Euskal Sena

**Euskal sena** euskaldunek gauzak ‘berez’ eta ‘diren horretan’ ulertzeko duten era naturala eta zuzena gisa hartua izan da, euskaldunak diren munduikuskera, nortasuna eta jokamoldeak islatuz. Gerora arreta zabalagoa izango zuen kontzeptuak, Alemaniar erromantizismoan,*Volkgeist* edo 'herri izpiritua' delakoarekin.
link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Jentila_euskal_mitologian2.png|alt=|ezkerrera|thumb|156x156px
Herriek beraien *sena* berezi bat zehazten dutenean, hots, gizatalde gisa 'instintu' edo 'joera' ia natural bat dutela onartzen dutenean, herriaren 'izpiritu' edo 'arima' orokor eta abstraktu honen funtsa ala funtsetariko bat aldarrikatzen dutela ematen du. Herri baten Sena zehazteko irizpide egokia izan daiteke hau, hain zuzen: herri bakoitzak bere buruari buruz esaten dionari erreparatzea. Hegelek, izatez, horrela definitzen zuen *volkgeist*´a: "Herrien izpirituak beren buruaz egiten duten errepresentazioaren arabera bereizten dira". Adibidez, "Finlandiarrei finlandiarrak zer definitzen duen galdetzen badiezu, ziur etorriko zaie gogora *sisu* hitza, nahiz eta ezin duten beti hitzetan jarri".

Kasu horretan, Finlandiarrek beraien izaeran nabarmentzen duten *sisu* hori honela hurbildu daiteke: "sendotasuna eta kemena une gogorretan, gure baitako energia ateraz, mugak gainditzeko gaitasuna ekarriz". Katalandarren kasuan, beraien *seny* delakoa nabarmentzen dute: "buruko haztapena edo ponderazioa gauzak pertzepzio, balorazio, estimu, gatibitate eta ekintza egokiekin burutuz". Zer uste dute euskaldunek beraien herri senari buruz?

## Euskal Senaren funtsa eta islak 
[link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Genio_y_lengua_1936,_Justo_Mokoroa.jpg|thumb|250px|[Justo Mokoroaren *Genio y lengua* liburuaren azala.]]
Euskal Sena euskaldunek gauzak ‘berez’ eta ‘diren horretan’ ulertzeko duten era naturala eta zuzena da, euskaldunak diren munduikuskera, nortasuna eta jokamoldeak islatuz. Zentzu horretan, euskaldun bati 'senak zerbait argitu'ko balio, hots, zerbait 'horrela da eta kitto' sentituko balu 'senak esaten duelako', euskaldunen kultura instintua jokoan legoke. Kultura instintua presente denean, gauzakia ‘berez’ horrela dela sentitzen da; Odon Ulibarrenak, bere *Gizabidea* lanean, euskal senak gizabidearekin duen lotura azpimarratzen du; eta Latxagak, bere *Euskal Sena* bilduman, euskal nortasunak berezkoak dituen funtsak gogoratzen dizkigu. 
Lan hauetaz landa, ez dugu gaiari buruzko ikerketa fokaturik. Dena den, ez da harrigarria. Herri gutxik landu dute beraien kultur instintuaren kontzeptua, eta *sisu*ari buruz aipaturiko lana  da aldizkari zientifikoetan argituriko bakarra.

Egun proiektu bat da martxan, gabezi hau estaltzeko. Aurreko ekarpenei euskaldun interesatuen hausnarketak gehituz, *Euskal Sena Taldea* kontzeptua zehazten saiatu da, Euskal Senaren funtsa, munduikuskera, nortasuna eta jokamoldeak zehazteko.

## Erreferentziak 
[link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Anboto,_Artaungo_sakona_desde_la_cueva_de_Mari.JPG|alt=|thumb|250px|Anbotoko [Mariren haitzuloaren ikuspegia.]]
## Bibliografia 
* Euskal Sena Taldea (2019) Lan Dokumentuak Auzolanean (Apologia, Gakoak, Oinarria eta Urrezko Haria). https://euskalsena.eus/
* Latxaga (1999) *Euskal Sena.* Oiartzun: Sendoa argotaletxea.

## Ikus, gainera 
* Mundu-ikuskera

## Kanpo estekak 
* euskalsena.eus, Euskal Senari buruzko bloga Euskal Sena Taldea (2019) Lan Dokumentuak Auzolanean (Apologia, Gakoak, Oinarria eta Urrezko Haria).
* Latxaga (1999) *Euskal Sena* Oiartzun: Sendoa.