open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lita Stantic

[thumb|260px|*La Mujer y el Cine* elkarteak, Argentinako emakumeek egindako zinema babesten, zabaltzen eta sustatzen duenak, 30 urte bete zituen [Lita Stantic|Lita Stantic-en omenaldiarekin, : Soledad Amarillaren argazkia, Mar del Plata, 2017.11.19 ]]
**Lita Stantic**, jaiotzaz *Élida Stantic* (Buenos Aires, Argentina, 1942ko apirilaren 7a) argentinar zinema-zuzendari, ekoizle eta gidoilaria da. 

Argentinako zinema berriaren produktorerik garrantzitsuenetakoa da, eta zuzendari berri gailenetako batzuen estreinaldiaren arduraduna da, hala nola Lucrecia Martel, Pablo Trapero eta Israel Adrián Caetano.

## Biografia 
### Haurtzaroa 
Jatorri esloveniarreko familia batekoa da. Oroitzapen oso sendoak ditu Chas Parquearen inguruan. Urteetara  auzokide izan zuen Esther Ballestrino de Careaga (Maiatzeko Plazako Amen sortzaileetako baten izena) kale bati emateko ekimena bultzatu zuen. Adolfo Aristarain eta Eduardo Mignogna zuzendariak ere bizikide izan zituen. 

## Jarduera zineman 
1965ean hasi zen zineman lanean, film laburrak zuzenduta: *El bombero está triste y llora* eta *Un día*... eta *Diario de campamento* filmean zuzendariaren laguntzaile gisa. 1968 eta 1977 artean, film luzeen produkzioko buru izan zen, eta 1978tik aurrera produkzioan aritu zen. 80ko hamarkadan, María Luisa Bembergekin batera, GEA Cinematografía produkzio-etxea sortu zuen.

1993an *Un muro de silencio* zuzendu zuen, bere lehen eta azken film luzea. Lita Stantic-ek ere gremio-jarduera egin zuen eta 1986 eta 2001 bitartean Industria Zinematografikoaren Argentinako Ganberako buru izan zen.

## Zinema ekoizle 
## Telebista-ekoizle 
## Gidoilari 
## Zuzendari 
## Zuzendaritzako laguntzaile 
* *Diario de campamento* (1965)

## Sariak 
* La Habanako Zinema Latinoamerikar Berriaren Nazioarteko Jaialdia: *Tan de repente-*rako aipamen berezia (2002) eta *Un oso rojo* (2002).
* Locarnoko Nazioarteko Zinemaldia: Leopardo de Plata por Tan (2002).
* Príncipe Claus saria (2003)
* Platinozko Hiru.com Saria: 2001-2010 hamarkadako produkzio-etxea (2011).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lita Stantic Producciones enpresaren webgune ofiziala
* .
* Lita Stantic Zinema Nazionalaren webgunean
* Elkarrizketa Lita Stantic-i
Marta Extramiana

**Marta Extramiana** (Gasteiz, Araba. 1964) idazle, ilustratzaile eta diseinatzaile grafikoa da. Gasteizko Santa Isabel hilerriko gidaria ere bada.

## Biografia 
Arte Ederretan eta Artearen Historian lizentziatua, Marta Extramiana ilustratzailea, diseinatzailea, diseinu grafikoko irakaslea eta modaren historiako irakaslea izan da, besteak beste. 2003an, Ana de Begoñak zuzendutako «Gasteizko Santa Isabel hilerriari» buruzko tesina idatzi zuen. Ipuin eta gidoi laburrak ere idatzi ditu, baita bere tesiaren dibulgaziorako materialak ere. 

## Lanak 
* *100 poeta maiatzean: antologia poetikoa = 100 Poetas en Mayo: antología poética* (Tarqus, 2021)
* *De ceniza y musgo* Marta Extramianaren ilustrazioak (Única Puerta a la Izquierda, 2018).
* *El caso de la patulea y un viaje a París* (Las Modernas, 2017).
* *El caso de los amores proscritos: los archivos secretos del Ateneo* (Las Modernas, 2016).
* *57. 072 m2 Arte eta Oroimen Vitoria-Gasteizko Santa Isabel hilerria* (Vitoria-Gasteizko Udala, Biltzar eta turismo zerbitzua, (2012?)
* *Juglare bati gertatu zitzaion istorio ikaragarria eta berari esker umeek lortutako ezagutza ugari eta onak* (Arabarri, 2008, Asier Alvarez de Arkaiarekin batera)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Zatozte, jende benetan xarmagarria aurkeztuko dizuet, hilik dauden arren* Berria, 2024.09.10

* Marta Extramianaren tesinan oinarrituta egindako gida Gasteizko Santa Isabel hilerria bisitatzeko: "57. 072 m2 Arte eta Oroimen Vitoria-Gasteizko Santa Isabel hilerria"
Vida Akoto Bamfo

**Vida** **Akoto Bamfo** (Pokuase, Ghana, 1949ko otsailaren 7a) Ghanako Gorte Goreneko epailea da. 

## Biografia 
Pokuase-n jaio zen, Acra Eskualde Handian. Grace Darkua Dodoo eta Alfred Kingsley Bannerman-Williams izan zituen gurasoak. 

*Mfantsiman* nesken bigarren hezkuntzako eskolara joan zen 1963an (O 'Level), Saltponden, eta gero *Aburi Girlsera*, 1967tik 1969ra. Zuzenbideko ikasketak Ghanako Unibertsitatean egin zituen eta LLB 1974an lortu zuen. Bere familia zaintzeko denbora librea hartu eta 1975ean Abokatuen Elkargoarekin bat egin zuen. *British Indian Insurance* *Company*rekin lan egin zuen Acran, bankuan sartu aurretik. 

## Ibilbide profesionala 
Ghanako Unibertsitatean, Zuzenbideko lizentziatura lortu zuen 1972an, eta Ghanako Zuzenbide Fakultatean, kalifikazio ziurtagiria lortu zuen.

1981ean, magistratu gisa sartu zen auzitegian. Accra New Towneko Lehen Auzialdiko Auzitegia izan zen lehen destinoa. Handik bi urtera, Kakaoari buruzko gaietara transferitu zuten.

Auzitegi Nagusiko epaile bihurtu zen 1991n, eta 3 urte inguru eman zituen Ganbiara zerbitzu eginkizunetan joan aurretik. 1999an Apelazio Auzitegiko epaile izendatu zuten. Gorte Gorenera eraman zuten 2009an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russki zubia

**Russki zubia** —errusieraz: Русский мост— diagonal zuzenak sortutako zubia da. Errusian, Vladivostoken, Primorski kraian dago. Zubiak Russki uhartea eta Muraviov-Amurski penintsulako zati bat lotzen ditu ekialdeko bosforoko itsasartea zeharkatuz, eta 1.104 metroko erdiko zabalerarekin, munduko kable-zubirik luzeenetako bat da. Russki zubia Asia eta Ozeano Barearen arteko Lankidetza Ekonomikoaren 2012ko konferentzia zerbitzatzeko eraiki zen, ekialde urruneko Unibertsitate Federaleko campusean, Russki uhartean.
## Ikuspegi orokorra 
Russki uharterako zubia munduko zubirik luzeenetako bat da, 1.104 metroko zabalerakoa. 2007ko urtarrilean, Vladimir Putinek, orduko Errusiako presidenteak, adierazi zuen Vladivostoken goi-bilera bat egitea aukera ezberdina dela, eta gutxienez 100.000 milioi errublo beharko zirela hiria goi-bilerarako prestatzeko, bere garaian, Primorski kraiaren probintziako aurrekontua baino hiru aldiz handiagoa zena. 2012tik aurrera, eraikuntzaren kostua 1.000 milioi dolarretik gorakoa izango zela aurreikusten zen.

Lehenago ere kritikatua izan zen bide zolatua irteerarik gabeko kale batean amaitu zela, zubitik harantzago, eraiki eta lehen urtean. Ordutik, zolatutako bide-sarea handitu egin da. 2018tik aurrera, errepideak Sapper penintsula osoa hartzen du, uhartearen azalera osoaren % 25 inguru.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justine Greening

**Justine Greening** (1969ko apirilaren 30 - ) politikari britainiarra da. Erresuma Batuko Hezkuntzako Estatu Idazkari izan zen 2016tik 2018ra. Aurretik, Altxorraren idazkari ekonomikoa izan zen 2010etik 2011ra, Garraioko Estatu idazkaria 2011tik 2012ra eta Nazioarteko Garapenerako Estatu idazkaria 2012tik 2016ra. Alderdi Kontserbadoreko kidea, Putney barrutiko diputatua izan zen 2005etik 2019ra.

Greeningek dimisioa eman zuen Hezkuntzako idazkari eta Emakumearen eta Berdintasunaren ministro gisa 2018ko urtarrileko Kabinetearen birmoldaketan. 2019ko irailaren 3an iragarri zuen ez zela diputatu gisa aurkeztuko hurrengo hauteskunde orokorretan. Geroago, egun horretan bertan, Gobernuaren aurkako botoa eman ondoren zigorra jarri zieten 21 diputatu kontserbadoreetako bat izan zen. Diputatu independente gisa eseri zen 2019ko abenduko hauteskunde orokorretarako Legebiltzarra desegin zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gailu mugikor

thumb|Gailu mugikor bat.

**Gailu mugikorra** () esku bakarrarekin eutsi eta erabiltzeko moduko tamaina duen ordenagailu bat da. Prozesatzeko gaitasun batzuk ditu, sare batekin etengabeko edo aldizkako konexioa, eta pantaila laua, eta sarrerako periferiko bat edo gehiago (hala nola ukipen pantaila edo teklatua). Gehienetan, bateria bat du energia iturri.

XXI. mendearen hasieratik gehien erabiltzen diren gailu mugikorrak telefono mugikorrak dira. Lehenengo telefono adimendunei, 2000ko hamarkadaren amaieran, tabletak gehitu zitzaizkien, tamaina handiagokoak baina gainerakoan haien berdinak. 2010erako, gailu mugikorrek askotan sentsoreak zituzten, hala nola: azelerometroak, magnetometroak eta giroskopioak, orientazioa eta mugimendua detektatzea ahalbidetzeko. Gailu mugikor askok erabiltzailearen autentifikazio biometrikoa egin dezakete, hala nola aurpegiaren azterketa edo hatz marken azterketa.

## Motak 
thumb|HPren Compaq Tablet PC, 2001ean ezaguna egin zen.

Mugikortasuna haririk gabeko konektibitatea izatearen sinonimotzat hartzen den arren, termino horiek desberdinak dira. Erabiltzaileek, aplikazioek eta gailu mugikorrek ez dute sarerako sarbide guztia haririk gabeko sareen bidez egin behar, eta alderantziz. Hari gabeko sarbide-gailuak estatikoak izan daitezke, eta erabiltzaile mugikorrak haririk gabeko eta klabe bidezko sarbide-puntuen artean mugi daitezke, ziberkafeak kasu. Gailu mugikor batzuk Interneteko gailu mugikor gisa erabil daitezke mugitzen ari diren bitartean Interneten sartzeko, baina ez da beharrezkoa hori egitea, eta telefonoaren funtzio edo aplikazio askok martxan jarraitzen dute, baita Internetetik deskonektatuta daudenean ere.

Gailu mugikorra beste teknologia batzuekin alderatuta bakarra izatea eragiten duena hardwareari eta softwareari datxekion malgutasuna da. Aplikazio malguetan bideo-txata, web-nabigazioa, ordainketa-sistemak, NFC, audio-grabazioa eta abar sartzen dira.

## Segurtasuna eta konfidentzialtasuna 
2015eko azterlan batzuek erakutsi zutenez, gailu mugikorretan instalatutako "ospe oneko" aplikazioen %&nbsp;9 inguruk «oso ospe txarreko» webguneekin elkarreragiten zuten, gailuaren eramailea horretaz ohartu gabe. Ospe txarreko guneen artean, birus-eramaileak (%&nbsp;9), lapurtutako informazioa erabiltzeagatik ezagutzen diren guneak (%&nbsp;15), erabiltzaileen ebaluazioen arabera kalitate eskaseko guneak (%&nbsp;73) eta adingabeentzat egokiak ez diren edukiak dituzten guneak (%&nbsp;74) zeuden.

## Sistema eragile mugikorrak 
Sistema eragile mugikorra edo SO mugikorra maila baxuko programen multzo bat da, eta telefono mugikorraren berezitasun espezifikoen abstrakzioa ahalbidetzen du, eta haren gainean exekutatzen diren aplikazio mugikorrei zerbitzuak ematen dizkie. Windows, Linux edo Mac OS erabiltzen duten PCek bezala, gailu mugikorrek Android eta iOS sistema eragileak dituzte, besteak beste.
thumb|Gailu mugikor baten eboluzioa
Adibidez:

* Android
* Bada
* BlackBerry OS
* EMUI
* Firefox OS
* iOS
* Maemo
* MeeGo
* MIUI
* Moblin (proyecto)
* Palm OS
* Sailfish OS
* Symbian OS
* Windows CE
* Windows Mobile
* Windows Phone
* KaiOS

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nunchaku

**Nunchaku**a (;  edo , *liǎng jié gùn*;  Asiako borroka-arteetako arma tradizional bat da. Bi makila labur ditu, ia beti 30 eta 60 zentimetro arteko neurrikoak, soka edo kate batekin lotuta. Batez ere kolpe edo blokeatze ekintzetarako erabiltzen da, baina beste teknika batzuekin ere egoki da, hala nola etsaia blokeatzeko edo itotzeko.

XX. mendearen erdialdean Bruce Lee aktoreak ezagutarazi zuen, *Fist of Fury*​ eta *Enter the Dragon* filmetan. Leek bere Dan Inisanto bere irakasle filipinarrengandik ikasi zuen teknika. Ninja Dortoketako Michelangelok ere erabiltzen du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Ramírez

**Sara Elena Ramírez** (Mazatlán, Sinaloa, Mexiko, 1975eko abuztuaren 31a) aktore eta abeslari mexikar-estatubatuarra da. Ameriketako Estatu Batuetara joan zen bizitzera zortzi urte zituela.

## Bizitza pertsonala 
2016ko urrian Ramírezek bere burua *queer* eta bisexual gisa deskribatu zuen ''True Colors Fund's 40 To None Summit*-en (orain *Impact Summit''), Los Angelesen, Kalifornian. 2020ko abuztuan pertsona ez-bitar gisa aurkeztu zuen bere burua.

## Filmografia 
Hurrengoa Sara Ramírezen filmografiaren zati bat soilik da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foresteko udaletxea

**Foresteko udaletxea** Belgikako Brusela-Hiriburua eskualdeko Forest udalerriaren egoitza da. 1935 eta 1938 artean eraikia  eta Bruselako Art Decoaren prototipo gisa sailkatua, eraikin honek gerrarteko garaian arkitektura publikoan izan zuen protagonismoa erakusten du. 

## Historia 
### Sorrera eta eraikuntza 
Lehen Mundu Gerraren ostean, Forest-eko udal agintariek Bruselako auzo oparo gisa duen estatusaren ordezkari den udaletxe bat eraiki nahi izan zuten. Hasiera batean, Duden Park auzoan dagoen Royale Union Saint-Gilloise Stadium dagoen tokian eraikitzea aurreikusi zen baina, eztabaida askoren ostean, aurreko udaletxeko lurretan altxatzea erabaki zen, 1734ko aurreko parroki baten lekuan, eta 1828tik aurreko datazio neoklasikoko eraikin batean. 

Egungo udaletxea Jean-Baptiste Dewin arkitektoak diseinatu zuen 1925ean,  eta udalbatzak behin betiko planoak 1931n onartu zituen. Lehenengo harria 1935eko maiatzaren 19an jarri zen ofizialki eta eraikina 1938ko uztailaren 9an inauguratu zen.  Eraikinak barneko eta kanpoko apaingarri garrantzitsuak ditu, Victor Rousseau, Georges Baltus, Canneel, Stoffyn eta Tricot artistek egindako apainketa garrantzitsuak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Proximus Dorreak

**Proximus Dorreak** (   , , konpainiaren izena aldatu baino lehen **Belgacom Dorreak** bezala ezagutzen direna) Bruselako (Belgika) Iparraldeko auzoako finantza barrutian dagoen Albert II.a erregearen kaleko etxe orratz bikiak dira. Eraikinek Proximus telekomunikazio enpresatik hartzen dute izena. Belgikako eraikin altuenetakoak dira .

Dorreak biak 102 m teilaturainoko altuera, eta 1. dorreak orratz bat du 134 m-ko altuerara helduz, Belgikako bandera bat jarrita. Bi dorreak 30 m-ko luzera duen kristalezko gaineko igarobide batek lotzen ditu eraikin bakoitzaren 25. eta 26. solairuen artean. 

Dorreak Bruselako World Trade Centerren zortzi eraikineko multzo baten barruan sortu ziren hasieran, baina proiektu bereizi batean zatitu ziren.  Dorreen eraikuntza 1991n hasi zen eta 1994an amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerea Gastón

**Nerea Gastón** **Tabera** (Durango, Bizkaia, 1995eko ekainaren 10a) arte historialaria da. 2022an *Latsarriak: emakumeen ahotsa* erakusketa prestatu zuen Durangoko Arte eta Historia Museoan. 

## Biografia 
Artearen Historian graduatua da Salamancako Unibertsitatean eta Arte Garaikidearen Kontserbazio eta Erakusketan masterra egindakoa Euskal Herriko Unibertsitatean. Museografiaren mundua eta museo-erakundeen barne-funtzionamendua eta kudeaketa gustuko ditu. Bi museo-erakundetan, Bilboko Arte Ederren Museoan eta Durangoko Arte eta Historia Museoan, praktikak eginez lortutako esperientziari esker, artelanak kontserbatzeari, ondarea ikerteari eta kudeaketari gero eta garrantzia handiagoa ematen dio. Hezkuntzaren eta hezkuntzako kultur proiektuen garapenaren esparrua ere interesatzen zaio, baita kultura zabaldu eta gizartera sare sozialen bidez hurbiltzea ere. 

Master amaierako lana latsarriei buruz egin zuen Nereak. Lan horretan, Durangoko Barrenkaleko latsarrien garrantzia azpimarratzea proposatzen zuen, funtzionalak izateaz gainera genero espazioak zirelako eta emakumeen sozializazioan garrantzitsuak zirelako. Alde batetik, historia materiala ikertu nahi zuen, ez zegoelako informaziorik, baina emakumeek espazio hauetan izandako rola ere ikertu nahi zuen.

Ondoren Durangoko Udalak emandako Sor(tzaileen)leku beka eskuratu zuen eta forma eman zion proiektuari. Eta konturatu zen Barrenkalekoez gainera bazeudela beste latsarri batzuk Durangon, eta horietaz berba egitera ausartu zen.

## Erakusketak 
* 2022an *Latsarriak: emakumeen ahotsa* erakusketa prestatu zuen Durangoko Arte eta Historia Museoan.

## Zutabegile 
Mugalari orainkarian zutabegile.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: “Emakumeak batezeko eta libre sentitzeko espazioa den latsarria Berria, 2022.10.21
Terry McMillan

**Terry McMillan** (Port Huron, Michigan, Ameriketako Estatu Batuak, 1951ko urriaren 18a) estatubatuar idazlea da, bere obran Estatu Batuetako emakume beltzen esperientzietan oinarritzen da.

## Ibilbidea 
McMillanen, *Mama*, lehen liburua 1987an argitaratu zen. Bere argitaletxeak egindako promozio mugatuarekin pozik ez zegoenez, McMillianek eleberria sustatu zuen milaka liburu-dendatara idatziz, bereziki Afroamerikako liburu-dendetara, eta liburuaren lehen imprimaketa,5.000 kopia, berehala saldu ziren. *Waiting to Exhale* bere hirugarren eleberriarekin lortu zuen arreta nazionala 1992an. New York Times-eko salduenen zerrendan egon zen liburua hilabete askoan, eta 1995ean hiru milioi kopia baino gehiago saldu zituen.Eleberriak lagundu zuen herri-kontzientzia beltza aldatzen eta herri-kulturan klase ertain beltz femeninoa ikusten. Arrakasta duten hogeita hamar urteko emakume beltz profesionalen barne-mundua ezagutarazi zuela aitortu zioten McMillani. Bakarrik, libre eta zorigaiztokoak dira.

1998an, McMillanen beste eleberri bat, *How Stella Got* Her Groove Back, Angela Bassett eta Taye Diggs protagonista zituen film baterako egokitu zen. Ondoren, McMillanen Disappearing Acts eleberria telebistarako film luze gisa egin zen, Wesley Snipes eta Sanaa Lathan protagonista zituela eta Gina Prince-Bythewooden zuzendaritzapean.

## Obra 
* Mama. Houghton Mifflin Harcourt. 1987. ISBN 978-0-547-52404-7. 
* Disappearing Acts. Penguin Group US. 1989. ISBN 978-1-101-65772-0. 
* Breaking Ice: An Anthology of Contemporary African-American Fiction. Penguin Books. 1990. ISBN 978-0140116977. 
* Waiting To Exhale. Viking. 1992. ISBN 978-0-670-83980-3. 
* How Stella Got Her Groove Back. Viking. 1996. ISBN 0451209141. 
* A Day Late and a Dollar Short. Penguin Group US. 2001. ISBN 978-1-101-20938-7. 
* It's OK if You're Clueless: and 23 More Tips for the College Bound. Viking Adult. 2006. ISBN 978-1419397332. 
* The Interruption of Everything. Penguin Group US. 2006. ISBN 978-1-101-20981-3. 
* Getting to Happy. Penguin Group US. 2010. ISBN 978-1-101-44294-4. 
* *Who Asked You?* Viking, 2013.  
* I Almost Forgot About You. Crown, New York. 2016. ISBN 978-1101-9025-78. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celma Ribas

**Celma Ribas** (Luanda, Angola, 1982ko azaroaren 10a) abeslaria, konpositorea eta enpresaria da.

## Ibilbide musikala 
2008an egin zen ezagun abeslari gisa, *Deutschland Sucht den Superstar* reality show alemaniarraren bosgarren edizioan parte hartu zuenean.Finalistetako bat izan ez arren, kontratu bat lortu zuen Semba zigiluarekin, Semba debut albuma plazaratzeko. 2009an kaleratu zuten Angolan, *Energia* disko arrakastatsuarekin batera.

Angolan, Divas 2009 ekitaldiko hautagaietako bat izan zen, Musika kategorian. Casablancak *Angolako Promessas* saria eman zion, eta 50 Cent, Nelson Freitas, Black Eyed Peas, Johnny Ramos, Don Kikas, Lil Kim, 112 eta beste artista batzuen kontzertuak ireki zituen.

2011n, *Comando,* Portugalen kaleratu zuen lehen kanta izan zen. *Fantástico* (2011) izeneko albumaren aurretik, 32.000 kopia saldu zituen Angolan, eta Portugalen ere lehena izan zen. 1996an, 14 urte zituela, Alemanian hasi zen kantatzen, eta, batzuetan, Angolako bidaietan. 2012ko abenduaren 29an Adler Joãorekin ezkondu zen eta 2014ko uztailaren 9an João Rafael lehen semea izan zuen. 

## Diskografia 
### Ikasketa-albumak 
### *Singleak* 
#### Artista nagusi gisa 
#### Artista gonbidatu gisa 
## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* facebook ofiziala
* instagram ofiziala
Fasken Center

**Fasken Center** AEBko Midland (Texas) hiriko finantza barrutian dauden 55 m-ko eraikin altuak dira.

Lehen dorrea 1974an eraiki zen, hamalau solairurekin. 1982an, bigarren dorrea eraiki zuten lehen dorrea islatzeko. Gainera, hamalau solairu ere ditu. Fasken Center-ari batzuetan Midland-eko Dorre Bikiak deitzen diote bertakoek. Petrolio eta gas konpainia asko eraikinen maizterrak dira, baita banku bat ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Black's Beach

'''Black's Beach''' () La Jollan dagoen hondartza da. Agian Estatu Batuetako hondartza nudistarik handiena da. La Jolla komunitatearen iparraldean eta Torrey Pines estatu-parkearen hegoaldean dago. La Jollatik, Torrey Pines Estatuko Parketik edo portuaren hegaletik jaisten diren bidezidorretatik sar daiteke, Salk Institututik gertu. Black's Beachen zati bat estatu-parkekoa da, eta, ondorioz, San Diego hiriak kudeatzen du. Nudismoa hirian legez kanpokoa bada ere, bainulariek ez dute hori debekatzen duen ordenantza betetzen, eta agintariek ere ez dute betetzen.

"Black's Beach Bares" izeneko boluntario talde batek hondartza garbi eta seguru mantentzen eta degradazioa saihesten laguntzen du. Udan ere jarduerak eta picnicak antolatzen dituzte hondartzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parisko Unibertsitatea II - Panthéon-Assas

**Parisko Unibertsitatea II - Panthéon-Assas** — — Parisko unibertsitate bat. 1971ko urtarrilaren 1eko unibertsitate erreformaren ondoren sortu zen. Unibertsitateak 19.000 ikasle inguru ditu, horietatik 15.000 baino gutxiagok zuzenbidea ikasten dute, eta 2.412 langile profesional eta administratibo bat.

Panthéon-Assas izena Panthéon unibertsitatetik oso gertu dagoelako eta eraikin nagusia Assas kalean dagoelako da. Unibertsitatea Luxenburgoko lorategiak-en mendebaldean dago. Hiriko ikasleen auzo klasikoa, *Quartier Latin*, ez dago urrun.

Zuzenbideaz eta ekonomiaz gain, administrazio publikoa, politika eta gizarte zientziak ere irakasten ditu.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Renaud Camus, frantziar eleberrigilea da
* François Hollande, frantses politikaria da, Frantziako Alderdi Sozialistako kidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Jolla

**La Jolla** San Diegoko barrutia da. 40.000 biztanle inguruko biztanleria du baina kopurua oso zehaztugabea da, komunitatearen mugak ez baitaude argi eta garbi ezarrita.

Oro har, komunitatearen mugak hegoaldean hasten dira Pacific Beachen eta, Ozeano Bareko kostaldean zehar, Del Marreko Torrey Pines erreserbaren iparraldeko muturrean amaitzen dira. 1968tik Torrey Pines Golf Course delakoan San Diegoko Irekia antolatzen dute, PGA Tourreko golf txapelketa dena.

## Auzoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Daly

**Mary Daly** (Schenectady, New York, AEB, 1928ko urriaren 16a &ndash; Gardner, Massachusetts, 2010eko urtarrilaren 3a) estatubatuar filosofo feminista erradikala, akademikoa eta teologoa izan zen, eta Boston College erakunde jesuitan eman zuen eskola 33 urtez. Dalyk 1999an Boston Collegetik alde egitea onartu zuen, unibertsitateko arauak hautsi ondoren, ez baitzuen onartu gizonezko ikasleen presentzia emakumearen ikasketetan (Women's Studies ).

## Hezkuntza 
Friburgoko Unibertsitatean (Suitza) teologia sakratuan eta filosofian doktoratu aurretik, College of Saint Rosen Ingelesez graduatu zen, Amerikako Unibertsitate Katolikoan lizentziatu zen eta Indianako Saint Mary's Collegen erlijioan doktoretza egin zuen.

## Karrera 
Boston Collegen eskolak eman zituen 1967tik 1999ra bitartean, teologiari, etika feministari eta patriarkatuari buruzko ikastaroetako irakasle gisa. Lehenengo liburua argitaratu ondoren, *The Church and the Second Sex-ek* (1968) aldi baterako kontratua egin zioten, baina ikasleek (orduan denak gizonak) eta, oro har, publikoak Dalyri emandako laguntzaren ondorioz, lanpostua ziurtatu zitzaion.

Lesbiana, hirurogeita hamarreko lehen urteetatik deklaratua, Dalyk ez zuen inoiz bere lesbianismoa "identitate", "orientazio" edo "lehentasun" sexual soiltzat hartu, baizik eta unibertsoa birdefinitzeko tresna gisa, "Outercourse: The Be-Dazzling Voyage" (1992) autobiografian dioenez.

Daly Boston Collegen ikasle maskulinoak onartzearen aurka agertu zen, eta, azkenean, bere aurkako diziplina-ekintzak eragin zituen. Dalyk bere burua defendatu zuen ikasle horien presentziak klaseko eztabaida eragozten zuela esanez, baina Boston Collegeren iritziz, haien jarrera lege federalaren IX. titulua urratzea zen. Izan ere, lege federalaren arabera, Collegeren arabera, pertsona bat bera ere ezin zen hezkuntza-programa batetik kanpo utzi sexu-arrazoiengatik, ezta Unibertsitatearen diskriminaziorik ezaren politika bera ere, zeinak ikastaro guztiak ikasle maskulinoei zein femeninoei irekita egon behar zirela azpimarratzen baitzuen.

## Obrak 
* *Natural Knowledge of God in the Philosophy of Jacques Maritain*. Officium Libri Catholici, 1966. OCLC 
* The *Church* and the Second Sex. Harper & Row, 1968. OCLC 
* Beyond God the Father: Toward a Philosophy of Women's Liberation. Beacon Press, 1973. 
* Gyn/Ecology: The Metaethics of Radical Feminism. Beacon Press, 1978. 
* Pure Lust: Philosophy Oinarrizko Feminista. Beacon Press, 1984. 
* *Websters*' First New Intergalactic Wickedary of the English Language, Conjured in Cahoots with Jane Caputi (Jane Caputi eta Sudie Rakusin). Beacon Press, 1987. 
* Outercourse: The Bedazzling Voyage, Containing Recollections from My Logbook of a Radical Feminist Philosopher. HarperSanFrancisco, 1992. 
* *Boskote... Archaic Future: A Radical Elemental Feminist Manifesto*. Beacon Press, 1998. 
* Amazon grace: Re-Calling the Courage to Sin Big. Palgrave Macmillan, 2006. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Eva Gallardo

**Eva Antonia Gallardo Gutiérrez** (Sevilla, 1973) matematikari espainiarra da. 2022ko otsailean Espainiako Matematikako Errege Elkarteako presidente izan zen, erakunde horretan kargua betetzen zuen bigarren emakumea izanik. 2025eko urtarrilean utzi zuen kargua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Matematikako Errege Elkartea

**Espainiako Matematikako Errege Elkartea** erakunde zientifiko bat da, eta bere xedeak, bere estatutuetan adierazi bezala, matematika eta bere aplikazioak sustatzea eta dibulgazioa eta bere ikerketa eta irakaskuntza hezkuntza-maila guztietan sustatzea dira. Gaur egungo Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente Victoria Otero da.

## Historia 
Espainiako Errege Elkarte Matematikoa 1911n sortu zuen matematikari talde batek, besteak beste, Luis Octavio de Toledo y Zulueta, María de la Encarnación Rigada eta Ramón eta Julio Rey Pastor, Espainiako Matematika Elkartea izenarekin. Ekimen hau Zientziaren Aurrerapenerako Espainiako Elkartearen lehen kongresuan sortu zen, non matematika elkarte bat sortzeko ideia planteatu zen.

100 urte baino gehiagotan, jarduera handiagoa eta txikiagoa izan du. 1996tik, bere aldirik aktiboenetako batean egon da, 2005eko abuztuan 1.700 kide inguru zituelarik. Kide horien artean, banakako kideak zein erakundeetako kideak daude, hala nola unibertsitateko fakultateak eta sailak, eta bigarren hezkuntzako ikastetxeak.

Mundu osoko matematika elkarte ugarirekin ditu elkarrekiko akordioak. Matematika Batzorde Espainiarreko kide den elkarteetako bat da eta Europako Matematika Elkarteko eta Espainiako Zientzia Elkarteen Konfederazioko kide instituzionala da.

2011n hainbat ekitaldi antolatu zituen Espainian zehar Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Mendeurrena ospatzeko.

## Sariak 
Elkarteak sari ematen ditu urtero.

Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina matematika-komunitatearen aintzatespen publikoa adierazten duten bereizketak dira, edozein matematika-eremutan egindako ekarpenengatik nabarmenduak diren pertsonei. Lehen edizioa 2015ean izan zen.

Rubio de Francia Saria Espainiako matematikaren sari garrantzitsuenetako bat da, eta Elkarteak ematen duen saririk altuena. Matematikako ikertzaile gazteei zuzenduta, baldin eta espainiarrak badira edo Espainian lan egin badute. Lehen edizioa 2004an izan zen eta urtero ematen da.

Vicent Caselles Saria urtero ematen zaie matematikako nazioarteko ikerketan aitzindaria eta eragin handia duten Espainiako ikertzaile gazteei. Lehen edizioa 2015ean izan zen eta urtero 6 sari ematen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Anthony Froude

**James Anthony Froude** (Dartington, Devon, 1818ko apirilaren 23a - Kingsbridge, Devon, 1894ko urriaren 20a) ingeles historialari, eleberrigile, biografo eta argiratzailea izan zen.

Mugimendu anglokatolikoan hezi zen eta apaiz anglikanoa izaten saiatu zen, baina uko egiten diot, doktrina anglikanoari buruz zituen zalantzak direla eta. Historia idazteari ekin zion orduan, eta bere garaiko historialaririk ezagunenetako bat izan zen *History of England from the Fall of Wolsey to the Defeat of the Spanish Armada* lanari esker. Bere lan historikoak Thomas Carlylerengan inspiratu ziren eta oso polemikoak eta kritikatuak izan ziren aurkari askoren aldetik. Carlyleren biografia ere polemikoa izan zen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* Shadows of the Clouds. London: J. Ollivier. 1847.
* The Nemesis of Faith. New York: D. M. Bennett. 1879.
* The Two Chiefs of Dunboy. New York: C. Scribnerʹs Sons. 1889.
### Ez-fikziozkoak 
* History of England from the Fall of Wolsey to the Death of Elizabeth. Vol. in 12 volumes. C. Scribner and company. 1856–1870.
* Short Studies on Great Subjects. 1867–1882.
* The Oxford Counter-Reformation (1881)
* The English in Ireland in the Eighteenth Century. Scribner, Armstrong. 1873.
* Caesar: A Sketch. 1879. (Biography of Julius Caesar)
* Bunyan. 1880. (Biography of John Bunyan)
* Froude, James Anthony, ed. (April 1881). "Review of Reminiscences by Thomas Carlyle". The Quarterly Journal. 151: 385–428.
* Thomas Carlyle. New York, C. Scribner's sons. 1882.
* "Review of Thomas Carlyle: a History of the First Forty Years of his Life, 1795–1835 by J. A. Froude, 1882 and Thomas Carlyle: a History of his Life in London, 1834–1881 by J. A. Froude, 1884". The Quarterly Review. 159: 76–112. January 1885.
* Luther: A Short Biography. 1884. (biography of Martin Luther)
* Historical Essays. 1886.
* Oceana, or, England and Her Colonies. 1886.
* The English in the West Indies or The Bow of Ulysses. Longmans, Green, and Co. 1888.
* Lord Beaconsfield. 1890. (Biography of Benjamin Disraeli)
* The Earl of Beaconsfield. 1914 [1890].
* The Divorce of Catherine of Aragon. New York, C. Scribner's sons. 1891.
* Life and Letters of Erasmus. New York Scribner. 1894.
* English Sea-Men in the Sixteenth Century. 1895.
* My Relations with Carlyle (published 1903). 1887.

## Kanpo estekak
Santa Monicako estatu-hondartza

**Santa Monicako estatu-hondartza** () Santa Monicako Udalak kudeaturiko estatu-parkea da.

## Deskribapena 
Hondartza Ozeano Bareko kostaldean dago. 5,6 kilometroko luzera du, eta parkeak, piknik-guneak, jolastokiak, atsedenlekuak, sorospen-estazioak, Muscle Beach, bizikletak alokatzeko establezimenduak, hotel batzuk, bizikleta bide bat eta egurrezko bideak (egun beroetan ezinduek erabil ditzaten) ditu. Boleibola, surfa, paddleboardinga eta igeriketa egiteko leku aproposa da. Debekatuta dago hondartzan erretzea.

Colorado etorbidearen ondoan, arku eta ikur ospetsuak zeharkatuz, Santa Monicako kai historikoa dago, 1909an eraikia. Kaia Mugarri Historiko Nazionala da.

Kaiko boleibol kantxetatik hegoaldera, Nazioarteko Xake Parkea dago, xake-mahai publikoekin eta espaloian giza eskalako xake-taula batekin.

Palisades parkea Santa Monicako itsaslabarren gainean dago, Santa Monica hondartza eta Ozeano Barea ikusteko leku paregabe bat eskaintzen duena.

2028ko Udako Olinpiar Jokoetan, Hondartzak hondartzako boleibola eta surfa hartuko ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zettelkasten

thumb|Zettelasten bat zenbakiak, etiketak (urdina) eta beste nota batzuekiko erreferentzia gurutzatuak (gorria) dituzten oharrek osatzen dute. Etiketen indize batek (behean, eskuinean) erreferentzia gurutzatu tematikoak onartzen ditu.

**Zettelkasten** (alemanetik: ohar-kutxa) ezagutza kudeatzeko eta ikerketan eta azterketan erabilitako notak hartzeko metodoa da.

Oharrak paperezko orrietan edo txarteletan gordeta dauden informazio-elementu txikiek osatzen dute, gai-izenburuen edo beste metadatuen bidez, hala nola, zenbakiak eta etiketak, elkarren artean lotu daitezkeenak. Gaur egun, oharrak testu lauko formatua duten fitxategietan hartzen dira, askotan Markdown formatuan. 

## Metodoa 
Zettelkasten-ek identifikatu edo eskuratzen diren heinean hartzen diren ideiak eta beste informazio labur batzuekin banakako ohar edo ohar ugariz osatuta dago. Oharrak hierarkikoki zenbakituta daude, beraz, ohar berriak dagokion lekuan txerta daitezke, eta ikasleari oharrak elkarren artean lotzeko aukera ematen dioten metadatuak dituzte.

Adibidez, oharrek etiketa batzuk izan ditzakete, oharraren alderdi nagusiak deskribatzen dituztenak, eta, hala, beste ohar batzuei erreferentzia egin diezaiekete. Noten zenbakikuntza, metadatuak, formatua eta egitura aldatu egiten dira erabilitako metodo espezifikoaren arabera. Nolabait datuak eta ideiak giza burmuinaren sare neuronalaren gisa biltegiratzen dira. Edozein datuk mota askotako loturak ditu besterekin.

Zettelkasten metodoa errazago sortu eta erabil daiteke, oharrak digitalki hartuz eta ezagutza pertsonala kudeatzeko softwarea erabiliz, hala nola Logseq, Obsidian, Roam Research eta bestelako PKM (Personal Knowledge Management) aplikazioak.

Metodoak ez dio ikertzaileari bakarrik uzten bere ikerketarekin zerikusia duen informazioa biltegiratzen eta berreskuratzen, sormena areagotu nahi du. Etiketen bidez erreferentzia gurutzatuak dituzten oharrei esker, isolatuta daudenean deduzitu ezin diren banakako informazio-piezen arteko loturak eta erlazioak hauteman ditzake ikertzaileak. Metodoaren alderdi berri horiek zettlekasten neurona-sare baten antzera funtzionatzen dute. 

## Historia 
thumb|Zettelkasten fisiko bat

Metodoaren aitzindaria Conrad von Gesner (1516-1565) izan zen eta Johann Jacob Moserrek (1701-1785)xehetasunez deskribatu zuen . Jean Paulek 1794an idatzitako *Leben des Quintus Fixlein* idilioa zettelkasyten-en arabera egituratuta dago non protagonistak bere autobiografia gordetzen du.
alt=Zettelkasten digitala|thumb|Zettelkasten digital bat. Logseq aplikazioaren bidez sortua. Datu eta ideien loturak irudikatzen ditu.
Metodo horren erabilera zabalagatik ikertzaile ezaguna Niklas Luhmann soziologoa izan zen (1927-1998). Luhmannek 90.000 lan-fitxa inguruko zettelkasten bat bildu zuen bere ikerketarako, eta hari esker idazlan bilduma oso emankorra sortu zuen, 70 liburu eta 400 eskola-artikulu baino gehiago jaso zituena; lan-fitxak digitalizatu egin ziren eta 2019az geroztik sarean eskuragarri daude. Luhmannek zettelkasten deskribatu zuen, *Kommunikation mit Zettelkästen* saiakeran sistema-teorietan egindako ikerketaren zati gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Université Paris Cité

**Université Paris Cité** — Unibertsitate publikoa Parisen, Frantzian. 2019an sortu zen Université Paris Descartes eta Université Paris-Diderot-en bat-egitearen ondorioz.

Unibertsitateak hiru fakultate ditu:

* Osasun Fakultatea (*la Faculté de Santé*)
* Gizarte Zientzien eta Humanitateen Fakultatea (*la Faculté des Sociétés et Humanités*)
* Natur Zientzien Fakultatea (*la Faculté des Sciences*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lingam

**Lingam, linga** edo **shivalingam** delakoa (sanskritoz *linga*, लिङ्ग, zeinu edo marka) hinduismoko tenpluetan Shiva jainkoa gurtzeko erabilitako irudikapena da. Indiako kultura tradizionalean, lingama jainkoaren energiaren eta potentzialtasunaren sinboloa da, zakil estilizatu bat, forma faliko bat.

Lingama yoni delakorekin batera irudikatzen da maiz, Shakti jainkosaren sinbolo batekin, hau da, emakumeen energia sortzailearekin eta aluarekin. Lingam eta yoni elkartzeak "maskulinoaren eta femeninoaren batasun zatiezina, eta espazio pasiboa eta denbora aktiboa adierazten ditu, bizitza guztiaren jatorria dena".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Voyage to the Bottom of the Sea

***Voyage to the Bottom of the Sea*** (euskaraz *Bidaia Itsasoaren Bihotzera*), 1961eko Irwin Allen estatubatuar zientzia-fikziozko hondamendi film bat da. Walter Pidgeon, Joan Fontaine, Barbara Eden, Peter Lorre, Robert Sterling, Michael Ansara eta Frankie Avalon aktoreek antzeztu zuten.

## Arguemntua 
Ipar Polora doan *Seaview* itsaspeko nuklearraren bidaia ustekabean gizateria salbatzeko lasterketa arriskutsu batean bialakatuko da, espazioko erradiazio eraztun batek Lurra infernu batean bialakatuko baitu. Nelson (Walter Pidgeon) almirantea eta bere eskifaiak sabotatzaileen, itsas izaki rraldoien eta etsaien itsaspeko nukelarren erasoei aurre egin beharko diete, mundu mailako hondamendi bat ekiditen saiatzen diren bitartean. 

## Aktoreak 
* Walter Pidgeon: Harriman Nelson almirantea
* Joan Fontaine: Susan Hiller doktorea
* Barbara Eden: Cathy Connors tenientea
* Peter Lorre: Lucius Emery komodorea
* Robert Sterling: Lee Crane kapitaina
* Michael Ansara: Miguel Alvarez
* Frankie Avalon: Danny Romano tenientea
* Regis Toomey: Jamieson doktorea
* John Litel: B.J. Crawford almirante ordea
* Howard McNear: Llewellyn Parker kongresista
* Henry Daniell: Emilio Zucco doktorea
* Robert Easton: 'Sparks'
* Mark Slade: Jimmy 'Red' Smith marinela
* Charles Tannen: Gleason ofiziala
* Del Monroe: Seaman Kowski marinela

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gare aintzira

**Gare aintzira**, ingeles eta eskozieraz *Gare Loch* edo *Gareloch*, eta Eskoziako gaeleraz *An Gearr Loch*, Eskoziako Argyll eta Bute lurraldearen mendebaldeko kostaldean dagoen itsas aintzira bat da. 

XX. mendearen hasieratik Britainiar Itsas Armadaren entrenamendu eremu bilakatu da, bai eta itsaspeko nuklearrena ere.
Rosneath penintsula

**Rosneath penintsula**, Eskoziako Argyll eta Bute lurraldearen mendebaldeko kostaldean dagoen penintsula bat da, Dunbartonshire konderri historikoan. Ekialdeko ertzean Firth of Clyde fiordoa eta Gare aintzira ditu eta mendebaldekoan Firth of Clyde fiordoa eta Long aintzira.
Mikel Murgoitio

**Mikel Murgoitio Lejarreta** (Igorre, 1996ko abuztuaren 7a) Euskal Herriko futbolaria da. Eskuin atzelari lanetan aritzen da normalean.

## Ibilbidea 
*2022ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Mari Wolf

**Mari Wolf** (1927ko abuztuaren 27a) zientzia-fikziozko idazle eta zutabegile estatubatuarra izan zen. Zientzia-fikziozko istorio batean robota adierazteko "droid" hitza erabili zuen lehen idazlea izan zen.

## Karrera 
Wolf-ek industria aeroespazialean lan egin zuen Kaliforniako hegoaldean, eta "kalkulu-makinen operadore" gisa aritu zen 1955ean, NASAren Jet Propulsion Laboratory delakoan (Zorrotadarako Propulsio Laborategia). Zientzia-fikzioko fandomaren hasierako urteetan parte hartu zuen, Los Angelesen zutabeak argitaratuz. Los Angelesko Zientziaren Fantasiazko Elkarteko kidea zen. Fandomari buruzko zutabe bat idatzi zuen hilero, zaleen eta fanzineen konbentzioak barne. Hark idatzitako "''Fandora's Box*" atala Fantasy aldizkarian agertu zen 1951tik 1956ra. Dibortzioaren ondoren zutabea utzi zuenean, Robert Blochek ordeztu zuen.

Wolf-en istorioen artean "*Robots of the World! Arise!*" (Munduko robotak! Altxa zaitezte!), "*An Empty Bottle*" (Botila hutsa)", "*The House on the Vacant Lot*" (Etxea lote hutsean), "*Prejudice*" (Aurreiritzia), "*The Statue*" (Estatua), "*Homo Inferior*", "*The First Day of Spring*" (Udaberriko Lehen Eguna) eta "*The Very Secret Agent*" (Agente Guztiz Sekretua) ditugu, guztiak 1952 eta 1954 artean argitaratuak. Robota adierazteko "droid" hitza Wolf-en 1952ko istorio batean agertzen da lehenik (gorago aipaturiko "*Robots of the World! Arise!*" istorioan). Misteriozko eleberri bat ere idatzi zuen, 1961ean argitaratua, "*The Golden Frame*" izenburupean. 

Atzera begirako antologia, *Mari Wolf Resurrected: The Complete Short Stories of Mari Wolf'', 2011n argitaratu zen.

## Bizitza pertsonala 
Mari Wolf Rog Phillips zientzia-fikziozko idazlearekin ezkondu zen 1951n, Chicagon. 1955ean dibortziatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gig Young

**GIg Young**, jatorrizko izenez **Byron Elsworth Barr** (St. Cloud, Minnesota, 1913ko azaroaren 4a - New York, 1978ko urriaren 19a) estatubatuar aktorea izan zen.

1940ko hamarkadan hasi zen antzezten, eta bere ibilbidean bi aldiz izendatu zuten Oscar Sarirako, 1969an irabazi aurretik, ''They Shoot Horses, Don't They?'' filmean egindako lanagatik.

Young bost aldiz ezkondu zen. 1978ko urrian, bere bosgarren emaztea, Kim Schmidt aldizkari-editore alemaniarra, tiroz hil zuen, eta berehala bere buruaz beste egin zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Madelaine Petsch

**Madelaine Grobbelaar Petsch** (Port Orchard, Washington, 1994ko abuztuaren 18a)  Hegoafrikako aktore bat da. Ezaguna da Riverdalen Cheryl Blossom antzezteagaitik.

## Bizitza 
### Lehenengo urteak 
3 urte ebazanean, dantzarekiko grina bat garatu zuen, eta, horrela, dantza-eskola baten sartu zan, eta  bi urte beranduago emanaldi klaseekin hasi zen. Gurasoak hegoafrikarrak ziren, eta han bizi izan zen gurazoekin eta bere Shaun anaiarekin batera, hamar urtez. 18 urte ebazanean, graduatu ondoren Los Angelesera itzuli zan bere karrera artistikoa hasteko. Hala ere, ez zaion erraza egin hiri handiaren bizitzara egokitzea. Mantentzeko hainbeste tabernetan, jatetxeetan eta ere argazkilari batekin lan egin eban. 

### Ibilbidea 
Madelaine Coca-Colarako publizitate kanpaina nazional batean agertu zen 2014, eta hori kontratu gehiago lortsea egin zuen.

Zineman lehen urratsak 2015ean, emon ebazan La colmena zientzia-fikziozko filmeko estra gisa moduan agertuz, Instant Mom telesaila Gone Batty atalean, Mermaid pertsonaiarekin. 2017an F the prom filmean Marissa bezala aritu zen, eta Legends of Tomorrow filmean parte hartzeko casting batera ere aurkestu zan. Casting horren zuzendariak, Riverdalerena ere zan, eta orduan Betty Cooper pertsonaiaren audizioa egitera gonbidatu eben. Ondoren, Cheryl Blossom-era pasatu zena. Eta han, geroago, Archie Comics-en pertsonaietan oinarritutako papera lortu zuen. 2017ko martxoan, Madelain-ek Polaroid Beldurrezko filmean parte hartuko zuela argitaratu zen. Geroago, 2020an, Sightless filmean parte hartu zuen, Ellen pertsonaiarekin

Aktorea izan arren, youtuberra da, eta youtubeko kanala 2017ko ekainaren 20an sortu eban, eta gaur egun 250 milioi erreprodukzio eta 6.76 milioi jarraitsaile baino gehiago ditu. Argitaratzen dauzan bideoak, batez ere, egiten duenari eta egunerokoan gertatzen denari buruzkoak dira, baina ere errutinetatik, Riverdale telesaiean dauan paperetik, makillajetik edog egunero egiten dauanetik.

### Bizitza pertsonala 
Madelaine animalien maitalea da, eta argi eta garbi adierazi ditu animalien eskubideak. 14 urte ebazanetik beganoa zela esan eban, eta 'Animaliak etikoki tratatzeko pertsonak' kanpainetan agertu zan.

#### Familia 
Michele eta Timothy Petschen alaba da. Bi ahizpa ditu, Emma eta Noëllie, eta anaia bat, Shaun.

## Filmografia 
**Cinema**

= Sariak eta Izendapenak =

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*https://www.instagram.com/madelame/
*https://twitter.com/madelainepetsch?lang=es
*https://es-es.facebook.com/madelainepetsch/
*https://www.youtube.com/c/madelaine
*https://www.instagram.com/thecwriverdale/?hl=es
Long aintzira

**Long aintzira**, ingelesez eta eskozieraz *Loch Long*, Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen itsas aintzira bat da, Firth of Clyde fiordoan. 32 kilometro luze eta 1,6 - 3,2 kilometro arteko zabalera du.
Nick Willis

**Nicholas Ian Willis** MNZM (1983ko apirilaren 25a) Zeelanda Berriko distantzia ertaineko lasterkaria da, eta 1500 metroan herrialdearen bi domina olinpiko dituen bakarra da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2008ko Joko Olinpikoetan Beijingen, eta brontzezkoa Río de Janeiron, 2016ko Joko Olinpikoetan. Distantzia berari buruzko beste lorpen batzuk hauek dira: erregistro nazionala eta Ozeaniakoa (3:29.66), eta ondoz ondoko Commonwealtheko hiru Jokoren dominak (urrea 2006an, brontzea 2010ean eta 2014. urteetan).

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Julius Walbaum

**Johann Julius Walbaum** (1724ko ekainaren 30a, Wolfenbüttel &ndash; 1799ko abuztuaren 21a , Lübeck, Germaniako Erromatar Inperio Santua), alemaniar mediku, naturalista, zoologo eta taxonomista bat izan zen.

Munduko txoko ezberdinetako espezie ugari deskribitu eta sailkatzen lehena izan zen, esate baterakom barrakuda (Sphyraena barracuda), Siberiako Kamtxatka ibaiko Keta izokina (Oncorhynchus keta) edo Brasilgo São Francisco ibaiko urimatá-pacú (Prochilodus marggravii) arraina ere.

Gainera, medikuntza kirurgikoan infekzioen aurka eskularruak prebentzio neurri gisa beharrezkoak zirela jabetzen lehena izan zen (oraindik kautxua aurkitu ez zenez, ardi itsua erabiltzen zen). 

Lübeck hirian bitxikerien kabinete bat osatu eta arrain eta dordokei buruzko argitalpenak argitaratzeagatik ezaguna egin zen.

## Zenbait idazlan 
* *Disputatio … de venæ sectione*, 1749
* *Index pharmacopolii completi cum calendario pharmaceutico*, Gleditsch, Leipzig 1767-69
* *Beschreibung von vier bunten Taubentauchern und der Eidergans*, Lübeck 1778
* *Chelonographia oder Beschreibung einiger Schildkröten nach natürlichen Urbildern*, Gleditsch, Leipzig und Lübeck 1782

## Literatura 
* Nicolaus Heinrich Brehmer: *Dem Andenken eines geschätzten Arztes D. Johann Julius Walbaum gewidmet*. Lübeck 1799
* H. P. Müller: *Der Ichthyologe und Schildkrötenforscher Johann Julius Walbaum*. In: *Die Heimat* 50:195-197, Neumünster 1973

## Kanpo estekak
Illya Kvasha

**Illya Olehovych Kvasha** (1988ko martxoaren 5a) igeriketako tranpolin jauzian espezializatutako kirolari ukrainarra da. Oleksiy Prygorov-ekin, brontzezko domina lortu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan 3m sinkronizatu proban. Kvasha  hainbat alditan izan da europako txapeldun bakarka eta baita sinkronizatu proban.

## Kirol ibilbidea 
2012ko Udako Joko Olinpikoetan ere parte hartu zuen, bai banakoan, eta baita sinkronizatuan, Prygorovekin.  2016ko Joko Olinpikoetan, banakako 3 m-ko tranpolinaren finalera iritsi zen.

1 m eta 3 m tranpolinetan espezializatzen da. Bi aldiz da Munduko Txapelketako zilarrezko domina, 1 m-ko proban, eta 3 m sinkronizatuko proban, brontzezko domina irabazi zuen. Brontze olinpikotik, sinkronizatu proba batean izan zuen arrakasta handiena.

Kvasha atleta ukrainar moderno famatu eta ezagunenetako bat da. Hilabeteko kirolari onenaren saria ere jaso zuen Ukrainako NOCen eskutik: 2008ko martxoan, 2009ko apirilean eta 2017. urteko ekainean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipe Reyes

**Felipe Reyes Cabanás** (1980ko martxoaren 16a) Espainiako saskibaloi-jokalari profesional ohia da. Espainiako goi-mailako talde nazionala ordezkatu zuen. Zutik 2,04 m-ko altuera (6 oin 8 1ean 2 hartuz), eta 104 kg (229 libra) pisua zuen. Hegal-pibot eta zentro-posizioetan jokatzen zuen.

Bere ibilbide profesionalean, Reyesek Euroligako bi txapelketa irabazi zituen 2015 eta 2018an. All-EuroLeague First Team-en hautaketa ere izan zen, Euroligako 2014-15 denboraldian. Espainiako goi-mailako talde nazionalarekin, urrezko domina irabazi zuen FIBA 2006 Mundu Kopan, eta urrezko dominak 2009ko Eurogunean, 2011ko Eurogunean eta 2015eko Eurogunean.

Olinpiar Jokoei dagokienez, 2008ko eta 2012ko ekitaldietan zilarrezko dominak lortu zituen eta 2016ean, Rion, brontzezko domina.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamtxatka ibaia

**Kamtxatka ibaia** (errusieraz Камча́тка), Errusiako ekialdeko kostaldeko Kamtxatka penintsulan dagoen ibai bat da, Siberiako Kamtxatka kraian. Penintsula horretan zehar hedatu eta bere urak Ozeano Barean isurtzen ditu.

758 kilometroko luzera eta 55.900 km²-ko arroa ditu.

Izokinetan oparoa da, urtero miloikak bere uretan gora egin ohi dute eta bertako itelmen herriko kideen elikagai nagusia da.
Itelmenak

thumb|right|Itelmen dantza taldea, 2013.
**Itelmenak**, errusieraz *Ительме́ны*, Errusiako ekialdeko kostaldeko Kamtxatka penintsulan bizi den berezko herri edo gizatalde bat da. Beren etniaren izenak "hemen bizi" esan nahi du, jatorriz itelmen hizkuntzaz mintzatzen dira eta gaur egun 380 hiztun inguru ditu.

2010ean herria 3.190 kidek osatzen zuten.
Juri Borzakovski

**Juri Mikhailovitx Borzakovski** (1981eko apirilaren 12a) distantzia ertaineko atleta errusiarra da, 800 metrotan espezializatua.zko 

2004ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 800 metroetan. Proba berean 2 zilar eta 2 brontzezko domina lortu ditu Munduko Txapelketetan. Pista Estaliko Munduko Txapelketetan ere 2 domina lortutakoa da. Urrezko bat eta brontzezkoa bestea. Europako txapelketei dagokienez, aire librean urrea lortu zuen 2012an Helsinkin eta beste bi urrezko domin Pista Estalian 2000 eta 2009 urteetan Ganten eta Turinen hurrenez hurren.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak