Disfagia

**Disfagia**  elikagaiak (solidoak zein likidoak) edota listua irensteko zailtasunari deritzo. Zailtasun honekin batera min akutua eman daiteke (*odinofagia* ). Sintoma gisa zehaztuta egon arren, testuinguruaren arabera gaixotasuntzat hartuko da.

Hestegorritik edo hestegorriaren inguruko organoetatik eratorritako gaixotasun baten edo errefluxu gastro-esofagikoaren  sintoma izan ohi da. 

## Etiomogia 
Disfagia terminoa grekotik eratorritako hitza da, δυσ dys (asaldura) y φαγία fagia (irentsi).

## Jatorria 
Disfagia aurretik jasandako gaixotasun baten ondorioz agertu ohi da, eta kasu gehienetan gaixotasun horrek disfagia maila definituko du. Disfagia eragiten duten jatorrizko gaixotasun ohikoenak: 

# Nerbio-sistemaren gaixotasunak: Parkinsonen gaixotasuna  , Alboko Esklerosi Amiotrofikoa eta Alzheimer gaixotasuna .
# Eritasun kardiobaskularrak 
# Neoplasiak 
# Errefluxu-gastroesofagikoa
# Akalasia
# Disfagia idiopatikoa
# Gaixotasun erreumatologikoak: Eskleroderma
# Alkoholismoa 
# Plummer-vinson sindromea
# Zenker-en dibertikulua
# Chagas gaixotasuna 

## Sintomak 
Paziente asko ez dira haien disfagiaz oharkabetzen eta gaixotasun hau beste gaixotasun batzuen sintoma izan liteke  eta Giltzurruneko gutxiegitasun eragin ditzake.

Disfagia orofaringeoaren sintoma eta zeinuen artean hurrengoak dira azpimarragarrienak; ahoan elikagaiak eta listua kontrolatzeko zein degluzioa hasteko ezintasuna, eztula, itotasuna, ohiko pneummonia , bat-bateko pisu-galera, irentsi ondoren ematen den aho hezea, sudurreko berrahoratzea eta irensteko zailtasunaren kexa. Elikagaien trabatze gune ohikoena eskualde zerbikala izango da. 

Disfagia mota ezberdinak daude eta bakoitzak sintoma espezifikoak ditu, hauen arabera sailka daitezke. Alde batetik, hestegorriko disfagiaren sintomarik ohikoena elikagai solidoak irensteko ezintasuna izango da, eta pazienteak itotasun gisa deskribatuko du. Odinofagiaren kasuan, aldiz, irenstean mina sentitzea sintoma bereizgarria izango da, kartzinomaren adierazle izan daitekeena besteak beste. Bestetik, akalasia duten pazienteetan likidoak irenstea solidoak irenstea baino zailtasun handiagoa eragiten duenean emango da. Hestegorri osoko Auerbachen plexu mienterikoaren suntsiketa idiopatikoa emango da, gutxiegitasun peristaltikoa emanez hestegorriaren luzeera osoan zehar. 

## Sailkapena 
Disfagiaren sailkapena hainbat irzipideren araberakoa da: thumb|Hestegorriko adenokartzinoma

**- Kokapena**

# Disfagia orofaringeoa:
#* Lumenean: Gorputz arrotza
#* Paretaren barruan: Faringitisa, neoplasiak
#* Paretaren kanpoan: Abzesu faringeoa, lepoko linfa gongoilak, tiroideko minbizia
#* Hantura eta Infekzioak: Amigdalitisa
#* Mingaineko minbizia
#* Eritasun neurologikoak
#* Xerostomia
# Hestegorriko disfagia: 
#* Lumenean: Gorputz arrotza
#* Paretaren barruan: Atresia esofagikoa, eskleroderma, neoplasiak, candida 
#* Paretaren kanpoan: Zenker-en dibertikulua, aneurisma aortikoa, Hiato-hernia
- **Garapenaren arabera**

# Logikoa: Iraunkorra eta progresiboa, lehenik eta behin elikagai solidoak irensteko ezintasuna agertzen da, gero bigunak eta azkenik likidoak. Mota honen jatorria gehienetan neoplasia bat izan ohi da.
# Ilogikoa: Aldizkakoa, ez-jarraia, ez dago elikagai sekuentzia bat, solido zein likidoekiko ematen den ezintasuna maila berekoa da. Eritasun motore baten ondorioa izan ohi da, akalasia edo hestegorriko espasmo batena.

## Diagnostikoa 
thumb|Laringoskopio bidezko epiglotiaren irudia
# Esofagoskopiak eta laringoskopiak lumeneko ikuspegia emango dute zuzenean diagnostikoa egiteko. 
# Hestegorriaren mugikortasunaren azterketa akalasia eta hestegorriko espasmo esofagiko kasuetan erabiltzen da (disfagia ilogikoetan<).
# Zitologia esofagiko bidez lortutako laginetan hasierako fasean dauden zelula gaiztoak detekta daitezke.
# TAC bidezko miaketa ez da oso erabilgarria disfagiaren kausak aurkitzeko, baina masak detekta ditzake mediastinoan eta aortako aneurismetan. 

**Diagnostiko diferentziala**

Disfagiaren kausa guztiak honen diagnostiko diferentzialak izango dira . Nerbio-sistemako gaixotasunak, eritasun kardiobaskularrak eta neoplasiak honen eragile nagusiak izanik.

## Tratamenduak 
Disfagia tratatzeko modu asko daude, hala nola irensteko terapia, dieta-aldaketak, sendagai jakin batzuk eta kirurgia. Disfagiarako tratamendua diziplina anitzeko talde gisa ezagutzen den espezialista talde batek kudeatzen du. Diziplina anitzeko taldeko kideen  artean honako hauek daude: irensketa-nahasmenduetan espezializatutako logopedak (irensketa-terapeuta), lehen mailako medikua, gastroenterologoa, erizaintzako langileak, arnas terapeuta, dietista, terapeuta okupazionala, fisioterapeuta, farmazialaria eta erradiologoa 

- Estrukturalak: Kirurgiak edo prozedura onkologikoak neoplasien desagerpena eragingo dute, disfagia orofaringeo zein esofagikoa zuzenduz.

- Errefluxu-gastroesofagikoa: Protoi bonbaren inhibitzaileek paretako hanturaren murrizketa eragingo dute.

**Elikadura** 

Disfagiaren tratamenduan uneoro zaindu behar dira pazientearen elikadura eta hidratazio maila. Disfagia terapiaren helburu orokorra gaixoa ahozko elikadurara itzuli edo bertan mantentzea da. Helburu hauek lantzen diren bitartean elikadura aberatsa, hidratazio egokia eta irensketa segurua (biriketan elikagairik ez sartzea) bermatzea ezinbestekoa da . Hala ere, disfagia duten pertsona askok, batez ere bizitzaren amaieran daudenek, ahotik jaten eta edaten jarraitzea erabaki dezakete, haien buruaren segurtasuna bermatu ez arren. Horri "arrisku elikadura" deritzo.

**Prozedurak**

Tratamendu konpentsatzaileak elikagaien zein likidoen trinkotasuna aldatzeko eta sintomak kentzeko diseinatuta daude, baina ez dute irensketaren fisiologia zuzenean aldatzen. 

Pazienteek tratamendu-prozeduren konbinazio bat behar izaten dute, irensketa segurua eta nutrizio egokia mantentzeko. Jarrera-estrategiak irensketa-maniobrekin konbina daitezke pazienteak modu seguru eta eraginkorrean irentsi dezan. Ahozko elikadura seguru batekin pazientearen elikadura bermatuta egongo da.

Logopedek disfagia duten pazienteekin gehien erabiltzen dituzten tekniken artean irensketa ariketak, elikagai testuren aldaketa, likidoen lodipena eta irensketa kokapen-aldaketak ditugu. Bronkoaspirazioarekin lotutako pneumoniari dagokionez, askoren esanetan elikagaien trinkotasun aldaketak ez du honen hobekuntza eragingo eta gainera pazientearen nutrizio urriari lotu zaio. 

**Tratamendu espezifikoak** 

- Farmakoak:  Prozinetikoek hestegorriko mugikortasuna bultzatuko dute, lasaigarriek aldiz hestegorriko beheko esfinterra erlaxatuko dute nahasmendu motoreetan eta protoi ponparen inhibitzaileek hantura murriztuko dute. 

- Dilatazioak: Hestegorriko estenosiak zuzentzeko balio dute. Endoskopia bidezko hestegorriko lumen dilatazioa emango da.  

- Kirurgia:  

# Hestegorriko miotomia: akalasia zuzentzeko prozedura kiurgikoa. Honen biez hestegorriaren goiko esfinterreko gihar zuntzak mozten dira. Laparoskopia bidezko prozedura.
# Zenker-en dibertikuluarentzako kirurgia: dibertikulua ireki edo erauzten da. Endoskopia bidezkoa.

**Lodigarriak**  

Disfagiaren tratamenduaren helburua pazientearen bizi-kalitate egokia bermatzea izango da. Hori lortzeko hainbat irtenbide daude, hala nola lodigarrien eta ur gelifikatuen erabilpena. Lodigarriek hainbat irizpide bete behar dituzte: amilasarekiko erresistentea izan, elikagaien jatorrizko zaporea mantendu, elikagaiaren lodipen maila mantendu, edozein elikagairekin erabiltzeko ahalmena izan, elikagaia izoztu edo berotzeak loditasunean ez eragitea eta gardentasuna mantentzea (azken hau gehienek ez dute betetzen). 

Bost lodigarri mota daude: Almidoia, Hidrokoloideak, Proteinak, Gantzak, komertzialak 

# Almidoia: Landare jatorria du eta lodigarri gisa erabili ohi da sukaldaritzan.
# Hidrokoloideak: Landare jatorria dute eta lodigarriaz gain emultsioa eta gelifikazioa egin dezakete. 
# Proteinak: Animali jatorrikoak dira eta gelifikatzeko balio dute. Bi mota erabiltzen dira: animali kolagenozkoak eta arrautzaren proteinak.
# Gantzak: Animali edo landare jatorrikoak izan daitezke. Lodigarri edo emultsio gisa balio dute.
# Komertzialak: Almidoi eta hidrokoloide konbinaziotik lortzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak