Mario Levrero

**Mario Levrero**, jaiotzako izen-deiturez **Jorge Mario Varlotta Levrero** (Montevideo, Uruguai, 1940ko urtarrilaren 23a - 2004ko abuztuaren 30a), idazlea izan zen, bereziki narrazio esperimental eta fantastikoengatik ezaguna. Gaztelaniaz idazten zuen. Idazteaz gain, argazkilari, liburu-saltzaile, gidoilari eta komiki-marrazkilari ere aritu zen. Era berean, zutabegile, umorista, gurutzegramen eta buru-hausgarrien sortzaile ere izan zen. Bizitzako azken urteetan literatura-lantegi bat zuzendu zuen, eta idazle gazte askoren prestakuntzan eragin handia izan zuen.

## Bizitza 
Mario Levrerok bere bizitzaren zati handiena jaioterrian, Montevideon, igaro zuen, nahiz eta beste hiri batzuetan ere bizi izan zen tarteka, hala nola Piriápolisen eta Colonian, edo Buenos Airesen, Rosarion eta Bordelen.
1959an, bere lagun eta bazkide Jorge Califrarekin batera, *La Guardia Nueva* izeneko liburu-denda bat ireki zuen Montevideoko Soriano kalean, liburu zaharren salmentara bideratua. Liburu-dendaren izenak bere gaztaroan maiz joaten zen tango-klub bati egiten dio omen. Hirurogeiko hamarkadan zinema eta argazkigintzarekiko interesa handia izan zuen: etxean film labur batzuk grabatu zituen Califrarekin eta argazkilari amateur gisa aritu zen, bere etxeko gela batean laborategi bat antolatuz.

1969 eta 1971 artean batez ere umorista gisa kolaboratu zuen *Misia Dura*-n, *El Popular* egunkariaren gehigarri satirikoan, alderdi komunistarekin lotua. Laurogeiko hamarkadan, berriz, hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen bai Uruguain eta baita Argentinan ere. Aisialdirako aldizkari baten editore izan zen, eta bere bizitzako azken urteetan literatura-lantegi bat zuzendu zuen.

## Estiloa 
Levreroren estilo literarioan zientzia-fikzioaren eta polizia-generoaren eragina nabaritzen da; era berean, umoreak eta narrazio komikoak garrantzi handia dute bere testuetan. Hala ere, zaila da idazlea aipatutako genero horietako batean sailkatzea.

Levreroren obra gaur egun Latinoamerikako literaturako berezienetako bat bezala ikusten da: egunerokotasuna, absurdoa, umorea eta barne-esperientzia nahasten ditu. Horregatik, askotan ezin da erraz sailkatu eleberri, saiakera edo autobiografiatzat, haren testuek genero-mugak etengabe zeharkatzen baitituzte.

Ángel Ramaren kritikariaren arabera, Levrero "arraroen" taldekoa da. Talde hau idazle uruguaiar bereziek osatzen dute, ez baitira genero edo korronte jakin batean sartzen, nahiz eta surrealismo arin bat izan euren lanetan. Talde honetako beste izen nagusiak dira: Felisberto Hernández, Armonía Somers eta José Pedro Díaz. Levrero gazteagoa zen eta besteak baino gehiago bizi izan zen. Gaur egun, Marosa di Giorgio eta Felipe Polleri izango lirateke talde horretako jarraitzaile gazteagoak.

Uruguaiko tradizioan, Levrero Felisberto Hernándezekin lotu daiteke gehienbat. Atzerriko eraginik aipagarriena Kafka da, batez ere bere lehen lanetan, eta Leonora Carringtonek bezala, surrealismo bitxia agertzen du.

“Arraroen” ezaugarria da ez dutela estilo jarraipenik sortu, bakoitza bere baitan bakarra delako. Hala ere, Levreroren kasuan, bere estiloari jarraitzen dioten idazle gazte batzuk badaude, baina horiek gehienbat bere tailerretako ikasleak dira, eta bere irakasteko modutik hartu dute eragina, ez hainbeste bere literatur lanetik. Ikasleen artean Pablo Silva Olazábal eta José Miguel Búsquets Apólito daude.

## Ibilbidea 
Levrerok 60ko hamarkadaren amaieran hasi zuen bere lanak argitaratzen, Montevideo eta Buenos Aireseko argitaletxeetan. Bere obra eleberriz eta ipuin-bildumez osatuta dago, bi motak antzeko kopuruan. Eleberriak, oro har, ez dira oso luzeak, eta ipuinak tamaina askotakoak dira. Bere azken liburu batzuk "eleberri" izenez ezagutzen dira, baina, egia esan, genero propio bat dira: saiakera, kontakizun eta memorien arteko nahasketa.

Uruguaiko literaturan, Levrero XX. mendeko azken kultuzko idazletzat hartzen da. 80ko hamarkadatik aurrera ezagunagoa bihurtu zen, baina beti profil apalarekin. Uruguain eta Argentinan jarraitzaile gehiago izan zituen pixkanaka, nahiz eta inoiz ez zuen ospe handirik lortu, 2000. urtean irabazitako Guggenheim beka izan ezik. Beka horri esker *La novela luminosa* idazteari ekin zion. Liburu hori, eta aurrekoa, *El discurso vacío*, bere lan nagusien artean daude, irudimen handiko konplexutasunagatik.

Hala ere, beste irakurle batzuk nahiago dute bere *trilogía involuntaria* izeneko eleberriak: *La ciudad*, *París* eta *El lugar*. Hirurak hiriko bizitzan oinarrituta daude, lehen pertsonan idatzita daude Levreroren kontakizun gehienak bezala, eta isolamendu sentimendua islatzen dute, ametsen edo zine mutuaren giroan. Azkenik, ezin sailkatu daitezkeen eta intentsitate handiko ipuin-bildumak ere badaude, esaterako *La máquina de pensar en Gladys* eta *Todo el tiempo*.

## Lan nagusiak 
Mario Levreroren obra eleberriek, ipuin-bildumek eta testu hibridoek osatzen dute, eta askotan zaila da genero literario zehatz batean kokatzea. Haren lan askok ametsen logika, eguneroko bizitzaren bitxitasuna eta barne-esperientziaren esplorazioa uztartzen dituzte.

### Eleberriak 
* *La ciudad* (1970): geroago *trilogía involuntaria* deiturikoaren lehen zatia.
* *París* (1979): trilogiako bigarren eleberria.
* *El lugar* (1982): trilogia horren hirugarren zatia.
* *Nick Carter se divierte mientras el lector es asesinado y yo agonizo* (1975): genero beltzaren parodia moduko bat.
* *Dejen todo en mis manos* (1996): detektibe kutsuko kontakizun ironikoa.
* *El discurso vacío* (1996): eguneroko gogoeta, saiakera eta kontakizunaren arteko testu berezia.
* *La novela luminosa* (2005, hil ondoren argitaratua): Levreroren lanik ezagunenetako bat, eguneroko baten eta eleberriaren arteko forma berezian idatzia.

### Ipuin-bildumak 
* *La máquina de pensar en Gladys* (1970)
* *Espacios libres* (1979)
* *Todo el tiempo* (1982)
* *El portero y el otro* (1992)
* *Los muertos* (2003)

### Beste testu batzuk 
* *Irrupciones* (2001): prentsan argitaratutako zutabe eta testuen bilduma.
* *Diario de un canalla* (2013, hil ondoren argitaratua): eguneroko eta gogoeta pertsonalen bilduma.