open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Testudo graeca nabeulensis

***Testudo graeca nabeulensis*** *Testudo* generoko greziar dortokaren azpiespeziea da. Narrastien barruko Testudinidae familian sailkatuta dago. Tunisian bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Testudo
* Testudinidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
2027 Shen Guo

**2027 Shen Guo** asteroide gerrikoan aurkitutako 2027. asteroidearen izena da. 1964ko azaroak 9an aurkitu zen Nankingo Mendi Gorrindoleko Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1964 VR1** zen. Bere izena Shen Guo txinatar zientzialariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2028 Janequeo

**2028 Janequeo** asteroide gerrikoan aurkitutako 2028. asteroidearen izena da. 1968ko uztailak 18an aurkitu zuten Carlos Torresek eta S. Cofrek Cerro el Robleko behatoki astronomikotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 OB1** zen. Bere izena Guepotan maputxe buruzagiaren emaztea zen Janequeogatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2029 Binomi

**2029 Binomi** asteroide gerrikoan aurkitutako 2029. asteroidearen izena da. 1969ko irailak 11n aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 RB** zen. Bere izena Alessandro Binomigatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2030 Belyaev

**2030 Belyaev** asteroide gerrikoan aurkitutako 2030. asteroidearen izena da. 1969ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 TA2** zen. Bere izena Pavel Belyaevgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2032 Ethel

**2032 Ethel** asteroide gerrikoan aurkitutako 2032. asteroidearen izena da. 1970eko uztailak 30ean aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1970 OH** zen. Bere izena Ethel Lilian Voynich irlandar idazleagatik jasotzen du, Wilfrid Michael Voynichen emaztea zena.

## Kanpo estekak
Trachylepis albilabris

***Trachylepis albilabris*** *Trachylepis* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Trachylepis
* Scincidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Korear izen

thumb|Abizen banaketa Hego Korean
**Korear izena** herrialde hartan ohiturazkoa den izen sistema da, hau da, hasieran abizena eta gero ponte izena ezartzen duena. Bai Ipar Korean, bai Hego Korean erabiltzen da korear izena. Koreeraz *ireum* edo *seong-myeong* deritzo korear izenari (*ireum* ponte izena da, zentzu hertsian; eta *seong*, abizena). Egun, 250 korear abizen besterik ez dago, eta ohikoenak Kim, Lee eta Park dira. Hiru horietakoren bat duten korearrak hango biztanleen ia erdiak dira.

Usadiozko korear izenak silaba bakarrekoak dira, batez ere 1812ko Koreako Izendapen Legeaz geroztik. Ez dute mendebaldeko hainbat herrialdean ohikoa den bigarren izenik, eta, izen bereziak ez errepikatzeko, Txinan bezala, belaunaldi izena erabiltzen dute.

Abizenak *bon-gwan* edo klanetan banaturik daude, leku jakin baten edo arbaso komun baten inguruan bilduak.

Hiru Erresumetan (K.a. 57 – k. o. 668) jadanik koreerazko izenak izan arren, txinatar karaktereren sarrerarekin batera jatorrizko abizenak aldatu ziren. Mongolen eraginpean, agintariek beren jatorrizko korear izenak mongoliar izenetara aldatu zituzten. Gainera, XX. mende hasierako japoniar okupazioan, korearrak japoniar izenak hartzera behartu zituzten. Egun, korear gehienak tradiziozko ordena mantentzearen aldekoak diren arren, badira mendebaldeko ordena erabiltzea erabaki dutenak.

## Kanpo estekak
Los cacharros majaretas

**Los cacharros majaretas** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Istorioa 
T.I.A.k M.O.S.C.A.ren zati izan nahi du (*Mundial Organization Secreten Control Agency*). Erakunde horrek garraio sistema modernoak izatea exigitzen du, eta T.I.A.ren ibilgailua nahiko zaharrak dira. M.O.S.C.A.n sartzea lortzeko T.I.A.k bere garraiobideak berritzea erabaki du, eta horretarako Bacterio profesorearen laguntza izango du. Berau arduratuko da zentzugabeko ibilgailu mordoa diseinatu eta fabrikatzeaz (urpekontzi atomiko bat, furgoneta anfibio bat, haur kotxetxo bat, uraniozko motordun gurpil aulki bat...) eta Mortadelok eta Filemonek probatu egin beharko dituzte.

## Beste medio batzuetan 
Osorik egokitu da pertsonaiei buruzko telesaileko atal batean.

## Kanpo estekak
Euskaldunek munduan

**Euskaldunek munduan** Pantxoa eta Peio euskal abeslarien abesti bat da. Euskaldunak eta gaskoien arteko tirabirak deskribatzen ditu.

## Kanpo estekak 
* *Euskaldunek munduan* abestia entzungai 
* *Euskaldunek munduan* abestiaren hitzak irakurgai
44 Bootis

**44 Bootis** (44 Boo/i Bootis) Boötes (idizaina) konstelazioan dagoen izar sistema hirukoitz bat da, Nekkarretik (β Bootis) iparraldera eta Benetnaschetik (η Ursae Majoris) hego-ekialdera dagoena. +4,83ko itxurazko magnitudekoa, gure eguzki-sistematik 41,6 argi urteko distantziara dago.

## Izar sistema 
Sistema osatzen duten hiru izarrek gure eguzkiaren antzeko ezaugarri fisikoak dituzte. 44 Bootis A 44 Bootis BC sistema bitarretik 48,5 unitate astronomikoko distantziara dago bataz beste, orbita nabarmenki eszentrikoa bada ere (e = 0,55). Orbita periodoa 206 urtekoa da, eta orbita planoa lurreko behatzaileekiko 84º okertua dago.

## Osagaien ezaugarriak 
44 Bootis A sekuentzia nagusiko izar hori bat da, F5-G1V espektro motakoa, gure eguzkiarenaren antzekoak edo arinki handixeagoak diren masa eta diametro batekin. Bere argitasuna gure eguzkiarena baino %14 handiagoa da. 44 Bootis B G2V espektro motako nano hori bat da, gure eguzkiarenaren masa berdina, eguzki erradioaren %87 eta %89 arteko erradioa eta gure izarraren argitasunaren %54a dituena.

44 Bootis W Ursae Majoris motako izar aldakor itzaltzaile bezala sailkatua dago. B osagaiak kontaktuzko izar bitartzat hartzeko bezain hurbil dagoen kide espektroskopiko bat du, horrek bi izarrek fotosfera konpartitzen dutela esan nahi du, bakoitzak bere nukleo propioa izan arren. Elkarrengandik 0,008 unitate astronomikoko distantziara (Lurretik Ilargirako distantziaren hirukoitza inguru), 6,427 ordutan osatzen duten orbita zirkular batean mugitzen dira. A eta B izarrak buelta bakoitzean bi aldiz elkar itzaltzen dira, hiru ordutik behin. Bitar espektroskopikoaren argi kurban gertatutako bariazioak izar batetik besterako masa transferentziaren ondorio direla uste da.

Sistema honen metaltasuna (helioa baino elementu astunagoen ugaritasun erlatiboa) gure eguzkiarena baino txikiagoa da ([Fe/H] = -0,19). Bere litio edukia gure izarrarena baino arinki handixeagoa da (logє[Li] = 1,95). Bestalde, ez dago bere adinari buruzko adostasunik. X izpien esparruan duen aktibitatea kontutan hartuz gero, 44 Bootis soilik 130 milioi urte izango lituzkeen sistema gazte bat izango litzateke, baina bere aktibitate kromosferikoa erreferentzia bezala hartuz gero, bere adina 1890 milioi urtekoa izan liteke.

## Kanpo estekak
Hammer to Fall

**Hammer to Fall** () Queen ingeles rock musika taldearen abesti bat da. 1984an *The Works* diskoaren barnean argitaratu zuten.

Abestiaren hitzek Gerra Hotzari buruz hitz egiten dute.

## Kanpo estekak 
* *Hammer To Fall* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
A Kind of Magic (abestia)

**A Kind of Magic** (euskaraz *Magia Mota Bat*) Queen ingeles rock musika taldearen abesti bat da. 1986an *A Kind of Magic* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *A Kind of Magic* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Dortoka bizkarlau

**Dortoka bizkarlau** (*Natator depressus*) *Natator* generoko dortoka da. Narrastien barruko Cheloniidae familian sailkatuta dago. Bere generoan espezie bakarra da, hau da, espezie monotipikoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Natator
* Cheloniidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Aldabrachelys gigantea

thumb| *Aldabrachelys gigantea*
***Aldabrachelys gigantea*** edo **Seychelletako dortoka erraldoia** bere generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Testudinidae familian sailkatuta dago.

Testudinidoen familiako dortoka mota handi honek 1,5 m luze egin daitekeena. Itxuraz Galapagoetako dortoka erraldoiaren antzeko samarra da. 100 urte eta gehiago bizi daiteke. Seychelle eta Aldabra uharteetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Testudinidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Chabanaudia boulengeri

***Chabanaudia boulengeri*** *Chabanaudia* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chabanaudia
* Scincidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Chamaeleo calyptratus

***Chamaeleo calyptratus*** *Chamaeleo* generoko kameleoia da. Kolore bizikoa eta oldarkorra da. Arrek 42-60 cm arteko luzera dute. Yemen eta Saudi Arabiaren artean bizi da, goi-ordoki idorretako malkarren oinetan eta uadietan, ia 3.000 mko garaieran.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chamaeleo
* Chamaeleonidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Gilako munstroa

**Gilako munstroa** (***Heloderma suspectum***) musker pozoitsu espezie bat da. Ameriketako Estatu Batuetako hego-mendebaldean eta Mexikoko Sonora estatuko ipar-mendebalean bizi da. Narrasti sendoa da, oso geldo mugitzen dena, 56 zentimetroko luzera izan dezakeena, eta AEBn natiboki bizi den musker pozoitsu bakarra da. Bere gertuko *Heloderma* generoko beste kideak, Mexiko eta Guatemalan bizi dira, eta lehenago guztiak *Heloderma horridum* espeziean sailkatzen ziren. Gilako munstroa oso geldoa denez, gutxitan da arriskutsua gizakientzat, baina fama txarrekoa da, eta gizakiak hil ohi ditu, nahiz eta Arizona bezalako estatuetan babestua dagoen. 

## Etimologia 
"Gila" izena Gila ibaiaren arroari egiten dio erreferentzia, AEBko Arizona eta Mexiko Berrian dagoen ibaia. Bere garaian Gilako munstroa oso ohikoa zen eskualde horretan. *Heloderma* izenak *tatxetaz estalitako azala* esan nahi du, antzinako grezierako *helos* (ἧλος), "tatxeta baten burua" eta *derma* (δέρμα), "azala". Espeziearen epitetoa deskribatu zuen Edwar Drinker Cope paleontologoak jarri zion. Hasiera batean pentsatu zuen Mexikon bizi den beste ahaide baten iparraldeko bariazioa zela, eta *suspectum* izena jarri zion hortzetako zuloetan pozoia zuela pentsatu zuelako. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Heloderma*

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Hemidactylus marmoratus

***Hemidactylus marmoratus*** bi narrasti ezberdinen izena da, gaur egun sinonimotzat hartuta:
* *Hemidactylus marmoratus* Hallowell, 1861. *Gekko hokouensis* Pope, 1928 da espeziea.
* *Hemidactylus marmoratus* Blanford, 1870 nec Hallowell, 1861. *Hemidactylus leschenaultii* Duméril & Bibron, 1836 da espeziea.
Another One Bites the Dust

***Another One Bites the Dust*** (euskaraz literalki *Hautsa Hozkatzen Duen Beste Bat*, gutxi gorabehera *Hautsa Jaten Duen Beste Bat*) Queen ingeles rock musika taldearen abesti bat da. 1980ko *The Game* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Another One Bites the Dust* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Gonyosoma prasinum

***Gonyosoma prasinum*** *Gonyosoma* generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gonyosoma
* Colubridae

## Kanpo estekak 
* Reptile Database
Heloderma horridum

***Heloderma horridum*** gila munstroen generoko animalia da.

Ezkatadunen ordenako helodermatidoen familiako narrastia hau, muskerraren antzekoa, 60 cm inguru luzea da. Gorputz sendoa eta isats lodi biribila izaten ditu. Larrua gaztaina kolorekoa, orban horiak dituena eta garatxo itxurako ezkataz estalia du. Oso pozoi bizia du, gizakiarentzat ere arrisku handikoa. Narrastiak, txoriak eta ugaztun txikiak janez elikatzen da. Mexikoko eta hegoaldeko Guatemalako eskualde lehorretan bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Heloderma
* Helodermatidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Dendroaspis angusticeps

**Ekialdeko manba berdea** (*Dendroaspis angusticeps*) *Elapidae* familiako suge pozoitsu bat da. Arboletan bizi den suge hau Afrikako ekialdean hedatzen da. Ekialdeko manba berdeak dira manben familiako kiderik txikienak, 1,8 m-ko luzera dutelarik batez beste, nahiz eta 3,7 m-ko aleak neurtu izan diren. Manba berdea kostatik gertuko basoetan bizi da nagusiki, Kenyako hego ekialdetik Hegoafrikako Lurmutur Ekialdea eskualderaino baita Zanzibar irlan ere.  Alabaina, barne aldean ere, Malawi hegoaldean eta Zimbabwe ekialdean, bizi da. 

Bizitzeko baso trinkoak nahiago ditu non errez kamufla daitekeen hostotzan. 

## Deskripzioa 
Ekialdeko manba berdeak kolore berde belarkara distiratsua du bizkarrean eta berde argia sabelaldean. Ekialdeko manba berdeak suge meheak dira, burua eta lepoa bereizita dituztenak, eta isats fina dutenak. Suge pozoitsuenetako bat da, baina ez bere familako  manba beltza (Dendroaspis polylepis) adina.

## Portaera 
Egunez bizi den espeziea da ekialdeko manba berdea. Gauez lotarako hostotzan kiribiltzen da edo, noizbehinka enbor edo adar baten zuloan sartu. Suge arina eta igotzaile trebea da. Lurrean ez da normalean ibiltzen, goizeko eguzkitan jartzeko ez bada. Oso gutxi mugitzen dira beren lur-eremutik. Hosto artean geldirik egoten da, zelatan, zain harrapakin egokia hurbiltzearen zain. Ehizan ez da ibiltzen batetik bestera beste manbek bezala.

Hegazti eta ugaztun txikiz, arrautzez eta beste narrasti txikiagoz elikatzen dira.
ezkerrera|thumb|220x220px|Ekialdeko manba berde bat gatibutzan
Ekialdeko manba berdea obiparoa  da. Udan 6 eta 17 arrautza bitartean erruten ditu. Kumeek 35 eta 45 cm bitartean neurtzen dute eta eklosio unetik bertatik pozoitsuak dira.

Ekialdeko manba berdearen pozoiak beste hiru manba-espezieena baino toxikotasun txikiago du. Hala ere, oso toxikoa da oraindik. Ekialdeko manba berdea izua da eta gizakia ebitatzen du. Dena den, irteerarik gabe sentitzen denean eraso egiten du hozkada bat baino gehiago emanez. Antitoxina eman ezean heldua hilgarria izan daiteke. 18 et 20 mg bitarteko dosia hilgarria da gizakiarentzat eta ekialdeko manba berdearen heldu bakoitzak 60 eta 95 mg bitartean eduki ditzake.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dendroaspis
* Elapidae
* Manba beltz

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Apoarmatu korrontezale

**Apoarmatu korrontezalea** (izen zientifikoa: ***Mauremys leprosa***) *Mauremys* generoko animalia espezie bat da. Narrastien barruko Geoemydidae familian sailkatuta dago. Europako hego-mendebaldean eta Afrikako ipar-mendebaldean bizi da. Euskal Herriko uretan ere bizi da, bai Bizkaian, bai Araban.

## Deskribapena 
Apoarmatu korrontezalea tamaina ertaineko dortoka da, hogei zentimetro izatera irits daitekeena. Apoarmatu istilzalearen antzeko ezaugarriak dituenez, harengatik honako karaktere hauekin bereizten da: bere oskola berde iluna da, uniformea eta bizkarreko ezkutuek bertan finkatzen diren algek eragindako higadura ezaugarriak dituzte eta plaka batzuen askatzea eragiten dute; horregatik jasotzen du izen arrunt hori. Gorputz adarrak antzekoak dira bi espezieetan; lepoan, apoarmatu korrontezaleak luzetarako marra horixkak ditu.

Karaktere bereizgarriak: oskol zapala; lepoa marra oso bereziekin. Plaka iztartekoekin.

## Biologia eta ohiturak 
Espezie honek apoarmatu istilzalearen antzeko ohiturak ditu, nahiz eta korrontezalea istilzalea baino areago urrundu daitekeen uretatik. Urteko jarduera antzekoa da eta ugalketa-ohiturak oso antzekoak dira. Molestatzean uzki-guruinetatik likido kirasdun desatsegin bat jariatzeko ohitura du, horrek salbatzen du giza kontsumoagatik jazarria izatetik. Oso urtarra da eta ondo egiten du igeri; erreka eta ur-ibilgu azkarretan, oso ondo defendatzen da harrizko hondoetan. Haragijalea da eta bere elikadura oso askotarikoa da, apoarmatu istilzalearen dieta antzekoa du. Askotan hildako harrapakinez elikatzen da, arrainak batez ere, apoarmatu istilzaleek bezala, ibaiertzeko landaredian ere bilatzen ditu harrapakinak.

Apoarmatu istilzaleak ur geldi-masak nahiago dituen bitartean, apoarmatu korrontezaleak errekak eta ur-ibilguak hobesten ditu, nahiz eta ur geldietan ere ohikoa den, aintziretan adibidez. Apoarmatu istilzalea ez bezala, apoarmatu korrontezalea ez da hain iheskorra eta nabariagoa da; bere presentzia erraz antzematen da populazio bat finkatuta dagoen tokietan, oro har apoarmatu istilzaleak baino kide gehiagoz osatua.

## Banaketa, habitata eta egoera 
Apoarmatu korrontezalea oso hedatuta dago Mediterraneoaren mendebaldean, eta Iberiar penintsularen zatirik handiena hartzen du.

Euskal Herrian hedapen zabala izan dezake, baina presentzia noizbehinkakoa eta puntuala da. Toki bakarrean baieztatu da, eta beste batzuetan ezin izan da zehaztu behatutako dortokaren espeziea. Nolanahi ere, oso hondar populazioak dira eta egoera prekarioan daudenak. Espezie honekin sortzen den beste arazo bat beste eremu geografiko batzuetako aleak sartzea da: horrek arriskua dakar balizko gaixotasunak sartzeagatik, etab. eta ale naturalak ezabatu. Nolanahi ere, kontrol zorrotzen menpe egon beharko lukete.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mauremys
* Geoemydidae

## Kanpo estekak 
*  TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Amyda cartilaginea

***Amyda cartilaginea*** *Amyda* generoko animalia da. Narrastien barruko Trionychidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amyda
* Trionychidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Mictopholis austeniana

***Mictopholis austeniana*** *Mictopholis* generoko animalia bakarra da da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago. 2010eko lan batean Mahonyk espezie honen berrizendapena egin zuen, ***Pseudocalotes austeniana*** gisa izendatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mictopholis
* Agamidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Posta kutxatila

thumb|250px|**Posta kutxatilak** zenbaki huts batez identifikatzen dira, hartzailearen anonimatua atxikiz.

**Posta kutxatila** banako bati modu esklusiboan alokatutako postontzia da, posta-bulego batean dagoena. Posta-kutxatilak gutunak norberaren izena eta helbide zehatza jakin gabe eta modu seguruago eta azkarrago batez jasotzeko aukera ematen du. Gehienetan, posta bulegoaren izena eta kutxatilari dagokion zenbakia soilik osatzen dute helbidea.

## Kanpo estekak
Tachygyia microlepis

***Tachygyia microlepis*** *Tachygyia* generoko animalia bakarra izan zen. Narrastien barruko Scincidae familian sailkaturik dago. Tongan bakarrik bizi zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tachygyia
* Scincidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Poliedro dual

[thumb|200px|eskuinera|[Kuboaren poliedro duala oktaedroa da, eta alderantziz.]]
Geometrian,  P  poliedro baten **poliedro duala**  Q  beste poliedro bat da,  Q -ren erpinak  P  poliedroaren aurpegien erdiguneetan kokatuz lortzen dena.  Q -ren duala, berriz,  P  da; hau da, poliedro dualaren duala jatorrizko poliedroa da.

Hortaz, **dualak** izeneko bikoteetan elkartzen dira poliedroak.

Solido platonikoen bikote dualak hauek dira: (tetraedroa↔tetraedroa), (kuboa↔oktaedroa) eta (ikosaedroa↔dodekaedroa).
Kepler-Poinsot-en solidoen bikote dualak hauek dira: (izar-dodekaedro txikia↔dodekaedro handia) eta (izar-dodekaedro handia↔ikosaedro handia).
Arkimedesen solidoen poliedro dualak Catalan-en solidoak dira, eta alderantziz.
Prismen poliedro dualak bipiramideak dira; eta antiprismen poliedro dualak, trapezoedroak.

## Poliedro dualak 
### Solido platonikoak 
### Arkimedesen solidoak 
### Kepler-Poinsot-en solidoak 
## Ikus, gainera 
* Politopo duala

## Kanpo estekak 
*  Animazio Java
Kristautze

[thumb|San [Frantzisko Xabierkoa Parava herria kristau bihurtzen ari zela.]]
**Kristautzea** da norbanakoak edo herri osoak batera kristau bihurtzea. Halaber, kristautzea izan daiteke erritu eta kultura paganoak (irudiak, lekuak eta egutegiak) kristau bihurtzea, kristauen proselitismoa dela-eta.

## Lehenengo kristauak (Nizearen aurrekoak) 
Apostuluen egintzen arabera, Jerusalemgo Kontzilioan erabaki zen zirkunzisioa ez zela beharrezkoa jentilak (juduak ez zirenak) kristau bihurtzeko.

Armenian eta Etiopian erregeek inposatu zuten kristautasuna Nizeako kontziolioa egin baino lehen. Erromatar Inperioan, berriz, kristautasuna hirietan zabaldu zen, hasieran juduen bitartez. Hirietatik kanpo hedatzea gehiago kostatu zen; izan ere, “pagano” hitza latineko “pagus” hitzetik dator (*nekazaria, laboraria, baserritarra*).

## Antzinaro Berantiarra (IV. mendetik VI. mendera) 
312an Konstantino enperadorea kristau bihurtu zen. Kristauen jazarpena amaitu zuen Milango Ediktuaren bidez. Teodosio enperadoreak, berriz, ezarri zuen inperioa kristaua zela (Tesalonikako Ediktua) eta debekatu zituen antzinako kultuak.

Inperioa kristaua izateak ekarri zuen ondoko herri germaniarrak kristau bihurtzea. IV. mendea, godoek arrianismoa bere egin zuten, kristauek heresiatzat zuten adar kristau bat. VI. mendetik aurrera, Elizako misiolariek konbertitu (eta birkonbertitu) zituzten tribu germaniarrak. Katoliko bihurtzen lehenak frankoak izan ziren, Klovis I.aren erregealdian (496an).

Erromatar Inperioan ez bezala, tribu germaniarren konbertsioa goitik behera gertatu zen, hau da, errege eta nobleetatik hasita, geroago horiek fede berria herri xehearen gainean ezar zezaten. Hala, Klovis 496an batailatu bazen ere, frankoek erritu paganoekin jarraitu zuten VII. mendera arte. Prozesu hori Europako beste toki askotan ere gertatu zen, eta erritu paganoak eta kristauak batera existitu ziren.

## Kanpo estekak
Gero (argipena)

**Gero** hitzak esanahi eta erabilera zenbait ditu:

* **geroa** edo etorkizuna;
* Gero, Axularren idazlana;
* Gero, Euskal Herriko argitaletxea.
* Geroa, Durangoko antzerki taldea.

## Alderdi politikoak 
* Geroa Bai
* Geroa Nafarroako Sozialberdeak Europan
Platysternon megacephalum

thumb| *Platysternon megacephalum*
***Platysternon megacephalum*** **Platysternidae** familiako animalia bakarra da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Platysternon
* Chelydridae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Pogona vitticeps

**Herensuge bizarduna** (*Pogona vitticeps*) *Pogona generoko animalia da, narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago. S*auropido ezkatadun bat da, Australiako basamortuko eta erdibasamortuko eskualdeetan jatorria du. Egunekoa, orojalea eta lurrekoa da. Gaur egun, maskota gisa merkaturatzen da munduko hainbat lekutan. Izen hori hartzen du eztarriaren azpian ezkata zorrotzak dituen larruazalaren atzealdeagatik. Gorputza ere arantza bigunez estalita dauka.

## Deskribapena 
Musker sendo bat da, atzapar ez-erretraktilekin. Betazalak itxi eta ireki egin daitezke. Bere buru triangeluar diapside handia ezkata arantzadun ilara batek inguratzen du lepo azpian, balizko aurkariak edo harrapariak beldurtzeko balio diona. Bere burua mehatxatua sentitzen duenean, herensuge bizardunak ahoa zabal irekitzen du, aldi berean arantzazko bizarra zabalduz, zeina beltzez koloreztatzen baita bere etsaiak hunkitzeko. Ezkata arantzadun batzuk ere ageri dira gorputzaren bi aldeetan. Bizkarrean bi orban-ilara dituzte, baina ez da beti horrela izaten.

Ar helduak, 60 cm luze izatera eta 450 g pisatzeraino iristen dira, emeak baino handiagoak dira; izterretan ondo bereizitako hainbat poro femoral dituzte. Hemipeneak isatsaren bi aldeetan dituen lodierak arrek ikus ditzakete.

Dragoi bizardunak daude, kolore askotakoak: gaztainondoa, arrea, grisa, berdea, gorrixka eta laranja. Pertsona bakoitza gai da bere kolorean aldaketa oso arinak sentitzeko, bere tenperatura erregulatzen eta aldartea adierazten laguntzeko.

Animalia honen mota anitz daude. Hazleari honelako bat erostea pentsatzen ari bazara, litekeena da dragoi bizardun mota hauetako bat edo gehiago eskaintzea. Herensuge bizardun erraldoiak alemaniarrak Bizkarreko herensuge bizardunak lautea Zetazko bizkarreko herensuge bizardunak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pogona
* Agamidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Polemon bocourti

***Polemon bocourti*** *Polemon* generoko animalia da. Narrastien barruko Aparallactinae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Polemon
* Aparallactinae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Bertranden postulatua

**Bertranden postulatuak** n>3 zenbaki oso bat baldin bada, orduan n1 zenbaki ororentzat n6entzat.

Konjetura honen demostrazioa Pafnuti Txebixevek (1821-1894) aurkitu zuen 1850ean, honen ondorioz postulatu hau **Bertrand-Chebyshoven Teorema** edo **Chebyshoven Teorema** ere deitzen delarik.

Srinivasa Aiyangar Ramanujanek (1887-1920) demostrazio sinpleago bat aurkitu zuen.

## Kanpo estekak
2012ko urriko Nafarroa, Aragoi eta Biarnoko uholdeak

2012ko urriaren 19tik urriaren 21era Nafarroa ipar-ekialdeko eta Huescako iparraldeko herri askotan ibaiek gainezka egin zuten ordu gutxitan jausitako euria dela eta. 100mm eta 150mm euri jausi zen Erronkariko hainbat tokitan urriaren 19an eta ondorengo bi egunetan beste horrenbeste.

Gehiengo prezipitazioa Okzitanian kokatutako Gavarnie udalerrien neurtu zen 421mm.

## Uholdeen eragina 
Burgin goizean bi pertsona kotxetik atera behar izan dituzte uraren indarra dela eta.

Otsagabian herritik igarotzen den ibaiak ere gainezka egin zuen eta herriko hainbat etxe urez bete ziren.

## Moztutako errepideak 
* Zangoza eta Gabarderal arteko NA-5340 errepidea moztu behar izan dute Onsella ibaiak errepidea urez betetzean.

* A-21 autobidea 42. eta 47. kilometroen artean, Ledea eta Esa bitartean luizi batengatik.

* Burgi eta Erronkari arteko errepidea.

* NA-2011 errepidea Zaraitzu eta Zuberoa bitartean, Larraine mendatean.

* NA-2130 errepidea Gorza eta Bidankoze bitartean.

* NA-126 errepidea Tutera eta Deustia bitartean.

* NA-125 errepidea Tutera eta Ejea de los Caballeros bitartean.

* NA-5332 errepidea Pitillas eta Murillo el Cuende bitartean.

## Ikus, gainera 
* Uholde historikoak Euskal Herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Uholdeen eragina urriaren 19an Otsagabian.
* Uholdeen eragina urriaren 19an Burgin.
* Uholdeen eragina urriaren 19an Bidankozen.
Joseph Bertrand

**Joseph Louis François Bertrand** (Paris-1822ko martxoak 11-1900eko apirilak 5) zenbakien teoria, geometria diferentziala, probabilitate kalkulua eta termodinamikaren esparruetan lan egin zuen frantziar matematikari eta ekonomialari bat izan zen.

Irakaslea izan zen *École Polytechnique* eta *Collège de France*n, non meatze ingeniari bezala graduatu zen. Frantziako Zientzien Akademiako kide ere izan zen, non 18 urtez (1856-1874) idazkari iraunkor kargua bete zuen. Berak, 1845ean, n>3 bakoitzarentzako n eta 2n-2ren artean behintzat zenbaki lehen bat bazegoela proposatu zuen. Pafnuti Chebyshovek aieru hau demostratu zuen, gaur egun Bertranden postulatua bezala ezagutzen dena, 1850ean. Probabilitatearen esparruan Bertranden paradoxa bezala ezagutzen den paradoxa bategatik ere ezaguna da.

Ekonomiaren esparruan ere egin zituen ekarpenak. 1883an Léon Walrasen *Théorie mathématique de la richesse sociale* liburuari eginiko kritika bat argitaratu zuen, non *tâtonement* prozesua gezurtatzen zuen, benetan desoreka egoeretan elkar trukaketak gertatzen direla argudiatuz, arrazoi honegatik prezioetan ziurgabetasuna kontutan har daitekeelarik. Erabilgarritasuna maximizatzearen printzipioa ere gezurtatu zuen, merkatariak, izatez, diru mozkinetan interesatuak daudela argudiatuz, eta ez erabilgarritasunean.

1838an Antoine Augustin Cournoten monopolioen teoria ere berrikusi zuen, eta erabilitako prozedura aljebraikoa okertzat jo zuen. Duopolistak prezioetan lehiatzen direla uste izan zuen, eta ez kopuruan, eta lehiakidetza asketik gertuko amaierako oreka prezio bat ebatzi zuen.

## Lanak 
* *Traité élémentaire d’algèbre*, 1851
* *Traité de calcul différentiel et de calcul intégral*, 1864-70,
* *Rapport sur les progrès les plus récents de l’analyse mathématique*, 1867
* *Théorie des Richesses: revue de Théories mathématiques de la richesse sociale par Léon Walras et Recherches sur les principes mathématiques de la théorie des richesses par Augustin Cournot*, 1883, en *Journal des Savants*
* *Thermodynamique*, 1887.
* *Leçons sur la théorie mathématique de l’électricité*, 1890
* *Eloges Academiques*, 1902
Nibelungoaren eraztuna

***Nibelungoaren eraztuna*** (askotan, oker ***Nibelungoen eraztuna***; ) Richard Wagnerrek sortutako zikloa, lau opera epikoz osatua. Germaniar mitologian oinarritua da, bereziki Islandiako sagetan eta Erdi Aroko Nibelungoen kantan. Opera hauek dira: *Das Rheingold (Rhingo urrea),* *Die Walküre (Walkiria),* *Siegfried* (Sigfrido) eta *Götterdämmerung (Jainkoen gainbehera).* Musika eta libretoa Richard Wagnerrek 26 urtean zehar egindakoak dira, 1848tik 1874ra.

Opera ziklo honen berezitasuna bere luzera da, antzezpen osoa 15 ordukoa baita, gutxi gorabehera. Lehenengo opera da laburrena (2 ordu eta erdikoa), eta azkena luzeena (5 ordukoa).

Tetralogia denez, antzinako drama grekoak bezala dago antolatuta: hiru tragediako trilogia ba eta satira bat. Ziklo osoa sarrera batean (*Das Rheingold*), eta hiru egunetan datza (*Die Walküre*, *Siegfried* eta *Götterdämmerung*).

Istorioa epikoa da. Jainkoen, heroien, eta izaki mitologikoen arteko gerrak gertatzen dira Nibelungoaren eraztuna lortzearren. Drama eta intrigak hiru belaunalditan zehar gertatzen dira, amaierako kataklismora gertatu arte (*Götterdämmerung*).

1876an, Wagnerrek bere opera-antzokia inauguratu zuen Bayreuth herrian "Ring" zikloa osatzen duten lau zatien lehen emankizun osoarekin. Alemaniako eta Brasilgo enperadoreak, Bavariako eta Württembergeko erregeak eta gutxienez dozena bat duke handi, duke, printze erregegai eta printze izan ziren inaugurazioan, zenbait herrialdetako konpositore nabarmen batzuekin; Liszt, Txaikovski, Grieg, Gounod eta munduko bazter guztietako zenbait kazetarirekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Richard Wagner — *Der Ring des Nibelungen*. Richard Wagnerren operen postalen irudiak.
*  *Nibelungoen eraztuna*ri buruzko aipamen bibliografikoa
*  *Nibelungoen eraztuna*ren libretoak
*  El mito y la revolución — *El anillo del nibelungo* y sus estratos. Iturri historiko eta literarioen ikerketa.
*  *Nibelungoaren eraztuna* zuzendu duten zuzendarien diskografia eta aipamen historikoa

## Kanpo estekak
Dodekaedro handi

Geometrian, **dodekaedro handia** Kepler–Poinsot-en solidoetako bat da, bi baldintza hauek betetzen dituena: 12 aurpegiak Pentagonoak dira, eta erpin bakoitzean bost pentagono elkartzen dira, haien arteko ebakidura pentagrama bat izanez.

Louis Poinsot-ek frantziar matematikariak definitu zuen, 1809an.

## Neurriak 
non a ertzaren luzera den.

## Irudiak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*  Uniform polyhedra and duals
*  Metal sculpture of Great Dodecahedron
Elikadura-urritasun

**Elikadura-urritasuna**, **haz-nekea** edo **desnutrizioa** elikadura desegoki, ez-nahikoa edo arazo metaboliko baten ondorioz sortutako osasun-arazoa da. Jan-neurri orekagabe bati, kopuru zein nolakotasunaren arabera, jarraitzearen ondorioz sortzen da. Gehiegikeriagatik (gizeneria sortuz) edo urritasunagatik sor daiteke. Elikadura-urritasunaren ondorioak itzulezinak izan daitezke, batez ere ume edo gazteetan izaten denean. Txarto elikatutako pertsonek kaloria urriko jan-neurriak edo proteina, bitamina edota mikromineralik gabeko jan-neurriak dituzte. Horren ondorioz sortzen diren gaixotasunak gutxiegitasunezkoak direla esaten da, mentsagatik sortutakoak. Eskorbutoa, adibidez, C bitaminaren mentsagatik gaixoak pairatzen duen eritasuna da. Elikadura-urritasunak hainbat gaitz sorraraz ditzake: hazkuntzaren endurtzea; adimen, gizartekoitasun, buruzagitza, jarduera, energia, gihar-garapen eta indarraren murrizketa... 

Nutrizio desegoki batengatik eratorritako gaixotasun garrantzitsu edo ezagunenak anemia, arteriosklerosia, minbizi-mota batzuk, diabetes mellitusa, gizeneria, hipertentsio arteriala, abitaminosia (beriberi, errakitismoa, eskorbutoa, pelagra), golo endemikoa, bulimia urduria, anorexia urduria eta muskulu-dismorfia dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Ezkutu

thumb|Alemaniako Thorsberg Moor-en topaturiko bi egurrezko ezkutu (K.o. III. mendekoak). Erdian metalezko unboa du.
thumb|Polizia ezkutua
**Ezkutua** ezkerreko besoan eramaten zen arma babesgarri bat da. Ezagutzen ditugun antzinakoenak Sumerrekoak (K.a. III. milurtekoak) dira eta mendebaldean XVII. mendera arte erabili zituzten, orduan su-armen hedapenak zaharkituta utzi baitzituen.

Arkeologian, ezkutuaren erdain jarri ohi zen metalezko errefortzua aurkitu ohi da. Borobila izaten zen, unbo izena ematen zaio egungo arkeologian eta bere formagatik edo dekorazioagatik informazio asko eman dezake. Ezkutuak material organikoez egina izaten zirenez, eta gehientsuenetan ez dira dira gorde, baina unbo metalez egina zegoenean, errazago kontserbatu da.

## Motak 
* Adarga: larruzko ezkutu obalatua.
* Aspis: greziar hoplitek erabilia.
* Brokel: metalezko ezkutu txikia.
* Klipeo: greziar eta erromatarrek erabilitako ezkutu handia.
* Erredola: metalezko ezkutu biribila.
* *Targe*: Eskoziakoa.
* *Scutum*: erromatar legionarioek erabilia.
**Caetra*: Iberiar penintsulako ezkutu borobila eta txikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkutu (argipena)

**Ezkutu** hitzak hainbat adiera ditu:
## Ezkutu babesgarriak 
* Ezkutu, besoan eramaten zen arma babesgarria.

## Heraldika 
* Ezkutua, armarrietako atal nagusi eta erdikoa

## Diruak 
* Ezkutu caboverdetarra, Cabo Verden zirkulazioan dagoen dibisa.
* Ezkutu maltarra, Maltako Ordenaren lurraldeetan zirkulazioan zegoen dibisa.
* Ezkutu portugaldarra, Portugalen zirkulazioan zegoen dibisa.
* Ezkutu txiletarra, Txilen zirkulazioan zegoen dibisa.
* Portugaldar Gineako ezkutua, Portugaldar Ginean zirkulazioan zegoen dibisa.
* Portugaldar Timorreko ezkutua, Portugaldar Timorren zirkulazioan zegoen dibisa.

## Ezkutu geologikoak 
Itsasoak estali ez dituen aurrekanbriarrean sortutako arrokek osatutako eskualde geologikoa,
* Ezkutu geologiko
besteak beste:
* Brasiliako ezkutua, Brasilgo erdialdeko, hegoaldeko eta ekialdeko eskualdea.
* Ezkutu Baltikoa, Fennoskandia eta Errusiaren ipar-mendebaldeko eskualdea.
* Ezkutu Kanadarra, Ipar Amerikako ipar-ekialdeko eskualdea.
* Ezkutu Ukrainarra, Ukraina inguruko eskualdea.
* Ekialdeko Antartikako ezkutua, Ekialdeko Antartikako eskualdea.
* Guyanetako ezkutua, Hego Amerikako ipar-ekialdeko eskualdea.

## Bestelakoak 
* Arvernoko ezkutua, Asterixen abenturak kontatzen dituen hamaikagarren komikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarentola gomerensis

***Tarentola gomerensis*** *Tarentola* generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tarentola
* Phyllodactylidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
2033 Basilea

**2033 Basilea** asteroide gerrikoan aurkitutako 2033. asteroidearen izena da. 1973ko otsailak 6an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 CA** zen. Bere izena Suitzako Basilea hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2034 Bernoulli

**2034 Bernoulli** asteroide gerrikoan aurkitutako 2034. asteroidearen izena da. 1973ko martxoak 5ean aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 EE** zen. Bere izena Bernoulli familiagatik jasotzen du, fisikari eta matematikari familia bat izan zena.

## Kanpo estekak
2035 Stearns

**2035 Stearns** asteroide gerrikoan aurkitutako 2035. asteroidearen izena da. 1973ko irailak 21ean aurkitu zuen J. Gibsonek El Leoncito bezala ezagutzen den Felix Aguilar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 SC** zen. Bere izena Carl Leo Stearnsgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2036 Sheragul

**2036 Sheragul** asteroide gerrikoan aurkitutako 2036. asteroidearen izena da. 1973ko irailak 22an aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 SY2** zen. Bere izena Errusiako Sheragul herriagatik jasotzen du, Siberian dagoena.

## Kanpo estekak
2037 Tripaxeptalis

**2037 Tripaxeptalis** asteroide gerrikoan aurkitutako 2037. asteroidearen izena da. 1973ko urriak 25ean aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 UB** zen. Bere izena hitz joko bat da, 2037 zenbakia 3 x 679 eta 7 x 291 biderkatzearen emaitza bait da. 679. asteroidea 679 Pax da, eta 291.a 291 Alice, hau da, 2037 3 (tri) aldiz *pax* eta 7 (epta (hepta)) aldiz *alis* (alice) da.

## Kanpo estekak
2038 Bistro

**2038 Bistro** asteroide gerrikoan aurkitutako 2038. asteroidea da. 1973ko azaroak 24an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 WF** zen. Bere izena frantsesez *jatetxe txikia* esan nahi duen hitz bategatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2039 Payne-Gaposchkin

**2039 Payne-Gaposchkin** asteroide gerrikoan aurkitutako 2039. asteroidearen izena da. 1974ko otsailak 14an aurkitu zuten Richard Eugene McCroskyk, Cheng-Yuan Shaok, G. Schwartzek eta J. H. Bulgerrek Oak Ridge Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 CA** zen. Bere izena Cecilia Payne-Gaposchkin britainiar-estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2040 Chalonge

**2040 Chalonge** asteroide gerrikoan aurkitutako 2040. asteroidearen izena da. 1974ko apirilak 19an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 HA** zen. Bere izena Daniel Chalongegatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Plestiodon lynxe

***Plestiodon lynxe*** *Plestiodon* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Plestiodon
* Scincidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Daniel Chalonge

**Daniel Chalonge** (1895eko urtarrilak 21-1977ko azaroak 28) frantziar astronomo eta astrofisikari bat izan zen. Grenoblen jaio zen eta Parisen Charles Fabry irakasle zuela ikasi zuen. Chalongek astronomo bezala lan egin zuen Parisko Behatokian, Haute-Provenceko Behatokian eta Suitzako Jungfraujoch Zientzia Estazioan. Parisko Astrofisika Institutuaren sortzaileetako bat, bere ikereketen artean izarren hidrogeno espektrua, izarren fotometria eta sailkapena eta ozono geruzaren neurketa zeuden. Chalongek mikrofotometria garatu zuen, ondorioz bere omenez izendatua izan zena. 1936 eta 1982 artean 90 artikulu baino gehiagoren egile edo elkaregile izan zen.

## Sariak eta ohoreak 
* Chalonge kraterra, ilargian, bere omenez izendatu zen.
* Alpeetako Chalonge mendia ere bere omenez izendatu zen.
* *Daniel Chalonge Nazioarteko Astrofisika Eskola* bere omenez izendatu zen.
* Italiako Erice hiriko *Daniel Chalonge Museoa* bere omenez izendatu zen.
* 2040 Chalonge asteroidea bere omenez izendatu zen.
A las armas

**A las armas** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Istorioa 
T.I.A.ren armamentua oso zaharkitua dago, eta konpainiak berritzea eta armarik modernoenak erostea erabaki du. Mortadelo eta Filemon izango dira arma berriak probatzearen ardura izango dutenak.

## Kanpo estekak
S Antliae

**S Antliae** (S Ant / HD 82610 / HR 3798) Antlia (makina neumatikoa) konstelazioko izar aldakor bat da, Pyxis konstelazioaren mugatik gertu dagoena. Gure eguzki-sistematik 245 argi-urteko distantziara dago.

S Antliae A7V edo A9V espektro motako kontaktuzko izar bitar bat da. Mota honetako gertuko izar bitarretan, elkarren arteko hurbiltasuna dela eta, bi izarrek euren kanpoaldeko gas geruzak konpartitzen dituzte. Hala ere, S Antliaeren gainkontaktu maila (%9) txikia da mota honetako beste izar bitar batzuekin alderatuz gero. Sistema honen orbita periodoa 0,6483 egunekoa (15,56 ordu) da. W Ursae Majoris izar aldakor bezala sailkatua, bere dizdira +6,40 eta +6,92ko itxurazko magnitudeen artean aldatzen da.

Bi osagaien masen arteko erlazioa, *q*, 0,87koa da, euren tenperaturak, hurrenez hurren, 7800 eta 7340 kelvinekoak direlarik. Sistema honen argitasun bateratua gure eguzkiarena baino 13 aldiz handiagoa da, eta bere metaltasuna gure eguzkiarenaren %60koa da. Bere adina 1500 milioi urtetan estimatzen da.

## Kanpo estekak
Pyxis (konstelazioa)

**Pyxis** edo **Iparrorratza** —— hego hemisferioko konstelazio txiki bat da, Nicolas Louis de Lacaillek *Pyxis Nautica* izenarekin sartu zuena.

Suposatzen denez, Argo itsasontziaren iparorratza irudikatzen du, baina zaila da Argok iparorratzik zeramala pentsatzea, garai hartako greziarrek iparorratza oraindik ez baitzuten ezagutzen. Nabarmendu behar da Pyxis ez dela ofizialki Argo Navisen zati bat, bere izarrek Bayer izendapen independente bat baitute (Carina, Puppis eta Velaren kasuan ez bezala, zeintzuk oraindik Argoren Bayer izendapenetako batzuk mantentzen dituzten).

## Mitologia 
XVII. mendean sortutako konstelazio moderno bat denez, ez du berarekin lotutako mitologiarik.

## Izarrak 
### Izar nagusiak 
* α Pyxidis, +3,68 magnitudeko erraldoi urdina, konstelazioko izarrik dizdiratsuena
* γ Pixidis, 4,03 magnitudeko erraldoi laranja
* XY Pyxidis (edo HR 3343), 5,74 magnitudeko izar bitar itzaltzailea

### Bayer izendapendun izarrak 
* β Pyx 3.97; δ Pyx 4.87; ε Pyx 5.59; ζ Pyx 4.86; θ Pyx 4.71; η Pyx 5.24; κ Pyx 4.62; λ Pyx 4.71

### Beste izar batzuk 
* Gliese 317, exoplaneta bat duen nano gorria
* HD 73256 (edo CS Pyxidis), BY Draconis izar aldakorra Jupiter bero motako planeta batekin.
* HD 73267, exoplaneta bat duen nano horia
* HD 77361, "litioan super-aberatsa" den erraldoi laranja
* HR 3384 (edo Gliese 309), 40 argi-urte baino gutxixeagoko distantziara dugun nano laranja
* Gliese 318, 28 argi-urte ingurura dugun nano zuri bitarra

## Zeru sakoneko objektuak 
* NGC 2613, galaxia espirala
* NGC 2627 kumulu irekia
* NGC 2818, Vela konstelazioko mugatik gertu dagoen nebulosa planetarioa

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triarii

[thumb|Triariiek erabilitako armajantziaren kopia, gladiusa eta ezkutua [Erromako Flavio anfiteatroan.]]
**Triariiak** Erromatar Errepublikaren garaian erromatar legioaren antolaketan legionario beteranoak ziren. Triariiak, lerroko gainontzeko infanteriarekin alderatuta kopuruan gutxiago ziren. Errepublikar legioaren eraketa klasikoan azken lerroan mantentzen ziren, erreserba bezala krisialdietarako. Greziar falangearen antzeko antolaketa bat zuten, baina sakontasun gutxiagokoa. Euren arma bereizgarria lantza luze bat zen, gladiusa ere eramaten zuten arren. Euren gorputz babesak kalitate handikoak ziren, sare kota eta kaskoari zango-babes batzuk gehituz.

Guduaren egoera triariiek parte hartu behar izateraino zailtzen bazen, hauek, garaitzerik lortuko ez bazuten ere, gutxienez etsaiari falange bezala eusteko prest zeuden, gainontzeko armadari berrelkartu edo modu ordenatuan erretiratzeko astia emanez, sarraskia eragotziz eta etsaiari garaipena garesti bihurtzea eraginez.

Antzinako Erroman bazegoen esaera bat, "borroka triariiengana iritsi da", biziki zailtzen ziren egoerengatik esaten zena, legio batek, erreserbako tropa hauen partehartzearen beharra izateko jasan behar zuen egoera zailari erreferentzia eginez. Triariiak, ordain zezaketen ekipoaren arabera erreklutatutako gainontzeko lebazko tropak bezala, armada profesional baten eraketarekin desagertu ziren, guztientzat ekipo estandarizatu batekin.

## Kanpo estekak 
* "Los triarios, la infantería pesada del ejército romano". *Imperium*.
Gerra zikin (argipena)

**Gerra zikin** terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu, tokia eta une historikoa zein diren:

* **gerra zikina**, estatu terrorismoa izendatzeko erabili ohi dena, bereziki modu gaitzesgarrian;
* gerra zikina Euskal Herrian, frankismo garaietatik Euskal Herriko gatazkan espainiar estatuak burututako estrategia eta horren ondorioak;
* gerra zikina Argentinan, 1970 eta 1980ko hamarkadetan Argentinan pairatutako estatu-terrorismoa.
2041 Lancelot

**2041 Lancelot** asteroide gerrikoan aurkitutako 2041. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **2523 P-L** zen. Izena Artur erregearen Mahai Biribileko zaldunetako bat zen Lantzelot Aintzirakoaren omenez jaso du.

## Kanpo estekak
2042 Sitarski

**2042 Sitarski** asteroide gerrikoan aurkitutako 2042. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokiko Schmidt teleskopioa erabiliz. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **4633 P-L** zen. Bere izena Grzegorz Sitarski poloniar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2043 Ortutay

**2043 Ortutay** asteroide gerrikoan aurkitutako 2043. asteroidearen izena da. 1936ko azaroak 12an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 TH** zen. Bere izena Gyula Ortutaygatik jasotzen du, hungariar etnologia irakaslea zena.

## Kanpo estekak
2044 Wirt

**2044 Wirt** asteroide gerrikoan aurkitutako 2044. asteroidearen izena da. 1950eko azaroak 8an aurkitu zuen Carl Alvar Wirtanenek Lick Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 VE** zen. Bere izena aurkitzaileagatik jasotzen du. 2005ean behaketa fotometrikoek 2 kilometroko diametroa eta 18,97 orduko orbita periodoa duen satelite bat duela baieztatu zuten.

## Kanpo estekak
2045 Peking

**2045 Peking** asteroide gerrikoan aurkitutako 2045. asteroidearen izena da. 1964ko urriak 8an aurkitu zen Nankingo Mendi Gorrindoleko Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1964 TB1** zen. Bere izena Txinako hiriburua den Pekingatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2046 Leningrad

**2046 Leningrad** asteroide gerrikoan aurkitutako 2046. asteroidearen izena da. 1968ko urriak 22an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 UD1** zen. Bere izena San Petersburgo errusiar hiriagatik jasotzen du, Sobietar garaian Leningrado deitu zena.

## Kanpo estekak
2047 Smetana

**2047 Smetana** asteroide gerrikoan aurkitutako 2047. asteroidearen izena da. 1971ko urriak 26an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 UA1** zen. Bere izena Bedrich Smetana txekiar konposatzaileagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2048 Dwornik

**2048 Dwornik** asteroide gerrikoan aurkitutako 2048. asteroidearen izena da. 1973ko abuztuak 27an aurkitu zuen Eleanor Francis Helinek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 QA** zen. Bere izena Stephen E. Dwornik estatubatuar geologoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Eleanor F. Helin

'*Eleanor Francis *Glo* Helin** (Ameriketako Estatu Batuak, 1932ko azaroaren 19a - 2009ko urtarrilaren 25a) astronomoa izan zen. 1980ko hamarkadan, International Near-Earth Asteroid Survey delakoa antolatu eta zuzendu zuen. NASAren Jet Propulsion Laboratoryaren Near Earth Asteroid Tracking programako ikertzaile nagusia izan zen. Iturri batzuek **Eleanor Kay Helin*' izen-deiturez aipatzen dute.

[thumb | Helinek aurkitu zuen [4015 Wilson–Harrington asteroidearen orbita; asteroide hori ezaguna da 107P/Wilson–Harrington kometa izenez ere.]]

Planetoide ugari aurkitu zituen. Berak bakarrik edo besterekin elkarlanean, 903 asteroide aurkitu zituen, horien artean lehen bi Aton asteroide: 2062 Aton eta 2100 Ra-Shalom. 4660 Nereo eta 4769 Castalia Apolo asteroideak eta 3240 Laocoon eta 9969 Braille Amor asteroideak ere aurkitu zituen. Gainera, zenbait kometa ere aurkitu zituen, hala nola 111P/Helin–Roman–Crockett, 117P/Helin–Roman–Alu eta 132P/Helin–Roman–Alu kometa periodikoak.

76 urte zituela hil zen.

## Helinek aurkitutako asteroide nabarmenenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Interview with Eleanor Helin, *Web of Stories*