Margarita Wallmann

[thumb|260px|Wiener Staatsoper Tosca 624. Aufführung der [Margarita Wallmann|Wallmann-Inszenierung, 2021]]
[thumb|260px|[Margarita Wallmann|Margarete Wallmann (Salzburg-Altstadt)]]
**Margarita Wallmann** (edo **Margarete** / **Margarethe )** benetako izena **Margarete Hausburger** (Berlin, Alemaniar Inperioa, 1904ko ekainaren 22a -  Monte-Carlo, Monako, 1992ko maiatzaren 2a) alemaniar-austriar-argentinar dantzari, koreografo, diseinatzaile eta zuzendari eszenikoa izan zen.

## Biografia 
Margarete Hausburger zen bere benetakomizena eta Berlinen jaio zen. Jaioterria eztabaidatua da, zenbait iturrik Vienan izan zela esaten baitute - Vienako industrialari baten alaba zen. Dantzari Vienan, Berlinen, Dresden eta Parisen hezi zen Olga Preobrajenskarekin, 15 urterekin Bavariako Estatu Operako dantzari bakarlari postua lortuz. 

## Lan ibilbidea 
1934an, Wiener Staatsoperren dantzari ibilbidea zapuztu egin zen istripu baten ondorioz, oholtza-zulora erori baitzen eta aldakan min hartu baitzuen.

1927an *Tanzer-Kollectiv* balet-eskola sortu zuen Berlinen, eta Salzburgoko Jaialdian Max Reinhardtekin lan egin zuen. 

Zuzendari eta koreografo gisa, opera-ikuskizun garrantzitsuak antolatu zituen *Maggio Musicale Fiorentino* eta Milango La Scalan, eta 127 opera eta balet zuzendu zituen. 

### Buenos Airesen 
Buenos Aireseko Colon Antzokiarekin elkartze luze bat izan zuen. 1937an hasi zen, eta Mariette Lydis margolariaren lagun egin zen. Bigarren Mundu Gerran, antzerki-baleteko zuzendaria izan zen Colon Antzokian, eta 1983an izan zuen azken eszena-agerraldia. 

1937 eta 1949 artean, eszenako zuzendaria izan zen Tannhäuserren lehen buenosairestar coliseoan (Erich Kleiber eta Max Lorenzekin), Iphigenie Tauriden *Aida* (1938an Tullio Serafinekin), *Mefistofele*, *Louise*, *La traviata*, *Las vírgenes del sol,* *Macbeth* (*Héctor Panizzarekin), Samson et Dalila*, *Schwanda el Gaitero*, *El barón gitano*, *La favorita*, *Carmen*, *Manon*, *Sadko*, *Andrea Chenier* eta *Adriana Lecouvreur,* biak Beniamino Gigli eta Maria Canigliarekin, *Juana de Arco en la hoguera* lanaren estreinaldia, Erich Kleiberrekin, *Daphne*, *Armida*, *Igor printzea*, *Der Freischütz (Isileko ehiztaria)*, *Figaroren ezteiak* eta *Cosi fan tutte*.

### Milanen 
Milango La Scalan Maria Callas zuzendu zuen *Medean* lanean (Leonard Bernsteinek gidatua (1953), *Alceste* (Carlo Maria Giulini, 1954), *Norma* (1955) eta *Un ballo in maschera* (1957). 

1957an, Wallmann *Wiener Staatsoper-era (Vienako Estatu Operara)* itzuli zen *Tosca* egiteko, Herbert von Karajanek zuzenduta, Renata Tebaldirekin, eta haren atzetik *Dialogues des Carmelites* (1959, Irmgard Seefried, Elisabeth Höngen, Hilde Zadek eta Christel Goltzekin), *Assassinio nella cattedrale* (1960, Herbert von Karajan, Hans Hotter, Anton Dermota, Walter Berry, Hilde Zadek, Christa Ludwig), *La forza del destino* (1960; Dmitri Mitropoulos; Antonietta Stella, Giuseppe di Stefano, Ettore Bastianini, Giulietta Simionato), *Turandot* (1961; Birgit Nilsson, Giuseppe di Stefano, Leontyne Prorisekin) eta *Don Carlo* (1962, Boris Christoff, Hans Hotter, Sena Jurinac, Eberhard Wächter, Giulietta Simionato).

### Buenos Airesera itzuli 
Buenos Aireseko Colon Antzokira itzuli zen 1967an,  Ildebrando Pizzettiren *Asesinato en la catedral* lanarekin, Nicola Rossi-Lemenirekin; 1968an, *Cavalleria* *Rusticana, Aida;* 1970ean, *La Boheme*, *Manon* eta Anna Bolena Elena Suliotisekin eta Fiorenza Cossotorekin, 1971n *I Capulete e i Montecchi* Renata Scottorekin, *I Puritani* Alfredo Krausekin, 1972an *Nabuco* Cornel MacNeilekin, 1977an *Turandot* Ghena Dimitrovarekin, 1978 an *Don Carlo* Ghena Dimitrovarekin, 1979an *Werther* Victoria de los Ángelesekin, *I due foscari*, Ariadne auf Naxos eta *La flauta mágica* 1983an.

Deutsche Oper Berlinerako zuzendu zituen *Turandot* (1965) eta *La forza del destino* (1970).

### Lan garaikideak 
Hainbat lan garaikide estreinatu zituen.*Balconate dal cielo* (Zeruko balkoiak) izenburupean argitaratu zituen bere memoriak.

### Heriotza 
Montecarlon hil zen, eta 1987an zuzendu zuen azken opera: *El caballero de la rosa*. 

## Sariak 
* 1989an, hil ondoren, Konex Saria jaso zuen, Argentinako historiako dantzari onenetako ba izateagatikt.

## Autobiografia 
* Margherita Wallmann: ''Sous le ciel de l'opéra*. *Moireak''. Felin, 2004. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Time aldizkariaren artikulua
* Andrea Amortizazioa, Margarete Wallmann-en Biography, Jewish Women Encyclopedia