open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ellen Wilkinson

**Ellen Cicely Wilkinson** (1891ko urriaren 8a – 1947ko otsailaren 6a) Britainia Handiko Alderdi Laboristako politikaria izan zen, 1945eko uztailetik hil arte Hezkuntza ministro izan zena. Bere karreran hasieran, Jarrow-eko legebiltzarkide gisa, 1936an Londresera herriko langabeen Jarrow-ko Martxan lan-eskubidea eskatzeko pertsonaia nazional bihurtu zen. Garai hartan arrakastarik izan ez bazuen ere, Martxak irudi ikonikoa eman zuen 1930eko hamarkadarako eta Bigarren Mundu Gerraren ondorengo langabeziaren eta justizia sozialaren inguruko jarrerak sortzen lagundu zuen.

## Biografia 
Wilkinson Manchesterreko familia pobre baina asmo handiko batean jaio zen eta sozialismoa bereganatu zuen gaztetan. Manchesterko Unibertsitatean lizentziatu ondoren, emakumeen sufragioko erakunde batean lan egin zuen eta geroago sindikatuko buruzagi gisa. 1917ko Errusiako Iraultzak bultzatuta, Wilkinson Britainia Handiko Alderdi Komunistan sartu zen, eta sozialismo iraultzailea aldarrikatu zuen Alderdi Laboristaren bitartez botere politikorako bide konstituzionalak bilatzen zituen bitartean. 1924an Middlesbrough Ekialdeko diputatu laborista hautatu zuten, eta 1926ko Greba Orokorraren alde egin zuen. 1929-31ko gobernu laboristan, Parlamentuko idazkari pribatu gisa aritu zen Osasun ministro gaztearentzat. Jennie Lee emakume kide eta aktibista gazte batekin harremana egin zuen. 1931n Middlesbrough-en porrotaren ostean, Wilkinson kazetari eta idazle oparo bihurtu zen, 1935ean Jarrow-ko parlamentari gisa parlamentura itzuli aurretik. Espainiako Gerra Zibilean Errepublikako Gobernuaren defendatzaile sendoa izan zen, eta hainbat bisita egin zituen gudu guneetara.

Bigarren Mundu Gerran, Wilkinson Churchillen gerra garaiko koalizioan aritu zen ministro gazte gisa, batez ere Barne Segurtasun Ministerioan, non Herbert Morrisonen agindupean lan egin zuen. Clement Attlee Alderdi Laboristako buruzagi gisa ordezkatzeko Morrisonen saiakerak onartu zituen; hala ere, gerraosteko gobernua osatu zuenean, Attleek Wilkinson izendatu zuen Hezkuntza ministro. Ordurako, bere osasuna kaskarra zen, urteetako gehiegizko lanaren ondarea. Bere zeregin nagusia gerra garaiko koalizioaren 1944ko Hezkuntza Legea ezartzea zela ikusi zuen, Alderdi Laboristako askok gogoko dituzten eskola integralak ezartzea baino. Bere energiaren zati handi bat 14 eta 15 urte bitarteko eskola-adinaren igoera antolatzeko erabili zuen. 1947ko hasierako eguraldi izugarri hotzean, gaixotasun bronkial baten ondorioz hil zen, eta botiken gaindosi baten ondoren hil zen, bere auzitegiko medikuak ustekabekoa zela adierazi zuena.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak 
* Ellen Wilkinsonen profila Marxists Internet Archive-n
* 
* Manchesterreko People's History Museum - eko Labor History Archive and Study Center- ek Wilkinsoni buruzko materiala du bilduman, hala nola prentsa-ebakiak eta gutunak.
Antoni Strubell

**Antoni Strubell i Trueta** edo **Toni Strubell** (1952ko ekainaren 29a, Oxford, Ingalaterra), kataluniar hizkuntzalari eta politikari bat da.

Michael B. Strubell eta Amèlia Truetaren semea da, ama Josep Trueta i Raspallen alaba zen, eta bera Miquel Strubell i Truetaren anaia da.

Oxfordeko Unibertsitatean hizkuntza modernoak ikasi eta 1978an Olot udalerrian bizitzen jarri zen. 1981-2001 artean Euskal Herrian bizitu zen, Deustuko Unibertsitatean ingeles filologia irakasle izan baitzen.

2010ean Kataluniako Parlamentuko diputatu gisa aukeratua izan zen, Solidaritat Catalana per la Independència alderdia ordezkatuz.

## Bibliografia 
* ''Sunyol, l'altre president afusellat* (1996), Carles Llorens eta Josep Maria Solé i Sabatérekin batera
* *El cansament del catalanisme* (1997)
* *Josep Roca i Ferreras i l'origen del catalanisme d'esquerres* (2000), Fèlix Cucurull i Teyrekin batera
* *Isabel "cinc hores"* (2005)
* *Un català entre bascos* (2005)
* *El moment de dir prou* (2008)
* *Josep-Narcís Roca i Ferreras, 1834-1891* (2008)
* *What catalans want?'' (2010)

## Kanpo estekak 
* Anto Strubelli Berria egunkarian egindako elkarrizketa irakurgai, 2021eko abenduaren 14a, Berria.eus
John Rylands Liburutegia

**John Rylands Liburutegia**, ingelesez **John Rylands Library**, Ingalaterrako Manchester hirian dagoen Viktoriar Aroko neogotiko bat da. 

1890-1900 artean eraikia izan eta 1900eko urtarrilaren 1ean inauguratu zen. by Enriqueta Augustina Rylands alargunak John Rylands senarraren omenez sortu zuen. 

1972an Manchesterreko Unibertsitatearen jabetzara igaro zen eta gaur egun Manchesterreko Unibertsitateko Liburutegiaren bilduma berezien egoitza da.

## Kanpo estekak
Institut national des sciences appliquées de Lyon

**Institut national des sciences appliquées de Lyon** (INSA Lyon) Frantziako eskola eta ingeniaritza eskola handi bat da. Unibertsitatea La Doua - LyonTech campusean dago, zientzia eta teknologia unibertsitateen eta *Grandes Écoles* multzo batean. La Doua Villeurbannen dago, Lyongo auzo batean.

Eskola 1957an sortu zen goi-mailako ingeniariak prestatzeko, etengabeko prestakuntza laguntzeko eta ikerketak egiteko. Bost urteko curriculumak giza ezaugarriak dituzten eta zientziaren eta ingeniaritzaren oinarrizko arloetan ondo ezagutzen dituzten ingeniariak prestatzea du helburu. Ikasleek 5 urteko curriculumaren amaieran doktoretza egin dezakete. Lyongo INSAko tituludunei *Insaliens* deitzen zaie.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Kévin Peponnet, lapurtar skipperra da
* Jean-Cristophe Péraud, frantziar txirrindulari ohia da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanchipuram

**Kanchipuram** Indiako Tamil Nadu estatuko hiria da, Tondaimandalam eskualdean, Chennai hiriburutik 72 km-ra. Kanchipurami *mila tenpluen hiria* esaten zaio, bere arkitekturengatik: tenpluak, 1.000 zutarritako korridorea, *gopuram* edo tenplu-dorre handiak. Indiako turismo-leku garrantzitsuenetako bat da. Hiriak 36.14 km2 hartzen ditu eta 234.353 biztanle zituen 2011n.  Kanchipuram barrutiko egoitza administratiboa da. Zetazko sari jantzien industriagatik ere ezaguna da. "Conjeeveram" izenez ezagutu zuten kolonizatzaile britainiarrek. 

## Historia eta ondarea 
Historikoki, Kanchipuram hezkuntza-zentroa zen, eta *ghatikasthanam* edo "ikastokia" deitzen zitzaion. Hiria jainismo eta budismoarentzat hezkuntza aurreratuko gune erlijiosoa ere izan zen 1. eta 5. mendeen artean; ondoren hinduismoa nagusitu zen.

Vishnuismoaren teologia hinduan (Vishnuren gurtzan zentratua), Tirtha deritzoten zazpi erromesaldi-gune berezietako bat da Kanchipuram. Hirian dauden toki bisitagarrien artean daude Varadharaja Perumal tenplua, Ekambareswarar tenplua, Kamakshi Amman tenplua eta Kailasanathar tenplua. Tamil Naduko tenplu hindu handieneetako batzuk dira. Vishnu jainko hinduaren 108 tenplu sakratuetatik 15 Kanchipuramen daude. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Kanchipuram sarees (7642287496).jpg|Kamchipurameko sari ohial zetazkoak.
Fitxategi:Mahout washing his elephant. Temple in Kanchipuram, Tamil Nadu.jpg|Tenplu baten zerbitzura dagoen elefante bat apaintzen.
Fitxategi:Kamakshi Amman Temple with golden roof, Kanchipuram.jpg|Urrezko estalkuia Kamakshi Amman tenpluan.
Fitxategi:Hanuman, Kanchi.jpg|Hanuman tximu jainkoa tenplu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timo Riiho

**Timo Tapani Riiho** (Kotka, Kymi, Finlandia, 1950eko urriaren 7a)  Iberiar penintsulan dauden hizkuntzetako irakasle finlandiarra da. Finlandieraren egoera linguistikoa ongi ezagutzen du, baita euskararena ere.

Hizkuntzalaritza Iberoerromanikoan irakaslea izan da Helsinkiko Unibertsitateko Gizarte Zientzien Fakultatean 1981az geroztik. Haren ikerketa-eremua gaztelania, portugesa eta katalanaren sintaxi historikoa eta konparatiboa da, baita preposizioen eta izenordainak ere. Iberiar penintsulako hizkuntzen arteko interakzioa ere aztertu du.

1970eko hamarkadan Madrilen, Lisboan eta Bordelen ikasi zuen eta, ondoren, Heidelbergen doktoratu ondoko ikasketetarako Humboldt ikerketa-beka lortu zuen. Madrilen Unibertsitateko Finlandiar Institutuko eta Institutu ibero-amerikarreko (Instituto Iberoamericano) sortzaileetako bat izan zen, baita zuzendaria 2002 eta 2006 bitartean ere.

## Euskalduna, euskaraduna 
Lagun baten laguntzarekin, euskara denbora-pasa klandestino gisa ikasten hasi zen 1970eko hamarkadaren hasieran. Geroago 1980an hobeto ikasi zuen euskara Arantzazuko Santutegian hiru hilabeteko murgiltze-egonaldi batean. Bitoriano Gandiaga, Luis Villasante  eta Aita Lasa ezagutu zituen orduan. 

1984an Euskaltzaindiak Eibarren antolatu zuen kongresuan parte hartu zuen. Hizkuntzalari moduan euskal aditza ikaragarria iruditzen zitzaion, konplikatua, baina zoragarria, aldi berean. Horrekin batera, euskararen arkaikotasuna ere ikaragarri maite zuen orduan.

Txillardegirekin harreman estua izan zuen, eta Euskal Herrira bisita ugari egin zituen hitzaldiak emateko (30.000tik gora entzule guztira). Euskal Telebistako Euskalonski saioko elkarrizketa batean, Timo Riihok zabaldu zuen Finlandia eta finlandiera inspirazio-iturria izan zirela Txillardegirentzat, euskara batua sortzeko, eta euskararen erabilera zabaltzeko hizkuntza politika bat proposatzeko. Finlandian suomierarekin hizkuntza kulturala nola sortu zuten ikusita, eredu hori aplikatu nahi izan zuen Euskal Herrian.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* Académico correspondiente extranjero de la Real Academia Española  Comendador de la Orden al Mérito Civil (España)
* Grand Officier da Ordem do Príncipe Dom Henrique o Navegador (Portugal)
* Comendador da Ordem de Castelo Branco (Brasil)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txillardegi
* Bitoriano Gandiaga
* Luis Villasante 
* Xabier Kintana
*Fernando Plazaola
*Mans Hulden

## Kanpo estekak 
* Timo Riiho Orri pertsonala Helsinkiko Unibertsitateko webgunean. 
*Timo Riiho 200dik gora artikulu zientifiko Google Scholar-ren 
*Timo Riiho hizkuntzalari finlandiarra: 'Euskarak nire bizitza aldatu zuen' Timo Riiho eta Pello Reparaz ETB1eko Euskalonski telebista-saioan (2019-09-24) 
*Sant Quirze del Vallèsko Udalak egindako bideoa. Timo Riiho irakasle finlandiarrak Europan ondoen baloratutako irakaskuntzaren ezaugarriak azaltzen ditu (Finlandiakoa). Ikasgelen antolaketari, irakasleen zereginari, eskola/familia harremanari, teknologia berriei eta irakurketaren garrantziari buruzko galderei erantzuten die. Halaber, Sant Quirze del Vallèsko eskola zer iruditu zaion ere azaltzen  du.
Koronelen diktadura

**Koronelen diktadura** edo **Koronelen junta** (, ) eskuin muturreko junta militar autoritarioa izan zen, 1967-1974 bitartean Grezian agindu zuena. 

## Historia 
1967ko apirilaren 21ean, maila handiko greziar militar batzuek estatu-kolpea jo zuten, maiatzaren 28ko hauteskundeetan ezkerreko hautagaiak garaile atera ez zitezen. Herrialdea "komunismotik babestea" izan zen haien aitzakia. Kolpearen burua Georgios Papadopulos koronela izan zen. Militarrek Atenasko gune estrategiko nagusiak hartu zituzten, eta politikari garrantzitsuenak atxilotu. Ondorengo egunetan milaka pertsona jazarriak eta atxilotuak izan ziren, bai politikari nabarmenak, bai ezkerreko herritar arruntak. Errege-familia Italiara erbesteratu zen.

Ondorengo zazpi urteetan eskubide zibilak arrunt murriztuak izan ziren. Hauteskunde libreak ezabatu ziren eta manifestazioak eta grebak debekatu; Elizako bilerak bakarrik zeuden baimenduak. Adierazpen-askatasuna desagertu zen, eta zentsura-arau zorrotzak ezarri zitzaizkien hedabideei. Beldurra eta zapalkuntza hedatu ziren gizartean: aurkari politikoak eta giza eskubideen aldeko ekintzaileak atxilotu, torturatu, espetxeratu edo Egeoko urruneko uharteetara deportatu zituzten. 

Atzerrian bizi ziren greziar politikari, intelektual, artista eta akademikoek salatu zuten Greziako diktadura gupidagabea. Herrialde batzuek ez zuten onartu Koronelen erregimena, eta 1969an Grezia egotzia izan zen Europako Kontseilutik. Bestalde, bai erbestean, bai herrialde barnean, diktaduraren aurkako erresistenzia antolatuz joan zen. Batzorde militarraren kontrako lehenbiziko ekintza armatua 1968ko abuztuaren 13an gertatu zen, Alexandros Panagulis Georgios Papadopulos hiltzen saiatu zelarik, baina huts egin zuen. Gutxienez 40 zibil hil ziren Politeknikoko altxamenduan, eta milaka zauritu.     

1973ko azaroaren 25ean, Atenasko Unibertsitate Politeknikoko matxinada gertatu eta egun gutxira, Dimitrios Ioannidis brigadierrak estatu-kolpea jo zuen Georgios Papadopulos eta Spyros Markezinis agintetik kentzeko. Diktadore berriaren erregimena are gogorragoa izan zen. 1974ko uztailaren 15ean, Makarios III.a Zipreko presidentearen aurkako estatu-kolpea sustatu zuen, Grezia eta Zipre bateratzeko helburuarekin. Erantzun gisa, bost egun geroago Turkiak uhartearen iparraldea inbaditu zuen. Azkenik, Koronelen junta 1974ko uztailaren 24an erori zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agnes Osazuwa

**Agnes Osazuwa** (Benin hiria, Nigeria, 1989ko ekainaren 26a) 100 metro eta 200 metroetan espezializatutako nigeriar atleta bat da. Pekineko 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 4 × 100 metroko erreleboan. 
## Kirol ibilbidea 
2008an zilarrezko domina irabazi zuen Pekingo Joko Olinpikoetan 4 x 100 metroko erreleboetan, 43.04 segundoko denborarekin. Belgikaren atzetik eta Brasilen aurretik egin zuen, bere taldekideak Gloria Kemasuode, Halimat Ismaila, Oludamola Osayomi eta Franca Idoko izan zirelarik.

### Txapelketak 
### Errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maja (argipena)

**Maja** izenak hainbat adiera ditu:

* ***Maja*** edo ***La Maja***, Francisco Goya margolariaren bi margo ezagunen motiboa:
** **Maja biluzia.**
** **Maja jantzia**.
* *Maja*, Majidae familiako karramarroen generoa.
* **Maja**, *Der Biene Maja* jatorrizko alemanez, **Maya Erlea** (euskaraz horrela emana ETBk), liburu eta marrazki bizidunetako pertsonaia.
* **Mája**, Bereni udalerriko herria Hungarian.

Ikus, halaber:

* **Maia (argipena)**
* **Maya (argipena)**
Habana-Güines burdinbidea

thumb|Habana-Güines burdinbidea.
**Habana-Bejucal-Güines burdinbidea**, 1837ko azaroaren 10ean inauguratua, Kuba, Espainia eta Hispanoamerikako lehen trenbidea izan zen, eta ia hamaika urte aurreratu zitzaion Iberiar Penintsulan  irekitako lehen trenbideari, Bartzelona-Mataró burdinbidea.

## Aurrekariak 
1767an, Lorenzo de Montalvo y Montalvo Macurigesko kondeak nabigazio-kanal bat eraikitzeko eskatu zuen, Güines eta Habana lotuko zituena, baso aberastasunak, kafea, azukrea eta horien deribatuak garraiatzeko.

## Historia 
1830ean, orduko Kubako gobernadore nagusi Francisco Dionisio Vivesek Burdin Bideen Batzordea sortu zuen Habana-Güines trenbidearen eraikuntza aztertzeko. Urte hartako abenduan, proiektua gelditu egin zen, eta 1832an berriro hasi zen, Villanuevako konde Claudio Martínez de Pinillos habaneroa Habanako Sustapen Batzordearen lehendakari izendatu zutenean.
[thumb|[Maria Kristina Borboikoa|María Cristina Borboikoa.]]
1834ko urriaren 12an, Elisabet II.a erreginak Habana-Güines izeneko lehen linea eraikitzeko baimena eman zuen. Errege Sustapen Batzordeak trenbidea eraikiko luke eta Ingalaterran negoziatutako bi milioi pesoko jesapena lortuko luke. Lanak Alfred Cruger estatubatuarra izan zuen ingeniari nagusi. 

Lanak 1835eko azaroaren 9an hasi ziren, Bejucaleraino hiru urte eta Guineseraino bost urte atzeratuko zirela kalkulatuz. Afrikar, espainiar, kanariar, txinatar, yukatekar eta kreole esklabo eta libertu beltzek esku hartu zuten, esplotazio maila handian.

1837ko azaroaren 19an, 27,5 km-ko lehen tartea ireki zen Kubako hiriburutik Bejucalera, Ingalaterrako lehen tren zerbitzu publikoa egin eta hamabi urtera. Latinoamerikako lehen trenbidea izango litzateke eta Espainiako lehena, eta Ameriketako bigarrena, Estatu Batuen ondoren. Penintsulako Espainiak 1848tik aurrera bakarrik izango luke garraiobide hori.

1839. urtearen amaieran, Habanako trenbidea 44,5 km-raino osatu zen, eta proiektatutako helmugara iritsi zen, Güines hirira, garai hartan nekazaritza- eta azukre-eskualde aberatsaren burua zena Habanako hego-ekialdean.

Burdinbideak Kuban garatzearen motorra azukre-industria izan zen, eta horrek garraiobide eraginkorra behar zuen azukrea eta eztiak portuetara eramateko, ondoren esportatzeko. Ondorioz, tokiko interes pribatuak nagusitu ziren garapenaren hasierako fasean. Habanako sareaz gain, tokiko trenbide-sareak garatu ziren Matanzas, Cárdenas, Cienfuegos eta Sagua La Grande abiapuntutzat hartuta, irlaren mendebaldean eta erdialdean, hau da, azukre-ekoizpena zegoen tokian.

## Sustatzailea 
Marcelino Carrero Portocarrero Andaluziako publizistak sustatu zuen, *El Camino de Hierro Habana - Güines* izenarekin, eta baimena eskatu zion Francisco Dionisio Vives Kubako gobernadore eta kapitain nagusiari.

Maria Kristina Borboikoa gobernadoreak baimena eman zion Sustapen Batzordeari, 1834ko abenduaren 12an, bere errentak hipotekatzeko Ingalaterrarekiko mailegua amortizatzeko, eta horri esker egin zituen obrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fayez Tarawneh

**Fayez Tarawneh** (Amman, 1949ko maiatzaren 1a - *ibidem*, 2021eko abenduaren 15a) Jordania diplomazialari eta politikaria izan zen. Jordaniako lehen ministroa izan zen 1998ko otsailetik 1999ko martxora eta 2012ko maiatzekik urriara.

Ekonomia ikasi zuen Jordaniako Unibertsitatean eta Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatean. Jordaniako enbaxadorea izan zen Estatu Batuetan eta 1994an Israelekin bake ituna negoziatu zuen ordezkaritza jordaniarra zuzendu zuen.

Husseinek hil aurretik izendatutako azken lehen ministroa izan zen. Errege-gorteko buru, Kanpo Arazoetako eta Merkataritzako ministro eta senatari ere izan zen.

Abdullah II.a erregeak 2021ean izendatu zuen lehen ministro eta 2013an errege gorteko buru.

## Kanpo estekak
Clarinda Sinnige

**Clarinda Maria Sinnige** (Amsterdam, Herbehereak, 1973ko urtarrilaren 14a) atezaina belar hockeyan. Nazioarteko 142 partidu jokatu zituen Herbehereetako Emakumeen Taldearekin.

## Kirol ibilbidea 
Sinnigek 1997ko uztailaren 5ean egin zuen debuta Kanadaren aurka. 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzea eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zituen. Nazioarteko lehiaketatik erretiratu zen Atenasko Jokoen ondoren.

### 2000ko Olinpiar Jokoak 
2000ko Sydneyko Jokoetan, Clarindak eta bere taldekideek brontzezko domina irabazi zuten Herbehereetako selekzioarekin txapelketa olinpikoan.  Lehenengo kanporaketan, hirugarren bukatu zuen. Bigarren fasean, sei taldez osatutako talde bakarrean, hirugarren kokatu ziren, brontzezko lehiarako sailkatuz. Partida honetan, Clarinda Sinnigek bere taldeari lagundu zion Espainiari 2-0 irabazten.

### **2004ko Olinpiar Jokoak** 
Sinnigek zilarrezko domina bat irabazi zuen 2004ko Atenasko Joko Olinpikoetan. Herbehereetako taldea finalerdietara iritsi zen txapelketako multzoen faseko lau partidak irabaziz ondoren. Abuztuaren 24an, Herbehereak Argentina 4-2 garaitu zuen, bi egun geroago alemaniarren aurka jokatu zen final handian tokia lortuz. Finalean, Alemaniak 2-1 irabazi zuen eta Sinnigek zilarra.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Yuehong

**Li Yuehong** (Jinan,1989ko abuztuaren 28a ) txinatar kirol-tiratzailea da, pistola probetan parte hartzen duena. 

Hiru Olinpiar Jokoetan hartu du parte. 2016an Rio de Janeiron eta 2021ean 2020ko Tokioko Olipiar Jokoetan brontzeko domina irabaztea lortu zuen proba berdinean, 25m-ko pistola azkarrean.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, azkenik txapeldun olinpikoa izan zen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sheng Lihao

**Sheng Lihao** (2004ko abenduaren 4a) txinatar kirol-tiratzailea da. 2019an, junior mailan, Asiako txapelketan brontzezko domina lortu zuen 50m errifle 3 posizioetan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen gizonezkoen 10 metroko aire errifle proban. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen proba berberean. 

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tick, Tick... Boom! (filma)

***Tick, Tick... Boom!*** (***tick, tick... BOOM!*** bezala estilizatua) 2021eko Lin-Manuel Miranda estatubatuarrak zuzendutako film dramatiko biografiko musikala da, izen bereko musikalean oinarritua.

## Sinopsia 
Jonathan Larsonen obran eta bizitzan oinarritutako musikal autobiografikoa da, 1990eko hamarkadan Broadwayko eszenatokiak irauli zituena, besteak beste, homofobia, multikulturalismoa edo adikzioek eragindako arazoak bezalako gai garrantzitsuak sartu zituen lana.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhang Changhong (tiratzailea)

**Zhang Changhong** (2000ko otsailaren 14a) txinatar kirol tiratzailea da.

2018ko ISSF Munduko Tiro Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Txina ordezkatzeko sailkatu zen, urrezko domina irabazi zuen 50m errifle 3 posizio kategorian, non munduko errekor berri bat ere ezarri zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Shaner

**William Shaner** (Colorado Springs, Colorado, 2001eko apirilaren 25a) estatubatuar kirol-tiratzailea da. Nazioko eta nazioarteko lehiaketetan hartzen du parte. Urrezko domina irabazi zuen gizonezkoen 10 metroko aire errifle proban 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta urrezko domina 2021eko ISSF World Cup-ean Kroazian 10 metroko aire errifle proban. 2021eko Limako ISSF Junior Munduko Txapelketako 10 metroko aire-erifle proban eta taldekako proban urrezko dominak lort zituen. Brontzezko domina 2018ko Munduko Txapelketako 50 m-ko errifle proban.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maya (argipena)

**Maya** izenak hainbat adiera ditu:

* Gaztelaniazko ***Maya*** izena, Nafarroako **Amaiurri** dagokio.
* Mesoamerikako zibilizazioari dagokionez, ikus **Maia** zibilizazioa, Maia etniak eta Maia hizkuntzak; herri horiek bizi diren eskualdearen izeneteko bat berriz:
****Riviera Maya**, Mexikon.
* Maya erlea, 1912 urtean idatzitako haurrentzako eleberri alemana (Der Biene Maja), eta hartan oinarritua:
** **Maya Erlea**, Japonian ekoiztutako marrazki bizidunezko telesaila, aurreko eleberrian oinarritutakoa. ETBk euskaraz eman zuenean *Maya* formaz idatzi zen.
** **Maya erlea (2014ko filma)**, marrazki bizidunetako film alemana.
* '''Ma'ya**, Mendebaldeko Papuako hizkuntza.
***Autodesk Maya**, 3D grafikoetarako programa informatikoa.
***Maya**, hinduismoko kontzeptua, ilusioa.
***La Maya**, Salamancako herria (Espainia).
Pertsona-izen gisa, ohikoan emakumezkoen izena, adibide pertsona hauena:

* Maya Lauqué, telebista aurkezlea.
* Maya Angelou (1928-2014), idazle estatubatuarra.
* Maya Lin, eskultore eta arkitekto estatubatuarra.
Deitura gisa:

* Enrique Maya, UPN politikaria, Iruñeko alkate.
* Joaquin Maya (1838-1926) musikagile nafarra.
* Jon Maya (Errenteria, 1977), dantzaria.
* Jon Maia (1972), bertsolaria.

Ikus, halaber:

* **Maia (argipena)**
* **Maja (argipena)'''
Antoaneta Kostadinova

**Antoaneta Kostadinova**, **jaiotzez Boneva** ( ; 1986ko urtarrilaren 17a) bulgariar emakumezko kirol tiratzailea da. 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan emakumezkoen 10 metroko aire-pistolan eta emakumezkoen 25 metroko pistolan hartu zuen  parte. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, emakumezkoen 10 metroko aire pistolan zilarrezko domina irabazi zuen. Emakumezkoen 25 metroko pistolan azken momentuan domina galdu zuen, laugarren postua lortuz.

## Ibilbide profesionala 
2019ko Europako Jokoetan hartu zuenparte, brontzezko domina irabazi zuen 10 metroko Air Pistol Emakumezkoetan. 2016ko Munduko Kopan 25 metroko emakumezkoen pistolan hartu zuen parte eta 2017ko Munduko Kopan eta 2018ko Munduko Kopan urrezko domina irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kategoriak (jolasa)

**Kategoriak** jolasa, **hitzen kategorien jolasa**, **lehen letraren jokoa**, **batxilergoko jolasa**... Modu askotan, izen askorekin  eta aldaera askorekin aspalditik jokatu den jolasa da. Jolasteko prest dauden pertsonek, idazteko tresnak besterik ez dute behar.

Jolas honen bertsio komertziala ere badago, mahai jokoa eta telefono adimendunentzako aplikazioa: *Scattergories*.

## Nola jolastu 
Ausaz letra bat hautatzen da, eta jolasten dutenek, jokalari guztiek, denbora labur eta mugatu batean, letra horrekin hasten diren hitzak idatzi behar dituzte. Honelako taula bat egin behar du partaide bakoitzak:

## Kategoriak 
[thumb|ezkerrera|20 [Letra|Letrekin jolasteko ikosaedro itxurako dado bat.]]
thumb|ezkuinera|Taulako lerroak banan-banan bete behar dira denbora mugatu labur batean.
Gorago jarri dugun taulako zazpi kategoria horien multzoa adibide bat besterik ez da; jolasak hainbat aldaera onartzen ditu. Kategorien multzoan, zutabeetan, jokalariek erabaki dezakete jolasarekin hasi aurretik zer galdetuko den: "pertsonaia historikoen abizenak", "zientzialarien abizenak", "historiara igaro diren emakumezkoen deituak", "figura literarioak", "Literaturaren historiara igaro diren idazleen abizenak", "zuhaitzak", "ugaztunak", "hegaztiak", "dinosauroak", "ikastetxean topa daitezkeen objektuak"...

Jokalari bakoitzak ausaz letra bat hautatuko du eta gero, denbora korritzen hasten denean, jokalari guztiek lerro bat osatzen saiatuko dira oso denbora laburrean, erlojuz kontra. Denbora muga amaitzen denean, jokalariek idazteko tresna erabiltzeari utzi, modu nabarmenean, (jolas honi hizkuntza batzuetan "bota arkatza" esaten zaio) eta jokalari bakoitzak egindako lana ebaluatu egin behar da.

## Puntuak 
Normalean saritu egiten da kategoria batean erabilitako hitza errepikatuta ez egotea, eta puntu gutxiago lortzen da beste jokalari batek erabilitako hitz berbera erabiliz gero. Gure adibideko goiko taulan jokalari batek baino gehiagok idatzi dute "Andorra" eta "arraina" eta horregatik puntuazioaren erdia eskuratu du adibideko taulako lehen lerroa bete duen jokalariak.

## Adostu beharreko arauak 
[thumb|Ikosaedro - Letren [dadoa egiteko proposamen bat.  Irudian abezedarioko J-, Q-, R-, W-, X- eta Y-, letrak baztertu egin dira. (Euskaraz hobe C- edo V- baztertzea J- baino).]]
thumb| *Categories* izeneko jolasean "N" letrarekin osatutako hitz multzo bat.
Jolas honek hainbat aldaera onartzen ditu eta jolasten den bakoitzean, jokalariek, hasi baino lehen arau batzuk adostu behar dituzte:
::* Ze hizkuntzetako hitzak onartuko dira? (Jokalariak elebidunak edo eleaniztunak izanez gero, H1, H2, H3 onartuko dira? Zein bai eta zein ez?
::* Zenbat kategoria, zenbat zutabe? Zeintzuk?
::* Denbora muga? Nork, nola neurtuko du denbora? (Txandaka?)
::* Nork, nola aukeratuko du hurrengo letra zein izango den? (Dona-dona eginez? Dado bat jaurtikiz?)
::* Nola zenbatuko dira puntuak? Hitz bat bi aldiz errepikatzen bada? Hiru aldiz?
::* Zelan zigortuko dira ortografia akatsak, hitz bat txarto idaztea? Amaitu gabe uztea?

## Erreferentziak
Fernando Tambroni

**Fernando Tambroni Armaroli** (Ascoli Piceno, 1901eko azaroaren 25a - Erroma, 1963ko otsailaren 18a) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1960ko martxotik uztailera.

Zuzenbidea ikasi zuen Maceratako Unibertsitatean eta Italiako Alderdi Popularreko kide izan zen, joera kristau-demokratakoa. 1932an Alderdi Nazional Faxistarekin bat egin zuen eta Bigarren Mundu Gerran Alkandora Beltzen kide izan zen. Benito Mussoliniren erregimena 1943an erori ondoren, Demokrazia Kristauaren sorreran parte hartu zuen.

Batzar Konstituziogileko kide izan zen 1946tik 1948ra, eta Diputatuen Ganberako kide 1948tik hil zen arte. Merkataritza Marinako, Barneko, Ogasuneko eta Aurrekontuko ministro ere izan zen hainbat gobernutan.

1960ko apirilean lehen ministro karguaren zina egin zuen. Bere gobernua demokrazia kristauko kideek soilik osatzen zuten eta Italiako Mugimendu Sozialeko neofaxisten babesa zuen. Bere helburuak honako hauek izan ziren: eskualdeen instituzioa eta Friuli-Venezia Giuliarako Estatutu berezi bat, tokiko finantzen erreforma, administrazioaren modernizazioa eta kanpo-politika berri bat, gorabidean dauden herrialdeetara hurbilduz.

Kontserbadorismo soziala eta modu autoritarioak izan zituen ezaugarri. Italiako Mugimendu Sozialaren Kongresua Genova hirian egin ahal izateko baimena eman zuen. Erabakiak protesta antifaxista ugari egin zituen, eta, azkenik, bere gobernuaren erorketa.
Jarrow Martxa

thumb|300x300px| Martxalariak Londreserako bidean
1936ko urriaren 5etik 31ko **Jarrow Martxa**, **Jarrow Gurutzada** izenez ere ezaguna, 1930eko hamarkadan Jarrow herri ingelesean jasandako langabeziaren eta pobreziaren aurka antolatutako protesta bat izan zen. 200 gizon inguru (edo "Gurutzatu" deitzea nahiago zuten bezala) Jarrow-etik Londresera joan ziren, Britainia Handiko Gobernuari eskaera bat eramanez, 1934an bere enpresaburu nagusia Palmer ontzaola itxi ostean, herrian industria berrezartzeko eskatzekoa . Eskaera Komunen Ganberak jaso zuen baina ez zen eztabaidatu, eta martxak berehalako emaitza gutxi eman zituen. Jarroviarrak huts egin zutelakoan joan ziren etxera.

Jarrow kokaleku bat izan zen gutxienez VIII. mendearen hasieran, ikatz industria garatu zen 1851n ontziolak ezarri aurretik. Hurrengo 80 urteetan 1.000 ontzi baino gehiago bota zituzten Jarrow-en. 1920ko hamarkadan, lehen Mundu Gerraren ondoren, kudeaketa okerraren eta munduko merkataritza-baldintzen aldaketaren konbinazioak gainbehera ekarri zuen eta azkenean ontziola ixtea ekarri zuen. Altzairugintzako lantegi moderno batekin ordezkatzeko planak zapuztu egin ziren Britainia Handiko Burdinaren eta Altzairuaren Federazioaren oposizioagatik, industriarako bere plan propioak zituen enpresaburuen erakunde batengatik. Altzairugintzaren planak porrot egin zuen eta hirian ez zegoen enplegu-aurreikuspen handirik. Horiek izan ziren, hain zuzen ere, martxa egiteko erabakia eragin zuten azken faktoreak.

## Kanpo estekak
Drive My Car (filma)

2021eko Ryūsuke Hamaguchi japoniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Haruki Murakami idazlearen izen bereko kontakizun laburrean oinarritzen da. 

## Sinopsia 
Yusuke Kafuku aktore eta antzerki zuzendaria da. Bolada gogorrak igarotzen ari da, baina, hala ere, 'Tio vania' izeneko antzezlana muntatzera animatuko da, Hiroshimako jaialdi batean. Misaki ezagutuko du han, auto gidari gisa jarri dioten emakume gaztea, eta, pixkanaka, elkarren iraganaren berri jakingo dute. 

## Aktoreak 
* Hidetoshi Nishijima: Yūsuke Kafuku
* Tōko Miura: Misaki Watari
* Masaki Okada: Kōji Takatsuki
* Reika Kirishima: Kafukuren emaztea, Oto
* Park Yoo-rim 
* Jin Daeyeon
* Sonia Yuan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aggada

**Aggada** () judaismoaren literatura errabiniko klasikoan agertzen diren testu ez-legalista exegetikoek osatzen dute, bereziki Talmud eta Midrash izenekoetan erregistratua. Aggada, oro har, folklorea, pasadizo historikoak, exortazio moralak eta hainbat alorretako aholku praktikoak (negozioetatik hasi eta medikuntzaraino) biltzen dituen testu errabinikoen bilduma da. Aggadak eta tradizio errabinikoek lege idatzia interpretatzeko esparru bat eskaintzen dute. Testuinguru horretan, literatura errabinikoaren iritzi orokorra da Aggada oinarrizko irakaskuntza erlijiosoak transmititzeko bitarteko bat dela. Aggadak halakha edo lege judua nahitaez osatzen ez duten testu eta kondaira talmudikoak ere aipatzen ditu.

## Bibliografia 
**Introduction to the commentary on the Mishnah*, Maimonides, itzul. Zvi Lampel (Judaica Press, 1998). 
**The Infinite Chain : Torah, Masorah, and Man*, Nathan T. Lopes Cardozo, (Philipp Feldheim, 1989). 
**The Juggler and the King*, Aharon Feldman, (Philipp Feldheim, 1991). 
**The Talmud: A Reference Guide*, Adin Steinsaltz, (Random House, 1996). 
**Mimekor Yisrael: Classical Jewish Folktales Abridged and Annotated Edition*. Egilea: Micha Joseph Berdichevsky. Erredaktorea: Emanuel bin Gorion. Sarrera: Dan Ben Amos. Itzultzailea: I.M. Lask. Argitaletxea: Indiana University Press. Data: 1991-1-22. 290 orr. .
**Four Master Folklorists And Their Major Contributions* Peninnah Schram, from *Opening Worlds of Words*, Peninnah Schram and Cherie Karo Schwartz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mezuza

[thumb|[Askenazi erako mezuza bat Krakoviako gizarte-zentro juduan.]]
**Mezuza** (, pluralez , );  Toraren bi bertso idatzita dituen pergamino bat da; normalean, etxe eta hiri juduetako arkupeen eskuineko atezangoari itsatsita dagoen kaxa edo ontzi batean dago. Juduen bizilekuen ezaugarri berezienetako bat da.

Juduen etxeetako ateetan mezuza bat ezartzeko agindua judaismoko antzinakoenetako eta errotuenetako bat da, eta Deuteronomioan ditu iturriak. Pergaminoak judu-familiaren babesa adierazten du, juduak Ramsesen esklaboak zirenean Jainkoak Egiptora bidaltzen duen hamargarren izurritea zela eta.

Mezuza pergamino-biribilki bat da, eta bertan bi otoitz daude inskribatuta: judaismoaren solemneena, «Shema Yisrael» (, «Entzun, Israel») eta «Vehaya im shamoa» (, «entzuten banauzue»).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hanuman

**Hanuman** hinduismoko jainko bat da, tximu antropomorfiko itxuraz. Rama jainko-erregearen (eta Vishnuren pertsonifikazioaren) adiskidea da mitologia hinduaren arabera. Sanskritozko izenak "baraila handi batzuk dituena" esan nahi du.

## Mitoa 
Ramayana epopeiako pertsonaia nagusietako bat da, non Ramari lagundu egiten dio Sita emaztea aurkitzen eta Ravana deabruen armadaren kontra borrokatzen. Beste testu askotan ere aipatzen da, hala nola Mahabharatan, Purana zenbaitetan eta Jainisteko testu batzuetan. Horietako batzuek Shiva jainkoaren haragitze gisa aurkezten dute.

Botere eta indar apartak ditu Hanumanek,  mendiak altxatzeko eta deabruak hiltzeko gai da. Haren ezaugarri nagusia Rama jainkoarekiko leialtasun osoa da eta hortaz jarraitzaile edo dizipulu perfektuaren irudia da. Maza batez irudikatu ohi da ikonografian, eta maiteminduen babeslea da, leialtasunaren, balioaren, fideltasunaren, pairamenaren eta laguntasunaren sinboloa. Hinduismo modernoan oso jainko ezaguna da.

## Kanpo estekak
Leisure Suit Larry in the Land of the Lounge Lizards

***Leisure Suit Larry in the Land of the Lounge Lizards*** 1987an Sierra On-Line estatubatuar software enpresak merkaturatutako bideo-joko bat izan zen. Abentura grafiko hau Leisure Suit Larry saila inauguratu zuen.

## Sinopsia 
Larry Laffer 38 urterekin "Lost Wages" fikziozko hirian maitasuna eta esperientzia berriak bilatzen dabil. Pertsonaia osagarriak kontuan hartu gabe, Larry prostituta batekin harremanetan hasiko da (ez du bere maitasun-beharra asetzen, lizunkeria baizik); Fawn, bere dirua kentzeko berarekin ezkontzen den emakume materialista; Faith, beste senargai bat duena; eta azkenik, Eve, jokoaren amaieran Larryk maite duena.

Hiriak hainbat agertoki ditu: jokoa hasten den "Lefty's Bar" delakoa, biltegi bat, diskoteka bat, kasino bat eta ezkontza azkarretarako eliza bat. Normalean taxi bat deitu beharko du leku batetik bestera joateko: biltegia, diskoteka, kasinoa eta eliza bakarrik daude ondoan. Gehiago aurreratzen bada, kale ilunetan sartzen da, non hiltzaile batek Larry hiltzen duen, presaka irten ezean, eta kalea zeharkatzen saiatzen bada, auto batek harrapatzen du; bi egoera horiek jokoa amaiarazten dute.

## Kanpo estekak
God of War (2005eko bideo-jokoa)

***God of War*** 2005ean SIE Santa Monica Studio estatubatuar software enpresak merkaturatutako bideo-joko bat izan zen. Ekintza bideo-joko honek izen bereko saila ospetsua inauguratu zuen.

## Sinopsia 
Jokoak Kratos espartar jeneralaren abenturak kontatzen ditu, greziar mitologiako jainkoen zerbitzura dagoena. Argumentua Kratosen *hibris* (neurrigabekeria) ideiaren inguruan biratzen da, jainkoen eta bere patuaren aurka matxinatzean, baita nemesiaren ideiaren inguruan ere (greziar literatura klasikoarekin bat etorriz. Hala ere, kasu honetan, Kratosen *hibris*a ez da zigortzen, baizik eta berak pentsatutakoa baino garaipen eta patu handiagoa dakarkio.

## Kanpo estekak
Aretxarte merkatari elkartearen gabonetako iragarkia

350px|thumb|2019ko iragarkia, "Erresistentzia gara!"
**Aretxarte merkatari elkartearen gabonetako iragarkia** Aretxabaletako (Gipuzkoa) Aretxarte merkatari elkarteak urtero eguberrien atarian ateratzen duen iragarkia da. Aretxabaletarrak ikusi zain egoten dira eta sare sozialetan arrakasta handia izaten du.

## Egileak 
Aretxarte merkatari elkarteak, AZ Visual Media enpresak eta Aretxabaletako udalak elkarlanean egiten duten iragarkia da. 
* Aretxarte: 1991. urtean sortu zen herriko merkatariak elkartu eta merkatal jarduera sustatzeko asmoz. 
* AZ Visual Media: aretxabaletarrek sorturiko ikus-entzunezko enpresa da, Aretxabaletan eta Madrilen egoitza duena. Ikus-entzunezko produktu ugari ekoizten ditu eta telebista errealizazioak eta argazkilaritza ere jorratzen ditu.
* Aretxabaletako udala

## Iragarkiak 
2014. urtean hasi ziren iragarkiak egiten eta gabonetan herrian kontsumitzeko deia egiten da urte horretan aipagarria izan den berri, telesail edo filme bat oinarri hartuta. Azken bideoetan interneten bidez produktuak saltzen dituzten enpresa multinazioalei aurre egiten diete gainera. Hasierako urteetan Ibai Zangitu errealizadorea izan zen bideoetako protagonista eta 2017tik aurrera Kepa Errasti aktore aretxabaletarrak hartu du paper hori. Protagonistarekin batera herriko dendariak azaltzen dira bideoetan; arropa saltzaileak, ileapaintzaileak, harakinak, tabernariak, arrain saltzaileak, zapatariak, masajistak, janari dendariak, erloju saltzaileak...

Honako hauek izan dira urtez urte egindako iragarkiak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aretxarte merkatari elkartearen YouTubeko kanala. Bertan daude ikusgai iragarki guztiak
Argaitz

**Argaitz** Longida udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean. Gaur egun Urraulgoiti udalerrian dago, lur-zerrenda hori bi udalerrien artean trukatu baitzen.

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Longidako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *argaiztarrak* ziren.

## Izena 
*Argaitz* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Orgaiz* (1196)
* *Argaytz* (1268)
* *Argaiz* (1366)
* *Argaiz* (1534)
* *Argaiz* (1800)
* *Argaiz* (1930)
* *Argatxa* (1930)
* *Argaitz* (1988)

## Geografia 
Argaitz Longida ibarran zegoen historiki, baina Urraulgoitikoan geografiki.

### Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

### Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

#### Estazio meteorologikoak 

## Historia 
Nafar Koroaren ondarekoa zen, eta 1280an Urraulgoiti ibarran kokatuta zegoen. Errodrigo Argaitzek bere jauregia Leireko monasterioari utzi zion testamentuan. XIV. mendeko lehen erdian despopulatu bide zen, 1361ean agertzen den bezala.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Longida
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Vincent Hancock

**Vincent Charles Hancock** (Port Charlotte, Florida, 1989ko martxoaren 19a) estatubatuar kirol-tiratzailea da, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoen  plater-tiroketan urrezko domina lortu zuen (orduko errekor olinpikoarekin), baita ere,  2012ko udan Londresko Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoak Tokion . Olinpiar txapeldun gisa errepikatzen duen lehen plater-tiratzailea da.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko domina lortu zuen plater-tiroketan bakarka eta zilarra talde mistoan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuasti

**Zuasti** zenbait leku eta pertsonaren izena da.

## Toponimia 
* Zuasti: Itzako kontzejua.
* Zuasti: Longidako herri hustua.

## Deitura 
* Elena Zuasti (1935 - 2011), Uruguaiko aktorea.

## Ikus, gainera 
* Zohazti
* Zugaztieta
Astroturfing

[thumb|[AstroTurf belar artifiziala.]]
thumb|Belar artifiziala oso gertutik ikusia.
***Astroturfing*** terminoak hauteskunde-propagandaren eta merkataritza-iragarkien arloko harreman publikoen kanpainei egiten die erreferentzia, norbaiten ekintzak naturaltasun-itxura eman nahi duenean, bere inguruko gizartetik jaiotako ekimen bat izango balitz bezala. Izena ingelesezko hitz-joko bikoitz batetik dator, *grassroots* kontzeptutik abiatuta (hitzez hitz "belar-sustraia", metaforikoki "oinarrizko mugimendu"). Kontzeptu horrek balio du komunitate bateko kideen elkarreraginetik "behetik" sortzen diren gizarte-oinarriko mugimenduak kalifikatzeko. Bestalde, AstroTurf belar-artifizialaren marka estatubatuar ezaguna da, eta bere produktuak itxura naturala izateko diseinatuta daude. Hala, *astroturfing-ek* artifizialtasun horri egiten dio erreferentzia, zenbait kanpaina komertzialen gizarte-oinarri faltsu horri.

Horrelako kanpaina baten helburua da erakunde politiko edo komertzial baten ekintzak mozorrotzea, euren ekintza bat-bateko erreakzio publiko independentea bezala agertuz, beste entitate, produktu, zerbitzu eta abarren aurrean.

Horretarako, *astroturferrak* (intoxikatzaileak) itxuraz askotarikoak eta geografikoki banatuak diren gizabanako gutxi batzuen ekintzak antolatzen saiatzen dira, bai jarduera esplizitu, subliminal eta are ezkutuagoen bidez, eta kausa baten zale sutsuen itxura ematen dute.

Gai batengatik interesa duen partikular batek, enpresa handiek, erakunde aktibistek edo irabazi asmorik gabekoek antolatu eta finantzatutako talde profesionalek antola dezakete *astroturfing-a*.

## Ikus, gainera 
*Ad hominem argudioa
*Agente zirikatzaile
*Bandera faltsuko operazio
*Divide et impera
*Gerra psikologiko
*Gorroto-diskurtso
*Propaganda beltz

## Kanpo estekak
Hundudden

**Hundudden** Stockholmeko (Suedia) Ladugårdsgärdet auzoko ekialdeko lurmuturra da. Hunduddenetik Lilla Värtan, Fjäderholmarna uharteak eta Saltsjön badia ikusten dira, Stockholmeko itsas aldeko sarrera alegia.

## Izena 
Martin Stugarten arabera, Hundudden izena XIV. mendean edo are lehenago du jatorria. Artean, *hund* izenak 100 gizoneko talde bat izendatzen zuen, barruti bakoitzak gerrarako eman behar izaten zuena. Baliteke Hundudden inguruko ehun gizonen bidalketa-lekua izatea. 

## Instalakuntzak 
Hunduddenen ekialdeko aldean bolborategi zahar bat dago (*kruthuset*). 1697an eraiki zen, Karlos XI.a Suediakoaren agintaldian. Eraikina 1965ean zaharberritu zen eta gaur egun kafe bat dago bertan. 

Bertan Kaknäs animalien hilerria aurkitzen da.

Inguruan hainbat itsasontzi klub eta ontziola badaude, lehenak 1913an ezarriak. 

Kirol portua babesten duen kai luzerako harria Östermalmeko kartzela zaharretik atera zen, 1960ko hamarkadan eraitsi zutenean.

Fitxategi:Hundudden_2007.jpg|thumb| Hundudden-eko kirol portua, 2007.
Fitxategi:Hundudden_1951.jpg|thumb| Hundudden-eko kirol portua, 1951.
Fitxategi:Hundudden_Klubbhus,_2017.jpg|thumb| VSS belaontzi kluba, 2017.
Fitxategi:Kruthuset_Hundudden,_2017a.jpg|thumb| Bolborategia, 2017.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Gabriel Narutowicz

**Gabriel Józef Narutowicz** (Telsze, 1865eko martxoaren 29a - Varsovia, 1922ko abenduaren 16a) poloniar ingeniari, irakasle eta politikaria izan zen. Poloniako lehenbiziko presidentea izan zen 1922ko abenduaren 11tik 16ra.

Familia noble batean jaio zen eta San Petersburgoko Unibertsitatean eta Züricheko Politeknikoan ikasi zuen. Lanbidez ingeniaria eta elektrifikazioaren aitzindaria izan zen. 1907an hidroelektrikako irakasle izendatu zuten Zürichen, eta Rhinen mantentze-lanez arduratu zen.

Poloniako agintariek agindu zioten 1919an Lehen Mundu Gerran suntsitutako azpiegiturak berreraikitzeko. 1920an Herri Lanetako ministro izendatu zuten eta 1922an Kanpo Arazoetako ministro.

1922ko hauteskunde presidentzialak irabazi zituen, zentro ezkerrak eta gutxiengo nazionalek lagunduta. 1922ko abenduaren 11n, Poloniako Bigarren Errepublikako lehen presidente karguaren zina egin zuen. Bost egun geroago, Eligiusz Niewiadomski eskuindarrak hil zuen. Hiltzailea hurrengo urteko urtarrilean exekutatu zuten.
Kim Min-jung (tiratzailea)

**Kim Min-jung** (; 1997ko martxoaren 26a) Hego Koreako kirol tiratzailea da. 2014ko Udako Gazte Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen nesken 10 metroko aire-pistolako proban, Nanjing-en, Txinan, eta gaur egun KB Kookmin Bank-eko tiro taldeko kide gisa entrenatzen du.

Kim kirol tiraketan 17 urte zituela hasi zen nazioarteko lehiaketetan, 2014ko Udako Gazte Olinpiar Jokoetan Nanjing-en, Txinan. Bertan, 175,4 puntu harrigarri lortu zituen nesken 10 m aire-pistolan brontzezko domina etxera eramateko, Agata Nowak poloniarra eta Margarita Lomova errusiarraren atzetik ia puntu bakarreko aldearekin.

2016ko Rio de Janeiroko Udako Olinpiar Jokoetan, Kim Koreako senior taldearekin lehen aldiz lehiatu zuenemakumezkoen 10 metroko aire pistolan.

Kimek zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen 25 metroko pistola proban 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Tokion, Japonian.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ma'ya

'''Ma'ya''' austronesiar hizkuntza da, eta 6.000 lagunek hitz egiten dute Mendebaldeko Papuan. Misool, Salawati eta Waigeo uharteetako kostaldeko herrixketan hitz egiten da, Raja Ampat uharteetan. Papuar hizkuntzak eta austronesiarrak hitz egiten diren muga ingurune bateko hizkuntza da.

## Ezuagarriak 
Ma'yak bost dialekto ditu, hiru Waigeo uhartean (Laganyan, Wauyai eta Kawe), bat Salawatin, eta bat (desagertua edo ia desagertua) Batanta uhartean. Waigeoko dialektoek /s/ eta  /ʃ/ soinuak dituzte non Salawati eta Misool-en /t/ eta /c/ duten. Tonu lexikoa bukaerako silabetan bakarrik aurkitzen da. Horrek esan nahi du azentuak zein tonuak eragina izan dezaketela esanahian. Azentua eta tonua nahiko independenteak. Hiru tonu ditu (altua, goranzkoa eta beheranzkoa). Mila hizkuntza austronesiar ezagunetan, dozena bat baino ez dago tonu lexikoarekin; kasu honetan, badirudi hizkuntza papuerretatik aldaketa linguistikoa egin zuen talde batean geratu zen ezaugarri bat litzatekeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak