open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lehiaketa programa

**Lehiaketa programa** telebistan edota irratian erabiltzen den formatu bat da. Bertan, lehiakide batek edo batzuek hainbat ekintza egiten dituzte geroz eta puntu gehiago lortzeko helburuarekin. Puntu hauek, sari edo diru kopuru zehatz baten truke aldatzen dira bukaeran.

## Lehiaketa Programak 
### Definizioa 
Formatu hau definitzen duten **elementuak**, goian aipatu bezala, **frogak** dira: nolabait froga fisiko zein mentalen bidez, sari bat eskuratzea du helburu nagusia. Sari hauek programaren babezle ofizialek zein programa berak ordaintzen ditu normalean.

### Historia 
Izatez, formatu mota hau **Estatu Batuetan** sortu zen 40-50 hamarkadetan. Lehendik irrati kanaletan egiten ziren lehiaketen jarraipena izan zen nolabait, eta 20 urte geroago frankizien bitartez, Europako estatu askotara esportatu zen. Lehiaketa-formatuak oso **esportagarriak**gertatu izan dira, eta ugari dira herrialde batean jaio, ospetsu bilakatu eta hortik aurrera beste toki batzuetara hedatu direnak, frankizien bidez.

Gaur egun, kuantitatiboki **bigarren mailako genero** gisa kontsidera badaiteke ere, lehiaketak betidanik izan dira telebistagintzaren historian. Honez gain, beti izan du birgaitzeko eta garaietara egokitzeko gaitasuna. **“Password”** *(“Pasapalabra”)*, **“The wheel offortune”** *(“La ruleta de la fortuna”)* eta **“Who wants to be a millonaire?”** *(“50/15”eta “Qui veut gagner des millions?”).*

### Sailkapena 
Lehiaketa programak sailkatzerako orduan **bi sailkapen nagusitzen** dira. Tradizionalki bi azpigenero sailka ditzakegu: *Quiz show* (abilezia mentala eskatzen dute) eta *Game show * (abilezia fisikoa eskatzen dute); **gaur egun**, sailkatzeko **beste bi azpigenero** erabil ditzakegu: ikusgarriak direnak (pertsonaiak, aktuazioak, sariak, dekoratuak...) eta ikuskizunik gabeak (modu xumeagoan aurkezlea eta lehiakidea aurkezten dutenak).

### Beste datu batzuk 
Lehiaketa programak **prime-timean** aurkitzen dira maiz; **asteroko maiztasuna** dute, barietate eta show generoen kutsu bat daukate. Adibide garbiak dira, *“El conquistador del fin del mundo” (ETB2), “Gran Prix” (TVE 1) eta “Humor amarillo” (CUATRO)* adibidez. Hala ere, badaude prime-timetik kanpo dauden saioak ere. Esaterako,* “¿Quiere ser millonario?” (Tele 5), “Saber y ganar” (TVE2), “Pasapalabra” (Antena 3) edota “Date el Bote” (ETB2)*.

Azken emaitzek erakutsi dutenez, **genero** honetako programek **emanaldiaren %2,8a** hartzen dute batez beste Estatu espainiarrean. **Telebista kateetako programazioari** dagokionez, *Tele 5 (% 17,4), La siete (% 18,5) eta Antena 3 (%21,5)* kate espainiarrak dira lehiaketa programetan denbora gehien inbertitzen dutenak. Kontuan hartu behar da kate hauek orotarikoak direla.

Telebista autonomikoeei dagokionez, *Canal Sur 2 (Andaluzia)* eta *CMT (Gaztela Mantxa)* dira lehiaketetan gehien inbertitzen dutenak, %9,2 eta %6,1-ekin hurrenez hurren. Bigarren mailan geratzen dira adibidez, *Aragon TV* (%4,5),* ETB* (%2,9) eta *TVG *(%3,6).

## Kanpo estekak
Topaz (1969ko filma)

**Topaz** 1969ko Alfred Hitchcock britainiar zinema zuzendariaren suspense filma bat da. Leon Uris idazlearen *Topaz* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Frederick Stafford, Dany Robin, John Vernon, Karin Dor, Claude Jade, Michel Subor, Michel Piccoli, Philippe Noiret eta John Forsythe aktoreek antzeztu zuten. Filma 1962. urtean girotua dago, Gerra Hotza puri-purian zegoen unean eta Kubako misilen krisia jazo zenean.

Filma honetan Alfred Hitchcocken filma gehienetan bezala zuzendariak cameo edo agerpen laburra burutu zuen, hain zuzen ere 30. minutuan gertatzen da eta Hitchcocken umore berezia agerian uzten du: erizain batek daraman gurpildun-aulkitxo batean doan gizon baten papera antzezten du, erazaina gelditzean, gizona gurpildun-aulkitxotik altxatu, beste gizon bat agurtu eta biak elkarrekin oinez joaten direlarik.

## Argumentua 
Boris Kusenov (Per-Axel Arosenius) errusiar militarra eta bere familiak Sobietar Batasuna klandestinoki laga eta AEBetan bizitzen jarri dira. Kusenovek Michael Nordstrom (John Forsythe) estatubatuar agenteari NATOn infiltratua dagoen Topaz deritzon frantziar espioi bat Sobietar Batasunari informazioa pasatzen ari zaiola azalduko dio. Michael bere adiskidea den André Devereaux (Frederick Stafford) frantziar lankidearekin harremanetan jarri eta biak traidorea atzemateari ekingo diote.

## Iruditegia 

Irudi:Topaz wounded Subor Jade Robin.jpg|Dany Robin, Michel Subor eta Claude Jade aktoreak *Topaz* filman.

## Aktoreak 
* Frederick Stafford: André Devereaux
* Dany Robin: Nicole Devereaux
* John Vernon: Rico Parra
* Karin Dor: Juanita de Córdoba
* Claude Jade: Michèle Picard
* Michel Subor: François Picard
* Michel Piccoli: Jacques Granville
* Philippe Noiret: Henri Jarre
* Per-Axel Arosenius: Boris Kusenov
* Roscoe Lee Browne: Philippe Dubois
* John Forsythe: Michael Nordstrom

## Kanpo estekak 
* *Topaz* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Pierre Bertrand

**Pierre Bertrand** (1946 -), Quebeceko filosofo ezaguna da. Saiakera ugari idatzi du, hizlari eta irakaslea da.
Haren pentsamenduaren lerro nagusiak errealitatea, bizitza eta sormena dira.

## Idazlanak 
* ''L'oubli, révolution ou mort de l'histoire*, Presses Universitaires de France, 1975.
* *L'artiste'', L'Hexagone, 1985.
* *Une vraie rupture. Méditations sur Fitzgerald, Lawrence, Nietzsche*, Hurtubise HMH, 1987.
* *Éros et liberté*, Humanitas, 1988.
* *Du philosophe. Une attitude singulière et impersonnelle*, Triptyque, 1988.
* *Vie*, Humanitas, 1990.
* *Les ailes du songe. Rêve et réalité dans la bulle humaine*, Humanitas, 1992.
* *La ligne de création*, Les Herbes Rouges, 1993.
* *À pierre fendre. Essais sur la création*, Humanitas, 1994.
* *Méditations I. Penser et créer*, Humanitas, 1995.
* ''Le silence de la pensée. L'immanence une et multiple*, Humanitas, 1995.
* *Méditations II. Voyager et combattre*, Humanitas, 1996.
* *Logique de l'excès*, Les Herbes Rouges, 1996.
* *La vie au plus près*, Liber, 1997.
* *Le cœur silencieux des choses. Essai sur l'écriture comme exercice de survie*, Liber, 1999.
* *Éloge de la fragilité*, Liber, 2000.
* *L'art et la vie*, Liber, 2001.
* *Pour l'amour du monde*, Liber, 2002.
* *Connaissance de soi et vie quotidienne* (Sylvie Gendronen poemekin), Liber, 2003.
* *L'intelligence du corps*, Liber, 2004.
* *La conversion du regard*, Liber, 2005.
* *Exercices de perception*, Liber, 2006.
* *L'intime et le prochain. Essai sur le rapport à l'autre*, Liber, 2007.
* *Paroles de l'intériorité. Dialogue autour de la poésie* (Martin Thibault idazlearekin batera), Liber, 2007.
* *Le défi de vivre*, Liber, 2009.
* *Pourquoi créer ?*, Liber, 2009.
* *La part d'ombre*, Liber, 2010.
* *Si on parlait d'amour* (avec Martin Thibault), Trois-Pistoles, 2011.
* *De drôles de bêtes, Essai sur la mort* (Martin Thibault idazlearekin batera), Trois-Pistoles, 2011.
* *Cette vie en nous*, Liber, 2012.
* *La liberté du regard*, Liber, 2014.
* *Ėloge de la fragilité'', Bibliothèque québécoise, 2014.

## Kanpo estekak 
* L'encyclopédie canadienne
Wakayamako gaztelua

Japoniako izen bereko prefekturan kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da. Gainera, hiriko toki historikorik ezagunena da.

## Historia 
Wakayaman izan zen lehen gaztelua Ōta gaztelua izan zen. 1585 urtean Toyotomi Hideyoshik erasotu Negoro-jiko setioaren ondoren tenplu hartako monjeak bertan babestu zirenean. Hideyosik mendietako ubide eta puytzuak bertara bideratu zituen eta uholdeak gaztelua suntsitu zuen. Horrela eskuratu zuen gaztelua eta monje gerlariek errenditu eta *seppuku* bidez beren buruaz beste egin zuten.

Toyotomi Hideyoshiren anaia zen Toyotomi Hidenagak gaztelu berria eraiki zuen, Wakayamako gaztelua. 1600 urtean Tokugawatarren esku gelditu zen Asano Yoshinagaren gidaritzapean. 1615ean Osakatik gaztelua berreskuratzera etorri ziren 3.000 soldadu baina gazteluan 5.000 zeuden eta erasoa ezereztatu zuten.

1867 arte jauntxo feudalek erabilia izan zen baina 1868ko Meiji berrezarkuntzaren ondoren publikoari ireki zizkion ateak.

## Gazteluaren itxura 
Gazteluaren gaur egungo itxura XVII mendeko berrikuntzek eman zioten. Hala ere esan behar da Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izanb zela eta orain dakusagun gaztelua ondoren berreraikitako erreplika dela.

Hiru solairutako gaztelua da eta lurrez, egurrez eta harriz egina dago.

## Iruditegia 

Irudi:Wakayama castle01s3500.jpg
Irudi:Wakayama castle02s3200.jpg
Irudi:Wakayama Castle19nt3200.jpg
Irudi:Wakayama Castle 2011 Kuruwa.jpg

## Kanpo estekak 
*  Wakayamako gazteluaren informazioa
Arrain adarbakar

**Arrain adarbakarra** (*Naso*) Acanthuridae familiako genero baten izen arrunta.

## Espezieak 
* *Naso annulatus* (Quoy & Gaimard, 1825)
* *Naso brachycentron* (Valenciennes, 1835)
* *Naso brevirostris* (G. Cuvier, 1829)
* *Naso caeruleacauda* J. E. Randall, 1994
* *Naso caesius* J. E. Randall & Bell, 1992
* *Naso elegans* (Rüppell, 1829)
* *Naso fageni* Morrow, 1954
* *Naso hexacanthus* (Bleeker, 1855)
* *Naso lituratus* (J. R. Forster, 1801)
* *Naso lopezi* Herre, 1927
* *Naso maculatus* J. E. Randall & Struhsaker, 1981
* *Naso mcdadei* J. W. Johnson, 2002
* *Naso minor* (J. L. B. Smith, 1966)
* *Naso reticulatus* J. E. Randall, 2001
* *Naso tergus* H. C. Ho, K. N. Shen & C. W. Chang, 2011
* *Naso thynnoides* (G. Cuvier, 1829)
* *Naso tonganus* (Valenciennes, 1835)
* *Naso tuberosus* Lacépède, 1801
* *Naso unicornis* (Forsskål, 1775)
* *Naso vlamingii* (Valenciennes, 1835)

## Galeria 

Image:Orangespine-maldives2006-tokyoahead.jpg|*Naso lituratus*
Image:Naso vlamingii - Masken-Nasendoktorfisch imponierend.jpg|*Naso vlamingii*
Image:Nasounicornis-Blauklingen.jpg|*Naso unicornis*
Image:Naso annulatus.JPG|*Naso annulatus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Acanthopterygii

**Akantopterigio** (**Acanthopterygii**) Aktinopterigioen klasearen barnean dagoen superordena da. Bizkar hegalak hezurdunak dituzte.

## Ordenak 
* Atheriniformes
* Beloniformes
* Beryciformes
* Cetomimiformes
* Cyprinodontiformes
* Gasterosteiformes
* Mugiliformes
* Perciformes
* Pleuronectiformes
* Scorpaeniformes
* Stephanoberyciformes
* Synbranchiformes
* Syngnathiformes
* Tetraodontiformes
* Zeiformes

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krimeako Errepublika (herrialdea)

**Krimeako Errepublika** (Krimeako tatareraz *Къырым Джумхуриети*, errusieraz *Респу́блика Крым*, ukraineraz *Республіка Крим*) 2014ko martxoaren 11tik 18ra arteko iraupena izan zuen estatua izan zen. Nazioartean, Errusiak bakarrik aitortu zuen herrialdearen estatusa.

Krimeako Errepublika Autonomoko Parlamentuak 2014ko martxoaren 11an aldebakarreko independentzia aldarrikatu zuen Ukrainarekiko. Egun berean, Sebastopol hiriak gauza bera egin zuen. Ondoren, martxoaren 16an Errusiara batzearen aldeko erreferenduma egin zen eta azkenean, hilabete bereko 18an Errusiara batu zen.

## Ikus, gainera 
* Krimeako Errepublika
* Euromaidan
* Zaporizhia (herrialdea)
* Kherson (herrialdea)

## Kanpo estekak
Urko Egea

**Urko Egea Zabalza** (Donostia, 1980ko apirilaren 1a -) euskal *snowboarder* paralinpikoa da. SB-LL mailan aritzen da.

Behin izan da Paralinpiar Jokoetan: Sotxi 2014an hain zuzen ere.

## Erreferentziak
Trementina

**Trementina** hidrokarburo terpenikoen familiako olio esentziaduna (C10H16) da. Trementinaren osagai nagusiak pinenoa eta diterpenoa dira. Bi mota dira ezagunenak. Bata, pinu azalek jariatzen duten izerdiaren (trementinazko goma) destilazioaz lortzen da; bestea, pinu egurraren nafta disolbatzaile baten bidez erauziz. 

## Erabilpena 
Isurkari kolore gabea da, usain sarkorra du, ez da urtzen uretan eta ura baino dentsitate txikiagokoa da. Pinturak arintzeko eta erretxinak, bernizak, argizariak eta beste gai organiko batzuk disolbatzeko, intsektu hiltzaile gisa, lurringintzan, medikuntzan eta abar erabiltzen da. Sukoia da, eta pozoitsua irensten bada.

Veneziako trementina laritzetatik lortzen den olio erretxinatsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canelat

(; ) Bordeleko bizkotxo tipikoa da. Arrautzez, azukrez, esnez, gurinez eta irinez egiten dute, ronez edo banillaz bustirik.

XVI. mendearen hasieran Annonciadesen Ahizpak sortuak, 1830etik aurrera hiriko gozogile batek ospetsu bilakatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanabe (Wakayama)

Japoniako hiria da, bai eta Wakayama prefekturako bigarrena. 2008ko erroldaren arabera 80.398 biztanle ditu.

## Geografia 
Biztanleriaz bigarren hiria bada ere prefeturan azalera zabalena duen hiria da, 1.026&nbsp;km² hain zuzen ere. Mendialdea zabala du eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak multzoaren zati handi bat berak hartzen du.

Kostaldea txikia duen arren hondartza badu, bai eta arrantza jarduera ere.

## Historia 
Tanabe hiria 1942ko maiatzaren 20an eratu zen. 2005 urtean inguruko Ryūjin, Nakahechi, Ōtō eta Hongū herrixkak hartu zituen bere baitan.

## Jaialdiak 
* Benkei Matsuri: Urrian ospatzen da eta *yosakoi* dantzak izaten dira.
* Tanabe Matsuri: Uztailean izaten da Tokei santutegian.
* Ya-ya Matsuri: Abuztuaren 8an izaten da eta hiriko denda barrutia sustatzea du helburu.

## Ondasun nabarmenak 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Hiri senidetuak 
* 

## Hiritar ezaguna 
* Morihei Ueshiba (1883-1969), aikido borroka-artearen sortzailea.

## Kanpo estekak 
*  Tanabeko webgune ofiziala
Augurio

[thumb|300px|Aldeko **augurioak**, zaldun baten inguruan. [Lakonia|Lakoniako irudi beltzen dekorazioa duen kilix-a, ca. K.a. 550–530.]]
**Augurioa** (), Antzinako Erroman, hegaztien kantu, hegaldi eta bestelako ekintzetatik hartutako zantzuen interpretazioa da, etorkizuna aurresan eta egin beharrekoa erabakitzeko. Augure izeneko apaizen esku zegoen lan hori.

Augureei, hasiera *auspices* esan zitzaien (*auspex,* singularrean), baina, *auspex* izena erabiltzeari utzi zioten eta eta augur hitzaren bidez ordeztu zuten, *eta auspiciuma* seinaleei behatzeko termino gisa atxiki zuten.

Auspizioak, hegaztien behaketak, zinez, ez zuen uzten etorkizuna igartzen, baizik eta jainkotasunak ekintza jakin baten ekintzarekiko eta egun jakin bateko ekintzarekiko zuen adostasuna edo desadostasuna agerrarazten (Auguriak ez bezala, augureek baino ez zituztenak erabiltzen, eta ez zuten denbora-mugarik). Auspiziak, eskuarki, patrizioen pribilegiotzat eta magistratuen ardurapeko lantzat hartu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auspìcia. Dizionari Simone. Edizioni Simone
* Peter T. Struck. Auspicia. Dictionay. The Department of Clissical Studies. Unniversity of Pensylbania.
* Augur, Roman religious official, History & Society. Britannica.
* Augur. A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (1890). William Smith, LLD, William Wayte, G. E. Marindin, Ed. In: Gregory R. Crane (arg). *Perseus Digital library* . Tufts University
Pomacanthidae

**Pomacanthidae** arrain perziformeen familia bat da. Ozeano Atlantiko, Indiko eta mendebaldeko Ozeano Bareko uharrietan bizi dira.

## Generoak 
Familiak 87 espezie inguru ditu, 9 generotan banaturik:
* *Apolemichthys* (Burton, 1934 )
* *Arusetta* (Fraser-Brunner, 1933)
* *Centropyge* (Kaup, 1860)
* *Chaetodontoplus* (Bleeker, 1876)
* *Genicanthus* (Swainson, 1839)
* *Holacanthus* (Lacepède, 1802)
* *Paracentropyge* (Burgess, 1991)
* *Pomacanthus* (Lacepède, 1802) - (aingeru-arraina)
* *Pygoplites* (Fraser-Brunner, 1933)

## Galeria 

Image:Holacanthus ciliaris 2.jpg|*Holacanthus ciliaris*
Image:Holacanthus passer 1.jpg|*Holacanthus passer*
Image:Pomocanthus imperator.jpg|*Pomocanthus imperator*
Image:Trapez-Kaiserfisch (Pomacanthus rhombiodes) 02.jpg|*Pomacanthus rhombiodes*
Image:Pygoplites diacanthus by Jacek Madejski.jpg|*Pygoplites diacanthus*
Image:Centropyge loricula.jpg|*Centropyge loricula*

## Kanpo estekak
Torn Curtain

***Torn Curtain*** (euskaraz *Errezel Urratua*) 1966ko Alfred Hitchcock estatubatuar zinema zuzendariaren suspense filma bat da. Bertan, Paul Newman eta Julie Andrews aktoreek antzeztu zuten. Filma Gerra Hotzan girotua dago.

Alfred Hichtcocken filmetan gertatu ohi zen gisa, honetan ere zuzendariak kameo edo agerpen labur bat egin zuen, hain zuzen ere, Hitchcock haur bat altzoan duela hoteleko harretagunean agertzen da.

## Argumentua 
Michael Armstrong (Paul Newman) Alemaniako Errepublika Demokratikoko zientzialari baten formula lortu nahi duen izen handiko estatubatuar fisiko nuklear bat da. Hori lortzeko, Altzairuzko Oihala igaro eta bestaldean bere zerbitzuak komunisteei eskeini nahi dizkielaren papera antzeztuko du. Bere neskalaguna (Julie Andrews) ere berarekin bat bidaitu eta Michaelen jokaerarekin erabat harriturik, mutilagunak bere herrialdea traizionatu eta neskalaguna bera ere engainatu nahi duela usteko du. Horregatik naskalagunak bere mutilaguna Mendebaldeko Berlinera jarraitu eta bertan haren benetazko asmoaz jabetuko da, hots, Michaelek benetan bere herrialdea zerbitzatu nahi duela, ondorioz neskalagunak Michaeli lagunduko dio. Baina Ekialdeko Alemaniatik ihes egitea zail egingo zaie.

## Aktoreak 
* Paul Newman : Michael Armstrong irakaslea
* Julie Andrews : Sarah Louise Sherman irakaslea
* Lila Kedrova: Kuchinska kondesa
* Hansjörg Felmy : Heinrich Gerhard
* Tamara Toumanova: Dantzaria
* Wolfgang Kieling : Hermann Gromek
* Ludwig Donath: Gustav Lindt irakaslea
* Günter Strack: Karl Manfred irakaslea
* Gisela Fischer: Koska irakaslea
* Mort Mills: Nekazaria
* Carolyn Conwell: Nekazariaren emaztea
* Arthur Gould-Porter: Freddy

## Kanpo estekak 
* *Torn Curtain* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Torn Curtain* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Bonba-gutun

**Bonba-gutuna** eta **bonba-paketea** postaz bidalitako gutuna edo paketea da, barruan lehergailu bat duena eta hura irekitzean lehertu egiten dena. Terrorismoa egiten duten erakundeek erabilitako metodoetako bat da. Eraso kimikoak eta biologikoak egiteko ere egin izan dira metodo berdina erabiliz.

## Bonba-gutun ezagunen zerrenda 
* Unabomber ezizeneko terroristak bonba-gutun sorta bildali zuen goi mailako teknologiarekin loturiko pertsona eta erakundeetara 1978-1995 urte bitartean.

## Kanpo estekak
Villnöß

**Villnöß** (; ) Italiako Trentino-Adige Garaia eskualdeko Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan dagoen udalerri bat da, Bolzano hiritik 30 kilometro ipar-ekialdera.

2011ko erroldaren arabera, udalerriko biztanleriaren % 97,69 aleman hiztuna zen, % 1,99 italiera hiztuna eta % 0,32, ladino hiztuna.

## Mugakideak 
Villnößek honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Herritar ezagunak 
* Reinhold Messner (1944-), alpinista eta mendizale ospetsua, Hamalau Zortzimilakoak igo zituen lehen gizasemea.

## Kanpo estekak 
* Villnöß udalerriaren webgunea
Nachikatsuura (Wakayama)

Japoniako Wakayama prefekturako herri ezaguna da, Higashimuro barrutian dagoena. 2012ko erroldaren arabera 17.261 biztanle ditu. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak multzoaren tenplu batzuk bertan ditu.

## Ondasun nabarmenak 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

Irudi:Seigantoji8488.JPG|Seiganto-ji tenplua.
Irudi:Nachi Falls002.JPG|Nachi ur-jauzia.
Irudi:Kumanonachitaisha1s2048.jpg|Kumano Nachi Taisha.
Irudi:Daimonzaka8562.JPG|Nachiko oihan primarioa.
Irudi:Onsen in Nachikatsuura, Japan.jpg|Nanki-Katsuura onsena.

## Kanpo estekak 
*  Nachikatsuurako webgune ofiziala
Seiganto-ji

, Nachikatsuura (Wakayama) herrian dagoen tenplu budista ezaguna da. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak izeneko multzoan. Japoniako Altxor Nazionala da. Seiganto-ji Kumano Nachi Taisha santutegi xintoistaren barnean dago.

## Historia 
Kondairaren arabera IV mendean Indiatik etorri zen Ragyō Shōnin monjeak fundatu zuen. Nachi ur-jauziaren ondoan eraiki zen, uste da aurretik toki natural sakratua kontsideratzen zela Japoniako ur-jauzi altuena den Nachi.

## Iruditegia 

Irudi:Seigantoji01.JPG|*Hondō* eraikina.
Irudi:Seigantoji06.JPG|Ate nagusia.
Irudi:Seigantoji06s2048.jpg|Nachi ur-jauzia.
Irudi:Seigantoji04.JPG|*Shōrō* eraikina.
Irudi:Seigantoji04s1920.jpg|Pagoda.

## Ikus, gainera 
* Kumano Nachi Taisha
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak
Nachi ur-jauzia

Japoniako Honshu uhartearen mendebaldean, Wakayama prefeturan dagoen ur-jauzia da, Nachikatsuura herrian. 133 metroko saltoa dauka eta honek Japoniako bigarren garaiena egiten du Hannoki ur-jauziaren ondoren.

Aintzinatik toki sakratua izan da eta IV mendean Seiganto-ji tenplua eraiki zuten ondoan. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak izeneko multzoan ur-jauzia, tenplua eta inguruko oihan primarioa.

## Iruditegia 

Irudi:Seigantoji06s2048.jpg
Irudi:Seigantoji05s1920.jpg

## Ikus, gainera 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak
Sentsazionalismo

**Sentsazionalismoa**, hedabide zenbaitek, kazetaritza horiaren sektorekoek bereziki, publikoaren atal baten gogoak eta interesak pizten dituzten informazio mota bat, bereziki heriotzak, hilketak eta beste delituak, hondamenak, zabaldu eta handitzea da, informazioaren atal dramatikoak nabarmenduz eta material grafikoa ugariarekin, hedabideak heltzen dituen irakurle, ikusle edo entzule kopuruak handitzeko asmoarekin gehienetan.

## Kanpo estekak
Julia Lipnitskaia

**Julia Viatxeslavovna Lipnitskaia** (,  ahoskatua; Jekaterinburg, ) errusiar patinatzaile artistikoa da. Sotxiko olinpiar jokoetan lehenengoa geratu zen taldeen txapelketan eta Europako lehena 2014an. Indibidualki lehiatzen du.

## Biografia 
Julia, lau urte zituenean bere amak irristaketa egitera eraman zuen. Bera bere flexibilitatearekin beste pertsonek egin ahal ez duten gauzak egiten ditu. Gauza hori pirueta bat da eta ez badu flexibilitatea lantzen bi egunetan ezin izango zuen berriro egin. 2009an salto hirukoitz guztiak egiten bazekien baina arazo bat zeukan batekin, Loop hirukoitzarekin.

2009-2010ean Julia junior bezala hasi zen lehiatzen eta hurrengo boladan senior bezala. 2011-2012, Juniorko Grand Prix-a irabazi zuen Polshan. Kanadako Grand Prixeko finalean programa motzean eta freestylen lehenengo saria irabazi zuen, bigarrenari 17 puntuz gainditzen. 2012ko Munduko txapelketan lehena geratu zen Gacie Gold gaindituz 15,2 puntuz. 2011-2012ko txapelketan guztietan lehena geratu zen. 2014an Europako txapelketan lehena geratu zen eta Sotxiko olinpiar jokoetan taldeen lehiaketan ere lehena geratu zen. Sotxiko olinpiar jokoetan indibidualen txapelketan bosgarrena geratu zen.

Moskun entrenatzen du, bere entrenatzailea Eteri Tutberidze eta bere koreografoa Ilia Averbukh izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  [Julia Lipnitskaiaren informazioa International Skating Union(https://eu.wikipedia.org/wiki/International_Skating_Union)en webgunean.]
Yoshino mendia

Japoniako Nara prefeturako mendia da. 2004. urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen mendia bera eta bertako tenpluak Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak multzoan.

1714 urtean 1000 gereziondo zeuden oinarrian, 1000 erdialdean, 1000 gailurrean eta beste 1000 tenpluaren barnean. *Sakura* ikusgarria izatearen fama du Yoshino mendiak.

## Literatura 
X mendean *Kokin Wakashū* poema liburuan aipatzen da, bai eta *Ogura Hyakunin Isshu* antologian ere.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Cherry blossoms at Yoshinoyama 01.jpg|Gereziondoak loretan.
Irudi:Yoshino Mikumari Shrine Main Hall 001.jpg|Yoshino Mikumari santutegia.
Irudi:Konbu Shrine, Yoshino02.JPG|Kimpu santutegia.
Irudi:Kinpusenji Yoshino Nara02n4272.jpg|Kimpusen-ji tenplua.

## Ikus, gainera 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak
* Yoshino-Kumano Parke Nazionala
* Yoshino gereziondoa

## Kanpo estekak
Yoshino Mikumari santutegia

Nara prefeturan dagoen santutegi xintoista da, Yoshino mendiaren gailurrean dagoena. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak multzoan, mendian dauden beste tenplu batzurekin batera.

## Historia 
806an eraikia izan zela pentsatzen da, dena den gaur egungo eraikinak 1605 urtekoak dira. Toyotomi Hideyori shogunak berreraiki zuen bere aitak (Toyotomi Hideyoshi shogunak) bertan errezu egin baitzuen behin.

## Iruditegia 

Irudi:Yoshino-Mikumari-jinja haiden.jpg|*Haiden* eraikina.
Irudi:Yoshino-Mikumari-jinja romon1.jpg|*Romon* eraikina.
Irudi:Yoshino-Mikumari-jinja romon2.jpg|*Romon* eraikina.
Irudi:Yoshino-Mikumari-jinja3.jpg|Erdiko patioa.

## Ikus, gainera 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak
Presio normaleko hidrozefalia

**Presio normaleko hidrozefalia** edo **hidrozefalia sintomatikoa** isurkari zerebroespinal gehiegi ekoiztearen ondorioz sortutako burmuinetako disfuntzioa da. Beste hidrozefalia batzuk ez bezala, gehien bat adinekoetan ematen da. Haren sintomarik ohikoenak ibileraren desorekak, gernu-ihesa eta dementzia (galera kognitiboa) dira. Zaila da hura diagnostikatzea, beste gaixotasun batzuetan ere arruntak diren sintomak baititu.

Sendabiderik ohikoena gehiegizko likidoa gorputzaren beste tokiren batean husteko balio duen deribazio bat instalatzea da. Sendabide horrek sintomak arindu eta funtzionamendu normala lehenera dezake edo partzialki egin dezake, baina beste batzuetan ez du arrakastarik.

Presio normaleko hidrozefaliaren prebalentzia % 0,5ekoa da 65 urtetik gorako pertsonetan, eta 100.000 pertsonako 5,5 kasu gertatzen dira urtero. Kasu gehiago gertatzen dira 60 eta 70 urte dituzten pertsonetan.

## Kanpo-estekak
Kimpusen-ji

Japonian Yoshino mendian dagoen tenpluetako bat da. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak multzoaren barnean.

Kimpusen-jiren *Zaōdō* eraikin nagusia Japoniako egurrezko egituren artean bigarren handiena da, Narako Tōdai-ji tenpluaren atzean.

## Historia 
Kondairak dioenez En no Gyōja aszetak fundatu zuen VII mendeko bigarren erdialdean. 1963an *Nanchō Myōhōden* eraikina gehitu zioten Nanbokuchō Aroko (1336-1392) hegoaldeko lau enperadoreen arimen omenez.

## Iruditegia 

Irudi:Kinpusenji Yoshino Nara04n4272.jpg|Aizendō.
Irudi:Kinpusenji Yoshino Nara03n4272.jpg|Kannondō.
Irudi:Kinpusenji Yoshino Nara06n3200.jpg|Itoku tenmangu.
Irudi:Kinpusenji Yoshino Nara08n4272.jpg|Shorō (kanpaidorrea).
Irudi:Kinpusenji zaodo1.jpg|Zaōdō.
Irudi:Kinpusenji nanchomyohoden1.jpg|Nanchō myōhō-den.

## Ikus, gainera 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Arturo Pomar

**Arturo Pomar Salamanca** (Palma Mallorcakoa, 1931ko irailaren 1a - Bartzelona, 2016ko maiatzaren 26a) espainiar xake jokalaria izan zen.

## Biografia 
Oso gazterik hasi zen xakean jokatzen; 11 urte zituenean berdinketa lortu zuen Alekhinerekin Londresen. 22 urte zituenean nazioarteko maisu izendatu zuten eta nazioarteko maisu handiaren maila iritsi zuen 30 urterekin; Pomar izan zen, hain zuzen ere, Espainian maila hori lortzen lehenengo xake jokalaria. 1946. urtean Espainiako txapelketa irabazi zuen, lehen aldiz, eta harrezkero beste sei bider izan zen txapelketa horretan garaile (1950, 1957, 1958, 1959, 1962 eta 1966. urteetan). Bere karreran zehar urte askotan izan da, halaber, xakeko olinpiar jokoetan parte hartzen zuen Espainiako taldean garaipen gehien lortzen zituen jokalaria. Garaipen aipagarriak izan zituen Gijon (1957), Madril (1959), Torremolinos (1961) edo Palma de Mallorcako (1965) txapelketetan, besteak beste.

## Partida ospetsuak 
Aleksandr Alekhin - Arturo Pomar, Gijón (1944), Espainiar hasiera (C79) 1.e4 e5 2.Cf3 Cc6 3.Ab5 a6 4.Aa4 Cf6 5.O-O d6 6.c3 Ag4 7.d4 b5 8.Ab3 Ae7 9.Ae3 O-O 10.Cbd2 Te8 11.h3 Ah5 12.d5 Ca5 13.Ac2 Tc8 14.a4 c5 15.axb5 axb5 16.g4 Ag6 17.Ch4 Cd7 18.Cf5 Axf5 19.gxf5 Ag5 20.De2 c4 21.Rh1 Ta8 22.Tg1 Axe3 23.Dxe3 Df6 24.Tg4 Rh8 25.Tag1 Tg8 26.Cf3 Cb7 27.Th4 Ta6 28.Dg5 Cd8 29.Dh5 Cf8 30.Ch2 g6 31.Dh6 Dg7 32.Cg4 f6 33.fxg6 Dxg6 34.De3 Dg5 35.Th6 Dxe3 36.fxe3 Cd7 37.Tf1 Ta2 38.Cxf6 Cxf6 39.Thxf6 Txb2 40.Ad1 Tgg2 41.Af3 Tg3 42.Ag4 Tgg2 43.Ta1 Th2+ 44.Rg1 Thg2+ 45.Rf1 Th2 46.Re1 b4 47.cxb4 c3 48.Tc1 h5 49.Ad1 Rg7 50.Tf1 c2 51.Ae2 Cf7 52.Rd2 Txb4 53.Txc2 Cg5 54.Tc7+ Rg6 55.Rc3 Ta4 56.Ab5 Cxe4+ 57.Rb3 Taa2 58.Tg1+ Rh6 59.Tb1 Tad2 60.Ad7 Txd5 61.Rc4 Tc2+ 62.Rxd5 Txc7 63.Rxe4 Txd7 64.h4 d5+ 65.Rxe5 Te7+ 66.Rf5 Txe3 67.Tb6+ Rh7 68.Td6 Te4 69.Td7+ Rh6 70.Td6+ Rh7 71.Td7+ Rh6 1/2-1/2

## Lanak 
* *Mis 50 partidas con maestros*, esfera Dossat, ISBN, 1945.
* *Temas de ajedrez*, editorial Porrúa, ISBN, 1956.
* *Las pequeñas ventajas en el final*, Ricardo Aguilera, ISBN, 1958.
* *El arte de ver la ventaja*, editorial Ricardo Aguilera, , 1968.
* *Ajedrez elemental*, Martínez Roca, V. N. Panov, Arturo Pomarren hitzaurrea, ISBN, 1972.

## Erreferentziak
Rafael Álvarez Ibarra

**Rafael Álvarez Ibarra** (Bilbo, 1961eko irailaren 19a) euskal xakelaria da, Nazioarteko Maisu maila duena.

1994an Espainiako txapeldunordea izan zen Sergio Cacho Reigadasek garaituta. Hirutan izan da Euskadiko txapelduna, 1992an, 1994an eta 2000an hain zuzen ere.

1989an Espainia ordezkatu zuen Haifan egin zuten Europako txapelketan.

## Erreferentziak
Julia Gallego

**Julia Gallego Eraso** (Irun, Gipuzkoa, ) xakelaria da. FIDE maisuaren maila du. Neba du Francisco Gallego xakelaria.

1979an Espainiako txapelduna eta 1981ean txapeldunordea izan zen.

1982an Luzernan Espainia ordezkatu zuen xake-olinpiadetan.

## Erreferentziak
Javier Otxoa de Etxaguen

**Francisco Javier Otxoa de Etxaguen Estibalez** (Gasteiz, ) euskal xakelaria da, Nazioarteko Maisu maila duena.

1993an Espainiako txapeldunordea izan zen Juan Mario Gómez Esteban bizkaitarrak garaituta. Bost alditan izan da Xake-olinpiar jokoetan: 1976an Haifan, 1982an Luzernan, 1984an Tesalonikan, 1986an Dubain eta 1988an berriro Tesalonikan.

Egun Espainiako federazioaren presidentea da.

## Erreferentziak
Iijärvi (Inari)

**Idjajávri** (ipar samieraz), **Iijärvi** (finlandieraz), **Iijäuʹrr** (skolt samieraz) edo **Ijjävri** (inariko samieraz) Finlandia eta Lappi iparraldeko Inari udalerrian dagoen aintzira da. Inari herritik 70&nbsp;km iparraldera dago, Jullamojärvi eta Pautujärvi aintziren artean, eta Inari aintzira erraldoietik hurbil. Guztira, 36,88&nbsp;km²-ko azalera hartzen du eta, horrenbestez, herrialdeko 99. aintzira handiena da .

Iijärvi natura basatiaren erdian dago, babestuta dagoen Kaldoaivi Eremu Basatiaren hegoaldean. Ur-laster ugari dituen Näätämö ibaia da aintziraren hustubide nagusia, eta 92&nbsp;km-ko ibilbide luzearen bitartez, urek iparralderantz jotzen dute Varangerko fiordoraino. Bertan itsasoratzen da ibaia, Barents itsasoaren norvegiar ertzean .

Aintziran bizi diren arrainen artean daude, besteak beste, aintzira amurrainak, amuarrain artikoak, azken urteotan sarrarazi diren aintzira amuarrain amerikarrak, gutxi batzuk baino ez diren lutxo arruntak, bertan sortzen diren izokinak, eta arrainzuriak .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Inari aintzira
* Inariko natura
* Finlandiako aintzirak

## Kanpo estekak 
* Iijärvi JärviWiki: Finlandiako aintziren entziklopedia
Brixen

**Brixen** (;  edota *Persenon*) Italiako iparraldeko Hego Tirol eskualdeko udalerri bat da, Bolzano hiritik 40 kilometro iparraldera.

Nahiz eta tamainaz hiri txikia izan, eskualdeko hirugarren udalerri handiena da, bai eta eskigune garrantzitsua ere. Bertako biztanleriaren artean eskualde ia osoan bezala aleman hizkuntza nagusi da. 2011ko erroldaren arabera, bertako biztanleen % 72,82 aleman hiztuna zen, % 25,84 italiera hiztuna eta % 1,34 ladino hiztuna.

## Mugakideak 
Brixenek honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

 
## Iruditegia 

Irudi:Bressanone Centro.JPG|Erdigunea.
Irudi:Brixen 1.jpg|Brixen.
Irudi:Bressanone, piazza duomo 03, rathaus.JPG|Udaletxea.
Irudi:BrixnerDom.jpg|Brixengo katedrala.

## Hiritar ezagunak 
* Matteo Goffriller, garai guztietako luthier onenetakoa (1659an Brixenen zendua)
* Reinhold Messner (1944-), alpinista eta mendizale ospetsua, nahiz eta hiri honetan jaioa izan, haurtzaroa eta gaztaroa Villnöß herrian igaro zituen.
* Denise Karbon (1980-), alpinar eski lasterkaria.

## Kanpo estekak 
* Brixengo udal webgunea
E-makumeak

**e-makumeak** bilguneak Informatikako Ingeniaritzan emakumeek duten egoeraz informazioa bildu eta zabaltzen du.

Taldea 2000. urtearen inguruan sortu zen EHUko Donostiako Informatika Fakultatean, ikasketa hauetara gero eta neska gutxiago hurbiltzen zirela nabaritu zenean. Jaitsiera hau ez da kontu lokala mundu mailako baizik. Taldeak egiten dituen lanak hiru motatakoak dira:
* Informatikaren historian ezagun izan diren informatikarien erreferentziak sortzea eta zabaltzea.
* Azterketa estatistikoak eta kuantitatiboak, arlo honen irakaskuntzan eta lan-munduan emakumeek duten presentziaz.
* Azterketa kualitatiboak, neskek eta emakumeek arlo honetan aurkitzen dituzten oztopoei buruz, gero ikasketa hauetan sartzeko eta jarraitzeko erabakigarriak izan daitezkeenak. Guztira 50 artikulu baino gehiago izan dira, eta horietako batzuk emakumearen egunean egunkari gisa argitaratuak izan dira urte batzuetan.

*Emakumeak zientzian* taldearekin ere lanjudetzan aritzen dira. Horien artean daude 2022ko otsailean *Emakumeak Zientzian* programaren barruan, "Informatika: mezuak ezkutatu kriptografia erabiliz" tailerrerako prestatutako bideoa. 2021ekoan ipuin bat eta magia joko bat erabili zuten zenbaketa bitarraren kontzeptua azaltzeko. Sistema bitar horretan kontatzeko modua lore eurizaleen ipuinaren bidez ere azaldu zuten. Lehen Hezkuntzako ikasleei algoritmoak azaltzeko grabatutako ipuinak plazaratu zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* e-makumeak bloga
* e-makumeak webgunea
* e-makumeen artikuluak Gaur8 aldizkarian

* 2018-2019ko artikuluen bilduma Gaur8
* 2016-2017ko artikuluen bilduma Gaur8
* 2014-2015eko artikuluen bilduma Gaur8

*  Invisible Women of Science and Technology Susmita Barua
*  The Book List: Computer Science Books by Women Computer Scientists Susan Landau-k bildua
*  Campamento EX.I.T.E de IBM
*  Women in computing around the world Galpin, Vashti. 2002. ACM SIGCSE Bulletin 34-2, 94–100
*  Girls who code mugimendua.
Enrique Goñi

**Enrique Goñi Beltrán de Garizurieta** (Iruñea, 1961), Nafarroako enpresaburua da.

## Ikasketak 
Nafarroako Unibertsitatearen Zuzenbide Lizentziaduna, IESE Business Schoolko PADE. Pennsylvaniako Unibertsitatearen Wharton Schoolen Gestio Estrategikoa ikasi zuen eta Harvard Business Schoolen.

## Ibilbide profesionala 
Barclays Banken hasi zen lanean. Ondoren, MutuAvenir enpresen goi kargua izan zen. 1996an Agrupación Mutuan zuzendariordea bezala hasi zen; 1998an taldearen alboko zuzendariaren izendapena jaso zuen. 2000an Miguel Sanzek, Nafarroako lehendakaria zenik, Nafarroako Kutxaren taldeko Zuzendari Orokorra bezala bultzatu zuen. 2002an Nafarroako Kutxaren Zuzendari Orokorraren kargua eskuratu zuen. 2010ean Caja Canarias eta Caja Burgosekin batera Banca Cívica taldea sortu zuen, berau lehendakari exekutibo izanik. 2012an Banca Cívica CaixaBankek irentsi zuen eta bertan Enrique Goñi beste goi kargua eskuratu zuen.

2013an Nafarroako Kutxaren aferan inplikatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Enrique Goñi
* [Noticias de Navarra, Sei urtetako aldaketak Nafarroako Kutxa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Nafarroako_Kutxa)n.]
* Noticias de Navarra, Estres testek Banca Cívicaren kaudimena zalantzan jartzen dute.
Ekonomia positibo

**Ekonomia positiboa** fenomeno ekonomikoen deskribapenaz eta azalpenaz arduratzen den ekonomiaren adarra da. Ekintzak eta portaera-harremanen kausa-efektuak jartzen ditu erdian eta teoria ekonomikoen garapena ditu barnean. Lehen ingelesez  ekonomia edo alemanez  ekonomia zuen izena.

Ekonomia positiboa zientzia gisa, portaera ekonomikoaren analisia jorratzen du. Paul Samuelsonen (1947)  *Analisi *Ekonomikoen Oinarrietan *ekonomia positiboari buruz teorema eragiketa *esanguratsu gisa adierazpen teoriko estandar bat azaltzen da. Ekonomia positiboak ekonomiari buruzko balio-judizioak saihesten ditu. Adibidez, teoria ekonomiko positibo batek inflazioan diru-eskaintzaren hazkundea nola eragiten duen deskribatu dezake, baina ez du inolako instrukziorik ematen nolako politika jarraitu behar duen.

Hala eta guztiz ere, ekonomia positiboa beharrezkotzat hartzen da bere onarpen-mailari buruzko ekonomia politikoak edo emaitzak aztertzeko, ekonomia normatiboaren barruan egongo litzakeena. Ekonomia positiboa *zer dena *bezala definitzen den bitartean ekonomia normatiboa *zer izan behar *duena lantzen du. Bereizketa John Neville Keynesesek (1891) erakutsi zuen eta Milton Friedmanek azaldu zuen 1953ko saiakera batean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibon Areso

**Ibon Areso Mendiguren** (Bilbo, Bizkaia, 1944ko maiatzaren 20a) politikari jeltzalea da. Lanbidez arkitektoa da.

2014an, ordu arte Bilboko alkate Iñaki Azkuna zendu ostean, geratzen zen agintaldia amaitu arte alkatetza hartu zuen. Azkunaren konfidantzazko gizona izanik, aurrez denboraldi labur batez ere alkatetza hartu izan zuen. Bilboko Hirigintza Zinegotzia izan da eta hiriaren bilakaeran paper garrantzitsua jokatu izan du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko alkateen zerrenda

## Kanpo estekak
Frantic (filma)

**Frantic** (euskaraz *Frenetiko*) 1988ko Roman Polański poloniar-estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Bertan, Harrison Ford, Betty Buckley, John Mahoney eta Emmanuelle Seigner aktoreek antzeztu zuten, aldiz soinu banda Ennio Morricone musikagileak konposatu zuelarik.

Filma osoa Paris hirian filmatua eta girotua dago.

## Argumentua 
Frantzia, Paris. Richard Walken (Harrison Ford) estatubatuar medikua Frantziako Paris hirian ospatzen ari den biltzar batera joan eta aitzakia horrekin bere emaztearekin (Betty Buckley) euren gaztetako eztei bidaia berriz bizi izateko aukera erromantikoa izango dute. Baina, behin euren hoteleko gelan ostatu hartu bezain laster, emaztea bat-batean eta inolako azalpenik gabe desagertuko da.

Richard hizkuntza arrotza zaion herrialdean bakar-bakarrik gelditu da, baina horrek ez du kikilduko eta nola edo hala bere emaztea topatzeari ekingo dio. Richardek duen aztarna bakarra telefono zenbaki bat da, baina hortik aurrera Paris hirian barneratu, gauzak nahastu eta amesgaiztoa bilakatzen hasiko dira.

## Aktoreak 
* Harrison Ford: Richard Walker doktorea
* Betty Buckley: Sondra Walker
* Emmanuelle Seigner: Michelle
* Djiby Soumare: taxista
* Dominique Virton: harreragilea
* Gérard Klein: Gaillard
* Jacques Ciron: Grand Hôteleko zuzendaria
* Louise Vincent: turista
* Patrice Melennec: Grand Hôteleko detektibea
* Joëlle Lagneau: lore saltzailea
* Jean-Pierre Delage: lore saltzailea
* Dominique Pinon: Wino, bahitzailea
* Yves Rénier: inspektorea
* Yorgo Voyagis: errebisatzailea
* Marc Dudicourt: kafetegiaren jabea
* Thomas M. Pollard: rastafaria
* Laurent Spielvogel: eramailea
* Marcel Bluwal: tweed-a daraman gizona
* Artus de Penguern: zerbitzaria

## Kanpo estekak 
* *Frantic* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Frantic* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Gastu publiko

**Gastu publikoa** sektore publikoan sortutako kostu guztiak dira, bai ondasun eta zerbitzuen erosketetan baita diru-laguntzen eta transferentzien horniduran. Merkatu-ekonomia batean, gastu publikoaren oinarrizko jomuga taldeen beharrak asebetetzea da. Kontsumo publikoa asetzea helmuga duten gastu publikoek merkatuaren hutsegiteak konpontzeko bakarrik gertatzen dira. Halaber, diru-sarreren errenta eta aberastasunaren birbanaketa lortzera zuzenduta dauden gastu publikoek garrantzi nabarmena dute.

## Kanpo estekak
Fort Apache, The Bronx

**Fort Apache, The Bronx** (euskaraz *Fort Apache, Bronx*) 1981eko Daniel Petrie estatubatuar zinema zuzendariaren polizia filma bat da. Bertan, Paul Newman, Ed Asner, Ken Wahl, Danny Aiello, Rachel Ticotin, Kathleen Beller, Pam Grier, Clifford David eta Miguel Piñero aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak ongi adierazten gisa, filma New York hiriko Bronx auzoan girotua dago.

## Argumentua 
Bronx barrutiko auzo arriskutsuen bihotz-bihotzean komisaldegi bat dago, hartatik kanpo liskar, lapurreta, hilketa, droga-trafikoa, bortxaketa eta istuliz beteriko hiri eremua dago. Aldiz, komisaldegiaren barnean ustelkeria eta indiferentzia nagusi dira, polizia ofizial bakoitzak bere betebeharra burutzeko ahal duena egiten duelarik. Ofizial haietako bat Murphy (Paul Newman) agentea da, jada eskarmentu handia duen kaleetan zaildutako polizia.

## Iruditegia 

Irudi:Fort Apache Police Precinct, 2007.JPG|Filma hau girotu zen benetazko komisaldegia 2007an.

## Aktoreak 
* Paul Newman: Murphy
* Ed Asner: Connolly
* Ken Wahl: Corelli
* Danny Aiello: Morgan
* Rachel Ticotin: Isabella
* Pam Grier: Charlotte
* Kathleen Beller: Theresa
* Tito Goya: Jumper / Detektibea
* Miguel Piñero: Hernando
* Jaime Tirelli: Jose
* Lance Guecia: Track star
* Rony Clanton: as agent for hookers
* Clifford David: Dacey
* Sully Boyar: Dugan
* Michael Higgins: Heffernan
* Rik Colitti: Pantuzzi
* Irving Metzman: Applebaum
* Frank Adu: Clendennon
* John Aquino: Finley
* Norman Matlock: Lincoln
* John Ring: Donohue
* Tony DiBenedetto: Moran

## Kanpo estekak 
* *Fort Apache, The Bronx* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Fort Apache, The Bronx* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Vladimir (aldizkaria)

***Vladimir*** 1997etik 2000ra Zarautzen argitaratu zen euskarazko literatur fanzine bat da. Vladimir 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ***Vladimir*** (1997-2000)
Lluís Borrassà

**Lluís Borrassà** (Girona, c. 1360 &ndash; Bartzelona, c. 1424/1426) pintore katalana izan zen. Pintore familia batean jaio eta hazia, erretaula ugari egin zituen lantegi ospetsu baten zuzendari izan zen Bartzelonan (Santa Klararen poliptikoa, Tarrasako San Petri elizan, 1411). Estilo gotikoak Katalunian eman zuen pintore handiena izan zen eta berebiziko eragina izan zuen Aragoiko eta Avignongo pintoreengan.

## Erreferentziak
Valeri Borzov

**Valeri Pilipovitx Borzov** (, , *Valeriy Filippovich Borzov*; Sambir, ), sobietar atleta eta politikari ohia da, Ukrainan jaioa. 1969an Europako txapelduna izan zen 100 metroetan, eta 1971n 200 metrotan. 1972ko Municheko Olinpiar Jokoetan irabazle izan zen 100 eta 200 metrokoetan. Horrez gainera, brontzezko domina irabazi zuen 100 metrokoan, Montrealen, 1976an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pere Bosch

**Pere Bosch i Gimpera** (Bartzelona,  - Mexiko Hiria, ) arkeologo, etnologo eta historialari katalana izan zen. Historiaurre katedraduna, Bartzelonako Unibertsitateko erretorea eta Institut d'Estudis Catalans delako erakundearen zuzendaria; bultzada handia eman zien Espainiako estatuko historiaurreko gaietako ikerketei. Euskaldunei buruzko lan ugari egina da.

## Lanak 
* *El problema de la cerámica ibérica* (1913)
* *Grecia y la civilización crético-micénica* (1914) Casa Editorial ESTVDIO. Barcelona
* *Prehistòria catalana* (1919)
* *La arqueología preromana hispánica* (1920)
* *Historia de Oriente* (1926)
* *Las representaciones teatrales en Grecia y Roma* (1929)
* *Etnologia de la península ibèrica* (1934)
* *El poblamiento antiguo y la formación de los pueblos de España* (1945)
* *El problema indoeuropeo* (1960)
* *Cataluña, Castilla, España* (1960)
* *Paleontología de la península Ibérica* (1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Gallego Eraso

**Francisco Gallego Eraso** (Irun, ) euskal xakelaria da, Nazioarteko Maisu maila duena. Julia Gallego xakelaria arreba du. 1981ean Espainiako txapeldunorde atera zen, Manuel Rivas Pastorren atzean. Behin izan zen Euskadiko txapelduna, 1989an hain zuzen ere. Irungo udalbiltzako Herri Batasunaren zinegotzia izan zen 1987 eta 1991 bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Patxi Gallego Eraso*, players.chessbase.com
Ibinagabeitia Proiektua

**Ibinagabeitia Proiektua** azkeneko 25 urtetan argitaratzeari utzi dioten euskal aldizkarien gordailu bat da. 2000 urtean hasi zuen Susa argitaletxeak. Izena Andima Ibinagabeitiaren omenez da.
 Ibinagabeitia Proiektua: Literatur Aldizkarien Gordailua.
## Dijitalizatutako aldizkariak 
* E
** Egan (aldizkaria) (1948-)
** Enseiucarrean (1986-1999)
** Euzko Gogoa (1950-1959)
* G
** Garziarena (1992-1999)
** Garziarena berria (1997-1998)
* I
** Idatz&Mintz (1981-2001)
** Igela (aldizkaria) (1962-1963)
* K
** Kandela (aldizkaria) (1983-1984)
** Korrok (1984-1989)
* L
** Literatur Gazeta (1985-1989)
* M
** Maiatz (aldizkaria) (1982-)
** Mazantini (1991-1993)
* O
** Olerti (1959-1995)
** Oh! Euzkadi (1979-1983)
* P
** Pamiela (1983-1993)
** Plazara (1985-1992)
** Porrot (1984-1990)
** Pott (1978-1980)
* S
** Stultifera Navis (1982-1983)
** Susa (1980-1994)
* T
** Ttu-ttuá (1984-1985)
** Txistu y Tamboliñ (1983-)
** Txortan (1984-1985)
* U
** Ustela (1975-1976)
* V
** Vladimir (aldizkaria) (1997-2000)
* X
** Xaguxarra (1980-1981)
* Z
** Zantzoa (1996-1998)
** Zintzhilik (1986-1994)
## Ikus, gainera 
* Andima Ibinagabeitia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ibinagabeitia Proiektua
Mario Camus

**Mario Camus** (Santander, 1935eko apirilaren 20a - *ibidem*, 2021eko irailaren 18a) espainiar zinemagilea izan zen. Carlos Sauraren laguntzaile gisa hasi zen zinemarako lanetan, (1959, *Los golfos*). 1960ko hamarkadan lan asko egin bazituen ere, *Los pájaros de Baden-Baden* (1974) eta *Los días del pasado* (1977) filmekin eman zen ezagutzera zuzendari gisa. Literatura lanak zinemarako egokitzen izan zuen osperik handiena: *La Colmena* (1982), *Los Santos inocentes* (1984). Espainiako telebistarako ere aritu zen lanean. Hauek ditu azken filmak: *Sombras en una batalla* (1993), *Amor propio* (1994), *Adosados* (1996) eta *El color de las nubes* (1997).

## Filmografia 
### Telebista 
(Z) - Zuzendari; (G) - Gidoigile

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jagadish Chandra Bose

Sir **Jagadish Chandra Bose** (; Bikrampur,  - Giridih, ) bengalar botaniko eta fisikaria izan zen. Fenomeno molekularrei buruz egin zituen lanak; uhin detektagailu bat eta landareen hazi erritmoa neurtzen duen «kreskografoa» delakoa asmatu zituen. Landareen biologiari buruzko lan ugari idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumano Hayatama Taisha

Shingū herrian dagoen santutegi xintoista ezaguna da. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak izeneko multzoan. Japoniako Altxor Nazionala da.

Kumano santutegien multzoaren barnean ere sartzen da, Japoniako xintoismo eta budismoaren arteko bereizketaren aurretikoa baita. Kumano santutegi guztien artean 20 eta 40&nbsp;km arteko distantziak daude eta erromes bide batek lotzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Kumano-hayatama-taisha Shrine - Torii of entrance.jpg|Sarrerako *Torii*-a.
Irudi:Kumano-hayatama-taisha Shrine - Ôrei-den.jpg|*Ôrei-den* eraikina.
Irudi:Kumanohayatama-taisha12s5s4200.jpg|*Haiden* eraikina.
Irudi:Kumanohayatama-taisha02s4s4592.jpg|*Suzumon* eraikina.

## Ikus, gainera 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak 
*  Tanabeko kumano turismo bulegoa
Lucia Bosè

**Lucia Bosè** (Milan,  - Segovia, 2020ko martxoaren 23a) italiar zinema antzezlea izan zen. Miguel Boséren ama, Miss Italia hautatu zuten 1947an, eta horren ostean hainbat filmetan lan egin izan zuen: De Santisen *Odolezko Pazkoak* (1950), Antonioniren *Maitasun baten kronika* (1950), Bardemen *Ziklista baten heriotza* (1955), Buñuelen *Egunsentia du honek izena* (1956), Schmiden Violanta (1977) eta Rosiren *Heriotza iragarritako baten kronika* (1987).

## Filmografia hautatua 
* ''Non c'è pace tra gli ulivi* (1950)
* *Cronaca di un amore* (1950)
* *Roma ora 11* (1951)
* *Parigi è sempre Parigi*
* *La signora senza camelie* (1953)
* *Tradita* (1954)
* *Sinfonia d'amore* (1954)
* *Muerte de un ciclista* (1955)
* *Cela s’appelle l’aurore* (1955)
* *Le testament d’Orphée* (1960)
* *Nocturno 29* (1968)
* *Metello* (1969)
* *Fellini Satyricon* (1969)
* *Del amor y otras soledades* (1969)
* *Jurtzenka, un invierno en Mallorca*, (1970)
* *La casa de las palomas* (1972)
* *Ceremonia sangrienta* (1973)
* *Vera, un cuento cruel* (1973)
* *Nathalie Granger* (1974)
* *Los viajes escolares* (1974)
* *Manchas de sangre en un coche nuevo* (1975)
* *Lumière* (1976)
* *Violanta* (1977)
* *Cronaca di una morte annunciata* (1987)
* *Brumal* (1988)
* *El niño de la luna* (1988)
* *Harem Suare* (1999)
* *A propósito de Buñuel'' (2000)

## Erreferentziak
Niutsuhime santutegia

Katsuragi herrian dagoen santutegi xintoista ezaguna da. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak izeneko multzoan.

Ez da ezagutzen noiz sortua izan zen baina IX menderako jadanik bazela jakina da.

## Iruditegia 

Irudi:Niutsuhime-jinja dai2-3honden.jpg|*Honden* eraikin nagusia.
Irudi:Niutsuhime-jinja honden.jpg|*Honden* eraikina.
Irudi:Niutsuhime-jinja rinkyo.JPG|*Rinkyo* zubia.
Irudi:Niutsuhime-jinja sototorii.JPG|*Torii*-a.

## Ikus, gainera 
* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala