Marta Traba

**Marta Traba Taín** (Buenos Aires, Argentina, 1923ko urtarrilaren 25a - Madril, 1983ko azaroaren 27a) kolonbiar nazionalizatutako argentinar arte kritikaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Galiziako etorkinak zituen, Francisco Traba kazetaria eta Marta Taín. Filosofia eta Letrak *ikasi* zituen Buenos Aireseko Unibertsitatean. Bere ikasle urteetan Jorge Romero Brest arte kritikariak zuzendutako *Ver y Estimar* aldizkarian lan egin zuen. Arte kolonbiarraren eta latinoamerikarraren jarrera kritikoan aitzindarietako bat izan zen.

1949tik 1950era Artearen Historia ikasi zuen PariskoSorbonan eta gero Andeetako Unibertsitatean eta Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean, Bogotan, non Artearen Historiako katedra lortu zuen. Bere lehen senarra Alberto Zalamea kazetaria izan zen. Horrez gain, arteari buruzko programekin kolaboratu zuen Telebista Nazional sortu berrian eta HJCK bezalako kultur irratietan. Semana aldizkarian eta El Tiempo egunkarian idatzi zituen zutabeek aberastu egin zuten Kolonbiaren bilakaera artistikoari buruzko eztabaida, eta hirurogeiko hamarkadako eztabaida nagusietan parte hartu zuten: sozialisten errealismoa espresionismo abstraktuaren aurka, nazionalismoa versus internazionalismoa eta arte figuratiboa arte abstraktuaren aurka.

Bigarren unibertsitatean Bogotako Arte Modernoaren Museoa sortu zuen. Andeetako Unibertsitatean Arte eskolak ematen zituen bitartean. 1968an, Carlos Lleras Restreporen gobernuan zegoela, militarrek Kolonbiako Unibertsitate Nazionala okupatu zuten eta Marta Traba herrialdetik kanporatu zuten. Erbesteratu bezala, Montevideon, Caracasen, Puerto Ricoko San Juanen, Washingtonen, Princetonen, Bartzelonan eta Parisen bizi izan zen, bere bigarren senarrarekin batera, Angel Rama literatur kritikari uruguaitarrarekin. Hala ere, 1982an Kolonbiako nazionalitatea lortu ahal izan zuen.

1958an *El museo vacío* argitaratu zuen, estetikari buruzko saiakera bat non Benedetto Croce eta Wilhelm Worringerren pentsamendua aztertu zuen. Latinoamerikako artearen historiari eta kritikari buruzko zenbait saiakera ere argitaratu zituen: 1961ean *Pintura berria Latinoamerikan* (1961), *Bi hamarkada zaurgarri Latinoamerikako arte plastikoetan* (1950-1970) (1973), Latinoamerikako artea 1900-1980. Hispanoamerikako hainbat artistaren lanak aztertu zituen, besteak beste, Alejandro Obregón, Fernando Botero, Leopoldo Richter, Guillermo Wiedemann, Eduardo Ramírez, Samuel Montealegre, Edgar Negret, Feliza Bursztyn eta Antonio Rodarenak. Pop artearen eta arte kontzeptualaren mundua ere aztertu zuen.

## Lanak 
* *Historia Natural de la alegría*. Buenos Aires: Editorial Losada, 1952 (poesía).
* *El museo vacío*. 1958
* *Arte en Colombia*. 1960
* *Seis artistas contemporáneos colombianos*. 1963
* *Los cuatro monstruos cardinales*. 1965
* *El son se quedó en Cuba*. 1966
* *Las ceremonias del verano*. Mario Benedettiren hitzaurrea, Habana: Casa de las Américas, 1966. 2.. edizioa: Buenos Aires: Jorge Álvarez, 1966. 3.ª edición: Bartzelona: Montesinos Editor, 1981. Eleberrien Ameriketako Etxeko Literatura Saria Kuba.
* *Los laberintos insolados*. Bartzelona: Seix Barral, 1967 (Eleberria).
* *Pasó así*. Montevideo: Ed. Arca, 1968 (ipuinak).
* *La Jugada del día sexto*. Santiago (Txile): Edit. Universitaria, 1969 (eleberria).
* *Dos décadas vulnerables en las artes plásticas latinoamericanas (1950-1970)*. México, 1973.
* *Mirar en Caracas*. Caracas: Monte Ávila Editores, 1974.
* *Mirar en Bogotá*. 1976
* *Homérica Latina*. Bogotá: Carlos Valencia Editores, 1979 (eleberria).
* *Conversación al sur*. México: Siglo XXI, 1981 (suedierara eta norvegierara itzulia).
* *Historia abierta del arte colombiano*. Santiago de Cali: Colcultura, 1984 [1968] (Artearen historia kritikoa).
* *En cualquier lugar*. Bogotá: Siglo XXI, 1984 (eleberria).
* *Museo de arte moderno*. Bogotá: Planeta, 1984.
* *De la mañana a la noche*. Montevideo: Monte SEXTO, 1986 (ipuinak).
* *Casa sin fin*. Montevideo: Monte Sexto, 1987.
* *Arte de América Latina 1900-1980*.

Marta Trabak, gainera, artearen historiari eta kritikari buruzko beste liburuki batzuk argitaratu zituen, bai eta gai horri buruzko artikulu ugari ere egunkari eta aldizkarietan.

## Marta Trabari buruzko liburuak 
* *Marta Traba: una terquedad furibunda*, Victoria Verlichak, 2001.
* *En blanco y negro, Marta Traba en la televisión colombiana, 1954-1958*, Nicolás Gómez Echeverri, 2008.
* *El programa cultural y político de Marta Traba. Relecturas*, hainbat egilek, 2010.
* *Marta Traba en circulación*, Florencia Bazzano Nelson, 2010.
* *Homérica latina: arte, ciudades, lenguajes y conflictos en América Latina*, Rubén Darío Flórez Arcila, 2011.
* *Mínimas huellas luminosas*, Gustavo Zalamea, 2011.
* *Marta Traba en facsímil*, Fernando Zalamea, 2014.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Marta Traba en línea: recopilación de textos críticos de Marta Traba, archivos de audio y video*
* *Marta Traba. Una terquedad furibunda.*
* *Marta Traba: persona y obra*, Juan Gustavo Cobo Borda
* Revista Mundo No 5 (Bogotá, Colombia), dedicada a Marta Traba
* Homenaje a Marta Traba y Ángel Rama
* Marta Traba o el salto al vacío (Revista Hispanoamericana, 1985) por Elena Poniatowska (pdf)