open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jose Antonio Campos

**Jose Antonio Campos Granados**, "**Tontxu Campos**", (Barakaldo, Bizkaia, 1962ko maiatzaren 19a) Eusko Alkartasunako politikaria da. Horrez gain, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailburu ohia da.

Ekonomia eta Enpresa-Zientzietan doktorea da Deustuko Unibertsitatean eta unibertsitateko irakasle izan da. 1990 eta 1991 urteetan, Barakaldoko Udaletxeko zinegotzia izan zen. Ondoren, Bizkaiko Foru Aldundiako eta Eusko Jaurlaritzako hainbat kargutan aritu da, esaterako:
* 2005etik 2009ra bitartean, Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailburua izan zen.
* Berrikuntza eta Ekonomi Sustapen Aldundia (Bizkaiko Foru Aldundia, 2003-2005)
* Ekonomi Sustapen Aldundia (Bizkaiko Foru Aldundia, 1999-2003)
* Lurralde Antolamendu, Etxebizitza eta Igurumen Saileko Zerbitzu Zuzendaritza (Eusko Jaurlaritza, 1995-1999)
* Barakaldoko Udaletxeko zinegotzia (1990-1991).

Gaur egun, Deusto Business School-eko irakaslea da *Enpresen antolamendua*, *Marketina* eta *Ekintzailetza eta berrikuntza* ikasgaietan.

## Kanpo estekak
Idoia Zenarrutzabeitia

**Idoia Zenarrutzabeitia Beldarrain** (Usansolo, Bizkaia, 1959ko ekainaren 6a) EAJko politikaria da. Eusko Jaurlaritzako Lehendakariordea eta Ogasun eta Herri Administrazio Sailburua izan da.

Zuzenbide ekonomikoan lizentziatua da Deustuko Unibertsitatean eta soziologia politikoko irakaslea izan da. III. eta IV. legegintzaldietan Eusko Jaurlaritzako EAJko legebiltzarkidea izan zen. Ondoren, 1995 eta 1998 artean, Eusko Jaurlaritzako Administrazioa Eraberritzeko Koordinazioko idazkari nagusia izan zen. 1999tik 2009ra arte, Eusko Jaurlaritzaren Lehendakariordea eta Ogasun eta Herri Administrazio Sailburua ere izan da.

## Ikus, gainera 
* 2005etik 2009rako Eusko Jaurlaritza

## Kanpo estekak 
* Euskadi.net
Aerodromo

[thumb|300px|[Heliportuak aerodromo mota berezi bat dira]]

**Aerodromo** bat aireontzien lur hartze, aireratze eta lur-uretan egiten dituzten maniobretarako mugaturiko ur edo lur gainazala da, gainazal honetako eraikin, instalakuntza eta ekipamendua barne. Aireportu eta heliportuak aerodromo mota bi ditugu. Orohar aerodromo hitza aireportu hitzaren sinimotzat erabiltzen da aireportua aerodromo mota nagusia baitugu. Lehen aerodromoak globo aerostatikoen egaldietarako eraiki ziren.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Funikular

[thumb|250px|[Los Angeleseko funikularraren trenbideak]]
**Funikularra** malda oso pikoak igotzeko erabiltzen den garraiobidea da. Kablez loturiko bi kabina ditu eta igogailu baten moduan dabil, kabina bat igotzen denean, bestea jaisten da.

XIX. mendean sortutako garraiobidea da. Lurrun-makinarekin zebilen munduko lehenengo funikularra Rue Terme Croix Rousserekin batzen zuen. 1862an inauguratua izan zen Lionen.

Ondoren, hurrengo funikularrak instalatu ziren:
* Budapestekoa, 1870ean.
* Vienakoa, 1873an.
* Istanbulekoa, 1875ean.
* Britainia Handikoa, 1876an.
* Suitzakoa, 1888an.
* Fløibanen, 1918an.
* Santiagokoa, 1925ean.

Motor elektrikozko lehenengo funikularra Suitzakoa izan zen.

## Funikularrak Euskal Herrian 
* Artxandako funikularra (Bilbo, Bizkaia)
* Igeldoko funikularra (Donostia, Gipuzkoa)
* Oinutsen funikularra (Iruñea, Nafarroa Garaia)
* Larreinetako funikularra (Trapagaran, Bizkaia)
* Larrungo tren ttipia (Sara, Lapurdi)
* Mamarigako funikularra (Santurtzi, Bizkaia)

## Kanpo estekak 
*  Artxandako funikularra
*  Igeldoko funikularra
*  Larreinetako funikularra
Mikel Irujo

**Mikel Irujo Amezaga** (Caracas, Venezuela, 1972ko urriaren 6a) Europako Zuzenbideko doktorea, Europako Parlamentuko diputatua izan zen (2007-2009) eta gaur egun Nafarroako Gobernuko Ordezkaria da Bruselan.

## Prestakuntza eta jarduera profesionala 
EHUko Europako Zuzenbideko doktore da, bai eta Nafarroako Unibertsitateko Zuzenbideko lizentziaduna (1995) ere; Europako politikari buruzko ikasketa espezializatuen graduondokoa egina du (Saint Louiseko Unibertsitatea eta Bruselako Unibertsitate Librea, 2002), eta UHUNeko Europar Batasuneko Zuzenbidearen arloko Ikasketa Aurreratuen Diploma jaso zuen 2004an.

1996an Aranzadi argitaletxean hasi zen lanean analista juridiko gisa. 1999tik 2002ra, eszedentzia hartu eta Bruselara joan zen Europako Parlamentuan aholkulari lanak egitera. Handik itzuli zenean Thomson Reuters Aranzadi argitaletxean hasi zen lanean berriz.

Geroago, 2007-2009 urteetan, Eusko Alkartasunaren diputatua izan zen Europako Parlamentuan, eta parte hartu zuen Hezkuntza eta Kultura Batzordean eta Garapenerako Lankidetzaren Batzordean, bai eta Parlamentuko ACP Biltzarrean ere (Afrika, Karibe eta Pazifikoa).

2009an, Thomson Reuters Aranzadira itzuli zelarik, bere ekimenez sortu zen enpresa horretan EBko Lizitazioen Unitatea, Europako Batzordearen, Europako Parlamentuaren, Erregioen Batzordearen, Munduko Bankuaren eta Luxenburgoko Argitalpen Bulegoaren zenbait proiekturen esleipena hartu zuena (14).

Eurobaskeko Biltzarreko kidea da (Europako Mugimenduaren Euskal Kontseilua), eta Europako Aliantza Librearen lehendakariordea izan zen.

Europako zuzenbideari buruzko zenbait lanen egilea da, eta beste zenbaitetan hartu du parte (monografiak eta artikuluak), besteak beste: "Panorámica actual de la comitología" (Aranzadi, 2003), "El coste de la no Europa" (2008) edo "Basque political system" (Renoko Unibertsitatea, 2012). Euskalduna da, oso ongi daki ingelesez, eta frantses maila altua du.

Nafarroako Gobernuaren Bruselako ordezkari izendatua 2015eko abuztuan.

## Gizarte-jarduera 
Nafarroako Gazte Kontseiluko Kidea 1991etik 1993arte

## Jarduera politikoa 
Gazte Abertzaleak-eko kidea 1991tik. Nazioarteko Idazkaria Gazte Abertzaleak-en, 1994tik 1996ra eta 1998tik 2002ra. ALE-Youth-eko lehendabiziko presidentea (Europako Aliantza Librearen gazte-erakundea) 2002 urterarte. Herrien Europaren aldeko kandidaturako bigarren hautagaia 2004ko ekainaren 13ko europar hauteskudeetan.

2007-2009 urteetan, Eusko Alkartasunaren diputatua izan zen Europako Parlamentuan, eta parte hartu zuen Hezkuntza eta Kultura Batzordean eta Garapenerako Lankidetzaren Batzordean, bai eta Parlamentuko ACP Biltzarrean ere (Afrika, Karibe eta Pazifikoa).

Nafarroako Gobernuaren Bruselako ordezkari izendatua 2015eko abuztuan.

## Erakunde-jarduera 
Diputatu laguntzailea eta Eusko Alkartasuna bulegoaren arduraduna Europako Legebiltzarrean

## Erreferentziak
Bizkargi

**Bizkargi** mendia Larrabetzu, Muxika, Morga eta Zornotza artean dago. 565 metroko altuera du mendi honek. Tontorrean Santa Kurtzi eskainitako baseliza dago.
thumb|290px|Bizkargi eta inguruko mendien airetiko ikuspegia

## Historia 
Espainiako Gerra Zibilean mendi honetan gatazka odoltsuak izan ziren. Horregatik, urtero-urtero maiatzeko lehen igandean Bizkargi Eguna ospatzen da. Tontorrean gudariei omenaldia egiten zaie.
tik.]]
## Abiapuntuak 
Bizkargira igotzeko hainbat bide daude: Muxikako Gorozika auzotik, Zornotzako Autzagana eta Zabale auzoetatik, Morgako Gerekiz auzotik eta Larrabetzuko Goikoelexalde eta Aretxabalaganetik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* http://www.bizkaia21.eus/atalak/TerritorioSostenible/Cinturon/datos.asp?id=117&idPagina=130&idioma=eu
Ganguren

**Ganguren** Enekurin hasi eta Erletxeraino doan mendilerroa da. Tartean Artxanda, Iturritxualde eta Elorriaga mendiak daude. Mendilerro honek Bilbo, Hego Uribe eta Txorierri banatzen du.
thumb|288px|

Dena den, Ganguren menditzat hartu ohi da, Gangurengana deitutakoa (474 m garai). Mendi hau Galdakao eta Lezama artean dago.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Ganguren *luberri.net* webgunean
Gaztelumendi

**Gaztelumendi** mendia Berreaga mendilerroan dago, Larrabetzu aldean. Mendi honek Txorierri eta Butroe haranak banatzen ditu.

Gaztelumendik 311 metroko altuera du.

## Historia 
thumb|225px|Burdin Hesiko bunker bat Gaztelumendin
Mendi honetan Espainiako Gerra Zibilaren hainbat aztarna dago. Izan ere, mendi hau Bilboko Burdin Hesiaren parte zen. Gainera, tropa faxistek Burdin Hesia mendi honetan apurtu zuten.

## Abiapuntuak 
Mendi honetara igotzeko Larrabetzutik edo Gamiz-Fikatik egin daiteke. Dena den, errepidea ia-ia tontorreraino doa.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Lurreratzeko pista

[thumb|250px|[Pragako (Txekiar errepublika) Ruzyně aireportuko 31 pista]]

**Lurreratzeko pista** lurrean dagoen aerodromo batean aireontziek lur hartu eta aireratzeko bereziki prestaturiko eremu karratu bat da. Pista elementu konstruktibo bakarra den arren lau elementu operatibo biltzen ditu bere baitan zentzu bakoitzean lur hartu eta aireratzeko erabili daitekeelako.

Pistak ipar magnetikoaren norantzarekin osatzen duten angeluaren arabera izendatzen dira. Angelua gradutan neurtzen da hamarkada hurbilenera biribiltzen delarik, biribilduriko angeluaren balioaren lehen bi zifrak dira pistaren norabide horretako kodea. Pista bakoitzak bi kode ezberdin ditu norabidearen arabera.

## Izenpetze adibide bat 
Adibidez alboko irudiko pistak 34ºko angelua osatzen du ipar magnetikoaren norantzarekin.

34\ --->\ 30\ \,

Pistaren norabide horretako kodea beraz \ 03\ \, izango da
thumb|200px
Kontrako norabidean:
 
\ 34+180=214\ --->\ 210\ \,

Pista horretako kodea beraz \ 21 \ \, izango da beste norabide hontan.

Pista honi 03-21 pista esango zaio orohar kode bakar bat aipatzen denean pistaren norabide jakin bat aipatzen delarik, horrela hego ekialdetik datorren hegazkin batek 03 pistan lur hartuko luke eta ipar mendebaldetik datorren egazkin batek 21 pista erabiliko luke.

Bi pista paralelo daudenean bati eskubikoa esten zaio eta besteari ezkerrekoa eskubikoari R (ingelesez  esaten delako) hizkia gehitzen zaiolarik (adibidez 03R edo R03) eta ezkerrekoari L (ingelesez  esaten delako) hizkia gehitzen zaio (adibidez 03L edo L03). Hirugarren pista bat egon ezkero C hizkia erabiltzen da erdikoa adierazteko (ingelesez  esaten delako). Zenbaitetan biribiltzea egiterakoan pista bakoitza hamarkada ezberdin batera biribiltzen da, adibidez 34ºko bi pista egon ezkero 03 eta 04 pistak direla esan liteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthony Kiedis

**Anthony Kiedis** (Grand Rapids, Michigan, AEB, 1962ko azaroaren 1a - ) Red Hot Chili Peppers taldearen fundatzailea eta abeslaria da. Taldearen doinu eta hitz gehienak ere bereak dira.
. Oso oso gazte hasi zen drogak kontsumitzen.11 urte arte bere amarekin bizi zen. Motorrarekin istripu asko izan ditu eta belarjalea da. Fairfax high eskolan ikasi zuen. Han poesia idatzi zuen, oraingo abesti batzuen hizkiak.Hasiberri taldetan hasi zuen abesten, baina izan zen 1983an beste hiru musikariekin batera RPCH taldea finkatu egin zenean musikaren orri batean. Musikari horietatik, Hillel Slovak izenekoa 1988an hil zen heroinaren gaindosiagatik. Gero Californiako unibertsitatera joan zen.esan dudanaren heriotza ondoren mexicora joan zen drogen atxikipenatik erauzteko eta los Angelesen errehabilitazio klinikara joan zen. 5 urte eta erdi iaun zuen drogak hartu gabe, hau da 1994 an jausialdi bat izan zuen. Orain guztiz errehabilitatuta, 2000tik ez duelako ezer kontsumitzen. 2007 an seme bat izan zuen heather christie modeloarekin. *Point Break* filmean Keanu Reeves eta Patrick Swayze aktorekin parte hartu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Red Hot Chili Peppers taldearen webgunea
ONCE

**Organización Nacional de Ciegos de España** (**ONCE**) edo **Espainiako Itsuen Erakunde Nazionala**. Irabazteko asmorik gabeko erakundea da, Espainia osoko itsuen eta ikusmen arazoak dituzten pertsonen bizi-kalitatea hobetzea du egiteko nagusi.

ONCE 1938ko abenduaren 13an sortu zen, beren etorkizuna eraiki nahi zuten herrialde osoko itsu askoren nahiak betetzeko. Erakunde honek izaera sozial eta demokratikoa du, guztientzako irekita ditu ateak, itsutasuna ez den beste ezintasunak dituzten pertsonekin ere solidarioa da, berdintasunaren aldekoa eta parte-hartzailea, egunero-egunero demokrazian jarduten duena.

Urte asko daramate oztopoak gainditzen, lorpenak -batzuetan, apalak; besteetan, handiak- apurka-apurka eta irmotasunez egin baitituzte Espainiako itsuok. Lehenengo, batasuna izan zen; gero, kupoia -helburuen alde borrokatzeko baliabideak eman zizkien-; ondoren, eskolak eta lanerako zentroak sortu zituzten, gizarte-aurreikuspena, osasun-laguntza, etab. Hainbat helburu lortu zuten gure historiako gertaera gogoangarrietara iritsi arte; ONCE Fundazioa sortu arte.
 
## Historia 
ONCE 1938ko abenduaren 13an ofizialki sortu zen. Baina hamar urte aurrerago Luis del Rosal y Carok (Loja-n 1881ko Ekainaren 20a) "*Reglamentos de la Sociedad de Socorro y Defensa del Ciego*" idatzi zuen. Bere herrian itsuen kupoia ezarri zuen, gero Jerez de la Fronterara zabaldu zen, 1938an Andaluzian osoa saltzen zen eta 1942an Espainia osoan.
1980tik salmentak igoera handia izan zituzten.

## Kanpo estekak 
*  ONCE gune ofiziala
Argazkigintza dokumental

[thumb|[Dorothea lange argazkilari ezagunak Depresio Handiari buruzko **argazki dokumental** sorta egin zuen.]]

**Argazkigintza dokumentala** errealitateko gertaerak eta pertsonaiak irudikatzen dituen argazkigintza mota bat da. Zerbaiten berri eman nahi du, berehalakotasun eta objektibotasunez, testigantza moduan. Honenbestez, argazki dokumentaletan ondorengo manipulazioa txikia izaten da, aurreko prestakuntzak (kameraren kokapena eta konposizioa, esaterako) ohikoak badira ere. Hala ere, izaera artistikoa ere eman izan zaio argazkigintza dokumentalari, errealismoaren barnean gehien bat.

## Kanpo estekak
Saint Anne Sandy Point (parrokia)

**Saint Anne Sandy Point** Saint Kitts eta Nevisko parrokia bat da. Saint Kitts uhartean dago eta hiriburua Sandy Point Town da.

## Kanpo estekak
The Red Hot Chili Peppers

**The Red Hot Chili Peppers** izen bereko taldearen lehen diskoa da, 1984an argitaratutakoa.

## Kantu zerrenda 
Abesti guztiak Flea, Anthony Kiedis, Cliff Martinez eta Jack Shermanek idatzitakoak dira, besterik adierazten denetan izan ezik.

# "True Men Don't Kill Coyotes" - 3:40
# "Baby Appeal" – 3:40
# "Buckle Down" – 3:24
# "Get Up and Jump" (Flea, Jack Irons, Kiedis, Hillel Slovak) – 2:53
# "Why Don't You Love Me?" (Hank Williams) – 3:25
# "Green Heaven" (Flea, Irons, Kiedis, Slovak) – 3:59
# "Mommy Where's Daddy" – 3:31
# "Out in L.A." (Flea, Irons, Kiedis, Slovak) – 2:00
# "Police Helicopter" (Flea, Irons, Kiedis, Slovak) – 1:16
# "You Always Sing the Same" (Flea, Irons, Kiedis, Slovak) – 0:19
# "Grand Pappy Du Plenty" (Flea, Andy Gill, Kiedis, Martinez, Sherman) – 4:04

### 2003ko edizioko kantu gehigarriak 
# "Get Up and Jump" (demo) (Flea, Irons, Kiedis, Slovak) – 2:37
# "Police Helicopter" (demo) (Flea, Irons, Kiedis, Slovak) – 1:12
# "Out in L.A." (demo) (Flea, Irons, Kiedis, Slovak) – 1:56
# "Green Heaven" (demo) (Flea/Irons/Kiedis/Slovak) – 3:50
# "What It Is" (a.k.a. "Nina's Song") (demo) (Flea/Kiedis) – 3:57

## Kanpo estekak
Alkartetxe

[thumb|[Zarautzko Alkartetxea.]]
**Alkartetxea**, taberna, bulego eta abar bezala erabiltzen den Eusko Alkartasuna alderdi politikoaren egoitza da.

## Alkartetxeak herrialdez herrialde 
Hauek dira 2009. urtearen hasieran EAk zituen alkartetxeak:

* Araba: 4
* Bizkaia: 30
* Gipuzkoa: 40
* Lapurdi: 1
* Nafarroa: 8

## Ikus, gainera 
* Eusko Alkartasuna

## Kanpo estekak 
*  Eusko Alkartasunak dituen alkartetxe guztien zerrenda.
Californication

***Californication*** Red Hot Chili Peppers taldearen estudioko zazpigarren diskoa da, 1999an argitaratutakoa.
. John Frusciante berriro sartu zen taldera eta RDCP iraultzatu zituen .Estiloa aldatu zuten. Gaiak drogei, buru-hilketari,heriotzari eta lizunkeriari buruz izan ziren. RPCn Gehien erosi den diskoa da, 15 milioi kopia baino gehiago mundu osoan.
Disko honek kritika positiboak jasan zituen. Anthony Kiedis errehabilitatu ondoren ahotsa berreskuratu zuen. Rolling Stone aldilkariak *Californication* musika historiaren guztiaren 399. posizioan kokatu zuen. Abesti ezagunenak, *Otherside*, *Scar tissue*, *Around the World* eta *Californication* bera izan ziren

## Kantu zerrenda 
Abesti guztiak Anthony Kiedis, John Frusciante, Flea eta Chad Smithek idatzitakoak dira.

# "Around the World" – 3:58
# "Parallel Universe" – 4:30
# "Scar Tissue" – 3:37
# "Otherside" – 4:15
# "Get on Top" – 3:18
# "Californication" – 5:21
# "Easily" – 3:51
# "Porcelain" – 2:43
# "Emit Remmus" – 4:00
# "I Like Dirt" – 2:37
# "This Velvet Glove" – 3:45
# "Savior" – 4:52
# "Purple Stain" – 4:13
# "Right on Time" – 1:52
# "Road Trippin'" – 3:25

## Kanpo estekak
By the Way

**By the Way** Red Hot Chili Peppers taldearen estudioko zortzigarren diskoa da, 2002an argitaratutakoa.
286.000 kopia baino gehiago saldu zituzten kaleratzetik lehenengo astean. Bere unerik gailenean Billboard 200 Amerikako diska-salmenten zerrendan 2. postua lortu zuen. Taldearen punk-funk bereizgarritik nabarmen aldendua, By the Way-ri kutsu samur eta sormen aldetik txukunagoa dario. Abestitzen aldetik ere aldaketa izan zen; oraingoan giza-sentimenduak jorratuko dituzte, garai batean baino era zintzoagoan. Diskan agertzen diren bost abesti single moduan argitaratu ziren: *By the Way*, *The Zephyr Song*, *Dosed*, ''Can't Stop* eta *Universally Speaking''.

## Kantu zerrenda 
# "By the Way" – 3:37
# "Universally Speaking" – 4:19
# "This Is the Place" – 4:17
# "Dosed" – 5:12
# "Don't Forget Me" – 4:37
# "The Zephyr Song" – 3:52
# "Can't Stop" – 4:29
# "I Could Die for You" – 3:13
# "Midnight" – 4:55
# "Throw Away Your Television" – 3:44
# "Cabron" – 3:38
# "Tear" – 5:17
# "On Mercury" – 3:28
# "Minor Thing" – 3:37
# "Warm Tape" – 4:16
# "Venice Queen" – 6:07

## Kanpo estekak
Kazakhstango geografia

thumb|400px|Kazakhstango mapa
Kazakhstan munduko bederatzigarren estatu zabalena da, gaur egun 2,7 kilometro karratuko azalera baitu. Sarri, *Asia Erdialdeko* herrialdetzat jotzen da dituen lotura linguistiko, kultural eta politikoak direla-eta, batez ere SESBeko herrialde ohiekin. Baina mendebaldea Europako zati bat da, kontinentea Ural mendietan amaitzen dela esaten baita. Horrela, Kazakhstan Asia eta Europan kokatzen da, hots, Eurasian.

Estatu itsasgabetzat jotzen da, Kaspiar Itsasoa ez baitago munduko beste itsaso eta ozeanoekin lotua.

## Mugak 
[thumb|[Aral itsasoa|Aral Itsasoa, duela 50 urteko azaleraren erdira txikitua.]]
Lehorreko mugak 12.012 km luze dira. Hauetatik:
* 6.846 km Errusiarekin,
* 2.203 km Uzbekistanekin,
* 1.533 km Txinarekin,
* 1.051 km Kirgizstanekin,
* 379 km Turkmenistanekin.

Kazakhstanek kostalde luzea du bi itsaso itxiekin:
* 1.894 km Kaspiar Itsasoarekin,
* 1.070 km Aral Itsasoarekin, bi zatitan banatua.

## Kanpo estekak
Gilgit-Baltistan

thumb|
**Gilgit-Baltistan** (Urdu: شمالی علاقہ جات) Pakistanen menpe dauden lurraldeak dira, Kaxmirren kokatutakoak.

Ipar-mendebaldean Afganistan, ipar-ekialdean Txina, Azad Kaxmir (Pakistan) eta Jammu eta Kaxmir (India) hego-ekialdean eta Ipar-Mendebaldeko Muga Probintzia (Pakistan) mendebaldean.

## Eremuen banaketa 
Hiru azpi-eremutan eta sei barrutitan banatuta daude lurralde hauek:
* **Baltistan**:
** Ghanche (Khaplu hiriburua)
** Skardu (Skardu)

* **Diamir**:
** Astore (Gorikot)
** Diamir (Chilas)

* **Gilgit**:
** Ghizer (Gahkuch)
** Gilgit (Gilgit)

## Hikuntzak 
Urdu hizkuntza lurraldeko *"lingua franca"* da, biztanle gehienek ulertuta. Shina hizkuntza, aldaera askorekin, %40ak hitz egiten du, batez ere Gilgit eta Diamiren, eta Ghizereko toki bartzuetan.

Bestela, tibeteraren aldaera den Baltieraz mintzatzen da Baltistango jendea. Hiztun gutxiagok egiten dute Wakhieraz, Burushaskiz, Khowarez eta Pashtoz.

## Mendiak 
Pakistango mendi nagusiak hemen kokatuta daude: K2 (8.611 m), Nanga Parbat (8.125 m), Gasherbrum I (8.068 m), Broad Peak (8.047 m) eta Gasherbrum II (8.035 m).

## Ikus, gainera 
* Pakistanen banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baltistan

thumb|400px|Eskualdearen mapa.

**Baltistan** (Urdu: بلتستان) Pakistango iparraldean dagoen herrialdea da, Txinako mugaldean eta Iparraldeko Eremuak izeneko lurraldean kokatutakoa, Kaxmiren. Oso inguru menditsua da, batez beste 3.500 metroko altueran.
300.000-400.000 pertsona bizi dira bertan.

## Mugakideak 
Iparraldean Xinjiang (Txina) eta Brooshal (Pakistan), hegoaldean Kargil eta Ladakh (India), mendebaldean Dardistan eta Brooshal (Pakistan) eta ekialdean Siachen glaziarra mugakide ditu.

## Barrutiak 
* Ghanche (Khaplu hiriburua).
* Skardu (Skardu).

## Inguru naturala 
Pakistango mendirik altuenak hemen daude kokaturik, Karakorumeko mendigunearen barruan: K2 (8.611 m), Nanga Parbat (8.125 m), Gasherbrum I (8.068 m), Broad Peak (8.047 m) eta Gasherbrum II (8.035 m).

Bestela, sei ibar nagusi ditugu inguru honetan: Gultari, Kharmang (Kartakhsha), Khaplu, Skardu, Shigar eta Rondu.

## Hizkuntzak 
Baltiera da bertako hizkuntza nagusia, tibeteraren aldaera zaharra dena, Kham dialektotik gertu. Izan ere tibetarrak dira populazioaren %60 ingurua. VIII. mendekoak dira lehenengo idatzizko lekukotzak, Manthal herrian, Skardutik hurbil. Jatorrizko idazkera hasi ziren aldatzen XVI. mendean, persierazkoarekin ordezkatuz. Literatura ahozko tradizioan transmititu egin da nagusiki. Ladakheko hizkuntzarekin parekotasun handiak daude.

Gaur egun, eragin handia daukate buruxaski, turkiera eta urdu hizkuntzek baltieran, baita persierazko literatura musulmanak ere. Modu horretan, tibetar jatorritik desbideratu egin da.

## Felix Iñurrategi 
Felix Iñurrategi mendigoizale aretxabaletar ezaguna herrialde honetan hil zen 2000. urtean, istripuz, Gasherbrum II mendian behera egiten ari zela.

Bere omenez, eta herrialde honetako biztanleek hainbat urtez Iñurrategi anaiei eta beste mendizale batzuei emandako laguntza eskertuz, 2001ean sortu zuten Gipuzkoan "Felix Baltistan Fundazioa", inguru honetako garapena sustatu nahian.

## Kanpo estekak 
*  Baltierari buruzko artikulua
Tibetera

**Tibetera** Erdialdeko Asian mintzatzen den hizkuntza da, sino-tibetar familiakoa. Tibeten bertan bizi dira hiztun gehienak, baina hizkuntzaren aldaerak daude Kaxmir eskualdean, Baltistan eta Ladakh herrialdeetan.

Lau dialekto nagusi ditu eta Tibeteko hiriburu Lhasakoa edo erdialdeko tibetera nagusia da. Indiar jatorriko idazkera sistema erabiltzen dute tibetarrek VII. mendetik aurrera. XIII. mendea arte, budismoaren testu sanskritoetatik eginiko itzulpenak izan ziren tibetar testu bakarrak. XIII. mendean osatu zen tibetar budisten kanon ofiziala eta mende horretan hasi ziren budismo testu ortodoxo berriak tibeteraz idazten: erlijio historiak, biografiak, dramak, eskuliburuak eta iruzkin liburuak: da erlijio budistako herrien artean, literatura oparoena dutenetako bat da. *Rgyal-po Ge-sar dgra-´dul gyi rtogs-pa brjod-pa* (Gesar Errege eta Etsaien Suntsitzailearen ekintza handiak)* *poema epikotik kanpora, Tibeteko literatura laikoak ez du aparteko garrantzirik*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezlekuak

**Ezlekuak** Lisabö rock musika talde gipuzkoarraren 5. diskoa da, 2007an argitaratutakoa.

## Kantu zerrenda 
# Hazi eskukada I
# Aukerak, ankerrak
# Bi minutu
# Alderantzizko magia
# Sekula etxean izan ez
# Hazi eskukada II
# 1215. katean
# Nekearen teoria

## Kanpo estekak
Georges Méliès

**Georges Méliès**, izen osoa **Marie-Georges-Jean Méliès** (Paris, 1861eko abenduaren 8a - Orly, 1938ko urtarrilaren 21a) filmegile frantziarra izan zen, ezaguna zinemaren hastapenetan garapen narratibo eta tekniko berriak sortu zituelako.

## Bizitza 
Lumière anaiek 1895ean lehenengo proiekzioa eman zuten, Méliès bertan zegoen. Geroago, Mélièsek zinematografoa asmatu zuen Londresen erositako bioskopiotik abiatuta. 1896an Parisen Europako lehen zinema ireki zuen, Robert Houdin zinema.

20 urtetan 500 film baino gehiago egin zituen, denetan ezagunena 1902ko *Le Voyage dans la Lune* ("Ilargirako Bidaia") izan zelarik. Gai nagusia magia zen. Zinema aisia tresna gisa erabiltzen zuen. 1912. urtean gainbehera iritsi zen: ekoiztetxea, estudioa eta antzokia itxi behar izan zuen. Azti gisa ospea galdu zuenean jostailuak saltzen jarri zen kiosko batean; bat-batean kazetari batek ezagutu zuen eta erreportajea egin zion pasatako garaiak berreskuratzen.
 
''Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin* filma izan da ezagunena, muntaiaren aitzindaria. Hainbat film erre egin zituen. Ordezkapenaren trukua (akats bati esker) lehenengo urratsa izan zen muntaia hasteko. Lehena izan zen efektu espezialak erabiltzen.
 
Mélièsen filmak proiektatzean piano-jole eta narratzaile bat zeuden, filma mutua zelako eta zaila zelako kontakizuna jarraitzea. Pantailako pertsonaiak etengabean daude mugimenduan. Planoetan, pertsonaiak alde batetik sartzen badira, bestetik ateratzen dira.
 
## Filmografia hautatua 
[thumb|260px|*[Le Voyage dans la Lune'']]

17 urtetan 600 film labur egin zituen, 1 eta 40 minutu artekoak, batez ere hiru gai jorratzeko: fantasia, zientzia fikzioa eta historikoa.
API

**API** (inglelesez **a**pplication **p**rogramming **i**nterface - aplikazioak programatzeko interfazea) software funtzioak edo metodoak (objektuei orientatutako programazioari baderitzogu) multzoa da, beste software mailei liburutegi bezala erabiltzeko.

## 3D-ko bideoko APIak 
Euren helburua zera da: plataforma estandar bat eskaintzea 3Dko manipulazio-softwarea eta hardwareen arteko komunikaziorako. Horrela, software bat plataforma askotan erabili daiteke. Ezagunenak Silicon Graphics OpenGL, Apell QuickDraw 3D eta Microsoft Direct3D dira.

## 3D-ko soinuko APIak 
3Dko soinuan txartelak sortutako uhinei espazio-dimentsioa gehitzen zaio. Efektu hauek jatorrizko seinalearen bertsio desfasatuak nahasiz lortzen dira, ezkerreko eta eskumako irteeratik, eta horrela sakontasuna eta norabideen sentsazioak lortzen dira. Hau da inguratzaile soinua izenaz ezagutzen dena, soinu iturriak espazioan kokatzeko eta entzulearen inguruan zehar mugitzeko kapaz dena. 3Dko API ugari daude, eta estandar moduan Microsoften DirectSound 3D aukeratu da.

Azpimarratu daiteken beste teknologia Enviromental Audio edo EAX da, erreberberazio efektuak sartzen dituena, oihartzunak eta abar jokoak errealagoak egiteko.

## Ikus, gainera 
* OpenGL

## Kanpo estekak
Astepe

**Astepe** Zornotzako (Bizkaia) hego-mendebaldean dagoen auzoa da, Lemoarako bidean kokaturik. 

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak
Felix Baltistan Fundazioa

[265px|thumb|[Felix Iñurrategi eta sherpa bat espedizio batean.]]
**Felix Iñurrategi-Baltistan Fundazioa** 2001ean sortutako erakundea da, Baltistan (Pakistan) aldeko garapen sozioekonomikoa bultzatzeko eta bertan mendi-eskola sortzeko helburuak dituena. Nazioarteko garapenerako Gobernuz kanpoko erakundea da, Felix Iñurrategi Foundation Baltistan Machulu (FIFBM) izen osoa duena.

Felix Iñurrategiren izena darama Himalaian hildako mendigoizalearen omenez, berak eta bere anaiak aukeratutako sherpak Matxulu (Baltistan) herriaren ingurukoak zirela kontuan hartuz, 3.000 metroko altueran, herriak gaur egun 3.000 biztanle inguru dituelarik. Hushe ibarreko komunitatearen bizi-baldintzak hobetzea du xede erakundeak, Karakorum mendigune hartan.

Aretxabaletan dauka fundazioak egoitza nagusia, eta Bilbon bulegoa.

## Patronatua 
* Presidentea: Jose Manuel Ruiz
* Idazkaria: Inazio Arregi
* Kideak: Mercedes Calvo, Alberto Iñurrategi, Pedro Ibarra, Jon Mancisidor, Txaro Otxandorena eta Marta Bernaola

## Proiektuak 
* Nekazaritza
* Hezkuntza
* Osasuna
* Emakumeak
* Azpiegiturak
* Ekoturismoa
* Sendotzea
* Sentsibilizazioa

## Laguntzaileak 
Fundazioa diruz laguntzen duten erakunde publikoen artean, Aretxabaletakoaz gain, Arrasate, Bergara, Oñati, Zaldibia eta Zegamako Udalak daude, besteak beste, Eusko Jaurlaritza, Bizkaia eta Gipuzkoako Foru Aldundiarekin batera. Hainbat enpresa pribatuk ere sostengatzen dute.

## Kanpo estekak 
*  Baltistan Fundazioa
Berna (Zornotza)

**Berna** Zornotzako ekialdean dagoen auzoa da, Iurretako mugan kokatua eta itsasoaren mailatik 90 bat metrora dagoena.

## Inguru naturala 
Iparraldean Saratsubekoa auzunea, hego-ekialdean Arriandi*, hegoaldean Orozketa*, hego-mendebaldean Bernagoitia eta ipar-mendebaldean Euba mugakide ditu.

Ibaizabal herritik oso gertu igarotzen da, eta hegoalderago Mugarra (964 m) eta Gaintzorrotz (780 m) mendiak ditu zelatan.

(* Iurreta)

## Kultura 
### Dantzak 
"Ariñ-Ariñ" dantza taldea 1969. urtean sortu zen bertan, Bernako jaiekin bat eginez. Gaur egun 46 kide ditu, gehienak andrazkoak, hala inguruko auzokoak nola beste udalerri batzuetakoak, eta hiru taldetan banatuta daude adinaren arabera.

Orain arte bost ikuskizun sortu dituzte.

### Jaiak 
Abuztuaren lehenengo igandean ospatzen da jai nagusia auzoan, erromeria, dantzak eta bertsolariekin.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Zornotzako udal webgunean
*  Dantza taldearen urteurrenari buruzko albistea.
Bernagoitia

**Bernagoitia** Zornotzako (Bizkaia) hego-ekialdean dagoen auzoa da, herrigunetik 7,5 kilometrora eta Durangorako bidean kokaturik eta Eubatik auzo honetara iristen delarik.

Aramozko mendilerroaren magalean kokatuta dago, ohiko abiapuntua izanda Gaintzorrotz (780m), Belatxikieta (661m) eta
Bernagoitiaburu (774m) tontorretara igotzeko.

## Mugakideak 
Euba iparraldean, Arriandi ekialdean, Orozketa (Iurreta) hego-ekialdean eta Aramozko mendigunea hego-mendebaldean mugakide ditu.

## Historia 
XV. mendean Done Mikelen eliza eraiki zuten auzo honetan, Juan de Zaragoza lehen apaiza izanik 1492. urtetik 1504. urtera arte. 1559an berreraikia izan zen.
Ziortzako Diego de Irusta Abatak, 1544an, Pedro Ruiz de Avendaño jauntxoari eman zion patronazgoa eta honek, bere seme, Prudencio de Avendaño y Gamboari 1567ko martxoaren 15ean egindako eskritura baten bidez.
 
Elizak sorte txarra izan zuen suarekin eta 1928. urtean berreraiki beharra izan zen. Eraikin berrian, orduan zeuden estilo arkitektonikoei jarraitu beharrean, eliza zaharraren irudia mantentzeko ahaleginak egin zituzten.

Hildakoen lurperatzea eliza barruan egiteari utzi zioten 1899an hilerri berria egin zenean.

Bizkaiko Foru Aldundiak, XX. mendeko lehen urteetan, auzo-eskola bat eraiki zuen eta sakristauaren etxean eskolako ikasketak emateari utzi zioten. Gaur egun, eraikin hau txoko bezala erabiltzen da auzokideen artean.

Auzo honek frontoia eta bolatoki bat ere baditu.

## Demografia 
## Baserriak 
* Arantzadi
* Artetxebarri
* Aurreko
* Betsuen
* Etxebarri
* Barrenengoa
* Elizondo
* Goienengoa
* Goikoetxe
* Hormaondo
* Marielarra
* Matzorri
* Mekola
* Osteko
* Zabala

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak
Boroa

**Boroa** Zornotzako (Bizkaia) ipar-mendebaldean dagoen auzoa da.
thumb|erdian|500px|Boroa jatetxea, ezkerrean, eta auzoaren zati baten ikuspegi bat.

## Demografia 
## Boroako zentral termikoa 
[thumb|right|300px|[Boroako zentral termikoa; atzean Aramozko mendilerroa.]]
Bizkaia Energia da Boroako zentral termikoaren izen ofiziala. 2002ko apirilaren 14an erreferenduma egin zen Zornotzan, herritarrek zentrala nahi zuten ala ez ezagutzeko. Zornotzako erroldaren %42,8k, 5.352 lagunek alegia, Boroako zentral termikoaren proiektuaren aurka bozkatu zuten.
Zentrala 2005eko urriaren 19an inauguratu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakariak, protesta artean.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montorra

**Montorra** Zornotzako auzoa da. Zornotzako kanpoaldeko industrialdeak Montorran daude, mota desberdineko enpresa txiki, kotxe kontzesionarioak, altzari saltokiak eta abar.
thumb|eskuinera|300px
Auzoan elkarte gastronomiko bat dago 1974. urtetik, orain ehun bazkide baino gehiago dituena.

## Jaiak eta ospakizunak 
Bertako San Lorenzo jaia abuztuaren 10 eta 11n ospatzen da.

## Ikus, gainera 
* Zornotza

## Kanpo estekak 
*  Montorrako jaiak Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
Etxano

**Etxano** Zornotzako ekialdean dagoen baserri-auzoa da, antzinean herri garrantzitsua izandakoa eta 1950eko hamarkada arte udaletxe propioa eduki izan duena. Horren lekuko udalerriaren izen ofiziala da, Amorebieta-Etxano alegia. Bestela, XX. mendearen hasieran "auzo-ikastola" bat sortu zuten bertan.

## Auzuneak 
* Alakao
* Altzibarra
* Arrinda
* Dudea
* Epaltza

## Historia 
Erdi Aroan hainbat oinetxe eta etxe armarridunak eraiki zituzten: Larrea (877. urtekoa), Alzaibar, Aretxaga, Belaustegi eta Nafarroa. Azken honetan Bizkaiko Jaurerria eta Nafarroako Erresumaren arteko mugarria egon zen 1150 arte. Bestela, Etxano elizateak 30. eserleku eta botoa eduki zuen Bizkaiko Batzar Nagusietan.

Parrokia eliza, Andra Mariarena, X. mendean eraiki eta XVI.enean berreraiki eta handitu zuten. Elizaz gain, Etxanon bost baseliza zeuden: Santa Luzia, San Joan Bataiatzailea, San Bartolome, San Andolin eta Bizkargiko Kurutze Santuarena, bai eta 1712an egindako komentu bat ere.

## Demografia 
## Etxanotar ospetsuak 
* Pedro Ormaetxe (1891–1949), elizgizona eta euskal idazlea.
* Xabier Amuriza (1941), bertsolaria, Etxanoko Torreburu baserrian jaioa.

## Jaiak eta ospakizunak 
Etxanoko jaiak tradizioz abuztuaren 15eko Ama Birjinaren Jasokundearen omenez ospatzen dituzte.

## Kanpo estekak 
*  Etxano Auñamendiko entziklopedian
*  Etxano 1842tik aurrerako erroldetan udalerrietako datuak jasotzen dituen webgunean.
Oromiño

**Oromiño** Zornotzako auzoa da. Oromiño errekaren ertzean kokaturik dago.

Euskarari dagokionez, bizkaiera hitz egiten da, euskaldunak % 55 dira.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ternua eta Labrador

**Ternua eta Labrador** (ingelesez *Newfoundland and Labrador*, frantsesez *Terre-Neuve-et-Labrador*, innueraz *Akamassiss*, Ternuako irlanderaz *Talamh an Éisc*) Kanadako hamar probintzietakoa bat da, herrialdeko ipar-ekialdean dagoena.

Labrador izen bereko penintsulan dago, Quebecek inguratzen duela mendebalde, hegoalde eta ekialdean, eta Ozeano Atlantikoak iparraldean. Ternuako uhartea probintziako ekialdean dago, eta urek banatzen dute Brunswick Berria, Eskozia Berria eta Eduardo Printzearen Uhartea probintzietatik.

405.212 km2-ko azalera du, eta 2006an 505.469 biztanle zituen (1,35 bizt./km2).

Saint John's hiriburu eta hiri nagusia da (100.646 biztanle). Mount Pearl bigarren hiri handiena da (24.671).

## Historia 
XVI. mendean bereziki, Euskal Herriko baleazaleak lanean ibili ziren Ternuko alde haietan, balea eta bakailao bila.

## Demografia eta hizkuntzak 
Ingeles jatorrikoak (% 39,4) nagusiak dira, irlandarren (% 19,7), eskoziarren (% 6), frantziar (% 5,5) eta Lehen Nazioetako jatorrikoen (% 3,2) aurrean. Ingelesa hizkuntza nagusia da; halaber, gaelera, Eskoziako gaelera eta inuktituterazko hiztunak ere bizi dira han.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaidhealtachd
* Nazio zeltak

## Kanpo estekak 
*  Ternua eta Labradorreko webgune ofiziala

----
ezkerrera|thumb|'Vinland'
Ourenseko eskualdea

**Ourenseko eskualdea** Galiziako barrualdean dago, izen bereko probintziaren iparraldean kokatutakoa. 12 udalerrik osatzen dute, eta Ourense bera da nagusia (108.137 biztanle 2006an).

## Udalerriak 
# **Ourense**: 105.643 biztanle 2020an.
# Barbadás: 11.158 biz.
# O Pereiro de Aguiar: 6.350 biz.
# San Cibrao das Viñas: 5.395 biz.
# Coles: 3.075 biz.
# Toén: 2.353 biz.
# Amoeiro: 2.296 biz.
# Nogueira de Ramuín: 1.988 biz.
# Vilamarín: 1.852 biz.
# A Peroxa: 1.810 biz.
# Taboadela: 1.417 biz.
# Esgos: 1.103 biz.   

## Kanpo estekak
Veringo eskualdea

**Veringo eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Ourenseko probintziaren hegoaldean kokatutakoa.

Verin bera da udalerri nagusia (13.585 biztanle 2004an).

## Udalerriak 
* Castrelo do Val
* Cualedro
* Laza
* Monterrei
* Oímbra
* Riós
* Verín
* Vilardevós.

## Kanpo estekak
A Baixa Limia

**A Baixa Limia** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Ourenseko probintziaren hego-mendebaldean kokatutakoa.

Lobios da udalerri nagusia (2.670 biztanle 2002an).

## Mugakideak 
Iparraldean Terra de Celanova, hegoaldean Alto Tras-os-Montes eta Cavado azpieskualdeak (Portugal), mendebaldean Minho-Lima (Portugal) eta ekialdean A Limia mugakide ditu.

## Udalerriak 
# Bande
# Entrimo
# Lobeira
# **Lobios**
# Muiños.

## Kanpo estekak
O Carballiñoko eskualdea

**O Carballiñoko eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Ourenseko probintziaren ipar-mendebaldean kokatutakoa.

O Carballiño bera da udalerri nagusia (12.733 biztanle 2002an).

## Kanpo estekak
Valdeorrasko eskualdea

**Valdeorrasko eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Ourenseko probintziaren ipar-ekialdean kokatutakoa.

28.740 biztanle zituen 2007an. O Barco de Valdeorras da udalerri nagusia (13.943 biz.).

## Udalerriak 
# **O Barco de Valdeorras**: 13.943 biztanle (2007).
# A Rúa: 4.905.
# Vilamartin de Valdeorras: 2.247.
# Carballeda de Valdeorras: 1.947.
# Rubia: 1.617.
# A Veiga: 1.204.
# O Bolo: 1.187.
# Petín: 1.066.
# Larouco: 624.

## Inguru naturala 
Pena Trevinca (2.127 m), Galiziako mendirik altuena, eskualde honetan dago kokatuta, Zamorako probintziarekin mugan.

## Pertsonaia ezagunak 
* Xosé Quiroga Suárez (1920-2006), Galiziako Xuntako presidentea izan zen politikaria (1979-82).

## Kanpo estekak
Verín

**Verín** Ourenseko udalerria da, Verín eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 14.237 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
O Barco de Valdeorras

**O Barco de Valdeorras** Galiziako barnealdeko udalerria da, Ourenseko probintziaren hirugarren populatuena eta Valdeorrasko eskualdearen nagusia. Probintziako ipar-ekialdean kokaturik dago.

2004an 13.518 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* O Barcoko udal webgunea
* Herriko webgune ez ofiziala

thumb|ezkerrera|San Miguel de Xagoazako monasterioa.
Limia (eskualdea)

**Limia** ( Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Ourenseko probintziaren hegoaldean kokatutakoa.

Xinzo de Limia da udalerri nagusia.

## Mugakideak 
Iparraldean Allariz-Maceda, hegoaldean Vila Realgo barrutia (Portugal), mendebaldean A Baixa Limia, ekialdean Veringo eskualdea, ipar-ekialdean Terra de Caldelas eta Terra de Trivesko eskualdeak mugakide ditu.

## Udalerriak 
# **Xinzo de Limia**: 9.842 biztanle 2002an.
# Vilar de Barrio: 2.023.
# Trasmiras: 1.880.
# Sarreaus: 1.876.
# Rairiz de Veiga: 1.834.
# Sandias: 1.665.
# Calvos de Randin: 1.246.
# Os Blancos: 1.213.
# Porqueira: 1.168.
# Vilar de Santos: 1.001.

## Inguru naturala 
Limia ibaiak eskualdeari izena ematen dio, bertan sortuz (Tariño mendian) eta lurraldea zeharkatuz hegoalderuntz Minho-Limako (Portugal) azpieskualderanzko bidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terra de Celanova

**Terra de Celanova** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Ourenseko probintziaren mendebaldean kokatutakoa.

Celanova bera da udalerri nagusia (6.012 biztanle 2002an).

## Udalerriak 
## Kanpo estekak
O Carballiño

**O Carballiño** Galiziako udalerria da, Ourenseko probintziaren laugarren populatuena eta izen bereko eskualdearen nagusia. Probintziako ipar-mendebaldean kokaturik dago.
Herri itsusiaren ospea du batez ere bertan egin diren dorrei esker; umorez "Novayorciño" diote.
2004an 13.226 biztanle zituen.

## Parrokiak 
## Monumentuak 
* Vera Cruzeko eliza, Antonio Palacios Ramilo arkitektoaren eraikina, 1957an amaituta. Estilo historizista.

## Herritar ospetsuak 
* Salvador Freixedo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ourenseko udalerrien zerrenda

[thumb|ezkerrera|300px|[Vera Cruzeko eliza (O Carballiño)|Vera Cruzeko eliza.]]
Xinzo de Limia

**Xinzo de Limia** Galiziako barnealdeko udalerria da, Ourenseko probintziaren bosgarren populatuena eta A Limiako eskualdearen nagusia. Probintziako hegoaldean kokaturik dago.

2004an 9.869 biztanle zituen.

## Pertsonaia ezagunak 
* Antón Riveiro Coello (1964-), idazlea.

## Ikus, gainera 
* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Xinzoko udal webgunea

thumb|ezkerrera|300px|Bon Xesús de Trandeiraseko monasterioa.
Sarraskijale

[thumb|400px|[Saiak **sarraskijaleak** dira; irudian, saiak animalia baten gorpuzkiaren inguruan.]]

Zoologian **sarraskijale** deritze animalia eta landare hilez elikatzen diren animaliei. Sarraskijaleak oso garrantzitsuak dira ekosistemen zikloak bete daitezen, animalia eta landareen gorpuak desintegratzen dituztelako. Sarraskijaleek utzitako arrastoak izaki deskonposatzaileek erabiliko dituzte.

Sarraskijale ezagunak dira putreak, kakalardo batzuk, euli batzuk edo mapatxeak. Normalean ehizatzen duten haragijale handiak sarraskijale bihurtzen dira aukera dutenean, hiena edo lehoien kasuan adibidez.

## Ikus, gainera 
* Haratustela
* Haragijale

## Kanpo estekak
Gigahertz

**Gigahertza** (**GHz**) hertz frekuentzia neurtzeko unitatearen multiplo bat da eta 10^9 Hz-ren baliokidea da. Beraz, nanosegundo bateko oszilazio periodoa du. Unitatea 1930ean proposatu zuen Nazioarteko Batzorde Elektroteknikoko Kantitate eta Unitate Elektriko eta Magnetikoetarako Batzorde Teknikoak, eta 1935ean sartu zen Unitate Sistema Teknikoaren barruan.

Gigahertzetik gertu dauden irrati-uhinak mikrouhin deritze. 1 GHz-ko mikrouhin batek 30 cm-ko luzera du eta 3 GHz 10 cm-ko beste bat oso erabiliak dira danbor itxura duen antena paraboliko baten bidezko komunikazioetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karniboro

***Carnivora*** (latinez: *carnis*, "haragia" eta *vorare*, "jatea") ugaztunen barneko ordena bat da. Haren barruan 280 bat espezie sailkatzen dira. Nahiz eta ez diren animalia haragijale bakarrak, ordena horretako guztiak beste animalia batzuen gorputzez elikatzen dira, eta askok hori baino ez dute jaten. Oso tamaina desberdinetakoak daude: erbinude arruntak 25 gramoko pisua du, hartz zuriak 1.000 kilogramokoa, eta *Mirounga leonina* arra helduak 5.000 kilogramokoa, 6,9 metroko luzerarekin.

Lehenengo karniboroa haragijalea zen, eta ordenako gaur egungo kide gehienek haragia jaten dute. Felidae eta Pinnipedia taldekoek haragijale hertsiak dira. Hartzek, ordea, orojaleak dira, eta panda handia belarjalea, batzuetan arrainak, arrautzak eta intsektuak jaten baditu ere. Karniboroek ikusmen binokularra, haginak eta atzaparrak dituzte, ehizarako egokiak. Batzuk sozialak dira eta taldean ehizatzen dute.

Ziurrenik Ipar Amerikan eboluzionatu zuten, Miacidae familiaren baitan, orain dela 42 milioi urte. Laster Feliformia eta Caniformia taldeak sortu ziren, katuen antzekoak eta txakurren antzekoak. Euren filogenia molekularrak erakusten du talde monofiletikoa direla, Carnivoramorpharen koroa-taldea.

## Zuhaitz filogenetikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*"Euskal Herriko karniboroak, dozena bat... gehi bat?" Elhuyar Zientzia (2012)
Belatxikieta

**Belatxikieta** mendia Aramozko mendilerroaren tontorrik garrantzitsuenetakoa da. 661 metroko altuera du. Belatxikietan mendiaren tontorrean mugarri handi bat dago.

Belatxikieta mendira Zornotzatik (ordu eta erdi) edo Lemoatik (bi ordu) igo daiteke. Garai batean, tontorrean zazpi artzain txabola zeuden eta, 1949an, eurek erabaki zuten gailurraren magalean ermita bat eraikitzea. Saninazioetan, erromeria egiten da bertan.

thumb|erdian|250px|Beatxikieta azpiko baseliza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendiak

## Kanpo estekak
Enekuri

**Enekuri** Erandioko auzoa da. Enekurik Bilborekin egiten du muga.

Muino txiki batean dago kokatua Enekuri. Errepide lotune handia du Enekurik eta Bilbora sartzeko errepide garrantzitsua du.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
Enekurin Txorierrira doazen Bizkaibus autobus konpainiaren linea batzuk geltokia dute.

1990eko hamarkadan Enekuriko errepide zaharra berriztu, eta norabide bakoitzeko errei bat gehitzeko lanak burutu ziren. Eraikuntza lanak hiru fasetan egin ziren eta 2008ko azaroan amaitu zituzten.

## Kanpo estekak
Malmasin

**Malmasin** mendia Ganekogortako mendilerroko mendia da. Gaur egun, hala ere, Ganekogortaren mendilerroarekin zuen lotura A68 autobideak moztu du. Horrez gain, A-8 autobideak ere Malmasin zeharkatzen du, euren tunel ezagunen bidez. Halaber, haren magaletan Nerbioi eta Ibaizabal ibaiek bat egiten dute.

Malmasinek 361 metroko altuera du. Ollargan auzotik igo daiteke, baita Basauri eta Arrigorriagatik ere. Izan ere, mendi honek Bilbo, Basauri eta Arrigorriagarekin muga egiten du.

Mendiaren tontorrean Burdin Aroko eta erromatar garaiko *herri harresitu* bat aurkitu da. Aztarna hauek dira Bilboko lurretan aurkitutako aztarnarik zaharrenak. 2001ean Eusko Jaurlaritzak Kultura Ondasun deklaratu zuen Monumentu Multzo izendapenaz.
[alt=|erdian|thumb|500x500px|[Basauri Etxebarritik, atzean Mandoia, Upo eta Malmasin mendiak daudela.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Malmasingo gotorlekua (Malvecingo gaztelua)
* Malmasingo Burdin Aroko herri gotortua

## Kanpo estekak
Celanova

**Celanova** Galiziako barnealdeko udalerria da, Ourenseko probintziaren mendebaldean kokaturik dagoena eta Terra de Celanovako eskualdearen herri nagusia dena.

6.079 biztanle zituen 2004an.

thumb|ezkerrera|300px|Herriko enparantza nagusia.

## Parrokiak 
Acevedo do Río (San Xurxo) | Alcázar de Milmanda (Santa María) | Amoroce (Santiago) | Ansemil (Santa María) | Barxa (San Tomé) | Bobadela (Santa María) | Cañón (San Lourenzo) | Casardeita (Santiago) | Castromao (Santa María) | Celanova (San Rosendo) | Fechas (Santa María) | Freixo (Santa Cristina) | Milmanda (Santa Eufemia) | Mourillós (San Pedro) | Orga (San Miguel) | Rabal (San Salvador) | A Veiga (San Paio) | Vilanova dos Infantes (San Salvador) | Viveiro (San Xoán)

## Pertsonaia ezagunak 
* Celso Emilio Ferreiro (1912-1979), idazlea.

## Hiri senidetuak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Celanovako udal webgunea
Ibarruri

**Ibarruri** (azentua bigarren silaban) Muxikako auzoa da. 1966. urtera arte udalerria eta elizatea izan zen eta urte horretan Muxikara batu egin zen. Bertakoek *Iburri* ahoskatzen dute herriaren izena. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 29 biztanle ditu.

## Geografia 
Ibarruri Autzagane mendatearen eta Oiz mendiaren magalean dago, Zornotza, Garai, Munitibar eta Mendatarekin muga eginez. 

Muxikako eta Urdaibaiko hegoaldeko muturra hartzen du Ibarrurik, baina Maguma auzoa Biosfera Erreserbatik kanpo geratzen da, beste isurialde batean (ez Oka ibaiarenean).

Bi errekak egiten dute Oka ibairako bi haran Ibarruritik, bat Aiuria eta Irazabaldik doa Zugastietaruntz. Bestea Ibarruri-Elexaldetik doa, eta Zugastieta baino hegoalderako egiten du bat BI-635 errepidearekin Laubide deritzon gurutzebidean: egun hiru bide abiatzen dira hortik, Durangaldera, Ibarruri-Elexaldera, eta Zugastietatik harantza itsasora; baina laugarren bide bat bazen, egun basoak estalia, Esturo auzo gaur egunean hustura zihoana.

## Auzuneak 
Honako gune eta auzoek osatzen zuten elizatera, egun Muxikaren auzo izendatuko genituzkeenak:

* Aiuria
* Berroia
* Burdaria
* Elexalde edo Ibarruri-Elexalde, herrigunea, elizatearen berezko kokapena.
* Irazabal edo Izebale.
* Maguma
* Muniketa
* Ormaetxe
* Unda eta haren parte den Undabeitia.
* Urrutxua

## Demografia eta biztanleria 
## Iruditegia 
20. mendean bi bisita egin zituen Ibarrurira Indalezio Ojanguren argazkilariak, lehena 1918-1919 tartean, eta orduan udalerri zenaren irudiak atera zituen:

Fitxategi:Ibarruri eliza zaharra6197.jpg|Elizatearen jatorria Elexalden, 1928an erre zen eliza.
Fitxategi:Ibarruri-udaletxe zaharra 5761.jpg|Ibarruriko udaletxe zaharra.
Fitxategi:Burdaria_burderias7477.jpg|Burdaria auzoko baserriak.
Fitxategi:Maguma_eliza6371.jpg|Magumako San Lorentzo baseliza.
Fitxategi:Muniketa_baserria4021.jpg|Muniketa baserria, Muniketan.

## Kanpo estekak 
*  Ibarruri 1842tik aurrerako erroldetan udalerrietako datuak jasotzen dituen webgunean.
Baltzola

**Baltzola** Dimako auzo bat da.

Baltzolan San Lorenzo baseliza dago. Horrez gain, auzotik hurbil Baltzolako kobazuloak daude. Bi koba handi dira, baina haien barruan hainbat eta hainbat kobazulo txikiago daude. Mitologiaren arabera, bi kobazulo hauetan bizi zen Sugoi. Beste batzuen arabera, Mikelats zen kobazulo hauetan bizi zena.

Horrez gain, Abaro izeneko tunel naturala dago. Tunel honetatik erreka pasatzen da ur emari handia duen egunetan. Axlor aztarnategia ere hemendik hurbil dago. Gaur egun, hesi batek ixten du aztarnategia.

Azkenik, Jentilzubi izeneko zubi naturala ere Baltzolako kobazuloen inguruan dago.

Baltzolatik mendi ibilaldi interesgarriak egin daitezke: Arrietabaso mendira edo Leungane mendira.

## Kanpo estekak
Transakzio (argipena)

**Transakzio** terminoak bi aldeen arteko hitzarmen edo tratua adierazten du, bereziki bien arteko harreman edo trukaketa bati buruz. Erabilera zenbait ditu:

* **merkataritza transakzioa**; hala nola, salmenta, erosketa edo itzulketa bat;
* **finantza transakzioa**, finantza aktibo baten gaineko bi aldeen arteko eragiketa;
* informatikan, transakzioa, datu-baseetako kontzeptu bat;
* psikologian, transakzioa, transakzio-analisiko kontzeptua.