open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eldorádó

***Eldorádó*** 1988ko Géza Bereményi hungariar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerra eta 1956ko sobietarren aurkako matxinadako Hungarian Sándor Monori Budapesteko merkatu beltzaren burua da.

## Aktoreak 
* Károly Eperjes: Sándor Monori
* Judit Pogány: Mrs. Monori
* Enikő Eszenyi: Marika Monori
* Barnabás Tóth: Imi Valkó

## Kanpo estekak
Yalitza Aparicio

**Yalitza Aparicio Martínez** (Tlaxiaco, Oaxaca, 1993ko abenduaren 11) aktore mexikarra da. Zineman, bere lehen papera Alfonso Cuarónen 2018ko *Roma* filmeko protagonista bezala izan zen. Lan honengatik Emakumezko aktore onenaren Oscar Sarirako izendatu zuten; kategoria honetako lehen hautagai amerindiarra bihurtu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Roma* (2018), pertsonaia: Cleodegaria "Cleo" Gutiérrez.
* *Hijas de brujas* (2021), laburmetraia; pertsonaia: Clara.
* *Presencias* (2022).

### Telebista
* *Mujeres asesinas* (2022).
* *Midnight Family* (2022).
* *Los Espookys* (2022).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaume Ferrer

[thumb|260px|Jaume Ferrerren bidaiaren oharra eta irudia [Kataluniar Atlasean, 1375ean.]]

**Jaume Ferrer** XIV. mendeko Mallorcako esploratzaile eta kapitaina izan zen.

## bizitza 
Ia ez da ezer ezagutzen Jaume Ferreri buruz, Mallorcako portutk Mendebaldeko Afrikako kostaldera abiatu zen galeoi baten kapitaina zela salbu, "Urrezko ibai" mitikora heltzeko asmoz, 1346an. Espedizio horren emaitzak, ezta Ferrer bizirik atera zen ala ez ere, ezezagunak dira. Dirudienez, azken ikerketek identifikatzen dute Jaume Ferrer "Giacomino Ferrar di Casa Maveri" bezala, bigarren belaunaldiko etorkin genoarra Mallorcan.
Henry V (1989ko filma)

**Henry V** 1989an Kenneth Branagh ipar-irlandar zuzendariak idatzi eta zuzenduriko film dramatikoa da, William Shakespeareren izen bereko antzezlanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Ehun Urteko Gerra. Bizimodu libertinoa izan ondoren, Henrike V.ak (1413-1422) Ingalaterrako Erresumako tronua oinordekotzan jaso eta bere erantzukizun eta arduraz jabetzen da. 1415ean 30.000 gizonez osatutako gudarostea bildu eta Frantziako Erresumaren aurkako gerrari berrekiten dio. Urte hartan bertan Azincourteko guduan frantziarrak garaitu eta Normandia eta Paris hiriaz jabetu delarik.

## Aktoreak 
* Kenneth Branagh: Henrike V.a
* Derek Jacobi: Koroa
* Simon Shepherd: Gloucester
* James Larkin: Bedford
* Brian Blessed: Exeter
* Ian Holm: Fluellen
* Emma Thompson: Katalina
* Paul Scofield: Karlos VI.a Frantziakoa
* Michael Maloney: Dauphin
* Judi Dench: Quickly maitalea
* Robbie Coltrane: Falstaff
* Richard Briers: Bardolph
* Robert Stephens: Pistol
* Geoffrey Hutchings: Nym
* Christian Bale: Junge
* Alec McCowen: Ely
* Patrick Doyle: Court
* Geraldine McEwan: Alice

## Kanpo estekak
Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Arratolagaña trikuharria.
**Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa** Aizkorriko mendilerroaren iparraldearen mendi-adar dauden aztarna megalitikoen multzoa da. Guztira bederatzi dira ezagutzen direnak.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

## Kokapen geografikoa 
Geografikoki Legazpiko Brinkola auzoa eta Zegamaren artean, hauek estazio honi izena emanez. Estazio honetak monumentuak, orotara bederatzi, 800 metrotatik gora aurkitzen dira. Udalerri hauetan daude monumentuak: Gabiria, Legazpi, Oñati, Segura eta Zerain.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:
### Trikuharriak 
Guztira bost dira:
* Aizaleku
* Amutxanda
* Arratolagaña
* Oamendi
* Urietagaña

### Tumuluak 
Guztirahiru dira:
* Irumugarrieta
* Txoritegi
* Antolarre

### Zista 
Guztira bat:
* Irumugarrietako II

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bederatzi monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Shake Hands with the Devil (1959ko filma)

***Shake Hands with the Devil*** (), 1959ko Michael Anderson estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoitzitako ekintza eta drama film bat da. James Cagney, Don Murray, Dana Wynter eta Glynis Johns aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1921, Anglo-Irlandar Gerra. Black and Tans indar militar ankerraren soldaduak IRAren aurka borrokatzeko Irlandara iristean aurrez jada aski gupidagabea zen britainiar eta irlandarren gatazka armatuaren areagotzea ekarri du, IRAz gain "matxinoa" izatearen "susmoa" duten irlandar ororen aurkako gehiegikeria egiten baidituzte.

Kerry O'Shea (Don Murray) Dublingo unibertsitate bateko Kirurgia Fakultatean ikasten ari den estatubatuar-irlandar ikasle bat da, bere inguruan bizi den gatazka ikusi eta adiskide matxino ugari izan arren bere burua istiluetatik ahal bezain urruti matentzen saiatzen da. Baina gau batez, bera eta Paddy Nolan (Ray McAnally) irlandar ikaslekidea kalean barna doazela IRAk britainiar soldadu bati lehergailuz burututako segada baten lekuko izango dira, bizirik atera diren soldaduek heurak ikusi eta erasotu dieten IRAkideak direlako ustez tiro egingo diete, bi mutil gazteak ihes egiten saiatuko dira, baina ustekabean Paddy tiroz larriki zaurituko dute. Gainera, soldadu britainiarrek atentatuaren lekuan Kerry O'Shearen izena daraman ikasliburu bat topatuko dute, ordutik aurrera bi gazteak legezkanpokotzat eta "IRAkide" giza joak izango dira.

Kerry nahiz zauritua dagoen Paddyri bizirik jarraitzeko IRAko agintariengana joan eta erakundean izen ematea beste irtenbiderik ez dute izango. Beren harridurarako eta ordurarte jakin ez arren, Sean Lenihan (James Cagney) Kirurgia Fakultateko beren irakaslearekin topo egin eta IRAko goi agintarietako bat dela ohartuko dira.

## Aktoreak 
* James Cagney: Sean Lenihan
* Don Murray: Kerry O'Shea
* Dana Wynter: Jennifer Curtis
* Glynis Johns: Kitty Brady
* Michael Redgrave: Jenerala
* Sybil Thorndike: Lady Fitzhugh
* Cyril Cusack: Chris Noonan
* Harry Brogan: Tom Cassidy
* Robert Brown: Lehen sarjentua (Black and Tans)
* Lewis Casson: Epailea
* Christopher Casson: Brigadierra
* John Cairney: Mike O'Callaghan
* Harry H. Corbett: Clancy (edota Harry Corbett)
* Allan Cuthbertson: Kapitaina
* Donal Donnelly: Willie Lafferty
* Eithne Dunne: Eileen O'Leary
* Richard Harris: Terence O'Brien
* William Hartnell: Jenkins sarjentua
* John Le Mesurier: Britainiar jenerala
* Niall MacGinnis: Michael O'Leary
* Patrick McAlinney: Donovan, tabernaria
* Ray McAnally: Paddy Nolan
* Clive Morton: Sir Arnold Fielding
* Noel Purcell: Liam O'Sullivan
* Peter Reynolds: Kapitaina (Black and Tans)
* Christopher Rhodes: Smithson kolonela

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* *Shake Hands with the Devil* film osoa ikusgai, Youtube.com
Europako film onenaren Saria

**Europako film onenaren Saria** Europako Zinema Akademiak urte horretan egindako film bozkatuenari ematen duen saria da. Europako Zinemaren Sarien zeremonian ematen dute.

Hona hemen sariaren irabazleak:

## Kanpo estekak
Letters (Wester Ross)

**Letters**, , Eskoziako mendebaldeko kostaldeko herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Lochslin

'''''', , Eskoziako etxalde txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Jentiletxe tumulua.
thumb|250px|Arrolamendi III tumulua.
thumb|250px|Arrolamendi II tumulua.
thumb|250px|Arrolamendi I tumulua.

**Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa**. Tumulu megalitiko batzuk aurkitu dira Udana eta Deskarga mendatean.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Legazpi inguruko Deskarga eta Udana. Litologikoki hareharrizkoa da eta bertan kokatzen dira estazio honetako 4 megalitoak. Udalerri hauetan daude monumentuak: Legazpi, Oñati eta Antzuola.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan tumulu megalitikoak aurkitu dira:

### Tumuluak 
Guztira lau dira:
* Arrolamendi I
* Arrolamendi II
* Arrolamendi III
* Jentiletxe

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan lau monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Mellon Charles

'''''', , Eskoziako ipar-mendebaldeko kostaldeko baserriz osatutako urruneko herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Udala-Intxortako Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Goinzari Zelaia tumulua.
thumb|250px|Lasartegain tumulua.
thumb|250px|Tranpaluarri tumulua.
**Udala-Intxortako Estazio Megalitikoa**. Tumulu megalitiko batzuk aurkitu dira Kanpazartik eta Angiozarrera, Bergaran (Gipuzkoan).

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Hareharrizko lurrean daude. Hasiera batean sei monumentu ezagutzen baziren ere, beraietako bi desagertutzat ematen dira gaur egun. Gelditzen direnak Bergaran daude.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan bost tumulu megalitiko aurkitu dira.

### Tumuluak 
Gelditzen direnak bost dira. Beste bi desagertutzat jotzen dira. Ofizialki lau azaltzen dira:
* Goinzari Zelaia
* Irutontorreta III
* Lasartegain
* Tranpaluarri

Bosgarren bat ez dago ofizialki EHAAn jasota:
* Imitxarritxako

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan sei monumentu aipatzen dira, bi desagertuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Txoritokietako Estazio Megalitikoa

[thumb|250px|[Aitzetako Txabala trikuharria.]]
[thumb|250px|[Ermañalde harrespila.]]
[thumb|250px|[Txoritokietako zutarria.]]
[thumb|250px|[Berrozpin I trikuharria.]]
thumb|250px|Txoritokietako megalitoak.
**Txoritokietako Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke San Marko-Txoritokieta eta Santiagomendi mendilerroetan. Guztira zazpi dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Geografikoki Gipuzkoako altuera gutxieneko Estazio Megalitikoa da, 275 metrotako maila kurba baino beherago baitago. Lurzorua Behe Kretazeoko kareharrizkoa da, nahiz eta triasikoaren kareharrizkoa izan monolitoa. Estazio honetatik mota honetako lurzoruak ordu beteko bidean aurkitzen dira; horrek berak interes historikoa dauka. Udalerri hauetan daude monumentuak: Errenteria eta Astigarraga.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Guztira sei dira:
* Aitzetako Txabala
* Berrozpin I
* Berrozpin II
* Berrozpin III
* Berrozpin IV
* Berrozpin V

### Harrespilak 
Guztira bi dira:
* Arreginea
* Ermañalde

### Zutarriak 
Bakarra da, orain gutxi aurkitua:
* Txoritokieta zutarria

### Harkutxa 
* Mariola

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan zazpi monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Opinan (Laide, Highland)

**Opinan**, , Eskoziako mendebaldeko kostaldeko azienda baserriz osatutako etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Pitcalnie

'***,  eta **Cuilt Eararaidh*', Eskoziako ipar-ekialdeko kostaldeko etxalde txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Polbain

'''''', Eskoziako baserriz osatutako urruneko etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Port Henderson

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldeko arrantzale herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Poolewe

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldeko herri txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Virginie Ledoyen

**Virginie Fernández** (Paris, ), **Virginie Ledoyen** izen artistikoaz ezaguna, frantziar modelo eta aktorea da, antzerkian, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia
Strathpeffer

'''''', , Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Leku interesgarriak 
* Leod gaztelua: XII. mendeko Mackenzie klanaren gotorlekua.

## Kanpo estekak
Seaboard Villages

'''''', , Eskoziako ipar-ekialdeko kostaldean elkarren alboan dauden hiru herri dira, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

Iparraldetik hegoaldera, honakoak dira:
* Hilton of Cadboll - portua
* Balintore - badia
* Shandwick - badia

## Kanpo estekak
Urray

'''''', , Eskoziako ipar-ekialdeko kostaldeko herri sakanabatu eta parrokia bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Shieldaig

'''''',  eta , Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

780px|thumb|erdian|Shieldaig herriaren aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak
Strathkanaird

'*** edota **Strathcanaird*', , Eskoziako baserriz osatutako urruneko etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Alengo mendilerroa

**Alengo mendilerroa** edo **Alen-Saldamandoko mendilelerroa** Bizkaia eta Kantabria artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Alen mendia da, 804 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Alen mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Alen, 804 m  (Bizkaia)
# Artatxo edo Altos de Gomalo, 778 m  (Bizkaia)
# Betaio, 749 m  (Bizkaia)
# Ventoso, 731 m  (Kantabria)
# Pico de Peruchate, 675 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Trespiquillos, 658 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Las Losas Mendia, 658 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# El Somo, 621 m  (Bizkaia)
# Parajes, 615 m  (Kantabria)
# Torrelaseta, 603 m  (Bizkaia)
# Alto de Anguia, 597 m  (Kantabria)
# Gerelagua edo Jerelagua, 579 m  (Bizkaia)
# Laia edo El Haya, 553 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Hilar, 552 m  (Bizkaia)
# Peñas Blancas, 502 m  (Bizkaia)
# Peña de Santullán, 476 m  (Kantabria)
# Monillo, 469 m  (Kantabria)
# Hilso edo El Ilso, 449 m (Bizkaia)
# El Pico de la Bandera, 442 m  (Bizkaia)
# Pico Henal, 441 m  (Kantabria)
# Cueto, 406 m  (Bizkaia)
# Peña del Sol, 357 m  (Bizkaia)
# Artatxo Haitza, 344 m  (Bizkaia)
# Alto de Sopendón, 299 m  (Kantabria)
# Pico de la Cruz, 229 m  (Kantabria)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Made in Heaven

***Made in heaven*** (euskaraz 'zeruan eginda') Queen talde britainiarraren 15. estudioko diskoa da. Era berean, Freddie Mercury abeslariarekin eta John Deacon baxu-jotzailearekin batera argitaratutako azken lana izan zen, disko hau argitaratu eta bi urtera taldetik erretiratu zena. 1995ko azaroaren 6an kaleratu zen albuma.

1991ko azaroan Mercury hil ondoren, John Deacon, Roger Taylor eta Brian May Mercuryk hil aurretik grabatutako piano eta kantu zatiekin aritu ziren lanean, gainerako taldekideek grabatutako letra berriekin batera.

Grabazioen bi etapak, Mercury hil aurretik eta ondoren, taldeak Montreuxen (Suitza) duen estudioan osatu ziren. Albuma Erresuma Batuko # 1 lekuan estreinatu zen eta lau aldiz izan zen platinozko albuma. The Guardian egunkariak adierazi zuen albumak 20 milioi kopia saldu zituela munduan zehar.

«Made in heaven» album honen abesti ospetsuena da.

## Abestiak 
## Kanpo estekak
Igoin-Akolako Estazio Megalitikoa

**Igoin-Akolako Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Altzaniako mendilerroan. Guztira hamalau dira ezagutzen direnak.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Altuera txikiko mendia da. Aitzpitarteko leizetatik Hernaniko Fagollagara iristen da. Egun pinu monokultiboa azalera haundia hartzen badu ere, honek azpian historian zehar eremu horretan gailena izan den artzantza jarduera gordetzen du. Inguru honetan zenbait osagaik oso kontserbazio-egoera ona agertzen dute. Lurraren konposaketa hareharrizkoa da. Udalerri hauetan daude monumentuak: Errenteria, Hernani, Donostia eta Astigarraga.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Guztira hamahiru dira:
* Akolako Lepua I
* Akolako Lepua II
* Arritxieta
* Igoingo Lepua I
* Igoingo Lepua II
* Landarbaso I
* Landarbaso II
* Landarbaso III
* Landarbaso IV
* Landarbaso V
* Landarbaso VI
* Sagastietako Lepua I
* Sagastietako Lepua II

### Zistak 
Bat aurkitu da:
* Langagorri

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 14 monumentu aipatzen dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Akolako lepua 1 1055230.jpg|Akolako Lepua I trikuharria.
Fitxategi:Akolako lepua II trikuharria.jpg|Akolako Lepua II trikuharria.
Fitxategi:Igoingo lepua I trikuharria.jpg|Igoingo Lepua I trikuharria.
Fitxategi:Igoingo lepua II trikuharria.jpg|Igoingo Lepua II trikuharria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Berlin-Tempelhof aireportua

**Berlin-Tempelhof aireportua** () (NAZE: THF, NAGE: EDDI) Berlingo Tempelhof-Schöneberg barrutian kokaturiko aireportu internazionala izan zen. Alemaniako hiriburuaren garrantzitsuena bidaiarien kopuruarekiko, 14 milioitik gora 2008an.

1923 eta 1927 artean eraikia, laster Bigarren Mundu Gerra aurreko aireportu ikoniko bat bilakatu zen. Garai haietan munduko hogei eraikin handienen artean zegoen. 2008an itxi zuten.

## Kanpo estekak
Puntal

eskuinera|thumb|350x350px| Itsasontziaren neurriak. **f** letrak frankobordoa adierazten du, eta **d** letrak, zingoa. Puntala f + d balioen batura da.
Itsasontzi baten **puntal**a haren gilatik bizkarrera dagoen distantzia da.

Ontziak flotean egoteko duen marjenari frankobordo esaten zaio; zingoa, berriz, urpean geratzen den tartea da. Horien balioa, beraz, kargaren arabera aldatzen da, baina puntalaren balioa aldagaitza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teatro dell'Opera di Roma

'''Teatro dell'Opera di Roma''' (eusk: 'Erromako opera-aretoa') Erromako ikuskizun aretoa da, Castro Pretorio auzoan dagoena. Hunberto I.a Italiakoak 1880ko azaroaren 27an inauguratu zuen Rossiniren *Semiramide* antzeztuz. Garai hartan 2.212 lagunentzako tokia zuen eta, zenbait zaharberritze izan ondoren, egun 1.600entzako lekua du.

## Kanpo estekak
Natacha Régnier

**Nathalie "Natacha" Régnier** (Ixelles, ) belgikar aktorea da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Veerle Baetens

**Veerle Baetens** (Brasschaat, ) flandriar aktore eta abeslaria da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Firmine Richard

**Firmine Richard** (Pointe-à-Pitre, ) frantziar aktore eta umorista da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia
Otsabio-Zarateko Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Otsabio trikuharria, Altzon.
thumb|250px|Pagoaundi tumulua.
**Otsabio-Zarateko estazio megalitikoa**. Hiru aztarna megalitiko dira estazio honetan.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Geografikoki Gipuzkoako hiru udalerrien lurretan dago: Altzo, Gaztelu, Lizartza eta Tolosa.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan hiru monumentu megalitiko aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Bi aurkitu dira:
* Ani
* Otsabio

### Tumulua 
* Pagoaundi

## Egoera legala 
Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan hiru monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Izarraizko Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Marikutx II tumulua.
**Izarraizko Estazio Megalitikoa**. Izarraitz mendilerro karstikoan dago. Hiru monumentu dira bakarrik baina bat menhir bat da.

## Datu geografikoak 
Guztiak altuera txikian agertzen dira, 600-700 metrotan, 1.000 metroko altuera gainditzen duen mendikate honetan. Mendi-lepoetan aurkitzen dira kareharrizko lurretan. Monumentuak hiru udaletako lurretan daude: Azkoitia, Deba eta Zestoa.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Tumuluak 
Bi dira:
* Marikutx I
* Marikutx II

### Menhirra 
* Arluze

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasun gisa deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan hiru monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea.
Elgea-Artiako Estazio Megalitikoa

[thumb|250px|[Sekillagako zutarria|Mugarriaundi zutarria erorita.]]
[thumb|250px|[Mugarriluzeko zutarria.]]
thumb|250px|Urkitzako lepoa trikuharria.
thumb|250px|Alabitarte tumulua.
**Elgea-Artiako Estazio Megalitikoa**. Tumuluak, trikuharriak eta menhirak aurkitu dira Gipuzkoa hegoaldeko estazio megalitiko honetan. Gordetzen diren aztarnak garrantzitsuak dira, tartean bi menhir, baina beste batzuk mendiko lanekin (lur berritze, pisten irekiera) txikituak izan dira.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Altueran berdintsua da mendi hau, gehieneko maila desberdintasuna 400 metro eskasekoa delarik. Arlabango mendatetik sortu eta bere izeneko menditik Artiaraino doan mendikatean kokatzen da, Gipuzkoako hegoaldeko muga eratuz eta beste kate eta beste estazio batzurekin elkartuz lurraldearen ekialdea. Udalerri hauetan dago estazioa: Eskoriatza, Leintz-Gatzaga eta Oñati.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan bederatzi monumentu megalitiko aurkitu dira.

### Trikuharriak 
* Artaso
* Elgea I
* Urkitzako Lepoa

### Tumuluak 
Gelditzen direnak bost dira. Beste bi desagertutzat jotzen dira. Ofizialki lau azaltzen dira:
* Alabitarte
* Deguria I
* Deguria II
* Deguria III
* Elgea II
* Gallerdi
* Isikoaitz

### Menhir 
* Mugarriaundi.
* Mugarriluze.

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bederatzi monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Drakies

'''''', Eskoziako Inverness hiriaren kanpoaldeko etxe multzo bat da, Highland eskualdean.

## Kanpo estekak
Hilton (Inverness)

**Hilton**, , Eskoziako herri ohi bat da, gaur egun Inverness hiriko auzoa bilakatua, Highland eskualdean.

## Kanpo estekak
Iruarrietako Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Iruarrieta I trikuharria, Azkoitia.
thumb|250px|Iruarrieta II trikuharria.
thumb|250px|Pagobakarra tumulua, Zumarraga.
**Iruarrietako Estazio Megalitikoa**. Zortzi monumentu dira Gipuzkoako hiru herrien lurretan: Azkoitia, Azpeiti eta Zumarraga. .

## Datu geografikoak 
Monumentuak hiru udaletako lurretan daude: Azkoitia, Azpeiti eta Zumarraga.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Hiru dira:
* Iruarrieta
* Iruarrieta I
* Iruarrieta II

### Tumuluak 
Bost dira:
* Aantzetako Gaña
* Arzabal
* Elorrieta,
* Oleta
* Pagobakarra

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasun gisa deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan zortzi monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea.
Kinmylies

'''''', , Eskoziako Inverness hiriaren mendebaldean dagoen auzo bat da, Highland eskualdean.

## Kanpo estekak
Leachkin

'''''', , Eskoziako Inverness hiriaren mendebaldeko kanpoaldeko auzune bat da, Highland eskualdean.

## Kanpo estekak
Eliseo Zelaien Antzokia (Paris)

**Eliseo Zelaien Antzokia** () Parisko 8. barrutian kokatzen den ikuskizun-aretoa da. Berez ez dago Eliseo Zelaien hiribidean, Eliseo Zelaien auzoan baizik. Auguste eta Gustave Perret arkitektoek diseinatua, 1913an ireki zuten eta, Parisko Operak ez bezala, ikuskizun garaikideak eskaini ditu.

1957an monumentu historiko izendatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dores

'''''', , Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Ness aintziraren ekialdeko ertzean dago.

## Kanpo estekak
Kurutzeberriko Estazio Megalitikoa

[thumb|250px|[Asuntzeta Mendebaldea tumulua.]]
**Kurutzeberriko Estazio Megalitikoa**. Hiru monumentu dira Gipuzkoako Eskoriatza herrian. Hirurak tumuluak dira. Ikerlari batzuen lanek Iruarrietakoa Elgea-Artiako Estazio Megalitikoaren barruan kokatzen dute baina azken urtetako lanek berezko estazioa izatea aholkatzen dute, ezaugarri bereziak baititu.

## Datu geografikoak 
Monumentuak Eskoriatzan daude. Hiru tumulutako multzoak hareharrizko lurrean daude, 600-700 metrotako altueran, Zaraiako mendilerroan, Kurutzeberri mendiaren inguruan.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Tumuluak 
Hiru dira:
* Asuntzeta Ekialdea
* Asuntzeta Mendebaldea
* Puntiaga

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasun gisa deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan hiru monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea.
Essich

'''''', , Eskoziako eremu bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Inverness hiria eta Ness aintziraren artean dago.

## Kanpo estekak
Fisherton

'''''', Eskoziako ekialdeko kostaldeko etxalde bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian.

## Kanpo estekak
Invermoriston

'''''', , Eskoziako herri txiki bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Fort Augustus udalerritik 11 kilometro iparraldera dago.

## Kanpo estekak
Inverfarigaig

'''''', , Eskoziako etxalde bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Ness aintziraren hego-ekialdeko ertzean eta Farigaig ibaiaren bokalean dago.

## Kanpo estekak
Drumnadrochit

'''''', , Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Ness aintziraren mendebaldeko ertzean dago.

## Leku interesgarriak 
* Urquhart gaztelua
* Ness aintzira

## Kanpo estekak
Stratherrick

'***,  edota **Srath Fharragaig*', Eskoziako ibar bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Ness aintziraren hego-ekialdeko ertzean dago.

## Kanpo estekak
Tomich (udalerria)

**Tomich**, , Eskoziako Viktoriar Aroko estiloaz kontserbatu izan den herri bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Inverness hiritik 30 miliatara dago.

## Kanpo estekak
Nina Hoss

**Nina Hoss** (Stuttgart, Mendebaldeko Alemania, ) alemaniar aktorea da, antzerkian eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 

* 1996: *Und keiner weint mir nach* (zuzendaria: Joseph Vilsmaier)
* 1998: *Liebe deine Nächste!* (zuzendaria: Detlev Buck)
* 1998: *Feuerreiter* (zuzendaria: Nina Grosse)
* 1999: *Der Vulkan* (zuzendaria: Ottokar Runze)
* 2002: *Nackt* (zuzendaria: Doris Dörrie)
* 2002: *Epsteins Nacht* (zuzendaria: Urs Egger)
* 2005: *Die weiße Massai* (zuzendaria: Hermine Huntgeburth)
* 2006: *Leben mit Hannah* (zuzendaria: Erica von Moeller)
* 2006: *Elementarteilchen* (zuzendaria: Oskar Roehler)
* 2007: *Yella* (zuzendaria: Christian Petzold)
* 2007: *Das Herz ist ein dunkler Wald* (zuzendaria: Nicolette Krebitz)
* 2008: *Die Frau des Anarchisten* (zuzendaria: Marie Noëlle und Peter Sehr)
* 2008: *Anonyma – Eine Frau in Berlin* (zuzendaria: Max Färberböck)
* 2009: *Jerichow* (zuzendaria: Christian Petzold)
* 2010: *Wir sind die Nacht* (zuzendaria: Dennis Gansel)
* 2011: *Fenster zum Sommer* (zuzendaria: Hendrik Handloegten)
* 2012: *Barbara* (zuzendaria: Christian Petzold)
* 2013: *Gold* (zuzendaria: Thomas Arslan)
* 2014: *A Most Wanted Man* (zuzendaria: Anton Corbijn)
* 2014: *Phoenix* (zuzendaria: Christian Petzold)
* 2016: *Geschichte einer Liebe – Freya* (zuzendaria: Antje Starost)
* 2017: *Return to Montauk* (zuzendaria: Volker Schlöndorff)

## Kanpo estekak
Wester Aberchalder

'''''', Eskoziako herri txiki bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian. Mhòr aintziraren hegoaldeko ertzean dago.

## Kanpo estekak
Eriboll aintzira

**Eriboll aintzira** () Eskoziako iparraldean dagoen itsas aintzira edo fiordo bat da. Eriboll herriaren ekialdeko kostaldean dago, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Aram Manukian

**Aram Manukian** (; Zeyva, Errusiako Inperioa, gaur egun David Bek, 1879ko martxoaren 19a - Erevan, 1919ko urtarrilaren 29a), askotan **Aram** soilik deitua, armeniar iraultzailea izan zen. Armeniar Federazio Iraultzailea (Dashnaktsutyun) alderdiaren buruzagi eta Lehen Armeniako Errepublika Demokratikoaren sortzailea izan zen.

1918an Erevaneko hiri armeniarra babestu zuen turkiarren kontra eta Armeniaren erabateko suntsiketa saihestu zuen Sardarabad-eko Guduaren garaipenarekin.
Velvet Buzzsaw

***Velvet Buzzsaw*** 2019ko Dan Gilroy estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Jake Gyllenhaal, Rene Russo, Toni Collette, Zawe Ashton, Tom Sturridge, Natalia Dyer, Daveed Diggs, Billy Magnussen eta John Malkovich aktoreek antzeztu zuten.

Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen 2019ko urtarrilaren 27an, eta Netflixen eskuragarri jarri zen streaming bidez otsailaren 1ean.

## Argumentua 
Artista ezezagun baten margolan sorta bat agertu eta gero, naturaz gaindiko indar batek mendekua hartzen du diruzaletasuna artearen aurretik jartzen dutenen aurka.

## Aktoreak 
* Jake Gyllenhaal: Morf Vandewalt
* Rene Russo: Rhodora Haze
* Toni Collette: Gretchen
* Zawe Ashton: Josephina
* Tom Sturridge: Jon Dondon
* Natalia Dyer: Coco
* Daveed Diggs: Damrish
* Billy Magnussen: Bryson
* John Malkovich: Piers
* Peter Gadiot: Ricky Blane
* Mark Steger: Hoboman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Coriscoko badia

**Coriscoko badia** (), Ekuatore Gineako eta Gaboneko Afrikako herrialdeen artean kokatutako badia da. Administratiboki Gaboneko Estuaire probintzian eta Ekuatore Gineako kostaldea eta Annobon probintzietan dago.

Geografikoki, San Juan lurmuturrak mugatzen du iparraldetik eta Esterias lurmuturrak (*Cap Esterias*) hegoaldetik. Badian Corisco eta Elobeyes Parke Naturala eta dagokion uharteak daude: Corisco , Elobey Grande eta Elobey Chico , baita Mbañe, Conga eta Cocoteros bezalako uhartetxoak ere (azken 3 horiek liskarrean). Cocobeach nabarmentzen da kostaldeko herrien artean.

## Kanpo estekak
Eilean Aigas

'''''', , Eskoziako Beauly ibaian dagoen uharte bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian.

## Kanpo estekak
Cocobeach

**Cocobeach** Gabongo hiria da. Estuaire probintzian dago eta Noya departamenduko hiruburua da.

Gabongo Estuaire probintziako ipar-mendebaldean dago; eta Kostaldea probintziako hego-mendebaldean, Río Munin, Ekuatore Gineako zati kontinentala.

1993ko erroldan, 1.200 biztanle zituen. 2012ko urtarrilaren 1ean, 2.279 biztanle zirela uste zuten.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minbizia (musika taldea)

**Minbizia** Artza Osorio eta Mikel Izarrak Bilbon sorturiko mustika taldea da. 2018an sortu zuten eta 2019an atera dute aurreneko diskoa.

## Diskografia 
* *Minbizia* (2019, Crystal Mine)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delient

**Delient** 2016an Azpeitian sorturiko metal-rock musika taldea da.

## Diskografia 
* *Delient* (2019, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blues eskala

**Blues eskala** terminoa *blues*, *rock and roll*, *fusion* eta *jazz* generoetan erabilitako eskala musikalei deritze. Bereziki eskala pentatoniko minorrari erreferentzia egiteko erabiltzen ohi da, laudun gehitu edo bostun gutxitua erantsia ("blue note").

## Blues eskala, Blueseko pentatoniko minorra edo Blueseko eskala hexatonikoa 
Askorentzat blues eskalaren aipagarri nagusia, beste egilek **blueseko pentatoniko minorra** edo **blueseko eskala hexatoniko** deitzea nahiago dute . Estilo honetan erabiliena ziur aski, afro-amerikar kantuetan eta intonatutako ahots-doinuetan jatorria duena, akorde maiorrezko akonpainamenduaz lagunduta. Hortik "blue notes" ezaugarria (blue notak). Nota hauek, hirudun minorra, laudun gehitua edo bostun gutxitua eta zazpidun minorrak, harmoniarekiko bestelakoak dira, eta eskala honetan aurkitzen dira.
thumb|600x600px|Blues Pentatoniko Minorra edo Eskala Hexatonikoa, herri mailan Blues Eskala bezala ezaguna denari erreferentzia egiten dioten terminoak ("Blues scale")
Hona hemen eskalaren egitura:

* Tonika (t)
* Hirudun minorra (b3) (*blue note*)
* Laudun justua (4)
* Bostun gutxitua edo laudun gehitua (b5) (*blue note*)
* Bostun justua (5)
* Zazpidun minorra (b7) (blue note)

## Blues eskala heptatonikoa 
Beste egilek blues eskala heptatonikoa (zazpi notakoa, alegia), hirudun maiorra erantsia duen Pentatoniko Minorrari erreferentzia eginez, I. graduko bereizgarria litzatekeena . Bluesen praktika hau «afrikar eskalen bateratzetik eta mendebaldeko eskala diatonikoetatik» eratorria da.
thumb|600x600px|Blues eskala heptatonikoa, hau da, pentatoniko minorra gehi hirudun maior eta bostun gutxitua, hots, blues eskala gehi hirudun maiorra.
Steven Smithek komentatuta «blues eskalari blues notak esleitzea akats larria da, "eskalaren" esanahia aldatu ezean».

## Blueseko pentatoniko maiorra 
Bluesen barneko erabilerarako, aurretik baden eskala pentatoniko minorraren aldakuntza edo egokitzapenaren ideian ere oinarrituta, era antzekoan aurki dezakegu pentatoniko maiorrari erantsitako *blue note* (b3) eskalaren usantza, nota bereizgarria eman dakion.
thumb|600x600px|Blues pentatoniko maiorra, hots, pentatoniko maiorra gehi *blue note* bat, hirudun minorra (b3).
Zenbait egilek **Blues Pentatoniko Maiorra** deritzote, eta oinarri harmonikoa maiorra izaten jarraitzen duenez gero, jakina, kontrastea txikiagoa izango da. Dena den, sonoritate mota hau country, soul edo gospel generoen barruan oso ohikoa da.

## Beste blues eskalak 
Benward eta Sakerrek eskala maiorraren bariazio kromatiko gisa definitzen dute bederatzi notazko blues eskala, hirudun bemol eta zazpigarren gradua adieraziz, zeinetan «eskalaren hirudun arruntarekin eta zazpidunarekin aldizkatuz eskalako graduak bluesean inflexioa sorrarazteko erabiltzen diren. Blueseko nota hauek musika honetan afrikar eskalek daukaten eragina adierazten dute».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aguxtin Alkhat

**Aguxtin Alkhat** (Armendaritze, Nafarroa Beherea, 1982) baxenafartar folk eta pop-rock musikaria da.

Ernest Alkhat bertsolariaren lau semeetariko bat da.

## Diskografia 
* *Ihes egin* (UsoPop Diskak, 2013)
* *Elkar Estudioa Sesioak* (Elkar, 2014)
* *Haizeen meneko* (Elkar, 2015)
* *Hutsaren hatsa* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*
Julen Alonso

**Julen Alonso Apezetxea** (Orio, Gipuzkoa, 1996ko uztailaren 25a) euskal trikitilaria da.

## Diskografia 
* *Sutan dantzan* (2018, autoekoizpena)
**Eskuetan bihotza* (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aguilarko mendilerroa

**Aguilarko mendilerroa** edo **Marañóngo mendilerroa** Nafarroa Garaia eta Araba artean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Pinganilla mendia da, 973 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Aguilar ibarrak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Pinganilla, 973 m 
# Las Llanas, 972 m  (Nafarroa Garaia eta Araba arteko mugan)
# Cogote del Cucurillo, 911 m 
# La Sierra de Marañón, 893 m 
# Peñahincada, 871 m 
# Alto de Orcía, 862 m 
# Valdenero, 861 m 
# Alto de los Bojes, 837 m 
# Alto de la Sierra, 832 m 
# Alto de la Pila, 825 m 
# Alto del Cielo, 799 m 
# Cincocarneros, 779 m 
# Cogomo, 778 m 
# Cerro del Medio, 769 m 
# Alto de San Roque, 723 m 
# Alto del Monte, 707 m 
# Alto del Palo, 683 m 
# San Bartolomé, 683 m 
# Alto del Águila, 666 m 
# El Castejón, 649 m 
# Menchón, 649 m 
# Arbanta edo Coyote de Torzo, 633 m 
# Alto del Partelaguardia, 626 m 
# Valdeibañez, 608 m 

## Inguruko mendilerroak 
 
 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Lehen Judu-Erromatar Gerra

**Lehen Judu-Erromatar Gerra** edo **judu matxinada handia** (;  ''''), Judean bertokoek Erromatar Inperioaren aurkako egindako hiri matxinada nagusietako (Judu-Erromatar Gerrak) lehena izan zen, Kristo ondorengo 66 eta 73 urteen artean gertatu zena —bigarrena Kitosen Gerra (115-117) eta hirugarrena Bar Kokhbaren matxinada (132-135) izan ziren—. 66. urtean hasi zen, erromatar eta juduen arteko tirabira erlijiosoek eragina. Zerga-objekzioak egoera zaildu zuen eta Gessius Florus gobernadoreak tenplua arpilatu zuen. Horrek matxinada indarberritu eta Herodes Agripa II.ak eta erromatar ofizilek hiria utzi zuten. Beth Horongo guduan matxinoek 6.000 legionario hil zituzten eta XII. Fulminata legioak bere arranoa galdu zuen. Gauzak horrela, Neronek Vespasiano jeneralari matxinada betiko amaitzea eskatu zuen eta hark 67an Galilea inbaditu zuen. Errefuxiatuek hiriburua bete zuten baina Erromaren egoera politiko nahasiak operazioak geldiarazi zituen. Matxinada 70. urtean amaitu zen,  Titok zuzendutako legioek Jerusalem setiatu eta erraustu zutenean. Legionarioek Jerusalemgo tenplua arpilatu eta su eman zioten; judu gotorleku nagusiak, batez ere 73. urtean Masada, hondatu eta biztanleriaren zati handi bat sarraskitu eta esklabo bihurtu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brujasko matutiak

**Brujasko matutiak** (, ) 1302ko maiatzaren 18an gertatutako hilkintza izan zen. Egun hartako goizaldean, Brujasko eskulangileak matxinatu ziren frantziar garnizioaren aurka; etxez etxe ibili ziren, eta mila soldadu inguru hil zituzten ohean lo zeudenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Master Crowley's

'''''Master Crowley's'''* (euskaraz *Maisu Crowleyrena*), Irlandako reel doinu bat da, herrialde honetako musika herrikoian aski hedatu eta ezaguna. Hainbat musika tresnekin jo ohi da, tartean biolina, irlandar banjo tenorea, akordeoi edo trikitixa akordeoi diatonikoa, irlandar mandolina eta abar.

## Kanpo estekak 
* *Master Crowley's* doinuaren *De Dannan* taldearen bertsioa entzungai
* *Master Crowley's* doinua irlandar banjo tenoreaz joa
* *Master Crowley's* doinua biolinaz joa eta gitarraz lagundua
* *Master Crowley's'' doinua trikitixa akordeoi diatonikoaz joa
Marmoka (musika taldea)

**Marmoka** 2014 urtean Hondarribian sorturiko rock musika taldea da.

## Diskografia 
* *Marmoka* (2015, autoekoizpena)
* *Bidaide* (2017, autoekoizpena)
* *Plakton* (2019, autoekoizpena) - 3 abesti

## Kolaborazioak 
* *Psilocybe, hogeita bost urte lohian* (2018, Psilocybina Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seidun napolitar

thumb|Seidun napolitarraren adibidea, Do Maiorren, lehenengo alderantzikatzean (Fa, La bemol, Re bemol). Ikusten den bezala, subdominantezko eginkizuna izango luke. Honen ebazpena V. graduan izango litzateke, non La bemola bederatzidun minorra den.
**Seidun napolitarra** edo **akorde seidun napolitarra** subdominantearen gainean eratu ohi den akordea da, hirudun minorra eta seidun minorra dituena (do tonalitatean, fa-la-re litzateke)

Seidun napolitarra eskala batean bigarren gradu gutxituan (beraz, tonikarekiko bidun minorra) osatutako hiruko maiorra da. 'Napolitar' izaeraren jatorria zehaztea zaila den arren, unibertsalki onartua dago izena. XVIII. mendean lehenengo alderantzikatzean erabiltzen zen batez ere, hortik 'seiduna' kontsideratzea. XIX.mendetik aurrera, oinarrizko alderantzikatzean erabilita ere, "seidun" deitzen jarraitzen zaio. Izan ere, eztabaidagarritzat jo daiteke "bigarren gradu gutxituan oinarritutako" deskribapen hori.

Seidun napolitarra hiruko maiorra da eta, hortaz, ez da berez akorde disonantea. Disonante izateko sentsazio hori testuinguru harmonikoak ematen dio, tonikarekiko bitarte kromatikoa dela eta.

Nahiz eta eskala minorretik datorren eta honetan maizago erabiltzen den, askatasunez erabiltzen da modu maiorrean ere bai. Akorde honek subdominante-joera sendoa dauka eta gehienetan dominante baterantz doa. Baxua bikoiztea da gomendagarriena, gradu tonala baita.

V. gradura ebazteko, hirudun minorreko jauzia beherantz nabarmentzen da. Akordearen bostuna, eskala nagusiaren seiduna, alegia, hurrengo harmonian mantenduz gero, bederatzidunezko akordea emango luke.

Dirudienez, seidun napolitarraren asmatzailea Giaccomo Carissimi izan zen, 1656an Jephte oratorioaren konposatzailea. Anna Cazurra kataluniar musikologoak ''Introducció a la música: de l'antiguitat als nostres dies'' (eusk.: 'musikarako sarrera: antzinatik gaur egun arte') bere liburuan dioenez, Carissimiren lan hau lehendabizikoa izan liteke, non seidun napolitarra agertzen den.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Armonía*, Walter Piston

## Kanpo estekak
Garnizio

[320px|eskuinera|thumb|[Maltako garnizioa 1565ean, eta otomandar armada inbaditzailea.]]
**Garnizioa** (frantsesez: *garnison*; *garnir* aditzetik, "hornitu") tropa-multzoa da, leku jakin batean kokaturik dagoena, hura defendatzeko helburuarekin. Hiri, herri, gotorleku, gaztelu edota itsasontzietan izan ohi dira garnizioak. Garnizio-hiri izena ematen zaio base militar bat hurbil duen hiriari.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onki Xin (musika taldea)

**Onki Xin** 2018an sorturiko rock elektroniko estiloko taldea da. Zigor DZk eta Fer Apoak martxan jarritako proiektura, Jonader Artola baterian eta Beñat Atorrasagasti kitarrarekin, gehitu dira.

## Diskografia 
* *Biziko bagara erregeen buruak zapaltzeko izango da* (2018, OKX Diskak)
* *After egon* (2019, Mauka Musikagintza) - EPa
* *Antifa Dance Squad* (2021)
* *Hikikomori* (2021, autoprodukzioa)
* *Sold Out* (2024, autoprodukzioa OKX diskoak zigilupean)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desira (musika taldea)

**Desira** Bilbon sortutako hard rock estiloko musika taldea da.

## Diskografia 
* *Desira* (2018, Produlam Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Orvalgo abadia

**Orvalgo abadia** (, ) zistertar-trapatar abadia da, Villers-devant-Orvalen dagoena, Florenville udalerrian, Belgikako Luxenburgo probintzian. Beneditarrek XI. mendean sortua, Citeauxko ordenak bereganatu zuen 1132an. Frantziako Iraultzaren garaian, lekaideak egotzi eta ondasunak Nazioaren esku geratu ziren. Ondorengo urteetan eraikinak suntsituak izan ziren. 1926an, Sept-Fonseko abadiako lekaide batzuk Orvalen kokatu eta monasterio berri bat eraikitzen hasi ziren, 1936an abadia maila erdietsi zuena. Abadiaren eraikuntza ordaindu ahal izateko, garagardo fabrika bat sortu zuten 1931n, Orval izeneko trapatar garagardoa ekoizten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuartz (musika taldea)

**Kuartz** 2016an Bastidan (Nafarroa Beherea) sortutako rock eta blues musika taldea da. Ibes Mongaburek eta Oihan Delavignek osatzen dute.

## Diskografia 
# *Kuartz* (2018, autoekoizpena)
# *II* (2020, autoekoizpena)
# *III* (2024, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gorbeiako Estazio Megalitikoa

[thumb|250px|Kurtzegane edo gurutzeganeko zutarria [Orozkon.]]
**Gorbeiako Estazio Megalitikoa**. Inguru honek aspalditik, aurrehistoriatik, artzaintza ezagutu du eta, ondorioz, aztarna megalitiko asko ikus daiteke. 21 daude katalogatuak; oso zonalde aberatsa da.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Bizkaia eta Araba gaineko mugan zabaltzen da estazio megalitiko hau, Gorbeiako mendilerroan. Udalerriak: Areatza, Orozko eta Zeanuri. Batez ere [[kareharri]z osatutako mendigunea da. Gailur nagusiak Gorbeia (1.475 m) eta Lekanda (1.314 m) dira; bertatik Itxinako dolina handira eta bertako paisaia karstikora irits daiteke. Inguru horretako gune garaietan larreak dira nagusi, eta, horietan, ardiak eta ahuntzak.

## Sailkatutako monumentuak 
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak 
Guztira hamalau ezagutzen dira:
* Astepe 1
* Astepe 2
* Astepe 3
* Edia
* Errekatxuetako Atxa
* Gaztañazarreta
* Igitaia
* Ipergorta 1 (Gorosteta)
* Ipergorta 2
* Mejandi
* Mendigana (Larreder)
* Ubixeta
* Usengatzu
* Pagozarreta

### Tumuluak 
Guztira sei ezagutzen dira:
* Egalazaburu
* Gorbeiako Gurutzea (Igitaia)
* Gorbeia II
* Kortetako Lepoa 1
* Kortetako Lepoa 2
* Kortetako Lepoa 3

### Menhirra 
Bakarra baina ederra:

* Kurtzegane

## Egoera legala 
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an. Bertan 17 monumentu aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea webgunea.
Garden of Evil

***Garden of Evil*** (euskaraz *Deabruaren Lorategia*), 1954ko Henry Hathaway estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Gary Cooper, Susan Hayward, Richard Widmark, Hugh Marlowe eta Cameron Mitchell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1850, Mexiko. Lea Fuller (Susan Hayward) izeneko emakumeak urre meatze batean harrapatua gelditu den John (Hugh Marlowe) senarra erreskatatzeko herri bateko tabernan dauden Hooker (Gary Cooper), Fiske (Richard Widmark) eta Luke Daly (Richard Widmark) estatubatuar iritsi berriei diru-saria eskeiniko die, eta hiruek baiezkoa emango diote. Meatzea bertako apatxeentzat eremu sakratua den lurraldean dago: "Deabruaren Lorategia" delakoan, hortaz betebehar arriskutsua izango da.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Hooker
* Susan Hayward: Leah Fuller
* Richard Widmark: Fiske
* Hugh Marlowe: John Fuller
* Richard Widmark: Luke Daly
* Rita Moreno: Tabernako abeslaria
* Víctor Manuel Mendoza: Vicente Madariaga

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Auchindoun (Moray)

**Auchindoun**, , Eskoziako landa eremuko etxalde bat da, Moray eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Auchindoun gaztelua

## Kanpo estekak
Carron (Strathspey)

**Carron**, , Eskoziako etxalde eta destilategi bat da, Spey ibaiaren iparraldeko bazterrean eta Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Cummingston

'''''',  eta , Eskoziako ipar-ekialdeko kostaldean dagoen herri bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Duffus

'''''', , Eskoziako herri bat da, Moray eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Duffus gaztelua
* Spynie jauregia

## Kanpo estekak
San Formerioko mendilerroa

**San Formerioko mendilerroa** Araba eta Trebiñu artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Alto del Gurugú mendia da, 754 metrorekin.

Mendilerroan dagoen San Formerio mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Alto del Gurugú, 754 m  (Trebiñu)
# San Formerio, 752 m  (Trebiñu)
# Peña Palacios, 733 m  (Trebiñu)
# Atalaya, 568 m  (Araba)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* San Formerio
* San Formerioren baseliza

## Kanpo estekak