open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frontis

eskuinera|300px|thumb|Pilotalekuaren eskema
**Frontisa** pilotalekuaren aurrealdeko pareta da. Pilotako espezialitate ez zuzenetan, pilotak jo behar duen tokia da.

Frontisa harrizkoa izan ohi da. Neurria jokatzen den espezialitatearen araberakoa da, baina, ia beti, garaiera ez da 9,50 metro baino gutxiagokoa. Zesta Puntaren kasuan 10,50 edo 11 metro garai izatera hel daiteke. Zabalera 9,50 eta 10 metro artean dago. Lurretik metro betera metalezko xafla bat du, txapa. Baita beste bat ere, gorago, paretaren goialdeko muturrean. Eta eskuinaldean ere bai. Hiru xafla horien artean jo behar da pilotakada baliozkoa izan dadin.

Lehen, pilotaleku motzetako frontisak, gainerako paretak bezala, zuriak izaten ziren. 1990eko hamarkadan, ordea, berdez margotzen hasi ziren, telebistaz pilota hobekiago ikusten zelako. 21. mendean, pilotaleku gehienetan, paretak berdeak edo urdinak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lutita

**Lutita** arroka sedimentario detritikoa da, hau da, detrituek osatutakoa, eta buztinaren eta lupetzaren tamainako partikulez eraturik dago.

## Bilakaera 
Lupetz partikulak diagenesi bidez bihurtzen dira harri, lehenengo sedimentuak trinkotuz eta ondoren deshidratatuz. Goiko geruzen presioa handia bada metamorfizatu egingo da arbel edo filitak eratuz.

## Ezaugarriak eta motak 
Lutita beltzetan, kolorea, materia organikoaren presentziaren ondorio da, eta, honen kopurua oso altua baldin bada *lutita bituminoso* bezala ezagutzen da. Oso ezaguna da arroka ama edo biltegia izateagatik, bere porositate eta irazkortasun baldintzak direla eta.

Bere zatiketari dagokionez, lutitak fisilak edo ez fisilak izan daitezke. *Lutita fisila* bata bestearengandik gertu dauden plano paraleloetan zatitzen dena da. *Lutita ez fisila*, berriz, zati edo blokeetan zatitzen da.

Metamorfismo bidez, lutitak anpelita bihur daitezke eta, tolesen alboetan, arbel.

## Erabilera 
Lutiten barnean petrolio eta gas burbuilak egon daitezke eta haustura hidraulikoaren teknika polemikoa erabiltzen da ustiatzeko.

## Iruditegiak 

Irudi:Lutitas.JPG|Kolore desberdinetako lutitak.
Irudi:SiltstoneUSGOV.jpg|Lutita.
Irudi:Bald Hill Claystone - Long Reef NSW Australia.JPG|Lutita paisaia.
Irudi:Crumpled mudstone strata, Ceibwr - geograph.org.uk - 1803711.jpg|Lutita paisaia.

## Kanpo estekak
Porositate

**Porositatea** objektu batek likidoak edo gasak xurgatzeko duen ahalmenari esaten zaio. Xurgaketa ahalmena, formula matematiko baten bidez neur daiteke:

Uraren xurgaketa ahalmena neurtzeko balio dezakeena:

::%P=((PoS-Po)*100)/Po

:non

::Po = Objektuaren pisua
::PoS = Objektuaren pisua uretan sartu ondoren
::%P = Objektuaren porositatea portzentaian adierazia

## Kanpo estekak
Joseph Gregor

**Joseph Gregor** (Txernivtsi, 1888ko urriaren 26a - Viena, 1960ko urriaren 12a) idazle eta antzerki irakasle austriarra izan zen. Richard Straussek idatzitako opera batzuen libretoen idazlea izan zen.

## Bizitza eta lana 
Garai hartan, austriarra zen Czernowitz herrian jaio zen Joseph Gregor. Vienako Unibertsitatean musikologia, germanistika eta filosofia ikasi zituen eta, 1911. urtean doktoretza titulua lortu zuen. Max Reinhardten zuzendari langutzaile gisa lan egin zuen, 1912-1914 bitartean, Txernivtsiko Franz Joseph Unibertsitateko musika irakurle izan zen. 1918an, Vienan Austriako Liburutegi Nazionala zuzendu zuen. Han, antzerki bilduman oinarrituriko lehen zuzendaria izan zen. 1929an jada, bildumarako pelikula bat erosi zuen beste batekin. Gainera, Max-Reinhardt-Seminarioko irakasle ere izan zen. 1953an, Liburutegi Nazionaleko zerbitzuko epailea izan zen, bere lehengo bizitza pribatuaz gogoratuz.

Joseph Gregor, bere antzerki irakasgintzako liderra izan zen. Antzerkiaren historiako hainbat lanen egilea izan zen, baita ballet eta operakoa ere. Komediagilea ere izan zen, oraingo zuzendaritza sortu zuen arte. Gainera, bere aldetik, William Shakespeare, Richard Strauss eta Alexandro Handiaren leinuko biografiak idatzi zituen.

## Richard Straussekin elkarlana 
Nazien Machtergreifunga zela eta, Stefan Zweigek, ihes egin behar izan zuen London aldera. Eta, orduan, Joseph Gregorren txanda heldu zen, Straussen operen libretogile bezala. Bakearen eguna, Dafne eta Danaeren maitasuna operen libretogile izan zen.

## Lanak 
* *Weltgeschichte des Theaters*. Zürich: Phaidon-Verlag 1933
* *Shakespeare*. Phaidon-Verlag, Viena 1935
* *Perikles. Griechenlands Größe und Tragik*. Munich 1938
* *Richard Strauss. Der meister der Oper*. Piper, Munich 1939
* *Alexander der Große. Die Weltherrschaft einer Idee*. Piper Munich 1940
* *Kulturgeschichte der Oper. Ihre Verbindung mit dem Leben, den Werken, des Geistes und der Politik*. Gallus Verlag. Viena 1941
* *Das Theater des Volkes der Ostmark*. Deutscher Verlag für Jungend und Volk. Viena 1943
* *Kulturgeschichte des Ballets. Seine Gestaltung und Wirksamkeit in der Geschichte und unter den Künsten*. Gallus Verlag. Viena 1944.
* *Weltgeschichte des Theaters; 1; Von den Ursprüngen bis zum Ausgang des Barocktheaters*. Piper Munich 1944
* *Geschichte der österreichischen Theaters*. Donau-Verlag. Viena 1948
* *Richard Wagner in unserer Zeit. Ansprache aus Anlaß der Neugründung des Richard-Wagner-Verbundes*. Verlag Die Mitte, Saarbrücken 1958
* *Der Schauspielführer*

## Kanpo loturak 
*  Joseph Gregorri buruzko literatura
Aktinolita

**Aktinolita** Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2 formula kimikoa duen mineral inosilikatoa da. Tarteko kidea da magnesioan aberatsa den tremolitaren eta burdinan aberatsa den anfibolaren arteko segidan. Aurreko formulan ikus daitekeen bezala, Mg eta Fe modu askean truka daitezke aktinolitaren kristal-egituran. Tremolitaren kasuan bezala, aktinolita asbesto mota bat egiteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Cannesko Zinemaldia

**Cannesko Zinemaldia** (), 1939an sortua, munduko zinemaldirik ospetsuenetariko bat da. Urtero maiatzaren bigarren hamabostaldian Cannesen egiten dute, Itsas Alpeetan. Zinemaldiaren sari nagusia film onenaren *Urrezko Palma* da.

Nahiz eta 1930eko hamarkadan sortua, lehenengo edizioa 1939an egin zuten eta 1946tik aurrera urtero urtero egin dute salbuespen batzuk izan ezik.

Zinemaldira hedabideak ez ezik zinema izarrak ere joaten dira. "A" kategoriako zinema jaialdia da Berlin, Venezia, Donostia, Mar del Plata eta Karlovy Varyko zinema jaialdiekin batera.

## Egitaraua 
eskuinera|thumb|200px|Tapiz gorria
Canneseko Zinemaldia atal ezberdinetan banatuta dago:
* Atal ofiziala
** Lehian.
** *Un Certain Regard*.
** Lehiatik kanpo.
** Emanaldi bereziak.
** *Cinéfondation*.
** Film laburrak.
* Atal paraleloak.
** *Cannes Classics*.
** *Tous les Cinemas du Monde*.
** ''Caméra d'Or*.
** *Cinéma de la Plage*.
* Beste atalak
** Zuzendarien hamabostaldia
** Nazioarteko kritikoen astea
* Jazoerak
** *Marché du Film*.
** *Masterclasses*.
** Omenaldiak.
** Ekoizleen biltzarrak.
** Emanaldiak.

## Sariak 
* **Lehian**
** *Palme d'Or* - Urrezko Palma
** *Grand Prix* - Sari Nagusia
** *Prix d'interprétation féminine* - Emakumezko interpretazio onenaren saria
** *Prix d'interprétation masculine* - Gizonezko interpretazio onenaren saria
** *Prix de la mise en scène* - Zuzendari onenaren saria
** *Prix du scénario* - Argazkilari onenaren saria
** *Prix du Jury* - Epaimahaiaren saria
** *Palme d'Or du court métrage* - Film laburra onenaren saria
* **Beste atalak**
** *Prix Un Certain Regard*
** *Cinéfondation sariak*
** *Caméra d'Or*
* **Erakunde independienteek emandako sariak**
** *Prix de la FIPRESCI*
** *Vulcain Saria*
** *Nazioarteko kritikoen asteko sariak*
** *Epaimahai ekumenikoaren Saria*

## Ikus, gainera 
* *Triangle of Sadness''

## Kanpo estekak 
*  Zinemaldiaren webgune ofiziala
Telegrafo

[thumb|250px|eskuinera|[Morse kodea erabiltzen zuen telegrafoa]]
thumb|250px|eskuinera|Telegrafoaren eskema
**Telegrafoa** (grezieratik: τηλε, *tele*, "urrun" eta γραψειν, *grafein*, "idatzi") mezu idatziak urrutira igortzeko sistema da; bereziki, mezua seinale elektriko bihurtuz hari eroaleen bidez igortzen dena. Irrati-telegrafoak edo harigabeak irratia erabiliz bidaltzen ditu mezuak. Telegrafoak sistema berriak ere biltzen ditu, hala nola faxa, ePosta eta internet orokorrean. Hasieran Morse kodea baliatuz bidaltzen ziren mezu telegrafikoak edo telegramak. Geroago, telefonoaren antzeko telex sarea erabiliz hasi ziren igortzen.

## Historia 
Carl Friedrich Gaussek eta Wilhelm Eduard Weberek egin zuten hari bidezko lehen telegrafo elektrikoa 1833an, baina oso tresna bakuna zen eta kilometro batera baino ezin zituen bidali mezuak. 1837an, Samuel Morsek telegrafo elektrikoa hobetu eta mezuak distantzia handietara igortzeko gauza zen tresna bat egin zuen. Morseren telegrafoak luzera desberdineko bulkada elektrikoen gisa igortzen zituen seinaleak batzuk laburrak, beste batzuk luzeagoak eta, horretarako, botoi edo beso bat zapalduz ixten zen zirkuitua. Tresna hartzaileak elektroiman baten bidez jasotzen zuen mezua; informazioa kablez bidaltzen zen norabide bakarrean. 1896an, David Edward Hughesek telegrafo berri bat asmatu zuen, letrak paper zerrenda batean zuzenean inprimatzen zituena.

Geroztik, telegrafoak asko hobetu dira. Gaur egun, gehien erabiltzen direnak teletipoak eta teleinprimagailuak dira; tresna horiek informazioa bidali nahiz jasotzeko prest egoten dira beti eta ez dute behar sinkronizaziorik tresna igortzaile eta hartzailearen artean; mezua iristen denean, tresna hartzaileak seinalea letretara aldatzen du automatikoki, eta paper orri edo zerrenda batean inprimaturik uzten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Astobiza, Amaia, Morseren telegrafoa: Jainkoak bidalitako asmakizuna, aldizkaria.elhuyar.eus
Urrezko Palma

thumb|200px|eskuinera|Urrezko Palma
**Urrezko Palma** () Cannesko Zinemaldian emandako sari nagusia da; 1939 eta 1955 artean Sari Nagusia edo *Grand Prix du Festival* zen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Optoakopladore

**Optoakopladorea** elektrikoki isolaturik dauden zirkuituen artean seinaleak argi moduan igortzen duen gailua da. Orokorrean, zirkuitu horiek, igorle eta hartzaile bana dira.

## Konfigurazioa 
[thumb|[LED|Diodo argi-igorle eta fototransistore banaz osatutako optoakopladorearen eskema.]]

Inplementaziorik ohikoena euren artean isolaturik dauden diodo argi-igorle eta fototransistore banaz osatutako zirkuitua da. Hau da, korronte elektrikoa ezin da bigarren zirkuitutik igaro baina argia, aldiz, bai. Beraz, optoakopladorearen sarreran seinale bat aplikatzen denean diodo argi-igorleak argia ematen du. Ondorioz, argi-sentsorea aktibatzen da eta honek optoakopladorearen irteeran seinale elektriko bat ezartzen du. Hori dela eta, optoakopladoreek zirkuituak gaintentsioetatik babesteko aukera ematen dute.

Detektagailua, fototransistorearen ordez, fotodiodoa denean, irteerako korrontea detektagailura heltzen den argi-kantitatearen proportzionala da. Kasu honetan, fotodiodoak modu fotovoltaikoan edo fotoeroalean lan egin dezake.

Batzuetan, diodo argi-igorleen beharrean, goritasun-lanparekin igortzen da kommutatura azkarragoak lortzeko. Gainera, goritasun-lanparek zaratak hobeto iragazten dituzte. Dena den, lanparek diodo argi-igorleek baino denbora gutxiago diraute.

## Kanpo estekak
Fernando Bernués

**Fernando Bernués Gambarte** (Donostia, Gipuzkoa, 1961) euskal zinemako eta antzerkiko zuzendaria da. Antzezlea ere bada eta *Bertan Zoro* telesailean hartu zuen parte.

## Filmagintza 
### Zinema 
* *Soinujolearen semea* (2018)
* *Mugaldekoak* (2010)
* *Kutsidazu bidea, Ixabel* (2006)
* *La mano del emigrante* (2002)
* *Los días felices* (1999)
* *Amor Light* (1986), Ekoizlea
* *Ciao amore, ciao* (1982), Ekoizlea

### Telebista 
* *Mugaldekoak* (2010)
* *Mi querido Klikowsky* (2005-2010)
* *Ez gaude konforme* (1999)
* *Ertzainak* (1999)
* *Maité* (1998)
* *Mira que sois* (1990)

## Antzerkiko zuzendaria 
Hainbat obra zuzendu ditu hauetako gutxi batzuk dira hauek:
[link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Mireia_Gabilondo2000_01.png|thumb|350x350px|[Eneko Olasagasti, Joseba Apaolaza, Paco Mir, Mireia Gabilondo eta Fernando Bernues, Viktoria Eugenia antzokian,'Ez da hain erraza' lanaren aurkezpenean (Egunkaria, 2000-07-14, Gari Garaialde)]]

* *Umekeriak* (1996), Mireia Gabilondorekin batera zuzendaria.
* *El Florido Pensil* (1996), Mireia Gabilondorekin batera zuzendaria.
* *El porqué de las cosas* (2000), Mireia Gabilondorekin batera zuzendaria.
* Ez da hain erraza, (2000). Mireia Gabilondorekin batera zuzendaria.
* Strip-tease (2017) Gaiari buruz antzezlan bana sortu zuten lau antzerki zuzendarik: Jokin Oregi, Mireia Gabilondo, Garbi Losada eta Fernando Bernues.
Errekarri

thumb|200px|Errekarriak
**Errekarri**a edo **uharria** harri koskor bat edo harkaitz zati solte bat da, modu naturalean garraiatua izan dena  (urlasterrek edo luiziek, adibidez) eta igatua izan dena, leundua. Euren formagatik ezberdintzen ez diren arren, orokorrean, errekarri batek forma borobila, azpiborobila edo luzanga hartzen du, ertzik gabe eta azalera lauarekin, higadura prozesuen ondorioz, orokorrean korrosioak egindakoak, urlasterrek higadura hidrikoa edo haizeak, higadura eolikoa.

Eraikuntza lanetan erabiltzen da ohi, trenkadak egiteko. Euren ertz lauak oso erabilgarriak dira materiala pilatzeko, eta zementu edo hormigoiari dion itsaskortasuna oso erabilgarria da.

## Granulometria 
Lurreko partikulen sailkapenean, errekarriak bosgarren mailan daude. Errekarrien neurria 6 eta 25 zentimetro artekoa izaten da.

## Kanpo estekak
Detritu (argipena)

**Detritu** hitzak adiera zenbait ditu:

* biologian, detritua, materia organikoaren deskonposaketatik datorren partikula hilen multzoa, saprofago edo saprofitoentzat elikagai izan daitekeena;
* geologian, **detrituak** edo klastoak, higaduraz arroketatik erauzi edo puskatutako zatiak dira, meteorizazio fisikoaren ondoriozkoak. Detritu materialak arro sedimentario izeneko sakonune topografikoko tokietan biltzen dira eta orduan higakin deitzen zaie. Metaturiko sedimentuek harkaitz sedimentarioak eratzen dituzte. Beste sedimentu batzuk, buztinak esaterako, ez dira detrituak, feldespatoen meteorizazio kimikoaren produktu direlako.

### Erreferentziak
VLSI

**VLSI** edo **oso integrazio maila handia** (ingelesez ***V**ery **L**arge **S**cale **I**ntegration*) transistoreetan oinarritutako zirkuituetan milaka transistore txip bakar batean integratzean datza.

Prozesua 1970eko hamarkadan hasi zen erdieroaleen eta komunikazioen teknologiek aurrerapauso handiak ematen ari zirenean. Esaterako, mikroprozesagailua VLSI gailua da. Gaur egun, ehun milioika transistore integratu daitezkeenez, VLSIren egungo definizioa ez dator bat jatorrizko definizioarekin.

## VLSI zirkuitu integratuak egiten dituzten enpresa gailenak 
* Advanced Micro Devices (AMD)
* Altera
* Analog Devices
* ARM Ltd
* ATI Technologies
* Austria Microsystems
* Broadcom
* Chartered Semiconductor Manufacturing
* Conexant
* Cypress Semiconductor
* Dalsa
* Freescale Semiconductor
* IBM
* Infineon
* Intel
* Lattice Semiconductor
* Linear Technology
* Marvell Technology Group
* Micron Technology
* MIPS Technologies
* National Semiconductor
* NEC
* NeoMagic
* Nvidia
* NXP Semiconductors
* Portal Player
* Qualcomm
* Rambus
* Renesas Technology
* Samsung Electronics
* Sandisk
* Sarnoff
* Sasken Communication Technologies Limited
* ST Microelectronics
* Tata Elxsi
* Texas Instruments
* Toshiba
* TSMC
* UMC
* Wipro

## Ikus, gainera 
### Beste integrazio-eskala batzuk 
* SSI edo integrazio-eskala txikia.
* MSI edo integrazio-eskala ertaina.
* LSI edo integrazio-eskala altua.
* WSI

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  VLSI sistemen diseinua
Alleko

**Alleko** Aralarko mendilerroan dagoen mendi baten izena da. **Alleko pikoa** eta **Alleko aitze** bezala ere deitzen diote. Hemendik igarotzen da Nafarroa eta Gipuzkoaren arteko mugaren zati bat.

## Irispideak 
Lizarrustiko mendatetik abiatuta bi eratara hel daiteke Allekoren tontorrera:

### Trenbideko bidea 
Antzina, trenbide honetatik, zura eramaten zuen tren bat pasatzen zen, eta bide hauxe da jarraitu behar dena kasu hontan. Hau, Lizarrustiko Haitzak izeneko haizpetik igarotzen da, Maitzegi errekaren labarraren gainean zintzilikaturik, han eta hemen urjauziak dituelarik. Lizarrustiko haitzek oso izen ezaugarritsuak dituzte. Ekialdetik mendebaldera, hauexek dira euren izenak: Kantera, Malkorbizkarra, Intxusaeta eta Leizalde. Haitz hauetan, kirol eskaladako bide batzuk ireki dira.

Trenbidearen bideak tunel txiki bat zeharkatzen du Akerretako pasabidera iritsi aurretik, Lareoko urtegia baino zertxobait beherago. Lizarrustiko haitzak atzean utzi ondoren, zuzen igotzen da gailurretatik Allekoren tontorrera.

Lizarrustitik, eta Errenagako babeslekuen bidetik, mendatetik kilometro bakarrera dagoen bihurgunean hasten dena, Etxarri Aranatzeranzko norantzan Iraioko Zelaiara desbideratu daiteke, eta tontorrera igo mendebalderantz jarraituz.

Zuzen hel daiteke pagaditik, Akaitz Errekako haranetik zehar. Haran honek, Akaitz eta Alleko banatzen ditu.

### Maitzegi Erreka 
Lizarrustitik, trenbidearen bidea har daiteke, Maitzegi errekaren labarraren gainean, gurutzatzen duen zubi batetara arte. Hemen, labarraren jeitsiera hasten da, ez oso zaila eta hiru urjauzi dituela. Azkenekotik, ezkerrera hartu eta bidera irtetzen da.

## Kanpo estekak
Haitz (orografia)

[thumb|300px|[Oiartzungo Arkale auzoko **haitzak**.]]

**Haitza** edo **harkaitza** harrizko muino, mendi edo tontorra da. Maiz, glaziar edo izotz-geruza batek eremu baten gainetik pasatuta bigunagoa den materiala eraman zuelako eratua da haitza.

## Kanpo estekak
Arroka detritiko

thumb|Partikula detritikoak dituen arroak, kuartzo-pikorrak hain zuzen ere
**Arroka detritikoa** arroka sedimentario mota da, detrituek eratua, hau da, ura edo haizea bezalako sedimentazio agenteek arro batera garraiaturiko partikula solidoek eratua. Han, konpaktazioa eta zementazioa diagenesia jasan dute.

Arroka detritikoak eratzen duten aleen arabera sailkatzen dira. Hartxintxarrez osaturik badago (blokeak, errekarriak, diametro handiagokoak) konglomeratuak dira, arroka hondarrez osaturik badago, hareharri esaten zaio, buztinez edo lupetzez osaturik badago, lutita, eta, azkenik, harriz osaturik baldin badago, pedreda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Admete

**Admete** Euristeo, Argoseko erregearen alaba bat zen. Euristeok, Herkulesi, honen bederatzigarren lanean, Hipolitaren gerrikoa ekartzeko esan zion, bere alabari oparitzeko. Hera argibaren apaizandrea izan zen. Bere aita hil zenean, Argosetik Samosera ihes egin zuen, berarekin, jainkosaren irudia eramanez. Behin batean, itsaslapur batzuek, irudia lapurtzen saiatu ziren, baina, haize faltagatik portutik ateratzea ezinezko egin zitzaienez, argi geratu zen jainkosak, zegoen tokian jarraitzea nahi zuela. Ordutik, Samosen, data honen omenezko jai bat ospatzen da.

**Admete** ozeanide baten izena ere bada.

## Kanpo estekak
Urrezko Lehoia

**Urrezko Lehoia** (italieraz: ''Leone d'Oro*) Veneziako Mostrako sari nagusia da. 1954an eratu zen, 1949-1953 bitartean *Leone di San Marco* (“San Marcosen Lehoia”), 1947 eta 1948an *Gran Premio Internazionale di Venezia* (“Veneziako Nazioarteko Sari Nagusia”), eta 1942 arte *Coppa Mussolini'' (“Mussolini Kopa”) eman baitziren.

## Urrezko Lehoiaren irabazleak 
## Ohorezko Urrezko Lehoiaren irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veneziako Mostra

**Veneziako Mostra** (italieraz ''Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia*) munduko zinemaldirik antzinena eta ospetsuenetakoa da. Giuseppe Volpi di Misurata kondeak 1932an *Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica* izenaz eratu zuenetik, zinema jaialdia urtero abuztuaren bukaeran edo irailaren hasieran egin da Veneziako Lido uhartean.

Veneziakoa "A" kategoriako zinema jaialdia dugu Berlin, Cannes, Donostia, Mar del Plata eta Karlovy Varyko zinema jaialdiekin batera.

## Sariak 
* **Egungoak**:
** *Leone d'Oro* - Urrezko Lehoia
** *Leone d'Argento* - Zilarrezko Lehoia
** *Coppa Volpi per la miglior interpretazione maschile* - Gizonezko interpretazio onenaren Volpi Kopa
** *Coppa Volpi per la miglior interpretazione femminile* - Emakumezko interpretazio onenaren Volpi Kopa
** *Premio Osella per la migliore sceneggiatura* - Zuzendari onenaren Osella saria
** *Premio Osella per il migliore contributo tecnico* - Teknikari onenaren Osella saria
** *Premio Marcello Mastroianni* - Marcello Mastroianni saria
* **Lehengoak**
** *Premio San Marco* - San Marco saria
** *Coppa Mussolini'' - Mussolini Kopa

## Kanpo estekak 
*  Zinemaldiaren webgune ofiziala

**Veneziako Mostraren palmaresa**

1946&nbsp;| 1947&nbsp;| 1949&nbsp;|
1951&nbsp;| 1952&nbsp;| 1953&nbsp;| 1954&nbsp;| 1955&nbsp;| 1956&nbsp;| 1957&nbsp;| 1958&nbsp;| 1959&nbsp;| 1960&nbsp;|
1961&nbsp;| 1962&nbsp;| 1963&nbsp;| 1964&nbsp;| 1965&nbsp;| 1966&nbsp;| 1967&nbsp;| 1968&nbsp;| 1969&nbsp;| 1970&nbsp;|
1971&nbsp;| 1972&nbsp;| 1973&nbsp;| 1974&nbsp;| 1975&nbsp;| 1976&nbsp;| 1977&nbsp;| 1978&nbsp;| 1979&nbsp;| 1980&nbsp;|
1981&nbsp;| 1982&nbsp;| 1983&nbsp;| 1984&nbsp;| 1985&nbsp;| 1986&nbsp;| 1987&nbsp;| 1988&nbsp;| 1989&nbsp;| 1990&nbsp;|
1991&nbsp;| 1992&nbsp;| 1993&nbsp;| 1994&nbsp;| 1995&nbsp;| 1996&nbsp;| 1997&nbsp;| 1998&nbsp;| 1999&nbsp;| 2000&nbsp;|
2001&nbsp;| 2002&nbsp;| 2003&nbsp;| 2004&nbsp;| 2005&nbsp;| 2006&nbsp;| 2007&nbsp;| 2008&nbsp;|

Urrezko Lehoia
Enrique Gorriarán

**Enrique Haroldo Gorriarán Merlo** (San Nicolás de los Arroyos, 1941eko urriaren 18a - Buenos Aires, 2006ko irailaren 22a) argentinar iraultzailea izan zen.

## Bizitza 
Unibertsitatean ekonomia ikasi eta Langileen Alderdi Iraultzailean sartu zen. Horrez gain, Herri Armada Iraultzailea talde armatu gebaristaren sorreran parte hartu zuen.
 
Gorriaranek, Nikaragua, Argentina eta Latinoamerikako beste herrialdeetan borroka egin zuen. 1976an Herri Armada Iraultzailea oso suntsituta zegoenez, Fronte Sandinistan sartu zen. 1979an sandinistek Managua hartu zuten eta Anastasio Somozaren aurkako planak prestatzen hasi zen. 1980ko irailaren 17an, Asunciónen (Paraguai) Somoza diktadorea hil zuen komandoko kidea izan zen.

1989an Argentinara itzuli zen. Urte horretan, La Tabladako kuartela erasotu zuen eta atxilotu zuten. Espetxeratua izan zen eta 2006ko irailaren 22an hil zen bihotz- eta arnas funtzioak hutsegin ondoren.

## Kanpo estekak 
*  chile-mir.org (Enrique Gorriarán)
Tunel

[thumb|Trenbide tunela, [Singapur.]]
[thumb|Errepide tunela, [Ameriketako Estatu Batuak|AEB.]]
**Tunela** lurrazpiko pasabide bat da. Bere helburua, bi puntu lotzea da, materialak edo pertsonak garraiatzeko asmoarekin. Ohi, artifizialak izaten dira, baina tunel naturalak ere badaude.

Tunelak, lurra zulatuz egiten dira, eskuz edo makinen bidez. Ohiko lur zulaketa sistemak, mekanikoak, eztandak eta eskuzkoak dira:

* Ahalbide mekanikoak minatzaile puntual bidez, sekzio osoko minatzailea edo TBM (Tunnel Boring Machine) edo ohiko makinekin (mailu zulatzailea, hondeamakina...)
* Zulatzea eta eztanda eztandagarrien bidez
* Eskuzkoa, asturiar arroetako ikatz meatzaritza klasikotik eratorria den modua. Bertan, langileek, mailu pneumatikoz, hondeatu behar den sekzioa zulatzen dute, beste langile batzuk, hondakinak eskuz edo erdi eskuz kentzen dituzten bitartean.

Harkaitzean eginiko tunelen kasuan, harkaitzen mekanikan parte hartzen duten faktoreen aldagarritasuna dela eta, oso ohikoa da azterketa sailkapen geomekaniko bidez egitea. Hauen artean, RMR sailkapen geomekanikoa nabarmendu behar da.

Honako helburu hauetarako balio dezake:
* Oinezkoak, txirrindulariak, motor bidezko errepideko ibilgailuak eta trenak eta antzeko beste ibilgailu batzuk igarotzeko. Metroen bideak, trenbide tunel sarez osaturik daude.
* Elkarrengandik gertu dauden arro hidrografikoak lotzeko, ura garraiatzeko (edateko, zentral hidroelektrikoentzako edo estoldak bezala) kanal bidez, edo garaiera handiko mendiak zeharkatzeko.
* Lurrazpiko meatzeen esplotazioan, erauzpen mailen arteko komunikabide bezala.
* Mehatzetik materiala ateratzeko, masa mineralizatu edo lurmaila bat jarraituz.
* Beste zerbitzu batzuk gidatzeko, komunikazio kableak edo hodiak gidatzeko, adibidez.

Tunel bezala, animalia batzuek sortzen dituzten galeriei ere deitzen zaie.

## Tunel garrantzitsuak 
### Artifizialak 
* Eurotunela (Frantzia eta Erresuma BAtua)
* Seikan Tunela (Japonia)
* Lærdaleko Tunela (Norvegia)
* Askapenaren Kristoaren Tunela (Argentina eta Txile)
* Mont Blanceko Tunela
* Simploneko Tunela
* Guadarramako Tunela (Espainia)

### Naturalak 
* San Adrian tunela Aizkorri mendikatean, Zegamatik Zalduondora bitartean

## Kanpo estekak 
*  Tunel transatlantikoa
Usategi

[thumb|250px|Usategiaren sarrera teilatupean ([Armendaritze, Nafarroa Beherea)]]
**Usategia** uso eta usakumeak hazteko eraikin edo tokia da. Hegaztiak haragia eta arrautzak emateko hazten ziren. Herri arkitektura guztia bezala, eraikin hauek eraikitzeko erabiltzen diren materialak herrialdeen eta lurraldeen araberakoak dira.

## Arkitektura 
Euskal Herrian, usategiak etxearen barnean daude, teilatupean. Usoen sarrera aurrealdean eginiko irekiguneetatik egiten da, gehienetan hiruki itxurakoak, egitura hiru adreiluk osatzen baitute. Euskal estiloko arkitekturan, apaindura gisa erabili izan ohi dira teilatupeko irekigune hirukiak.

### Frantzian 
Oro har, usategiak eraikin askeak dira, itxura eta materiale askotakoak:

* karratua, ganga laukoitzekoa: XV. mende aurretikoa (Roquetaillade gaztelua, Bordele, edo Saint-Trojan, Cognac-etik hurbil)
* dorre zilindrikoa: XIV-XVI. mendeak
* zutabe edo arku gainekoa: zilindrikoa, hexagonala edo karratua
* hexagonala (Sauzé-Vaussais)
Barnealdea guztiz hutsik edo egitura birakari bat izan zezakeen, arrautzak jaso eta mantentzea egiteko.

Senneville Colombier.jpg|Sonneville
Pigeonnier de Port Royal.jpg|Port Royal
Garde_epee1.4_resized.JPG|Saint-Brice
pigeonnier_Cherves.JPG |Cherves
Pigeonnier Saint-Anatoly de Lanta.jpg|Lanta 1619

### Espainian 
Manuel Malmierca irakasleak, Palentziako usategietatik hainbat ibilbide proposatzen ditu. Gaztela eta Leongo iparraldean dagoen probintzia honetako hegoaldean dagoen Támara de Campos da, usategi gehien duen herria, 21ekin. Iparraldeko zatian, berriz, usategi gehien duen herria Quintanilla de Onsoña da, 14rekin.

Image:Palomar - Tierra de Campos.jpg|Pedraza de Campos (Palentzia)
Image:Palomares 6.jpg|Palazuelo de Vedija (Valladolid)

### Museoak 
* Usategien interpretazio zentrua Santoyon, Palentziako probintzian.
* Baratze Nobleko usategia, Isla Cristina herrian, Huelvako probintzian.

## Kanpo estekak 
*  [Villafafila (Zamora(https://eu.wikipedia.org/wiki/Zamora))ko usategiak]
*  Palentziako Usategiak
*  CDR Tierra de Campos Medina de Riosecoko PRODERrak, Tierra de Campos eskualdeko usategien katalogo bat du.
Berlinale

**Berlingo Nazioarteko Zinemaldia** () ezagunagoa **Berlinale** izenaz, munduko zinemaldi ospetsuenetako bat da. Berlinen 1951ean sortu zenetik otsailero egin da, segidan 1978 urtetik. 230.000 txartel salduta eta 430.000 ikus-entzule baino gehiago izanik, publiko gehiago duen munduko zinemaldia da. Bere atal guztietako 400 filmetatik 20 dabiltza Urrezko eta Zilarrezko Hartzak lortzeko lehian. 2001. urtetik Dieter Kosslick zinemaldiko zuzendaria da.

Berlingoa A kategoriako zinemaldia da, Veneziako, Cannesko, Donostiako, Mar del Platako eta Karlovy Varyko zinemaldiekin batera.

## Atalak 
* Ofiziala (*Wettbewerb*)
* *Forum*
* Atzerabegirako (*Retrospektive*)
* *Panorama*
* Belaunaldia (*Generation*)
* berezia (*Berlinale Special*)
* Alemaniako zinema (*Perspektive Deutsches Kino*)
* Film laburrak (*Berlinale Shorts*)

## Sariak 
[thumb|*Berlinale Palast* edo Berlinaleko Egoitza [Berlingo Potsdamer Platzen.]]

**Urrezko Hartza**
* Filmerik onena
* Bizitza-lorpena ("Ohorezko Urrezko Hartza")

**Zilarrezko Hartza**
* Epaimahaiaren Sari Nagusia
* Zuzendari onenaren Zilarrezko Hartza
* Gizonezko interpretazio onenaren Zilarrezko Hartza
* Emakumezko interpretazio onenaren Zilarrezko Hartza
* Argazkirik onena
* Filmeko musikarik onena
* Epaimahaiaren Sari Nagusia (Film laburra)

**Besteak**
* *Panorama Publikumspreis*, ikus-entzuleen Saria.
* Berlinale Kamera''

## Kanpo estekak 
* Official website

**Berlinaleren palmaresa**

1951&nbsp;| 1952&nbsp;| 1953&nbsp;| 1954&nbsp;| 1955&nbsp;| 1956&nbsp;| 1957&nbsp;| 1958&nbsp;| 1959&nbsp;| 1960&nbsp;|
1961&nbsp;| 1962&nbsp;| 1963&nbsp;| 1964&nbsp;| 1965&nbsp;| 1966&nbsp;| 1967&nbsp;| 1968&nbsp;| 1969&nbsp;|
1971&nbsp;| 1972&nbsp;| 1973&nbsp;| 1974&nbsp;| 1975&nbsp;| 1976&nbsp;| 1977&nbsp;| 1978&nbsp;| 1979&nbsp;| 1980&nbsp;|
1981&nbsp;| 1982&nbsp;| 1983&nbsp;| 1984&nbsp;| 1985&nbsp;| 1986&nbsp;| 1987&nbsp;| 1988&nbsp;| 1989&nbsp;| 1990&nbsp;|
1991&nbsp;| 1992&nbsp;| 1993&nbsp;| 1994&nbsp;| 1995&nbsp;| 1996&nbsp;| 1997&nbsp;| 1998&nbsp;| 1999&nbsp;| 2000&nbsp;|
2001&nbsp;| 2002&nbsp;| 2003&nbsp;| 2004&nbsp;| 2005&nbsp;| 2006&nbsp;| 2007&nbsp;| 2008&nbsp;|

Urrezko Hartza
2009ko FIFAren Konfederazioen Txapelketa

**2009ko FIFAren Konfederazioen Txapelketa**, Hego Afrikan 2009ko ekainaren 14 eta ekainaren 28 bitartean ospatu zen futbol txapelketa da, 2010eko Munduko Futbol Txapelketaren txapelketatxo bat bezala.

## Egoitzak 
Bost hiri izan ziren aukeratuak txapelketaren egoitza izateko:
* Johannesburg
* Pretoria
* Bloemfontein
* Rustenburg

## Partehartzaileak 
* , antolatzailea (2. aldia)
* , 2006ko Munduko Futbol Txapelketako irabazlea (1go aldia)
* , CONCACAF 2007 Txapelketaren irabazlea (4. aldia)
* , 2007ko Amerika Koparen irabazlea (6. aldia)
* , AFC 2007 Asiako Kopako irabazlea (1go aldia)
* , 2008ko Afrikako Nazioen Kopako irabazlea (2. aldia)
* , UEFA Euro 2008ko irabazlea (1go aldia)
* , OFC Nazioen Kopako irabazlea (3. aldia)''

## Txapelketa 
*Ordu guztiak Hego Afrikako orduetan daude (GMT+2)
### A multzoa 
----

----

### B multzoa 
----

----

### Azken fasea 
#### Finalerdiak 
#### Hirugarren posturako partida 
#### Finala 
## Sariak 
### Urrezko Baloia 
Adidasen Urrezko Baloia Kakári eman zioten.

### Urrezko Bota 
Adidasen Urrezko Bota txapelketako goleatzaile nagusienari ematen zaio.

### Bestelako sariak 
Urrezko Eskularruaren Saria atezain onenari ematen zaio eta Tim Howard estatubatuarrak irabazi zuen. Halaber, Brasilek Fair play saria irabazi zuen.

## Goleatzaileak 
;5 gol
*  Luís Fabiano
;3 gol
*  Fernando Torres
*  David Villa
*  Clint Dempsey
;2 gol
*  Kaká
*  Mohamed Zidan
*  Giuseppe Rossi
*  Katlego Mphela
*  Bernard Parker
*  Daniel Güiza
*  Landon Donovan

;Gol 1
*  Daniel Alves
*  Felipe Melo
*  Juan
*  Lúcio
*  Maicon
*  Robinho
*  Homos
*  Mohamed Shawky
*  Daniele De Rossi
*  Xabi Alonso
*  Cesc Fàbregas
*  Fernando Llorente
*  Jozy Altidore
*  Michael Bradley
*  Charlie Davies
;Norbere ateko gola
*  Andrea Dossena (Brasilentzat)

## Kanpo estekak 
*      Txapelketaren webgune ofiziala
Urrezko Hartza

**Urrezko Hartza** () Berlinalen emandako sari nagusia da.

## Palmaresa 
## Ohorezko Urrezko Hartza 
## Ikus, gainera 
* Berlinale

## Kanpo estekak
Inselberg

[thumb|Nivali, [Nampula probintzia|Nampula probintzia. Mozambike]]
**Inselberg** edo **irla muinoa** eremu lau batean isolaturik ageri den muinoa da, higatutako goi-lautada batetik geratzen dena. Alemanezko Inselberg hitzan, *Insel*, uharte esan nahi du, eta *berg* mendia.[thumb|[Uluru|Uluru mendia Inselberg ezaguna da.]]

«Inselberg» terminoa ez da zehatza; aitzitik, termino orokorra da, zerikusia duten elementu geografiko ugariei erreferentzia egiteko erabiltzen dena. Terminoa Bornhardt esploratzaile alemaniarrak erabili zuen lehen aldiz, Ekialdeko Afrikan ikusi zituen mendi-hegal aldapatsuetako hondar-muinoei erreferentzia egiteko; «Bornhardts» ere esaten zaie. Jatorrizko forman, «inselberg» hitzak «uharte-mendia» esan nahi zuen. Inselberg bat mendilerro bat edo lautaden gainetik irla bat bezala altxatzen den muino isolatu bat izan daiteke. Izena formaren arabera aldatzen den arren, guztiek domo forma eta hegal aldapatsuak dituzte, eta hortik dator «inselberg» terminoa. 

Inselbergak sabana-eskualdeetan ohikoagoak badira ere, mundu osoan ere badaude, klima-baldintza desberdinetan eratuta, eskualde hezeetatik erdi-idorretaraino. Eskualde hezeetan, Brasilgo Azukre-ogi mendia da adibide bat. AEBko Georgia estatuaren hegoaldean ere badaude. Eskualde erdi-idor eta idorretan, hegoaldeko Afrika osoan daude, bereziki Zimbabwen, Hegoafrikan eta Namibian, baita Australian ere.thumb|Spitzkoppe, Namibia|erdian
upright=3.2|thumb|erdian|Kata Tjuṯa, Australia
## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* Lekuko muino

## Kanpo estekak
Urrezko Globo Sariak

**Urrezko Globo Sariak** () Hollywoodeko Atzerriko Prentsa Elkarteak sortutako zinema eta telebista sariak dira. 1944. urtean sortuak, zinema eta telebista arloetako saririk nagusienak dira, Oscar eta Emmy Sarien ondoren, hurrenez hurren.

Hasieran zinema Sariak baino ez baziren ere, 1956an telefilm eta telesailetarako kategoria berriak sortu zituzten.

## Zineman saritutako kategoriak 
## Telebistan saritutako kategoriak 
## Ikus, gainera 
* Oscar Sariak
* BAFTA Sariak
* Emmy Sariak
* Goya Sariak
* Cesar Sariak
* David de Donatello Sariak
* Europar Zinemaren Sariak

## Kanpo estekak 
*  Urrezko Globoen webgune ofiziala
Cerro Buenavista

eskuinera|thumb|250px|Buenavista

**Cerro Buenavista** muino lekuko bat da, Leganés eta Getafe udalerrien arteko mugan kokatua, Madrildik 12 kilometro hegoaldera, Madrilgo Erkidegoan (Espainia). 704 metro garai da.

Altxatze hau, Getafeko punturik garaiena da, eta Leganeseko garaienetako bat. Hego-ekialdeko magalean, III. Sektorea izeneko auzoa dago, Getafen, eta, ipar-mendebaldekoan, berriz, Leganeseko hilerria. Muino honen tontorrean, Elisabet II.aren Kanalaren 13. ur gordailua dago, 1975ean eraikia eta 254.897 metro kubikoko edukierarekin.

Buenavista Muinoak, izen hau, bere tontorretik ikus daitezkeen paisaiengatik du. Bertatik, egun oskarbietan, Gredoseko mendizlerroaren ekialdeko muturra, Guadarramako mendilerroa, Ayllóngo mendilerroaren mendebaldea, Madril, Getafe, Fuenlabrada eta Leganés ikus daitezke. Muinotik gertu eta bere tontorrean, Getafe eta Leganeseko jendeak asko erabiltzen dituen hainbat bide dago. Bertara joaten dira, herritik kanpo kirola egiteko asmoz.

Egun, Getafen dagoen zatiaren urbanizatze lanak hasi dira. Urbanizatze honek, muinoa, herriko garapen urbanistiko berrietako batean bihurtuko du.

## Kanpo estekak 
*  Getafedigital.comeko foroa
*  Buenavista muinoa Google Mapsen
*  Buenavista Muinoa Auzoa
Andaluzita

**Andaluzita** Al2SiO5 formula kimikoa duen mineral nesosilikato aluminioduna da.

Andaluzian (Espainia) aurkitutako lehen aldaera harribitxi interesgarriak egiteko erabil daiteke. Harribitxi honek iridiszentzia antzeko kolore gorri, berde eta horiak dauzka; kolore hauek pleokroismo sendoaren ondorio dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdiko puntu (ikurra)

**Erdiko puntua** (**·** edo **•**) puntuazio zeinu bat da, puntuaren antza duena baina oinarri lerrotik gorago (letraren erdibidean) ezartzen dena. Hitzak banatzeko erabiltzen da, zerrenda bat egiteko moduan. Bi mota daude: bata, txikia (**·**), eta bestea, handiagoa (**•**). Puntu aldiz, esaldiaren bukaeran, azken hitzeko azken letraren ondoren agertzen da, beti behean, eta segidan, tartea du, ez darraio letrarik.

Zenbait hizkuntzatan (katalanez, kasu), soinu bereziak irudikatzeko erabiltzen da, hitzaren barnean: adibidez, *paral·lel* ("paralelo", katalanez, ele geminatuaz). Frantsesez, hizkuntza inklusiboan erabiltzen da, hitz berean femeninoa eta maskulinoa adierazteko (adibidez "les lecteur·ice·s", irakurleak). Latinez eta grezieraz hitzak banatzeko erabiltzen zen (adibidez ΝΙΨΟΝ·ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ·ΜΗ·ΜΟΝΑΝ·ΟΨΙΝ).

## Kanpo estekak
Klagenfurt am Wörthersee

**Klagenfurt am Wörthersee** (alemanez  ahoskatua, ; ; ; ; ) hegoaldeko Austriako hiria da, Karintia estatuko hiriburua eta hiririk handiena. Wörthersee lakuaren bazterrean dago, Esloveniako mugatik oso gertu.

Hiria, honako 15 auzotan banatzen da: Innere Stadt, St. Veiter Vorstadt, Völkermarkter Vorstadt, Viktringer Vorstadt, Villacher Vorstadt, Annabichl, St. Peter, St. Ruprecht, St. Martin, Viktring, Wölfnitz, Hörtendorf eta Welzenegg.

## Demografia 
## Klima 

## Galeria

File:Klagenfurt Stadttheater 28012008 02.jpg| Antzoki eta Opera Zibikoa
File:Landesmuseum für Kärnten.JPG| Karintikoa Estatu-Museoa
File:Stadthaus-Klagenfurt.JPG| Udalerria
File:Klagenfurt Dom.JPG| Klagenfurteko katedrala
File:Klagenfurt Lend.jpg| Lend ubidea
File:Klagenfurt Annabichl Schloss 08022008 03.jpg| Annabichl jauregia
File:Klagenfurt Ehrental Schloss 08022008 03.jpg| Ehrental jauregia
File:Klagenfurt Schloss Krastowitz 14072006 02.jpg| Krastowitz jauregia
File:Klagenfurt Schloss Tentschach 25032008 49.jpg| Tentschach gaztelua
File:Minimundus Model St. Peter's basilica.jpg|San Petriren basilika
File:Klagenfurt War Cemetery.jpg|Britainiar gerra-hilobia
File:Klagenfurt Autobahn Portal Falkenbergtunnel 31102008 34.jpg|Falkenberg tunela
File:maria theresia1.jpg|Maria Teresa Austriakoa enperatrizen estatua
File:Lindworm and Hercules.jpg|Lindworm iturria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libreto

[300px|thumb|eskuinera|[Giuseppe Verdiren *Ernani* operaren libretoaren orrialde bi, jatorrizko italierazko hitzak, ingelesezko itzulpena eta musika-notazioa ikusten direlarik.]]

**Libretoa** opera, opereta, musikal eta beste antzezlan musikal batzuen testua da. Libretoaren egilea **libretista** da.

Libretoa (italieratik *libretto*, "liburuxka") opera edo beste antzezlan musikal batzuen testua da. Hitz hau, oratorio baten testuari ere ematen zaio. Baita ballet baten aurkezpena adierazten duen testuari ere. Musikal baten libretoan, hitz egindako testua gidoia edo liburua deitzen da, eta kantaturiko testua, liriko. Libreto on bat, antzezlanean eraginkorra izan behar da, eta, aldi berean, musikari ondo egokitu behar zaio. Musikalan batzuk, libretoarekin batera pentsatu dira, baina, ohikoena, libretoa jatorrizko ideia bat edo eleberri edo antzezlan baten egokiera librea izatea da. XVIII. mendean, Pietro Metastasioren libretoak, antzezlan musikaletara ehundaka aldiz eraman ziren, konposatzaile ezberdinen aldetik. Beste garai batzuetan, libretogileak, konposatzaileekin elkarlanean aritzen ziren. Honen adibide, honako hauek dira: Jean Baptiste Lully konposatzailea eta Philippe Quinault olerkaria, Christophe Willibald Gluck eta Ranieri di Calzabigi, Lorenzo da Ponte eta Wolfgang Amadeus Mozart, A. Eugène Scribe eta Giacomo Meyerbeer, Hugo von Hofmannsthal eta Richard Strauss. Opereta eta musikalaren arloan, elkarlan esanguratsuenen artean, beste honako hauek nabarmendu behar dira: W. S. Gilbert eta Arthur Sullivan eta, Lorenz Hart eta Oscar Hammerstein II.a Richard Rodgersekin. Konpositore batzuk euren libreto propioak ere idatzi dituzte. Hauxe da Richard Wagner, Hector Berlioz, Michael Tippett edo Gian-Carlo Menottiren kasua.

## Kanpo estekak
Amezti (Aralar)

**Amezti** Aralarko mendilerroan dauden mendien artean, garrantzi handirik gabeko mendietako bat da. Izan ere, ondo-ondoan du Txindoki mendia, ekialdean, eta honek kentzen dio garrantzia.

## Irispideak 
Txindokira bertara doan ohiko bidea hartu behar da. Laster, ekialdera desbideratu behar da, Gaztesuiko langa izeneko hesi batetara. Honek, Txindokiren mendebaldeko zatian, lautadatxo bat suposatzen du. Ondoren, gailur belartsua igo behar da, tontorrera iritsi arte. Ameztiko pasabideak banatzen du Amezti mendia Txindokitik.

## Kanpo estekak
Opereta

**Opereta** antzerki musikal mota bat da, bizia eta satirikoa. Bere ezaugarririk nabarmenena, argumentu sinestezin eta zentzugabea izatea da. Hitzegindako elkarrizketaz osaturik dago. Hauen artean, kantuak tartekatzen dira, frantsesek kuple esaten dietenak. Rigodona eta kankana bezalako dantzak ere tartekatzen dira. Hortaz, antzezlan ikuskizun bat da, non, zati musikalak, hitz eginak eta dantzatuak bata bestearen atzean gertatzen diren. Opereta frantsesa, Los Bufos Parisinos bezalako antzoki txikietan garatu zen. Hau, 1915ean inauguratu zen.

Genero hau, hainbat europar herrialdetik zabaldu zen, Viena aldean garrantzi berezia hartuz. Opereta vienarrek, argumentu serioago bat dute, eta sentimenduz josiagoa, frantsesekin alderatuz. Opereta vienarraren beste ezaugarrietako bat, valsaren erabilera da, ezinbesteko garrantzia duen elementu musikala.

Beharbada, Jacques Offenbach da, opereta konposatzailerik ezagunena. Genero honetan, bere lanik ezagunenak Orfeo infernuetan eta Helena ederra dira.

## Beste opereta batzuk 
* Xaguxarra (opereta) Johann Strauss II

## Kanpo estekak 
*  https://web.archive.org/web/20080615145328/http://tierra.free-people.net/artes/musica-opereta.php
Rigodon

**Rigodona** frantses jatorriko dantza bat da, XVI. mende eta XVII. mendekoa. Bere erritmoa bitarra da eta bere asmakuntza *Rigaud* izeneko norbaiti ematen zaio.

Kontradantza moduko bat da bi bikote edo gehiagorekin dantza egiten dena, eta hainbat irudi motarekin. Bere erritmoa bitarra da eta hau launa konpasetako bi itzuli fraseatutetan banatzen da, bigarren denborako azken notatik hasita. Pausua, lehen tokian, aurrera, atzera edo albora egin gabe egiten da, hankek mugimendu asko egin arren.

Modako dantza bihurtu zen XVII. mendeko frantziar gortean, eta, honegatik, Jean Baptiste Lully eta Jean Philippe Rameauren antzezlan ikuskizunetan sartu zen. XVIII. mendean, batzuetan, alemaniar suite (musika)n sartzen zen.

## Kanpo estekak
Kontradantza

thumb|400px|Kontradantza 2019ko Flurry Jaialdian
**Kontradantza** erritmo bizia eta konpas bitarra duen dantza bat da. Errepikatzen diren zortzi konpasetako hainbat sekziotaz osaturik dago. Bere jatorria, Britainia Handiko *country dance*tan du. Herrialde honetatik Europa osora zabaldu zen. Bere ospe gorena, XVIII. mendearen amaieran lortu zuen. Garai honetan, antzezlan musikaletako beste genero batzuetan erabili zen, operan eta balletean bezala. Erritmo honetan oinarrituriko musika-lanak idatzi zituzten musika klasikoko konposatzaileen artean Wolfgang Amadeus Mozart eta Ludwig van Beethoven daude. Azken honek, 1803an, hamabi dantzekin osaturiko bilduma bat argitaratu zuen. Hauen artean, zazpigarrena eta hamaikagarrena nabarmendu behar dira. Hamaikagarrena, *Las Criaturas de Prometeo* izeneko musika-lanean erabiltzen du. Historiografia musikalak, oso baztertuta izan duen arren, garrantzi berezia izan zuten kontradantzek Hispanoamerikan, XIX. mendean zehar, Manuel Saumell eta honen lanaren jarraitzaile izan zen Ignacio Cervantes bezalako egileekin, Habana genero honen zabalkuntzaren zentru garrantzitsuenetako bat izaki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erpin geodesiko

[thumb|Erpin geodesikoa, [Arnotegin]]
**Erpin geodesikoa** kokapen zehatz bat adierazten duen seinale bat da. Eta, beste erpin geodesiko batzuekin batera, hiruki sare bat osatzen du.

Geodesia lurraren forma, dimentsioak eta grabitate-eremua aztertzeaz arduratzen den zientzia da.

Ikuspuntu praktikotik begiratuta, honako hau da Geodesiaren baliagarritasun handienetako bat: bere tekniken bidez oso lurralde zabalak irudika daitezkeela mapetan. Puntu-sare bat ezarriz egin daiteke hori. Lurraren azalera osoan sakabanatuta daude, eta zehaztasun handiz ezagutzen ditugu espazioan duten kokapena eta itsasoaren mailaren gainean duten altuera.

Puntu horiei **erpin geodesikoak** deitzen zaie eta puntu horiek osatzen duten eskeletoan oinarritzen dira lurralde bateko kartografia lortzeko behar diren gainerako lanak.

Erpin geodesiko horien posizioa horrenbesteko zehaztasunarekin jakiteko erreferentziazko sistema aukeratu beharko dugu. Kartografiaren kasuan, Lurraren forma ongien deskribatzen duen azalera matematikoa biraketa-elipsoidea da. Horixe erabiltzen du Bizkaiko Foru Aldundiak, esaterako.

Gero, nahitaezkoa da lurreko gainazal kurbatuan dauden elementuak gainazal lauan jartzea, paperean alegia. Hori proiekzio kartografikoen bitartez lortzen da. Elementu kartografikoak paperean islatzeko aukera emango diguten formula matematikoak dira. U.T.M. (Universal Transversa Mercator) Proiekzioa deiturikoa da. proiekzio horietako bat.

Puntu geodesikoak markatzeko, Hego Euskal Herrian eta Espainian, 120 zentimetroko garaiera eta 30eko diametroa duen zilindro bat kokatzen dira. Zilindro hau, hormigoizko oinarri kubiko batean sostengatzen da, guztia zuriz margoturik. Ohi, toki altu eta garbietan egoten dira, beste puntu batzuk ikusi ahal izateko. Horregatik ikuspegi oso onak egoten dira toki hauetatik. 1975etik, Seinale Geodesiko eta Geofisikoei buruzko Legeak babesten ditu.

Espainiako erpin geodesikoen sarea, hiru zatitan banatzen da: lehen mailakoak, bigarren mailakoak eta hirugarren mailakoak. Lehen mailakoak, 30 eta 70 kilometro arteko hirukiz osaturik daude. Bigarren mailakoak, lehenengo mailakoetan lagundurik, hirukien alboak 10 eta 25 kilometro artekoak izaten dira, eta, azkenik, hirugarren mailakoek, 5 eta 10 kilometro artekoa. Sare handienetako erpinak, aldi berean, sare txikienetako erpin ere badira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Institutu Geografiko Nazionala
*  Erpin Geodesikoen mapa 
* Bizkaiko erpin geodesikoen mapa. Bizkaiko Foru Aldundia
Aoki

**Aoki** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da, gailur belartsua eta laua duena. Uzkuitirekin batera, Arritzaga labarraren gainean dagoen ondo ezberdindutako mendia, hegoaldetik, Muitzeko zirkua mugatzen du. Lizeozko ordeka izeneko lepoa, larrean zehar doan jeitsiera txiki bat da, Uzkuiti eta Aoki banatzen dituenak.

Tontorraren hegoaldean dagoen haranak, Katxine du izena. Haran hau, Ganboa (mendia), Ganbo Txiki eta Arrubigaña mendiek inguratzen dute, Uzkuiti eta Aokiz gain. Lehenengo biak, kareharrizkoak dira. Hirugarrena, berriz, belartsua.

## Irispideak 
Larraitzetik edo Amezketatik, Muitzeko labarra igo daiteke. Labar hau Txindokitik ekialdera geratzen da, Txindoki bera, Larraone menditik bananduz. Zirkua bere haserararte jarraituz, Aokira heltzen da.

## Kanpo estekak
Ekuadorren banaketa administratiboa

**Ekuadorren banaketa administratiboa** 24 probintziaz osatua dago.
 
Lehenik probintziatan (*provincia*) banatua dago, kantonamendutan (*cantón*) eta parrokiatan (*parroquia*) azpibanatua. Barruti hauetako udalerriek ordezkari batar eta kontseiluak demokratikoki aukeratzen dituzte, sufragio zuzenean. Probintzien kasuan, probintzia kontseiluak aukeratzen dira (*consejo provincial*) eta kantonamenduetan udal kontseilua (*concejo municipal*). Azken urteotan banaketa administratiboa aldatua izan da, Santa Elena eta Santo Domingo de los Tsáchilas probintziak sortu baitira.

eskuinera|

Probintziak hauek dira:

## Mugatu gabeko lurraldeak 
1.419 km² ez daude inongo probintziari esleituak. 2006an, lurralde hauetan 85.265 biztanle zeudenMugatu gabeko lurraldeak hauek dira:

* **Las Golondrinas:** Agua Clara eta Guayllabamba ibaien arteko lurraldea, Esmeraldas eta Imbabura probintzien arteko liskarrean. Hegoaldean Pichincha probintzia du.

* **La Manga del Cura:** Guayas, Manabí, Los Ríos eta Santo Domingo de los Tsáchilas probintzien arteko liskarrean. Barnean du Daule-Peripa urtegiaren zati bat. Gutxi-gorabehera 50.000 biztanle ditu.

* **El Piedrero:** El Triunfo (Guayas) eta La Troncal (Cañar) kantonamenduen arteko lurraldea.

## Berriki mugatutako lurraldeak 
* **La Concordia** Esmeraldas eta Pichincha probintzien arteko lurralde mugatu gabea izan zen 2007 arte. Santo Domingo de los Tsáchilas probintzia sortzean, 60.000 biztanle inguruko udalerri hau mugatu egin zen eta azaroan Esmeraldas probintziako zortzigarren kantonamendu bihurtu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ume

**Ume** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:

# **Ume** edo **haurra** gizaki txikia da, nerabezarora iritsi ez dena.
# **Ume**, edo **Baby** bertsio originalean, Dragoi Bola GTko fikziozko pertsonaia da.
# **UME** edo **Larrialdi Unitate Militarra**, Espainiako indar armatuetako taldea.