open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erin Kellyman

**Erin Mae Kellyman** (Tamworth, Staffordshire, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1998ko urriaren 17a) britainiar aktorea da. 2018an *Solo: A Star Wars Story* (euskaraz *Solo: Izarretako Gerraren Istorio Bat*) filmean Enfys Nest pertsonaia, matxinoen liderraren rola egin zuen Kellymanek, 2019ko Victor Hugoren *Les Misérables* eleberriaren BBCren moldaketan Éponine Thénardier eta 2021ean *The Falcon and the Winter Soldier*  telesail txikian Karli Morgenthau pertsonaia antzeztu zuen, Vel Mariserie pertsonaiaren antagonista.

## Bizitza 
Kellyman Staffordshire konderriko Tamworth udalerrian jaio zen, eta Nottingham-eko Telebista Tailerrean lizentziatu zen.

### Ibilbidea 
Kellyman Channel 4 katerako Caitlin Moran eta ahizpa Caroline Moranek *Otsoek hazia* izeneko filmean agertu zen. 2016. urteko BBCko *Cooper Vs El Resto* telesailean ere agertu zen, Tanya Franks eta Kerry Godlimanekin, kanpoko bikote batek hazitako ume hirukote adoptatu bati buruzko lana.

Kellymanek Enfys Nest arpilatzailearen rola bete zuen *Han solo: Una historia de Star Wars* filmean, 2018an. Enfys Nest-en papera "merezi dugun anti-heroia" eta "filmean sartutako pertsonaia berri garrantzitsuena" zela adierazi zuten. Paper horrek Kellymani "aitorpen globala" eman zion. Kellyman papererako hiru entzumen etapa igaro behar izan zituen. Kellyman Alden Ehrenreichekin batera jardun zuen hirugarren entzunaldian.

*Les Misérables* filmeko BBCren egokitzapenean ere agertu zen Kellyman, Éponine pertsonaiarena egiten, Olivia Colman, Lily Collins, David Oyelowo eta Dominic Westekin batera. Kellyman Colette pertsonaiaren papera egiteko audiziora joan zen hasieran, baina Éponineren papera egiteko aukeratu zuten. Kellymanek BBCren ekoizpenak zuen aniztasuna goraipatu zuen, eta onartu zuen inoiz ez zuela bere burua gai ikusi paper hori epeko lan batean interpretatzeko.

Kellyman BBCko *Two* ''Don't Forget the Driver* komedia iluneko telesailean agertu zen, Toby Jones protagonista zuela.

2020. urtean, Kellymanek Maya interpretatu zuen, urruneko izebarekin bizitzera joan zen neskatoa, BBCko *Vida* telesailean.

2021. urtean Disney+ *Falcon y el Soldado de Invierno'' telesaileko protagonista izan zen. Lan horretan Karli Morgenthon pertsonaia, Sin Bandera (Flag-Smashers) izeneko talde erradikal bateko kidea izan zen eta Anthony Mackie eta Sebastian Stanekin batera lan egin zuen.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Hitler haurtxoa hiltzea

thumb|Adolf Hitler, haurtxoa zela.
**Hitler haurtxoa hiltzea** etika eta fisika teorikoan egindako gogo-esperimentua da. Adolf Hitler oraindik haurtxoa zela hiltzeko denboran bidaiak erabiltzearen auzia planteatzen du. Dilema etiko bat du ekintzan nahiz haren ondorioetan, eta denbora-paradoxa bat denboraren koherentzia logikoan. Hitler haurtxoa hiltzea zientzia fikzioaren tropo literario bihurtu zen lehen aldiz Bigarren Mundu Gerran eta, geroztik, eztabaida etiko eta metafisiko horiek arakatzeko erabili da.

Hitler haurtxoa hiltzearen arazoari buruzko eztabaida etikoek hainbat filosofia moralen ikuspegia erakuts dezakete: utilitarismoak dio Hitler haurtxoa hiltzea justifikatuta dagoela, balizko onurek balizko kostuak gainditzen baitituzte; deontologiak dio Hitler haurtxoa hiltzea ez dagoela justifikatuta, infantizidioa beti baita okerra; eta kontsekuentzialismoak zalantzan jar dezake Hitler haurtxoa hiltzearen ondorioak zein izango liratekeen, etorkizunean aurreikusten diren gertaeren segidaren zalantzari eutsiz. Natura versus hazkuntzaren auzia planteatzeko ere erabiltzen da, ea Hitler haurtxoa hazi zen gizartea aldatzea hobe litzatekeen hiltzea baino.

Hitler haurtxoa hiltzeko aukerari buruzko eztabaida metafisikoak denboraren hainbat filosofia eztabaidatzeko erabili izan dira: denboraren B teoriak Hitler haurtxoa hiltzea ezinezkoa dela uste du, berezkoa duen denbora-paradoxagatik; denbora-dimentsio anitzeko teoriek, aldiz, Hitler haurtxoa hiltzean iragana aldatzeko tartea uzten dute.

Hitler haurtxoa hiltzearen inguruko eztabaida publikoa 2015eko amaieran iritsi zen gailurrera, *The New York Times* egunkariak bere irakurleei galdera hori egiten zien inkesta bat argitaratu ondoren. Hitler haurtxoa hiltzea defendatzen zutenen artean, Floridako gobernadore Jeb Bush eta Tom Hanks aktorea zeuden, eta Stephen Colbert komikoa eta Ben Shapiro iritzi-emailea, berriz, politika horren aurkakoak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augusto de Vasconcelos

**Augusto César de Almeida de Vasconcelos** (Lisboa, 1867ko irailaren 24a – *ibidem*, 1951ko irailaren 27a) portugaldar sendagile, politikari eta diplomazialaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1911tik 1912ra.

1891n Lisboako Medikuntza Kirurgikoko Eskolan graduatu zen eta han ere irakatsi zuen. Geroago, Lisboako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko irakasle izan zen.

Gaztarotik errepublikaren aldekoa zen, eta João Pinheiro Chagasek zuzendutako Portugalgo Lehen Errepublikako lehen gobernu konstituzionalean Atzerri ministro izan zen. 1911ko azarotik 1912ko ekainera lehen ministro izan zen Portugalgo Alderdi Errepublikanoko ministroek osatutako gobernu batean.

Ondoren, Portugalgo enbaxadore izan zen Madrilen (1913-1914) eta Londresen (1914-1919), eta ordezkaritza portugaldarra zuzendu zuen 1919ko Parisko Bake Biltzarrean.

Portugalen Nazioen Ligako ordezkaria izan zen eta 1935ean Chacoko Gerra bezalako nazioarteko gatazkak konpontzen lagundu zuen. 1935etik 1937ra Nazioen Ligako lehendakaria izan zen.
Gilberte Savary

**Gilberte Thérèse** **Savary** (Paris, Frantzia, 1921eko apirilaren 4a – Clayes-sous-Bois, Yvelines, Île-de-France, Frantzia, 1992ko martxoaren 14a) aktorea izan zen. Ezaguna da, batez ere *Le rêve* (1931), *La ronde des heures* (1931) eta *Seul* (1932) pelikuletan egindako lanarengatik.

## Aktore ibilbidea 
Sei film baino ez zituen egin, haur paperak hain zuzen ere.

## Filmografia 
Lan hauxetan hartu zuen parte:
* 1926: *La Faute de Monique*, Maurice Gleizerena
* 1929: *Le Collier de la reine,* Gaston Ravel eta Tony Lekainena
* 1930: *Le Rêve,*Jacques de Baroncellirena: Angélique, umea
* 1931: *La Ronde des heures,* Alexandre Ryderrena: neska txikia
* 1931: ''Tout ça ne vaut pas l'amour,* Jacques Tourneurrena: neska txikia
* 1934: *Les Misérables'', Raymond Bernardena, hiru garaitan filmatutako filma: Éponine Thénardier haurra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frances Drake

**Frances Drake**, jaiotzaz **Frances Morgan Dean** (New York, AEB, 1912ko urriaren 22a – Irvine, Kalifornia, AEB, 2000ko urtarrilaren 18a) estatubatuar aktorea izan zen, *Les Misérables* (1935) filmean Éponine pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
New Yorken jaio zen, Frances Morgan Dean izenaz, familia aberats batean. Kanadako Havergal Collegen hezi zen eta 14 urterekin "Ingalaterrara bidali zuten eskolara, amonaren ondora". Hantxe egon zen 1929an balio-burtsa amildu zenean.

### Aktore ibilbidea 
Bizitzan lehen aldiz dirua lortu behar izan zuenez, Drake dantzari eta antzerki-aktore lanetan hasi zen, eta zinemak gehiago ordaintzen zuela ohartu zen. 1933. urtean honelaxe azaldu zuen: "Londresen aktore bat ezagutu nuen, Gordon Wallace, denbora batez Eva Le Gallienneren konpainiako kideetako bat izan zena, eta berarekin dantza talde bat osatzeko eskatu zidan. Dantza egin genuen, eta antzerki produktore batek eskatu zigun lan batean parte hartzeko. Gero Ingalaterran filmak egitera gonbidatu ninduten".

1934. urtean Ameriketako Estatu Batuetara itzuli zen eta Paramount Pictures zinema-ekoiztetxe eta banatzaile enpresak kontratu bat eskaini zion eta Frances Drake izena jarri zion (estudioak hasieran bere izen berria Marianne Morel izatea nahi zuen, sasoi hartan hain ezaguna zen Frances Dee aktorearekin nahasketak ekiditeko). Marguerite Namara opera abeslari eta aktoreak entrenatu zuen zineman lanean jarraitzen zuen bitartean. Sarritan "estuasunetan" zegoen damatxo baten paperak baino ez zizkioten ematen, eta proto-horrore eta proto-sci-fi filmetan agertzen zen Béla Lugosi, Boris Karloff eta Peter Lorre izarrekin batera. Zinema munduan erreferentziazkoa den liburu batek honelaxe laburbildu zuen Drakeren ibilbidea: "Paper nagusiak interpretatu zituen 1930. urteko hamarkadako Hollywoodeko ekoizpen askotan, sarritan beldurrezko eta misteriozko istorioen heroi izutua izaten zen".

### Heriotza 
Frances Drake Irvinen (Kalifornia) hil zen, 2000ko urtarrilaren 18an, 87 urte zituela. Hollywood Forever Cementeryko (Hollywood, Kalifornia) Section 8 Garden of Legends delakoan dago lurperatuta.

## Filmografia 
## Aintzatespenak 
* Hollywoodeko Ospearen Pasealekuko zinema sailean izar bat du, Hollywood Boulevard-eko 6821ean kokatua.
* Eskola batek bere izena du Leominsterren, Massachusettsen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Photographs of Frances Drake
Frances Dee

**Frances** (edo Jean) **Marion Dee**, artistikoki **Frances Dee** (Los Angeles, AEB, 1909ko azaroaren 26a – Norwalk, AEB, 2004ko martxoaren 6a) estatubatuar aktorea izan zen. Ezaguna da, batez ere, *Dos amores* (1933), *Yo anduve con un zombie* (1943) eta *Las rebeldes del internado* (1934) filmeetan egindako lanarengatik.

## Bizitza 
Bere benetako izena Frances (iturri batzuek *Jean* adierazten dute) *Marion Dee* zen. Los Angelesen jaio zen, Kalifornian, aita, armadako kidea, hantxe bizi baitzen. Bertan Shakespeare Grammar School-en eta Hyde Park High School-en ikasi zuen eta han Frankie Dee ezizena zuen. 

1927. urtean, jada zuen edertasun bikainaren jabe, Hyde Park High-en graduatu ostean (klaseko presidenteordea izan zen), urteko edertasun izendatu zuten. Bi urte eman zituen Chicagoko Unibertsitatean Kaliforniara itzuli baino lehen. 

### Aktore ibilbidea 
1929. urtean udako oporrak igaro zituen bere familiarekin Los Angeles inguruan. Txantxetan hasi zen lanean, filmez kanpo. Artean estra hutsa zen eta  aukera paregabea izan zuen Maurice Chevalierrekin batera *Playboy of Parisen* lanerako paper nagusia eskaini ziotenean. 

Ikusleek Charles "Buddy" Rogers eta Richard Arlenekin batera Paramount Pictureseko bi filmetan lortutako audientzia eta harrera onari esker, protagonistetako bat, Sondra Finchley pertsonaia hain zuzen ere antzeztu zuen, Phillips Holmes eta Sylvia Sidneyrekin batera, Paramount Pictures zinema enpresaren *An American Tragedy* (euskaraz: Giza tragedia) ekoizpen ospetsu eta eztabaidagarrian, Josef von Sternbergek zuzendua. Bere aktoretza estiloak eta itxurak Greta Garborena ekartzen zuen gogora.

## Bizitza pertsonala 
Joel McCrea aktorea 1933. urteko *The Silver Cord* filmeko platoan ezagutu zuen. Bikotea 1933. urteko urriaren 20an ezkondu zen, eta ia 57 urtez egon ziren elkarrekin, McCrea 1990. urtean hil zen arte. 

Frances Dee eta Joel McCrea arrantxo batean bizi izan ziren elkarrekin, Ventura Countyko (Kalifornia) ekialdean. McCreatarrek euren jabetzako ehunka akre eman zizkioten Young Men's Christian Association (YMCA) (euskaraz: Gizonezko Gazte Kristauen Elkartea) Thousand Oaks hirirako (Kalifornia).

Joel McCrea bere ezkontzaren 57. urteurrenean hil zen. Hiru seme-alaba izan zituzten, horietako bat Jody McCrea aktorea. Frances Deek 14 urte geroago hil zen Norwalk-en (Connecticut) 94 urte zituela, burmuineko odoljario baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christophe Betbeder

**Christophe Betbeder** "Titto" (Donamartiri, Nafarroa Beherea, 1977ko abuztuaren 25a) kazetaria, batez ere irrati alorrean. 2025etik Euskararen Erakunde Publikoaren zuzendaria da.

## Ibilbidea 
Betbederrek hedabideen kudeaketan esperientzia handia du. Izan ere, Euskal Irratiak sarearen koordinatzaile nagusi izan zen, euskarazko irrati elkarteen federazioa, eta ondotik, Euskal Hedabideak elkartearen buru aritu zen, Ipar Euskal Herriko komunikabideen arteko elkarlana sendotuz.

Irrati Libreen Frantziako Sindikatu Nazionaleko (SNRL) ordezkari nagusi izan da azken urteotan. Haren jardunaren artean izan dira FSER funtsaren batzordea, Kazetarien Enplegurako Batzorde Parekidea (CPNEJ) eta hitzarmen kolektiboen inguruko negoziazioak. Tokiko irrati elkarteen defentsa eta garapena izan ditu gidari. Bernadette Souleri ordezkatu zion EEPko lanpostuan. Bernadettek 15 urte eman zituen zuzendari gisa. Betbeder erakundeko teknikari izan zen hau sortzean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph-Nicolas Delisle

**Joseph-Nicolas Delisle** (Paris, 1688ko apirilaren 4a – *ibidem*, 1768ko irailaren 11) frantziar astronomo eta kartografoa izan zen.

Astronomia ikasi zuen Joseph Lietaud eta Jacques Cassiniren ikasle gisa, eta Frantziako Zientzia Akademiako astronomo elkartu izendatu zuten. Collège de Franceko eta Rouengo Akademiako irakaslea ere izan zen.

1726an, Petri I.a Handia tsarrak San Petersburgora deitu zuen, Errusiako Zientzien Akademiaren barruan astronomia eskola sortu eta zuzentzeko. Errusian egon zen 1747 arte, Paris aberats eta famatura iritsi zenean, eta bere behatoki propioa eraiki zuen Cluny jauregian.

Ostadarraren jatorria azaldu zuen, ur-tantetako argiaren errefrakzioan. Lurraren eta eguzkiaren arteko distantziari buruzko kalkuluak egin zituen eta Merkurio eta Artizarraren iragaiteak aztertu zituen.

1832an tenperaturen Delisle eskala ere asmatu zuen.
Joe Zawinul

**Josef Erich Zawinul** (Viena, 1932ko uztailaren 7a – *ibidem*, 2007ko irailaren 11) austriar jazz eta jazz fusioko musikagile eta teklatu-jotzailea izan zen.

Austrian hasi zuen musika ibilbidea eta 1958an Estatu Batuetara iritsi zen. Han Dinah Washingtonekin lan egin zuen eta 1960ko hamarkada gehiena Cannonball Adderleyrekin lanean eman zuen. Hamarkadaren amaieran Miles Davisekin grabatu zuen eta jazz fusioaren sortzaileak izan ziren, jazza eta rocka nahastuz.

1970ean *Weather Report* taldea sortu zuten Zawinulek eta Wayne Shorterrek. Joe Zawinul taldea desegin ondoren, 1988an *The Zawinul Syndicate* sortu zuen.

## Diskografia 
### Cannonball Adderleyrekin 
* *Mercy, Mercy, Mercy! Live at "The Club"* (1966)
* *Country Preacher* (1969)

### Miles Davisekin 
* In a Silent Way - Columbia (1968)
* *Bitches Brew* - Columbia (1970)

### Weather Reportekin 
* 1971: *Weather Report* [1971] (Columbia)
* 1972: *I Sing the Body Electric* (Columbia)
* 1972: *Live in Tokyo* (Columbia)
* 1973: *Sweetnighter* (Columbia)
* 1974: *Mysterious Traveller* (Columbia)
* 1975: *Tale Spinnin*' (Columbia)
* 1976: *Black Market* (Columbia)
* 1977: *Heavy Weather* (Columbia/Legacy)
* 1978: *Mr. Gone* (Columbia)
* 1979: *8:30* [live] (Columbia)
* 1980: *Night Passage* (Columbia)
* 1982: *Record* (Columbia)
* 1982: *Weather Report* [1982] (Columbia)
* 1983: *Procession* (Columbia)
* 1983: *Domino Theory* (Columbia)
* 1984: ''Sportin' Life* (Columbia)
* 1985: *This Is This!* (Columbia)

### The Zawinul Syndicaterekin 
* 1988: *The Immigrants* (Columbia)
* 1989: *Black Water* (Sony Music)
* 1992: *Lost Tribes* (Columbia)
* 2005: *Vienna Nights: Live at Joe Zawinul´s Birdland* (BHM)
* 2012: *75th'' (BHM)

## Kanpo estekak
Israelek Qatarren aurka egindako erasoa (2025)

**Israelek Qatarren aurka egindako erasoa** 2025eko irailaren 8an burutu zen, 2023-2025eko Israel-Palestina gerra testuinguruan. Helburua bertan Donald Trumpen menia proposamenari buruzko negoziazioetan parte hartzen ari ziren Hamas taldeko agintariak ziren. Talde islamistako buruzagiak onik atera ziren. Tel Avivek esan zuen bere kabuz hartu zuela eraso egiteko erabakia. Erasoa, Dohako Leqtaifiya barrutian, Israelek Qatarren aurka egindako lehen erasoa izan zen.

## Gertakizunak 
Israelek Doha (Qatar) hiriko etxebizitza batzuk bonbardatu zituen. 2025eko irailaren 9ko arratsaldean, Israelgo Defentsa Indarren 15 gerra-hegazkinek 10 bonba jaurti zituzten Dohako Leqtaifiya barrutian, Qatarren.

Benjamin Netanyahu, Israelgo lehen ministroaren arabera, etxebizitza horietan Palestinako Hamas erakunde islamistako goi kargudun batzuek hartzen zuten babes. Israelgo armadak argudiatu zuen lider horiek urteak zeramatzatela lanean Hamasen antolakundean. Netanyahuk nabarmendu zuen beren kabuz hartu zutela eraso egiteko erabakia, eta Israel Katz Defentsa ministroarekin batera kaleratu zuen oharrean adierazi zuen erasoa «guztiz justifikatuta» zegoela, 2023ko urriaren 7tik erakunde islamistak ez ziolako utzi israeldarren kontrako «ekintza hilgarriak» egiteari.

## Netanyahuren barkamen eskaera 
Israelgo lehen ministroak eraso horrekin AEBen lagun hurkoa den herrialde bat jo zuen. Lehen potentziak bere base militar nagusia bertan du, gainera. Trumpek eta bere lagun Witkoffek, bestetik, kriptomoneta negozioak dituzte Qatarren. Bertako errege-familiak bere adiskidetasuna erakutsi zion Trumpi Boeing 747-8 bat presidente amerikarrari oparituz, amerikarrak Air Force One gisa erabiltzeko. Testuinguru horretan Netanyahuk, Trumpekin izandako elkarrizketa batean, 2025eko irailaren 29an, telefonoz barkamena eskatu behar izan zion Qatarri. Etxe Zuriak zuri-beltzeko argazki bat zabaldu zuen non Donald Trump mehatxatzaile bat Netanyahuri telefonoa pasatzen erakusten zuen, izandako erasoa zela eta, Qatarko lehen ministroaren aurrean barkamena eska zezan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Punta Arenasko elizbarrutia

**Punta Arenasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1916eko urriaren 4an ezarri zen Magallanes eta Malvinetako bikariotza apostoliko gisa eta 1947ko urtarrilaren 27an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Punta Arenasen dago. Egun apezpikua Óscar Hernán Blanco Martínez da.

## Ordinarioak 
### Magallanes eta Malvinetako bikario apostolikoak 
* Abraham Aguilera Bravo (1916-1924)
* Arturo Jara Márquez (1926-1938)

### Punta Arenasko apezpikuak 
* Vladimiro Boric (1949-1973)
* Tomás Osvaldo González Morales (1974-2006)
* Bernardo Bastres Florence (2006-2021)
* Óscar Hernán Blanco Martínez (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hennessy

**Hennessy** Frantziako Cognac-en egoitza duen koñak destilategi bat da. Jas Hennessy & Co.-k urtean 50 milioi botila inguru saltzen ditu mundu osoan, eta horrek koñak ekoizle handiena bihurtzen du, munduko koñakaren % 40 baino gehiago hornitzen baitu, brandy mota bat. Enpresaren jabetza Moët Hennessy da, eta aldi berean LVMH (% 66) eta Diageo (% 34) dira.

## Marketina 
Duela gutxi, Hennessyk edariaren erakargarritasuna bere ohiko kontsumitzaile zaharragoenganako zabaltzen saiatu da, "Pure White", "Hennessy Black" eta "Fine de Cognac" bezalako produktu berriak aurkeztuz eta horren arabera merkaturatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* hennessy.com, Hennessyren webgune ofiziala
Santiagoko artxidiozesia (Txile)

**Santiagoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar artxidiozesia da. 1561eko ekainaren 27an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1840ko maiatzaren 21ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Santiagon dago. Egun artzapezpikua Fernando Chomalí Garib da.

## Ordinarioak 
### Santiagoko apezpikuak 
### Santiagoko artzapezpikuak 
* Manuel Vicuña Larrain (1840-1843)
* Rafael Valentín Valdivieso Zañartu (1847-1878)
* Mariano Casanova y Casanova (1886-1906)
* Juan Ignacio González Eyzaguirre (1908-1918)
* Crescente Errázuriz (1918-1931)
* José Horacio Campillo Infante (1931-1939)
* José María Caro Rodríguez (1939-1958)
* Raúl Silva Henríquez (1961-1983)
* Juan Francisco Fresno (1983-1990)
* Carlos Oviedo Cavada (1990-1998)
* Francisco Javier Errázuriz Ossa (1998-2010)
* Ricardo Ezzati (2010-2019)
* Celestino Aós (2019-2023)
* Fernando Chomalí Garib (2023-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Manuel Vicuña Larraín (1828-1832)
* José Ignacio Cienfuegos Arteaga (1828-1832)
* José Miguel Arístegui Aróstegui (1869-1876)
* Joaquín Larraín Gandarillas (1877-1897)
* Jorge Montes Solar (1892-1900)
* José Ramón Astorga Salinas (1899-1906)
* Rafael Fernández Concha (1901-1912)
* Rafael Edwards Salas (1921-1938)
* Antonio José Luis Castro Álvarez (1926-1935)
* Augusto Salinas Fuenzalida (1941-1950)
* Pío Alberto Fariña Fariña (1946-1971)
* Emilio Tagle Covarrubias (1958–1961)
* Gabriel Larraín Valdivieso (1966-1968)
* Fernando Ariztía Ruiz (1967-1976)
* Fernando Errázuriz Gandarillas (1969-1973)
* Sergio Valech Aldunate (1973-2003)
* Enrique Alvear Urrutia (1974-1982)
* Jorge Hourton (1974-1992)
* Manuel Camilo Vial Risopatrón (1980-1983)
* Patricio Infante Alfonso (1984-1990)
* Antonio Moreno Casamitjana (1986-1989)
* Cristián Caro (1991-2001)
* Horacio Valenzuela (1995-1996)
* Ricardo Ezzati (2001-2006)
* Andrés Arteaga (2001-)
* Pedro Ossandón (2012-2021)
* Galo Fernández (2014-2021)
* Luis Fernando Ramos Pérez (2014)
* Jorge Concha Cayuqueo (2015-2020)
* Cristián Carlos Roncagliolo Pacheco (2017-)
* Alberto Lorenzelli Rossi (2019-)
* Álvaro Chordi Miranda (2022-)
* Luis Migone Repetto (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linaresko elizbarrutia (Txile)

**Linaresko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1925eko urriaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Linaresen dago. Egun apezpikua Tomislav Koljatic da.

## Ordinarioak 
* Miguel León Prado (1925-1934)
* Juan Subercaseaux Errázuriz (1935-1940)
* Francisco Javier Valdivia Pinedo (1940-1941)
* Roberto Moreira Martínez (1941-1958)
* Augusto Salinas Fuenzalida (1958-1976)
* Carlos Camus (1976-2003)
* Tomislav Koljatic (2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puerto Montteko artxidiozesia

**Puerto Montteko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar artxidiozesia da. 1939ko apirilaren 1ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1963ko maiatzaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Puerto Montten dago. Egun artzapezpikua Luis Fernando Ramos Pérez da.

## Ordinarioak 
### Puerto Montteko apezpikuak 
* Ramón Munita Eyzaguirre (1939-1957)
* Alberto Rencoret Donoso (1958-1963)

### Puerto Montteko artzapezpikuak 
* Alberto Rencoret Donoso (1963-1970)
* Eladio Vicuña Aránguiz (1974-1987)
* Bernardo Cazzaro (1988-2001)
* Cristián Caro (2001-2018)
* Luis Fernando Ramos Pérez (2019-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jorge Hourton (1969-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domuyo sumendia

**Domuyo sumendia** Argentinako hego-mendebaldean dagoen Patagoniako Neuquén probintziako iparraldean dagoen Cordillera del Viento mendikateko geruza-sumendia da. Patagoniako mendirik altuena da, 4.707 m-ko altuerarekin. Bere izena maputxe jatorrikoa da eta *dardara eta* marmarrean esan nahi du, ziurrenik bere jarduera geotermalaren ondorioz.

Neuquén-go turismo-sailak «sumendi-aktibitatea eta agerpen termalen ingurunea duen muino» gisa katalogatu ohi du, sumendiaren egiturarik ez baitu, ez baitu tximinia zentralik.

Igotzen saiatzeko prestakuntza fisikoa eta teknikoa izatea gomendatzen da. Mendozako probintziako Hego mendikatea, Neukako ipar-mendebaldea eta ondoko Txileko herrialdea ikus daitezke, baita Copahue, Antuco, Sierra Velluda, Nevados de Chillán, Tromen eta Campanario eta Sierra Nevada sumendiak ere.

Sumendi-mazeletan solfatara ugari dago, eta ur beroetako iturburuak eta geyserrak ikus daitezke. 40 errepide nazional ospetsua ibiliz bisita daiteke, Chos Malaletik, eta gero 43 errepide probintziala, Las Ovejas zeharkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Domuyo sumendiaren kondaira
Ane Rot

**Ane Rot** (Arrasate, Gipuzkoa, 1998ko azaroaren 3a) aktorea, abeslaria eta dantzaria da. Batez ere Desagertuta telesaileko protagonista izanagatik ezaguna.

## Biografia 
Txikitan abeslaria ian nahi zuen, Kantari, Bagoaz eta Kantugiro telebista saioetan aritu zen. 19 urterekin Donostian egiten ari zen unibertsitate gradua utzi eta aktore izateko Madrilera bizitzera joatea erabaki zuen. Bertan kasting asko egin ondoren, Disney Chanel kateko Mickey Mouse Squad saioa aurkezten hasi zen.

Ondoren zineman eta telesailetan lanean aritu da, Élite eta Desagertuta telesailetan ere parte hartu du, azken horretako protagonistetako bat izan zen.

## Lanak 
### Zinema 
*2023 El club de los lectores criminales.
*2022 Por los pelos.
*2019 Era yo (Film laburra).

### Telebista 
* 2024 - Desagertuta  (Pausoka, Zebra Producciones / EITB Media eta Netflix).
* 2024 - Élite (Zeta Studios / Netflix).
* 2019-2020 Mickey Mouse Squad (Boomerang / Disney Chanel).
* 2018 - Ba!goaz (EITB)
* 2014 Kantugiro (Arbela Films / EITB).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Desagertuta (telesaila)

## Kanpo estekak 
* Galdegazte saioko elkarrizketa
Osornoko elizbarrutia

**Osornoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1955eko azaroaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Osornon dago. Egun apezpikua Carlos Godoy Labraña da.

## Ordinarioak 
* Francisco Valdés Subercaseaux (1956-1982)
* Miguel Caviedes (1982-1994)
* Alejandro Goić Karmelić (1994-2003)
* René Rebolledo (2004-2013)
* Juan Barros Madrid (2015-2018)
* Jorge Concha Cayuqueo (2020-2023)
* Carlos Godoy Labraña (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louisbourgeko gotorlekua

**Louisbourgeko gotorlekua**, , Kanadako Louisbourg udalerrian dagoen frantziar jatorriko gotorleku baten berreraikitzea eta leku historiko nazional bat da, Eskozia Berriko Cape Breton uhartean.

Jatorrizko kokalekua 1713an ''Havre à l'Anglois'' izenez Ternuatik iritsitako etorkinek sortu zuten. Denborarekin arrantzaleen kokalekua zena udalerri bilakatu eta 1720ko eta 1740ko hamarkaden artean harresiak gehitu zitzaizkion.

1740ko hamarkadaren erdialdera Luis XIV.a Borboikoaren omenez Louisbourg izena ipini zitzaion.

Gaur egun museoa da.
Veguín

**Veguín**,  edo *Tudela de Veguín*, Espainiako iparraldeko Oviedo hiriko Veguín parrokian dagoen herririk handiena da, Asturias eekidegoan.

2025ean 500 biztanle inguru zituen.

## Tren geltokiak 
* Tudela Veguingo geltokia

## Herritar ezagunak 
* Tino Casal (1950-1991), abeslaria eta musikagilea.
Hitzeman

***Hitzeman*** abestia Zetak taldeak 2020an *Zeinen ederra izango den* albumean plazaratu zuen kanta da.

2020ko azaroaren 16an argitaratu zen, Covid-19 pandemia gertatzen zen bitartean.
Fitxategi:Zetak (51433410299).jpg|Pello Reparaz

## Hitzak 
2020ko azaroaren 16an argitaratutako abestia da. Zetak taldeak Oques Grasses  talde katalanarekin batera sortu zuen, eta bi hizkuntzetan dago; katalanez eta euskaraz. Zati batzuk euskaraz daude eta beste batzuk katalanez; euskarazko zatiak eta euskarazkoak ez dira elkarren itzulpena, esangura desberdinak dituzte.

Hitz hauek Covid-19 pandemiaren garaian idatzi zirela kontuan hartu behar da, indar handiago hartzen dute horrela kokatuz gero. Pandemia garaian lagunekin harreman fisikoa murriztuta zegoenez "garestia zen muxu bat ematea", nostalgiaz oroitzen ginen pandemia-aurreko egoeraz ("*muxuak gorde bagenitu dohan zirenean*"). Muxurik ez, baina posiblea zen "maite zaitut" elkarri esatea... normala izango zen hitzak bidaltzea  ("**Hitz eman"** da izenburu jostaria). Oroitzapenaren nostalgian erori gabe atea irekitzen diote esperantzari katalanez ("En la nostàlgia del record, Hi ha un dеmà, hi haurà sort").
Hau da abestiaren hasiera:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zetak

## Kanpo estekak 
* Zetak Spotify
* Zetak Youtube
* ZETAK. &#x20;(2020-11-12).&#x20;*Hitz eman.* *Youtube*
Transformazio (argipena)

**Transformazio** hitzak hainbat esanahi ditu:

* Transformazio faila, geologian, bi plaka tektonikoren arteko muga eratzen duen faila mota da
* Transformazioa, genetikan, bakterio batek bere ingurunean aske dagoen DNA zati bat hartzeko prozesua da
* Transformazio gaiztoa, biologian, zelula normala zelula minbizidun bihurtzen duen prozesua da
San Felipe plaza (Zaragoza)

thumb|Dorre Berria zenaren argazkia, 1860. urte ingurukoa.

**San Felipe plaza**  Espainiako Zaragoza hirian dagoen plaza ezaguna da, Aragoi erkidegoan. Zaragozako Alde Zaharrean dago. Plazak San Felipe Neriri zor dio izena, Oratorioko Kongregazioaren sortzaileari, karitate eta hezkuntza lanak egiten dituen komunitatea.

Sarbide desberdinak ditu:  Alfonso I.aren kaletik, Torrenueva kaletik edo oinezkoentzako den Antonio Candalija kaletik. Beste aukera Temple kaletik da. 

Plaza bere eraikinen edertasunagatik nabarmentzen da, baita paseatzen erlaxatzeko leku lasai eta baketsua izateagatik ere. Garai batean, plaza merkatarien topaleku eta salmentarako erabiltzen zen; ondoko kaleetan, artisau-lanak egiten zituzten eta plazan zegoen dorrearen inguruak azoka txiki gisa erabiltzen zituzten.

## Eraikinak 
Plazan interes bereziko eraikin batzuk daude:

* San Felipe eta Santiago el Menor eliz barrokoa.
* Pablo Gargallo museoa, lehen Argilloko kondeen jauregia zena.
* Fortea dorrea, XV. mendeko Erdi Aroko dorre mudejarra. Egun erakusketa areto gisa erabiltzen da.
* Montal etxea, XV. - XVI. mendeko etxe-jauregia. Bertan jatetxe bat eta desagertutako Dorre Berriaren inguruko erakusketa. 

## Dorre Berria 
Plaza horretan zegoen desagertutako Dorre Berria, hiriaren ikonoa izan zena; bazuen berezitasun bat: okertuta zegoen eta hiriko begiratoki gisa erabiltzen zen. Dorrea XVI. mendearen hasieran eraiki zen, adreiluz eta mudejar estiloan, eta mende beretik hiriaren sinbolo handi bihurtu zen. Udalak 1892an eraistea erabaki zuen, zuen erortzeko arriskua argudiatuta. Erabaki horrek, erantzun gisa, herritarren eta intelektualen oposizio gogorra jaso zuen, baina azkenean eraitsi egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galiziako parrokiak

thumb|Galiziako parrokien mapa.|372x372px
Galizian, **parrokia** edo **parrokia zibila** udalerria baino txikiagoa den biztanle unitate administratibo bat da. Galiziako Xuntaren nomenklator ofizialaren arabera Galizian eliz parrokietan jatorria duten 3.771 parrokia zibil daude.

## Galiziako udalerri zerrenda 
## Ikus gainera 
* Consello
* Parrokia (zibila)
Campanario sumendia

**Campanario sumendia** edo **Cerro Campanario** Andeetako tontor bat da, Txile-Argentina arteko mugan. Txileko Maule eskualdea eta Argentinako Mendoza probintziaren hegoaldea lotzen dituen Pehuenche pasabidearen inguruan (iparraldean) dago. Bere urtze-uretatik Campanario ibaia jaiotzen da, Txileko aldera doana eta Maule ibaiaren arroaren parte dena.  

## Geologia 
4.049 m-ko altuerarekin, piramide-formako harri-puska handi bat da sumendia, arroka konglomeratuzko dorretxo handi batez koroatua. Tapoi bolkanikoaren hondarra da, eta «buztin solido» gisa deskribatu da. 

Campanario sumendia geruza-sumendi gazteago baten higadura glaziarrak utzitako hondarra da. Olibinaz eta plagioklasaz aberatsak diren andesita basaltikoen nahiko laba uniformeen analisiek adierazten duten bezala, 10-15 km3-ko eraikina azkar hazi zen Erdi Pleistozenoaren amaiera aldera (150-160 ka). Jatorrizko kraterra gaur egungo gailurretik ekialderago zegoen eta kuaternarioko higadura glaziarrak eragin dio, gaur egun muinoaren ekialderantz irekitzen den zirkua sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Campanario sumendiaren profila AndesHandbook.org
Aguilarko urtegia

**Aguilarko urtegia** () Espainiako iparraldeko Aguilar de Campoo udalerrian dagoen urtegi bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Palentziako probintzian.

1963an eraiki zen, 1.646 hektareako azalera du eta Pisuerga ibaiaren ibilbidean dago.

Urtegi honetan Cenera de Zalima, Villanueva del Río, Quintanilla de la Berzosa eta Frontada herriak urpean gelditu ziren eta bere biztanle gehienak Aguilar de Campoo udalerrira lekualdatuak.

## Kanpo estekak
Ruxnik

**Ruxnik** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ,  edo  ahoskatua; ) ekialdeko eslaviar dekorazio-brodatu tipikoa da. Lihoz edo kotoiz eginda daude, patroiak, piktogramak edo sinbolo zaharrak irudikatzen dituzten diseinuekin. Ekialdeko herri eslaviarren erritualetan, zerbitzu erlijiosoetan eta ezkontzetan eta hiletetan erabiltzen dituzte. Eskualde bakoitzak bere diseinu eta modeloak ditu, esanahi desberdinekoak, belaunaldiz belaunaldi transmititzen direnak eta etnografoak aztertzeko motiboak direnak.

Ruxnik-bildumak tipikoak dira museo etnografikoetan. Ukrainan, Ruxnik Museoa Pereiaslav hirian dago, Dnieperreko Ukrainako Herri Arkitektura eta Bizitza Museoaren zati gisa. Errusiar ruxnik-bilduma garrantzitsuena Hermitage Museoko areto batean dago. Errusiako Eliza Ortodoxoaren erritualetan funtsezko rola betetzen du, normalean ikono erlijiosoak apaintzeko erabiltzen baitituzte. Ukrainako etxeetan ohikoa da ruxnikekin apaintzea, baita herriko jantzietan ere.

Bere forma laukizuzenak bizitzaren hasiera sinbolizatzen du bide batean, eta bere patroiek eskualde bakoitzaren antzinako memoria irudikatu nahi dute. Lihoz edo kalamuz egiten dituzte, eta Mokoš eslaviar jainkosari eskainia izaten dira. Kolorerik erabilienak zuria eta, batez ere, odola irudikatzen duen gorria dira. Egitura tradizionala eskuz egiten da, orratzen eta puntada txikien bidez. Ohitura bezala, haur bakoitzak ruxnik bat jasotzen du bere jaiotzean eta berarekin eraman behar du bere azken eguneraino berarekin lurperatua izateko. Hala ere, badira ruxnik sinpleagoak, eskuoihal gisa edo dekorazio-elementu gisa soilik erabiltzen direnak, brodatuekin eta alfabeto zirilikoko esaldiekin eta parpailekin. Bielorrusiako egungo banderak ruxnik bat duen zerrenda bat du, sobietar errepublika bezala bere iragana gogorarazten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vassilis Spanoulis

**Vassilis Spanoulis** (; Larisa, 1982ko abuztuaren 7a-) saskibaloi jokalaria izandako greziarra da, gaur egun entrenatzailea. Antolatzaile moduan jokatzen zuen.

Hiru domina lortu zuen Greziako selekzioarekin txapelketa handietan, eta hainbat titulu jokalari moduan Euroligan eta Greziako txapelketetan.

Palmaresaren barruan, besteak beste, Greziako Ligaren historia osoan puntu gehien sartu eta asistentzia gehien eman duen jokalaria da (2025 arte kontuan hartuta).

## Jokalariaren ibilbidea
### Klubekin
* 2005–2006: Panathinaikos. Greziako Ligaren eta Koparen txapelduna 2006an. 
* 2006–2007: Houston Rockets
* 2007–2010: Panathinaikos. 
**Euroligaren txapelduna 2009an. 
**Euroligako Lauko Finaleko jokalari baliotsuena 2009an. 
**Greziako Ligaren txapelduna 2008-2010.
**Greziako Koparen txapelduna 2008 eta 2009an.

* 2010–2021: Olympiacos. 
**Euroligaren txapelduna 2012 eta 2013an. 
**Euroligako MVPa 2013an. 
**Euroligako Lauko Finaleko jokalari baliotsuena 2012 eta 2013an. 
**Greziako Ligaren txapelduna 2012, 2015 eta 2016an.
**Greziako Koparen txapelduna 2011an.

### Selekzioarekin
* Zilarrezko domina 2006ko Munduko Saskibaloi Txapelketan.
* Urrezko domina 2005eko EuroBasketean.
* Brontzezko domina 2009ko EuroBasketean.

## Entrenatzailearen ibilbidea
* 2024–: AS Monaco
* 2024–: Grezia

## Kanpo estekak
*Spanoulisen fitxa FIBAren webgunean.
Melipillako elizbarrutia

**Melipillako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1991ko apirilaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Melipillan dago. Egun apezpikua Cristián Contreras Villarroel da.

## Ordinarioak 
* Pablo Lizama Riquelme (1991-1994)
* Enrique Troncoso Troncoso (2000-2014)
* Cristián Contreras Villarroel (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kigoshi Yasutsuna

Japoniako Armada Inperialeko jenerala eta Armada ministroa izan zen.

## Biografia 
Kigoshi Kaga domeinuko (gaur egun Kanazawa, Ishikawa prefektura) samurai familia bateko seme zaharrena izan zen. 1875ean, Japoniako Armada Inperialeko Akademiako lehen promozioan ikasle zela, Satsuma matxinadan parte hartu zuen borrokan. 1883tik aurrera Prusian entrenamendu militar gisa bidali zuten. Japoniara itzuli ondoren, Kigoshik IJA 3. Dibisioko Estatu Nagusiko buru izan zen Lehen Txina-Japonia Gerran.

1898an, Kigoshi jeneral nagusi izendatu zuten eta Japoniako Taiwango Armadako Estatu Nagusiko buru izendatu zuten. 1901etik 1902ra, Japoniako Armada Inperialaren Estatu Nagusian aritu zen eta Errusia-Japonia Gerran berriro ere zelaiko agintea eman zioten, non IJA 23. Infanteria Brigada zuzendu zuen, Sandepuko guduan bereziki nabarmendu zena.

Gerra ostean, Mantxuriako Armadako estatu nagusian aritu zen, eta ondoren IJA 1. Dibisioaren, IJA 5. Dibisioaren eta IJA 6. Dibisioaren komandante gisa. 1907an, baroi (*danshaku*) titulua eman zioten kazoku noblezia sistemaren arabera.

Kigoshi teniente jeneral izendatu zuten 1907an. 1913ko urtarrilean, Armada ministro bihurtu zen Yamamoto Gonnohyōe Lehen kabinetean. Bere agintaldian eta haren babesarekin, "Ministro Militarrak Zerbitzu Aktiboko Ofizial Izateko Legea" (軍部大臣現役武官制, ''Gumbu daijin gen'eki bukan sei'') indargabetu egin zen, Armadako Estatu Nagusiaren haserre handirako, Kigoshi jeneral izatera igotzeko aukera baztertuko zutela ziurtatu baitzuten. 1914an erreserban sartu zen, eta berehala erretiratu zen soldadutzatik. 1920tik hil zen arte, 1932an, Kigoshi Japoniako Dietako Pareen Ganberako kide izan zen. Bere hilobia Tokioko Aoyama hilerrian dago.

## Kargu politiko eta militarrak 
## Kanpo estekak
Rancaguako elizbarrutia

**Rancaguako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1925eko urriaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Rancaguan dago. Egun apezpikua Guillermo Vera Soto da.

## Ordinarioak 
* Rafael Lira Infante (1925-1938)
* Eduardo Larraín Cordovez (1938-1970)
* Alejandro Durán Moreira (1970-1986)
* Jorge Medina Estévez (1987-1993)
* Francisco Javier Prado Aránguiz (1993-2004)
* Alejandro Goić Karmelić (2004-2018)
* Guillermo Vera Soto (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Alejandro Goić Karmelić (2003-2004)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Raúl Silva Silva (1963-1994)
* Jorge Medina Estévez (1984-1987)
* Luis Gleisner Wobbe (1991-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Bernardoko elizbarrutia

**San Bernardoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1987ko uztailaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Bernardon dago. Egun apezpikua Juan Ignacio González Errázuriz da.

## Ordinarioak 
* Orozimbo Fuenzalida (1987-2003)
* Juan Ignacio González Errázuriz (2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ancudeko San Karlos elizbarrutia

**Ancudeko San Karlos elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1840ko uztailaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ancuden dago. Egun apezpikua Juan María Florindo Agurto Muñoz da.

## Ordinarioak 
* Justo Donoso Vivanco (1848-1853)
* Vicente Gabriel Tocornal Velasco (1853-1857)
* Juan Francisco de Paula Solar Mery (1857-1882)
* Agustín Lucero Lazcano (1886-1897)
* Ramón Angel Jara (1898-1909)
* Pedro Armengol Valenzuela Poblete (1910-1916)
* Luis Antonio Castro Álvarez (1918-1924)
* Abraham Aguilera Bravo (1924-1933)
* Ramón Munita Eyzaguirre (1934-1939)
* Hernán Frías Hurtado (1940-1945)
* Cándido Rada (1945-1949)
* Augusto Salinas Fuenzalida (1950-1958)
* Alejandro Durán Moreira (1959-1966)
* Sergio Contreras Navia (1966-1974)
* Juan Luis Ysern de Arce (1974-2005)
* Juan María Florindo Agurto Muñoz (2005-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Juan María Florindo Agurto Muñoz (2001-2005)

## Apezpiku laguntzailea 
* Augusto Klinke Leier (1908-1910)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Felipeko elizbarrutia (Txile)

**San Felipeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1925eko urriaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Felipen dago. Egun apezpikua Gonzalo Bravo Álvarez da.

## Ordinarioak 
* Melquisedec del Canto y Terán (1925-1938)
* Roberto Berríos (1938-1957)
* Ramón Munita Eyzaguirre (1957-1963)
* José Luis Castro (1963-1965)
* Enrique Alvear (1965-1974)
* Francisco de Borja Valenzuela (1974-1983)
* Manuel Vial (1983-2001)
* Cristián Contreras Molina (2002-2018)
* Gonzalo Bravo Álvarez (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talcako elizbarrutia

**Talcako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1913an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Talcan dago. Egun apezpikua Galo Fernández da.

## Ordinarioak 
* Miguel León Prado (1913-1925)
* Carlos Silva Cotapos (1925-1939)
* Manuel Larraín Errázuriz (1939-1966)
* Carlos González Cruchaga (1967-1996)
* Horacio Valenzuela (1996-2018)
* Galo Fernández (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Manuel Larraín Errazuriz (1938-1939)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Bernardino Piñera (1958-1960)
* Enrique Alvear (1963-1965)
* Alejandro Jiménez Lafeble (1975-1983)
* Pablo Lizama Riquelme (1988-1991)
* Alejandro Goić Karmelić (1991-1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Padiraceko leizea

**Padiraceko leizea**, , Frantziako Gramat udalerritik hurbil dagoen leize bat da, Okzitaniako Lot departamenduan.

Lurpeko Padirac erreka Dordoina ibaiaren adarra da. 

Leizeak lurzoruko sarbideko zuloarekiko 99 metroko penditza du. Leizeak 103 metroko sakonera du, barnean lurpeko erreka sistema bat du, txalupaz igaro daitekena.
Benjamín Acevalgo elizbarrutia

**Benjamín Acevalgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren paraguaitar elizbarrutia da. 1980ko ekainaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Benjamín Acevalen dago. Egun apezpikua Amancio Francisco Benítez Candia da.

## Ordinarioak 
* Mario Melanio Medina (1980-1997)
* Cándido Cárdenas Villalba (1998-2018)
* Amancio Francisco Benítez Candia (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valparaísoko elizbarrutia

**Valparaísoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1872ko azaroaren 2an ezarri zen *sui iuris* misio gisa eta 1925eko urriaren 18an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Valparaíson dago. Egun apezpikua Jorge Vega Velasco da.

## Ordinarioak 
### Valparaísoko *sui iuris* misioko nagusiak 
* Mariano Casanova (1872-1885)
* Salvador Donoso Rodríguez (1885-1892)
* Manuel Tomás Mesa (1892-1894)
* Ramón Ángel Jara (1894-1898)
* Juan Ignacio González Eyzaguirre (1899-1906)
* Eduardo Gimpert Paut (1906-1925)

### Valparaísoko apezpikuak 
* Eduardo Gimpert Paut (1925-1937)
* Rafael Lira Infante (1938-1958)
* Raúl Silva Henríquez (1959-1961)
* Emilio Tagle Covarrubias (1961-1983)
* Francisco de Borja Valenzuela (1983-1993)
* Jorge Medina Estévez (1993-1996)
* Francisco Javier Errázuriz Ossa (1996-1998)
* Gonzalo Duarte García de Cortázar (1998-2018)
* Jorge Vega Velasco (2021-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Francisco Javier Prado Aránguiz (1988-1993)
* Juan Barros Madrid (1995-2000)
* Santiago Silva Retamales (2002-2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yamamoto Gonnohyōeren lehen gobernua

**Yamamoto Gonnohyōeren lehen agintaldia** Japonian 1913ko otsailaren 20tik 1914ko apirilaren 16ra izan zen. Aldi laburra baina esanguratsua izan zen, batez ere Japoniako politikan aldaketa handia markatu zuelako, zibilen parte-hartze handiagoa eta eragin militar zuzen gutxiago izateko, Yamamoto bera Japoniako Itsas Armada Inperialeko almirantea izan arren.

## Aurreko testuinguru politikoa 
* Aurreko gobernuak, Katsura Tarō printzeak zuzenduta, oposizio herrikoi eta politiko handiari aurre egin behar izan zion, batez ere Hara Takashik zuzendutako Rikken Seiyūkai alderdiari.

* Katsurak dimisioa eman zuen Taishō Seihen mugimenduaren protesten ondoren ("Taishō krisi politikoa"), alderdi politiko zibilen botere gero eta handiagoaren seinale, militarren eta burokraten botere tradizionalarekin alderatuta.

## Yamamoto Gonnohyōeren lehen gobernuaren ezaugarriak 
Parlamentarismorako lehen urratsa:

* Militarra izan arren, Yamamoto hautatu zuten neurri batean gobernuaren eta alderdi politikoen arteko tentsioak murrizteko ahaleginagatik.

* Rikken Seiyūkai alderdiko kideak sartu zituen bere kabinetean, gobernu zibil eta alderdikoiagoetarako joera islatuz.

Erreforma politikoak:

* Alderdi politikoen parte-hartze handiagoa sustatu zuen estatu administrazioan.

* Armadaren botere esklusiboa politikan murriztea bultzatu zuen, eta horrek tentsioak sortu zituen sektore militar kontserbadoreekin.

Siemens eskandalua (1914):

* Bere administrazioan eragin negatiboa izan zuen gertaera nagusia Siemens eskandalua izan zen, Japoniako Itsas Armada Inperialean izandako ustelkeria kasu bat, alemaniar enpresek (*Siemens* eta *Vickers* bezalakoek) kontratu militarrak lortzeko egindako eroskeriak barne.

* Yamamoto ez zuten zuzenean akusatu arren, eskandaluak bere ospea eta gobernuarena kaltetu zituen.

* Ondorioz, 1914ko apirilean dimisioa eman zuen bere kabinete osoarekin batera.

## Eragina eta ondarea 
* Laburra izan arren, bere lehen agintaldia funtsezkoa izan zen Japoniako sistema politikoaren bilakaeran, kontrol militar esklusibotik alderdiaren eragin handiagoaren aldera igaroz.

* Siemens eskandalua ere Japonia modernoko lehen ustelkeria kasu nagusietako bat izan zen, eta horrek gobernuaren eta erakunde militarren pertzepzio publikoan eragina izan zuen.

## Kabinetea
## Kanpo estekak
Mikel Ansó

**Mikel Ansó Mainz** (Mutiloa, Aranguren, Nafarroa Garaia, ) futbolari profesionala da. 

## Biografia 
Atzelari lanetan jokatzen du, erdialdean edo hegalean. Osasunako harrobian hezia, bere jaioterriko Mutilveran aritu zen, Osasunak lagata, 2022/2023 denboraldiko bigarren zatian. 2023/2024 eta 2024/2025 denboraldietan 3.talde gorritxoa zen Subizarekin aritu zen, Bigarren Federaziiorako igoera lortuz 2024an. Osasuna B taldearekin dihardu 2025/2026 denboraldian, Lehen Federazioa kategorian.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
Bruno Pérez

**Bruno Pérez Iriz** (Tutera, Nafarroa Garaia ) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari moduan jokatzen du. Bere jaioterriko Tudelano, Lourdes, Real Madril eta Osasunaren harrobietan hezia, 2022 heldu zen talde gorritxora. 2025eko udan Lehen Federazioan zebilen Osasuna Promesasera igo zen. 

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
Mai Sayegh

**May Musa Sayegh** (arabieraz:مي الصايغ; Gaza, Palestinaren agintaldi britainiarra, 1941 – Amman, Jordania, 2023ko otsailaren 5a) palestinar poeta, feminista, aktibista politiko eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Sayegh Gaza hirian jaio zen 1941ean. Kairoko Unibertsitatean filosofia eta soziologia ikasketak egin zituen. 1954. urtean Baaz Alderdiko emakumezko sekzioaren burua izan zen. 1967. urteko Sei Eguneko Gerraren eta Gazako Zerrendaren okupazioaren ostean, Gazatik ihes egin eta Beiruten (Libano) finkatu zen.

## Ibilbidea 
Sayegh Palestina Askatzeko Erakundeko (OLP) Emakumeen Batasuneko idazkari nagusia izan zen 1976. urtetik 1986. urtera, eta Palestinako Kontseilu Nazionaleko (PNC) kidea. Emakume Palestinarren Batasun Orokorra 1965. urtean sortu zen, PNCk 1964. urtean hartutako erabaki baten ondorioz. Konferentziaren emaitzak palestinarrentzat ez ezik, "arrazakeriaren, esplotazioaren eta atzerritarren nagusitasunaren aurka borrokatzen duten herri guztientzat" arrakastatsuak izan zirela adierazi zuen.

### Israeldarren eta palestinarren arteko gatazka 
Iritzi antisionista indartsuengatik ezaguna, Sayeghek hauxe esan zuen palestinarren helburua Palestina askatzea zela eta "gutxiago nahi zuen edozein palestinar traidorea" zela. Palestinako errefuxiatu guneetan emakumeek elkarren aurka egiten zituzten borrokei buruzko poemak ere idatzi zituen. Bere poemak eskualde osoko aldizkari arabiar garrantzitsuetan kaleratu dira, hala nola Libanoko *Al-Adab* aldizkarian eta Irakeko *Aqlam* aldizkarian. Mundu arabiar osoko poesia jaialdietan ere parte hartu zuen, Beirut, Bagdad, Kuwait Hiria, Oman eta Kairo barne.

### Emakumeen eskubideak 
Palestinako komunitatearen barnean, emakumeen eskubideen defendatzaile sutsua izan zen, bereziki arlo politikoan, eta emakumeak Palestinako Kontseilu Nazionalean eta politiken formulazioan gehiago sartzea eskatu zuen. Gizon eta emakumeen segregazioa diskriminazio modu bat zela uste zuen Sayeghek, gizonak lehenesten baitzituen. 1968, urtean, Fatah-ren politikaren aurkako jarrera hartu zuen, hau da, gizonek emakumeak beren generoan soilik oinarrituta zuzentzea, eta, azkenik, genero-berdintasuna lortu zuen Fatah-ren oinarrizko mailetan. Emakumeak ahalduntzeko zuen ikuspuntu ausartak kritikak erakarri zituen, eta iruzkingile batek 1981. urtean esan zuen "gehiegi oihukatzen" zuela.

Sayegh Abu Hatam OLPko funtzionarioarekin ezkonduta zegoen. 2023ko otsailaren 5ean hil zen, 82 urte zituela.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1980ko hamarkadan, Ana Betancourt saria jaso zuen, Fidel Castro Kubako presidentearen eskutik.
* Era berean, Mer'ah Media-k ekoitzi eta Arab Loutfi libanoar zinemagileak zuzendutako *حكيات من غزة* (euskaraz: Gazako historiak) izeneko film dokumentalaren gaia ere izan zen Sayegh.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak