Abuztuaren 20

**Abuztuaren 20**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita hamabigarren eguna da, 233.a bisurteetan. 133 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1962 – Donostian CNTko kideek Francoren aurka prestatutako atentatuak huts egin zuen. Diktadorea hurrengo egunean iritsi zen hirira.
* 1993 – Juan Calvo Azabal bilbotarra Arkautiko komisaldegian Ertzainek hil zuten.
* 1999 -  Giraldillaz mozorrotuta Sevillan ekintza egin zuten Munduko Atletismo Txapelketaren inaugurazio ekitaldian euskal presoak euskal herriratzeko eskatuz Presoekin Solidarioak taldeko bi partaidek.

### Mundua 
* 1934 – Alemanian, Adolf Hitlerrek presidentetza lortu zuen.
* 1968 – Sobietar Batasuneko tropak eta 5000 gerra-gurdi inguru Txekoslovakian sartu ziren, *Pragako Udaberria* izeneko irekitze politikoko garaia bat-batean amaiaraziz.
* 1991 – Estoniak SESBekiko independentziaren aldarria egin zuen.
* 1998 – Ameriketako Estatu Batuetako armadak ustezko gotorleku terroristak bonbardatu zituen Sudan eta Afganistanen.
* 2006-
** Kongora umeak adoptatzera joandako bi familia espainiar handik atera ezinean aurkitu ziren, burokrazia eta bertako gerra egoeragatik.
** Etorkinen etorrera masiboa Kanariar uharteetan. Guztira 2.000 etorkinetik gora ailegatu zen Kanarietako hondartzetara egun gutxitan.
* 2008- Spanairren JK 5022 hegaldiak istripu larria izan zuen Madril-Barajaseko aireportuan. 154 pertsona hil ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1946 – Howard Hawks estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta Humphrey Bogart eta Lauren Bacall aktoreek antzeztutako *The Big Sleep* filma estreinatu zen.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1920 – AEBetan, lehen aldiz irratiz eman zituzten albisteak.
* 1977 – Voyager 2-a jaurti zuten Jupiter, Saturno, Urano eta Neptunotik pasatzeko.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2017 – Emakumezkoen Traineru Ligako 2017ko denboraldia: San Juan izan zen txapelduna laugarren aldiz jarraian.

### Mundua 
* 2009 – Usain Boltek urrezko domina lortu zuen 200 metroko lasterketan Berlingo Munduko Atletismo Txapelketan, munduko errekorra hobetuz eta marka 19.19 segundoan ezarriz.
* 2017ko Munduko Atletismo Txapelketan 100 metroko lasterketan Justin Gatlinek Usain Bolt gainditu ostean Urrezko Domina irabazi zuen.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1759 – Simon Bernardo Zamakola, bizkaitar politikaria (h. 1809).
* 1845 – Joaquin Larregla, nafar piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1945).
* 1852 - José Luis Villabaso, bizkaitar enpresaburua (h. 1917).
* 1880 – Bernardo Gabiola Lazpita, bizkaitar organo-irakasle eta musikagilea (h. 1944).
* 1885 – Juan Arce Mayora, Espainiako Bigarren Errepublikaren alde jarri zen arabar militarra, Valentzian.
* 1888 – Louis Dassance, euskal idazlea eta euskaltzaina (h. 1976).
* 1912 – Juan Larburu, gipuzkoar mugalaria (h. 1944).
* 1914 – Jose Maria Basabe, bizkaitar apaiz, biologo eta antropologoa (h. 1985).
* 1915 – Koldo Mitxelena, euskal idazle, filologo eta euskaltzain errenteriarra (h. 1987).
* 1919 –
** Javier Bengoetxea, bizkaitar poeta (h. 2009).
** Andoni Ituarte, bizkaitar txirrindularia.
* 1934 – Sabin Salaberri, euskal musikari eta irrati esataria.
* 1949 – Koldo Chamorro, arabar argazkilaria (h. 2009).
* 1951 – Juan José Moral, gipuzkoar txirrindulari amateur ohia.
* 1955 – Onintze Villanueva Goikoetxea, mexikar-bizkaitar ekintzailea, dantzazalea, dantza-irakaslea
* 1960 – Amaia Bao, bizkaitar politikaria (h. 2015).
* 1961 – Alberto Zerain, euskal mendizalea, Everest mendia igo zuen lehen arabarra (h. 2017).
* 1962 – Jon Unzaga, arabar txirrindulari ohia.
* 1963 –
** Karlos Cid, euskarazko idazlea eta itzultzailea, Madrilen.
** Pablo Fernández, bizkaitar gizarte graduatu, legelari eta udal-politikaria.
* 1972 – Eva Garcia Saenz de Urturi, arabar eleberrigilea.
* 1981 – Patxi Garat, euskal kantautore eta abeslaria.
* 1983 – Pello Otxandiano, bizkaitar ingeniaria eta politikaria.
* 1985 – Itsaso Arana, nafar aktorea.
* 1988 – Ane Lindane. Aktorea, umoregilea
* 1995 – Ainhoa Vicente Moraza, gipuzkoar futbolaria.
* 1998 - Mikel Mujika, gipuzkoar txirrindularia.

### Mundua 
* 1086 – Bolesław III.a Poloniakoa, Poloniako dukea (h. 1138).
* 1517 – Antoine Perrenot de Granvelle, burgundiar kardinala eta Karlos V.aren eta Filipe II.aren ministroa (h. 1586).
* 1561 – Jacopo Peri, italiar musikagilea (h. 1633).
* 1613 – Elixabete Sofia Mecklenburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa, poeta eta musikagilea (h. 1676).
* 1630 – Maria van Oosterwijck, neerlandarren Urrezko Mendeko margolaria (h. 1693).
* 1710 – Thomas Simpson, britainiar matematikaria (h. 1761).
* 1752 &#x2013; Frederika Hesse-Darmstadtekoa, alemaniar aristokrata (h. 1782)
* 1776 – Bernardo O'Higgins, Txileko militar eta politikaria, Txileren burujabetasunaren aldeko borrokalaria (h. 1842).
* 1779 – Jöns Jakob Berzelius, suediar kimikaria, kimika modernoaren sortzailetariko bat (h. 1848).
* 1792 – Jacques Ignace Hittorff, Alemanian jaiotako frantziar arkitektoa (h. 1867).
* 1802 – Manuel Cortina, espainiar politikaria (h. 1879).
* 1807 – Narcisse Virgilio Díaz, frantziar Barbizongo eskolako margolaria (h. 1876).
* 1827 –
** Charles de Coster, frantsesezko nobelagile belgiarra (h. 1879).
** Josef Strauss, austriar musikagilea (h. 1870).
* 1831 – Eduard Suess, britaniar geologoa (h. 1914).
* 1833 – Benjamin Harrison, Ameriketako Estatu Batuetako 23. Presidentea (h. 1901).
* 1843 – Christina Nilsson, suediar sopranoa (h.1921).
* 1847 – Bolesław Prus, poloniar idazlea (h. 1912).
* 1851 – Abraham Berge, Norvegiako lehen ministroa (h. 1936).
* 1860 – Raymond Poincaré, Frantziako Hirugarren Errepublikako presidentea (h. 1934).
* 1863 – Margaret Clay Ferguson, estatubatuar botanikaria (h. 1951).
* 1864 – Ion I. C. Brătianu, Errumaniako lehen ministroa (h. 1927).
* 1873 – Eliel Saarinen, finlandiar arkitektoa (h. 1950).
* 1874 - Anna Hirzel-Langenhan, suitzar piano-jotzailea eta piano-irakaslea (h. 1951).
* 1875 –
** Victor Campbell, britainiar marinel eta esploratzailea (h. 1956).
** Saul Gutmanovitx Txernikhovski, israeldar olerkaria eta itzultzailea (h. 1943).
* 1884 – Rudolf Bultmann, alemaniar teologo protestantea (h. 1976).
* 1889 – Cora Coralina, brasildar idazlea, XX. mendean portugesez idazten zuen poetarik onenetakotzat hartua (h. 1985).
* 1890 – Howard Phillips Lovecraft, zientzia-fikziozko estatubatuar eleberrigilea (h. 1937).
* 1897 – Tarjei Vesaas, norvegiar olerkari eta eleberrigilea (h. 1970).
* 1901 – Salvatore Quasimodo, italiar olerkaria eta itzultzailea, 1959ko Literaturako Nobel Saria (h. 1968).
* 1909 – Olga Rubtsova, errusiar xake jokalaria (h. 1994).
* 1910 – Eero Saarinen, finlandiar arkitektoa eta diseinatzailea (h. 1961).
* 1911 – Isabel Morgan, estatubatuar birologo eta bakteriologoa (h. 1996).
* 1913 – Roger Wolcott Sperry, estatubatuar neurobiologoa, 1981eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1994).
* 1919 &ndash; Adamantios Androutsopoulos, Greziako lehen ministroa (h. 2000).
* 1924 – John Ellis Williams, galestar eleberrigile elebiduna, nagusiki galeseraz idatzi izan zuena (h. 2008).
* 1927 –
** Ana Itelman, txiletar-argentinar balet-dantzaria, koreografoa, balet zuzendaria eta aitzindaria (h. 1989).
** Jimmy Raney, estatubatuar jazz gitarra-jotzailea (h. 1995).
* 1928 – Buddy Van Horn, estatubatuar ekintzazko aktore espezialista eta film zuzendaria (h. 2021).
* 1930 –
** Mícheál Ó Muircheartaigh, irlandar Joko Gaelikoetako telebista eta irratiko esataria (h. 2024).
** Jan Olszewski, Poloniako lehen ministroa (h. 2019).
* 1932 – Vasili Aksionov, sobietar idazlea (h. 2009).
* 1934 - Armi Kuusela, finlandiar modelo ohia, Miss Unibertso edertasun-lehiaketaren lehen irabazlea.
* 1935 – Dulcie September, apartheidaren aurkako hegoafrikar ekintzaile politikoa (h. 1988).
* 1936 –
** Kessler bikiak, alemaniar ahizpa biki abeslari, aktore eta dantzariak (h. 2025).
** Antonio María Rouco Varela, espainiar kardinala eta Espainiako Apezpiku Batzarreko presidentea.
** Hideki Shirakawa, japoniar kimikaria, 2000ko Kimikako Nobel Saria.
* 1937 –
** Jose Luis Cantero, *El Fary*, espainiar abeslari eta aktorea (h. 2007).
** Andrei Kontxalovski, errusiar zinema zuzendaria.
* 1938 – Jacqueline Andere, mexikar aktorea.
* 1939 – Gorka Dorronsoro, euskal jatorrizko venezuelar arkitekto, irakasle eta argazkilaria (h. 2017).
* 1941 –
** Uma Chakravarti, indiar historialari eta feminista.
** Slobodan Milošević, Serbiako presidentea eta Jugoslaviakoa (h. 2006).
* 1942 –
** Isaac Hayes, estatubatuar musikagile eta kantaria (h. 2008).
** Bernd Kannenberg, alemaniar atleta, 50 kilometro ibilketa proban aditua (h. 2021).
* 1944 – 
** Rajiv Gandhi, Indiako lehen ministroa (h. 1991).
** Joseph Trần Xuân Tiếu, vietnamdar apezpiku katolikoa (h. 2025).
* 1945 – *Rappel*, espainiar moda diseinatzaile, enpresaria eta telebistako pertsonalitatea, iragarle gaitasunak dituela dioena.
* 1946 –
** Laurent Fabius, Frantziako lehen ministro ohia.
** Yann Gerven, bretainierazko eleberrigilea.
* 1947 – Ray Wise, estatubatuar aktorea.
* 1948 – Robert Plant, britainiar abeslari eta kantautorea, Led Zeppelin taldeko bokalista eta abesti gehienen egilea.
* 1949 –
** Phil Lynott, Thin Lizzy taldeko baxu-jotzaile eta taldeburu irlandarra (h. 1986).
** Chema Muñoz, kantabriar zinema, telebista eta antzerkiko aktorea.
* 1951 –
** Greg Bear, estatubatuar zientzia fikziozko idazlea (h. 2022).
** André Nzapayeké, Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministro ohia.
** Julie Russell, australiar biologoa, arbitroa, atleta paralinpiarra pisu altxatzailea eta gurpildun aulkiko saskibaloia jokalaria.
* 1954 – Al Roker, estatubatuar telebista aurkezle eta meteorologoa.
* 1955 – Ned Overend, mendi bizikletako estatubatuar txirrindulari ohia.
** Claire Devers, frantziar film-zuzendaria.
* 1956 –
** Joan Allen, estatubatuar aktorea.
** Roberto Regazzi, italiar luthierra.
* 1957 –
** Simon Donaldson, britainiar matematikaria.
** Finlay Calder, eskoziar errugbilaria.
** Jim Calder, eskoziar errugbilaria.
* 1958 – Beatriz Méndez de Vigo, CNIko espioia.
* 1960 – María Auxiliadora Rosales Solís, nikaraguar hizkuntzalari eta irakaslea.
** Eva Nasarre, kataluniar aerobic-gimnasta eta telebista aurkezlea.
* 1961 – Manuel Merino, Peruko presidentea.
* 1962 –
** Ricardo Garrido, errioxar pala jokalari ohia eta politikaria.
** James Marsters, estatubatuar aktore eta abeslaria.
* 1963 – Bernard Lancy Pinto, indiar apezpiku katolikoa.
* 1964 – Sergei Zagraievski, errusiar margolaria, idazlea eta arte-historialaria (h. 2020).
* 1966 – Enrico Letta, Italiako lehen ministroa.
* 1970 – Manchán Magan, irlandar kazetari, bidaiari eta idazlea (h. 2025).
* 1971 –
** Rébecca Dautremer, haur eta gazteentzako liburuen frantziar ilustratzailea.
** Alexis Ravelo, espainiar idazlea (h. 2023).
* 1974 –
** Amy Adams, estatubatuar aktore eta abeslaria.
** Misha Collins, estatubatuar aktore, ekoizle eta zuzendaria.
* 1978 – María Canosa, galiziar ingeniari zibila.
** Elvira Prado, bartzelonar aktore, telebista aurkezle eta abeslaria.
* 1979 – 
** Jamie Cullum, ingeles jazz-pop abeslari, kantautore eta irrati esataria.
** Judith Uwizeye, ruandar legelari, irakasle eta politikaria.
* 1981 - Pablo de Rojas Sanchez-Franco, eskuin muturreko apaiz eskumikatua.
* 1982 –
** Mijaín López Núñez, kubatar borrokalaria, garai guztietako borrokalari greko-erromatar onena.
** Joshua Kennedy, australiar futbolari ohia.
* 1983 –
** Andrew Garfield, estatubatuar aktorea.
** Juri Zhirkov, errusiar futbolaria.
* 1985 – Álvaro Negredo, espainiar futbolaria.
* 1986 – Daniel Martin, irlandar txirrindularia.
* 1987 – Cătălina Ponor, errumaniar gimnasta artistico ohia, *oreka-barraren erregina*.
** Silvia Díaz, txiletar zientzialaria, kimikaria eta politikaria
* 1989 –
** Elnaz Rekabi, irandar kirol eskalatzailea.
** Roser Tapias, kataluniar aktorea eta modeloa.
* 1992 –
** Neslihan Atagül, turkiar aktorea.
** *Demi* Lovato, estatubatuar aktorea eta abeslaria.
* 1993 – Adrián Ortolá, espainiar futbolaria.
* 1998 – Lieke Klaver, herbeheretar atleta, abiadurazko lasterketatan espezializatua.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1572 – Migel Lopez Legazpikoa, gipuzkoar konkistatzailea (j. 1502/03).
* 1720 – Jean L'Archevêque, lapurtar merkatari eta esploratzailea, Nebraskan (j. 1672).
* 1855 – Frantzisko Ignazio Lardizabal, euskal idazlea eta Zaldibiako erretorea (j. 1806).
* 1865 – Juan Manuel Besnes, euskal herritar margolari eta kaligrafoa, Montevideon (j. 1789).
* 1872 – Ganix Makeakoa, baxenafar kontrabandista eta mugalaria (j. 1806).
* 1906 – Ramon Artola, euskal idazlea (j. 1831).
* 1953 – Errose Bustintza, euskal idazlea, abertzalea eta euskaltzalea (j. 1899).
* 1975 – Isidro Ansorena, euskal herritar txistularia (j. 1892).
* 1994 – Luis Pedro Peña Santiago, gipuzkoar etnologo eta mendizalea eta Aranzadi Zientzia Elkarteko kide nabarmena (j. 1933).
* 2002 – Mercedes Villacián, arabar irakasle eta politikaria (j. 1935).
* 2005 – Victoriano Bilbao, bizkaitar futbolaria, atezaina (j. 1937).
* 2010 – Karmele Igartua Bengoa, gipuzkoar irakaslea, idazlea eta olerkaria (j. 1959).
* 2023 – Txema Abarrategi, Aramaioko euskaltzalea (j. 1963).

### Mundua 
* 984 – Joan XIV.a, Aita Santua.
* 1153 – Bernardo Clairvauxkoa, frantziar abade zistertarra (j. 1090/91).
* 1611 – Tomás Luis de Victoria, espainiar konpositore eta kapera maisua.
* 1639 – Martin Opitz, alemaniar olerkaria (j. 1597).
* 1690 – Alexandre de Bournonville, Bournonvilleko dukea, Nafarroako erregeordea (j. 1616).
* 1672 – Johan de Witt, herbehereetar politikaria (j. 1625).
* 1823 – Pio VII.a, aita santua (1800 – 1823), (j. 1742).
* 1825 – Juan Martín Díez, espainiar gerrillaria (j. 1775).
* 1854 – Friedrich Schelling, alemaniar filosofoa (j. 1775).
* 1873 – Marie Guy-Stéphan, frantziar dantzaria (j. 1818).
* 1887 – Jules Laforgue, uruguaiar jatorriko frantziar olerkari sinbolista (j. 1860).
* 1897 – Michele Angiolillo, italiar anarkista (j. 1871).
* 1913 – Émile Ollivier, frantziar politikaria (j. 1825).
* 1914 –
** Amélie Helga Lundahl, finlandiar margolaria (j. 1850).
** Pio X.a, aita santua (1903-1914) (j. 1835).
* 1915 – Paul Ehrlich, alemaniar bakteriologoa, 1908ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1854).
* 1917 – Adolf von Baeyer, alemaniar kimikaria, 1905eko Kimikako Nobel Saria (j. 1835).
* 1927 – Fannie Bloomfield Zeisler, austriar jatorriko piano-jole estatubatuarra (j. 1863)
* 1940 – Leon Trotsky, errusiar iraultzailea (j. 1879).
* 1945 – Katti Anker Møller, norvegiar feminista, eskubide erreproduktiboen haurren eskubideen alde lan egin zuen lehenengoetarikoa (j. 1868).
* 1957 – Edward Ratcliffe Garth Russell Evans, britainiar itsas armadako ofiziala eta Antartikako esploratzailea (j. 1880).
* 1959 – Alfred Kubin, austriar imprimatzaile, ilustratzaile eta idazlea (j. 1877).
* 1961 – Percy Williams Bridgman, estatubatuar fisikaria, 1946ko Fisikako Nobel Saria (j. 1882).
* 1980 – Joe Dassin, frantziar-estatubatuar aktore, abeslari eta egile abeslaria (j. 1938).
* 1981 – Michael Devine, INLAko kide sortzaileetako bat, 1981eko Irlandako gose greban (j. 1954).
* 1983 – Georges Spénale, frantziar politikaria, Europako Legebiltzarrako presidentea (j. 1913).
* 1987 – José María Bueno, espainiar kardinala, Gasteizko gotzaina izandakoa (j. 1904).
* 1995 – Hugo Pratt, italiar idazle eta komikigilea (j. 1927).
* 1997 – Dionys Mascolo, frantziar idazle eta filosofoa (j. 1916).
* 2000 – Henri Theil, herbeheretar ekonomilari eta estatistikaria, ekonometria arloan egin zituen ekarpenengatik ezaguna (j. 1924).
* 2001 – Fred Hoyle, ingeles astronomoa eta matematikaria (j. 1915).
* 2006 – Joe Rosenthal, estatubatuar argazkilaria, *Bandera goratuz Iwo Jiman* argazkiaren egilea (j. 1911).
* 2008 – Hua Guofeng, Txinako Alderdi Komunistako presidentea (j. 1921).
* 2012 –
** Phyllis Diller, estatubatuar aktore eta umorista (j. 1917).
** Dom Mintoff, Maltako lehen ministroa (j. 1916).
** Meles Zenawi, Etiopiako presidentea (j. 1955).
* 2013 – Elmore Leonard, estatubatuar idazlea (j. 1925).
* 2014 – B. K. S. Iyengar, *Iyengar Yoga* yoga estiloaren sortzailea, munduko yoga irakasle garrantzitsuenetakotzat hartua (j. 1918).
* 2017 –
** Marcelline Aboh, benindar aktorea (j. 1940).
** Jerry Lewis, estatubatuar, aktorea, umorista, zinema zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea (j. 1926).
** Colin Meads, zeelandaberritar errugbi jokalaria, historiako errugbilari hoberenetakoa (j. 1936).
** Nati Mistral, espainiar aktorea eta abeslaria (j. 1928).
* 2018 –
** Uri Avnery, israeldar kazetaria eta politikari ezkertiarra eta bakezalea (j. 1923).
** María Isabel Chorobik de Mariani, giza eskubideen aldeko argentinar ekintzailea (j. 1923).
* 2020 – Branko Kostić, Jugoslaviako presidentea (j. 1939).
* 2022 –
** Daria Dugina, errusiar kazetari eta ekintzaile politikoa, eraila (j. 1992).
** Tom Weiskopf, estatubatuar golf jokalaria (j. 1942).
* 2023 – Daniel Cohen, frantziar ekonomialaria (j. 1953).
* 2024 –
** Yvonne Delcour, belgikar aktorea (j. 1932).
** Alice Green, estatubatuar aktibista eta espetxe-erreformaren defendatzailea (j. 1939).
* 2025 – 
** Frank Caprio, estatubatuar epailea (j. 1936).
** Edouard Kisonga Ndinga, kongoar apezpiku katolikoa (j. 1946).
** Norma Nolan, argentinar modeloa (j. 1938).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Santu kristauak: Bernardo, Maximo eta Samuel.
* Sehaska egutegiko izendegia: Beñat, Bernat eta Barria.
* Arabako Barrian erromeria herrikoia ospatu ohi da.

## Kanpo estekak 
Abuztuaren 19 | Urteko egutegi | Abuztuaren 21