open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txirrita 1

***Txirrita 1*** izenburuarekin Xabier Letek album bat plazaratu zuen 2001ean, *Berrehun urtez bertsotan* bertso klasikoen antologia barruan. Lan honetan Jose Manuel Lujanbio "Txirrita" bertsolariaren bederatzi bertso ospetsuenetarikoak bildu zituen, abestiak bihurtuz. Grabazioak Elkarlanean estudioan egin ziren, Karlos Gimenez zuzendaritzapean, 1999tik 2001 arte. Bigarren diskoa ere egin zuen Txirrita 2 izenburuarekin, beste hamabi kantekin. CD gisa plazaratu zen.

## Abestiak 
# "Gur aurreko guraso zarrak", 06:32 (Doinu herrikoia)
# "Apellidua Olazabal det", 06:51 (Doinu herrikoia)
# "Amets bat", 05:39 (Doinu herrikoia)
# "Orain bi milla urte" 04:45 (Doinu herrikoia)
# "Gure munduko bizimodua" 08:14 (Doinu herrikoia)
# "Oraingo neskatxen jazkerak" 04:24 (Doinu herrikoia)
# "Neskarekin soruan" 02:07 (Doinu herrikoia)
# "Pernando Amezketarra" 08:14 (Doinu herrikoia)
# "Norteko trenbideari" 06:12 (Doinu herrikoia)

Iraupen osoa: 53' 30"

## Talde teknikoa 
* Azala: Juanma Aramendi, Ainhoa Lukas
* Soinu teknikaria: Cesar Ibarretxe 
* Moldaketak, zuzendaritza, ekoizpena: Karlos Gimenez

### Musikariak 
* Karlos Gimenez, pianoa
* Pello Ramirez, biolontxeloa
* Jabier Muguruza, akordeoia
* Pascal Gaigne, gitarra, bandoneoia
* Txema Garces, baxua
* Luis Camino, perkusioa
* Herve Michaud, oboea, adar ingelesa
* Iñaki Garmendia, flauta
* Juan Navarro, klarinetea
* Xabier Lete, ahotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CD osoa Youtuben.
Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 48 kg

thumb|Grand Palais Éphèmeré, Paris
**Emakumezkoen 48 kg**-ko judoko txapelketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan egin zen Grand Palais Éphémèren, 2024ko uztailaren 27an.

## Emaitzak 
### Hasierako fasea 
#### A taldea 
#### B taldea 
#### C taldea 
#### D taldea 
### Bigarren aukera 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palm Beach

«**Palm Beach**» izan daiteke:

## Toponimia 
* Palm Beach, Arubako herria.
* Palm Beach, Hegoaldeko Gales Berriko herria.
* Palm Beach, Queenslandeko herria.
* Palm Beach, Floridako herria.
* Palm Beach, Illinoisko herria.
* Palm Beach, KwaZulu-Nataleko herria.

## Besteak 
* *Palm Beach*, australiar filma.
Kuma-Manitxeko sakonunea

**Kuma-Manitxeko sakonunea** () Kuma eta Manitx ibaien haranek definitzen duten hego-mendebaldeko Errusiako sakonune zabala da, iparraldean Ekialdeko Europako ordokia eta hegoaldean Ziskaukasia banatzen dituena.

Kuma-Manitxeko sakonunea, batzuetan, Asia eta Europaren arteko muga naturalatzat hartzen dute. Rostoveko Natur Erreserba sakonunearen barruan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuma (ibaia)

**Kuma** () Errusiako Iparraldeko Kaukaso zeharkatzen duen ibaia da. Ipar-ekialderantz doa Kaspiar itsasora. 802 kilometro luze da eta 33.500 kilometro karratuko drainatze-arroa du. Kaukaso Handian du jatorria, Karatxai-Txerkesia errepublikan, Kislovodsketik mendebaldera. Ipar-ekialdean Stavropol kraia zeharkatzen du (Mineralnye Vody, Zelenokumsk, Budyonnovsk edota Neftekumsk herriak) eta ekialderago Kaspiar sakonunea, errusiar Kalmukia eta Dagestan errepubliken arteko muga naturala. Kuma haranaren zati hori Kuma-Manitxeko sakonunearen ekialdeko zatia da, Ekialdeko Europako ordokia eta Kaukaso eskualdea banatzen dituena. Kuma ibaia Kaspiar itsasoko Kizliarreko badian itsasoratzen da, Dagestan eta Kalmukia arteko mugatik gertu.

Kaukaso mendietatik iparraldera eta Terek–Kumako sakonunera doazen ibai gehienak Kuban eta Terekek harrapatzen dituzte. Bi ibai horien arroen artean sortzen da; beraz, Kuma estepa-ibaia da batez ere. Asko erabiltzen dute ureztatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ray Lawler

**Raymond Evenor Lawler** (Melbourne, 1921eko maiatzaren 23a – *ibidem*, 2024ko uztailaren 24a) australiar antzerkigile, antzezle, eta antzerki ekoizle eta zuzendaria izan zen.

Melbourneko Footscray auzoan jaio zen, udal langile baten zortzi seme-alabetatik bigarrena. 13 urterekin eskola utzi zuen lantegi batean lan egiteko eta gaueko eskoletara joan zen aktore izateko. 19 urterekin idatzi zuen lehen antzezlana. 1952an antzezlan bat aurkeztu zuen Antzerki Nazionalaren lehiaketara.

1955ean Melbournen *The Summer of the Seventeenth Doll* lana estreinatu zuen, Australiako antzerkian berritasun bat izan zena. Londresen eta New Yorken ere antzeztu zuten, eta sariak irabazi zituen. Lawler Londresera joan zen antzezlanean aktore gisa lan egitera, eta Danimarkan, Irlandan eta Ingalaterran bizi izan zen. 1975ean Australiara itzuli zen eta Melbourneko Antzerki Konpainiako zuzendari elkartu izendatu zuten. Konpainiak *The Summer of the Seventeeth Doll* lanaren prekuela eta jarraipena idazteko agindu zion, eta 1975eko abenduan eta 1976ko abenduan estreinatu ahal izan zuen.

## Antzezlanak 
* *Cradle of Thunder* (1949)
* *The Bluff and the Fair* (1952)
* *The Adventures of Ginger Meggs* (1952, children's musical)
* *Tram Stop 10!* (1954)
* *Summer of the Seventeenth Doll* (1955)
* *Return Fare* (1955)
* *The Piccadilly Bushman* (1959)
* *The Unshaven Cheek* (1963)
* *A Breach in the Wall* (1970)
* *The Man Who Shot the Albatross* (1971)
* *Kid Stakes* (1975), *Summer of the Seventeenth Doll* prekuela
* *Other Times* (1976) *Summer of the Seventeenth Doll* sekuela
* *Godsend* (1982)

## Kanpo estekak
Manitx

**Manitx** () Errusiako Iparraldeko Kaukaso zeharkatzen duen ibaia da. Kuma-Manitxeko sakonunearen mendebaldeko eta erdialdeko zatia zeharkatzen du. Antzinatean, **Lik** izena zuen.

Bere arroak 35.400 km²-ko azalera drainatzen du (Ginea-Bissau, Taiwan edo Moldavia bezalako herrialdeen antzekoa) eta 219 kilometroko luzera du (Manitx-Gudilo aintziran jaiotzen dela uste bada) edo 420 kilometrokoa (Kuma-Manitxeko sakonunearen banalerroa kontuan hartzen bada), nahiz eta Manitx-Kalaus sistema bateratua kontuan hartuz gero 856 kilometrora iristen den (420+436 km).

Administratiboki, ibaia Kalmukiako errepublikatik eta Rostoveko oblastetik igarotzen da. Batzuetan, Manitx izena Kuma-Manitxeko sakonuneko aldizkako ibaien eta aintziren sistema osoari aplikatzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirrindularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoen erlojuaren-kontrakoa

**2024ko Udako Olinpiar Jokoetako gizonezkoen erlojuaren-kontrako txirrindularitza proba** 2024ko uztailaren 27an ospatu zen, Point d'Iénatik hasita, Parisen. Remco Evenepoelek irabazi zuen, bere lehenengo domina olinpikoa. Filippo Gana izan zen bigarrena eta Wout van Aertek eskuratu zuen brontzea. Gannak jazarpeneko 2020ko talde jazarpeneko dominaduna izan zen, baina bere lehen domina izan zen errepide-txirrindularitzan. Van Aertek zilarra lortu zuen 2020ko erlojuaren-kontrakoan. 13. aldia izan zen proba hau olinpiar jokoetan ospatu zela.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
María Assumpción Raventós

**María Assumpción Raventós Torras** (San Sadurní de Noya, 1930) kataluniar margolaria, grabatzailea eta tapizatzailea da. 

## Biografia 
Bartzelonako San Jorge Arte Ederretako Kataluniako Errege Akademian ikasi zuen, eta, ondoren, marrazketako irakaslea izan zen ikastetxe berean. Hasieran, grabatuan aritu zen, baina, ondoren, tapizak sortzen jardun zuen, eta San Cugat del Valléseko Kataluniako Grau-Garriga eta Susanna Rolando Eskolako kide nabarmena izan zen. Lihoaren, ehungailuaren eta ehun-materialen teknikan hasi zen, eta ezohiko teknikekin esperimentatu zuen. Teknika horiek eskulturatik gertuko adierazpen tridimentsional batera eraman zuten, erreleboak, bolumenak, flequilloak, biluziak, ebakidurak eta eragin kubistako eta espresionistako irtenguneak txertatuz. 1990eko hamarkadan pinturara itzuli zen, kolorezko masa sotilki antolatuak erabiliz.

## Erakusketak 
AEBn, Suedian, Frantzian, Japonian, Italian, Alemanian, Suitzan, Monakon, Jugoslavian eta Belgikan egin ditu erakusketak.

## Sariak 
* Arte Ederren Erakusketa Nazionalaren Grabatuaren Lehen Saria (1971)
* Bartzelona Hiria Grabatu Saria (1973)
* Madrilgo Arte Ederren Zirkuluaren Urrezko domina (1976)
* Marseillako Nazioarteko Aretoko Saria (1983)
* Cadaqués-eko Nazioarteko 2. Mini Print Saria (1982)
* Bratislavako Nazioarteko Ehungintza Biurtekoan Saria (1987)
* Sant Jordi gurutzea (1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pebetontzi olinpiko

**Olinpiar pebetontzia** edo **suontzi olinpikoa** Olinpiar Jokoetako lehiaketa egunetan su olinpikoa piztuta egoten den pebetontzi edo egitura handia izaten da, 1928tik aurrera ohikoa bihurtu den ezaugarri arkitektoniko bat. Beste kirol gertakari batzuetarako ere egiten dira harrezkero egitura hauek, Joko Olinpikoetan irabazitako sinbolismoaren ondorioz.

## Sinbolismoa eta historia 
Pebetontzi olinpikoa 1928ko Olinpiar Joko modernoetan agertu zen lehen aldiz: hain zuzen, Jan Wils arkitekto holandarrak dorre bat sartu zuen estadio olinpikoaren diseinuan, eta bertan sua piztuta mantentzeko ideia izan zuen. 1928ko uztailaren 28an Amsterdameko elektrizitate konpainiako langile batek lehen su olinpikoa piztu zuen *Maratoi Dorre* delakoan, holandarrek "KLM hautsontzi" izenez deitu zuten egiruran.

Jokoen irekiera eta amaierako ekitaldiak egiten diren estadio olinpikoaren ondoan jarri ohi da pebetontzia, nahiz eta 2024koetan Paris erdialdeko Tuilerietan ezarri zen.

Araudi zehatzik ez dagoen arren, oso sarritan suak altuak izaten dira, Olinpiar Jokoak antolatzen diren hiriko puntu askotatik ikusteko. Batzuetan izaten da pebetontzi bat propio, hau da, sua piztuta edukitzeko ontzi ireki bat, baina ez beti, izan daiteke suziri multzo baten batura (Londreskoa 2012an, adibidez, eskultura mugikor baten moduko egitura,  Jokoen ondoren desegin zena), edo Parisen 2024an asmatutakoa, airean altxatutako globo bat (ordu batzuez alxatu zuten Jokoen egunetan, gainerakoan Tuilerietako putzu baten gainean zegoen kokatua.  Izatez, suzkoa ere ez izan zen 2024ko hori: LED argiekin efektua egiten zuen ur eta lurrinak egiten zuten garren ilusioa.

Turin 2006 Neguko Jokoetako pebetontzia izan da 2024 bitarte eraikitako garaiena (57 metro).

## Udako jokoetakoak 
## Beste batzuk 
Neguko joko olinpikoetakoak:

Fitxategi:2002 Olympic Cauldron (16031498717).jpg|Salt Lake City 2002.
Fitxategi:Cauldron at Convention Centre.jpg|Vancouver 2010.
Fitxategi:Turin2006Flame.jpg|Turin 2006, 2024 bitarte eraikitako garaiena (57 metro). 
Fitxategi:KOCIS Sochi Winter Olympic Opening 34 (12446814944).jpg|Sotxi 2014.
Fitxategi:1992 Winter Olympics Albertville olympic cauldron.JPG|Albertville 1992.
Fitxategi:Guido Caroli accende il braciere olimpico di Cortina 1956.jpg|Cortina d'Ampezzo 1956.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Airbnb

**Airbnb, Inc.** ( ahoskatua; *airbed and breakfast*en akronimoa) partikularrei ostatuak (oporretako alokatzea) eskaintzeko plataforma digital bat eskaintzen duen enpresa da. Plataforma horren bidez, anfitrioiek publizitatea egin dezakete eta beren jabetzak alokatzeko kontratuak egin ditzakete ostatu-hartzaileekin; ostalariek eta ostatu-hartzaileek elkar balora dezakete, etorkizuneko erabiltzaileentzako erreferentzia gisa. Airbnbek 2.000 jabetzako eskaintza du 192 herrialde eta 33.000 hiritan. 2008ko azaroan sortu zenetik 2012ko ekainera arte 10 milioi erreserba egin zituen.

Airbnb 2008ko azaroan sortu zuten Brian Chesky, Joe Gebbia eta Nathan Blecharczykek San Frantziskon. Jatorrizko finantzaketa Y Combinator enpresa-inkubagailutik lortu zen. Geroago, Greylock Partnersek, Sequoia Capitalek eta Ashton Kutcherrek ere inbertitu zuten enpresan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aingeru Guardakoa ermita

**Aingeru Guardakoa ermita** Eskoriatzan dagoen XVIII. mendeko ermita bat da, herriaren hegoaldeko irteeran dagoena.

## Historia 
Ermitari buruz dauden lehen agiriak 1795ekoak dira. Haietan kontatzen da Kortakozelaia baserriaren ondoan zegoela ermita eta *San Martin de Cortacocelaya* izena ematen zaio. 1857an Aingeru Guardakoa izena agertzen da. 

Maiatzaren 15ean San Isidro jaiak ospatu izan dira bertan eta 1960. hamarkadatik aurrera prozesioak egin izan ziren Eskoriatzako parrokiatik Aingeru Guardako ermitara San Isidro santua eramanez. Urtean zehar hiru elizkizun egiten ziren, 2002 artean iraun zutenak. 2008an Zuhaitzaren Eguna ospatuaz zuhaitz ugari landatu ziren inguruan.

## Deskribapena 
Oinplano laukizuzena du eta aterpe bat du aurrealdean. Erretaulak hiru zati ditu; erdikoan Aingeru Guardakoa dago, eskuinekoan San Martin eta ezkerrekoan San Isidro.

Plaka bana ezarri zen alboetako hormetan honela dioena; "Aingeru Guarda Oinezkoen Zaindari".

## Iruditegia 

Irudi:Aingeru Guarda Eskoriatza 03.jpg
Irudi:Aingeru Guarda Eskoriatza 02.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirrindularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoen erlojuaren-kontrakoa

**2024ko Udako Olinpiar Jokoetako emakumezkoen erlojuaren-kontrako txirrindularitza proba** 2024ko uztailaren 27an ospatu zen, Point d'Iénatik hasita, Parisen. Remco Evenepoelek irabazi zuen, bere lehenengo domina olinpikoa.

Grace Brownek irabazi zuen, Anna Hendersonek zilarra eta Chloé Dygertek brontzea. Brown eta Hendersonentzat lehenengo domina olinpikoak izan ziren, baina Dygertek jazarpenean 2016ean eta 2020an bazituen dominak. Hala ere, bere lehenengo domina izan zen errepide-txirrindularitzan. 

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Tripadvisor

**Tripadvisor, Inc.** bidaiekin lotutako edukiak eskaintzen dituen estatubatuar enpresa da. Bidaiarientzako foroak ere baditu. Zerbitzuak doakoak dira, eta erabiltzaileek sortzen dute eduki gehiena. Publizitatearekin finantzatzen da.

2000ko otsailean sortu zuten Stephen Kaufer, Langley Steinert eta beste batzuek. Flagship Venturesek, Bollardek eta inbertitzaile pribatuek finantzatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Telewizja Polska

**Telewizja Polska (TVP)** () Poloniako telebista publiko enpresa da. Herrialdeko irrati-telebista publikoa osatzen duten enpresetako bat da, Polskie Radiorekin (irratia) batera.

TVP 1952an sortu zuten, eta 1990eko hamarkadara arte telebistaren gaineko monopolioa mantendu zuen, demokrazia berrezarri ondoren. Gaur egun, TVPk honako hauek kudeatzen ditu: orotariko bi telebista-kate — TVP1 eta TVP2 —, eskualdeko telebista-sare bat — TVP3 —, LTDko hamahiru kanal tematiko, nazioarteko kate bat — TVP Polonia —, Internet bidezko transmisio-zerbitzu bat — TVP Go — eta webgune bat. 

1993tik, TVP Europako Irrati-Telebista Batasunako kide aktiboa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félicien Kabuga

**Félicien Kabuga** (Muning, 1933ko martxoaren 1a) ruandar enpresaburua eta Ruandako genozidioaren eragileetako bat da. 1990eko hamarkadan multimilionarioa zen eta Garapenerako Mugimendu Iraultzaile Nazionala alderdi abertzale hutuarekin eta Akazu muturreko talde informalarekin lotura estua zuen. Muturreko hedabide hutuak finantzatu zituen, hala nola Radio Télévision Libre des Mille Collines eta *Kangura* aldizkaria, tutsien hilketen alde egiten zutenak.

## Bizitza 
Kabuga Munigen jaio zen, Mukarange udalerrian, Byumbako prefekturan. Beste negozio batzuen artean, hainbat te landaketa zituen Ruandako iparraldean, eta modu horretan pilatu zuen bere aberastasuna.

1993an, Garapenerako Mugimendu Iraultzaile Nazionalak diru bilketa bat antolatu zuen Radio Télévision Libre des Mille Collines sustatzeko, eta Félicien Kabugak publikoki definitu zuen katearen helburua *Hutu Power* defendatzea zela.

1993ko urtarriletik 1994ko martxora, guztira 500.000 aihotz inportatu ziren Ruandara. Kabuga aihotz hauen inportatzaile nagusietako bat zen.

1994an, Kabugak Ruandatik ihes egin zuen. Lehenengo Suitzara joan zen, baina alde egiteko agindua eman zioten. Orduan Kongoko Errepublika Demokratikoko Kinshasara joan zen eta gero Kenyako Nairobin bizi zela uste zen. 1995eko irailean, edozein akusazio baino lehen, Nshikabem Agency enpresa erregistratu eta zuzendu zuen Nairobin.

2006ko abuztuaren 28an, Barack Obamak Kenyari leporatu zion «[Kabugari] babesleku segurua erosteko baimena ematea». 

Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Sailak 5 milioi dolarreko saria eskaini zuen Kabuga atxilotzea ekarriko zuen informazioagatik.

2020an, Frantziako poliziak Parisen atxilotu zuen, 87 urte zituela, 26 urte iheslari gisa eman ostean, baina 2023an epaitzeko ezgaitzat jo zuten dementziagatik.

Kabuga Josephine Mukazitonirekin ezkonduta dago eta 11 seme-alaba ditu. Bere alabetako bi Juvénal Habyarimanaren semeekin ezkonduta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erbi-ezpain

**Erbi-ezpaina** sortzetiko aurpegiko deformazioa da, bereziki goiko ezpainekoa. Ezpaina eratzen duten bi edo gehiago prozesu enbriologikoak ez dira behar bezala fusionatzen eta ondorioz arrail-moduko bat geratzen da. Bakuna edo bikoitza izan daiteke (alde bat edo biak erasaten diren kontu). Ezpainetako pitzadura enbrioiaren prozesu maxilar eta nasomedialaren fusio osatugabearen ondorioz sortzen da, eta jaiotza-akats ohikoenetako bat da (sortzetiko malformazioen % 15 inguru da). Sarritan, ahosabai-arrailarekin edo pitzadura palatinoarekin agertzen da.

## Arazoak 
Erbi-ezpainak zenbait eragozpen eragin ditzake kaltetuen artean, hala nola:

* Elikatzeko zailtasunak: haurrak arazoak izan ditzake amaren esnea xurgatzeko.
* Entzumen-galera: erdiko belarria eta eztarria lotzen dituen hodiaren disfuntzio batek belarrian infekzioak eragin ditzakeelako.
* Hizketaren eta hizkuntzaren atzerapenak: ezpainaren eta eztarriaren afekzioaren ondorioz, mintzatzeko zailtasunak egon daitezke.
* Hortzetako arazoak: hortzeriaren garapen normalean izan daitezkeen zailtasunak.

Gainera, arazo psikologiko eta emozionalak ere gerta daitezke, ezpain leporinoak eta ahosabai-arrailak burmuinari edozein modutan eragiten ez dioten arren, aurpegia malformatzen duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radio Télévision Libre des Mille Collines

**Radio Télévision Libre des Mille Collines (RTLM)** () Ruandako irrati katea izan zen, 1993ko uztailaren 8an sortua eta 1994ko uztailaren 31n desagertua. Paper garrantzitsua izan zuen Ruandako genozidioa bultzatzean. Tutsien, hutu moderatuen, belgikarren eta Nazio Batuen Ruandako misioaren laguntzailearen aurkako gorroto-propaganda plazaratzen zuen. Gobernuak kontrolatutako Radio Rwandaren laguntza jasotzen zuen, eta hasiera batean Radio Rwandak haien ekipamenduak erabiltzeko aukera ematen zion.  

Katearen izenak «Mila muinoetako irrati telebista librea» esan nahi du frantsesez, Ruandari sarritan «mila muinoen lurraldea» deitzen baitzaio.
* Valérie Bemeriki, emakume esatari bakarra.
* Noël Hitimana, Juvénal Habyarimana presidentea airean iraintzeagatik kaleratua.
* Georges Ruggiu, belgikar-italiar jatorriko gizon zuria. Ruandar jatorrikoa ez zen arren, *Hutu Power*ren alde agertu zen, entzuleak tutsiak hiltzera animatuz.
* Froduald Karamira, Mugimendu Demokratiko Errepublikanoko presidenteordea, *Hutu Power* terminoa sortu zuena.

### Besteak 
* Félicien Kabuga, akziodunen batzar orokorreko presidentea
* Ferdinand Nahimana, zuzendaria
* Jean Bosco Barayagwiza, batzorde exekutiboko presidentea
* Gaspard Gahigi, erredaktore burua
* Phocas Habimana, kudeatzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodeo Drive

**Rodeo Drive**, AEBetako Beverly Hillseko kale eta errepide bat da, Kalifornia estatuan. 3,2 kilometro luze ditu.
Thaddée Nsengiyumva

**Thaddée Nsengiyumva** (Bungwe, 1949ko martxoaren 17a – Gakurazo, 1994ko ekainaren 5a) ruandar elizgizon katolikoa izan zen, 1989tik 1994ra Kabgayiko apezpikua izan zena. Ruandako genozidioan hil zen.

## Bizitza 
Thaddée Nsengiyumva Bungwen jaio zen 1949ko martxoaren 17an. 1975eko uztailaren 20an apaiztu zen. 1987ko azaroaren 18an Kabgayiko apezpiku lagunkide izendatu zuten, eta 1988ko urtarrilaren 31n apezpiku ordenatu zuten. 1989ko urriaren 8an Kabgayiko ordinario bilakatu zen André Perraudinen ordez. 1991ko abenduan Nsengiyumvak *Convertissons-nous pour vivre ensemble dans la paix* gutun pastorala plazaratu zuen, eta bertan idatzi zuen ez zela ahalegin seriorik egiten hutu eta tutsien arteko borroka konpontzeko, eta hilketa politikoak ohiko bihurtu zirela. Dokumentu horretan bere burua kritikatu zuen, elizak ez zuela herriari laguntzeko nahikoa egin esanez.

1994an genozidioa hasi zenean, Nsengiyumvak, Ruandako apezpiku-konferentziako presidentea zenak, behin eta berriz dei egin zuen hilketak geldiarazteko. Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordearekin elkarlanean, jendeari laguntzen saiatu zen Kabgayin. Hala ere, apirilaren 16an, hutuen gobernuaren aldeko eta tutsien matxinadaren aurkako gutun bat plazaratu zuen.

1994ko ekainaren 5ean Ruandako Armada Abertzaleko militarrek Thaddée Nsengiyumva hil zuten Gakurazon. Vincent Nsengiyumva Kigaliko artzapezpikua eta Joseph Ruzindana Byumbako apezpikua berarekin batera hil ziren, eta hamar apaiz ere bai.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hollywood Boulevard

**Hollywood Boulevard**, AEBetako Los Angeles hiriko kale eta errepide bat da, Kalifornia estatuan.

Bertan Hollywoodeko ospearen pasealekua dago.
Etilen karbonato

**Etilen karbonatoa** konposatu organikoa da (CH2O)2CO formula duena ester karbonikoen familiakoa. Etilen glikolaren eta azido karbonikoaren ester ziklikoa da. Solido kristalino gardena eta kolorgea da, apenas usainik duena. Fusio-tenperatura baxua du: 34-37 C.

Litio-bateriatan erabiltzen da.

## Sintesia 
Etilen karbonatoa hainbat katalizatzaile kationiko usatuz etilen oxidoa eta karbono(IV) oxidoa erreakzionaraziz sintetizatzen da.

: (CH2)2O  +  CO2   →   (CH2O)2CO

## Erabilera 
Etilen karbonatoa erretxina eta polimeroen disolbatzaile polar gisa baliatzen da. Plastifikatzaile moduan ere usatzen da.

Erabilera nagusia litio eta ioi-litio baterien elektrolitoen osagai gisa da. Giro-tenperaturan solidoa denez beste karbonato organiko batzuekin nahasten da, hala nola, propilen karbonatoa. Azken belaunaldiko baterietan etilen karbonatoa ordezkatzeko joera dago bateriaren iraupena murrizten duten albo-erreakzioak eragiten dituelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olvera kalea

**Olvera kalea**, AEBetako Los Angeles hiriko oinezko kale bat da, Kalifornia estatuan. 3,2 kilometro luze ditu.
Zazpiko errugbia 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoen txapelketa

2024ko Udako Olinpiar Jokoetako **gizonezkoen** zazpiko errugbi **txapelketa** Stade de Francen jokatu zen 2024ko uztailaren 24tik uztailaren 27 bitarte, baina ez zen egon partidarik uztailaren 26an, irekiera ekitaldia zela eta. Frantziak irabazi zuen urrea, Fijiren aurka 28-7 irabazi ostean. Brontzea Hego Afrikarentzat izan zen, Australiaren aurka irabazi ostean.

## Taldeen fasea 
### A taldea 

----

### B taldea 

----

### C taldea 

----

### Hirugarrenen arteko puntuak 
Hirugarren postuan zeuden bi onenak pasa ziren hurrengo fasera.

## Kanporaketa fasea 
### 9-12. posizioak 
#### 9–12. posizioen kanporaketa 

#### 11. posizioaren finala

#### 9. posizioaren finala

### 5-8. posizioak 
#### 5–8. postuen final-erdiak

#### Zazpigarren plazarako lehia

#### Bosgarren plazarako lehia

### Dominen txapelketa 

#### Final laurdenak

#### Final erdiak

#### Brontzezko domina

#### Urrezko domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elysian Park (Los Angeles)

**Elysian park**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da, Kalifornia estatuan. 

Bertan, Elysian parkea eta Dodger estadioa daude.
Echo Park Lake

**Echo Park Lake**, AEBetako Los Angeles hiriko parke bat da, Kalifornia estatuan. Echo Park auzoan dago.

5,7 hektarea ditu.
Descanso lorategiak

**Descanso lorategiak**, , AEBetako Los Angeles hiriko lorategi botaniko bat da, Kalifornia estatuan. 

61 hektarea ditu
Maria Kisito

**Julienne Mukabutera**, ***Maria Kisito*** erlijio-izenez ezagunagoa, (Sovu, 1964ko ekainaren 22a) ruandar moja beneditarra da, Ruandako genozidioaren eragileetako bat.

## Bizitza 
1994ko apirilaren 17tik, jende askok aterpea bilatu zuen komentuan. Uztailaren 1ean Sovuko komentua hutsik geratu zen eta mojak Belgikako Maredretera joan ziren. 2001eko ekainaren 8an 12 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten, Ruandako hegoaldeko Sovuko komentuan aterpea bilatu zuten bostehun edo zazpiehun pertsonaren heriotzan izandako parte-hartze aktiboagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serrano ibaia

**Serrano ibaia** Txileko kostaldeko ibai labur bat da, Ultima Esperanza probintzian dagoena,  Magallanes y la Antártica Chilena eskualdean. 38 kilometroko luzera du, baina, ibaiadarren batekin —Las Chinas ibaia, 105 km—, aise gainditzen ditu 140 kilometroak.

Serrano ibaiaren arroa transandetar motakoa eta erregimen mistokoa da. Hegoaldeko Izotz Zelaiko isuri garrantzitsuekin sortzen da eta 7347 km²-ko hedadura hartzen du. Arro horren parte dira aintzira handi eta txiki batzuk, kateatuta edo paraleloan. Arro honen burualdearen zati txiki bat Argentinan dago.

(Ez nahastu Magallaes itsasartearen hegoaldeko ertzean dagoen San Felipe badian itsasoratzen den Oro ibaiarekin, mapa batzuek "Serrano ibaia" deitzen diotena, bere formakuntzako ibaiadar baten izena dena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeriketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 400 metro librea

**Gizonezkoen 400 metro estilo librea** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 27an lehiatu zen, Parisko zentro akuatikoan. Lukas Märtens alemaniarrak irabazi zuen urrezko domina, Elijah Winnington australiarraren eta Kim Woo-min hegokorearraren aurretik. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Park

**Gloria Molina Grand parkea** edo **Grand parkea**, AEBetako Los Angeles hiriko parke bat da, Kalifornia estatuan. Civic Center auzoan dago.

4,9 hektareako azalera du.
Pacific Palisades (Los Angeles)

**Pacific Palisades**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da, Kalifornia estatuan. 2021ean 23.159 biztanle zituen.
Chinatown (Chicago)

**Chinstown**', AEBetako Chicago hirian dagoen txinatar auzo bat da, Illinois estatuan. 

2010ean 16.325 biztanle zituen.
Laket View (Chicago)

**Lake View**'', AEBetako Chicago hirian dagoen auzo bat da, Illinois estatuan. 

2020ean 103.050 biztanle zituen.
Pilsen (Chicago)

**Pilsen**, AEBetako Chicago hirian dagoen auzo bat da, Illinois estatuan. 

Historikoki, Txekia eta Austriar-Hungariar Inperiotik joandako etorkinen bizilekua izan zen.
Elysian parkea

**Elysian parkea**, AEBetako Los Angeles hiriko parke bat da, Kalifornia estatuan. Elysian Park auzoan dago.

240 hektareako azalera du eta hiriko Parke handienetako bat da.
Lincoln Park

**Lincoln Park** AEBtako Illinois estatuko Chicago hirian dagoen hiri parke bat da. Michigan aintziraren bazterrean dago. 4,9 km²-ko azalera duenez, Chicago hiriko parkerik handiena da.

## Izena 
Parkeak izena AEBtako Abraham Lincoln presidentea zenaren omenez darama, bere bizitzaren zati handi bat Illinois estatuan bizitzen igaro baitzuen.

## Historia 
1860an Lake Park izenez parke gisa ezarri zen (aurretik Cemetery Park zenan). [Bost urte geroago, 1965eko ekainaren 12an erail berria izan zen Abraham Lincoln presidentearen izenarekin berrizendatu zen.

## Parkea 
Beisboleko 15 zelai ditu, saskibaloiko 6 kantza, softballeko 2 zelai, teniseko 35 pista, boleiboleko 163 jokaleku, kirol pabilioiak eta golf zelai bat ere bai. Ontzientzako hainbat kai eta hondartza publikoak ere baditu. Parkearen barnean urte osoz doaineko sarrera duen zoologiko bat dago.

Bestalde, Linkin Park rock talde ospetsuak bere izena sortzeko parke honen izenean oinarritu zen.

## Iruditegia 

20070630 Montrose Avenue Dog Beach.JPG|Montrose Avenue Dog hondartza publikoa.
Fullerton ave Feb 2 2011 storm kids playing in the park.JPG|Haurrak parkean eta elurean jolastuz, 2011.
2006-06-03 3020x1700 chicago montrose harbor.jpg|Montrose badia eta beste badia batzuk parkeak dituen hainbat kai osatzen dituzte.
Waveland Golf Course.JPG|Waveland golf zelaia.
Lincoln_Lincoln_Park.jpg|Abraham Lincoln zutik.

## Kanpo estekak 
* Chicago Park District—Lincoln Park
* Lincoln Park Conservancy
* Hidden Truths: Chicago City Cemetery and Lincoln Park - Then and Now
* Puerto Ricans in Lincoln Park
Old Town (Chicago)

**Old Town**'', AEBetako Chicago hirian dagoen auzo bat da, Illinois estatuan. 

Bertan hiriko eraikin antzinakoenak daude.
Belltown (Seattle)

**Lincoln Park**, AEBetako Seattle hirian dagoen auzo bat da, Washington estatuan. Hiriko dentsitate altuena duen auzoa da.
Capitol Hill (Seattle)

**Capitol Hill**, AEBetako Seattle hirian dagoen auzo bat da, Washington estatuan.

32.144 biztanle ditu.
Driekske van Bussel

**Driekske van Bussel** (Asten, 1868ko azaroaren 18a - Helmond, 1951ko apirilaren 27a) arkularia zen. Herbehereak ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berny Camps

**Berny Camps** (Venray, 1971ko martxoaren 19a) arkularia da. Herbehereak ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pieter Custers

**Pieter Custers** (Weert, 1984ko martxoaren 13a) arkularia da. Herbehereak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Venus (argipena)

**Venus** terminoak honako orrietara eraman gaitzake Wikipedia honetan:

* **Artizarra** da euskaraz Eguzki sistemako bigarren planeta, erdara batzuetan *Venus* deitua.

* **Venus (mitologia),** erromatar jainkosa; eta honi buruzko ikonografia ugarian aipagarri:
** *Venusen jaiotza*, Botticelliren margolana; bai eta Géromerena eta Boucherrena ere.
** *Venus ispilukoa*, Velazquezen margolana.
** *Venus Miloskoa*, eskultura helenistikoa.
* **Paleolitoko Venus,** zenbait irudi paleolitiko identifikatzeko erabiltzen den izena.
* **Venus**, Texasko herria.
* **Venusen mendia** edo **pubis-mendia**.
* ***Venus*** (2006ko filma), Roberto Mitchell hegoafrikar zinema zuzendariaren filma.
* **Venus**, musika duo espainol baten izena, **Baccara** bilakatu eta ospea lortu aurretik.
Helvella pezizoides

***Helvella pezizoides*** *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. *Helvella* generoko espezie guztiak asko egosi behar dira eta egositako ura baztertu. Gainera bere haragia urria da eta kalitate txarrekoa.

Sinonimoak: *Leptopodia pezizoides*, *Leptopodia cookeana*, *Helvella cookeana*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, zela irregular txiki baten itxurakoa, normalean bi lobuluduna, batzuetan irregularki hedatua eta lautua; ertz inkurbatuarekin eta uhindua bereizitako ertzekin. Gainazal himeniala leuna, beltzaxka. Kanpoko aldea zimur finekin eta furfurazeoa, hain iluna edo himenioa baino argixeagoa.

**Hanka:** Nahiko luzea, mehea, zilindrikoa, barnehutsa, ildaskarik gabe, batzuetan oinarrian loditua, tomentu fin batekin, grisa edo arre-beltzaxka kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, beltzaxka, zapore eta usain nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsuak.

## Jangarritasuna 
Ez da toxikotzat hartzen, baina neurriak hartu behar dira Helvella guztietan bezala, edozein modutan ez du sukaldaritza-baliorik.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Helvella* batzuekin nahastea erraza da, esate baterako, *Helvella atra*-rekin, zeinaren barne-azalera ez da furfurazeoa eta kapelaren beheko ertzak oinaren puntu batean soldatuta daude. 

## Sasoia eta lekua 
Udaberri amaieratik udazkenera arte. Basoen ertzetan, bideetan eta lorategietan. Urria baina banaketa zabalarekin.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helvella pithyophila

***Helvella pithyophila*** *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. Gordinik toxikoa, denbora luzez egosi behar da. Kalitate txarreko haragia du. *Helvella crispa*-ren sinonimoa autore batzuen arabera.

Sinonimoa: *Helvella crispa var. pithyophila *. 

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, mitra edo zela itxurakoa, oso irregularra, 2-3 tolesduradun  lobulu handirekin, ertz finarekin inkurbatua eta uhinduarekin. Kanpoko gainazal himeniala tolesdura irregularrekin, hori-okre-gris kolorekoa. Barneko gainazal ez-himeniala zimurtua, zertxobait argiagoa.

**Hanka:** Zilindrikoa, lodia, barnehutsa, luzetarako saihets gris-more kolorekoekin, oinarri aldera loditua.

**Haragia:** Zurixka, mehea eta hauskorra. Usain eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsuak.

## Jangarritasuna 
Jangarria baina denbora luzez egosi ondoren.

### Nahasketa arriskua 
*Helvella crispa*, ia berdina da, baina ez da hain horixka eta oin zuria du (ez grisaxka), oineko saihetsak forma ezberdinekoak. *Helvella elastica* lirainagoa da, kapela ez du hain horia, saihetsak  ez ditu gris-more kolorekoak eta ez hain estu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Talde txikietan. Arraroa, oso urria. Klima mediterraneokoa. Artadien, artelatzen, pinuen, *Quercus*-en eta beste hostozabal batzuen azpian. Lurzoru karetsuetan eta hareatsuetan.

### Banaketa eremua 
Espainia, Frantzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Verlichak

**Carmen Verlichak** (Madril, XX. mendea) madrildar irakaslea eta idazlea da.

## Bizitza 
Carmen Berlichak Madrilen jaio zen kroaziar jatorriko familia batean. Argentinan bizi izan zen urte askoan. Letretako lizentziatura jaso zuen Argentinako Unibertsitate Katolikoan, Thomas Mannen *La montaña mágica* tesiarekin. 2021ean Kroaziako Zagreben bizi zen.

Carmen Verlichak idazle eta kazetaria Argentinako Arte eta Komunikazio Zientzien Akademian sartu zen, 2019ko uztailaren 18an egindako ekitaldi batean.

Idazle gisa erreferente ditu Stefan Zweig pertsonak eta garaiak birsortzean eta Marguerite Yourcenar, batez ere Adriano eleberriarekin.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexek egin ditu:
* *El genocidio de Bleiburg*, 2020. Bigarren Mundu Gerraren amaieran kroaziarren sarraskia argitzeko.
* *Edipo y sus hermanos / To je bilo ovako*,  gaztelaniazko eta kroazierazko edizioa,  Krivodol Press argitaletxea, 2009.
* *Croacia, cuadernos de un país*, Krivodol  argitaletxea, 2009.

* *Crónicas de campo y pueblo*, Krivodol  argitaletxea, 2008.
* *Los croatas de la Argentina*, Krivodol argitaletxea, 2004 eta 2006.
* *María Josefa Ezcurra, el amor prohibido de Belgrano*, Sudamericana argitaletxea 1998 eta 200 eta Krivodol Press argitaletxea, 2007.
* *Dos vascos por el mundo*, knjiga putovanja, Krivodol Press  argitaletxea, 1997.
* *Las Diosas de la Belle Époque*, Atlántida  argitaletxea, 1996.
* *Mujeres de la imagen*, Planeta  argitaletxea, 1992.

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* Službene stranice Web Carmen Verlichak
* Studia croatica elkarrizketa Carmen Verlichakekin, *Diario del Viajero* delakoan argitaratua
* Vjesnik» Argentinski Hrvati «*Los croatas de la Argentina* liburuari buruzko artikulua Vjesnik egunkarian, Zagreb, Kroazia
* Croatia.org Carmen Verlichak Maria Josefa Ezcurra, *El amor prohibido de Belgrano* - 4. edition

* Carmen Verlichak-en oharrak *La Nación* egunkarian.
Gloria Bolotsky

**Gloria Gordon Bolotsky** (New York, 1921eko uztailaren 28a &#x2013; Gaithersburg, 2009ko ekainaren 30a) estatubatuar informatikaria izan zen, eta ENIAC konputagailuaren lehen programatzaileetako bat.

## Biografia 
Gordon New Yorken jaio zen eta erizaintzako eskolara joan zen, baina azkenean matematikako gradu batekin lizentziatu zen New York Hiriko Unibertsitateko College de Brooklyn-en. 1948an Max Bolotsky metalurgikoarekin ezkondu zen, eta bost alabak Rockvillen (Maryland) hazi zituzten. Gordonen senarra 1998an hil zen, 49 urtez ezkonduta egon ondoren. Gordon bera minbiziak hil zuen 2009ko ekainaren 30ean Gaithersburgen, Marylanden, eta Virginiako King David Memorial Gardensen lurperatu zuten.

## Ibilbidea 
Gordonek Brooklyn Navy Yarden lan egin zuen matematikari gisa Filadelfiara joan aurretik, 40ko hamarkadan Pennsylvaniako Unibertsitateko ingeniaritza eskolan sartzeko. ENIAC ordenagailuaren programazioan parte hartu zuen ehun zientzialari inguruk osatutako talde bateko kide izan zen, AEBetako armadarentzako artilleriako tiro-taulak kalkulatzeko diseinatua. Hasierako programazioa sei emakumek egina zuten: Betty Snyder Holberton, Betty Jean Jennings Bartik, Marlyn Wescoff Meltzer, Ruth Lichterman Teitelbaum, Kathleen McNulty Mauchly Antonelli eta Frances Bilas Spence.

1946an, *Life* aldizkariak ENIACen argazki bat argitaratu zuen, bertan lanean ari ziren bi emakumerekin. Bere garaian identifikatu ez bazituzten ere, handik denbora batera jakin zen makurtuta zegoen emakumea Gordon zela eta bestea Ester Gerston bere laguna.

Filadelfiatik 1947an kontratatu zuten Gordon, Aberdeen Proving Ground armada estatubatuarrak Marylanden zuen instalazioan talde sekretu bat osatzeko. 50eko hamarkadan, Towson-eko institutu batean matematikako irakasle aritu zen urtebetez. 1963an, Gaithersburgeko Estandarren eta Teknologiaren Institutu Nazionalean sartu zen, eta bertan lan egin zuen hurrengo hogei urteetan. Ekarpen nabarmenak egin zituen informatika-sareetan, telekomunikazio-sistemetan sareak sartzen eta kostuak optimizatzeko tekniketan.

## Argitalpenak (hautaketa) 
* R G Saltman; Gloria R Bolotsky; Zella G Ruthberg (1973). *Heuristic cost optimization of the federal telpak network*. U.S. National Bureau of Standards. 
* Michel J Orceyre; Robert H Courtney; Gloria R Bolotsky (1978). *Considerations in the selection of security measures for automatic data processing systems*. U.S. Dept. of Commerce, National Bureau of Standards. 
* Joseph Collica; Mark Skall; Gloria R. Bolotsky (1980). *Conversion of federal ADP systems: a tutorial*. U.S. Dept. of Commerce, National Bureau of Standards. 
* Editorial contributions &#x2013; Gerald D. Cole; Institute for Computer Sciences and Technology (1978). *Design Alternatives for Computer Network Security*. National Bureau of Standards. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* da Cruz, Frank (8 de noviembre de 2013). «Programming the ENIAC» (ingelesez). Columbia University Computing History.
* Steel, Martha Vickers (2001eko abenduaren 11a). «Women in Computing: Experiences and Contributions Within the Emerging Computing Industry»

## Kanpo estekak
Oro ibaia (San Felipe badia)

**Oro ibaia** ur naturaleko ibai bat da, Magallaes eskualdean isurtzen dena eta Magallanes itsasartearen hegoaldeko erriberako Primera Angosturaren eta Segunda Angosturaren artean isurtzen dena.

Beste batzuetan bere goiko ibaibidearen izena erabiltzen da, Serrano ibaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

Palestina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, Parisen, Frantzian, 2024ko uztailaren 26tik abuztuaren 11ra. Nazioaren zortzigarren agerraldia izan zen Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ean debut ofiziala egin zuenetik.

Ekitaldiaren bezperan, atleta palestinarrek parte hartzeko aukerari buruzko kezkak plazaratu zituzten, Israelen Palestinaren kontrako gerraren erdian balizko kalteak jasateko arriskuaren ondorioz. Israeli Boikot Akademiko eta Kulturalerako Kanpaina Palestinarraren arabera, 69 olinpiar palestinar hil dituzte Israelen erasoetan 2023ko urria eta 2024ko uztaila bitartean, tartean Nagham Abu Samra, ekitaldian lehiatzeko prest zegoen karateka bat, Majed Abu Maraheel, Palestinako lehen banderadun olinpikoa, eta Hani Al-Masdar Palestinako olinpiar futbol taldeko entrenatzailea.  Bestalde, Mohammed Hamada Gazako pisu-jasotzaileak, 2020ko Olinpiar Jokoetan lehiatu zenak, 20 kg galdu zituen eta belaunean min hartu zuen, beraz, ez zuen 2024ko ekitaldirako kalifikaziorik jaso.

## Lehiakideak 
Hurrengoa izan zen Jokoetako lehiakide kopuruaren zerrenda.

## Atletismoa 
Palestinak distantzia erdiko bi lasterkari bidali zituen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatzeko.

**Giltza:**

* **M****N** = Marka nazionala

## Boxeoa 
Lehen aldiz, Palestinak boxeolari bat eraman zuen olinpiar txapelketara. Wasim Abusal (gizonen luma pisua) jokoetarako sailkatu zen, unibertsaltasun lekua esleituz.

**Giltza:**
* **G** = Galdu
* **I** = Irabazi

## Judoa 
Palestinar judoka, Fares Badawi, unibertsaltasun lekuen esleipenen bidez kalifikatu zen jokoetarako.

**Giltza:**
* **G** = Galdu
* **I** = Irabazi

## Tiroa 
*Artikulu nagusia: Tiroa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan*

Lehen aldiz, tiratzaile palestinarrek kuota plaza bat lortu zuten Paris 2024rako, unibertsaltasun puntuen esleipenetan oinarrituta.

## Igeriketa 
Palestinak bi igerilari bidali zituen 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan lehiatzeko.

## Taekwondoa 
Lehen aldiz, Palestinak atleta bat kalifikatu zuen jokoetan lehiatzeko. Omar Yaser Ismailek, bere klasean finalerdietako txandak irabazi ondoren, 2024ko Asiako Kalifikazio Torneoan, Tai'an-en, Txinan, jokoetarako kalifikatu zen, kirol honetan palestinarren debuta markatuz.

## Erreferentziak
Xenpelar-Bilintx

***Xenpelar-Bilintx*** izenburuarekin Xabier Letek album bat plazaratu zuen 2001ean, *Berrehun urtez bertsotan* bertso klasikoen antologia barruan. Lan honetan Xenpelarren sei bertso eta Bilintxen zazpi bertso ospetsuenetarikoak bildu zituen, abestiak bihurtuz. Grabazioak Elkarlanean estudioan egin ziren, Karlos Gimenez zuzendaritzapean, 1999tik 2001 arte.  CD gisa plazaratu zen.

## Abestiak 
### Xenpelar 
# "Salbatoreko erromeria", 07:06 (Doinu herrikoia)
# "Fueruen alde", 03:23 (Doinu herrikoia)
# "Abenduko sermoia", 05:00 (Doinu herrikoia)
# "Burnibideko frantsesei jarriak" 06:20 (Doinu herrikoia)
# "Betroi batenak" 06:14 (Doinu herrikoia)
# "Iya guriak egin du" 04:01 (Doinu herrikoia)

### Bilintx 
# "Ezazu nitaz kupira" 08:17 (Doinu herrikoia)
# "Biyotz erituba" 04:31 (Doinu herrikoia)
# "Zaldi baten bizitza" 05:04 (Doinu herrikoia)
# "Pozez ta beldurrez" 04:25 (Doinu herrikoia)
# "Gaztetan jarriak dama bati" 02:52 (Doinu herrikoia)
# "Juana Bixenta Olabe" 08:26 (Doinu herrikoia)
# "Bein batian Loiolan" 03:01 (Doinu herrikoia)

Iraupen osoa: 69' 27"

## Talde teknikoa 
* Azala: Juanma Aramendi, Ainhoa Lukas
* Soinu teknikaria: Cesar Ibarretxe 
* Moldaketak, zuzendaritza, ekoizpena: Karlos Gimenez

### Musikariak 
* Karlos Gimenez, pianoa
* Pello Ramirez, biolontxeloa
* Jabier Muguruza, akordeoia
* Pascal Gaigne, gitarra, bandoneoia
* Txema Garces, baxua
* Luis Camino, perkusioa
* Herve Michaud, oboea, adar ingelesa
* Iñaki Garmendia, flauta
* Juan Navarro, klarinetea
* Xabier Lete, ahotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CD osoa Youtuben.
Punta Delgada (Txile)

**Punta Delgada** Txileko hegoaldeko muturrean dagoen herri txiki bat da, Argentinako mugatik gertu, Aymond mendian, Punta Arenas eta Rio Gallegos arteko CH-255 errepidean. Magallanes probintziako San Gregorio komunaren kokaleku eta hiriburu nagusia da.

Herrixkatik oso gertu, Primera Angosturan, ferry-terminal bat dago, eta, handik, Magallaes itsasartea gurutzatzen da Pionero itsasontzian Suaren Lurraldeko Uharte Handirantz. Pali Aike Parke Nazionala hiritik 18 kilometro iparraldera dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeriketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 400 metro librea

**Emakumezkoen 400 metro estilo librea** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 27an lehiatu zen, Parisko zentro akuatikoan. Ariarne Titmus australiarrak berriro ere lortu zuen urrea. Summer McIntosh kanadarrak brontzea eta zazpi domina olinpiko eta 21 munduko txapelketa irabazi dituen Katie Ledeckyk brontzea. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeriketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 4 × 100 metro libre erreleboak

**Gizonezkoen 4 × 100 metro estilo libreko erreleboak** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 27an lehiatu zen, Parisko zentro akuatikoan. Ameriketako Estatu Batuetako taldeak irabazi zuen urrea, Australiak zilarra eta Italiak brontzea.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Segunda Angostura

**Segunda Angostura** Txileko Magallanes y la Antártica Chilena eskualdeko Magallaes itsasartean dagoen itsasartea da. Patagoniako zati kontinentalaren eta Suaren Lurraldeko Uharte Handiaren artean dago, eta Primera Angosturaren hego-mendebaldean dago, uhartearen eta kontinentearen arteko itsasartearen zatirik estuenean. Itsasartea Segunda Angostura izendatu zuten, ontziek ekialdetik mendebaldera itsasartean nabigatzean zeharkatzen duten itsasartearen bigarren mehargunea baita.

22 km-ko luzera (12 itsas milia) eta 7,4 km-ko gutxieneko zabalera (4 itsas milia) ditu. Mehargune horrekin amaitzen da itsasartearen ekialdeko zatia; guztira, 76 itsas milia ditu, eta norabide orokorra ipar-ekialdetik hego-mendebaldera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodosio (Zesar)

**Teodosio** (; Konstantinopla, 583ko abuztuaren 4a – Kalzedonia, 602ko azaroaren 27tik gutxira) Bizantziar Inperioko enperadorekidea izan zen 590etik 602ra.

Maurizio enperadorearen eta Konstantinaren seme zaharrena izan zen. Gregorio aita santuaren mandataria (gerora Gregorio I.a aita santua izango zena) haren aitabitxia izan zen. 587an zesar eta oinordeko mailara igo zuten eta 590eko martxoaren 26an enperadorekide izendatu zuten. 602an Germano patrizioaren alaba batekin ezkondu zen.

602an armada Maurizioren aurka matxinatu zen eta Fokas enperadore izendatu zuen. Teodosio aitak bidali zuen persiarrei laguntza eskatzera, baina handik gutxira Mauruziok itzultzeko eskatu zion. Itzulerako bidean, Fokasen aldekoek Teodosio harrapatu eta hil zuten, aita eta anaiak hil eta egun gutxira.

Teodosio bizirik atera zelako zurrumurruak izan ziren, eta Bizantziar jeneralen batek eta persiarrek Fokasen kontra erabili zituzten zurrumurru horiek.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Primera Angostura

**Primera Angostura** Magallaes itsasartearen barruan dagoen itsasarte txikia da, Txileko hegoaldean dagoen Magallanes y la Antártica Chilena eskualdean. Punta Delgadatik gertu dago.

Magallanes probintziako San Gregorio udalerriaren eta Tierra del Fuego probintziako Primavera udalerriaren artean dago, hegoaldean. Kontinentearen eta Suaren Lurraldearen arteko itsasartearen zatirik estuena da.

Itsasarte txiki hori *Primera Angostura* izendatu zuten, itsasartea ekialdetik mendebaldera zeharkatzen zutenean ontziek igaro behar zuten itsasarteko lehen mehargune gisa.

## Kanpo estekak
El Carmen ibaia

**El Carmen ibaia** Atacama eta Coquimbo (Txile) eskualdeen arteko ur-ibilgu bat da, Juntas del Medio herrian El Medio eta Primero ibaiak elkartzen direnean sortzen dena. Lehen **"Españoles ibaia"** deitzen zitzaion eta Hans Niemeyerrek **Matancilla ibaia** ere izendatu zuen. El Tránsito ibaiarekin bat egiten duenean, Huasco ibaia jaiotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huasco ibaia

**Huasco ibaia** Txileko erdi-iparraldeko ur-ibilgua da. Huasco haranetik igarotzen da, Huasco probintzian, eta latitude-noranzkoan bustitzen du tarteko sakonunearen eremua, Ozeano Barera iritsi arte. El Carmen eta El Tránsito ibaiek bat egiten duten tokitik sortzen da. Huasco ibaiaren arroak Andeetako mendikatearen mendebaldeko isurialdea drainatzen du >5000 altueratik Ozeano Bareraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nyssa

***Nyssa*** landare generoa da, *Nyssaceae* familiakoa, bere baitan 9-11 espezie hartzen dituena. Hosto bakunak eta erorkorrak dituzten zuhaitzak dira eta, gaur egun, ipar eta erdialdeko Amerikan eta hego-ekialdeko Asian hedaturik daude.

## Izena 
*Nyssa* izenak Greziar mitologiako naiade bati egiten dio erreferentzia. Creek etniako amerikar natiboek **tupelo** esaten zieten genero horretako zuhaitzei.

## Espezieak 
**Nyssa aquatica* L. – Ur tupeloa (Estatu Batuetako hego-ekialdea)
**Nyssa biflora*  Walter – (Ipar Amerika)
* *Nyssa javanica* (Blume) Wangerin - (Himalaiako ekialdea, Indonesia)
* *Nyssa ogeche* W.Bartram ex Marshall &ndash; Ogeecheeko tupeloa (Estatu Batuetako hego-ekialdea)
* *Nyssa sinensis* Oliv. &ndash; Txinako tupeloa (Txinako hegoaldea, Vietnam, Myanmar)
* *Nyssa sylvatica* Marshall &ndash; Tupelo beltza (Estatu Batuetako erdi eta ekialdea, Mexikoko eki eta hegoaldea, Ontario)
* *Nyssa talamancana* Hammel & N.Zamora - (Panama, Costa Rica)
* *Nyssa ursina* Small – (Ipar Amerika)
* *Nyssa yunnanensis* W.C.Yin – (Yunnan)

## Tupelo eztia 
[thumb|250px|right|*Nyssa ogeche* zuhaitzak Suwannee ibaiaren ertzean, [Floridako iparraldean.]]
*Nyssa ogeche* espezieko tupeloak estimu handiko ezti landareak dira Estatu Batuetako hego-ekialdean, batez ere Mexikoko golkoaren kostaldean. Loraldi sasoian, erlezainek ibaietan jartzen dituzte erlauntzak, plataformen gainean, tupelo zuhaitzetatik hurbil. Bi edo hiru astez, arbola horietako loreen nektarra biltzen dute erleek. Ondoren, loraldia amaitu orduko, eztia jasotzen da, monoflorala izan dadin. Era horretan egindako tupelo ezti monofloralak fruktosa eta glukosa proportzio handia du, eta ez da kristalizatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Tránsito ibaia

**El Tránsito ibaia** (antzina **Naturales ibaia**) Atacamako eskualdean (Txile) dagoen ur-ibilgu bat da, nazioarteko mugatik gertu dauden glaziarretatik sortzen dena. Mendilerro batetik jaisten da, Sierra del Medio edo Tatul izenez ezagutzen dena, Alto del Carmen herriraino (batzuetan Junta del Carmen), non El Carmen ibaiaren ondoan Huasco ibaia jaiotzen den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak