open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorgonio Renteria

**Gorgonio Renteria Leniz** (Elantxobe, Bizkaia, 1868ko irailaren 9a - Baiona, Lapurdi, 1940ko urtarrilaren 27a) politikari jeltzalea eta euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Filipinetan pasa zituen hogei bat urte, merkataritza ontziko kapitain zela. 1897-1898 urte bitartean hainbat olerki eman zituen argitara, Euskalzale aldizkarian: *Euskalzale-ri, Lora bateri, Amarentzat, Baserriko egun barria* eta *Urruntasuna*. *Ibaizabal* aldizkarian ere idatzi zuen 1903tik aurrera.

Bere jaioterrira itzuli zelarik, politikan hasi zen, eta, 1916-1920 bitartean, Euzko JEL-Batzako Euskadi Buru Batzar eta Bizkai Buru Batzarreko lehendakari izan zen. Bizkaiko diputatu izan zen, bestalde, 1917an, eta Elantxobeko alkate hainbat aldiz. Artikulu ugari idatzi zuen Euzkadi, Ekin* eta Gudari aldizkarietan. Espainiako Gerra Zibilean Baionara erbesteratu eta han hil zen handik denbora laburrera.

## Lanak 
### Bilduma 
* *Izartu euskaldunak! Elantxobetar baten olerkiak eta artikuluak* (2005, Labayru)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sudupe, Pako (1999): *Gorgonio Renteria'', Eusko Jaurlaritza.

## Kanpo-estekak 
*  Gorgonio Renteria literaturaren zubitegian
Bitor Garitaonandia

**Bitor Garitaonandia Ariño** (Zaldibar, Bizkaia, 1876ko martxoaren 6a - Donostia, Gipuzkoa, 1929ko abuztuaren 3a) euskal idazlea izan zen. Argia aldizkariaren sortzailea izan zen.

## Lanak 
### Haur eta gazte literatura 
* *Ipuin laburrak umetxoentzat* (1922, *Editorial Vasca*)
### Antzerkia 
* *Ongillearen sariya* (1922, *Eneko Deuna*)
* *Iziartxo. Bi egintzadun antzerkia* (1918, *Leizaola*)
* *Aitona ta billoba. Bi ataldun antzerkia* (1921, *Eneko Deuna*)

## Kanpo estekak 
*  Bitor Garitaonandia literaturaren zubitegian
*  Ipuin laburrak umetxoentzat (www.euskaraz.net)
*  Ongilearen saria (www.euskaraz.net)
*  Aitona eta biloba (www.euskaraz.net)
Joseba Zubimendi

**Joseba Zubimendi Martiarena**, baita ere **Jose Zubimendi**, (Donostia, Gipuzkoa, 1898ko martxoaren 12a - Kanbo, Lapurdi, 1939ko irailaren 29a) euskaltzalea izan zen, kantari, itzultzaile, kazetari, irrati esatari, poeta eta antzerkigile aritua.

## Biografia 
Joseba Zubimendi Donostian (Gipuzkoa) jaio zen 1898an. Aita azpeitiarra zuen, hargin etorria Donostiara, Artzain Onaren katedrala edo eraikitzera.

Euskaltzalea izan zen, Koldo Izagirrek dioenez XX. mendeak eman dituen euskaltzale handienetakoa. Haren eraginez sortu ziren Eusko Abesbatza, *El Pueblo Vasco* egunkariko euskarazko atala, Unión Radio irratiko euskarazko saioa, eta beste ekitaldi asko, bertsolaritza bultzatzeko eta suspertzeko asmoz. Ahots ona zuen, Donostiako Orfeoian kantatzen zuen, bakarlari gisa, eta irratsaio ederrak egiten zituen. Poesia ere idatzi zuen, garai hartan olerkigintza baitzen euskalgintzaren zama aurrera emeki zeraman gurdia. Garai hartan poesiak itzala zuen euskaltzaleen artean, eta prosa eredua bera ere mendean zeukan, gaur ez bezala.

Kanbon (Lapurdi) 1939an idatzitako testuak, bere garaian *Eusko Deya*n argitaratuak, *Matxin Irabola, Senpereko bertsularia* liburuan bilduta agertu ziren 2010ean. Kanbo erbeste izan zitzaion Zubimendiri, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren. Testurik gehienetan bertsolaritza eta bertsolariak aipatzen badira ere, garai bateko kronika zehatz eta konplitua eginez, hitzak ez dira horretara mugatzen soilik, harantzago doaz eta euskaltzaletasunaren argazkia ekartzeaz gainera, nolabaiteko kronika sentimentala ere azaltzen digu, euskaltzaletasuna sentimendua baita, arrazoia baino areago. Testuak irakurgarriak dira oraindik eta, neurri batez, eredugarriak ere bai. Zubimendi bertsozale eta euskaltzaleak, gerran garaitua izandakoak, bere memoria darabil aurreraka eta atzeraka, eta behin ezagututako jendea, adiskideak izan nahiz ez, dakartza gogora, izan zena esateko asmoz.

Lapurdin bizi zela Euskara-frantsesa-espainiera hiztegia idazteari ekin zion. Kanbon hil zen, 1939an, erbeste gorrian, gazterik artean.

## Lanak 
### Poesia 
* *Zumalakarregi: edestiari buruz zortzi bertso-salletan eratutako poematxoa* (1935, Arreta)
* *Aberri-Oyuak* (1932)

### Antzerkia 
* *Zalaparta* (1930, Gipuzkoako Aldundiaren Irarkola)
* *Mirentxu* (1934). Alfredo Etxabek gaztelaniaz idatzi eta Guridik musika jarritako *Mirentxu* obra euskaratu zuen.

### Kronika 
* *Bertsolari guduak 1935-36* (1936)
* *Bertso minez* (2002, Alberdania)

## Erreferentziak 
* Franck Dolosor: *Matxin Irabola, Senpereko bertsularia*; Elkarlanean, 2010; 14-15. or.

## Kanpo estekak 
* Nagore Garmendia: "Joseba Zubimendi: herri baten ahotsa", *Irutuxloko Hitza*, 2025/12/12. 
* Inazio MUJIKA IRAOLA: *Joseba Zubimendi Martiarena*, Bidegileak bilduma, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2009.

*  Bernardo ESTORNÉS LASA: «Joseba Zubimendi», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
* Joseba Zubimendiren biografia, Bagera webgunean.
* Joseba Zubimendi egilearen fitxa, Alberdania argitaletxearen webgunean.
Juan Ignazio Uranga

**Juan Ignazio Uranga** (Errenteria, Gipuzkoa, 1863 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1934ko apirilaren 24a) euskal olerkaria eta Donostiako Parte Zaharreko bizargina izan zen. Sari ugari jaso zituen bere olerkiei esker, gehienak *Euskal-Esnalea* eta *Euskal-Erria* adizkarietan plazaratuak.

Obra nagusiak: *Urtearen lau erak* (1887), *Ama euskera* (1890), *Loreak on Antonio Oquendori bere talluntzaren aurrean* (1895), *Aritzaren zumo gozua* (saiakera dramatikoa, 1896), *Umezurtza* (J.M. Arrietarekin batera idatziriko komedia, 1896), *Izar* (1898), *Enaden elkartasun maitia* (1899), *Manu* (komedia, 1900), *Udaberriya* (1902), *Biursarriyak eta kikirrak udaberriyari* (1904) eta 1908-1915 urteetan idatziriko hainbat bakarrizketa dramatiko *(Ero algara, Amets bat dirudi, Euskaldun bat, Au mundua, Ostatuan, maitasuna, Gizon galanta, Osasungaya, Nekazariya, mani, mari-Mikela, Nere diruak, Zein da nire zale?, Sorginak)*. Bereak dira, halaber, *Aideko txoriya* (1916), *Mari* (1917) eta *Manu dantzaria* (1917) obrak.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Manu. Jostiduria egintza batian Aipamen onrragarriya Zumaya-n irabaziya on Manuel Michelena-ri Jonkitua* (1901, *R. Altuna*)
* *Neska jakinzaleai. Iru bakarizketa mordosko batean* (1909, *J. Baroja eta semeak*)
* *Aritzaren zumo gozua* (1896)
* *Umezurtza* (1896)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Juan Ignazio Uranga literaturaren zubitegian
Juan Carlos Guerra

**Juan Carlos Guerra Barrena** (Donostia, 1860ko abenduaren 27a - Arrasate, 1941eko urriaren 2a) gipuzkoar historialaria eta legegizona izan zen. Arrasaten bizi izan zen bizi guztian. Genealogia eta heraldika-alorrak landu zituen batik bat. *Euskal-Erria*, *RIEV* eta *Euskalerriaren Alde* izeneko aldizkarietan argitaratu zituen bere lanak. Harenak dira: *Diccionario heráldico de la nobleza guipuzcoana* (1883), *Ensayo de un padrón histórico de Guipuzcoa según el orden de sus familias pobladoras* (1928), *Estudios de heráldica vasca* (1910), *Oñacinos y Gamboínos. Rol de banderizos vascos* (1930). Euskal testu eta erromantze zaharren azalpenak ere egin zituen lan aberats batean: *Los cantares antiguos del euskera* (1924). Berak aurkitu zuen Pedro Ignazio Barrutiaren *Acto para la Nochebuena* (*Gabonetako ikuskizuna*) antzerkiaren eskuizkribua.
## Erreferentziak
Jazinto Karraskedo

**Jazinto Karraskedo Olarra** (Billabona, Gipuzkoa, 1895eko otsailaren 10a - Donostia, 1988ko azaroaren 9a) euskal idazlea izan zen.

Salerosketarako ikasketak egin bazituen ere, laster agertu zuen literaturarako zaletasuna. 1923an hasi zen Euskal-Esnalea aldizkarian euskaraz idazten eta geroago Zeruko Argia, El Día, El Pueblo Vasco, Euzkadi eta beste zenbaitetan gerra iritsi arte.
Denbora berean ekin zion antzerkigintzari eta Donostiako Santomasetako emanaldietan agertu ziren bere lanetarik zenbait eta garai haietako sariak ere jaso zituen.
Bere lehen antzerki Ianak: Gure semea eta Guzia illun itzaltsu deitzen direnak, Toribio Altzagaren zuzendaritzapean Donostiako Euskal Iztundeak 1927an sarituak izan ziren.
Ohizko bizitzari loturik zebiltzan antzerki gaiak.
Etxe-aldaketa eta Garo-usaia lanak "Antzerti" ekintza taldeak sarituak. Azkena, Txomin Agirreren Garoa liburuan oinarriturik egina, 1936ko Maiatzaren 17an aurkeztu zen eta harrera ona izan zuen. Bere antzerki lan gehienak humorezko komedia entretenigarriak ziren.

Gerraostean Zeruko Argia astekarian idatzi zuen noizbehinka eta 1965ean Toribio Altzaga Saria jaso zuen "Laratzean sua" bere lanagatik.

Gipuzkerazko idazkera herrikoia zuen maite eta euskara idatziaren batasunerako arauak ez zitzaizkion atsegin.
1966an euskatzain urgazle izendatu zuten. 1970ean lanetik erretiratu eta hortik aurerra oso gutxitan idatzi zuen.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Gure semea* (1923) (gerra garaian galdua)
* *Guzia illun itzaltsu* (1923) (gerra garaian galdua)
* *Txokolo, txerri-tratalari* (1933, *López Mendizabal*)
* *Etxe-aldaketa* (1934, *López Mendizabal*)
* *Garo-usaia* (1935, *López Mendizabal*)
* *Etxerako... nor?*
* *Laratzean sua* (1965)

### Itzulpenak 
* *La discreta enamorada (Neskatx zuhurra maitemiñez)* (Lope de Vega)
* *La vida es sueño* (Calderon de la Barca)
* *Les Chaises* (Eugene Ionesco)
* *Mans Hvinna* (Vilhen Moberg)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jazinto Karraskedo literaturaren zubitegian
Jose Artetxe

**Jose Artetxe Aranburu** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1906ko martxoaren 12a - Donostia, Gipuzkoa, 1971ko irailaren 23a) euskal idazlea izan zen. *Egan* eta *Zeruko Argia* aldizkarietan argitaratu zituen hainbat artikulu euskaraz.

## Ideologia 
Familia karlista baten altzoan jaioa, ideologikoki tradizionalista zen. Gehienbat erdaraz idatzi zuen idazleak, nolabaiteko ospea jaso zuen Jose Artetxek Francoren garaiko Euskal Herrian, Gipuzkoan batez ere. Biografia, saiakera eta kazetaritza landu zituen. Bere azkenetariko lan batean, *El abrazo de los muertos *(1970), Espainiako Gerra Zibileko gertaerak ekarri zituen gogora. Erlijioaren, euskal duintasunaren eta frankismoa onartzearen artean ez zen inoiz frankismoaren aurka azaldu, Artetxeren obrak iraganeko euskal errealitatera jo zuen, zertzelada mistikoak barne, bere garaiko arazoetatik itzuri.

## Zentsura 
Nahiz eta ultrakatolikoa izan eta erregimearen alde borrokatu izana, Artetxe eta zen zentzuraren kontrolez askatu. Adibidez, 1950ko apirilaren 20an, euskaraz idazteagatik, prentsan artikulu bat zentsuratu egin zioten Artetxeri. Gaztelaniaz idatzitako artikuluan euskarazko bertso bat sartu izana nahikoa izan zen agintari frankistek artikulua zentsuratzeko. Ez zen euskaraz idazteagatik Artetxe zentsuratu zuten aldi bakarra izan, ordea. Artetxek Francoren alde egin zuen borroka 1936ko Gerran, baina horrek ez zion faborerik irabazi zentsurari dagokionez. Gerraren errebisionismoa planteatu izanak eta "bi bandoetan onak eta gaiztoak" zeudela esateak izango zuen zerikusirik horretan.

## Lanak 
### Artikuluak 
* *Bidez bide* (1994, *Erein*)

### Liburuak 

**Una inquietud y cuatro preguntas*, 1934.
**San Ignacio de Loyola*, 1941.
**Elcano*, 1942. 
**Urdaneta*, 1943.
**Mi Guipúzcoa*, 1946.
**Caminando*, 1947.
**Mi viaje diario*, 1950.
**San Francisco Javier*, 1951.
**Lope de Aguirre, Traidor. La tragedia del Fuerte Caudillo de los Invencibles Marañones*, 1951.
**La paz de mi lámpara*
**Vida de Jesús*, 1955.
**¡Portar bien!*, 1957.
**Saint-Cyran, de caracteriología vasca*, 1958.
**Cuatro relatos*, 1959. 
**Camino y horizonte*, 1960. 
**Lavigerie, el cardenal de África*, 1963.
**Siluetas y recuerdos*, 1964.
**Rectificaciones y añadidos*, 1965.
**Discusión en Bidartea*, 1967.
**De Berceo a Carlos Santamaría*, 1968.
**El abrazo de los muertos* (1970)
**Canto a Marichu. Autobiografía*, 1970.
**El gran asombro*, 1971.
**Legazpi. Historia de la conquista de Filipinas*, 1972. 
**Un vasco en la postguerra. Diario, 1939-1971*, 1977. Hil ondoren plazaratuta.

## Bibliografia 
*Egile batzuk: *Canto a Joxe. José de Arteche (1906-1971). In memoriam*, Donostiako Kutxa, 1972.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Jose Artetxe literaturaren zubitegian
*:Biografia Espainiako Historia Errege Akademiaren webgunean.
Paben Loidi

**Fabian Loidi Peña** edo **Paben Loidi** (Añorga, Donostia, Gipuzkoa, 1909ko abenduaren 22a - Igeldo, Gipuzkoa, 1985eko apirilaren 8a) euskal olerkaria izan zen. Saturrarango eta Gasteizko apaizgaitegietan ikasi ondoren, apaiz egin zen, 1935ean. 1945etik aurrera, Igeldoko apaiza izan zen.

## Lanak 
### Poesia 
''Orio'ko Umezurtza* (1934), *Aizkolariak* (1950), *Ixildu eziña* (1953), *Txiruliruka* (1977), *Arraunketa*, *Erne Nafarroa*, *Meza berria''

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Paben Loidi literaturaren zubitegian
Jose Estornes Lasa

**Jose Estornes Lasa** (Izaba, Nafarroa, 1913ko apirilaren 17a - Donostia, Gipuzkoa, 1987ko urriaren 11) euskal idazle eta hizkuntzalaria izan zen.

## Bizitza 
Zaragozan eta Caracasen egin zituen ikasketak.
Gerra Zibilak Bartzelonan harrapatu zuen, 1936ko Berlingo Olinpiadara zihoazen gipuzkoar talde bateko kide zenean. Bartzelonatik irtetea lortu eta Hendaiara joan zen abuztuaren 3an, errepublikanoen alde borrokatzeko.
Geroztik Gudarien komandantea izan zen Loiola eta Simon Bolivar batalloietan. Santoñan, faxista italiarren eta EAJko kideen artean hitzartutako errenditzearen ondoren, preso hartu zuten, hiltzera kondenatua eta trukatua. 1938ko urtarrilaren 21ean Kataluniara joan zen eta XIII. Ebroko Armadaren gudarien komandante izan zen.

Gerra amaitu ondoren, 1940an, Frantziatik Venezuelara abiatu zen, eta hor bizi izan zen 1963ra arte. Bertan, 1945eko uztailaren 29an, Carmen Luz Miangolarra Gorostiagarekin ezkondu zen, euskal erbesteratuen familia batekoa.

Irakaskuntzan aritua, hainbat enpresatan lan egin zuen, hala nola Compañía Anónima la Seguridad de Caracas edo Compañía Anónima Inmobiliaria Euskalduna enpresetan.
1962an, Administrazioan lizentziatu zen Venezuelako Unibertsitate Zentralean, eta Santa Mariako Unibertsitatean (Venezuela) katedraduna izan zen.

Euskal Herrira itzuli zenean, 1963an, Bernardo eta Mariano anaiekin kolaboratu zuen Auñamendi argitaletxean. 1969an, Zuzenbidean lizentziatu zen Donostian.
Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak elkarteko (1964-1966) eta Iruñeko Euskal Kultur Akademiako (Euskal Ikasgaien Akademia) buru izan zen, baita Kriminologiaren Euskal Institutuko kidea ere.

EAJko kidea izan zen, baina Napar Buru Batzarraren desagerpena ekarri zuten desadostasunen ondoren, 1982an Napartarra Alderdia berrabiarazi zuen Nafarroan.

## *Euzko Ikasle Batza* elkartearen sortzailea Zaragozan (1932) 
1932an Zaragozako Unibertsitatean ikaslea zela Euzko ikasle Batza erakundearen sortzaileetako bat izan zen. Mariano Estornés Lasa eta Gregorio Urkaregi ere kide izan ziren  elkarteko zuzendaritza hartan. Elkarteak hiru lan lerro zabaldu zituen:

* euskara ikasteko bi ikastaro, berrogeita hamar ikaslerekin
* liburutegi bat
* eta orfeoi bat, euskal musika herrikoia interpretatzeko.

Elkarteak prest azaldu zen Euskal Herriko erakunde eta pertsona guztiekin euskal kulturaren alde lan egiteko eta Euskal Unibertsitatea sortzeko.

Urkaregik 1932ko abuztuaren 7an Euskal Ikasleen I. Biltzarrean parte hartu zuen Bergaran, Zaragozako Elkarteko lehendakari gisa.

## Lanak 
* *La Real Compañía Guipuzcoana de Navegación de Caracas* (1948).
* *Cómo aprender el vasco fácilmente* (1960).
* *Método elemental de vasco* (1961).
* ''Erronkari'ko uskara* (1968, *Auñamendi*).
* *Los vascos y la universidad* (San Sebastián, 1970),
* *Nuestro Pirineo y la defensa de la naturaleza* (1973).
* *Derecho Foral Penal de Euskalerria* (1978).
* *Un Gudari navarro en los frentes de Euzkadi, Asturias y Cataluña'' (1979).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekialdeko nafarrera

## Kanpo estekak 
*  Jose Estornes Lasa literaturaren zubitegian
Juan Garmendia Kortadi

'*Juan Garmendia Kortadi, *Zeleta'''* (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1898ko martxoaren 21a - Logroño, 1989ko uztailaren 6a) euskal idazle eta euskaltzain urgazlea izan zen.

1910ean Soraluzera joan zen familiarekin eta eskopeta-tailerra jarri zuen. Gerraondoan, Begoña izeneko liburu-denda jarri zuen Donostian, non euskaltzaleen bilerak antolatzen zituen.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Euskeraren iraupena eta Euskal-literaturen aurrerapena* (1955, *Graf. Izarra*)
### Antzerkia 
* *Itsutasun madarikatua* (1921)
* *Joxanton'en Eriotza* (1922)
* *Patxi kirten* (1923)
### Oroitzapenak 
* *Aurtzaroko oroipenak* (1958, *Julio Urkixo Mintegia'')

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Juan Garmendia literaturaren zubitegian
Jose Olaizola

'*Jose Olaizola Gabarain, *Ereslari'''* (Hernani, Gipuzkoa, 1883ko urtarrilaren 27a - Donostia, Gipuzkoa, 1969ko ekainaren 8a) musikagilea, organo-jotzailea eta euskal idazlea izan zen.

Donostiako Arte Ederretako eskolan egin zituen piano, organo eta harmoniako ikasketak. Donostiako Orfeoian piano-jotzaile aritu zen. Donostiako San Pedro kaperako organo-jotzaile izan ondoren, Santa Maria basilikako organo-jotzaile izan zen 1906. urtetik hil zen arte. Musika lan labur ugari idatzi zituen: *Ume zurtza, Amets urdiñak, Agur izar ori! Sorgiñeta, Asto txistularia, Urte leloak, Biotz illun, Udazken danean, Mendietan eta Gurutzearen oñetan* izenekoak, esaterako. Jose Maria Usanditzagaren lankide izan zen, bai eta euskaltzain urgazle ere.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Markesaren alaba* (1908)
* *Zorigaiztoko eztayak* (1909)
* *Ingelesaren euritakoa*(1909)
* *Oleskari zarra* (1916)
* *Bigar arte? íja, jai!* (1919, *Loyola*)
* *Bizi-modu berriya* (1906, *J. Baroja eta semea*)
* *Gora, gora antziñako legiak!* (1922)
* *Basa-jauna* (1922)

### Kolaborazioak 
*Euskal Esnalea* aldizkarian olerki batzuk eta ipuin bat argitaratu zituen. *Euskal Erria, Gipuzkoarra* eta *Txistulari* aldizkarietan ere idatzi zuen.

### Ipuinak 
* *Itziartxo edo Ama zerutarraren eskerra* (1909)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Anton Abesbatza

## Kanpo estekak 
* «Jose Olaizola», *Literaturaren Zubitegia''.
Juan Bautista Gesalaga

**Juan Bautista Gesalaga Beobide**, ezagunagoa ***Zaldubi*** ezizenez, (Zarautz, Gipuzkoa, 1884ko abenduaren 19a - 1957ko urriaren 28a) euskal idazle eta bertsolaria izan zen.

## Lana 
Hark egin zituen bertsoak Antonio Zabalak jaso zituen *Auspoa* bilduman *Zarauz´ko Zaldubi bertsolaria* izenburupean (Donostia, 1967).

## Kanpo estekak 
* Juan Bautista Gesalaga literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Juan Iruretagoiena

**Juan Iruretagoiena** (Zarautz, Gipuzkoa, 1899ko martxoaren 28a - 1982ko abenduaren 24a) euskal idazle, antzerkigile eta itzultzailea izan zen.

## Biografia 
Andoainen eta Gasteizen egin zituen ikasketak eta apaiz egin zen. 1921. urtean eman zuen argitara *Gau-ostatua* bere lehen drama. Espainiako Gerra Zibila hasi aurretik beste bi antzerki plazaratu zituen, *Atso poxpoliña* (bakarrizketa) eta *Otarka aza* (ipuina). Garai berberean eman zuen argitara *Sutan Biotza* itzulpen lana. Harenak dira halaber *Kristau-Ikasbidearen Erakutsaldiak Itzalditan* (frantsesetik itzulia), *Fabiola´ren Mirabea* (gaztelaniatik itzulia), eta olerki batzuk ere egin zituen.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Atso poxpoliña* (1929, *Martin y Mena*)
* *Otarka aza* (1929, *Euskal Esnalea*)
* *Sutan biotza* (1931, *Eusko Argitaldariak*)
### Poesia - antzerkia 
* *Antzerki eta poemak* (2001, *Olerti Etxea*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Juan Iruretagoiena literaturaren zubitegian
Txomin Arruti

**Txomin Arruti** "**Mendi-Lauta**" (Zarautz (Gipuzkoa), 1897ko urtarrilaren 22a - 1968ko apirilaren 22a) euskal idazlea.

## Lanak 
### Nobela 
* *Loretxo* (1937, *Eguna*): zatika argitaratua

## Kanpo loturak 
*  Txomin Arruti literaturaren zubitegian
Krispin Beobide

**Krispin Beobide** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1848ko urriaren 25a - Tolosa, Gipuzkoa, 1891ko maiatzaren 28a) euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Frantziskotar apaiztu zen. Apaiz ikasketak Donapaleun egin zituen, eta 1875ean Gasteizen apaiztu eta Tolosara joan zen. 1884. urtean Tolosako komentuko nagusi izendatu zuten. Urtebete geroago bere lan nagusia eman zuen argitara: *Asis-co loria edo Francisco Santu aundiyaren eta pobrien aita-lenaren bizitza*, 562 orrialdekoa. 1966. urtean Auspoa Bildumak bere lanaren bigarren argitalpena plazaratu zuen *Asis-ko loria* izenburupean.

Karlistaldian Tolosako komentua liberalen eskuetan erori zen eta Krispinek Zarauzkora joan behar izan zuen. Anaia hil zenean, hark utzitako lekua bete zuen Tolosan.

*Euskal Herria* aldizkarian C. Otaegi eta A. Zabalarekin batera *Guadalupeko peregrinazioko donzeleen kantak* plazaratu zituen 1885ean. Hurrengo urtean *Jesus aurraren bederatzi-urrena* kaleratu zuen, 1889 eta 1896an berrargitaratu zena.

Beobidek erabili zuen euskalkia gipuzkera izan zen.

## Lanak 
### Erlijioa 
* *Asis-co loria edo Francisco Santu aundiyaren eta pobrien aita-lenaren bicitza* (1885, *Tolosa*)
* *Jesus Aurraren bederatzi-urrena* (1887, *Tolosa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Krispin Beobide literaturaren zubitegian
Fermin Iturriotz

**Fermin Iturriotz Telleria** (garaiko testuetan, **Pirmin**; Ordizia, Gipuzkoa, 1897 &ndash; Pasaia, Gipuzkoa, 1952) euskal apaiza, idazlea eta pedagogoa izan zen.

*Txomin Ikasle* haurrei euskaraz irakurtzen irakasteko ikasbidea eman zuen argitara 1931. urtean. Eusko Ikaskuntzako kidea zen eta erakunde horretako agerkarietan plazaratu zituen artikulu gehienak. *Lutelestia*, oinarrizko eskolako ikasleei zuzendutako geografia liburua eman zuen argitara Donostian, 1932. urtean.

## Lanak 
### Hezkuntza materiala 
* *Txomin ikasle* (1931)
* *Lutelestia : iru mallatan* (1932)

## Kanpo loturak 
* Fermin Iturriotz, Literaturaren Zubitegia.

## Erreferentziak
Gotzon Hermosilla

**Gotzon Hermosilla Bermejo** (Barakaldo, Bizkaia, 1966 - ) euskal idazlea da eta Berria egunkarian egiten du lan.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Ramones, familia maitagarria* (2005, *Paper Hotsak*)
### Kronika 
* *Road movie* (2002, *Alberdania*)

## Kanpo loturak 
*  Gotzon Hermosilla literaturaren zubitegian
Jon Sudupe

**Jon Sudupe Martija** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1947) euskal idazlea da. Filosofia eta Hezkuntzan lizentziaduna da, eta irakaskuntza eta literaturgintza uztartzen ditu, saiakera landuz. Lan hauek argitaratu ditu: 1983an Mikel Zarate saiakera saria eskuratu zuen *Karl Marx. Teoria eta Politika;*. 1990ean Irun Hiria saria eskuratu zuen *Modernitatearen alde*; 1994an Pedro Axular saria eskuratu zuen *Ilustrazioaren kriseilupean:* *Argi berri bila Frankfurten;* 1996an Irun Hiria eskuratu zuen *Muniberen ametsa: Euskaltasuna eta Modernitatea saiakera, Gutun filosofikoak* (1995) eta *Euskaldunak, liberalak eta komunitatezaleak *(1999).

## Lanak 
### Saiakera 
* *Marx (1818-1883). Teoria eta Politika* (1984, BAK)
* *Modernitatearen alde* (1991, Kutxa)
* *Ilustrazioaren kriseilupean* (1994, Alberdania)
* *Muniberen ametsa: Euskaltasuna eta modernitatea* (1997, Kutxa Fundazioa)
* *Euskaldunak, liberalak eta komunitatezaleak* (1999, BBK - Euskaltzaindia)
* *Kant eta uso arina* (2004, Bilboko Udala)
* *Hizkuntza ados jartzeko da* (2009)
* *Sapere aude! Erlijiotik etikara* (2011)
* *Oi Europa!* (2012, EHU)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Jon Sudupe», *Literaturaren Zubitegia*.
* «Jon Sudupe», Alberdania argitaletxearen webgunea.
Joxantonio Ormazabal

**Joxantonio Ormazabal Berasategi**, ezizenez ***Joxan*** (Zegama, Gipuzkoa, 1948ko uztailaren 21a - 2010eko maiatzaren 2a), euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Biografia 
12 urte zituela Saturrarango apaizgaitegian sartu zen, eta geroago Donostiakoan. 17-18 urterekin utzi zuen apaizgaitegia.

Maisu ikasketak egiten hasi, eta bukatu baino lehen Ikastolen Elkartetik deitu eta Zarautzen hasi zen lanean, Salbatore Mitxelena ikastolan, Anjel Lertxundi bertako zuzendari zela. Bost urte egin zituen han, eta gero Beasaingo Alkartasuna lizeora etorri zen. Han beste 4-5 urte egin zituen. Eszedentzia eskatu eta bi urterako Elkar argitaletxera joan zen. Geroztik, ordea, ez zion argitaletxe horretan lan egiteari utziko, harik eta 2008an, 60 urte zituela, erretiroa hartu zuen arte. Izan ere, haurrentzako ipuin, abesti eta kontakizun ugari sortu zuen, Euskal Herriko hainbat ipuin tradizional gaur egungo haurrentzat egokitu, eta editore gisa beste hainbat idazleren kontakizunak argitaratu; bai eta egileei hainbat aholku eman ere.

Testugintzaren arloan, idazle eta argitaratzaile ez ezik, itzultzaile ere bazen:

Gizon umoretsua izaki, Belearen Entierroa (ehorzketa) asmatu zutenetarikoa izan zen, eta berak egindako panpinarekin ospatu zen lehendabiziko aldiz, 1986an. Geroztik Zegamako jaien bukaerako ekitaldia izan da Belearen Entierroa.

## Lanak 
Ormazabalek, bere testuetan, gaur egungo gizartearekin lotura estua duten gaiak landu zituen, hala nola askatasuna —esaterako, *Kaiolatik mendira* liburuan (1986)—, pobrezia eta bazterkeria —ijito bat protagonista duen *Kittano* (1995) ipuinean, konparazio batera—, aiton-amonen eta iloben arteko harremana —*Aitona parapentean* (2004)—, ekologismoa —*Txoria zezenaren adar gainean* (1999)—, eta abar.

### Haur eta gazte literatura 
#### Sorkuntza lanak 
#### Itzulpenak 
Joxantonio Ormazabalek haurrentzako ehundik gora ipuin euskaratu zituen (Teo pertsonaiaren 30 bat liburu, besteak beste).

#### Egokitzapenak 
Aspaldidaniko Euskal Herriko ipuin herrikoiak haurrentzat egokitu zituen Joxantonio Ormazabalek. Joxe Migel Barandiaranek ahozko tradizioa gordetzen zuten azkenetako hiztunei zuzenean jasotako kontakizunak dira, eta Tartalo eta Elkar argitaletxeek argiratu zituzten 2001ean. Egokitzapen lan horretan, Joxantoniok lankide izan zuen Sagrario Yarnoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joxe Antonio Ormazabal literaturaren zubitegian
* Elkarrizketa Ormazabali Argia astekarian.
* Hilberria, *Berria* egunkarian
* Joxantonio Ormazabali eginiko elkarrizketa, hil baino lehentxoago, *Sautrela* telebista saioan (2010-04-20)
Iñaki Goenaga

**Iñaki Goenaga Alberdi** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1905eko urtarrilaren 11 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 2005eko maiatzaren 27a) euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Jesusen Lagundian egin zituen ikasketak eta Orixe idazlearen ikaslea izan zen. Harenak dira Schillerren *Guilen Tell* eleberriaren itzulpena eta *Zenbatean sagarrak* lana. ''Jesus'en biotzaren deya* eta *Zeruko Argia* aldizkarietan eman zituen argitara idazlan aipagarrienak.

## Lanak 
### Itzulpena 
* *Zenbatean sagarrak* (1932, *Antzerti*)
* *Wilhelm Tell* (1934, *Antzerti'')

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iñaki Goenaga literaturaren zubitegian
Aitor Zuberogoitia

**Aitor Zuberogoitia Espilla** (Etxebarria, Bizkaia, 1972) euskal idazlea da. Egun Mondragon Unibertsitatean dihardu lanean, bi gradu hauetan: Ikus-entzunezko Komunikazioa eta Humanitate Digital Globalak.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Globalizazioaren adarrak* (2000, *Alberdania*)
* [Euskararen presentzia gaur egungo prentsa elebidun abertzalean. *Egin*(https://eu.wikipedia.org/wiki/Egin_%28egunkaria%29), *Deia*, *Enbata*, *Ekaitza*, *Gara* eta *Le Journal du Pays Basque* kazeten ikerketa eta euskara hutsezko komunikazio-esparru autozentratua trinkotzeko proposamena] (2004, EHU).
* *Bidegorriak hizkuntzentzat* (2005, *Elkar*).
* Bertan Bilbo. Bizkaiko hiriburua eta euskara: XX. mendeko historia (Pedro Zuberogoitiarekin batera), (2008, Bilboko Udala).
* Masa-komunikaziotik Informazioaren Gizartera. Euskararen bideetan barrena (Lierni Alkortarekin batera), (2009, UEU).
* Surf (2011, Alberdania; 2009ko Miguel de Unamuno XI. Saiakera saria)
* Xabier Gereño Arrarte: ekintzaile euskaltzale nekaezina (Pedro Zuberogoitiarekin batera), (2013, Eusko Jaurlaritza).
* Zalantzen amaiera? Argien Mendetik Irudiaren Arora (Josu Zuberogoitiarekin batera), (2019, UEU).
* Zero. Transhumanismoa ate-joka Erdi Aro berrian. (2024, Jakin).

### Biografia 
* *Jose Antonio Agirre* (1997, *Elkar*)
* *Mahatma Gandi* (1997, *Elkar*)
* *Katalina Erauso* (1997, *Elkar*)
* *Ernesto "Che" Guevara* (1997, *Elkar*)

## Kanpo estekak 
* Aitor Zuberogoitia literaturaren zubitegian
* Aitor Zuberogoitia Alberdanian
* Aitor Zuberogoitiak Argia astekarian idatzitako artikuluen zerrenda
* https://mondragon.academia.edu/AitorZuberogoitia kontua Academia.edu-n
Txomin Jakakortajarena

**Txomin Jakakortajarena** (Berastegi, Gipuzkoa, 1906ko abenduaren 19a - Berastegi, 1993ko martxoaren 24a) euskal idazlea, itzultzailea, apaiza eta erlezaina izan zen.

## Bizitza 
Andoaingo eta Gasteizko apaizgaitegietan ikasi ondoren egin zen apaiz. Espainiako Gerra Zibilaren garaian, gudarien kapilau izan zen, eta ondoren Frantziara eta Argentinara erbesteratu zen. Harenak dira *Aingerutxoa, Gure astoak, Maite eziña, Burgos aldeko eizak, Irri-bertsoak* eta *Len euzkotarra* olerkiak.

Argentinan erlezaintza irakatsi zuen. Lan haren erakusgarri da Euskal Herrira itzuli eta, 1988an, argitaratu zuen *Erlezaintza* izeneko liburua (bi liburuki). Bestalde, euskaldunen odol bereziari buruz saio bat argitaratu zuen 1990ean, *Rh ezezkorra euskaldunetan* izenburupean, eta autobiografia bat, *Bizitzan bi goi-asmo* (1991) izenekoa. García Vellosoren *El árbol de Guernica (Gernikako Arbola)* eta José Hernández-en *Martín Fierro (Matxin Burdin)* obrak itzuli zituen euskarara. Kardaberaz Bazkunako eta Euskerazaintzako kide izan zen.

## Lanak 
### Olerkiak 
* *Aingerutxoa*
* *Gure astoak*
* *Maite eziña*
* *Burgos aldeko eizak*
* *Irri-bertsoak*
* *Len euzkotarra*

### Erleizaintza 
* *Erleizaintza* (1988)

### Autobiografia 
* *Bizitzan bi goi-asmo* (1991)
* *Edozein euzkaldun baten bizikerak* (1992)
### Saiakera 
* *Rh ezezkorra euskaldunetan* (1990)

### Itzulpenak 
* García Vellosoren *El árbol de Guernica (Gernikako Arbola)*
* José Hernándezen *Martín Fierro (Matxin Burdin)*

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* *Txomin Jakakortajarena*, Literaturaren Zubitegia, zubitegia.armiarma.eus.
* Santi Onaindia: *Txomin Jakakortajarena*, Euskal literatura VI, Etor, 1990, zubitegia.armiarma.eus.
*  José Ramón Zabala: *Jakakortejarena, Txomin*, Hamaika Bide Elkartearen webgunea.
Ramon Murua

**Ramon Murua** (Ordizia, Gipuzkoa, 1906ko uztailaren 30a - 1983) euskal idazlea izan zen.

## Lanak 
### Poesia 
* *Aitonaren ipuiak* (1973, *Kardaberaz*)

## Kanpo loturak 
*  Ramon Murua literaturaren zubitegian
Jon Beistegi

**Jon Beiztegi Ugalde** (Eibar, Gipuzkoa, 1911ko urriaren 21a – Zarautz, Gipuzkoa, 1993ko irailaren 22a) euskal idazlea izan zen. *Euzko-gogoa*, *Euzko Deya* (Mexiko), *Alderdi*, *Eibar* eta *Olerti* agerkarietan argitaratu zuen. Zenbait idazleren lanak itzuli zituen ingelesetik euskarara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jon Beiztegi, *Literaturaren Zubitegia*
Anjel Goenaga

**Anjel Goenaga Gorriti** (Zegama, Gipuzkoa, 1915eko martxoaren 1a - Donostia, Gipuzkoa, 1974) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Jesuiten lagundian egin zituen ikasketak Tournai eta Marneffren (Belgika), baita Oñan (Burgos) ere.

1945. urtean apaiztu zen.

Irakaskuntzan aritu zen Bilboko Indautxu auzoan eta Kanariar irletan.

Filosofian lizentziatu zen Bartzelonan.

Iruñea eta Donostian aritu zen maisu. Zabalegi eskolan eta Deustuko Unibertsitatearen Donostiako egoitzan etika eman zuen.

Sei urte igaro zituen AEBn, Columbia eta Syracusako unibertsitateetan literatura irakasten.

*Jesusen Biotzaren Deia* eta *Zeruko Argia* aldizkarietan idatzi ohi zuen.

EUTGko filosofia sailaren Dekanotza hartu zuen Ameriketatik itzultakoan. Euskaltzain urgazle izendatu zuten.

## Lanak 
Bost liburu idatzi zituen.

### Itzulpena 
* Hugo Schuchardten *Basckich and Romanisch* (gaztelerara, 1959)
* *Agurea ta itxasoa* (1963, Itxaropena) - *The old man of the sea* ; Ernest Hemingway (1952)

## Kanpo loturak 
*  Anjel Goenaga literaturaren zubitegian
Rodolfo Bozas

**Rodolfo Bozas-Urrutia** (Donostia, 1913ko azaroaren 19a - Madril, Espainia, 1978ko urtarrilaren 12a) Euskal Herriko kazetari eta itzultzailea izan zen, Evaristoren semea.

## Biografia 
Haurtzaroan Uruguaira joan zen. Euskara ahaztu egin zuen, baina 1940 ondoko urteetan ikasi zuen berriro. Piano- eta organo-jotzailea, kontzertu ugari eskaini zituen Ameriketan eta Espainian.

Artikulu-egile gisa lan asko egin zuen Euskal Herriko euskarazko aldizkarietan. 1970ean J. B. Azkonagerreren *Atheka gaitzeko oihartzunak* lanaren gaztelaniarako itzulpena eman zuen. 1976an *El Gran Libro de la Pelota* obra handia argitaratu zuen Luis Bombínekin batera.

## Lanak 
* ''Florenziar idazlari koskorra; D'Amicis* (itzulpena, 1955, *Egan'')

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Rodolfo Bozas literaturaren zubitegian
Iñaki Begiristain

**Iñaxio Begiristain Albisu** (Borda baserria, Altzo, Gipuzkoa, 1922ko irailaren 14a - Alegia, Gipuzkoa, 1984ko ekainaren 13a) idazle, euskal antzerkigile, txistu egile, euskaltzale eta Alegiako hainbeste ekimenen bultzatzaile izan zen. Berean eta inguruko herrietan antzerki taldeak sortzearen aldeko lana egin zuen.

## Biografia 
XX. mendearen hirurogeiko hamarkadaren bigarren erdian, txistularientzako txistuak behar zirela eta, musika tresna horiek fabrikatzen hasi zen, era autodidaktikoan. Hasiera batean lagun batzuen laguntza izan zuen, eta ingurunean aurkitzen zituen materialak erabiltzen zituen. Hala eta guztiz ere, data zehatzik ez dakigun arren, makina-erreminta batzuk erosi zituen, horien artean tornu bat, eta ebano egurrezko txistuak egiten hasi zen. 1980an urtean ehun ale inguru fabrikatzera iritsi zen.

Iñaki Begiristain kultura herrikoiaren sustatzailearen eredu ona da, bere artisau gaitasunak txistuen fabrikazioan erabiltzen jakin baitzuen. Alegiako kulturetxeak bere izena du.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Apaiz, langille eta gizon* (1968), Agora saria
* *Bizia bizi-truk* (1969)
* *Bakartasun billa* (1970)
* *Errurik gabe errudun* (1971)
* *Mugausleak* (1973)
* *Kiratsa dario* (1974)
* *Igartutako landarea* (1975, *Beneditarrak*)
* *Bata zu eta bestea ni* (1976) (1984, *E.J. Antzerki*)
* *Txoriak kabia amets* (1978)
* *Gorrotoa, heriotza eta negarra* (1979)
* *Ernialdeko apaiz txikia* (1980)
* *Etsipenaren sareak* (1981)
* *Hitz hutsak* (1982)
* *Arre astoa. Urrutiko intxaurra*
* *Mariatto*

### Itzulpenak 
* *Lurrun argia*, P. Hamiltonen lana (1977).
* *Itzaltzuko koblalaria*, Arturo Campiónen lana (1980) 
* *Iparragirre* (1972an Donostiako Antzoki Zaharrean antzeztua)
* *Troiarrak*  Euripidesen antzezlana (1983).

### Bilduma 
* *Iñaki Begiristain Albisu antzerkigilea* (1995, *Azpeitiko eta Alegiako Udalak*)

## Sariak 
* 1969: Agora Saria *Bizia bizi-truk* antzezlanarekin. 
* 1983: Azpeitiko I. Antzerki Topaketetan bere Intxurre taldeak lehen saria lortu zuen *Bata zu eta beste ni* lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iñaki Begiristain literaturaren zubitegian
*  Antzertin egindako elkarrizketa
Luis Egia

**Luis Egia Rezola** (Tolosa, Gipuzkoa, 1917ko abenduaren 27a - 1984ko abuztuaren 26a) Erromatar Eliza Katolikoko apaiza, euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Apaiz sekularra, teologia ikasketak Saturraranen, Logroñon eta Gasteizen egin zituen, eta meza berria jaioterrian eman zuen 1943an. Apaiz ibilbideari Montellanon (Galdames, Bizkaia) ekin zion, eta ondoren Zumarragara (Gipuzkoa) joan zen. Gero, 1947an Euskal Herritik aterata, Sevillan, Ekuadorren, Kolonbian, Panaman, El Salvadorren, Perun eta Argentinan ibili zen, harik eta 1969an apaiz laguntzailetzat Tolosara itzuli zen arte. Hantxe hil zen 1984ko abuztuaren 26an.

## Lanak 
Lan ugariren egilea, Egiaren liburu gehienak eliz gaien edo zientzien ingurukoak ditugu. Argitara eman zuen lehenbiziko liburua *Oraingo aste santua* izan zen (Arantzazu, Gipuzkoa, 1957), eta bi edizio izan zituen. Matematiken arloan, *Neurriztia* izenburukoa Kardaberaz bilduman atera zen 1972an, Gasteizen, aurreko urtean Caracasko Andima Ibiñagabeitia saria jaso ostean. Lan haren bigarren bertsioa idatzi zuen geroago, haurrentzako moldatua, *Neurrizti txikia* izenburukoa, eta haurrentzako orobat *Ume txikientzako soinketa* eman zuen argitara 1972an, Kardaberaz bildumaren barruan hura ere. *Aljebra* izenburuko liburuarekin Andima Ibiñagabeitia saria erdietsi zuen bigarrenez 1974an.

### Saiakera 
* *Euskalerria* (1975, Auñamendi)

### Erlijioa 
* *Oraingo Aste Santua* (1957, Arantzazu)
* *Loiolako Inazio donearen gogo-jardunak* (1972)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Luis Egia», Literaturaren Zubitegia.
Frantzisko Atutxa

**Frantzisko Atutxa** (Dima, Bizkaia, 1908ko uztailaren 23a - Lima, Peru, 1973ko uztailaren 27a) euskal idazlea.

## Lanak 
### Poesia 
* *Mugarra begiraria* (1969, *Gudari*)

## Kanpo estekak 
*  Frantzisko Atutxa literaturaren zubitegian
Klaudio Gallastegi

**Klaudio Gallastegi Zenarrutzabeitia** (Elorrio, Bizkaia, 1906ko azaroaren 8a - Plentzia, Bizkaia, 1988ko urtarrilaren 28a) euskal idazlea, Bilboko San Antoneko parrokoa izan zen eta Vatikanoko II. kontzilioaren ostean euskaraz lehen meza eman zuen Bilbon.

Garai hartan euskaraz meza bat izatea ez-ohiko arrakasta zen. Izan ere, **don Klaudioren** mezak euskaldunentzat elkarrekin arriskurik gabe biltzeko toki eta esperantzarako leiho ere baziren. Bestelako euskal kultur ekintza publikorik ez zegoenean, Bilboko euskaltzale asko -fededunak eta fedegabeak- hantxe elkartzen ziren, eta San Antongo euskal mezaren ondoan, eliz atarian Boni Fernandez eta bere lagunei esker txistu-kontzertua entzun, klandestinitateko azken berriak elkarri konta, eskuz esku isilpeko paperak pasa eta lehen euskaldun taldetxoak eratzen ziren, eta Bilbo Zaharreko tabernetatik zehar, txikito batzuk edaten ziren bitartean, garai hartako euskaldun berriek euskaraz praktikatzeko aukera izaten zuten. 

Gallastegiren omenez, Bilbon, San Anton elizara doan bide nagusia bere izena darama  Kale honen izena ofizialki "On Klaudio Gallastegi" kalea izena dauka. Elorrioko kale batek ere bere izena darama.

## Lanak 
### Poesia 
* *Galburutan* (1968, *S. Anton Katekesia*)
* *Amets eta egi* (1973, *S. Anton Katekesia*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klaudio Gallastegi literaturaren zubitegian
Gilen Epherre

**Gilen** edo **Guillaume Epherre** (Altzürükü, Zuberoa, 1911ko urriaren 19a - Baiona, Lapurdi, 1974ko urriaren 17a) euskal idazlea eta euskaltzaina izan zen.

## Bizitza 
Baionan egin zituen teologia ikasketak. Baionako apezpikuaren idazkaria izan zen 1937-1949 bitartean. Euskaltzain oso izendatu zuten 1957. urtean. Obra nagusiak: *Katechima* (zubereraz, 1941), *Eucologio* (otoitz liburua, 1947), *Botzez eta bihotzez* (kanta zuberotarrak, 1949) eta *Haurren lehen catichima* (1955). *Gure Herria* aldizkariko zuzendaria izan zen eta bertan *Luis Ligueix, Koblakaria* biografia lana eman zuen argitara, 1968. urtean. 1959. urtean, liturgiako testuak zubererara itzultzeko agindua jaso zuen.

## Lanak 
### Kantuak 
* *Botzez eta bihotzez* (1949)
### Erlijioa 
* *Haurren lehen catichima* (1955)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gilen Eppherre literaturaren zubitegian, zubitegia.armiarma.eus
Pierre Duny Petre

**Pierre Duny-Pétré** (Donibane Garazi, Nafarroa Beherea, 1914ko apirilaren 3a - 2005eko martxoaren 24a) euskal idazlea izan zen. *Heguitoa* edo *Piarres* ere deitua.

Erresistentzian hartu zuen parte Bigarren Mundu Gerran, eta, alemaniarrek bost aldiz atxilotu bazuten ere, bostetan egin zuen ihes. Okzitaniako Tolosan egin zituen Filosofia eta Letretako ikasketak. *Herria*, *Gure Herria*, *Enbata*, *Gure Almanaka*, *Pan Pin* eta *Euskalerriaren Adiskideak* elkarteko aldizkarietan egin zuen lan, besteak beste. Euskaltzain urgazlea izan zen 1963. urtetik aurrera.

## Lan nagusiak 
* *Garaziko hiri-nausi zaharrari* (1961)
* *Oi euskaldunak* (1961)
* *Etxe zaharra, Artaldia badoa, Manexen marrakak* (olerkiak)
* *Garaziko solasak*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Zabaleta, Pello: *Piarres Duny-Petré*. - Egan, 2014-3/4, 23-25

## Kanpo-loturak 
*  Pierre Duny Petre literaturaren zubitegian
Anastasio Arrinda

**Anastasio Arrinda Albisu**, zenbait idazketan ***Anes Arrinda*** eta ***Anes Lazkau´ko***, (Lekeitio, Bizkaia, 1912ko ekainaren 17a - Deba, Gipuzkoa, 2004ko maiatzaren 19a), apaiza, euskal idazlea eta ikerlaria.

## Biografia 
Aita ete lekeitiarra zen, Ternuara arrantzara zihoan euskal kapitaina. Ikasketak Saturraranen egin zituen. Ondoren, Gasteizen eta Erroman. 1937an apaiztu zuten eta Arabako Elvillar herrira bidali zuten; ondoren Zumarraga eta, azkenenean, Debara non hemeretzi urte (1950-1969) erretore bezala egin zituen. Euskaltasuna Manuel Lekuonaren bidez ezagutu zuen apaiztegian. Euskara batuaren aurka sortu zen Euskerazaintza elkartearen sortzailetariko bat eta Kardaberaz taldeko partaidea izan zen. Kultura handiko gizona, euskaraz zein gaztelaniaz idatzi zuen. Hedabidetan Zeruko Argia, Diario Vasco, Zer, Euskerazaintza aldizkarietan kolaboratu zuen. 1965an bere *Religión prehistórica de los vascos* saiakerak hiru mila aleko edizioa izan zuen eta agortu zen. 1966an euskal sinesmen inguruko doktorego tesia Erromako Letrango Unibertsitatean irakurri zuen.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Juantxo-Txiki* (1969), Itxaropena, Zarautz.
* *Oto ta Pototo* (1969), Itxaropena, Zarautz.
* *Semeno de Lazkano. Anai-arteko gorroto* (1970), Itxaropena, Zarautz.
* *Amairu kontakizun* (1987), Itxaropena, Zarautz.

### Saiakera 
* *Religión prehistórica de los vascos*, 1965.
* *Euskalerri zaarra (Gu Euskaldunok)* (1969), Izarra - Editorial R.M, Bartzelona.
* *Euskalerria ta heriotza*, (1974), Tolosa.
* *Euskalerria ta arrantza*, (1977), Tolosa.
* *Magia y religión primitiva de los vascos* (1985).
* *Los vascos: de la magia al animismo*, (1992), Labayru ikastegia, Bilbo.

### Poesia 
* *Poemak* (1987, *Egilea editore*)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Idoia Estornes: "Anastasio Arrinda", *Gran Enciclopedia Vasca*. http://www.euskomedia.org/aunamendi/5165.
* Latxaga: "Euskal sinesmen zarraren jakintsua: Anes Arrinda Albisu". *Euskerazaintza. Euskeraren Erri Akademia*, XXXI. zk., 1995ko jorrailla-Ekainilla, 60-61 or.

## Kanpo estekak 
*  Anastasio Arrinda literaturaren zubitegian
* : [Idoia Estornes(https://eu.wikipedia.org/wiki/Idoia_Estornes)en komentarioa.]
* : "Bildur naiz bildur" poema.
* : "Katea" poema.
* : *Los vascos: de la magia al animismo* liburua.
Juan Garbizu

**Juan Garbizu** (Lezo, Gipuzkoa, 1893ko uztailaren 5a - Errenteria, Gipuzkoa, 1930eko martxoaren 23a), «Zubigar» ezizenez (norberaren abizenaren silabei buelta emanda), euskal idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
*Zeruko Argia, Euskal Esnalea, Argia, Arantzazu* eta Argentinako *La Baskonia* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Obra nagusiak hauek dira: *Ostegun Deuna *(1924) olerkia, *Euskera arrobitzat* (1924) olerkia, Cervantesen *Kixote* (IX. kapituluaren itzulpena, 1928), *La señora Cornelia* Cervantesen liburuaren itzulpena (1928), *Txori ausarditsuak* (1929) ipuina, eta *Aizkorri eta itsasoa* (1929) bakarrizketa. Buenos Airesko *Euskaltzaleak* elkarteko lehen idazkaria izan zen.

1930wan, Errenteriara lanera zihoala (Real Compañía Asturiana enpresan zuen lanpostua bertan) tren batek harrapatu eta hil zuen.

Daniel Garbizu eta Tomas Garbizuren anaia zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Garbizu anaiak (Zubigar, Iruzubi, Tege) 1921-1936* (1991, *Lezoko Udala*)

## Kanpo estekak 
*  Juan Garbizu literaturaren zubitegian
Jose Garzia

**Jose Garzia Goldaraz** (Hernani, Gipuzkoa, 1893ko urriaren 27a - Valladolid, 1973ko uztailaren 10a) euskal idazlea eta apaiz katolikoa izan zen. 1953-1970 tartean Valladolideko artzapezpikua izan zen.

## Biografia 
Gaztetan poesia landu zuen, *Euskal-Esnalea* aldizkarian lanak argitaratuz.

Comillasko Pontifize-Unibertsitatean ikasi eta bertan Teologia, Zuzenbidea eta Filosofia doktoregoak lortu zituen. 1925ean Orihuelako katedraleko kalonje izendatu zuten. Madrilera joan zen Espainiako Rotako Auzitegiko idazkari eta, ondoren, nuntziatura apostolikoko aholkulari izendatu zutenean. Urte horietan Pax Christi Batzordeko presidente eta Estatu kontseilari ere izan zen. Gotzain zela, 1949an Cartagena-Murtziako aulki hutsaren administratzaile apostolikoa izan zen.

1953an Valladolideko artzapezpiku izendatu zuten

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Zintzotasuna* (1913)
* *Maitasun eta gorroto* (1916)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jose Garzia literaturaren zubitegian
Martin Itziar

**Martin Itziar** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1905eko azaroaren 11 - *ib.*, 1978ko urtarrilaren 8a) euskal idazlea izan zen.

*Larraundi-ko sendia* eleberria eman zuen argitara 1968an. Ornitologia gaiak landu zituen *Munibe* aldizkarian eta *Gure Txoriak* izeneko liburua plazaratu zuen 1966. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Martin Itziar literaturaren zubitegian
Iñaki Olabeaga

**Iñaki Olabeaga Aldanondo** *Txotx* (Donostia, Gipuzkoa, 1901eko urriaren 14a - Irun, 1983) euskal idazlea. Lasalletar fraidea. Irunen egin zituen fraide ikasketak, eta bertan jardun zuen irakasle. Errepublika garaian *Zenbakiztia* eta *Neurkiztia* liburu didaktikoak argitaratu zituen. Gerra Zibilaren ondorioz, Frantziako Lillera erbesteratu behar izan zuen. Euskal Herrira itzulita, Zarautzen egon zen irakasle; Sestaon, Bilbon eta berriz ere Irunen izan zen gero. *Egan, Nora?, El Bidasoa, Euzko-gogoa *eta *Olerti* aldizkarietan idatzi zuen. Olabeagaren lan aipagarrienak dira: *Salle´ko Juan Bautista´ren bizitza laburra* (1955), hitz lauz; eta *Gogoetan* (1972), *Maite dedana* (1975), *Biotz iturritik *(1977) olerki liburuak.

## Lanak 
### Poesia 
* *Maite dedana* (1975, *Graf. Telleria*)
* *Gogoetan* (1972, *S. Anton Katekesia*)

## Kanpo loturak 
*  Iñaki Olabeaga literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Imanol Apalategi

**Imanol Apalategi** (jaiotzez, **Manuel Mari Apalategi Zurutuza**, Ataun, Gipuzkoa, 1901eko ekainaren 13a - Donostia, Gipuzkoa, 1984ko abuztuaren 17a) apaiz eta euskal idazlea izan zen, idazterakoan ***Gudariarteko*** eta ***Imanol Sabiaga*** (bere jaiotetxeagatik) ezizenak ere hartu izan zituena. Apaiztu ondoren *Ataungo Bonipagi Aba* ezizena ere hartu zuen, ohikoagoan **Aita Bonifazio Ataun** edo, gaztelaniaz, **Bonifacio de Ataun**.

*"Boletin Americano de Estudios Vascos"* aldizkari argentinarraren zuzendaria izateaz gain beste argitalpen askotan idatzi izan zuen: "Irugarrengo Prantziskotarra", "Zeruko Argia", "Euskal-Esnalea", "Yakintza", "Euzko Deya", "El Día", "Euzkadi" eta "Euzko Gogoa"n.

## Biografia 
Ataungo Sabiaga baserrian jaio zen. Erlijio ikasketak Altsasu, Hondarribia eta Iruñean egin zituen; gero kaputxino fraideetan apaiz ordenatu, eta *P. Bonifacio de Ataun* hartu zuen izena.

1919. urtetik aurrera hainbat agerkaritan esku hartu zuen, esan bezala: «Zeruko Argia», «Euskal-Esnalea», «Yakintza», «Euzko Deya» eta «El Día» eta «Euzkadi» egunkarietan. Rabindranath Tagoreren *Amal *euskaratu eta argitara eman zuen 1933an. Bertso-jartzaile gisa ere jardun zuen.

Espainiako gerra zibilarekin batera erbesteratu beharra izan zuen, eta Argentinan non 40 urte igaro zituen. Han zela, Euzko Gogoa aldizkarian olerkiak argitaratu zituen, eta *Boletín Americano de Estudios Vascos* delakoan euskal kulturari buruzko lanak, buletin honetako zuzendaritzakoa izan zelarik. Buenos Airesen *Gure Aditza *argitaratu zuen 1960an.

## Idazlanak 
thumb|Itzulbidea, euskal gramatika, 1923koa; Celestino Peraltarekin batera idatzia.
### Antzerkia 
* *Egiazko Jainkoa* (1934).

### Itzulpena 
* *Amal; Rabindranath Tagore* (1934, *Euskaltzaleak*)

### Euskalaritza 
* *Gramática del euskera / Itzulbidea = Clave de temas*, Aŕigarai-Ataun, Donostia, San Ignacio, 1932, Celestino Peralta 'Arrigarai' elizgizonarekin batera egina.

* *Gure Aditza*, Buenos Aires, 1960.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AIZPURUA BARANDIARAN, Jexux. *Imanol Apalategi "Aita Bonifazio Ataun" (1901-1984)*. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2003. Bilduma: Bidegileak. ISBN: 978-84-457-2023-3.

## Kanpo estekak 
*  Manuel Mari Apalategi literaturaren zubitegian