open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Añada pa un güeyu muertu

***Añada pa un güeyu muertu*** (Sehaska kanta begi hil batentzat) Adolfo Camilo Díazek 1985ean asturieraz idatzitako eleberria da. Zentzu askotan liburu berritzailea, Xosefa Xovellanos saria eskuratu zuen. Narratzaile asturiarren belaunaldi oso bat markatuko zuen thriller bat da.

Asturiasko Gobernuak argitaratutako eleberriak kritikaren eta publikoaren aldetik harrera nabarmena izan zuen; bere egilea, bestetik, (beste hiru aldiz Xovellanos saria irabazi zuena) asturierazko literatura garaikidearen erreferente bihurtu zen.

## Argumentua 
Zentral nuklear bateko ingeniari buruaren familiak gaueko aisiak entretenitzen ditu telebista ikusten. Zentral nuklearreko ihesaldi bat gertatzen da eta, ondorioz, telebistako pertsonaiak sendotu egiten dira eta aparagailutik ihes egiten dute, jendea hiltzen hasiz. 

Zentzu askotan, asturierazko literaturarako eleberri inaugurala da: zientzia-fikziozko lehen eleberria da, eta, gainera protagonista lesbiana bat da, lehengoa literatura horretan.

## Garrantzia 
Asturierazko hizkuntzak, eleberri horrekin, edozein trama edo sentimendu irudikatzeko egokia zela erakutsi zuen. Asturierazko literatura Surdimientuko Bigarren Belaunaldian sartzea eragin zuen lan honek. *Añada pa un güeyu muertu* urteen poderioz asturierazko letren kultuzko eleberritzat hartu izan da.

## Bigarren edizioa 
Suburbia Edizioak 2011n berrabiarazi zuen eleberri hau, egileak berak testua berraztertu eta hizkuntzari dagokionez eguneratzeko. Argitalpena egilearen azalpen epilogo batekin eta Xandru Fernándezen hitzaurre batekin osatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Surdimientu

## Kanpo estekak
Euriloko

thumb|right|Ulises ezkerrera Euriloko duela
**Euriloko** ()  greziar mitologiako pertsonaia da. Homeroren *Odisean*  Ulisesen ontziko bigarren agintedun gisa ageri da. Ulisesen koinatua ere bada honen arreba Ktimenerekin ezkonduta dagoelako. Pertsona koldar eta berekoi gisa ageri da eta hainbat liskar sortuko ditu Ulisesen ontzian. Horietan larriena Heliosen behiak lapurtzea izango da Ulisesen aginduaren aurka, izan ere, Tiresias igarleak eta Zirtze jainkosak esana baitzioten Ulisesi hori egiten zuena galbidera joango zela.

Ulises lagunengatik urruti zegoenean xaxatzen ditu Eurilokok behiak hartzera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Práxedes Mateo Sagastaren seigarren gobernua

1888ko ekainetik abendura bitartean, Práxedes Mateo Sagastak gidatu zuen Espainiako gobernua. Garai hartan, Maria Kristinaren erregeordetzan erreforma garrantzitsuak egin ziren. Sagastak, Alderdi Liberaleko buru bezala, hainbat lege garrantzitsu bultzatu zituen, 1888ko Epaimahaiaren Legea eta 1892ko Kode Zibilaren onarpena barne. Bere gobernua gizonezkoen sufragio unibertsalari buruzko eztabaidagatik ere nabarmendu zen, 1890era arte onartu ez bazen ere, bere agintaldian eztabaidatzen hasi zena.

Sagasta funtsezko politikaria izan zen Borboien Berrezarpenean, eta bere gobernuaren ezaugarri nagusia ikuspegi aurrerakoi eta liberala izan zen, Koroaren eta Gorteetan ordezkatutako nazioaren arteko boterea orekatzea bilatuz.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren bosgarren gobernua
Metil salizilato

**Metil salizilatoa** konposatu organiko aromatikoa da C8H8O3 formula duena, esterren klasekoa. Azido salizilikoaren metil esterra da. Likido hori-gorriska da. Disolbagarria da kloroformotan eta etil eterretan. Narritagarria eta toxikoa da.

**Metil salizilatoa** produktu naturala da eta hainbat landaretan aurki daiteke hala nola, *Gaultheria procumbens* eta *Betula lenta.*

## Sintesia 
Garai batean metil salizilatoa *Gaultheria procumbens* eta *Betula* *lenta* landareetaik erauzten zen. Egun produktu komertziala azido salizilikoa metanolez esterifikatuz ekoizten da.

C6H4(OH)COOH + CH3OH -> C6H4(OH)COOCH3 + H2O

## Erabilera 
Metil salizilatoa gehien bat kosmetikan, elikagaigintzan eta hainbat botiketan usatzen da usaina edota zaporea emateko. Erabilera horietan normalean metil salizilatoaren kontzentrazioa % 0,04tik behera egoten da.

Kontzentrazio handitan ukendu analgesikoetan usatzen da, nahiz eta bere benetako eraginkortasuna zalantzakoa izan. Ukendu hauetan metil salizilatoa beste konposatu batzurekin, hala nola lidokaina edo mentola, nahasirik egon daiteke.

## Toxikotasuna 
Metil salizilatoa hilgarria izan daiteke kantitate handitan irentsiz gero. Hala ere, metil salizilatoaren toxizitate-arazo usuena ukenduen gehiegizko aplikazioa izaten da, umeengan bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mairéad Farrell

**Mairéad Farrell**, irlanderaz *Máiréad Ní Fhearghail* edon *Mairéad Ní Fhearail* (1957ko abuztuaten 3a, Belfast, Ipar Irlanda - 1988ko martxoaren 6, Gibraltar), irlandar errepublikarra eta Behin-behineko IRAko kide bat izan zen, 1988an Flavius operazioan Gibraltarren SASko britainiar soldaduek eraila.

Sinn Féin alderdiko izen bereko Mairéad Farrell politikariaren izeba.
Huescarko dukearen gobernua

Fernando de Silva y Álvarez de Toledo, Albako 12. dukea, Huescarreko dukea izenez ere ezaguna, XVIII. mendeko espainiar noble nabarmena izan zen. Bere gobernua eta bizitza publikoa garaiko politikan eta kulturan izandako parte-hartzeak markatu zituen.

Fernando de Silva Ilustrazioko gizona eta Jean-Jacques Rousseau filosofoaren laguna izan zen. Hainbat kargu garrantzitsu bete zituen, 1746 eta 1749 artean Espainiak Frantzian zuen enbaxadore kargua barne. 1753an, Fernando VI.a erregearen maiordomo nagusi eta Errege Etxeko buru izendatu zuten. Espainiako Errege Akademiako zuzendaria ere izan zen 1754tik 17761ean hil zen arte.

Bere agintaldian, Fernando de Silvak kultura eta hezkuntza sustatu zituen. Autoritateen hiztegiaren bigarren edizioa 1770ean argitaratu zuen eta Ortografiaren hiru edizio 1763, 1770 eta 1775ean argitaratu zituen. Gainera, 17711n argitaratutako lehen gramatika akademikoa amaitu zuen.

Politikan, Fernando de Silva Espainiako Lehen Estatu Idazkaria izendatu zuten 1754an, baina bere agintaldia laburra izan zen. Fernando VI .aren eta Karlos III.aren gortean izan zuen eragina esanguratsua izan zen, eta funtsezko papera izan zuen gobernuaren eraketan, José de Carvajal hil eta Ensenadako markesa erori ondoren.

## Kabinetea
Han Ling

**Han Ling** (1985eko urriaren 27a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Han Yucheng

**Han Yucheng** (Fuxin, 1978ko abenduaren 16a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoh Chunde

**Hoh Chunde** (1909ko maiatzaren 4a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huang Bokai

**Huang Bokai** (Shaowu, 1996ko irailaren 26a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huang Geng

**Huang Geng** (Zhengzhou, 1970eko uztailaren 10a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colossus (ordenagailua)

**Colossus** kode-hausle britainiarrek 1943-1945 urteetan garatutako konputagailu multzoa izan zen, Lorenz zifratzailearen kriptoanalisian laguntzeko. Kolosok balbula termoionikoak (huts-hodiak) erabili zituen eragiketa boolearrak eta kontaketa-eragiketak egiteko. Colossus izan zen munduko lehen ordenagailu programagarri, elektroniko eta digitala, nahiz eta etengailu eta entxufeen bidez programatu zen, eta ez gordetako programa baten bidez.  (Enigma deskodetzen lagundu zuen Turingen makina Bombe elektromekanikoa izan zen, ez Colossus).thumb|Lorenz SZ42 zifratzeko makina, bere estalkiak kenduta, Bletchley Parkeko Konputazioaren Museo Nazionalean

Prototipoa, Colossus Mark 1, 1943ko abenduan lanean ari zen eta 1944ko hasieran Bletchley Park-en erabiltzen ari zen.  Makina guztiak, bi izan ezik, hain zati txikietan desmuntatu ziren, non ezin izan zen haien erabilera ondorioztatu. Atxikitako bi makinak, azkenean, 1960ko hamarkadan desegin ziren. 2024ko urtarrilean, GCHQk argazki berriak atera zituen, Colossus birmoldatua erakutsi zutenak Bletchley Parkeko eraikinen oso bestelako ingurune batean, ustez GCHQ Cheltenhamen. [9] Mark 2 Colossus baten berreraikitze operatiboa 2008an amaitu zuten Tony Sale eta boluntario talde batek; The National Museum of Computing at Bletchley Park erakusketan dago ikusgai.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*  A short film made by Google to celebrate Colossus and those who built it, in particular Tommy Flowers.
*  – A detailed description of the cryptanalysis of Tunny, and some details of Colossus (contains some minor errors)
* 
*  – Comparison of the first computers, with a chapter about Colossus and its reconstruction by Tony Sale.
*  A slender (20-page) booklet, containing the same material as Tony Sale's website (see below)
* 

## Ikus, gainera 
* Hardware informatikoaren historia

## Kanpo estekak 
* Garapen informatiko goiztiarra
* Informatikaren Museo Nazionala (TNMOC)
** TNMOC: Lehen atentatuaren 75. urteurrena
* Tony Sale's Codes and Ciphers Informazio asko dauka, besteak beste:
** Kolosoa, kodearen hausturaren iraultza
** Lorenz Cipher eta Kolosoa
*** Makinen aroa iritsi da Fish codebreak-era
*** Colossus berreraikitzeko proiektua
*** Colossus berreraikitzeko proiektua: Kolosora eboluzionatuz Mk 2
*** Paseo around Colossus Colossus erreplikaren ibilbide zehatza - ziurtatu irudi bakoitzeko "Testu gehiago" esteketan klik egitea Colossus zati horri buruzko informazio testu zehatza ikusteko
** IEEE hitzaldia – Tony Sale hitzaldi baten transkripzioa berreraikitze proiektua deskribatuz
* Brian Randellen 1976ko hitzaldia Kolosarrei buruz
* BBCko albiste artikulua Colossus erreplikaren berri ematen
* BBCko albisteen artikulua: "Colossus cracks codes once again"
* BBCko albisteen artikulua: BBCko albisteen artikulua: "Bletchley's code-cracking Colossus", 2010-02-02 bideo-elkarrizketekin
* Copelanden 2006ko liburuari buruzko webgunea, informazio askorekin eta berriki desklasifikatutako informaziorako estekekin
* Manchesterreko haurra Bletchley Park-en sortua izan zen?
* 
* Colossus-en online simulazio birtuala
Ji Zebiao

**Ji Zebiao** (1964ko abuztuaren 3a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jin Ling

**Jin Ling** (1967ko urtarrilaren 25a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lao Jianfeng

**Lao Jianfeng** (1975eko maiatzaren 24a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Jianbo

**Li Jianbo** (Qujing Hiria, 1986ko azaroaren 14a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vaporwave

**Vaporwave** 2010eko hamarkadaren hasieran sortu zen eta 2015ean ezaguna egin zen musika elektronikoaren mikrogeneroa eta hantologiaren azpigeneroa, ikusizko arte estilo bat eta Interneteko meme bat da. Neurri batean, jazz leunaren lagin moteldu, txikitu eta izorratuek definitzen dute, 1970eko hamarkadako ascensor musika, R&B eta lounge musika, 119890 eta 119890 sintetetatik eta antzeko musikarekin. Inguruko azpikultura, batzuetan, kontsumo-kapitalismoaren eta pop kulturaren ikuspegi anbiguo edo satiriko batekin lotzen da, eta aurreko hamarkadetako herri entretenimendu, teknologia eta publizitatearekiko konpromiso nostalgiko edo surrealista izan ohi da. Ikusmenean, Interneteko hasierako irudiak, 1990eko hamarkadaren amaierako web diseinua, glitch artea, animea, antzinako greziar edo erromatar eskultura estilizatuak, 3Dn errendatutako objektuak eta ziberpunk tropoak biltzen ditu bere azaleko artelan eta musika bideoetan.

## Kanpo estekak 
* 
*What does the internet sound like? on *The Irish Times*
Roland Salm

**Roland Salm**, (Riniken, Argovia, 1950eko otsailaren 21a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1974tik 1981era.

Suitzako errepideko txapelketa lau urtez jarraian irabazi zuen, 1974tik 1977ra.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Joana Falxa

**Joana Falxa** (Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1983ko irailaren 25a) legelaria da, Zuzenbide Pribatu eta Zientzia Kriminaletan doktorea eta Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitateko irakaslea. UEUko Talde Eragileko kidea ere bada.

## Ikerketa 
Zuzenbide Pribatu eta Zientzia Kriminaletan doktorea da. Bere ikerketa-arlo nagusiak  kartzelako zuzenbidea, zigor-zuzenbide konparatua, prozedura penal konparatua eta sexu-delituak dira.

## Dibulgazioa 
Zuzenbide-arloko UEUren hainbat jardunaldi eta ikastarotan izan da koordinatzaile, irakasle edo hizlari. Besteak beste, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaz   edota pandemia garaiko ezohiko neurriez. 2024ko UEUren Udako Ikastaroetako "Euskararen estatus juridikoa Euskal Herrian: egoerak eta aukerak" hasiera-ekitaldian ere parte hartu zuen. Baita Unibertsitate-gaiak Ipar Euskal Herriko gizarteari euskaraz hurbildu eta eztabaida sustatzeko helburuarekin Ipar Euskal Herriko Eusko Ikaskuntzak eta UEUk antolatutako Tartarika izeneko hitzaldi-zikloan ere. Kasu horretan espetxe barneko zuzenbideaz hitz egiteko .

## UEUkidea 
UEUko bazkide izateaz gain 2025etik UEUko Talde Eragileko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joana Falxa Artizarra sare sozial profesionalean
* Joana Falxa Inguma datu-basea
Mennekes

**Mennekes Elektrotechnik GmbH & Co. KG**, ezagunagoa **Mennekes** izenez, korronte-harguneak, konektoreak eta entxufeak edo lokiak ekoizten dituen Alemaniako enpresa bat da. 1935ean sortu zen Alemaniako Kirchhundem udalerrian, Aloys Mennekesek maisu elektrikari ziurtagiria lortu eta berehala negozioa abian jarri zuenean. Harrezkero, enpresak egoitza nagusia Kirchhundemen dauka eta 1991n bigarren egoitza zabaldu zuen Alemaniako Sehmatal udalerrian.

Gaur egun, Mennekes erreferentziazko enpresa bat da sektorean. Konpainiaren arrakastarik handienetako bat  ibilgailu elektrikoak kargatzeko 2. motako konektorea Europar Batasunerako konektore estandartzat hartu izana izan zen, Europako Batzordeak hala xedatuta 2013an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mennekesen webgunea
Babel-17

***Babel-17*** Samuel R. Delanyren zientzia-fikziozko eleberri bat da, 1966an argitaratua, eta bertan Sapir-Whorfen hipotesia, hizkuntzak errealitatea hautemateko moduan zeregin garrantzitsua duela postulatzen duena, argudioaren zati nagusia da. 1966an eleberri onenaren Nébula saria irabazi zuen, *Flowers for Algernon*ekin batera, eta 1967an eleberri onenaren Hugo sarirako ere izendatu zuten. Rydra Wong kapitaina da protagonista, bere kideekin telepatia bidez euskaraz komunikatzen dena.

## Argumentua 
Izarren arteko gerra batean, lehiakideetako batek Babel-17 hizkuntza garatu du, arma gisa erabil daitekeena. Hori ikasteak traidore prestu bihurtzen du hiztun berria, pertzepzioa eta pentsamendua aldatzen baititu. Aldaketa are arriskutsuagoa bihurtzen da hizkuntzak eragindako beste trebetasun batzuen hobekuntzagatik. Rydra Wong hizkuntzalari, poeta, telepata eta izarrarteko ontzi bateko kapitainak aurkituko du hori. Gobernuak errekrutatu egingo du, etsaia toki estrategikoetan infiltratzen eta saboteatzen ari dela jakiteko. Hasieran uste da Babel-17 agente etsaiek erabiltzen duten kode bat dela. Hizkuntza bat dela konturatu da Rydra Wong, eta ikasi ahala konturatu da traidorea dela. Tripulazioak erreskatatu du, eta arriskua saihestu eta hizkuntzaren eraginak neutralizatu ditu.

Eleberriak hizkuntzaren berezitasunekin lotutako hainbat xehetasun garatzen ditu, nola bizi baldintzek hitzak eta esanahiak osatzen dituzten, eta nola hitzek beraiek jendearen ekintzak alda ditzaketen. Agian Bigarren Mundu Gerrako irrati-operadore navajoen arteko komunikazioetan inspiratuta, Rydra Wong kapitaina bere hiru espioi gorpuzgabeekin telepatikoki euskaraz komunikatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Maria Canopi

**Rina Adele Canopi** (Pecorara, 1931ko apirilaren 24a – Orta San Giulio, 2019ko martxoaren 21a), ***Anna Maria*** erlijio-izena zuena, italiar moja beneditarra eta idazlea izan zen, San Giulio uharteko Mater Ecclesiae beneditar abadiaren sortzailea eta lehen abadesa.

## Bizitza 
Milango Bihotz Sakratuaren Unibertsitate Katolikoan literaturan lizentziatu ondoren, 1960an Viboldoneko abadian sartu zen eta 34 urterekin betiko botoak eman zituen. 1973an, Aldo Del Monte Novarako apezpikuak San Giulio uhartean monasterio bat sortzeko eskatu zion. Canopiren zuzendaritzapean, monasterioak gora egin zuen eta lurraldeko abadia mailara igo zen. Canopi komunitateko lehen abadesa hautatu zuten.

Italiako apezpiku-konferentziaren hainbat argitalpen prestatu zituen, hala nola Biblia eta katekismoa. Gainera, meza-liburuak eta epistola-liburuak argitaratzen lagundu zuen. Joan Paulo II.ak 1993ko Nekaldiaren ospakizunean erabilitako testuaren egilea izan zen.

2018an, abadesa kargua utzi zuen osasun arazoengatik, eta komunitateak abadesa berria hautatu zuen, Maria Grazia Girolimetto. Anna Maria Canopi hurrango urteko martxoaren 21ean hil zen, eta Pellako San Filiberto elizako hilerrian lurperatu zuten.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Mulcahy

**William Albert Mulcahy** (Rathkeale, 1935eko urtarrilaren 7a – Skerries, 2025eko otsailaren 28a) irlandar hamabosteko errugbilaria izan zen, bigarren lerroko postuan aritzen zena.

UL Bohemians R.F.C., University College Dublin R.F.C., Bective Rangers, Skerries RFC, eta Leinster taldeetan jokatu zuen. 1958ko urtarrilaren 18an Irlandako errugbi selekzioarekin debutatu zuen Australiaren aurkako partida batean. [Niall Brophy]] eta bera izan ziren Irlandarekin jokatu zuten UCD taldeko lehen jokalariak. Mulcahyk 1965eko apirilaren 10ean jokatu zuen azken partida Irlandarekin Hegoafrikaren aurka. British and Irish Lions taldearen bi biratan jokatu zuen. Lehenengoa 1959an Australiara eta Zeelanda Berrira, eta bigarrena 1962an Hegoafrikara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nati Cuevas Zugazagoitia

**Natividad Cuevas Zugazagoitia** (Bilbo, Bizkaia, 1950) administratzaile, argazkilari, sortzaile eta ekintzailea da. Bilbon jaio zen arren, Sestaon bizi da eta bertan aritu izan da eta aritzen da; besteak beste, Sestaori buruzko liburu bat argitaratu eta txotxongilo talde bat sortu du bertan bere senarrarekin batera.
## Ibilbidea 
Nati Cuevas Bilbon jaio zen 1950ean, baina Sestaora ezkondu zen. 21 urterekin hasi zen bertako *La Naval* enpresan lanean administratzaile; delegatu sindikal ere aukeratu zuten. Egun, erretiratuta dagoen arren, lanean jarraitzen du zenbait eremutan: 

### Txotxongilolari 
1972an *Bihar* txotxongilo taldea sortu zuen Felipe Garduño senarrarekin batera. Bai Baionan bai Bardoze herrian erakusketak egin ditu, eta gainera, azken boladan, UNIMAko Udako Eskolako erreportajeak egin ditu, Tolosako TOPICen. 

### Ekintzaile 
Sestaoko eta Ezkerraldeko elkarte ugaritan parte hartzen du:

* *Neba-Neba emakumeen elkarte*ko presidentea da.
* *Burdiña* elkarte kulturaleko kide da.
* *Gogoan Sestao* elkartean (Memoria historikoaren berreskurapenerako elkartea) parte hartzaile da.
* *Pentsionistak Martxan* plataformako kide da.

## Aitortza 
2015eko martxoan Sestaoko Berdintasun arloak Nati Cuevasi aitortza egin zion *Neba-Neba* elkartean egindako lanagatik. Gaztelekun "Atzoko eta gaurko emakumeak Sestaoren alde lanean" erakusketaren bidez, hain zuzen, egin zitzaion aitortza hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amatza abesbatza

**Amatza abesbatza** Sestaoko ahots zuriko emakume korala da, eta parte hartzaileek ez dute musika-ikasketa formalik jaso. 1980an sortu zen irabazi asmorik gabeko elkarte hau, Elvira Portillok sortu zuen. Sorreratik ekitaldi ugaritan parte hartu du, kontzertu solidarioetan batez ere.

## Estiloa 
Koral talde hau ahots zuriz osatuta dago, eta hainbat euskal abesti eta doinu tradizionalen interpretazioak egiten ditu, euskal kulturaren sustapenean eta tradizioen kontserbazioan lan eginez. Euskal Herriko hainbat ekitaldi eta jaialditan parte hartu izan du. Taldearen errepertorioak euskal folklorearen erakusgarri izan ohi dira.

## Ibilbidea 
Hasieran, hainbat kontzertu eta jaialdi txikitan parte hartu zuten, baina laster hasi ziren nabarmentzen Euskal Herriko hainbat lekutan eta Euskal Herritik kanpo. Sortzez Amatza korala *Sestao Kultur Elkartea*ri lotuta egon bazen ere, geroago, Bizkaiko Abesbatzen Elkartean (BAE) parte hartu zuen, 1996an, hain zuzen ere. Are gehiago, BAE-ren zuzendaritza-taldearen parte izatera pasa zen.

Irabazi asmorik gabeko koral honek 1980 urtetik darama lanean, eta ordutik hainbat zuzendari izan ditu; esate baterako, Itziar Barredo, Marian Vidal eta Igone Arteagabeitia.

## Kontzertuak 
Egindako kontzertuak asko izan dira, gehienak solidarioak, eta penintsulan zein nazioartean kantatu izan dute, besteak beste:

* Sestaon
* Erandion
* Gordexolan
* Bilboko Arriaga antzokian
* Castro-Urdialesen
* Parisen 
* Medina de Pomarren (berdintasunaren aldeko kontzertua)
* Les Planes d'Hostolesen (Girona)
* Galizian 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1905eko Sestao eta Barakaldoko emakumeen greba

**1905eko greba** emakumeek Sestaon eta Barakaldon sustatutako greba bat izan zen, alokairuen egoera txarra salatzeko. Etxeko altzariak kalera atera zituzten eta garraiobideak moztu zituztenean, gatazka handiak sortu ziren. Egoera hain larria izan zenez, gerra-egoera deklaratu zen Barakaldo, Sestaon eta inguruko zenbait herri eta eskualdetan.

== Testuingurua

### **Etxebizitzak** 
1905eko maiatzean Barakaldoko *San Juan* kaleko jornalari bat etxetik botatzera hurbildu ziren udal-epaitegiko kideak, baina ustekabeko egoera topatu zuten bertan: milaka emakumez inguratuta egon zen etxebizitza, eta ez hori bakarrik, etxeetako altzariak ere kalera atera zituzten. Modu horretan lortu zuten etxe kaleratzea egitera zetozen langile eta agintariak kanporatzea eta egun hartako etxegabetzea geldiaraztea. Protestak laster zabaldu ziren Sestaora, bertan ere jarri zituzten etxeko altzari eta arropak etxegabetzea izateko agindua zuten etxeen inguruan: 2000 familia jarri ziren greban.

### Lantegiak 
Era berean, emakume piketeak inguruko lantegietara hurbildu ziren bertako langileei eskatzeko beraienganako elkartasuna izan eta eskaerekin bat egin zezaten. Horrela hedatu ziren erreakzioak Barakaldo eta Sestao inguruko lantegietara, besteak beste, *Labe Garai*etara eta *Astilleros del Nervion* lantegira; bertan ere blokeoak sortu zituzten etxeko altzariak erabiliz.

### Garraiobideak 
Garraiobide guztiak trabatzea lortu zuten altzariak erabiliz: Erandiorako txalupa, errepideak, Bilbora konektatzen zuen trena... Trenbidean jarri zuten lehen altzaria, esaterako, ohe bat izan zen, eta altzariak kendu zizkietenean, euren gorputzak erabiltzen hasi ziren; trenbideetan etzaten hasi ziren trenak geldiarazteko.

## Gerra-egoera 
Istiluek hilabetez eten zuten Bilbo Handiko jarduera ekonomikoa, eta gatazkaren larritasuna ikusita, orduko Gobernadore zibilak gerra-egoera deklaratu zuen Bilbon, itsasadarraren bi aldeetako herrietan eta meatzaldean. Ondorioz, militarrak gatazka-gunera iritsi ziren matxinada isilarazteko asmoz, Guardia Zibilak atxiloketak egin zituen,  *Gizarte-ikasketen Zentroa* eta *Bizilagunen-elkartea* itxi zuten...

## Grebaren ondorioak 
Maiatzaren 25ean Gobernadore Militarra *errentarien elkartea*rekin batu zen, eta adierazi zien ugazabekin akordio batera iritsiko zela etxebizitzen prezioak jaitsi eta egoera hobetzeko. Bilera hartan errentariei agindu zitzaiena bete ez bazen ere, istiluak gelditzeko bidea hasi zuen. Era berean, agintarien errepresioak eta *Alderdi Sozialista*k grebarekin bat egin nahi ez izanak matxinadaren gainbehera ekarri zuen.  

## Bibliografia 
* Roberto, Barakaldo, *1905: la huelga de inquilinos que acabó en estado de guerra* (Etikalia, 2021eko maiatzak 7).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Berasategi Zeberio

**Miren Berasategi Zeberio** (Donostia, Gipuzkoa, 1982ko irailaren 16a) Giza Zientziak eta Komunikazioan lizentziatua da eta Komunikazioan doktorea. Deustuko Unibertsitatean ikertzailea da eta irakaslea Komunikazioko Graduan. UEUko Talde Eragileko kidea ere bada. Baita Hezkuntzan Librezale elkartekoa ere.

## Ibilbide akademiko eta profesionala 
Komunikazioan lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean 2004an. Informazioa eta Ezagutzaren Gizartean Masterra egin zuen gero (UOC, 2008). Tarte horretan, hedabide bateko web analitikaren arduradun izan zen (2009) eta estatistikan bi unibertsitateko aditu-titulu osatu zituen UNEDen, 2010ean eta 2011n. Bazkide batekin batera lineako presentziaren kudeaketarako kooperatiba bat ere sortu zuen eta bertan aritu zen 2012ra arte. Gaur egun Komunikazioko Graduan irakaslea da Deustuko Unibertsitatean. 

## Ikerketa 
Komunikazioan doktorea da 2020tik (Deustuko Unibertsitatea). Komunikazioaren alderdi kuantitatiboaren eta honen irakaskuntzaren inguruko ikerketa egiten du.

Tesiaren muina azaldu zuen, labur eta euskaraz, 2020ko Txiotesia lehiaketan parte hartu zuenean *Datuen kazetaritzaren lanketa Komunikazioko graduetan: proposamen bat antsietate matematikoaren eta honek errendimenduan duen eraginaren ikuspegitik* lanarekin. 
[erdian|thumb|500x500px|**Miren Berasategiren** sei txioak 2020ko [Txiotesia lehiaketa|Txiotesia lehiaketan]]
2022ko Txiotesia lehiaketan epaimahaiko kide izateko eskatu zioten. 

Ikergazte kongresuan ere parte hartu du geroago, 2023an *Komunikazioko graduko euskal ikasleen matematika-antsietatea neurtzeko RMARS galdetegiaren euskarazko bertsioaren garapena* lanarekin, eta 2025ean Batzorde Zientifikoko kide moduan.  

## UEUkidea 
UEUko bazkidea izateaz gain, 2025etik Talde Eragileko kidea da . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miren Berasategi: "Kazetaritzari eskatu behar geniokeena da behatzea, besteren artean, horrelako tresnek dituzten mugak"
* Miren Berasategi Zeberio. Artizarra sare sozial profesionalean.
Catherine D'Ignazio

'''Catherine D'Ignazio** (**kanarinka'* izenez ere ezaguna) estatubatuar irakasle, artista eta software garatzaile da, batez ere feminismoan eta datuen alfabetatzean zentratuta. MITeko Data + Feminism laborategiko zuzendaria da. Batipat bere hackatoiengatik ezagutzen da:  hala nola "Make the Bular Pump Not Suck",  eta Lauren Kleinekin batera idatzi duen *Data Feminism'' liburuagatik.

## Lanak 
* D'Ignazio, Catherine (2024). *Counting feminicide: data feminism in action*. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press. .
* D'Ignazio, Catherine; F. Klein, Lauren (October 3, 2023). *Data Feminism.* The MIT Press. p. 328. .
* Thylstrup, Nanna Bonde (2021). *Uncertain archives: critical keywords for big data*. Cambridge, [Massachusetts]: The MIT Press. .

*Wikilari bat lanean ari da BIO hau osotzeko*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandros Papanastasiou

**Alexandros Papanastasiou** (; Tripoli, 1876ko uztailaren 8a – Ekali,  1936ko azaroaren 17a) greziar abokatu, soziologo eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1924an eta 1932an.

Atenasko Unibertsitatean zuzenbidean doktoratu ondoren, gizarte-zientziak, legeak eta soziologia ikasi zituen Berlingo eta Heidelbergeko unibertsitateetan, eta ikasketak zabaldu zituen Parisen eta Londresen.

1910ean diputatu hautatu zuten lehen aldiz, eta Tesalian lurrak banatzeko nekazaritza-erreforma bat proposatu zuen. 1916an Eleuterios Venizelosen behin-behineko gobernuan sartu zen eta aliatuen taldean Lehen Mundu Gerran sartzeko proposamena babestu zuen. Sari gisa Joniako Uharteetako gobernadore izendatu zuten. Gerra amaitu ondoren, Garraio, Osasun eta Barne ministro izan zen Venizelosen zenbait gobernutan.

1921ean errepublikaren aldeko manifestu bat argitaratu zuen eta horregatik espetxeratu zuten. Turkiaren aurkako gerran porrota gertatu ondoren, Papanastasiou lehen ministro izendatu zuten 1924ko martxoan. Errepublika aldarrikatu zuen, hurrengo hilean plebiszitu batean onartu zena. Bere agintaldia 1924ko uztailean amaitu zen eta Senatua eta Tesalonikako Unibertsitatea sortzea proposatu zuen.

1926tik 1928ra Nekazaritza ministro izan zen eta 1932ko maiatzetik ekainera lehen ministro izan zen berriro. Ioannis Metaxas diktadorearen gobernuak 1936an etxeko kartzela agindu zuen.
Daphné Collignon

**Daphné Collignon** (Lyon, 1977ko irailaren 8a) frantziar komikigilea da.

## Biografia 
Lyongo École Émile-Cohl goi mailako arte eskolan graduatu ondoren, Daphné Collignon 2004an hasi zuen bere ibilbide komikigintzan Isabelle Dethan komikigileak idatziriko *Le Rêve de Pierres. Petra* komikiaren marrazkiak eginez. Horren ondoren, *Cœlacanthes* sailaren bi liburukiak idatzi eta marraztu zituen: *Noa* eta *Emma* (Vents d'Ouest, 2006 eta 2007). 

2009an, Anne Nivat gerra-korrespontsalarekin kolaboratu zuen *Correspondante de guerre* albuma sortzeko. 2010ean, Frank Giroud gidoigileak sortutako *Destins* komiki-sailean parte hartu zuen seriaren *Le Fils* 2. liburukia marraztuz eta margotzen. Horren ondoren, album horretan parte hartu zuen Virginie Greiner gidoilariarekin kolaboratu zuen berriro ''Avant l'heure du Tigre: La voie Malraux* eta *Tamara de Lempicka* (Glénat, 2015 eta 2017) komikietan. Horrez gain, gazteentzako hainbat album ere egin ditu, hala nola  *Badésirédudou*, *Mélodie des Iles*, *Trois Gouttes de Sang*, *Chaân*, *La Petite Maison dans la Prairie*, *La Guerre de l'Ours, Calpurnia, Camille Claudel, Marie Curie* …

Léa Bordier bideogilearen lanean oinarritutako *Cher corps* (2019) album kolektiboan parte hartu zuen.

Gaur egun Essaouira (Maroko) herrian bizi da, eta komikigintzan jarraitzen du lanean. Marrakex-eko École Supérieure des Arts Visuels-eko ilustrazio-irakasle gisa ere egiten du lan.
* *Cœlacanthes* - *Tome 1 : Noa'' (gidoia, marrazkiak eta koloreak), Vents d'Ouest, « Équinoxe » bilduma,  2006
* *Récits Ferroviaires* (gidoia, marrazkiak eta koloreak), lan kolektiboa, Éditions Ouest-France, 2006
* *Cœlacanthes* - *Tome 2 : Emma* (gidoia, marrazkiak eta koloreak), Vents d'Ouest, « Équinoxe » bilduma, 2007
* *Correspondante de guerre* (gidoia, marrazkiak eta koloreak),Anne Nivat-ekin gidoian, Soleil Productions, 2009
* Marie Moinard eta beste batzuekin, *En chemin elle rencontre... Les artistes se mobilisent contre la violence faite aux femmes*, Des ronds dans l'O / Amnesty International, septembre 2009, 96 or. (ISBN 978-2-917237-06-9)
* *Destins* - *Tome 2: Le Fils* (marrazkiak eta koloreak), Virginie Greiner-en gidoia, Glénat « Grafica » bilduma, 2010
* *Sirène* (gidoia, marrazkiak eta koloreak), Dupuis, 2013 
* ''Avant l'heure du tigre : La voie Malraux* (marrazkiak eta koloreak), Virginie Greiner-en gidoia, Glénat, 2015 
* *Flora et les Étoiles Filantes* (egokitzapena, marrazkiak eta koloreak) Chantal Van Den Heuvel-en gidoia, Le Lombard, 2015
* *Tamara de Lempicka* (marrazkiak eta koloreak), Virginie Greiner-en gidoia, Glénat, 2017
* *Calpurnia*, Jacqueline Kelly-ren gidoia, Rue de Sèvres, 2018
* *Cher corps*, Léa Bordier-en gidoia, Éditions Delcourt, 2019 
* 2016ko  sarirako hautatua, Chantal Van Den Heuvel-ekin batera, *Flora et les Étoiles Filantes* liburuagatik
* 2023ko Les Planches et les Vaches jaialdiko *Prix du Veau de lait* saria *Calpurnia'' liburuagatik

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* .
* .

## Kanpo estekak 
* BD Gest
* Lambiek Comiclopedia
* Babelio
Web garatzaile

**Web garatzailea** bat World Wide Web-eko aplikazioak edo HTTP bidez web-zerbitzari batetik web-nabigatzaile batera exekutatzen diren sareko aplikazioak garatzen espezializatutako edo modu espezifikoan dedikatutako programatzailea da.

## Lan-profila 
Web garatzaileek mota guztietako erakundeetan lan egin dezakete, hala nola, enpresa handietan, gobernuetan eta enpresa txiki eta ertainetan, edo beren kontura, autonomo gisa. Web-garatzaile batzuek lanaldi osoko langile finko gisa lan egiten dute erakundeentzat, eta beste batzuek, berriz, ziurrenik ereginak independente gisa edo enplegu-agentzietako kontratista gisa lan egiten dute.

## Zereginak 
Web aplikazioek, askotan, hiru geruza edo gehiago izaten dituzte, eta, lan-taldearen tamainaren arabera, garatzailea geruza horietako batean edo batzuetan espezializa daiteke, edo diziplinartekotasun handiagoa izan dezake. Adibidez, bi garatzailez osatutako talde batean, baliteke horietako bat bezeroak jasotzen dituen teknologietan aritzea (HTML, JavaScript, CSS, etab.) eta zerbitzariaren azpiegiturei (Perl, Python, Ruby, PHP, Java, ASP, .NET, .NET MVC, etab.) bezeroari edukiak eta *script-ak* emateko erabiltzen dira; beste garatzailea, berriz, zerbitzariaren aldeko azpiegituren, web-zerbitzariaren eta datu-basearen sistemaren arteko interakzioaz ardura daiteke.

Gainera, erakundearen tamainaren arabera, garatzaile horiek erredaktore sortzaile batekin, marketin-aholkulari batekin, web diseinatzaile batekin, web produktore batekin, proiektu-kudeatzaile batekin, programa informatikoen arkitekto batekin edo datu-baseen administratzaile batekin ere lan egin dezakete; edo baliteke haiek izatea web diseinuaren edo proiektuen kudeaketaren arduradun.

### Konpondu beharreko arazoak 
* Kodea hainbat programazio-lengoaiatan idazten dute, hala nola HTML, XML PHP edo JavaScript.
* Aplikazio edo Interneteko gune berriak diseinatzen dituzte, aplikazioen edo Interneteko guneen arkitekturaz gain.
* Interneteko aplikazio edo guneetarako programazio-lengoaiarik onena hautatzen dute.
* Interneteko aplikazioak edo guneak garatzen dituzte.
* Grafikoak, audioa eta bideoa integratzen dituzte aplikazioan edo webgunean.
* Gunearen kalitatea neurtzeko eta aplikazioetan edo Interneteko guneetan dauden akatsak detektatzeko probak egiten dituzte, horretarako hainbat arakatzaile erabiliz.
* Webgunea edo aplikazioak aurkezten dizkiete bezeroei.

### Web garatzaile baten irtenbideak 
* Proiektu edo esleipen berriak jasotzen dituzte.
* Interneteko gune edo aplikazio berrietarako parametroak berritzen dituzte.
* Aplikazioak edo gunea erabiltzean akatsak detektatzeko probak egiten dituzte
* Erabiltzaileek eta Testerrek (software probatzaileak) arazoei buruz dituzten iritziak entzuten dituzte
* Taldeko gainerako kideek egindako kodea berrikusi dute.
* Interneteko guneetara eta lehendik dauden aplikazioetara eguneratzeak inplementatzen dituzte.
* Bezeroei eta proiektu-kudeatzaileei Interneteko aplikazioei edo guneei buruzko informazioa ematen diete.
* Akatsak konpontzen dituzte edo aplikazioak edo webguneak exekutatzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Oghul Qaimish

**Oghul Qaimish** (;  - 1251) Mongolen Inperioko hirugarren agintaria izan zen  Güyük Khan emaztea izan zen, khatun bat, eta bera ere Inperioko agintari nagusi izan zen, erregina-orde karguan, 1248an Güyük hil eta 1251an Möngke khan izendatu zuten arte. 

## Biografia 
Oghul Qaimish Merkit tribuan jaio zen eta 1220ko hamarkadan Güyükekin ezkondu zen. Senarraren jarduera politikoetan paper gutxi izan zuen, ez khan izan aurretik ezta bere agintaldian ere. 

Alargundu zenean, ordea, Inperioko buruzagitza lortu zuen Oghul Qaimishek, baina ez zen aginte eraginkorra izan. Aro nahasia izan zen, Khoja eta Naqu semeak askotan bere aurka aritu zirelarik. Bien bitartean, Batu Khan eta Sorghaghtani Beki aurkari politikoek aliantza eginez boteretik kendu zuten 1250ean, jarraian Sorghaghtaniren seme Möngke izendatzeko khan.

Agintetik apartatu ondoren, Oghul Qaimish bere seme Naquren estatu-kolpe saiakera hutsal batean inplikatua zen. Gaizki irten zitzaien ama-semeei, eta hala ere Möngke khanari men egiteari uko egin zion ama. Ondorioz, Möngkek espetxeratu egin zuen, ustez torturatu egin zuten eta aurrez erabakitako epaiketa baten ondoren, exekutatu egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clemencia García Villasmil

**Clemencia García Villasmil** (Caracas, Venezuela, 1925eko azaroaren 7a - Ibidem, 2000ko ekainaren 18a) zientzialari ospetsua izan zen, Fisika Erradiologikoan espezializatua eta aitzindaria arlo horretan Venezuelan. Henry Becquerel Laborategia; Luis Razetti Ospitale Onkologikoko Erradiazioen Fisika Arloa (Cotiza), San Jose Parrokia, Caracas, Venezuela; Jose Maria Vargas Ospitalea, La Guaira, Venezuela; eta Indar Armatuen Ospitale Zentrala (orain Dr. Carlos Arvelo Hospital Militarra) sortu zituen.

## Biografia 
Clemencia García Villasmil Luis Martín García Arraga abokatuaren eta Adelina Villasmil Fuentes pianistaren alaba izan zen. Oraindik haur zela, bere familia Suitzara joan zen bizitzera eta Brechbühl Eskolan egin zituen lehen ikasketak, baina Bigarren Mundu Gerraren hasieran Venezuelara itzuli ziren. Fermín Toro Lizeoan lortu zuen Fisika eta Matematikako Batxiler titulua eta, ondoren, Caracasko Institutu Pedagogikoan Fisika eta Matematikako lizentziatura.

Berriro ere Caracasen, Henri Becquerel Laborategia sortu zuen 1953an, dosimetria pertsonaleko zerbitzuak ematen zituena. Eremu horretan, Venezuelan zeuden erradioterapia-unitateak kalibratzeaz arduratu zen, eta Washington Hiriburu Barrutiko Estandarren Institutu Nazionalera bidaltzen zituen. Mediku espezialistei irakasteaz eta erradioterapiako tratamenduetarako kalkuluak egiteaz ere arduratu zen.

60ko hamarkadan, Atomic Energy of Canada enpresa estatalak fabrikatutako kobalto-unitateetan diseinu-akats bat zegoela frogatu zuen ikerketa bat egin zuen, eta, ondorioz, konpainia horrek ohorezko aipamena eman zion.

## Bizitza pertsonala 
Bere lehen ezkontza Guillermo Fuzy baroiarekin izan zen eta bigarren ezkontza Roman Alfonzo Chalbaud Troconisekin, zeinarekin seme bat izan zuen, Alejandro Chalbaud.

## Ibilbide akademikoa 
* Lehen Hezkuntza, Brechbühl eskola. Geneva, Suitza.
* Fisika eta Matematika Batxilergoa, Fermin Toro Lizeoa. Caracas, Venezuela.
* Fisika eta Matematikan lizentziatua, Institutu Pedagogikoa. Caracas, Venezuela.
* Fisikan lizentziaduna, Columbiako Unibertsitatea. Denver, Estatu Batuak.
* Doktorea Fisika Erradiologikoan, Columbiako Unibertsitatea (1953). Denver, Estatu Batuak.
* Dosimetria Pertsonaleko Graduondoa, Erlangeneko Unibertsitatea. Erlangen, Alemania
* Hezkuntzan, Aipamen Fisikoan eta Matematikan lizentziatura, Andrés Bello Unibertsitate Katolikoa (1974). Caracas, Venezuela.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Urrezko Botoia*, Venezuelako Osasun eta Gizarte Laguntza Ministerioan 25 urtez lan egiteagatik.

* *Brontzezko, Kobrezko eta Urrezko botoiak*, Venezuelako Defentsa Ministerioan lan egindako urteengatik.

* Unibertsitate Nazional Esperimental Politeknikoaren (Caracas, Venezuela) eta Erradioterapiako Venezuelako Elkartearen aintzatespenak.

* Venezuelako Erradioterapia Onkologikoko Elkartearen "in memoriam" aitorpena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Clemencia Villasmil" Ohorezko Sariaren aurkezpena
Lau Kantonamenduetako Itzulia

**Lau Kantonamenduetako Itzulia** (alemanieraz: ***Vier-Kantone-Rundfahrt***) Suitzako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen.

1944an sortua, proba honen izenak zioenez, lau kantoi zeharkatzen zituen: Zürich, Schwyz, Argovia eta Zug. Irteera eta helmuga Zürichen izaten ohi zen. 1972an jokatu zen azkeneko aldiz.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lau Kantoietako tourra -  *Memoireducyclisme.com*
Sabine Hossenfelder

**Sabine Hossenfelder** (Frankfurt am Main, Alemania, 1976ko irailaren 18a) fisika teorikoan eta grabitate kuantikoan espezializatutako alemaniar ikertzailea da. Frankfurteko Ikasketa Aurreratuen Institutuko ikertzailea da, eta grabitazio-analisiko talde bat du bere ardurapean. Zientzia dibulgatzailea, *Lost in Math: How Beauty Leads Physics Astray* liburuaren egilea da. Bertan, fisikaren eta kosmologiaren oinarrizko kontzeptuak azaltzen ditu, jende guztiak ulertzeko moduan.

## Ibilbidea 
1997an, Johann Wolfgang Goethe Unibertsitatean osatu zuen unibertsitate-hezkuntza, eta 2000. urtean amaitu zuen bere maisutza. 2003an, *Black Holes in Large Extra Dimensions* tesiarekin doktoretza lortu zuen erakunde berean. Darmstadt-en jarraitu zuen, Alemanian, 2004 arte ikertzaile eta doktoretza ondoko bat egiten Gesellschaft für Schwerionenforschung-en (Ioi Astunen Ikerketa Zentroa). Estatu Batuetara joan zen bizitzera Arizonako Unibertsitatean (Tucson) ikerketa-beka bat jaso ondoren. Aurrerago, 2009an, Fisika Teorikoaren Iparraldeko Institutuko irakasle laguntzaile bihurtu zen. 2018tik Frankfurteko Ikasketa Aurreratuen Institutuko ikertzailea da.

Hossenfelderren ikerketa-arloak grabitate kuantikoak eragindako fenomenoak dira, lokaltasun printzipioaren eta elkarrekintza kuantikoen azterketa barne. 2007az geroztik, *Experimental Search for Quantum Gravity* (*Grabitate kuantikoaren bilaketa esperimentala*) izeneko urteroko hitzaldi batean aurkezten da hizlari gisa, aipatutako ikerketa-arloetan aurkikuntzak zabaltzeko. Zientziaren dibulgatzaile gisa, Hossenfelderrek hainbat blog eta artikulu idatzi ditu aldizkari zientifikoetan. *Forbes*, *New Scientist*, *Nature* eta *Scientific American* aldizkarietan parte hartu du. 2018ko ekainean argitaratu zuen lehen liburua, *Lost in Math: How Beauty Leads Physics Astray* izenekoa, *Basic Books* argitaletxearen eskutik. *Nature* aldizkariak «probokatzaile» gisa deskribatu zuen liburua.

Hossenfelderrek "Science with Sabine" azpitituludun YouTube kanal bat zuzentzen du. 2023ko urtarrilean, Hossenfelderrek *Big Think* YouTube kanalarekin elkartzen hasi zen. Kanalean argitaratu zuen bere lehen bideoa "Gizakiek arima al dute?" izeneko hitzaldia izan zen.

## Argitalpenak 
* Hossenfelder, Sabine (2018). *Lost in Math: How Beauty Leads Physics Astray* (ingelesez). Reino Unido: Basic Books. ISBN 9780465094264. 
* Hossenfelder, Sabine (2022). ''Existential Physics: A Scientist's Guide to Life's Biggest Questions* (ingelesez). Viking Press.  ISBN 978-1-9848-7945-5.
* Hossenfelder, Sabine; Palmer, Tim (2020). "Rethinking Superdeterminism". *Frontiers in Physics''. **8**: 139. ISSN 2296-424X

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sabine Hossenfelderren web orria
* Sabine Hossenfelderren kanala You Tuben
* Sabine Hossenfelder Linkedin
Minerva Parker Nichols

**Minerva Parker Nichols** (Chicago, 1863ko maitzaren 14a-1949) estatubatuar arkitektoa izan zen.

## Biografia 
Minerva Parker 1863ko maiatzaren 14an jaio zen Chicagon, Amanda Melvina (Doane) jostunaren eta John Wesley Parker maisuaren alaba. 1882an Filadelfiako Arte Eskolan graduatu ondoren, Parker Nichols Frederick G. Thornen arkitektura-enpresarekin elkartu zen. Thorn 1888an hil ondoren, enpresaren kontrola hartu zuen eta 7 urtez mantendu zuen posizioa. 1896an, berak eta bere senarrak, William Ichabod Nicholsek, Filadelfia utzi eta lan pribatu bati ekin zioten, gehienbat lagun eta ahaideentzat.

Parker Nichols Ameriketako bigarren emakumezko arkitektoa izan zen (Louise Blanchard Bethuneren ondoren), negozio arrakastatsua eta aintzatespena lortu zituena, gizonezko baten laguntzarik  gabe lortuz. 

Parker Nichols 1949ko azaroaren 17an hil zen, 86 urte zituela, berak diseinatu zuen alabaren etxeko sabaitik erori zenean.

## Eraikin aipagarriak 
* New century Club (Filadelfia)
* New Century Club (Wilmington, Delaware)

* Buckingham Browne & Nichols School, Cambridge, Massachusetts (1894)

## Iruditegia 

Fitxategi:Delaware_Children's_Theatre_01.jpg|link=Archivo:Delaware_Children's_Theatre_01.jpg|New Century Club, Wilmington
Fitxategi:New_Century_Club,_Philadelphia.jpg|link=Archivo:New_Century_Club,_Philadelphia.jpg|New Century Club, Filadelfia
Fitxategi:MILL-RAE,_NORTHEAST_PHILADELPHIA_COUNTY,_PA.jpg|link=Archivo:MILL-RAE,_NORTHEAST_PHILADELPHIA_COUNTY,_PA.jpg|Mill-Rae, Filadelfia

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Minerva Parker Nichols: A First American Woman Architect, 1860-1943"
* Minerva Parker Nichols at Philadelphia Architects and Buildings
* Mineralogiari buruzko ezaguerak. Molly Lester erliebeen arkitekturaren araberako web gunea
David Beattie

**David Stuart Beattie** (Sydney, 1924ko otsailaren 29a – Upper Hutt, 2001eko otsailaren 4a) zeelandaberritar epaile eta politikaria izan zen, Zeelanda Berriko gobernadore orokorra 1980tik 1985era.

Australian jaio zen eta bere amak Zeelanda Berrian hezi zuen. 17 urterekin armadara batu zen Bigarren Mundu Gerran, sarjentu mailarekin. 1944tik 1945era New Zealand services teams-en errugbian jokatu zuen.

Zuzenbidea ikasi zuen Aucklanden eta abokatu lanetan aritu zen. 1969an Auzitegi Goreneko epaile izendatu zuten. 1980tik 1985era Zeelanda Berriko gobernadore nagusia izan zen. 1984ko krisi konstituzionalean ia Robert Muldoon lehen ministroa kargutik kendu behar izan zuen.

Ondoren, Zeelanda Berriko Batzorde Olinpikoko presidente izan zen hamaika urtez.
Rolf Graf

**Rolf Graf**, (Unterentfelden, 1932ko abuztuaren 19a -  Baden (Argovia), 2019ko urtarrilaren 18a), txirrindulari suitzarra izan zen, profesionala 1952 eta 1963 artean, 37 garaipen lortu zituen.

Suitzako errepideko txapelketa hirutan irabazi zuen (1956an, 1959an eta 1962an). Suitzako Itzulian nabarmendu zen, 1956ko ekitaldia irabaziz eta ibilbidean zehar 6 etapa poltsikoratuz.

Frantziako Tourrean sei aldiz hartu zuen parte eta hiru etapa garaipen izan zituen, bi 1959an eta beste bat 1960an. Horretaz gain, 1959ko Giroan etapa bat lortu zuen eta 1954ko Gante-Wevelgem klasikoan gailendu zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Epicauta sulcicollis

***Epicauta sulcicollis*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Brasilgo intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta talpa

***Epicauta talpa*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Argentinako intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garraioa Melillan

**Melilla** hiri autonomoa da, Afrika iparraldean. Aireportua, portua eta errepideak ditu.

## Aireko garraioa 
[thumb|238x238px| [Melillako aireportua|Melillako aireportuko terminala]]
Melillan aireportu nazional bat dago, Melillako Aireportua ( **IATA** : *MLN*, OACI : *GEML* ), pista asfaltatu bat eta terminal bat dituena. Madril, Bartzelona, Malaga, Kanaria Handia eta Palmarako hegaldiak ditu.

Melillako aireportua hub gisa duten airelinea batzuk honako hauek dira: Melilla Airlines, Ryjet, Airmel edo Pauknair .

## Itsas garraioa 
Portu bat dago, Malaga, Almeria eta Motrilera ferry-konexioa duena.

## Errepideak 
Melillan 28 kilometro errepide daude. Kilometro horietatik, 27 noranzko bakoitzean errei bakarra duten bideak dira, eta kilometro batek bakarrik ditu errei bat baino gehiago. Ez dago autobiderik hiri autonomo osoan.

### Mugako pasabideak 
[thumb| [Melilla eta Beni Ansar arteko muga]]
Melilla eta Maroko arteko mugan 4 pasabide daude, eta garrantzitsuena Beni Enzar da.

## Tren bidezko garraioa 
Melillan ez dago trenbiderik.

## Autobusa 
Melilla hiriak 6 autobus linea ditu:

* 1. linea: Barrio Chino - García Cabrelles
* 2. linea: Espainia plaza - Benienzar muga
* 3. linea: Reala - General Marina
* 5. linea: Torres Quevedo plaza - Cabrerizas
* 6. linea: Torres Quevedo plaza - Mariguari
* 7. linea: García Cabrelles - Farhana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sivatherium

***Sivatherium*** (, Shiva eta *therium*-etik, antzinako grezierazko θηρίον - *thēríon* latinizatua) Afrika eta Eurasiako zehar hedatu zen jirafa genero desagertua da. *Sivatherium giganteum* espeziea, pisuaren arabera, ezagutzen den jirafa handienetakoa da, eta garai guztietako hausnarkari handienetakoa ere bai.

*Sivatherium* Miozeno amaieran (duela 7 milioi urte inguru) sortu zen Afrikan eta Pleistozeno goiztiarra arte (Kalabriar) iraun zuen duela milioi bat urte inguru arte.

## Kanpo estekak
Casper Van Dien

**Casper Robert Van Dien Jr.** (1968ko abenduaren 18a, Milton, Florida), estatubatuar aktore bat da.

Antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude, *Starship Troopers* (1997), *Sleepy Hollow*, *Starship Troopers 3: Marauder* (2008) eta *Alita: Battle Angel* (2019).