open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antônia da Santa Cruz

**Antônia da Santa Cruz** (Santaluz, Bahia Estatua, Brasil, 1905eko ekainaren 13a – Conceição do Coité, 2022ko urtarrilaren 23a) Brasilgo ehun urtedun emakumea izan zen, 116 urte eta 224 egun zituela hil zena. Hainbat adin-errekor izan zituen. Hil zenean, Brasilen eta Latinoamerikan bizi zen pertsonarik zaharrena zen,  zaharrena eta une horretan historiako hamazazpigarren pertsonarik zaharrena. 1905ean jaiotako azken pertsona izan zen hiltzen. Bere adina Gerontology Research Group taldeak baliozkotu zuen 2021eko otsailean.

## Bizitza 
Santaluzen jaio zen, Bahia estatuan, 1905ean. Gurasoak Francisco Pereira de Santana eta Anna Maria de Jesus izan ziren. Jaiotza San Antonio jaiarekin batera izan zen, eta horregatik jarri zioten izena.

Salgadalian bizi izan zen, Conceição do Coité udalerrian, Bahia Estatuan.

### Heriotza 
2022ko urtarrilaren 23an hil zen, 1905ean jaiotako azken pertsona zela.

## Adin errekorrak 
2021eko otsailaren 18an, 115 urte eta 248 egun zituela, COVID-19aren aurkako txertoaren lehen dosia jaso zuen, eta gaixotasun horren aurkako txertoa hartu zuen pertsona zaharrenetako bat izan zen.

2021eko maiatzaren 22an, Jeanne Bot frantziarra hil zenean, 1905ean jaiotako egiaztatutako azken pertsona bihurtu zen. Urte horretako urriaren 20an Boten adina gainditu zuen, 116 urte eta 128 egunekoa, eta inoiz izan den hamazazpigarren pertsonarik luzeena bilakatu zen.

2021eko urriaren 5ean, Francisca Celsa dos Santos hiltzean, une horretan Brasilgo pertsona zaharrena bihurtu zen, munduko hirugarren pertsona zaharrena eta Latinoamerikako pertsona zaharrena.

2021eko abenduaren 6an, Tane Ikai japoniarrak 116 urte eta 175 eguneko adina gainditu zuen, eta, hala, ordura arte historian izan zen hamaseigarren pertsona zaharrena bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenak

## Kanpo estekak
Francisca Celsa dos Santos

**Francisca Celsa de Santos** (Cascavel, Brasil, 1904ko urriaren 21a — Fortaleza, Brasil, 2021eko urriaren 5a) brasildar ehun urtedun emakumea izan zen, 116 urterekin hil zena. Hainbat adin errekor izan zituen. Hiltzean Brasilgo pertsona zaharrena, Latinoamerikako pertsona zaharrena,  hirugarren pertsona zaharrena, eta une horretan historiako hamabigarren pertsonarik zaharrena zen. Ordura arteko Latinoamerikako urte gehien bizi izan zen pertsona izan zen. Bere adina Gerontology Research Group-ek (GRG) baliozkotu zuen 2020ko uztailaren 9an.

## Bizitza 
### Familia 
Francisca Celsa dos Santos Cascavel herrian jaio zen, Ceara estatuan, 1904an. Gurasoak Raimundo Gertrudes dos Santos eta Maria Antonia do Espirito Santo izan ziren.

1935 inguruan, Raimundo Celsorekin ezkondu zen (1905-1979) eta bikoteak 6 seme-alaba izan zituen: Maria Celsa (1935ean jaioa), Raimundo Celso (1936an hila), Jose Celso dos Santos (1939an hila), Gerson Celso dos Santos (1940an hila), Maria Nazete (1946an jaioa) eta Maria Zelia (1948an jaioa).

1979ko irailaren 4an senarra hil ondoren, Messejanara (Fortaleza eskualde metropolitarra) joan zen bizitzera, Maria Nazete alabarekin bizitzera.

### Heriotza 
FranciscaCelsa dos Santos etxean hil zen, Messejana auzoan, 2021eko urriaren 5ean,   zituela, pneumonia baten ondorioz.

## Adin errekorrak 
Celsa dos Santosen adina ofizialki balioztatu zuen GRG- k 2020ko uztailaren 9an —une hartan 115 urte eta 262 egun— egiaztatze horrek ofizialki bihurtu zuen sasoi hartan historiako hogeita seigarren pertsonarik zaharrena, Brasilgo eta Hego Amerikako pertsona zaharrena (Luzia Mohrs brasildarra 2017ko urriaren 16an hil zenean hartu zuen titulua) eta ordura arteko historiako brasildarrik zaharrena, Maria Gomes Valentimek ezarritako 114 urte eta 347 eguneko errekorra gainditzean, 2019ko urriaren 4an.

Jiroemon Kimura gizon japoniarraren 116 urte eta 54 eguneko adina gainditzeagatik sartu zen 2020ko abenduaren 15ean ordura arteko historiako 20 pertsona zaharrenen artean.

2021eko uztailaren 25ean sartu zen ordura arteko historiako15 pertsona zaharrenen zerrendan, Gertrude Weaver japoniarrak 116 urte eta 276 egun baino gehiago egin zituenean.

Hil baino egun bat lehenago, ordura arte historian izan zen latinoamerikar pertsonarik zaharrena bihurtu zen, Maria Heredia Lecaro ekuadortarrak 116 urte eta 347 egungainditzea lortu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenak

## Kanpo estekak
Ólafur Jóhannesson

**Ólafur Jóhannesson** (Skagafjörður, 1913ko martxoaren 1a – 1984ko maiatzaren 20a) islandiar politikaria izan zen. Islandiako lehen ministroa izan zen 1971tik 1974ra eta 1978tik 1979ra.

Islandiako Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen eta Danimarkan eta Suedian graduondoko ikasketak egin zituen. Ondoren, abokatu eta kontulari gisa lan egin zuen Islandiako Unibertsitatean Zuzenbide irakasle izan aurretik (1947-1978).

1968an Alderdi Aurrerakoiko buru izendatu zuten eta 1971ko hauteskundeak irabazi ondoren lehen ministro bihurtu zen. Aldi berean, Justizia eta Eliz Arazoetako ministro izan zen, eta Asatrúarfélagið erlijio-erakunde gisa onartu zuen erregistroa. Bere gobernuak Erresuma Batuaren aurka borrokatu zuen Bakailaoaren gerran.

1974ko hauteskundeen ostean, kargutik kendu zuten, baina 1978an irabazi ondoren, lehen ministro izatera itzuli zen. 1979an koalizio gobernu ezkertiarra desegin zuen, inflazio altuak eta gasaren prezio altuek eragindako desadostasun ekonomikoengatik.

1980 eta 1983 artean Kanpo Arazoetako ministro izan zen Gunnar Thoroddsenen gobernuan.
Ethel Caterham

**Ethel May Caterham** —jaiotzez **Ethel May Collins**— (Shipton Bellinger, Hampshire, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1909ko abuztuaren 21a) britainiar ehun urteduna da, eta, 2025eko apirilaren 30ean Inah Canabarro Lucas hil ostean,  pertsonarik zaharrena da, 1909an eta 1900ean jaiotako azken pertsona bizi egiaztatua ere bada, baita garai horretara arteko britainiar zaharrena.

## Bizitza 
Caterham 1909ko abuztuaren 21ean jaio zen, Ethel May Collins izenaz. 8 seme-alabetatik bigarren gazteena izan zen eta Tidworth-en (Wiltshire) hazi zen. Bere ahizpa Gladys Babilas ere ehun urteduna izan zen, 2002an hil zen 104 urterekin hil baitzen.

### Ibilbidea 
18 urterekin, Ethelek bere lehen umezain lana lortu zuen familia britainiar batentzat Indian. Espiritu abenturazale batek bultzatuta, hiru asteko bidaiari ekin zion ontzi batean bakarrik, 1927an. Gero, maitasunez gogoratzen zuen Indian eman zuen denbora, etxeko langileek zaindutako etxea edo tradizio britainiarrak, hala nola, Gabonak, Indiako ohiturak, Tiffina eta tea. Lau urtez, umezain jardun zuen Indian zein Erresuma Batuan.

COVID-19tik bizirik atera zen 2020an, 110 urterekin.

Carterham Eduardo VII.a Erresuma Batuko erregearen azken mendeko bizilagun bizia da. 1900eko hamarkadan jaio zen eta, beraz, 1909. urtean jaiotako azkena. 2025eko irailean Charles III.a Erresuma Batuko erregea, Eduardo VII.aren hereniloba, Caterhamera joan zen, 2020an Ethelen  alaba, Anna, hil zenetik bizi den helduentzako erresidentzian.

## Bizitza-luzera 
2022ko urtarrilaren 22an, 112 urteko Mollie Walker hil ostean, Ethel Caterham Britainia Handian bizirik zegoen pertsona zaharrena bihurtu zen.

2024ko abuztuaren 19an Maria Branyas Morera estatubatuar-kataluniar ehun urteduna 117 urterekin hil ostean, Caterham Europako bizirik zegoen pertsona zaharrena bihurtu zen.

2025eko apirilaren 7an, 115 urte eta 229 egun zituela, Caterhamek Charlotte Hughesen adina gainditu eta historiako pertsona britainiar zaharrena bihurtu zen, Hughesek 33 urtean izan zuen adin-errekorra gainditu baitzuen.

2025eko apirilaren 26an, 115 urte eta 248 egunekin, Okagi Hayashi japoniarraren heriotzaren ostean 1909an jaiotako bizirik zegoen pertsona  egiaztatu zaharrena bihurtu zen, lau egun geroago, Inah Canabarro Lucas brasildarraren heriotzaren ostean, Caterham  bizirik zegoen pertsona zaharrena bihurtu zen, baita 1900eko urteetan jaiotako azken pertsona bizi egiaztatua ere. Anna Eliza Williams-en (1873-1987) ostean «Bizirik zegoen pertsona zaharrena» titulua zuen lehen pertsona britainiarra ere izan zen.

## Bizitza pribatua 
Ethel May Collins gaztea Norman Caterhamekin ezkondu zen. Senarra 1976an hil zen. Bi alaba izan zituzten, Gem (2000ko hamarkadan hil zen) eta Anne (2020ko hamarkadan hil zen).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenak

## Kanpo estekak
Margarita Martín

**Margarita Martín Giménez** (Zaragoza, 1955eko urriaren 3a) meteorologo eta meteorologia dibulgatzaile da. 2025eko urriaren 3an erretiratu zen, eta oraindik hitzaldiak, hitzaldiak eta eguraldiari buruzko erreportaje batzuk ematen ditu komunikabideetan, beste zerbitzu meteorologiko batzuk baino gehiago ezagutzen baitu.

## Biografia 
Zaragozan jaio zen 1955ean, aita palentziarra eta ama nafarra. Hiru seme-alaba ditu. Hainbat ikastetxe eta institututan ikasi zuen, Espainia osoan zehar, gurasoen lan-lekualdaketengatik. Batxilergoa amaitu zuenean, lau herritako zazpi ikastetxetan egona zen, ordena honetan: Valentzia, Valladolid, Badajoz eta Madril. Hiru unibertsitatetan ikasi zuen: Madrilgo Unibertsitate Autonomoan, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (1978an lizentziatu zen Zientzia Fisikoetan) eta Madrilgo Complutensean (Gaitasun Pedagogikoko Ikastaroa egin zuen bertan).

Hitzaldi eta telebista saioetan Meteorologiari buruz egiten duen dibulgazio lana nabarmentzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klima aldaketa erantzukizunak lausotzeko aitzakia gisa erabiltzen da Berria, 2026.03.08
Lilleko artxidiozesia

**Lilleko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar artxidiozesia da. 1913ko urriaren 25ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 2008ko martxoaren 29an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Lillen dago. Egun artzapezpikua Laurent Le Boulc'h da.

## Ordinarioak 
### Lilleko apezpikuak 
* Alexis-Armand Charost (1913-1920)
* Héctor Raphaël Quilliet (1920-1928)
* Achille Liénart (1928-1968)
* Adrien Gand (1968-1983)
* Jean Vilnet (1983-1998)
* Gérard Defois (1998-2008)
* Laurent Ulrich (2008)

### Lilleko artzapezpikuak 
* Laurent Ulrich (2008-2022)
* Laurent Le Boulc'h (2023-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Adrien Gand (1964-1968)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Georges Jansoone (1927-1940)
* Henri Dupont (1951-1972)
* Jean-Georges Deledicque (1987-1997)
* Jean-Luc Brunin (2000-2004)
* Pascal Delannoy (2004-2009)
* Gérard Coliche (2009-2017)
* Antoine Hérouard (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auron

**Auron** Alpeetako neguko kirol estazio bat da, Itsas Alpeetako Saint-Étienne-de-Tinée udalerrian dagoena.

Mercantourreko mendigunearen bihotzean 1.600 metroko altueran kokatua, departamenduko eskiatzeko eremurik handiena du eta 135 kilometroko pistak ditu.

## Kokapena 
Auron Haut Pays niçois eskualdeko herrixka zahar bat da, departamentuko iparraldean kokatua, Mercantourreko parke nazionalaren ondoan. Tinée ibaiaren haranera begira dago, Bonette lepotik hurbil. Estazioaren bihotza ordoki zabal batean ezarria da, 1.600 metroko garaieran, basoz inguratua, eta errepide eta teleferiko baten bidez eremu eskiagarriari lotuta dago.

Estaziotik hurbilen dagoen tontorrik altuena Las Donnas da, 2.474 metroko altuera duena.

Eskiatzeko eremua 1.250 metrotik 2.450 metroko altuerara doa, eta 135 kilometroko pistetan hedatzen da, Itsas Alpeetako departamenduko handiena bihurtuz.

## Galeria 

Image:To infinity and beyond.JPG|Neguko ikuspegi panoramikoa.

Image:Autom 2005 051.jpg|Aurongo plaza nagusia.
Image:Autom 2005 053.jpg|Udazkeneko ikuspegia Frantzia eta Italia arteko mugatik
Image:Saint-Étienne-de-Tinée - Chapelle Saint-Erige132.jpg|Saint-Érige baseliza

Image:Auron banner.JPG|Herria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alena Anisim

**Alena Mikalaieuna Anisim** (jaiotzez **Ameltxyts**; ) edo **Jelena Nikolaievna Anisim**

1999an, Frantsysk Skaryna Bielorrusieraren Elkartean sartu zen. 2000tik 2014ra, Minskeko tokiko erakundearen buru izan zen, 2011tik lehen presidenteordea, eta 2017an presidente bihurtu zen, 2021ean agintariek elkartea likidatu zuten arte.

2014an, Bielorrusia Osoko Independentziaren Aldeko Kongresuko koordinatzaile gisa aritu zen. Urte berean, Bielorrusiako Intelektualen Kongresuak presidentetzarako izendatu zuen. Hala ere, hauteskundeetan parte hartzeari uko egin zion.

2016an, bera eta Hanna Kanapatskaia Bielorrusiako Ordezkarien Ganberarako hautatu zituzten, hogei urtetan eserlekuak lortu zituzten lehen bi oposizioko politikariak izanik.

2019an, Bielorrusiako presidentetzarako hautagaitza iragarri zuen. Hala ere, urte hartako abenduan esan zuen ez zuela zentzurik ikusten presidentetzarako hauteskundeetan parte hartzea Aliaksandr Lukaxenka bertan aurkezten bazen. Era berean, sinadura bilketa bat eskatu zuen Lukaxenka hauteskundeetan aurkeztea eragozteko.

2023ko maiatzaren 17an, Anisim atxilotu zuten lantokian, Bielorrusiako Zientzien Akademia Nazionalean. 12 eguneko atxiloketa administratiboa ezarri zioten eta lanetik kanporatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Kent

**William Kent** (Bridlington, 1685-Londres, 1748) ingeles arkitekto eta paisajista izan zen. Lorategi ingelesaren sortzaileetako bat izan zen, estilo organiko eta naturalekoa, ordura arte nagusia zen frantses lorategiaren aldean, diseinu geometrikoek ezaugarritzen zutena.

Hasiera batean margolaria izan arren, Richard Boyle Burlingtongo hirugarren kondearen lagun egin zen, eta arkitekturaren eremura erakarri zuen. Italian egon zen bitartean Andrea Palladioren lana ezagutu zuen, eta Ingalaterrara itzuli zenean bere proiektuek neopalladianismo estiloaren bultzatzaile nagusi bihurtu zuten, 1724an Iñigo Jones arkitekto palladiar ospetsuaren marrazkiak editatuz. Kent altzari-diseinatzaile bikaina ere izan zen (adib. haur-kotxea)

Kenteko lorategiek trazadura organikoak dituzte bereizgarri, sakabanatutako arkitektura-elementu txikiz zipriztinduak, hala nola zubiak eta tenpleteak.

## Lan nabarmenak 
### Arkitektura 
* Holkham Hall (Norfolk) (1734)
* Horse Guards (Londres) (1750-1758)

### Paisajismoa 
* Chiswick House (Londres)
* Stowe House (Buckinghamshire)
* Rousham House (Oxfordshire)
* Claremont Landscape Garden (Surrey)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danylo Haidamakha

**Danylo Dmytrovytx Haidamakha** (; Kiev, 2000ko uztailaren 20a) ukrainar hizkuntza aktibista eta TikTokerra da. Ospetsu egin zen, batez ere, bere bideoei esker, non errusiartutako ukrainarrak ukrainieraz hitz egitera bultzatu ditu.

## Bizitza 
Kieven jaio zen eta umetan errusieraz hitz egin zuen egunerokoan. Bere gurasoak Krimeakoak direnez, askotan uda bertan ematen zuen. 16 urterekin ukrainera erabiltzea erabaki zuen, eta hiru urte behar izan zituen horretarako. 2019ko martxoaren 18an Institutuko Ikasle Parlamentuko buru bihurtu zen.

Ukrainako TikTokerren Elkartearen sortzailekidea da. TikToken 100.000 jarraitzaile baino gehiago lortu dituen lehen ukrainarra da.

2020ko urrian, *Halas* bere saiorako hautaketa iragarri zuen. Saio horretan, 8 astez azaldu zien parte-hartzaileei ukrainierazko TikToker arrakastatsuak nola bihurtu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moises (sehaska)

**Moisesa** zumezko, olanazko edo bestelako materialez egindako saskitxo edo saskitxo arina da. Heldulekuak, toldiloa eta sehaska eramangarria ditu. Jaioberrientzako sehaska da.

Moises izena hartzen du, Biblian aipatzen den buruzagi erlijiosoa, jaioberria zenean, hiru hilabetekoa, Nilo ibaian saski batean jarri zutena, israeldar haurrei buruzko faraoiaren ediktutik ihes egiteko ()

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Taka-taka (haurtxoa)

**Taka-taka** haurrei ibiltzen irakasteko erabiltzen den ibilgailua da. Taka-takak egitura zurrun zirkularrak dira, eta horien barruan sartzen da haurtxoa. Goiko aldea haurrak euskarri seguru bat aurkitzeko bezain estua da; oinarria, berriz, zabalagoa da, oinen mugimendua errazteko. Haurraren bularraren altuera bera dute, eta, horrela, haurra bermatu, heldu edo bultzatu ahal izango da lehen urratsak emateko. Zurez edo metalez eginda daude, eta gurpilak dituzte oinarrian, mugitu ahal izateko.

Tradizioz, taka-taken erabilerak haurren ikaskuntza bizkortzen zuela pentsatu izan da. Hala ere, duela gutxi egindako ikerketek zalantzan jartzen dute taka-takak erabiltzen zituzten haurtxoen eta erabiltzen ez zituztenen garapena. Ondorioek kontrakoa iradokitzen dutela dirudi: taka-takak erabili dituzten haurrek bilakaera atzeratu dutela erabili ez dituztenen aldean. Gainera, taka-takak istripuen edo lesioen iturri izan daitezke, eta horien kausen artean daude bultzadak, akats mekanikoak edo estropezuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Taka-taka

**Taka-taka** ibiltzean oreka edo egonkortasuna mantentzeko euskarria da, gehienetan adinarekin lotutako mugikortasun-ezintasunagatik, baita hauskortasunagatik ere. Taka-takek aurreko bi gurpilak dituzte, eta hiruzpalau gurpil dituztenak ere badaude.

Taka-takak 1950eko hamarkadaren hasieran hasi ziren agertzen. AEBetako lehen patentea 1953an eman zioten William Cribbes Robbi, Stretfordekoa (Erresuma Batua), "*walking aid*" izeneko tresna batengatik, 1949ko abuztuan britainiar patenteen bulegoan aurkeztu zuena. Two variants with wheels were both awarded US patents in May 1957,

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Oliontzi

**Oliontzia** olioa edukitzeko ontzia 

Ehuleen artean, oliontziak inbutu formako ahoa zuten latorrizko ontzi txikiak ziren, eta artaziak freskatzeko erabiltzen ziren.

Trenbideetan, mekanismoaren hainbat zatitan olioa botatzeko makinistek erabiltzen zuten ontzia da oliontzia. Horietako askok pitoi luze bat zuten koipeztatzea errazteko. Mekaniko batzuek balbula txiki bat dute barruan, eta botoi bat sakatuz irekitzen da. Horri esker, tantaz tanta bota daiteke olioa. Beste batzuek, berriz, argi-gailu bat dute, olioa nondik botatzen den ikusteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Parisko Defentsarako eta Zaurituak Zaintzeko Emakumeen Batasuna

**Parisko Defentsarako eta Zaurituak Zaintzeko Emakumeen Batasuna** edo frantsesez **Union des femmes pour la défense de Paris et les soins aux blessés,** 1871ko apirilaren 11n Parisko Temple kaleko kafetegi batean sortu zuten  Nathalie Lemel (koadernatzailea) eta Elisabeth Dmitrieff (Karl Marxen hurbileko intelektual errusiarra) komuneroek. Parisko Komunak iraun zuen bitartean, ekintzara bideratutako emakumeen taldea izan zen, emakume langileak antolatu zituen, haien lana antolatu eta bidezko ordainketa bermatu zituen.  Izaera feminista aldarrikatu zuen lehen erakundeetako bat izan zen. Hirugarren Errepublikako tropen aurkako Parisen defentsan parte hartu zuen, bereziki Place Blanchen.

## Aurrekariak 
## Historia 
Lehen bilera batean, apirilaren 11n, Batasunak deialdi bat argitaratu zuen, eta, handik egun batzuetara, zuzendaritza bat batzorde betearazleari. Ondoren, bilerak borobilduz joan ziren: apirilaren 13an bigarren bilera bat antolatu zen 3. barrutiko udaletxean.

## Antolaketa eta egitura 
## Emakumeen lana 
## Dispertsioa 
Aitorpena

Irakurri gainera

## Erreferentziak
Jens Juel

**Jens Juel** (Falster, 1745eko maiatzaren 12a – Kopenhage, 1802ko abenduaren 27a) daniar margolaria izan zen. 

Jensek margolaritzarekiko interesa agertu zuen goiz, eta gurasoek Hanburgora bidali zuten Johann Michael Gehrmanen ikasle. Sei urtez estudioan eta lanean aritu ondoren, erretratu eta paisaien margolari ospea lortu zuen. Hogei urte zituela, Kopenhagenera joan zen Danimarkako Arte Ederren Errege Akademiara ikastera. Han, akademiak emandako urrezko domina irabazi zuen.

1772an Erromara joan zen eta lau urte eman zituen bertan, Nicolai Abildgaard bezalako beste artista daniar batzuekin harremanak izan zituelarik. Erromatik Parisera joan zen eta handik Genevara Charles Bonnet lagunaren etxera. Bi urte eman zituen Bonneten etxean, Johann Friderich Clemens bezalako beste artista batzuekin batera. Erretratu ugari margotu zituen eta Bonneten *Historia naturala eta filosofiakoa* lanaren ilustratzaileetako bat izan zen.

1780an Kopenhagera itzuli zen. Nobleen, aberatsen eta erregetzako kideen erretratuak eta paisaiak margotu zituen.

1782an Danimarkako akademiako kide hautatu zuten eta 1785ean bertako lehendakaria.

## Iruditegia 

Selbstbildnis an der Staffelei (1766).jpg|Autorretratua, 1766
Jens Juel - A Girl from Holstein - KMS1729 - Statens Museum for Kunst.jpg|Holsteingo neska, 1766/1767
Jens Juel 003.jpg|Artista eta bere emazte Rosine Dørschel, 1791
Jens Juel - Portrait of a Woman - WGA12064.jpg|Ekaterina Petrovna Xuvalova, 1773/1774
Jens Juel (1745-1802) - Frederik VI, King of Denmark (1768-1839) - RCIN 404344 - Royal Collection.jpg|Frederiko VI.a Danimarkakoa, 1784
Jens Juel - Portrait of Queen Marie Sophie Frederikke (1767).jpg|Maria Hesse-Kasselgoa, 1790s
Jens Juel - Cathrine Sophie Kirchhoff, f. Christensen - KMS3282 - Statens Museum for Kunst.jpg|Cathrine Sophie Kirchhoff, f. Christensen, 1768
Jens Juel - Portræt af Johanne Georgia Lund, née Liebenberg - 1771.png|Johanne Georgia Lund, née Liebenberg, 1771
Christian Colbiørnsen by Jens Juel.jpg|Christian Colbjørnsen
Jens Juel - Boy Reading at Artificial Light - KMS7458 - Statens Museum for Kunst.jpg|Mutil bat argi artifizialarekin irakurtzen, 1763/1764
Jens Juel - Prinsesse Louise Augusta.png|Luisa Augusta Danimarkakoa (1771-1843)
Juel, Jens - Prince Frederick of Denmark with his family.png|Frederiko printzea bere familiarekin, 1790
Landschaft mit Nordlicht.jpg|Argi borealak dituen paisaia, 1790eko hamarkada
Jens Juel - Niels Ryberg with his Son Johan Christian and his Daughter-in-Law Engelke, née Falbe - Google Art Project.jpg|Niels Ryberg eta familia
Eugenia Marín García

**Eugenia Marín García** (Burgos, Espainia, 1979) Euskal Herriko Unibertitateko Psikologia graduko irakaslea, doktorea eta ikertzailea da.

Eugenia Marín Garcíaren esanetan: «Gauzak gaizki egitea, hutsak egitea, ikasteko erreminta bat da» 

### Lan ibilbidea 
Doktoretza ondoko kontratu bat izan zuen John Gabrieliren laborategian, Massachusettseko Institutu Teknologikoan (MIT), non erresonantzia magnetiko funtzionalaren bidezko errekuperazio praktikaren oinarri neuralak ikertu zituen. 

Basque Center on Cognition, Brain and Language (BCBL) zentroko doktoratu ondoko ikertzaile gisa, memoria semantikoen modulazioa aztertu zuen, elebidunak eta elebakarrak konparatuz. Doktoretza ondoko ikertzaile bisitari gisa Londresko University Collegen (UCL), Eugenia Marínek ikaskuntza espazialaren eta nabigazioaren korrelatu neuralak aztertu zituen, Hugo Spiersen gainbegiradapean. Azken bi proiektu horiek Marie Sklodowska-Curie (Europar Batasuna) doktoretza osteko kontratuaren bidez finantzatu ziren.
* 2009: *Déficits de memoria en la amnesia global transitoria* (Tesia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibilera

thumb|250px|Gizakiak lehiaketa batean korrika egiten. "Esekidura" ikus daiteke, oinek ez baitute zorua ukitzen.
**Ibilera**  giza gorputzaren gorputz-adarrak erabiliz egiten den desplazamendua da.

Urratsen ezaugarri nagusiak dira gorputz-adarren mugimendu-patroien desberdintasunak, hartutako abiadura, energia potentzialaren eta zinetikoaren zikloak, azalerarekiko kontaktuaren aldaketak (lurzorua, zorua, etab.)...

Gutxienez oin batek lurra ukitzen duenean, oinez ibiltzen da. Hanka bakar bat ere lurrarekin kontaktuan ez dagoenean, korrika egiten da. Ibiltzea eta korrika egitea kiroltzat hartzen dira.

## Oinaren euskarria 
Urratsen aldagai garrantzitsu bat oinaren berme-sekuentzia da: nola ukitzen duen oinak lurra, zehazki, oinaren zein zati ukitzen duen lehenik lurrarekin.

# oinaren aurrealdearen euskarria: orpo-behatzak: lehenengo oinaren aurrealdea bermatzen da.
# oin-oinaren erdiko euskarria: orpoa eta oinaren aurreko aldea aldi berean bermatzen dira.
# oin-oinaren orpoaren euskarria: orpo-hatzak: lehenengo oinaren orpoa bermatzen da, eta gero oinaren gainerakoa.

* geroagoko euskarri bat (orpoaren euskarria) oinetakoen atzeko herenean dagoen hasierako presio-zentroan lortzen da (oinetakoaren luzeraren % 0-33).
* erdiko euskarri batek erdiko herenean du presio-zentroa (zapataren luzeraren % 34-67).
* aurreko euskarriak presio-zentroa aurreko herenean dauka (zapataren luzeraren % 68-100).

Oinaren berme-sekuentziak nolabaiteko aldakortasun-maila du urratsen eta gizabanako batetik bestera. Nabarmen eta nabarmen aldatzen da oinez ibiltzearen eta korrika egitearen artean, eta jarduerarako zapatak edo oinetakoak erabiltzen diren kontuan hartuta.

Oro har, oinetakoekin egiten den ibilaldiak oinaren orpoa edo erdialdea bermatzen du; oinutsik egiten den ibilaldiak, berriz, sekuentzia desberdina du. Oinutsik ibiltzea oso gutxitan egiten da orpoaren berme-sekuentziarekin, inpaktua mingarria baita; giza oinaren orpoak ez du kolpea xurgatzeko moduko kuxinik.

Aitzitik, lasterketako zapatila modernoak erabiltzen dituzten korrikalarien % 75ek orpoarekiko euskarri handiagoa dute; izan ere, lasterketako zapatila espezifikoek zola bigungarria, oinarri zurruna eta arkuaren euskarria dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Tell el-Oueili

**Tell el-Oueili** (**Tell el-‘Uwaili** eta **Awayli** ere deitua; ) tell motako aztarnategi arkeologikoa da, Irakeko hegoaldean, Dhi Qar gobernazioan kokatua. Azrnategia 1976 eta 1989 artean induskatu zuten arkeologo frantsesek, Jean-Louis Huoten zuzendaritzapean. Indusketek Eridu baino lehenagoko okupazio-geruzak erakutsi dituzte, eta horrek Tell el-Oueili Mesopotamiako hegoaldean ezagutzen den giza kokalekurik zaharrena bihurtzen du. Ubaid 0 fasea leku honetan aurkitu zuten lehen aldiz eta, beraz, behin-behinean 'Oueili fasea' deitu zen.

## Ikerketaren historia 
Aztarnategia behatu eta ikuskatu zuen lehena André Parrot arkeologo frantsesa izan zen. Garai hartan, Larsa inguruan ari zen lanean, eta ezin izan zuen aztarnategia induskatu. 

Jean-Louis Huot frantziar arkeologoak hasi zituen indusketa zientifikoak. Hasiera batean, indusketa txikien bi denboraldi egin ziren 1976an eta 1978an, eta indusketa erregularrak 1981ean hasi ziren. Indusketa horiek guztiak Louis Huotek egin zituen.

## Tell el-Oueili eta bere ingurunea 
Aztarnategiak 200 metroko diametroa duen eremu zirkularra du eta 5 metro inguruko altuera. Larsako hego-ekialdetik 3,5 kilometro ingurura dago, Dhi Qarreko gobernazioan, Irakeko hegoaldean.

Tell el-Oueili inguruneak udan 50 ° C-tik gora eta urtean 250 mm-tik beherako prezipitazioak har ditzaketen tenperaturak ditu ezaugarri, eta, ondorioz, eremua ez da egokia lehorreko nekazaritzarako. Horren ondorioz, eskualdeko antzinako biztanleek ureztatze-kanalak eraiki zituzten.

## Okupazioaren historiala 
Tell el-Oueili Obeid Aroan okupatu zuten. Indusketek Ubaid 0tik (K.a. 6500-5400) Ubaid 4ra bitarteko okupazio-geruzak aurkitu zituzten. Ubaid 0 fasea leku honetan aurkitu zen lehen aldiz eta, beraz, behin-behinean 'Oueili fasea' deitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Parrot

**André Charles Ulrich Parrot** (Désandans, 1901eko otsailaren 15a - Paris, 1980ko abuztuaren 24a) frantziar arkeologo bat izan zen, Ilgora Emankorran lan egin zuena. Garai hartan Líbano, Irak eta Siriakoak ziren lurraldeetan indusketak egin zituen, batez ere Mesopotamiako Mari hirian, eta Tello eta Larsakoak ere induskatu zituen. 1958 eta 1962 artean Parisko Louvre museoa zuzendu zuen. Inskripzioen eta antzinako hizkuntzen Akademiako kidea (), Ohorezko Legioarekin saritu zuten.

Batez ere Marin berrogei urte baino gehiago (1933 - 1974) eman zituelako da ezaguna. Bere liburuetako batzuk sumeriologiaren klasikotzat hartzen dira.

## Lan hautatuak 
* *Mari, une ville perdue*, 1936.
* *Archéologie mésopotamienne*, 1946-53.
* *Sumer*, 1960.
* *Assur*, 1961.
* *Abraham et son temps*, 1962.
* ''Le Trésor d'Ur*, 1968.
* *L'Art de Sumer*, 1970.
* *Les fouilles de Mari*, 1970-71.
* *Mari, capitale fabuloise*, 1974.
* *L'archéologie*, 1976.
* *L'aventure archéologique'', 1979.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somosaguas

**Somosaguas** Pozuelo de Alarcón udalerrian dagoen luxuzko urbanizazio multzoa da. Espainiako bizitegi-eremu esklusibo, kotizatu eta garestienetako bat da, Málagako probintziako eta Bartzelonako beste eremuekin batera. Pozueloko hirigunetik aparte dago, eta berdegune ugari ditu, hala nola Casa de Campo eta Adolfo Suárez Baso-Parkea.

Multzoa bi urbanizaziotan banatzen da: "La Finca", aberats berrien ohiko bizilekua, batez ere kirol- eta arte-eremukoak, eta "Somosaguas", espainiar nobleziaren eta Madrilgo elite sozioekonomiko tradizionalen kontzentrazio-lekua.

## Historia
XIX. mendean, eremua Larios markesarena izan zen, eta, ondoren, Juan Lladó (Banco Urquijoren presidentea) zegoen inbertitzaile talde batek erosi zuen. Urbanizazioak 1950eko hamarkadan sustatu zituen desagertutako Banco Urquijo bankuaren enpresa-taldeak.

Auzo horretan hil zen Lorenzo Tiepolo pintore italiarra 1776an, eta Urkixoko markesen bizileku izan zen. Nazioartean oihartzun mediatiko handiena izan zuen gertakarietako bat Urkixoko markesen hilketa izan zen, 1980ko abuztuaren 1ean Camino Viejoko bere etxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Maistre

**Paul André Marie Maistre** Lehen Mundu Gerran borrokatu zen frantziar jeneral apaindua izan zen.

## Biografia 
1877an graduatu zen Saint Cyr-en, bere klaseko lehena izanik. Geroago irakasle gisa itzuli zen. 1887an kapitain izendatu zuten, 1898an maior eta 1912an jeneral. 1914an Laugarren Armadako Estatu Nagusiko burua izan zen. Gerra hasi zenean, dibisioko jeneral izendatu zuten eta XXI. Gorputzaren agintea hartu zuen, Mendebaldeko Frontean hainbat gudu borrokatuz. 1917ko maiatzean Maistreri Seigarren Armadaren agintea eman zioten Nivelleko erasoa porrot egin ondoren. Hala ere, bere borroka-tropak matxinatu egin ziren, eta alemaniar lerroaren aurkako erasoaldi planifikatuari aurka egiten ziotela adierazi zuten. Atzera egin zuen. 1917ko ekainerako, istilu larriak zeuden bere 17 dibisioetatik 11tan. 1917ko urrirako, ordea, diziplina berrezarri eta erasora pasa zen. La Malmaisoneko guduan garaile izan zen.

Maistrek laburki zuzendu zituen frantziar indarrak Italian, baina 1918ko udaberrian Mendebaldeko Fronteko Hamargarren Armadaren agintea eman zioten, Ludendorff-en udaberriko alemaniar ofentsiba geldiarazteko aginduarekin. Maistrek paper garrantzitsua jokatu zuen uztaileko aliatuen kontraerasoan, non Armada Talde Zentroa agindu zuen. Marneko Bigarren Gudua garaile izan zen. 1920ko gerraren ondoren, Infanteriako Ikuskatzaile Nagusi bihurtu zen, eta kargu horretan hil zen.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Haur-aulki

**Haur-aulkia** ibilgailuetarako aulkia da, berariaz diseinatua haurrei ibilgailu barruan ondo eusteko eta astinduak, talkak eta desazeleratze bortitzak gertatuz gero babesteko. Haur batek kalte larriak jasan ditzake, baita istripu arin edo bat-batean balaztatu bada ere, indarrean dagoen araudiaren arabera homologatutako haur-aulkirik gabe bidaiatzen badu edo behar ez bezala instalatu bada; izan ere, autotik irten eta haizetakoarekin edo beste gainazal gogor batzuekin jo dezake. Autoaren segurtasun-uhala ez da egokia eta segurua haur batentzat, bidaiari heldu batentzat diseinatu baita.

## Motak 
Autoko haur-aulkiak espezifikoak edo balio anitzekoak izan daitezke.

* Espezifikoak pisu talde jakin baterako adierazita daude. Ezin hobeak dira egunero eta maiz erabiltzeko. Haurraren segurtasuna eta erosotasuna ahalik eta gehien bermatzen dute, nahiz eta denbora laburragoan erabiltzen den.
* Balioanitzak (talde anitzekoak ere esaten zaie) bi pisu-talderentzat edo gehiagorentzat erabil daitezke. Segurtasun-ezaugarriak mantentzen dituzten arren, gutxitan erabiltzeko gomendatzen da; izan ere, haurrari adin eta gorputz-gorpuzkera desberdinetan egokitu behar zaizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Dermot Morgan

**Dermot John Morgan** (1952ko martxoaren 31a, Dublin, Irlanda – 1998ko otsailaren 28a, Londres, Ingalaterra), irlandar umorista eta aktore bat izan zen, nagusiki *Father Ted* (1995-1998) komedia telesailaren protagonista izateagatik ezaguna.

## Filmografia 
### Telebista
**The Live Mike* (1979–1982)
**Father Ted* (1995–1998)
**Have I Got News for You* (1996–97; 11.02 eta 14.03 atalak)
**Shooting Stars* (atal 1, 1996)
*''That's Showbusiness* (atal 1, 1996)

### Filmak
**Taffin* (1988)
**The First Snow of Winter* (1998, voice in UK version)

## Irratia
**Scrap Saturday'' (1989–1991)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maria Giuseppa Robucci

**Maria Giuseppa Robucci-Nargiso** (Poggio Imperiale, Italia, 1903ko martxoaren 20a – ibidem,  2019ko ekainaren 18a) italiar ehun urtedun emakumea izan zen, 116 urte eta 90 egun bizi izan zena.

Hil zenean, munduko bigarren pertsonarik zaharrena zen. 2018ko uztailaren 6an Europa eta Italiako zaharrenaren titulua hartu zuen, Giuseppina Projetto hil ondoren. Italian jaiotako bigarren pertsonarik zaharrena zenda, Emma Moranoren ostean, Europan laugarrena eta ordura arte egiaztatutakoen artean historiako hamazortzigarren zaharrena,.

## Bizitza 
Maria Giuseppa Robucci Foggia probintziako Poggio Imperialen jaio zen. Denbora luzez herriko taberna zuzendu zuen senarrarekin batera. 1982an hil zen Nicola Nargiso senarra.

Bost seme-alaba izan zituen: hiru gizonezko eta bi emakumezko, Concetta barne. Azken hau geroago, Bergamoko Sakramentu Ahizpen kongregazioan sartu eta Ahizpa Nicoletta izena hartu zuen eta gero ama zaintzeko San Severo zaharren etxera joan zen. Hil zenean, seme-alabek 90, 85, 82, 77 eta 76 urte zituzten, hurrenez hurren. 9 biloba eta 16 birbiloba zituen. 

### Ibilbidea 
Maria Giuseppa Robucci-k, 2003an ehun urte zituela Rai Unoko *Life in Live*-n transmisiora gonbidatu zutek, oso adinean aurrera zihoala bi ospitaleratze garrantzitsu izan zituen, bata 2014an, 111 urterekin, erorketa txar baten ondoren hautsita zuen femurra operatu ziotenean, eta bestea 2017an, bukarreko operazio batengatik.

2012an Poggio Imperiale udalerriko ohorezko alkate titulua eman zioten.

Behin baino gehiagotan adierazi zuen gutxi eta osasuntsu jaten ari zela: ez zuen inoiz alkoholik edan, ezta zigarrorik erre ere.

2019ko martxoaren 20an 116 urte bete zituen, mugarri hori lortu zuen hirugarren italiarra, eta 2019ko apirilaren 27an, 116 urte eta 38 egun zituela, historiako bigarren italiar zaharrena bihurtu zen, Giuseppina Projettoren adina gainditzean. 

2019ko maiatzaren 26an, 116 urte eta 67 egun zituela, Europako Parlamenturako hauteskundeetan bozkatu zuen.

## Aintzatespenak 
* 2012an jaioterriko ohorezko alkate titulua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenak

## Kanpo estekak 
* Nonna Maria Giuseppa Robuccik 115 urte bete ditu: Europako bigarren emakumerik luzeena da fanpage.it
* Nonna Peppa, Europako luzeena. Gaur, Apricenan, 115 urte bete dira corrieredelmezzogiorno.corriere.it
Marie-Josephine Gaudette

**Marie-Josephine Clarice** **Gaudette**, **RJM** edo **Ahizpa Zezilia** izenez ezaguna (Mánchester, New Hampshire,  AEB, 1902ko martxoaren 25a – Erroma, Italia, 2017ko uztailaren 13a) Ameriketako Estatu Batuetan jaiotako ehun urtedun moja italiarra izan zen, 115 urte eta 110 egun bizi izan zena. 2017ko apirilaren 15ean Emma Morano herrikidea hil ostean, Italiako zaharrena izan zen.

## Bizitza 
New Hampshireko Manchesterren jaio zen. Gurasoak kanadarrak zituen. Gaztetan hartu zuen moja izateko erabakia, eta 21 urterekin egin zituen botoak.

### Moja ibilbidea 
Kanadan eta Frantzian bizi izan zen eta artea eta musika irakatsi zituen. Gero, 1958. urtean Erromako komentu batean finkatu zen eta bertan bizitzen jarraitu zuen hil arte, Ahizpa Zezilia izena hartu zuen, Zezilia Erromakoaren omenez, musikaren mezenasa. Jesus-Mariaren Erlijiosoen Kongregazioarekin bat egin zuen.
* 2017ko apirilaren 15ean Emma Morano herrikidea hil ostean, Italiako zaharrena izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenak
## Kanpo estekak
Emmanuelle

thumb|Aulki mota horrek sinbolismo handia du Emmanuelle pertsonaiaren munduarekin.

**Emmanuelle** edo Emanuelle da Emmanuelle Arsanen *Emmanuelle* eleberriko pertsonaia nagusia; liburua 1959an idatzi eta 1967an argitaratu zen. Pertsonaia 1969an agertu zen lehen aldiz zineman, *Io, Emmanuelle* filmean, Erika Blancek antzeztuta. Baina Just Jaeckinek zuzendutako 1974ko *Emmanuelle film* frantsesarekin ezagutarazi zen pertsonaia nazioartean. Film horren ondorioz, Sylvia Kristel aktore nederlandarra pertsonaiarekin identifikatuta geratu zen, nahiz eta pertsonaia gero sortutako ondorio askotan erabili izan den arren. ASPk (Alain Siritzky Productions) ekoitzitako filmak eta pasarteak bakarrik dira ofizialak, hau da, Arsanen pertsonaian oinarritzen direnak. Emmanuelle izena (eta bere ortografia-aldaerak) erotismoaren sinonimo bihurtu da zinema munduan.

## Filmografia 
**Emmanuelle (1974) 
**Emmanuelle 2* (1975)
**Black Emanuelle* (1975)
**Good-bye, Emmanuelle* (1977) 
**Emmanuelle 4* (1984) 
**Emmanuelle 5* (1986) 
**Emmanuelle 6* (1988)
**Emmanuelle au 7ème ciel* (1992) 
**Emmanuelle's Secret* (1992) 
**Emmanuelle's Revenge* (1992) 
**Emmanuelle's Perfume* (1992)
**Emmanuelle's Magic* (1993)
**Emmanuelle's Love* (1993) 
**Emmanuelle in Venice* (1993)
**Emmanuelle Forever* (1993) 
**Emmanuelle 1: First Contact* (1996)
**Emmanuelle 2: A World of Desire* (1996)
**Emmanuelle 3: A Lesson in Love* (1996)
**Emmanuelle 4: Concealed Fantasy* (1996) 
**Emmanuelle 5: A Time to Dream* (1996) 
**Emmanuelle 6: One Final Fling* (1996) 
**Emmanuelle 7: The Meaning of Love* (1996) 
**Emmanuelle 2000: Being Emmanuelle* (2000)
**Emmanuelle 2000: Emmanuelle and the Art of Love* 
**Emmanuelle 2000: Emmanuelle in Paradise* (2000) 
**Emmanuelle 2000: Jewel of Emmanuelle* (2000) 
**Emmanuelle 2000: Intimate Encounters* (2000) 
**Emmanuelle 2000: Emmanuelle's Sensual Pleasure* (2000) 
**The Joys of Emmanuelle, Parts 1-3* (2001) 
**Emmanuelle in Rio* (2003) 
**Emmanuelle Private Collection: Emmanuelle vs. Drácula* (2004) 
**Emmanuelle Private Collection: Sex Talk* (2004)
**Emmanuelle Private Collection: The Sex Lives of Ghosts* (2004) 
**Emmanuelle Private Collection: Sexual Spells* (2004) 
**Emmanuelle Private Collection: The Art of Ecstasy* (2006) 
**Emmanuelle Private Collection: Jesse's Secrets Desires* (2006) 
**Emmanuelle Tango* (2006)

## Soinu-bandak 
Filmen beste alderdi garrantzitsu bat musika izan da. Soinu-bandek izugarrizko arrakasta izan zuten:

**Emmanuelle* (1974), Frantzia. Barclay 80545, LP. Pierre Bacheleten musika.
**Emmanuelle 2* (1975), Frantzia. Wip Records 863 002, Francis Lairen musika.
**Goodbye Emmanuelle* (1977), Japonia. Philips FDX-334, LP. Serge Gainsbourgen musika.
**Emmanuelle 4* (1984), Frantzia. Carrere 66084, LP. Michel Magneren musika.
**Emmanuelle 5* (1986), Frantzia. Pierre Bacheleten musika. Inoiz ez da LPn edo CDn plazaratu.
**Emmanuelle 6* (1988), Frantzia. Olivier Dayren musika. Inoiz ez da LPn edo CDn plazaratu.
**Emmanuelle au 7ème ciel'' (1992), Frantzia. Pierre Bacheleten musika. Inoiz ez da LPn edo CDn plazaratu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :1974ko filmaren traillerra.
Liburu sibilinoak

Liburu sibilinoak, lehen mailako garrantzia zuten erromatar erlijio publikoan, eta horrekin modu estuan lotuta zegoen politikan ere. *collegium sacris faciundis* izeneko apaiz-taldeak gordetzen zituen eta erromatar magistratuek kontsultatzen zituzten batzuetan Jainkoek bidalitako iragarpenak ulertzeko.

Testu mitologiko eta profetikoen bilduma bat zen, erromatarrek gida posible gisa kontsultatzen zutena gertakari historiko garrantzitsu baten aurrean zeuden bakoitzean nola jokatu jakiteko. Izan ere, haien izena sibiletatik edo profetisetatik zetorkien,  eta zehazkiago, Kumaseko sibilarengandik (beste bertsio batzuek Helespontoko eta Eritreako sibilek idatzi zituzten liburuak). Kumasekoa zen, erromatarrentzat, ezagutzen diren hamar sibiletatik garrantzitsuena. Cumas Magna Greziako hiri bat zen, gaur egun Italiako hegoaldeko Campania eskualdea dena, Magna Grezia osoan, greziar kulturaren eragina oso handia zen, bai  erromako inperioa zabaldu aurretik, bai eta erromatarren menpean geratu ondorengo lehen mendeetan ere.

## Liburuen kondaira eta historia 
Gizaki baten eta ninfa baten alabatzat harturik, Virgiliok Eneidako pertsonai egiten du, Eneas Hadesetik gidatzen baitu. Beste mito baten arabera, Apolok eskatu zion desioa onartu zion, alegia, bere ukabilean harea-aleak adina urte bizi izatea, baina literalki egin zuen, betiereko gaztetasuna ere eman gabe, halako moldez non, hura ia mila urtez bizi izan baitzen eta aldi berean zahartu egin baitzen; zahartzen zelarik txiki-txiki egin zen eta azkenean, jainkoaren tenplutik zintzilik zegoen kaiola batean sartu behar izan zuten. Baina Erromaren historiarekin zuzenen lotzen duen pasadizoa Erromako azken errege Tarkino Handiarekin gertatu zena da.

Erregeak uko egin zion berak eskaintzen zizkion bederatzi profezia-liburuak erosteari, K.a. VI. mendean egindako orakulu-bilduma bat, garestiegiak zirela iritzita. Sibilak hiru suntsitu zituen eta prezio bera eskatu zion beste seirengatik; jakina, erregeak berriro ezetz esan zuen, eta orduan beste hiru erre egin zituzten. Tarkinok gainontzekoak erostea onartu zuen, baina hasierako zenbatekoa ordaindu behar izan zuen. Horiek izan ziren Jupiter Kapitolinoren tenpluan gorde zirenak eta erromatar erlijioari elementu sakratu garrantzitsu bezala gehitu zitzaizkionak, Marko Terentzio Varron (Laktantziok "*Institutiones divinae"* aipatzen duenez) edo Aulo Gelio (bere *Noctes atticae*-n) bezalako autoreek aditzera ematen duten bezala.

K.a. 83. urtetik aurrera ez ziren jatorrizkoak, eraikina erre zuen suteak kontsumitu baitzituen, eta Senatuak ordezkariak bidali behar izan zituen hainbat hiritara, kopien bidez bilduma berri bat egiteko. Berreraikitako tenplu berrian utzi ziren, baina K.a. 12. urtean Augustok Palatinoko Apolo Patroosen tenplura  eramateko agindu zuen, bera baitzen "*pontifex maximus*" (pontifize gorena), erromatar erlijioaren apaiz nagusia, eta beraz bazuen boterea erabaki hori hartzeko eta betearazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kumaseko Sibila Irunero
* Antzinaroaren historia II: Erroma, Errepublikatik Inperiora. *Unibertsitetako Indar Batasuna. Apunte bankua. Gasteiz. Historia. 3. maila. Erroma*
Mingorri (argipena)

**Mingorri** hurrengoa izan daiteke:

* Mingorri, Lekeition Aste Santuko prozesioko pasarte bat osatzen duen pertsonaietako bat.
* Mingorría,  Ávilako udalerria.
* Mingorri (gaisotasuna),  gizakien gaixotasun infekzioso bat.
Alfred Neuland

**Alfred Karl Neuland** (Walk, Livoniako Gobernazioa, Errusiar Inperioa, 1895eko urriaren 10a - Tallinn, Estoniako Sobietar Errepublika Sozialista, Sobietar Batasuna, 1966ko azaroaren 16a) pisu-jasotzailea izan zen. 1920ko eta 1924ko Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, bere aberri Estonia ordezkatuz, eta urrezko eta zilarrezko domina bana irabazi zituen, hurrenez hurren. Hartara, Estoniako lehen urrezko domina olinpikoa lortu zuen. 1922an, munduko titulu bat irabazi zuen, eta hiru munduko errekor eskuratu zituen 1920tik 1923ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joël Rakotomalala

**Joël Rakotomalala** (Toliara probintzia, 1929ko martxoaren 29a – Antsirabe, 1976ko uztailaren 30a) madagaskartar militar eta politikaria izan zen. Madagaskarko lehen ministroa izan zen 1976ko martxotik uztailera.

Madagaskarko herri indar armatuetako koronel mailara iritsi zen. Madagaskarko Errepublika Demokratikoko lehen ministro eta Defentsa ministro izan zen 1976ko martxotik, Didier Ratsiraka presidente zela. Madagaskarko Errenazimendurako Elkarteko kide ere izan zen.

Helikoptero istripuz hil zen 1976ko uztailean, Madagaskarko armada frantziarraren presentziaren azken hilabetean.
Hona hemen gu biok

thumb|Dorothy Parker gaztea.
***Hona hemen gu biok*** euskarazko antologia bat da, 2005. urtean argitaratua, Dorothy Parkerrek XX. mendearen hasieran ingelesez idatzitako 16 ipuin biltzen dituena. Mirentxu Larrañagak euskaratu zituen ipuin horiek, Literatura Unibertsala bildumarako. Antologia honek harremanen konplexutasuna, identitate pertsonalaren eraikuntza eta bizitzeko erabaki garrantzitsuen aurrean sortzen diren zalantzak jorratzen ditu.

## Testuaren laburpena 
Eleberriak bi pertsonaien arteko harremana du ardatz. Istorioa lehen pertsonan eta elkarrizketa ugari erabiliz kontatzen da, irakurlea protagonisten barne-mundura hurbilduz. Narrazioak eguneroko bizitzako egoerak eta une erabakigarriak uztartzen ditu, maitasuna, adiskidetasuna eta konfiantza bezalako gaiak sakon aztertuz.

Kontakizunean zehar, bi protagonistek beren iraganari eta etorkizunari aurre egin behar diote. Harremanaren bilakaerak tentsioa emozionala eta hazkunde pertsonala erakusten ditu, eta horrek istorioari erritmo intimo eta hurbila ematen dio.

## Gai nagusiak 
* **Maitasuna eta konpromisoa:** Harreman afektiboen indarra eta hauskortasuna aztertzen dira.
* **Identitatea:** Norberaren burua ezagutzeko eta onartzeko prozesua.
* **Komunikazioa:** Isiltasunek eta esandako hitzek harremanetan duten eragina.
* **Hazkunde pertsonala:** Esperientzien bidez pertsonaiek bizi duten bilakaera.

## Estiloa 
Lanaren estiloa zuzena eta emozionala da. Hizkera naturala eta egunerokoa erabiltzen da, irakurlearekin hurbiltasuna sortzeko. Barne-hausnarketek eta elkarrizketek pisu handia dute, eta horrek erritmo arina baina sakona ematen dio narrazioari.

## Harrera 
Liburuak harrera ona izan du euskal irakurleen artean, bereziki gazteen artean, identifikazio erraza eta gaurkotasuneko gaiak lantzen dituelako. Kritikariek azpimarratu dute egileak sentimendu modu zintzo eta errealistan irudikatzeko duen gaitasuna.

## Eragina 
*Hona hemen gu biok* lanak euskal literaturaren esparruan harreman-eleberrien tradizio garaikidean kokatzen da. Irakurleen artean eztabaida piztu du maitasunaren eta konpromisoaren inguruko ikuspegi berritzaileengatik, eta euskarazko literaturan erreferentziazko lanetako bat bihurtu da bere generoan.

## Erreferentziak
Presentación Lekube Barkin

**Presentación Lekube Barkin** (Bilbo, Bizkaia, 1900eko azaroaren 19a – Durango, Bizkaia, 1994ko apirilaren 18a) maistra izan zen eta geroago moja.

## Bizitza 
Calixto Lekube Aranburu eta Maria Barkin Isusiren alaba. Bilboko Abando auzoan jaio zen 1900 urteko azaroaren 19an. 

### Lan ibilbidea 
Maistra lan egin zuen, besteak beste, 1924ean ireki zen Iurretako Amezketa auzo eskolan, Purificación Mendiola eta Petra Etxeandia maistrekin, baita Juan Bautista Azpiroz maisuarekin ere; 53 ikasle zituzten Gerediaga elkartearen *Astola* ikerketa eta historia aldizkarian, 2023ko 17. zenbakian argitaratu zutenez. Eskola horretako lekukotasun bat aurkitzen dugu Ahotsak atarian Begoñe Andone Erdoiza Uribarrenak kontatuta: "*Maistra ona euki genduan, Don Jose Antonio Agirreren lengusiña: Presentación Lekube Barkin; Lezama edo hor aldekoa zan bera... Ha apur bat hazita egon zan eta, bere aldera emongo euskun esplikaziñue* *seguramente*"Gerra Zibilaren ondoren eta depurazioaren ondorioz, Galdakaoko Bengoetxe auzoko eskolara bidali zuten. Han bere ikasleek kontatu bezala, lanean jardun zuen urte batzuetan, klausurako moja sartzea erabaki zuen arte.

### Heriotza 
alt=Durungoko Komentu kaleko 3an hil zen 1994an, I-94 urte zituela|thumb|Presen Lekuberen heriotza-agiria
Durangoko komentu batean eman zituen bere azken urteak, zendu zen arte, 1994 urtean, "fibrilación auricular" baten ondorioz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gerediaga Elkartearen webean ASTOLA aldizkaria: https://gerediaga.eus/media/562/download/ASTOLA%2017_AuzoEsolak.pdf(https://gerediaga.eus/media/562/download/ASTOLA%2017_AuzoEskolak.pdf)
* Estatuko Boletin Ofiziala (BOE) Jose Antonio Agirrde eta Lekuberen kontrako aginduarekin