open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tetuango gudua

**Tetuango gudua** Marokoko Tetuan hirian Espainiako Afrikako Armada eta Marokoko Armada artean hiria lortzeko egin zen. Gudua 1859-1860ko Espainia-Maroko Gerraren testuinguruan izan zen. Une hartan Espainian Elisabet II.a Borboikoa zegoen tronuan; Marokon, bestetik, Mohammed IV .a Marokokoa zen erregea.

## Gertaerak 
Espainiarren espedizioa Algecirasetik abiatu zen. Guztira hogeita hamasei mila gizon, hirurogeita bost artilleria pieza eta berrogeita bat mota desberdinetako itsasontziak ziren. Leopoldo O'Donnellek, Gobernuko burua zena ere, armada hiru gorpuetan banatu zituen, aginduan hurrenez hurren Juan Zabala de la Puente, Antonio Ros de Olano eta Rafael Echagüe y Bermingham jeneralak jarriz. Erreserba taldea Joan Prim jeneralaren agindupean zegoen. Segundo Díaz Herrero amirala ontzidiko burua izendatu zuten. Operazioaren helburua Tetuan hiria hartzea zen. Abenduaren 17an, Zabalak Bullones mendilerroa okupatu zuen. Bi egun geroago, Echagüe-k Serrallo Jauregia konkistatu zuen eta O'Donnell, 21ean, Ceutan lehorreratu zen. 1860ko urtarrilaren 1an, Prim jeneralak Zabala jeneralaren eta itsas flotaren laguntzarekin kostaldean eraso gogorra egin zuen. Borrokak urtarrilaren 31 arte iraun zuen; egun horretan Marokoko kontraerasoa eman zen baina espainiarrek geldiarazi zuten. O'Donnell Tetuan aldera abiatu zen, Kataluniako boluntarioen laguntzarekin. Espainiako artilleriaren presioak marokoarren lerroak nahastu zituen eta asko babesa hirian hartu zuten. Azkenik, Tetuan otsailaren 6an espainiarren eskuetan erori zen.

Urte bereko apirilean, izan ere, Marokoren esku utzi zuten berriro ere.

## Ondorioak 
Espainiarrek Ceuta eta Melillako posizioak indartu zituzten. Garaipenak, bestetik, Prim jeneralaren irudia indartu zuen. Jende askorentzat benetako heroia zen ordurako.

O'Donnelli Tetuango Dukearen titulua eman zioten, Espainiako Handitasunarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* :Guduaren inguruko informazioa *Despertaferro* aldizkarian.
Yeso ibaia

**Yeso ibaia** Txileko ibaia da, 6 kilometro ibiltzen dituena, eta Maipo ibaiaren ibaiadar nagusietako bat da. Yeso ibairako ur-lasterrak IV eta V moten artean aldatzen dira, eta ibaiak erorketa malkartsu asko eta kanal estuak ditu. Santiagoko metropolitar eskualdean ur iturri bezala erabltzen da.
Pazifiko-Antartikako dortsala

**Pazifiko-Antartikako dortsala** ozeano dortsal edo urpeko mendilerro bat da, Ozeano Barean dagoena. Ekialdeko Ozeano Bareko dortsal handiaren adar bezala agertzen da, Pazifikoko eta Antartikako plakak banatzen dituena. Sigi-sagan hedatzen da, ipar-mendebalderantz, 4300 kilometroko luzera izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiako hego-mendebaldeko dortsala

**Indiako hego-mendebaldeko dortsala** ozeano dortsal edo urpeko mendilerro bat da, Indiako ozeanoan dagoena. Afrikako eta Antartikako plakak banatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zein polita den Panama

**Zein Polita den Panama!** (*Oh, wie schön ist Panama*) Janosch idazle eta ilustratzaile alemaniarrak 1978.urtean argitaratutako liburua da. Bertan, abentura handi bat bizi dute tigre txikiak eta hartz txikiak bere etxearen inguruan, Panamarako bidean. 

## Argumentua 
Tigre txiki eta hartz txiki pozarren bizi dira haien etxean, denetik dute bizitzeko eta zoriontsu dira elkarrekin. Baina, egun batean, hartz txikia egunero lez arrantzara joan, eta ezustean "Panama" idatzita dagoen kutxa bat aurkitzen du ibaian barrena, banana usain liluragarria dariola. Orduan, hartz txikia etxera joan eta Panamara joateko ametsa kontatzen dio tigre txikiari. Ilusio handiz ekingo diote haien inguruaren berrikusketari, haien arteko laguntasunaz eta bideko edertasunaz gozatzen egingo dute bidea.

Panamarako bidea zein den ez dakitenez, bidean aurkitzen dituztenei galdezka hasten dira bidea egiten, sagu bati, azeri bati, behi bati eta beste hainbat animaliari galdetzen diete ea Panamarako bidea zein den, eta guztiek erantzun berbera ematen diete. Haien lurrei ia buelta osoa ematen dietenean, txori batekin egiten dute topo, eta zuhaitz batera igo eta haien ustetan Panama ikusten dute ibaiaren beste aldean, ohartu gabe haien betiko bizitokia dela. Liluraren liluraz, etxe bat aurkitzen dute (haiena zena), atondu, eta bertan gelditzen dira betiko bizitzen, poz-pozik eta inoiz baino zoriontsuago. Kontakizun alaia da, adiskidetasuna aldarrikatzen duena; aldi berean protagonistek abentura handi bat bizi dutelarik

## Testua eta Irudiak 
## Idazlearen inguruan 
Janosch (*Hindengurb, Alemania, 1931 —egun Zabrze, Polonia—*)

Janosch de Horst Ecker-en ezizena da. Izen artistiko hori hartu zuen bere lehen editoreak bultzaturik. Haurtzaro zail baten ondotik, gazterik hasi zen lanean, errementari eta sarrailari gisa. II. Mundu Gerraren ostean, bere familia Mendebaldeko Alemaniara joan zen, eta oihal-lantegi batean hasi zen lanean. 1953an Munichera joan zen, eta aldi batez Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen. Gero artista independente gisa hasi zen lanean, eta 1960an bere ibilbide artistiko eta literarioari hasiera eman zion liburua argitaratu zuen. 300 lanetik gora ditu, 70 hizkuntzara itzuliak, eta sari ugari jaso ditu. 1979an argitaratutako *Zein polita den Panama!* ipuinak eman zion nazioarteko ospea. 1980az geroztik Tenerifen bizi da, eta haurrentzako liburuak, narratiba, antzezlanak eta animazio-lanak idatzi eta irudiztatzen ditu. Osagai autobiografikoak dituen eleberriren batere idatzi du helduentzat, eta idazle esanguratsuen testuak ere irudiztatu ditu, hala nola Charles Bukowskirenak. 

## Liburu-seriea 
Liburu honetako protagonista berberak erabilita, autoreak beste hainbat liburu argitaratu ditu.

Telesaileko istorioak modu sinple eta erraz batean egon ohi ziren kontatuta; 3 eta 6 arteko haurrentzat zeuden bereziki zuzendurik. Hala ere, pertsonaien eta istoriaren umore zantzuak publiko zabalago batentzat ere egokia egin zuen seriea. Arrakasta handiko telesaila izan zen, hainbat hizkuntzetara itzulia, horien artean gaztelania.

## Erreferentziak
Montecristiko Manifestua

[thumb|250px|[José Martík eta Máximo Gómezek sinatutako adierazpena.]]
**Montecristiko Manifestua** Kubako Alderdi Iraultzaileak (PRC) prestatutako dokumentua da Kubako independentziaren beharra adierazteko. 1895eko martxoaren 25ean Dominikar Errepublikako Monte Cristi herrian José Martík eta Máximo Gómezek sinatu zuten. Historikoki lekuaren izena gaizki jaso egin da, hitz bakarra izango balitz.

## Historia 
1985ko otsailaren 24an espainiar kolonialismoaren aurkako erasoak hasi ziren, behin José Martík Baire herriko garrasia edo matxinada egin ondoren. Garrasi horrek Kubako Independentzia Gerraren hasiera markatu zuen. Martxoaren 25ean dokumentua zabaldu zen eta maiatzaren 6an José Martí eta Máximo Gómez Kuban zeuden, Martí buru nagusia gisa eta Gómez independentziaren aldeko tropen generala gisa.

## Edukia 
Adierazpen horretan oso garbi gelditu ziren zergatik Kubako herriak borrokara ateratzen zen, independentzia aldarrikatzeko kausak, alegia. Dokumentua oso garbi esaten da askatasunerako gerra ez zela espainiar herriaren aurka, uhartean hiru mendetan pairatutako kolonialismoaren nagusikeriaren aurka baizik.

Adierazpen honetan Kubako herriari armekin Espainiako Gobernuaren aurka altxatzeko deiadar egiten zen. Halaber, Kubako mugimendu iraultzailearen programa zehaztasunez azaltzen zen. Modu batez, Martík defenditzen zuen nazionalismoaren funtsezko ideiak biltzen ziren:
* Egitura kolonialaren mantenimendua.
* Kubako sentimendu anti-inperialista.
* Hamar Urteko Gerran (1868-1878) isuritako odolaren erreibindikazioa.
* Nazio-borondatearen aldarrikapena.
* Mestizajearen erreibindikazioa. Testuinguru horretan dokumentuak mentalitate irekia eskatzen zuen Kubako elementu etniko eta kulturalak biltzeko.
* Uhartean bizi ziren espainiarrei esku irekia luzatzen zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Manifestuaren inguruko informazioa Ecured webgunean.
* :Manifestuaren testua.
Salton Itsasoa

**Salton Itsasoa** (; ) hegoaldeko Kalifornian dagoen aintzira gazi eta endorreiko bat da.

Aintzira 1905ean Colorado ibaiak izandako ur-goraldi handi batek sortu zuen, ingeniaritza lan batean egindako kalkulu akats monumental baten ondorioz. Colorado ibaitik Imperial Valleyrako laborantzako lur aberatsak ureztatzeko kanal bat zulatu eta gutxira, ibaiak gainezka egin zuen uholde batzuen ondorioz, eta ibilguz aldatu zen. Horrela zenbait hilabetez urez bete ziren Salton lautada, bere etxeak eta etxaldeak barne: 1.000 km²-ko basamortua urez bete zuten eta barne itsaso bat sortu zuen. Bi urte baino gehiagoz, kanalak Coloradoko emari erraldoia ia osorik desbideratu zuen Saltongo sakonunerantz.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coloradoko basamortua

**Coloradoko basamortua** (; ) Ipar Amerikako hego-mendebaldetik hedatzen den Sonorako basamortuaren zati bat da, San Gregorioko pasabidetik Kalifornia Behereko penintsularaino.

28.000 km²-ko azalera du. Basamortuaren zati handi bat itsas mailaren azpitik dago, bere punturik baxuena Salton itsasoaren arroan dagoelarik.

Tenperaturak 0&nbsp;°C eta 55&nbsp;°C artekoak dira, batez beste 32&nbsp;°C inguruko tenperaturarekin, basamortuak, egunean zehar, igoera handieneko basamortuak baino udako tenperatura altuagoak jasaten ditu, eta ia inoiz ez du izotzaldirik jasaten. Gainera, Coloradoko basamortuak urtean bi denboraldiz egiten du euria, neguan eta uda amaieran.

## Flora eta fauna 
Kalifornia Behereko faunaren jatorria estuki lotuta dago Tertziario aldian gertatutako klima-aldaketekin, bereziki glaziazioetan, floraren banaketan aldaketak eragin baitzituzten eta, ondorioz, faunaren banaketan.

Estatuan landaretza mota desberdinak garatu eta ezartzeak animalia-espezieen emigrazioa eta immigrazioa eragin zuen, penintsulako beste eskualde batzuetako osagaiekin bat datozen espezie-barietatea.

## Kanpo estekak
Peter Whittingham

**Peter Michael Whittingham** (Nuneaton, Ingalaterra, 1984ko irailaren 8a - Cardiff, Gales, 2020ko martxoaren 19a) erdilari postuan jokatzen zuen ingeles futbolaria izan zen.

Ingalaterrako Aston Villa futbol taldearen harrobian hasi zen jokatzen. 2003an lehen taldearekin jokatzen hasi zen. 2007an Galesko Cardiff City taldera joan zen eta 10 urtez jokatu zuen bertan. 2017an Ingalaterrako Blackburn Rovers taldera joan zen eta denboraldi bakarra igaro ondoren, klubarekin zuen kontratua eten zuen.

2020ko martxoaren 19an hil zen 35 urte zituela, martxoaren 7an Barryko pub batean erortzeak eragindako zaurietatik ezin osatuta.

## Taldeak
Maipo ibaia

**Maipo ibaia** Txileko Santiagoko metropolitar eskualdea eta Valparaiso eskualdea zeharkatzen dituen ibai nagusia da. Santiago hiriburuaren hegoaldean kokatzen da. Santiago erdialdean zehar igarotzen den Mapocho ibaia da bere adarretako bat. Bere iturburua Maipo sumendiaren mendebaldeko maldan dago, Andeetan. Maipo ibaia da, askorekin, eskualderako ureztatze eta edateko ur iturri nagusia.

## Ibilgua 
Bere goiko ibilguan ibaia gotortutako uholde bat gisa ibiltzen da Andeetako mendietan barrena. Hemen, hiru ibaiadar nagusi jasotzen ditu: El Volcán ibaia, Yeso ibaia eta Colorado ibaia. Andeak utzi ondoren, Maipo ibaia bere izena daraman haranean zehat igarotzen da, hau da, Txileko ardogintzako eskualde nagusietako bat. Maipo ibaiak 250 km egiten ditu Ozeano Barean itsasoratu aurretik, Llolleo herritik gertu, San Antonioko portuaren hegoaldean.
Karfania

**Karfania** (latinez *Gaia/Caia Afrania*) (K.a. I. mendea- K.a. 48) erromatar abokatua eta hizlari aitzindaria izan zen. Bera izan zen lehendabiziko emakume abokatua besteen interesak defendatzen, Pretorearen aurrean abokaturik gabe bere burua defendatzeko ohitura zuen. Ordurarte emakumeengan ikusia ez zen izaera auzilari eta borrokalaria izatea nabarmentzen dute berari buruzko aipamena egiten duten historialariek.

## Biografia 
Karfania izena "*C. Afrania*" Caia Afraniaren ohiko laburdura erromatarraren transkripzio akats baten ondoriozkoa izan daiteke.

## Abokatu eta hizlaria 
Valerio Maximo historialariak Karfania aipatzen du Tiberio enperadorearen garaian idatzitako *Facta et dicta memorabilia* obran (Gertaera eta esaera gogoangarriak). Karfaniak emakume izategatik ez zegokion jarrera hartu izana leporatu izan diote historialariek. Karfaniak, emakumea eta diruduna izan arren, abokatu gizonik ez zuen kontratatzen eta prozesuak berak eramaten zituen. Hori ez zuten onartu orduko legelariek; izan ere, haientzat ez zuen zentzurik baliabide ekonomikoak zituen emakume batek ospe handiko abokatuak kontratatzeari uko egin eta haien lekua hartzeak. Karfania askotan aurkeztu zen auzitegi erromatarretara eta bere kontrario guztiek emakume kalumniosoa, desohoragarria eta lotsarik gabekoa kontsideratu zuten,

Justiniano enperadorearen Digestuan, Karfaniari buruzko pasarte bat erreproduzitzen da, Cneo Domicio Annio Ulpianoren *Ediktoaren gaineko* lanaren VI liburutik hartu zena. Ediktuaren bigarren atalean judizialki beste batzuk ordezkatu ezin zituztenak zerrendatzen ziren eta Ulpianok esan zuen pretoreak, sexua dela-eta, emakumeei beste batzuk ordezkatzea debekatu egin ziela, eta debeku horretarako arrazoia beste batzuen kasuak oztopa zitzatela galaraztea zela, emakumeek beren sexuaren ezaugarria zen garbitasunaren kontrara jo ez zezaten. Murrizketa horren jatorria Karfania izeneko emakume lotsagabe baten kasua izan zela. Karfaniaren lotsagabekeriak, batetik, eta magistratuaren nekeak, bestetik, ediktu hura ahalbidetu zutela.

Aipatutako debekuak, Erromatar Inperioaren garaian ez ezik, ondorengo une historikoetan ere izango du eragina. Urrunago joan gabe, dokumentatua dago XVIII. mendean zehar bere historia erabili zela emakumeak auzitegietara iristea oztopatzeko aitzakia gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oratoria
* Emakumea Antzinako Erroman
* Hortentsia
* Mesia

## Kanpo estekak 
* Gizartea eta emakumea aintzinako Erroman (EIMA)
Mizuna

('''*Brassica rapa* var. *nipposinica*'*) *Brassica rapa* espeziaren kultibar bat da, Brassicaceae familiakoa eta jatorriz Japoniakoa. Sukaldaritzan estimatua da, hosto jangarriek piperbeltz zapore arina baitute.

## Ezaugarriak 
Berde ilun koloreko hosto horzdunak ditu. Mizunaren zaporea honela deskribatu izan da: "Zapore mingotsa, pikante arina... apur bat mina, baina errukula baino gutxiago".

Hostoak batez ere gordinak jaten dira, entsaladan. Baina wok, zopa eta *nabemono'' japoniar eltzekarian ere erabiltzen da. Egosita ere erabil daitezke tomate-saltsak egiteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errukula

## Kanpo estekak
Hegoaldeko Kalifornia

**Hegoaldeko Kalifornia** () Estatu Batuetako Kalifornia estatuko hegoaldeko muturra da. Hiri nagusiak Los Angeles, San Diego, San Bernardino eta Riverside dira. Eskualdea 23 milioi pertsona baino gehiagoren bizilekua da eta herrialdeko bigarren hiri multzorik populatuena da.

Ez dago definizio ofizialik hegoaldeko Kaliforniako iparraldeko mugarentzat. Hala ere, mugak bereizteko definiziorik erabiliena Tehachapi mendilerrokoa da, Los Angelesetik iparraldera dauden 70 miliatara (113 km).

Hegoaldeko Kaliforniako mendebaldeak Ozeano Barearekin muga egiten du; hegoaldean, AEB eta Mexiko arteko mugarekin; ekialdean, Mojave eta Coloradoko basamortuak eta Colorado ibaia daude, Arizona eta Nevadako estatu mugekin.

## Konderriak 
## Kanpo estekak
Alfred Worden

**Alfred Merrill "Al" Worden** (Jackson, Michigan, 1932ko otsailaren 7a - Houston, Texas, 2020ko martxoaren 18a) estatubatuar astronauta eta ingeniaria izan zen. 1971an Ilargira joan zen Apollo 15 misioan aginte-moduluaren pilotua izan zen. Ilargira joan diren 24 astronautetako bat da. Guztira, 74 itzuli eman zizkion Ilargiari *Endeavour* aginte-moduluaren barruan.

Apollo 15 misioaren Lurrera itzulerako bidaian Wordek ontziz kanpoko jarduera bat egin zuen espazio-ontziaren kanpoaldea film-kasetetan grabatzeko. Historian espazio sakonean egindako lehen ontziz kanpoko ibilaldia izan zen.
Nicolas Portal

**Nicolas Portal** (Auch, Frantzia, 1979ko apirilaren 23a - Andorra la Vella, Andorra, 2020ko martxoaren 3a) frantziar txirrindularia izan zen.

2002an egin zuen dibuta txirrindularitza profesionalean. 2002 eta 2005 bitartean AG2R taldean lehiatu zen. 2006tik 2009ra Caisse d 'Épargnen aritu zen. Azkenik, 2010ean, Team Skyn egon zen. 2011n erretiroa hartu zuen, baina txirrindularitzari lotuta jarraitu zuen Sky taldeko (gerora Team Ineos deituko zena) zuzendaritzako kide.

2020ko martxoaren 3an hil zen, 40 urte zituela, bihotzekoak jota.

## Palmaresa 
**2003**
* 3. postua Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketan 15px

**2004**
* Etapa garaipena Dauphiné Libérén.

## Taldeak 
*  Ag2r Prévoyance (2002-2005)
* Caisse d'Epargne (2006-2009)
** Caisse d'Epargne-Illes Balears (2006)
** Caisse d'Epargne (2007-2009)
*  Sky Procycling (2010)

## Erreferentziak
John Solomon

**Herbert John Solomon** (Randwick, 1929ko urriaren 15a - 2020ko martxoaren 18a) australiar errugbilaria izan zen. Medikuntza ikasi zuen eta medikua izan zen lanbidez. 19 urterekin lehen partida jolastu zuen Australiako errugbi selekzioarekin, Zeelanda Berrira egindako bira batean. Bira honetan Australiak lehen aldiz irabazi zuen Bledisloe Cup Zeelanda Berrian. Guztira 14 aldiz jolastu zuen selekzioarekin, 8 horietatik kapitain gisa. Bere moldakortasunak joko-zabaltzailean, erdian eta atzealdean jokatzea ahalbidetu zion. 1955ean erretiratu zen eta geroago entrenatu ere egin zen.
Jacques Dupin

**Jacques Dupin** (Privas, Ardeche, 1927ko martxoaren 4a - Paris, 2012ko urriaren 27a), frantziar poeta, arte kritikari eta ''L'Éphémère* aldizkariaren kofundatzailea izan zen.

## Idazlanak 
### Poesia 
* *Cendrier du voyage*, GLM, Paris, 1950 ; rééd. Fissile éditions, Les Cabannes, 2006
* *Art poétique*, PAB, Alès, 1956
* *Les Brisants*, GLM, Paris, 1958
* *L'Épervier*, GLM, Paris, 1960
* *Gravir*, Gallimard, Paris, 1963
* *L'Embrasure*, Gallimard, Paris, 1969
* *Dehors*, Gallimard, Paris, 1975
* *Ballast*, Le Collet de Buffle, Paris, 1976
* *Histoire de la lumière'', L'Ire des Vents, Paris, 1978
* *De nul lieu et du Japon*, Éditions Fata Morgana, Montpellier, 1981 ; rééd. Farrago, Tours, 2001
* *Le Désœuvrement*, collages et sérigraphies de Raquel, Orange Export Ltd, Malakoff, 1982
* *Une apparence de soupirail*, Gallimard, Paris, 1982
* *De singes et de mouches*, Éditions Fata Morgana, Montpellier, 1983
* *Les Mères*, Fata Morgana, Montpellier, 1986
* *Contumace*, POL, Paris, 1986
* *Chansons troglodytes*, Éditions Fata Morgana, Montpellier, 1989
* *Rien encore, tout déjà*, Éditions Fata Morgana, Montpellier, 1991
* *Échancré*, POL, Paris, 1991
* *Éclisse*, Spectres familiers, Marseille, 1992
* *Nuit de la couleur,* sérigraphies originales de Raquel, Les Cahiers de la Séranne, 1995
* *Le Grésil*, POL, Paris, 1996
* *Écart*, POL, Paris, 2000
* *De singes et de mouches* suivi de *Les Mères* (rééd.), POL, Paris, 2001
* *Coudrier*, POL, Paris, 2006
* *Discorde*, POL, Paris, 2017

#### Berrargitalpenak 
* ''L'Embrasure* précédé de *Gravir* et suivi de *La Ligne de rupture* et de *L'Ongle*, Poésie/Gallimard, Paris, 1971
* *Le Corps clairvoyant (1963-1982)* (rassemble *Gravir*, *L'Embrasure*, *Dehors* et *Une apparence de soupirail*, préface de Jean-Christophe Bailly, *À l'écoute de l'intensité* par Valéry Hugotte, et reprise de la préface de Jean-Pierre Richard à *L'Embrasure* précédé de *Gravir*), Poésie/Gallimard, Paris, 1999
* *Rien encore, tout déjà* (rassemble *Chansons troglodytes* et *Rien encore, tout déjà*), Seghers, 2002
* *Ballast* (rassemble *Contumace*, *Échancré* et *Le Grésil*), Poésie/Gallimard, Paris, 2009

### Arte garaikideari buruzko saiakerak 
* *Joan Miró*, Flammarion, Paris, 1961 ; nouvelle édition augmentée en 1993
* *Miró sculpteur*, Poligrafa, collection Fotoscop, 1972
* *Textes pour une approche* sur Alberto Giacometti, Maeght éditeur, Paris, 1962
* *L'Espace autrement dit*, éditions Galilée, Paris, 1982
* *Matière du souffle* (sur Antoni Tàpies), Éditions Fourbis, Paris, 1994
* *Chillida, terres et gravitations'', galerie Lelong, Cahiers d'art contemporain, Paris, 1995
* *Alberto Giacometti*, Farrago, Tours, 1999
* *Dessins de Claude Garache*, Adam Biro, 2000
* ''Demande d'emploi, Marcel Duchamp, Joan Miró'', L'Échoppe, Paris, 2002
* ''Matière d'infini (Antoni Tàpies)*, Farrago, Tours, 2005
* *Par quelque biais vers quelque bord*, POL, Paris, 2009

### Poesiari buruzko saiakerak 
* *M'introduire dans ton histoire*, POL, Paris, 2007

### Antzerkia 
* *L'Éboulement'', éditions Galilée, coll. Théâtre/rupture, Paris, 1977
Aintzira Handietako eskualdea

**Aintzira Handietako eskualdea** () Ipar Amerikako eremu zabala da, Kanadako Ontario probintziaren zati bat eta Aintzira Handietan itsasertza duten Estatu Batuetako zortzi estaturen (Illinois, Indiana, Ohio, Michigan, Minnesota, New York, Pennsylvania eta Wisconsin) zatiak hartzen dituena. Aintzira Handietako Kanadako kostaldea Ontarion dago.

Eskualdeko portu nagusiak Chicago, Detroit, Cleveland, Buffalo eta Toronto dira.

## Kanpo estekak
Emil Karewicz

**Emil Karewicz** (Vilnius, 1923ko martxoaren 13a - 2020ko martxoaren 18a) poloniar aktorea izan zen. Bigarren Mundu Gerran Poloniako Bigarren Armadan borrokatu zuen.

## Hautatutako filmografia 
* *Warszawska premiera* (1951)
* *Młodość Chopina* (1952)
* *Kanał* (1956)
* *Pętla* (1958)
* *The Eighth Day of the Week* (1958)
* *Krzyżacy* (1960)
* *W nocy umrze miasto* (1961)
* *Na białym szlaku* (1962)
* *Jak rozpętałem drugą wojnę światową* (1969)
* *Hubal* (1973)
* *Wszyscy i nikt* (1977)
* *Sekret Enigmy* (1979)
* *Polonia Restituta* (1981)
* *Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć* (2012)

### Telesailak 
* *Stawka większa niż życie* (1967–1968)
* *Lalka* (1978)
* *Alternatywy 4* (1983)
* *Barwy szczęścia* (2007–2013)
Dixie

**Dixie** (baita **Dixieland** ere) Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldearen ezizen bat da, bereziki Ameriketako Estatu Konfederatuak osatu zituzten estatuena. Jatorriz, terminoa Mason-Dixon lerroaren hegoaldeko estatuei soilik dagokie, baina orain erreferente kultural bat gehiago da, hegoaldetar "sentitzen" diren Estatu Batuetako zatiei erreferentzia eginez. Gainera, terminoa estu lotuta dago estatubatuar askok konfederatuen banderarekin lotzen dituzten sentimenduekin.

Estatu Batuen barneko kokapen geografiko moduan, Dixie, orokorrean, 1860aren amaieran eta 1861aren hasieran Amerikako Estatu Konfederatuak eratzeko banandu ziren hegoaldeko hamaika estatuak dira. Hauek dira (sezesio ordenan): Hego Carolina, Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana, Texas, Virginia, Arkansas, Ipar Carolina eta Tennessee. Maryland ez zen inoiz Batasunetik banandu, baina bertako herritar askok Konfederazioaren alde egin zuten.

## Etimologia 
Dixie kontzeptuak lurralde horien kontrola Frantziaren eskuetan zegoen garaietatik dator. Louisianan egindako garaiko bileteek *Ten* hitzaren ordez, *Dix* baitzeramaten (euskaraz, "hamar"). Hortik *Dix land* ideia sortu zen; hortik *Dixie* *Land* eta, azkenik, *Dixieland* sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piedmont (AEB)

**Piedmont** () Estatu Batuetako eskualde geografiko bat da. Appalacheen eta Atlantikoko kostaldeko haranen artean dago, 950 kilometroko luzera du eta Hudson ibaiaren eta erdialdeko Alabamaren artean hedatzen da.

Ordoki nahiko baxu bat da, ibai askok zeharkatzen dutena, nekazaritza eskualde emankor bat dena. Eskualde honek musika estilo espezifiko bat sortu du, hain zuzen ere Piedmont blues izenekoa.

## Kanpo estekak
Dixieland

[thumb|250px|[Original Dixieland Jass Band 1918an.]]
**Dixieland** jazz-hot edo jazz tradizionalaren estilo bat da. Musika mota hau 1910. hamarkadan zabaldu zen eta metalezko musika tresnen erabilera eta inprobizazioa dira haren ezaugarri nagusiak.

## Etimologia 
Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldeko estatuei Dixie esaten zaie; "land" bestetik "lurra" da. Dixie kontzeptuak lurralde horien kontrola Frantziaren eskuetan zegoen garaietatik dator. Louisianan egindako garaiko bileteek, "ten" ordez, "dix" hitza zeramaten, "hamar" euskaraz. Hortik "Dix land" ideia sortu zen; hortik "Dixie Land" eta, azkenik, Dixieland sortu zen. Geografikoki estatu hauek hartzen ditu: Hego Carolina, Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana, Texas, Virginia, Arkansas, Ipar Carolina, Tennessee eta Maryland

## Historia 
Dixieland jazzaren lehen estiloetako bat da, Storyvilleko musikariek asmatu zuten, New Orleans-en. Izena Dixie izeneko Estatu Batuetako hegoaldeko eskualdearen erreferentzia da. Txarangak, frantses kuadrillak, ragtime, blues eta inprobisazio kolektiboa eta polifonikoa uztartzen ditu. Orkestra baten tamaina finkatuta ez badago, "lehen lerroa" (edo korneta), tronboia eta klarinetea eta "erritmo atala" (atal erritmikoa) osatzen dute * gutxienez tresna hauetako bi: banjo, kontrabaxua edo tuba, pianoa eta perkusioa (bateria, garbigailua, etab.).

Dixieland terminoa *Original Dixieland Jass Band* izen bereko taldearen diskoaren milioi bat ale saldu ondoren zabaldu zen 1917an. Geroztik musika mota etengabe zabaldu zen. Louis Armstrongen All-Stars Dixielandekin identifikatutako orkestra zen, nahiz eta Armstrongen eragina jazz arlo guztietan eman.

## Ezaugarriak 
Hauek izan daitezke batzuk:
* Dixielanden hiru musika tresna gailentzen dira: tuba, korneta eta piano.
* Erritmoa eta oinarri harmonikoa beste hauen gainean antolatzen dira: bateria, baxu elektrikoa, klarinete eta tronboi; batzutan ere hauek, bakarko une inprobisatuetan, paper protagonista hartzen dute.
* Banjo ere ager daiteke.
* Musika tresnekin jotzeko teknika bereziak garatu zituzten, esaterako *tailgate estiloa'' tronboiarekin.
* Sarritan, kalean jotzeko musika da, batzutan ere desfilatzeko. Kasu horietan, pianoa, kontrabaxua eta bateria tubarekin eta perkusio musika tresnekin (kaxa, txindatak) ordezkatzen dira.
* Dixieland musikari zuriek jotzen zuten, "New Orleans" estiloa imitatuz; azken hori musikari beltzek jotzen zuten batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dixieland New Orleansen kaleetan.
* :Zer da dixieland?
Francisca Vives

**Francisca Vives Casas** (Cadiz, 1956ko irailaren 16a) Gasteiz eta Arabako ondare historiko artistikoan eta Emakumeen Historian espezializatutako historialari andaluziarra da.

## Biografia 
Filosofia eta Letretan lizentziaduna da, Historia sailean, Nafarroako Unibertsitatean (1979). Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan Arkitektura eta Hiri Ondarea Kontserbatzeko eta Zaharberritzeko espezialista (1996). Artearen Historian doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) (1998).

2004az geroztik, EHUko Arte Ederretako Fakultateko irakasle izan da Arte Ederretako lizentziaturako irakasgaietan, eta, berriki, Arte, Sorkuntza eta Diseinu graduetan eta Kultura Ondasunen Kontserbazio eta Zaharberritze graduetan irakasle jardun du. 2015. urtetik Arabako Esperientzia Geletako irakaslea da. EHUko Arte Garaikidearen Kontserbazio eta Erakusketako Masterrean (CYXAC) irakaslea da.

Bere ikerketa ildoak honakoetan oinarritzen dira; Gasteizko eta Arabako ondare historiko artistikoan, emakumeen Historian, bai alderdi historikoan bai artistikoan, XVIII, XIX. eta XX.mendearen lehen erdira arte.

Gasteizko Santa Cruz komentuko ondarearen arduraduna da 2014tik. Bere ikerketa lanari Gasteizko historiaren zabalkundea gehitu dio, prentsa idatzian, irratian eta telebistan egindako lankidetzaren bidez.

## Lanak 
Liburuak argitaratu ditu, baita artikuluak aldizkari zientifikoetan eta kolaborazioak lan kolektiboetan, aipagarriak:

* *El Palacio de Montehermoso: historia de un edificio / Montehermoso Jauregia: eraikin baten historia*, 2008.
* *La vida cotidiana de las mujeres en la Vitoria de los siglos XVIII y XIX*, con Paloma Manzanos Arreal, 2005.
* *Patrimonio histórico artístico en el término municipal de Vitoria-Gasteiz*, con Susana Aréchaga Alegría, 2005.
* *Torres y fortificaciones en Álava*, con Susana Aréchaga Alegría, 2004.
* *Las mujeres en Vitoria-Gasteiz a lo largo de los siglos: recorridos y biografías*, con Paloma Manzanos Arreal, 2001.
* *La Academia de Bellas Artes de Vitoria (1818-1889)*. (Ayuntamiento de Vitoria-Gasteiz, 2000).

## Erreferentziak
Frantziako iraultza eta konbentzioko gerra bertsotan

***Frantziako iraultza eta konbentzioko gerra bertsotan*** Antonio Zavalak bi gertaera horien inguruan atondutako bertso-antologia ezaguna da. 1989an plazaratua, egile desberdinen bertso paperak bildu zituen, euskaldunek gertaera horietan izan zuten presentzia azaltzeko, hitzaurre interesgarriarekin batera. Urte haietan sortutako bertso gehienak galduak badira, batzuk gaur egunera heldu dira eta horiek bildu zituen Zavalak, alegia. Liburua Auspoa Liburutegian barruan jaso zen baina Etor argitaletxearen eskutik.

## Historia 
Bilduma hau Lehen Euskal Mundu Biltzarrarako prestatu zuen Zavalak baina argitalpena atzeratu zen. Batzar hartan Patri Urkizuk Baionako Euskal Museoaren ekimen antzeko baten berri aurkeztu zuen (*Recueil de quelques pieces de vers anciens et nouveaux*, 1798.) Beste liburu hori plazaratu zenean Zavalak ezagutzen ez zituen bertso asko ikusi zituen baina bere lanean ez zituen bildu zeren eta iada argitaratuta baitzeuden. Zavalaren liburuan jasotakoak, guztiak, XVIII. mende amaierakoak dira eta gehienak jende eskolatuek jarriak.

## Liburuaren antolaketa 
Liburua bi zatitan eratuta dago. Lehenengo zatian, Frantziako Iraultzako bertsoak biltzen dira, 1789tik 1792ra. Bigarrengoan, Konbentzioaren gerra edo Pirinioetako gerraren testuak. Frantziako Errepublikaren eta Espainiako monarkiaren arteko gerra izan zen, 1793 eta 1795 artean Pirinioen inguruan gertatu zena, Frantzian Konbentzio Nazionala agintean zela. Frantziako Iraultzako Lehen Koalizioko Gerra honetan, Espainiak Ingalaterraren laguntza izan zuen, baina Frantzia atera zen garaile.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburu osoa Euskaltzaindiaren webgunean.
Oviedoko Unibertsitatea

**Oviedoko Unibertsitatea** () Asturiasko unibertsitate publikoa da, Oviedo, Gijón eta Mieresko campusak dituena. Autonomia erkidegoko unibertsitate bakarra da, han ez baitago unibertsitate pribaturik. Espainiako hamar unibertsitateetako bat izan zen XIX. mendean.

Oviedoko Unibertsitatea Espainiako 9. Unibertsitate Taldearen (G9) kide sortzailea da. 1997an sortu zen taldea osatzen duten unibertsitate-erakundeen arteko lankidetza sustatzeko helburuarekin, bai irakaskuntza- eta ikerketa-jarduerei dagokienez, bai kudeaketa- eta zerbitzu-jarduerei dagokienez.

## Honoris Causa doktoreak 
## Kanpo estekak
Gaztela-Mantxako Unibertsitatea

**Gaztela-Mantxako Unibertsitatea** (, *UCLM*) autonomia-erkidego horretako unibertsitate publikoa da, Albacete, Cuenca, Ciudad Real eta Toledoko eta Talavera de la Reina eta Almadéngo zentroak campusak dituena.

Gaztela-Mantxako Unibertsitatea Espainiako 9. Unibertsitate Taldearen (G9) kide sortzailea da. 1997an sortu zen taldea osatzen duten unibertsitate-erakundeen arteko lankidetza sustatzeko helburuarekin, bai irakaskuntza- eta ikerketa-jarduerei dagokienez, bai kudeaketa- eta zerbitzu-jarduerei dagokienez.

## Kanpo estekak
Burgosko Unibertsitatea

**Burgosko Unibertsitatea** (, *UBu*) Gaztelako hiri horretako unibertsitate publikoa da.

Unibertsitatea 1994an sortu zen, Valladolideko Unibertsitateak Burgosen zuen campusetik abiatuta. Ordutik, organikoki hazten joan da, eta ezagutzaren alor berrietan garatzen.

## Kanpo estekak
Balear Uharteetako Unibertsitatea

**Balear Uharteetako Unibertsitatea** (, *UIB*) Balear Uharteetako unibertsitate publikoa da, Palma Mallorcakoan campus bakarra duena.

Balear Uharteetako Unibertsitatea Espainiako 9. Unibertsitate Taldearen (G9) kide sortzailea da. 1997an sortu zen taldea osatzen duten unibertsitate-erakundeen arteko lankidetza sustatzeko helburuarekin, bai irakaskuntza- eta ikerketa-jarduerei dagokienez, bai kudeaketa- eta zerbitzu-jarduerei dagokienez.

### Errektoreak 
* Antoni Ribera: 1981-1982
* Nadal Batle: 1982-1995
* Llorenç Huguet: 1995-2003
* Avelino Blasco: 2003-2007
* Montserrat Casas: 2007-2013
* Jaume Carot (bitartekaria): 2013
* Llorenç Huguet: 2013-egun

## Kanpo estekak
Wolford

**Wolford** Austriako ehungintza enpresa bat da. Egoitza nagusia Bregenzen du. Bere jarduera emakumezkoen pantiak, bodyak eta azpiko arropa ekoiztean datza, batik bat.

Enpresa josturarik gabeko jantziak merkaturatzeagatik ezaguna da, batez ere pantiak.

## Historia 
thumb|200px|eskuinera|2004ko udazken/neguko sasoiko Cosmopolitan bildumako bodya eta pantiak.
1949an Reinhold Wolff industrialariak eta Walter Palmers enpresaburu txikizkariak Wolff & Co.KG izeneko konpainia sortu zuten Austriako Bregenz hirian, Konstantza aintziraren ondoan. Konpainiak zetazko zein zeta artifizialezko emakumezkoen galtzerdigintzan jarri zuen arreta guztia. Horretarako Ameriketako Estatu Batuetan kotoigintzan erabilitako makina batzuk egokitu zituzten euren jardueran erabili ahal izateko. Lehenengo aldiz poliamida-zuntzak prozesatu ahal izan zituzten galtzerdigintzarako. Hurrengo urtean, 1950ean, Wolford marka ofizialki erregistratu zuten. Markaren izena Reinhold Wolff sortzailearen eta Oxford hiriaren hitzen akronimoa da. 1970eko hamarkadan enpresa nazioartera hedatzen hasi zen. 1988an enpresak berrorientatze estrategikoa burutu zuen eta bere produktuak luxuzko merkatu-segmentura bideratu zituen. Gainera, 1988an enpresak sozietate anonimo izaera hartu zuen. 1995eko otsailaren 14an burtsaratu zen Vienako Burtsan

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mapocho ibaia

**Mapocho ibaia** Txileko ibaia da, Santiagoko metropolitar eskualdean kokatuta Txileko erdialdean eta Maipo ibaiaren adarra.

## Geografia 
110 kilometroko luzerakoa, Lo Barnechea herriko magalean sortzen da. Ekialdetik mendebaldera doa eta Providencia, Santiago eta Maipú hiriak zeharkatzen ditu. Ondoren Santiagoko aglomerazioa utzi eta hego-mendebaldera doa. Ozeano Barean, Llolleo-n, Valparaíso-tik ia 70 kilometro hegoaldera kokatutako kostaldeko herrian, itsasoratzen den Maipo ibaian isurtzen ditu urak.
DoceboLMS

**Docebo** SAAS / Cloud, e-learning plataforma da, sistema kudeatzeko ikaskuntza bezala ere ezaguna. Plataformaren izena *Docere* latinezko hitzatik dator. Docebo ikaskuntza korporatiboan erabiltzen da eta bideokonferentzia eta HR sistemetarako interfazeak integratuta ditu. Ikasteko eta trebakuntzarako, online sistema bat erabiltzeak, materialak inprimatzeko eta banatzeko kostuak murrizten ditu, eta joan-etorri asko aurreztu ahal ditu. Docebo bateragarria da SCORM 1.2 eta 2004, eta Tin Can-rekin. Docebo Srl-k garatua, programa GPL V. 2.0 lizentziapean argitaratu zen jatorriz. Programa orain hodeian dagoen software gisa funtzionatzen du eta beste software batzuekin bateragarria den plataforma gisa ere funtzionatzen du.

LMS (Ikaskuntza Kudeatzeko Sistema edo *e-Learning* plataforma) ikastaroak online egiteko, materialak entregatzeko, jarraipena egiteko eta ziurtagiriak eskaintzeko diseinatutako ikaskuntza-softwarea da.

Docebo 30 hizkuntza baino gehiagotan dago erabilgarri. Doceboren erabiltzaile nagusiak tamaina ertaineko konpainiak diren arren, enpresa handiak eta ETEak ere badira.

## Historia 
Claudio Erbak Docebo sortu zuen 2005ean. Erba lehenago Florentziako Unibertsitatean aritu zen informatikako aholkulari gisa. Lan horretan ari zela, bezero batek galdetu zion ea nola gorde irakasteko materiala. Biltegiratzeko proposamena hobetuz Docebo sortu zen. 2006an, Seeweb-ek 150.000 € inbertitu zituen enpresa martxan jartzeko.

2012an, Docebok 2,4 milioi euro jaso zituen Principia II finantzatzeko. 2013ko uztailean, Docebo Rystorekin aliantza bat egin zen. Urte hartan, Docebok bulego bat ireki zuen Atenasen (Georgia).

Docebok CMS, bideokonferentzia software, Google Apps, Wordpress, BigBlueButton eta Vivocha-rekin integrazioak ditu.

## Kanpo estekak 
* DoceboLMS webgune ofiziala
Warrington

**Warrington**, Ingalaterrako ipar-mendebaldeko hiri bat da, Mersey ibaiaren ertzean eta Cheshire konderrian. 2018ko erroldaren arabera 209.547 biztanle zituen.

Liverpool hiritik 32 kilometro ekialdera dago, eta Manchester hiritik 32 kilometro mendebaldera.

## Historia 
* Warringtongo atentatuak: 1993ko otsailaren 26n eta martxoaren 20ean Behin-behineko IRAk hiri honetan burututako bi atentatu izan ziren, ondorioz 2 pertsona hil eta 56 zauritu ziren.

## Kirola 
* Warrington Wolves, hiriko futbol taldea.

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Unibertsitate publiko

[thumb|[Oxfordeko Unibertsitatea|Oxfordeko Unibertsitateko Christ Church collegea, unibertsitate publiko ospetsenetariko bat dena.]]
**Unibertsitate publikoa** batez ere gobernu batek finantzatzen duen unibertsitatea da, dela gobernu nazional batek, dela nazioz azpiko erakunderen batek, unibertsitate pribatuek ez bezala. Eskualde batzuetan, unibertsitate publikoak ikerketa zentro garrantzitsuak dira, eta horietako asko unibertsitate onenen sailkapen nagusietan agertzen dira.

Europan unibertsitate publikoaren eredua da nagusi, eta herrialde batzuetan esklusiboa izatera iritsi da, Finlandian edo Grezian, esaterako.

## Kanpo estekak
Unibertsitate pribatu

[thumb|[Harvard Unibertsitatea, unibertsitate pribatu ospetsenetariko bat dena.]]
**Unibertsitate pribatua** edo **goi hezkuntzako ikastetxe pribatua** gobernu batek kudeatzen ez duen unibertsitatea da, eta ez du finantzaketa publikorik jasotzen. Beraz, aldaketa politikoek edo aurrekontu murrizketek ez die unibertsitate publiko bati bezainbeste eragiten. Unibertsitate pribatuak beren diru-sarrerekin finantzatzen dira; diru-sarrera horiek ikasleen matrikuletatik, dohaintza partikularretatik edo ikerketa-taldeek erregistratutako patenteetatik etorri ohi dira.

Eskualdearen arabera, zentro pribatu horiek gobernuaren araudiari lotuta egon daitezke edo ez. Unibertsitate pribatuak ohikoak dira herrialde batzuetan, baina ez dira existitzen beste batzuetan.

Oro har, unibertsitate pribatuek matrikulazio prezio altuagoa dute ikaslearentzat unibertsitate publikoek baino, ez baitute zergetatik datorren diru laguntzarik jasotzen, baina batzuetan, bereziki Estatu Batuetan, ikasle kopuru handi batek jasotzen dituen bekak eskaintzen dituzte.

## Kanpo estekak
Borislav Stanković

**Borislav Stanković** (; Bihać, Jugoslavia, 1925eko uztailaren 9a - Belgrad, 2020ko martxoaren 20a) serbiar saskibaloi-jokalaria eta entrenatzailea izan zen. Gainera, nazioarteko zenbait kirol erakundeko zuzendaria izan zen, horien artean Saskibaloiko Nazioarteko Federazioaren idazkari nagusi emeritua.
Jenny von Westphalen

**Johanna Bertha Julie von Westphalen** (Salzwedel, 1814ko otsailaren 12a - Londres, 1881eko abenduaren 2a), idazle eta pentsalari prusiarra izan zen. Jenny bezala ezagutua. Liga Komunistako lehen kidea izan zen. Karl Marx filosofoarekin ezkondu zen eta zazpi ume eduki zituen harekin. Horietatik lau hil egin ziren haurrak zirela.

## Familia 
Salzwedel herrian jaio zen, prusiar aristokraziako familia garrantzitsu batean. Bere aita Ludwig von Westphalen baroia zen (1770-1842), eta administrazio publikoko goi karguduna izan zen. Aitaren aita Christian Philip Heinrich von Westphalen izan zen (1723-1792). Aitaren ama Jeanie Wishart izan zen (1742-1811), eskoziako noblea. Amaren familiakoak Argylleko dukeak ziren, eskoziako aristokrata familia garrantzitsuena mende luzez. Johannaren ama Amalia Julia Caroline (1780-1856) baroia zen. Johannaren anaia bat, Ferdinand Otto Wilhelm Henning von Westphalen, Prusiako Barne Ministroa izan zen, eta Karl Marx koinatua atxilotu eta deportatzeko agindua sinatu zuen.

## Ezkontza 
Johanna eta Karl Marx umetatik ezagutzen ziren, eta Marx baino lau urte zaharragoa zen. 1835an hasi zuten bikote harremana. Nobioen aitak ere lagunak ziren. 1843ko ekainaren 19an ezkondu ziren. Hiru hilabete beranduago, Parisera joan ziren bizitzera.

## Erbestealdia Belgikan eta Erresuma Batuan 
1845eko otsailean Frantziako poliziak Johanna eta Karl Marx kanporatu egin zituen, eta Bruselara joan ziren. 1846an Liga Komunistan parte hartzen hasi zen, eta baita Alemaniako Langileen Batasunean. Urte horretan Karl Marxek eta biek Manifestu Komunista idazten lan egin zuten.

1848ko martxoan Belgikako poliziak Karl Marx atxilotu eta kanporatu zuen. Bikotea Parisera joan zen, eta handik Koloniara.

1849ko ekaineko alemaniar iraultzak porrot egin ondoren bikoteak Londresen amaitu zuen. Hurrengo hilabeteetan egoera gogorrean bizi izan ziren, pobrezian. 1851tik aurrera egoera hobetu egin zitzaien, Friedrich Engels lagunak emandako babes ekonomikoari esker.

1881ko abenduaren 2an hil zen Londresen, 67 urterekin.

## Eragin intelektuala 
Johanna Bertha Julie von Westphalenek eragin nabarmena eduki zuen bere senar Karl Marxen lanean. Marxen lanen zuzentzailea izan zen eta hainbat lan argitaratu zituen. Gutunak eta ideiak trukatu zituen hainbat intelektualekin (Feuerbach, Proudhon, Bakunin), eta antzerki-kritika egin zuen.

## Erreferentziak
Uropterygius

***Uropterygius*** itsasuge familiako generoa da.

## Espezieak 
* *Uropterygius alboguttatus* Smith, 1962
* *Uropterygius concolor* Rüppell, 1838
* *Uropterygius fasciolatus* Regan, 1909
* *Uropterygius fuscoguttatus* Schultz, 1953
* *Uropterygius genie* Randall & Golani, 1995
* *Uropterygius golanii* McCosker & Smith, 1997
* *Uropterygius inornatus* Gosline, 1958
* *Uropterygius kamar* McCosker & Randall, 1977
* *Uropterygius macrocephalus* Bleeker, 1865
* *Uropterygius macularius* Lesueur, 1825
* *Uropterygius makatei* Gosline, 1958
* *Uropterygius marmoratus* Lacepède, 1803
* *Uropterygius micropterus* Bleeker, 1852
* *Uropterygius nagoensis* Hatooka, 1984
* *Uropterygius polyspilus* Regan, 1909
* *Uropterygius polystictus* Myers & Wade, 1941
* *Uropterygius supraforatus* Regan, 1909
* *Uropterygius versutus* Bussing, 1991
* *Uropterygius wheeleri* Blache, 1967
* *Uropterygius xanthopterus* Bleeker, 1859
* *Uropterygius xenodontus* McCosker & Smith, 1997

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ["Uropterygius" FishBase(https://eu.wikipedia.org/wiki/FishBase) (Ranier Froese y Daniel Pauly, edk.).]
Unibertsitate katoliko

[thumb|[Txileko Pontifize-Unibertsitate Katolikoaren egoitza nagusia.]]
**Unibertsitate katolikoa** Eliza katolikoaren egituraren parte den unibertsitate mota bat da. Zuzenbide Kanonikoko Kodeak eliza katolikoaren baitan bi unibertsitate mota daudela aitortzen du: elizakoa eta katolikoa.

Kodeak berak ez du zehazten, hain zuzen ere, zer den unibertsitate katoliko bat, baina erakunde mota horiek 807 eta 814 bitarteko kanonetan arautzen ditu. Gaur egun indarrean dagoen araudia aipatutako kanonak eta Joan Paulo II.ak 1990eko abuztuaren 15ean emandako *Ex Corde Ecclesiae* apostolu-konstituzioa dira.

## Kanpo estekak
Alcaláko Unibertsitatea

**Alcaláko Unibertsitatea** () Alcalá de Henaresko unibertsitate publikoa da, Alcalá de Henaresen eta Guadalajaran campusak dituena.

Francisco Jiménez de Cisnerosek 1499an sortu zuen eta zenbait mendez Espainiako unibertsitate nabarmenetariko bat izan zen. Gero, gainbehera hasi zen eta 1836an Madrilgo Unibertsitatea bilakatu zen. 1977an Complutense Unibertsitatetik banandu eta harrezkero bere izaera propioa du.
thumb|left|José Vicente Saz Pérez (Rector de la Universidad de Alcalá, 2018).
thumb|left|Alcalako Unibertsitateko Paraninfoa.

## Kanpo estekak
Martha M. Place

**Martha M. Place** (New Jersey, 1849ko irailaren 18-Sing Sing, 1899ko martxoaren 20) Ameriketako Estatu Batuetan aulki elektrikoan hilarazi zuten lehen emakumea izan zen. Ondoren beste 26 emakume hil zituzten, tartean adin txikiko bat. Heriotza zigorra 1899ko martxoaren 20an ezarri zioten, Sing Sing espetxean. Akusazioa Ida Place bere alabaordearen hilketa zen.

## Biografia 
Martha M. Place **Martha "Mattie" Garretson** izenarekin jaio, 23 urte zituelarik lera batek jo egin zuen; istripu horretatik inoiz ez zela ondo osatu eta psikolikoki desorekatuta gelditu zen, bere nebaren esanetan. 1893an Martha William Place alargunarekin ezkondu zen. Familia New Yorkeko Brooklynen bizi ziren. Williamek aurreko ezkontza batetik alaba bat zuen, Ida, hamar urtekoa; ezkontzerakoan Wiliamek alaba aurrera ateratzeko laguntza nahi zuen. Laster Martha alabaordeaz jeloskorra zegoela zabaldu zen. Gutxienez behin Martha alabaordea mehatxatzeagatik Williamek poliziari deitu zion.

1899ko otsailaren 7an, William Place etxera heldu zenean, Marthak aizkora batez eraso egin zion. Placek laguntza eskatu zuen eta polizia heldu zenean, ohe baten azpian Idaren gorpua aurki zuten. Dirudienez, gazteak ahoa azidoz errea zuen eta, antza, itota hil zen. Idak 17 urte zituen.

Marthak errugabe zela aldarrikatu zuen. Dena dela, garaiko prentsak haren aurkako kanpaina gogorra egin zuen. Epaituta, Ida gaztearen hilketaren erruduna deklaratua izan zen eta heriotza zigorraz hiltzera kondenatua izan zen. Senarra haren aurkako testigu izan zen.

## Hilaraztea 
Lehen aldiz zen emakume bat aulki elektrikoan hilarazten zela eta horrek arazo desberdinak ekarri zituen. Garaian emakumeek soineko luzea zeramaten eta, elektrodoak jartzeko, jantzia puskatu zioten, azkenik txorkatilan jartzeko. Aurretik ilea moztu zioten erabat. New York estatuko gobernadorea Theodore Roosevelt zen eta berari emakumearentzako barkamena eskatu zioten baina berak ez zuen onartu. Borreroa Edwin Davis izan zen. Hil ondoren, Martha New Jerseyko East Millstone-ko hilerrian lurperatu zuten, inongo hiletarik gabe.

## Kondenatutako beste emakume 
Place aulki elektrikoan hil arazia lehenengoa izan zen baina ez zigor hori jaso zuen lehena. Aurretik, Lizzie Halliday, saileko hiltzailea, 1894an kondenatu zuten baina sententzia aldatuta izan zen, bizitza osoa ospitale psikiatrikoan igarotzeko. 1895an Maria Barbellak jaso zuen sententzia bera, eta honi ere zigorra aldatu zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wigan

**Wigan**, Ingalaterrako ipar-mendebaldeko hiri bat da, Douglas ibaiaren ertzean eta Manchester Handia konderrian. 2011ko erroldaren arabera 103.608 biztanle zituen.

Bolton hiritik 16 kilometro hego-mendebaldera dago, Warrington hiritik 19 kilometro iparraldera eta Manchester hiritik 27,4 kilometro mendebalde/ipar-mendebaldera.

## Kirola 
Hiriak errugbi eta futbol taldeak dauzka, baina Ingalaterrako iparraldeko zenbait eremutan jasotzen den bezala, errugbia da kirol nagusia.

* Wigan Warriors, hiriko errugbi taldea.
* Wigan Athletic Football Club, hiriko futbol taldea.

## Hiritar ezagunak 
* Richard Ashcroft (1971-), The Verve taldeko abeslaria.

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Gonzalo Cerezo Barredo

**Gonzalo Cerezo Barredo** (Villaviciosa, Asturias, 1926ko martxoaren 7a - Madril, Espainia, 2020ko martxoaren 19a) asturiar kazetaria, politikaria eta idazlea izan zen. Gorte frankistetako prokuradorea izan zen.

## Liburuak 
* *Notas al futuro económico de España (1958)*
* *Villaviciosa: arte y artistas plásticos contemporáneos* (1986)

## Erreferentziak
Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa

**Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa** () Madrilgo unibertsitate publikoa da, hiriburuan bertan eta Boadilla del Monten campusak dituena.

1971n sortu zen, fakultate ezberdinei atxikita zeuden ehun urtetik gorako hainbat zentro elkartzean. Bere fakultate edo eskolek irakaskuntza teknikoak ematen dituzte gehienbat, bere sorkuntzan irakaskuntza hauek batu baitzituen, zientzia esperimentalak eta humanitateak Madrilgo Complutense Unibertsitatean bilduak izan ziren bitartean.

## Kanpo estekak
Amadeo Carrizo

**Amadeo Raúl Carrizo** (Rufino, Argentina, 1926ko ekainaren 12a - Buenos Aires, Argentina 2020ko martxoaren 20a) argentinar futbol-atezaina izan zen. 1940ko, 50eko eta 1960ko hamarkadetan egon zen jardunean. Garai horietan Argentinako River Plate eta Kolonbiako Millonarios FC taldeetan aritu zen. Gainera Argentinako futbol selekzio nazionalarekin 22 partida jokatu zituen.
Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatea

**Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatea** () Madrilgo Erkidegoko unibertsitate publikoa da, Getafen, Leganésen, Colmenarejon eta Madrilgo Puerta de Toledo auzoan campusak dituena. Gregorio Peces-Barbak 1989an sortu zuen eta egun hainbat gradu ematen ditu.

## Kanpo estekak
Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatea

**Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatea** () Espainiako unibertsitate publikoa da, Madrilen bere egoitza sozial duena. Bere egoitza historikoa, berriz, Santanderren dago. Beste egoitza batzuk ditu Valentzian, Bartzelonan, Cartagenan, Cuencan, Luis Seoane Fundazioan (Coruña), Granadan, Zaragozako Unibertsitateko Huescako campusean, Sevillan, Tenerifen, La Línea de la Concepción eta Valentziako Ikus-entzunezkoen Ikerketarako Fundazioan.

Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioaren erakunde autonomoa da, eta, estatutuen arabera, "goi-mailako kulturako unibertsitate-zentro" gisa definitzen da.

## Kanpo estekak