open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Wrong Mans

***The Wrong Mans*** BBC Television ekoiztetxearen umorezko drama telesail britaniarra izan zen, Hulu sareko telebista plataforma estatubatuarrarekin elkarlanean ekoiztua. 2013ko irailaren 24an estreinatu zuten Erresuma Batuan BBC Two telebista katean.

## Argumentua 
Sam Pinkett (Mathew Baynton) eta Phil Bourne (James Corden), biak Bracknellgo udaleko lankideak, krimen, konspirazio eta usteldura-sare zoro, baina larri baten atzaparretan eroriko dira Samek auto-istripu baten lekuan aurkitutako telefono mugikorrean dei bati erantzun ostean.

## Aktoreak 
* Mathew Baynton - Sam Pinkett bezala
* James Corden - Phil Bourne bezala
* Sarah Solemani - Lizzie Green bezala
* Tom B-den - Noel Ward bezala
* Paul Cawley - Alan bezala
* Chandeep Uppal - Sabrina bezala
* Dawn French - Linda Bourne bezala
* Nick Moran - Nick Stevens bezala
* Emilia Fox - Scarlett Stevens bezala
* David Calder - Mr. Reid bezala
* Benedict Wong - Mr Lau bezala
* Andrew Koji - J-on Lau bezala
* Christina Chong - May Wu bezala
* Dougray Scott - Jack Walker agentea bezala
* Stephen Campbell Moore - Paul Smoke bezala
* Karel Roden - Marat Malankovic bezala
* Duncan Pow - Petr bezala
* Alec Utgoff - Yuri bezala
* Rebecca Front - Cox bezala
* Bertie Carvel - Nathan Cross bezala
* Trevor Cooper - Harry goardia bezala

## Kanpo estekak
Karlos Ramirez Arellanokoa

**Karlos Ramirez Arellanokoa** (?- Zaragoza, 1412) nafar-gaztelar noblea izan zen, Camerosko jauna izandakoa.

Joan Ramirez Arellanokoa Gaztea, Valtierra, Arriatzu eta Mendinuetako jauna, eta Teresa Manrique, Fuente Muño, Villarmentero eta Santillanako andrea, gurasoak zituen.

Gainera, Arellano, Subitza, Deikaztelu, Andaluz, Cervera, Aguilar, Muro, Albelda, Viguera, Alcanadre, Ausejo, Murillo, Pinillos, Arrúbal eta beste hainbat hiribildutako jauna eta Fernando *Antequerakoa*ren alferez nagusia izan zen.

Vianan bataiatu zuten, Karlos II.a Nafarroakoa aitabitxia izanik. Hala ere, familia eta koroaren arteko harremanak txarrak izan ziren baina 1396 aldean berriro adiskidetu omen ziren, garai haietan Karlos Ramirez Arellanokoa Karlos III.aren ezkutaria zelako.

## Erreferentziak
Joan Ramirez Arellanokoa Gaztea

'*Joan Ramirez Arellanokoa *Gaztea''''' (?- Aljubarrotako gudua, 1385eko abuztuaren 14a) nafar-gaztelar noblea izan zen, Deikaztelu, Valtierra, Arriatzu eta Mendinuetako jauna izandakoa.

Joan Ramirez Arellanokoa Zaharra eta Venantzia Branc gurasoak zituen. 1365eko apirilaren 13an Karlos II.a Nafarroakoak handiki izendatu zuen. 1366 eta 1375 artean Gaztelako  Nagusiaren alaba zen Teresa Manrique ezkondu zuen. Nahiz eta 1376an Valtierra eta 1377an Arriatzu eta Mendietako jaurerriak eman zizkion, 1378an Joan Gaztelakoarekin zegoen honek Nafarroa inbaditu zuenean. Saldukeria honen ondorioz, Nafarroan zituen ondasun guztiak konkistatu zizkioten.

1383–1385eko Krisialdian gaztelarren alde parte hartu zuen, Aljubarrotako guduan hil arte.

## Erreferentziak
1378ko Nafarroa-Gaztela Gerra

**1378ko Nafarroa-Gaztela Gerra** herrialde bien arteko gerra izan zen.

## Aurrekariak 
Ehun Urteko Gerran, Cocherelgo guduan jasandako porrotaren ostean, Karlos II.a Nafarroakoaren irrika Frantziako koroarekiko izugarri murriztu zen. Soa Iberiar penintsulan kokatuta, ingelesarekin hitzarmena bilatu zen Gaztelako erregearen aurka. Rikardo II.a Ingalaterrakoari, 1.000 soldaduko (500 arkulari eta 500 arma-gizon) armadaren truke, Karlos II.ak Cherbourg utzi zien ingelesei hiru urtetarako Gainera, Ingalaterrarekin zuen aliantza militarra haustera, ezkontza bidezko aliantzak bukatzera eta Gaztelako Erresumaren etsaiak bere lurraldetik ezin sartzera behartu zizkioten.

## Ondorioak 
Frantziarrek Karlos infantea 1380an askatu zuten.

1385eko Aljubarrotako guduan portugesen aurrean jasandako porrota eta Lancasterko dukearen mehatxuak zirela eta, Joan I.a Gaztelakoa errege berriak Karlos II.a Nafarroakoarekin berriro harremanetan izan nahi zuen 1378an gertatu zen moduan ingelesek Nafarroa zeharkatuz Gaztela eraso ez zezaten. Hori zela eta, 1386ko urtarrilaren 11n Karlos II.a berak eta Gaztelako erregearen ordezkariak, Petri Luna kardinalak, Lizarrako ituna sinatu zuten. Itunaren bitartez nafarrek galdutako gazteluak berreskuratu zituzten, Tuterakoa, Lizarrakoa eta San Vicentekoa izan ezik. Hauek nafar oinordekoaren eskuetan geratu ziren. Gazteluak Joan I.aren izenean gobernatu behar izan zituen Karlos II.a bere aitak itunaren baldintzak errespetatzen zituen bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1991ko Espainiako Traineru Txapelketa

**1991ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 44. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 17 eta 18an jokatu zen El Astilleron, eta San Juanek bere seigarren garaipena lortu zuen, bosgarrena lortu eta 28 urtetara.

## Historia 
Polemikarekin hasi zen txapelketa, izan ere asturiar bakarra egoteari Nautico de Vigoren ukoa gehitu zitzaion eta bi trainerurentzako tokia gelditu zen. Euskadiko txapelketako hirugarrenak (San Juanek) eta Kantabriako bigarrenak (Santoñak) bete behar zuten baina 1989ko arau baten oinarrituta txapelketa probintzialetako txapeldunak ere izan zezakeen aukera, kasu honetan Zierbenak. Ondorioz abuztuaren 16rako errepeska antolatu zen baina Santoñak zer eginik ez zuela ikusita protesta egiteaz gain estropada ez jokatzea erabaki zuen.

Igandeko ohorezko txandarako lau euskaldunak sailkatu ziren, eta azken urteetan bezala pasaitar bien arteko lehia estua ikusi zen. Oraingoan sanjuandarrak nagusitu ziren bi segunduko tartea atereaz.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

* Castropolek estropada arraunlari bat gutxiagoz amaitu zuen.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Koxtape Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: Pako Prieto
** Patroia: Juan Mari Lujanbio
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
Negociador

***Negociador*** 2014. urtean, Borja Kobeagak zuzendutako filma da, Sayaka Producciones Audiovisualesek ekoiztua.

## Sinopsia 
Manu Aranguren (Ramón Barea) euskal politikaria Espainiako Gobernuaren ordezkaria da ETArekin hizketan hasteko. Elkarrizketa profesionala baino pertsonal bilakatuko da eta harreman pertsonal horiek bakarrik aurrera aterako dute negoziazioa.

## Aktoreak 
* Melina Matthews: Sophie
* Raúl Arévalo: Sophieren mutil-laguna
* Carlos Areces: Patxi
* Secun de la Rosa: Zerbitzaria
* Josean Bengoetxea: Jokin
* Óscar Ladoire: Alberto
* Ramón Barea: Manu Aranguren
* Gorka Aginagalde
* Santi Ugalde: Bizkartzaina
* Alejandro Tejeria: Funtzionarioa
* Jons Pappila: Nicholas
* Julie Dacquin: Atezaina
* María Cruickshank: Emagaldua

## Kanpo estekak 
*  Artikulua imdb.com
1939ko Munduko Alpetar Eski Txapelketa

**IX. Munduko Alpetar Eski Txapelketa** Zakopane (Polonia) herrian ospatu zen, 1939ko otsailaren 12a eta 15a bitartean, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) eta Poloniako Eski Federazioak antolatuta.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
1938ko Munduko Alpetar Eski Txapelketa

**VIII. Munduko Alpetar Eski Txapelketa** Alpeetako Engelberg (Suitza) herrian ospatu zen, 1938ko martxoaren 5a eta 6a bitartean, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) eta Suitzako Eski Elkarteak antolatuta.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
Alejandro Tejería

**Alejandro Tejería** (Cabezón de la Sal, 1984) kantabriar aktorea da.

Nacho Vigalondoren lagun mina, *Vaya Semanita* telesaioan agertzeagatik ezaguna bilakatu zen Euskal Herrian.

## Filmografia 
* *Negociador* (2014)
* *Balada triste de trompeta* (2010)
* *El síndrome de Svensson * (2006)
* *7:35 de la mañana* (2003)

## Erreferentziak
Nahikari Ipiña

**Nahikari Ipiña Sadaba** (Bilbo, ) bizkaitar zinema ekoizlea da.

Euskal Herriko Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioa eta Publizitatea ikasi zuen. 2005ean Bilbon, Borja Crespo, Borja Kobeaga, Koldo Serra eta Nacho Vigalondorekin batera, Arsénico eta Sayaka ekoiztetxeak sortu zituen. Enpresa hauen lehenengo lana Nacho Vigalondoren *Kronokrimenak* filma izan zen.

## Filmagintza 
* *El vecino* (2019)
* *Negociador* (2014)
* *No controles* (2010)
* *Kronokrimenak* (2010)
* *Pagafantas* (2009)
* *7:35 de la mañana* (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Node.js

Programatzeko ingurune bat da **Node.js**, Interneteko aplikazio eskalagarriak sortzeko diseinatua, zerbitzariak batez ere.

Programak JavaScript-ez idatzita daude. Gertakizunetan oinarritutako arkitektura bat eta sarrera/irteera asinkronoa erabiltzen ditu, sistemaren denbora minimizatzeko eta eskalagarritasuna maximizatzeko.
thumb|'HTML5 lengoaia eta JavaScript APIak' liburua.
Programazio ingurune hau oso ezaguna da web garatzaileen artean, eta gaur egun milaka webgune daude Node.jsrekin eginda, 175.398 baino gehiago.

Mundu osoko zenbait enpresa ezagunek erabiltzen dute: Linkedin, Netflix, Uber, Trello, PayPal, Nasa, Ebay, Medium, Groupon, Walmart, Mozilla, GoDaddy, Yandex, Citybank eta Yahoo, besteak beste.

Gehienetan JavaScript programak nabigatzailean exekutatzen dira, baina Node.js aplikazioetan zerbitzarian exekutatzen dira.

**Node.js** inguruneak kodea exekutatzeko Google-ren V8 JavaScript motorra erabiltzen du. Liburutegi batzuk ere erabiltzen ditu bere aplikazioek Web zerbitzari moduan lan egin ahal dezaten, Apache HTTP zerbitzaria edo Microsoft-en IIS softwarea gabe.
Ryan Dahl-ek sortu zuen **Node.js**. 2009an plazaratu zuen eta bere zabalkuntzan laguntzaile izan zuen Joyent.

Node.js-k 2012 urteko teknologiari emandako InfoWorld saria jaso zuen.

thumb|upright|Ryan Dahl, Node.js-ren sortzaileaBesteak beste, Node.js ingurunearen erabiltzaileen artean hauek daude: Microsoft, Yahoo!, Walmart, Groupon, SAP, LinkedIn, Rakuten, PayPal, Voxer,

## Node.jsren Praktika Onak 
Web garatzaile askok estimu handitan dute *Node.jsren Praktika Onak* gida, gai horren inguruan gidarik garrantzitsuenetako bat delako. Eremu horretan dagoen praktika onen bildumarik handiena da, eta etengabe handitzen ari da. 2020an 80tik gora praktika, estilo-eskuliburu eta arkitektura-aholku biltzen ditu. Praktika bakoitza kode-adibideek, blogetako aipu hautatuek eta informazio osagarriek osatzen dute.

2021ko martxoan gida hori argitaratu zen euskaraz, Ane Diaz de Tuesta web-programatzaileak eta haren aita Joxe Felix Diaz de Tuesta euskaltzaleak itzulita. Urtebetean itzuli zuten euskarara. Bertsio originala ingelesez argitaratu zen, baina laster itzuli zen beste bost hizkuntzatara. Seigarren itzulpena izan zen euskarazkoa, hain zuzen ere.

## Adibideak 
Hau da Node.js ingurunean HTTP zerbitzari gisa inplementatutako Kaixo, mundua aplikazio oso bat:

```javascript
var http = require('http');

http.createServer(function (request, response) {
    response.writeHead(200, {'Content-Type': 'text/plain'});
    response.end('Hola, món!\n');
}).listen(8000);

console.log('Servidor disponible a: http://localhost:8000/');
```
Beste adibide bat, TCP zerbitzari bat 7000 portuan entzun eta bidali zaionarekin erantzuten duena:

```javascript
var net = require('net');

net.createServer(function (stream) {
    stream.write('hello\r\n');

    stream.on('end', function () {
        stream.end('goodbye\r\n');
    });

    stream.pipe(stream);
}).listen(7000);
```

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* The Node.js Package Manager
* Ryan Dahl: Node.js | JSConf.eu a Blip
* Node.js-ren praktika onak Ane Diaz de Tuesta
Arellanoko dorrea

**Arellanoko dorrea** Nafarroako Arellano udalerrian dagoen zaintza dorre bat da. Herrigunearen iparraldeko muturrean dago, San Roman elizatik hurbil. XI. mendean, 1100. urte aldera eraiki zen. Oraintxuki zahaberritu izan da eta egoera onean dago.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
San Roman eliza (Arellano)

**San Roman eliza** Nafarroako Arellano udalerrian dagoen eliza bat da. XIII. mendearen lehen erdialdea eta XVI. mendearen artean eraiki zen. Zisterziense, gotiko eta berpizkundeko estiloen arteko nahasketa da. XVIII. mendean eraikitako gainaldeko dorrea nabarmentzen da.

Herrigunearen iparraldean dago, Arellanoko dorretik hurbil.

## Kanpo estekak
Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien

''''''''* (euskaraz, *Faustroll doktore patafisikoaren egitandiak eta iritziak*), "Roman néo-scientifique" (eleberri neo-zientifikoa) azpitituluaz, Alfred Jarry frantses idazlearen eleberria da. Eleberria 1911an plazaratu zen, egilea hil eta lau urtera. Liburu hau eta *Ubú erregea'' dira Jarryren ezagunenak. 'Patafisikaren sortzaileak lan horietan oinarritu ziren beren proposamena aurrera eramateko.

## Egitura 
Liburuak zortzi atal eta 41 kapitulu ditu:
* Sarrera
* Patafisikaren elementuak
* Parisetik Parisera itsasoan zehar, edo Robinson belgikarra
* Cefalorgia
* Ofizialki
* Luculoren etxean
* Khurmookum
* Ethernidad

## Argumentua 
Eleberriak Faustoll doktorearen abenturak narratzen ditu. Faustoll 63 urteekin jaio zen eta patafisikaren aitzindaria izan zen. Diziplina horrek «salbuespenak gobernatzen dituen legeak ikertzen ditu». Narrazioak Faustollen abenturak Parisen zehar azaltzen ditu. Ibilbide horretan berarekin Bosse-de-Nage babuinoa joango da. Gertaerekin batera egileak azalpen filosofikoak eta matematikoak emango ditu horretako lengoai absurdoa erabiliz. Eleberriak dadaismoaren eragin handia erakusten du.

## Kanpo estekak 
*  *Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien* liburua.

## Ikus, baita ere 
* 'Patafisika
Apostrofe

**Apostrofea** testu batean beste pertsonaia, objektu edo entitate bati dei egiteko erabiltzen den figura erretorikoa da. Horren adibidea,  litzateke (adibidez, Oi lur, oi lur olerkian; eta *Esaidazu, Ane, zenbat urte dituzu?*, esaldian *Ane* hitza). Funtzio gramatikal bat, bokatibo gisa, betetzen duen esamoldetzat ere har daiteke.

## Kanpo estekak
Tesalonikako Ediktua

**Tesalonikako Ediktua**, baita ***Cunctos populos*** (euskaraz: herri guztiei) moduan ezagutua, 380ko otsailaren 27an egin zen ediktu edo lege erromatar bat izan zen. Lege honen arabera, kristautasuna Erromatar Inperioko erlijio ofizial bihurtu zuen. Biztanle guztiak, kristauak izatera bultzatu zituen. Ondorioz, kristautasuna Erromako inperioaren erlijioaz bihurtzeaz gainera, irmotasun eta indar handia eman zion kristautasunari. Graziano, Valentiniano II.a eta Teodosio I.a Handia enperadoreek egin zuten ediktua Konstantinoplan.

## Tesalonikako Ediktuaren testua 
## Kanpo estekak
Laukote (argipena)

**Laukote** hitzak adiera zenbait ditu:
* laukotea, lau abeslari edo musikarik osaturiko musika taldea eta horrentzat konposaturiko musika-pieza,
** hari-laukotea, gehienetan bi bibolinek, biola batek eta biolontxelo batek osaturiko musika-taldea eta horrentzat konposaturiko pieza;
* Laukote, Arabako upategia.
Dispareunia

**Dispareunia** harreman sexualak izan bitartean, aurretik edo ondoren, mina edo molestiak sentitzea da, emakumeetan normalean, baina baita gizonezkoetan ere. Molestiak askotarikoak izan daitezke, hasi koito osteko bagina-irritaziotik eta min gogor eta iraunkorreraino. Emakumeetan, baginismoarekin lotua agertzen da sarritan. Emakumeen %4ak pairatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuñigako harresiak

**Zuñigako harresiak** Nafarroako Zuñiga udalerriko herrigune edo alde zaharra inguratzen duten antzinako harresien aztarnak dira. 1985ko ekainaren 25an kultura ondasun izendatuak izan ziren.

Herriguneak Erdi Aroko birpopulaketa herribilduen ohiko oinplanoa du. Herrigunea aldaketa nabarmenik gabe mantendu izan da, harresi eraztun batez babestu eta inguraturik, antzinako harresi honen zatiak eta dorreak etxeak eta eraikinen hormak eraikitzeko erabiliak izan dira.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
1992ko Espainiako Traineru Txapelketa

**1992ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 45. ekitaldia) Donostian jokatu zen, eta Arraun Lagunak taldeak bere lehenengo garaipena lortu zuen, donostiar traineruen bigarrena, aurrekoa lortu eta 47 urtetara.

## Historia 
Astebete lehenago Euskadiko txapelketa jokatu zen Lekeition eta Arraun Lagunakek irabazi zuen Donibanekori aurrea hartuz. Orio eta San Pedro erretiratu egin ziren.

Asturiar bakarra izanik zortzigarren traineruaren tokia Oriok hartu zuen. Larunbatean hiru euskaldunekin batera Samertolameu sailkatu zen ohorezko txandan aritzeko. Igandean donostiarrek garaipen erraza lortu zuten eta astea bikain biribildu zuten.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Arraun Lagunak
** Entrenatzailea:
** Patroia: Asier Lopez
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
Charles Taylor

**Charles Margrave Taylor** (Montreal, Quebec, 1931ko azaroaren 5a) filosofo kanadiarra da.

McGill Unibertsitateko (Montreal) zientzia politiko eta filosofia irakaslea izan zen 1961 eta 1997 bitarte. Bere pentsamendua hainbat pentsamendu korronte eta diziplinen bidegurutzean kokatzen da: filosofia analitikoa, fenomenologia, hermeneutika, filosofia morala, erlijioaren filosofia, antropologia, soziologia, politika eta historia. Gai aniztasun guzti hori inspirazio eta estilo berberarekin lantzen ditu. Bere idatziak hogei hizkuntza baino gehiagotara itzuli dira.

## Lanak 
* 1964 :  *The Explanation of Behaviour*, London, Routledge and Paul Kegan.
* 1975 :  *Hegel*, Cambridge University Press.
* 1979 :  *Hegel and Modern Society*, Cambridge University Press.
* 1979 :  *Social Theory as Practice*, Delhi, Oxford University Press.
* 1985 :  *Human Agency and Language, Philosophical Papers 1*, Cambridge University Press.
* 1985 :  *Philosophy and the Human Sciences, Philosophical Papers 2*, Cambridge University Press.
* 1989 :  *Sources of the Self: The Making of the Modern Identity*, Harvard University Press.
* 1991 :  *The Malaise of Modernity*, Toronto.
* 1992 :  *Rapprocher les solitudes. Écrits sur le fédéralisme et le nationalisme au Canada*, Québec, Presses de l'Université Laval.
* 1992 :  *Multiculturalism:Examining the Politics of Recognition*, Princeton University Press.
* 1993 :  * Reconciling the Solitudes: Essays on Canadian Federalism and Nationalism*, McGill-Queen's University Press.
* 1995 :  *Philosophical Arguments*, Harvard University Press.
* 1998 :  ''Qu'est-ce que le Soi ?*, in *Dormir, rêver, mourir*, Paris, Nil éditions.
* 1999 :  *La Liberté des modernes*, Paris, Presses Universitaires de France.
* 1999 :  *A Catholic Modernity*, Oxford University Press.
* 2002 :  *Varieties of Religion Today. William James Revisited*, Harvard University Presse (Institute for Human Sciences Vienna Lectures Series).
* 2004 :  *Modern Social Imaginaries*, Duke University Press.
* 2005 :  *The Ethics of Authenticity*, Harvard University Press.
* 2007 :  *A Secular Age*, Belknat Harvard. (Récompensé par le prix Templeton 2007).
* 2010 :  *Laïcité et liberté de conscience'', Jocelyn Maclure-kin, Montreal, Les Éditions du Boréal.
Gendulaingo jauregia

**Gendulaingo jauregia** Nafarroako Zizur Zendeako Gendulain herri hustuan dagoen jauregi baten hondakinak dira. Gaur egun, eraikina oso egoera kaskarrean dago. Iruñetik Lizarrara doan A-12 autobidea eta Galar kontzejuaren artean dago, eta Done Jakue Bidetik berrehun metro ingurura.

Jabetza pribatukoa denez, berez bertako sarrera debekatua dago.

## Historia 
Aintzina, jauregia Gendulain herria zenaren eraikin nagusia izan zen. Jauregiaren hondakinen alboan Gendulaingo eliza zenaren hondakinak daude.

Iraganean, Gendulain Nafarroako Erresumako jaurerri garrantzitsuenetakoa izan zen. XIV. mendean jazotako Nafarroako Gerra Zibilan, orduko Gendulaingo jabetza zuen Aiantzeko jauna Beaumontarren aldekoa zen, hots, Gaztelako Erresumari babes eman ziona. Aldekotasun honek jaurerriari hondamendia ekarri zion, 1521ean Asparot buru zuten Agaramontar-Frantziar gudarosteak jauregia harpilatu baizuten.

## Ikus gainera 
* Gendulain jauregia, Zapateria kalea eta Kontseiluko plaza, Iruñeko Alde Zaharra.
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Inplosio

Fisikan, **inplosioa** objektu baten *barrurako* leherketa da, gehienetan objektuaren barruan dagoen presioa kanpokoa baino nabarmen txikiagoa izateagatik. Objektuaren gainean egiten den indarra objektuaren kanporako indarra baino handiagoak denean ere gerta daiteke.

## Kanpo estekak
1993ko Espainiako Traineru Txapelketa

**1993ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 46. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 21 eta 22an jokatu zen Meiran (Galizia), eta Oriok bere hamabigarren garaipena lortu zuen.

## Historia 
Oriok batel, trainerilla eta traineruetako Espainiako txapelduna izatea klortu zuen 1993an, aurrez Zumaiak (1983 eta 1984) eta Kaikuk (1978) egin bezala.

Larunbatean Orio eta San Pedrorekin batera Meira eta Santander sartu ziren ohorezko txandarako. Aipatzekoa da San Pedrok ez zuela bere txanda irabazi. Igandean itsasoa erabat bare azaldu zen. Lehenengo ziabogan San Pedro Santanderren kalera sartu zen eta denbora pixka bat galdu zuen. Luze hartan Oriok bost segunduko tartea atera zuen eta ondoren distantzia kudeatzea besterik ez zuen izan.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Entrenatzailea: Jose Luis Korta
** Patroia: Juan Mari Larrañaga "Txiki"
** Arraunlariak: Mikel Orbañanos, Igor Esnal, Jokin Amilibia, Migel Angel Lizarralde "Altxerri", Joakin Otxotorena, Patxi Frances, Ramon Elizondo "Amañu", Antonio Atxega, Iñigo Arruti, Patxi Zabala, Alex Esnal, Anjel Odriozola eta Migel Angel Sarasua.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
Distribuzionismo

**Distribuzionismoa** ekoizpen-bideak ahalik eta herritar gehienen artean banaturik izatea aldezten duen doktrina ekonomikoa da. Gilbert Keith Chesterton eta Hilaire Belloc izan ziren horren sustatzaile nagusiak, Eliza Katolikoaren doktrina sozialarekin bat. Chestertonen arabera, "kapitalismo gehiegi ez da kapitalista gehiegi, kapitalista aski ez baizik". Sozialismoaren eta kapitalismoaren artean kokatu liteke.

## Kanpo estekak
Ernest Lavisse

**Ernest Lavisse** (Le Nouvion-en-Thiérache, Aisne, 1842ko abenduaren 17a - Paris, 1922ko abuztuaren 18a) historialari frantsesa eta historia positibistaren fundatzailea izan zen. "Eleberri nazional"aren goreslea historiaren eta haren irakaskuntzaren elementu gisa , mitologia eta irudi batzuk hedatzen lagundu zuen ikasle belaunaldi askotan txertatuak geratu zirenak. Hala, historia eskuliburu txiki famatuan idatzia zegoen eta Michel Vernus-ek aditzeran eman zuen esaldiak, halaxe dio :

Le Nouvion-en-Thiérache-n lurperatua izan zen.
        
## Erreferentziak
1996ko Espainiako Traineru Txapelketa

**1996ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 49. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 17 eta 18an jokatu zen Castro Urdialesen, eta SD Tiránek bere bigarren garaipena lortu zuen (1960ko Moañarena kontutan hartuta hirugarrena), azken garaipena lortu eta 35 urtetara.

## Historia 
Bi euskaldunek hartu zuten parte eta sailkapen estropadan Oriok denbora onena markatu bazuen ere, Koxtape bosgarrena izan zen eta kontsolazio txanda jokatzea egokitu zitzaion.

Igandean Orio eta Tiránen arteko lehia oso estua izan zen eta galiziarrak nagusitu ziren 67 ehunenekorengatik.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Sociedad Deportiva Tiran
** Entrenatzailea: Jose Manuel Francisco
** Patroia: Jose Manuel Francisco
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
1994ko Espainiako Traineru Txapelketa

**1994ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 47. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 20 eta 21ean jokatu zen Castropolen, eta San Pedrok bere laugarren garaipena lortu zuen.

## Historia 
Txapelketa Asturiasen izanik, Euskadiko txapelketan bigarren (Donibaneko) eta hirugarren (Hondarribia) gelditu zirenek uko egin zioten parte hartzeari eta Arraun Lagunak sartu zen.

Larunbatean euskaldunekin batera Meira eta Castropol sartu ziren ohorezko txandarako. Aipatzekoa da euskaldun biak bigarren gelditu zirela sailkapen estropadetan. Igandean San Pedro eta Meiraren arteko lehia izan zen baina pasaitarrek 10 segundutako aldea atera zioten.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Sanpedrotarra Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: Julián Osa
** Patroia: Juan Carlos Fontan
** Arraunlariak: Iñigo Velasko, Joseba Martin, Iñaki Beraza, Alvaro Lopez, Patxi Gobantes, Julio Cascante, Gorka Perez, David Gil, Aitor Balda, Jon Sisniaga, Ivan Berdegue, Iñaki Irulegi eta Mikel Martin.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
1990eko Espainiako Traineru Txapelketa

**1990eko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 43. ekitaldia) Castropolen jokatu zen eta San Pedrok bere hirugarren garaipena lortu zuen.

## Historia 
Estropada Asturiasen izanik Euskadiko txapelketan sailkaturiko lehenengo biak bakarrik joan ziren bertara, San Juan eta Sann Pedro. Hauekin Castro kantabriarra izan zen eta gainerakoak Kantauri itsasertzeko mendebaldekoak, asturiarra (Castropol) eta lau galiziar. Bi traineru pasaitarren arteko ikuskizun ederra ikusi zen eta moreak segundu erdiren aldeaz nagusitu zitzaizkien arroxei.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Sanpedrotarra Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: Julián Osa
** Patroia: Juan Carlos Fontan
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
San Kosme eta San Damian eliza (Kordoba)

**San Kosme eta San Damian eliza** edota **Done Kosme eta Done Damian eliza** Nafarroako Galar Zendeako Kordoba herri edo kontzejuan dagoen eliza bat da.

## Kokalekua 
San Kosme eta San Damian kalean dago, Erreleku erretegiaren parean.

## Historia 
Erdi Aroko jatorria duen eraikin erromanikoa da, XVI. mendearen amaieraldera eraldatua eta gurutzadura eta atzealdea gehitu zitzaizkion. Ondorengo mendeetan egin zitzaizkion zaharberritzeak nagusiki nabeko gangan egin ziren.

1970eko hamarkada arte bertan elizkizunak ospatzen ziren, handik aurrera Bihotz Sakratuaren eliz berrira lekualdatu ziren.

thumb|500px|erdian|San Kosme eta San Damian eliza.

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak line bat da:

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* San Kosme eta San Damian eliza, Kordoba. Galar Zendea
Stari Most

**Stari Most** (euskaraz: 'Zubi Zahar') Bosnia-Herzegovinako Mostar hirian Neretva ibaia zeharkatzen duen zubi historikoa da. 2005ean UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

Zubi zaharrak 427 urtez iraun zuen, 1993ko azaroaren 9an kroaziarrek Bosniako gerran suntsitu zuten arte. Gerra bukatu bezain laster, Munduko Bankuak, UNESCOk, the Aga Khanen Trustek eta Monumentuen Munduko Funtsak zubia berreraikitzeko lanak hasi zituzten eta zubi berria 2004ko uztailaren 23an zabaldu zuten.

Balkanetako otomandar arkitekturaren adibide nagusia eta herrialdeko ikurra, Mimar Sinan arkitektoaren ikaslea zen Mimar Hayruddinek diseinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanjoandarren eliza (Zizur)

**Sanjoandarren eliza** Nafarroako Zizur Zendeako Zizur Txikia herrian dagoen eliza bat da. Done Jakue Bidean dago, Iruñetik etorrita herriaren sarreran, eta alboan erromesentzako aterpea du.

San Migel edo Mikel Deunari sagaratua egon arren, Maltako Sanjoandar zaldunen ordenaren eliza zen, hortik orden horren gurutzedun bandera dorrean zintzilik egotea.

Irudi:Cizur Menor-Iglesia de San Miguel Arcángel-freecat-01.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:`Cendea Cizur.JPG|Sanjoandarren elizaren barnealdea.
Irudi:Cizur Menor-Iglesia de San Miguel Arcángel-freecat-02.jpg|Sanjoandarren elizaren ataria.
Irudi:Cizur Menor klein wiki.jpg|Kanpoaldea.

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak line bat da:

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Igusteko galtzada eta zubia (Zirauki)

**Igusteko galtzada** antzinako mandabide bat da, Nafarroa Garaiko Zirauki herrian dagoena, Lizarrerrian. Lehenago Andelos eta Pompaelo arteko erromatar galtzadaren zati bat zela uste bazen ere, azken ikerketek erakutsi dute XIX. mende hasieran eraiki zela. **Harrizko zubiak**, berriz, Aro Modernoko ezaugarriak ditu. Kultura Intereseko Ondasun izendaturik daude.

## Kokapena 
Igusteko galtzada harbide bat da, Igusteko lepotik Ziraukira doana. Batzuetan, Astegiko errekaren gaineko harrizko zubia eta Ziraukitik Lizarrara doan Donejakue bidearen zati bat ere erromatartzat jo izan dira. Era berean, herritik hegoalderantz doan harbidea, egun Donejakue bidea, eta harrizko zubia ere erromatartzat jo izan dira. Zehazki, Ravenako kosmografiaren arabera Graccurris (Alfaro, Errioxa) eta Pompaelo (Iruñea) lotzen zituen bidearen zati gisa identifikatzeko joera izan da.

Mikel Ramos arkeologoaren ikerketak, ordea, agerian utzi du harbide horiek XIX. mende hasierakoak direla. Igusteko galtzada, Ziraukitik Girgillaoko mugaraino,  Francisco Arteaga Ziraukiko harginak eraiki zuen 1806-1807 urteetan. Ziraukitik Lizarrarantz doan harbidea, berriz, Miguel Urkia Garesko harginak eraiki zuen 1807an. Obra amaitzear zegoela, zubiaren zati bat hondoratu zen. Zubi horrek Aro Modernoko ezaugarriak ditu (XVI-XVIII. mendeak), eta 1807an handitu zuten, galtzada berrira egokitzeko.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1995eko Espainiako Traineru Txapelketa

**1995eko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 48. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 19 eta 20an jokatu zen Santanderren, eta Oriok bere hamahirugarren garaipena lortu zuen.

## Historia 
Larunbatean euskaldunekin batera Meira eta Castropol sartu ziren ohorezko txandarako. Oriok laugarren denbora egin bazuen ere, txanda erraz irabazi zuenez ez zuen sailkatzeko arazorik izan. Igandean Orio eta Hondarribiaren arteko lehia izan zen eta oriotarrek 9 segundutako aldea atera zuten.

Camargok Orioren trainerua erabili zuen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Entrenatzailea: Jose Luis Korta
** Patroia: Juan Mari Larrañaga "Txiki"
** Arraunlariak: Jose Luis Agirre, Migel Anjel Lizarralde "Altxerri", Ramon Elizondo "Amañu", Alex Esnal, Igor Esnal, Antonio Atxega, Patxi Frances, C. Manterola, Agustin Mujika, Anjel Odriozola, Mikel Orbañanos, Asier Puertas eta Migel Angel Sarasua.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
Vianako Printzearen jauregia

**Vianako Printzearen jauregia** edo **Zangozako Errege Jauregia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XIII. mendeko jauregi dorredun bat da.
 
## Historia 
XIII. mendean ekialdeko dorrea Nafarroako errege-erreginen bizileku gisa egokitu zen, eta XIV. mendearen hasieran beste jauregi bat osatu zen, aurrekoaren antzekoa, herriguneko ardatz nagusia den Kale Nagusirantz begira, arkupedun arma patioa itxi bat sortuz. Hartan, Nafarroako Erresumako Gorte asko egin ziren, eta bertan errege-erregina nafar askok denboraldi luzeak eman zituzten.

## Eraikina 
Garai batean, jauregi-gaztelurantz irekitako eremu angeluzuzena arma-patioa izan zen, gaur egun gaztelaniaz *La Galeria* deitzen zaio. Jauregi hau harresiaren hegala eta lubanarroa baliatuz eraiki zen, hiriko iparraldean dauden bi dorre handien artean.

Gaur egun, jauregi-gazteluak bi solairuko atal nagusi bat du, eta bi dorre almenadun aldeetan. Hegoaldeko hegalean sarrerarako bi ate daude, eta leiho bikoitz angeluzuzenak. Iparraldean lubanarroak daude, ate dinteldu bat, ateen antzeko leihoak eta tximinia zirkular bat (horietako asko izan zituen).

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
Done Jakue eliza (Zangoza)

**Done Jakue eliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko eta gotiko estiloa ditu.

## Historia 
Harresiaren hego-ekialdean gotorleku-eliza bat eraikitzea hiribildu berriaren plangintzan aurreikusitako beharra izan zen. Bere dorre karratua presbiterioaren gainetik indartsu irteten da eta almenaz koroatzen da eliza gotorlekuaren irudi hori emanez.

XII. eta XIII. mendeetako eraikuntza erromaniko eta gotikoa da, eta kanpoaldean portada xume bat erakusten du, jatorrizko dekorazioa galdu baitzuen, baina begi hutsez esaten digu zein lekutara iristen ari garen Donejakueko tinpanoko irudikapenean, XVII. mendean, eta bi erromes bi alboetan.

Barrualdean, zutabe zilindrikoen bidez egituratutako hiru habearte eta zirkuluerdi-formako hiru abside ditu. Hainbat garaitan eta alboetan deboziozko kaperak gehitu zizkioten.

Barrualdean, harriz egindako irudi gotikoa dago, bordoia partzialki mutilatuta eta Ebanjelioen liburua, Done Jakuerena (erromesa). XIV. mendearen hasieran egindako obra da, eta gaur egun eskuineko absidean dago. Elizaren burualdean egon bide zen, haren titular gisa, lehen erretaula eraiki zen arte. Ezkutuan egon zen 1964an hurrengo kaperako lurretik atera zuten arte.

Done Jakue eliza Monumentu Historiko-Artistiko izendatu zuten 1977an.

## Done Jakue irudia 
Apostoluaren irudirik bikainenetakotzat jotzen da, eta Konpostelako Ibilbide osoan jaso zen. XIII. mendearen amaieran egin zen harriz, estilo gotikoan. Jakue Erromesaren ordezkaria da. Ibiltzeko posizioan erromes bordoia eta Ebanjelioen liburua ditu. 1964an aurkitu zuten elizako deboziozko kaperetako batean lurperatuta.

## Irudiak 

Fitxategi:Iglesia de Santiago el Mayor de Sangüesa.jpg|Ataria.
Fitxategi:Sanguesa - Iglesia de Santiago 05.JPG|Alboko ikuspegia eta dorrea.
Fitxategi:Sanguesa - Iglesia de Santiago 18.JPG|Erretaula.
Fitxategi:Sanguesa - Iglesia de Santiago 14.JPG|Done Jakue.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
San Adrian baseliza (Zangoza)

**San Adrian baseliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Vadoluengo herri hustuan kokatutako XII. mendeko kristiau baseliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Herrigunetik kanpo eta hegoaldean dago, Gabarderal kontzejura doan bidean, Aragoi ibaiaren ertzean. 1983an monumentu historiko-artistikoa izendatu zuten. Estiloa Aragoiko erromanikoa da.

## Jatorria 
Ziur aski antzinako bide bat hemendik igarotzen zen, gero erromatar galtzada. Geroago, Zangotzan zubia egin zuten eta bide hau baztertua gelditu izanen zen.

## Historia 
thumb|Baselizaren kapitel bat.|ezkerreraVadoluengo 1035ean agertzen da dokumentatuta; urte horretan Antso III.a Garzeitz Nagusiak Ramiro semeari gero Aragoiko konterria izango zen lurraldea eman zion eta hortxe kokatzen du muga, alegia. 1122. urtean Alfontso I.a Nafarroakoak bere ahaide bati lur hauek eman zizkion bertan bere jauregia egiteko. Manuel trujillo Bergesen ustez baseliza gaur egun desagertu dagoen jauregiaren kapera izan zitekeen. 1135ko urtarrilean, Vadoluengoko Ituna sinatu zen; itun horren arabera Ramiro II.a Monjeak eta Gartzea IV.a Remiritz Berrezarlea haien arteko anaitasuna sinatu zuten, bata hiltzen bazen besteak haren koroa hartzeko. 1312an Vadoluengon nafarren eta aragoien arteko borroka eman zen, San Adriango gudua.
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
San Andres eliza (Zizur Nagusia)

**San Andres eliza** Nafarroako Zizur Nagusia udalerrian dagoen eliza bat da.

## Historia 
XIV. mendearen bigarren erdian eraiki zen, jatorrizko leku hartan, aurretik, beharbada, egurrezko tenplu txikiago bat egongo zen. 1421ean tenplua oso hondatuta zegoenez, herritarrek, euren ordezkarien bidez, erregeari parrokia-etxearen kalteak konpondu beharraren berri eman zioten. Dirudienez, erregeak baiezkoa eman zuen, urte horretan bertan parrokia sei urteko epean hasikinak ordaintzeaz salbuetsi baitzuten.

## Eraikina 
San Andres eliza tenplu gotiko landatarra da, XV. mendearen lehen erdian hedapen handia izan zuen motakoa.

Elizaren dorrea, itxura sendokoa, urrutitik ikus daiteke. Bi kontrahorma, leiho bat eta kanpai ugari ditu. 1707. urtean, gatazka-iturri izan ziren kanpai horiek, Esteban Garzaronen eta Zizur Nagusian hasikina kobratzen zuen Fermin Arteta abadearen artean. Estebanek 532 erreal eskatzen zizkion Fermini, hori izan baitzen Clemente Quintana kanpaigile maisuak elizarako egindako kanpai nagusiaren galdatze-lanen kostua. Urte horretan bertan, kaperen zenbait albo eta elizaren aurrealdeak margotu ziren. 1752an, beste kanpai bat erosi zuen kontzejuak, 530 erreal ordainduta.

Elizaren sarrera apaintzen duen harria 1772an egin zen. Urte asko geroago, 1948an, Jose Iaben herriko alkate zela, ordulariaren dorretxoa konpontzea onartu zen. Konponketa-lan horrek 400 pezetako kostua izan zuen.

Fitxategi:Zizur Mayor - Iglesia de San Andres 01.jpg
Fitxategi:Zizur Mayor - Iglesia de San Andres 04.jpg
Fitxategi:Zizur Mayor - Iglesia de San Andres 05.jpg
Fitxategi:Zizur Mayor - Iglesia de San Andres 13.jpg
Fitxategi:Zizur Mayor - Iglesia de San Andres 17.jpg|Erretaula
Fitxategi:Zizur Mayor - Iglesia de San Andres 18.jpg
Fitxategi:Zizur Mayor - Iglesia de San Andres 15a.jpg

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak 2 linea ditu:

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* San Andres eliza. Zizur Nagusiko Udal webgunea
Unai García

**Unai Gartzia  Lugea** (Ezkirotz, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari lanetan aritzen da Osasuna taldean. Bere anai gaztea futbolaria da ere, Imanol García. Osasunako harrobian hazitakoa, 2011ko abenduaren 11n lehen taldearekin debutatu zuen. Kapitain bilakaturik, 2022an bere kontratua berritu zuen 2025erarte. 2025eko maiatzean talde gorritxoak bere agurra jakinarazi zuen denboraldi bukaeran. 2025eko udan Panetolikos talde Greziarrarekin sinatu zuen kontratua. 2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko urtarrilaren 31an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
O-ko Andre Maria plaza

**O-ko Andre Maria plaza** Iruñeko Alde Zaharrean dagoen plaza bat da.

## Izena 
Izena bertan dagoen O-ko Andre Mariaren basilikari zor dio.

## Kokalekua 
Iruñeko harresien eta Ate Berriaren alboan dago, bertan Andia Santuaren kalea eta Errekoleten kaleak bat egiten dutelarik. Plazaren albo banatan Fraide Karmeldar Oinutsen komentua, O-ko Andre Mariaren basilika eta Agustinar Errekoletoen komentua daude.

2011an zaharberritua izan zen.

thumb|erdian|400px|O-ko Andre Maria plazaren ikuspegia.

## Kaleak 
Plaza honetan honako kale hauek bat egiten dute: Ingurubideko pasealekua (mendebaldetik Iruñeko harresietatik barna datorrena), Sanduandia kalea, Errekoletak kalea eta Larraina parketik Ate Berria igaroz datorren pasealekua.

## Kanpo estekak 
* O-ko Andre Maria plazaren zaharberritzea. Iruñeko Udal webgunea
Jesús Valdés

**Jesús Valdés Orotz** (Zangoza,  - Iruñea, ) nafar militarra izan zen, Espainiako Lehor Armadako teniente-koronel izandakoa.

Toledoko Infanteria Akademian ikasi zuen. 1922an Al-Hoceimako lehorreratzean parte hartu zuen. Gerra Zibila piztu zenean, Errepublikaren alde egin zuen. 1939an teniente-koronel zela, Camarena de la Sierran errenditu zen.

Gerra-kontseilu batean heriotza zigorra jazo arren, zigorra kommutatu zuten. 1947an barkamena jazo zuen.

## Erreferentziak
Frantzisko Xabier Marietegi

**Frantzisko Xabier Marietegi Sol** (Zangoza, 1775 &ndash; Madril, ) nafar arkitektoa izan zen, Madrilen lan egin zuena. Bere lana ez da oso ezaguna baina zenbait etxebizitza egin zituen Atocha kalean eta baita Madrilgo Errege Jauregiaren zaharberritze lanak ere. Piramideetako Glorietan obelisko bikiak eraiki zituen.

## Erreferentziak
Azpimarra (ETB1)

***Azpimarra*** ETB1 telebista kateko gaurkotasun magazina eta tertulia saioa da. Astelehenetik ostiralera arratsaldero 16:15etatik 18:15etara aireratzen da. Maddalen Iriarte, Asier Odriozola, Ilaski Serrano eta Iban Garate kazetariek aurkezten dute, haiekin batera hainbat kolaboratzaile dutelarik.

Lanbide eta pentsamolde ezberdinetako gonbidatu eta solaskideek parte ohi dute, bertan egunerokotasunean jazotako gai ezberdinetako gertakariei buruz solas egiten delarik.

## Kanpo estekak 
* *Azpimarra* saioaren Eitb.eus webguneko orrialdea 
* *Azpimarra* saioaren twitter orrialdea
Atari Berria

**Ate Berria** edo **Portale Berria** Iruñea hiriko harresietako ate bat da. Iruñeko harresiaren zatia da

## Kokalekua 
Takonerako aldapa eta Larruginen aldapa kaleek elkar topo egiten duten lekuan kokatzen da.

Gainaldeko zubitik Ingurubide pasealekua igarotzen da, honek alde batetik Agustinar Errekoletoen komentua eta O-ko Andre Maria plaza, eta bestetik, Larraina parkea eta Takonera parkea elkarlotzen ditu.

## Historia 
Nonbait antzinako atea 1675. urte aldera eraikia izan omen zen eta 1823ko bonbardeaketaren ondoren berreraikia. 1906an Julian Arteagaren proiektuaren arabera eraitsia izan zen, nahiz eta orduan burdinezko igarobide bat ezarri zen.

Gaur egungo bere egitura 1950an Victor Eusak proiektatu eta eraiki zuen. Eusak metalezko zubia kendu eta errepidearen gainetik bere zabalera osoan zeharkatzen zuen harlandu grisezko arku bat altxatu zuen. Arkitektuaren lan hau hirirako oinezkoen sarbide bat eta multzo osoaren gainekaldean dauden bi behatokiek osatzen dute. Eraikitze-lanak Salanueva anaien ardurapean gauzatu ziren.

## Iruditegia 

Fitxategi:Portal Nuevo de Pamplona.JPG|Atari Berria.
Fitxategi:Pamplona - Portal Nuevo 5.jpg|Goiko pasabidea.
Fitxategi:Pamplona - Portal Nuevo 6.jpg|Atari Berria.
Fitxategi:Atari Berria, Iruñea, Euskal Herria.jpg|Atari Berriaren gainaldeko argibide seinalea.

## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ate Berria edo Portale Berriari buruzko argibide fitxa ikusgai.
Iker Rodellar

**Iker Rodellar Fernández** (Donostia, 1987ko martxoaren 26a- ) euskal herritar futbolari bat da. Real Union gipuzkoar klubean jokatzen du erdilari gisa.

## Estatistikak 
*2021ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Alderdi Federalista (AEB)

**Alderdi Federalista** Ameriketako Estatu Batuen errepublikako lehen gobernua eratzean George Washingtonen inguruan sortutako alderdi politikoa izan zen. 1824an desegin zuten. Estatu Batuetako lehenengo alderdi sisteman kokatzen da (1820 arte).

## Eraketa 
1787an Ameriketako Estatu Batuetako konstituzio liberala aldarrikatu zen eta, berehala, George Washington izendatu zuten lehenengo presidente. Estatu berria eratzeko orduan, gobernu zentrala indarrez eta eskumenez betetzearen auzia piztu zen. Horretarako, berriz, garrantzizkoa zen finantzabideen kontrola izatea, eta Alexander Hamiltonek, gobernuko Diruzaintza Idazkariak, banku zentral bat sortzea proposatu zuen. John Adamsek ere bat egin zuen harekin.

Alexander Hamilton, konstituzioaren defendatzaile izandakoa, bere aldekoak bilatzen hasi zen errepublika berri osoan zehar, eta bereziki banku-gizonetan, aristokrazian eta merkatari handietan aurkitu zuen babesa. Era horretan sortu zen Alderdi Federalista, nahiz eta garai hartan alderdiaren ideia errepublika berrirako finkatu gabe zegoen (prentsa 1794an hasi zen "federalista" izena erabiltzen). Batez ere Ingalaterra Berrian aurkitu zituen jarraitzaileak, iparraldean alegia, eta gutxi, berriz, hegoaldeko estatuetan.

## Printzipio nagusiak 
thumb|John Adams, alderdikidea eta Estatu Batuetako bigarren presidentea
Alderdi Federalista banku zentralaren aldekoa zen, baita produktuen gaineko zergen eta Britainiar Inperioarekin harreman onetan izatearen aldekoa. Horrenbestez, Jay Hitzarmena sinatu zuten britainiarrekin 1794an, Alderdi Errepublikano berriak guztiz gaitzetsitakoa, errepublikar balioak saldu zituelakoan. Elitistak ziren, eta demokraziaren kontrakoak, ulertuz herrian oinarritutako gobernua ezjakintasunaren, jendailaren boterea zela (*mob rule*). Hain zuzen, errepublikazaleei 'demokrata' eta 'jakobino' deitzen hasi zitzaizkien, asmo ezkor batez. Hori dela eta, herritik urruti zirelako irudipena handituz joan zen, eta indarra galtzen joan ziren behin gobernua galdutakoan (1801).

## Azken urteak 
Behin gobernua Thomas Jeffersonek hartutakoan, Alderdi Federalista indarra galtzen joan zen, eta Britainiar Inperioarekin piztutako gerran (1812), gerraren kontra agertu ziren. Horren arrazoi nagusietako bat zen britainiarrek, itsas blokeoa ezarrita, itsas merkataritza zapuzten zietela, bereziki iparraldeko estatuei (federalisten gune sendoena). Bestalde, Bankuaren auzian, federalistek aliatu hartu zuten Britaniar Inperioa, eta ez etsai. Behin Alexander Hamilton hildakoan (1804ko uztailean), alderdia erreferentzia garbirik gabe geratu zen eta, Alderdi Errepublikanoa New Orleanseko guduko balentriekin puztua zela (1815), Alderdi Federalistarenak egin zuen gerraosteko giroan (1816tik aurrera).

## Kanpo estekak
Estoki etxeko garaia

**Estoki etxeko garaia** Nafarroako Urraulgoiti udalerriko Zabaltza herrian dagoen garai bat da.

Nekazari edo baserritarrak aletegi izateko funtzioaz eraiki eta erabili ohi zuen. Bere oinplano laukizuzena metro bat inguruko zutarrietan exekitzen da eta eskailera baten bidez sartzen da.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Juan Domínguez

**Juan Domínguez Otaegi** (Donostia, 1983ko abenduaren 29a -) futbolari ohi Euskal herritarra da, aurrelari moduan jokatzen zuena. Bere lehengusua Ion Erize futbolaria da ere.

Gaur egun Real Union taldeko entrenatzailea da. Aurrelari gisa jokatzen zuen eta 10 zenbakia zeraman bizkarrean. Entrenatzaile bezala ere lan egin du Añorga K.K.E. taldean Jubenilen 1. mailako taldearekin.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda

## Kanpo estekak
Jorge Galán Anaut

**Jorge Galán Anaut** (Iruñea, ) euskal herritar futbolaria da, Real Union taldeko aurrelaria dena. Osasunako harrobian hazitakoa

## Estatistikak 
*2020ko maiatzak 7an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak