open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Global Energy Services

**Global Energy Services** Bilboko enpresa da, industrientzat ingenieritza eta mantentze-lanak egiten dituena.

Katalunian jaioa, 1991tik 2006ra Gamesaren barruan izan zen 3i britainiarrari saldu arte.

## Kanpo estekak
Cegasa

**Cegasa** Oñatin 1934an sortutako enpresa industriala izan zen, 1000 langile baino gehiago izatera heldu zen, 210 miloi euroko salmentak, eta "Cegasa", "Solac" eta "Decor" markak zituen. 1964tik aurrera lantegi nagusia Gasteizen izan zuen baina Oñatiko sorburua izan zen lantegia itxi gabe.

Taldeko enpresak:
* Celaya, Emparanza y Galdós, S.A.
* Energía Portátil, S.A.
* Celaya, Emparanza y Galdós Internacional, S.A.
* Cega Multidistribución, S.A.
* Avenida Digital S.A.U.

Cegasa enpresak 2014. urtean bere ateak itxi behar izan zituen. Handik bi urtetara, 2016an, presidente, jabe eta bultzatzaile nagusia izan zen Juan Zelaia hil egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Llama Gabilondo y Cía S.A.

**Llama Gabilondo y Cía S.A.** Gasteizen egoitza zuen enpresa izan zen. Su-armak, batez ere pistolak, egiten zituen. 1904an Eibarren *Gabilondo y Urresti* izenaz sortua, Lehen Mundu Gerra eta gero Elgoibarrera eta XX. mendeko bigarren zatian Gasteiza mugitu zen eta bertan iraun zuen 2000an itxi arte.

= Modelo ospetsuenak =

* Radium
* Ruby
* Bufalo
* Danton
* Ruby Plus Ultra
* Ruby Extra
* Llama I edo Llama
* Llama II
* Llama III
* Llama III "Especial"
* Llama III-A
* Llama IV
* Llama V
* Llama VI
* Llama VII
* Llama VIII
* Llama IX
* Llama IX-A
* Llama IX-B
* Llama IX-C
* Llama IX-D
* Llama X-A
* Llama XI Especial
* Llama XI-A edo Llama XI-B
* Llama XV "Especial"
* Llama XVI
* Llama XVII
* Llama XVIII
* Llama XIX
* Omni I
* Omni II
* Omni III
* Llama M-82
* Llama M-87
* Llama MAX-1
* Llama MAX-1-L/F
* Llama MAX-I C/F edo MAX-I Compact
* Llama MAX-2 edo Llama MAX-2-L/F
* Llama Mini-Max
* Llama Mini-Max II
* Llama Micro-Max

## Kanpo estekak
IKUSI Ángel Iglesias S.A.

**IKUSI ELECTRÓNICA, S.L.** Donostian 1949an sortutako enpresa da, elektronika eta komunikazio arloetan lan egiten duena.

Bere jarduera nagusiak honakoak dira:
* Telebista eta Multimedia
* Urrutiko kontrola
* Garraio eta seguritatea
* Aireportuak
* Sareak eta datu-ahots

## Kanpo estekak
Ibermática

**Ibermática** Donostiako informatika-enpresa da. Haren arloak honakoak dira:

* Informazio eta komunikazioen teknologiaren aholkularitza.
* Ekipamendu eta azpiestruktura.
* Informazio-sistemen integrazioa
* Azpikontratazioa
* Kudeaketa enpresarialaren konponbidea

## Historia 
Ibermatica Kutxabank taldearen kontrolpean egon zen urte luzez, baina, Europako Banku Zentralak aurrezki kutxei industria partaidetzak murrizteko eskatu zienean, entitateak irteteko prozesua hasi zuen 2012an: lehenik, partaidetzaren % 4 saldu zion ONCEri. 2013an, ProA Capital funtsa sartu zen akziodun nagusi gisa, baina Kutxabankek % 15i eutsi zion. 

2022an, Espainiako Ayesa taldeak enpresaren % 100 eskuratu zuen. Ayesaren barruan, Ayesa IT izeneko atalean integratuta geratu zen Ibermatica. Salmenta gauzatu zenean, 4.750 langile zituen Ibermaticak. 

2024an, Ayesa ITk 530 milioi euro inguru fakturatu zituen, taldearen bi herenak gutxi gorabehera. 23 herrialdetan ditu bulegoak. Hego Euskal Herrian, Donostiako Miramongo parke teknologikoan du egoitza nagusia. 2025eko abenduan, Kutxabank, BBK, Indar funts eta Eusko Jaurlaritzaren partzuergo bat hura erosteko enkante batean gailendu zen; hartara, haren egoitza Euskal Herrira itzuliko zuen, EAEra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sener Aeronáutica

**Sener Aeronáutica** Getxoko enpresa da, SENER taldeko adar aeronautikoa osatzen duena. 1956an sortu zuten.

Sener Aeronáuticak Industria de Turbo Propulsores (ITP) enpresaren akziodun nagusia izateaz gain, eguzki-energia ere landu ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ingeteam

**Ingeteam** Zamudioko parke teknologikoan (Bizkaia) egoitza duen enpresa-talde bat da.

2007an sortu zuten, 1972an jaiotako "Team" (Técnica Electrónica de Automatismo y Medida) eta 1974an jaiotako "Ingelectric" batuz.

Enpresa potentzia eta kontroleko elektronikan (alderanzgailuak, frekuentzia bihurgailuak, kontrolagailuak eta babesgarriak), sorgailuak, motorrak eta bonbak, ingeniaritza elektriko eta automatizazio proiektuak espezializatutako enpresa da.  Lanketa eta mantentze zerbitzu eta instalazio zerbitzuez osatzen du bere eskaintza.

Sorkuntza eolikoa, fotovoltaikoa, hidraulikoa, eta fosilaren sail nagusietan; metalen, ontzigintza, trenbide trakzioaren eraldaketaren industria; indar elektrikoaren sarean, azpiestazioak barne, garatzen ditu bere produktuak, betiere sorkuntza eta energia kontsumo eraginkorrena bilatuz eta garraioa eta banaketa eginez.

Enpresa mundu osoan zehar ari da, 3.900 langilerekin, eta bere jarduera I+G oinarri harturik dago egituraturik, urtero bere fakturazioaren %&nbsp;7 bideratzen baitu horretara.

Euskal Herriko talde hau mundu osora zabaldu da, enpresa berriak sortuz: Ingeteam, Gmbh. (Alemanian); Ingeteam, a.s. (Txekiar Errepublikan); Ingeteam Inc (EEBB); Ingeteam, LTDA (Brasilen); Ingeteam S.A. de C.V. (Mexikon)...

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kider

**Kider** Aiaran egoitza nagusia duen enpresa-taldea da, altzariak ekoizten dituena. Akziodun nagusia Nafarroako Kutxa da (%47,42a)

## Enpresak 
Kider taldeak 7 enpresa ditu:
* Kider, S.A. (Aiara)
* Mebunik, S.A. (Barakaldo)
* Kime, S.A. (Amurrio)
* Inan, S.A. (Aiara)
* Izarki 7, S.A. (Azkoien)
* Angle, S.A. (Frantzia)

## Kanpo estekak
Insalus

**Agua de Insalus, S.A.** Tolosan 1888an sortutako enpresa da, ur minerala ekoizten duena. Iturburua Lizartzan, Aralar mendilerroko Otsabio mendiaren inguruan dago eta Araxes ibaiaren ibaiadarra da. Enpresak ISO 9001:2000 eta IFSv.4 zigiluak ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Emotibismo

**Emotibismoa** ekintzek pertsonengan sortzen dituzten sentimenduen bidez ekintza horiek onak ala txarrak diren ezartzen dela baieztatzen duen teoriari deritzo.

## Kanpo estekak
Erlatibismo moral

**Erlatibismo moral** edo **Erlatibismo etiko** gizarte ezberdinetan ematen diren etika ezberdinak azaltzeko ikuspegi filosofikoa da. Etikaren fundamentazioaren arazoa planteatzen du.

Moralaren gaiari heltzen diogunean aurkitzen dugun arazorik handienetakoa bere erlatibotasunarena da. Munduko gizarte guztiek beren kode moralak dauzkate eta horiek ez dira inola ere berdinak, diferentzia nabarmenak dituzte eta. Hortaz, moralaren baliagarritasun unibertsala zalantzan jarri eta erlatibismoaren alde egiteko joerak agertu izan dira historian zehar.

Arazo hori antzinako Greziako zibilizazioan sortu zen, teknologiaren aurrerapenari esker kultura desberdinen berri izan eta bestelako kode moralak ere bazirela ikusi zutenean. Grezian erlatibismo morala defendatzen eta argudiatzen duten filosofoei sofista deritze.

Erlatibismo morala, ona eta txarra gizatalde bakoitzak bizimoduaren araberakoak direla defendatzen duen jarrerari deritzogu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Arrieta, Agustin (2002): "Etikaz: oinarrizko galderak" in *Zertaz dihardu filosofiak?*, Donostia, Jakin 
* Azurmendi, Joxe (1999): "Indarkeria eta balio berrien bilaketa" in *Euskal Herria krisian*, Donostia, Elkar. .
* Olariaga, Andoni (2019): *Erlatibismoaren egiak*, Bilbo, UEU. 
* Soto, Iñaki (2004): "Etika" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 

## Ikus gainera 
* Etika
* Dogmatismo

## Kanpo estekak
S.A. Alkartasuna

**S.A. Alkartasuna** Gernikan egoitza zuen enpresa izan zen. Su-armak, batez ere pistolak, egiten zituen. Bere modelorik ospetsuena Alkar pistola izan zen, Lehen Mundu Gerran erabilia.

Enpresa 1913an Astra, Unceta y Cia S.A.k jasandako grebaren ondorioz sortu zuten, eibartar langile eta gernikar enpresariek sortua hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Transportes Colectivos S.A.

[250px|thumb|Mercedes 0-405 [Bilbobusen antzinako irudia duena.]]
**Transportes Colectivos S.A.** (TCSA) autobusen zerbitzua eskaintzen duen enpresa bizkaitarra da, Bizkaibusen linea batzuk kudeatzen dituena.

## Historia 
XIX. mendeko amaieran *TUB* (Tranvías Urbanos de Bilbao) izenaz sortua, Arratiako tranbiak kontrolatua izan ondoren, 1906an *Tranmways et Electricité de Bilbao* bihurtu zen. Gero *TUGBSA* (Transportes Urbanos del Gran Bilbao) izena hartu zuen 1980ko hamarkadan egungo izena hartu arte.

*Bilbaína de Autobuses S.A. (BASA)*, *Saipal* eta *Ramos* xurgatu ondoren, 1988an Bilbobusen eta Bizkaibusen sartu zen. 2008an Bilbobus galdu ondoren, ALSAk erosia izan zen.

## Ibilgailuak 
* Mercedes 0-405 Hispano (1900 seriea).
* Mercedes 0-405 N Hispano (800 seriea).
* Mercedes 0-405 N2 Hispano (800 seriea).
* Mercedes 0-530 Habit Hispano (1000 seriea).
* Mercedes 0-530 Citaro.
* Mercedes 0-530 L Citaro (1750 seriea).
* Mercedes 0-530 G Citaro eta Hispano Habit artikulatua (2200 seriea).
* Scania N-270UB Hispano Habit (2300 seriea).
* Volvo B7L Hispano Habit (1100 seriea).
* Volvo B12B Sunsundegui Astral (7732, 7733, 7734).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
STAR, Bonifacio Echeverría S.A.

**STAR, Bonifacio Echeverría S.A.** armagintza enpresa izan zen, egoitza Eibarren zuena. Julian eta Bonifazio Etxeberria anaiek 1905ean sortua, su-armak egiten zituen, batez ere pistolak. 1905ean sortua, 1997an porrot egin ondoren desegin zuten.

## Modeloak 
### Pistolak 

* 1905
* 1908 modeloa
* 1914 modeloa
* Izarra
* Star 1908
* Star 1919
* Star 1920
* Star 1921
* SIS - .32 auto
* SS - 380 auto
* AS - 38 auto
* BS - 9&nbsp;mm luger
* MS - 38 auto
* PS - 45 auto
* STAR A-40 edo Star 1922
* JO.LO.AR.
* Star 1931
* Star IN-1934
* StarModel To Super
* Star B
* Super-Star
* SUPER-S
* Star BG
* Star BKS
* Star BM
* Star BKM
* Star C
* Star D
* Star D Plus
* Star F
* Star H
* Star I
* Star M
* Star P
* Star PKM
* Star PD
* Star S
* Star SS
* Star M28
* Star M30
* Star M31
* Star Firestar M43
* Star Ultrastar
* Star Megastar
* Star 316

### Subfusilak 
* STAR Si35, RU35, eta TN35
* Star Z45
* Star Z62 eta Z63
* Star Z70 eta Z70B
* Star Z75
* Star Z84

## Kanpo estekak
Sunsundegui

**Sunsundegui, S.A.** Sakana eskualdeko Altsasu udalerrian kokaturiko enpresa da, autobus eta trenen karrozeriak egiten dituena.

1944an Irunen sortua, 1956an Altsasura lekualdatu zen.

2008an lortu zuen fakturazio-errekorra, baina kudeaketa txarrak krisi ekonomiko larria ekarri zion, eta, horren ondorioz, 2009an Nafarroako Gobernuak, Sodenaren bitartez, bere kudeaketaz arduratu behar izan zuen

2012. urtearen amaieran, Nafarroako Gobernuak Sunsundeguin desinbertitzea erabaki zuen, eta 2013. urtearen lehenbiziko erdian akordio bat lortu zuen langileekin eta zuzendaritza-taldearekin, hauek akziodunak bihur zitezen, enpresa bereganatuz.

Espainiako merkatuaz gain, Sunsundeguik Europa eta Ekialde Hurbileko hainbat herrialdetara esportatzen ditu autobusak, eta, horren ondorioz, 2008an Nafarroako Gobernuaren esportazioaren saria jaso zuen.

2019ean 450 langile zituen.

## Modeloak 
;Hirikoak eta hiriartekoak

* Sunsundegui SB3 (artikulatua; 81 eserleku)
* Sunsundegui SB3 (Low Entry)
* Sunsundegui SB3 pisu garaikoa
* Sunsundegui SB3 Go

;Autobusak

* Sunsundegui SC7 (71 eserleku, 3,7 metroko altuera)
* Sunsundegui SC5 (71 eserleku, 3,5 metroko altuera)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala euskaraz
Devoucoux

**Devoucoux** Biarrizko enpresa da, luxuzko zaltokiak egiten dituena. Konpainiak 13 modelo ezberdin egiten ditu.

Enpresa 1985ean Jean-Michel Devoucouxek sortu zuen Saran eta egun 60 langile ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
José Antonio Labordeta Parke Handia

**José Antonio Labordeta Parke Handia** (; ofizialki eta ) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoan dagoen Zaragoza hirian kokatzen den 40 hektarea dituen hiri parke bat da. Mende batean zehar hiri honetako parkerik handiena izan zen, halere, Expo 2008 ospakizunaren ondorioz 2008an eraiki zen Uraren Hiri Parkeak lehenbiziko postu hori kendu zion.

2010eko irailaren arte parke honen izena Primo de Rivera izan zen, herritarren artean *Parque Grande* ("Parke Handia") izenez ezagutzen zelarik, baina José Antonio Labordeta kantautore eta politikariaren heriotza eta hiritarren eskaerei entzunez, azkenik parkeak bere ohorez gaur egungo izen hori jaso zuen.

## Kanpo estekak
Éditions Atlantica

**Éditions Atlantica** Angelun egoitza duen Euskal Herriko argitaletxe bat da.

1984an sortu zen Biarritzen, egun Biarritzen, Parisen, Angelun eta Pauen dute egoitza. 1997an Parisko Éditions Séguier erosi zuen.

Guztira 2776 lan argitaratu ditu, horietatik urtero 130 berriak izanik. 15 langile eta 1,6 milioi euroko salmentak ditu. Kirola, tauromakia, historia, ondarea eta ohiturak jorratzen dituzte liburuak argitaratzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Argitaletxearen webgunea
Urssa

**Urssa** Gasteizko enpresa industriala da, metalezko egiturak egiten dituena.

1961eko maiatzaren 25ean kooperatiba hau MCC barnean dago. Bi lantegi nagusi ditu, biak Gasteizen. 1998an KBE alemaniar enpresarekin batera, "KBE-Urssa S.A." sortu zuen Gasteizen PVC leihoen profilak egiten dituena.

## Kanpo estekak
Paco Martínez Soria

'*Francisco *Paco* Martínez Soria*' (1902ko abenduaren 18a, Tarazona, Zaragoza &ndash; 1982ko otsailaren 26a, Bartzelona) espainiar aktore, antzerki enpresari eta zinema izar bat izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Paco Martínez Soria aktoreari buruzko webgunea 
* Paco Martínez Soria aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Toffolo

**Toffolo** Uztaritzeko Arrauntz auzoan egoitza duen enpresa da, eraikuntzarako produktuak egiten dituena. Lapurdin taldeko egoitza nagusia badu ere, Lesakan ere lantegi bat du.

## Kanpo estekak 
*  webgune ofiziala
Manufacture d'armes des Pyrénées françaises

'''Manufacture d'armes des Pyrénées françaises'* (MAPF) Hendaian egoitza zuen enpresa izan zen. Su-armak, batez ere pistolak, egiten zituen. Bere modelorik ospetsuenak *Unique* markakoak ziren.

## Historia 
Enpresa 1923an Behobian *Uria & Arenas Frères* izenaz sortu zuen José Uriak. 1928an Hendaiara joan eta *Manufacture d'armes des Pyrénées françaises* izena hartu zuen. 2001ean enpresa itxi zutenean, F.M.R.-ek *Unique'' marka erosi zuen.

## Modeloak 
Pistola profesionalak:
* Unique 10
* Unique 15
* Unique 16
* Unique 17
* Unique 18
* Unique 19
* Unique 20
* Unique 21
* Unique C
* Unique C2
* Unique F
* Unique Fr 51
* Unique Ld/Lc/Lf
* Unique R17
* Unique Rr 51 Police
Kirolezko pistolak:
* Unique DES 69
* Unique DES 69U
* Unique DES 96
* Unique DES 32U

## Kanpo estekak
Poney

[thumb|[Shetland poney arrazako zaldia. Arraza honetako poniak txikienak dira.]]
**Ponia**, **Poney**, **xaldi** edo, batzuetan, **pottoka** (nahiz eta adierea hau zuzena ez izan), zaldi txiki bat da (*Equus ferus caballus*), soin gurutzera gehienez 150 zentimetro garai izatera heltzen dena. Garaiera hartatik behera dagoen edozein zaldi ponitzat jotzen da, nahiz eta egiazko poni arrazek berezko fenotipoa duten. Zaldien artean poniek berezko izaera eta gorpuzkera dute.

Munduan poni arraza eta mota ugari dago. Hainbat enda zahar eta jatorrizkoak, baina beste asko sortu berriak, bereziki zaldiketarako.

Zaldi neurriko zaldiak, berriz, beste sailkapen taldean sartzen dira.

Antzinakoagoak diren poni arrazek, jatorrizkoenakk izateaz gain, zaldi arkaikoen ezaugarriak atxiki dituzte. Esate baterako, bizkarrean zehar duten marra, baita hanketan agertzen diren marrak ere, edota hanka ilunak. Mutur zurixkak, zurda mardulak eta erdi zutunik zein izaera handia. Handiagoak diren zaldiak baino nortasun handiagoa edukitzen dute sarritan.

## Ezaugarriak 
Poneyak abere indartsu eta landatarrak dira. Beraien pisua batez beste 100 kilo ingurukoa da, baina esate baterako pottoka poneya izanik 200-250 kiloko aberea da, eta Shetland poney txikienak 100 kilotik behera izan dezake. Hainbat poney txiki edo miniaturen endak are txikiagoak izan daitezke.

Itxura indartsua daukate, soslai zuzena eta belarriak hiruki forman eta ez barrura zuzenduta, handiagoak diren zaldien kasuan ez bezala.

## Etimologia 
thumb|Shetland poney eta zelako zaldi bat parez pare
* Poneya *"pony"* da ingelesez eta *"poney"* frantsesez. Hitza segur aski egun desagerturik dagoen *"poulenet"* frantses hitzatik dator. Poulenet *"poulain"* hitzatik dator, hau da, (moxala). Erdi aroko frantsesean moxala *"pulain"* deitzen zuten, eta hitza hau bere aldetik Erdi Aroko latinaren *"pullamen"*etik zetorren segur aski, "abere gaztea" esanahiarekin, eta azken hau bere aldetik latin klasikoaren *"pullus"*.

* Euskaraz berriz joera dago poney arraza guztiak "pottoka" deitzeko, eta hitza poneyaren sinonimo gisa erabili ohi da, nahiz eta pottoka bertako enda zehatza izan. "Behoka" hitza batzuetan ere poneyaren sinonimo gisa erabiltzen da, "behor gazte" esan nahi duena (ik. nafar behoka). "Zaldiko" litzateke beste sinonimoa, hots, "zaldi gazte".

## Euskal Herriko poney endak 
Euskal Herrian bertakoak diren zenbait poni arraza dago:
* Pottoka
* Ordunteko behor
* Nafar behoka
* Zaldi montxinoa

Bertako enda hauetaz gain beste zenbait poney enda zabaldurik daude Euskal Herrian. Esate baterako, Shetland poneyak gero eta ugariago dira Euskal Herrian lursail txikiak garbitzeko zein maskota gisa..

## Kanpo-estekak
Jaume Balagueró

**Jaume Balagueró i Bernat** (Lleida, 1968ko azaroaren 2a) kataluniar zinema zuzendari eta gidoilaria da. Bere ibilbidea 1990eko hamarkadaren erdialdean hasi eta hainbat sari irabazi ditu.

Bere filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *Els sense nom* (1999, Emma Vilarasau, Karra Elejalde eta Tristán Ulloa aktoreekin), *Darkness* (2002, Fele Martínez, Anna Paquin, Lena Olin eta Giancarlo Giannini aktoreekin), *Para entrar a vivir* (2006, Macarena Gómez, Nuria González eta Adrià Collado aktoreekin), *REC* (2007, Manuela Velasco, Ferran Terraza eta Jorge Serrano aktoreekin), *REC 2* (2009) edota *Mientras duermes* (2011).

## Filmografia 
## Ikus, gainera
* Kataluniako zinema
* Espainiako zinema

## Kanpo estekak 
* Jaume Balagueró zuzendariaren IMDBko fitxa ikusgai
Gibus de Soultrait

**Gibus de Soultrait** (Biarritz, 1957ko maiatzaren 23a) euskal herritar kazetaria da. *Surf Session* aldizkariaren sortzailea, ''Surfer's Journal* frantsesezko bertsioaren zuzendaria da.

Irakaslea Bordele 2-ko Unibertsitatean eta surflaria ere bada.

## Lanak 
* *Entente du mouvement*
* *L'homme et la vague*, 1995, Éditions Atlantica
* *Pour un concept d'intégrité fondé sur la mobilité*, 2000
* *Le monde du surf*, Sylvain Cazenave argazkilariekin, 2005, *Minerva''
Zapatones

**Juan Carlos Lama Basas**, erromes eta jendartean askoz ere ezagunagoa ***Zapatones*** ezizenaz (1954, A Ponte do Porto, Camariñas, A Coruñako probintzia, Galizia &ndash; 2015eko maiatzaren 15a, Pontevedra) espainiar erromes, ibiltari eta plazagizon bat da, Done Jakue Bidea osoan nahiz Santiago de Compostela hiriko Obradoiro enparantzan sarritan agertzeagatik ezaguna da.
Javier Calvo (aktorea)

**Javier Calvo Guirao** (Madril, 1991ko urtarrilaren 21a- ) espainiar aktorea da.

## Telesailak 
* *Fisika edo kimika* Fer; 2008-2011
* *La otra mirada* Jorge Merlot; 2019

## Zinema 
* *La viuda* Carlos; 2009

## Film laburrak 
* *Frozen yayo* (2002)
* *Moreno*
* *Por un instante*

## Antzerkia 
* *Mañana de mercado en el siglo XVI*
* *¿Y tú, quién crees que eres? ¿Yo? ¡La portera!*
* *El enfermo imaginario*
* *El sueño de una noche de verano*
* *La flor de Lilá*
* *La venganza de Don Mendo*
* *¿Y tú, quién crees que eres? ¿Yo? ¡La portera!*
* *La cabeza de dragón*
* *El misterio de duarte*
* *Amor loco (Yo por vos y vos por otro)*
* *Morir (Un instante antes de morir)*
* *Sarao*
* *A través del espejo*
* *Imaginario*
Pilarreko Gure Amaren Eliza (Canfranc)

**Pilarreko Gure Amaren Eliza** (; ) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintzian dagoen Canfranc udalerriko Os Aranyons/Los Arañones herrian kokatzen den eliza bat da, hain zuzen ere, Jazetania eskualdean dago, Pirinioetako bihotzean. 1969. urtean Miguel Fisac Serna arkitektoak diseinatu eta altzatu zuen. Kultu katolikoa eta Pilarreko ama Birjinari sagaratua dago, 2006. urtean kultura ondasun izendatu zuten. Bere barnean hainbat erretaula barroko ere badaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surf Session

***Surf Session***, euskal aldizkaria da, frantziar estatu osoko surf-aldizkaririk zaharrena da. 1986an Gibus de Soultraitek eta Pierre Bernard-Gascognek Biarritzen sortua, egun Sud Ouest taldekoa da. Egoitza Angelun du.

## Filmografia 
Aldizkariak zenbait bideo ekoiztu du:
* Trip Session #5 Surf La Réunion Réal: Julien Roulland
* Trip Session #6 Surf Madagascar Réal: Julien Roulland
* Trip Session #7 Surf Nicaragua Réal: Julien Roulland

## Kanpo estekak 
*  Aldizkariaren webgunea
Adrián Rodríguez

**Adrián Rodríguez Moya** (Cornellà de Llobregat, Bartzelona, 1988ko azaroaren 28a - ), abeslari eta aktore katalana da.

## Filmak 
* El vuelo de Guirre; 2007; Zeben
* Solos; Miguel Alvarez
* Lagrimas del cielo; Andres Alvarez
* El precio del deber; Jorge Sierras
* Vida de Traición; Duarte Martins
* El secreto Alconde; Alberto Dablen

## Telesailak 
* *Física o Química*, David; 2009-2011
* *Los Serrano*, David; 2005-2008

## Diskografia 
#### SJK (2005) 
# A toda mecha
# Adiós papá
# Soy la caña
# Yo paso del amor
# Del 1 al 10
# Metrosexual
# Me pica
# Nadie manda
# La profesora de inglés
# Pienso en ti constantemente
# Estoy p'allá
# Me piro

#### DPM (2006) 
# Con Angelina Jolie se me va la olla
# D.P.M.
# Bésame
# Después del tono
# Primero lo primero
# Entre muñecas
# Primer encuentro
# Ke te pires
# Paso de ti
# Quiero despegar

#### Beste abesti batzuk 
# Si me miras
# Si empieza a llover
# La distancia (feat. Jonseslife)
# Vidas diferentes (feat. KBZ & Jonseslife)
# Ready (Original Mix feat. Josepo)
# Buscándote (feat. Crisis & Torrico)
# Si empieza a llover remix (feat. Rus13)
# Cuando lloras (*Física o Química*)
Lanaudière

[thumb|270px|[Terrebonneko alde zaharra.]]
**Lanaudière** Quebeceko eskualde administratiboa da. 14 kodea erabiltzen da eskualde hau identifikatzeko. Hiri nagusia Joliette da.

## Geografia 
Montrealdik 30 bat km ipar-ekialdera, eskualdea Quebeceko hiri nagusi honi begira dago. Laval eta Montrealen parean dauden hiriak (Terrebonne -101.558 biztanle 2009an-, Repentigny -78.812-...) Montrealgo metropoli komunitatearen (*Communauté métropolitaine de Montréal*, CMM) barruan daude. Laurentideseko zenbait udalerrirekin batera hiriaren *Couronne Nord* edo *Rive-Nord de Montréal* ("Montrealgo iparraldeko ibarra") osatzen dute.

Joliette (19.044 biztanle) hiri historikoa eskualdearen erdian dago eta hiriburu funtzioak betetzen ditu, biztanlerian handiena izan gabe. Hortik iparraldera populazioa murriztuz doa eta lur eremu zabalean gune naturalak dira nagusi: Mont-Tremblanteko parke naturala, Matawinie... Eskualde honetan, Bayonne deitutako ibaia dago, abenaki jatorriko herriak *Ôbamasek* deitua.

### Mugakideak 
* San Laurendi ibaiaren adarra den Rivière des Mille Îlesen hegoaldean Laval eta Montrealgo eskualde administratiboak.
* San Laurendiz bestaldera Montérégie.
* ekialdean Mauricie.
* mendebaldean Laurentides.

## Historia 
1966an Quebeceko eskualde administratiboak eratu zirenean Montrealgoa askoz ere handiagoa zen. 1987an eskualde batzuk banatzeari ekin zitzaion, oreka lortu nahirik. Urte horretan sortu zen eskualdeetakoa **Lanaudière** izan zen.

## Demografia 
Montrealen itzalean biztanleria asko hazi da azken hamarkadetan.
* Biztanleria: 424.223 (2005)
* Azalera: 13.537 km²
* Biztanle dentsitatea: 33,6 hab./km²
* Jaiotze tasa: 9,2‰ (2004)
* Heriotza-tasa: 6,1‰ (2003)

### Hizkuntzak 
Historikoki komunitate ingeles hiztun batzuk, baita eslaviarrak (errusiar, ukrainar, poloniarrak) ere, bertan plantatu ziren, batez ere Rawdon inguruan; hala ere gaur egun eskualdea oso ehuneko handian frantses hiztuna da: 2006an %67,9k hizkuntza hori baino ez zekiten, %31,5k frantsesa eta ingelesa eta oso kopuru txikiak ziren ingelesa edota beste hizkuntzen bat baino ez zekitenak.

### Jatorriko herriak 
Europar jatorriko gehiengo zabalaren erdian, eskualde honetan jatorriko herrien ordezkaritza gorde da; iparraldeko lur eremu handian "zurien" presentzia urriaz gain, Manawan izeneko atikamekw herriaren komunitatea dago.

## Banaketa administratiboa 
Eskualdeak 7 "Eskualdeko konderriko udalerri" (MRC) eta 59 udalerri ditu. MRCak eta beren hiriburuak:
* D'Autray: Berthierville.
* Joliette: Joliette.
* L'Assomption: L'Assomption.
* Les Moulins: Terrebonne.
* Matawinie: Rawdon.
* Montcalm: Sainte-Julienne.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Montreal (eskualde administratiboa)
* Mauricie
* Laval (Quebec)

## Kanpo estekak 
*  Lanaudièreko ataria.
*  *Conférence régionale des élu(e)s* eskualdeko hautetsien konferentzia.
*  Outaouais Quebeceko estatistika institutuan.
*  Informazio turistikoa.
*  Eskualdeari buruzko ataria.
*  Lanaudièreko kultura.
Laval

**Laval** leku batzuetako izena da; deitura ere bihurtua da.

## Frantzian 
* Laval Mayenneko hiriburua da.
* Laval Isèreko hiriburua da.
* Laval-Atger Lozèreko hiriburua da.
* Laval-d'Aix Drômeko hiriburua da.
* Laval-d'Aurelle Ardècheko hiriburua da.
* Laval-de-Cère Lotko hiriburua da.
* Laval-du-Tarn Lozèreko hiriburua da.
* Laval-en-Brie Sena eta Marneko hiriburua da.
* Laval-en-Laonnois Aisneko hiriburua da.
* Laval-le-Prieuré Doubsko hiriburua da.
* Laval-Morency Ardennesko hiriburua da.
* Laval-Pradel Gardko hiriburua da.
* Laval-Roquecezière Aveyronko hiriburua da.
* Laval-Saint-Roman Gardko hiriburua da.
* Laval-sur-Doulon Loira Garaiako hiriburua da.
* Laval-sur-Luzège Corrèzeko hiriburua da.
* Laval-sur-Tourbe Marneko hiriburua da.
* Laval-sur-Vologne Vosgeakko hiriburua da.
* Bonchamp-lès-Laval Mayenneko hiriburua da.
* Le Poët-Laval Drômeko hiriburua da.
* Magnac-Laval Vienne Garaiako hiriburua da.
* Mont-de-Laval Doubsko hiriburua da.
* Saint-Genis-Laval Rodanoko hiriburua da.
* Saint-Germain-Laval (Loire) Loirako hiriburua da.
* Saint-Germain-Laval (Seine-et-Marne) Sena eta Marneko hiriburua da.
* Saint-Pierre-Laval Allierko hiriburua da.
* Viols-en-Laval Héraultko hiriburua da.

## 20px Quebecen 
* Laval Quebeceko eskualde administratibo eta hiria da.
* Laval Unibertsitatea Quebec Hiriko unibertsitate historikoa da.
Dibidendu

**Dibidendua** merkataritza-sozietate batek lortutako mozkinetatik bere bazkideei emandako sariak dira.

Enpresa bat, erregimen kapitalistaren barruan, beti sortzen da errentagarria izateko eta etekinak lortzeko helburuarekin. Izatez, horixe da enpresaren izateko arrazoi nagusietako bat. Kontuan izanik akziodunak direla sozietatea sortzeko beren dirua arriskuan jartzen dutenak, enpresaren jardueran lortutako mozkinen parte bat erreserbetara destinatzen da eta beste bat jabe edo akziodunen artean banatzen da. Azken ordainsari hori da **dibidendua**.

Baldin enpresa batek bere emaitzen kontua 1.000 euroko mozkinaren ixtea lortzen badu, hango administrazio kontseiluak planteatu behar du nola banatuko duen diru hori eta zer helburu emango dion. Inbertsio berriak egiteko, jabe edo akziodunei ordainsari moduan pagatzeko edota bi gauzetarako erabili ahalko du. Enpresa bateko kudeatzaileek, eskuarki, ez dituzte mozkin guztiak akziodunen artean banatzen. Parte bat enpresak beretzat gelditzen du, inbertsio edo proiektuetarako. Demagun, 1.000 euro horietatik enpresak 700 euro gelditzen dituela beretzat. Mozkinen parte horri erreserba esaten zaio, badaezpada ere gordetzen baita, garai txarrak badatoz ere. Gainera, galerekin ez dauden sozietate guztiek eduki behar dute legezko erreserba bat. Ondorioz, gainerako 300 euroak dibidenduetarako zuzenduko lituzke enpresak. Akziodun bakoitzak gehiago edo gutxiago kobratuko du, bere esku dituen akzio edo tituluen arabera. Eskuarki, mozkinak banatzen dituzten enpresek urtean behin edo bitan egin ohi dute hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biderkatzaile (ekonomia)

Ekonomian, **biderkatzailea** aldagai makroekonomiko batean izandako aldaketak beste batean eragiten duen efektuari deritzo, bereziki eragindako efektuaren neurria hasierako aldaketarena baino handiagoa denean. Adibidez, administrazio publikoek 100 milioi euro gastatzean, herrialdeko Barne Produktu Gordina 150 milioi euro gehitzen denean, gastu publikoaren biderkatzailea 150/150=1.5 dela esaten da. Biderkatzaile mota anitz bereizten da ekonomian, aldagai eragingarria eta efektua zein diren.

## Kanpo estekak
Sandra Blázquez

**Sandra Blázquez** (Madril, 1987-), espainiar aktorea da, *Física o Química* telesailean Alma eta *Cambio de clase* telesailean Luna interpretatzeagatik ezaguna.

## Filmografia 
* 1998-2000; *Megatrix*, bera
* 1998; *Al salir de clase*; Fabiola Chicote
* 2002; *Ana y los siete*
* 2002; *Primero y último amor*; Alicia
* 2003; *La vida de Rita*; Rosarito
* 2004; *La sopa boba*; Eva
* 2004-2007; *Hospital Central*; Pertsonai batzuk
* 2006-2007; *Cambio de clase*; Luna
* 2009-2011; *Física o Química*; Alma

## Web orria 
* Webgune ofiziala
Álex Batllori

**Álex Batllori**, (Sabadell, Bartzelona, 1991ko urriaren 21a ) aktore kataluniarra da. *Física o Química* telesailean lan egiteagatik ezaguna da, beste serie eta pelikulen artean.

## Filmografia 
* *La mosquitera* (2010)
* *REC 2* (2009)
* *El juego del ahorcado* (2008)
* *I et speil i en gåte* (2008)
* *No me pidas que te bese porque te besaré* (2008)
* ''L'orquestra de les estrelles* (2003)

## Telesailak 
* *Física o Química*; Álvaro; 2010-2011

## Film laburrak 
* *75 metros*; 2009
* *Destination: Ireland''; 2008
Álex Martínez

**Álex Martínez** (Mallorca, 1991ko irailaren 28a) espainiar aktorea da. *Física o Química* bezalako hainbat telesailetan taldeko pertsonaiak egiteagatik ezaguna da.

## Telesailak 
* *Isabel*; Boabdil, Granadako azken errege mairua; 2013.
* *Física o Química*; Salva; 2010-2011
* *La pecera de Eva*
* *Yo soy Bea*
* *Doctor Mateo*
* *Laberint de passions*

## Filmak 
* *El juego del ahorcado*
Konrad Lorenz

**Konrad Zacharias Lorenz** (Viena, Austria, 1903 azaroaren 7a -Altenberg, Austria, 1989ko otsailaren 27a) Etologiaren sortzailetariko bat izan zen, 1973ko Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria jaso zuena. Ekarpen oso garrantzitsuak egin zituen animalien portaeraren ikerkuntzan, aditu gehienen ustez bera izan baitzen Etologiaren nondik-norakoak ezarri eta finkatu zituena.

## Biografia 
1903ko azaroaren 7an jaio zen Vienan, garai hartako inperio austro-hungariarraren hiria, baina gaur egun Austriako hiriburua dena. Eboluzioaren teoriek erakarrita Zoologia ikasi nahi zuen, baina aitaren aginduz Medikuntza ikasteari ekin zion, New York-eko Columbia unibertsitatean. Ikasketak bukatuta, sorterrian Zoologia ere ikasi zuen, 1933an bere doktoretza lortuz.

1939 eta 1941eko urteen artean Königsberg-eko unibertsitatearen irakasle izan zen, psikologia arloan. Unibertsitate horretako arduradunek ezaguera biologikoak zituen psikologia irakaslea nahi zuten. Bigarren Mundu Gerran nazien armadan mediku gisa aritu zen, Posen-go ospitaleko neurologia eta psikiatria sailean. Ekialdeko frontera bidalia, errusiarren esku erori zen, eta beraien ospital batzuetan lan egin behar izan zuen 1948. urtera arte.

Austriara itzulita buru-belarri sartu zen animalien portaeraren ikerkuntzan. 1950 eta 1954 bitarteko urteetan Bulder-go Max Planck Institutua zuzendu zuen, eta 1955 eta 1973ko urteen artean Seewiesen-ekoa. Bi unibertsitate horietan portaeraren fisiologiaren eremuan jardun zuen. 1989ko otsailaren 27an Viena ondoko Altenberg hirian zendu zen. Hil aurretiko azken urteetan mugimendu ekologistara hurbildu zen, ingurumenaren patuaz kezkatua.

## Ekarpen zientifikoa 
[thumb|ezkerrera|Konrad Lorenz (eskuinean) [Nikolaas Tinbergen|Niko Tinbergen-ekin 1978an.]]

1939an Nikolaas Tinbergen-ekin batera animali-portaeraren eskola etologikoa sortu zuen, ipar-amerikako psikologo esperimentalen taldearekin talka egingo zuena. Estatu batuarrek animaliak laborategian ikertzen zituzten bitartean, europarrek bere ingurune naturalean behatzen zituzten. Ahate eta antzara kumeen ikasketa prozesuak aztertzerakoan Lorenz ohartu zen etapa labur batean txitek gurasotzat hartzen dutela ikus edo entzumen estimulu egokiak bidaltzen dituen edozein izaki. Inpronta deitu zion kumeek duten ezagutze-etapa horri.

Animalien portaeraren atzean jokabide-eredu zehatzak zeudela frogatzen saiatu zen beti Lorenz. Jokabide-eredu horien oinarrian, funtsean, faktore genetikoak egonik. Eredu horiek animaliaren biziraupenarentzat funtsezkoak dira, bere ezaugarri fisiologikoak bezainbeste. Espezien eboluzioan, hortaz, zeregin oso garrantzitsua ere bete izan dute jokabidearekin lotuta dauden alderdiak.

Gizartearen antolamendua eta giza agresibitatea aztertu zuen, bere oinarri biologikoak azpimarratuz. Giza agresibitatearen osagai genetikoa bere lurraldearen defentsa egiten duten animalien portaerarekin alderatu zuen.

## Kanpo estekak
Nasser Saleh

**Nasser Saleh Ibrihim** (Maroko, 1992ko abenduaren 19a) Espainian lan egiten duen marokoar aktorea da, *Física o Química* eta *La pecera de Eva* telesailengatik famatu dena.

## Filmografia
Lorena Mateo

**Lorena Mateo** (Madril, 1989ko ekainaren 24a -) espainiar aktorea da, ezaguna *Física o Química*, *Cuestión de sexo*n eta beste telesail batzuetan aritzeagatik.

## Filmografia 
* *Pudor*; 2007; Carolina
* *Física o Química*: 2010-¿?; Daniela
* *Siete mesas de billar francés*; 2007;
* *Cuestión de sexo*; 2008
* *El diario de Carlota*; 2010; Mireia
Álex Hernández

**Alejandro Parra Hernández** (Palma Mallorcakoa, 1989ko irailaren 21a), **Álex Hernández** izen artistikoz ezaguna, espainiar aktorea da. Ezaguna da HKM izeneko telesailean bere debuta egin zuelako, Matías pertsonaia antzezten.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Ana Milán

**Ana Belén García Milán** (Alacant, 1973ko azaroaren 3a-) espainiar aktore, modelo eta aurkezlea da.

## Telesailak 
### Lehen mailako pertsonaiak 
* Camera Café; 2009; Victoria
* Fisika edo kimika; 2008-2011; Olimpia
* Yo soy Bea; 2006-2007; Sonsoles, eta Sandra
* Fibrilando; 2009; Victoria
* By Ana Milan: 2020

### Bigarren mailako pertsonaiak 
* "Los irrepetibles" laSexta
* "El auténtico Rodrigo Leal" Antena 3
* "7 vidas" Telecinco .... Carla
* "Compañeros" Antena 3
* "Condenadas a entenderse"
* "Mis adorables vecinos" Antena 3
* "Policías" Antena 3
* "Arayán" Canal Sur
* "El pasado es mañana" Telecinco
* "Periodistas" Telecinco

## Filmak 
* Malena es un nombre de tango (1996)
* Al final del camino Fernando Tejerorekin eta Malena Alteriorekin. (2009)
* Toy Story 3. *Pertsonai bati bete ahotsa eman: Dolly*. (2010)
* El hombre de las mariposas (estreinatzeke)
* Muertos de Amor (estreinatzeke)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Marc Clotet

**Marc Clotet** (Bartzelona, 1980ko apirilaren 29a -) aktore katalana da. *El comisario* eta *Física o Química* bezalako telesailetan antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
* *Física o Química* (2009-2011). Antena 3
* *El cor de la ciutat* (2007 &ndash; 2009). TV3
* *El comisario* (2008 &ndash; 2009). Telecinco
* *Tocao del ala* (1997).
Stars and Stripes Forever

thumb|150px|*Starts and Stripes* martxa entzungai.

**Stars and Stripes Forever** (*Izarrak eta barrak betirako*) estatubatuar martxa militar abertzale ezagun bat da. 1897an John Philip Sousa konposatzaileak konposatu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Starts and Stripes* martxa entzungai
Columbia, the Gem of the Ocean

thumb|150px|*Columbia, the Gem of the Ocean* martxa entzungai.

**Columbia, the Gem of the Ocean** (euskaraz *Columbia, Ozeanoko Bitxia*) estatubatuar martxa militar abertzale ezagun bat da. Denbora luzez *Columbia, the Gem of the Ocean*, *Hail, Columbia* eta *The Star-Spangled Banner* abestiak Ameriketako Estatu Batuetako ereserki ez ofizialak izan ziren, azkenik 1931. urtean *The Star-Spangled Banner* ereserki ofiziala izendatu zuten arte.

## Kanpo estekak 
* *Columbia, the Gem of the Ocean* martxa entzungai
Lucía Ramos

**Lucía Ramos** (Fuenlabrada, Madril, 1991ko, urtarrilaren 21a - ) espainiar aktorea da.

## Filmografia 
* *Paco y Veva*; 2004; Kapitulu bakarra ("Peor solo que mal acompañado")
* *El comisario*: 2005; Kapitulu bakarra ("Ana y Mía")
* *Cuéntame como pasó*: 2005; Loli; Kapitulu Bakarra ("La parcelita")
* *El internado*: 2007; Irene; Kapitulu bakarra ("Persiguiendo luciérnagas")
* *Hermanos y detectives*: 2007; Valentina; 3 kapitulu
* *Yo soy Bea*: 2008; Daisy; 6 kapitulu
* *Inocentes*: 2010; Carla; Paper nagusia
* *Física o Química*: 2010-2011; Teresa; Paper nagusia

## Kanpo estekak
Hail, Columbia

**Hail, Columbia** (euskaraz *Agur, Columbia*) estatubatuar martxa militar abertzale ezagun bat da. Ereserki hau 1789. urtean Philip Phile musikariak konposatu zuen. Denbora luzez *Columbia, the Gem of the Ocean*, *Hail, Columbia* eta *The Star-Spangled Banner* abestiak Ameriketako Estatu Batuetako ereserki ez ofizialak izan ziren, azkenik 1931. urtean *The Star-Spangled Banner* ereserki ofiziala izendatu zuten arte.

## Kanpo estekak 
* *Hail, Columbia* martxa entzungai
Dixie (abestia)

***Dixie***, baita ***I Wish I Was in Dixie*** edota '''''Dixie's Land''''' izenez ezagutua () estatubatuar martxa militar eta abesti herrikoi bat da, 'Dixie' hitza Hegoaldeko Estatu Batuen sinonimoa da, berez Ameriketako Estatu Konfederatuen ereserki ez ofiziala izan zen.

## Kanpo estekak 
* *Dixie* martxa entzungai 
* *Dixie* martxa bere hitzak abestuta entzungai
Yankee Doodle

thumb|200px|eskuinera|*Yankee Doodle* abestia entzungai.
thumb|200px|eskuinera|*Espiritua* margolana, jatorriz *Yankee Doodle* deitua.

**Yankee Doodle** estatubatuar martxa militar abertzale ezagun bat da.

Abestiaren jatorria Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra garaian dago. Berez abesti hau britainiar soldaduek gaizki antolatutako estatubatuarrei *yankeei* ziria sartu edo barre egiteko sortutako abestia da. Uste denez, abestiaren doinua *Lucy Locket* abestian oinarritzen omen da. Beste bertsio baten arabera, *Yankee Doodle* abestiaren hitzak Britainiar Gudarosteko Richard Shuckburgh doktoreak idatzi omen zituen.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* *Yankee Doodle* martxa entzungai 
* *Yankee Doodle* abestia entzungai eta hitzak irakurgai
Biafra

**Biafra**, ofizialki **Biafrako Errepublika** () Nigeriako hego-ekialdean zegoen estatu sezesionista izan zen. Biafran igbo herria bizi zen gehienbat eta 1967ko maiatzaren 30etik 1970eko urtarrilaren 15era iraun zuen. Igbo herriak inguruko beste herriekin arazo ekonomiko, etniko, kultural eta erlijiosoak zituenez independentzia aldarrikatu zuen. Errepublika berria izendatzeko, Biafrako golkoaren izena aukeratu zuten. Aldarrikapen horrek Nigeriako Gerra Zibila edo Nigeriar-Biafrar Gerra eragin zuen.

Gabonek, Haitik, Boli Kostak, Tanzaniak eta Zambiak baino ez zuten ofizialki herrialde berria aintzatetsi; hala ere, Israel, Frantzia, Portugal, Rhodesia, Hegoafrika eta Vatikanoren laguntza jaso zuen.

Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwuk independentzia aldarrikatu zuenean, herrialdeak 76.400 km²-ko azalera eta 13 miloi biztanle zituen, erdiak igboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harmattan

[thumb|Harmattan lanbroa [Abujako (Nigeria) meskita inguratuz]]
**Harmattan** Mendebaldeko Afrikako haize bero eta lehorra da, hautsa eramaten duena. Ipar-ekialdetik hegoalderantz jotzen du, Saharako hegoaldetik Gineako golkoraino, azaroaren amaieratik martxoaren erdialdera arte. Jotzen duenean tenperatura 3&nbsp;°C jaisten ahal da.

## Kanpo estekak 
*  *Saharako hautsa Amazoniako oihanean*, Elhuyar aldizkaria, 2007/01/01, zientzia.eus
Subjektu (gramatika)

Sintaxian, **subjektu**a aditzaren ekintza nork egiten duen edo noren inguruan gertatzen den adierazten duen elementua da. Subjektua ez da beti ageri, batzuetan elipsian dago eta aditzak erakusten du; adibidez, «Hortik dator» esaldian, subjektua ez da agertzen, baina aditzak (*d-* markarekin) erakusten du norbait (ezagutzen dugun edo ikusten dugun pertsona bat) edo zerbait (adibidez, hurbiltzen ari zaigun ibilgailua) datorrela.

Euskaraz, subjektuak bi kasu izan ditzake: nominatiboa ('nor' den edo 'zer' gertatzen den) eta ergatiboa ('nork' egiten duen). Bigarrenean, ergatibo-marka dakar (*-k*).

## Subjektua egitura ergatiboan 
Euskara hizkuntza ergatiboa dela azpimarratzen dute gramatika guztiek. Eta horren froga gisa, ondoko adibideak bezalakoak erabiltzen dira:

Bi adibide horietan ageri da *Jon* izen sintagma: lehen perpausean objektu zuzena da, eta bigarrenean, subjektua. Harrigarria gertatzen da hori, morfologiaz aberatsa den euskara bezalako hizkuntza batean, postposizioak erabiltzen baititugu kasuak markatzeko. Baina adibide horietan, *Jon* izen sintagmak bi funtzio sintaktiko aski desberdin izanik ere (objektua eta subjektua) inolako markarik gabe ageri da. Areago, beste perpaus batzuetan, subjektua izanik, marka berezi bat hartzen du. Konparatu hurrengo adibide hauek:

Kasuak, ikusten denez, ez datoz bat funtzio sintaktikoekin. Fenomeno hori ez dator bat inguruko hizkuntzekin, ingelesez edo frantsesez, esaterako, kasuak eta funtzio sintaktikoak elkarrekin loturik baitaude. Eta azalpen hau eman izan da euskararen kontua azaltzeko orduan:

* Absolutibo kasua, *nor* deitzen duguna perpaus iragangaitzetan (*izan* laguntzailea darabiltenak: *da*, *zen*, *zitzaion*, *dakion*..) subjektua dena, eta, iragankorretan, objektua.
* Ergatibo kasua (*nork*), perpaus iragankorren (**edun* laguntzailea dutenak: *du*, *zuen*, *zigun*, *balizkio*...) subjektua dena.

Beraz, bi asimetria gertatzen dira hor:
* Batetik, subjektuek bi kasu marka hartzen dituzte, perpausa iragangaitza ala iragankorria izatearen arabera: -∅ edo -k.
* Bestetik, kasu marka bera duen sintagma (-∅) subjektua nahiz objektua izan daiteke, perpaus motaren arabera.

Horregatik esaten da euskara hizkuntza ergatiboa dela, asimetria horiek bidea irekitzen diotelako ergatibo kasuari, inguruko hizkuntzetan gertatzen ez dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Subjektu eliptiko

## Kanpo estekak
Czech Airlines

**Czech Airlines** (txekieraz *České aerolinie*) Txekiar Errepublikako airelinea da, garai batean aintzinako Txekoslovakiakoa ere izan zelarik. Bere egoitza Pragako aireportuan du.

## Iruditegia 

Irudi:Czech Airlines Boeing 737.jpg|Czech Airlines airelineako Boeing 737 hegazkina.

## Kanpo estekak 
* Czech Airlines airelineako webgunea
Sónar

**Sónar** Kataluniako Bartzelona hiriburuan urtero ospatu ohi den musika elektronikoa eta musika esperimentalari buruzko jaialdi bat da. Ekitaldi ezberdinak El Raval auzoko hainbat kokalekutan burutu ohi dira. Jaialdi honen jatorrizko sortzaileak Ricard Robles, Enric Palau eta Sergi Caballero izan ziren, gaur egun antolatzailea Advanced Music enpresa delarik.

## Ekitaldiak urtez-urte 
* 2010: Air
* 2009: Orbital, Guillamino.
* 2008: Yazoo, Miss Kittin, The Pinker Tones.
* 2007: Beastie Boys, Fangoria, Junior Boys, Calle 13, Mala Rodríguez, Miss Kittin.
* 2006: Scissor Sisters (iragarri gabeko agerpen berezia), Ryuichi Sakamoto.
* 2005: The Chemical Brothers, M.I.A., Miss Kittin.
* 2004: Ryuichi Sakamoto, Massive Attack.
* 2003: Björk, Aphex Twin, Ladytron, Tujiko Noriko.
* 2002: Pet Shop Boys.
* 2001: Sonic Youth, Aphex Twin.
* 2000: Marc Almond, Carl Cox, Karlheinz Stockhausen, Miss Kittin, 7 Notas 7 Colores, Fangoria.
* 1999: Orbital, Atari Teenage Riot.
* 1998: Kraftwerk.
* 1997: Daft Punk.
* 1996: Autechre, Richie Hawtin, Jeff Mills.
* 1995: Orbital, Fangoria, José Padilla.
* 1994: Sven Väth.
 
## Kanpo estekak 
* Sónar jaialdiaren webgunea
Fideikomiso

Zuzenbidean, **fideikomisoa** ondasun edo bestelako jabetza bat pertsona fisiko edo juridiko baten esku jartzen den xedapena da, pertsona horrek, fiduziario izenekoak, ondasun horiek gorde eta kudea ditzan hirugarren pertsona onuradun baten alde. Fideikomisoa ohikoa da testamentuetan, pertsona adingabeei ondasunak esleitu eta horiek pertsona heldu baten bitartez uzten zaizkienean, adingabeak adin-nagusitasuna izan arte. Nazioarteko zuzenbidean ere erabili da, estaturik gabeko lurralde bat Nazio Batuek beste estatu bati administratzeko xedatu denean.

## Kanpo estekak
Likidazio (argipena)

**Likidazio** terminoak adiera zenbait ditu, oro har jarduera edo harreman ekonomiko baten amaiera edo ondasun bat salduz likido edo diru bihurtzearen ekintza adierazteaz gainera:

* lan-harremanetan, likidazioa edo azken kitatzea, lan-harreman bat bukatzean, enpresak langileari zor dizkion ordainsari guztien kitatzea;
* sozietateetan, likidazioa sozietatea desegin, zorrak kitatu eta gertazen diren aktiboak bazkideen artean banatzeko prozesuari deritzo.

## Ikus, gainera 
* Likidezia

## Kanpo estekak
Jenizaro

**Jenizaroak** (,  ahoskatua, ) Otomandar Inperioaren armadako oinezko soldaduak izan ziren XIV-XIX. mendeetan. Armadaren elitea osatzen zuten eta, betebehar askoren artean, sultanaren babes eta zaintzaren ardura zeukaten, bai eta jauregiko beste hainbat eremutako zaintza ere; horregatik sultanaren *pretoriar guardiatzat* ere jo ohi ziren. XIV. mende amaieran eratu zen jenizaroen gorputza, eta indar politiko handia izan zuen XVI. mendetik aurrera; 1826. urtean, Mahmud II.a sultanak desegin eta sarraskitu zituen.

## Historia 
1363 aldean eratu zen jenizaroen indar militarra, Murad I.a sultan zela. Hasiera batean musulmanak ez ziren gudariez osaturik zegoen, gehienbat gazte kristau eta gerra presoez. 1380tik aurrera, Balkanetako herrietan gatibu hartutako gazte kristauen artetik bereizi zituzten eta 1680. urtea arte ez zen Turkiako gazterik haien arteko onartu.

Jenizaroak lehenbiziko otomandar gudaroste iraunkorra bilakatu ziren, eta tribuetako gerlariz osatutako indar armatuak ordezkatu zituzten, hauen leialtasunean ezin baitzitekeen beti fida. Halaber, inongo gudari askek ez zukeen infanteriako gerlari izan nahiko, oso egiteko arriskutsua baitzen. Diziplina gogorra zuten, zelibatua barne, eta aga edo buruzagi militar batek gidaturiko taldeetan banatzen ziren. XVI. mendearen bukaeran hasi ziren zelibatuaren eta beste neurri estu batzuen aurreko zorroztasun hura leuntzen.

XIX. mendearen hasieran, Turkiako armada mendebaldekoen moldeetara egokitzeko sultanek abiarazitako neurrien aurka agertu ziren jenizaroak eta Mahmud II.a sultanaren kontra matxinatu ziren 1826an. Zapalkuntza guztiz bortitza izan zen, Mahmudek armada-taldea desegin eta matxinatu guztiei lepoa mozteko agindua eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alemaniako ertz geografikoak

**Alemaniako ertz geografikoak** (alemanez *Zipfelbund*) Alemaniako muturreko lau ertz geografiakoak dira, hauek laur hiriez ordezkatuak daude: Alemaniako hiririk iparraldekoena Sylt uhartean dagoen List hiria da, mendebaldeena dagoen puntua Selfkant da, hegoaldeena dagoen udalerria Oberstdorf da, aldiz, ekialdeena dagoen udalerria Görlitz delarik.

Batzuetan Görlitz hiria Alemaniako muturreko ertzeen sailkapenean sartzeko zalantza egon ohi da, bere ondoan dagoen Neißeaue udalerria 2 kilometro ekialderago baitago.

1999. urtean Wiesbaden hirian ospatutako Alemaniaren Batasun Egunaren parada probestuz, lau alemaniar muturreko ertzeak izendatu ziren. Honela muturreko ertzeetan kokatzen diren lau udalerriak finkatu ziren, hauen artean euren arteko ezagutza bultzatu asmoz elkarlana eta elkarren artean burututako ekintza ezberdinak ezarri zirelarik.

## Kanpo estekak 
*  *"Zipfelbundes"* edo Alemaniako ertzeei buruzko webgunea
Aukera (argipena)

**Aukera** hitzak adiera zenbait ditu:

* marketinean, produktu-aukera enpresa batek bezeroei eskaintzen dizkien produktuen multzoa da;
* ekonomia, aukera kostua, kostu mota bat, erabaki bat ez aukeratzeagatik sortzen dena;
* finantzetan, opzioa, finantza-produktu bat;
* Aukera, Errenteriako udal-plataforma bat;
* Aukera Guztiak, 2005eko hauteskundeetarako hautesle plataforma bat.
Madness

**Madness** ingeles pop/ska musika talde bat da. 1976an Londres hiriko Camden Town auzoan sortu zen, 2 Tone musikaetxean zegoela. 1970eko hamarkadaren amaiera aldera, The Specials, The Selecter eta Bad Manners taldeekin batera Erresuma Batuan ska musikaren berpiztearen ardura hartu zuten talde garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Diskografia 
* 1979: *One Step Beyond...* (UK #2)
* 1980: *Absolutely* (UK #2)
* 1981: *7* (UK #5)
* 1982: *The Rise & Fall* (UK #10)
* 1984: *Keep Moving* (UK #6)
* 1985: *Mad Not Mad* (UK #16)
* 1988: *The Madness* (UK #66)
* 1999: *Wonderful* (UK #17)
* 2005: *The Dangermen Sessions Vol. 1* (UK #11)
* 2009: *The Liberty of Norton Folgate* (UK #5)

## Kanpo estekak 
* *Madness* musika taldearen webgunea
Al Jazeera

**Al Jazeera** (,  ahoskatua; , arabiar penintsularen adierazpena) arabieraz igortzen den satelite bidezko telebista emisora bat da. 1996. urtean sortu zuen Qatarko Gobernuak. Arabiar munduko telebista igorle nagusia da.

## Sarea 
Al Jazeerak hainbat telebista kate espezializatu ditu, hona hemen 2010ekoak:

## Kanpo estekak