open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lanperna ilun

thumb|Lanperna iluna goitik.
thumb|Lanperna iluna azpitik.

**Lanperna iluna** (*Amanita spissa*) amaniten taldeko perretxiko jangarria da. Hala ere, jangarria izan arren, ez da gomendatzen jatea, oso erraz nahas baitaiteke oso pozoitsua den *Amanita pantherina* espeziearekin.

## Morfologia 
Lanperna ilunaren txapelak 6 eta 15&nbsp;cm arteko diametroa dauka. Hasieran hemisferikoa da, gero ganbila eta azkenean lauagoa. Kolore gris arrexka edo marroi argikoa da eta gainean bolbaren hondar zuri-grisak, ezkata antzekoak dauzka. Ertz leunekoa da. Orri zuri eta zabalak, estutuak, askeak eta txapelaren ertzetik hurbil biribilak dauzka.

Hanka altua dauka (8–12&nbsp;cm-koa), sendoa. Oinarrian erraboil potoloa dauka, arbi formakoa. Kolore grisaxka dauka, eta ezkatatsua da eraztunetik oinarriraino. Eraztun zuri iraunkorra dauka, txapeletik hurbil, zabala eta ildokatua. Bolba ez da oso nabarmena.

Mami tinko eta trinkoa dauka, zuri kolorekoa. Esporak zuriak dira, oboideak edo eliptikoak, amiloideak, leunak eta gardenak.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Silizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Spissa* epitetoa latinetik dator, lodia esan nahi duen, "spissa" hitzetik. 

## Ekologia 
Uda hasieratik urriraino agertzen da. Arrunta da haritz eta pagoen basoetan, baina koniferoetan ere agertzen da. Askotan talde txikiak sortzen ditu.

## Gastronomia 
30px Jangarria da, baina oso erraz nahasten da *Amanita pantherina* espezie pozoitsuarekin. Azken honek ez dauka arbi formako erraboila, ezta eraztun ildokatu eta zabala ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Txina, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Amanita spissa 3.jpg
Fitxategi:Amanita spissa 4.jpg
Fitxategi:Amanita spissa 5.jpg
Fitxategi:Amanita spissa 6.jpg
Fitxategi:Amanita spissa 7.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  *Amanita spissa* Errotari mikologia elkarteko webgunean
*  *Amanita spissa* Mycobank-en
Azua

**Azua** Arabako herria da; egun Burguko udalerrikoa baina lehenago Ganboa izenekoaren barruan zegoen.

## Geografia 
Uribarri Ganboako urtegiaren bazterrean dago, 1957tik, urtegiak inguruko lurrak urez bete zituenetik. Azken urteetan, gero eta ugariagoak dira urtegiaren inguruan egiten diren jarduerak, inguru natural ederra dela eta.

## Historia 
Azua aipatuta agertzen da 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean: ***Hazua***.

## Etimologia 
Koldo Mitxelenak *Apellidos vascos* §98 hartan Asua/Azua abizenaz proposamen batzuk egin zituen, horra laburpena:
(H)asua/(**H**)**azua**/Arsu/Arsua/Arzuaga/Arsuaga/Arsueta  (H)**ar**(ri) + - **zu** / -tsu (**-zu** / -tsu ugaritasuna adierazten duen atzizkia da).

## Ondasun nabarmenak 
* San Pedro eliza

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Burgelu

## Kanpo estekak
Polboroi

**Polboroia** () Gabonetako goxo tipiko andaluziarra da. Espainian bereziki Eguberrietan jaten dira. Estepa eta Tordesillasko polboroiak dira ospetsuenak.

## Osagaiak 
Irina, txerri gantza, azukrea eta arbendol birrindua dira osagai nagusiak. Askotan beste osagaiak gehitzen dira, koko, kanela edo sesamo bezala polboroi mota ezberdinak sortzeko. Normalki plater batean almendra zuritu eta turroiarekin batera jartzen da.

## Ohiturak 
Papertxo batean estalita saltzen dira eta askotan jan baino lehen eskuarekin zanpatzen da polboroia jatean birritzea saihesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rogelio Botanz

**Rogelio Botanz Parra** (Legazpi, 1956ko abenduaren 22a -) abeslari eta letragile gipuzkoar-kanariarra da.

Musika ibilbideari ekin zion 1970eko hamarkadan, eta azken urte haietan Kanarietara joan zen bizitzera.

1985ean Pedro Guerrarekin batera Taller Canario de Cancion taldea sortu zuen.

## Diskografia 
### Taller Canariorekin 
# *Nueva Canción Canaria* (1985)
# *Trapera* (1986)
# *Identidad* (1988)
# *A por todas* (1989)
# *Rap a duras penas* (1991)
# *Y ahora... ¿qué?* (1994)
# *Castillos de arena* (1999)

### Bakarka 
# *Tic-tac* (1998)
# *Tiempo* (2001)
# *Rogelio Botanz canta a Alfonso Sastre* (2004) (Alfonso Sastrerekin)
# *Vuelos* (2007)

## Kanpo estekak 
*  Rogelio Botanzen webgunea
14. taldeko elementu

IUPAC-en nomenklatura modernoan, **14. taldeko elementua** taula periodikoaren 14. seriean dagoen elementua da. Talde honi **karbonoaren talde** ere deritzo. Talde honetako elementuak hauek dira:
* Karbonoa (**C**)
* Silizioa (**Si**)
* Germanioa (**Ge**)
* Eztainua (**Sn**)
* Beruna (**Pb**)
* Ununquadioa (**Uuq**)

Elementu hauek 4 elektroi dauzkate kanpoko balentzia-geruzan. Beren azken orbitala *p2* da. Kasurik gehienetan, elektroiak partekatzeko joera daukate, eta elektroiak galtzeko joera handitu egiten da atomoaren tamaina handiagoa den heinean.

Karbonoak ioi negatiboak eratzen ditu karburo (C4-) eran.
Silizioa eta germanioa metaloideak dira eta +4 ioiak eratzen dituzte.
Eztainua eta beruna metalak dira, eta ununquadioa bizitza laburreko metal erradioaktiboa da.

## Kanpo estekak
Surinamen banaketa administratiboa

**Surinamen banaketa administratiboa** barrutietan egiten da eta hauek herbarrenetan. Guztira 10 barruti daude:

## Kanpo estekak
Boikot (musika taldea)

**Boikot** Madrilgo (Espainia) musika taldea da eta bere estilo musikala oso zabala da punka, ska edota Nu Metala bere barruan hartuta, baina beti rocka oinarri bezala edukitzen.

## Historia 
Taldea 1987an sortu zen. Lehenengo urteetan bere formazioa aldatzen joan zen etengabe, baina hala ere bi diskoa grabatu zituzten. 1995ean beraien zigilu diskografikoa sortu zuten, beraien diskak autogestionatzeko, Producciones BKT. Zigilu berri honetan beste bi diskoa kaleratzen dituzte eta modu honetan nolabaiteko nabarmena lortzen dute Espainia mailan, rock taldeen artean. Arrakasta honek musika festibal anitzeko ateak irekitzen dizkie.

Momentu honetan, trilogia bat grabatzea pentsatzen dute. Hiru urte bitartean, hego Amerikeetara joaten dira eta kontzertuak ematen dituzten bitartean, hiru diskoa hauen grabazioarekin hasten dira, bertako instrumentu eta erritmo latinoak, beraien abestietan erantsiz. Trilogia hau amaitzean, zuzeneko grabaketa egiten dute, non hauen kontzertuen indarra oso ondo nabaritzen da.

Horren ondoren beste bi disko kaleratu zituzten 2002 eta 2004 urtetan. Lau urte eman dute kontzertuak soilik ematen, estudioan sartu barik, baina 2008ko Martxoan, bere disko berria itxaroten da (Serbian grabatua izan dena)

### Influentziak 
Beraien musika sortzeko, bestelako taldeen influentzia bereganatu dituzte, adibidez: The Clash, Leño, La Polla Records, Kortatu, Negu Gorriak, Pearl Jam, Nirvana, Banda Bassotti, Bad Religion, NOFX.

### Taldeko Kideak 
* **Alberto Pla**: Ahotsa eta gitarra
* **"Kosta" Vázquez**: ahotsa eta gitarra
* **Juan C. "Grass" Zapata**: Bateria
* **Juankar**: Ahotsa eta baxua

## Kaleratutako Diskak 
# Los ojos de la calle, 1990
# ...Con perdón de los payasos, 1992
# Cría cuervos, 1995
# Tu condena, 1996
# La ruta del Che - No mirar, 1997
# La ruta del Che - No escuchar, 1998
# La ruta del Che - No callar, 1999
# Historias directas de Boikot, 2000 (Zuzenekoa)
# De espaldas al mundo, 2002 (CD+DVD)
# Tus problemas crecen, 2004 (CD+DVD)
# Amaneció, 2008
# Lágrimas de rabia, 2012 (CD+DVD)

### Bestelakoak 
# *Historias vistas de Boikot*, 2000 (Zuzeneko Kontzertua eta Dokumentala)
# *Cría cuervos (en directo)*, 2005 (DVD)
# *Ni un paso atrás (en directo)* Reincidentes, Porretas eta Sonora taldeekin, 2008 (CD+DVD)
# *Re-evolución* (Latinoamerikan bakarrik kaleratutako bilduma), 2011

## Kanpo Loturak 
* Orrialde Ofiziala
* Myspace-a

## Kanpo estekak
Boikot

**Boikota** pertsona edo enpresa baten produktuak erosteari edota saltzeari uko egitea da, baita beste edozein merkataritza-harreman izateari uko egitea ere. Halaber, herrialdeen aurkako boikotak ere badaude, ekimena herrialde batean ekoiztutako produktuen aurka egiten denean. Boikota, hortaz, gizabanako, enpresa edota herrialdeen aurkako presio eta protesta modua da.

## Kanpo estekak
Taller Canario de Canción

**Taller Canario de Canción** musika taldea da, 1985ean Tenerifen sortutakoa eta hainbat estilo jorratzen duena: pop, folk, reggae eta abar.

Gaiei dagokienez, hainbat arlo landu izan du taldeak: gai sozialak, ekologismoa, bakezaletasuna, internazionalismoa, nazioalismoa, kanariar sustraiak, antzinako kultura eta guantxera.

Kolaboratzaileen artean, berriz, Silvio Rodriguez, Joaquin Sabina, Javier Alvarez, Mikel Urdangarin edo Ruper Ordorika ditugu.

## Taldekideak 
* Pedro Guerra.
* Andrés Molina.
* Rogelio Botanz.
* Marisa Delgado.

## Diskografia 
* *Nueva Canción Canaria* (1985)
* *Trapera* (1986)
* *Identidad* (1988)
* *A por todas* (1989)
* *Rap a duras penas* (1991)
* *Y ahora... ¿qué?* (1994)
* *Castillos de Arena* (1999)
* *Conocidos Íntimos en directo* (2004)

## Kanpo estekak
Josu Zabala Ajuriagerra

[thumb|266x266px|Josu zabala haren musikari ibilbideaz ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak.eus proiekturako)]]
**Josu Zabala Ajuriagerra** (Otxandio, Bizkaia, 1954) bizkaitar-arabar baxu jotzailea, trikiti jotzailea, soinularia eta oro har musikari eta musikagilea da.

Txiki-txikitan Gasteiza bizitzera joan zen familia.

Hertzainak taldearen sortzaileetakoa eta taldeko kanta eta doinu gehienen egilea izan zelako da ezaguna. Gerora 7 Eskale eta Gu ta gutarrak taldeak ere osatu ditu, Igor Elortza eta Unai Iturriaga bertsolariekin batera.

Gaur egun, Zenbat Gara elkartearekin lan egiten du, besteak beste.

## Kanpo estekak 
* Josu Zabalari elkarrizketa, *Entzun* aldizkarirako.
* Josu Zabalari elkarrizketa, *Argia* aldizkarian.
Arara

**Arara** Brasilgo Paraiba estatuan kokatzen den hiria da. 89 kilometro karratuko azaleran 12.356 biztanle ditu (2007)

## Kanpo estekak 
*  Arara prefetura
Pedro Guerra

**Pedro Manuel Guerra Mansito** edo "Pedro Guerra" (Güímar, Tenerife, 1966ko ekainaren 2a-) abeslari kanariarra da.

Gazte-gazte, 1985ean Taller Canario de Cancion taldea sortu zuen Tenerifen, Rogelio Botanzekin batera.

## Diskografia 
### Bildumak 
* *Nueva Canción Canaria* (1985)
* *Contaminados* (2005)

### Taller Canario 
* *Trapera* (1987)
* *Identidad* (1988)
* *A por todas* (1989)
* *Rap a duras penas* (1991)

### Bakarka 
* *Golosinas* (1995)
* *Tan cerca de mí* (1997)
* *Mararía* (pelikularen jatorrizko soinu-banda, 1998)
* *Raíz* (1999)
* *Ofrenda* (2001)
* *Hijas de Eva* (2002)
* *La Palabra en el aire* (2003)
* *Bolsillos* (2004)
* *Vidas* (2008)

## Kanpo loturak 
*  Pedro Guerraren webgunea
Hertzainak (bilduma)

**"Hertzainak"** izen bereko taldearen lehenengo diskoa izan zen, 1984an Soñua zigiluak kaleratutakoa.

## Abestiak 
# *Eh txo!*
# *Pakean utzi arte*
# *Kontrola!*
# *Si vis pacem*
# *Kamarada*
# *Ta zer ez da berdin*
# *Infernuko atean*
# *Sigarrillos amariyos*
# *Drogak AEKn*
# *Arraultz bat pinu batean*

## Erreferentziak 
# ↑Historia del Rock orrialdetik lortua

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Musikazblai" webgunean
Salda badago

**"Salda badago"** Hertzainak taldearen hirugarren diskoa izan zen, 1988an Elkar zigiluak kaleratutakoa.

## Abestiak 
# *Txantxean*
# *Salda badago*
# *Esaiok*
# *Gangster berriak*
# *Benetakoa*
# *Ez dago ilusio faltsurik*
# *Kalea hutsik*
# *Zigorraren zai*
# *Animatzen hauena*
# *No time for love*
  
## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Musikazblai" webgunean
Amets prefabrikatuak

**"Amets prefabrikatuak"** Hertzainak taldearen laugarren diskoa izan zen, 1990ean Oihuka zigiluak kaleratutakoa.

## Abestiak 
# *Bi minutuero*
# *Amets prefabrikatuak*
# *Egunetik egunera*
# *Autokutsatzen*
# *Tupeak gora*
# *Aitormena*
# *Zuzen heriotzeraino*
# *Suaren gainean dantza*
# *Ispiluaren aurrean*
# *564*
# *Gaizki pentsatzen*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Musikazblai" webgunean
Miguel Soroa

**Miguel Soroa Goitia**, pilota arloan **Soroa II.a** deituraz ezaguna (Elduain, Gipuzkoa, 1926ko urtarrilaren 11 - Tolosa, Gipuzkoa, 2008ko otsailaren 11) esku huskako pilotari profesionala eta enpresaburua izan zen. 22 urtez izan zen pilotari profesionala, 1951tik 1973ra bitartean, eta guztira 1.416 partida jokatu zituen.

1954an buruz buruko txapelketa nagusia irabazi zuen Eibarren, Barberito 22 eta 4 menderatuta. Urte hartan ere, lau eta erdikoa irabazi zuen, Ogetari 22 eta 14 irabazita. 1955ean, berriz, buruz burukoa 22 eta 13 galdu zuen Arriaran II.aren aurka. 1973an Eskulari esku huskako pilota enpresa sortu zuen, eta Galarretako erremonte enpresako bazkidea izan zen.

## Kirol lorpenak 
* Eskuz Banakako Pilota Txapelketako txapelduna: 1954an Eibarren.
* Lau eta erdiko txapelketa: 1954an.
* Eskuz Banakako Pilota Txapelketako txapeldunordea: 1955ean Eibarren.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Miguel Soroa Goitia Auñamendi Entziklopedia
Zuzenean (Hertzainak)

**"Zuzenean (19-1-91)"** Hertzainak taldearen zuzeneko diskoa izan zen, 1991eko urtarrilaren 19an egindako kontzertuan grabatutakoa.

## Abestiak 
# *Hertzainak*
# *Pakean utzi arte*
# *Ta zer ez da berdin*
# *Si vis pacem*
# *Sigarrillos amariyos*
# *Eder bati*
# *Hil ezazu aita*
# *Hau dena aldatu nahi nuke*
# *Kalea hutsik*
# *Ez dago ilusio faltsurik*
# *Salda badago*
# *Esaiok*
# *Gaizki pentsatzen*
# *Bi minutuero*
# *Amets prefabrikatuak*
# *564*
# *Ispiluaren aurrean*
# *Aitormena*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Musikazblai" webgunean
Denboraren orratzak

***Denboraren orratzak*** Hertzainak taldearen azken diskoa izan zen, 1992an Oihuka zigiluak argitaratutakoa.

## Abestiak 
# *Irauten*
# *Oroimen txarrak*
# *Larru beltzak*
# *Pirañak*
# *Bihurtuko zara, txo!*
# *Set drugs free*
# *Zoratzen naizela*
# *Ez duzu atxakiarik*
# *I Fought the Law* (Sonny Curtisek moldatua)
# *Eguneroko ilusioa*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Musikazblai" webgunean
Porru (marihuana)

thumb|Porru bat.
**Porru**a (Heg.), **txirri**a marihuana edo haxixa duen zigarretari ematen zaion lagunarteko izena da. Tamaina handiko porruari **tronpeta** ere esaten zaio.

## Motak 
Marihuanaren kasuan, bakarrik edo tabakoarekin nahasia erre daiteke. Haxixa, ordea, marihuanaren erretxina kontzentratua denez, beti nahastu behar da zerbaitekin. Ohikoena tabakoarekin nahastea da, baina marihuanarekin ere nahas daiteke. Edozein kasutan, papera erabili behar da zigarreta egiteko, hala nola erretzeko papera, arrozezko papera, zelulosa edo beste landare-deribatu batzuk.

Marihuana ez diren beste droga batzuekin nahastutako txirriak ere badira, esaterako kokaina puruarekin edo PCBarekin (kokainaren oinarrizko orea). Azken horiek *txino* izena ere hartzen dute.

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Zigarreta
* Marihuana
* Haxix

## Kanpo-estekak
Hau dena aldatu nahi nuke

**"Hau dena aldatu nahi nuke"** Hertzainak taldearen bigarren diskoa izan zen, 1985ean Soñua zigiluak kaleratutakoa.

## Abestiak 
# *Aurkariari zorionak*
# *Eutsi gogor!*
# *Eder bati*
# *Zoriontsua?*
# *Egunero*
# *Maite I*
# *Hau dena aldatu nahi nuke*
# *Maite II*
# *Hil ezazu aita*
# *Hertzainak*
# *Galtzaile*
# *Itxoiten nago*
# ''Rock 'n Roll batzokian''
  
## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Musikazblai" webgunean
Fionia

**Fionia** (danieraz *Fyn*) Danimarkako bigarren uharterik handiena da. Uharteak 454.358 biztanle eta 2.984 km² ditu. Gaur egun Hegoaldeko Danimarka eskualdean dago baina, 2006 arte, bere barruti propioa zuen.

Fioniako hiri nagusia Odense da (166.305 biztanle), Hans Christian Andersenen jaioterria. Bigarren hiri handiena Svendborg da (27.318). Gainontzeko hiri batzuk Nyborg, Ærø, Kerteminde, Fåborg, Assens, Middelfart eta Bogense dira, denak kostaldean kokatuak.

Uhartetik Jutlandiara pasatzeko badaude 1930eko hamarkadan automobil eta trenentzako eraikitako zubia eta 1970eko hamarkadan eraikitako zubi esekia. Seelandiara joateko, berriz, Belt Handiko zubi esekia dago.

## Ondasun nabarmenak 
* Odensen: San Kanutoren katedrala, Antzokia eta Fioniako herrixka.
* Egeskov gaztelua, Kværndrupen.
* Hvedholm gaztelua, Faaborgen.
* Belt Handiko zubia.

## Iruditegia 

Irudi:Odense Dom St. Knud 04.JPG|Odenseko katedrala.
Irudi:Odense Teater (2006).jpg|Odense Antzokia.
Irudi:Den Fynske Landsby - bindingsværkshus.jpg|Fioniako herrixka.
Irudi:Egeskov Slot spejling Edit 2.jpg|Egeskov gaztelua.
Irudi:Hvedholmslot01.png|Hvedholm gaztelua.
Irudi:Storebæltsbroen from Sjælland.jpg|Belt Handiko zubia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Danimarkako uharte nagusiak

## Kanpo estekak
Desertu Txikia

eskuinera|thumb|300px|Munduko Surf Txapelketaren gunea Desertu Txikian kokatua.
**Desertu Txikia** Zarauzko hondartzaren ekialdeko aldean dagoen hareazko eremua da. Duna moduko hareazko mendiz osatua dago eta itsas pasealekua bere hegoaldetik zeharkatzen du. Mendilauta auzoan kokatua, besteak beste, Aiala jauregian dagoen Argiñano jatetxe-hotela edota Ebro Etxea erromesentzako aterpetxea bertan daude.

Pro Surf Zarautz Munduko Surf Txapelketa ospatzen denean, bertan kokatzen dira instalakuntza guztiak.

## Ikus, gainera 
* Iñurritza biotopo babestua
* Zarautz

## Kanpo estekak
Eubea

**Eubea** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Egeo itsasoko uhartea da, Greziako ekialdean. Uharteak ere, administratiboki, Greziako prefektura da. Uharteak bakarrik 3900 km² eta 210.000 biztanle ditu. Hiriburua Kalkis du. Greziako bigarren uharterik handiena eta populatuena da, Kretaren ondoren.

## Geografia 
Kontinentetik Eubeako golkoaz banatuta dago, honek bi zatitan ere banatuta dago: iparraldekoa (*Vórios Evvoïkós Kólpos*) eta hegoaldekoa (*Nótios Evvoïkós Kólpos* edo Atalanteko kanala), erdian Euripo itsasartea dutena.

Eubea oso menditsua da. Uharteko mendirik altuena 1.745 metroko Dhirfis da. Hegoaldean, golkoan, zenbait uhartetxo ditu (Kavalliani, Stira eta Petalidi nagusiak izanik).

## Banaketa administratiboa 
Eubea, Greziako prefektura izanda, badu bere udalerriko administrazioa. Prefekturak berak uhartea baino zerbait handiagoa da, kontinenteko Anthidona eta Avlida udalerriek eta Skiros uharteak ere osatzen dutelako. 2001eko erroldaren arabera, 215.136 biztanle zituen, 198.130 uhartean bertan. Prefekturak 4.167,449 km² azalera du, 3.684,848 km² uhartean.

### Udalerriak 
### Probintziak 
Uhartean hurrengo antzinako Greziako probintziak zeuden (jadanik *status* legala ez dutenak)
* Txalkidako probintzia - Txalkida
* Istiaiako probintzia - Istiaia
* Karistiako probintzia - Karistos

### Prefekturako biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñurritza biotopo babestua

**Iñurritza biotopo babestua** Zarauzko (Gipuzkoa) ekialdean dagoen eremua da. Zarauzko hondartzaren zonalde bat, Iñurritza ibaia eta Talaimendi mendia osatzen dute. 1997ko otsailaren 25etik, biotopo babestuaren izendapena du.

Gerora egindako zabalpenean, Aiako kostaldeko beste zenbait lurrekin zabaldu zen biotopoa.

Ekosistema bat baino gehiago biltzen ditu, Padura, itsaslabarra eta duna, eta landare zein hegazti bereziak bizi dira bertan. Zarauzko Golfaren iparraldean, Hego Euskal Herriko duna bakanetako bat dago.

Inurritzako biotopo babestuak pairatzen duen eragin handienetako bat Zarauzko golf-kluba da, zeren hondarretako landaretza bere kabuz haztea galarazten baitu.

2014ko urtarril eta martxoko denboraleek kalte esanguratsuak laga zituzten zonaldean.

## Fauna 
### Ugaztunak 
Ugaztun aldetik ez dago dibertsitate handirik, padura ingurune batez osatuta dagoelako. Halere, ugaztun txikiak aurki daitezke, hauen artean satitsua, zenbait espezieetako saguak eta arratoi arrunta eta beltza.

### Hegaztiak 
Hegazti aldetik dibertsitate handia dago **Iñurritzan**. Zerrenda handia lortu da egitea urteen zehar bertan geratutako espezie ugariekin. Zenbait espezie eskas ere ageri izan dira, horien artean marikoi isatsluzea, gailupa tronpetaria, antzara muturzuria, murgilari arrea, amiltxori txikia, basoilo txikia, etab.

[thumb|700px|erdian|[Zarauzko hondartza eta Iñurritza biotopo babestuaren ikuspegi panoramikoa, atzealdean, urrutira, Getaria eta San Anton mendia edo *Getariko arratoia*.]]

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Zarauzko dunetako flora

## Kanpo estekak 
* Inurritza biotopoa, Inurritzako hegaztiei buruzko bloga, Zarauzko Arkamurka eta Donostiako Itsas Enara elkarteen eskutik.
Granulometria

**Granulometria** partikula multzo baten ezaugarri fisiko bat da. Partikula multzo horretan neurri jakin bat duen partikula kopurua adierazten du.

Partikula multzo baten granulometria baheketa bidez finkatzen da, sare- begi jakina duten baheetatik pasaz partikulak. Neurketa zehatzagoa lortzeko laser granulometroa erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Urkiola

**Urkiola** izena leku bat baino gehiago izendatzeko erabiltzen da:
# **Urkiola** Abadiñoko auzo bat da.
# **Urkiolako parke naturala** Bizkaian dagoen parke natural bat da.
# **Urkiolako santutegia** Urkiola auzoan dagoen santutegi bat da.

Horrez gain, ikusi:
***Urkiola Igoera**
***Urquiola (itsasontzia)**
Itsaslabar

[thumb|200px|[Itzurungo itsaslabarrak, Zumaian.]]
[thumb|200px|[Zokoako itsaslabarrak, Ziburun.]]
**Itsaslabar** bat itsasoan zuzenean bukatzen den geografia gorabehera da. Mendian daudenean, askotan faila edo ibaiek sortuak, amildegi izena ematen zaie. Itsaslabarrak higadurarekiko erresistentzia handia duten arrokaz osaturik egon ohi dira, hareharri, kareharri edo dolomita kasu, edo basalto eta granitoaren gisako arroka igneoz. Batzuetan faila batek sortzen dute itsaslabarra.
Horma malkartsu eta bertikala; bereziki itsasertzekoa, olatuen jardunak eratua.

Itsasoak labarrak higatzea lortzen du denboraren poderioz, flyschen kasuan adibidez. Olatuek beheko aldean harkaitza jan ahala, goiko aldea kili-kolo geratzen da, eta halako batean goiko zatia erori egingo da. Higadura honek abrasio plataformak sortzen ditu (adb. Zumaiako Itzurun eta Algorri hondartzetan).

## Sailkapena 
Garaiera itsas mailatik kalkulatzen da. Hona hemen munduko garaienak:

* Kalaupapa (Hawaii): 1.010 m
* Kahiwa Falls: 610 m
* Preikestolen: 604 m
* Slieve League: 601 m
* Cabo Girao: 580 m

## Ikus, gainera 
* Amildegi
* Marearteko zabalgune
* Hondartz

## Kanpo estekak
Brokopondo

**Brokopondo** Surinamgo barruti bat da. Bere hiriburua Brokopondo da. 7.364 kilometro koadro ditu eta 14.215 biztanle guztira.

## Kanpo estekak
Bibrazio

[eskuinera|frame|Mintz zirkular batean ager litekeen [Bibrazio-modu|bibrazio-moduetako bat]]
**Bibrazioak** edo **dardara** ingurune jarraitu batean zehar hedatzen diren eta deformazio eta tenkak sortzen dituzten asaldu elastiko mekanikoak dira. Ingeniaritza eta egituragintza dira bibrazioen azterketa zientifikoa burutzen duten jakintzagaiak.

Oso garrantzitsua da egiturengan bibrazioek duten eragina aztertzea hauen haustura eragin dezaketen zenbait gertakariren jatorria baitira, besteak beste nekea edota erresonantziaren jatorria. Nekean indar oszilatzaileek muga teorikoen azpitik hausturak sortzen dituzte eta erresonantzian sistemak maiztasun jakin batzuetara kitzikatzen badira hauen oszilazioen anplitudearen balioa ikaragarri hazi liteke jasan litezkeen balioetatik harago.
Gorriztaran

**Gorriztaran** Leitzako (Nafarroa) herrigunearen ingurualdean dagoen bost auzoetakoa da, baserri eremukoa.

## Ikus, gainera 
* Leitzaldea

## Kanpo estekak
15. taldeko elementu

IUPAC-en nomenklatura modernoan, **15. taldeko elementua** taula periodikoaren 15. seriean dagoen elementua da. Talde honi **nitrogenoaren talde** edo **pniktogenoak** ere deritzo.

Talde honetako elementuak hauek dira:
* Nitrogenoa (**N**)
* Fosforoa (**P**)
* Artsenikoa (**As**)
* Antimonioa (**Sb**)
* Bismutoa (**Bi**)
* Ununpentioa (**Uup**)

Talde honen ezaugarri bereizlea kanpoko balentzia-geruzan 5 elektroi edukitzea da; s azpigeruzan 2 elektroi dauzkate eta p azpigeruzan 3 elektroi. Beraz, kanpoko geruza betetzeko 3 elektroi falta zaizkie.

Talde honetako elementurik garrantzitsuena nitrogenoa da (**N**). Molekula diatomiko gisa, airearen osagai nagusia da.

Taldearen konposatu binarioei '*pniktido* ere deitzen zaie. Izen hau grezieratik dator (*πνίγειν*, *pnigein*, ito esan nahi du). Era berean, taldeko bi elementu arruntenen (P eta N) izen mnemonikoa da.

ezkerrera|thumb|200px|Nitrogenoaren taldeko elementuak
Elementu hauek oso egonkorrak dira konposatuak sortzen dituztenean, lotura kobalente bikoitz eta hirukoitzak eratzen baitituzte. Hain zuzen, ezaugarri horixe da beren toxikotasuna eragiten duena, batez ere fosforoaren, artsenikoaren eta antimonioaren kasuan. Substantzia hauek gizakiaren gorputzeko elementu kimikoekin erreakzionatzen dutenean, gibelak prozesatu ezin ditzakeen erradikal aske sendoak eratzen dituzte eta gorputzean metatzen dira. Paradoxikoki, nitrogenoaren eta bismutoaren kasuan lotura sendo horiek dira beren toxikotasun txikiaren errudunak: hausteko zailak diren erreaktibotasun txikiko molekulak eratzen dituzte beste atomo batzuekin. Esaterako, N2 molekula atmosfera inerteak sortzeko erabiltzen da xenona edo beste edozein gas noble oso garestia denean.

Nitrogenoaren taldean bi ez-metal, bi metaloide eta metal bat daude. Taldeko elementu guztiak solidoak dira giro-tenperaturan, nitrogenoa salbu, gasa baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zembla Berria

**Zembla Berria** (, ) Ozeano Artikoan dauden bi uhartek (Ipar uhartea eta Hego uhartea) osaturiko errusiar uhartedia da. 90.650 km²-ko azalera du.

## Geografia 
Uhartediak Europako iparraldeko muga Ozeano Artikoan osatzen du. Era berean, Barentseko itsasoaren ekialdeko muga eta Karako itsasoaren mendebaldekoa da.

Uhartediak bi uharte nagusi (Ipar uhartea eta Hego uhartea) eta zenbait uharte txiki ditu; guztira, 90.650 km² zabal eta 900 km luze da. Haren iparraldeko muturra Zirkulu Polar Artikotik 470 kilometrora dago.
 
* Ipar uhartea () 73º eta 77º ipar latitudeen artean dago. 48.904 km² izanda, Europako laugarren uharterik handiena da. Iparraldeko muturrean, 1.590 m altuera du. Glaziarrez beterik dago.

* Hego uhartea () 71º eta 73º ipar latitudeen artean dago. 33.275 km² izanda, Europako seigarren uharterik handiena da eta 1.342 m-ko altuera du. Ipar uhartean ez bezala, glaziarrak altueran baino ez daude eta beste guztia tundra da.

Uhartedia menditsua da oso, izan ere, Uralen jarraipena da.

## Historia 
Errusiarrek Zembla Berria XI. mendetik ezagutzen dute, Novgorodeko merkatariek bisitatu zutelako. Hala ere, europarrek ez zuten XVI. mende arte uhartedia esploratu: 1553an Hugh Willoughbyk bisitatu zuen eta 1594tik 1597ra bitartean, Willem Barentsek esploratu zuen.

Gerra Hotzaren aldian, SESBak bere bonba atomikoak probatzeko erabili zuen Zembla Berria.

## Demografia 
2002ko erroldaren arabera, uhartediak 2.716 biztanle zituen, haietatik 2.622 Belushya Guba hiriburuan. Jatorrizko biztanleak 150 inguru dira, bi herenak nenetsak.

## Ikus gainera 
* Tsar Bonba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aar

**Aar** (alemanez *Aare*) Suitzan jaiotzen den eta bertan amaitzen den ibairik luzeena da, 295 km.ko luzera izanik. Aar glaziarretan jaio, Interlaken, Thun, Berna eta Argovia hirietatik igaro, eta azkenik Rhinibaian isurtzen da.

17.620 km2ko azalera hartzen du eta batezbesteko 508 m/s3ko ur-emaria du. Thun hiritik behera ontziz ibil daiteke.

## Ibaiadarrak: 
* Limmat
** Linth
** Sihl
* Reuss
** Kleine Emme
** Sarner Aa
** Engelberger Aa
** Schächen
** Furkareuss
* Suhr
* Wigger
* Emme
* Zihlkanal
** Suze
** Broye
** Orbe
* Saane
** Sense
* Kander
** Simme
** Allenbach
* Lütschine

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grande-Marlaska (musika taldea)

**Grande-Marlaska** pop musika talde madrildar bat da. *Garzón* izenarekin sortu zen, baina 2006ko uztailaren 18an auzitara eramateko mehatxu baten ondorioz, izena aldatzea erabaki zuten. Hiru taldekideak Roberto Herreros, Eugenia Malela Durán eta Pepo Márquez dira. Espainia osoan zehar ematen dituzte kontzertuak, areto ertain eta txikietan gehienbat. Bi EP eta LP bat argitaratu dituzte.

## Diskografia 
### EP 
* Demo (2005, *Garzón* izenarekin)
* Otra fuerza (2005, *Garzón* izenarekin)
### LP 
* El momento de hacer (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Superjuez, taldearen webgune ofiziala
* Taldearen Myspace orria
OrCAD

**OrCAD** zirkuito elektronikoen diseinua automatizatzeko erabiltzen den softwarea da. Cadence Design Systems enpresarena da. Programaren izenak bere jatorria erakusten du: Oregon + CAD.

## Produktuak 
* Capture CIS
* PSPICE
* Layout Plus

## Kanpo estekak 
*  Cadence
Surinamgo bandera

thumb|250px|eskuinera|Guyana nederlandarraren (gaur egungo Surinam) bandera 1959–1975
thumb|250px|eskuinera|Guyana neerlandarreko (gaur egungo Surinam) gobernadorearen bandera 1966–1975

**Surinamgo bandera** bost errenkadaz osatuta dago: berdea (zabalera bikoitzekoa), zuria, gorria (zabalera laukoitzekoa), zuria eta berdea (zabalera bikoitzekoa). Errenkada gorriaren erdian, bost puntako izar hori handi bat dago.

1975ko Azaroaren 25an onartu zen bandera, Surinamren independentzia bereganatu zuen egunean bertan. Izarrak talde etniko guztien batasuna irudikatzen du; errenkada gorriak aurrerapena eta amodioa, berdeak itxaropena eta emankortasuna eta errenkada zuriak bakea eta justizia irudikatzen ditu.

Independentzia aurreko bandera, elipse batez loturiko bost koloretako izarrez osatuta zegoen. Izarrek Surinamgo populazioa osatzen duten talde etniko garrantzitsuenak irudikatzen dituzte: jatorrizko amerindiarrak, kolonizatzaile europarrak, plantazioetan lan egiteko esklabo bezala ekarritako afrikarrak eta esklabotzatik ihes egin zuten afrikarren ordez eraman zituzten hindu, japoniar eta txinatarrak. Elipseak talde hauen arteko harreman harmoniatsua irudikatzen du.
Geruza pikordun

Eraikuntzan, errepideen eraikuntzan batez ere, agregakinez ostutako bidezoruaren geruzari deitzen zaio **geruza pikorduna**.

## Motak 
**Macadama**: Antzeko tamaina duten partikulez daude osatuak, 5 eta 10 cm bitartekoak. Granulometria uniformea dute beraz.

**Zagorra**: Tamaina ezberdina duten partikulak osatzen dute, granulometria jarraitua dute beraz.

**Zagor drainatzaile**: Zagorrak bezala granulometria jarraitua dute, baina tamaina txikiena duten partikulak kenduaz.

## Kanpo estekak
DTMF seinale

thumb|200px|Telefono baten teklak
**DMTF** (Dual-tone multi-frequency) Telefono-sistema batean, maiztasun desberdinak dituzten bi banda darabiltzan seinalizazio-teknika bat da. Banda batek lau maiztasun baxu ditu, eta beste banda lau maiztasun altu. Telefonoko tekla bat (digitu bat) zapaltzean, banda desberdineko bi maiztasun (baxu eta altu bana) gurutzatzen dira, eta bi tonuren konbinazioa den soinua entzuten da. Hurrengo taulan, tekla bakoitza zapaltzean gurutzatzen diren maiztasunak ikus daitezke:

## Kanpo estekak
Bereizmen handiko telebista

**Bereizmen handiko telebista** (**BHTB** edo **HDTV**) ohiko telebista-sistemen bereizmen-ezaugarriak hobetzen dituen sistema bat da. Hasieran telebista analogikorako garatu zen, baina gaur egun batez ere telebista digitalaren arloan garatzen ari da, zeren asmoa baita telebista analogikoaren igorpenak bertan behera uztea, eta igorpen digitalak besterik ez egitea. Hala ere, oraindik ez da lortu estandar bateratu bakarra.

BHTB sistema, ohiko telebista-sistemen bereizmen-ezaugarrien bikoitza eskaintzen dute (1.000 lerro eta 50 eremu baino gehiago), eta zinemako irudien kalitatera hurbildu nahi dute telebista-irudia, zabalera/garaiera erlazio handia eskainiz (16:9). Horregatik, sistema honek estandar bihurtzeko aukera handiak ditu.

Gainerakoan, proposatu izan diren eredu ugariak bi sail nagusitan bana daitezke:
* Japoniako eta AEBetako ereduek 1.125 bereizmen-lerro eta 60 eremu erabiltzen dituzte (gainera, Japoniako NHK ereduak ekortze txandakatua erabiltzen du).
* Europako ereduak 1.250 lerro (PAL eta SECAM sistemen bikoitza), ekortze jarraitua eta 50 eremu erabiltzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Irudi-bereizmen

## Kanpo estekak
Macadam

**Macadam** honakoa izan daiteke:

* Macadam (materiala): Eraikuntzan erabiltzen den agregakin mota bat.
* Macadam (sistema): Errepideak eraikitzeko sistema bati deitzen zaio.
* John Loudon McAdam: XVIII. mendean jaiotako ingeniari eskoziarra.

## Erreferentziak
Erreka (Leitza)

**Erreka** Leitzako (Nafarroa) herrigunearen ingurualdean dagoen bost auzoetakoa da, baserri eremukoa.

## Ikus, gainera 
* Leitzaldea

## Kanpo estekak
Ontza (unitatea)

**Ontza** masa unitate bat da. Antzinako Erroman erabiltzen zen, pisuak zehaztasun handiagoz ezagutzeko. Gaur egun, ez da erabiltzen herrialde anglosaxoietan baizik.

Antzinako Erroman erabiltzen zen ontza Erromako libraren hamabiren bat zen eta 27,35 gramo edo 0,967 Avoirdupois ontza inguruko pisua zuen.

Herrialde anglosaxoietan bi ontza erabiltzen dira:
* Avoirdupois ontza: pisu zaharra, erromatar libraren hamabirena eta libra arruntaren hamaseirena balio zuena (Euskal Herrian libra batek hamazazpi ontza zituen). 28,349523125 gramo.
* Troy ontza: 31,1034768 gramo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parafina

**Parafina** egur ikatzen eta petrolio mota batzuen destilaziotan hondakin gisa lortzen den gai organikoa da. Pisu handiko molekulak dituzten hidrokarburoak nahastuz lortzen da. 45°C eta 70&nbsp;°C tartean urtzen den gai trinko zuria da, argizari itxurakoa, sukoia eta bentzenotan urtzen dena. Azido estearikoarekin nahastuta kandelak eta pospoloak egiten dira, jakiak biltzeko erabili behar diren argizarizko paperak, labangarriak, bakartzaile elektrikoak, kosmetikoak, botikak egiteko erabiltzen da.

## Parafina hidrokarburoak 
Petrolioaren eratorriak diren eta C*n*H2*n*+2 formula orokorra duten hidrokarburo aseen saila. Sail honetako gai guztiei *-ano* atzizkia ematen zaie, eta hori da familia honen sinboloa. Parafina hidrokarburoak kate zuzenekoak (metano, pentano, oktano...) edo kate adarkatukoak (metilpropano, dimetilbutano...) izan daitezke. Molekulan karbono atomo gutxi dituzten parafinak, adibidez: metanoa (CH4), gas egoeran daude, 5-16 karbono atomo dituztenak isurkariak dira, eta 16 baino gehiago dituztenak argizari itxura dute.

## Kanpo estekak
Dei-banagailu automatiko

**Dei-banagailu automatikoa** (*Automatic Call Distributor* edota *ACD* ingelesez) deiak telefono jakin batzuetara bideratzen dituen sistema edo gailua da.

Eskuarki ACDak bezeroentzako arreta zerbitzua eskaintzen duten bulegoetan erabiltzen dira. Hauek, izapideak asko bizkortzen dituzte.

Sistema hau terminalentzako eta etengailuentzako hardwareaz, telefono lineaz eta deiak banatzeko softwareaz osatua dago. Dei-banaketa instrukzio bidez egiten da, normalean libre dagoen telefonorik onena aukeratzen duen algoritmoa izaten da.

## Kanpo estekak
John Loudon McAdam

thumb|250px|John Loudon McAdam

**John Loudon McAdam** (Ayr, Eskozia, 1756ko irailaren 21a - Moffat, Eskozia, 1836ko azaroaren 26a) eskoziar ingeniaria izan zen, errepideen eraikuntzan egindako lanagatik ezaguna batez ere. Errepideak eraikitzeko sistema berri bat garatu zuen, bere izenez ezagutzen duguna gaur egun, Macadam.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Eskoziako Ayrren jaio zen. Hamar semeetan gazteena eta Waterhead baroiaren bigarren semea zen. Bere familiaren abizen tradizionala McGregor zen, baino McAdamera aldatu zuten arrazoi politikoak medio, James I.aren erregealdian.

### Errepide eraikitzailea 
New Yorkera joan zen bizitzera 1770. urtean, merkatari eta kontulari lanetan arituaz Independentzia gerla garaian. Bere osabaren kontulari etxean dirutza handia egin zuen eta 1783an itzuli zen Eskoziara. Bertan, Ayrshireko Sauchrien, lursail batzuk erosi zituen.

1812 Bristolera joan zen bizitzera.

Errepideak inguruko lurra baino gorago behar zuela egon eta legarrarekin eginiko geruzetan eraiki behar zela era sistematiko batean esan zuen. Erabilitako materialak eta errepideari eman zioan forma ganbilak ere uraren irteera errezten zuen.

Errepideak eraikitzeko sistema horrek bere izena jaso zuen: Macadam. Errepideak eraikitzeko sistema hau oso azkar zabaldu zen, eta Europako bide gehienak sistema honen bidez eraiki ziren XIX. mende bukaerarako.

### Ondorengoak 
Bigarren mundu gerlako Richard McCreery koronela da John McAdamen ondorengoetako bat. Richarden ama, Emilia McAdam, ingeniaren ondorengo zuzena zen.

## Ikus, gainera 
* Macadam (sistema)
* Macadam (materiala)
Arantzazu, euskal-sinismenaren poema

***Arantzazu, euskal-sinismenaren poema*** Salbatore Mitxelenaren lehenengo poesia liburua izan zen eta Hego Euskal Herrian frankismoaren garaian argitaratutako lehenengoa, 1949. urtean. Xabier Eulateren marrazkiak ditu, azalakoa barne.

## Gaia eta estiloa 
Poemetan zehar erlijioa da gai nagusia, eta horixe da zentsuraren baimena jasotzeko arrazoia. Oso nabaria da obra honetan gerra aurreko poesiaren eragina, eta zehazkiago, Xabier Lizardirena. Honekiko desberdintasuna tonuan dago, izan ere, hura baino ezkorragoa da Mitxelenaren olerkigintza, gerraosteko gizarte giroaren eraginez. Aldiz, Lizardiren estilo trinkoa erabiltzen du eta, hark bezala, herri poesiaren eragina oso nabarmena da berarengan. Herri poesiaren metro laburrak eta errepikapenak dira, bestalde, etsiak jota zegoen gizarteari baikortasuna eta bizi nahia emateko erabiltzen duen teknika.

## Azken zatia 
Hala ere, *Arantzazu, euskal-sinismenaren poema* liburua ez zuen Mitxelenak osorik argitaratu 1949an. Bigarren zati bat ere bazuen idatzita, "Bizi-nai" izenburua zuena. Hau Guatemalan kaleratu zen, *Euzko-gogoa* aldizkarian, 1954. urtean. Zati honetan gaia politikoagoa da, eta autoreak, zentsuraren galbahea pasatuko ez zuelakoan, ez zuen lehenago argitara eman. Azken zati honek interpretazio politikoa ematen dio obra osoari. Honela, eta esaterako, Arantzazurako kristau erromesaldia denak "euskal garai berria iristeko" helburua du.

## Kanpo estekak 
* Liburuaren edizio digitala.
Agregatu (argipena)

**Agregatu** hitzak adiera zenbait ditu:
* geologian, **agregatu**, solido bateratu edo arroka;
* kimikan, agregatua, masa inerte eta sakabanatu bat, matrize kimiko batek bateratu dezakeena;
* eraikuntzan, **agregatu** edo agregakina;
* ekonomian, agregatua, beste magnitude batzuen agregazioaz sortzen den magnitudea;
* Frantzian, agregatua, Frantziako irakasle publikoaren estatus bat;
* Euskal Autonomia Erkidegoan eta Katalunian, agregatua, unibertsitateko irakasle maila bat;
* agregatu militarra eta agregatu diplomatikoa.
Leontzio

**Leontzio** (, *Leóntios*; 660 &ndash; 705) Bizantziar Inperioko agintaria izan zen 695tik 698ra doan epe laburrean. Boterera Justiniano II.aren aurka buruturiko estatu kolpe baten bidez iritsi zen eta bere agintaldian Bizantziok afrika iparraldean zuen Kartagoko kolonia galdu zuen arabiarren eskutara pasa zena.

Konstantino IV. eta Justiniano II.aren agindupean jeneral izan zen arabiarrek Sebastopolisen garaitu zuten arte, porrot honen ondorioz Justinianok kartzelatua izan zen. 695. urtean ihes egitea lortu zuen handik gutxira Justiniano II.ari agintea kendu zion kolpea burutu zuelarik. Jendeak ez zuen sekula begi honez ikusi bere zerga politika zela eta. Mendeku gisa Justinianori sudurra motz ziezaiotela agindu eta Krimeako Kherson koloniara erbesteratu zuen.

Agintearen iraupena hiru urte eskasekoa izan zen eta esan bezala 697 eta 698 urteen artean arabiarrek Kartago konkistatu zuten. Kartago defendatzera bidali zen flota batek garaitua izan ostean beren komandante Apsimar agintari izendatu zuen. Bizantziora itzuli zenean flotak Leontziori agintea kendu eta Apsimari eman zion zeina Tiberio III.a izena hartu zuen.

Tiberiok Leontzio elbarritu eta komentu batean giltzaperatu zuen 705. urte artean. 705. urtean hain zuzen Justiniano II.ak boterea berreskuratu eta mendekutzat Leontzio exekutatu zuen.

Zenbaitetan Leontziori **Leontzio II.a** izena egozten zaio V. mendean Zenon I.aren agintean Leontzio izeneko botere-lapur bat izan baitzen.

## Kanpo estekak
Kalkogeno

**Kalkogenoak**, **oxigenoaren familiako elementuak** edo **16. taldeko elementuak**, IUPACen nomenklatura modernoan, taula periodikoaren 16. seriean dauden elementu kimikoak dira. Lehenago **anfigeno** ere deitzen zitzaien.

XIX. mendean, Jöns Jakob Berzelius kimikariak *anfigeno* hitza proposatu zuen 16. taldeko elementuei deitzeko, taldeko elementuek oxigatzak sortzen zituztelako. XIX. mendean zehar zenbaitek hitz hori erabili zuten, baina gaur egun zaharkituta geratu da.

Talde honetako elementuak hauek dira:
* Oxigenoa (**O**)
* Sufrea (**S**)
* Selenioa (**Se**)
* Telurioa (**Te**)
* Polonioa (**Po**)
* Ununhexioa (**Uuh**)

Kalkogeno astunenen konposatuei (batez ere sulfuroei, seleniuroei eta teluriuroei), *kalkogenuro* ere deitzen zaie. Hala ere, oxidoei ez zaie izen hau ematen.

Oxigenoa eta sufrea ez-metalak dira, eta polonioa, selenioa eta telurioa metaloideak dira. Hala ere, azken elementu hori metaltzat hartzen da forma elementalean dagoenean.

Kalkogenoak oso arruntak dira mineral eran. Esaterako, pirita (FeS2) burdinaz eta sufrez osatutako mea bat da, eta AuTe2 minerala oso arrunta izan zen Estatu Batuetako urrearen sukarrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abel San Martín

**Abel San Martin Campos**, pilota arloan **Barberito I.a** deituraz ezaguna (Baños de Rio Tobia, Errioxa, 1927ko irailaren 11 – Calahorra, Errioxa, 1980ko azaroaren 2a) esku huskako pilotaria izan zen. Afizionatu mailan, 1947an, Espainiako bi txapelketa nagusiak irabazi zituen: buruz burukoa (Bartzelonako Colon pilotalekuan) eta binakakoa (Titin I.arekin). 1951n profesionaletan debutatu zuen. 1953an buruz buruko txapelketa nagusia irabazi zuen, Gallastegik jokatzeari uko egin baitzion, eskaini zioten diru ordainarekin bat ez zetorrelako. 1954an, txapelketa horretako finala galdu zuen, Soroa II.aren aurka 22 eta 4 galduta. 1972an erretiratu zen. 1980an hil zen, gaixotasun batek jota.

Gaur egun, Baños de Rio Tobiako pilotalekuak Barberito I.a du izena, eta urtero Barberito Txapelketa antolatzen dute haren omenez.

## Kirol lorpenak 
* Espainiako buruz buruko eta binakako txapeldun, amateurretan: 1947an.
* Buruz buruko txapelduna: 1953an.
* Buruz buruko txapeldunordea: 1954an, Eibarren.

## Kanpo loturak 
*  Barberito I.a
Augustus Pablo

**Augustus Pablo** (1954eko ekainaren 21 &ndash; 1999ko maiatzaren 18a) roots reggae eta dub musikaren inguruko musikari eta ekoizlea izan zen. Bere benetako izena **Horace Swaby** da. Melodika musika instrumentu serio bat bezala erabili zuen lehengo pertsona izan zen.

## Diskografia 
* 1970-73 - *The Red Sea*
* 1973 - *This Is Augustus Pablo*
* 1975 - *Dubbing In A Africa*
* 1975 - *Ital Dub*
* 1975 - *Thriller*
* 1976 - *King Tubby Meets Rockers Uptown*
* 1977 - *East Of The River Nile*
* 1979 - *Africa Must Be Free by 1983 Dub (with Hugh Mundell)*
* 1980 - *Eastman Dub*
* 1980 - *Rockers Meets King Tubby In A Fire House*
* 1982 - *Earth Rightful Ruler*
* 1982 - *Rockers Meets King Tubby in a Fire House*
* 1986 - *Rising Sun*
* 1987 - *Rockers Come East*
* 1988 - *Augustus Pablo Presents Eastman Dub (with Tetrack)*
* 1990 - *Blowing with the Wind*
* 1990 - *Ragamuffin Dub (with Junior Delgado)*
* 1991 - *One Step Dub (with Junior Delgado)*
* 1991 - *Live in Tokyo*
* 1993 - *Dub Store 90s*
* 1993 - *Hertical Chant*
* 1999 - *Valley of Jehosophat*
* 2001 - *Dubbing with the Don*

## Kanpo estekak 
*  officialaugustuspablomusic.com Webgune ofiziala
*  elrockers.org Fan webgunea
Aketegi erpina

**Aketegi erpina** (1.548 m) Gipuzkoako mendia da, Aizkorriko mendilerroan kokaturik dagoena. 1980ko hamarkadara arte, mendilerroko mendi altuena zela pentsatzen zen. Orduan egindako neurketa berri baten ondorioz, bi metrorengatik garaiena Aketegi zela ikusi zen.

## Mitologia 
Aketegi mendiaren inguruan hainbat kondaira eta sinesmen daude, gehienak Mariri lotuta.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Macadam (sistema)

[thumb|220px|Macadamez egindako lehen errepidearen eraikuntza [Ameriketako Estatu Batuak|AEBetan (1823).]]

**Macadama** John Loudon McAdam eskoziar ingeniariak XIX. mende hasieran garatutako errepide eraikuntza sistemari deitzen zaio. Errepide mota hori eraikitzeko erabiltzen den geruza pikorduneko agregakin uniformeari ere horrela deitzen zaio.

## Errepideen eraikuntza 
John MacAdamek garatutako sistema zelaigunearen gainean hiru macadam (material) geruza zabaltzean datza, aldamenetan drainatze arekekin. Azpiko lehen bi geruzen agregakinak gehienez 75 mm zituen eta hirugarren geruzakoak 25 mm. Lehen bi geruzen lodiera gehienez 200 milimetrokoa zen eta hirugarren geruzarena 50 mm.

## Ikus, gainera 
* Macadam (materiala)

## Kanpo estekak
Australiako aborigen

**Australiako aborigen**ak Ozeaniako herrialde hartako jatorrizko jendea da, gaur egun gutxiengoa osatzen duena, kanpoaldetik bertaratutako beste komunitate etniko batzuekin batera.

## Historia 
Lehenengo biztanleak uhartera iritsi ziren orain dela 40.000-70.000 urte.

1788an britainiarrak lurraldea kolonizatzen hasi ziren, eta urte hori baino lehen 315.000-750.000 pertsona han bizi zirela uste dute adituek. Europarrek eramandako gaixotasunek eta bortizkeriazko ekintzek populazio hori murriztu zuten urteen joan-etorrian. XX. mendeko hasieran, adibidez, 150.000 aborigen baino ez ziren bizi.

2008ko otsailaren 13an Kevin Rudd lehen ministroak Legebiltzarraren izenean ofizialki barkamena eskatu zien aborigenei *Stolen Generations* ("Belaunaldi lapurtuak") direlakoengatik: 1869tik 1969 arte Gobernuak eta Elizak euren gurasoei lapurtutako ume aborigen edo mestizoak dira, ez argitutako arrazoiengatik egindakoa.

## Bizilekuak 
2006ko erroldaren arabera, Australian 455.031 aborigen bizi ziren, biztanle guztien % 2-3, alegia. Gehienak, Hegoaldeko Gales Berrian (138.505) eta Queenslanden (127.578) bizi dira.

Beste lurralde batzuetan hauxe da urte hartako populazioa: Mendebaldeko Australia (58.711), Iparraldeko Lurraldea (53.662), Victoria (30.141), Hegoaldeko Australia (25.557), Tasmania (16.767) eta Australiako Hiriburuaren Lurraldea (3.873).

Bestela, populazio aborigenik handiena duen hiriburua Darwin da.

## Hizkuntzak 
Aborigenek ehunka hizkuntza erabiltzen dituzte, horietako asko desagertu badira ere. Bi multzo handitan sailkatzen dira: alde batetik Pama-Nyungan hizkuntzak (gehienak) eta bestetik, Pama-Nyungan ez direnak.

## Musika 
thumb|Didgeridooa.

Didgeridoo ziur aski jatorrizko musika tresnarik ezagunena da munduan zehar, zurezko haize instrumentua dena.

## Pertsonaia ezagunak 
* David Gulpilil (1953-), aktore eta dantzaria
* Cathy Freeman (1973-), atleta.

## Kanpo estekak 
*  "National Indigenous Times" egunkaria
*  Aborigenen artea
*  Kontaktua 1964: Australiako azken «basatien» galera Erreportajea Argia astekarian (2011-05-29)