Roya Rahmani

**Roya Rahmani** (Kabul, Afganistan,1978ko maiatzaren 4a)  afganiar diplomatikoa da, eta Afganistango lehen enbaxadore kargua bete zuen Estatu Batuetan. Mexiko, Argentina, Kolonbia eta Dominikar Errepublikan bizi ez den enbaxadorea da 2018ko abendutik 2021eko uztailera arte.  Gaur egun, garapenaren finantzaketarako nazioarteko aholkularitza-enpresako presidentea da — Delphos International LTD. Georgetowneko Emakumeen, Bakearen eta Segurtasunaren Institutuko kidea ere bada,  Kontseilu Atlantikoko Asia Hegoaldeko Zentroko aholkulari nagusia,  eta *New America Foundationeko* nazioarteko segurtasuneko ikertzaile nagusia. 2016tik 2018ra, Afganistanek Indonesian zuen lehen enbaxadorea, Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Elkartearen aurrean lehen enbaxadorea eta Singapurren bizi ez zen enbaxadorea izateko kargua hartu zuen.

Gobernuan sartu aurretik, irabazi asmorik gabeko hainbat erakundetan lan egin zuen, batez ere emakumeen eskubideetan eta hezkuntzan. McGill Unibertsitatean softwarearen ingeniaritzan lizentziatu zen 2003an, eta Columbiako Unibertsitatean masterra egin zuen administrazio publikoan eta nazioarteko zuzenbidean, 2009an.

Rahmani 1998an itzuli zen Kabulera, baina uko egin zion etxetik irteteari burka jantzi beharrik ez izateko, talibanek eskatzen zuten bezala. 1999an, Kanadako Munduko Unibertsitate Zerbitzuaren beka bat jaso zuen eta McGill Unibertsitatera joan zen, non software ingeniaritzako lizentziatura bat osatu zuen. 2004an graduatu ondoren, Afganistanera itzuli zen Rahmani, eta irabazi-asmorik gabeko hainbat erakunderentzat lan egin zuen, azkenean bere karreraren ikuspegia aldatu eta eskolara itzultzea erabaki zuen arte. Berak esaten du:
*"Misio moduko bat bihurtu zen nire bizitzan: edozer gauza egin ahal banezakeen, edozein gauza, bonba batek eztanda egin eta jendea hil ez zezan, edo pertsona bat ere hil ez zezakeen, hori egin ahal banezakeen, bizitzan dudan misioa beteta egongo litzateke”.*

## Ibilbidea 
### Gobernuz kanpoko erakundeetan lan egitea 
2004an lizentziatu ondoren, Rahmani Afganistanera itzuli zen, eta giza eskubideetan, emakumeen ahalduntzean eta hezkuntzan oinarritutako irabazi-asmorik gabeko Kanadako zenbait erakunderentzat lan egin zuen. Lanaldi partzialean aritu zen NATOko Indar Bateratuen Entrenamendu Zentroan aditu gisa, eta aholkulari gisa New Yorkeko Hezkuntza Sailean, New Yorkeko Nazio Batuen Idazkaritzan, Kanadako Merkataritza eta Nazioarteko Gaietarako Sailean, Canadian Women for Women in Afghanistan, Women Living Under Muslim Laws eta beste OING batzuen aholkulari gisa.

### Lana gobernuan 
Rahmani Afganistango gobernuko kide izan zen, Hezkuntza Ministerioan lehenik, geroago Kanpo Harremanetarako ministrordearen aholkulari nagusi 2011n. 2012tik 2016ra, Kanpo Harremanetarako Ministerioko Eskualde Lankidetzako zuzendari nagusi izan zen. Kargu horretan, eskualde mailako kooperazio ekimen garrantzitsuak hasi eta sustatu zituen, Asia-Istanbulgo Bihotz Prozesua kasu.

#### Enbaxadorea Estatu Batuetan 
2018ko abenduaren 14an, Rahmani Estatu Batuetako enbaxadore izendatu zuen Ghani presidenteak, eta kargua hartu zuen lehen emakumea izan zen. Trump presidenteak tropak bere herrialdetik erretiratzeko asmoa zuela iragarri zuenean hartu zuen kargua."*Emakumeak gutxiengo gisa tratatuak izan dira, baina ez dira. Elkarrekin, emakumeak eta gazteak gehiengo bat dira berez, eta ez daude prest beren eskubideei uko egiteko. Ez daude prest beren giza eskubideak arriskuan jarri eta garai zaharretara itzultzeko*", adierazi zuen. Hamdullah Mokosta ordezkatu zuen, hiru hilabete lehenago segurtasun nazionaleko aholkulari izateko dimisioa eman baitzuen.

Rahmani enbaxadoreak Afganistango enbaxadore ez-egoiliar gisa ere jardun zuen Mexikon, Argentinan, Kolonbian eta Dominikar Errepublikan.

### Gaiak 
#### Emakumeen eskubideak 
Rahmanik hainbat urte eman zituen irabazi-asmorik gabeko erakundeetan lanean, emakumeen eskubideetan eta hezkuntzan oinarrituta. Une horretan, bere lana, batez ere, testuinguru musulmaneko familia eskubidearen erreforman zentratu zen. Musawahrekin lan egin zuen Afganistanen ezkontza kontratu bat berritzeko, familia eskubide bidezkoagoak bermatzeko. Rahmanik eta Musawahk “*senar-emazteen kontratua lehenestea erabaki zuten, familien barruan emakumeen eskubideak bermatzeko erremedio egingarri eta praktikoa zela zirudielako.* *“Familia legea erreformatzeak prozedura konplexuak eskatzen zituen, ezkontza kontratuak, aldiz, Gorte Gorenaren onarpena besterik ez zuen behar”*.

Estatu Batuetan enbaxadore bihurtu ondoren, emakumeen eskubideen alde egiten jarraitu zuen, batez ere emakumeek bake prozesuan duten zereginaren alde. Berak etengabe esan du herritarren erdiari entzungor egiten dion bake akordio batek ez duela funtzionatuko. Bere ustez, emakumeek bake prozesuan duten funtsezko zeregina dela eta, emakumeen eskubideak ez dira soilik kontu etiko bat, segurtasun nazionaleko kontu bat baizik.

Talibanak 2021eko abuztuan boterera itzuli ondoren, eta, ondorioz, herrialdeko emakumeen eskubideek okerrera egin ostean, Roya Rahmani bereziki mintzatu da egoera horri buruz. Kabul eta beste hirietako kaleetan beren eskubideengatik protesta egiten duten emakumeak “*funtsean beren buruaz beste egiten ari dira”*, adierazi zuen Rahmanik.

#### Bake prozesua 
2019ko maiatzean, Rahmanik Trumpen gobernua kritikatu zuen, Zalmay Khalilzad enbaxadoreak talibanekin zuzeneko elkarrizketak izan ondoren. Izan ere, talibanek uko egin diote Afganistango gobernuarekin hitz egiteari, esanez "*ez direla gure gobernua, ez direla gure ordezkariak"* eta gerraren amaiera "*prozesuak gehien eragiten dien pertsonek erabaki beharko luketela"*.

TIME aldizkariak Rahmani "*Afganistango baldintzetako bakearen defendatzaile sutsua*" zela esan zuen.  Behin baino gehiagotan hitz egin du talibanek Afganistango gizartearekin eta gobernuarekin zuzenean interakzioan aritzeko beharraz, haien parte bihurtu nahi badute. Rahmaniren arabera, "*[talibanek] bakea nahi badute, gobernuarekin eseri beharko dute"*.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007an, Rahmanik Giza Eskubideen Aktibista Onenaren Saria jaso zuen Afganistango Giza Eskubideen Batzorde Independentean, senar-emazteen agiri batean egindako lanagatik. Dokumentu horrek bidezko eskubideak bermatu zizkion familiari, eta Estatu mailako datuak biltzen lagundu zuen.
* 2017an, Indonesian egindako lanaren ondorioz, Tatler Indonesiak "Herriaren Enbaxadore" izendatu zuen.
* 2019an, TIME aldizkariaren "100 Next zerrendan" sartu zuten, "Afganistango bake terminoetan bakearen defendatzaile sutsua" izateagatik.
* 2019an, Bakea Eraikitzeko Aliantzak bake prozesu inklusibo bat sortzeko egindako ahaleginengatik aitortu zuen.

## Eztabaidak 
*Pajhwok Afghan News-ek* Rahmaniren aurkako akusazioak egiten dituzten prentsa-txostenak argitaratu ditu, baita Washington D. C. enbaxadako eraikuntza-proiektu bati buruzkoak ere. Afganistango Kanpo Arazoetako Ministerioak irmoki errefusatu zituen bere baieztapenak, eta Pajhwokek egindako akusazio espezifikoei ekin zien.

Rahmanik 8AM hedabide afganiarraren bidez artikulu bat argitaratu zuen akusazioak ukatuz eta ikerketa osoa eskatuz. Artikuluan, berak esan zuen Pajhwoken txostena partziala zela, bere ondorioak argitaratu zituzten dokumentuen kontra zetozela eta emakumea zelako argitaratu zutela pertsonalki suntsitzeko. Tokiko albiste agentzien aldetik behin eta berriz funsgabeko erasoak jasan dituela ere adierazi zuen.

Halaber, dokumentuek erakusten dutenez, Afganistango ustelkeriaren aurkako auzitegi nagusia den Ustelkeriaren Aurkako Justizia Zentroko (ACJC) apelazio-auzitegiari eskatu zaio proiektuko 790.000 dolar bidegabe eralgitzeagatik akusatutako funtzionarioak epaitzeko. ACJCk, ordea, akusazioak baztertu egiten zituela esan zuen, eta akusazio dokumentuak Fiskaltza Nagusiari itzuli zizkion, gabezia teknikoak eta ikerketakoak aipatuz. 2021eko uztailaren 31n, Washington Post egunkariak ikerketa txosten bat argitaratu zuen, Rahmaniren kontrako arrazoi politikoak zituen kasua zela frogatzen zuena.

2021eko abuztuan talibanak boterera itzuli ostean, emakumeen eskubideen egoerak are gehiago egin du okerrera. Richard Bennett Afganistango giza eskubideen egoerari buruzko NBEko Errelatore Bereziak, 2022ko apirilean izendatuak, 2022ko maiatzaren 15etik 26ra egin zuen lehen bisita. Emakumeak bizitza publikotik kentzea bereziki kezkagarria zela ere esan zuen Bennetek, neskatoen bigarren hezkuntza bertan behera uztea, enplegurako oztopo zorrotzak eta mugimendu, asoziazio eta adierazpen askatasunerako mugak aipatuz, besteak beste.

## Argitalpenak 
## Bizitza pertsonala 
Rahmani ezkonduta dago eta alaba bat du, 2014an jaioa. Musulmana da.Dari, pastun eta ingeles jarioz hitz egiten du eta urdu eta frantsesaren oinarrizko ezagutzak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 

* Embassy biography