open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Walpole

thumb|250px|Robert Walpole, Oxfordeko lehen kondea

**Robert Walpole** (Houghton, Norfolk, Ingalaterra, 1676ko abuztuaren 26a - Londres, Ingalaterra, 1745eko martxoaren 18a) ingeles politikaria izan zen. Whig Alderdiko buruzagi izan zen. De facto, Britainia Handiko Erresuma Batuko lehen ministro kargua betetzen zuen lehen pertsona izan zen. Boterean ia 21 urtez egon zen, 1721etik 1742ra arte.

## Biografia 
1708an, gerra-idazkari izan zen eta 1710ean, itsas armadako buru. 1712an, Tory Alderdiak hauteskundeak irabazirik, ustelkeria zela eta egin zizkioten salaketengatik Londresko dorrean sartu zuten. Aske utzi zutenean, Hannoverko etxearen alde agertu zen, eta, dinastia haren eta Jurgi I.a Erresuma Batuko erregearen arteko harreman onei esker, berriro zenbait kargu eman zizkioten, eta gobernuan esku handia izan zuen harrezkero.

Ingalaterrako parlamentu-sistema ezarri zuen, eta lehen gobernuburua izan zen; politika bakezalea egin zuen, zerga apalak ezarri zituen eta ardoaren eta tabakoaren gaineko zergak finkatu zituen. Jurgi II.a Erresuma Batukoaren garaian ere eragin handia izan zuen, Karolina erreginaren laguntzari esker, batez ere, baina Karolina hil ondoren (1737), oposizioak egin zizkion kritika ugariei aurre egin ezinik, 1742an dimisioa eman zuen.

Hugo Walpole bere semea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samotrazia

**Samotrazia** () Greziako ipar-ekialdeko uhartea da. Egeo itsasoaren iparraldean dago, Hebroseko *nomo* edo departamenduan, Trazia eta İmroz uhartearen artean. 180 km2 ditu, eta 2.723 biztanle (2005). Hiri nagusia, Samotrazia, ipar-mendebaleko kostaldean dago. Uharte menditsua da (Fengari mendia, 1.600 m). Laborantza eta arrantza dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Historia 
K.a. VIII. mendean Samosko kolonoak bertara heldu zirenean, Traziako Samos izena hartu zuen uharteak. Erdi Aroan bizantziarren, genoarren eta turkiarren mende egon zen.
thumb|ezkerrera|200px|Kamariotissa herria.
1863. urtean bertan aurkitu zuten *Samotraziako Garaipena* izenaz ezagutzen den marmolezko eskultura (K.a. III-II. m.). Emakume hegalduna irudikatzen du, eta K.a. IV. mendearen bukaeran Demetrio I.a Poliorcetesek Salaminan izan zuen garaipenaren omenez eginikoa bide da. Heleniar eskulturaren maisulanetako bat da aipaturiko eskultura (Louvreko museoan, gaur egun).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léon Walras

**Marie-Esprit-Léon Walras** (Évreux, Frantzia, 1834ko abenduaren 16a - Clarens, Suitza, 1910eko urtarrilaren 5a) frantses ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
Meatze Ingeniaritzako ikasketak hasi zituen, baina aitak bultzaturik, Ekonomia ikasteari ekin zion 1858an. 1870ean, Lausanako Zuzenbide Fakultatean sortu berria zen ekonomia-katedra hartu zuen. Bertan aritu zen eskolak ematen 1892 arte; Pareto italiar ekonomialariak hartu zuen orduan Walrasek utzitako katedra.

Erabilpen marjinalaren teoria bat proposatu zuen; teoria horren arabera, salgaien prezioak salerosketan parte hartzen dutenen erabilpen marjinal erlatiboaz finkatzen dira. Ekonomiaren oreka orokorrari adierazpen matematikoa eman zion eredua sortu zuen; lan horregatik ekonomia matematikoaren sortzailetzat hartu ohi da.

Idatzi zituen obren artean aipagarriak dira, besteak beste: *Éléments d´économie politique pure* (1874-1877); *Études d´économie sociale* (1896); *Études d´économie politique appliquée* (1898).

## Erreferentziak
Oswald Spengler

**Oswald Spengler** (Blankenburg, Alemania, 1880ko maiatzaren 29a - Munich, Alemania, 1936ko maiatzaren 8a) filosofoa izan zen.

## Bizitza 
1904an, doktoretza eskuratu zuen Hallen, eta 1911 arte eskola-irakasle izan zen. 1911n, Municha joan zen, eta bere lan nagusia, *Der Untergang,* idazten hasi. Historizismoaren teorialari nagusietakoa izan zen, eta Nietzschek eta Diltheyk eragin handia izan zuten haren pentsaeran. Spenglerrek gizartearen aurrerabidearen mitoa baztertu zuen, eta historia kultura-ziklotan antolatua dela zioen; hala, kulturaren garapena organismo bizienarekin alderatzen zuen, eta lau aro edo aldi bereizi zituen (gaztaroa, helduaroa, zahartzaroa eta heriotza), eta Mendebaldeko kulturaren gainbehera edo zahartzaroa hasia zela zioen. Naziek haren teoria batzuk aintzat hartu zituzten hasieran, baina, oro har, kritika asko jaso zituen.

Besteak beste, hona haren bi idazlan: *Der Untergang des Abendlandes* (1920, *Sartaldearen gainbehera*); *Der Mensch und die Technik *(1931, *Gizakia eta teknika*).

## Erreferentziak
Eonycteris major

***Eonycteris major*** Eonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Eonycteris major'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Carlos Alcolea

**Carlos García Alcolea** —*Carlos Alcolea* izen-deiturez ezaguna— (Coruña, Galizia, 1949 &ndash; Madril, Espainia, 1992ko irailaren 20a) espainiar margolaria izan zen. Luis Gordilloren bideari jarraituz 1970-1980 hamarkadan garatu zen Madrilgo Figurazio Berriaren edota *Laurogeiko Hamarkadako Pintura* delako mugimenduaren kide izan zen.

1971n egin zuen lehen erakusketa Madrilgo Amadís galerian. Erakusketa hartan besteak beste Pierre Bonnard edo David Hockney artista zaharragoen lanetan inspiraturiko margolanak aurkeztu zituen. Alcolearen margolanak kolore distiratsuak eta dinamikotasun handia du, eta oso sortze-prozesu gogoetatsua islatzen du, formak eta marrazkia nagusi direla. Bere lan adierazgarrienen artean *Biluzia eskaileratan behera* (1976-1977), *Matisse egunez, Matisse gauez* (1977), edota igerilekuei buruzko oihal-sorta dira aipagarriak. *Aprender a nadar* (1980, *Igeri egiten ikastea*) saiakera idatzi zuen bere margolaritzari buruzko teorietan oinarrituta. 1992an, hil ondoren, Arte Ederretako Espainiako Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Gamaliel

**Gamaliel** (; ) Talmudeko errabino eta farisear nagusia izan zen, Sanedringo lehendakaria ('Nasi') izan zena (30-50 CE), 68. urtea baino lehenago Palestinan hila. Gamaliel Zaharra ere deitzen zioten. Talmuden jaso diren hiru gutun idatzi zituen. Agripa erregearen kontseilaria eta San Pauloren maisua izan zen (*Apostoluen Egintzak*, XXII, 3). Simon Petri eta apostoluen alde agertu da euren auzian (*Apostoluen Egintzak*, V, 34-42). Hala ere, ebanjelio sinoptikoen arabera, Nazareteko Josuaren auzian egon behar zen ere, bere izena aipatu ez arren, Sanedringo lehendakari gisa. Edozein kasutan, farisear nagusi hau saindutu zuen Erromako elizak.

## Erreferentziak 
* [Gamaliel ingelesez]

## Kanpo estekak 
* [Sanedringo lehendakarien zerrenda Sanhedrin history ingelesez]
Comédie-Française

thumb|alt=|Comédie-Française, XVII. mendearen bukaeran
thumb|alt=|Barrualdea, XVIII. mendearen bukaeran
**Comédie-Française** () edo **Théâtre-Français**' () Frantziako komedia-antzezleek 1680. urtean sorturiko antzerki konpainia bat da, Molièreren taldeak, Théatre du Marais konpainiak eta Borgoinako konpainiak bat egitean eratua. Comédie-Françaisek berebiziko garrantzia izan du Frantziako antzerkiaren historian.

Konpainia horren antzokia Parisko Errege Jauregia eraikuntzaren ondoan dago, gaur egun. Estatuak diruz laguntzen dio, eta frantses antzerki-lan klasikoak aurkezteaz gainera, gaur egungo egileen lanak ere ezagutarazten ditu. Comédie-Française taldea hogeita hamarren bat kidek osatzen dute; horiek taldearen administrazioan eta kudeaketan dihardute. Bestalde, administratzaile bat izendatzen da sei urtez behin, eta hark hautatzen ditu egitarauak eta zuzendariak. Comédie-Françaisen ospetsu egin diren antzerkigileen artean, aipagarriak dira Baron, Talma, Mlle Mars, Rachel, Sarah Bernhardt, Cécile Sorel, Madeleine Renaud, Louis Seigner, Jacques Charon, Denise Gence.

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 1 Place Colette, 75001
* Ordutegia:
** 11:00 - 18:00 astelehenetik larunbatera
** Igandetan itxita
* Geltokia:  Palais-Royal–Musée du Louvre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kurgan (Errusia)

**Kurgan** () Errusiako hiria da, Kurgan oblasteko hiriburua. Tobol ibaiaren ertzean dago, Kazakhstango mugatik gertu, Moskutik 1.730 km ekialdera. 2010ean 333.606 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Ekonomia 
Kimika, lanabesak eta elikadura-industriak ditu.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
Andres Eliseo Mañarikua

**Andres Eliseo Mañarikua Nuere** (Askao kalea, Bilbo, Bizkaia, 1911ko azaroaren 10a – ) historialari eta apaiz katolikoa izan zen.

## Bizitza 
Gasteizko eta Logroñoko apaizgaitegietan Teologiako ikasketak egin ondoren, Zuzenbide Kanonikoan lizentziatu zen, Erromako Gregoriar Unibertsitatean. Deustuko Unibertsitateko Zuzenbideko irakasle izan zen 1944. urtetik aurrera (Zuzenbidearen Historia, Erromatar Zuzenbidea, Bizkaiko Historia). Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko eta Eusko Ikaskuntzako kide ere izan zen. *Surge*, *Euskera*, *Scriptorium Victoriense* eta *Estudios Vizcaínos* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak.

## Idazlanak 
Obra nagusiak: *Santa María de Begoña en la Historia Espiritual de Vizcaya* (1950), *Historiografía de Vizcaya, De Lope de Salazar a Labayru* (1971), *Álava, Guipúzcoa y Vizcaya a la luz de su Historia* (1977), *La Cristianización del País Vasco* (1978), *La Historia de Vizcaya en las Crónicas medievales* (1984) eta *Vizcaya, ss. VIII al XI. Orígenes del Señorío* (1984).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ainhoa ː «Andrés Eliseo de Mañaricua Nuere», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Helio Piñón

**Helio Piñón** (Onda, 1942) espainiar arkitektoa da.

Bartzelonako Arkitekturako Goi Mailako Eskola Teknikoan (E.T.S.A.B.) egin zituen arkitekturako ikasketak, eta 1966an graduatu zen. Ikasle garaian, Albert Viaplana arkitektoarekin (1933) batera lan egin zuen. Urte asko egin dituzte elkarrekin, eta E.T.S.A.B.eko proiektuen katedraren ardura izan dute biek. Zenbait sari eskuratu ditu: adibidez, Ciutat de Barcelona saria (1983), Santseko plazaren ordenazioagatik jasotakoa, edo Arkitekturako FAD saria, 1984an. Lehiaketei dagokienez, lehenengo saria eskuratu zuen Valentziako Arkitektoen Kolegio Ofizialaren egoitzarako lehiaketan, 1977an, eta Bartzelonako Besós parkerako ideien lehiaketan, 1982an. 1984an, Huelvako Rio Tintoko kaia berrerabiltzeko ideien lehiaketako lehen saria eta Esplugas de Llobregateko udalarena irabazi zituen, eta, handik bi urtera, Rotterdameko Zuidpleinen ordenaziokoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 http://www.epdlp.com/arquitecto.php?id=4949
Bene Bergado

**Benedicta Bergado Manzanos**, ezagunagoa **Bene Bergado izenez** (Salamanca, 1963) bizkaitar artista garaikidea, eskultorea, da. Bere lanak errealaren eta fikzioaren arteko prozesuetan artikulatzen dira, eskala irudikapenean eraldatuz.

## Biografia 
1986an Arte Ederretan lizentziatu zen, Arte Grafikoen espezialitatean, Euskal Herriko Unibertsitatean. Karrera amaitzean, Bizkaiko Foru Aldundiaren beka lortu zuen. 1987an Bilboko Arte Ederren Fakultatean hasi zen irakasle.

## Lan ibilbidea 
thumb|261x261px|Aza eskultura, Bilboko Azkuna aretoa, 2023
1987tk 1997ra bitartean, Unibertsitate bereko Arte Ederretako Fakultatean irakasle izan zen. 10 urtez UPV/EHUko Arte Ederren Fakultateko irakasle izan ondoren, 1998an Madrilen bizi eta lan egin zuen.

Bizkaiko Artea sarian accesita (1990-1992) lortu zuen, eta hainbat beka jaso ditu, Bizkaiko Foru Aldundiak sorkuntza artistikoari emandakoa 1986 eta 1988an, eta Ertibilen lan poltsa 1987-1998an, besteak beste. 

1994an egin zuen Basaurin bere aurreneko bakarkako erakusketa. Orduz geroztik, Bartzelonan (1998), Murtzian (1999) eta Milanen (2000) erakutsi ditu bere lanak. Talde-erakusketa askotan parte hartu du, Euskal Herrian, Espainiako beste erkidego batzuetan zein atzerrian: seitan 1988an, hamarretan 1999an eta lautan 2000an. 1999 eta 2000 urteko Arco arte-azokan ere erakutsi zituen bere lanak Espacio Mínimo Galeriaren eskutik, eta 2000 urteko Gure Artea erakusketarako hautatu zuten.

### Ekologia 
Ikuspegi ekologistarekin egiten dituen lanak etorkizuneko ikuspegiarekin planteatzen dira, energia berriztagarriei eta aldatutako elikagaiei buruz, eskala aldatuz, birziklatzea, berrerabiltzea eta birbanatzea proposatzen du.

## Hautatutako erakusketak 
thumb|271x271px|*Decrecer* erakusketako eskultura, Bilboko Azkuna aretoan, 2023

* 1992ko Arte Gaztearen Erakusketan eta 1994an José Luis Brea "*DISTANCIA 0/ 0 Distantzia*" komisariatutako erakusketan parte hartu zuen. 

* 2021ean Madrilgo Erkidegoko aretoetan Alcalá 31 *Irreversibles/Itzulezinak*  izeneko banakako erakusketa aurkeztu zuen.

* 2023an, *Decrecer* izeneko erakusketa egin zuen, Bilboko Alondegiko Azkuna aretoan. Ia erakusketa osoa eskala handiko obra berriekin osatu zen, erakusketa horretako aretoetarako berariaz sortutakoak. Eskultura horien formatuak erraldoiak dira, aretoen espazioa alde batetik bestera okupatuz. 

### Museoak eta bildumak 
Besteak beste, JUMEX (Mexiko), Banco de España (Madril), MUSAC (Gaztela eta Leongo Arte Garaikidearen Museoa), Leon, Gasteizko ARTIUM Museoa, BILBAO Arte Fundazioa, Bizkaiko Foru Aldundia, Murtziako Autonomia Erkidegoa, Madrileko Gazteriaren Institutua

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1990-1992 Bizkaiko Artea sarian accesita
* 1986an Bizkaiko Foru Aldundiak sorkuntza artistikoari emandako beka
* 1988an Bizkaiko Foru Aldundiak sorkuntza artistikoari emandako beka

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rawalpindi

**Rawalpindi** (, ), arruntean **Pindi** () deitua, Pakistango ipar-ekialdeko hiria da, Punjab probintzian, Himalaiako mendialdearen oinetan, Islamabad hiriaren hego-mendebalean, Indo ibaiaren mendebalean.

## Klima 
## Ekonomia 
Errepide- eta burdinbide-gune garrantzitsua da. Merkataritza eta industria (petrolio- eta gas-findegiak, burdinbide-gaiak, kimika-industria, armagintza, tresneria elektrikoa, ehungintza, janari-industria) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Base militarra du. Aipagarriak dira hiritik hurbil dauden Taxila hiri zaharreko hondakinak. Unibertsitatea du; nazioarteko aireportua.

## Historia 
Bertan errenditu ziren sikhak Gujarateko guduaren ondoren, eta, hala, Ingalaterraren mende geratu zen, 1849an. Rawalpindin izenpetu zuten britainiarrek Afganistango independentziako hitzarmena. Pakistango hiriburua izan zen 1959tik 1969ra bitarteko urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Ostrovski

**Aleksandr Nikolaievitx Ostrovski** (errusieraz: Алекса́ндр Никола́евич Остро́вский; Mosku, 1823ko apirilaren 12agreg./martxoaren 31jul. - Schelikovo, 1886ko ekainaren 14agreg./ekainaren 2ajul.) errusiar antzerkigilea izan zen.

843an, merkataritzarako epaitegi batean hasi zen lanean ofizial gisa, eta han ezagutu zituen gerora bere antzerki-lanetan agerraraziko zituen burgesia merkatariaren eta burokraziaren giroa eta ohiturak. 1885ean, antzerki-eskola bateko zuzendari izendatu zuten, eta Moskuko Antzoki Inperialen errepertorioa aukeratzeko ardura izan zuen. 1884an, Moskuko antzokietako zuzendari izendatu zuten. Hasieran, merkatarien bizimoduaren eta giroaren satira garratzak idatzi zituen, eta gogor kritikatu zuen Errusiako burokrazia. Drama historikoa eta folklorea oinarri zuen fantasiazko antzerkia ere landu zituen. Antzerki-lan nagusiak: *Svoi Lyudi sochtemsya* (1850, *Norbera moldatzen da beretarren artean*); *Bednost´ne porok* (1854, *Pobrezia ez da bizioa*); *Dokhodnoe Mesto* (1857, *Aberasteko lanpostua*); *Vospitannica* (1859, *Begi ninia*); *Groza* (1860, *Ekaitza*); *Les* (1871, *Basoa*).

## Erreferentziak
Charles Ferdinand Ramuz

**Charles Ferdinand Ramuz** (Cully, Vaud kantonamendua, Suitza, 1878ko irailaren 24a - Pully, Suitza, 1947ko maiatzaren 23a) frantsesko poeta, eleberrigile eta saiakera-egilea izan zen. Parisen bizi izan zen 1902-1914 urteetan, eta Suitzan hartu zuen gero bizilekua. Oso idazle oparoa izan zen, eta hainbat genero landu zituen.

Poesia-lanen artean aipagarriak dira ondorengoak: *Le petit village* (1903, *Herri txikia*); *Chansons* (1914, *Kantuak*); *Le grand printemps* (1917, *Udaberria*); eta *Salutation paysanne* (1921,* Laborarien agurra*). Eleberrigintzari dagokionez, nabarmentzekoak dira *Aimé Pache, peintre vaudois* (1911, *Aimé Pache, Vaud-eko pintorea*); *Le règne de L´Esprit malin* (1917, *Izpiritu gaiztoaren erresuma*); *Terre du ciel* (1918, *Zeruko lurraldea*); eta *La grande peur dans la montagne* (1926, *Mendian izandako beldur handia*). Stravinskiren musika duen *Histoire du soldat* edo *Soldaduaren historia* idatzi zuen 1918. urtean. 1945ean argitaratu zen Ramuzen *Egunkaria*.

## Erreferentziak
Mikhail Xolokhov

**Mikhail Alexandrovitx Xolokhov** (; Kruzhilin, Vexenskaia, Errusiar Inperioa, 1905eko maiatzaren 24a - Vexenskaia, Sobietar Batasuna, 1984ko otsailaren 21a) errusierazko idazlea izan zen.

## Bizitza 
Nekazari-familia bateko semea zen. 1920an, Armada Gorrian sartu zen. Bi urtez Moskun izan ondoren, 1924an, jaioterrira itzuli zen. 1926an, *Donskie Rasskazi* (*Don ibaiko ipuinak*, Olga Martinez de Marigortak eta Roberto Serranok euskaratua) kontakizun-bilduma argitaratu zuen arrakasta handiz. Gizakiaren eta izadiaren arteko harremanak islatu zituen obra horretan.

1940an, ospe handia lortu zuen eleberria kaleratu zuen: *Tikhii Don* (1928-1940, *Don barea*). Obra handi horretan, berriz, kosakoen eta gobernu zentralaren arteko liskarrak aztertu zituen. 1941. urtean Stalin saria jaso zuen obra horrengatik. Errusiako gaur egungo historia aztertu zuen ondorengo lanetan: *Podniataia tselina* (1932-1960, *Luberriak*) eta *Oui Srazhalis za rodinu* (1942, *Aberriaren alde borrokatu ziren*). 1961ean, Alderdi Komunistako batzorde zentraleko kide egin zuten, eta lau urte geroago Literaturako Nobel saria eskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Blanco (poeta)

**José Blanco** (Barakaldo, Bizkaia, 1965eko otsailaren 18a) gaztelaniazko idazlea eta artista grafikoa da. Txikitan hasi zen poemak zirriborratzen, baina batez ere Filologiako ikasketak egin eta Barakaldoko literatura lantegi batean parte hartu ondoren hasi zen buru-belarri idazten.

Bere lehen bi poema-bildumak, *Las obras de la mar. Las obras del amor* (1992) eta *Cuaderno de bitácora* (2000), sari bana jaso izanari esker argitaratu ziren: Arcipreste de Hita nazioarteko poesia-saria, batetik, eta Mariano Roldán poesia-saria, bestetik. 1997an *Canción triste de Europa* argitaratu zuen, berak sortutako abesti eta obra grafikoarekin batera. Bereak dira *Mira mi corazón preso en el ámbar de los instantes eternos* (2005) eta *Las nubes* (2006) poema-liburuak ere. Blancoren obra (bai poetikoa, bai grafikoa) hainbat antologiatan eta aldizkari eta argitalpen espezializatutan jasoa izan da. 1999. urteaz geroztik, *Metamorfosis* aldizkariaren koordinatzailea da.

## Erreferentziak
Pello Irazu

**Pello Irazu Mendizabal** (Andoain, Gipuzkoa, ) eskultorea da. Nahiz eta beste alor batzuk ere landu, bere obra eskulturagintzan oinarritu du gehienbat, eskultura forma eta material berrietara egokituz. Euskal Herriko eskulturagintza berriztatu duen belaunaldiko partaide garrantzitsutzat jotzen dute Irazu kritikariek.

## Bizitza 
Bere lehenengo lanak, besteak beste, Jorge Oteizaren eraginpean egin zituen, hark espazioaren eta materialen inguruan egindako gogoetak jasoz. 1980tik aurrera taldekako erakusketa askotan parte hartu du, eta bakarkakoak ere asko egin ditu 1983an bere lana Bilboko Arte Eder Museoan aurkeztu zuenetik. Harreman estua du azken urteotan Madrilgo Soledad Lorenzo galeriarekin, eta galeria horretan eta New Yorkeko John Weber galerian erakusten ditu sarritan bere lanak. Madrilgo Arco Arte Garaikidearen Azokara ere asko joan da azken urteotan, Donostiako DV eta Iruñeko Moises Pérez de Albéniz galerien eskutik, azken edizioetan.

## Erreferentziak
Juan Martín Díez

**Juan Martín Díez**, **El Empecinado** gisa ere ezaguna (Castrillo de Duero, Valladolid, 1775eko irailaren 5a - Roa, Burgos, 1825eko abuztuaren 20a), espainiar gerrillaria izan zen.

## Biografia 
Laboraria zen eta frantses indarren aurkako lehen gerrilla-talde garrantzitsua antolatu zuen Espainian, 1808an.

Cuenca eta Guadalajara aldean borrokatu zen, batez ere, eta arrakasta handia izan zuen lehen urteetan. 1812ko otsailean, galera handiak eragin zizkioten frantsesek haren taldeari Sigüenza hiritik hurbil, baina taldea berriro osatu eta Guadalajarako hiria hartu zuen urte berean.

Goi-mailako karguak eman zizkioten Espainiako armadan gerra ondoren, eta 1820an, Riego liberalaren matxinadan parte hartu zuen. Ondoko hiru urteetan, politika-kargu batzuk izan zituen gobernu liberalean, eta absolutistek preso hartu zuten, 1823an. Bi urtez preso eduki ondoren, heriotza-zigorra ezarri zion auzitegi batek; urkabera zeramatela esku-loturak hautsi zituen, eta baioneta-zartadez hil behar izan zuten.

## Erreferentziak
Aquilino Gomes Ribeiro

**Aquilino Ribeiro**, (Beira Alta, 1885eko irailaren 13a - Lisboa, 1963ko maiatzaren 27a) portugaldar idazlea izan zen.

Portugalgo eleberrigile nagusia izan zen XX. mendearen hasieran, eta herrialde hartako historiako idazlerik oparoenetakoa. 1914an idatzi zuen lehen lana, *Jardim das Tormentas* (*Ekaitzen lorategia*) eta ondoren argitaratu zituen *Terras do demo* (1919, *Deabruaren lurrak*), eta bere idazlan nagusia, *Estrada de Santiago* (1922, *Santiagoko Bidea*). Lan aipagarriak idatzi zituen bizitzako azken urteetan: *A casa grande de Romarigães* (1957, *Romarigãesko etxe handia*) eta *Quando os lobos uivam* (1958, *Otsoek ulu egiten dutenean*). Aquilino Ribeirok Portugaldik kanpo egon behar izan zuen hainbat alditan, iraultza sozialaren alde erakutsi zuen jarreragatik; Portugalgo nekazarien giza moldeak eta hizkuntza-moldeak landu zituen batez ere, eta, geroko idazle askoren ustez, Portugalgo nekazarien eredu bihurtu zen Malhadinhas izeneko pertsonaia sortu zuen *Estrada de Santiago* eleberrian.

## Erreferentziak
Volinia

**Volinia** (, , , , ) edo **Lodomeria** ekialdeko Europako eskualde historikoa da, Mendebaldeko Bug eta Pripiat ibaien artean hedatzen dena. Gaur egun Ukraina, Polonia eta Bielorrusiaren artean banaturik dago. Zati handiena Ukrainako ipar-mendebaldean dago eta, administrazioari dagokionez, hiru oblastetan banaturik: Volinia, Zhytomyr eta Rivne.

## Historia 
Eslaviarren mende egon zen Galitziako lurralde bihurtu aurretik. 1200. urtean printzerriko hiriburua zen, eta 1253an Inozentzio IV.ak erreinu bihurtu zuen. Tartariarren gerran Lituaniaren eta Poloniaren artean banatu zuten Volinia. 1793tik 1795era bitarteko urteetan Errusiak beretu zuen, eta Poloniaren aurkako politika nazionalista bultzatu zuten bertan.
 
Errusiako Gerra Zibilean zenbait gudu izan ziren lurralde horretan, eta Rigako hitzarmenaren ondorioz (1921), Errusiaren eta Poloniaren artean banatu zuten. 1945ean Errusiaren mendean geratu zen. Sobietar Batasuna desegin zenean, Volinia Ukrainako parte izatera pasatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gonzalo Jiménez de Quesada

**Gonzalo Jiménez de Quesada** (Kordoba, 1495 &ndash; Mariquita, Kolonbia, 1579ko otsailaren 16a) espainiar konkistatzailea izan zen. Pedro Fernández de Lugoren agindupean joan zen Santa Martara 1535ean, justizia-buruzagi kargua eskuratuta. 1536an, Rio Grande (Magdalena ibaia) esploratzera joan zen, ausardia handiz zeharkatu zituen mendiak, eta tinko jarraitu zuen espedizioko talde handi bat galdu zuela jakinda ere. Chibcha leinuen lurraldeak hartu zituen, eta beste bi espediziorekin topo egin zuen: El Doradora zihoanarekin, batetik, eta Federmann esploradorearen espedizioarekin, bestetik. Bogota hiria sortu zuen, eta *Nueva Granada* izena eman zion konkistatutako lurraldeari. 1549. urtea arte ez zuen lortu lurralde hartako gobernari izatea. El Doradoren bila egin zuen beste bidaia bat, baina ez zuen emaitza onik lortu. Historiari buruzko lan interesgarriak idatzi zituen; besteak beste, *Compendio Historial, Relación de la Conquista y de los Ratos de Suesca.* 
## Erreferentziak
Charles Hubert Hastings Parry

**Charles Hubert Hastings Parry** (Bournemouth, Hampshire, 1848 otsailaren 27a - Rustington, Sussex, 1918ko urriaren 7a) ingeles musikagile eta musikologoa izan zen. Oxforden, Stuttgarten eta Londresen egin zituen ikasketak. 1883an Oxfordeko Unibertsitateko koru-zuzendaria izan zen, eta 1900-1908 urteetan musika-irakaslea. 1894. urtean Royal College of Music erakundeko zuzendaria izan zen. Parryren musikak, haren irakaspenek eta idatziek eragin handia izan zuten XX. mendearen hasierako Ingalaterrako musikan, bereziki Ch. V. Stanford eta E. Elgar musikagileengan. Lan aipagarriak ditu: *Prometeus Unbound* (1880), korurako; *Blest Pair of Sirens* (1887) orkestrarako eta korurako; *Judith* (1888), *Job* (1892), eta *Saul errege* (1894) oratorioak. Sinfoniak, moteteak, abestiak eta organorako musika ere idatzi zuen. Musikari buruz idatzitako liburuak: *Studies of Great Composers* (1886, *Musikagile ospetsuei buruzko azterlanak*); *The Evolution of the Art of Music* (1896, *Musika antzearen aurrerabidea*); *Johann Sebastian Bach: the Story of the Development of a Great Personality* (1909); eta *Style in Musical Art* (1911, *Estiloa musikan*).

## Erreferentziak
Eduarda Dionísio

**Eduarda Dionísio** (Lisboa, Portugal, 1946 - *ibidem*, 2023ko maiatzaren 22a) portugaldar idazlea izan zen.

## Biografia 
Aldizkari eta egunkarietan idazteaz gainera, literatura-antologien apailatzaile, antzerkigile eta antzezle ere bada. Kontagintzaren eraberritze interesgarri baten protagonista izan da, zeinean nahasten baititu lagunarteko hizkera, deskribapenak eta diskurtso dokumentala, eta irakurketa parte-hartzailea bultzatzen baitu. Bere obran Portugalgo azken hogeita hamar urteetako historia politiko eta soziala islatzen dira. Artea, bizitza eta politika hartzen dituen literatura-sentiberatasun berri baten bidez, eta erregimen autoritario baten aurkako borroka, krabelinen iraultzaren berotasuna, utopiaz kargatutako itxaropena eta geroko frustrazioak bizi izan zituen belaunaldiaren begiez, herrialde hartako giroa jasotzen du bere obran.

## Lan nagusiak 
* *Retrato dum amigo enquanto falo* (1979)
* *Histórias, memórias, imagens e mitos duma geraçao curiosa* (1981)
* *Títulos, acções e obrigações: a cultura em Portugal* (1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eduarda Dionísiori buruzko informazioa *mulheres-ps20.ipp.pt* webgunean
Philippe Djian

**Philippe Djian** (Paris, Frantzia, 1949ko ekainaren 3a) frantsesezko idazlea da.

## Bizitza 
Lehenengo kontakizun-bilduma 1981ean argitaratu zuen: *50 contre 1*. Lan horretan, nabarmena da Ernest Hemingway, Richard Brautigan eta *beat generation*eko idazleen eragina. Gero, ''Bleu comme l'enfer *(1982) eta *Zone érogène *(1984) idatzi zituen.

Lehenengo arrakasta nabarmena, baina, *37º2 le matin *(1985) eleberriaren zinemarako egokitzapenarekin iritsi zitzaion. Erotikoa, gogorra eta onirikoa, handinahikeria guztietatik baztertu den idazle baten eta poliki-poliki erotasunak jota gelditzen den maitalearen arteko maitasun-istorioa da. Lan hori idazle-belaunaldi baten oinarri izan zen. Philippe Djianen hizkera ahozko moldetik oso hurbil dago.

Beste lan aipagarri batzuk: *Maudit Manège* (1986), *Échine* (1988), *Lent dehors* (1991), *Sotos* (1993), *Assassins* (1994), *Criminels* (1997), *Sainte Bob* (1998), *Vers chez les blancs* (2000), *Ardoise* (2002), *Ça, c'est un baiser* (2002), *Frictions* (2003), *Impuretés* (2005), *Impardonnables* (2009), *Incidences* (2010), *Vengeances '' (2011).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 http://philippedjian.canalblog.com/
Sinclair Ross

**Sinclair Ross** (Shellbrook, Saskatchewan, 1908ko urtarrilaren 22a - Vancouver, 1996ko otsailaren 29a) kanadar idazlea izan zen, ingelesez idazten zuena.

Banku batean lan egin zuen bizitza osoan, Kanadako armadan 1942 eta 1946 bitartean jardundako garaian izan ezik. Ingalaterran, Grezian eta Espainian bizi izan zen, harik eta 1980an berriro Kanadara itzuli zen arte. Bere literaturari dagokionez, lehenengo kontakizunengatik da, batez ere, ezaguna; kontakizun haietan, Depresio Handiaren garaian baserritarrek eta hiritarrek bizi izan zuten bizimodu latz eta behartsua izan zuen kontagai. Haren lanak *The lamp at noon and other stories* (1968, *Lanpara eguerdian eta beste istorio batzuk*) eta *The race and other stories* (1982, *Lasterketa eta beste istorio batzuk*) bildumetan jaso zituen. Eleberrietan, berriz, aipagarriak dira *As For Me and My House* (1941, *Niretzat eta nire etxearentzat*); *The Well* (1958); *Whir of gold* (1970, *Urrearen durundia*); eta *Sawbones Memorial* (1974).

## Erreferentziak
Tomas Hernández Mendizabal

[thumb|250px|*[Zezena eta arlekina*, Tolosan jarritako eskultura.]]

**Tomas Hernández Mendizabal** (Donostia, Gipuzkoa, 1940ko irailaren 15a - 2021eko abenduaren 25a) gipuzkoar pintore, eskultore eta batez ere, kartelgilea izan zen. Kartelgile gisa nabarmendu da batez ere Hernández Mendizabal (Donostiako jazzaldia, Donostiako estropadak, Tolosako inauteriak...).

## Biografia 
Donostiako Gros auzoan jaioa, Viteri eskolan egin zuen lehen hezkuntza. Hamahiru urterekin lanean hasi zen mandatu-mutil gisa, Mercadal akademian marrazketa eta errotulazioa ikasten zuen bitartean. Olio-pintura ere ikasi zuen Jose Camps margolariarekin sei hilabetez eta Gipuzkoako Arte Elkartean sartu ondoren, Ascensio Martiarena izan zuen gidari marrazketa ikasteko eta Jesus Olasagasti erretratugintzan. 1968 urtean ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten.
Arlo profesionalean, inprimategietan jardun zuen: 1958tik 1960ra bitartean Donostiako Egia auzoko Slenco inprimategian, gero Gráficas Valverde inprentan, Antonio Valverde idazle eta margolariarena zena. Tokia arte grafikoen unibertsitate gisa gogoratuko zuen Tomasek. Handik haren anaiarena, Santiago Valverde zenaren Savasa inprimategira pasa zen, Usurbilen, nondik 2003 urtean erretiratu zen.
Diseinugile grafiko, margolari eta eskultore izateaz gain, hiriko animatzaile sozio-kulturak gisa ere nabarmendu zen bizitza osoan.

## Lanak 
Bere lanen erakusketa ugari egin zituen 1966-1982 bitarteko urteetan Euskal Herrian, Espainian, Frantzian eta Alemanian zehar. Azken urteotan egindako lanak bilduz erakusketa bat egin zuen 1998an Zarautzen eta Tolosan, betiere bere lanaren ezaugarri nagusia izan den gaien aniztasuna nabarmendu zuena.
thumb|*Txikitilariak* eskultura Donostian
Eskulturari dagokionez, epaimahaiaren aipamen berezia lortu zuen *Tanti Potto* lanarekin, Donostiako Udalak Pasealeku Berrian eskultura bat kokatzeko antolaturiko zuen deialdian. Amara Berri auzoko Etxeberri plazan dagoen *Trikitilariak* eskultura Donostiako udalak eskatu zion 1991n.

Kartelgintzaren alorrean, azken urteetan berak jarraitu zuen Tolosako Inauteriak iragartzen dituen kartela egiten eta Donostian inauteriaren inguruan ospatzen diren hainbat jaitan ere eragile- eta koordinatzaile-lanetan jardun zuen. Kartelaz gain, horiei lotutako horma-irudiak, apaingarriak, foiletoak etab. sortu zituen.

Komikigintzan Ipurbeltz aldizkariaren sorrerari lotua egon zen eta bere lanen aztarnak utzi zituen. 
Tipografian, 1975 urtean, *Gráficas Valverde* lanean ari zela, euskal alfabeto tipografiko bat sortu zuen.

Egun zenbait museok gordetzen dituzte bere lanen laginak: besteak beste, Donostiako San Telmo Museoa, Granadako Arte Garaikidearena edo Wiesbadengo Arte Ederren museoa.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*  Web pertsonala: [tomas hernandez mendizabal artista plástico https://tomashernandezmendizabal.wordpress.com/] [kontsulta data: 2021eko abenduak 27]
Vicente Huidobro

**Vicente Huidobro** (Santiago, Txile, 1893ko urtarrilaren 10a - Cartagena, Txile, 1948ko urtarrilaren 2a) Txileko idazlea izan zen.

## Biografia 
Europara bidaia eginik (1916), Parisen bizi izan zen lehenik, eta han sartu zen harremanetan mende-hasierako abangoardia artistikoarekin (Arp, Picasso, Apollinaire). *Kreazionismo* deituriko doktrina plazaratu zuen (tradizio poetiko guztiaren ukatzea, barreneko sormen-ekintza gisa hartzea poesia). Madrilera joan eta *Ultra* aldizkariko lankide izan zen. Espainiako Gerra Zibilean parte hartu zuen. Frantsesez eta espainieraz idatziriko poesian, asmakuntza-ahalmen nabaria azaldu zuen, eta Hego Ameriketako mendearen lehen erdiko poesiaren berritzaile handia da, eta geroagoko belaunaldietan ere eragina izan du.

Hona Huidobroren poesia-liburu batzuk: *Adán* (1916), *Ecuatorial* (1918), *Tout à coup* (1925), *Altazor o el viaje en paracaídas* (1931). Halaber, prosazko obran zenbait eleberri aipatzekoak dira: *Mío Cid Campeador* (1929), *Cagliostro* (1934).

## Erreferentziak
Sidon

**Sidon** (arabieraz: صيدا, *Ṣaydā*; fenizieraz: 12px|צ12px|ד12px|ן, *Ṣydwn*; antzinako grezieraz: Σιδών; latinez: *Sidon*; hebreeraz: צידון, *Ṣīḏōn*; turkieraz: Sayda) Libanoko hirugarren hiririk nagusiena da. Antzinako Feniziako hiria zen, Mediterraneo itsasoaren ertzean.

1900ean 10.000 biztanle inguruko hiria bazen ere, 2000. urtean 200.000 inguru zituen, gehienak musulman suniak. Hiritik gertu, garia eta barazkiak lantzen dira, eta fruta ekoizten da. Antzinako portua ontzi txikiek erabiltzen dute. Hirian findegi bat dago.

## Historia 
K.a. 2000. urtean Ekialdeko Mediterraneoko porturik garrantzitsuena izan zen, itsasoko herriek suntsitu zuten arte (K.a. 1200 inguru). Harrezkero, Tirok beretu zuen itsasoko nagusitasuna. Asurbanirpal II.aren denboretatik Asiriaren mende izan zen; nagusien aurka matxinaturik, K.a. 678an Asaradonek desegin zuen. Akemenestarrekin Feniziako satrapiako hiriburua izan zen, harik eta Artaxerxes II.aren erregealdian matxinatu ziren arte; K.a. 344an hark su eman zion hiriari. Helenismoaren garaian eta erromatarren denboran indarberritu zen. 637an arabiarren esku geratu zen, eta XII. mendean hartaz jabetzearren gogor borrokatu ziren gurutzatuak eta Saladinoren gudarosteak. Gurutzatuek XIII. mendearen amaieran alde egin zuten handik. XVII. mendean, Fakhredin drusoen emirrarekin, hiria berriro bizkortu zen.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luigi Sturzo

**Luigi Sturzo** (Caltagirone, Sizilia, 1871ko azaroaren 26a - Erroma, 1959ko abuztuaren 8a) Italiako politikaria eta soziologoa izan zen.

Sorterriko apaizgaitegian ikasi ondoren, 1894an apaiztu zen. Siziliako meatzarien eta laborarien egoera txarra hobetu nahiz, zenbait mugimendu sozialetan esku hartu zuen. 1905-1920 denboraldian, Caltagironeko alkate izan zen. 1919an, *Partito Popolare Italiano* (Italiako Alderdi Popularra) sortu zuen, kristau-demokraziaren lehen mugimendua izan zena. 1919ko azaroko hauteskundeetan, 508 diputatu hautetsietarik 101 alderdi horretakoak izan ziren. Hala eta guztiz ere, faxismoaren aurkako jarrera harturik, 1924an erbesteratu zen. 1946an, Italiara itzuli zen, eta *Democrazia Cristiana* (Kristau demokrazia) alderdia eratu zuen. 1952an, biziarteko senatari izendatu zuen Italiako lehendakariak. Zenbait liburu idatzi zituen, hala nola *Italia eta Faxismoa* (1926), *Eliza eta Estatua* (1936), *Egiazko bizia* (1943), *Italia eta datorren mundua* (1945).

## Erreferentziak
Eskifaia Abesbatza

{{abesbatza infotaula
| izena = Eskifaia Abesbatza
| irudia = 
| irudi testua = 
| irudi zabalera = 300
| jatorria = 
| egoitza = Hondarribia, Gipuzkoa
| musika mota =  
| zuzendaria = Gorka Aierbe
| ahotsak    = Abesbatza mistoa
| taldekideak = 40
| diskoetxeak = 
| urteak = 1978 - ...
| fundatzailea = Javier Busto
| webgunea = www.federagaf.net
|}
}}
**Eskifaia** abesbatza gipuzkoarra da, Javier Bustok 1978an Hondarribian sortua.

Nazioartean, sona handiko jaialdietan parte hartu izan dute (Santander, Donostia, Salamanca, Valentzia, Fano, Frankfurt, Santiago de Cuba, Valle de Losne, Alacant). Horrekin batera, Europa mailako sari garrantzitsuenak ere lortu ditu Eskifaia Abesbatzak, hala nola Gorizia, Spittal, Mainhausen, Marktoberdorf, Tolosa edota Toursekoak.

Nahiz eta abesbatzak musika korala *a capella* kantatzen duen, Fruhbeck de Burgos, Alldis, Bertini edota Fedossejev zuzendari ezagunekin ere aritu izan dira kontzertu sinfoniko-koraletan.

Abesbatzaren azkeneko lanetan ikuspuntu berritzaileak lantzen saiatu dira, eta era guztietako ikuskizunak eskaini dituzte. Hainbat lanetan parte hartu arren, bi disko dituzte argitaratuak. 1994 eta 1998 urteen artean,

Maite Oca izan da Eskifaia Abesbatzako zuzendaria. Haren ondoren, Mikel Zeberio aritu da zuzendari-lanetan, eta egun Gorka Aierbe aritzen da egiteko horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilberto Gil

**Gilberto Passos Gil Moreira** (Salvador da Bahia, Bahia, Brasil, 1942ko ekainaren 26a) brasildar abeslari eta musikagilea da.

## Biografia 
Elis Reginak berak idatzitako melodia batzuk abestu zituen, baina 1966an hasi zen Gilberto Gil ospetsu bihurtzen, *Louvação* bere lehen diskoa argitaratu zuenean. Dena dela, Caetano Veloso eta Tropikalia mugimenduko beste abeslari batzuekin lan egin izanak eraman zuen Brasilgo kantagintza abangoardistaren lehen mailara.

1975ean, *Refazenda* disko bikaina argitaratu zuen, oinarrizko gai gisa mistizismoa, ekologia eta orekaren bilaketa harturik, eta, handik bi urtera, 1977an, *Refavela *argitaratu zuen, musika beltzaren kutsu nabarmeneko diskoa. Handik zenbait urtera, 1990eko hamarraldian, bide berri bati ekin zion Gilek, *Realce* diskoarekin, zeinean erabili baitzituen erritmo berri harrigarriak eta hasi baitzen kultura eta musika anglosaxoiarekiko harremana agertzen. Gaurko brasildar abeslari eta musikagile handienetako bat da Gilberto Gil.

2003an, Luiz Inácio Lula da Silva lehendakaritzara heldu zenean, Gilberto Gil aukeratu zuen Kultura ministro izateko.

## Erreferentziak
Thomas Henry Huxley

**Thomas Henry Huxley** (Ealing, 1825eko maiatzaren 4a - Eastbourne, 1895eko ekainaren 29a) ingeles naturalista izan zen. Medikuntza-ikasketak amaitu baino lehen, 1846an, britainiar itsas-armadan kirurgialari laguntzaile sartu zen, eta lau urteko bidaia bati ekin zion Hego Itsasoetan barrena. Aukera hartaz baliaturik, urpeko bizitza aztertu zuen, eta itzulitakoan *Ozeanoko hidrozooen historia* (1858) argitaratu zuen. Darwinen adiskidea eta haren teoriaren jarraitzailea izan zen. Aitzindari izan zen Biologia praktikoaren irakaskuntzan: Londresko *School of Mines* delakoan Zoologiako irakasle izan zen, Londresko *Royal College of Surgeons*en Anatomiakoa, *Royal Society*ko lehendakaria, etab. Ekarpen handiko obra du Biologia, Anatomia Konparatu, Paleontologia eta Antropologiaren alorrean. Giza arrazaren etorkia eta gizakien eta tximino antropoideen antzekotasunak aztertu zituen obra ospetsu batean: *Evidence of Man´s Place in Nature* (1863, "Gizonak izadian duen leku argi eta garbia").

## Erreferentziak 
* Azurmendi, Joxe 2016: "Biologia eta/ala morala: Th. H. Huxley" in *Gizabere kooperatiboaz*, Donostia: Jakin
Kathleen Raine

**Kathleen Jessie Raine** (Ilford, Londres,  – ) britainiar poeta izan zen. Natura-zientzietako ikasketak egin zituen, Cambridgeko Unibertsitatean. Han William Empson eta Charles Madge poetak ezagutu zituen, eta bigarrenarekin ezkonduko zen aurrerago. Nahiz eta hasieran *zientziaren poesia* deritzonaren jarraitzailea izan, Empsonen eredura, geroxeago poesia mistikoagora eta neoplatonikora jo zuen, William Blakeren eta XVIII. mendeko mistiko Emanuel Swedenborgen eraginpean. Haren lehen poema-liburuak naturari buruzkoak dira: *Stone And Flower* (1943, *Harri eta lore*) eta *Bizi*. Gero *Bazter mortu batean* (1974), *Erretratu obala *(1977), eta *Lurraren orakulua* (1980) liburuak etorri ziren. Bestalde, liburu autobiografiko bat idatzi zuen (*Agur, soro zoriontsuak*), eta baita poesia-kritikako beste zenbait ere: *William Blake eta mitologia tradizionala*. Aurrerago bere poemen bildumak argitaratu zituen: *Poema guztiak* (1981); *Poema hautatuak *(1989).
## Erreferentziak
Eonycteris spelaea

***Eonycteris spelaea*** Eonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Eonycteris spelaea'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Giulio Alberoni

**Giulio Alberoni** (Fiorenzuola d'Arda, 1664ko maiatzaren 21a - Piacenza, 1752ko ekainaren 26a) italiar kardinala eta Filipe V.a Espainiakoaren Lehen ministroa izan zen.

Espainiako Ondorengotza Gerran frantses osteen buruzagia izen zen Vendômeko dukeak berekin eraman zuen Espainiara, eta haren karrera moldatu zuen han. Elisabet Farnesio eta Filipe V.aren ezkontza negoziatu zuen. Erreginak aholkulari gisa harturik, frantsesak gortetik egoztea lortu zuten bien artean. Kardinalgoa eta Lehen ministro kargua batera eskuratu zituen, eta espainiar politikaren zuzendaritzaren jabe egin zen. Utrechten Espainiak galduriko abantailak berreskuratzen saiatu zen, eta diplomazia-ekintza ugari garatu zituen, Frantziako erregeordearen aurka bereziki. Aliantza Laukoitza eratu zela, eta frantses armadaren mehatxuak zirela eta, Filipe V.ak amore eman behar izan zien Alberoniren etsaien eskariei. Beraz, kardinala kargutik kendu eta Espainiatik egotzi zuen (1719). Italiara joanik, Inozentzio XIII.a aita santuarentzat lan egin zuen.

## Erreferentziak
Guillaume-Thomas Raynal

**Guillaume-Thomas Raynal** (Saint-Geniez-d'Olt, Frantzia, 1713ko apirilaren 12a - Paris, Frantzia, 1796ko martxoaren 6a) historialaria eta filosofoa izan zen. Jesusen Lagundian sartu eta apaiz katoliko egin zen, baina albora utzi zuen erlijio-bizitza, eta historiari buruzko obrak idazteari ekin zion. Entziklopedista zen, eta gogor salatu zituen Frantziako politika koloniala eta Erromatar Eliza Katolikoa bera.

1750-1754 urte-bitartean, *Mercure de France* aldizkari literarioa argitaratu zuen. *Histoire philosophique et politique des établissements et du commerce des Européens dans les deux Indes* (1770, *Europarren merkataritzaren historia filosofikoa eta politikoa bi Indietan*) obra zela eta, Geneva, Berlin eta San Petersburgo hirietara erbesteratu behar izan zuen. 1787an, Frantziara itzuli zen, eta Estatu Jeneraletako diputatu hautatu zuten bi urte geroago. Sortu zen Biltzarra zorrozki kritikatu zuen, Konbentzioaren aurka agertu zen, eta Direktorioa onartu zuen. Frantziako Institutuko kide izendatu zuen Direktorioak, 1795ean.

## Erreferentziak
Rogelio Salmona

**Rogelio Salmona** (Bogota, 1929ko apirilaren 28a - *ib.*, 2007ko urriaren 3a) kolonbiar arkitektoa izan zen.

Ikasketak Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean egin zituen, eta 1948. urteaz geroztik Le Corbusierren estudioan lan egin zuen. Fernando Martínez Sanabria, Guillermo Bermúdez eta Aníbal Morenorekin batera, nazioartean ospea zuen lehenengo kolonbiar arkitekto-mugimendua osatu zuen; funtzionalismoa gainditu eta arkitekturarako irtenbide berriak aurkitzea zen talde horren asmo nagusia. Egin zituen lanen artean aipagarriak dira *El Polo* apartamentu-saila, Bermúdez Umañarekin batera egina, 1959an; *El Parque* apartamentu-saila, hiriburuaren erdigunean; *Jorge Eliécer Gaitán* zentroa (1983); *Museo Quimbaya de Armenia* (1984; 1988ko Arkitekturako Sari Nazionala); Cartagenako *Casa de Huéspedes Ilustres* (1978-1982; 1986ko Arkitekturako Sari Nazionala); eta Kolonbiako Artxibo Nazionalaren egoitza (1989an hasia, eta 1990eko Arkitekturako Sari Nazionala).

## Erreferentziak
Joan Sales

**Joan Sales Vallés** (Bartzelona, Katalunia, 1912ko azaroaren 19a - Bartzelona, Katalunia, 1983ko azaroaren 12a) kataluniar idazlea izan zen.

## Biografia 
Espainiako Gerra Zibila amaitu zenean Frantziara erbesteratu zen lehenik, Dominikar Errepublikara ondoren, eta Mexikora azkenik.

Mexikon argitaratu zuen *Quaderns de l´exili* (*Erbesteko koadernoak*) lana. 1948an, Bartzelonara itzuli zen, eta *Viatge d´un moribund* (*Hil zorian dagoenaren bidaia*) poema-bilduma kaleratu zuen.

1956an kaleratu zuen *Incerta glòria* (*Zalantzazko aintza*) eleberria, bere obrarik ezagunena. Lan horrekin Joanot Martorell saria irabazi zuen.

Teknikari eta aholkulari gisa argitalpen-lan askotan parte hartu zuen, hala nola Ferran Soldevilaren *Història dels Catalans*en. Haren lan nagusia, ordea, argitaratzailearena izan zen; *Club Editor* argitaletxea sortu zuen 1955ean, emaztearekin batera. Bertan eman zion hasiera, besteak beste, *El Club dels Novellistes* eta *El Pi de les tres Branques* bildumei.

Hil ondoren argitaratu da *Contes d´ahir i d´avui* (1987), berak hautatu eta egokituriko kontakizun-liburua.

## Erreferentziak
Joseba Torre

**Joseba Torre Alonso** (Bilbo, Bizkaia, 1968 -) bizkaitar musikagilea da.

## Biografia 
Bilboko J.C. de Arriaga Kontserbatorioan eta J. de Antxieta Musika Ikasketa Zentroan egin zituen lehen Musika ikasketak. Parisko Musika Kontserbatorio Nazionalean Konposizio eta Orkestra Zuzendaritza ikasketak egin zituen. Musikologian lizentziatu zen Paris VIII Unibertsitatean, eta hainbat ikastaro egin ditu musika, informatika eta elektronikaren inguruan.

Arlo horretan egin zituen lehen lanak, Espainian, Frantzian eta Ingalaterran. Gaurko Musikaren Nazioarteko Elkarteak eta Unescoren Konpositoreen tribunak behin baino gehiagotan aukeratu dute Espainia ordezkatzeko.

Pablo Sorozabal Nazioarteko Lehiaketa irabazi zuen 1992an, eta besteak beste, Radio Nacional de Españak eskaintzen duen Ojo Crítico eta Eusko Jaurlaritzaren Musikaste sariak jaso ditu.

Hainbat lehiaketatan epaimahaikide izan da, eta Euskal Herriko Musikagileen Elkarteko lehendakaria da gaur egun.

## Erreferentziak
Bernard Tschumi

**Bernard Tschumi** (Lausana, 1944ko urtarrilaren 25a) suitzar arkitektoa da. Aita Jean Tschumi arkitektoa zuen (1904-1962).

Züricheko Eskola Politekniko Federalean ikasi zuen. Ondoren, irakasle izan zen Ingalaterran, Londresko Arkitektura Elkartean, eta orobat Estatu Batuetan, Architecture and Urban Studieseko Institutuan eta Princetongo unibertsitatean. Arkitekturaren teorialaria da, eta hainbat lan idatzi ditu, horietako asko *Architecture and Disjonction* lanean bilduak. 1983an, la Villetteko parkea (Paris) berritzeko lehiaketa irabazi zuen. Tschumik galeria luze bat eraiki zuen, Zientzien gunera eramaten duena, eta aisiarako hainbat gune eraiki zituen inguruan. Horrez gainera, Marne-la-Valléen, Parisko aldirietan, arkitektura-eskola bat sortu zuen, eta gaur egungo Arte Estudio Nazionala, Tourcoingetik hurbil. Tschumik arkitektura beste diziplina batzuekin lotzen du, hala nola zinemarekin, literaturarekin edo filosofiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 http://www.tschumi.com/
Arnold Wesker

**Arnold Wesker** (Londres, Ingalaterra, 1932ko maiatzaren 24a - Brighton, 2016ko apirilaren 12a) ingelesezko antzerkigilea izan zen.

## Bizitza 
Judu familia batean hazia eta hezia. Ikasketak amaituta, iturgin eta gozogile lan egin zuen, besteak beste. Azken lanbide hori bere lehen antzerki lanerako inspirazio-iturri izan zen, *The Kitchen*, 1957an idatzia eta 1960ean ekoitzia. Ordurako, arrakasta handiz jokatu zen Britainia Handian bi mundu-gerren artean finkatutako judu familia baten bilakaera politikoari buruzko trilogia: *Chicken Soup with Barley* (1958), *Rooots* (1959) eta ''I'm talking about Jerusalem* (1960).

Urte haietan britainiar gizartea gogor kritikatu zuen Angry Young Men taldeko kide ezaguna izan zen.

Gero *Chips with Everything* (1962) idatzi zuen, Erresuma Batuko Aire Armadako gizarte-egituren azterketa sakona. Beste idazle batzuekin batera, *Centre 42* sortu zuen (1961-1971), sindikatuek finantzatutako antzerki-talde bat, kultura langileengana helarazteko asmoz. Weskerren beste zenbait lan aipagarri: *The Wedding Feast* (1974), *Words on the Wind* (1980), *Caritas* (1981), *Whatever Happened to Betty Lemon?* (1986), *Little Old Lady & Shoeshine* (1987), *Men Die Women Survive* (1990), *Bluey* (1993), *Circles of Perception* (1996), *Barabbas* (2000), *Longitude* (2002), *The Rocking Horse'' (2007).

## Erreferentziak
Jorge Edwards

**Jorge Edwards Valdés** (Santiago, Txile, 1931ko ekainaren 29a - Madril, 2023ko martxoaren 17a) txiletar idazle, kazetari, literatura kritikari eta diplomazialaria izan zen. 1999an Cervantes saria eman zioten.

## Biografia 
1957an sartu zen karrera diplomatikoan. Salvador Allenderen garaian, Parisen egon zen enbaxadore. Haren aurkako estatu kolpearen ostean, kargu guztiak utzi eta Espainiara erbesteratu zen.

1952an argitaratu zuen lehen liburua, *El patio*, kontakizun laburren bilduma. Literatura-genero horretan, *Las máscaras* ere idatzi zuen (1967). Baina eleberrigintzan lortu du osperik handiena: *Gente de la ciudad* (1961), *El peso de la noche* (1964). Goi-mailako burgesiaren giroa islatzen du eleberri horietan. *Persona non grata* (1973) eta *Los convidados de piedra* (1978) eleberrietan, berriz, idazlea eta konpromisoaren gaia ditu hizpide, Txileko orduko egoera politikoaren ikuspuntutik. Beste lan batzuk, *Fantasmas de carne y hueso *(1993), *El origen del mundo* (1996), *El sueño de la historia* (2000), *El inútil de la familia* (2004), *La casa de Dostoievsky* (2008) eta *La muerte de Montaigne* (2011) dira.

## Erreferentziak