open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erregina Gorriaren hipotesia

**Erregina Gorriaren hipotesia** Leigh Van Valenek proposatutako hipotesi zientifiko bat da, bere suntsipenen legeak azaltzeko erabili zuena. Hau, Eboluzio-hipotesi bat da eta bertan, organismoak etengabe eboluzionatu eta ingurunera moldatu beharra dutela azaltzen du, atzean geratu ez daitezen, hau da, ingurunearekiko egokitasuna galdu ez dezaten. Hau, ez da soilik ugal-arrakasta handiagoa lortzeko, etengabe eboluzionatzen dauden beste organismoen aurrean bizirik irauteko baizik. Azken finean, azkarren eboluzionatzen duenak izango du aurrera ateratzeko aukera gehien. Honi, arma-guda deritzo.

Leigh Van Valenek, Erregina Gorriaren hipotesi hau ondorengoa azaltzeko proposatu zuen: populazio askoren suntsipenaren probabilitatea ez dela soilik populazioaren bizi tartean oinarritzen, baizik eta milioika urtetan zehar populazio zehatz baterako konstantea dela. Hau, espezieen koeboluzioaren bidez azaldu daiteke, zeinean zenbait espeziek beste espezie batzuekin batera eboluzionatu duten batak bestearekiko duten dependentzia dela eta. Erlazio osagarri hauek, sinbiosi graduatu baten bidez garatuak izan dira, bi espezieen biziraupen handiagoa bermatuz, eta bi espezieentzako gaitasun hobeak lortuaraziz. Are gehiago, espezie bateko populazio batean gertaturiko moldapen batek, beste espezie bateko populazioari hautespen naturalak eginiko presioa aldatuarazi dezake, honek, koeboluzio antagoniko bati bidea utziko diolarik.

Teoria hau, Lewis Carrollek idatzitako *Ispiluan barrena eta Alicek han aurkitu zuena* nobelan oinarrituta dago, eta beraz, hortik dator, “erregina gorriaren teoria” izena. Metaforaz betetako istorio honetan, Aliziak etengabe korrika aritzeko arrazoia zein den galdetzen dio erreginari eta honek, leku berean egoteko beti korrika ibili behar dela erantzuten dio, inguruko guztia ere, beraiekin batera mugitzen ari delako.

Teoria honek, hainbat adibide ditu. Horietako adibide garbi bat, orokorrean, harrapakari eta harrapakinen artekoa da, zeinean harrapakariek, beraien harrapakinen defentsa mekanismo berriak konpentsatu beharra duten, beraien erasoetan hobekuntzak eginez. Esaterako, gazela eta gepardoaren kasua aurkitzen da. Gazelak gero eta azkarrago egin behar du korrika gepardoarengandik ihes egiteko, eta gepardoa gero eta azkarragoa izan behar da bere harrapakina ehizatzeko, hau da, batak bestearengan presio ebolutibo bat eragiten du. Beste adibide bat gripearen birusa da. Birus hau urtero mutatzen da eta modu horretan, urtez-urte berarekiko inmunitatea lortu duten indibiduoak infektatu ditzake.

## Kanpo estekak
Sant'Ignazio (Erroma)

'''Sant'Ignazio** edo **San Ignazio Loiolakoaren eliza'* (, ) Erromako (Italia) eliza bat da, Jesusen Lagundiaren eliza, haren sortzailea izan zen Ignazio Loiolakoaren omenez sagaratua. Hala ere, euskal santua ez dago hemen hilobiratua baizik eta Erromako beste eliza batean, Gesù elizan.

## Historia 
Hiriburuaren erdigunean kokaturik dago, Pigna *rionean*.

*Collegio Romano* eskola 1551ean sortu zen baina hasieratik egoera ekonomiko txarra izan zuen. 1560 urtean itxi eta Jesusen Lagundiak jauregia eta lur eremu osoa erosi zuen. Jauregiak bazuen bere kapera baina txikia zenez Gregorio XV.a Aita Santuak eliza eraikitzea erabaki zuen, kanonizatu berri zen Ignazio Loiolakoaren omenez. Arkitekto jesuiten artean lehiaketa bat antolatu zen eta Orazio Grassiren diseinuak irabazi zuen. 1627an hasi zituzten lanak eta 1640 urtean eman zen lehenengo meza. Eliza erdi eraikita bazegoen ere Jesusen Lagundiaren mendeurrena ospatu nahi izan zen. 1722an inauguratu zuten ofizialki eliza.

## Barnealdea 
Jesusen Lagundiaren ama eliza den Gesù elizaren antzeko eredua du barnealdeak. Latindar gurutzea oinarri hartuta gela handi bat eta hiru kapera alde banatan. Habeartearen sabaian Andrea Pozzoren fresko erraldoi bat dago, *San Ignazioren apoteosia,'' Andrea Pozzoren maisulana.

## Iruditegia 

Irudi:1502RomaSIgnazio.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Roma, sant'ignazio, interno 01.jpg|Habearte nagusia.
Irudi:Falsa cupola di Sant'Ignazio.jpg|Kupula.
Irudi:Triumph St Ignatius Pozzo.jpg|Sabaiko margoak (Andrea Pozzorenak.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pigna (Erroma)

**Pigna** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* bederatzigarrena da. Tiber ibaiaren eskuinaldean kokaturik dago. Agriparen Panteoia da auzoko ondasun nabarmenena eta bertan dago San Ignazio Loiolakoaren eliza ere.

## Historia 
Aintzinako Erromako Isisen tenplu erraldoi bat zegoen inguruan, *Iseo Campense* delakoa. Haren alboan zegoen pinaburu itxurako brontzezko iturriak ematen dio izena auzoari. Iturria San Petri basilika zaharrera mugitu zuten eta XV. mendean orain dagoen tokian kokatu zuten.

*Pigna* iturri hau ardatz hartuta inguruan eratuz joan zen rionea, Luzetara, ipar mendebaldeko muturrean Agriparen Panteoia eta hegoekialdean Venezia enparantza zituela.

Iseo Campense zaharraren hondakin bat, Pie' di Marmo delakoa, haitzurdinezko oin monumentala, auzoko kalearte batean dago.

## Ondasun nabarmenak 
* **Agriparen Panteoia**
* **Venezia enparantza**
* Venezia jauregia
* Rotonda enparantza
* Elefantea eta obeliskoa
* Pie' di Marmo
* Doria Pamphilj galeria
* Neronen Termen hondarrak
* Largo di Torre Argentina
* Eliza eta basilikak:
** San Ignazio Loiolakoaren eliza
** Gesù eliza
** San Marco Evangelista al Campidoglio basilika
** Santa Maria in Via Lata eliza
** Santa Maria sopra Minerva eliza

## Iruditegia 

Irudi:Rom Pantheon mit Obelisk.jpg|**Agriparen Panteoia**, aurrean Rotonda enparantza.
Irudi:Roma.Piazza Venezia.jpg|**Venezia enparantza**.
Irudi:Roma-Palazzo Venezia.jpg|Venezia jauregia.
Irudi:Cortile della Pigna pine cone 2.jpg|Pinaburuaren iturria (gaur egun Vatikanoko Museotan)
Irudi:Obelisk in the Piazza della Minerva.jpg|Elefantea eta obeliskoa.
Irudi:Church of Sant'Ignazio di Loyola.jpg|San Ignazio Loiolakoaren eliza.
Irudi:Church of the Gesù, Rome.jpg|Gesù eliza.
Irudi:S eustachio - via di santEustachio - colonne delle terme alessandrine 00934-5.JPG|Neronen Termak.
Irudi:Largo di Torre Argentina 3.jpg|Largo di Torre Argentina.

## Kanpo estekak
2018ko Italiako Giroa

**2018ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 101. edizioa izan zen. 2018ko maiatzak 4 eta 27 bitartean egin zuten, 21 etapatan banatutako 3562,9 kilometro eginez Jerusalem eta Erroma artean.

Irteera Handi edo Grande Partenza sonatua izan zuen (Israelen), hala nola Grand Depart-ak egiten diren Frantziako Tourrean.

Giro hau Chris Froomek irabazi zuen.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Lucky (2017ko filma)

***Lucky*** 2017ko John Carroll Lynch estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Lucky 90 urteko gizon ateo bat da. Lagun guztiak baino gehiago iraun du, eta bizitzaren azken atalean dago. Bidaia bat abiatuko du, bere burua aurkitzeko eta bizitzaren zentzua ulertzeko.

## Aktoreak 
* Harry Dean Stanton: Lucky
* David Lynch: Howard
* Ron Livingston: Bobby Lawrence
* Ed Begley Jr.: Dr. Christian Kneedler
* Tom Skerritt: Fred
* Barry Shabaka Henley: Joe
* James Darren: Paulie
* Beth Grant: Elaine
* Yvonne Huff: Loretta
* Hugo Armstrong: Vincent
* Bertila Damas: Bibi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Semeur (filma)

***Le Semeur*** 2017ko Marine Francen frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Violette ezkontzeko adinean dago, baina gerrak gizonezko guztiak eraman ditu herritik. Herriko emakumeek tratu bat egingo dute: aurrerantzean, gizon bat agertzen denean, emakume guztientzat izanen da.

## Aktoreak 
* Pauline Burlet : Violette
* Alban Lenoir : Jean
* Géraldine Pailhas : Marianne
* Iliana Zabeth : Rose
* Françoise Lebrun : Blanche
* Raphaëlle Agogué : Louise
* Barbara Probst : Jeanne
* Anamaria Vartolomei : Joséphine
* Margot Abascal : Philomène

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Truth or Dare (2018ko filma)

***Truth or Dare*** 2018ko Jeff Wadlow estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Lagun talde bat jolasean aritzeko elkartuko da etxe batean, eta, halako batean, harietako batek jolas ausartago bat proposatuko du. Jolasa zena kontu beldurgarria bihurtuko da, eta, bizirik ateratzeko, nerabeek hainbat trikimailu egin beharko dituzte.

## Aktoreak 
* Lucy Hale: Olivia Barron
* Tyler Posey: Lucas Moreno
* Violett Beane: Markie Cameron
* Hayden Szeto: Brad Chang
* Landon Liboiron: Carter / Sam
* Nolan Gerard Funk: Tyson Curran
* Sophia Ali: Penelope Amari
* Sam Lerner: Ronnie
* Aurora Perrineau: Giselle Hammond
* Tom Choi: Officer Han Chang
* Gary Anthony Williams: Calax (ahotsa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sherlock Gnomes

***Sherlock Gnomes*** 2018ko John Stevenson britainiar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko filma da. 2011ko *Gnomeo & Juliet* filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
Gnomeo eta Juliet lorategietako iratxoek Sherlock Gnomes detektibea kontratatuko dute. Desagertu egin dira lorategiko apaingarri batzuk, eta desagerpen hori iker dezan kontratatuko dute detektibea. Baina detektibea, ez da uste zuten bezain ona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pauline Burlet

**Pauline Burlet** (Mons, ) belgikar aktorea da.

## Filmografia 
* 2007 : *La Môme*
* 2012 : *Dead Man Talking*
* 2013 : *Gozashte*
* 2014 : *La French*
* 2016 : *La Taularde*
* 2017 : *Le Semeur*

## Kanpo estekak
Todos lo saben

***Todos lo saben*** 2018ko Asghar Farhadi irandar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Lauraren ahizpak Espainian ezkondu behar du. Hori dela eta, Argentinatik sorterrira joanen da Laura, Espainiako herrixka batera. Hasieran, egonaldi laburra izan behar zuen, baina ustekabeko gertakari batzuek uste baino gehiago luzatuko dute bisitaldia. Era berean, egonaldi horrek iraganeko hainbat zauri irekiko ditu.

## Aktoreak 
* Javier Bardem: Paco
* Penélope Cruz: Laura
* Ricardo Darín: Alejandro
* Bárbara Lennie: Bea
* Inma Cuesta: Ana
* Elvira Mínguez: Mariana
* Eduard Fernández: Fernando
* Ramón Barea: Antonio
* José Ángel Egido: Jorge
* Carla Campra: Irene
* Roger Casamajor: Joan
* Sara Sálamo: Rocio
* Javier Cámara
* Saadet Aksoy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucy Hale

**Karen Lucille "Lucy" Hale** (Memphis, Tennessee, ) estatubatuar abeslari eta aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa. *Pretty Little Liars* telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema
Géraldine Pailhas

**Géraldine Pailhas** (Marseilla, ) frantziar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia
Lourdes Maldonado

**Lourdes Maldonado Alkonada** (Irun, ) gipuzkoar kazetaria da. Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasi ondoren, Txingudi Telebistan hasi zen lanean. Antena 3 eta Telemadrid kateetan albistegiak aurkeztu ditu.
Cornbread

**Cornbread-a** (**Johnny cake** bezala ere ezaguna) arto-irinarekin egindako ogi mota bat da. Prestaketa bizkorra izaten da, hartzidura behar ez denez, nahikoa da arto-irina masa soil bat prestatzea eta zartaginean berotzea.

## Kanpo estekak
Jon Iñarritu

**Jon Iñarritu Gartzia** (Leioa, ) bizkaitar politikaria da. EHUn zuzenbidea ikasi ondoren, nazioarteko zuzenbidea eta zuzenbide europarraren inguruko master bat lortu zuen Pierre Mendès France unibertsitatean.

Aralarreko militantea izan zen alderdiaren hasiera-hasieratik eta bertan hainbat ardura izan ditu: Bizkaiko zuzendaritzako kidea, Hegoaldeko zuzendaritzako kidea, Nazioarteko Harremanetarako arduraduna eta Ezkerraberri fundazioko sustatzailea.

2011n, Espainiako kongresuan diputatu hautatu zuten Amaiurko zerrendan. Gero, 2026ko abenduaren 16tik, Espainiako Senatuan EH Bilduko senataria izan zen eta, egun, Espainiako Kongresuan EH Bilduko hautetsia da.
Bulgur

**Bulgur** (turkierazko  hitzetik ekarria) egosi ondoren lehortu eta txikitu egin den garia da. Oso erabilia da Magrebeko eta Ekialde Hurbileko sukaldaritzan. Bulgurra egiteko hainbat gari mota erabiltzen dituzte, ohikoena gari gogorra izanda.

## Prestaketa 
Modu tradizionalean prestatu nahi izanez gero, kazola sakon batean sartu behar dira gari aleak, bertan egosten diren bitartean ale hauek mugitu behar dira koilararekin. Egosketa prozesua luzea da, hasieran su bizian izan behar ditugu eta poliki poliki suaren potentzia jaitsiko dugu. Gari aleak egosita daudenean eguzkitan uzten dira lehortzen 4 egunez.

Lehortze lanak egin ondoren, gari aleak birrindu behar dira, hauek irregularrak izango dira. Behin aleak zatituta berriro errepikatu behar da lehortze prozesua, zatitxo txikitan hobeto sikatzen baitira aleak. Egunak eguzkitan pasa eta gero hiru bulgur mota lortzen dira, lodia, fina eta oso fina.

## Eduki nutrizionala 
Ehun gramo bulgur prestatu gabek dakarrena:
*Energia: 1.500kJ/360 kcal
*Zuntzak: 8 g
*Proteinak: 12,5 g
*Karbohidratoak: 69 g; horietatik 0,8 g azukrea.
*Koipeak: 1,75 g; horietatik 0,2 g gantz saturatua.

## Bulgur gazta 
Bulgur gazta tradizio handiko jakia da Libanon. Ahuntz jogurta gehitzen zaio eta bere ohiko izena burghol  da.  Sarritan ahuntzik ez duten eta esnerik erosteko aukerarik ez duten nekazariek kechek el fouqara (pobreen gazta) izeneko aukera beganoa egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Summer City

**Summer City**, baita **Coast if Terror** ere deitua (euskaraz *Udako Hiria* edota *Izuaren Kostaldea*) 1977ko Christopher Fraser australiar zinema zuzendariak zuzendutako drama thriller film bat da. Orduan guztiz ezezaguna zen 21 urteko mutila eta gaur aski ospetsua den Mel Gibson aktore eta zuzendariak antzeztutako lehenbiziko filma izan zen.

Filmak arrakasta bereganatu eta *Breaking Loose* (1988) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
1960ko hamarkadaren lehen erdia, Australia. Sandy (John Jarratt), Boo (Steve Bisley), Scollop (Mel Gibson) eta Robbie (Phil Avalon) asteburu pasa surfa egitera Sydney hiriko iparraldeko hondartzetara joan diren gazte batzuk dira. Gazteetako batek bertako neska batekin sexu harremana izateagatik, haren aitarekin liskarra izan eta giroa txartuz joango da.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Scollop
* John Jarratt: Sandy
* Phil Avalon: Robbie
* Steve Bisley: Boo
* James Elliott: Carolinen aita
* Debbie Forman: Caroline
* Abigail: Tabernako emakumea
* Ward "Pally" Austin: Bere burua antzeztuz
* Judith Woodroffe: Zerbitzaria
* Carl Rorke: Giuseppe
* Ross Bailey: Nail
* Hank Tick: Leizeko gizona
* Bruce Cole: Autoko gizona
* Vicki Hekimian: Donna
* Karen Williams: Gloria
* Gary Tidd: Esne tabernako rockerra
* Len Purdie: Esne tabernako rockerra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ballantyne Pierreko gudua

**Ballantyne Pier** zamaketaren greba gunea izan zen Vancouverren, 1935eko ekainean. Kaia propietate federalekoa zen, National Harbors Board-ek 1923an eraikia. Grebak Ipar Amerikako mendebaldeko kostaldean zehar eman ziren eta horrek I.L.W.U. ri negoziatzeko eskubidea eman zion. 

Ballantyne Pierreko guduaren historia 1912 urtean hasi ziren, Nazioarteko Zamalari Elkartea (ILA) kostako langileak antolatzen hasi zenean Kanadan. Grebak hastean, nagusiekin  konfrontazioak izan zituzten, baina soldata igoerak lortu zituzten hurrengo urteetan. Egoera horrek jarraitzen zuenez, nagusiak Zamalari Elkartea apurtzeko helburua hartu zuten. 

1923ko urrian piztu zen greba, non 1400 gizon batu ziren Vancouverreko kostako piketeetara.Hala ere, hornidurak kontrako alderdikoek egin zituzten. Zamalariei 350 gizon armatuk eman zieten ongietorria gertu zegoen itsasontzi batean. Grebalariei beldurrarazte hau egiteak, itsasontziak sindikalizatu gabeko langileek kargatzen eta deskargatzen ari zirelaz gain, greba bi hilabete beranduago geldiarazi zuen.

1923ko grebak Nazioarteko Zamalari Elkartea erabat hautsi zuen eta laster beste erakunde batek ordezkatu zuen, Vancouver and District Waterfront Workers' Association (VDWWA).

## Kanpo estekak
Arantza Campos

**Arantza Campos Rubio** (Donostia, ) gipuzkoar filosofoa da, EHUn irakaslea.

## Ibilbide akademikoa 
1988an Filosofian lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. 1993an doktoretza ikasketak bukatu zituen.

1990. urtean Donostiako Zuzenbide fakultatean “Zuzenbideren teoria eta filosofia” irakasten hasi zen, bai euskaraz baita gazteleraz ere.

UPV-EHUko Emakume eta Gizonen arteko Berdintasun masterraren zuzendaria da (2001-2018)

EHUko Administrazio, filosofia eta Zuzenbide Konstituzionaleko Doktoretza departamentuko zuzedarikidea da, 1999. urtean hasi zen EHUko  “Hezkidetzan esku-hartzen” ikastaroko zuzendaritzako partaidea bezala lanean. Filosofia eta antropologiako baloreen departamentuko idazkaria izan zen, EHUko zuzenbide fakultateko dekanordea eta EHU zuzenbide fakultateko berdintasun batzordeko lehendakaria.

EHUko *Generoko eta Ikasketa feministak* masterreko irakaslea da, Zuzenbide eta Teoria Feministako moluduko arduradun hain zuzen. Feminismoarekin konpromiso handia dauka, bai profesionalki baita pertsonalki ere, aipatutako unibertsitateez gain Hego Amerikan eta  Castelloneko Universitat Jaume I-ko unibertsitate irakasle bezala aritu da.

Alor desberdinetan burutu ditu bere ikerketak, besteak beste: genero indarkeria, emakumeen parte-hartzea eta ordezkaritza politika arloan, berdintasuneko agenteen prestakuntza, mugimendu feminista, legearen aplikazioa  interpretazio genero ikuspegitik abiatuta…

Balioen Filosofia eta Gizarte Antropologia Saileko Idazkari Akademikoa izan zen, EHUko Zuzenbide Fakultateko dekanordea, eta EHUko Zuzenbide Fakultateko Berdintasun Komisioko lehendakaria.

## Jarduera aktibista 
*  Zuzenbide konstituzionaleko feminismo sareko partaidea da.
*  Unibertsitatean ikasketa feministak integratzearen manifestuko ekintzaile eta sustatzailea.
*  Hego Ameriketako teoria feministaren sareko burua/lehendakaria
* GENET Elkartearen biltzarreko eta  unibertsitate feministaren plataformako da partaidea da.  
* Plazandreok alderdi politikoko zerrendetako hautagaia izan da bai Gipuzkoako Batzar Nagusian baita Donostiako Udalean ere.
* Plazandreon ordezkari bezala  Donostiako Udaletxeko berdintasun kontseiluko partaide izan da 
* Euskal Herria abortuaren aldeko plataforma Feministako partaide

## Lanak 
* *Charles Fourier: pasión y utopía, de la atracción pasional a la política sexual* (1995)
* "Iusfeminismo en Mujeres y Derecho, pasado y presente" (2008)
* "Conflictos de las mujeres lesbianas en el franquismo" (2008)
* "La igualdad de mujeres y hombres: 30 años de Parlamento vasco. La Ley 4/2005, de 18 de febrero, para la igualdad de mujeres y hombres" (2010)
* "De la cosa privada a la casa pública" (2014)
* *El derecho a la participación política de las mujeres: resultados de la aplicación de la Ley de Igualdad en las elecciones a las Cortes Generales (2004-2008-2011) en Cantabria, Comunidad Foral de Navarra y Comunidad Autónoma del País Vasco* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Arantza Campos "Pedagogia de los cuidados" hitzaldian (2017)
* Arantza Campos (2018ko Emakunde Saria)
Hushpuppy

**Hushpuppy-ak** (literalki, 'ixo txakurkumeak') edo ***cornbread balls*** ('arto ogi-bolak') arto-irinez arrautzaztatutako almidoiz osatutako plater gazitu bat dira, biribil itxurarekin frijitzen edo labekatu egiten direnak , eta noizean behin luzanga edo eraztun itxurakoak ere. Hushpuppy-ak osagarri gisa zerbitzatu ohi dira.

## Kanpo estekak
Jurdan Martitegi

**Jurdan Martitegi Lizaso** (Durango, ) bizkaitar ETAren kide eta ezker erradikalaren aktibista da. ETAko kide izateagatik (berak onartua) eta hainbat kotxe-bonbekin atentatuak egiteagatik 2009an atxilotu zuten eta 2014an Espainiako Auzitegi Nazionalak 130 urteko espetxe zigorra ezarri zion.

Hainbat atentau egin ondoren eta Juan Manuel Piñuel Villalón Guardia Zibila hil ondoren, uste da Jurdanek berak hil zuela Isaías Carrasco PSOE (Espainiako Langileen Alderdi Sozialistaren)-ren kide zena.

## Erreferentziak
Ignacio Arellano

**Ignacio Arellano Ayuso** (Corella, ) nafar filologo eta historialaria da, Espainiako Urrezko Mendean aditua. Nafarroako Unibertsitatean katedraduna, Calderón de la Barca, Quevedo, Tirso de Molina edo Bances Candamoren lanak ikertu ditu.
Juan Arana Cañedo-Argüelles

**Juan Arana Cañedo-Argüelles** (San Adrián, ) nafar zientziaren filosofoa da, Sevillako Unibertsitatean katedraduna.

## Lanak 
* *Apariencia y Verdad* (1990)
* * Ciencia y Metafísica en el Kant Precrítico* (1982)
* *Claves del Conocimiento del Mundo* (1997)
* *Filosofía de lo Cotidiano: Hojas de Calendario* (2005)
* *La Eternidad de lo Efímero : Ensayos Sobre Jorge Luis Borges* (2000)
* *La Mecánica y el Espíritu* (1994)
* *La Nueva Mecánica Ondulatoria y Otros Escritos* (2001)
* *Las Raíces ilustradas del Conflicto entre Fe y Razón*
* *Los Filósofos y la Libertad : Necesidad Natural y Autonomía de la Voluntad* (2005)
* *Materia, Universo y Vida* (2001)
* *El Dios sin rostro. Presencia del panteísmo en el pensamiento del siglo XX* (2003)
* *Apariencia y verdad. Estudio sobre la filosofía de P.L.M. de Maupertuis (1698-1759)* (1990)
* *El centro del laberinto. Los motivos filosóficos en la obra de Borges* (1994)
Juan Antonio Urrutia Arana

**Juan Antonio Urrutia Arana Pérez Esnauriz** (Lanteno, 1670eko azaroaren 30a - Mexiko Hiria, ), II. Villar del Águilako markesa, arabar noblea izan zen. Hamasei urte besterik ez zituela, Mexikora joan zen Juan Urrutia Retes bere osabak deituta. Administrazioan lan egin zuen Querétaron eta bere akueduktu ospetsua eraiki zuen.
Jesús Serrano

**Jesús Serrano Pastor** (Corella,  - ) nafar apaiz katolikoa izan zen. Klaretarra, 1956an Panamako Darién hiriko eliz-administratzaile eta Hypselisko apezpiku izendatu zuten.
Ángel Zuñiga

**Ángel Zuñiga Izquierdo** (Atarrabia, 1911 &ndash; El Prat de Llobregat, ) nafar kazetaria izan zen. Bartzelonako *Destino* aldizkaria eta *El Noticiero Universal* egunkarian lan egin zuen, non zinema eta antzerkiari buruz idatzi zuen.
José Ángel Divassón

thumb
**José Ángel Divassón Zilbeti** (Artaxoa, ) nafar apaiz katolikoa da. Don Boscoren Salestarra, 1996an Venezuelako Puerto Ayacucho hiriko eliz-administratzaile eta Bamaccorako apezpiku izendatu zuten.
Xavier Bueno

**Xavier Bueno** (Bera,  - Fiesole, ) nafar margolaria izan zen. Genevan eta Parisen ikasitakoa, 1940. urtetik aurrera Italian lan egin zuen.
Monkey bread

**Monkey bread-a**, edo baita **monkey puzzle bread**, **sticky bread**, **Hungarian coffee cake**, **golden dumpling coffee cake**, **pinch-me cake**, eta **pluck-it cake** ere deitua, Estatu Batuetan zerbitzatzen den pastel biguna, gozoa eta itsaskorra gosaltzeko edo oparitzeko. Labean egindako orearen zatiak kanelaz hautseztatuta dira. Sarritan izaten da azoketan eta jaialdietan.

## Kanpo estekak
Krema (gastronomia)

**Krema** ahi sendoaren trinkotasuna duen janaria da, bereziki gozogintzakoa, esne, arrautza eta azukrearekin prestatzen dena. Hitza galizismo bat da,  hitzetik ekarria. Gozoa (krema katalana, izozkia, merengea edo Chantilly krema) edo gazia (roux batetik egina), prestatzeko era asko ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Lehen Errepublikaren gobernuak

[thumb|[Espainiako Lehen Errepublikaren alegoria.]]
[thumb|[Estanislao Figueras.]]
[thumb|[Francesc Pi i Margall]]
[thumb|[Nicolás Salmerón]]
[thumb|[Emilio Castelar]]
[thumb|[Francisco Serrano]]
**Espainiako Lehen Errepublikaren gobernuak** zortzi izan ziren, bost Errepublika Federalarenak (1873ko otsailaren 11tik 1874ko urtarrilaren 3 arte) eta beste hiru Errepublika Batasunzalea edo Unitarioa (1874ko urtarrilaren 4tik 1874ko abenduaren 29ra).

## Errepublika Federalaren Gobernuak 
### Lehendaritza: Estanislao Figuera (1873ko otsailaren 11-ekainaren 11 
### Francisco Pi i Margallen Lehendakaritza (1873ko ekainaren 11 - uztailaren 18) 
### Nicolás Salmerónen Lehendakaritza (1873ko uztailaren 18 - irailaren 7) 
### Castelarren Lehendakaritza (1874ko irailaren 7 - urtarrilaren 3) 
## Errepublika Unitarioaren Gobernuak 
### Francisco Serranoren lehendakaritza (1874ko urtarrilaren 3 - abenduaren 31) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : XIX. eta XX. mendeko Espainiako gobernuak (CSIC-en Historia Institutua)
* :Cervantes Virtual. Espainiako Lehen Errepublika.
Krema

**Krema** izan daiteke:
* Krema (farmazia), erabilera topikoa duen prestakina;
* Krema (gastronomia), ahi sendoaren trinkotasuna duen janaria;
* Krema (kolorea), hori laranjatua;
* Kréma, frantziar gozoki-enpresa
Krema (kolorea)

**Krema** kolore hori-laranjatu sorta da, oso argia dena. Berez, pastel-kremaren berezko kolorea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chartreuse (kolorea)

**Chartreuse**a (eusk: kartusiarra) kolore hori-berdexka edo berde grisaxka da, argia dena. Berez, Saint-Pierre-de-Chartreusen asmatu zuten izen bereko pattarraren berezko kolorea da.

## Aldaerak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chartreuse (argipena)

**Chartreuse** frantsesezko hitza da ( ahoskatua), euskaraz kartusia idazten dena. Honakoa izan daiteke:

* Chartreuse mendizerra, frantziar Alpetan;
* Kartusiar edo *Chartreuse*, kontenplaziozko ordena katolikoa;
* Chartreuse, frantziar pattarra;
* Chartreuse, kolore hori-berdexka.
Ziape (kolorea)

**Ziape** kolore hori iluna da. Berez, ziapearen berezko kolorea da eta lehendabizikoz 1886an aipatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingeles muffin

**Ingeles muffina** legamiaz hartzitutako ogi txikia, biribila eta zapala da, askotan horizontalki xerratan mozten dena, txigortua eta gurinaz igurtzita. Ingeles muffin txigortuak, Ameriketako Estatu Batuetan gosariaren janari gisa erabiltzen ohi direnak, osagarri gozoekin erabil daitezke, esate baterako, marmelada edo eztia edo osagarri gazekin, adibidez, arrautzak, saltxitxak edo hirugiharra, eta gazta. Ingeles muffina ere gosari ogitarteko askotarako ogi bezala erabiltzen da, eta Arrautza Benedict-en eta bere aldakuntzetan funtsezko osagaia da.

Ameriketako Estatu Batuetan eta AEBko eragina duten lurraldeetan, ingeles muffinak deitzen dituzte, Estatu Batuetako muffinetatik bereizteko, handiagoak, gozoagoak eta labean egiten direnak. Sukaldaritza portugesako Bolo do caco-ren oso antzekoak dira.

## Kanpo estekak
Hubert du Mesnil

**Hubert du Mesnil** (Baiona, ) lapurtar ingeniari eta funtzionarioa da. 2007 eta 2012 artean Réseau ferré de France erakundea zuzendu zuen.
Martial Esnal

**Martial Nicolas Esnal** (Baiona, ) lapurtar izotz hockey jokalari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.

## Taldeak 
* Hormadi Elite : 1991-1994
* Boxers de Bordeaux : 1994-2007
Martin Laffitte

**Martin Laffitte** (Baiona,  - Paris, ) lapurtar politikaria izan zen. Merkataritza ontziko kapitaina, Le Havren negozio bat ireki zuen. Diputatu hautatu zuten 1828an.
Muel

**Muel** leku ezberdinen izena da:
* **Muel (Zaragoza)**, Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia.
* **Muel (Ille-et-Vilaine)**, Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille-et-Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean.
Jean-Baptiste Laffitte

**Jean-Baptiste Laffitte Laborde** (Baiona,  - ) lapurtar bankaria izan zen. Antoinette Louise Lefebvre Desnouettes ezkondu zuen.
Pierre Haudaudine

**Pierre Haudaudine** (Baiona,  - Nantes, ) lapurtar enpresaburu eta militarra izan zen. 1793an Goardia Nazionaleko kidea, Vendéeko gerran parte hartu zuen.
Pierre de Vallombreuse

**Pierre de Vallombreuse** (Baiona, ) lapurtar argazkilaria da. Etnografian aditua, 25 urtez, 41 herri indigenekin lan egin du.
Frybread

**Frybread-a** ogi zapala da, olioan edo txerri-gantzean frijitua. Osagai sinpleekin egindakoa, Frybread-a bakarrik jan daiteke edo eztia, marmelada, azukre hautsa, oreinkia edo behikia bezalako osagarri desberdinekin. Frybread tacoetan ere egin daiteke, Navajo tacoak bezala.

## Historia 
Navajo-en tradizioaren arabera, 1864an sortu zen frybread-a, Estatu Batuetako gobernuak emandako irina, azukrea eta gantzaz baliatu zirenean. Navajoak Arizonan bizi ziren, 300 milia-ko bidaia egitera behartu zituztenean, "Long Walk" izenaz ezaguna, eta Bosque Redondon birkokatuak, Mexiko Berrian, non ohiko barazkiak eta babarrunak ezin zuten erraz landatu.

## Kanpo estekak
Ramón Eder

**Ramón Eder Labairu** (Irunberri, 1952) nafar poeta da, gaztelaniaz aforismoak idazten dituena.

## Lanak 
* *Axaxaxas mlö*, 1985
* *Lágrimas de cocodrilo*, 1988
* *La mitad es más que el todo. Relatos, poemas, aforismos*, 1999
Quinto (argipena)

**Quinto** leku ezberdinen izena da:
* **Quinto (Zaragoza)**, Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia.
* **Quinto (Ticino)**, Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, Leventina barrutian.
* **Quinto Vercellese**, Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian dago, Piemonte eskualdean.
* **Quinto Vicentino**, Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian dago, Veneto eskualdean.
* **Quinto di Treviso**, Italiako udalerri bat da. Trevisoko probintzian dago, Veneto eskualdean.
Venezia enparantza

**Venezia enparantza** () izenekoa, Erromako enparantza ezagun bat da, hiriko hainbat karrika garrantzitsuk bat egiten duten tokia. Pigna eta Campitelli *rioneek* bat egiten dute bertan.

## Deskribapena 
Venezia jauregiak ematen dio izena, Veneziako Errepublikaren enbaxada izan zen XIX menderarte. Alboan du San Marco Evangelista al Campidoglio basilika, Veneziako patroiaren omenezkoa hain zuzen ere.

Enparantza Kapitolino muinoaren oinean kokaturik dago, Trajanoren Foroaren alboan. Enparantzaren hegoaldean dago eraikin aipagarriena, Altare della Patria eta aurrean du Vittorio Emanuele II.aren monumentoa.

## Irudia 
[thumb|ezkerrera|700px|Enparantzaren argazkia, eskuinean [Altare della Patria ageri da.]]

## Kanpo estekak
Venezia jauregia

**Venezia jauregia** () Erromako Venezia enparantzan kokatua dagoen jauregi bat da, Pigna *rionean*. Veneziako Errepublikaren enbaxada izan zen.

## Historia 
Erdi Aroko dorretxe bat bazen San Marco Evangelista al Campidoglio basilikaren alboan eraikia. San Marko elizako kardinalen egoitza zen. 1451 urtean Pietro Barbo kardinalak (gerora Paulo II.a Aita Santua izan zenak) jauregia eraldatzea erabaki zuen Aita Santuen egoitza bihurtzeko. Koliseoko harriak erabili zituzten eraikina altxatzeko.

Leone Battista Alberti arkitektoak diseinatu zuela uste da baina pizkundetar itxura Giuliano da Maiano arkitektoarena da.

1564an Pio IV.ak Veneziako Errepublikari eman zion eraikinaren zati handiena, Erroman izango zuen enbaxada izan zedin. Campo Formioko Itunaren ondoren (1797) Austria-Hungariako Inperioak Veneziako Errepublika bereganatu zuen eta jauregia Austriak Vatikanoan zuen enbaxadorearen egoitza bihurtu zen.

1910 urtean Italiako Gobernuak Venezia jauregiaren antzekoa den adreilu horizko jauregi bat eraiki zuen Venezia enparantzaren beste aldean.

Bigarren Mundu Gerra garaian Benito Mussolinik bere bulegoa ezarri zuen bertan eta hitzaldi garrantzitsuenak Veneziako jauregiaren balkoian eman zituen. 2010 urtean Mussoliniren bunker sekretu bat aurkitu zuten jauregiaren sotoan.

## Kanpo estekak
Rotonda enparantza

**Rotonda enparantza** () izenekoa, Erromako enparantza ezagun bat da, Agriparen Panteoia baitago bertan. Pigna *rionean kokaturik dago.

## Etimologia 
*Piazza della Rotonda* ("biribilaren enparantza") Agriparen Panteoiaren itxura biribilak ematen dio, *Santa Maria Rotonda'' ezizena duenak hain zuen ere.

## Historia 
Panteoia bera aintzanatik toki berean egon bada ere aurreko eremuak aldaketa handiak izan ditu historian zehar. Inguruan txabolak eta dendak ezarriz joan ziren eta XV. mendean Eugenio IV.a Aita Santuak enparantza mugatu eta zolatu egin zuen. 60 metrotako luzera eta 40 metrotako zabalera eman zion.

1809an Napoleonek Italia konkistatu zueneanPanteoi inguruko eraikinak behera botatzea erabaki zuen, baina Ffrantsesen egonaldia laburregia izan zen proiektua aurrera eramateko. XIX mendean hegaztien merkatua ezarri zen eta sona handia eman zion.

## Iturria eta obeliskoa 
Gregorio XII.ak 1575ean ezarri zuen Giacomo Della Portak eraikitako iturria eta 1711n Klemente XI.ak gehitu zion obeliskoa.

## Irudia 
[thumb|ezkerrera|400px|Rotonda enparantza eta atzean [Agriparen Panteoia.]]

## Kanpo estekak
Juan Arana

**Juan Arana** izan daiteke:
* Juan Antonio Urrutia Arana (1670-1743), noble eta mezenas
* Juan Arana Ezpeleta (1907-1933), elizgizon eta poeta. *Loramendi*, idazle goitizenez; *frai Joakin Bedoña*, erlijio izenez.
* Juan Ramón Arana Parrés (1943-1993), futbolaria.
* Juan Arana Cañedo-Argüelles (1950-), filosofoa.
Lehen boliviano

**Lehen bolivianoa** (gaztelaniaz: *Boliviano*), Boliviako Errepublikan 1864tik 1963ra zirkulazioan egon zen dibisa da. Boliviano banako baten ehunena zentabo deitzen zen eta boliviano bakoitza 100 zentaboz osatuta zegoen. *Boliviano* hitzak, boliviar esan nahi du gaztelaniaz.

## Historia 
1864an lehen bolivianoak sol boliviarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 8 sol boliviar = 1 lehen boliviano. 1963ko urtarrilak 1ean peso boliviarrak lehen bolivianoa ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000 lehen boliviano = 1 peso boliviar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Boliviako Banku Zentralaren webgunea.
RoboCop 3

**RoboCop 3**, 1993ko Fred Dekker estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Robert John Burke, Nancy Allen eta Rip Torn aktoreek antzeztu zuten.

*RoboCop* (1987) eta *RoboCop 2* filmeen jarraipena da, baina honakoan hada aurreko bietan protagonista antzeztu zuen Peter Weller aktoreak ez zuen parterik hartu, bestalde, lehen filmaren gidoian parte hartu zuen Frank Miller eleberrigile grafiko ezaguna hirugarren film honen argumentua idazteko itzuli zen.

## Argumentua 
Detroit hiria poliziak kontrolatu ez ditzazkeen mafia taldeen menpe dago. OCP multinazionaleko agintari boteretsuek aldiz, hiriko etorkinen auzo bat suntsitu eta bertan luxuzko etxalde konplexua eraiki asmo du. Horretarako, mafia taldeak agindupean izateaz gain, politikariak diruz erosi eta ia polizia guztia kontrolpean edukiko dute, baina ez dute Robocop (Robert John Burke) kontrolatzerik lortuko.

## Aktoreak 
* Robert John Burke: Alex Murphy / RoboCop
* Jill Hennessy: Marie Lazarus doktorea
* Remy Ryan: Nikko Halloran
* Nancy Allen : Anne Lewis
* John Castle: Paul McDaggett
* Bruce Locke: Otomo
* Rip Torn: CEO
* C. C. H. Pounder: Bertha Washington
* Mako: Kanemitsu
* Robert DoQui: Warren Reed sarjentua
* Stanley Anderson: Zack
* Stephen Root: Coontz
* Daniel von Bargen: Moreno
* Felton Perry: Donald Johnson
* Bradley Whitford: Jeff Fleck
* Mario Machado: Casey Wong
* Eva LaRue: News Anchor Debbie Dix

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Portland Thorns FC

thumb|250px|Jokalariak gola ospatzen.
**Portland Thorns FC** Estatu Batuetako emakumezkoen futbol taldea da, Portland (Oregon) hirian egoitza daukana. Estatu Batuetako liga birritan irabazi du.

## Palmaresa 
* National Women's Soccer League
** NWSL Txapelduna (2): 2013, 2017.
** NWSL Shield (1): 2016.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Campitelli (Erroma)

**Campitelli** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* hamargarrena da. Eraikin instituzional ugari eta leku arkeologiko garrantzitsuak daude bertan, esate baterako **Erromatar foroa** eta **Museo Kapitolinoak**.

## Geografia eta izena 
Tiber ibaiaren eskuinaldean kokaturik dago, Kapitolino eta Palatino muinoen inguruan. Aintzinako Erromako tenplurik garrantzitsuenak zeuden eremua zen *Capitolium* eta izen honen bilakaerak ekarri du *Campitelli* izena.

## Ondasun nabarmenak 
* **Erromatar foroa**
** Antonino eta Faustinaren tenplua
** Kastor eta Polluxen tenplua
** Septimio Severoren arkua
** Titoren arkua
** Majencioren basilika
* Venezia enparantza
** **Altare della Patria**
* Campidoglio enparantza
** **Museo Kapitolinoak** (Kontserbadoreen Jauregian)
** Senatorio jauregia (Erromako udaletxea)
** Jauregi berria
* Santa Francesca Romana basilika
* Santa Maria Antiqua eliza

## Iruditegia 

Irudi:Roman Forum (3334680086).jpg|**Erromatar foroa**.
Irudi:RomaForoRomanoTempioCastori.jpg|Kastor eta Polluxen tenplua.
Irudi:RomeForumRomanumArchofSeptimiusSeverus01.jpg|Septimio Severoren arkua.
Irudi:Arch Titus, Forum Romanum, Rome, Italy.jpg|Titoren arkua.
Irudi:Altar della Patria September 2015-1.jpg|**Altare della Patria**.
Irudi:Palazzo dei Conservatori Capitol Roma BW 1.JPG|**Museo Kapitolinoak**.
Irudi:Piazza del Campidoglio.jpg|Senatorio jauregia.
Irudi:Roma-Palazzo Nuovo 1.jpg|Jauregi berria.
Irudi:Santa Francesca Romana 09feb08 03.jpg|Santa Francesca Romana basilika.

## Kanpo estekak
National Women's Soccer League

'''National Women's Soccer League''' Estatu Batuetan eta jokatzen den emakumezkoen futbol txapelketa nagusia da.

## Egitura 
Hasiera batean 8 taldek sortu zuten eta 2014an bederatzigarrena batu zitzaien. Liga erregularra jokatzen da (NWSL Shield) eta ondoren play-offak izaten dira txapelduna erabakitzeko.

## Palmaresa 
* (pen), penalti jaurtiketak.

## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Kaki (argipena)

**Kaki** izan daiteke:

* Kaki King, estatubatuar gitarra-jolea.
* Kaki, fruitua.
* Kaki kolorea.
* Kaki, Irango hiria
Estoniar zaldi

**Estoniar zaldia**, edo **Estoniar bertako zaldia**, **Klepper** izenez ere ezaguna, (), Estoniako bertako zaldi arraza bat da. Antzinako arraza bat izanik bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Estoniar zaldiak bertan emandako kanpoko beste zaldi arrazaekiko gurutzaketatik nahiko garbi mantendu da, eta Ipar Europako zaldien ezaugarriak mantendu ditu.

## Arrazaren historia 
Estoniako garapen ekonomiko handiko herrialdea da. Nekazaritza ere azkar garatu da eta horregatik, mekanizazioarekin, garai bateko zaldi txiki eta gogor hauen beharra gutxitu egin da. Beste zaldi arraza handiagoak sartu dira eta jatorrizko estoniar zaldiak Baltikoaren itsas ertzera zein bertako hainbat uhartetara txokoratua izan da, abere kopurua oro har murrizturik.
Estoniar zaldia, seguruen, Errusiako Vyatka zaldi arrazaren jatorrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Bideoak
Ronald Opus

**Ronald Opus** fikziozko istorio baten pertsonaia nagusia da. Don Harper Mills forentse amerikarrak 1987 urtean asmatu egin zuen. Lehenengo aldiz Amerikar Forentseen Akademian, Harper bere presidentea izanda, jendaurreko hitzaldi batean azaldu zuen kasua, erakusteko nola gertakizun txikiak eragipen juridikoak asko aldatu ahal dituzten.
 
Istorioa oso famatua egin da Estatu Batuetan, bereziki interneten argitaratu ostean. Bestalde, fikziozko kasu honi buruz filmak egin dira, hala nola, 1999 Magnolia, Paul Thomas Anderson zuzendariarena.

## Kasua 
Auzitegiko mediku bati bati berrogei bat urteren gizon baten gorpua heldu zaio gorputegira. Gorpua Ronald Opusena zen eta forentseak autopsian eskopeta tiro batek hil zuela adierazi du.

Baina gakoa zertan datza: Opusen gorpua leiho garbitzaile batzuen segurtasun sareen aurkitu zutela, gizona hamargarren pisu batetik salto egin zuelako, bere buruaz beste egiteko. Bederatzigarren pisuan, baina, tiro batez jo zuten, gela horretako leihoak hautsiz.

Nahiz eta, Opusen helburua beteta egon, hilda egotea, forentseak espedientean homizidio bat izan zela esan zuen. Horregatik, polizia kasua aztertzen hasi behar.

Bederatzigarren pisuko leiho hautsien gelan bi adineko bizi ziren, agure eta atso bikotea. Hauek oso eztabaida larria izan zuten eta gizonak bere eskopeta zaharrarekin bere emakumearengana apuntatu eta tiro egin zion, baina perdigoiak desbideratu, leihoa hautsi eta Opusen buruan jo zuten. Hala ere, zaharrek esaten zuten ez zekitela eskopeta kargatuta zegoenik eta askotan eztabaidetan gizonak emakumea mehatxatzen zuela bere eskopeta zaharrarekin, baina beti kargatu gabe. Horregatik, poliziak kasua aldatu zuen, aldez aurretik pentsatutako hilketa izatetik, homizidio zuhurtziagabera.

Hala ere, kasua oraindik ere korapilatsuagoa bihurtuko zen. Bikote horretako agurea eta atsoa Opusen gurasoak zirela jakitean. Gainera, Opusen lagun batek aitortu zuen Opusek kontatu ziola bere aitaren eskopeta zaharra kargatu zuela bere amak oinordetza utziko ez ziolako eta horrela, bere aitak eztabaidaren batean bere ama hilko zuen, testamentua egin baino lehen.

Azkenean, polizia kasua berriro ere aldatu zuen: suizidiora.

## Kanpo estekak
Kalākaua

**Kalākaua**, hawaiierazko izen osoa **David Laʻamea Kamananakapu Mahinulani Naloiaehuokalani Lumialani Kalākaua** (Honolulu,  - San Frantzisko, ) Hawaiiko Erresumaren azken erregea izan zen. Kamehameha V.aren alarguna, Emma, erregetzatik egotzi ondoren egin zen errege (1874). Estatu Batuei Pearl Harbour-ko basea utzi zien, eta konstituzio liberala ezarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lowelleko Errotako Neskak

thumb|Lowelleko emakume langile batzuk.
**Lowelleko Errotako Neskak** () Ameriketako Industria Iraultzan zehar Massachusettseko Lowell industriara lanera etorri ziren neska gazteak ziren.

Langileak, korporazioek errekrutatu zituztenak, Ingalaterra Berriko baserritarren alabak ziren, 15 eta 35 urte bitartekoak. 1840an, Industria Iraultzaren goren unean, ehun-fabrikak 8.000 emakume baina gehiago bildu zituzten.

Hasierako periodoan, emakumeak beraien kabuz joaten ziren fabriketara hainbat arrazoiengatik: nebei unibertsitatea ordaintzen laguntzeko, Lowelleko hezkuntza aukerengatik edota aparteko diru-sartzeak lortzeko. Beraien soldatak gizonen soldaten erdia zirelarik, askok independentzia ekonomikoa lortu zuten lehen aldiz, beraien aita eta gizonen kontroletik kanpo. Ondorioz, bizitza zapaltzailea izan arren, emakumeei genero estereotipoak zalantzan jartzea ahalbidetu zieten. Hala ere, fabrika-sistema berria bistakoa egin zenean, emakume asko Estatu Batuetako langile-mugimendura batu ziren, aldaketa sozialen kontra borrokatzeko.

1845ean, hainbat greba eta manifestazioen ondoren, hainbat langile Estatu Batuetako emakume langileen batasuna eratzeko batu ziren, *Lowell Female Labor Reform Association.* Elkarteak *The Voice of Industry* izeneko egunkari bat sortu zuen, non langileek kritikak argitaratzen zituzten. *The Voicek* kontrastea markatzen zuen emakumeek idazten zituzten beste egunkariekin; izan ere gainerakoek ikuspegi optimista batetik idazten zuten.
thumb|Lowelleko Errotako Nesken egunkaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haleakalā

**Haleakalā** (ingelesez  eta hawaiieraz  ahoskatua) Maui uhartean dagoen ezkutu sumendia da, uharteko %75a osatzen duena.

## Klima 
Hona hemen bere tontorraren klima, mediterraneo hotza sailkatuta:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arsenio Merodio

**Arsenio Merodio Oliván**, pilota arloan **Gallartako Txikitoa** izengoitiz ezaguna, (Las Carreras,  - 1981) palari profesionala izan zen. Aurrelari aritzen da. Profesionaletako lehendabiziko partida 1914an jokatu zuen, Bilboko Euskalduna pilotalekuan. 1930ean Mexikon aritu zen. Guztira 34 urte egin zituen profesionaletan Gallartako Txikitoak. Horietako askotan palari onentzat jo zuten. Bilbo, Donostia, Iruñea, Madril, Bartzelona eta Mexikoko pilotalekuririk onenetan aritu zen. Pilotaren historialari askok palaren pilotaririk handiena izan zela idatzi dute.

## Erreferentziak
Saw II

**Saw II**, 2005eko Darren Lynn Bousman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Donnie Wahlberg, Franky G, Glenn Plummer, Beverley Mitchell, Dina Meyer, Emmanuelle Vaugier, Erik Knudsen, Shawnee Smith eta Tobin Bell aktoreek antzeztu zuten.

James Wan eta Leigh Whannellek sotutako Saw saileko filmetako bat da: *Saw* (2004), *Saw III* (2006), *Saw IV* (2007), *Saw V* (2008), *Saw VI* (2009), *Saw 3D* (2010) eta *Jigsaw* (2017).

## Argumentua 
"Azkar erabaki... ala mantso hil".

Jigsawen (Tobin Bell) egiletzaren ezaugarriak dituen hilketa baten biktima berri bat agertzean, Eric Matthews (Donnie Wahlberg) agenteak hiltzailea ahalegin handirik egin gabe atxilotzea ahalbideratuko dion ikerketa bati ekingo dio. Halere, Jigsawentzat atxilotua izatea bere egitasmo bihurriaren aurrez prestatuko beste zati bat besterik ez da. Beste zortzi biktimek ere beren bizitzak jokoan dituzte eta orain joko hilkor horretara batzeko Matthewsen txanda iritsi da...

## Aktoreak 
* Tobin Bell: Jigsaw / John Kramer
* Shawnee Smith: Amanda Young
* Donnie Wahlberg: Eric Matthews detektibea
* Erik Knudsen: Daniel Matthews
* Franky G: Xavier Chavez
* Glenn Plummer: Jonas Singer
* Emmanuelle Vaugier: Addison Corday
* Beverley Mitchell: Laura Hunter
* Timothy Burd: Obi Tate
* Dina Meyer: Allison Kerry detektibea
* Lyriq Bent: Daniel Rigg tenientea
* Noam Jenkins: Michael Marks
* Tony Nappo: Gus Colyard

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Virdengo gudua

**Virdengo gudua**, Virdengo sarraskia bezala ere deitua, 1898ko urriaren 12an gertatu zen Virdenen; gudu sindikalean Amerikako Langile Meatzariak zeuden tartean. Guduak 7 meatzari eta 4 seguritate guardia hilda eta 30 pertsona baino gehiago zaurituta utzi zituen. Gatazka honetan tentsio sindikalaz gain, arrazakeria ere nabaritzen da.

## Virden 
Irailaren 24an, langile posibleak ziren afroamerikarrez beteta zegoen tren bat, Chicago-Virden Coal Companyk errekrutatu zituenak, Virdenen sartu ziren Chicago & Alton Trenean eta UMWA Local 693ko ordezkariak informatu zituen greba zegoen tokian sartzen ari zirela. Trenak iparralderantz jarraitu zuen Springfield, Illinoisera iritsi arte, gorabeherarik gabe.

Urriaren 12an iparralderantz zihoan tren bat Virdenen gelditu zen, beste 50 eskirolez beteta. Birmingham, Alabamatik zetorren, East St. Louis bidean, non Thiel Detective Service Companyko detektibeak eraso zituzten Winchester errifleekin. Greban zeudenak trena inguratzen saiatu zirenean, guardiak tiroka hasi ziren.

Grebalariak ere armatuta zeuden. Tiroketa hasi zenean, 7 meatzari eta 4 guardia hil ziren eta jende asko zauritu zen trenaren kanpoan eta barruan, Grebalariak gudua irabazi izan balute, Alabamako eskirol beltzen kontrako intentzioak etsaitasunezkoak ziren. Gudua hasi eta 20 minutura, treneko ingeniariak galdu zutela onartu eta eskirolak beraien autoetan utzi zituelarik, meategietatik aldendu zen trena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raphaël Larrieu

**Raphaël Arnaud Larrieu** (Baiona, ) lapurtar izotz hockey jokalari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena.

## Taldeak 
* Hormadi Elite : 1992-2006
* Boxers de Bordeaux : 2006-2014
Lattimerko sarraskia

**Lattimerko sarraskia** greban ari ziren eta armarik gabe zeuden 19 meatzari migranteren sarraskia izan zen, Lattimer herriko meategian (Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak) 1897ko irailaren 10ean gertatua. Meatzari gehienak poloniarrak, eslovakiarrak, lituaniarrak eta alemaniarrak ziren, eta Luzerne konderriko sheriff batek izendatutako agente batek (*posse comitatus*) tirokatu eta hil zituen. Beste dozenaka langile zaurituak izan ziren. Sarraskia mugarri bat izan zen United Mine Workers sindikatuaren historian.

## Hilen zerrenda 
*New York Herald* egunkariko artikulu batean jasota dagoenez, 21 izan ziren sarraskian hilak:

* Sebastian Bozestoski (35 urte).
* John Chobonshi (23 urte).
* Adelbert Czaja (27 urte).
* John Gastack (32 urte).
* Antonio Grazke (33 urte).
* Frank Kodel (24 urte).
* Andrew Kollick (30 urte).
* Andre Nikzkowuski (27 urte).
* Rulof Rekenits (35 urte)
* John Ruski (28 urte).
* John Sheka (27 urte).
* John Tranke (32 urte).
* John Turnasdich (27 urte).
* John Tuta (29 urte).
* Stephen Urich (27 urte).
* Andrew Varicku (28 urte).
* Andrew Yerkman (31 urte).
* Stanley Zagorski (45 urte).
* Adam Zamoski (26 urte).
* Andrew Zeminski (31 urte).
* John Zernovick (33 urte).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roland Hureaux

**Roland Hureaux** (Baiona, ) lapurtar politikari eta funtzionarioa da. Gaullismoaren jarraitzailea, 1980ko hamarkadan azpifreta izan zen.

## Lanak 
* *Un avenir pour le monde rural* (1993) ;
* *Pour en finir avec la droite* (1998) ;
* *Les hauteurs béantes de l’Europe - la dérive idéologique de la construction européenne* (2000) ;
* *Le temps des derniers hommes, le devenir de la population dans les sociétés modernes* (2000) ;
* *Les nouveaux féodaux, l’erreur de la décentralisation* (2004) ;
* *Jésus et Marie Madeleine* (2005) ;
* *L’actualité du gaullisme, cinq études sur les idées et l’action du général de Gaulle* (2007) ;
* *L’Antipolitique - peut-on avoir une classe politique encore plus nulle ?* (2007) ;
* *La grande démolition, la France cassée par les réformes* (2012).
* *Gnose et gnostiques des origines à nos jours* (2015).
* ''D'une crise à l'autre'' (2017).
Maurice Dartigue

**Maurice Dartigue** (Ahurti,  - 1956ko apirilaren 20a) lapurtar txirrindularia izan zen. 1904ko Frantziako Tourra lehiatu zuen, baina ez zen amaieraraino iritsi. 1912ko Frantziako Tourrean farol gorria izan zen, baina baliteke hori Edouard Dartigue izeneko beste txirrindulari bat izatea. Frantziako Tourrean inoiz lehiatu zuen lehen euskal txirrindularia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak