open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burkina Fasoko altxamendua (2014)

**2014ko Burkina Fasoko altxamendua** Blaise Compaoré diktadorearen aurkako altxamendua izan zen. Altxamenduaren ondorioz, gobernua utzi zuen.

## Gertaerak 
### Urriak 30 
Su eman zioten Burkina Fasoko Parlamentuari, matxinada jendetsu batean. Presidentearen agintaldia luzatzeko Konstituzioaren erreforma geldiarazi nahi zuten protestariek. Compaore presidenteak Gobernua desegin eta larrialdi egoera ezarri zuen. Urriaren 28tik zeuden protestan ehunka herritar, *27 urte aski dira* lelopean, Compaorek boterean jarrai ez zezan. Estatu kolpe baten bitartez iritsi zen presidentetzara, 1987an. Horregatik, Armadak Burkina Fasoko parlamentua hartu, eta «trantsizio gobernua» jarri zuen.

### Urriak 31 
Blaise Compaorék Burkina Fasoko presidente kargua utzi zuen. Herritarren protesten artean, gobernua desegin eta setio egoera ezarri zuen. Armadaburuak hartu zuen agintea hauteskundeak deitu eta presidente berri bat hautatu bitartean.

### Azaroak 1 
Azaroaren 1ean, Burkina Fasoko presidente Blaise Compaorek dimisioa eman zuen, hiru eguneko protesten ondoren. Burkina Fasoko trantsizio gobernua Zidak gidatzea adostu zuen armadak. Blaise Compaore presidentearen dimisioaren ondoren hartu zuen erabakia. Oposizioak armadaren esku hartzea gaitzetsi zuen, eta manifestazioak izan ziren. Datu ofizialik ez zegoen arren, hango hedabideek argitaratu zutenez, gutxienez 30 lagun hil ziren, eta beste 90 zauritu. Boli Kostara egin zuen ihes Compaorek.

### Azaroak 3 
Azaroaren 3an, Burkina Fasoko trantsizioa gidatzeko zibil bat buru zuen gobernua negoziatzen ari zirela zioen Zidak. Militarren buruak esan zuen gobernuburu hori kontsentsuz izendatuko zutela. Egun berean, Afrikako Batasunak bi aste eman zizkion armadari gobernu zibil bat ezartzeko. Trantsizioa gidatzeko zibil bat buru zuen gobernua negoziatzen ari direla esan zuen Zidak. Burkina Fasoko armada negoziatzen ari zen herrialdeko boterea «ahalik eta azkarren» zibil baten esku uztea, Isaac Zida teniente koronel eta estatuko buruzagiak esan zuenez. «Gizartearen ordezkaritza eragile guztiekin» negoziatzen ari zirela jakinarazi zuen.

### Azaroak 6 
Urtebeterako «trantsizio gobernua» ezartzea hitzartu zuten Burkina Fason. Herritarrek hautatutako zibil batek gidatuko zuen prozesua bozak egin arte. Armadak ere ontzat jo zuen. Militarren jarrerak, dena dela, mesfidantza eragin zuen nazioartean. Nazio Batuen Erakundeak eta Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Erkidegoak, kasurako, normaltasun konstituzionalera buelta zedila exijitu zioten zenbait alditan armadako buruari, ez baitziren haren jardunaz askorik fio.

### Azaroak 14 
Burkina Fasoko armadak, oposizioko alderdiek, erakunde zibilek eta buruzagi erlijiosoek trantsizioko gobernu zibil bat sortzeko hitzarmena egin zuten.

### Azaroak 15 
Armadak 2015eko hauteskundeetarako bide orria jakitera eman zuen.

### Azaroak 19 
Burkina Fasoko armadak Isaac Zida koronela jarri zuen estatuko gobernuburu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albu Nimr

**Albu Nimr** edo **al-Bu Nimr** (arabieraz: البو نمر or البونمر‎) tribu suni bat da (عشيرة ashirah). Al-Anbarko Ramadi hiriburuaren inguruan dauka jatorria, eta 10.000 kide inguru ditu. 2014ko azaroaren 3an, 36 kide Ramaditik 70 kilometro iparraldera dagoen herrixka batean hil zituzten, Hit hiriaren ondoan. Estatu Islamikoak astebetean tribu sunita horretako 370 herritar hil zituen. Irakeko Gobernuaren arabera, Estatu Islamikoak Albu Nimr tribuari leporatu zion Bagdaden alde aritzea, eta hura «apostata» izendatzeko fatua bat —agindu erlijioso bat— egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Francis Bacon

**John Francis Bacon** britainiar merkatari eta diplomatikoa izan zen, 1830 eta 1837 artean, Lehen Karlistaldiaren garaian, Bilbon kontsul izandakoa.

Euskal Herriko historiari buruzko bi liburu idatzi zituen: *Historia de la revolución de las provincias vascongadas y Navarra. 1833-1837* eta *Six years in Biscay : comprinsing a personal narrative of the sieges of Bilbao, in June 1835, and Oct. to Dec. 1836, and of, the principal events which ocurred in that city and the Basque provinces, during the years 1830 to 1837*. Victor Luis Gamindek 1838an bigarrena erdaratu zuen.

## Erreferentziak
Pedro Asua

**Pedro Asua Mendia ** (Balmaseda, 1890eko abuztuaren 30a - Candina mendia, Liendo, 1936ko abuztuaren 29a) bizkaitar apaiza eta arkitektoa izan zen.

Urduñako jesuitetan ikasi ondoren, Madrilgo Unibertsitatean arkitekto bilakatu zen. 1915ean titulua lortu et harrezkero zenbait lan egin zituen, tartean Gasteizko apaiztegian.

Espainiako Gerra Zibilean errepublikar milizianoek hil zuten eta Eliza Katolikoak martiritzat hartu zuen. 2014ko urtarrilaren 27an dohatsu bilakatu zen.

## Arkitektura lanak 
* San Kristobal eliza, Gasteiz

## Erreferentziak
Zakarias Salterain

**Zakarias Salterain Bizkarra**, **Zacarías de Santa Teresa** eliz-izena hartu zuena, (Abadiño, 1887 &ndash; Alwaye, Kerala, 1957ko maiatzaren 23a) bizkaitar karmeldar misiolaria izan zen.

1912an apaiz bilakatu eta urte berean Indiara joan zen Pedro Landetarekin batera. Puthuppally eta Alwayeko apaiztegiak zuzendu zituen. Hinduismoan aditua, 1924an «Konbertsioen Liga» sortu zuen. *Estudios de Hinduismo* idatzi zuen.

2014an dohatsu bilakatzeko prozesua hasi zuten.

## Erreferentziak
Forbes

***Forbes*** Ameriketako Estatu Batuetan argitaratzen den aldizkaria da.

## Historia 
1917an, New Yorken, B. C. Forbesek negozioetan eta finantzetan espezializatutako *Forbes* aldizkaria sortu zuen. Ia 70 urte geroago, 1986tik aurrera, urtero munduko pertsonarik aberatsenen zerrenda argitaratzen hasi zen aldizkaria.

## 2023ko Forbes zerrenda 
2023ko zerrendaren arabera, espainiako 100 aberatsen artean 6 euskaldun agertzen dira:

* Daniel Maté, 7.postuan, 2.900 milioi euro.
* José María Aristrain, 36. postuan, 1.100 milioi euro.
* Juan Luis Arregui, 48. postuan, 780 milioi euro.
* Carmen Ybarra, 69. postuan, 570 milioi euro.
* Víctor Urrutia Vallejo, 72. postuan, 490 milioi euro.
* Alejandro Aznar Sainz, 100. postuan, 350 milioi euro.

## 2022ko Forbes zerrenda 
2022ko zerrendaren arabera, 6 dira espainiako 100 aberatsen artean agertzen diren euskaldunak.

* Daniel Maté, 6. postuan, 3.100 milioi euro.
* José María Aristrain, 23. postuan, 1.100 milioi euro.
* Fernando Romero Martínez, 34. postuan, 850 milioi euro.
* Juan Luis Arregui, 36. postuan, 750 milioi euro.
* Víctor Urrutia Vallejo, 43 postuan, 650 milioi euro.
* Carmen Ybarra, 98. postuan, 300 milioi euro.

## 2021eko Forbes zerrenda 
2021eko zerrendaren arabera, espainiako aberatsen artean 7 euskaldun agertzen ziren, guztien artean 5,425 milioi euro gehituz.

* Daniel Maté: 20. postuan, 2.200 milioi euro.
* José María Aristrain, 27. postuan, 950 milioi euro.
* Juan Luis Arregui, 42. postuan, 650 milioi euro.
* Víctor Urrutia Vallejo, 43. postuan, 650 milioi euro.
* José María Galíndez Zubiria, 71. postuan, 400 milioi euro.
* Carmen Ybarra, 83. postuan, 325 milioi euro.
* Joseba Grajales, 98. postuan, 250 milioi euro.

## 2020ko Forbes zerrenda 
2020ko zerrendaren arabera, espainiako aberatsenen artean 6 euskaldun agertzen ziren. Aberatsena gipuzkoarra, atzetik Gamesa eta Guascor enpresa arabarren jabe ohiak eta azkenik, Neguriko familiak.

* Daniel Maté, 20. postuan, 1.200 milioi euro.
* Juan Luis Arregui, 35. postuan, 600 milioi euro.
* Víctor Urrutia Vallejo, 39. postuan, 500 milioi euro.
* Joseba Grajales, 63. postuan, 350 milioi euro.
* José María Galíndez Zubiría, 76. postuan, 275 milioi euro.
* Carmen Ybarra, 94. postuan, 250 milioi euro.

## 2014ko Forbes zerrenda 
2014ko azaroaren 4an argitaratu zen eta ehun aberatsenen zerrendan Amancio Ortega galiziarrak jarraitzen zuen lehen postuan, jaun eta jabe. Inditexen sortzaileak 46.000 milioi zeuzkan, 2013an baino 1.600 milioi euro gutxiago. Espainiako 'Forbes' aldizkariak argitaratutako ehun aberatsenen artean, berriz, Hego Euskal Herriko zortzi fortuna handi zeuden:

* Daniel Maté Badenes: 1.800 milioi euro.
* José María Aristrain de la Cruz: 825 milioi euro.
* Sendagorta Aranburu familia: 650 milioi euro.
* Zardoia familia: 550 milioi euro.
* Javier Ormazabal Etxebarria: 525 milioi euro.
* Víctor Urrutia Vallejo: 400 milioi euro.
* Sabino Arrieta Heras: 375 milioi euro.
* Alejandro Aznar Sainz: 350 miloi euro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clío

***Clío*** Espainian argitaratzen den historiako hilabetekaria da.

## Historiako pertsonarik aberatsenen zerrenda 
2010ean, historiako pertsonarik aberatsenen Forbes zerrenda argitaratu zuen. Hauek dira hamar gizon horiek, emakumerik ez baitago zerrendan:

* Kreso Lidiako errege izan zen k. a. VI. mendean eta garaiko pertsonarik aberatsena zela uste zen, bere urre meategiei esker.
* Augusto enperadorea (K.a. 63-K.o. 14) Erromako hiritar aberatsena zen, Erroma munduko hiririk boteretsuena zen garaian. Bere ondasunei esker, besteak beste, errepublika monarkia bilakatu ahal izan zuen K.a. 27. urtean.
* Jacques Coeur (1395-1456) frantziar merkatari ezagunaren meritua handia izan zen: Erdi Aroan ez zen batere erraza halako ondasunak biltzea burgesa izanik, aberastasunaren pribilegioa nobleziarena baitzen.
* Kosme I.a Medicikoa (1389-1464) finantzari sendi ezaguneko kidea zen. Errenazimentuan Florentzia hiriko buruzagi izan ziren Medicitarrak, baina negozioetan Kosme nabarmendu zen.
* Jakob Fugger (1459-1525) alemaniarra garaiko negozio gizon berritzaileena eta arrakastatsuena izan zen. “Enperadorean bankaria”, “merkatarien printzea” eta beste goitizen batzuk jarri zizkioten eta Maximiliano I.ak konde titulua eman zion 1514an.
* Mayer Amschel Rothschildek (1744-1812) jostundegi xumea zuen Frankfurteko juduen ghettoan. Hil zenean inperio ekonomiko izugarria zuen eta kapitalismoaren paradigma bihurtu zen.
* Alfred Nobel (1833-1896) bere izena daramaten sariengatik eta dinamita asmatzeagatik da ezaguna. Lehergaien industriari esker munduko pertsonarik dirudunena izan zen, Rockefeller iritsi arte.
* John D. Rockefellerri (1839-1937) esker, Standard Oil munduko petrolio konpainia nagusia bihurtu zen. Egun, haren abizena aberastasunaren sinonimo da oraindik.
* Jean Paul Getty (1892-1976) ezezaguna izan zen luzaroan finantza mundutik kanpo. Hil zenean, haren ondasunak 1.300 milioi dolarretan zenbatu zituzten. Baina bere esku zeuden petrolio erreserbak kontuan hartu izan balituzte, kopurua hamar aldiz biderkatuko zen gutxienez.
* Bill Gates Microsoften jabea munduko pertsonarik aberatsena zen 2009an. 40.000 milioi dolar bildu ditu, besteak beste zorigaiztoko Windows Vistari esker.
* Carlos Slim Mexikora joandako Libanoko etorkinen semea. 2010eko martxoan Bill Gatesek baino 500 milioi dolar gehiago zenbatu zizkioten eta munduko pertsonari aberatsena izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Landeta

**Pedro Landeta Azkueta**, **Aureliano del Santísimo Sacramento** eliz-izena hartu zuena, (Basauri, 1887ko ekainaren 27a - India, 1963ko azaroaren 16a) bizkaitar karmeldar misiolaria izan zen.

1910ean apaiz bilakatu eta urte bi geroago Indiara joan zen Zakarias Salterainekin batera. Alwayeko apoaiztegia zuzendu zuen eta baita *Mirror of priests* (Apaizen ispilua) liburua idatzi ere.

1980an dohatsu bilakatzeko prozedura hasi zen.

## Erreferentziak
Ikune

**Ikune** herrietako zenbait plataforma independentek sortutako alderdia da. 2014ko apirilaren 23an aurkeztu zuten. Nor bere herrian bakarrik egoteak eragiten dien ahulezia gainditzeko, elkartzea erabaki dute horietako batzuek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 39 alkatetza dituzte herri plataformek.

Bizkaiko eta Arabako hainbat plataformatako kideek sustatutako egitasmoaren ondorio da Ikune. Ondoren batu zaizkien taldeak ere bi herrialde horietakoak dira. Eta helburua EAEn batzen diren hiru herrialdeetara zabaltzea den arren, noraino iritsiko diren ikusteko dago:

* **Glokalizazioa**. Globalizazioa eta lokalizazioa uztartu nahi ditu.
* **Herritarren partaidetza**.
* **Giza eskubideak**.

## Historia 
2014ko azaroaren 4an jakin zenez, Ikune foru hauteskundeetara aurkeztuko zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Henry Preece

**William Henry Preece** (Caernarfon, Gwynedd, 1834ko otsailaren 15a - 1913ko azaroaren 6a) elektrizitate ingeniari eta asmatzaile galestarra izan zen.

## Kanpo estekak
Pablo Sarasate Musika Kontserbatorio Profesionala

**Pablo Sarasate Musika Kontserbatorio Profesionala** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen kontserbatorio bat da. Mendebaldea auzoko Antonio Pérez Goiena pasealekuaren 1. zenbakian dago, Nafarroako Liburutegia eta Nafarroako Filmotekaren alboan. Izena Pablo Sarasate iruinxeme eta biolin-jotzaile ospetsuaren omenez darama.

## Kanpo estekak 
* Sarasate Musika Kontserbatorioaren webgunea
Tularemia

**Tularemia** gaixotasun infekziosoa da, zoonosia dena, *Francisella tularensis* bakterioak eragindakoa. Bere etiologia eta sintomatologia izurri bubonikoarenarekin alderatua izan da, nahiz eta bere pronostikoa azken hau bezain larria ez izan.

Gaitzak animalia marraskariak, untxiak eta erbiak jotzen ditu, batik bat. Animalia horiek gizakia kutsatzen dute, hainbat kasutan akaroak eta intsektuak (kaparrak, euliak...) gaitzaren bektoreak izanik.

Ipar Amerikan, Asian eta Europan endemikoa da, eta animaliekin harremanetan daudenak (ehiztariak, baserritarrak, sukaldariak...) dira arrisku-taldeak gaixotasuna harrapatzeko.

Aitortu beharreko gaixotasuna da. 2016an kasu bakarra jakinarazi zen EAEn 

## Etiologia 
*Francisella tularensis* bakterioa kokobazilo Gram negatiboa eta aerobio hertsia da. Birulentzia handiko mikrobioa da, dosi txikietan infektatzen duena. Arratoiak, saguak, katagorriak, untxiak eta erbiak infektatu ohi ditu, hilkortasun handia eraginez.

## Transmisioa 
Tularemia modu askotan transmititu daiteke animaliengandik gizakiarengana:

* kontaktu zuzenaren bidez: ehiztari, baserritar edo harakin batek infektatutako animaliak manipulatzen dituenean. Azaleko zauriak izan ohi dira bakterio patogenoaren sarbideak.

* bektore baten bidez: hainbat artropodok (euliak, kaparrak...) gaitzaren bektoreak dira. Ziztada egiterakoan garraiatzen dituzte bakterio patogenoak infektaturiko animaliengandik gizakiarengana

* inhalazioaren bidez

* kutsatutako animaliak jaterakoan (haragia ez bada aski kozinatzen janari-infekzioa gerta daiteke)

Tularemia ez da pertsonen artean kutsatzen

## Sintomatologia 
Gaitzaren inkubazio epea 1-14 egunetakoa da (nahiz eta kasu gehienetan 3-5 egunetakoa izan)

Tularemiaren sintomak oso lotuak daude mikrobio patogenoaren sarbidearekin (azalekoa, digestiboa, begietakoa, arnas bidekoa...)

Zauri baten bidez sartzen denean, mikrobioak tularemia ultzeroglandularra eragiten du: sarbidearen tokian ultzera bat agertu eta inguruko nodulu linfatikoak handitzen dira. Sukarra, buruko mina eta ahulezia gaitzaren beste sintoma batzuk dira.

Bakterio patogenoa inhalazioaren bidez sartzen denean pneumonia bat ager daiteke.

## Diagnostikoa 
Sintomatologiak ez du asko laguntzen tularemiaren diagnostikoan, zantzu fisikoak (sukarra, buruko mina, ahulezia...) oso orokorrak direlako. Hemokultiboak (bakterio eragilea identifikatzeko) eta froga serologikoak (bakterioaren aurkako antigorputzak antzemateko) dira diagnostikorako gehien erabiltzen diren tresnak

## Tratamendua 
Estreptomizina da aukerako antibiotikoa tularemia tratatzeko. Tetraziklina eta kloranfenikola ere erabili ohi dira.

Ikerketa ugari garatu arren, ez da oraindik txerto eraginkorrik aurkitu gaitza prebenitzeko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eltze joaldi

thumb|200px
**Eltze joaldia** edo **eltzealdia** talde batek eltze batetik goilare edo beste objektu batez zarata ateraz egiten den protesta modu bat da. Gehienetan aldez aurretik egindako deialdi bati kasu eginez burutzen da, kalean manifestazio edo kontzentrazio baten baitan edo norbere etxeko balkoi edo leihotik.

## Kanpo estekak
Nafarroako Liburutegia

**Nafarroako Liburutegia** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen liburutegi bat da. Mendebaldea auzoko Antonio Pérez Goiena pasealekuaren 3. zenbakian dago, Nafarroako Filmoteka eta Pablo Sarasate Musika Kontserbatorioaren alboan. Gaur egungo eraikina 2011ko martxoan inauguratu zen. Nafarroako Gobernuak kudeatzen du eta 32/2002 Foru Legearen arabera erregulatzen den nafar liburutegi sarearen barnean dago. Nafarroako Foru Erkidegoaren bilbiografia ondarea gordetzearen ardura du eta Nafarroako Liburutegi Publikoen Sareko egoitza nagusia edo liburutegi zentrala da.

Liburutegi Publiko gisa, Nafarroako Liburutegi Publikoen Sistema ren bidez automatizatutako gainontzeko nafar liburutegi publikoekin liburuak, bildumak, irakurleak eta zerbitzuak elkarbanatzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako liburutegiaren webgunea
Nafarroako Filmoteka

**Nafarroako Filmoteka** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen filmoteka bat da. Mendebaldea auzoko Antonio Pérez Goiena pasealekuaren 3. zenbakian dago, Nafarroako Liburutegiaren eraikin berdinean eta Pablo Sarasate Musika Kontserbatorioaren alboan.

Nafarroako Filmotekaren helburu nagusia da Nafarroarekin lotura duten filmak eta ikus-entzunezko obrak nahiz zinea eta ikus-entzunezkoa orokorrean eta nafarra bereziki aztertzeko interesgarriak diren bestelako elementuak berreskuratzea, artxibatzea, kontserbatzea, ikertzea eta hedatzea.

Funtsean daude partikularrek emandako filmak eta Nafarroako Gobernuak erosi, babestu edo lagundutako pelikulak. Azken urteetan besteak beste honako hauek eman edo utzi dute material zinematografikoa: Antonio José Ruiz, Adrián Martínez "Hamsi", Golem, Saide, el Cine Club Lux, Jesús Baztán, Enrique Soler, Javier Garreta, AlfonsoVerdoy, Mirentxu Purroy eta Miguel Urabayen. Gainera artxiboan honako hauek ere gordeta daude: SER kateak Iruñean daukan irrati-etxeko (Radio Pamplona) artxibo diskografikoa eta dagoeneko desagertu den Canal 4 Navarra tokiko telebista-kateko programazio-zintak.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako liburutegiaren webgunea
Łobez

**Łobez** (, ) () Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderrian kokatuta dagoen hiria da. 2019an 10.066.

## Demografia 

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953
  bar:2016 from:0 till:10370
  bar:2019 from:0 till:10066
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  bar:2016 at: 10370 text:10370 shift:(0)
  bar:2019 at: 10066 text:10066 shift:(0)
  

## Alkateak 
thumb|280px|Udaletxea

## Galeria 

File:Lobez kosciol kz.jpg|
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|
File:Łobez z lotu ptaka.JPG|

## Herri eta hiri senidetuak 
* , 1997
* , 2000
* , 2002
* , 2003
* , 2008
* , 2010
* , 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Łobezko udalaren webgunea
Erakundeen soziologia

**Erakundeen soziologia** jarduera antolatuak eraikitzeko eta koordinatzeko gizakiek erabiltzen dituzten moduak aztertzen duen soziologiaren arloa da. Esan daiteke ere, "organizazio" edo antolakuntza bezala berariaz ezagunak diren erakundeak, beren aginte-moduak eta inguruarekin dituzten hartu-emanak, metodo soziologiakoak erabiliz, ikertzen dituen gizarte zientzia dela.

Hainbat diziplinen elkargune da, esaterako, antolakuntzen ekonomia, kudeaketa eta antolakuntzen teoria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Soziologia
* Ekonomia
* Erakundeen psikologia
* Burokrazia
## Kanpo estekak
Minskeko protokoloa

**Minskeko protokoloa** bake-itun bat izan zen, Ukrainako, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketako eta Errusiako ordezkariek 2014ko irailaren 5ean Minsken sinatu zutena, Bielorrusiako hiriburuan, Donbasseko gerrari amaiera emateko. ESLA Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundearen ordezkariak bitartekariak izan ziren. Hamabi puntu zeuzkan, eta hurrengo egunetan egin zituzten negoziazioetan memorandum bat gehitu zioten puntuetako batzuk nola bete zehazteko.

Protokoloan berehalako su-etena eta eremu desmilitarizatu baten sorrera adostu baziren ere, borrokek jarraitu zuten Donetsken eta Luhansken. 2015eko otsailaren 12an, Minsk II akordioa sinatu zen. 

## Protokoloaren testua 
Hauek ziren puntu nagusiak:

**1.** Bi aldeen su-eten bat berehala bermatu..

**3.** Boterearen deszentralizazioa; horren barne, Donetskeko eta Luhanskeko oblastetako (probintzietako) eremu batzuetan (matxinoen kontrolpekoetan) aldi baterako estatus berezia indarrean sartzeko legea onartzea Ukrainako Parlamentuan.

**4.** Ukrainaren eta Errusiako Federazioaren mugako eskualdeetan segurtasun eremuak ezarri, eta ESLAk horiek etengabe gainbegiratuko zituela bermatu.

**9.** Donetskeko eta Luhanskeko oblastetako eremu batzuetan (estatus berezia zeukatenetan) hauteskunde lokalak eginen zirela bermatzea, Ukrainako legea betez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jidai Matsuri

Kyotoko jaialdi xintoista da, hiriko hiru handienen artean dago. Urriaren 22an izaten da. *Jidai Matsuri* izenak "Garaien jaialdia" esan nahi du.

## Historia 
1868an Japoniako hiriburutza Kyototik Tokiora aldatu zen enperadoreak egoitza aldatu zuelako. Kyotoren loria galduko zenaren beldurrez, udalak Heian-kyō (平安京) hiriaren fundazioaren 1.100 urteurrena ospatzea erabaki zuen.

1895ean izan zen lehenengo ekitaldia eta Heian santutegia (平安神宮 Heian jingū) eraiki zuten Kanmu Enperadorearen izpiritua omentzeko. Honetaz gain desfile koloretsua antolatu zen Kyotoren historiako garai desberdinetako jantziak erakutsiz.

1940an Kanmu enperadoreaz gain Kōmei enperadorea omentzea erabaki zen.

## Jaialdia 
Desfilea goizean goiz hasten da Kyotoko jauregi inperialean. Bi kilometrotako ibilbidea egiteko bost ordu behar izaten dira eta 2000 pertsona inguruk hartzen dute parte. Esan bezala jendeak garai desberdinetako jantziak eramaten ditu, samurai, militar edo jende arruntaren mozorroak janzten dituzte. Bi mikoshi (santutegi eramangarri) garraiatzen dituzte bakoitza enperadore baten omenez. Desfilea Heian santutegian bukatzen da.

## Kanpo estekak 
*  Turismo Bulego Nazionaleko informazioa
Aoi Matsuri

Kyotoko jaialdi xintoista da, hiriko hiru handienen artean dago. Maiatzaren 15ean izaten da. *Aoi* izenak "malba lorea" esan nahi du.

## Historia 
Nihon Shoki liburuak dioenez jaialdia VI mendean sortu zen Kinmei enperadorearen garaian. *Honchō getsurei* (本朝月令) eta *Nenchūgyōji hissho* (年中行事秘抄) izkribuek dioetenz eurijasa handiak izan ziren uztak galdu eta izurriteak ekarri zituztenak. Kinmei enperadoreak mezulariak bidali zituen tenpluetara jainkoen aldeko ekintzak egiteko. Tartean zaldi lasterketak antolatu ziren.

Zaldi lasterketen ohitura urterkoa bihurtu zen eta zaldizko arkularitzarako (yabusame) bilakaera izan zuten. Berehala sona handia hartu zuten eta ikusle ugari izaten zituzten. IX mendean Kanmu enperadoreak Kyoto hiriburu bihurtzean Aoi Matsuri jaialdia abiarazi zuen.

Meiji berrezarkuntzan jaialdia bertan behera gelditu bazen ere 1885ean berriz abiatu zuten Kyoto biziberritzeko asmoz. Bigarren Mundu Gerran ere etenaldia izan zuen baina 1953tik aurrera urtero ospatu da.

## Jaialdia 
Bi atal ditu; prozesioa eta santutegietako erritualak. Prozesioan Enperadorearen mezularia doa aurrean eta honen atzetik, bi idi-gurdi, lau behi, 36 zaldi eta 600 pertsona Heian Aroko jantziekin. Goizeko 10:30tan Kyotoko jauregi inperialetik abiatu eta Shimogamo santutegira doa eta ondoren Kamigamo santutegira.

Santutegi hauetan enperadorearen mezulariak eta Saiō-Daiek beren erritualak egiten dituzte. Saiō-Dai enperadorearen alaben edo arreben artean aukeratzen da eta hauek dira enperadorearen ordezkariak. Jaialdiaren aurretik Saiō-Daiak hainbat purifikazio zeremonia egin behar ditu.

Egunean zehar zaldi lasterketak eta zaldizkako arkulariek lehiaketak izaten dira.

## Kanpo estekak 
*  Kyoto Shimbun webgunean hainbat bideo daude ikusgai
Perfekzio

**Perfekzio**, **perfektutasun** edo **hobezintasuna** ontzat edo beharrezkotzat jotzen zaizkion kualitate edo propietate guztiak dituen zerbaiten edo norbaiten nolakotasun edo egoera da. Erlijio batzuetan, Jainkoa izaki **perfektua** dela esaten da.

## Kanpo estekak
Ezkuzta

**Ezkuzta** Azpeitiako udalerrian dagoen kobazuloa da. Azpeitiko kanpoaldetik Zestoarantz, Ezkuzta baserriaren atzeko aldean eta izen bereko harrobiaren ondoan dago.

## Ezaugarriak 
Urmael bat da, kontsumorako erabilia, eta kobazulo barruan bertan kanalizatua. Galeria honetatik beste bat sortzen da, jatorrizko egoeran mantentzen dena. Haitzuloaren sarrerak, ekialdera begira, 3 metroko zabalera eta 2,5 metroko altuera du, baina artifizialki handituta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Ezkuztako hagatxoak». Zientzia.eus. Elhuyar. Teknopolis bidez.
Copiale Cipher

thumb|16-17 orrialdeak
**Copiale Cipher** enkriptatutako eskuizkribu bat da, 105 orrialde eta 75.000 karaktere ditu.

## Historia 
### Lehen ikerketak 
Hirurogeita hamarreko hamarkadan, orduan Ekialdeko Alemania zeneko liburutegi batean, liburu bat aurkitu zen: 105 orriko eta 75.000 karakteredun eskuizkribu bat zen, urre eta orlegi koloreko luxuzko azal batekin. Baina testua ezin zitekeen irakurri, zifratua baitzegoen. Gutxi gorabehera 90 karaktere ezberdin aurki zitezkeen testuan, hizki latinoak, hizki grekoak, puntuazio zeinuak eta irudi abstraktuak. Gainera, guztiak etengabeko ilara batean, hutsunerik gabe, agertzen ziren, deszifratzea zailago bihurtuz. Testu osoan bi esaera besterik ez zeuden kodifikatuta, batek “Copiales 3” esaten zuena, eta bestea “Philipp 1866”. Ikertzaileen ustean azkeneko hau liburuaren aurreko jabe baten erreferentzia bat izan behar zuen, eta bestea, “Copiale 3”, liburuari izena emateko erabili zuten. Hasiera batean 1760-1780 bitartean kokatu zen liburuaren jatorria. Nahiz eta deszifratzen saiatu baziren ere, inork ez zuen orduan lortu eta ahaztu egin zen urte askotan.

### 2010. hamarkadako ikerketa 
2011ko apirilean, hiru ikertzailez osatutako talde batek testua deskodifikatu zuen, Kevin Knight, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitatekoa, eta Beata Megyesi eta Christiane Schaeffer, Uppsalako Unibertsitatekoak. Knight doktorea munduko aditu nagusienetakoa da ordenagailu bidezko itzulpenean.

Adituek diotenez, “Copiale”rena “zifratu homofoniko” bat da, alegia, hizkiak beste sinboloengatik aldatuz ezkutatzen dira, baina berezitasun batzuekin: jatorriko hizkuntzan gutxien errepikatzen diren hizkiak sinbolo bakar batengatik aldatzen dira, baina gehien errepikatzen direnak bi sinbolo edo gehiagoengatik alda daitezke, zantzurik ez usteko.

Taldeak hasiera batean hizki latinoek informazioa ezkutatzen zutela uste zuten eta gainerako sinboloek ezkutatzeko besterik ez zutela balio, baina ez zuten emaitzarik lortu. Hamaika hizkuntzatan egin zituzten probak eta ez zuten emaitzarik lortu, baina alemanez idatzita egon behar zuela suposatzen zuten, Alemanian aurkitua izan baitzen eta “Philipp” hitza agertzen baitzen, alemaniar idazkerarekin, bi “p” erabiliz. Azkenik zera antzeman zuten, benetako informazioa gainerako sinboloetan zegoela, eta hizki latinoek hutsuneak edo paragrafoen arteko banaketa adierazten zutela.

Horrela testua deszifratu zuten eta zera eman zuten jakitera: testuak XVIII. mendeko talde masoi baten errituala deskribatzen zuen, “oftalmologoak” deitu omen zirenak, hots, “begiak zabaltzen zituztenak”.

## Oihartzuna 
Aurkikuntza berri honek oihartzun zabala izan zuen egungo talde masoien inguruan, liburua XVIII. mendeko lehen erdikoa baitzen (hasieran uste zena baino zerbait zaharragoa), talde hauen “urrezko garaia” baino mende bat lehenagokoa. Garai hartan talde hauek euren erritualak eta gainerako informazioa ezkutatzen hasi ziren, Klemente XII.a Aita Santuak 1738ean masoiak debekatu ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Londresko garagardo uholdea

**Londresko garagardo uholdea** 1814ko urriaren 17an gertatu zen, garagardo fabrikan istripu bat gertatu ondoren. Istripuaren ondorioz zortzi lagun hil ziren.

## Gertaerak 
1814ko urriaren 17an, Londresen hiriburuko erdigunean uholde bat jasan zuten. Tottenham Court Road kalean, besteak beste Meux and Company Brewery garagardo fabrika zegoen. Fermentazio upela zuten bertan, 22 oineko altuera zuen eta egun hartan 511.920 litro zeuzkaten gordeta. 29 metalezko uztaik eusten zioten upelari, baina mantentze kaxkarrak eraginda, edukiontzi erraldoia lehertu egin zen. Ondorioz, 8.500 upel hautsi eta guztira 1.224.000 litro garagardo isuri ziren bat-batean. Fabrikako horma hautsi eta Tottenham Courtetik behera St. Giles auzoraino iritsi zen garagardo uholdea.

Kalte handiak eragin zituen olatuak. Besteak beste, bi etxe bota zituen. Tavistock Arms pubeko hormak ere behera egin zuen eta tabernaria hiru orduz egon zen azpian harrapatuta. Emakume hura ez zen hil, baina garagardo itsasoak bederatzi lagunen bizitza eraman zuen. Zortzi itota hil ziren; bederatzigarrena, ordea, intoxikazio etilikoak jota. Ez zuen inoiz horrenbeste garagardorik doan izango, eta aukera aprobetxatu nahi izan zuen.

Gaur egun Londresko gunerik garestienetakoa dena langile auzune txiroa zen XIX. mendean, eta St. Gileseko biztanleek etekina atera nahi zioten zorigaiztoko gertakizunari. Batzuek, azken hildako hark bezalaxe, garagardoa zuzenean edatea erabaki zuten, beste batzuek eskura zuten edozein edukiontzi hartu zuten ahalik eta garagardo gehien gordetzeko. Hildakoren bat etxean gorde eta berau ikusteagatik sos batzuk ordainarazi zizkieten morbo bila hurbildutakoei. Berria berehala zabaldu zen hiri osoan eta bisitari uholdea etorri zen garagardoaren ondoren.

Meuxentzat, aldiz, negozio txarra izan zen. Milioi litrotik gora garagardo galtzeaz gain, ekoitzitakoaren gaineko zergak ordaindu berri zituzten, eta ezbeharrak eragindako kalte-ordainen epaiketaren zain zeuden gainera. Garagardo konpainiak ordurako zigor gogorra jasoa zuelako, epaileek ez zuten Meux erruduntzat jo; “Jainkoaren ekintza” izan zela ondorioztatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catopuma

***Catopuma*** ugaztunen genero bat da. Felinae azpifamilian sailkaturik dago eta kide bi besterik ez ditu:
* *Catopuma temminckii*
* *Catopuma badia*

Hasieran adituek espezie bereko bi azpiespezie zirela uste zuten baina egungo ikerketa genetikoek espezie ezberdinetakoak direla azaldu dute.

Biak hego-ekialdeko Asian bizi dira, bigarrena Borneoko endemismo bat izanik. Espezie biak duela 5 milioi urte inguru elkarrengandik aldendu ziren, justu Borneo inguruko uharteetatik aldendu zenean. Bere seniderik estuena *Pardofelis marmorata* katua da, *Catopuma* generoaren arbasoa duela 9,4 milioi urte beragandik aldendu zen eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kresol

**Kresola** edo **metilfenola** konposatu organiko aromatikoa da CH3C6H4OH formula duena, fenolen familiakoa eta hiru isomero dituena. Fenolaren hidrogeno-atomo bat metilo talde batez ordezkatzean eratzen da. Isomeroak *orto-kresola* (*o*-kresola), *meta-kresola* (*m*-kresoal) eta *para-kresola* (*p*-kresola) dira.

Kresola solido kolorgea da eta botika-usaina du. 

Naturalak zein sintetikoak izan daitezke. Ikatz-mundrunean aurkitzen da. Kresolak desinfektatzaile, usain-kengarri eta plagizida gisa usatzen dira.

## Ezaugarriak 
## Erreferentziak
Kreso

**Kreso** (, *Kroisos*; c. K.a. 595 – c. K.a. 547) Lidiako azken erregea (K.a. 560 eta K.a. 546 artean) izan zen. Mermnada dinastiaren azkena, bere erreinaldian plazerrak, arteak eta gerra ziren nagusi.

Aliates bere aitaren ordezkoa, Panfilia, Misia eta Frigia konkistatu zituen, hau da, Mileto izan ezik Halys ibairainoko Anatoliako greziar hiri guztiak. Bere tenplu guztiei dohaintza handiak egin zituen. Izan ere, Kreso bere garaiko gizakirik aberatsena izan zen eta baita historia osoan ere.

Baina Ziro Handia pertsiarraren mehatxuak jasan zituenean, Delfosko orakuluari mezulari bat bidali zion. Orakuluak armada baten aurrean Halys ibaia zeharkatzen bazuen garaipena lortuko zuela erantzun zion. Hori zela eta, Babiloniako Nabonides, Amosis II.a faraoia eta Esparta aliatu zituen. Hala eta guztiz ere, Halys ibaiko guduan Zirok aliatuak menderatu zituen eta Lidiako Inperioa desagertu zen.

## Erreferentziak
Elefante bidezko exekuzio

[thumb|Zigortutako presoa exekutatzen. *[An Historical Relation of the Island Ceylon* argitalpenean argitaratua Robert Knox-ek (1681).]]
thumb|Elefante bidezko exekuzioen eremu geografikoa.
**Elefante bidezko exekuzioa** Asia hegoaldean eta hego-ekialdean eta batez ere, Indian ezartzen zen heriotza zigorra zen.

## Lekukotza 
XII. mendean, Niniven (egungo Irak), Petachiach Ratisbonako errabinoa Mesopotamia iparraldean bidaiatzen ari zela, exekuzio berezi baten lekuko izan zen: “Niniven bada elefante bat. Handia da eta otordu bakoitzean bi gurdi lasto jaten ditu gutxi gorabehera. Sultanak norbait heriotzara kondenatzen duenean, elefanteari esaten dio: ‘Pertsona hori erruduna da’, eta elefanteak ezpainaz (sic) akusatua jaso eta hil egiten du”.

## Historia 
Duela 4.000 urte inguru bururatu omen zitzaien gizakiei elefantea arma hilgarritzat erabiltzea. Erromatarrek, kartagoarrek eta mazedoniarrek noizbehinka erabili zuten metodo hori. Baina elefante asiarra afrikarra baino errazagoa da etxekotzen eta, horregatik, nagusiki Asian findu eta hedatu zen teknika.

## Sinbologia 
Exekuzio horiek agintarien boterearen sinbolo ziren; erregea piztiarik handiena bere menpe atxikitzeko gai bazen, bizitza eta heriotza nahieran administratzeko gai ere izango zen.

## Exekuzio motak 
### Asia mendebaldean 
Kontinentearen mendebaldean exekuzioa nagusiki elefanteak kondenatua tronpaz zanpatzean zetzan, errabino bidaiariak azaldu bezala.

### Asia hego-mendebaldean 
Baina Asiako hego-mendebaldean agintariek irudimen handiagoa zuten: krimena larria ez bazen, elefanteak kondenatuaren burua edo sabelaldea zanpatzen zuen hankaz, eta heriotza berehalakoa zen; baina laidoa larritzat joz gero, hil aurretik kondenatuari oinazea eragiteko bide bihurriagoak erabiltzen zituzten.

Esaterako, elefanteari marrazak jartzen zizkioten letaginetan, eta horretarako bereziki trebatutako ugaztun handiak kondenatua pixkanaka ebakitzen zuen. Marrazarik erabiltzen ez zenean, ikuskizuna ez zen hain odoltsua, baina zigortuari tronpaz eusten zion bitartean hankez haren hezurrak txikitzeko gai zen elefantea. Metodo horrekin pakidermoak kondenatuaren gorputz atalak erauzi eta ikusleen odol gosea ase zezakeen.

### Indian 
Indian beste teknika bat zuten gogoko: kriminala elefantearen atzeko hanketara lotzen zuten, eta animaliak herrestan eramaten zuen. Kondenatuak nahikoa sufritu zuela erabaki ondoren, elefanteari atzerantz ibiltzeko agintzen zioten.

Baina elefanteak ez ziren beti borrero hutsak, eta ordalia gisa ere erabili izan ziren: akusatua frogatu ezin zitekeen krimen baten erruduntzat bazuten, elefantearen aurka borrokatzera eramaten zuten. Akusatua bizirik ateraz gero, errugabetzat jotzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabadelleko aireportua

**Sabadelleko aireportua**, Sabadell uhartea zerbitzatzen duten bi aireportuetako bat da.

## Argazkiak 

Fitxategi:Aeroport de Sabadell- Entrada.JPG
Fitxategi:Aeroclub Barcelona-Sabadell 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskola

**Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskola** (), **EHESS** siglez ere ezaguna, Frantziako graduondoko ikastetxe bat da. 1947an sortu zen, baina 1975 arte ez zuen nortasun juridiko propiorik izan.

Ikerketan eta gizarte zientzien irakaskuntzan, munduko erakunde prestigiosoenetako da. Bere zeregin nagusia ikerketa eta goi mailako ikertzaileen trebakuntza da. Hauek dira lantzen dituzten diziplinak: antropologia, arkeologia, demografia, zuzenbidea, ekonomia, filologia, filosofia, literaturaren teoria, geografia, historia, estatistika, lurralde antolamendua, psikologia eta soziologia.

## Kanpo estekak
Negarrezko haran

**Negarrezko harana**, **negarrezko ibarra** edo **negarrezko herria** (latinez, *valle lacrimarum*) pertsonen bizitzan izaten diren nahigabeei erreferentzia egiten dien kristau esamoldea, pertsona hilda atzean uzten dena. Vulgatako Salmoetan agertzen da, baina bereziki Salbea izeneko otoitzetik zabaldu da. Esamoldea literatura topiko bilakatu da, bizitzako atsekabeak adierazteko.

## Kanpo estekak
Kafearen historia

thumb|300px|Palestinar emakume bi kafea ehotzen, 1905.
**Kafearen historia** Afrikan hasi zen.

## Historia 
### Afrikatik Asia eta Europara 
Etiopian kontsumitzen hasi ziren eta handik mundu islamikora zabaldu zen. XV. mende erdialdean Yemenen sartu zen eta 1510erako Kairon eta Mekan hedatuta zegoen. Europar bidaiariei deigarri gertatu zitzaien gero eta gehiago kontsumitzen zen edabe bizigarria, eta XVII. mende hasieran etxera eramaten hasi ziren. Baina musulman fedegabeengandik jasotako produktuak Aita Santuaren oniritzia behar zuen; Klemente VIII.ak 1605ean dastatu zuen kafea eta, efektuak aztertu ondoren, edateko baimena eman zien eliztarrei.

### Kafea Europan 
1650ean, Oxforden (Ingalaterra), ekialdetik zetorren edabea Europa mendebaldean sartzen hasia zen; Vienan lehen kafetegiak zabaldu zituzten urte batzuk lehenago eta Ingalaterrako unibertsitate nagusietakoa zuen hiriak ez zuen atzean geratu nahi. Kafetegi berriak, ordea, eztabaida piztu zuen. Adimenarentzat ona ote zen galdetzen zuten, Baiezkoak berehala irabazi zuen eta XVII. eta XVIII. mendeetan kafea Europa ilustratuaren edari kuttun bilakatu zen.

### Kafearen eragina 
Kafetegiek jendarteko esparru berria sortu zuten, orotariko berrikuntzak eztabaidatu eta hedatzeko foroa. Tom Standage historialariaren esanetan: “Kafetegiak auto-hezkuntzarako, hausnarketa literario eta filosofikorako, merkatal berrikuntzarako eta, sarritan, asaldura politikorako guneak ziren. Kolektiboki, Europako kafetegiak Arrazoiaren Aroko Internet izan ziren”.

Kafearen eraginpean, Diderot eta D’Alembertek Entziklopediako sarrerak prestatu zituzten, Isaac Newtonek grabitateaz hausnartu zuen eta, nola ez, politikaz luze eztabaidatu zen. 1789ko uztailaren 12an Parisko Café de Foyn Camille Desmoulins abokatua jendetza adoretzen hasi zen, “armetara, herritarrok!” oihukatuz. Frantziako Iraultza orduan hasi zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako kafea

## Kanpo estekak
Auzolandegi

[thumb|300px|[Club du Vieux Manoir deitutako elkarteko gazteak Briançon-en]]
**Auzolandegia** gehienetan jatorri desberdineko eta aurrez elkar ezagutzen ez duten boluntario batzuk elkartzen diren lantokia da, elkartasunezko epe laburreko (aste edo hilabete batzuk) lan-proiektu baten inguruan, partehartzaileek elkar ezagutzea eta elkarbizitza egitea ere helburu duena. Gehienetan, trebetasun berezirik eskatzen duten lana egiten da, eraikuntza, eraberritze eta garbiketan esaterako. Bereziki gazteei zuzenduta izaten dira.

## Ikus, gainera 
* Udalekua

## Kanpo estekak
José de Iturrigaray

**José de Iturrigaray** (izen osoa, *José Joaquín Vicente de Iturrigaray y Aróstegui*) (Cadiz, Espainia,  – Madril, ) Espainiako jenerala eta Espainia Berriko Erregeorderriako buru izan zen, 1803ko irailaren 16tik 1808ra, aro gatazkatsu batean.

## Biografia 
1808ko ekainaren 9an, Mexiko Hirian Jose de Iturrigaray Mexikoko erregeordeak *La Gaceta de Madrid* egunkaria jaso eta titular kezkagarria irakurri zuen: maiatzaren 2an frantziar armadak herritarren errebolta krudelki itzali zuen Espainiako hiriburuan. Handik aurrera altxamenduaren oihartzuna abiada bizian hedatu zen; espainiarren eta frantziarren arteko Independentzia Gerra hastear zen.

Eztandaren uhinak berehala iritsi ziren itsasoz bestaldera, gaur egungo Mexikoko kostaldera. Borboien abdikazioak buru politikorik gabe utzi zuen Inperioa. Eta penintsulan bezala, Espainia Berriko Erregeorderrian ere gobernu berria ezartzeko eskubidea zuten; preso zegoen erregeari obeditzen jarraitzeak ez zuen zentzurik. Iturrigaray Espainiarekiko loturak eteteko prest agertu zen. Kreol talde batek subiranotasunaren aldeko mugimendua abiatu zuen, baina *gachupin*ek –Iberiar penintsulan jaiotakoen mespretxuzko izena– ez zituzten koroaren pribilegioak galdu nahi eta 1808ko irailaren 15ean Jauregi Nazionalari eraso eta erregeordea atxilotu zuten, erregeari iruzur egitea leporatuz. Hego Amerikako historiako lehen estatu kolpetzat jotzen da. Iturrigaray epaitu, baina errugabetzat jo zuten.

Independentzia saiakerak porrot egin zuen, baina erreboltaren ateak zabaldu egin ziren. Kreolek mestizoen eta indiarren laguntza bildu zuten. Horrenbestez, 1808an bertan Queretaroko konspirazioa jaio zen, besteak beste Miguel Hidalgo apaiz kreolak bultzatuta.

Iturrigarayk kargua behartuta utzi eta bi urtera, 1810eko irailaren 15ean, Hidalgo apaizak Dolores Hidalgo herrixkako eliztarrak matxinadara deitu zituen. Eta Doloresko aldarriarekin hasi zen 1821an Mexikoko Independentzia Gerra irekia.

Iraultzak domino efektua izan zuen; gaurko Bolivia, Ekuador, Venezuela eta Kolonbia altxa ziren lehenik, eta Argentina, Txile, Uruguai eta Paraguai gero.

## Erreferentziak
Probidentziaren begi

[thumb|"Dena ikusten duen begia", [Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetako zigilua]]
[thumb|Goi arduraren begia, [Akisgrango katedrala]]
[200px|thumb|[1789ko Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala "Dena ikusten duen begia"z.]]

**Probidentziaren begia**, **Delta argitsua** edo **Dena ikusten duen begia** ikur bat da. Tradizionalki haren jatorria Antzinako Egipton kokatu da; han Horusen begia bezala ezagutzen zen. Dena dela, antzeko ikurrak erlijio gehienetan aurki daitezke; zaharrenetariko bat Hinduismoa da: Rigvedan, k.a. 3.000 urte, begiaren bidezko argia eta eguzkia lotzen dira, esaterako.

## Egiptoko mitologia 
Horusen begia, Antzinako Egiptoko ongiaren jainkoa, Osiris jainkoaren eta Isis jainkosaren semea, isilpean jaio zen haren bizitza babesteko: Set, haren anaia, Osiris hil zuen horrela haren errege-jargoia babesteko eta aitaren seme guztiak akabatuko zituen helburu bera lortzeko. Horus ezkutua hazi zen, eta, adina izan zuenean, aitaren heriotza mendekatzeko, Seti erronka bota zion. Borroka odoltsua izan zen, eta Horusek eskuineko begia galdu zuen. Azkenik, jainkoek eskua hartu zuten: tronua Horusi eman zioten.

## Hirukia 
Geroago begia hiruki batean kokatu zen. Hiruki horrek hainbat sinbolismo izan ditzake. Kristauen arabera Hirutasunaren azalpena izango litzateke. Erlijio hebrearrean, aldiz, tetragramaren ikurra izango litzateke.

## Framazoneria 
Probidentziaren begia ere framazoneriaren ikonografian aurki daiteke, hiruki distiratsu baten erdian edo "delta argitsua". Ikurra hainbat eratan ager daiteke, esaterako, begiaren truke "G" letra batez. G horrek esanahi ezberdinak izan dezake: Jainkoa ingelesez ("God"), Geometria, Gnosis, Grabitazio...

## Ameriketako Estatu Batuetan 
Konspirazio zaleek estatu horien sinbolismoan arrazoi asko aurkitu dituzte. Estatu Batuen sorreran berean Probidentziaren begia agertzen da. Ikur horren sorreran hiru pertsonek hartu zuten parte, Benjamin Franklin eta Thomas Jefferson, biak hargin beltzak.
[thumb|[Estatubatuar dolar|Dolar estatubatuarretan probidentziaren begia ikus daiteke.]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legelari

thumb|250px|Valerio Petroniano legelari erromatarraren sarkofagoa (315-320).
**Legelari** edo **juristak** ((latineko *iurista*-tik; *ius* erroak «zuzenbidea» esan nahi du) zuzenbidean modu profesionalean aritzen den pertsona bat da, lege arazoetan aditua dena; bereziki, bezeroak lege kontuetan aholkatzeko, auzietan ordezkatzeko lanbidea duena. 

Zuzenbidea aztertu, garatu eta aplikatzen duten aditu eta profesionalak dira, bereziki zuzenbidean jakintsuak diren aldetik. Horrela, juristak dira besteak beste epaileak, fiskalak, abokatu, prokuradoreak eta zuzenbideko irakasle eta ikertzaileak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Epaile
* Abokatu
* Herri-salatari edo fiskala

## Kanpo estekak 
* https://www.eusko-ikaskuntza.eus/es/publicaciones/efemerideak-legelari-euskaldunaren-ibileraren-mugarriak/art-18322/ Patxi Etxeberria Guridi: "Efemerideak: legelari euskaldunen ibileraren mugarriak". *Eleria*, 1997.
Chris Gueffroy

**Chris Gueffroy** (Pasewalk, Ekialdeko Alemania, 1968ko ekainaren 21a - Berlingo harresia, Alemania, 1989ko otsailaren 6a) Berlingo Harresia zeharkatzen ari zela hil zen azken pertsona izan zen.

## Biografia 
1989ko otsailaren 5ean, Ekialdeko Berlinen, Chris Gueffroy eta Christian Gaudian hogei urte inguruko gazteak Britzeko kanalerantz abiatu ziren isilka. Munduko mugarik zainduenetakoa pasa nahi zuten, Altzairuzko Oihala deiturikoa, soldaduskatik libratzearren.

Iturri onetik jakin zuten Mendebalderako bidea hartu nahi dutenei tirorik ez egiteko agindua jaso zutela AEDko tropek, eta hala, zurrumurrua egia zelakoan, hiru metroko harresian gora egin zuten bi lagunek. Metalezko hesira heldu zirelarik, garrasika hasi ziren sirenak, argi-fokuak piztu ziren, soldaduek armak altxa eta su egin zuten. Bi lagunek harresia pasatzen laguntzen zioten aritu ziren elkarri. Bala batek bihotza jo zion Gueffroyri. Gaudian larriki zaurituta eraman zuten poliziek, atxilo.

Berlingo Harresiaren azken biktima izan zen Chris Gueffroy. Ezin argi jakin, ordea, zenbatgarrena izan zen. 25 urte igaro izanagatik ere, erabat zehaztu gabe dago oraindik 1.400 kilometrokoko harresiaren aitzakian bizitza galdu zuten biktimen kopurua, Stasik metodo latzak baliatu baitzituen heriotzak ezkutatzeko eta familiak isilarazteko.

Gueffroy hil eta bederatzi hilabete geroago, 1989ko azaroaren 9an, Berlingo Harresia bota zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mitch McConnell

**Addison Mitchell "Mitch" McConnell** (Sheffield, Alabama, Estatu Batuak, 1942ko otsailaren 20a - ) AEBtako politikaria da.

## Biografia 
Sheffielden (Alabama) jaiotakoa, Bigarren Mundu Gerrako beterano baten semea da McConnell. 8 urterekin Georgiara bizitzera joan zen, eta handik urte batzuetara, Louisvillera (Kentucky). Bertan egin zituen bigarren mailako eta unibertsitate mailako ikasketak.

Politika Zientziak eta Zuzenbidea ikasi zituen, eta AEBtako Armadan erreserban egon zen urte luzez.

2014ko azaroaren 5ean, AEBko Senatua errepublikanoen esku geratu zen, agintaldi erdiko hauteskundeetan, eta McConnell, buru. Herrialdeko gizon boteretsuenetako bat bihurtu zen, horrenbestez, politikari beteranoa.

## Erreferentziak