Anna Kulixova

**Anna Kulixova**, jaiotzez **Anna Moiseievna Rozenxtein** (errusieraz: Анна Кулишёва, italieraz: Anna Kuliscioff, Simferopol, 1855eko urtarrilaren 9a - Milan, 1925eko abenduaren 27a) errusiar anarkista, mediku eta iraultzailea izan zen, Italiako Alderdi Sozialistaren adierazle eta sortzaile nagusietako bat. Batez ere Italian aritu zen lanean, non medikuntzan graduatu zen lehen emakumeetako bat izan zen.  

## Biografia 
Simferopoleko familia judu aberats batean jaio zen, Krimean. Haurtzaro zoriontsua eta ikasketei eskainia izan ondoren, 1871n Suitzara joan zen Zuricheko Unibertsitatean filosofia ikastarora joateko.

Tsarraren aginduz, ideia iraultzaileen hedapenaz kezkatzen hasia baitzen, Errusiara itzuli behar izan zuen. Bertan Piotr Makarevitx iraultzailea, bere lehen senarra, Mikhail Bakuninen ideien aldeko beste gazte errusiar batzuekin elkartu baitzen "Herriaranzko martxa" deiturikoan. Hauek  nekazarien ondoan herrietara lan egitera joanak ziren, bizi-baldintza kaskarrak partekatzeko. Aldi horretan, zapalkuntzatik askatzeko indarraren erabileraren beharraz konbentzitu zen. Annak Odessatik ihes egin zuen klandestinoki bizitzeko, lehenik Kieven eta gero Kharkiv-en. Maiz parke publikoetan abesten zuen dirua irabazteko.

Suitzara joan zen, bere izena aldatuz, *Kulixova* edo *Kulishoff-*era tsarren agenteek aurki ez zezaten. Suitzan egin zuen bigarren egonaldian, Andrea Costa ezagutu zuen, eta harekin Parisera joan zen bizitzera. Handik kanporatu zituzten 1878an, eta Italiara joan zen. Hilabete gutxira, Anna Florentzian auzipetu zuten, anarkistekin konspiratzea leporatuta, ezarritako ordena iraultzeko.

1888an ginekologian espezializatu zen, lehenik Turinen, gero Paduan. Bere tesiarekin, sepsi puerperalaren jatorri bakteriologikoa aurkitu zuen, erditzearen ondoren milioika emakume salbatuko zituen aurkikuntzari atea irekiz. Milanera joan zen, eta han hasi zen mediku lanetan, hiriko auzorik txiroenetan ere, eta, horregatik, "pobreen doktore" gisa ezagutu zuten hiri horretan.

Bitartean, Filippo Turatirekin harreman sentimentala izan zuen, beti bere alaba Andreina lagun zuela. Milango bere etxeko egongela 1891tik Anak zuzentzen zuen *Crítica social*, Italiako sozialismoaren aldizkariaren erredakzio gune bihurtu zen, eta garai hartako intelektual nagusiak sarritan joan ziren bertara, Luigi Majno, Ersilia Bronzini eta Ada Negri kasu.
thumb|Kulishovaren erretratua, 1907ko urtarrilaren 19a.
1898an atxilotua izan zen eta hainbat hilabeteren ondoren, aske utzi zuten indultu bidez. Haurrak eta emakumeak esplotaziotik babesteko lege bat egin zuen, Italiako Alderdi Sozialistak Italiako Parlamentuari aurkeztua, eta 1902an Carcanoko 242. lege gisa onartu zen.

Marxismoari buruz zituen iritziek eragina izan zuten Filippo Turatirengan. Elkarrekin, Italiako Alderdi Sozialista (PSI) sortzen lagundu zuten, alderdi erreformista bateko buruzagi gisa, komunismoaren (1921ean Italiako Alderdi Komunista berriaren zatiketa eragin zuena) eta Benito Mussoliniren (ondoren PSI utzi zuena) jarrera irredentisten aurka eginez. Haien taldea bera ere PSItik kanporatu zuten 1921ean, eta horrek Alderdi Sozialista Unitarioa (PSU) sortzea ekarri zuen – Turati, Kuliscioff eta Giacomo Matteottik zuzenduta, faxismoaren sorreraren aurka.

Lehenik Andrea Costarekin eta gero Filippo Turatirekin harreman erromantikoa izan zuen, eta biak marxismora "bihurtu" zituen. Hori dela eta, geroago "Italiako sozialismoko emakume sendoa" bezala definitu zuten. 1947an, Carlo Silvestrik *Corriere della Sera* egunkari italiarreko kazetari batek hau adierazi zuen: «sozialismo italiarraren garun politiko onena, hain zuzen ere, emakume atsegin eta harroenetako bat izan zen, eta haren aurrean ez zegoen inor errespetuzko eta miresmenezko keinu batekin makurtu ez zenik, Mussolini barne».

1904an, bere alaba Andreina Luigi Gavazzirekin ezkondu zen, ehungintzako ekintzaileen dinastia garrantzitsu batetik zetorrena. Benetako bi iraultzaile ateoren alabak fedea besarkatu zuen. Andreinaren bi seme erlijiosoak izango ziren, bata Subiacoko monasterio beneditarreko abadea eta bestea  Karmeldar Oinutsen Ordenako ahizpa

Anna Kulixovak, Maria Goia sindikalistarekin batera, botoa emakumeengana hedatzeko borrokan aktiboki parte hartu zuen, bere ekimenarekin 1911n emakumeen sufragioaren aldeko Komite Sozialista sortu zelarik. 1912an, Giovanni Giolittiren gobernuak emakumeak botoa emateko aukera ukatu zuen, soilik gizonezkoei, baita analfabetoei ere, botoa ematen zien lege bat sartuz, analfabetismoa emakumeei botoa ez emateko arrazoien artean aipatzen zen arren. Anna Kuliscioffentzat auzi honek etsipen eta abandonu aldi ilun bat hasten du. Turatirekin duen harremanean, disidentzia politikoak gai pertsonalekin nahasten dira, haien bizitza lasaia aztoratuz. Kuliscioffen bizitzako azken urteak samintasun handiz, osasun arazo ugariz, sozialisten barruko zatiketez eta Alderdi Faxistaren gorakadaz markatu ziren. Anna Kuliscioff 1925eko abenduaren 27an hil zen. Indarkeriak Milango erdiguneko kaleetan zehar lagundu zion hileta-prozesioari abenduaren 29an, faxista batzuek, zalgurdien kontra oldartuz eta oihalak eta koroak urratuz, hileta gerra deklarazio bihurtu zutenean.

thumb|Anna Kuliscioff-en hilobia, Milango Hilerri Monumentala
## Lanak 
* ''Il monopolio dell'uomo: conferenza tenuta nel circolo filologico milanese*, Milan, Critica sociale, 1894 (*The Monopoly of Man*, trans. Lorenzo Chiesa (MIT Press, 2021))
* *Il voto alle donne: polemica in famiglia per la propaganda del suffragio universale in Italia*, Milan, Uffici della critica sociale, 1910 (with Filippo Turati, in Italian)
* *Proletariato femminile e Partito socialista: relazione al Congresso nazionale socialista 1910*, Milan, Critica sociale, 1910 (in Italian)
* *Donne proletarie, a voi...: per il suffragio femminile*, Milan, Società editrice Avanti!, 1913 (in Italian)
* *Lettere d'amore a Andrea Costa, 1880–1909*, Milan, Feltrinelli, 1976 (in Italian)
* *Amore e socialismo. Un carteggio inedito*, La nuova Italia, 2001 (with Filippo Turati, in Italian)
thumb|Filippo Turati eta Anna Kuliscioff-en beheerliebea, Piazza Duomo, Milan, 1987

## Sariak eta aintzatespenak 
* Milanen, bere omenez, *Anna Kulixova Fundazioa* eratu zen. Fundazioak 35.000 ale eta opuskulu dituen liburutegia dauka, Giulio Polottik dohaintzan emandakoak, guztiak Sozialismoaren historiari eskainiak, Bisceglie inguruko kale batez gain.
* Galleria Vittorio Emanuelerako sarrera ematen duten arkupeen azpian, Milango egonaldia gogorarazten duen *plaka* bat dago, Filippo Turatirekin batera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bolpagni Paolo, *Arte, socialità, politica. Articoli dell’"Avanti della Domenica" 1903–1907*, Fondazione Anna Kuliscioff – EDIFIS, 2011
* Bolpagni Paolo, *L’arte nell’"Avanti della Domenica" 1903–1907*, Mazzotta, 2008
* Borghi Luca, *Umori – il fattore umano nella storia delle discipline biomediche*, SEU, 2012 (In Italian)
* Casalini Maria, *Anna Kuliscioff. La signora del socialismo italiano*. Editori Riuniti Univ. Press, 2013 (In Italian)
* Damiani Franco and Rodriguez Fabio (edited by), *Anna Kuliscioff: immagini, scritti, testimonianze*, Feltrinelli, 1978 (In Italian)
* Fantarella Filomena, *Anna Kuliscioff'', Enciclopedia delle donne, 2018 (In Italian) 
* Mont'Arpizio Daniele, ''L'esperienza padovana del "socialismo medico"*, Università di Padova, 2021 (In Italian) 
* Polotti Giulio, Anna Kuliscioff, Fondazione Anna Kuliscioff, 1993 (Italieraz) 
* Shepherd Naomi, *"Anna Kuliscioff"* *Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia,'' Jewish Women's Archive, 2009.
* Simili Raffaella, *Rosenstejn, detta Kuliscioff Anna (Anja) — Scienza a due voci*, Scienza a due voci, 2009 (In Italian),

## Kanpo estekak 
* Anna Kuliscioff Fundazioa (italieraz)
* Il monopolio dell'uomo Anna Kuliscioffen hitzaldia 1890eko apirilaren 27an, Milango Zirkolo filosofikoan. (italieraz)
* Biografia Leonardo.it-n
* Naomi Shepherd-en biografia Jewish Women 's Archive-n, 2009ko martxoaren 1ean