open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
5 World Trade Center

**5 World Trade Center** (WTC 5) New Yorkeko World Trade Centerren 1970-1972an eraikitako bulego-bederatzi solairuko eraikina izan zen. 2001eko irailaren 11ko atentatuen ondorioz, kalte larriak eta goiko solairuetako kolapso partziala jasan zituen. Eraikina 2002ko urtarrilaren 4an eraitsi zuten, komuna ezabatzeko proiektuaren parte gisa. 2002an eraitsi zuten, haren ordez Vesey, Greenwich eta Fulton kaleak asfaltatzeko.

5 WTC altzairuzko egitura zuen bulego-eraikin bat zen, bederatzi solairukoa. Egiturak "¬" itxura zuen eta WTC konplexuaren ipar-ekialdeko izkina hartu zuen. Guztira, 330 bider 420 oin (100 bider 130 m) ziren, eta batez besteko azalera 120.000 oin karratukoa (11.000 m²) zen solairu bakoitzeko.

World Trade Center-eko (E tren) metroaren terminala eraikinean zegoen, eta geltokirako sarbidea eraikinetik zegoen. Eraikinaren lur azpiko zabalgune batean dendak eta jatetxeak zeuden (New Yorkeko Borders liburu-dendarik handiena barne), hiru solairutan banatuta, Church eta Vesey kaleen elkargunearen ondoko eraikinaren izkinan. Hantxe kokatu zuten Biziraun zutenen Eskailera.

4 eta 9 bitarteko etxebizitzek kolapso partziala eta/edo kalteak izan zituzten suaren ondorioz. 1-3 pisuak kaltetuak izan ziren. Kalte horietako batzuk World Trade Centerreko (Ipar Dorrea) altzairuaren eta hondakinen talkak eragin zituen. Beste sail batzuk erori egin ziren, suak eragindako kaltearen ondorioz. Barne-kolapsoa eta higadura zuten zati batzuk goiko pisuetan zeuden, batez ere 6-8 pisuetan. Kanpoko fatxadak kalte larriak izan zituen, sutearen ondorioz. Goiko pisuak (5etik 9ra bitartekoak) sutan zeuden bigarren dorrea kolapsatu ostean. United 175eko fuselajearen atal batek eraikinaren goialdean lur hartu zuen. Gunean gutxien kaltetu zen eraikina izan zen.

2002ko urtarrilaren 4an kendu zuten 5 WTCko zutikako azken sekzioa.

## Egitura-azterketa 
Larrialdien Maneiurako Agentzia Federalaren (FEMA)/ASCE eraikinaren funtzionamendua aztertzeko taldeak aurkitu zuen egiturazko altzairuzko habeen arteko konexio batzuek ez zutela sua jasan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricio Infante Alfonso

**José Patricio Infante Alfonso** (Santiago, 1929ko urriaren 9a – *ibidem*, 2025eko apirilaren 18a) txiletar elizgizon katolikoa izan zen. 1984tik 1990era Santiagoko apezpiku laguntzailea izan zen, eta 1990etik 2004ra Antofagastako artzapezpikua.

## Bizitza 
Gilberto Infante Lecaros eta Luz Alfonso Pemjeanen semea, Patricio Infante Alfonso Santiagon jaio zen 1929an. 1944an Santiagoko apaizgaitegian sartu zen, bertan filosofia ikasi zuen, eta gero Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalera joan zen teologia ikastera. Geroago, 1969 eta 1970 artean, Salamancako Pontifize-Unibertsitatean egin zituen ikasketak, teologiako lizentziatura lortuz.

1984ko abuztuaren 10ean, Joan Paulo II.a aita santuak Gergiko apezpiku titular eta Santiagoko apezpiku laguntzaile izendatu zuen. Irailaren 23an apezpiku ordenatu zuten Maipún. Kontsakratzaile nagusia Juan Francisco Fresno kardinala izan zen, eta beste kontsakratzaileak, berriz, Bernardino Piñera artzapezpikua eta Ramón Munita Eyzaguirre apezpikua.

1990eko abenduaren 12an Antofagastako artzapezpiku izendatu zuten, eta 1991ko urtarrilaren 25ean hartu zuen kargua. Urte hartako ekainaren 29an palioa jaso zuen.

2004ko azaroaren 26an dimisioa eman zuen. Azken urteak Santiagoko Renca auzoko Arsko Erretore Santuaren apaiz etxean eman zituen. 2025eko apirilaren 18an hil zen, 95 urte zituela, eta hileta Providencian izan zen apirilaren 20an, Pazko Igandean.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ladies View

**Ladies View**, , Irlandako hego-ekialdeko Ring of Kerry ibilbidean dagoen behatoki bat da, Kerry konderrian. Killarney udalerritik 17 kilometrora dago, Kenmare herrira doan N71 errepidean, eta Killarney Parke Nazionalaren barnean.

Izena 1861ean Viktoria Erresuma Batukoak Irlandara egindako bisitan toki honen edertasunak erreginaren konpainiako andereei sorrarazitako miresmenari zor dio.

## Ikus, gainera 
* Ring of Kerry

## Kanpo estekak
Gyulaj

**Gyulaj** Hungariako udalerri bat da, Dombóvárko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Silverstein Properties

**Silverstein Properties**, Inc. (SPI) higiezinen sustapenerako, inbertsiorako eta kudeaketarako enpresa pribatua da, eta New Yorken (AEB) du egoitza. 1957an sortu zuen enpresa Larry Silverstein egungo presidente eta zuzendari exekutiboak, eta bizitegi-eraikinak, bulego-eraikinak, hotelak eta merkataritza-zentroak sustatzen eta erosten ditu.

## Proiektuak 
SPIk 3,25 milioi metro koadro baino gehiago garatu edo kudeatu ditu egoitza, merkataritza eta bulegoetako espazioa. Enpresan sartu aurretik, SPIko zuzendariek eta profesionalek 100 milioi oin koadro baino gehiago eraiki zituzten Estatu Batuetan eta mundu osoan. SPIren zorroak 850.000 metro koadroko egoitza-, merkataritza- eta bulego-eraikin ditu eta 10.000 milioi dolarreko egungo garapenak ditu, hala nola, Four Seasons Resort Walt Disney World- en, Four Seasons Hotel eta Private Residences eta Downtown Manhattan- eko World Trade Center berriko hiru bulego-eraikin, baita Washington, Polonia eta Txina-ko hainbat proiektu ere. 

Azken sei urteetan, Crain's-ek 33. postuan sailkatu du SPI, "New Yorken lan egiteko leku onenen artean".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chino hiriko Euskal Etxea

**Chinoko Euskal Etxea**, ofizialki **Chino Basque Club**, Estatu Batuetako Chino hirian dagoen euskal etxe bat da.  Sierra Bonita kalearen 15181 zenbakian dago.
## Historia 
Kluba 1968an sortu zen.

## Baliabideak 
Elkarteak badauka etxe bat (Club House) zerbitzu hauekin: sukaldea, taberna, eszenatoki txiki bat eta liburutegi txiki bat.

## Jarduerak 
Hilabetero Klubeko bazkariak antolatzen dute, neguan, udaberrian eta udazkenean jendeari irekiak.

Euskal dantzak irakasten dituzte ere komunitatearentzat.

Azaro bakoitzean omendu eta oroitzen dituzte zendu diren pertsona maiteak.  Euskal Oroimenezko Meza () antolatzen dute.

Urtero mus txapelketa egiten dute (karta jokoa).

Urteroko piknika egiten dute, eta bertan bazkaria zerbitzatzen dute, bertako euskal dantzariak izaten dira eta normalean Euskal Herritik etorritako musikariek jotzen dute publikoak dantza egin dezan.

Hileroko buletin bat bidaltzen diete 600 pertsona baino gehiagori euskal komunitatearen jarduera eta albisteak zabaltzeko.

Elkartearen webgune ofiziala kudeatzen dute eta hor barruan, besteak beste, elkartearen historiako hamaika bideo (Kluba, Dantzariak, etab.) bildu ditu Klubeko idazkaria den Marianna Etcheverriak.

Euskal pilota 1920ko hamarkadaren hasieran hasi zen Chino aldean. Ysurdiaga familiak pilotaleku bat ("*handball court*") eraiki zuen bere patioan. Gaur egun pilota-partiduak jokatzen dira  "Bidart fronton" pilotalekuan eta Chinoko Euskal Etxeko Jatetxean (*Centro Basco Restaurant in Chino*). Partidak bat baten aurka edo bi biren aurka izaten dira.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Mountain Home hiriko Euskal Etxea

**Mountain Homeko Euskal Etxea**, ofizialki **Euskal Lagunak, Inc.**, Estatu Batuetako Mountain Home hirian dagoen euskal etxe bat da. P.O Box kalearen 88 zenbakian dago.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Killarney House

**Killarney House**, Irlandako hego-mendebaldeko Killarney udalerrian dagoen landetxe bat da, Kerry konderrian.

## Historia 
1872an Valentine Browne, Kenmareko 4. dukeak Killarneyko aintzirez gaineko muino batean eraikiarazi zuen, antzinagoko Kenmare House egoitza ordezkatzeko asmoz.

1861ean Viktoria Erresuma Batukoak Irlanda bisitatu eta Killarneyra etortzeko toki hau aukeratu zuen.

## Ikus, gainera 
* Kenmare House

## Kanpo estekak
Kenmare House

**Kenmare House**, Irlandako hego-mendebaldeko Killarney udalerrian dagoen landetxe bat da, Kerry konderrian.

## Historia 
1726an jatorrizko eraikina eraiki zen eta Kenmareko dukeen egoitza izan zen, 1872an betebehar horretan Killarney House landetxeak ordezkatu zuen arte.

## Ikus gainera 
* Killarney House
Derrynane House

**Derrynane House**, , Irlandako hego-mendebaldeko Iveragh penintsulan dagoen etxe bat da, Kerry konderrian eta Ring of Kerry ibilbidean. Derrynane herritik hurbil dago, Caherdaniel herritik 3,5 kilometrora.

## Daniel O'Connell 
Daniel O'Connell politikari eta ekintzailearen jaiotetxea izateagatik ezaguna da.

## Etxea 
Kostaldean, 120 hektareako parke eremuan dago.

Etxea XVIII. mendean eraikia edo zaharberritua eta 1825-1844 artean handitua izan zen. 1967an zaharberritua izan eta orduko Éamon de Valera presidenteak museo bezala inauguratu zuen.

## Abadia 
Bertatik hurbil Derrynane abadia dago.

## Ikus gainera 
* Daniel O'Connell
* Derrynane abadia

## Kanpo loturak 
*Derrynane House & Derrynane National Historic Park - Visitors' guide
*Buildings of Ireland - Derrynane House
Perkáta

**Perkáta** Hungariako udalerri bat da, Dunaújvárosko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Mundu Bikingoa Museoa

**Mundu Bikingoa Museoa**,  eta , Islandiako Njarðvík hirian dagoen bikingoei buruzko museo bat da, Suðurnes eskualdeko Reykjanes penintsulan.

2009ko maiatzaren 8an inauguratu zen eta Guðmundur Jónsson arkitektoaren diseinuak jarraituz eraiki zen.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Damak (argipena)

**Damak** honakoa izan daiteke:
* **Damak** edo **dama-jokoa,** mahai joko bat.
* **Damak** (Hungaria), Hungariako udalerria.
* **Damak** (Nepal), Nepalgo hiria.
Enrico Gasparotto

**Enrico Gasparotto** (Sacile, 1982ko martxoaren 22a), Italiako txirrindulari ohia da, profesionala 2005 eta 2020 artean.

Italiako Txapelduna izan zen eta Amstel Gold Race birritan irabazi zuen.

## Palmaresa 
**2004**
* Friuli-Venezia-Juliako Giroko etapa bat
**2005**
* Kataluniako Voltako etapa bat
* 15px 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa 
**2006**
* Cimurri Memoriala
**2008**
* La Panneko Hiru Egunetako etapa bat
* Ster Elektrotoer eta etapa bat
* Romagnako Giroa
* 2. Tirreno-Adriatikoan
* 2. Placci Kopa
**2010**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* 3. Amstel Gold Racen
**2012**
* Amstel Gold Race
**2016**
* Amstel Gold Race
**2018**
* 3. Amstel Gold Racen

## Kanpo estekak
Marie Garel-Weiss

**Marie Garel-Weiss**, jaiotzez **Marie Adélie Gilda Garel** (1969ko maiatzaren 21a – Moëlan-sur-Mer, 2025eko apirilaren 19a) frantziar zinema-zuzendari eta gidoilaria izan zen.

## Bizitza 
Marie Garel-Weiss 1969ko maiatzaren 21ean jaio zen eta Finistèreko Pont-Aven eta Riec-sur-Belonen artean hazi zen. Marcel Weiss argazki-zuzendariaren iloba txikia izan zen. Goiz utzi zituen ikasketak eta 18 urterekin izan zuen bere lehen alaba.

Telebistako hainbat erredakziotan praktikak egin zituen. Vincent Ravalec zuzendaria ezagutu zuenean, bere laguntzailea izan zen film batean. Gero Thierry Poiraudekin (*Atomik Circus, le retour de James Bataille*, *Goal of the Dead*, ''Don't Grow Up*) eta Hélène Angelekin (*Propriété interdite*) aritu zen elkarlanean gidoilari gisa, besteak beste.

2017an, hainbat film laburren ostean, bere lehen film luzea idatzi eta zuzendu zuen, *La fête est finie*, izan zuen droga-mendekotasunean inspiratuta. Film horretan, Zita Hanrot eta Clémence Boisnard aktoreek errehabilitazio zentro batean lagun egiten diren bi emakume gazte antzeztu zituzten. Filmak Sarlateko Zinemaldiko Publikoaren Saria eta Lecceko Zinemaldi Europarreko beste hainbat sari jaso zituen.

2021ean, Marie Garel-Weiss *Qu'est-ce qu'on va faire de Jacques ?* telefilma zuzendu zuen Arte katerako. Film horrek aktore onenaren saria jaso zuen 2021eko La Rochelleko telebistako fikzio jaialdian.

2023an, bere bigarren film luzea estreinatu zen: *Sur la branche*. Zuzendariak arazo psikologikoak dituen pertsonaia berri bat irudikatu zuen.

Marie Garel-Weiss Ferdinand Berville musikariarekin ezkonduta zegoen eta hiru alaben ama zen. Moëlan-sur-Merren hil zen garuneko minbiziaren ondorioz, 2025eko apirilaren 19an, 55 urte zituela.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
#### Film laburrak 
* 2003: *La Vie de garçon*
* 2006: *Progéniture*

#### Film luzeak 
* 2017: *La fête est finie*
* 2023: *Sur la branche*

#### Telefilmak 
* 2021: *Qu'est-ce qu'on va faire de Jacques ?*

### Gidoilari gisa 
* 2004: *Atomik Circus, le retour de James Bataille*
* 2007: *Coeur Océan*, telesaila (4 atal)
* 2011: *Propriété interdite*
* 2014: *Goal of the Dead*
* 2015: *Don't Grow Up*
* 2017: *La fête est finie*
* 2021: *L'École de la vie*, telesaila (2 atal)
* 2023: *Sur la branche*

## Sariak 
* 2017: Sarlateko Zinemaldiko Publikoaren Saria (*La fête est finie'' filmarengatik)
* 2018: Lecceko Zinemaldi Europarra
** Olivier d'or / Cristina Soldano saria
** Cineuropa saria
** Agiscuola saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torc ur-jauzia

**Torc ur-jauzia**,  eta , Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dagoen ur-jauzi bat da. Torc mendiaren magalean eta Killarney Parke Nazionalaren barnean dago, Killarney udalerritik 7 kilometrora.

## Ur-jauzia 
Mangerton mendian iturburua duen Owengarriff ibaiaren ibilbidean dago. 20 metroko garaiera du eta 110 metroko luzera.

Ring of Kerry ibilbide turistikoaren geraleku nabarmenetako bat da.
Mangerton mendia

**Mangerton mendia** edo **Mangerton**,  eta , Irlandako hego-ekialdeko Kerry konderrian dagoen mendi bat da. 838 metroko garaiera du.

Owengarriff ibaiak iturburua mendi honen magalean du.
Upper Lake (Killarney)

**Upper Lake**, "Goi Aintzira", , Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dagoen aintzira bat da, Killarney Parke Nazionalaren barnean dago.

Muckross aintzira eta Leane aintzirarekin batera Killarneyko aintzirak osatzen dituzten hiruetako bat da.
Jeison Suárez

**Jeison Suárez** (1991ko martxoaren 21a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torc mendia

**Torc mendia**, irlanderaz *Sliabh Torc*, "Basurde Mendi", ingelesez *Torc Mountain* esan nahi du, Irlandako Kerry konderrian dagoen mendi bat da. 535 metroko garaiera du.

Bere magalean Torc ur-jauzia dago, eta gailurretik Killarneyko aintziren ikuspegi bikainak daude.
Kerryko aireportua

**Kerryko aireportua** edo **Farranforeko aireportua**,  eta  edo *Farranfore Airport*, IATA: **KIR**, ICAO: **EIKY**, Irlandako hego-mendebaldeko Farranfore herrian dagoen aireportu bat da, Kerry konderrian. Tralee udalerritik 15 kilometro hego-ekialdera dago.

## Aireportua 
1968an eraiki zen eta gaur egun Ryanair konpainiak zerbitzu ematen du. 2024ean 417.409 bidaiari izan zituen.

2.000 metro luzeko asfaltozko pista bakarra du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Domingo Tibaduiza

**Domingo Tibaduiza** (1950eko azaroaren 22a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballybane

**Ballybane**, , Irlandako Galway hiriaren ekialdean dagoen auzune bat da, Galway konderrian.

Auzunearen mugak apenaz zehaztuak ez egon arren, hegoaldean Old Dublin Road (R338) hiribidea, mendebaldean Mervue, iparraldean Ballybrit eta ekialdean Doughiska artean hedatzen den eremuan dagoela zehaztu daiteke.

## Kanpo estekak
Fouad Mebazaa

**Fouad Mebazaa** (Tunis, 1933ko ekainaren 15a – 2025eko apirilaren 23a) tunisiar politikari eta diplomazialaria izan zen. Tunisiako presidentea izan zen 2011ko urtarriletik abendura.

Gaztetan Neo-Destur alderdiko kide izan zen, eta 1956an Tunisiak independentzia lortu ondoren, diputatu hautatu zuten lehen aldiz 1964an. 1969tik 1973ra Tunisko alkate izan zen, eta, gainera, gazteriako, kiroletako, osasun publikoko, informazioko eta kulturako ministro izan zen 1970eko eta 1980ko hamarkadetan.

1980ko hamarkadan Tunisiako enbaxadore izan zen Genevan eta Marokon. 1988tik agintean zegoen Konstituzio Multzo Demokratikoa alderdiko batzorde zentraleko kide izan zen. 1995 eta 1998 artean Kartagoko alkate izan zen. 1997an Diputatuen Ganberako presidente hautatu zuten, eta 2004an berriro hautatu zuten.

2011n Tunisiako iraultza gertatu zen eta Zine El Abidine Ben Ali presidenteak herrialdetik ihes egin zuen urtarrilaren 14an. Konstituzio Auzitegiak, orduan, Mebazaa izendatu zuen behin-behineko presidente. Mebazaak alderdiko eta diputatuen ganberako kargua utzi zuen, dekretuen bidez gobernatzeko boterea jaso zuen eta batzar konstituziogile bat aukeratuko zuela iragarri zuen. 2011ko abenduan Moncef Marzoukiri eman zion presidente kargua.
Belvedere (argipena)

**Belvedere** izenak hainbat adiera du:

* Belvedere, arkitekturan, begiratoki funtzioa duen egitura bat.

## Munduko tokiak 
### Europan 
* Belvedere, Londres, Bexleyko barrutiaren zati bat.
* Belvédère edo Balvèr, Proventzako herri bat.
* Belvédère-Campomoro, Korsikako udalerria.
* Belvedere, jauregi-multzoa Vienan, Austrian

#### Italian 
* Belvedere di Spinello, Crotonako probintzian, Italia.
* Belvedere Marittimo, Cosenzako probintzian, Italia.
* Belvedere Ostrense, Anconako probintzian, Italia.
* Belvedere Langhe, Cuneoko probintzian, Italia.

* Belvedere glaziarra, Italiako Alpeetan.

### Amerikan 
* Belvedere, Kaliforniako hiri bat.
* Belvedere (Hego Carolina), AEB.
* Belvedere Park (Kalifornia), hiri bat AEBetan.
* Belvedere uhartea, Marin konderria (Kalifornia).
* Belvedere, Alberta, Kanadako herri bat.
* Belvedere, Montevideo, Uruguai, auzo bat

### Besterik 
* Belvedere, Queensland, Australia.
* Belvedere (Casablanca), Casablancako (Maroko) auzoa.
* Belvedere, Harare, Zimbabwe, auzo bat.
Kanpantxo iturria

**Kanpantxo iturria** Gipuzkoako Oñati herrian dagoen XIX. mendeko eraikina da. Hirigune historikoa den Alde Zaharrean dago kokatuta, Kale Zaharrean alegia. 

## Historia 
Gerra karlistak amaituta eta Espainian Borboien berrezarkuntza garaian, udalak, garai hartan Juan Karlos Altzaa alkatea zela, Casto de Zavala Bizkaiko Diputazioko arkitekto ospetsuari eskatu zion iturri berrien zirriborroak egiteko, udalerriko hainbat leku aberasteko. 1880an aurkeztu zituen, eta Udalaren oniritzia jaso ondoren, lanak bi urteko epean egin ziren. Horrela, zortzi monumentu txiki sortu ziren; gaur egun zazpi gordetzen dira: Txaketua, Santa Marina, Etxaluze, Plazakoa, Iturritxo, Kanpantxo, San Anton eta Kirrinko kantoia, azken hau gaur egun desagertuta (haren ordez Portalekuarena jarri zen 2017an).

## Deskribapena 
Aipatutako iturri guztiek bi alde dituzte: hareharrizko hargintzako basamentu edo pila bat, batetik, eta hargintzazkoa eta burdina galdatuzko goiko atal misto bat, bestetik; bigarren hori Parisko Sommevoireko Durenne etxeak egina. Formak eta gaiak desberdinak dira kasu bakoitzean. Kanpantxoaren kasuan estetika nahiko desberdina da zeren eta tenplu klasikoaren itxura duen hareharrizko hargintzako kubo bat dugu, Oñatiko armarriarekin koroatuta. Iturritxo iturria nahiko antzekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondarea webguneko fitxa.
* :Oñatiko iturriei buruzko Marian Gonzálezen artikulua *Diario Vasco*n, 2011/11/06.
Sukalde Venezuela

**Sukalde Venezuela, A.C.** Venezuelako Caracas hirian egon zen euskal etxe bat zen, Arismendi etorbidean, hiriaren ekialdean.

## Historia 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Ita Aber

**Ita Aber** (jaiotzez **Herschcovich**; Montreal, 1932ko martxoaren 27a – New York, 2025eko apirilaren 17a) Kanadan jaiotako estatubatuar ehungintzako artista feminista, arte kontserbadorea eta museoko komisarioa izan zen.

## Bizitza 
Ita Herschcovich Montrealen (Quebec, Kanada) jaio zen, Fannie Zabitsky eta Tudick Hershcovichen alaba. Bere aiton-amonak alemaniar, poloniar, errusiar eta errumaniar jatorrikoak ziren.

Bere amona kanadar sufragista goiztiarra izan zen, eta bere amak Kanadako Esnearen Funtsa sortu zuen, eta haiek izan ziren feminismora eraman zutenak. Juduen historia, arkeologia, artea eta ehunen kontserbazioa ikasi zituen Queen's Collegen, Columbia Unibertsitatean, Seminario Teologiko Juduan eta New Yorkeko Unibertsitatean. Empire State Collegen Kultur Ikasketetan lizentziatu zen eta graduondoko ikasketak The Valentine Museumen (Richmond, Virginia) eta Metropolitan Museum of Arten egin zituen, arte juduan master baten baliokidea lortuz., eta beste artxibo-bilduma batzuk, berriz, Emakumeen Arteen Museo Nazionalean.

Aber 2025eko apirilaren 17an hil zen, 93 urte zituela.

## Erakusketak 
* 2001: "55 Year Retrospective Exhibition", Broome Kaleko Galeria
* 2007: "Ita B'Ita: Ita Aber in Her Time: 60 Years of Creativity and Innovation by Ita Aber", Yeshiva Unibertsitateko Museoa

## Liburuak 
**The art of Judaic needlework: traditional and contemporary designs*, Scribner, 1979, 
**Art of Judaic Needlepoint*, Simon & Schuster, 1982,  
*Ita H. Aber, Frann S. Addison, Katya Apekina, Beverly Auerbach, *Tradition today: modern Judaica and folk art*, Jewish Arts Foundation, 1990

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jyrki Katainen

**Jyrki Tapani Katainen** (Siilinjärvi, 1971ko urriaren 14a finlandiar politikaria da, Finlandiako lehen ministroa 2011tik 2014ra.

Zientzia politikoa ikasi zuen Tampereko Unibertsitatean, eta urtebete eman zuen Erasmus bekarekin Leicesterreko Unibertsitatean.

Koalizio Nazionaleko Alderdi kontserbadoreko kidea da eta 1999an lehen aldiz diputatu hautatu zuten. 2006tik 2009ra Europako Alderdi Popularreko presidenteordea izan zen. 2007ko hauteskundeen ondoren Finantza ministro izendatu zuten Matti Vanhanenek zuzendutako koalizio gobernuan.

2011ko hauteskundeen ondoren, zentro-eskuineko koalizio gobernu bateko lehen ministro hautatu zuten. Gobernua zuzendu zuen 2014ra arte, eta batez ere arazo ekonomikoetan zentratu zen.

2014ko uztailetik azarora Ekonomiaren eta Euroaren Europako komisarioa izan zen José Manuel Durão Barrosoren gobernuan, eta 2014ko azarotik 2019ko azarora Enpleguaren, Hazkundearen, Inbertsioaren eta Lehiakortasunaren Europako komisarioa izan zen Jean-Claude Junckerren gobernuan.
2005eko Lieja-Bastogne-Lieja

**2005eko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 91. edizioa izan zen. 2005eko apirilaren 24an jokatu zen Lieja eta Ans artean, 260 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, T-Mobile taldeko Alexander Vinokourov kazakhstandarra izan zen, helmugako esprintean Jens Voigt alemaniarrari gailendu zitzaiolarik.

Lehenbiziko euskalduna David Etxebarria bizkaitarra izan zen, seigarren sailkatu zena.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montpellier hiriko Euskal Etxea

**Montpellierreko Euskal Etxea**, ofizialki **Eskualdunak – Montpellierreko Eskual Etxea** Frantziako Montpellier hirian dagoen euskal etxe bat da. Hau da elkartearen helbidea: 8 Allée Michel Piquemal - Appt E27.
## Historia 
Montpellierreko eta bere eskualdeko euskaldunen elkartea, **Eskualdunak**, 2003ko azaroaren 28an sortu zen.

2016ko maiatzaren 9az geroztik, Eusko Jaurlaritzak ofizialki onartu du Eskual Etxea.

Eskualdunak-Montpellierreko Eskual Etxearen helburua Montpellier eskualdean euskal kultura biziaraztea da. Horretarako, Euskal Herriko txoko txiki bat egiten du urte osoan zehar, hainbat ekintza tradizionalen bidez (dantza, mus jokoa, euskara ikastaroak, etab.), eta modu puntualagoan hainbat ekitaldiren karietara, hala nola urteroko bestaren karietara.

2024ko otsailaz geroztik, Eskualdunak-Montpellierreko Eskual Etxeko lehendakaria Maiana Betelu da.

## Baliabideak 
Bertako kideekin harremanak izateko, baina baita inguru zabalago batekin ere, bai tokian-tokian, bai maila nazionalean, eta zehazkiago Euskal Herriko entitateekin, **Eskualdunak-Montpellierreko Eskual Etxeak** hainbat tresna ditu:
* **webgune bat**, aldian behin eguneratua: www.eskualdunak34.com/ ;
* **Facebookeko orrialde bat**: www.facebook.com/eskualdunak ;
* **Instagrameko orrialde bat**: www.instagram.com/eskualdunak34/ ;
* '''*Hiruak Bat* egunkari bat'*, Marseillako Euskal Etxearekin eta Lyongo euskal elkartearekin egina: urtean 3 aldiz ateratzen da bertsio digitalean, eta doakoa da – *Hiruak Baten* zenbaki guztiak deskarga daitezke hemen: www.eskualdunak34.com/comunicaciones/

## Jarduerak 
**Eskualdunak-Montpellierreko Eskual Etxeak** ondoko ekintzak proposatzen dizkie bertaratzen direnei: euskal dantza, mus (hastapenak, barne torneoak, beste euskal etxe batzuekin eta euskaldunak biltzen dituzten eskualde elkarteekin antolatuak), kantua, gaualdiak (dantza, kantu eta musaren inguruan une atsegin bat partekatzeko parada), ibilaldiak, euskara ikastaroak ikusentzunezko hitzaldietan.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
* Webgune ofiziala , aldian behin eguneratu
* @eskualdunak ; Facebook-en
* @eskualdunak34  Instagramen
* Hiruak Bat egunkaria Marseillako Euskal Etxearekin eta Lyongo euskal elkartearekin egina: urtean 3 aldiz ateratzen da bertsio digitalean, eta doakoa da
Shanghai hiriko Euskal Etxea

**Shanghaiko Euskal Etxea** Txinako Herri Errepublikako Shanghai hirian dagoen euskal etxe bat da. Hau da elkartearen helbidea: 愚园路1088室115号.
## Historia 
Euskaldunen presentzia Shanghaien aspaldikoa da. 1929rako dagoeneko bazen zesta puntako frontoi bat hirian, “Central Auditorium” edo “Jai Alai Auditorium” izena zuena. “Parc des Sports” gisa ere ezagutzen zen, auzo frantsesean kokaturik baitzegoen.

Shanghaiko Euskal Etxea 2004an sortu zuten 17 bazkidek. Txinan (Pekinen, Shanghain, Hong Kongen, Ningbon) euskal enpresa ugari daude eta bertara lan kontuengatik denboraldia igarotzera joaten direnak eta Unibertsitateetan ikasten ari diren ikasleak bildu ohi dira Euskal Etxean.

2015ean Real Sociedad taldeak Txinan egin zuen bira batean jokalariek Shanghaiko Euskal Etxea ezagutu zuten.

## Baliabideak 
Egoitza alokairuan du. Eraikinak honako baliabide hauek ditu:

* Taberna eta jatetxea
* Liburutegia
* Emankizun aretoa

## Jarduerak 
Euskal jai tradizionalak antolatzen dituzte, hala nola, Aste Nagusia, Inauteriak, Danborrada, Sanferminak... Txinara bisitan doazen politika edo gizarte munduko euskaldun ospetsuei harrera ere egiten diete.

Korrika ere antolatu izan dute Shanghaiko kaleetan.

Sorreratik bertatik "Urrezko abakoa" saria ematen zaio Euskal munduan esanguratsua den pertsona edo talde bati, hala nola, Juan Jose Ibarretxe, Euskal Selekzioa, Bilboko udala...

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)Iur]]

## Irudiak 

Fitxategi:Shanghai hiriko Euskal Etxea 2025-1.jpg|Barnekaldea 1
Fitxategi:Shanghai hiriko Euskal Etxea 2025-2.jpg|Barnekaldea 2
Fitxategi:Shanghai hiriko Euskal Etxea 2025-3.jpg|Barnekaldea 3
Fitxategi:Shanghai hiriko Euskal Etxea 2025-4.jpg|Barnekaldea 4
Fitxategi:Shanghai hiriko Euskal Etxea 2025-5.jpg|Barnekaldea 5
Fitxategi:Shanghai hiriko Euskal Etxea 2025 kanpo espazioa.jpg|Kanpo espazioa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Tito Androniko

**Tito Androniko** (jatorrizko izenburua: *Titus Andronicus*) tragedia bat da, 1593. urtean idatzia, eta William Shakespeare antzerkigile ingelesaren lanetako bat da. Lehen aldiz 1594ko urtarrilean antzeztu zen Londresko The Rose antzokian. Hala ere, lanaren egiletzari eta data zehatzari buruzko iritzi ezberdinak daude. Zenbait ikertzaileren ustez, Shakespearek ez zuen lana osorik idatzi, eta George Peelek idatzitako testu bat moldatu baino ez zuen egin.

## Argumentua 
Tragedia Erromatar Inperioaren azken urteetan girotuta dago, eta pertsonaia nagusia Tito Androniko da, Erromatar armadako jeneral ospetsua. Haren aurkaria Tamora, godoen erregina da. Shakespearek idatzitako lanik odoltsuena eta bortitzena da. Bere garaian arrakastatsua izan zen arren, garaiko viktoriarrek kritikatu zuten bortizkeria neurrigabeagatik.

## Pertsonaia nagusiak 
* **Tito Androniko**, Erromako jeneral handia.
* **Marko Androniko**, Tito-ren anaia eta tribuno.
* **Publio**, Markoren semea.
* **Lavinia**, Tito-ren alaba eta Bassianoren maitea.
* **Bassiano**, Erromako enperadorearen anaia.
* **Saturnino**, Erromako enperadorea.
* **Tamora**, godoen erregina eta, geroago, Erromako enperatriz bihurtua.
* **Aarón**, Tamoraren maitalearen eta esklabo beltza.
* **Lucio, Quinto, Martzio eta Mutzio**, Tito-ren semeak.
* **Lucio gaztea**, Tito-ren biloba, Lucioren semea.
* **Alarbo, Demetrio eta Quiron**, Tamoraren semeak.

## Sinopsia 
Tito Androniko Erromara itzultzen da garaile, iparraldeko godoekin izandako gerraren ostean. Ia seme guztiak galdu ditu borrokan, baina lau seme bizirik itzultzen dira: Lucio, Quinto, Martzio eta Mutzio. Garaipena ospatzeko, Tito-k sakrifizio gisa Tamoraren semea, Alarbo, hil egiten du. Geroago, Tamora enperatriz bihurtzen da Saturninok hala erabakita. Bere boterea baliatuz, Tamorak mendekua hartzen du: Tito-ren bi seme hil egiten ditu, Lavinia bortxarazi eta gorputz-adarrik gabe uzten dute, eta Tito bera bere esku propioa mozteko behartzen dute. Azkenean, Tito Tamoraren bi seme harrapatu, hil, eta haien haragiarekin otordu bat prestatzen du. Tamora bera ere hiltzen du, eta ondoren, enperadorearekin batera, bera ere hiltzen da. Azkenik, Lucio enperadore berria izendatzen dute, eta Aarón, Tamoraren morroia, gosez hil dadin zigortzen du, bere ustez egindako guztien bultzatzaile nagusia izan baita.

## Egokitzapenak 
Tito Androniko lanak hainbat egokitzapen izan ditu, literatura lanetan, zineman eta telebistan. Ezagunena Julie Taymor-ek 1999an zuzendutako *Titus* filma da, Anthony Hopkins eta Jessica Lange aktore nagusiekin.

## Ohar historikoak 
* Obrako bortxaketa eszena Filomelaren mitoan oinarrituta dago.

## Kanpo estekak 
* Wiki iturriak - Tito Androniko
* 
* 
* Testua gaztelaniaz, Cervantes Birtualeko Liburutegian
Iván Cobo

**Iván Cobo Cayón**, (El Astillero, 2000ko urtarrilaren 2a) txirrindulari espainiarra da, profesionala Kern Pharma taldean.

## Kirol ibilbidea
Dagoeneko junior mailan (19 urtez azpikoa) nabarmendu zen eta Espainiako txapelketetan podiumera igo zen. 2018an, Europako txapelketan hartu zuen parte, non 18. sailkatu zen erlojupeko proban eta 25. errepidekoan. Urte berean, Portugalgo Itzulia junior eta Besayako Itzuliko etapa bat irabazi zuen. 

Eskalatzaile ona, 23 urtez azpiko mailako lehenbiziko denboraldian Segoviako Itzuliko etapa bat irabazi zuen. 2020an Lizarte taldearekin fitxatu zen eta urte horretan bertan, brontzezko domina eskuratu zuen Espainiako erlojupeko eta abuztuan, stagiaire zelarik, Getxoko Zirkuituan parte hartu zuen, Mendiko saikapena eskuratuz.

2021eko denboraldian emaitza bikainak izan zituen, Santisteban Memoriala, Aitor Bugallo Memoriala eta Espainiako 23 urtez azpiko errepideko txapelketa irabaziz, besteak beste. Honen ondorioz, 2022an profesionaletara pasatu zen Kern Pharma taldean.

## Palmaresa 
### Amateurretan
### Profesionaletan
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mont-Saint-Michelgo altxakarga

**Mont-Saint-Michelgo altxakarga**, **La Poulain** izenez ezaguna , Mont-Saint-Michel mendian abadiaraino zamak igotzeko sistema mekaniko bat izan zen, altxakarga bat.  19. mendean, gurpil-garabi bertikal handi batekin egiten zen tira ia bertikalki igotzen zen gurdia. Garai hartan presondegia zelarik abadiaren eraikin multzoa, presoak aritzen ziren gurpilari biraka. 

Fitxategi:Treadwheel crane of Mont Saint-Michel PA00110460 (1).jpg|Altxakarga zaharraren gurdiaren hondakinak.
Fitxategi:Mt St Michel Treadwheel crane.jpg|Giza-indarrez erabiltzen zen gurpila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paue hiriko Euskal Etxea

**Paueko Euskal Etxea**, ofizialki **Lagunt Eta Maita** Frantziako Paue hirian dagoen euskal etxe bat da. Hau da elkartearen helbidea: 94 avenue de Buros.
## Historia 
Lagunt Eta Maita irabazi asmorik gabeko elkartea da (1901eko legea), 1967ko abenduaren 3an Ganen sortua Biarnon bizi diren 130 euskaldunek eta 1968ko urtarrilaren 2an Pirinio Atlantikoetako Prefeturan izendatua (2340 zenbakia). Gaur egun, 800 bat bazkide biltzen ditu elkarteak.

Jacques Etchebarne elkartearen sortzailea izan zen lehendakari 1967tik 1999ra.

Jean-Dominique Espil izan zuen ondorengo lehendakari 2008ra arte. Euskal kulturarekin oso konprometitua, Lagunt eta Maitaren baitan noski, baina zabalago Zuberoan eta euskal artistekin, *Elkanoen Semeak*, *Euskal* *Spiritu* edo *Zamalzain* bezalako sorkuntza batzuen ekoizpenean buru-belarri sartu zen.

## Jarduerak 
Ekarteak jarduera hauek antolatzen zituen 2024an:

* Animazioa: Korrika eta sukaldaritzako tailerrak 
* Euskara kurtsoa
* Kantuak
** Basa Andere: Basa Andere euskal errepertorioetatik ateratzen da, noski, euskara lantzen dute, baina baita bearnesa, korsikarra eta espainiarra ere, askotariko erritmoetan. Lehenengo CDa, Beti Zurekin, 2015eko hasieran kaleratu zen, eta arrakasta txikia izaten ari da.
** Kantuz Bizi: 30 kantukide.
** Hegaldia: Abesbatza animazio (gauak, ezkontzak...) eta kontzertuetan espezializatua dago. 25 abeslarik eta 4 musikarik baino gehiagok (musikari bat barne) osatzen zuten taldea 2024an, Joël Lapique abesbatzako zuzendariak gidatuta, Alain Hegobururen laguntzarekin. Euskal kantu tradizionalen zaleak dira, a cappella eta teklatuz lagunduta. Azken CDa, *Herria Gogoan*, 2020ko abenduan kaleratu zuten.
* Musika
* Dantzak: gazteak, helduak eta Dantz'Erroak (Gazteen Dantzaren luzapen logikoa, euskal erritmo tradizionalak eta berrasmatuak uztartzen ditu dantzari talde honek, atzoko eta gaurko koreografia batean)
* Ixtorio
* Lagunt'Aide
* Musa
* Pilota
* Gym arina

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* *www.euskaletxeak.eus*
Madril hiriko Euskal Etxea

**Madrileko Euskal Etxea**, ofizialki '''Federación de Centros 'Euskal Herria''* dena, Espainiako Madril hirian dagoen euskal etxe bat da. Jovellanos kalearen 3 zenbakian dago.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
Haapsalu

**Tartu** (estonieraz  ahoskatua; suedieraz eta ; ) Estoniako mendebaldeko kostaldeko hiria. Lääneko konderriko hiriburua, 2020ean 9.375 bizntale zituen.

## Historia 
Haapsalu izena estonieraz *haab* ) eta *salu* (zentzu arkaikoan ) hitzetatik dator. Haapsalu eta inguruak suedo-estoniarren eremu nagusiak izan ziren XIII. mendetik Estoniako ia suediar guztiak ebakuatu zituzten arte, hau da, 1944an, Bigarren Mundu Gerran Estoniako sobietar inbasioaren aurretik.

Haapsaluri buruzko lehen erregistro idatzia 1279koa da, hiria eraiki eta Ösel-Wiekeko apezpikutzaren hiriburu bihurtu zenean, hurrengo hiru mendeetan mantendu zena. Gaur egun, garai haietako eraikinak daude, baita apezpiku-gaztelua ere, Estoniako habearte bakarreko elizarik handiena duena.

## Auzoak 
Haapsaluk sei auzo ditu:
*Holmi
*Kesklinn
*Männiku
*Paralepa
*Randsalu
*Vanalinn.

## Klima 
## Herritar ospetsuak 
* Gustav Adolph Oldekop (1755-1838), poeta.
* Alexander Gortxakov (1798-1883) errusiar ministroa
* Ferdinand Wiedemann (1805-1887), hizkuntzalaria.
* Kaia Kanepi (1985-), tenislaria.

## Galeria 

Haapsalu linnuse varemed1.jpg|
Haapsalu linnuse kirik 2012.jpg|
Haapsalu linnuse varemed2.jpg|
Haapsalu Maarja õigeusu kirik.jpg|
Haapsalu raekoda 2012.jpg|
Haapsalu kuursaal 2012.jpg|
Haapsalu raudteejaama ooteplatvorm.jpg|
Haapsalu raudteejaama veetorn.jpg|
Haapsalu raudteejaama sepikoda.jpg|
Haapsalu raudteejaama ambulants.jpg|
Auruvedur Su 252-94 Haapsalus.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naissaar

**Naissaar** (; ) Baltikoko uhartea da, Finlandiako golkoan, kontinentetik 8,5 kilometrotara dagoena. Uhartea estoniar subiranotasunaren menpe dago, Harjuko konderriako Viimsi parrokiaren parte izanda. Guztira 18,6 km²-ko azalera du.

Bigarren Mundu Gerra baino lehen, 450 suedo-estoniarrak bertan bizi ziren. Sobietar agintaldian, base-militar bat izan zuen. Orduan Naissaare izeneko herri batean bildu zen. 2011n, hiru herri historikotan banatu zituzten: Lõunaküla (Storbyn), Tagaküla (Bakbyn) eta Väikeheinamaa (Lillängin) hain zuzen ere. Egun, eremua parke naturalaren parte da.

Hülkari light beacon 02.jpg
Naissaare põhjatipp.jpg
Naissaare Church, 2016.jpg
Lõunaküla.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Reader

**George Reader** (Nuneaton, 1896ko azaroaren 22a – Southampton, 1978ko uztailaren 13a) ingeles futbol epailea izan zen.

Eskolako irakaslea izan zen lanbidez eta Exeterren lortu zuen lana. Exeter Cityn hasi zen futbolean eta ondoren beste talde amateur batzuetan jokatu zuen.

1930ean hasi zen arbitratzen, eta 1939-1940 denboraldian Ingalaterrako Futbol Ligan arbitratzera gonbidatu zuten, nahiz eta berehala lehiaketa eten zen Bigarren Mundu Gerraren hasieran. Garai horretan, Gerra Kopako partiduetan epaile izan zen, eta, ondoren, nazioarteko partidak zuzentzeko aukeratu zuten.

1950eko Munduko Futbol Txapelketan Brasil eta Mexikoren arteko lehen partida eta Brasil eta Uruguairen arteko Maracanazo partida erabakigarria zuzendu zituen.

Mundialaren ondoren erretiratu egin zen eta ondoren Southampton Football Club taldeko presidente izan zen.
Iturritxo iturria

[thumb|[Kanpantxo iturriak Iturritxoarekin antzekotasuna badu.]]

**Iturritxo iturria** Gipuzkoako Oñati herrian dagoen XIX. mendeko eraikina da. Hirigune historikoa den Alde Zaharrean dago kokatuta, Arantzazu kalean. 

## Historia 
Gerra karlistak amaituta eta Espainian Borboien berrezarkuntza garaian, udalak, garai hartan Juan Karlos Altzaa alkatea zela, Casto de Zavala Bizkaiko Diputazioko arkitekto ospetsuari eskatu zion iturri berrien zirriborroak egiteko, udalerriko hainbat leku aberasteko. 1880an aurkeztu zituen, eta Udalaren oniritzia jaso ondoren, lanak bi urteko epean egin ziren. Horrela, zortzi monumentu txiki sortu ziren; gaur egun zazpi gordetzen dira: Txaketua, Santa Marina, Etxaluze, Plazakoa, Iturritxo, Kanpantxo, San Anton eta Kirrinko kantoia, azken hau gaur egun desagertuta (haren ordez Portalekuarena jarri zen 2017an).

## Deskribapena 
Aipatutako iturri guztiek bi alde dituzte: hareharrizko hargintzako basamentu edo pila bat, batetik, eta hargintzazkoa eta burdina galdatuzko goiko atal misto bat, bestetik; bigarren hori Parisko Sommevoireko Durenne etxeak egina. Formak eta gaiak desberdinak dira kasu bakoitzean. Iturritxoaren kasuan estetika nahiko desberdina da zeren eta tenplu klasikoaren itxura duen hareharrizko hargintzako kubo bat dugu, Arantzazuko Ama Birjinaren medailoiarekin koroatuta. Kanpatxokoa nahiko antzekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondarea webguneko fitxa.
* :Oñatiko iturriei buruzko Marian Gonzálezen artikulua *Diario Vasco*n, 2011/11/06.
Montreal hiriko Euskal Etxea

**Montrealeko Euskal Etxea**, ofizialki **Eskualdunak, Association des Basques du Québec,** Kanadako Montreal hirian dagoen euskal etxe bat da. Hau da elkartearen helbidea: 5824, rue Jeanne-Mance.
## Historia 
Euskal Etxearen onarpen ofiziala ez duen arren, ez baitu egoitzarik eta historia laburra baitu, Eskualdunak taldeak hainbat jarduera antolatzen ditu.

1996ko abuztuaren 8an sortu zen eta bi adar ditu, Quebec Hirikoa eta Montreal hirikoa. Helburu nagusiak euskal herritarren ondare kultural eta historikoaren azkartzea eta Euskal Herriko edo munduko euskaldunekiko harremanak sendotzea dira. Horretarako arlo kultural, turistiko, sozial eta ekonomikoetan eta baita kiroletan ere trukeak antolatzen dira.

Elbira Zipitria euskal ikasketen katedra ere ireki zen McGill Unibertsitatean. Helburu nagusia da euskal eta quebectar errealitatean adituak diren hizlari gakoak solasean jartzea, eta ondoren beste esparru batzuetako (akademikoak ezezik hizkuntzari lotutako elkarteetakoak, errealitate sozioekonomikoari lotutako eragileak, etab.) gonbidatuekin eztabaida garatzea, bi errealitate soziolinguistikoetako erronken inguruan.

## Baliabideak 
* *Adiskideak* aldizkaria. Euskal kultura, historia eta hizkuntzari buruz artikulu batzuk baditu eta elkartearen inguruko berriak ere ematen dira.

## Jarduerak 
* Urtean hiru bazkari nagusi egiten dira.
* Euskal Herriko musikarien kontzertuak egiten dira.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Taal Aktie Komitee

[right|thumb|250px|**TAK**en protesta bat [Zaventem-en aireportuaren aurrean]]

**Taal Aktie Komitee** (**Hizkuntza Ekintzaren Batzordea**, euskaraz), **TAK** ere deitua modu laburrean, nederlanderaren aldeko erakunde abertzale flandriarra da, Brusela eta Brusela inguruko herrien nortasun flandriarra azpimarratzen duena eta eremu horretako flandriarren eskubide linguistikoak defendatzen dituena. Era berean, Flandriako independentzia ere aldarrikatzen du. 

## Belgikako testuinguru linguistikoa 
Belgikako estatua sortu zenean (1830ean) agintariek frantsesaren aldeko hautua egin zuten eta hizkuntza hori izendatu zuten estatuko hizkuntza ofizial bakarra, nahiz eta Flandrian flandriera (nederlandera) hizkuntza nagusia izan. Horren ondorioz, XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran nederlanderaz hitz egiten zuten eremu eta hiri batzuk frankofono bihurtu ziren (Mouscron-Moeskroen, Comines-Komen edo Brusela hiriburua bera ere). 

1962an muga linguistikoa ezarri zen Belgikan. Brusela hiriburua eremu elebidun izendatu zen, eta Flandria eta Valonia eremu elebakartzat jo ziren. Frankofonoek, horretaz gain, zera exijitu eta lortu zuten: frankofonoen edo nederlanderadunen kopurua %30 edo gehiago zuten herriek "hizkuntza erraztasunak" izatea, hots, administrazio publikoaren aurrean herritarrek nahi duten hizkuntzan (frantsesez edo nederlanderaz) hitz egin ahal izatea.

Brusela inguruko eremua flandriarra izan arren (hiriburua izan ezik, nagusiki frankofonoa dena) azken urteotako mugimendu demografikoek frankofonoen presentzia areagotu egin dute hor. Ondorioz, eremu horretako herri batzuk, duela gutxi arte nederlanderadunak izan zirenak, orain hizkuntza erraztasunak dituzte, mugimendu abertzale frandriarrean ezinegon eta haserrea sortu dituena.

## Historia 
TAK taldea 1972an sortu zen, Belgikako hizkuntza-gatazkak pil-pilean zeudenean (gogoratu, esaterako, 1968an Lovainako Unibertsitate Katolikoa, ordura arte frankofonoa izan zena, bitan banatu zela). Hasiera batean borroka linguistikoa helburu bakarra bazen ere, 1975etik aurrera taldeak Flandriako independentzia politikoa ere defendatu zuen. TAKek ez du lotura organikorik inongo alderdi politikorekin, eta bere independentzia organikoari eusten dio. Hasierako 25 urteetan akrobazia ludiko eta zuzeneko ekintza ikusgarriak burutzeagatik ezagun bihurtu zen .

Brusela inguruko herrietan eta Voeren eskualdean jardun du, bereziki, TAKek. Eta baita muga linguistikoaren inguruko herrietan ere. Hor, frankofonoen eta flandriarren arteko hizkuntza gatazkak oso bortitzak izan ziren 1970ko eta 1980ko hamarkadetan (Voeren, Schaarbeek....).

Flandriako eskuin-muturreko talde batzuk TAKen kontrola hartzen saiatu diren arren, taldeak bere independentzia organikoari tinko eutsi dio .

Belgikatik kanpo, taldeak Taalverdediging fundazio holandarrarekin ere kolaboratu zuen 2002an, Amsterdam-Schipholgo aireportuan ingelesezko seinale elebakarren aurka protesta eginez eta aireportuan nederlanderazko seinaleak berriz sartzearen alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Borrero y Limón

**Francisco Borrero Limón** (Cartaya, 1840ko otsailaren 25a-Madril, 1908ko otsailaren 21a), **Borrero jenerala** izenez ere ezaguna, espainiar militar bat izan zen, Francisco Romero Robledo politikariaren laguna.

## Biografia 
[alt=|thumb|[Francisco Romero Robledo|Romero Robledo jauna, Borrero jeneralarekin, lagunez inguraturik Zirkulu Romerista Berriaren inaugurazio gauean. Manuel Compañyren argazkia (c. 1900).]]

### Lehen urteak 
Cartayan jaio zen 1840ko otsailaren 25ean, Hispano-hegoamerikar gerran borroka egin zuen. 1874an Saguntadan aktiboki parte hartu zuen, eta Borboien Berrezarpena eta Espainiako Lehen Errepublikaren amaiera ekarri zuen. 1880ko azaroan Kubara bidali zuten, eta 1881eko maiatzean Vuelta Abajoko komandante jeneral eta Pinar del Rio probintziako gobernadore zibil izendatu zuten.

1882ko uztailean penintsulara itzuli eta berehala Filipinetara bidali zuten, non Mindanaoko behin-behineko gobernadore politiko militar izendatu zuten 1884ko martxoan, eta Cavite probintziako gobernadore politiko militar 1885eko otsailean. Filipinetako krisiari dagokionez, Borrerok adierazi zuen «erreforma bakoitzarekin penintsulako batailoi bat agindu behar dela: han bi sistema baino ez daude: edo indar morala edo indar materiala». 1887ko martxoan bere karguen dimisioa aurkeztu zuen eta berriro penintsulara itzuli zen, non landa mariskal bezala sustatua izan zen. Denborarekin, bere «etsai pertsonala» zen Martínez Campos jeneralarekiko ezinikusi sakona garatu zuen. *Le Figaro*-k 1892an idatzitako artikulu baten arabera, Cánovasek eta Borrerok Maria Kristina erregeordearen aurkako konspirazioa egin zuten. Cuencako senatari hautatua 1896an, ez zuen zin egin atxilotua izan ondoren, Martinez Camposekin duelu batean harrapatu baitzuten.

Madrilgo Arandako Kondearen kaleko 8. zenbakian bizi zen Borrerok — urdaileko minbizia zuen — bere etxean bere buruaz beste egin zuen 1908ko martxoaren 21ean. Martxoaren 22ko arratsaldeko seietan lurperatu zuten San Justo hilerrian.

## Kanpo estekak
José MacCrohon y Blake

**José MacCrohon Blake** (Ferrol, 1803ko maiatzaren 13a - Itsaso Gorria, 1860ko abuztuaren 21a) politikari eta militar espainiarra, diputatua, senataria, Gerrako bitarteko ministroa, Itsas Armadako titularra, Santiago de Cubako gobernadore koloniala, armadako teniente jenerala eta Guardia Zibileko zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Malagako diputatua 1837an, Alacantekoa 1854an eta 1858an, eta biziarteko senataria 1858-60 legegintzaldian. 1858ko azaroaren 27tik 1860ko uztailaren 9ra bitartean Itsas Armadako ministro izan zen, eta Leopoldo O 'Donnell ez zegoenez, Gerra ministro ere izan zen.

1860ko udan hil zen, Itsaso Gorriaren zeharkaldian, Suezetik Adenera, jasandako gehiegizko beroaren ondorioz, Filipinetako kapitain jeneral izateko bidean zihoala. MacCrohon abizena, Emmanuel Macronena bezala, hizkuntza zelta batetik dator, non '*Mac Croimhthainn*' hitzak 'azeriaren semea' esan nahi duen, jende maltzurrari aplikatua, batez ere negozioetan. Familia etxe nabarmena da Morata de Tajuñan, Madrilen.

## Kanpo estekak