Etxe pasibo

[alt=|thumb|381x381px|Alemaniako [Darmstadt Unibertsitateko Teknologia Institutuak Solar Decathlon-en 2007ko edizioa irabazi zuen Washington D. C. , AEB, eguzki-teknologia pasiboa duen etxe honekin, bereziki klima subtropikal hezeetarako diseinatua.]]
**Etxe pasiboa** edo **habitat pasiboa** eraikuntza edo etxe mota bat da, non arkitektura bioklimatikoaren baliabideak ohiko eraikuntza baino eraginkortasun energetiko askoz handiagoarekin konbinatuta erabiltzen diren. Energia-kontsumo oso baxuko eraikuntza da, eta urte osoan zehar giro-tenperatura erosoa eskaintzen du, berogailu konbentzionalak aplikatu gabe.

Etxe pasiboaren kontzeptua arkitektura-eskoletan zabaldu zen, 1980 hasieran, *La casa pasiva: Clima y ahorro energético* liburua argitaratu zuenean *Estatu Batuetako Arkitektura Institutuak (The American Institute of Architects)*.

## Jatorria eta hasierako garapena 
[thumb|376x376px|Schiestlhaus, mendiko etxola modernoa, [Hochschwab tontorretik gertu (Estiria, Austria). Schiestlhaus da etxe pasibo gisa eraiki zen Alpeetako lehen mendi-txabola, hau da, energia aurrezteko eta ingurumena babesteko estandar zorrotz bat betetzen duena.]]
Terminoaren jatorria Edward Mazriaren *Passive Solar Energy Book*  liburutik dator. 1975ean hasi zen idazten eta 1979an argitaratu zen AEBetan. Berotzeko eta hozteko sistema konbentzionalen erabilera minimizatzen duten etxebizitzen esperientziak biltzen ditu, gune bakoitzaren baldintza klimatikoak eta eguzki-hartzearen baldintzak aprobetxatuz, aplikazio-eskuliburu batean.

*Pasibo* adierazpena bakarrik funtzionatzeko gai den bilketa-, biltegiratze- eta banaketa-printzipioak definitzeko erabiltzen da, kanpoko energiaren ekarpenik gabe eta ekipamendurik gabeko teknika sinpleak erabilita.

Mazriak bibliografian *Passive* adierazpena erabiltzen duten testuak aipatzen ditu, hala nola AIA Research Group-ek  ekoitzitakoak;  Stomberg & Woodall ;  US Energy Research and Development Administration  eta biltzarretan berak aurkeztutako artikuluak   , denak 1976tik 1978ra argitaratuak.

Garai berean, 'AEBetako Energia Saila'k, herrialde honetako arkitektoen artean etxebizitza ulertzeko modu desberdin bat zabaltzeko asmoz, lau faktore nagusi kontuan hartuta (tenperatura, eguzkitiko bero-hartzea, hezetasuna eta haizea) herrialdeko klima bakoitzerako etxe pasiboen diseinu-gida baten argitalpena finantzatu zuen.

Horretarako, Estatu Batuak 16 klima-motatan banatu ziren, eta 'etxe pasiboa' lortzeko jarraitu beharreko diseinu pasiboko jarraibideen adibide grafikoak eman ziren.

Adibide sinple bat lehen orrialdeetan ematen da, non mendiko etxe baterako gomendatzen den eguerdiko eguzkiarekin irekitzea eta haize hotzarekin ixtea. Basamortuko etxe baterako, berriz, eguzkitik eta berotik babestea eta aireztapen egokia sortzea gomendatzen da. Horretarako, diseinu pasiboa izeneko metodologia sinplea proposatzen da:

* Etxeko klima eta erosotasuna
* Nola definitu bertako klima
** Oinarrizko baldintza klimatikoa
** Eragozpen klimatikoak
** Abantaila klimatikoak
* Zein da klimaren oinarrizko egoera?
* Abantailak eta eragozpenak
* Zein da zuen klima?
* Nola diseinatuko zenuke klima honetarako?

## Diseinu pasiboaren printzipioak 
Eraikin guztiak babesa emateko eta kanpoko girotik babesteko eraikitzen dira, barruko klima sortuz. Kanpoko baldintzek barruko espazioaren erosotasuna eragozten dutenean, berokuntza- edo hozte-sistemetara jotzen da.

Energia aurrezteko neurri eraginkorren artean dago isolamendu termikoa erabiltzea. Baina energiaren kontserbazioak kanpotik isolatzea dakar; *diseinu pasiboak*, aldiz, eraikina kanpora irekitzeko modua bilatzen du, horrela baldintza naturalak erabiliz girotzea posible izan dadin.

Horrela, eraikina kokatuko den klima honela definitzen da: tenperatura, hezetasun-maila, haizearen abiadura eta norabidea eta gunearen eguzkitzea. Orduan, baldintza klimatikoak eragozpen edo abantaila izan daitezke etxearen errendimendu energetiko egokirako. Beraz, eguneroko bizitzako kontzeptu sinpleak aplikatzen dira, hala nola:

* hotz handiegia egiten badu eroso sentitzeko, orduan, jantzi gaitezen = isolamendu termikoa
* egun haizetsua bada eta hotza badugu, objekturen bat bilatuko dugu babesteko eta erosotasunera itzultzeko = babes eolikoa
* bero handiegia egiten badu eta eguzkitan bagaude, itzala bilatuko dugu = eguzki-babesa
* beroa egiten badu, itzalpean oraindik, brisa bilatzen dugu freskatzeko = aireztapena
* beroa egiten badu eta airea oso lehor badago, soto ilun eta freskoren bat bilatuko dugu = masa termikoa

### Mendiko etxea 
Hotz handia eta haize handia dagoen eremu batean kokatutako mendi-etxe baten kasuan, kokapen egokia bilatzen da: hegal eguzkitsu batean eta haizetik babestutako gune batean. Horrez gain, sabaiari, hormei eta leihoei isolamendu termikoa gehitzen zaie, bero-galerak murrizteko. Leihoak, ahal den neurrian, eguerdiko eguzkirantz orientatzen dira, barrualdea modu naturalean berotzeko. Azkenik, eraikina ahalik eta zirrikitu gutxienekin diseinatzen da, aire hotza barrura sar ez dadin eta barruko beroa gal ez dadin.

### Basamortuko etxea 
Basamortuko etxe bat eguzki-irradiaziotik babestu beharko da. Bestalde, tenperatura-aldaketa handia denez egunaren eta gauaren artean, airean hezetasunik ez dagoelako, komeni da masa termikoa erabiltzea, eta horma lodiak eraikitzea bertako materialekin. Beharrezkoa da gaueko tenperatura baxua aprobetxatzea eraikinaren masa hozteko, aireztapena ahalbidetuko duten estrategikoki kokatutako irekiduren bidez.

Ingurumen aldetik eraginkorra izan nahi duen edozein diseinu kontzienteren oinarria tokian tokiko klimaren eragozpenei eta abantailei erantzun egokia ematea da. Hori kontuan hartzen ez bada, egokitzapen termikoko sistema mekanikoetara jo beharko dugu, horrek dakarren energia-kontsumoarekin eta berotegi-efektuko gasen isurketarekin.

## Eguzki-sistema pasiboak 
thumb|336x336px|Eguzki-sistema pasibo nagusien eskemak.
Eguzki-sistema pasiboak, batez ere, eguzki-energiatik datorren beroa hartzeko eta metatzeko erabiltzen dira. Pasiboak esaten zaie, beroa birzirkulatzeko ez baitira beste gailu elektromekaniko batzuk erabiltzen. Hori oinarrizko printzipio fisikoengatik gertatzen da, hala nola eroankortasunagatik, erradiazioagatik eta beroaren konbekzioagatik.

* **Irabazi zuzena**: sistemarik errazena da, eta gainazal beiraztatuen bidez eguzkiaren energia hartzean datza. Gainazal horiek orientazio bakoitzera eta klimatizatu beharreko eraikinaren edo lokalaren bero-beharren arabera dimentsionatzen dira. **Metatze-horma aireztatu gabea**: *tronbe-horma* ere esaten zaio; harriz, adreiluz, hormigoiz edo urez egindako horma da, eta beltzez edo kolore oso ilunez margotuta dago kanpoko aldean. Bilketa hobetzeko, beiraren propietate bat aprobetxatzen da, berotegi-efektua sortzen duena. Bertatik, argi ikusgaia sartzen da eta, horma ukitzean, berotu egiten du. Erradiazio infragorria igortzen du, beira zeharkatu ezin duena. Hori dela eta, gainazal ilunaren eta hormaren eta beiraren arteko aire-ganberaren tenperatura igo egiten da.
* **Metatze-horma aireztatua**: aurrekoaren antzekoa da, baina zuloak ditu goialdean eta behealdean, hormaren eta giroaren arteko bero-trukea errazteko, konbekzio bidez.
* **Berotegia atxikita**: kasu honetan, eguzkiak jotzen duen hormari espazio beiraztatu bat gehitzen zaio, bizigarria izan daitekeena, egunez beroa hartzea hobetzen duena, eta, horrela,  kanporako bero-galerak murrizten dira.
* **Beroa metatzeko sabaia**: latitude batzuetan sabaiaren gainazala erabil daiteke eguzkiaren energia hartzeko eta metatzeko. *Eguzki-urmael* ere esaten zaie, eta gailu mugikor konplexuak behar dituzte gauean beroak ihes egin ez dezan.
* **Eguzki-bilketa eta beroa metatzea**: sistema konplexuagoa da, eta l*eihoen bidezko zuzeneko irabazia* aire edo ur beroko eguzki-kolektoreekin konbinatzea ahalbidetzen du, zoruaren azpian metatzeko. Gero, horma metatzaile aireztatuaren antzera, beroa barruko girora eramaten da. Behar bezala dimentsionatuta, beroa pilatu daiteke zazpi egun baino gehiagorako.
* Ia kasu guztietan erabil daiteke freskatze pasiboko sistema gisa, funtzionamendu-noranzkoa alderantzikatuz.

## 'Passivhaus' estandarraren jatorria eta garapena 
[thumb|[Bo Adamson, kontzeptuaren egilekidea]]
[thumb|Wolfgang Feist, '[Passivhaus Institut' en sortzailea eta kontzeptuaren egilekidea]]
'Etxe pasibo' (*Passivhaus* alemanez eta *Passive House standard* ingelesez) estandarraren kontzeptua 1988ko maiatzean sortu zen, Lund Universityko (Suedia) Bo Adamson eta *Institut für Wohnen und Umwelt*eko (Eraikuntza eta Ingurumen Institutua ) Wolfgang Feist irakasleen arteko elkarrizketa batean. Kontzeptu hau ikerketa askotan oinarrituta garatu zen,  Alemaniako Hesse estatuaren finantzaketarekin.

Passivhaus estandarrarekin egindako lehen eraikina Darmstadten, Alemania, kokatu zen 1990ean eta hurrengo urteetan okupatu zuten. 1996ko irailean, *Passivhaus-Institut* erakundea Darmstadten sortu zen, estandarra sustatzeko eta kontrolatzeko helburuarekin. Milaka etxe eraiki direla estimatzen da Passivhause estandarrarekin.   horietako asko Alemanian eta Austrian.

Estandarra Darmstadt-en baliozkotu ondoren, 1996an 'Economical Passive Houses Working Group' lan-taldea sortu zen. Estandar hori betetzen zuen etxebizitza batek berokuntzako energia-eskaria % 90 murriztuko zuela uste zen. Garapen hori energia-eraginkortasun handiko aireztapen-sistemak eta beiraztatuak garatu ondoren bakarrik izan zen posible. Bitartean, etxe pasibo batzuk Stuttgarten (1993), Naumburgen, Hessen, Wiesbadenen eta Kolonian (1997) eraiki zituzten. 

"Passivhaus"ek garatutako produktuak Europar Batasunean merkaturatu ziren, CEPHEUS proiektuaren babesarekin. Estatu Batuetan, "Passivehouse" estandarrarekin eraikitako lehen eraikina Urbanan kokatu zen, Illinoisen 2003an , eta ziurtagiria lortu zuen lehen eraikina Waldseen, Minesotan, eraiki zen 2006an. 

## Erreferentziak