open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birmingham

**Birmingham** (ingelesez  ahoskatua eta tokiko dialektoan *Brummagem*,  ahoskatua) Ingalaterrako Mendebaldeko Midlands konderriko hiria da. Britania Handi osoko eta Ingalaterrako bigarren hiritzat jotzen da. Industria Iraultzaren eskutik handitu zen hiria. Izan ere, garai batean "munduko tailerra" edo *"mila azoken hiria"* zituen goitizena.

Hiriak berak 1.001.200 biztanle ditu, baina metropoli inguruak, tartean Solihull edo Wolverhampton gisako hiriek, 2.284.093 dauzka (2001eko erroldaren arabera).

Badago horko dialekto eta doinu bereizgarria.

## Historia 
XVIII. mendean hasi ziren Birmingham inguruko arro aberatsetako ikatzarria erabiltzen. Garai horretan hiriak aurreramendu ekonomiko handia izan zuen. XIX. mendean bertako burdina amaitu egin zen, eta lehengaia Suediatik inportatzen hasi ziren. Hori zela eta, egiten zituzten gaiak garestiagoak ziren eta horren aurka borrokatzeko gai landuak ekoizten hasi ziren. Egungo ekonomia jarduera oso zabala da: metalurgia astuna eta fundizioak, armagintza, elektronika, burdinbide gaiak, automobiletako motorrak (Austin), gai kimikoak, plastikoak, kautxu sintetikoa, pneumatikoak, etab.

## Demografia 
Etnikoki eta kulturalki, Birmingham aniztasun handiko hiria da. 2001eko erroldaren garaian, %70.4 zuriak ziren (%3.2 irlandarrak barne), %19.5 Asiakoak , %6.1 beltzak, %3.5 txinatarrak eta gainerakoak beste etnia batekoak ziren.

Afrokaribearrak eta Indiako azpikonenteko etorkinak batez ere ezarrita daude emigrazio auzoetan, hala nola Small Heath, Handsworth eta Washwood Heath. Txinatarren populazio handi bat dago bereziki Hong Kongetik jende asko etorri zelako hirira; eta zentroko parte batek The Chinese Quarter izena du 1980ko hamarkadatik. Beste onda batzuetan hiritik sortuak dira halaber UB40 reggae talde multirraziala, ELO edo Electric Light Orchestra eta Duran Duran. Indiako Punjabeko musikaren ondorengoa den Bhangra estilo modernoak, zeinak house, hip-hop eta reggae eraginak dituen, Birminghamen du Ingalaterrako bere gune nagusia. Indiako influentziako musika jaialdi handi bat, Sandwell and Birmingham Mela delakoa, hirian egiten da urtero.

Ospea du hiriko balletak, Birmingham Royal Ballet delakoak. William Shakespeare gertuko herri batekoa zen, eta Shakespeare Institutua sortua dago Birminghameko Unibertsitatean hura ikasteko. Hirirarekin lotura izan duten beste idazle batzuk dira JRR Tolkien, Caitlin Moran, Sathnam Sanghera, Kit de Waal, eta Philip Larkin.

Birmingham Pride LGTB harrotasunaren jaialdia, Erresuma Batuko era honetako ospakizun handienetakoa da, bi egun irauten dituen festa izaten da, Gay Village esaten zaion Hurst St. kalean duelarik epizentroa komunitateak

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Birmingham Council House.jpg|Udaletxea
Irudi:ColmoreGateBirmingham.jpg|Colmore Gate
Irudi:AlphaTowerBirmingham.JPG|Alpha Tower
Irudi:Birmingham Skyline from Bartley Green.jpg|Birmingham

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Birmingham hiriko webgune ofiziala
Venezuelako bandera

**Venezuelako bandera** 1811ko uztailaren 15ean erabakitakoa da. Neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: horia, urdina eta gorria. Horrez gain, zortzi izar zuriko arku bat dauka errenkada urdinaren barruan.

## Kanpo estekak
Uruguaiko bandera

**Uruguaiko bandera** 1828ko abenduaren 16an erabakitakoa da. Tarteak zuriak eta urdinak diren zortzi errenkadez osatuta dago, goi ezkerraldeko ertzean koadro zuri baten barruan kolore horiko eguzki bat duelarik.

## Kanpo estekak
Japoniako bandera

**Japoniako bandera**, *eguzki diskoa* esanahia duten **Nisshōki** (日章旗) eta **Hinomaru** (日の丸の)旗) izenez ere ezagutzen da. Atzealde zuria du, eta erdian eguzkia adierazten duen zirkulu gorri handia dauka.

## Kanpo estekak
Alfredo Stroessner

**Alfredo Stroessner Matiauda** (Encarnación, 1912ko azaroaren 3– Brasilia, Brasil, 2006ko abuztuaren 16) paraguaiar militar, politikari eta diktadorea izan zen. 1954-1989 bitartean Paraguaiko Errepublikako presidentea izan zen.

## Biografia 
Guaraniek populatutako eskualdean jaio zen (amaren aldetik, huraxe zuen jatorria; aita, aldiz, etorkin alemaniarra zen). 17 urterekin eskola militarrean sartu zen. Ondoren, Boliviaren aurkako Chacoko gerran (1932-1935) borrokatu zen. Higinio Morínigo jeneralaren diktadura aldian (1940-1948) indar aurrerazaleen zapalkuntzan nabarmendu zen.

1951n gudarosteko buruzagi nagusi izendatu zuten eta 1954ko abuztuaren 15ean estatu kolpea jo zuen. Bere burua lehenkadari eta *Asociación Nacional Republicana/Partido Colorado* izeneko alderdi antikomunistako buru izendaturik, konstituzioko berme guztiak kendu zituen eta lurjabe handiak alde zituelarik Hego Amerikako diktadura luzeenaren oinarriak jarri zituen. Alderdi politikoak debekatu zituen; 1958-1959ko grebak deuseztatu zituen eta 1960-1965eko gerrilla suntsitu zuen. Sei aldiz lehendakari hautatua izan zen, hartarako konstituzioa aldatu behar izan bazuen ere, gehienez bi alditan hautatua izateko aukera ematen baitzuen. Eliza katolikoarekin ere harreman zailak izan zituen.

Kondor operazioa izeneko prozesu errepresiboan parte hartu zuen, Augusto Pinochet (Txile) eta Jorge Rafael Videla (Argentina) diktadoreekin batera. Askoren ustez, Stroessnerrena Hego Amerikako eta mundu osoko diktadurarik odoltsuenetakoa izan zen: 3.000 lagunen hilketa leporatzen zaio.

34 urteko diktadura ilun haren ondoren, 1989ko otsailaren 3an Andrés Rodríguez Pedotti jeneralak agintetik bota zuen, beste estatu kolpe baten bidez. Urte hartan bertan, haren omenezko *Puerto Presidente Stroessner* hiriak gaur egungo Ciudad del Este izena hartu zuen.

Stroessnerrek Brasilera erbesteratu behar izan zuen, eta bertan hil zen 2006an.

## Erreferentziak
Kenketa

eskuinera|thumb|180px|5&nbsp;−&nbsp;2 = 3

Matematikan, **kenketa** kopuru edo zenbaki bati, *kenkizun* izenekoa, beste kopuru edo zenbaki bat, *kentzaile* izenekoa, kentzen duen eragiketa aritmetikoa da. Kenketa **−** marra ikurraz adierazten da. Kenketaren emaitzari *kendura* deritzo.

Kenketetan ordena oso garrantzitsua da; izan ere, eragiketa honetan ordena aldatzen bada, erantzuna aldatu egiten da.

Adibidez (7 kenkizuna da, 4 kentzailea eta 3 kendura):
:7-4=3\,

Aurreko kenketa honela irakurtzen da: *zazpi ken lau berdin hiru*.

Kenketa eta batuketa loturik daude. Arestiko adibidea hartuz:

:7-4=3 \Leftrightarrow \; 7=3+4\,

Kenketa batuketa mota bat besterik ez da. Zehatzago, kenketa zenbaki negatibo batekiko batuketa besterik ez da:

:a-b=a+(-b)\!

## Kalkulua 
### Kenketak bururakorik gabe 
Kenketa zenbaki osoekin egiten bada, zenbakiak eskuinetik parekatuta jartzen dira lehendabizi (batekoa batekoarekin, hamarrekoa hamarrekoarekin, ...), gainean kenkizuna eta azpian kentzailea ezarriz. Jarraian, kenketak zutabe bakoitzean egiten dira (batekoetan, hamarrekoetan, ehunekoetan, ...). Zutabe guztietan kentzialearen zifra kenkizunaren zifra baino handiagoa ez bada, bururakorik gabeko kenketak daude:

  46      367    187     45    203
 -25    - 213   - 25    -35   -102
 ----    -----  -----   ----  -----
  21      154    162     10    101

### Algoritmo austriarra 
Zutaberen batean, kentzailearen zifra kenkizunarena baino handiagoa bada, bururakoa eskatzen duen kenketa sortzen da. Bururakoa duten kenketak egiteko algoritmo austriarra erabil daiteke. Algoritmo edo metodo austriarraren arabera, Europan erabili ohi dena , zutabe batean kentzailearen zifra kenkizunarena baino handiagoa denean,
ondoko ezker zutabean kentzailearen zifra gehi bat egiten da. Horrela, bururakoa duten kenketak sortzen dira. Adibidez, 42-28=14 kalkulatzeko, 8tik (1)2 (zortzitik hamabira) **4** daude, hurrengo zutabean 2+1(bururakoa)=3, 3tik 4ra **1**, beraz, guztira **14**:

       4     2     
      -2(+1) 8  
      ---------   
       1     4      

### Algoritmo amerikarra 
Algoritmo amerikarrean, bururakoa kentzaileko zifrari gehitu ordez, kenkizuneko zifrari gehitzen zaio. Adibidez, 42-28=14 kalkulatzeko, 8tik (1)2 (zortzitik hamabira) **4** daude (2 zifrari ondoko 4 zifrak (1) *utzi* egiten diola), hurrengo zutabean 2tik 4-1= 3ra **1** (4 zifrak 1 utzi baitzuen), beraz, guztira **14**:

       4(-1) 2     
      -2     8  
      ---------   
       1     4      

### Osagarrien metodoa 
Bururakoa saihesten duen metodoa da. Honela garatzen da 45-27 (bururakoa behar da)=99-27+45-100+1 (ez da bururakorik behar):

  45      99       72      117      17       45
     --->    --->     --->     --->    beraz
 -27     -27      +45     -100     + 1      -27
 -----   -----   -----   -----   -----    -----
  ??      72      117       17      18       18

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Encarnación

**Encarnación** ( ahoskatua) Paraguaiko hego-ekialdean dagoen hiria da, Itapúa departamenduko hiriburua dena. Paraná ibaiak banatzen du Posadas hiri argentinarretik.

Herrialdeko hirugarren hiririk nagusiena da Asuncion eta Ciudad del Este ondoren. 2002an 69.868 biztanle zituen.

## Historia 
* 1615eko martxoaren 25ean jesuitek fundatu zuten.
* 1912ko azaroaren 3an hirian Alfredo Stroessner jaio zen, herrialdeko diktadorea izango zena.

## Klima 
## Ikus, gainera 
* Iguazuko ur-jauziak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraná (Brasil)

**Paraná** Brasilgo hegoaldean dagoen estatua da. Hiriburua Curitiba du.

Izena Paraná ibaitik datorkio. 199.888 km2-ko azalera dauka eta 10.261.856 biztanle zituen 2005ean (47.9 biz./km2).

## Mugakideak 
Mugakideak hauexek ditu: Sao Paulo ipar eta ipar-ekialdean, Ozeano Atlantikoa ekialdean, Santa Catarina hegoaldean, Misiones (Argentina) hego-ekialdean, Alto Parana (Paraguai) mendebaldean eta Mato Grosso do Sul ipar-mendebaldean.

## Hiri nagusiak 
# Curitiba - 1.757.904 biz.
# Londrina - 488.287
# Maringá - 318.952
# Foz do Iguaçu - 301.409
# Ponta Grossa - 300.196
# Cascavel - 278.185
# São José dos Pinhais - 252.470
# Colombo - 224.404
# Guarapuava - 166.897
# Paranaguá - 144.797

### Udalerriak 
## Pertsonaia ezagunak 
* Miyuki Okabe (1972-), ingeniari eta abenturazalea.

Image:Jardim_Botânico_de_Curitiba.jpg

Image:PicoParana2006-3.jpg
Image:Museu Oscar Niemeyer 7 Curitiba Brasil.jpg
Image:ItaipuAerea2AAL.jpg
Image:VilaVelhaParanaTaca3.JPG

Image:Bus_Stops_3_curitiba_brasil.jpg

Image:Universidade_Federal_do_Parana_3_Curitiba_Parana.jpg
Image:Brejatuba.JPG

## Ikus, gainera 
* Iguazuko ur-jauziak
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
*  Curitibako webgune ofiziala
Tirol (Austria)

**Tirol** (,  ahoskatua) Austriako mendebaldean dagoen estatua da. Innsbruck du hiriburua.

Estatua 8 barrutitan ("Bezirke") banatuta dago, gehi "Statutarstadt" bat, Innsbruckekoa. Ipar eta Ekialdeko Tirol desberdintzen dute.

Historikoki, Tirol eskualde handia izan zen, lehenik Erromatar Inperiokoa izan zena eta gero Austria-Hungariako Inperiokoa. Gaur egungo **Hego Tirol** dena Trentino-Adige Garaia eskualde italiarra da.

## Mugakideak 
Mugakideak hauexek ditu: Austriako estatuak ere badiren Vorarlberg mendebaldean eta Salzburg eta Karnten ekialdean. Iparraldean Bavaria (Alemania) eta hegoaldean Trentino-Adige Garaia eta Veneto eskualdeak (Italia) eta Grisons Kantoia (Suitza) dauzka.

## Banaketa administratiboa 
### Ipar Tirol 
* Landeck, (Landeck)
* Reutte, (Reutte)
* Imst (Imst)
* Innsbruck-Land (Innsbruck)
* Schwaz (Schwaz)
* Kufstein (Kufstein)
* Kitzbühel (Kitzbühel)

### Ekialdeko Tirol 
* Lienz (Lienz)

## Inguru naturala 
Großglockner mendia estatuko garaiena da (3.798 m).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuaren webgune ofiziala
* Tirol eskualdeko webgunea
Sucre

**Sucre** (kitxua: *Chuqichaka*; aimara: *Sukri*; Guaraniera: *Sucre*) Chuquisaca departamenduko eta Boliviako hiriburua da. Historian zehar, Charcas, La Plata eta Chuquisaca izenak ere hartu izan ditu. Hori dela eta, "Lau izeneko hiria" deitzen diote.

Itsas-mailatik 2.800 metrotan kokatuta dago.

247.300 biztanle zituen 2006an.

## Historia 
* 1538ko azaroaren 30ean Pedro de Anzures-ek fundatu zuen, "Ciudad de la Plata de la Nueva Toledo" izenarekin.
* 1991n UNESCOk Munduko Ondaretzat hart zuen hiria.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
Sucre ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
La Paz

thumb|250px|La Paz

**La Paz, Chuqi Yapu** (aimaraz *Chukiyapu*) izen bereko departamenduaren hiriburua da eta Boliviako hiri nagusia. Historian zehar, herrialdeko hiriburua ere izan da. Gaur egun gobernua dagoen hiria da eta hiriburu konstituzionala Sucre da.

Itsas-mailatik 3.829 metrotan kokatuta dago. Illimani (6.462 m.) mendiaren magalean dago.

1.060.451 biztanle zituen 2005ean.

## Historia 
* 1548ko urriaren 20an Alonso de Mendoza-k fundatu zuen *Nuestra Señora de La Paz* izenarekin.
* 1825ean *La Paz de Ayacucho* izena hartu zuen.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
La Paz ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

La Paz Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*) (portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Manuel de Falla

**Manuel de Falla y Matheu** (Cádiz, 1876ko azaroaren 23a - Alta Gracia, Córdoba, Argentina, 1946ko azaroaren 14a) musikagile espainiarra izan zen. Espainiako nazionalismo musikalaren bultzatzaile nagusietakoa izan zen, Isaac Albeniz eta Enrique Granadosekin batera.

Rosa García Ascort konposagileak (1906-2002) berarekin ikasi zuen.

Beste askoren artean, *Amodio sorgina* eta *Hiru puntako kapela* lan ezagunen egilea da.

Madrilen, Parisen eta Granadan ere bizi izan zen. 1939ko irailaren 28an Argentinara erbesteratu zen, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren. Han hil zen.

## Lan hautatuak 
### Lan eszenikoak 
* *Los amores de la Inés*, zarzuela (1901-1902)
* *Bizitza laburra*, drama lirikoa (1904-1913)
* *Amodio sorgina* (1915)
* *Korregidorea eta errotaria* (1916-1917)
* *Hiru puntako kapela*, balleta (1917-1919)
* *Fuego fatuo* (1918-1919)
* *Maese Pedroren erretaula*, opera (1919-1923)
* *El gran teatro del mundo* (1927)
* *Atlántida* (1927-1946)

### Orkestrarako lanak 
* *Espainiako lorategietako gauak* (1909-1916)
* *Amodio sorgina*, orkestrarako bertsioa (1915-1916)
* *Hiru puntako kapela*, 1. suitea (1919-1921)
* *Hiru puntako kapela*, 2. suitea (1919-1921)

### Ahots musika 
* *Zazpi herri-kanta espainiar* (1914)
* *Balada de Mallorca* (1933)

### Ganbera musika 
* *Romanza para violonchelo y piano* (1898)
* *Fanfare pour une fête* (1921)

### Instrumentu bakarlariarentzako lanak 
* *Serenata andaluza*, pianorako (1900)
* *Allegro de concierto*, pianorako (1903-1904).
* *Fantasia betikoa*, pianorako (1919)

### Egokitutako obrak 
* "Fauno baten arratsalderako preludioa" (Claude Debussyren ''Prélude à l'après-midi d'un faune*), 1924. 
* *Romance de Granada: qué es de ti, desconsolado'' (1939). Jatorrizko egilea: Juan del Encina

## Kanpo loturak 
* Egileari buruzko webgunea
Huts (argipena)

**Huts** hitzak esanahi zenbait ditu:
* zero zenbakia;
* fisikan:
** hutsa, materia eza espazio batean.
** huts-egoera kuantikoa, posible den energia gutxieneko egoera kuantikoa.
* astronomian, hutsa, filamentuen arteko eremuak, Unibertsoko egiturarik handiena, bere barnean galaxia gutxi edo batere ez duena.
* filosofian, hutsa edo ezereza, gauza ororen erabateko inexistentzia.
* Euskal musika taldeak:
** Hutsa musika taldea, Maria Riveroren proiektua.
** Huts musika taldea, Trapagarangoa.
Foz do Iguaçu

**Foz do Iguaçu** Brasilgo hiria da Parana estatukoa (Curitiba hiriburua duena). Puerto Iguazu (Argentina) eta Ciudad del Este (Paraguai) mugakide ditu.

2005ean 301.409 biztanle zituen.

## Historia 
* 1914ko ekainaren 10ean fundatu zuten.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Iguazuko ur-jauziak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Foz do Iguaçuko elizbarrutia

## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
* Site of business in Foz do Iguaçu
Potosí

**Potosí** Bolivia hegoaldeko hiria da, eta izen bereko departamenduaren hiriburua. Andeetan dago, 4090 metroko garaieran; munduko hiri garaienetako bat da. Garrantzi handia izan zuen meatzaritzan, Espainiaren mende egon zen garaian bereziki (XVI.-XVII. mendeak). 189.652 biztanle zituen 2012an. UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen 1987an.

## Historia 
1545ean hasi ziren, hiria inguratzen duten muinoetan, mea ustiakuntza lanak. Urte horretan bertan sortu zen hiria, eta oso hazkunde azkarra izan zuen: 150.000 biztanletik gora bizi ziren bertan XVII. mendearen erdialdean. 1620-1625 bitartean bikuinen eta euskaldunen arteko gerra jazo zen. 

Zilar hobien garrantzia oso apaldu zen ordea, XVII. mendean Perun eta Mexikon hobi askoz iritserrazagoak aurkitu baitzituzten. Gaur egun, teknologia berriekin, berriz hasi dira ustiatzen.

## Ondarea 
* Casa de la Moneda, 1757-1773 bitartean eraikitakoa. Latinoamerikako eraikin zibilik garrantzitsuenetarikoa da. Inguruko mendietatik ateratako zilarrarekin urteetan ibili ziren espainiarrak txanponak egiten euren inperiorako. Milaka indigena hil ziren ustiatze prozesu horretan, Cerro Rico izeneko mendian nagusiki.  

## Irudi galeria 

Fitxategi:Potosi2.jpg|Potosiko kaleak.
Fitxategi:Potosi1.jpg|Potosi, atzealdean Cerro Rico mendia duela.
Fitxategi:Catedral de la ciudad de Potosí (Bolivia).jpg|Potosiko katedrala.
Fitxategi:Casa de la Moneda de Potosí (Bolivia).jpg|Monetaren Etxea.

## Bibliografia 
* Jose Mari Espartza: *Potosí. Andanzas de un navarro en la guerra de las naciones* (Txalaparta, 1996).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cochabamba

**Cochabamba** Bolivia erdialdeko hiria da eta Cochabambako departamenduaren hiriburua. Andeetako aldean dago kokatua, 2.548 metroko garaieran. 856.198 biztanle zituen 2022an.

## Klima 

## Historia 
Gerónimo de Osoriok fundatu zuen 1571eko abuztuaren 15ean.

## Ondarea 
* Konkordiaren Kristoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cochabambako webgune ofiziala
Santa Cruz

**Santa Cruz** munduko hainbat leku izendatzeko toponimo oso hedatua eta baita pertsonaren abizena ere bada, alfabetikoki eta jaiotzaren dataren arabera ordenatuta hurrenez hurren:

## Toponimoak 
# **Santa Cruz (Artzentales)** (Bizkaia), auzoa.
# **Santa Cruz** (Madeira, Portugal), udalerria.
# **Santa Cruz de Bezana** (Kantabria, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Boedo** (Palentzia, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de los Cáñamos** (Ciudad Real, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz del Comercio** (Granada, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruzko departamendua** (Bolivia).
# **Santa Cruz del Fierro** (Berantevilla, Araba), herria.
# **Santa Cruz de Grio** (Zaragoza, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Marchena** (Almeria, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Moncayo** (Zaragoza, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Moya** (Cuenca, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Mudela** (Ciudad Real, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Nogueras** (Teruel, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de La Palma** (Kanariar Uharteak, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Paniagua** (Caceres, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Pinares** (Avila, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruzko probintzia** (Argentina).
# **Santa Cruz del Retamar** (Toledo, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de la Salceda** (Burgos, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de la Seros** (Huesca, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de la Sierra (Bolivia)**, hiria.
# **Santa Cruz de la Sierra (Cáceres)**, udalerria.
# **Santa Cruz Tenerifekoa** (Kanariar Uharteak), hiria.
# **Santa Cruz Tenerifekoko probintzia** (Kanariarrak).
# **Santa Cruz del Valle** (Avila, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz del Valle Urbión** (Burgos, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de Yanguas** (Soria, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz de la Zarza** (Toledo, Espainia), udalerria.
# **Santa Cruz uharteak**, Salomon uharteetako uhartedia.
Tarija

**Tarija** Boliviako hegoaldeko hiria da eta Tarijako departamenduko hiriburua. Argentinako mugatik hurbil samar dago, itsas mailatik 1.854 metrora. Guadalquivir ibiak (Nuevo Guadalquivir izena ere badu) hiria zeharkatzen du.

2012an 230.000 biztanle inguru zituen.

## Historia 
* 1574ko uztailaren 4an Luis de Fuentes y Vargas sevillarrak sortu zuen *Villa de San Bernardo de la Frontera de Tarixa*.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriaren webgune ofiziala.
Trinidad (Bolivia)

**Trinidad** Boliviako ipar-ekialdean dagoen hiria da eta Beni departamenduaren hiriburua. Brasilgo mugatik hurbil samar kokatuta dago, itsas-mailatik 130 metrotara.

2012an 101.293 biztanle inguru zituen.

## Historia 
* 1686an Cipriano Barace apaiz jesuita izabarrak fundatu zuen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala.
Ermita

[eskuinera|thumb|300px|[Jugatxiko baseliza (Jugo, Zuia).]]

**Ermita** edo **baseliza** herrigunetik kanpo dagoen eliza, santutegi edo kapera txikia da, normalean santu edo ama-birjina baten omenezkoa. Haien inguruan antzinako herrien aztarnak aurkitu ohi dira. Horrez gain, baseliza batzuk irisgarritasun zaileko gunetan egoten dira, mendi gainetan, esaterako. Baseliza gehienetara erromeriak antolatzen dira baseliza horretako santuaren gurtza egiten den egunean.

Batzuen ustez, baselizak eraikitzean lamiak erreketatik desagertu ziren.

## Kanpo estekak
Uniono por la linguo internaciona Ido

**Uniono por la Linguo Internaciona Ido** Ido hizkuntza eraikiaren mugimendu ofiziala da. Amsterdamen du egoitza eta bere eginbehar nagusiena hizkuntza honen barreiatzea da, urtero Ido hiztunen konferentziak antolatuz eta Progreso (garapena) hizkuntza argitaratuz. 1908an sortu zen eta bere azken kongresua 2005ean egin zen, Tolosan.

## Ikus, gainera 
* Ido
* Hizkuntza araugileen zerrenda

## Kanpo estekak
Oruro

**Oruro** Boliviako hiria da, Andeetako aldekoa, izen bereko departamenduaren hiriburua dena.

Itsas-mailatik 3.706 metrotan kokatuta dago.

215.660 biztanle zituen 2001ean.

## Historia 
* 1606ko azaroaren 1ean fundatu zuten espainiarrek *"Real Villa de San Felipe de Austria"* izenarekin.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cobija

**Cobija** Boliviako iparraldean dagoen hiria eta Pando departamenduaren hiriburua da.

Itsas-mailatik 235 metrotan kokatuta dago, Brasilgo mugatik Acre ibaiak banatzen duela.

55.000 biztanle inguru ditu, gutxien populatuta dagoen herrialdeko hiriburua izanda.

## Kanpo estekak
Santa Cruz de la Sierra

**Santa Cruz de la Sierra** hurrengo lekuen izena izan daiteke:

* **Santa Cruz de la Sierra, Boliviako Andrés Ibáñez probintziako udalerria.
* **Santa Cruz de la Sierra**, Boliviako Santa Cruzko departamenduko hiriburua.
* **Santa Cruz de la Sierra''', Espainiako Cáceresko probintziako udalerria.
Ålandeko bandera

**Åland Uharteetako bandera** 1954ko apirilaren 3an onartu zen. Atzealde urdina du eta bertan eskandinaviar gurutze bikoitza darama, bata horia eta barrukoa gorria.

## Kanpo estekak
Fontanarrosa

**Roberto Fontanarrosa** edo "El Negro" (Rosario, Santa Fe, 1944ko azaroaren 26a - Rosario, 2007ko uztailaren 19a) idazlea izateaz gain, komikigile argentinarrik ezagunenetarikoa da. 

*"Inodoro Pereyra, el renegau"* eta *"Boogie, el aceitoso"* dira bere pertsonaiarik ezagunenak. Inodoro Pereyra gautxoaren istorioak 1972an idazten hasi zen, eta gaur arte 30 liburu argitaratu ditu berarekin.

Bere bizitzaren azken urteetan, esklerosiak jota, ezin izan zituen bere lanak berak marraztu, beste norbaiten laguntzaz baizik.

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura.
* Literatura amerikarra.

## Kanpo loturak 
* Egilearen webgunea
* Inodoro Pereyrari buruz e-gor blogean (komikiei buruzkoa)
Zaldi-potentzia

**Zaldi-potentzia** (**ZP**) edo **Zaldi-indarra** potentzia neurtzeko erabiltzen den unitatea da, Nazioarteko Unitate Sistemakoa ez dena.

: **P = m.g.v**

## Sistema metrikoan 
Definizioz 75 kilopondio pisatzen duen zerbait m/s 1eko abiaduraz bertikalki igotzeko behar den potentzia da:

* **m** = 75 kg
* **v** = 3,6 km.h-1 = 1 m.s-1
* **g** = 9,806&nbsp;65 m.s-2

Honela:

: **P = m.g.v = 735,498&nbsp;75 watt = 1 ZP**

## *Horsepower* 
*Horsepower* (HP) potentzia unitate anglosaxoia da. Horse Power bat bertikalki 33.000 Librako masa duen objektu bat oin/minutuko abiaduran altxatzeko behar den potentzia da. Honela kalkulatzen da:
* **m** = 55 libra (1 libra = 0,453&nbsp;592&nbsp;37 kg)
* **v** = 10 oin segundoko (1 oin = 0,3048 m)
* **g** = 9,806&nbsp;65 m.s-2

: **P = m.g.v = 745,699&nbsp;8 watt = 1 hp**

Laburdura « hp » da.

## Kanpo estekak
Josep Lluís Carod-Rovira

[thumb|250px|Josep-Lluís Carod-Rovira ([2007)]]
**Josep-Lluís Carod-Rovira** (Cambrils, 1952ko maiatzaren 17a) politikari kataluniarra da, Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) alderdi ezkertiar eta independentistaren presidentea 2004tik 2008ra .

Filologia katalanean lizentziaturik, Generalitateko hizkuntza eta kultura politikako hainbat arlotan egin zuen lan. Politikan, 1970eko zein 1980ko hamarkadetan Partit Socialista de Alliberament Nacional nahiz Nacionalistes d'Esquerres alderdietan aritu zen 1986 arte. Orduan, Esquerra Republicana de Catalunyan sartu zen, alderdi historiko hori independentziaren aldeko korrontean kokatu nahian. Kataluniako parlamentuan 1988an sartuta, 1989an alderdiaren bururako hautagaia aurkeztu zuen, baina Angel Colom atera zen irabazle.

Colomek, halere, 1996an alderdia utzi zuen. Carod da aukeratua ordezkari orokorreko karguan. 1999 eta 2003 bitartekoko legegintzaldian ERCko burua izan zen Kataluniako parlamentuan. 2003ko hauteskundeen ostean, Conseller en Cap (Lehen Kontseilaria) izendaturik suertatu zen PSC, ICV eta ERC hitzarmenari esker.

Postuan bi hilabete izan ostean, dimisioa aurkeztu zuen ETArekin elkartzeagatik sortu zen polemika zela eta. Gobernua ere utzita, 2004ko Espainiako Parlamenturako hauteskundeetan ERCko zerrendaren buruan agertu zen. Diputatuaren eserlekua irabazi arren, Agusti Cerda valentziarrari laga zion, Kataluniako barneko politikara bueltatzearren. 2004ko uztailean, alderdiko Batzar Nazionalean presidente hautatu zuten Carod-Rovira.

Bestela, Generalitateko lehendakariordea izan zen 2006tik 2010 arte hiru alderdiko gobernuan (PSC, ICV eta ERC).

Azkenik, 2011ko ekainean bertan behera utzi zuen bere militantzia ERCren barruan, zuzendaritzarekin edukitako ezadostasunak zirela-eta, urte hartako udal hauteskundeetan alderdiak jasotako emaitza txarrek eraginda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Caroden webgune ofiziala
The Offspring

**The Offspring** Kalifornian 1984an sortutako punk musika taldea da. Egungo osakideak Dexter Holland (ahotsa eta erritmo gitarra), Kevin 'Noodles' Wasserman (lehen gitarra), Greg Kriesel (baxua), eta Josh Freeze (bateria) dira. Mundu osoan zehar, taldeak 32 milioi disko saldu ditu.

Haren estiloa punka edo alternative rocka bada ere, ska, grunge edo heavy metalen ezaugarriak ere badituzte. Taldearen hitzetan Bad Religion, Black Flag, Circle Jerks, Descendents, Social Distortion eta TSOL dira haien musika erreferentzia.

## Diskografia 
* *The Offspring* - 1989
* *Baghdad* - 1991
* *Ignition* - 1992ko urriaren 16
* *Smash* - 1994ko apirilaren 19
* *Ixnay on the Hombre* - 1997ko otsailaren 4
* *Americana* - 1998ko azaroaren 17
* *Conspiracy of One* - 2000ko azaroaren 14
* *Splinter* - 2003ko abenduaren 9
* *Greatest Hits* - 2005eko ekainaren 21
* *Rise and Fall, Rage and Grace* - 2008ko ekainaren 17

## Kanpo estekak
Paderborn

**Paderborn** Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako hiria da. 142.000 biztanle inguru dite, haietako %8 unibertsitateko ikasleak dira.

## Hiri senidetuak 
*  - 1967
*  - 1975
*  - 1990
*  - 1992
*  - 1993
*  - 1994
*  - 2003

thumb|ezkerrera|Udaletxea

## Kanpo estekak
Sant Andreu (Bartzelona)

**Sant Andreu** Bartzelona hiriko barruti bat da, hedaduraz hirugarrena. 653 hektareatako zabalera izanik, 2005ean 142.598 biztanle zituen. Hiriaren iparraldean kokatuta dago, Besòs ibaiak mugatzen duelarik. Sant Adrià de Besòs eta Santa Coloma de Gramenet herriak, eta Nou Barris, Horta-Guinardó eta Sant Martí barrutiak ditu mugakide.

Barrutiaren banaketa hau 1984an egindakoa da, Bartzelonako hiria 10 barrutitan banatzea erabaki zenekoa. Horri esker, Trinitat Vella eta Congrés auzoak berreskuratu zituen. Honenbestez, zazpi auzotan banatuta dago gaur egun: Sant Andreu de Palomar, La Sagrera, Trinitat Vella, Baró de Viver, Navas, Congrés eta Bon Pastor.

## Auzoak 

   Sant Andreu barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (ha)
      Dentsitatea (biz/ha)
   
   
      57
      Trinitat Vella
      10.574
      81,0
      130,6
    
   
      58
      Baró de Viver
      2.372
      23,0
      103,2
    
   
      59
      Bon Pastor
      13.808
      188,2
      73,4
    
   
      60
      Sant Andreu de Palomar
      55.813
      184,1
      303,1
    
   
      61
      La Sagrera
      29.002
      97,2
      298,3
    
   
      62
      El Congrés i els Indians
      14.111
      40,7
      346,7
    
   
      63
      Navas
      21.858
      42,3
      516,4
    
   
      
      **Sant Andreu**
      **147.538**
      **656,5**
      **224,7**
   

## Iruditegia 

Irudi:Districte de Sant Andreu.svg|Sant Andreu barrutiaren kokapen mapa.
Irudi:Ronda Litoral al Bon Pastor.JPG|*Ronda Litoral* edo Itsasaldeko errepidea Bon Pastor auzoan.
Irudi:Sant Andreu de Palomar Església.JPG|Sant Andreu del Palomar eliza.
Irudi:Barri Congrés.jpg|El Congrés auzoa.

## Ikus, gainera 
* Hipercorreko atentatua

## Kanpo estekak 
*  Sant Andreuko barrutian Udalaren webgunean
Askapenaren teologia

**Askapenaren Teologia** izaera erlijioso, politiko eta soziala duen mugimendua da. Vatikanoko II. kontzilioaren garaian (1962-1965) abiatu zen eta Latinoamerikan landu dute bereziki, nagusiki jesuitek bultzaturik.

Funtsean, gizaki txiro eta baztertuen eta justizia sozialaren aldeko mugimendua da, eta boterekeria, materialismo eta matxismo moduko kontzeptuetatik askapena aldarrikatzen duena.

Hasieratik Eliza katolikoaren goiko hierarkiak aurkakotasuna erakutsi dio pentsaera korronte honi.

## Kronologia 
* 1971an Gustavo Gutierrezek *"Teología de la Liberación: Historia, Política y Salvación"* aurkeztu zuen, mugimenduari hasiera emanez Indianako "University of Notre Dame"-n.
* 1976an Leonardo Boffek *"Teologia do Cativeiro e da Libertação"* lana kaleratu zuen.
* 1977an Sebastian Kappenek *"Jesus and Freedom"* liburua argitaratu zuen.
* 1980ko martxoaren 24an Oscar Romero erail zuten El Salvadorren mezatan zegoen bitartean.
* 1984an eta 1989an Vatikanok mugimendua gaitzetsi zuen.
* 1989ko azaroaren 16an sei jesuita, mugimenduzaleak, erail zituzten San Salvadorren, tartean Ignacio Ellacuria eta Ignacio Martin-Baro.
* 1999an Samuel Ruiz Chiapasko bere apezpikutzatik kendu zuten.

## Bultzatzaile ezagunak 
* Helder Camara (1909-1990): Apezpiku brasildarra (Recife).
* Leonidas Proaño (1910-1988): Ekuadortar apezpikua.
* Oscar Romero (1917-1980): San Salvadorreko apezpikua.
* Sebastian Kappen (1924-1993): Teologo indiarra.
* Samuel Ruiz (1924-2011): Mexikoko apezpikua (San Cristobal de las Casas).
* Ernesto Cardenal (1925-2020): Teologo eta poeta nikaraguarra.
* Pere Casaldaliga (1928-2020): Katalunian jaiotako apezpiku brasildarra (São Felix da Araguaia).
* Gustavo Gutierrez (1928-): Teologo peruarra.
* Hans Küng (1928-): Teologo suitzarra.
* Ignacio Ellakuria (1930-1989): Jesuita bizkaitarra, El Salvadoren eraildakoa.
* Jon Cortina (1934-2005): Jesuita bizkaitarra, El Salvadorreko nazionalitatea hartutakoa.
* Xabier Gorostiaga (1935-2003)ː Jesuita bizkaitarra
* Jon Sobrino (1938-): Jesuita bizkaitarra.
* Leonardo Boff (1938-): Teologo brasildarra.
* Ignacio Martin-Baro (1942-1989): Jesuita espainiarra, El Salvadoren eraildakoa.

## Ikus, gainera 
* Teologia

## Kanpo estekak 
* "Memoria y profecía" Askapenaren Teologiaren webgunea 
* Limako "Bartolomé de las Casas" Institutuaren webgunea
Kazakhstango bandera

**Kazakhstango bandera** 1992ko ekainaren 4an erabakitakoa da. Urdin zerutar koloreko hondoa du eta erdian estepako arrano bat eta 32 izpi igortzen dituen eguzki bat ditu, biak ere urre kolorekoak. Mastaren aldean, irudi honen kasuan ezkerraldean, estanpatu bat ageri da, hau ere urre kolorekoa.

Estanpatua kazajo herriaren arte eta kulturaren erakusgarri dira. Hondoaren urdin koloreak, ordea, Kazakhstan osatzen duten herri ezberdinak adierazten ditu. Herri hauentzat kolore honek esanahi erlijiosoa zeukan, gaur egun oskarbi dagoen zerua bezala ikusten den arren, Kazakhstanen ikusten den bezalakoa. Urre koloreko arranoaren zergatia Genghis Khanek erabiltzen zuen estandartean aurkitu dezakegu. Estandartean, urdin kolorekoa zena, arranoa bezalako irudi batez zegoen osatua.

## Kanpo estekak
Anestesia

**Anestesia** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Anestesia**: gorputz osoa edo atal baten sentikortasuna ezerezten duen prozesua.
# **Anestesia**: Zarauzko musika taldea.
Zuri

**Zuri**a (halaber, **txuri**a edo **xuri**a) argi ikusgaieko koloreen nahasketa da. Gorputz batek espektro ikusgaieko argi guztia islatzen badu, horrek duen kolorea da. Batzuetan kolore akromatikotzat hartzen da, beltzarekin batera.

Isaac Newtonek aurkitu zuen beira batetik argi zuri bat pasatutakoan, kolorea sortzen duten beste kolore guztietan deskonposatzen zela ikustean. Fenomeno horrek dispertsio izena du.

## Etimologia 
Adituen ustez, *zur* erroa eta **-i* partizipio-atzizkia bereizi behar dira hitzaren osaeran, inguruko erdaretako zenbait kolore-izenetan ere gertatzen den bezala (ikus gaztelaniazko *mor**ado***, *anaranj**ado*** edo frantsesezko *ros**é*** partizipioak). Ez da harritzekoa, kontuan hartuta adjektiboak sortzeko ohiko baliabidea dela partizipioena (ikus euskaran bertan *gorri* eta *hori* kolore-izenak).

Erroak lotura zuzena bide du egun ere erabiltzen den *zur* «zuhaitzen gaia, lantzeko egurra» hitzarekin. Hitzaren adierak eta *zuritu* «kolore zuria eman/hartu; azala kendu» eratorriarenak kontuan hartuta (bi partizipio markarekin, *baltzitu* «belztu», *hotzitu* «hoztu» eta abarrek bezalaxe), jatorrizko esanahia «zuritua, azalik gabea» izan liteke, eta handik «(egur) zurituaren kolorekoa» (Azkuek *como la madera* dio) > «kolore argiko, zuri». Era berean, «ahul» eta «alfer» adierak azal gogorrik ez izatearekin lot daitezke, eta «faltsu», beharbada, pertsonaren «(ustezko) garbitasunarekin», *zuritu* «garbitu» (> «hutsegitea justifikatu, errugabetu») esanahiari lotuta.

## Kulturan 
Zuriak esanahi asko izan ditu historian zehar. Ezagunena bakearen kolorea da: hortik dator borroka baten ondoren amore ematen dutenek bandera zuria erakusteko ohitura.

Politikoki joera kontserbadoreak dituztenen koloretzat hartzen da. Bereziki Errusiako Iraultzan Armada Gorriaren aurka eta tsarismoaren defentsan borroka egin zutenek Armada Zuria osatu zuten. Lotura horrek Gerra Hotzean zehar ere iraun zuen.

Mendebaldeko kulturetan emakumeek zuriz jantzita ezkontzeko ohitura daukate: koloreak birjintasuna eta garbitasuna adierazten ditu, gizarte tradizionalaren arabera emakumeak gorde beharreko oinarrizko balioak.

Gaur egun emakumeen aurkako eraso matxistak salatzeko lazo zuriak erabiltzen dira.

Euskal Herriko ikurrinak gurutze latindar zuria du. Sabin Aranak zioenez, horrek Jainkoa gauza guztien gainetik dagoela adierazten du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuringo

## Kanpo estekak
Esan Ozenki Records

**Esan Ozenki Records** Euskal Herriko diskoetxe ezaguna izan zen 1991. urtean hasi eta 2001. urtera bitarte. Negu Gorriak musika taldeak sortu zuen, 200 disko inguru argitaratuz. Taldearen desegitearekin batera, diskoetxea ere desagertu egin zen, ondorioz Metak sortuz.

Bere helburu nagusia euskarazko musika sustatzea zen arren, erdarazko musika argitaratzeko aukera eskaintzen zuen **Gora Herriak** zigilua ere sortu zuten 1994an.

## Musika taldeak 
### Esan Ozenki 

* 2Kate
* Akauzazte
* Ama Say
* Anari
* Anestesia
* Baldin Bada
* BAP!!
* Basque Electronic Diaspora
* Betagarri

:* Beti Mugan
:* Danba
:* Deabruak Teilatuetan
:* Debekatua
:* Delirium Tremens
:* Dut
:* EH Sukarra
:* Etsaiak
:* Fermin Muguruza

:* Fermin Muguruza eta Dut
:* Jabier Muguruza
:* Jauko Barik
:* Joxe Ripiau
:* Kashbad
:* King Mafrundi
:* Kortatu
:* Les Mecaniciens
:* Lif

:* Lin Ton Taun
:* Lisabö
:* Negu Gorriak
:* Pi L.T.
:* Ruper Ordorika
:* Selektah Kolektiboa
:* Skunk
:* Su Ta Gar
:* Xabier Montoia

### Gora Herriak 
* Anton Reixa
* Aztlan Underground
* Banda Bassotti
* Garaje H
* Hechos Contra el Decoro
* Inadaptats
* Lumumba
* Nación Reixa
* Todos Tus Muertos
* Wemean
* Zebda

## Kanpo estekak 
*  Esan Ozenkiren webgunea
*  Metaken webgunea
Kirgizistango bandera

**Kirgizistango bandera** 1992ko martxoaren 3an erabakitakoa da. Gorri koloreko hondo bat du, honen gainean 40 izpi igortzen dituen eguzki hori bat dagoelarik. Izpi hauek Kirgizistango 40 tribuak adierazten dituzte. Ikus daitekeenez, hiru lerroko bi multzok zeharkatzen dute eguzkia, hondoaren kolore berarekin. Kirgizistanen tradizionalak diren yurta izeneko eraikinen adierazle dira.

## Kanpo estekak
Bhutango bandera

**Bhutango bandera** () zati bereizgarri bi ditu diagonalean banatuta. Bana-lerroa masta ondoko beheko aldetik banderaren kanpoaldeko goiko aldera doa, bi hiruki eratuz. Goiko hirukia hori kolorekoa da eta behekoa laranja. Aipatutako bana-lerroan zehar dragoi zuri bat dago kanpoaldera begira.

Bandera hau XIX. mendetik hona erabiltzen da, aldaketa txiki batzuk jasan dituen arren. Gaur egungo itxura 1960 urtean lortu zuen.

Dragoia, *Druk* edo Tximistaren dragoia, tibeterazko Bhutanen izena adierazten du: dragoiaren lurraldea (*Druk Yul*). Bere atxaparretan bitxiak ditu, oparotasunaren seinale. Kolore horiak monarkia adierazten du eta laranjak budismoa. Bhutango bandera laranja era nabarian erabiltzen duen bandera bakarra da eta, Galesko banderarekin batera, dragoia duen bakarra.

## Kanpo estekak
Sake

Japoniako alkoholdun edaria da, batez ere arrozarekin egiten dena. Japonian *nihonshu* (,  "japoniar pattar") izena ere du, *sake* hitza "alkoholdun edari" oro har esateko erabilia baita.

## Sorrera 
Japoniako arroz-ardo goxoa esan ohi zaion arren sakeari,  Ekialdeko Asiako edozein arroz-edari alkoholdun bezalatsu (hala nola *huangjiu* eta *cheongju* edariak), garagardoaren sorkuntzarekin antzeko prozesu baten bidez sortzen da: almidoia alkohol bihurtzen den (ardotan, berriz, mahats fruituko azukrea berotuz sortzen da alkohola).

Garagardoaren prozesuaren parekatuta, ezberdina da, zertzelada batean: garagardoan almidoitik azukrera eta azukretik alkoholera aldatzea bi urratsetan gertatzen da, baina sakea hazten denean, aldaketok aldi berean gertatzen dira. Alkohol edukia sake, ardo eta garagardoaren artean ezberdina da; garagardo gehienek % 3 eta % 9 artean daukate, ardoak, oro har, % 9 - % 16, eta sakeak gehixeago, % 18- % 20; nahiz eta askotan % 15 ingurura jaisten den botilan baino lehen urarekin urardotuz.

## Zerbitzatzeko modua 
Japonian —edari nazionala da—, sakea zeremonia bereziaz zerbitzatzen da, zeramikazko edo portzelanazko botilatxo batetik (hor berotua gorde da) *sakazuki* izeneko portzelanazko kopa txiki batera, edateko. Edari aldaeraren arabera, sakearen tenperatura gomendatua asko aldatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afganistango bandera

**Afganistango bandera** (darieraz: پرچم افغانستان,​ paxtuneraz: افغانستان توغ) 2002-2004ko Afganistango gobernuak onartutako ikurra da, 1930tik 1973ra bitartean monarkiak erabili zuen banderan oinarrituta. Afganistango Konstituzio berriarekin bat etor zedin, 2013ko abuztuaren 19an aldatu zuten.

Banderak hiru zerrenda bertikal ditu, ezkerretik eskuinera hauexek direnak: beltza, gorria eta berdea. Erdialdean Afganistango ikur nazionala ageri da, hau da, meskita baten irudia (bi banderarekin), minbar eta mihrab banarekin eta horien gainean takbira agertzen da. Halaber, ikur nazionalean eguzki atera berria eta *shahada*, egutegi persiarreko 1298 urtea eta افغانستان (euskaraz: «Afganistan») hitza, guztia gari-buruen koroa gurutzatzen duen zinta batean. Gainera, ikur nazionalari *shahada* sartu zioten goiko aldean.

Kabulgo erortzearen ostean, ez dago argi zer gertatuko den banderarekin. Momentuz talibanek ez dituzte Kabulgo kaleetan eta eraikinetan jarrita zeudenak kendu.

## Kanpo estekak
Benjamin Franklin

**Benjamin Franklin** (1706ko urtarrilaren 17, Boston - †1790eko apirilaren 17, Philadelphia) politikari, jakintzari eta asmatzaile estatubatuarra.

## Biografia 
Hamazazpi semeetatik hamabosgarrena zen. Bakarrik oinarrizko ikasketak egin zituen, 10 urte zituenera arte. Ondoren, argizarigintzan jardun zen bere aitaren negozioan lagunduz. 12 urterekin, bere anaia Jamesen inprimategian ikastun gisa hasi zen lanean. 15 urte zituenean, Jamesek New England Courant fundatu zuen, Britania Handiko kolonietako lehen egunkari independentea. Gainera, Benjaminek Mrs. Silence Dogood goitizenarekin idatzi zuen, adin ertaineko alargun bat zela argudiatuz, inork ere ez bere egiazko nortasuna jakin gabe James konturatu zenera arte. Orduan, Benjaminek baimenik gabe alde egin zuen eta 17 urte zituela Filadelfian jarri zen bizitzen.

1724an, Benjamin Ingalaterrara bidaiatu zuen inprimatzaile ikasketak egitera. 1726an, Filadelfiara itzuli zen eta 1729ko Irailean Pennsylvania Gazette erosi zuen, 1748ra arte argitaratu zuena. 1732tik 1757ra arte Poor Richard's Almanac argitaratu zuen, urtero argitaratzen zuen almanaka. 1727an Amerikako kolonietan diru-paperaren jaulkipenaz arduratu zen.

## Jokatu zuen papera 
### Politikan 
Ipar Amerikako koloniak Britainia Handitik independizatzeko prozesuaren bultzatzaileetako bat izan zen.

### Asmakizunak 
1752an, tximistorratza asmatu zuen gertakari elektrikoak ikertzen zebilela.
Kimi Räikkönen

**Kimi Räikkönen** (Espoo, Finlandia, 1979ko urriaren 17a - ) 1 Formulako gidari finlandiarra da, 2007an munduko txapelduna.
### Hastapenak 
Kimi Räikkönen hiru urterekin hasi zen kart-ak gidatzen. Era guztietako motordun ibilgailuak erabili ditu, autoak, motorrak, kart-ak, elurretarako motorrak etab. Txikitatik erakutsi zuen bere abiadurarako dohaina eta Formula Ford, Formula Super A eta Formula Renaulten ibili zen 1 Formulara iritsi baino lehen.

## Ibilbidea 2001-2013 
### Sauber (2001) 
2000. urtean Formula Renaulten Kimi Räikkönenek 7 lasterketa irabazi zituen 10etik. Horren ondorioz, Sauber taldeak test bat eskaini zion 2000. urteko irailean eta 2001. urteko 1 Formulako txapelketan lehiatzeko jarleku bat lortu zuen. Seigarren geratu zen bere debutean, puntuak lortuz. Lasterkari gutxik lortu dute halakorik egitea lehen lasterketan. Azkenean 9 puntu lortu zituen lehen urtean.

### McLaren-Mercedes (2001-2006) 
Aurreko urtean egindako lasterketa onek McLaren-Mercedes taldeak fitxatzea ekarri zuen. Urte horretan seigarren tokian geratu zen txapelketan eta bere lehen podioa lortu zuen Australian. Lehen garaipena 2003an lortu zuen Malasian, eta bigarren geratu zen txapelketan, Michael Schumacherren atzetik, 2 puntura.

2004. urtean 45 puntu eskuratu zituen baina 2005ean zazpi lasterketa irabazi eta 112 puntu lortuta bigarren geratu zen Fernando Alonsoren atzetik, autoak izandako fiabilidade arazoek sortutako puntu galerarengatik. Alain Prosten 1984ko errekorra berdindu zuen urte horretan lasterketa gehien irabazita titulua eskuratu gabe.

### Ferrari (2007-2009) 
2007an Michael Schumacher ordezkatu zuen Ferrarin eta titulua irabazi zuen puntu bakar bategatik azken lasterketa irabaziz. 2008. urtean hirugarren geratu zen eta 2009. urtean seigarren. Ferrarik Fernando Alonso fitxatu zuen hurrengo urtean eta kontratua zeukanez, 25 milioiko ordainsaria jaso zuen Kimi Räikkönenek taldea uztearen trukean.

### Lotus (2012-...) 
Kimi Räikkönen 2 urtetan zehar ibili zen 1 formulatik kanpo Rally eta NASCARean parte hartzen. Hala ere 2012an itzuli zen Lotus taldearekin eta hirugarren geratu zen lasterketa guztiak amaitu ostean.

## Laburpena urteka 
***** Probisionala

## Emaitzak 
* Lasterketak **beltzez** pole position-ak adierazten dituzte; *Kursiban* dauden lasterketek itzuli azkarrak adierazten dituzte.

* ≠ Pilotuak ez zuen Sari Nagusia bukatu, baina distantziaren %90 bukatzeak klasifikatu zuen.

:

## Erreferentziak 
* "Formula 1 : Biography Kimi Raikkonen — F1-Live.com". http://en.espnf1.com/lotusf1/motorsport/driver/1208.html
Usain-kengarri

eskuinera|thumb|Usain-kengarri bat
**Usain-kengarria** edo **desodorantea** transpirazioaren usaina murrizteko gorputzean ematen den substantzia da. Batez ere besapeetan eman ohi da.

## Kanpo estekak
Garamond

**Garamond** serif motako letra-tipo bat da. Izen hori daramaten letra-tipo ezberdinak daude, batzuk Claude Garamondek XVI. mendean sortutakoan oinarrituta daudelarik.

## Kanpo estekak
Wingdings

**Wingdings** Microsoft Windowsen 3.1 bertsiotik aurrerako guztietan barne dagoen dingbat letra-tipoa da. Type Solutions enpresak garatu zuen 1990ean, baina gaur egun Microsoft da copyrightaren jabea. Wingdings motako letra-tipo gehiago ere sortu dira ondorioz, Wingdings 2 eta Wingdings 3 izenekoak.

## Kanpo estekak
Wingdings 2

**Wingdings 2** Microsoft Officen barne doan dingbat letra-tipoa da. Type Solutionsek Wingdings letra-tipoari jarraipena emanez sortu zuen arren, gaur egun Microsoft da copyrightaren jabea.
Telecinco

**Telecinco** Espainiako telebista kanal bat da. 1989ko martxoaren 10ean hasi zen transmisio probekin; eta 1990eko martxoaren 3an, bere transmisio ofizialekin. 1989an Felipe Gonzalezen gobernuak telebista liberalizatzea erabaki zuen, hiru lizentzia gehiago eskainita. Telecincoz gain, Antena 3ek irekian emititzeko beste baimen bat jaso zuen; eta Canal Plusek, kodifikatuta emititzekoa.

Katea **Tele 5** izenarekin hasi zen emititzen, 1997ko otsailean gaur egungo izena hartu zuen arte.
2009ko abenduaren 18an Telecincok eta Cuatrok bat egin zuten.

### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Telecinco-en webgunea 
* Telecinco karta bat 
* Telecinco bizi en mitele.es 
* 
*
Antena 3

[thumb|250px|Antena 3en egoitza [San Sebastián de los Reyesen.]]
thumb|250px

**Antena 3** Espainiako telebista katea da, 1990eko urtarrilaren 25ean irekian emititzen hasi zena. Espainiar estatuan emititzen zuen lehen kate pribatua izan zen. 1989an Felipe Gonzálezen gobernuak telebista liberalizatzea erabaki zuen, hiru lizentzia gehiago eskainiz. Antena 3z gain, Telecincok irekian emititzeko beste baimen bat jaso zuen, eta Canal Plusek kodifikatuta emititzekoa.

## Kanpo estekak
Laranja kolore

**Laranja** espektro ikusgaiko horia eta gorriaren artean dagoen kolorea da, laranja izen bereko fruituaren bera. 620-585 nm inguruko uhin-luzera du.

Kolore osagarria urdin argia da. Margo eta tindagaiekin, %75 hori eta %25 magenta kolore kengarri primarioen nahasketan, laranja kolore sekundarioa lortzen da. Tindagai laranjak kadmioaren eta okrearen taldekoak dira eta gehien bat argi urdina xurgatzen dute. HSV kolore-sisteman gorriaren eta horiaren erdibidean dago.

Aspaldi, euskaraz eta beste hainbat hizkuntzetan ez zegoen *laranja* kolorea adierazten zuen hitzik. Horregatik, batzuetan gorriaren ñabarduratzat jotzen zen. Argi ikusten da arrautzek duten barneko gaiak duen izenean: *gorringoa*. Geroago, laranjak (fruituak) agertu zirenean, hauen izena erabiltzen hasi zen kolorea izendatzeko. Hala ere, oraindik ere erabiltzen den *hori-gorri* hitz elkartua erabiltzen zen kolore hau adierazteko.

RAL kolore sisteman laranjak 2001 eta 2099 artekoak dira.

## Laranja kulturan 
Laranja Euskaltel euskal enpresaren marketin kolorea da eta, hortaz, Euskaltel-Euskadi txirrindularitza taldearena.

Laranja Espainiako Alderdi Popularraren alderdi kolorea da 2004tik. Baita ere, Frantziako Mugimendu Demokratarena.

Laranja Herbehereetako kolore nazionala da, errege familiaren kolorea baita.

Laranja Ukrainako kale protestetan erabilitako banderen kolorea izan zen 2004 eta 2005ean. Horregatik *Iraultza Laranja* izena hartu zuen.

Laranja protestantismoarekin lotzen da Ipar Irlandan.

## Kanpo estekak
Steve Irwin

**Stephen Robert “Steve” Irwin** (1962ko Otsailaren 22 - † 2006ko Irailaren 4), **Krokodilo-ehiztaria** ezizenez ere ezaguna (*The Cocodrile Hunter* ingelesez), Australiako naturalista eta telebistako aurkezle famatu bat zen. *The Crocodile Hunter* telebistako dokumental serieak (ETB 1en *Krokodilo ehiztaria* izenburuarekin emana) ospea ekarri zion. Gainera, Australia Zoo deituriko zooa —Steveren gurasoek sortua— zuzendu zuen, Beerwah herrian (Queensland, Australia).

## Heriotza 
2006ko Irailaren 4an, Steve urpeko igeriketan ari zela, bularrean eztena sartu zion Dasyatidae familiako arraia batek, eta hantxe hil zen.

Ondoan zihoan kameralariak grabatu zuen heriotza. Steveren ekoizle John Staintonen arabera, Steve arraiaren gainera igo zen, eta arraiak isatsa jaso, bularrean kolpatu eta bihotza zeharkatu zion.

## Kanpo estekak 
*  Steve Irwinen webgunea