Espainiar arkitektura eta hirigintza Maroko iparraldean (2000), Arquitecturas art déco en el Mediterraneo (2008), Patrimonio Militar en el Rif este (2009), Claudio Verdugo, espainiar jatorriko arkitektoa Marokon (2018) eta Marokoko Nador hiria XX. mendearen lehen erdian, arkitektura urbanoa eta XX.

Beste ikerketa ildo bat espainiar jatorriko Aljeriako ondareari buruzkoa da, Orango (Aljeria) Victoria elizako kapera nagusian Reformas en la capilla mayor: el patronazgo del ingenieros militar Juan Martín Zermeño (2020), El sistema de puertas de la fortaleza de Mazalquivir Aljeria, durante el reimperado de Felipe II de Orán (2020) edo La Puerta. Boterea eta sinboloa Afrikako iparraldeko mugan (2021).

Bere lanei dagokienez, hainbat ikerketa-sari eta nazioarteko Europa Nostra diploma jaso ditu, Melillako ondare gotortua zaharberritzeagatik.  Ceutako Ikasketen Institutuko eta Melillako Ikasketen Elkarteko kidea da, San Fernandoko Arte Ederren Errealeko (2000), Historiaren Errealeko (2001), San Telmoko Arte Ederren Errealeko (2002) eta Andaluziako Historia Akademiako numerarioa 2013tik. 2004an Melillako Hiri Autonomoko Kronikari Ofizial izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Najera (abizena)

**Najera abizena** jatorriz Lasartekoa (Gasteiz) den abizen euskalduna da. XV. mendetik leinu nabarmena izan zen Tresponden, 1554an nobletasuna hartu zuena Lasarten. Bertatik zabaldu zen Lapuebla de Labarca bezalako lekuetara.

* Manuel de Najera y del Vado.
* Martin de Najera y del Vado, Brigida Ibañezekin ezkonduta.
* Jose de Najera y del Vado, Maria Ibañezekin 1671ean ezkonduta.
* Francisco de Najera y del Vado, Magdalena Mateorekin 1672an ezkonduta.

## Erreferentziak
Drumnakillyko segada

**Drumnakillyko segada**, 1988ko abuztuaren 30ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Tyrone konderriko Drumnakilly udalerrian Britainiar Armadaren soldaduek Behin-behineko IRAren unitate baten aurka egindako segada bat izan zen.

## Atentatua 
Egun hartako arratsalde amaieraldera, IRAren Ekialdeko Tyroneko Brigadako Gerard (29 urte) eta Martin Harte (23 urte) anaiak eta Brian Mullan (26 urte, ta bi anaien koinata) gazteek osatutako unitateak Britainiar Armadako zerbitzutik kanpo zegoen Ulstergo Defentsa Erregimenduko soldadu bat erailtzen saiatu ziren, aurrez, haren mugimenduak, ordutegiak eta bizitza zibilean ogibidea zuen banaketa kamioiaren ibilbideak aztertuz.

IRAren unitateak kamioiari Omagh eta Carrickmore udalerrien arteko errepidean erasotzea erabaki zuen, Drumnakilly herritik hurbil. laneko buzoak, buru-berokiak, 2 fusil AK-47 eta MK British Wembley errebolber zahar bat zeramatzaten.

Kamioia 16 kilometro luzeko errepidean zehar haren banaketa enpresaren ikurrarengatik autoz bilatzen hasi eta errepide bazterrean kamioia haiek helburutzat zuten gizona ustez gurpil bat aldatzen ari zela topatu zuten. Baina hura hiltzera zuzendu zirenean, bapatean, SASeko soldadu erregimendu bat errepidearen bazterretatik ezkutuko kokalekuetatik agertu eta IRAkideen autoari tiro egin zioten, hiruak unean bertan hilez.

Bertako biztanleen lekukotasunaren arabera, gertakarian zehar tiro hotz etengabe eta luzeak entzun zituzten, jarraian tiro hotz bakan batzuekin. Ondorengo ikerketek arabera, IRAkideen armetatik ateratako 16 tiro bala topatu zituzten, aldiz, SASeko soldaduen armek 220 tiro burutu zituzten. Ondorengo 1993ko ikerketa forenseak ez zuen lehen tiroa zein aldek bñegin zuen argitu.

## Ondoria 
1987ko maiatzean Loughgallgo segada gertatu zenetik Behin-behineko IRAk jasandako kide galera handiena izan zen, hartan, antzeko baldintzetan IRAko 8 kide hil baitziren.

## Abestiak 
Hiru IRAkideen omenezko bi abesti konposatu ziten, bata The Irish Brigade irlandar folk musika talde errepublikarrak egina, eta bestea Gerry Cunningham kantautoreak, azken abesti hau Ógra Shinn Féin gazte erakunde errepublikarrak segada honen urteroko oroitzapen ekitaldian erabili ohi du.

## Ikus gainera 
* Loughgallgo segada
* Pasaiako segada
* Ekialdeko Tyroneko IRAren Brigada
* Aire Zerbitzu Bereziaren

## Kanpo estekak
Salome Arteaga

**Salome Arteaga Uriarte**  (Mañaria, Bizkaia, 1909ko apirilaren 9a – 1995) frankismoaren biktima izan zen, Emakume Abertzale Batzako kidea, kartzelaratua izan zena beste herrikide batzuekin batera, gerora *Mañariko 13 Alabak* deituriko andrazkoekin.

## Biografia 
Candida Uriarte Goiti eta Nicolas Arteaga Ozerinenalaba, Askoti Goikoa baserrikoa. 1937ko uztailaren 29an senide batzuen Ortuoste baserrian baba beltza batzen ziharduela, kalera joateko deia jaso zuen. Han kamioi bat zegoen eta hantxe jaso zuen kartzelaratua izango zen berria.

Mitinlari modura ibilitakoa zen eta Mañarian eman zuen baten behintzat miradore batetik berba eginez zuzendu zen herritarrei. Gasteizen egin behar zen mitin baterako ikurriña eramateko geratu zen Mañariko andre kuadrilla bat eta Salomek izan zuen berorren kargua. 28 urte zituen kartzelaratu zutenean, bi urteko alaba baten ama zela eta 5 hilabeteko haurdun zegoela. Mañarian egindako emakume sarekadan kamioneta baten sartuta eraman zuten.

Abuztuaren 12an, Mañariko Elizateko udalbatza guztia batuta, Bilboko Instrukzio Militarreko 4. Epaitegiari luzatutako idatzian aipatzen dute Salome Arteaga eta zerrendatutako beste 9 andrazkok, EAJko kideak guztiak, “jokabide ona antzeman izan zaiela, bai alderdi moralean, bai erlijiosoan”.

Abuztuaren 12 horretan Bilbon burutu zen bere epaiketa militarra ere eta deklarazio dokumentuan jasotzen den bezala, Salomek aitortu zuen Emakume Abertzale Batzako kidea zela hiru urtez geroztik, zuzendaritza kargu barik. Gogoko zituela euskal nazionalistak eta haiei eman ziela botoa. Esan zuen ere ez zuela esku hartu eskuindar ideologiako pertsonen aurkako jazarpenetan gorri-separatistak agintean zeuden sasoian.

Larrinagako espetxean bi hilabetez preso izan ostean irailaren 29an libre laga zuten Maxima Arteaga, Irene Bizkarra, Julia Bizkarra, Clara Goiti eta Antolina Gorospe herrikideekin batera. Kontatzen zuenez kartzelan, besterik ezean, egunetan ur zikinak edaten egon ziren. Handik atera zuten egunean, kalean ipini eta agudo etxera!

## Aitortzak 
* 2020an, Gerediaga Elkartearen ikerketa historikoaren emaitza bezala *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* izenburuko dokumentala aurkeztu zen, “oroimena berreskuratzeko eta egindako kaltea konpontzeko” xedearekin Mañariko udalak  bultzatu eta Bideografikek ekoiztutakoa
* Jaioterriko plazan ikusgai dagoen erakusketa iraunkorreko protagonistetako bat da Salome Arteaga
* Mañariko pilotalekuaren ostean zuri-beltzezko mural bat dago ikusgai, Wallart arte estudioak margotutakoa Salome bera eta kartzelaratuak izan ziren gainontzeko 12 emakumeen omenez, guztien izen-abizenak jasoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.youtube.com/watch?v=WtfYN3mBC7g&t=942s*Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak*dokumentala, Julen Orbegozok eta Carlos Iglesiasek zuzendua
8200 unitatea

**8200 Unitatea** («zortzi berrehun» bezala irakur daiteke; ) Israelgo Defentsa Indarren Inteligentzia Gorputzetako unitatea da, eta inteligentzia-seinaleak hartzea eta kodeak deszifratzea du helburu. Argitalpen militarretan ere ezaguna da, hala nola Inteligentzia Gorputzak Biltzeko Unitate Zentralean, eta, lehenago, 515 Unitatea izenez ezagutu zen, eta, geroago, 848 Unitatea.

## Deskribapena 
8200 Unitatea Israelgo Defentsa Indarren unitaterik handiena da, hainbat milaka soldadurekin. Estatu Batuetako Segurtasun Agentzia Nazionalaren antzeko eginkizunak ditu, baina azken horren kasuan erakunde zibila da.

Urim SIGINT Basea inteligentzia seinaleak hartzeko instalazio militar garrantzitsuena da eta 8200 Unitatearen parte da. Urim basea Negev basamortuan dago, Beer-Xevatik 30 km ingurura.

2004ko martxoan, Irakeko Gerraren ostean sortutako inteligentzia sareak ikertzeko batzordeak gomendatu zuen unitatea izaera zibileko Agentzia Nazional bihurtzea, Mendebaldeko beste herrialde batzuetan gertatzen den bezala, baina 2011. urtera arte ez da aldaketarik izan.

8200 unitatearen burua brigada-jenerala da; haren identitatea informazio sailkatutzat jotzen da.

2009an, Ronen Bergmanek liburu batean azaldu zuen telefono mugikor baten itxurapean kamuflatutako Hezbolaren bonba bat lehertu zela 8200 Unitatearen kuartel nagusian 1999ko otsailean. Bi ofizial zauritu ziren.

2010ean, New York Times egunkariak, "AEBetako inteligentzia komunitateko kide ohi bat" aipatzen zuen informazio iturri gisa, eta 8200 Unitateak Siriako radarren sareak herrialde horretako erreaktore nuklear baten aurka Israelgo Aire Armadak egindako erasoaren aurretik izan zuen akatsarekin zerikusia izan zuela argitaratu zuen.

Aditu batzuen arabera, 8200 Unitatea da Stuxnet har informatikoaren garapenaren arduraduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dandara

**Dandara dos Palmares** (Brasil edo Afrika,  - Pernambukoko kapitaintza, 1694ko otsailaren 6a) Brasil kolonialeko gudari beltza izan zen. Zumbi Palmareskoa zen bere senarra eta berarekin hiru seme-alaba izan zituen: Aristogíton, Harmódio eta Motumbo.

Ez da ezagutzen Dandara Brasilen edo Afrikan jaio zen, baina gaztea zela esklabotzari aurre egin zioten beltz taldeetan sartu zen. Beltz iheslari horiek sortutako *quilombo*etako bat izan zen Palmares. Dandarak quilomboaren erresistentzia estrategien garapenean parte hartu zuen. Kapoeira teknikak ere ba omen zekizkien.

Bere figura misterio handiz inguratuta dago, ia ez baitago bere bizitzari eta ibilbideari buruzko daturik.

Portugalgo kolonizatzaileek proposatutako akordioekin ados ez zegoenez, Dandara atxilotu egin zuten eta bere buruaz beste egin zuen harrobi batetik amildegira botaz, esklabo egoerara ez itzultzeko.

## Brasilgo Heroien Liburua 
2019ko apirilaren 24an Dandara dos Palmaresen izena Brasilgo heroien liburuan idatzi zuten. Liburu hau Brasiliako panteoian dago gordeta.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merkataritza-sekretu

**Merkataritza-sekretua** edo **sekretu komertziala** isilpeko informazioaren gaineko jabetza intelektualaren eskubidea da, eta informazio hori merkaturatu egin daiteke edo haren gaineko erabilera-lizentziak eman.

Merkataritza-sekretu batek berezko balio ekonomikoa du, normalean ez delako ezaguna edo beste batzuek erraz zehazteko modukoa, eta jabeak arrazoizko neurriak hartzen ditu sekretuan gordetzeko. Merkataritza-sekretuen artean daude formulak, jardunbideak, prozesuak, diseinuak, baliabideak, patroiak edo informazio-konpilazioak.

Jabetza intelektualari buruzko legediak sekretu baten jabeari eskubidea ematen dio beste batzuei sekretua ezagutaraztea galarazteko. Jurisdikzio batzuetan, sekretu horiei isilpeko informazio deritze.

## Definizioa 
Sekretu komertziala definitzeko erabiltzen den hizkuntza zehatza jurisdikzioaren arabera aldatzen da, baita sekretu komertzialaren babespean dauden informazio-mota zehatzak ere. Definizio horiek guztiek hiru faktore dituzte komunean:

Sekretu komertziala da:

* jendeak ez du normalean ezagutzen
* onura ekonomikoa ematen dio jabeari, informazioa ez delako publikoki ezagutzen; eta
* Isilpean gordetzeko ahaleginak egiten ditu.

Nazioarteko zuzenbidean, hiru faktore horiek sekretu komertzial bat definitzen dute, Merkataritzarekin lotutako Jabetza Intelektualaren Eskubideen Alderdiei buruzko Akordioaren 39. artikuluaren arabera (MJIEAei buruzko hitzarmena).

Era berean, Estatu Batuetako 1996ko Espioitza Ekonomikoaren Legean, “Merkataritza-sekretua, 18 U.S.C.tan definitzen den bezala. § 1839(3)(A),(B) (1996), hiru zati ditu: (1) informazioa; (2) informazioa babesteko hartutako zentzuzko neurriak; eta (3) balio ekonomiko independentea ondorioztatzen du, publikoki ezaguna ez izatetik”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espioitza ekonomikoa - FBIk sentsibilizazio kanpaina nazionala abiarazi du (ingelesez)
* Industriari sekretu komertzialak eta segurtasun nazionala babesten irakastea, FBI (ingelesez)
Annika Bäckström

**Annika Bäckström**, jaiotzez **Kreuger**, (Karlskrona, 1927ko abenduaren 11 – Uppsala, 2022ko irailaren 26a) suediar itzultzailea izan zen, errusierazko literaturan espezializatua. 

## Bizitza pertsonala 
Olof Kreuger irakaslearen eta Brajal Nordenströmen alaba zen. 1951n Lars Bäckström (1925-2006) idazlearekin ezkondu zen. 2022an hil zen eta Uppsalako hilerri zaharrean lurperaruta dago.

## Ibilbide profesionala 
Gennadi Aigi, Joseph Brodsky, Jevgeni Jevtuxenko, Jeva Lisina, Rimma Markova, Aleksandr Puxkin, Saxa Sokolov, Tatiana Tolstaia eta Marina Tsvetaievaren lanak itzuli zituen suedierara, eta Gennadi Aigik editatutako txuvaxerazko poesiaren antologia ere bai.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
* *Vadim Sidur: skulpturer och mutationer* (Lars Bäckströmekin batera, 1989)
* *Alldeles rysk: minnen, introduktioner och översättningar, resebrev* (1997)

### Itzulpenak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2005: Uppsalako Unibertsitateko *honoris causa* doktoretza
* 2012: Puxkin domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Netumbo Nandi-Ndaitwah

**Netumbo Nandi-Ndaitwah** (Onamutai, 1952ko urriaren 29a) namibiar politikaria da, Namibiako presidentea 2025eko martxotik.

Apaiz anglikano baten alaba da, eta hamahiru anai-arrebetatik bederatzigarrena. Hamalau urterekin SWAPO erakundean sartu zen eta haren gazte mugimendua zuzendu zuen. 1973an erbestera joan zen Zambian, eta 1973 eta 1975 artean Sobietar Batasunean ikasi eta gazteen mugimendu komunistan graduatu zen. 1987an administrazio publikoan diploma bat lortu zuen Glasgow College of Technologyn.

1976tik 1986ra SWAPOko batzorde zentraleko kide izan zen. 1990ean Namibiako parlamentuko kide hautatu zuten, eta Emakumeen Gaietarako eta Haurren Ongizaterako, Informazioko eta Ingurumen eta Turismoko ministro izan zen.

2004ko hauteskundeak irabazi zituen eta 2025eko martxoaren 21ean Namibiako presidente karguaren zina egin zuen, herrialdearen historiako lehen emakumea.
Literaturaren genero nagusiak

**Literatura genero** nagusiak literatura munduko hainbat tradizio eta kultura desberdinetan sortutako lanen sailkapenaren bidez definitzen dira. Genero literarioak, funtsean, idazlanak taldekatzea ahalbidetzen duten formak dira, eta horiek idazlanaren estiloa, gaia eta egituraren arabera antolatzen dira. Literaturan, hiru genero nagusi bereizten dira: **narratiboa**, **lirikoa** eta **dramatikoa**.
thumb|**Don kixote (Miguel De Cervantes)**

## Genero Narratiboa 
Genero narratiboak istorioak kontatzen dituzten testuak hartzen ditu, hala nola **eleberriak**, **ipuinak**, **nobelak** eta **kronikak**. Genero honek, oro har, pertsonaiak eta ekintzak sortzen ditu, eta horietan barrena, irakurleari istorio bat edo hainbat gertakari garatzen dizkio. Gai unibertsalak jorratzen ditu, hala nola maitasuna, gerrak, abenturak edo psikologia. Genero narratiboaren adibideak:

* **Homeroren Iliada** (Grezia)
* **Miguel de Cervantes-en Don Kixote** (Espainia)
* **Fiódor Dostoyevski-ren Krimen eta Sagarritasuna** (Errusia)

## Genero Lirikoa 
thumb|**Genero lirikoa**
Genero lirikoak emozioak, sentimenduak eta ideiak adierazteko erabiltzen diren testuak biltzen ditu. Bertan, idazleak bere barne mundua islatzen du, eta poesiaren bidez bere pentsamenduak, desioak edo bizitzako esperientziak komunikatzen ditu. Genero lirikoaren adibideak:

* **Pablo Neruda-ren poesiak** (Txile)
* **William Blake-ren poesia** (Ingalaterra)
* **Garcilaso de la Vega-ren sonetoak** (Espainia)

thumb|**William Shakespeare**

## Genero Dramatikoa 
Genero dramatikoak antzerki-lanak eta beste eskema dramatikoak biltzen ditu, eta gehienetan giza emozioak eta gatazkak agerian jartzen dira. Testu dramatikoek elkarrizketen bidez gertakariak eta pertsonaiak garatzen dituzte. Adibide garrantzitsuenak:

* **William Shakespeare-ren Hamlet** (Ingalaterra)
* **Sofokles-en Edipo Erregea** (Grezia)
* **Antoine de Saint-Exupéry-ren Printze Txikia** (Frantzia)

## Generoen etengabeko bilakaera 
Literaturaren generoak ezinbestekoak dira testuen sailkapen eta ulermenerako, baina denborarekin aldatzen joan dira, idazleek berrikuntza eta esperimentazioak egitean. Hala, **postmodernoak** eta **hiperrealismoak** bezalako mugimendu literarioek genero tradizionalak berriro ere egokitu eta desafiatzen dituzte.

## Kanpo estekak
Hazikada

thumb|Aho-hazikada baten irudikapena, zeinean gizon batek emakume baten mihian hazia isurtzen duen.
**Hazikada** edo **hazi-tiroa** () giza eiakulazioaren irudikapena da, baina batez ere gizabanako batek beste pertsona bati gorputzaren gainean hazia isurtzearena. Gehinbat, pornografia-zinemaren eta aldizkari erotikoen eremuan erabiltzen den hitza da. Adibidez, beste pertsona baten aurpegian hazia botatzeari fazial deritzo.

Hazikadak zenbaiten sexu-fetitxe bihurtu dira, pornografiaren alorrean berezko kategoria izateraino eta zeinean eiakulazioari sexu harremanari baino askoz arreta handiagoa eskaintzen zaion.

## Ikus, gainera 
* Eiakulazio
* Hazi.

## Kanpo estekak
Thomas Murphy (irlandar errepublikarra)

**Thomas Murphy**,  (1949ko abuztuaren 29a, Ballybinaby, Hackballscross, Louth konderria), irlandar errepublikarra eta Behin-behineko IRAren buruzagi ohi bat da. Erakunde errepublikar armatu horretako buruzagi nagusia izatera iritsi zela uste da.

Irlandako Errepublikako Hackballscross herriko Ballynaby etxaldean dagoen baina lursailak Irlandako Errepublika eta Ipar Irlanda artean dauden baserri batean jaio zen.
Hackballscross

**Hackballcross**, , Irlandako herri txiki bat da, Louth konderrian dago.

Nagusiki A53 errepidean dago.

## Herritar ezagunak 
* Thomas Murphy (1949-), Behin-behineko IRAren buruzagi ohia

## Kanpo estekak
Omenezko eiakulazio

**Omenezko eiakulazioa** norbaiten argazki baten gainean eiakulatzean datzan sexu-jarduera da. Hasieran Interneteko sexu jolas gisa hasi zena, hedabideen arreta bereganatu izan du ziberjazarpena egiteko erabili izan delako.

Delako omenaldia pertsona baten erretratu baten gainean eiakulatzean eta ekintza bera grabatzean datza. Omenaldiok gehienbat gizonez osatutako Interneteko komunitateetan partekatu ohi dira. Batzuetan, bideo horiei **gorrotozko masturbazio** izendapena ematen zaie testuinguruaren arabera.

Hortaz, omenezko eiakulazioa sexu-fetitxetzat har badaitekeen ere, iraingarria gerta dakioke omenduari, baita ziberjazarpenaren biktima bihurtu ere.

## Ikus, gainera 
* Telefono-sexua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ma Ning

**Ma Ning** (1983ko azaroaren 4a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ma Xuejun

**Ma Xuejun** (Shandong, 1985eko martxoaren 26a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012koUdako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ma Yongfeng

**Ma Yongfeng** (1962ko azaroaren 28a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mao Xinyuan

**Mao Xinyuan** (1971ko uztailaren 2a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Min Chunfeng

**Min Chunfeng** (1969ko martxoaren 17a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhang Mingkun

**Zhang Mingkun** (2000ko urriaren 20a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuriko Koike

Japoniako politikaria da, 2016az geroztik Tokioko gobernadore gisa aritua. Aurretik, 1992tik 1993ra Kontseilari Ganberako kide ere izan zen, Ordezkarien Ganberako kidea 1993tik 2016ra, Ingurumen ministroa 2003tik 2006ra bitartean eta Defentsa ministroa 2007tik abuztuaren 20an.
## Kanpo estekak
Pang Yan

**Pang Yan** atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peng Jianhua

**Peng Jianhua** (1996ko abenduaren 18a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ge Ping

**Ge Ping** (Guangzhou, 1961eko urtarrilaren 11) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmen Pedaru

**Karmen Pedaru** (Kehra, Estonia,1990eko maiatzaren 10a) estoniar modeloa da.

## Moda ibilbidea 
Pedaru 2005ean aurkitu zuten, 15 urte zituela, Tallinngo antzoki batean. Next Modelsekin kontratua sinatu zuen eta *Teen* Vogueren argitaletxe batean agertu zen. Hurrengo urtean hasi zen lanean Christopher Kanerentzat desfilatu zuen 2007ko udaberri denboraldirako. 2009ko udazkeneko New York Fashion Weekeko ekitaldietan zegoela etorri zitzaion aukera handia; 43 pasabidetan desfilatu zuen azkenean, eta Marc Jacobs, Donna Karan, Givenchy eta Dries Van Noten ekitaldietan agertu zen.

Handik aurrera, Chloe, Gucci, Jill Stuart, Missoni, Nicole Farhi, Ralph Lauren, eta Derek Lamentzako iragarkietan agertu zen Pedaru. 2011n, Carmen Kass ordezkatu zuen Michael Korsen irudi gisa, eta "kirolzale, sexy eta dotorea" izendatu zuen. 2012an, Ewan McGregor aktorearekin batera agertu zen Belstaffen kanpainan. Hainbat diseinatzailerentzat egin du desfilea Pedaruk, hala nola Shiatzy Chen, Alexander McQueen, Chanel, Christian Dior, D&G, Diane von Furstenberg, Louis Vuitton, Roberto Cavalli, Versace, eta Yves Saint Laurent. *Numéro,* ''Harper's Bazaar*, *Elle*, *V Magazine*, *W Magazine*, Dazed & Confused eta hainbat herrialdetako *Vogue'' argitaletxeetan agertu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eliodoro (argipena)

**Eliodoro** izena Heliodoro formaren aldaera da, eta pertsona hauen izena izan daiteke:

* **Eliodoro de la Torre**, Lehenbiziko Eusko Jaurlaritzako sailburua. Haren agintepean irtendako euskal pezeten billeteei *eliodoroak* deitu zitzaien kaleko hizkeran.
* **Eliodoro Villazón**, Boliviako presidente izandako politikaria.

Gainera:

* **Eliodoro Camacho**, Boliviako probintzia.
Fernando Alfontso Portugalgoa

**Fernando Alfontso Portugalgoa** (Coimbra, 1135 – Santarém, 1207ko martxoaren 1a) Ospitaleko Zaldunen 12. Maisu Handia izan zen 1202tik 1206ra.

Alfontso I.a Portugalgoa erregearen semea izan zen eta ezkontzatik kanpo jaio zen. Tenpluko Zaldunekin bat egin zuen eta, ondoren, Ospitaleko Ordenarekin. 1198an Iberiar Penintsulako Zaldunen Maisu izendatu zuten eta 1202an Ordenaren Maisu Handi bihurtu zen. 1206an kargua utzi eta Portugalera itzuli zen, eta han hil zen hurrengo urtean.
Kavir Parke Nazionala

**Kavir Parke Nazionala** 1970eko hamarkadaren erdialdetik Irango estepa-eremu idor eta basamortu babestua da. Teheranetik 100 km hego-ekialdera dago, eta Kavir basamortu gaziarekin egiten du muga ipar-mendebaldean.

## Ezaugarriak 
Bere erliebea mendi arrokatsuen kate batek eta horien ondoan dauden uholde-lautada batzuek osatzen dute. Lautaden altuera 800 eta 1100 m artekoa da, eta erreserbak, berriz, Siah-Kuh (2015 m) gailurrean du garaia handiena. 

## Ekologia 
Landaredia urria da eta lehorte luzeetan leku asko biluzik egoten dira; hala ere, neguko eurite eta elurren ondorioz, lautadak loratu egiten dira. 

Irango basamortuetako fauna tipikoa du, hareetako katua bezalako espezieak barne. Aurkitzen zailak diren espezieen habitata ere bada, hala nola gepardo asiarrarena eta Hubara-basoilo afrikarra. 

## Ondarea 
Parkearen barruan Karabansarai bat dago, Abbas I.a Persiakoa Xahek (1587-1629) altxatzeko aginduta. 

## Iruditegia 

Image:
Kavir National Park 04.jpg|Basamortuaren ikuspegia urarekin.
Bahram Palace 9.jpg|Karabansarai.
Persian Mastiff, Dayr-e Gachin, Kavir National Park, Qom Province, Iran, Mostafa Meraji 02.jpg|Mastin persiarra.
Houbara035.JPG|Hubara-basoilo afrikarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konposizioaren filosofia

***Konposizioaren filosofia*** (ingelesez eta jatorrizkoan, *The Philosophy of Composition*) Edgar Allan Poe idazle estatubatuarraren saiakera bat da. *Konposizioaren metodo* izenez ere ezaguna, 1846ko apirilean argitaratu zen lehen aldiz, Filadelfiako ''Graham's Magazine* aldizkarian. Bertan, Poek "ongi idazteko" autore batek erabili beharreko idazketa metodoaren inguruko teoria zorrotz bat plazaratzen du. Horretarako, bere poema ezagunena nola idatzi zuen azaltzen du idazle estatubatuarrak, hots, Belea (ingelesez, *The Raven*). Poeren teoria bat-bateko sorkuntzaren metodoari, besteak beste, Coleridgek *Kubla Khan* azaltzean defendatzen zuenari, kontrajartzen zaio.

Saiakera honetan Poek fikziozko lan bat idatzi aurretik autoreak haren amaiera eta irakurlearengan sortu nahi duen erantzun emozional edo eragina hautatu bear dituela defendatzen du. Horiek lehenik hautatzeari ezinbesteko deritzo, eta horiek hautatu ostean baizik ezingo du idazleak lanaren konposizioari dagozkion gainerako aspektuak lantzen hasi. Gainerako aspektu horiek lirateke, esaterako, gaia, testuingurua, pertsonaiak, korapiloa ala argumentua. 

Saiakera honetan bertan, Poek ipuingintzaren defentsa irmoa egiten du, hau delakoan sortu nahi duen eraginera hobekien egokitzen den literatur generoa. Hala, luzera handiagoko lanen aurka egiten du, halako eraginak eserialdi bakarrean irakur daitezkeen lanekin bakarrik lor daitezkeela argudiatuz.

Dena den, hain da logikoa idazketa prozesuaren gainean Poek ematen duen azalpena, ezen zenbait kritikarik defendatu duten saiakera hau autorearen satira edo ironia baten zati bezala ulertu behar dela. Kritikari horien artean G. R. Thompson nagusitzen da, Poeren ipuingintzako ironia erromantikoaren inguruko lan baten egilea.

## Bibliografia 
* Poe, Edgar Allan (1987) *Ensayos y críticas*, Julio Cortázarrenitzulpena, hitzaurrea eta oharrak. Alianza Editorial, Madril. .
* Poe, Edgar Allan (2001) *Escritos sobre poesía y poética*, María Cóndor Orduñaren itzulpena. Ediciones Hiperión, S.L., Madril. .
* Poe, Edgar Allan (2001) *La filosofía de la composición = The philosophy of composition*, José Luis Palomaresen itzulpena. Cuadernos de Langre, S.L., San Lorenzo de El Escorial. .
* Poe, Edgar Allan (2002) *Poesía completa*, Arturo Sánchez eta Federico Revillaren itzulpena. Ediciones 29, Sant Cugat del Vallés. .
** 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Konposizioaren filosofia* (testu osoa gaztelaniaz).
* *Konposizioaren filosofia'' (jatorrizko testu osoa ingelesez).
Kasia Struss

**Katarzyna Strusińska**, ezagunagoa **Kasia Struss** izenez (Ciechanów, Polonia, 1988ko azaroaren 23a),   supermodeloa da.

## Moda ibilbidea 
Struss 2005ean aurkitu zuen bertako kazetari batek, nerabeentzako aldizkari batera bere argazki batzuk bidali ondoren. Ikasketak bere jaioterrian bukatu zituen eta Avant Management enpresarekin kontratua sinatu zuen, aurkikuntza kontatua egin eta bi urtera.

Hainbat aldizkaritan agertu da, tartean *Vogue*, *Numéro, W, V, Dazed & Confused* eta *Ten Magazine* aldizkarietan.

Marc Jacobs, Viktor & Rolf, John Galliano, Versace, Kenzo, Diesel, DKNY (**D**onna **K**aran **N**ew **Y**ork), Burberry Prorsum, Louis Vuitton, Alessandro Dell'Acqua, Sonia Rykiel, Gareth Pugh, Julien Donald's.  2007 / 2008an, Strussek Nina Ricci, Dries Van Noten, Dooren ekitaldiak ireki zituen.Ri, Giambattista Valli, PHI, Costume National, Balenciaga, Yves Saint Laurent, Jil Sander, Sinha Stanic, Jill Stuart, Loewe, eta Wunderkind, eta ekitaldiak itxi zituen Jil Sander, Chloé, Giamthkand Valli, Thakoon, Richard Chai, Christopher Kane eta Do.Ri. 2010ean, udaberri/udako modaren astean, gehien kontratatzen zen hirugarren modeloa izan zen, Liu Wen eta Constance Jablonskiren atzetik, lehenengo eta bigarren izan baitziren, hurrenez hurren.

Strussek hainbat kanpaina grabatu ditu Gucci, Dolce & Gabbana, Christian Dior, Valentino, Miu Miu, Hugo Boss, Costume National, Kenzo, Bottega Veneta, Alberta Ferretti, Chloé, Mulberry, Pringle of Scotland, Jil Sander, H&M, Express etaCostume National.

*Vogue Parisek* "hamarkadako 30 modeloetako" bat izendatu zuen.

(URL0-n 'Industriaren ikonoa' izan dela esaten da.

## Bizitza pertsonala 
2018ko uztailaren 23an, bere lehen semea izan zuen, Alice izeneko neskatoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu Wen

**Liu Wen** (txinera sinplifikatuan:  刘雯; txinera tradizionalean: 劉雯; pinyn: Liú Wén; Yongzhou, Hunan, Txina, 1988ko urtarrilaren 27a) supermodeloa da.

## Bizitza 
Liu Yongzhoun jaio zen, Hunan probintzian, Txinan. Bere aita eraikuntzako langilea zen. Ume bakarra da.

Liuk bere amak modelo izateko gogoa piztu zion, bere jarrera hobetzeko asmoz, bizkarra okertuta ibiltzeko ohitura garatu ostean.

## Ibilbidea 
ezkerrera|thumb|295x295px|Liu Wen 2010ean.

### Modelo 
Txinako lehen supermodeloa izan zen. Victoria's Secret Fashion Show ibiltokia zeharkatu duen Ekialdeko Asiako lehen modeloa da. Estée Lauder kosmetikoen Asia Ekialdeko lehen bozeramailea, eta *Forbes* aldizkariaren urteko modelorik estimatuenen zerrenda egin zuen lehen modelo asiarra. 2017an, Liu American *Vogueko* azalean inoiz agertu zen bigarren modelo txinatarra bihurtu zen, eta foldout-ean baino lehen azalean agertzen zen lehena. Bigarren aldiz azalean American Vogueren 2020ko apirileko zenbakian, eta hirugarren aldiz 2023ko maiatzean, hiru aldiz agertu zen jatorri txinatarreko lehen pertsona bihurtuta. 2024an, Frantziako *Vogueko* azalean bakarka aurkeztu zen Asiako lehen maketa bihurtu zen. Gaur egun The Society Managementek ordezkatzen du eta New York hirian du egoitza.

### Ongintza 
2020ko apirilean, Huang Xuan, Zheng Shuang eta Wei Daxun aktoreekin batera, Dazzle Fashion-en "LOVE CREATES" gerezi-lorezko kamiseten sustapenean parte hartu zuen. Diru sarrerak Wuhan University & Mediistrs & Odontologia Fakultateari emateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Warrens

**Rosa Warrens** (Karlskrona, Suedia, 1821eko otsailaren 24a – Kopenhage, Danimarka, 1878ko azaroaren 8a) suediar-alemaniar poeta eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Rosa Warrens Karlskronako familia judu batean jaio zen 1821ean. Bost urte zituela, Hanburgora joan zen gurasoekin, eta han egon zen bere aita 1861ean hil zen arte. Ondoren, Berlinera joan zen amarekin, eta han nahiko bakartuta bizi izan zen. Ama 1878ko udan hil zen, eta Rosa Kopenhagen kokatu zen. Hara iritsi eta gutxira hil zen bihotzekoak jota. Warrensek suedierazko literaturari eta mitologia nordikoari eskaini zien bere burua, Ipar Europako herri kantak alemanera itzuliz. Poeta ere izan zen eta poesia bilduma bat kaleratu zuen 1873an.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Israelen Siriako inbasioa (2024-egun)

[thumb|Israelgo armada [Golanen.]]

**Israelek Sirian egindako inbasioa** 2024ko abenduaren 8an hasi zen, Baxar al-Assaden gobernua erori zenean. Siriako botere-hutsuneaz baliatuz, unitate blindatu israeldarrek aurrera egin zuten Siriaren eta Golango Gainen arteko Banaketa Behatzeko Nazio Batuen Indarraren moteltze eremurantz, Israelek okupatuta. Quneitra probintzia erdialdeko landa-eremuari eraso zioten artilleria-suarekin. 

Tropa israeldarrak Siriaren barruko eremu desmilitarizatu batera sartu ziren, Hermon mendi estrategikoaren Siriako aldera ere. Damasko ondoan dago mendia, eta bertan dagoen Siriako postu militar abandonatu bat hartu dute. Operazioa Israelgo indarrek Siriako mugako hesia zeharkatzen zuten lehen aldia izan zen 50 urtean, 1974ko maiatzaren 31ko su-eten akordioen ondoren, Yom Kippurreko gerraren ondoren.

Israelek 1967ko Sei Eguneko Gerran bereganatu zuen Siriako Golan goi-lautada estrategikoaren zatirik handiena, eta 1981ean anexionatu zituen. NBEk legez kanpokotzat jotzen du okupazio hori, baina Israelek plan bat onartu berri du eremu horretan kolono kopurua handitzeko. 

Aldi berean, Israelgo hegazkinek gutxienez 350 bonbardaketa egin zituzten Siriako aireko armadako hegazkin guztiak, Siriako itsas armadako 15 ontziak eta Siriako armadako arma estrategikoen armategi guztiak txikitzeko. Israelen bertsioaren arabera, operazioa botere-hutsunearen aurrean armamentu hori ISISen eskuetan ez erortzeko egin zuen.

2025eko otsailaren 25ean, Israelek Siria hegoaldearen inbasioa areagotu zuen, han eta Damaskon aire-eraso olde bat egin ondoren, Siriako trantsizio gobernuari Siria hegoaldea desmilitarizatzeko eskatu eta biharamunean. Hasiera batean, Israelgo gobernuak artilleria bonbardaketak justifikatu zituen esanez NBEko kasko urdinei eraso bati aurre egiten laguntzen ari zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Constance Jablonski

**Constance Jablonski** (Lille, Frantzia, 1991ko apirilaren 17a) modeloa eta tenis jokalari ohia da. Abizena poloniarra du.

## Bizitza 
Jablonski Frantziako Lille udalerrian jaio zen. Bere aitona-amonek Poloniatik emigratu zuten Bigarren Mundu Gerraren ondoren, aita poloniarra dermatologoa zuen eta ama frantsesa eta farmazeutikoa. Neba zaharragoa du, François-Xavier izenekoa. Modelo izan baino lehen, teniseko jokalaria izan nahi izan zuen eta jokalari lehiatzaile sutsua izan zen bederatzi urtez. Jablonskik ere kirurgialari plastikoa bihurtu nahia zuen, bigarren hezkuntzan graduatu ondoren.

## Ibilbidea 
2006ko French Elite Model Look lehiaketan hasi zen modelogintzan. Jablonskik 2008ko irailean egin zuen bere debuta pasarelan, New York, Milan eta Parisko modaren asteetan, bai *prêt-à-porter* denboraldietan eta baita goi mailako joskintzan ere. Besteak beste, Shiatzy Chen, Donna Karan, Dior, Gucci, Burberry, Yves Saint Laurent, Alexander McQueen, Balmain, Balenciaga, Zac Posen, Sonia Rykiel eta Elie Saabekin egin du lan. 2010eko azaroan, Victoria's Secreteko moda desfilean desfilatu zuen lehen aldiz.

Jablonski *Vogue* Errusia, Txina, Alemania, Portugal, Grezia zein Espainiako aldizkariaren azaletan agertu da; baita Modeseko Revue de Modeseko agertu da frantsesez, Harper's Bazaar errusieraz eta Amica italieraz. Voguerentzako argitaletxeetan agertu da hizkuntza hauetan: frantsesa, japoniarra, alemana, txina, britainiarra, errusiarra, italiarra, estatubatuarra, grekoa, korearra, espainiarra eta portugesa, *Marie Claire* Italia, *Allure*, ''Harper's Bazaar*, Rush, *Vanity Fair'' Ipar Amerikako eta Hego Koreako aldizkarietan, W, entrevista eta japonierazko Número-n.

Constance Jablonskik Elite Model Look irabazi zuen 2006an eta Elite Model Managementekin kontratua sinatu du.

Estée Lauder kosmetika enpresaren bozeramaile lanetan hasi zen 2010ean. Victoria's Secretentzat desfilatu zuen urtero 2010etik 2015era.

## Bizitza pertsonala 
Matthias Dandois txirrindulari frantziarrarekin ezkondu zen 2020ko maiatzaren 6an, 2022ko ekainean iragarri zuten lehen umea izateko zeudela, 2022ko azaroaren 18an bere sare sozialetan, ongietorria eman zioten ume horri.Abizen bera izan arren, ez du zerikusirik Jacquelyn Jablonski modeloarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Arredondo

**Luis Arredondo Eskobal** (ere **Luis de Arredondo**) (Barakaldo, Bizkaia, 1907 - Barakaldo, Bizkaia, 1982ko martxoaren 23a) bizkaitar politikaria zen.

## Bizitza 
Metalurgiako langilea izan zen Babcock y Wilcox enpresan, Galindon. ELA sindikatuko kidea.

EAJko kidea 16 urte zituenetik. Bizkai Buru Batzarreko (BBB) burukide izan zen 1935 eta 1977ko martxo artean.

Espainiko Gerra Zibilean Eusko Gudarostean borrokatu zen. Santoñako hitzarmenaren ondoren erbestera joan zen. Gurs-eko kontzentrazio-esparruan espetxeratuta egon zen. Ihes egin eta Erresuma Batura joan egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/arredondo-eskobal-luis/ar-143302/
Lekue dorrea

**Lekue dorrea** Usansoloko Lekubaso auzoan kokatuta dagoen Erdi Aroko XV. edo XVI. mendeko dorre militarra edota defentsiboa da. Kultura ondarearen baitan, Balizko Arkeologia Gune bezala kategorizatuta dago. Erabakia 1997ko ekaineko 5eko Euskal herriko Agintaritzaren Aldizkariako 106. zenbakian argitaratu zen, Galdakaoko Balizko Arkeologia beste guneekin batera.

## Egitura 
Harlanduzko da, zortzi bat metroko altuera duena eta, gainean, dorrea moztuta, bat edo bi metro arteko zurezko ganbara dauka. Jauregi-egoitza bihurtuta, ojiba-leihoak ditu. Kanpoaldean eskailera bat dauka atxikita.

## Maizterrak 
Pedro Ugarte de Lecue y Madariaga (Galdakaon bataiatua 1668ko maiatzaren 15ean) Teresa de Aguirre y Velascorekin ezkondua (Zeanurin bataiatua 1665eko apirilaren 8an) 1733an Lekueko Dorrea heredatu zuen. Agueda Antonia de Lecue y Aguirreren gurasoak izan ziren.

Agueda (Bilboko San Anton elizan bataiatua 1692ko ekainaren 16an) eta Juan Bautista de Aguirre y Bolibarren ezkontzarekin gauzatutako familia-loturaren bidez, haien semea Manuel Mateo de Aguirre y Lecueri utzi zioten dorrea oinordetzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lekue dorrea. Arkeologia ondarea. Kultura ondarea. Eusko Jaurlaritza
Emari (talde feminista)

thumb|280x280px|*Emari* talde feministaren logoa
**Emari talde feminista** 2015ean sortu zen Sestaon (Bizkaia) gizartean emakume eta gizonen arteko berdintasun-balioak sustatu eta bultzatzeko asmoz, eta, era berean, feminismoaren errealitatea ezagutarazteko asmoz.

## Ibilbidea 
*Emari talde feminista* 2015eko neguan sortu zen arren, 2017ra arte ez zen elkarte bezala erregistratu.  Egoitza Sestaoko Azeta kalean dauka, eta bere xedea, besteak beste, Sestaoko egunerokoan ikuspegi feminista txertatzea da.

### Ekintzak 
Irabazi asmorik gabeko talde honek urtero hainbat ekintza antolatzen ditu data esanguratsuetan; hala nola, azaroaren 25ean, martxoaren 8an, Gabonetan edo Sestaoko jaietan. Ekintzon helburua, betiere, aldarrikatzea eta biztanleria sentsibilizatzea izan ohi da.

Horrez gain, formatzea xede duten bestelako ekintzak ere antolatzen ditu data zehatzetatik kanpo; esate baterako, tailerrak, jardunaldiak... Bestalde, eraso matxistak salatzen ditu.
[thumb|281x281px|*Emari* [Korrikan lekukoa hartu aurretik]]

### Lankidetza 
Emari, maiz, Sestaoko beste eragile sozial batzuekin batera elkarlanean aritzen da; besteak beste, Elikadura Burujabetza kolektiboarekin, Sestaoko Sare Antifaxistarekin, Iris taldearekin, Integrando elkartearekin edota Zaindu Sestao! Korrrikan ere lekukoa eraman ohi du Emarik, eta Euskaraldian parte hartzen du. Modu berean, Ezkerraldeko beste talde feministekin ere kontaktua izaten du. 

## Aitortza 
* 2019an Sestaoko *Eusko Lorak* dantza taldeak ohorezko bazkide izendatu zuen *Emari talde feminista* bere lan eta ibilbidearen omenez: 1492. bazkidea da eta *Urrezko bazkide*.
thumb|263x263px|*Emari* talde feminista, Sestao (Bizkaia)
thumb|263x263px|Emarikideak Sestaon (Bizkaia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Mendes

**Francisco Mendes**, ***Chico Té*** (Enxude, Ginea Portugesa, 1939ko otsailaren 7a – Bissau, 1978ko uztailaren 7a) gineabissautar politikari eta iraultzailea izan zen. Ginea Bissauko lehen ministroa izan zen 1973tik hil zen arte.

Bigarren hezkuntza utzi eta PAIGCVrekin bat egin zuen portugaldarren okupazioaren aurkako borroka armatuan. 1960ko hamarkadan igo zen erakundera, eta 1962an Bafatá eremuko komisario politiko bihurtu zen. 1963-1964an kargu bera izan zuen Iparraldeko Frontean. 1964an alderdiaren bulego politikoan sartu zen eta 1965ean gerra kontseiluko kide izendatu zuten.

1973an PAIGCVk herrialdearen independentzia aldarrikatu zuen eta Portugalek 1974an onartu zuen. Mendes herrialdeko lehen ministro bihurtu zen eta sozialismoan oinarritutako garapen programa bat garatu zuen. 1978ko uztailaren 7an hil zen, trafiko-istripu batean. Mendesen heriotzari buruzko bertsio ezberdinak daude oraindik, nahiz eta gehienek PAIGCVko lidergoari buruzko liskarrek eragindako hilketa bati egozten dioten.
Kyu Sakamoto

1956az geroztik, abeslari eta aktore japoniarra izan zen.

Japoniatik kanpo ezaguna zen bere nazioarteko "Ue o Muite Arukō" abesti arrakastatsuagatik (ingelesez hitz egiten duten merkatuetan "Sukiyaki" izenez ezagutzen dena), japonieraz abesten zena eta 13 milioi kopia baino gehiago saldu zituena. 1963ko ekainean Estatu Batuetako Billboard Hot 100eko lehen postua lortu zuen, eta Sakamoto zerrendetan lehen abesti bat izan zuen Asiako lehen disko-artista bihurtu zen. Gainera, Australiako singleen zerrendan lehen single bat izan zuen lehen artista japoniarra izan zen.

Sakamoto 1985eko abuztuaren 12an hil zen Japan Air Lines 123 hegaldiaren istripuan, hegaldian zihoazen beste 519 lagunekin batera, hegazkinaren historiako hegazkin bakarreko istripurik hilgarrienaren biktima bihurtuz. Istriputik ontzian zeuden lau lagun baino ez ziren bizirik atera.

## Filmografia
* *Takekurabe* (1955)
* *Subete ga kurutteru* (1960)
* *Kigeki: ekimae danchi* (1961)
* *Ue o Muite Arukō* (1962)
* *Shichiji ni aimashō* (1963)
* *Clap your hands when you are happy* (1964)
* *Garibā no Uchū Ryokō* (1965)
* *Kyu-chan no Dekkai Yume* (1967)
* *Tokkan* (1975)

## Kanpo estekak