Zenbakien izenak

thumb|Zenbaki izenen konparazioa ingelesez, txineraz eta vietnameraz: azkenengoan bi kontaketa sistema dituzte, txineratik maileguz jasoa ezkerrean agertzen delarik.
**Zenbakien izenak** hizkuntzen eboluzioan eta hizkuntza-familietan ordezkapen lexikal gutxienekoa erakusten duten elementu lexikoak dira. Ikerketa baten arabera, Swadesh zerrendan agertzen diren terminoek baino 3.5 eta 20 aldiz gehiago iraun dezakete ordezkapenik gabe zenbakiek. Era berean, mutazio gutxiago izaten dituztela uste da, anbiguitaterik gabeko terminoak izaten direlako. 

Hizkuntza indo-europarretan lekukotasun argiak daude iraupen eta bateratasun horrenak, baina baita hizkuntza bantuetan edo austronesiarretan.

## Zenbaki-sistemak 
[thumb|Euskarazko sistema hogeitarreko adibide bitxia: *seiogei eta borz,* 125. [Joanes Leizarraga|Leizarragaren Itun Berriko itzulpenean.]]
Zenbaki izenak, oro har, zenbaki-sistema bati edo besteri lotuak izaten dira. Euskaraz adibidez, sistema hamartarraren eta sistema hogeitarraren ondoriozko zenbaki izenak dauzkagu: 17 (hamazazpi, 10 + 7), eta 47 (berrogeita zazpi, 2 x 20 + 7).

Ehun arteko zenbakietan, Europako hizkuntzetan sistema hamartarra nagusi da, baina euskarazko hogeitarraren antzekoak badaude, era partzialean frantsesez bezala, adibidez (*quatre-vingts* 4 x 20). Ehundik gora ere erabili izan da sistema hogeitarra euskaraz inoiz: Joanes Leizarragaren Biblia itzulpenean (1571) *seiogei* forma ageri da zenbait aldiz (ehun eta hogei, alegia), hogeinaka kontatzearen ondorioaz; eta baita *seiogei eta bortz* ere bai.

## Euskarazko izenak 
Euskaltzaindiak arautu bezala, hauek dira euskarazko zenbaki izenak, 20 artekoak, eta hortik gorakoak taulan idazkera orokorra eta zalantzak argitzeko balio dezaketenak (*hirurehun* tarteko R batekin, baina *seiehun* ez).

*Biga* erabiltzen da Iparraldean, *bi* zenbatzailea izenordain gisa ari denean. *Bortz* ekialdeko forma egokitzat hartzen da, baita bere osagarrietan, *bost*-en ondoan: *hamabortz, bortzehun. Hemeretzi* forma nagusitzat hartzen da, baina *hamazortzi* baztertu gabe. - *Hirurogei* eta *laurogei* aldaera nagusien ondoan, badira ekialdean *hiruretan hogei* eta *lauretan hogei* gisako moldeak ere. Euskalki batzuetan milatik gorako zenbakiak ehunka ere konta daitezke: hamahiru ehun (mila eta hirurehun). Hamabi ehun eta hogeita hamalau (1.234).

Iberiar paralelismo horiek arbuiatzen ditu Lakarrak, eta aldiz dio euskal erro propioekin azal daitezkeela euskarazko zenbaki izenak. Etimologia horietan, eskuen bidezko kontaketa zeinuen bidez azaltzen dira bitik zortzirainoko zenbakiak, eta bost zenbakiaren multiploak: 5, 10, 15, 20.
* **9**, Bederatzi: *BAT-E-RA-DON-TZ-I > BAT-ERANTZI (Bat kendu, alegia) > BEDERATZI. Ohikoa formula da hau zenbait hizkuntzatan, 10etik abiatuta 9aren izena kenkezta osatzekoa. EHHEak, konpara daitezke latinezkoekin:

Goiko taulak are bateratasun handiagoa erakusten du zenbaki ordinalen kasuan. Latinetik aldaketa gutxiagorekin igaro dira horiek hizkuntza erromantzeetan, eta Odia hizkuntzan ere antzinako sanskritotik zuzenago datoz.

## Hizkuntza austronesiarrak
Munduan hedapen geografiko zabalenetakoa eta hizkuntza kopuruan anitzetakoa duen hizkuntza taldea austronesiarra da. 
erdian|thumb|380x380px|Austronesian hizkuntzak, beren azpi-talde nagusiekin eta hedapenarekin.
Mapak erakusten du nola Taiwango jatorri posibletik zabaldu zen erdigune batean Asiako hego-ekialdeko uharteetan, hortik zabalkundea eginez Madagaskarreraino mendebalderantz (malagasiera), eta Ozeaniako uharteetan ekialderantz. Hala ere, zenbakien izenetan bateratasun handia ikusten da hizkuntza taldean. Salbuespena nabarmena da txamorroera, non kolonizatzaile espainiarren eraginez kontaketa sistema guztiz aldatu zen.

## Bantu hizkuntzak
Niger-Congo hizkuntza taldearen azpimultzo bat dira bantu hizkuntzak, bateratasun handia erakusten dutenak Afrikako erdialde eta hegoalde osoan zehar, zabalkunde nahiko berri baten aztarna dela uste dena.

## Txinerazko zenbakiak eta beren eragina 
Asiako ekialdeko hizkuntza batzuetan, txineraz erabiltzen diren zenbakien izenak erabiltzen dira, mailegu kulturalak, baina aldi berean jatorrizko izen-multzo paraleloak erabiltzen dira. Hauxe da kasua vietnamera, koreera eta japonierarekin, kulturazko hiru hizkuntza familia-harremanik gabe txinerarekin.

Hiru kasuetan, txinerazko idazkera moldeen zabalkundetik gertatu da mailegatzea, eta finkatu diren formak egungo txinera mandarinera ofizialarekin baino, iraganeko txinerazko moldeekin dute zerikusia.

Honako taula honek erakusten du, ezkerretik eskuinerantza, nola erabiltzen diren zenbaki-izen bikoitz hauek, koreeraz, japonieraz eta vietnameraz.
erdian|thumb|600x600px|Txinerazko zenbakiak, eta beren agerpena inguruko hizkuntzen sistemetan.

Japonieraz, adibidez, kanji karaktereek (txineran jatorria durenak) irakurketa bikoitza dute 1etik 10era, modu sinitikoa bata (txineratik datorrena), eta jatorrizkoa bestea. Esate baterako, 三 *san* era sinitikoan, eta *mittsu* japoniar natiboan. Sistema natiboa bakarrik erabiltzen da 10 arte, eta gauza batzuk kontatzeko orduan ez da erabiltzen (dirua, denbora, pertsonak). Sistema sinitikoa beraz nagusitu egin da japonieraz.

Vietnameraz, ordea, sistema natiboa da gehien erabiltzen dena, kontaketa arruntetan zein matematiketan. Sistema sinitikoa txineratik eratorritako esamoldeetan gorde da, gutxi gora-behera bi- edo tri- aurrizki klasikoak Europako hizkuntzetan erabiltzen diren bezala.

## Hizkuntza kartveliarrak
Georgierak eta bere ahaideek Hego Kaukasoan osatzen duten multzoa da hizkuntza hauena:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gorrotxategi (ed.) et al (2018). *Euskararen Historia* (Eusko Jaurlaritza). 

## Kanpo estekak