open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parra-hosto

**Parra-hostoak** munduko hainbat sukaldetan- arabiarra, armeniarra, bulgariarra, greziarra, irandarra, errumaniarra, turkiarra eta vietnamdarra barne- errezeta arrunta da. Gehienetan, mahatsondotik freskoak hartu eta arrozez, haragiz eta espeziaz bete eta uretan edo lurrunetan egosten dituzte. Erabilera medikoa ere badute. *Dolma*, *sarma* edo *luop* bezalako errezetetan agertzen dira. Mahats-orri beteak hasierako edo plater nagusi gisa erabil daitezke.

## Nutrizioa 
Parra-hostoak A, B6, C, E eta K bitaminetan aberatsak dira. Konposaketaren %60 ura da. Flabonoideak dituzte, batez ere kertzetinazko eta kaempferol-3-glukosidozko glukosidoak, osagai aktibo gisa. Antozianinek bere kolore gorrixka eragiten dute. Gainera, proantozianidina oligomerikoak eta polifenol izenez ezagutzen diren beste konposatu fenoliko batzuk ere baditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kukubaso Elkartea

**Kukubaso Elkartea** Bergara eta bere inguruan bertako basoa ia guztiz galduta dagoela arduratuta eta baso hoiek berreskuratzearen alde lan egiteko asmoz, Bergarako herritarrek 2021eko maiatzean sortutako  elkartea da.

## Helburuak 
Bertako basoak https://www.youtube.com/watch?v=jsd_XU_CvA8 kontserbatzea eta berreskuratzea da elkartearen helburu nagusiena; baita ekosistema horiei lotutako biodibertsitatea mantentzea, bertakoen bizi kalitatea hobetzea eta inguru bizigarriago bat eraikitzea:

* Bertako basoa sustatuz.
* Landare eta animaliei babeslekua eskainiaz.
* Errekak osasuntsu mantenduz
* Herri lurren ideia berreskuratuz.

## Jarduera 
* 2021eko Maiatzak 18an aurkeztu zen https://www.youtube.com/watch?v=s0y-Sk1FjZ0 
* Agirretxeberriko landaketa https://www.youtube.com/watch?v=4wOir8X2Fs8
thumb|Agirretxeberriko landaketa

* Auzolan hezitzailea San Martzialen 21/06/20.https://www.youtube.com/watch?v=CU4DfU-3gd8
* Naturtzaindia https://naturtzaindia.com/ eta Bergarako Mendiak Bizirik taldeekin  elkarlanean Iturriberriko urmaelaren sorrera.
* Erreziñategiko  landaketa.
* Bergarako Udalarekin sinatutako elkarlan hitzarmena
* Ezkur bilketak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatutuak https://www.euskadi.eus/contenidos/asociacion/asg237692021/eu_def/adjuntos/Estatutuak.pdf
* Kukubaso Elkartearen webgunea https://kukubaso.eus/
* Aurkezpenaren bideoa https://www.youtube.com/watch?v=s0y-Sk1FjZ0
* Auzolana San Martzialen 2021/06/20 https://www.youtube.com/watch?v=CU4DfU-3gd8
* Agirretxeberriko landaketa 2022/01/29 https://www.youtube.com/watch?v=4wOir8X2Fs8
* ETBko Biba Zuek saioan solasaldia https://www.youtube.com/watch?v=mDLOEuhF48I
* Bergarako basoen egoera https://www.youtube.com/watch?v=jsd_XU_CvA8
* Naturtzaindia https://naturtzaindia.com/
Marisa Soleto

**Marisa Soleto Ávila** (Caceres, 1966) cacerestar legelari feminista da, aukera berdintasunaren arloko politika publikoetan aditua. 2001az geroztik, Fundación Mujeres delakoaren zuzendaria da. 2006tik, Genero Indarkeriaren Aurkako Estatuko Behatokiko kidea da. Emakumeen eskubideei, enpleguari eta soldata urritasunari, berdintasunari, genero indarkeriari eta abarri buruzko gaietan hedabideetan kolaboratu ohi du. 

## Biografia 
Caceresen jaioa, Zuzenbideko lizentziaduna da (Extremadurako Unibertsitatea), eta Familia eta Oinordetza Zuzenbideko diplomaduna (Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea). Gizonen eta emakumeen arteko aukera-berdintasunean aditua da 1993tik, eta arlo horretan dihardu.

## Ibilbidea 
1993an eta 1994an Gizarte Gaietako Ministerioko Emakumearen Institutuko bekaduna izan zen. Ondoren, 1994tik 2000ra, Emakumearen Institutuko NOW/ Lanak NOW ekimen komunitarioan teknikari lanetan aritu zen. eta Diputatuen Kongresuan agertu zen hainbat alditan, ordutegiak malgutzeari eta bateragarritasunari buruzko hainbat azpibatzorderen esparruan (2006 eta 2012), Berdintasunerako Senatuko Batzorde Mistoan, Berdintasunaren Legea Legebiltzarrean onartzeko izapidean (2006), eta Diputatuen Kongresuko Berdintasun Batzordean, Sexu eta Ugalketa Osasunari buruzko Legea onartzeko esparruan (2010. urtea).
[ezkerrera|thumb|220x220px|[Marisa Soleto, Joaquín Tagar eta Teresa Peramato, Fiskalen Batasun Aurrerakoiaren Jesús Vicente Chamorro 2017 sari-banaketan.]]
2017. urteko martxoan Genero Indarkeriaren aurkako Estatu Ituneko Azpibatzordean parte hartu zuen. Soleto Soledad Cazorla Prieto Beka Fiskalen Funtsaren Idazkaritza Teknikoko arduradunak salatu du umezurtzen egoera genero-indarkeriatik: "*Ezkutuko errealitate bat dira, eta arazo batzuei egin behar diete aurre, krimenaren unetik hasi eta beren seme-alabatasuna onartu arte, eta, askotan, labirinto bat diren eta, batzuetan, harrera-familientzako arazo izaten diren baliabideetara iritsi arte."*

Soletok hainbat komunikabidetan idazten ditu artikuluak. 2013tik 2016ra, hamabostean behin idatzi zuen *Ellas* blogean *El Mundo* egunkarian Cayetana Guillén Cuervo aktorearekin, Rosa Regás idazlearekin, María Tardón epailearekin eta Cristina Fallarás kazetariarekin batera.  *El Huffington Post* eta *Eldiario.es izenekoan* parte hartu du, eta, sarritan, berdintasun-gaietan iritziak dituzten irrati- eta telebista-programetan parte hartzen du; besteak beste, SER kateko *Hoy por Hoy* d  eta El Medio saioetan.

## Argitalpenak 
* Europako funtsen kudeaketaren arduradunentzako aukera-berdintasunari buruzko erreferentzia-eskuliburuaren egilekidea. Emakumearen Institutua (2003)
* 30/2003 Legearekin bat, genero-eraginari buruzko txostenak egiteko gida. Emakumearen Institutua (2006)
* Administrazio publikoen jardunbide egokiak genero-mainstreamingaren arloan. Emakumearen Institutua. (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megiddoko gudua (1918)

**Megiddoko gudua** () 1918ko irailaren 19tik 25era bitartean Sharongo Lautadako guduan, Tulkaremgo, Tabsorreko eta Ararago guduetan Judeako Mendietan zein Esdralongo Lautadan, Nazaretheko, Afulah eta Beisango, Jeningo eta Samakheko guduaren artean egin zen gudu zabala izan zen. Izena engainagarria da, oso borroka gutxi zian zirelako Tel Megiddotik gertu, baina Edmund Allenby komandante britainiarrak aukeratu zuen, erresonantzia bibliko eta sinbolikoagatik.

Lehen Mundu Gerrako Sinai eta Palestinako kanpaina aliatutako azken erasoa izan zen. Alde batetik Egiptoko Indar Espedizionario Aliatua egon zen, hiru gorputzekin, tropa muntatu bat barne, eta, beste aldetik Yildirim Armada Taldea Otomandarra, hiru armada zituena. Garai hartan Otomandar Palestinaren erdigunean eta iparraldean eta egungo Israel, Siria eta Jordaniako lurretan izan ziren batailak. Arabiar Iraultzaren indarrek otomandar komunikazio-lerroei eraso egin ondoren, eta Otomandarrak distraituz, Britainia Handiko eta Indiako infanteria-dibisioak eraso eta hautsi egin zuten otomandar defentsa-lerroak Sharongo guduan, kostaldeko sektorean. Basamortuko Zaldizko Gorputzak sortutako zuloa zeharkatu zuen, eta Zazpigarren eta Zortzigarren Otomandar armadak ia inguratu zituen, oraindik ere Judeako Mendietan zirenak. Nablusko gudua, gudu honen ataletako bat, ia aldi berean libratu zen Judean Mendietan Nablusen parean eta Jordan ibaia gurutzatzeko lekuetan. Otomandar Laugarren Armadari eraso egin zioten gero Moabeko muinoetan, Es Salt eta Ammanen.

Gudaa horien ondorioz, aliatuek dozenaka mila preso eta kilometro asko harrapatu zituzten. Batailen ondoren, Daraa irailaren 27an harrapatu zuten, Damasko urriaren 1ean, eta Haritan, Aleporen iparraldean, operazioek indarrean jarraitzen zuten Mudrosko Armistizioa sinatu zenean, aliatuen eta otomandarren arteko liskarrei amaiera emateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bisan hiriko herri turistikoa

**Bisan hiriko herri turistikoa** Gazako iparraldean dagoen laket-lorategia da.

270 dunameko laket-parkeak ezkontza areto berria, lorategiak, futbol zelaiak, tamaina olinpikoko igerilekua, 19 hektareako zooa, jolastokiak eta jatetxeak ditu. Astebururo 6.000 lagun bisitatzen omen dira; batzuk gobernuak diruz lagundutako autobusetan iristen dira. Iristean, bidaiariek sarrera kuotak ordaintzen dituzte. Gobernuaren jabetzako lurretan eraiki zen 1,5 milioi dolarreko kostuarekin eta Fathi Hammad Hamaseko Barne ministroak gainbegiratzen du.  

Herri turistikoa gobernuak eraiki zuen Barne Ministerioko lursailetan, lehen zabortegi gisa erabiltzen zirenak.  

Ashraf Abu Al-Houl kazetari egiptoarrak Al-Ahram-en idatzitakoaren arabera, herri turistikoa azkar hazten ari den Gazako laket-parkeen taldeetako bat da, besteak beste, Zahrat Al-Madain, Al-Bustan estazioa eta Crazy Water Park, hainbeste horietatik 2010eko otsailean Gazara egin zuen bisitaren eta 2010eko uztailean itzuleraren artean osatu ziren, Gaza "ia ezaguezina" izateko.  Jarraitzen du: "Erabateko oparotasun sentsazioa da nagusi, Gazako kostaldean eta ondoan dauden resort handiek erakusten duten moduan. Gainera, Gazako dendak betetzen zituzten merkantzia eta luxuak ikusteak harritu egin ninduen. Salgaiak Egipton baino merkeago saltzen dira., gehiena Egiptoko merkatukoa den arren, eta tuneletatik kontrabandoan sartzeko bidalketa-kostuak eta kostuak gehitzen diren arren, garestiagoa izango zela espero zitekeen... Israelek itsasontzien aurkako krimenaren aurretik ere hautsi zen setioa. Maiatzaren amaieran Askatasunaren ontzidiarena; jadanik dena sartzen ari zen Egiptotik Gazako Zerrendan. Hori horrela izan ez balitz, enpresaburuek ezin izango lukete hainbeste resort eraiki lau hilabete baino gutxiagoan». 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salomonen Igerilekuak

**Salomonen Igerilekuak** (, edo *el-Burak*, 'igerilekuak' soilik; ) Zisjordaniako erdi-hegoaldean dauden antzinako uharkak dira, Al-Khader herrixkaren hegoaldean eta Betleemdik 5 kilometro hego-mendebaldera. Igerileku-multzoa hiru zisterna irekik osatzen dituzte. Bakoitzak 6 metro ditu hurrengora erori aurretik, eta lurpeko iturburu batek elikatzen ditu. Bakoitzak 100 metro baino gehiagoko luzera, 65 metroko zabalera eta 10 metroko sakonera du. Ur-edukiera 200 milioi litro ingurukoa da. Ondorioz, igerilekuek mendeetan zehar inguruko ur-horniduran zeregin garrantzitsua izan dute.

Tradizioaren arabera, Salomon erregeak eraiki zuen.

## Jerusalemgo akueduktuak 
Ur-horniduraren sistema asmondar garaitik aurrera sortu zuten pixkanaka eta, bere hedapen handieneko garaian, eta 80 kilometroko luzera zuten bost akueduktuk osatzen zuten. Bi akueduktuk Hebron inguruko iturburuetako urez elikatzen zituzten igerilekuak, bertako iturburuko urarekin bat eginez. Beste bi akueduktuk igerilekuetan pilatutako ura iparralderantz zeramaten, Jerusalemera (beheko akueduktua eta goiko akueduktua), eta hirugarren batek hegoalderantz zeraman ura, Herodionera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahid al-Rayyis

**Nahid Munir al-Rayyis** (, 1937 &#x2013; 2010) politikari, filantropo, idazle eta poeta palestinar bat izan zen. Lehenago Palestinako Aginte Nazionaleko Justizia ministroa izan zen. 

## Biografia 
Al-Rayyis Gaza hirian jaio zen, Palestinako Britainiar Mandatuan, 1937an  1954an Egiptora joan zen eta 1958an Kairoko Unibertsitatean lizentziatu zen Zuzenbidean. 

Ondoren, al-Rayyis Palestinako Askapenerako Erakundearen (PAE) talde armatuan sartu zen eta Libanoko Beiruten (Libano) taldeko buruzagi bihurtu zen.  PAEko beste ehunka buruzagirekin batera, Libanotik Tunisiara erbesteratu zen Libanoko Gerra Zibilaren ondoren.  1996an Gazara itzuli zen eta Palestinako Legegintza Kontseiluko presidenteorde izendatu zuten Gaza hiria ordezkatuz, Yasser Arafat Palestinako presidentearen gidaritzapean eta Palestinako Auzitegi Goreneko aholkulari gisa. 

Al-Rayyis Palestinako Aginte Nazionaleko larrialdi gobernuko Justizia ministroa izan zen 2003ko urrian. Hala ere, 2004an dimisioa eman zuen, berari eta bere ministerioari funtzionamendua zailduz onartutako lege berriak eta atzerriko interesen presentzia areagotu zelako (bere arabera, Israel, Estatu Batuak eta Europar Batasuna barne). 

Politikaz gain, poeta ezaguna izan zen. Bere lan gehienak Palestinako borroka politikoaren eta Palestinako kulturaren inguruan izan ziren. Palestinako hiriei buruzko hainbat abesti idatzi zituen eta *Palestine in the Critical Period* (Palestina garai kritikoan*)* liburua idatzi zuen. 

Osasuna okertzeagatik ospitaleratu ostean, al-Rayyis Gazan hil zen 2010eko apirilaren 13an. Haren heriotzaren ostean, Palestinako fakzio guztietako dignatarioek (Fatah eta Hamas barne, Gazako zerrendan *de facto* kontrola daukana) eta parlamentu-bloke batzuek doluminak luzatu zizkioten al-Rayisen familiari. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  

## Kanpo estekak
Ajjah

**Ajjah** (; ) Zisjordaniako Jenin gobernazioko herri palestinarra da, Jordan haraneko iparraldean, Jenin-etik 19 kilometro hego-mendebaldera.  Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren   arabera, 5.055 biztanle zituen 2007an.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Barron, J. B.. Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922. Government of Palestine, 1923.
* Conder, Claude Reignier; Kitchener, H. H.. The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. 2. Londres: Committee of the Palestine Exploration Fund, 1882. (p. 153)
* Conder, C. R. «Palestine before Joshua». Quarterly statement - Palestine Exploration Fund, 8, 1876, pàg. 140–148. (pp. 141, 147)
* Dauphin, Claudine. La Palestine byzantine, Peuplement et Populations (en francès). III : Catalogue. Oxford: Archeopress, 1998. . (p. 758)
* Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Government of Palestine, 1945.
* Guérin, V. Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine (en francès). 2: Samarie, pt. 2. París: L'Imprimerie Nationale, 1875. (p. 217)
* Hadawi, S. Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center, 1970.
* Hütteroth, Wolf-Dieter; Abdulfattah, Kamal. Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century. Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft, 1977. . (p. 126)
* Mills, E.. Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Jerusalem: Government of Palestine, 1932.
* Palmer, E. H.. The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer. Committee of the Palestine Exploration Fund, 1881. (p. 178)
* Zertal, Adam. The Manasseh Hill Country Survey. 1. Boston: BRILL, 2004. . (p. 253)

## Kanpo estekak 
* Welcome to Ajja
* Aja Welcome to Palestine
* Survey of Western Palestine, Map 11: IAA, Wikimedia commons
Montserrat Casas

[thumb|260px|Merce Morey liburuaren  egileetako bat, [Montserrat Casas Balear Uharteetako Unibertsitatekoerrektorea, Pilar Costa Berrikuntza, Barne eta Justizia sailburua eta Miquel Pastor Balear Uharteetako Unibertsitateko liburutegiko zuzendaria, 2010]]
**Montserrat Casas Ametller** (Hostalrich, Girona, Katalunia, 1955eko irailaren 6a &ndash; Bartzelona, Katalunia, 2013ko martxoaren 30a) kataluniar fisikaria eta zientzialaria izan zen. 2007an Balear Uharteetako Unibertsitateko errektore izendatu zuten. Garai hartako Espainiako Unibertsitateko hamar errektoreetako bat izan zen.

## Biografia 
Zientzia fisikoetan lizentziaduna (1971) eta doktoregoa (1981) Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, 1984tik UIBeko katedraduna izan zen. Fisika Atomikoko, Molekularreko eta Nuklearreko katedraduna izan zen 1994az geroztik, eta, zientzialari gisa, sistema kuantikoak eta ingurumen-kutsadura erradioaktiboa aztertu zituen. 

## Ibilbidea 
UABtik igaro ondoren, Saclayko (Frantzia) Energia Nuklearreko Zentroan lan egin zuen eta, geroago, Orsayko (Frantzia) Fisika Nuklearreko Institutuan. Trentoko Unibertsitatean (Italia) eta La Platako Fisika Institutuan (Argentina) ere egon zen. Aurretik Avelíno Blascorizan zen kargu horretan. 

Bartzelonan hil zen, 2013ko martxoaren 30ean, minbiziaren ondorioz.

## Lanak 
Casas bi libururen egilekidea izan zen eta nazioarteko ehun argitalpenetik gora egin zituen.

## Bizitza pertsonala 
Montse Casas UIBko beste fisikari bikain batekin ezkonduta dago, Carles Bona. Fisikari buruzko Grabitazional azterketa-programa aitzindari baten burua da. PSOEko zinegotzia izan zen Palman, eta Progresen Itunaren Berrikuntza Conselleria. Seme bat dute, huraxe ere fisikoa da.
* 2021ean, Ciudad de Palma sariak Montserrat Casas, María Forteza, Caty Juan de Corral eta Margaluz izenak hartu zituzten omenaldi gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Keil

**Maria Pires da Silva Keil do Amaral** (Silves, Portugal, 1914ko abuztuaren 9a &ndash; Lisboa, Portugal, 2012ko ekainaren 10a) portugaldar artista izan zen. 

## Biografia 
Silvesen jaio zen 1914an, eta pintura ikasi zuen Lisboako Arte Ederren Goi Eskolan 1929tik aurrera, besteak beste, Veloso Salgadorekin.

Maria Keil Francisco Keil do Amaral arkitektoaren emaztea zen (1910-1975). Senarrarekin batera, 1950 - 1960 urteetan, Lisboako metroaren hainbat geltokiren diseinuan parte hartu zuen, eta geltokietako hormak estaltzeko azulejuak erabiltzeagatik nabarmendu zen.

## Sariak 
* 2009an, Maria Keilek Arte Ederren Akademia Nazionalaren saria jaso zuen bere lan osoarengatik.

## Heriotza 
Lisboan hil zen, 2012ko ekainean, 97 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabarkino

**Tabarkinoa** (jatorriz: *tabarchin*; ) ligurieraren aldaera bat da, Sardiniako hego-mendebaldeko Sulcisko artxipelagoko uharteetan mintzatua; zehazki, Carloforte (Uno Pàize) —San Pietro uhartean— eta Calasetta (Câdesédda) nukleoetan —Decerio uhartean— hitz egiten da. Hizkuntza galo-italikoen taldekoa da tabarkinoa.

Tabarkinoa hitz egiten zen antzina Tabarca uhartean (Herri Katalanetan, Alacanten); hango biztanleek oraindik ere liguriar jatorriko deiturak gordetzen dituzte (adibidez, Russo edo Parodi). Eta Tunisiako Tabarka uhartean ere hitz egiten zen, uharte hartatik baitatorkio izena hizkera honi.

2018an, Sardiniako gobernuak Sardiniako hizkuntza propioen artean izendatu zuen tabarkinoa, Alguerreko katalanarekin, sardinierarekin eta korsikar aldaerak diren gallurerarekin eta sassarierarekin batera.

## Historia 
1540an, Liguriako Pegli herriko koral-arrantzaleen talde bat Tabarka uhartean (Tunisia) ezarri zen, Karlos V.a enperadoreak Lomellini familiari emaniko lurraldean. Komunitate horrek aurrera egin zuen kostako herriekin merkataritzan, 17. mendearen hasiera arte. 

18. mendeko lehen erdian, baldintza politikoak aldatu egin ziren, eta 1741ean Tunisiako beyak uhartea bereganatu zuen. Orduan esklabo bihurtu ziren biztanleak, Sardiniako Karlos Emanuel III.ak biztanle horien parte bat erreskatatu eta San Pietro uhartera eraman zituen arte. Beste esklabo multzo bat Aljerreko beyari laga zizkioten, eta hauek Espainiako Karlos III.ak erreskatatu zituen ordainketa bidez, eta ezarri zituen Tabarca Nueva izendatutako uhartean, iberiar penintsulako ekialdeko kostaldean dagoen egungo Tabarkan. Populazioaren beste zati bat Tunisian finkatu zen, 1770. urtean Carloforteko Giovanni Porcilek Sant'Antioco uhartera joatera gonbidatu zituen arte. Etorkin horiek bertan sortu zuten Calasetta. Tunisian tabarkinoaren erabilera XX. mendearen hasiera arte mantendu zen, Frantziaren kolonizazioa ezarri zenean, tabarkino gehienek frantses bilakatzea erabaki zuten eta haien ondorengoak Frantzian bizi dira 21. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrocybe tristis

***Hygrocybe tristis*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. *Hygrocybe conica* eta *Hygrocybe nigrescens* hurbileko senideek bezala, toxikoa izan daiteke, eta arazo toxikoak eragin ditzake.

Sinonimoa: *Hygrocybe conica var. tristis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia. 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik koniko-ganbilera doan formakoa, titi puntazorrotzarekin, ertza soberakinekin eta uhindua. Azal leuna, zetaduna, fibrilosoa, laranja zinabrio kolorekoa edo hori-limoi kolorekoa, iluntzeko joerarekin (hortik dator "tristea").

**Orriak:** Hori zurbil kolorekoak, grisera eta beltzaxkara biratuz.

**Haragia:** Nahiko garaia, zilindrikoa, hauskorra, horia edo laranja mate kolorekoa, ukitzean belztu egiten da.

**Haragia:** Zuria, urtsua, urria, ebakitzean grisa. Usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela bustiarekin esan nahi du. *Tristis* epitetoa latinetik dator, tristea, esan nahi duen "tristis" hitzetik. Belztu egiten delako.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa da jangarritasuna, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe conica* (zurixka edo hori zurbila) eta *Hygrocybe pseudoconica* oso antzekoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, bakartia edo talde txikitan. Sastrakadi baxuko eremu belartsuetan, belardietan, bide bazterretan, lorategietan. Pinudietako soilguneetan. Arraroa eta urria.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Alpeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don't Cry for Me Argentina

'''''Don't Cry for Me Argentina'''* (euskaraz: «Ez egin niregatik negarrik, Argentina») Andres Lloyd Webberrek eta Tim Ricek 1976an sortutako abesti bat da, *Evita'' izeneko disko kontzeptualean Julie Covingtonek interpretatua. María Eva Duartek Etxe Arrosako balkoitik Juan Perónek 1946ko hauteskundeak irabazi eta gero eskainitako diskurtso batean oinarrituta dago. Hamarnaka bertsio ditu abestiak, tartean The Carpenters, Olivia Newton-John, Sinéad O'Connor edo Madonnarenak. 

Gaztelaniazko bertsioa (Nacho Artime eta Jaime Azpilicuetak itzulia), *No llores por mi, Argentina*, Nacha Guevarak grabatu zuen lehenbizi 1977an, *Amor de ciudad grande* diskorako (singlea ere izan zen). Gero beste bertsio batzuk ere izan ditu, Espainian bat ezaguna Paloma San Basiliok kantatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ''Don't Cry For Me, Argentina''. Sinead O'Connorrek abestua.
* *No llores por mi, Argentina*, Nacha Guevarak abestua.
Ruud Geels

**Gertruida "Ruud" Maria Geels** (Haarlem, 1948ko uztailaren 28a - *ibidem*, 2023ko azaroaren 18a) herbeheretar futbolaria izan zen.

Aurrelariko postuan jokatu zuen, Herbehereetako eta Belgikako taldeetan. Herbehereetako selekzio nazionalarekin 20 partiduk jokatu zuten 1974 eta 1981 bitartean. 1974ko Munduko Futbol Txapelketan txapelketaordea izan zen, eta brontzezko domina irabazi zuen 1976ko Europako Futbol Txapelketan.

## Palmaresa 
**Feyenoord**
* Eredivisie: 1968–69
* Herbehereetako futbol kopa: 1968–69
* Europako Futbol Kopa: 1969–70

**Club Brugge**
* Belgikako futbol liga: 1972–73

**Ajax**
* Eredivisie: 1976–77

**Anderlecht**
* UEFA Super Cup: 1978

**Herbehereak**
* Munduko Futbol Txapelketa: txapeldunordea 1974an
* Europako Futbol Txapelketa: brontzezko domina 1976an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Halleck

**Henry Wager Halleck** (1815eko urtarrilaren 16a, Westernville, New Yorkeko estatua &ndash; 1872ko urtarrilaren 9a, Louisville, Kentucky), estatubatuar ofizial militar eta abokatu bat izan zen. 

AEBetako Gerra Zibilean, 1862ko uztailaren 23tik 1864ko martxoaren 9rarte Armada Unionistaren Jeneral Burua izan zen, Ulysses S. Grantek ordezkatu zuen arte.
Irvin McDowell

**Irving McDowell** (1818ko urriaren 15a, Columbus, Ohio &ndash; 1885eko maiatzaren 4a, San Frantzisko, Kalifornia), Ameriketako Estatu Batuetako Armadako ofizial militar bat izan zen.Jeneral gradua izan zuen.

Nagusiki, AEBetako Gerra Zibilean zehar Bull Rungo lehen gudua galtzegatik ezaguna da,  1862ko martxoaren 12a eta 1862ko apirilaren 4a artean Potomaceko Armadaren burua izan zen.
Joshua Chamberlain

**Joshua Lawrence Chamberlain**, jaiotzaz **Lawrence Joshua Chamberlain** (1828ko irailaren 8a, Brewer, Maine &ndash; 1914ko otsailaren 24a, Portland), AEBetako Gerra Zibileko brigadier jeneral bat izan zen. 

Nagusiki, Gettysburgeko guduan portaera ausarta erakutsi eta Maineko 20. Infanteria Boluntario Erregimenduaren buru zela Round Top muinoa okupatzeagatik ospetsu bilakatu zen, gudu horretan unionisten garaipena lortzeko ezinbesteko ekintzetako bat izan zena. Horren ondorioz, Ohorezko Domina jaso zuen.

Gerra ondorenean, politikan jardun eta 1867-1871 artean,  Maine estatuko 32. gobernadorea izan zen.
Mulukhiyah

**Mulukhiyah** (egipziar arabieraz: wikt:ملوخيه, erromaniko: mulūkhiyyah), molokhia, molohiya edo ewedu izenez ere ezaguna, Corchorus olitoriusen hostoekin egindako platera da. Landare gisa erabiltzen da eta batez ere Egipton, Ekialde Hurbilan (Siria, Libano, Palestina eta Jordania), Sudanen, Zipren, Libian, Tunisian eta Aljerian jaten da. “Saluyot” deitzen zaio Filipinetan. *Mulukhiyah* nahiko mikatza da, eta irakiten denean, ateratzen den likidoa salda lodi eta oso muzilagoa da; askotan "likatsu" gisa deskribatzen da, okra egosi gisa. *Mulukhiyah*, eskuarki, egosita jaten da, ez gordinik, eta xehatuta eta salteatuta jaten da oliotan, baratxurian eta martorri-mamian, Sirian bezala, edo zopa moduko bat bihurtzen da, edo Egipton bezala estofatzen da; normalean, bertako hizkuntzan, landarearen izen berarekin. Tradizioz, mulukhiyah oilaskoarekin edo zaporerako oilasko-saldarekin egiten da, eta arroz zuriarekin zerbitzatzen da, limoiarekin edo limarekin batera.

## Jatorria eta historia 
Aztertzaile gehienek uste dute mulukhiyaharen jatorria Antzinako Egipton dagoela, *Corchorus capsularis* deritzonean, eta hori ere otorduetarako eta zuntzerako erabiltzen da.

Mulukhiyah plater ezaguna zen Erdi Aroko mundu arabiarrean. Prestatzeko errezeta XIV. mendeko liburu arabiarrean aipatzen da: ''Kanz al-Fawa'id fi Tanwi' al-Mawa'id''. Maqrizi (1442) egiptoar historialariaren arabera, Mulukhiyah zen Muawiyah ibn Abi Sufyan (r. 661–680) kalifa-plater gustukoena. Gainera, Muharram-en 7.egunean, 395. urtean, AHk (1005 AD), Egipto al-Hakim bi Amr Allahk (r. 996–1021) Mulukhiyah jatea debekatzen zuen dekretu bat eman zuen, afrodisiakoa zela uste baitzen. Hala ere, haren ondorengo al-Zahir kalifak (r. 1021–1035) berriro baimendu zuen mulukhiyah jatea. Druzeek, Al-Hakim oso kontuan hartzen eta ia jainkozko autoritatea ematen diotenek, debekua errespetatzen jarraitzen dute eta ez dute inoiz mulukhiyah jaten.

## Nutrizioa 
Hostoek azido folikoa, beta-karotenoa, burdina, kaltzioa, C bitamina eta 32 bitamina gehiago, mineral eta oligoelementuak dituzte. Landarearen jarduera antioxidatzaile indartsua da, eta E bitamina garrantzitsu bat du, α-tokoferolaren baliokidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Winfield Scott

**Winfield Scott** (1786ko ekainaren 13a, Dinwiddie konderria, Virginia &ndash; 1886ko maiatzaren 29a, West Point, New Yorkeko estatua), estatubatuar militar eta politikari bat izan zen.

1812ko Angloamerikar Gerra eta Estatubatuar-Mexikar Gerran parte hartu zuen, AEBn gerran eskarmentu handiko goi kargu militar asko ez zeuden garaian izenon handia bereganatu zuen.

1852an AEBko presidentziarako Whig Alderdiko hautagaia ere izan zen.

1841-1861 artean Ameriketako Estatu Batuetako Armadako Komandante Nagusia izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila hasieran ere parte hartu zuen baina jada gizaseme adindua zenez George B. McClellanek karguan ordezkatu zuen.
Joxe Migel Zumalabe

**Joxe Migel Zumalabe Mendiburu** (Donostia, 1906ko irailaren 24a - 1992ko otsailaren 12a) XX. mendeko matematikari, irakasle, aparejadore, lexikografo, euskaltzale eta pintorea izan zen.

Oro har, kultur eragilea ere izan zen. Bera izan zen UZEIren lehen lehendakaria bost urtez (1979-1983). Euskaltzain urgazle ere izan zen. Koro Zumalabe Goenaga da alaba eta Josemi Zumalabe Goenaga zen semea.

## Bizitza 
Lizentziatura lortu zuen Zientzia Zehatzetan Zaragozako Unibertsitatean, eta arkitekto teknikoaren titulua ere lortu zuen Madrilgo Unibertsitatean.[thumb|270x270px|[Koro Zumalabe Goenaga|Koro Zumalabe alaba, gerra ostean aitak margotu zituen lanen erakusketan (2023). Serge Poliakoff margolari frantses-errusiarraren erakusketa bat ikusi izana erabakigarria izan zitzaion, mugarri handia izan zen Zumalaberentzat eta beste pauso bat eman zuen.

Bizi osoan zehar margotu zuen 1992an hil zen arte.
* 1960-1970: Andereñoen erresidentziaren bultzatzailea.]]
Hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean euskararen aldeko mugimendua indartzen ari zen, eta irakaskuntza-sistema propioaren aldarrikapenarekin batera euskara arlo guztietara egokitzeko ahalegina azpiegitura linguistikoa finkatzera bideratuta zegoen. Une hartan proiektu ezin erakargarriago bat gidatu zuen Joseba Intxaustik: UZEI sortu zuen 1977an, hau da, Unibertsitate Zerbitzuetarako Euskal Ikastetxea izeneko irabazi-asmorik gabeko elkartea.
[thumb|[UZEI hiztegiak]]
UZEIren lehenengo proiektu handia jakintza-arlo nagusietako hiztegi teknikoak prestatzea izan zen, euskarazko terminologia-lanari bultzada emateko asmoz. UZEIk Jakinek 1976 argitaraturiko Natur Zientziak hiztegia hartu zuen eredutzat, eta arlo bakoitzeko aditu espezialista euskaldunak elkartu zituen lankidetzan beren arloko hiztegi teknikoak osatzeko, terminoak lau mailatan antolaturik: lehen mailan, arloko enborrezko atalei buruzko artikulu entziklopediko luzeak; bigarrenean, kontzeptu nagusiei buruzko azalpenezko artikulu konkretuak; hirugarrenean, arloko termino giltzarrien definizioak; eta laugarrenean arloko terminoen zerrenda eleaniztuna, euskarazko terminoarekin batera gaztelania, frantses eta ingelesezko termino baliokideak bilduz. Egitura berbera izan zuten hiztegi guztiek. eta Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa (2009). Bigarren horretan berrehundik gora espezialistak hartu zuten parte, zientzia eta teknologiako 23.000 kontzeptu landuz eta 607 artikulu entziklopediko idatziz; bistan denez, hasierako UZEIko hiztegiek komunitate zientifiko euskalduna sortu ahal izateko hazia izan ziren.

## Aitortzak 
* Donostiako Udalak Loiola auzoko kale bati Jose Migel Zumalabe Mendibururen izena jarriko diotela onartu zuen 2025eko apirilean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Euskal_hiztegiak

* Donostiako Santo Tomas Lizeoa
* Zeruko Argia 
* UZEI
* Arantzazuko santutegia
* Koro Zumalabe
* Joxemi Zumalabe

## Kanpo estekak 
* Jose Migel Zumalabe Mendiburu. Auñamendi Entziklopedia
* Joseba Intxausti: "Mirari bat da garai batetik hona Euskal Herrian gertatu dena" Miel Anjel Elustondok egindako elkarrizketa (Argia, 2005-05-01)
Lucrecia Pérez

**Lucrecia Pérez Matos** (Vicente Noble, Barahona, Dominikar Errepublika, 1959ko abenduaren 15a &ndash; Madril, 1992ko azaroaren 13a) Madrilen eraildako emakume dominikar beltza. Arrazismo eta xenofobiaren lehenengo biktima aitortua Espainian.

## Erailketa 
1992ko azaroaren 13an, maskara zeramaten lau pertsona Aravacako Four Roses diskoteka ohiaren hondarretan sartu ziren tiroka, Lucrecia Pérez Matos hil zuten, bi tiro jaso zituen eta. Emakume dominikarrak 33 urte zituen eta Espainian hilabete bat baino ez zuen igaro. Etxeko langile gisa aritu bazen ere (kontraturik gabe), etxeko jabeak kaleratu zuen eta beste emakume batzuekin batera diskoteka izandako eraikinean bizi zen. Bigarren zauritu larri bat ere egon zen, Augusto César Vargas dominikarra.

## Epaia 
Erailketa jaso eta 28 egunetara, Madrilgo 15. epaitegiko magistratuak Luis Merino izeneko guardia zibila eta 16 urteko hiru nerabe atxilotu zituzten. Epaiaren arabera, Madrilgo Cubos plazan ideia eta sentimendu arrazistekin lotutako taldeak biltzen ziren, politikoak (Bases Autónomas, adibidez), futbolekoak (Ultra Sur, esaterako) eta abar. Gero, gertakarien deskribapena egin zen, non aldez aurretik planifikatutako erasoa izan zela adierazi zen, “komando-ekintza” gisa deklaratu zuen. Asmoa etorkinak izutzea izan zen, “beltzak zeuden eta haien bila joatea erabaki zuten”. Lau prozesatuek “gertaerak eta haietan egindako esku-hartzea onartu zituzten”, eta kondenatu egin zituzten. 

Merinok 54 urteko kartzela zigorra jaso zuen, (30 urte Lucrecia Pérezen hilketagatik eta 24 urte Augusto César Vargasen hilketa zapuztuagatik), baita zigorra iraun bitarteko desgaikuntza ere. Nerabeen kasuan, 24 urtera murriztu zen kondena, adingabetasuna zela eta.

2001eko urtarrilaren 14an, Madrilgo Probintzia Auzitegiko Seigarren Sekzioak hilketagatik zigortutako hiru gazteen askatasuna erabaki zuen.

## Aitortzak 
2023ko azaroaren 13an, erailketaren 30. urteurrena oroitze aldera hainbat ekimen garatu ziren, besteak beste, Moha Gerehou kazetari eta ekintzaile anti-arrazistak programa berezia eskaini zion Pérez-i Carne Cruda-n. Dominikar Errepublikako enbaxadak ere egun hori oroitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Calvo Buezas, Tomás El crimen racista de Aravaca, Movimiento contra la Intolerancia (cuando aún se llamaba Jóvenes contra la Intolerancia). Publicación fuente de este artículo.
* Lucrecia, 30 años del primer asesinato racista en España (Carne Cruda)
* LUCRECIA PÉREZ: Se CUMPLEN 30 AÑOS del primer CRIMEN RACISTA en ESPAÑA (RTVE)
Hostiles (filma)

***Hostiles*** (euskaraz *Etsaiak*), 2017ko Scott Cooper estatubatuarrak zuzendu eta idatzitako western drama-film bat da, Donald E. Stewart gidoigilearen istorio batean oinarrituz. Christian Bale, Rosamund Pike, Wes Studi, Ben Foster, Stephen Lang, Jesse Plemons, Rory Cochrane, Adam Beach, Q'orianka Kilcher, Jonathan Majors eta Timothée Chalamet aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1892, Mendebalde Urruna, Benjamin Harrison AEBetako presidenteak Joseph J. Blocker (Christian Bale) zalduneriako kapitain eskarmentudunari minbiziaz hiltzear dagoen Arrano Hori (Wes Studi) txeiene buruzagia eta haren familia iparraldeko Montanako jaioterriko lurraldetara eramateko agindu dio. Horretarako Mexiko Berriko larre barna bidai arriskutsu bati ekin beharko diote, honetan Rosalee Quaid (Rosamund Pike) topatuko dute, txeieneen eraso baten ondorioz bere senarra eta hiru seme-alabak galdu dituen emakume zuri alargundu berria. Txeiene talde erasokor hura beren inguruan dabilenez, taldeak bidaiaren oztopo eta haiei aurre egiteaz gain, bidean topo egingo dituzten komantxeen aurka ere borrokatu beharko dute.

## Aktoreak 
* Christian Bale: Joseph J. Blocker kapitaina
* Rosamund Pike: Rosalee Quaid
* Wes Studi: Arrano Hori buruzagia
* Jesse Plemons: Rudy Kidder tenientea
* Adam Beach: Arrano Beltz, Arrano Horiren semea
* Rory Cochrane: Thomas Metz sarjentua
* Peter Mullan:. Ross McCowan teniente kolonela
* Scott Wilson: Cyrus Lounde
* Paul Anderson: Tommy Thomas kaporala
* Timothée Chalamet: Philippe Dejardin soldadua
* Ben Foster: Philip Wills sarjentua
* Jonathan Majors: Henry Woodson kaporala
* John Benjamin Hickey: Royce Tolan kapitaina
* Q'orianka Kilcher: Orein Emakume, Arrano Beltzen emaztea
* Tanaya Beatty: Bizidun Emakume, Arrano Horiren alaba
* Stephen Lang: Abraham Biggs kolonela
* Bill Camp: Jeremiah Wilks, Harper's Weekly aldizkariko kazetaria
* Scott Shepherd: Wesley Quaid, Rosaleeren senar eraila
* Ryan Bingham: Malloy sarjentua
* Robyn Malcolm: Minnie McCowan, McCowan kolonelaren emaztea
* Xavier Horsechief: Hartz Txiki, Arrano Beltz eta Orein Emakumeren seme gazteena
* Luce Rains: Virgil Lounde
* Brian Duffy: Silas Lounde
* Richard Bucher: Ezekiel Lounde

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luc Frieden

**Luc Frieden** (Esch-sur-Alzette, 1963ko irailaren 16a) luxenburgoar abokatu eta politikaria da. Luxenburgoko lehen ministroa da 2023ko azaroaren 17tik.

Frantzian, Ingalaterran eta Estatu Batuetan ikasi zuen, eta Alderdi Herrikoi Sozial Kristauan sartu zen politikan. 1994an 9 diputatu aukeratu zuten eta 1997an Jean-Claude Junckerrek Finantza ministro izendatu zuen. Aurrekontu eta Defentsa ministro ere izan zen, eta Luxenburgon euroa sartu zuen. 2023ko hauteskundeetako irabazlea izan zen, eta azaroan koalizio-gobernu bateko lehen ministro karguaren zina egin zuen.
Coprinellus xanthothrix

***Coprinellus xanthothrix*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Coprinus xanthothrix*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, oboidetik kanpai formakora, pruina zuriz estalia, oso ildaskatua, zuri-krema-okre kolorekoa, erdia anbar kolorekoa. Hifa besikular hialianoek edo hifa zilindrikoen kateek osatutako errezel mistoa (kasu bietan kolore arrekoak).

**Orriak:** Zuri-krema-gris kolorekoak (amaieran beltzak eta delikueszenteak), goranzkoak, estu, meharrak .

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, lerdena, zurixka, oinarria loditua eta tomentuduna. Eraztun gabe.

**Haragia:** Zurixka, urria. Usaingabea eta zaporegabea. Espora-jalkina beltzaxka kolorekoa.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta simaurrari dagokiona, simaurretan hazten dena, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Coprinus domesticus* (kapelaren pikorrak zuriak) eta *Coprinus micaceus* delakoekin nahas daiteke. Espora desberdinak dituzte.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan (iraila-urria). Hostozabalen orbeletan (pagoak, lizarrak). Belardiak. Erretako edo erre gabeko egur hondarretan. Lurzoru hareatsuetan ere bai.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Bolivia, Europa, Maroko, Errusia, Kaukasia, Iran, Kazakhstan, Japonia, India, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quan Zhou Wu

**Quan Zhou Wu** (Algeciras, Espainia, 1989ko abenduaren 5a) idazle, ilustratzaile, komikigile eta diseinatzailea da. Umorea erabiliz arrazakeria lantzen du bere irudi eta istorioekin.

## Biografia 
Guraso txinatarrak ditu, Qingtian eskualdekoak (Zhejiang probintzian), eta laurogeiko hamarkadaren amaieran Andaluziara joan eta jatetxe txinatar bat kudeatu zuten bertan. Urte batzuetara, familia Malagara joan zen eta bertan ikasi zuen Batxilergo Artistikoa eta ondoren Diseinu Grafikoa, Ingalaterran. Haurtzaroan manga irakurri eta animea ikusten bazuen ere, luzaroan alde batera utzi zuen marrazkigintza mota hau.

## Lan ibilbidea 
2013ko urrian, Mediaseten diseinatzaile grafiko aritzen zen bitartean bere bizitzaren historia argitaratu zuen webkomiki baten bitartez. Horietako irudi batzuk *El País-eko* bertsio digitalean argitaratu ziren, 2014ko urtarriletik 2016ko irailera bitartean.  2015ean Astiberrik bere esperientzian oinarritutako komiki bat idaztea proposatu zion *Gazpacho agridulce* eta bi urte geroago, *Andaluchinas por el mundo.* Azken honetan, bere ahizpen istoriak ere agertzen dira.

Radio 3-eko *Hoy empieza todo* saioan ere parte hartu du, eta hainbat artikulu eta ilustrazio idatzi ditu eldiario.es eta Vogue aldizkarietarako. Era berean, Espainian, Estatu Batuetan, Suedian, Txinan eta Taiwanen arrazismoari eta nortasunari buruzko tailerrak eman ditu komikiak baliatuz, «Emociones ilustradas» lemapean.

Ilustratzaile gisa, hainbat proiektutan egin du lan, hala nola Gasteiz, Bilbo, Getxo, Basauri edota Leioako udalen arrazakeriaren aurkako estrategietan.

## Estiloa 
Haren komiki eta irudiek oinarri autobiografiko handia dute, eguneroko bizitza eta familiaren erretratua dira haren motibo ohikoenetako batzuk, umorezko osagai batekin betiere. Bereziki, arrazismoarekin, integrazioarekin eta nortasunarekin lotutako gaiak jorratzen ditu, migratzaileen eta Espainiako populazioaren arteko bizikidetzari buruz gogoeta eginez eta Espainiako ondorengo asiar komunitatearekiko aurreiritziak salatuz.

## Argitalpenak 
* *La agridolce vita.* (2023, Astiberri)
* *Gente de aquí, gente de allí*. (2020, Astiberri)
* *Andaluchinas por el mundo. Gazpacho agridulce 2*. (2017, Astiberri)
* *Gazpacho agridulce. Una autobiografía chino-andaluza.* (2015, Astiberri)

### Beste autore batzuekin batera 
* *Lecturas a domicilio. Libro morado. *(2020, Astiberri)
* *El gran libro de los niños extraordinarios*. (2018, Silonia) Nuria Labarirekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web orri pertsonala
Sara Tavares

**Sara Alexandra Lima Tavares** (Lisboa, 1978ko otsailaren 1a – *ibidem*, 2023ko azaroaren 19a) portugaldar abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Sara Tavares 1978an jaio zen Lisboan, caboverdetar jatorriko familian. 1994an, Chuva de Estrelas lehiaketa irabazi zuen, non Whitney Houstonen abesti bat interpretatu zuen.

Urte berean, RTP Abesti Jaialdian parte hartu zuen. Geroago Portugal Eurovision Abesti Lehiaketan ordezkatu zuen Dublinen *Chamar a Música* abestiarekin eta zortzigarren postuan gelditu zen.

2023ko azaroaren 19an hil zen Lisboan garuneko tumore baten ondorioz.

## Diskografia 
Sara Tavaresen diskografiaren artean honako disko hauek daude:

* *Sara Tavares e Shout!* (CD, BMG, 1996) - Com os Shout!
* *Mi Ma Bô* (CD, BMG, 1999)
* *Balancê* (CD, World Connection, 2005)
* *Alive in Lisboa* (2CD+1DVD World Connection 2008)
* *Xinti* (CD, World Connection, 2009)
* *Fitxadu* (CD, Sony Music, 2017)

### Singleak 
* *Chamar a Música* (BMG, 1993)
* *Pirilampo* (1997) - Com os Shout!
* *Fix Me Jesus/Oh Happy Day* (BMG, 1996) - Com os Shout!
* *Nha Cretcheu (Meu Amor)* (BMG, 1999)
* *Eu Sei* (BMG, 1999)
* *Balancê* (World Connection, 2007)
* *Bom Feeling* (World Connection, 2007)
* *Ponto de Luz* (World Connection, 2009)
* *Coisas Bunitas* (Sony Music, 2016)
* *Brincar de Casamento* (Sony Music, 2017)

### Konpilazioak 
* *Chuva de Estrelas* (1994) - *One Moment In Time*
* *O Corcunda de Notre-Dame* (1994) - *Longe do Mundo*
* *Vinte Anos Depois de Ar de Rock* (2000) - *Saiu Para a Rua*
* *Canções de Embalar* (2001) - *Que Nome Lhe Vamos Dar/Lindas Meninas*
* *Novo Homem Na Cidade* (2004) - *Nova Feira da Ladra*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borano

Kimikan **boranoa** konposatu oso erreaktiboa eta ez-egonkorra da BH3 formula duena. Egoera puruan bere buruarekin erreazionattzen du dimeroak, diboranoa, eratuz (B2H6). Boranoen familiako konposaturik sinpleena da.

Boranoa Lewisen azido oso sendoa da eta horregatik da horren erreaktiboa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannes Strydom

**Johannes Jacobys "Hannes" Strydom** (Welkom, Estatu Askea, 1965eko uztailaren 13a - Mpumalanga, 2023ko azaroaren 19a) hegoafrikar errugbilaria izan zen, bigarren lerroko postuan aritzen zena.

Probintzia mailan jokatu zuen Eastern Province, Northern Transvaal eta Transvaalekin, azken talde honetan Kobus Wieserekin bigarren lerroan jokatuz. Super Rugby txapelketan Gauteng Lionsen jokatu zuen.

1993ko uztailean egin zuen debuta Hegoafrikako errugbi selekzioarekin, Frantziaren aurkako partida batean, eta guztira 21 partida jokatu zituen 1997ra arte. Munduko txapeldun izan zen bere selekzioarekin [1995eko Munduko Errugbi Txapelketa|1995]]ean.

58 urte zituela hil zen errepideko istripu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebecca Guay

**Rebecca Guay** (Ameriketako Estatu Batuak, XX. mendea) akuarelan espezializatutako artista da. Ezaguna da *Magic: el encuentro* jokoaren kartetan egindako lanagatik.

World of Warcraft, Erdialdeko Lurraldea eta Wizards of the Coast jokoetarako ere ilustratu zuen. New Yorkeko Pratt Institutuan graduatu zen 1992an, Ilustrazioetan espezializatuta. Gaur egun (2023) Amhersten bizi da, Massachusettsen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rebecca Guay
Campanades a Morts (abestia)

**"Campanades a Morts"** abestia izen bereko albumean Lluís Llach abeslari katalanak 1977an plazaratu zuen.  Abestiaren gaia poliziek eragindako Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia da. Abeslariak sarraskiaren gau berean konposatu zuen. 1977an Mendizorrotzeko kiroldegian eman zuen lehen aldiz, Mikel Laboak lagunduta. Albumari izenburua ematen dion abestiak A alde osoa hartu zuen. 30 urte geroago, 2006ko martxoaren 3an, Llachek konposizio hori interpretatu zuen Gasteizko Fernando Buesa Arena pabiloian, gertakari horiek oroitzeko.

## Historia 
Lluis Lach, errepresio frankistak jazarritako kantautorea, Kataluniara itzuli berria zen Parisen erbesteratuta egon ondoren. Letra eta musika jarri zizkion "Campanades a morts" -i gertakariak gertatu ziren egun berean. Abestiak hiru hildakori buruz hitz egiten du –gau hartan ezagutu zirenak–, nahiz eta gero kopurua bostera igoko litzatekeen.

1976ko martxoaren 3an, greba orokor baten ondorioz, ehunka langilek batzarra egin zuten Arabako hiriburuko eliza baten barruan, Zaramagako Asisko San Frantzisko elizan. Poliziak eliza uzteko agindu zuen. Barrura jaurtitako gas negar-eragilezko poteek bultzaturik, tenplutik atera ziren, nahas-mahas, izututa eta itolarriaren sintomekin. Kanpoan izua eta heriotza zituzten zain.

1976ko martxoaren 3an, Llachek abesti bizi eta tragiko bat egin zuen, tira-bira batez, Francorik gabeko frankismoaren gau luzean ikono eta erreferentzia izango zena, eta, batez ere, ahanzturaren aurkako adierazpen politiko indartsu bat. Urtebete geroago, diskoan grabatu zen, Manel Camp zuzendutako orkestra sinfoniko batekin eta Sant Jordi Abesbatzarekin , Oriol Martorell zuzendariaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Campanades a Morts* albuma.
* Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia

## Kanpo estekak 
* :Abesti osoa Youtuben.
* :Abestiaren letra katalanez eta gaztelaniaz.
Al-Ram

**Al-Ram** (), baita **Al-Ramm**, **El-Ram**, **Er-Ram** edota **A-Ram** idatzia ere, Zisjordaniako Jerusalemgo gobernazioko herri palestinarra da, hiriburuaren ipar-ekialdean dagoena.  Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 15.814 biztanle zituen 2017an.

Herrixka Jerusalemgo hiri-eremu urbanizatuaren zati bat da, eta Atarot industrialdearekin eta Ekialdeko Jerusalemgo Beit Hanina auzoarekin egiten du muga mendebaldean, Neve Ya'akov israeldar kokalekuarekin hegoaldean eta Kalandia palestinar herriarekin iparraldean. 3289 dunameko azalera eraikia du.

Harresia eraiki aurretik, herria Ekialdeko Jerusalemgo kanpoaldeko auzo bat zen, zeinekin tradizionalki familia-, lan-, hezkuntza-, kultura- eta osasun-harreman estuak zituena. Baina, al-Azariya, Abu Dis edota Sawahreh bezalako inguruko beste herri palestinar batzuekin gertatu zen bezala, harresiak Al-Ram isolatu du, ez bakarrik Jerusalemdik, baita inguruko herri palestinarretatik ere, palestinarren espazioa sakabanatuz. Al-Ramgo udal-kontseiluko buruaren arabera, 2005ean 58.000 pertsona bizi ziren bertan, erdiak baino gehiagok israeldar nortasun-agiriak zituztelarik. Banaketa harresiaren eraikuntza amaitu baino lehen, milaka Ekialdeko Jerusalemera lekualdatu ziren.

## Herri eta hiri senidetuak
*
* – 2010eta hasi ziren harremanak

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siongo Atea

**Siongo Atea** (, ) Jerusalemgo Hiri Zaharreko zazpi portale nagusietariko bat da. Etsaien edozein eraso gelditzeko asmotan atea okertuta dago, angelu zorrotzarekin (Damaskoko Atea eta Jaffako Atea bezala).

## Atearen eraikuntza eta kokapena 
Sarreraren gainean dagoen jatorrizko inskripzioaren arabera, Suleiman I.ak eraiki zuen 1540an.

Hiri Zaharraren hegoaldean dago, Sion mendiaren eta Hebronen aurrean. Siongo Atea armeniar auzoko eta auzo juduko sarbidea da. Siongo Atea Daviden Atea  (hebreeraz: ''David Sha'ar*; arabieraz: *Bab an-Nabi Dawud'') bezala ere ezagutzen dute, David erregearen hilobia Sion mendian dagoela uste baitute.

Ate azpiko zoladuran dagoen Daviden izarra Shlomo Aronson arkitektoak diseinatu zuen.

## Siongo Atea eta Israelgo gerrak 
1948an, Israelgo Independentzia Gerran, Palmach unitateko indarrak  Sion Ateko sarreran alferrik borrokatu zuten auzo juduaren kontrolatzeko. Horrek gaur egun oraindik ikus daitezkeen arma-tiroen eta bala-zuloen arrasto utzi zituen ateak inguratzen dituzten harrietan. 1948ko maiatzaren 13an Jerusalemdik irten ziren azken tropa britainiarrek Mordechai Weingarteni ateko giltza eman zioten.

Atea, Hiri Zaharra eta Jerusalem banatzen zituena, jordaniarren kontrolpean egon zen, eta Sion mendia, Israelgo Estatuaren menpe, itxita mantendu ziren 1967ra arte, eta Sei Eguneko Gerraren ondoren bakarrik ireki zuten.

## Iruditegia 

File:James McDonald. City walls, the Zion Gate. 1865 (cropped).jpg|1865eko irudia
File:שער ציון בירושלים-JNF022199.jpeg|1930eko irudia
File:Zion Gate 1948.jpg|1948ko irudia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak