open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milton of Crathes

'''''', Eskoziako XVII. mendeko zaharberritutako etxe multzo bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan eta Crathes gazteluaren alboan.

## Kanpo estekak
Muchalls

'''''', Eskoziako ekialdeko kostaldeko herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Paweł Pawlikowski

**Paweł Aleksander Pawlikowski** ( ahoskatua; Varsovia, ) poloniar zinema zuzendaria da.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
Timeo Danaos et dona ferentes

''''''''* latinezko esapide bat da, eta hitzez hitz esan nahi du «Danaoarren beldur naiz, opariak dakartzatenean ere». Esaldi hau erabiltzen da adierazteko ez garela norbaitetaz fidatzen bere intentzioak onak badirudite ere.

Jatorria Virgilioren *Eneida*ren pasarte batean du (II, 49). Eneas kontatzen ari da, Troiako gerraren amaieran, akearrek zurezko zaldi bat oparitu dietela troiarrei borroka utzi aurretik, hauen adiskidetasuna eskuratzearen itxurak egiten. Troiarrek ikusi dutenean akearrak joan direla zaldia utziz, hiri barrura sartu nahi dute. Laokoon apaizak, ordea, amarrua susmatu, erabaki horren aurka azaldu, akearren traizioaz ohartarazi eta esaldi hau esaten du danaoek (grekoek) egindako opariaren aurrean. Denborak azaldu zuen apaizak arrazoia zuela, zaldiaren barnean akear soldaduak baitzeuden eta, behin hiri barruan, atera eta Troia hartu zuten. Hortik dator *donum Graecum'' («opari grekoa») esamoldea ere, oparia jasotzen duenari arazoak edo suntsiketa ere ekartzen dion opariari esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rattray (Aberdeenshire)

**Rattray**, historikoki: **Rettre**, batzutan **Rattery**,  eta , Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Lake of the Woods

**Lake of the Woods** honakoa izan daiteke:

## Lakuak 
* Oihanetako aintzira, Kanadan

## Herriak 
* Lake of the Woods (Illinois)
* Lake of the Woods (Kalifornia)
* Lake of the Woods (Virginia)
Tempora mutantur et nos mutamur in illis

**Tempora mutantur et nos mutamur in illis** latinezko hexametroa da eta hitzez hitz "Denborak aldatzen ari dira, gu beraiekin aldatzen gara". Esamolde latindar honek dena aldatzen dela adierazten du. Hemistikio soila ere erabiltzen da ***Tempora mutantur .***

Euskarazko baliokideak "Denbora joan eta gu eraman" edo "Orduarekin batera dijoa munduan" edo "Urteak badoaz eta gu haiekin".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tornaveen

'''''', , Eskoziako barruti bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan eta Lumphanan herriaren iparraldean.

## Kanpo estekak
Udny Green

'''''', Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Udny gaztelua

## Kanpo estekak
Yorgos Lanthimos

**Yorgos Lanthimos** (; Atenas, 1973ko maiatzaren 27a) greziar zinema, bideo eta antzerki zuzendaria, ekoizlea eta gidoigilea da.

Lanthimos Atenaseko Pagrati auzoan jaio zen. Bere estilo sailkaezina eta surrealistagatik ezaguna da. 

“Greziar zinemaren olatu berria” mugimenduaren zuzendari esanguratsuena kontsideratzen da. Mugimendu hau 2000ko hamarkadan sortu zen, Greziako krisi ekonomiko-sozialak eraginda. Mugimendua, Greziako krisiaren aurrean,  absurdotik, eszentrikotik eta enigmatikotik abiatzen da jarrera kritikoa erakusteko.

## Bizitza 
Lanthimos  Atenaseko Pagrati auzoan jaio zen 1973 urtean. Bere ama, Eirini, denda baten jabea zen eta bere aita, Antonis, saskibaloi jokalaria. Bere aitak Pagrati BC saskibaloi taldean eta Greziako selekzioan jokatu zuen, eta geroago Moraitis School saskibaloi taldeko entrenatzailea izan zen.

-Alps: Erakunde sekretu batek, “Alps” deiturikoa, familiar baten heriotza pairatu dutenei senide hilda eguneroko bizitzan ordezkatzea eskaintzen die.

-Kynodontas (Canino): Bikote ezkondu bat hiriaren kanpoaldean kokaturiko luxuzko etxe batean bizi da bere hiru seme-alabekin. Seme-alabak ez dira inoiz atera etxetik eta beraien gurasoentzat aproposenak diren arauen pean heziak dira, kanpoko influentziarik jaso gabe. Hegazkinak jostailuak direla edota itsasoa larruz estalitako aulki mota bat dela uste dute. Etxean sartu daitekeen pertsona bakarra Christine da, aitaren lantegian segurtasun zaintzaile dena.

-The Lobster (Langosta): Film honetan mundu distopiko diktatorial bat erakusten da. Mundu horretan bikotea aurkitzen ez dutenak animali batean bihurtzen dira eta gizartetik kanporatzen zaie. Solteroak bikotea aurkitzeko topaketa batzuetara joaten dira, baina bakarrik 45 egun dituzte helburua lortzeko. Bitartean, kanporatuen artean, arau zorrotzak dituen erresistentzia mugimendu bat antolatzen da.

-The Killing of a Sacred Deer (El sacrificio de un ciervo sagrado): Zirujau batek eta bere familiak gorputz paralisia eragin diezaiekeen gazte baten jazarpena pairatzen dute. Gaztearen aita akats mediko batengatik hil omen zen eta mendekua hartu nahi du.

-Poor Things: Bella Baxterren istorioa kontatzen du, haurdun zegoela bere buruaz beste egin ondoren mediku ero batek berpiztuko duen emakumea. Horretarako, medikuak jaiotzear zen haurraren garuna emakumearen buruan sartuko du. Esperimentu horren emaitza dena ikasteko duen emakume bat da. Horrela, dena da berria Bellarentzat; hitz egiten eta ibiltzen ikasiko du, eta lotsarik gabe hasiko da bere nortasuna eraikitzen.

## Filmografia 
* *O kalyteros mou filos* (2001)
* *Uranisco Disco* (2001, laburmetraia)
* *Kinetta* (2005)
* *Kynodontas* (2009)
* *Alpeis* (2011)
* *The Lobster* (2015)
* *The Killing of a Sacred Deer* (2017)
* *The Favourite* (2018)
* *Poor Things* (2023)
* *Kinds of Kindness* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ythsie

'''''', Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan eta Tarves herritik milia bat ekialdera.

## Kanpo estekak
Leochel-Cushnie

'''''', Eskoziako parrokia bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan eta Aberdeen hiritik 40 kilometro mendebaldera.

## Kanpo estekak
Skene (Aberdeenshire)

**Skene**, , Eskoziako baserriz osatutako komunitate txiki bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Zulo zuri

**Zulo zuria**, espazio-denboraren eremu finito eta hipotetiko bat da, espazio objektu gisa ikusgarria eta espazioa deformatzeko dentsitatea duena, baina zulo beltzek dena irensten duten bitartean, zulo zuriek materia eta energia jariatzen dute.

Batzuen hipotesien arabera, espazioan distantzia oso luzeetara berehala desplazatzeko zulo beltzekin batera zizare zulo gisa bezala erabili omen daiteke, teoria honen arabera espazioaren puntu batean dagoen zulo beltzean sartu eta beste puntu batean dagoen zulo zurian ateraz.

## Kanpo estekak
Praying with Anger

**Praying With Anger**, 1992ko M. Night Shyamalan indiar-estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoitzi eta idatzitako drama film bat da. M. Night Shyamalan erak eta Mike Muthu aktoreak antzeztu zuten.

## Argumentua 
Dev Raman (M. Night Shyamalan) indiar gazteak AEBetan denboraldi bat egon eta beka bat jaso ondoren India sorterrira itzuliko da, baina bere sorlekuan atzerritarra sentituko da.

## Aktoreak 
* M. Night Shyamalan: Dev Raman
* Mike Muthu: Sanjay
* Richa Ahuja: Rupal Mohan
* Sushma Ahuja: Mohan andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Los Panchos

**Los Panchos** (baita **Trío Los Panchos** ere) 1940ko hamarkadan sortutako latinoamerikar trío romántico izan zen, baladak eta boleroak egiten zituena.

## Diskografia 
## Kanpo estekak 
*  Taldeko webgune ofiziala
Juan Guaidó

**Juan Gerardo Guaidó Márquez** (La Guaira, Venezuela, 1983ko uztailaren 28a - ) venezuelar ingeniari eta politikaria da, Vargas estatuko Voluntad Popular alderdiaren diputatua. 2019ko urtarrilaren 5etik Venezuelako Batzar Nazionaleko presidente gisa jarduten du, inoiz kargu horretan egondako pertsonarik gazteena. 2019ko urtarriaren 11n Guaidók iragarri zuen presidentetza hartuko zuela konstituzioaren 233. artikulua erabilita, hauteskunde berriak deitzeko asmoarekin. Ondoren, eztabaida piztu zen Guaidók egindako mugimenduaren esanahiari buruz.

2019ko urtarrilaren 23an Venezuelaren lehendakari izendatu zuen bere burua Ameriketako Estatuen Erakundearen eta Ameriketako Estatu Batuen laguntzarekin, Nicolás Madurori kontra eginez. Maduroren aldekoek estatu-kolpetzat hartu zuten auto-izendapen hau. Chavismoaren aurkari nagusi gisa onartzen da.

## Erreferentziak
Ibarberoko mendilerroa

**Ibarberoko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena El Boyeral mendia da, 712 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ibarberoko gainak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# El Boyeral, 712 m 
# San Esteban, 708 m 
# Olkotz, 702 m 
# Mendialto, 701 m 
# Aitakaio, 642 m 
# Murugain, 639 m 
# Egastiaga, 594 m 
# Larrabeltz, 571 m 
# Gazteluzar, 567 m 
# Txingarra, 544 m 
# Txingarra Txiki, 524 m 
# Peñas de Gorriti, 472 m 
# Antelugar, 443 m 
# Las Tres Mugas, 440 m 
# Alto de la Corona, 431 m 
# Santa María de Mendigorría, 424 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Orein Gorriaren leizeko gizaki

thumb|Orein Gorriaren leizeko gizakien fosilak.
**Orein Gorriaren leizeko gizakik** *Homo* generoko gizaki arkaikoak izan ziren. Duela 14.500 eta 11.500 urte inguru bizi ziren hego-mendebaldeko Txinako Orein Gorriaren (Maludong) eta Longlin leizeetan.

*Homo sapiens*en ezaugarri morfologiko moderno eta arkaikoen nahastea dute eta litekeena da Denisovako gizaki eta gizaki moderno baten arteko hibrido bat Leizean orein handiak prestatzen zituztenez, bere izena eman zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uxueko mendilerroa

**Uxueko mendilerroa** edo **Usuko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Txutxu mendia da, 930 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Uxue udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Txutxu, 930 m 
# Herrerico, 911 m 
# Alto del Camposanto, 844 m 

# Txutxu, 930 m 
# Herrerico, 911 m 
# Alto del Camposanto, 844 m 
# Alto del Guarro, 827 m 
# Uxue, 813 m 
# Alto Burlón, 808 m 
# Monte de Abaiz, 806 m 
# Zaldinaga, 806 m 
# Beragu, 803 m 
# Indusi, 784 m 
# Andiaga, 782 m 
# San Pelayo, 778 m 
# Alto de Muelas, 772 m 
# Alto de Perrería, 759 m 
# Capaburros, 754 m  (Aurinoseko mendiak)
# Aristuziaga, 727 m  (Aurinoseko mendiak)
# Alto de Pena, 704 m 
# Vigas, 701 m 
# Aurino, 698 m  (Aurinoseko mendiak)
# Peña de los Huevos, 689 m  (Aurinoseko mendiak)
# Alto del Pinar, 656 m 
# Alto de las Pilas, 634 m 
# Santa Cruz, 581 m 
# Pikarana, 562 m 
# Puyarraso, 558 m 
# Alto del Coronel, 558 m 
# La Covaza, 549 m 
# Santa Criz, 545 m 
# Abaurre, 531 m 
# Peña del Águila, 487 m 
# Turbil, 456 m 
# Alto de Juan Domingo, 456 m 
# Arasa, 445 m 
# Altobarrio, 422 m 
# Castillo de Santacara, 422 m 
# Sabasán, 404 m 
# Cardete, 388 m 
# Alto de Juan García, 374 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
The Weight

***The Weight*** (euskaraz *Pisua*), The Band kanadar-estatubatuar country rock taldearen abesti bat da. 1968ko *Music from Big Pink* (*Txerri Arrosako Musika*) diskoan argitaratu zuten. Doinu lasai eta geldo baina sakoneko abestia da.

*Easy Rider* (1989) film ospetsuko musika bandaren abestietako bat izan zen. 1960ko hamarkadako bigarren erdiko abesti ezagunetakoa da, bai eta garaiko kontrakulturaren ikur ere.

Ordutik aurrera film eta telebista iragarki askotako doinua izan da, gainera talde, musikari eta abeslari askok bertsionatu dute.

## Kanpo estekak 
* *The Weight* abestiaren The Band taldearen jatorrizko bertsioa entzungai, Youtube.com
Asterix Bretainian (filma)

***Asterix Bretainian*** (jatorrizko frantsesez *Astérix chez les Bretons)*, 1987ko Pino Van Lamsweerde italiar zinema zuzendariak zuzendutako marrazki bizidun film bat da. René Goscinny eta Albert Uderzo frantziar komigileen Asterix pertsonaian eta *Asterix Bretainian* komikian oinarritua dago.

## Argumentua 
Britainiarrak mendeen joan-etorrian berexiak bilakatu direla esatea gehitxo litzateke. Jada jatorriz bitxiak baitziren eta gainontzekoengandik ezberdinak. Britainiarrak ez dira inoiz te orduan borrokatzen, ezta asteburuetan ere, beraz Julio Zesarri haiek irabaztea arras erraza egin zitzaion, nahiz eta erromatarrak Britainian nahi çko desantolatuak agertu. Zorionez, isolatutako britainiar herrixka bat oraindik ere matxino dirau!

Beren laguntza eskaturik, erromatarrak Londiniumen topatu dituzte ardo kupel guztiak bereganatu dituzte, baita galiarrena ere, beren lehen britainiar bazkaritik osatzen bauzeuden. Aginduak betez, legionariek kupelak bana-bana dastatuko dituzte, haietako zeinetan edabe magikoa dagoen jakiteko. Dastaketaren zeremonia sekulako kaosa bilakatuko da, erromatar soldaduak azken tantararte mozkortuko baidira. Orduan Asterixi kupel preziatua bereganatzea erraza egingo zaio, baina denbora laburrez. Obelix ohartzeko mozkorregi dagoenez, berehala kupela ohostuko baidiote...

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Arranomendiko mendilerroa

**Arranomendi** Nafarroa Garaiko ipar-erdialdeko mendilerroa da, Atetz, Txulapain eta Odieta udalerrietan hedatzen dena. Punturik altuena Arranomendi edo Ustelaga mendia da, 809 metrorekin. Gailur horrek ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Arranomendi, 809 m 
# Txutxurru, 805 m 
# Iturzubi, 768 m 
# Tartazupe, 756 m 
# Aztagibel, 749 m 
# Ozin, 704 m 
# Aizpea, 689 m 
# Gaztaintxoko, 639 m 
# Peña de Argain, 585 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Gurazko mendilerroa

**Gurazko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Guratz mendia da, 956 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Guratz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Guratz, 956 m 
# Okabio, 864 m 
# Añalde, 854 m 
# Axuste, 851 m 
# Hirupagoeta, 842 m 
# Tranpatxo, 731 m 
# Urtezar, 700 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Can You Ever Forgive Me?

***Can You Ever Forgive Me?*** 2018ko Marielle Heller estatubatuar zinema zuzendariaren film biografikoa da. Lee Israel idazlearen izen bereko autobiografian oinarritzen da. Melissa McCarthy eta Richard E. Grant aktoreek antzeztu zuten.

Tellurideko Zinemaldian estreinatu zen 2018ko irailaren 1ean.

## Argumentua 
Lee Israel gainbehera doan biografia idazlea da. Hildako idazle eta pertsona ospetsuen eskutitzak faltsutzen hasten da bere errenta ordaindu ahal izateko. Faltsutze susmoak pizten hasten ditenean, Israelek benetako eskutitzak lapurtzen ditu artxiboetatik eta saldu egiten ditu, FBI afera ikertzen dabilela jakin gabe.

## Aktoreak 
* Melissa McCarthy: Lee Israel
* Richard E. Grant: Jack Hock
* Dolly Wells: Anna
* Jane Curtin: Marjorie
* Anna Deavere Smith: Elaine
* Stephen Spinella: Paul
* Ben Falcone: Alan Schmidt
* Shae D'Lyn: Nell
* Michael Cyril Creighton: Harry
* Kevin Carolan: Tom Clancy
* Marc Evan Jackson: Lloyd
* Tim Cummings: Craig
* Christian Navarro: Kurt
* Joanna Adler: Arlene
* Erik LaRay Harvey: Solonas poliziakidea
* Gregory Korostishevsky: Andre
* Brandon Scott Jones: Glen
* Mary McCann: Epailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ismail Qemali

**Ismail Qemali** (albanieraz  ahoskatua; Vlorë, 1844ko urriaren 16a - Perugia, 1919ko urtarrilaren 24a) lehenbiziko Albaniako presidente, lehen ministro eta kanpo harremanetako ministroa izan zen. Albania modernoko aita fundatzailea eta independentzia-aldarrikapenaren egilea izan zen 1912an.

## Iruditegia 

28nentor.jpg|thumb|Ismail Qemqli erdian. Albaniako independentzia-aldarrikapenaren lehen urteurrena. Vlorë, 1913ko azaroaren 28a
500 lek obverse.jpg|thumb|500 lekëko billete albaniarra

## Kanpo estekak
Richard E. Grant

**Richard Grant Esterhuysen** (Mbabane, 1957ko maiatzaren 5), **Richard E. Grant** bezala ezaguna, eswatiniar eta ingeles aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak
Portgower

'''''', Eskoziako ekialdeko kostaldeko arrantzale herri ohi bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Portnancon

'''''', , Eskoziako baserriz osatutako etxalde bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Gerindako mendilerroa

**Gerindako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Los Parapetos mendia da, 899 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Gerinda mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Los Parapetos, 899 m 
# Gerinda, 886 m 
# Cuerno de la Cimota, 852 m 
# La Cimota, 794 m 
# Pozuelo, 658 m 
# Alto de Valdelobos, 632 m 
# Valgorra, 596 m 
# Alto de Camproñal, 527 m 
# Valmediano, 473 m 
# Alto de La Falconera, 429 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Rhiconich

'''''', , Eskoziako urruneko etxalde bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
At Eternity's Gate

'''''At Eternity's Gate''''' 2018ko Julian Schnabel estatubatuar zinema zuzendariaren film biografikoa da. Vincent van Gogh margolariaren bizitzaren azken urteetan oinarritzen da. Willem Dafoe, Rupert Friend, Oscar Isaac, Mads Mikkelsen, Mathieu Amalric, Emmanuelle Seigner eta Niels Arestrup aktoreek antzeztu zuten.

2018ko Veneziako Mostran estreinatu zen, eta Gizonezko Aktore Onenaren Volpi Kopa (Dafoe) eskuratu zuen. Filmaren indargunea aktore nagusiarengan dago. Willem Dafoek jokatu zuen pintorearen rola, eta filma estreinaturiko zinemaldietan laudorio ugari jaso zituen hark egindako lanak. Hain zuzen ere, filmean egindako lanagatik, Oscar sarietarako gizonezko aktorerik onenaren sarirako hautagaia izan zen Dafoe beteranoa.

## Argumentua 
Vincent van Gogh margolari postinpresionista herbeheretarra Frantziara joan zen bizitzera 1886an, eta bertan Paul Gauguin bezalako abangoardiako kideak ezagutu zituen. Geroago mundu guztian zehar ezagutuko ziren maisulanak margotu zituen garai honetan.

## Aktoreak 
* Willem Dafoe: Vincent van Gogh
* Rupert Friend: Theo van Gogh
* Mads Mikkelsen: Apaiza
* Mathieu Amalric: Paul Gachet
* Emmanuelle Seigner: L'Arlésienne
* Oscar Isaac: Paul Gauguin
* Niels Arestrup: eroa
* Vladimir Consigny: Felix Ray doktorea
* Amira Casar: Johanna van Gogh-Bonger
* Vincent Perez: zuzendaria
* Alexis Michalik: Tambourin artista
* Stella Schnabel: Gaby
* Lolita Chammah: bideko neska
* Didier Jarre: zaintzailea
* Louis Garrel: Aurier's Article (ahotsa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Stoer

'''''', , Eskoziako ipar-mendebaldeko kostaldeko baserriz osatutako etxalde bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.

## Leku interesgarriak 
* Old Man of Stoer

## Kanpo estekak
Melissa McCarthy

**Melissa Ann McCarthy** (Plainfield, 1970eko abuztuaren 26) estatubatuar aktore, idaizle, zinema ekoizlea, eta umorista da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Achanalt

'''''', , Eskoziako etxalde eta tren geraleku bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Tobaren katastrofearen teoria

**Tobaren supererupzioa** duela 75.000 urte inguru Sumatrako Toba aintzira supersumendi erupzioa izan zen. Lurrean inoiz izandako erupzio handienetariko bat izan zen. **Tobaren katastrofearen teoria**ren arabera, gertaera sei eta hamar urte artean iraun zuen negu bolkaniko eta 1.000 urteko hozte bat eragin zituen. Supersumendi honek 2.800 kilometro kubiko material jaurti zuen. Galdara erraldoia sortu zuen, eta denborarekin gainean 80 kilometroko aintzira azaldu zen, munduko sumendi aintzirarik handiena.

1993an Ann Gibbons zientzia-kazetariak giza eboluzioan duela 70.000 urte inguru botila-lepo bat izan zela aldarrikatu zuen, eta, haren esanetan, erupzioak eragin zuen. Michael R. Rampino geologoak eta Stephen Self bolkanologoak bere alde egin zuten. 1998an Stanley H. Ambrose antropologoak botila-lepoaren teoria garatu zuen. Teoria honen esanetan, duela 50.000 eta 100.000 urte artean, giza populazio osoak nabarmen egin zuen behera eta 3.000–10.000 arteko indibiduo baino ez zeuden. Zenbait ikerketa genetikok teoria eusten dute egungo gizaki guztiak duela 70.000 urte inguruko 1.000 eta 10.000 arteko bikoteen ondorengoak direla esanez.

Edonola ere, botila-lepoaren eta negu bolkaniko globalaren teoria polemikoak dira oso.
Tobakoa historian gehien ikerturiko supererupzioa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megafauna

[thumb|eskuinera|[Afrikar elefantea, egungo lehorreko animalirik handiena.]]
Zoologia arloan, **megafauna** (antzinako grezierazko *megas* "handi" + latinezko *fauna* "animalia") animalia "erraldoi", "oso handi" edo "handien" multzoa da. Egungo literatura zientifikoan Pleistozenoko megafauna izendatzeko erabiltzen dute, Pleistozeno berantiarrean eta Holozenon zehar iraungipen masiboan desagertzen ari dena. Bere barnean azken glaziazioan arketipikoak ziren Ipar Hemisferioko mamutak eta Hego Hemisferioko gliptodonteak daude. Ataria 44 edo 100 kilogramotan dago. Hau da, orein buztanzuria edota kanguru gorria, eta baita gizakiok ere, megafauna dira. Askotan, irizpide murriztaile bat erabiltzen dute: tona metrikoarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urtsuko mendilerroa

**Urtsuko mendilerroa** Lapurdin kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Urtsua mendia da, 679 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Urtsua mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Urtsua, 679 m 
# Olhamendi, 499 m 
# Gaineko Ordokia, ? m 
# Mokorreta, ? m 
# Xuhiko Mendi, 343 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Saval

'''''', , Eskoziako urruneko etxalde txiki bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Ross eta Cromarty

**Ross eta Cromarty**,  eta , Eskoziako Highland eskualdeko barruti edo eremu bat da. 8.019 kilometro karratuko azalera du. Batzutan Skye uhartea ere gehitzen zaio, eta iraganean baita Kanpoko Hebridetako Lewis uhartea ere.

## Kanpo estekak
Jon Elortza

**Jon Elortza Mujika**, euskal kirol kazetari bat da.

Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatua eta 1988. urteaz geroztik Euskal Telebistako kirol ataleko saioen erredaktorea, kate honetan bereziki euskal futbol taldeei buruzko berriak eman eta ETB1eko Gaur Egun eta ETB2ko Teleberri albistegietako kirol albisteetako aurkezlea ere izan. Bestalde bi kate horietako kirol saio ugaritan lan egin du, tartean Kirolez kirol, Gol festa, Zilarrezko futbola, El Derby eta abar.
Motxotegi-San Bernabe-Mirugain mendilerroak

**Motxotegi-San Bernabe-Mirugain mendilerroak** Araba eta Bizkaia artean dauden mendilerro txikiak dira, Santa Engrazia urtegiaren inguruan. Bere punturik altuena Esnauritzagana mendia da, 817 metrorekin.

Motxotegi, San Bernabe eta Mirugain mendiek ematen diote izena mendilerroei.

## Mendiak 
# Esnauritzagana, 817 m  (Araba) (Motxotegi)
# Aiaogana, 802 m  (Araba) (Motxotegi)
# Motxotegi, 799 m  (Araba eta Bizkaia arteko mugan) (Motxotegi)
# San Bernabe, 720 m  (Bizkaia) (San Bernabe)
# Mirugain edo Tantaibakar, 734 m  (Araba) (Mirugain)
# Mirugaingana, 698 m  (Araba eta Bizkaia arteko mugan) (Mirugain)
# Astakurutz, 671 m  (Bizkaia) (San Bernabe)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Lertzako mendilerroa

**Lertzako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Lertza mendia da, 1.003 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Lertza mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Lertza, 1.003 m 
# Otsaketa, 983 m 
# Goiko Gaina, 932 m 
# Tantadi, 928 m 
# Oattolako Kaskoa, 905 m 
# Uztartza, 884 m 
# Artzeleta, 870 m 
# Aizorroxko gaina, 808 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Asterix eta Kleopatra (filma)

***Asterix eta Kleopatra*** (jatorrizko frantsesez *Astérix et Cléopâtre*), 1968ko marrazki bizidun film bat da. René Goscinny eta Albert Uderzo frantziar komikigileen Asterix pertsonaia eta *Asterix eta Kleopatra* komikian oinarritua dago.

ETB1 katean euskaraz aireratua dago.

## Argumentua 
Kleopatra ederrak Julio Zesarri frogatu nahi dio egiptoarrak erromatarrak baina eraikitzaile hobeak direla, eta horretarako Numerobis arkitektoari hiru hilabeteko epean jauregi bat eraikitzeko ardura emango dio. Numerobisek ez du uste betekizuna horren epe motzean burutzeko gai denik, hortaz galiarren herrira joan eta Panoramix adiskideari laguntza eskatuko dio. Hortaz, bi adiskideak, Asterix, Obelix eta Idefixekin batera Alexandriara joango dira. Elkarrekin batera jauregia eraikitzen saiatzen diren bitartean hainbat oztopo eta arrisku gainditu, Esfingea eta piramideak bisitatu eta Nilo ibaian nabigatuko dute, bai eta espetxean egonaldi bat izan ere...

## Bikoiztaileak 
* Roger Carel: Astérix / Zesarren espioia
* Jacques Morel: Obelix
* Micheline Dax: Kleopatra
* Lucien Raimbourg: Panoramix
* Pierre Tornade: Abrarakurzix / Numerobis / mertzenarioa
* Bernard Lavalette: Narratzailea / Amonbofis
* Jacques Jouanneau: Asuranzeturix
* Jean Parédès: Julio Zaesar
* Pierre Trabaud: piraten kapitaina / egiptoar kapitaina
* Jacques Balutin: Turnevis
* Jacques Bodoin, Maurice Chevit, Gérard Darrieu, Claude Dasset, Pierre Garin, Olivier Hussenot, Rodolphe Marcilly, Joe Noël, Alfred Personne eta Eddy Rasimi: ahots gehigarriak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lergako mendilerroa

**Lergako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Montejulio mendia da, 1.002 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Lerga udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# **Montejulio**, 1002 m 
# Erbiñagaburua, 999 m 
# Basagaitz, 990 m 
# Alto de la Marquesa, 986 m 
# Basagar, 980 m 
# Amunarrizketa, 974 m 
# Argain, 965 m 
# San Pelaio, 959 m 
# El Cascajo, 956 m 
# Santa Agata, 948 m 
# Getadar, 936 m 
# Peña del Ladrón, 908 m 
# Sandagata, 892 m 
# Montearriba, 886 m 
# Azterain, 879 m 
# Santa Agata, 863 m 
# Karrazketa, 814 m 
# Alto de Juandelusaiets, 783 m 
# El Characal, 769 m 
# San Miguel, 739 m 
# Urniza, 724 m 
# Subiza, 715 m 
# Muruzar, 692 m 
# Altos de la Iglesia, 656 m 
# Urkamendi, 623 m 
# Santa Bárbara, 582 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Olvedoko mendilerroa

**Olvedoko mendilerroa** Araban kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Pelistornes mendia da, 942 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Olvedo mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Pelistornes, 942 m 
# Olvedo, 932 m 
# Peña Motxa, 917 m 
# Alto Campillos, 865 m 
# Peña Grajera, 832 m 
# Vinagera, 801 m 
# Urtiaga, 799 m 
# Monte Burguillos, 763 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
La partitura

**La partitura** (eusk: 'partitura') Mónica Rodríguez asturiar idazleak idatzitako gazteentzako eleberria da. Martaren istorioa kontatzen du; eta honek Daniel eta Sayá musikariaren istorioa kontatzen du gutun baten bidez.

## Kanpo estekak
O pintor do sombreiro de malvas

**O pintor do sombreiro de malvas** (eusk.: 'Malbadun txapelaren margolaria') Marcos Calveiro galiziarrak idatzitako liburu bat da. Vincent van Gogh-en biografian oinarrituta dago.

Istorioa Auversen gertatzen da. Han, bere izekoarekin dagoen nerabe bat margolari arraro bat ezagutzen du. Geroago hau van Gogh bezalakoa dela ikus daiteke; azkenean, bere burua hiltzen du

## Kanpo estekak
Centuripeko inskripzio sikuloa

**Centuripeko inskrizioa sikuloerazko** inskripziorik handiena da. Idazkun hau askos baten gainekoa da, hau da, edariak gordetzeko zapaldutako txongil batean. Dirudienez, K.a. V. eta IV. mendeen artekoa da.
Askosa Centuripen aurkitu zen eta Alemaniako Karlsruheko eskualdeko museoan dago ikusgai.

## Inskripzioa 
Idazkian erabilitako alfabetoa Hadranoarra da, hau da, sikuloerarekin egindako greziar alfabetoa. Hizkuntz honetako hizkiez gain, beste karaktere batzuk ditu. Guztiz itzuli da eta nabaria da sikuloera eta latinaren arteko antzekotasuna. Baieztapen horrek ziurtatzen du bi herriek jatorri komuna zutela.

Txongilak berak adierazten du Nanus baten oparia dela (izena nahiko arrunta sikuloen artean). Latinarekiko antzekotasuna “*e*” bocatiboan dago edo “*eredes*” hitzean, antzekoa latinezko *heredes *hitzarekin. “*Durom*” hitza konpara daiteke latinezko *donum*-ekin edo grekerazko δώρον-ekin. Inskripzio honetako beste bertsio batzuk badaude ere.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
JEF United Chiba

Japoniako futbol talde bat da, Ichihara, Chiba hirikoa.

## Historia 
Taldea 1946an **Furukawa Electric Soccer Club** (古河電気工業サッカー部) izenarekin sortu zen. 1992an liga profesionala eratu zenean izen berria hartu zuen, **JEF United Ichihara** (ジェフユナイテッド市原). 2005ean izena aldatu zuen eta **JEF United Chiba** (ジェフユナイテッド千葉) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Shimizu S-Pulse

Japoniako futbol talde bat da, Shizuoka hirikoa.

## Historia 
Taldea 1991an **Shimizu S-Pulse** (清水エスパルス) izenarekin sortu zen.

## Kanpo estekak
Yokohama Flügels

Japoniako futbol talde bat da, Yokohama hirikoa.

## Historia 
Taldea 1964an **All Nippon Airways** (全日空) izenarekin sortu zen. 1992an liga profesionala eratu zenean izen berria hartu zuen, **Yokohama Flügels** (横浜フリューゲルス).

## Kanpo estekak
Nagoya Grampus

Japoniako futbol talde bat da, Nagoya hirikoa.

## Historia 
Taldea 1939an **Toyota Motors** (トヨタ自動車工業) izenarekin sortu zen. 1992an liga profesionala eratu zenean izen berria hartu zuen, **Nagoya Grampus Eight** (名古屋グランパスエイト). 2008an izena aldatu zuen eta **Nagoya Grampus** (名古屋グランパス) bihurtu zen.

## Palmaresa 
### Japonian: 5 
* Japoniako liga (1): 2010.
* Enperadorearen Kopa (2): 1995, 1999.
* Superkopa (2): 1996, 2011.

## Kanpo estekak
Shonan Bellmare

Japoniako futbol talde bat da, Kanagawa prefektura hirikoa.

## Historia 
Taldea 1968an **Towa Real Estate** (藤和不動産) izenarekin sortu zen. 1975an izena aldatu zuen eta **Fujita Industries** (フジタ工業) bihurtu zen. 1994an izena aldatu zuen eta **Bellmare Hiratsuka** (ベルマーレ平塚) bihurtu zen. 2000an izena aldatu zuen eta **Shonan Bellmare** (湘南ベルマーレ) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Kashiwa Reysol

Japoniako futbol talde bat da, Kashiwa hirikoa.

## Historia 
Taldea 1940an **Hitachi** (日立製作所) izenarekin sortu zen. 1993an izena aldatu zuen eta **Kashiwa Reysol** (柏レイソル) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
West Langwell

'''''', Eskoziako iparraldeko urruneko etxalde bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Achgarve

'''''', , Eskoziako kostaldeko baserritar eta arrantzale etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Avispa Fukuoka

Japoniako futbol talde bat da, Fukuoka hirikoa.

## Historia 
Taldea 1982an **Chuo Bohan** (中央防犯) izenarekin sortu zen. 1994an izena aldatu zuen eta **Fujieda Blux** (藤枝ブルックス) bihurtu zen.
1995an izena aldatu zuen eta **Fukuoka Blux** (福岡ブルックス) bihurtu zen. 1996an izena aldatu zuen eta **Avispa Fukuoka** (アビスパ福岡) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Gorka Reizabal

**Gorka Reizabal Arruabarrena** (Donostia, 1952 - Donostia, 2019ko abenduaren 10a), izengoitiz *Pato*, gipuzkoar kazetaria izan zen.

## Bizitza 
1973an, *Eguna* egunkariari buruzko lizentziaturako txostena aurkeztu zuen Nafarroako Unibertsitatean. 1976-1977 bitartean, *El Diario Vasco*-ko erredaktorea izan zen; *Zeruko Argia*-ko erredaktore eta zuzendaria 1976-1978 bitartean; *Egin*-eko erredaktorea 1977tik 1981era; eta *El Mundo del País Vasco*-koa 1991n. Futbolarekin eta Real Sociedadekin izan zuen lotura estua. 1975ean idatzi zuen Errealari buruzko lehenbiziko kronika eta, esate baterako, talde txuriurdinak 1981. urtean lehenengoz Espainiako Liga irabazi zuenean, Herri Irratiarentzat aritu zen partidaren kontakizuna egiten. Hala ere, irratigintzan SER katean eman zituen urte gehienak. Telebistan ere egin zuen lan: TVEn eta ETBn. Patxi Alonsorekin batera, ETB2ko *El Derby* kirol saioa aurkezten aritu zen 1990eko hamarkadaren lehen erdian.

Arrauna ere maite izan zuen; *Deia* egunkarirako *Gora arraunak* lana idatzi zuen, euskal arraunaren historiaren inguruan. 1989an, *Santos Pasajes de Remo* liburua argitaratu zuen. Bestetik, hainbat urtez Pasaiako portuko komunikazio arduraduna izan zen.

2019ko maiatzean, Real Sociedadek omenaldia egin zion Anoeta estadioan; Maite eta Iñigo seme-alabekin batera, Errealaren elastiko bat jaso zuen, bizkarrean *Pato* idatzirik zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Reizabal Arruabarrena, Gorka , Auñamendi Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus
Vissel Kobe

Japoniako futbol talde bat da, Kobe hirikoa.

## Historia 
Taldea 1966an **Kawasaki Steel** (川崎製鉄) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta **Vissel Kobe** (ヴィッセル神戸) bihurtu zen.

## Palmaresa 
### Japonian: 4 
* Japoniako liga (2): 2023, 2024.
* Enperadorearen Kopa (1): 2019.
* Japoniako Superkopa (1): 2020.

## Kanpo estekak
Cerezo Osaka

Japoniako futbol talde bat da, Osaka hirikoa.

## Historia 
Taldea 1957an **Yanmar Diesel** (ヤンマーディーゼル) izenarekin sortu zen. 1994an izena aldatu zuen eta **Cerezo Osaka** (セレッソ大阪) bihurtu zen.

2019-20 denboraldian Miguel Ángel Lotina izan zen entrenatzailea eta laugarren egin zuen ligan.

## Kanpo estekak
Hokkaido Consadole Sapporo

Japoniako futbol talde bat da, Sapporo hirikoa.

## Historia 
Taldea 1935an **Toshiba** (東芝) izenarekin sortu zen. 1996an izena aldatu zuen eta **Consadole Sapporo** (コンサドーレ札幌) bihurtu zen. 2016an izena aldatu zuen eta **Hokkaido Consadole Sapporo** (北海道コンサドーレ札幌) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Allt-na-h-Airbhe

'''''', Eskoziako baserriz osatutako etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Kyoto Sanga FC

Japoniako futbol talde bat da, Kyoto hirikoa.

## Historia 
Taldea 1922an **Kyoto Shiko Club** (京都紫光クラブ) izenarekin sortu zen. 1994an izena aldatu zuen eta **Kyoto Purple Sanga** (京都パープルサンガ) bihurtu zen. 2007an izena aldatu zuen eta **Kyoto Sanga FC** (京都サンガFC) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Vegalta Sendai

Japoniako futbol talde bat da, Sendai hirikoa.

## Historia 
Taldea 1988an **Tohoku Electric Power** (東北電力) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta **Brummell Sendai** (ブランメル仙台) bihurtu zen. 1999an izena aldatu zuen eta **Vegalta Sendai** (ベガルタ仙台) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Annat (Highland)

**Annat**, , Eskoziako herri txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Montedio Yamagata

Japoniako futbol talde bat da, Yamagata prefekturakoa.

## Historia 
Taldea 1984an sortu zen, **NEC Yamagata** (NEC山形) izenarekin. 1996an izena aldatu zuen eta **Montedio Yamagata** (モンテディオ山形) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Achterneed

'*** edota **Auchterneed*', , Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Ventforet Kofu

Japoniako futbol talde bat da, Kofu hirikoa.

## Historia 
Taldea 1965an **Kofu SC** (甲府SC) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta **Ventforet Kofu** (ヴァンフォーレ甲府) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
FC Tokyo

Japoniako futbol talde bat da, Tokyo hirikoa.

## Historia 
Taldea 1935an **Tokyo Gas** (東京ガス) izenarekin sortu zen. 1999an izena aldatu zuen eta **FC Tokyo** (FC東京) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Omiya Ardija

Japoniako futbol talde bat da, Saitama hirikoa.

## Historia 
Taldea 1969an **NTT Kanto** (NTT関東) izenarekin sortu zen. 1998an izena aldatu zuen eta **Omiya Ardija** (大宮アルディージャ) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Ardross (Highland)

**Ardross**, , Eskoziako landa eremu bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Leku interesgarriak 
* Ardross gaztelua

## Kanpo estekak
Albirex Niigata

Japoniako futbol talde bat da, Niigata hirikoa.

## Historia 
Taldea 1955an **Niigata Eleven** (新潟イレブン) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta **Albireo Niigata** (アルビレオ新潟) bihurtu zen. 1997an izena aldatu zuen eta **Albirex Niigata** (アルビレックス新潟) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Oita Trinita

Japoniako futbol talde bat da, Oita hirikoa.

## Historia 
Taldea 1994an **Oita Trinity** (大分トリニティ) izenarekin sortu zen. 1999an izena aldatu zuen eta **Oita Trinita** (大分トリニータ) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Yokohama FC

Japoniako futbol talde bat da, Yokohama hirikoa.

## Historia 
Taldea 1999an **Yokohama FC** (横浜FC) izenarekin sortu zen.

## Kanpo estekak
Aultgrishan

'''''', Eskoziako baserriz osatutako etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Badluarach

'''''', , Eskoziako herri txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Thespakusatsu Gunma

Japoniako futbol talde bat da, Gunma prefektura hirikoa.

## Historia 
Taldea 1995an **Liaison Kusatsu** (リエゾン草津) izenarekin sortu zen. 2002an izena aldatu zuen eta **Thespa Kusatsu** (ザスパ草津) bihurtu zen. 2013an izena aldatu zuen eta **Thespakusatsu Gunma** (ザスパクサツ群馬) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Tokushima Vortis

Japoniako futbol talde bat da, Tokushima hirikoa.

## Historia 
Taldea 1955an **Otsuka Pharmaceutical** (大塚製薬) izenarekin sortu zen. 2005an izena aldatu zuen eta **Tokushima Vortis** (徳島ヴォルティス) bihurtu zen. 2022an Beñat Labaien entrenatzaile bergararra fitxatu zuen.

## Kanpo estekak
Ehime FC

Japoniako futbol talde bat da, Matsuyama hirikoa.

## Historia 
Taldea 1970an **Matsuyama SC** (松山SC) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta **Ehime FC** (愛媛FC) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Tochigi SC

Japoniako futbol talde bat da, Tochigi prefektura hirikoa.

## Historia 
Taldea 1953an **Tochigi Teachers SC** (栃木教員SC) izenarekin sortu zen. 1994an izena aldatu zuen eta **Tochigi SC** (栃木SC) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Gainare Tottori

Japoniako futbol talde bat da, Tottori hirikoa.

## Historia 
Taldea 1983an **Tottori Teachers SC** (鳥取教員団SC) izenarekin sortu zen. 1989an izena aldatu zuen eta **SC Tottori** (SC鳥取) bihurtu zen. 2007an izena aldatu zuen eta **Gainare Tottori** (ガイナーレ鳥取) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Camusteel

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldeko arrantzale eta baserritar urruneko etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Iwate Grulla Morioka

Japoniako futbol talde bat da, Morioka hirikoa.

## Historia 
Taldea 2004an **Grulla Morioka** (グルージャ盛岡) izenarekin sortu zen. 2019an izena aldatu zuen eta **Iwate Grulla Morioka** (いわてグルージャ盛岡) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Blaublitz Akita

Japoniako futbol talde bat da, Akita hirikoa.

## Historia 
Taldea 1965an **TDK SC** izenarekin sortu zen. 2010an izena aldatu zuen eta **Blaublitz Akita** (ブラウブリッツ秋田) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Charlestown (Wester Ross)

**Charlestown**, Eskoziako ipar-mendebaldeko kostaldeko etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Contin

'''''', , Eskoziako herri eta parrokia bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Zweigen Kanazawa

Japoniako futbol talde bat da, Kanazawa hirikoa.

## Historia 
Taldea 1956an **Kanazawa SC** (金沢SC) izenarekin sortu zen. 2006an izena aldatu zuen eta **Zweigen Kanazawa** (ツエーゲン金沢) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Mito HollyHock

Japoniako futbol talde bat da, Mito hirikoa.

## Historia 
Taldea 1994an **FC Mito** (FC水戸) izenarekin sortu zen. 1997an izena aldatu zuen eta **Mito HollyHock** (水戸ホーリーホック) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Sagan Tosu

Japoniako futbol talde bat da, Tosu hirikoa.

## Historia 
Taldea 1987an **PJM Futures** (PJMフューチャーズ) izenarekin sortu zen. 1995an izena aldatu zuen eta **Tosu Futures** (鳥栖フューチャーズ) bihurtu zen. 1997an izena aldatu zuen eta **Sagan Tosu** (サガン鳥栖) bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Kubako urpeko hiria

**Kubako urpeko hiria** edo **Kubako itsaspeko hiria** Kubako Pinar del Ríoko probintziako Guanahacabibes penintsulako kostaldean dagoen urpeko egitura konplexu bat da, hala adierazi dute behintzat aurkitzaileek. Egitura konplexu hau granitoz osatuta omen dago eta hiri baten itxura duela dirudi.

## Testuingurua 
2001eko lehenengo hilabeteetan, sonar bidez, eremuari lehenengo argazkiak atera zitzaizkion eta harrizko egitura simetriko eta geometrikoak bezala hartu ziren, hirigune baten antza zutenak eta bi kilometro karratuko azaleran barreiatuta zeudenak. Horretaz gain, 600 eta 750 metro bitarteko sakoneran zeudela jakin zen. Aipatutako ikerlariek zuzendutako bigarren esplorazio bat gauzatu zen, oraingoan urpeko bideo-robot bat bidali zuten eta honek, sonar bidezko bideo-grabaketak egin zituen. Aipatutako edukiak prozesatzen hasi zirenean iritsi zen ezusteko handiena, egitura piramidalen eta biribilen antza zuten zenbait ustezko eraikuntza aurkitu zituzten, itxuraz, granito zizelkatuz eginiko harrizko bloke erraldoiez osatuak zeudenak. Zalitzkiren esanetan: "Egitura liluragarri bat da, garai batean egiazko hirigune bat izan zela ematen duena. Hala ere, aurretik froga gehiago eduki arte antzina izan zenari buruzko hipotesiak sortzea oso arduragabea izango litzateke."

Manuel Iturralde itsas geologoak lagin gehiago eskatu zituen lekuari buruzko ondorioak atera baino lehen, eta hauxe esan zuen: "ezohikoak eta oso bereziak diren zenbait egitura aurkitu ditugu, baina natura uste baino aberatsagoa izan daitekeela ezin dugu ahantzi." Aipatutako egiturak egun dauden sakoneran geratzeko berrogeita hamar mila urte beharko lituzketela jakinda, ondorengoa esan zuen: "duela 50.000 urte egun ezagutzen ditugun antzinako kulturek ez zuten halako egiturak sortzeko arkitektura-ahalmenik." Floridako Estatu Unibertsitatean urpeko arkeologiako aditu baten hitzetan: "Esaten dutena egia bada, bikaina izango litzateke, baina halako egiturak garai hartarako oso aurreratuak izango lirateke eta are gehiago, Ameriketan. Hau hala bada, egiturak denboraz kanpo eta lekuz kanpo daudela esan dezakegu."

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adamen Zubia
* Kuba
* Arkeologia

## Kanpo estekak
Gelasiar

**Gelasiarra** Pleistozenoko estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 2,588 Ma eta 1,806 Ma (milioi urte) hedatu zen. Domenico Riok eta beste adituek 1998an izendatu zuten egungo Gela hiriaren omenez. Hasieran Pliozenon kokatu zuten baina 2009an Pleistozenora mugitu zuten koherenteagoa zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
All Nippon Airways

(NAZE: **NH**, NAGE: **ANA**, eta Callsign: **ALL NIPPON **), **ANA** (*Ē-enu-ē*) edo  ere deitua, Japoniako airelinea internazionala da. 1952an sortua, egoitza nagusiak Tokioko Haneda eta Narita aireportuetan dauka. Herrialdeko airelinearik handiena da.

## Kanpo estekak
Messiniar

**Messiniarra** Miozenoko azken estaia da (Miozeno Berantiarra) ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 7,246 ± 0,005 Ma eta 5,333 ± 0,005 Ma (milioi urte) hedatu zen. Karl Mayer-Eymarrek 1867an izendatu zuen Messina hiriaren omenez. Tortoniarraren ostean eta Zancliarraren aurreko estaia izan zen.

Messiniarrean zehar, orain dela 6 milioi urte inguru, Messiniarreko gatz-krisia gertatu zen, Mediterraneoa guztiz lehortu zen garaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontinente galduak

[thumb|Book map1|300px|Mu kontinente galduaren mapa [James Churchwarden arabera.]]
thumb|300px|Thuleren mapa.
**Kontinente galduak** izugarrizko hondamendien ondoren herri eta zibilizazio osoen desagerpena kontatzen duten mitoak dira. Gizakiak sortutako narrazioak dira. Kontinente horien erreferentziak, askotan, testu klasikoetan agertzen dira. Kondaira horien arabera desagetutakoak herri aurreratuagoak ziren.

## Zientziaren ikuspuntua 
Zientziaren ikerketek gertaera horien ezintasuna erakutsi dute. Plaken tektonikak proba asko ematen ditu zentzu horretan. Batez ere kontinente oso batek ezin du desagertu esaten duten hain denbora laburrean. Zientziak ez ditu horrelako gertaeren frogak aurkitu; batez ere Kuaternario arotik, hau da, ugaztunak eta gizakia agertu ziren garaitik, ez dira horrelako fenomenoen aztarnik aurkitu.

## Dokumentu historikoak 
Antzinako dokumentu batzuk kontinente horiek deskribitzen dituzte. Besteak beste, Papyrus Harris 500, Ipuurren Papiroa eta Hermitage Papiroa. Horietan munduak buelta osoa goitik behera eman zuela esaten da.

## Kontinente galdu batzuk 
* Atlantida
* Hiperboria
* Thule
* Mu
* Lemuria

## Kontinente galduak literaturan 
Idazle askok azaldu ditutzte kontinente hauek haien eleberrietan. Hona hemen adibide batzuk:
* Platon
* Edgar Rice Burroughs: (*The Land That Time Forgot*, *Tarzan and the Jewels of Opar*
* Arthur Conan Doyle: (*The Lost World*)
* Philip José Farmer
* James Gurney (*Dinotopia*)
* H. Rider Haggard
* Robert E. Howard (*Conan the Barbarian*)
* Édouard Lalo (''Le roi d'Ys*)
* H. P. Lovecraft
* Augustus Le Plongeon
* Zecharia Sitchin
* J. R. R. Tolkien
* Jules Verne (*Lurraren bihotzeraino*)

## Bibliografia 
* Umberto Eco: *Storia delle terre e dei luoghi legendari''. Bompiani, Milan: RCS Libri, 2013.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uholde Handia
* Hiri desagertu
* Itsasgorako uharte

## Kanpo estekak 
* :Kontinente galduak.
* :Kontinenteak eta beste leku asmatutakoak.
Serravalliar

**Serravalliarra** Miozenoko estaia da (Miozeno Ertainekoa) ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 13,65 ± 0,005 Ma eta 11,608 ± 0,005 Ma (milioi urte) hedatu zen. Lorenzo Paretok 1865ean izendatu zuen Serravalle Scrivia hiriaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burdigaliar

**Burdigaliarra** Miozenoko estaia da (Miozeno Goiztiarrekoa) ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 20,43 ± 0,005 Ma eta 15,97 ± 0,005 Ma (milioi urte) hedatu zen. Charles Depéretek 1892an izendatu zuen Burdigala, egungo Bordele, hiriaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calabriar (estaia)

**Calabriarra** Pleistozenoko estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 1,806 Ma eta 0,781 Ma (milioi urte) hedatu zen. Pleistozeno Goiztiarreko estaia da, gelasiar aroarekin batera.

Klimaren hozte nabarmena izan zen. *Homo erectus*aren sakabanaketa gertatu zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ioniarra

**Ioniarra** edo **Erdi Pleistozenoa** Pleistozenoko estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 0,781 Ma eta 0,126 Ma (milioi urte) hedatu zen. Paleoantropologia arloan, garai hartan *homo erectus* eta *homo sapiens* arteko iragatea gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espartel bankua

**Espartel bankua** edo **Majuán bankua** Gibraltarko itsasartearen hurbil dagoen itsaspeko mendi eta antzinako uhartea da, egun itsasoaren mailatik 56 metrotara dagoena. Espartel lurmuturretik gertu kokaturik, Zancliar uholdearen garaian sortu eta duela 12.000 urte inguru, azken glaziazioa amaitu zenean, desagertu zen.

Zenbait adituen ustetan, Espartel Atlantida kondairazko uhartea izan zen. Marc-Andrè Gutscher itsas-geografoaren esanetan, k. a. 9400. urte inguruko 9 graduko lurrikara batek azken kolpea eman zion eta uhartea betirako hondoratu zen. Antzinako Egipton bere oroitzapena bost mila urtez mantendu zuten eta Platonek bertatik ezagutarazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zancliar

**Zancliarra** Pliozenoko lehen estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 5.332 ± 0.02 Ma eta 3.6 ± 0.005 Ma (milioi urte) hedatu zen. Giuseppe Seguenzak 1868an izendatu zuen Zancla, egungo Messina, hiriaren omenez.

Garai hartako gertakaririk nabarmenena, Mediterraneo bete zuen balizko zancliar uholdea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tortoniar

**Tortoniarra** Miozenoko estaia da (Miozeno Berantiarrekoa) ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 11.608 ± 0,005 Ma eta 7.246 ± 0,005 Ma (milioi urte) hedatu zen. Karl Mayer-Eymarrek 1858an izendatu zuen Tortona hiriaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak