Nekromantzia

[alt=Edward Kelley eta John Dee Nekromantzia saio batean izpiritu bat erakartzen.|thumb|Edward Kelley eta [John Dee okultistak nekromantzia saio batean izpiritu bat erakartzen bere galderei erantzuteko.. *Astrology* (1806) Ebenezer Sibly.-n liburutik ateratako irudia.]]
**Nekromantzia** (latinetik *necromantīa*, eta hitz hau, bestetik, grezieratik dator: *νεκρομαντεία*; necros «heriotza» eta mantīa «igartze») hildakoei edo haien ustezko espirituei ustezko edo itxurazko galdeketak eginez edo haien gorpuen erraiei begiratuz igarpenak egitea da. Magiaren adarra da, antzinatik Mesopotamian, Egipton eta Persian, besteak beste, ezaguna. Gaur egun ere praktika ezaguna da, medium baten bidez edo ouija erabiliz hildakoei galderak eginez, esaterako.

## Antzinako praktikak 
#### Xamanismoatik Babiloniara 
Nekromantzia xamanismoarekin lotuta zegon, eta seguruenik hortik eboluzionatu zela ere, arbasoen mamuak bezalako izpirituak deitzen baititu. Nekromantziari klasikoek hildakoei zuzentzen zieten "tonu altuko irrintzi eta tronatze baxuen nahasketa batean", xamanen trantzearen egoeraren marmarren parekoa. Nekromantziak mendebaldeko antzinako antzinatasuna izan zuen antzinako Egipton, Babilonian, Grezian eta Erroman egindako praktikaren berri. Bere Geographica-n, Estrabonek νεκρομαντία (nekromantia) edo "hildakoen igarleak" aipatzen ditu, Pertsiako jendearen artean igarbiderako praktikatzaile garrantzitsuenak direlako, eta Kaldeako herrien artean ere oso hedatuta zegoela uste da ( bereziki sabiarrak, edo "izarren gurtzaileak"), Etruria eta Babilonia. Babiloniar nekromanteei. manzazuu edo sha'etemmu deitzen zitzaien, eta haiek sortutako izpirituei etemmu.

#### Greziarren esanetan 
[alt=Johann_Heinrich_Füssli-ren akuarelan, Tiresias Odiseori azaltzen zaio sakrifizio egin ondoren|thumb|*Johann_Heinrich_Füssli*-ren 1780-1785eko akuarela honetan Tiresias [Ulises|Odiseori azaltzen zaio odol sakrifizio egin ondoren.]]
Nekromantziaren inguruko literatur kontu zaharrena Homeroren Odisean aurkitzen da. Zirtze, sorgina boteretsu baten zuzendaritzapean, Odiseok lurpeko mundura (katabasis) bidaiatzen du bere etxera zeraman bideari buruz jakiteko, hildakoen izpirituak hurbilduz, Zirtzek irakatsitako sorginkerien bidez. Tiresiasen itzala deitu eta zalantzan jarri nahi du; hala ere, ezin du ikuslearen izpiritua deitu besteen laguntzarik gabe. Odisea-ren pasarteek erritual nekromantikoen erreferentzia deskribatzaile ugari dituzte: erritoak gaueko orduetan suarekin putzu baten inguruan egin behar dira eta Odiseok errezeta zehatz bat jarraitu behar du, sakrifizioko animalien odola barne, mamuak edateko libazioa egiteko. bitartean, lurpeko mamu eta jainkoei otoitzak esaten zizkien bitartean. Bere galderei erantzuna jasotzeko berak nahi dituen izpirituei odol hartatik edatea utzi behar die gainontzekoak ezpatarekin uxatzen dituen bitartean.

Gisa horretako praktikak, egunerokotasunetik groteskora aldatzen zirenak, normalean nekromantziarekin lotzen ziren. Errituak nahiko landuak izan daitezke, zirkulu magikoak, makilak, talismanak eta sorginkeriak inplikatuz. Nekromanteek heriotzaren alderdi morbosoekin ere inguratu liteke, askotan hildakoaren arropa janztea eta bizitzarik eza eta hondatzea sinbolizatzen duten jakiak kontsumitzea, hala nola, legamiarik gabeko ogi beltza eta fermentatu gabeko mahats zukua. Nekromante batzuk gorpuen mutilazio eta kontsumoan parte hartzera ere iritsi ziren. Zeremonia horiek orduak, egunak edota asteak iraun zezaketen, izpirituak behin betiko deitu arte. Maiz lurperatze lekuetan edo nekromantearen jarraibide zehatzei egokitzen zitzaizkien beste leku malenkoniatsuetan egiten ziren. Gainera, nekromanteek nahiago zuten joan berri zirenak deitzea, haien errebelazioak argiago hitz egiten zutelakoan oinarritzat hartuta. Denbora hori gorputz fisikoa hil eta hurrengo hamabi hilabeteetara mugatu ohi zen; Epe hori igarotakoan, nekromanteek hildakoaren izpiritu mamua gogora ekartzen zuten.

Zenbait kulturak hildakoen ezagutza mugagabea zela uste zuten arren, antzinako greziarrek eta erromatarrek usteetan "itzal" indibidualek gauza batzuk bakarrik zekiten. Baliteke haien aholkuaren itxurazko balioa bizitzan zekiten gauzetan edo heriotzaren ondoren eskuratutako ezagutzetan oinarrituta egotea. Ovidiok Metamorfosiak liburuan idazten duenez lur azpiko munduko merkatu bat legoke, non hildakoak albisteak eta esamesak trukatzeko elkartzen ziren.

#### Praktiken debekua 
alt=Samuel Endorreko sorginak erakarria|thumb|307x307px|Saul eta Endorreko sorgina Samuelen izpirituarekin.

Edward Henry Corbould-en XIX. mendeko margoa.
Nekromantziari buruzko hainbat erreferentzia ere badaude, "hezur-prestatzaile" izenekoak geroago helenismo garaiko juduen artean - Biblian. Deuteronomioaren Liburuak (18: 9-12) berariaz ohartarazten die israeldarrei hildakoen igarpenaren praktika kanaandarra egitean:

*Lege Mosaikoak* heriotza-zigorra nekromantzia duten profesionalei agindu zien arren (Lebitiko 20:27), abisu honi ez zitzaion beti kasu egiten. Adibiderik aipagarrienetako bat Saul erregeak Endorren Sorgina Saioletik, epaile eta Samuel profetaren espiritua inbokatu zuenean, Sheoletik erroturako hobi bat erabiliz (1 Samuel 28: 3-25 ). Hala ere, sorgin deiturikoa harrituta gelditu zen Samuelen benetako izpiritua izateak I Sam 28:12 liburuan dioenez, "emakumeak Samuel ikusi zuenean, ozen egin zuen oihu". Samuelek berriro piztu zuen galdezka: "Zergatik kezkatu nauzu?"  Saulek ez zuen heriotza zigorrik jaso (herrialdeko agintaririk gorena izanik), baina Jainkoak berak epaitu zuen, Samuelek predikatzen zuen bezala. egun batean, borrokan hil zen bere seme Jonathanekin batera.

Zenbait idazle kristauk geroago baztertu zuten gizakiek hildakoen izpirituak berreskura zitzaketen ideia eta horren ordez, mozorrotutako deabruak bezalako "itzalak" zirela interpretatu zituzten, horrela nekromantzia deabruaren deialdiarekin nahastuz. Arlesko Zesariok bere entzuleei Jainko Kristaua ez den deabru edo jainkoetan inolako esperantzarik ez jartzeko eskatzen die, nahiz eta sorginkeriak lan egiteak onura ematen duela esan. Deabruek jainkozko baimenarekin jokatzen dutela eta Jainkoak kristau jendea probatzeko baimena duela dio. Zesariok ez du hemen gizakia kondenatzen; nekromantziaren artea existitzen dela bakarrik dio, Biblia debekatuta badago ere.

Bestalde, kristau batzuek uste dute nekromantzia benetakoa dela ("magia" ezkutuko beste alderdi batzuekin batera) baina Jainkoak ez ditu kristauak jasan espiritu horiekin aurre egiteko (Deuteronomioa 18:14). Beste batzuek Samuelen mamua trikimailu bat dela uste dute, XX. Mendearen hasierako espiritualista-ilusionista askok burututako iruzur saioak, Samuelen bizitzako gertaeran bezala, grabatzen zituztenak engainatu zituzten.

## Nekromantzia Erdi Aroan zehar 
alt=XII. mendeko eskuizkribu baten Mandragoraren irudia|thumb|246x246px|Nekromanteek sendabelar botereaz ere baliatzen ziran hildakoekin hitz-egiteko. Irudian, XII. mendeko eskuizkribu baten Mandragoraren irudia
Erdi Aroko idazle askok uste zuten benetako berpizkundeak Jainkoaren laguntza behar zuela. Nekromantziaren praktika espiritu itxura hartzen zuten deabruak zirela eta. Praktika *maleficium* izenarekin ezagutzen zen eta Eliza Katolikoak gaitzetsi egin zuen. Nekromantziaren profesionalak ezaugarri askoren bidez lotzen baziren ere, ez dago nekromante talde gisa antolatuak zeuden inolako frogarik. Nekromantziaren profesionalen artean ohikoa zen gaueko familiako zenbait landare toxiko eta haluzinogeno erabiltzea, hala nola henbane beltza, jimson belarra, belladonna edo mandragora, normalean salba edo edabe magikoetan.

#### Sinesmen nahasketak 
Erdi Aroko nekromantzia Iberiar Penintsulan hedatutako arabiarren eraginetatik eratorritako magia astralaren eta kristau eta juduen irakaspenetatik eratorritako exorzismoaren sintesia dela sinesten da. Arabiar eraginak nabari dira ilargiaren faseak, eguzkia jartzea, eguna eta ordua dakartzan erritualetan. Fumigazioa eta irudiak lurperatzeko ekintza ere astral magian eta nekromantzian aurkitzen dira. Kristauen eta juduen eraginak agertzen dira sinboloetan eta erritualak deitzeko erabiltzen diren konjurazio formuletan.
[alt=1628ko Marlowe-ren Fausto liburuaren azala|thumb|[Fausto Mefistofeles deabruari deika zirkulu magiko baten babesetik, nigromantzia eta nekromantziaren parekotasuna arazoak sortarazi ditu behin baino gehiagotan. Irudian 1628ko Marlowe-ren liburuaren azala.]]
Praktikatzaileak kristau elizgizonen kideak izan ohi ziren, nahiz eta praktikari ez-klasiko batzuk ageri diren. Zenbait kasutan, ikastun hutsak edo eskaera txikiagoetarako agindutakoak praktikan aritu ziren. Izaki espiritualen manipulazioa (batez ere deabruak) eta praktika magikoak sinesteak lotzen zituen. Praktiko hauek ia beti alfabetatuak eta ikasiak ziren. Gehienek exorzismoaren oinarrizko ezagutzak zituzten eta astrologia eta demonologia testuetara sarbidea zuten. Prestakuntza administratiboa informal eta unibertsitatean oinarritutako hezkuntza arraroa zen. Gehienak ikasketetan trebatu ziren eta espero zuten latinaren, erritualaren eta doktrinaren oinarrizko ezagutzak izatea. Hezkuntza hau ez zegoen beti orientazio espiritualarekin lotuta eta mintegiak ia ez ziren existitzen. Egoera horri esker, kleriko aspirante batzuek kristau erritoak eta praktika ezkutuak uztartu ahal izan zituzten doktrina kristauan gaitzetsi arren.

#### Epaiketei esker dakiguna 
Nekromantziaz akusatutakoen aitormen arraroek iradokitzen dute askatze-sorta eta hari lotutako esperimentazio magikoak egon zirela. Zaila da zehaztea xehetasun horiek beren praktikengatik izan ziren ala ez, galdeketen kapritxoen aldean. Salisburyko Juan da Richard Kieckheferrek erlazionatutako lehen adibideetako bat, baina Parisko eliza-epaitegiko 1323ko agiriak erakusten duen moduan, "Berich deabrua katuaren larruzko tirekin egindako zirkulu baten barnetik deitzeko asmotan ari ziren talde batek" parte hartzen ari zen, jakina. Elizak "nekromantzia" gisa definituko lukeen horretan.

Herbert Stanley Redgrove-k nekromantzia aldarrikatzen du Erdi Aroko zeremonia magiaren hiru adar nagusietako bat dela, magia beltza eta magia zuriarekin batera. Hori ez dator bat sailkapen garaikideekin, askotan "nigromantzia" ("ezagutza beltza") eta "nekromantzia" ("heriotza-ezagutza") nahasten baitute.

Epaiketaren bat ez etortzearen ondorioz, nigromanteek eta arte magikoetako beste praktikatzaile batzuek izen santuak dituzten sorginkeriak inpunitatez erabili ahal izan zituzten, erritual horietako edozein erreferentzia bibliako otoitz gisa sorginkeria gisa uler baitezakete. Ondorioz, Municheko eskuliburuan agertzen den nekromantzia ulermen teoriko horien bilakaera da. Eskuliburuaren egileek liburua eliz zuzenbidearekin bat ez etortzeko diseinatu zutela iradoki da. Eskuliburuan erabilitako errezeta nagusiak hizkuntza erlijioso bera eta botere izenak erabiltzen zituen deabru izenekin batera. Testu apokrifoetatik eta Torah hebrearretik eratorritako Jainkoaren izenak ulertzeko beharrezkoa zen errito horien egileak iturri horiek gutxienez aldi baterako ezagutzea.

#### Kanpoko loturak 
Eskuliburu okultistetan agertzen diren kontakizunen barruan beste kulturetako literatura tradizioetako istorioekin loturak aurkitzen dira. Adibidez, zaldi bat konjokatuko duen zeremonia *Mila eta bat gauen gauak* arabiarrekin eta frantses erromantzeekin lotura estua du; Chaucerren ''The Squire's Tale* lana ere antzekotasun nabariak ditu. Hau garai batean onargarriak ziren atzerriko jainko edo deabruekiko askapenen bilakaera paralelo bihurtzen da eta testuinguru kristau berri batean kokatzen du, deabrua eta debekatua bada ere. Eskuliburu hauetarako materiala hainbat hizkuntzatako iturri askotako testu magiko eta erlijiosoetatik eratorritakoa zenez, testu horiek aztertu zituzten jakintsuek ziurrenik beren sorburu liburua eta eskuliburua egin zituzten sorginak edo magia lantzeko.

Leonardo da Vinci-k bere koaderno batean honako hau idatzi zuen:

## Nekromantzia XXI. mendean 
[alt=rudian 1928 espiritismo saio batean "ektoplasmazko" izpiritu bat sortarazten.|thumb|*Helen Dunca*n [mediuma iruzurra egiten harrapatu zuten, irudian 1928 espiritismo saio batean "ektoplasmazko" izpiritu bat sortarazten.]]
Gaur egun, nekromantzia modu orokorragoan erabiltzen da heriotzaren eta hildakoen manipulazioa edo horien itxurakeria, askotan magia erritualaren edo beste zeremonia ezkutukoaren bidez erraztuz. Garai bateko saioak, kanalizazioak eta espiritualismoa nekromantzian hasten dira ustez deitutako izpirituek etorkizuneko gertaerak edo informazio sekretua agerrarazteko eskatzen zaienean. Nekromantzia zientzia-magantzia gisa aurkez daiteke, magia teurgikoaren adar gisa.

Espiritu harremanetarako gaiak direla eta, iraupen luzeko "Supernatural Chicago" ikuskizuna eta urteroko "Harry Houdini saioa", biak Chicago-ko "Excalibu"r diskotekan ospatzen dira, Illinois-en, eta "Neil Tobin, Necromancer" antzezle nagusia izendatzen dute.

Nekromantziaren praktikari dagokionez denboran zehar modu batean edo bestean iraun duenez, *An Encyclopædia of Occultism''-ek dio:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mamu
* Espiritismo
* Medium

## Kanpo estekak