open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nasser aintzira

**Nasser aintzira** (arabieraz بحيرة الناصر, *Buhayrat Nasir*) Nilo ibaiaren erdialdeko arroan sortutako urtegi edo aintzira artifizial bat da. Egipto hegoaldean kokatua, Sudango muga igaro arte hedatzen da.

Zehazki, Nasser laku izenarekin Egiptoko zatia baino ez da ezagutzen, zati honek, laku osoaren hedaduraren %83a hartzen duelarik, sudandarrek, lakuaren euren zatiari **Nubiako lakua** (arabieraz: بحيرة نوبية; *Buhayrat Nubiya*) deitzea nahiago duten bitartean.

## Historia 
1958 eta 1970 bitartean egin zen Asuango urtegiaren eraikuntzaren emaitza da. Gutxi gora-behera, 550 kilometroko luzera eta, bere zatirik zabalenean, Kantzerko Tropiko inguruan, 35 kilometroko zabalera du. Bere hedadura osoa 5250&nbsp;km²koa da eta bere edukiera 157&nbsp;km³koa.

Uren mailaren igoerak, beharrezko egin zituen aztarna arkeologikoen birkokatze egitasmo batzuk, 1960ko hamarkadan aurrera eraman zirenak.

Nubiar aztarna arkeologiko garrantzitsuak zituzten zenbait toki, zatiz zati desmuntatuak izan ziren eta toki garaiagoetara eramanak. Horien artean, Abu Simbeleko tenplua nabarmendu behar da. Wadi Halfako ibai portu eta tren geltokia, urek estali zuten, eta hiri berri bat eraiki zen horren ordez.

Egiptoko nubiar guztiak (ehun mila pertsona baino askoz gehiago), ordura arte Nilo ibaiaren goiko tokietan bizi zirenak, beste toki batera eramanak izan ziren, euren herrixkak urpean geratu baitziren. Buhen gotorlekua ur azpian gelditu zen ordea.

Lakuaren Egiptoko zatiak, bere izena, Gamal Abdel Nasser presidenteari zor dio, nork urtegiaren egitasmo polemikoa pentsatu zuen.

## Fauna 
Niloko perka ugaria da Nasser aintziran eta haren arrantza turismo ekintza bihurtu da, hala aintzira ertzean nola txalupatan.

## Iruditegia 

Irudi:Lake-nasser.jpg|Aintziraren ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Egypt-9B-001 - Sand Dunes (2217442592).jpg|Aintzira eta dunak.
Irudi:Egypt-8A-090 (2217435950) (2).jpg|Aintzira ilunabarrean.
Irudi:Abu Simbel Temple May 30 2007.jpg|Abu Simbel, aintziratik ikusita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asuango urtegia
* Nilo

## Kanpo estekak
Zerzura

**Zerzura** (arabieraz زرزورة) hiri edo oasi mitiko bat da, denbora luzez, zurrumurruaren arabera, Nilo ibaiaren mendebaldean zegoela uste izan zena, Libia edo Egipton. XIII. mendean datatuak dauden idazkietan, "usoa bezain zuria" den hiri bat aipatzen da eta "Hegazti txikien oasia" deitzen zuten.

Berrikiago, europar esploratzaileek espedizioak egin zituzten basamortuan Zerzuraren bila, baina sekula ez zuten arrakastarik izan aurkitzerako orduan. Ralph Bagnold britainiarrak eta Lászlo Almásy hungariarrak, Zerzuraren bila zihoan espedizio bat zuzendu zuten 1929-1930 epean, Ford T eta Steyr kamioiak erabiliz.

Euren espedizioan hiria aurkitu ez arren, partehartzaileek Zerzura Kluba delakoa sortu zuten Wadi Halfako taberna batean, 1930ean itzuli zirenean. Klubeko partaideetako askok adiskidetasuna mantendu zuten, eta horietako batzuk, ofizial bezala borrokatu zuten Britainiar Armadan Bigarren Mundu Gerran Afrikan.

## Zerzurari buruzko liburuak 
* *The Hunt for Zerzura and World War II* Zerzura Klubeko partaideei buruz Bigarren Mundu Gerran, Saul Kellyrena
* *The English Patient* Michael Ondaatjerena, zeharka, Almasyko Kondearen bizitzan oinarritzen dena.

## Kanpo estekak 
*  Washington Times book review of Saul Kelly's *Hunt for Zerzura*
*  Excerpts from the *English Patient* about Zerzura
*  Quote from the 15th Century about Zerzura
Espainiako Aireko Armada

**Espainiako Aireko eta Espazioko Armada**, Espainiako Indar Armatuak osatzen dutenaren armadetako bat da. Honen helburuak, espainiar aire-espazioa zaintzea, estatu-segurtasuna eta nazioarteko misioetan bakea mantentzea dira. Armada hau, gerra zibilean sortu zen 1939. urtean.

## Antolaketa 
Espainiar indar armatuak osatzen dituzten hiru armadek, antolaketa basiko berbera partekatzen dute:

* **Aireko Armadaren Aginte Gorena (JEMA)**
** **Aire-Indarra**
*** Aireko Borroka Agintea (MACOM)
*** Kanarietako Aireko Agintea (MACAN)
*** Aireko Aginte Nagusia (MAGEN)
** **Laguntza-Indarra**
*** Langileria Agintea
*** Laguntza Logistiko Agintea
*** Ekonomia Arloetako Zuzendaritza
** **Koartel Nagusia**
*** Kabinetea
*** Airearen Aginte Gorena
*** Zerbitzu Tekniko, Informatiko eta Telekomunikabideetako Buruzagitza
*** Koartel Nagusi Elkartzea
*** Lege-aholkularitza
*** Histori-Kultural Zerbitzua

eskuinera|250px

## Aireko Armadaren mailak 
### Ofizialak 
### Ofizialordeak eta tropa 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Indar Armatuak
* Espainia

## Kanpo estekak 
* Aireko Armadaren webgunea 
* Espainiar Defentsa Ministerioaren webgunea
Iso Salankijärvi

**Iso Salankijärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalaren eta Pulju Eremu Basatiaren artean dago, Yli-kyrö herriaren ertzean eta Muonio eta Kittiläko udalerrien mugatik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, txirri antzeko hegaztiak (urre txirri arruntak esaterako), borrokalariak, kuliska pikartak, zingira-hontzak, mirotz zuriak, eskandinaviako lagopodo ospetsuak, ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, murgilari handiak, zerra txikiak, hego mugimendu motzak egiten dituzten belatz txikiak eta arrano beltzak.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Ketojärvi hegoaldean da **Iso Salankijärvi** aintziraren bizilagun nagusia. Ura Ounasjoki ibaiaren bidez husten da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da eta bertako uharteak zuhaizti txikia dirudi lurzoru izoztuaren gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A-64

**A-64** edo **Pirinioetako Autobidea** edo **Piriniotarra** Frantziako hego-mendebala eta Ipar Euskal Herria zeharkatzen dituen autobidea da. E-80 bide europarraren tarteunea da. Bidesaridun autobidea da, kontzesionarioa "Autoroutes du sud de la France" enpresa izanda.

Ekialdetik mendebaldera, Tarbes eta Pauen bidez Tolosa eta Baiona lotzen ditu. Bere 291 kilometroko ibilbideak 2x2 (Tolosatik gertu 2x3) errei ditu.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andromeda (mitologia)

Greziar mitologian **Andromeda** (antzinako grezieraz Ἀνδρομέδα, "gizonen gobernaria"), Etiopiako errege ziren Kasiopea eta Zefeoren alaba zen. Kasiopeak, bere burua Nereida bezain edertzat hartuz, Poseidonen haserrea piztu zuen, nork, lurrera, uholde bat eta Zeto izeneko itsas munstro bat bidali zituen, gizaki eta abereak desagertarazi zitzaten, Amonen orakuluaren bidez, euren alaba Andromeda Zeto itsas munstroarekin ezkondu arte ezer konponduko ez zela jakinik, Zefeo erregeak, bere alaba, arroka bati kateatuta utzi zuen, biluzik eta bitxiekin.

Perseok, naiadeek oparitu zizkioten sandalia hegalariei esker hegan eginez, Medusa hil ondoren itzultzen ari zela, Andromeda ikusi eta berarekin maitemindu zen. Hondartzara jaitsi zen Zefeo eta Kasiopearekin hitz egitera, bere eskua eskatzeko asmoz itsas munstroaz libratzea lortuz gero. Andromedaren gurasoak onartu egin zuten, baina ez oso gogo onez. Perseok itsas munstroarekin borrokatu, hil egin zuen eta Medusaren burua erabili zuen (begiratzen zuen edonor harri bihurtzen zuena), animalia harri bihurtzeko, koral bihurtuz. Ondoren, Andromeda askatu zuen eta pozik onartu zuen ezkontza. Baina Kasiopeak ezezkoa eman zuen, bere alabaren eskua jada Agenor printzeari agindu baitzion. Perseok honen eta honen segizioaren kontra borrokatu zuen, eta asko hil ondoren, bere burua, Medusaren burua erabiltzera behartua ikusi zuen, honela, oraindik bizirik geratzen zirenak harri bihurtuz. Azkenik, Andromeda pozik ezkondu zen Perseorekin.

Andromeda bere senarraren atzetik joan zen Tirintora, Argosen, eta sei seme (Perseideak) eta alaba baten ama bihurtu zen. Honako hauek ziren: Perses, Altzeo, Mestor, Heleo, Elektrion, Estenelo eta Gorgofone. Euren ondorengoek Mizenas gobernatu zuten Elektrionetik Euristeo arte, honen ondoren, Atreok koroa jaso zuelarik, eta Herakles heroia barnean dago. Mitologia honen arabera, Perses, persiarren arbasoa da. Hil ondoren, Ateneak Andromeda, ipar zeruko konstelazioen artean jarri zuen, Perseo eta Kasiopeagandik gertu.

## Galaxia 
Andromeda, ipar hemisferioko zeruan, Andromedak irudikatzen du, bere barnean Andromeda galaxia duena.

## Mitoaren oihartzunak 
Sofoklesek eta Euripidesek (eta berrikiago Pierre Corneilleek), istorio hau oinarri bezala hartuta, zenbait tragedia idatzi zituzten, eta istorioko gertakizunak antzinako artelan askotan irudikatuak izan ziren.

1981eko eta 2010ean *Clash of the Titans* filmak.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Perseus and andromeda amphora.jpg|alt=
Fitxategi:Andromeda (the first half of IX .Centuries.).jpg|alt=
Fitxategi:Andromeda and the Sea Monster MET DP248137.jpg|alt=
Fitxategi:"ANDROMEDA" "JOHN BELL" from -Sculptures of Andromeda, the Toilet of Atalanta, Corinna, and a Naiad- MET DP323119 (cropped).jpg|alt=
Fitxategi:Andromeda cph.3g10054u.jpg|alt=
Fitxategi:Picou, Henri Pierre - Andromeda Chained to a Rock - 1874.png|alt=
Fitxategi:Close-up of statue of Andromeda.jpg|alt=
Fitxategi:John Roddam Spencer Stanhope - Andromeda.jpg|alt=
Fitxategi:HJ Townsend Andromeda.jpg|alt=

## Iturriak 
* Apolodoro Liburutegi mitologikoa ii. iv. 3-5
* Ovidio Metamorfosiak iv. 668-764

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rasshua

**Rasshua** (, ) Kurileen uhartediko errusiar uharte bat da. Bere hedadura 67 kilometro karratutakoa da eta erdialdeko Kuril uharteen taldean dago.

## Geografia 
Rasshua uhartea honako koordenatu geografiko hauetan dago:

* latitudea: 47º41' eta 47º49' N
* longitudea: 152º58' eta 153º05' E
* garaiera altuena: 948 m

Iparraldean, Matua uhartea dago, Nadezhda itsasarteak banandua eta, hegoaldean, Ushishir uharteak daude.

Administratiboki, Sakhalingo oblastak kontrolatzen du.

## Kanpo estekak
Mugarri

[thumb|320 px|Tradiziokzo mugarrietan, askotan, bertakoa ez den harri mota erabiltzen da, ikusgarria izan dadin. Irudian, [Altzola eta Laurgain auzoen arteko mugarria]]
**Mugarri**a, Euskal Herrian eta beste toki askotan, lursail, herri, eskualde, probintzia, erkidego edo nazioen arteko mugak adierazten dituzten harri zatiak dira. Hala ere, beste material batzuk ere erabiltzen dira egun. Batzuetan, harrizko mugarri horiek, landu gabeko harrizkoak dira, naturalak, historiaurrean, gaur egungo bi tokiren arteko mugan utzitako zutarri, harrespil eta antzeko megalitoak. Harri landuaz eginak askoz ohikoagoak dira. Lurraldeen arteko mugak adierazteko ez ezik, distantzia kilometrikoak adierazteko ere erabiltzen dira, edo ibilbide jakin batzuk, Done Jakue bidearen kasuan adibidez.

## Mugarri aipagarriak 
* Amegikurutz

## Mugarri naturalak 
* Mugarriluzeko zutarria: Eskoriatza eta Barrundia udalerrien arteko muga naturala.
* Sekillagako zutarria: Oñati eta Barrundia arteko mugatik gertu dago.

## Ikus, gainera 
* Zutarri
* Harrespil
* Trikuharri

## Kanpo estekak
Urtarai

**Urtarai** Nafarroa Behereako Pirinioetan dagoen mendi bat da, Lindus mendilerroan, Nafarroa eta Nafarroa Beherea arteko mugatik gertu. Lindus mendilerroa osatzen duten hiru mendietatik, txikiena da, 1156 metroko garaierarekin.

Aldudeko haranaren hegoekialdeko angeluan, Frantzia eta Espainia arteko muga inguruan, erliebe leun eta ikuspegi zabaleko zenbait tontor altxatzen dira, horiek guztiak, Lindusen biltzen diren gailur taldeen zati direlarik. Mendi hauek bisitatzen dituena, laster gogoratuko da 778ko Orreagako gudu ospetsuaz, edo Done Jakue bidea egiten ari ziren erromesen oinatzak jarraituko ditu.

Aipatu den bezala, Lindusen gailur taldeak banandu egiten dira. Kasu honetan garrantzia duena, mendebalde iparmendebalderantz doana da, mugako marratik gertu, hemen, gailurrak uzten dituena, Lindus eta Izterbegiren artean 6865 metroko lerro zuzen bat marrazteko

## Abiapuntuak 
### Urepeletik 
435 metroko garaierara dagoen Urepeletik, bide bat Ibañetako mendatearekin lotzen da, tontorretik oso gertu geratuz, Burdinkurutz lepoan hain zuzen ere, 1092 metroko garaieran.

Dena dela, ibilbiderik erakargarriena Urepele eta Auritz lotzen zituen bide zaharretik doa. Horretarako, Urepeletik, 432 metrora aurkitzen diren Erlanjoenea auzoetatik 885 metrora eta tontorretik mendebaldera dagoen Urtarai leporaino doan bidea hartu behar da, non, bidea, Sastrako oihanean sartzen den Hairako inguru naturaleko basogunea. Orduan, posible da zuzenean tontorrerantz joatea, ekialderantz hartuz

Beste bide alternatibo bat, 580 metrora dagoen Harriondoa auzotik abiatzen da, Harriondoko Kaskoa izeneko gailurrera helduz, 1025 metroko garaieran dagoen Hortz Zorrotz izeneko haitzarekin lotzea ahalbidetzen duena, 965 metrora dagoen Huzai lepoaren hegoaldean. Hegohegoekialde norantzan, aurretontorrerantz igotzen da, 1121 metrora dagoena, Urtarairen tontorra baino lehenago dagoena. Hau, 1156 metrora dago.

### Ibañetatik 
1057 metroko garaieran dagoen Ibañetako mendatetik, asfaltaturiko bide batek 1283 metroko garaieran dagoen Girizu mendia inguratzen du, iparraldeko aurpegiko basoa zeharkatu eta 1169 metrora dagoen Lindus lepora igotzeko, 1220 metroko garaieran dagoen Lindus mendiaren parean. Bide berberak, alde beretik, mendi honen tontorra ertzatu eta mugan bertan uzten gaitu, 1092 metrora dagoen Burdinkurutz lepoan. Eskuinaldean txabola bat geratzen da, eta, ezkerrean, dagokion mugarria. Toki honetatik bidezidor bat muinoaren tontorrera igotzen da, 1121 metroko garaieran dagoen aurretontor harritsu batetara helduz. 1109 metroko garaierara jeitsiera labur baten ondoren, leuntasunez, 1156 metrora dagoen Urtarairen tontorrera iristen da.

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Behereko mendiak

## Kanpo estekak
Iparraldea (Sudan)

**Iparraldea**, ( '''') Afrikako naziorik handiena den Sudaneko 26 estatuetako bat da. Bere hedadura 348.765 km²takoa da. Bataz beste, eta 2000. urteko erroldaren arabera, Sudango estatu honek 600.000 pertsonako biztanleria du. Dongola da estatuko hiriburua. Wadi Halfa, Nubiako lakuaren ondoan dagoen herria, eta XIX. mendean Erresuma Batuaren kuartela izan zena, estatuaren iparraldeko muturrean dago.

## Kanpo estekak
A 63

thumb|308x308px|A63 Biarritzen

**A 63**, **Euskal Kostaldeko Autobidea** edo **Landetako Autobidea** Frantziako hego-mendebala eta Ipar Euskal Herria zeharkatzen dituen autobidea da. Hiru zatitan banatuta dago:
* Hegoaldekoa, bidesaridun autobidea, kontzesionarioa "Autoroutes du sud de la France" enpresa duena eta Behobia eta Saint-Geours-de-Maremne lotzen dituena.
* Erdialdekoa, bidesaridun autobidea, kontzesionarioa "Atlandes" enpresa duena eta Saint-Geours-de-Maremne eta Salles lotzen dituena.
* Iparraldekoa, bidesari gabekoa, Salles eta Pessac lotzen dituena.

## Historia 
1984an, A 63 autobideak Autoroute de la Côte Basque (ACOBA) enpresa zuen kontzesionarioa, gero Autoroutes du sud de la France (ASF) elkartuko zuena.
Lehenengo tarteunea Donibane Lohizuneko Saihesbidea zen, 1972an eraikia.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ting Tings

**The Ting Tings** 2006. urtean Manchester Handian (Ingalaterra) sortutako pop musika taldea da.

## Taldekideak 
* Katie White (Abeslaria, gitarra eta kontrabaxua)
* Jules De Martino (Bateria eta koroak)

## Diskografia 
* *We Started Nothing* (Sony BMG, 2008ko maiatzaren 19a)
* *Sounds from Nowheresville* (2012)
* *Super Critical* (2014)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
*  Taldearen myspacea
Nomades et Skaetera

**Nomades et Skaetera**, **N&SK** bezala ere ezagutua, Saint Etiennen (Frantzia) sortutako ska, ska punk, rock eta reggae musika estiloak bat egiten dituen taldea da.

## Taldekideak 
* **Kaï** : Abeslaria, Bongoak, Darbouka
* **Tof** : Akordeoia, koroak
* **Vax** : Baxua
* **Sèb** : Gitarra
* '''Ben'z** : Bateria
* **Looping** : Tronpeta
* **Franky** : Tronboia
* **Céline'* : Biolina, koroak

## Diskografia 
* *Haroum Tchakha Pômh* (1998ko maiatza, autoekoiztua)
* *Kosmopolit* (2001eko martxoa)
* *Le Cirque du Millénium* (2004ko otsaila)
* *Le tour de piste* (live) (2005eko maiatza)
* *Non Alignés* (2007ko martxoa)
* *Libre Service'' (2009ko)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Norte Apache

**Norte Apache** euskaraz eta gaztelaniaz kantatzen duen euskal rap musika taldea da. Bizkaian sortu zen Ray Sai MC bilbotarra eta Gaizka MC santurtziarra batu zirenean. Geroago Aitor batu zitzaien DJ postuan. Aritz Sound Systemekin eta 121 krew taldearekin kontzertuak ematen aritu ziren Euskal Herrian zehar Euskal Rap Euskaraz (E.R.E.) lelopean, harik eta 2015ean taldea desegin zen arte.

## Ibilbidea 
Norte Apache Gaizkak eta Raycok sortu zuten 2007. urtean. Bi MC hauek bakoitza bere kabuz ibili ziren euskarazko rap musika egiten (Raycoren lehenengo erreferentzia 2005ean "kanporatzea debekatua" demoarekin), euren indarrak batu zituzten arte. 2008.urtean Gaizkaren joanarekin batera, bi taldekide berri ailegatu ziren taldera: Aitor (DJ) eta Ibon (MC).

2009. urtean lehenengoa diskoa kaleratu zuten”Hesiaren beste aldean” eta 2 urteko biraren emaitza izan zen haien 2.diskoa Norte Apache Zuzenean. Kontzertuekin jarraitu dute Euskal Herrian barna eta aurten 3. diskoa kaleratuko dute, Quilombo izenekoa. 10 abestiz osatutakoa, tartean kolaborazio desberdinekin, abeslarien artean Endika Lahaine (121 krew), Jon (MAK), Aiora (Zea Mays) eta Miren Amuriza. Kitarjole moduan Piti (Zea Mays) eta Iker (Abrakadaver). Produkzio lanetan Hawa (121 Krew) Dj Alf (MAK). Diskoaren produkzio nagusia eta masterizaioa Iker Ezkurzak egin ditu eta maketazioa eta diseñua Unai Bergararen eskutik. Azkenik argazkiak Powell (artdekline) egin ditu.

## Diskografia 
* *Hesiaren beste aldean* (2009, MusikHerria)
* *Norte Apache Zuzenean* (2010, MusikHerria)
* *Quilombo* (2011, MusikHerria)
* *Errima* (2014, Taupaka)
* *Juanito Laguna* (2015, Taupaka)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen MySpacea
*  Norte Apacheren web gunea
Breogan

[thumb|280px|Breoganen estatua [Herkulesen Dorrearen ondoan, A Coruñan.]]
**Breogan** Galiziako errege zelta mitiko baten izena da, Lebor Gabála Érenn (Konkista Liburua) izeneko XI. mendeko bilketa batean bildutako irlandar tradizioen arabera, uharteak jasan zituen inbasio ezberdinak kontatzen dituena.

Elezahar honen arabera, Breoganek, Iberiar Penintsulan kokatutako Brigantia hirian, hain dorre garaia eraiki zuen bere seme Ith eta Bilerentzat, hauek, dorrearen tontorretik, urrunean zegoen ertz berde bat ikus zezaketela. Urruneko lur hori ikusi izanak, iparraldera eraman zituen, Irlandara, non Ith hila izango zen. Mendeku gisa, Breoganen biloba eta Ithen hiloba zen Milen semeek, Brigantiatik Irlandara bidaiatu eta herrialde hau konkistatu zuten.

Bilketa egin zuten XI. mendeko fraide irlandarrek, Breoganen Brigantia Brigantium hiri galaikoarekin, gaur egungo Betanzosekin lotu zuten. XIX. mendean erromantizismoko historialari galiziarrek zabaldu zuten mitoa, Breoganen dorrea A Coruñako Herkulesen Dorrearekin identifikatzera heltzeraino, Herkulesen Dorretik gertu Breoganen estatua bat altxatu delarik. Era berean, Breogan, galiziar herriaren aitalehen mitologiko bezala irudikatzen da (batzuetan, Galizia, olerkaritzan "Breoganen etxe" bezala deskribatzen da, Eduardo Pondalen izen bereko olerkian oinarrituta dagoen galiziar ereserkia den Os Pinosen bezala).

Breogan Saskibaloi Taldeak, pertsonaia mitologiko honegatik du bere izena.

## Bibliografia 
* D'Arbois de Jubainville, H. «El Ciclo Mitológico irlandés y la mitología céltica». (Bartzelona, 1987: 150-157 or.).
* Sainero, R. «La huella celta en España e Irlanda» (Madril, 1987: 67-82 or.).
* Renales, J. «Celtismo y Literatura gallega. La obra de Benito Vicetto y su entorno literario». (2 liburuki, Santiago, 1996).

## Kanpo estekak
Castillo de Lapoblación

**Castillo de Lapoblación** mendia izen bereko herriaren gainean, Arabako mugatik gertu, dagoen Nafarroako mendia da. *El Castillo*, *El León Dormido* edo *Peña de Lapoblación* izenaz ere ezagutzen da.

Tontorrean Marañongo gazteluaren hondarrak daude.

## Gaztelua 
[thumb|229x229px|Castillo de Lapoblación [Ekoratik]]Gaztelarrei aurre egiteko Nafarroako erresumak zuen defentsa sistemaren gazteluetako bat zen. Haitz-gaztelu motakoa zen, eta mendilerroan zeuden beste gaztelu edo gotorlekuekin komunikatzen zen, defentsa-lerroa osatuz.

Gaztelu hau Gaztelako Alfonso VIII.ak hartu zuen mendean, Antso VII.a *Azkarra* Nafarroakoaren erregealdian, eta Navas de Tolosako guda ostean itzuli zion 1212an. Gaztelua eraikitzeko, orografia aprobetxatu zuten, hiru altueratan banatuz. Goiko mailan dorrea egongo zen, gaur egun porlanaz estalita ikusten den lur lauan. Gainerako terrazatan beste eraikin xumeagoak eta harresia zeuden. Eraikin hauetako hormetako harlandu ilara bakan batzuk baino ez dira gelditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Erdi Aroko gazteluak

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
*  Eusko Jaularitza, 2019. *Contra el silencio de la Historia* In: Blog Rioja Alvesa. Noiz kontsultatua: 2020-07-21. Oharra: Iñaki Sagredoren Navarra, Castillos que defendieron el reino. i. liburukiari egien dio erreferentzia.
Gerea

**Gerea** Mallabiko auzoetako bat da. 394 metroko altueran dago, Oiz mendiaren lehen maldetan. Artibai ibaiaren goiko arroan dago, eta Ziortza-Bolibargo udalerriaren mugakidea da.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 81 biztanle ditu.
## Historia 
* 1558ko azaroaren 14an Adrian martiriaren baseliza parrokia izatera pasatzen da.
* 1559: Gerearrak Bolibarko Tomas deunaren elizara, urtean behin, oferendak eraman eta meza entzuteko akordioa hartu zen.
* 1747: Ziortzako abatak eta Gerearrek izandako epaian, Nuntzioak emandako sententziaren bidez Gereako elizaren hamarrenak Ziortzako monasterioak gozatuko zituen.
* 1783: Francisco Tomas de Anchia, "Longa" jeneralaren jaiotza, Longa baserrian. 1808ko Espainiako Gudan parte hartu zuen Napoleonen ejerzitoaren aurka.
* 1964: Mikel Zarate euskal idazle ospetsua Gereako apaiz izendatua.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustavo Bueno

**Gustavo Bueno Martínez** (Santo Domingo de la Calzada, Errioxa, Espainia, 1924ko irailaren 1a - Niembro, Llanes, Asturias, 2016ko abuztuaren 7a), filosofo, irakasle eta idazle espainiarra izan zen. Materialismo filosofikoaren mugimenduaren sortzaile eta defendatzailea izan zen.

Azken urteotan sistema filosofiko oso bat garatu zuen espainiar filosofo gutxienetarikoa da. Bestalde, pentsaera politikoari dagokionez, balizko Erresuma Hispaniko handi baten defendatzaile sutsua izan zen, euskal, kataluniar, galiziar eta asturiar nazionalismoak askotan gutxietsi zituela.

Gauzen osotasuna —, latinez— ezin dela guztiz ezagutu zioen, errealitatea amaigabea delako.

## Idazlanak 
Liburu anitz idatzi zituen. Horra bere idazlan batzuk:

* *El Papel de la Filosofía en el Conjunto del Saber*, 1971.
* *Ensayos Materialistas*, 1972.
* *Ensayo sobre las Cateogorías de la Economía Política*, 1973.
* *La Metafísica Presocrática*, 1975.
* *La Idea de Ciencia desde la Teoría del Cierre Categorial*, 1977.
* *Etnología y Utopía*, 1982.
* *Nosotros y Ellos*, 1983.
* *El Animal Divino*, 1985.
* *Cuestiones Cuodlibetales sobre Dios y la Religión*, 1989.
* *Materia*, 1990.
* *Primer Ensayo sobre las Categorías de las Ciencias Políticas*, 1991.
* *Teoría del Cierre Categorial*, 1993.
* *¿Qué es la filosofía?*, 1995.
* *¿Qué es la ciencia?*, 1996.
* *El Mito de la Cultura*, 1997.
* *España frente a Europa*, 2000.
* *El mito de la izquierda: las izquierdas y la derecha*, 2003.
* *La vuelta a la caverna: terrorismo, guerra y globalización*, 2004.
* *España no es un mito: claves para una defensa razonada*, 2005.
* *Zapatero y el pensamiento Alicia: un presidente en el país de las maravillas*, 2006.
* *La fe del ateo*, 2007.
* *El Mito de la derecha*, 2008.
* *El fundamentalismo democrático. La democracia española a examen*, 2010.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gustavo Bueno Fundazioaren webgunea
Guoskatjávri

**Guoskatjávri** aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Norvegiako Kautokeino udalerritik pare bat km-ra dagoena. Käsivarsi Eremu Basatiaren mugan dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatiaren mugan, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Kalaton aintzira hegoaldean da **Guoskatjávri** aintziraren bizilagun nagusia. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, urek, lur azpiko pasabideetatik Lätäseno ibaira isurtzea lortzen dute, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako hiru uharte nagusiak zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zengotita

**Zengotita** Mallabiko auzoetako bat da. 412 metroko altueran dago, Ibaizabal ibaiaren arroan. Auzoan harlanduzko baserriak daude; eta, baserrien artean, iturria.
thumb|290px

## Ondarea 
* San Joan Bataiatzailearen baseliza

## Ikus, gainera 
* Trabakua

## Kanpo estekak 
*  Zengotita auzora nola heldu.
Berano

**Berano** Mallabiko auzoetako bat da.

## Geografia 
312 metroko altueran dago, Deba ibaiaren arroan eta Ermuaren ondoan. Ego ibarraren iturburu hidrologikoa da.

## Ezaugarriak 
Bertan industrialde garrantzitsuak daude.

## Demografia eta biztanleria 
2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, 70 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Uxixir

**Uxixir** (; ; ) Kurileen uhartediko errusiar sumendi-uharte jendegabetua da. Bere hedadura, 5 kilometro karratukoa da, uhartedi osoko bigarren txikiena delarik. Erdialdeko Kuril uharteen taldean dago.

## Geografia 
Ushishir uharteak honako koordenatu geografiko hauetan daude:

* latitudea: 47º30' eta 47º33'
* longitudea: 152º47' eta 152º51'
* garaiera altuena: 401 m Yankitxa uhartean

Iparraldean Rasshua eta hego-mendebaldean Ketoi uharteak daude, azken hau, Rikord itsasarteak banandua.

Administratiboki Sakhalingo oblastak kontrolatzen du.

## Kanpo estekak
Bost Gremio Nagusiak

**Bost Gremio Nagusiak** (gaztelaniaz *Los Cinco Gremios Mayores*), hau da, Madrilgo bitxigile, jostun, zetagile, zapigile eta lentzeriagileenak, 1667an sortutako elkarte bat da, kapitalismoaren aurreko instituzio bezala funtzionatu zuena, Espainiako Antzinako Erregimeneko politika ekonomiko merkantilistarekin modu bateragarrian.

Bere gremioei izena ematen zien produkutuen inportazio, ekoizpen eta zabaltzearen monopolioa mantentzeaz gain, euren negozioak finantzetara zabaldu zituzten (Estatuari emandako maileguak eta interesekin jasotako dirua), baita beste konpainia batzuen kontrol, herri eta gortearen hornikuntza (hornikuntzaren obligaziodun bezala XVIII. mendeko zenbait urtetan), Espainiak Amerikarekin zuen merkataritzan parte hartzera iristeraino, Sevilla-Cadizeko monopolioa, beste espainiar herri batzuen mesedetan desegiten ari zenean.

Gaur egun Jacinto Benavente deitzen den enparantzako bere jauregia, estilo neoklasikozko arkitekturaren adibide da.

## Kanpo estekak
Ruido de Rabia

**Ruido de Rabia** taldea, 80ko hamarkadan Tolosan (Gipuzkoa) sortutako punk eta hardcore taldea izan zen.

## Historia 
1985ean, Tortura Sistematika taldea desagertu zenean sortu zen Ruido de Rabia. Hasierako formazioa, Tortura Sistematikako Shanti Iribar eta Lamberto Perurena eta Autodefensa taldeko J.M. Gandarias eta Santi Manterolak osatzen zuten.

Sortu eta urtebetera, Santi Manterolak taldea utzi zuen. Bere ordez Bukaera taldeko Jorge Sanz hasi zen. Formazio honekin, lehen lana grabatu zuten (*Eros versus Thanatos*) 1987an. Diska hau, Burgoseko Ultimo Gobierno taldearekin batera kaleratu zuten.

1988an, J.M. Gandariasek taldea utzi zuen. Honek, taldea urtebetez geldirik egotea bultzatu zuen, Sebas Ginger aurkitu arte.

1990ean, Sebasek eta Lambertok taldea utzi zuten eta beraien ordez Antonio Mateos eta Santi Manterola sartu ziren. Naiz eta Santi bajujole originala izan, itzulera honetan gitarrarekin aritu zen. Formazio berri honekin, *Pequeñas reliquias de un infanticida* maketa kaleratu zuten (1991).

1991ko urte bukaeran bigarren gitarjole bat sartu zen taldean, Pablo. Pablo, Dickheese, Inemboys eta Victim In Pain taldeetan ibili zen lehenago. Baina 1992an Santi Manterolak taldea utzi zuen eta bere ordez Iñaki hasi zen gitarra jotzen. Azken formazio honekin, *Revolucion Cosmica* diska kaleratu zuten 1993an.

Taldeak, azken kontzertua Alegiako gaztetxean eskaini zuen 1994an.

2007an *Eros versus Thanatos* disko errekopilatorioa argitaratu zuen Cooperacion Records zigiluak. Lan honetan, taldearen diskografia eta zuzeneko emanaldi batzuk aurkitu ditzakegu bi CD eta DVD batean.

Gaur egun, Ruido de Rabia taldeko Jorge Sanz eta Shanti Iribarrek Lobo Electrico taldean jotzen dute.

## Taldekideak 
### Hasierako formazioa (1985) 
* Shanti Iribar - Ahotsa
* Lamberto Perurena - Gitarra
* J.M.Gandarias - Bateria
* Santi Manterola - Bajua

### Amaierako formazioa (1994) 
* Shanti - Ahotsa
* Pablo - Gitarra
* Iñaki - Gitarra
* Antonio - Bateria
* Jorge - Bajua

## Diskografia 
* Eros versus Thanatos (Autoekoizpena, 1987) - Último Gobierno taldearekin elkarbanaturiko diska.
* Pequeñas reliquias de un infanticida (1991)
* Revolución Cósmica (Phobia - Duros Sentimientos, 1993). Lp
* 2CD + DVD Eros versus Thanatos (Cooperacion Records, 2007). Taldearen diskografia guztia eta zuzeneko bideoak biltzen dituen lana, bi CD eta DVD bat.

## Kanpo estekak 
*  Ruido de Rabia taldearen Myspacea
Arrangizgana

**Arrangizgana** —*Trabakua* izenaz ere ezaguna— Markina eta Mallabia (Bizkaia) artean dagoen mendatea da (436 metro). Mendatearen hegoaldeko alderako igoera Ermuan hasten da itsasoaren mailatik 170 metrora eta Mallabiko udalerriaren erdigunea zeharkatu ostean BI-3302 errepidea mendatearen gorengo puntura, 436 metrora, ailegatzen da.

Arrangizgana mendatea ohiko bidea da Oiz mendira igotzeko.

## Etimologia 
XIX. mendeko dokumentuen arabera, Trabakuko jatorrizko izena *Arrangizgana* da, Markinatik Berrizera doan BI-633 bide ondoan dagoen Arrangiz izeneko baserria dela eta. Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeak *Arrangizgana* izena erabiltzea gomendatzen du.

Trabakua izenaren esanahia, bizkaieraz, "traba egiten duena" da. Antzinako hitzezko erreferentzien arabera, izenaren jatorria bi tabernariren arteko lehian datza. Tabernari bien artean, konpetentzia zela eta, elkarri ezizenak jarri zizkioten: batak besteari "trabakua" deitzen zion bere negozioari "traba" egiten ziolako, eta besteak ordea "orrezbengo" (hor ez bahengo) deitzen zion lehenengoari, arazo beragatik.

## Egoera 
Oiz mendiko (1028 m) ekialdeko bizkarrean dago. Bi jatetxe eta bi landetxe aurkitzen dira bertan eta Mikel Anjel Lertxundi eskultorearen "equilibrio, por la senda de la naturaleza" izeneko eskultura eta baserri ugari ikus ditzake bertan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak 
*  Trabakua Eusko Jaurlaritzaren Atlas Digitalean
*  Trabakuako mendatearen profila Ermuako tartean.
Girizu

**Girizu** Nafarroako erdialdeko Pirinioetako mendi bat da, Girizu mendilerroan dagoena, Orreaga eta Ibañetako mendatetik gertu, Nafarroa Behereako mugatik gertu. Bere garaiera 1283 metrokoa da.

## Abiapuntuak 
Nabarmen daitekeen ibilbide bakarra, Ibañetako mendatetik doana da. Ibilbide hau, zuzena eta laburra da. Orreagatik bertatik, igoera ez da zaila, baina bertatik igotzen dena nahasteko moduko pagadi batetik doa bide hau.

## Berezitasunak 
Girizu mendiko pagadian, bunker bat dago. Aldi berean, mendi honen tontorrean dagoen postontziak duen xaflan, honako hau jartzen du:

Gurizu
1280 m 2003

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Thyra Danebod

**Thyra Danebod** Danimarkako erregina ezkontide bat izan zen X. mendean. Gorm Zaharraren emaztea eta Harald Bluetoothen ama izan zen.

Bere izena, Jellingeko Harriek adierazten dute. Izena, harri txikiko azken bi hitzek iradokitzen dute: "Danmarks bod". Dena dela, ez dago ziurtatzerik hitz hauek Thyrari edo Gormi erreferentzia egiten zioten.

Gorm Thyra baino lehenago hil zela argi dago, baina Thyra noiz hil zen ez dago ziurtatzerik. X. mendearen hasieran jaioko zen. Jellingen lurperatua izan zen, bere senar Gormekin batera.

## Elezaharrak 
* Elezahar batek dioenez, Thyrak, Gormekin ezkondu aurretik, honek etxe berri bat eraiki zezala, bertan neguko lehen hiru gauetan lo egin zezala eta izandako ametsak konta ziezazkiola eskatu zuen. Ametsak, beranduago kontatuak izango ziren, ezkontza egunean, eta faraoiak izan zituenaren oso antzekoak ziren, Josek Genesisean interpretatu zituen bezala.
* Herriak, Thyraren alaba iratxoek harrapatua eta urruneko iparraldeko erresuma batetara eramana izan zela dio, Halogaland eta Bjarmaland baino urrunago.
Danevirke

[thumb|250px|Danevirke [Itsas mapan marraztua]]
**Danevirke** edo **Danavirki**, **Dannevirke** edo **Danewerk** bezala ere ezaguna, daniar harresi defentsibo baten izena da, Jutlandiako mendebaldeko mugatik Schleswig herriraino doana, Slienen kokatua, Itsaso Baltikoan, Hedebyko merkatalgune bikingotik gertu.

Idatzizko iturrien arabera, Danevirkearen eraikuntza Godfredo errege daniarrarekin hasi zen, 808an. Frankoen inbasio baten beldurraren ondorioz, Jutlandiako bere erresuma Karlomagnoren Inperioaren iparraldeko mugetatik banatzeko haina.

1969tik 1975 arte, indusketen bidez, Danevirkearen egituraren hiru fase agertu ziren, datatze dendrokronologiko bidez. Fase hauek 737tik 968 arte datatu ziren. Egiturak, orotara, 30 kilometroko luzera eta 3,6 eta 6 metro bitarteko altuera zuen. Erdi Aroan zehar, egitura, horma eta oholesiekin indartua izan zen, eta daniar erregeek erabili zuten, eraso militar eta Gurutzada Baltikoetarako abiapuntu gisa, batez ere, daniarrek eslabiarren aurka egindako erasoetan.

Danevirkea, gudu batean egitura defentsibo gisa, azken aldiz, Daniar-Prusiar gerran erabili zen, 1864an, baina arrakasta handirik gabe. Bigarren Mundu Gerran, naziek, harresi hau barneratu zuten defentsa baliabide bezala, ustez, Ipar itsasotik aliatuek egingo zuten erasoaren aurka.

Alemaniarekiko autonomiaren daniar ikur bezala, Danevirke, zenbaitaniar egunkariren izen bezala erabilia izan zen XIX. mendean.

## Ikus, gainera 
* Harresi

## Kanpo estekak
Euriko

**Euriko** (; -484) bisigodoen erregea izan zen (bere anaia Teodoriko II.a hil ondoren) 466tik 484 arte. Teodoriko I.aren semea zen eta bere anaia Alariko II.a izan zen bere ondorengoa. Ragnagildarekin ezkondu zen, Meroveo frankoen erregearen ustezko alaba.

Eurikoren erregealdia, Erromatar Inperioaren mendebaldeko zatiaren gainbeheraren amaieran izan zen, Romulo Augustulo azken enperadorea tronutik kendua izan zenean, 476an. Bisigodoek foedus bat sinatu zuten Erromarekin 418an, honi dagokionez, Inperioaren federatu bihurtu zirelarik, eta Galiaren hegoaldean ezartzen utzi zitzaien. Errege honek, bisigodoen erresuma independente bihurtu zuen, aurreko mendekotasuna ezeztatuz.

Galia eta Hispaniako lurralde ezberdinak bereganatu zituen. Galian, franko eta saxoien aurka borrokatu zuen. Une horretan, bere erresuma izan zen Europako erresumarik boteretsuena, baita eragin gehien zuena ere. Bere gortea Tolosan zegoen, nominalki, baina, Arlesen. Gaur egun hiriburutzat hartzen denaren maila, batez ere Tolosak izan zuen. Espainiar historiografiak Tolosako Erresuma bezala aipatzen du, eta Iberiar Penintsularen lurralde handi bat hartzen zuen, (Galizia aldea izan ezik, sueboek kontrolatzen zutena), eta Rhinetik mendebaldera eta Loiratik hegoaldera zegoen Galiaren zati handi bat.

Talentu politiko handia erakutsi zuen erregea izan zen. Zuzenbide bisigodoaren gorputz legal bat argitaratu zuen, *Codex Euricianus* edo Eurikoren Kodea. Arriano sutsua ere izan zen.

## Erreferentziak
A eredua

**A eredua** Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Eskualde Euskaldunean baino ezin da hautatu. Bertan gaztelaniaz egiten da irakaskuntza osoa, baina euskarazko ikasgai bat dago. Normalki euskarazko hezkuntza 4 ordutara mugatzen da. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle hauetarik % 100ek ez zuen euskara menperatzea lortzen.

Ereduek dituzten arazoak direla eta baliteke hori etorkizunean desagertzea. Horregatik euren seme-alabak gaztelaniaz hezi nahi dituzten hainbat gurasok mobilizazioak deitu dituzte, hura mantentzeko. Era berean, kanpainak egin dira desagerpena eskatzeko, sinadura bilketa handien bideez.

## Ikus, gainera 
* Euskara hezkuntza sistemetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
B eredua

**B eredua** Euskal Herrian ematen den hezkuntza eredu bat da. Hezkuntza elebiduna ematen du. Ipar Euskal Herrian Ikas-Bi (eskola publikoa) eta Euskal Haziak-en (ikastetxe giristinoak) bitartez ematen den eredua ere honen antzekoa da. Biak batuz gero ikasleriaren %&nbsp;16,7k horrelako eredu batean ikasten zuen 2005ean

A eta D ereduekin alderatuta ikasle gutxien dituen eredua da.

## Ikus, gainera 
* Euskara hezkuntza sistemetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Julio Rodríguez Fernández

**José Julio Rodríguez Fernández** (Ourense, ), Espainiako Aire Armadaren jeneral ohia da. Espainiako Aire Armadaren Aireko-Jenerala eta Defentsaren Estatu Nagusiaren Burua (JEMAD) izan zen. 1986 urtean, Defentsa Idazkariordea izan zen.

2015eko Espainiako hauteskunde orokorretan Podemos alderditik aurkeztu zen, Zaragozako probintziako zerrendaburu gisa.

## Erreferentziak
D eredua

**D eredu**a hezkuntzako hizkuntza nagusi moduan euskara erabiltzen duen hezkuntza eredua da; bertan, gaztelania ikasgai bat da. 

Euskal Autonomia Erkidego osoan eta Nafarroako Foru Erkidegoko eremu euskaldunean eskola publikoetan aukera daiteke eredu hori. Gainera, Euskal Herri osoko ikastoletan ere ikas daiteke. 2014ko urriaren 20an, PSNk, Geroa Baik eta Ezkerrak D eredua sare publiko osora zabaltzeko eskaera aurkeztu zuten Parlamentuan. Bilduren eta Aralar-NaBairen botoekin legea aldatzearen aldekoak gehiengoa ziren Nafarroako Parlamentuan.

Ipar Euskal Herrian Seaskaren bitartez antzeko ereduan ikasten da eta bertan, bigarren hizkuntza frantsesa da. 2005ean ikasleen % 32 zebilen eredu horretan. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera, ikasle horietako % 32k ez du euskararen ezagutza maila egokirik lortzen.

## EAEko Legedia 
1982ko euskararen erabilpena arautzeko legeak ikasle guztiei aitortzen die irakaskuntza euskaraz zein gaztelaniaz jasotzeko eskubidea. Hizkuntzok ofizialak diren heinean, horiek jakiteko eta erabiltzeko eskubidea arautzen da. Unibertsitateaz kanpoko irakaskuntzan hiru ikasteredu daude: A, B eta D. Oinarrizko irakaskuntzan erabiltzen den D eredua eta irakaskuntza ertainean erabiltzen denaren arteko desberdintasunak daude.

## Ikus, gainera 
* Euskara hezkuntza sistemetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteh

[thumb|px 380|Hiru hankadun artea, Nafarroako [Mendazan. Arteak eta beste zuhaitz sarritan mitologiarekin zer ikusirik duten gertaerekin lotu edota zuzenki dibinizatuak izan dira Euskal Herrian zein gure inguruan]]
**Arteh**, euskal mitologiako jainkoa Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean. Ez dira bere ezaugarriak ezagutzen.

## Inskripzioak 
* Amandus-en alaba Bonnexis-ek Artehe jainkoari eskainiriko aldarea, Saint-Pé-d'Ardet-en aurkitua, Garona Garaia.

*"Artehe de[o], / Bonnexis, / Amandi f(ilia), / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)".*

Itzulpena: Artehe jainkoari, Bonnexis-ek, Amandus-en alabak, gogo onez bete zion bere botoa.

* Lexeia-k Artehe jainkoari botoz egindako harria, Saint-Pé d'Ardet-en aurkitua, Garona Garaia.

*Lexeia, / Odanni f(ilia), / Artehe / v(otum) s(olvit) libens m(erito).*

Itzulpena: Lexeia-k, Odannus-en alabak, Artehe jainkoari bere botoa entzunagatik eskerrak emateko.

## Etimologia 
Jose Migel Barandiaran zein Bernardo Estornes Lasa bat datoz Arthe Jainko hau arte (zuhaitza)arekin lotzerakoan. Arteh beraz dibinizatutako artea litzateke, Arixo dibinizatutako haritza den moduan.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* José Miguel Barandiarán, *Dictionnaire Illustré de Mythologie Basque*, traduit et annoté par Michel Duvert, Donostia, éditions Elkar, 1994. 
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.
* K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 176 zkia.
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpo estekak
Nafarroako Orkestra Sinfonikoa

**Nafarroako Orkestra Sinfonikoa (OSN)** Iruñean egoitza duen orkestra sinfonikoa da, Euskal Herrian eta Espainian jardunean dagoen zaharrenaa. Izan ere, 1879an sortu zuen Pablo Sarasate biolinistak, *Orquesta Pablo Sarasate* izenarekin.

## Zuzendariak 
Joaquin Maya izan zen lehendabiziko zuzendaria, eta ordutik 100 urte baino gehiagoko ibilbide luzean beste hainbat aritu dira kargu horretan, hala nola: Camille Saint-Saens frantziar musikagile ospetsua, Javier Bello Portu, Miguel Roa, Jaques Bodmer, Miquel Ortega eta Luis Agirre. 2019an, Maria Antonia Rodriguez izendatu zuten orkestraren zuzendari nagusi.

## Diru laguntzak 
Nafarroako Gobernua eta Iruñeko Udala erakunde publikoen diru laguntza jasotzen du, bai eta NH Hoteles, *Diario de Navarra* eta Nafarroako Kutxa erakunde pribatuena ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  OSNren webgunea
*  Orfeon Pamplonesen webgunea
*  Ernest Martinez Izquierdoren webgunea
Arthae

thumb|300 px| Hartz baten marrazkia
alt=Artea Gasteizko mendietan|thumb|Artea Gasteizko mendietan
**Arthae**, Euskal mitologiako jainkosa bat izan zen; Akitania erromatarrraren garaian Pirineo aldean bereganako gurtza zabalduta egon zen.

Ez dugu bere ezaugarriak ezagutzen, baina antza hartzaren jainkosa zen Arthae. Gogoratu Alpetako hartzen jainkosa Artio deitzen zela. Beste aditu batzuen ustetan ordea, Arthaek "arte"rekin zer ikusirik izan dezake. Jakina, zuhaitzei gurtza oso hedatuta egon zen Euskal Herri zaharrean. Horren lekuko beste zenbait jainko-jainkosa akitaniarren izenak, zuhaitzei lotuta, esate baterako Arixo edo **Arixon**.

## Etimologia 
Ikerlari gehienak bat datoz Arhae hartzarekin lotzerakoan.

Interesgarriak dira Vahan Sarkisian hizkuntzalari armeniar euskalzalearen hausnarketak honen inguruan.
Ikerlari askorentzat, "Hartza" hitza hizkuntz indoeuroparren mailegua da euskaran. Hizkuntz Zeltarena seguraski.
Hala ere Vahan Sarkisianek azpimarratzen du halako hitzen mailegua oso arraroa dela hizkuntzen artean, eta berak gogora ekartzen du "Arch" hitzak armenieraz ere, hartza esan nahi duela, eta Arshak hartza txikia. Euskararen hartzako (Hartza kumea, Arzak deitura) parekoa.

## Inskripzioak 
Antistius Syntrophus libertoak Artahe jainkoari eskaini inskripzioa, Saint-Pé-d'Ardet herrian aurkitua, Garona Garaian.

*"Artah- / e, Antist(ius) / Syntr(o)- / phus / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)".*

Itzulpena: Artahe-ri Antistius Syntrophus-ek gogo onez (eskaintzen dioa aldare hau) bere botoa betez.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* José Miguel Barandiarán, *Dictionnaire Illustré de Mythologie Basque*, traduit et annoté par Michel Duvert, Donostia, éditions Elkar, 1994. 
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.
* K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 176 zkia.
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.
* Contribución a los estudios aquitano-vascos, Vahan Sarkisian.

## Kanpo estekak
Europa (biltzar-jauregia)

**Europa** Gasteizko biltzar-jauregia da, 5.700 pertsonentzako lekua daukana. Gasteiz etorbidearen erdialdean kokatuta dago, Txagorritxu eta Koroatzea auzoen artean. 1989an zabaldu zen, 2011-2016 bitartean eraberritua izan dela.

## Solairuak 
### Behekoa 
René Cassin, Jose Miguel de Barandiaran eta Angulema aretoak daude, stand-en galeriekin batera.

### Lehenengoa 
Francisco de Vitoria eta Ayala aretoak ditugu, stand-etarako beste galeria batekin.

### Bigarrena 
Nafarroa, Bizkaia eta Gipuzkoa aretoak daude.

## Garraioa 
Eraikinaren alboan Euskotren Tranbiaren Europa geltokia dago.

## Kanpo estekak 
*  Europa jauregia Udalaren webgunean
Raren Letania

200px|thumb|Raren izaerak Tutmosis III.aren hil kameran.
**Raren Letania** antzinako hil testu egipziar bat da, garrantzi handikoa Egiptoko Inperio Berrian. Beste hil testu asko bezala, hilobien barnean idatzia izan zen, hildakoei, erreferentzia bezala balio ziezaien. Beste lan batzuk ez bezala, Raren Letania errege familiako pertsonentzat edo faraoiaren gogoko nobleentzako zen.

Bi zatitan banatuta dago: lehenak, eguzkia, Raren laguntza eskatzen du, 75 modu ezberdinetan, eta, beraz, letania izena ematen zaio. Bigarren zatia, otoitz sorta bat da, non, faraoiak, naturaren eta jainkoen, batez ere Raren, zatiak bere egiten dituen. XVIII. dinastian konposatua, ez da Beste munduari buruzko liburua, ezta beste mundura heltzeko gida ere: erregea laudatzen du, eguzkiaren jainkoarekin duen batasunagatik, faraoia, jainkoa eta bere baren artean harreman bat ezarriz. Testua, lehen aldiz, KV34 deritzon Tutmosis III.a faraoiaren hilobiko zutabeetan izkribatua eta honen chatya zen Useramonen hilobian (TT131n) erabili zen, non bere izena agertzen den: *Mendebaldean Rarentzako otoitzaren Liburua*.

Seti I.a faraoiaren erregealditik aurrerako hilobi gehienetan erabili zen, sarrerako korridoreetan kokatuz: lehen pasabidean, testua, eta, bigarrenean, Raren izaera bakoitza irudikatzen duten irudiak. Abidosen ere agertzem da, Seti I.aren Osireionean zein Ramses II.ak eraikitako tenpluan.

## Kanpo estekak 
* http://www.egiptologia.org/textos/letania_de_ra/index.htm
* http://www.egiptologia.org/textos/letania_de_ra/03-descripcion.