Leitzaran

**Leitzaran** Oriaren eskuinaldeko ibaiadar bat da, Nafarroa Garaiko Leitzan sortu eta Gipuzkoako Berastegi, Elduain eta Andoain zeharkatzen dituena. 36 km luze da eta 124,04 km²ko arroa drainatzen du. Urteko batez besteko emaria 4,61 m³/s da.

## Geografia 
Leitzaran ibaiaren iturburua Uitziko gainetik hurbil dago. Ibai burutik Leitzan Gorriztaran errekarekin batzen den tokiraino Erasote izena hartzen du. Aresotik hurbil Astomela erreka hartu eta gero, Berastegin (Gipuzkoa) sartzen da. Handik aurrera Elduaindik igaro eta Villabona eta Andoainen arteko muga egiten du. Azken herri horretan Oriara isurtzen da. 36 kmko luzera eta 124,04 km²ko arroa (%44 Nafarroan eta %56 Gipuzkoan) ditu.

Arroaren zati handiena Bortziriko Mazizoa deitutako egitura geologikoan kokaturik dago. Mazizo hau hertziniar orogenian tolestutako karboniferoko materialez (arbel eta hareharriez, batez ere) osaturik dago. Leitzaranen ibilbidea oso bihurgunetsua da, meandro ugarirekin. Gune horretan, drainatutako eremuak 110,01 km² ditu, arro osoaren %&nbsp;89. 1995 eta 2014 bitartean, urteko batez besteko emaria segundoko 4,61 m³ izan zen. Emari handiena otsailean izan zuen (7,45 m³/s), eta txikiena irailean (1,35 m³/s).

**Leitzaranen batez besteko emariak (m³/s), Andoainen neurtuak****Datuak: 1995 eta 2014 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:2 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 7.15 
  bar:Fév from:0 till: 7.45
  bar:Mar from:0 till: 6.40
  bar:Avr from:0 till: 5.07 
  bar:Mai from:0 till: 4.38
  bar:Jun from:0 till: 3.22 
  bar:Jul from:0 till: 2.04 
  bar:Aoû from:0 till: 1.63 
  bar:Sep from:0 till: 1.35 
  bar:Oct from:0 till: 2.72 
  bar:Nov from:0 till: 7.02 
  bar:Déc from:0 till: 7.06
  
PlotData=
  bar:Jan at: 7.15 fontsize:S text: 7,15 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 7.45 fontsize:S text: 7,45 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 6.40 fontsize:S text: 6,40 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 5.07 fontsize:S text: 5,07 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 4.38 fontsize:S text: 4,38 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 3.22 fontsize:S text: 3,22 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 2.04 fontsize:S text: 2,04 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 1.63 fontsize:S text: 1,63 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 1.35 fontsize:S text: 1,35 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 2.72 fontsize:S text: 2,72 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 7.02 fontsize:S text: 7,02 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 7.06 fontsize:S text: 7,06 shift:(-10,5)
  

## Historia 
eskuinera|thumb|250px|Leitzarango informazio panela.

Nahiz eta hutsa eta jenderik gabea iruditu daitekeen, gizakiaren aztarnak nabarmenak dira. Uren banalerroko mendi eta lepoetan Historiaurreko monumentu asko dago: trikuharri, tumulu, menhir eta harrespilak. Izan ere, Leitzaran harrespilen banaketaren muga da: ipar eta ekialderantz ugariak dira; hego eta mendebalderantz, berriz, bat ere ez da. Garai horretan haizeolen bidez lantzen zuten burdina. Historian zehar, gutxienez 22 burdinola izan dira Leitzaranen. Dokumentaturik dagoen zaharrena Andoaingoa da, 1364an eraikia. Plazaola eta Barrenola, ziur asko, 1400eko martxan zeuden. Azkenak 1860 aldean itxi ziren. Horrezaz gainera, 1997an Natura 2000 sarean sartua izan zen.

Leitzaranen Gipuzkoako haltzadi oligotrofo hoberena dago. Mehatxatutako landareei dagokienez, aipagarrienak *Soldanella villosa*, *Trichomanes speciosum*, *Cicerbita plumieri*, *Drosera intermedia* eta *Saxifraga clusii* dira. Errekan bizi diren arrainak amuarrain arrunta, loina arrunta, *Luciobarbus graellsii*, *Phoxinus bigerri*, *Barbatula quignardi* eta ibai-aingira dira. Azken urte hauetan, Gipuzkoako Foru Aldundia izokin arrunta berriz sartzeko lanean ari da. Garrantzi handiko beste espezie batzuk, europar bisoia, Pirinioetako desmana eta piriniotar uhandrea dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leitzarango Zentral Hidroelektrikoa

## Kanpo estekak 
*  Leitzaran ibai eta haranari buruzko webgunea
*  Plazaola Natur Bideari buruzko datuak.