open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manio Kurio Dentato

**Manio Kurio Dentato** (K.a. 270ean hila), Manioren semea, Erromatar Errepublikaren lehen garaietako heroi plebeio bat izan zen, Samnitar Gerrekin amaitzeagatik eta Pirro Epirokoa erregea kanporatzeagatik ospetsua.

Plinio Zaharraren arabera, hortzak zituela jai zen, eta, beraz, *Dentato* cognomen edo ezizena hartu zuen.

Lehen aldiz, plebearen tribuno bezala aipatua da K.a. 295 eta K.a. 291 arteko uneren batean, Apio Klaudio Zentsorearen egitasmoa zen kontsul bezala bi patriziar izendatzea garaitu zuenean. Kontsul bezala, samnitar eta sabinarrak garaitu zituen, urte horretan bertan, bi garaipen ospatuz. Dentato, K.a. 284an, pretore, kontsul sufekto edo diktadore bezala aukeratua izango zen, zelten aurrera egitea oztopatuz Arretiumgo guduaren ondoren. Berriz kontsul bezala aukeratua izan zen K.a. 275ean eta Pirro Epirokoaren aurka borrokatu zuen, honen aurka, Beneventoko guduan borrokatuz, non Italiatik greziar erregea kanporatu zuen. Lukaniarrak garaitu zituen hurrengo urtean eta hirugarren aldiz kontsul aukeratua izan zen. K.a. 272an, zentsore aukeratua izan zen.

Erroman, Dentato, K.a. 289an Velino Lakua drainatzeaz arduratu zen, eta, K.a. 272an, Anio Vetusaren eraikuntza hasi zuen, Erromako bigarren akueduktua.

Suposatzen denez, bizimodu ustelgaitz eta xalo bat mantendu zuen. Antzinako iturrien arabera, samnitarrek, Manio euren alde jartzeko opari arranditsuekin enbaxada bat bidali ziotenean, arbi bihotzak txigortzen aurkitu zuten. Ordezkaritzaren arrazoia azaldu ziotenean, Dentatok opariei uko egin zion, opari horiek bidali zizkiotenak erortzen ikustea nahiago zuela argudiatuz. Istorio honen benetakotasuna oso eztabaidatua dagoen eta Katon Zaharraren asmakuntza bat izango litzatekeen arren, historian zehar, margolari askorentzako inspirazioa izan da, horien artean, Jacopo Amigoni, Govert Flinck eta beste batzuk daudelarik.

Bere praenomen edo izena, sarri, "Marcus"ekin nahasten da, "M" laburdura, bientzat erabiltzen baita.

Gaur egun, *Dutch Study Association S.V.T.B. Curius*, Delfteko Teknologia Unibertsitatean dagoenak, izena, Manioren omenez du.

## Iturriak 
* Plinio Zaharra vii. 16
* Luzio Anneo Floro ii. 18
* Iuvenalis xi.78
* Polibio ii.19
* Eutropio ii.9,14
* Tito Livio epitomea 11-14
* Plutarko *Pyrrhus*, 25
* Zizeron *De Senectute*, 16
* Valerio Maximo iv. 3,5, vi.3,4
Garray

**Garray** Soriako probintziako (Espainia) udalerria da. Soriatik 6 kilometrora dago. 76,24 km² ditu, eta 2008ko erroldan 556 biztanle zituen.

Garrayn zegoen erromatarren garaiko Numantia hiria. Garrayko eremuetan zegoen, 1016. urtean, Iruñeko erreinuaren eta Gaztelako konderriaren arteko mugarria.

## Auzoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaïnas

**Gaïnas** (400ean hila), Teodosio I.a Handiaren eta honen seme eta oinordeko izan zen Arkadioren erregealdietan zerbitzatu zuen Bizantziar Inperioko buruzagi godo anbiziotsu bat izan zen.

Gaïnasek, bere karrera militarra, oinezko soldadu bezala hasi zuen, eta, aurrerago, Teodosioren armadako barbaroen talde bat zuzendu zuen Flavio Eugenio usurpatzailearen aurka, 394an. 395ean, Flavio Estilikon eta Eutropiorekin indarrak bateratu zituen Ekialdeko pretorioaren prefektua zen Rufino erorrarazteko. 399an, Leoren ordezko izan zen magister militum karguan, azken honek, Tribigildo buruzagi ostrogodoak zuzendutako inbasioak gelditzeko saiakeran huts egin ondoren. Gaïnasek ere huts egin zuen inbasio horiek geldiarazteko orduan, Arkadio enperadorearen aholkularia zen Eutropiori errua bota zion arren. Etsaitasun hau, Gaïnasen eta Eudoxia enperatrizak bultzatutako Eutropioren exekuzioarekin amaitu zen.

Egoera kontrolatzeko bere ezintasunagatik geroz eta atsekabetuago, Gaïnasek, ministro gehiago kargutik kentzea eskatu zuen. Gaïnasek Tribigildorekin zituen konpromisoek, honekin azpijokoan ari zenaren zurrumurruak sustatu zituzten, eta, Konstantinoplara 400ean itzuli zenean, herri matxinada bat piztu zen, eta bere lagunetako 7.000, jendilajeak erailak izan ziren, Eudoxia enperatrizak bultzatu zuena.

Erantzun bezala, Gaïnas eta bere soldaduak, Helespontotik ihes egiten saiatu ziren, baina bere flota, Fravitta izeneko hirugarren buruzagi godo batek aurkitu eta suntsitu zuen. Gudu honen ondoren, Gaïnas eta honi geratzen zitzaizkion soldaduak, Uldin buruzagi zuten hunoek harrapatu zituzten, Danubiotik iparraldera ihes egiten saiatzen ari ziren bitartean. Gaïnas eraila izan zen, eta bere burua, Uldinek bidali zion Arkadiori opari bezala.
Los Rábanos

**Los Rábanos** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 6 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 532 biztanle zituen 101,53 km²-ko azaleran.

thumb|ezkerrera|Ikuspegi orokorra.

## Geografia 
Los Rabanos Soriako udalerri eta herria da. Los Rabanosen inguruan Navalcaballos, Tardajos de Duero eta Miranda de Duero kokaturik daude.
Udalerriak 10.011 hektarea dauzka gutxi gorabehera. Gaur egun, 525 biztanle ditu. 1021 metroko altueran kokatzen da. Los Rabanosetik oso hurbil Duero ibaia igarotzen da.
Soriako hegoaldean, Soria hiritik 6 kilometrora dago.

## Historia 
Erdi aroan, Los Rabanos “Comunidad de Villa y Tierra de Soria”-ren zati bat izan zen.
Antzinako erregimena erortzean, Rabanos, Sinoba eta Villarejo moduan sortu zen (Gaztela zaharraren parte bezala). 1842. urtean 70 etxebizitza eta 280 biztanle zeukan.

thumb|ezkerrera|Garbitokia.

## Festak 
“San Isidro Labrador” jaien patroia da. Jaiak maiatzaren 15ean ospatzen dira.
Gainera, urrian, “La Virgen del Rosario” ospatzen dute biztanleek.

## Gastronomia 
80ko hamarkadan haren baratzeko produktuak ospetsuak eta ezagunak ziren Soria osoan.

## Industria 
Baratzeak, txerriak, hestebete-fabrika eta altzari-fabrikak.

## Flora eta Fauna 
Besteak beste, zuhaitzetan, karraska eta ametza; landaretan, berriz, belatxea, ezkaia eta salbia. Faunak erbia, untxia, eperra, orkatza eta basurdea eskaintzen ditu.

thumb|ezkerrera|Erdigunea.

## Kanpo estekak
Barometro

thumb|75px|eskuinera|Barometro baten marrazki eskematikoa
**Barometroa** presio atmosferikoa neurtzeko tresna da. Presio atmosferikoa, atmosferak azalera unitateko egiten duen pisua da.

Lehen barometroak bere goikaldea itxia zuen hodi batean hertsitako likido zutabe batez osatuak zeuden. Likido zutabearen pisuak, zehatz konpentsatzen du atmosferaren pisua. Lehen barometroak, Evangelista Torricelli matematikari eta fisikariak egin zituen XVII. mendean. Presio atmosferikoa, 10 metro inguruko altuera duen ur zutabe baten altueraren baliokidea da. Merkuriozko barometroetan, urarena baino 13,6 aldiz dentsoagoa dena, itsasoaren mailan, egun oskarbi batean presio atmosferikoak eutsitako merkuriozko zutabea, gutxi gora-behera, 760 mmkoa da.

Barometroak, atmosferaren egoera neurtu eta iragarpen meteorologikoak egiteko funtsezko tresnak dira. Presio altuak, euri arriskurik gabeko tokiekin bat datoz, eta, presio baxuak, berriz, ekaitz tokiekin.

Barometroek adierazten duten presio atmosferikoaren neurri unitatea, hektopaskala da, hPa laburtuta.

## Barometro motak 
* Barometro aneroidea, merkuriorik erabiltzen ez duen barometro bat da. Presio atmosferikoaren aldaketak adierazten ditu, bere barnean erabateko hustasuna egin den horma oso elastikodun metalezko kaxa bati, presio atmosferikoak eragiten dizkion txikiak edo handiak izan daitezkeen deformazioengatik. Alderaketaz, merkuriozko barometro batekin mailakatzen da, baina bere adierazpenek geroz eta zehaztasun gutxiago dute, malguki metalikoaren elastikotasunaren aldakuntzaren ondorioz. Lucien Vidiek asmatu zuen 1847an.
thumb|Barografoa
* Abiazioan erabiltzen diren altimetro barometrikoak, funtsean, eskala, altuera metro edo oinetara bihurtuta duten ohiko barometroak dira.
* Barometrotik abiatuta, barografo izeneko tresna bat dator, denbora tarte batean presio atmosferikoan egon diren gorabeherak erregistratzen dituena, sismografoetan erabiltzen den oso antzeko sistemarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quintana Redonda

**Quintana Redonda** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 19 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 542 biztanle zituen 183,92 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Patrizio Irlandakoa

**Done Patrizio** edo **Patrizio Irlandakoa** (, ; jaiotzako izenaz **Maewyn Succat**) kristau misiolaria izan zen V. mendean eta Irlandako patroi santua izateagatik da ezagun. Santa Brigida eta San Kolunbarekin batera, Britaniako predikari eta erlijiosoa izan zen eta, ohituraz, Irlandako uhartean kristau erlijioaren sartzailetzat hartzen da.

Maewyin Succat, etorkizunean Patrizio izen kristaua hartu zuenak, Calphurnius-en eta Conchessa-ren (britaniar-erromatar izenak) semea zen. Apostolu eta Irlandako zaindari edo patroi santu izateagatik gurtua da. San Patrizio Eguna martxoaren 17an da, haren heriotzaren egunean, eta mundu osoko irlandarrek ospatzen dute.

## Ibilbidea 
Uste zabalduen arabera, uhartearen hurrengo tokietan ibili izan zen santua:

* Mayo konderria: Killalako badia eta Croagh Patrick

* Down konderria: Saul edo Sabhall Phádraig eta Downpatrick edo Dún Pádraig

* Slemish edo Sliabh Mis, Antrim konderria

* Slaneko muinoa, Meath konderria

* Loch Derg edo "laku gorria", Donegal konderria

* Armagh, Armagh konderria

## Hirusta 
Elezaharraren arabera, San Patriziok hirusta (hiru hostoko landarea) erabiltzen zuen Hirutasun Santuaren dotrina azaltzeko, Jaungoikoaren hiru pertsonen irakaspena alegia: Aita, Semea eta Izpiritu Santua. Istorio hau lehenengo aldiz azaldu zen 1726ko idazki batean, baina zaharragoa izan daiteke. Hala ere, ez dago ebidentziarik osagai hau mundu paganoan existitzen zanik. Edozein modutan, hirusta da San Patrizio Egunaren sinboloa da.

## Ikus, gainera 
* Triskel
* Darerka Irlandakoa

## Kanpo estekak 
*  "The history of Saint Patrick, Ireland's patron saint." (BBC)
Uldin

**Uldin** edo **Huldin** (412an hila, Arkadio eta Teodosio II.aren erregealdietan Danubiotik haratago aurkitzen ziren hunoen lehen buruzagietako bat izan zen. Baina sekula ez zuen hunoen gaineko erabateko kontrolik izan.

Uldini buruz dagoen lehen berria, 400eko abenduan da, Gaïnasi burua moztu zionean eta honen burua Arkadio enperadoreari opari bezala bidali zionean. Bost urte beranduago, Uldinek, tropekin lagundu zuen, bere aliatu esziroak barne, Flavio Estilikon magister militumari, Radagaisoren bisigodoen aurka laguntzen.

Uldinek, Mesia inbaditu zuen 408an, baina milaka galerekin kanporatua izan zen.

Uldin 412an hil zen, eta hunoak zatitu egin ziren.

## Kanpo estekak
Quintanas de Gormaz

**Quintanas de Gormaz** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 56 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 154 biztanle zituen 29,96 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Rioseco de Soria

**Rioseco de Soria** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 39 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 137 biztanle zituen 50,02 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Esziro

**Esziroak** herri barbaro germaniar bat zen.

Uste denez, esziroak, egungo Poloniako lurraldean bizi izan ziren, Masurian, Vistula eta Drevenz ibaien inguruan. Dirudienez, K.a. 200ean emigratu zuten (ondorengo lan batzuk, K.a. 230 data zehatzagoa ematen dute). Erromatar Inperioarekin bake hitzarmen bat sinatu ondoren, Itsaso Beltzetik gertu joan ziren.

Sei mendeetan zehar, tribu honi buruzko erreferentzia historikoak urriak eta noiz behinkakoak dira, baina jarraikortasuna iradokitzeko nahikoa.

IV. mendean, Karpatoetan bizi ziren esziroen zati bat, hunoek garaitu zuten. Honen ondoren, esziroen zati bat, beste herri barbaro batzuekin nahastu zen, beste batzuk, Erromatar Inperioko foederati bihurtu ziren. Odoakro heruloa, Italiako lehen erregea, erdi esziroa zen.

## Kanpo estekak
Momčilo Krajišnik

**Momčilo Krajišnik** (; Sarajevo, 1945eko urtarrilaren 20 &ndash; Banja Luka, 2020ko irailaren 15a), Bosnia-Herzegovina banatzean sorturiko Srpska Errepublikako hiru presidenteetako bat izan zen 1990 eta 1992 urteen artean. Gerra hilketak burutzeagatik Hagako auzitegiak epaitua, 2006. urtean 27 urteko kartzela zigorrera zigortu zuten.

## Kanpo estekak 
*  Krajišniken aurkako salaketa ofiziala Nazio Batuen webgunean.
Tajueco

**Tajueco** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 48 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 98 biztanle zituen 18,07 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Euskaria Fundazioa

**Euskaria** 1986an sortutako Euskal Herriko elkarte abertzalea da. 2003an fundazio bilakatu zen.

## Ideologia 
Euskariaren arabera, bost administraziotan sakabanatua dagoen Euskal Herriak historian zehar bere burua gobernatzeko eta burujabetasuna berreskuratzeko borondatea adierazi du. Ildo horretan, Euskaria elkarte independentista da.

Euskariak, Euskal Estatua lortzeko bide gisa, euren ustez nazioartean onarturik dagoen autodeterminazio eskubidearen gauzapena aldarrikatzen du. Horretarako, abertzale eta euskaltzale guztien arterko aliantza proposatzen du. Horrela eredu juridikoa, politikoa, sozioekonomikoa eta kulturala aukeratu behar dela defendatzen dute.

Halaber, autodeterminazioaren aldeko lan politikoa egiteagatik jazarpena eta errepresioa pairatzen duten pertsonen aldeko ekimenak bultzatzen ditu.

Bestetik, gizarte eta nazio eraikuntza uztartuz, herritarron partehartze zuzena bultzatzen dute, jendarte zibilaren protagonismoa aldarrikatuz.

## Kanpo estekak 
*  Euskariaren webgunea
Castel dell'Ovo

'''Castel dell'Ovo''' () Napoliko gaztelurik antzinakoenetako bat da, eta Golkoko ikuspegi ederraren zati ere bada. Bere izena, Napoliko elezaharraren arabera, Virgiliok, han, gazteluaren barnean, arrautza bat bertikalean gorde zuelako du, eta, eroriz gero, gotorlekua suntsitua izango zen eta hiriak katastrofe izugarriak jasango zituen. Bere egungo forman, 1128an eraikia izan zen, Napoli sortu zen uhartetxoan (Megaride) erregeen eta erresumako altxorraren egoitza bezala.

Napoli antzinako erromatarrek konkistatu zutenean, Castel dell'Ovo, gotortua eta kartzela bezala erabilia izan zen. Mendebaldeko Erromatar Inperioko azken enperadorea izan zen Romulo Augustulo, bertan giltzaperatu zuen Odoakrok. Geroago, normandiar eta aragoiarrek, bakoitzak bere garaian hiria okupatu zutenean, gaztelua birmoldatu zuten.

Gaur egun, publikoa bertan sartzea baimentzen da. Gotorlekuaren handitasunak kanoidun terraza eta gazteluaren oinean dagoen hain bereizgarria den itsas villa ikus daitezke.

## Kanpo estekak
Al-Mundhir Kordobakoa

**Al-Mundhir Kordobakoa** —— (Kordoba, 844 &ndash; Bobastro, 888) Al-Andalusko seigarren emir independentea izan zen. Muhammad I.a Kordobakoa aitaren oinordekoa izan zen 886an, bi urteko erregealdia baino izan ez zuelarik.

Bere aitaren erregealdian, kristau eta muladi matxinoen aurkako operazio militarren agintaritza jaso zuen. 865ean, Dueroren haranean Ordoño I.a Asturiaskoaren aurkako operazio bat zuzendu zuen, partzialki huts egin zuena. Kordoba itzultzen ari zela, Burgosen Rodrigo Gaztelakoa garaitu zuen, Gaztelako kondea, kristauen mugak, iparralderantz atzeratu zirelarik. Leon eta Astorga konkistatzen saiatu zen, baina Alfontso III.a Asturiaskoak, Valdemoran garaitu zuen 878an. Banu Qasi eta Alfontso III.a Asturiaskoaren aurkako espedizio bat zuzendu zuen, baina 883an garaitua izan zen, Cellorigoko guduan. Baina arrakasta izan zuen Ibn Marwan Badajozetik botatzean, 884an.

Bere erregealdiko bi urteetan, arrakastarik gabe, Omar ibn Hafsunen aurka borrokatzen aritu zen.

Ibn Idharik, honela deskribatzen du: "Beltzarana, ile kizkurrekoa... aurpegia, pikorrez betea zuen".
Odoakro

**Odoakro** edo **Odovakar** (435-493), erdi hunoa eta erdi esziroa heruloen tribu germaniarraren buruzagia zen. Historian ospetsua da, Mendebaldeko Erromatar Inperioko azken enperadore izan zen Romulo Augustulo tronutik kendu zuelako, 476an, zein Castel dell'Ovo edo Castellum Luccanumera erbesteratua izan baitzen, eta Napoliko badian eta 511ra arte edo baita beranduagora arte bizi izango baitzen.

Romulo Augustulo tronutik kendu ondoren, Odoakrori (germanieraz Audawakrs, "aberastasuna bilatzen duena" esan nahi duena), enperadore berri bat izendatu eta honen bidez gobernatzeko, ala Ekialdeko Erromatar Inperioko menpeko gisa gobernatzeko aukera suertatu zitzaion. Bere aurretik gobernatu zuten askok ez bezala, Rizimero kasu, bigarren aukera hautatu zuen, Mendebaldeko intsignia inperialak, garai horretan Ekialdeko enperadore zen Zenoni itzuliz, Italiako dux bezala berretsia izatea eskatzen zuen gutun batekin batera. Zenonek, bere onespena eman zion eskari honi eta patrizio maila eman zion.

480an hil zen arte, Mendebaldeko enperadore legitimoa zen Julio Nepotek, teorikoki, Odoakroren nagusi izaten jarraitu zuen, azken hau, bere izena zeraman txanpona ere atera zuen bitartean. Baina, Odoakrok, *rex Italiae* edo Italiako errege titulua ere jaso zuen, eta hala onartua izan zen bere bizitza osoan.

Baina, Odoakro eta Ekialdeko Erromatar Inperioaren arteko harremanek, okerrera egingo zuten beranduago, eta, 489an, Zenon enperadorearen laguntzarekin, ostrogodoek, Teodoriko Handiaren buruzagitzapean, Odoakroren erresuma inbaditu zuten, honen barbaro foederatiz osatutako armada suntsitu (eta oraindik existitzen ziren erromatar tropa urriak) eta 493an errenditzera behartuz. Teodorikok, oturuntza batera gonbidatu zuen, eta, uste denez, ostrogodoak bere ezpata propioarekin hil zuen, Odoakroren erresuma osoa bereganatuz.

## Ikus, gainera 
* Odoakroren Erreinua
Britney (diskoa)

***Britney*** Britney Spearsek 2001. urtean argitaratu zuen diskoa da. 745.000 ale saldu zituen bere lehenengo astean Estatu Batuetan. Zenbait musika-kritikari batzuen ustez, Britney Spearsen disko hoberena da. 10.000.000 ale saldu egin ditu munduan gaur arte.

## Abestiak 
# I'm A Slave 4 U
# Overprotected
# Lonely
# I'm Not A Girl, Not Yet A Woman
# Boys
# Anticipating
# I Love Rock 'N' Roll
# Cinderella
# Let Me Be
# Bombastic Love
# That's Where You Take Me
# What It's Like To Be Me

## Ziurtagiriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Napoliko golkoa

**Napolesko** edo **Napoliko golkoa** () Italiako hego-mendebaldeko kostaldean dagoen golkoa da, Tirreno itsasoan. Golkoaren iparraldean Napoli, Campania probintziako hiriburua, eta Pozzuoli daude. Aipatzekoak dira Ponpeia antzinako herri erromatarra eta Vesuvio sumendia, golkoaren ekialdean. Hegoaldean, golkoa, Sorrentoko penintsulak ixten du, bertako hiri nagusia Sorrento bera delarik. Penintsula honek, Napoliko golkoa Salernoko golkotik banatzen du.

Capri, Ischia eta Procida uharteak, Napoliko golkoan daude. Ingurua, Italiako turismo-gune garrantzitsu bat da, gertu aurkitzen diren Ponpeia eta Herkulanoko hondakin erromatarrengatik, 79an, Tito erromatar enperadorearen agintaldian suntsituak izan zirenak, Vesuvioren erupzio piroklastiko batean.

Lau dira golkora iristeko itsasbideak:

* Canale di Procida (*Procidako kanala*) Procida uhartea eta Procida mendiaren artean
* Canale d'Ischia (*Ischiako kanala*), Ischia uhartea eta Vivara artean
* Bocca Grande (*Aho Handia*), sarrera nagusia, Ischia eta Capri artean
* Bocca Piccola (*Aho Txikia*), Capri eta Sorrentoko penintsularen artean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Rosón Pérez

**Antonio Rosón Pérez** (Becerreá, Lugo, 1911ko ekainaren 8a - Lugo, 1986ko apirilaren 24a) Galiziako Xuntaren lehenengo presidentea (1978-79) jardun zuen abokatu galiziarra izan zen.

Valladolideko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen, eta geroagoko ibilbide politikoa UCDrekin egin zuen. Alderdi berekoa izan zen Xosé Quiroga Suárezek ordezkatu zuen Xuntako presidentetzan.
Xosé Quiroga Suárez

**Xosé Quiroga Suárez** (Petín, Ourense, 1920ko uztailaren 4a - A Rúa, Ourense, 2006ko urriaren 18a) Galiziako Xuntaren bigarren presidentea (1979-82 jardun zuen sendagile galiziarra izan zen.

Santiago Compostelakoako unibertsitatean Medikuntza ikasi zuen, eta geroagoko ibilbide politikoa UCD, Coalición Galega, Alianza Popular eta Alderdi Popularrarekin egin zuen. Azken aurreko alderdi berekoa izan zen Xerardo Fernández Alborek ordezkatu zuen Xuntako presidentzian.
Táin Bó Cúailnge

[thumb|ezkerrera|320px|**Maeb** [Connacht-eko erregina]]

***Táin Bó Cúailnge***  edo euskaraz "Cuailnge-ko zezenaren lapurketa" (ingeleraz Cooley eta egungo iralnderaz *Sléibhte Cuaille*, Louth konderrian) penintsulan, Zeltiar mitologiaren barnean dagoen Irlandar mitologiako Ulstergo zikloaren kondaira ospetsua da. Batez ere, senar-emazteen arteko eztabaida batek herrialde oso bat atzekoz-aurrera nola jarri dezaken kontatzen du. Táin irlandar kondairaren genero bat bada, hau da, ganadu lapurreta, aintzineko irlandarren ohizko jarduera.

Kondaira hau bera oso ospetsua da Irlandan, gaeleratik hainbat bertsiotan itzuli da, 1969an Thomas Kinsella-k eginirikoa nabarmenena delarik. Kontakizuna Kristoren jaiotza aurrekoa izan liteke, baina inork ez daki bere jatorri zehatza, zeltiar herrialdeek idazkeran mesfidatiak baitziren. Arrazoi honegatik, bere jatorria paradisuan galtzen da. Askok kontakizuna Connacht-etik datorrela uste dute, han hasten baida bere bilbea.

## Kondaira 
Gau batez, Connacht-eko bi errege-erreginak, Aillil eta Maeb, oheratu egin ziren. Maeb-ek orduan Aillil-i aberastasun gehiago zituela esan zion, eta horregatik berak izan behar zuela probintziaren erregina. Aillil, loaren-loaz, oheratu egin zen.

Hurrengo goizean, bi errege-erreginek beren jabetzak hartu zituzten. Aillil eta Maeb-ek urre, bitxi eta ganadu kopuru berdinak zituztela gertatu zen, halere Aillil-ek irabazi zuen abere eder eta sendoagoa baitzuen: Adardun Ederra. Horregatik Maeb-i abere eder eta sendo hau bereganatzea bururatu zitzaion. Mezulariak bidali zituen toki guztietara, eta horietako batek abelburu eder bat existitzen zenaren berri eman zion erreginari: Cuailnge-ko Nabarra, Ulsterren, iparraldean. Maeb-ek orduan mezulariak bidali zituen Daré-rengana, abelburu bikainaren jabearengana, baina Daré-k mezulariaren hitzek haserretuta bere etxetik kaleratu egin zuen. Eta gainera, Daré-k Ulster jarri zuen bere kemenaren testigu gisa.

Laster, Maeb-ek Meath, Munster eta Leinster-rekin aliantzak egin zituen. Guda aldarrikatu zen. Baina Maeb-ek begiraleak bidaldu zituenean, muga pasatu baino lehen, haiek muga gurutzatu baino lehen Cúchulainn-ek denak hil zituen. Honenbestez Maeb Cúchulainn-ekin akordio batetara iritsi zen; une horretatik aurrera Ulster egun erdiz defendatuko zuela, eta beste egun erdian mendietara erretiratuko zela adostuz. Laster, Ulster probintzia etsaien esku erori zen, eta Maeb-ek zezena eskorta erraldoi batean hertsi zuen.

Baina honek, bertako hormak hautsi zituen eta Adardun Ederraren bila ibili zen Irlanda osoan zehar. Azken honek ere gauza berbera egin zuen, eta inor ez zen bere etxetik atera beldurraren beldurrez, Irlanda osoa suntsituta gelditu zen arte, abere pareak elkar hil zuten borrokaldi odoltsu batean. Adardun Ederrak bere azken arnasa eman zuenean, Cuailnge-go Nabarrak bere azken indarrak agortu zituen orroe indartsu bat bota eta bertan hil zen.

## Ikus, gainera 
* Cúchulainn
* Maeb
* Ulstergo zikloa
* Zeltiar mitologia
* Gaelera
* Nazio zeltak
* Hizkuntza zeltak
* Zelta
* Irlandako historia

## Kanpo estekak
Xerardo Fernández Albor

**Xerardo Fernández Albor** (Santiago Compostelakoa, A Coruña, 1917ko irailaren 7a – Santiago Compostelakoa, 2018ko uztailaren 12a) Galiziako Xuntaren hirugarren presidentea (1982-87) jardun zuen sendagile galiziarra izan zen.

Alianza Popularrarekin egin zuen ibilbide politikoa, eta Fernando Ignacio González Laxek ordezkatu zuen Xuntako presidentetzan.
Golmayo

**Golmayo** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 2,6 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 1.815 biztanle zituen 189,83 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Gormaz

**Gormaz** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 62 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 17 biztanle zituen 15,72 km²-ko azaleran.

## Demografia 

## Ondarea 
* Gormazeko gaztelua, IX. mendekoa, bere garaiko Europako gaztelurik handiena.
* San Migel baseliza, XII. mendearen hasierakoa.

## Kanpo estekak
Geiger kontagailu

thumb|Egungo Geiger kontagailu bat.
thumb|eskuinera|Geiger kontagailua egoera normalean.
thumb|eskuinera|Geiger kontagailuaren alerta soinua.
**Geiger kontagailua**, objektu edo toki baten erradiaktibitatea neurtzeko erabiltzen den tresna bat da. Izena bere asmatzaileagatik datorkio, Hans Geiger.

Ohi, bere erdialdearen inguruan hari metaliko fin bat duen hodi metaliko batez osatua dago. Bien arteko espazioa, isolatua eta gas batekin betea dago, eta haria, hodiarekin 1000 V erlatibo ingururekin.

Ioi edo elektroi bat, hodian sartzen da (edo hormatik elektroi bat erauzten da X edo gamma izpiengatik), gasaren atomoetatik elektroiak erauzten ditu, eta, erdiko hariaren potentzial-diferentzia positiboaren ondorioz, harirantz erakarriak dira. Hau egitean, energia lortzen dute, atomoekin talka egiten dute eta elektroi gehiago askatzen dituzte, prozesua, korronte detektagarrizko pultsu bat eragiten duen "zaparrada" bihurtzen den arte. Gas egoki batekin beterik, elektraindar fluxua bere kabuz geratzen da, edo zirkuitu elektrikoak berak ere geratzen lagun dezake.

Tresnari, "kontagailu", bertatik igarotzen den partikula bakoitzak, pultsu berdin bat eragiten duelako deitzen zaio, partikulak kontatzea ahalbidetuz (ohi, modu elektronikoan), baina bere izaera edo energiari buruz ezertxo ere adierazi gabe (kontagailuaren hormak zeharkatzeko haina energia izan beharko dutela izan ezik). Van Allenen kontagailuak metal fin batekin eginak zeuden, zeinek muturretan konexio isolatuak zituzten.

## Kanpo estekak
Arnasbotatze

**Arnasbotatzea** edo **arnasbehera** arnas hartzearen aurkako fenomenoa da, non biriketan dagoen airea hauetatik ateratzen den. Arnasketaren fase pasiboa da, toraxa berrekarri eta bere diametro guztiak txikitzen baitira giharren uzkurketen beharrik gabe.

Ondorioz, arnasketa giharrak erlaxatu egiten dira, diafragma altxa egiten da eta birikak gorantz bultzatzen ditu. Toraxaren barrunbeek biriken bolumena txikitzen dute eta egoera honetan albeoloak ere konprimitzen dira barnean duten aire edukiera kanporatuz.

## Ikus, gainera 
* Arnas aparatuaren fisiologia

## Kanpo estekak
Lughnasadh

**Lughnasadh**, abuztuaren 1ean ospatzen den jai gaelikoa da, bertako baia uztaren ontzearekin batera, edota udako eta udazkeneko solstizioen erdi puntuatik gertu dagoen ilbetean. Wicca delakoan, Lughnasadh jaia Lammas izenarekin ospatu ohi da.

## Ikus, gainera 
* Irlandar mitologia
* Zeltiar mitologia
* Gaelera
* Nazio zeltak
* Hizkuntza zeltak
* Zelta
* Irlandako historia

## Kanpo estekak
Imbolc

**Imbolc** egutegi zeltako lau jai garrantzitsuenetako bat da, emankortasun edo ugalkortasunaren erritualarekin zerikusia du. Kristautasunarekin jaia aldatu eta Santa Brigidaren Eguna edo Kandelario eguna bilakatu zen eta gaur egun.  Eskozian *Latha Fhèill Brìghde* eguna bezala ere ezagun da, Irlandan berriz eta Galesen *Gwyl Ffraed* bezala.

Neopaganismoan, urtearen gurpilaren zortzi jai-egunetako (lau eguzki egun eta lau ilargi egun) bat da. Suaren jaia da eta "Sabats" izena ere ematen diote.
[thumb|Santa Brigidaren kapera barrokoa. Brigida [Kranenburg|Kronenburgeko elizan. Brigida azalten da artzai aritzen,arkume bat eta txekor bat zaintzen.]]
Imbolc-a ohituraz otsailaren 1ekin erlazionatzen da, eta jaialdi zelta bezperan, urtarrilaren 31an, ospatzen hasten da. Gaur egunez neopaganoek jaia otsailaren 1 edo 2an ospatzen dute. Zenbait neopaganok, ordea, otsailaren 4 eta 5ean ematen den neguko solstizioa eta udaberriko ekinokzioaren erdi puntua aukeratzen dute. Azken finean, kontaun hartu beahr da, Kristau egutegiek zenbait aldaketa izan dituztela, eta ez dute zertan bat egiten kristau-aurreko eta egungo egunek.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irlandar mitologia
* Mitologia zelta
* Antzinako zelten erlijioa
* Gaelera
* Nazio zeltak
* Hizkuntza zeltak
* Zelta
* Irlandako historia

## Kanpo estekak
Goran Ivanišević

**Goran Šimun Ivanišević**' ( ahoskatua; Split, 1971ko irailaren 13a) Kroaziako tenislari profesional ohia da. Beste hainbat gauzaren artean, Wimbledon txapelketa 2001. urtean irabazteagatik oroitua da (1992, 1994 eta 1998an finalista ere izan zelarik). Zerbait azpimarratu behar bada, bere sakea zen, inoizko sakerik hoberena edo hoberenen artean kokatu behar dugularik. ATP sailkapeneko bigarren postuan egon zen, Pete Samprasen atzetik, 1994. urtean.

## Grand Slameko txapelketak 
### Banakakoan irabazle (1) 
### Banakakoan finalista (3) 
### Binakakoan finalista (2) 
### Grand Slam txapelketetako sailkapena 
## ATP Masters Series txapelketak 
### Banakako finalak (7) 
#### Irabaziak (2) 
#### Finalista (5) 
### Masters Series txapelketetako sailkapena 
### Binakako finalak (1) 
#### Irabaziak (1) 
## Teniseko txapeldunen kopako (Tennis Masters Cup) finalak (0) 
### Tennis Masters Cup txapelketako sailkapena 
## Jokatutako finalak (68) 
### Banakakoak (49) 
#### Irabaziak (22) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

#### Banakakoan finalista (27) 
| valign=top width=33% align=left |

|}

### Binaka (19) 
#### Irabaziak (9) 
#### Finalista (10) 
## Urteka lortutako garaipen kopurua 
## ATP sailkapenean izandako bilakaera (banakakoa) 
## Kanpo loturak 
* Goran Ivanisevicen webgunea
XUL

thumb|250px|XUL aplikazio baten adibidea.

**X**ML **U**ser Interface **L**anguage (XUL)

XML langoaian oinarrituta, Mozillak interfaze aberatsak (RIA) sortzeko sortu duen sistema.

## Kanpo estekak 
*  XUL mozilla.org web gunean
Fernando Ignacio González Laxe

**Fernando Ignacio González Laxe** (Coruña, 1952ko irailaren 6a -) Galiziako Xuntaren laugarren presidentea (1987-90) jardun zuen ekonomialari galiziarra izan zen.

PSdGarekin egin zuen ibilbide politikoa, eta Manuel Fraga Iribarnek ordezkatu zuen Xuntako presidentzian.
Zeinuen proba

Estatistikan, **zeinuen proba** hipotesi kontraste ez parametrikoa da, banaketa binomialean oinarritzen dena. Banako edo elementu berdinen gainean, tratamendu baten aurretik eta ondoren, neurtzen den aldagai koantitatibo edo ordinal bati buruz aldaketarik izan den erabakitzeko erabiltzen da. Testa tratamenduak aldagaiaren balioa gehitu edo murriztu (+ edo - alegia, eta hortik *zeinuen test* izena) egin duen bakarrik kontuan hartuz burutzen da. Aldagaiaren balioan tratamenduaren ondoren aldaketarik izan ez duten elementuak baztertu egiten dira.

Testaren alde biko bertsioan, hipotesi nulupean *p=0.5* hartzen da (*Ho:p=0.5*), *p* tratamenduak aldagaiaren balioa gehitzeko (edo murrizteko) probabilitatea izanik. Hau da, hipotesi nulupean tratamenduaren ondoren sortutako aldaketak (gehitu edo murriztu) erabat zorizkoak direla jotzen da egiazkotzat, beste hitzetan, tratamendu aurretik eta ondoren aldagaiaren medianak berdinak direla. Hipotesi nulua gehikuntza kopurua oso handia zein oso txikia denean baztertuko da, gehikuntza kopurua *B(n,0.5)* banaketa binomialaren araberakoa izanik.

Zeinuen testaren alde bakarreko bertsioan, tratamenduak gehitu *ala* murriztu egiten duen erabaki behar denean alegia, gehikuntza kopurua oso handia (hipotesi nulupean tratamenduak aldagaiaren balioa gehitu egiten duela ezartzen bada) edo oso txikia (hipotesi nulupean tratamenduak aldagairen balioa murriztu egiten duela ezartzen bada) denean bakarrik erabakiko da tratamenduak eragina duela.

## Adibidea 
12 urteko haur batzuek igande batean jan duten goxoki kopurua jaso da. Astean zehar, azukre gehiegi jataren arriskuaren berri eman zaie filme baten bitartez. Hurrengo igandean jan duten goxoko kopurua jaso da haur berdinen gainean. Emaitzak hauek dira: 5 haurrek goxoki kopuru berdina jan zuten, 9 haurrek goxoko gutxiago jan zituzten eta 1ek goxoko gehiago jan zituen. Filmeak goxoki gutxiago jatera bultzatu zituela baiezta al daiteke?

Adierazgarritasun maila %5 izanik,

P[1\ gehikuntza\ EDO\ 0\ gehikuntza]=0.5^9\cdot 0.5^1\cdot \frac{10!}{9!1!}+0.5^10\cdot 0.5^0\cdot \frac{10!}{10!0!}=0.01074

Kalkulaturiko probabilitatea adierazgarritasun maila baino txikiagoa denez, filmeak eraginik izan ez duelako hipotesia baztertu egiten da. Eta beraz, filmeak goxoki kontsumoa murrizteko balio izan duela erabakitzen da.

Ohartu behar da kontrastea alde bakarrekoa dela, tratamenduak, filmeak alegia, murrizketa dakarren erabaki behar baita. Hau dela eta, probabilitatea adierazgarritasun maila osoarekin eraktu behar da. Alde biko kontrasteetan, probabilitatea adierazgarritasun maila erdiarekin eraktu behar da.

## Kanpo estekak
Salernoko golkoa

thumb|250px|Salernoko golkoa, Seleren lautadatik ikusia. Atzean, Littari mendiak

**Salernoko golkoa** Tirreniar itsasoko badia zabal bat da, Salernoko probintziaren iparraldeko kostaldean dagoena.

Iparraldean, Punta Campanellan amaitzen den Amalfiar kostaldeak, ekialdean Seleren lautadak eta, hegoaldean, Zilentoko kostaldeak, Punta Licosararte, ixten dute.

Punta Campanellatik Punta Licosararteko distantzia, 61 kilometrokoa da. Bi lurmuturrak eta kostaldea lotzen dituen irudizko lerroaren barnean dagoen itsaso zatiak, 2450 kilometro karratuko hedadura du.

Amalfiar kostaldea, iparraldean, garaia eta harritsua da, itsasorantz amildegiak eratuz erortzen diren Lattari mendien maldagatik. Ekialdean, Seleren lautadaren kostaldea (edo Paestumgo lautada), aldiz, baxua eta hareatsua da, eta, zati batean, pinudiz betea dago. Azkenik, hegoaldean, golkoan dagoen Zilentoko kostaldearen zati laburra, berriz garaia eta harritsua da.

Golko honetan, Sele eta Irno ibaiak itsasoratzen dira.

Golkoaren parean, honako udalerri hauek daude:

* Amalfiar kostaldean:
** Positano
** Praiano
** Conca dei Marini
** Amalfi
** Minori
** Maiori
** Cetara
** Vietri sul Mare
* Salerno
* Seleren lautadan:
** Pontecagnano Faiano
** Battipaglia
** Eboli
** Capaccio-Paestum
* Zilentoko kostaldean:
** Agropoli
** Castellabate

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cilentoko kostaldea

**Cilentoko kostaldea** () Italiako Campania eskualdeko kostalde zati bat da, Salernoko golkoa eta Policastroko golkoaren artean dagoena, Cilenton.

## Udalerriak 
Honako udalerri hauek daude kostaldean:

* Agropoli, Mattinekin
* Ascea, Velia eta Marina di Ascearekin
* Camerota, Marina di Camerotarekin
* Capaccio-Paestum, Paestum, Laura eta Licinellarekin
* Casal Velino, Marina di Casalvelinorekin
* Castellabate, Santa Maria, San Marco, Licosa eta Ogliastro Marinarekin
* Centola, Palinurorekin
* Ispani, Capitellorekin
* Montecorice, Agnone Cilento eta Case del Conterekin
* Pisciotta, Caprioli eta Marina di Pisciottarekin
* Pollica, Acciaroli eta Pioppirekin
* San Giovanni a Piro, Scariorekin
* San Mauro Cilento, Mezzatorrerekin
* Santa Marina, Policastro Bussentinorekin
* Sapri
* Vibonati, Villammarerekin.

## Kanpo estekak
Policastroko golkoa

thumb|320px|Ilunabarra Policastroko golkoan.
**Policastroko golkoa** Tirreniar itsasoan irekitzen den badia zabal bat da. Infreschi Muturretik Cilenton Scalea lurmuturreraino Goi Tirreno cosenzarrean hedatzen da. Izena, Policastro Bussentino herri txikitik hartzen du, Santa Marina udalerriko auzoa, Magna Graeciako antzinako Pixous, eta, ondoren, erromatar garaian, Buxentum izan zena.

Golkoa, administratiboki, hiru probintziatan banatua dago (Salernoko probintzia, Potenzako probintzia eta Cosenzako probintzia), hiru eskualde ezberdinetakoak direnak (Campania, Basilicata eta Calabria). Basilicatak Tirreniar itsasoan duen kostalde guztia, Policastroko golkoan dago. Bertako udalerririk garrantzitsuenak Sapri Campanian, Maratea Basilicatan eta Praia a Mare eta Scalea Calabrian, dira. Campaniari dagokion golko zatian, Cilento eta Vallo di Diano parke nazionalaren zati bat dago.

## Kanpo estekak
Elisabeth Pinedo

**Elisabeth Pinedo Saenz** (Amurrio, Araba, 1981eko maiatzaren 13a), kirol arloan **Eli Pinedo** deitua, eskubaloi jokalari profesional ohia eta enpresaburua da. 1999tik 2016ra bitartean aritu zen profesionaletan, Bera Bera (Donostia, Gipuzkoa), Itxako (Lizarra, Nafarroa Garaia), Ribarroja (Valentziako Autonomia Erkidegoa, Espainia), Sagunto (Valentziako Autonomia Erkidegoa, Espainia) eta Odense (Danimarka) taldeekin. Espainiako selekzioarekin, 201 partida jokatu zituen, brontzezko domina irabazi 2012ko Olinpiar Jokoetan, eta 438 gol sartu.

Eskubaloiko ibilbidea bukatu baino lehentxoago, bere taldekide ohi Bea Fernandezekin batera London717 arropa ekologikoaren marka sortu zuen, eta orain enpresa horren buru dabil lanean, Madrilen (Espainia).

## Bizitza 
Amurrioko eskola publikoan hasi zen eskubaloian jokatzen. Ahizpa bikia du Patricia, hura ere eskubaloi jokalaria. Eibarko Arrate taldean, Donostiako Akaba Bera Beran, eta Valentziako Ribarroja eta Sagunto ekipoetan jokatu zuen Lizarrako Itxakora joan baino lehen. Ondoren Odensen eta, 2011tik aurrera Bera Beran aritu da. Internazionala da Euskadi eta Espainiarekin. Pedagogia ikasketak euskaraz eginak ditu EHUren Donostiako fakultatean, eta baita Olinpiar Jokoetan ere.

Espainiako talde nazionalarekin brontzezko dominak irabazi ditu Londresko Olinpiar Jokoetan (2012) eta Brasilgo Munduko Txapelketan (2011), eta zilarrezkoak 2008ko eta 2014ko Europako Txapelketetan.

## Lortutako sariak 
### Klubekin 
* Espainiako liga 6 aldiz: Itxakorekin 2009 eta 2010ean; Bera Berarekin 2013, 2014, 2015 eta 2016an.
* Erregina Kopa 4 aldiz: Itxakorekin 2010ean; Bera Berarekin 2013, 2014 eta 2016an. 2015ean bigarren gelditu zen.
* Espainiako Superkopa 5 aldiz: Itxakorekin 2010ean; Bera Berarekin 2012, 2013, 2014 eta 2015ean.
* EHF Kopa behin, 2009an, Itxakorekin. 2008an txapeldunordea izan zen.

### Espainiako talde nazionalarekin 
* Zilarrezko domina Mazedoniako (2008) eta Hungariako (2014) Europako Txapelketetan.
* Brontzezko domina Brasilgo Munduko Txapelketan (2011).
* Brontzezko domina Londresko Olinpiar Jokoetan (2012).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* EHFko fitxa, eurohandball.com
Senen...

**Senen...**, Egiptoko IX. dinastiako gobernari bat izan zen, K.a. 2130 inguruan gobernatu zuena.

Soilik, bere izenaren zati bat, Senen..., Turineko Errege Kanonean, 4.22 erregistroan, idatzita dagoelako ezagutzen da, Jety izeneko bi faraoiren artean.

Ez da Abidoseko Errege Zerrendan agertzen, ezta Saqqarakoan ere. Sexto Julio Afrikanok eta Eusebio Zesareakoak ere ez dute aipatzen.
Paflagonia

**Paflagonia** () Anatoliako erdi-iparraldeko antzinako lurralde bat zen, Itsaso Beltzaren kostaldean, Bitinia eta Pontoren artean zegoena, eta, Galaziatik, Bitiniar Olinpoaren ekialderanzko luzapen baten bidez banandua. Estrabonen arabera, Partenius ibaiak eratzen zuen lurraldearen mendebaldeko muga, eta ekialdean amaitzen zen, Kizil-Irmak ibaiaren ondoan. Hiri nagusiak Sinope, Gangra, Aurisos eta Amastris ziren.

## Historia 
K.a. VII. mendearen inguruan, greziarrek koloniak sortu zituzten Paflagoniako itsasertzean. K.a. 546. urtean Persiar Inperioaren mende geratu zen. Alexandro Handiak menderatu zuen K.a. IV. mendean, eta haren ondorengo Seleuko I.a hil zenean, erreinu burujabe izan zen. K.a. I. mendean, liskarrak izan zituen Pontoko erreinuarekin, eta K.a. 72. urtean erromatarrek hartu zuten; hasieran Bitiniako probintzian sartu zuten lurraldea, eta gero Galaziakoan. Behe Inperioaren garaian, erromatar probintzia bilakatu zen Paflagonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Venera 5

**Venera 5a** (errusieraz Венера 5), Sobietar Batasunak 1969ko urtarrilak 5ean jaurtitako espazio zunda bat izan zen. Venera 4aren oso antzekoa zen, baina erresistenteagoa. Artizarraren atmosferan sartu zen 1969ko maiatzak 16an, Lurrera datuak igorriz 53 minutuz, kapsula paratxutean jaisten zen bitartean.

## Kanpo estekak
Samhain

**Samhain** (irlanderaz *Samhain*, eskoziako gaeleraz *Samhuinn*, irlandera zaharrean *Samain*; «udaren amaiera» esan nahi du) kristautasunaren ebanjelizazio aurretiko aro paganoaren zelta jatorriko jai garrantzitsuena zen. Izena zelterazko bi hitz batzetik dator: *sam* «uda» eta *fuin* «amaiera».

Uzta biltzeko sasoiaren amaiera ospatzeko jaia zen, bai eta iluntasunarekin hasten zen zelten urte berriaren ospakizuna ere. Iragate jaia da, beraz (urte batetik bestera igarotzeko jaia), bai eta beste mundurako irekiera ere. Hiru mila urtez Europa osoko zelta nazioek ospatu izan dute.
ezkerrera|thumb|250px|Kuia, samhain jaierako prest.

## Ikus, gainera 
* Irlandar mitologia
* Mitologia zelta
* Akelarre
* Walpurgis gaua
* Meza beltza

## Kanpo estekak
Druida

**Druidak** antzinako zelta herri batzuetako mahia-altuko apaiz, jakintsu, gobernu aholkulari, irakasle eta epaileak izan ziren.  Druidek gizarte maila independentea osatzen zuten, maila intelektuala. Eginkizun erlijiosoekin batera beste batzuk zituzten, eta euren artean badirudi espezialistak zeudela, eta hala nola, bardo, sendagile, astronomo, filosofo eta azti izan zitekeen.

Druiden lehen erregistro ezagunak K.a. III. mendekoak dira. Bere izena "haritzaren ezagutzailea" esan nahi duen hitz zelta batetik etor daitekeela proposatu da. Oso gutxi dakigu ziur druidei buruz, ez baitzuten erregistro propiorik utzi.

Plinio Zaharraren arabera, Tiberio  (K.o. 14tik 37ra) enperadoreak legeak sartu zituen druidak ez ezik, beste igarle eta sendatzaile batzuk ere debekatzeko. Suetoniok, bere aldetik, dio Augustok dekretatu zuela druida zen inork ezingo zuela erromatar hiritartasuna eduki, eta ondoren, Klaudio enperadoreak emandako lege batek, druidak "erabat ezabatu" zituen, beren erlijio-praktikak debekatuz.

Litekeena da azken druida galiarrek Britaniara ihes egitea, uharteetako homologoen artean babesa bilatuz. Badakigu druidismoak nolabaiteko iraupena izan zuela Irlandan eta Galesen uharteak kristautu ondoren, Erdi Aroraino ere iritsiz, nahiz eta antzinako druiden irudi oso desitxuratu gisa, igarle, azti edo sendatzaile soil gisa.

Zesarrek druiden buruz gehien idatzi zuen idazle klasikoa bada ere, uste da Posidonio greziar filosofo estoikoagandik jaso ahal izan zituela datu batzuk. Bestalde, Zesarren  kontakizuna Erdi Aroko irlandar lehen sagek maiz baieztatzen dituzte Zesarren informazioaren parte batzuk. Adibidez, Zesarrek druiden urteroko batzarrari buruz egiten duen deskribapena eta hauek "druida nagusi" bat aukeratzea irlandar saga batek ere berresten du.       

## Etimologia 
"Druida" hitzaren jatorria oso eztabaidatua dago. Dáithí Ó hÓgáin folklorean doktore irlandarra zenaren ustez, hitza "jakindurian aberatsa" esan nahi du. Beste batzuek ordea *drus*-etik eratorria dela onartzen dute, "haritz" zuhaitzaren zelta hitza, alegia. Amaitzeko, beste teoria batek *dru* (kontuduna, sakonki) eta *uid* (jakintza) hitzak elkarren artean erlazionatzen ditu.
## Egungo druidismoa 
Antzinako druida zelten  eta gaur egungo druiden arteko ezberdintasuna aipatu beharra dago. Lehenengoak testigantza idatzirik gabe desagertu ziren. Azkenak, Aro Modernoaren kontzeptuen arabera Gales eta Irlandan garatu ziren eta ohiturak gaur egungo ideia, nazionalismoa eta erromantizismoarekin batzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia sakontzeko 
*  Guyonvarc'H Christian eta Le roux, Francoise (1986). ''*  Editions Ouest-France. ISBN: 9782858829200.
*  Green, Miranda (2005) *The World of the Druids.* Thames and Hudson. ISNB: 978-0500285718.
*  Cunliffe, Barry (2010): *Druids: A Very Short Introduction*. Oxford university Print. ISBN: 9780199539406.
*  Ellis, Peter Berresford (1996): *The Druids*. Eerdmans. ISBN: 9780802837981.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Cartwright, Mark (2021-02-01) «Druid». *World History Enciclopedia''
Frantzisko Ibero

[thumb|320px|[Soka-dantza, Frantzisko Iberok diseinatutako Elgoibarko udaletxearen aurrean.]]

**Frantzisko Ibero Odriozola** (Azpeitia, 1724 &ndash; 1795eko maiatzaren 9a) gipuzkoar arkitektoa izan zen. Inazio Ibero arkitekto ezagunaren semea zen, eta obra ugari egin zituen aitarekin batera: Loiolako Basilikako ikastetxea eta eliza, besteak beste. Estilo neoklasikoko arkitektura egin zuen. San Sebastian parrokia elizako aurrealdea egin zuen jaioterrian, eta udaletxea, bi ostatu eta bi hilerri Elgoibarren. Bost zubi eraiki zituen Bergara aldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Francisco Ibero», Auñamendi Entziklopedia.
Prediku-aulki

**Prediku-aulkia**, **pulpitua** (Heg.) edo **sermoitegia** sermoia egiteko eta predikatzeko erabiltzen den plataforma antzekoa da, leku garaian kokatua eliza osoan entzun ahal izateko. Irakurgaiak aldarrikatzeko erabiltzen direnean, anboi ere deitzen zaie. Gehienetan, karel bat dute aurrean eta ahots-itzulkina gainaldean, honetan uso bat (izpiritu santuaren sinbolo) irudikatzea ohikoa delarik.

Aldaretik gertu daude, oro har, tenpluko nabe nagusiaren euskarrietako bati itsatsirik. Gaur egun, gutxi erabiltzen dira, indarrean dauden arau liturgikoek, sermoia, mezaren zati bezala, presbiteriotik, aldare ondoan esatea gomendatzen baitute.

## Historia 
Prediku-aulkiak, eliza edo basilika primitiboetan erabili ziren. Koroaren sarreran jartzen ziren, laukizuzen erako tribuna eran, garaiera txikira zegoen plataforma baten gainean, nora alboetako harmailetatik igotzen zen, eta han kantatzen ziren epistola eta Ebanjelioa meza nagusietan. Anboiek, zabalera eta garaiera gehiago edo gutxiagoz, XIV. mendea arte jarraitu zuten, egungo prediku-aulkien sistema hartu zenean, garai ogibalean eta platereskoan, hexagono forma hartzeko joera dutenak, garai guztietan, garai horretako estilo nagusiaren elementuekin apainduz.

Gotiko eta Pizkundetik aurrera, prediku-aulkien erabilera ugaritu zen, garaiko elementu bereizgarriekin apainduz.

Goialdean duen estalkitxoa, ahots-itzulkina, XVI. mendetik erabiltzen da, predikariaren ahotsa islatu eta hobeto entzun ahal izateko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Weingarten Basilika Kanzel.jpg|Perdiku-aulki barrokoa Weingartenen, Alemania.
Fitxategi:Pisa.Duomo.pulpit.Pisano01.jpg|Prediku-aulki gotikoa Pisako katedralean, Italia.
Fitxategi:Duomo Cattedrale Santo Stefano facciata e pulpito Donatello Prato.jpg|Pratoko duomokoa, Italian, Donatelloren lana eta berezia kanpokoa izateagatik.
Fitxategi:San Martin eliza, Maurga, pulpitua eta eskilara.jpg|Maurgako elizakoa (Araba), uso eta guzti ahots-itzulkinean.
Fitxategi:Puente la Reina - Iglesia de San Pedro 09.jpg|Garesko San Pedro elizakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Prediku

## Kanpo estekak
Eudoxia

**Eudoxia** edo **Eudozia** (438/439 &ndash; Jerusalem, 471/472) Valentiniano III.a enperadorearen eta Lizinia Eudoxiaren alaba izan zen. Bandaloen erregina izan zen.

## Biografia 
Ravennako gortean hezi zuten. Valentiniano III.a enperadorearen eta Genseriko erregearen arteko bake itun batengatik, Eudoxia, txikitatik, hiruzpalau urte zituenetik, Hunerikorekin ezkontzeko erabakia hartu zuten, Afrikako iparraldean erresuma bat ezarri zuen Genseriko bandaloen erregearen semearekin. Huneriko Ravennara eraman zuten bahitu gisa urte batzuz. Oraindik printzea, lehen aldiz (451 baino lehen) printzesa bisigoda batekin ezkondu zen, Teodoriko I.a erregearen alabarekin. 

Aita Valentiniano III.a hil ondoren, Petronio Maximo Mendebaldeko Augusto izendatu zuten. Petronio Maximok Eudoxiaren eta Genserikoren semearen arteko ezkontza-konpromisoa hautsi nahi izan zuen, Paladio semearekin (zesar titulua zuena) ezkontzeko; errainaren ezkonsaria emateko eskatu zuen, eta amaren eta ahizparen bahisaria. Zazpi urtez preso Afrikan, Lizinia Eudoxia eta Plazidia 462. urtean askatu zituzten. Konstantinoplako gortean hartu zituzten.

472. urtean, Hunerikok Eudoxia zapuztu egin zuen. Senarra ortodoxoak jazartzen hasten denean, Eudoziak ihes egin zuen eta  Jerusalemera joan zen bizitzera. Han hil zen, bere amona Elia Eudoziaren hilobia bisitatu ondoren.

## Genealogia 
Teodosio II.aren eta Elia Eudoziaren biloba izan zen, amaren aldetik,  eta  Konstantzio III.a eta Gala Plazidiarena aitaren aldetik.

Bere aita Valentiniano III.a Mendebaldeko enperadore erromatarra izan zen, 424 eta 455 urteen artean, eta ama Lizinia Eudoxia, Teodosio II.aren alaba bakarra.

Plazidiaren ahizpa izan zen, Mendebaldeko enperadore erromatar Anizio Olibrio enperadorearen emaztea.

Hunerikorekin ezkondu zen, bandaloen eta alanoen erregearekin, 477 eta 484 artean, Genserikoren seme eta oinordekoarekin.

Hilderikoren ama izan zen, bandaloen eta alanoen erregea 523 eta 530 artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak