open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Puputan

thumb|250px|1905ko puputanen biktimak.
[thumb|Puputan oroitzeko monumentua, [Denpasar hirian.]]

**Puputan** termino balitar bat da, suizidio kolektibo errituala etsaiari amore ematearen alternatiba gisa aipatzeko. Errege-erreginen, nobleen eta haien jarraitzaileek porrot izugarri baten aurrean egiten zuten suizidio masibo errituala zen.

## Etimologia 
Puputan, "amaitu" edo "amaiera" esan nahi du balindar hizkuntzan. 

## Historia 
Historikoki bi dira ezagunenak, 1906an eta 1908an izan zirenak. Bali Ekialdeko Herbeheretar Indien Armadak inbaditu zuenean gertatu ziren. Kalkuluen arabera, bi gertakarien artean lau mila pertsona baino gehiago immolatu egin ziren, beren buruaz beste egin kolonizatzaileei men egin baino nahiago izan zutenak.

## 1906ko Puputan 
1904an, Bali uharteko Sanur inguruan hondoratu zen itsasontzi holandar bat arpilatu zuten bertako biztanleek. Herbeheretar Ekialdeko Indietako agintari kolonialek kalte-ordaina eskatu zioten Badungeko rajari, baina honek ez zuen ordaindu nahi izan. Errepresalia gisa, Holandako gobernuak armada bat lehorreratu zuen, uharteko herri guztiak bereganatuz Denpasar hiriburura iritsiz 1906ko udazkenean. Agintariek erresistentzia alferrikakoa zela ulertu zutenean, puputan edo suizidio erritual kolektiboa egiteko deia egin zuten.

Nobleak bularrean sastakatzen hasi ziren daga *kris* batekin, eta gainerako herritarren zati handi bat atzetik joan zitzaien. Bi urte geroago, Holandaren bigarren inbasio batek puputan berri bat eragin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atlantis Biarritz

**Atlantis Biarritz** edo ***Atlantes Côte Basque*** futbol amerikar-flag talde profesionala da Biarritzen(Lapurdi) kokatuta dagoena. Bere partiduak Hippodrome des Fleurs-en jokatzen ditu. Haien gizonezkoen talde seniorra Frantziako Futbol Amerikarreko Federazioko (FFFA) hirugarren mailan (D3) lehiatzen da.

## Historia 
Amerikar futbola 1990eko hamarkadaren hasieran iritsi zen EAEko kostaldera Laurent Kothéri esker, Richard Tardits jokalari frantziar ospetsuaren laguntzarekin, Biarritz Atlantes kluba sortu zuen. Klubak estreinatu zuen maila nazionalean, Casque d'Argent-en (2. Maila), 1993ko denboraldian.

## Kategoriak 
Taldea hainbat kategoria ditu adin desberdinekoak:

* Senior
* Senior flag
* U15-U13-U18
* U11-U07-U9

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paule Loizaga Legarra

**Paule Ixiar Loizaga Legarra** (Sopela, Bizkaia, 1997ko irailaren 18a) gizarte hezitzailea da lanbidez eta bertsolaria. 2022an Bizkaiko Bertsozale Elkarteko zuzendaritza kide izendatu zuten.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Gizarte Hezkuntza eta Gizarte Langintzako gradu bikoitza eskuratu zituen Deustuko Unibertsitatean.

### Bertsolari ibilbidea 
Ahizparen eraginez hurbildu zen bertsogintzara. Txiki-txikitatik haren saioetara joan izan da, eta azkenean bertso-udalekuetan eman zuen bertso-mundura sartzeko lehen urratsa. Urte bete beranduago, 12 urte zeuzkala sartu zen Algortako Bertsolari Eskolan. Harrezkero  ALBEko eskola kide izaten jarraitzen du bertsolari zein eragile gisa. Eskolarteko txapelketetatik hasita, hainbat gazte sariketa eta plazatan kantatu izan du. Lehenengo plaza 2015ean izan zuen, Sopelako jaietan.
* 2018ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa.
* 2021eko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa.
* 2023ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa.
* 2025eko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Knight of the Seven Kingdoms (telesaila)

***A Knight of the Seven Kingdoms*** () estatubatuar fantasiazko telesaila da, Ira Parkerrek HBOrako sortua.

*The Hedge Knight* kontakizunaren egokitzapena da, George R. R. Martinen *Tales of Dunk and Egg* bildumako lehen istorioarena. Denbora lerroari dagokionez, *Game of Thrones*-eko gertakariak baino mende bat lehenago kokatuko da, eta *House of the Dragon*-eko ekintzak baino hamarkada batzuk geroago. Targaryen leinuak oraindik Burdinazko Tronua betetzen duen garaian girotuta dago, eta azken herensugearen oroitzapena oraindik ez da desagertu biztanleen oroimenetik.

## Aktoreak 
* Peter Claffey: Ser Duncan the Tall / "Dunk"
* Dexter Sol Ansell: Aegon Targaryen / "Egg"
* Daniel Ings: Lyonel Baratheon
* Shaun Thomas: Raymun Fossoway
* Tanzyn Crawford: Tanselle
* Danny Webb: Arlan of Pennytree
* Henry Ashton: Daeron Targaryen
* Daniel Monks: Manfred Dondarrion
* Finn Bennett: Aerion Targaryen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kongo gorri

**Kongo gorria** edo '''sodio 3,3'-(bifenil-4,4'-diildidiazeno-2,1-diil)bis(4aminonaftaleno-1-sulfonato)a'* konposatu organiko aromatikoa da C32H22N6Na2O6S2 formula duena, koloratzaile azoikoen klasekoa. Solido kristalinoa da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta disoluzio alkalinoetan. Toxikoa da.

Izena zor dio 1884-1885 bitartean eginiko Berlingo konferentziari, alemanez *Kongokonferenz'', non Europako potentzia handiek Afrikan zituzten asmo kolonialei buruz adotasunera iritsi ziren. Tindua  merkaturatu zuen AGFA enpresak marketina indartzeko jarri zion izen hori.

## Sintesia 
Kongo gorria prestatzeko bentzidinaren tetraazo deribatua azido naftionikoarekin erreakzionarazten da.

## Erabilera 
Kongo gorriak hiru erabilera nagusi izan ditu. Batetik, tindu gisa usatu izan da. Bestetik, azido-base balorazioetan pH-adierazle gisa baliatzen da: pH 3,0 eta 5,2 artean bere kolorea urdinetik gorrira kanbiatzen da. Biokimikan prestakinak tindatzeko usatzen da.

## Toxikotasuna 
Kongo gorria kartzinogenotzat jotzen da.

## Erreferentziak
An Unfinished Film

***An Unfinished Film*** (; ) 2024ko Lou Ye txinatar zinema zuzendariaren dokufikzioa da.

## Sinopsia 
Duela hamar urte inguru itzalita geratu zen ordenagailu zahar bat berreskuratzen saiatzen ari dira zenbait pertsona. Piztea lortu dutenean, lasaitasunaren eta emozio apur baten artean ohartuko dira barruan gordeta jarraitzen dutela duela hamarkada bat atzean utzitako amaitu gabeko proiektuaren artxiboek.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gili uharteak

**Gili uharteak** ( Hiru Gili, **Kepulauan Gili** [Gili Islands]) Lombok (Indonesia) ipar-mendebaldeko kostaldean dauden hiru uharte txikik — Gili Trawangan, Gili Nai eta Gili Air — osatutako artxipelagoa da. Uharteak helmuga ohikoa dira urrutiko uharteren bat bisitatzeko esperientzia bilatzen duten turistentzat. Bertako biztanle gehienak ekialdean zehar hedatzen den Trawangan udalerrian bizi dira. Automobilak eta motordun trafikoa debekatuta daude irletan, eta, beraz, garraiobiderik gogokoena oinez, bizikletaz edo zaldien autoz garraiatzea da, *zidomo* izenekoa.

## Turismoa 
Uharte bakoitzak resort txiki batzuk ditu, eta, normalean, turistentzako txabolak, igerileku txiki batekin eta jatetxearekin.

Gilien inguruan urpekaritza oso ezaguna da, bai bere itsas bizitzaren ugaritasunagatik eta baita ere koral-formazio erakargarriengatik. Surfa edo uretako beste edozein kirol ere ohikoa da.

## Galerie 

Fitxategi:Gunung Rinjani from Gili Air 1.jpg|Gili Airko hondartza, Rinjani sumendia atzealdean duela.
Fitxategi:Gili_Meno_West_Coast.jpg|Gili Menoko hondartza, Lombok atzean ikus daiteke.
Fitxategi:GiliMenoRichtungBali.jpg|Gili Trawangan Gili Menotik ikusita. Atzean Baliko sumendiak.
Fitxategi:Rl.png|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Aemilia Scauri

**Via Aemilia Scauri** Marko Emilio Eskauro kontsulak K.a. 109. urtean eraikitako  erromatar galtzada da.

thumb|Via Aemilia Scauri, urdin argiz.

## Erreferentziak
Antzasti Etxea

**Antzasti Etxea** Bizkaiko Dima herrian kokaturiko sorrera eta gestio herrikoia duen museoa da. Euskal Herriko biztanleen landako eta hiriko bizimodua nolakoa izan zen ikusteko aukera eskaintzen du.

Hainbat ondasun etnografiko ikus daitezke etxe honetan, Arratiako herri-bizitza tradizionalari zein Bilboko modernitateko hiri-bizitzari ere dagozkienak. Jatorriz Arratikoak zein Bilbokoak dira ikusgai diren objektu denak.

Iraultza zientifikoa eta industrialaren eskutik sortzen zen aro berri modernoaren aldaketa zertan izan zen erakutsi nahi dute.  XIX. mendearen bukaeran eta XX.aren hasieran gizarte mota oso desberdin bi lotzen zituen Arratiako tranbiak. Tradizioa eta modernitatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araitz Katarain Mugarza

**Araitz Katarain Mugarza** (Mallabia, Bizkaia, 2004ko maiatzaren 13a) bertsolaria da.

## Bizitza 
2016an hasi zen bertsotan Berrizko bertso eskolan. Antropologia ikaslea da.

2024ko martxoan *Itzal(iko) bagina* lana interpretatu zuen, Izaro Bilbao eta Janire Arrizabalagarekin batera. Bilboko Loraldian  izan zen aurrestreinaldia eta apirilaren 13an, Berrizen estreinaldi ofiziala.

#### Txapelketak 
* 2023ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
* 2025eko Bizkaiako Bertsolari Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margit von Schoultz-Frankenhaeuser

**Margit Florence Maria Frankenhaeuser** (**Von Schoultz** jaioa; Kamianske, Errusia, 1898ko abenduaren 23a - Turku, Finlandia, 1990eko uztailaren 21a) suedieraz idatzi zuen finlandiar kazetaria, liburuzaina eta poeta izan zen.

## Bizitza 
Frankenhaeuser-en gurasoak Runo Georg Konstantin von Schoultz ingeniaria eta Ingrid Elisabet Idestam izan ziren.  Bere neba-arrebak Carl Fredrik Börje von Schoultz eta Åke Runo Campbell von Schoultz izan ziren.  

**Hezkuntza**

Margit Frankenhaeuser Nya svenska samskolan-en graduatu zen 1917an eta gero historia eta hizkuntzalaritza ikasi zituen Helsinki-ko Unibertsitatean.

**Ibilbidea**

Bankuko langile izan zen 1919-1927 bitartean, eta liburuzain Hanko-n 1951-1965 bitartean.

''* egunkarian ere lan egin zuen 1951tik 1971ra.

1971n Turkura joan zen bizitzera, eta ondoren Åbo Akademi Unibertsitateko gidoigintza sailean aritu zen urte luzez. Turkuko antzerki-kritikak ere idatzi zituen *Hangötidningen-Hangonlehti* egunkarirentzat.

Frankenhaeuser irratiko aurkezlea izan zen hainbat urtez. Gogotsu parte hartu zuen elkartze-jardueretan, eta suedieraz hitz egiten zuten eskautak lagundu zituen *Hanko*-n. Kostaldeko baterien etxe militarren elkarteko presidentea izan zen urte askotan. Frankenhaeuser udaleko eta elizako kontseiluko kide ere izan zen. Artea, literatura eta musika interesatzen zitzaizkion. 

Hil aurretik bi poesia bilduma argitaratzea lortu zuen, lehena 1943an. Frankenhaeuser *Turku*-ko *Hemmet* zaharren egoitzan eman zituen azken urteak.

**Bizitza pertsonala**

Frankenhaeuser Constantin Frankenhaeuser-ekin ezkonduta egon zen 1927tik 1950era.  1950eko azaroaren 5ean Constantin hil egin zen 59 urterekin  Hanko-n.  Hiru seme-alaba izan zituzten elkarrekin:

* Carl Börje Constantin Frankenhaeuser
* Ingrid Helena Maria Frankenhaeuser
* Birger Franckenhaeuser.

Margit Frankenhaeuser Helsinki-ko *Hietaniemi* hilerrian lurperatuta dago.

## Bibliografia 
* *Allenast detta*: dikter. Bro, Turku, 1943  [Allenast detta: dikter" Margit von Schoultz-Frankenhaeuser idazle finlandiar-suediarraren poema bilduma da, 1943an Bro i Åbo-k argitaratua. 110 orrialdeko bilduma hau egilearen debuta da. Liburuak letrak ditu eta gerra garaian argitaratu zen, ondoren "Lysande skugga" bilduma 1945ean.]
* *Lysande skugga''. Schildt, Helsinki, 1945 ["Lysande skugga" Margit von Schoultz-Frankenhaeuser idazle finlandiar-suediarraren lana da, Schildt argitaletxeak Helsinkin 1945ean argitaratua. Poema bilduma edo prosa lirikoa da, 1940ko hamarkadan Finlandian suedieraz egindako literatur ekoizpenaren zati bat.]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Cérésole

**Paul Cérésole** (Friedrichsdorf, 1832ko azaroaren 16a – Lausana, 1905eko urtarrilaren 7a) suitzar abokatu, militar eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1873an.

Artzain protestante baten semea izan zen, eta zazpi anai-arrebetan bigarrena. Zuzenbidea ikasi zuen Lausanako Unibertsitatean, eta abokatu aritu zen han eta Veveyn.

Alderdi Liberaleko militantea eta Vaud kantonamenduko Kontseilu Handiko eta Estatu Kontseiluko kidea izan zen. Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide (1866-1870 eta 1893-1899) eta epaile federal (1867-1870) ere izan zen. Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1870 eta 1875 bitartean, eta Finantza, Gai Militar eta Justizia eta Polizia sailak zuzendu zituen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1873an.

Armadan, koronel mailara iritsi zen 1870. urtean, eta lehen dibisioaren buru izan zen 1878. urtetik, eta lehen ejerzitoaren buru 1891. urtetik 1898. urtera.
Emma Pollock

**Emma Pollock** (Glasgow, Eskozia, 1972ko abenduaren 20a) abeslari eta gitarrista da, The Delgados eta The Burns Unit taldeen sortzaileetako bat. The Fruit Tree Foundation proiektu laburraren parte ere izan zen, eta, tarteka, *Vox* *Liminis*-en lagundu izan du.

The Delgados taldeko abeslaria izan zen, 1994tik 2005era bitartean. Urte hartan bertan, 4AD diskoetxe britainiar independentearentzat bakarlari gisa kontratua sinatu zuen, eta, 2007an, *Watch the Fireworks* bakarkako lehen albuma argitaratu zuen. Bigarren albuma, *The Law of Large Numbers*, soinu urratzaileagoekin argitaratu zuen, 2010ean.

2010eko abuztuaren 3an, The Burns Unit-ek *Side Show* bere lehen albuma kaleratu zuen Erresuma Batuko *Proper Distribution* zigiluarekin, Mattie Foulds bateria-jotzaileak ekoiztua, Paul Savagek (Franz Ferdinand) nahastua eta Jon Astley-k masterizatua (The Who, ABBA, Norjones).

2014ko abuztuan, Dry the River talde britainiarrak *Alarms in the Heart* albuma argitaratu zuen. Taldearen hirugarren abestian (*Roman Candle*) Emma Pollockek kolaboratu zuen.

## Bakarkako diskografia 
### Albumak 
* Watch the Fireworks (2007ko irailaren 17a)
* The Law of Large Numbers (2010, martxoak 1)
* In Search of Harpenfield (2016ko urtarrilaren 29a)

### Singleak 
* "Adrenaline" (2007ko maiatzaren 28a)
* "Acid Test" (2007ko irailaren 3a)
* "Paper and Glue" (2007ko azaroaren 26a)
* "I Could Be A Saint" (2010eko otsailaren 22a)
* "Red Orange Green" (2010eko maiatzaren 24a)

### Bideo musikalak 
* "Adrenaline" (2007, Blair Youngek zuzendua)
* "Acid Test" (2007, Lucy Cash-ek zuzendua)
* "Paper and Glue" (2007, Moh Azimak zuzendua)
* "Red Orange Green" (2010, Laura McCullagh-ek zuzendua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala (*ingelesez*)
* Chemikal Underground (*ingelesez*)
* 4AD Records (*ingelesez*)
Pedro Pablo Elizondo Cárdenas

**Pedro Pablo Elizondo Cárdenas** (San José de Gracia, Michoacán, 1949ko irailaren 4a – Mérida, Yucatán, 2026ko urtarrilaren 22a) mexikar elizgizon katolikoa izan zen, Kristoren Legionarioen kongregazioko kidea. 2004tik 2025era Cancún-Chetumalgo ordinarioa izan zen.

## Bizitza 
thumb|left|Pedro Pablo Elizondo Cárdenas apezpikuaren armarria|209x209px1949ko irailaren 4an jaio zen San José de Gracian, Michoacán estatuan. Filosofia Erromako Pontifize Unibertsitate Gregorianoan ikasi zuen eta teologia Erromako San Tomas Akinokoaren Pontifize Unibertsitatean. 1968ko azaroaren 26an lehen botoak eman zituen Kristoren Legionarioen kongregazioan, 1974ko apirilaren betiko botoak eta 1982ko abenduaren 24an apaiztu zen. 1982tik 2001era Kristoren Legionarioen formatzaile eta nobizioen maisu izan zen Estatu Batuetan, Espainian, Txilen eta Irlandan, eta 2001etik 2024ra Cancún-Chetumalgo lurralde-prelatutzako bikarioa.

2004ko urriaren 26an, Joan Paulo II.a aita santuak Cancún-Chetumalgo apezpiku prelatu izendatu zuen. 6 urte eman zituen kargu horretan, 2025eko abenduaren 6an erretiratu arte.

2026ko urtarrilaren 22ko goizean hil zen Mérida hirian, bihotzekoak jota.

## Ondorengotza apostolikoa 
[thumb|Pedro Pablo Elizondo apezpiku prelatua eta [Quintana Rooko apaizak, 2010ean.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-François de Troy

**Jean-François de Troy** (Paris, 1679ko urtarrilaren 27a – Erroma, 1752ko urtarrilaren 26a) frantziar rokoko margolari, marrazkilari eta tapizen diseinatzailea izan zen.

François de Troy margolariaren semea izan zen. 1699 eta 1706 artean Italian bizi izan zen, Erromako Frantziako Akademian eta Italia iparraldeko hiriak ere bisitatu zituen. 1708an Académie royale de peinture et de sculpture-n sartu zen. 1724 eta 1737 artean Versaillesko Jauregirako eta Fontainebleauko Jauregirako enkarguak jaso zituen. 1738an Erromara iritsi zen Frantziako Akademiako zuzendari izendatua izan zenean. Erroman Accademia di San Lucako ohorezko kide eta zuzendaria izan zen.

Bere emaztea gazte hil zen eta zazpi seme-alaba izan zituen, bera baino lehenago hil zirenak.

Gai historiko, mitologiko eta alegorikoei buruzko margolanak egin zituen, kolore handikoak eta Paolo Veronese eta Peter Paul Rubensen eraginekin. 1725 eta 1738 artean bizitza sozial dotoreko eszena txikiak margotu zituen.

Marrazkilaria eta tapizen diseinatzailea ere izan zen.

## Lanak 

Jean François de Troy - The Garter - 2019.141.22 - Metropolitan Museum of Art.jpg|*Galtzaria* (1724)
(Agen) Le jugement de Pâris - Jean-François de Troy - Joconde00870001071 - Musée des Beaux-Arts d'Agen.jpg|*Pârisen epaiketa*
Jean-François de Troy - The alarm.jpg|*Alarma* (1723)
Jean-François de Troy - A woman reading.jpg|*Emakume bat gutun bat irakurtzen* (1723)
Declarationoflove.jpg|*Batzarra parke batean* (1731)
Jean-François de Troy - The Triumph of Mordecai.jpg|*Mardokeoren garaipena* (c. 1736)

## Kanpo estekak
Thomas Hudson

**Thomas Hudson** (Devon, 1701 – Twickenham, 1779ko urtarrilaren 26a) ingeles margolari erretratugilea izan zen.

Jonathan Richardsonen ikaslea izan zen Londresen. 1740 eta 1760 artean egin zuen lan gehiena, laguntzaile asko erabiliz, eta Londresen arrakasta handiena izan zuen erretratugilea izan zen.

1748an Herbehereak bisitatu zituen eta 1752an Italia. 1753an etxe bat erosi zuen Twickenhamen eta hamarkadaren amaieran erretiratu zen. Hil zenean, bere pintura-bilduma pribatu handia saldu zuten.

## Iruditegia 

Samuel Scott by Thomas Hudson.jpg|*Portrait of Samuel Scott*, 1733
Thomas Hudson (1701-1779) - James Thomson, Poet - C06567 - Southwark Heritage Centre ^ Walworth Library.jpg|James Thomson, 1735
George II by Thomas Hudson.jpg|*Portrait of George II*, 1744
Thomas Hudson - Margaret Cavendish, Duchess of Portland.jpg|Margaret Bentinck, Duchess of Portland, 1744
Thomas Hudson (1701-1779) - Charles Erskine (1716–1749), Barrister - NG 2131 - National Galleries of Scotland.jpg|Charles Erskine, 1747
John Byng.jpg|*Portrait of Admiral Byng*, 1749
Susannah Maria Cibber (née Arne) by Thomas Hudson.jpg|Susannah Maria Cibber, 1749
Georg Friedrich Händel.jpg|George Frideric Handel, 1749
William Shirley by Thomas Hudson, 1750, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 80 11Shirley-000001.jpg|*Portrait of William Shirley*, 1750
Hudson - Frederick, Prince of Wales.jpg|Frederick, Prince of Wales, 1750
Princess Augusta of Saxe-Gotha, Princess of Wales.jpg|Augusta, Princess of Wales, 1750
Sir Peter Warren by Thomas Hudson.jpg|Admiral Peter Warren, c. 1751
Charles Yorke by Thomas Hudson.jpg|Charles Yorke, c. 1756
George Frideric Handel by Thomas Hudson - 1756.jpg|*Portrait of George Frideric Handel*, 1756
John Perceval, 2nd Earl of Egmont by Thomas Hudson.jpg|John Perceval, 2nd Earl of Egmont, c. 1759
Thomas Hudson - Anne van Keppel, Countess of Albemarle - Royal Albert Memorial Museum.jpg|Anne van Keppel, Countess of Albemarle, 1742-1748

## Kanpo estekak
Enare Muniategi Etxabe

**Enare Muniategi Etxabe** (Gautegiz Arteaga, Bizkaia, 1997ko abuztuaren 4a) futbolari ohia eta bertsolaria da.

## Bizitza 
Deustuko Elorri Bertso Eskolan hasi zen bertsotan 12 urterekin eta bertan jarraitzen du.

### Ibilbidea 
#### Bertsolari 
2023ko Bizkaiko Bertsolari txapelketan hartu zuen lehenengoz parte Bizkaiko txapelketan. 2025eko Bizkaiko Bertsolati txapelketan ere  aritu zen.

#### Futbolari 
Erdilari postuan jokatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irune Basagoiti Agirre

**Irune Basagoiti Agirre** (Ermua, Bizkaia, 2002ko irailaren 17a) bertsolaria eta bertso irakaslea da.

## Bizitza 
14 urterekin hasi zen bertsotan Berrizko bertso eskolan eta eskolartekoan egin zuen lehen plaza. Ondoren, Durangaldeko bertso eskolako kide egin zen eta Mendaroko bertso eskolan irakasle ere badihardu. 

### Bertsolari 
2020an hartu zuen lehenengoz parte Bizkaiko txapelketan. 2023an eta 2025ean ere hartu zuen parte. Azken horretan lehenengo faseko laugarren saioaren irabazlea izan zen eta finalaurrekoetarako sailkatu zen.

#### Txapelketak 
* 2020ko Bizkaiko Bertsolari txapelketa.
* 2023ko Bizkaiko Bertsolari txapelketa.
* 2025eko Bizkaiko Bertsolari txapelketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jone Larrinaga Dañobeitia

**Jone Larrinaga Dañobeitia** (Mungia, Bizkaia, 1993) bertsolaria da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Irakasle-eskolan Lehen Hezkuntzako eta Haur Hezkuntzako ikasketak burutu zituen, hezkuntzako beste master eta minor batzuekin osatuak.

### Lan ibilbidea 
Hezkuntza Arautuko programan ari da lanean Bizkaiko Bertsozale Elkartean. Bertso-udalekuetan begirale lanean ere aritu izan da, horrez gain, Mungiako TAKET Bertso eskolako kide. Bertsolari Gazteen XXXI. BBK Sariketan idazkari lanak egiten jardun zuen.

2017an, Uribe Butroe/Txorierri eta Bizkaiko Txapelketetan parte hartzen hasi zen. Bestelako sariketetan ere hartu izan du parte: ABRA sariketa, Señora sariketa, 2025eko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mar Vidal

**Mar Vidal** (Alacant, Valentziako Erkidegoa, 1955) Kantabriaren historiako lehen eta azken emakume farozaina izan zen. Espainiako historian izan diren 26 emakume farozainetako bat.

## Bizitza 
### Farozain 
Mar Ajoko itsasargian bizi izan zen 1986 eta 1994 artean, senarra, farozaina bera ere, arduraduna zelako. Bitartean,farozain izateko oposizioa gainditu eta El Caballo eta El Pescadorreko farozaina izan zen, biak Santoñan, 1988 eta 1993ko urtarrila bitartean. Datak garrantzitsuak dira, lanbide baten agurrari erantzuten diotelako: 1992an dekretu bat onartu zen farozain lanbidea iraungitzear deklaratzeko. Egoeraren aurrean bikoteak funtzionario izan ala farozain izan erabaki behar izan zuen 

### Formakuntza 
Mar Vidalek ikasten eta irakurtzen eman zituen farozain urteak. Historia urrutitik ikasi zuen, Fisikako ikastaroak egin zituen, idazketa sortzaileko tailerrak, aktibismoan murgildu zen M15aren ondoren, eta gero Antropologia Forentseko modulu bat ikasi zuen. Horrela, antropologiaren zale amorratu bihurtu zen, batez ere historiaurrearena, neandertalena bereziki. Eta lantzen jarraitu zuen Albert Einstein-etik María Zambrano-ra irakurriz, zientzia fikziozko filmak ikusiz, dekorazioaz ikasiz. Bere ametsarekin mimetizatu zen: izpiritu farozalea du.

### Dokumentala 
Mar Vidal eta beste zenbait emakume farozaini buruzko *Aunque seamos islas* dokumentala egin zuen asturiar Cristina Rodríguez dokumentalgileak eta 2026ko urtarrilean aurkeztu zuen Santanderko Embajadores zineman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gijón Mariners

**Gijón Mariners** futbol amerikar-flag talde profesional bat da, Gijonen (Asturias) egoitza duena. Gaur egun LNFAko elite liga jokatzen du espainian.

## Historia 
Gijón Mariners futbol amerikarraren zale talde batek sortu zuen, eta 1997an hasi ziren entrenatzen eta informalki jokatzen. 2001eko apirilaren 12an, kirol honen lehen partida antolatu zuten Gijonen, flag football modalitatean, mendebaldeko hondartzan, behin betiko talde bezala sendotuz. 2002ko urrian, Asturiasko Printzerriko Kirol Erakundeen Erregistroan inskribatu ziren ofizialki, "Club Deportivo Elemental Gijón Mariners Fútbol Americano" izenarekin. 
thumb|Partidu bateko argazkia
2004ko martxoaren 2an, Club Básico izena hartu zuen eta geroago gaur egungo **Club Deportivo Gijón Mariners** moduan eratu zen. Futbol amerikarraren 5x5 bertsiotik pauso labur bat eman ondoren, lagunarteko partidak jokatuz.

2005ean 7x7 bertsioa praktikatzera pasa zen, eta taldea LNFA 2an sartu zen, Mendebaldeko Konferentzian, Iparraldeko taldean, sartuz. 

2006ko urtarrilaren 2an jokatu zuten historian Asturiasen jokatu zen futbol amerikarreko lehen partida, Gijongo Unibertsitate Laboraleko errugbi zelaian, Santurtzi Coyotesen aurka 6-18 galduta, lagunarteko partida batean. Lehiaketa ofizialeko debuta Zaragozan egin zen, 2006ko otsailaren 19an, eta 60-6 galdu zuen Zaragoza Hurricanesen aurka. 

LNFA 2ko bigarren denboraldian, 2007koan, Mariners LNFA 2ko titulurako playoffetarako sailkatu zen, finalerdietara iritsiz. 

2008. denboraldian, taldeak Espainiako futbol amerikarraren maila gorenera egin zuen salto, Futbol Amerikarreko Liga Nazionalera, eta Espainiako Kopan debutatu zuen. Denboraldia ligako historiako partiden gaineko garaipen errekorrik onenarekin amaitu zuen talde debutari batek. 

Hurrengo urtean, 2009 denboraldian, lehen aldiz sailkatu ziren LNFAko playoffetarako. 

2013ko denboraldian LNFAren Iparraldeko Konferentziako txapeldun izan ziren.

2015. denboraldian, NFAren B seriea utzi zuen arrazoi ekonomikoengatik, eta C seriean inskribatu zen, desplazamenduak askoz ere laburragoak baitziren.
thumb|Gijon marinerseko partidu bat

## Instalazioak 
Hitzarmena du Gijongo Udal Kirol Patronatuarekin Las Mestas Kirol Gunean partida ofizialak jokatzeko, nahiz eta horrek inguruko belodromoa debekatzea dakarren txirrindularitza egin nahi duten pertsonentzat, automobil-trafikoak eragindako arriskuei aurre egin gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Webgunea
*Sare sozialak
Ida Rhodes

**Ida Rhodes**, **Hadassah Itzkowitz** ezkongabean (Kamianets-Podilsky, Errusiar Inperioa,1900eko maiatzaren 15a – Rockville, 1986ko otsailaren 1a) estatubatuar matematikaria izan zen, Estatu Batuetako garapen informatiko hasiberriaren bihotzean eragina izan zuten emakumeen taldeko kide bihurtu zena.

## Bizitza 
Ida Rhodes (Hadassah Ida Schachnes) 1900ean jaio zen Kamenets-Podolski hiritik gertu dagoen herrixka txiki batean, Errusiako Inperioan, gaur egun Ukrainaren parte dena.

Bere familia judua zen, eta eskualdeko istilu politiko eta sozialek markatu zuten bere bizitzaren hasiera.13 urte zituen 1913an bere gurasoek, David eta Bessie Sinkler Itzkowitzek, Estatu Batuetara ekarri zutenean, non izena aldatu zioten.

## Ibilbidea 
Rhodesi New Yorkeko Estatuko Diru Beka eta Cornell Unibertsitateko Matrikula Beka eman zizkioten, eta matematika ikasten hasi zen Cornell Unibertsitatean, Estatu Batuetara iritsi eta sei urtera, 1919tik 1923ra. Aseguru Sozialaren Administrazioak erabiltzen zuen jatorrizko ordenagailua ere diseinatu zuen.

Ezohiko kasu batean, oraindik erabiltzen den eta jatorrizko garatzaileari egozten zaion algoritmo espezializatu zahar bat aurkitu zen, 1977an Rhodes izan zen egutegi-programetan gaur egun arte erabiltzen den "juduen jaiegun" algoritmoaren arduraduna. National Bureau of Standards-en (gaur egun NIST) lanean ari zen bitartean, hizkuntza naturalen itzulpen automatikoko lan originalak ere egin zituen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Grier, David Alan (2000). *Ida Rhodes and the dreams of a human computer*. IEEE Annals of the History of Computing. 22 (1): 82–85.

## Kanpo estekak
FEFA

**Espainiako Futbol Amerikar Federazioa** (*Federación Española de Fútbol Americano*, FEFA) Espainiako futbol amerikarraren erakunde errektorea da.

## Historia 
thumb|Wilson pelota
2011ko otsailaren 15ean, Kirol Kontseilu Gorenaren erregistroan aurkeztu ziren federazioei buruzko legeak eta errege-dekretuak ezartzen dituzten agiriak, Futbol Amerikarraren Espainiako Federazioa inskribatzeko kirol-, ekonomia- eta erregelamendu-memoria guztiak barne. 67 kluben atxikimendua ere erantsi zen, 65 klub baino bi gehiago.

2012ko maiatzaren 17an, FEFA Kirol Kontseilu Goreneko zuzendaritza-batzordeak onartu zuen, eta Futbol Amerikarraren Espainiako Federazioa eratzea eta Kirol Elkarteen Erregistroan inskribatzea baimendu zuen, estatutuak behin betiko onartzearekin batera.

Futbol Amerikarraren Espainiako Elkartearen (AEFA) ondorengoa da. Irabazi-asmorik gabeko erakundea da, 1994ko udan sortu zen Espainian futbol amerikarraren praktika sustatzeko, arautzeko eta antolatzeko, eta FEFA sortu arte epaileekin, arbitroekin eta kirol-elkarteekin lotutako guztiaz arduratu zen kirol honetako espezialitate guztietan.

## FEFA Euskal Herriko taldeetan 
Euskal Herrian XX. mendeko bukaeran hasi ziren futbol amerikarrean jokatzen. Egun apenas dauden taldeak (Biarrizko *Atlantes* eta Santurtziko *Coyotes* izan ezik), ezta jokalari profesionalak ere (bakarra NFLen aritutako Richard Tardits biarriztarra izanik).

Hala ere, Euskal Herrian 5 talde egon dira futbol amerikarra praktikatu dutenak:

* Bilbao Steel Knight 1992an sortutako Euskal Herriko lehen futbol amerikar taldea izan zen. Lehiaketa nazional eta lokaletan parte hartu izanak, kirol minoritario honen oinarriak ezarri zituen gure herrialdean
* Bilbao Cougars futbol amerikarra praktikatzen zuen taldea izan zen 1995tik 1999ra. Gaur egun, Madril, Bartzelona eta Valentzia zonaldetik kanpo, Espainiako kopa finala jokatu duen klub bakarra izaten jarraitzen du . Bilbao Akerrak 2018tik 2022ra arte egon ziren
* Abanto Minero flag modalitatean hasi zen eta 2007an tackle-era pasatu ziren. LNFA-2ko 7x7 ligan jokatu zuten .
* Coyotes Santurtzi, futbol amerikarra eta flag footballa jokatzen duen taldea da, Santurtzin kokatuta dagoena. Bere ibilbidea 1998an hasi zen, kirola maite zuten lagun talde baten ekimenez, haien artean Futbol Amerikarreko jokalariak, batzuk Bilbao Cougarsenak. Hasieran football flag-eko partiduak jokatzen hasi ziren Portugaleten eta 1999an garaikurra irabazi zuten Katalunian ospatutako txapelketa batean. Horren ostean, futbol amerikarra jokatzeko talde bat lortu zuten eta gaur arte Espainiako beste taldeen aurka jokatzen dute.

## Afiliazioak 
FEFA Europako IFAFeko eta Amerikar Futboleko Nazioarteko Federazioko (IFAF) kide da, eta haren ordezkaritza esklusiboa da Espainian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Vilafranca Eagles

**Vilafranca Eagles** Kataluniako Vilafranca del Penedès (Bartzelona) hirian dagoen futbol amerikar talde espainiarra da.

## Historia 
Kluba 1989ko otsailean sortu zen, eta 05867 zenbakiarekin inskribatu zen Kataluniako Generalitateko Kirol Erakundeen Erregistroan 1989ko ekainaren 1ean, baina 1988an hasia zen Mojan (Olèrdola) entrenatzen. Ondorioz, Kataluniako laugarren talderik zaharrena da, Badalona Dracs, Barcelona Búfals eta L 'Hospitalet Pioners taldeen atzetik.

1990aren amaieran egin zuten debuta lehiaketa ofizialean, eta hamarkadako lehiaketa ofizialetako talde protagonistetako bat bihurtu ziren; izan ere, 1993an liga irabazi zuen (garai hartan Spain Football League esaten zitzaion), 1996an liga eta kopako finalak jokatu zituen, eta 1997an liga, Kataluniako Kopa eta Superkopa irabazi zituen.

## Tituluak 
1993

* Txapeldunak II Spain Football League (SFL)

1994

* Zaragoza Hiria Junior Txapelketako txapeldunordeak

1996

* Espainiako I. Kopako txapeldunordeak
* Futbol Amerikarreko II. Liga Nazionala (LNFA)

1997

* Txapeldunak VI Kopa Katalana
* Superkopako txapeldunak
* Txapeldunak Futbol Amerikarreko III. Liga Nazionala (LNFA)

1999

* Haur Kataluniako txapeldunak

2000

* Txapeldunak Dragons Bowl
* Espainiako Eskola Flag Football txapeldunak
* Kataluniako Kadete Ligako txapeldunak

2002

* Haur Kataluniako txapeldunak
* Brontzezko domina – European Championship Flag

2004

* Kataluniako Kadete Ligako txapeldunordeak

2005

* Txapeldunordeak Kataluniako Kopa Kadetea
* Kataluniako Kadete Ligako txapeldunordeak

2006

* XVIII Liga Catalana txapeldunordeak

## Kanpo estekak
Clara Crabbé Rocha

**Clara Crabbé Rocha** (Portugal, 1955eko urriaren 3a) irakasle katedraduna eta saiakeragilea da. Bere jarduera akademikoak XX. mendeko literatura portugaldarra du ardatz.

## Biografia 
Adolfo Correia Rocharen (Miguel Torga) eta Andrée Crabbé Rocharen (jatorri belgikarreko unibertsitate-irakaslea) alaba da.

1977an, Filologia Erromanikoan lizentziatu zen. Eta, 1985ean, doktoretza, Coimbrako Unibertsitatean, *Revista Literárias do Século XX em Portugal* izeneko tesiaren defendatu zuen.

1975etik 1985era, Coimbrako Unibertsitateko irakasle izan zen, eta, 1985etik aurrera, Lisboako Unibertsitate Berriko irakasle. Irakasle gonbidatua izan zen Sorbonan, 2004an. Hitzaldi ugari eman izan ditu, eta mintegiak bideratu atzerriko hainbat unibertsitatetan. Nazioarteko liburukietan (hala nola *Encyclopedia of Life Writing*, 2001, eta *The Oxford Critical and Cultural History of Modernist Magazines*, 2013), literatura-hiztegietan, eta aldizkari eta egunkarietan kolaboratu izan du, hala nola *JL*, *Cadernos de Literatura*, *Colóquio/Letras*, *Vértice*, *Nova Renascença*, *Prelo*, *O Escritor*, *Diacrítica*, *Rivista di Studi Portoghesi e Brasiliani*. Literatura-sarien hainbat epaimahai nazional eta internazionaletan parte hartu zuen, Europako Literatur Saria (1992 eta 1993) eta Prémio Camões (2013), kasu.

## Obrak 
Hauen egilea da:

* *O Espaço Autobiográfico em Miguel Torga*, Coimbra, Almedina, 1977
* *Prova poetica de Portugal: antologia da poesia moderna contemporanea*. Con Andrée Crabbé Rocha, 52 pp. Argitaratzailea Univ.de Coímbra, 1979
* *Sophia de Mello Breyner-en* *Os “Contos Exemplares”* , Coimbra, I.N.I.C., 1978; 2ª ed., 1980
* *Auto dos anfritriões de Camoes*. Vol. literatur testuen 18. Luís de Camõesekin. Editor Seara Nova, 125 orr. 1981
* *A poesía lírica de Camões: uma estética da sedução*. Educação bildumako 2. liburukia, 2. edizioa, 77 orrialde. 1983
* *Revista Literárias do Século XX em Portugal*, Lisboa, INCM, 1985
* *O Essenciales sobre Mário de Sá-Carneiro*, Lisboa, IN-CM, 1985; 2. ed. aldizkaria eta handitua, 2017
* *Máscaras de Narciso. Estudos sobre a Literatura Autobiográfica em Portugal* Coimbra, Almedina, 1992
* *Miguel Torga. Fotobiografia*, Lisboa, Publicações Dom Quixote, 2000; 2. ed., 2018
* *O Cachimbo de António Nobre e Outros Ensaios*, Lisboa, Publicações Dom Quixote, 2003 (Prémio de Ensaio do PEN Clube Português e Grande Prémio de Ensaio 2003 da Associação Portuguesa de Escritores)
* *O Essencial sobre Michel de Montaigne*, Lisboa, INCM, 2015 (Prémio Jacinto do Prado Coelho)

## Bolumenen antolaketa 
* *Literatura e Cidadania no Século XX * 2015eko abenduaren 11koa (hauekin:Helena Carvalhão Buescu eta Rosa Maria Goulart), Lisboa, INCM, 2011.
* *A Caneta que Escreve e a que Prescreve * 2015eko abenduaren 11 (honen kolaborazioarekin: Teresa Jorge Ferreira), Lisboa, Verbo, 2011.

## Ohoreak 
* 1976: Coimbrako Elkarte Akademikoko lehendakaria
* 1987: Don Enrique Infantearen Ordenako komendadorea.

## Iturriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ante Tomić (saskibaloia)

**Ante Tomić**  (Dubrovnik, 1987ko otsailaren 17a-) saskibaloi jokalari kroaziarra. Pibot lanean jarduten du.

## Kirol ibilbidea
* 2004–2010.	KK Zagreb
* 2010–2012.	Real Madrid
* 2012–2020.	FC Barcelona
* 2020–.	Joventut

## Selekzioa
Kroaziako selekzioarekin jokatu zuen 2015 arte.

## Kanpo loturak
*Jokalariaren fitxa ACBko webgunean.
Corny Thompson

**Corny Thompson** (Middletown (Connecticut), 1960ko otsailaren 5a-), saskibaloi jokalari estatubatuarra izan zen, pibot lanetan jardun zuena.

1994an Euroliga irabazi zuen Joventut Badalonarekin.

## Kirol ibilbidea
*1982–1983	Dallas Mavericks
*1983–1984	Detroit Spirits
*1984–1990	Pallacanestro Varese
*1990–1994	Joventut Badalona
*1994–1996	Baloncesto León
L 'Hospitalet Pioners

'''L 'Hospitalet Pioners''' Hospitalet de Llobregat hirian (Bartzelona) dagoen futbol amerikar talde profesional espainiarra da, LNFA jokatzen duena.

## Historia 
Pioners taldearen ibilbidea 1988an hasi zen, Hospitalet de Llobregat hirian, eta Badalona Dracs, Barcelona Búfals eta Barcelona Boxers (jada desagertua) izan ziren kirol honen aitzindariak Espainian. Hortik datorkio izena. Lau taldeen artean Espainian jokatutako lehen txapelketa ofiziala antolatu zuten, 1988ko Kataluniako Futbol Amerikar Liga, eta Pioners taldea hirugarren postuan geratu zen.

## Tituluak 
* Espainiako Futbol Amerikarreko Liga Nazionaleko txapelduna 2005, 2008, 2010, 2011, 2012 eta 2013an. Txapeldunordea 1998, 2003, 2004 eta 2006an.
* Espainiako Kopako txapelduna 2000, 2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013 eta 2014an. Txapeldunordea 1997, 1998, 2007 eta 2026an.
* EFAF Kopako txapeldunordea 2013an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Webgunea
*Sare sozialak
Badalona Dracs

**Badalona Dracs**  LNFAn lehiatzen den Badalonako (Bartzelona, Espainia) futbol amerikar-flag taldea da. Dracs Espainiako futbol amerikarraren talde dekanoa da, eta Ligako 11 titulu eta Espainiako 8 Kopa irabazi ditu. EFAF Kopako bi final (2002 eta 2014), European League of Football txapelketako bi finalerdi (kontinenteko txapelketa nagusia), eta BIG6 European Football League txapelketa jokatu duen Espainiako klub bakarra ere bada.

Klubak Montigalàko Udal Zelaian jokatzen ditu bere partida gehienak (eraberritzeetan), eta hitzordu garrantzitsuak Badalonako Udal Estadin, 4.000 ikusle baino gehiagorentzako edukierarekin.

## Historia 
### Hasiera eta sorkuntza 
1987ko abenduan, Badalonako taberna batean, Pere Moliner, klubeko lehen presidentea izango zena, Ramon Ventura eta Alfonso Genchi, bere jaioterrian kirol honetan esperientzia zuen italiarra, Badalona Dracs sortu zuten.

Hilabete batzuk geroago, 1988ko martxoaren 19an, TV3 telebistaz, Espainiako historiako futbol amerikarreko lehen partida jokatu zen. Drags Palermo Cardinalsen aurka lehiatu zen, italiarrek 12 eta 18ko emaitzarekin.

Urte horretan bertan, lehen liga ofiziala jokatu zen, Futbol Amerikarreko Liga Katalana (LCFA), Dracs eta beste hiru talderen parte-hartzearekin: L 'Hospitalet Pioners, Barcelona Búfals eta Barcelona Boxers, azken hauek Dracsek berak babestuak. Lehen liga horretako txapelduna Badalona Dracs izan zen.

Lehen titulu hori lortu ondoren, 1990ean LCFAko finalera itzuli zen taldea, Narcís Sala estadioan, berriro ere TV3ko kameren aurrean eta 14.000 ikusle baino gehiagorekin, horien artean Juan Antonio Samaranch, baina ez zuen Barcelona Boxers mendean hartzea lortu.

1994-95 denboraldian Futbol Amerikarreko Liga Nazionala (LNFA) jokatzen da.

### Klubaren urrezko garaia (1997-2005) 
1997-98 denboraldian, Carlos Baroccio mexikarra sartu zen entrenatzaile nagusi, eta, harekin batera, futbol amerikarra Espainian ikusteko modu berri bat iritsi zen, Dracsekin Futbol Amerikarraren Liga Nazionala (LNFA) lehen aldiz irabaziz. Denboraldi horretan bertan, emakumezkoen taldeak gizonezkoena imitatzen zuen eta ligako titulua lortzen zuen, historian lehen aldiz.

## Jubenil taldea 
Jubenil taldeak 2011, 2012, 2023 eta 2025eko Junior mailako Amerikar Futbol Liga Nazionaleko finalak jokatu ditu, eta 2012an eta 2025ean txapeldun izan da.

Klubak harrobiarekin lan egiten du lehen taldean garrantzitsuak diren jokalariak ateratzen jarraitzeko.

## Tituluak 
* LNFA txapelduna (11): 1998, 1999, 2002, 2003, 2004, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2021
* LNFA txapeldunordea (8): 2000, 2005, 2007, 2009, 2011, 2013, 2015, 2025
* EFAF Kopako txapeldunordea (2): 2002, 2014
* Espainiako Kopako txapelduna (8): 1999, 2004, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2026
* Espainiako Kopako txapeldunordea (11): 2000, 2001, 2002, 2003, 2009, 2012, 2014, 2022, 2023, 2024, 2025
* Futbol Amerikarreko Kataluniako Ligako txapelduna (1): 1989
* Kataluniako Kopako txapelduna (15): 2003, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Webgunea
*Sare sozialak
Nekaldiaren triptikoa (Mirafloresko kartusia)

**Nekaldiaren triptikoa** Mirafloresko kartusian (Burgos, Gaztela) dagoen erretaula flandestar bat da, hiru margolan biltzen dituen triptikoa, Santa Godelivaren elezaharraren maisu anonimoari egotzia. 

Margolanak flandestar gustua eta xehetasuna agerian uzten ditu konposizio piktorikoan. eta eguneroko bizitzako zein Kristoren Nekaldiko eszenen sakoneko xehetasun anitzen irudikapenean. Lan anonimoa da, XV. mendeko azken laurdenekoa, eta Santa Godelivaren elezaharraren maisuari egotzi zaio. Maisu beraren oso lan antzekoa egin zuen margolari flandestar horrek Arabarako, Gesaltzako triptikoa.  Eragina nabari da halaber hamarkada gutxi batzuk geroago egin zen Elorriaga erretaularekin (Zumaian dagoen erretaula flandestarra).

## Iruditegia 
erdian|thumb|600x600px|Triptikoa bere zabalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lolo Sainz

**Lolo Sainz** edo Manuel Sainz Márquez (Tetuan, 1940ko abuztuaren 28a-) saskibaloi jokalari eta entrenatzaile ohi espainiarra da. Historian zehar txapelketa gehien irabazi duenetarikoa da. 

## Jokalariaren ibilbidea
Real Madriden jokatu zuen 1960ko hamarkadan, eta talde horrekin lau aldiz irabazi zuen Europako Kopa (gaurko Euroliga, 1964, 1965, 1967 eta 1968an), 7 aldiz Espainiako Liga (gaur egun ACB Liga, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966 eta 1968an) eta 4 aldiz Espainiako Kopa (1962, 1965, 1966 eta 1967an). 

## Entrenatzailearen ibilbidea
Entrenatzaile moduan, Real Madriden ibili zen (1975-1989), 8 Liga  (1976, 1977, 1979, 1980, 1982, 1984, 1985 eta 1986an), 4 Kopa (1977, 1985, 1986 eta 1989an), 2 Europako Errekopa (1984 eta 1989an), Korać Kopa 1 (1988an) eta 2 Europako Kopa (1978 eta 1980an) eskuratuz. 

Halaber, Club Joventut de Badalona zuzendu zuen (1990-1993), 2 Liga lortuz 1991 eta 1992an.

Espainiako selekzioarekin (1993-2001) zilarrezko domina lortu zuen EuroBasketean 1999an.
Irina Beletskaia

**Irina Petrovna Beletskaia** (errusieraz: Ири́на Петро́вна Беле́цкая, San Petersburgo, 1933ko martxoaren 10a) errusiar kimikako irakaslea da Moskuko Estatuko Unibertsitatean. Kimika organometalikoan eta kimika organikoko arazoetan duen aplikazioan espezializatu zen. Hidrokarburo aromatikoetan erreakzio-mekanismoetan eta karbanioien azidotasunean eta erreaktibitatean egin dituen lanengatik da ezaguna. Karbono-karbono loturak eratzeko lehen metodoetako batzuk garatu zituen paladiozko edo nikelezko katalizatzaileak erabiliz, eta erreakzio horiek ur-inguruneetan lan egiteko hedatu zituen. Organolantanidoen kimika irekitzen ere lagundu zuen. 

## Karrera akademikoa 
Beletskaia Leningraden (San Petersburgo, Errusia) jaio zen 1933an. Kimikako hautagai titulua (doktoregoaren parekoa) lortu zuen 1958an. 1963an Zientzietako doktore titulua lortu zuen erakunde berean. 1970ean Kimikako irakasle titular bihurtu zen Moskuko Estatu Unibertsitatean, eta gaur egun Organoelementuen Kimika Laborategiko burua da. Beletskaia SESBko Zientzien Akademiako kide izendatu zuten 1974an. 1992an Errusiako Zientzien Akademiako kide oso (akademiko) bihurtu zen. *Russian Journal of Organic Chemistry* aldizkariko editore burua da.

Beletskaiak hasieran erreakzio organikoen erreakzio-mekanismoak ikertu zituen, metal-karbono loturak dituzten konposatuetan arreta jarriz.

## Ikerketa ekarpenak 
Beletskaia ezaguna da organometalikokimikan egindako ekarpenengatik eta lehenengo emakumezko kimikari nabarmenetako bat izateagatik. Bere lanak Errusiako emakumeei komunitate zientifikoan parte hartzeko bidea ireki zien. Sintesi organometalikoan izan zuen aitzindari-lanak oinarri garrantzitsua ezarri du etorkizuneko kimikari organikoentzat. Kimika organikoan lur arraroen elementuen alde egindako lanak testuliburu berri asko argitaratzea ekarri zuen, eta horrek kimika organikoa irakasteko modua aldatu zuen nonahi.
* Pd-Catalyzed amination of dibromobiphenyls in the synthesis of macrocycles comprising two biphenyl and two polyamine moieties.
* The influence of the substituents in the electrofilic bimolecular reaction.
* New trends in the cross-coupling and other catalytic reactions.

## Sariak eta aintzatespenak 
Iturria:
* *Lomonósov domina*, 1974.
* *Mendeleev saria*, 1979.
* *Nesmeyanov saria*, 1991.
* *Demidov saria*, 2003.
* *Estatuko Saria*, 2004.
* *IUPAC 2013 Distinguished Women in Chemistry oro Chemical Engineering Award*, 2013.
* *Honoris Causa doktorea* Alacanteko Unibertsitatean. 2015.
* *Oinarrizko Zientzien UNESCO-Rusia Mendeléiev Nazioarteko Saria*. 2023.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Honoris causa inbestidura-ekitaldia, Edwin Robert Hancock eta Irina Beletskaia
Ameriketako Estatu Batuetako Mugazain Patruila

**Ameriketako Estatu Batuetako Mugazain Patruila** (; **USBP**) Ameriketako Estatu Batuetako agentzia federal bat da, Ameriketako Estatu Batuen mugak zaintzeko ardura duena. Euren webgunearen arabera, misio gisa dute "estatubatuar herria babestea, mugak segurtatzea eta herrialdearen oparotasun ekonomikoa handitzea". 

2019an 19.648 agente zituen, eta AEBko agentzien federalen artean handienetako bat zen. 2017an 3.805.253.000 dolar estatubatuarreko aurrekontua zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aíto García Reneses

**Alejandro "Aíto" García Reneses** (Madril, 1946ko abenduaren 20a-) saskibaloi entrenatzaile ohi espainiarra da.

FC Barcelonako entrenatzailea izan zen 1980ko eta 1990eko hamarkadetan, eta bertan nabarmendu zen bereziki (1985–1990, 1992–1997 eta 1998–2001ean). Izan ere, 9 ACB Liga  (1987, 1988, 1989, 1990, 1995, 1996, 1997, 1999 eta 2001ean), 4 Espainiako Kopa  (1987, 1988, 1994 eta 2001ean), Europako errekopa 1 (1986an) eta 2 Korać Kopa (1987 eta 1999an).
 
Halaber, Joventut Badalona zuzendu zuen (1983–1985 eta 2003–2008an). 2008an irabazi zuen Espainiako Kopa.

2010eko eta 2020ko hamarkadetan ere jarraitu zuen aktiboan, Baloncesto Málaga (2008–2011), CB Sevilla (2012–2014), CB Gran Canaria (2014–2016), ALBA Berlin (2017–2021; 2 Bundesliga eta Alemaniako Kopa 1 irabazi zituen) eta Bàsquet Girona (2022–2023).

## Kanpo estekak
*Elkarrizketa "JotDown" aldizkarian (2014).
Blažo Jovanović

**Blažo Jovanović** (serbokroaziera zirilikoz: Б*лажо Јовановић*) montenegroar politikaria eta Jugoslaviako partisanoen armada iraultzailearen komandantea izan zen. Montenegroko Herri Batzarreko lehen presidentea izan zen eta Montenegroko Herri Errepublikako Parlamentuko presidentea ere izan zen 1954tik 1963ra.

## Biografia 
Blažo Jovanović Podgorican jaio zen, Montenegroko Printzerriko hiririk handienean, klase ertaineko familia batean. Bigarren Mundu Gerran, Montenegroko Jugoslaviako Alderdi Komunistaren Probintziako Batzordeko buruzagi garrantzitsuenetako bat izan zen, Kotor badiakoa eta Sandžakekoa; 1941eko udan Milovan Đilasekin batera egon zen, italiar okupatzailearen aurkako Montenegroko matxinadako buruzagi nagusietako batekin.

1941eko uztailaren 18an, Montenegroko matxinada indarren "aldi baterako aginte gorena" deituriko "herriarekin lotura duen pertsona" tituluarekin komisario politikoaren kargua hartu zuen, Đilas komandante nagusia eta Arso Jovanović, Blažoren senide urruna, Estatu Nagusiko buru bihurtu ziren bitartean. Montenegroko Herri Batzarreko bigarren presidentea izan zen, eta Montenegroko Herri Errepublikako Parlamentuko presidentea ere izan zen 1954tik 1963ra.

## Kanpo estekak
Milivoje Zečević

**Milivoje Zečević** (serbieraz zirilikoz: *Миливоје Зечевић*) Jugoslaviako Armadako serbiar ofiziala eta jenerala izan zen. Jugoslaviako gobernuko Armada eta Itsas Armada ministroa 1921eko uztailaren 20tik 1922ko urtarrilaren 3ra .

## Biografia 
1917tik aurrera Esku Zuria erakunde sekretuko kide izan zen, Mirko Milisavljević bere kidearekin batera.

Petar Karađorđević erregea hil zenean, Gerra Ministroa zen. Erregea hil baino egun bat lehenago, abuztuaren 15ean, Stevan Hadžić jeneralari, Petar erregearen lehen laguntzaileari, agindu zion Alexandro erregeari, Parisen tratamendua jasotzeko zegoenari, Belgraden gertatzen ari zen guztiaren berri emateko xehetasunez, Petar hilko balitz.

Bigarren Mundu Gerra amaitu eta berehala hil zuten Titoren partisanoen eskutik, 1946an.

## Kanpo estekak
Vicente Camarena Badía

**Vicente** **Camarena Badia** (Xàtiva, 1941eko abuztuaren 26a) matematikari espainiarra da eta Zaragozako Unibertsitateko errektorea 1984tik 1992ra. Zaragozako Unibertsitateko lehen errektorea izan zen, modu demokratikoan aukeratua.

Zientzia Matematikoak ikasi zituen, 1972ko urtarrilaren 24an lizentziatuz, bikain cum laude lanarekin. Matematika ikasketak amaitu baino lehen, 1969ko urrian, I Matematika I Taldeko Katedrako irakasle laguntzaile izendatu zuten Zaragozako Unibertsitateko Industria Ingeniaritzako Unibertsitate Eskolan. Urtebete geroago, Matematika Orokorretako irakasle laguntzaile postua lortu zuen Zaragozako Zientzien Fakultatean. 1978an oposizioak onartu zituen, eta Matematikako Irakasle Agregatu izatea lortu zuen Industria Ingeniarien Goi Eskola Teknikoan (E.T.S.I.I.). Hiru urte geroago, Katedradun Numerario plaza lortu zuen kargu bererako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruhila Adatia-Sood

**Ruhila Adatia-Sood** (Kenya, 1982ko abuztuaren 29a - Nairobi, 2013ko irailaren 21a) kazetaria eta irrati aurkezle ezaguna izan zen.

## Heriotza 
Westgate merkatal guneko tiroketan hil zen, erasoa gertatu zen unean bertan ospatzen ari zen haurrentzako sukaldaritza lehiaketa batean parte hartzen ari zela. Urtebete zeraman ezkonduta eta sei hilabeteko haurdun zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak