open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nagano

, Japoniako Nagano prefekturako hiriburua da. 2014ko erroldaren arabera 378.768 biztanle ditu.

## Geografia 
Nagano hiria prefeturaren iparraldean kokaturik dago

## Klima 

## Historia 
XVI mendean Kawanakajima lautadan (gaur egungo hiriaren hegoaldean) bost borroka izan ziren Kai probintziako Takeda Shingen eta Echigo probintziako Uesugi Kenshin daymioen artean. Bien helburua Shinano probintzia eskuratzea izan zen.

Probintzia horretako Minuchi (水内郡), Takai (高井), Sarashina (更級郡) eta Hanishina (埴科郡) barrutietako lurretan kokatzen da Nagano, 642an gaur egungo Iida hiritik ekarritako Zenkō-ji tenplu budistaren inguruan. XVI mendetik aurrera Sanada leinua izan zen lurraldearen jabe eta Matsushiro gaztelua ere eraiki zuen. Gaur egun aztarnarik gutxi batzuk gelditzen dira, samuraien egoitza batzuk, tenploren bat eta feudal garaiko lorategiak.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1897an Naganok hiri estatusa lortu zuen eta 1966an zabalkunde handia izan zuen, 8 herri bat egin baitzuten.

Historian zehar hainbat desastre ekologiko gertatu izan dira hirian, aipagarriak dira 1847ko lurrikara, 10.000 pertsona hil zituena, eta 1959ko Chikuma ibaiaren uholdea, 71 hildako baina 20.000 etxe suntsitu zituena.

1998an Naganoko Neguko Olinpiar Jokoak hartu zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* Zenkō-ji tenplua
* M-Wave arena: Neguko Olinpiadetan abiadurazko patinaiaren estadioa izan zena.
* Iizuna herria: Naganoren iparraldean dago eta eski estazio famatua eta onsenak dauzka.
* Jigokudani Tximuen parkea: Japoniako makakoak onsenetan bainatzen ikusten dira.

## Iruditegia 

Irudi:ZenkojiWP.jpg|Zenkō-ji tenplua.
Irudi:Nagano Olympic Stadium.jpg|Estadio olinpikoa.
Irudi:Downtown Nagano.jpg|Hiriaren erdiguneko kalea.
Irudi:M-wave.JPG|M-Wave arena.
Irudi:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg|Jigokudani Tximuen parkea.

## Hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Helena Santesteban

**Helena Santesteban Gelbentzu** (Zubiri, 1947ko azaroaren 14a) EAko politikaria da.

Idazkari lan egin zuen Iruñean, baita familiako okindegian Beran ere. Berara ezkonduta, Berako lehendabiziko emakumezko zinegotzia izan zen 1979an. Berako lehen emakumezko alkatea ere izan zen 2003an. Nafarroako Parlamentuan 2003-2007ko legegintzaldian aritu da.
Pedro Tabar

**Pedro Jose Tabar Oneca** (Zarrakaztelu, 1945eko urriaren 31) UPNko politikaria da.

Nafarroako Kutxan lan egin zuen. Caparrosora ezkonduta, politikan herriko udalean hasi zen. 1991a zerrenda independiente baten buruan aurkeztu zen, baina ez zuen alkatetza erdietsi. Bi urte geroago UPNn sartu zen, eta hurrengo hauteskundeetan (1995) alkate aukeratu zuten. 1999 eta 2003 bitartean Nafarroako Udalerri eta Kontzejuen Federazioko presidentea ere izan zen. 2003-2007 legegintzaldian parlamentaria ere izan zen.
Félix Taberna

**Félix Taberna Monzón** (Martzilla, 1961eko abenduaren 18a) nafar politikaria eta 2023tik 2026ra Nafarroako Gobernuaren lehen lehendakariordea eta Lehendakaritzako eta Berdintasuneko kontseilaria da Chivite II gobernuan.

Madrilgo Complutense Unibertsitatean Soziologia eta Zientzia Politikoetan lizentziatuta, NUPen, UNEDen eta beste toki batzuetan klaseak eman zituen. Alabaina, 1991n parlamentari bihurtu zenetik ez dihardu horretan. CCOO sindikatuko kidea ere bada.

Nafarroako Ezker Batuko zuzendaritzan 1989 eta 2005 bitartean aritu zen. Alderdiko Ordezkari Orokorra 1992tik 2004ra arte izan zen, Ion Errok ordezkatuta. Nafarroako Parlamentuan 4 legegintzalditan egon da (1991-2007). 2004an, Espainiako Ezker Batuatik deitu zioten Komisio Federalean jarduteko, eta Instituzio Politika nahiz Estatu Ereduko koordinatzailea izendatu zuten.
Manuel Antonio Noriega

**Manuel Antonio Noriega Moreno** (Panama Hiria, 1934ko otsailaren 11 - Panama Hiria, 2017ko maiatzaren 29a)  panamar jenerala eta politikaria izan zen. Herrialdeko diktadore militarra izan zen 1983tik 1989 arte, nahiz eta presidente titulua inoiz ez zuen hartu.

## Bizitza 
Manuel Antonio Noriega Panama Hirian jaio zen 1934ko otsailaren 11n. Militar ikasketak egin zituen Perun. 1968an, Omar Torrijos jeneralaren kolpe militarra lagundu zuen, eta urtebete geroago, Guarda Nazionalaren Zerbitzu Sekretuen buru izendatu zuten. Agintaritzatik arma eta droga trafikoari bidea erraztu zion, eta Panamako botere guztiak kontrolatzera iritsi zen erakunde demokratikoei muzin eginez.

Hasiera batean AEBetako aliatu hurbila izan zen. Zenbait adituren arabera, CIAko kide izan zen eta, hain zuzen, Washintonek lagundu zuen Panamako agintaritzara iristen. 1980ko hamarkadaren amaieran, ordea, Noriegaren eta AEBen arteko hartu-emanak oso zailak ziren. 

1989an, narkotrafikoarekin zerikusia izatea leporatu, eta oposizioko hautagai Guillermo Endara bultzatzeko saioak huts egin ondoren, Estatu Batuetako armada indarrez sartu zen Panaman. Inbasioaren ondorioz hainbat heriotza gertatu ziren, eta Noriega atxilotu egin zuten. 

1993an epaitu zuten, Miamin, droga trafikoa eta, zehazki, Kolonbiako Medellingo kartelarekin zerikusia izatea leporatuta. 40 urteko espetxe zigorra ezarri zioten —gero hogeira jaitsi zioten, portaera onagatik—. 17 urte egin zituen Miamiko espetxean, eta 2010eko apirilean Frantziara estraditatu zuten. Handik, Panamara, 2011ko abenduan.

Panama hirian hil zen 2017ko maiatzaren 29an.

## Ikus, gainera 
* Jose Sebastian Laboa

## Erreferentziak
Mikel Gaztañaga

**Mikel Gaztañaga Etxeberria** (Itsasondo, Gipuzkoa, 1979ko abenduaren 30a - ), euskal txirrindulari ohia da, 2004tik 2009ra profesionala izan dena.

## Palmaresa 
**2002**
* 2. Baiona-Iruñean
**2003**
* Circuito Montañéseko etapa 1
* Nafarroako Itzuliko etapa 1
* Toledoko Itzuliko etapa 1
* Palentziako Itzuliko etapa 1
* 2. Andra Mari Sari Nagusian
* 2. Pascuas Zirkuituan
**2005**
* 5. Getxoko Zirkuituan
* 7. Trofeo Alcudian
**2006**
* Getxoko Zirkuitua
* Vendéeko Tourra
* Madrilgo Itzuliko etapa 1
* 2. La Roue Tourangellen
* 3. Tour du Finistèren
* 8. Boucles de l'Aulnen
**2007**
* Vendéeko Tourra
* GP Internacional Paredes Rota dos Móveiseko etapa 1
* 5. Rennesko Sari Nagusian
**2008**
* Loire-Atlantique Klasikoa
**2009**
* 3. Getxoko Zirkuituan
* 5. Tro Bro Leonen

## Taldeak 
### Amateurren 
### Profesionalean 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Urkiola Igoera

**Urkiola Igoera** egun bakarreko txirrindularitza-lasterketa izan zen, Durangon egiten zena Urkiolara igotzeko. 1931ko lasterketa Bilboko Txirrindulari Elkarteak antolatu zuen lehen aldiz, eta 1936tik aurrera Durangoko Txirrindulari Elkarteak. Lehen ekitaldietan portua bakarrik igotzen zen, baina gero, lasterketa luze batean bihurtu zen. Helmuga, Urkiolako portuan izaten zen, baina 1964. urtetik aurrera Santutegiko errepidean izan zen. Hala ere, eta igoeraren errekorra kontuan izateko, denbora portuan bertan gelditzen zen. Urte batzuetan, 2 sailkapen nagusi izan ziren; profesional eta amateurren maila. 1970. urtean, lasterketa amateurra egin zen bakarrik elurtearen ondorioz. Munduko txirrindulari on asko lehiatu dira hemen, Claudio Chiapuchi, Tony Rominger, Gilbert Simoni, Danilo Di Luca, Marino Lejarreta, Iban Mayo eta beste asko bezala.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Marino Lejarreta

**Marino Lejarreta Arrizabalaga** (Berriz, Bizkaia, 1957ko maiatzaren 14a) euskal txirrindulari profesional ohia da. 1979tik 1992 arte izan zen profesionala, eta guztira 52 garaipen lortu zituen.

Ismael (1953) anaia eta Iñaki (1983-2012) iloba ere, txirrindulari profesionalak izan ziren.

## Kirol ibilbidea 
Kirolean, klase handiko txirrindularia zen, iraupen handikoa, hasieran eskalatzailea, baina Italiako egonalditik aurrera, erlojupekoetan ere ederki moldatzen zena, bere armarik hoberenetako bat izateraino. Zazpi taldetan aritu zen: Novostil-Helios, Teka, Alfa Lum, Alpilatte-Olmo, Seat-Orbea, Caja Rural-Orbea eta Once. Once taldearen zutabe nagusitzat har daiteke, taldeko lehen liderra izan baitzen. Bere ibilbidearen zati handi bat Itzuli handietan lehiatzen eman zuen, gehienetan emaitza onak lortuz eta hiruretan etapak irabaziz. Bere kirol ibilbidearen hasieran, batez ere Espainiako Vueltan lehiatu zen, 1982ko Espainiako Itzulia irabazi zuelarik. Italiako Giroa izan zen bere probarik kuttunena, non beti emaitza onak lortu zituen (zazpi aldiz hartu zuen parte eta guztietan amaitu zen lehenengo hamar sailkatuen artean). Bere karreraren amaieran, Frantziako Tourrean ere parte hartzen hasi zen, zenbait alditan, hiru Itzuli handiak amaituz.

Espainiako Vuelta, 1982an irabazi zuen, Ángel Arroyo dopinagatik deskalifikatu izanagatik. Bigarrena amaituz 1983an eta hirugarren 1991an, non bere taldekideak Melchor Maurik irabazi zuen. Horretaz gain, 5. sailkatu zen 1980an eta 1986ko edizioan ere. Denera, bost etapa garaipen lortu zituen.

Italiako Giroan bi etapa garaipen lortu zituen eta podiumera igotzeko oso gertu egon bazen ere, ezin izan zuen lortu. 1984koan eta 1987koan 4. izan zen, 1985ean eta 1987an 5. amaitzu zen, 1983ko edizioan 6. sailkatu zen, 1990ean 7. eta 1989an 10. izan zen.

Frantziako Tourrean etapa garaipen bakarra lortu zuen, baina 5. izan zen 1989an, 10. 1987an, 16. 1988an eta 18.1986an.

Donostiako Klasika hirutan eskuratu zuen, eta 1982an Munduko Txirrindularitza Txapelketa irabaztetik gertu egon zen, azken kilometroetan ihes egin lortu baitzuen, baina azken txanpan neutralizatua izan zen eta soilik bosgarrena izatea lortu zuen.

1992ko apirilean, Udaberriko Klasikan parte hartzen ari zelarik, sekulako erorikoa izan zuen, lehiatik sei hilabetez urruntzera behartu ziona. Urte bereko urrian Errioxako Itzulian lehiara itzuli zen arren, Lejarretak denboraldi horren amaieran txirrindularitza profesionala utzi zuen.

## Palmaresa 
### Itzuli Handiak eta Munduko txapelketa 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak 
## Taldeak 
thumb|Marino Lejarreta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrateko Igoera

**Arrateko Igoera** egun bakarreko txirrindularitza lasterketa zen, 1941an sortua. 

1987an Eibarko Bizikletarekin bat egin zuenean, *Arrateko Igoera-Eibarko Bizikleta* izena hartu zuen. Arrateko Igoerak egun bateko lasterketa independentea izateari utzi zion eta etapakako proba baten barruan sartu zen. 1987 eta 1990 arteko emaitzak eta palmaresa, Euskal Bizikletarenean sartzen ohi dira.

Lasterketa bateratu berri honek, 1991an Euskal Bizikleta izena hartu zuen.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera
* Euskal Bizikleta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadezhda Mandelstam

**Nadezhda Yakovlevna Mandelstam**, errusieraz **Надежда Яковлевна Мандельштам** (1899ko urriaren 30agreg./urriaren 18ajul. — 1980ko abenduaren 29), idazle errusiarra eta Osip Mandelstam poetaren emaztea zen.

Saratoven jaio zen klase ertaineko familia judu batean eta Kieven eman zuen haurtzaroa. Gymnasiumean ikasi ondoren artea ikasi zuen.

1921an Osip Mandelstamekin ezkondu ondoren, Ukraina, Petrogrado, Mosku eta Georgian bizi izan ziren. 1934an Osip atxilotu zuten *Stalin Epigram*arengatik eta Cherdyn, Perm eta gerora Voronezhen erbesteratu egin zen Nadezhdarekin.

1938an Osip Mandelstam bigarren aldiz atxilotu zuten eta Vladivostoktik gertu zegoen "Vtoraya Rechka" izeneko kontzentrazio-esparruan hil zen. Horrek, Nadezhda lekualdatzen bizitzera eraman zuen, bera ere atxilotua izan zitekeelakoan. Gutxienez behin ihes egitea lortu zuen, NKVD bere bila joan baitzen Kalininera, baina Nadezhdak aurreko egunean alde egin zuen.

Stalinen heriotza ondoren, Nadezhdak tesia bukatu zuen 1956an eta Moskura itzultzeko baimena izan zuen 1958an.

*Itxaropena Itxaropenaren kontra* eta *Itxaropen Abandonatua* izeneko memorietan, bere bizitzaren analisi epikoa egin eta 1920ko hamarkada eta geroko Sobiet Batasuneko morala eta kultura kritikatzen du. Bere memorien izenak hitz-jokoak dira, *Nadezhda*k 'itxaropena' esan nahi du eta.

1979an bere artxiboen dohaintza egin zion Princeton Unibertsitateari. Nadezhda Mandelstam 1980an hil zen Moskun 81 urte zituela.

## Lanak 
* *Itxaropena Itxaropenaren kontra* ()
* *Itxaropen Abandonatua* ()
Black Velvet (koktela)

**Black Velvet** (), **Bismarck** eta **Velvet Hammer** bezala ere ezaguna, stout motatako garagardoa eta ardo apardunarekin (normalean Xanpaina) egiten den koktela da. Xanpainaren ordez sagardoa edota madariardoa erabiltzen bada, '''Poor Man's Black Velvet''' deritzo.

## Kanpo estekak
María José Vidorreta

**María José Vidorreta Alfaro** (Cabretón, Cervera del Río Alhama, Errioxa, 1953ko urriaren 8a – Iruñea, 2024ko abenduaren 26a) UPNko politikaria izan zen.

## Biografia 
Azkoienera ezkonduta, Azkoienen UPNko zinegotzia 1995etik 2003 arte izan zen. 2003an, Nafarroako Parlamentuan sartu zen. Peraltako alkatea izan zen 2011ko ekainaren 13tik. Ezkonduta zegoen, bi seme-alaba eta lau biloba zituen. Nafarroako Blanca de Navarra Emakume Elkarteko presidentea zen.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estrasburgoko Zina

thumb|250px|Estrasburgoko Zinaren orri bat.
**Estrasburgoko Zina** (egungo frantsesez *les serments de Strasbourg*, egungo alemanez *die Straßburger Eide*, latinez: *Sacramenta Argentariae*) 842an Estrasburgo hirian Luis II.a Germaniarra ekialdeko erresuma frankoen buruak eta Karlos Burusoila mendebaldeko erresuma frankoen buruak Lotario anaiaren kontra egindako aliantzari ematen zaion izena da.

Nitardoren *Ludoviko Pioren bizitza* gure iturri nagusiaren arabera, armaden aurrean erregeek zina tokian tokiko hizkuntzetan egin zuten, eta ez latinez. Geroago, armadek zina errepikatu zuten, nork bere hizkuntzan. Bertsio bat galo-erromantzez (antzinako frantsesaren aurrekarian) dago, eta bestea antzinako goi alemanieraz. Latinetik garbi bereizitutako erromantzez idatzitako lehenengo testua da.

Hizkuntzalariek hizkuntzak ikergai dituzten bitartean, historialariek luze gertaera hori erabili dute 842rako jadanik gizarte karolingiarra hizkuntza eta ohitura desberdinak zituzten proto-herrialdeetan bananduta zegoela frogatzeko. Hala ere, azken urteotan, beste teoria bat sortu da: erresuma frankoa ohiturak eta hizkuntzak gorde zituzten beste zonalde txikiagotan zegoen bananduta. Horren alde, Karlos Handiak eta Ludoviko Piok semeak zonalde desberdinetara bidali zituzen semeak, ohitura horietan haz zitezen. Honela, zonalde horretako jendearen babesa errazago lortu ahalko zuten.

## Testu erromantzea 
## Kanpo estekak 
* Estrasburgoko Zinak Frantziako Liburutegi Nazionalaren webgunean
Verdungo Hitzarmena

**Verdungo Hitzarmena** Luis Errukitsuaren hiru semeek sinatutako ituna izan zen, Karolingiar Inperioaren ondorengotza eskuratzeagatik haien artean izan ziren gerren amaiera ekarri zuena. 843ko abuztuaren 10ean izenpetutako hitzarmen honek inperioaren zatiketa ekarri zuen, izenez batasuna gorde arren: Lotario I.ak enperadore titulua eta Erdialdeko Frantzia eskuratu zituen, Karlos Burusoilak Frantziako parte handi bat eta Hispaniako Marka, eta Luis Germaniarrak Erdialdeko Frantziatik ekialdera zeuden Germaniako lurraldeak.

Karolingiar Inperioaren gainbeheraren hasieratzat hartua izan arren, frankoen ohiturei eutsi zien. Izan ere, frankoen artean jaraunspena partekatzea ohikoa zen.

## Historia 
Hil baino lehen, 817an, Luis Errukitsua enperadoreak *Ordinatio Imperii* promulgatu zuen; ediktu horren bidez, frankoen usadio zaharra lurraldea semeen artean banatzea bazen ere, Lotario seme zaharrena izendatu zuen inperioaren oinordeko bakar. Berehala liskarrak piztu ziren Luisen semeen artean (Pepin 838an hil zen, aita baino lehen).
Enperadorearen heriotzaren ondoan (840), Lotariok hiru eskualdeen gaineko nagusigoa aldarrikatu zuen, eta beste bi anaiek, Karlos Burusoilak eta Luis Germaniarrak, haren kontrako gerra hasi zuten. Pepin II.a Akitaniakoak, berriz, Lotario osabarekin bat egin zuen. Fontenayko guduan, 841eko ekainaren 25ean, Luis eta Karlosen indarrek Lotario azpiratu zuten; 842an, beren arteko ituna berretsi zuten, Estrasburgoko Zinaren bitartez. Azkenik, 843ko abuztuan, hiru anaiek Verdungo Hitzarmena sinatu zuten.

Verdungo Hitzarmenaren bidez, anaia bakoitzak inperioaren zati bana jaso zuen:
* Lotariok, enperadore tituluaz gain, inperioaren erdialdea, Erdialdeko Frantzia, jaso zuen: Frisiatik Proventza eta Italiar penintsulako iparralderaino.

* Luis Germaniarrak Ekialdeko Frantzia jaso zuen: Rhin ibaitik ekialdera eta Italiatik iparraldera zeuden lurraldeak. Geroago, eskualde horiek Germaniako Erromatar Inperio Saindua osatu zuten.

* Karlos Burusoilak Mendebaldeko Frantzia jaso zuen, Rodano ibaitik mendebaldera zeuden lurrak hain zuzen ere, geroago Frantzia bilakatu zena. Pepin II.ari Akitaniako Erresuma eman zion, beti ere Karlosen autoritatearen azpian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexander Vinokurov

**Alexander Nikolaevitx Vinokurov** (Petropavlovsk, Kazakhstan, 1973ko irailaren 16a-). 1998an debutatu zuen profesional mailan Casino taldearekin. 2000an urten Deutsche Telecom talde alemaniarrarekin fitxatu zuen eta 2006tik Liberty Seguros Würt taldean. Talde honek dopajetik izena aldatzen du eta lehenengo Würth taldea eta gero Astaná izenarekin lasterketetan parte hartzen du.

2007ko uztailaren 21ean, Frantziako Tourreko Albi-Albi erlojupeko analisis batean positibo eman zuen odol-sartzeagatik. Berria 3 egun geroago jakin zen eta Astana talde osoak lasterketa uztea erabaki zuen.

## Taldeak 
## Palmaresa 
## Emaitzak Lasterketa Nagusietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kelme

**Kelme** Espainiako kirol produktu-sorta enpresa bat da. Bere egoitza nagusia Elxen dago. Diego eta José Quilles anaiek 1977an sortu zuten. Bere logotipoa atzapar bat da.

2002an Valentziako erkidegoak 9 miloi euro mailegu utzi zizkion ez desagertzeko. Bulegoak eta biltegiak ditu munduan zehar.

## Kelme txirrindularitza taldea 
Comunidad Valenciana zen Kelmeren txirrindularitza taldea.

## Kanpo estekak 
* Kelme webgunea
Midnight Murders

**Midnight Murders** Durangaldeko rock taldea izan zen.

## Ibilbidea 
Txakurren Putse-ko Unai eta Tximistek zein Turron de Binagre-ko kantari Peikok osatu zuten Paul Baños-rekin (Pol Txiki) batera eta azken honen baserrian etseaitzen hasi ziren. Musikari indar gehiago emateko bigarren gitarra bat sartu zen, Ieio, eta baxuan Koldok Pol ordezkatu zuen. Geroago R. Turutas-ek saxofoi kolaborazioak ere egin ditu.

Taldearen izenak adierazi bezala letra ilun eta bortitzak jorratzen dituzte eta punk-era jotzen duten doinuak ere somatu daitezke.

## Diskografia 
* *Midnight Murders* (Maketa) - 2007

## Kanpo Loturak 
Web ofiziala

## Kanpo estekak
FlexRay

**FlexRay** izen bereko kontsortzioak sortutako automoziorako komunikazio protokoloa da.

## Ezaugarriak 
* Komunikazio estatikoa (*Time-Triggered*) eta dinamikoa (*Event-Triggered*).

* 10Mbit/s abiadura.

* 2 komunikazio kanal.

FlexRay teknologia erabili duen lehen autoa BMW-ren X5 izan da 2006. urtean.

## Kanpo estekak 
* FlexRay kontsortzioa
Michelle Jenner

**Michelle Jenner Husson** (Bartzelona, 1986ko irailaren 14a -) aktore kataluniarra da. Miguel Angel Jenner bikoiztailearen alaba da.

## Biografia 
1986ko irailaren 14an jaio zen Bartzelonan. "La Salle de Bonanova" eskolan ikasi zuen, non antzerki, kantu eta dantza klaseetara joan zen.

Bi urte zituela, bere amak castingetara eraman zuen eta publizitate eta moda publizitate lanak egin zituen.

Sei urterekin bikoizten hasi zen, hasieran ume asko behar zituzten filmetan, baina harrezkero paper garrantzitsuagoak eman zizkioten.

Batxilergoa bukatzean Bartzelonako Nancy Tuñon antzezpen eskolara joan zen. Han, bakarrik hiruko lehenengo kurtsoa bukatu ahal izan zuen, Madrila joan behar izan baitzuen "Los Hombres de Paco" telesailaren atalak filmatzera.

## Lanak 
### Bikoizketa 
* *Hermione*, Harry Potterren filmetan. (2001, 2002, 2004, 2005, 2007)
* *Violet Baudelaire*, Una serie de catastróficas desdichas filman. (2004)
* *Freda*, Eraztunen Jauna - Bi dorreak filman. (2002)
* *Kiara*, Lehoi Erregea 2 filman. (1998)
* *Chip*, Ederra eta Piztia 2. 1997.
* *Josué*, La vida es bella. (1997)
* *Debbie*, Billy Elliot.
* *Cindy Torbellino*, Jimmy Neutronen.
* *Juana* (txikitan), Juana de arcon.
* *Jane*, Peter Panen - Regreso al país de nunca jamás.
* *Maya Doolittle* Doctor Doolittle I eta IIn.
* *Cody*, La Bendiciónen.

### Telebista 
* *Bichos & cía*. la Sexta. (2006-gaur egun)
* *Los Hombres de Paco*. Antena 3, Sara Miranda antzeztuz. (2005-gaur egun)
* *El cor de la ciutat*. TV3.
* *El analista catódico*. la Sexta

## Publizitatea 
* Telefónicaren iragarki bat.
* Patatas Cracks, Matutanorenak.
* Toy flotagailu eta jostailuen hiru iragarki.
* Andaluziako Junta
* Lindt Txokolateak.
* Freixenet.
* Kataluniako Generalitatea.
* Nenuco (Lorenzo).
* Portugesako: UNI 2 eta material didaktikoa.
* Nescafé.
* Ericsson.
* Errusiarako: Boomer txikleak
* Donetes
* Pantene.
* Herbal Essensacial
* Herbal Essence

## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Michelle Jenner Fanclub
Es Bòrdes

**Es Bòrdes** Arango udalerria da, hizkuntzaz eta kulturaz Okzitanian eta administrazioz Katalunian eta Lleidako probintzian kokatutakoa. 21,44&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 238 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
Lau herritan banaturik dago:

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  Es Bòrdesi buruzko informazioa
Castellserà

**Castellserà** Kataluniako udalerria da, Urgell eskualdean eta Lleidako probintzian kokatuta dagoena. 15,8&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.131 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  Castellseràri buruzko informazioa
Azken Brontze Aroa

**Azken Brontze Aroa****, Brontze Garatua**. beste batzuek, ordea, Azken Brontze Aroaren sinonimotzat hartzen dute.

Azken Brontze aroa, K.a. 1200. urtetik K.a. 700. urtera arte iraun zuen. Garai honetan gizarte-egitura konplexuagoa garatu zen, familia batzuek beren lanei esker eta, batez ere, brontzezko eta urrezko objektu berriei esker lortutako aberastasunagatik sortuta. Noblezia kontzeptua agertu egin zen eta gizartearen arteko desberdintasunak geroz eta nabariagoak izaten hasi ziren. Gizartearen arteko zatiketa hau gatazka belikoak areagotu egin zituen eta askoz bortitzagoak eta gatazkatsuagoak bilakatu ziren.

Tarte hau Burdin Arorako trantsizio-aldia izan zen, kultura-eraldaketa handia izan baitzen: idazketa-sistemak sortu ziren Ekialde Hurbilean (Asia mendebaldean), botere-sinbolo gisa hilobia monumentalak sortu ziren, gizarte-estatusa bereizi zen eta harresiz babestutako gune garaietan kokalekuak eraiki ziren.

Mendebaldeko Europan, Goi Brontze Aroaren ezaugarri nagusia Kutxa Zelaien Kulturaren garapena da eta lehen Hallstatt kultura.

Europako Mediterraneoan eta Ekialde Hurbilean krisi larria eta kolapsoa gertatu zen Azken brontzearen amaieran.

Euskal herrian, Lehen milurtekoa hastear zegoenean, oraindik kobetan bizi zen biztanleriak ere haitzuloak uzteko joera agertu zuen, eta herrixketan hasi zen bizitzen. Bestalde, lehenago sorturiko herrixkak gero eta zabalago izatera iritsi ziren.

## Eskualdearen araberako kronologia 
Tokiaren arabera data desberdinetan gertatu zen garai hori. Afrikan, Harri Arotik Burdin Arora igaro ziren, brontzea erabili gabe. Burdina lantzearen lehendabiziko pausoak II. milurtekoaren amaieran eman ziren Anatolian. Geroago, Antzinako Egipton, Grezian eta Italian. Europa osoan K.a. 900erako.

## Ikus, gainera 
Brontze Aroa

## Erreferentziak
Erdi Brontze Aroa

**Erdi Brontze Aroa**, **Erdiko Brontze Aroa** edo **Tarteko Brontze Aroa** (Europan, K.a. 1500-1200) Brontze Aroko bigarren garaia da, Erdi Europan Tumuluen kulturaren garapena ezaugarri nagusia duena.

Britainia Handian, monumentu megalitiko (tartean Stonehenge) ugariko Wessexko kultura garatu zen. Italian Terramare kultura garatu zen. Ipar Europan, Brontze Aroa hasi zen data horien artean.

## Erreferentziak
Fuck the 90´s... Here´s our Noize

**Fuck the 90´s... Here´s our Noize** Oxymoron musika taldearen 1. diskoa da, 1995. urtean Helen of OI! diskoetxearen zigilupean biniloan argitaratutakoa. 1996. urtean GMM diskoetxeak CD formatuan kaleratu zuen AEBetan eta Walzwerk diskoetxeak Europan. 1997. urtean Knock Out zigiluak berriz argitaratu zuen portada berdearekin (aurreko argitalpenak kolore urdinekoak izan zirelarik).

## Partaideak 
* Sucker (ahotsa)
* Martin (gitarrak)
* Mr. Nobody (baxua)
* Bjöern (bateria)

### Beste partaideak 
* Arne (koruak)
* Kübel (koruak)
* Choniuk (koruak)

## Kantuen zerrenda 
# Bored & Violent
# Dead End Generation
# Hey You
# Dirty Punk
# Fuckers Everywhere
# Borstal
# The Factory
# Mohican Tunes
# Beware Poisonous
# Drug Shock
# Selfrule
# Nuclear War
# Dawn Patrol
# On The Outside
# Strike

## Kanpo estekak 
*  Oxymoron taldearen webgune ofiziala
The Pack is Back

***The Pack is Back*** Oxymoron musika taldearen 2. diskoa da, 1997. urtean Knock Out diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa binilo eta CD formatuetan. Beranduago Cyclone eta GMM (AEBetan) diskoetxeek berrargitaratu egin zuten.

## Partaideak 
* Sucker (ahotsa eta gitarra)
* Martin (gitarra eta koruak)
* Arne (baxua eta koruak)
* Bjöern (bateria)

### Beste Partaideak 
* Kuebel (koruak)
* Chrissy (koruak)
* Stephan (koruak)

## Kantuen zerrenda 
# Get A Gun Down The Drain
# Razor’s Blade
# You’re A Bore (You Whore)
# We Rule O.K.
# Bleed
# Concrete Jungle
# Kamikaze
# Obscene Army
# The Pigs
# Crazy World
# Scream & Shout
# Insane
# Weirdoz

## Kanpo estekak 
*  Oxymoron taldearen webgune ofiziala
Westworld (Oxymoron)

**Westworld** Oxymoron musika taldearen 3. diskoa (mini-diskoa) da, 2000. urtean Knock Out diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa binilo eta CD formatuetan. Cyclone eta GMM diskoetxeek AEBetan argitaratu zuten.

## Partaideak 
* Sucker (ahotsa eta gitarra)
* Martin (gitarra eta koruak)
* Chrissy (baxua eta koruak)
* Bjöern (bateria)

## Kantuen zerrenda 
# Westworld
# I’m Genuine
# Life’s A Bitch
# Legion ’82
# Run From Reality
# Petrol Bomb

## Kanpo estekak 
*  Oxymoron taldearen webgune ofiziala
Tumuluen kultura

**Tumuluen kultura** Rhin ibaitik Karpatoetaraino eta Alpeetatik Itsaso Baltikoraino K.a. 1600 eta K.a. 1200 bitartean kultura arkeologiko nagusia izan zen, Unetice kultura ordezkatu zuena. Azken Brontze aroko kutxa-zelaien kulturak ordezkatu zuen.

Tumuluen kulturaren ezaugarri nagusia, izenak erakusten duen bezala, ehorzketak (bai banakakoak bai taldekakoak) tumuluen (edo kurganen) azpian egitea da.  Tumuluen kultura, batez ere, gerra-gizartea izan zen, eta buruzagi berriekin ekialderantz hedatu zen, Panoniako ordokira (Tisa ibaira arte), eta iparralderantz, Poloniako eta Europako Unetice kultura zuten lurraldeetarantz . kokaleku sakabanatuak egitura gotortuetan zentralizatu ziren.

Tumuluen kultura berez garatu zen, maila handiko immigrazioak eragiten duen anabasarik gabe. Hego-ekialdeko hartu-eman ekonomikoa areagotu zen. Brontzearen erabilpena zabaldu zen, harrizko moldeetan egindako seriezko ekoizpenekin.

## Kanpo estekak
Feed the Breed

**Feed the Breed** Oxymoron musika taldearen 5. diskoa da, 2001. urtean Knock Out diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa binilo eta CD formatuetan. Bestalde, beste diskoetxe batzuek ere argitaratu zuten: Combat Rock-ek Frantzian, Disc Union-ek Japonian eta GMM-k AEBetan.

## Partaideak 
* Sucker (ahotsa eta gitarra)
* Martin (gitarra eta koruak)
* Morpheus Moretti (baxua eta koruak)
* Bjöern (bateria)

### Beste partaideak 
* Kuebel (koruak)
* Stephan (koruak)
* Chrissy (koruak)

## Kantuen zerrenda 
# Here We Go...
# Hit The Road (Again)
# What’s Going On
# Bigmouth
# Wild And Dangerous
# R.I.P.
# 21st Century
# Bullet-Proof
# Don’t Call Me Cunt
# Psychopath
# The Day After
# Stereotype
# Alive Or Dead
# Under Pressure

## Kanpo estekak 
*  Oxymoron taldearen webgune ofiziala
Antillak

**Antillak** Karibe itsasoko uhartedi bat da, 3.500 km luze den zirkulu arkua osatzen duena. Kubatik Arubara bitartean dauden uharteak dira, Hego Amerikaren iparraldean, Erdialdeko Amerikaren ipar-ekialdean eta Ipar Amerikaren hego-ekialdean kokatuak. 35 milioi biztanle dituzte, 230.000 km² luze-zabaleko eremuan.

## Uharteak 
Honako hauek dira Antillak osatzen dituzten uharteak, azaleraren arabera:

## Banaketa 
Antillak bi taldetan banatzen dira:

### Antilla Handiak 
Uharte hauek Antilletako lur eremuaren %&nbsp;90 eta biztanle gehien-gehienak hartzen dituzte. Lau uharte dira:
* 
* Hispaniola
** 
** 
* 
*  (AEB)
*  (Erresuma Batua)

### Antilla Txikiak 
Jatorri kareharri edo bolkanikoko uharte txikien segida dira, Puerto Ricotik hasi eta Grenadaraino. Hauek dira:

*  (Erresuma Batua)
* 
** 
*  (Herbehereak)
* 
*  (Erresuma Batua)
*  (AEB)
** Saint Croix
** Saint Thomas
** Saint John
* 
* 
*  Antilla Frantsesak (Frantzia)
** 
** 
** 
*  (Erresuma Batua)
*  (Herbehereak)
* Saint Martin
**  (Frantzia)
**  (Herbehereak)
* 
* 
* 
* 
** Tobago
** Trinidad

## Ikus, gainera 
* Karibe
* Amerika Latinarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marea

**Marea** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:

# **Itsasaldia**: itsaso mailaren aldizkako aldaketa da.
# **Marea**: Berriozarren (Nafarroa) sortutako rock musika taldea da.
Noize Overdose

**Noize Overdose** Oxymoron eta Bonecrusher musika taldeen erdibako diskoa da, 2006. urtean Knock Out diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa binilo eta CD bikoitz formatuetan.

## Partaideak 
### Bonecrusher 
* Noah Lysek (ahotsa)
* Brian Celi (bateria)
* George Paras (gitarra)
* Pat Hall (gitarra)
* Mike Kanel (baxua)

### Oxymoron 
* Sucker (ahotsa eta gitarra, koruak 5. kantuan)
* Maddin (gitarra eta koruak, ahotsa 5. kantuan)
* Moretti (baxua)
* Bjöern (bateria)

#### Zuzeneko kantuetan 
* Sucker (ahotsa)
* Maddin (gitarra eta koruak)
* Arne (baxua eta koruak)
* Chrissy (gitarra)
* Bjöern (bateria)

## Kantuen zerrenda 
### 1. diskoa (Bonecrusher) 
# Beating The Odds
# Here’s To You
# Overload
# Soldiers Of Fortune
# Can’t Turn Back Time
# Trade Blood For Money
# Walk Away
# Stand Up

### 2. diskoa (Oxymoron) 
# Bad Co.
# Trouble Bound
# Everybody Messed Up (Cobra)
# Armageddon Now
# Dirty Deeds (AC/DC)
# Crazy World (zuzenean, Hamburgo, 1999)
# You're A Bore You Whore (zuzenean, Hamburgo, 1999)
# Crisis Identity (zuzenean, Hamburgo, 1999)

## Kanpo estekak 
*  Oxymoron taldearen webgune ofiziala
Nafarroa, hitza dantzan

**Nafarroa, hitza dantzan** Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Gor Diskakek 2001ean argitaratutako musika diskoa da. Bertan, 17 bertsolari nafarrek egindako letrei beste horrenbeste musika taldek doinua ematen zizkieten.

## Kantu zerrenda 
# Estitxu Arozena / Barricada - Graziana Barrenetxekoa
# Aritz Saragueta / Berri Txarrak - Bizitzaren Iturria
# Nerea Bruño / Berserk - Herri Okupatuak
# Xabier Terreros / Buitraker - Bide berriak
# Ekintza Landa / Dank - Emakume izan nahiean
# Joxema Leitza / Dikers - Plaza Zahar, berri-plaza
# Julen Zelaieta / Hemendik At! - Gaba zurekin
# Bittor Elizagoien / Itturri - Mariano Izeta
# Iñigo Ibarra / Leihotikan - Kamile Hartza
# Xabier Legarreta / Maider Ansa - Altxor Bahitua
# Oskar Estanga / Marea - Eutsi goiari
# Iñigo Olaetxea / Petti - Isiltasuna ohiuka
# Joxe Juan Zubieta / Skalariak - Arazoak arazo
# Pello Goikoetxea / Tijuana In Blue - Altzairuzko hesiak
# Ekhiñe Etxepeteleku / Tximeleta - Euskalkiak eta Euskara
# Mikel Altzuart / Ufestuek - Bidesendei bai!!
# Manolo Arozena / Ziorek - Gure patxarana

## Kanpo estekak
Roberto Dueñas

**Roberto Dueñas Hernandez** (Fuenlabrada, Madrilgo Erkidegoa, 1975eko azaroaren 1a - ) espainiar saskibaloi jokalari ohia da.

Winterthur FC Barcelona, Akasvayu Girona, DKV Joventut eta Espainiako selekzioan 12 denboralditan parte hartu duen jokalari ohia. Bere 221 zentimetrorekin Espainiak izan duen jokalari altuena izan da.

Espainiako 6 ACB liga, 2 Errege kopa, Euroliga bat eta ACBko Superkopa bat dira bere palmaresa. Ahaztu gabe Europako nazioarteko txapelketan zilarrezko domina lortu zuela.
P. L. Travers

**Pamela Lyndon Travers**, jaiotzez **Helen Lyndon Goff** (Maryborough, Australia, 1899ko abuztuaren 9a - Londres, Ingalaterra, 1996ko apirilaren 23a) batez ere Mary Poppinsen eleberrien idazlea izateagatik ospetsua da.

Maryboroughen (Australia) jaio zen 1899ko abuztuaren 9an. Australian jaio arren, bere familia irlandarra zen.

## Eleberriak 
* *Mary Poppins* (1934)
* *Mary Poppins Comes Back* (1935)
* *Mary Poppins in the Park* (1935)
* *I Go By Sea, I Go By Land* (1941)
* *Mary Poppins Opens the Door* (1943)
* *Gingerbread Shop* (1952)
* ''Mr. Wigg's Birthday Party* (1952)
* *Stories from Mary Poppins* (1952)
* *The Magic Compass* (1953)
* *Mary Poppins From A-Z* (1962)
* *Fox at the Manger* (1962)
* *Friend Monkey* (1971)
* *Mary Poppins in the Kitchen* (1975)
* *About the Sleeping Beauty* (1975)
* *Two Pairs of Shoes* (1980)
* *Mary Poppins in Cherry Tree Lane* (1982)
* *Mary Poppins and the House Next Door* (1988)
* *What the Bee Knows: Reflections on Myth, Symbol and Story* (1989)
* *Mary Poppins in Cherry Tree Lane / Mary Poppins and the House Next Door* (1999)
* *Mary Poppins Omnibooks'' (1999)
Best before 2000

**Best before 2000** Oxymoron musika taldearen 4. diskoa da, 2000. urtean Knock Out diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. GMM diskoetxeak AEBetan argitaratu zuen. Diska honek aurretik argitaratutako singleetako abestiak biltzen ditu, eta gainera taldearen lehen bideoklip ofiziala dakar.

## Kantuen zerrenda 
# Dead End Generation
# Black Cats
# Bondage
# Beware Poisonous
# Another Day Another Mess
# Anti
# Idols Are Out
# Crisis Identity
# F.O.E.
# Big Brother
# Skunk
# Borstal
# A.U. (Cock Sparrer)
# Faces From Below
# Weirdoz
# Hey You
# The Whole World’s Going Insane (The Insane)
# New Age (Blitz)

### Gehigarriak 
* Run From Reality (bideoklipa)

## Kanpo estekak 
*  Oxymoron taldearen webgune ofiziala
* *Run From Reality* abestiaren bideoklipa (Youtube)
Mary Poppins

***Mary Poppins*** 1964ko fantasiazko musikal film bat da, Robert Stevensonek zuzendua eta Walt Disneyek ekoitzia.

Istorioa izen bereko Pamela Travers idazlearen liburuetatik dator. Kantak Sherman anaiek ondu zituzten. Walt Disney konpainiaren film ospetsuenetariko bat da.

*Mary Poppins Returns* (2018) izeneko jarraipena izan zuen.

## Sinopsia 
1910. urtea. Londresen Banks etxetik azken haurtzaina joan denean, Banks jaunak bere kontura hartu du haurtzain berria kontratatzea. Hurrengo egunean, zerutik, haizeak ekarrita, Mary Poppins (Julie Andrews) agertu da Gereziondo Kalearen 17an. Hasiera-hasieratik Bankstarren seme-alaba Jane eta Michael Mary Poppins desberdina dela konturatu dira.

Bere zorrotik denetatik ateratzen du, bere aterkiko loro itxurako eskulekuak hitz egiten du, gela konpontzen du bakarrik kristikin eginez edo marrazki batean sartu dira, zaldi-maldikoko zaldien gainean azeria ehizatzeko. Baina umeak pozik egon arren, Banks jaunak bere seme-alaben hezkuntzan parte hartu nahi du eta berak lan egiten duen banketxera eraman. Nahaste-borraste bat antolatu eta gero, umeek ihes egin dute eta teilatuetan bukatu dute Mary Poppins eta Bert kedar garbitzailearekin.

Itzulitakoan, Banks jauna lanetik bota dute, baina Mary Poppinsi esker, familia garrantzitsuena dela konturatu da.
 
Mary Poppinsek familiaren arazoak konponduta daudela ikusita, bere zorroa egin du, eta berak dioen bezala, *beste ume batzuek ere nire laguntza behar dute*: aterkia ireki eta etorri zen bezala joan da.

## Aktoreak 
* Julie Andrews, *Mary Poppins*
* Dick Van Dyke, *Bert*
* David Tomlinson, *Banks Jauna*
* Jane Darwell, *usoei jaten ematen dien andrea*

## Kanpo estekak 
* *Mary Poppins* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Mary Poppins
Tumulu

[thumb|250px|*Silla* errege baten tumulua, [Korea.]]
**Tumulua** edo **hil-muinoa** ehortz-toki baten gainean eraikitzen den harrizko eta lurrezko meta da, eskuarki Harri Aroan edo Metalen Aroetan egina. Erdialdeko Europan, Erdi Brontze Aroari Tumuluen kultura ere deitzen zaio, garai horretako kultura arkeologiko nagusia baita.

Tumuluak dira alli berean, *borrow*-ak (Erresuma Batuan oso ohikoak izan zirenak) eta kurganak (Kurganen kulturako ezaugarriak).

Hasiera batean, gorpuak estaltzen zituzten harrizko piloak izaten ziren. Baina denborak aurrera egin ahala, tumuluen tamaina handituz joan zen, benetako muino artifizialak osatu arte. Gorpuarekin batera, armak eta ondasun garrantzitsuenak kokatzen ziren. Batzuetan, gizabanako bat baino gehiago ehorzten ziren. Tumuluen azpian trikuharria egon daiteke, edo bestelako egitura.

Hipotesi baten arabera, tumuluen agerpena lur horien gaineko jabetzaren aldarrikapenarekin lotzen da. Izan ere, lurralde bat okupatuta zegoela adierazten zuten tumuluek.

## Ikus, gainera 
* Armorkora

## Kanpo-estekak
Yamnaya kultura

**Yamnaya kultura** Kalkolitoan eta Behe Brontze Aroan (K.a. 3600-2300 artean) Bug, Dniester eta Ural ibaiaren arteko lurraldeetan (Kaspiar Itsasoa eta Itsaso Beltzaren arteko estepan) garatu zen kultura arkeologikoa da.

Kultura horretako jendea nomada zen, nahiz eta ondoko ibaietan hainbat nekazal alor izan. Haren ezaugarri nagusia, berriz, kurgan (tumulua errusieraz) izeneko ehorzketak ziren. Gorpua ahoz gora eta belaunak tolestuta hilobi txiki batean kokatzen zen. Geroago gorpua buztinez estaltzen zen. Animalien gorpukiak (txerriak, ardiak, ahuntzak edo zaldiak) ere daude kurganetan, aitzinindoeuroparrekin eta aitzinindoiraniarrekin lotzen den ehorzketa-jarduera.

Izan ere, Jamna kultura aitzinindoeuroparrekin uztartu da, Marija Gimbutas ikerlariak garatutako Kurgan hipotesian. Teoria horren arabera, beraz, indoeuroparren jatorrizko lekua, Urheimat deritzona, Kurgan kulturako kokagunea (Kaspiar eta Itsaso Beltzaren arteko estepa) izango litzateke.

Europa ekialdean aurkitu den gurpildun gurdirik zaharrena kultura horren *kurgan* (tumulu) batean aurkitu zen. Storozhova Mohyla tumulua da eta Ukrainian dago.

## Kanpo estekak
Anatoliako hipotesia

thumb|350px|Neolitoaren hedapena K.a. VII. milurtekotik K.a. V. milurtekoa arte.
**Anatoliako hipotesi**a Neolito garaian aitzinindoeuroparren jatorrizko bizilekua Anatolia zela dioen teoria da. Horretarako, arkeologia, hizkuntzalaritza eta Cavalli-Sforza genetistaren lanak uztartzen saiatu zen Colin Renfrew ikerlaria 1987an. Haren ustez, Anatoliatik abiatuta, Neolito Iraultzarekin batera, hau da, nekazaritza- eta abetzaintza-tekniken garapenarekin batera (K.a. VII. eta VI. milurtekoetan) hedatu ziren indoeuropar hizkuntzak Europa aldera, baita Iran eta India aldera ere. Hedapena ez zen bortitza izan, nekazaritzak motel, uhinen moduan, aurrera egiten baitzuen. Hori zela eta, Neolitoko Europan jende gehienak indoeuropar hizkuntzaren batez mintzatzen bide ziren, nahiz eta geroagoko migrazioen ondorioz indoeuropar hizkuntza haiek jatorri bereko beste batzuek ordezkatu zituzten.

Anatoliako hipotesia Kurgan hipotesiaren lehiakide nagusia da, baina horrek baino babes akademiko gutxiago du.

## Erreferentziak 
A. C. Renfrew: *Arkeologia eta mintzaira: Indoeuroparren enigma*, Gaiak, Donostia, 2002.

## Kanpo estekak
Behe Brontze Aroa

**Behe Brontze Aroa,** **Lehen Brontze Aroa** edo **Antzinako Brontze Aroa** (Europan K.a. 1800-1500) brontze metalurgiaren sorreraren garaia da. Kobrea eta eztainua lanetan hasi arren, bilakaera progresiboa izan zen, eta aurreko materialen erabilpenak jarraitu zuen nagusiki. Kobrearen nazioarteko salerosketa ere garatu zen.

## Kronologia 
Historiaurreko beste garaietan gertatzen den bezala, aro honetako hasiera tokiaren arabera aldatzen da.

* Antzinako Egipton eta Mesopotamian IV. milurtekoaren amaieran.
* Anatolian, Zipren, Kretan eta Grezian, nahiz Indo ibaiako ibarrean III. milurtekoaren erdian.
* Europan, Espainiako El Argarko kulturatik, alde batetik, eta Bohemiako Unecite kulturatik, bestetik, hedatuta, II. milurtekoan. Aldi berean, Txinan Txang leinuaren azpian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alain Delon

**Alain Delon** (Sceaux, 1935eko azaroaren 8a - Douchy-Montcorbon, 2024ko abuztuaren 18a) aktore frantsesa izan zen. Luchino Viscontirekin lan egin zuen, besteak beste. Haren filmik ospetsuenetako bat *Plein soleil* izan zen. Romy Schneider aktorearekin amodio bat izan zuen.

## Ibilbide artistikoa 
XX. mendearen bigarren erdialdeko aktorerik famatuenetako bat izan zen Alain Delon Frantziako zinemagintzan. Kameraren aurrean lehen urrats batzuk egin eta gutxira bihurtu zen izar bat Delon, batik bat, Luchino Visconti italiar zinemagilearen *Rocco e i suoi fratelli* (1960) eta *Il Gattopardo* (1963) filmetan egindako lanaren ondotik, eta 80 pelikulatan baino gehiagotan hartu zuen parte orotara.

«Limurtzaile» fama izan zuen hasieratik Delonek, baita «nartzisista» izatearena ere. Hala, bere azken lanetako batean, *Astérix aux jeux olympiques* (2008) filmean, bere buruaren parodia entzutetsu bat egin zuen Zesar enperadorearen larruan sartuta. Zinemarako lehen lana, berriz, 1957an lortu zuen, ''Quand la femme s'en mêle * filmean (Yves Allegret), lagun aktore baten eskutik Cannesera heldu eta ekoizle estatubatuar batek begiz jo baitzuen; ondotik etorri ziren Viscontirekin egindako bi film arrakastatsuak, eta, hurrengo urteetan, haren ibilbide profesionalak abiada hartu zuen, eta, beste askoren artean, Jean-Pierre Melville, René Clément, Jacques Deray, Michelangelo Antonioni eta Jean-Luc Godard zinemagileen aginduetara egin zuen lan.

## Joera politikoa 
Frantziako eskuinaren ikurtzat ere jo izan dute askok —hala idatzi du *Liberation'' egunkariak: «benetako figura eskuindar bat, baina berreskuratzen zaila»—, eta azken urteetan aktoreak han-hemen egindako iruzkin matxistek ere eragin dute polemikarik haren inguruan —«emakume bati zaplazteko bat ematea matxista izatea bada, orduan matxista bat naiz», esan zuen, esaterako, Frantziako telebista batean—. 2019an, Ohorezko saria eman zioten Cannesko zinemaldian, eta erabaki hura atzera botatzeko eskaera publiko bat zabaldu zen, aktorearen jarrera «arrazista, homofobo eta misoginoak» argudiatuta. Urte horretan bertan istripu zerebrobaskular bat izan zuen, eta, azken urteak Paris hegoaldeko bere etxean igaro ostean, atzo hil zen Delon, 88 urterekin.

Modu paraleloan, aktorearen bizitza pribatuko gorabeherak askotan izan ziren zurrunbilo mediatikoaren erdian, eta adiskidetasun estua izan zuen Fronte Nazionalaren sortzaile Jean-Marie Le Penekin. Hautsak harrotu izan dituzten haren bestelako jarrera eta iritzien artean, heriotza zigorra abolitu izana irmo gaitzetsi izan zuen jendaurrean, baita sexu bereko pertsonen arteko ezkontzak ere.

## Filmografia 
## Filmen zuzendaria eta izenburuak 
Filmen zuzendaria eta beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) itzuli bada, izenburu itzulia ere eman da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* www.imdb.com
Kurgan hipotesia

thumb|280px|Indoeuroparren hedapena Kurgan hipotesiaren arabera.
**Kurgan hipotesia**  Marija Gimbutas ikerlariak 1956an plazaratutako teoria da, arkeologia eta hizkuntzalaritza uztartuta, aitzinindoeuroparren jatorria Kaspiar itsasoaren eta Itsaso Beltzaren artean kokatzen duena.

Kaspiar itsasoaren eta Itsaso Beltzaren arteko lurraldean Kurgan kultura garatu zen Kalkolitoaren eta Behe Brontze Aroaren artean. Ehorzketarako kurgan izeneko tumulua (errusieraz eta ukraineraz tumulua adierazteko hitza da kurgan)  du ezaugarri nagusi kultura horrek. Marija Gimbutasek eta berarekin bat datozen ikerlariek Kurgan kultura aitzineuroparrekin lotzen dute.. Ondorengo mendeetan, eskualde horretatik Europa, Iran eta India aldera hedatu bide ziren indoeuropar hizkuntzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eladio Jiménez

**Eladio Jiménez Sánchez** (Ciudad Rodrigo, Salamanca, Espainia, 1976ko martxoaren 10a-) txirrindularia da. 1998an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Banesto taldearekin.

## Palmaresa 
**1997**
* Oñati Saria
* 7. Nafarroako Itzulian
**2000**
* Espainiako Vueltako etapa bat
**2001**
* Correios de Portugal Saria - Etapa bat
* 3. Burgosko Itzulian
**2004**
* Espainiako Vueltako etapa bat
**2005**
* 20px Euskal Bizikleta eta etapa bat 
* Espainiako Vueltako etapa bat

## Taldeak
Shannonen zenbakia

**Shannonen zenbakia** 10120 da. Zenbaki hau Claude Shannonek kalkulatu zuen eta xakearen konplexutasun konputazionalaren balioztapena da, hau da, xakean zenbat partida ezberdin eman daitezkeen adierazten du.

Hala ere, gaur egun xakearen konplexutasun konputazionala 10123 inguruan kalkulatzen da.

## Kanpo estekak
David Herrero

**David Herrero Llorente** (Bilbo, 1979ko urriaren 18a-) txirrindulari bizkaitar ohia da. 2002an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Euskaltel-Euskadi taldearekin eta 2009an erretiratu zen.

## Palmaresa 
**2000**
* 2. Bidasoko Itzulian
* 2. Udaberri Sarian
* 2. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (23 urtez azpikoan)
**2001**
* Bidasoko Itzulia
* 2. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (23 urtez azpikoan)
**2002**
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa 1
**2003**
* Errioxako Itzuliko etapa 1
**2004**
* Asturiasko Itzuliko etapa 1
* Ordiziako Klasika
**2005**
* Alcobendasko Klasikako etapa 1
* Laudioko Sari Nagusia
* Euskal Bizikletako etapa 1
* Burgosko Itzuliko etapa 1
* 3. Getxoko Zirkuituan
**2006**
* 2. Euskal Bizikletan eta etapa 1
* 3. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2007**
* 4. Ordiziako Klasikan
**2008**
* Euskal Herriko Itzuliko etapa 1
* 4. Miguel Indurain Sari Nagusian
**2009**
* 2. Grande Prémio Internacional Paredes Rota dos Móveisen eta etapa 1
* Madrilgo Erkidegoko Itzuliko etapa 1

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Dniester

**Dniester** Ekialdeko Europako ibaia da. Asiako esteparen amaiera markatzen du.

Ukrainan jaiotzen da, Poloniako mugatik hurbil. Kilometro batzuetan, Ukraina eta Moldaviaren arteko muga markatzen du. Gero, 398 km.tan Moldavian zehar egiten du, Transnistria lurraldea bereiziz. Geroago, Moldavia eta Ukrainaren arteko muga osatzera bueltatzen da, azkenean, ahoa Ukrainan izateko. Bigarren Mundu Gerraren aurretik, Dniester Errumania eta Sobiet Batasunaren arteko muga zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cervià de les Garrigues

**Cervià de les Garrigues** Kataluniako udalerria da, Garrigues eskualdean eta Lleidako probintzian kokatuta dagoena. 21,44&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 846 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  Cervià de les Garriguesi buruzko informazioa
Rafael Basterretxea

**Jesus Rafael Basterretxea** (Bilbo, Bizkaia, 1908 - *ib.*, 2002) arkitekto arrazionalista bizkaitarra da.

## Biografia 
1925ean Madrilgo Arkitektura Eskolan ikastea erabaki zuen. Bertan bi urte ikasi ondoren Bartzelonan bukatu zuen karrera. Bere lehen urratsak arkitekto gisa Manuel Galindezen bulegoan eman zituen.

Olerkigintzan eta margolaritzan ere nabarmenki aritu izana da.

## Lan Garrantzitsuak 
* 1942 : Azoka, Gernika
* 1958 : Ingenieritza eskola, Bilbo
* 1963 : Ekonomi eta Enpresa-zientzien fakultatea, Sarriko, Bilbo
* 1965 : Lan Sindikala, Bilbo
* 1968 : Unibertsitateko paraninfoa, Valladolid
* 1969 : Unibertsitate eskola, Gasteiz

## Bibliografia 
* Zenbait egile. *Basterrechea. Obras - Lanak*. EHAEO, Bilbo, 1994.

## Ikus, gainera 
* Arkitektura
* Arkitektura arrazionalista
V. Gordon Childe

**Vere Gordon Childe** (Sydney, 1892ko apirilaren 14 &ndash; 1957ko urriaren 19) historiaurreko ikerketaren gainean eragin handia zuen arkeologo australiarra izan zen. Europan eta Ekialde Hurbilean lan egin zuen batez ere.

Neolitoko Skara Brae aztarnategian indusketak egindakoan, *Neolito Iraultza* eta *Hiri Iraultza* kontzeptuak sortu zituen. Historiaren inguruan ikuspegi marxista izanda, uste zuen kultura materialak eragin handia zuela gizarteen gainean. Hori dela eta, uste zuen zibilizazioaren garapena arkeologiaren bidez aurkitu ahal zen teknologia-aldaketak eragina zela. Bere aurkikuntzak kokatzeko, Europako Historiaurreko sintesia garatu zuen, non teknologiaren hedapenek herrien migrazioak zekartzaten.

## Liburuak 
* How Labour Governs (1923)
* The Dawn of European Civilization (1925)
* The Aryans: A Study of Indo-European Origins (1926)
* The Danube in Prehistory (1929)
* The Bronze Age (1930)
* The Forest Cultures of Northern Europe: A Study in Evolution and Diffusion (1931)
* The Continental Affinities of British Neolithic Pottery (1932)
* Neolithic Settlement in the West of Scotland (1934)
* New Light on the Most Ancient East (1935)
* Prehistory of Scotland (1935)
* Man Makes Himself (1936, slightly revised 1941, 1951)
* Prehistoric communities of the British Isles (1940, 2nd edition 1947)
* What Happened in History (1942)
* The Story of Tools (1944)
* Progress and Archaeology (1944, 1945)
* History (1947)
* Social Worlds of Knowledge (1949)
* The Constitution of Archaeology as a Science (1953)
* Society and Knowledge (1956)
* Piecing Together the Past: The Interpretation of Archeological Data (1956)

## Kanpo estekak