open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ousmane Dembélé

**Mansour Ousmane Dembélé** (Vernon (Eure), Frantzia, 1997ko maiatzaren 15a) futbol munduan **Dembélé** deitura soilaz ezaguna, Bartzelona Futbol Klubean eskuin edo ezker hegaleko gisa jokatzen futbol jokalari frantziarra da.

Gainera, Frantziako selekzio nazionalarekin jokatzen du 2016tik, eta berarekin 2018ko Errusiako Munduko Txapelketa irabazi zuen.

## Bizitza pribatua 
Bere aita Malikoa da, eta bere amak bere ama frantziarra. Halere, amak Mauritaniako eta Senegalgo nazionalitatea ere baditu bere jatorriarengatik. Islam erlijioa praktikatzen du.

## Ibilbidea 
### Stade Rennais 
Bere ibilbidea Évreux eta Rennes taldeetako harrobian hasi zen, 2010ean batetik bestera igaroz. 2014-2015 denboraldian Renneseko bigarren taldera iritsi zen eta denboraldi horretan 22 partidu jokatu eta 13 gol sartu zituen.

#### 2015-2016 
Hurrengo denboraldian, lehen taldearekin Ligue 1 txapelketan debuta egin zuen, eta 26 partidutan 12 gol sartu zituen.

### Borussia Dortmund 
Frantzian egin zuen denboraldi onak 2016ko udan Borussia Dortmund taldeak bera fitxatzea eragin zuen. Talde alemaniarrak 15 milioi euro ordaindu zituen. Han denboraldi bakarra igaro zuen Espainiako Ligara joan aurretik.

#### 2016-2017 
Txapelketa guztien artean 50 partidu jokatu zituen, eta 10 gol sartu; "dribling" ederrak eta asistentzia politak ere erakutsiz (22). Denboraldian zehar bere maila hobetuz joan zen, Thomas Tuchelek zuzenduta taldeko jokalari onena eta denboraldi horretako Bundesligako jokalari onenetarikoa bihurtu arte.

### Bartzelona Futbol Kluba 
2017ko udan, Neymarren hutsunearen aurrean Bartzelonak fitxatu zuen eta laugarren denboraldia du han. Denera 130 milioi euro ordaindu zituen talde kataluniarrak, momentu hartan bere historiako fitxaketa garestiena bihurtu zelarik. 5 urteko kontratua sinatu zuen.[thumb|ezkerrera|Dembélé [Bartzelona Futbol Kluba|Bartzelonarekin partidu batean.|266x266px]]

#### 2017-2018 
Lehenengoan zailtasun batzuk izan zituen. Halere, denboraldiaren bukaeran zifrak pixka bat txukundu zituen. Min hartuta egotearen ondorioz ere hainbat partidu galdu zituen, denera 24 partidu besterik ez zituen jokatu. Haietan 4 gol sartu zituen, eta 9 asistentzia banatu.
#### 2018-2019 
Bigarrenean berriz, bere bertsio onena azaldu zuen. Lesioek errespetatu egin zuten, eta 42 partidu jokatzera heldu zen. Aurreko denboraldiko zifrak asko hobetu zituen, 14 gol sartuz. Halere, klubarekin arazoak izan zituen; izan ere, entrenamendu batera berandu heltzeagatik 100.000 euroko zigorra jarri zioten, eta honek polemika sortu zuen.

#### 2019-2020 
Hurrengo denboraldia berriz, bere ibilbide profesionaleko okerrena izan zen, lesioek berriz ere ez baitzioten 9 partidu besterik jokatzen utzi. 492 minutu bakarrik jokatu zituen, gol bat sartuz.

## Estatistikak 
## Selekzio nazionala 
2016an debutatu zuenetik, eta hainbat azpi-kategoriatan jokatu ondoren, 21 partidu jokatu ditu absulutuarekin, 2 gol sartuz.

## Kanpo estekak
Mattin Auzki

**Mattin Auzki Etxepare** (Baiona, )  lapurtar errugbilari ohia da, harroin postuan jokatzen zuena. 2005etik 2011ra, US Daxen aritu zen, bai Top 14an, bai Pro D2an. 2010-2011 bitartean, 5 partida jokatu zituen Espainiako selekzioarekin, eta 5 puntu lortu.

## Ibilbidea 
* - 2004: US Garazi
* 2004-2011: US Dax
* 2011-2012: Saint-Médard RC

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles-Alexandre Fay

**Charles-Alexandre Fay** (Donibane Garazi, - Villers-sur-Mer, ) baxenafar militar eta kartografoa izan zen. Krimeako Gerran eta Frantzia-Prusia Gerran aritu zen eta jeneral izendatu zuten. *Souvenirs de la guerre de Crimée* (1867), ''Étude sur la guerre d'Allemagne en 1866* (1867), *Étude sur les operations militaires en Bohème en 1866* (1869), *De la loi militaire* (1870) eta *Journal d'un officier de l'armée du Rhin'' (1871) lanak idatzi zituen.
Hugues Labiano

**Hugues Labiano** (Baiona, ) lapurtar komikigilea da. 1984an Parisa joan eta bertan hasi zen bere lan-ibilbidea.

## Lanak 
* ''L'Aventure du Havre - Les Premières Tempêtes (1517-1789)*
* *Black Op*
* *Canal choc*,
* *Dixie Road*
* *Matador*
* *Mister George*
* *Las quatre coins du monde*
* *Vivre libre ou mourir*
* *L'Étoile du désert''
Robert Mitchell

**Isidore-Hyacinthe-Marie-Louis-Robert Mitchell** (Baiona, - Paris, ) lapurtar kazetari eta politikaria izan zen. Aita ingelesa eta ama espainiarra zituen. 1858an Parisa joan eta 1871n "Le Courrier de France" egunkaria sortu zuen. 1876an diputatu hautatu zuten Gironda ordezkatzeko.
Zamaltzaina (margolana)

***Zamaltzaina*** () Gabriel Roby lapurtar margolariaren margolan bat da, 1914an egina. Gaur egun Baionako Léon Bonnat museoan ikus daiteke, eta Godalet dantza egiten duen zamaltzain bat —Zuberoako maskaradako aitzindari edo dantzari nagusietako bat— irudikatzen du.

## Kanpo estekak 
* Margolanaren fitxa Léon Bonnat Museoan.
Iraulki-kamioi

[thumb|[Mercedes-Benz Arocs 8×4 iraulki-kamioia]]
**Iraulki-kamioia** zama albo batetik nahiz atzetik deskargatu ahal izateko, zama-plataforma biratzeko edo altxatzeko mekanismoa duen kamioia da. Harea, legarra, lurra edo hondakinak bezalako materialak garraiatzeko erabili ohi den kamioi mota da.

Iraulki-kamioia normalean zilindro hidrauliko batez hornituta egon ohi da, edukiontziaren aurrealdea behar bezala altxatzen duena, grabitatearen bidez, zati batean edo osorik, kamioia geldirik edo mugimenduan egon, hustu ahal izateko.

## Ikus, gainera 
* Meatze-kamioi
* Dunper

## Kanpo estekak
Alexandre-Eugène Bouët

**Alexandre-Eugène Bouët** (Baiona, - Paris, ) lapurtar militarra izan zen. Saint-Cyrreko eskolan izan ondoren, Kotxintxinako komandante nagusia izan zen (1883-1885).
Philippe Jolyet

**Philippe Jolyet** (Pierre-de-Bresse,  - Nay-Bourdettes, 1908ko irailaren 10a) frantziar margolaria izan zen. Léon Cognieten ikaslea, Baionan margolaritza eskola eta Bonnat museoaren zuzendaria izan zen.

Vente mobilière en Bresse Philippe Jolyet.jpg|*Vente mobilière en Bresse* (1864)
Présomption, 1903, Musée San Telmo.jpg|*Présomption* (1903)
Beñat Auzki

**Beñat Auzki Etxepare** (Baiona, ) lapurtar errugbilaria da, harroin eta orpokatzaile postuetan jokatzen duena. 2013-2017 bitartean, Top 14an aritu zen Bordeaux Bèglesekin, eta 2017-2018 bitartean Pro D2an FC Grenoblerekin. 2010etik 2019ra, 39 partida jokatu zituen Espainiako selekzioarekin, eta 45 puntu lortu.

## Bizitza 
Nahiz eta Baionan jaio, Donibane Garazin hasi zen errugbian Beñat Auzki, 10 urte zituelarik. US Daxeko 21 urtez azpiko taldean jokatu ondoren, Peyrehoradek kontratatu zuen Fédérale 2 mailan aritzeko. 2009tik 2013ra, Fédérale 1ean jokatu zuen, US Tyrosse taldean.

Garai hartan sortu zitzaion Espainiako selekzioarekin jokatzeko aukera, orduko *XV del León*-en aritzen zen Mattin anaiaren bitartez. 2010eko azaroaren 27an egin zuen debuta, Namibiaren kontra, Palma Mallorcakoan.

Bordelen lau denboraldi igaro eta gero, FC Grenoblek kontratatu zuen 2017an. Urte bat bakarrik eman zuen Isèreko klubean, 2018an US Tyrossera aldatu baitzen. 2019an errugbi profesionala uztekotan ibili bazen ere, azkenik US Daxera itzuli, eta hiru denboraldiz jokatu zuen bertan, Fédérale 1ean lehenbizikoan, eta Nationalen beste bietan. 
 
## Ibilbidea 
* 2009 &ndash; 2013: US Tyrosse
* 2013 &ndash; 2016: Union Bordeaux Bègles
* 2017 &ndash; 2018: FC Grenoble
* 2018 &ndash; 2019: US Tyrosse
* 2019 &ndash; 2022: US Dax

## Palmaresa 
### FC Grenoble 
* Top 14ra igotzeko kanporaketa; irabazlea: 2018

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel Roby

**Gabriel Roby** (Baiona, Lapurdi, - Paris, Frantzia, ) margolaria izan zen. Philippe Jolyeten eta Léon Bonnaten ikaslea, gustukoa zuen Euskal Herriko paisaiak margotzea. Baionako Cercle d'Etudes Euskariens elkarteko kidea izan zen. Lehen Mundu Gerra piztu zenena, Alsaziara bidali eta frontean izandako zaurien ondorioz hil zen.

L'improvisateur.jpg|''L'improvisateur*
Zamalzain.jpg|*Zamaltzaina*
Bolantak.jpg|*Bolantak''
Ikasketa Amaierako Sari Berezia

**Ikasketa Amaierako Sari Berezia** edo **Ikasketa amaierako ezohiko saria** (edo karrera amaierako sari berezia edo ezohiko saria), *Premio Extraordinario de Fin de Carrera* gazteleraz, Espainiako unibertsitate bakoitzak eremu bakoitzeko diplomatura, gradu edo lizentziatura espediente akademikorik onenarekin eta ikasle-ibilbide onenarekin bukatu duten ikasleei urtero ematen dizkieten sariak dira.

Sari hau lortzeak, era berean, Espainiar estatuko Karrera amaierako Sari nazionala (*Premio Nacional de Fin de Carrera*, gazteleraz) irabazteko aukera dakar, horren hautagai bihurtzen baitzaitu.

## Saria 
Unibertsitate bakoitzeko Gobernu-kontseiluak (edo Fakultate Batzarrak) ematen ditu sari hauek urtero, unibertsitateak eskeintzen dituen titulazio bakoitzetik espediente akademiko onena dutenei. Unibertsitate bakoitzak arautzen du saria eta unibertsitateko errektoreak eman ohi ditu zentro edo fakultateak proposatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alemaniako ekonomia

[thumb|eskuinera|[Frankfurt am Main alemaniar finantzen zentroa da.]]
2018an **Alemaniako ekonomia** munduko 4. handiena izan zen.

Alemania da munduko laugarren ekonomia indartsuenaren jabe. Merkatu sistema kapitalista du, baina ongizatearen sistemak orekatua, estatuak gizarte laguntza handiak ematen baititu. Alemaniako Errepublika Federala munduko lehen herri esportatzailea da (hain zuzen ere, esportazioa beti izan da Alemaniako ekonomiaren funtsezko elementua) eta ondasun gehien inportatzen dituen bigarrena. Ahalegin handiak egin ditu Europan ekonomia eta politika batasuna hedatzeko, eta bere ekonomia eta merkatritza politiketan gero eta eragin handiagoa dute Europar Batasuneko kideen arteko hitzarmenek. Gaur egun, Ekialdeko Alemania txertatzeko prozesuak aurrera jarraitzen du eta ahalegin handiak egiten ari dira haren atzerapena onez eramateko: izan ere, hango nekazaritza (garia, zekalea, patata, azukre erremolatxa, barazkiak, zerrikia), zeinak biztanle aktiboen % 10 hartzen baitzuen, bitarteko mekanikoak berriztatu beharrean dago, eta orobat aldatu beharra dauzka lanaren ohiturak eta kultura. Ekialdeko Alemanian, industria, lignitoari esker garatu dena –horixe baita mea baliabide ugari bakarra (Leipzig, Halle, Lusazian)–, burdingintza eta kimika industriaren mende egon da (Ekialdeko Berlin, Dresden, Leipzig, Chemnitz). 1996an, Ekialdeko Länder-ek aldaketa handiak egin dituzte egokitze eta berriztatze aldera. 1999ko urtarrilaren 1ean, Alemaniak eta Europar Batasuneko beste 10 estatuk, Europako Diru Batasuna jarri zuten abian, truke balioak behin betiko finkatzeko, eta Europako Banku Zentral berriari aginpidea eman zioten eskualde horretako diru politikaren gainean. Europar diru berria, euroa, 2002an bereganatu zuten alemanek.

Nolanahi ere, esportazio politikak emaitza onak ematen dituen arren, Alemaniak baditu konpondu beharreko hainbat arazo ekonomiko, langabeziarena adibidez; 2008an, % 7,3koa zen. Lanpostuak sortzeko neurriak ez dira espero bezain eraginkorrak izan, eta ez dirudi langabezia epe laburrean konponduko den arazoa denik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marc Etxebertz

**Marc Etxebertz** (Donibane Garazi, 1947) baxenafar farmazialari eta rally-pilotu ohia da. Frantziako NSU Kopa irabazi ondoren, 1969tik aurrera Espainiako lehiaketetan hartu zuen parte.
Emma Fursch-Madi

**Emma Fursch-Madi**, jaiotzez  **Emilie Victorine Fursch** (Baiona, Lapurdi, 1847ko urriaren 1a - Warren Township, New Jersey, AEB, ) lapurtar opera abeslaria izan zen, sopranoa. 1871n Parisko Operan debutatu eta laster bere garaiko *prima donna* bilakatu zen. 

## Biografia 
Emma Fursch-Madi Baionan jaio zen. Parisko kontserbatorioan ikasi zuen eta 1868an debuta egin zuen Parisen eta hurrengo urteetan, Parisen eta beste hiri frantses batzuetan. 1873-74 denboraldiari ekin zion New Orleanseko Opera frantsesean, eta 1874tik 1876ra Parisko Operan, non Margarita de Fausto kantatuzuen 1874ko abenduan, Huguenots-en *Valentine*,  Don Giovanni-ren Donna Elvira eta -ren Berto. Operako bigarren denboraldiaren amaieran, Giuseppe Verdik Aidaren Europako lehen interpretea izateko hautatu zuen, eta arrakasta handia izan zuen Bruselako Teatro Realeko 72 emanaldietan 1876-1877an. Théâtre de la Monnae-k kontratatu zuen Bruselan 1876tik 1881era.

Lehen aldiz agertu zen Londresko Covent Garden hirian, 1881eko maiatzaren 9an Valentine *Les Huguenots* filmean eta Londresko Théâtre du Globe delakoan, non "...la prima donna dramatique hoy.." izena izan zuen. Han berriro kantatu zuen 1883-88an.

1882an Fursch-Madi izena hartu ondoren, AEBra joan zen. James Henry Maplesonek zuzendutako bira eginez. New Yorkeko Musika Akademian kantatu zuen. New Yorkeko Metropolitan Opera House berriaren lehen denboraldian abestu zuen, 1883-84an.  Lohengrinen Ortrud paperean hasi zen 1883ko azaroaren 7an. La Giocondaren New Yorkeko lehenbizikoan kantatu zuen, 1883ko abenduaren 20an, Nilsson eta Scalchirekin. Bere azken antzezpena Ortrud-en izan zen, 1894ko otsailaren 6an.

Estatu Batuetan abeslari handia bihurtu zen; denbora batez, Jeannette Thurber kontserbatorio nazionaleko burua izan zen eta American Opera Companyko kidea. Ortrud-ek Lohengrinen (Wagner) 1894ko otsailaren 6an New Yorkeko Metropolitan Operan egindako paperean agertu zen azkenekoz. Warrenen, Somerset konderrian (New Jersey), hil zen bere etxean.

## Bizitza pertsonala 
Emma Fursch, 1871ko abuztuan, Montjauko Raoul Madier operako bigarren orkestra-zuzendariarekin eta Montjauko Noël Madier diputatuaren semearekin ezkondu zen, ezkondu eta gutxira, Manier de Monjau jaunak banantzeko eskaera egin zuen. Andrea Montjauko Fursch-Madier Bruselara joan zen bere maitaleetako batekin. Fursch-Madier andreak haur bat izan zuen, 1880ko uztailaren 27an, Hoeylaerten. Montjauko Madier jaunaren eta andrearen jaiotakotzat deklaratu zuten zibilean. Fursch, emaztea, baina Jeanne V. M. Madier de Montjau izenarekin jarri zuen abian demanda, eta aitatasun-ukazioaren eskaera bat egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanadako ekonomia

[thumb|eskuinera|[Toronto kanadar finantzen zentroa da.]]
2018an **Kanadako ekonomia** munduko 10. handiena izan zen.

Teknologia aurreratuko gizarte industriala eta bizi maila altukoa da, mendebaldeko herrialdeen saileko aurreratuenetakoa, baina Estatu Batuekiko mendekotasun handiena duena (esportazioen % 80 eta inportazioen % 60 dago haren mende). Bigarren Mundu Gerraz geroztik ikusgarria izan da eskulangintzaren, meatzaritzaren eta zerbitzuen alorraren igoera, eta XX. mendea arte herri nekazari izandakoa eta herrialde urbano eta industriala izatera iritsi zen. Langile gehienek zerbitzuen alorrean dihardute lanean, baina ekonomiaren barruan garrantzi handiko jarduerak dira meatzaritza, nekazaritza eta industria. 1993az geroko barne produktu gordinaren hazkundea % 3koa izan da. Langabezia murrizten ari da eta aurrekontuen kopuru handi bat erabiltzen da alor publikoaren zorrak ordaintzeko. 1989an merkataritza askerako hitzarmen bat sinatu zen Estatu Batuen eta Kanadaren artean (FTA) eta 1994an Ipar Ameriketako Merkataritza Librerako Hitzarmena (NAFTA, Mexiko barne hartzen duena) sinatu zuen; horren eraginez Estatu Batuekiko lotura areagotu zen merkataritzari eta, oro har, ekonomiari dagokionez. Lotura horrek eta Asiako eta Errusiako krisiak kalte handia eragin diote kanpora begira antolaturiko ekonomia izaki.

Kanadak baliabide natural aberatsak, langile trebeak eta azpiegitura modernoak ditu, eta horrek etorkizun oparoa aurreikusteko baldintzak ematen ditu. Dena dela, ingeles eta frantses eremuen arteko egoera nahasia dela-eta gerta daiteke federazioa banatzea, eta horrek atzerriko inbertsoreak galaraz ditzake.

Kanadako baliabideen artean azpimarratzekoak dira petrolioa, nikela, zinka, kobrea, beruna, urrea eta abar. Munduko lurpeko aberastasunen esportatzaile handienetakoa da. Industriari dagokionez aipatzekoak dira meatzaritzarekin lotura dutenak, elikagai industria, egurra eta papera, kimika industria eta gas naturalarekin lotura duena. Nekazaritzako gai nagusiak, berriz, artoa, garia, tabakoa, garagarra dira. Iparraldean izoztuta egoten da lurra denbora askoan eta horrek arazoak dakarzki garapenerako. Bestalde, zikloiak gertatu ohi dira Mendi Harritsuetan. Ingurunearekin loturiko gorabeheretan bereziki aipagarriak dira eguratsaren kutsadurak eta horren ondoriozko euri azidoak aintziretan eta basoetan eragiten dituen kalteak, eta orobat, nekazaritzari eta basoei kalte egiten dieten isuriak; bestalde, ozeanoko ura kutsatzen ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Suazo Córdova

**Roberto Suazo Córdova** (La Paz, Honduras, 1927ko martxoaren 17a - Tegucigalpa, 2018ko abenduaren 22a) hondurastar zirujau eta politikaria izan zen. Hondurasko presidentea izan zen 1982tik 1986ra.

1949an Medikuntzan eta Kirurgian lizentziatu zen Guatemalako San Carlos Unibertsitatean. Guatemalako Ospitale Orokorrean mediku lanetan aritu zen 1953an Hondurasera itzuli aurretik, lanbide horretan jarraitzeko.

Hondurasko Alderdi Liberaleko kide izan zen eta 1957an diputatu hautatu zuten. 1981ean Konbentzio Konstituzionaleko lehendakari hautatu zuten, eta urte amaieran presidente.

1982tik 1986ra bitarteko agintaldian, eta Amerikako Estatu Batuen laguntza jaso zuen herrialdearen egonkortasuna mantentzeko eskualdeko erregimen komunisten aurrean.
David Broncano

**David Broncano Aguilera** (Santiago de Compostela, Coruña, 1985eko abenduaren 30a) komiko eta aurkezle espainiarra da. 2 Ondas sari irabazi ditu, bata 2015ean *A vivir que son dos días* saioarekin eta bestea 2018an *La vida moderna* saioarekin.

## Biografia 
Santiago de Compostelan jaio zen arren, txikitatik Orceran bizi izan da, eta bertan hezi zen. Madrilgo Complutense Unibertsitatean publizitatea eta fisika ikasi zituen. Komunikazio- eta publizitate-agentzia askotan egon ondoren, telebistan eta irratian komiko eta aurkezle lanak egiten hasi zen. 2008an Paramount Comedy telebista kateak *Nuevos cómicos* programarako bakarrizketaldi bat onartu zion.

2008tik 2014ra bere komiko ibilbidea pixkanaka finkatzen joan da. Cuatro kateko *Esto no son las noticias* programan kolaboratzaile gisara jardun zuen eta 2013. urtetik *El club de la comedia*n agertu izan da. Arrakasta irrati bidez lortu zuen, 2008an M80ko *No somos nadie* saioan kolaborazio bat egiten hasiz eta Los 40 katean jarraituz, batik bat *Yu: No te pierdas nada* eta *Anda ya* saioatan.

2011. urtean Cadena Ser irrati-etxean hasi zen lanean, lehenengo *Hoy por hoy* saioan "Las preguntas de Broncano" (Euskaraz "Broncanoren galderak") izeneko sekzio batekin eta ondoren *A vivir que son dos días* saioan, hemen ere formatu bereko sekzio batekin. Ospe handiena 2014. urtean eskuratu zuen Cadena SERen Ignatius Farray eta Quequé umoristekin zuzentzen duen *La vida moderna* saioari esker. Azken saio honi esker Ondas sari bat irabazi zuen 2018an.

*La vida moderna*rekin izaniko arrakastak telebista pribatuaren mundura eraman zuen 2016ean Andreu Buenafuenteren eskutik, honek #0 katean aurkezturiko *Late Motive* saioan kolaboratuz. Hainbat parte hartzeren ostean Andreu ordeztera ere heldu zen honek baja hartzean eta ordezkapenean eginiko lanak kate berean *LocoMundo* saioa aurkezteko ateak ireki zizkion. 2018an *LocoMundo* utzi eta *La resistencia* izeneko late night show berria aurkezteari ekin zion.

''Monty Python's Flying Circus'' komediazko telesaio britaniarra da bere komediaren influentzietako bat.

## Ibilbide profesionala
Errusiako ekonomia

[thumb|eskuinera|[Mosku errusiar finantzen zentroa da.]]
2018an **Errusiako ekonomia** munduko 11. handiena izan zen.

SESB desagertu zenetik, merkatu ekonomia modernoa antolatzen saiatzen ari da Errusia. Barne produktu gordinak behera egin du nabarmen (-% 5, 1998), nahiz eta Errusiak baliabide natural asko duen, eta biztanleen heziketa maila garaia izan; bestalde, industria gero eta atzeratuago dago. 1997. urtearen amaieran Errusiak zenbait aurrerakuntza lortu zuen: inflazioa kontrolatu zen, errubloa egonkortu zen eta pribatizazio programa baten bidez milaka eta milaka enpresa esku pribatuetara igaro zen. Baina 1998an, Asiako ekonomia krisiaren ondorioz, lehenbizi petrolio esportazioak jaitsi ziren, eta, ondoren, atzerriko inbertsioek alde egin zuten. Eta are gehiago larritu zen egoera 1998an gobernuak ezin geldiarazi izan zuenean errubloaren jaitsiera, eta ordaindu gabe utzi zituenean 40 mila milioi dolarreko errublo obligazio. Errusiar ekonomiak arazo larriak ditu: finantza eta lege sistema atzeratua du, egitura militar-industrialaren berriztatzea oso motel doa, eta aurrekontu defizita handia da, besteak beste, gobernuak ez baitira gai zergak biltzeko. Orobat oztopatu dute Errusia merkatu ekonomian sartzea soldaten ordainketa atzerapenak, truke ekonomiak eta oso zabaldua dagoen ustelkeriak. Biztanleriaren beherakada handiak areagotzen du ekonomia arazoen larritasuna.

## Garraioak 
Garraioen azpiegituraren egoera oso larria da gaur Errusiar Federakundean. Alde batetik, Sobiet Batasuna desagertu delarik –espazio koherente baten moduan antolatua zegoen hura–, mugen ugalketarekin, izugarrizko kontraesanak eta arazoak sortu dira. Bestalde, garraioen pribatizazioak oso ondorio kaltegarriak izan ditu, egin beharreko inbertsioen zenbatekoa oso handia baita. Sektore horren ahultasuna nolanahi ere ez da berria, nahiz eta ahalegin handiak egin diren aspalditik, burdinbideetan bereziki. Hornikuntzak zaharkituak egoteak kinka larrian jarri du Errusian funtsezkoa den sektore hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herbehereetako ekonomia

thumb|eskuinera|Herbehereetar esportazioak 2006an.
2018an **Herbehereetako ekonomia** munduko 18. handiena izan zen.

Lurraldea oso mugatua izanik ere, ekonomia indartsua garatu dute nederlandarrek, garraioan, finantza zerbitzuetan eta industrian oinarritua, emaitza bikainak ematen dituena. Nekazaritzak oraindik ere garrantzi handia du: oso intentsiboa da, eta barazki langintzarekin lotu du behi eta zerri hazkundea. Laborantza gaien munduko hirugarren esportatzailea da Herbehereak, eta aurreneko lekuan dago gazta, lekadun eta loreen esportazioan. Gas naturala da lurpeko baliabide nagusia (bosgarrena 1996. urtean); Groningeneko hobi zabalak, iparraldean, oraindik gasaren bi heren ematen ditu, baina ekoizpena agortzen ari da; aldi berean ordea, indartzen ari dira Ipar Itsasoan dauden gas hobiak. Gas hori, nazioko esportazioen % 10 edo dena, inguruko europar herrialdeetan banatzen da.

Herbehereek oso tradizio zaharra dute negozioetan, eta orobat da han antzinakoa merkataritzako kapitalismo dinamikoa: bertakoak dira Shell, Unilever eta Philips bezalako multinazional handiak. Usadio horietan oinarriturik, industria ahaltsua garatu da: industria horretan usadiozko espezialitateak (diamante langintza adibidez) eta ekoizpen sorta oso zabala elkartzen dira, esportazio guztien % 50 ziurtatzen dutenak. Hirugarren sektoreak enpleguaren % 69,2 eta NPGren % 65,7 hartzen zuen 1994. urtean, eta nazioarteko merkatari eta finantza bulego asko sortu ditu atzerrian; hala, asko dira holandar holding-ak, trataera fiskal abantailatsu batek erakarriak. Rotterdamen dago munduko lehen portua, garraio sare bikain batez osatua, eta hantxe dago halaber petrolioaren negozioaren nazioarteko gune nagusia. Zor publiko handia zela-eta, plangintza bat jarri zen abian 1991-1994 urteetan. Horrekin batera, gizarte krisi bat gertatu da: izan ere, gizarte babesak, oso zabala izanik, eragotzi egiten du ekonomiaren aurreramendua. Bestalde, ekologia arazoen larritasuna dela-eta, ingurugiroa zaintzeko nazio plangintza bat aplikatu da 1990-2000 aldirako. Herbehereak Europar Batasuneko kide dira 1957. urteaz geroztik.

Oso herrialde industrializatua da; gas naturalaren ekoizpena munduko handienetakoa da, eta esku-hartze garrantzitsua du petrolio langintzan, findegi handiak baititu Antilletan eta Rotterdamen. Hain zuzen ere, Rotterdam da olio gordinaren merkatu librearen munduko gune nagusia (*spot market*). Pestiziden erabilera masiboa dela-eta, lurpeak nitrato kutsadura handia du; ibai nagusiek berriz era guztietako hondakinak daramatzate, organikoak nahiz industrialak, asko Europako beste herrietatik datozenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saudi Arabiako ekonomia

[thumb|eskuinera|[Riad arabiar finantzen zentroa da.]]
2018an **Saudi Arabiako ekonomia** munduko 19. handiena izan zen.

Saudi Arabiako ekonomia nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritu izan da, baina petrolio industriaren garapenaz gero –eta batez ere 1973tik aurrera, petrolioaren salneurriaren gorakada handiaz gero–, askotariko industria eta azpiegituren hobekuntza bultzatu du gobernuak. Aldaketa, beraz, izugarria izan da, eta oso urte gutxitan egin da gainera. Eragozpen nagusia langile aditurik edo behar bezala prestaturik ez izatea izan da. XX. mendearen azkeneko urteetan nekazaritzak eta arrantzak langileriaren % 48 hartzen zuen, merkataritzak eta zerbitzuek % 37, eta industriak % 14. Nekazaritzari izugarrizko garrantzia ematen zaio Saudi Arabian, denbora luzean herrialdea elikagaiak inportatzera behartua egon delako. Atzerritik joandako teknikari eta langile asko nekazaritza bultzatzeko proiektuetan ari dira lanean. Batez ere garia, sandiak, datilak eta tomatea egiten dira.

Saudi Arabiako petrolio industria 1938an hasi zen, Arabian-American Oil Company-k (Aramco) bultzatuta, petrolio hobi emankorrak aurkitu zirenean Dammam-en. Hasieran, Estatu Batuetako lau konpainia ziren Aramcoren jabeak, baina 1974az gero, saudi gobernuak hartu zuen konpainiaren kontrola. Saudi Arabiak munduko petrolio erreserba (250.000 milioi upel) eta produkzio (3.000 milioi upel urtean) handienetakoak ditu, eta munduko lehen esportatzailea da, eta, hori dela eta, herrialdeak pisu handia du Petrolio Esportatzaileen Erakundean (OPEP). 1990ean, Irakek Kuwait inbaditu zuenean, asko handitu zuen bere produkzioa. Petroliorik gehiena herrialdearen ekialdean ateratzen da, kostatik gertu, Persiako golkoan. Petrolioa merkatu nagusietara zabaltzeko, oleoduktu bat egin zen (1950ean bukatua) ekialdeko petrolio eremuetatik Mediterraneoa itsasertzeraino (Sidon, Libano), eta beste bat (1980 ondoren bukatua) Itsaso Gorriraino (Yanbu al Bahr). Nolanahi ere, petrolio gehiena petrolio-ontzietan garraiatzen da, Persiako golkoko portuetatik. Petrolioaz gainera, gas naturala ere produzitzen da. XX. mendearen azkeneko hamarraldian 31.800 milioi metro kubiko gas produzitzen ziren urtean. 1975ean Saudi Arabiako gobernuak bost urteko programa bat prestatu zuen, petrolioaren diru sarrera ikaragarriak baliatuz, ekonomia aurreratzeko. Orduan sektore petrokimikoa bultzatu zen batez ere, eta gas naturala eta petrolio ustiategiak eraiki ziren horretarako; altzairu eta zementu lantegiak ere egin ziren, plangintza hura aurrera eramateko behar zen azpiegituraren eraikuntza errazteko. 1980-1985 bitartean beste plangintza bat prestatu zen, industria alorrak zabaltzeko –petrolio findua, konposatu petrokimikoak, plastikoak, elikagai prozesatuak, jantziak, ongarriak eta zementua–, eta 1985-1990 bitartean beste bat, aurrerabiderako, baina azken horrek ez zuen arrakasta handirik izan, petrolioaren prezioak –eta, beraz, diru sarrerak– behera egin zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azukre-beterraba

**Azukre-erremolatxa** edo **azukre-beterraba** (*	Beta vulgaris subsp. vulgaris*) barazki gisa landatzen den biurteko landare belarkara da. Hosto handiak dauzka. *Beta vulgaris* espeziearen barietate bat da, zerba bezala.

Sakarosa kontzentrazio handia duenez, merkataritzarako (azukrea lortzeko) ekoizten dute. Marggrafek aurkitu zuen 1747an erremolatxaren sakarosa, eta ordutik hona asko zabaldu da azukrea erremolatxatik ateratzea. Errusian, Frantzian, Alemanian, Polonian, Italian eta Estatu Batuetan lantzen da batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas zerba

**Itsas zerba** (*Beta vulgaris subsp. maritima*) Amaranthaceae familiako landare belarkara da. *Beta vulgaris* espeziearen barietate bat da, azukre-erremolatxa eta zerba bezala.

Europa, iparraldeko Afrika eta hegoaldeko Asiako kostaldean natiboa da.

## Kanpo estekak
Seskiterpeno

[200px|eskuinera|thumb|[Zingiberenoaren egitura.]]
**Seskiterpenoak** hiru isoprenoz osaturiko terpenoak dira. Lipido saponifikaezinak dira eta 15 karbonotako katea dute. Landareen olio usaintsuetan agertzen dira, baina ez dira monoterpenoak bezain ugariak.

## Adibideak 
* Azido abszisikoa
* Farnesola
* Humulenoa
* Zingiberenoa

## Kanpo estekak
Diterpeno

[300px|eskuinera|thumb|[A bitamina|Erretinolaren egitura.]]
**Diterpenoak** lau isoprenoz osaturiko terpenoak dira. Lipido saponifikaezinak dira eta 20 karbonotako katea dute.

Landareetan, intsektuetan, onddoetan eta itsasoko animalietan agertzen dira.

## Garrantzi biologikoa 
Diterpeno batzuek garrantzi biologiko handia dute:
* Fitola: klorofila molekularen alde hidrofoboa osatzen du; fotosintesian ezinbestekoa da, beraz.
* Giberelina: landareen fitohormona garrantzitsua da, hazien eta kimuen latentzia garaia mozten eta ernaldia hasten baitu.
* Erretinola (A bitamina): erretinak ongi funtzionatzeko ezinbestekoa izateaz gain, eragina du immunitate-sisteman eta enbrioiaren hazkundean ere.

## Adibideak 
* Azido abietikoa
* Erretinola (A bitamina)
* Fitola
* Giberelina
* Labdanoa
* Kafestola

## Kanpo estekak
Terpeno

[400px|eskuinera|thumb|Laukian [isoprenoaren egitura eta ondoan limonenoa, farnesola eta erretinola (A bitamina).]]
[400px|eskuinera|thumb|[karoteno|β-karotenoaren egitura.]]
**Terpenoak** isoprenoen (2-metilbuta-1,3-dieno) polimeroak dira. Lipido ez saponifikagarrien taldean sartzen dira. Landareen olio usaintsuetan agertzen dira gehienbat, baina izaki bizidun guztietan aurkitu dira.

## Etimologia 
1850 hamarkadan aurkitu ziren lehenengo terpenoak trementinatan eta trementinari alemanieraz *terpentin* esaten zaio.

## Egitura kimikoa 
Isoprenoen polimerizazioz osatzen dira eta hauen kopuruaren arabera sailkatzen dira. Hala ere azido mebalonikoa moldatuz osatzen direla ikusi da, isopreno isolaturik ez baita naturan aurkitu.

Terpenoek aldaketa kimikoren bat jasaten dutenean **terpenoideak** sortzen dira, normalean oxidazioz. A bitamina eda adibide bat.

## Sailkapena 
Trementinan aurkituriko terpenoak bi isopreno ditu. Terpeno hori hartu zen hasiera batean oinarrizko unitatetzat eta sailkapena honen multiploen arabera egiten da.
* Hemiterpenoa (terpeno erdi, 5 C): Isoprenoa bera da.
* Monoterpenoa (terpeno bakarra, 10 C): Landareetako olio usaintsuetan agertzen dira, pinenoa (pinuan), mirzenoa (lupuluan), limonenoa (zitrikoetan), linaloola (astaizpilikuan)...
* Seskiterpenoa (terpeno eta erdi, 15 C): Landareetako olio usaintsuetan agertzen dira, ez dira monoterpenoak bezain ugari eta ezagunak.
* Diterpenoak (bi terpeno, 20 C): Funtzio ezberdinetako molekulak daude multzo honetan. Ezagunenak fitola, klorofilaren alde hidrofoboa osatzen du, eta giberelina fitohormona.
* Seskiterpenoideak (bi terpeno eta erdi, 25 C).
* Triterpenoak (hiru terpeno, 30 C): Terpeno hauek eraztunak osatzen dituzte eta ziklopentanoperhidrofenantrenoa eratzen dute. Horretan oinarritzen dira esteroideak; ezagunenak kolesterola, D bitamina eta hormona ugari dira. Gehienetan terpenoetatik bereizitako multzo gisa ikertzen dira.
* Tetraterpenoak (lau terpeno, 40 C): Karotenoideak dira, landareen pigmentu gisa fotosintesian hartzen dute parte.
* Politerpenoak (lau terpenotik gorakoak): Ezagunenak kinonak dira, plastokinona eta ubikinona, arnas katean parte hartzen dute elektroiak garraiatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triterpeno

[300px|eskuinera|thumb|[Eskualenoaren egitura.]]
[300px|eskuinera|thumb|[Ziklopentanoperhidrofenantrenoa.]]
**Triterpenoak** sei isoprenoz osaturiko terpenoak dira. Lipido saponifikaezinak dira eta 30 karbonotako katea dute.

Triterpeno lineal ezagunena eskualenoa da, baina ohikoena kateek eraztunak sortzea da ziklopentanoperhidrofenantrenoa (esteranoa) eratuz. Molekula honetan oinarritzen dira esteroideak.

## Adibideak 
* Eskualenoa
* Ziklopentanoperhidrofenantrenoa

## Kanpo estekak
Politerpeno

[280px|eskuinera|thumb|[Ubikinonaren egitura.]]
**Politerpenoak** zortzi isopreno baino gehiagoz osaturiko terpenoak dira. Lipido saponifikaezinak dira.

Ezagunenak kinonak dira, plastokinona eta ubikinona, arnas katean parte hartzen dute elektroiak garraiatuz.

## Kanpo estekak
Tetraterpeno

[500px|eskuinera|thumb|[Karoteno|β-karotenoaren egitura.]]
**Tetraterpenoak** zortzi isoprenoz osaturiko terpenoak dira. Lipido saponifikaezinak dira eta 40 karbonotako katea dute.

Tetraterpenoen barneko multzo handiena karotenoideak dira, landareen pigmentuak hain zuzen ere.

## Ikus, gainera 
* Karotenoideak

## Kanpo estekak
Erremolatxa gorri

**Erremolatxa gorria** (*Beta vulgaris var. rubra*) Amaranthaceae familiako landare belarkara da. *Beta vulgaris* espeziearen barietate bat da, azukre-erremolatxa, itsas zerba eta zerba bezala.

## Kanpo estekak
Georges Lafenestre

**Georges Lafenestre** (Orleans, 1837ko maiatzaren 5a - Bourg-la-Reine, 1919ko maiatzaren 19a) arte kritikaria, historialaria eta poeta frantsesa izan zen.

## Biografia 
Louvre museoaren kontsrbadorea eta Frantziako Institutuaren partaidea izan zen. Isabelle Lisbonne-rekin ezkondu zen; lehenengo ezkontza batetik, Isabellek seme bat zuen, Georges Aaron Bénédite; semea Lafenestreren laguntzaz garrantzi handiko egiptologo izan zen. Bere obra nagusia arteari eta artearen historiari buruzkoa da, batez ere XV. mende aurreko Italiako arteaz. Gazte garaiten Parnasianismo frantses poesia-mugimenduarekin lotura handia izan zuen. Zentzu horretan José María de Heredia, Colette, Emmanuel des Essarts eta Sully Prudhommeekin adiskidetasun handia izan zuen. *Le Parnasse contemporain* poesia bildumaren azkeneko bi edizioetan haren izena agertu zen. Paul Verlainek ''Les Hommes d'aujourd'hui* aldizkariaren 398. zenbakian Lafenestreri buruz idatzi zuen.

## Obra 
;Poesia
* *Les Espérances*, 1864.
* *Idylles et Chansons*, 1874.
* *Poésies de 1864 à 1874*, Lemerre, 1889.

;Saiakerak
* *Chateaubriand*, Hachette, 1882.
* *Maîtres anciens. Études d'histoire et d'art* Éditions Loones, 1882.
* *La vie et l'œuvre de Titien*, 1886.
* *Le Salon de 1886, la peinture, la sculpture*, *Revue des deux Mondes*), 1886.
* *La Peinture italienne*, I. liburuki : *Depuis les origines jusqu'à la fin du XVe siècle*, A. Quentin, 1885 ; Alcide Picard, 1886.
* *La Fontaine*, Hachette, 1895.
* *Artistes et Amateurs*.
* *Orléans*, 1900.
* *La peinture en Europe, Le Louvre* (Eugène Richtenberger-ekin), Libraires-Imprimeries Réunies, s. d., c. 1900
* *La peinture en Europe, Venise* (Eugène Richtenberger-ekin), 1900.
* *La peinture en Europe, la Belgique*, 1900.
* *Rome, les musées, les collections particulières, les palais*, egilearen edizioa, 1905.
* *1904'', L'Inconnu, 1904.
* *Molière*, Hachette, 1908.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Monoterpenoide

[300px|eskuinera|thumb|[Izpiliku fin|Izpilikuan ugariak dira kanforrra, eukaliptola eta linaloola.]]
200px|eskuinera|thumb|Monoterpenoen oinarrizko egitura.
**Monoterpenoideak** edo **Monoterpenoak** bi isoprenoz osaturiko terpenoak dira. Lipido saponifikaezinak dira eta 10 karbonotako katea dute. Landareen olio usaintsuetan ugariak dira.

## Adibideak 
* Eukaliptola
* Geraniola
* Kanforra
* Limonenoa
* Linaloola
* Mirzenoa
* Pinenoa

## Kanpo estekak
Amaia Perez Orozco

**Amaia Perez Orozco** (Burgos, 1977) ekonomilaria, doktorea, eta ekintzaile feminista da

## Ibilbidea 
Getafeko Carlos III Unibertsitatean Ekonomia ikasi zuen. Laugarren mailan zegoela, aukera libreko ikasgai batek bere ibilbidea erabat markatu zuen: *Ikuspegi ekonomiko kritikoak*. Orduan izan zuen Ekonomia Ekologikoa eta Feministaren berri.

Teoria feministan topatu zituen bizitza eta harremanak beste modu batez aztertzeko gakoak eta 2005ean Madrilgo Complutense Unibertsitatean Nazioarteko Ekonomian eta Garapenean doktore izatera iritsi zen. Bere tesiaren izena *Ekonomiaren inguruko ikuspegi feministak. Zaintzen kasua.* *(Perspectivas feministas en torno a la economía. El caso de los cuidados.)* Urte bete beranduago, 2006an, izenburu bereko liburua argitaratu zuen.

Perez Orozcok ekofeminismoarekin lotura estua du.

Ekonomia Feministan aditua da eta beraren inguruko gakoen dibulgazioan aritua bai idazle gisa, bai hizlari gisa.    

Silvia Piris Lekuona eta Valentina Longorekin batera Colectiva XXK. Feminismoak, pentsamendua eta ekintza proiektu feministaren sortzaile da.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* Perez Orozco, A. (2014): *Subversión feminista de la economía.* Editorial Traficantes de Sueños. Madril.
* Perez Orozco, A y L. Gil, S (2011): *Desigualdades a Flor de piel. Cadenas globales de cuidados*. ONU-Mujeres)
* Perez Orozco, A. (2006): *Perspectivas feministas en torno a la economía. El caso de los cuidados.* CES argitaletxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* (Bideoa) Amaia Perez Orozcoren hitzaldia 'Feministaldia 2016' ekitaldian (Donostia, 2016-12-21)
* (Bideoa) Amaia Perez Orozco "Los cuidados como parte de la Economía" (UNAM, 2015)
* Colectiva XXK: Feminismoak, pentsamendua eta ekintza webgunea.
Carlos Filipe Ximenes Belo

**Carlos Filipe Ximenes Belo** (Baucau, 1948ko otsailaren 3a) timortar apezpiku katolikoa da.
1996an Bakearen Nobel Saria jaso zuen José Ramos-Horta politikariarekin batera.

## Bizitza 
Bacauko familia behartsu batean jaio zen, 1948ko otsailaren 3an. Bufaloak zaintzen aritu zen 14 urte bete arte. 1980an apaiztu zen, Portugalen eta Erroman ikasi ostean. 1983an, Diliko administratzaile apostoliko izendatu zuen Joan Paulo II.ak. Ordudanik, etengabe salatu zituen Indonesiako Armadaren giza eskubideen kontrako ekintzak. Salaketa horien ondorioz, mehatxu ugari jasan izan zituen. Izan ere, timortarren babesleku izan zen Eliza askotan, eta Indonesiaren erasoen jomuga. Bakearen Nobel saria jaso zuen 1996an, José Ramos-Hortarekin batera, Ekialdeko Timorko gatazkari irtenbide baketsua emateko egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geraniol

**Geraniola** alkohola eta monoterpenoidea, lipido saponifikaezina beraz.

## Jatorria 
Arrosa eta Garraiska bezalako landareen olio usaintsuen osagai garrantzitsua da. Geranioaren oliotan aurkitu zen, hortik bere izena.

Bestalde erleek ere ekoizten dute eta nektarra duten loreak markatzeko erabiltzen dute, bai eta erlauntzaren sarrera markatzeko ere.

## Erabilerak 
Arrosaren usaina du eta horregatik lurrinetan erabiltzen da. Zigarretari ere gehitzen zaio zaporea hobetzeko.

Eltxoentzako errepelente gisa ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
[300px|ezkerrera|thumb|[Leiho-geranio|Geranioak balkoian.]]

## Kanpo estekak
Pineno

**Pinenoa** monoterpenoide bat da, lipido saponifikaezina beraz.

## Jatorria 
Pinuaren erretxinatan aurkitzen da, bai eta koniferoak ez diren hainbat landaretan ere, kalamuan esate baterako.

## Erabilerak 
Lurrin industrian erabiltzen da eta biofuel gisa erabiltzeko ikerketak ere egin izan dira. Pinenoaren isomero biak trementina ekoizteko erabiltzen dira.

Txinatar medikuntza tradizionalean minbiziari aurre egiteko erabili izan da.
[250px|ezkerrera|thumb|[Pinuaren erretxina.]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Plaisirs et les Jours

***Les Plaisirs et les Jours*** (euskaraz: *Plazerak eta Egunak*) Marcel Proust egilearen lehenengo liburua izan zen. Bere lan nagusia prestatzen zuen bitartean, *À la recherche du temps perdu* alegia, berriro argitaratzea saihestu zuen.

## Ezaugarriak 
1896an egileak berak argitaratu zuen bere lehenengo liburua izanik. Hogei eta hogeita hiru urte zituen lan hauek idatzi zituenean. Liburua narrazio laburren, aforismoen eta poemen bilduma da. Izenburua Hesiodoren liburu batetik hartu zuen, *Lanak eta egunak*. Proustek lehenengo hitza aldatu zuen, "Plazerrak" jarriz; horrek dekadentismoaren joera erakusten zuen.

## Egitura 
Bildumak atal desberdinak ditu:

* *Avant-propos*, Willie Heath lagunari eskainia. Hearth 1895an hil zen
* *La mort de Baldassare Silvande, vicomte de Sylvanie*
* *Violante ou la Mondanité*
* *Fragments de comédie italienne*
* *Mondanité et mélomanie de Bouvard et Pécuchet*
* *Mélancolique villégiature de Mme de Breyves*
* *Portraits de peintres et de musiciens*
* ''La confession d'une jeune fille*
* *Un dîner en ville*
* *Les regrets, rêveries couleur du temps*
* *La fin de la jalousie''

## Erreferentziak
Shebaako etxaldeak

**Shebaako etxaldeak** (, ''*; , *Havot Sheba‘a* edo הר דוב, *Har Dov*) Libano, Siria eta Israel arteko mugetan dagoen zerrenda txikia da. Herrialde hauek zerrendaren jabetza aldarrikatzen dute. 1957ko irailean Siriak bereganatu eta 1967an, Sei Eguneko Gerran zehar, Israelek Golango gainekin batera konkistatu zuen. Harrezkero Israelen eskuetan dago. Libanok bere jabetza aldarrikatzen du eta Israelek siriar jabetzat mantendu arren disputaturiko eremu bat dela onartzen du. 2006ko Libanoko gerran zehar Libanok berriro aldarrikatu zuen bere jabetza.

## Geografia 
Shebaa libanoar herrixka Hermon mendiaren mendebaldean dago. Bere inguruan 14 etxalde daude, non egun Israelek *checkpoint'' edo muga-postu militarrak dituen. Hezbolak askotan muga-postu hauen kontra erasoak egin ditu. Guztira, herrixkak eta inguruko etxaldeek ez dute 10 kilometro koadro baino gehiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Liberal Guipuzcoano

***El Liberal Guipuzcoano*** 1820an sortutako Donostiako prentsa agerkari bat izan zen, bi aldi desberdinetan argitaratua. Lehendabiziko agerkaria hiri horretako Sociedad Patriótica elkartearen (La Balandra ere deituaren) argitalpen ofiziala zen. Bigarren 1840an hasi ziren argitaratzen, eta aurreko izen bereko aldizkariaren printzipio liberal berdinak babesten zituen.

## Lehendabiziko argitalpena 
*El Liberal Guipuzcoano* Espainiako Hirurteko Liberala hastearekin batera sortu zen, urte horretako uztailean. Astelehen eta ostiralean plazaratzen zuten, eta Espainiako prentsak aldizkari hau hartzen zuen oinarri atzerriko albisteak argitaratzeko, ateratzen zituen informazioen kalitatearen seinale. Baroja familiaren moldiztegian inprimatzen zuten.

Erredaktoreen artean ondorengoak zeuden: Jose Maria Labaien, Cándido Almeida, Pablo Mendibil, José Elías Legarda, Lorenzo Sánchez eta Paulino Rodríguez Mutiozabal. Eragin handikoa izan zen Gipuzkoako politika eta ekonomiako gai nagusietan, horien inguruko eztabaidetan parte hartuz.

## Bigarren argitalpena 
Lehen Karlistaldia pasata, beste *El* *Liberal Guipuzcoano* bat argitaratu zen indar berriz 1840ko urtarrilean. Donostiako burgesia, industriala eta merkataria, isabeldar alderdiari hertsiki atxikirik egoteaz gain, Espainiako aldaketa politiko aurreratu eta ausartenen aldeko agertu zen. Aldizkari hau hiriko eliteek bultzatu zuten zuzenean, eta ezin argiago du helburua: foruak indargabetzea eta probintzia monarkiaren konstituzio batasunean osoki eta betiko integratzea, baita Espainiako merkatuan ere alde ekonomikoan. Sinesmen horiek aldizkariaren goiburuan esplizituki agertzen ziren, izenburuaren ondoren:

Argitalpen honen aurkari nagusia *El Vascongado* zen. Aliatuetan, berriz, *El Vizcaíno Originario* (Bilbokoa), edo *El Vigilante Cántabro*, Santanderren. *El Vascongado* kazeta foruzale aurkariak kritikatu zion bezala, Donostiako aldizkariko erredaktoreak enplegatuak ziren; *El Vascongado*ko kritikaren iritziz, gero, zentsura pasa behar zuten ("mertzenarioak", deitzen die aldizkariak, eta enpresa eta erredakzioa guztiz bananduta daudela dio); gutun batean, Madrilgo progresistek, Colladok hala kudeatuta, erredaktore bat bidaliko zutela adierazten da. Nolanahi ere, kazetaritzaren historiaren ikuspegitik, kazetaritzako enpresa kapitalistaren modernizazioan aurrerapauso bat izan zen, soldatapeko lan eskemak aplikatzean, Javier Fernandez Sebastianen iritziz.

1841eko urriaren 29ko Esparteroren Dekretuak, azkenean, donostiar horien eskaerak islatu zituen: aduanak mugara eramatea, Espainiako Konstituzioaren arabera hedatzen zuen udalak eta aldundiak aukeratzeko hautespen gorputza, eta lehen auzialdiko epaitegiak ezarri zituen, *El Liberal Guipuzcoano*k lehen orrialdeko goiburuan adierazten zuena. Printzipio horietako batzuk betiko geratu ziren legez finkatuta Donostian (eta Probintzia Baskongadoetan) hurrengo urteetan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 

## Ikus, gainera 
* José Manuel Collado
* Euskal Herriko egunkariak
* Serafin Baroja
* *La Voz de Guipúzcoa*

## Kanpo estekak
Txusa Padrones

**María Jesús Padrones San Juanes** (Barakaldo, 1961), **Txusa Padrones** izenez ezagutua, euskal geografo, irakasle eta politikaria da, Bizkaiko Batzar Nagusietako kidea egun.

## Bizitza eta Politikagintza 
Txusa Padrones Barakaldon jaio zen 1961ean. Geografia eta Historia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean eta 1989 urtetik aurrera Asti-Leku Ikastolan ibili da irakasle.

Barakaldoko Udaleko zinegotzi izan zen 2011 eta 2015 urteetan eta 2015 urtetik Bizkaiko Batzar Nagusietako kidea da EH Bildu alderdiaren partez eta horren Euskara eta Kultura Batzordeko eleduna.

1994ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Eusko Legebiltzarrerako Bizkaiko hautagaia izan zen Herri Batasuna alderdiaren partez eta hurrengo urteko udal hauteskundeetan Barakaldoko alkategai izan zen alderdi berdinaren partez.

## Erreferentziak
Apología. Memorias de un editor rojo-separatista

***Apología. Memorias de un editor rojo-separatista*** 2018. urtean kaleratu zen Jose Mari Espartzaren liburua da. Lan honetan Espartza editoreak Txalaparta argitaletxearen ibilbidea narratzen du, Tafallan argitaletxea sortu aurretik egindako proiektuetatik gaur egungo argitalpenak arte.

## Edukia 
Liburuan Espartzak edizio munduan bere hasierako lanak azaltzen ditu, klandestinitatekoak eta Altaffayllakoak barne. Halaber, euskal edizioan garrantzia izan duten aurrekariak omentzen ditu, ondoren, Txalapartaren hasierako urteak eta ibilbide osoa erakusteko, bere testuinguru politikoan kokatuz. Azken zentzu horretan benetako salaketa liburua da.

Estiloa arina da, pazadizuez eta komentario politikoez osatuta. Bere idalaznetan ohikoa den bezala, umorea eta kritika zorrotzak uztartzen dira. Azkenik editoreen lanaren garrantzia aldarrikatzen du Espartzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aurkezpenaren bideoa Youtuben.
* :Argitaletxearen webguneko liburuaren aurkezpena.
* :Jose Mari Espartzarekin elkarrizketa.
Landazabal garaiko parke nazionala

**Landazabal garaiko parke nazionala** (; ) Belgikako parke nazionala da, Flandrian dagoena. 2006. urtean sortu zuten eta herrialde osoko lehendabiziko parke natural bilakatu zen. Linburgo probintzian dago, Genk eta Mosa ibaiaren haranaren artean. Guztira 60&nbsp;km²-ko azalera du eta txilardiz eta pinudiz osaturik dago.

File:Hoge Kempen Groeve (6).JPG|
File:Hoge Kempen (11).JPG|
File:Hoge Kempen Groeve (21).JPG|
File:Hoge Kempen Groeve (24).jpg|

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
De Zoom-Kalmthoutse Heide

**De Zoom-Kalmthoutse Heide mugaz bestaldeko parkea** (; ) Flandria eta Herbehereak artean dagoen naturagune babestua da. 2001. urtean sortu zuten Flandriako Kalmthoutse Heide eta Herbehereetako De Zoom parkeak bilduz. Guztira 37,50&nbsp;km²-ko azalera du eta txilardiz osaturik dago.

File:Kalmthoutse_heide_(vanop_brandtoren).jpg|
File:Kalmthoutse_Heide_in_February.jpg|
File:Kalmthoutse_Heide_vanuit_brandtoren_1_11feb2007.JPG|

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala