open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikel Lopetegi

**Mikel Lopetegi Gereka "Urra"** (Zarautz, Gipuzkoa, 1997) harri-jasotzaile gipuzkoarra da. Gaur egungo Euskal Herriko Harri Txikien txapelduna da, zazpi txapelketa irabazi ditu.

## Lorpenak 
### Txapelketak 
* Euskal Herriko Harri Txikien Txapelketa (7): 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025.
* Gipuzkoako Harri Txikien Harri-Jasotze Txapelketa (6): 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025.
* Binakako Harri Jasotze Txapelketa (1): 2021 (Iñigo Eizagirre Askaray "Eiza"-rekin batera).
* Gabonetako Harri jasotzaile Txapelketa (2): 2017, 2019

### Bestelako harri-jasotze txapelketak 
* Igeldoko Harria (5): 2018, 2022, 2023, 2024, 2025
* Iraetako Errota Harria Harri-Jasotze Txapelketa (3): 2020, 2022, 2025
* Zarauzko Bi Harri Txapelketa (5): 2021, 2022, 2023, 2024, 2025
* Mallabiko Harri-Jasotze Txapelketa - Mallabiko Harri Txikiko Sariketa (5): 2019, 2020, 2021, 2022, 2023
* Elgoibarko Harri-Jasotze txapelketa (San Bartolomeetako Sariketa) (2): 2018, 2023
* Ergobiako Harri Beltza Harri-Jasotze Txapelketa (4): 2018, 2021, 2022, 2023
* ZARAUZKO KIROL ELKARTEA Harri-Jasotze Txapelketa (binaka) (1): 2019, Iñigo Eizagirre Ascaray "Eiza"-rekin batera.
* Hiru Hamarreko Harri Jasotze Txapelketa (1): 2020 (Aian jokatu zen finala eta aurretiazko sailkatze-jardunaldiak Leaburu eta Beizaman izan ziren).
* Hiru Zortzi Arroako Harri Jasotze Txapelketa (2): 2021, 2022
* Harri-Jasotzaileen Txintxarri Saria (binaka) (1): 2022, Jon Unanue "Goenatxo III.a"-rekin.

## Lortutako sariak 
* Zarauzko Kirol Sariak (2018): Kirolaririk onena (2019ko otsailaren 21ean jaso zuen sari hau, Zarauzko *Kulixka* jatetxean ospatutako galan).
* 2019ko abenduaren 31n irabazi zuen "Gabonetako Harri Jasotzaile Txapelketa" bigarrenez. Gainera, errekorra ondu zuen; eta, horri esker, bere gorputz pisua (99'1 kg) ardo botilatan eskuratu zuen Viña Laguardia upategi arabarraren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.youtube.com/watch?v=q8Kraa3kB0E&ab_channel=Anbune
* https://www.youtube.com/watch?v=Y0mphIccOog&ab_channel=Anbune
* https://www.diariovasco.com/costa-urola/zarautz/urra-nagusi-hiru-20200806004814-ntvo.html
* https://www.youtube.com/watch?v=51FMOWwEDEY 
* https://karkara.eus/aia/1684744022704-mikel-lopetegik-irabazi-du-aian-jokatu-den-gipuzkoako-harri-txikien-txapelketa?fbclid=IwAR0k3dw3rqKXbSJfg26nZvVkcS9XDoABlqs6RT0-YmLFHB7d2mq-5rUCAio
Tadeo Amorena

**Eleuterio Tadeo Amorena Gil** (Iruñea, 1819ko apirila - ? ) nafar margolari eta eskulangilea izan zen. Iruñeko erraldoiak egin zituen 1860an.

## Bizitza 
Esteban Amorena Etxeberria eta Ramona Gilen hiru seme-alabetatik gazteena zen. Aita, Arizkungo Bozate auzoan jaioa, agotea zen. Garai hartan agoteak bazterturik zeuden, eta oso eskulangile trebeak izan ohi ziren. Esteban Iruñera joan zen bizitzera, eta bertan ezkondu zen Ramona Gilekin. Haurtzaroan eta gaztaroan Alde Zaharreko Tornularien auzoan bizi izan zen Tadeo, egungo San Nikolas kalean. Lanbidez margolaria zen. 24 urte zituelarik, Pascuala Muñozekin ezkondu zen San Nikolas elizan; neska bat adoptatu zuten: Benita Onsalo.

Tadeo Amorena ezaguna da Iruñeko erraldoien sortzailea izan zelako. Antza denez, biziki maite zituen hiriko jaiak eta ohiturak. 1860ko martxoan, Sanferminetan kalera ateratzen ziren erraldoiak egoera txarrean zeudela ikusirik, bere burua eskaini zion udalari irudi berri batzuk egiteko; lana musutruk eginen zuela adierazi zuen, eta materialak baino ez zituela kobratuko:

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo loturak 
* *Tadeo Amorena*, baztangohaizegoa.wordpress.com
Juan Jose Unanue

**Juan Jose Unanue Aranbarri**, ezizenez **Goenatxo II.a** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1959ko urriaren 14a) gipuzkoar harri-jasotzaile bat da, historian izan den handienetakoa. 11 aldiz irabazi zuen Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa, beste inork baino gehiago, harik eta 2020an Aimar Irigoienek marka berdindu zuen arte. Bere anaia Jesus Mari "Goenatxo I.a"-ren erreleboa hartu zuen.

## Biografia 
1979an Harrijasotzaile gazteen txapelketa irabazi zuen eta 1987an *Euskadiko Arrijasotzaileen Txapelketa Nagusia* deitu zen lehiaketa. 1988an Iñaki Perurenaren errekorrak hautsi zituen 125 eta 212 kiloko harriekin eta 1989an "Endañetaren" marka hautsi zuen Aian 162'5 kiloko kubikoarekin.

1991etik aurrera lehiakiderik ez zuen izan harri handietan. Euskadiko Txapelketa 11 urtetan jarraian irabazi zuen eta Igeldoko harri ezaguna ere beste 11 aldiz jarraian irabazi zuen. 19 jasoaldirekin Igelgoko harriaren errekorra egin zuen 2002 urtean, oraindik gainditu ez dena. Albitzuri Haundiaren errekorra ere berea da oraindik 15 jasoaldirekin (1996an).

## Lorpenak 
* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (11): 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001
* Igeldoko harria (11): 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003
* Errekorrak:
** Igeldoko harria: 19 jasoaldi (2002)
** Albitzuri Haundia: 15 jasoaldi (1996)

## Erreferentziak
Stanecastle

**Stanecastle**, Eskoziako Iparraldeko Ayrshire konderrian dagoen baroierri eta landetxe edo dorretxe bat da. Bere lehen aipamenak 1363. urtekoak dira. Bourtreehill eta Girdle Toll etxaldetatik hurbilo dago.

## Kanpo estekak
Mongoliako Herri Errepublika

**Mongoliako Herri Errepublika** ( (БНМАУ), Bügd Nairamdakh Mongol Ard Uls (BNMAU)) 1924 eta 1992 bitartean egon zen estatu burujabe sozialista izan zen, gaur egungo Mongolia herrialdearen lurretan kokatua. Alderdi bakarreko errepublika sozialista marxista-leninista izanik, Mongoliar Herriaren Alderdi Iraultzailearen agintaritzapean, Sobietar Batasunarekin gertuko harremanak izan zituen. Muga geografikoei dagokienez, iparraldean, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna zuen mugakide; hegoaldean, berriz, Txina.

## Kanpo estekak
Montgreenan

**Montgreenan**, Eskoziako Iparraldeko Ayrshire konderriko Kilwinning parrokian dagoen jauretxe bat da. Torranyard eta Auchentiber herrietatik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Perceton

**PErceton**, Eskoziako Iparraldeko Ayrshire konderrian dagoen Erdi Aroko kokaleku eta jauretxe bat da. Irvine udalerritik hutbil dago. Irvine barrutiko eraikin zaharrenetako bat da.

Percentongo elizaren hondakinen artean hilarriak daude, horietan zaharrenak 1698ko data du.

## Kanpo estekak
Amanita ocreata

***Amanita ocreata*** (, *heriotzaren aingerua*) *Amanita* generoko onddo pozoitsua da. Agaricales ordenean sailkatzen da. Gorputz zuria eta txapel ganbila sortzen du, 12 zentimetro ingurukoa. Kolore horixka, arrosa edo marroia izan dezake bere zentroan. 20 zentimetro arteko zurtoina izan dezake, eta hostoak bertan biltzen dira. Eraztun zuri eta fina du, eta poltsa itxurako bolba bat.

Kalifornian eta Ipar Amerikako mendebaldean hazten den onddo hau oso toxikoa da. Amatoxinak eta falotoxinak ditu, *Amanita phalloides*ekin partekatzen duen ezaugarria. Lehen aldiz jaterakoan, tripako mina eta beherakoaeragiten du. Ondoren, gibelaren eta giltzurrunen suntsiketa dator, heriotza eragin arte.

## Kanpo estekak
Rosa Soroa

**Rosa Soroa Oria** (Elduain, Gipuzkoa, 1945eko irailaren 3a) Euskal erraketista profesionala izan zen. 16 urtez jardun zuen pilotan.
thumb|260x260px|Erraketistak, 1938|alt=
## Biografia 
Rosa Soroa pilotari familian sortu zen. Aitak pilotan jokatu zuen zale gisa. Osaba Miguel Soroa pilotaria izan zen, nebetariko bat eskuz aritu zen, beste nebak berriz, Miamin, zesta puntan jardun zuen.
thumb|280x280px|Erraketistak
## Erraketista ibilbidea 
Rosa gaztetxotan hasi zen pilotan ikasten Tolosan. Elduaindik Tolosara joaten zen, Beotibar pilotalekuan entrenatzera. Bi urtez aritu zen entrenatzen eta 16 urte besterik ez zituela Madrilera joateko eskaintza jaso zuen. Hantxe egin zuen debuta, Madrid frontoian, 1960ko abenduaren 9an. Aurreneko urteetan arratsaldez eta gauez jokatzen zuten, eta, geroxeago, gauez baino ez. Atzelaria izan zen. Rosa, ama izan zen erraketista profesionala izan zen bitartean, baina amatasunak ez zion bere jarduera eten. Alaba txikia saskitxo batean eramaten zuen entrenamenduetara eta denen artean zaintzen zuten. Ama izan ondoren, 4 bat urtez jarraitu zuen pilotan jokatzen, harik eta 1974. urtean erraketari agur esan zion arte.

## Omenaldiak 
* 2015eko uztailaren 23an Errenteriako "Fanderia" frontoiari *Agustina Otaola* izena jarri zioten eta Agustina buru zela, Miren Uzkudun "Asteasu", Maria Dolores Larramendi, Ramonita Gametxo, Lucia Areitioaurtena, Gloria Agirre "Txikita de Aizarna" eta Maria Elena Hernández erraketistekin batera, Rosa ere omendu zuen.

* 2017an Tolosako Beotibar pilotalekuan, Rosa Soroak omenaldia jaso zuen Izaskun Ayestaran erraketistarekin batera. Tolosa, Elduain eta Ibarrako udalek hartu zuten parte Raketista profesionalak elkarteak antolatutako ekitaldian.
* 2018ko martxoaren 8an Gipuzkoako Foru Aldundiaren Carmen Adarraga Saria jaso zuen Oronan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Poloniako Herri Errepublika

**Poloniako Herri Errepublika** ( edo *PRL*) 1952 eta 1989 bitartean Poloniako estatu sozialistak izan zuen izena izan zen. Aurretik, 1944 eta 1952 bitartean, **Poloniako Errepublika** () izena izan zuen.

Poloniako Herri Errepublika alderdi bakarreko errepublika sozialista marxista-leninista izan zen. Hori zela eta, oso harreman estuak izan zituen Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunarekin. Izan ere, Varsoviako Ituneko kide gisa, arlo militarrean elkarlanean aritu zen SESBekin.

## Kanpo estekak
Irene Ibaibarriaga

**Irene Ibaibarriaga Ormaetxea** (Ermua, Bizkaia, 1918ko otsailaren 9a - 2014ko abuztuaren 12a) euskal erraketista profesionala izan zen, aurrelari posizioan aritu zena.

## Biografia 
### Lehen urratsak 
Sasoi hartan Euskal Herrian erraketista asko sortu ziren, pilotarako zaletasun handia baitzegoen. Eta horietako asko Eibarko frontoietan ikasitakoak ziren. Irene Ibaibarriagak Eibarko Txantxa-zelai frontoian ikasi zuen erraketan.
Eibar beste herri batzuk baino irekiagoa zen, ez hain katolikoa; sozialistak eta errepublikanoak ziren nagusi. Emakumeek askatasun gehiago zuten, nahiz eta, batzuek begi onez ikusi ez kirol hau. Mugimendu handiko frontoia zeukan. Hiru pilota eskola sortu zituzten, eta pilotarien harrobia bihurtu zen Eibar.

### Erraketista ibilbidea 
Harrobi hartako Ireneri laster etorri zitzaion jokatzen hasteko eskaintza. 15 urte zituela, Madrilera joan zen pilotan. Han zebilen bere ahizpa Poli profesional gisa jokatzen. Heldu eta laster egin zuen Irenek debuta. Espainiako Gerra Zibila hasi baino lehen, Madrilgo Chiqui-jai eta Madrid frontoian jardun zuen. Ameriketara jokatzera joateko eskaintzak ere jaso zituen, baina ez zituen onartu.
Gerra garaiko egoera zaila kontuan izanik, Valentzian jokatu zuen, ondoren Bartzelonan. Irenek bere ahizparekin osatzen zuen bikotea. Ahizparen heriotza baina, errebeskada izugarria izan zen. Halere, Irenek jokatzen jarraitu zuen, Madrid frontoian, eta udara batzuetan, Donostiako Gros auzoan zegoen frontoira ere etortzen zen jokatzera.

### Erraketari agur 
Istripua izan zuen frontoian. Belarrian pilotakada bat jaso eta erraketari agur esan behar izan zion.

## Omenaldiak 
* 2003ko abenduaren 26an Ermuko Aritzmendi pilotalekuan ospatutako IV. Pilota Egunean omendua izan zen herriko beste erraketistekin batera. Oroigarri bat eman zitzaion, zera zioena: “IRENE IBAIBARRIAGA, jaso ezazu Ermuar danon esker ona, raketista munduan egin duzun ibilbide luze eta emankorragaitik”.thumb|280x280px|2003an Ermuan jasotako omenaldian.
*2013ko ekainaren 8an Irurako Frontoian VII. Emakume Pilotari Egunean omendu zuten, zenbait erraketistarekin batera.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa

* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Hunterston gaztelua

**Hunterston gaztelua**, Eskoziako Iparraldeko Ayrshire konderriko West Kilbride udalerrian dagoen gaztelu bat da.

XV. mendearen amaieraldera edo XVI. mendean eraiki zen. Historikoki, Hunter klanaren egoitza izan da, XII. mendean Dabid I.a Eskoziakoak Huntertarrei lursail hauen jabetza eman baitzien. Ordutik aurrera eta 900 urtez Hunter klanaren bizilekua izan da.

## Kanpo estekak
Mikel Arregi (argipena)

**Mikel Arregi** zenbait pertsona ezagunen izena da:

* **Mikel Arregi** Goenaga (Areso, 1948-), idazlea;
* **Mikel Arregi Marin** (Lakuntza, 1947-Etxarri Aranatz, 1979), politikaria;
* **Mikel Arregi Perez**, euskaltzale eta soziolinguista
* **Mikel Arregi Urrutia** (Zestoa, 1969) politikaria.
Maritxu Lasuen

**Maritxu Lasuen** (Eibar, Gipuzkoa, 1919) euskal erraketista profesionala izan zen .

## Biografia 
Maritxu Lasuenek, bere herritar askok bezala, Eibarko erraketista eskolan ikasi zuen pilotan. Sasoi hartan Euskal Herrian erraketista asko sortu ziren, pilotarako zaletasun handia baitzegoen. Eta horietako asko eibartarrak edo Eibarko frontoietan ikasitakoak ziren.
Eibar beste herri batzuk baino irekiagoa zen, ez hain katolikoa; sozialistak eta errepublikanoak ziren nagusi. Emakumeek askatasun gehiago zuten, nahiz eta, batzuek begi onez ikusi ez kirol hau. Mugimendu handiko frontoia zeukan. Hiru pilota eskola sortu zituzten, eta pilotarien harrobia bihurtu zen Eibar.
thumb|280x280px|Erraketistak
### Erraketista ibilbidea 
Gerra zibilaren aurretik joan zen Madrilera jokatzera. Gerra garaian ordea, Madrileko frontoiak itxi egin ziren eta Bartzelonara joan zen. Bartzelonako Txiki-Alai frontoian jokatu zuen. Frontoi hau 1935ko abenduaren 21ean inauguratu zen Txiki-Alai izenaz baina 1939ko apirilaren 1ean Gobernuaren aginduz Frontón Chiqui izena jarri zioten.
Madrilen jokatzen ari zela Curro Caro pilotazalea eta toreatzailea ezagutu zuen eta gerra garaian Eibarko Arrateko elizan ezkondu eta Madrilera joan ziren bizitzera.
Gerra ostean, Maritxuk Madrilgo Madrid frontoian jarraitu zuen jokatzen 1946. urtera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Mikel Arregi Marin

**Mikel Arregi Marin** (Lakuntza, 1947 &ndash; Etxarri Aranatz, 1979ko azaroaren 11) euskal politikaria zen, Herri Batasuneko zinegotzia Lakuntzako Udalean. Guardia Zibilak bidegabeki hil zuen tiroz 1979ko azaroaren 11n Etxarri Aranatzen. Epaitegi batek ikerketa batzordeari arrazoia eman zion eta hiltzaileei bi hilabeteko zigorra baino ez zien ezarri.

Gertaera salatzeko egin ziren grebak eta protestak ugariak izan ziren, eta Espainiako Poliziak gogor egin zuen haien aurka ere. 

## Erreferentziak
Nick Farr-Jones

**Nicholas Campbell Farr-Jones** (Caringbah, Hegoaldeko Gales Berria, 1962ko apirilaren 18a) australiar errugbilari ohia da, uztartze-erdilari postuan aritzen zena. 63 partida jokatu zituen Australiako errugbi selekzioarekin eta, besteak beste, 1991ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen. World Rugbyren Hall of Fameko kidea da 2011tik.

## Palmaresa 
### Australiako selekzioa 
* 63 test-partida, 1984-1993 bitartean, horietako 36 kapitain.
* 37 puntu (9 entsegu)
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1991

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domus de Janas

**Domus de Janas** (; batzuen ustez "Jana" Diana jainkosa izan daiteke, bestetik) arroketan zulatutako hilobiak dira. Sardinieraz *forrus* edo *forreddus* bezala ezagunak dira. Neolito garaiko eraikinak dira eta Sardinia uhartean zabalduta daude; horregatik, Ozieri kulturarekin loturak izan dira. Dena dela Mediterraneoko beste tokietan ere aurki daitezke horrelako eraikinak.

## Banaketa 
Esan dugun bezala asko Sardinian eraiki ziren. Orain arte 2400 dokumentatu dira baina asko oraindik-orain lurperatuta daude. Dena dela, Mediterraneoko beste tokietan ere aurki daitezke.

## Historia 
Haien jatorriaz datu asko ez dago. Espezialisten ustez eraikin horiek bizimodu aldaketa handi baten ondorioa dira. ozieri kultura sedentarioa egin zen eta nekazaritza ikasi zuen. Dena dela, erlijio hau ziur aski kanpotik ekarri zen, agian Ziklade uhartetik. Aurkitutako aztarnen arabera K.a. IV eta III. milaurte artean eraiki ziren. Sedini herrian uharteko handiena dago; haren barrualdea museo etnografiko moduan egokitu da.

## Kondairak 
Toki horien inguruan kondaira asko sortu dira. Eraikin horietan "jans" izeneko izaki fantastikoak bizi ziren. Jans horiek maitagarri ederrak izan daitezke baina baita ere sorgi beldurgarriak. Jans horiek Domus de Janasetik gauez irtetzen ziren.

## Iruditegia 

File:Porto_Torres_-_Su_Crucifissu_Mannu_(2).JPG|Hormetako irudiak, zezenen adarrak.
File:Lotzorai domus de janas 2.jpg|Lotzoraiko Domus de Janas.
File:Putifigari,_necropoli_di_Monte_Siseri_(20).jpg|Monte Siseriko nekropolia, Putifigari; Domus de Janas baten barrualdea.
File:Porto_Torres_-_Su_Crucifissu_Mannu_(5).JPG|Su Crucifissu Mannu
File:Nughedu Santa Vittoria - Necropoli di Arzolas de Goi (12).JPG|Arzolas de Goi nekropolia, Nughedu Santa Vittoria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Domus de Janasen inguruko interpretazio sinbolikoa.
Frantziako Lurreko Armadaren 49. infanteria-erregimentua

**49. infanteria-erregimentua** Frantziako Lurreko Armadaren erregimentu bat da, 1791ko berrantolaketan Vintimille erregimentuan oinarrituta sortua.

Erregimentuak Baionan du egoitza, eta hainbat gatazkatarako mobilizatu dute, besteak beste Lehen eta Bigarren Mundu Gerretarako.

## Kide ospetsuak 
* Jean Duclos, diputatua
* Jean de Lattre de Tassigny marexala.
* Philippe Joseph Malbrancq
* François Antoine Teste
* Félix de Vial jenerala.

400px|Bandera

## Kanpo estekak
Pierre Etxeberri

thumb|Pierre Etxeberri izpurarra lehen mundu gerlan fusilatu zuten bere arma lagunek desertzioaz akusatuta. Hala ere "morts pour la france" zerrendan agertzen da Izpurako elizaren atariko oroitarrian, bera "mort par la france" izan bazen ere.
**Pierre Etxeberri**, *Pierre Etcheverry* frantziar grafiaz, (Izpura, Nafarroa Beherea, 1889ko maiatzaren 15a – Récicourt, Meuse departamendua Frantzia, 1914ko urriaren 21a) Lehen Mundu Gerrako soldadu bat izan zen, Frantziako Armadak fusilatua Jules Chevalier soldaduarekin batera, desertatu izanaz akusatuta.

Desertatzeagatik fusilatutako lehen euskal herritarra izan zen, baina ez bakarra; izan ere, hurrengo urtean, 1915ko urtarrilaren 15ean, Louis Lévy baionarra hil zuten fusilatuta (Maizyn, Aisne departamendua, Frantzia) bere postua utzi izanaz akusatuta hura ere.

1914ko irailaren 30ean obus bat erori zen Etxeberriren lubakian, sekulako bordela eta nahasmendua sortu zen han, eta basora ihes egin behar izan zuen orduan Pierresek. Hurrengo egunean, goizeko 5etan agertu zen berriro bere postuan. Bere esanetan ez zegoen lubakian obusa bertara erori zenean, eta horregatik basoan gorde zen. Haren kontra egindako gerra kontseiluan, ordea, hainbat lekukok esan zuten etsaiaren erasoaren aurrean lubakitik atera eta basora ihes egin zuela.

Asko izan ziren Lehen Mundu Gerran desertatu eta Frantziako Armadan borrokatzeari uko egin zioten euskal herritar intsumituak: gerrara deituak izan ziren 25.000 pasa gizonetatik 4.000 inguru, hain zuzen ere, Behe Pirinioetako prefetak Barne ministroari gutun bidez aitortu zionez (25.000 bat soldadu abiatu ziren Baionatik gerrara. Pirinio Beheretik 45.000 bat joan ziren orotara, zaila da beraz euskal herritarren kopurua zehaztea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/ark:/40699/m00523a99b514053
* http://les-blessures-de-l-ame.over-blog.com/article-rencontre-a-pau-autour-des-fusilles-pour-l-exemple-73330005.html
* https://horizon14-18.eu/wa_files/la_20soule_20dans_20la_20guerre.pdf
* Pierre Etxeberriren heriotza fitxa eta gerra kontseiluaren dosierra: http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?ref=2524101&debut=0
Miren Uzkudun

**Miren Uzkudun Tapia** (Asteasu, Gipuzkoa, 1922ko azaroaren 15a) Euskal erraketista profesionala izan zen, 18 urtez. Pilota munduan **Asteasu** goitizenez ezaguna.
## Biografia 
[thumb|250px|Miren Uzkudun. Ilustratzailea: [Maitane Azurmendi]]

### Lehen urratsak 
Miren, umetan beti ibiltzen zen pilotalekuaren bueltan eta 1936ko Gerra Zibilak ere parte handia izan zuen bere erabakian. Hamar senide ziren. Lehenengo bostak Frantziara alde egin zuten, han zuten osaba batengana eta han bizi izan ziren, bueltatzerik ez zuten-eta. Neba bat gudari joan zen eta familia osoa erabat sakabanatuta egon zen luzaroan. Aita udaletxeko idazkaria zen eta kartzelan sartu zuten. Eta horrela geratu ziren sakabanatuta eta lanik gabe.

### Erraketista ibilbidea 
Zerbait egin beharra zegoen eta Mireni ikastea ez zitzaionez asko gustatzen, Tolosara erraketan entrenatzera joaten hasi zen. Bi hilabetez entrenatzen aritu eta Madrilera jokatzera joateko aukera izan zuen, Iberia izeneko frontoi berri batera. Han egin zuen debuta 18 urte zituela. Bi urtez aritu zen Madrilen eta, handik aurrera hamahiru pilotalekutan aritu zen; Donostia, Bartzelona, Logroño, Valentzia, Tenerife, Las Palmas, Mexiko, Kuba, berriz Bartzelona eta, azkenean, Madrilen bukatu zuen.

### Erraketari agur 
1960. urtean, 18 urtez frontoietan jokatzen jardun ondoren, agur esan zion erraketari.

## Omenaldia 
250px|thumb|Miren Uzkudun 100 urte bete zituenean. Pilar Legarra eta Joseba Gomezen erdian
* 2013ko ekainaren 8an Irurako Frontoian VII. Emakumea Pilotari Egunean omendu zuten, zenbait erraketistarekin batera.

* 2015eko uztailaren 23an Errenteriako "Fanderia" frontoiari *Agustina Otaola* izena jarri zioten eta Agustina buru zela, Lucia Areitioaurtena, Maria Dolores Larramendi, Ramonita Gametxo, Rosa Soroa, Gloria Agirre "Txikita de Aizarna" eta Maria Elena Hernández erraketistekin batera, Miren ere omendu zuen.

* 2017an omenaldia egin zioten Hernanin.
* 2022ko azaroaren 15ean Pili Legarra Asteasuko alkatea eta Joseba Gomez Gizarte zerbitzuetako zinegotzia, Uzkudunek 100 urte bete zituen egunean, haren etxera hurbildu ziren zoriontzera eta lore sorta bat ematera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Annathill

'''''', Eskoziako udalerri txiki bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Coatbridge eta Glenboig udalerrietatik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Banton (Iparraldeko Lanarkshire)

**Banton**, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Kilsyth udalerritik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Bargeddie

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiriaren erdigunetik 13 kilometrora dago.

## Kanpo estekak
Bogside (Iparraldeko Lanarkshire)

**Bogside**, Eskoziako herri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Wishaw udalerriaren ipar-ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Cardowan

'''''', Eskoziako auzune bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiriaren kanpoaldean eta ipar-ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Calderbank

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Airdrie udalerriaren kanpoaldean dago, eta Glasgow hiriaren erdigunetik 13 miliatara.

## Kanpo estekak
José Antonio Vivó

**José Antonio Vivó Undabarrena** (Espinosa de los Monteros, Espainia, 1930eko martxoaren 9a – Olaberria, Gipuzkoa, 1979ko otsailaren 6a) ETAk 1979ko otsailaren 6an hildako politikari bat izan zen.

## Bizitza 
Guipúzcoa Unidako eta Alianza Popularreko kidea, José Antonio Vivó Undabarrena Olaberriako alkatea, Gipuzkoako foru diputatua izan zen. Jatorriz, Burgosko Espinosa de los Monteros udalerrikoa zen. Hil zutenean 49 urte zituen, ezkonduta zegoen eta sei seme-alaba zituen.

### Hilketa 
1979ko otsailaren 6an, 21:15ean, ETAko bi kide, aurpegia estalita, José Antonio Vivóren etxebizitzara hurbildu ziren, eta txirrina jo zuten. Haren emazteak atea ireki zuenean etakideek mehatxu egin zieten senar-emazteei eta han zeuden bi seme-alabei. Ondoren, telefonoaren kableak moztu zituzten, eta José Antonio indarrez etxetik atera zuten. Handik gutxira haren senideek hainbat tiro entzun zituzten. Urola komandoko kide Mercedes Galdós Arsuagak egin zituen tiroak. Ondoan zuen komando bereko Félix Ramón Gil Ostoaga, eta hark ere José Antonio Vivori tiro egin zion. Tiroak jaso eta gero, lurrera erori eta odol putzu batean hil zen. Anbulantzia batek Beasaingo San Migel Klinikara eraman zuen, eta han Vivoren heriotza egiaztatu zuten.

Geroago jakin zen hiltzaileek aldez aurretik pistolaz auto bat lapurtu zutela. Hain zuzen ere, Seat 124 zuri bat. Ibilgailuaren jabea bahitu, Beasaingo zuhaitz batera lotu eta han utzi zuten. Atentatua egin ondoren, hiltzaileak korrika ibilgailura abiatu ziren, eta N-1 errepiderantz ihes egin zuten.

Urola komandoko kideek biktima zelatatzen aritu ziren atentatuaren aurretiko hilabeteetan. ETAren zuzendaritzak atentatua egiteko baimena eman zuen, zelatatzearen datuak jaso ostean.

Hilketaren egiletzat, Espainiako Justiziak Mercedes Galdós Arsuaga eta Félix Ramón Gil Ostoaga ETAko kideak zigortu zituen. Mercedes Galdós Arsuaga 1986an atxilotu zuten, Nafarroa komandoa desegin zuen operazio polizialaren baitan. Bi urte geroago, 1988ko apirilaren 25ean, 29 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, Auzitegi Nazionalaren Zigor-arloko Salaren Bigarren Atalak emandako 20/88 epaiaren bitartez. Berarekin batera hilketan esku hartu zuen gaizkileari dagokionez, Félix Ramón Gil Ostoaga, Frantziako Ciboure udalerrian atxilotu zuten, 1989ko urriaren 24an. Auzitegi Nazionalaren Zigor-arloko Salaren Bigarren Atalak, zigor berdina jarri zion, 1994ko azaroaren 19an, 66/94 epaiaren bitartez. Gainera, 66/94 epaiak etakide biek José Antonio Vivóren oinordekoei 15 milioi pezetako kalte-ordainak ordaintzea ezarri zuen. Bere krimenengatik Espainian inoiz epaitu ez duten arren, atentatu honetan parte hartu izana leporatzen diote José María Zaldúa Corta etakideari.

ETAk ez zuen hilketaren aldarrikapenik egin atentatuaren hurrengo egunetan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  MERINO, A., CHAPA, A., *Raíces de libertad*, 2011. 23-29 orrialdeak. FPEV. 978-84-615-0648-4 ISBN.
Movistar Plus+

**Movistar Plus+**, Espainiako ordainpeko telebista plataforma bat da. Egoitza Madrilgo Erkidegoko Tres Cantos udalerrian du. Telefónica telekomunikazio konpainiaren jabetzakoa da.

Canal+ eta Movistar TV kateen elkarketatik sortu zen. 2015eko uztailaren 8an aireratzen hasi zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Movistar

thumb|250px|eskuinera|Movistarren logoa.
**Movistar**, Espainiako telekomunikazio operatzaile bat da. Telefono fijo, mugikorra, internet eta telebista (Movistar+) zerbitzuak eskeintzen ditu.

Telefónica telekomunikazio konpainiaren jabetzakoa da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Anghelu Ruju

**Anghelu Ruju** ("Aingeru Gorria" euskaraz) Sardiniako nekropoli handiena da. Arkeologia-aztarnategia nuraga kultura aurrekoa da. Alguer hiritik hamar kilometrotara dago, I Piani herrian, Sassariko probintzian. Izena aurkitu zuten tokiarena da.

## Kokapena 
Alghero-Fertilia aireportuaren inguruan dago, Alguerretik Porto Torres doan errepidean.

## Aurkikuntza 
thumb|300px|ezkerrera|Domus de Jana baten sarrera.
thumb|300px|ezkerrera|
Aztarnategiren aurkikuntza kasuala izan zen. 1903an landetxe bat eraikitzeko lanak aurrera eramaten ari zenean, lehenengo gorpuzkinak agertu ziren. Hasiera burezur bat eta, harekin batera, zeramika aztarnak izan ziren agertu zirenak. 1904an Antonio Taramelli arkeologoak indusketa laneei ekin zien. Lanean hamar hipogeo eta hogeita bat Domus de Janas. Ondorengo lanak 1967 arte luzatu ziren. Aurkikuntza gehiago egin ziren eta egun 38 domus ezagutzen dira.

Nekropoli horren erabiltzaileak zeintzuk izan ziren ez dago garbi. Hipotesi desberdinak daude: Ozieri kultura (K.a. 3500), Kanpai-formako ontzien kultura (K.a. 2.000tik a 1900ra), Bonnanaro kultura (K.a.1800).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Anghelu Ruju nekropolia Sardiniako mapan.
* :Aztarnategiaren datuak..
Orange (enpresa)

**Orange**, Frantziako telekomunikazio enpresa bat da. Telefono fijo, mugikor, internet eta telebista zerbitzuak eskeintzen ditu. Egoitza nagusia Paris hiriburuan du.

1988an France Télécom izenez sortua izan zen eta 1994an gaur egungo izena izatera pasa zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Chryston

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiritik 11 kilometro ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Cleland (Iparraldeko Lanarkshire)

**Cleland**, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Motherwell eta Wishaw udalerrietatik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Croy (Iparraldeko Lanarkshire)

**Croy**, , Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiritik 21 kilometrora eta Edinburgh hiriburutik 60 kilometrora dago, bi hiriak elkarlotzen dituen trenbidearen geltoki bat du.

## Kanpo estekak
Forrestfield (Iparraldeko Lanarkshire)

**Forrestfield**, Eskoziako etxalde bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Caldercruix udalerritik 3 kilometro ekialdera eta Blackridge udalerritik 4 kilometro mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Garnkirk

'''''', Eskoziako etxalde bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiritik 10 kilometro ipar-ekialdera eta Falkirk udalerritik 23 kilometro hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Garrion Bridge

'''''', Eskoziako herri txiki bat da, Iparraldeko Lanarkshire eta Hegoaldeko Lanarkshire konderrietan. Glasgow hiritik 29 kilometro hego-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
José Luis Caso

**José Luis Caso Cortines** (Comillas, 1933ko apirilaren 15a - Irun, Gipuzkoa, 1997ko abenduaren 11) ETAk hildako politikari bat izan zen.

## Bizitza 
José Luis Caso Cortines Comillas herrian jaio zen, Kantabrian, familia ugari batean. Kantabrian jaio arren, 22 urte zituela Euskadira bizitzera joan zen, 1950eko hamarkada betean. Euskadiko Aliantza Popularraren fundatzaileetako bat izan zen 1982an. Geroago ere, Alderdi Popularraren Irungo Presidentea izan zen, eta udalerri horretako zinegotzia. Izan ere, Irunen bizi zen 1997. urtearen bukaeran hil zutenean, erretiratuta zegoen eta Errenteriako Udalean (Gipuzkoa) Alderdi Popularreko zinegotzia zen, 1995etik. Horrez gain, Gipuzkoako Alderdi Popularraren Zuzendaritza Batzordeko kide zen, bai eta Euskadiko Alderdi Popularraren Zuzendaritza Batzordekoa ere. Irunen ehortzi zuten. Hil zutenean 64 urte zituen, ezkonduta zegoen eta bi seme eta biloba bat zituen. Hilabete batzuk beranduago,1998ko ekainean, ETAk bere kargua hartu zuen zinegotzia ere hil zuen: Manuel Zamarreño Villoria.

### Hilketa 
1997ko abenduan, Francisco Javier García Gaztelu «Txapote», Irantzu Gallastegui Sodupe, Amaya, Sebastián Lara Mendiaraz, Alfonso Sebastián Iriarte, Jesús María Lombide Lorente, María Cristina Gete Echevarría eta Ana Belén Egües Gurruchaga etakideek osatzen zuten Donostia komandoa. Beren helburua Euskadiko Alderdi Popularreko eta Langile Alderdi Sozialistako kargu eta zinegotziei erasotzea zen. 1997ko abenduaren 11n, José Luis Caso Irungo Trinche tabernan zegoen. Egunero joan ohi zen bertara. Lokaleko atzealdean zegoen, barran zerbait hartzen. 22:54etan tipo bat hurbildu zitzaion eta tiro egin zion. Balak eskuineko parietal-tenporal-okzipital eremuan jo eta José Luis Caso ia berehala hil zen. Terroristak bere pistolarekin tabernan zeuden bost bezeroei eta jabeari mehatxu egin zien, bere atzetik joan ez zitezen. Oraindik ez da bere identitatea egiaztatu. Polizia lokalera bertaratu eta gero, guardiako epaileak hilotza altxatzea agindu zuen hurrengo eguneko 00:30ak aldera. Hurrengo egunean zehar milaka lagun kalera atera ziren Donostian hilketa gaitzesteko.

2006ko ekainaren 30ean Auzitegi Nazionalaren Zigor-arloko Salaren Hirugarren Atalak 44/2006 epaia eman zuen. Froga nahikorik ez zegoenez, akusatuak absolbitu egin zituzten. Atentatu honen ondoren, ETAk ez zuen aldarrikapenik egin. Hala ere, epaiak frogatutzat ematen du erakunde terroristaren autoretza. Gertakari hauengatik inork ez zuen zigorrik jaso.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  MERINO, A., CHAPA, A., *Raíces de libertad*, 2011. 139-151 orrialdeak. FPEV. 978-84-615-0648-4 ISBN.

## Kanpo estekak
Glenboig

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Coatbridge udalerriaren iparraldean eta Kirkintilloch udalerriaren hego-ekialdean dago, bai eta Glasgow hiriaren erdigunetik 10 miliatara ere.

## Kanpo estekak
Kilkea

'''''' () Irlandako udalerri bat da, Kildare konderrian. Athy eta Tullow udalerrien arteko R418 eskualde-errepidean dago.

## Herritar ezagunak 
* Ernest Shackleton (1874-1922), Antartikako esploratzailea. Herri honetan jaio eta haurtzaroa bertako Kilkea Etxean igaro zuen.

## Kanpo estekak
Kashinawa

**Kashinawa** (baita ere *Kaxinawá, Kashinawa, Kaxynawa, Caxinawa, Caxinawá, eta Cashinahua*), edo **Hantxa Kuin,** Amerikako jatorrizko hizkuntza bat da, Hego Amerikako mendebaldean hitz egiten dena. Pano hizkuntzen familiakoa da. 7.000 hiztun inguru ditu, batez ere Perun eta Brasilen.

## Kanpo estekak
Bruselako geltoki zentrala

**Bruselako geltoki zentrala** (, ), Bruselako geltokirik handiena eta herrialdeko bigarrena da. Orduro 96 tren igarotzen dira bertatik. Hiriaren erdialdean dago, eta Bruselako bost geltoki nagusietako bat da.

## Metroa 
Belgika eta nazioarteko tren zerbitzuez gain, tunel batetik oinez Bruselako metroaren Gare Centrale - Centraal Station geltokira joan daiteke.

## Kanpo estekak
San Migel eta Santa Gudularen katedrala

**San Migel eta Santa Gudularen kolegio-kokatedrala** (, ) Belgikako katedral katolikoa da, Bruselako elizbarrutiaren egoitza dena. 1226 eta 1519 artean eraiki zuten gotiko estiloan. Habearte nagusia brabantiar gotikoaren ezaugarriak ditu.

Malinasko katedralaren katedralkide duen eliza hau Bruselako geltoki zentraletik gertu dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
La Monnaie/De Munt

**Txanponaren errege-antzokia** (, ) Bruselako opera-aretoa da, Europa osoko nagusienetariko bat dena. La Monnaie/de Munt izenak euskaraz "txanpon" esan nahi du eta bere konpainiari izendatzeko ere erabiltzen dute. Gobernu federalaren finantzazioa eskuratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Anberesko geltoki zentrala

**Anberesko geltoki zentrala** (, ), Anberesko geltokirik nagusiena da. 2009an *Newsweek* aldizkariaren esanetan, munduko laugarren geltokirik politena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grote Markt (Anberes)

**Grote Markt** (eusk: "Plaza Nagusia") Anberesko herrigunean dagoen enparantza da.XVI. mendeko gremioen egoitza, jatetxe eta taberna asko ditu. Eskalda ibaiaren gertu kokaturik, neguan eguberriko azoka eta izotz-pista bat ditu.

Bertoko eraikin nagusiak udaletxea eta Braboren iturria dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anberesko Estadio Olinpikoa

**Estadio Olinpikoa** (,  ahoskatua) edo **Kielstadion** ( ahoskatua) Anberesko kirol-aretoa da, 1920ko Olinpiar Jokoetako egoitza izandakoa. Futbol-zelai bilakatu zuten eta KFCO Beerschot Wilrijk taldearen estadioa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubenshuis

**Rubenshuis** (eusk: "Rubensen Etxea") Anberesko etxe bat da, Peter Paul Rubens (1577–1640) margolariaren etxe eta estudioa izandakoa. Udalak 1937an erosi zuen eraikina eta, zaharberritu ondoren, 1946an museo bat ezarri zuen bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustin Ostolaza

**Agustin Ostolaza Etxaniz** (Zestoa, Gipuzkoa, 1946ko apirilaren 30a) harri-jasotzaile gipuzkoarra da. 1970. eta 1980. hamarkadetan puntako harri-jasotzailea izan zen. Joseba semeak, "Ostolaza II".ak, Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa ere irabazi du.

## Biografia 
1965 urtean hasi zen apustuak jokatzen eta 1971 urtean Harri Handien Txapelketa irabazi zuen Azpeitian, orduan *Campeonato de España* izenaz ezagutu zena. Harri txikietan espezializatu zen, 100 eta 150 kilokoetan. 1970. hamarkadan apustu sonatuak jokatu zituen Mendizabal, Usategieta, Segurola, Endañeta eta Iñaki Perurenaren aurka, eta gehienak irabazi zituen. Garai hartan ez zen Euskal Herriko txapelketarik jokatzen, apustuek eta exibizioek betetzen zuten denboraldia. 1981ean berrekin zioten txapelketari baina ez zun garaipen berririk lortu. Azkena 1988an jokatu zuen Donostian, 42 urte zituela.

## Lorpenak 
* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (1): 1971

## Erreferentziak
Joseba Ostolaza

**Joseba Ostolaza** (Zestoa, Gipuzkoa, 1973ko ekainaren 16a) harri-jasotzaile gipuzkoarra da. Agustin Ostolazaren semea da. Josebak lau aldiz jarraian irabazi zuen Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa.

## Lorpenak 
* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (4): 2002, 2003, 2004, 2005
* Euskal Herriko Harri Txikien Txapelketa (2): 2003, 2006
* Etxauriko harria (2): 2007, 2010
* Albitzuri Haundia (2): 2007, 2010
* Gorostidi harria (2): 2010, 2014

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
VTM

**VTM** edo **Vlaamse Televisie Maatschappij** Belgikako telebista kate jeneralista eta pribatu bat da. Egoitza nagusia Vilvoorde udalerrian du. 1989an sortu zuten (RTL-TVI katearen ondoren herrialdeko bigarren kate pribatua izan zen) eta laster bereganatu zuen flandriar ikusleen lehenespena, batez ere 'Rad Van Fortuin' (zoriaren gurpila) edo 'Waagstuk' (Jeopardy) lehiaketari esker.

## Kanpo estekak 
* VTM telebista kateko webgunea
Joxerramon Iruretagoiena

**Joxerramon Iruretagoiena**, ezizenez **Izeta II.a** (Aia, Gipuzkoa, 1967ko martxoaren 12a) gipuzkoar harri-jasotzaile bat da.

## Biografia 
Sega-jokoan aritu izan zen gaztetan baina gero harriari ekin zion. Aurreneko apustua 1994an jokatu zuen Azpeitin jokatu zuen Landarbideren aurka eta erraz irabazi zuen. Igeldoko harriarekin ere nagusi izan zen, 19 aldiz jarraian parte hartu eta bederatzi garaipen eta hamar bigarren postu egin baitzituen.

## Lorpenak 
* Euskal Herriko Harri Txikien Txapelketa (4): 2000, 2002, 2004, 2005
* Igeldoko harria (9): 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
* Zarauzko Bi Harri txapelketa (2): 2016, 2017

## Erreferentziak
Maria Carta

**Maria Carta** (Siligo, Sassari, 1934ko ekainaren 24a &ndash; Erroma, 1994ko irailaren 22a) abeslari eta idazle sardiniarra, Sardiniako musika tradizionalaren izen handi bat izan zen. Musika mota hori Italiatik haratago eraman zuen.

## Biografia 
Arlo oso desberdinetan aritu zen Maria Carta. Poesian 1975an sardinieraz idatzitako liburua plazaratu zuen. Filme eta antzerki obra askotan hartu zuen parte. Sardiniako musika tradizionalaren barruan Maria Cartak cantu a chiterra (gitarrarekin abestua), Sardiniako gregorianoa, seaska kantak, gossoak e.a. abestu zuen. 1976an Erromako Udalarako Alderdi Komunistaren zerrendetan aukeratua izan zen eta 1981 arte aritu zen. 1985an Targa Tenco saria eman zioten. 1991an Italiako Gobernuak Italiar Errepublikako Merituaren Ordena eman zion. 1994an, 60 urte zituelarik, minbiziaz hil zen.

## Obra 
### Liburuak 
* 1975: *Canto rituale* (poesia)

### Diskografia 
* 1971 *Sardegna canta*
* 1971 *Ninna nanna / Muttos de amore*
* 1971 *Adiu a mama / Antoneddu Antoneddu*
* 1971 *Trallallera corsicana / La ragazza moderna*
* 1971 *Paradiso in Re*
* 1973 *Nuovo maggio*/ *Funerale di un lavoratore*
* 1974 *Dilliriende*
* 1974 *Amore disisperadu / Ave Maria*
* 1974 *Dies Irae*
* 1975 *Diglielo al tuo Dio */ *Nuovo maggio*
* 1975 *Maria Carta*
* 1976 *Vi canto una storia assai vera*
* 1976 *La voce e i canti di Maria Carta vol.1*
* 1976 *La voce e i canti di Maria Carta vol. 2*
* 1978 *No potho reposare* / *Ballada ogliastrina / Muttettu*
* 1978 *Umbras*
* 1980 *Haidiridiridiridiridinni*
* 1984 *Maria Carta concerto dal vivo *
* 1981 *Sonos ‘e memoria*
* 1984 *Sonos ‘e memoria*
* 1992 *Chelu e mare*
* 1993 *Le memorie della musica*
* 1993 *Muttos ‘e amore*
* 1993 *Trallallera*
* 2002 *Sardegna canta*

### Filmografia 
* 1969 *Disamistade*, Gianfranco Cabidduk zuzenduta.
* 1976 *Gesù di Nazaret*, Franco Zeffirellik zuzenduta.
* 1976 *El Padrino II*, Francis Ford Coppolak zuzenduta.
* 1976 *Cecilia - Storia di una comune anarchica*, Jean-Louis Comollik zuzenduta.
* 1977 *Cadaveri eccellenti*, Francesco Rosik zuzenduta.
* 1980 *Un reietto delle isole*, Giorgio Moserrek zuzenduta.
* 1986 *Il camorrista*, Giuseppe Tornatorek zuzenduta.
* 1992 *Il commissario Corso* (telefilm)

### Antzerkia 
* 1972 "Medea", Franco Enriquezek zuzenduta.
* 1989/90 "Memorie di Adriano", Giorgio Albertazzirekin, Maurizio Scaparrok zuzenduta.
* 1992, "A piedi nudi verso Dio", Franco Simoneren musikala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideo desberdinak Sardegna Digital Library webgunean.
RTL-TVI

**RTL-TVI** edo **Radio Télévision Luxembourg - Télévision Indépendante** belga-luxenburgotar telebista kate generalista eta pribatu bat da. Egoitza nagusia Luxenburgoko Kirchberg udalerrian du. Télé Luxembourg 1982an RTL Télévision bilakatu zen eta 1981ean belgikar hegazkin militar batek transmisore bat jo ondoren Belgikan igortzeko eskubidea lortu zuen. 1987an kate belgikarra independente bilakatu zen eta herrialdeko lehen kate pribatu bihurtu zen. Hala ere, 2005ean Belgikako lizentzia ez berritzea erabaki zuen eta berriro Luxenburgotik lan egin zuen.

## Kanpo estekak 
* RTL-TVI telebista kateko webgunea
Kelvinhead

'''''', Eskoziako herri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Banton udalerritik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Kilsyth

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.

[600px|erdian|thumb|Kilsyth udalerriaren ikuspegia [Croy Hill erromatar gotorlekua eta Antoninoren Harresitik.]]

## Kanpo estekak
Millerston

'''''', Eskoziako Glasgow hirian partzialki barne dagoen barruti bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.

## Kanpo estekak
Moodiesburn

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiriaren erdigunetik 13 kilometro ipar-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Mossend

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Bellshill udalerriaren ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Turanosa

**Turanosa** sakarosa disakaridoaren isomero bat da.

## Egitura 
Turanosaren formula enpirikoa C12H22O11 da. Glukosa eta fruktosaz osaturik dago eta bien artean α(1→3) lotura O-glikosidikoa eratzen da. Sakarosaren kasuan ez bezala, Turanosako fruktosaren karbono anomerikoan dagoen hidroxilo taldea aske dago, ahalmen erreduzitzailea duen azukrea da beraz. Horrela beraz turanosaren izen sistematikoa honako hau da:

*α-D-glukopiranosil-(1→3)-D-fruktofuranosa*

## Garrantzia biologikoa 
Sakarosak duen garraio funtziorik ez du. Hainbat bakterio eta onddok karbono iturri gisa erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
New Stevenston

'''''', Eskoziako udalerri txiki bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Motherwell eta Bellshill udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Plains (Iparraldeko Lanarkshire)

**Plains**, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Airdrie udalerriaren kanpoaldean dago, Glasgow hiriaren erdigunetik 14 milia ekialdera.

## Kanpo estekak
Ravenscraig

'''''', , Eskoziako eremu bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Bertan, jada gaur egun itxia dagoen Ravenscraig altzairutegiaren eraikina dago.

## Kanpo estekak
Tannochside

'''''', Eskoziako Uddingston udalerrian dagoen eremu bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiritik 13 kilometro hego-ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Upperton (Iparraldeko Lanarkshire)

**Upperton**, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Airdrie eta Cumbernauld udalerrien artean dago, Glasgow hiritik 32 kilometro ipar-ekialdera.

## Kanpo estekak
Abronhill

'''''', Eskoziako Cumbernauld udalerriaren ipar-ekialdean dagoen eremu bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.

## Kanpo estekak
Stand (Iparraldeko Lanarkshire)

**Stand**, Eskoziako herri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. A73 errepidean dago, Airdrie udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak
Stepps

'''''', Eskoziako udalerri txiki bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiriaren kanpoaldean eta ipar-ekialdean dago, gaur egun hiri horretako auzunetzat jotzen da.

## Kanpo estekak
Cambusnethan

'''''', Eskoziako Wishaw udalerriaren ekialdean eta Newmains udalerriaren hego-mendebaldean dagoen auzune bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.

## Kanpo estekak
Whitelees

'''''', Eskoziako Cumbernauld udalerriaren ipar-ekialdean dagoen eremu bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Abronhill eta Wardpark South udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Erlea (argipena)

**Erlea** hitzak adiera zenbait ditu:
* Erlea emakume izena;
* Erle taldean bizi diren zomorro baten izena;
* Erlea, literatur aldizkaria.
Muhammad al-Badr

**Muhammad al-Badr** (; Sana, 1926ko otsailaren 15a - Londres, 1996ko abuztuaren 6a) Yemengo Mutawakkilitar Erresumako azken erregea izan zen. Ipar Yemengo Gerra Zibilaren garaian, monarkikoen buruzagia izan zen. **Al-Mansur Billah Muhammad Al-Badr bin Al-Nasir-li-dinullah Ahmad** jaiotza izena zuen.
Wattston

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. B803 errepidean dago, Greengairs udalerriaren mendebaldean.

## Kanpo estekak
Bellsbank

'''''', Eskoziako herri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Dalmellington udalerritik milia erdira dago.

## Kanpo estekak
Bonnyton (Ekialdeko Ayrshire)

**Bonnyton**, Eskoziako etxalde bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Kilmarnock udalerriaren mendebaldean dago.

## Kanpo estekak
Bloak

'''''', Eskoziako clachan edo etxalde bat da, Stewarton parrokian eta Ekialdeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Catrine

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Historikoki, kotoi lantegien kokalekua izan zen.

## Kanpo estekak
Dalrymple (Ekialdeko Ayrshire)

**Dalrymple**,  eta , Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian.

thumb|erdian|600px|Dalrymple edo Burnton tren biaduktua.

## Kanpo estekak
Dunlop (Ekialdeko Ayrshire)

**Dunlop**,  edota **Dùn Lùib** eta , Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian.

## Leku interesgarriak 
* Aiket gaztelua

## Kanpo estekak
Drongan

'''''', Eskoziako udalerria eta meatzari herri ohi bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Ayr eta Cumnock udalerrietatik 8 miliatara dago.

## Kanpo estekak
Gatehead (Ekialdeko Ayrshire)

**Gatehead**, Eskoziako herri bat da, Kilmaurs parrokian eta Ekialdeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Glenbuck

'''''', , Eskoziako landa eta baserri giroko herri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Muirkirk udalerritik 3 milia ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Haugh (Ekialdeko Ayrshire)

**Haugh** edota **The Haugh**, , Eskoziako herri bat da, Mauchline parrokian eta Ekialdeko Ayrshire konderrian. Catrine herritik bi milia t'erdira dago.

## Kanpo estekak
Yemengo Mutawakkilitar Erresuma

**Yemengo Mutawakkilitar Erresuma** ( '**), **Yemengo Erresuma''' edo, atzera begiraz, Ipar Yemen deitua, 1918tik 1970era arte egungo Yemenen iparraldean izandako estatua izan zen. 1948ra arte Sana zuen hiriburua, gero Ta'izz izateko. 1962 eta 1970 artean zenbait eskualdeen kontrola mantendu zuen Ipar Yemengo Gerra Zibilean zehar.

## Imamak 
* al-Mutawakkil Yahya Muhammad Hamid ad-Din (1904–1948)
* an-Nasir Ahmad bin Yahya (1948–1962)
* al-Mansur Muhammad al-Badr (1962-1996)

## Kanpo estekak
Ipar Yemen

**Ipar Yemen** izan daiteke:
* Yemengo Mutawakkilitar Erresuma (1918-1970);
* Yemengo Arabiar Errepublika (1962-1990).
Hurlford

'***, ofizialki **Hurlford and Crookedholm**, batzuetan **Whirlford and Hurdleford** ere deitua bada,  edota **Baile Àtha Cliath*', eta , Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Kingsford (Ekialdeko Ayrshire)

**Kingsford**, Eskoziako etxalde edo clachan bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Stewarton udalerritik bi milia iparraldera dago, eta Glasgow hiritik hamalau miliatara.

## Kanpo estekak
Knockroon

'''''', Eskozian eraikitzeko egitasmoa dagoen etxalde edo herri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. 2011n eraikitzeari ekin zitzaion eta 770 etxe izango dituela aurreikusi da.

## Kanpo estekak
Logan (Ekialdeko Ayrshire)

**Logan**, , Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Cumnock udalerritik 1,6 kilometro ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Lugton

'''''', Eskoziako herri edo etxalde bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Glasgow hiritik 24,1 kilometro hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Riggend

'''''', Eskoziako herri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. A73 Stirling Road errepidean dago, Wattston herritik ez oso urruti.

## Kanpo estekak
Mansfield (Ekialdeko Ayrshire)

**Manfield**, Eskoziako herri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. New Cumnock herriaren iparraldean dago.

## Kanpo estekak
Muirkirk

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. A70 errepidean dago, Cumnock eta Glenbuck udalerrien artean.

## Kanpo estekak