Modernismo katalana

[thumb|[Antoni Gaudíren Batlló Etxea Bartzelonan.]]
**Modernismo katalana** Katalunian XIX. mendearen amaieratik XX. mende hasiera arte ematen den mugimendu artistikoa da. Ezaugarri propioak izanik, urte horietan Europa osoan ematen den Art Nouveau ("Modernismoa" Hispanoamerikan, "Sezession" Alemania eta Austrian, "Liberty" Italian) mugimendu artistikoaren barruan kokatu behar zaio; mugimendu honek Katalunian ezaugarri propioak izan zituen, lurralde horretan eman zen garapen industriala eta hiritarrarekin lotuta, bereziki Bartzelonaren inguruan, estilo honen benetako hiriburua. Batez ere arkitekturan eman zen baina baita ere arte plastikoetan, margolaritzan eta eskulturan, eta literaturan.

## Historia 
thumb|Bartzelonako Nazioarteko Erakusketaren kartela, 1929.
Industria Iraultzaren ondorioz eta honek eragin zituen aurrerapenak (elektrizitatea, trenbidea, lurrun makina, besteak beste) XIX. mendean Europan egitura tradizionalekin hausten duen korronte arkitektonikoak eta eraikitzeko modu berriak zabaldu egiten dira. Korronte hauentzat estetika garrantzi handia du. Testuinguru horretan hirien garrantziak gora jo zuen eta harekin burgesiaren boterea. Art Nouveau edo Modernismoa estilo hiritarra eta burgesa izango zen. Kataluniaren kasuan prozesu hori ere eman zen, batez ere Bartzelonaren inguruan. Halaber, XIX. mendearen hasieratik eman zen Renaixença mugimendu nazionalistak eragin zuzena izan zuen modernismo katalanaren sorreran; modernismoaren bitartez artistek haren identitate nazionala berreskuratzen saiatzen ziren. Bi gertaerek, bestetik, estilo berria zabaltzeko garrantzi handia izan zuten: Bartzelonako Erakusketa Unibertsala (1888) eta Bartzelonako Nazioarteko Erakusketa (1929).

## Ezaugarri batzuk 
* Modernismoa industria-arkitekturaren aurka jartzen da. Horren aurrean, originaltasuna erreibindikatzen dute.
* Izadian inspirtatutako formak, elementuak eta materialak erabiltzen ditu. Horrela, eraikin modernistetako fatxadetan txoriak, ostoak eta loreak apaingarri gisa agertzen dira. Tamainu handiko animaliak eta pertsonak agertzen dira ere bai. Halaber, zeramika eta harria erabiltzen dute.
* Koloreen erabilera.
* Balkoietan eta leihoetan burni forjatuezko burdin hesiak erabiltzen dira, hauek izadian inspiratutako apaingarriekin.
* Asimetria gustukoa dute, baita ere kurbak eta estilizazioak.
* Historia identitate nazionalaren elementu garrantzitsua da. Hortik dator Erdi Aroaren presentzia eraikin modernistetan.

Fitxategi:CasaMila-Balcons.jpg|Kurbaren garrantzia lerro zuzenaren gainetik.
Fitxategi:Casa batllo roof.jpg|Asimetria..
Fitxategi:Palau de la Música - Escultures d'Eusebi Arnau.JPG|Apaingarriak eta estetika berria.
Fitxategi:012 Palau de la Música, trencadís.jpg|Izadiatik hartutako irudiak.
Fitxategi:Entrada principal del Palau de la Música Catalana.jpg|Pertsonen irudiak.
Fitxategi:Finca Guell.jpg|Burni forjatuak.
Fitxategi:Raspall-garriga-vitrall-6050.jpg|Koloreen garrantzia.
Fitxategi:Cardelach-bru-rd.st.pere 40-1459.jpg|Zeramikaren erabilera.

## Arkitekto ezagunenak 
Modernismo katalanaren barruan aritu ziren arkitektoak ehun baino gehiago izan ziren. Hona hemen agian ezagunenak:
* Antoni Gaudí
* Lluís Domènech i Montaner
* Josep Puig i Cadafalch
* Enric Sagnier i Villavecchia
* Josep Maria Jujol
* Lluís Muncunill

## Eraikin ezagunenak 
Mogimendu horren eraikin asko babestuak daude eta askok ere Gizateriaren ondarearen katalogazioa dute:
* Kataluniar Musikaren Jauregia, Lluís Domènech arkitektoraren lana
* Sant Pau Ospitalea Bartzelonan, Lluís Domènech arkitektoraren lana
* Güell parkea Bartzelonan, Antoni Gaudíren lana
* Güell jauregia Bartzelonan, Antoni Gaudíren lana
* Familia Santuaren tenplua Bartzelonan, Antoni Gaudíren lana
* Batlló Etxea Bartzelonan, Antoni Gaudíren lana
* Milà Etxea Bartzelonan, Antoni Gaudíren lana
* Vicens Etxea Bartzelonan, Antoni Gaudíren lana
* Güell kolonia Santa Coloma de Cervellón (Bartzelona), Antoni Gaudíren lana.

Fitxategi:Palau de la Música Catalana, the Catalan Concert Hall.jpg|Kataluniar Musikaren Jauregia barrutik.
Fitxategi:Barcelona 209.JPG|Güell parkea Bartzelonan.
Fitxategi:Sagrada Família. Façana del Naixement.jpg|Familia Santuaren tenplua Bartzelonan.
Fitxategi:Casa Vicens (Barcelona) - 10.jpg|Vicens Etxea Bartzelonan.

## Kataluniatik kanpo 
Modernismo katalana beste lurraldetan ere garatu zen. Garrantzi berezia Espainiako Cartagenan eman zena dugu, batez ere Víctor Beltrí arkitektoaren eskutik. Espainiako beste hirietan ere adibideak aurki daitezke: Comillas, Novelda, Astorga, Melilla, León...

## Euskal Herrian 
[thumb|[Campos Eliseos Antzokia, Bilbon.]]
[thumb|[Bengoaren etxeak (Begoña, 1910)]]
Euskal Herrian ere badaude estilo hori jarraitzen duten eraikinak. Esaterako, Donostian, Moraza kaleko bosgarren zenbakian Luis Elizalde arkitektoak eraikitakoa edo Zubieta kaleko lehenengo En, Ramon Kortazarrek eraikitakoa ditugu besteen artean. Bilbon handiago izan zen Kataluniako modernismoaren eragina, esaterako Campos Eliseos Antzokian eta Bengoaren etxeak Begoñan.. Iruñean Ogasunaren Delegaritza dugu eta Gaseizen Fausto Iñigitz de Betolatzak altxatutako Erbina Etxea. 

## Modernismoko margolariak 
Margolaritzan ere modernismoak eragin handia izan zuen. Hona hemen mugimendu horretan aritu ziren margolari ezagunenak:

* Ramón Casas
* Santiago Rusiñol
* Joaquim Sunyer
* Hermenegildo Anglada Camarasa
* Juan Brull
* Ricard Canals
* Javier Gosé
* Josep Maria Sert
* Miguel Utrillo

Margolari hauek Paristik zetorren abangoardismoarekin lotura estua izan zuten. *Els Quatre Gats* tabernan biltzen ziren. Pablo Ruiz Picasso talde horrekin aritu zen.
[thumb|*[Els Quatre Gats* tabernan biltzen ziren margolari hauek.]]

## Modernismoko eskultoreak 
* Josep Llimona
* Eusebi Arnau
* Miquel Blay
* Enric Clarasó
[thumb|*[Desconsol*, Josep Llimonaren eskultura, 1903.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelona
* Art Nouveau
* Vienako Sezesioa
* Bengoaren etxeak (Begoña)
## Kanpo estekak 
* : Bartzelona modernistari buruzko bideoa.
* : Réseau Art Nouveau Network
* : The Vienna Secession Home
* : Gaudí eta Modernismoa Katalunian
* : Modernismoa Europan
* : lartnouveau.com L'Art Nouveau
* : Arxiu de Patrimoni Arquitectònic de Catalunya (EPSEB-UPC)
* : Art Nouveau European Route
* : Museu del Modernismo