Pomerium

[thumb|XIX. mendeko litografia, Romulo [Erromaren Sorrera|Erroma sortu zenean *pomerium*aren ildoa marrazten brontzezko goldearekin.]]
***Pomerium (***edo ***pomœrium)** a*ntzinako Erroman, hiria (*urbs*) eta bere inguruko lurraldea (*ager*) banatzen dituen muga sakratua da. Pomerium kontzeptua Erroman, *Latium*eko antzinako hirietan eta erritualki sortutako erromatar kolonietan bakarrik aplikatzen da.

Muga legal eta erlijiosoa eratzen du: plebearen tribunoen autoritatearen (*potestas tribunicia*) eta botere militarraren agintearen (*imperium militiae*) muga; armadarentzat hura zeharkatzeko debekua;  zenturiakako batzarrak (*comitia centuriata*) *pomerium*etik kanpo dira; hilobiak eta hainbat gurtza- leku *pomerium*etik ateratzen dira.

Monarkia garaian sortua, pomerioa hainbat aldiz handitu da Errepublikaren eta Inperioaren garaian. Hedapen horien kopurua eta garrantzia, hala ere, ez dira batere ezagunak eta eztabaidagai dira.

## Etimologia 
Pomerioaren definizioak antzinakoei modernoei bezainbeste zailtasun eman zien. Erromatarrak beraiek ere zail izan zuten hitzaren definizioa eta etimologia adosten: Varronek eta Plutarkok  azaltzen zuten *pomerium*  *post murum*etik zetorrela, hau harresiaren kanpoaldean jarriz; Sesto Ponpeio Festo gramatikariak eta Lukanok  *pomerium* **promoerium*etik eratortzen dute dute eta hormaren barruan jartzen dute; Tito Liviok, aldiz, *circamoerium*en sinonimotzat proposatzen du, *pomerium*a harresiaren alde banatan jarriz.

Lehen etimologia (*postmoerium*)  da onartuena Aloïs Walde jarraituz, zeinak **post+moirion*etik eratortzen duen. Bigarrenari dagokionez (**promoerium*), Roland Kententzat *pomerium*a harresetik kanpo dagoen eremu hutsa da. Hitz honen aurrizkia, beraz, anbiguoa da: izan daiteke *post-* zein *pro-,* eta atzean edo aurrean esanahia izan. Bestalde, zaila da jakitea *pomoerium*ak nola eboluzionatu zezakeen *pomerium*era -e- luze batekin.

Beste etimologia bat (** po +* smer*) Roger Antayak. Modernoek galdetu dute ea *pomerium* den barneko zerrenda, kanpoko zerrenda, bi bandak, edo, besterik gabe, bi zerrenden arteko lerroa. 

Varronek lerro bat bezala definitzen du pomerioa. Hiriak eta koloniak fundatzean erabilitako goldearen etruriar erritu deritzona gogoratu ondoren, zehazten du pomerioa bera dela barrurantz isuritako lur-zokorrekin zuzen ukitzen duen lerroa. Varronen testigantza Plutarkok.

Pierre Grimalen arabera  (etimologia hau garrantzitsua da, *pomerium* kontzeptua lerro bezala indartzen baitu, ez espazio bezala). *Pomerium*aren izaera sakratua oso indartsua da. Remok, isekaz, muga hori hausten duenean, Romulok hil egiten du, egintza sakrilegiotzat hartzen baita. Tazitoren arabera Luperkalia jaietan (Romulok sortuak) muino inguruko lasterketan egindako ibilbidearekin bat etor litekeela.

Varronen testu batek. Goldearen errituagatik ez balitz, pomerioak bere balio sakrala galduko luke eta lerro administratibo bat besterik ez litzateke izango. Zirkulu magiko honek hiria kanpoko eragin kaltegarrietatik babesten du, ateetan izan ezik, goldea altxatu zen leku hartan, non babesa Janok, igarobideen jainkoak, bermatzen zuen . Arkeologo honek Palatinoaren oinean aurkitu ditu gotorleku batzuen zimenduak, aurrekoaren lubeten gainean eraikiak. Antzinakoena, zoru biluzira iritsi zena, K.a. 730-720 urteetakoa izan zen; ia garaikidea, beraz, Romuloren fundazioa kokatzen den data tradizionalekoa; giza iharduera motak eta jainkoekiko harreman mota ezberdinak bereizten ditu , urbearen barruan egin behar direnen eta *pomerium*az haraindi bakarrik balio dutenen arteko bereizketa, eta ez dago inolako arrazoirik dudatan jartzeko bereizketa hori hiriaren jatorrietatik datorrela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak