open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hartzidura ilun

**Hartzidura iluna** biohidrogenoa sortzen duen prozesu bati deritzo, molekula organikoak katabolizatzerakoan. Fotohartziduraren aldean (biohidrogenoa ere sortzen duena), hartzidura iluna argirik gabe ere buru daiteke. Oxigenorik gabeko prozesua da 

Hartzidura iluna, ikuspuntu biokimiko batetik, ez da hartzidura zehatz bat, hartzidura butiriko, azetiko edo laktikoa bezalakoa. Kontzeptu horrek produktu baten sorrerari lotuta dago: argirik gabe hidrogenoa sortzeko gaitasuna duen edozein hartzidura motari hartzidura ilun deitzen zaio. 

Prozesu biokimiko hau bakterio batzuek egiten dute. Clostridium, Desulfovibrio eta enterobakterio batzuk dira garrantzitsuenak. Bakterio horiek funtsezko entzima bat dute, hidrogenasa izenekoa, substratu organikoen oxidazioan sortzen diren elektroiak protoi askeekin elkartzen dituena, H2 sortuz. Hidrogenasak oxigenorik gabe funtzionatzen du, oxigenoaren presentziak entzima inaktibatzen baitu.

Hidrogeno berdearen sorrera erregai fosilak erabili gabe da gaur egungo erronka teknologiko handienetariko bat klima aldaketari aurre egiteko . Horregatik, biohidrogenoaren sorrera hartzidura ilunaren bidez biomasa edo hondakin organikoak erabiliz substratu gisa aukera oso interesgarria da, azken urteotan sakon ikertzen ari dena.

Biohidrogenoa sor daiteke, besteak beste, hondakin-uren araztegietan. Hondakin-uren osagai organikoak dira kasu honetan biohidrogenoaren ekoizpenerako behar diren substratuak. Hondakin-uren tratamenduaren fase batean sortzen diren lohiak bioerreaktore handietan tratatu egiten dira. Hor, lehen aipatutako mikrobioek H2 sortzen dute hartzidurak burutzerakoan. Gero, sortutako H2 hori beste mikrobio batzuek (arkeo metanogenoek) erabiltzen dute metano asko duen biogasa sortzeko. Biohidrogenoa sortzeko prozesu industrialetan, arkeo metanogeno horien jarduera saihestu egin behar da, sortutako H2 desagetu ez dadin . Horrek esan nahi du sortutako biohidrogenoa banandu eta metatu behar dela arkeo metanogenoek erabili aurretik.

Hondakin organikoen edo biomasaren hartzidura iluna biohidrogenoa sortzeko ekuazio kimiko honen bidez adieraz daiteke:

: C6H12O6 + 2 H2O -> 2 CH3-COOH  + 2 CO2 + 4 H2

Edo ekuazio honen bidez ere (hartzidura butirikoa):

: C6H12O6 -> CH3-CH2-CH2-COOH  + 2 CO2 + 2 H2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesco Gavazzi

**Francesco Gavazzi** (Morbegno, 1984ko abuztuaren 1a) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 2007tik 2023ra. Sprinterra da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Francesco Gavazzi - *FirstCycling.com *
Bianca Pitzorno

**Bianca Pitzorno** (; Sassari, 1942ko abuztuaren 12a) italiar idazle eta itzultzailea da, batez ere haur eta gazteentzako liburuengatik ezaguna.

## Bizitza 
Sassarin jaio zen. Arkeologia eta literatura klasikoa ikasi zituen, eta gero telebistarako programak ekoizten hasi zen. 28 urte zituela hasi zen haurrentzako liburuak idazten. Antzerki-lanak, gidoiak eta abesti-letrak ere idazten ditu. Milanen bizi da eta bertan lan egiten du.

1970eko hamarkadan, RAIko haurrentzako programazioaren buru zen. Geroago, ''L'albero azzurro* haurrentzako telesailean lan egin zuen. Bere istorioek errealitate garaikidea eta magia-elementuak konbinatzen dituzte.

J. R. R. Tolkien, Sylvia Plath, David Grossman, Tove Jansson eta Soledad Cruz Guerraren liburuak itzuli ditu italierara.

Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsako borondate oneko enbaxadorea da. Kuban liburutegi-proiektu bat ezartzen lagundu zuen, italierazko literatura eta italieratik itzulitako literatura Kubako haurren eskura jartzeko
* 1986: *L'incredibile storia di Lavinia*
* 1988: idazle onena
* 1992: *Ascolta il mio cuore*
* 1995: *Diana, Cupido e il Commendatore*
* 2001: *Tornatrás*
;Cento saria
* 1988: *La bambola dell'alchimista*
;Castello di Sanguinetto saria
* 1988: *Sulle tracce del tesoro scomparso*
* 2004: *L'amazzone di Alessandro Magno*
;Gianni Rodari saria
* 1989: *Streghetta mia*
;Pippi saria
* 1998: *Re Mida ha le orecchie d'asino*
;Napoli saria
* 2015: *La vita sessuale dei nostri antenati. Spiegata a mia cugina Lauretta che vuol credersi nata per partenogenesi*
;Salvatore Cambosu saria
* 2016: *La vita sessuale dei nostri antenati. Spiegata a mia cugina Lauretta che vuol credersi nata per partenogenesi*
;Chiara saria
* 2021: *Sortilegi''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lois Lowry

**Lois Ann Lowry**, jaiotzez **Lois Ann Hammersberg**, (Honolulu, 1937ko martxoaren 20a) estatubatuar haur literaturako idazlea da.

## Bizitza 
Honolulun jaio zen 1937ko martxoaren 20an Katherine Gordon Landis eta Robert E. Hammersbergen familian. 1939an Brooklynera joan ziren bizitzera, 1942an Carlislera, eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren Tokiora. 1950ean Ameriketako Estatu Batuetara itzuli zen. Providenceko Pembroke unibertsitatean ikasi zuen.   

1956an Donald Grey Lowryrekin ezkondu zen eta ikasketak utzi zituen. Lau seme-alaba izan zituzten, Alix, Kristin, Grey eta Benjamin. 1972an Lowry Maineko Hegoaldeko Unibertsitatean graduatu zen. 2014az geroztik, Howard Corwin mediku erretiratuarekin harremanean dago.   

Joel Chaston biografoak XXI. mendeko estatubatuar haur literaturako idazle garrantzitsuenetako bat bezala hartzen du
* *Gathering Blue* (2000)
* *Messenger* (2004)
* *Son* (2012)
;;*Anastasia* liburu saila
* *Anastasia Krupnik* (1979)
* *Anastasia Again!* (1981)
* *Anastasia at Your Service* (1982)
* *Anastasia, Ask Your Analyst* (1984)
* *Anastasia on Her Own* (1985)
* *Anastasia Has the Answers* (1986)
* ''Anastasia's Chosen Career* (1987)
* *Anastasia at This Address* (1991)
* *Anastasia Absolutely* (1995)
;;*Sam Krupnik* liburu saila
* *All about Sam* (1988)
* *Attaboy, Sam!* (1992)
* *See You Around, Sam!* (1996)
* *Zooman Sam* (1999)
;;*Tate Family* liburu saila
* *The One Hundredth Thing About Caroline* (1983)
* *Switcharound* (1985)
* *Your Move, J.P.!* (1990)
;;*Gooney Bird* liburu saila
* *Gooney Bird Greene* (2002)
* *Gooney Bird and the Room Mother* (2006)
* *Gooney the Fabulous* (2007)
* *Gooney Bird Is So Absurd* (2009)
* *Gooney Bird on the Map* (2011)
* *Gooney Bird and All Her Charms* (2014)
;Oroitzapenak
* *Looking Back* (1998)
;Eleberriak
* *A Summer to Die* (1977)
* *Find a Stranger, Say Goodbye* (1978)
* *Autumn Street* (1980)
* *Taking Care of Terrific* (1983)
* *Us and Uncle Fraud* (1984)
* *Rabble Starkey* (1987)
* *Number the Stars* (1989)
* *The Big Book for Peace* (1990)
* *Stay! Keeper's Story* (1997)
* *The Silent Boy* (2003)
* *Gossamer* (2006)
* *The Willoughbys* (2008)
* *Crow Call* (2009)
* *The Birthday Ball* (2010)
* *Bless This Mouse* (2011)
* *Like the Willow Tree* (2011)
* *The Willoughbys Return* (2020)
* *The Windeby Puzzle* (2023)
;Besteak
* *Here in Kennebunkport* (1978)
* *Governors Island Teenager* (2020)
* *On the Horizon'' (2020)

## Sariak 
* 1990 eta 1994: Newbery domina
* 1991: Dorothy Canfield Fisher saria
* 1994: Regina domina

Gainera, Boston Globe-Hornbook saria, Anne V. Zarrow saria, Golden Kite saria eta Hope S. Dean saria irabazi ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángela Sevilla

**Ángela Sevilla Carrasco** (Sestao, Bizkaia, 1964) bizkaitar politikari eta feminista da.

## Bizitza 
Sestaon jaio zen. Auxiliar administratiboko ikasketak egin zituen. Eskola-eremuan lan egiten du. Mugimendu sozialekin eta mugimendu feministarekin elkarlanean ibilia da.

## Ibilbide politikoa 
[ezkerrera|thumb|A30 Greba Feminista Orokorra (Sestao) (argazkian, [Soraya Pereira, Inma Arias, Montserrat Roca eta Ángela Sevilla).]]Podemos alderdiko kide izan da hasieratik, 2014. urtearen ingurutik. Sestaoko udalerrian Podemos alderdiaren hasierako sorreran lagundu zuen, "*Bai Ahal Da-Sí Se Puede (Sestao)*" (BAD-SSP) hautesle-elkartea sortzen lagunduz, beste kide batzuekin batera, hala nola, Inma Arias, Richar Vaquero, Soraya Pereira, Montserrat Roca edota Isidoro Temprano..

2019eko udal hauteskundeetan, zinegotzirako hautagaia izan zen berriro ere, *Podemos-IU-Equo Sestao* koalizioaren partez, Soraya Pereira zerrendaburu eta alkategai izanik.

## Bizitza pertsonala 
Sestaon bizi da. Isidoro Tempranorekin ezkonduta dago. Bi seme-alaba ditu.

Feminista da. Horrez gain, emakumeen aurkako indarkeriaren arloko legediaren defendatzaile sutsua ere bada, eta baita 'Soilik bai da bai' legearen defendatzailea ere, Irene Monterok bultzatutako legea.

## Hauteskundeak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Podemos Ahal Dugu Sestao
* Richar Vaquero
* Inma Arias

## Kanpo estekak
Margarita Ponomariova

**Margarita Anatólievna Ponomariova** edo **Margarita Khromova**, errusieraz Маргарита Анатольевна Пономарёва (Balkhax, Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialista 1993ko ekainaren 19a – San Petersburgo, Errusia, 2021eko irailaren 16a) Kazakhstandar-errusiar atleta izan zen, 4x 400 metro erreleboetan espezializatua. Proba horretan txapeldunordea izan zen 1963ko Munduko Txapelketan.

## Biografia 
Ponomariova 1985etik 1989ra 'Khromova' ezkon-izenarekin zen ezaguna. 1990etik aurrera bere ezkongabe-izena hartu zuen.

Ponomariova Balkhash-en jaio zen, Kazakh SSR, Sobietar Batasunean. 1981eko Europako Gazte Txapelketan bi domina irabazita hasi zen nazioarteko ibilbidean.

## Kirol ibilbidea 
1984an, nabarmen hobetu zituen 400 metroko hesiak, munduko errekorra hausteko ekainaren 22an Kieven 53,58 segundorekin, eta 54 segundotik behera lasterka egiten zuen lehen emakumea izan zen. Urte haietan Los Angelesko Olinpiadetan lehiatzea galarazi zioten, sobietar boikotaren ondorioz.

1984an, Ponomariova munduko lehena (400 m) izan zen urte bakarra izan zen, baina nazioarteko lasterketetan beste hamarkada batean jarraitu zuen. 1985ean, Margarita Khromova bezala lehiatuz, Canberrako Munduko Kopan seigarren bukatu zuen. 1986an, Stuttgarteko Europako Txapelketaren finalera iritsi zen, zortzigarren postuan. Hurrengo urtean erdifinalista izan zen Erromako Munduko Txapelketan.

1988ko Seulgo Udako Olinpiar Jokoetan porrot egin ondoren, bere titulu indibidual handiena irabazi zuen 1989ko Ikasleen Munduko Jokoetan (Univertsitatekoa). 1990ean (Margarita Ponomariova bezala), Spliteko Europako Txapelketaren finalean bosgarren amaitu zuen. 1991ko Europako Kopa Sally Gunnellen aurretik amaitu zuen. Urte horretan Tokioko Munduko Txapelketaren finalean zortzigarrena izan zen.

Ponomariova talde bateratuaren ordezkaria izan zen Bartzelonako 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan. Finalerdietan 53,98 segundo egin zuen, eta hirugarrena izan zen, azkarrena zela esan zuen. Finalean, ordea, 54,83 baino ez zuen lortu eta seigarren postuan amaitu zuen. Hurrengo urteetan, Stuttgarteko Munduko Txapelketak 53,48 segundo iraun zuen brontzezko domina irabazi zuen. Hau izan zen lehen (eta bakarrik) banakako domina Olinpiar edo Mundu mailan. Sally Gunnellek 52,74ko denboraz munduko errekorra irabazi zuen. Ponomariovak beste domina bat ere irabazi zuen, zilarrezko domina   4x400 metroko erreleboan, 3:18.38 segundoko denboraz, Ameriketako Estatu Batuen ondoren eta Erresuma Batuaren aurretik. Taldekide izan zituen Tatiana Alekseieva, Jelena Ruzkina eta Irina Privalova.

## Nazioarteko Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius picinus

***Lactarius picinus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat jotzen, baina ez da pozoitsua.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4,5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Nahiko haragitsua, solidoa, hasieran ganbila eta kamutsa eta gero ganbila edo laua, baina ez kopa edo inbutu gisa, oro har titirik gabe. Kolore iluna izaten du, beltzetik sepia-okre antzekora doana, uniformea edo argiagoa ertzean. Gainazal leuna, belusduna eta lupaz begiratuta pikortsua, baina ez zimurtsua, *Lactarius lignyotus*-en bezala. Ertz kamutsa, lehenbizi erregularra eta gero izurtua edo lobatua.

**Orriak:** Estu samar, dekurrente samarrak, orritxo ugarirekin eta batzuetan adarkatze bakanen batekin. Zuri zikin koloretik okre-laranja bizira doazen kolorekoak. Igurtzitakoan, arre beltzaxkaz zikin daitezke. 

Orri dekurrenteak: Oinera hurbiltzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 7,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,7 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa. Solidoa, zilindrikoa, tinkoa, itxuragabea eta irregularra, betea eta gero irregularki barnehutsa. Zurbila goiko aldean, gainerakoan, sepia kolorekoa edo okre kolorekoa, oso gutxitan gris-arrea.

**Haragia:** Zuria edo pixka bat horia ale helduetan, aireak ukitzean arrosa koloreko orban txikiak agertzen zaio. Lodia, solidoa, haustura garbia. Frutaren usainekoa eta zapore akre samarrekoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" , esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Picinus* epitetoa latinetik dator, brea kolorea, esan nahi duen, "picinus" hitzetik

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius lignyotus* delakoak antzeko kolorea du eta habitat berean ateratzen da. *Lactarius fuliginosusLactarius zonarioides* ere marroia da, baina ez da fuliginoso-beltzaxka, eta hostozabalen azpian ohikoagoa da 

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan, izei gorrien azpian batez ere. Inoiz ez lautadetan, ezta hostozabalen azpian ere. Ohikoa.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, batez Alpeak, Pirinioak, Suedia, Norvegia ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius porninsis

***Lactarius porninsis*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Latex zuriko *Lactarius* bat da, eta batzuek kontsumitu egiten dute. Hala ere, pertsona batzuei arazo gastrikoak eragiten dizkie.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila eta gero kopa moduan. Laranja kolorekoa. Likatsua eguraldi hezean, bestela, lehorra.

**Orriak:** Estu, dekurrente samarrak. Zuriak ale gazteetan, laranja-okre antzekoak helduetan 

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,7 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Betea eta gero barnehutsa, zilindrikoa. Laranja argi kolorekoa.

**Haragia:** zuria edo hori-laranja kolorekoa. Laranja azalaren usaina izaten du eta zapore mingots samarra eta astringentea.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Porninsis* epitetoa, Pornin mikologo frantsesaren omenez du.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
*Dapetes* sekzioko beste espezie batzuekin nahas daiteke, hauek laranja koloreko latexa dute edo gorri-ardo kolorekoa. *Lactarius zonarioides* delakoak ere badu antza, honek ere kolore laranjak ditu eta mendiko koniferoen basoetan hazten da, kapela eremu zirkular biziagoekin eta zaporea oso akrea du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Alertze basoetan, familietan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Frantzia, Alpeak, Alemania, Hungaria, Danimarka, Polonia, Errusia, Hego Korea, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaf II.a Danimarkakoa

**Olaf II.a Danimarkakoa** (Akershus gotorlekua, 1370eko abendua – 1387ko abuztuaren 3a) Danimarkako erregea izan zen 1376tik hil zen arte eta Norvegiako erregea **Olaf IV.a** izenarekin 1380tik hil zen arte.

Haakon VI.a Norvegiakoa eta Margarita I.a Danimarkakoaren semea izan zen.

1376an Danimarkako errege izendatu zuten, bere aitona Valdemar IV.a hil eta urtebetera, bere ama Margarita I.a erregeorde izan zen arren. Suediaren "benetako oinordeko" eta Eskaniako errege ere izendatu zuten.

1380an Norvegiako errege bihurtu zen **Olaf IV.a** izenarekin bere aita hiltzean. Norvegiak eta Danimarkak errege berberak izan zituzten 1814ra arte.

Hamabost urterekin adin nagusitasunera iritsi arren, amak gobernatzen jarraitu zuen. Olaf ustekabean hil zen 1387an, hamasei urte zituela.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Jean-Jacques Willmar

**Jean-Jacques Madeleine Willmar** (Luxenburgo, 1792ko martxoaren 6a – *ibidem*, 1866ko azaroaren 20a) luxenburgoar politikaria izan zen. Luxenburgoko 2. lehen ministroa izan zen 1848tik 1858ra.

1814an Parisen zuzenbidean lizentziatu zen, eta Luxenburgon abokatu gisa lan egin ondoren, 1824an epaile izendatu zuten. 1830eko Belgikako Iraultzaren ondoren, Luxenburgoko dukerri handia Herbehereetako Erresumarekin batzea babestu zuen.

1840an Prokuradore Nagusi izendatu zuten eta 1841etik 1858ra Estatu Orokorretako kide izan zen. 1848an Frankfurteko Parlamentuko kide izendatu zuten.

1848tik 1853ra lehen ministroa izan zen, eta, gainera, Kanpo Arazoetako, Justiziako, Erlijioko eta Hezkuntzako ministroa. Alemaniarekin tirabirak izan ziren Finantza ministroaren Belgikaren aldeko politikaren ondorioz, baita Gilen II.aren heriotzaren ondoren Herbehereekin ere, Gilen III.aren politika kontserbadore eta erreakzionarioaren ondorioz.

1857tik 1866ra, Willmar Estatu Kontseiluko kidea izan zen.
KOrganizer

[thumb|88px|**KOrganizer** [KDE proiektuetako bat da.]]

**KOrganizer** agenda pertsonala kudeatzeko software librea da (PIM bat, *personal information manager* akronimo ingelesa), KDE proiektuetako bat. Hitzorduak, gertaerak eta egin beharreko zerrendak antolatzeko eta programatzeko aukera ematen du. KOrganizer-ek eginbeharrekoen zerrendak antolatzeko aukera ematen du, egutegi bat eskaintzen du eta lanak ez ahazteko eta aurrez finkatutako denborak errespetatzen laguntzen du.

**KOrganizer** euskaraz lokalizatuta dago. (Itzultzaileak: Iñigo Salvador Azurmendi eta Ion Gaztañaga).
## KOrganizer-en funtzio nagusiak 
* Gertaeren eta eginbeharreko lanen zerrenden kudeaketa;
* Mota bateko ekitaldiak, hitzorduak edo eginbeharrekoak erraz editatu  daitezke eta etiketak edo garrantziak alda daitezke;
* Gertaerei kategoriak esleitzeko aukera ematen du, eta kategoria horiek editatzeko aukera;
* Kolore berezia esleitu daiteke kategorien arabera;
* Aldi berean hainbat agenda irekitzeko aukera;
* Ekitaldiak birplanifikatzeko aukera, arrastatuz eta askatuz;
* Aldizkako ekitaldiak kudeatzeko aukera asko;
* Taldeak planifikatzeko aukera ematen du, (oinarrizko aukera);
* vCalendar estandar irekiaren jatorrizko euskarria da;
* Egutegien bateratzea, hainbat egutegirekin bat  egiteko aukera eskaintzen du eta egutegiak inportatzeko aukera;
* PalmPilot sistemarekin sinkronizazio osoa;
* Egutegi irekien artean arrastatu eta askatzeko aukera;
* Konquerorr-n integratutako funtzioak;
* Pertsonaliza daitezkeen ikono sortak;
* Tresna-barrak kokatzeko aukera, arrastatuz eta askatuz;
* Komando-lerroko parametroak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Nazarova

**Olga Nazarova** (Tula, Sobietar Batasuna, 1965eko ekainaren 1a) sobietar atleta ohia da, eta 4X 400 metro erreboetako proban espezializatua. 1991. urtean Tokion (Japonia) Munduko txapelduna izan zen, 4x400 metroko erreleboetan.

## Kirol ibilbidea 
1987ko Erromako Munduko Txapelketan, 4x400 metroko errelebuetan zilarrezko domina irabazi zuen sobietar taldeko partaideetariko bat izan zen. 3:19,50 segundoko denbora osatu zuen laukoteak, Ekialdeko Alemaniako Errepublika Demokratikoaren atzetik eta Ameriketako Estatu Batuen aurretik, eta taldekideak hauek izan zituen ondoan: Aelita Yurchenko, Mariya Pinigina eta Olga Bryzgina.

Lau urte geroago, 1991ko Tokioko munduko txapelketan urrezko domina irabazi zuen proba berean, Estatu Batuen eta Alemaniaren aurretik.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
1988ko Olinpiar Jokoak Seulen, 

* Brontzezko domina 400 m-ko brontzezko domina link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px

* Urrezko domina Urrezko domina errelean 4 × 400 m link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

1992ko Olinpiar Jokoak Bartzelonan, 

* Urrezko domina Urrezko domina errelean 4 × 400 m link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

### Munduko Atletismo Txapelketa 
1987ko Munduko Atletismo Txapelketa, Erroman, 

* Zilarrezko domina 4 × 400 m link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px

1991ko Munduko Atletismo Txapelketa, Tokion, 

* Urrezko domina Urrezko domina errelean 4 × 400 m link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

## Nazioarteko Txapelketak 
### Lorpenak 
Oharra: Sobietar Batasunak 1986ko Europako Txapelketan 2. postuan amaitu zuen hasiera batean, 4x400 metroan, erraia hausteagatik deskalifikatu baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Potter (surflaria)

**Martin Pottr** (Blyth, Northumberland, 1965eko urriaren 28a) ingeles surflari ohia da.

Bi urterekin Durbanera emigratu zuen gurasoekin eta hamar urterekin hasi zen surfean. Hamabost urterekin olatu handiak surfeatzen zituen Hawaiin.

1981ean profesional egin zen eta 1989an munduko txapeldun izendatu zen txapelketako sei proba irabazi ondoren.
Makabearren matxinada

**Makabearren matxinada** (; ), k.a. 167tik 160ra bitartean gertatu zen juduen matxinada bat izan zen, makabearrek Seleukotar Inperioaren eta  juduen bizitzan eragin helenistikoaren aurka zuzendua.

## Kronologia 
Makabearren I. Liburuaren arabera, Antioko IV.a Epifanesek juduen praktika erlijiosoa debekatzen zuen dekretu bat eman zuen. Modi'ingo nekazal apaiz judu batek, Matatias asmondarrak, greziar jainkoen jaurespena errefusatzean Seleukotar Inperioaren aurkako matxinadaren txinparta piztu zuen. Matatiasek bere herrian idolo bati sakrifizio bat eskaini zion judu helenistiko bat hil zuen. Berak eta bere bost seme-alabek Judeako mendietara ihes egin zuten. Matatias hil ondoren, urtebete inguru geroago, K.a. 166an, Judas Makabearra bere semeak disidente juduen armada bat zuzendu zuen, seleukotar dinastiaren aurkako gerrilla gerra batean. Hasieran gatazka helenizaturiko juduen aurka zuzendua izan zen, hauetatik asko zeudelarik. Makabearrek herrietan aldare paganoak suntsitu, haurrak erdaindu eta juduak matxinotu zituzten. Makabear hitza, armada judua deskribatzeko erabiltzen zutena,  "mailu" hitzerako hebrear hitzetik hartua dago.

Matxinadak gudu asko ekarri zituen, non makabear indarrek gerra-taktikaren erabileragatik seleukotar armadaren artean ospea lortu zuten. Garaipenaren ondoren, Makabearrak Jerusalemen garaile sartu ziren eta Tenplua erritualki garbitu zuten, gurtza judu tradizionala berrezarriz. Jonatan Makabearra apaiz nagusi bezala ezarri zuten. Matxinada geldiarazteko asmotan, seleukotarrek armada handi bat bidali zuten, baina Antioko IV.a hil ondoren Siriara itzuli zen. Makabearrek, Erromarekin itun bat egin zuten, eta aliatu bihurtu ziren, Seleukotar Inperioak Palestina birkonkistatzeko ekintza handia har zezan saihestuz (honela, inperio boteretsuago baten aurka egongo litzateke). Lisias seleukotar komandanteak, barne-arazoez arduratuta, erlijio-askatasuna berrezarri zuen konpromiso politiko baten alde egin zuen.

## Guduak
* Uadi Haramiako gudua (k.a. 167)
* Bet Horongo gudua (k.a. 166)
* Emausko gudua (k.a. 166)
* Bet Zurreko gudua (k.a. 164)
* Bet Zakariasko gudua (k.a. 162)
* Adasako gudua (k.a. 161)
* Datemako setioa
* Elasako gudua (k.a. 160)

## Matxinadaren legatua 
Hanukkah judu-jaialdiak Judas Makabearraren garaipenaren ondorengo tenpluaren garbiketa ospatzen du. Literatura errabinikoaren arabera, makabear garaileek, zigilu bati esker, kutsatu gabeko olio pitxer txiki bat aurkitu ahal izan zuten, eta Menorahri egun batez eusteko bakarrik aski bazen ere, mirariz zortzi egun iraun zuen, kopuru handiagoa ekartzeko adina denbora. Olioaren miraria mitikotzat jo izan da, eta Erdi Arotik aurrera haren benetakotasuna zalantzan jarri izan dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrienne Clarke

**Adrienne Elizabeth Clarke** (Melbourne, Australia,1938ko urtarrilaren 6a) botanikari eta genetista australiarra da, eta botanikako irakasle emeritua Melbourneko Unibertsitatean, non Landare Zelulen Biologiako Ikerketa Zentroa zuzendu baitzuen 1982-1999 bitartean. *Commonwealth Scientific & Industrial Organization* (CSIRO) erakundeko presidente ohia da (1991tik 1996ra), eta Victoriako gobernadoreordea, 1997tik 2000ra. Clarke La Trobe Unibertsitateko errektorea izan da 2011tik 2017ra.

## Biografia 
Melbournen jaio zen. Clarkek zioenez, 50eko hamarkadan ikasle bikain gisa nolabaiteko sexismoa sentitu zuen. Ruyton Girls 'Schoolera joan zen. Eta, 1955etik, Melbourneko Unibertsitatean ikasi zuen, non Janet Clarke Hall-en (garai hartan oraindik Trinity College-ren zati zena) egoiliar izan zen zientzia irakurriz. 1959an Biologi Zientzietan graduatu zen ohoreekin, eta 1963an PhD eskuratu zuen. Charles Peter Clarkerekin ezkondu zen 1959ko abuztuaren 14an.

1964an, Sidneyko United Dental Hospital-eko ikertzaile izan zen, gero Houstongo Baylor Unibertsitatera eta Michigango Unibertsitatera joan zen, eta geroago Aucklandeko Unibertsitatean irakatsi zuen. Melbourneko Unibertsitatean egin zuen lan ikertzaile gisa (1969-1977), gero irakasle, irakurle eta hizlari senior, 1985ean botanikako irakasle izendatu aurretik; eta, 1999an, irakasle laureatua izan zen. 2005ean Unibertsitatetik erretiratu zen.

Clarke CSIROko presidentea (1991-1996) eta Victoriako gobernadoreordea (1997-2000) izan zen. Janet Clarke Halleko kidea da Melbourneko Unibertsitatean. 2010ean, La Trobe Unibertsitateko Kontseiluan sartu zen, eta Sylvia Waltonen lekua hartu zuen La Trobe Unibertsitateko errektore gisa 2011ko otsailaren 26an.

Merkataritza-sektorean ere sartuta egon da; hainbat konpainia publikotako zuzendaria izan zen eta hainbat batzordetan jardun zuen, besteak beste, Western Mining, Alcoa, Fisher and Paykel, Woolworths eta AMP Society-n. Global Nature Conservancyren Australiako Aholku Batzordeko kide ere izan zen. 1998an, Melbourneko Unibertsitateko hiru kiderekin elkartuta, Hexima nekazaritzako negozioa sortu zuen.
* Proteinasaren inhibitzaileak eta haien erabilera intsektuen garapena kontrolatzeko.

Kimika, biologia zelularra eta genetika jorratzen dituzten lau liburu zientifiko garrantzitsuren egilea da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Australiako Zientzia Akademiako kidea* (FAA).
* *Australiako Ingeniaritza eta Zientzia Teknologikoen Akademiako kidea* (FTSE).
* 1991 *Australiako Ordenaren ofiziala* (AO).
* 1992 *ANZAAS Mueller domina.*
* 1993 *Lorpen Nabarmenen Saria*, Australiako Eguneko Kontseilu Nazionala.
* 2001 *Mendeurreneko Domina*.
* 2004 *Australiako Ordenaren laguna* (AC).
* *Zientzien Akademia Nazionaleko (AEB) kide atzerritarra.*
* *Ameriketako Arte eta Zientzien Akademiako (AEB) kide atzerritarra.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laurence Muir (2007) Adrienne Clarke irakaslea, 17 – 20. or. Pertsona inspiratzaileak 15 australiar inspiratzaile, Sir Laurence MacDonald Muir-ek profitatuak.
Lea Ypi

**Lea Ypi** (Tirana, Albania, 1979ko irailaren 8a) Albaniako idazle eta unibertsitarioa da.  Teoria politikoko irakaslea da London School of Economics-en. Deutscher Memorial Prizeko epaimahaiko kidea da.

## Biografia 
Lea Ypi Tiranan jaio zen, Xhaferr Ypi eta Vjollca Veliren seme-alabetan zaharrena da, zeinak herritar arruntak baitziren Tiranan, erregimen komunistaren pean. Gerora, aldiz, Albaniako politika demokratikoan inplikatu ziren, Lea haurtzaroaren amaieran 1997ko Albaniako gerra zibila baino lehen. Lea Ypi Albania komunistan nahiz post-komunistan hazi zen, eta trantsizio horretako esperientzia izan zen, hain zuzen, *Free: Coming of Age at the End of History* (2021) bere liburuaren gai nagusia. Nahiz eta familia ateoa izatera behartuta egon erregimen komunistaren pean, familia musulmana zen jatorriz. Lea Ypik esaten du orain agnostikoa dela. Xhafer Ypi, aitaren aldeko birraitonetako bat Albaniako lehen ministro izan zen 1920ko hamarkadan, eta Albaniako gobernua ere zuzendu zuen aldi oso labur batez, italiar okupazioaren ondoren.

## Prestakuntza 
Ypik filosofiako lizentziatura lortu zuen Erromako La Sapienza Unibertsitatean, 2002an, eta literaturako eta kazetaritzako lizentziatura, erakunde berean, 2004an.

*Free: Coming of Age at the End of History* liburua Baillie Gifford Prize for Nonfiction eta Costa Prize for Biography sarietarako hautatu zuten. Ondaatje saria irabazi zuen, Slightly Foxed First Biography saria, eta *Sunday Times*-en urteko memoria, eta *The Guardian*, *The New Yorker*, The Financial Times, *TLS*, *The Spectator*, *New Statesman* eta *Daily Mail*-en urteko liburua izan zen. 2022an, liburu horri buruzko atal bat sortu zuen BBC Radio 4k *Book of the Week* seriean.

## Argitalpenak 
* *Free: Coming of Age at the End of History*

## Bibliografia 
* *The Meaning of Partisanship* (avec Jonathan White), Oxford University Press, 2016.
* *Global Justice and Avant-Garde Political Agency*, Oxford University Press, 2012.
* *Kant and Colonialism: Historical and Critical Perspectives* (co-édité avec Katrin Flikschuh), Oxford University Press, 2014.
* *Migration in Political Theory: The Ethics of Movement and Membership* (co-édité avec Sarah Fine), Oxford University Press, 2016.
* *Free: Coming of Age at the End of History*, Pingouin, 2021.
* ''The Architectonic of Reason: Purposiveness and Systematic Unity in Kant's Critique of Pure Reason*, Oxford University Press, 2021.

## Aintzatespenak 
* Baillie Gifford Prize for Nonfiction eta Costa Prize for Biography sarietarako hautatu zuten, *Free: Coming of Age at the End of History'' liburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Askatasunaren ajeak: Lea Ypi filosofoak bere bizipenetatik abiatuta idatzi du bere aurrenengo literatura lana; askatasuna eta justizia ditu ardatz nagusi. Berria, 2024.01.14
Iparrorratzaren eskola

Feng Shui-n, **iparrorratzaren eskolak** Ba Zhai sistema, edo 8 jauregiak, eta Xuan Kong sistema, Izar Hegalariengatik ezagunagoa dena, hartzen ditu.  Luopan edo Txinako iparrorratza magnetikoaren erabileran oinarritzen da, Feng Shui iparrorratza bezala ere ezaguna.

## Ba Zhai-a 
Ba Zhai-a kontzeptu honetan oinarritzen da: zortzi norabideetako bakoitzak Qi berezi bat du, jendearengan efektu espezifikoak dituena, eraikinak norabideei begira nola orientatzen diren kontuan hartuta. Sistema honen arabera, orientazioa da garrantzitsuena. Eraikinak eta pertsonak zortzi trigrametako batekoak dira, eraikinaren norabidearen edo pertsonaren jaiotegunaren arabera. Eraikinaren, norabideen eta pertsonen arteko harremana zehazten da. Lau norabide egokiak eta lau norabide desegoki daude bai eraikinarako bai pertsonentzat, beraz, eraikin bakoitzeko gela batzuek energia ona dute eta beste batzuek energia txarra dute eraikinaren edo gelaren forma edozein dela ere.

## Xuan Kong-a 
Xuan Kong-a sistema osotzat hartzen da, denbora eta norabidea baita ingurua, barne diseinua, formak eta pertsonak barne hartzen dituelako. Izar hegalariek iparrorratzaren irakurketa zehatza, eraikinaren eraikuntza data zehatza eta inguruaren identifikazio zuzena behar ditu. Gainera, barrualdea kontuan hartu behar da: etxearen forma, itxura eta estilo orokorra, solairu bakoitzaren planoa korridoreak barne, sarrera, eskailerak, sukaldearen kokapena, logelak, etab. Metodoak "izar" bakoitzaren eraginak kalkulatzen ditu, naturaren kalitate energetikoak direnak. Izar hauek biztanleei eragiten dieten eragin ikusgaiak eta ikusezinak erakusten dituzte.

Denbora eta norabidearen konbinazioak energia-eremu bat sortzen du eraikin batean. Norabidea konstantea den bitartean, denbora-faktorea hilero eta urtero aldatzen da, hiru aroetako bederatzi zikloekiko. Gainera, izarren ezaugarriak aldatzen dira denboraren zikloekin. Ziklo bateko izar onuragarria beste ziklo batean desegokia izan daiteke. Bost elementuak Xuan Kong-en oinarria dira eta egoera desegokiak konpontzeko giltza. Kalkuluak oinarrizkoak dira energia-balantzea lortzeko. Dudarik gabe, eskola hau Feng Shui-ren mailarik aurreratuena eta eraginkorrena da eta bere ezagutzak, forma-eskolarekin (paisaia-eskola izenez ere ezagutzen dena) elkartuta, emaitza bikainak ematen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hachiman

, **Yawata no kami** ere deitua, sintoismoan, batez ere, gerraren jainkoa da, baina, era berean, japoniar herriaren eta Etxe Inperialaren nekazaritzaren jainko eta jainko babesle bezala gurtzen dute, zoriontasuna eta bakea emanez eta sintoismoaren zein budismoaren elementuak gehituz. Gainera, giza bizitzaren babesle bezala gurtzen dute, eta tenplu batzuetan marinelen jainko bezala. Hachiman, gerlarien jainko jagoletzat jotzen dena, usoak sinbolizatzen du, bere mezularia ere badena.

Samurai askok eta, batez ere, Minamoto klanak gurtua izateagatik, ospe handia lortu zuen, bere omenez, Kyototik gertu, 859 eta 880 urteen artean tenplu bat eraiki zuena. Usako bere santutegirik garrantzitsuena ere nabarmendu daiteke, jainkoak bere omenez eskainitako 45.000 tenplu inguru dituen arren. Japoniako hiri eta herri asko, Hachiman, Yawata edo Yahata toponimoak dituztenak, tenplu horien inguruan hazi zirelako deitzen dira horrelakorik.

Bere jatorria zalantzazkoa da, ez baita agertzen Japoniako historiako bi libururik zaharrenetan, ez *Kojiki*n, ez *Nihon Shoki*n. Hala ere, Ōjin enperadorearekin (Jingū enperatrizaren semearekin), biztanleriaren ezagutza material eta kulturalak zabaltzen saiatu zena, identifikatuta zegoela oso ezaguna da. Bere izenak "zortzi estandarteen Jainkoa" esan nahi du, Ōjin enperadore jainkotiarraren jaiotza seinalatu zuten zeruko zortzi estandarteei erreferentzia eginez. Elezaharraren arabera, Ōjin amaren baitan zegoen oraindik Korea konkistatzeko eskatu zionean, eta ez zenhiru urteren buruan operazio militarrak amaitu arte jaio.

## Sinkretismoa 
Budismoa Japoniara iritsi ondoren, Hachiman jainko sinkretiko bihurtu zen, *kami*en kultuko elementuak budismoarekin (*shinbutsu-shūgō*) bat eginez. VIII. mendeko panteoi budistan,  bihurtu zen. Budismoan, Lotoko Sutraren elizkoia babesten duten jainkoetako bat ere bada.

Hachimanen gurtzak, Jingu-kōgō eta *Himegami* () izeneko jainko ilun bat ere hartzen ditu, Hachimanen ezkontidea edo beharbada apaiz orakularraren funtzio erlijioso arkaiko bat izateagatik "Hachimeismoak" xurgatu zuen aurreko jainko bat izan daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorea Argarate

**Lorea Argarate Zubia** (Begoña, Bilbo, Bizkaia, 1990) zientzialaria, dibulgatzailea eta sortzailea da. Ikasketaz Telekomunikazio ingenieria da, musika elektronikoa jorratzeko hainbat proiektutan parte hartu du eta dibulgazio zientifikoan aritzen da. 2024an, hezkuntza arloko berrikuntza eta digitalizazio prozesuetan dihardu Berlinen eta Bilbon.

Bestalde ezaguna da ere musika elektronikoan egin duen ibilbideagatik. Las Tea Party DJs musika-proiektuko kidea izan zen eta "Mauriziak ez du inor hil" ikuskizuna abiatu zuen Ines Osinagarekin.

## Dibulgatzailea 
[thumb|thumbtime=0|start=0|Ikusgelako [Atari:Hezkuntza/Ikusgela#ZGDG|ZGDG saileko aurkezlea da.]]Bloke-kateak, pentsamendu konputazionala. hezkuntza eta ingurune digitala, eta STEAM eta emakumeen gainean hitz egin izan du, besteak beste, sarean.eus atariko kolaborazioetan.

Deustuko Unibertsitatea eta Elhuyarren artean sortutako INSPIRA ekimenean parte hartu du. Ekimenaren helburua neskengan bokazio zientifiko eta teknologikoak sustatzea da, eta, horretarako, inspirazio-iturri edo eredu izan daitezkeen emakume profesionalen esperientzia jasotzen dute, lehen eskutik.2025ean Ikusgelan STEAM dibulgazio bideo-sorta aurkezten hasi zen: Zergatik gertatzen dira gauzak.

## Musikaria (klarinetea, DJ, musika elektronikoa) 
[thumb|Lorea Argarate - [Disk jockey|DJ 2015]]
Klarinete jotzaile gisa karrera egina du, baina azken urteotan ezagunagoa da musika elektronikoan egin duen ibilbideagatik. Las Tea Party DJs musika proiektuko eta Mazmorra taldeko kidea izan zen. 

Eva Gutierrezekin batera hasi zen Lorea Argarate DJ munduan murgiltzen. Las Tea Party bikotea osatu zutela, eta Euskal Herrian iraultza txiki bat eragin zuten musika elektronikoa giro herrikoietan sartuta.

Gaur egun "Mauriziak ez du inor hil" ikuskizuna abiatu zuen Ines Osinaga, Olatz Salvador eta Itziar Garalucerekin elkarlanean. Maurizia Aldeiturriagaren koplak daude proiektuaren oinarrian, baina plazandreei gorazarre egiteko “ahalduntze ariketa bat” da ikuskizuna. Jolas bat giza hasi ziren Argarate eta Osinaga: ahots-sintetizadore bat erabiltzen zuten, koplak autotunea erabiliz abesten zituzten, panderoa elektronikoki txertatzen zuten…

Bakarka ere aritzen da *Hamaika *izenpean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ane Iturzaeta Agirre
* Olatz Perez de Viñaspre
* Amaia Abanda Elustondo
* Edurne Larraza

## Kanpo estekak 
* Maiatzak 29. Elkarrizketa: Lorea Argarate Zubia ikertzailea Bizilabe.elhuyar,eus 2020
* Las Tea Party + DJ Croissants Guardetxean Donostiako Piratak
Nélida Roca

**Nélida Roca** (**Nélida Mercedes Musso** jaiotzean; Buenos Aires, 1929ko maiatzaren 30a - *Ibidem*, 1999ko abenduaren 4a) vedettea  izan zen eta  errebistako aktorea, Buenos Airesko vaudeville klasikoa Parisko Lido antzera, Argentinari datxezkion ukituekin.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|Nélida Roca, 1970ean.
50eko, 60ko eta 70eko hamarkadetako Buenos Airesko errebistaren ikono zen. Haren lagunek eta lankideek *La Roca* deitzen zioten, kazetariek eta publikoak *Venus de la Calle Corriente*.

Haurtzarotik artista izan nahi izan zuen, bere aitaren, Genovako (Italia) bere aitaren eta  Espainiako amaren aurkakotasunari aurre eginez. *Puccino* deitzen zioten etxean Pucci (italieraz, Pollito).

Julio Rivera Roca jazz piano-jotzailearekin bikotean, bere laguntzarekin bere ametsak bete zituen bere orkestrako abeslaria izanik.

1948an, Luis Cesar Amadorik, Maipo Antzokiaren jabeak, jazza abesten deskubritu zuen Richmond Gozotegian eta show-a ekoiztu zion: *El Teatro Maipo cuenta su historia.* Nélida izarra izanik, lehen ilarako besaulkien prezioa hirukoiztu egin zen, eta legenda bihurtu. Dringue Farías, Adolfo Stray, Jovita Luna eta Beba Bidartekin batera argitaratutako aldizkariak hiriko ondare kulturalaren parte dira.

1960ko hamarkadan, Pipo Manereak elkarrizketa egin zion *Sábados Circulares* (*Larunbat Zirkularrak*) programan, bertan, emakume lotsatiaren bizitzaz, River Plate klubean izandako fanatismoaz eta gosaria eta bazkaria alde batera utzita bere irudiari eusten zion moduaz hitz egin zuen.

Gorputz kultural baten jabea zen, kirurgia estetiko eta silikonorik ez zegoen garai batean. Buenos Airesko mitologiaren arabera, ez zen vedetterik izan errebistan hainbeste garborekin eskailerak jaitsi zituenik. 

Pancho Guerrero zuzendariak konbentzitu egin zuen Canal *Siete y medio* programan parte hartzeko. Programaren ekoizlea Héctor Ricardo García izan zen.

Azken ikuskizuna 1974ko neguan izan zen, *La Revista de Oro* lanarekin, Jorge Porcel eta Susana Giménezekin batera, Astros antzokian. 1981ean Konex Saria jaso zuen, Ikuskizunen Diziplinan Merezimenduaren Diploma: Vedette.

Bizitzaren amaieran artritis erreumatoideoa oso larria izan zuen, eta Kubara joan zen arintze bila.

1962an Aldo Perricone kantari italiarrarekin ezkondu zen, eta gero Hernán de Lafuente doktorearekin, Fortabateko Amalia Lacrozeren lehen senarrarekin.1974an, Alberto Persicorekin ezkondu zen, eta, gero, ikuskizunen mundutik erretiratu eta Europan zehar Espainia eta Italia bezalako lekuetara bidaiatu zuen.

## Heriotza 
Bihotzekoak jota hil zen 1999ko abenduan, Frantziako ospitalean.

## Telebista 
* *Siete y medio (Zazpi eta erdi* ) (1969).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia Maipo Antzokian
* Diario Clarín obituarioa
* Aio a un mito porteño, obituario La Nación
Xanet Olaiz

**Xanet Olaitz Ibarzabal** (Astigarraga, Gipuzkoa, 2005eko uztailaren 18a) futbolari gipuzkoarra da. 

## Kirol Ibilbidea 
Erdiko atzelari moduan aritzen da. Alavesen harrobira batu zen 2019an, talde babazorroaren azpiko talde desberdinetan jokatuz. 2025eko abenduaren 2an lehen talde babzorroarekin egin zuen debuta La Florida futbol zelaian, Portugaleteren aurkako Kopa neurketan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Maria Danimarkakoa

**Maria** (**Mary Elizabeth Donaldson** jaioa; Hobart, Tasmania, 1972ko otsailaren 5a) Danimarkako erregina ezkontidea da 2024tik.

Australian jaio zen, familia eskoziar batean. Merkataritza eta Legeak ikasi zituen Tasmaniako Unibertsitatean. 2000. urtean Frederik X.a Danimarkakoa ezagutu zuen Sydneyko Joko Olinpikoetan. Kopenhagen ezkondu ziren 2004ko maiatzaren 14an eta lau seme-alaba dituzte.
* Christian Danimarkakoa, printze oinordekoa (2005)
* Isabella Henrietta Ingrid Margrethe (2007)
* Alexander printzea (2011)
* Josephine Sophia Ivalo Mathilda printzesa (2011)

2024ko otsailaren 14an Danimarkako erregina ezkontide bihurtu zen.

## Armarria 
thumb|right|210px
Twink (sexualitatea)

[thumb|*Twinkien* bikote bat musukatzen.[Baltimore|Baltimoreko Gay Harrotasunaren Jaia, 2017ko ekainean]]
***Twink*** ingelesezko hitz bat da, gay argotean erabilita, adin-nagusitasuna ia gainditu ez duten gizon homosexual gazteak deskribatzeko. Nerabe edo heldu gazte itxura duten pertsonak izan ohi dira, gorputz mehe, ektomorfo, normalean bizarrik eta gorputzeko bilorik gabekoa edo oso gutxi duena.

*Twink* hitza deskripzio neutral gisa erabil daiteke, kontrakoa izango litzatekeen hartz batekin alderatuta, baina gutxiesgarria ere izan daiteke. Gazte zurien desiragarritasunarekin lotu da, eta horregatik kritikak ere jaso ditu terminoak, adinkeria eta arrazismoa egotzita.

## Etimologia 
Jatorria ezezaguna da, baina Oxford Hiztegiak dio 1970ko hamarkadan jada erabiltzen zela. Jatorri posible bat Twinkie izeneko janaria izango litzateke, zabor-jan ezaguna. Twinkiearen deskribapen ohikoa da "elikadura baliorik gabekoa, jateko gozoa, eta kremaz betea". Argotean, *kremaz betea* eufemismoa izango litzateke, hazia adierazteko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius pterosporus

***Lactarius pterosporus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzan ez da preziatua, haragi mina du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, erdian hondoratua, batzuetan titi batekin edo erdian konkorrarekin eta erradialki zimurtua, hasieran ertza barrurantz biribilkatua, gero zabaldua, ondoren izurtua; horixka edo okre antzeko kolorekoa tonu arre-fuliginosoekin, edo orbanekin, opakua, pruinadun-tomentuduna, lehorra, likatsua eguraldi hezean, arrosa-karmin kolorea izaten du jandako  guneetan.

**Orriak:** Horixkak, laranja-gorrixka kolorekoak, meheak, estu, luzera desberdinekoak, batzuetan hankara urkilatuak eta itsatsi-dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,8 cm bitarteko lodierakoa, ia zilindrikoa, oinarrira mehetua, hasieran pixka bat ildaskatua, gero leuna, betea, muindun-barrubetea, zurbil horixka, gris-arrexka oinarrirantz, estutzean arre-sepia kolorez tindatzen da.

**Haragia:** Zuria, arrosa-lila kolorera edo arrosa-karmin kolore bizira biratzen du ebakitzean, gero laranja kolorekoa, azkenean arre kolorekoa; usain ezezaguna, petrolioarena bezalakoa, zaporea hasieran gozoa gero akrera biratzen du.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Pterosporus* epitetoa grekotik dator, hegoa, esan nahi duen "pteron" hitzetik. Hegodun esporengatik 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius ruginosus* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela ilunagoa du, orriak zabalago, pixka bat gorri-azenario kolorera biratzen du haragiak eta potasarekin krema-hori kolorera erreakzionatzen du. *Lactarius azonites* espeziearekin ere bai  honen oinarriko zelulen iletxoak laburragoak dira. *Lactarius acris*-ean haragia berehala gorritzen da. *Lactarius fuliginosus*-ean haragiak ez du potasarekin erreakzionatzen.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik azarora, barez ere irailean. Hostozabalen baso hezeetan, pagoen, arteen eta xarmen (*Carpinus betulus*) azpian.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Sri Lanka, Tasmania, Japonia.

## Galeria 

Fitxategi:Lactarius pterosporus 1.jpg
Fitxategi:Lactarius pterosporus 2.jpg
Fitxategi:Lactarius pterosporus 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Barry

**Kate Barry** (Londres, Erresuma Batua, 1967ko apirilaren 8a – Paris, 16. barrutia, 2013ko abenduaren 11) argazkilari erretratugile britainiarra zen. Parisen egiten zuen lan.

## Biografia 
### Familia, gaztaroa eta prestakuntza 
[ezkerrera|thumb|Kate Barryren gurasoak Erroman, 1974an: [Jane Birkin ama eta John Barry aita.]]
Kate Barry Jane Birkin antzezle, zuzendari eta kantariaren eta John Barry konpositorearen alaba zen, eta Judy Campbell aktorearen biloba, amaren aldetik.

Gurasoak bera jaio zen urtean bereizi zitzaizkion. Serge Gainsbourg-ek hezi zuen, eta hamahiru urterekin, bere aitaginarreba Jacques Doillon zinemagileak, eta aita John Barryk. Jatorrizko nazionalitatea mantendu zuen.

Amaren aldetik bi ahizpa-erdi zituen: Charlotte Gainsbourg (1971n jaioa) eta Lou Doillon (1982an jaioa).

Parisko École de la Chambre syndicale de la haute couture goi-joskintzako eskolan graduatu zen (1983-1984).

Lehenik, Jean Rolin idazlearengandik oso gertu izan zen, eta, 1987an, Roman izeneko seme bat izan zuen, Pascal de Kermadecekin. Gero Oury Milshteinen bikote-laguna izan zen.

Kate Barry, 1994an, Apte (Aide et prévention des toxico-dépendances par l'entraide - Laguntza eta toxikodependentzien prebentzioa elkarri lagunduz) zentroaren sortzailea izan zen, Ruisseaux Gazteluan, Bucy-le-Longen, Aisnen.

### Argazkilari-ibilbidea 
1996an, 28 urte zituela, argazkigintzan murgildu zen. Lehen erakusketa Tokioko (Japonia) Bunkamura Galleryn egin zuen, 2000n. 2003an, Ni putes ni soumises elkartearen argazki enblematikoa egin zuen., *Cosmopolitan* France, *Crash*, *D magazine*, *Amica*, *Vogue* (ingelesa eta alemana) edo *Vogue France* aldizkarietan parte hartu zuen.

Konpositore eta interpreteentzako disko-estalki ugari egin zituen, hala nola, France Gall, Michel Berger gabeko bere lehen diskorako eskaera, Raphael, Piers Faccini, Jane Birkin, Marie Espinosa, Lara Fabian, Calogero, Carla Bruni…

2011n, Philippe Djian idazlearen erretratu filmatua egin zuen “ Empreintes” serierako.
[thumb|Kate Barryren hilobia [Montparnasseko hilerria|Montparnasseko hilerrian (11. dibisioa).]]
2012an, Jean Rolin idazlearekin lankidetzan, saiakeraz eta argazkiz osatutako liburu bat argitaratu zuen. ''Dinard. Essai d'autobiographie immobilière*  Éditions de la Table ronde argitaletxean.

2013an, “*Actrices*” jarri zuen ikusgai *Kyotographie* Argazkilaritzako Nazioarteko Lehen Jaialdian, Kyoton, eta, ondoren, Parisen, “*Point of View'' - portraits/natures-mortes” erakusketa, Anne-Dominique Toussaint zinema-galeriaren inaugurazioaren karietara.

### Heriotza 
Kate Barry Claude-Chahu kaleko 5eko laugarren solairuko bere apartamentutik patiora erori ondoren hil zen (Paris, 16. barrutia). Etxez aldatu berri zen Errepublika auzoan bizi ondotik. Ez da inoiz argitu zergatik erori zen.

Haren hiletak 2013ko abenduaren 19an egin ziren, Parisko Saint-Roch elizan, hainbat pertsona ezagun han zirela. Montparnasseko hilerrian lurperatuta dago (Paris, 14. barrutia).

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Emakume argazkilariak

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* Kate Barryren lanak Gallois, Montbrun & Fabiani agenteen gunean
Lerotholi Seeiso

**Lerotholi Mohato Bereng Seeiso** (Maseru, 2007ko apirilaren 18a) Lesothoko printze oinordekoa da.

## Bizitza 
Letsie III.a erregearen eta 'Masenate Mohato Seeiso erreginaren semea, Maseruko Ospitale Pribatuan jaio zen. Bi arreba ditu, Senate eta 'Maseeiso printzesak. 1891tik 1905era Basothoko buruzagia zen Lerotholiren omenez jarri zioten izena. 

2007ko ekainaren 2an, Mosiuoa Bernard Mohlalisi Lesothoko artzapezpiku katolikoak bataiatu zuen Matsiengen. David bataio-izena jarri zioten. Lerotholi Seeiso Likhoeleko buruzagi nagusia, printzearen izenkide izateaz gain, haren aitabitxia da.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius flexuosus

***Lactarius flexuosus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoa: *Lactarius roseozonatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Nahiko haragitsua, 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ertza batzuetan lobulatua eta izurtua izaten du, gainazal lauso samarrarekin, arrosa-gris kolorekoa hondo krema-arrosa kolorekotik lila kolorera doanarekin.

**Orriak:** Zabal eta krema kolorekoak.

**Hanka:** Nahiko laburra, 4 cm-ko garaierakoa eta 2 cm-ko lodierarekin, ia kapelaren kolore berekoa. Orriak dekurrenteak direlako, Ildaskatua azpialdetik.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Haragia:** Zurbila, latexa akrea, ez da kolorez aldatzen.

Etimologia: *Lactarius* terminoa "lac" " lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabal zuhaitzen eta pinuen azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Aljeria, Errusia, Australia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak