open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikel Beroitz

**Mikel Beroitz**, pilota arloan **Beroitz** izenaz ezaguna, (Uharte, Nafarroa Garaia, 1989ko ekainaren 4a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari jokatzen zuen, 2008tik 2011raino Aspe enpresarekin, eta 2011tik 2018ko urtarrileraino Asegarcerekin.

2008an Espainiako eta Europako txapeldun bilakatu ondoren, irailaren 14an herriko pilotalekuan profesional bihurtu zen. Hurrengo urtean, bigarren mailako buruz buruko txapelketa irabazi zuen. 2010ean, txapelketa berean, txapeldunorde izan zen. Eta 2011n, binakako txapelketa nagusiko txapeldunorde, Xala aurrelaria lagun, lesionatuta zegoen Barriola ordezkatuta.

2018an, Asegarce enpresak baztertuta zeukala ikusita, Beroitzek pilotari profesionala izateari uko egin zion. Amateurretara igarota, Garfe enpresarekin kontratua sinatu zuen urte bereko uztailaren hasieran.

## Kirol lorpenak 
;Binakako txapelketa nagusiko finalak

;Bigarren mailako buruz buruko txapelketako finalak

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Pilotariaren fitxa, Asegarceren webgunean.
Carlos Armendaritz

**Carlos Armendaritz Murillo**, pilota arloan **Armendaritz** deituraz ezaguna (Orkoien, Nafarroa Garaia, 1969ko urriaren 22a) esku huskako pilotari ohia eta politikaria da. Pilotan, atzelari aritzen zen, Asegarce enpresarekin. 1994an bigarren mailako buruz buruko txapelketan eta 2001ean Nafarroako lau eta erdiko txapelketan txapeldunordea izan zen.

2001ean bertan, Esku Huskako Pilotari Profesionalen Elkartea eratu zutenetako bat izan zen. Nafarroa Garaiko emakume pilotarien talde baten entrenatzaile izan zen, 2014an eta 2015ean.

Nafarroa Bai alderdiko kidea, zinegotzi izana da bere jaioterri eta biziterri Orkoienen.

## Bigarren mailako buruz buruko txapelketako finalak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Historia de la Pelota en Navarra*, Diario de Navarra, 2002. .
Kanuto IV.a Danimarkakoa

'*Kanuto IV.a *Santua*** (;  - 1086ko uztailaren 10a) Danimarkako errege izan zen 1080. urtetik 1086. urtean hil zen arte. Eliza katolikoak Danimarkako Patroi bihurtu zuen 1101. urtean, **San Kanuto*' izena emanda.

## Biografia 
Kanuto 1042. urte inguruan jaio zen, Svend II.aren sasiko seme ugarietako bat izan zelarik. 1075. urtean Ingalaterra eta Flandrian borrokalari ausartaren fama hartu zuen. Hala ere Svend III.a hil zenean Kanutoren anaia zen Harald III.a bihurtu zen errege (hau ere sasikoa) eta Kanutok Suediara alde egin behar izan zuen.

Harald III.a 1080an hil zen, eta Kanuto bihurtu zen Danimarkako errege. Elizan oinarrituriko aginte gogorra ezarri zuen kleroari eskubide eta botere handiak emanez. Herrialde paganoetan kristautasuna zabaltzeari ekin zion eta horrela Kurlandia eta Livonia kristautu zituen.

Bere birraitona izan zen Kanuto II.a *Handia*ren antzeko izan nahian Ingalaterra konkistatu nahi izan zuen baina Jutlandiako nekazariek ez zioten jarraitu eta Gilen I.a Ingalaterrakoak Randers hiri daniarrean garaitu zuen. Kanuto IV.ak ekialdeko uhartetara ihes egin zuen baina nekazariek Odenseko San Albano elizan harrapatu eta lantza batez hil egin zuten. Lantza du sinbolo.

## San Kanutoren eguna 
Erromatar Eliza Katolikoak urtarrilaren 19a ezarri zuen San Kanutoren eguna, bere saindutegian. Europan erabat ezezaguna den santua da, baina Espainiar Estatuan kalamu kontsumitzaile elkarteek beren patroi izendatu dute.
Buruz buruko erremonte txapelketa

[thumb|350px|1944ko Espainiako Erremonte Txapelketaren finala, Abrego eta Salsamendi III.aren artekoa, [Donostiako Urumea frontoian. Irudian Jesús Abrego.]]
**Buruz buruko erremonte txapelketa** erremonte profesionalean jokatzen den txapelketa garrantzitsuena da. Egun **Casino Kursaal Torneoa** izena du, horixe baita bere babeslea. 1944an sortua, lehendabiziko garailea Jesús Abrego izan zen. Hala ere, 1986ra arte ez zen finkatu. Txapelketa gehien dituen pilotaria Koteto Ezkurra da.

## Palmaresa 
## Finalak pilotariaren arabera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesus Abrego

**Jesus Abrego Narbarte** (Arroitz, 1910eko martxoaren 7a - Donostia, Gipuzkoa, 1997ko martxoaren 6a), pilota arloan **Abrego I.a** deituraz eta ***Arroizko magoa*** goitizenaz ezaguna, nafar erremontista izan zen. 

1924an, 14 urte besterik ez zuela, profesional bilakatu zen, hain zen dohatsua erremonterako. 1944an buruz buruko txapelketa lortu zuen. 1930 eta 1940ko hamarkadetan erremontistarik hoberena izan zen, zenbaiten ustez historiako hoberena ere. Partida gehienak Madrilgo Recoletos, Donostiako Urumea eta Iruñeko Euskal Jai pilotalekuetan jokatu zituen.

Gorputzez handia ez bazen ere, pilotari indar handia ematen zion. Esaten zuten pilotalekuaren kanpo aldetik nabaritzen zela Abregok noiz jokatzen zuen, pilotak paretan ateratzen zuen zaratagatik. Horrez gain hanka azkarrak eta posturak ondo dominatzen zituenez, urte askotan erremontean nagusi izan zen Jesus Abrego.

## Ibilbidea 
Arroitzen jaio zen 1910eko martxoaren 7an, Lizarratik gertu. Altaren pilota zaletasuna jaso zuten berak eta bere bi anaiek. Hirurak erremontistak izan ziren: Jesusez gain, Jose Mari Abrego, Abrego lIa , eta Julio Abrego, Abrego III.a. Jesus atzelaria, beste biak aurrelariak. Hiru mutilen aita artekaria zen Iruñeko Euskal Jai pilotalekuan. Aitak etxera eramandako saskiarekin hasi ziren mutilak erremontean jokatzen. Donostiatik Madrilera joan zen eta han urteak egin zituen. 1944an lortu zuen bigarren aldiz Espainiako Txapelketa irabaztea. Orduan, bere karrerako momenturik onenean zegoen José Mari Salsamendi, Salsamendi Illa, menperatu zuen. 1951an erretiratu zen Jesus Abrego.
* 1967: Jesus Abrego, Arano II.a eta Atano III.a pilotariek  kirol merezimenduaren domina jaso zuten.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*«Pilota. Espainiako erremonte-txapelketako finala: Salsamendi III.a eta Abrego I.a aurrez aurre, Urumea pilotalekuan. (1944) // Pelota. Final de campeonato de España de remonte entre Salsamendi III y Abrego I en el frontón Urumea.» 35 argazkiko erreportaia Vicente Martin, Photo Carte. *www.kutxateka.eus* (Kutxateka)
* «Pertsonaia: Abrego Narvarte, Jesús. Pelotari remontista.» www.kutxateka.eus (Kutxateka)
*
KEK

**KEK** laborategia (高エネルギー加速器研究機構 *Kō Enerugī Kasokuki Kenkyū Kikō*), Japonian, 1976an inauguratua izan zen, eta helburu bezala funtsezko partikulak aztertzea zuen. 12 GeVeko sinkrotroi bat eraiki zen. Ondoren, instalakuntzetara TRISTAN delakoa gehitu zen, KEKB ere deitua, elektroi sorten eta honen antipartikula den positroi sorten arteko talkak ikertzeko, Belle esperimentuaren barnean. Ibarakiko prefeturako Tsukuba hirian kokatua dago. Probazko Azeleragailu Instalakuntza edo ATF ingelesezko siglez ere badu eta K2K esperimentuan ikertutako neutrinoen iturria da. Gainera, KEK Ibaraki prefekturako Tōkai hiriko J-PARCekin bazkidetuta dago, T2K esperimentuan lanean diharduena.

## Kanpo estekak
Miguel Ángel Alegría

**Miguel Ángel Alegría Alegría** (Lakuntza, 1933 - *ib.*, 2018ko uztailaren 16a), pilota munduan *Alegría* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

1962an, Bergara I.arekin batera, munduko txapelduna izan zen 36 metroko pilotalekuan. 1968an profesional bilakatu arren, ez zuen garaipen handirik lortu.

## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Nefele

Greziar mitologian, **Nefele** (grezieraz Νεφέλη, νέφος néfos hitzetik, "hodeia" esan nahi duena) nagusiki Frixo eta Heleren istorioan agertzen zen hodeietako jainkosa zen. Atamanterekin ezkondu zen, baina hau beragandik banandu zen Inorekin ezkontzeko.

Frixo, Atamante eta Nefeleren semea, bere arreba bikia zen Helerekin batera, euren amaordea zen Inok biziki gorrotatzen zituen, beraietaz libratzeko azpikeria maltzur bat pentsatu zuena, hirietako hazi guztiak xigortuz haz ez zitezen. Nekazariak, goseteagatik beldurtuta, gertuko orakulu bati laguntza eskatu zioten. Inok orakulura bidalitako pertsonak gezurra esateko, eta, gainera, besteei orakuluak Frixoren sakrifizioa eskatzen zuela esateko erosi zituen. Baina, Frixo sakrifikatua izan aurretik, berau eta bere arreba Hele Nefelek, euren benetako amak bidalitako ahari hegalari batek salbatu zituen. Hele ahari gainetik Helesponton erori zen (honela bere omenez deitua, "Heleren itsasoa" esan nahi bait du) eta ito egin zen, baina Frixok Kolkidarainoko bide guztian iraun zuen, non Eetes erregeak hartu eta oso modu maitekorrean tratatu zuen, bere alaba Kaltziope emazte bezala emanez. Esker on bezala, Frixok erregeari ahariaren urrezko larrua eman zion, Eetesek zuhaitz batean zintzilikatu zuena.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Zeusek Heraren irudi bezala Ixion engainatzeko sortu zuen lainoa, hau jainkosa bortxatzen saiatzen ari zenean. Ixionek eta Nefelek zentauroak sortu zituzten, euren amak berak lagundu zituena hauek Heraklesen aurka izan zuten borrokan.

* Artemisa jainkosaren segizioa osatzen zuten nefeleetako bat

## Kanpo estekak
Kike Elizalde

[thumb|Erremontaria [Altsasuko sustraiak (eskultura)|Altsasuko sustraian eskulturan.]]
**Kike Elizade Perez de Ziritza**, pilota arloan **Elizalde II.a** deituraz ezaguna (Altsasu, Nafarroa Garaia, 1961eko martxoaren 9a) erremonteko pilotari ohia da. Aurrelari jokatzen zuen.

1978an erremontari profesional bilakatu zen. 1991n buruz buruko erremonte txapelketa eta 1986, 1987, 1990, 1992 eta 1996an binakakoa irabazi zituen. 2004ko urtarrilaren 1ean erretiratu zen erremonte profesionaletik.

## Buruz buruko txapelketako finalak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  *Historia de la Pelota en Navarra*, Diario de Navarra, 2002. .

## Kanpo estekak
José Espartza

**José Espartza Antón** (Lodosa, 1929ko uztailaren 19a – Lodosa, 2018ko apirilaren 4a), pilota munduan *Espartza* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

1952an, Donostian, buruz buruko munduko lehendabiziko txapelduna izan zen 36 metroko pilotalekuan. Hurrengo urtean profesional bilakatu eta ez zuen garaipen handirik lortu nahiz eta zenbait urtez bigarren mailako buruz buruko txapelketan parte hartu.

## Bibliografia 
*
Florentino Eskisabel

**Florentino Eskisabel** (Olatzagutia, 1944ko abuztuaren 25a), pilota munduan *Eskisabel* bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.

Mexikoko Olinpiar Jokoetan esku pilotan parte hartu zuen. Basabe, Sacristan eta Iruzubietakin batera urrezko domina lortu zuen, finalean Frantzia menderatuz.

1969an profesional bilakatu arren, ez zuen garaipen handirik lortu.

## Bibliografia 
*
Ladislao Galartza Lizartza

**Ladislao Galartza Lizartza**, pilota arloan **Galartza VII.a** edo **Ladis Galartza** deiturez ezaguna (Baraibar, Nafarroa Garaia, 1990eko uztailaren 13a) esku huskako pilotari profesionala da. Atzelari jokatzen du. Aita Galartza III.a du; eta osaba, Galartza V.a. Berria eta Lezo Torneoak 2007an eta Lizarrako Torneoa 2008an irabazi ondoren, profesional bilakatu zen 2009an, Aspe enpresarekin; 2013ko urtarrilean, berriz, Asegarcera igaro zen. Izan ere, Asegarcek atzelari gutxi zuen, eta gehiago jokatzeko emandako aukera onartu zuen Galartzak.

## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak 
* Asegarce enpresaren webguneko fitxa
Federico Garraus

**Federico "Fredy" Garraus** (Iruñea, 1946ko urtarrilaren 7a), pilota munduan *Garraus* bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.

Mexikoko Olinpiar Jokoetan frontenisean parte hartu zuen. Lertsundi eta Irigaraiekin batera borntzezko domina lortu zuen, Mexikok eta Argentinak menderatua.

1970ean Donostiako Munduko Pilota Txapelketan parte hartzeko ere hautatu zuten.

## Bibliografia 
*
Severiano Goiburu

**Severiano Goiburu Lopetegi** (Iruñea, 1906ko azaroaren 8a - *ibidem.*, 1982ko uztailaren 31) euskal herritar futbolari eta pilotaria izan zen.

Futbolari ibilbidea bere jaiolekua den Iruñea hiriko taldean hasi eta Bartzelonan eta Valentzian bukatu zuen. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin 12 aldiz aritu zen. Futbola utzi ondoren, 1944an Osasunako entrenatzailea eta, batez ere, palaz eta zesta puntaz aritu zen, non Espainiako txapeldun amateur ere izan zen.

## Ibilbidea 
## Bibliografia 
*
Oskar Goñi

**Oskar Goñi**, pilota arloan **Goñi I.a** deituraz ezaguna (Atarrabia, Nafarroa Garaia, 1967ko apirilaren 25a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Bartzelonako Olinpiar Jokoetan esku huskako pilotan parte hartu zuen. Txoperena III.a, Larragaña eta Ruizekin batera zilarrezko domina lortu zuen, finalean Mexikok menderatuak izanik. Munduko Pilota Txapelketan ere parte hartu zuen, 1990ean Habanan brontzezko domina lortuz.

1992an profesional bilakatu zen; ez zuen garaipen handirik lortu.

## Bibliografia 
*
Julian Lajos

**Julián Lajos Olaberri**, pilota arloan **Lajos** deituraz ezaguna (Larraintzar, Nafarroa Garaia, 1940ko maiatzaren 4a - Iruñea, Nafarroa Garaia, 2013ko uztailaren 18a) esku huskako pilotari profesionala izan zen. 1960ko hamarkadaren amaieratik eta 1970ko hamarkadaren amaierara, atzelari hoberena izan zen, eta esku huskako pilotaren historia modernoan izan den jotzaile handienetako bat. Buruz buruko txapelketa nagusia irabazitako bigarren nafar pilotaria izan zen, 1970ean lortu baitzuen 25. edizioko txapela. Arerio nagusia Retegi I.a izan zuen, 1967an biak bigarren mailako buruz buruko txapelketaren finalean elkarren kontra aritu zirenetik.

## Buruz buruko txapelak eta txapeldunordetzak 
### Lehen mailakoak 
Oharrak: (1) Lajos ez zen finalera joan, lesioagatik eskaturiko atzerapena eman ez ziotelako.
(2) Retegi I.ak ezin jokatu izan zuen, eskuak gaizki zituelako.

### Bigarren mailakoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Ainhoa AROZAMENA AYALA: «Julián Lajos Olaverri», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Kontu korronte

thumb|XX.mendean ohikoa zen kontu korronteek paperezko euskarri fisikoa izatea

**Kontu korrontea**, **ageriko kontua** edo **ageriko gordailua** banku-kontu mota bat da, finantza erakunde batean (izan mailegu kooperatiba, banku edo, garai bateko aurrezki kutxa) bezero batek duen diru-gordailu mota bat. Bezeroak ordainketak eta kobrantzak egiteko erabiltzen du batipat, bankuak eskura jartzen dizkion txekeei eta txartelei esker, helbideratze eta transferentzia elektroniko bidez, internet, telefono, bulego fisiko edo kutxazain automatikoen bidez, nahiz eskudirutan.

Bezeroak edozein unetan eskura dezake kontuan agertzen den diru kopuruaren zati bat edo gordailu osoa. Aurrezki-kontuen antzekoak dira, baina horien euskarri fisikoa aurrezki-libreta izan ohi zen (XXI. mendean desagertzera jotzen ari den arren) eta horietan gainera bezeroari ez zaio kontutik ordaindu ahal izateko txekerik ematen; sarri, ezta karguak helbideratzeko aukerarik ematen ere, epe erdi edo luzeko aurrezkira bideratuago baitago, eguneroko kobrantza-ordainketetara baino.

Alegia, aurrezki-kontuen xede nagusia aurrezkia gordetzea den bitartean (horien bitartez batzutan bezeroak ordainketak burutu ditzaken arren, erakundearen arabera), kontu korrontearen helburua eguneroko transakzioak egitea da; hori dela eta, kontu korronte askok ez dute interesik ematen edota, ematekotan, aurrezki-kontuek baino interes tasa txikiagoa.

## Kanpo estekak
Al-Hoceima

**Al-Hoceima** (; ,  esan nahi duena) Marokoko iparraldean dagoen hiria da, Rif eskualdeko hiriburua dena. Gaztelaniaz  du izena, eta ondoan du Espainiaren mendekoa den Alhucemetako haitza. Hiriak egun 395.644 biztanle inguru ditu, eta Taza-Al-Hoceima-Taounate eskualdeko hiriburua da.

## Historia 
Hiria espainiarrek sortu zuten 1926an, Rifeko gerran, bertan lehorreratu ondoren. Ait Ouriaghel eta Bucoya tribuen lurraldetan *Villa Sanjurjo* izeneko hiria eratu zuten, Sanjurjo nafar jeneralaren omenez. 2004ko otsailaren 24an Richter eskalaren 6,3 graduko lurrikara jasan zuen, 560 hildako eragin zituena. 1994an beste bat jasan zuen.

## Banaketa administratiboa 
Al-Hoceimak honako barrutiak ditu (bertoko hizkeran "barrio" deituak):

## Klima
## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quebeceko bandera

**Quebeceko bandera** (frantsesez *drapeau du Québec* edo *fleurdelisé*) Quebeceko bandera nazionala da.

Haren osagarriak gurutze zuria eta kolore urdineko lau laukizuzenetan dauden lau zitori (*Lilium candidum*) edo *lys* lore zuriak dira. Maurice Duplessis gobernuburua zela, Quebeceko gobernuak ofizial bihurtu zuen. Era publikoan 1948ko urtarrilaren 21ean agertu zen, Quebec Hiriko Legebiltzarrean.

## Esanahia 
thumb|200px|**Quebeceko bandera** herrialdeko legebiltzarreko egoitzean.
Gurutze zuria ikur katolikoa da. Erdialdean eta zuzen kokatuta, mendebaldeko Europako erresuma askotan ohikoa zen. Frantziako banderetan gurutze zurien erabilpena XIII. mendetik dokumentatuta dago.

Kolore urdinak lehen momentuan katolikoen Maria dakar gogora; hala ere, apurka-apurka bere jatorriko esanahitik urrundu eta urdinaren tonua ilunduz joan da; Frantzian gurutze zuridun bandera urdinak XVI. mendetik armadarako edota itsasontzietarako ikur dokumentatua da.

Zitoria Frantziako monarkiaren ikur gisa XIII. mendetik dokumentatzen da, kondairak Klovisen garaietan sortua dela badio ere. Desberdintasuna badago: Quebeceko loreak zuriak dira, hori baitzen Borboien erresumaren kolorea (Ipar Amerikako kolonia haien garaian sortu zen); Frantziako erret-armarrikoak, ordea, urrezkoak dira, Kapeto leinua irudikatzeko. Zitoriak Frantzia Berriaren omenez erabiltzen badira ere ,ez du frantses monarkiarekiko atxikimendurik erakutsi nahi: Ipar Amerikako eskualde frantses hiztunen ikurretakoa da, Kanadarako ikur bilakatu zen astigar hostoaren parean jarri zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Quebec

## Kanpo estekak 
*  Quebeceko ikur nazionalak.
1755eko Lisboako lurrikara

**1755eko Lisboako lurrikara** Richter eskalan 8,5-9,0 magnitudera iritsi zen lurrikara bat izan zen. 1755eko azaroaren 1ean gertatu zen, Domu Santu jaiegunean.

Epizentroa Portugalgo San Bizente lurmuturretik 200 kilometrora izan zuen arren, eskualde osoari eragin zion. Lisboan bertan, gizabanako hilak 60.000 - 100.000 bitarte izan ziren. Marokon 10.000 baino gehiago hil ziren, eta Espainian, beste 5.000. Eragindako tsunamia Ipar Atlantiko osoan nabari zen. Lurrikararen ondorioz, Lisboan sute bat gertatu zen.

Lurrikarak Portugalgo Erresumako tentsio politikoak indartu eta XVIII. mendeko nahi kolonialak aldatu zituen. Orduko filosofo ilustratuek ondo ikertu zuen fenomenoa, eta sismologia modernoaren sorburu izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Collyer sindrome

Diogenes sindromearen kasu paradigmatikoenetarikoa, Collyer anaiena da. Izan ere, New York hirian, senide hauen egoitzan, baliorik gabeko 200 tona objektu bildu zituzten.

Etxean zegoen zabor kopurua gehiegi zenez, anaien heriotzaren ostean, teilatutik zehar egindako zulo baten barrenetik sartu behar izan ziren. Lehenengo anaiaren gorpua aurkitzeko 6 ordu igaro behar izan ziren suhiltzaileak zaborraren artean bilatzen. Berriz, bigarrenaren gorpua aurkitu baino lehen, 136 tona zabor aldaratu behar izan zituzten. Azkenean, 18 egunen buruan berarekin eman zuten.

Anai hauen kasua izugarrizko durundia izatearen ondorioz, Medikuntzan "Collyer Sindrome"a terminoarekin ezagutzen da, Diogenes sindromearen aldaera bat.

## Kanpo estekak
Azido pikriko

**Azido pikrikoa** konposatu kimiko bat da, **2,4,6-trititrofenol** edo **TNP** izenekoa. Horia da kristal solidoa denean eta fenolik azidoenen artean dago. Trinitrotoluenoa bezalako beste konposatu nitratodunak bezala, azido pikrikoa lehergarria da. Bere izena grezieratik dator πικρος (''pik' ros''), "mingotsa", hitzetik.

## Kanpo estekak
Quebeceko armarria

thumb
**Quebeceko armarria** (frantsesez *armoiries du Québec*) gaur egun duen eran 1939an bihurtu zen ofizial. Jatorriko bertsioa 1868koa da.

## Osagarriak 
* Armarriaren forma: oro har erabiltzen dena Frantziako armarri modernoarena da.
* Hiru zitoriak (*Lilium candidum* edo *lys* loreak): Quebeceko banderan ere daude eta Borboi leinuaren ikurra da, jatorri frantsesa adierazteko. Hiru dira Karlos V.a Frantziakoak zenbakia hirura mugatu zuelako, Hirutasun katolikoaren omenez.
* Leopardoa: Erresuma Batuko armarriarekiko lotura adierazteko.
* Hiru astigar hostoak: Kanadako banderan ere dagoen hostoa.
* Koroa: lehenago herrialdea mendean hartzen zuen monarkia britainiarra irudikatzen du.
* Goiburua: Quebeceko goiburua den *Je me souviens* ("gogoratzen dut") leloa ere agertzen da, zerrenda zuriaren gainean.

## Bibliografia 
* Gaston Deschênes: *Les symboles d’identité québécoise*, Quebec Hiria, *Publications du Québec*, 1990, 39 orrialde. 

## Ikus, gainera 
* Quebeceko bandera

## Kanpo estekak 
*  Quebeceko armarria gobernuaren webgunean.
*  Luc Bouvier, *Les armoiries du Québec d’hier à aujourd’hui*, ''L'Action nationale'', 1999ko otsaila.
*  Quebeceko hiri askotako armarriak.
Golko Saronikoa

eskuinera|thumb|300px
**Golko Saronikoa** (grezieraz Σαρωνικός κόλπος, *Saronikós kólpos*) Greziako ekialdeko kostaldeko golko zabal bat da, Egeo itsasora irekia eta Korintoko istmoaren ekialdeko muturra zehazten duena. Atenaseko hiriguneak inguratzen du golko honen ipar-ekialdeko kostaldea eta Pireoko portua zein Eleftherios Venizelos Nazioarteko Aireportua golkoaren ipar-ekialdeko ertzean daude.

## Historia 
Bere izena Saron errege mitologikoaren izenetik dator, Psifaei (gaur egun Psifta) lakua zeharkatzen ito zena. Golko Saronikoa Avernorako sei sarreren sail bat zela uste zen, horietako bakoitza gaizkile edo lapur bezala azaltzen zen etsai ktoniko batek zaindua.

Bertako uretan, K. a. 480an Salaminako gudua gertatu zen, Europaren garapena egundaino aldatu zuena.

Antzinaroan Cencreaseko portua bertan zegoen.

## Geografia 
Golko honetan zenbait uharte garrantzitsu daude, Saroniko uharteak bezala ezagutzen direnak, Egina, Salamina eta Poros kasu, Patroklou eta Vleves bezalako uharte txikiagoez gain.

Hondartzak ugariak dira bertako kostaldearen zati handi batean, Porosetik Epidaurora, Galatakitik Kinetara eta Megaratik Eleusisera doazen zatietan, El Pireotik Anavyssosera doan zatiaz gain.

Golkoaren barnealdeko sarguneen artean Faleroko badia, Falerotik gertu, Atenasetik hego-mendebaldera, Eleusiar badia Eleusisen, iparraldean eta Kechrieseko badia ipar-mendebaldean daude. Golkoaren hondoan Korintoko kanalaren ekialdeko muturra dago, istmoa zeharkatu eta Korintoko golkoarekin lotzen duena.

Golko honetan itsasoratzen diren ibairik garrantzitsuenak Loutro eta Zefiso dira.

Golkoak zenbait birfindegi ditu iparraldeko zatian, Korintoko ekialdea, Agioi Theodoroiko mendebaldea, Eleusis, Aspropyrgos, Skaramangas eta Keratsini barne. Bere ekoizpen totala Greziako altuenetako bat da eta Atenas eta gainontzeko Greziako ekoizpenaren zatirik handiena egiten dute, petrolioaren zati bat esportaziorako erabiliz.

Golkoan zenbait itsasbide daude, bereziki Korintoko kanalera iristeko Perama eta Salaminaren arteko itsasartea zeharkatzen duena.

## Geologia 
Falla lerroak nagusi dira bereziki ipar-mendebaldean. Methanako sumendiak hego-mendebaldean daude Kromyoniarekin batera, Korintoko istmoan, Eginan eta Porosen.

Golko honek richter eskalan 4,9 gradutara iritsi zen lurrikara bat jasan zuen 2005eko urtarrilak 4an. Lurrikarak Egina eta Nauplia astindu zituen, eta, beranduago, Kalamatara iritsi zen. Arratsaldeko 16:00etan (UTC) gertatu zen, 18:00etan (tokiko ordua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salaminako gudua

**Salaminako gudua** () K.a. 480ko irailaren 29an gertatu zen itsas gudu bat izan zen, greziar eta persiarren arteko Bigarren Mediar Gerraren barnean. Golko Saronikoan gertatu zen, zehazki golkoaren hondoan –hor, Salamina uharteak bi kanal uzten ditue– Eleusiseko badiarako sarbide modura. Greziar flota ekialdeko kanalean kokatu zen, hegoaldeko sarbidean bi pasabide txiki uzten dituen Psitalea uharte txikiak oztopatzen duena.

## Aurrekari historikoak 
K.a. 490ean atenastarrek persiar armada garaitzea lortu zuten Maratongo guduan. Guduaren ondoren, persiar flota eta armada Asia Txikira erretiratu ziren. Atenas Heladeko potentzia nagusi bihurtu zen.

Dario I.a Persiako erregea K.a. 486an hil zen, Greziaren aurkako bigarren kanpaina bat prestatzen ari zenean. Tronuko oinordekoa haren seme Xerxes izan zen: horrek Grezia inbaditzeko asmotan segitu zuen, eta asmo harekin lau urte eman. Salonikar penintsulan kanal bat eraikiarazi zuen, ontziak pasa zitezen, Traziatik eginiko ibilbidean zehar janaria bildu zuen tropentzat eta itsasontzizko bi zubi eraiki zituen Sardesen armadak Dardaneloen itsasartea zeharka zezan.

Garai hartan, Atenasen gizon bikain bat bizi zen, Temistokles, iragarpen ahalmen handia zuena, Maratongo garaipenaren ondoren garaipen hori Persiaren aurkako gerraren hasiera baino ez zela iragarri baitzuen, eta ez amaiera, gehienek uste zuten bezala. Persiaren aurkako gerra batean, Atenas salbatuko zuen gauza bakarra itsasoa domeinatu ahal izateko moduko flota boteretsu bat izatea baino ez zela adierazi zuen.

K.a. 483an, Atenasetik hegoaldera zegoen Laurionen zilar meatoki aberats bat aurkitu zen. Atenastarrek, hasiera batean, mineralaren aberastasuna Atenasko hiritarren artean banatzea nahi zuten, baina Temistoklesek Biltzarra aberastasun hori behar zuten flota boteretsu horretan gastatzeko konbentzitu zuen. Irabaziekin berrehun hiruarrauneko eraiki ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Zestau

**Miguel Zestau** (Leitza, 1945eko uztailaren 3a), pilota munduan *Zestau I.a* bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.

Amateur moduan esku pilotaz aritu zen, 1969an Espainiako bigarren mailako txapelduna izanik. 1970en profesional bilakatu zenean, erremontera pasa zen. 1981ean buruz buruko erremonte txapelketa eta 1980an, Iriarte I.arekin batera, eta 1983an, Iberoarekin batera, binakakoa irabazi zituen. Erretiratu zenean, Euskal Jai Berri eta Galarreta pilotalekuen intendente bilakatu zen.

## Bizitza eta hastapenak 
Miguel Zestau Nafarroako Leitza herrian jaio zen. Gaztetatik hasi zen pilotan jokatzen, hasieran **eskuzko pilotan**. Gazte mailan emaitza onak lortu zituen, eta GRAVNeko (Gipuzkoa, Errioxa, Araba, Bizkaia eta Nafarroa) txapeldun izatera heldu zen. Hala ere, eskuetako arazoak zirela-eta (esku ahulegiak zituela esaten zen), ezin izan zuen profesionaletara jauzi egin eskuzko modalitatean.

Lagun batek proposatuta, erremontean probatzea erabaki zuen. Modalitate honetan berandu samartu hasi bazen ere, bi hilabeteren buruan egin zuen debuta profesional gisa.

## Ibilbide profesionala 
1970ean egin zuen debuta erremontista profesional gisa. Bere ibilbide osoa, 21 urte luze, koadro profesionalaren barruan eman zuen. Atzelari gisa nabarmendu zen, eta bere jokoa umiltasuna eta saiatua izateagatik bereizten zen, erremontari berrientzat eredu bihurtuz.

Bere kirol ibilbideko azken partida 1990eko abenduaren 30ean jokatu zuen. Hala ere, omenaldi ofiziala 1991ko abenduaren 21ean jaso zuen bere jaioterrian, Leitzan.

## Lorpenak 
Miguel Zestauk garaipen garrantzitsuak lortu zituen erremonteko txapelketa nagusietan:

* **Erremonteko Binakako Txapelketa**:
** Txapelduna (1980), Iriarte I.arekin.
** Txapelduna (1983), Iberorekin.
* **Erremonteko Banakako Txapelketa**:
** Txapeldunordea (1981).

## Joko estiloa 
Zestau atzelari sendoa eta oso erregularra izan zen. Bere jokoaren ezaugarri nagusiak segurtasuna eta eraginkortasuna ziren, akats gutxi egiten zituen pilotaria baitzen. Pilota beti izan zen bere bizitzako ardatza, eta bere ibilbidean zehar pilotalekuetan bizi izandako giroa izan zen bere oroititzapenik onena.

## Erretiratu ondoren 
1991n erretiratu ondoren, pilotaren munduarekin lotuta jarraitu zuen, frontoien kudeaketa lanetan. Bere esperientzia baliagarria izan zen **Euskal Jai Berri** eta **Galarreta** frontoien jarduera antolatzeko.

## Palmaresa 
## Bibliografia 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metilnitronitrosoguanidina

**Metilnitronitrosoguanidina** (MNNG) kartzinogeno eta mutageno gisa erabilitako erraminta biomekanikoa da. O6 guanina eta O4 timinari alkil taldeak gehituz sortzen da. Aldaketa hauek ez dute ADNaren egituran distortsio handirik sortzen eta horregatik zaila da detektatzen ADNaren erreparazio sistemaren eskutik.

Kimika organikoan MNNG diazometanoren iturri gisa erabiltzen da, potasio hidroxidoarekin erreakzionatzen duenean.

## Kanpo estekak
Hold It Against Me

**Hold It Against Me** Britney Spears abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Dr. Luke eta Max Martin sortua, 2011. urtearen Urtarrilean argitaratu zen munduan zehar, Femme Fatale albumeko lehen abesti bezala.

## Kanpo estekak 
* Hold It Against Me (Official Video) Youtube
Lagrangear (argipena)

**Lagrangear** terminoak, XVIII. mendeko Joseph-Louis Lagrange zientzialariaren abizenetik, adiera zenbait ditu:

* lagrangearra, sistema dinamiko bat definitzen duen funtzio bat;
* lagrangear mekanika, mekaniko klasikoaren formulazio bat;
* lagrangear puntua, bi gorpuko sistema fisiko baten puntu egonkorra;
* Lagrangeren biderkatzailea, hoberenatze baldintzatuan agertzen den parametro bat.

## Ikus, gainera 
* Lagrange (argipena)
Karisma

Gizarte psikologian, **karisma** pertsona batek besteengan duen eragin-ahalmena da, bereziki pertsona horren erakargarritasunari buruz. Karisma duen pertsona **karismatikoa** edo **karismaduna** dela esaten da. Terminoa kristau teologian du jatorri: etimologiaz *karisma* hitzak grezierazko χαρίσμα (karisma) hitzetik dator eta Jainkoak pertsona bakoitzari emandako dohainen multzoa (fedea, mirariak egiteko ahalmena, irakasle eta gidari izateko dohaia) izendatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Magnesio hidroxido

**Magnesio hidroxido**a Mg(OH)2 formula duen konposatu kimiko inorganikoa da. Uretan suspentsioan dagoenean **magnesia esnea** izena eman ohi zaio. Mineral eran agertzen denean bruzita izena ematen zaio.

Magnesio hidroxidoa antiazido eta libragarri askoren osagaietako bat da. Azido foliko eta burdinaren absortzioarekin leihatzen da. Uretan ez da oso disolbagarria, Ksp 1.5×10−11 baitu; disolbatzen den magnesio hidroxido guztia disoziatzen da eta, horregatik, elektrolito ontzat hartzen da. Hala ere base ahula da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido foliko

**Azido folikoa** (**B9 bitamina**, **Bc bitamina** edo **folazina**) edo **folatoa** (forma naturala), hala nola **azido pteroil-L-glutamikoa**, **pteroil-L-glutamatoa** eta **azido pteroilmonoglutamikoa** B9 bitaminaren forma disolbagarriak dira. Azido folikoa bere horretan ez da biologikoki aktiboa, baina garrantzi biologiko handikoa da, gibelean, azido dihidrofolikoan bilakatzen delako.

B9 bitamina oso beharrezkoa da hainbat funtziorako. ADNan sintetizatu, konpondu eta folatoa behar duten erreakzioetan laguntzeko. Zelula dibisio eta hazkuntzan oso garrantzitsua da, baita haurtzaro eta haurdunaldian ere. Minbiziak elikatzen ditu, aldi berean. Bai umeek zein helduek azido folikoa behar dute globulu gorriak sortzeko eta anemia ekiditeko.

Azido folikoaren iturri nagusia hostoak dituzten landareak dira, nahiz eta lekaleek ere baduten. Hortik dator bere izena, latinez *folium* hitzak "hosto" esan nahi baitu.

## Kanpo estekak
Mehmed IV.a

**Mehmed IV.a** (Dördüncü, laugarrena eta Avcı, ehiztaria, ezizenak jaso zituena, 1642ko urtarrilaren 2a - 1693ko urtarrilaren 6a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1648 eta 1687 bitartean. Ibrahim I.ak bere ohaideetako batekin, Turhan Hadicerekin izandako semea zen, honegatik Valide Sultan bihurtu zena. Bera jaio eta gutxira, bere gurasoek eztabaida gogor bat izan zuten eta Ibrahim horrenbeste haserretu zen Mehmed bere amaren eskuetatik kendu zuela, hau putzu batera botaz. Bere zorionerako, Mehmed berehala salbatua izan zen, inongo kalterik jasan gabe.

Avcı, "ehiztaria" bezala ezagutua, aire libreko ariketa eta ehizan eman zuen bere denbora gehiena. Bere erregealdia esanguratsua da otomandar boterearen loratze labur baten ondorioz, nagusiki Mehmet Koprülü Bisir Handi irmo eta zurrunak zuzendua. Köprülük Egeoko uharteak berreskuratu zituen, ordu arte Veneziako Errepublikaren menpe zeudenak, eta Transilvaniako printzerria eta Poloniaren aurka kanpaina arrakastatsuetan borrokatu zuen (1670-1674). Une batean, otomandar inperioa Podolia eta Ukrainara hedatzeko puntuan egon zen.

Bisir berri bat, Kara Mustafa, ez zen hain eraginkorra izan Imre Thökölyren austriarren aurkako matxinada babestuz (1683), Kara Mustafa armada boteretsu batekin joan zen Hungarian zehar eta Viena setiatu zuen Vienako guduan. Kahlenbergeko muinoetan otomandar armada austriarren armada inperialak (Lorenako dukea zen Karlos IV.aren gidaritzapean) eta euren erregea zen Joan III.a Sobieskik gidatutako mendeku gose ziren poloniarrek goitik behera garaitu zuten. Kara Mustafa Belgraden itoa izan zen Mehmed IV.aren aginduz eta bere burua Edirneko antzinako jauregi inperialaren kanpoaldeko zutabe batean jarria izan zen, hau sultanaren tronua salbatzeko nahikoa izan ez zen arren, tronutik kendua eta Edirnen kartzelatua izan zena, bere ehizaleku kuttunetatik gertu, geratzen zitzaizkion sei urteak han emanez bi ohaideekin batera.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Mikel Idoate

**Mikel Idoate Rey**, pilota arloan **Idoate** deituraz ezaguna (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1989ko abuztuaren 28a), esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari aritzen zen; lehenik, 2010ean debutatu zuenetik, Aspe enpresarekin; gero, 2013tik aurrera, Asegarce enpresarekin. Ezkerra izanagatik, eskuinez ere ondo moldatzen zen. Defentsa handiko pilotaria zen, eta nekagaitza. 2016ko ekainaren 21ean iragarri zuen bere erretiroa, luzaroan jokatzea galarazi zion ezker eskuko neuritisa sendatu ezinik.

## Kirol ibilbidea 
Zenbait torneo irabazi ondoren, 2010ean profesionaletara pasatu zen txantrearra. Urte berean bigarren mailako lau eta erdiko txapelketa irabazi zuen, Labrit pilotalekuan Merino II.a 22-7 mendean hartuta. 2011n, ustekabe handia eman zuen Buruz Buruko Txapelketa Nagusian, lehiaketa horretan parte hartzen zuen lehen aldian Beloki, Gonzalez eta Olaizola I.a kanporatu baitzituen, finalerdietan Xalaren aurka galdu aurretik. 2012ko Buruz Buruko Txapelketa Nagusian, final laurdenetan sartu zen zuzenean: 22-18 irabazita kanporatu zuen Olaizola I.a, eta finalerdietan emaitza berarekin galdu zuen Martinez de Irujoren aurka.

Buruz burukoan bi finalerdi jokatuagatik eta oso maila onean arituagatik, une horretan maila goreneko aurrelari ugari zituen Aspe enpresak ez zion estelarretan jokatzeko aukerarik ematen; hain maila onean jokatutako pilotarien artetik, nekez izango da hain aukera gutxi izan duenik. Horrenbestez, 2013ko apirilaren 2an Asegarce enpresara igaro zen, eta berehala jokatu zuen lehen estelarra: urte hartako Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusiko finalaren atariko partida, Aritz Begino atzelaria lagun, Xala-Laskurain bikotearen aurka.

2013ko Buruz Buruko Txapelketa Nagusian, final laurdenetan kanporatu zuen Urrutikoetxeak, 22-18, partida gogorra jokatuta. 2014koan, berriz ere sartu zen finalerdietan; partida hori Retegi Biren aurka 22-14 galdu eta gero, hirugarren bukatu zuen txapelketa, Urrutikoetxeari 22-17 irabazita. Gero, jokoan zela ikusirik, San Fermin txapelketan sartu zuten. Lehiaketa hartako lehen partidan ezker eskuan pilota sartu zitzaion, eta jokatzeari utzi behar izan zion. Fibrosia aurkitu zioten esku horretan, eta ebakuntza egin zioten. Geroztik partidarik jokatu ezinda ibili zen, eskua minberatuta. Azkenean, sendatuko ez zela ikusita, bere erretiroa iragarri zuen 2016ko ekainaren 21ean.

## Enpresaria eta telebista esataria 
Zuzenbide ikasketak ere egin zituen, eta pilotatik erretiratzean, Nafarroako beilatokien sare baten ardura hartu zuen, haren auzoa den Txantrean egoitza nagusia duena.  

Halaber, ETB 1ean esatari lanak egiten ditu pilota partidetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Idoate», Asegarce enpresaren webguneko fitxa.
* «Idoate», Aspe enpresaren webguneko fitxa.
Kaltzio hidroxido

**Kaltzio hidroxido**a edo **kare hil**a Ca(OH)2 formula kimikoa duen konposatu inorganiko bat da. Kolorgea da kristala denean edo hauts txuri gisa ager daiteke. Kaltzio oxidotik eratortzen da, urarekin nahastean. Toxizitate txikia du eta aplikazio asko ditu, besteak beste eraikuntzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eslogan

**Eslogana** publikoaren arreta piztu eta erakartzeko esaldi bat da, produktu edo ideia bati buruz pertsonek duten jarrera aldatu edo finkatzea helburu duena eta bereziki publizitatean eta propagandan erabiltzen dena.

## Hitzaren jatorria 
"Eslogan" *slogorn* hitzetik dator; aldi berean azken honek Eskoziako gaelerazko *sluagh-gairm* edo *sluagh-ghairm* (*sluagh*="armada" + *gairm*="oihu") hitzetan du jatorria.. Eskoziarrek guduan hasteko oihukatzen zutena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bainilina

**Bainilina** aldehido fenoliko bat da, C8H8O3 formula duen konposatu organiko bat. Bere talde funtzionalek aldehido, eter eta fenola dira. Bainilatik ateratzen den konposatu nagusia da. Kafean eta Txinako pinu gorrian ere aurki daiteke. Batzuetan bainilina sintetikoa egiten da janari, edari eta botikatan erabiltzeko.

Bainilina eta etilbainilina janari industrian erabiltzen da. Etil mota garestiagoa da baina zapore handiagoa du. Bainila zaporea lortzeko ehunka konposatu behar dira eta gainera landarea garestia da. Horregatik eugenol erabilita hasi zen bainilina sintetizatzeko. Gaur egun guaiakol edo lignina erabilita sortzen da, askoz merkeago.

## Kanpo estekak
Energia potentzial grabitatorio

**Energia potentzial grabitatorioa**' lurrazaletik altuera batera egoteagatik gorputzek duten energia mota da. Adibide argienetako bat zentral hidroelektrikoarena da.

## Azalpen kualitatiboa 
Adibidez, m masako gorputz bat mahai baten gainean ipintzen badugu, hau pausagunean dagoela ikusi dezakegu. Hau da, ez du lanik egiteko berezko ahalmenik. Gorputzaren gainean indar bat aplikatzean bertikalki gorantz eta justu-justu bere pisuaren balioarekin (horrela, abiadura konstantez igotzea lortuko dugu) gorantz desplazatuko da . Garbi dago, beraz, gorputzaren gainean lan positibo bat egingo dugula modu honetara. Lanaren definizioaren arabera, hau energian bihurtuko dela suposa genezake; hori bai, energia hori ez da zinetikoa izango, izan ere, egiten dugun indarraren ondorioz gorputza abiadura uniformez desplazatzea lortzen dugu.

Gorputzak energia bat eskuratu duela garbi geratzen da dagoen altuera horretatik erortzen uzten badugu; mahai gainean jarritako iltzea sartzeko gauza dela egiazta dezakegu. Ahalmen hori (energia hori, azken finean) mahaiarekiko lortutako altueraren ondorio zuzena dela ikus daiteke eta gainera, berrorekiko proportzionala dela ere froga daiteke.

Mahai gainetik lorturiko altueraren ondorioz gorputzak lortzen duen energiari energia potentzial grabitatorioa grabitazio deritzo. Energia honi esker, gorputz horrek lan bat burutu dezake beste gorputzetan; horretarako aski da gorputza erortzen uztea.

## Azalpen kuantitatiboa 
Pentsa dezagun m masako gorputz bat dugula altuera konkretu bat duen mahai baten gainean. Gorputz horren gainean indar bat egingo dugu h altuera bateraino desplazatu arte.

Gorputzaren gainean egiten dugun indarra, gorputzaren pisuaren balioaren berdina izatea nahi dugu. Txikiagoa izanik ezingo genuke gorputza altxatu, noski, eta handiagoa izanik, gorputzaren gainean indar ordezkari bat agertuko litzateke gorantz. Ondorioz, indar bizien teoremaren arabera, egindako lanaren zati bat bere energia zinetikoa handitzeko erabiliko litzateke eta guk ez dugu hori nahi. Gorputza abiadura uniformez igoko dugu, egindako lana altuerarekin irabazitako energian bihurtuko delarik.

## Kanpo estekak
Asparagales

**Asparagales** landare sailkapeneko taxoi bat da, gutxienez Asparagaceae familia barruan duena. Asparagales orain dela gutxi onartutako ordena bat da eta bere familia asko iraganean Liliales ordenean sartzen ziren. Liliales, hala ere, oso ordena zabala zen, ia monokotiledonea guztiak batzen zituena bere petaloak ikusgarriak baziren eta endosperman ez bazuen almidoirik. ADN analisietan oinarrituta ikusi zen Liliales ordenan Asparagales eta Dioscoreales gutxienez zeudela. Asparagalesen barruan 24 familia daude, eta 26.000 espezie inguru. Ordena ADN sekuentziazioan oinarritzne da, baina morfologiari dagokionez definitzea zaila da, estrukturalki oso anitza delako. Talde honen barruan 15 zentimetro baino ez duten belar batzuk sartzen dira eta *Agave* bezalakoak, 10 metroko altuera har dezaketenak.

Ordena definitzeko erabili daitekeen zerbait fitomelaninaren presentzia da, hazien oskolean agertzen den pigmentu ilun bat. Hala ere Orchidaceaen ez da agertzen pigmentu hau.

*Asparagus*en barruan badira landare igokariak direnak eta *Aloe* barruan zurezkoak direnak, baina gehienak belarkarak dira. Espezie gehienek hosto bilduma estu bat sortzen dute euren oinarrian. Normalki loreak zurtoinaren bukaeran aurki daitezke.

Monokotiledoneoen artean Poalesen ostean ekonomia garrantzi handiena duen taldea da. Tipula, baratxuria, zainzuria edo porrua talde honetan daude, baita ere orkidea asko zein banilla bezalako landareak.

## Taxonomia 
{{klado
|  label1=Asparagales
|  1={{klado
|    1=Orchidaceae
|    2={{klado
|      1=
| 2=
     }}
   }}
}}

## Kanpo estekak
Roberto Goizueta

**Roberto Críspulo Goizueta Cantera** (Habana, Kuba, 1931ko azaroaren 18a - Atlanta, Georgia, AEB, 1997ko urriaren 18a) kubatar-estatubatuar enpresaburua izan zen, hain zuzen ere, Coca-Cola edari ospetsua ekoizten duen The Coca-Cola Company konpainiako Zuzendaritza Batzarreko Presidentea eta Zuzendari Orokorra. Bai aitaren, bai amaren aldetik, jatorri euskalduna zuen.

## Biografia 
Familiak azukre kanaberarekin loturiko negozioak zituen, baina pixkanaka negozioak zabaldu eta ekipo ondasunen eta eraikuntzaren alorrean lanean hasi ziren. Roberto Goizuetak Yaleko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta graduatu bezain laster Coca-Cola enpresarentzat hasi zen lanean, 1954an.

1960ko hamarraldiaren erdialdera, Kubatik alde egin zuen, Coca-Cola enpresaren akzio gutxi batzuk beste ondasunik gabe, eta 1969an estatubatuar herritartasuna hartu zuen.

1981ean, Robert Woodruffek Coca-Colaren zuzendaritza eskaini zion, eta horrela iritsi zen Estatu Batuetako hispano ahaltsuena izatera. Goizuetak garrantzi handiko apustua egin zuen freskagarri horri zaporea aldatzeko, eta Pepsi arerio handiaren antzeko freskagarri bat asmatu nahi izan zuen, baina huts egin zuen. Handik gutxira zuzendu zuen akatsa, dena dela, Coca-Cola Classic eta Coca-Cola Light freskagarriak merkatura ateraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Goizueta fundazioaren webgunea
¡Así, así, así gana el Madrid!

***¡Así, así, así gana el Madrid!***, euskaraz *«Horrela, horrela, horrela irabazten du Madrilek»*, gaztelaniazko goiburu bat da, Real Madril futbol taldearen aurka jokatzen duenean beste futbol taldeko zaletuek kantatu ohi dutena, bereziki Real Madril futbol taldeak, zaletuen iritziz, azpikeria eta joko zikina baliatu eta epaileen laguntza jasotzen duenean. Goiburua 1979ko azaroaren 25ean El Molinón estadioan Sporting de Gijón futbol taldeak Real Madril taldearen aurka jokatutako partiduan sortu zen, partidua hasi eta berehala Real Madrileko jokalari zenbaitek partiduan zehar beste taldeko jokalarien aurka emandako ostiko eta jipoiak direla eta. Geroztik, antimadridismoaren goiburua bilakatu eta Espainia osoko estadioetan kantatzen du afizioak Real Madril bertaratzen denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kawasaki (Kanagawa)

Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartearen ekialdeko kostaldean dagoena, Kanagawa prefeturan. Herrialdeko bederatzigarren hiri populatuena da, ia milioi eta erdi biztanle baititu, eta Tokioko metropoli eremuaren parte da.

## Geografia 
Kawasaki izena bi hitzek osatzen dute, *kawa* ("ibaia") eta *saki* ("lurmuturra"). Tokio eta Yokohamaren artean dagoen lurralde luzanga da, Tama ibaiaren hegoaldeko ertzaren 30 kilometro inguru hartzen dituena. Ekialdea laua da eta oso industrializaturik dago, batez ere Tokioko Badiako ertza, mendebaldea menditsuagoa da Tama muinoen eraginez, eta garapen erresidentziala izan du eta unibertsitateak ere baditu.

## Historia 
Hasiera batean Tokiori lotuago zegoen Yokohamari baino, Musashi probintziaren parte baitzen. Kawasakiren garrantziak gora egin zuen Edo Aroan, Edotik mendebaldera zihoan Tōkaidō errepideko geltokia bihurtu zenean, eta Meiji garaian Tōkaidōn zehar eraiki zen lehenengo trenbidea.

1899an herri bihurtu zen inguruko 12 herrixka bereganatzean. Kawasaki Hiria 1924ko uztailaren 1ean sortu zen bi herri handi elkartzean. Gaur egungo tamaina 1939an lortu zuen.

Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek Kawasakiko industriaren gehiengoa suntsitu zuten, baina herriak aurrera egin zuen industria berreskuratuz eta eremu erresidentziala indartuz.

Lurraldea etengabe handitzen ari da uharte artifizialak egiteari ekin baitio.

## Auzoak 
Kawasakik zazpi auzo ditu:
* Asao-ku (167.792 biztanle)
* **Kawasaki-ku** (216.826 biztanle): erdigune administratiboa.
* Miyamae-ku (217.251 biztanle)
* Nakahara-ku (229.867 biztanle)
* Saiwai-ku (153.255 biztanle)
* Takatsu-ku (215.158 biztanle)
* Tama-ku (211.221 biztanle): Unibertsitateen eremua.

## Ekonomia 
Fujitsu teknologia konpainiaren egoitza nagusia dago bertan, Nakahara-ku auzoan hain zuzen ere.

## Kirolak 
Kawasaki Frontale taldeak bi aldiz irabazi du Japoniako Liga , 2017an eta 2018an.

## Ondasun nabarmenak 
* Kawasaki Daishi: Kantō eskualde osoko bigarren tenplu bisitatuena da
* Nihon Minka-en parkea: 20 etxe radizional dituen parkea da.
* Koreatown: Japoniako korearren bigarren asentamentu handiena.
* Todoroki Athletics Stadium

## Jaialdiak 
Kawasakiko jaialdi nagusia  da, apirila hasieran Kanayama santutegi xintoistan izaten dena. Sorrera bitxia dauka jaialdiak izan ere emagalduek sexubidezko gaixotasunen aurrean babesa eskatzean omen baitu jatorria.

Kondairak dio emakumearen aluan bizi den deabru hortz-zorrotz batek bi mutil ezkonberri zikiratu zituela bakoitzaren ezkon gauean. Emazte batek erremintariari burdinezko zakil bat egiteko eskatu zion eta deabruak hozka egitean hortzak hautsi zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Downtown Kawasaki.JPG|Kawasaki.
Irudi:Kawasaki Daishi Main Hall.jpg|Kawasaki Daishi.
Irudi:Kawasaki Nihon Minkaen-3.jpg|Nihon Minka-en parkea.
Irudi:Kanamara Matsuri 2007 (phallus festival)-crop.jpg|*Kanamara Matsuri* jaialdia.
Irudi:Todoroki Athletics Stadium.jpg|Todoroki Athletics Stadium.

## Hiri senidetuak 
### Japonian 
* 
* 
* 

### Nazioartean 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Kawasakiko webgune ofiziala
Uztaritzeko barrutia

**Uztaritzeko distritua** (frantsesez ''district d'Ustaritz'') Behe Pirinioak departamendua 1790etik 1795era banatuta egon zen 6 distrituetako bat izan zen.

## Osaera 
Bere lurraldeak ia erabat Lapurditzat jotzen denarekin egiten zuen bat eta hiriburua ere Uztaritze historikoa izan zen, ez Baiona. Kanpoan geratu ziren bakarrak Aturriren ipar ibarreko lurrak izan ziren (egungo ipar Baionako auzoak eta orduan Tarnoseko auzoa zen Bokale, alegia) , Landetan sartu eta han Santizpirituko kantonamendua osatu baitzuten Senhans eskualdeko herriekin.

### Kantonamenduak 
Distrituak 13 kantonamendu zituen:
* Baionakoa
* Bardozekoa.
* Biarrizkoa.
* Donibane Lohizunekoa.
* Ezpeletakoa.
* Hazparnekoa.
* Kanbokoa.
* Makeakoa.
* Mugerrekoa.
* Sarakoa.
* Senperekoa.
* Urruñakoa.
* Uztaritzekoa.

## Bilakaera 
1800ean departamenduak banatzeko beste egitura bat sortu zen: "barrutia". **Uztaritzeko distrituaren** kasuan, bere osotasunean Baionako barrutian sartu zuten Donapaleuko distrituan zeuden eremu batzuekin. Kantonamendu kopurua ere murriztu zen: Bardoze, Kanbo, Makea, Mugerre, Sara, Senpere eta Urruñakoak desagertu egin ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Distritu (Frantzia)
* Baionako barrutia

## Kanpo estekak
Alberto Ongai

**Alberto Ongai Tere**, pilota arloan **Ongai** deituraz ezaguna (Satrustegi, Nafarroa Garaia, 1985eko abenduaren 31) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari jokatzen zuen, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,80 m luze da, eta 80 kg pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 2008ko otsailaren 29an jokatu zuen, Irurtzungo Bi Aizpe pilotalekuan. Ez zuen lorpen nabarmenik izan profesionaletan, eta, 2013ko otsailean, enpresak ez zion kontratua berritu.

Amateur mailan jardun du geroztik. Buruz buru lehiatuz, 2013ko Nafarroako Opena irabazi zuen, finalean Jose Luis Tabar 22-12 menpean hartuta. 2014an, Mexikon jokatutako Munduko Pilota Txapelketan parte hartu zuen, Espainiako selekzioarekin, eta esku huskako buruz buruko txapeldun izan zen 36 metroko pilotalekuan, finalean Fernando Medina menpean hartuta.

## Estatistikak 
Profesionaletan egin zituen bost urteetan, zenbaki hauek izan zituen Ongairen jardunak, bere enpresaren webguneko fitxaren arabera:

## Erreferentziak