Paul Ariste

**Paul Ariste** (1927 baino lehen **Paul Berg**, 1990eko otsailaren 2a) estoniar hizkuntzalari eta folklorista izan zen, fino-ugriar hizkuntzak (batez ere estoniera, votiera eta udmurtera), yiddisha eta erromaniera aztertu zituena. 1954az geroztik, Estoniako Zientzien Akademiako kidea izan zen.

## Bizitza 
Aleksander Berg errementariaren eta Liisa Berg sukaldariaren semea, Paul Berg Võtikvereko udalerriko Rääbise landetxean jaio zen 1905ean. Bi urte zituela, familia Tartuko konderriko Puurmani landetxera joan zen eta hiru urte geroago jaioterrira itzuli zen, eta Paulek Sätsuvere herriko eskolan ikasi zuen hiru urtez. 

14 urterekin esperantoa ikasten hasi zen, eta lehen artikulu zientifikoa, *La livoj*, hizkuntza horretan argitaratu zuen 1921ean. Bizitza osoan livonierari buruzko artikuluak batez ere esperantoz idatzi zituen eta livonierazko herri poesia esperantora itzuli zuen. 1921eko eta 1923ko esperanto biltzarretan parte hartu zuen.

Eskolan ikasten zuen bitartean, yiddisha menperatu zuen, eta 1926an Friedrich Reinhold Kreutzwalden *Kalevipoeg* poema epikoaren yiddishezko itzulpenaren berrikuspen bat argitaratu zuen.

1925-1929 urteetan Tartuko Unibertsitatean ikasi zuen, aldi berean Estoniako Museo Nazionalean arituz. 1926an Setumaa eskualdera joan zen ikerketa egitera. 1931n estonierak dituen suedierazko hitz mailegatuei buruzko master amaierako lana defendatu zuen, eta 1939an Hiiumaa uhartean hedatuta zegoen estonierazko dialektoaren fonetikaren inguruko doktore-tesia. 1944-1977 urteetan, estonieraren eta fino-ugriar hizkuntzen saileko burua izan zen.

1945eko maiatzaren 10ean NKVDk atxilotu zuen, eta 1946ko maiatzera arte espetxean egon zen. Torturatua izan zen bitartean, bere buruaz beste egiten saiatu zen, baina ez zuen lortu. Askatu ondoren, hiru hilabeteko soldata eman zioten urtebeteko espetxe-zigorraren kalte-ordain gisa. Hala ere, eskatu arren, ez zuen inoiz bere errugabetasuna baieztatzen zuen agiririk jaso. 1958an, KGBko intelligentsia sarean ere errekrutatzen saiatu ziren, baina Aristek ezezkoa eman zuen.

1983ko udaberriko seihilekoa Aristeren 100. seihilekoa izan zen Tartuko Unibertsitatean. 1989ra arte aritu zen irakasle.

1954an Estoniako Zientzien Akademiako kide izendatu zuten

Hungariako Zientzien Akademiako (1966) eta Finlandiako Zientzien Akademiako (1969) ohorezko kidea ere izan zen, baita Helsinkiko (1969), Szegedeko (1971), Tampereko (1975) eta Letoniako (1989) unibertsitateetako honoris causa doktorea ere.

Tallinnen hil zen 1990eko otsailaren 2an, eta Tartuko Raadi auzoko Vana-Jaani hilerrian lurperatuta dago. Kristau ortodoxoa baitzen, hileta tradizio ortodoxoen arabera egin zen.

## Lan hautatuak 
* Ariste, Paul (1939). A quantitative language. *Proceedings of the 3rd International Congress of Phonetic Sciences*. Ghent. P. 276–280.

### Estonierari buruzko lanak 
* Ariste, Paul (1953). *Eesti keele foneetika*. Tallinn: Eesti Riiklik Kirjastus.
* Ariste, Paul (1981). *Keelekontaktid: Eesti keele kontakte teiste keeltega*. Tallinn: Valgus.

### Votierari buruzko lanak 
* Ariste, Paul (1960). *Vadjalaste laule*. Tallinn.
* Ariste, Paul (1968). *A Grammar of the Votic Language*. Bloomington: Indiana University. 

### Yiddishari buruzko lanak 
*"Kalevipoja" juudikeelne tõlge (1926). *Eesti kirjandus 4*. Lk. 224–229.
* Etlexe jidiše folkslider in dem lider-repertuar fun di estn (1932). *JIVO bleter 3*, Z.148-157.
* Juut eesti rahvausus (1932). *Eesti Kirjandus 1*, Lk. 1-17; 3, Lk. 132–150; 5, Lk. 219–228.
* Juudi keel (1933). *Kevadik 6*, Lk. 74–76.
* Cu der hašpoe fun jidish ojf nit-idiše špraxn (1937). *JIVO bleter 11*, Z. 83–85.
* Ch. Lemchenas. Lietuvių kalbos įtaka Lietuvos žydų tarmei (1970). *Baltistika*. 6 (2), Psl. 250–252. [Berrikuspena.]

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1954: Estoniako SESko Zientzien Akademiako kidea
* 1965: Estoniako SESko meritu oneko zientzialaria
* 1971: Szegedeko Unibertsitateko *honoris causa* doktorea
* 1972: Linguistic Society of Americako ohorezko kidea
* 1982: Estoniako SESen Estatu Saria
* 1985: Lanaren Bandera Gorriaren Ordena
* 1989: Letoniako Unibertsitateko *honoris causa* doktorea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak