open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosana Ubanell

**Rosana Ubanell** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) nafar kazetari eta eleberrigilea da. Miamin eta Mexikon bizi izan da. Ospea lortu zuen Estatu Batuetan, Espainian eta Latinoamerikan suspensezko *Volver a morir* eleberriarekin.

## Biografia 
Iruñean jaio eta hazi zen. Nafarroako Unibertsitatean kazetaritzan lizentziatu zen, eta korrespontsal gisa lan egin zuen Espainiako hainbat argitalpenetarako; besteak beste, *Tiempo de Hoy* aldizkaria, 1986tik 1990era. Bruselan korrespontsal izan zen. 1990ean Washingtonen jarri zen, eta han jardun zuen *Tribuna de la Actualidad* aldizkariko korrespontsal. 2002an Miamira joan zen, American Airlines aire-konpainiako *Nexos* aldizkariaren zuzendariorde gisa. MBA titulua du Virginiako George Mason Unibertsitateko Nazioarteko Transakzioetan. 

## Literatura-lana 
Ubanellek nazioarteko aintzatespena izan zuen *Volver a morir* eleberriarekin. Suspensuzko istorio bat da, eta Miamin girotutako detektibe kubatar estatubatuar bat du protagonista. Kaleratu eta bi hilabetera 30.000 eleberri baino gehiago saldu ziren. Monografiako rankingean buru izan zen Amazon-en gaztelaniazko liburuen rankingean, eta *Penguin* argitaletxearen gaztelaniazko lehen eleberria izan zen. 2012an, argitaletxe berak iragarri zuen Ubanellen beste eleberri bat argitaratuko zuela. 2013rako, Nelson Montero *Volver a morir* filmaren protagonista pertsonaiari buruzko bigarren emanaldia prestatzen ari zela.Telebistarako egokitzapen bat egingo zela iragarri zen.

2012an, Rosana Ubanellek bigarren eleberria argitaratu zuen, *Perdido en tu piel*, eta Fox News Latinok honela deskribatu zuen: «Bi maitaleren istorioa, 30 urte igaro ondoren beste eleberriari buruzko berririk izan gabe, eta “mugarik gabeko lehen maitasun bakarra” eta New Yorken, Marbellan eta Mexikon, besteak beste, garatzen den suspensez eta sekretuz betetako istorioa nahasten dituena». 

Ubanellek, halaber, 2013. urtean Nelson Monteroren beste bi liburutan lanean hasi zen, bere lehen liburuarekin debuta egin zuen telesailarekin jarraitzeko. Zergatik aukeratu zuen eleberri erromantiko bat bere bigarren libururako, berak erantzun zuen: «Maitasunari buruz hainbeste esaten da, baina oraindik ez dakigu zer den. Aztertu egin nahi zuen, greziarrek “jainkoen eromena” deitzen zioten emozio unibertsal horretan sakondu, bere eraginengatik, mozkorkeriaren eta drogen efektuen oso antzekoak zirelako».

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casey Affleck

**Caleb Casey McGuire Affleck** (1975eko abuztuaren 12a, Falmouth, Massachusetts) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da. Ben Affleck aktore eta zinema zuzendariaren anai gazteena da.

## Filmografia 
### Zinema 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Arno Wehling

**Arno Wehling** (Rio de Janeiro, 1947) brasildar historialaria da.

## Bizitza 
Historiaren teoria eta metodologiako katedraduna da Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean eta Gama Filho Unibertsitatean, eta zuzenbidaren historiako katedraduna Rio de Janeiroko Unibertsitatean. Brasilgo Institutu Historiko eta Geografikoko lehendakaria da, eta Brasil, Espainia, Portugal, Argentina eta Uruguaiko zenbait instituzio akademikotako kide.

Historiaren eta historiografiaren epistemologiari, Brasil kolonialari eta Brasilgo zuzenbidearen historiari buruzko ikerkuntza eta saiakerak idatzi ditu liburu eta argitalpen berezietan. Lanik aipagarrienak ditu *Os níveis da objetividade histórica* (1974, «Objektibotasun historikoaren mailak»), *Administração portuguesa no Brasil, 1777-1808* (1986, «Portugaldar administrazioa Brasilen» 1777-1808 urteetan), *A invenção da história: estudos sobre o historicismo* (1994) eta *Formação do Brasil Colonial* (1994, «Brasil kolonialaren sorrera»).

## Erreferentziak
Iban Pérez

**Iban Pérez Pascual** (Iruñea, ) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.

## Kirol ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Igelaren Banda

**Igelaren Banda** 1998an Zarautzen sorturiko musika taldea da. Doinu tradizionalak jazz estilorekin uztartzen ditu.

## Ibilbidea 
Bixente Martinezek Oskorrirekin ari zen artean talde pertsonal bat sortzea erabaki zuen Txarli de Pablo eta Iñigo Egiarekin eta Igelaren Banda osatu zuten. 2001 urtean atera zuten diska bakarra. 2013an taldeari berrekin zion Bixentek, oraingoan bi taldekide berrirekin, Amaiur Cajaraville eta Hasier Oleaga. 2018an atera dute azken diskoa, eguberritako kanta tradizionalen bertsioekin oaturiko bilduma. Azken diska honetan kolaborazio garantzitsuak izan ditu, besteak beste, Mikel Urdangarin, Maite Larburu, Izaro Andres, Maddi Oihenart eta Natxo de Felipe.

## Taldekideak 
* Amaiur Cajaraville - kontrabaxua
* Bixente Martinez - gitarra elektrikoa, gitarra akustikoa, mandogitarra, sitar gitarra, ukelelea
* Hasier Oleaga - bateria

## Diskografia 
* *Igelaren Banda* (2001, Elkar)
* *Preguntatxo bat* (2013, Elkar)
* *Debalde festa* (2015, Elkar)
* *Ur berri, urte berri* (2018, Elkar)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ongia eta gaizkiaz haratago

start=0|thumbtime=27|thumb|**Nietzscheren** bizitza eta pentsamendua ulertzeko bideoa.
***Ongia eta gaizkiaz haratago: Etorkizuneko filosofiaren sarrera*** (alemanez *Jenseits von Gut und Böse. Vorspiel einer Philosophie der Zukunft*) 1886ean Friedrich Nietzsche alemaniar filosofoak idatzitako idazlan bat da, hain zuzen ere, XIX. mendeko Filosofiaren giltzarrietako bat da.

1886ean idazle berak idazlana argitaratu zuenean, garaiko filosofo eta irakurleek ez zioten jaramon handiegirik egin. Idazleanean, Nietzschek bere ustez haren mendeko pentsalarien moral hutsala zena erasotzen zuen, beren buruak moralistatzat izendatzen zituzten zenbaiten zentzu kritiko eza eta ondare judu-kristau moralarenganako erakusten zuten onarpen pasiboa. Idazlanak Nietzsche helduaro filosofikoaren gai nabarmeneak jorratzen ditu eta jada idazleak *Honela mintzatu zen Zaratustra* (1883-1885) idazlanean zentzu metaforikoagoan proposatuko ideien garapen modura irakur daiteke.

## Egitura 
Idazlana zenbatutako 296 atalez eta "Mendi goietatik" izeneko "epoda" batez osatua dago. Atalak bederatzi zatitan banatuak daude:

* Lehen zatia: Filosofoen aurreritziei buruz
* Bigarren zatia: Espiritu askea
* Hirugarren zatia: Izaki erlijiotsua
* Laugarren zatia: Esaldi eta interludioak
* Bosgarren zatia: Moralaren Historia Naturalari buruz
* Seigarren zatia: Gu eskoladunak
* Zazpigarren zatia: Geure bertuak
* Zortzigarren zatia: Herriak eta aberriak
* Bederatzigarren atala: Zer da aristokratikoa?

## Kanpo estekak 
* Idazlana alemanez irakurgai. Gutenberg proiektua 
* Ingelesez irakurgai
Mielitis

**Mielitisa** bizkarrezurreko muinaren hanpatzea sortzen duen gaixotasuna da. Mikroorganismoek, bizkarroiek, birusek edo pozoiak sortutako gaixotasuna da.

Mota askotako mielitisak ezagutzen dira:
* Poliomielitisa: muinaren gai grisari eragiten dio.
* Leukomielitisa: muinaren gai zuriari eragiten dio.
* Zeharkako mielitisa: biei batera eragiten die.

Paraplegia erako paralisia (erasoa izan duen bizkarmuinaren paretik beherako paralisia) edo paraparesia (paralisi osora iristen ez den ahultasuna) dira gaixotasun honen ondorioak. Mielitisaren bilakaera oso aldakorra da; batzuetan heriotza sor dezake egun gutxitan, eta beste batzuetan, berriz, sendatu egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Garate Garmendia

**Jose Garate Garmendia**, ***Bentatxuri*** (Azkoitia, ?) azkoitiar bertsolaria izan zen. Azkoitiko Mokara baserrian jaio zen eta 1936ko Txapelketa Nagusian parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Joanes Harriet

**Joanes Harriet**, ***Premundo*** (Aldude, 1899, Ib., 1972) aldudar bertsolaria izan zen. Gai-jartzaile eta epaile lanetan aritu zen ere eta 1936ko Txapelketa Nagusian hartu zuen parte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michelle Williams

**Michelle Williams** izan daiteke:

* **Michelle Williams** (1980-), estatubatuar aktorea;
* **Michelle Williams** (1980-), estatubatuar abeslaria.
¿Y tú qué sabes?

***¿Y tú qué sabes?*** Óscar Terolek aurkeztutako lehiaketa programa izan zen. La Sextak eman zuen 2015eko abenduaren 27tik 2016ko urtarrilaren 10era arte. Bertan hiru pertsonai ospetsuk eta 200 unibertsitateko ikaslek galdera batzuk erantzun zituzten.

## Atalak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rocco e i suoi fratelli

***Rocco e i suoi fratelli*** (eusk. 'Rocco eta bere anaiak') 1960ko Luchino Visconti italiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Rosaria eta bere lau semeek (Simone, Rocco, Ciro eta Luca) Mezzogiornotik Milanera emigratu dute euren bizi-baldintza eskasak hobetzera. Bertan Vincenzo topatuko dute, dagoeneko Milanen kokatua dagoen anaia zaharrena.

## Aktoreak 
* Alain Delon: Rocco Parondi
* Renato Salvatori: Simone Parondi
* Annie Girardot: Nadia
* Katina Paxinou: Rosaria Parondi
* Max Cartier: Ciro Parondi
* Alessandra Panaro: Ciroren emaztegaia
* Spiros Focás: Vincenzo Parondi
* Rocco Vidolazzi: Luca Parondi
* Claudia Cardinale: Ginetta, Vincenzoren emaztegaia
* Claudia Mori: garbitegiko langilea
* Adriana Asti: garbitegiko langilea
* Enzo Fiermonte: boxeolaria
* Nino Castelnuovo: Nino Rossi
* Rosario Borelli : biscazziere
* Renato Terra: Alfredo
* Roger Hanin: Duilio Morini
* Paolo Stoppa: Cerri
* Suzy Delair: Luisa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
America America

***America America*** 1963ko Elia Kazan greko-estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
XIX. mende amaieran, Anatoliako grekoak turkiarren menpe bizi ziren. Askok emigratu nahi dute eta Amerika da agindutako paradisua. Stavrosek ozeanoa zeharkatzeko aukera ikusiko du bere aitak Konstantinoplara dirua irabaztera eta familia bertan biltzera bidaliko duenean.

## Aktoreak 
* Stathis Giallelis: Stavros Topouzoglou
* Frank Wolff: Vartan Damadian
* Harry Davis: Isaac Topouzoglou
* Elena Karam: Vasso Topouzoglou
* Estelle Hemsley: Grandmother Topouzoglou
* Gregory Rozakis: Hohannes Gardashian
* Lou Antonio: Abdul
* Salem Ludwig: Odysseus Topouzoglou
* John Marley: Garabet
* Joanna Frank: Vartuhi
* Paul Mann: Aleko Sinnikoglou
* Linda Marsh: Thomna Sinnikoglou
* Robert H. Harris: Aratoon Kebabian
* Katharine Balfour: Sophia Kebabian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La piel quemada

***La piel quemada*** 1967ko Josep Maria Forn kataluniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Costa Bravako herrixka batean, igeltsero batek laneguna hasten du. Une berean, Andaluziako herri batean, honen emazte eta seme-alabak harekin elkartzeko bidaian abiatu dira.

## Aktoreak 
* Antonio Iranzo
* Marta May
* Silvia Solar
* Luis Valero
* Ángel Lombarte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nybyggarna

***Nybyggarna*** (eusk. 'Lur Berria') 1972ko Jan Troell suediar zinema zuzendariaren filma da. *Utvandrarna* filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
XIX. mendearen erdialdean, suediar familia batek Minnesotara emigratzen du. Suedian zeukatena baino lur emankorragoa aurkituko dute, baina jaioterrian bezalaxe, elementuen kontra borrokatu beharko dute.

## Aktoreak 
* Max von Sydow: Karl Oskar Nilsson
* Liv Ullmann: Kristina Nilsson
* Eddie Axberg: Robert Nilsson
* Pierre Lindstedt: Arvid
* Allan Edwall: Danjel Andreasson
* Monica Zetterlund: Ulrika
* Hans Alfredson: Jonas Petter
* Agneta Prytz: Fina Kajsa
* Halvar Björk: Anders Månsson
* Tom C. Fouts: Jackson artzaina
* Peter Lindgren: Samuel Nöjd
* Per Oscarsson: Törner artzaina
* Oscar Ljung: Petrus Olausson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angst essen Seele auf

***Angst essen Seele auf*** (eusk. 'Beldurrak arima jaten du') 1974ko Rainer Werner Fassbinder alemaniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Langile etorkinak joan ohi diren kafetegi batean, hirurogei urte inguruko Emmi alargunak Ali ezagutu du, berrogei inguruko marokoarra.

## Aktoreak 
* Brigitte Mira - Emmi Kurowski
* El Hedi ben Salem - Ali
* Barbara Valentin - Barbara
* Irm Hermann - Krista
* Rainer Werner Fassbinder - Eugen
* Karl Scheydt - Albert Kurowski
* Marquard Bohm - Gruber
* Walter Sedlmayr - Angermayer
* Doris Mattes - Mrs. Angermeyer
* Lilo Pempeit - Mrs. Münchmeyer
* Gusti Kreissl - Paula
* Margit Symo - Hedwig
* Elisabeth Bertram - Frieda
* Helga Ballhaus - Yolanda
* Elma Karlowa - Mrs. Kargus
* Anita Bucher - Mrs. Ellis
* Katharina Herberg - emakumea tabernan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hester Street

***Hester Street*** 1975eko Joan Micklin Silver estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
New Yorkeko Lower East Side, 1896. Ekialdeko Europako judu ortodoxoen tradizioak alde batera utzi dituen errusiar-judu emigrantea da Jake. Ile-kiribilak moztu eta bizarra kendu du; ingelesa ikasi eta "amerikar" baten itxura eta portaera eduki nahi ditu.

## Aktoreak 
* Carol Kane: Gitl
* Steven Keats: Jake
* Mel Howard: Bernstein
* Doris Roberts: Mrs. Kavarsky
* Lin Shaye: emagaldua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alambrista!

***Alambrista!*** 1977ko Robert M. Young estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Seme berri baten jaiotzak Roberto gazte mexikarra bere familia uztera bultzatu du, Estatu Batuetara lan bila abiatu eta lortuko du, baina benetako esplotazio-egoeran.

## Aktoreak 
* Domingo Ambriz: Roberto
* Trinidad Silva: Joe
* Linda Gillen: Sharon
* Ned Beatty: Angelo Coyote
* Jerry Hardin: gizona kafetegian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaijin – Os Caminhos da Liberdade

***Gaijin – Os Caminhos da Liberdade*** () 1980ko Tizuka Yamasaki brasildar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1908an japoniar etorkinak Brasilgo kafe-sailetan lan egitera joan ziren. Urte batzuk geroago, Japoniak eskulan-eskasia pairatu zuen eta jatorri japoniarreko etorkinei ateak ireki behar izan zizkien.

## Aktoreak 
* Kyoko Tsukamoto: Titoe
* Antônio Fagundes: Tonho
* Jiro Kawarazaki: Yamada
* Keniti Kaneko: Kobayashi
* Gianfrancesco Guarnieri: Enrico
* Álvaro Freire: Chico Santos
* Louise Cardoso: Angelina
* José Dumont: Ceará
* Yuriko Oguri: Mrs. Nakano
* Clarisse Abujamra: Felícia
* Carlos Augusto Strazzer: Dr. Heitor
* Dorothy Leirner: Grazziela
* Maiku Kozonoi: Keniti Nakano

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moonlighting (filma)

***Moonlighting*** 1982ko Jerzy Skolimowski poloniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Nowak kontratista poloniarrak langile-talde bat Londresera darama bertan finkaturiko gobernu-funtzionario bati eskulan merkea eskainiz.

## Aktoreak 
* Jeremy Irons: Nowak
* Eugene Lipinski: Banaszak
* Jirí Stanislav: Wolski
* Eugeniusz Haczkiewicz: Kudaj
* Edward Arthur: inmigrazio-ofiziala
* Denis Holmes: auzokidea
* Renu Setna: dendaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Río abajo (1984ko filma)

***Río abajo*** 1984ko José Luis Borau espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Mitch Mexikok Texasekin duen mugaldea zaintzeko ardura duen Border Patroleko polizia da, eta mexikarrak erdeinuz begiratzen ditu. Chuck erakunde horretan sartu berri den gaztea izaki, idealistagoa da. 

## Aktoreak 
* David Carradine
* Scott Wilson
* Victoria Abril
* Jeff Delger
* Paul Richardson
* Sam Jaffe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Utvandrarna

***Utvandrarna*** () 1971ko Jan Troell suediar zinema zuzendariaren filma da. *Nybyggarna* izeneko jarraipena izan zuen.

## Sinopsia 
XIX. mendearen erdialdean, Kristina eta Karl-Oskar Suediako hegoaldeko nekazal giroko herrixka batean bizi dira. Ezkondu eta lurraren zati txiki bat ogibide bihurtzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Max von Sydow: Karl Oskar Nilsson
* Liv Ullmann: Kristina Nilsson
* Eddie Axberg: Robert Nilsson
* Pierre Lindstedt: Arvid
* Allan Edwall: Danjel Andreasson
* Monica Zetterlund: Ulrika
* Hans Alfredson: Jonas Petter
* Aina Alfredsson: Märta
* Sven-Olof Bern: Nils
* Gustaf Färingborg: Brusander
* Åke Fridell: Aron
* Bruno Sörwing: Sherriff Lönnegren
* Arnold Alfredsson: Verger
* Ulla Smidje: Inga-Lena Andreasson
* Eva-Lena Zetterlund: Elin
* Bror Englund: Måns Jakob
* Agneta Prytz: Fina Kajsa
* Halvar Björk: Anders Månsson
* Tom C. Fouts: Jackson artzaina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alamo Bay

***Alamo Bay*** 1985eko Louis Malle frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Texasko kostaldeko herrixka bateko Wally enpresaburuak arrantzan ganbak harrapatzeko hainbat errefuxiatu vietnamdar kontratatu ditu, eta horrek bertako arrantzale bat, Shang, haserretuko du, iritsi berriengatik bere bizimodua pikutara joango ote den beldur baita

## Aktoreak 
* Amy Madigan : Glory
* Ed Harris : Shang
* Ho Nguyen : Dinh
* Donald Moffat : Wally
* Truyen V. Tran : Ben
* Rudy Young : Skinner
* Cynthia Carle : Honey
* Martin LaSalle : Luis
* William Frankfather : Mac
* Lucky Mosley : Ab Crankshaw
* Bill Thurman : sheriffa
* Michael Ballard : Wendell
* Gary Basaraba : Leon
* Jerry Biggs : Buddy
* Mark Hanks : Brandon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Joakin Mitxelena

**Jose Joakin Mitxelena Agirrezabala** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1924ko uztailaren 20a - 1988) bertsolaria izan zen. Aitona eta osaba ere bertsolariak zituen. Bere herrian aritu zen lehen aldiz 14 urte baino ez zituela, Saiburu eta Telleri-Txikirekin batera. 1960ko hamarkadako Bertsolari Txapelketa Nagusietan parte hartu zuen, bai eta 1980koan ere. Azken horretan, gaixoaldi baten erruz erretiratu behar izan zuen. Gipuzkoako txapelduna izan zen 1962an.

## Bizitza 
Joxe Joakin Mitxelena Oiartzunen 1924ko uztailaren 20an jaio zen, Iturrioz auzoko Makuso baserrian. Baserri kaskarra zela zioen Mitxelenak. Haren aitak kanpoan egiten zuen lan, Errenteriako fabrika batean. Patxi izeneko anaia bat izan zuen, bera baino zaharragoa zena, baina 1935 eta 1940 artean hil egin zen. 

Eskolara joan behar zuen garaian lanean hasi behar izan zuen auzoan zegoen sagardotegirik zaharrenean, 8-9 urte zituela. Sagardotegi hark “Sidras Mitxelena” izena zuen 

### BERTSOAK 
Bertsotan txikitatik aritu zen; ezagutu ez zuen aitona bertsolaria zuen, eta baita ezagutu zuen osaba bat ere. Hala dio lehen aipatutako elkarrizketa hartan: “Osaba batek eramaten zituen bertso-paperak etxera eta horiekin, eta gero lagunartean, bildu, haiek puntuak jarri eta nik erantzun; horrela hasi nintzen”.  

Lizasok berak dio Mitxelena “arrazoietan ugaria eta zorrotza” zela: “Bertsotan beti ongiena egitea gustatzen zitzaiola. Beti, ordea, ez zuen gorputzaldi bera edukitzen. Baina txarrenean ere ondo bete ohi zuen”. Gainera, Lekuonak dio “oso herrikoia” zela bere estiloa: “Oso bizia, oso sistematu gabea, tradizio baten araberakoa. Mitxelenaren bertsogintzan gutxi nabari zen idatzizko estiloaren eraginik eta presentziarik. Eta, beraz, ahozko munduko bertsogintza zen berea: bizia, baina akastuna”. 

Sariei dagokienez, Gipuzkoako txapeldunorde izan zen 1959an, txapeldun 1962an eta hirugarren postuan sailkatu zen 1964an. 

1960ko Euskal Herriko Txapelketa Nagusian seigarren egin zuen, bosgarren 1962an eta laugarren 1965ean. 1980an txapelketei berrekin zitzaienean itzuli zen Mitxelena, baina osasun arazoak medio utzi egin behar izan zuen.  

Atamitx ireki zuenean, bertsoetan beherakada izan zuen, gutxiagotan eta emaitza gutxiagorekin arituz, eta hamar urtez egon zen zirkuitotik kanpo. Itzuli zenean, ordea, bertsoen eta bertsolarien panorama arras aldatua zegoen. Izan ere, hamar urte haietan bertsolari berriak eta korronte berriak agertzen hasi ziren, bertsolaritza sozialaren ibilbidea eta azken urteotako bertsolaritzaren berritzea eta erakundetzea nabariak zirelarik. 1980ko txapelketara aurkeztu zen, baina gaixoaldi batek erasanda, sariketa utzi eta etxera joan behar izan zuen. 

1978an, X. Bertsolari Egunean, omenaldia egin zioten Karmelo Baldan. Plazako azkeneko bertso saioa 1988ko abuztuaren 15ean egin zuen, Ernialden. Handik aste batzuetara hil zen, abenduaren 3an, Oiartzunen. 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Someone Else's America

'''''Someone Else's America''''' 1985eko Goran Paskaljević serbiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Kolore askotako etorkinen talde bat ozta-ozta bizi da Brooklynen. Alonso espainiarrak eta bere herrira itzultzea amesten duen honen ama itsuak daramaten tabernan lan egiten du Bayo montenegroarrak.

## Aktoreak 
* Tom Conti - Alonso
* Miki Manojlović - Bayo
* María Casares - Alonsoren ama
* Zorka Manojlović - Bayoren ama
* Sergej Trifunović - Lukas
* José Ramón Rosario - Panchito

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Promesse (1996ko filma)

***La Promesse*** 1996ko Jean-Pierre eta Luc Dardenne zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Hamabost urteko Igorrek Roger bere aitari paperik gabeko etorkinen langile-sare baten esplotazioan laguntzen dio. Berarentzat aitari "negozioan" laguntzea ohikoa zaio.

## Aktoreak 
* Jérémie Renier : Igor
* Olivier Gourmet : Roger
* Assita Ouedraogo : Assita
* Jean-Michel Balthazar : lan-ikuskatzailea
* Frédéric Bodson : garajeko jabea
* Katarzyna Chrzanowska
* Florian Delain : Riri
* Hachemi Haddad : Nabil

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'assedio

'''''L'assedio''''' 1998ko Bernardo Bertolucci italiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Erromako hiriguneko etxe zahar bat bi pertsona bakarzaleen babesleku da: Kinsky, adin ertaineko ingelesa, lagun bakartzat pianoa duena, eta Shandurai, Medizina ikaslea den hogei urteko neska afrikarra, gizonaren etxean garbiketa-lanak egitearen truke bizi dena.

## Aktoreak 
* Thandie Newton : Shandurai
* David Thewlis : Jason Kinsky
* Claudio Santamaria : Agostino
* John C. Ojwang : abeslaria
* Massimo De Rossi : gaixoa
* Cyril Nri : apaiza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eratu

**Eratu** 2010an Bilbon sortutako musika taldea da, metal-rock estilokoa.

## Ibilbidea 
2010. urtearen bukaeran Aitor Agirrek (bateria), Joseba Luzuriagak (baxua eta koruak) eta Unai Olaldek (gitarra eta ahotsa) Eratu sortu zuten. Ondarroa, Agurain eta Gasteizko musikari hauek horren aurretik Laia, Xasta, Sortuz, Tuboskapi… proiektuetan parte hartu zuten, eta power-trio formatu honetan aukera aproposa aurkitu zuten maite dituzten estilo guztiak eta zabaldu nahi dituzten mezuak landu eta eta plazaratzeko. Eratuk asko du metaletik, rocketik eta baita pop edo zaindutako melodietatik.

## Diskografia 
* *Eratu* (2011, autoekoizpena)
* *Ispilu iluna* (2013, Mauka)
* *Bidea* (2015, Mauka)

## Kolaborazioak 
* *Ikasle abertzaleak 25 urte*
* *Sustrai sendoak* (2014)
* *Mauka Vol. 1* (2015, Mauka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pase negro

***Pase negro*** 1998ko Patxi Barko zinema zuzendariaren film laburra da.

## Sinopsia 
Arraza beltzako etorkin afrikar bat zirtzileria saltzeaz bizi da. Kafetxo bat hartzeko asmoz, taberna batean sartu da baina kamareroak modu txarrean tratatu du eta kalera bota nahi du. Ordea, karta-jokalari talde batek afrikarraren kaleratzea ekidin du eta saltzen dituen gauzekiko interesa agertu dute, baina adarra jo nahi diotela konturatzen da.

## Aktoreak 
* Carlos Acosta-Milian
* Ramon Agirre
* Joseba Apaolaza
* Klara Badiola
* Kike Díaz de Rada
* Isidoro Fernández
* Asier Hormaza
* José Ramón Soroiz
* Idelfonso Tamayo
* Daniel Trepiana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukobach

thumb|Ukobach *Dictionnaire Infernal*ean
**Ukobach** edo **Urobach** Jacques Auguste Simon Collin de Plancy idatzitako *Dictionnaire Infernal*ean, behe mailako deabrua bezala agertzen da jasota.

## Deskribapena 
Ukobach suzko gorri koloreko gorputzaz agertzen da. Aurpegian dena du handia: begiak, belarriak... Berarekin txingarrez edo burno goriaz betetako lapikoa eramaten du. Esaten da berak asmatu zituela suziriak eta janariak frijitzeko ohitura. Infernuan Beltzeburen menpe dago; bere lana infernuko pertzen olioa beroa mantentzea da. Olio hori kondenatuen odolez egiten da, mendebaldean, eguzkia jartzen denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Malo

**David Malo Azagra** (Martzilla, ) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
*2019ko ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Infernuko Hiztegia

***Dictionnaire Infernal*** edo ***Infernuko Hiztegia*** Jacques Collin de Plancy (1793 edo 1794 - 1781) frantses idazleak idatzitako liburu bat da. Liburuaren jatorrizko izenburua (frantsesez) askoz luzeagoa da: ''''. Lehenengo aldiz 1818an plazaratu zen, bi liburukitan. 1818 eta 1863 artean zuzenketa eta berrargitalpen asko izan zituen: zehazki, sei. Liburuan bilduta dago garai hartan deabruez ezagutzen zen guztia.

## Edizio irudiduna 
1863ko edizioak Louis Le Breton marrazkilariak egindako deabruen marrazkiak jaso zituen. Marrazki bakoitzarekin deabruaren ezaugariren azalpen txiki jaso zuen.

Fitxategi:Azazel_(DI).png|Azazel
Fitxategi:Asmodeus.jpg|Asmodeo
Fitxategi:Astaroth.jpg|Astaroth
Fitxategi:Bael.jpg|Bael
Fitxategi:Ill dict infernal p0100-86 behemoth.jpg|Behemoth
Fitxategi:Beelzebub.png|Beltzebu

## Deabruen zerrenda 
## Kanpo estekak 
*  1826ko edizioaren plantxak Lisieuxen liburutegi digitala.
*  Testuak eta marrazkiak.
Vivre au paradis

***Vivre au paradis*** () 1998ko Bourlem Guerdjou frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
1961-62. Aljeriako gerra puri-purian dago. Lakhdar, Parisko aldirietan bizi den emigrante aljeriarra, bakarrik bizitzeaz akiturik dago, eta bere familia Frantziara eramatea lortuko du.

## Aktoreak 
* Roschdy Zem : Lakhdar
* Fadila Belkebla : Nora
* Omar Bekhaled : Rachid
* Farida Rahouadj : Ouarda
* Mustapha Adouani : Belkacem
* Hiam Abbass

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maitane Urbieta

**Maitane Urbieta** (Zumaia, Gipuzkoa, 1983ko otsailaren 25a) Euskadi Irratiko kirol-kazetaria da. Esatari lanak egiten ditu, besteak beste, Hiru Erregeen Mahaia kirol-irratsaioan. Real Sociedaden jarraipena egiten duen Euskadi Irratiko kirol-kazetaria UEFA Europa Leagueko lehen emakume-berriemailea da. ETB1en ere aritu da Plazandreak saioko aurkezle moduan.

## Biografia 
Maitane Urbieta Zumaian jaio zen 1983ko otsailaren 25ean. Haurtzarotik zuen kirol kazetaritzan lan egiteko ametsa, Iñaki de Mujika bezalakoa izan nahi baitzuen. 2021eko irailaz geroztik Realaren partidak kontatzen ditu Urbietak Euskadi Irratian. Beti jo du bere burua lotsatitzat, baina heldutasunak eta esperientziak beste patxada bat eman diotela adierazi izan du.

## Lan ibilbidea 
Maitane Urbieta 2005ean bekadun moduan hasi zen lanean Euskadi Irratian, ondoren albistegietan aritu zen bi urtez eta 2008tik aurrera kiroletako erredakzioan hasi zen. Gaur egun, Hiru Erregeen Mahaia kirol-irratsaioko zuzendaria da. Partidaren bigarren zatian heldu zen donostiarren gola: Aleksander Isak egin zuen, 69. minutuan eta bizi-bizi kontatu zuen Urbietak. Berak adierazi izan duenez, txikitatik izan du Realarekiko sentimendua.

2021 urtean zehar telebistan ere aritu da lanean Urbieta. ETB1eko Plazandreak saioko bigarren denboraldian aurkezle lanetan aritu zen. Emakumezko pilotariei buruzko saioa da Plazandreak.

## Emakumezko kirolariak 
Emakumezko kirolariei merezi duten tratamentua dela eta, zera dio: Egia da emakumezkoen lau euskal talde daudela, eta irratian ez dituztela ematen haien partidak. Ordutegiak ez dira onenak; ezingo litzateke programazioa hankaz gora jarri, baina beti ahalegindu dira emakumezko kirolariei tokia egiten.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://twitter.com/maitaneurbieta
Flores de otro mundo

***Flores de otro mundo*** (eusk.: 'Beste mundu bateko loreak') 1999ko Icíar Bollaín espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Patricia dominikarra Madrilen legez kanpoko egoeran egoteak eragozten dizkion etxebizitza eta segurtasun ekonomikoaren bila dabil. Habanan jaiotako Miladyk 20 urte ditu eta asko du oraindik ikusteko. Bilboko Marirrosik, aldiz, lana, etxea eta izugarrizko bakardadea dauzka.

## Aktoreak 
* José Sancho: Carmelo
* Luis Tosar: Damián
* Lissete Mejía: Patricia
* Chete Lera: Alfonso
* Marilyn Torres: Milady
* Elena Irureta: Marirrosi
* Amparo Valle: Gregoria
* Rubén Ochandiano: Oscar
* Ángela Herrera: Lorna
* Doris Cerdá: Daisy
* Chiqui Fernández: Aurora
* Carlos Kaniowsky: Felipe
* Isabel de los Santos: Janay
* Antonio de la Torre: truck driver

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frontières

***Frontières*** 2002ko Mostéfa Djadjam frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Sei gizon eta emakume batez osatutako talde afrikarra Europara ezkutuan heltzen saiatuko da. Senegaldik Tangerrerako azken etapan, Espainiaranzko zeharkaldiaren aurretik, zailtasunez betetako bidaldi luzea espero dute.

## Aktoreak 
* Lou Dante : Sipipi
* Clarisse Luambo : Amma
* Ona Lu Yenke : Joe
* Dioucounde Koma : Kadirou
* Tadie Tuene : Moussa
* Meyong Békaté : marabuta
* Delvelin Matthews : Arvey
* Peter Kern :
* Félicia Massoni : Isabelle
* Mustapha Adidou : Aziz
* Magne-Håvard Brekke :
* Ben Aïssa El Jirari : gidaria
* Faouzi Saichi :

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Go (2001eko filma)

***Go*** 2001eko Isao Yukisada japoniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Sugihara Japonian bizi den jatorri korearreko gaztea da. Japoniar institutura heltzen denean, japoniar ikaskideen bereizkeria eta mespretxua pairatuko ditu.

## Aktoreak 
* Yōsuke Kubozuka: Sugihara
* Ko Shibasaki: Sakurai Tsubaki
* Shinobu Ōtake: Michiko
* Tsutomu Yamazaki: Hideyoshi
* Hirofumi Arai: Won-su
* Mitsu Murata: Katō
* Takato Hosoyamada: Jeong-il
* Min Kim: Naomi
* Gye-nam Myeong: Hego Koreako diplomazialaria
* Tarō Yamamoto: Tawake
* Ren Osugi: Taxi-gidaria
* Sansei Shiomi: Mr. Kim
* Masato Hagiwara: polizia
* Anri Ban: Kaori
* Asami Mizukawa: koreara metron

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
In This World

***In This World*** 2002ko Michael Winterbottom ingeles zinema zuzendariaren dokudrama da.

## Sinopsia 
Enayatullah eta Jamal Afganistan eta Pakistan bereizten dituen mugaldeko Shamshatoo eremuan bizi diren bi errefuxiatu afganiar dira. Lehenaren osabak Londreserako bidaia ordainduko die eta bertan honen lehengusu bat zain izango dute.

## Aktoreak 
* Jamal Udin Torabi
* Enayatullah
* Nabil Elouahabi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Va, vis et deviens

***Va, vis et deviens*** 2005eko Radu Mihăileanu franko-errumaniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
1984. Israeldarrek Moises operazioa jarri dute abian judu etiopiarrak Israelera eramateko. Ama kristau batek bederatzi urteko semeari judua dela esan dezala eskatuko dio gosetetik salbatzeko.

## Aktoreak 
* Moshe Agazai: Schlomo umea
* Moshe Abebe: Schlomo nerabea
* Sirak M. Sabahat: Schlomo heldua
* Yael Abecassis: Yael Harrari
* Roschdy Zem: Yoram Harrari
* Roni Hadar: Sarah
* Rami Danon: Papy
* Raymonde Abecassis: Hana
* Mimi Abonesh Kebede: Suzy
* Meskie Shibru-Sivan Hadar: Schlomoren ama
* Yitzhak Edgar: Qes Amhra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Après l'océan

'''''Après l'océan*** 2006ko Éliane de Latour frantziar zinema zuzendariaren filma da. Hasieran ***Les Oiseaux du ciel''''' izenburua zuen baina 2009an aldatu zuten.

## Sinopsia 
Shad eta Otho lagunek Boli Kosta utzi dute Europara etorkizun hobearen bila abiatzeko. Espainian jada, taxi-zerbitzu bat antolatuko dute beste etorkin ilegalekin batera, harik eta poliziak ustekabean harrapatzen dituen arte.

## Aktoreak 
* James Fraser : Shad
* Djédjé Apali : Otho
* Marie-Josée Croze : Tango
* Sara Martins : Olga
* Lucien Jean-Baptiste : Tetanos
* Tella Kpomahou : Pélagie
* Malik Zidi : Bruno
* Kad Merad : Tangoren osaba
* Luce Mouchel : Tangoren izeko
* Agnès Soral : La Blanche
* Michel Bohiri : Othoren aita
* Angeline Nadié : Othoren ama
* Gabriel Zahon : Shaden aita
* Toupé Loué : Baudelaire
* Jimmy Danger : Billy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vietnamdar

**Vietnamdarrak** (,  ahoskatua, edo ,  ahoskatua) Ekialdeko Asiako etnia bat da. Vietnamgo herritar gehiengoa (% 86) osatzen dute baina beste talde etnikoekin nahasiak ez izateko, ofizialki **kinh** esaten zaie.

Geografiko eta etnikoki hego-ekialdeko beste asiar herriak gertuagoak izan arren, mendeetan zehar txinatar eragina izan dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un franco, 14 pesetas

***Un franco, 14 pesetas*** (eusk.: 'Franko bat, 14 pezeta') 2006ko Carlos Iglesias espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Espainia, 1960. Martin eta Marcos bi lagun Suitzara doaz lan bila. Familia Espainian utzi eta bizitza berri baterantz aurrerapenaren eta askatasunen Europara abiatu dira.

## Aktoreak 
* Carlos Iglesias
* Javier Gutiérrez
* Enrique Cazorla
* Isabel Blanco
* Nieve de Medina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guiomar Puerta

**Guiomar Puerta** (Bilbo, 1992) bizkaitar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema
Michelle Williams (aktorea)

**Michelle Ingrid Williams** (1980ko irailaren 9a, Kalispell, Montana) estatubatuar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat da.

## Filmografia 
[thumb|*[Shutter Island (filma)|Shutter Island* filmaren aurkezpen batean, 2010]]

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Embarazados

***Embarazados*** 2016ko Juana Macías espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Alinak umeak izateko ordua dela uste du baina Fran bere bikotea ez dago ados, bion arteko harremana zapuztuko dutelakoan. Ginekologoak haurdun izateko arazoak izango dituztela esandakoan, dena aldatuko da.

## Aktoreak 
* Paco León - Fran
* Alexandra Jiménez - Alina
* Karra Elejalde - Ginekologoa
* Ernesto Sevilla - Tito
* Alberto Amarilla - Guillermo
* Ainhoa Aierbe - Alma
* Goizalde Núñez - Verónica
* Elisa Mouliaá - Gloria
* Belén López - Teresa
* Guiomar Puerta - Betaurrekodun neska

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paco León

**Francisco "Paco" León Barrios** (Sevilla, ) espainiar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa. 2012an bere lehenengo filma zuzendu zuen- *Carmina o revienta* izenekoa- non María León bere arreba eta Carmina Barrios bere ama aktore nagusiak izan ziren.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Kanpo estekak
San Frantzisko Saleskoaren Elkartea

**San Frantzisko Saleskoaren Elkartea**, **Don Boscoren Salestarrak** ere deitua, Eliza Katolikoaren erlijio institutua da, Joan Boscok XIX. mendean sortu zuena. 2014an 15.298 kide zituen, munduko 132 herrialdetan banatuak.

## Historia 
Salestarren bazkuna Joan Boscok sortu zuen Turinen 1859. urtean gazte behartsuen heziketarako. Bazkuna laster zabaldu zen, eta 30 urtera 1.000 kidetik gora eta etxeak Europan eta Amerikan zituen. 1872an, Maria Laguntzailearen Alaben Institutua sortu zuen, emakumezkoen heziketarako bazkuna, sortu zuen, gaur egun emakumezkoen bazkun katolikoen artean handienetakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Earl Tupper

**Earl Silas Tupper** (Berlin, New Hampshire, 1907ko uztailaren 28a - Costa Rica, 1983ko urriaren 5a) estatubatuar enpresari eta asmatzailea izan zen. Tupperware da bere asmakuntza ezagunena, elikagaiak gordetzeko plastikozko ontzia.

## Biografia eta lorpenak 
Earl Silas Tupper New Hampshireko Berlinen jaio zen, AEBetan, 1907ko uztailaren 28an. Aita Earnest Leslie Tupper baserritarra izan zuen eta ama, berriz, Lulu Clark Tupper, pentsio txiki bat zuzentzen zuena. 10 bete baino lehen, Earl gazteak bazekien baserriko produktuak saltzeko, atez ate joatea komeni zela.

Bigarren Hezkuntzako eskolan graduatu eta Earl etxeko negozioan zebilen lanean, gurasoei lagunduz. 1928an, ordea, lorezaintzako negozio batean aritu zen lanean, baina Depresio Handiak porrotera eraman zuen. DuPont Chemical Company enpresan hasi zen orduan eta polimeroen propietateak ikertzen hasi zen, polietilenoa bereziki.

1931n, Earl Marie Whitcombekin ezkondu zen eta laguntza ederra eman zion emazteak bere asmakuntzak zabaltzeko orduan marketin plana funtsezkoa izan zen eta hark etxean eginiko demostrazioek milionario bilakatu zuten Tupper. Floridan egin zuen bere lana Browniek eta Thomas Damigellak egin zuen gauza bera Massachusettsen. 1951n bildu ziren bi banatzaile hauek Earl Tupperrein eta Tupperware banatzeko plan berri bat garatu zuten, Stanley Home Products enpresak egin zuen etxeko festetan oinarrituz. Asko zabaldu eta zaindu zuen Brownie Wisek puntu hori eta Tupperware Home Party Plan funtsezko tresna bilakatu zen Tupperware saltzeko. Damigella eta bere emaztea lehen Tupperware banatzaileak izan ziren eta Wise Tupperware Home Parties-en lehendakariordea izan zen 1951n; 1958ra arte izan zen kargu horretan, alde egin beharrean izan zen arte, alegia.

1958an, Rexall Drugs Corporationi saldu zion enpresa, gero Dart Industries izango zenari, alegia. 16 milioi dolar jaso zituen salmentan.

Dibortziatu ondoren, Earl S. Tupper berak erositako Costa Ricako uharte batera erretiratu zen. Estatubatuar hiritartasunari ere uko egin zion.

1983ko urriaren 5ean, bihotzeko batek hil zuen Earl, 76 urte zituenean, Costa Rican.
 
1984an, patentea kadukatu egin zen eta, gaur egun, Tupperren asmakuntzaren erabilera orokortuta dago erabat, elikagaiak gorde, izoztu edo hozkailuan gordetzeko edo ikasleek eskoletara janariak eramateko.

Labe edo mikrouhinean sukaldatzeko ontziak ere komertzializatu dira.

## Erreferentziak
Park Bo-gum

**Park Bo-gum** (; Seoul, 1993ko ekainaren 16a - ) Hego Koreako aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Park Bo-gum (Twitter)
* Park Bo-gum (IMDB)
Inkisidore

**Inkisidorea** (latinez inquirere < quaerere, "bilatu"; "bilatu" edo "ikertu" egiten duen hura) Inkisizioaren hiru auzitegietako bakoitzan jarduten zuen elizgizona zen. Eliza Katolikoaren erakunde honek katolizismoarentzat heresia, heterodoxia eta sorginkeria zena ezabatzeko helburua zuen, horretarako zentsura, zigor juridikoak (isuna, konfiskazioa eta sanbenitoa), espetxea, tortura eta heriotz zigorra (su ematea, urkatzea eta buru ebaketa) erabiltzen zituen.

## Motak 
* *Inkisidore nagusia*: Inkisizioaren Kontseilua eta bere auzitegi guztiak bere agindupean zituen.
* *Inkisidore apostolikoa*: Inkisizidore nagusiak Inkisizioari zegozkion negozietaz arduratzeko izendatua zegoen.
* *Inkisidore soila*: Artzapezpikua edota bere izenean inkisizioaren auzitegietan ustezko fede erruztatuak epaitzeko ardura zuten.

## Kanpo estekak
Inkisidore nagusi

**Inkisidore Nagusia** (latinez *Inquisitor Generalis*) Espainiar Inkisizioaren kargu eta agintari ofizial gorenena zen. Lehenbizikoa eta ziurrenik denetan ospetsuena, Tomás de Torquemada gaztelar dominikoa izan zen.

## Kanpo estekak
More (1969ko filma)

***More*** 1969ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Stefan Parisera auto-stopez iristen den alemaniar ikasle bat da, bertan Estelle estatubatuarra ezagutu eta harekin maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Mimsy Farmer : Estelle Miller
* Klaus Grünberg : Stephan Brückner
* Henry Wolf : Henry
* Heinz Engelmann : Ernesto Wolf
* Michel Chanderli : Charlie
* Louise Wink : Cathy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbet Schroeder

**Barbet Schroeder** (Teheran, Iran, ) frantziar zinema zuzendari eta ekoizlea da. 1960ko hamarkadan hasi zen, Jean-Luc Godard eta Jacques Rivette bezalako zuzendariarekin batera. 1990eko hamarkadatik aurrera Hollywoodeko film batzuk zuzendu ditu, drama, thriller eta azkioa uztartzen dituztenak.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* 1969 : *More*
* 1972 : *La Vallée*
* 1974 : *Général Idi Amin Dada : Autoportrait* (dokumentala)
* 1975 : *Maîtresse*
* 1978 : *Koko, le gorille qui parle* (dokumentala)
* 1984 : *Tricheurs*
* 1985 : *The Charles Bukowski Tapes* (dokumentala)
* 1987 : *Barfly*
* 1990 : *Reversal of Fortune*
* 1992 : *Single White Female*
* 1995 : *Kiss of Death*
* 1996 : *Before and After*
* 1998 : *Desperate Measures*
* 2000 : *La virgen de los sicarios*
* 2002 : *Murder by Numbers*
* 2007 : ''L'Avocat de la terreur* (dokumentala)
* 2008 : *Inju : la Bête dans l'ombre*
* 2009 : *Mad Men* (3. denboraldia, 12. atala)
* 2015 : *Amnesia

### Aktorea 
* 1963 : *La Boulangère de Monceau*
* 1965 : *Paris vu par…* ("Gare du Nord" atala)
* 1974 : *Celine et Julie vont en bateau*
* 1994 : *Beverly Hills Cop III*
* 1994 : *La Reine Margot*
* 1996 : *Mars Attacks!*
* 2006 : ''Paris, je t'aime*
* 2007 : *The Darjeeling Limited*
* 2007 : *Ne touchez pas la hache*
* 2012 : *Le Grand Soir''

## Kanpo lotural 
* Webgune ofiziala
Club Independiente Santa Fe

**Club Independiente Santa Fe** —maiz **Santa Fe** izenaz aipatua— Kolonbiako futbol klub nagusietako bat da, Bogota hiriburukoa, 1941ean sortua. Kolonbiako futbol kluben artean, titulu gehien irabazi dutenetako bat da.

## Garaipen zerrenda 
### Kolonbiako txapelketetan: 15 
* Kolonbiako futbol liga (9): 1948, 1958, 1960, 1966, 1971, 1975, 2012 (A), 2014 (F), 2016 (F).
** *2002az geroztik, urtero bi liga txapelketa jokatzen dituzte Kolonbian: Apertura (A) eta Finalización (F)*
* Kolonbiako futbol kopa (2): 1989, 2009.
* Superliga Colombiana (4): 2013, 2015, 2017, 2021.

### Nazioartean: 3 
* Libertadores Kopa:
** Finalerdiak (2): 1961, 2013.
* Hego Amerikako Kopa:
** Txapelduna (1): 2015.
* CONMEBOL Kopa:
** Txapeldunordea (1): 1996.
* Merconorte Kopa:
** Txapeldunordea (1): 1999.
* Simón Bolívar Kopa:
** Txapelduna (1): 1970.

## Kanpo estekak 
*  Independiente Santa Fe-ren webgunea
La Vallée (filma)

***La Vallée*** 1972ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Melbourneko Frantziako kontsularen emazte Vivianeren bizitza burgestua aukera berrietara zabalduko da Ginea Berrian Olivier ezagutuko duenean, mapatan agertzen ez den leku idilikoa den "Haranaren" bila doan txangozale-talde bateko kidea

## Aktoreak 
* Bulle Ogier: Viviane
* Jean-Pierre Kalfon: Gaëtan
* Valérie Lagrange: Hermine
* Michael Gothard: Olivier
* Jérôme Beauvarlet: Yann
* Miquette Giraudy: Monique

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Général Idi Amin Dada : Autoportrait

***Général Idi Amin Dada Autoportrait*** 1974ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Idi Amin buruzkoa.

## Sinopsia 
1971 eta 1979 bitartean 300.000 herrikideen heriotzaren erantzule izan zen diktadore ugandarrari buruzko dokumentala da, asiar jatorriko biztanleak bere herritik kanporatzea agindu zuenean nazioartean ezagutarazi zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubietako erraustegia

**Zubietako erraustegia** —izen ofizialez, **Gipuzkoako Ingurumen Gunea**— Donostiako (Gipuzkoa) Zubieta auzoan dagoen erraustegia da, 2020ko abenduan inauguratua, 12 urteko prozesu baten ondoren. Moyua eraikuntza enpresak eraiki zuen.

Erraustegiarekin batera, konpost fabrika eta beste azpiegitura batzuk eraikitzekoak dira.

## Kokapena 
Nahiz eta Donostiako lurretan izan, Zubietan alegia, erraustegia Lasartetik eta Andoaindik gertuago dago.

## Erraustegiaren auzia 
2000ko hamarkadatik bultzatu dute EAJ, PSE eta PP alderdiek, eta gizarte mugimendu zabala izan zuen aurka, neurri handi batean Errausketaren Aurkako Mugimenduan antolatuta. Proiektua 2011. urtean geldiarazi zen, Bilduk Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioa eta Gipuzkoako Aldundia bere esku zituenean.

2015ean EAJk Gipuzkoako Foru Aldundia berreskuratu zuen eta proiektua berriro ere martxan jartzea lehenetariko neurria izan zen. 2020an erraustegia probetan hasi zen eta abenduaren 11tik martxan dago.

## Arazo teknikoak 
Hasieratik izan da polemika iturri azpiegitura hori. Maiatzean, hainbat arrain hilda agertu ziren Arkaitzerreka errekastoan, erraustegitik gertu. Ia astebete behar izan zuen Gipuzkoako Hondakinen Partzuergoak amoniako isuri baten ondorioz hil zirela onartzeko, eta 45.000 euroko isuna ordainarazi zion Ekondakini: 25.000 euro, batetik, isuriaren berri ez ematea arau urratze “larritzat” jota; 10.000 euro, askaren diseinuan egindako aldaketa ez jakinarazteagatik; eta beste 10.000 euro, pH-a neurtzeko gailua matxuratuta zegoela ez egiaztatzeagatik.

Ekainean Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Baimen Bateratua (IBB) jaso ostean, irailean martxan nahi zuten erraustegia, baina atzeratu egin behar izan zuten abian jartzeko eguna. Izan ere, irailaren 1ean, planta energizatzen duen transformadore nagusia, 27 megavolt ampereko gailua, erre egin zen, eta matxura larria eragin zuen instalazioetan.

Azaroaren 15ean, erraustegia martxan jartzeko behin-behineko aktaren epea amaitu zenean, Ekondakin enpresak baimen hori luzatzeko eskatu zion Jaurlaritzaren Industria Sailari, baina hark ukatu egin zion. Erabakia jakin ostean, GuraSOS elkarteak Industria Sailari galdegin zion bertan behera uzteko instalazioaren jarduera, bai eta EH Bilduk eta Elkarrekin Gipuzkoak ere. Baimena ukatu eta bost egunera, ordea, eman egin zion Jaurlaritzak.

Red Electrica Españolek jakinarazi duenez, urriaren 5era arte, behintzat, ez zuen energiarik sortu erraustegiak. Zubietakoa energia balorizazio planta bat da; eta, beraz, IBBaren eraginkortasuna lortzeko, ezinbestekoa du frogatzea balorizazio energetikoa egiteko ahalmena duela. GuraSOSek salatu zuen Jaurlaritzak abenduaren 1ean sinatutako zenbait agirik agerian utzi zutela Zubietako erraustegia baimenik gabe ari zela funtzionatzen, eta ezin zuela argindarra sareratu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hondakinen kudeaketari buruzko eztabaida Gipuzkoan (2002-)
* Errausketa (hondakinak)

## Kanpo estekak 
* Zubietako erraustegiaren web orria, Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioaren webgunean.
* Jose Ignazio Asensio Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen diputatuarekin elkarrizketa EITBn.
*:Seguritate faltaren inguruko salaketak.
Koko, le gorille qui parle

***Koko, le gorille qui parle*** 1978ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Francine Pattersonek San Frantziskoko zooan egindako lanari buruzkoa.

## Sinopsia 
Penny Patterson psikologia ikasleak San Frantziskoko zooan Koko izeneko gorila eme batekin eginiko esperimentua batean, urteetako lanaren poderioz, gor-mutuen zeinu-lengoaiaren bitartez gorilarekin komunikatzea lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La lengua de las mariposas

***La lengua de las mariposas*** (euskaraz *Tximeleten mingaina*) 1999ko José Luis Cuerda espainiar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Manuel Rivas galiziar idazlearen *Que me queres, amor?* ("Nahi nauzula, maitea?") bildumako galizierazko hiru kontakizunetan oinarritua dago: bata filmaren izenburu berdinekoa, filma nagusiki oinarritu zenan, eta beste bi gehigarriak, "Saxoa lainoan" eta "Carmiña". Fernando Fernán Gómez, Manuel Lozano, Uxía Blanco, Gonzalo Martín Uriarte, Jesús Castejón, Guillermo Toledo, Tamar Novas eta Celso Bugallo aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1936. urtea, Galizia, Uztailaren 17-18ko Estatu Kolpea jazo baina hilabete batzuk aurretik, On Gregorio (Fernando Fernán Gómez) irakasleak bere ikaslea den Moncho (Manuel Lozano) mutikoari dakien oro gogo eta pazientzia handiz irakasten dio: askatasuna, jakintza, literatura, natura, bai eta emakumeei buruzko gaiak ere. Hasiera batean Monchok ez zuen eskolara joan nahi, bertan irakasleek ikasleak jotzen zituztela esana baizioten, izan ere, garaiko irakaskuntza funtsean zigor fisikoetan oinarritzen zen. Baina On Gregorio bestelako irakaslea da, bere irakaskuntza eta ikasketa pedagogia gauzen behaketa eta azterketaren metodoan oinarritzen du. Gainera On Gregoriok mutikoaz gain bere aitarekin ere adiskidetatuko da, bi gizonak errepublikarra baidira. Aldiz, Monchoren ama emakume oso erlijiotsua izanik Errepublika begi txarrez ikusten du, amaieraldera Estatu Kolpeak arrakasta izan ondoren faxisten alde ipiniz.

Baina politikaren testuinguru mehatxagarria beti ere hortxe egongo da, bereziki On Gregorio erregimen faxistaren etsaitzat hartu duetenek erasotzen dutenean.

Honela, bi lagunak elkarrengandik aldenduz joan eta banaketa gero eta handiagoa izango da, biak inguratzen dituen testuinguruak guztiz baldintzatuta. Estatu kolpea jazo eta faxistak probintziako gobernu zibila eta militarra bereganatzean errepublikar batzuk atxilotu, kamioi batean sartu eta eraman egingo dituzte, tartean On Gregorio bera. Monchoren gurasoek, eta bereziki amak, semeak errepublikarrei ohiu egin diezaien xaxatuko du, bere "pentsamolde" politikoa agerian utziz. Monchok errepublikarrei "Gorriak!, Hiltzaileak! , Anarkistak!" ohiu egitetik hasi, eta azkenean haiek eta bere irakaslea bera daramatzan kamioiaren atzetik korrika joango da, kamioiari harriak bota eta On Gregoriori honako bi hitzak ohiukatuz:“¡Tilonorrinko! ¡Espiritrompa!” (galizieraz *proboscis*, alegia, "tximeleten mingaina"), hain zuzen ere, Monchok irakaslearengandik ikasitakoak.

## Aktoreak 
* Fernando Fernán Gómez: On Gregorio
* Manuel Lozano: Moncho
* Elena Fernandez: Carmiña
* Uxia Blanco: Rosa
* Gonzalo Martín Uriarte: Ramón
* Alexis de los Santos: Andrés
* Jesús Castejón: On Avelino
* Guillermo Toledo: O'Lis
* Tamar Novas: Roque
* Celso Bugallo: Apaiza

## Solasak 
## Kanpo estekak 
* *La lengua de las mariposas* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *La lengua de las mariposas* film osoa ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai