open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Matador

**The Matador**, 2005eko Richard Shepard estatubatuarrak zuzendutako komedia beltz film bat da. Pierce Brosnan, Greg Kinnear, Hope Davis eta Philip Baker Hall aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Julian Noble (Pierce Brosnan) krisi existentzil sakon bat bizitzen ari den soldatapeko hiltzailea da. Mexiko Hirian enkargu bat betetzen ari dela, Danny Wright (Greg Kinnear) ezagutuko du, negozio bidai batean dagoen gizasemea. Danny bere emazte Beanekin (Hope Davis) AEBetako Colorado estatuan bizi da, zenbait arazo ekonomiko izan arren, hamar urte ezkondurik daramatzate eta zoriontsu bizi direla dirudi. Dannyk kontratu garrantzitsu bat lortu nahi du: bere proiektua onartzen baldin badiote, bere finantza arazoak konponduko ditu, aldiz, ezezkoa ematen badiote egoera oso prekario batean bizitzera derrigortua egongo da. Julian eta Danny lasterrera, biek ezer amankomunean ez izan arren, elkarren beharra dutela jabetuko dira.

## Aktoreak 
* Pierce Brosnan: Julian Noble
**Ramon Valverde: Julian Noble gaztea
* Greg Kinnear: Danny Wright
* Hope Davis: Carolyn "Bean" Wright
* Philip Baker Hall: Randy jauna
* Dylan Baker: Lovell jauna
* William Raymond: Stick jauna
* Adam Scott: Phil Garrison
* Portia Dawson: Genevive
* Arturo Echeverria: Manilako jomuga
* Israel Tellez: The Matador
* Guillermo Ruiz: Gizon lodia
* Hanny Saenz: Gizon lodiaren neskalaguna
* Azucena Medina: Denverko Fling
* Claudia Lobo: Vienako Fling
* Gabriela Goldsmith: Kafetegi kanpoaldeko emakumea
* Maureen Muldoon: Australiar taberna zerbitzaria
* Carolyn Horwitz: 1. Cantina Trist
* Rachel Schwartz: 2. Cantina Trista
* Luz Maria Molina: Eskolako neska

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Oelsnitz, Erzgebirge

**Oelsnitz, Erzgebirge** Alemaniako hiri-udalerri bat da, Saxonia estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran.
## Kanpo estekak
Bangweulu aintzira

**Bangweulu**, benba hizkuntzaz "urak eta zerua topatzen diren lekua", Zanbiako aintzira bat da. Luapula ibaiaren iturburua da eta beste hamazazpi ibaiek urez hornitzen dute. 

1.140 metroko altueran dago, 9.840 kilometro karratuko azalera du, 75 kilometro luze eta 4 metroko sakonera bakarrik.
Tabora

**Tabora** Tanzaniako hiri bat da eta izen bereko eskualdeko hiriburua. 2022an 3.391.679 biztanle zituen.

## Historia 
Hiriaren jatorria Kazeh izeneko herri bat izan zen, 1850eko hamarkadan sortua, swahili eta omandar jatorriko merkatarien esklaboen merkataritza-gune gisa. Bere lehen urteetan Unyanyembeko erresumakoa izan zen. Jatorrizko asentamenduaren zati handi bat, 1871n, nyamwezi herriaren liderra zen Miramboren tropek suntsitu zuten. 1891n Ekialdeko Afrika Alemanak  anexionatu zuen, bere trenbide posizio estrategikoagatik bere administrazio gune nagusietako bat bihurtu zuena. Alemaniarrek 1916an galdu zuten hiria, Charles Tombeur jeneral belgikarraren tropek Lehen Mundu Gerran harrapatu zutenean.

## Banaketa 
Hirak 25 *katatan* banaturik dago:

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Joan Jainkoarena katedrala

**San Joan Jainkoarena katedrala**, AEBetako New York hirian dagoen katedral katoliko bat da. Manhattan barrutian dago, Hamargarren etorbidearen , 1047, New York, NY 10025, helbidean.

Joan Jainkoarenari sagaratua dago.

1892-1941 artean atalka Christopher Grant LaFarge eta George Lewis Heins, Ralph Adams Cram eraikiarazi zuten, neoerromaniko eta neogotiko estiloan.
Santa Maria basilika (Krakovia)

**Santa Maria basilika**, Poloniako Krakovia hirian dagoen katedral katoliko bat da. Krakoviako plaza nagusian dago.

1290–1300 artean gotiko estiloan eraiki zen. 1355-1365 artean, Kasimiro III.a Poloniakoaren erregealdian, Wawelgo katedralari lehia egiteko asmoz berreraikia izan zen.
Katedral Berria (Linz)

**Katedral Berria** edo **Santa Maria Sortzez Garbiaren katedrala**,  edo *Mariä-Empfängnis-Dom; Mariendom*, Austriako Linz hirian dagoen katedral katoliko bat da. 

1862–1924 artean neogotiko estiloaz eraiki zen eta 120 metroko garaiera du. 20.000 lagunentzako edukiera du, ondorioz Austriako katedral handiena da, ez ordea altuena.
Bakearen Andre Mariaren basilika (Jamusukro)

**Jamusukroko Bakearen Andre Mariaren basilika**, , Boli Kostako Jamusukro hiriburuko basilika katoliko bat da.

1986-1989 artean Pierre Fakhoury arkitektoak Vatikano Hiriko San Petri basilika eredutzat hartuz diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Cristina Recalde

**Cristina Elizabeth Recalde Cabañas** (Asuncion, Paraguai, 1994ko martxoaren 29a) atezain postuan jokatzen duen paraguaitar futbolaria da. Gaur egun, Espainiako Lehen Federazioko CD Juan Grande taldean jokatzen du. Horrez gain, Paraguaiko emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin nazioarteko partidak jokatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yehya Bundhun

**Yehya Bundhun** (1965eko urtarrilaren 25a) arkularia da. Maurizio ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yongning zaldi

**Yongning zaldia**, (Txinera sinplifikatuaz: 永宁马),  Txinako zein Tibeteko bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. Yongning ponia Lijiang poniaren taldean sartzen da eta bere aldaera edo azpiarraza bat bezala harzten da.

Tibeteko goi lautadetako poni txikien arrazetako bat da, bertara bizitzeko ondo moldatuta.

## Etimologia 
Ning Ma Yong, 永宁马 eta Ala Ning ere deitzen zaio . 

## Arrazaren egoera 
2005. urtean arrazako 4500 abelburu zeuden, beraz, naiz eta kopurua oso handia ez izan, arriskutik kanpotzat hartu daiteke Yongning arraza. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beryl urakana

**Beryl urakana** 2024ko Atlantikoko urakan denboraldiko lehen urakana izan zen, eta bigarren izendun ekaitza. Inoiz erregistratutako 5. kategoriako Atlantikoko urakanik goiztiarrena izan zen. Ekainaren 28an sortu zen Cabo Verde urakan gisa, eta azkar hasi zen indartzen Atlantikoko ingurune tropikaletan pasa ahala. Uztailaren 1ean Carriacou uhartean lehorreratu zen, Grenadan, 4. mailako urakan gisa, eta kalte handiak eragin zituen. Karibe itsasoamn sartu zenean 5. mailako urakan izatera heldu zen, eta ondoren indarra galtzen hasi zen.

Grenadako Carriacou eta Petite Martinique uharteetan kalte katastrofikoak eragin zituen eta Saint Vincent eta Grenadinak uharteen hegoaldean. Venezuelan hamar pertsona hil zituen, eta hainbat desagerrarazi. Uztailaren 4ean 22 hildako kontatu ziren, eta mila milioi dolarreko galerak kalkulatu ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Annet de Clermont-Gessant

Fra' **Annet de Clermont-Gessant** (Auvernia, 1587 – Malta, 1660ko ekainaren 2a) Maltako Ordenako 59. Printze eta Maisu Handia izan zen 1660ko otsailetik ekainera.

Clermont-Tonnerrre familia nobleko kidea izan zen. 1604ko ekainaren 1ean Jerusalemgo San Joan Ordenan sartu zen. Hurrenez hurren komandante, Lyongo prior eta Auverniako prior handia izan zen. 1622an Maltara iritsi zen eta 1660ko otsailaren 9an Ordenako Maisu Handia aukeratu zuten. Urte bereko ekainaren 2an hil zen, Mahometteren setioan jasotako zaurien ondorioz.

## Kanpo estekak
Plinio (argipena)

**Plinio** hitzak adiera batzuk ditu.

## Onomastika
* **Plinio Corrêa de Oliveira** (1908-1995), brasildar politikari eta idazlea.
### Antzinako Erroma
* **Plinio Gaztea** (; Comum, 61 – Bitinia, c. 112) Antzinako Erromako politika-gizon eta idazle bat izan zen, Plinio Zaharraren iloba.
* **Plinio Zaharra** (; Comum, gaur egungo Italia, 23 – Estabia, Ponpeiatik gertu, 79ko abuztuaren 25a), erromatar idazle, naturalista, historialari eta militarra izan zen.

## Besteak 
* ***Plinio***, espainiar telesaila.
* **(3226) Plinius**, asteroidea.
FarmVille

***FarmVille*** Zynga enpresako 2009an argitaratu zituen nekazaritza simulazio sare sozialerako bideojoko saila izan zen. *Happy Farm* eta *Farm Town* jokoen antzekoa zen. Jokoak eskatzen zuen nekazaritza ustiapen bat garatzea, lurra goldatu eta landareak landatu, hazi eta uzta jaso behar zen, arbolak kudeatu eta abereak hazi. *FarmVille 2* eta *FarmVille 3* 2012ko irailean eta 2021eko azaroan argitaratu ziren hurrenez hurren. 

Jokoak Adobe Flash erabiltzen zuen Facebook eta Microsoften MSN Games plataformetan. iPhone, iPod Touch eta iPaden ere argitaratu zen 2010ean tarte labur batean. Jokoak free-to-play eskema jarraitzen zuen, baina lorpenak azkarrago izateko Farm Cash edo Farm Bucks izeneko moneta bazuen, mundu errealeko monetekin trukatu ahal zena. FarmVille izan zen freemium motako lehenengo joko nagusia. 

2009an Facebooken argitaratu ostean, FarmVille izan zen guneko jokorik ezagunena, eta bi urtez mantendu zuen bere nagusitasuna. Bere unerik gorenean, 2010eko martxoan, jokoak 83,76 milioi erabiltzaile zituen hilabetean. Egunero erabiltzen zutenak 34,5 milioi pertsona ziren. 2011tik aurrera jokoak beherakada izan zuen. 2012ko maiatzean zazpigarren jokorik erabiliena zen Facebooken. 2016ko apirilaren 30ean 110. jokoa zen, baina *FarmVille 2* 42. posturaino iritsi zen.

2020ko irailaren 27an Zyngak adierazi zuen ez zuela Facebooken gehiago argitaratuko urte horretako abenduaren 31 ostean, Facebookek Flash Player jada ez zuelako baimentzen jokoetarako. *FarmVille 3* mugikorrerako jokoa izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Paulo eliza (Munich)

**San Paulo eliza**,  edo *Paulskirche*, Alemaniako Munich hirian dagoen eliza katoliko bat da, Bavaria estatuan.

1892-1906 artean Georg von Hauberrisser austriar arkitektoak neogotiko estiloan diseinatu eta eraikiarazi zuen. 92 metroko altuera du.
Theatinerkirche (Munich)

**Teatinotarren eta San Kaieten eliza**, , Alemaniako Munich hirian dagoen eliza katoliko bat da, Bavaria estatuan.

1663-1690 artean hainbat arkitektoek eraiki zuten, Agostino Barelli (jatorrizko eraikina), Enrico Zuccalli (dorreak eta ganga) eta François de Cuvilliés (fatxada).
May Ayim

**Sylvia Brigitte Gertrud Opitz,** "**May Ayim"** izenez ezaguna (Hamburgo, Alemania, 1960ko maiatzaren 3a - Berlin, 1996ko abuztuaren 9a) alemaniar poeta, pedagogo eta mugimendu afroalemaniarraren aldeko aktibista izan zen.

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|May-Ayim-Ufer oroimenezko plaka (Kreuzberg, Berlin)
Emmanuel Ayim medikuntza ikasle ganiarraren eta Ursula Andler alemaniarraren alaba, umezurztegi batean hazi zen urte eta erdira arte, ondoren Opitz familia adoptiboarekin Münsterren (Ipar Renania-Westfalia) bizi izan zen, non 1966 eta 1970 artean Gievenbeckeko Saint Michael eskola primarioan eta Friulschiensschen moduko eskola integratu batean ikasi zuen. Bere ama biologikoak bizitza osoan uko egin zion edozein kontakturi, bere aitak haurtzarotik behin baino gehiagotan bisitatu zuen adopziozko etxean. Ondoren, Mayk Ganan ezagutu zuen aitona. Eskola amaitu ondoren, Mayk erizain laguntzaile izateko ikasketak egin zituen lehenengo. Aurrerago, pedagogia ikasi zuen Ratisbonan. 1986an afro-alemaniarren historiari buruz egin zuen tesia liburu gisa argitaratu zen, «Farbe bekennen» izenburuarekin. Lan hori Berlingo irakasle bati aurkeztu zioten, baina atzera bota zuten, Alemanian arrazakeriarik ez zegoela argudiatuta: «agian Estatu Batuetan, baina hemen ez».

thumb|May Ayimen hilobia, St.-Matthäus-Kirchhof 2015eko ekaina

## Lan ibilbidea 
1984. urtera arte Berlinen bizi izan zen, logopedia ikasketak egin zituen han, eta ikastaroen arduradun gisa lan egin zuen goi mailako eskola batean. 1985ean, «Initiative Schwarze Deutsche und Schwarze in Deutschland»-en kide sortzailea izan zen. Nazioarteko feminismo beltzaren ordezkariekin harremanetan jarri zen May, Audre Lorderekin, esaterako.

Arraza-bereizkeriatik defendatu zen hitzaldietan eta bere poesiarekin. Eguneroko diskriminazio-esperientzietatik abiatuta, injustiziaz eta ezjakintasunaz arduratu zen. Horrela, Beltza, Mestizo edo Besatzungskind ("okupazio gerretako haurrak", jatorrizko guraso batengandik eta atzerriko indar militar bateko batengandik jaioak) izendapenen izaera iraingarria aurkitu zuen. *Farbe bekennen* idatzi zuen: «mestizo bat, beltz bat eta abandonatutako haur bat balio osoa duen gizaki bat dela erakusteko eginbeharra sentituz hazi nintzen» (orr. 207)

Alemanian zuria izateko moduaren ikerketa kritikoaren aitzindarietako bat da.

## Euskaraz 
* Poesia kaiera (Susa, 2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Maria Sortzez Garbiaren santutegi nazionalaren basilika

'''''', , AEBko Washington Hirian dagoen basilika katoliko bat da. Ipar Amerikako eliza handiena da.

Andre Mariaren sortze garbiari sagaratua dago.

1920-1960 artean eraiki zen. Maginnis & Walsh arkitektoek neobizantziar arkitektura eta neoerromaniko estiloaz diseinatu zuten.

140 metro luze, 73 metro zabal eta 72 metroko altuera ditu. Bere kupularen diametroa Ameriketako Estatu Batuetako Kapitolioarena baina 2,1 metro txikiagoa besterik ez da. Eliza nagusiak 6.000 lagunentzako edukiera du.
San Andres eliza (Krakovia)

**San Andres eliza**, , Polonialo Krakovia hirian dagoen eliza bat da, Grodzka kalean.

Historikoki, 1079-1098 artean eliza erromaniko gida eraikia izan zen.
Chuck Close

**Charles Thomas "Chuck" Close** (Monroe, Washington, 1940ko uztailaren 5a – Oceanside,  New York, 2021eko abuztuaren 19a) estatubatuar artista izan zen.

Umetatik gaixotasun neuromuskular bat izan zuen eta, dislexia zela eta, emaitza txikiak izan zituen eskolan. 1962an Washingtongo Unibertsitatean graduatu zen. Yaleko Unibertsitatean eta Vienako Arte Ederren Akademian ere ikasi zuen. Estatu Batuetara itzuli zenean, arte irakaslea izan zen Massachusettseko Unibertsitatean eta 1967an New Yorken kokatu zen.

Margolaria, artista bisuala eta argazkilaria izan zen. Estilo abstraktuan, fotorrealistan eta hiperrealistan tamaina erraldoiko erretratuak eta autoerretratuak egiteagatik nabarmendu zen.
San Migel eliza (Munich)

**San Migel eliza**, , Alemaniako Munich hirian dagoen eliza katoliko bat da, Bavaria estatuan.

1585-1597 artean Guillermo V.a Bavierakoak jesuiten eliza izateko eraikiarazi zuen.
Bucaresteko Eliza Nazionala

**Bucaresteko Eliza Nazionala** edo **Herriaren Salbazioaren Katedrala**,  edo *Catedrala Mântuirii Neamului*, Errumaniako Bukarest hiriburuan dagoen katedral ortodoxo bat da. Errumaniako Eliza Ortodoxoaren jabetzakoak da.

2010eko abenduaren 15ean eraikitzen hasi eta 2018an amaitu zen. Eliza ortodoxoaren munduko katedral eta eliza handiena da.
Lonicera japonica

**Lonicera japonica** atxaparren generoko espezie bat da, Caprifoliaceae familiakoa. Ekialde Urrunean du jatorria baina landare apaingarri gisa Ipar Amerikan eta Europan ere landatzen da eta hainbat herrialdetan landare inbaditzaile kontsideratzen da gaur egun.

## Deskribapena 
Landare igokaria da eta zuhaitzetan 10 metrotik gora igo daiteke. Hosto obalatu sinpleak ditu, 3-8 cm luze eta 2-3 cm zabal direnak. Adar gazteak gorrixkak dira, zaharrak aldiz marroiak dira, barrutik hutsak eta azala zatitu egiten zaie.

Landarearen elementu ikusgarrienak loreak dira. Erabat irekitako bi ezpain dituzte, 2-5,5 cm arteko tamainakoak. Oinaldean 0,5-1,5 cm arteko braktea bakarra dute. Irekitzen direnean zuriak dira eta ondoren horitu egiten dira eta bainila usaina dute. Udazkenean fruitua sortzen dute, 3-4 mm-ko diametrodun baia esferiko beltza, barnean haziak dituena.

## Erabilera 
Txinatar medikuntza tradizionalean erabiltzen da, bakterioen eta inflamazioen kontrako propietateak dituelako.Loreak kontsumitzeko arazorik ez dago baina bestelako atalak toxikoak izan daitezke.

Euskal Herrian landare apaingarri gisa erabiltzen da landare-hesiak osatzeko. Erraz hedatzen da eta aspladitik basaturik dago.

## Iruditegia 

Irudi:Lonicera japonica (2560021493).jpg|Lore zuriak (ireki berriak) eta horiak.
Irudi:Lonicera japonica 16a.JPG|Hostoak.
Irudi:Lonicera japonica, Fruit.JPG|Baia beltzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abaltzisketako zaldi lasterketa

**Abaltzisketako zaldi lasterketa** 2000. urteaz geroztik Abaltzisketan jokatzen den zaldi-lasterketa da, gaur egun Euskal Herriko herrietan jokatzen den erreferentziazko lasterketa hain zuzen ere. Ekainean, San Joan jaien barnean egiten den ekitaldia da.

## Ibilbidearen ezaugarriak 
Amezketatik abiatu eta Abaltzisketan du helmuga lasterketak. Korrika, errepide gainean egiten da, 2,5 kilometrotako distantzian eta aldapa gora. Lau minututik beherako lasterketa izaten da.

COVID-19 pandemiak eraginda 2020 eta 2021 urteetan ez zen jokatu.

## Azken irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mara Gabrilli

**Mara Cristina Gabrilli** (São Paulo, 1967ko irailaren 28a) brasildar psikologo, publizitate-eragile eta politikaria da, Alderdi Sozialdemokratako kidea. 2009tik 2011ra São Pauloko zinegotzia izan zen, 2011tik 2019ra diputatu federala eta gaur egun São Paulo estatua ordezkatzen du Brasilgo senatuan. 

## Bizitza 
Luiz Alberto Ângelo Gabrilli Filho eta Claúdia Myrna Marturano Gabrilliren alaba, São Paulon jaio zen 1967an. 1994an auto istripu batean zauritu tetraplegiko geratu zen. 1997an Mara Gabrilli Institutua sortu zuen desgaitasuna duten kirolariei laguntzeko eta ikerketa zientifikoak eta gizarte-proiektuak sustatzeko.

Psikologia ikasi zuen Universidade Paulistan eta gizarte-komunikazioa eta publizitatea Publizitate eta Marketin Goi Eskolan.

2004an São Pauloko Udalean zinegotzi izateko aurkeztu zen, 11.917 boto jaso zituen eta ez zen hautatua izan, ordezko gisa geratuz. 2005etik 2007ra, Deagaitasuna eta Mugikortasun Urria duten Pertsonen Udal Idazkaritza zuzendu zuen. 2007an zinegotzi bihurtu zen, eta 2008an hautatua izan zen 79.912 botorekin.

2014an, São Pauloko diputatu federal hautatu zuten 155.143 botorekin. 2016an Dilma Rousseffen impeachmenten alde bozkatu zuen eta 2017ko abuztuan Michel Temerren aurkako ikerketa bat irekitzearen alde.

2018an, Brasilgo Senatu Federalerako aurkeztu zen.

2023ko urtarrilean, Brasilgo Alderdi Sozialdemokrata (PSDB) utzi zuen hemeretzi urteren ondoren, eta Alderdi Sozialdemokratan (PSD) sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nina Subbotina

**Nina Mikhailovna Subbotina** (; Mosku, 1877ko azaroaren 7agreg./urriaren 26ajul. – Leningrad, 1961eko azaroaren 2a) errusiar astronomoa izan zen.

## Bizitza 
Nadezhda Subbotina (Sokolova) eta Mikhail Subbotin ingeniariaren lehen alaba, Nina Subbotina Moskun jaio zen 1877an. Lau neba eta ahizpa bat zituen: Aleksei, Igor, Sergei, Oleg eta Olga. 8 urterekin, gaixotasunaren ondorioz, elbarri eta gor geratu zen eta lau urte geroago makuluekin ibiltzen hasi zen. Horregatik etxean ikasi zuen. Astronomiarekiko interesa aitak piztu zion. 1887ko abuztuan, Ninak lehen aldiz ikusi zuen eguzki eklipsea. 1899ko maiatzaren 13an Errusiako Astronomia Elkarteko kide oso izendatu zuten, urte berean Frantziako Astronomia Elkarteko kide, eta hurrengo urtean Belgikako Astronomia Elkarteko kide ere.

1910ean Halley kometari buruzko monografia bat argitaratu zuen, eta 1913an Errusiako Astronomia Elkartearen saria jaso zuen.

1945az geroztik Leningraden bizi zen, zientzialarientzako zahar-egoitza espezializatu batean, eta bertan hil zen 1961eko azaroaren 2an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacqueline Harpman

**Jacqueline Harpman** (Etterbeek, Brusela, Belgika, 1929ko uztailaren 5a - 2012ko maiatzaren 24a) belgikar psikoanalista eta idazlea izan zen. Bruselan bizi izan zen hil arte.

Medicis saria eskuratu zuen 1996an, *Orlanda* lanagatik.

2021ean, ''Moi qui n'ai pas connu les hommes* eleberria argitaratu zen gaztelaniaz, *Yo que nunca supe de los hombres* izenburuarekin.

## Lanak 
* *L'Amour et l'acacia* (1958)
* *Brève Arcadie* (1959) Prix Rossel
* *L'Apparition des esprits* (1960)
* *Les Bons Sauvages* (1966)
* *La Mémoire trouble* (1987)
* *La Fille démantelée* (1990)
* *La Plage d'Ostende* (1991)
* *La Lucarne* (1992)
* *Le Bonheur dans le crime* (1993)
* *Moi qui n'ai pas connu les hommes* (1995)
* *Orlanda* (1996) Médicis saria
* *L'Orage rompu* (1998)
* *Dieu et moi* (1999)
* *Récit de la dernière année* (2000)
* *Le véritable amour* (2000)
* *La vieille dame et moi* (2001)
* *En quarantaine* (2001)
* *Eve et autres nouvelles* (2001)
* *La dormition des amants* (2002)
* *Le placard à balais* (2003)
* *Jusqu'au dernier jour de mes jours* (2004)
* *Le passage des éphémères* (2004)
* *La forêt d'Ardenne* (2004)
* *En toute impunité'' (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro de Unamuno

**Pedro de Unamuno** espainiar militar eta marinela izan zen. Jakina da jeneral eta almirante kargua izan zuela XVI. mendearen amaieran egindako espedizio batean Álvaro Manrique de Zúñigak (1585-1590) Espainia Berriko erregeordearen aginduz. 

1584ko Goi Kaliforniako kostalderako espedizioan hildako Francisco Gali marinelak egindako aurkikuntzen ondoren, erregeordeak espedizio berri bat antolatzea erabaki zuen Galí-ren txostenak berresteko. Pedro de Unamunok 1587an utzi zuen Filipinak, garai hartan Espainia Berriko erregeordetzaren menpe zeudenak, eta Montereyko badiara iritsi zen, non bere aurrerapena moteldu zuen laino lodi batekin topo egin zuen; San Lucas lurmuturretik kanpo ere pasatu zen, Jaliscoko kostaldean dagoen Corrientes lurmuturrera iritsiz, non ohartarazi zuten ontzi bat ikusi zutela ingeles bandera batekin pasatzen, agian Mazatlaneko portutik gertu dagoen kostaldetik gertu egongo zena. Unamunok erritmoa bizkortu eta seguru heldu zen Acapulcoko portura, lainoak saihestu baitzuen korsario ingelesaren erasoa, ziurrenik Francis Drake. Bidaiaren ostean Banderas badian kolonia bat ezartzea aholkatu zuen.

## Kanpo estekak
Gennadi Rakitin

**Gennadi Rakitin** (; 1975) fikziozko errusiar poeta da, Vladimir Putinen aurkako errusiar erbesteratu talde anonimo batek sortua. 2023aren erdialdean hasi ziren 1930eko eta 1940ko hamarkadetan Alemania nazian idatzitako poema propagandistak errusierara itzultzen eta VK sare sozialean kaleratzen Ukrainako inbasioa goraipatzeko poema abertzale gisa. Poema horiek arreta nabarmena erakarri zuten Errusian eta sari batzuk ere irabazi zituzten poesia lehiaketetan. 2024ko ekainean, itzultzaileek azkenean agerian utzi zuten Gennadi Rakitin ez zela inoiz existitu eta poemek jatorri nazia zutela.

Fikziozko biografiaren arabera, Rakitinek Moskuko Estatu Unibertsitateko filologia fakultatean ikasi zuen, irakasle lanetan dabil eskola batean, ezkonduta dago eta kristau ortodoxoa da. Aktibistek diote Rakitinen erretratuak adimen artifiziala erabiliz sortu zituztela. Poetaren abizena Fiodor Dostoievskiren *Karamazov anaiak* eleberritik omen dator.

2023ko udatik 2024ko udara, «operazio militar berezia»-ren aldeko 18 poema argitaratu ziren VK sare sozialetan, *Gennadi Rakitin* izena erabiliz. Hala ere, «Z poema» horiek Hirugarren Reicharen garaiko alemanezko poesia nazionalsozialistaren errusierazko itzulpenak ziren, Heinrich Anacker, Kurt Kölsch, Herybert Menzel, Eberhard Wolfgang Möller eta Baldur von Schirachen moduko egileenak. Haien poema eta abesti ikonikoak 2020ko hamarkadako Errusiarako egokitu zituzten, aldaketa kontzeptual txikiekin: esaterako, «Führer» hitza «lider» bihurtzeko aldatu zuten, eta «Sturmabteilungeko soldadu ezezagun bat», berriz, «Wagner Taldeko militar ezezagun bat».

2024ko ekainaren 28an, aktibistek euren lan metodoak publiko egin zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pascual Iriarte

**Pascual Iriarte** espainiar nabigatzailea izan zen XVII. mendean, Antonio de Vea kapitainarekin batera Pazifikoko esplorazioetan.

Berarekin irten zen Callaotik 1674ko irailaren 21ean. Chiloé uhartean ontzia desgaituta zegoen, beraz, Veak beste ontzi txikiagoetan jarraitu zuen bere bidaia eta Iriarteri eman zio ardura hondatutako ontzia konpon zezan, baina aurrerapen handirik egin ez zuenez, Iriartek beste ontzi bat hartu eta esplorazioari ekin zion bidaia, 52º-ko latitudera iritsiz.  (Magallanes itsasartearen ekialdeko bokalea).

1676ko martxoaren 6an, Vea eta Iriarte Chacaoko (Chiloé uhartea) portuan elkartu ziren eta Perura itzultzea erabaki zuten. Espedizio horretan Iriartek bere semeetako bat eta 18 eskifaia-kide galdu zituen. Hala ere, Iriarte jenerala bizirik atera zen eta handik urtebetera korrejidore gisa bidali zuten Villa de Oropezara (egungo Boliviako Cochabamba hiria). Handik gutxira Justicia Mayor ere izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fligely lurmuturra

**Fligely lurmuturra** () Ozeano Artikoan eta Errusiaren iparraldeko Rodolfo Printzearen uhartean dago, Frantzisko Josefen Lurraldea uhartedian.

Eurasiako punturik iparraldekoena da, Ipar Polotik 911 kilometrora dagoelarik.

1874ko apirilaren 12an lehenbiziko aldiz topatua izan zen eta August von Fligely (1811-1879) austriar kartografoaren omenez lo izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veronique Marrier D'Unienville

'''Veronique Marrier D'Unienville''' (1967ko uztailaren 18a) arkularia da. Maurizio ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Almanzor

**José Almanzor** (Guadalajara, 1929ko abenduaren 28a - 2017ko azaroaren 10a) arkularia zen. Mexiko ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatrice Salvioni

**Beatrice Salvioni** (Monza, Italia, 1995) italiar filologo eta idazlea da.

## Bizitza 
Filologia Modernoan graduatu zen Milango Unibertsitate Katolikoan. Geroago, Salvioni Turingo Holden idazle-eskolako ikaslea izan zen.

## Argitalpenak 
* *La malnata.* 32 hizkuntza baino gehiagotara itzultzeaz gain, bere eskubideak telesail bihurtzeko saldu ziren.

### Euskaraz 
* *Barrengaizto (Txalaparta, 2024)* Fernando Rey Escalerak euskaratua*.*

## Sariak 
* 2021ean, Calvino Saria eskuratu zuen *Il volo notturno delle lingue mozzate* lanagatik. Urte berean Raduga Saria ere jaso zuen.
* 2023an,  Nollegiu Saria jaso zuen, itzulitako narratiba libururik onenari eta urteko libururik onenari, argitaratu aurretik 32 hizkuntzatan saldua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alaves B 2024-2025

Entrenatzailea:  Molo Casas (2024-Egun, 12.jardunalditik)  José Manuel Aira (2022-24, 11.jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Zaldiaran taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 16 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Lagatakoak 
#### Baja neguan 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alaves B 2023-24
* Alaves B 2025-26

## Kanpo estekak
Cortinarius pseudosulphureus

***Cortinarius pseudosulphureus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Phlegmacium pseudosulphureum*, *Cortinarius sulphureus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 7 (8) cm bitarteko diametrokoa, ganbil-lautua, ertza beherantz biribildua, gero tolestua; likatsua hezetasunean, zetaduna lehorrean, hori-kromo koloretik oliba antzekora doan kolore eder batekoa, edo marroiz zikinduta diskorantz.

**Orriak:** Hori-oliba bizi kolorekoak, gero arreak, itsatsiak, estu, 

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, orrien kolore berdinekoa edo berdexkagoa; erraboil marjinatua; ukitzean oliba antzeko kolorea hartzen du. Gortina horiarekin.

**Haragia:** Hori bizi kolorekoa edo hori-berdexka, usaingabea eta zapore gozoarekin.

Erreakzio kimikoak: Kapela eta orriak, + álcali: arre ilina; haragia +álcali, gris-oliba antzekoa; haragia + guaiaco, urdina; Haragia + fenol, mantso arre-ardo kolorea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Pseudosulphureus epitetoa, *Cortinarius sulphureus* espeziearen antzekoa delako du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erreakzio kimikoei begiratu gabe ez da erraza identifikatzea.

## Sasoia eta lekua 
Pagoen basoetan eta mistoetan, kare-lurretan.

### Banaketa eremua 
Frantzia, Alpeak, Belgika, Herbehereak, Danimarka, Suedia, Austria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius pseudocyanites

***Cortinarius pseudocyanites*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Phlegmacium pseudocyanites*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, gris-urdinxka kolorekoa edo berun kolorekoa, garbi likatsua, gris-arrexka koloreko erdigunearekin, arrexka adinarekin, amaieran zuntz finekin edo ezkatatsua, ia leuna.

**Orriak:** Ez oso estu eta orritxoekin, zabalak, baina ez sabeldunak, lehenbizi urdinak edo lila kolorekoak, gero urdin-grisaxka-fuliginoso kolorekoak, azkenean arreak.

**Hanka:** 7 eta 11 cm bitarteko garaietakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko bitarteko diametrokoa, erraboil sendoarekin, kapelaren kolorekoa baina zurbilagoa, gero arrexka-more kolorekoa.

**Haragia:** Frutaren usainarekin; nabarmen urdina hankaren goialdean, zurixka kapelan, arrosara edo adreilu kolorera herdoiltzen da.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Pseudocyanites* epitetoa  *Cortinarius cyanites* espeziearen  antzekoa delako du.

## Jangarrirasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius cyanites* delakoaren oso antzekoa da, honen aldaera bat bezala har genezake.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Alpeak, Belgika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masoud Pezeshkian

**Masoud Pezeshkian**  (; 1954ko irailaren 29a) Irango bihotzeko zirujau eta politikari erreformista da, gaur egun Irango presidente hautatua dena. Horren aurretik, Pezeshkian Irango Parlamentuan Tabriz, Osku eta Azarshahr hauteskunde-barrutiaren ordezkaria izan zen, eta 2016tik 2020ra bitartean Lehendakariorde izan zen. 

Osasun eta Medikuntzako Hezkuntza ministroa izan zen 2001 eta 2005 artean Muhammad Khatamiren Gobernuan. . Pezeshkian Azerbaijango Mendebaldeko probintziako Piranshahr eta Naghadeh konderrietako gobernadore aukeratu zuten 1980ko hamarkadan. 2013ko presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zen, baina erretiratu egin zen, eta 2021eko hauteskundeetan aurkeztu zen berriro, baina baztertua izan zen. 

Pezeshkian 2024an sailkatu zen, eta 2024ko presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen 2024ko uztailaren 5ean.

## Kanpo estekak
Abu Dhabi National Oil Company

**Abu Dhabi National Oil Company** (**ADNOC**; ; ) Abu Dhabiko petrolio konpainia nazionala da, herrialdeko petrolio eta gas erreserbak kudeatzen dituena. Arabiar Emirerri Batuetako (EAU) estatu jabetzako petrolio konpainia hau munduko laugarren handientzat jotzen dute (137 milioi petrolio upel 2007ko ekainetik aurrera).

ADNOC petrolio erreserba handiak dituen munduko enpresa nagusietako bat da, eta azken urteotan azterketa sismikoen teknika erabiltzen jarraitu dute, probatutako erreserbak areagotzeko. Petrolioa ekoizteko gaitasuna handitu egin da, eta petrolio-hobien berreskuratze-tasak hobetu egin dira. Gaur egun, konpainiak bi petrolio-findegi ditu, Ruwais eta Umm Al Nar. ADNOCek hamaika filial ditu, petrolio-industriako prozesuaren alderdi guztiak betez.

Arabiar Emirerri Batuak gas erreserbetan munduko jabe garrantzitsuenetako bat dira. ADNOC gas natural likidotua esportatzeko eta tokiko elektrizitatea eta ur zerbitzuak beste industria batzuetara hornitzeko garatzen ari da, lehorrean zein itsas zabalean, planta petrokimikoak barne, eta petrolio- eta kondentsazio-ekoizpena hobetzeko urtegietan berriz injektatzeko. Zortzi itsasontzi berri erosi dira gas natural likidotuaren esportazioak garraiatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hauek (musika taldea)

**Hauek** 2023. urtean Azkoitian sortutako rock musika talde bat da.

## Ibilbidea 
Aspalditik izan zuten Ion Elorzak eta Unai Izagirrek musika talde bat sortzeko asmoa baina 2023 arte ez zuten boskotea osatu. Lehenengo abestia Pelotari Egunerako atera zuten 2023ko udaberrian. Bigarren kontzertua Arrasateko Musakola auzoan eman zuten.

Bi kontzertu soilik emanda disko baten grabaketa prozesuan sartu ziren eta 2024ko apirilean *Itzuli naiz* diskoa atera zuten. Aurrez "Besarkada bat" eta "Ez ahaztu" abestiak atera zituzten diskoaren aurrerapen gisa.

## Diskografia 
* *Itzuli naiz* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1. FC Heidenheim

**1. FC Heidenheim 1846** (izen osoa *1. Fußballclub Heidenheim 1846 e.V.*) Heidenheim an der Brenz hiriko futbol taldea da. 2023an lortu zuen aurrenekoz Bundesligara igotzea.

## Historia 
Kirol taldea oso zaharra da, 1846an sortutakoa. 2007an Futbolaren atala kirol taldetik banandu zen. 2023-24 izan zuen Bundesligako lehen denboraldia eta 8. postuan amaitu zuen. Horri esker aurreneko denboraldian Europako txapelketatara sailkatzea lortu zuen, Conference Ligara hain zuzen ere.

## Palmaresa 
### Alemanian: 0 
* Alemaniako Liga (0): zortzigarren 2023-24 denboraldian.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Rebel Moon

***Rebel Moon*** (edo ***Rebel Moon - Part One: A Child of Fire***) 2023ko AEBetako space opera bat da. edo zientzia-fikzio galaktikoko saga baten lehen alea, Zack Snyderrek zuzendua. Kurt Johnstad eta Shay Hattenek idazi zuten giooia. Aktoreen zerrendan daude Sofia Boutella, Djimon Hounsou, Ed Skrein, Michiel Huisman, Doona Bae, Ray Fisher, Charlie Hunnam eta Anthony Hopkins. 

Netflix plataformak eta Zack Snyder zuzendariak irismen handiko space opera sortu nahi izan zutten. Inperio gaizto bat, errebelde isolatu batzuk periferian aliantzak agian hauskorrak sortzen... Erreferentzia argiak beste saga batzuei, eta bereziki Star Warsi, zeina Netflixem lehiako plataforma batek kudeatzen duen jabetzan (Disneyk).  

Sagaren 2023ko lehen ale honek jarraipena izan zuen 2024an Rebel Moon: Part Two - The Scargiver filmarekin. 

## Sinopsia 
Amalurra deritzon zentro politiko batek gobernatzen duen fikziozko galaxia batean dago girotuta, eta haren armadak, Imperium delakoak, nekazarien kolonia bat mehatxatzen du Veldt ilargian. Kora, Imperiumeko soldadu ohia, galaxia osoko gerlariak biltzeko bilaketa epiko batean murgilduko da, Inperioan aurka egiteko, Veldtera itzuli aurretik.

## Aktoreak 
* Sofia Boutella: Kora
* Djimon Hounsou: Titus jenerala
* Ed Skrein: Atticus Noble amirantea
* Michiel Huisman: Gunnar
* Doona Bae: Nemesis
* Ray Fisher: Darrien Bloodaxe
* Charlie Hunnam: Kai

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gjøa

**Gjøa**, Norvegiako itsasontzi bat da.1872an Knut Johannesson Skaala ontziolan eraiki zen, Hardanger fiordoan. Asbjørn Sexe ontzigileak Gjøa Sexe emaztearen izena jarri zion.

Ipar-mendebaldeko Pasaia igarotzea lortu zuen lehen itsasontzia izan zen. 1903an Roald Amundsen norvegiar esploratzaileak buru zen espedizio bat Oslotik itsasoratu eta 1906an San Frantziskoko badiara ailegatu zenean.

Gaur egun museo-ontzia da eta Fram museoan ikusgai dago.
Fram Museoa

**Fram museoa**, , Norvegiako Oslo hiriburuko Bygdøy uhartean dagoen museo bat da. Izena 1892an eraikitako *Fram* polar esploraketa ontzitik datorkio.

1936ko maiatzaren 20ean inauguratu zen.

Museoa Fridtjof Nansen, Otto Sverdrup eta Roald Amundsen norvegiar polar esploratzaileei buruzkoa da.

## Kanpo estekak 
* Fram museoaren webgunea
Marie-Hélène Schwartz

**Marie-Hélène Schwartz** (Paris, Frantzia, 1913 – *ib*. 2013ko urtarrilaren 5a) frantziar matematikaria izan zen, espazioen zenbaki bereizgarrietan egindako lanagatik ezaguna.

## Biografia 
Marie-Hélène Lévy Paul Lévy matematikariaren alaba eta Henri Weil filologoaren birbiloba zen. Saillyko Lycée Jansonen ikasi ondoren, École Normale Supérieure eskolan hasi zen ikasten 1934an, baina tuberkulosia hartu zuen eta bertan behera utzi behar izan zituen ikasketak. Laurent Schwartz matematikariarekin ezkondu zen 1938an eta laster ezkutatu behar izan zuten nazien okupazio garaian. Gerra ondoren, Reims Champagne-Ardenneko Unibertsitatean eskolak eman zituen eta Gauss-Bonneten Teoremaren orokortzeetan amaitu zuen tesia 1953an. 1964an, Lilleko Unibertsitatera joan zen, eta 1981ean erretiratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eupatorium cannabinum

***Eupatorium cannabinum*** *Asteraceae* familiako landarea da. Europan, Ekialde Hurbilean eta Erdialdeko Asian aurkitzen da. Aspaldian landare apaingarri gisa Txinan, Kanadan eta Estatu Batuetako lorategietan ere aurkitzen da.

Tximeletentzako oso erakargarria da. *Eupatorium* generoko 42 espezietatik Europan jatorria duen bakarra da.

## Deskribapena 
1'5 metrotako altuera har dezakeen landare belarkara da, zabaleran 1'2 metro ere bai. kimu gorri ilun edo gorrindol iletsuak ditu. Lore arroxakarak ditu multzotan bilduta. Fruitua 2-3mm-ko akenio bat da. 

Landare hemikriptofitoa da eta neguan zati aereoa galtzen du

## Habitata eta ekologia 
thumb|Infloreszentzia
Lurzoru heze eta itzaltsu samarretan hazten da, hala nola ur-ibilguetan, ubideetan eta baso freskoetan, itsas mailatik 800 metrora. Oso ohikoa da leku hezeetan, ibaiertzetan eta putzuz edo zingiraz betetako beste leku  batzuetan.

## Banaketa 
thumb|Landarea
Europan, Asian, Amerikan eta Afrikako iparraldean hazten da.

## Propietateak 
* Printzipio mingotsak dituzte, eta tisana gisa gibela deskargatzeko koleretiko	gisa erabiltzen da.
* Diuretikoa, laxantea eta febrifugoa da.

Gosearen estimulatzaile, digestibo, kolagogo, hipokolesterolemiante, laxante, diuretiko, toniko, purgatzaile  (arazgarritzat jotzen da), emetiko, bermifugo, diaforetiko gisa erabili izan da. Erabilera topikoan, orbantzailea eta antiseptikoa da.

### Printzipio aktiboak 
Honela osatua: laktona, sesquiterpenikoa, germakranolido motakoa: eupatorina, eupatoripicrina; laktona diterpenikoak: kanaklerodanolidoa; beste laktona batzuk: kromolaenidoa, eukanabinolidoa. Inulina. Taninoak. Olio esentzialaren aztarnak, erretxina. Saponozidoak. Flabonoideak: eupatorina. 

### Taxonomia 
thumb
*Eupatorium cannabinum* Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum 2:838-n argitaratu zen.1753. 

## Etimologia 
***Eupatorium:*** grezieratik datorren izen generikoa, “aita noblearena” esan nahi duena. Bere izena Mitriades Handiari dagokio, K.a. I.mendean Pontoko erregea zena eta medikuntzaren lehen erabilera esleitzen zaiona. Izan ere, genero horretako espezieek, denboran zehar, zenbait izendapen arrunt hartu dituzte, batez ere herri-medikuntzari buruzkoak; horrek *Eupatorim*-aren propietateak nabarmentzeko balio du, nahiz eta gaur egun erabilera hori murriztu egin den, landare horietan dauden substantzia hepatotoxiko batzuen ondorioz.

***cannabinum:*** “kalamua bezala” esan nahi duen epiteto latindarra. 

**Sinonimia:**

## Izen arruntak 
* **Gaztelaniaz:** cañamazo, cáñamo acuático, cáñamo de agua, cáñamo silvestre, cáñamo silvestre acuático, cáñamo verde, canabina, canabina de agua, cannabina, cannabina de agua, eupatorio, eupatorio con hojas de cáñamo, eupatorio de América, eupatorio de Avicena, eupatorio de los árabes, eupatorio no legítimo, eupatorio vulgar, garzota	blanca, orégano acuático, orégano de agua, zahareña. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
XVII Plana

**XVII Plana** (Frantsesez: *Plan XVII)*  Frantziako Gerra-Kontseilu Nagusiak (*Conseil Supérieur de la Guerre*  - *Grand Quartier Général* frantsesaren bake garaiko "izena") 1912tik 1914ra onartu zuen "mobilizazio eta kontzentrazio eskema" baten izena zen. Frantziako Armadak Frantzia eta Alemaniaren arteko gerra baten hasieran indarrean jartzeko pentsatuta zegoen. Frantziako armadak mobilizatu, kontzentratu eta hedatzeko plan bat zen, Alemania, Belgika edo biak inbaditu ahal izateko, Alemaniak bere erreserben mobilizazioa amaitu baino lehen, errusiar aliatuen erasoaldi batekin batera.

Lehen Mundu Gerra hastean plana zuzenean aplikatu zen, alemaniarren Schlieffen planaren aurka. Prestatzeko egun batzuen ostean 1914ko abuztuaren 7tik aurrera gauzatu zen. Zuzenean gertatutako ondorioak kaltegarriak eta hondamendikoak izan zituen frantziarrentzat, Mugen guduan garaituak izan baitziren (abuztuaren 7tik irailaren 13ra) 329.000 hildako eraginez. Belgikako eta Frantzia iparraldeko armada frantsesek (baita Britainiar Armada Espedizionarioak ere) atzera egin behar izan zuten Marne ibairaino, non, Marneko Lehen Guduan (irailak 5-12), alemaniar armadak garaituak izan ziren eta Aisne ibaira erretiratu behar izan zuten, azkenean Itsas Lasterketara eramanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Köl-Suu

**Köl-Suu** (,  Erdialdeko Asiako aintzira bat da, Kirgizistango hegoldeko Naryn eskualdean kokaturik dagoena.

## Sorrera 
Lurrikara handi baten ondorioz sortu zen aintzira.

## Geografia eta klima 
Tian Shan mendilerroko Kakshaal Too mendietan dago, 3.514 metrotako altueran. 11,5 km-ko luzera du eta 4'5 km2-ko azalera.

Kurumduk ibaiak elikatu eta husten du eta haren urak Toxkan ibaian isurtzen dira, Kirgizistan eta Txina arteko mugan.

Mendi garaietan kokaturik dagoenez eremu hotza da eta uda garaian ere elurra egin dezake.

## Turismoa 
Azken urteetan turismoa bultzatu da aintziraren inguruan. Zaldiz eta oinez ibilbideak egin daitezke, argazkigintza tourrak eta bisita daitezkeen hainbat haitzulo ere badira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonas Lie (idazlea)

**Jonas Lauritz Idemil Lie** (Hokksund,1833ko azaroaren 6a – Stavern, 1908ko uztailaren 5a norvegiar idazlea izan zen. XIX. mendeko Norvegiako literaturako lau idazle handienetako bat da, Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson eta Alexander Kjellandekin batera.

Bost urte zituenetik bizi izan zen Tromsøn, Zirkulu polar artikoan, non bere aita sheriffa izan zen. Frederikshavengo Itsas Eskolan sartu zen, baina ikusmenaren akats batek itsasoko bizitza uztera behartu zuen. 1851n Christianiako Unibertsitatean sartu zen eta bertan Ibsen eta Bjornson ezagutu zituen. 1857an zuzenbidean lizentziatu eta abokatu lanetan hasi zen.

Egunkarietarako idazten hasi zen eta 1866an olerki liburu bat argitaratu zuen arrakasta gutxirekin. 1863 eta 1864 artean *Illustreret Nyhedsblad* aldizkaria argitaratu zuen. 1880. urtean *Den Fremsynte* argitaratu zuen, Norvegiako iparraldeko itsasoari eta sineskeriei buruzko ipuin bat.

1874an, Norvegiako parlamentuak artista-soldata eman zion. Erroman, Alemaniako iparraldean eta Bavarian bizi izan zen eta neguak Parisen. 1893an Norvegiara itzuli zen behin betiko.

Norvegiako natura, herriaren bizitza eta espiritu soziala islatu zituen bere lanetan.
Hardangerfjord

**Hardanger fiordoa**, , Norvegiako bigarren fiordo luzeena da eta munduko bosgarrena. Ozeano Atlantikotik barnealde menditsuan barna Hardangervidda goi ordokiraino 179 kilometro luze ditu. Bere bihotzean Odda udalerria dago.

Vestland konderrian dago.
Trodheimeko fiordoa

'''''', , Norvegiako mendebalde-erdialdeko kostaldeko fiordo bat da eta Norvegiako itsasoaren sarbidea. Herrialdeko hirugarren fiordo luzeena da eta 140 kilometro luze ditu.

Trøndelag konderrian dago.
Romsdalsfjorden

'''''', Norvegiako kostaldeko fiordo bat da, Norvegiako itsasoan. 88 kilometro luze ditu eta herrialdeko bederatzigarren fiordo luzeena da.

Møre og Romsdal konderrian dago.
Porsangerfjorden

'''''', Norvegiako iparraldeko kostaldeko fiordo bat da, Barents itsasoa dago, Eskandinaviaren iparraldean. 123 kilometro luze ditu.

Bokalea Nordkapp eta Porsanger udalerrien artean du.
Vestfjorden

'''''', Norvegiako iparraldeko kostaldeko fiordo bat da, Norvegiako itsasoan. 155 kilometro luze ditu. Fiordo izena izan arren badia zabal gisa har liteke.

Lofoten uharteak eta Nordland konderriaren artean dago.
Kvænangen (fiordoa)

**Kænangen**, Norvegiako iparraldeko kostaldeko fiordo bat da. 72 kilometro luze ditu.

Troms konderrian dago.
Storfjorden (Svalbard)

'''''', Norvegiako iparraldeko Svalbard uhartedian dagoen Fiordo bat da, Ozeano Artikoa dago. 132 kilometro luze ditu.

Bokalea Nordkapp eta Porsanger udalerrien artean du.
Pikira

**Pikira**, (Portugesez : piquira), Brasilgo bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Bereziki haurrentzako erabiltzen da arraza hau.

## Arrazaren historia 
Pikira poni arraza sortzeko Shetland poniak eta  kreole zaldiak  gurutzatu zituzten eta gero hautaketa bat egin zuten hipikarako egokienak zitren abereak lortzeko. Haurrentzako bereziki prestatutako abereak dira.

arraza bereziki Bahia Estatuan hedatuta dago, bertan sortu baitzuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datem del Marañón probintzia

**Datem del Marañón probintzia** Peru ipar-ekialdeko Loreto departamendua osatzen duten zortzi probintzietako bat da. Iparraldetik Ekuadorrekin egiten du muga, ekialdetik Loreto eta Alto Amazonas probintziekin, hegoaldetik San Martin departamentuarekin eta mendebaldetik Amazonas departamentuarekin.

Eliza katolikoaren ikuspuntu hierarkikotik, Yurimaguaseko bikariotza apostolikoaren parte da.

## Populazioa 
Estatistika eta Informatikako Institutu Nazionalaren (INEI) arabera, Datem del Marañon probintziak 48.482 biztanle ditu, 2017ko azken errolda ofizialaren arabera, eta, aurreikuspenen arabera, 64.177 biztanle 2023rako.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Loreto probintzia

**Loreto probintzia**, batzuetan **Loreto-Nauta** deitua, Peru ipar-ekialdeko Loreto departamendua osatzen duten zortzi probintzietako bat da. Iparraldetik Ekuadorrekin egiten du muga, ekialdetik Maynas probintziarekin, hegoaldetik Requena eta Ucayali probintziekin, eta mendebaldetik Datem del Marañón eta Alto Amazonas probintziekin. Loreto departamenduko hirugarren probintzia populatuena da, Maynas eta Alto Amazonas probintzien ondoren, INEren 2017ko erroldaren arabera.

Eliza katolikoaren ikuspegi hierarkikotik, Iquitosen bikariato apostolikoaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* INEI Peru
Storfjorden (Sunnmøre)

**Storfjorden**, Norvegiako iparraldeko kostaldeko fiordo bat da. 110 kilometro luze ditu.

Møre og Romsdal konderrian dago.
Isfjorden (Svalbard)

**Storfjorden**, Norvegiako iparraldeko Svalbard uhartedian dagoen fiordo bat da. 110 kilometro luze ditu.

1612an bertan Euskal Herriko baleazaleak egon ziren, zehazki Donostiako Joan Erauso agindupekoak, denboraldi baterako baleazale kokaleku bat ezarriz.
Nordfjorden (Vestland)

**Nordfjorden**, Norvegiako kostaldeko fiordo bat da. 106 kilometro luze ditu eta herrialdeko seigarren Fiordo luzeena da 

Vestland konderrian dago.
Varangerdfjord

**Varangerfjorden**, samieraz *Várjavuonna*, finlandieraz *Varanginvuono* eta *Варангер-фьорд, Варяжский залив*, Norvegiako fiordo ekialdekoena da, Barents itsasoan eta Finlandia eta Errusiaren iparraldean. 100 kilometro luze ditu.

Finnmark konderrian dago.
Victoria Raquel Bajar Simsolo

**Victoria Raquel Bajar Simsolo** (1942ko uztailaren 6a, Buenos Aires - 2016ko martxoaren 24a) Argentinako Zientzia Konputagailu karrerako lehen emakume graduatua izan zen. Mexikon informatika karreren garapena bultzatu zuen eta bertan goi mailako hainbat eskola sortu eta unibertsitateetarako karrera plan batzuk garatu zituen.

## Ibilbidea 
Matematikan lizentziatura egiten ari zenean, Manuel Sadoskyren ikaslea izan zen. Hark konputazioaren etorkizunari buruz hitz egiten zien bere ikasleei, eta gero Zientzia Zehatz eta Naturalen Fakultateko Kalkulu Institutuan (Buenos Airesko Unibertsitatea) harekin partekatu zituen ikerketak. Han, oinarrizko softwarearen eta hizkuntzalaritza konputazionalaren garatzaile jardun zuen 1961 eta 1965 artean. Urte horietan lehen mailako eskoletan ere maistra aritu zen.

Konputagailu Zientifikoko lehen ikasle-taldearekin ikasi zuen, eta titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen.

Jorge Santosek eraiki behar zuen konputagailu baterako kodea garatu zuen, UBAko Mercury-n izandako esperientzian oinarrituta, Hegoaldeko Unibertsitate Nazionalerako, Arturo Frondizi Argentinako orduko presidenteak esleitutako funtsekin, baina proiektua bertan behera geratu zen 1962ko Estatu Kolpeak gobernua eraitsi ondoren.K

## Karguak 
Besteak beste, kargu hauek izan zituen: 

* Argentina, Frantzia eta Mexikoko unibertsitateetako irakaslea izan zen, eta CINVESTAVen ikerlari gisa aritu zen 5 urtez;
* Informatikako Hezkuntza Erakundeen Elkarte Nazionaleko (ANIEI) presidentea 1988 eta 1990 artean;

Bi konputazio-liburu eta kudeaketa akademikoari buruzko liburu bat idatzi ditu, berrogei artikulu baino gehiago, softwarearen egilea da eta lizentziatura eta maisutasun mailako berrogei tesi baino gehiagoren zuzendaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Grenoblen (Frantzia) defendatu zuen doktore-tesia, 1973an
Trøndelag

**Trøndelag**, hego samieraz *Trööndelage*, Norvegiako erdialdeko konderri bat da. Hiriburua Steinkjer du. 2021ean 471.124 biztanle zituen.
Van Mijenfjorden

**Van Mijenfjorden**, samieraz *Várjavuonna*, Norvegiako iparraldeko Svalbard uhartedian fiordo bat da, Ozeano Artikoan. 83 kilometro luze ditu.
Ofotfjorden

**Ofotfjorden**, ipar samieraz *Ufuohttá*, Norvegiako fiordo bat da, Norvegiako itsasoan eta Zirkulu polar artikotik 78 kilometro iparraldera. 78 kilometro luze ditu.

Nordland konderrian dago.
Boknafjorden

**Boknafjorden**, Norvegiako fiordo bat da, Stavanger eta Haugesund hirien artean. 96 kilometro luze ditu.

Rogaland konderrian dago.
Vestland

**Vedtland**, Norvegiako konderri bat da, 2020ean ezarria. 2021ean 638.821 biztanle zituen. Hiri nagusia Bergen da.