open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nathan Van Hooydonck

**Nathan Van Hooydonck** (Wuustwezel, Belgika, 1995eko urriaren 12a) flandriar errepideko txirrindulari profesional ohia da.

Gino Van Hooydonck txirrindulari ohiaren semea eta Edwig Van Hooydoncken iloba da. 2021az geroztik Jumbo-Visma txirrindularitza taldearekin lehiatu zen, 2023an erretiratu arte.

2023ko irailaren 12an auto istripua izan zuen eta zauri larriak jasan zituen. Horren ondorioz, txirrindularitza utzi behar izan zuen.

## Palmaresa 
**2021**
* 7. Gante-Wevelgemen
**2023**
* Paris-Nizako etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 2. Kuurne-Brusela-Kuurnen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkarrekin Ibiltzen

**Elkarrekin Ibiltzen** ( edo *CJ*) Espainiako eskuin muturreko alderdi politiko bat da. Macarena Olonak sortu zuen, 2023an, urte bereko Espainiako hauteskunde orokorretarako, aurreko urtean ideologia berdintsuko Vox alderdi politikoko kide izateari utzita.

2023ko Espainiako hauteskunde orokorretan lehiatu zen aurrenekoz, eta 5.482 boto bereganatu zituen Espainia osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pantxonerak

thumb|260px|Pantxonera. Laredo herriak, tradizioz, omenaldia egin zion pantxonerari, lan, sakrifizio eta poztasun naturalaren balioak irudikatzeagatik. Laredo, 1991ko maiatzaren 22a
**Pantxonerak** Laredotik (Kantabria) inguruko herrietara arrain saltzen joaten ziren emakumeak ziren. Beste herri batzuetan **Sardinerak** deitzen zieten emakume hauei.

## Deskribapena 
Laredoko Pantxonerak familia aurrera ateratzeko gogor lan egin zuten emakume kantabriarrak ziren.  Emakume askoren izaera eta balentriaren eredu dira. pantxonerak goizaldean iristen ziren Laredoko portura, itsasontziak harrapatutako arrainez beteta etortzen zirenerako. Arraina erosten zuten, askotan seme-alabei bularra ematen zieten bitartean, eta saskietan kargatzen zuten. Oinez, trenbidearen trazadurari jarraituz, barnealdeko herrietara iristen ziren, hala nola, Liendo, Ampuero, Ramales eta baita Solareseraino ere, zeramaten arraina birsaltzeko.

## Pantxonera plater tipikoa gastronomian 
Pantxonerak Kantabriako kultura gastronomikoaren plater tipikoa dira, eta belaunaldiz belaunaldi transmititu da. Pantxonerak Laredoko errezeta tradizionala dira, marmita izeneko arrain-gisatu ezaguna . Marmita arrain freskoarekin eta patatekin egiten zen, eta marinelek prestatzen zuten beren ontzietan arrantza-jardueretan. Denboraren poderioz, errezeta hori egokitu egin zen lurrean jateko, eta okindegiak sortu ziren.

Laredoko benetako hirugiharrak hondartzatik hurbil dauden jatetxeetan dasta daitezke, batez ere abuztuan, herriko “Taparen azoka” egiten denean. Azoka horretan, sukaldariek beren pintxorik onenak egiten dituzte, eta pantxonera izaten da protagonista nagusia.
* Mariuca Pantxoneraren erromantzea. 
* Pantxonerei eta Ines Faraudo azken pantxonetako bati erreportaje-omenaldia. 2022ko ekain-uztailean Laredon egin zen argazki erakusketa.
* Pantxonera giltzatakoa sortu zen omentzeko.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harrat al-Sham

***Ḥarrat al-Shām*** () edo **Basamortu Beltza** 40.000 km²-ko azalera duen eremu bolkaniko bat da. Eremu bolkaniko alkalino handi hau hegoaldeko Siriatik hedatzen da, Jordanian zehar ipar-mendebaldeko Saudi Arabiatik igaroz.

Beste batzuk bezala, Jabal al-Druze eskualdea, Es Safa eta Dirat at at Tulul eremu bolkanikoak iparraldeko zatia osatzen dute, Sirian, Ḥarrat al-Shām hiru herrialdeetan dago; eta Al Harrah hegoaldean dago, eta Saudi Arabiaren zati da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horgo

**Horgo** () edo **Khorgo** Mongoliako Arjangai probintzian dagoen sumendi ohia da. Jangaiko mendien iparraldeko isurialdean dago. Horgo Terjin Tsagan Nuur aintziraren ekialdean dago eta elkarrekin Horgo-Terjin Tsagan Nuur parke nazionala osatzen dute. Horgoren ezaugarri geologiko nabarmenena laba-burbuilen solidotzea da, bertakoek "basaltoko yurtak" deitzen dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jabal al-Tair

**Jabal al-Tair** (, ) Yemengo uharte zirkular malkartsu eta bolkanikoa da, Itsaso Gorrian, herrialde horren eta Eritrearen arteko bidearen erdian, dagoena. 1966tik, bi talaia eta unitate militar txiki bat ditu.

Uharteak Jabal al-Tair geruza-sumendi basaltikoa hartzen du; itsas hondotik 1.200 m altxatzen da Itsaso Gorriaren azaleraren azpitik, eta 244 metroko altuera du krateraino. baina 2007an eztanda egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Olaizola

**Iker Olaizola Grela** (Donostia, Gipuzkoa, 1996ko otsailaren 15a) Euskal Herritar futbolaria da, Errealaren harrobian hezia. Aurrelari gisa aritzen da.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa errealaren webgunean
Cortinarius amoenolens

***Cortinarius amoenolens*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Cortinarius cyanopus*, *Phlegmacium amoenolens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 (12) cm arteko diametrokoa. Erdiesferikoa gero ganbila eta baita laua ere, noizean behin hondoratua erdian, likatsua eguraldi hezean, distiratsua lehorrean; hori-arre kolorekoa, hori-oliba artekoa, buztin kolorekoa ale zaharretan; berezko haritsua, ertza beherantz okertua eta askotan tolestua.

**Orriak:** Hasieran lila-more kolorekoak, gero arreak; estu, itsatsi-unziformeak, ertza kolore berekoa.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 2 cm bitarteko lodierakoa. Zilindrikoa, marjinatu gabeko erraboilarekin; hori-okre antzeko argi kolorekoa errezel unibertsalaren hondar okre antzekoekin eta tindu lilekin; betea, 3 cm-ko diametroa duen erraboilarekin. Lila antzeko koloreko gortina ugarirekin.

**Haragia:** Zurixka, tonu lilekin oinaren goialdean; usain atseginekoa, arina, baina frutaren edo bioletaren usain garbiatrekin, bukaera mikatz samarra duen zapore gozokoa, batez ere kapelaren azalean.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Amoneolens* epitetoa latinetik dator, atsegina, esan nahi duen "amoenus" hitzetik eta usaintsua, esan nahi duen "olens"  hitzetik. Usain atsegina duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau *Cortinarius cyanopus* espeziearen oso antzekoa da, espezie bera ez bada.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, lurzoru karetsuetan, baina baita lurzoru azidoetan ere.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Austria‎, Danimarka‎, Espainia‎, Frantzia, Italia‎, Erresuma Batua, Irlanda, Herbehereak‎, Alemania‎, Pirinioak.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius amoenolens 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius amoenolens 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bikabi

**Bikabi** 2022. urtean Zumaian sorturiko rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
Iñigok eta Unaik izan zuten taldea sortzeko ideia eta Alberto eta Manu berehala batu zitzaizkien. 2022an hasi ziren entseguak egiten eta kantuak sortzen eta 2023ko abuztuan Dardara Fest jaialdian egindako debuteko kontzertuan aurkeztu zuten *Besteen Ekaitza* diskoa. Sei abesti dituen diskoa da eta Ozen estudioan grabatu zuten.

## Diskografia 
* *Besteen Ekaitza* (2023, Ozen estudioa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guanosina trifosfato

**Guanosina trifosfatoa** edo **GTP** nukleotido bat da, guanosinaz, erribosaz eta hiru fosfato taldez osatua. Nukleotido trifosfatoa da, beraz. Formula kimikoa C10H16N5O14P3 du.

Guanosina trifosfatoa (GTP) guanosina difosfatoa (GDP) fosforilatzen denean agertzen da.

## Funtzioak 
Hainbat funtzio betetzen ditu GTPak:
* Adenosina trifosfatoak bezala txanpon energetiko funtzioa du. Krebsen zikloan esate baterako GTP bat sortzen da bira bakoitzean. ATPak baino energia txikiagoa gordetzen duen arren ia baliokidea da.
* G proteinari lotzen zaionean seinalizazio funtzioak betetzen ditu.
* Itzulpen prozesuan GTPa erabiltzen da aminoazio-tRNA erribosomaren A tokian sartu eta aminoazido katea luzatzeko.
* Mikrotubuluen polimerizazioan hartzen du parte, α eta β azpiunitateek bina GTP baitituzte. Dirudienez GTPak polimerizazioa egonkortzen du. GTP hidrolizatzen denean despolimerizazioa abiatzen da.
* cGTP-k (GTP ziklikoak) cAMP molekulari ioien kanalak aktibatzen laguntzen dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Cousin Zaharra

**Jean Cousin**, **Zaharra** () (Soucy, 1490/1500 inguru-Sens edo Paris, 1560 inguru) Pizkundeko margolari frantziarra izan zen. Gailurreko artista izan zen eta bere eragina beste egile askoren lanetan ikus daiteke.

## Biografia 
Hasiera apala izan zuen. 1530etik aurrera bakarrik egin zuen lan margolari gisa. 1538. urterako Parisen zegoen, margolarien gremioan. Tapiz eta beirate fabrikatzaileentzako kartoiak egiten aritu zen. Henrike II.ak 1549an bere garaipen-sarrera Parisen egin zuenean, Jean Cousin izan zen, Jean Goujonekin, garaipen-arkuetako bat Pandora batekin apainduz lagundu zuenetako bat. Gaia bere koadrorik ezagunena den *Eva prima Pandora*n errepikatuko da. Giorgio Vasarik laudorioekin aipatu zuen *Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes*ren lehen edizioan (1550), eta horrek erakusten du bere ospea nazioartekoa bihurtu zela.

Bere bizitzaren amaieran *Livre de perspective* liburuan lan egin zuen, 1558an amaitua eta, ziur asko, 1560an bere heriotzaren urtetzat hartzen den urtean argitaratua. Liburu hau azkenean margolari frantsesentzat eskuliburu moduko bat izan zen.

## Estiloa 
Jean Cousin Frantziako Errenazimentuko figura garrantzitsuenetako bat da. Bere estiloan Italiako Goi Errenazimentuko eskolak eragin zuen nagusiki, bere irudien adierazkortasunean eta inguru garbian agerian geratzen dena; Fontainebleauko eskolako egileek ere eragin ziotela uste da, bereziki Rosso Fiorentinorenak. Grabatuei dagokienez, grabatzaile nordikoek eragina izan zutela bere lantean ikus daiteke.

## Lanen zerrenda 
* Margolanak :
** *Eva prima Pandora*, 1549, Paris, Louvreko museoa.
** *La Charité* (egotzita), 1540 &ndash; 1545 ingurukoa, Montpellier, Fabre museoa
** Le Sacrifice de Polyxène (?)
** *La Déploration du Christ* (atelier), Lille, Arte Ederren Museoa.

* Marrazkiak :
** *Pénélope*, Rennes, Arte Ederren Museoa.
** ''Jeux d'enfants*, Paris, Louvreko museoa.
** *Enfants jouant*, British Museum, Londres
** *Martyre d'un saint*, Parisko Liburutegi Nazionala.
** *Portraits de la famille Bouvyer* (Jean II.a, Etienne II.a, Catherine)
** *San Lukas*, Pierpont Morgan Library.

* Beirateak:
** Saint-Étienne de Sens katedralaren beirate batzuk.
** Sainte-Chapelle de Vincennes
** Île-de-Franceko eliz batzuenak.

* Grabatuak :
** *La Mise au tombeau*, 1544
** *La Conversion de saint Paul*

* Idazlan teorikoak :
** *Livre de perspective*, 1560, Paris

## Iruditegia 

Image:
Jean_Cousin_the_Elder,_Eva_Prima_Pandora.jpg|*Eva Prima Pandora* (1549), Frantziako Pizkundearen lan nagusietariko bat.
Jean_Cousin_(I)_-_The_Rape_of_Europa_-_WGA05539.jpg|*Europaren bahiketa* (1550).

## Jean Cousin Gaztea 
Jean Cousin Zaharraren nortasuna eta obra oraindik ere zaila da bere seme Jean Cousin Gaztearenaren aldean bereiztea (Sens, 1522 - Paris, 1594). Gazteak apaindu zuen Sens hiribildua, katedraleko beirateak nabarmenki, 1563an Karlos IX.aren bisitaren unean, Fleurignyko gazteluko kaperako beirateak eta eskulturak egin zituen, *L 'enfant pétrifié* (Harri bihurtutako haurra) marraztu zuen eta *Livre de Fortune'' (Fortunaren liburua) ilustratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harm Vanhoucke

**Harm Vanhoucke** (Kortrijk, 1997ko ekainaren 17a) txirrindulari flandriarra da, 2019tik Lotto–Dstny taldean profesionala dena.

## Palmaresa 
**2016**
* Tour de Savoie Mont-Blanceko etapa 1
* Piccolo Giro di Lombardia
**2017**
* Ardenetako Gezia
* Nafarroako Itzulia eta etapa 1
* Aostako Haranako Giroko etapa bat 
* 3. Tour de Savoie Mont-Blancen
**2018**
* 3. Belgikako erlojupeko txapelketa (afizionatuetan)
**2020**
* 10. Andaluziako Itzulian
**2021**
* 2. Aingo Tourrean
**2022**
* 2. Sibiu Cycling Tourrean
* 5. Turkiako Itzulian
**2023**
* Okolo Jižních Čecheko etapa 1
* Alemaniako Itzuliko Mendiko sailkapena
* 10. UAE Tourrean

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
-: Ez zuen parte hartu
Err.: Erretiratu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* 
* Harm Vanhoucke- *Sitiodeciclismo.net*
Toursko San Martin eliza (Gazeta)

**Tourseko San Martin eliza** XIII. mendeko eliza erromanikoa da, eta Arabako Gazetako kontzejuan dago, Burgeluko udalerrian, Arabako Lautadako koadrilan.

## Deskribapena 
XIII. mendean eraikia, oinplano karratua, nabe bakarra eta burualde zuzena ditu. Hormek harlangaitzezko eta harlanduzko fabrika dute zona nobleetan, hala nola leihoetako ingurabideak eta izkinetako kateak. Kanpoaldean elementu erromanikoak ditu, hala nola hormapikoa apaintzen duten harburuak. Elizaren oinaldean, harlanduz egindako kanpai-horma bat dago, hiru arku ditu eta bi ezkilategi ditu, gurutze batez koroatuta.

Tenpluaren elementu aipagarrienetako bat estilo erromaniko berantiarreko portada dotorea da. Kareharri zuriz egina dago, eta bost arkiboltadun arku zorrotza du. Bertan, apaingarri begetalak, geometrikoak eta antropomorfoak ikusten dira. Hura babesten zuen ataria geroago eraiki zen. Barruan, presbiterio protogotiko bat nabarmentzen da, arku zorrotz baten bidez sartzen dena, eta gurutze-ganga bat duena. Burualdeko zutabeetako kapitelek landare-motiboak dituzte. 

Koruaren azpian dagoen bataiategia zortzi zutabe-erditan bermatzen da, eta han dago bataiarria. Sakristiara arku karpanel batetik sartzen da, eskuineko zutabearen fustea lurrera iristen da, eta ebaki egiten da, sakristiako atea hegoaldean irekitzean. XVI eta karatula batez errematatu zen. Ganga-formakoa zen; nerbioak lau mentsulatan bermatzen ziren, aingeru-aurpegi ikusgarriekin. Bizkarraldean Sortzez Garbiaren pintura nabarmentzen da, ezkerrean San Joseren heriotza erakusten duen koadroa eta eskuinean Santuaren ametsa.

## Irudi parekatuak 
2005ean, Gazetako elizako leiho estali baten zuloan, Toursko San Martin, San Migel eta San Anton Abadearen eskultura bana eta tenplete zati bat aurkitu ziren. XIV. mendearen bigarren hereneko pieza horiek gurtzatik kendu ziren parrokia berritzean, garai hartako gustuarekin hobeto egokitzen ziren beste batzuekin ordezteko. Horregatik mantendu dute beren jatorrizko polikromia. Egitura horren goiko aldea bakarrik kontserbatu denez, ez dago frogarik erretaula tabernakulu gisa bereiziko luketen hegal eraisgarriak izan zituenik, baina hori da hipotesi seguruena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tzannis Tzannetakis

**Tzannis Tzannetakis**  (; Gytheio, 1927ko irailaren 13a - Atenas, 2010eko apirilaren 1a) greziar militar eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1989ko uztailaren 2tik urriaren 12ra.

Greziako Itsas Armadako itsaspekoen komandantea izan zen, eta 1967ko kolpe militarraren biharamunean dimisioa eman zuen. Greziako diktadurak 1969tik 1971ra espetxeratu zuen. 1974an demokrazia berrezarri zenean, Demokrazia Berria alderdian afiliatu zen. 1977an diputatu aukeratu zuten eta 1980tik 1981era Georgios Rallisen gobernuan Herri Lan ministro izan zen.

1989ko hauteskundeen ondoren, gehiengo
irabazlerik gabe, Tzannetakisek Demokrazia Berria, Synaspismos eta Alderdi Komunistaren koalizio gobernua zuzendu zuen. PASOKeko gobernuaren eskandaluak garbitzea izan zen gobernuaren helburua. Hori lortu ondoren, gobernuak dimisioa eman zuen urrian.

Ondoren, Turismo eta Defentsa Nazionaleko ministroa izan zen Xenofon Zolotasen gobernuan, eta lehen ministrordea 1990etik 1993ra. Legebiltzarrean egon nintzen 2007an politikatik erretiratu arte.
Extremadurako hizkuntzak

**Extremadurako hizkuntzak** lau dira, nagusia eta hegemonikoa gaztelania izanik, baina hizkuntza gutxiengoak ere badaude. Horien artean, bi hizkuntza gutxitu berezkoak dira lurralde honetan, Extremadurako fala eta extremadurera edo estremeñu deitzen dena. Gainera. Portugalekiko mugako hainbat ingurutan (Olivenza inguruan eta Alcántaran, batez ere) portugesezko hiztun komunitate minoritarioak ere badude.

## Banaketa geografikoa 
Cáceresko probintziaren ipar-mendebaldean extremadureraren hiztunak daude. Extremadurera astur-leoneraren eta gaztelaniaren arteko hizkera bat da, galtzeko arrisku larrian dagoena. *Hurdano* ere esaten diote hizkera horri hiztunek, Hurdes eskualdean mintzatzen baita nagusiki.

Extremadureraren eremuaren ipar-mendebaldean, bereizten da halaber Xalimako ibarra, non beste hizkuntza bat egiten duten, galizierarekin edo portugesarekin lotutako eta hizkuntz ezaugarri propioak dituen Extremadurako fala.

Portugalgo mugan dauden komunitate portugesari *rayano* ere esaten zaio.

Extremadurako gainontzeko lurralde gehienetan gaztelaniaren aldaera edo dialekto berezia bat ere hitz egiten da, castúo deitutakoa.  Gaztelaniak baizik ez du ofizialtasuna Extremaduran, eta 20. mendean gertatu den ordezkapen linguistikoa handia izan da, diglosia erabatekoa jasatera iritsi direlarik, doi-doi bizirik, gutxiengo linguistikoak 21. mendera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Montoya

**Jesús Montoya Alarcón** (Cabezo de Torres, 1963ko abenduaren 4a), txirrindulari espainiar ohia da, profesionala 1987tik 1996ra.

Altuera txikiko eta pisu gutxiko txirrindularia zen, eta horrek mendiko etapetan distira egitea ahalbidetzen zion. Bere kirol ibilbideko urterik onena 1992koa izan zen, non Espainiako Vueltako 12 egunetan lider izan zen eta bigarren bukatu zuen Tony Romingerren atzetik. Hurrengo urtean, Vueltako bosgarren postua lortu zuen eta etapa garaipen bat eskuratu zuen, Alto Campoon amaitu zena.

## Palmaresa 
### Amateurretan
**1986**
* Santikutz Klasika
* Circuito Montañés
* 2. Bidasoko Itzulian
* 3. Nafarroako Itzulian
### Profesionaletan
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* KAS (txirrindularitza taldea) (1987-1988)
* Teka (1989)
* BH (1990)
* Amaya Seguros (1991-1993)
* Banesto (1994-1995)
* Motorola (1996)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Jesús Montoya (sitiodeciclismo.net)
1923ko Aliantza Hirukoitza

**1923ko Aliantza Hirukoitza** Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako hainbat erakunde abertzalek Bartzelonan 1923ko irailaren 12an (Diada egunaren karietara) sinatutako agiria da. Galeuzca mugimenduaren aurrekaritzat jotzen da Aliantza Hirukoitza, Galeuzca baino 10 urte lehenago sinatu zelako.

Erakunde sinatzaileen artean hauek zeuden :

*Kataluniatik: Francesc Maciàren Estat Català, Unió Catalanista eta Acció Catalana alderdi politikoak.

*Euskal Herritik: EAJ-Aberri; hilabete batzuk geroago EAJ (Euzko JEL-Batza) ere batu zen 

*Galiziatik: Irmandades da Fala eta Irmandade Nazonalista Galega

Agiria oso erradikala zen: federalismo edo konfederalismotik harago, independentzia aldarrikatzen zuen . Deigarria da agiriari darion grina: beharrezkoa balitz odola isurtzera, hots, borroka armatura, deia egiten baitu  . Estat Català eta EAJ-Aberriren eragina puntu horretan begi-bistakoa da  

Agiria sinatu ondoren, egun bat geroago, Miguel Primo de Rivera jeneral espainiarrak estatu kolpea eman zuen Bartzelonan bertan.

## Erreferentziak
Diébédo Francis Kéré

**Diébédo Francis Kéré** (Gando, 1965eko apirilaren 10a) Burkina Fasoko arkitektoa da.

Eskola ikasketak amaitzean, arotz lanetan aritu zen. Beka bat jaso zuen Alemanian garapenerako prestakuntza jasotzeko, eta han arkitektura ikasi zuen Berlingo Unibertsitate Teknikan, graduazioa 2004an lortuz.
Kéré Fundazioa sortu zuen bere jaioterrian lehen hezkuntzako eskola bat eraikitzeko, Europako ezagutzak Afrikako eraikuntza-metodo tradizionalekin konbinatuz.

Bere lanak berritzaileak eta iraunkorrak dira eta naturarekin lankidetzan egiten ditu.

Irakaskuntzan ere aritu da hainbat unibertsitatetan.

2022an Pritzker Saria irabazi zuen lehen afrikarra bihurtu zen.

## Iruditegia 

Primary School Gando.jpg|Gandoko lehen hezkuntzako eskola
Kere Secondary school Gando.JPG|Gandoko bigarren hezkuntzako eskola
Kere library gando.jpg|Gandoko eskolako liburutegiaren barrualdea
Kere centre earth architecture mopti.JPG|Lurraren arkitektura-zentroa Moptin
Kere operndorf 3.jpg|Remdoogo Opera Village eraikitzea Laongon
Serpentine Pavilion 2017 IV (35868889662).jpg|Serpentine Gallery Pavilion (2017), Londresen

## Kanpo estekak
Lehoia zaldiari eraso egiten

**Lehoia zaldiari eraso egiten** Erroman gordetzen den haitzurdinezko eskultura greziar klasiko bat da, 16. mendean berrikuntzak izan zituena. Erromako Museo Kapitolinoetan dago 21. mendean, kanpoan urte asko egin ondoren, Marko Aurelioren exedra deritzon aretoan.

## Historia 
Kristo aurreko IV. mende berantiarrekoa dela uste da, garai helenistikoko obra, baina ez da ezagutzen Asia Minorreko edo Greziako lana ote den. Uste da Alexandro Handiaren persiarren gaineko garaipen baten oroigarri baten parte izan daitekeela.

Greziar lurraldeetatik Erromara noiz iritsi zen ez dakigu. 14. mendetik Campidoglio enparantzan egon izan da, posizio desberdinetan, baina 21. mendean barrura pasatu dute, Museo Kapitalinoetako areto batera.

Pizkundeko artistek (horien artean Michelangelok) zinez miretsi izan zuten bi animalien borroka irudikatzen duen eskultura indartsu hau. 1594. urteko errestaurazio batean Ruggero Bescape eskultoreak zenbait parte (falta zirenak) gehitu zizkion: zaldiaren burua, hankak eta isatsa, eta lehoiaren atzeko hankak.

thumb|500px|center|Detailean ezkerreko zaldiaren parteak, buru eta hankak, Bescaperen 17. mendeko berrikuntzakoak; lehoiaren horzkada eta atzaparkada bizkarrean, original helenistikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lotura glukosidiko

**Lotura glukosidikoa** karbono hidrato molekula bat beste molekula batekin elkartzen duen lotura kimikoa da. Bigarrena karbono hidratoa izan daiteke edo ez, baina lotura egiteko hidroxilo talde bat izan behar du.

## Egitura 
Lotura glukosidikoa karbono hidrato baten hidroxilo hemiazetalak (aldehidotan) edo hemizetalak (zetonatan) beste molekula baten hidroxiloaz osatzen da gehienetan, eta sortzen den molekula berria *glukosido* bat da. Lotura eratzen denean ur molekula bat askatzen da.

Batzuetan bestelako molekulakin sortzen da (amino taldea, tiola...) eta horiek ere lotura glukosidiko kontsideratzen dira.

[700px|center|thumb|[Maltosaren eraketa. Lehenengo glukopiranosako C1-eko hidroxiloa eta bigarren glukopiranosako C4-ko hidroxiloa elkartzen dira. Ur molekula bat askatzen da eta oxinego batek elkartzen ditu glukopiranosa biak. Erreakzioa itzulkorra da.]]

## Motak 
### Lotura O-glukosidikoa 
Karbono hidratoen hidroxilo hemiazetalak edo hemizetalak beste molekula baten hidroxiloaz osatzen den kasua da. Ur molekula bat askatzen da eta molekula biak oxigeno baten bidez loturik gelditzen dira, hortik **O**-glukosidikoa izena. Eter baten antza izan dezake, baina ezaugarri desberdinak ditu, lotzen den molekula bat edo biak gluzidoak direlako.

Lotura eratu duten hidroxilo biak karbono anomerikoei badagozkie *lotura dikarbonilikoa* sortzen da eta ez du ahalmen erreduzitzailerik. Honen adibide da sakarosa disakaridoa, glukosa bat eta fruktosa bat elkartzen dituena. Hidroxilo bakarra bada karbono anomerikoari dagokiona *lotura monokarbonilikoa* da eta ahalmen erreduzitzaile mantentzen du. Hau da ohikoena, maltosan eta zelobiosan agertzen baita esate baterako, polimerizatzerakoan almidoia, glukogenoa eta zelulosa ematen dituztenak.

### Lotura N-glukosidikoa 
Nukleosidoetan agertzen da bereziki. Erribosa monosakaridoa eta base nitrogenatua elkartzen dituen lotura da. Erribosaren (edo desoxirribosaren) karbono anomerikoaren hidroxilo taldea eta base nitrogenatuko amino taldea elkartzen dira, ur molekula bat askatzen da, eta nitrogenoa karbono anomerikoarekin lotuta gelditzen da. Kasu honetan monosakarido bat eta nitrogenodun konposatu bat elkartu dira, horregatik du **N**-glukosidikoa izena. Konposatu hauen izen orokorra *glikosilamina* da, izen arrunta *aminoazukrea* da.

### Bestelakoak 
Badira bestelako lotura glukosidiko batzuk ere:
* Lotura S-glukosidikoa: tiol (-SH) talde batekin erreakzionatzen duen karbono hidratoa. *Glukosinolato* izena hartzen dute molekulek. Adibidez sinigrina, hainbat piper eta aza motatan agertzen den molekula sufreduna.
* Lotura C-glukosidikoa: molekula biak lotzen zituen oxigenoa galtzen denean. Hidrolisatzen zaila den lotura da.

## Irudiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Real Women Have Curves

***Real Women Have Curves*** (ingelesezko izenburu horren euskarazko itzulpena: «Benetako emakumeek biribilguneak dituzte») Ameriketako Estatu Batuetako komedia dramatiko bat da, 2002koa, Patricia Cardosok zuzendua. Gidoia idatzi zuten George LaVook eta Josefina Lópezek; azken horrena da film hau oinarritu zuen lana, izen bereko antzezlana. Filmak America Ferrera du protagonista (bere estreinako film luzea izan zen). 

## Sinopsia 
Ana García lehen belaunaldiko estatubatuarra da, Los Angelesko komunitate mexikar chicanoan jaioa. Beka bat jaso du New York-eko unibertsitate batean ikasketak egiteko, baina hara joateko gogoak talka egiten du beste errealitate batekin: familiak bere lana ere behar du, daukaten joskintza negozioari ahal bezala eusteko. Izenburutik asmatu daitekeen bezala, gorputz-aniztasunaren aldeko mezua ere badu filmak.

## Aktoreak 
* America Ferrera
* Lupe Ontiveros
* Ingrid Oliu
* George Lopez
* Brian Sites

## Sariak 
Sundanceko zinema-jaialdian 2002an ikusleen saria jaso zuen film dramatiko onenagarik, eta antzezpenagatik Epaimahaiaren Sari Berezii bat. Filmak Donostiako Nazioarteko Zinemaldian Gazteen Epaimahaiaren Saria jaso zuen halaber. Humanitas Saria ere irabazi du filmak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iguntzun

**Iguntzun** Ezkabarte ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 9,6 kilometrora.

Bertako biztanleak *iguntzundarrak* ziren.

## Izena 
Iguntzun toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Egunçun* (1350)
* *Egunzun* (1534)
* *Yrurzun* (1696)
* *Igunzu* (1721)
* *Igunzun* (1829)
* *Iguntzun* (1999)
* *Iguntzun* (2019)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ezkabarte
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Ezkabarteko Udalako webgune ofiziala
Nathan Ayres Etxea

**Nathan Ayres Etxea** () Michigan estatuko Owossoko Water Streeteko 604. zenbakian dagoen familia bakarreko etxea da. Gune Historikoen Erregistro Nazionalean zerrendatuta dago 1980tik.

## Historia 
Nathan Ayres 1842an jaio zen eta gazte zela iritsi zen Owossora. Bere lanetik lortutako diruarekin eraiki zuen adreiluzko etxe hau, 1883an. Nathani buruz ezer gutxi dakigu, baina bere alaba, Effie (1867an jaioa), Owosson hezi zuten eta bertako eskolan irakatsi zuen urte askoan, Owossoko Eskola Nagusiko zuzendari izatera iritsi arte.

## Deskribapena 
Nathan Ayres etxea italiar estilokoa da. Aurrealdeko fatxadan nabe bereizgarria du. Leiho-markoak ditu, zizelkatutako harrizko bizkarroiekin ñabartuak, erdiko arkupe zabala eta lau uretako teilatu-hegalen azpian karratuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ND Stevenson

**Nate Diana** " **Indy** " **Stevenson**, **ND Stevenson** izenez ezagutzen dena (jaiotzez **Noelle Diana Stevenson** ; Columbia, Hego Karolina, AEB, 1991ko abenduaren 31) komikilari, marrazkilari eta animazio ekoizle estatubatuarra da. 2018tik 2020ra luzatu zen *She-Ra and the Princesses of Power* telesailaren sortzaile, *showrunner* eta ekoizle exekutiboa izan zen. *Nimona* fantasiazko eleberri grafikoagatik ere ezaguna da (film bihurtua 2023an), *Lumberjanes* komiki-sailaren idazlekide ere izan da eta *The Fire Never Goes Out*, bilduma autobiografikoa ere egin du.

Stevensonen lanak Eisner sari ugari irabazi ditu, baita Daytime Emmy saria eta GLAAD Media Award bat ere. Stevenson ez-bitarra eta pertsona transgeneroa da, eta identitate honi buruz idatzi du ''I'm Fine I'm Fine Just Understand'' bere web komikian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agaricus bernardii

***Agaricus bernardii*** *Agaricaceae* familiako perretxiko espezie bat da. Gosete garaietan kontsumitu izan da, baina gaur egun zalantzan dago eta zaporea ez du oso atsegina. 

Sinonimoak: *Psalliota bernardii*, *Agaricus maleolens*, *Pratella bernardii*, *Fungus bernardii*, *Pratella campestris subsp.* bernardii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, hasieran zurixka, gero okre-argi kolorekoa, haragitsua, laster zapaldua edo pixka bat hondoratua, ezkata lodi eta handi erradialetan urratutako geruza batekin, kapelaren ertzerantz txikitu egiten dira, hasieran beherantz biribildua eta errezelaren hondarrek apendikulatua. Ukitzean ilundu egiten da.

**Orriak:** Gris-arrosa kolorekoak, gero arre-txokolate kolorekoak, libreak, estu, ertz heteroforkoarekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 5 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, mozkotea, laburra, zurixka, behealdean arre kolorera pasatzen da, oinarria puntan. Eraztun mehea, zurixka, sinplea, goitik behera mugigarria, iheskorra.

**Haragia:** Zuria, ebakitzean gorri ilunerako joerarekin, arrain usainarekin edo azido fenikoaren usainarekin. Schaeffer erreaktiboarekin, negatiboa ematen du.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik. *Bernardii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Agaricus macrosporus* delakoarekin nahas daiteke, honen ezkatak ez dira kapelaren ertzeraino iristen. *Agaricus maskae* espeziearen haragiak ez du arrosa kolorea hartzen ebakitzean.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Espezie urria da, baina kosmopolita, eta kantitate handitan eta hainbat habitat eta herrialdeetan ateratzen da. Abeltzaintzarako belardietan. Itsasoaren mailatik penintsulako erdialdeko mendietaraino.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Argentina, Europa, Errusia, Mongolia, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Agaricus bernardii 1.jpg|alt=
Fitxategi:Agaricus bernardii 2.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erradula

250px|thumb|Molusku baten erradula.
**Erradula** molusku batzuek elikatzeko erabiltzen duten egitura anatomiko bat da, horzdun mihi baten antzekoa. Gastropodoek eta zefalopodoek dute batez ere, bibalbioek ez. Moluskuen taldeko egitura propioa da eta haietatik aparte ez da aurkitzen.

Hortz txiki ugari dituen zinta bat da eta elikagaia hestegorrian sartu aurretik txikitzeko erabiltzen dute, hala molusku belarjaleek nola haragijaleek.

## Egitura 
Bi atal nagusi ditu:
* Odontoforoa: kartilagozko oinarri bat da, azpian erradula mugituko duten muskuluak txertatzen zaizkio. Kanpotik barnerantz mugitzen da.
* Benetazko erradula: odontoforoa estaltzen duen egitura da, hortzen ilarek osatzen dutena.

## Hortzak 
250px|thumb|Erradularen mikroskopio ikuspegia.
Aurretik atzera doazen hortzen ilarak azaltzen ditu erradulak. Erdialdeko ilara bat dago, hortz nagusiak dituen ilara bakarra, eta alboetan bigarren mailako hortzen ilarak eta bazterreko hortzen ilarak daude.

Belarjaleek hortz gehiago dituzte, algak arraspatzeko hortz asko behar baitira. Haragijaleek erdialdeko ilara badute eta alboetakoak galduz joan dira.

Kitinazko hortzak dira, baina askotan mineralizaturik aurkitzen dira kaltzio karbonatoz, magnetitaz, fosfato ferrikoz edota hainbat mineralen trazaz (opalo, lepidokrozita, frankolita, dahlita, goetita...).

## Funtzionamendua 
Gihar indartsuei esker ahotik kanporatu egiten da erradula eta sustratua karraskatzen du. Listu guruinek mukia jariatzen dute erradula lubrikatzeko eta askaturiko partikulak pilatu eta irensteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Pujol Pagés

**Joan Pujol Pagés** (Terrassa, 1952ko maiatzaren 28a) kataluniar txirrindulari ohia da, profesionala 1976tik 1984ra.

Semea Óscar Pujol ere, txirrindularia izan da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzulia handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Joan Pujol Pagés - *Sitiodeciclismo.net*
Juan García Such

**Juan García Such** (Canals, 1937ko abenduaren 31 &ndash; Llanera de Ranes, 2009ko urriaren 16a) txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1964tik 1968ra Ferrys taldean.

## Palmaresa 
**1964**
* 2. Nafarroako Itzulian eta etapa 1
* 2. Munduko taldekako erlojupeko txapelketan (afizionatuetan) (José Ramón Goienetxe, Luis Pedro Santamarina eta Ramón Sáezekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lucía Pascual Palomo

**Lucía Pascual Palomo** (Madril,  1988ko abenduaren 12a) madrildar xake jokalaria eta xake eskolako monitorea da. Espainiako xakeko emakumezkoen FIDE maisua da.
## Ibilbidea 
Madrilgo Erkidegoan, 10 urtez azpikoen, 12 urtez azpikoen, 14 urtez azpikoen eta 16 urtez azpikoen txapelduna izan zen. 2008an Madrilgo Erkidegoko nagusien txapelketa (absolutua) eta 2008, 2009 eta 2010eko Madrilgo Unibertsitate Txapelketak irabazi zituen.

Adinaren araberako txapelketetan nabarmentzen hasi zen, 1998an 10 urtez azpikoetan  eta 2006an 18 urtez azpikoetan Espainiako txapelduna izan zen. 

### 2010ean Espainiako txapelduna 
thumb|215x215px| ezkerrera|xake-taula
2010ean Espainiako txapelduna izan zen. Verónica Salido Polo andaluziarra izan zen bigarrena eta  ocupó la aragonesa Nieves García Vicente aragoiarra hirugarrena. Espainiako 19 Autonomia Erkidegoetako eta Hiri Autonomoetako txapeldun izan ziren ia berrogeita hamar parte-hartzailek parte hartu zuten. Espainiako talde olinpiko osoa eta Nazioarteko Maisu Handiaren titulu gorena duten hiru jokalari espainiarretako bi egon ziren, baita sei FIDE maisu-maistra eta nazioarteko bi maistra ere.  

Txapelketako emaitza 31 emakume jokalarik, 7 erronda egin ostean 

## Palmaresa 
* 2008an Madrilgo Erkidegoko nagusien txapelketa (absolutua)  link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px
* 2008an Madrilgo Unibertsitate Txapelketa  link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px
* 2009an  Madrilgo Unibertsitate Txapelketa  link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px
* 2010ean  Madrilgo Unibertsitate Txapelketa  link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px
* 2010ean Espainiako txapelduna izan zen Corteganan, Huelvan.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xakea

## Aintzatespena 
FIDEk emandako Emakumezko Maisu Handia.

## Kanpo estekak 
* **Lucía Pascual** Palomoren FIDEren datuak ()
* **Lucía Pascual** Palomoren 6 partida chessgames.com-en ()
Manuel Fernández Ginés

**Manuel Fernández Ginés** (La Zubia, 1971ko otsailaren 25a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1993tik 2000ra.

Kirol ibilbideko lorpenik nabarmenena, 1996ko Espainiako errepideko txapelketa izan zen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1992**
* Goierriko Itzulia
* 2. Nafarroako Itzulian

### Profesionaletan 
**1993**
* 2. Samianigoko Klasikoan
* 3. Manacor garaikurran
**1994**
* 8. Andaluziako Itzulian
**1995**
* 2. Getxoko Zirkuituan
* 3. Guadarramako Mendateetako Klasikan
* 3. Galiziako Itzulian
**1996**
* 20px  15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Trofeo Zumaquero
**1997**
* Asturiasko Itzulia eta etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Xabier Sola

**Xabier Sola Ruiz** (Erriberri, Nafarroa Garaia, 2002ko azaroaren 19a) Euskal Herritar futbolaria da. Aurrelari postuan aritzen da. Peña Sport taldeko harrobian hezia da. Bere aita Jorge Sola futbolari ohi eta entrenatzailea dena da.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
Daniel ekaitza

**Daniel ekaitza**, **Daniel zikloia** bezala ere ezaguna, inoiz erregistratu den mediterranear tropikal motako zikloirik hilgarriena izan zen, baita 2023an izan zen fenomeno meteorologiko hilgarriena ere. Libian kalte katastrofikoak eragin zituen eta Europako hego-ekialdeko zenbait lekutan ere eragin handia izan zuen.

## Prozesu metereologikoa 
Itsaso Jonikoaren gaineko presio txikiko eremu bat garatu zen, gainazaleko tenperatura bat zuena trantsizio tropikaleko tartearen barruan. Irailaren 4an, asaldura atmosferiko bat hegoalderantz mugitu zen Balkanetako penintsularen gainean, eta euri-jasak eragin zituen, bereziki Tesalia eskualdean.
Sistema Mediterraneo itsasoko zikloi bihurtu zen hurrengo egunean eta Heleniar Meteorologia Zerbitzu Nazionalak Daniel ekaitz izendatu zuen. Hurrengo egunetan, sistema hego-ekialderantz mugitu zen. Gero, ekaitzak lurra jo zuen Libiako Bengasi hiritik hurbil. Irailaren 10ean, Daniel ekialderantz joan zen eta lur barruan jarraitu zuen hondar-depresio batean endekatu aurretik, aire lehorraren eta geroago lurraren arteko interakzioa zela eta. Ekaitza erabat desagertu zen irailaren 11n.

## Eragina eta kalteak 
Kalte handienak Grezian, Bulgarian, Turkian eta, batez ere, Libian izan ziren. Guztira 11.300 hildako baino gehiago eragin zuen eta ekonomikoki izugarrizko txikizioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2023ko Marrakex-Safiko lurrikara, garai berean gertatu zen hondamendia.

## Kanpo estekak
Elena Martín

**Elena Martín Gimeno** (Bartzelona, Katalunia, 1992) kataluniar aktore eta zinema-zuzendaria da. 

## Biografia 
Elena Martín Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatu zen 2016. urtean Pompeu Fabra Unibertsitatean, eta *Las amigas de Ágat*a (2015) filmeko protagonista interpretatzean egin zen ezaguna. Kritikari batzuek izen hori edo Agata Belaunalda deitzen diote Film autobiografiko, intimo eta delikatuak fakturatzen dituen, Kataluniako zinemagileen belaunaldi berri bati. Martínek beti egin du lan zinemaren eta antzerki esperimentalaren artean, interpretazioaren eta zuzendaritzaren artean. 

## Ibilbidea 
Hura ezagutarazi zuen *Las amigas de Ágat*a (2015) filma estreinatu eta hiru urtera, lehen lana, *Júlia ist* (2017), zuzendu zuen. Film horretan Berlinen Erasmus programa batera joan den Julia bartzelonarra interpretatzen du. Filma Pompeu Fabra Unibertsitatean hasi zen karrera-amaierako lan gisa, eta, azkenean, hainbat lehiaketatan lilura sortu eta sariak ere jaso zituen. Besteak beste, Malagako Zinemaldian zuzendari onenaren Zilarrezko Biznaga irabazi zuen, eta  Valentziako Cinema Jove Nazioarteko Zinemaldian «Un futuro de cine» saria lortu baitzuen. 

2019an, Max Grosse-rekin batera, Irene Moray-ren *Suc de síndria* (*Sandia-zukua*) film laburra egin zuen. Film horretan esperientzia mingarria bizi izan ondoren, sexualitatea aztertzen du, eta, aldi berean, feminitatearen erretratua da, naturarekin duen harremanetik eta gauza txikien plazeretik hasita. Film labur horrek fikziozko film labur onenaren Goya saria jaso zuen eta film labur onenaren Gaudí saria. 

## Filmografia 
## Sariak eta aintzatespenak 
* Canneseko Errealizadoreen Hamabostaldian Europako film onenaren saria, "Creatura" (2023) filmarengatik.
* Malagako Zinemaldian zuzendari onenaren Zilarrezko Biznaga *Júlia ist* lanarekin
* Valentziako Cinema Jove Nazioarteko Zinemaldian «Un futuro de cine» saria *Júlia ist* lanarekin.
* Fikziozko film labur onenaren Goya saria, *Suc de síndria* lanarekin
* Film labur onenaren Gaudí saria, *Suc de síndria* lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gerrit de Vries

**Gerrit Abrahamszoon de Vries** (Haarlem, 1818ko otsailaren 22a - Haga, 1900eko martxoaren 4a) herbeheretar politikaria izan zen Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1874tik 1876ra.

Abokatua eta Estatu Kontseiluko kidea izan zen. Johan Rudolph Thorbecke hil ondoren, lehen ministro karguan ordezkatu zuen, eta bi urte geroago Estatu Kontseiluko kide izatera itzuli zen.

## Kanpo estekak
Ángeles Maestro Martín

**María Ángeles Maestro Martín** (**Nines** **Maestro** ezizenez ezagutzen da) (Medina del Campo, 1952ko otsailaren 6a). Espainiako politikaria eta medikuntzako eta Kirurgiako lizentziaduna da, Madrilgo Unibertsitate Autonomoan.

## Ibilbide politikoa 
1974az geroztik, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militantea izan zen, eta 1979an Talavera de la Reinako (Toledo) zinegotzi hautatu zuten. Francisco Franco hil ondoren, demokratikoki hautatutako lehen udal-gobernuan jardun zuen, Osasuneko ordezkari gisa. 1989an, IUk diputatu hautatu zuen Kongresuan, eta 1993 eta 1996 urteetan berriz hautatu zuten.

IUren sortzaileetako bat izan zen, eta hasiera-hasieratik Kontseilu Politiko Federaleko eta Lehendakaritza Exekutiboko kide izan zen. Haren barruan ezkerreko hegalean kokatu zen, Ezkerreko Plataforma edo Korronte Gorria bezalako joeren buru gisa. PCEn Nazioarteko Harremanetarako Idazkaritzako, Batzorde Federaleko eta Batzorde Betearazleko kide izan zen.

1996ko azaroan, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak Iraken egindako Gizateriaren aurkako Krimenen Nazioarteko Auzitegiko kide izan zen. Gizarte-ekimena izan zen, non bertan elkartu ziren Mesopotamiako herri zibilean bahituraren ondorio tragikoen aurkako intelektual, politikari eta zuzenbideko profesionalak.  

*Izquierda Unidako* kide izateari utzi zion 2004ko ekainean Korrente Gorriak koalizioa utzi zuenean, eta Madrilgo Osasun Zerbitzuan mediku gisa zuen lanpostura itzuli zen. 2005eko ekaineko XVII. Kongresuaren ondoren utzi zuen PCE, PCEk IU uzteko Korronte Gorriaren proposamena atzera bota ondoren. Gaur egun, PRT-IT trotskistak Korrente Gorriaren siglen kontrola hartu ondoren, LIT-CIren Espainiako sekzio bihurtuz, Maestro *Red Roja* erakundeko buruzagi nagusia da, eta Korrente Gorriaren jatorrizko proiektua berreskuratu nahi du, koadro politiko komunista garbiekin.

Maeztuk hainbat aldiz erakutsi du publikoki ezker abertzalearekiko hurbiltasuna, Euskal Lurraldeetako Alderdi Komunistaren (EHAK) aldeko botoa eskatuz edo Batasunaren ekitaldietan parte hartuz. 2009ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan Iniciativa Internacionalista - Herrien Elkartasuna zerrendetako hautagaia izan zen.

2019ko urtarrilean, Auzitegi Nazionalak ikertu zuen terrorismoa finantzatzeko ustezko delituagatik. 2014. eta 2015. urteetan laguntza humanitarioa biltzeko bi diru-bilketak egin zituen Palestinan, Israelen erasoen ondoren.  Diru hori Leila Khaled, Estatu Batuek, Kanadak eta Europar Batasunak  erakunde terroristatzat jotzen duten Palestinako Askapenerako Fronte Popularreko militanteari eman zioten.

## Erreferentziak
Kobe Goossens

**Kobe Goossens** (Lovaina, 1996ko apirilaren 29a), txirrindulari flandriarra da, profesionala 2020tik aurrera. Gaur egun Intermarché–Circus–Wanty taldean ari dena.

2019an jakitera eman zen hurrengo urterako profesionaletara pasatuko zela Lotto Soudal taldean.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**2016**
* 3. Egide Schoeters Kopan
**2018**
* 2. Jurako Tourrean
* 3. Flèche flamanden
**2019**
* Jurako Tourra eta etapa 1
* 2. Nafarroako Itzulian
* 3. Circuit des Ardennes internationalean

### Profesionaletan 
**2021**
* Romandiako Tourreko Mendiko sailkapena 20px 
**2022**
* 5. Trofeo Serra de Tramuntanan
* 7. Trofeo Calviàn
* 9. Trofeo Pollença–Port d'Andratxen
**2023**
* Trofeo Port d'Andratx-Port de Pollença
* Trofeo Serra de Tramuntana
**2024**
* 6. Eschborn-Frankfurten

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Salvador Canet

**Salvador Canet García** (Bellreguard, 1943ko irailaren 6a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1967tik 1973ra.

## Palmaresa 
**1966**
* Aragoiko Itzulia
* 3. Nafarroako Itzulian eta etapa 1
**1968**
* 3. Udaberriko Klasikan
**1969**
* Levanteko Itzuliko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Salvador Canet *sitiodeciclismo.net*
Jurako Tourra

**Jurako Tourra** (ofizialki ) egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da. 2003an sortua, Frantziako Jura eskualdean jokazten dena

Hasieran *Tour du Revermont* zuen izena eta 2019 arte, etapakako Itzulia izan zen.
2017an UCI Europe Tourreko egutegian sartu zen, 2.2. mailan

2021ean dataz aldatu eta egun bakarreko lasterketa bihurtu zen oraingoan 1.1. mailan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Webgune ofiziala
*Jurako Tourra *sitiodeciclismo.net*
*Jurako Tourra *memoire-du-cyclisme.eu*
José Joaquín Trejos Fernández

**José Joaquín Antonio Trejos Fernández** (San José, 1916ko apirilaren 18a - *ibidem*, 2010eko otsailaren 10a) Costa Ricako 35. presidentea izan zen 1966tik 1970era.

Matematikan eta ekonomian lizentziatu zen Costa Ricako Unibertsitatean. Mario Echandiren gobernuan, Costa Ricak Nazio Batuetan duen ordezkaritzako kide izan zen. Esperientzia politikorik ez zuen, Daniel Oduberri 1966ko lehendakaritzarako hauteskundeak irabazi zion.
Dina Alma de Paradeda

**Dina Alma de Paradeda** (Rio de Janeiro, Brasil, 1871 – Breslau, Alemaniar Inperioa, 1906ko abenduaren 8a) brasildar *socialite*a  eta izenez ezagutzen den lehenengo emakume transgeneroetako bat izan zen. Bere heriotzaren inguruabarrengatik egin zen ezagun (pozoituz bere buruaz beste egin zuen, eta gorpua aztertu zuen medikuak anatomikoki gizonezkoa zela konturatu zen). 

## Bizitza 
### Brasilen 
Rio de Janeiron jaio zen 1871n kontsul espainiar baten familian. Jaiotzez Alfred (edo Alfredo) izena jarri zioten. Aita hil ondoren, ama Brasilen bizi zen alemaniar mediku aberats batekin ezkondu zen.

Amari janzten laguntzeko ohitura zuen, eta amak deskribatu zuen emakumeen ohiturak zituen norbait bezala, nahiz eta, garai hartan, oraindik Alfredo izena erabili eta gizonezkoen arropa janzten zuen. Emakumezkoen arropa lehen aldiz erabili zuenean, amaren jantziak hartu zituen. 1903an, Magnus Hirschfeld ezagutu zuen, gerora bilera hau hainbatetan deskribatuko zuena bere idazkietan.

Paradeda talentu askoko emakume gisa deskribatu zen. Hauen artean aipatzen dira pianoa jotzea, janaria prestatzea edota kapelak apaintzea bezalako artisau-lanak.

Hirschfeld ezagutu eta gutxira, Parisera joan zen. Paradedako kondesa bezala ezagutzen zen han. Edgar Töpfer izeneko alemaniar irakasle "apal" bat ezagutu zuen (Hirschfeldek deskribatzen duen bezala), frantsesa ikastera hara etorri zena..

## Ondarea 
«Breslauko gizonezko andregai»-aren istorioa mundu osoko egunkarietan argitaratu zen, AEBetako alemanezko *Indiana Tribüne*n eta Zeelanda Berriko *Poverty Bay Herald*en barne. 

Paradedaren istorioan inspiratutako bi liburu idatzi ziren:
* Marie Römer. *Mein Zimmerherr* (1907)
* Walter Homann. *Tagebuch einer männlichen Braut* (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Rodríguez Magro

**Jesús Rodríguez Magro** (Madril, 1960ko maiatzaren 28a - Alcalá de Henares, 2018ko irailaren 19a)  txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1982tik 1993ra.

## Kirol ibilbidea 
Amateurretan dagoeneko nabarmendu zen eta 1979ko Nafarroako Itzulian bigarren amaitu zen.

Profesionaletako lehenbiziko urtean, bigarren sailkatu zen Donostia Klasikoan, baina bere ibilbidean, gehienbat, laguntzaile lanetan aritu zen Pedro Delgadorentzako hasieran eta gero  Miguel Indurainentzako 

Erretiratu ostean, afizionatu maliako taldeetan zuzendari lanetan aritu zen eta laster Junior eta 23 urtez azpiko Espainiako taldearen hautatzaile bihurtu zen. Horrela, 1999an Jose Iván Gutiérrezek urrezko domina lortu zuen 23 urtez azpiko Munduko erlojupeko txapelketan, bere agindupean.

2013an elite mailako C.C.Torrejón taldea zuzendu zuen. Tamalez, 2018an hil zen bihotzeko batek jota, 58 urte besterik ez zituelarik

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
## Taldeak 
* Zor (1982-1986)
* Teka (1987)
* Reynolds (1988-1989)
* Banesto (1990-1993)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Jesús Rodríguez Magro *sitiodeciclismo.net*
* Jesús Rodríguez Magro "E.C. Cartucho.es - Magro"
* Jesús Rodríguez Magro C.C. Torrejón-eko zuzendaria
Esther Apraiz

**Esther Apraiz Fernández La Peña** (Derio, Bizkaia, 1976) abokatua eta  politikaria da. 2023ko ekainaren 17an Derio udalerriko alkate bilakatu zen, hirugarren aldiz, 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, EAJko hautagaitza gailentzearen ondorioz. 2023 irailetik EUDELeko presidentea da.

Esther Apraiz Zuzenbidean lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak