open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vitoria Kirol Kluba

**Vitoria Kirol Kluba** Gasteizko futbol taldea da. 1945ean sortua. 2015etik 2024rako tartean Eibar KE-ren harrobiko taldea izan zen.

## Historia 
*Club Deportivo Vitoria* Gasteizen 1945ean sortu zen. Urterik onenak 1955-56 eta 1962-63 artean izan zituen Hirugarren Mailan jokatu baitzuen. Bigarren mailarako play-offa ere joaktu zuen behin. Garai hartan Deportivo Alavés-ekin koinziditu zuen eta bien arteko lehiek ikusmin handia sortu zuten hirian. Bigarren talde bat sortu zuen, *C.D. Vitoria Txiki*.

XX menderarte ez da hirugarren mailara itzuli. 2007an eta 2010an lortu zuen, baina bietan ere urte bakarra egin zuen goian. 2015eko udan, 3.mailara bueltatzea lortu eta gero, Eibar lehen mailako euskal taldearen harrobiko taldea izateko akordioa lortu zuen. 2017an Bigarren B mailara igo zen eta bi denboraldi egin zituen bertan.

2024an Bigarren Federaziora igotzea lortu eta gero, Eibarrekin zuen akordioa bertan behera utzi zuten. Momentu horrtetatik gasteiztar klubak bere nortasun osoa berreskuratu zuen, arabar futobelan hasiz.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 2
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 11
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 3
* **Emaitzarik onena**: 15.a (Bigarren B maila, 2017-18 denboraldian)

## Palmaresa 
* Hirugarren Maila (0): bigarrena 1960-61 eta 2016-17an.
* Arabako Erregional Preferentea (2): 2007, 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin III.a Enrikez Lakarrakoa

**Martin III.a Enrikez Moncayokoa, Lakarrako jauna** (c. 1393 – ) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Ablitas, Vierlas eta Sartagudako jauna, Karlos III.aren eta Zuria I.aren alde aritu zen.

## Biografia 
1393 inguruan jaio zen, aita Martin II.a Enrikez Nafarroako mariskala izanik. Aitaren partez Henrike I.a Nafarroakoa arbasoa izan zuen.

1409an Azkoienen Aldontza Gurrea ezkondu zuen. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan. 1410eko uztailaren 9an aita hil zitzaionean, oinordeko bilakatu zen. 1411ko urtarrilaren 8an Erriberako merio nagusi eta handik gutxira Tuterako gazteluaren alkaide bilakatu zen. 1414an Nafarroa Beherean amikuzetarren eta biarnotarren arteko mugak ezarri zituen.

1428an hil zen eta Beltran bere anaiak familiaren tituluak jarauntsi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beltran II.a Enrikez Lakarrakoa

**Beltran II.a Enrikez Moncayokoa, Lakarrako jauna** (c. 1396 – 1443) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Ablitas, Vierlas eta Sartagudako jauna, Zuria I.aren alde aritu zen.

## Biografia 
1396 inguruan jaio zen, aita Martin II.a Enrikez Nafarroako mariskala izanik. Aitaren partez Henrike I.a Nafarroakoa arbasoa izan zuen.

1428an Martin bere anaia nagusia hil zenean familiaren tituluak jarauntsi zituen. Hurrengo urtean Cárcarreko alkaide izendatu zuten. 1443 hil zenean, Nafarroako mariskal izan zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1427an Elixabet Foxan Erieteko andrea ezkondu zuen. Lau seme-alabak izan zituzten:
* Ines (ca. 1428-?), Petri mariskala ezkondu zuena.
* Luis (ca. 1429-?)
* Joanes (ca. 1431-?)
* Martin (ca. 1433-?)
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beltran I.a Enrikez Lakarrakoa

**Beltran I.a Enrikez Lakarrakoa** (c. 1366 – 1423) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Murillo el Frutoko tenentea, Karlos III.aren alde aritu zen.

## Biografia 
1366 inguruan jaio zen, aita Martin Enrikez Nafarroako mariskala izanik. Aitaren partez Henrike I.a Nafarroakoa birraitona izan zuen.

1387an Karlos III.ak Murillo el Frutoko tenetzia, Santakara eta Pitillasko petxak eta Ipasateko baserria eman zizkion. Nafarroako mariskala ere izendatu zuen.

Oinordekorik gabe hil zenez, bere ondasunak erregeari itzuli zizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beltran Enrikez Lakarrakoa

**Beltran Enrikez Lakarrakoa** izan daiteke:
* Beltran I.a Enrikez Lakarrakoa (c. 1366 – 1423), Nafarroako mariskala;
* Beltran II.a Enrikez Lakarrakoa (c. 1396 – 1443), aurrekoaren iloba.
Sukaldeko tresna

[thumb|[Sardexka bat, azukre orez estaltzeko espatula bat, burruntzali bat eta bitsadera bat apal batetik eskegita. Estatu Batuak, 1941-1945.]]
**Sukaldeko tresna** normalean eskuko tramankulu txiki bat da sukaldean erabiltzen dena, elikadurarekin lotutako funtzioetarako.

## Kanpo estekak
Afrikaren Eguna

**Afrikaren Eguna** urtero, Afrikar Batasunaren eskutik, maiatzaren 25ean ospatu egiten da.

## Ospakizuna 
Egun honetan OUA edo Afrikako Batasunaren aldeko Erakundearen sortzea ospatzen da. Erankunde hori 1963ko maiatzaren 25ean sortu zen; aurretik Afrikako Estatuen Batasuna zegoen baina 1962an desegin zen. OUAren helburuak Afrikako estatuen arteko batasuna eta elkartasuna indartzea eta, aldi berean, kontinentearen bozeramaile izatea ziren. Beste helburua kolonialismoaren aurka aritzea zen. 2001eko ekainaren 26an Afrikar Batasuna sortu zen eta, 2002ko uztailaren 9an aurrekoari ordezkatu zuen. Gaur egun, Afrikar Batasuna Afrikako herrialde guztiek osatzen dute, Maroko izan ezik. Afrikar Batasunaren sorrera Europar Batasunaren ereduan oinarritu zen.

## Afrikaren Egunaren gaiak 
## Ikus, baita ere 
* Afrikar Batasuna
* Panafrikanismo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Afrikaren Egunaren web ofiziala
* Aste afrikarra
Brasilgo gizonezkoen boleibol selekzio nazionala

**Brasilgo gizonezkoen boleibol selekzio nazionala** () 1953an sortu zuten boleibol txapelketa ofizialetan Brasil ordezkatzeko.

## Palmares 
**Olinpiar Jokoak:**
* Urrezko domina (2): 1992, 2004
* Zilarrezko domina (3): 1984, 2008, 2012
**Munduko Boleibol Txapelketa**
* Urrezko domina (3): 2002, 2006, 2010
* Zilarrezko domina (2): 1982, 2014

## Entrenatzaileak 
* Bebeto de Freitas (1984 - 1988)
* José Roberto Guimarães (1991 - 1996)
* Bernardo Rezende (2001 - egun)

## Kanpo estekak
Sukaldeko ontziteria

[thumb|250px|XX. mendeko hasierako sukaldeko ontziteriaren erakusketa, [Pariseko Cernuschi moseoan]]
**Sukaldeko ontziteria** sukaldaritzan erabilitako ontzien multzoa da, janariak prestatzeko edota zerbitzatzeko.

## Kanpo estekak
Saroe jauregia

**Saroe Jauregia** Gipuzkoako Usurbil udalerrian dagoen jauregi historikoa da. Kale Nagusian dago, Salbatore elizaren parean eta Elizalde auzoan. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.

## Historia 
**Saroe**, **Sarobe** edota **Soroa** izenez -izen honez esaten baitzaio etxe honi- ezagutzen den leinua oso aspaldikoa da. Soroatarrak aipatuak dira Navas de Tolosa eta Saladoko batailetan XIII. eta XIV. mendetan.

Oinetxe honetako pertsona baten lehenengo aipamena Joanes de Saroe da, XV. mendean.

Hala ere, eraikin hau XVII. mendean eraiki zuen Ignazio Soroa kapitainak, aurreko etxea erre zenean. Barrokoa da. Itxurak berak erakusten duen bezala oso etxe aberatsa izan da; bereak zituen, besteak beste, baserri asko Urdaiaga, Kalezar eta Kaleberrin, eta ontziolak Aginagan.

XX. mendearen hasiera aldean berritu zuen Joaquin Irizar arkitektoak.

## Eraikina 
Eraikin bakartua da, solairu eta bi pisukoa. Oinplano karratukoa eta lau isuriko teilatua. Harearrizko harlanduzkoa.

Aurrealdea oso landua da: ezker-eskuin simetrikoak, seina balkoi pisuko, eta oinean bi ate arku karpanelekin. Ateak burdinazkoak. Leiho eta balkoietan ertzek kuxindurak dituzte erliebean. Honek guztiak oso itxura ederra ematen dio. Goiko pisuaren erdian Saroetarren armarri handi eta eder bat dago. Beste aldeak ez daude horren landuak.

Eraikinaren atzeko aldean lorategi handi bat dago. Guztiz hesitua dago.

Monumentu izendatua dago.

## Bibliografia 
* MURUGARREN, Luis, *Usurbil. Aguinaga, Urdayaga y Zubieta.*, Caja de Ahorros Municipal de San Sebastián, 1974.
* Tellabide Azkolain, Josu, *Usurbilgo baserriak eta baserritarrak. Usurbil. Noaua kultur elkartea, 2004.*

## Ikus gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Saroe jauregia in Hiru.com
* Saroe jauregia in Usurbilgo baserriak eta baserritarrak
The Munsters

***The Munsters*** () CBS kateak 1964tik 1966 arte ekoiztutako telekomedia ospetsuaren izenburua zen. Hirurogei hamarkadan ordu erdiko 70 kapitulu egin ziren. Saio horretan oinarrituta 1966an *Munster Go Home* filma egin zen. 1981an, bestetik, ''The Munsters' Revenge'' egin zen. Kultuko telesail bezala onartuta dago eta askotan eman da mundu osoko telesbitetan. Sortzaileak Ed Haas eta Norm Liebmann izan ziren.

## Sinopsia 
Telekomedia honek Ameriketako Estatu Batuetako familia arrunt baten bizimodua jasotzen zuen baina beldurrezko filmen pertsonaien filtroaren bidez. Orokorrean, ohiko familia zen: aitona, gurasoak, semea eta biloba. Aitak etxetik kanpo egiten zuen lan eta emaztea, bestetik, etxekoandre amerikar bat zen. Eskema hori beldurrezko etxe batean kokatzen zen, beti ekaitz baten azpian, eta protagonista atipiko horiekin. Atalen oinarria aitaren lana, bilobaren lagunak, auzokide berriak, mutilaren eskolako arazoak..., beraz, egunerokotasunean kokatutako gaiak izan zitezkeen.

## Pertsonaiak 
* **Herman Munster**. (Frankenstein antzekoa da. Familiaren aita da.
* **Lily Munster**. Banpiro emakumea, Hermanekin ezkonduta.
* **Aitona**. Drakulaantzekoa da. Lilyren aita da. Etxearen sotoan bizi da, esperimentu eroak egiten.
* **Eddie Munster**. Gizotsoa da. Lily eta Herman bikotearen semea.
* **Marilyn Munster**. Lilyren hiloba, itxura normala du eta oso polita da (Marilyn Monroeren antza zuen).
* **Spott**. Dragoia, familiaren maskota.
* ** Kitty **. Beste mascota. Katuaren itxura du baina leohi moduan egiten du orro.
* ** Igor **. Aitonaren saguzarra.
* ** Charly belea**. Etxeko erlojuan bizi da eta "inoiz ez" esaldia behin eta berriro errepikatzen du. Esaldia Edgar Allan Poeren poema ospetsu batetik hartuta dago.

## Aktoreak 
## Filmak 
* Munster Go Home
* The Mini-Munsters
* The Munsters' Revenge
* The Munsters Today
* Here Come The Munsters
* The Munsters' Scary Little Christmas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : *The Munsters* IMDBn.
Pitagorasen kopa

thumb|upright|400px|**Pitagorasen kopa** zeharka ebakita
**Pitagorasen kopa** edo **Tantaloren edalontzia** edarien edukiontzi bat da, erabiltzaileari neurriz edatera behartzen duena. Pitagoras Samoskoari egotzita, aukera ematen dio erabiltzaileari kopa betetzeko nolabaiteko mailaraino. Muga hori gainditzen bada, kopak bere edukia husten du.

## Kanpo estekak
Silesia Garaia

**Silesia Garaia** (; ; ; ; Silesiako alemanez: *Oberschläsing*; ) Silesia eskualde historikoaren eta geografikoaren hego-ekialdean dagoen zonaldea da. IX. mendetik Silesia Garaia, hurrenez hurren, herrialde hauetan sartuta egon da: Moravia Handia, Bohemiako Dukerria, Poloniako Erresuma, berriro Bohemia Koroaren Lurraldeak eta Germaniako Erromatar Inperio Santua; bai eta Habsburgoko Erregetza ere, 1526tik. 1742an Silesia Garaiko zatirik handiena Prusiako Erresumaren barruan sartu zen, eta 1871an Alemaniar Inperioko zati izatera pasatu zen. Poloniako Errepublika Popularraren parte izatera igaro zen 1945ean.

## Hiri nagusiak 
[thumb|Opole, [Oder ibaiaren ondoan]]
Silesia Garaiko hiriburu historikoa Opole da, halere, eskualdeko hiririk handienak, Katowice barne, Silesia Garaiko Industria Eskualdean kokaturik dauden eta haien populazioa guztira 3 milioi ingurukoa da.

1995eko populazioa:

* Katowice (354,200)
* Ostrava (320,000) - Errepublika Txekiarra (Slezská Ostrava eskualde ohiaren ekialdeko barrutia)
* Bytom (227,600)
* Gliwice (214,000)
* Zabrze (201,600)
* Bielsko-Biała (196,307)
* Ruda Śląska (166,300)
* Rybnik (144,300)
* Tychy (140,900)
* Opole (130,600)
* Chorzów (125,800)
* Jastrzębie Zdrój (103,500)
* Havířov (85,000) - Errepublika Txekiarra
* Mysłowice (80,000)
* Siemianowice Śląskie (78,100)
* Kędzierzyn-Koźle (70,700)
* Tarnowskie Góry (67,200)
* Piekary Śląskie (67,200)
* Żory (66,300)
* Racibórz (65,100)

* Karviná (64,200) - Errepublika Txekiarra
* Opava (62,000) - Errepublika Txekiarra
* Świętochłowice (59,600)
* Wodzisław Śląski (50,500)
* Nysa (49,000)
* Mikołów (38,900)
* Cieszyn (37,300)
* Orlová (35,900) - Errepublika Txekiarra
* Czechowice-Dziedzice (35,600)
* Pszczyna (34,600)
* Kluczbork (26,900)
* Lubliniec (26,900)
* Český Těšín (26,300) - Errepublika Txekiarra (Cieszyn-eko zati Txekiarra)
* Krnov (25,400) - Errepublika Txekiarra
* Prudnik (24,300)
* Rydułtowy (24,100)
* Łaziska Górne (23,000)
* Bohumín (22 894) - Errepublika Txekiarra
* Bieruń (22,100)
* Pyskowice (21,900)
* Strzelce Opolskie (21,900)

2012 Jastrzębie-Zdrój, Ulica Bukowa, Widok na pole (02).jpg|Jastrzębie Zdrój
Masarykovo namesti.jpg|Ostrava
Katowice-Spodek_(4).jpg|Katowice
Market_Square_Opole_Southside_2019.jpg|Opole
Museum_of_Fire_in_Żory_02.jpg|Żory

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Silesia
* Silesia Behereko voivoderria

## Kanpo estekak
Martin II.a Enrikez Lakarrakoa

**Martin II.a Enrikez, Lakarrako jauna** (c. 1364 – ) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Ablitas, Vierlas eta Sartagudako jauna, Karlos II.aren alde borrokatu zuen Ehun Urteko Gerran.

## Biografia 
1364 inguruan jaio zen, aita Martin Enrikez Nafarroako mariskala izanik. Aitaren partez Henrike I.a Nafarroakoa birraitona izan zuen.

Malléngo tenentea zela, 1389an Karlos II.ak Nafarroako mariskal izendatu zuen. 1392an Vierlas hiribildua eta haren gaztelua lortu zuen. Hurrengo urteko abenduaren 1ean Cherbourgeko kapitain bilakatu zen. 1404ko ekainaren 9ra arte izan zen karguan.

1396an errege eta Karlos Beaumontekoarekin batera, Paris joan zen Orléans eta Borgoina artean bitartekaritza lanak egiteko. 1404an berriro Parisko negoziaketan, erregeak Cherbourgen ordez Provins lortu zuen.

1404ko otsailaren 17an Karlos IIIak baimendu zion Nafarroako armarriak eramatea Lakarrakoarekin batera.
thumb|150px|Armarria berria (1404)

## Ezkontzak eta haurrak 
1392an Ines Moncayo ezkondu zuen. Lau seme-alaba izan zituzten:
* Martin Enrikez (ca. 1393-1428)
* Beltran Enrikez (ca. 1396-1443)
* Antso Enrikez (ca. 1398-?)
* Leonor Enrikez (ca. 1400-?)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ADC Abetxuko

**ADC Abetxuko** (izen osoa, *Agrupación Deportiva Cultural Abetxuko*) Gasteizko futbol taldea da. 1969an sortua, egun Arabako Erregional Preferentean dabil.

## Historia 
Arabako Erregional Preferenteko ohiko taldea da. Bi aldiz irabazi du txapelketa eta bietan Hirugarren mailara igo da, baina ez du mantentzerik lortu.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Maila**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Maila**: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Maila**: 2
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 0
* **Emaitzarik onena**: 18.a (Hirugarren Maila, 1989-90 denboraldian)

## Azken urteak 
## Palmaresa 
* Arabako Erregional Preferentea (2): 1989, 1991

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbatore eliza (Usurbil)

**Salbatore eliza** XVI-XVII. mendeetako parrokia eliza da, Gipuzkoako Usurbil herrian dagoena. Habearte bakarrekoa, itxura gotorrekoa eta dorre barrokoa edergarri duena.

## Historia 
Salbatore parrokiari buruzko lehenengo aipamena 1371 urtekoa da. XIV. mendean lotura du Orreagako agustinoekin eta Tenplarioekin.

Uste zabaldua da gaurko eraikinak bere barnean gordetzen duela garai bateko Atxegatarren oinetxea. Dena dela, oso aspaldikoak dira alde batean, dorrea eta Kale Nagusiaren arteko zatian, dauden hiru leiho bikiak eta gezileihoak.

Gaurko eraikinaren lehen egitasmoa 1563koa da. Baino eraikitzen 1583an hasi eta bukaerako azterketa egin zuten 1596an. Ibilitako hargin nagusiak Legarratarrak eta Marrubizatarrak izan ziren.

1745tik aurrera Joseph Lizardik sakristia berria egin zuen. Eta 1764an hasi ziren dorrea egiteko obrak. Francisco de Iberok zuzendu zituen, Frantzisko Etxebestek Filipinetatik bidali zituen diruekin.

XX. mende hasieran, 1910-30, egin zen ataria eta arkupea.

## Eraikina 
Eraikin zati nagusia gotikoa da; nabe bakarrekoa eta abside oktogonala. Nabea barrutik hiru zatitan banatua dago. Hiru zatiek gurutze-gangak dituzte, eta hauei eusteko paretak sendo eta lodiak dira horma-bularrez osatuak. Horma hauetan zazpi bao dago. Horietako handiena arrosa-leihoa XVI.mendekoa. Besteak, alde banatan hiru. Arrosa-leihoa eta beste bi leiho itxura flamigerokoak. Beste lauak, mende bukaeran eginak, laukizuzenak dira.

Nabea 35 metro luze, 15 metro zabal eta 23 metro altu da. Paretak harlanduzkoak, ilaretan atonduak; zati batean aurreko eraikin baten paretak aprobetxatu ziren.

Barruko hormetan hirunakako koloma sortak, harroin eta kapitelak sinpleak, eta denak berdinak.

Erretaula nagusia Salbatoren gorazarrea da. Juanes de Bazkardok egindakoa da, Manuel Lekuonaren iritziz, XVII mendekoa, estilo klasikokoa.

Dorrea oinplano karratukoa da. Estilo barrokoa.
 
## Bibliografia 
* MURUGARREN, Luis, *Usurbil. Aguinaga, Urdayaga y Zubieta.*, Caja de Ahorros Municipal de San Sebastián, 1974.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi entziklopedia
El Eco de San Sebastián

***El Eco de San Sebastián*** Donostian XIX. mendearen bukaeran argitaratu zen egunkaria da.

## Historia 
*El Eco de San Sebastián*, Donostian argitaratu zen 1883ko uztailaren 14tik 1888ko azaroaren 14ra.

José de la Peña Borreguero eta Antonio del Pozo izan ziren egunkariaren sortzaileak. 1886tik aurrera Gipuzkoako alderdi liberalaren organoa izan zen eta polemika handiak izan zituen *La Voz de Guipúzcoa* egunkariarekin. Hasiera arratsaldeko egunkaria izan zen eta 1885etik aurrera hobekuntza handiak izan zituen eta goizeko bihurtu zen.

Antonio del Pozo egunkariaren sortzailea, izan zen zuzendaria 1883tik 1886ra. Martín Lorenzo y Coriak ordezkatu zuen 1886-1887 epean. Hurrengo ordezkaria José de la Peña Borreguero izan zen, egunkariaren sortzailea eta hasierako urteetan erredaktorea izandakoa. 1888an *El Eco de San Sebastián* *El Guipuzcoano* egunkarian bihurtu zenean, hasierako hilabeteetan José de la Peña izan zen zuzendaria.

Kolaboratzaileen artean, besteak beste, José Colá, Marzelino Soroa, Angel Mari Castell, Alfredo Laffitte, Fermin Lasala, Eduardo Agirre eta Klaudio Otaegi ibili ziren.

Egunkariak lau orrialde zituen eta eguneko alearen prezioa 5 zentimo zen. Ale atzeratuak berriz, 10 zentimotan saltzen ziren. Egunkariaren egoitza hasieran Garibai kalean egon zen, 1885an Andia kalera aldatu zen, eta azkenik, 1887tik aurrera Hondarribia kalean egon zen.

Egunkariaren bildumari dagokionez, guztira 1.649 zenbaki argitaratu ziren. Donostiako Liburutegi Nagusiak zenbaki guztiak gorde ditu eta bilduma osoa digitalizatu eta publikoaren eskura jarri du Liburutegi Digitalean.

## Bibliografia 
*  Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
*  *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.

## Kanpo estekak 
* *El Eco de San Sebastián*, Donostiako Liburutegi Digitalean.
Amerikar saltsa

**Amerikar saltsa** () tipulaz, tomatez, ardo zuriz, brandyz, gatzez, Cayenneko piperraz eta gurinez egindako saltsa emultsionatua da. Itsaskiekin edo zenbait arrainekin primeran bat egiten du.

Frantzian antzeko saltsak bazeuden baina asmatzailea Pierre Fraisse frantziar sukaldaria izan zen, 1870 inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbakoa-saltsa

**Barbakoa-saltsa** () ozpin edo tomate oinarria espeziez eta azukrez egindako saltsa emultsionatua da. Barbakoan egindako haragi edo txerrikiekin primeran bat egiten du.

Jada XVII. mendean antzeko errezetak bazeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boloniar saltsa

**Boloniar saltsa** edo **bolognar saltsa** () haragiz, tipulaz, apioz, azenarioz, tomatez eta ardoz egindako saltsa emultsionatua da. Pasta edo polentarekin primeran bat egiten du.

Lehenengo errezeta ezaguna Imolan, Boloniatik gertu, XVIII. mendearen amaieran idatzi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bexamel

**Bexamela** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) gurinez, irinez eta esnez egindako saltsa emultsionatua da. Italiar eta Frantziar sukaldaritzen saltsa zuri bat da, lasagna edo kroketak egiteko erabilia.

Maria Mediciren sukaldariek toskanar sukaldaritzatik eraman zuten Frantziara. 1651n François Pierre La Varennek *Le Cuisinier François* argitaratu zuenean, Louis de Béchameil finantzariaren izena eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alioli

**Aliolia** (; ; ) baratxuriz eta oliba-olioz egindako saltsa emultsionatua da. Ongailu moduan erabilia, oso saltsa ezaguna da mendebaldeko Mediterraneoan. Euskarazko izena katalanetik ekarria da,  hitzak baratxuria eta olioa esan nahi duelako.

Askotan gorringoak ditu eta batzutan limoia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Hizkuntza Eskola Ofiziala

**Donostiako Hizkuntza Eskola Ofiziala** herri ikastetxea da, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren menpekoa. HEO honek ikasle helduentzako irakaskuntza eskaintzen du.

thumb|Hizkuntza Eskola Ofiziala Bizkaia pasealekuan, Amara auzoan

## Historia 
Donostiako Gros auzoan zegoen, 2013-2014 kurtsoa arte.
## Kokapena 
Bizkaia pasealekuan, Donostiako Amara auzoan.

## Hizkuntzak 
Euskara, alemana, ingelesa, frantsesa eta gaztelania.

## Kanpo estekak
Amezketarren kalea

**Amezketarren kalea**, Donostiako Amara Berri auzoan dagoen kalea da, Errondo pasealekua eta Karlos I.aren hiribidearen artean dagoena.

Amezketarren Etxearen oroimenez, Amarako Zabaguneko 12. zenbakian zegoen plazari eman zioten izen hori. Izan ere, etxe horretakoak izan baitziren ospe handiko hainbat gipuzkoar, besteak beste: Juan Amezketa, Nafarroako Kontseiluko burua, Valladolideko Kantzelaritzako epailea eta, aurrerago, Gaztelako Errege Kontseilu eta Ganbarakoa 1582. eta 1583. urteetan; Pedro Amezketa, besteak beste Valladolideko Kaparesemeen Alkate titulua izan zuena; eta Antonio Amezketa, Valladolideko Kantzelaritzako epailea eta Bizkaiko Epaile Nagusia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Probestu plaza

**Probestu plaza** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Amara Berri auzoko hegoaldean dagoen oinezkoen plaza bat da. Madril eta Isabel II.ena etorbideen eta Baleazakeeb kaleen artean kokatzen da. Umeentzako jolasgune txiki bat eta toki libre ugari du. 1980ko hamarkadan udalak bi pisutako garaje bat eraiki eta plazak gaur egun duen itxura hartzen hasi zuen.

Donostian izan zen probestuen kargu publikotik hartzen du izena plazak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartzelona hiribidea (Donostia)

{{kokapen mapa|Donostia erdigunea|lat_dir=N|lon_dir=W|lat_deg=43|lat_min=18|lat_sec=35.0|lon_deg=1|lon_min=58|lon_sec=18.7|label={{{label|{}}}}|float=right|width=300|caption=Bartzelona hiribidearen kokalekua, Donostiako (Gipuzkoa) erdigunean.}}
**Bartzelona hiribidea** Donostiako (Gipuzkoa) kale bat da, Kataluniako hiriburu Bartzelonari eskainia. Amara Berri auzoan dago. Amaiur parkean hasten da, eta hegoaldetik iparralderako orientazioa du. Hiribide zabala da, lau erreik, erdiko erdibitzaileak, alboetako zuhaitz-ilarek eta oinezkoentzako bi espaloik osatua.

Bide honek 560 metroko luzera du ibilbide osoan, eta zabalera 38 metrokoa da.

Bartzelona hiribidean Rafael Moneo arkitektoak 2011n diseinatutako Loiolako Erriberako parrokia den Iesu eliza dago.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Osasun Iturria kalea

**Osasun Iturria kalea** Donostiako Amara auzoko kalea da. Amara kaletik abiatuta, goranzko aldapa modukoa eratzen du, Autonomia kalearekiko paraleloan; eta ez du irteerarik, biribilgune batean baitu amaiera. Izena egungo Autonomia kalearen amaieran zegoen Osasun Iturritik datorkio izena. Jende asko joaten zen bertara, iturburu nagusitik zetorren urak propietate sendagarriak zituela uste baitzen.

## Kanpo estekak
Pitagorasen zuhaitza

thumb|Pitagorasen zuhaitza
**Pitagorasen zuhaitza** karratuekin eraikitako plano fraktal bat da Albert E. Bosman irakasleak asmatua 1942an. Pitagoras Antzinako Greziako matematikariaren izena dauka 3 karraturen lotura bakoitzean triangelu angeluzuzen bat osatzen delako Pitagorasen teorema irudikatzeko eraketa tradizional batean. Karraturik handienak L x L tamaina badu, Pitagorasen zuhaitz osoa ederki sartuko da 6L× 4L tamainako kutxa baten barruan. Zuhaitzen xehetasun txikienek Levy C kurbaren antza dute.

## Kanpo estekak
Celjeko gaztelua

**Celjeko gaztelua** () Celje hirian dagoen gaztelua da, dagoeneko hondarretan dagoena. Garai batean Esloveniako gaztelurik handiena izan zen, Celjeko kondeen egoitza.

## Kokapena 
Laško harana zeharkatzen duen Savinja ibaiaren meandro batean kokatzen da etahiru muino hartzen ditu.

## Historia 
Celjeko gazteluaren lehen aipamena 1322koa da. Dena dela XIII menderako jadanik gotorleku bat bazen bertan baina ziurrenik erre egingo zen Sanneck eta Auffenstein jaunen arteko borroketan.

Gaztelu berria gotortu egin zuten eta iparraldean dorrea ere eraiki zuten. 1341 urtean Celjeko kondeek jauregi bihurtu zuten beraien egoitza izan zedin. Ekialdean hiru solairutako dorrea eraiki zuten, gaur egun ondoen kontserbatzen dena. Hegoaldean San Andres dorrea eraiki zuten. 1348ko lurrikarak jauregiaren zati bat suntsitu zuen baina berreraiki egin zuten.

XVI menderako Esloveniako gaztelu garrantzitsuena ezezik Ekialdeko Alpeetako garrantzitsuena ere izan zen. 5.500 m²-ko azalera zeukan. Baina hurrengo mendean garrantzia estrategikoa galdu zuen eta gaztelua poliki poliki bertan behera utzia izan zen. XVIII mendean herritik gertuen zegoen zatia berriztu zuten. 1803an Andrej Gorišek nekazariak erosi zuen harrobi gisa erabiltzeko. 1846an Estiriako gobernadoreak erosi zuen eta 1882an Celjeko museoa bertan ezarri zen.

XX mendearen bukaeran zati batzuk berriztu eta gaur egun turismoari begira dago. Urtero 60.000 bisitari izaten ditu eta kontzertuak ere antolatzen dira bertan.

## Iruditegia 

Irudi:Pogled s stolpa.jpg
Irudi:Celje Celjski grad 007.jpg
Irudi:Celje, castello.JPG
Irudi:Castle Celje (9741412674).jpg
Irudi:Celjski grad.JPG

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Violante Gaztelakoa

**Violante Gaztelakoa** (1265-1287/1308) Gaztelako infanta eta Bizkaiko andre ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Aita Alfontso X.a Gaztelakoa eta ama Violante Aragoikoa zituen. 1265ean jaioa, 1272ko irailaren 25ean, Logroñon, itun bat izenpetu zen Nafarroako eta Gaztelako erregeen ordezkarien artean eta, besteak beste, Tibalt Nafarroako oinordekoaren eta Violanteren ezkontza aurreikusten zen. Hala ere, itun honen denbora gutxira, nafar infantea Lizarrako gazteluko almenatan jolasten ari, dorre batetik erori eta hil zen.

1282an Diego V.a Lopez Harokoa ezkondu zuen. Bere heriotza data ezezaguna da, baina 1287ko martxoaren 12 eta 1308ko urtarrilaren 30 artean omen zen. Burgosko San Frantzisko monasterioan lurperaturik dago.

## Seme-alabak 
Diego Lopez Harokoarekin lau seme-alaba izan zituen:
* Lope (?–1322), Urduña eta Balmasedako jauna
* Fernando (?–?), anaiaren oinordekoa.
* Petri (?–?)
* Maria (?–1320), Joanes II.a Nuñez Larakoa ezkondu zuena.

## Erreferentziak
Clavicula Salomonis

[thumb|Liburuaren eskuliburuetan aurkitatutako [Pentagrama (geometria)|pentakulo bat.]]

***Clavícula Salomonis*** edo ***Salomongo giltza*** (Hebraeraz *Mafteaḥ Shelomoh* [מפתח שלמה], gaztelaniaz *Clavícula de Salomón*) magiari buruzko grimorio klasikoaren izenburua da. Dirudienez, Italian XIV. edo XV. mendean idatzi zen, Errenazimentuko magia praktikoaren gaineko liburua izanik. Egileek Salomon erregeak idatzitako liburua izango balitz bezala aurkeztu zuten.

## Salomon aztia 
Salomon David Israelgo erregearen eta Betsaberen bigarren semea izan zen. David, Salomonen aitak, Betsaberekin ezkontzearren honen aurreko senar Urias hitita gudara bidali zuen bertan hil zedin Betsabe alargun bihurtuz. Natan igarleak bere bekatuaren ordainetan Jainkoak Davidek bere lehen semea hil zezala agindu zuela esan zion erregeari. * 2 Samuel 12:14; Jainkoaren arerioen blasfemia sustatu zenuen: lit. Jainkoaren etsaiak ikaragarri iraindu dituzu*. Aste oso bat jan gabe eta otoitzean igaro ostean, Davidek bere semea hil zela jakin zuen eta Betsaberen atsekabea lausotu, laster izanen zen Betsabe berriz haurdun Salomon jaio zelarik. Itun Zaharrak Salomon Israelgo errege moduan aurkezten du, Jerusalemgo tenpluaren eraikitzaile bezala. Salomon, bestetik, poemen eta kanten sortzailea eta landareen zein animalien sekretuen ezagutzaren jabea zen, beti aipatutako testuen arabera. Izan ere, inoiz ez du aztia moduan aurkezten. Salomonen erregealdia K. a. X. mendean izan omen zen eta astrologo zein aztiren ospea askoz beranduago zabaldu zen. K. a. I. mendean Flavio Josefo historiagileak Salomon exorzismoak eta deabruen aurkako konjuruen gaineko 3.000 liburuen egilea zela esan zuen. Horren arabera, ordurako errege juduaren azti-ospea oso zabalduta zegoen.

## Edukia 
Asko dira *Clavícula Salomonis* izenburupean ezagutzen diren liburuak, artean oso desberdinak. Besteak beste, bertsio horiek hizkuntza hauetaz ezagutzen dira: grezieraz, latinez, arabieraz, hebraieraz, frantsesez, alemanez... Robert Mathiesen ikerlariak hamabi mota desberdinetan sailkatu ditu  beraz, ez dago behin-betiko edizio nagusi bat.
 
Orokorrean, eskuizkribuek magia egiteko formulak, errituak eta deabruei deitzeko araoak biltzen dituzte, guztia helburu desberdinez: ikustezin bihurtzeko, etsaiei zigortzeko, maitasuna lortzeko, aberastasuna...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Esoteric Archives

## Ikus, baita ere 
* Demonologia
Oriar etxea

**Oriar etxea** Legorretan (Gipuzkoa) dagoen monumentu inbentariatu kategoriarekin izendatutako ondasun higiezina da.

Babes Erregimena: Zaharberritze Zientifikoa, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariko 317/2002 Dekretuaren arabera

Barroko estiloko eraikin hori XVII. mendean eraiki zuten, eta Koate auzoan dago.

Irudi:Oriar etxea5.jpg|Armarria.
Irudi:Oriar etxea1.jpg|Ikuspegi orokorra.

Etxeak oinplano angeluzuzena du, eta haren hormak harginlanezkoak dira. Sotoak, bi solairuk eta ganbarak osatzen dute eraikina, eta sarrerak, mendebalderantz ematen duenak, harlanduzko bi leiho hesitu ditu alde banatara, eta gainean harrizko hiru balkoi, erdikoa irtena eta eskudel molduratua duena. Jatorriz zeuden bi armarrietatik, egun bakarra ikus daiteke erdiko balkoi horren eskuinaldean.

Platabanda batek bereizten ditu sotoa eta lehen solairua. Sotoan, zalditegiko ateburuarekin batera, harlanduzko leihoak daude. Lehen solairuan, berriz, harlanduzko lau leiho (iparraldean) eta harlanduzko zortzi balkoi kareldun (ekialdean eta hegoaldean) ikus daitezke.

Ganbarara joateko, bada sotoan hasten den eskailera. Lau isuriko estalkiak eskuz eginiko telitatu-hodia du.

## Kanpo estekak 
hiru.com
Errota Txiki

**Errota Txiki** itsas errota bat izan zen, Donostiako Urumea ibaiaren eskuinaldean egon zena 1926ko irailera arte. Ibaia bideratzeko lanak egin zirenean, ordurako baserri eta sagardotegi bihurtua zegoen eraikina bota egin zuten.

Beraren aztarna bakarra, gaur egun, itsas errotak erabiltzen zuen azelina da, Urumea ibaiaren horman itsatsia gelditu baitzen.

## Historia apur bat 
Errota
Txiki XVI. mendearen erdian eraiki zuten Juan Mendiburu eta Catalina
Astina senar-emazteek. Iturri batzuek diotenez, Lapurditik etorriak ziren, baina ez dago horren froga argirik.

Euskal
Herriko errota gehienen gisara, Errota Txikik errota izateari utzi
zion, ziurrenik XIX. menderako, eraitsi zenean, 1926an, etxearen
jabeek ez baitzuten oroimenik errota lanik egin izan zenik bertan.
Errota izateari utzirik, Errota Txiki izenaz betiere, baserri eta,
batez ere, sagardotegi izan zen desagertu arte. 1920ko hamarkadan oso
ezaguna izan zen Donostian, besteak beste handik hurbil zegoen
Iparraldeko geltokiko maletazainen artean.

## Azelina 
thumb|Aspaldiko marea-errotako turbina hidraulikoa (azelina), gaur egunean Urumea ibaiko horman itsatsita dagoena.
Urumea ibaia bideratzeko lanak egin zirenean, 1926ko irailean Errota Txiki baserria eraitsia izan zen. Hondakinen artean, garai bateko Errota Txikiko azelina edo gurpil hidraulikoa agertu zen. Etxearen azken jabe Bizente Mendiburuk eta Donostiako Udalak hala erabakita, azelina Urumea ibaiaren horman itsatsia gelditu zen, Errota Txiki egondako leku berean.
alt=Errota TXiki 1888. urtean|thumb|301x301px|Urumea bideratu aurreko argazki bat da. Ibai eskuinaldean lehenik ikusten diren bi baserriak dira, eskuinean lehendabizi Kolkene edo Presaburu, eta ezkerrean Etxeberri. Errota Txiki atzerago ikusten da, eskuinean, ibaiaren ertzean. Argazkia 1888. urtearen inguruan behar du hartua, Artzain Onaren dorrea urte horretan amaitu baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Northampton

**Northampton** ( ahoskatua) Ingalaterrako erdialdean dagoen hiria da. Nene ibaiaren ertzean kokaturik, Northamptonshireko konderrikoa eta Ekialdeko Midlands eskualdekoa da.

Hiriak 212.500 biztanle zituen 2011n.

## Geografia 
### Auzo eta aldiriak 
Northamptonek 33 hauteskunde-auzo ditu:

# Abington
# Billing
# Boothville
# Brookside
# Castle
# Delapre and Briar Hill
# East Hunsbury
# Eastfield
# Headlands
# Kings Heath
# Kingsley
# Kingsthorpe
# Nene Valley
# New Duston
# Obelisk
# Old Duston
# Park
# Parklands
# Phippsville
# Rectory Farm
# Riverside
# Rushmills
# Semilong
# Spencer
# Spring Park
# St David's
# St James
# Sunnyside
# Talavera
# Trinity
# Upton
# West Hunsbury
# Westone

### Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Northampton hiriko webgune ofiziala
Kaiena

**Kaiena** piper mota bat da, Guyana Frantsesako Cayenne hiriaren omenez horrela deitua. Zapore mina du eta sukaldaritzan erabiltzen da, osorik ala piperrauts moduan ehoa.

*Capsicum annuum* espeziearen kultibar honek jalapeño edo paprikarekin lotura du. A bitamina asko du, baina baita B6, E eta C bitaminak, erriboflabina, potasio eta manganeso ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Gaizka Apraiz

**Jon Gaizka Apraiz Argintxona** (Eibar, ) euskal herritar futbolaria zen, Eibar KE taldeko harrobian hezitakoa.
2015eko ekainean, bihotz arazoak zirela eta erretiratu behar izan zen, nahiz eta gaztea izan oraindik.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzak 18n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
Bitxilore

**Bitxilorea, burupila**, **Hostaizka** edo **Ostaixka** Bellis Asteraceae familiako landare generoa da, erdialdeko eta mendebaldeko Europan jatorria duena. Generoko kiderik ezagunena basabitxilorea da.

Lorea kamamilarenaren antzekoa duen belar landarea da, apaingarritzat lantzen dena; herri hizkeran, kamamila eta antzeko lorea duten belar landare guztiak.

## Espezieak 
* *Bellis annua* L.
* *Bellis azorica* Hochst.
* *Bellis bernardii* Boiss. & Reut.
* *Bellis caerulescens* (Cosson) Coss. ex Ball
* *Bellis dubia* Spreng.
* *Bellis hyrcanica* Woronow
* *Bellis longifolia* Boiss. & Heldr.
* *Bellis perennis* L.
* *Bellis rotundifolia* (Desf.) Boiss. & Reut.
* *Bellis sylvestris* Cirillo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbakoa

thumb|Barbakoa bat

**Barbakoa** etxez kanpo haragia edo arraina prestatzeko erabiltzen den metalezko parrila da. Horrela, astiro eta zeharka prestatzen dituzte janariak.

Izena taínoen eta Floridako timucua herrien *barabicu* hitzetik dator, Europan  bilakaturik.

## Ikus, gainera 
* Erreki

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imola

**Imola** (Emiliano-romagnoloz: *Jômla*) Italiako hiria da, Emilia-Romagna eskualdekoa eta Boloniako metropoli-hirikoa. Autodromo Enzo e Dino Ferrariren egoitza da, non San Marinoko Sari Nagusia egiten zuten.

Erromatarren garaian, *Forum Cornelii* zuen izena eta merkatalgune ezaguna izan zen.

## Hiri eta herri senidetuak 
*  Pula, Kroazia
*  Rijeka, Kroazia
*  Colchester, Ingalaterra
*  Gennevilliers, Frantzia
*  Weinheim, Alemania

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Imola hiriaren webgune ofiziala
Ebenaceae

**Ebenazeoen** (**Ebenaceae**) Ericales ordenako familia zabala da. Tropiko inguruan hazten diren kotiledoi biko landare familia bateko zuhaitzez esaten da. Familia honetako landareek loreak sexu bakarrekoak izaten dituzte, eta hostoak handiak. Fruitua mamitsua dute, 2 edo 8 hazirekin. Zura gogorra eta beltza dute; ebanoaren eta kakiaren zura da horietan estimatuena eta erabiliena.

## Azpifamilia eta generoak 
* Ebenoideae (Gürke, *in* H.G.A.Engler & K.A.E Prantl, 1891) Thorne & Reveal, 2007
** *Diospyros* L., 1753, 750 taxon inguru ditu, hona hemen ezagunenak:
*** *Diospyros buxifolia* (Blume) Hiern, 1873
*** *Diospyros celebica* Bakh., 1933
*** *Diospyros ebenum* J.Koenig ex Retz.
*** *Diospyros gallo* Wallnöfer, 2000
*** *Diospyros kaki* L.f.
*** *Diospyros lotus* L.
*** *Diospyros melanoxylon* Roxb., 1795
*** *Diospyros ottohuberi* Wallnöfer, 2000
*** *Diospyros paraensis* Sothers, 2003
*** *Diospyros rabiensis* Breteler, 1994
*** *Diospyros rumphii* Bakh., 1933
*** *Diospyros tepu* Wallnöfer, 2000
*** *Diospyros virginiana* L.
*** *Diospyros xavantina* Sothers, 2003
** *Euclea* L., *in* J.A. Murray
* Lissocarpoideae (Gilg) B.Walln., 2004
** *Lissocarpa* Benth. *Gen. Pl.* Bentham & Hooker f. ii. 671,1876
*** *Lissocarpa kating* B.Walln., 2004
*** *Lissocarpa ronliesneri* B Walln., 2004
*** *Lissocarpa uyat* B.Walln., 2004

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gubia

[thumb|Gubia batzuk eta zurezko [mailu bat]]
**Gubia** zura lantzeko esku-tresna da, Kirten batez eta altzairuzko orri aho ebakitzaile lantzertua eta zeharka makotua duenaz osatuta dagoena. Gainazal kurbatuak lantzeko erabiltzen den forma biribileko trintxa mota bat da.

## Kanpo estekak
Txuri Urdin izotz jauregia

**Txuri Urdin izotz jauregia** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen izotz hockey jauregi bat da. Txuri Urdin IHT taldearen egoitza da, bertan etxeko partiduak jokatzen ditu. Eraikin hau Anoetako kirolgunean dago, Anoetako estadioaren, Anoeta hotelaren eta Paco Yoldi kiroldegiaren artean.

1971n eraiki zen, eta 1999an oso-osorik zaharberritu zuten.

Bitxikeria gisa, Txuri Urdin izotz jauregiaren aurrealdeko fatxadak, hots, Anoetako pasealekura begira dagoenak, antz handia du Ordiziako Oianguren Instituturen kanpoaldeko bost fatxadekin; izan ere, bi eraikinak garai bertsuan eraiki zituzten.

## Instalakuntzak 
* Izotz hockey pista: 650 ikusleentzako edukiera
* Kafetegia

## Kanpo estekak 
* Txuri Urdin izotz jauregiaren webgunea
VfL Wolfsburg

thumb|250px|2015-16 denboraldiko taldea.
[thumb|250px|[Volkswagen Arena estadioa.]]
**VfL Wolfsburg** (izen osoa *Verein für Leibesübungen Wolfsburg e. V.*) Alemaniako futbol taldea da, Wolfsburg hirikoa, 1945an sortu eta 2009an liga irabaztea lortu zuen.

## Historia 
Wolfsburgen *Stadt des KdF-Wagen* taldea sortu zen 1938an baina 1945en *VfL Wolfsburg* izenaz birfundatu zen. Hamarkadatan hirugarren eta bigarren mailatan aritu zen. 1995ean Alemaniako Kopako finala jokatu zen baina Borussia Mönchengladbachek 3-0 garaitu zuen.

1997an lehen mailan egin zuen debuta eta 1999an laugarren postuarentzako borrokan ibili ondoren azkenean seigarren postuarekin konformatu behar izan zuen. Hurrengo urteetan ere postu onak egin zituen eta urtero jokatu zuen UEFA Intertoto Kopa.

2009an bere lehenengo titulua eskuratu zuen, Bundesliga. Neguko etenaldiaren ondoren 10 partida jarraian irabazi zituen eta hor egon zen bukaerako garaipenaren giltza. Hurrengo urteetan sailkapenaren erdialdean ibili ondoren 2015ean bigarren egin zuen Bundesligan eta Alemaniako Kopa irabazi zuen Borussia Dortmundi 3-1 irabaziz. 2016-17 eta 2017-18 denboraldietan ordea larri ibili zen eta maila galtzear egon zen, baina play-offetan mantentzea lortu zuen. 2020-21ean laugarrena izan da eta Txapeldunen Ligarako sailkatu da.

## Uniformea 
Kolore berdea eta zuria konbinatzen ditu VfL Wolfsburg taldeak bere ekipamenduan. Azken urteetan "X" bat darama buklarrean.

## Palmaresa 
* Alemaniako Liga:
** Irabazi (1): 2009.
** Bigarren (1): 2015.
* Alemaniako Kopa:
** Txapelduna (1): 2015.
** Finalista (1): 1995.
* Alemaniako Superkopa:
** Txapelduna (1): 2015.
** Finalista (1): 2009.

## Emakumezkoen taldea 
thumb|250px|PSG-ren aurkako partida.
2003an eratu zen Emakumezkoen futbol atala. Azken hamarkadan maila bikaina hartu du eta bi aldiz irabazi du Txapeldunen Liga.
* Garaipenak:
** Txapeldunen Liga:
*** Txapelduna (2): 2013, 2014
*** Finalista (1): 2016.
** Alemaniako Liga (5): 2013, 2014, 2017, 2018, 2019.
** Alemaniako Kopa (6): 2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Entrismo

**Entrismoa** erakunde politiko batera beste joera politiko bateko kideak sartu eta eragitea da, erakunde politiko horren norabidea eta jarduera aldatzearren. Historian, troskistak izan ziren taktika politiko hori asmatu eta garatu zutenak, alderdi sozialista erreformistetan sartuz, alderdi horiek iraultzaile bihurtze aldera.

## Kanpo estekak
Jorge García Salmón

**Jorge Luis García Salmón** (Santander, Kantabria, 1993ko martxoaren 8a) kantabriar futbolaria da. 

## Biografia 
Sergio García futbolariaren anai gaztea da. Erdilari erasotzaile lanetan aritzen da. Athletic eta Arenasen harrobietan ibili zen, besteen artean. 2025eko udan Euskal Herrira bueltatu zen Sestao Riverren jokatzeko Bigarren Federazioan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Platabanda (argipena)

**Platabanda** hitzak adiera zenbait ditu arkitekturan:
* **platabanda**, harrizko edo metalezko pieza laua, zabal baino luzeagoa, habeak sendotzeko jartzen dena;
* **platabanda**, moldadura lau mota bat.

## Kanpo estekak
Mónica Oltra

**Mónica Oltra Jarque** (Neuss, Mendebaldeko Alemania, 1969ko abenduaren 20a - ) valentziar politikari ezkertiarra da. *Iniciativa del Poble Valencià* eta *Coalició Compromís* erakunde politikoetako bozeramalea da egun. 2007 urtetik Valentziar Gorteetan diputatua da. Diputatu izan den urteetan, ustelkeriaren eta murrizketa sozialen aurka erakutsitako jarreragatik nabarmendu da.
Lantzer

[thumb|200px|Lantzerraren (goian) eta [alakaren (behean) albotiko bistak]]
**Lantzerra** ertz baten goiko aldean ahoa eratzeko egiten den ebaki zeiharra da.

## Kanpo estekak
Argonauta (argipena)

**Argonauta** hitzak adiera zenbait ditu:
* Argonautak, greziar mitologiako pertsonaiak;
* argonauta, moluskuen generoa.
** argonauta, generoko espezie tipoaren izen arrunta.
Oscar Salvoch

**Oscar Salvoch** Muñoz (Burlata, Nafarroa Garaia, 1969) musikaria, musikagilea eta idazlea da.

## Julian Gaiarre 
Oscarren amaren aldeko familia Bidankozekoa izanik txikitatik jaso zuen Julian Gaiarre erronkariar tenorraren berri. Bere herenaitona, adibidez, tenorraren ehorzketan egon zen.

Salvochek, bere haurtzaroko zein gaztaroko datu asko zituela, liburu bat argitaratu zuen 1999an tenorra ardatz nagusia izanik: *Julián Gayarre. Como el de casa ninguno* Gayarre Fundazioaren laguntzarekin.

Liburu honen ondoren zuzenketa batzuk egitea pentsatu zuen, izan ere, erronkariar tenorraren gaineko ageri ziren datu asko gaizki zeuden: egiatzat hartutako esaldiak, pasarte batzuk... Horrela, ikerketa zabal bat egiten hasi zen eta urteak eman zituen liburuaren zuzenketa egiteko. Urteek aurrera egin ahala, datu, bitxikeria, istorio eta abar luze batekin aurkitu zen. Azkenean, liburuxka baten zuzenketatik ia mila orrialdeko lan batera pasatu zen Julian Gaiarreren gaineko aditu peto-peto batean bilakatuz. Idazlearen hitzetan, "Gaiarreri buruzko biografia osoena, fidagarriena eta egiatiena da nik idatzi berri dudana eta hau ez da harrokeria, urte askoko datu biltzearen ondorioa baizik". Eta ailegatu zen eguna: 2015ean Oscarrek *Julián Gayarre. La voz del paraíso* argitaratu zuen Ediciones Eunate argitaletxearen laguntzarekin.

## Musika 
Bere bizitza musikaren inguruan mugitu da  eta paper desberdin asko jorratu ditu: musikari, abeslari, ekoizle, musikagile, zuzendari, moldatzaile, ... estilo aunitzetan murgilduz, esate baterako opera, rocka, musika sinfonikoa, musika taldeak, txarangak, etnikoa, elektronikoa, etab. disko askoren grabaketetan parte hartuz.

Adibide txiki batzuk: Burlatako Karrikagoiti lagunartearen ereserkia eta Arga Beisbol taldearen ereserkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Radio Euskadin egindako elkarrizketa 2015eko urtarrilean: 1
* Radio La Voz de Navarran egindako elkarrizketa 2015eko maiatzean: 2
Alaka

[thumb|[Armairu baten ertz alakatua]]
**Alaka** bi azal elkartzen direnean, bereziki xafla edo plantxetan, ertz bizirik izan ez dadin egiten den azal zeiharra da.

## Kanpo estekak
Aho (ebakitze-tresnarena)

[thumb|Hainbat [aiztoren ahoak]]
**Aho**a edo **sorbatz**a ebaketa-tresna nahiz arma zuri baten ertz ebakitzailea da. Aho hori harrizkoa da (adibidez silexa), metalezkoa (normalki, altzairua), zeramikazkoa edo beste material batez egina.

Ebakitzeko tresnak gizakiaren asmakizunik zaharrenen artean daude, eta gaur egun ere erabiltzen dira eguneroko bizitzan, janaria prestatzeko, borrokarako edo beste hainbat helburutarako.

Geometria aldakorra dute, moztekoa edo ebakitzekoa, tresnaren helburuaren araberakoa.

## Kanpo estekak
Karmelo ikastetxea (Donostia)

thumb|300px
**Karmelo ikastetxea**, izen osoz *Niño Jesús de Praga* ikastetxea, Donostiako itunpeko ikastexe pribatua da, karmeldarren ordena katolikoarena. Amara Berri auzoan dago.

## Kanpo estekak
Erromatar kamamila

**Erromatar kamamila** (*Chamaemelum nobile*) Asteraceae familiako landare belarkara da, Europan jatorria duena. Zurtoinak 26 cm-ko luzera ere badu.

Oso sendabelar ezaguna da, infusiotan hartzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Easo eraikina (Donostia)

**Easo eraikina** Donostiako Easo kalean dagoen eraikin bat da. Amarako eskolak bezala ere ezagutu izan da. Jose Goikoaren 1893ko proiektua da. garai hartan Urumearen padurako gainean egindako Zabalunearen bigarren eraikitze aldiko etxe sail bateko eraikin aske batentzat egina. Biztanleak gehitu ahala, lehen mailako irakaskuntzako ikastetxeak egiten hasi zen Udala: 1870ean eskola bat eraiki zen Peñaflorida kalean, Amarako eskolak egin ziren gero, eta haien ondoren Ekialdeko Zabalunekoak.

Eskola honek etxe sailaren erdia hartzen du gaur egun, Juan Rafael Aldayk 1908an, eraikuntza sistema eta konposizio osagai berak erabiliz, egin zuen azken zabaltze lanen ondoren. Sailaren gainerako parteetan, Suhiltzaileen egoitza, musika kontserbatorioa eta Udal Bulegoak daude. 2016 urtean Donostia 2016ko egoitza izan zen. Oin simetrikoa du eta aretoek eta galeriek eraikin soil bati egokituriko banaketa dute, ohi den bezala, hareharrizko harlanduzkoak dira hormak. Aipatzekoa da fatxada nagusiko sarrera bikoitza, eskailera kokatzeko balio duena, eta fatxada nagusian ere adierazia gertatzen dena. Sarrera horiek luzera osoa banatzen dute, eta horiek dira eraikinaren osotasunean azpimarraturiko gai bakarrak, teilatuko pabiloietan antzematen den eragin frantseseko irudi soil eta klasiko bati jarraiki.

Aipagarria da perimetroan zehar dagoen patio ingelesaren berezitasuna, hiriaren erdialdeko irtenbide ezohikoa, bakarra baita. Bakartze sistema honek, eta baita sotoko argi sistemak ere, nabarmendu egiten dute eraikuntzaren izaera publikoa, fatxadetan eta bolumenaren garaiera eskasean ere sumatzen dena.

## Kanpo estekak
Unai Rementeria

**Unai Rementeria Maiz** (Mundaka, Bizkaia, 1973ko abuztuaren 10a) abokatu, ekonomialari eta politikari jeltzale bizkaitarra da, 2015etik 2023ra arte Bizkaiko Foru Aldundiko Ahaldun Nagusia izandakoa.

## Biografia 
Tabernari baten semea, Mundakan ezkondua dago eta bi seme ditu. Kirolzalea (korrika, mendia, pilota...), Athletic futbol taldearen eta Mundakako Arraun Taldearen sozioa. Mundakako Atorrak elkartearen kidea. Euskara eta gaztelera menperatzen ditu, eta ingeles maila ertaina du. Sabino Arana Fundazioko kidea. 2019ko foru hauteskundeen ondoren kargua berritu zuen. 2022ko irailean publiko egin zen 2023an ez zela berriz kargurako aurkeztuko. Hain zuzen ere, 2015eko inbestidura saioan karguan bi legealdi soilik emango zituela adierazi zuen.

## Kritikak 
Unai Rementeriaren gestioari egin zaizkion zenbait kritika:

* Enplegu prekarioa sustatzea; merkataritza egitura handiak bultzatzea, komertzio txikien kaltetan; azpiegiturak lehenestea.
* Zaldibarko zabortegiaren hondamendian, zabortegiaren jardunaren kontrol falta, larrialdiari aurre egiterakoan suhiltzaileen jarduera-protokoloaren falta, autobidea irekitzea langileen osasunaren gainetik ipintzea, sailen eta erakundeen arteko koordinazio txarra, hondakin arriskutsuen berri eman ez izana eta publikoki Bizkaiaren hondakinen kudeaketa eredugarritzat aurkeztu izana.

## Erreferentziak
Jon Ander Felipe

**Jon Ander Felipe González** (Getxo, Bizkaia, 1995eko maiatzaren 22a) Euskal Herriko futbolari ohia da. Atezain lanetan aritzen zen.

## Estatistikak 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Esekigailu

thumb|Esekigailua
**Esekigailua** eta **pertxa** batez ere jakak, jertseak, alkandorak, blusak eta soinekoak erraz zintzilikatzeko diseinatuta, horien zimurrak eragozten duen modu batean, giza sorbalden itxura duen gailua eramangarria da. Finkoa denak esekitoki du izena.

## Kanpo estekak