open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xabier Idiakez

**Xabier Idiakez** (Iruñea, Nafarroa, 1711ko otsailaren 18a - Bolonia, Italia, 1790), Euskal Herriko idazlea eta elizgizona.

Jesusen Lagundiko kidea zen, eta konpainiak Espainian zuen Laguntzaile Nagusia. Bolonian jarri zen bizitzen jesuitak Espainiatik egotzi ondoren. Jesuiten mistika eta humanismoa landu zituen bere obretan.

## Lanak 
* *Prácticas o industrias para promover las letras humanas* (1758).
* *Prácticas espirituales para uso de los Hermanos novicios* (1760).
* *Cornelius Nepos de vitis excellentium imperatorum, breviariis et notis hispanice illustratus ad usum scholarum S. J.* (1764).
* *Disertación histórica sobre las Sociedades y Academias de Europa y en particular de España antes de la expulsión de los moros y aun antes del nacimiento de Mahoma* (1876. urtean argitaratua).

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
*  Xabier Idiakez literaturaren zubitegian
Etienne Salaberri

**Etienne Joseph Salaberri**, ezizenez ***So egilea*** (Heleta, Nafarroa Beherea, 1903ko otsailaren 18a - Baiona, 1981eko uztailaren 26a) euskal apaiz, idazle eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Beloken, Baionan eta Okzitaniako Tolosan egin zituen ikasketak. Uztaritzeko apaizgaitegian filosofia irakasle izan zen 1931-1958 urteetan, eta Baionako Villa Pia-n 1958. urteaz geroztik. Bigarren Mundu Gerran borrokatu zen alemaniarren kontra, eta preso hartu zuten. *Herria*-ko erredakzio buru izan zen hasierako urteetan. Baionako ohorezko kalonge izendatu zuten 1959. urtean..
Idazlanetan frantsesa eta euskara, biak erabili zituen bere obrak idazteko unean. *Herria*, *Jakin*, *Basque Éclair* eta *Gure Herria* aldizkarietan eman zituen argitara euskarazko lan aipagarrienak. Idazkera aberats, antolatu eta gozokoa, Europako herri txikien artean osatutako konfederazioa izan zen bere artikulugintzan agertu zuen ametsik handiena.. Hizlari trebea, neurriaren dohaina zuen idazlea, maixu izan zen Etienne Salaberri *Herria* aldizkariko eta Iparraldeko belaunaldi gazteagoentzat.

## Lanak 
### Saiakera 
* *L´homme basque *(1950),
* *Du régionalisme à l´internationalisme* (1951),
* *La Pédagogie et le Commissaire* (1955),
* *La fête dans l´âme Basque* (1956)
* *Ene sinestea* (1978, *Egilea editore*)
* *Beñat adiskidea, agur!* (1981, *Egilea editore*)

### Antologia 
* *Etienne Salaberry (1903-2003)* (2003, *Egan*)

### Antzerkia 
* *Iruñxeme. Iru ekitaldiko antzerkia* (1936, *López Mendizabal*)
* *San Frantses Xavierekoa *(1959),
* *Ohantzetik kanpo, Hiru pindarreko eraztuna*.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Azurmendi, Joxe: *Etienne Salaberry. Bere pentsamenduaz (1903-2003)*. Egan, 2003
* Sudupe, Pako: *Etienne Salaberry: kazetaritza politikoa*. - Egan, 2003-1/2, 97-155.

## Kanpo estekak 
* Etienne Salaberri literaturaren zubitegian
* Davant, Jean Louis, Etienne Salaberry (1903-1981), euskonews.com
Tomas Agirre

**Tomas Agirre** (Errezil, Gipuzkoa, 1898ko otsailaren 24a - Algorta, Bizkaia, 1982ko abenduaren 26a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
1898ko otsailaren 24an jaio zen Errezilgo Etxeberri etxean. Bost senide ziren. Maria Dolores Agirre idazlea arreba zuen.

*Euzkadi* egunkarian artikuluak idatzi zituen Barrensoro ezizenez.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Gazigozoak* (1933, *Verdes Atxirika*)
* *Uztaro Eleberria. Gure Erriaren bizierari buruz, edesti yakingarria* (1950, *Ed. Vascas*)

## Kanpo loturak 
*  Tomas Agirre literaturaren zubitegi
* Ortiz de Pinedo, Aitor (2023). "Bi kontakizun ondoz ondo: *Uztaro* eta *Beribilez*". *Lapurdum* 24.
Emeterio Arrese

**Emeterio Arrese Bauduer** (Ibarra, Gipuzkoa, 1869ko martxoaren 3a - 1954ko apirilaren 7a) euskal idazlea izan zen.

Gazterik Ameriketara joan zen eta han negoziotan aritu zen. Amerikan luzaro ibili bazen ere, joan-etorri anitz egin zituen Amerika eta Europa artean. Kontratista aritu zen han, eta lan horrek ematen zizkion baliabideak probestu zituen Ameriketan pilotalekuen eraikuntza bultzatzeko. Irabaziei dagokienez bide gorabeheratsua izan zuen, batean aberats eta bestean pobre suertatzen baitzen. Ameriketatik itzulita, Donostian finkatu zen, baina zahartzaroan Tolosara joatea erabaki zuen. Bertan hil zen, 85 urterekin.  

Lehen idazkiak, bertso-paper itxurakoak, 26 urte zituelarik argitaratu zituen garaiko aldizkarietan (*Euskal-Erria* eta *Euskaltzale* aldizkarietan hasieran, *La Baskonia*, *Zeruko Argia*, *Euskal Esnalea*, *Yakintza* eta beste hainbatetan gero). 1913an argitaratu zuen lehen liburua, *Nire bidean* izeneko poesia sorta, Tolosako Udalak diruz lagundurik. 1928an kaleratu zuen bigarren liburua, *Txindor*, hau ere olerkiz osatua. Azken olerki liburua 1952koa da, lehenago argitaratutako olerkiak berrikusi eta bilduz osatua (*Olerki berritze*). 

Olerkari erromantiko gisa sailka daiteke. Bestalde, Pello Mari Otaño gaztetan ezagutu zuen eta eragin handia izan zuen Arreserengan.

## Lanak 
### Operak 
* *Sentierak* (1900). Eduardo Justo Mokoroaren musika. 1936tik aurrera *Leidor* izenburuarekin antzeztua.
* *Zara* (1913, E. López argitaldaria). Eduardo Justo Mokoroaren musika.

### Antzerkia 
* *Aiton baten eriotza* (bakarrizketa bertsotan), (1898, Euskalzale)

### Olerkiak 
* *Nere bidean* (1913, E. López argitaldaria)
* *Txindor* (1928, Leizaola)
* *Olerki Berrizte* (1952, Itxaropena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Emeterio Arrese», Literaturaren Zubitegia.
* Garmendia Larrañaga, Juan: "Emeterio Arrese", Oihenart. 15, 1997, 3-29 orr..
Jean Baptiste Kamusarri

**Jean Baptiste** edo **Jan Battista Kamusarri Murgi** (Ziburu, Lapurdi, 1815eko otsailaren 17a – *ib.*, 1842ko irailaren 21a) euskal idazle eta apaiz katolikoa izan zen.

## Bizitza 
Arrantzale sendi batean jaioa, 1838an apaiztu eta Donibane Garazin (Nafarroa Beherea) erretore ibili zen.

Jean Martin Hiribarren eta Gratien Adema "Zaldubi" olerkariak ezagutu zituen, eta haren olerkietan Erromantizismoaren ukitu malenkoniatsua antzematen da. Hauxe idatzi zuen haren azken egunetan zegoelarik: *"Menditik nola doa / Ura itsasorat / Hala ni banihoa / Lasterka tonbara / Akabo da akabo / Neretzat denbora / Banoa sekulako / Hillen herritara"*.

Tuberkulosiak jota oso gazte hil zen, 27 urte baino ez zuelarik. Hamarka olerki eta zazpi eliz-kanta eginda utzi zituen.

## Lanak 
* "Ene goguetak", 1839 (ikusi, goguette)
* "Ene liraren auhenak", 1841
* "Haurrak altxa bihotza"
* "Mendikuia"
* "Bertsu eskasak"
* "Nere adiskide baten herioaren gainean"
* "Menditik nola doa", 1942

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko idazleak

## Kanpo loturak 
* Jean Baptiste Kamusarri, Bilketa.eus
* Jean Baptiste Kamusarri, *Literaturaren Zubitegia*.
* Kamusarriren lanak "on-line"
* Joseba Aurkenerena: Kamusarri,Ziburuko olerkari ahantzia.http://www.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/kamusarri-ziburuko-olerkari-ahantzia
Domingo Patrizio Meagher

**Domingo Patrizio Meagher** (Donostia, Gipuzkoa, 1703ko martxoaren 17a - Florentzia, Italia, 1772ko irailaren 21a) euskal idazlea. Irlandar etorkinen semea zen. Hamalau urte zituela Jesusen Lagundian sartu zen.

1736an apaiz egin zen. Filosofia katedradun izan zen Santiago de Compostelan eta teologiakoa Valladolideko eta Salamancako unibertsitateetan. Olerkiak idatzi zituen euskaraz eta gaztelaniaz. Euskaraz idatzi zituenetatik ospe handikoak dira *Ardoari* eta *Matsaren ura* izenekoak, gipuzkeraz eginak. Florentzian hil zen erbesteraturik.

## Lanak 
### Poesia 
* *Ardoari*
* *Ni naiz txit gauza goxoa*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Domingo Patrizio Meagher literaturaren zubitegian
Jose Ariztimuño

**Jose Ariztimuño Olaso**, ***Aitzol*** ezizenez, (Tolosa, Gipuzkoa, 1896ko martxoaren 18a - Hernani, Gipuzkoa, 1936ko urriaren 17a) euskal idazle, kazetari eta elizgizon abertzale eta euskaltzalea izan zen. ELA-STVko ideologoetako bat izan zen. 1936ko urrian, indar kolpistek Bilborantz ihesi harrapatu eta handik gutxira Hernanin hil zuten.

Gaztelaniaz zein euskaraz idatzi bazuen ere, hizkuntz normalizazioaren aldeko ekimenak bultzatu zituen, euskararen ofizialtasuna eskatuz. Ehunka artikulu idatzi zituen aldizkari eta egunkarietan.

## Biografia 
### Hasierako urteak 
Haurra zela, beste bi anaiekin apaiz egitea erabaki zuen. Hamahiru urte bete arte, Tolosan ikasi zuen eta gero Comillaseko apaiztegira joan zen, Humanitateak eta Filosofia ikastera. Argi ez dauden arrazoiengatik, Aitzol Comillaseko apaiztegitik atera eta anaiekin Gasteizko Seminario Diocesanora joan zen.. Ideologia sendoko pertsona eta ideia barreiatzaile paregabea, Eusko Langileen Alkartasuna sindikatu katoliko eta abertzalea bultzatu zuen etengabe, gainerako ekimen abertzaleak bezala, nahiz Errepublika garaiko azken bi urteetan lan teorikoetara mugatu zen, nolabait ere. 1935erako amaitu bazuen ere, Aitzolek ez zuen dirurik izan urte hartan eta 1950. arte argitaratu gabe geratu zen.
ezkerrera|thumb|Ondarretako espetxea, argazkiaren erdian.|172x172px
1936an faxisten altxamendua hasi zenean, Donostian zen eta Beloken errefuxiatu zen. Donostia eskuindar matxinoen esku geratu zenean, Bilborako bidea hartu zuen, baina 1936ko urriaren 15ean, Pasaia inguruan *Galerna* itsasontzian zihoala, preso hartu eta Donostiako Ondarretako kartzelan sartu zuten. 1936ko urriaren 17an prentsan zabaldu zen Aitzol preso zegoela, nazionalen pozerako. Han tortura jasan zituen

## Lanak 
thumb|Kataluniako bisitariak 1933an: Roig i Llop eta J.M. Batista i Roca Aitzolekin. Eskuinaldekoa Jon Zabalo Ballarin, *Txiki*, marrazkilari ospetsua da.
Jardun politiko eta sindikalez gain, kultura arlo asko (historia, folklorea, literatura kritika) landu zituen. Euskararen alde kartsuki idatzi zuen, euskaraz eta gaztelaniaz, nahiz lan teoriko gehienak gaztelaniaz osatu. Liburuxka bat idatzi zuen gai horri buruz: *La muerte del euskara o los profetas de mal agüero*. Gerra aurreko euskal abertzaletasunak izan zuen ideologorik garrantzitsuenetakoa izan zen.

Lan horietaz gain, Aitzolen *Idazlan guztiak* izeneko bildumaren lehen liburukia 1998an argitaratu zen, *Biografia eta bere ekintzaren alderdi nagusienak* izenburupean. Liburukia argitaratu zenerako, bitik seirako liburukiak argitaratuak ziren jada.

### Euskaraz 
#### Bilduma 
* *Literatura inguruan. Hitzaurreak eta artikuluak* (1986, *Erein*)

### Gaztelaniaz 
#### Liburuxka 
* *La muerte del euskara o los profetas de mal agüero* (1931)

#### Saiakera 
* *La democracia en Euzkadi* (1935)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaltzaleak

* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak 
* Jose Ariztimuño literaturaren zubitegian
* Bidegileak
Anastasio Albisu

**Anastasio Albisu Aierdi** (Lazkao, Gipuzkoa, 1915eko martxoaren 27a - Azkoitia, Gipuzkoa, 1997ko apirilaren 14a) euskal idazlea izan zen.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Erreka zuloan eta* (1973, *Kardaberaz*)
### Antzerkia 
* *Gartzi-Ximeno eta...* (1975, *Kardaberaz - J.J. Garmendia*)
### Bertsoa 
* *Amezketa* (1975, *Kardaberaz*)

## Kanpo estekak 
*  Anastasio Albisu literaturaren zubitegian
Pedro Migel Urruzuno

**Pedro Migel Urruzuno Salegi** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1844ko apirilaren 29a - Mendaro, Gipuzkoa, 1923ko apirilaren 14a) euskal idazlea eta apaiza izan zen.

Apaiz ikasketak egin ondoren, Lesakan eta Oñan apaiz aritu zen. Gero, Mendaro auzora etorri zen, lehenik bertako parroko eta gero agustindar mojen kapilau.

Garaiko ia euskal aldizkari guztietan parte hartu zuen: Euskal-Erria, Euskalzale, Ibaizabal, Euskal-Esnalea, Baserritarra, Jesusen Biotzaren Deya, Zeruko Argia eta Argian. *Cochem-en Meza Santua zer dan* (1915) eta *Baudranec-en Anima ondo damutua eternidadeko gauza konsideratzen* (1921) itzuli zituen. Bere ipuinen bilduma bera hilez geroztik argitaratu zen (*Urruzuno-tar P.M.-ren Ipuiak. Lenengo Idaztia*, 1930). Herriko euskara erabili zuen, ulerterraza baina aberatsa, lokuzioz hornitua eta neologismorik erabili gabe.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Euskalerritik zerura eta beste ipuin batzuk* (1961, *Auspoa*)
* *Iru ziri* (1965, *Auspoa*)
* *Sasiletrau baten ziria ta abar* (1973, *Auspoa*)
* *Ur-zale baten ipuiak* (1965, *Auspoa*)
* ''Urruzuno'tar P.M.'en Ipuiak* (1930, *Neketako Ama Birjinaren Irarkola*)
### Kantua 
* *Eliz-kantak* (1904, *N. Aramburu'')

## Erreferentziak 
* Pedro Migel Urruzuno, Literaturaren Zubitegian.
Toribio Altzaga

**Jose Maria Toribio Altzaga Anabitarte** (Donostia, 1861eko apirilaren 16a - *ibidem*, 1941eko maiatzaren 27a) euskal idazlea izan zen. Batez ere antzerkigintza landu zuen.

## Bizitza 
Pedro Juan Altzaga Bengoetxea eta Rosa Anabitarte Mendibururen semea, Toribio Altzaga Donostiako 31 de Agosto kalean jaio zen 1861eko apirilaren 16an. Bi anai-arreba zituen. Bertako taldearekin antzezten zituen obrak ez ziren Donostian bakarrik ematen, probintzia osora zabaltzen ziren, euskal giroa eta grina non-nahi sortuz.

Altzagaren antzerkiak, bestalde, behin eta berriro antzeztu dira Euskal Herri osoan. Asko idatzi zuen: operak, komediak, itzulpenak eta abar, ia guztia euskaraz.

## Lanak 
[thumb|267x267px|Patri Urkizu Toribio Altzagaren antzerkigintzaren inguruan ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak.eus proiekturako)]]
Kritikarien iritziz, Toribio Altzagak goratu egin zuen euskal antzerkia bere aurrekoek utzitako maila apaletik, halako gaitasun eta duintasunera ekarriz.

Altzagak antzerki laburrean erakusten du bere balioa, bai egoera eta bai pertsonaien erabileran. Jendeari barre eragiten zion elkarrizketaren bizitasunaz baliaturik. Altzaga ez da murgiltzen ez obra luzean, ez traman, eta ez katramilan.

### Antzerkia 
Hona hemen haietariko batzuk: *Santo Tomase´ko feriya* (1892); *Axentxi ta Kontxexi* (1914); *Oleskari berriya* (1916); *Txiribiri* (1918); *Ramuntxo*, Pierre Lotiren eleberriaren moldaketa (1920); *Andre Joxepa Tronpeta* (1921), *Eleizatxo´ko ardazlea*, *Arpuxa kalian*, *Bost-urtian* (1922); *Etxietan*, *Zalaparta*, *Amantxi*, *Tan tarrantan*, *Zanpantzar* (1923); *Neskazar* (1924); *Burruntziya* (1931), etab. Orobat opera libretoak idatzi zituen: *Txanton Piperri* (1899), *Anboto* (1909) eta *Gli cornamenti* (argitaragabea). Halaber, 1926an Shakespeareren *Macbeth* itzuli zuen, *Irritza* izenburupean antzeztuz. 

* *Martin Tiñacu* (1886), gaztelaniaz idatzia
* *Aterako gera* (1888)
* *San Tomaseko feria (1892), koralak.*
* *Jostirudiak-Irritza* (1990, Labayru)
* *Asenchi ta Konchesi. Izketa* (1914, Martin y Mena)
* *Bernaiño´ren larriyak* (1915)
* *Txibiribiri. Atal bateko antzerki irritsua* (1922, *Martin y Mena*)
* *Berrnaiño* (1923, Martin Mena y Cia.)
* *Amantxi (Bi ataldun antzerkia)* (1924, Martin y Mena)
* *Urdai-lekua* (1925), bakarrizketa.
* *Bioz berak* (1929, Martin Mena y Cia.)
* *Bost urtian. Antzerkia. Euskal Antzerkia, 1* (1929, *Navarro del Teso y Cia.*), bi ekitaldikoa.
* *Kaxka gogorra (1930), txotxongiloa.
* *Aterako gera!* (1932, López Mendizabal)
* *Neskazar. Iru ekitaldi dun antzerkia* (1932, *Zelaia*)
* *Zanpantzar. Ekitaldi bakarrean eratutako Jostalu pargillea (Farsa)* (1932, López Mendizabal)
* *Biak bat* (1934), elkarrizketak.
* *Osaba* (1934, López Mendizabal), hiru ekitaldikoa.
* *Txingurri* (1935), bakarrizketa.
* *Burruntziya. Bemaiño'' (1963, Auspoa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerkia
* Gipuzkoako idazleen zerrenda
* Donostiar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
* «Toribio Altzaga», Literaturaren Zubitegia.
Anizeto Zugasti

**Anizeto Zugasti Iriondo** (Altza, Gipuzkoa, 1904ko apirilaren 17a - Donostia, Gipuzkoa, 1983ko irailaren 4a) apaiza eta euskal idazlea izan zen. Euskaltzain urgazlea izanagatik, idazkeraz oso giputza zen, eta inoiz ez zion amore eman euskara batuari.

1927an apaiz egin zen, Gasteizko apaizgaitegian ikasi ondoren. Apaiz-laguna eta organo-jotzailea izan zen Lantziegon, eta kaperau Pasai San Pedron, Soraluzen eta Donostian. *Zeruko Argia* aldizkariko zuzendariorde izan zen 1936 arte. *Zeruko Argia, Arantzazu, Egan* eta *Euskal-Esnalea* agerkarietan argitaratu zituen lan aipagarrienak.

## Lan nagusiak 
* *Bareak* (1926) ipuina
* *Mendi-mendian *(1932), olerkiak
* ''Maiatzeko loreak (Andre Mari'ren loreila)* (1950)
* *Argibidea* (1951)
* *Jesus'en Biotza'ren illa* (1951)
* *Bederatziurrenak* (1951)
* *Entzi'ko A. Mariari Bederatziurrena* (1952)
* *Argi-bide txikia* (1954)
* *Ikasgaiak baserritako neskatxentzat* (1955), Nemesio Etxanizen laguntzaz
* *Neska-Mutikoentzat Eliz-liburua* (1957)
* *Itun berria'' (1967), Orixerekin eta Kerexetarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Anizeto Zugasti», Literaturaren Zubitegia.
Toribio Etxebarria

**Toribio Etxebarria Ibarbia** (Eibar, Gipuzkoa, 1887ko apirilaren 27a - Caracas, Venezuela, 1968ko apirilaren 18a) enpresari, politiko sozialista eta euskal idazlea.

## Biografia 
Eibarko Txiriokaleko 6. zenbakian jaio zen Nicanor Etxebarria eibartarraren eta Isabel Ibarbia gasteiztarraren seme hau.

PSOEko eta UGTko kide izan zen. 1920an Alfa izeneko josteko-makinen enpresaren sortzaileetako bat izateaz gain, zuzendaria eta gerentea izan zen. Gainera CAMPSA enpresako zuzendaria izan zen. 

Espainiako Gerra Zibila garaian Mexiko, Irlanda, Ingalaterran eta Venezuelan atzerriratu zen. Hainbat euskal aldizkaritan parte hartu zuen: "El Socialista", "Euskera", "Euzko-gogoa", "Egan", "Olerti", "Eibar". Eibarko euskarari buruz idazteagatik Euskaltzaindiak euskaltzain izendatu zuen.

1968ko apirilaren 18an hil zen Caracasen. 
thumb|333x333px|Toribio Etxebarriaren jaiotetxea, Eibarko Txiriokalen

## Lanak 
### Artikuluak 
* *Euskera. 1963-64; 1965-66* (1986, *Euskaltzaindia*)
### Itzulpenak 
* *Margarita, Nafarroako Erregiñan ipuin batzuk* .

### Besteak 
* *La Liga de Naciones y el problema vasco. (*1918).
* *Flexiones verbales de Eibar.* (1963-64).
* *Lexicón del euskera dialectal de Eibar.* (1965).
* ''Ibiltarixanak. Arrate'tikoen izketango alegiñak* (1967, *Itxaropena*)
* *Viaje por el país de los recuerdos*. ((1968) 1949an idatzita)).
* *Recordando la guerra / Diario de un viaje de un refugiado español*.
* *Triki-trilako koplak.*
* *La experiencia socialista en España, vista desde mi pueblo''. (1966-67)

## Aitortzak 
* 1980 urtetik Eibarko kale nagusiak, aurretik Dos de Mayo izandakoak bere omenezko izena darama.
* 1987ko apirilaren 27an Eibarko seme-kuttun izendatu zuten.
* Toribio Etxebarria sariak, Eibarko Udaleko Garapen Ekonomiko, Enplegu eta Berrikuntza Sailetik antolatzen dira urtero
thumb|192x192px|Toribio Etxebarriaren jaiotetxearen plaka, Eibarko Txiriokalen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Toribio Etxabarria literaturaren zubitegian
Plazido Muxika

[thumb|[Plazido Muxika|Plazido Muxikaren hiztegi bat Lasarte-Oriako liburutegian]]
**Plazido Muxika Berrondo** (Oria, Urnieta, Gipuzkoa, 1906ko apirilaren 16a - Loiola (Azpeitia), Gipuzkoa, 1982ko abuztuaren 27a) hiztegigilea, euskal idazlea eta jesulaguna izan zen.

## Bizitza 
Oria auzoan jaio zen, Urnietan (1986az geroztik, Lasarte-Oriako auzoa da Oria). Langile porrokatua, nekaezina, eta etsipenak inoiz menderatu gabea, bere lanik ezagunenak hiztegigintzan egin zituen.
Fitxategi:Plazido Muxika kartela LasarteOrian 12 59 29 489000.jpeg|alt=
Fitxategi:Plazido Muxika kartela LasarteOrian.jpeg|alt=
Muxikaren lanik mardulena *Diccionario Castellano-Vasco* izan zen, euskarari eginiko ekarpen itzela, hainbat eta hainbat urteko lana eskatu ziona. Plazidok berak aitortu zuenez, hiztegi hori egiteko erabakia 1929an hartu zuen, Kolonbiako Pasto hiriaren inguruko mendietan zeharkaldia egiten ari zela, *Zeruko Argia* aldizkariaren ale baten orrialdeak aurkitu zituenean (Santa Kruz apaizarena ote? Inguru haietan ibilia zen urte batzuk lehenago hura ere, eta dirudienez aldizkariaren harpideduna zen).

Hogeita hiru urteko jesulagun gaztea zen, artean meza eman gabea, eta Kolonbiako ikastetxe batean ziharduen, hiru urteko maisualdia betetzen. Urruti haietan eta horrelako leku bakartian bere herriko hizkuntza aurkitzeak zirrara handia eragin omen zion Plazido gazteari. «Dei» bat bezalakoa izan omen zen: zerbait egin behar zuen bere hizkuntza maitearen alde.

Hiztegi hori egiteari eman zizkion hurrengo 36 urteak. Lan horretan, Azkueren *Diccionario vasco-español-francés* hiztegia izan zuen iturri nagusi. Neurri txikiagoan, beste iturri batzuk ere erabili zituen:
* Azkuek berak euskara-gaztelania hiztegi baterako bildutako oharrak (gerora *Orotariko Euskal Hiztegia* izango zenaren oinarri nagusia, alegia).
* Pierre Lhanderen *Dictionnaire basque-français*.
* André Tournierren eta Piarres Lafitteren *Lexique français-basque*.
* Erroman Mirena Beraren eta Isaac Lopez Mendizabalen *Diccionario castellano-euzkera / euzkel-erdel-iztegia*.
* eta abar.

*Diccionario castellano-vasco* mardul eta bikaina, guztira 1.897 orrialde trinko dituena, urte askoan erreferentzia nagusi izan da euskalgintzan aritu diren guztientzat. Gutxienez 17.000 ale saldu ziren.

Azken urteak Loiolako Santutegian eman zituen, 1982ko abuztuaren 27an hil zen arte.

## Lanak 
### Hiztegiak 
* *Diccionario castellano-vasco* (1965)
* [thumb|[Plazido Muxika|Plazido Muxikaren *Diccionario vasco-castellano* hiztegiaren bi liburukiak Lasarte-Oriako liburutegian.]]*Diccionario vasco-castellano* (1981)
* *Mendiko argia* (1969, Gero). Jatorrizko eleberriaren egilea: Franz Weiser.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Diccionario Vasco-Español-Francés / Dictionnaire basque-espagnol-français

## Kanpo estekak 
* Xabier ETXANIZ ERLE: «Plácido Múgica Berrondo», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
* Jose Antonio Muxika (1998): *Plazido Muxika*, Bidegileak bilduma, 12. zenbakia.
* «Plazido Muxika», *Literaturaren Zubitegia*.
* Aita Plazido Muxika (1906-1982) Patxi Altuna. Euskaltzaindia
Jose Antonio Arkotxa

**Jose Antonio Arkotxa Martija** (Mutriku, Gipuzkoa, 1911ko martxoaren 29a - Donostia, Gipuzkoa, 1996ko martxoaren 17a) euskal idazle eta antzerkigilea izan zen.

## Biografia 
Hemeretzi urte bete ondoren, *El Día*, *Argia* eta *Euzkadi* aldizkarietara bidaltzen hasi zen bere lantxoak, eta geroago *Zeruko Argia*, *Egan*, eta *Agur* aldizkarietan batez ere idazten jarraitu zuen. Kontabilitateburu hasi zen lanean Ondarroan 1943an, bere kasa ikasi zuen ofizioan. 

Bere lan garrantzitsuenak: *Nork nori ziria sartu, Antzerki ikasketa berezia, Arantzazu´ko Anai Patxi, Gabon gontzeta, Leniz-ko alaba, Arrain saltzaileak* (irratirako gidoia) eta *Brokel jauna.* Euskaltzain urgazlea, 1968an Arantzazuko Batzarrean parte hartu zuen.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Nork nori ziria sartu?* (1949, *Egan*)
* *Tan tarran... tapatatan* (1971)
* *Joxe-maritarrak* (1980, *Euskaltzaindia - BBK*) Toribio Altzaga Saria
* *Kresal txipristiñak* (1982)
* *Patxikilo eta Pantxika* (1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jose Antonio Arkotxa literaturaren zubitegian
Pierre Lhande

**Pierre Lhande Hegi** (Baiona, Lapurdi, 1877ko uztailaren 9a - Atharratze, Zuberoa, 1957ko apirilaren 17a) euskal idazlea eta apaiza zen.

Deiturak errakuntza baten ondorioa dirudi; aitaren deitura *Basagaitz* zen, baina dokumentazioan *Allande* Atharratzeko haren aitona txistulariaren deitura ageri da eta gero hori *Lhande* itxuraldatu zuten.

## Biografia 
Baionan jaio bazen ere, zuberotartzat jo daiteke, han baitzuen familia eta zortzi urterekin aita hil zitzaionean Zalgizeko Apatia etxera amarekin bizi izatera joan zelako. Ama Montevideon jaioa zuen.

Maulen Bigarren Hezkuntzako ikasketak egin eta Baionako Seminario handian sartu zen, baina bota egin zuten, haren kezka nagusia euskara zelakoan. Orduan Rodezen (Okzitania) Jesusen Konpainian sartu zen; kongregazioarekin Belgika (1901), Herbehereak (1903), El Puerto de Santa María eta berriro Belgikan izan ondoren, gero apaiz jesuita bihurtu zen 1910eko abuztuan.

Hondarribian ibili zen; 1922an Espainiatik bota zuten, gobernuak euskaldunekiko zuen jarrera kritikatzeagatik. Paris inguruko langile-herrietan apaiz jardun zen eta 1927an *Le Christ dans la banlieue, Enquête sur la vie religieuse dans les milieux ouvriers de la banlieue de Paris* liburuki batzuek osatutako obra idazteari ekin zion; horien bidez, katoliko frantsesei Eliza ofiziala eta langile munduaren artean zegoen aldeaz kontzientzia hartzea zuen helburu.

Erlijio katolikoa irratien bidez zabaltzen aitzindaria izan zen:
* 1927ko urtarrilaren 2an lehen emanaldia egin zuen. Radio Parisek igandero ematen zituen 20 minutuko "irratisermoiak" ziren.
* 1934ko urtarrilaren 1ean Radio Paris nazionalizatu zutenez Eliza eta Estatuaren banaketa dela medio irratsaioa kendu zuten.
* 1934ko apirilaren 8an protestaldi ugarien aurrean irratsaioak berriro onartu ziren.

Atharratzen hil zen 1957an, *Saint-Antoine* etxean.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Mirentchu* (1914). *Basterretxeren maiorazkoa* film mutua eleberrian oinarritua dago.
* *Gure orma zaarra* (1915, *Martin y Mena*)
* *Yolanda. Irakurgaya. 1 irarkaldia. Argiaren Idaztiak, I* (1921, *Leizaola*)
* *Bilbilis* (1926)
* ''Le Moulin d'Hernani* (1936)

### Saiakera 
* *Autour d'un foyer basque* (1908)
* *L´Emigration basque* (1910)
* *Le Pays basque à vol d'oiseau* (1925)
* *Le Poéte Pierre Topet dit Echahun et ses oeuvres* (1946, *Eskualtzaleen Biltzarra*)

### Hiztegia 
* *Dictionnaire basque français (Dialectes Labourdin, Bas-Navarrais et Souletin) - Tome 1'' (1926); bere lanik ezagun eta erreferentzialena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo loturak 
*  Pierre Lhande literaturaren zubitegian.
*  Lhande Auñamendi entziklopedian.
*  **Lhanderen** irratsaioez.
*  Joseba Aurkenerena: Pierra Lhande pastorala, hautu txar baten malura http://kazeta.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/pierra-lhande-pastorala-hautu-txar-baten-malura
Juan Martin Hiribarren

**Juan Martin Hiribarren** (Azkaine, Lapurdi, 1810eko maiatzaren 8a - Baiona, Lapurdi, 1866ko azaroaren 26a) euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
1810ean jaio zen Azkainen. Erlijio katolikoari dedikatua Urruñan bikario ibili zen, gero Bardozen erretore eta Baionako katedralean kalonje.

Lapurdiko hiriburuan hil zen 1866an.

2010eko irailean Euskaltzaindiak bere omenezko jardunaldi batzuk antolatu zituen Azkainen, **Hiribarrenen** jaiotzaren bigarren mendeurrenaren harira.

## Poesia 
* *Escaldunac. Iberia, Cantabria, Eskal-herriac; Eskal-herri bakhotcha eta hari darraicona* (1855, *Baiona*). Olerki bilduma hau **Hiribarrenen** lanik ezagunena da.
* *Montebideoco berriac* (1853, *Baiona*). Kanta bilduma.
* *Escaraz eguia* (1858). Erlijioen historia bat da.

Oraindik argitaratu ez diren lan batzuk daude; haien artean frantsesezko idazkiak eta euskara-frantsesa hiztegi bat daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko idazleak

## Kanpo estekak 
*  Juan Martin Hiribarren *Bidegileak* bilduman, Xipri Arbelbidek idatzitako lana.
*  Juan Martin Hiribarren literaturaren zubitegian
* Joseba Aurkenerena: Martin Hiribarren idazle azkaindarra https://zuzeu.eus/kultura/martin-hiribarren-idazle-azkaindarra/
Abelino Barriola

**Joan Abelino Barriola Aizpurua** (Donostia, Gipuzkoa, 1876ko azaroaren 10a – Paue, Frantzia, 1944ko apirilaren 19a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
[thumb|275x275px|Arantxa Barriola haren aitona Abelino Barriolaz ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak.eus proiekturako)]]
Eusebio Barriola Sagastiberi eta Josefa Aizpurua Muguruzaren semea, Abelino Barriola Donostian jaio zen 1876an. Ignacio María Barriola medikuaren aita zen.

Antzerkiarekiko interesa ikusita, Barriolak, Donostiako zinegotzi zelarik, 1915ean Euskal Izkera ta Iztunde Ikastola sortu zuen (edo *Euskal Hizkuntza eta Deklamazio Eskola*). Eskola horren lehen zuzendaria Toribio Altzaga izan zen. *Deklamazio Eskola* sortzearen ondorio nabarietariko bat emakumea eszenatokira igotzea izan zen. Garai hartan lehiaketak eta sariketak ere ugaritu egin ziren, obra zertxobait konplexuagoak, bai planteamenduz, bai baliabidez, idazten hasi ziren. Horren ondorioz, bakarrizketa edo ekitaldi bakarreko obren ordez, bi eta hiru ekitaldikoek hartu zuten lekua: umore-giro sotiletik eduki serioagoetara ere pasatu zen zertxobait.

Horiez gain, Barriolaren obran abertzaletasunaren aldeko lerratze nabaria sumatzen da, alde batetik; eta, era berean, haren obretan ez du interes didaktikoa ezkutatzen, eta ikusleak antzerki-kulturan hezi nahia ere igar daiteke, bestetik. Gainerakoan, gorago aipatutako ezaugarri orokorrak bete-betean ageri dira garai hartako autore guztietan.

## Lanak 
### Antzerkia 
#### Komediak 
* *Meza berriya* (1908an idatzia

#### Dramak 
* *Zulo madarikatuak* (1911n idatzia eta 1987an argitaratua)
* *Lagun txar bat...* (1912an idatzia; *J. Baroja*)
* *Maitasunak* (1923an idatzia)
* *Goi argi* (1935, *J. Baroja*)
* *Dramak* (1987, *EEE - Itxaropena*)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Abelino Barriola literaturaren zubitegian
Mariano Estornes Lasa

**Mariano Estornes Lasa** (Izaba, Nafarroa, 1909ko azaroaren 19a - Donostia, 1997ko abuztuaren 16a) euskal idazlea. Filosofia eta Letretako ikasketak egin zituen Zaragozako Unibertsitatean. *Auñamendi* argitaletxea sortu zuen Bernardo anaiarekin batera.

## *Euzko Ikasle Batza* elkartearen sortzailea Zaragozan (1932) 
1932an Zaragozako Unibertsitatean ikaslea zela Euzko ikasle Batza erakundearen sortzaileetako bat izan zen. Gregorio Urkaregi eta José Estornés Lasa  ere kide izan ziren  elkarteko zuzendaritza hartan. Elkarteak hiru lan lerro zabaldu zituen:

* euskara ikasteko bi ikastaro, berrogeita hamar ikaslerekin
* liburutegi bat
* eta orfeoi bat, euskal musika herrikoia interpretatzeko.

Elkarteak prest azaldu zen Euskal Herriko erakunde eta pertsona guztiekin euskal kulturaren alde lan egiteko eta Euskal Unibertsitatea sortzeko.

Urkaregik 1932ko abuztuaren 7an Euskal Ikasleen I. Biltzarrean parte hartu zuen Bergaran, Zaragozako Elkarteko lehendakari gisa.

## Lanak 
* *Oro del Ezka* (1958)
* *Los Errotazar-Soroa-Larralde* (1960)
* *Recuerdos de Erronkari* (1966, Bernardo anaiarekin batera)
* *Salazar y Navascués* (1966, Bernardo anaiarekin batera)
* *La Costa Vasca* (1961)
* *Geografía del País Vasco* (3 liburuki, 1969).

Amerikari buruzko artikulu eta biografia ugari (J. A. Agirre, Francisco de Aguirre, Lope de Aguirre, Sabino de Arana Goiri, Juana de Asbaje) idatzi zituen.

## Kanpo-loturak 
*  Mariano Estornes Lasa literaturaren zubitegian
*  http://www.euskomedia.org/aunamendi/42324

## Erreferentziak
Balendin Enbeita

**Balendin Enbeita Goiria** (Muxika, Bizkaia, 1906ko maiatzaren 20a - 1986ko azaroaren 20a) bertsolari eta euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Muxikako Usparitxa-Jauregi baserrian jaio zen, Kepa Enbeita *Urretxindorra*ren eta Benita Goiriaren semea. Aitari jarraiki, txikitandik erakutsi zuen bertsolaritzarako zaletasuna. 1929an, hogeita hiru urte besterik ez zituela, Bizkaiko Lehen Txapelketa irabazi zuen, eta Espainiako Gerra Zibilaren ondorengo lehen bi txapelak ere jantzi zituen.

Gerratean, Eusko Gudarostearen barnean, Bizkaiko frontean izan zen eta 1937ko abenduaren 1ean hamabi urteko espetxe zigorra ezarri zioten. 1941era arte kartzelan izan zen.

Umetan hildako batez gain, sei seme-alaba izan zituen: Kepa, Abel, Libe, Moises, Joseba Andoni eta Jon. 
ezkerrera|thumb|Balendin Enbeitaren monumentua Bilboko Areatzan
Bertsolari eskolen mugimendua harekin batera sortu zela esan liteke, hark eman baitzituen lehen urratsak bertsolarien eskolaratze-bidean, Garriko bertso-eskola sortuz; baina plazagizona izateaz gain, bertsoak idatziz ere eman zituen. Eta bestelakorik ere paratu zuen paperetan: garaiko aldizkarietan hainbat poesia eskaini zituen eta baita Jesukristoren bizitza kontatzen duen antzerki-obra musikal bat ere.

Baserriko teilatua konpontzen ari zela erorita hil zen, *Bizitzaren joanean* liburuaren bigarren partea prestatzen ari zenean.

Gaur egun, Bilboko Areatzako parkean haren omenezko eskultura bat dago.

## Lorpenak 
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (2): 1958, 1959.
** Finalista (3): 1958, 1959, 1962.

## Lanak 
### Biografia 
* *Bizitzaren joanean* (1986, *Elkar*)
### Bertsoa 
* *Nere apurra* (1974, *Auspoa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Balendin Enbeita literaturaren zubitegian
*  Bertsozale.com: Balendin Enbeita
Joan Batista Agirre

**Joan Batista Agirre Elola**, askotan *Agirre Asteasukoa* bezala aipatua,  (Asteasu, Gipuzkoa, 1742 - *ib.*, 1823ko maiatzaren 17a) euskal idazlea izan zen. 

## Bizitza 
thumb|Asteasuko parrokia. San Pedro eliza.
Apaiz egin ondoren, bere herriko parrokoa izan zen bizitza guztian. Hari buruz gauza gutxi dakigun arren, jakina da garaiko zenbait euskaltzalerekin harremanak izan zituela, hala nola Juan Antonio Mogelekin.

Hizkuntzaren maisutzat jotzen da, «agian, 1880 urte aurreko gipuzkoar idazle zaharretarik onena» (Villasante, 1979, 224. or.).

## Obra 
Idazkiak: *Confesioco eta Comunioco Sacramentuen gañean Eracusaldiac, lenvizico Comunioraco prestatu bear diran Aurrentzat, eta bidez Cristau acientzat ere bai*, Tolosa, 1803. Kristaubide aski luze hori (400 orri) oso erabilia izan da Gipuzkoan, behin eta berriro argitaratu baita.

Agirreren bigarren liburuan haren sermoiak biltzen dira: beraien ondoren, latinezko ohar ugari dakartzate. Obra hori hiru liburukik osatzen dute:

# *Jesu Cristoc bere Elizari utzi ciozcan zazpi Sacramentuen gañean Eracusaldiac*;
# *Jaungoicoaren Legueco Amar Aguinteen gañean Eracusaldiac*;
# *Jesucristo eta Virgiña chit Santaren Misterioen, eta beste cembait gaucen gañean Eracusaldiac*.

Tolosan argitaratu zen, Agirre hil eta 27 urtera, 1850ean.

Gipuzkeraz idatziak dira, Goierri eta Beterriko hizkeretatik bietatik duen hizkuntzan.

## Idazlanen zerrenda 
### Erlijioa 
* *Confesioco eta Comunioco Sacramentuen gañean Erakusaldiac lenvicico Comunioraco prestatu bear diran Aurrentzat, eta bidez Cristau acientzat ere bai* (1803, *F. Lama*)
* *Jesu-Cristoc bere Elizari utzi ciozcan Zazpi Sacramentuen gañean Erakusaldiac* (1850, *A. Gorosabel*)
* *Jaungoicoaren Legueco Amar Aguinteen gañean Erakusaldiac* (1860, *A. Gorosabel*)
* *Jesucristo eta Virgiña chit Santaren Misterioen eta beste cembait gaucen gañean Erakusaldiac* (1850, *A. Gorosabel*).

Agirre Asteasukoaren obraren zatiak, edizio kritiko formatuan, XX. mendearen amaiera aldera argitaratu egin dira Inazio Mujika Iraola eta Fidel Altunaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  «Joan Batista Agirre», *Literaturaren Zubitegia*.
Justo Mokoroa

**Justo Maria Mokoroa Muxika**, «Ibar» ezizenez, (Tolosa, Gipuzkoa, 1901eko maiatzaren 28a - Bilbo, Bizkaia, 1990eko azaroaren 7a) apaiza eta euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Baleriano Mokoroaren semea izan zen. Eskolapioetako erlijiosoa izan zen. *Euskal-Esnalea, Zeruko Argia* eta* La Voz de Navarra* aldizkarietan hasi zen idazten. 1935ean *Genio y lengua. Euskal izkuntza eta izaera*, hizkuntza senari buruzko saiakera eman zuen argitara. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Aire-sur-l'Adourera eta, gero, Txilera joan behar izan zuen. Mokoroak euskal literaturaren antologia bat, *Gure baratzeko loreak* izenekoa, argitaratu zuen Txilen egiten zen *Euzkadi* aldizkarian. 1955ean Euskal Herrira itzuli zen, eta Bilboko Eskolapioen Ikastetxeko erretore izan zen hiru urtez. 1925ean Arturo Campionen *El último tamborilero de Erraondo (Erraondo´ko azken danbolinteroa)* euskaratu zuen. Arantzazuko Biltzarraren ondoren, euskara batuaren auzia agertu zenean, gogor agertu zen batasunaren kontra. *De vida o muerte. Operación salvamento* (1956) eta *Lengua vasca de hoy y de mañana* (1971) liburuetan agertu zituen bere arrazoibideak. Baina, hala ere, Justo Mokoroaren lan garrantzitsuena hil aurreko urtean argitaratu zen: *Repertorio de locuciones del habla popular vasca: Ortik eta emendik* (1990) izeneko esamoldeen bilduma erraldoia (bi liburukitan).

## Lanak 
### Saiakera 
* *Genio y lengua. Euskal izkuntza eta izaera* (1935)
* *Batasunari buruz agurka eta beste batzuk aurka* (1968)

### Itzulpena 
* ''Erraondo'ko Danbolinteroa; Arturo Kanpion* (1958, *Ellacuria*)

### Hiztegia 
* *Ortik eta emendik* (1990, *Labayru - Etor*)

## Kanpo loturak 
*  *Ortik eta Emendik'', hiztegi bilagarri gisa.
*  Justo Mokoroa, Literaturaren Zubitegian.
*  «Justo María Mocoroa Mujica», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

## Erreferentziak
Gabriel Manterola

**Gabriel Manterola Urigoitia** (Zeanuri, Bizkaia, 1890ko martxoaren 18a - Zeanuri, Bizkaia, 1977ko uztailaren 6a) euskal idazle eta itzultzailea izan zen.

## Biografia 
Gasteizko apaizgaitegian egin zituen apaiz ikasketak. 1915-1932 urteetan Eibarren egon zen apaiz. Euskaltzain urgazlea izan zen 1919az geroztik, eta Ohorezko Euskaltzain izendatu zuten 1968. urtean.

*Jaungoiko-Zale, Ekin, Yakintza, Zeruko Argia* eta *Redención* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak.

1937-1948 urteetan Ingalaterran bizi izan zen. Urte hartan bertan, Zeanurira itzuli eta hango erretore izan zen.

Manterolarenak dira: *Goiz-izpiak* (1921, olerkiak), *Euskal Egunetako Itzaldia *(1922),* Santuen bizitza laburrak *(1925).

## Lanak 
### Poesia 
* *Goi-izpiak* (1921, *Jaungoiko-Zale*)
### Itzulpena 
* *Ipuintxoak; Cristobal von Schmid* (1929, *Jaungoiko-Zale*)

## Kanpo loturak 
*  Gabriel Manterola literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Bonifazio Etxegarai

**Bonifazio Etxegarai Korta** (Zumaia, Gipuzkoa, 1878ko ekainaren 5a - Durango, Bizkaia, 1956ko abenduaren 24a), euskal idazle eta legegilea.

Karmelo Etxegarairen anaia gaztea, Madrilen egin zituen zuzenbideko ikasketak. 1904. urtean Sevillako Probintzia Entzutegiko Gobernuko idazkari izendatu zuten, eta 1910ean Madrilgo Justizia Auzitegi Goreneko idazkariorde. 1922an Eusko Ikaskuntzako Zuzenbide arloko kidea zen eta euskaltzain bihurtu zen lau urte geroago, Karmelo anaia hil eta gero. 1937an Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko lehendakari hautatu zuten.
[thumb|250px|[Euskaltzainen zerrenda|Euskaltzain eta idazle batzuk, 1927an Euskaltzaindiak eginiko ohiko biltzar batean. Ezkerretik eskuinera, zutik: Orixe, Jean Elizalde, Seber Altube, Julio Urkixo eta Erramun Olabide. Eserita: Juan Bautista Eguzkitza, Bonifazio Etxegarai, Resurreccion Maria Azkue eta Georges Lakonbe.]]
## Lanak 
Zuzenbide-, historia- eta literatura-alorreko gaiak landu zituen bere idatzietan, *Euskal Herria, RIEV* eta *Euskararen Alde* aldizkarietan argitaratuak gehienak: 
* *Moción sobre derecho vasco* (1923)
* *Apéndice al Código Civil* (1925)
* *El proceso a la Zamacolada*
* *A propósito de las palabras belenas*
* *Algunas voces vascas usadas en el Fuero de Navarra*
* *Euskal Erriko etxeen izenak*
* *Lucha de idiomas en Euskadi y en Europa*
* *Euskaldunak euskeraz*

## Kanpo estekak 
*  Bonifazio Etxegarai literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Koldo Eleizalde

**Koldo Eleizalde Brenosa** —bataio izenez, **Luis Maria Ignazio Jose Ramon**; sabindarren izen-sisteman, '''Eleizalde'tar Koldo'''— (Bergara, Gipuzkoa, 1878ko ekainaren 9a - Bilbo, Bizkaia, 1923ko uztailaren 24a) euskal herritar politikari, idazle eta pedagogoa. Euskararen irakaskuntza jorratu zuen bere lan askotan. Eusko Ikaskuntzako partaide izan zen hasieratik. Era berean, Euskaltzaindiaren sortzaileetako bat izan zen, R.M. Azkue, Julio Urkixo eta Arturo Kanpionekin batera. Euskararentzako eredu batu baten alde agertu zen.
Haur euskaldunei eskola euskaraz eman behar zitzaiela ere aldarrikatzen zuen. Teoria mailan ez ezik, praktikara ere eraman zituen bere ideia pedagogikoak. Horrela, Bizkaiko Aldundiak ezarri zituen eskolen arduraduna izan zen, eta euskarazko ikasmaterialak sortzeaz arduratu zen.
Politikan ere jardun zuen, Euzko Alderdi Jeltzaleko kide moduan.
[thumb|Bergarako Koldo Elizalde kalea eta Olaso dorrea. '[Txillardegi (eta Monzon) Bergaran' komikian]]

## Lanak 
* *Raza, lengua y nación vascas (1911)
* *Morfología de la conjugación vasca sintética (1913)
* *Países y razas (1914)
* *Metodología para la restauración del euzkera (1918)
* *Landibar* (gaztelaniazko eleberria) (1918)
* *El problema de la enseñanza en el País Vasco (1918)
* *Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas* (RIEV aldizkarian P letra arte argitaratuak, 1922-1936)
* *Euskal-zenbakistia
* *Euskeraz irakurtzeko irakaspidea

### Itzulpena 
* *Halidon Murua; Walter Scott* (1912, *Euzkadi*)

### Erlijioa 
* *Otoyak euskaraz* (1908, *Elexpuru*)

## Bibliografia 
* Granja Pascual, Jose Javier: *Koldo Eleizalde'', Bidegileak bilduma, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 1993.

## Ikus, gainera 
* Debagoiendar ospetsuen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Luis Eleizalde literaturaren zubitegian
Martin Uriarte

**Martin Uriarte Odriozola** (Zeanuri, Bizkaia, 1879ko ekainaren 27a - Zornotza, Bizkaia, 1960ko urriaren 21a) predikaria eta euskal idazlea izan zen. Karmeldarra. *Karmen´go Argia* aldizkarian argitaratu zituen lan aipagarrienak.

## Idazlan nagusiak 
* *Bederatziurrena Ume Jesus´en Teresatxu zorundunari* (1923)
* *Egi biribillak,* esaera zaharren bilduma, epeka-epeka *Karmen´go Argia* aldizkarian emana.
* *Basarri-gaiak; Loretako illa,* argitaratu gabe utzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Martin Uriarte», Literaturaren Zubitegia.
Pedro Ignazio Barrutia

**Pedro Ignazio Barrutia Basagoitia** (Aramaio, Araba, 1682ko uztailaren 3a - Arrasate, Gipuzkoa, 1759) euskal idazlea izan zen. Antzerkia landu zuen batez ere.

## Bizitza 
Aita, Pedro Alonso de Barrutia y Salinas, Salamancako Sancti Spiritus parrokiako bikarioa izan zen eta ama, Katharina Basagoitia Olabide, Aramaioko baserri txiro batekoa. Gurasoak ez ziren elkarrekin bizi izan. Aita gazte hil eta semeari utzi zion bere ondarea. Ama, ordea, zahartzaroan hil zen, beti izan zen bezain pobrea.

Sortzez Ibarra elizatekoa (Aramaio, Araba) zen, Arrasatetik hurbilekoa, eta bizitzaren aldi eder bat Arrasaten egin zuen, luzaro bertako izkribau izanik.

Antzerki lan bakarra ezagutzen dugu, 1711 eta 1752 artean idatzia: *Acto para la Nochebuena* (*Gabonetako ikuskizuna*). Juan Carlos Guerra euskalari arrasatearrak aurkitu eta Azkuek argitaratu zuen Euskalzale aldizkarian lehenengoz (1897). Bikoiztasun horien azpian, autoreak bi helburu izan dituela uste du Jon Kortazar aztertzaileak:

* Asmo didaktikoa

* Asmo barregarri edo komikoa

### Gaia 
Obraren gaia honako hauxe da: *Grazioso* pertsonaiarengan nola gertatzen den kristau-salbazioa. Obraren egitura berriz, ekitaldi bakarrekoa da. Hala ere, ekitaldi bakar honetan hiru zate bereiz daitezke:

* Lehenean, planteamendua adierazten da.

* Bigarrenean, bekatuaz eta bekatariez gogoeta egiten da.

* Hirugarrenean, bekatariaren konbertitzea erakusten da.

Jakin beharrekoa da, azkenik, obra bizkaieraz idatzita dagoela, Arrasateko euskaran, hain zuzen. Obran zehar, bertso-neurri bat baino gehiago erabili ditu autoreak.

## Beste lan batzuk 
* *Teatro zaarra. Gabonetako ikuskizuna. Gabon-sariak. El borracho burlado* (1965, Auspoa argitaletxea).
* *Gabonetako Ikuskizuna*: *Euskalzale* aldizkarian argitaratu zen lehenengoz, 1869an, J.M. Guerra historialariak aurkitu eta R.M. Azkueri igorri ostean.

### Berrargitalpenak 
Gabonetako ikuskizuna hainbatetan berrargitaratu da.

* *Teatro zaharra* ( Auspoa, 1965). Sor Luisaren Gabon sariak eta Xabier Muniberen El borracho burladorekin.
* *Gabonetako Ikuskizuna = (Acto para la Nochebuena)* (Arabako Foru Aldundia, 1983) Itzultzailea: Joseba Andoni Lakarra.
* *Actto para la noche buena* (Gráf. López-Mendizábal, 1983)
* *Gabonetako Ikuskizuna* (Gipuzkoako Foru Aldundia, 19??). *Euskara*ren separata
* *Gabonetako Ikuskizuna* (eLiburutegia, Euskadiko Liburutegi Digitala, 2016). Bertsio elektronikoa.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerkia
* Arabako idazleak
* Arabar ospetsuen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Pedro Ignazio Barrutia literaturaren zubitegian
* Gabonetarako ikuskizuna. Klasikoen Gordailua
Jaime Kerexeta

**Jaime Kerexeta Gallastegi** (Elorrio, Bizkaia, 1918ko uztailaren 31 - *ib.*, 1998ko abuztuaren 4a), "Arantzibia" edo "Bitargi" ezizenez, euskal idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
1947an apaiz egin zen. Burgosko *Schola Cantorum* abestaldearen zuzendari eta Sevillan, Burgosen eta Urkiolan organo-jotzaile ibili zen. *Euzko-gogoa, Eguna, Jesus´en Biotzaren Deya, Egan, Olerti, Anaitasuna, BAP* eta beste hainbat agerkaritan eman zituen argitara bere lanak. Erlijiozko liburu ugari itzuli zituen bizkaierara: *Eguneroko meza* (1963), *Gogarteak* (1963, San Ignazioren gogo-jardunak), *Argi-bide txikia* (1965), *Umeen Biblia* (1969). Baina, batez ere, *Euskal-Biblia* (1976) haren lan nagusia izan zen, biblia osoa lehen aldiz bizkaieratua. Erlijiozkoaz gain, Luis de Castresanaren *Vida de Iparraguirre* (1978, *Iparragirre´ren bizitza*) eta *El otro árbol de Guernica* (1979, *Gernika´ko beste arbola*) itzuli zituen euskarara. Hiru olerki liburu idatzi zituen: *Orbelak* (1958), *Bitargi* (1969), *Udazken* (1980). Historia eta Genealogia ere landu zituen. Haren azkene lanak *Fededunen otoitza* (1988), *Kristau-gaiak* (1995) dira. 1998an ohorezko euskaltzain izendatu zuten.

## Lanen zerrenda 
### Poesia 
* *Orbelak* (1958, *Itxaropena*)
* *Orbelak, Bitargi. Udazken* (1960, *Graf. Izarra*).

### Biblia 
1976an Mendebaldeko euskaraz idatzitako lehen Biblia argitaratu zuen.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko idazleen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Jaime Kerexeta literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Sebastian Mendiburu

**Sebastian Manuel Mendiburu Olano** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1708ko irailaren 2a – Bolonia, Italia, 1782ko uztailaren 14a) euskal idazlea eta jesulaguna izan zen. Batera eta bestera ibili zen misiotan hogeita hamar urtez. Kardaberazen laguntzaz, Jesusen Bihotzaren debozioa bultzatu eta hedatu zuen Euskal Herrian. Espainian jesuiten kontrako egozpen legea indarrean sartu zenean, preso hartu eta Italiara bidali zuten. Euskal Herrian ospe handia izan zuen, entzute handiko sermoilari bihurtu zen, eta **Euskal Zizeron** deitua izan zen.

## Bizitza 
Sebastian Mendiburu Oiartzunen jaio zen, 1708an. 1725ean sartu zen Jesusen Lagundian. Iruñean egin zituen Filosofia eta Teologia ikasketak. Nafarroa Garaiko herri euskaldunetan ibili zen predikari eta misioak ematen. Hizlari fama handia lortu zuenez gero, «Euskal Zizeron» ezizena jarri zioten. Iruñeko gotzainaren eskariz, Filosofiako eta Teologiako katedraduna izan zen. 1767. urtean, Karlos III.ak jesuitak Espainiatik bota zituenean, Italiara jo zuen beste jesuitekin batera, eta Bolonian hil zen 1782an, hirurogeita hamalau urte zituela.

## Idazlanak 
Mendiburuk zerabilen hizkera, gipuzkera baino gehiago, goi-nafarrera zen. Idazle gisa, Manuel Larramendiren eskolakoen artean sartua izan da. Izan ere, Larramendiren eragina norbaitengan antzematen bada Sebastian Mendiburu eta Agustin Kardaberaz egileengan da. Mendiburuk dantzak eta zezenketak ez zituen batere gogoko eta, ohiko erlijio gaiei buruz idazteaz gain, horri buruzko hainbat lan ere idatzi zituen. Estilo bikaina zuen. Hizkuntza ondo menperatzen zuen, zalantzarik gabe.

## Idazlanak 
### Saiakera 
* *Aita Sebastian Mendibururen idazlan argitaragabeak. I. Liburua. Kristau Dotrina Igandeetako irakurraldiak (edizio kritikoa)* (1982, Gero)
* *Aita Sebastian Mendibururen idazlan argitaragabeak. II. Liburua. Fest-Egunetako irakurraldiak. San Franzisko Xabierren bederatzi-Urrena. Larramendiz karta* (1982, Gero)

### Erlijioa 
* *Jesusen Bihotzaren debozioa* (1747): Aita Larramendiren gutun bat du hitzaurre.
* *Jesusen amore-nekeei dagozten zenbait otoitz-gai* (1760): Aita Larramendiren gutun bat du hitzaurre.
* *Euskaldun onaren biziera, mezaren entzun-bide labur erreza, errosarioko amarrekoen asiera eta zenbait bederatz-urrun* (1762)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Sebastian Mendiburu», *Literaturaren Zubitegia*.
Jean Etxepare Landerretxe

**Jean Etxepare Landerretxe** (Jatsu*, Nafarroa Beherea, 1937ko urriaren 31 &ndash; Hazparne, Lapurdi, 1961eko abuztuaren 10a), *"Jean Etxepare gaztea"* gisa eta *"John de Cize"*, *"Ihizgorri"*, *"Don Xixtu"* ezizenez ere ezaguna, euskal idazlea izan zen. Artikulugile izan zen batez ere Etxepare.

## Bizitza 
Baionako Teknika eskolan ikasi zuen eta berehala hasi zen kontulari lanetan. Lehenengo idazlanak 1957an argitaratu zituen *Gazte* aldizkarian. Geroztik, han eta *Herria*, *Gure Herria* eta *Pan-pin* aldizkarietan ipuinak argitaratu zituen, haurrentzat eta helduentzat idatziak. 1959an *Euskal-Kulturaren-Alde* erakundek antolatutako ipuin lehiaketa irabazi zuen. *Arno Xuria* izeneko antzerkia idatzi zuen, eta Pagnolen eta Txekhoven lan batzuk egokitu zituen euskarara. Hogeita lau urte bete gabe zituela hil egin zen. 

## Idazlanak 
Hil ondoren, 1963an, aldizkarietako idazlanak bildu eta argitaratu zizkioten *Mendekoste Gereziak eta beste* izenburuarekin, Piarres Xarritonek prestatu zuen edizio batean..

1991n bilduma hori, osatua, berrargitaratu egin zen izenburuan soilik *Mendekoste gereziak'' utzita, eta Inazio Mujika Iraolak egin zuen edizioa. Lehenengo liburuan argitaratutako testu guztiak daude edizio berrian, beste narrazio eta kazetaritza-lan batzuk gehituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Jean Etxepare Landerretxe literaturaren zubitegian
Jean Etxepare

**Jean Etxepare** bi euskal idazleren izena da:
* Jean Etxepare Bidegorri ("medikua" deitua): 1877-1935
* Jean Etxepare Landerretxe ("gaztea" deitua): 1937-1961

Lehena ospetsuena da.