open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ezkongabeen Eguna

**Ezkongabeen Eguna** () edo **11 bikoitza** () Txinan jatorria duen ospakizun egun ez-ofiziala da, bikote-harremanik ez duten pertsonek urtero azaroaren 11n harrotasunez ospatzen dutena. 2009az geroztik, ordea, erosketak egiteko eguna ere bada.

## Historia 
Ospakizuna Nanjingeko Unibertsitateko ikasle batzuek sortu zuten 1993an, Txinako gizarte tradizionalean ezkongabe izatea harrotasunez ospatzeko. Hasieran gizonezkoek bakarrik ospatzen zuten. Handik gutxira, Txinako beste unibertsitatetara zabaldu zen ohitura bilakatuz. Horren ondorioz, gizartera hedatu zen.

2009an Alibaba Txinako merkataritza elektronikoko etxeak eguna bere egin zuen, eta deskontu ugari eskaini zituen 24 orduz. Horrek, ospakizunaren merkantilizazioa ekartzeaz gain, kontsumo-egun bilakatu zuen. Horrekin batera, ospakizuna nazioartera hedatuz joan da eta gaur egun erosketa-bolumen handieneko eguna da mundu osoan. Izan ere, tankerako *Ostiral Beltz* eta *Astelehen Zibernetiko* kontsumo-egunei gailentze zaie bai fakturazioari, bai erosle-kopuruari dagokionez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félicien Rops

**Félicien Victor Joseph Rops** (Namur, 1833ko uztailaren 7a - Essonnes, 1898ko abuztuaren 23a) belgikar margolari, ilustratzaile eta karikaturagilea izan zen, Parisko fin de siècle eta sinbolismoarekin lotua. Gaur egun, bere garaiko literatura erotiko eta ezkutuko ilustrazioengatik ezagutzen da, eta komiki belgikarraren aitzindaritzat hartzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Paul Mathey - Felicien Rops in his Studio.jpg|*Félicien Rops bere estudioan*, Paul Mathey
Irudi:Felicien_Rops,_Self-Portrait_(c.1860s)_crayon,_ink_(16.2_x_11.2_cm)_private_collection_Namur,_Belgium_(detail).jpg|Autoerretratua
Irudi:Félicien Rops - Pornokratès - 1878.jpg|*Pornokratès*, 1878
Irudi:Félicien Rops - L'Entrée au bal.jpg|*Dantzarrako sarrera* (c. 1858)
Irudi:Félicien Rops (1833-1898) De dood op het bal - Kröller-Müller Museum Otterlo 23-08-2016 13-31-56.JPG|*Heriotza dantzan* (ca. 1865-1875)
Irudi:Felicien_Rops,_The_Drunken_Dandy_(no_date)_mixed_media_on_paper_(39_x_48_cm)_Musée_Félicien_Rops,_Namur.jpg|*Dandy mozkorra*
Irudi:Felicien_Rops,_Sailors_Den_(1875)_watercolor,_pastel,_gouache_(60.5_x_46.5_cm)_Musée_Félicien_Rops,_Namur.jpg|*Marinelen zuloa*
Irudi:Felicien_Rops,_The_Human_Parody_(1878-1881)_watercolor,_pastel,_chalk_(22.5_x_15cm).jpg|*Giza parodia* (1878-1881)
Irudi:Félicien Rops - Le bibliothécaire.jpg|*Liburuzaina*, (1878-1881)
Irudi:Felicien_Rops,_L'Amour_Mouché,_Venus_and_Cupid-Love_blowing_his_nose_(1878-1881)_pastel,_gouache,_chalk_(21.8_x_14.8)_Musée_Félicien_Rops,_Namur.jpg|(1878-1881)
Irudi:Félicien Rops - La chanson de Chérubin 2.jpg|*Kerubin abestia* (1878-1881)
Irudi:Félicien Rops - Passé minuit.jpg|
Irudi:Felicien_Rops,_Prehistoric_Coupling_(1887)_color_pencil,_watercolor,_gouache_(30.5_x_23.6_cm.)_Namur.jpg|*Historia urteko bikotea* (1887)
Irudi:Félicien Rops - La tentation de Saint Antoine.jpg|*San Antonioren tentazioa* (1878)
Irudi:Felicien_Rops,_Untitled_(no_date)_watercolor,_colored_pencil_(22.9_x_28.6_cm)_Metropolitan_Museum_of_Art,_New_York.jpg
Irudi:Félicien Rops - De dame met de ledenpop - La Dame au pantin - Erfgoedfonds Koning Boudewijnstichting - Fonds du Patrimoine Fondation Roi Baudouin.jpg|*Andrea txotxongiloarekin* (ca. 1883-1885)
Irudi:Paul Rops Sleeping, by Felicien Rops.jpg|*Paul Rops lotan* (c. 1872-75)
Irudi:Felicien_Rops,_Pears_and_Apple_on_a_Plate_(1882)_oil_on_canvas_(22,5_x_32_cm)_Friends_of_the_Musée_Félicien_Rops.jpg|*Udareak eta sagarra plater batean* (1882)
Irudi:Félicien_Rops_(1876)_Les_Rochers_des_Grands_Malades._Musée_des_Beaux_Arts_Ixelles.jpg|Grands Maladeseko arrokak* (1876)
Irudi:Félicien Rops Sneeuw te Thozée.JPG|*Elurra Thozéen*
Irudi:Felicien_Rops,_The_Pond_of_Bambois_(1865)_oil_on_panel_(18.5_×_24_cm)_Charleroi_Museum_of_Fine_Arts.jpg|*Bamboiseko urmaela* (1865)
Irudi:Félicien Rops (1833-1898) Meer van Bambois - Musée Félicien Rops Namen 23-03-2018 10-25-23.jpg|*Padura Bamboisetik*
Irudi:Félicien Rops (1833-1898) Het strand in Heist (1886) Musée Félicien Rops Namen 23-03-2018 10-27-00.jpg|*Heist hondartza''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khalifa bin Salman Al Khalifa

**Khalifa bin Salman Al Khalifa** (Jasra, 1935eko azaroaren 24a - Rochester, Minnesota, 2020ko azaroaren 11) Bahraingo lehen ministroa izan zen 1970etik 2020an hil zen arte. Salman bin Hamad Al Khalifa I.aren semea, Isa bin Salman Al Khalifaren anaia eta Hamad bin Isa Al Khalifa erregearen semea izan zen. Munduko agintaldi luzeena izan zuen lehen ministroa izan zen, berrogei urte baino gehiago.
Erratz auto

[thumb|[Errepideko txirrindularitza lasterketa bateko azken ibilgailuak.]]
**Erratz autoa** edo **erratz automobila** errepideko txirrindularitza lasterketa bati jarraitzen dion ibilgailua da. Baimendutako epean helmugara iristeko gai ez diren txirrindulariak atzean uzten dituen ibilgailua da. Txirrindulari batek erratz autoaren atzean jarraitzea erabakitzen badu, konboiaren (eta lasterketaren) parte izateari uzten dio, eta ohiko trafiko arauak eta legeak bete behar ditu. Erratz autoa ikusitakoan, igaro eta gero, ohiko trafiko-arauak erabiltzen hasiko dira ibilgailu guztiak, eta lasterketa igaro arte itxaroten egon diren ibilgailuak errepidera itzuliko dira.

Errepideko txirrindularitza lasterketa askotan, erratz bat edo bi agerian eramaten ditu erratz autoak. 

Mendebaldeko euskalkietako lagunarteko hizkeran, *kotxe eskoba* > *kotxe-eskoba* > *kotxeskoba* deritzo; gaztelaniatik zuzenean hartutako mailegua.

## Kanpo estekak
Journal Square (PATH)

**Journal Square** (*Egunkariaren plaza*, euskaraz) PATH sarearen geltokia da, New Jersey estatuko Jersey City udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 1912ko apirilaren 14an ireki zen.

## Eskema 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* PATH sarea
* Jersey City

## Kanpo estekak 
*  Trans-Hudson portu Autoritateko web gune ofiziala
29. Oscar Sariak

**29. Oscar Sarien ekitaldia** 1957ko martxoaren 27an Hollywoodeko Pantages Antzokian egin zuten 1956. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Jerry Lewis eta Celeste Holm izan ziren eta Estatu Batuetan NBC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Eddie Cantor**

### Irving G. Thalberg 
* **Buddy Adler **

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Y. Frank Freeman**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kargu-agiri

**Kargu-agiri** bat saltzaile batek erabiltzen duen dokumentua da, erosleari zorraren egungo betebeharren berri emateko, edo erosle batek sortutako dokumentua, jasotako ondasunak kreditura itzultzean. Zordunketa-oharrak hurbileko faktura bati buruzko informazioa eman dezake, edo egun behar diren funtsak gogorarazteko balio dezake. Itzulitako artikuluen kasuan, notak kreditu aurreratu osoa, itzulitako artikuluen inbentarioa eta horiek itzultzeko arrazoia jasoko ditu. 

## Erabilera 
thumb|Merkatuaren gorabeherak adierazten dituen monitorea.
Kargu-agiriak negoziotik negoziorako transakzioetan erabiltzen dira normalean. Transakzio horiek, sarritan, kreditua luzatzea dakarte; horrek esan nahi du saltzaile batek salgaiak enpresa batera bidaliko lituzkeela salgaiak ordaindu baino lehen. Ondasun errealak eskuz aldatzen ari diren arren, benetako faktura egin arte, benetako dirua ez da aldatzen. Aitzitik, zorrak eta kredituak kontabilitate-sistema batean erregistratzen ari dira, bidalitako inbentarioen eta ordainketen segimendua egiteko.

## Egoera ezberdinak 
Zordunketa-ohar bat edo kreditu-ohar bat bi egoeratan eman daiteke.

#### Erosleak saltzaileari ordaintzen dion zenbatekoa murrizten denean 
Salgaiak entregatu ondoren merkantzien balioa alda daiteke, eta saltzaileak igortzen du faktura. Ondasunak itzultzeagatik edo entregatutako salgaien kalitate txarragatik gerta daiteke hori. Kasu horretan, merkantzien balioa murriztu egiten da erosleak saltzaileari zordunketa-ohar bat bidaltzen diolako. Zordunketa-oharrak saltzaileen kontuan zorpetutako diru-kopuruaren xehetasunak ematen ditu, eta horren arrazoia ere adierazten du.

#### Erosleak saltzailearen gehikuntzei ordaindutako zenbatekoa 
Fakturaren balioa handitzen denean entregatzen diren ondasun gehigarriengatik edo entregatutako salgaiengatik, balio desegokian kobratu badira, zordunketa-oharra behar da jaulkitzeko. Eta erosleak, zordunketa-oharra jaso izanaren aitorpen gisa, kreditu-ohar bat egiten du. Horren atzean arrazoia: Saltzailearen kontu-liburuetan erosleak zordunketa-balantze bat izango du. Zordunketa-ohar bat igortzen denean, eroslearen kontuko zordunketa-balantzea handitu egiten da. 

## Atal aipagarriak 
Kargu-agiriek zenbait atal dituztela esan genezake. Hauek izango lirateke 3 atal aipagarrienak:

* Kargu-agiri bat faktura batetik bereizita dago, eta erosle bati zorraren egungo betebeharren berri ematen dio.
* Jasotako salgaiak kreditura itzultzean erosle batek sortutako agiria ere bada kargu-agiria.
* Itzulitako artikuluen kasuan, notak kreditu-kopurua, itzulitako artikuluen inbentarioa eta itzulketaren arrazoia erakutsiko ditu.

## Kargu-agirien beste aukera batzuk 
Enpresa batzuek kargu-agiriak erabiltzen dituzte negozio nagusiak ez diren artikuluak fakturatzeko. Adibidez, enpresa berrakuratu bat bere biltegi-eremutik ateratzen bada, zordunketa-ohar bat egin dezake alokairurako. Kargu-agiriak fakturetako akatsak zuzentzeko ere erabil daitezke. Bezero batek faktura batean fakturatzen ez badu, adibidez, zordunketa-oharra igorri liteke fakturatutako falta den zenbatekoagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
World Trade Center (PATH)

**World Trade Center** (*Munduko Merkataritza Zentroa*, euskaraz) PATH sarearen geltokia da, New York estatuko New York udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 1909ko uztailaren 19an ireki zen.

## Eskema 
## Konexioak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* PATH sarea
* New York

## Kanpo estekak 
*  Trans-Hudson portu Autoritateko web gune ofiziala
Ordu urdin

[thumb|Ordu urdina [Pont des Invalides-en eta Eiffel dorrean, Parisen.]]
[thumb|Ordu urdina [Taipein, Taiwanen.]]
[thumb|Ordu urdina [Westminster jauregian, Londresen.]]
**Ordu urdina** egunaren eta gauaren arteko aldia da, zerua eguneko zeru-urdina baino urdin ilunago batez ia erabat betetzen den garaia.

Kolore hori oso ezaguna da argazkilarien artean, gaueko argazkiaren zati gisa. Udan, ordu hori loreen lurrinak usaintzeko onena da. "Ordu urdinaren" lehen uneetan hasten da txorien taldea kantatzen. Sinfonia honek minutu gutxi batzuk besterik ez du irauten, bizitza bere kurtsora itzuli baino lehen.

## Ordu urdina eta gaueko argazkia 
Ordu urdina oso ezaguna da gaueko argazkigintzan adituak diren argazkilarien artean.

Smartphone eta kalkulagailuetarako aplikazioak daude, ordua aurreikusteko.

## Ikus, gainera 
* argazkia
* Izpi berdea
* argia

## Kanpo estekak
NGC 3132

**NGC 3132** nebulosa bat da, Vela konstelazioan. Beste izen batzuekin ere ezagutzen zaio: **Hego-eraztunaren Nebulosa** eta **Zortzi Eztanden Nebulosa**. Nebulosa hau John Herschel-ek aurkitu zuen, 1835ean.

## Ezaugarriak 
NGC 3132en itxurazko magnitutea 9,87 da. Bere diametroa ia argi-urte erdikoa da. Lurretik 2000 argi-urtetan dago, beraz nebulosa gertuenetariko bat da. Nebulosa erditik zabaltzen diren gasak 15 km/s abiadurarekin egiten dute.

Hubble espazio teleskopioaren bidez lortutako irudietan ia nebulosaren erdian bi izar ikus daitezke, bat oso distiratsu (10,1 magnitudea) eta bestea ahulagoa. Azken hau nebulosa egin duen kanporatutako materialaren arduraduna da. Izar hori egun Eguzkia baino txikiagoa da baina oso beroa eta erradiazio ultramorea eragiten du; horri esker gasek fluoreszentziaz dirdir egiten dute. Izar distiratsuena, bestetik, haren izar garapenaren prozesuan aurreko estadio batean dago.

Irudian ikusten den kolore urdina izarrak ionizatutako gas beroak dira; nebulosaren barrualdean daude. Hotzagoak diren gasak, aldiz, gorri kolorez adierazten dira eta mutur urrunenetan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Seds katalogoak.
*
Aldudeko mendigunea

**Aldudeko mendigunea** mendebaldeko Pirinioetako mendigune bat da, Nafarroa Garaia eta Nafarroa Beherearen artean kokaturik dagoena. Paleozoikoko eta Triasikoko materialak azaleratzen dira bertan. Ortzantzurieta (1.567 metro), Adi (1.459 metro), Iturrunburu (1.332 metro) eta Hauza (1.305 metro) dira gailurrik garaienak.

## Geologia 
Aldudeko mendigunean daude Euskal Herriko arrokarik zaharrenak, Paleozoikoaren hasierakoak zehazki. Ordoviziarreko eta Siluriarreko kuartzitak eta eskistoak dira, Ortzantzurietan, Ibañetan eta Meatzeko lepoan azaleratzen direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phil Hill

**Philip Toll Hill Jr.** (Miami, 1927ko apirilaren 20a - Monterey, Kalifornia, 2008ko abuztuaren 28a) estatubatuar auto-pilotua izan zen. 1 Formulako munduko txapelduna izan zen 1961ean. Le Manseko 24 Orduak (1958, 1961 eta 1962) eta Sebringeko 12 Orduak irabazi zituen ere hiru aldiz. 1958ko Frantziako Sari Nagusian debuta egin zuen Maserati bat gidatuz eta 1959an Ferrari taldean sartu zen.
thumb|ezkerrera|Hill Ferrari batean 1962an
Manuel Merino

**Manuel Arturo Merino de Lama** (1961eko abuztuaren 20a) Peruko politikaria da, 2020ko azaroaren 10etik 15era Peruko presidentea.

## Kanpo estekak
Filipa César

**Filipa César** (Porto, Portugal, 1975) portugaldar artista da, zinemagilea eta fikziozko dokumentaletan interesa duen zinema zuzendaria.

## Ibilbidea 
Cesar Berlinen bizi eta bertan lan egiten du. Portoko eta Lisboako Unibertsitatean ikasi zuen (1996-99), eta Municheko Arte Akademian (1999-2000). 2008an, Art in Context-en masterra egin zuen UDK-n ( Berlingo Arte Unibertsitatea), eta Calouste Gulbenkian Fundazioaren beka jaso zuen.

Bere lehen film luzea *Spell Reel* izan zen, Ginea Bissaun 1964 eta 1980 artean filmatua, *Luta Ca Caba Inda-*ren parte zena, "zinema militantean" oinarrituta. Proiektuak iraun zuen sei urteetan Berlin Arsenalen laguntza jaso zuen. Erakunde hau zinema esperimentalean aritzen da eta Alemaniako Cinetecarekin loturik dago, baita Parisko Jeu de Paume, Londreseko Showroom, ZDB eta Lisboako Gulbenkian Fundazioarekin ere.

Césarrek, besteak beste, 2003ko Istanbulgo 8. Bienalean erakutsi zuen; Kunsthalle Vienan, 2004an; Serralves museoan, 2005ean; Locarnoko Nazioarteko Zinemaldian, 2005ean; CAG - Gallery of Contemporary Art-en, Vancouver-en 2006an; Tate Modernen 2007an; San Galo Museoan, 2007an; Pragako Arte Garaikidearen Nazioarteko Hirurtekoan, 2008an; San Frantziskoko SF MOMAn 2009an; Veneziako Arkitekturako XII. Bienalean; 2010eko São Pauloko 29. Bienalean ; Cartagenako Manifesta 8n, 2010ean. Donostiako Tabakaleran, 2020an.

## Filmografia 
* *Cuba* (2013)
* *Conakry* (2013)
* *Mined Soil* (2015)
* *Transmisssion from the Liberated Zones* (2016)
* *Spell Reel* (2017)
* *Sunstone* (2017)

## Instalazioak 
* *F for fake* (2005)
* *Rapport* (2007)
* *Le Passeur* (2008)
* *The Four Chambered Heart* (2009)
* *Memograma* (2010)
* *Criolo Quântico* (2019)
* *Kotoiaren Algoritmoak* (2020)

2010ean, César BES Argazki Sariaren seigarren edizioaren irabazlea izan zen, *Memogramarekin*, Rainer Werner Fassbinder zuzendari alemaniarraren antzezlan baten bi film eta argazki sorta biltzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Commons: Filipa César
* Kunstaspekte
* Cristina Guerra Galeria Garaikidea, Lisboan
* Artefaktuak
* São Paulo Bienal Fundazioa
* Adierazi 8
Julianne Pierce

**Julianne Pierce** artista, komisario, kritikari eta arte ekoizle australiarra da. VNS Matrix kolektibo ziberfeministako kidea (1991-1997). 2016az geroztik Art Enginneers-eko zuzendaria da, Sydney eta Adelaiden kokatutako diseinatzaile eta artisten kolektiboa. 

## Ibilbidea 
Pierce VNS Matrix taldeko kide sortzailea da eta 1991n ziberfeminismo terminoaren erabileran aitzindari izan zen. Ordutik egin duen ibilbidea artearekin eta teknologiarekin lotuta egon da. 2006tik 2013ra arte elektronikoari buruzko nazioarteko sinposioa (ISEA) zuzendu zuen, urtero munduko toki ezberdinetan egiten den arte eta teknologia topaketarik garrantzitsuenetako bat. 2013tik 2015era arte esperimentaletarako talde emergente eta estrategikoa zuzendu zuen Australian Art Council-en. Adelaideko *Arts Festival for Visual Arts-eko* komisarioa izan zen 2006 eta 2008 bitartean eta 2000tik eta 2005era Australiako Arte eta Teknologia (Anat) Sarearen zuzendaria izan zen. 2007tik 2012ra Australia utzi zuen Erresuma Batuan bizitzeko. Bertan, *Blast Theory* komunikabide interaktiboen eta performance arte taldeko ekoizle exekutiboa izan zen 2007tik 2012ra, Brightonen egoitza duena. 2012tik 2014ra *Australian Dance Theatre* konpainiaren zuzendaritza exekutiboa hartu zuen, performancea eta teknologiarekin lan egiten duen dantza garaikideko taldea. 2016an aurkeztu zuen *Art Enginners* kolektiboa, artista, diseinatzaile grafiko, ekoizle eta performance sortzaileek osatzen duten kolektiboa eta honen zuzendari lanetan aritua da.

## Ziberfeminismoari buruz 
thumb|21.menderako manifestu ziberfeminista
VNS Matrix " ziberfeminismo " terminoa erabiltzen duen lehen talde artistikotzat jotzen da, nahiz eta Piercek berak aitortu kontzeptua aldi berean sortu zela hainbat lekutan. Izan ere, aldi berean, Sadie Plant filosofoak ere erabiltzen zuen terminoa ere.

Ziberfeminismoa eta VNS Matrix-i buruz Piercek esan du: *"Ziberfeminismoak eskuratze-ideia ironikoak izan zituen, eta datu-baseen eremuan jarri zituen bere eskuak. Korrelazio patriarkalaren ikuspegi utopikoa eta teknologiaren tresna berriekiko gogo bizia konbinatu zituen. Identitate- eta genero-politika bultzatu zuen, eta loratutako ez-identitateak ingurune digitalaren bidez jariarazi zituen. Emakumeen gorputzaren lekua mugako on line emakume bat izango litzateke, geure mundu birtualak sortuz eta ziberespazioko mundu amorfoa kolonizatuz**.*** " 

## Argitalpenak 
* *Australian new media: an active circuit* Artlink 21.3 (2001):14
* *Guest Editorial: New Media-New Collaborations* . Dantza Foroa. 15. liburukia. 2. zenbakia. Australian Dance Council, 2005. 

* *Info heavy cyber babe*. Lehen Ziberfeminista Nazioarteko Irakurlea, Hanburgo: Old Boys Network (1998).  Ana Navarreteren gaztelaniazko itzulpena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* SHARE Belgrade 2011 - Julianne Pierce: Machine to see with (Bideoa, EN)
* Julianne Pierceren Twitter
* Julianne Pierceren webgunea
Arielle Keil

**Arielle Keil** (Davao, Filipinak, 1990eko hamarkada) filipinar jatorriko zeelandaberritar modeloa da. 2020an Kontinentearteko Miss Zeelanda Berria edertasun-lehiaketa irabazi zuen.

## Bizitza 
Filipinetako Davao hirian jaioa, Zeelanda Berriko Auckland hirian hazi zen. Jaiotzean bere benetako genero nortasun bat ez zetorren gizonezko generoa esleitu eta Andrew izena jarri zioten.

2017an genero trantsizioa egiteari ekin zion eta emakumezko generoa bere egin zuen. Alabaina, ez zuen bidea erraza izan. Izan ere, familiak bizkar eman zion genero trantsizioa egiteagatik.

2020ko urtearen hasieran sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten. Urte berean, beranduago, Kontinentearteko Miss Zeelanda Berria emakumezkoen edertasun-lehiaketan parte hartu eta irabazi zuen 26 urte zituela. Horrenbestez, edertasun-lehiaketa hori irabazi zuen lehenengo pertsona transgeneroa izan zen.

## Erreferentziak
Streptococcus mitis

***Streptococcus mitis***, lehen ***Streptococcus mitior*** deitua, *Streptococcus* genero barruan sailkatzen den bakterio mesofiloa da, giza ahoan bizi dena. Koko gram positiboa da, anaerobio fakultatiboa eta katalasa negatiboa. Endokarditisa eragin dezake.

Bakterio honek bi urte baino gehiago iraun zuen Surveyor 3k Ilargira egindako bidaia batean. Surveyor 3 gure satelitearen konposizioa aztertzeko 1967 inguruan jaurtitako hirugarren ilargi zunda izan zen. Hala ere, zientzialari batzuek Surveyor Lurrera itzultzean edo itzuli ondoren sortutako kutsadura kasu bat izan daitekeela iradoki dute.

## Erreferentziak
Streptococcus salivarius

***Streptococcus salivarius*** *Streptococcus* genero barruan sailkatzen den bakterio esferikoa da. Batez ere, gizakion ahoa eta goiko arnasbideak kolonizatzen ditu jaio eta ordu batzuetara; beraz, bakterio horiekiko esposizioa kaltegabea da. Patogeno oportunistatzat hartzen dute, oso gutxitan aurkitzen baitute odol-zirkulazioan, non neutropenia duten pertsonen septizemia kasuekin lotuta egon baita.

*S. salivarius*aren aglutinazioa maiz *Haemophilus influenzae*-k (lehen Pfeifferren baziloa deitua) eragindako pneumonia anormalaren diagnostikoan erabiltzen dute.

*Streptococcus thermophilus* *S. salivarius* taldeko kidea jogurta eta gazta mota batzuk ekoizteko erabiltzen den estreptokokoa da. *Lactobacillus delbrueckii*rekin batera lan egiten du. Biak homohartzitzaileak dira eta azido laktikoa sortzen dute, baita karbono dioxidoa eta alkohola ere. *S. thermophilus*aren hazkunderako tenperatura hoberena 42 ° C-koa da, *S. salivarius*-erakoa 37 ° C-koa den bitartean.

## Erreferentziak
Bifidobacterium bifidum

***Bifidobacterium bifidum*** *Bifidobacterium* genero barruan sailkatzen den bakterioa da, ugaztunen gorputzan bizi den probiotikorik arruntenetariko bat dena. Aktinobakterio gram positiboa da, anaerobio fakultatiboa eta katalasa negatiboa. *B. bifidum*a probiotikoetan erabiltzeak beherakoa izateko aukerak eta *E. coli*k eragindako infekzioen arriskua murriztu ditzake, eta baginaren homeostasia mantentzen laguntzen du.

## Erreferentziak
Corynebacterineae

**Corynebacterineae** *Actinomycetales* ordena barruan sailkatzen den subordena da, bakterio azidoerresistente gehienak barnean hartzen dituena. Aktinobakterio gram positiboak dira, GC edukiera altua dutenak. Bere generorik ezagunena *Mycobacterium* da, besteak beste tuberkulosi edo legenarra eragiten dituena.

## Filogenia 
Hona hemen bere filogenia:

{{Clade | style=font-size:100%;line-height:80%
|1={{clade
  |1=*Segniliparus*
  |2={{clade
    |label1=Nocardiaceae
    |1=
    |2=
     }}
   }}
}}

## Erreferentziak
Bertso berri

**Bertso berriak** tradiziozkoak ez direnak dira. Herri mailako kantutegietan bi multzo nagusi dira: kantu zaharrak eta bertso berriak. Berriak une batean sorturikoak dira, bertsolari batek jarriak. Zabaltzeko bide desberdinak erabil dezake: ahoz-ahozkoa, grabazioak, bertso paperak...

## Garapena 
Juan Mari Lekuonaren arabera guztiek, berriek zein zaharrek, hasieran berriak dira. "Baina oroitzapen kolektiboak hutsegitak dituenez, azkenean bertso berri oro traidiziozko bihur liteke, doinua eta testuko hitzak herriak partzialki gordetzen baititu. Ondorioz, "gelditzen dena (...) ahotik ahorakoan aldatua, historikoki ezagutu ezina, tradiziozko baliakatzen" da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindia: *Literatura Terminoen Hiztegia*, Juan Mari Lekuonaren artikulua.
Mycoplasmataceae

**Mycoplasmataceae** *Mollicutes* ordena barruan sailkatzen den familia da, barnean bi genero- *Mycoplasma* eta *Ureaplasma*- hartzen dituena. Espezie asko sexu-harremanen bidez zabaltzen dira eta pelbiseko gaixotasun inflamatorioa eragiten dute.

## Erreferentziak
Pelbiseko gaixotasun inflamatorio

**Pelbiseko gaixotasun inflamatorioa** edo **pelbiseko hantura-gaitza** emakumeen traktu genitalari (obulutegia, Falopioren tronpak, umetokia) erasaten dion infekzio akutua da. Pelbiseko gaixotasun inflamatorioaren kasu gehienak sexu-transmisioko gaitzak sorrarazten dituzten bakterio berek eraginak dira (klamidiak, gonorreak, mikoplasmak, estafilokokoak eta estreptokokoak). Sintomarik ohikoena abdomeneko minaa da, normalean aldebikoa, leukorrearekin lotua, inguruko beste organo batzuei eragiten baitie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leukorrea

**Leukorrea** bulbatik edo baginatik serositate zurixka edo hori-berdexkak isurtzea da; batzuetan odolez tindatuak egon daitezke. Infekzio ginekologiko bat edo gernu-infekzio bat adierazten du. Berezi beharra dago leukorrea, batetik, eta umetoki-lepoko guruinek jariatzen duten muki zerbikal zeharrargia, obulazioaren unean bereziki nabarmentzen dena, bestetik. Leukorrea fisiologikoa edo patologikoa izan daiteke. Nolanahi ere, patologikoa izan edo ez, emakume ugalkorren artean bagina-fluxua kontsulta-arrazoi ohikoenetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Actinomycetaceae

**Actinomycetaceae** *Actinomycetales* ordena barruan sailkatzen den familia da. Bere generorik ezagunena *Actinomyces* da, medikuntzan oso inportantea dena.

## Filogenia 
Hona hemen bere filogenia:

## Erreferentziak
Sandy Dennis

**Sandra Dale "Sandy" Dennis** ( 1937ko apirilaren 27a - 1992ko martxoaren 2a ) antzerkiko eta zinemako aktore estatubatuarra izan zen .

## Haurtzaroa 
Dennis Hastingsen ( Nebraska ) jaio zen, Yvonne idazkariaren eta Jack Dennis posta langilearen alaba.  Nebraska Wesleyan UnibertsitateLan eta Nebraskako Unibertsitatean ikasi zuen. Sandy Nebraskan diren Kenesawen eta Lincolnen hazi zen. Community Theatre taldeko kidea izan zen eta 19 urte zituela New Yorkera joan zen bizitzera.

## Jardunean 
Dennisek 1956an egin zuen lehen agerraldia telebistan, *The Guiding Light* telesailean eta 1961ean *Splendor on the Grass* filmean. Dena den, antzerkian lortutako arrakasta handiagoa izan zen. Tony sari bana irabazi zuen jarraian *A Thousand Clowns* eta *Any Wednesday* *filmetan* egindako lanengatik. 1966an Emakumezko aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen ''Who's Afraid of Virginia Woolf* filmean Honey pertsonaia antzezteagatik, George Segalen emazte gaztea, ahula eta neurotikoa zen hura *.* Ondoren, antzezpen bikainak egin zituen *Up the Down Staircase* ( 1967 ), *The Fox*, ( 1967 ), *Sweet November*, ( 1968 ) eta *The Out-of-Towners* ( 1970 ) filmetan . 1964an CBS telebistako *Mr. Broadway* dramaren atal batean agertu zen.

Bere azken rol esanguratsuak hauexek izan ziren: 1982ko *Come Back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean* filma eta 1991an Sean Pennek *The Indian Runner'' zuzendutako flana.

## Bizitza pertsonala 
Dennis Gerry Mulligan jazz musikariarekin bizi izan zen 1965 eta 1976 artean. Eric Roberts aktorearekin ere bizi izan zen 1980 eta 1985 artean.

Obulutegiko minbiziak jota hil zen Westporten, Connecticuten, 54 urte zituela.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sandy Dennis Interneten Off-Broadway datu-basean
* Sandy Dennis Fundazioa
* Sandy Dennis in Find a Grave filmean
Victoria Volkova

**Victoria Velázquez**, ezagunagoa **Victoria Volkova** goitizenaz, (Santiago de Querétaro, Mexiko, 1992ko azaroaren 27a) mexikar modelo, aktore, makillatzaile eta youtuberra da.

## Bizitza 
Victoria Velázquez 1992ko azaroaren 27an jaio zen Santiago de Querétaron, Mexikon. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu bazioten ere, ez zuen bere genero nortasuntzat sentitzen. 11 urte zituela, aita hil zitzaion. Ondorioz, amarekin, aitaordearekin eta ahizpa txikiarekin hazi zen.

18 urterekin, bere bizitzako zenbait alderdi partekatzea erabaki zuen YouTuben. Honek "Victoria" izena hartu zuen, bere ama lagun zuela. Ordu hartan, Volkovak Victoria izeneko neska transexual bat ezagutu zuen, bere mentore gisa jardun zena eta genero-trantsizioari hasiera emateko aholkuak eman zizkiona. Lehenengo bideoa 2011ko ekainaren 27an argitaratu zuen, Victoriak trantsizio-prozesua ikusleekin partekatzea erabaki zuen emakumea zela aldarrikatzeko.

Victoriak bere generoa berresteko prozesua sare sozialen bidez partekatu zuen, hasieran YouTuben eta ondoren beste sare sozialetan. Prozesuaren nondik norakoak eta edukiek hedabide askoren arreta erakarri zuten. Gaur egun 900.000 mila harpidedun baino gehiago ditu bere YouTubeko kanalean.

Victoriaren trantsizio-prozesuak bost urte iraun zuen, tratamendu hormonalak eta psikologikoak tarteko. 2019ko azaroan sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten Thailandian.

Antzezpen-munduan ere lan bat edo beste egin izan du. Zenbait antzezlanetan parte hartu du eta 2020an zinema-aktore debuta egin zuen *Sexo, pudor y lágrimas 2* filmean. Urte horretan ere *Traviatas* film laburrean ere agertu zen Mexikoko beste emakume transgenero nabarmenekin batera; esaterako, Samantha Flores aktibistarekin eta Morganna Love abeslari eta aktorearekin.

2020ko azaroan Playboy aldizkariaren Mexikoko edizioaren azalean agertzeko gonbidatu zuten, Mexikoko edizioaren azalerako posatu zuen lehenengo emakume transexuala bihurtuz.

## Filmografia 
### Filmak 
## Erreferentziak
Exchange Place (PATH)

**Exchange Place** (*Trukalekua*, euskaraz) PATH sarearen geltokia da, New Jersey estatuko Jersey City udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 1909ko uztailaren 19an ireki zen.

## Eskema 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* PATH sarea
* Jersey City

## Kanpo estekak 
*  Trans-Hudson portu Autoritateko web gune ofiziala
Agatha Barbara

**Agatha Barbara** (Żabbar, Malta, 1923ko martxoaren 11 - *ibidem*, 2002ko otsailaren 4a) Maltako politikaria izan zen, 3. presidentea. Irakasle lan egin zuen ikastetxe batean eta Maltako Alderdi Laboristako kide izan zen. Emakumeen boto-eskubidea lortzeko borrokatu zen eta diputatu aukeratu eta ministro izendatu zen lehen emakumea izan zen. Herrialdeko presidentea izan zen 1982 eta 1987 bitartean.

Ez zen inoiz ezkonduta egon eta ez zuen ondorengorik izan. Maltako prentsak agerian utzi zuen, gerraren ondoren, eskutitz bidezko erromantze labur bat izan zuela militar britainiar batekin.

1980ko hamarkadan Maltako liraren billete-sorta baten aurrealdean estatistikariaren aurpegia argitaratu zen.

## Ibilbide politikoa 
Gerra amaitzean, Barbarak ikasketak amaitu eta irakasle bihurtu zen. Aldi berean, 1946an Maltako Alderdi Laboristan afiliatu zen eta aktiboki parte hartu zuen 1947ko hauteskundeetan emakumeen sufragioa eskatzen zuten gizarte-mugimenduetan. Hauteskunde horietan, Barbara hautagaitza laboristan sartu zen eta Maltako Ordezkarien Ganberan eserleku bat lortu zuen, lehen ordezkari emakumea izan zen. Buru izan zen hiru urteetan, 14 urtera arteko derrigorrezko hezkuntza ezartzeko, asmo handiko erreforma bat bultzatu zuen. Erreforma horrek, gainera, eskola berriak eraikitzea, irakasleentzako prestakuntza-zentro nazionala, ezgaituentzako eskola bereziak, beka-programa eta lanaldi osoko ordutegiak aurreikusten zituen. Erreformek curriculum akademikoan sexuen araberako bereizkeria desagerrarazi zuen.

#### Bigarren aldia 
1958an Mintoffen gobernuak dimisioa aurkeztu zuen. Garai hartan, Malta Britainiar Inperioko kolonia zen, eta Londres eta Valletaren arteko harremanak urritu egin ziren. Administrazio kolonialaren aurkako manifestazioetan parte hartu zuen Barbarak, eta hilabeteko bortxazko lanetara ere kondenatu zuten. Protestan, nazionalistek boikot egin zioten parlamentu berriari. Maltako Ordezkarien Ganberan eserleku bat lortu zuen lehen emakumea izan zen, eta 1947tik 1982ra bitartean egon zen Parlamentuan, presidentetza betetzeko utzi behar izan zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabaddi

thumb|Irango kabaddi talde nazionala.
**Kabaddi** zazpi jokalariko bi talderen artean jokatzen den talde kirol bat da. Jokoaren helburua da erasoan ari den jokalari bakar batek, "*Raider*" izenekoak, kontrako taldearen kantxaren erdira korrika egitea, ahalik eta defendatzaile gehien markatzea eta bere kantxaren erdira itzultzea, hori guztia defendatzaileek heldu gabe, eta hasperen bakarrean. Erasotzaileak markatzen ditu puntuak, eta kontrako taldeak puntu bat irabazten du erasotzailea geldiarazteagatik. Jokalariak jokotik erretiratzen dira markatuak edo tatxatuak badira, baina euren taldeak marka edo *tacle* baten bidez markatutako puntu bakoitzeko itzultzen zaizkie.

Indiako azpikontinentean eta inguruko Asiako beste herrialde batzuetan ezaguna da. Kabaddiaren kontakizunak antzinako Indiako istorioetan agertzen diren arren, jokoa lehiaketa-kirol bezala ospetsu egin zen XX. mendean. Bangladeshko kirol nazionala da. Indiako Andhra Pradesh, Bihar, Haryana, Karnataka, Kerala, Maharashtra, Odisha, Punjab, Tamil Nadu, Telangana eta Uttar Pradesh estatuetako jokoa da.

Kabaddiko bi diziplina nagusi daude: *Punjabi kabaddi* deiturikoa, hau da, estilo zirkularra, aire zabaleko zelai zirkular batean jokatzen diren kirol forma tradizionalak barne hartzen ditu, estilo estandarra, barnealdeko kantxa angeluzuzen batean jokatzen dena, liga profesional nagusietan eta nazioarteko lehiaketetan jokatzen den diziplina den bitartean, Asiako Jokoak kasu.

Jokoa izen ugariengatik ezagutzen da hegoaldeko Asian, hala nola: kabaddi edo *chedugudu* Andhra Pradeshen eta Telanganan; kabaddi Maharashtra, Karnataka eta Keralan; kabadi edo *ha-du-du* Bangladeshen; *bhavatik* Maldivetan, *kauddi* edo kabaddi Punjaben; *hu-tu-tu* Mendebaldeko Indian; in Western India, hu-do-do in Eastern India; *chadakudu* Indiako hegoaldean; *kapardi* Nepalen; eta kabadi edo sadugudu Tamil Nadun.

## Kanpo estekak
Jogging

[thumb|[IV. mendeko Antzinako Erromako mosaiko bat, bi pesa eskuak dituela korrika egiten ari den emakume batekin.]]
**Jogginga** edo **footinga** erritmo geldo edo lasaian trostan ibiltzeko edo korrika egiteko modu bat da. Asmo nagusia da gorputzaren egoera fisikoa hobetzea korrika egiten baino estres gutxiagorekin baina ibiltzean baino azkarrago, edo abiadura konstante bat mantentzea denbora luzeagoan. Distantzia luzeetan egina, erresistentzia aerobikoko entrenamendu modu bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volkswagen California

**Volkswagen California** karabana Volkswagen ibilgailu komertzialen garraioan (VWCV) oinarritutako karabana bat da. VWCVko Negozio Berezien Unitateak, Volkswagen Ibilgailu Komertzialen subsidiario batek, barrutik diseinatu eta eraikitako lehen autokarabana da.

Westfalia VWrako autokarabana fabrikatzaile ofiziala izan zen. Westfalia konpainia 2001ean DaimlerChryslerrek erosi zuenean, VWk bere autokarabana gama propioa diseinatu eta eraikitzea erabaki zuen, Transporter gaman oinarritua.

California 2003ko abuztuan jaurti zuten. 2004an bi diseinu estudio aurkeztu ziren Düsseldorfeko Karabanetako Aretoan: *California Beach* eta *California Tramper*. VWCVk 2005ean handitu zuen gama, California (Multivan/Combi) Beach taldearekin, Multivan/Combi monobolumen eta Kalifornia monobolumen arteko tartea gainditzeko.

2007an Düsseldorfeko Caravans Aretoan, VWCVk California Beach berria kaleratu zuen pop top ohearekin, Kalifornia gamaren espezifikazio handieneko bertsioetan ikusten den bezala.

2017ko Automobilaren Nazioarteko Aretoan, VW Crafter delakoan oinarritutako VW California XXL proposamen bat aurkeztu zen. 6,2 metroko luzera duen ibilgailuak 2,2 metroko altuera du eta zoru erradiatzailez hornitutako berogailua du. VW Grand California serieko modeloa 2019an kaleratu zen.

## Kanpo estekak
Peter Sutcliffe

**Peter William Sutcliffe** , ***Yorkshireko ateratzailea*** deitua (Bingley, Yorkshire, 1946ko ekainaren 2a - Durhameko Unibertsitate Ospitalea, 2020ko azaroaren 13a) ingeles serieko-hiltzailea izan zen. 1981ean biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten 13 emakume hiltzeagatik, horietako batzuk prostitutak. 1975 eta 1980 artean erailketak egin zituen. COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemiaren  tratamendu medikoari uko egin ondoren hil zen.
Yoshi

**Yoshi** (, bere izena 良 ideogramatik eratorri da, "Ona" esan nahi duena), Nintendoren zenbait bideojokotan agertzen den dinosauro hibrido antropomorfiko bat da, batez ere Marioren frankizian, bere joko sail propioa ere baduen arren. Yoshi, lehen aldiz, SNES kontsolaren *Super Mario World* (1990) jokoan agertu zen, Mario eta Luigiren taldekide bezala (askotan Yoshik errepikatzen duen rol bat). Beranduago, plataforma eta logika jokoak egin zituen, ''Yoshi's Island*, *Yoshi' s Cookie*, *Yoshi's Story* eta *Yoshi's Woolly World* besteak beste. *Mario Party, *Mario Kart* eta *Super Smash Bros* bezalako telesailetan ere agertu da Yoshi.

## Kanpo estekak
Gay Ghost

**Gay Ghost** (beranduago **Grim Ghost** izenarekin ezaguna; ez da nahastu behar izen bereko Grim Ghost pertsonaiarekin) DC Comicsen unibertsoko superheroi bat da. Lehen aldiz 1942ko urtarrileko *Sensation Comics* komikiaren lehen zenbakian agertu zen, DCren aurrekaria izan zen All-American Publications argitaletxearen eskutik. Gardner Fox zen gidoilaria eta Howard Purcell marrazkilaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
What What (In the Butt)

***What What (In the Butt)*** () Andrew Swant eta Bobby Ciraldok Samwellen izen bereko abestiarentzat sortutako bideo biral bat da. Homosexualitateari eta uzki-sexuari egiten dizkion erreferentzia ugariengatik da ezaguna. Abestiaren letra, Mike Stasnyren ekoizpena, izenburuaren ingurukoa da nagusiki. Bideoa Milwaukeetik igo zuten YouTubera 2007ko San Valentin egunean. 2020ko urtarrilean, bideoak 70 milioi bisita baino gehiago zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* YouTubeko bideoa
Omayra Sánchez

**Omayra Sánchez Garzón** (Armero, Kolonbia, 1972ko abuztuaren 28a - Armero, Kolonbia, 1985eko azaroaren 16a) 13 urteko neska kolonbiarra izan zen, 1985ean Nevado del Ruiz sumendiaren erupzioaren ondorioz hil zena. Mundu mailako errekonozimendua lortu zuen, hiru egunez bere etxeko lokatz eta hondarren artean harrapatuta egon baitzen, telebista kamerek bere bizitzako azken orduak etengabe transmititzen zituzten bitartean. Bere agonia jasan zuen tokian, Armando Armero Fundazioaren kartel bat dago, Armeroko Memoriaren eta Tragediaren Interpretazio Zentroaren zati dena, bere historia kontatzen duena.

Lahar batek bere etxea eraitsi ondoren, hondakinen azpian harrapatuta geratu zen, zementu xafla baten eta bere izebaren gorpuaren artean harrapatuta zituen hankak, lokatzaren erdian egon zen hiru egunez. Haren ausardiak eta duintasunak hunkitu egin zituen kazetariak eta sorosleak, eta ahalegin handia egin zuten hura suspertzeko. 60 orduko borrokaren ondoren, hil egin zen, gangrena edo hipotermiaren ondorioz seguruenik. Haren heriotzak agerian utzi zuen funtzionarioak gai ez zirela sumendiaren mehatxuari behar bezala erantzuteko, erreskateko boluntarioek eta langileek harrapatutako biktimak iristeko eta artatzeko egindako ahaleginekin alderatuta, nahiz eta hornidura eta ekipo desegokiak izan.

Bere argazki bat, Frank Fournier kazetariak hartua, mundu osoko hedabideetan argitaratu zen. Argazkia 1986ko World Press Photo of the Year urteko argazki bezala izendatua izan zen. Omayra figura bat bezala mantendu da kultura herrikoian, musika, literatura eta oroitzapenezko artikuluen bidez gogoratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agerkundearen mendiak

**Agerkundearen mendiak** edo **Errebelazioaren mendiak**, ingelesez **Revelation Mountains**, AEBetako Alaska estatuan dagoen azpimendikate txiki bat da, Alaskako mendikatearen mendebaldeko muturrean. Mendikate honetako tontorrik garaiena Hesperus mendia da (2.996 metro).

Izena Agerkundearen Liburutik datorkio.

Bisitariak bertaratzea ezohikoa da, bertako eguraldi txarrak iristea asko baldintzatzen baitu, horregatik joaten diren pertsona urriak hegazkinez ailegatu ohi dira. Mendikate isolatu honetara iritsitako lehenbiziko gizaki zuriaren iritsiera, 1967an Harvard Mendi Elkarteko David Roberts mendizalea izan zen.

Anchorage hiritik 225 kilometro inguru mendebalde/ipar-mendebaldera dago.
Mole Antonelliana

**Mole Antonelliana** edo **Antonellianar Eraikin Handia**, Italiako Turin hirian dagoen monumentu eta eraikin historiko bat da, bai eta hiria nahiz Italiako ikurretako bat ere. Turingo Alde Zaharrean dago eta gaur egun Turingo Udalaren jabetzakoa da.

## Historia 
167,5 metroko garaiera du, eta goialdetik eguraldi oneko egunetan Alpeak ikus daitezke. Urte luzez hiriko eraikink garaiena izan zen, baina gaur egun Grattacielo della Regione Piemonte etxe orratza hiriko eraikinik garaiena da eta Molea alde zaharrekoa bakarrik.

Bere izena antzina Europako igeltserotza eraikin garaiena izatetik eta Alessandro Antonelli arkitektoak diseinatua izatetik datorkio. Hasiera batean sinagoga izateko eraikitzeko asmoa izan zen. 1863-1889 artean estilo eklektikoan eraikia izan zen, dena den, 1953an hormigoi armatua eta altzairua erabilitako zaharberritzeak izan zituen.

2000tik aurrera Turingo Zinema Museo Nazionalaren egoitza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilla Bommen

**Lilla Bommen**, ezizenez *Ezpainetakoa*, Suediako Göteborg hirian dagoen eraikin postmoderno bat da. Hiri horretako Lilla Bommen barrutian dago.

86 metroko eta 22 solairutako garaiera du. 1986-1989 artean Ralph Erskine arkitektoak diseinatu eta Skanska suediar eraikuntza multinazionalak eraikiarazi zuen.

Bere beste ezizenak honakoak dira: *Läppstiftet* (Ezpainetakoa), Skanskaskrapan (Skanska Etxe Orratza), Vattenståndet (esanahi bikoitza: ur-maila eta ur-erekzioa) edo Legohuset (Lego Etxea).
Katina Paxinou

**Aikaterini Konstantopoulou**, **Katina Paxinou** izenarekin ezagunagoa, (; Pireo, 1900eko abenduaren 17a - Atenas, 1973ko otsailaren 22a) Greziako aktore tragiko ospetsua izan zen. Antzerkira bideratua zuen bere ibilbidea, baina nazioarteko ospea lortu zuen Hollywoodeko hainbat filmetan agertzeagatik. 1944an Oscar saria eta Urrezko Globoa irabazi zituen, eta izar bat jaso zuen Hollywoodeko ospearen pasealekuan .

XX. mendeko greziar   aktore handia kontsideratuta, bidea ireki zien Melina Mercouri (1920-1994) eta Irene Papas (1926) aktoreen belaunaldiari.

## Ibilbidea 
Batez ere antzerkian ibili zen. 1928an egin zuen debuta Atenasen Henry Batailleren *Emakume biluzian* eta 1930ean **Greziako Antzoki Nazionalaren** sortzaileetako bat izan zen. Sofoklesen *Electra*, Ibsenen *Espektroak* eta beste antzerki klasiko batzuei esker bere ospea sendotu zuen. Bidaide izan zuen bere senarra, Alex Minotis aktore eta zuzendaria.

Bigarren Mundu Gerran Londresen eta Estatu Batuetan bizi izan zen. Bere lehenengo filmagatik ( *For Who the Bell Tolls*, Ernest Hemingway- k eleberriaren egokitzapena Gary Cooper eta Ingrid Bergman-ekin batera ) Urrezko Globoa eta Oscar aktore onenaren Oscar saria irabazi zituen 1944an.  Halako saria eskuratzen zuen lehen aktore atzerritarra izan zen.

Hollywoodeko beste film batzuetan ere jardun zuen, hala nola *Electra is in dourning*, 1947an ( Rosalind Russell eta Michael Redgrave-rekin, Eugene O'Neill-en antzezlanean oinarrituta) eta *The Inheritance* ( Jean Simmonsekin ). 1955ean Orson Wellesen *Mister Arkadin* Europako koprodukzioan hartu zuen parte.

Broadwayko antzokietan *Garai zekenak* lana antzeztu zuen 1942an eta 1952an Klitemnestra pertsonaiarena egin zuen Sofoklesen *Elektra eta Edipo* antzezlanean. Federico García Lorcaren *La casa de Bernarda Alba* filmaren lehen produkzio ingelesa estreinatu zuen 1951n eta BBCrako *Bodas de sangre* 1959an.

1950ean Greziara itzuli zen eta han etengabe aritu zen oholtza gainean lanean, 1973an minbiziak jota hil zen arte.

Bertolt Brecht, Friedrich Dürrenmatt, Eugene O'Neill eta Euripidesen lanak antzeztu zituen, besteak beste.

1960-70 bitartean Europako zenbait filmetan jardun zuen, Luchino Viscontiren *Rocco e i suoi fratelli* lanean esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zineman
* Medea errezitatzen
Viking (itsasontzia)

**Viking** edo **Barken Viking**, altzairuzko lau mastadun belaontzi bat da.

1906an Danimarkako Kopenhage hiriko Burmeister & Wain ontziolan eraiki zen eta Eskandinavian inoiz eraikia izan eta nabigatu duen belaontzi handiena da. Gaur egun Suediako Göteborg hiriko portuan ikusgai dago eta ontzi-hotela da.
María Cumplido

**María Cumplido Cabello** (Kordoba, 1992ko apirilaren 25a) andaluziar matematikaria, ikertzailea eta feminista da. 2020an Espainiako Matematikako Errege Elkarteko Vicent Caselles Saria Matematikako Ikerketa jaso zuen.

## Ibibildea 
Maria Cumplido Kordobako Santa Rosa-Valdeolleros auzoan jaio zen. Matematiketan lizentziatu zen Sevillako Unibertsitatean,  Pariseko Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean urtebetez ikasiz. Sevillako Unibertsitatean Matematika Aurreratuen masterra egin zuen eta Aljebra Saileko Hezkuntza Ministerioaren Lankidetza-Beka lortu zuen. Madrilgo Konplutense Unibertsitatean lan egin zuen zenbait hilabetez eta ondoren Sevillan Doktoretza ondoko kontratu batez. 

Bere ikerketa taldeen teoria geometrikora bideratua izan da eta emaitza oso onak lortu ditu arlo horretan. Ikerketa-arlo hau kriptografian eta zibersegurtasun sistemetan aplika daiteke.

2020an, Espainiako Matematikako Errege Elkarteko Vicent Caselles Matematika Ikerketako eta BBVA Fundazioaren saria jaso zuen. Berarekin batera beste bost matematikari gazte ere sarituak izan ziren euren arloan, hala nola, Judit. Muñoz Matute eta Ujué Etayo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maria Cumplidoren instagram orria
* Maria Cumplidoren bloga
*Maria CumplidoTwitter
Goatse.cx

**Goatse.cx** edo **Goatse.da.ru** (ingelesez: "Goat see, "Goat seh", "Goats", "Goatsex, "Goat say"," Goat see dot cx" edo "Goat see dot cx") Interneteko *shock sites* motako webgune bat izan zen, 1999tik aurrera internauten komunitatea izutu zuena. Bere orrialde nagusian, *hello.jpg* irudi sexualki esplizitu bat erakusten zuen, non, ezkerreko eskuan urrezko eraztun bat zuen gizon biluzi bat agertzen zen, aldi berean, bere uzki eta ondesteko barrunbea, bere eskuaren zabaleraren diametroraino luzatzen zuena, bere gorputzaren barnealdea agerian utziz. Bere uzkiaren azpian, bere zakila eta barrabilak ikus zitezkeen. Interneteko erabiltzaileek baliatu zuten gunea, eta irudiarekin modu engainagarrian lotzen zuten, beste erabiltzaile batzuk harekin talka egiteko asmoz.

## Kanpo estekak
Blackfoot ibaia (Montana)

**Blackfoot ibaia** edo **Big Blackfoot ibaia**, Little Blackfoot ibaitik ezberdintzeko,  edo *Big Blackfoot River*, AEBetako Montana estatuko Powell konderrian dagoen ibai bat da. 120 kilometro luze dauzka.

Norman Maclean idazlearen *A River Runs Through It* (1976) eleberria nahiz Robert Redfordek zuzendu eta Brad Pitt aktoreak antzeztutako *1992ko izenburu berdineko filma* bertan girotuak daude.
Castelmagno (gazta)

**Castelmagno**, Italiako Piemonte eskualdeko Cuneoko probintzian ekoitzitzen den gazta mota bat da. Behia, ardia eta ahuntza esnez egiten da eta 2-6 hilabeteko denboran ondu. Egitura erdi-gogorra du.

1982an Jatorrizko Izendapena bereganatu zuen.
Toma (gazta)

**Toma**, Italiako ipar-ekialdeko Aostako Haranan eta Piemonte eskualdean ekoitzitzen den gazta mota bat da. Behi esnez egiten da eta egitura biguina eta erdi-gogorra ditu.

## Aldaerak 
Izendapen honen pean eta eskualdearen arabera toma gazta aldarea ezberdinak daude:
* Balmeko toma
* Gressoneyko toma
* Mottarone toma
* Piemonteko toma
* Lucanako toma
* Lait brusc toma
Odd Thomas (filma)

***Odd Thomas*** (euskaraz *Thomas Arraroa*), 2013ko Stephen Sommers estatubatuarrak zuzendutako naturaz gaindiko eta misteriozko film bat da. Dean Koontz idazlearen *2003ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Anton Yelchin, Willem Dafoe, Addison Timlin eta Nico Tortorella aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Kalifornia, Odd Thomasek (Anton Yelchin) mundua aldatu nahi ez arren, Wyatt Porter (Willem Dafoe) polizia buruari krimenak argitzen lagundu ohi dio, Oddek dituen ahalmenen bidez: hildakoen mamuak ikusi eta haiekin mintzatzeko gaitasuna baitu, bai eta bizien atsekabeaz elikatu eta ekintza bortitzak gertatu aurretik agertu ohi diren espiritu gaiztoekin ere. Thomasek Robert Robertson / Fungus Bob (Shuler Hensley) deritzon arrotz baten inguruan ehundaka espiritu hegaka ikustean larritu egingo da. Gizon horrek hiltzaileentzako santutegi bat eraiki eta konplot arriskutsu bat prestatu duela jakitean, Oddek arrotza nola edo hala geldiarazten saiatuko da.

## Aktoreak 
* Anton Yelchin: Odd Thomas
* Willem Dafoe: Wyatt Porter
* Addison Timlin: Stormy Llewellyn
* Gugu Mbatha-Raw: Viola
* Nico Tortorella: Simon Varner
* Shuler Hensley: Fungus Bob
* Kyle McKeever: Bern Eckles ofiziala
* Melissa Ordway: Lysette

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Astilleros Españoles

**Astilleros Españoles S.A.** (**AESA**) espainiar ontziola izan zen. 1969an sortu zuten, Sociedad Española de Construcción Naval, Astilleros de Cádiz eta Euskalduna ontziola bilduz. Honako ontziolek osatzen zuten:
* Juliana Constructora Gijonesa SA
* Manises Diesel Engine Company SA
* Astilleros y Talleres del Noroeste SA (ASTANO)
* Astilleros de Puerto Real SRL
* Astilleros de Sestao SRL
* Astilleros de Sevilla SRL
* Astilleros de Cádiz SRL

2000ko uztailean, AESAk Empresa Nacional Bazánekin bat egin eta IZAR sortu zuen.

## Kanpo estekak
IZAR

**IZAR Construcciones Navales** espainiar ontziola izan zen. 2000an sortu zuten, Astilleros Españoles ontziola zibila Empresa Nacional Bazán ontziola militarrarekin bilduz. Estatuko Industria Partaidetzarako Sozietatea bere jabeak enpresa zatitu eta saldu zuen eta 2006an desagertu zen.

## Kanpo estekak