open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anai Artea

**Anai Artea** Lapurdin sortutako elkarte humanitarioa da. Haren helburua Hego Euskal Herritik ihes egindako euskal erbesteratuei eta presoei eta haien familiei laguntzea da. Zenbait egoeretan bitartekari lana egi zuen. 1969an sortu zen eta haren egoitza Donibane Lohizunen dago. Lehen lehendakaria Telesforo Monzon izan zen. 2004an Jean Fagoagak bete zuen kargu hori. Ideologikoki euskal nazionalismotik gertu ibili da beti.

## Lehen partaideak 
thumb|256x256px|Anai Artearen omenaldia (Sarako Idazleen Biltzarra, 2021)
Elkartearen lehenego partaideak hauek izan ziren:
* Piarres Lartzabal
* Telesforo Monzon
* Jean Barrenetche
* Angel Arregi
* Jean Larregain
* Jean Fagoaga
* Paul Fagoaga
* François Etchezaharreta
* Pierre Halsouet

## Bitartekaritza lanak 
Gutxienez egoera batean lan hori egin zuten, hau da, Eugen Beihl Shaeffer Alemaniako ohorezko kontsularen bahiketa Donostian, 1970ean.

## Argitalpenak 
* Joseba Elosegi: *Quiero morir por algo*. Bordele, 1971. 327 or.
* *Las actas de Txiberta*, Xibertako elkarrizketei buruzkoa, ISBN: 978-2-9507461-1-5

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala.
* :Auñamendi Entziklopedian.
Pontneddfechan

'*** edota **Pontneathvaughan*', Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. Konderrian hegoaldeena dagoen udalerria da.

## Kanpo estekak
Neath ibaia

**Neath ibaia** (; ) Galesko hegoaldeko ibai bat da. Powys konderriko Pontneddfechan udalerriaren lursailetan jaio, eta hego-mendebalderako norantzan Brecon Beacons Parke Nazionala zeharkatu eta Briton Ferry udalerriko bokalera iristean, Baglan Bay udalerriaren parean itsasoratzen da, Swansea badiaren ekialdean.

30,6 kilometroko luzera du.
Neath gaztelua

**Neath gaztelua** (; ) Galesko Neath udalerrian dauden normandiar gaztelu baten hondakinak dira, Neath Port Talbot konderrian. 1140-1130 artean eraiki zela uste da.

## Kanpo estekak
The Marvelous Mrs. Maisel

***The Marvelous Mrs. Maisel*** Amy Sherman-Palladinok 2017an Amazon Videorentzat sortu zuen telesail komiko-dramatikoa da.

2017ko urriaren 29an estreinatu zuten, eta bi sari jaso zituen Golden Globe lehiaketan. 2018an, denera bost Emmy eman zizkioten komediari, tartean emakumezko aktore protagonista onenaren saria, Maisel andrearena egiten duen Rachel Brosnahani. Horrez gain, Amy Sherman-Palladinok komedia zuzendaririk onenaren saria jaso zuen, bai eta komedia ataleko gidoilaririk onenarena ere.

## Sinopsia 
Telesailak etxekoandre judu baten gorabeherak kontatzen ditu New Yorken bakarrizketalari bihurtzea erabakitzen duenetik.

## Aktore nagusiak 
* Rachel Brosnahan: Miriam "Midge" Maisel
* Alex Borstein: Susie Myerson
* Michael Zegen: Joel Maisel
* Tony Shalhoub: Abraham "Abe" Weissman
* Marin Hinkle: Rose Weissman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandfields East

'''''', , Galesko hegoaldeko hauteskunde eremu eta komunitate bat da, Neath Port Talbot konderrian.

2011ko erroldaren arabera 6.895 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Green Book

***Green Book*** () Peter Farrelly estatubatuar zinema zuzendariaren 2018ko komedia dramatiko filma da. Don Shirley piano-jotzaileak 1960ko hamarkadan AEBko Hegoalde sakonean egin zuen biran oinarritzen da. Viggo Mortensen eta Mahershala Ali aktoreek antzeztu zuten.

Torontoko Zinemaldian estreinatu zen 2018ko irailaren 11n, eta Ikusleen saria eskuratu zuen. 91. Oscar Sarietan, bost izendapen lortu zituen, eta haietatik hiru sari eskuratu zituen: Film onenaren Oscar Saria, Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Mahershala Ali), eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria.

## Sinopsia 
Don Shirley piano-jotzaile dotorea, jamaikar etorkinen familia batean jaioa, ez dago bere garaiko intolerantzia itsuari aurre egiteko eginda. Hori dela eta, Tony *Lip* Vallelongaren zerbitzuak hartu ditu. New Yorkeko kale eta tabernetan hezitako italiar-estatubatuarra, Tony bere aho-beroaz baliatzen da bidea zabaltzeko, eta nahikoa ez baldin bada, ukabilez ere bai. Bikote ezberdin horrek bidaiari ekin dioenean, *The Negro Motorist Green Book* afro-amerikarrei zuzendutako bidaia gida erabili dute, hegoalde segregatuan zehar beltzentzako hotel eta jatetxe seguruak aurkitu ahal izateko. Hala ere, liburua ez da nahikoa biek elkar uler dezaten.

## Aktoreak 
* Viggo Mortensen: Tony Vallelonga
* Mahershala Ali: Don Shirley
* Linda Cardellini: Dolores
* Dimeter Marinov: Oleg
* Mike Hatton: George
* Iqbal Theba: Amit
* Sebastian Maniscalco: Johnny Venere

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Xahr-i Sokhta

**Xahr-i Sokhta** edo **Xahr-e Sukhte** (, ) Brontze Aroko hiri aztarnategi bat da, Jiroft kulturarekin kidetua. Sistan eta Balutxistan probintzian kokatua dago, Irango hego-ekialdean, Helmand ibaiaren ertzean, Zahedan-Zabol errepidetik hurbil. Gizakien ezarpenaren lehen aztarnak K.a. 3200koak dira. Irango historiaurreko aztarnategi garrantzitsuena da.

*Hiri errearen* ustekabeko igoera eta erorikoa oraindik ere misterioz inguratuta daude. Bertan aurkitutako tresnak erakusten dute halako inlongruentzia bat garai bereko beste zibilizazio hurbilekin eta agian frogatu dezakete Ekialdeko Persiar Aurrehistoria garapen independentea eduki zuela Mesopotamiako kulturekiko.

2014ko ekainean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Aztarnategia 
151 ha luze-zabalekoa, Xahr-i Sokhta munduko hiri handienetakoa zen hirigintzaren hasiera-hasieran. Aztarnategiaren mendebaldean 25 ha-ko hilerri erraldoia dago. Bertan 25.000 eta 40.000 hilobi artean daude.

K.a. 3200 inguruan ezarria lehen aldiz, hiriak lau zibilizazio garai ditu eta hiru aldi guztiz erre zen K.a. 1800an abandonatu zuten arte.

## Aurkikuntzak 
eskuinera|250px|thumb|Buztinezko ontzi baten marrazkia, bertan aurkitua
eskuinera|250px|thumb|Buztinezko ontzi baten marrazkiaren animazioa

* Haitzurdinezko kopa bat, 2014ko abenduaren 29an aurkitua..
* 2015ko urtarrilean aurkitu zuten Brontze Aroko larruzko pieza bat, marrazkiekin apaindua
* 2006ko abenduan, arkeologoek begi artifizial bat aurkitu zuten, munduko zaharrena. Esferaerdi itxura du eta 2,5 cmko diametroa. Oso gai arinez egina dago, ziurrenik asfalto pastaz. Begiaren gainazala urrezko geruza fin batez estalia dago, erdian biribil bat grabatua duela (irisa adierazteko) eta urrezko lerroak eguzki-izpiak bezala. Begiarekin aurkitutako gorpuzkiak emakume batenak dira, 1,86m garai zena, denbora hartako ohiko emakumeak baino askoz garaiagoa. Begiaren bi aldetan zulotxo bana dago, bere lekuan eusteko urrezko hariak zituena. Ikerketa mikroskopikoen arabera, betzuloab urrezko hariaren markak daude, argi utziz begi artifiziala bizatzan zehar erabili zela. Emakumearen hezurdura K.a. 2900 eta 2800 artean datatua dago.
ezkerrera|thumb|160px|Haitzurdinezko ontzi bat (Irango Museo Nazionala).
* Munduko backgammon zaharrena, dadoak eta txarpoil haziak, eta beste hainbat aurkikuntza metalurgiko ere aurkitu dita aztarnategian.
* Aurkitu beste gauzakien artean dago giza burezur bat, zeinak frogatzen duen neurokirurgia praktikak zituztela, eta buztinezko ontzi bat marrazkiz apainduta, arkeologoen ustez munduko lehen animazioa dena.
* Ikerketa paleoparasitologikoen arabera, biztaneek nematodo izurritea jasan zuten, *Physaloptera* generoko har arraroena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Mariñas

**Luis Mariñas Lage** (1947ko abuztuaren 7a, A Coruña &ndash; 2010eko abenduaren 27a, Madril) espainiar kazetari eta telebista aurkezle bat izan zen. Nagusiki albistegiak aurkeztu zituen. Beatriz Pérez Aranda kazetariarekin ezkondua eta dibortziatua zegoen.

TVE (1969-1990 ; 1999-2004), Telecinco (1990-1999), Telemadrid (2004-2007) eta Canal Sur (2007-2008) kateetan lan egin zuen.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rafael Fontán

**Rafael Fontán Sáenz** (Bilbo, 1898ko urtarrilaren 18a - *ib.*, 1986) bizkaitar arkitekto historizista garrantzitsua izan zen. Madrilen ikasi eta Bilbo inguruan lan egin zuen gehienbat. Hala ere, Kantabrian, Logroñon edo Gaztelan lanak ere egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eliud Kipchoge

**Eliud Kipchoge** (Kapsisiywa, Kenia, 1984ko azaroaren 5a) keniar iraupen luzeko lasterkari bat da. 2022ko Berlingo maratoian ordurarteko munduko maratoi errekorra apurtu zuen, lasterketa 2:01:09 denborarekin amaituz. 2019ko urriaren 12an Vienan zirkuitu berezi batean ibilbidea 1:59:40.2 denboran egitea lortu zuen, bi ordutik behera lortutako marka bakarra. Ez da ordea denbora ofizialtzat hartzen.

Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina birritan irabazi du, 2016an Rio de Janeiron eta 2021ean Tokion. Horretaz gain World Marathon Majors multzoko maratoietan 11 garaipen eskuratu ditu, hauetatik bost Berlinen eta lau Londresen.

## Biografia 
1984an jaio zen Kenyan. Lau anai-arreba dira eta ez zuen aita ezagutu. Eskolara joateko hiru kilometro egin behar zituen egunero. Krosean lehiatzen hasi zen eta 2002an gazte mailako munduko txapelketan bosgarren egin zuen, Dublinen. 

### 5.000 metroko korrikalaria 
2003an 5.000 metrotako gazte mailako munduko errekorra ezarri zuen, 12:51.61 denbora eginez. Errekor horrek 9 urte iraun zituen. Urte berean Parisen jokaturiko munduko txapelketa irabazi zuen eta 2004an Atenasko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen. 2008an zilarrezkoa kolkoratu zuen Pekingo Olinpiar Jokoetan.

### Maratoilaria 
2012an egin zuen aurreneko maratoi-erdia Lillen (Frantzian) eta 2013an Hanburgon jokatu zuen aurreneko maratoia eta 2:05:30 denborarekin Hanburgoko errekorra ezarri zuen. Lehenengo Word Major Maratoia ere urte hartakoa du, Berlingoa, eta bigarren egin zuen 2:04:05 denborarekin.

2014an Chicagoko maratoia irabazi zuen, World Majorretan lehenengoa, eta ordutik urtero nagusitu da gutxienez maratoi batean. Launa garaipen ditu Londresen eta Berlinen, azken honetan gainera munduko errekorra ezarri zuen 2022an. 2016an Rioko Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen eta 2021ean Tokion ere garailea izan zen.

2022ko irailaren 25ean Berlingo maratoian munduko errekor berria ezarri zuen, 2:01:09 denbora eginez. Aurreko errekorra ere berak egina zuen 2018ko Berlingo maratoian.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
### World Major maratoiak 
*¹ 2021eko Tokioko maratoia 2022an jokatu zen COVID-19 pandemiak eragindako atzerapenagatik.
* (MR) Munduko errekorra

### World Marathon Majors Series 
Denboraldi bateko maratoietan egindako postuekin erabakitzen da maratoien txapelduna eta Eliud Kipchoge bost aldiz izan da txapelduna:
* 2015-16
* 2016-17
* 2017-18
* 2018-19
* 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaritako zubia

**Amaritako zubia** Arabako izen bereko herrian dagoen zubia da, Santa Engrazia ibaia zeharkatzen duena. Zubiaren gainetik A-4010 errepidea igarotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maimand

**Maimand** edo **Meymand** () Irango Kerman probintzian dagoen herrixka da. Ezaguna da bertako etxe trogloditak direla-eta, ezohikoak basamortuko kliman.

2015ean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen, **Maimand eta bere kultura paisaia** izenpean.

## Ezaugarriak 
Xahr-a Banak hiritik hurbil kokatua, Kerman probintzian, Maimand oso herrixka antzinakoa da. Irango goi-ordokiko lehendabiziko giza bizileku bat dela uste da, gutxienez duela 12.000 urtetik.

Egun 683 biztanle ditu eta gehienak arrokan (toban) eskuz zulatutako 340 etxetan bizi dira, horietako batzuk 3000 urtez erabiliak.

Herrixkan 10.000 urteko petroglifoak aurkitu dira eta 6.000 urteko buztinezko ontzien arrastoak, bere bizitza luzearen lekuko.

File:Meymand ShahreBabak6.jpg|Sarrera bat
File:Meymand ShahreBabak7.jpg|Paisaia
File:Meymand ShahreBabak8.jpg|Etxebizitzak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Rosa Quintana

**Ana Rosa Quintana Hortal** (Madril, 1956ko urtarrilaren 12a) espainiar kazetari, telebista aurkezle, irrati esatari eta hedabideetako enpresaburu bat da.

Radio Nacional de España (1978-1982), Televisión Española (1982), COPE (1983-1987), Radiocadena Española (1987-1990), Radio 80 (1990-1991), Antena 3 Radio (1991-1994), Antena 3 (1997-2004) eta Telecinco (1994-1996, eta 2004tik) kateetan lan egin du.

1983-1987 artean Alfonso Rojo kazetariarekin ezkondua egon zen, eta 2004tik aurrera Juan Muñoz enpresaburuarekin.

## Polemikak 
2000. urtean *Sabor a hiel* (Editorial Planeta, 2000) liburua argitaratu ondoren, plagio salaketak jaso zituen. Planeta argitaletxeak eleberria erretiratzea erabaki zuen plagio proba garbien aurrean. Antza denez, Ana Rosak Ángeles Mastretta idazlearen *Mujeres de ojos grandes* laneko paragrafo osoak kopiatu zituen, izenak eta tokiak aldatuz. Quintanak akats informatiko bati egotzi zion testuen arteko bat etortzea.

2011n Ana Rosa Quintana kazetaria inputatu zuten Mari Luz kasuan eta epaileak deklaratzera deitu zuen Santiago del Valleren emazteari egindako elkarrizketaren inguruko azalpenak emateko. Santiago del Valleren emazteak Ana Rosaren saioan aitortua zuen senarrak hil zuela neskatoa. Azkenik kazetaria errugabe jo zuten.

2018ko maiatzean, Espainiako Ustelkeriaren Aurkako Fiskaltzak Ana Rosaren senarra atxilotu zuen *Tandem* auziaren barruan. Juan Muñoz arkitekto eta higiezinen negozioetako enpresaburu sevillarrak José Manuel Villarejo komisarioa kontratatu omen zuen epaile bati bideo batekin xantaia egiteko eta horren bidez zor bat kobratzeko. Sevillako enpresaburua eta Ana Rosaren senarra egun batzuk geroago askatu zuten, baina poliziaren grabazioek Villarejoren eta Ana Rosaren arteko harremana aipatzen zuten.

## Telebista 
* *Telediario* (TVE, 1982-1983)
* *Veredicto* (Telecinco, 1994-1995).
* *Nunca es tarde* (Telecinco, 1995-1996).
* *Sinceramente Ana Rosa Quintana* (Antena 3, 1997).
* *Extra rosa* (Antena 3, 1997-1998) Rosa Villacastínekin.
* *Sabor a ti* (Antena 3, 1998-2004).
* *El programa de Ana Rosa* (Telecinco, 2005-gaur egun).
* *Al otro lado* (Telecinco, 2013 (lehen saioa)).
* *Pequeños gigantes* (Telecinco, 2015 (gonbidatua).
* *26J: quiero gobernar* (Telecinco), 2016 (aurkezlea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rosa María Mateo

**Rosa María Mateo Isasi** (Burgos, Gaztela eta Leon, 1942ko urtarrilaren 6a) espainiar kazetari eta telebistako albistegi aurkezle bat da. Gaur egun jada erretiratua dago.

Eskarmentu handia eta ibilbide oso luzea duen kazetaria da, tartean Radio Nacional de España, La 2 eta TVE1 kateetan lan egin zuen, eta nagusiki 1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadan Telediario albistegia eta Informe Semanal saioa aurkezteagatik espainiarren artean aurpegi ezaguna bilakatu zen. Ondoren, 1993-2003 artean Antena 3 katearen albistegia aurkeztu zuen.

2018ko uztailean Pedro Sánchez buru zuen PSOEren Espainiako Gobernuak RTVEko zuzendaritzaren berrikuntza burutzeko zegoen blokeoa sahiesteko erakunde publiko honetako aldi baterako administratzaile bakarra izendatu zuen.

## Telebistako ibilbidea 
* *La segunda cadena informa* (1968)
* *Buenas tardes* (1970-1973)
* *Festival de la OTI* (1972)
* *Informe Semanal* (1974-1980)
* *Telediario* (1973-1993)
* *Crónica 3* (1981), Jesús Hermida kazetariarekin
* *Fila 7* (1983)
* *Al filo de la ley* (1993)
* *Antena 3 Noticias* (1993-2003)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Seamus Costello

**Seamus Costello**, irlanderaz *Séamus Mac Coisdealbha* (Bray, Wicklow konderria, 1939 &ndash; North Strand, Dublin, 1977ko urriaren 5a) irlandar errepublikar politikari eta ideologo ezkertiar eta sozialista bat izan zen.

Irlandako Langileen Alderdia eta Irlandako Armada Errepublikarra - Ofiziala talde armatuko buruzagia izan zen, gerora baita Irlandar Alderdi Errepublikar Sozialista eta Irlandako Nazio Askapenerako Armadakoa (INLA) ere bai.

1969an Ipar Irlandako gatazka hastearekin bat IRA eta Sinn Féin alderdian desadostasun eta zatiketak gertatu eta errepublikar eszisiooen arteko etsaitasun handi bati ekin zitzaion.

1977ko urriaren 5ean Dublinen bere autoan zegoela tiroz hila izan zen. Heriotza jazo eta berehala IRA Ofizialak eta Behin-behineko IRAk haren hilketaren ardurarik ez izana iragarri zuten eta Irlandar Alderdi Errepublikar Sozialistak hilketa gaitzesi zuen. INLAko talde aurkari bateko kideek ere hura hil izana ukatu zuten. Halere, INLAk Jim Flynn IRA Ofizialeko kidea haren hilketaren erruduntzat identifikatu zuen, 1982ko erakinean Jim Flynn tiroz hila izan zen, hain zuzen ere, Costello hil zen lekutik oso hurbil.
Puyko Andre Maria

thumb|Birjinaren tailu gotikoa.
**Puyko Andre Maria** edo **Puyko Birjina** Mariaren izena da eta Lizarrako zein Merindadeko (Nafarroa Garaia) zaindaria da. Sedes sapientia bat da formalki, Maria tronuan altzoan Jesus haurra duela, biak koroatuak.

## Etimologia 
Lizarran frankoen komunitate indartsua bizi izan zen eta hizkuntza horretatik etor daiteke: *puy* edo menditxo. Beste hipotesiaren arabera Nafarroan *puyo* hitza erabiltzen zen. Andre Mariaren irudia menditxo baten goi aldean aurkitu zen eta horrek justifikatu dezake.

## Kondaira 
Kondairaren arabera 1085. urtean, Lizarra hiria sortu aurretik, Abartzuzako artzain batzuek menditxoa igo zuten izar batzuek erakarrita. Izar horiek markatzen zuten tokian leize bat aurkitu zuten eta barruan irudia: Andre Maria haurtxoarekin. Muino batean aurkitu zutelarik Puyko Andre Maria deitu zioten. Frantzian badago antzeko kondaira bat, Le Puy-en-Velayko katedralean. Dena dela, badira beste antzeko kasu gertuagoak, esaterako Orreaga Andre mariarena.

## Historia 
Agerpenaren data moduan 1085. urtean izan zela esan ohi da. Antso V.a Remiritz Iruñeko erregeak Andre Mariaren ohorean baseliza eraikitzea agindu zuen. 1958ko maiatzaren 25ean koroatu zuten eta urtero, egun horretan, hiriko festak ospatzen dira.

## Basilika 
Egungo Puyko Andre Mariaren basilika hiriko goi aldean dago, izen bereko ikastetxearen ondoan. Eraikin hori Victor Eusa arkitekto nafarraren lana da. Barruan Andre Mariaren tailu gotikoa gordetzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Puyko Andre Mariaren basilika

## Kanpo estekak 
* :Puyko Andre Maria Auñamendi Entziklopedian.
Luis María Anson

**Luis María Anson Oliart** (Madril, 1935eko otsailaren 8a) espainiar kazetari eta idazle bat da. Espainiako Errege Akademiaren kide da.

1983-1997 artean ABC egunkariaren zuzendaria izan zen eta 1998an, La Razón egunkaria eta 2008an El Imparcial egunkari digitala sortu zituen. Gaur egun El Mundo egunkariaren El Cultural gehigarria zuzentzen du. Miss Espainia edertasun lehiaketa ere zuzendu izan du.
Zorroagagaina

**Zorroaga** edo **Zorroagagaina** Gipuzkoako mendia da, 101 metro ditu eta Oriamendiko mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Josie Totah

**Josie Jay Totah** (Sacramento, Kalifornia, 2001eko abuztuaren 5a) estatubatuar aktorea da. 2011ko *Jessie* telesailean maiz agertzeagatik eta 2013ko *Back in the Game* telesailean pertsonaia nagusietako bat antzezteagatik ezaguna da. 2018an *Champions* telesaileko protagonistetako baten papera antzeztu zuen.

Aspaldi **J. J. Totah** izenez ezaguna, 2018ko abuztuan emakume transgeneroa zela adierazi zuen eta Josie izena erabiltzen hasi zen.'

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak
Valdeibañez

**Valdeibañez** Nafarroa Garaia eta Araba artean dagoen mendia da, 608 metro ditu eta Aguilarko mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Pepa Bueno

**María José Bueno Márquez**, ezagunagoa **Pepa Bueno** bezala (Badajoz, Extremadura, 1964ko urtarrilaren 29a) espainiar kazetari, irrati esatari eta telebista aurkezle bat da.

Madrilgo Complutense Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu eta Espainiako hedabide ugaritan lan egin du, tartean Radio Nacional de España, Cadena SER, Telecinco eta Cuatro kateetan. TVE katean *Los desayunos de TVE* (2004-2009), *Telediario* (2009-2012), *Hoy por hoy* (2012-2019), *Un tiempo nuevo* (2014-2015) eta *Viajando con Chester* (2015) saioak aurkeztu izan ditu.

## Ikus, halaber 
* Hora 25

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pintza (argipena)

**Pintza** izenak hainbat adiera du:

* **Matxarda** muturrak hurbilduz zerbait heltzeko erabiltzen den tresna eta gailua, eta honen aldaerak dira aliketak eta kurrikak.
* **Arropa-pintza** edo **gantxoak**, arropa esekitzeko dira.
* **Haginak** esaten zaie euskaraz krustazeoen apendize edo eskuetako pintzei.

Fitxategi:Pinzetten_gr.jpg|Matxardak.
Fitxategi:Catro_pinzas_de_roupa.jpg|Arropa esekitzeko **gantxoak**.
Fitxategi:Pinces_du_Homard.jpg|Misera baten haginak.
Fitxategi:Tool-pliers.jpg|Aliketak. 
Fitxategi:Pliers_on_the_wall.jpg|Kurrika sorta.
Mariana Genesio Peña

**Mariana Genesio Peña** (Córdoba, Argentina, 1980ko abuztuaren 19a) argentinar aktorea da.

## Bizitza 
Peña emakume transgeneroa da. 2015ean nazioartean ezaguna egin zen bere mutil-laguna Nicolás Giacobone Oscar Sarien banaketa-ekitaldira lagundu ondoren.

2018an *El marginal* telesailean antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Telesailak 
## Erreferentziak
Nevil Shute

**Nevil Shute Norway** (Ealing, Middlesex, 1899ko urtarrilaren 17 – Melbourne, 1960ko urtarrilaren 12a) anglo-australiar idazle, ingeniari eta hegazkinlaria izan zen.

Artillaria izan zen Lehen Mundu Gerran eta 1923an ingeniaritzan graduatu zen Oxfordeko Unibertsitatean. De Havilland enpresan hasi zen ingeniari aeronautiko lanetan eta 1924an Vickersera aldatu zen. 1931. urtean Airspeed Ltd hegazkinak eraikitzeko enpresaren sortzaileetako bat izan zen.

Bigarren Mundu Gerran armen eraikuntzan lan egin zuen eta Normandiako Lehorreratzean eta Birmanian berriemailea izan zen.

1926an argitaratu zuen lehen eleberria, eta abiazioa eta ingeniaritza erabili zituen horietako askoren argudio gisa.

1948an bidaia bat egin zuen Australiara, hegaz, eta 1950ean Australiara joan zen bizitzera.

## Eleberriak 
* *Stephen Morris*, 1923
* *Pilotage*, 1924
* *Marazan*, 1926
* *So Disdained*, 1928
* *Lonely Road*, 1932
* *Ruined City*, 1938
* *What Happened to The Corbetts*, 1938
* *An Old Captivity*, 1940
* *Landfall: A Channel Story*, 1940
* *Pied Piper*, 1942
* *Most Secret*, 1942
* *Pastoral*, 1944
* *Vinland The Good*, 1946
* *The Seafarers*, 1946-47
* *The Chequer Board*, 1947
* *No Highway*, 1948
* *A Town Like Alice*, 1950
* *Round The Bend*, 1951
* *The Far Country*, 1952
* *In The Wet*, 1953
* *Slide Rule: Autobiography of an Engineer*, 1954
* *Requiem for a Wren*, 1955
* *Beyond The Black Stump*, 1956
* *On The Beach*, 1957
* *The Rainbow and the Rose*, 1958
* *Trustee from the Toolroom*, 1960
Seven Sisters (Neath Port Talbot)

**Seven Sisters**, , Galesko hegoaldeko udalerri eta komunitate bat da, Neath Port Talbot konderrian. Neath udalerritik 16 kilometro ipar-ekialdera dago.

2011ko erroldaren arabera 2.123 biztanle zituen.

## Pertsona ezagunak
* Richard Ithamar Aaron (1901 - 1987), filosofoa.

## Kanpo estekak
Nicholaston

'''''', Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da, Gower penintsulan. Swansea hiritik 8 miliatara dago.

## Kanpo estekak
Oystermouth

'***,  edota **Ystumllwynarth*', Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da, Mumbles barrutian eta Gower penintsulan.

2011ko erroldaren arabera 4.160 biztanle zituen.

## Leku interesgarriak 
* Oystermouth gaztelua

## Kanpo estekak
San Bizente aldapa (Gasteiz)

Gasteizko **San Bizente aldapa** Alde Zaharrean dago.

## Kokapena 
San Frantzisko kalean hasten da, Aiztogile kalearen parean eta Goiuri plazaraino igotzen da.

## Luzera 
105 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian ez dauka ataririk, eskuineko aldean 5eraino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887ko urriaren 12an eman zitzaion izena aldapari, San Bizente eliza han dagoelako.

## Eraikinak 
* San Bizente eliza

## Trafikoa 
Bi norabideetan pasa daitezke ibilgailuak. Ez dago aparkatzeko tokirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oystermouth gaztelua

**Oystermouth gaztelua** (galeseraz *Castell Ystum Llwynarth* eta ingelesez *Oystermouth Castle*) Galesko Oystermouth udalerrian dagoen normandiar gaztelu bat da, Swansea konderrian eta Gower penintsulan, Mumbles udalerritik hurbil.

XII. mendean eraikia izan zen.

## Kanpo estekak
Penrice gaztelua

**Oystermouth gaztelua** (galeseraz *Castell Pen-rhys* eta ingelesez *Penrice Castle*) Galesko Penrice udalerritik hurbil dagoen gaztelu bat da, Swansea konderrian eta Gower penintsulan.

Jatorrizko gaztelua XIII. mendean eraikia izan zen.

## Kanpo estekak
Lin-Manuel Miranda

**Lin-Manuel Miranda** (New York, 1980ko urtarrilaren 16a -) estatubatuar musikagilea, kanta-idazlea, antzerkigilea, raperoa eta aktorea da. *In the Heights* eta *Hamilton* Broadwayko musikalak sortzeagatik da ezaguna bereziki. Disney etxearen *Moana* animaziozko filmaren soinu banda sortu zuen, eta *Mary Poppins Returns* filmean antzeztu zuen. Besteak beste, Pulitzer saria, Kennedy Center Honors, hiru Grammy, Emmy bat, eta hiru Tony eskuratu ditu..

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pontlliw

'''''', , Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Pontlliw eta Tircoed komunitatean dago.

## Kanpo estekak
Ynystawe

'''''', , Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Morriston komunitatean dago.

## Kanpo estekak
Ynysforgan

'''''', Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Morriston eta Ynystawe udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Parkmill

'''''', Galesko Swansea hiri eta konderriko baserri giroko etxalde bat da, Gower penintsulan. Swansea hiritik 13 kilometro mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Oxwich gaztelua

**Oxwich gaztelua** (galeseraz *Castell Oxwich* eta ingelesez *Oxwich Castle*) Galesko Oxwich udalerrian dauden normandiar gaztelu baten hondakinak dira, Swansea konderrian eta Gower penintsulan.

## Kanpo estekak
Győző Kulcsár

**Győző Kulcsár** (Budapest, 1940ko urriaren 18a – *ibidem*, 2018ko irailaren 19a) hungariar eskrimalaria izan zen. Udako Olinpiar Jokoan lau urrezko eta bi brontzezko domina irabazi zuen.
Lecanosticta acicola

***Lecanosticta acicola*** (lehen *Cryptosporium acicola*) Mycosphaerellaceae familiako onddo inbasibo heterotaliko espezie bat da. Intsinis pinuan eta beste hainbat pinu espezietan hostoak marroi jartzen dituen gaixotasuna sortzen du. Gutxienez 30 pinu espezie erasotzen dituela ikusi da.

## Biologia 
Onddoa asexualki birsortzen da konidioak erabilita, eta hauek euri tanta eta ihintzarekin batera sakabanatzen dira. Askospora sexualak batez ere aire korronteekin hedatzen dira, distantzia handiak betez

## Gaixotasuna 
*Lecanosticta acicola* onddoak pinuen hostoei kolore marroia eman, landarearen hazkuntza gelditu eta pinua hiltzeraino iritsi daiteke. Bere jatorria Ipar Amerikan dago, eta bertan hainbat espezieri eragiten dio, Weymouth pinuari, pinu gorriari edo Alepo pinuari kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larraño

**Larraño** Bizkaiko mendia da, 792 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Agingain

**Agingain** Gipuzkoako mendia da, 415 metro ditu eta Murugaingo mendilerroan kokatuta dagoena

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
The Phantom of the Opera (1925eko filma)

**The Phantom of the Opera** (euskaraz *Operako Mamua*) 1952eko Rupert Julian zeelandaberriar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film mutu bat da. Gaston Leroux idazlearen *1910eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Lon Chaney, Mary Philbin, Norman Kerry, Arthur Edmund Carewe eta Gibson Gowland aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Paris. Garnier Operako sotoetan Erik (Lon Chaney) misteriotsua bizi da, aingeruaren ahotsa eta deabruaren aurpegi desitxuratua duen gizona, hormatik-hormara Christine Daeé (Mary Philbin) sopranoari so egiten dio, berau ospea eta arrakastaren gailurrera goratu nahi baidu; baina abeslaria Raoul de Chagny (Norman Kerry) bizkondearen emaztegaia izateko hitzemana dagoela ohartzean, jeloskor jarri eta erotu egingo da.

thumb|350px|erdian|*The Phantom of the Opera* film osoa ikusgai.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bad Times at the El Royale

***Bad Times at the El Royale*** 2018ko Drew Goddard estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma da.

## Sinopsia 
Zazpi ezezagun Tahoe lakuan bilduko dira, iragan iluneko El Royale hotel narriatuan. Bakoitzak ezkutatu nahi duen sekretu bat du. Zorigaiztoko gau batean zehar, erredentziorako azken aukera izango dute guztiek... guztia pikutara joan aurretik.

## Aktoreak 
* Jeff Bridges: Daniel Flynn
* Cynthia Erivo: Darlene Sweet
* Dakota Johnson: Emily Summerspring,
** Hannah Zirke: Emily Summerspring (gaztea)
* Jon Hamm: Seymour "Laramie" Sullivan
* Cailee Spaeny: Rose Summerspring
* Lewis Pullman: Miles Miller
** Austin Abell: Miles (gaztea)
* Chris Hemsworth: Billy Lee

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durakogain-Murugain mendilerroa

**Durakogain-Murugain mendilerroa** Gipuzkoa eta Araba artean dagoen mendilerro bat da. Mendilerroan dagoen Durakogain mendiak ematen dio izena mendilerroari. Kruzetako mendatetik, Arangio eta Arlabango mendilerroen mendien segida da

Bere punturik altuena Durakogain mendia da, 814 metrorekin.

## Mendiak 
# Durakogain edo Durako Gain, 814 m  (Araba) (Durakogain)
# Murugain, 776 m  (Araba eta Gipuzkoa arteko mugan) (Murugain)
# Ganboralde, 706 m  (Araba) (Durakogain)
# Asentsiomendi, 689 m  (Araba) (Durakogain)
# Olondimendi, 419 mm  (Gipuzkoa) (Murugain)
# Agingain, 415 mm  (Gipuzkoa) (Murugain)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Gipuzkoako mendien zerrenda
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Beautiful Boy (2018ko filma)

***Beautiful Boy*** 2018ko Felix Van Groeningen belgikar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Urte luzez adikzioari aurka egin behar izan zion familia baten biziraute, berrerortze eta berroneratze istorio lazgarri eta inspiratzailea.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blindsone

***Blindsone*** 2018ko Tuva Novotny norvegiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ama batek zailtasunak ditu bere alaba nerabearen krisia ulertzeko, eta tragedia batek familia osoa astinduko du.

## Aktoreak 
* Pia Tjelta
* Oddgeir Thune
* Per Frisch
* Marianne Krogh
* Anders Baasmo Christiansen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angelo (filma)

***Angelo*** 2018ko Markus Schleinzer austriar zinema zuzendariaren film historikoa da.

## Sinopsia 
Angelo Soliman, XVIII. mendean jaiotako afrikarra bera, 10 urte zituenean Europara ekarri zuten. Noblezia ilustratuaren gortean mirabe bihurtuta, gai izango da bere bestelakotasuna erabiltzeko eta, hala, goi-gizarteko kideen gonbidatu estimatu eta atrakzio bihurtzeko. Enperadorearen hurko dela, Magdalena neskame gaztearekin ezkontzeko erabakia hartuko du hartaz maitemindu eta gero. Hala eginik, gortearen arbuioa jasango du Angelok ezinbestean. Bere prestigioaren gorenean, ohartuko da bere bestelakotasuna ez dela inoiz ezeztatuko. Ez du inoiz jakingo zer den bizitza normala, beti izango da arrotz.

## Aktoreak 
* Ange Samuel Koffi D'Auila: Angelo 1
* Kenny Nzogang: Angelo 2
* Ryan Nzogang: Angelo 3
* Makita Samba: Angelo 4
* Jean-Baptiste Tiémélé: Angelo 5
* Larisa Faber: Magdalena
* Nancy Mensah-Offei: Josephine
* Lukas Miko: enperadorea
* Susanne Gschwendtner: andrea
* Gisela Salcher: andrea
* Dominic Marcus Singer
* Alba Rohrwacher: kondesa
* Gerti Drassl
* Michael Rotschopf: printzea
* Marisa Growaldt: andrea
* Christian Friedel: abokatua
* Anne Klein

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El reino

***El reino*** 2018ko Rodrigo Sorogoyen espainiar zinema zuzendariaren thriller politikoa da.

## Sinopsia 
Manuelek, autonomia bateko idazkariorde itzal handikoak, guztia du bere alde estatuko politikarako jauzia egiteko, baina bere bizitza perfektua suntsituko dute filtrazio batzuek, ustelkeria-konplot batean nahasiko baitute bere lagun min Pacorekin batera.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
High Life (2018ko filma)

***High Life*** 2018ko Claire Denis frantziar zinema zuzendariaren abenturazko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Espazio sakona. Gure eguzki-sistematik harago. Monte eta haren alaba txikia, Willow, elkarrekin bizi dira espazio-ontzi batean, erabat isolatuta. Monte gizon bakartia da, autodiziplina zorrotzaren bidez babesten du bere burua desiratik –berea nahiz besterena– , eta borondatez kontra izan zuen alaba.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inrang

***Inrang*** () 2018ko Kim Jee-woon korear zinema zuzendariaren ekintza filma da.

## Sinopsia 
2029an, Ipar eta Hego Koreako gobernuek herrialdea batzeko bost urteko plana iragarri eta gero, munduko nazio boteretsuenek ezarritako zehapenek ekonomia hondatu eta kaos garai ikaragarria ekarriko dute. "Sekta" izeneko talde terrorista armatua agertzen denean gobernuari eta batasunari aurka egin nahian, presidenteak Unitate Berezi izeneko polizia-dibisio berria sortuko du, eta botere politiko nabarmena bilduko du.

## Aktoreak 
* Gang Dong-won: Im Joong-kyung
* Han Hyo-joo: Lee Yoon-hee
* Jung Woo-sung: Jang Jin-tae
* Kim Mu-yeol: Han Sang-woo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
In Fabric

***In Fabric*** 2018ko Peter Strickland britainiar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Saltegi handi bateko neguko merkealdi jendetsuak dira, eta jantzi madarikatu baten urratsei jarraitzen die, ondorio latzak eraginez eskuz esku igaro ahala.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'Homme fidèle

'''''L'Homme fidèle''''' 2018ko Louis Garrel frantziar zinema zuzendariaren amodiozko film komikoa da.

## Sinopsia 
Mariannek Abel utziko du eta haren lagunik onenarekin joango da, Paulekin, espero duen haurraren aita baita. Zortzi urteren ondoren Paul hil egingo da.

## Aktoreak 
* Louis Garrel : Abel
* Laetitia Casta : Marianne
* Lily-Rose Depp : Ève
* Joseph Engel : Joseph

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
O Caderno Negro (filma)

***O Caderno Negro*** 2018ko Valeria Sarmiento txiletar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bikote bitxi batek XVIII. mendearen amaieran bizitako abenturen historia: batetik, jatorri misteriotsuko umezurtz txikia; bestetik, jatorri ezezaguneko italiar erizain gaztea. Haien arrastoak Erromatik Parisera, Lisboatik Londresera, Parmatik Veneziara eramango gaitu.

## Aktoreak 
* Lou de Laâge: Laura / Lelia
* Stanislas Merhar: Rufo
* Niels Schneider: Marquis Lusault
* Jenna Thiam: Suzanne Monfort

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quién te cantará

***Quién te cantará*** 2018ko Carlos Vermut espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Lila Cassen espainiar abeslari arrakastatsuena zen 1990eko hamarkadan, egun batetik bestera misterio handiz desagertu aurretik. Hamar urteren ondoren, eszenatokietara arrakasta handiz itzultzeko prestatzen ari da Lila, baina esperotako eguna baina apur bat lehenago oroimena galduko du istripu batean.

## Aktoreak 
* Najwa Nimri : Lila
* Eva Llorach : Violeta
* Carme Elias
* Natalia de Molina
* Inma Cuevas
* Vicenta N'Dongo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrizabalaga

**Arrizabalaga** (gaztelaniaz *Campanas*) Nafarroako erdialdean dagoen etxegunea da, Biurrungo, Tebasko eta Muru Artederretako kontzejuen artean kokatua. Ez dauka inolako kategoria juridikorik, eta, hortaz, ez da ez udalerri, ez kontzeju, ez auzo.

N-121 errepideak zeharkatzen du herria.

## Garraioa 
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko eta lineek zerbitzua ematen diote herri honi:

## Kanpo estekak
Roz Kaveney

**Roz Kaveney** (Erresuma Batua, 1949ko uztailaren 9a) britainiar idazlea, kritikoa eta poeta da. Pop kulturarekin kritikoak diren lanak idazteagatik eta *Midnight Rose* idazle-kolektiboko kide nabarmenetako bat izateagatik ezaguna da.

## Bibliografia 
* *Tales From The Forbidden Planet* (1987)
* *More Tales from the Forbidden Planet* (1990)
* *Temps* (1991)
* *Eurotemps* (1992)
* *The Weerde: The Book of the Ancients Book 2* (1993, editorea eta kolaboratzailea)
* *Reading The Vampire Slayer - The New, Updated Unofficial Guide To Buffy And Angel* (2001)
* *From Alien to the Matrix: Reading Science Fiction Film* (2005)
* *Superheroes!: Capes and Crusaders in Comics and Films* (2006)
* ''Teen Dreams: Reading Teen Film and Television from 'Heathers' to 'Veronica Mars* (2006)
* *Battlestar Galactica: Investigating Flesh, Spirit, and Steel* (2010)
* *Nip/Tuck: Television That Gets Under Your Skin* (2011)
* *Tales from the House Band, Volume 1: A Plus One Music Anthology* (2011)
* *Rituals: Rhapsody of Blood, Volume One * (2012)
* *Dialectic of the Flesh*. (2012)
* *What If What's Imagined Were All True*. (2012)
* *Reflections - Rhapsody of Blood*, Volume Two (2013)
* *Resurrections - Rhapsody of Blood*, Volume Three (2014)
* *Tiny Pieces of Skull'' (2015)
Maria Clara Spinelli

**Maria Clara Spinelli** (São Paulo, Brasil, 1975eko maiatzaren 20a) brasildar aktorea da.

## Bizitza 
Spinelli emakume transexuala da. 2009an hasi zen aktore-lanetan *Quanto Dura o Amor?* filmean.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Cancio

**Leire Cancio Orueta** Elhuyar Fundazioko zuzendari nagusia izan zen 2013tik 2019ra, Itziar Nogeras-ek utzi zuenetik. 

*Ekonomia, enpresen administrazioa eta marketin* ikasketak bukatu zuen Deustuko Unibertsitatean 1996an. Zuzendaria izan baino lehen hainbat ardura izan zituen fundazio barruan: proiektu-zuzendaria 2001etik 2004ra, zientzia-komunikaziorako koordinatzailea (2004-2007), eta marketin-zuzendaria 2007tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Gazteek ez dezatela pentsa AEBetan ikertzen dela nanoteknologia". Argia, (2013-06-09)
The Hunchback of Notre Dame (1923ko filma)

***The Hunchback of Notre Dame*** () 1923ko Wallace Worsley estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Victor Hugo frantziar idazlearen *1831ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Lon Chaney, Patsy Ruth Miller, Norman Kerry, Nigel de Brulier eta Brandon Hurst aktoreek antzeztu zuten.

Filmak estreinatu bezain azkar sekulako arrakasta izan zuen, Universal Studios ekoiztetxearen film mutu arrakastatsuena izan zen, 3,4 milioi dolarretako diru etekinak irabaziz.

## Sinopsia 
1482, Paris. Plaza batean dantzan dabilela, Esmeralda (Patsy Ruth Miller) neska gazte ijitoa Jehanek (Brandon Hurst) topatua izango da. Jehan neskaren edertasunaz obsesionatuko da, hortaz, Notre-Dame katedraleko Quasimodo (Lon Chaney) kanpai-jotzaile konkordunari hura baitzea aginduko dio. Baina Quasimodo gajoa atzemana eta torturatua izango da, eta berarekin zintzoa izango den bakarra Esmeralda izango da.

Irudi:The Hunchback of Notre Dame (1923).webm|*The Hunchback of Notre Dame* film osoa ikusgai.
Irudi:Hunchback of Notre Dame.jpg|Esmeraldak Quasimodo zirgortuari ura eskeintzen dio.
Irudi:Hunchback of Notre Dame 1923 lobby card.jpg|Filmaren aktoreak.

## Aktoreak 
* Lon Chaney: Quasimodo
* Patsy Ruth Miller: Esmeralda
* Norman Kerry: Phoebus de Chateaupers
* Kate Lester: Gondelaurier andrea
* Winifred Bryson: Fleur de Lys
* Nigel De Brulier: Aita Claude Frollo
* Brandon Hurst: Jehan Frollo
* Ernest Torrence: Clopin
* Tully Marshall: Luis XI.a Frantziakoa
* Harry von Meter: Neufchatel jauna
* Raymond Hatton: Pierre Gringoire
* Nick De Ruiz: Le Torteru jauna
* Eulalie Jensen: Marie
* Roy Laidlaw: Charmolue
* Ray Myers: Charmoluen morroia
* William Parke: Josephus
* Gladys Brockwell: Ahizpa Gudule
* John Cossar: Auzitegiko epailea
* Edwin Wallock: Erregearen txanberlaina
* Louise LaPlanche: Neska gazte ijitoa (extra)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Frantzisko aldapa (Gasteiz)

Gasteizko **San Frantzisko aldapa** Alde Zaharreko kale bat da.

## Kokapena 
Mateo Benigno Moraza kalean hasten da eta San Frantzisko kaleraino igotzen da.

## Luzera 
80 metro inguruko luzera du. Ez dauka ataririk, soilik lokar komertzialak.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887ko urriaren 12an eman zitzaion aldapari egun duen izena. Aurretik San Frantzisko kalearen zati bat zen.

## Eraikinak 
* Arkupea

## Trafikoa 
Trafikorako irekita dago. Bi aldeetan aparkatu daiteke. TAOren 2-A eremuan dago, egoilarrentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trần Đại Quang

**Tran Dai Quang** (Ninh Binh Probintzia, 1956ko urriaren 12a – Hanoi, 2018ko irailaren 21a) Vietnamgo zortzigarren presidentea izan zen.
Rolf Boldrewood

**Thomas Alexander Browne** ezagunagoa **Rolf Boldrewood** ezizenaz (Londres, 1826ko abuztuaren 6a – Melbourne, 1915eko martxoaren 11) australiar idazlea izan zen.

Londresen jaio zen, baina familiarekin Sydneyn bizi izan zen 1831n. Hasieran nekazaritzan aritu zen, baina hainbat lehorteren ondoren, lanbidea utzi zuen, eta polizia-magistratu eta bake-epaile izan zen urrezko meatzaritza-kanpamenduetan.

1865ean artikuluak eta istorioak egunkarietan argitaratzen hasi zen. *Robbery Under Arms* da bere eleberrietatik ospetsuena. Daniel Morgan, Ben Hall, Frank Gardiner, James Alpin McPherson eta John Gilbert bezalako bushranger garaikideetan inspiratuta dago.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *My Run Home* (1874)
* ''The Squatter's Dream: A Story of Australian Life* (1875)
* *A Colonial Reformer* (1876)
* *Babes in the Bush* (1877)
* *Robbery Under Arms* (1882)
* *The Sealskin Coat* (1884–1885)
* *The Crooked Stick, or, Pollie's Probation* (1885)
* *The Sphinx of Eaglehawk: A Tale of Old Bendigo* (1887)
* *A Sydney-Side Saxon* (1888)
* *Nevermore* (1889–90)
* *The Miner's Right : A Tale of the Australian Goldfields* (1890)
* *A Modern Buccaneer* (1894)
* *Plain Living: A Bush Idyll* (1898)
* *War to the Knife', or Tangata Maori* (1899)
* *The Ghost-Camp, or, The Avengers* (1902)
* *The Last Chance: A Tale of the Golden West* (1905)

### Ipuin-bildumak 
* *A Romance of Canvas Town and Other Stories* (1898)
* *In Bad Company and Other Stories* (1901)

### Autobiografia 
* *Old Melbourne Memories* (1884)

### Ez-fizkiozkoak 
* *S.W. Silver & Co's Australian Grazier's Guide : 1. Sheep [and] II. Cattle* (1879)
* *S.W. Silver & Co.'s Australian Grazier's Guide* (1879)
* *S.W. Silver & Co.'s Australian Grazier's Guide : No. II – Cattle.'' (1881)

## Kanpo estekak
Arriagako Gaina

**Arriagako Gaina** Bizkaiko mendia da, 399 metro ditu eta Bizkaiganeko mendilerroan kokatuta dagoena

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Mohammed Karim Lamrani

**Mohammed Karim Lamrami** (; Fez, 1919ko maiatzaren 1a – Casablanca, 2018ko irailaren 20a) hiru aldiz Marokoko lehen ministroa izan zen, 1971tik 1972ra, 1983tik 1986ra eta 1992tik 1994ra.

Enpresaria, fosfato-meategi baten jabea eta Marokoko gobernuen aholkulari ekonomikoa ere izan zen. 1971tik 1972ra Evonomia eta Finantza ministroa izan zen. Groupe Safari izeneko holding bat sortu zuen, bankuetan eta automobil-enpresetan inbertsioak eta akzioak eginez.

## Kanpo estekak
Vitali Masol

**Vitali Andriiovitx Masol** (; Olyshivka, 1928ko azaroaren 14a – Kiev, 2018ko irailaren 21a) hirugarren Ukrainako lehen ministroa izan zen.

## Erreferentziak
Bizkaiganeko mendilerroa

**Bizkaiganeko mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Maiaga mendia da, 403 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Bizkaigana mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Maiaga, 403 m 
# Arriagako Gaina, 399 m 
# Errimendi, 394 m 
# Bizkaigana, 387 m 
# Epersolo, 375 m 
# Axbiribil edo Atxondo, 354 m  (Atxondo)
# Muruetako Atxa, 331 m  (Atxondo)
# Aldorra, 319 m 
# Ganaga, 319 m 
# Ganebeiti Mendia, 317 m 
# Karabizurieta, 312 m  (Atxondo)
# Goikogana, 311 m  (Atxondo)
# Arteagagana, 302 m 
# Aldorre Mendia, 284 m 
# Ollokotza, 283 m 
# Kosnoaga, 273 m 
# Berrizgana, 266 m 
# Apileta, 265 m 
# Goikogana, 242 m 
# Musueta, 227 m 
# Aikamendi, 215 m 
# Billikario, 195 m 
# Larrondo, 88 m  (Atxondo)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Jose Felix Azkarate

**Jose Felix Azkarate** (Eibar, 1957) goitizenez **Xarra** edo **Zarra**, kulturgintzako eragile euskalduna da. Gaztelupeko Hotsak diskoetxe-argitaletxeko sortzaile eta arduradunetako bat da, Ubane Uzinekin batera.

## Erreferentziak
Pentre Poeth (Swansea)

**Pentre Poeth**, Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Swansea udalerritik 4 miliatara dago.

## Kanpo estekak
Xarra (argipena)

**Xarra** izenak hainbat artikulutara eraman gaitzake:

* **Xarra**, Bearnoko herria
* **Xarra** edo **Zarra**, Jose Felix Azkarate editorearen goitizena (Gaztelupeko Hotsak).
Waunarlwydd

**Waunarlwydd**, Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Cockett komunitatean dago.

## Kanpo estekak
Three Crosses (Swansea)

**Three Crosses**, , Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Gower penintsularen ipar-ekialdean dago, Swansea hiritik 10 kilometrora eta Penclawdd udalerritik 5 kilometrora.

## Kanpo estekak
Komunitate (Gales)

**Komunitatea** (galeseraz singularez **cymuned** eta pluralez **cymunedau**; ingelesez **community**) Galesko tokian tokiko administrazioa da. Ingalaterrako parrokia zibilen parekidea da. Komunitateak udalerri eta herri multzoez osatuak daude. 2016an Galesen denera 870 komunitate zeuden.

1974. urterarte Gales ere parrokia zibiletan banaturik zegoen, baina 1972ko Tokian Tokiko Aginte Agiriaen ondorioz parrokia zibilak desegin eta komunitateak sortu ziren. Gaur egun, Galesen ez dago komunitate baten barnean ez dagoen lursailik, ez hirigunetan ezta lana eremuetan.

## Ikus gainera 
* Parrokia zibil (Ingalaterra)

## Kanpo estekak
Aita Patxi (argipena)

**Aita Patxi** izenak adiera zenbait ditu. Kontuan hartu behar da, oraintsu arte Euskal Herrian izena baino lehen, "aita" edo sarritan "Don" aurrizkia jartzen ziotela herriko apaizei.

* Patxi Altuna Azpeitiko jesulaguna;
* Patxi Uribarren, karmeldar, irakasle, itzultzaile eta euskaltzaina.
* Patxi Gondra, Arrietako pasiotarra, Benedikto XVI.ak beneragarri izendatua
Eskantolha

**Eskantolha** Zuberoako mendia da, 1511 metro ditu eta Binbaletako mendilerroan kokatuta dagoena

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Zuberoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Abril Zamora

**Abril Zamora** (Cerdanyola del Vallès, Katalunia, 1981eko azaroaren 11) kataluniar aktorea, zuzendaria eta gidoilaria da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak
Iñaki de Mujika

**Iñaki de Mujika** (Venezuela, 1951/52 &ndash; Hondarribia, Gipuzkoa, 2023ko apirilaren 22a
) euskal herritar kirol kazetari eta irrati esatari bat izan zen. Herri Irratia eta Onda Vasca Irratian lan egin zuen.

Errealaren partiduen esataria izateagatik txuri-urdin zaletuen artean eta Gipuzkoa osoan aski ezaguna den ahotsa izan zen.

Kazetaritzaz gain gastronomia zaletasun handia zuen, bai eta arkitektura erromanikoarena ere.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Tito Irazusta

## Kanpo estekak
Gigantes (telesaila)

***Gigantes*** 2018ko espainiar telesaila da, Enrique Urbizuk Movistar+entzat egina.

## Sinopsia 
Guerrero anaiek hamarkadaz kontrolatu dute drogaren fluxua, penintsulatik Europara. Orain, euren historiako une garrantzitsuenetako bati egin behar diote aurre. Anaia nagusia, Daniel, espetxetik aterako da hamabost urteren ondoren, Madrilen familian zuen lekua berriz betetzeko gogoz. Clemente, desagertu egin da, eta orain erdiko anaiak, Tomásek, kontrolatzen du familiaren negozioa.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennifer Tilly

**Jennifer Tilly** (jaiotza izen: **Jennifer Ellen Chan**; Harbor City, Los Angeles, 1958) aktore estatubatuarra da. Poker jokalari gisa ere nabarmendu izan da.

Shaping Up (1984) telebistako komediarekin lortu zuen bere lehen rol ezaguna, eta filmetan nabarmendu zen batez ere 1994tik aurrera, noiz eta Oscar Sarietarako izendapena lortu zuen sarirako Woody Allenek zuzendutako *Bullets Over Broadway* filmarekin*.*

Beste film nabarmen batzuk:

* Wachowskitarren *Bound* (1996)
* *The Fabulous Baker Boys* (1989)
* *Made in America* (1993)
* *The Getaway* (1994)
* *Gezurti Gezurti* (1997)
* *Stuart Little* (1999)

Pokerrean, World Series of Poker Ladies' Event delako txapelketa irabazia du, eta beste txapelketa inportante batzuetan ere parte hartu izan du.

## Erreferentziak