Matilde Bonaparte

**Matilde Bonaparte**, «Matilde printzesa» izenez ezaguna (Trieste, Italia, 1820ko maiatzaren 27a – Paris, Frantzia, 1904ko urtarrilaren 2a) aristokrata italiarra izan zen, printzesa, Napoleon Bonaparteren iloba. Kulturarekiko oso interesatua, literatur areto bat izan zuen etxean eta pintura praktikatu zuen.

## Bizitza 
Matilde printzesa Erroman eta Florentzian hazi zen, gurasoak erbesteratuak zituen Westfaliako errege ohi Jeronimo Bonaparte eta Katalina Wurtembergengoa. 

### Ezkontza-promesa 
1835. urtean, 15 urte zituela, lehengusu Luis Napoleon Bonaparterekin, gero Napoleon III.a izan zenarekin, ezkontza-promesa egin zuen. Aitak, alargundu berria zenak, bere baliabideen zati handi bat galdu zuen, funtsean bere aitaginarrebarengandik zetorrena, Wurtembergeko erregearengandik. Ezkontzari begira, Jeronimo Bonapartek Gottliebengo gaztelua kredituan erosi zuen senar-emaztegaientzat, Arenenbergeko gaztelutik gertu, non Hortentsia Behauharnaisko erregina eta semea bizi baitziren. Hala ere, ezkontza ez zen egin, neurri batean Wurtembergeko erregeak Luis Napoleonek ikazkin (masoi elkarte sekretua) iraganaren aurka egin zuelako, baina baita Luis Bonaparte mutil-lagunaren aitak planteatutako finantza-eragozpenengatik ere.

### Ezkontza, Toscanar-errusiar printzesa 
1840. urteko azaroaren 1ean, Matilde Anatole Demidov kondearekin ezkondu zen Florentzian. Kondea ezkondu baino lehentxeago, Leopoldo II.a Toscanako duke handiak «San Donatoko printze» titulua eman zion (Errusian onartu bako titulua). Senar-emazte hauek ez zuten seme-alabarik izan, eta inoiz ez ziren zoriontsuak izan. Demidov oso aberatsa zen, baina oso zakarra, eta uko egin zion bere maitalea, Valentine de Sainte Algegonde, uzteari. ezkerrera|thumb|Émilien de Nieuwerke, Matilde printzesaren maitalea|276x276px
Matildek Parisera ihes egin zuen bere dotea osatzen zuten bitxiak eramanez, baina Jeronimo Bonapartek, beti diruz urri, Demidovi saldu zizkionak ezkondu baino lehen. Hala eta guztiz ere, San Petersburgoko Auzitegiak Demidov zigortu zuen, Matilde printzesari urtean 200 000 liberako pentsioa ordaintzera, printzesak ez zizkion bitxiak itzuli. 1847. urtean, senar-emazteak banantzeko baimena jaso zuten, Nikolas I.a Errusiako tsarraren erabaki pertsonalarengatik.

Matilde Parisen kokatu zen 1846. urtean, Luis Feliperen erregealdiaren bukaeran, urte batzuk lehenago San Donaton ezagutu zuen bere maitale Émilien de Nieuwerke kondearen ondoan. Bere lehengusu Luis Filipe Napoleon Frantziako Errepublikako presidentziara  eta ondoren duintasun inperialera igo ostean, Matildek paper nagusia hartu zuen Parisko eszenan eta Eliseo jauregian lehen dama gisa jarduten zuen enperadorearekin batera. Enperadorea ofizialki ezkongabea zen, baina 1846an Harriet Howardekin (emakume ingeles dibortziatua) bizi zen bikotean.

### Frantziako printzesa 
ezkerrera|thumb|Édouard Dubufe-k 1861ean margotutako Matilderen erretratua|333x333px
Bigarren Inperioan eta Hirugarren Errepublikan zehar, Parisen literatur areto jendetsua mantendu zuen. Bonapartista konbentzitua, joera politiko guztietako idazleak hartzen zituen etxean: Paul Bourget, Goncourt anaiak, Gustave Flaubert, Turguénev, besteak beste. Abel Hermant -k kontatzu zuenez, etiketaren etsai, «bere bisitari guztiak hartzen zituen nagusitasunaren eta kortesiaren muturreko fintasuna zen destainaz». Théophile Gautier idazlea, zeinarekin adiskidetasun harremana zuen, 1868. urtean bere liburuzain bihurtu zen. Matildek geroago kaleratu zuen bien arteko korrespondentzia.

Matilde printzesa Errusiako gortearekin loturak mantentzen ahalegindu zen. Lehen senarra hil eta 1870. urtean Inperioa erori ostean, Belgikan erbesteratu zen denboraldi batez, baina handik gutxira Frantziara itzuli zen. Alargun geratu ostean, Gothako Almanakeak 1879. urtean kaleratu zuen bere maitalearekin, Claudius Popelin poetarekin, isilpean ezkondu zela, eta horrek, harekiko harremana hausteraino gezurtatu zuen. Matilde izan zen 1886. urtetik aurrera Frantzian geratu zen Bonaparte familiako kide bakarra, Frantziako Errepublikak printzeak dinastia deitoratutik kanporatu zituenean. 

### Heriotza 
1904. urtean hil zen Parisen, eta Saint-Gratienen (Oise Harana) lurperatu zuten.

## Matilde fikzioan 
Matilde printzesa zahar batek agerraldi labur bat egin du *A la sombra de las muchachas en flor* liburuan, Marcel Prousten *En busca del tiempo perdido* serieko bigarren liburukian. Pertsonaiak zera aipatzen du, Los Inválidos bisitatu nahi badu, ez duela gonbidapenik behar, bere giltzak baititu.

## Posta 
* *Margolaria eta printzesa*: Matilde Bonaparte printzesaren eta Ernest Hébert margolariaren arteko korrespondentzia: 1863-1904, frantsesez, Isabelle Juliak argitaratua. Paris, Réunion des Musées Nationaux, coll. «Notes et documents des Musées de France», 38. zk., 2004. 397 or., ISBN 2-7118-4747-0

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ferdinand Bac, "La Princesse Mathilde". Ed. Hachette, coll. "Les grandes figures du passé", 1928 (en francés)
* Jean des Cars, *La Princesse Mathilde*.Ed. Perrin, 1988, París (en francés)
* Jérôme Picon, *Mathilde, Princesse Bonaparte*. Ed. Flammarion, «*Grandes Biographies*», 2005 (en francés)
* Henri Lemière, ''Histoire d'un collier, ou la mémoire des Bonaparte*. Ed. *Presses de La Renaissance'', 1987 (en francés)

## Kanpo estekak