open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euskal Autonomia Erkidegoko armarria

[thumb|Gaur egungo [Euskal Autonomia Erkidegoa|Euskal Autonomia Erkidegoko armarria.]]
**Euskal Autonomia Erkidegoko armarria** Euskal Autonomia Erkidegoko armarri ofiziala da. Lau kuartel dituen armarriak Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia lurralde historikoen armarriak irudikatzen ditu. Egun, ofizialki kuartel bat gorri kolororeaz hutsik dagoen arren, historikoki XIX. mendetik Nafarroaren armarria izan du. Inguruan haritzaren hostoak ditu, Gernikako Arbolaren sinboloa direnak.

## Historia 
1936an lehendabiziko Eusko Jaurlaritzak urriaren 19ko dekretu baten bitartez Euzkadiko armarri eta bandera ezarri zituen. Armarria egiterakoan bere helburua honakoa izan zen:

Lehenengo atalak honela deskribatu zuen armarria:

[thumb|[1936 lehendabiziko Eusko Jaurlaritzaren armarria, eta 1978ko azaroaren 2tik 1986ra arte Euskal Autonomia Erkidegoko armarria izan zena.]]

Armarria, ikurrinarekin batera, frankismoaren garaian desagertu zen. Hala ere 1978ko azaroaren 2an Eusko Kontseilu Nagusiak armarria berreskuratu zuen. Berreskuratzerakoan, zenbait aldaketa egin zituzten herrialdeetako armarrietan.

1982ko apirilean Alianza Popularreko bozeramalea zen Florencio Arostegik armarria aldatzeko lege-proposamena aurkeztu zuen, baina ez zuten bere onartzea lortu.

Jatorrizko deskribapenean laugarren kuartelean Nafarroako armarria agertzen bazen ere, Nafarroako Gobernuak jarritako auzi-eske baten ondorioz, 1985eko uztailean Espainiako Auzitegi Konstituzionalak armarria kentzeko agindua eman zion Jaurlaritzari.

1991n Jaurlaritzak armarriaren eredu grafikoaren zehaztasun teknikoak finkatu zituen.

## Kuartelak 

Fitxategi:Arms of Álava.svg|Arabako armarria
Fitxategi:Arms of Biscay.svg|Bizkaiko armarria
Fitxategi:Arms of Gipuzkoa.svg|Gipuzkoako armarria
Fitxategi:Navarre Shield.svg|Nafarroako armarria, laugarren kuartelean agertzen zena
Fitxategi:Laurak bat.svg|Antzinako armarria, Nafarroa agertzen zenean

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikurrina
* Laurak Bat
* Zazpiak Bat

## Kanpo estekak
Erregu (ale-neurria)

[thumb|250px|Erregua (anega erdia). [Cuencako probintzia|Cuenca]]

**Erregua** aleak neurtzeko erabiltzen zen antzinako edukiera unitatea da. Anegaren erdia zen eta 28,13 litroko bolumena zuen.

## Kanpo estekak
Zuberoako armarria

thumb|200px
**Zuberoako armarria** Euskal Herriko herrialde horretako armarria da.

## Deskribapena 
Urrezko lehoi bat eremu gorri batean.

## Historia 
Zuberoako bizkondeak bere armarrian urrezko lehoia eremu gorrian zuenez, handik bizkonderrira eta gero Mauleko armarrira pasa ziren. Azkenekoz, hiriburutik herrialdera pasa zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuberoako bandera

## Kanpo estekak
Ratak Katea

thumb|300px|Ratak Kateko mapa
**Ratak Katea** Marshall Uharteetako uharte multzo bat da. Ratak hitzak *egunsentia* esan nahi du. Ralik Katearekin batera, Marshall Uharteak osatzen dituen uharte-kate bat da. **Ratak Katea** Marshall Uharteetako ekialdeko uharteek osatzen dute.

Ondorengo uharteek eta atoloiek osatzen dute **Ratak Katea**:
* Bokak
* Bikini
* Utirik
* Toke
* Mejit
* Ailuk
* Jemo
* Likiep
* Wotje
* Erikub
* Maloelap
* Aur
* Majuro
* Arno
* Mili

## Ikus, gainera 
* Ralik Katea
* Marshall Uharteak

## Kanpo estekak
Lapurdiko armarria

thumb|200px
**Lapurdiko armarria** Euskal Herriko herrialde horretako armarria da.

## Deskribapena 
Erdibitutako armarri honek alderdi bi ditu: lehendabizikoan eskuan arpoi-dardo bat duen lehoi gorri bat urrezko eremu batean dago, bigarrenean, berriz, urrezko zitori horia eremu urdinean.

## Historia 
Philippe Veyrinen esanetan armarria antzinako bizkondeen armarrian oinarrituta dago, honek zitori horia eta lehoi gorria zituelako. Zitori horiari buruz eztabaida ugari izan da adituen artean, batzuk 1451n Frantziako Erresumarekin batu zenean jarri zutela eta besteek Oto I.a Handiaren garaikoa zela diotelako.

Edonola ere, armarria Uztaritzekoa ere bada, herrialdeko lehendabiziko hiriburua eta Lapurtarren Biltzarraren lehendabiziko egoitza zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko bandera

## Kanpo estekak
Esquibien

**Esquibien** (bretainieraz *An Eskevien*) Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Haro leinua

250px|thumb|Leinuaren armarria
**Haro leinua** Gaztelako Koroaren noblezia-feudalaren leinu nagusienetariko bat izan zen, X. eta XIV. mendeen artean Bizkaiko jaunak izan zirenak.

"Harokoa" bere abizena Diego Lopez *Zuria*k hartu zuen Alfontso VI.a Gaztelakoa Haro errioxar hiribildua eman zionean. Hala ere toponimoa ez da 1117ra arte agertuko, noiz bere semea zen Lope Diaz "*Donus Didacus Lópiz de Faro*" aipatua izan zen.

Diego Lopez Zintzoak leinuko armarria aldatu zuen: bere izena Lope (Otsoa) aipatzeko zilarrezko zelai batean zeuden otsoak gehitu, eta parte-hartutako Navas de Tolosako gudua eta Baezako setioa gogoratzeko arkumeak eta San Andres gurutzea

Bere adarretako batek Carpio leinua sortu zuen.

## Kide nagusiak 
* Diego Lopez I.a Harokoa
* Lope Diaz I.a Harokoa
* Diego Lopez II.a Harokoa
* Martin Lopez Harokoa
* Urraka Lopez Harokoa
* Lope Diaz II.a Harokoa
* Diego Lopez III.a Harokoa
* Antso Lopez Harokoa
* Lope Harokoa Gaztea
* Alontso Lopez Harokoa
* Joanes Alontso Harokoa
* Berengela Lopez Harokoa
* Urraka Diaz Harokoa
* Mentzia Lopez Harokoa
* Lopez Diaz Harokoa
* Diego Lopez Saltzedokoa
* Lope Diaz III.a Harokoa
* Diego Lopez V.a Harokoa
* Urraka Diaz Harokoa
* Diego Lopez IV.a Harokoa
* Maria Diaz I.a Harokoa.
* Lope Harokoa
* Joanes I.a Harokoa
* Maria II.a Harokoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Folgoët

**Le Folgoët** (bretainieraz *Ar Folgoad*) Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Pirinio Atlantikoetako armarria

thumb|200px
**Pirinio Atlantikoetako armarria** Frantziako departamendu horretako armarria da.

## Deskribapena 
Lau kuartel dituen armarri honek departamendua osatzen duten lau eskualde historikoen armarriez osatuta dago, Bearno, Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Lapurdi hain zuzen ere.

Hona hemen kuartelen deskribapena:
* Goiko ezkerraldean (lehenengoa erresuma zela) Nafarroa Behereko armarria: hondo gorriaren gainean paraturiko urrezko kateez da, katemailaz osaturiko zortzi besoen elkargunean esmeralda bat dutela.
* Goiko eskuinaldean Bearnoko armarria: adar eta zintzarri urdinak dituzten bi behi gorri (behigorriak?) urrezko eremu batean.
* Beheko ezkerraldean Lapurdiko armarria: eskuan arpoi-dardo bat duen lehoi gorri bat urrezko eremu batean eta urrezko lirioa eremu urdinean.
* Beheko eskuinaldean Zuberoako armarria: urrezko lehoi bat eremu gorri batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flandriako Konderria

**Flandriako Konderria** (, ) Erdi Aroko estatu feudala izan zen, Herbehereetan kokatua. Bere garaiko Europako eskualderik nagusienetariko bat izan zen, eta 862-1795 bitartean iraun zuen. Kondea Frantziako jatorrizko pareetako bat zen.

## Historia 
Balduin I.a Flandriakoak sortu zuen konderria, IX. mendean, Mendebaldeko Frantziaren zergapeko gisa. Balduin III.ak, X. mendean, industria, batez ere ehungintza, bultzatu zuen eta enperadorearen esku zeuden Ganteko feudoa eta beste zenbait lurralde erosi zituen. Antzinako konderria, batzuetan Frantziaren eta bestetan Inperioren mende egon zen. Frantziak konderria bere eskumenean jartzeko egin zituen ahaleginak hutsean utzi zituen Eduardo III.a Ingalaterrakoak. 1385ean Flandesko konderriak eta Borgoinako Dukerriak bat egin zuten ezkontza bidez.

1526an Lau Urteko Gerra eta 1529an Cognaceko Ligaren Gerra bukatu eta gero, feudoa frantziarren eskuetatik espainiarren eskuetara pasa zen (Cambraiko Bakea). Horrela eskualde biek Karlos Habsburgokoa enperadorearen mende gelditu ziren. Espainiako Ondorengotza Gerraren ondoan, Britainia Handiak okupatu zuen, eta 1795ean frantziar iraultzaileek konkistatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aistra

**Aistra** Zalduondoko herri hustua da. Zalduondoko kaskotik hurbil dago, 1.30 Km iparr-ekialdera. Bertan, baseliza bat baizik ez da geratzen, ondare historikotzat sailkatua.

## Historia 
Donemiliagako goldean lehendabizikoz 1025ean agertu zen, ***Haiztara***. XIV. mendean utzi zuten auzoa behin betiko. 2004 eta 2009 artean Euskal Herriko Unibertsitatea eta University College of Londonen arkeologo-talde bat bertan aritu da eta herria erromatarren garaian jendeztatuta zegoela adierazi dute.

VI. eta VII. mendeetan haitzan hondeatutako terraza eta etxebizitza irregularrak eraiki zituzten. Hurrengo mendean aldaketa handiak izan ziren herrian: zenbait etxebizitzez gain nekropoli handia egin zuten. X. mendean egungo San Julian eta Santa Basilisa baseliza eraiki zuten. Aditu batzuen ustetan, Aistra Euskal Autonomia Erkidegoko Erdi Aroko herrixkarik zaharrena da

Fitxategi:Aistra baseliza 2.jpg|alt=Aistrako baseliza. Atzealdea|Aistrako San Julian eta Santa Basilia baseliza. Atzealdea.
Fitxategi:Aistra baseliza 3.jpg|alt=Aistrako baselizako leiho monolitikoa. Ferra-arkua eta gezileiho estua ditu.|Baselizako leiho monolitikoa. Ferra-arkua eta gezileiho estua ditu.
Fitxategi:Aistra herri hustuan dagoen San Julian eta Santa Basilia ermita. Teilatupeko zurburua.jpg|alt=Aistra herri hustuan dagoen San Julian eta Santa Basilia.|Baselizako teilatupeko zurburua.
Fitxategi:Aistra baseliza 1.jpg|alt=Aistrako San Julian eta Santa Basilia baseliza. Hegoaldeko horma eta sarrera..|San Julian eta Santa Basilia baseliza. Hegoaldeko horma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbécourt

**Abbécourt** Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Rhône-Alpeak eskualdean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aisne departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
John Rhys-Davies

**John Rhys-Davies** (1944ko maiatzaren 5a, Ammanford, Carmarthenshire) galestar jatorriko aktore ingelesa da.

## Biografia 
Bere bi gurasoak galestarrak ziren: ama Mary Margaretta Phyllis Jones, erizaina, aita berriz Rhys Davies, ingeniari mekanikoa eta koloniar ofiziala. Haurtzaroa Galesko Ammanford hirian eta Tanzania artean iragan zuelarik.

### Hastapena 
Hasiera batean literatura klasiko ugari irakurtzeak idazle izateko helburura bultzatu zuen, baina azkenik antzeztu eta gidoiak idazteko aukerak aktore izatera eraman zuten.

Royal Academy of Dramatic Arts eta Norwich konderrian dagoen East Angliako unibertsitatean ikasi zuen, han William Shakespearen antzerki lanen estiloko aktorea bilakatuz graduatu zelarik, honek epika motako pertsonaiak antzezteko joera erakarri zion. Othello, Hamlet, Macbeth, Henrike IV.a, Hedda Gabler eta Molièren Misantropoa antzeztu izan ditu.

### Ibilbidea 
Bere antzezpen ezagunenen artean *Shogun* telesaileko Rodrigues portugaldar itsasgizona eta Robin of Sherwood telesaileko Rikardo III.a *Lehoi Bihotz* daude. Indiana Jonesen filmetan protagonistaren adiskidea den Sallah delakoaren papera antzezten ere parte hartu du (*Raiders of the Lost Ark* eta *Indiana Jones and the Last Crusade*); bai eta 1985eko ''King Solomon's Mines*, 1986ko *Firewalker* eta 1987ko James Bonden *The Living Daylights* filmako Puskin sobietar jenerala ere; *Lost World* eta *Return to the Lost World* filmetan Challenger profesorea antzeztu du; *Sliders* telesailan Maximilian Arturo profesorea antzeztu du; y en la *Eraztunen Jaunaren zinema trilogia'' Gimli pertsonaia antzeztu eta Barbol pertsonaiari ahotsa ipini zion.

## Bizitza pertsonala 
1966an lanbidez itzultzailea den Suzanne A.D. Wilkinson-ekin ezkondu eta bi seme izan zituzten: Ben eta Tom. 1980ko hamarkadaren hasieran banandu egin ziren, halere emazte ohiak Alzheimer gaixotasuna duenetik bien artean harreman estua dute.

2004tik aurrera Man Uhartea kokatzen den jabego batean Lisa Manning bere bikotekidearekin batera bizi da, Maia izeneko alaba bat dutelarik. Bere bizitza Estatu Batuetako Los Angeles hiria eta Erresuma Batuaren artean banatzen du. John Rhys-Davies auto bildumazalea da.
Hanka

**Hanka** edo **zangoa**, halaber **txanka** (Bizk.), animalia baten gorputz adar bat da, gorputzaren gainerakoari eusten diona, lurrean mugitu ahal izateko.

Animalia bakoitzak hanka kopuru bikoitia izaten du, eta egitura artikulatuak dira. Gizakiek, bipedoak diren beste animaliak bezala, bi hanka baino ez ditu, eta aurreko hankak beso deitzen dira. Giza zangoa bereziki prestatuta dago beraien gainean soilik mantentzeko.

## Kanpo estekak
Barisis-aux-Bois

**Barisis-aux-Bois** Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an  biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aisne departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Axlor

**Axlor**, Diman dagoen aztarnategi arkeologikoa da, Erdi Paleolito edo mousteriar kulturakoa (K.a 300.000 eta 40.000 urte artekoa). Mendilerro karstiko batean dagoen aterpe harritsua da, lehen leize baten ahoa zena. 2017ko azaroaren 14an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, “Baltzola eta Axlor haitzuloak” *monumentu-multzo* sailkapenaren barnean.

Urkiolako natura parkean kokatuta, Iberiar penintsulako iparraldean Paleolito Ertaineko sekuentziarik garrantzitsuenetako bat du, neandertal eta gizaki modernoen arrastoekin.

## Historia 
Jose Migel Barandiaranek 1967 eta 1974 artean aztarnategia ikertu zuen, 1980an bere estratigrafia argitaratuz. J. Basabek bertan neanderthal gazte baten 5 hortz topatu zituen. J. Altunak ugaztun handien aztarnak ikertu zituen eta A. Baldeonek harri landuak.

2000. urtean, berriro, J. González Urkixo eta J. Ibáñez Estévez Farridok zuzenduriko jakintza-alor anitzeko talde batek lehenengo ikerketak sakontzeari ekin zion. 2024an iragarri zuten orain dela 100.000 urteko 10-12 urteko bi neandertal haurren hortzak aurkitu zituztela.

## Ezaugarriak 
Baltzola eta Axlor haitzuloetako monumentu-multzoa kokatzen den substratu geologikoa kareharri urgoniarreko amildegi dezimetrikoz osatuta dago. Kareharri horiek garapen karstiko handikoak dira, eta harearriko faziesekin eta Behe Kretazeoko limonitekin aldizkatzen dira.

Hor Baltzola sistema edo Indusiko karsta deritzona dago. Oso sistema konplexua da: hainbat galeria aktibo eta fosildu ditu. Bertan hainbat haitzulo-aho daude, eta horietako batzuek Erdi Paleolitotik Paleolito osteko aroetara okupatuta egon zirela adierazten duen aztarnategi arkeologikoa dute. Sisteman hiru aztarnategi arkeologiko daude: Baltzola, Axlor eta Baltzola II; lehenengo biak dira nabarmenenak.

Baltzolatik 200 metrora dago Axlorko babeslekua, eta, txikiagoa bada ere, ez du interes gutxiagorik zientziaren aldetik. Oso erraz ezagut daiteke hori, sarrera ixten duen burdin hesi bat du eta. Ipar-mendebaldera begira dago eta handia da (13 metro zabal eta 3,5 metro garai). Atarte zabal batera ematen du. Atarte hori lohiz betetzen da 8 bat metrora. Hala ere, nahiz eta gaur egun sartzea ezinezkoa den, bere garaian galeria batera sartuko zen hortik. Haren gainaldearen zati handi batean ikerkuntza arkeologikoko lanak egin dira, eta argi eta garbi Moustier aldiko kokaleku bat igarri da bertan, Neanderthalgo gizakiak Bizkaian utzitako aztarnarik zaharrenetako batzuez gain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Internet Movie Database

**Internet Movie Database** (IMDb, euskaraz "Filmen datu-basea Interneten") Interneten eskuragarri dagoen datu base bat da, filmei, telebista saioei eta bideojokoei buruzko informazioa biltzen duena. Hor ageri dira, besteak beste, halako lanen zuzendariak, produktoreak, aktoreak eta fikzio pertsonaiak. IMDb 1990eko urriaren 17an inauguratu zuten, eta 1998an Amazon.com konpainiak erosi zuen.

## Sorrera 
Manchesterren jaiotako Col Needham izeneko 23 urteko gazte batek sortu zuen IMDb, garai hartan Hewlett Packard konpainian ingeniaritza lanetan zebilela.

10000 obren gaineko 23000 daturekin hasi zen IMDb, 1990eko urriaren 17an.

## Zenbakiak eta datuak 
1,5 milioi titulu baino gehiago dauzka webguneak film eta telesailen artean, eta 3,2 milioi sarrera aktore, zuzendari eta profesional anitzei buruz .

Eduki gehienak zaletuen bitartez iristen dira eta gaur egun erredaktore profesionalek zuzentzen eta iragazten dituzte datu batzuk.

Ordenagailutan erabiliz gain orain moldatu egin berri da webgunea plataforma berrietara: iPhone, iPad, Android eta Phone 7.

## Bitxikeriak 
Hilabetero 57 milioi zaletuk kontsultatzen dute Col Needhamek sortutako web-orri hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  IMDb
*  IMDb
Goulven

**Goulven** (bretainieraz ''Goulc'hen'') Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Gourlizon

**Gourlizon** (bretainieraz *Gourlizon*) Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Aketegi (mitologia)

thumb|px 380|Aketegi. Bere inguruan Aketegiko leizea dago, elezaharren arabera Mariren egoitza
**Aketegi** Aizkorri mendiko paraje bat da, Euskal mitologiari lotuta. Bertan leizezulo bat dago eta kondairen arabera tokia Mariren egoitzetako bat da. Leize honen izena Aketegiko (Mariren) leizea da (koord.: 42.9578,-2.3287).

Aketegi toponimoak euskal mitologiaren beste izaki bat ekartzen du gogora, akerbeltza.

thumb|Aketegiko Damak gustukoa dauka ahariak zerbitzaritzat edukitzea bere egoitzan
## Mari Aketegiko leizean, kondairak eta sinismenak 
* Zegama aldean Marieren izenak "Aketegiko Dama" eta "Aketegiko Sorgiñe" dira.
* Beste zenbaitetan suzko bola bat bela ikusi dute Zegaman Aketegitik irteten edo sartzen. Baita suzko igitaiaren itxurapean zerua zeharkatzen.
* Aketegiko koban belearen itxuran ikusi dute Mari Zegama aldeko jendeak.
* Marik gustukoa du bere Aketegiko egoitzaren sukaldean, suaren alboan eserita, bere ilea orraztea.
* Eskualdean sinisten dute ere soro eta bartzentzat oso kaltegarriak diren ekaitzak leizezulo bertatik igortzen dituela.
* Aketegiko Dama ere bere zaleak babesten ditu. Baten bat paraje haietan egoera larri batean baldin badago eta hiru aldiz deitzen baldin badu Aketegiko Dama, hau bere buru gainean jartzen da babesteko, edo esate baterako galdutako laguna gidatzeko.
* Aketegiko Damak ahariak zamaberetzat erabiltzen ditu eta oso gustukoak ditu.
## Ikus, gainera 
* Mari
* Aketegi, mendia.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernest Benach

**Ernest Benach i Pascual** (1959ko azaroaren 12a, Reus, Tarragonako probintzia) kataluniar politikaria da. Independentziaren aldeko pentsakera du eta ERC alderdiko kidea da.

## Kanpo estekak 
* Ernest Benachen webgunea
Traganarru (mitologia)

thumb|px 380|Traganarru mota ezberdinak mariñelen etsai handienetakoak dira. Traganarru irelua gertaera natural hauen pertsonifikazioa da
**Traganarru** euskal mitologiaren irelu bat da. Traganarru itsasoari lotuta agertzen da, eta esan daiteke lehorrean dabilen Eate ireluaren parekoa dela, hau da, itsaoan gertatzen diren hondamendien irelua, arrantzaleen etsaia.

Traganarru Gernikaldean da bereziki ezaguna.

## Ezaugarriak 
Traganarru itsas irelua da, bortitza eta generalki traganarruaren itxurarekin agertzen dena itsontziak eta pertsonak irensteko. Bere izenak adierazten duenez, traganarru edo itsas-arranpa edo ubilaren itxura hartzen du.

## Bibliografia 
thumb|px 380|ezkerrera|Traganarru bat arte marrazkian
* La primitiva religión de los vascos. Egilea Jose Dueso, Orain argitaletxea. 1996. ISBN:84-89077-56-8

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zingira-hontz

thumb|*Asio flammeus flammeus*
**Zingira-hontza** (*Asio flammeus*) strigidae familiako hegazti harraparia da.

Zingira-hontza kontinente guztietan bizi da, Antartika eta Australia izan ezik.

## Taxonomia 
Egun badaude zingira-hontzaren hamar azpiespezie:
* *Asio flammeus bogotensis* (Chapman, 1915)
* *Asio flammeus domingensis* (Statius Müller, 1776)
* *Asio flammeus flammeus* (Pontoppidan, 1763)
* *Asio flammeus galapagoensis* (Gould, 1837)
* *Asio flammeus pallidicaudus* (Friedmann, 1949)
* *Asio flammeus ponapensis* (Mayr, 1933)
* *Asio flammeus portoricensis* (Ridgway, 1882)
* *Asio flammeus sandwichensis* (A. Bloxam, 1827)
* *Asio flammeus sanfordi* (Bangs, 1919)
* *Asio flammeus suinda* (Vieillot, 1817)

## Erreferentziak
Hontz boreal

**Hontz boreala** edo **Tengmalm hontza** (*Aegolius funereus*) strigidae familiako hegazti harraparia da. Izena Peter Gustaf Tengmalm, suediar naturalistaren omenezkoa du.

Ipar Amerika eta Eurasian nahiko banapen orokorra eta zabala duen arren, Euskal Herrian oso banaketa txikia duen hontza dugu hau. Izan ere, Nafarroako altitude handiko gune zehatz batzuetan soilik aurki dezakegu. Gainera, bizitza guztiz gautarra duenez gero, ikusteko nahiko zaila izaten da. Neguan berriz, berezki emeak eta gazteak sakabanatzerakoan, Euskal Herriko beste hainbat gunetan azal daitezke, beren ohiko guneetatik at.

## Taxonomia 
Hontz espezie honek zazpi azpiespezie ditu:
* *Aegolius funereus beickianus
* *Aegolius funereus caucasicus
* *Aegolius funereus funereus
* *Aegolius funereus magnus
* *Aegolius funereus pallens
* *Aegolius funereus richardsoni
* *Aegolius funereus sibiricus*

## Deskribapena 
Mozolo arruntaren neurriko hegazti txiki eta buru handia da. 22-27 cm-ko luzera eta 50-62 cm-ko hego luzera ditu. Arrek 90-120 gramo bitarteko pisua dute eta emeak, berriz, handiagoak dira, 120-210 gramo bitarteko pisua edukiz. Begi handi eta horiak ditu, harridura espresioa ematen diotenak, eta bekain jasoak, zuri eta zabalak. Aurpegiko diskoak sakonak dira, eta gainaldean ertz beltza dute. Ale helduek lumadi marroia dute, orban zuri eta txikiz zipriztindua. Ale gazteak, berriz, ilunagoak dira, marroi-kaoba kolorekoak, eta bekain zuriak askoz ere nabariagoak dira hauetan.

Geldirik dagoenean gorputza nahiko jarrera tentean izaten du. Oso hegaldi ondulatua dauka.

## Habitata 
Ipar hemisferioko izei gorri, laritz, izei edota pinuen baso borealetan bizi da

## Elikadura 
Batez ere ugaztun txikiak (saguak, *Microtus* generoko lursaguak, satitsuak) jaten ditu. Batzuetan hegazti txikiak, ornogabe handiak edota narrastiak ere harrapa ditzake.

## Ugalketa eta ontogenia 
thumb|*Aegolius funereus funereus*thumb|Tengmalm hontz gaztea
Urtarrilean hasten da arra eztei-kanta egiten, eta habia egiteko toki egokia bilatzen. Zuhaitzen zuloetan edo okil beltzen habia zaharretan kumatzen ohi dira. Apiril edo maiatz aldean 3-7 arrautz erruten ditu emeak, eta 25-32 egunez inkubatzen ditu, emeak soilik. Txitoak, batez ere, emeak zaintzen ditu eta arra janaria ekartzeaz arduratzen da. 28-36 egunekin umeak habiatik irteten hasten dira, baina bost-sei aste igaro arte ez dira erabat beren eskukoak izanen.

## Bizimodua 
Bizitza gautarra du, baina umatze sasoian egunsentian ere ibiltzen dira ehizean, txitaldia bazkatu ahal izateko. Sedentarioa bada ere, ume eta emeek jokabide nomada izan dezakete janaria urritzen delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Izaskun ALBERDI: Tengmalm hontza Euskalnatura.net
Apo-hontz arrunt

**Apo-hontza** (*Otus scops*) strigidae familiako hegazti harraparia da. Iberiar penintsulako hontzik txikiena da. Kolorazio kriptikoa du, enborraren antza hartzen baitu eta, sarri, zaila da non dagoen ikustea. Hontz hau migratzailea da eta uda soilik igarotzen du gure artean. Neguan Europako hegoaldeko muturrera eta Saharaz hegoaldeko Afrikara migratzen da.

## Deskribapena 
Apo hontza Iberiar penintsulako hontzik txikiena da. Gorputzaren luzera 19-21 cm bitartekoa da; hego-luzera 47-54 cm bitartekoa; buztanaren luzera 67-75 mm artekoa; eta pisua 60-135 g artekoa (emeak arrak baino pisutsuagoak dira). Begi horiak aurrerantz bideratuta ditu, mokoa kako formakoa da eta tartsoak lumez estaliak daude. Kolore gris-arre gorrizta du, eta orban beltzak ditu, zuhaitzen koloreak imitatuz. Koloreztatze hau kamuflatzeko baliagarri du. Luma zefaliko zabalak dauzka («belarriak»), maiz ezkutuan izaten baditu ere.

## Kantua 
Arraren kantua txirula-antzeko beherantzko inflexioa duen nota monosilabiko bakarrez osaturiko sekuentzia luzea da. 0,2-0,3 segundo irauten du nota bakoitzak eta noten artean 2-3 segundo igarotzen dira.

Iparraldeko populazioak guztiz migratzaileak diren bitartean, hegoaldekoak migratzaile partzialak edo sedentarioak dira.

## Elikadura 
Batez ere, intsektuez elikatzen da, hala nola, matxinsalto, kakalardo, sits eta txitxarrez. Armiarma, beldar, zizare, narrasti, igel eta ugaztun zein hegazti txikiak ere jaten ditu.

## Ugalketa eta ontogenia 
thumb|270px|Apo-hontza
thumb|*Otus scops*
Umatze sasoiaren kronologia asko aldatzen da eskualde batzuetatik besteetara; Iberiar penintsulan apirila eta uztaila bitartean izan ohi da. Gauean arrak emeei deika hasten dira eta azkenean biek batera kantatzen dute. Arrak zulo bat eskaintzen dio emeari eta, honek onartzen badu, bertan umetuko dira. Apirilean edo maiatzean 3-4 arrautza (batzuetan 2-7) errun, eta 20-31 egunez emeak bakarrik txitatuko ditu; denbora horretan arrak ekarriko dio jatekoa. Arrautzak ia esferikoak dira, 31x27 mmkoak, batez beste. Arrautzak ireki eta lehenbiziko egunetan (18-21 inguru) emea habian geratzen da txitekin, eta arrak ekartzen du mantenua; gero hura ere janari bila joaten hasiko da. Txitak itsuak dira lehen 6-7 egunetan, eta 11-13 egunekin irekitzen dituzte guztiz begiak. 3-4 asterekin gazteak habiatik irteten hasten dira, nahiz eta hegan egiteko gai ez izan oraindik. Hegan egiteko gaitasuna 33 egun ingurekin lortzen dute, eta beste 4-5 astez gurasoen zaintzapean egoten dira. Urtean txitaldi bakarra izaten dute. Heldutasun sexuala 10 bat hilabeterekin lortzen dute.

## Bizimodua 
Apo hontza gau-hegaztia da, aktibitaterik handiena iluntzetik gauerdira bitartean izaten duena. Egunez gorderik egoten da, bai zuhaitzetan, enborretik gertu edo hostotzaren artean, bai zuhaitz zaharren edo arroken zuloetan, bai hormetako zuloetan. Iluntzeko aktibitatea, normalean, oihu azkar batekin hasten da. Batzuetan egunez ere entzun daiteke kantua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oihana EIZAGIRRE: Apo hontza Euskalnatura.net
*  Autillo proiektua. Ignacio Olaso.
Zornoztegi

**Zornoztegi** edo **Zornostegi** Aguraingo herri hustua da. Ingurukoek egun **Zornozti** esaten diote aurkintzari. Zornoztegi herri hustua Zuhatzu Donemiliaga, Erdoña eta Luzuriaga herrien artean egongo zen. Herriaren hondakinen bila ibili dira EHUko ikerlari batzuk.

## Historia 
Herri honen idatzizko lehen aipamena 1025 urtekoa da, ***Zornoztaegi*** izenaz aipatzen baitzen Donemiliagako goldean. Hala ere, 2005 eta 2009 artean Euskal Herriko Unibertsitateak egindako ikerketa arkeologikoek antzinagokoa zela egiaztatu dute. Bertako muino batean topaturiko aztarnak k. a. III. milurtekoa omen dira.

Erromatarren garaian herria berriro birpopulatua izan zen, baina VIII. mendera arte ez zen handia izan. Orduko herrixkak hektarea bat eta erdiko zabalera zuen.

XI. mendetik aurrera, herriak aurrera egin zuen eta XII. menderako Santa Maria Zornoztegikoaren eliza eraikia zuten. Hala ere, XIII. mendeko bigarren erdian edo XIV. mendean, ziur asko Agurain eratu zenean, bertakoek herria utzi zuten.

## Kokapena 
Zuhatzu Donemiliaga, Erdoña eta Luzuriaga herrien artean. 

Egun, badago **Zornozti** edo **Zornosti** izeneko gailur bat, (610 m), eta, bere iparraldeko magalean, geoEuskadin ikus daiteke **Zornostegi** izeneko herrixka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitzuri

**Aitzuri** Debako hondartza da, Mendata eta Toil-Putzua artean dagoena.

Hondartzan inguruko amildegitik etorritako harriak ditu. Iristeko oinez egin behar da, eta ez da bide urbanizatua.  Hondar horia dauka eta harri ugari. Ingurune haizetsua da, olatu indartsuak dituena Nudismoa egin ohi da bertan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Atxuri (Bilboko auzoa)
* Arxuria Etxalar-Zugarramurdiko mendia)
* Aitzuri (Debako hondartza
* Aitzuriaga (Nafarroako herria, Arrasgoitikoa)
* Atxuriaga (Galdamesko auzoa)
* Atxuri (Mungia)
* Aitxuri (Urbiako mendia)

## Kanpo estekak
Mendata (hondartza)

**Mendata** Debako hondartza da, Mendata haitza eta Sonda-Beltza artean dagoena.

Hondartzan inguruko amildegitik etorritako harriak ditu. Nudismoa egiten dute han.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Algorri

**Algorri** Zumaiako hondartza da, Itzurun hondartzaren ondoan, San Telmo mendiaren ekialdeko hegalean dagoena. Nudismoa egiten dute han.

Hondartza isolatu samarra da, irisbide urbanizaturik ez duena. Hondarra iluna da, eta harri ugari daude.  Olatu indartsuak egon ohi dira, toki haizetsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lapari

**Lapari** Debako hondartza da, Debako hondartzaren ondoan dagoena.

2001ean Espainiako Gobernuak lanak egin zituen bertan kostaldea birgaitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hondarribia (hondartza)

**Hondarribia** izen bereko herriko hondartza da, Higer lurmuturraren hego-ekialdean eta Bidasoaren bokalearen ipar-mendebaldean.

Hondartzak iparraldetik hegoalderantz doan kai-muturraren babesa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orruaga

**Orruaga** Getariako hondartza da, herriko erdigunea eta Zumaia artean kokatuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaspe hondartza

**Itsaspe** Debako hondartza da, Itziarren, Toil Putzua eta Usarrandiko-gabarlekua artean dagoena.

Hondartzan inguruko amildegitik etorritako harriak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakoneta (hondartza)

**Sakoneta** Itziarko hondartza da, Deba udalerrian, Sakoneta eta Arantzako Portua haitzen artean dagoena. Euskal Kostaldeko Geoparkeko mendebaleko muturra da, Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunea bisitatzeko bidea hasteko edota amaitzeko abiapuntua izanda.

Hondartzan inguruko amildegitik etorritako harriak ditu. Nudismoa egiten dute han.

## Iruditegia 

Irudi:Sakoneta, Euskal Herria 02.jpg|Hondartza.
Irudi:Basque Coast Geopark 01.jpg|Hondartza.
Irudi:Sakoneta, Euskal Herria 01.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Sakoneta, Deba.jpg|Sakoneta hondartzaren aireko ikuspegia.
Irudi:Sakoneta itziar 0001.jpg|Hondartzaren ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santixo

**Santixo** edo **Santiago** Zumaiako hondartza da, Urola ibaiaren bokalean, herriko erdigunea eta Getaria artean dagoena.

Hondartzaren atzealdeko zatia Urolako Itsasadarra Kontserbazio Bereziko Eremuan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asturiaga

**Asturiaga** (gaztelaniaz: *Playa de los Frailes*) Hondarribiko hondartza da, Higer lurmuturraren ekialdeko hegalean dagoena. historikoki, kanpo kaia eta ainguralekua ere izan da.

## Ezaugarriak 
Sarbidea Higerko itsasargia eta porturen arteko errepidean hasten den bidexka batetik doa. Bidexkaren ondoan badago lehen fraideek erabilitako eraikina. Urpean igeri egiteko leku aproposa da, ur lasaiak dira ohikoan, baina harri ugari dago azpian. Oinezko sarrera zail samarra da.

Inguruko mendiek hondartza setiatzen dutenez, eguzki-ordu gutxi ditu.

## Historia 
Dagoeneko erromatar garaian ainguralekua izan zen, han aurkitu baitira hainbat aztarna 1960ko hamarkadatik aurrera. Bertan aurkitutako pieza garrantzitsuenen artean Higerko brontzeak daude. 

Hondarribiko kanpoko portua, Alfontso VIII. Gaztelakoaaren Hiri Gutunean, 1203. urtean, Astunaga deitzen zaio. Segur aski, 1194an, Nafarroako Antso Jakitunak, herria gotortzeko agindua eman zuenean, dagoeneko erabiliko zen.

Ainguraleku naturala zen, Bidasoako barraren arriskuen eraginpean egon beharrik gabe. Hasieran, portuko instalazioak egurrezkoak ziren. 1609an erregidore hondarribitarrak obraren egoera txarraz kexatu ziren. 1730ean, Gipuzkoako Batzar Nagusiak kaia eraikitzeko laguntza garrantzitsu bat ematea erabaki zuen. Alta, obrak ez ziren egin. 1748an Batzar Nagusiak Hondarribiko eskaera berria Diputazioari pasa zion eta honek 300 peso eta 15 erreal eman zizkion. Gainerako XVIII. eta XIX. mendeetan, ez zitzaien inolako bultzadarik eman obrei. 1912ko abenduaren 30eko legearen bidez, arrantzaleen babes-portu izaera eman zitzaion, eta zegokion proiektua agindu zen. Javier Ugarte ministroak praktikara eraman zuen 1914an, baina Gurutzaundi izeneko lekuan, jatorrizko Asturiaga ibaian gora. 1919ko denborale batzuek erabat desegin zuten. 1933ko proiektu berria bertan behera geratu zen 36ko gerraren ondorioz. Eta behin betikoa Ramón Iribarren ingeniariarena izan zen, Gipuzkoako Portuen Taldeko zuzendariarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekaitz-txori handi

thumb|arrautza.
**Ekaitz-txori handia** (*Hydrobates leucorhous*), **Ekaitz-txori handia** (*Oceanodroma leucorhoa*) hydrobatidae familiako itsas-hegaztia da.

Iparraldeko Ozeano Atlantiko eta Ozeano Bareko uharte hotzetan bizi den hegaztia da. Koloniarik handiena Kanadako ekialdean dagoen Baccalieu uhartea dago, 3 milioi bikote dituena.

## Erreferentziak
Potentzia-multzo

[eskuinera|thumb|330px|A={*x*, *y*, *z*} multzoaren potentzia-multzoa osatzen duten elementuak, [Hasse-diagrama gisa adierazita.]]
*A* multzo baten azpimultzo guztiek osatzen duten multzoari **potentzia-multzo** edo **A multzoaren parteen multzo** deritzo, eta \mathcal{P}(A), *P*(*A*), ℘(*A*) edo 2*A* adierazten da. Adibidez, *A* = {x, y, z} izanik, bere azpimultzoak ∅, {x}, {y}, {z}, {x, y}, {x, z}, {y, z} eta {x, y, z} dira, eta potentzia-multzoa \mathcal{P}(A) = {{x, y, z}, {x, y}, {x, z}, {y, z}, {x}, {y}, {z}, ∅}.

## Propietateak 
*Potentzia-multzoa gutxienez azpimultzo batez osatuta dago. Izan ere, multzo hutsa multzo guztien potentzia-multzoan dago. \empty \in \mathcal{P}(A)\ \forall A
*Multzo bat beti da bere potentzia-multzoaren elementu. A \in \mathcal{P}(A)\ \forall A

* Multzoa infinitua baldin bada, bai zenbakarria bai zenbakaitza, potentzia-multzoa infinitu zenbakaitza izango da. 

* Zenbaki arrunten potentzia-multzoa bijekzio bidez zenbaki errealen multzoarekin lotu daiteke, esaterako.

### Kardinala 
Jatorrizko multzoa hutsa ez bada, hurrengoa betetzen da: multzoaren parteen multzoko elementuen kopurua jatorrizko multzoaren berreketaren emaitza da, hots, S multzo finitu baten potentzia-multzoaren kardinala 2 ber S-ren de kardenala da. |\mathcal{P}(S)|=2^ 

Potentzia-multzoaren kardinalaren erlazioa ondorioztatzeko modu bat koefiziente binomialen bidez da. S multzoak n elementu baditu, k elementu dituzten azpimultzoen kopurua, C (n, k) zenbaki konbinatorioaren berdina izango da. S multzoaren azpimultzo batek 0 elementu izan ditzake gutxienez, eta n gehienez, eta, beraz, 

|\mathcal{P}(S)|=\binom{n}{0}+\binom{n}{1}+...+\binom{n}{k}+...+\binom{n}{n}=2^n=2^

Potentzia-multzoaren kardinala multzoarena baino handiagoa da beti, Cantor-en Teorema esaten duen moduan. |S|  Honen ondorioz, ez da existitzen aplikazio bijektibo bat multzo baten eta bere potentzia-multzoaren artean. Beraz, jatorrizko multzoa eta bere potentzia multzoa ez dira ekipotenteak.

## Adibideak 
\mathcal P(\emptyset) = \{ \emptyset \}

\mathcal P(\{ a \}) = \{ \emptyset, \{ a \} \}

\mathcal P(\{ a, b \}) = \{ \emptyset, \{ a \}, \{ b \}, \{ a, b \} \}

\mathcal P(\{ a, b, c \}) = \{ \emptyset, \{ a \}, \{ b \}, \{ c \}, \{ a, b \}, \{ a, c \}, \{ b, c \}, \{ a, b, c \} \}

## Kanpo estekak
Art Nouveau Euskal Herrian

[250px|thumb|Boulevardeko kioskoa ([Donostia).]]
'''*Art Nouveau* Euskal Herrian'* ez zen Europako beste leku batzuetan bezain emankorra izan, baina artikulu honetan adibide nagusiak ematen saiatuko gara. Lurraldeei dagokienez, Bizkaia da emaitza gehien daukana.

## Araban 
Gasteizko Bonilla lantegi etxea (Francisco Albiñana eta J. Casaús, 1915-1917) da aipagarria. Goya gasolindegiak (José Luis López de Uralde eta Francisco Alonso Martos, 1935) estilo horren eragina du, arrazionalismo-kutsu handia ere eduki arren. Halaber, hiriburu arabarreko Alaba Jenerala kaleko 2. zenbakiko etxea (José Otalora, 1904) ere modernismoan sailkatu daiteke.

## Bizkaian 
thumb|Bilboko Campos Eliseo antzokiko fatxadaren zati bat
Alde batetik, Ricardo Bastida arkitekto bilbotarrak Castaños eta San Mameseko udal garbitegiak diseinatu zituen, gaur egun ere ikusgai dauden eraikin ederrak. Alondegia ere bere lan handien artean dago, eta beste estilo batean eginda dago, nahiz eta batzuen ustez adibide modernista ere izan.

Bestetik, Ismael Gorostiza ere arkitekto modernista bizkaitar aipagarrienetakoa da eta Barakaldo jaioterriko hainbat eraikin diseinatu zuen, gehienak gaur egun desagertuta izan arren.

Baina ziur aski Campos Eliseos Antzokia (1902) eta Montero etxea (1901-04) dira hiriburu bizkaitarraren eraikin ederrenak eta ezagunenak, Abandoko barrutian kokatutakoak. Barruti berean ere Guridi eraikin ikusgarria dago (Poza kalea 1).

## Gipuzkoan 
thumb|Tolosako berdura plaza
Kontxako hondartzaren eskubanda ezaguna (Juan Rafael Aldai, 1910) eta ibilbide horren inguruan dauden hainbat eraikin, Donostiako Boulevardeko kioskoa eta Moraza (5. zk), Zubieta (1. zk) eta Garibai (21. zk) kaleko etxeak Art Nouveauk Donostian emandako adibiderik azpimarragarrienetakoak dira.

Luis Elizalde eta Ramon Kortazar ere bertako arkitekto modernistarik nabarmenen artean ditugu bestela.

Tolosan Berdura plazako estalkia da aipagarria. Juan Alejandro Mujika arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen 1899-1900 urteen bitartean.

## Nafarroan 
thumb|Bertizeko jaurerriko markesina eta bertako beirate ikusgarria
Iruñean hainbat eraikin eta komertzio egin ziren Art Noveau estiloan, besteak beste, Joaquín Maya musika eskola (Cipriano Salvatierra etxea), Victor Eusaren palazetea Iruñeko Bigarren Zabalgunean, Cipriano Nagoreren denda (San Nicolás 56-58), Quintana hotela, Blosaco botika (Mercaderes, 21), Zoila de Espinal e Irurita etxea (San Nikolas, 72), José Alonso 4ko etxea, Victor Idoate bitxi-denda (Txapitela kalea, 17)...

Iruñetik kanpo, nabarmenak dira, batetik, Bertizko jaurerriko markesinako beiratea, eta Tafallako Severino Fernández 26ko etxea.
thumb|Iruñeko Joaquín Maya musika eskola edo Cipriano Salvatierra etxea.

## Erreferentziak 
## Bibliogarfia gehiago 
* Mariano González Presencio, Mariano (2015) "Arquitectura contemporánea en Navarra. Hitos e influencias".  *Príncipe de Viana (PV)*, ISSN: 0032-8472, 261 zk., 229-263 or.

## Kanpo estekak 
* Modernisoa. Ondarea. Kultura Ondarea. Eraikitako ondarea. *Kultura eta Hizkuntza Politika Saila*
* (2014 -06-18) La Pamplona Modernista. *Pamplonaactual''
Le Juch

**Le Juch** (bretainieraz ''Ar Yeuc'h'') Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Shea Stadium

**William A. Shea Municipal Stadium**, **Shea Stadium** bezala ezagunagoa, New Yorkeko Queens auzoaren sekzio bat den Flushingen kokatua dagoen beisbol estadio bat da. Beisbol Liga Handietako taldea den New York Mets taldearen estadioa izan da 1964tik, ligako estadiorik zaharrena izan delarik.

2008ko denboraldian bere 45. eta azken denboraldia bete zuen. Denboraldi erregularreko azken partida urte horretako irailak 28an jokatu zen, Metsek Florida Marlins taldea hartu zuenean. 2009an Citi Field estadioak ordeztu zuen, Shea Stadiumaren ezkerreko lorategiaren atzean zegoen aparkalekuan eraiki zena. 2008ko denboraldia amaitu ondoren Shea bota egin zuten eta egungo estadioarentzako aparkaleku bezala erabiltzen hasi zen.

Estadio honen historiaren zati bezala, historiako musika kontzerturik gogoratuenetako bat bertan eman zela gogoratu behar da. The Beatles talde britainiarra bertan 1965ean aurkeztu zenean.

## Kanpo estekak
Ekaitz-txori txiki

thumb|Ekaitz-txoriak olatu artean hegan.
[thumb|[Faroeak|Faroetako zigilua.]]
**Ekaitz-txori txiki**a (*Hydrobates pelagicus*) hydrobatidae familiako itsas hegaztia da, Hydrobates bere generoan bakarra.

Ozeano Atlantiko eta Mediterranear itsasoko uharteetan bizi den hegaztia da. Koloniarik handiena Maltako Filfla uhartean dago, 5.000 bikote dituena. Euskal Herriari dagokionez, Urdaibain eta Aturri ibaiaren bokalean kumatzen du.

## Deskribapena 
Itsas hegazti txikia da, txolarre baten tamainakoa gutxi gorabehera. 14-18 cm arteko luzera du eta 36-39 cm arteko hego-zabalera. 20 eta 38 gramo arteko pisua du, 28 gramo batazbeste. Buru eta moko txikiak ditu eta puntadun hego luzeak. Kolore iluna du, baina ipurtalde zuria eta hegoen azpialdean ere zerrenda zuri bat badu. Sexu dimorfismorik ez du azaltzen.

Saguzarraren antzeko hegakera du, azkarra da, baina hegokada aldiak eta planeatzeak txandakatzen ditu. Ur azalean egiten du hegan, olatuen gainean, eta batzuetan hankekin ura ukitzen du.

## Elikadura 
Ekaitz-txoriak 200 kilometro egin ditzake bi edo hiru egunetan elikagai bila. Hegazti egutiarra bada ere, ugalketa garaian txitetatik ezin da asko urrundu eta horregatik gauez elikatzen da, harrapariek ikus ez dezaten. Friedrich Boie zoologo alemaniarrak *Hydrobates* generoa sortu zuen 1822 urtean. *Hydrobates* izena grekeratik dator eta "ura montatzen duena" esan nahi du, olatuen gainean ikusten baita, eta *pelagicus* izenak "itsastarra" esan nahi du.

Bi azpiespezie ezagutzen zaizkio. Bien artean desberdintasunak dauden arren, ez dira nahikoa kontsideratzen bi espezietan bereizteko.
* *H. p. pelagicus* (Linnaeus, 1758), Atlantiar ozeanoko ekaitz-txoria
* *H. p. melitensis* (Schembri, 1843), Mediterraneoko ekaitz-txoria

## Harrapakariak eta parasitoak 
Saguak edo katuak dauden uharteetan ezin dute kumatu, arrautzak jaten baitizkiete. Europan sartu den amerikar bisoiak igeri egin dezake kostaldetik gertu dagoen uharteetara eta horrek ere arrautzak jaten dizkie. Beraien harrapakari naturalak, ordea, hegazti handiak dira, kaio hankahoria, kaio beltza, belatz handia eta batez ere marikaka handia, azken horrek urtero 7.500 ekaitz-txori hiltzen ditu Eskoziako St Kilda uhartean.

Lumetan bi akaro espezie aurkitu zaizkio eta akainak ere bai, kopuru txikiagotan bada ere. Bizkarroi hoeiek txiten hazkuntza moteltzen dute eta biziraupenari eragiten diote.

## Iruditegia 

Irudi:European Storm-petrel.jpg|Ekaitz-txoria.
Irudi:European Storm Petrel From The Crossley ID Guide Eastern Birds.jpg|Ekaitz-txoriak hegan.
Irudi:European Storm Petrel, off Cape Town.jpg|Ur azalean elikatzen.
Irudi:Coast of Gibraltar © DJE 04.jpg|Ekaitz-txori saldoa.
Irudi:Hydrobates pelagicus MHNT ZOO 2010 11 42 - Ile Calseraigne.jpg|Arrautza.

## Erreferentziak
Kersaint-Plabennec

**Kersaint-Plabennec** (bretainieraz *Kersent-Plabenneg*) Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak
Landerneau

**Landerneau** () Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da, Bro Leon lurralde historikoan dagoena. 2013ko erroldaren arabera 15.443 biztanle ditu.

## Geografia 
Bro Leon eta Bro Kernev lurralde historikoak banatzen dituen Élorn ibaiaren ertzean kokaturik dago, Bretainiaren mendebaldean. Brest hiritik 12 kilometro ekialdera dago.

## Historia 
Erromatarren asentamendu bat izan zen bertan. Landerneau izenaren lehen aipamena ordea 1206koa da. Leongo jaurerriko parte zen. 1218an Daoulasko abadetxeak priorato bat ezarri zuen bertan eta 1336an San Julian ospitalea eraiki zen. 1363an Rohango bizkondeak eskuratu zuen.

Lihoaren industriari esker herriak garapen ekonomikoa izan zuen XVI eta XVII mendeetan. Morlaixen ondoren esportazio handienak zituen Bretainiako herria bihurtu zen. Honetaz gain Landerneauko kaia Brestekoaren gehigarri bihurtu zen. Merkataritza guzti honek hainbat familia burges aberastu zituen, Duthoya, Mazurier, Drezen eta Marguerite Mével besteak beste.

2011 urtean Europa Saria jaso zuen. Sari hau Europako idealak bultzatzen dituen herriari ematen dio Europako Kontseiluak.

## Kultura 
Abuzturo *Fête du bruit dans Landerneau* jaialdia ospatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Landerneau (29) Église Saint-Houardon 01.JPG|Alde zaharra.
Irudi:Landerneau (29) Église Saint-Houardon 07.JPG|Saint-Houardon eiza.
Irudi:Pont de rohan 20060523-002.jpg|Rohan zubia.
Irudi:Landerneau maison encorbellement(9).JPG|Alde zaharra.

## Kanpo estekak
Landivisiau

**Landivisiau** () Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da, Bro Leon lurralde historikoan dagoena.

## Geografia 
Bretainiaren ipar-mendebaldean kokaturik dago, Morlaix eta Landerneau arteko erdibidean, Brest hiritik 25 kilometro ekialdera.

## Historia 
Herriaren lehen aipamena 1292ko agiri batean dago *Landeviziau* izenarekin. XVI eta XVIII mendeen artean olana industriari esker aberastu egin zen Landivisau.

Bigarren Mundu Gerran aliatuek bonbakatu egin zuten. Tren geltokia suntsitzea zuten helburu eta inguruko eraikin asko ere bota zituzten. 1965ean Frantziako Aire Armadak egoitza bat eraiki zuen bertan.

## Iruditegia 

Irudi:Landivisiau - Église Saint-Thuriau - PA00090043 - 046.jpg|Saint-Thuriau eliza.
Irudi:Landivisiau (29) Chapelle Sainte-Anne 01.JPG|Santa Ana kapera.
Irudi:Landivisiau 1 Fontaine Saint-Thivisiau 1.JPG|Saint-Thivisiau iturria.

## Kanpo estekak
Erditse

**Erditse** edo "Erdite" jainko edo jainkosa izen zen Pirinio aldean Akitania erromatarraren garaian.

Dibinitate honi buruz daukagun informazioa oso murritza da. Scaligierrek XVI. mendean Okzitaniako Tolosan Erditseri eskainitako eskaintza bat ezagutu zuen harri batean zizelatuta. Zalantzarik gabe harlosak jatorri piriniarra zuen. Eugène Camoreytek idazkuna irakurri zuen: *Erditse d[eo?] / consacran(i) / Borodates / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)*. Itzulpen moldatua hau da: Borodateek elkarte erlijiosoak, Erditse jainko (edo jainkoari) eskaini diote (aldare edo delako monumentu hau), (eta horrela) atseginez agindutakoa betetzen dute, ondo merezita. Testuak aditzera ematen du egon zela elkarte erlijioso bat (*consacrati*) jainko edo jainkosa hau gurtzen zuena.

Antza Erditse ugalkortasunari lotutako dibinitate bat zen. Erditse izen berak "Erditze" dakar gogora. Baita aipatutako eskaintzan agertzen den testua. Anastasio Arrinda Albisuren (Arrinda 'tar Anes) arabera: "ERDIT ETA ERDITSE DEO: Erditze jainkoari. Erditze jainkoari. Erditzeona artzain eta unai guztien azken helburua da"  .

Euskaldunek Benzozia izeneko Ama-jainkosa bat gurtzen zuten. Bien arteko harremana, Benzozia eta Erditse, ez da ezagutzen. Baliteke dibinitate berbera izatea izen ezberdinekin.

Joakin Gorrotxategi filologoak, linguistikoki aztertzen duenean, beste bi akitaniar izenekin parekatzen du, TS hizki-parea beste bi izenetan agertzen da: Selatse edo Stalatse (Barbarinen), eta Herauscorritsehe. Erditse-ren esanahiari dagokionez, goian aipatu dugun bezala, erditu erdietsi aditzekin lotu daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabai arrunt

thumb|Gabaiak elikatzen.
**Gabai arrunta** (*Puffinus puffinus*) procellariidae familiako itsas-hegaztia da. Atlantiar ozeanoaren iparraldean eta Mediterraneo itsasoan bizi da. Euskal Herriko kostaldean udazkeneko pasean ikusten da gehienbat.

Bizitza luzea duen hegaztia da. 2003 urtean Ipar Irlandako Copeland uhartean 1953an eraztuna ezarri zitzaion (bost urte zituela) gabai bat aurkitu zen eta 55 urte zituenez hegazti basati zaharrena kontsideratu zen. Hori gutxi balitz gabai bera 2013an hartu zen berriz.

## Deskribapena 
31-36 cm arteko luzera eta 76-88 cm arteko hego-zabalera ditu eta 350–575 gramo pisatzen ditu. Gorputz trinkoa du, hanka motza eta burua ere txikia da. Gorputzaren gainaldea iluna da, ia beltza, eta azpialdea berriz erabat zuria. Burua beltza du eta moko luze eta fina. Masaila ilunaren atzean ilargi-erdi itxurako lerro zuria dauka. Hegan egiten bezain trebea da igerian eta urpean ibiltzen.

## Habitata eta migrazioak 
Itsaso zabalean bizi da eta kumatzeko ez bada ez da lehorrean agertzen. 10.000 kilometro inguruko distantziak egitera irits daiteke hegoalderako bidean. 50 urte har ditzake gabai batek eta beraz bere bizitza guztian milioika kilometro eginak izango ditu hegan.

## Elikadura 
Arrain txikiak, krustazeoak eta zefalopodo txikiak jaten ditu, uretan murgildurik harrapatzan dituenak. Harraparien menpe daude (kaioak, saguak...) eta gabaiaren bizitzako arrisku handieneko tartea izaten da. Uztaila aldera gabai gazteak hegan egiten hasten dira) eta Skokholm uhartean (46.000 bikote eta *Procellaria puffinus* izena eman zion. Beranduago, Mathurin Jacques Brisson frantsesak sorturiko*Puffinus* generoan ezarri zen. *Puffinus* izena "puffin" hitzaren latiizazioa da. "Puffin"-ak gabaiaren txita onduak ziren, XVIII. mendean delicatesen gisa jaten zirenak.

Gabaiaren azpiespezie ontsideratzen ziren hainbat hegazti (gabai mediterraneoa, balearetako gabaia, Hutton gabaia, gabai ipurbeltza, gavia gabaia, Townsend gabaia eta Newell gabaia) gaur egun *Puffinus* generoko espezie desberdinduak dira, eta beraz ez zaio gabai arruntari azpiespezierik ezagutzen.

## Euskal Herrian dituen izenak 
Honako izen hauek ematen zaizkio gabai arruntari:
* *Gabai*
* *Martin* (Bizkaia, Gipuzkoa eta Lapurdiko kostaldea)
* *Atuntxori* (Gernika-Bermeo, Lea-Artibai, Debabarrena, Urola-Kostaldea)
* *Brai* (Gernika-Bermeo)
* *Kabratxori* (Urola-Kostadea)

## Iruditegia 

Irudi:800,Manx shearwater.jpg
Irudi:Puffinus puffinus -Iceland -flying-6 (2).jpg
Irudi:Puffinus puffinus -Iceland -flying-6.jpg
Irudi:Puffinus puffinus MHNT ZOO 2010 11 42 Bardsey Island Wales.jpg|Arrautza.

## Erreferentziak
Olatuen altuera adierazgarri

Ozeanografian, **olatuen altuera adierazgarria**, *Hs* izendatzen dena, puntu batean aldi jakin batean zehar izandako olatu guztietatik heren handienaren batezbesteko altuera da.

## Kanpo estekak