open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lur arraro

**Lur arraroak** (edo **lantanidoen seriea**), IUPACen arabera, hamabost lantanoideek, eskandioak eta itrioak osatzen duten multzoa da. Azken biak multzo honetan sartzen badira, lantanoideak agertzen diren mea-biltegi beretan agertzen direlako da.

Lur arraroak 1787 aurkitu zituen lehen aldiz Karl Arrheniusek, iterbita izeneko mineral beltza (gadolinita izenarekin ere ezagutzen dena) aurkitu zuenean Suediako Ytterby herrian.

"Lur" terminoa oxidoei deitzeko modu zaharkitua da; elementu horiek aurkitu zirenean, XIX. mendearen hasieran, orduko *lingua franca* zen frantsesezko *terre* hitzaren itzulpena da. "Arraro" deitu zitzaien horietako zenbait oso urriak zirela uste izan zelako. Haatik, elementu hauek, izatez, aski arruntak dira Lurrazalean (oso ezegonkorra den prometioa salbu). Multzo honetako elementurik ugariena, zerioa alegia, 688 ppm-ko kontzentrazioan dago Lurrazalean, hau da, 25. elementurik arruntena da eta beruna baino arruntagoa da. Elementu "arrarorik" bakanena ere, lutezioa, urrea baino 200 aldiz ugariagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xida Kartli

**Xida Kartli** () Georgiako 11 eskualdeetako bat da. Hiriburua Gori da. Eskualdea 5 *raioni* edo barrutitan banatua dago: Gori, Kaspi, Kareli, Java eta Khashuri.

Eskualdearen iparraldea, Java izenekoa, eta Kareli eta Gori barrutien iparraldea (guztira 1.393&nbsp;km²) Hego Osetia auto-aldarrikatutako errepublikaren administrazioaren menpe daude 1992. urtetik.

[250px|thumb|ezkerrera|[Iosif Stalin|Josef Stalin buruzagi sobietarraren estatua jaioterrian, Gorin, eskualdeko hiriburuan.]]

## Kanpo estekak 
* Eskualdearen webgune ofiziala
Common Object Request Broker Architecture

**CORBA** (**Common Object Request Broker Architecture**) informatikan sistema bananduak garatzeko plataforma ezartzen duen estandar bat da, objektuetara zuzendutako oinarri batekin urruneko metodoei deia erraztuz. OMGek sortutako estandar honek APIak, komunikazio protokoloak eta lengoaia ezberdinetan idatziak eta plataforma ezberdinetan exekutatuak izan diren aplikazioen arteko elkarrekintza ahalbidetzen duten tresnak definitzen ditu.

Zentzu orokor batean, CORBA-k kode idatzia "bildu" egiten du beste lengoaia batean, zeinak pakete batean kodigoaren gaitasun gehigarriak eta bere metodoei deitzeko gaitasunaren informazio gehigarria duen. Sortzen diren objektuak, sareko beste programa edo CORBA objektu batetik dei daitezke. Beraz, CORBA makinak irakur dezakeen dokumentazio formatu bat da, goiburudun fitxategien antzekoa baina informazio gehiagorekin.

CORBA-k interfazeak definitzeko lengoaia (IDL) erabiltzen du objektuek interfazeetan eskainiko dituzten zerbitzuak definitzeko. CORBA-k IDL hau har dezake oinarri lengoaia zehatz baten interfazea definitzeko. Ada, C, C++, Smalltalk, Java, Python, Perl eta Tcl lengoaietarako ditu inplementazio estandarrak.

Interfaze bat IDL-an konpilatzean kodea sortzen du bezeroarentzat eta zerbitzariarentzat ( Objektuaren inplementatzailearentzat). Bezeroaren kodeak urruneko metodo deiak egin ahal izateko dira *Stub* bezala ezaguna da , eta bezeroaren aldean urruneko objektuaren *proxy*a (Ordezkaria) dauka. Zerbitzariarentzat sortutako kodea *skeletons* batzuetan datza. Garatzaileak objektuaren metodoak inplementatzeko bete behar ditu eskeletoak.

CORBA multiplataforma zehaztapena baino gehiago da. Oro har, beharrezkoak izaten diren zerbitzuak definitzen ditu. Adibidez, segurtasun zerbitzuak eta transakzioak. Beraz, ez da sistema eragile bat, middlewarea baizik.

## Ikus, gainera 
* RPC
* RMI
* DCOM
* SOAP
* .NET
* konputazio banatua
* IIOP
* ORB
* Web zerbitzu
* EJB

## Kanpo estekak 
* Object Management Group
* CORBA
* CORBA (Informazio baliagarria)
* OMG zehaztapen katalogoa
* CORBA inplementazioak
* Combat: Tcl ORB eta C++ entzako Tcl kapa
* Perl ORB
* PocoCapsule CORBA eta DDS aplikazioetan oinarritutako osagaientzako markoa.
Adjaria

**Adjaria** — orobat *Ajaria, Ajara, Adjaria, Adzharia, Adzhara* eta *Achara* izenez ezaguna— (), ofizialki **Adjariako Autonomia Errepublika** (, *Acharis Avtonomiuri Respublika*) Georgiako 11 eskualdeetako bat da, Itsaso Beltzaren ertzean kokatua. Hegoaldean, Turkiarekin du muga.

Hiriburua Batumi da. Eskualdea 6 *raioni* edo barrutitan banatua dago: Batumi, Keda, Kobuleti, Khelvatxauri, Shuakhevi eta Khulo.

250px|thumb|ezkerrera|Batumiko portua.
## Geografia 
2.900&nbsp;km² eta 333.953 biztanle (2014) ditu. Hiriburua eta hiri nagusia Batumi da.

Lurralde menditsua da, oro har; erdialdean haranak daude eta kostaldean lur apalak. Mendikateetan, aipagarriak dira Mesjetis Kedi eta Shavshettis Kedi. Ibai nagusiak Çoruh eta haren ibaiadar Acharistsqali dira. Klimari dagokionez, aldaera asko bereizten dira, lur beheretan epel hezea eta hotz lehorragoa mendialdean. Lurraldearen % 50 inguru zuhaitz koniferoz estalita dago, eta lur apaletan landare subtropikalak lantzen dira.

## Biztanleak 
Adjariarrak (azareli, ayareli, ajareli) georgiarren saileko taldekoak dira, baina beren erlijio eta kultura tradizio propioak dituzte. Georgieraren dialekto bat erabiltzen dute, eta gehienak erlijioz sunniak dira.

## Ekonomia 
Ekonomiaren oinarria nekazaritza da. Gai nagusiak tea, zitrikoak, mahatsa, banbua eta eukaliptoa dira. Abeltzaintza eta tabakogintza garrantzi handiko jarduerak dira mendialdeetan.

## Historia 
1991n Georgiak burujabetasuna eskuratu zuenez gero, Adjariak gobernu autonomoa dauka eta eskumen ugari ditu barne politikaren alorrean. 1992an izendatu zuten Georgiaren baitako errepublika autonomo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdearen webgune ofiziala
Miyuki Okabe

**Miyuki Okabe** (Cascavel, Parana, 1972ko otsailaren 21a-) telekomunikazio ingeniari elektronikoa eta abenturazale brasildarra da, guraso japoniarrak dituena.

## Lehen munduko itzulia 
Ezaguna da batez ere Eneko Etxebarrieta gasteiztarrarekin batera horrek 1999an hasitako munduko itzulia bizikletaz 2002an amaitu zuelako. Bidaian bertan elkar ezagutu zuten, eta elkarrekin Euskal Herriratu ziren. Handik gutxira ezkondu ziren, eta bigarren munduko itzuli bat, elkarrekin eta tandem batean egitea erabaki zuten luze baino lehen.

## Bigarren mundu-itzulia 
2005ean bikoteak bigarren munduko itzuliari ekin zion, 2015 arte luzatu nahi zutena. Abentura handia izateaz gain, egitasmoak osagai pedagogikoak eta kooperazio arlokoak ere zituen. Izan ere, Miyuki eta Eneko NBE eta UNICEF erakundeekin elkarlanean *zebiltzan, Millenium Development Goals* izeneko programarekin.

## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunak

## Kanpo estekak 
*  "Acercando el mundo" webgunea
*  "Millenium DEvelopment Goals" NBEren webgunean
Eneko Etxebarrieta

**Eneko Etxebarrieta** (Gasteiz, 1967ko maiatzaren 4a-) argazkilari, publizista, irakaslea eta abenturazalea da.

## Lehen munduko itzulia 
Ezaguna da batez ere 1999tik 2002 arte bizikletaz egindako munduko itzuliagatik. Garai hartan, emazte Miyuki Okabe brasildarra ezagutu zuen, eta bigarren munduko itzuli bat, elkarrekin eta tandem batean egitea erabaki zuten, lehenengoa amaitu eta gutxira.

## Bigarren mundu-itzulia 
2005ean bikoteak bigarren mundu-itzuliari ekin zion, 2015 arte luzatu nahi zutena. Abentura handia izateaz gain, egitasmoak osagai pedagogikoak eta kooperazio arlokoak ere zituen. Izan ere, Eneko eta Miyuki NBE eta UNICEF erakundeekin elkarlanean zebiltzan, *Millenium Development Goals* izeneko programarekin.

## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunak

## Kanpo loturak 
*  "Acercando el mundo" webgunea
*  "Millenium DEvelopment Goals" NBEren webgunean
Hymne Cherifien

***Hymne Chérifien*** () Marokoko ereserkia da. 1956an, independentziaren urtean, bihurtu zen ofizial.

## Musika 
Ali Squalli Houssaini poetak idatzi eta Léo Morganek moldatu zuen, Maroko independentzia lortu baino lehen.

## Hitzak 
### Arabieraz 
منبت الأحرار * مشرق الأنوار
منتدى السؤدد وحماه
دمت منتداه
وحماه
عشت في الأوطان * للعلى عنوان
ملء كل جنان * ذكرى كل لسان
بالروح * بالجسد
هب فتاك
لبي نداك
في فمي وفي دمي
هواك ثار نور ونار
اخوتي هيا * للعلى سعيا
نشهد الدنيا * أنا هنا نحيا
بشعار
الله الوطن الملك

## Kanpo estekak
Mari Domingi

**Mari Domingi** euskal abesti tradizional batean ageri den emakumea da. 1990eko hamarkadatik aurrera, Euskal Herriko eguberrietako hainbat ekitalditan, Olentzeroren gizonezko pertsonaiaren alboko emakumezko irudi bilakatu izan da.
Mari Domingiz ere idatzi izan da.

## Abestia 
start=0|thumbtime=0|thumb|**Mari Domingiren** gaineko zortzi datu.
*Mari Domingi* abestiaren hitzak Resurreccion Maria Azkuek jaso zituen lehen aldiz XX. mendearen hasieran. 1970eko hamarkadan berriz, *Viejas canciones donostiarras* liburuan agertu zen abestia, Olentzeroren abestiaren ondoan, bien artean harreman zuzenik izan gabe.

Honako hauek dira kantuaren hitzak:

## Olentzeroren ondoko pertsonaia 
Olentzerorekin lotuta agertu zen Mari Domingi lehen aldiz Donostian 1990eko hamarkadan. Bertako Bagera Elkartearen Antigua auzoko adarrak sustatu zuen ekimena, beste herri batean (Lasarte-Orian), Olentzerorentzako gutunak biltzeko pertsonaia bat sortu zutelakoan (Xixuko izenekoa), ikastetxeetan ibiltzen zena gutunak jasotzen haurrengandik, oporren aurreko egunetan. Antiguan ere antzeko zerbait egin zitekeelakoan, Mari Domingi bilakatu zuten 1994an gutun-biltzailea, baina "genero aldetik halako gogoeta bat egin gabe", ekimenaren sustatzaile batek, Josi Oiarbide irakasleak 2015ean kontatu zuen gisan.

Ondoren, Ikastolen Elkarteak, Antiguako irakasle eta guraso hauek sustatuta, ipuin-liburuxka kaleratu zuen, Olentzero eta Mari Domingi pertsonaiak lotzen zituena. Irudia Edorta Murua marrazkilariak eman zion Mari Domingiri, eta ipuinaren testua Mitxel Muruak idatzi zuen. Hainbatek kritikatu egin du emakumeari bigarren mailako rola ematearren tradizioa horrela aldatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biladi, Biladi, Biladi

**Biladi, Biladi, Biladi** (euskaraz *Nire lurra, nire lurra, nire lurra*; arabieraz: *بلادي بلادي بلادي*) Egiptoko ereserkia da 1979tik. Hiru estrofetatik, lehendabizikoa baino ez da abesten.

## Musika 
Sayed Darwishek moldatu zuen.

## Hitzak 
Mohamed Yunis El Qadik eta Sayed Darwishek (1892-1932) berak idatzi zituen. Mustafa Kamelen hitzaldi batean oinarrituta daude.

### Arabieraz 
بلادي بلادي بلاديلكِ حبي و فؤادي
بلادي بلادي بلاديلك حبي و فؤادي

مصر يا أم البلادانت غايتي والمراد
وعلى كل العبادكم لنيلك من اياد

بلادي بلادي بلاديلكِ حبي و فؤادي
بلادي بلادي بلاديلك حبي و فؤادي

مصر انت أغلى درةفوق جبين الدهر غرة
يا بلادي عيشي حرةواسلمي رغم الأعادي

بلادي بلادي بلاديلكِ حبي و فؤادي
بلادي بلادي بلاديلك حبي و فؤادي

مصر اولادك كرام أوفياء يرعوا الزمام
سوف تخطي بالمرامباتحادهم و اتحادي

بلادي بلادي بلاديلكِ حبي و فؤادي
بلادي بلادي بلاديلكِ حبي و فؤادي

مصر يا بلد النعيمسدت بالمجد القديم
مقصدى دفع الغريموعلى الله اعتمادى

بلادي بلادي بلاديلكِ حبي و فؤادي

## Ikus, gainera 
* Biladi

## Kanpo estekak
Ee Mungu Nguvu Yetu

***Ee Mungu Nguvu Yetu*** () Kenyako ereserkia da.

## Hitzak 
### Swahiliz 
:*Ee Mungu nguvu yetu*
:*Ilete baraka kwetu*
:*Haki iwe ngao na mlinzi*
:*Natukae na undugu*
:*Amani na uhuru*
:*Raha tupate na ustawi.*

:*Amkeni ndugu zetu*
:*Tufanye sote bidii*
:*Nasi tujitoe kwa nguvu*
:*Nchi yetu ya*
:*Kenya tunayoipenda*
:*Tuwe tayari kuilinda.*

:*Natujenge taifa letu*
:*Ee ndio wajibu wetu*
:*Kenya istahili heshima*
:*Tuungane mikono pamoja kazini*
:*Pamoja kazini*
:*Kila siku tuwe nashukrani.*

### Ingelesez 
:O God of all creation,
:Bless this our land and nation.
:Justice be our shield and defender,
:May we dwell in unity,
:Peace and liberty.
:Plenty be found within our borders.

:Let one and all arise,
:With hearts both strong and true.
:Service be our earnest endeavour,
:And our Homeland of Kenya,
:Heritage of splendour,
:Firm may we stand to defend.

:Let all with one accord,
:In common bond united,
:Build this our nation together,
:And the glory of Kenya,
:The fruit of our labour,
:Fill every heart with thanksgiving.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Microcebus lehilahytsara

***Microcebus lehilahytsara*** *Microcebus* familiako espezieetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira, Andasiben, irlaren ekialdean. Badirudi orain dela 2 milioi urte beste *Microcebus* batetik bereizi zela. Espeziea Steve Goodman primatologoaren omenez izendatu da, malgatxez *Goodman* (euskaraz *Gizon ona*) hitza *Lehilahytsara* esaten baitza. 2005eko abuztuaren 10ean aurkitu zen eta *Mirza zaza*rekin batera aurkeztu zen publikoki.

Oso txikia da, 74 gramo baino ez ditu pisatzen ditu aurkitu den handiena. Hala ere espeziearen inguruan ez da gehiegi ezagutzen oraindik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cheirogaleidae
* Lemuriformes
Microcebus jollyae

***Microcebus jollyae*** *Microcebus* familiako espezieetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira, Mananjary eta Kianjavaton. Espeziea Alison Jolly primatologoaren omenez izendatu zen. Kolore gorrixka-marroia du baina zilbor grisa du. 2006ko ekainaren 21ean aurkeztu zen Antananarivon beste hainbat espezierekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cheirogaleidae
* Lemuriformes
Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey

'''''Arise, O compatriots, Nigeria's call obey'''* (euskaraz: Herrikideok, jaiki eta entzun Nigeriaren deia) Nigeriako ereserkia da 1978tik. Independentziatik antzinako ereserkia *Nigeria We Hail Thee'' (euskaraz: Nigeria, agurtzen zaitugu) zen.

## Musika 
Benedict Elide Odiasek moldatu zuen.

## Hitzak 
John A. Ilechukwuk, Eme Etim Akpanek, B. A. Ogunnaikek, Sotu Omoiguik eta P. O. Aderibigbek idatzi zituen.

### Ingelesez 
:Arise, O compatriots, Nigeria's call obey
:To serve our fatherland
:With love and strength and faith
:The labour of our heroes past
:Shall never be in vain
:To serve with heart and might
:One nation bound in freedom, peace and
:unity.

:Oh God of creation, direct our noble cause
:Guide our leaders right
:Help our youth the truth to know
:In love and honesty to grow
:And living just and true
:Great lofty heights attain
:To build a nation where peace and justice
:shall reign

## Kanpo estekak
Aash Al Maleek

***As-Salam Al Malaki*** () Saudi Arabiako nazio ereserkia 1950 urtetik.

## Musika 
Abdul Rahman Al-Khateebek moldatu zuen.

## Hitzak 
Ibrahim Khafajik idatzi zituen. Hitzek Jainkoa goresten dute eta erregeari bizitza luzea opa diote.

### Arabieraz 
:سارعي للمجد و العلياء
:مجدي لخالق السماء
:و ارفعي الخفاق أخضر
:يحمل النور المسطر
:رددِ الله أكبر ياموطني
:موطني قد عشت فخر المسلمين
:عاش المليك للعلم و الوطن

## Kanpo estekak
Mika urdin asiar

**Mika urdin asiarra** (*Cyanopica cyanus*) Corvidae familiako hegazti ertaina da, mika baino txikiagoa. Buru beltza du, papar zuria eta bizkar nabarra. Arraun-lumetako eta buztan luzeko urdinak izena ematen dio. Zuhaitz batetik bestera hegal egiten du. Nahiko arrunta da jatorrizko lekuetan, baso eta landaretzetan, gizakiaren jardunetik urrun. Iberiar Penintsulako erdialde eta hegoaldean egonkorra da, baina iparraldean, urria eta lekualdakorra. Nahiko lotsati eta ezkutua da.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Microcebus mittermeieri

***Microcebus mittermeieri*** *Microcebus* familiako espezieetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira, Anjanaharibe-Sud Erreserba berezian. Russell Mittermeierren omenez jarrio zioten izena. Ekialdeko Kostako Microcebus txikiena da. Gorrixka argia da, hainbat marra laranjekin. Zilborra txurixka-marroia da eta marka txuri bat du aurpegian. Isatsaren punta beltza da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cheirogaleidae
* Lemuriformes
Microcebus mamiratra

***Microcebus mamiratra*** *Microcebus* familiako espezieetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira, Nosy Be uhartean. Mamiratra hitzak malgatxez *argia* esan nahi du eta *Claire M. Hubbard* fundazioaren omenez jarri zen (Claire frantsesez *argia* da).

60 gramoko pixua du, bere generoan nahiko arrunta. Larrua gorri-marroia da eta ilunagoa bilakatzen da bizkarraren erdialdean. Isatsa gorrixka da eta zilborrazpia txuria edo krema kolorekoa du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cheirogaleidae
* Lemuriformes
Hegoafrikaren nazio ereserkia

***Hegoafrikaren nazio ereserkia*** Nelson Mandelaren gobernuak sortu zuen 1994an, Hegoafrikaren ereserkia izateko.

## Musika 
Bi abestiren musika konbinatzen du: batetik, Cornelis Jacobus Langenhoven eta Martin de Viliersen afrikaansezko *Die Stem van Suid-Afrika* () apartheid garaietako nazio ereserkiarena; eta, bestetik, Enoch Mankanyi Nsotongak sortutako xhoserazko ''Nkosi Sikelel' iAfrika'' () apartheidaren aurkako mugimenduek eta panafrikar askapenerako mugimenduek beren ereserkitzat erabilitako abestiarena.

## Hitzak 
Herrialdeko hamaika hizkuntza ofizialetatik bost darabiltza ereserkiak:

* Xhosera: lehenengo estrofa, lehendabiziko lerro biak.
* Zuluera: lehenengo estrofa, azken lerro biak.
* Sothoera: bigarren estrofa.
* Afrikaansa: hirugarren estrofa.
* Ingelesa: laugarren estrofa.

## Kanpo estekak
Euskerazaintza

**Euskerazaintza (Euskeraren Erri Akademia)** euskara aztertzen duen elkarte bat da, euskara batua onartzen ez duena, 1978an sortua. Helburu nagusitzat *erri-euskerak* (euskalkiak) lantzea eta sendotzea du, eta bere buruari *Euskeraren Erri Akademia* deritzo. Elkarteak argitaratutako aldizkariak izen bera du, *Euskerazaintza*.

Euskerazaintzaren lehen presidentea Lino Akesolo izan zen. Zuzendaria Augustin Zubikarai izan zen sorreratik 2004 arte, eta ordutik aurrera Martin Olazarrek hartu zuen lekukoa.

## Ikus, gainera 
* Euskara batua
* Euskaltzaindia

## Kanpo estekak 
* Euskerazaintza, Euskeraren Erri Akademiaren webgunea
* : Legalizazioko estatutuak BOEn, 1981/02/21.
Mexikoko ereserki nazionala

***Mexikoko ereserki nazionala*** Mexikoko ereserkia da. Batzuetan **"Himno Nacional Mexicano"** *"Mexicanos, al Grito de Guerra"* (euskaraz: Mexikarrak, entzun guda deiadarra) lehendabiziko lerroaren hitzez ere ezaguna da.

## Musika 
Jaime Nunó Roca katalanak moldatu zuen 1854an.

## Hitzak 
1853an Francisco González Bocanegra poetak idatzi zituen. Antonio López presidenteak deitu zien mexikarrei konkurtso batera hitzak idazteko eta González Bocanegra sortu zen garaile. Hala ere, autoreak eskubideak *Wagner & Lieven* estatubatuar enpresari saldu zizkion. Mexikoko gobernuak enpresari eskubideez desjabetu zizkion Mexikon baina kanpoan ereserkiak *copyright* zuen. Gaur egun, *copyright* eskubideak jadanik ez dira existitzen eta publikoa da.

1984an Miguel de la Madrid Hurtado presidenteak lege baten bidez ofizialtasuna adostu zuen.

### Gaztelaniaz 
1984ko legearen arabera:

*Korua:*

:Mexicanos, al grito de guerra
:El acero aprestad y el bridón,
:Y retiemble en sus centros la tierra
:Al sonoro rugir del cañón.

*Estrofak:*

:**I**

:Ciña ¡Oh Patria! tus sienes de oliva
:de la paz el arcángel divino,
:que en el cielo tu eterno destino
:por el dedo de Dios se escribió.

:Mas si osare un extraño enemigo
:profanar con su planta tu suelo,
:piensa ¡Oh Patria querida! que el cielo
:un soldado en cada hijo te dio.

:**II**

:¡Guerra, guerra sin tregua al que intente
:de la patria manchar los blasones!
:¡guerra, guerra! los patrios pendones
:en las olas de sangre empapad.

:¡Guerra, guerra! en el monte, en el valle,
:los cañones horrísonos truenen
:y los ecos sonoros resuenen
:con las voces de ¡Unión! ¡Libertad!

:**III**

:Antes, Patria, que inermes tus hijos
:bajo el yugo su cuello dobleguen,
:tus campiñas con sangre se rieguen,
:sobre sangre se estampe su pie.

:Y tus templos, palacios y torres
:se derrumben con hórrido estruendo,
:y sus ruinas existan diciendo:
:de mil héroes la patria aquí fue.

:**IV**

:¡Patria! ¡Patria! tus hijos te juran
:exhalar en tus aras su aliento,
:si el clarín con su bélico acento
:los convoca a lidiar con valor.

:¡Para ti las guirnaldas de oliva;
:¡un recuerdo para ellos de gloria!
:¡un laurel para ti de victoria;
:¡un sepulcro para ellos de honor!

Estrofen artean korua errepikatu egin behar da.

## Otomieraz 
1984ko legearen arabera, ereserkia itzuli daiteke lekuan lekuko hizkuntzetara.

:Me'manda bu ts'ohn'i gui ntuhni,
:Hñocju 'bu co ri nzafi ne ri fanihu.
:Gue dá nhuat'i mbo ja ra ximhai,
:De yá ngani ya danga nzafi.

## Kanpo estekak
KMail

**KMail** KDE mahaigain ingurunearen posta bezeroa da.

Direktorioak, iragazkiak, HTML mezuen bistaratzea eta nazioarteko kodifikazioak onartzen ditu. Posta jasotzeko IMAP, dIMAP, POP3 eta postontzi lokalak onartzen ditu. Postak bidaltzeko SMTP edo sendmail erabil dezake.

## Kanpo estekak 
*  KMail proiektuaren webgunea.
Hino Nacional Brasileiro

***Hino Nacional Brasileiro*** () Brasilgo ereserkia da 1890 eta gero.

## Musika 
Francisco Manoel da Silvak moldatu zuen 1822an.

## Hitzak 
Joaquim Osório Duque Estradak 1909an idatzi zituen baina gero berregin zieten.

### Portugesez 
**I**

Ouviram do Ipiranga as margens plácidas
De um povo heroico o brado retumbante,
E o sol da Liberdade, em raios fúlgidos,
Brilhou no céu da Pátria nesse instante.

Se o penhor dessa igualdade
Conseguimos conquistar com braço forte,
Em teu seio, ó Liberdade,
Desafía o nosso peito a própria morte!

Ó Pátria amada,
Idolatrada,
Salve! Salve!

Brasil, um sonho intenso, um raio vívido
De amor e de esperança à terra desce,
Se em teu formoso céu, risonho e límpido,
A imagem do Cruzeiro resplandece.

Gigante pela própria natureza,
És belo, és forte, impávido colosso,
E o teu futuro espelha essa grandeza

Terra adorada,
Entre outras mil,
És tu, Brasil,
Ó Pátria amada!

Dos filhos deste solo és mãe gentil,
Pátria amada,
Brasil!

**II**

Deitado eternamente em berço esplêndido,
Ao som do mar e à luz do céu profundo,
Fulguras, ó Brasil, florão da América,
Iluminado ao sol do Novo Mundo!

Do que a terra mais garrida
Teus risonhos, lindos campos têm mais flores;
"Nossos bosques têm mais vida",
"Nossa vida" no teu seio "mais amores".

Ó Pátria amada,
Idolatrada,
Salve! Salve!

Brasil, de amor eterno seja símbolo
O lábaro que ostentas estrelado,
E diga o verde-louro desta flâmula
- Paz no futuro e glória no passado.

Mas, se ergues da justiça a clava forte,
Verás que um filho teu não foge à luta,
Nem teme, quem te adora, a própria morte.

Terra adorada
Entre outras mil,
És tu, Brasil,
Ó Pátria amada!

Dos filhos deste solo és mãe gentil,
Pátria amada,
Brasil!

## Kanpo estekak
CAS erregistro zenbaki

**CAS erregistro zenbaki**ak konposatu kimikoentzako, polimeroentzako, sekuentzia biologikoentzako, nahasteentzako eta aleazioentzako zenbakizko identifikatzaileak dira.

*Chemical Abstracts Service* (CAS) izenekoa *American Chemical Society*-aren (Amerikako Kimika Elkarte) sail bat da. Bere funtzioa literaturan deskribatua izan den kimikagai bakoitzari identifikatzaile bat esleitzea da. Ekai bakoitzaren bilaketa erraztu nahi da horrela, sarritan hainbat izen edukitzen baitituzte.

2007ko urrian 32.813.596 substantzia organiko eta inorganiko eta 59.404.558 sekuentzia zeuden CAS erregistroan erregistratuta. Astero 50.000 elementu berri gehitzen dira.

## Kanpo estekak
Urtze-entalpia

**Urtze-entalpia estandar**ra (ikurra: \Delta{}H_{fus}), **urtze-bero** gisa ere ezagutzen dena, substantzia baten mol batek egoera solidotik likidora, edo alderantziz, igarotzeko xurgatu edo kanporatu behar duen bero-energiaren kantitatea da. **Urtze-bero sor** edo **urtze-entalpi aldaketa** ere deitzen zaio, eta aldaketa hau gertatzen den tenperaturari urtze-puntu deritzo.

Likido edo solido bati energia termikoa kentzen zaionean, bere tenperatura jaitsi egiten da modu konstantean, eta energia eransten zaionean, tenperatura igo egiten da. Hala ere, solidoaren eta likidoaren arteko trantsizioan (urtze-puntuan alegia), aparteko energia-kantitate bat behar da aldaketa gertatzeko (urtze-entalpia). Hortaz, likidotik solidora igarotzeko, substantzia baten molekulak ordenatuago agertu behar dira, eta horretarako aparteko bero-kantitatea erauzi behar zaio; beste zentzuan ere, solidotik likidora igarotzeko aparteko beroa gehitu behar zaio.

Aurrekoaren adibide bat uraren izoztean beha daiteke. Giro-tenperaturan dagoen ur-ontzi bat ingurune oso hotz batean sartzen bada (esaterako, −20&nbsp;°C-eko tenperaturan), uraren tenperatura modu konstantean jaisten da justu izozte-puntuaren (0&nbsp;°C) azpitik egon arte. Une horretan tenperaturak apur bat gora egiten du berriro, eta maila berean eusten dio ura kristaltzen den bitartean. Behin ura erabat izoztu ondoren, tenperaturak jaisten jarraitu du.

Urtze-entalpiaren ondorioaz, tenperaturak jaisteari uzten dio izozte-puntuan (edo pixka bat azpitik). Urtze-entalpiaren energia erauzi behar zaio likidoari (likido solidotu egin behar da) tenperaturak jaisten jarraitu ahal dezan.

Urtze-entalpiaren unitateak hauek dira:
# Joule moleko (SIren unitatea)
# Kaloria gramoko (egun gutxi erabiltzen den unitate zaharra)

## Substantzia arrunten erreferentzia-balioak 

SubstantziaUrtze-entalpia (cal/g) Urtze-entalpia (kJ/kg) 
Ura 79,72333,55
Metanoa 13,9658,41
Etanoa 22,7395,10
Propanoa 19,1179,96
Metanola 23,7099,16
Etanola 26,05108,99
Glizerola 47,95200,62
Azido formikoa 66,05276,35
Azido azetikoa 45,91192,09
Azetona 23,4297,99
Bentzenoa 30,45127,40
Azido miristikoa 47,49198,70
Azido palmitikoa 39,18163,93
Azido estearikoa 47,54198,91

Taula honetan cal/g eta kJ/kg artean egin den bihurketak kaloria termokimikoa erabiltzen du (calth = 4.184 joule), ez International Steam Table-ko kaloria (calINT = 4.1868 joule).

## Ikus, gainera 
* Irakite-entalpia
* Urtze-puntu

## Kanpo estekak
Hedningarna

**Hedningarna** Eskandinaviako musika taldea da, folk arlokoa. 1989an sortu zuten batez ere suediarrak diren kideek, finlandiarrak ere izan baditu ere.

Suediera tresna nagusia hartuta, rock eta beste esparru batzuetan ere sartu izan dira. Laponierazko abestiak ere landu izan dituzte.

## Diskografia 
* *Hedningarna* (1989)
* *Kaksi* (1991)
* *Trä* (1994)
* *Kruspolska* SASHA mixes (1994)
* *Hippjokk* (1997)
* *Karelia Visa* (1999)
* *1989-2003* (2003)
* *&* (2012)
* *Kult* (2016)

## Kanpo estekak 
*  Hedningarna taldearen webgunea
La Roda

**La Roda** Albaceteko probintziaren iparraldean dagoen udalerria da, lurralde hartako bosgarren populatuena dena. Azken erroldaren arabera  biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Albaceteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  La Rodako udal webgunea
Sorood-e Melli-e Jomhoori-e Eslami

**Irango Errepublika islamiarraren ereserki nazionala** ofizialki 1990ean onartu zen, "Payandeh Bada Iran" ordezkatuz. Hassan Riahik egin zuen melodia, eta Sayd Bagherik idatzi zuen letra. Gaur egun Irango laugarren ereserki nazionala da.

## Hitzak 
### Persieraz 
### Euskaraz 
:Zeruertzean ekialdeko eguzkia ateratzen da
:Egiazko fededunen ikusmena
:Bahman gure Fedearen distira da
:O Imam, zure mezua "independentzia, askatasuna" gure ariman inprimatuta daude
:Martiriak, zure oihuak entzun zaizkigu garaiko belarrietan
:Jarraitu eta betiko
:Irango Errepublika Islamikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joule moleko

**Joule moleko**a (ikurra: J/mol-1) materia-kantitatearen funtzioan dagoen energia-unitatea da. SItik (Nazioarteko Unitate Sistema) eratorritako unitatea da. Energia joule-tan neurtzen da eta materia-kantitatea mol-etan neurtzen da.

J/mol-1-etan neurtzen diren zenbait kantitate fisiko:
* Irakite-entalpia
* Urtze-entalpia
* Ionizazio-potentziala

Mol batean 6{,}02214179\times10^{23} partikula daudenez gero (izan atomo, molekula edo ioi), Joule moleko bat Joule bat 6{,}02214179\times10^{23} zatitu behar da, eta beraz 1{,}66054 \times 10^{-24} Joule daude partikulako. Energia kopuru hau hain da txikia, ezen beste unitate batzuk erabiltzeko joera dagoen, bereziki elektronvolt (eV).

Erosotasunagatik, eta unitate honekin neurtzen diren magnitudeak ikusita, gehienetan kJ/mol moduan erabiltzen da. Esaterako, urtze- eta irakite-entalpiak 10 kJ/mol-en ordenakoak dira, lotura-energiak 100 kJ/mol-en ordenakoak eta ionizazio-energiak 1.000 kJ/mol-en ordenakoak.

## Baliokidetza 
Unitate hau elektronvolt-etara bihur daiteke ondoko formula erabiliz:

1 eV = 1 J/C = *F* J/mol elektroi = (96485.38 ± 0.02) J/mol elektroi

non *F* Faradayren konstantea den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazkaomendi

**Lazkaomendi** Txindoki mendipean dagoen Lazkaoko auzoa da.

## Ingurunea 
Baserri sakabanatuz osaturiko landa eremuko auzune menditsua da. Lazkaomendi Zaldibia, Ataun, Ordizia eta Lazkaok inguratua dago.

Bertatik Goierriko hainbat herri ikus daitezke eta Txindoki, Aralar edo Usurbe mendien ikuspegi bikainaz gozatu ere.

## Lekuak 
Toki batzuk aipatzearren: Alarpe zalditegia, Itxurrene eta Pipasene jatetxeak, Lizargarate nekazal turismoa, Iztueta baserria (baserriko produktuen saltokia), etab.

## Demografia 
## Ondarea 
* San Joan Ante Portam Latinam baselia.

## Auzotar ezagunak 
* Lazkao Txiki (1926-1993), bertsolaria.

## Kanpo estekak 
*  Lazkaomendi Lazkaoko udalaren webgunean
*  Lazkaomendiri buruzko artikulua berria.info webgunean
Irakite-entalpia

**Irakite-entalpia**, (ikurra: \Delta{}_{v}H), **irakite-bero** eta **lurruntze-bero** gisa ere ezagutzen dena, substantzia baten kantitate jakin bat gas bihurtzeko behar den energia da. Substantziaren irakite-puntu normalean neurtzen da, nahiz eta sarritan balioak 298&nbsp;K-eko tenperaturarekiko zuzenduta ematen diren. Zuzenketa hau txikia izan ohi da, neurtutako balioaren ziurgabetasuna baino txikiagoa askotan. Neurketa-unitate erabiliena kJ/mol da, baina badaude beste unitate batzuk ere, hala nola kJ/kg, kcal/mol, etab.

**Kondentsazio-entalpia** (**kondentsazio-bero** ere deitzen zaio) aurrekoaren berdina ba, baina aurkako ikurrarekin: irakitean entalpia-aldaketa positiboa da beti, eta kondentsazioan negatiboa da beti (substantziak beroa igortzen du).

Likido batek (edo solido batek, sublimazioa gertatzen denean) molekula arteko elkarrekintzak gainditzeko behar den energiatzat har daiteke irakite-entalpia. Helioak, esaterako, irakite-entalpia baxua dauka, 0.0845&nbsp;kJ/mol-ekoa, helio-atomoen arteko Van der Waalsen indarrak oso ahulak baitira. Bestalde, ur likidoa osatzen duten molekulak oso sendoak diren hidrogeno-lotura bidez lotuta daude eta, beraz, beren irakite-entalpia, 40.8&nbsp;kJ/mol, aski altua da. Dena den, kontuz aritu behar da irakite-entalpia molekulen arteko loturen indarra neurtzeko erabili nahi bada, indar hauek hein batean iraun egiten baitute gas egoeran (esaterako, hidrogeno fluoruroaren kasuan) eta orduan kalkulatutako lotura-indarra benetakoa baino txikiagoa izango baita. Metalek batez ere, gas egoeran lotura kobalentedun molekulak eratzen dituzte; kasu horietan, atomizazio-entalpia erabili behar izaten da loturaren energiaren balioa neurtzeko.

Badago fenomeno hau ikusteko beste modu bat, kondentsazio-entalpiaren bitartez. Gas bat likido fasera kondentsatzen denean gertatzen den entropia-jaitsiera konpentsatzeko, gas horrek ingurura bota behar duen berotzat har daiteke kondentsazio-entalpia. Irakite-puntuan likidoa eta gasa oreka kimikoan daudenez, (*T*b), Δv*G*&nbsp;=&nbsp;0, honek zera dakar:
\Delta\,_v S = S_{gas} - S_{liquid} = \Delta\,_v H/T_b

Ez entropia ez entalpia ez direnez tenperaturarekin askorik aldatzen, balio estandarrak, goian ez bezala, tenperaturaren araberako zuzenketarik egin gabe erabiltzen dira. Aldiz, presioa 100&nbsp;kPa-koa ez bada, zuzenketa bat egin behar da, gas baten entropia bere presioarekiko proportzionala baita. Likidoen entropia gutxi aldatzen da presioarekin; beraz, alde horretatik ez da zuzenketarik behar.

## Zenbait substantziaren balioak 
Irakite-entalpiaren arabera ordenatutako zenbait substantzia:

**Konposatua****Irakite-entalpia (kJ/mol-1)****Irakite-entalpia (kJ/kg-1)**Amoniakoa23,35
Butanoa21,0362Etanola38,6841Metanoa8,19510Metanola37,41.100Propanoa15,7356Ura40,652.260

## Ikus, gainera 
* Urtze-entalpia

## Kanpo estekak
Gela

[thumb|Japoniar [ostatu baten logela.]]

**Gela** edo **ganbera** zenbait eraikin banatzen den atal edo areto ez oso zabala; etxebizitzan eta besterik adierazten ez bada, lo egiteko erabiltzen den bakoitza.

Normalean beste gelekiko korridorez eta barneko hormez banaturik dago eta kanpoaldetik kanpoko hormez. Bertara sartzeko ateak erabiltzen ditugu.

Historikoki lehendabiziko gelak zibilizazio minoikoan agertu ziren, K.a. 2200. urtean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cella

## Kanpo estekak
Santa Cristina de Ḷḷena

**Santa Cristina de Ḷḷena** Asturiasen (Espainian) dagoen eraikina da eta arte asturiarrean kokatzen da. Oviedotik 34 kilometrora dago, Ḷḷena udalerrian. Nahiz eta ez dagoen dokumentaziorik, uste da Ramiro I.aren garaian eraiki zela (IX. mendean), Santa Maria del Naranco eta San Miguel de Lillo bezala.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1985ean.

Toponimikoki, "El palazzio" gunean dago. Bertan erromatar villa bat existitu zen, hiritik kanpo zegoen *pallatium* bat izan zen erregeak aisialdirako denbora pasatzeko. Jauregi multzotik gaur egun elizak *palatinoak* irauten du soilik. Santa Kristinaren adbokazioa ez zen ohikoa Asturiasko Erresuman.

## Apaindurak 
Narancon aurki daitekeen lengoaia artistiko bera topatzen dugu. Han bezala, arku itsuak, klipeoak, inposta lerroak, mentsulak... Murrua plastizitate efektuez beteta dago. Harlangaitzaz egina dago eta izkinetan harlandua topa dezakegu.

## Oinplanoa 
Ez dago eredu basilikalik, espazio laukizuzen eta bakarra dago. Honi itsatsitako lau gune topa ditzakegu, gurutze itxura faltsu bat eratuz.
Aurreko arkitekturekin konparatuz, planimetria bestelakoa da. Hormabularrez beteta dago eta nahiz eta batzuk funtzio tektonikoa eduki, beste batzuk apaingarri gisa daude.

Hemen ikus dezakegu, absidea bakarra eta karratua da, eta irtenune batean dago. Burualde hau, goratua dago eskailera batzuen bidez igo daiteke.

## Barnealdea 
Oso txikia da, bertan oso jende gutxi sartzen zen. Badakigu osotara margotua zegoela nahiz eta aztarnarik ez zaigun iritsi.

* Oinaldean Errege tribuna kokatzen da. Bertara igotzeko bi eskailera ditugu, ezker eta eskuinaldean (oinplanoan agertzen den bezala). Oinaldean bertan, ezkerrean eta eskuinean bi areto daude, hauen funtzioa ezezaguna da. Aipatu bezala, aldarea goratua dago eta tribunarekin batera, efektu eszenografiko handia sortzen du: bi polo garrantzitsu azpimarratuz, Jainkoa eta Erregea.

* Ikonostasia ere ikus dezakegu aldare gunea eta koro gunea ongi bereizteko. Ez dakigu ikonostasi hau fabrikazkoa ote zen edo ez. Arkuetan oinarrituta dago. Gainjarrita beste arkuak topa ditzakegu, hauen aurrekaria Kordobako meskitan egon daiteke. Hispaniar musulmanen eragintzat hartzen dute batzuk, mozarabiarrek ihesian ekarri zutena. Erdian, harlangaitzak eta bisigodoen garaiko sareta birziklatuak ikus ditzakegu.

* Kantzela bisigodoa birziklatua da. Bertan bisigodo garaiko inskripzio bat topa dezakegu: *offeret flainus abba in onore apostoior(um) d(ei) s(an)c(t)or(um) petri pauli*: Pedro eta Pablo apostoluei eskainita dago.

## Ikus, gainera 
* Arte asturiarra
* Santa María del Naranco
* San Miguel de Lillo

## Kanpo estekak 
* Santa Cristina de Ḷḷena
* Aula Didáctica del Prerrománico Asturiano de La Cobertoria
* El Prerrománico Asturiano
* Arte Prerrománico Español: Santa Cristina de Ḷḷena
Adbokazio

**Adbokazioa** erakunde batek (adibidez, kristau eliza batek) irudi erlijioso baten babesa bere gain hartzen duenean esaten zaio. Oro har santuei egiten zaie, baina zenbaitetan misterio erlijiosoei ere bai (adibidez, Jesusen bihotzari edo Espiritu Santuari).

## Kanpo estekak
Anfoteriko

Kimikan, substantzia **anfoteriko**a azidoekin zein baseekin erreakziona dezakeena da. Hitzaren jatorria grezieran dago: ampho- (*αμφί-*) aurrizkiak "biak" esan nahi du.

## Adibideak 
Ura molekula anfoterikoa da. Metal askok (zinkak, eztainuak, berunak, aluminioak, berilioak) eta metaloide batzuk ere oxido anfoterikoak eratzen dituzte. Esaterako, zink oxidoak (ZnO) modu batera edo bestera erreakzionatzen du pH disoluzioaren arabera:
* Azidoetan: ZnO + 2H+ → Zn2+ + H2O
* Baseetan: ZnO + H2O + 2OH- → [Zn(OH)4]2-

Efektu hau katioi ezberdinak banatzeko balia daiteke, adibidez zinka eta manganesoa bereizteko.

Anfoterikoak diren konposatu kimiko ugari dago, sinpleena ura bera:

* Basea (protoi-hartzailea): H2O + HCl → H3O+ + Cl−
* Azidoa (protoi-emailea): H2O + NH3 → NH4+ + OH−

Izatez, biak aldi berean egin ditzake: 2H2O → H3O+ + OH−)

Beste adibide bat, aluminio hidroxidoa:

* Basea (azido bat neutralizatzen): Al(OH)3 + 3HCl → AlCl3 + 3H2O
* Azidoa (base bat neutralizatzen): Al(OH)3 + NaOH → NaAl(OH)4

## Ikus, gainera 
* Anfiprotiko

## Kanpo estekak
Anfiprotiko

Kimikan, substantzia **anfiprotiko**a protoi bat eman edo har dezakeena da, hau da, azido gisa zein base gisa joka dezakeena (azidoei eta baseei buruzko Brønsted-Lowry teoriaren arabera, azidoak protoi-emaileak dira eta baseak protoi-hartzaileak).

Ura, aminoazidoak, bikarbonato-ioiak eta hidrogeno sulfatoa, esaterako, molekula anfiprotikoak dira. Protoi bat emateko gai direnez, substantzia anfiprotiko guztiek hidrogeno-atomo bat daukate gutxienez. Era berean, azido gisa zen base gisa joka dezaketenez, anfoterikoak dira. Hala ere, substantzia anfoteriko guztiak ez dira anfiprotikoak.

## Adibidea 
Ura da substantzia anfiprotikoaren adibiderik ezagunena:
* Basikoa: H2O + HCl → H3O+ + Cl-
* Azidoa: H2O + NH3 → NH4+ + OH-

## Ikus, gainera 
* Anfoteriko

## Kanpo estekak
Gloria al Bravo Pueblo

miniatur|eskuinera| Gloria al Bravo Pueblo
***Gloria al Bravo Pueblo*** (euskaraz: *Ohore herri ausartari*) Venezuelako ereserkia da. Antonio Guzmán Blanco presidenteak ofizialtasuna 1881eko maiatzaren 25ean aldarrikatu zuen.

## Musika 
Juan José Landaetak moldatu zuen 1810 inguruan. Gero, 1881 Eduardo Calcañok, 1911an, Salvador Llamozasek eta 1947an Juan Bautista Plazak birmoldatu zuten.

## Hitzak 
Vicente Saliasek idatzi zituen 1810ean.

### Gaztelaniaz 
*Korua*

Gloria al Bravo Pueblo
que el yugo lanzó,
la ley respetando
la virtud y honor.
Gloria al Bravo Pueblo
que el yugo lanzó,
la ley respetando
la virtud y honor.

*1. estrofa*

¡Abajo Cadenas!
¡Abajo Cadenas!
gritaba el señor
gritaba el señor,
y el pobre en su choza
libertad pidió.
A este santo nombre
tembló de pavor,
el vil egoísmo
que otra vez triunfó.
A este santo nombre
A este santo nombre
tembló de pavor,
el vil egoísmo
que otra vez triunfó.
El vil egoísmo
que otra vez triunfó.
 
*2. estrofa*

Gritemos con brío
Gritemos con brío
¡Muera la Opresión!
¡Muera la Opresión!,
Compatriotas fieles
la fuerza es la unión.
Y desde el Empíreo
el Supremo Autor,
un sublime aliento
al pueblo infundió.
Y desde el Empíreo
Y desde el Empíreo
el Supremo Autor,
un sublime aliento
al pueblo infundió.
Un sublime aliento
al pueblo infundió.

*3. estrofa*

Unidas con lazos
Unidas con lazos
que el cielo formó
que el cielo formó,
la América toda
existe en Nación.
Y si el despotismo
levanta la voz,
seguid el ejemplo
que Caracas dio.
Y si el despotismo
Y si el despotismo
levanta la voz,
seguid el ejemplo
que Caracas dio.
Seguid el ejemplo
que Caracas dio.

## Kanpo estekak
Himno Nacional de Chile

***Himno Nacional de Chile*** (euskaraz: *Txileko ereserki nazionala*) Txileko ereserkia da. Batzuetan *Canción Nacional* (euskaraz: *Abesti nazionala*) izenez ere ezaguna da.

## Musika 
Ramón Carnicerrek moldatu zuen 1828an.

## Hitzak 
Eusebio Lillok eta Bernardo de Vera y Pintadok idatzi zituzten. Hitz ofizialak aldatu dira historian zehar, azken bertsioa 1990ekoa izanda, noiz Augusto Pinocheten hirugarren estrofa kendu zenean.

### Gaur egungo hitzak 
## Kanpo estekak
Klipeo

[thumb|200px|Arkuen gainean klipeo dekorazioa, [Santa María del Naranco]]
**Klipeoa** (latinez *clipeus*) greziar eta erromatarrek erabiltzen zuten ezkutu edo babeskia da, itxura biribilekoa. Batzuen ustez, jatorria Egipton izan dezake.

Gaur egun *klipeo* dekorazioari buruz hitz egiten dugunean, itxura biribila duten eta hormetan azaltzen diren elementuei buruz ari gara.

thumb|ezkerrera|200px|Klipeoari eusteko era

## Kanpo estekak
Mentsula

thumb|250px
**Mentsula** (Heg.) edo **kontsola** (Ipar.) horma bateko irtenune bat da, arku, balkoi edo kideko baten euskarri dena.

XIII. mendean gai nagusia hostoak izaten ziren eta XVI. eta XV. mendeetan irudi alegoriakoak nahiago ziren.

## Ikus, gainera 
* Hagaburu
* Harburu
* Hegalkin

## Kanpo estekak
Hormabular

[thumb|[Santa María del Narancon hormabularrek presentzia handia dute]]
[thumb|Oñatiko [San Migel eliza (Oñati)| San Migel elizako kalostraren kanpoaldea, hormabular gotikoz jantzia]]
**Hormabularra**  edo **kontrahorma** horma baten errefortzu edo euskarri gisa erabiltzen den elementu bertikala da. Orokorrean eraikinaren kanpokoaldean kokatzen da eta eraikinaren pisua lurrera bideratzen du, zeharkako indarrak zimenduetara bideratuz. Horma nagusiaren kontra perpendikularki atxikitako horma edo zutabe baten itxura izan ohi du.

Erromaniko zein gotiko garaietan oso erabiliak izan ziren.

## Historia 
Persiar, erromatar eta bizantziar arkitekturan, hormen euskarriak behar zituztenean gehienetan barnealdeko hormak eta trenkadak erabiltzen zituzten. Hala ere, batzuetan, pilastra edo koloma atxiki baten forma hartzen duten kontrahormak erabiltzen zituzten .

Kontrahormak arkitektura erromanikoan ohikoak dira, batez ere elizetan. Hala, habearte bakarreko elizetan, kontrahormadun hormek bermatzen dute bultzadekiko erresistentzia. Hargin erromanikoek kontrahorma beren funtzioak eskatzen zuenera murriztu zuten: pixka bat irtena den ezproi bertikal bat, plano inkilinatu batez estalia. Hiru habearteko elizetan, erdiko habearteko bultzadekiko erresistentzia zutabeek berek, hormabular-zutabe delakoek, ematen dute.

Baina, bereziki, arkitektura gotikoan da arku zorrotzari lotutako kontrahorma horien erabilera estentsiboa egiten duena, ganga garaiak jasan behar zituzten nabeen hormei eusteko. Kontrahormak gutxinaka arintzen doaz, ostiko-arku arin bihurtu arte.

## Ezaugarriak
Ganga baten kargaren osagai horizontalak albo-bultzada bat sortzen du, euskarri den horma bultzatzen duena, lurrera botatzeko arriskuarekin. Horri kontra egiteko, bultzada puntuan euskarria indartu egin behar da eta sistema errezena horma loditzea edo perpendikularki beste horma bat eraikitzea da. Hori da kontrahormaren erabileraren jatorria. Kontrahorma gainean ipintzen den pinakuluak ere, beraren pisuak lagundu egiten dio kontrahormari kargaren osagai bertikala handitzen, eta egonkortu egiten du. 

Altzairua eraikuntza-elementu gisa erabiltzen hastean, kontrahormen beharra murriztuz joan zen, izan ere, merkeagoa baita estalkia altzairuzko kableekin edo barrekin "jostea", ireki ez dadin.

### Motak
Kontrahormen hainbat antolamendu daude, eraikinaren hormetan duten kokapen erlatiboaren arabera:

File:Anglebuttress.PNG|Zuzenak
File:Claspingbuttress.PNG|Izkinakoa
File:Diagonalbuttress.PNG|Zeiarra
File:Setbackbuttress.PNG|Atzeratuak

## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
* Ostiko-arku
* Zurkaitz

## Kanpo estekak
Nederlandar kreolerak

500px|thumb|Nederlandar kreolerak.
**Nederlandar kreolerak** Herbehereetako kolonia ohietan sortu ziren. Inperio hura bukatu zenean hizkuntza hauen gainbehera hazi zen. Gaur egun gehienak desagertu dira.

* Berbiceko nederlandera Guyanan
* Skepi Guyanan*
* Negerhollands Birjina Uharteetan eta Puerto Ricon*
* Petjoh Indonesian
* Javindo Indonesian*
* Ceylon-Nederlands Sri Lankan*
* Mohawk Nederlands Estatu Batuetan*
* Jersey Nederlands Estatu Batuetan*
* Albany Nederlands Estatu Batuetan*
* Afrikaans Hegoafrikan eta Namibian (Batzuen ustez kreolera edo erdi kreolera da, beste batzuen ustez nederlanderaren dialekto bat)
(* = desagertuta)

Nederlanderak eragin handia izan duen beste kreolerak:
* Papiaments Aruban, Curaçaon eta Bonairen
* Saramaccaans Surinamen
* Sranan Tongo Surinamen

## Ikus, gainera 
* Kreolera

## Kanpo estekak
Berbiceko nederlandera

**Berbiceko nederlandera** Guyanan hitz egiten zen Nederlandar kreoleraren aldaera bat zen.

## Galera 
2010eko otsailean hizkuntza ofizialki hiltzat hartu zen, *National Geographic* aldizkariaren holandar edizioko martxoko zenbakiaren arabera. 1980ko hamarkadan oraindik Berbiceko kreoleraren hizkuntza-komunitate txiki batek irauten zuen, baina 2005ean azken hiztuna hil zela jakin zenetik, hizkuntzen nazioarteko datu-base entzutetsu *Ethnologue*k hizkuntza hiltzat katalogatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abside

[thumb|250px|[Leireko monasterioko elizaren absidea (Esa).]]
**Absidea** eliza baten burualdean dagoen zatia da. Orokorrean oinplano erdi-zirkularrekoa izaten da, baina poligonalak topatzea ez da arraroa, eta gutxiagotan, laukizuzena era izan daiteke. Estalkia gangatua izaten da.Sinpleak izan daitezke edota oso konplexuak Compostelako Donejakueko katedralean bezala. Aldare nagusia bertan kokatu ohi da.

Eliza kristauetan, gehienetan ekialdeko muturrean egoon ohi da, elizkideak, ekialdera otoi egitea gomendatzen baitzen; horrelako gomendioka egin zituzten, besteak beste, Agustin Hiponakoak eta Tomas Akinokoak. . 

Bere funtzio nagusia aldare nagusia edo liturgia-espazio garrantzitsuak babestea da. Absidearen aurrean,  presbiterioa egoten da, baina eliza txikiagoetan absidea eta presbiterioa espazio berdinean egon daitezke.

Bere garrantzia azpimarratzen dituzten freskoz, mosaikoz edo erliebez apainduta egon daitezke. Diseinua ez da estetikoa soilik; behar funtzional eta espiritualei ere erantzuten die, hala nola akustika hobetzea eta espazioaren izaera sakratua nabarmentzea.

## Terminologia 
Abside hitzaren jatorria latinezko *absis* hitza da. Termino hori grekozko *ἁψίς* *(hapsis)*  *hitzetik* dator eta "arku" edo "ganga" esan nahi du. Etimologia horrek ezin hobeto islatzen du absidea arkitekturan definitzen duen forma erdizirkular edo poligonala.thumb|ezkerrera|250px|Absideak zirkularrak izaten diraTerminoaren erabilera garai erromaniko eta gotikoan finkatu zen, absidea elizetan elementu arkitektoniko erabakigarri bihurtu zenean. Egiturazko garrantziaz gain, absideak esanahi espirituala hartu zuen, aldare nagusia zegoen tokia baitzen.

## Jatorria 
Absidearen jatorria Erromatar Inperioko lehen basilika kristauetan dago, non, kristau arkitektoak elementu arkitektoniko erromatar zibilak bereganatu zituzten, exedra kasu. Basilika horietan, absidea magistratuentzako tokia zen, eta funtzio hori garatu egin zen eliza kristauen gune sakratu bihurtzeko.

Arkitektura erromanikoan, absidea gailentzen hasi zen, eskultura-dekorazio landuekin eta gainerako eraikinetik bereizten zuen hierarkizazio arkitektonikoarekin. Gotikoan, absideek konplexutasun artistikoko maila altuagoak lortu zituzten, beirate eta hornidura aberatsagoekin.

Fitxategi:Hagia Sophia-2014-01-22-1.jpg|Istanbulgo Santa Sofiako (edo Hagia Sofiako) absidea.
Fitxategi:Quentin Doussaud - Cathédrale de Chartres.jpg|Chartreseko katedraleko absidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak