Monique Ilboudo

**Monique Ilboudo** (Uagadugu, Burkina Faso, 1959) idazlea, abokatua, politikaria, diplomatikoa eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista da eta giza eskubideen defendatzailea. Eleberri bat argitaratu zuen Burkina Fasoko lehen emakumea izan zen: *Le Mal de Peau*, 1990. 2002an, Giza Eskubideak Sustatzeko ministro postua hartu zuen.

## Biografia 
Monique Ilboudo Uagadugun jaio zen 1959an, garai hartan  Volta Garaiaren hiriburua eta 1960tik aurrera Burkina Fasorena. Zuzenbidea ikasi zuen Uagaduguko Unibertsitatean eta 1983an zuzenbide pribatuko maisutza lortu zuen. Zuzenbideko ikasketekin jarraitu zuen Lille II.aren Unibertsitatean, Frantzian, eta zuzenbide pribatuko goi-mailako ikasketen diploma lortu zuen 1985ean. 1991n zuzenbide pribatuko doktoretza lortu zuen Paris-Est Créteil Unibertsitatean, eta 1992an Uagaduguko Unibertsitateko irakasle laguntzaile bihurtu zen. 1992 eta 1995 bitartean, bere lana idazketarekin konbinatu zuen. L'Observateur Paalgan  "*Féminin plurel*" kronikaren egilea da. Aldi berean, *Qui-vive* sortu zuen, Burkina Fasoko emakumearen egoeraren behatokia. Informazioaren Kontseilu Gorenaren kide sortzailea izan zen 1995 eta 2000 bitartean.

Togoko Anne-Laure Folly togolesburuzko dokumental batean, Femmes aux yeux ouverts, 1994an, azaltzen du Burkina Fason, Afrikako gizarte askotan bezala, gizonek sexu-harremanak kontrolatzen jarraitu nahi dutela. Ugalketa da arrazoi nagusia, ez maitasuna. Ugalketarako poligamiak eta gizonek noizean behin babesten ez dituzten sexu-harremanek GIB/HIESa izateko arrisku handia eragiten diete emakumeei. Ilboudok laburbiltzen du dilema: "*Ezin duzu neurririk hartu seme-alabak izateko*".

1998an, Kigaliko idazketa-egonaldi batean parte hartu zuen, dozena bat idazle afrikarrekin; besteak beste, Boubacar Boris Diop senegaldarra, Tierno Monénembo guinearra, Koulsy Lamko idazle dramatiko txadiarra eta David Dominic Mwangi keniata ingelesez. Gogoeta kolektibo honen gaia oroimenaren idazkera eta betebeharra da, Ruandan 1994ko udaberriko tutsien genozidioaren ondorioz.

2000. urtean, Monique Ilboudo Giza Eskubideen Sustapenerako estatu-idazkari izendatu zuten. 2002an, Giza Eskubideak Sustatzeko ministro izendatu zuten. Harentzat sortu zen, eta 2008ra arte iraun zuen, Burkinako enbaxadore bihurtu baitzen Iparraldeko eta Baltikoko herrialdeetan. 2011ko apirilean harreman diplomatikoak ezarri zituen Letoniarekin, eta 2012ko urrian bere kredentzialak aurkeztu zizkion Andris Bzión_i.

### Ibilbide literarioa 
1992an Grand Prix du Burkina du Meilleur jaso zuen *Le Mal de* peau lanagatik, eta 2001ean berrargitaratu egin zen. Emakume batek Burkina Fason argitaratutako lehen nobelatzat hartzen da. Soldadu zuri batek bortxatutako emakume burkinafasoar baten eta bortxaketatik sortutako neskaren istorioa kontatzen du. Neska Parisa joan zen aitaren bila, eta gizon zuri batekin maitemindu zen.'Eleberriak hainbat gai jorratzen ditu, hala nola esperientzia koloniala eta mestizajearen aurreiritziak.

2001ean *Murekatete* argitaratu zen, Ruandan egindako egonaldian idatzitako eleberria. Murekatete emakume baten izena da eta '*utzi bizitzen*' esan nahi du. Emakumea oinazetuta dago genozidioaren oroitzapenengatik. Bizirik iraun eta bizitza normal batera itzuli izanagatik errudun sentimendua gainditzen saiatzeko, Murambiko memoriala bisitatuko dute. senarrak eta Moniquek. Horrek arazoa larriagotu besterik ez du egiten. Historia lehen pertsonan idatzita dago, hitz gutxitan.

2006an, Monique Ilboudok *Droit de cité*: être femme au Burkina Faso argitaratu zuen. Diplomatiko gisa egindako ibilbidearen ondoren, idazteari ekiten zion, bereziki *Si loin de ma vie* (2018an argitaratua) eta *Carrefour des veuves* (2020an argitaratua) eleberriak, biak Burkina Fasoren testuinguru sozial eta politikoan kokatuak.

## Lanak 
#### Eleberriak 
* *Le Mal de peau*, Inprimerie Nationale du Burkina, 1992.

, Paris, Le Serpent à Plumes, coll. Motifs (ISBN 2-84261-158-6)

* *Murekatete*, Lille, Éditions du Figuier, 2000, 75 p.
* *Si loin de ma vie*, Le Serpent à Plumes, 2018, 144 p.
* *Carrefour des veuves*, Les Lettres Mouchetées, 2020, 159 p.

#### Poesia 
* *Nyamirambo: recueil de poésie*, Le Figuier, 2000, 75 p. (ISBN 978-2-84258-067-4. En colaboración con Nocky Djedanoum.

* *Droit de cité : être femme au Burkina Faso*, les Éditions du Remue-ménage, 2006 (ISBN 978-2-89091-244-1

## Bibliografia 
* Joyce H. Scott, ''Women's Studies Quarterly*, Feminist Press at Cuny, 1997, 240 p. (ISBN 978-1-55861-169-6, "Daughters of Yennanga: *Le Mal de peau'' and Feminine Voice in the Literature of Burkina Faso", p. 92-95.
* Catherine Bedarida, "Des écrivains de toute l'Afrique s'installent au Rwanda pour briser un 'silence assourdissant'", *Le Monde*, 1998.
* Catherine Bedarida (juin), "80 artistes et intellectuels africains se souviennent du génocide au Rwanda", *Le Monde*,  2000.
* Catherine Bedarida (nov.), "Rwanda, le devoir de mémoire", *Le Monde*, 17 de noviembre de 2000.
* Hélène Lee, "Ecrivaines d’Afrique à Saint-Malo", *Libération*, 17 de mayo de 2002.
* Catherine Bedarida, "A la découverte du continent noir de l'imaginaire africain", *Le Monde*, 2002.
* Ginette Curry, *Awakening African Women : The Dynamics of Change*, Londres, Cambridge Scholars Press, 2004, 195 p. (ISBN 978-1-904303-34-3.
* Abdou Zoure, "Monique Ilboudo, premier Ambassadeur du Burkina Faso en Lettonie", *Burkina24*,  2012.
* Frieda Ekotto, "Ilboudo, Monique [Ouagadougou 1959]", en Béatrice Didier, Antoinette Fouque y Mireille Calle-Gruber (dir.), *Le dictionnaire universel des créatrices*, Éditions Des femmes, 2013, p. 2089-2090.
* Gladys Marivat, "Un candidat au départ pour l’Europe de Monique Ilboudo", *Le Monde*, 28 juin 2018.
* Aline Présumey, "Femmes de cœur et de pensée de Monique Ilboudo", *Libération*,  2021.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak