Atharratze-Sorholüze

**Atharratze-Sorholüze **([atʰ edo [atʰ) Zuberoako udalerri nagusietako bat da, Maule, Sohüta, Barkoxe eta Bildoze-Onizpea udalerriekin batera. Halaber, Basabürüko hiriburua da.

Probintziako beste udalerriek bezala, galera demografiko handia izan du azken hamarkadetan.

Benito Lertxundi kantariak ezagunago egin zuen herria hegoaldeko askorentzat *"Atharratzeko Jauregia"* abesti herrikoiaren bertsioarekin.

## Izena 
"Atharratze" toponimoak aldaera hauek izan zituen:
*Tardedz* (1249, Oloroeko notarioa),
*Tardetz* (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia),
*Tarzedz* (1310, Baionako kartularioa),
*Tardix* (1692, Lextarreko Gortearen arautegia).

"Sorholüze" toponimoa agertzen da. Agian euskarazko *sorho* edo "soro" hitzarekin lotura du.

Frantsesez eta okzitanieraz *Tardets-Sorholus* du izena.

## Geografia 
### Hidrografia 
Udalerria Oloroeko uhaitzaren ibaiadar batzuek zeharkatua da:
* Joos erreka eta haren ibaiadarrak:
** Ibarra erreka
** Sustaris erreka
* Ühaitza eta haren ibaiadarrak:
** Batasse erreka
** Etxeberri erreka eta haren ibaiadarrak:
*** Adacassé erreka
*** Erretzu erreka
*** Goienlepue erreka
** Jaga erreka
** Laritolle erreka eta haren ibaiadarra:
*** Lauzibar erreka

### Udalerri mugakideak 
* Barkoxe iparraldean.
* Aloze eta Iruri mendebaldean.
* Montori hego-ekialdean.
* Liginaga-Astüe hegoaldean.

## Historia 
[thumb|alt=Fano Herauscorritseheri eskainitako aldarea|***Fano Herauscorritsehe***ri eskainitako aldarea. [Atharratze|Atarratzeko Arhaneko Maria Maidalenaren baselizan aurkitutako idazkuna, akitanierazko hitz batzuekin.]]
1790, Atharratzeko Kantonamendua 10 herrik osatua izan zen: Hauze, Ligi-Atherei, Larraine, Liginaga-Astüe, Montori, Santa Grazi, Zalgize, Sorholüze, Atharratze eta Iruri

### Diru sarrerak 
2009an *Tardets-Sorholus* udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 467 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.577€ zen.

### Ekonomia jarduerak 
2007an zeuden 83 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulego, 3 banku bulego, 1 ehorztetxe, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantoki, 2 margolari, 1 zurgin, 1 iturgin, 3 ile apaindegi, 2 albaitari eta 1 apaindegi.

2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 zapata-dendak eta 2 drogeria ziren.

2000. urtean *Tardets-Sorholus* udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 690 hektarea erabiltzen.

## Etxebizitza 
2007an 363 etxebizitza zeuden, 262 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 137 apartamentuak ziren. 262 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 51 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 128 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 120 etxetan auto bat zegoen eta 87 bi edo gehiago zeuden

## Demografia 
### Biztanleriaren bilakaera 
Jean de Jaurgainen *"Journal de Pierris Casalivetery"* egunkariaren arabera Maule-Lextarreko notarioa zen Pierre Casaliveteryk zioen 1460 eta 1481 artean 7,5 su zeudela Atharratzen eta 1540 eta 1548 artean 47, hau da, 41 eta 258 biztanle hurrenez hurren.

Bi herrien batuketa gertatu ondoren, XIX. mendearen bigarren erdialdean, Atharratze-Sorholüzeko biztanle kopurua 1.000 inguruan geratu zen. Mende batez maila horretan mantendu ondoren, 1960ko hamarkadatik aurrera biztanleen galera handia jasaten hasi zen, eta XXI. mendearen bigarren hamarkadan 600 biztanle baizik ez zituen.

## Politika 
### Alkateak 
## Azpiegiturak 
### Osasuna 
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika bat eta anbulantzia bat zegoen.

### Kirolak 
Zibero Sport Tardets emakumezkoen eskubaloi taldeak Frantziako erregioetako kopa irabazi du 2018an. Bestetik Atharratzetik 2007ko Frantziako Tourraren 16. etapa igaro zen, uztailaren 25ean egina eta Orthezetik Aubisquera zihoana.

### Hezkuntza 
Atharratzek haur-eskola bat eta lizeo bat, Jaureguy izenekoa, ditu.

## Kultura 
Atharratze-Sorholüzeko jaiak abuztuaren 15aren inguruan izaten dira, pilota txapelketa, suzko zezena eta dantza tradizional zuberotarrak egoten dira bertan.

## Ondasun nabariak 
* Atharratzeko eliza (San Pedro) XIX. mendearen bukaerakoa da.
* Maidalena ermita, 793 metroko altueran, izen bereko mendian eta Barkoxeko mugan.
* Eusko-akitanierazko izena duen Heraucorritse jainkoaren idazkuna.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Tardets-Sorhulus (Pyr-Atl, Fr) mairie.JPG|Atharratze-Sorholüzeko gaur egungo udaletxea, egungo herriko etxea.
Fitxategi:Tardets-Sorhulus (Pyr-Atl, Fr) ancienne mairie.JPG|Udaletxe, herriko etxe ohia.
Fitxategi:Tardets-Sorhulus (Pyr-Atl, Fr) église.JPG|Atharratzeko eliza.
Fitxategi:Atharratze.jpg|Atharratzeko plaza.
Fitxategi:Chapelle de la Madeleine, Tardets.jpg|Maidalena kapera.
Fitxategi:Tardets-Sorhulus (Pyr-Atl, Fr) Ruisseau de Laritolle.JPG|Laritolle erreka herritik igarotzen.
Fitxategi:Chapelle de la Madeleine (Tardets) - inscription latine.jpg|alt=erromatar garaiko aldarea|Aranheko Maria Maidalenaren kaperaren horman sartuta dagoen erromatar aldare-harriaren errepika.
Fitxategi:Agosti Xahoren jaiotetxea.jpg|Agosti Xahoren jaiotetxea
Fitxategi:Frontoia Agosti Xahoren jaiotetxearen ondoan.jpg|Xaho trinkete-ostatuko pilotalekua

## Atharraztar-sorholüztar ospetsuak 
* Agosti Xaho (1811-1858), idazlea.
* Emmanuel Intxauspe (1815-1902), idazlea.
* Albert Constantin (1873-1957) politikaria eta idazlea, luzaz bertan bizi izan zen.
* Johañe Pitrau, *Erbin* (1929-1975), nekazarien buruzagia eta sindikalista.
* Beñat Marmissolle (1981-), ultra-trail lasterkaria.

## Herri senidetuak 
Atharratze-Sorholüze ondorengo herriekin senidetuta dago:

*  Otsagabia

## Erreferentziak 
* Résumé statistique Datu estatistikoen laburpena de Tardets-Sorholus udalerrirako INSEEn.
* Évolution et structure de la population Datuen estatistikak de Tardets-Sorholus udalerrirako INSEEn.
* France par comune Frantziako udalerri guztien datu zehatzak mapa batean ikusgai.

## Kanpo estekak 
*  Atharratze Auñamendi entziklopedian
*  Atharratze-Sorholüzeri buruzko artikulua ARGIA astekarian

## Ikus, gainera 
* Atharratzeko gazteluko kantua