open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goiena papera

**Goiena papera** edo **Goiena** da Debagoiena osoan, ostiraletan, doan banatzen den informazio orokorreko astekaria. Goiena Komunikazio Taldeak kudeatzen du eta astero 19.000 ale banatzen ditu: politika, ekonomia, hezkuntza, gizartea, kirola, kultura…, arloko ibarreko berriak jasotzen ditu, asteak emandakoari eta datorrenari erreparatuz.

Elkarrizketak, iritzi orriak eta zerbitzuetako zein entretenimenduzko informazioa ere badakar. 56 orrialde dauzka, prentsa paperean inprimatzen da eta egunkari formatukoa da.

GOIENArekin batera, urtean zehar, hainbat gehigarri tematiko, komertzial edota ibarreko herrietako jaien gaineko bereziak ere argitaratzen dira.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Topagunea
* Idoia Etxeberria Elortza

## Kanpo estekak
Julio Romero de Torres

**Julio Romero de Torres** (Kordoba, 1874ko azaroaren 9a - *ib.*, 1930eko maiatzaren 10a)  XX. mendeko margolari andaluziar ospetsua izan zen. Haren estiloa errealismo eta modernismotik sinbolismora garatu zen. Kordoban bere izena daraman museoa dago eta han bere lan egin gehienak daude bilduta. Romero de Torres Andaluziako margolari ospetsuenetarikoa izan zen, ezaguna batez ere bere erretratuengatik.
thumb|260px|Bere irudia Espainiako bileteetan ezaguna egin zen.

## Biografia 
Rafael Romero Barros margolariaren semea zen; aita Kordobako Arte Ederren Museoaren zuzendaria izan zen. Bere aitarekin egin zituen bere ikasketak. Familia ugaria zen eta beste bi anaiek ere margolariak izan ziren. Gazte-gaztetatik arte-mugimendu berriak ezagutu zituen. Lehenengo urtetan hedabide desberdinetan ilustratzaile bezala lan egin zuen, besteak beste, *Unión de Córdoba*, *El Imparcial*, *La Gran Vía*. 1899an Francisca Pellicer Lópezekin ezkondu zen eta hiru seme izan zituen. 1906an Madrilera joan zen eta, ondoren, Europako herrialde desberdinak ezagutu zituneː Herbeereak, Italia, Frantzia, Ingalaterra...

## Galeria 

File:La Buenaventura by Julio Romero de Torres.jpg|*Patua* (1915)
File:Autorretrato joven by Julio Romero de Torres.jpg|Julio Romero de Torres, *Autoerretratua* (1905 ingurukoa)
File:Nuestra Señora de Andalucía by Julio Romero de Torres.JPG|*Andaluziako Ama Birjina* (1907)
File:La esclava by Julio Romero de Torres.jpg|*Emakume esklaboa* (1928)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* ːJulio Romero de Torres museoa.
* ːJulio Romero de Torresen inguruko laburmetraia.
* ːKordobar ospetsuak.
Centro de Investigación Médica Aplicada

**Centro de Investigación Médica Aplicada (CIMA)** Nafarroa Garaiko ikerketa erakunde bat da, Centros Tecnológicos de Navarra entitatearen parte. 2004ko irailean inauguratu zuten, Iruñean dauka egoitza eta hiriburu horretako campus unibertsitarioan lau solairuko eraikin "inteligente" baten jabe da. CIMAk, kokalekuz, triangelu bat egiten du Clinica Universitaria de Navarrarekin eta Nafarroako Unibertsitateko Medikuntzako Fakultatearekin.

Jaiotzatiko bokazioa du medikuntzako, zientzietako eta farmaziako fakultateetako eta Centro de Investigación en Farmacológic­a eta Clínica Universitaria erakundeetako giza ahaleginak eta baliabideak batzea. Abangoardiako ikerketarako eraikin horretan, mundu osoko 16 herrialdetako 300 bat zientzialari ari dira lanean eta helburu hauxe dute: eritasun hilgarrienak sendabidean jartzea; besteak beste, minbizia, alzheimerra, parkinsona eta hepatitisa. CIMAk zortzi laborategi dauzka solairuko eta arlo hauek lantzen ditu: onkologia, neurozientziak, fisiopatologia kardiobaskularra eta terapia genikoa eta hepatologikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Furies (1950eko filma)

***The Furies*** (eusk. 'Furiak') 1950eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
T.C. Jeffords Mexiko Berriko arrantxo-jabe alargun bat da, aurki Florence Burnettekin ezkontzera doana. Vance bere alaba alferrik saiatuko da ezkondu ez dadin. Vancek bere amaordea erasotu du eta T.C.-k Juan izeneko arrantxoko langile ohi bat urkatzen duenean, Vancen lagun bakarra berau, neskak mendeku hartuko duela zin egiten du.

## Aktoreak 
* Barbara Stanwyck: Vance Jeffords
* Wendell Corey: Rip Darrow
* Walter Huston: T. C. Jeffords
* Judith Anderson: Flo Burnett
* Gilbert Roland: Juan Herrera
* Thomas Gomez: El Tigre
* Beulah Bondi: Mrs. Anaheim
* Pepe Hern: Félix Herre
* Albert Dekker: Mr. Reynolds
* John Bromfield: Clay Jeffords
* Wallace Ford: Scotty Hyslip
* Louis Jean Heydt: Bailey
* Frank Ferguson: Dr. Grieve
* Myrna Dell: Dallas Hart

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Devil's Doorway

'''''Devil's Doorway''''' (eusk. 'Deabruaren atea') 1950eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Lance Poole Gettysburgeko guduan Kongresuaren Ohorezko Domina irabazi duen xoxone indiar bat da. Wyomingera, etxera itzuli eta Verne Coolanekin gatazkan sartzen da, tradizioz amerindiarrenak diren lurrak kendu nahi dizkien aurreiritziz beteriko abokatuarekin, honek kolonoentzat lurrak uztearen aldeko lege berria defendatzen baitu.

## Aktoreak 
* Robert Taylor: Lance Poole
* Louis Calhern: Verne Coolan
* Paula Raymond: Orrie Masters
* Marshall Thompson: Rod MacDougall
* James Mitchell: Red Rock
* Edgar Buchanan: Zeke Carmody
* Rhys Williams: Scotty MacDougall
* Spring Byington: Mrs. Masters
* James Millican: Ike Stapleton
* Bruce Cowling: Lieutenant Grimes
* Fritz Leiber: Mr. Poole

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cámbiame

***Cámbiame*** telebista-saio bat da, eta bertara joaten diren pertsonen itxura aldatzea da programaren helburua. Saioa, Carlota Correderak aurkeztua, La Fábrica de la Tele produkzio etxeak ekoizten du eta Telecinco katean emititzen da astelehenetik ostiralera 14:20tik 15:05era. 2015eko ekainaren 15an estreinatu zen, eta lehen emanaldiak 1.636.000 ikusle eta 13,8%ko ikusle-kuota bildu zuen.

## Historia 
Divinity katean emititzen diren *makeover* generoko Estatu Batuetako saioen arrakasta ikusita, Mediaset España enpresak horrelako estiloko programa bat sortzea erabaki zuen 2015 urtearen hasieran. Ideiari eutsiz, otsailean telebista-saioaren lehen atala grabatu zuen La Fábrica de la Tele produkzio etxeak.

Hurrengo hilabeteetan ez zen programa honen inguruko berri nabarmenik izan, baina bertan parte hartzeko promozioak eta iragarkiak egin ziren *Sálvame* saioan. Apirilean entretenimendu-programa onena bezala izendatu zuen MIP TV-k. Beranduago, maiatzean, *Cámbiame* saioko aurkezlea Marta Torné izango zela iragarri zen, eta Cristina Rodríguez, Pelayo Díaz eta Natalia Ferviú estilistak.

Telecinco eta Divinity kateak aldi berean estreinatu zuten telebista-saioa, 2015eko ekainaren 15ean, 14:20an. Hortik aurrera, egunero emititzen da programa, astelehenetik ostiralera. 2016ko abenduaren 9an Marta Torné aurkezleak *Cámbiame* utzi zuela iragarri zen, eta, honen ordez, 2017ko urtarrilaren 9tik aurrera, Carlota Correderak aurkezten du saioa.

## Taldea 
### Aurkezleak 
* **Marta Torné** (Saioak: 1 - 374)
* **Carlota Corredera** (Saioak: 375 - 672)

### Estilistak 
## Programak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cámbiame saioaren webgunea
* La Fábrica de la Tele produkzio-etxearen webgunea
* Cámbiame saioaren Twitter kontu ofiziala
* Cámbiame Saioaren Facebook kontu ofiziala
Thunder Bay (filma)

***Thunder Bay*** (eusk. 'Trumoiaren badia') 1953ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Steve Martin eta Johnny Gambi petrolio bilatzaile ausartak Mexikoko Golkoaren hondoan “urre beltza” dagoela sinistuta daude. Kermitt MacDonald dirudunak ekonomikoki babesten du ekaitzen aurkako plataforma bat eraikitzeko Martinen egitasmoa.

## Aktoreak 
* James Stewart: Steve Martin
* Joanne Dru: Stella Rigaud
* Gilbert Roland: Teche Bossier
* Dan Duryea: Johnny Gambi
* Jay C. Flippen: Kermit MacDonald
* Harry Morgan: MacDonalden laguntzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Tall Target

***The Tall Target*** 1951ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
John Kennedy, Lincoln presidente hautatu berriaren bizkartzain denak, hau hiltzeko konspirazio bat agerian utziko du. Kennedyk bere nagusiei horren berri ematen die, baina horiek haren kontura barre egiteaz gain, txorakeria bat irizten diote.

## Aktoreak 
* Dick Powell: John Kennedy
* Paula Raymond: Ginny Beaufort
* Adolphe Menjou: Colonel Caleb Jeffers
* Marshall Thompson: Lance Beaufort
* Ruby Dee: Rachel
* Richard Rober: Lieutenant Coulter
* Leif Erickson: Stranger
* Will Geer: Homer Crowley
* Florence Bates: Mrs. Charlotte Alsop

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdibiko esaldiak

**Erdibiko esaldiak**, ingelesez **Garden path sentence**, gramatikalki zuzenak izanik, esanahi anbiguoa edo nahasia duten esaldiak dira. Horrela, hasieran, esanahi bat duela ematen du baina amaieran agertzen den beste elementu batek dena zalantzan uzten du.

Modu batez hartzailea engainatuta sentitzen da. Esaterako, *Anderrek goizean irakurri duen liburua lapurtu dute liburutegian*. Zer lapurtu dute? Anderren liburua edo liburutegian zegoen Anderrena bezalako liburua? Hartzailearen buruak errazena ematen duen esanahia interpretatu egiten du baina gero hori ez dago hain garbi. Ondo ulertzeko esaldi osoa irakurri behar da, askotan behin baino gehiagotan. Esaldi hauek anbiguotasun handia erakusten dute. Askotan esaldia gaizki idatzita bezala uler daiteke. Esaldi hauek hartzailea irteerarik gabeko bide batera eramaten dute.

## Adinaren garrantzia 
Ikerketa desberdinen arabera zahartzaroarekin batera horrelako esaldiak ulertzeko ahalmena gutxitu egiten da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
̈ːIkuspuntu psikologikoa.
Side Street (1950eko filma)

***Side Street*** 1950eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Joe Norson postariaren emaztea, Ellen, haurdun dago. Gizonak bizimodu hobea eman nahi lioke, baina ez du horretarako baliabiderik. Etsi-etsian, bere banaketa-ibilbideko bulego batean aurkitu duen diruz betetako gutun-azal bat ostu du. Dirua hilketa batzurekin loturiko xantai baten ordainketa da.

## Aktoreak 
* Farley Granger: Joe Norson
* Cathy O'Donnell: Ellen Norson
* James Craig: George Garsell
* Paul Kelly: Capt. Walter Anderson
* Jean Hagen: Harriette Sinton
* Paul Harvey: Emil Lorrison
* Edmon Ryan: Victor Backett
* Charles McGraw: Det. Stan Simon
* Edwin Max: Nick Drumman
* Adele Jergens: Lucille Colner
* Harry Bellaver: Larry Giff
* Whit Bissell: Harold Simpson
* John Gallaudet: Gus Heldon
* Esther Somers: Mrs. Malby
* Harry Antrim: Mr. Malby
* Ben Cooper: gizon gaztea
* King Donovan: Det. Gottschalk

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strategic Air Command (filma)

***Strategic Air Command*** (eusk. *Aireko Aginte Estrategikoa*) 1955eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Robert Holland Aireko Armadara deitzen duten beisbol-jokalari bat da. Bigarren Mundu Gerran ibili zen eta agintariek kiroletako izar izateagatik aukeratu dutela uste du. Alabaina, bere herriaren deiari erantzun beharko dio. Eskarmentuko pilotua denez, bere moduko gizonak behar dituzte bonba atomikoa garraiatzeko gai diren B-36 eta B-47 erreaktore berriak gidatzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Last Frontier (1955eko filma)

***The Last Frontier*** (eusk. 'Basamortu basatia') 1955eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Jed Cooper tranpa-jartzaile hirukote bateko kide da, zeintzuri amerindiarrek urtebetean harrapatutako larruak kentzen dizkieten. Hirurak zalditeria-fortera doaz eta esploratzaile gisa lana lortzen dute. Gotorlekuko biztanleak indiarren eraso baten eta komandante berriaren beldur dira, Marston koronela berau, zeina Gerra Zibileko bataila batean 1.500 gizon galtzeagatik bertara bidali duten.

## Aktoreak 
* Victor Mature: Jed Cooper
* Guy Madison: Glenn Riordan
* Robert Preston: Frank Marston
* James Whitmore: Gus
* Anne Bancroft: Corinna Marston
* Russell Collins: Phil Clarke
* Peter Whitney: Decker sarjentua
* Pat Hogan: Mungo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auguste Jean Ameil

**Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil** (Paris (Frantzia), 1775eko urtarrilaren 6a - *ib.* (Frantzia), 1822ko irailaren 16a), Frantziako Iraultza eta hango inperio garaian borrokatu zuen militar frantses bat izan zen.

## Biografia 
Auguste Jean Ameil, jatorrizko izenez Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil Parisen jaio zen, Frantzian, 1775eko urtarrilaren 6an. Aita legegizona izan zuen legebiltzarrean.

1789ko uztailaren 14an, armadan sartu zen soldadu eta graduz igotzen joan zen 1805ean eskuadroi baten buru izatera iritsi zen arte. Hannoverko armadan zegoen, gerora Karlos XIV.a Joan Suediakoa izango zen Bernadotte jeneralaren agindupean. Ondoren, Alemania, Polonia eta Errusiako kanpainetan ere parte hartu zuen.

1809ko ekainaren 12an 24. Ehiztari erregimentuko koronel izendatu zuten eta 1812ko azaroaren 21ean, berriz, brigada-jeneral egin zuten.

1814an, Napoleonek abdikatu zuenean, ez zen gaizki eraman Borboiekin. Saint-Louisen zaldun egin zuten eta Lyoneraino lagundu zion Karlos X.a izango zen Artoisko kondeari, Napoleon Parisera iristeari ekiditeko xedean, baina desertzioek hiriburura itzultzera behartu zuten kondea. Hala ere, Ameil Napoleonen agindupean geratu zen eta honek Auxerrera bidali zuen. Erregeak hartu zuen atxilo eta Parisera bidali zuten preso Napoleon Tulleriatan sartu zen egun berean.

Aske geratu bezain pronto, armada berrian sartu zen. Waterlooko guduaren egun berean, Ameil jeneralak gutuna idatzi zion Luis XVIII.ari, bere portaera justifikatu nahian, baina erregeak ez zion jaramonik egin eta gerra-kontseilua egin zioten. Horren aurrean, Frantziatik ihes egin zuen eta Ingalaterrara joan zen.

Geroago Hannoverrera joan zen Suediara iristeko xedean, han, Bernadotteren babesa aurkituko zuelakoan. Lüneburgen atxilotu zuten, ordea, eta Hildesheimen sartu zuten preso. Traizio salaketapean, gerra-kontseilua egin zioten eta, 1816ko azaroaren 15ean, heriotza-zigorra esleitu zioten.

1821eko ekainaren 25ean, amnistia eman zioten eta bere eskubide, titulu, gradu eta ohore guztiak berreskuratu zituen.

1821eko urriaren 24an, jubilatu zen eta, urtebete geroago, 1822ko irailaren 16an, hil zen Parisen. Egun berean, Luis XVIII.ak Ohorezko Legioaren komendadore izendatu zuen. Bavariako Saint-Huberten eta Suediako Ezpataren Errege eta militar-ordenen zaldun ere egin zuten aurrez.
Strange Impersonation

***Strange Impersonation*** (eusk.: 'Identitate-ordezkatze bitxia') 1946ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Nora Goodrich ikerketan diharduen kimikaria da, asmatu berri duen anestesia bere buruarekin frogatu nahi duena. Injektatu ondoren, bizitza erabat aldrebestuko zaio. Stephan Lindstrom bere senargaiak utzi egingo du, xantaia egingo diote eta leherketa suntsitzaile batek aurpegia desitxuratuko dio; baina hau guztia anestesiak eragindako amets bat baino ez da.

## Aktoreak 
* Brenda Marshall: Nora Goodrich
* William Gargan: Dr. Stephen Lindstrom
* Hillary Brooke: Arline Cole
* George Chandler: J W Rinse
* Ruth Ford: Jane Karaski #1
* H.B. Warner: Dr. Mansfield
* Lyle Talbot: Insp. Malloy
* Mary Treen: erizaina
* Cay Forester: Miss Roper
* Dick Scott: Detektibe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birgit Õigemeel

**Birgit Õigemeel** (Kohila, Estonia, 1988eko irailaren 24an - ) estoniar abeslaria, musikaria eta aktore da.
Men in War

***Men in War*** 1957ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Koreako Gerra bitartean, Benson tenientea ofizial gogor eta zaildua da, lur jota dagoen bere pelotoia salbatu nahi duena, eta Montana, berriz, gerrako neurosiak jota dabilen koronel bat kanpainako ospitalera eraman behar duen sarjentua.

## Aktoreak 
* Robert Ryan: Benson tenientea
* Aldo Ray: Joseph R. "Montana" Willomet sarjentua
* Robert Keith: koronela
* Phillip Pine: Riordan sarjentua
* Nehemiah Persoff: Nate Lewis
* Vic Morrow: James Zwickley soldadua
* James Edwards: Killian sarjentua
* L. Q. Jones: Samuel Davis sarjentua
* Scott Marlowe: Meredith soldadua
* Adam Kennedy: Maslow soldadua
* Race Gentry: Haines soldadua
* Walter Kelley: Ackerman soldadua
* Anthony Ray: Penelli soldadua
* Robert Normand: Christensen soldadua
* Michael Miller: Lynch soldadua
* Victor Sen Yung: Ipar Koreako preso

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
God's Little Acre (filma)

'''''God's Little Acre''''' 1958ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Ty Ty Walden bere etxaldean altxor bat ezkutatuta dagoela uste duen Georgiako basetxetar bat da. Buck eta Shaw bere semeen laguntzaz hura bilatzen saiatzen da. Lurraldearen pusketa bat besterik ez du uzten zulatu gabe, gurutze batekin seinalatutako akre bat, bere elizari hamarren gisa emango diona.

## Aktoreak 
* Robert Ryan: Ty Ty Walden
* Aldo Ray: Will Thompson
* Buddy Hackett: Pluto Swint
* Jack Lord: Buck Walden
* Fay Spain: Darlin' Jill Walden
* Vic Morrow: Shaw Walden
* Helen Westcott: Rosamund
* Lance Fuller: Jim Leslie
* Rex Ingram: Uncle Felix
* Michael Landon: Dave Dawson
* Russell Collins: Watchman
* Davis Roberts: laboraria
* Janet Brandt: emakume haserretua
* Tina Louise: Griselda Walden

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manchester by the Sea (filma)

**Manchester by the Sea** (euskaraz *Manchester Itsasotik*) 2016ko Kenneth Lonergan estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Casey Affleck, Michelle Williams, Kyle Chandler, Gretchen Mol eta Lucas Hedges aktoreek antzeztu zuten.

2016ko urtarrilaren 23an Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen. Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria eta Aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Drama (Casey Affleck) eskuratu zituen.

Massachusetts estatuko Manchester-by-the-Sea arrantzale herrian girotua dago.

## Argumentua 
Lee Chandler (Casey Affleck) Bostongo iturgina, hil berria den bere anaiaren (Kyle Chandler) 16 urteko semeaz (Lucas Hedges) kargu egiteko Manchester-by-the-Sea jaioterrira itzuli da.

## Aktoreak 
* Casey Affleck: Lee Chandler
* Michelle Williams: Randi, Leeren emazte ohia, orain berriz ezkondua
* Kyle Chandler: Joseph "Joe" Chandler, Leeren anaia
* Lucas Hedges: Patrick Chandler, Joe eta Eliseren hamasei urteko semea
* Gretchen Mol: Elise Chandler, Joeren emazte ohia
* C.J. Wilson: George, Chandlers familiaren laguna
* Tate Donovan: Hockey Coach
* Kara Hayward: Silvie, Patricken neskalagunetako bat
* Anna Baryshnikov: Sandy, Patricken neskalagunetako bat
* Erica McDermott: Sue, ontziolako nagusia
* Matthew Broderick: Jeffrey
* Heather Burns: Jill

## Kanpo estekak 
* *Manchester by the Sea* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
A Dandy in Aspic

***A Dandy in Aspic*** 1968ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Alexander Eberlin agente errusiarrak inteligentzia britainiarrean infiltratu eta hiru espioi britainiaren hilketaren arduradun den agente bikoitz errusiar bat hiltzeko mandatua jasoko du. Nahiz eta agente bikoitza Eberlin bera izan, inteligentzia zerbitzuko zuzendariek Pavel dela uste dute, haren Londresko kontaktua berau.

## Aktoreak 
* Laurence Harvey: Eberlin
* Tom Courtenay: Gatiss
* Mia Farrow: Caroline
* Harry Andrews: Fraser
* Peter Cook: Prentiss
* Lionel Stander: Sobakevich
* Per Oscarsson: Pavel
* Barbara Murray: Miss Vogler
* John Bird: Henderson
* Norman Bird: Copperfield
* Geoffrey Bayldon: Lake
* Calvin Lockhart: Brogue
* James Cossins: Heston-Stevas
* Michael Trubshawe: Flowers
* Geoffrey Lumsden: Ridley
* Elspeth March: Lady Hetherington
* Richard O'Sullivan: Nevil
* Mike Pratt: Greff
* George Murcell: Harris sarjentua
* Vernon Dobtcheff: Stein

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serenade (1956ko filma)

***Serenade*** 1956ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Damon Vincentik Kaliforniako mahasti batean lanean dihardu Kendall Hale izeneko emakume aberats batek kantari entzuten duenean. Neskak mutila izar batean bihurtu dezakeela uste du, baina aurki harekin aspertu eta eskultore batengatik utziko du. Damon abeslariarekin maitemindu da eta Kendallek uzten duenean, mutilak Metropolitanen eskaintzen dioten arrakastarako aukera zapuzten du, Mexikora alde egin eta gaixotu egiten da.

## Aktoreak 
* Mario Lanza: Damon Vincenti
* Joan Fontaine: Kendall Hale
* Sara Montiel: Juana Montes
* Vincent Price: Charles Winthrop
* Joseph Calleia: Maestro Marcatello
* Harry Bellaver: Tonio
* Vince Edwards: Marco Roselli
* Silvio Minciotti: Lardelli
* Frank Puglia: Manuel Montes
* Edward Platt: Everett Carter
* Licia Albanese: Desdemona ('Otello')
* Jean Fenn: Soprano San Frantziskon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nobody's Darling

'''''Nobody's Darling''''' 1943ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Janie Farnsworth Pennington High Schooleko ikasleak Hollywoodeko artisten seme-alabez zoratuta dago. Charles Grant Jr. maite du baina honek ez du Janie kontutan hartzen.

## Aktoreak 
* Mary Lee: Janie Farnsworth
* Louis Calhern: Curtis Farnsworth
* Gladys George: Eve Hawthorne
* Jackie Moran: Charles Grant Jr.
* Lee Patrick: Miss Pennington
* Benny Bartlett: Julius aka The Deacon
* Marcia Mae Jones: Lois
* Roberta Smith as Texas Gleason
* Lloyd Corrigan: Charles Grant Sr.
* Jonathan Hale: Jason Rhodes
* Sylvia Field: Miss Campbell
* Billy Dawson: Jerry Hoke
* Beverly Boyd: Corabelle Fiefield

## Kanpo estekak
Strangers in the Night (filma)

***Strangers in the Night*** 1944ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Johnny Meadows sarjentua Pazifiko Gerran larri zaurituta dago. Rosemary Blakek emandako liburu bat irakurtzean, bere bila joango da Montefloresera.

## Aktoreak 
* William Terry: Sgt. Johnny Meadows
* Virginia Grey: Dr. Leslie Ross
* Helene Thimig: Mrs. Hilda Blake
* Edith Barrett: Ivy Miller
* Anne O'Neal: Thompson erizaina
* Audley Anderson: tren gidaria
* Charles Sullivan: polizia
* Frances Morris: erizaina
* George Sherwood: doktorea

## Kanpo estekak
Edward Furlong

**Edward Walter Furlong** (1977ko abuztuaren 2a, Glendale, Kalifornia) estatubatuar aktore eta musikari bat da. Antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude: *Terminator 2: Judgment Day* (1991) eta *American History X* (1998).

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Critters 2: The Main Course

**Critters 2: The Main Course** (euskaraz *Critters 2: Plater Nagusia*) 1988ko Mick Garris estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta David Twohy zinema gidoilariarekin batera idatzitako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da.

1988ko *Critters* filmaren jarraipena da, era berean, *Critters 3* (1991) eta *Critters 4 * (1992) jarraipenak izan zituen. Scott Grimes, Liane Curtis, Don Opper, Barry Corbin eta Tom Hodges aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Antzinako planeta batean, ehiztari batzuk espaziontzi batera igoko dira. Haietako bat UG da, oraindik ere Lur planetara egin zuen azken bidaian bereganatu zuen rock & roll izarraren itxura mantendu du. Bere bidailaguna Cahrli McFadden da, Kansasko Groves Bend herriko mozkortia. Espaziontzia espazioan barna doanean, Critterrak akatuak izan direla dioen mezu bat jasoko dute. Bienbitartean, Lurrean gizon batek altxor baliotsu bat topatu berri du: kolore arraroetako milaka arrautz...

## Aktoreak 
* Scott Grimes: Brad Brown
* Don Keith Opper: Charlie McFadden
* Terrence Mann: Ug
* Roxanne Kernohan: Lee
* Liane Alexandra Curtis: Megan Morgan
* Barry Corbin: Harv sheriffa
* Tom Hodges: Wesley
* Douglas Rowe: Quigley
* Lindsay Parker: Cindy
* Herta Ware: Nana
* Lin Shaye: Sal
* Sam Anderson: Morgan jauna
* Eddie Deezen: Hungry Heifer managerra

## Kanpo estekak 
* *Critters 2: The Main Course* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Loving (2016ko filma)

**Loving** 2016ko Jeff Nichols estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako historia eta drama film bat da. Joel Edgerton, Ruth Negga, Marton Csokas, Nick Kroll eta Michael Shannon aktoreek antzeztu zuten.

1967an ordurarte indarrean zen Virginiako arraza ezberdinetako pertsonen ezkontza debekatzen zuen legea ezeztatu zuen Loving Virginiaren aurka kasuan oinarritua dago.

2016ko Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmarengati lehiatu zen.

## Argumentua 
1958an Mildres eta Richard Loving (Joel Edgerton eta Ruth Negga) ezkondu egin ziren. Ezkontza horren arrazarteko izaera zela eta, atxilotuak, espetxeratuak eta erbesteratuak izan ziren. Ondorengo hamarkada osoan beren eskubideen alde borrokatu ziren, eta azkenik Loving Virginiaren aurka kasua irabazi eta ordurarte indarreanb zen Virginiako arraza ezberdinetako pertsonen ezkontza debekatzen zuen legea ezeztatzea lortu zuten.

## Aktoreak 
* Joel Edgerton: Richard Loving
* Ruth Negga: Mildred Jeter Loving
* Marton Csokas: Brooks sheriffa
* Nick Kroll: Bernie Cohen
* Michael Shannon: Grey Villet
* Jon Bass as Phil Hirschkop
* Bill Camp: Frank Beazley
* David Jensen: Bazile epailea
* Terri Abney: Garnet Jeter, Mildreden ahizpa
* Sharon Blackwood: Lola Loving, Richarden ama
* Christopher Mann: Theoliver Jeter, Mildreden aita
* Winter-Lee Holland: Musiel Byrd-Jeter, Mildreden ama
* Alano Miller: Raymond Green
* Michael Abbott Jr.: Cole udaltzaina

## Kanpo estekak 
* *Loving* filmaren iragarkia ikusgai. youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Javier Ruescas

**Javier Ruescas** (Madril, 1987ko abenduaren 14a - ) espainiar idazle eta youtuberra da. Gazte eleberriak idazteagatik ospetsua da. Bere eleberri ospetsuena *Bereth-en ipuinak* da.

## Biografia 
Javier Ruescas Madrilen, 1987ko abenduaren 14an jaio zen. Betidanik gustatu zaio irakurtzea. 11 urterekin hasi zen idazten. Nagusitan izurde hezlea izan nahi zuenbaina azkenean kazetaritza ikasi zuen, lizentziatu zen 2010ean.

15 urterekin hasi zen idazten bere lehengo eleberri luzea, *Los protectores de Imeth*. Bi urte eta gero amaitu zuen *El Zafiro de Kefto*, trilogiako lehengo liburua. 2009an argitaratu zuen bere lehengo eleberria, *Bereth-en ipuinak*. 2010ean, Gazte literaturako saria jaso zuen. Urte horretan, *Bereth-en ipuinen* bigarren zatia argitaratu zuen.

*Tempus Fugit*-ekin hasi zen ospetsua izaten gazte literaturan. 2011an, *Berteh-en ipuinak*-ren hirugarren parte argitaratu zuen. Eta 2013an argitaratu du bere eleberri garrantzitsuena eta ospetsuena; Play,(Lehengo partea da trilogia baten barruan.) eta eramango da zinemara. Urte horretan ere argitaratzen du *Pultsazioak*. Eleberri honek Francesc Mirallesekin batera idatzita dago.

Bai* Play*, bai *Pultsazioak* eleberri hoberen artean izan ziren aukeratuta 2012an eta 2013an. 2015ean *Elektro* trilogia hasten da, Manu Carbajo zuzendariarekin, zeinen bere jarraipena, *Aura*, ere argitaratu zuen urte horretan eta *Nemesis* 2016an. *Nemesis* horrekin amaitzen da trilogia. 2016ko maiatzaren 12an argitaratu zuen *Taupadak*, hau ere Francesc Mirallesekin batera idatzita.

## Lanak 
* *Cuentos de Bereth I: Encantamiento de luna*. (2009).

* *Tempus Fugit, ladrones de almas* (2010).

* *Cuentos de Bereth II, La maldición de las Musas* (2010)

* *Cuentos de Bereth III* (2011).

* *Play* (2013).

* *Show* (2013).

* *Pulsaciones* (2013).

* *Live* (2014).

* *Las Crónicas de Fortuna: 1 El secreto del trapecista* (2015).

* *Las Crónicas de Fortuna: 2 El recuerdo del mago* (2015).

* *El (Sin)sentido del amor* (2015) .

* *Electro* (2015).

* *Aura* (2015).

* *Las Crónicas de Fortuna: 3 La decisión de la bailarina*(2016).

* *Némesis* (2016).

* *Latidos* (2016).

## Erreferentziak
X-Men: Apocalypse

**X-Men: Apocalypse** (euskaraz *X-Men: Apokalipsia*) 2016ko Bryan Singer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Stan Lee eta Jack Kirby komikigileen *X-Men* komikietan oinarritua dago. James McAvoy, Michael Fassbender, Jennifer Lawrence, Oscar Isaac, Nicholas Hoult, Rose Byrne, Tye Sheridan, Sophie Turner, Olivia Munn eta Lucas Till aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Apokalipsiaren garaitik, inoiz izan den mutanterik boteretsuena jainko bat balitz bezala gurtua zen (Oscar Isaac), gainontzeko mutante guztien ahalmenak batzeak hilezkor bilakatzen baitzuen. Milaka urtez lozorroan egon ondoren, gogokoa ez duen mundu batean esnatu eta Magneto (Michael Fassbender) buru duen mutante talde bat osatuko du, talde honekin gizateria osoa akatu eta mundu orden berri bat ezarri nahi du. Baina X irakasleak (James McAvoy), Mystiqueren laguntzaz (Jennifer Lawrence), mutante gazte talde bat bildu eta inoiz aurre egin behar izan dioten etsairik handiena geldiarazten saiatuko dira.

## Aktoreak 
* James McAvoy: Charles Xavier / X irakaslea
* Michael Fassbender: Erik Lehnsherr / Magneto
* Jennifer Lawrence: Raven / Mystique
* Oscar Isaac: En Sabah Nur / Apocalypse
* Nicholas Hoult: Hank McCoy / Beast
* Rose Byrne: Moira MacTaggert
* Evan Peters: Peter Maximoff / Quicksilver
* Tye Sheridan: Scott Summers / Cyclops
* Sophie Turner: Jean Grey
* Olivia Munn: Psylocke
* Kodi Smit-McPhee: Kurt Wagner / Nightcrawler
* Alexandra Shipp: Ororo Munroe / Storm
* Lucas Till: Alex Summers / Havok
* Josh Helman: Coronel William Stryker
* Ben Hardy: Angel
* Lana Condor: Jubilee

Hugh Jackman aktoreak Logan / Wolverine gisa krediturik gabeko agerpen laburra burutzen du

## Kanpo estekak 
* *X-Men: Apocalypse* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Glenn Miller Story

***The Glenn Miller Story*** (eusk. 'Glenn Millerren istorioa') 1954ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Tronboia jotzea atsegin eta musika sortzeko grina duen gazte bikaina da Glenn Miller. Coloradoko Unibertsitatean Helen Burger ezagutu eta maitemindu egiten dira. Bere eztei-gauean, Helenek senarra Harlemgo jazz-saio batean jotzen aurkituko du Gene Krupa, Louis Armstrong eta beste zenbait musikariekin. Berandu baino lehen bere banda sortu eta famatu bihurtzen da.

## Aktoreak 
* James Stewart: Glenn Miller
* June Allyson: Helen Burger Miller
* Harry Morgan: Chummy MacGregor
* Charles Drake: Don Haynes
* George Tobias: Si Shribman
* Barton MacLane: Gen. Henry H. Arnold
* Sig Ruman: W Kranz
* Marion Ross: Polly Haynes
* Nino Tempo: Wilbur Schwartz
* Irving Bacon: Mr. Miller
* Kathleen Lockhart: Mrs. Miller
* James Bell: Mr. Burger

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moonlight (2016ko filma)

**Moonlight** (euskaraz *Ilargi Argia*) 2016ko Barry Jenkins estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Tarell Alvin McCraney antzerkigilearen *In Moonlight Black Boys Look Blue* ("Ilargi Argitan Mutil Beltzek Urdin/Triste Dirudite") antzezlanean oinarritua dago. Trevante Rhodes, André Holland, Janelle Monáe, Ashton Sanders, Jharrel Jerome, Naomie Harris eta Mahershala Ali aktoreek antzeztu zuten.

Bost Urrezko Globo Sarien izendapenak jaso eta azkenean Film onenaren Urrezko Globo Saria - Drama irabazi zuen. Oscarretan, zortzi izendapen eta hiru sari lortu zituen, nabarmenki Film onenaren Oscar Saria.

## Argumentua 
Chiron (Trevante Rhodes/Ashton Sanders/Alex Hibbert) Miamiko gazte afroamerikar bat da. Hiriko auzunetako droga kartelen gerra gertatzen ari den bitartean bere homosexualitatea ezagutzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Trevante Rhodes: Chiron / "Black"
** Ashton Sanders: Chiron nerabea
** Alex Hibbert: Chiron haurra / "Little"
* André Holland: Kevin
** Jharrel Jerome: Kevin nerabea
** Jaden Piner: Kevin haurra
* Janelle Monáe: Teresa
* Naomie Harris: Paula
* Mahershala Ali: Juan
* Patrick Decile: Terrel

## Kanpo estekak 
* *Moonlight* filmaren iragarkia ikusgai. youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Scrooged

**Scrooged** (euskaraz literalki "Lur Jorta") 1988ko Richard Donner estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasia eta komedia beltzezko film bat da. Bill Murray, Karen Allen, John Forsythe, Bobcat Goldthwait, Carol Kane, Robert Mitchum, Michael J. Pollard eta Alfre Woodard aktoreek antzeztu zuten. Danny Elfman musikagileak soinu banda konposatu zuen.

1843ko Charles Dickens ingeles idazlearen *Eguberri kanta* eleberri ospetsuan oinarritua dago, hortik bere izenburua, eleberri horretako protagonista nagusia Ebenezer Scrooge agure zekena baita.

## Argumentua 
Eguberrietako alaitasunak Frank Cross (Bill Murray) gizatxarrari mamuei buruzko aluzinazioak eragin dizkio. Cross, New York hiriko IBC telebista kate bateko bidalketa saileko lanpostu apal batetik katearen presidentziara eraman duen ibilbide arrakastsua burutu du, baina trukean, zekena, desatsegina, gupidagabea eta umore zentzu anker xamarra du. Gabon gaua amaitu aurretik, ustekabeko iraganeko newyorkar taxi gidari (David Johansen) harrigarri baten bisita jasoko du, bai eta gaur egungo maitagarri xelebre batena (Carol Kane) eta etorkizuneko mezulari sadiko batena ere (Carol Kane).

## Aktoreak 
* Bill Murray: Francis Xavier "Frank" Cross
* Karen Allen: Claire Phillips
* John Forsythe: Lew Hayward
* John Glover: Brice Cummings
* Alfre Woodard: Grace Cooley
* Bobcat Goldthwait: Eliot Loudermilk
* David Johansen: Iraganeko Eguberrietako Mamua
* Carol Kane: Gaur Egungo Eguberrietako Mamua
* Robert Mitchum: Preston Rhinelander
* Nicholas Phillips: Calvin Cooley
* Michael J. Pollard: Herman
* Mary Ellen Trainor: Ted
* Mabel King: Amona
* John Murray: James Cross
* Wendie Malick as Wendie Cross
* Brian Doyle-Murray; Earl Cross, Frank eta Jamesen aita
* Joel Murray: Gonbidatua
* Delores Hall: Hazel

### Kameoak 
* Jamie Farr: Bere burua antzeztuz / Jacob Marley
* Buddy Hackett: Bere burua antzeztuz / Ebenezer Scrooge
* Robert Goulet: Bere burua antzeztuz
* John Houseman: Bere burua antzeztuz
* Lee Majors: Bere burua antzeztuz
* Mary Lou Retton: Bere burua antzeztuz / Tiny Tim
* Maria Riva: Rhinelander andrea
* Anne Ramsey: Etxolako emakume etxegabea
* Miles Davis, Larry Carlton, David Sanborn eta Paul Shaffer: Kale musikariak

## Kanpo estekak 
* *Scrooged* filmaren iragarkia. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Thor: Ragnarok

**Thor: Ragnarok** 2017ko Taika Waititi zeelandaberriar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Stan Lee, Larry Lieber eta Jack Kirby komikigileek sortutako Marvel Comics argitaletxeko *Thor* superheroiaren komikietan oinarritua dago. Chris Hemsworth, Tom Hiddleston, Cate Blanchett, Idris Elba, Jeff Goldblum, Tessa Thompson, Karl Urban, Mark Ruffalo eta Anthony Hopkins aktoreek antzeztu zuten.

*Thor* (2011) eta *Thor: The Dark World* (2013) filmeen jarraipena da.

## Argumentua 
*Avengers: Age of Ultron* (2015) filmeko gertakizunen ondoren jazotzen da. Thor (Chris Hemsworth) bere Mjölnir mailurik gabe beste mundu batean preso dago, eta Hulk (Mark Ruffalo) adiskide zaharraren aurka gladiadore gisa borrokatzera derrigortua. Asgardera itzuli eta Helak (Cate Blanchett) guztiaren amaiera ekar dezakeen Ragnarok delakoa burutu ez dezan ekiditen saiatu beharko da.

## Aktoreak 
* Chris Hemsworth: Thor
* Mark Ruffalo: Bruce Banner / Hulk
* Tom Hiddleston: Loki
* Cate Blanchett: Hela
* Karl Urban: Skurge Exekutatzailea
* Tessa Thompson: Valkyrie
* Anthony Hopkins: Odin
* Benedict Cumberbatch: Stephen Strange / Doctor Strange
* Idris Elba: Heimdall
* Jaimie Alexander: Sif
* Jeff Goldblum: Maisu Nagusia
* Sam Neill
* Lou Ferrigno: Hulk (ahotsa, krediturik gabe)
* Stan Lee: kameoa

## Kanpo estekak 
* *Thor: Ragnarok* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hot Shots!

**Hot Shots!** (euskaraz literalki *Tiro Beroak!*) 1991ko Jim Abrahams estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta Pat Proft gidoigilearekin batera idatzitako komedia film bat da. Charlie Sheen, Cary Elwes, Valeria Golino, Lloyd Bridges, Jon Cryer, Kevin Dunn, Kristy Swanson eta Bill Irwin aktoreek antzeztu zuten.

*Hot Shots! Part Deux* (1993) izeneko jarraipena izan zuen. honako film hau, *Top Gun* (1986) filmaren parodia bat da.

## Argumentua 
"Topper" Harley (Charlie Sheen) estatubatuar eliteko hegazkin militar pilotu bat da, AEBetako Aire Armadako "Top Gun" pilotua. Bere aitaren (Bill Irwin) ondorengotzarekin bizi eta Kent Gregory (Cary Elwes) pilotu bikainarekin lehiatu beharko da. Egun batez misio zail eta arriskutsu baten ardura emango diote: Sadam Husseinen (Jerry Haleva) planta nuklear bat suntsitzea.

## Aktoreak 
* Charlie Sheen: Sean "Topper" Harley tenientea
* Cary Elwes: Kent Gregory tenientea
* Valeria Golino: Ramada Thompson
* Lloyd Bridges: Thomas "Tug" Benson almirantea
* Kevin Dunn: James Block teniente komandantea
* Jon Cryer: Jim "Wash Out" Pfaffenbach tenientea
* William O'Leary: Pete "Dead Meat" Thompson tenientea
* Kristy Swanson: Kowalski
* Efrem Zimbalist, Jr.: Wilson
* Bill Irwin: Leland "Buzz" Harley
* Ryan Stiles: Dominic "Mailman" Farnum
* Heidi Swedberg: Mary Thompson
* Rino Thunder: Owatonna 'The Old One'
* Charles Barkley: Bere burua antzeztuz
* Don Lake: Roy
* Bill Laimbeer: Bere burua antzeztuz
* Jerry Haleva: Saddam Hussein
* Gene Greytak: Joan Paulo II.a Aitasantua

## Kanpo estekak 
* *Hot Shots!* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
American Ninja

**American Ninja** (euskaraz *Amerikar Ninja*) 1985eko Sam Firstenberg israledar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Michael Dudikoff, Guich Koock eta Judie Aronson aktoreek antzeztu zuten.

*American Ninja 2: The Confrontation* (1987), *American Ninja 3: Blood Hunt* (1989), *American Ninja 4: The Annihilation* (1990) eta *American Ninja V* (1993) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Filipinak, Joe Armstrong (Michael Dudikoff) estatubatuar soldadua matxinatuen segada batean erori da. Baina borroka arteetan duen maisutasunari esker bizirik ateratzea lortu eta segada horren atzean AEBetako Armadaren barnean sorturiko konspirazio izugarri bat dagoela azaleratuko du.

## Aktoreak 
* Michael Dudikoff – Joe Armstrong soldadua
* Steve James – Curtis Jackson kaporala
* Judie Aronson – Patricia Hickock
* Guich Koock – William T. Hickock kolonela
* John Fujioka – Shinyuki
* Don Stewart – Victor Ortega
* John LaMotta – Rinaldo sarjentu maiorra (John La Motta gisa)
* Tadashi Yamashita – Black Star Ninja
* Phil Brock – Charley Madison soldadua
* David Vlok

## Jarraipenak 
* American Ninja 2: The Confrontation – 1987
* American Ninja 3: Blood Hunt – 1989
* American Ninja 4: The Annihilation – 1990
* American Ninja V – 1993

## Kanpo estekak 
* *American Warrior* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Torpedo

[thumb|upright=1.5|[Bliss–Leavitt Mark 8 torpedoa.]]

**Torpedoa** itsaso edo ur azpitik doan eta objektu bat ukitzean lehertzeko diseinatua dagoen jaurtigai autopropultsatu bat da.

Lehenbiziko torpedoak XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran erabili ziren, ontziak hondoratzeko lehergai karga estatikoak ziren. Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan erabiliak izan ziren. Torpedo aintzindai hauen erabilera jartzaileentzat ere oso arriskutsua zen: torpedoak itsaspeko baten bidez ur azpiz hondoratu nahi zen ontziaren kroskora ahalik eta gehien hurbilduz, maikla luze baten bidez kroskoari atxikitzen ziren, lehergai kargak soka bat zuen, jartzailea itsaspekoan urrunduz zoan heinean soka luzatuz zihoan, azkenean jartzailea segurtasun distantzia egoki batera iristean soka guztiz luzatu eta lehergai karga lehertzen zen arte, baina maiz lehergai karga jartzailea behar adina urrundu aurretik lehertu eta leherketaren ondorioz etsaiaren ontzia nahiz jartzailearen itsaspekoak hondoratu ohi ziren.

Torpedoen garapenarekin batera heurak saiesteko ontzio arinagoen bilakaera etorri zen, ontzi hauek torpedo-ontziak izan ziren. Lehenbiziko torpedo mugikorrak XIX. mendearen amaieraldera asmatu ziren.

Jada Lehen Mundu Gerran Alemaniar Inperioko itsaspekoek asko erabili zuten arma izan zen, horren adibide RMS Lusitania ontziaren hondaratzea.

Bigarren Mundu Gerran jada Aliatuen nahiz Ardatzeko potentziek orokorki bai Atlantikoan, Mediterraneoan eta Pazifikoko Gerran erabili zuten arma izan zen.

Gerra Hotzean ere itsaspeko nuklearren agerpenarekin mehatxua suposatu zuen arma izan zen, baina jada misil nuklearrek beren itsasoko nagusitasuna kendu zieten.

## Kanpo estekak
Kindergarten Cop

**Kindergarten Cop** (*Eskolaurreko polizia*, euskarazko bertsioan) 1990eko Ivan Reitman eslovakiar-kanadar zinema zuzendariak zuzendutako polizia komedia film bat da. Arnold Schwarzenegger, Penelope Ann Miller, Pamela Reed, Linda Hunt, Richard Tyson eta Carroll Baker aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Kimble (Arnold Schwarzenegger) Los Angeles hiriko detektibe beterano eta zakarra duela urte batzuetatik Crisp narkotrafikantea (Richard Tyson) espetxeratzeko asmoz dabil. Haren aurkako lekukotasuna aurkeztu dezakeen pertsona bakarra, hain zuzen ere, haren emazte ohia da (Penelope Ann Miller). Arazoa emazte ohia desagertu egin dela da, eta Kimblek duen arrasto bakarra haren semea doan (Joseph Cousins) Oregongo Astoria herriko ikastetxe baten izena da. Hortaz, emakumea topatzeko asmoz, Kimblelek haurtzaindegiko irakaslearen papera egin eta ikastetxean lan egiten hasiko da.

## Aktoreak 
* Arnold Schwarzenegger: John Kimble detektibea
* Penelope Ann Miller: Joyce Palmieri/Rachel Crisp
* Pamela Reed: Phoebe O'Hara detektibea
* Richard Tyson: Cullen Crisp, Sr.
* Carroll Baker: Eleanor Crisp
* Linda Hunt: Schlowski andereinoa
* Cathy Moriarty: Sylvesterren ama
* Joseph Cousins: Dominic Palmieri/Cullen Crisp, Jr.
* Christian Cousins: Dominic Palmieri/Cullen Crisp, Jr.
* Park Overall: Samantharen ama
* Jayne Brook: Zachen ama
* Richard Portnow: Salazar kapitaina
* Tom Kurlander: Danny
* Alix Koromzay: Cindy
* Betty Lou Henson: Keisharen ama
* Heidi Swedberg: Joshuaren ama
* Bob Nelson: Henry
* Molly Cleator: Schlowski andereinoaren laguntzailea
* Gene Elman: Epailea
* Susan Burns: Neskamea
* Tom Dugan: Crisp abokatua
* Miko Hughes: Joseph
* Sarah Rosa Karr: Emma
* Ben Diskin: Sylvester
* Adam Wylie: Larry
* Ross Malinger: Harvey

## Kanpo estekak 
* *Kindergarten* filmaren IMDBko fitxa irakurgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gasolina-zerbitzugune

[thumb|gasolindegia adierazten duen [Trafiko seinalea]]
[thumb|[Australiako gasolina-zerbitzugunea XX. mendeko 40ko hamarkadan]]
**Gasolina-zerbitzugunea**, **gasolindegia** edo **ezantza-zerbitzugunea** publikoari gasolina eta beste erregai batzuk saltzeko lekua da. Motor-ibilgailuak hornitzeko, bereziki erregaiz hornitzeko, instalazio-multzoa da.

## Kanpo estekak
Chiara Mastroianni

**Chiara Charlotte Mastroianni** (Paris, 1972ko maiatzaren 28a) franko-italiar aktorea eta abeslaria da. Marcello Mastroianniren eta Catherine Deneuven alaba da.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Oinazpiko

**Oinazpikoa**, **oin-aulkia** edo **kaxeta** oinak jasotzeko erabiltzen den aulki-moduko altzaria edo euskarria da. Bere helburua aulki edo sofa batean eserita dagoen pertsonari erosotasuna eskaintzea da. Normalki aulki baten itxura du, baina txikia eta zabala, lau hankarekin eta babestua egoten da oihal, larru edo artilez, askotan biguna den beste elementuren batekin azpian. Eserita dagoen pertsonak oinak bertan jartzen ditu, eta horrela hankak horizontalki mantendu.

Kuxinekin guztiz estalia denean, otoman esaten zaio.

Fitxategi:Hocker (fcm).jpg|Zurezko oinazpikoa.
Fitxategi:Lynch Armenia Five generations.png|Armeniar familia bat oinazpikoaz 1901ean.
Fitxategi:Faldistorio con pedana, Bari.jpg|19. mendeko artzapezpiku italiar baten faldistorioa eta oinazpikoa.

## Kanpo estekak
Oin-euskarri

[upright=1.14|thumb|Oin-euskarri zabaleko [Vespa motozikleta]]
**Oin-euskarria** motor-gidariek oinak bermatzeko motozikletek alde banatan izaten dituzten pieza lauetako bakoitza da.

## Kanpo estekak
Free Willy

**Free Willy** (euskaraz *Willy Askatu*) 1993ko Simon Wincer australiar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Jason James Richter, Lori Petty, Jayne Atkinson, August Schellenberg eta Michael Madsen aktoreek antzeztu zuten. *Willy* orka Keiko orka da. Basil Poledouris musikagileak soinu banda konposatu zuen.

*Free Willy 2: The Adventure Home* (1995), *Free Willy 3: The Rescue* (1997) eta ''Free Willy: Escape from Pirate's Cove* (2010) jarraipenak izan ditu.

## Argumentua 
Willy (Keiko orka) Ozeano Barearen iparraldeko parke akuatiko txiki batean askatasunik gabe bizi den orka harrigarri bat da, bereak bizi diren habitatatik ez oso urruti. Inorrek ez ditu Willyren sentipen eta portaerak ulertzen, Oregongo Astoria herriko 12 urteko Jessee mutikoak ez beste, honek ere Willyk bezala bere familiatik urruti bizitzea zer den badakielako.

## Aktoreak 
* Jason James Richter: Jesse
* Keiko orka: Willy
* Lori Petty: Rae Lindley
* Jayne Atkinson: Annie Greenwood
* August Schellenberg: Randolph Johnson
* Michael Madsen: Glen Greenwood
* Michael Ironside: Dial
* Mykelti Williamson: Dwight Mercer
* Danielle Harris: Gwenie
* Richard Riehle: Wade
* Michael Bacall: Perry

## Kanpo estekak 
* *Free Willy'' filmaren iragarkia ikusgai. youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sosistrato I.a Sirakusakoa

**Sosistrato I.a Sirakusakoa** (antzinako grezieraz: Σωσίστρατος, Sostratus, Sustratos) haren bilobaz bereizteko (Sosistrato Agrigentokoa edo Sosistrato II.a Sirakusakoa). Politikari sirakusarra honek, alderdi oligarkikoko kide zena, Timoleonen heriotzaren eta Agatoklesen sorreraren artean hiria gobernatu zuen, Heraklidesekin boterea partekatuz.

## Lehenengo urteak 
Diodoro Sikuloren ustez, traidore, odolzalea eta kriminala zen. Ez dago jakiterik nola eskuratu zuen boretea, atal hori galdu delako. Heraklidesekin batera zuzendu zuen Sirakusak bidalitako espedizioa Crotona laguntzeko brutziarren kontra, eta gero beste bigarren batean, Reggio setiatzeko. Armadako jeneral gisa ziurrenik hiriko tirano izendatu zuen bere burua.

eskuinera|260px|thumb|Magna Graecia

## Boterean 
Sosistratok agintaritza gorena izan eta gero, Sirakusako tiranoa bilakatu zen. Dirudienez, hiriko alderdi oligarkoaren garaipenaren ondoren. Laster, alderdi demokratikoak Sosistrato eta 600 jarraitzale hiritik egotzi zituen, baina azken hauek kartagotarren laguntza bilatzean gerra zibila piztu zuten. Azkenean, erbesteratuak Sirakusara itzuli ziren. Litekeena da Sosistrato itunetik baztertua izatea. Egia da geroko gobernu oligarkikoan haren izena agertzen dela, baina ez da berriz aipatzen Agatoklesek, K.a. 317an, boterea eskuratu zuenean. Badakigu K.a. 314an Agrigenton zegoela beste erbesteratutako sirakusarrekin. Handik Agatoklesen kontrako erasoak antolatu zituen. Akrotato espartarraren etsaia izan zenez, honek agindu zuen Sosistrato erailtzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sirakusako tiranoak
La Cérémonie

'''''L'Age d'Or''''' 1995eko Claude Chabrol frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Catherine Lelievre emakume aberatsak analfabetoa dela ezkutatzen duen Sophie zaputz eta erresumindua neskame hartuko du. Sophiek postetxean lan egiten duen Jeanne ezagutuko du. Sophie eta Jeanne oso izaera ezberdinekoak dira. Bata itxia, isila eta barnerakoia da; bestea, aldiz, irekia, berritsua eta kanporakoia. Biak atsekabetuta bizi direnez, elkarrekin ondo konponduko dira, lagun eta konplize bihurtuz.

## Aktoreak 
* Sandrine Bonnaire : Sophie
* Isabelle Huppert : Jeanne
* Jacqueline Bisset : Catherine Lelièvre
* Jean-Pierre Cassel : Georges Lelièvre
* Virginie Ledoyen : Melinda Lelièvre
* Valentin Merlet : Gilles Lelièvre
* Jean-François Perrier : apaiza
* Julien Rochefort : Jérémie
* Dominique Frot : Madame Lantier
* Christophe Lemoine : saleroslea
* Yves Verhoeven : liburuzaina
* Mélanie Maudran
* Jean-Pierre Descheix : gonbidatua
* Pierre Gondard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'Age d'Or

'''''L'Age d'Or''''' 1930eko Luis Buñuel espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Gizon bat eta emakume bat sutsuki maiteminduta daude, baina bakoitzaren familiek, Elizak eta gizarte burgesak grina hori gauzatzeko beren ahaleginak eragozten dituzte.

## Aktoreak 
* Gaston Modot: gizona
* Lya Lys: neska gaztea
* Caridad de Laberdesque: neskatoa
* Max Ernst: gizonen buruzagia
* Josep Llorens i Artigas: gobernadorea
* Lionel Salem: Blangisko dukea
* Germaine Noizet: markesa
* Duchange: zuzendaria
* Valentine Penrose: izpiritua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Demetak

thumb|275x275px|Galeseko Tribuak erromatar inbasioen bitartean.
**Demetak** herri zelta bat izan ziren, Britanian bizi zirenak, gaur egungo Pembrokeshire eta Carmarthenshiren, Galesko hego-ekialdean. Dyfedko lurraldetik iritsi da izena.

Klaudio Ptolomeok aipatzen  ditu bere lan *Geographia*, Siluren ekialderantz, baita ere hitz egiten du haien bi hiriengan Moridunum eta Luentium.

Vortiporio da Gildasek *De excidio Britanniae* (VI. mendean) liburuan kondenatzen duen errege haietariko bat, eta honek esaten du Dyfedeko Erresumaren partaideak izango zirela, Antzinako Erroma eta gero sortu zen erreinu bat.

## Erreferentziak 
Claudio Ptolomeo, *Geografía* 2.2; Démetas

## Kanpo estekak