Al-Shafi'i

**Abū ʿAbdillāh Muḥammad ibn Idrīs al-Shāfiʿī** (, K.o. 767an jaio, eta 820ko urtarrilaren 19a zendu zen) teologo, idazle eta jakintsu arabiar musulmana, eta jurisprudentzia islamikoaren (Uṣūl al-fiqh) printzipioen lehen laguntzailea izan zen. Askotan, «Shaykh al-Islām» izenez aipatua, al-Shāfi'ī lau imam sunita handienetako bat izan zen, zeinaren ondareak gai juridikoei eta irakaskuntzari buruz Shafi'i *fiqh* (edo Madhab) eskola sortzea ekarri baitzuen azkenean. Malik ibn Anas imamaren ikaslerik nabarmenena izan zen, eta Najar-eko gobernadore ere izan zen. Palestinako Gazan (Jund Filastin) jaioa, Mekan eta Medinan, Hijazen, Yemenen, Egipton eta Irakeko Bagdaden ere bizi izan zen.

## Sarrera 
Al-Shāfi'iren biografia antzematea ez da erraza. Dawud al-Zahiri izan omen zen halako biografia idazten lehena, baina liburua galdu egin da. Bizirik dagoen biografia zaharrena Ibn Abi Hatim al-Razirena da (H.u. 327an jaio, eta O.a. 939an hil zen), eta anekdota bilduma bat baino ez da, horietako batzuk fantastikoak. Zirriborro biografikoa Zakarīya b idazleak idatzi zuen. Yahya al-Sājī berridatzi zuen geroago, baina, ordurako, jada istorio asko sartuak ziren al-Shāfi'iren bizitzaren historian. Lehenengo benetako biografia Ahmad Bayhaqik idatzitakoa da (H.u. 458/O.a. 1066), eta, begi modernista batetik ikusita, kondaira gupidatsu gisa kalifikatuko litzateke. ikuspegi erredukzionista moderno baten arabera, horixe da zentzuzko irakurketa dirudiena.

## Biografia 
### Arbasoak 
Al-Shāfi'ī, izan ere, Banu Muttalib-en Quraixi leinukoa.  zen, zeina Banu Hashim leinuaren anaikide eta Mahoma eta abbastar kalifena. Leinu horrek prestigioa eman ziokeen Mahomaren tribuko kide izateagatik eta birraitonak harekin zuen ahaidetasunarengatik. Aita Siria (eskualdean) hil zen al-Shafi'i oraindik ume zela. al-Shafi'ik bi urte inguru zituela, bere amak Mekara joatea erabaki zuen bere Xarīf leinuaren bukaeraren beldurrez. Gainera, bere amaren familiako sustraiak Yemengoak ziren, eta bere familiako kide gehiago zeuden Mekan, non hobeto zaindua izango zela uste baitzuen bere amak. Ez da asko ezagutzen al-Shāfi'īk Mekan izandako hasierako bizitzari buruz, egoera txarretan hazi eta bere gaztetatik ikastera dedikatu zela izan ezik. Hala ere, kontu batek dio bere amak ezin izan zuela bere dokumentazioa erosi; beraz, hezurrei buruzko bere ikasgaiak idazten zituen sorbalda-hezurrei buruz, batez ere. Al-Shāfi'īk, zazpi urterekin ikasi zuen, korana, buruz. Hamar urterekin, Malik imamaren *Muwattarekin* konprometitu zen, eta, horrela, bere irakaslea ordezkatuko zuen bere faltan irakasteko. Al-Shāfi'īri, hamabost urterekin, fatuak emateko baimena eman zioten.

### Imam Mālik-en ikaskuntza 
Al-Shāfi'ī, lege-prestakuntza gehiago jaso asmoz, Al-Medinara joan zen bizitzera. Bertan, Malik ibn Anas imam ospetsuak irakatsi zion urte askotan, zeina bere memoriarekin, ezagutzarekin eta adimenarekin harrituta geratu zen. Imam Mālik hil zenerako, H.u. 179 (O.a. 795), al-Shāfi'īk, jurista bikain gisa, jada ospea lortua zuen Nafisa, Mahomaren ondorengoa zen bere biloba Hasan ibn Aliren bitartez. Hala ere, Ibn Hajar al-'Asqalani ''Tawālī al-Ta'sīs-''en biografian, al-Shāfi'īren historia hori zalantzan jartzen du: «Ez dut hori iturri fidagarri batekoa jotzen» esanez. Hala ere, al-Shāfi'īk hesteetako gaixotasun (hemorroide) larri bat pairatu zuela ere ezaguna da, eta horrek ahul eta gaixorik mantendu zuen bere bizitzako azken urteak. Beraz, bere heriotzaren kausa zehatza ezezaguna da.

Al-Shāfi'ī 54 urte zituela hil zen AH 204ko Rajab-en 30ean. (O.a. 820ko urtarrilaren 20an), Al-Fustat-en (Egipto) eta Banū 'Abd al-Hakam-eko gangan lurperatu zuten, al-Muqattam menditik gertu.

## Ondarea 
; Islama, Fiqh, Sunnah 
Al-Shāfi'īri fiqh (jurisprudentzia islamikoaren sistema) zientziaren funtsak sortu zituela aitortzen zaio. Fiqh-aren lau printzipio, iturri edo osagaiak izendatu zituen, zeinak garrantziaren arabera hauek diren:

# Korana.
# Hadith; hau da, Mahomaren hitz, ekintzen eta onespen isilaren bildumak. (Koranarekin batera, hauek osatzen dituzte «argitara emaniko iturriak»).
# Ijma; hau da, komunitate musulmanaren (tradizio purua) adostasuna.
# Qiyas; hau da, analogiaren metodoa.

John Burton jakituna urrunago doa Al-Shafi'i-i egoztean ez soilik fiqh-aren zientzia islamean ezartzeaz, baizik eta erlijioan duen garrantzia ere. «Bere garaikideek eta haien aurrekoek, islama fenomeno sozial eta historiko gisa definitzen zuten tokian, al-Shafi'ik argitara emaniko Lege bezala definitu nahi izan zuen».

Xariaren sistematizazio horrekin, batasun-ondarea eman zien musulman guztiei, eta, eskualdean oinarritutako sistema juridiko independenteen garapenari, aurrea hartu zion. Lau eskola legal sunnitek edo madhab-ek Shafi'ik ezarritako esparruan mantentzen dituzte beren tradizioak. Eskola batek —Shafi'i fiqh— Al-Shāfi'ī du izena, eta mundu islamiarreko hainbat lekutan jarraitzen da: Indonesia, Malaysia, Egipto, Etiopia, Somalia, Yemen eta Iran mendebaldean, baita ere Sri Lankan eta Indiako hegoaldean, batez ere, Malabar kostaldeko Ipar Keralan eta Karnatakako Canara eskualdean.

Al-Shāfi'īk Mahomaren hadith baten azken agintea azpimarratu zuen; hortaz, Korana ere «tradizioen argitara interpretatu behar zen (haditha, alegia), eta ez alderantziz». Tradizionalki, Korana Sunnahren agintearen gainetik jotzen den arren, Al-Shafi'ik «sutsuki» argudiatu zuen sunnah «koranarekin berdintasunean» dagoela (Daniel Brown jakintsuaren arabera), zeren, al-Shafi'ik esan bezala: «Profetaren agindua da; Allah Ahalguztidunaren agindua».

Al-Shāfi'ī«Behin eta berriz azpimarratzen du ezerk ezin duela Profetaren agintea gainditu, tradizio isolatu batek bakarrik frogatzen badu ere, eta Profetarenganaino atzera egiten duen ongi benetakotutako tradizio orok lehentasuna duela bere lagunen, haien ondorengoen edo geroko agintarien iritzien gainetik». Komunitate musulmanak Mahomaren hadithetan duen ikuspegia eta Mahomaren lagunen hadithekiko interesik eza (Al-Shāfi'ī baino lehenago eskuarki erabiliak ziren adith gehienek bizirik iraun baitzuten eta hil ondoren bere irakaspenak zabaldu baitzituzten) Al-Shāfi'īren doktrinaren arrakasta islatzen duela uste da (Joseph Schacht jakintsuaren arabera). Lehenago, sunnah tribu-ohiturei eta usadioei erreferentzia egiteko erabiltzen zen bitartean, gero, sunnah izenak Mahomaren Sunnah esan nahi zuen

Zientzia islamikoetan, «Profetaren Sunnah» eta Koranaren arteko «bereizkuntza teoriko formal baten inposaketa» dela aitortzen du Burtonek, «batez ere, oinarrizko bi iturriek talka egiten zutela zirudien lekuetan».

; Kalam
*Kalam*-en aurka gogor egin zuten hasierako teologo tradizionalista horien parte izan zen Al-Shafi'i, eta teologo espekulatiboak kritikatu zituzten *Korana* eta *Sunnah* alde batera uztzi eta Kalam hartzeagatik.

; Egiturak
Saladinek madrassa bat eta santutegi bat eraiki zituen bere hilobiaren lekuan. Saladinen anaia Afdalek mausoleo bat eraiki zion 1211n, fatimideen porrotaren ostean. Jendeak justizia eskatzeko gune bat izaten jarraitzen du.

; Jarraitzaileak
Imam al-Shāfi'ī-ren eskolaren jarraitzaileen artean hauek daude:
* Bayhaqi
* Al-Suyuti
* Al-Dhahabi
* Al-Ghazali
* Ibn Hajar Asqalani
* Ibn Kathir
* Yahya ibn Sharaf al-Nawawi
* Al-Mawardi
* Al Muzani

### Lanak 
100 liburu baino gehiago idatzi zituen. Baina, gehienak, ez dira gurera iritsi. Gaur egun, eskuragarri dauden bere obrak hauek dira:

* Al-Risala - Al-Shafi'i-ren libururik ezagunena, non jurisprudentziaren printzipioak aztertu zituen. Liburua ingelesera itzuli da.
* Kitab al-Umm &ndash; Shafi'i fiqh-ari buruzko bere testu nagusia
* Musnad al-Shafi'i (hadith-en gainean) - Ahmad ibn Abd ar-Rahman al-Banna-ren arabierazko «Tartib»' moldaketarekin eskuragarri dago
* Ikhtilaf al Hadith
* Al sunan al Ma'thour
* Jma' al ilm

Horrez gain, al-Shafi'i poeta elokuentea zen, eta, morala eta jokabidea jorratzeko xedez, poema labur asko idatzi zituen.

### Istorio anekdotikoak 
Istorio asko kontatzen dira al-Shafi'iren haurtzaroari eta bizitzari buruz, eta zaila da egia mitoetatik bereiztea:

Tradizioak dio zazpi urte zituela Korana buruz ikasi zuenean; hamar zituenerako, buruz ikasi zuen Malik ibn Anasen Muwatta, eta muftia zen (fatua emateko baimena eman zitzaion) hamabost urterekin. Egunero, Korana errezitatzen zuen otoitzean, eta, ramadanaren garaian, egunean bitan. Kontu apokrifo batzuek diote oso ederra zela, bizarrak ez ziola ukabilaren luzera gainditzen eta oso beltza zela. Eraztun bat zeraman hitz hauekin: «Allah nahikoa da Muhammad ibn Idris-entzako konfiantza gisa». Oso eskuzabala zela ere ezaguna zen.

Arkulari bikaina ere bazen adierazleen aurkako garapenera eraman zuena jendea. Ibn Hanbalen hitzetan: «Ikasketetan, inoiz ez zen garrantzizko inor izan gutxiago erratu zenik eta Profetaren sunnah hurbilagotik jarraitu zuenik al-Shafi'i baino».Muhammad al-Shaybanik esan zuen: «Hadithen jakintsuek hitz egiten badute, al-Shafi'iren hizkuntzan da».

Shah Waliullah Dehlawi XVIII. mendeko jakintsu islamiar sunitak adierazi zuen:

Kontu askoren arabera, argazki-memoria omen zuen. Anekdota batek dio, irakurtzean, beti liburu baten alde bat estalita edukitzen zuela, zeren beste orrialdeari, kasualitatez, emandako begirada bat oroimenean atxikiko baitzitzaion.

Xake jokoa gerraren irudia zela aldarrikatu zuen, eta, posible zela xakean jokatzea, taktika militarrak konpontzeko buruko ariketa gisa. Xakea ezin zen apustu baten truke jokatu, baina jokalari bat ez zen legez kanpoko hartu buruko ariketa gisa egiten bazuen. Baldin eta jokalariak xakerako zuen zaletasunak beste bizi-arau bat hautsi ez zezan zaintzen bazuen, ez zuen kalterik ikusten xakean jokatzean. Xakean jokatzen zuen berak, eta bere praktika defendatzen zuen bere lagun askoren adibidearekin. 

### Aipamenak 
* Perlak bilatzen dituena itsasoan murgiltzen da.
* Kalam-en liburuetatik ezin dela islamaren ezagutzarik lortu esan zuen, kalama «ez baitator ezagutzatik», eta «hobe da gizon batek bere bizitza osoa Alak debekatu duen guztia egiten ematea —Alarengandik alde egiteaz gain— bizitza osoa kalamean sartuta igarotzea baino».
* Mahoma profeta islamikoaren hadithak zalantzan jarri, arrazoitu eta pentsamendu kritikorik gabe onartu behar dira. «Hadith bat Profetatik datorrela egiaztatzen bada, errespetatu egin behar dugu, eta zure hitzaldia eta besteen zertarako, nola eta abarri buruz hitz egitea akats bat da».

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Burton, John (1990). *The Sources of Islamic Law: Islamic Theories of Abrogation* (PDF). Edinburgh University Press. . Retrieved 21 July 2018
* Ruthven Malise, *Islam in the World*. 3rd edition Granta Books London 2006 ch. 4
* Majid Khadduri (trans.), "al-Shafi'i's Risala: Treatise on the Foundation of Islamic Jurisprudence". Islamic Texts Society 1961, reprinted 1997. ISBN&nbsp;0-946621-15-2.
* al-Shafi'i, Muhammad b. Idris,"The Book of the Amalgamation of Knowledge" translated by Aisha Y. Musa in Hadith as Scripture: Discussions on The Authority Of Prophetic Traditions in Islam, New York: Palgrave, 2008

Helal M Abu Taher, Char Imam (Lau Imam), Islamic Foundation, Dhaka, 1980.

## Ikus, gainera 
* Fiqh
* Mujaddid
* Shafi'i

## Kanpo estekak 
*  Biodatuak MuslimScholars.info webgunean
*  Ash-Shafi'i imamaren biografia
*  Al-Shafi'i imamaren bizitza galdutako historia islamikoan
*  Shafi'i imamaren biografia laburra
*  Shafi'i imamaren laburpen zehatza
*  Imam Shafi'i irakasle eta ikasleen diagrama
*  al-Shafi'i imamaren mausoleoa