open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mesedeetako zubia

**Mesedeetako zubia** Bilboko itsasadarra zeharkatzen duen zubia da, Bizkaian, eta San Frantzisko auzoa eta Zazpikaleak lotzen ditu. Bere izena Mesedeetako elizatik dator, lehen komentua zena, bere ezkerraldean dagoena.

## Jatorria 
### Mesedeetako komentua eta eliza 
1532an Bilbora etorri ondoren, 1567an, Naxa parean, itsasadarraren ezkerraldera lekualdatu ziren mesedeetako mojak. 1621ean komentua eta eliza inauguratu zituzten, kaiari izena eman ziotenak, eta, geroago, zubia eta eskuinaldean dagoen kale txikiari. Gaur egun kontserbatzen den eraikin barrokoa 1663 eta 1673 artean eraiki zen Abandoko Elizateko lurretan. 1750ean berreraiki zuten, eta azkenean Bilboko Udalak erosi zuen.

* thumb|Mesedeetako zubia 1891 urtean1883an Ernesto Hoffmeyer Zubeldiaren proiektu berria onartu zen. Bi arku eskartzano zituen, erdian danbor formako pila bat, eta harlandua, harlangaitza eta adreilua erabiltzen zituen. Obra 1885ean hasi eta 1887an amaitu zen, eta urte bereko maiatzaren 2an inauguratu zen, karlisten setioa altxatu zeneko urteurrenean.
* 1937an, tropa frankistak berehala sartuko zirela ikusita, Bilboko Defentsa Batzordeak, Jesus Maria Leizaolaren agindupean, hiribildua zeharkatzen zuten zubi guztiak suntsitzeko agindua eman zuen. Leherketak ekainaren 18tik 19rako goizaldean egin zituen 1. Euskal Dibisioak, Joseph Putz komandantearen agindupean. Gaur egungo zubia 1937an Bilbo galdu zenean suntsitu ondoren eraiki zen.
* Agintari frankistek urte bereko abuztuaren 5ean eman zioten zubiari Sanjurjo jenerala izen berria, berreraiki aurretik. 1938ko ekainaren 19ra arte ez zen zubi berria inauguratu. Manuel Gil de Santibañez ingeniariak proiektatu zuen zubi berria, hormigoizkoa, bi arku ez oso nabarmenekin eta erdian harrizko pilare batekin.

Izen frankistak demokraziaren garaira arte iraun zuen, 1980an egungo Mesedeetako Zubia izena berreskuratu zuen arte..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramadan (hilabetea)

start=0|thumbtime=0|thumb|**Ramadanaren** gaineko zortzi datu.
**Ramadana** (arabieraz رمضان, *ramaḍān*) islamiar egutegiaren bederatzigarren hilabetea da. 30 egunez osatua dago. Hilabete honetan Alak Mahomari korana bidali ziola oroitzen dute musulmanek.

Islamiarrentzat hilabete sakratua da, ospakizunezkoa baina Alarekiko sakrifiziozkoa ere. Egunez jatea, alkohola edatea, erretzea eta baita sexu harremanak izatea ere debekatua dute. Bakarrik gauean jan dezakete hilabetea irauten duen bitartean. Baraualdiak 06:00etatik eta 20:30etara irauten du gutxi gorabehera, eta tarte horretan, egunean 5 otoitzaldi egin behar dituzte.

Iluntzean jatordu handia egiten da eta, eguna argitu aurretik, gosari handia egiten da.

Osasun arazo larriak izan ezean, musulman guztiek egin behar dute urtero. Hala ere, ezustekoz, arauak betetzen ez badituzte, egun hori berreskuratu beharko dute geroago, ramadana bukatzean.

Ramadan osteko lehenengo egunean jai handia ospatzen da jateko berezi eta gozoki ugarirekin.

## Ramadana gregoriotar egutegian 
Islamdar egutegia ilargiaren araberakoa denez, urtea eguzkiaren araberakoa den gregoriotar egutegia baino 15 egun laburragoa da. Horrexegatik ramadana ez da urtero gregoriotar egutegiko egun berean hasten. Azken urteetako ramadana data hauetan da:

## Ikusi, baita ere 
* Ramadan baraualdia.

## Kanpo estekak
Mary Higgins Clark

**Mary Theresa Eleanor Higgins Clark Conheeney** (New York, Estatu Batuak, 1927ko abenduaren 24a - Naples, Florida, 2020ko urtarrilaren 31), **Mary Higgins Clark** bezala ezagunagoa, misteriozko eleberrien idazle estatubatuarra izan zen. Haren 51 misteriozko eleberriek arrakasta ikaragarria izan dute Estatu Batuetan baita Europako beste herrialde batzuetan ere.

## Eleberriak 
## Kanpo estekak 
* Mary Higgins Clarken webgune ofiziala
Qiqihar

**Qiqihar** (txinera sinplifikatuz: 齐齐哈尔; pinyineraz: Qíqíhā'ěr), Heilongjiang probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 6.011.000 biztanle inguru dauzka 2002ko erroldaren arabera eta 42.469 kilometro koadroko azalera.

Prefekturaren hirigunean bizi diren biztanleak 1.438.550 dira.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Qiqihar hiriaren mugakideak honakoak dira: Heihe iparraldean, Barne Mongolia eskualde autonomoa mendebaldean, Suihua ekialdean, Daqing hego-ekialdean, eta Jilin probintzia hegoaldean.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Longsha Barrutia (龙沙区/龍沙區)
* Ang'angxi Barrutia (昂昂溪区)
* Tiefeng Barrutia (铁锋区/鐵锋區)
* Jianhua Barrutia (建华区/建華區)
* Fularji Barrutia (富拉尔基区/富拉爾基區)
* Nianzishan Barrutia (碾子山区)
* Meilisi Barrutia (梅裡斯区)

### Hiri eta konderriak 
* Nehe Hiria (讷河市/訥河市)
* Fuyu Konderria (富裕县)
* Baiquan Konderria (拜泉县)
* Gannan Konderria (甘南县)
* Yi'an Konderria (依安县)
* Keshan Konderria (克山县)
* Tailai Konderria (泰来县/泰來縣)
* Kedong Konderria (克东县/克東縣)
* Longjiang Konderria (龙江县/龍江縣)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Heilongjiang probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Qiqihar hiriko gobernuaren webgunea.
Shuangyashan

**Shuangyashan** (txinera sinplifikatuz: 双鸭山; pinyineraz: Shuāngyāshān), Heilongjiang probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 1.448.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 10.225,1 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Shuangyashan hiriaren mugakideak honakoak dira: Jiamusi iparralde eta mendebaldean, Errusia ekialdean, Jixi hegoaldean, eta Qitaihe hego-mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Jianshan Barrutia (尖山区; Jiānshān Qū)
* Lingdong Barrutia (岭东区: Lǐngdōng Qū)
* Sifangtai Barrutia (四方台区; Sìfāngtái Qū)
* Baoshan Barrutia (宝山区; Bǎoshān Qū)

### Konderriak 
* Jixian Konderria (集贤县; Jíxián Xiàn)
* Youyi Konderria (友谊县; Yǒuyì Xiàn)
* Baoqing Konderria (宝清县; Bǎoqīng Xiàn)
* Raohe Konderria (饶河县; Ráohé Xiàn)

## Ikus, gainera 
* Heilongjiang probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Shuangyashan hiriko gobernuaren webgunea.
Azerbaijanera

**Azerbaijanera** altaitar hizkuntza da, turkiar adarrekoa. Asiako hego-mendebaldean hitz egiten da, nagusiki Azerbaijanen eta Irango ipar-mendebaldean. Turkiar hizkuntzen oghuz taldean sailkaturik dago eta turkierarekin lotura du.

Azerbaijango hizkuntza ofizial bakarra da eta, gainera, Iranen eskualdeko hizkuntza gisan onarpen ofiziala ere badu.

frameless

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Azerbaijanera: Hizkuntzen Amaraunan
Yichun (Heilongjiang)

**Yichun** (txinera sinplifikatuz: 伊春; pinyineraz: Yīchūn), Heilongjiang probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 1.249.000 biztanle inguru dauzka 2000ko erroldaren arabera eta 15.064,5 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Yichun hiriaren mugakideak honakoak dira: Hegang ekialdean, Errusia iparraldean, Heihe ipar-mendebaldean, Suihua hego-mendebaldean, Harbin hegoaldean, eta Jiamusi hego-ekialdean.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Yichun Barrutia (伊春区; Yīchūn Qū)
* Nancha Barrutia (南岔区; Nánchà Qū)
* Youhao Barrutia (友好区; Yǒuhǎo Qū)
* Xilin Barrutia (西林区; Xīlín Qū)
* Cuiluan Barrutia (翠峦区; Cuìluán Qū)
* Xinqing Barrutia (新青区; Xīnqīng Qū)
* Meixi Barrutia (美溪区; Měixī Qū)
* Jinshantun Barrutia (金山屯区; Jīnshāntún Qū)
* Wuying Barrutia (五营区; Wǔyíng Qū)
* Wumahe Barrutia (乌马河区; Wūmǎhé Qū)
* Tangwanghe Barrutia (汤旺河区; Tāngwànghé Qū)
* Dailing Barrutia (带岭区; Dàilǐng Qū)
* Wuyiling Barrutia (乌伊岭区; Wūyīlǐng Qū)
* Hongxing Barrutia (红星区; Hóngxīng Qū)
* Shangganling Barrutia (上甘岭区; Shànggānlǐng Qū)

### Hiri eta konderriak 
* Tieli Hiria (铁力市; Tiělì Shì)
* Jiayin Konderria (嘉荫县; Jiāyīn Xiàn)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Heilongjiang probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Yichun hiriko gobernuaren webgunea.
Daxing'anling

'''Daxing'anling Prefektura''' (txinera sinplifikatuz: 大兴安岭地区; pinyineraz: Dàxīng'ānlǐng Dìqū), Heilongjiang probintzian kokatutako prefektura da. Guztira, 520.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 46.755 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Daxing'anling prefekturaren mugakideak honakoak dira: Errusia iparralde eta ekialdean, Barne Mongolia eskualde autonomoa hegoaldean, eta Heihe hego-ekialdean.

Txinako punturik iparrekoena da.

## Banaketa administratiboa 
* Jiagedaqi Barrutia (加格达奇区; pinyin: Jiāgédáqí Q)
* Songling Barrutia (松岭区; pinyin: Sōnglǐng Qū)
* Huzhong Barrutia (呼中区; pinyin: Hūzhōng Qū)
* Xinlin Barrutia (新林区; pinyin: Xīnlín Qū)
* Huma Konderria (呼玛县; pinyin: Hūmǎ Xiàn)
* Tahe Konderria (塔河县; pinyin: Tǎhé Xiàn)
* Mohe Konderria (漠河县; pinyin: Mòhé Xiàn)

## Ikus, gainera 
* Heilongjiang probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Daxing'anling prefekturako gobernuaren webgunea.
* Prefekturari buruzko klima laburpena.
Anyang

**Anyang** (txinera sinplifikatuz: 安阳; pinyineraz: Ānyáng), Henan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 5.250.000 biztanle inguru dauzka 2000ko erroldaren arabera eta 7.355 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Anyang hiriaren mugakideak honakoak dira: Shanxi probintzia ipar-mendebaldean, Hebei probintzia iparraldean, Puyang ekialdean, eta Xinxiang eta Hebi hegoaldean.

## Banaketa administratiboa 
thumb|250px|ezkerrera|Yinxu museorako sarrera.
* Beiguan Barrutia (北关区)
* Wenfeng Barrutia (文峰区)
* Yindu Barrutia (殷都区)
* Long'an Barrutia (龙安区)
* Linzhou Hiria (林州市)
* Anyang Konderria (安阳县)
* Tangyin Konderria (汤阴县)
* Hua Konderria (滑县)
* Neihuang Konderria (内黄县)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Henan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Anyang hiriko gobernuaren webgunea.
Hebi

**Hebi** (txinera sinplifikatuz: 鹤壁; pinyineraz: Hèbì), Henan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 1.427.700 biztanle inguru dauzka 2000ko erroldaren arabera eta 2.182 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Hebi hiriaren mugakideak honakoak dira: Anyang iparralde, ekialde eta mendebaldean, eta Xinxiang hegoaldean.

## Banaketa administratiboa 
* Qibin Barrutia (淇滨区)
* Shancheng Barrutia (山城区)
* Heshan Barrutia (鹤山区)
* Xun Konderria (浚县)
* Qi Konderria (淇县)

## Ikus, gainera 
* Henan probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Hebi hiriko gobernuaren webgunea.
Suihua

**Suihua** (txinera sinplifikatuz: 绥化; pinyineraz: Suīhuà), Heilongjiang probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 5.530.000 biztanle inguru dauzka 2003ko erroldaren arabera eta 13.595 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Suihua hiriaren mugakideak honakoak dira: Heihe iparraldean, Yichun ekialdean, Qiqihar ipar-mendebaldean, Daqing mendebaldean, Harbin hego-ekialdean eta Jilin hegoaldeko muturrean.

## Banaketa administratiboa 
### Barruti eta hiriak 
* Beilin Barrutia (北林区; Běilín Qū)
* Anda Hiria (安达市; Āndá Shì)
* Zhaodong Hiria (肇东市; Zhàodōng Shì)
* Hailun Hiria (海伦市; Hǎilún Shì)

### Konderriak 
* Wangkui Konderria (望奎县; Wàngkuí Xiàn)
* Lanxi Konderria (兰西县; Lánxī Xiàn)
* Qinggang Konderria (青冈县; Qīnggāng Xiàn)
* Qing'an Konderria (庆安县; Qìng'ān Xiàn)
* Mingshui Konderria (明水县; Míngshuǐ Xiàn)
* Suileng Konderria (绥棱县; Suíléng Xiàn)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Heilongjiang probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Suihua hiriko gobernuaren webgunea.
Galerako Dama

**Galerako Dama** Galerako aztarnategian aurkitu zen K.a. V. mendeko iruditxo feniziarra da, 20. hilobian (I. zonan), Afrika iparraldeko Kartago herrian aurkitu zen beste baten antzerakoa. Harzuriz egina da eta ziur aski Astarte jainkosa irudikatzen duena. Dama bi esfingeren artean eserita dago, eta bularretan dituen bi zuloetatik ura isurtzen duen ontzi bati eusten dio. Irudian, mesopotamiar eragina nabari da, bere forma sendoengatik. Aldiz, jantziko eta ileko liraintzeek egiptoar eraginak adierazten dituzte. Objektu sakratu gisan duen bere izaeragatik, azkenik lurperatua izan arte, zenbait belaunalditan pasa zen hil hatu baten zati gisan.

Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean erakusten da.

## Galera 
Galera (antzinako *Tutugi*) Granadako probintziako herri bat da. Bertatik gertu, Tutugiko iberiar nekropolia (Cerro del Realen) dagoen aztarnategi arkeologiko garrantzitsu bat dago, hainbat hilobi mota dituena: haien artean, arruntena laukizuzen formako ganberaduna da, tumulu zirkular batekin estalia: bertara, pasabide luze baten bidez iristen da. Hilobiotan, hainbat objektu aurkitu dira, apaingarriak, ontzi iberiar eta greziarrak, armak, hil hatuko piezak eta buztin eta harzurizko irudiak, kasu, K.a. VI. mendearen eta K.a. III. mendearen artean datatuak.

## Ikus, gainera 
* Eivissako Dama
* Bazako Dama
* Elxeko Dama
* Caudeteko Dama

## Kanpo estekak
Jiaozuo

**Jiaozuo** (txinera sinplifikatuz: 焦作; pinyineraz: Jiāozuò), Henan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 3.455.000 biztanle inguru dauzka 2000ko erroldaren arabera eta 4.071 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Jiaozuo hiriaren mugakideak honakoak dira: Shanxi probintzia iparraldean, Xinxiang ekialdean, Zhengzhou hegoaldean, Luoyang hego-mendebaldean, eta azpiprefektura mailako Jiyuan hiria.

## Banaketa administratiboa 
* Jiefang Barrutia (解放区)
* Shanyang Barrutia (山阳区)
* Zhongzhan Barrutia (中站区)
* Macun Barrutia (马村区)
* Qinyang Hiria (沁阳市)
* Mengzhou Hiria (孟州市)
* Xiuwu Konderria (修武县)
* Wuzhi Konderria (武陟县)
* Wen Konderria (温县)
* Bo'ai Konderria (博爱县)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Henan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jiaozuo hiriko gobernuaren webgunea.
Hegang

**Hegang** (txinera sinplifikatuz: 鹤岗; pinyineraz: Hègǎng), Heilongjiang probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 1.100.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 14.784 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Hegang hiriaren mugakideak honakoak dira: Yichun mendebaldean, Jiamusi hegoalde eta ekialdean, eta Errusia iparraldean.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Xiangyang Barrutia (向阳区)
* Gongnong Barrutia (工农区)
* Nanshan Barrutia (南山区)
* Xing'an Barrutia (兴安区)
* Dongshan Barrutia (东山区)
* Xingshan Barrutia (兴山区)

### Konderriak 
* Luobei Konderria (萝北县)
* Suibin Konderria (绥滨县)

## Klima 

## Hiri senidetuak 
*  Birobidzhan, Juduen Probintzia Autonomoa, Errusia

## Ikus, gainera 
* Heilongjiang probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hegang hiriko gobernuaren webgunea.
Kaifeng

**Kaifeng** (txinera sinplifikatuz: 开封; pinyineraz: Kāifēng), Henan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 4.800.000 biztanle inguru dauzka 2000ko erroldaren arabera eta 6.444 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Kaifeng hiriaren mugakideak honakoak dira: Xinxiang iparraldean, Shandong probintzia ipar-ekialdean, Shangqiu ekialdean, Zhoukou hegoaldean, Xuchang hego-mendebaldean, eta Zhengzhou mendebaldean.

## Izen historikoak 
Txinan XIX. mende bukaera eta XX. mende hasiera artean, hirien izenak normalizatu ziren posta zerbitzuaren bidez. Normalizazio horren ondorioz hartu zuen "Kaifeng" izena hiriak.

Txinatarrez, karaktere bakarreko laburdura honakoa da 汴 (*Biàn*).

Historian zehar beste izen hauek ere izan ditu hiriak:

* *Dàliáng* (大梁)
* *Biànliáng* (汴梁)
* *Biànzhōu* (汴州)
* *Nánjīng* (南京)
* *Dōngjīng* (東京)
* *Biànjīng* (汴京)

Ingurua "Kaifeng" izendatu zen K.a. II. mendean, Qin-ek Txina konkistatu zuenean. Literalki hartuta, 'muga zabaltzen' esan nahi du eta era figuratiboan 'ezkutua' eta 'mendekua'. Jatorrian, izena Qifeng (啓封) zen, baina *qi* silaba (Baxter-Sagart: /*kʰˤijʔ/) *kai*（/*Nə-[k]ʰˤəj/, /*[k]ʰˤəj/）sinonimoagatik aldatu zen, Liu Qi (Han-go Jing enperadorea)ren izen tabua ekiditeko.

## Banaketa administratiboa 
thumb|250px|ezkerrera|Hiriko tenplu baten gaueko ikuspegia.
* Gulou Barrutia (鼓楼区)
* Longting Barrutia (龙亭区)
* Yuwangtai Barrutia (禹王台区)
* Jinming Barrutia (金明区)
* Shunhe Hui Barrutia (顺河回族区)
* Weishi Konderria (尉氏县)
* Qi Konderria (杞县)
* Tongxu Konderria (通许县)
* Lankao Konderria (兰考县)
* Kaifeng Konderria (开封县)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Henan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kaifeng hiriko gobernuaren webgunea.
Luohe

**Luohe** (txinera sinplifikatuz: 漯河; pinyineraz: Luòhé), Henan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 2.511.000 biztanle inguru dauzka 2000ko erroldaren arabera eta 2.617 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Luohe hiriaren mugakideak honakoak dira: Xuchang iparraldean, Zhoukou ekialdean, Zhumadian hegoaldean, Pingdingshan mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
* Yancheng Barrutia (郾城区)
* Yuanhui Barrutia (源汇区)
* Shaoling Barrutia (召陵区)
* Linyin Konderria (临颍县)
* Wuyang Konderria (舞阳县)

## Ikus, gainera 
* Henan probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Luohe hiriko gobernuaren webgunea.
Nanyang

**Nanyang** (txinera sinplifikatuz: 南阳; pinyineraz: Nányáng), Henan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 10.700.000 biztanle inguru dauzka 2000ko erroldaren arabera eta 26.600 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Nanyang hiriaren mugakideak honakoak dira: Luoyang iparraldean, Sanmenxia ipar-mendebaldean, Pingdingshan ipar-ekialdean, Zhumadian ekialdean, Xinyang hego-ekialdean, Shaanxi probintzia mendebaldean eta Hubei probintzia hego-mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
thumb|250px|ezkerrera|Zhang Zhongjingen omenezko eraikina.
* Wolong Barrutia (卧龙区)
* Wancheng Barrutia (宛城区)
* Gaoxin Barrutia (高新区)
* Dengzhou Hiria (邓州市)
* Xinye Konderria (新野县)
* Sheqi Konderria (社旗县)
* Tanghe Konderria (唐河县)
* Tongbai Konderria (桐柏县)
* Fangcheng Konderria (方城县)
* Nanzhao Konderria (南召县)
* Zhenping Konderria (镇平县)
* Neixiang Konderria (内乡县)
* Xixia Konderria (西峡县)
* Xichuan Konderria (淅川县)

## Demografia 
Prefekturak hamar milioi biztanletik gora izan arren, hirigunean bizi diren biztanleak 800.000 baino ez dira.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Henan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nanyang hiriko gobernuaren webgunea.
Eden Project

**Eden Proiektua** (ingelesez **Eden Project**) 50 hektarea zabalerako ingurugirogune bat da, bere sortzailea Tim Smit izan zen eta diseinatzailea berria Nicholas Grimshaw arkitektoa, natura eta garapen jasangarrian oinarrituta dago. St Austell udalerritik 8 kilometrotara kokatzen da, Ingalaterrako Kornuallesen. Eden Proiektua 2001eko martxoan ireki zen, aurrez bi urtez aintzineko kaolinita mehatze bat kokatzen zen lekuan eraikuntza lanak burutu ondoren. Bi negutegiz osatuta dago, bakoitzak bioma bat babesten duelarik, batek klima heze tropikalak birsortzen ditu eta besteak berriz klima idor mediterranearrak.
 
## Bitxikeriak 
* Eden Proiektua James Bonden *Die Another Day* filman agertzen da.
* Eden Proiektua Live 8ko musika emanaldiak eskiantzeko lekutzat hautatu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Eden Prairie Flowers.jpg|Edeneko larrea
Irudi:Eden Olive Tree.jpg|Olibondo zahar bat ganga azpitropikalean
Irudi:Eden Waterfall.jpg|Urjauzia ganga tropikalean
Irudi:Eden Brook.jpg|Erreka ganga tropikalean
Irudi:Grasswoman eden.jpg|Topiaria, belar emakumea
Irudi:Eden project1.JPG|Hiru kupula geodesikoek bioma izeneko bi ingurumen babesten dituzte: Ohianekoa eta Mediterranearra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* EdenProject.com - Parkearen webgune ofiziala
* http://www.eden-project.co.uk/ - Parkeko eraikuntzaren historia eta argazkiak
Transiberiar Trenbidea

thumb|260px|Gorriz, Transiberiar Trenbidearen ibilbidea. Berdez, Baikal-Amur linea.
thumb|Transiberiar Trenetik grabatutako bideoa.
**Transiberiar Trenbidea** (), Errusia mendebaldetik ekialdera Siberia eskualdea zeharkatzen duen trenbidea da. XIX. mendearen amaieran hasi zen eraikitzen eta 1904ko uztailaren 21ean inauguratu zen, 13 urteko lanen ostean.

Trenbideak 9.288 km-ko luzera du eta Mosku eta Vladivostok (Ozeano Barea) hiriak lotzen ditu. Munduko tren-zerbitzurik luzeena da eta 7 egun behar dira hasieratik amaierara egiteko.

Trenbide horren beste 3 adar ere aipatu behar dira: Transmantxuriarra (zati batean Transiberiarrarekin egiten du bat, Tarskaya hiriraino, eta handik aurrera Txinara bideratzen da, Pekinera heldu arte), Transmongoliarra (Ulan Batorrera doan adarra) eta Baikal-Amur linea (iparrerantz doana, Sovetskaya Gavan ingurura).

## Ibilbidea 
Trenbideak 9.288 kilometro luze dauzka, Mosku hirian hasi eta Vladivostok hirian amaitzen da.

* Mosku (0 km): Trenak Moskuko Yaroslavsky geltokitik ateratzen dira.
* Nizhni Novgorod (442 km)
* Perm (1436 km)
* Jekaterinburg (1816 km)
* Omsk (2712 km)
* Novosibirsk (3335 km)
* Krasnoyarsk (4098 km)
* Irkutsk (5185 km)
* Ulan-Ude (5642 km)
* Transmongoliar trenbidearen lotunea (5655 km)
* Txita (6199 km)
* Transmantxuriar trenbidearen lotunea Tarskaya (6312 km).
* Khabarovsk (8521 km)
* Vladivostok (9288 km)

## Ikus, gainera 
* Transmongoliarra
* Transmantxuriarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scilly uharteak

**Scilly uharteak** (; ) Kornualles herrialde edo konderriko mendebaldeko kostaldean dagoen uharte multzoa da, Erresuma Batuako hego-mendebaldeko muturrean dagoelarik. Bertakoek edo uhartetarrek uharteei *Scillonia* izendapenaz deitzen diete. Beren azalera osoa 16,33 km²-koa da eta Itsaso Zeltikoaz () inguraturik dago.

Ohitura edo usadioz uharte hauek eta Kornuallesko muturrik mendebaldekonea den Land´s End itsas-muturrak, bai eta Bretainiako Ouessant uharteak (Finisterreko frantziar departamentuan) Erresuma Batuako, Frantziako nahiz Mantxako kanaleko muturrik mendebaldekoenak izan dira, hau da, *Finisterraea* edo *Lurraren Amaiera*, handik aurrera Ozeano Atlantikoa eta Itsaso Ezezaguna hasten baitzen.

## Uharte nagusiak 
Hona hemen uhartediko uharte nagusiak (parentesi artean kornubierazko izena)
* Saint Mary’s *(Ennor)* (1.666 bizt.) 6,29 km²
* Tresco *(Ynys Skaw)* (180 bizt.) 2,97 km²;
* Saint Martin’s *(Brechiek)* (142 bizt.) 2,37 km²;
* Saint Agnes *(Aganas)* (70 bizt.) 1,48 km²;
* Bryher (92 bizt.) 1,32 km²;
* Gugh *(Keow)* (3 bizt.) 0,38 km²;
* Samsom 0,21 km²;
* Annet *(Auk)* 0,20 km²;
* Saint Helen's *(Ynys Elidius)* 0,18 km²;
* Teän 0,16 km²;
* Great Ganilly *(Guen Hily)* 0,13 km²;
* Beste 45 uharte 0,50 km²

## Kirolak 
Scilly uharteetako futbol liga jokatzen da urtero, bai eta lau Kopa txapelketa ere. "Munduko ligarik txikiena" ezizenaz ezagutzen da, bi taldek baino ez baitute parte hartzen ligan, "Woolpack Wanderers"ek eta "Garrison Gunners"ek. Talde biek 17 partida jokatzen dute elkarren aurka eta puntu gehien biltzen dituena da txapelduna.

## Ikus gainera 
* Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Scilly uharteetako Turismo Bulegoaren webgunea
* Scilly uharteetako Eztabaidagunea - Board Scilly
* Isles of Scilly uharteetako ingurugiroaren webgunea
* Scilly News - Scillyko Albisteak - Bertako albisteei buruzko webgunea.
* ScillyOnLine - ScillyZuzenean
* Scilly uharteetako Kontseilua
* Scillyko Irratia
* "Historiako gerrarik luze eta baketsuena" artikulua *Argia*n
Bambi

***Bambi*** marrazki bizidunetako film klasikoa da, Walt Disneyk estreinatua, animazioa. 1942eko Abuztuaren 13an, RKO banatzaileak hasi zen filma banatzen luzeak uste zutena baino arrakasta txikiagoa izan zuen. Ondorioz, 40ko hamarkadan dirua aurrezteko asmoarekin ez zituzten film luze gehiago egin, bai ordea film laburrak biltzen zituzten pelikulak.

## Kanpo estekak
Cervantesen glorieta (Sevilla)

**Cervantesen Glorieta**, Amerikako Plazaren barnean dagoen gune txiki bat da, Errege Pabilioiaren parean, aldi berean, Sevillako Maria Luisa Parkearen hegoaldean dagoena.

Oktogono bat eratuz, idazleaaren lanik handiena den Kixotea modu grafikoan kontatzen duten xehetasunez apaindutako azulejuz edertutako zenbait eserleku ditu, baita omendutako Miguel de Cervantesen bizitzan garrantzitsuak izan ziren lekuak eta datak adierazten dituzten zapaldak ere. Bi zapalda hauen gainean "Kixotea", Alonso Quijanoren eta Sancho Panzaren bi zaldizko estatua aurkitzen ziren. Hauetara hain erraz hel zitekeenez, desagertu egin dira, arrazoi horregatik, bisitariek ikusi ezin dituztelarik.

Glorieta 1913an egina izan zen. Zenbait alditan zaharberritua izan da, horietako azkena, 1992ko Sevillako Nazioarteko Erakusketarako.

Glorietak duen landaretzaren artean, araukaria bat (araucaria cunninghamii) bat nabarmentzen da, Kixotearen xehetasunak dituen eserlekuetan atseden hartzen geratzen direnei "itzal" egiten diena.

Gertu, Rodriguez Marinen Glorieta du, Cervantesen lanean espezialista. Beste aldean, Sevillako Arkeologia Museoa dago.

## Kanpo estekak
Pedro Arrupe zubia

**Pedro Arrupe zubia** Bilbo udalerriko oinezkoentzako zubi bat da, Bilboko itsasadarra zeharkatzen duena, iparraldetik Deustuko Doneperiaga auzoa eta hegoaldetik Abando auzoko Abandoibarra gunea elkarlotuz. 2003ko martxoaren 28an zabaldu zen.

## Izena 
Izena Aita Pedro Arrupe apaizaren omenez datorkio. *Burruntzia* ezizena du.

## Ezaugarriak 
Pasabidea, José Antonio Fernández Ordóñez ingeniariak diseinatua, altzairuz egina da, eta barrualdea zurezkoa da. 140 metro luze eta 7 metro zabal da. Guztira lau sarbide ditu Deustu aldean (bi eskailera bidezkoak, eta igogailu eta arrapala bidezko bana), eta hiru Abandoibarra aldean (bi eskailera bidezkoak, eta arrapala bidezko bakarra). Oinezkoentzako baino ez da, eta aipatu bezala, igogailua du iparraldeko ertzan, Deustu aldean.

Abandoibarra aldean, zubiaren inguruan, Bilboko tranbiaren Guggenheim geltokia, Guggenheim Bilbao Museoa bera, Euskal Herriko Unibertsitateko paraninfoa edota Deustuko Unibertsitateko liburutegia kokatzen dira. Deustuko aldean, aldiz, Deustuko Unibertsitatea dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Puente Pedro Arrupe, Bilbao, July 2010 (05).JPG|Zubiaren ikuspegia. Ezkerrean Abandoibarra ageri da.
Fitxategi:Bilbao - Torre Iberdrola y Puente Pedro Arrupe 1.jpg|Pedro Arrupe zubia, atzean Iberdrola dorrea ageri dela.
Fitxategi:Puente Pedro Arrupe, Bilbao, July 2010 (01).JPG|Pedro Arrupe zubia eta Deustuko Unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko itsasadarra
* Bilboko itsasadarreko zubiak
* Deustuko Doneperiaga
* Abandoibarra
* Abando (auzoa)

## Kanpo estekak
Errege Pabilioia (Sevilla)

**Errege Pabilioia**, Sevillako Maria Luisa Parkean dagoen Amerikako Plazan kokatua, Anibal Gonzalezek eraiki zuen 1911 eta 1916 bitartean 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketarako. Bere estiloa, gotiko flamigeroa da.

Erakusketan, Errege Etxearen Bilduma Artistikoak izateko proiektatu zen. Zur polikromatuzko bere kasetoidurak eta bere fatxadako zeramika zuri eta urdina nabarmentzen dira. Sarreran, Espainiako monarkiako armarriak (Bizkaiko Jaurerria, Toskana eta Borgoinako dukerria, Espainiako Erresuma, Molinako Jaurerria eta Jerusalemgo Erresuma) eusten dituzten sei arrano, handik igarotzen direnei ongietorria ematen bezala agertzen dira. Pabilioiaren inguruan, ur jokoak dituzten urmaelak daude.

Albo batean, Pabilioi Mudejarra, eta, bestean, Arte Ederren Pabilioia ditu, gaur egun, Arte eta Ohitura Herrikoien Museoa eta Sevillako Arkeologia Museoa direnak. Bere aurrean, urmaeldun iturri handi bat dago, non, oraindik, karpa gorri batzuk mantentzen diren, eta, aurrerago, ia Amerikako Plazatik kanpo, Usoen Iturriak daude, non oso arraroa den arrapaladon doazen haurrak, hegazti hauei jaten ematen ez ikustea.

## Landaretza 
Eraikina inguratzen duen landaretza, klibiaz (*Clivia miniata*) osatua dago, berde ilun koloreko bere hostoak, lorategi itzaltsuetarako oso egokiak dira, zinta-belarrez (*Chlorophytum comosum*) eta basolibondoz (*Olea europaea*, 'sylvestris' barietatea). Bere ate nagusian, hiriko bi jakarandarik antzinakoenak daude, 1929koak direnak.

Gaur egun, Errege Pabilioia, Sevillako Udaletxearen udal zerbitzuen egoitza bezala erabiltzen da.

## Irudi galeria 

Fitxategi:SevillaPabellonReal03detras.JPG|Errege Pabilioia, atzetik ikusia
Fitxategi:SevillaPabellonReal04detalle.JPG|Leiho baten xehetasuna
Fitxategi:SevillaPabellonReal05.JPG|Armarri gainean dagoen arrano bat, sarrera nagusiaren ondoan.

## Kanpo estekak
28 Belona

**28 Belona**, asteroide gerrikoan aurkitutako 28. asteroidearen izena da. 1854ko martxoak 1ean aurkitu zuen Karl Theodor Robert Lutherrek Düsseldorfetik.

Bere izena, erromatar mitologiako Belona izeneko pertsonaigatik jasotzen du, gerraren jainkosa dena. Izena, Krimeako Gerraren hasiera adierazteko aukeratu zen.

Bere ikur astronomikoa, zuzi edo gezi moduko bat duen zigor bat da (50x25px)

## Kanpo estekak
Gizaberearen bakeak eta gerrak

**"Gizaberearen bakeak eta gerrak"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da. Liburua *Gizona Abere hutsa da* testuaren jarraipena da eta 1970 hamarkada bukaeran idatzia, nahiz eta ez zen argitaratu 1991 arte. Joxe Azurmendik bere pentsamenduan oinarrizko kategoria den gizabereari eskeinitako liburuetatako bat da aipatutako *Gizona abere hutsa da* eta *Gizabere kooperatiboaz*-ekin batera.

## Edukia 
Modernian nagusi izan zen natura/kultura dualismoari buruzko hausnarketak osatzen du liburua. Kultura bera naturan txertatuko du Azurmendik, erabateko eten kualitatiboa baztertuz. Marxismo ortodoxoan ez bezala kultura ez da gainegitura ideologikoa, oinarrian bertan aurkitzen dena baizik.

Azurmendik natura eta kulturaren (gizartea) arteko etena nola eman den azaltzeko Rousseau erabiltzen du adibidetzat. Rousseauren ustez gizakia naturaz ona da baina gizarteak hondatu du. Azurmendiren ustez ikuspegi horretan, baita horren aurka eraiki direnetan ere, gizakia animalia dela ahaztu da. Aldiz, natura anitzeko animalia da gizakia, ez berez ona edo txarra, eta natura horri datxekio gizarte modu ezberdinetan antolatzeko bere joera. Gizartearen azterketek ez lituzkete zientzia berrien ekarpenak alboratu behar. Orain arteko gizarte zientziek ere modernitatetik jasotako eten horrekin jokatu izan baitute, gizarteak (kulturak) bere baitan esplikazioa guztia izango balu bezala.

## erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, L.: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Azurmendi, J. 2013: Berrogeita hamar urte idazlanean, *RIEV*, 58 (2): 260-283.
* Etxeberria, A. eta Pérez, J.I. 2020: Gizaberea, eboluzioa eta kooperazioa, *Jakin*, 237/38: 161-178.
* Jimenez, J. eta Olariaga, A. 2010: Joxe Azurmendi. Askatasunaren pentsalaria, *Hegats*, 45: 163-182.
* Mendiguren, X. 2010: Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.
* Rodriguez, F. 2010: Joxerenak atzera begira (J. Azurmendiren saiakeragintzaz), *Hegats*, 45: 27-41.
* Urdangarin, M. 2020: Gizabere kooperatiboa krisian bizitzeko mito gisa: zaurgarritasuna, interdependentzia eta erantzukizuna, *Jakin*, 237/38: 179-192.
* Urdangarin, Mikel 2024: *Gizaberetxo komunitario burujabea: Joxe Azurmendi eta feminismoak subjektuaren inguruko elkarrizketan*, Doktore tesia, EHU. 135-170 or.

## Ikus, gainera 
* *Gizona Abere hutsa da*
* *Gizabere kooperatiboaz*

## Kanpo estekak 
* Liburuaren kritikak
Euskal Herria krisian

***Euskal Herria krisian*** Joxe Azurmendi zegamarrak idatzitako saiakera liburua da.

Liburuan Euskal Herriko egoera politiko-morala aztertzen da eta, gaiari dagokionez, *Demokratak eta biolentoak*, *Oraingo gazte eroak* eta *Barkamena, kondena, tortura* bezalako liburuen multzoan ipini daiteke. Bereziki *Euskal Herria krisian* liburu honetan jasotzen da etikari buruz Azurmendik bere obra osoan zehar garatu dituen ideiak: etikaren fundamentazioa, balioen erlatibotasuna... beti ere auzia Euskal Herritik hausnartuz, belaunaldien arteko talkaren testuinguruan, eta mundu mailako pentsalariekin elkarrizketan:

Liburuan hiru artikulu biltzen dira. Lehena, *Indarkeria eta balio berrien bilaketa* izenekoa, etikaren gaineko hausnarketa da. Erlatibismo erlatibo bat defendituko du bertan, egin duen etikaren gaineko hausnarketa sakonetariko bat plazaratuz. Lan horretan aintzat hartuko ditu Weber, Ayer, Russell edo Isaiah Berlin bezalako autoreak.

Bigarren artikuluan, Alain Finkielkrauten *La defaitée de la pensee* liburuaren kritika garatzen da. Euskal abertzaletasunaren aurkako intelektualek Finkielkraut autoritate gisa erabili izan dute. Azurmendik Finkielkrauten ildotik saltzen den Ernest Renan eta Herder-en arteko, hau da, Ilustrazioa eta Erromantizismoaen arteko oposizioaren funtsgabetasuna salatuko du, erromantizismo alemaniarra oso gaizki –edo, batere ez– ulertu dela kritikatuz. Azurmendik, idatzian, Alain Finkielkraut Max Horkheimer, Simone Weil edo Isaiah Berlin bezalako autoreekin erkatuko du.

Azken artikuluan, Nietzscheren eragina Miranderengan aztertuko du. Mirande Europan eman zen giroaren baitan txertatuko du, Nietzscheren itzala zabala izan baitzen.

Hasieratik bukaerara etikak zeharkatzen duen liburuak kultura berri baten beharraz ohartarazten du:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, L.: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Azurmendi, J. 2013: Berrogeita hamar urte idazlanean, *RIEV*, 58 (2): 260-283.
* Jimenez, J. eta Olariaga, A. 2010: Joxe Azurmendi. Askatasunaren pentsalaria, *Hegats*, 45: 163-182.
* Olariaga, A. 2020: Nola pentsatu etika orain eta hemen?, *Jakin*, 237/38: 85-96.
* Soto, I. 2020: Don't Think of 'Foro de Ermua', *Jakin*, 237/38: 111-119.

## Kanpo estekak 
* Liburuaren kritika
Schopenhauer, Nietzsche, Spengler, Miranderen pentsamenduan

**"Schopenhauer, Nietzsche, Spengler, Miranderen pentsamenduan"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da.

Joxe Azurmendik, liburu honetan, Jon Mirandeen originaltasuna azpimarratuko du pentsamenduari dagokionez. Euskal autoreen artean Jon Mirande bakarra izan zen euskal kulturaren gainbeheraz ohartu eta ildo jakin bat proposatzen. Ildo hori mendebaldeko kulturaren gainbehera hausnartu zuten Schopenhauer, Nietzsche eta Spenglerek abiarazitako da.

Azurmendiren hitzetan ezinbestekoa da autore horiek ezagutzea Mirande hobeto ulertzeko, besterik gabe kondenatu aurretik.

Mirande kristautasunaren aurka altxatuko da eta horren morala arbuiatuko du. Horregatik, kristautasunarekin lotzen dituen heinean, demokrazia edo sozialismoa berdin kritikatuko ditu. Garai hartan euskal abertzaletasuna murgilduta zegoen gainbehera politikotik ateratzeko irtenbide elitista-aristokratikoa, bortxazkoa, proposatuko du Krutwigengandik ez oso urrun.

## Ikus, gainera 
* Jon Mirande
* *Mirande eta kristautasuna*
* *Miranderen pentsamendua*
* euskal literatura

## Bibliografia 
* Agirre, L.: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Iturriotz, A. 2010: Zergatik Azurmendi?, *Hegats*, 45: 9-17.
* Iturriotz, A. 2010: Azurmendi edo Konkretutasuna, *Hegats*, 45: 85-162.
* Mendiguren, X. 2010: Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.

## Kanpo estekak 
* Liburuaren aipamena
Kolakowski

**Kolakowski** Joxe Azurmendi zegamarrak Joseba Arregirekin batera idatzitako saiakera liburua da.

Liburua bi atalez osatua dago. Lehen partean Joxe Azurmendik Leszek Kołakowskiren aurkezpena egin eta teoria marxistaren eztabaidak agertzen ditu. Ezker berri bat abertzaletasunari lotuta eraikitzeko asmoz poloniar marxista heterodoxoa aztertuko du, marxista den aldetik bai baina batez ere poloniarra den aldetik. Bigarren partean, Joseba Arregik haren lau saiakera itzuli eta horiei sarrera egiten die.

## Erreferentziak 
* Agirre, Lorea: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Mendiguren, Xabier (2010): Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.
* Rodriguez, Fito (2012): Joxerenak atzera begira (J. Azurmendiren saiakeragintzaz), *Hegats*, 45: 27-41.

## Kanpo estekak
Iraultza sobietarra eta literatura

**"Iraultza sobietarra eta literatura"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da.

Marxismoa ikerketagai nagusia zenean idatzitako liburua da. Marxismoa kulturgintzatik aztertuko du Azurmendik. Liburua iraultza sobietarraren garaian Errusian izandako joera eta eztabaida artistikoei buruz Azurmendik idatzitako liburu sortako ale bat da *Kultura proletarioaz*, *Errealismo sozialistaz* eta *Artea eta gizartea* testuekin batera.

## Bibliografia 
* Azurmendi, J. 2013: Berrogeita hamar urte idazlanean, *RIEV*, 58 (2): 260-283.
* Mendiguren, X. 2010: Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.

## Kanpo estekak
Euterpe

Greziar mitologian, **Euterpe** (, "Oso atsegingarria", "Genio atseginekoa", "umore onekoa"), musikaren musa da, gainontzeko musak bezala, Zeus eta Mnemosineren alaba. Bereziki, txirula jotzearen artearen babeslea zen. Oro har, lorez koroatua eta bere eskuetan txirula bikoitza daramatzala irudikatzen da. Beste batzuetan, beste musika tresna batzuekin irudikatzen da: biolinak, gitarrak, danborra, etab... Garai klasikoaren amaieran, olerkaritza lirikoaren musa bezala izendatzen zen eta eskuan txirula bat duela irudikatzen zen.

Gutxi batzuk, aulosa edo txirula bikoitza asmatu zuela diote, greziar mitologiaren aditu gehienek, ohore hori Atenea jainkosari ematen dioten bitartean, Marsiasen eta honek Apolorekin izan zuen dueluaren mitoan ezagutarazten den bezala. Estrimon ibaiak utzi zuen Euterpe haurdun. Bere seme Reso Traziakoak, traziar armada bat zuzendu zuen, eta Diomedesen esku hil zen Troian, Homerok Iliadan idatzi zuen arabera.

Bere izena, grezierazko eu (ondo) eta τέρπ-εω (poztu) hitzetatik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizona Abere hutsa da

**"Gizona Abere hutsa da"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da.

Joxe Azurmendik bere pentsamenduan oinarrizko kategoria den gizaberea lantzen du liburuan. Gai hori garai bereko *Gizaberearen bakeak eta gerrak* liburuan eta berriagoa den *Gizabere kooperatiboaz* liburuan ere landuko du.

Antropologia eta etologia kontutan hartuz gizakiaren ikuspegi materialista eta antitraszendentea lantzen da Konrad Lorenz etologoaren ekarpenen argitan. Joxe Azurmendiren pentsamenduan oinarrizko kategorietako bat da gizaberearena.

Azurmendiren hitzetan erreakzio gisa idatzi zuen psikologia konduktistaren aurka, katolizismo tradizonalaren aurka eta garai hartan *gizaki berria* amesten zuen marxismo ortodoxo eta pedagogia eraldatzailearen aurka. Azurmendik ohartaziko du ezertan hasi aurretik ezin dela gizakiaren animaltasuna ahaztu.

Liburuari, erreakzioa sortuko zuelakoan eta argitaratzeko zailtasunak izango zituelakoan, hitzaurre berezia jarri zitzaion. Hitzaurre horrek liburuan lantzen den tesiaren aurkakoa aurkezten du. Era berean Azurmendik, bere hirugarren eta laugarren abizenak erabiliz, *Lazkano Mendizabal* sinatu zuen liburua.

## erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, L.: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Azurmendi, H. 2019: *Joxe Azurmendiren nazioa Nazionalismo Ikerketen argitan. Abertzaletasun kulturalaren defentsa Euskal Herri garaikidean*, Doktore tesia, EHU. 
* Azurmendi, J. 2013: Berrogeita hamar urte idazlanean, *RIEV*, 58 (2): 260-283.
* Etxeberria, A. eta Pérez, J.I. 2020: Gizaberea, eboluzioa eta kooperazioa, *Jakin*, 237/38: 161-178.
* Jimenez, J. eta Olariaga, A. 2010: Joxe Azurmendi. Askatasunaren pentsalaria, *Hegats*, 45: 163-182.
* Mendiguren, X. 2010: Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.
* Rodriguez, F. 2010: Joxerenak atzera begira (J. Azurmendiren saiakeragintzaz), *Hegats*, 45: 27-41.
* Urdangarin, M. 2020: Gizabere kooperatiboa krisian bizitzeko mito gisa: zaurgarritasuna, interdependentzia eta erantzukizuna, *Jakin*, 237/38: 179-192.
* Urdangarin, Mikel 2024: *Gizaberetxo komunitario burujabea: Joxe Azurmendi eta feminismoak subjektuaren inguruko elkarrizketan*, Doktore tesia, EHU. 135-170 or.

## Ikus, gainera 
* *Gizaberearen bakeak eta gerrak*
* *Gizabere kooperatiboaz*

## Kanpo estekak
Zer dugu Orixeren kontra?

**"Zer dugu Orixeren kontra?"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da. Orixe idazleari buruz idatzitako liburua da *Zer dugu Orixeren alde?* testuarekin batera. Hasieran liburu bakarra izan behar zuena bi liburu horietan zatituta argitaratu zen, *Zer dugu Orixeren kontra?* lehena izan zelarik.

Saiakera literario honetan Azurmendik hizkuntza eta euskal kulturaren kezkak argitzen ditu literatura ikerketaren bidez, euskara batuaren auzia kasu. Orixe idazlea garai hartako gizartearen testuinguruan aztertuko da, Orixek goraipatzen duen mundu ruralari begiratuz.

Tradizioarekin kontuak egitea du helburu liburuak. Aurreko belaunalditik zer hartu eta zer utzi gogoetatzen da Euskal Herri garaikiderako kultura bat sortzeko bidean.

## Ikus, gainera 
* Nikolas Ormaetxea "Orixe"
* *Zer dugu Orixeren alde?*
* Euskal literatura

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, L.: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Azurmendi, H. 2019: *Joxe Azurmendiren nazioa Nazionalismo Ikerketen argitan. Abertzaletasun kulturalaren defentsa Euskal Herri garaikidean*, Doktore tesia, EHU.
* Mendiguren, X. 2010: Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.
* Rodriguez, F. 2010: Joxerenak atzera begira (J. Azurmendiren saiakeragintzaz), *Hegats*, 45: 27-41.

## Kanpo estekak
Varecia variegata

***Varecia variegata*** Lemuridae familiako Strepsirrhini primate espezie bat da. Lemur guztiek bezala bakarrik Madagaskarren bizi dira. Arrisku egoera oso larrian daude.

Egunez bizi dira eta zuhaitzetako kuadrupedoak dira. Madagaskarreko lemur guztien artean fruta gehien jaten dituztenak dira eta oso ahulak dira habitat suntsiketaren aurrean. Multi-ar/Multi-eme giazarte batean bizi dira, oso egoera flexiblean eta fisio-fusio erlazio eredua dute. Oso zaratatsuak dira. 36 urte arte bizi daitezke.

Hiru azpiespezie ezagutzen dira:

* *Varecia variegata variegata*
* *Varecia variegata editorum*
* *Varecia variegata subcincta*

## Ikus, gainera 
* Lemurinae
* Lemuriformes
Hizkuntza, etnia eta marxismoa

**Hizkuntza, etnia eta marxismoa** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da.

Liburua 1971n argitaratu bazen ere aurretik idatzia da. Azurmendik, Alemanian ikasle zela, idatzitako apunteek osatzen dute liburua. Apunte horiek Txillardegik atondu zituen eta horren emaitza da testua.

Euskal Herrian eta ikasleen artean irakurgai batzuk zabaltzeko asmoaren baitan sortu zen liburua, *Kolakowski* bezalako beste liburuekin batera. Abertzaletasun berri ezkertiar baten kontzeptua lantzeko asmoz egina da. Asmo horretan, Euskal Herrian ematen zen zapalkuntza bera ardatz ezberdinen gurutzaketa modura estrukturalismotik pentsatzeko lehenengo saiakeren baitan kokatzen du liburua Ibai Atutxak.

Pruden Gartziaren ustez Joxe Azurmendiren belaunaldiak bizi izan zuen giroaren emaitza litzateke liburua, frankismoan jasotako heziketa integrista espainolistarekin apurtu eta Europako korronte berriak ezagutu izanaren emaitza.

## Erreferentziak 
* Agirre, Lorea: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Atutxa, Ibai (2022): *Barbaroak eta zibilizatuak*, Tafalla, Txalaparta. 68. or.
* Azurmendi, Joxe (2013): Berrogeita hamar urte idazlanean, *RIEV*, 58 (2): 260-283.
* Gartzia, Pruden (2024): *Euskaldun fededun*, Donostia, Elkar. 165. or.
* Mendiguren, Xabier (2010): Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.

## Kanpo estekak
Mirande eta kristautasuna

**"Mirande eta kristautasuna"** Joxe Azurmendi zegamarrak idatzitako saiakera liburua da. Azurmendik Jon Miranderi buruz idatzitakoetik lehena da, hurrengoak hamaika urte beranduago argitaratutako *Schopenhauer, Nietzsche, Spengler, Miranderen pentsamenduan* eta *Miranderen pentsamendua* dira.

Joxe Azurmendik, landu dituen beste euskal autoreekin egin duenez, idazlea bere testuinguru historiko zein kulturalean aztertuko du. Miranderen kasuan garrantzi berezia du lanketa horrek, aurreiritziengatik eta ezagutu gabe kritikatua izan baita.

Azurmendiri Mirande pentsalaria interesatuko zaio. Kontutan hartzekoa baita ofizialki kristaua zen gizartean nola altxatu zen Mirande, bera paganoa izanik. Azurmendik mugimendu berriaren aitzindari eta eragile bortitzenetakoa bezala definituko du Mirande.

## Ikus, gainera 
* Jon Mirande
* *Schopenhauer, Nietzsche, Spengler, Miranderen pentsamenduan*
* euskal literatura

## Bibliografia 
* Agirre, L.: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Iturriotz, A. 2010: Zergatik Azurmendi?, *Hegats*, 45: 9-17.
* Iturriotz, A. 2010: Azurmendi edo Konkretutasuna, *Hegats*, 45: 85-162.
* Mendiguren, X. 2010: Txango bat, Azurmendiren liburuetan barrena, *Hegats*, 45: 19-26.

## Kanpo estekak 
* Liburuaren kritikak
Arana Goiri-ren pentsamendu politikoa

**"Arana Goiriren pentsamendu politikoa"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da.

## Ikus, gainera 
* Sabin Arana

## Kanpo estekak
Nazionalismo Internazionalismo Euskadin

**"Nazionalismo Internazionalismo Euskadin"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da.

## Kanpo estekak
PSOE eta euskal abertzaletasuna (1894-1934)

***PSOE eta euskal abertzaletasuna (1894-1934)*** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da, 1979an plazaratua.

## Kanpo estekak
Oraingo gazte eroak

***Oraingo gazte eroak*** Joxe Azurmendi zegamarrak idatzitako saiakera liburua da. Liburuan Euskal Herriko egoera politiko-morala aztertzen da eta, gaiari dagokionez, *Demokratak eta biolentoak*, *Euskal Herria krisian* eta *Barkamena, kondena, tortura* bezalako liburuen multzoan ipini daiteke. Azurmendik, liburu honetan, egoera politiko eta morala tradizioaren apurketaren ikuspegitik azalduko du. Horretarako Ilustrazioaren eta modernitatearen alderdi iluna azaleratu zuten Simone Weil, Max Horkheimer edo Walter Benjamin erabiliko ditu Azurmendik.

*Oraingo gazte eroak*, hasieran, Pako Sudupek Nemesio Etxanizi buruz idatzi behar zuen liburuarentzat hitzaurrea izan behar zuen. Hitzaurre hura, azkenean, gogoeta-liburua bihurtu zen, irakurlea gogoetan jarriko duena, ez besterik gabe irakurleari pentsamendu oso itxi bat eskaini nahi diona. ETA hasi zeneko gizarte eta kultura giroa du abiapuntu, Euskal Herriak oinordekotzan jaso zuena, garai hartako diktadura faxistak bere instituzio guztien bidez moldarazi zuena eta garai hartako euskal abertzaletasunak, oztopoak oztopo -mundu berri bati begira batzuek, galtzer zegoen aurreko munduari begira besteek-, bultzatu nahi izan zuena. Nemesio Etxaniz, bi mundu horien arteko trantsizio-urteak kezkaz beterik bizi izan zituen apaiz abertzalearen inguruko gogoetetatik sorturiko liburua da hau, gurean lekua hartua zuten eta hartzen hasi ziren ideologia eta pentsamoldeak arakatu eta azaldu nahi dituena. "Oraingo gazte eroak" deitu zien orduan Nemesio Etxanizek pentsamendu eta ekinbide-molde berriak bultzatu zituztenei, Txillardegi kasu. Bizirik dirau ETAk egun ere. Parean jar ote daitezke orduko garaia eta egungoa? Pentsamendu bakarreko apostolu berrien eszeptizismo guztien muga da ETA, eta Estatua; bataren arbuioa kontestaezina da, eta bestearen onespena baldintzarik gabea. "Dogmatismoa lehen artxikatolikoa zela eta orain artxidemokratikoa dela, beharbada hortxe dago alde guztia", diosku Joxe Azurmendik eta, egungo egoeraren aurrean, askatasuna aldarrika datorkigu. "Zer ari zaigu gertatzen?", galdetuko dio behin eta berriro bere buruari, eta saiatuko da argia egiten, jakinik inoiz ez duela norberarenak erabateko osotasun biribil hori eskaini ahal izango: "filosofoa guretzat ez da gauzak pentsatu dizkiguna, pentsarazten dizkiguna baizik".

## Ikus, gainera 
* Nemesio Etxaniz

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, L.: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Azurmendi, H. 2019: *Joxe Azurmendiren nazioa Nazionalismo Ikerketen argitan. Abertzaletasun kulturalaren defentsa Euskal Herri garaikidean*, Doktore tesia, EHU. 
* Azurmendi, J. 2013: Berrogeita hamar urte idazlanean, *RIEV*, 58 (2): 260-283.
* Iturriotz, A. 2010: Azurmendi edo Konkretutasuna, *Hegats*, 45: 85-162.
* Olariaga, A. 2020: Nola pentsatu etika orain eta hemen?, *Jakin*, 237/38: 85-96.
* Soto, I. 2020: Don't Think of 'Foro de Ermua', *Jakin*, 237/38: 111-119.

## Kanpo estekak
Etienne Salaberry. Bere pentsamenduaz (1903-2003)

**"Etienne Salaberry. Bere pentsamenduaz (1903-2003)"** Joxe Azurmendi gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da. Herri baten kulturan literaturak duen garrantzia nabarmendu izan du Azurmendik eta ondorioz hainbat autore aztertu ditu.

Liburu honetan Etienne Salaberriren pentsamenduari ere begiratzen dio Azurmendik. Hor ikusiko dugu Salaberriren eraldaketa ideologikoa: frantsez eskolan, frantsez ideologian hezia, berak hainbeste salatuko zuen kontzientziaren domestikazioa eta alienazioa barneraino sarrarazi zitzaiola. Frantsez nazionalista izan dena abertzaletasunera lerratuko da.

## Ikus, gainera 
* Etienne Salaberri

## Bibliografia 
* Iturriotz, A. 2010: Zergatik Azurmendi?, *Hegats*, 45: 9-17.
* Iturriotz, A. 2010: Azurmendi edo Konkretutasuna, *Hegats*, 45: 85-162.

## Kanpo estekak