open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emma Vilarasau

**Emma Vilarasau Tomàs**, artistikoki **Emma Vilarasau** (San Cugat del Vallés, Bartzelona, 1959ko apirilaren 6a), telebistako, antzerkiko eta zinemako aktorea da, Jordi Bosch aktorearekin ezkondua.

2025eko abenduaren 16an, Espainiako Gobernuak Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion kulturaren munduko 35 pertsona ospetsurekin batera.

## Ibilbide artistikoa 
Bartzelonako Antzerki Institutuan ikasi zuen. Katalanezko antzerki-lanetan parte hartu ondoren, oso ezaguna egin zen Katalunian, TV3 *Nissaga de poder* telesailean Eulàlia Montsolís pertsonaiaren interpretazioari esker. Ondoren, Kataluniako kanal autonomikoko beste serie batzuetako protagonista izan zen, hala nola *Majoria* *absoluta* eta *Ventdelplà.*

Hainbat filmetan ere parte hartu du (gaztelaniaz).

Antzerkian, haren interpretazioa Tracy Letts-en Agosto (Condado de Osage-Osage konderria) (2010) bertsio katalanean aipa daiteke.

Zinemako beste lanetako bat Felipe Vegaren agindupean egin zuen *Mujeres en el parque* filmean. Melodrama horretan protagonistetako bat da, Adolfo Fernández eta Blanca Apilánezekin batera.

## Ibilbidea 
### Zinema 
* *Los niños salvajes* (2012)
* *Cruzando el límite* (2010)
* *Jingle Bells* (2007) .... Madre
* *Mujeres en el parque* (2006) .... Clara
* *Para que no me olvides* (2005) .... Irene
* *Las voces de la noche* (2003) .... Cata
* *Utopía* (2003) .... Julie
* *Desde la ciudad no se ven las estrellas* (2001) .... Laura
* ''L'illa de l'holandès* (2001) .... Isabel
* *Los sin nombre* (1999) .... Claudia Horts de Gifford
* *Un caso para dos* (1997) .... Julia
* *Ni tan siquiera tienes los ojos azules* (1997) .... Mother
* *La febre d'or* (1993) .... Rosita
* *Una nit a Casa Blanca* (1987) .... Geltra

### Telebistarako filmak 
* *Majoria absoluta* (2002) .... Judith Altimir
* *Gossos* (2002) .... Glòria
* *Germanes de sang* (2001) .... Júlia
* *Después de la lluvia* (2000)
* *Dues dones* (1998) .... Clàudia
* *La infanticida* (1992) .... Nela
* *Un dels últims vespres de carnaval* (1991)
* *Els gegants de la muntanya (1990) .... Diamante *
* *La mirandolina* (1990) .... Mirandolina
* *30 d'abril* (1987) .... Xamuca Xepé

### Telebistako serieak 
* *Ventdelplà* (2005-2010) (TV3) ... Teresa Clarís
* *Majoria absoluta* (2002-2004) (TV3) ... Judith Altimir
* *Un lugar en el mundo* (2003) (Antena 3) ... Regina
* *Mirall trencat* (2002) (TV3) ... Armanda
* *Crims* (2000) (TV3) ... Olga
* *Nissaga de poder* (1996-1998) (TV3) ... Eulàlia Montsolís
* *Secrets de família* (1995) (TV3) ... Laura Cufí
* *Estació d'enllaç* (1995) (TV3) ... Mariona (capítol 22: "Records")
* *Quico* (1994) (TV3) ... Núria Gratacós
* *Sóc com sóc'' (1990)

## Sariak eta izendapenak 
### Zapping saria 
### Goya sariak 
### Sant Jordi saria 
## Kanpo estekak
Urpeko Jardueren Mundu Konfederazioa

**Urpeko Jardueren Mundu Konfederazioa** (CMAS) nazioarteko federazio bat da. Urpeko kirol-jarduerak eta urpeko zientziak ordezkatzen ditu, eta aisiarako snorkel sistema bat eta oxigeno-tankearekin egindako urperatzearen entrenamendua eta aintzatespena gainbegiratzen ditu. 1959ko urtarrilean sortu zenez, Monakon, munduko urpekaritza erakunde zaharrenetako bat da.

## Jatorria 
Urpean igeri egiteko federazioen nazioarteko kongresu bat bildu zen Bruselan, 1958ko irailaren 28an, urpeko diziplina guztiak ordezkatzen zituena. Herrialde hauetako ordezkari nazionalak izan ziren: Belgika, Brasil, Frantzia, Alemaniako Errepublika Federala, Grezia, Italia, Monako, Portugal, Suitza, Amerikako Estatu Batuak eta antzinako Jugoslavia. Kongresu hartan erabaki bat hartu ondoren, bilera bat egin zen Monakon, 1959ko urtarrilaren 9tik 11ra, eta Urpeko Munduko Federazioa ofizialki ezarri zen, bere titulu frantsesean oinarritutako *CMAS* akronimo batekin.

Jacques-Yves Cousteau esploratzaile eta urpekaritza frantsesaren aitzindaria izan zen CMASen kide fundatzaile eta defendatzaile giltzarri bat, eta Luigi Ferrarorekin, Italiako urpekaritzaren aitzindari eta lehendakariorde izendatuarekin, hasierako lehendakari izateko hautatu zuten.

CMASen aurretik, *Confédération Internationale de la Pêche Sportive* (CIPS) delakoaren (Kirol Arrantzako Nazioarteko Konfederazioa) *Itsaspeko Kirol* *Batzordea* (*Comité des Sports Sous-Marins*) izan zen, 1952ko otsailaren 22an sortutakoa. Batzorde horiek zuzendaritza batzorde batek (BoD) gainbegiratzen ditu, urtero deitutako batzar orokorrean aldizka aukeratuta. Zuzendaritza Kontseiluak, kirol batzordeak eta batzorde zientifikoak azpibatzordeak gainbegiratzen dituzte. Zuzendaritza Kontseiluak izendatutako zuzendaritza batzordeak gainbegiratuko du eguneroko funtzionamendua. Gaur egun, Erroman du egoitza. Zuzendaritza batzordea zortzi kidek osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Rafferty

**Sarah Gray Rafferty** (New Canaan, 1972ko abenduaren 6a) zinema eta telebistako aktore estatubatuarra da. Batez ere *Suits* drama legal telesailean Donna Paulsen paperagatik da ezaguna.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Rafferty lau alabako txikia zela hazi zen Riversiden, Greenwicheko (Connecticut) auzo batean. Ama, Mary Lee Rafferty, Jesusen Bihotzaren Komentuko eskolako ingeles departamentuko burua, eta aita, Michael Griffin Rafferty Jr., finantzetan eta oleoan aritzen dena, izan ziren arteekiko grina landu zutenak. Bere ahizpek Maura, Ann eta Constance dute izena.

Raffertyk Andover-eko (Massachusetts) Phillips Academy-n ikasi zuen, eta 1989an graduatu zen. Ingelesa eta drama ikasi zituen Hamilton College-n, antzerkia atzerrian ikasi zuen Erresuma Batuan eta Oxfordeko Unibertsitatean lehen urtean eta, 1993an Hamiltonen *magna cum laude* graduatu ondoren,  Yaleko Arte Dramatikoko Eskolan jarraitu zituen ikasketak. bertan Arte Ederretako Masterra lortu zuen. 

## Bizitza pertsonala 
Rafferty-ren senarra Aleksanteri Olli-Pekka Seppälä da, jatorri finlandiarreko estatubatuarra, Lazard Frères & Company- ko aktiboen kudeaketa unitateko baloreen ikerkuntzako analista da. 2001eko ekainaren 23an ezkondu ziren Greenwich-eko (Connecticut) St. Mary eliza katolikoan  eta bi alaba dituzte, Oona Gray (j. 2007ko urriaren 22a) eta Iris Friday (j. 2012ko urtarrila).  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Didier Pironi

**Didier Joseph Louis Pironi** (Villecresnes, 1952ko martxoaren 26a - itsasoan, Wight uhartetik gertu, 1987ko abuztuaren 23a) frantziar 1 Formulako gidaria izan zen.

72 Sari Nagusitan lehiatu zen, Tyrrell (1978-79), Ligier (1980) eta Ferrari (1981-82) taldeetan gidatuz. Hiru proba irabazi zituen (1980ko Belgikako Sari Nagusia, 1982ko San Marinoko Sari Nagusia eta 1982ko Herbehereetako Sari Nagusia) eta 13 podium eta 101 puntu lortu zituen. 1 Formulako ibilbidea 1980ko Alemaniako Sari Nagusian izandako istripu baten ondorioz amaitu zen.  Bi hanketan haustura ugari izan zituen.

1978an Le Manseko 24 orduak irabazi zituen, Renault McAlpine A442B bat gidatuz. 

Sendatu ondoren, offshore powerboat racing ontzien probetan lehiatzen hasi zen, eta txapelketako proba bat egiten hil zen.
Morticia Addams

**Morticia Addams** *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da,  Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko emakumea. 

## Historia 
Morticia lehen aldiz agertu zen Charles Addamsen egunkarietako komiki-bandetan familiaren matriarka zorrotz eta urrun gisa. Maiz agertzen zen familiako gainerako kideekin, eta, Gómez eta amonarekin batera, marrazki bizidunetan benetan hitz egin zuen kide bakanetako bat izan zen.

Pertsonaiak *The Addams Family* (1964) telesailera egokitu zirenean, Charles Addamsek "Morticia" izena eman zion, nolabait Heriotza kontzeptua iradokiz (latinez *mors mortis*).

## Pertsonaia 
Morticia Addams familiaren bihotza, erregina eta arima da. Emakume-banpirotzat hartzen dute. Azal zurbila eta ile beltz leun eta luzea du; bere ilearekin konbinatzeko beltz koloreko soineko gotikoak daramatza. Anjelica Hustonek interpretatutako bertsioan ezpain-kolore gorri iraunkorra erabiltzen du, eta inolako azalpenik gabe bere begiak baino argitzen ez dituen argi bat du. Limurtzailea, betiereko ederra, xarmagarria eta exotikoa da, frantsesez hitz egiten erraz liluratzen du senarra, dotorea, kultua, sofistikatua eta artista da musika-joerekin: opera abesten du, tangoa dantzatzen du eta musika-tresna ugari jotzen ditu. Kleopatra izeneko landare haragijale bat ere badu, izaki bizidunekin elikatzea maite duena.

Morticiaren ezkongabe abizena Frump da. Ofelia izeneko ahizpa bikia du (aktore berak antzeztua) eta bere amak  jatorrizko telesailean Hester izena du. Pelikulan eta telesailean amona Addams bere ama da, baina beste bertsio guztietan bere amaginarreba da.

## Aktoreak 
Morticia Addams aktore desberdinek antzeztu dute:
* Carolyn Jones: 60. hamarkadako telebista sailean. *The New Scooby-Doo Movies* marrazki bizidunetan (1. denboraldi, 3. kapituluan) ahotsa jarri zion. 
* Anjelica Huston: *"The Addams Family*" filman (1991) eta haren jarraipena izan zen *Addams Family Values* (1993) filman.
* Daryl Hannah - *Addams Family Reunion* (1998) 
* Ellie Harvie: Sitcom *"The New Addams Family"* (1998)
* Charlize Theron: The Addams Family moldaketan (2019).
* Catherine Zeta Jones: Netflixen "Wednesday" (2022).
* Gwen Jones: Netflixen "Wednesday" (2022); gazte garaietako uneetan (flashbackak).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gomez Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Begoña Vargas

[thumb|260px|[Begoña Vargas *Las leyes de la frontera talde*arekin, XIV. Gaudí Sariak 2022)]]
**Begoña Vargas López** (Loeches, Madril, 1999ko abenduaren 18a) madrildar aktorea, modeloa eta dantzaria da. Ezaguna da Roberta pertsonaia izan zelako *La otra mirada* (2018-2019) telesailean eta Verónica de García Netflixeko *Alta mar*-en (2019-2020).

## Biografia 
Begoña 1999ko abenduaren 18an jaio zen Loechesen. 10 urterekin hasi zituen dantza modernoko ikasketak Loechesko Udalaren Musika, Antzerki eta Dantza Eskolan. Urte batzuk geroago, interpretazioan hasi zen, hainbat ikasturtetan parte hartuz eta haurrentzako antzerki lanak eginez, besteak beste, Victor Hugoren *Los miserables*/ Miserableak eta *El Conde de Montecristo* lanetan.

## Ibilbide profesionala 
Robertaren paperarekin iritsi zitzaion ospea *La otra mirada de* TVE seriean. 2019an, Robertaren paperarekin jarraitzeaz gain, *La otra mirada* saioaren bigarren denboraldian, Netflixeko *Alta mar* telesaileko protagonista izan zen, Ivana Baquero, Jon Kortajarena eta Alejandra Onievarekin batera. Verónica de Garcíaren rola egin zuen. Urte horretan bertan jakin zuen Playz plataformako *Boca Norte* telesaileko protagonista izango zela.

2020aren hasieran, zineman debuta egin zuen, eta protagonista nagusia izan zen, *Malasaña 32* filmean, Amparo Olmedo interpretatuz. 2021ean, izen bereko *Las administraciones de la frontera* eleberrian oinarritutako filmaren protagonista izan zen. Tere interpretatu zuen, eta Donostiako Zinemaldian estreinatu zen. Gainera, Netflix-en superprodukzioagatik fitxatu zuen *Bienvenidos a Edén,* eta Ana Menarekin, Amaia Salamancarekin edo Belinda abeslariarekin partekatu zuen. 2020. urtearen amaieran, Netflix *Centauro* jatorrizko film luzea filmatu zuen, Daniel Calparsorok zuzendua. Àlex Monner eta Carlos Bardemekin batera, 2022an estreinatua. 2021eko uztailean, *Paraíso* telesailaren bigarren denboraldirako fitxatu egin zutela jakinarazi zen. Movistar+, Evelynen papera egiteko.

## Proiektu filantropikoak 
Aktorea Índigo Elkartearekin elkarlanean ari da. Elkarte horrek haur umezurtzak zaintzen ditu Kenyako uharte batean, eta hezkuntza eta zainketa ematen dizkie. Gainera, bere etxean Emily izeneko elkarteko neskato baten amabitxi da.

## Filmografia 
### Film luzeak 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivana Baquero

**Ivana Baquero Macías** (Bartzelona, Katalunia, 1994ko ekainaren 11) kataluniar aktore eta modeloa  da. Aktore berri onenarentzako Goya saria jaso zuen 12 urte besterik ez zituela, *El laberinto del fauno* (2007) filmean egindako lanarengatik.

## Biografia 
Ivana Baquero 1994ko ekainaren 11n jaio zen eta Bartzelonan bizi da, Katalunian. Aktore-karrera eta zuzenbideko ikasketak uztartu ditu.  katalanez , gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez hitz egiten du.

## Lan ibilbidea 
Lehenengo filma *Romasanta* izan zen. *La caza de la bestia* (2003) Elsa Patakyrekin, Paco Plazak zuzendua. Bigarren filma *Rottweiler* izen zen, paper txiki batekin, protagonistaren alaba. Hirugarren filma, beldurrezkoa, "*Películas para no dormir: Cuento de Navidad*" izan zen, Paco Plazak zuzendua, eta pertsonaia nagusietako bat izen zen. Laugarren filma *Maria I Assou* izan zen, Kataluniako telebistarako. Bosgarren filma *Frágiles* izan zen, Jaume Balaguerók zuzendua; Mandyren papera egin zuen. Seigarren filma *El laberinto del fauno* da, Guillermo del Torok zuzendua. Protagonista nagusia Ofelia neskatila fantastikoa da. 

2009an The *New Daughter* film estatubatuarrean parte hartu zuen, eta Louisa, Kevin Costnerren alaba, interpretatu zuen. 2014. urtean *El club de los incomprendidos* filmean parte hartu zuen, Meri lotsatiaren papera eginez. Espainiako telebistan gutxitan agertu bada ere, nazioarteko serietan lan egin du MTV, Las crónicas de *Shannara* eta Netflix-eko *Alta mar* telesailean.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Sariak 
[thumb|300px|[Ivana Baquero Guillermo del Tororekin]]

### Lortutakoak 
* *Turia Awards*: Emakumezko aktore berri onena (El laberinto del fauno).
* *Spanish Actors Union* Female (emakumezkoen kategoria) (*faunoaren labirintoa*).
* ACE sariak:' New Actress onena (*El laberinto del fauno*).
* 2007ko *Goya sariak*: Emakumezko errebelazio aktore onena  (*El laberinto del fauno*).
* *Saturn Awards*: Performance onena Younger Actorri (*El laberinto del fauno*).
* *Awards irudia*: Emakumezko aktore onena (*El laberinto del fauno*).
* *Zilarrezko biznaga*: Emakumezko aktore onena (*Demonios tus ojos*).

### Izendapenak 
* Young ArtistAward: Performance onena in an International Feature Film - Leading *Young* Aktore edo Actress (*El laberinto del fauno*).
* Cinema Writers Circle (Spain): New Artistik onena (Errebelazio Saria) (*El laberinto del fauno*).
* *Chicago Film Critics Association Awards*: Most Promising Performer (*El laberinto del fauno*).
* *Broadcast Film Critics Association Awards*: Gazte aktore onena (*El laberinto del fauno*).
* Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films: Performance onena Younger Actorri (*El laberinto del fauno*).
* *Premis Butaca 2007*: Kataluniako Emakumezko Aktore Onena (*El laberinto del fauno*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio Web Oficial
* Ivana Baquero en Instagram
* Ficha en Imdb
* web ofiziala
* Ivana Baquero Interneten Movie Database
Mamen García

**Mamen García**, jaiotzaz **María Carmen García Martín** (Onteniente, Valentzia, 1947ko martxoaren 21a), antzerkian, telebistan, musikan eta bikoizketan lan egin duen artista valentziarra da. Albert Sanz pianistaren ama da.

## Ibilbidea 
### Antzezle 
Hainbat telesailetan hartu du parte aktoreak: *Escenas de Boda* (Brigida izan zen), *La que se avecina*, "*Cuéntame cómo pasó*", *Maniàtics*, *Socarrats*, *Les Moreres* eta *Check-in hotel*. Gainera, telebistako beste ekoizpen batzuetan parte hartu du, hala nola *Si yo fuera presidente*, *Corazón*, *La tarde* eta *A media voz*.

Antzerkian, beste ikuskizun batzuen artean, hauexek egin ditu: *Crisis de identidad*, *El diluvio que viene*, *Terapias*, *Norine*, *El hombre de La Mancha*, *Memory: de Hollywood a Broadway*, *Alarmas y excursiones* y *Zorba el griego*.

2010ean, Jordi Ballesterrekin batera, Vicente Bonet zuzendariaren *GRP* film laburra egin zuen. Lehenago, 2004an, "*El Señor Café y la Señorita Sacarina*" film laburra egin zuen, Carlos Carbellidok zuzendua eta Castellóko Universitat Jaume I.ak ekoitzia.

Gero, Amparo Peláezen rola interpretatu zuen, Telecinco eta Amazon Prime Video telesail arrakastatsuko protagonista-talderik handienarena. 2021ean, komedia musikalaren protagonista da Juan Manuel Cotelo zinemagile espainiarrak zuzendutako *Tengamos la fiesta en paz* Espainiako ikuskizunen sorpresa handia bihurtu da, Hollywoodeko ekoizpen handiekin batera, 2022an Europako eta Amerikako 15 herrialdetan estreinatua.

### Abeslari 
Artistak zineman, antzerkian eta telebistan arrakasta izateaz gain, abestiaren munduan ere arrakasta lortu du. Gainera, interpretea eta letragilea izateaz gain, *Y yo también* eta *Marzo* albumen ekoizlea da. Oroitzapenerako, Patxinger Z taldearen biniloak geratzen dira, talde horretako kantaria izan baitzen. 2010ean, “*El Cofrecito*” izeneko disko berria kaleratu zuen. 

Bere ahotsa jarri zion Mercadonako establezimendu fisikoetan entzuten den 'jingle' sintoniari. Sintonia 1986. urtean grabatu zen Tabalet Estudios-en. 

Antzerkiko eta komedia musikaleko aktore gisa, bi aldiz jaso du interpretazio-saria Valentziako Generalitateko Arte Eszenikoen Sarietan, 2000. urtean aktore onenaren saria, *Leonor Naturaleza y propósito del universo* lanagatik, eta 2006an errepartoko aktore onenaren saria, Berta Bornikoff psikiatra rolagatik *Terapias* lanean. 2009an Berlanga saria eman zioten ibilbide profesionalarengatik.

## Filmografia 
### Telebistako serieak 
### Zinema 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Myspace de Mamen García
* La actriz valenciana Mamen García se incorpora a 'Escenas de matrimonio' (Levante)
* Mamen García y Jordi Ballester protagonizan un corto valenciano (Las Provincias)
* Entrevista en *Sospechosos Habituales* (25/01/10)
* Mamen García como *Herminia* en "Cántame como pasó"
*  
* Mamen García en "Las Chicas de Oro" (Minuto 53:44)
Dromon

**Dromon**ak bizantziar itsasontzi mota bat ziren. Bere eraikuntza erromatarren lehenagoko liburna eta birreme ontzietan oinarritzen zen.

## Ezaugarriak 
*Dromona* arraunontzi luzea zen. Kroskoak ondo itxitako oholtza zuen bere luzeran, eta habe-egitura bat zabaltzen zen arraunlarien bankuak hartzeko. Alde bakoitzean bi arraun-lerro zeuden, eta ontzi batzuek 80 arraun izan zituzten. Arraun bakoitzean bi gizon aritzen ziren. 50 m-ko luzera artekoak eraiki ziren eta hauen tripulazioa 300 gizonez osatuta egon zitekeen.

Jatorriz, *dromonak* masta bat bakarra zeukan, baina pixkanaka haien kopurua hirura igo zen. Hasieran bela laukizuzena zen, baina geroago latinezko bela triangeluar batek ordezkatu zuen. Arma nagusia ur mailan egoten zen branka-ahari bat izaten zen plataforma altxatuetan kokatutako makinak astintzeko eta jaurtitzeko. Geroago, greziar sua erabiltzen hasi ziren dromonetatik. Gailu berezi bat erabiliz etsaien ontzietara jaurtitzen ziren hainbat substantzia sukoien nahasketa zela uste da.

## Kanpo estekak
Ivan Perišić

**Ivan Perišić** (Split, 1989ko otsailaren 2a) kroaziar futbolaria da.

Hajduk Split gazte akademian hasi zuen bere ibilbidea eta geroztik Europako futboleko hainbat taldetan jokatu du. Ezaguna egin zen Club Brugge KVn, Belgikako ligako golegilerik onena izan baitzen, eta handik Alemaniako futbolean jokatu zuen, Borussia Dortmund eta VfL Wolfsburg taldeetan. 2015etik 2022ra Inter Milanen jokatu zuen eta Tottenham Hotspur Football Clubek 2022an fitxatu zuen.

123 partida jokatu ditu Kroaziako futbol selekzio nazionalarekin eta munduko txapeldunorde izan zen 2018ko Munduko Futbol Txapelketan.

## Palmaresa 
**Borussia Dortmund**
* Bundesliga: 2011–12
* Alemaniako Futbol Kopa: 2011–12

**VfL Wolfsburg**
* Alemaniako Futbol Kopa: 2014–15
* Alemaniako Futbol Superkopa: 2015

**Bayern Munich**
* Bundesliga: 2019–20 Bundesliga|2019–20
* Alemaniako Futbol Kopa: 2018-20
* UEFAko Txapeldunen Liga: 2019–20

**Inter Milan**
* Serie A: 2020–21 Serie A|2020–21
* Italiako futbol superkopa: 2021

**Kroazia**
* Munduko Futbol Txapelketa, txapeldunordea: 2018; brontzezko domina: 2022ko Munduko Futbol Txapelketa

## Kanpo estekak
Nuria Herrero

**Nuria Herrero** (Valentzia, 1987ko martxoaren 12a) valentziar aktore eta dantzaria da. Ezaguna da Espainiako telesailetako pertsonaia nagusi gisa parte hartu duelako, hala nola Raquel Fuentes rolarekin *Tiempos de guerra* (2017), Virginia Torres paperean Señoras del (h)AMPAren (2019-2021), eta *Todo lo otro* (2021) lanetan.

## Biografia 
Nuria Herrero 1987ko martxoaren 12an jaio zen Valentzian (Espainia). Hasieran, *Arrayán*, *El barco*, *Los misterios de Laura* eta antzeko telesailetan parte hartu zuen. Hala ere, *Rabia* telesailarekin egin zen ezaguna 2015. urtean. Besteak beste, Patricia Vico, Paco Tous, Malena Alterio, Carles Francino eta Nuria Gonzálezekin batera lan egin zuen. Urtebete geroago, *La llamada* musikalerako fitxatu zuen, Javier Calvok eta Javier Ambrossik zuzendua, María Casado rola Macarena Garcíaren ordez interpretatzeko.

2017. urtean Bambú Producciones-en *Tiempos de guerra* seriean fitxatu zuten Raquel Fuentes interpretatzeko, Antena 3en. Urte horretan bertan, bi filmetan hartu zuen parte: *Toc Toc*, Vicente Villanuevaren zintako protagonista gisa, Liliren paperarekin, eta *La llamada* musikalaren egokitzapen zinematografikoan, izen bereko musikalaren lankideekin noizbehinka agertuz.

2018an jakinarazi zen Telecincoren *Señoras del (h)AMPAren* telesailean egongo zela, eta Virginia Torres supermerkatuko haurdun zegoen kutxazaina izango zela. Toni Acosta, Mamen García eta berriro Malena Alterio eta Nuria Gonzálezekin batera. Telesaila 2019ko ekainean estreinatu zen eta bi denboralditan eman zen. Ondoren, *Besos al aire* serie laburrean parte hartu zuen, Disney+ katean, eta *Madres* izeneko medikuen sailerako fitxatu zuen. *Amor y vida*, Bertaren paperarekin, laugarren denboralditik aurrera aritu zen. Gainera, 2021. urtearen amaieran, HBO Max telesaila estreinatu zuen *Todo lo otro*,talde nagusiaren parte izan zela.

## Filmografia 
### Telebista 
#### Telebistako serieak 
### Zinema 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kano estekak
Musika neoklasiko

[thumb|[Igor Stravinski|Igor Stravinsky, XX. mendeko konpositore garrantzitsu eta eragin-sortzaile handienetako bat]]
**Musika neoklasikoa** XX. mendeko joera izan zen, bereziki garrantzitsua gerrarteko garaian, non konpositoreek "klasizismo" kontzeptu zabalari (ordena, oreka, argitasuna, ekonomia eta emozioei eustea) lotutako arau estetikoetara itzuli nahi baitzuten. Hala, neoklasizismoa neurrigabeko emozionalismoaren eta erromantizismo berantiarraren forma ezaren pertzepzioaren kontrako erreakzioa izan zen, bai eta XX. mendeko lehen bi hamarkadetako garai esperimentalaren ondoren, "ordenera itzultze" bat ere. Bulkada neoklasikoak ezaugarri hauek izan zituen: beheranzko exekuzio-indarren erabilera, erritmo eta testura kontrapuntalean enfasia, harmonia tonal eguneratu edo hedatua, eta musika absolutuan kontzentratzea erromantizismoko programa musikaren kontra.

Forma eta teknika tematikoari dagokionez, musika *neoklasikoa* XVIII. mendeko musikan inspiratu zen maiz. Era berean, kanon inspiratzailea barrokokoa zein lehenagoko garaiak (klasizismoa adibidez) ere izan ziren maiz. Hori dela eta, musika neobarrokoa deitzen zaio batzuetan barrokotik berariaz inspiratzen den musikari. Neoklasizismoak bi garapen-ildo nazional zituen: frantsesa (hein batean Erik Satie eraginetik zetorrena, eta Igor Stravinskyk ordezkatzen zuena, nahiz eta Errusian jaioa izan) eta alemana (Ferruccio Busoniren "objektibotasun berritik" zetorrena, berez italiarra izan arren, eta Paul Hindemithek ordezkatzen zuena). Mugimendu antolatua baino joera estetikoa izan zen gehiago neoklasizismoa eta neoklasikotzat hartzen ez diren konpositore askok ere hartu zituzten estiloko elementuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gutxieneko soldata

thumb|thumbtime=13|start=0|**Gutxieneko soldata**, eta gehienezkoa?
**Gutxieneko soldata**, tokian tokiko legeak ezartzen duen arabera, enplegatzaileak langileari gutxienez ordaindu behar dion diru-kopurua da. Zenbait herrialdek gutxieneko soldaten legeak ezarri zituzten XX. mendean. Gutxieneko soldaten ezarpenak enpresei lan kostua igoarazi diezaiekenez, zenbait konpainiek legea saihesten saiatzen dira plataforma langileak erabiliz, lantegiak lan kostu txikiagoa edo gutxieneko soldatarik ez duten lekuetara aldatuz eta lanak automatizatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gehienezko soldata
* Desberdintasun ekonomiko
* Desberdintasun ekonomikoaren neurketa
* Soldataren genero arrakala

## Kanpo estekak
Yoon Suk-yeol

**Yoon Suk-yeol** (Hangul: 윤석열; 1960ko abenduaren 18an jaioa) Hego Koreako politikaria, fiskal ohia eta abokatua da, 2022tik Hego Koreako 13. eta egungo presidente gisa aritzen dena. Presidentetza izan aurretik, 2019 eta 2021 artean Hego Koreako fiskal nagusi izan zen.

Oposizioari matxinada bat prestatzea egotzita, gerra legea deklaratu zuen Yoon Suk-yeolek 2024ko abenduan, Hego Koreako presidente zen garaian (2022-2025). Preso hartuta, hil arteko kartzela zigorra ezarri zioten 2026ko otsailaren 18an.

## Gerra legea 
Presidente ohiak telebista agerraldi batean deklaratu zuen gerra legea, 2024ko abenduaren 3an. Ordu batzuk geroago atzera egin zuen, ez zuelako Asanblea Nazionalaren babesik. Oposizioari egotzi zion matxinada bat prestatzen aritzea, eta armada bidali zuen parlamentura. Han zeuden diputatuek, ordea, gerra legea indargabetzearen alde bozkatu zuten, eta presidenteak atzera egin behar izan zuen. Hamar egun geroago kargutik kendu zuten, eta iazko urtarrilean atxilotu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Nestroy

**Johann Nepomuk Eduard Ambrosius Nestroy** (Viena, 1801ko abenduaren 7a - Graz, 1862ko maiatzaren 25a) Biedermeier garaiko austriar abeslari, aktore eta antzerkigilea izan zen.

Zuzenbide ikasketak utzi eta aktore bihurtu zen eta 1822an Theater am Kärntnertorren Txirula Magikoa operako Sarastroren papera abestu zuen. Vienan urtebete eman ondoren Amsterdamera joan zen bi urtez kantatzera.  1825etik 1831ra beste leku batzuetan abesten jarraitu zuen, hala nola Brünn, Graz, Pressburg, Klagenfurt, Viena eta Lember.

Arrakasta handia izan zuen antzezlanen egile gisa. Komediak parodiarako eta kritikarako erabili zituen, zentsura kontu handiz saihestuz. Laurogei bat komedia idatzi zituen, non musikak paper garrantzitsua izan zuen. Horietan hitz-jokoak ugari ziren eta Vienako alemaniera hizkuntza formalagoarekin nahasten zuen.
Grabazio analogiko

**Grabazio analogikoa** seinaleak erregistratzeko erabiltzen den teknika da eta, horretarako, patroi jarraitu bat sortzeko gai diren marka batzuk sortzen dira (disko fonografiko baten ildoko uhinak edo kasete-zinta baten intentsitate magnetikoaren aldaketak, adibidez), jatorrizko seinalearen oszilazioak jarraitzen dituztenak. Era berean, euskarri horiek (audiokoak nahiz bideokoak) modu analogikoan irakurtzeko diseinatutako gailuak erabiliz erreproduzi daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musika espresionista

[thumb|[Arnold Schönberg, mugimendu espresionista musikalaren ordezkari nabarmenena.]]
**Musika espresionista** 1905 eta 1933 bitartean Alemanian eta Europa erdialdean garatutako literatura-mugimendu espresionistaren adierazpen musikala da. Arnold Schönberg —margolaria ere bazena—, Alban Berg eta Anton Webern izan ziren autore nagusiak. Azken hauekDer blaue reiter taldeari lotuta daude.

Ziurrenik, terminoa 1918an erabili zen lehen aldiz Schoenbergen musikari buruz hitz eginez; izan ere, Vasili Kandinski margolariak bere artelanetan egin bezala, bere musikan sentimendu indartsuak transmititzeko "edertasun-forma tradizionalak" saihestu zituen. Theodor Adornok musikaren mugimendu espresionista musika tradizionaleko ohiko elementu guztiak, zurrun formulatutako guztia, ezabatzeko ikerketa gisa interpretatzen du. Hori "oihu baten literatura-idealaren" antzekoa dela dio. Halaber, Adornok uste du musika espresionistak "ilusiorik, mozorrorik edo eufemismorik gabeko sentimendu subjektiboaren egiazkotasuna" bilatzen duela. Inkontzienteak kezkatzen duela ere aipatzen du, eta esaten du "beldurraren irudikapena musika espresionistaren erdian dagoela", disonantzia nagusi dela, eta, beraz, "artearen elementu harmonikoa eta baiezkoa baztertu egiten dela". Musika espresionistak, beraz, musika inpresionistarekin lotutako kalitate piktoriko eta sentsualak baztertuko lituzke. Horren ordez, bere izaera musikal hutsaz ohartzen ahaleginduko litzateke.

Musika espresionistak, askotan, disonantzia-maila handia izaten du, baita dinamiken muturreko kontrasteak, testura-aldaketa etengabeak, melodia eta harmonia "distortsionatuak" eta jauzi handiko angelu-melodiak.

Hiru musika-espresionismo mota daude: tonala, atonala eta seriala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egin Kantu (CD)

**Egin Kantu** musika disko bat da. ETB1eko Egin kantu! programa arrakastatsuan oinarritutako diskoa da disko gogor (CD) formatuan ekoitzia.

## Historia 
2007 urtean argitaratu zen, 2007ko ekainean plazaratu zen. Irurako estudioetan grabatu zen. Elkar argitaletxeak eta EITB Mediak ekoitzi zuten.

Egin Kantu! proragamaren irabazle izandako laurek grabatu zuten diskoa: Maialen Diez, Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez.

Horrez gain, Betizu Taldeko Telmo Idigoras abeslariaren kolaborazioa eduki zuten ere.

Lau irabazleek (Maialen Diez, Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez) bizpahiru kontzertu eman zituzten Euskal Herriko hirietan 2007 eta 2008 urteetan (besteak beste, Betizuren urteroko festan).

## CDa, edukia 
CDak hamahiru abesti zituen:
# Egin Kantu!
# Atseden Une Bat
# Gaurko Egunak
# Ama, Ohea Ez Dut Egin Nahl (Maialen Diez, Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez)
# Eskutitza (Maialen Diez eta Telmo Idigoras)
# Itxarongo Zaitut
# Esaidazu
# Txanpon Baten Truke (Maialen Diez)
# Lokaleko Leihotik
# Ilargia (Maialen Diez eta Oihan Larraza)
# Jorge
# Radio Rahim
# Festazale.net (Maialen Diez, Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Egin kantu!
* Betizu
* Betizu Taldea

## Kanpo estekak
Sarjento (argipena)

**Sarjento**, **Sarjent** edo **Sargento** hitzak ez daude onartuak Euskaltzaindiaren Hiztegian, bai ordea:

* **Sarjentu**, armada, polizia edo uniformezko erakunde bateko kargu bat.
* **Sarjenta**, zurgintzako tresna bat.
Portu natural

thumb|Sydneyko kai nafuralaren aireko bista.
**Portu** edo **kai naturala** edo **babestua** erliebe mota bat da, zeinean itsasontzi bat babestu daitekeen eta ainguratze-maniobrak egiteko moduko sakonera duen. Portu hauetako asko itsasadarrak dira. Urte askotan zehar portu naturalak oso garrantzitsuak izan dira itsas eta ekonomia-estrategietarako eta munduko hiri garrantzitsuenetariko askok portuak dituzte bere baitan, garapen modernoekin egokitu izan direnak. Portu babestu bat edukitzeak, kai-muturra eraikitzeko beharrizana kentzen du, portu barruan olatu lasaiak eragiten ditu. 

## Adibideak 
Portu natural babestu garramtzitsu batzuk, munduan zeharrekoak

* Bali itsasartea, Indonesia
* Balikpapan itsasartea, ekialdeko Kalimantan, Indonesia
* Boston Harbor, Massachusetts, AEB
* Burrard Inlet, Vancouver, Kanada
* Caladh Harbour, Eskozia,.
* Cork, Irlanda
* Halifax portua, Eskozia Berria, Kanada
* Killybegs, Donegal, Irlanda
* Kingston Harbour, Jamaika
* Marsamxett, Malta
* Pago Pago, Amerikar Samoa
* Pearl Harbor, Hawaii, Estatu batuak
* Poole, Ingalaterra
* Sydneyko portua, Australia
* Tanjung Perak, Surabaya, Indonesia
* Tobruk, Libia
* Scapa Flow, Eskozia
* Sept-Îles, Quebec, Kanada
* Tampa Bay, Florida, Estatu batuak
* Trincomalee, Sri Lanka
* Victoria Harbour, Hong Kong
* Visakhapatnam, India

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernanda Hurtado

**Fernanda Hurtado**, jaiotzaz **María Fernanda Hurtado Carrillo** (Madril, 1947ko uztailaren 17a), madrildar aktorea da, Mary Carrilloren alaba eta Paloma Hurtadoren eta Teresa Hurtadoren ahizpa. 

Hiru ahizpek, Hurtado ahizpak  hirukote komikoa osatu zuen 1979tik 1999ra. Bere ahizpa zaharrena, Alicia, 1998an hil zen.

## Biografia 
Fernanda Hurtado bi hilabete zituela hasi zen eszenan *Madre Alegría* lanean, eta oso gaztetatik hasi zen interpretazioaren munduan, familiaren sagaren tradizioari jarraituz. 

Antzerkian hainbat lanetan parte hartu zuen, hala nola *El sueño de una noche de verano*, Miguel Mihuraren*Melocotón en almíbar*, Juan José Alonso Millánen *Pecados conyugales* (1966), Alfonso Paso-ren *¡Cómo está el servicio!* (1968), Jaime Salom-en L*a casa de Las Chivas* (1969), Víctor Ruiz Iriarteren *La muchacha del sombrerito rosa* (1967), Alfonso Paso-ren *No somos ni Romeo ni Julieta*, edo Carlos Arnichesen *La venganza de la Petra*.

Oso ospetsua izan zen hirurogeiko hamarkadaren amaieran, Fernando García de la Vegaren *La casa de los Martínez* (1969-1971) seriean parte hartu zuenean, Teresa ahizpa bikiarekin batera.

1994an programa eten ondoren, jarduera artistikoa gutxitu egin zkitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Hurtado

**Teresa Hurtado**, jaiotzaz **María Teresa Hurtado Carrillo (**Madril, 1947ko uztailaren 17a), madrildar aktorea da. Mary Carrillo aktorearen alaba, Fernanda Hurtadoren ahizpa bikia eta Paloma Hurtadoren ahizpa. Hiru ahizpaek Hurtado ahizpak izeneko hirukote komikoa osatu zuten. Beste ahizpa nagusi bat ere izan zuen, Alicia, 1998an hila.

## Biografia 
Artista-familia batean jaio zen, eta Bi hilabete besterik ez zituela, *Madre Alegría* lanean agertoki batera igo zen lehenbizikoz, Fernanda ahizpa bikiarekin batera.

Eszenatokietan trebatua, hirurogeiko hamarkadatik ibilbide garrantzitsua egin zuen telebistan, eta Narciso Ibáñez Serradorrekin izandako lankidetza nabarmendu behar da *Historias para no dormir* (*El muñeco* izeneko atala 1966), baita *Novela* saioan ere.

1967tik aurrera, Fernanda bikiarekin tandema osatu zuen, bai antzerkian (*La muchacha del sombrerito rosa*, Víctor Ruiz Iriarterena), bai telebistan (*La casa de los Martínez* seriean 1971ra arte), eta urtebete geroago, TVErentzako musika-ikuskizunean: *TVE Divertido siglo* (1972-1973), Fernando García de la Vegarena.

Bere karrera zinematografikoa, aldiz, oso laburra izan zen eta dozena-erdi titulu besterik ez zuen egin. Ibáñez Serradorren *La residencial* (1969) lanean nabarmendu zen.

### Hurtado ahizpak hirukotea 
1979an, Hurtado ahizpak umorezko hirukotea osatu zuen Paloma eta Fernanda ahizpekin. 1982 eta 1994 bitartean ospe handia lortu zuten, TVEren *Un, dos, tres... responda otra vez* lehiaketan parte hartu zutelako. Bertan, Teresak bizia eman zion *Inmaculada, La seño* takañona pertsonaiari, neskazahar pedante eta sasijakintsuari, Pedro Sempsonek 1976 eta 1978 bitartean programaren bigarren denboraldian interpretatutako Lapiz irakaslearen pertsonaiaren oinordekoa.

### Antzerkia 
Antzerkira itzulita, 1991n, Antonio Galaren *Los buenos días perdidos* (1991) eta José Luis Alonso de Santosen *Hora de visita* (1995) interpretatuko zituen, biak Mary Carrillo amarekin batera.

Geroago, 1994an, Antena 3 *Compuesta y sin novio* telesailean parte hartu zuen, Lina Morgan protagonista zuela.

2012ko abenduan, garun-hodietako erasoa jasan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea de Cesaris

**Andrea de Cesaris** (Erroma, 1959ko maiatzaren 31 - *ibidem*, 2014ko urriaren 5a) italiar 1 Formulako gidaria izan zen.

1 Formulako 208 sari handietan gidatu zuen, baina ez zuen bat ere irabazi. Bost podium eta 59 puntu lortu zituen lasterketa horietan. Bere ibilbidearen hasieran izandako istripu batzuek gidari azkar baina zuhurtziagabearen ospea eman zioten. Parte hartu zuen hamar taldeetatik bederatzitan lortu zituen puntuak (McLaren, Alfa Romeo, Brabham, Rial, Tyrrell, Jordan, Ligier, Scuderia Italia eta Sauber). Minardirekin ez zuen punturik lortu.

Erroman hil zen moto istripu batean.
Nagarakretagama

***Nagarakretagama*** edo ***Nagarakrtagama***, baita ere ***Desawarnana*** gisa ezaguna, antzinako javeraz idatzitako poema da. Majapahitko Hayam Wuruk enperadoreari eskainitako elegia da. Kakawin formaz idatzia izan zen, Mpu Prapancak idatzita, 1365ean (1287 Shalivahana Aroan). Poemak garaiari buruzko informazio interesgarriak ematen ditu: Inperioaren deskribapen luzeak jasotzen ditu bere urrezko fasean, eta, beste datu batzuen artean, Majapahiten hinduismoa eta budismoa bazirela baieztatzen du tenplu, jauregi eta zeremonien deskribapenaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazioarteko Hegazkintza Zibilaren Eguna

Abenduaren 7an **Hegazkintza Zibilaren Nazioarteko Eguna** ospatzen da mundu osoan. 1997an Nazio Batuen Batzar Nagusiak ofizialki aldarrikatu zuen. Bere helburua da hegazkintza zibilak Estatuen garapen sozial eta ekonomikorako duen garrantziaz eta Nazioarteko Hegazkintza Zibilaren Erakundeak (HEZINE) segurtasuna, eraginkortasuna eta segurtasuna sustatzeko duen eginkizunaren inguruko kontzientzia sortzea eta indartzea. Egun horretan 1944an HEZINEren sorrera ere oroitzen da.

Bere ospakizuna jada 1992an aldarrikatu zuen HEZINEren Batzarrak.

## 2022ko Hegazkintza Zibilaren Nazioarteko Eguna 
1996ko abenduaren 6an, Nazio Batuen Batzar Orokorrak 51/33 Ebazpenean" 1944ko abenduaren 7an Chicagon egin zen Nazioarteko Hegazkintza Zibilari buruzko Hitzarmena sinatu zeneko urteurrena dela adierazi zuen. Abenduaren 7a **Hegazkintza Zibilaren Nazioarteko Eguna** aldarrikatzen du." 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abiazio Zibilaren Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Matematikaren Nazioarteko Eguna

UNESCOren Batzar Orokorrak martxoaren 14a **Matematikaren Nazioarteko Eguna** izendatu zuen. Aukeratutako data πren Egunarekin bat dator, zenbakiaren hiru zifrak eta gaurko data irakurtzeko moduak bat egiten dutelako (3,14…). 

2019ko azaroan, UNESCOren Batzar Orokorrak 40/30 Ebazpenean martxoaren 14a Matematikaren Nazioarteko Eguna izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Matematikaren Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Carolina del Olmo

**Carolina del Olmo** (Madril,1974) filosofo eta idazlea da.

## Biografia 
Carolina del Olmo Madrilen jaio zen 1974an. Filosofian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.Madrilgo Círculo de Bellas Artes-eko argitalpenen eta *Minerva* aldizkariaren zuzendaria da.

Itzultzailea izan da eta hainbat saiakera argitaratu ditu hiri-azterketekin eta kritika kulturalarekin zerikusia duten gaiei buruz, hala nola *Spain is different?:* turismo, *indignidad y conflicto de intereses*, *Poco pan y mucho circo: el papel de los "macroeventos" en la ciudad capitalista* o *El gulag participativo*.

*La participación imposible: de la tiranía del plan a la dictadura de la flexibilidad* Teresa Arenillas Parraren *Ecología y ciudad: raíces de nuestros males y modos de tratarlos* talde lanean parte hartu zuen. 

Lehen semea jaio ondoren, haren lanak, hitzaldiak eta argitalpenak amatasunaren eta hazkuntzaren soziologian espezializatu ziren. 

2013an, *¿Donde está mi tribu?: Maternidad y crianza en una sociedad individualista,* donde aborda las cuestiones "¿dónde está nuestra tribu? ¿cómo y cuándo nos hemos quedado tan solos? argitaratu zuen. Autoreak dio (gutxi gorabehera serioak) ama-semearen mundua klaustrofobikotik harago joan nahi duten amatasunari eta hazkuntzari buruzko gogoetak".

## Lanak 
* *¿Donde está mi tribu?: Maternidad y crianza en una sociedad individualista*, 2013.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carolina del Olmoren bloga
* Carolina del Olmorekin elkarrizketa: Otra crianza es posible.
Greenham Commoneko emakume bakezaleen kanpamendua

**Greenham Common-eko emakume bakezaleen kanpamendua** ('''Greenham Common Women's Peace Camp'*) Ingalaterrako Berkshire-ko RAF Greenham Common-en kokatutako arma nuklearren aurka protesta egiteko sortutako emakumeen bake-esparru bat izan zen.

## Historia 
Kanpamentua 1981eko irailean hasi zen, emakume galestar talde bat, *Women for Life on Earth*, Greenhamera etorri ostean Britainia Handiko gobernuak gurutzaldi-misilak bertan baimentzeko erabakia salatzeko. Basearen lehen blokeoa 1982ko maiatzean gertatu zen 250 emakumek protestan, eta 34 lagun atxilotu zituzten. 

1982ko abenduan, 30 000 emakume elkartu ziren basearen inguruan *Embrace the Base'' ekitaldirako. «Hamar lagun gonbidatzeko» deialdira deitu zuten, posta kate batean. 

Kanpalekua ezaguna egin zen 1983ko apirilaren 1ean, ia 70.000 manifestariek 14 miliako (23 kilometro) giza kate bat osatu zutenean Greenham-etik Aldermastonera eta Burghfield-eko munizio fabrikara.   Emakumeen kanpamenduak hedabideen arreta erakarri zuen eta "Erresuma Batuan eta Europako beste leku batzuetan dozena bat toki baino gehiagotan beste bake kanpamendu batzuk sortzea ekarri zuen". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakearen eta Desarmearen aldeko Emakumeen Nazioarteko Eguna

Maiatzaren 24an emakumeen lidergoa eta parte hartzea bake prozesuetan eta indarkeria desagerraraztean ospatzen da. 

1982an sortu zen, Greenham Common-eko emakume bakezaleen kanpamenduaren gertakarien oroimenez, Ipar Amerikako arma nuklearrak Berkshirera hedatzearen aurka protesta eginteko eta baita bakearen eraikuntzarako eta armagabetzerako emakumeen ahalegin historikoak eta egungoak ikusgai jartzeko, indarkeria baztertuz munduko erronkei irtenbide gisa. 

Oroimen honek munduari gatazka armatuetan eta gatazka ostean emakumeek jasaten duten indarkeria gogoratzeko balio du. Armadetan emakumeen presentzia oso txikia da, eta, horren ordez, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 1325 Ebazpenean esaten den bezala, gerren biktimen % 90 zibilak dira, gehiengoa emakumeak eta haurrak, eta askotan sexu-esplotazioari lotutako abusuen biktima izaten dira. sexu-esplotazioa. 

Era berean, emakumeek bakearen eraikuntza prozesuetan duten protagonismoa erakutsi beharra aldarrikatzen du, biktima isil eta pasibo gisa erakusten dituen estereotipoa saihesteko. Bere eginkizuna funtsezkoa dela uste da gatazken ondorengo eraikuntza sozial, politiko eta ekonomikoan, bizitzako espazioak eta garapen indibidual eta kolektiboa berreskuratzeko. Hala eta guztiz ere, emakumeek gatazka-egoeretan duten rol aktibo hori kontuan hartuta, ez da beti horrela aitortu, 1995ean, Emakumeari buruzko IV. Mundu Konferentziako akordioetan, emakumeek bakearen kultura sustatzeko egiten duten ekarpena sustatu nahi izan zen, bai eta nazioarteko komunitateak emakumeei gatazka armatuen prebentzioan eta konponbidean negoziazio-espazioei eusteko duten gaitasuna aitortzea ere, berdintasunean parte hartzeak eta bakea eta segurtasuna sustatzeko ekimen guztietan bete-betean parte hartzeak duen garrantzia berretsiz eta azpimarratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emakumeak Bakearen eta armagabetzearen alde . Paquita Sauquillo
Ludwig von Moos

**Ludwig von Moos** (Sachseln, 1910eko urtarrilaren 31 &ndash; Berna, 1990eko azaroaren 26a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako presidentea izan zen 1964an eta 1969an.

Alderdi Kontserbadore Sozial-Kristauan afiliatuta egon zen eta Obwalden kantonamenduko gobernuko kidea izan zen 1946tik 1959ra. 1959an Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten, eta 1971 arte egon zen bertan.

Locleko alkatea eta Neuchâtelgo parlamentuko diputatua izan zen. 1987 eta 1993 bitartean Suitzako Estatu Kontseiluako kidea izan zen eta estatuburua 1992an. urterako. Suitza Europako Esparru Ekonomikoan sartzearen aldekoa izan zen, suitzarrek erreferendumean errefusatu zuten arren. Gobernu federalean egon zen garaian, Justizia eta Polizia Departamentua zuzendu zuen.

Bi aldiz izan zen Helvetiako Konfederazioko presidente, 1964 eta 1969 urteetan.

## Kanpo estekak
Burghfield

**Burghfield** Ingalaterrako Berkshireko herri eta parrokia zibil bat da. Mendebaldeko Berkshire barrutian integratuta dago, nahiz eta barrutiaren ekialdean dagoen, Readingetik oso gertu. Burghfield parrokia hiru eremu bereiziz osatuta dago: Burghfield Common, Burghfield Village eta Burghfield Bridge. Erromatarren garaitik habitatua izan da, eta landa- eta nekazaritza-historia du.

Burghfieldeko elizan Richard Neville Salisburyko 5. kondearen alabastrozko irudia dago, Richard Neville, Warwickeko kondearen aita, Kingmaker-a (erregen egilea), York etxearen alde borrokatu zuena, bi arrosen gerran, eta Wakefield-eko guduaren ostean exekutatu zuten, 1460an. Hasieran Pontefract-en lurperatu zuten, baina bere semeak gorpua Bisham Abbey-ko familiaren mausoleora eraman arazi zuen eta bere irudia hilobi horretan altxatu zuten. Monasterioen desegitearen ondorioz Burghfieldera eraman zuten. Bere ondoan burukoa daraman andre baten irudia ez omen dator bat bere emaztea izateko data zuzenarekin, Bisham-en lurperatutako Salisburyko kondesa bat izan daitekeelarik.

Bere agintaldian arma atomikoen instalazio bat dago, Atomic Weapons Establishment (AWE) Burghfield izenez ezagutzen dena, buru nuklearren azken muntaketari, horien mantentzeari eta, azkenean, desegiteari dedikatua.

## Kanpo estekak
Ibilaldia 2013

**Ibilaldia 2013** ibilaldiaren 35. edizioa izan zen, 2013. urtean egin zena eta Asti Leku ikastolak antolatu zuena.

Edizioa 2013ko maiatzaren 26an (igandea) ospatu zen jaia.

## Historia eta antolakuntza 
Ibilaldiaren 2013ko edizioa Asti Leku ikastolak antolatu zuen. Portugaleteko ikastolak antolatutako bigarren ibilaldia da. Lehendabizikoa 1982ko maiatzaren 16an izan zen, 4. edizioa.

Kherau musika taldeak egin zuen edizioaren abestia. Euskaltzaleek emandako erantzuna oso ona izan zen.

### Ibilbidea 
Ibilaldiaren edizio honen ibilbidea Ezkerraldetik egin zen. Portugalete, Sestao eta Santurtzi herrietatik pasa zen eta ibilaldirako Sestaoko tunel historiko bat ireki egin zen, urteetan zehar itxia egon zena.

## Aurkezpena 
2013ko edizioa 2012 uretan zehar aurkeztu zen, Txus Bilbao buruan.

## Antzezlana (2012-2013) 
Ibilaldiaren 2013ko edizioak antzezlan batekin egin zuen aurkezpena. Antzezlana Fernando Valgañón antzerki-zuzendariak zuzendu zuen eta Asti-Leku ikastolako antzerki-taldeak antzeztu zuen.

Antzezlana 2012ko azaroaren 29an aurkeztu zen Bilboko Kafe Antzokian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ibilaldia
Lontxo Aburuza

**Lontxo Aburuza Rezola** (Bidania, 1955 - ) batez ere Nafarroa Garaian aritutako bertsolari eta irakaslea da. 

## Biografia 
1981ean hasi zen bertsotan, Eusko Ikaskuntzak antolatu eta Xabier Amurizak eskainitako bertso-eskolan. 1983ko Nafarroako Bertsolari Txapelketan hasi zen lehian, harik eta 1990eko Nafarroako Bertsolari Txapelketan amaitu zuen arte. Igoan aritu da bertso eskola dinamizatzen, eta Nafarroako Bertsolarien Lagunak elkartearen sortzaile eta idazkari izan zen. 

## Kanpo estekak 
* BDB datubasea