Apirilaren 17

**Apirilaren 17**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta zazpigarren eguna da, 108garrena bisurteetan. 258 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1979 &ndash; ETAk Juan Bautista Garcia goardia zibila hil zuen Ordizian.
* 2005eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak.
* 2010 &ndash; Javier Agirresarobek eta Mikel Urmenetak 2009ko Euskal Herritar Unibertsalak saria eskuratu zuten.

### Mundua 
* 1524 &ndash; Giovanni da Verrazanoren espedizioak New Yorkeko badia ikusi zuen, eta lehen europarrak izan ziren Manhattanera heltzen.
* 1986 &ndash; Scilly uharteak eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren arteko Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra tiro bakar bat egin gabe bukatu zen. Ofizialki, historiako gerrarik luzeena da.
* 2004 &ndash; Helikoptero israeldarrek jaurtitako misilek Hamaseko burua zen Abdel Aziz al-Rantissi hil zuten.
* 2005 &ndash; Autobus istripua Suitza hegoaldean, hamabi hildako egon ziren hogeitazazpi pertsona zeramatzan autobusean.
* 2006 &ndash; Atentatua Tel Aviven, hamar hildako.
* 2010 &ndash; Islandiako sumendiak botatako errautsa zela-eta beste 17.000 hegaldi bertan-behera geratu ziren. Errautsa Europa osora zabaldu zen, Euskal Herria barne. Hegazkintzaren historiako kaosik handiena izan zen.
* 2011 &ndash; AEBetako hegoalde eta erdialdeko estatuetan egondako tornadoetan gutxienez 40 pertsona hil ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2011 &ndash; Apirilaren 7an Trebiñun hasitako 17. Korrikari amaiera eman zitzaion Donostian.

### Mundua 
## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2010 &ndash; Edurne Pasaban tolosarrak Annapurna (8.091 m.) (Nepal) igo zuen. Bere 13. zortzimilakoa zen.
* 2011 &ndash; 2011ko Eskuz Binakako Pilota Txapelketa Nagusiko Finala: Olaizola II.a eta Beginok 22-14 irabazi zieten Xala eta Beroitzi.
* 2016 &ndash; 2016ko Eskubaloiko Emakumezko Kopa: Bera Bera garaile finalean Zuazori 33-17 irabazita.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1822 &ndash; Anastasio Etxeberri, nafar apaiza eta euskal idazlea (h. 1907).
* 1832 &ndash; Aniceto Lagarde, nafar margolari eta ingeniaria (h. 1909).
* 1875 &ndash; Víctor Carrasco, gipuzkoar militarra.
* 1896 &ndash; Anizeto Olano, *Amaialde*, gipuzkoar idazle kaputxinoa (h. 1966).
* 1901 &ndash; Jesus Larrañaga Txurruka, euskal herritar politikari eta sindikalista komunista (h. 1942).
* 1904 &ndash; Anizeto Zugasti, gipuzkoar apaiza eta euskal idazlea (h. 1983).
* 1911 &ndash; Jesús Erize, nafar fraide misiolaria (h. 1990).
* 1913 &ndash; Jose Estornes Lasa, euskal idazle eta hizkuntzalaria (h. 1987).
* 1918 &ndash; Mario Salegi, gipuzkoar idazle, kazetari eta ezkerreko aktibista abertzalea (h. 2005).
* 1927 &ndash; Bernardo Alberro, gipuzkoar musikagile, olerkari eta akordeoi-jotzailea.
* 1930 &ndash; Sagrario Aranburu, nafar dantzaria, abeslaria eta piano-jotzailea (h. 2021).
* 1949 &ndash; Luis Etxabarri, bizkaitar ingeniaria.
* 1950 &ndash;
** Izaskun Uranga, euskal abeslaria, *Mocedades* taldearen sortzaileetako bat.
** Eukene Urkaregi, bizkaitar artista.
* 1953 &ndash; Itziar Eguren, bizkaitar erizaina eta txistularia.
* 1955 &ndash; Alicia Alonso Izquierdo, bizkaitar biologoa
* 1957 &ndash; 
** Marc Aillet, Baionako apezpikua, Beninen.
** Merche Olabe, bizkaitar margolaria.
* 1971 &ndash; Arturo Vaquero, *Humanoid*, musika elektronikoa egiten duen galiziar musikaria, Santurtzin.
* 1977 &ndash;
** Itziar Iratzagorria, bizkaitar politikaria.
** Ixone Sádaba, bizkaitar argazkilaria.
* 1979 &ndash; Savitri Ceballos, gipuzkoar aktorea.
* 1982 &ndash; Joseba Zumeta, gipuzkoar txirrindulari ohia.
* 1984 &ndash; Aritz Egea, gipuzkoar atleta, mendi lasterketetan aditua.
* 1993 &ndash; Aitor Castro, gipuzkoar futbolaria.
* 1997 &ndash; Olatz Alberdi Etxeberria, gipuzkoar zibersegurtasun-teknikaria eta futbolaria.
* 1999 &ndash; Sara Alonso Martinez, gipuzkoar mendi lasterketaria.
* 2001 &ndash; Ander Dufur, nafar futbolaria.
* 2004 &ndash; Nicolás Atanes, burgostar-nafar matematikari gaztea, matematikaren garrantzia zabaltzearen aldeko ekintzailea, Burgosen.

### Mundua 
* 1277 &ndash; Mikel IX.a Paleologo, Bizantziar Inperioko enperadorea (h. 1320).
* 1497 &ndash; Pedro de Valdivia, espainiar konkistatzailea (h. 1553).
* 1573 &ndash; Maximiliano I.a Handia, Germaniako Erromatar Inperio Santuko dukea eta Bavariako hauteslea (h. 1651).
* 1598 &ndash; Giovanni Battista Riccioli, italiar astronomo, jesulagun eta apaiz katolikoa (h. 1671).
* 1676 &ndash; Frederiko I.a Suediakoa, Suediako erregea (h. 1751).
* 1741 &ndash; Johann Gottlieb Naumann, alemaniar musikagile, orkestra-zuzendari eta kapera-maisua (h. 1801).
* 1750 &ndash; François de Neufchâteau, *konde François*, frantziar idazle eta politikaria (h. 1828).
* 1794 &ndash; Carl Friedrich Philipp von Martius, alemaniar botanikari eta esploratzailea (h. 1868).
* 1832 &ndash; Enriqueta González Rubín, asturiar idazle eta kazetaria (h. 1877).
* 1838 &ndash; Antonieta Saxonia-Altenburgekoa, Saxonia-Altenburgeko printzesa eta Anhalteko dukesa ezkontidea (h. 1908).
* 1842 &ndash; Maurice Rouvier, Frantziako lehen ministroa (h. 1911).
* 1855 &ndash; 
** Maria Sadovska-Barilotti, ukrainar abeslari eta aktorea (h. 1891).
** Joseph Vrindts, valonieraz idatzi zuen belgikar akademikoa eta idazlea (h. 1940).
* 1859 &ndash; Eliza Acton, sukaldaritzako liburu idazle eta poeta ingelesa (h. 1859).
* 1865 &ndash; Urtsula Ledóchowska, poloniar moja urtsulatarra (h. 1939).
* 1867 &ndash; María Guerrero, espainiar aktore eta enpresaburua (h. 1928).
* 1882 &ndash; Artur Schnabel, austriar pianista eta musikagilea (h. 1951).
* 1885 &ndash; Karen Blixen, daniar idazlea (h. 1962).
* 1891 &ndash; Jose Enrique Varela, espainiar militarra (h. 1951).
* 1897 &ndash; Thornton Wilder, estatubatuar antzezlan eta eleberri idazlea (h. 1975).
* 1899 &ndash; Vincent Wigglesworth, britainiar entomologoa (h. 1994).
* 1903 &ndash; Nikolai Nabokov, estatubatuar musikagilea (h. 1978).
* 1904 &ndash; Irene Manton, britainiar botanikaria, iratzeak eta algak aztertzeagatik nabarmendu zena (h. 1988).
* 1907 &ndash; Martti Miettunen, Finlandiako lehen ministroa (h. 2002).
* 1909 &ndash; Alain Poher, Frantziako presidentea (h. 1996).
* 1911 &ndash;
** Hervé Bazin, frantziar idazlea (h. 1996).
** George Seaton, estatubatuar antzerkigile, zinema gidoilari, zuzendari eta ekoizle, eta antzerki zuzendaria (h. 1979).
* 1912 &ndash; André Bruyère, frantziar arkitektoa (h. 1998).
* 1916 &ndash; Sirimavo Bandaranaike, Zeilango eta Sri Lankako lehen ministroa (h. 2000).
* 1918 &ndash;
** William Holden, estatubatuar aktorea (h. 1981).
** Carol Rama, italiar margolaria (h. 2015).
** Anne Shirley, estatubatuar aktorea (h. 1993).
* 1919 &ndash;
** Osvaldo Dorticós, Fidel Castroren Iraultzaren gidaria eta Kubako presidentea (h. 1983).
** Chavela Vargas, kostarikar-mexikar abeslaria, rantxera musikaren interprete nabarmenenetakoa (h. 2012).
* 1920 &ndash; Edmonde Charles-Roux, frantziar idazlea (h. 2016).
* 1921 &ndash;
** Christopher Okoro Cole, Sierra Leonako gobernadore orokorra eta presidentea (h. 1990).
** Sergio Sollima, italiar zinema zuzendari eta gidoilaria (h. 2015).
* 1922 &ndash; Inés Malinow, argentinar idazle, poeta, haur literaturako ipuingilea, kazetari eta baleteko kritikaria (h. 2016).
* 1923 &ndash;
** Lindsay Anderson, indiar-ingeles antzerki eta zinema zuzendaria (h. 1994).
** Katharina Reiss, alemaniar itzultzaile eta itzulpen teorialaria (h. 2018).
* 1925  &ndash; René Moawad, Libanoko presidentea (h. 1989).
* 1926 &ndash; Montserrat Torrent i Serra, kataluniar organojolea.
* 1927 &ndash; Chandra Shekhar, Indiako lehen ministroa (h. 2007).
* 1928 &ndash;
** Adalbert Ibrahim Kapandji, frantziar zirujau ortopedikoa, eskuaren kirurgian espezializatua (h. 2019).
** Cynthia Ozick, estatubatuar narraziogile, nobelagile eta saiakera-idazlea.
* 1929 &ndash; Mariama Bâ, senegaldar eleberrigilea, irakaslea eta feminista (h. 1981).
* 1930 &ndash; Chris Barber, britainiar jazz musikari, tronboi jole eta orkestra zuzendaria (h. 2021).
* 1931 &ndash; Igor Oistrakh, ukrainar biolin-jotzailea (h. 2021).
* 1935 &ndash; Michael Fagun, nigeriar apezpiku katolikoa (h. 2025).
* 1937 &ndash; 
** Ferdinand Piëch, automobilgintzari lotutako austriar enpresaburua (h. 2019).
** María Cristina Masaveu Peterson, espainiar enpresaburua, filantropoa eta mezenasa (h. 2006)
* 1939 &ndash; Ireneo Jerusalemgoa, Jerusalemgo Eliza Ortodoxoko 140. patriarka (h. 2023).
* 1940 &ndash;
** Yvonne Blake, espainiar-britainiar jantzi-diseinatzailea (h. 2018).
** Costas Kondylis, greziar jatorriko estatubatuar arkitektoa (h. 2018).
** Anja Silja, alemaniar sopranoa.
* 1942 &ndash; Katia Krafft, frantziar bolkanologoa (h. 1991).
* 1946 &ndash;
** Àngel Casas, kataluniar kazetari eta idazlea (h. 2022).
** Georges J. F. Köhler, alemaniar biologoa, 1984ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1995).
** Kerry O'Brien, australiar atleta (h. 2025).
* 1951 &ndash;
** Olivia Hussey, ingeles aktorea (h. 2024).
** Christoph Mäckler, alemaniar arkitektoa.
** Börje Salming, suediar izotz hockey jokalaria (h. 2022).
* 1952 &ndash; Željko Ražnatović, serbiar buruzagi paramilitarra (h. 2000).
* 1953 &ndash; Miguel Giubergia, argentinar abokatu eta politikaria (h. 2020).
* 1955 &ndash;
** Erin Mouré, kanadar poeta eta itzultzailea.
** Pete Shelley, ingeles abeslari, kantautore eta gitarra-jotzailea, *Buzzcocks* taldearen sortzaileetakoa (h. 2018).
* 1957 &ndash;
** Anicet-Georges Dologuélé, Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa.
** Nick Hornby, britainiar idazlea.
** Antón Reixa, galizierazko abeslari, idazle eta zinema zuzendari pontevedrarra.
* 1959 &ndash; Sean Bean, ingeles aktorea.
* 1960 &ndash; Didier Burkhalter, Suitzako Konfederazioko presidentea.
* 1961 &ndash; 
** Alfred Bosch, kataluniar unibertsitate irakaslea, idazlea, saiakeragilea eta politikaria.
** Gabriele Schor, austriar publizista, idazlea, arte-kritikaria, bildumagilea, aholkularia.
* 1963 &ndash; Pedro Casablanc, espainiar aktorea.
* 1965 &ndash; Andrea Barbieri, argentinar aktorea eta telebista aurkezlea.
* 1968 &ndash; Adam McKay, estatubatuar zinema zuzendaria, gidoigilea, ekoizlea, aktorea eta umorista.
* 1969 &ndash; Yoko Takahagi, japoniar futbolari ohia.
* 1970 &ndash; Pascale Arbillot, frantziar aktorea.
* 1972 &ndash; Jennifer Garner, estatubatuar aktorea.
* 1974 &ndash;
** Victoria Beckham, ingeles abeslari, modelo, moda-diseinatzaile eta enpresaburua.
** Alicia Scherson, txiletar film zuzendaria, film ekoizlea, enpresaburua, gidoilaria eta irakaslea.
* 1975 &ndash; José Luis Martínez-Almeida, Madrilgo alkatea.
* 1977 &ndash; Gayatribala Panda, indiar idazle eta kazetaria.
* 1978 &ndash; Satoshi Yamaguchi, japoniar futbolari ohia.
* 1980 &ndash; David Otero, espainiar musikari, abeslari eta konpositorea, *El Canto del Loco* taldeko kidea.
* 1981 &ndash;
** Lea T, brasildar emakumezko modelo transexuala.
** Hanna Pakarinen, finlandiar pop eta pop-rock abeslaria.
** Viktória Varga, hungariar haltera.
** Bolatta Silis-Høegh, groenlandiar artista eta idazlea.
* 1983 &ndash; Lucía Muñoz, espainiar flamenko eta pop abeslari eta musikagilea.
* 1984 &ndash; Cesk Freixas, kataluniar kantautorea.
* 1985 &ndash;
** Takuya Honda, japoniar futbolaria.
** Rooney Mara, estatubatuar aktorea.
* 1987 &ndash; Nidaa Badwan, palestinar artista.
* 1989 &ndash; Darius Adams, estatubatuar saskibaloi jokalaria.
* 1991 &ndash; Constance Jablonski, frantziar modeloa eta tenislari ohia. 
* 1992 &ndash; Karlo Bručić, kroaziar futbolaria.
* 1996 &ndash; Dee Dee Davis, alemaniar-estatubatuar aktore eta ilusionista ohia.
* 2007 - Olivia Mandle, kataluniar ingurumen-aktibista eta animalien eskubideen defendatzailea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1503 - Andres Febo, nafar infantea, Vianako printzea (j. 1501).
* 1801 &ndash; Simon Aragorri, ekonomilari, bankari eta intelektual ilustratua, Madrilen (j. 1720).
* 1939 &ndash; Alberto Pelairea, nafar olerkari eta antzerkigilea (j. 1878).
* 1957 &ndash;
** Florentzio Axpe, euskal apaiza (j. 1871).
** Pierre Lhande, euskal idazlea eta apaiza (j. 1877).
* 1961 &ndash; Manuel Maria Ynchausti, euskal jatorriko estatubatuar enpresaburu, kristau filantropo eta euskal kulturaren ekintzailea (j. 1900).
* 1979 &ndash; Julia Irazu Gartzia, arabar maistra aitzindaria (j. 1892).
* 1980 &ndash; Elvira Iñurrieta, bizkaitar emagina, Elorrion 2400 ume baino gehiagori lagundu ziena jaiotzen (j. 1895).
* 1996 &ndash; François-Régis Bastide, lapurtar eleberrigile, diplomazialari eta irrati-esataria, Parisen (j. 1926).
* 2012 &ndash; Manuel Gómez Larrañeta, gipuzkoar biologo eta ozeanografoa (j. 1924).
* 2015 &ndash; Rosario Aranburu, gipuzkoar erraketista, Marbellan (j. 1921).
* 2019 &ndash; Aurea Etxaniz, gipuzkoar erraketista, Caracasen (j. 1922).
* 2023 &ndash; Joxe Luis Zurutuza, gipuzkoar idazlea (j. 1935).

### Mundua 
* 485 &ndash; Proklo, Antzinaro Berantiarreko filosofoa (j. 412).
* 858 &ndash; Benedikto III.a, aita santua.
* 1080 &ndash; Harald III.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (j. c. 1041).
* 1111 &ndash; Roberto Molesmekoa, frantziar fraidea.
* 1271 &ndash; Elisabet Frantziakoa, Frantziako infanta eta Nafarroako erregina ezkontidea (j. 1242).
* 1355 &ndash; Marino Faliero, veneziar politikaria.
* 1574 &ndash; Joachim Camerarius, alemaniar humanista (j. 1500).
* 1679 &ndash; Jan van Kessel Zaharra, flandriar margolaria (j. 1626).
* 1695 &ndash; Gurutzeko Sor Juana Ines, mexikoko erlijioso katolikoa, olerkaria eta antzerkigilea (j. 1651).
* 1711 &ndash; Josef I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 1678).
* 1783 &#x2013; Louise d'Épinay, idazlea eta literatura-saloiko anfitrioia (j. 1726).
* 1790 &ndash; Benjamin Franklin, estatubatuar politikari, zientzialari eta asmatzailea (j. 1706).
* 1794 &ndash; Angelique du Coudray, frantziar emagina, "Erditzearen artea" jendartean erakutsi zuen lehen emagina (j. c. 1712).
* 1852 &ndash; Étienne Maurice Gérard, Frantziako lehen ministroa (j. 1773).
* 1902 &ndash; Frantzisko Asiskoa Borboikoa, Espainiako errege ezkontidea (j. 1822).
* 1914 &ndash; Willen Jan Van Eys, holandar euskalaria (j. 1825).
* 1923 &ndash; Maria Teresa Nuzzo, maltar moja (j. 1851).
* 1936 &ndash; Charles Ruijs de Beerenbrouck, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1873).
* 1941 &ndash; Frederick Griffith, britainiar mikrobiologo eta genetista (j. 1879).
* 1942 &ndash; Jean Perrin, frantziar fisikaria (j. 1870).
* 1944 &ndash; Max Josef Metzger, alemaniar apaiz katoliko, bakezale eta martiria (j. 1887). 
* 1946 &ndash; Juan Bautista Sacasa, Nikaraguako presidentea (j. 1874).
* 1947 &ndash; Juana la Macarrona, cadiztar flamenko-dantzari ijitoa (j. 1870).
* 1948 &ndash; Kantarō Suzuki, Japoniako lehen ministroa (j. 1868).
* 1960 &ndash; Eddie Cochran, estatubatuar rock musikaria (j. 1938).
* 1975 &ndash;
** Long Boret, Khmer Errepublikako lehen ministroa (j. 1933).
** Sarvepalli Radhakrishnan, Indiako bigarren presidentea (j. 1888).
* 1976 &ndash; Henrik Dam, daniar biokimikari eta fisiologoa, 1943ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1895).
* 1984 &ndash; Mark Wayne Clark, estatubatuar jenerala (j. 1896).
* 1986 &ndash;
** Guido Calogero, italiar filosofoa (j. 1904).
** Marcel Dassault, frantziar aeronautika-ingeniaria eta enpresa-gizona (j. 1892).
* 1988 &ndash; Louise Nevelson, estatubatuar eskultorea (j. 1899).
* 1990 &ndash; Ralph Abernathy, estatubatuar apaiz baptista eta eskubide zibilen aldeko buruzagia (j. 1926).
* 1993 &ndash; 
** Turgut Özal, Turkiako presidentea (j. 1927).
** Mary Louisa Willard, zientzialari forentsea (j. 1898).
* 1994 &ndash; Roger Wolcott Sperry, estatubatuar neurobiologoa, 1981eko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1913).
* 1995 &ndash; 
** Argye M. Briggs, estatubatuar idazlea (j. 1908).
** Benita Galeana, mexikar idazlea, sufragista, sindikalista eta aktibista (j. 1903).
* 1997 &ndash; Chaim Herzog, Israelgo presidentea (j. 1918).
* 1998 &ndash; Linda McCartney, estatubatuar abeslari, konpositore, argazkilari eta animalien eskubideen aldeko aktibista (j. 1941).
* 2000 &ndash; Philippe Bernier, frantziar kazetari eta idazlea (j. 1930).
** Paula Salomon-Lindberg,  alemaniar abeslaria (j. 1897)
* 2003 &ndash; Koji Kondo, japoniar futbolaria (j. 1972).
* 2008 &ndash;
** Aimé Césaire, frantsesezko martinikar idazlea eta politikaria (j. 1913).
** Rosario Sanchez Mora, *La Dinamitera*, Espainiako Gerra Zibilean borrokatu zuen milizianoa (j. 1919).
* 2010 &ndash; Begoña Muñoz, galiziar irakasle eta antzerkigilea (j. 1961).
* 2011 &ndash; Gilberte Serfaty, aljeriar ekintzaile komunista, irakasle eta itzultzailea (j. 1921).
* 2013 &ndash;
** Deanna Durbin, kanadar-estatubatuar aktore eta abeslaria (j. 1921).
** Carlos Graça, Sao Tome eta Principeko lehen ministroa (j. 1931).
* 2014 &ndash; Gabriel García Márquez, kolonbiar idazlea eta kazetaria, 1982ko Literaturako Nobel Saria (j. 1927).
* 2017 &ndash;
** Gorka Dorronsoro, euskal jatorrizko venezuelar arkitekto, irakasle eta argazkilaria (j. 1939).
** Carlos Slepoy, argentinar abokatua eta giza eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1949).
* 2018 &ndash; Barbara Bush, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen dama (j. 1925).
* 2019 &ndash; Alan García Pérez, Peruko presidentea (j. 1949).
* 2020 &ndash; Norman Hunter, ingeles futbolaria (j. 1943).
* 2021 &ndash; 
** Black Rob, estatubatuar raperoa (j. 1969).
** Sebastian Koto Khoarai, lesothoar kardinala (j. 1929).
* 2022 &ndash; Catherine Spaak, Frantzian jaiotako belgikar-italiar aktorea (j. 1945).
* 2025 &ndash; 
** Ita Aber, kanadar-estatubatuar ehungintzako artista, arte kontserbadorea eta museoko komisarioa (j. 1932).
** Krystyna Miłobędzka, poloniar idazlea (j. 1932).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Seaska egutegiko izendegia: Ainara/Enara/Elaia eta Anitz.

## Kanpo estekak 
Apirilaren 16 | Urteko egutegi | Apirilaren 18