open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lorenzo Zabala Suinaga

**Lorenzo Zabala Suinaga** (Eibar, Gipuzkoa, 1927ko iraila – Eibar, 2020ko abenduaren 4a) ETAk bahitutako lehen euskal enpresaria izan zen, batez ere *Motobic* ziklomotorren sortzaile izateagatik ezaguna. Eibarren jaioa, gaztetatik mekanikarekiko interesa izan zuen. 17 urte zituela lehenengo motor-prototipoak sortu zituen. 1940ko hamarkadaren amaieran bizikletetarako motor lagungarriak garatzen hasi zen, eta hortik sortu zen geroago *Motobic* enpresa. 1972ko urtarrilaren 19an, ETA erakundeak bahitu zuen Abadiñon, lan-gatazka baten testuinguruan. Bahiketa lau egun eta gero amaitu zen, enpresarekin lotutako lan-eskakizunen inguruko akordio baten ondoren. Gertaera honek oihartzun handia izan zuen eta ETAren ondorengo bahiketa ekonomikoen aurrekari izan zen. Zabala 2020ko abenduaren 4an hil zen Eibarren, 93 urte zituela.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
The Witches (1966ko filma)

***The Witches***, , 1966ko Cyril Frankel britainiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Norah Lofts idazlearen ''The Devil's Own'' (1960) eleberrian oinarritua dago. Joan Fontaine, Alec McCowen, Kay Walsh, Ann Bell, Ingrid Boulting eta Gwen Ffrangcon-Davies aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ingalaterra, Afrikan aztiekin izandako bizipen izugarrien ondorioz larritua, Gwen Mayfield (Joan Fontaine) irakasleak Alan Bax (Alec McCowen) eta haren arreba Stephanieren (Kay Walsh) jabetzakoa den Haddaby ikastetxeko zuzendari kargua onartuko du. Hasieran Gwenek bizimodu lasaiaz gozatuko du, baina laister naturaz gaindiko fluxu baten eragina jasango du. Sorginkeria arte misteriotsuak eta azalpenik gabeko zenbait hondamendik Gweni egin beldurgarri bat topatzea bultzatzeko duten.

## Aktoreak 
* Joan Fontaine: Gwen Mayfield
* Kay Walsh: Stephanie Bax
* Alec McCowen: Alan Bax
* Ann Bell: Sally Benson
* Ingrid Boulting: Linda Rigg (kredituetan Ingrid Brett)
* John Collin: Dowsett
* Michele Dotrice: Valerie Creek
* Gwen Ffrangcon-Davies: Amona Rigg
* Duncan Lamont: Bob Curd
* Leonard Rossiter: Wallis doktorea
* Martin Stephens: Ronnie Dowsett
* Carmel McSharry: Dowsett andrea
* Viola Keats: Curd andrea
* Shelagh Fraser: Creek andrea
* Bryan Marshall: Tom

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Iker Ganuza

**Iker Ganuza Baleztena** (1997ko irailaren 15a, Iruñea, Nafarroa Garaia), euskal youtuber eta naturazale bat da. 

Euskal Herriko Unibertsitatean Politika zientzian lizentziatua, Leioa-Erandioko unibertsitate gunean.

2020. urteaz geroztik YouTubeno bushcraft jarduerari buruzko **Basquecraft** deritzon kanala sortu eta aurkezten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Basquecraft, Iker Ganuzaren bushcraftari buruzko kanala ikusgai, YouTube.com
Iñaki Bastida

Inazio Bastida "Etxeberritxo" (Azpeitia, Gipuzkoa, 1943 - ibid., 2013ko urtarrilak 13an) Oñatz auzoko Etxeberriko baserrian jaio zen. Euskal pandertero eta herri-musikari lotutako pertsonaia nabarmena izan zen. 

## Bizitza 
Gaztetatik erakutsi zuen panderoa jotzeko gaitasun berezia. Panderoa jotzen aritu zen hainbat trikitilariren ondoan. Urte luzez, Joakin Errasti "Epelarre" soinu-jotzailearekin batera osatu zuen bikotea. Bikote honetan, Epelarrek trikitixa jotzen zuen eta Etxeberritxok panderoa joz ematen zion bizitasuna eta festa giroa saioari. Batera Euskadiko Trikitixa Txapelketako finalaurrekora heldu ziren 1979an. 

Bere bizitzako azken fasean, Xabi Solano (Esne Beltza) musikariarekin harreman estua izan zuen. Esne Beltzak eskainitako Esne Zopak proiektuan parte hartu zuen hainbat aurkezpenetan, esate baterako Bilbon, 2012ko Aste Nagusian. 

## Heriotza 
2013ko urtarrilean hil zen Azpeitian, 70 urte zituela. Haren heriotzak samin handia eragin zuen herrian eta euskal kulturaren munduan. Bere oroimenez, Xabi Solanok **"Etxeberritxo"https://www.deia.eus/actualidad/2013/02/05/lagrima-lloro-quiero-5364355.html** izeneko kantu ezaguna konposatu zuen, haren bizipoza eta panderoarekiko pasioa goraipatuz.

## Erreferentziak 
https://bizkaie.biz/1462831466235

http://txokomusikala2.blogspot.com/2013/01/etxeberritxo-pandero-jotzailea-hil-da.html

https://www.deia.eus/actualidad/2013/02/05/lagrima-lloro-quiero-5364355.html
Veneziako Armategia

**Veneziako Armategia** () hiriko Castello barrutian zegoen antzinako itsas base bat da. Gaur egun, ikerketa-zentro, Veneziako Biurtekoan arte garaikidea agertoki eta itsasontzi historikoak babesteko zentro gisa erabiltzen dute. Behe Erdi Aroan eta Aro Modernoan, estatuaren jabetzako ontziolek eta armategiek osatutako multzoa izan zen, eta zeregin nagusia izan zuen Veneziako Errepublikako itsas boterearen eraikuntzan.

## Historia 
Bizantziar estiloko egitura bat egon zitekeen bertan VIII. mende inguruan, nahiz eta gaur egungo egitura 1104an eraikitzen hasi zutela uste den, Ordelafo Faliero *dux*aren agintaldian. Edonola ere, XIII. mendearen hasieran martxan zegoen, Danteren *Infernua* obran aipatzen baitute.

Hasiera batean, partikularrentzat eraikitako itsasontziak besterik ez zituen hartzen, baina 1320an Armategi Berria () eraiki zuten, jatorrizkoa baino askoz handiagoa eta eraginkorragoa. Horri esker, estatu-itsasontziak eta merkantzia-ontzi askoz handiagoak leku bakar batean eraiki eta mantendu ahal izan ziren. Langileen etxebizitzak hormetatik kanpo zeuden.

Europako industria-konplexu handiena izatera iritsi zen, Industria Iraultzaren aurretik.  45 hektarea inguruko eremua hartzen zuen, hau da, Veneziako lurraldearen %15a, gutxi gorabehera. Multzoa 3,2 km-ko luzera zuen horma batek inguratzen zuen, Armategia jendeari ezkutatzen ziona eta zaindarien zaintzapean zegoena. Harresi-esparruaren barruan, Armategiko eremu bakoitza itsasontzien zati jakin bat ekoizteko edo ekipamendurako erabiltzen zuten, hala nola armamenturako, soketarako edo aparailuetarako. Ondoren, pieza estandarizatuak mihiztatzen ziren; mihiztatze-prozesua egun batean egin zitekeen. Itsasontziak egiteko behar zen egurra Armategiak Montelo muinoan zuen baso batetik zetorren.

Veneziak gerraontziak masan ekoizteko metodoak garatu zituen Armategian, lehenengo ontziaren gila eraikitzeko sistema barne, kroskoa eraikitzeko erromatar sistema ordezkatuz. Sistema berria askoz azkarragoa zen eta egur gutxiago behar zuen, eta hori erabakigarria izan zen Amategia masa-ekoizpeneko zentro bihurtzera eramango zuen prozesuan.

Armategian ere suzko arma berriak garatu ziren data goiztiarrean, 1370ean bonbardatik hasi eta handik urte gutxira genoarren aurka borrokatzeko arma txikiago ugarirekin. Eskuko armetan ere hobekuntzak egin zituzten, irteerako abiadura handitzeko eta, beraz, balezta batek baino armadura hobea sartzeko. Bartolomeo Colleoni *condottiero*a ezaguna da Armategiko artilleria arin berria gurdi mugikorretan muntatu zuelako, gudu-zelaian erabiltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenpō

**Kenpō**, Japonieraz 拳法,けんぽう, informalki **kenpo**, Japoniako hainbat borroka arteek jasotako izendapena da. 

Kenpō hitzaren itzulpena "Ukabil Metodoa" da, "ken" hitzak "ukabil" eta "po" hitzak "metodo/teknika" esan nahi baidute.

## Aldaerak 
* Kenpo kai
* Shorinji kenpo
* Okinawako kenpo
* Estatubatuar kenpo
* Shaolin kenpo karate
Johan Ramstedt

**Johan Olof Ramstedt** (Stockholm, 1852ko azaroaren 7a – *ibidem*, 1935eko martxoaren 15a) suediar epaile eta politikaria izan zen. Suediako lehen ministroa izan zen 1905eko apirilaren abuztura.

Uppsala Unibertsitatean ikasi zuen eta 1873an Gobernu Ikasketetan graduatu zen. Stockholmeko Apelazio Auzitegian hasi zen lanean eta 1876an gobernuko notario izendatu zuten parlamentuko behe ganberan. 1877tik 1882ra goi ganberan notario izan zen eta 1892an Justiziako ministetiora eraman zuten. 1896tik 1898ra departamentuko buru izan zen eta 1898an Auzitegi Goreneko kide izendatu zuten.

1902an Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten Erik Gustaf Boströmen gobernuan. Ramstedt 1905eko apirilean izendatu zuten lehen ministro krisi garaian, Suediaren eta Norvegiaren arteko Batasuna desegin zenean. 1905eko ekainaren 7an, Norvegiako parlamentuak batasuna desegin zuen, eta Ramstedtek dimisioa eman zuen abuztuan, Suediako parlamentuak negoziazio-proposamenak atzera bota ondoren. 1912an Stockholmeko gobernadore izendatu zuten.
Ordelaffo Falier

**Ordelaffo Falier** edo **Ordelaf Faledro**, **Faletro** (Venezia, 1070-Zadar, 1117) Veneziako Errepublikako hogeita hamalaugarren duxa izan zen.

## Biografia 
Vitale Falierren semea zen, 1084 eta 1096 artean dux ere izan zena. Ez dakigu zein den "Ordelaf" bere bataio-izenaren jatorria, ez baita kristau-tradiziokoa, baina, beharbada, "Faledro" bere abizenaren formetako baten palindromoa izango litzateke. Dux aukeratu zuten Vitale I Michiel hil zenean, Veneziak Lehen Gurutzadan parte hartzen hasi eta gutxira. Agintaldiaren hasiera gorabeheratsua izan zen, 1106an Veneziak uholde suntsitzaile bat jasan baitzuen, Lidoko Malamocco herria suntsitu zuena, baita sute handi batzuk ere.

1109an Lur Santurako espedizio bat antolatu zuen, berak zuzendu zuena. 1110ean itsasoratu zen ehun itsasontzi ingururen buru, Leku Santuetara iritsiz Balduin I.a Jerusalemgoa Sidon setiatzen ari zenean. Setio horretan parte hartu ez bazuen ere, Balduin erregeak, bere etorkizuneko laguntzaren zain zegoenak, Akre hirian merkataritza-kontzesio bat eman zion. Horrekin pozik, veneziarrak etxera itzuli ziren.

Duxak, Veneziako boterea bere itsas-armadan zegoela jabeturik eta Pisa eta Genovaren itsas lehia gero eta handiagoaren aurrean, tailer, ontziola, kai eta galdategi batzuk sortzea sustatu zuen Castello barrutian, Veneziako Armategia izenez ezagutzen zirenak, Errepublikari behar zituen itsasontzien hornidura eman ziotenak eta etorkizuneko itsas boterea finkatu zutenak.

1118an Falierrek hungariarrek kendu zizkieten Dalmaziako kostaldeko antzinako veneziar eremu batzuk berreskuratzeko kanpaina bat hasi zuen, baina handik gutxira Zadarreko harresiaren aurrean borrokan hil zen.

Falierok ''Pala d'Oro''ren birmoldaketa eta aberastea sustatu zuen, San Marko basilikako aldare nagusiko erretaula, non bizantziar tunika inperial batez jantzita agertzen den.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Norma Crane

[thumb|CBS *Studio* One-ren telebista antologikoko sailaren set-ean George Orwellen 1984 aurkezten du. Ezkerretik eskuinera: Kim Swados eszenografoa, Norma Crane, [Eddie Albert eta Paul Nickell zuzendaria.]]
**Norma Crane**, sortzez **Norma Anna Bella Zuckerman** (New York, AEB, 1928ko azaroaren 10a – Los Angeles, AEB, 1973ko irailaren 28a) estatubatuar antzerki, zinema eta telebistako aktorea izan zen, batez ere 1971ko *Fiddler on the Roof* egokitzapen zinematografikoan Golderen papera egiteagatik ezaguna. *They Call Me Mister Tibbs* eta *Penelope* lanetan ere aritu zen. 

= Bizitza =
New York hiriko familia judu batean jaio zen, baina Texaseko El Pason hazi zen. Arte dramatikoa ikasi zuen Denton hiriko Texas State College for Women eskolan, eta Elia Kazanen Actors Studioko kidea izan zen.

## Aktore ibilbidea 
Broadwayn egin zuen aktore debuta Arthur Millerren *The Crucible* lanean.

CBSko *Have Gun – Will Travel* telesailean lau aldiz gonbidatu gisa aritu zen Richard Boonerekin. ABCko *The Untouchables* telesaileko atal batean agertu zen eta Lily Dallas banda bateko lider bihozgabea antzeztu zuen. Beste bi ataletan ere agertu zen.

1960. urtean, Crane Sarah Prentice izan zen Darren McGavin protagonista zuen NBCko *Riverboat* wéstern  serieko "*River Champion*" atalean. Aste batzuk geroago, Cranek Sarah interpretatu zuen ABCren *The Islanders* abentura serieko "*Deadly Tomorrow*" atalean, Hego Pazifikoan girotua.

1961. urtean, Cranek paper nagusia bete zuen NBCko *The Deputy* telesaileko "*The Return of Widow Brown*" atalean. Urte horretan bertan, *Gunsmoken* agertu zen berriro, "Perce" izeneko atal batean, baita *The Asphalt* Jungle-ren atal batean ere. 1965. urtean, Crane gonbidatu gisa jardun zuen Mavis Hull-en paperean The Fugitive-ren "*Masquerade*" atalean eta *The Flying Nun*-en 1968ko atal batean.

## Bizitza pertsonala 
1961. urtean, Herb Sargentekin ezkondu zen, eta dibortziatu egin ziren.

### Heriotza 
Crane bularreko minbiziak jota hil zen 1973ko irailaren 28an, 44 urte zituela, Los Angelesen, Kalifornian, *Fiddler on the Roof* (1971) bere azken filma estreinatu eta bi urtera.

## Filmografia partziala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Béla Balás

**Béla Balás** (; Budapest, 1941eko martxoaren 25a) hungariar elizgizon katolikoa da. 1992tik 1993ra Veszprémgo apezpiku laguntzailea izan zen eta 1993tik 2017ra Kaposvárko apezpikua.

## Bizitza 
1951n edo 1952an Regnum Marianum mugimenduan sartu zen. Bigarren hezkuntza Budapesteko eskolapioen ikastetxean burutu zuen, eta teologia ikasketak Esztergomen. Hiri horretan apaiztu zen 1965eko ekainaren 20an. Nagymarosen, Nógrádmegyerren (1971), Budapesteko Erzsébetváros auzoan (1972), Budapesteko Kada kalean (1972) eta Rokolya kalean (1975), Varsányn eta Érsekvadkerten (1976) aritu zen. 1977tik aurrera Bajóteko parrokoa izan zen.

1992ko abuztuaren 10ean, Joan Paulo II.a aita santuak Fara di Maggioreko apezpiku titular eta Veszprémgo apezpiku laguntzaile izendatu zuen.

2017an, Frantzisko aita santuak bere erretiroa onartu zuen eta László Varga izendatu zuen bere ondorengo.

## Lanak 
## Sariak 
* 2011: Hungariako Meritu Ordenako Ofizialen Gurutzea
* 2016: Fedearen Ezkutua saria
* 2016: Hungariako Meritu Ordenako Komandantearen Gurutzea
* 2017: Mindszenty domina
* 2017: Kaposvárko Askatasunaren Oroimenezko Domina

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermann Huppen

**Hermann Huppen** (Malmedy, 1938ko uztailaren 17a – Brusela, 2026ko martxoaren 22a) belgikar komikigilea izan zen.

Altzarigile izateko ikasi zuen, eta Spirou aldizkarian 1964an komikilari lanetan hasi aurretik egin zuen lan barruko arkitekto gisa. 1966an *Tintin* aldizkarirako Gregen lanak ilustratzen hasi zen.

1977an bere istorioak lantzen hasi zen eta *Jeremiah* sail post apokaliptikoa hasi zuen. Eleberri grafikoez gain, beste lan batzuk ere egin zituen.

Bere estiloa errealista izan zen istorio ilunekin eta gizakiarekiko eta gizartearekiko desilusioarekin.

2016an, haren obra guziengatik Angulemako Sari Handia irabazi zuen. Herenegun hil zen, 87 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Luis Zalbide

**José Luis Zalbide** (Bilbao,1943 - Galdakao 2024), *K. de Zunbeltz* ezizenez ezaguna, Euskadi Ta Askatasuna (ETA) erakundeko lehen garaiko buruzagi eta ideologo nagusietako bat izan zen. 1960ko hamarkadaren hasieratik erakundearen barne eztabaidetan parte hartu zuen, eta bereziki garrantzitsua izan zen ETAren IV. Batzarra-ren ondorengo norabide ideologikoan. Batzar horretan bi txosten aurkeztu zituen, *Carta a los intelectuales* eta *Bases teóricas de la guerra revolucionaria*, non borroka armatuaren oinarri teorikoak eta intelektualen papera aztertu zituen.
Leonardo Guridi

**Leonardo de Guridi** (Oñati, 1891ko azaroaren 6a – Oiartzun, 1936ko urriaren 24a) euskal apaiza izan zen. 1923an apaiztu zen, eta 1929tik aurrera Arrasateko parrokiako koadjutor gisa jardun zuen. Bere lan pastoralarekiko dedikazioagatik eta herritarren artean zuen estimuagatik ezaguna. Espainiako Gerra Zibila garaian, altxamendu frankistaren ondoren atxilotu zuten, eta 1936ko urriaren 24an fusilatu zuten Oiartzungo hilerriaren inguruan; ondoren, Hernaniko hilerrian lurperatu zuten..
Jay-Jay Okocha

**Augustine Azuka Okocha** (Enugu, 1973ko abuztuaren 14a), **Jay-Jay Okocha** izenez ezagunagoa, erdilari gisa aritzen zen futbolari ohi nigeriarra da. Garai guztietako jokalari nigeriar eta afrikar onenetakotzat jotzen zuten askok, eta ezaguna zen regate, teknika eta sormenerako zuen trebeziagatik.

Okocha Afrikako futbolaren historiako mugarri handienetako baten protagonista izan zen: urrezko domina Atlanta 96an, Nigeriako 23 urtez azpiko selekzioak 3-2 garaitu baitzuen Argentina bere parean. Gainera, Nigeriako urteko jokalaririk onena izendatu zuten, eta  zerrendan dago, FIFAk eskatuta Pelék bizirik dauden futbolari onenekin egindako zerrendan. Karlsruher SC taldeari egin zion gola, non Oliver Kahn birritan kanporatu zuen, 1993an Eintracht Frankfurten jokatuz, Bundesligaren historiako tanto onenetakotzat gogoratzen da.

## Ibilbidea 
Okocha Enugu estatuan jaio zen. Bere gurasoak Ogwashi - Ukukoak ziren, Nigeriakoak. Jay -Jay izena benetan pasata dago bere anaia zaharrenetik, Jamesetik, futbolean jokatzen hasi baitzen lehenik. Emmanuel bere anaia zaharrena ere Emma Jay-Jay deitzen zen, baina izena Okocharekin geratu zen. Futboleko beste izar asko bezala, kalean hasi zen futbolean jokatzen, normalean behin-behineko bola batekin.

BBC kateari eskainitako elkarrizketa batean esan zuenez, "Nik gogoratzen dudanera arte, edozein gauzarekin jolasten ginen, aurkitu ahal izan genuen edozein gauza borobilekin, eta beti moldatu ginen pilota bat kontrolatzeko, hori abantaila baitzen! Sinestezina izan zela esan nahi dut!" 1990ean, Enugu Rangersekin elkartu zen. Erakustaldi ikusgarri asko egiten dituen klubean egin zuen bere etapa, horietako bat biribildu eta William Okpara atezain nigeriarraren aurka gol bat sartu zuen Leones BCCren aurkako partidan. Geroago Alemaniara bidaiatu zuen lagun batekin topo egiteko, non bere taldearekin entrenatzeko eskatu zitzaion formakuntzan zirrara eragin ondoren, eta 3.mailako Borussia Neunkirchen talde alemaniarrarekin kontratua lortu zuen. Liga. Jokalari gisa egindako etapan Paris Saint-Germain talde frantziarrarentzat jokatu zuen eta Frantziako etaparen ondoren Ingalaterrako Premier Leaguera joan zen Bolton Wanderers Football Club-ekin jokatzera. 2008an botak zintzilikatzea erabaki zuen, Hull City bere azken taldea izanik.

## Selekzio nazionala 
Nigeriako futbol selekzioarekin egin zituen emanaldiei dagokienez, Okocha hiru mundu mailako hitzorduetara joan zen. Hasiberri gisa joan zen Estatu Batuetara 1994, baina azkenean hamaikakoan postu bat eskuratu zuen.

Geroago, 1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan domina olinpikoa irabazi zuen, eta, ondorioz, Nigeria 1998ko Frantziako Munduko Txapelketarako hautagai serioa zela uste zen. Hala ere, "arrano berdeak" bigarren txandan erori ziren.

2006an Afrikako Nazioen Kopan kanporatua izan ondoren, Okochak selekzioa uztea erabaki zuen, 73 partida jokatu baitzituen 14 golekin.

## Palmaresa 
### Nazionalak 
### Internazionalak 
## Erreferentziak
Sandalio Tejada Sarabia

**Sandalio Tejada Sarabia** (Bilbo, 1893-1971) euskal abokatu, musikari eta kultur eragilea izan zen. Comunión Nacionalista Vascako kidea izan zen, eta 1921etik 1922ra bitartean *Kendu* astekaria zuzendu zuen Bilboko Ateneo Nacionalistan. Txistuaren ikertzaile nabarmena izan zen, eta 1926an sortutako Asociación de Txistularis del País Vasco elkarteko sustatzaile eta idazkari-kudeatzaile izan zen. 1930ean, euskal nazionalismoaren bateratze prozesuan parte hartu zuen Bergarako Batzarrean, Bizkaiko behin-behineko batzordeko kide gisa. Idazle gisa ere jardun zuen, eta *Carta a "Altzeta" o ensayo filosófico sobre los cuatro órdenes* (1936) lana argitaratu zuen. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Euskadiko Herri Auzitegiko kide izan zen; ondoren erbesteratu egin zen, 1938an Santiago de Cuban kontsul izan zen eta gero Venezuelan bizi izan zen..
Sebastian Gorosabel

Sebastian Gorosabel (Arrasate, Gipuzkoa, 1971 – Arrasate, Gipuzkoa, 2015eko irailaren 2a) Arrasate RT eta Bera Bera RT taldeetako errugbi jokalaria izan zen. 

## Bizitza 
Bere ibilbidean zehar, herriko errugbi taldean eta Bera Beran jokatu zuen 93-94 denboraldian eta, gaztetan Euskal Herriko eta Espainiako errugbi selekzioan parte hartu zuen.  10 aldiz izan zen hautatuta 1997-98 denboraldian Espainiako gazteen selekzioaren parte izateko. Halaber, 1988-89ko denboraldian egin zuen debuta S18 Espainiako Selekzioko txostengile gisa, eta honekin 6 kaps lortu zituen. Hau da, nazioarteko goiko mailako 6 partida jokatu zituen.

44 urterekin hil zen, Arrasateko ospitalean, Kanpazar gainean istripu bat izan eta ordu batzuetara. Bere kotxea gidatzen ari zela, postutik jaistean, autoarekin petril baten kontra jo zuen, Mietza baserritik gertu.

## Erreferentziak
Clemens Pickel

**Clemens Pickel** (; Colditz, 1961eko abuztuaren 17a) alemaniar-errusiar elizgizon katolikoa da. 1998tik 2002ra Europar Errusiako administrazio apostolikoko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2002tik aurrera Saratoveko San Klemente elizbarrutiko ordinarioa da.

## Bizitza 
thumb|left|Clemens Pickel apezpikuaren armarria.|209x209px

Clemens Pickelek Magdeburgeko Norbertinumen ikasi zuen, eta bertan graduatu zen 1981ean. Gero Erfurteko apaizgaitegian ikasi ondoren, Georg Weinhold apezpiku laguntzaileak diakono ordenatu zuen Arternen, 1987ko abenduaren 19an. Sei hilabete geroago, 1988ko ekainaren 25ean, apaiz ordenazioaren sakramentua jaso zuen Joachim Reinelten eskutik Dresdengo Hirutasun Santuaren elizan eta Dresden-Meissengo elizbarrutian inkardinatuta geratu zen. Lehen meza Arterneko San Bonifazio elizan eman zuen.

1998ko martxoaren 23an, Joan Paulo II.a aita santuak Chusirako apezpiku titular eta Europar Errusiako Administrazio Apostolikoko apezpiku laguntzaile izendatu zuen. Urte bereko ekainaren 7an jaso zuen apezpiku-ordenazioa John Bukovsky nuntzio apostolikoaren eskutik, kontsakratzailekideak Tadeusz Kondrusiewicz eta Joseph Werth izanik.

Pickel Cor Unum Pontifize Kontseiluko kidea izan zen. 2011n, Errusiako apezpiku-konferentziako presidenteorde bihurtu zen, eta 2017ko martxoan presidente hautatu zuten, Paolo Pezziren ordez.

## Lanak 
* *Ein Deutscher – Bischof in Russland* (2009)
* *Mit Herz & Seele* (2014)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lesley-Anne Down

**Lesley-Anne Down** (Londres, 1954ko martxoaren 17a) aktore britainiarra, ezaguna da *Upstairs, Downstairs* (Goian eta behean) eta  *North and South* (Iparra eta hegoa) telesailetan egindako lanagatik.

*Upstairs, Downstairs* (Goian eta behean)

telesail arrakastatsuan egindako lanagatik gogoratzen da, eta gainera Esmeraldaren papera egin zuen *Parisko Andre Mariaren Konkorduna* telebistarako (1982) lanean. 

*The First Great Train Robbery* (1978) bezalako filmetan ere parte hartu zuen. *A Little Night Music* musikalaren zinemarako egokitzapen batean Elizabeth Taylorrekin batera aritu zen eta bigarren mailako papera izan zuen Hammer Productionsen filmean, *Dracula* kondesarekin Ingrid Pittekin batera, non Bathory kondesaren alaba interpretatu zuen.  

Bi paper baztertu zituen mundu mailan ospea lortu zuten proiektuetan: azkenean Anne Archerrek Atrakzio fatala filmean egin zuen papera, eta beste bat Richard Chamberlain protagonista zuen El pájaro espino telesailean.

## Kanpo estekak 
*
Raúl del Pozo

**Raúl del Pozo Page** (Mariana, Cuencako probintzia, 1936ko abenduaren 25a - Madril, 2026ko martxoaren 10a) espainiar kazetaria eta idazlea izan zen. Bere lan-ibilbideko zatirik handiena idatzizko hedabideetan egin bazuen ere, azken urteetan tertuliakide aritu zen irrati eta telebistako saio batzuetan.

## Bizitza 
1960an hasi zen kazetaritzan *Diario de Cuenca* egunkarian, eta bere ibilbide profesionala *Pueblo* egunkarian garatu zuen. 1970eko hamarkadan *Mundo Obrero* egunkarian ere lan egin zuen, eta 1980ko hamarkadan Interviú aldizkariann. Hamarkada horretan jaso zituen Pedro Rodríguez Kazetaritza Saria eta Francisco Cerecedo Kazetaritza Saria.

Kronikari parlamentarioa eta gaurkotasuneko gaietako analista ere izan zen, bai irratian bai telebistan, adibidez, María Teresa Camposen *Día a día* (1996-2004) eta *Cada día* (2004-2005) telebista saioetan. 1991n *El Mundo* egunkarian hasi zen zutabegile, eta 2007an Francisco Umbral zenaren lekukoa hartu zuen *El ruido de la calle* zutabean. 1991n Persiar Golkoko Gerraren aurka egin zuen, Diario por la Paz editatzen zuen Bakearen Aldeko Kazetariak kolektiboan sartuz, eleberrigile eta idazle gisa nabarmenduz.

2020an Jesús Úbeda eta Xulio Valdeón kazetariek bere biografia idatzi zuten *No le des más whisky a la perrita* izenburuko liburuan, eta Carlos Alsinaren hitzaurrearekin.

2026ko martxoaren 10ean hil zen Madrilen, 89 urte zituela.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Hay gorriones en la tumba de Judas* (1961) 
* *El cielo sobre mis párpados* (1965)
* *Noche de tahúres* (1994)
* *La novia* (1995)
* *Los reyes de la ciudad* (1996)
* *No es elegante matar a una mujer descalza* (1999)
* *Ciudad levítica* (2001)
* *La diosa del pubis azul* (2005, Espido Freirerekin)
* *El reclamo* (2011) 
* *La primera Manhattan* (2024) 

### Biografiak 
* *Massiel* (1972)
* *Bernabéu* (1972)
* *Un ataúd de terciopelo* (1980, Diego Bardónekin)

### Artikuluak 
* *Una derecha sin héroes* (1998)
* *A Bambi no le gustan los miércoles* (2003)
* *Los cautivos de la Moncloa* (2005)
* *La rana mágica* (2006)
* *El último pistolero* (2017)

### Bestelakoak 
* Aleksandr Solzhenitsynen *Archipiélago Gulag* lanaren hitzaurrea (2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celestino Onaindia Zuloaga

**Celestino Onaindia Zuloaga** (Markina-Xemein, 1897 – Hernani, 1936ko urriaren 28a) euskal apaiza izan zen. 1921ean *Euskal Esnalea* aldizkarian ''Zenarruza'ko jaupaltxaunojaren edestia'' lana argitaratu zuen. 1929an Elgoibarko parrokiako koadjutor izendatu zuten, eta langileen heziketan eta ikasketa-zirkuluetan parte hartu zuen. Espainiako Gerra Zibila garaian, 1936ko urriaren 21ean Elgoibarren atxilotu zuten; Donostiako Ondarretako kartzelara eraman zuten, eta urriaren 28an Hernaniko hilerriaren inguruan fusilatu zuten.
Arantza Arbeola

Arantza Arbeola edo Arbeloa abiadura-patinatzaile nafarra da. Iruñeko Txantrea klubeko kidea da, eta munduko eta Europako txapelketetan Nafarroako patinajearen ordezkari nagusietako bat izan zen 1980eko hamarkadan.

## Ibilbidea 
Arbeola Espainian abiadura-patinajea bultzatu zuten nafar patinatzaileen belaunaldi garrantzitsu bateko kidea izan zen, Luis Felipe Sáenz, Javier Romera, Blanca Recalde eta bestelako kirolariekin batera. Kirolari horiei esker, belaunaldi horretan Nafarroa leku nabarmenean kokatuta zegoen, nazioko eta nazioarteko eremuaren barruan.

Europa mailan arrakastarik handiena lortu zuen Azoreetako (Portugal) txapelketan, 1898.urtean Europako txapelduna izan zelako. Horrez gain, bestelako hainbat domina irabazi zituen Europako txapelketa absolutuetan.

Mundu mailan, hainbat lorpen izan zituen:

# Zilarrezko domina 1988ko Munduko Txapelketan
# Brontzezko domina 1987ko eta 1988ko Munduko Txapelketetan
# Munduko txapeldunordea lehiaketa-etapan

Lorpen guzti hauek bere garaiko patinatzaile espainiar onenetarikoa izatera eraman zuten.

## Erreferentziak
José Luis López Aranguren

**José Luis López Aranguren** (Ávila, 1909ko azaroaren 20a – Madril, 1996ko martxoaren 17a) XX. mendeko pentsalari eta filosofo espainiar garrantzitsuenetako bat izan zen. Etika, erlijioaren soziologia eta kulturaren kritikaren arloetan egin zituen ekarpenek eragin handia izan zuten Espainiako intelektualen belaunaldi batean. 

## Bizitza 
### Ikasketak eta hasierako urteak 
Ávilan jaio zen 1909ko ekainaren 9an, familia katoliko eta nazionalista batean. Chamartín de la Rosako jesuiten ikastetxean ikasi zuen (Madril), eta gero Madrilgo Unibertsitatean sartu zen. Han, garaiko filosofo garrantzitsuenekin harremana izan zuen: José Ortega y Gasset, Manuel García Morente, Juan Zaragueta, Xavier Zubiri, José Gaos eta Julián Besteirorekin. Hasieran Eugenio d'Orsen pentsamenduak erakarri zuen arren, gerora bere bidea egin zuen.

Zuzenbidean lizentziatu zen 1931n, eta Filosofia eta Letretan 1936an, Espainiako Gerra Zibila hasi baino lehen. Gatazka garaian altxatutako indarrekin bat egin zuen, eta *Vértice* aldizkarian kolaboratu zuen. Hala ere, gerraostean intelektual falangista talde batera (Pedro Laín Entralgo, Dionisio Ridruejo) hurbildu zen, pixkanaka erregimen frankistarekin kontrajartzen joan zirenak.

### Katedra eta espulsioa 
1950eko hamarkadan filosofia doktoretza lortu zuen, *El protestantismo y la moral* izenburuko tesiarekin. 1955ean Etika eta Soziologiako katedra eskuratu zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Urte horietan argitaratu zituen bere lehen obra handiak, katolizismoaren eta moralaren inguruko gogoetekin. Bere lehen liburu garrantzitsua ''La filosofía de Eugenio D'Ors'' (1945) izan zen.

### Erbestea eta itzulera 
Espulsioaren ondoren, nazioarteko ibilbideari ekin zion. Irakasle gonbidatu gisa aritu zen Europako hainbat herrialdetan (Frantzia, Italia, Suedia) eta Latinoamerikan. Berezbiki garrantzitsua izan zen bere egonaldia Estatu Batuetan, Kaliforniako unibertsitateetan (Berkeley eta Los Angeles). Han, Frankfurteko Eskolako pentsalariekin harremana izan zuen, bereziki Herbert Marcuserenarekin, zeinak eragina izan zuen bere kritika sozialean.

1976an, Franco hil ondoren, Espainiara itzuli eta bere katedran berrezarri zuten. 1979an erretiratu zen, baina publikoki aktibo jarraitu zuen bizitza osoan. 1996ko apirilaren 17an hil zen Madrilen, 86 urte zituela. Bere artxibo pertsonala CSICri (Zientzia Ikerketetarako Kontseilu Gorena) eman zion familiak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Lowit

Thomas Lowit XX. mendeko soziologo frantsesa izan zen, jatorriz Txekiarra eta bere ibilbide profesionala Frantziako Ikerketa Zientifikoko Zentro Nazionalean (CNRS) eta lanaren Pariseko Zientzia Sozialen Zentroan garatu zuen. Lanaren soziologiaren eremuan izen handiko ikertzailea izan zen, batez ere erregimen komunisten azterketan egindako ekarpenengatik. 

## Jatorria 
Lowit 1920an jaio zen eta gaztetan bizi izandako esperientzia politikoek eta geografikoek markatu zuten bere ikerketa-ildoa. Jatorriz Erdialdeko Europakoa izanda, hurbiletik ezagutzen zituen Sobietar Batasunaren eraginpeko sistemak.

## Ibilbide Akademikoa 
Bere karrera Parisera bideratu zuen, eta bertan bihurtu zen ikerketa-burua. Bere lanak hiru ardatz nagusi izan zituen:

# **Boterearen Soziologia=** Botere politikoak, lan-harremanak eta gizarte-egiturak aztertzen zituen.
# **Sindikalismoa=** *Le Syndicalisme de type soviétique* (1971). Bertan, eredu sobietarrean sindikatuak ez zirela langileen defendatzaile independenteak azaldu zuen. Estatuaren aginduak langileei helarazteko, "transmisio-uhal" gisa funtzionatzen zutela adieraziz.
# **"Konkordantzia"=** Lowitek "konkordantzia" kontzeptua garatu zuen, alderdi bakarrak bizitza sozial, ekonomiko eta instituzionaleko alderdi guztiak bateratzeko eta kontrolatzeko zuen gaitasuna deskribatzeko.

## Liburuak 
* ''Le Syndicalisme de type soviétique: L'U.R.S. et les pays de l'Est Européen (1971)https://www.persee.fr/doc/rfsoc_0035-2969_1972_num_13_3_2087*
* *L'Autorité dans l'entreprise: Études de cas (1963)*

## Artikulu eta Ikerketa Nabarmenak 
* *Y a-t-il des États en Europe de l'Est?" (1979)https://www.persee.fr/doc/rfsoc_0035-2969_1979_num_20_2_6702*
* *Le parti polymorphe en régime de type soviétique (1978)*
* *La classe ouvrière et le syndicalisme en Europe de l'Est''

## Erreferentziak
1991ko Kataluniako Volta

**1991ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 71. edizioa izan zen. irailaren 6 eta irailaren 12 bitartean jokatu zuten. Manresa eta Tortosa lotu zituen, guztira 877,3 km eginez zazpi etapatan. 

Garailea Banesto taldeko Miguel Indurain nafarra izan zen

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
László Papp

**László Papp** (Budapest, 1926ko martxoaren 25a – *ibidem*, 2003ko urriaren 16a) hungariar boxeolaria izan zen.

Boxeolari ezkertiarra izan zen eta amateur etapan urrezko hiru domina irabazi zituen Udako Olinpiar Jokoetan. 1956ko Olinpiar Jokoetan jokatutako hamahiru roundetatik bakarra galdu zuen. Europako txapeldun ere izan zen bi aldiz.

1957an kategoria profesionalera igaro zen. Herrialde komunistetan profesionaltasuna debekatuta zegoenez, Papp Vienara joan zen entrenatzera eta borrokatzera. 1964an bere ibilbide profesionala amaitu zuen Hungariako gobernuak bisatua ukatu ondoren.

Borrokarik galdu gabe erretiratu zen (hogeita zazpi garaipen eta bi berdinketa). Hamabost garaipen izan ziren knock-out bidez.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Atxikitako unibertsitate ikastegia

**Atxikitak unibertsitate-ikastegia** Espainiako goi-mailako hezkuntza-sisteman dagoen erakunde bat da. Ikastegi hauek nortasun juridiko eta titulartasun propioa dute (publikoa zein pribatua izan daitekeena), baina titulu ofizialak eman ahal izateko unibertsitate publiko edo pribatu bati (unibertsitate nagusiari) lotuta edo atxikita daude.

## Funtzionamendua eta araudia 
Ikastegiaren eta unibertsitatearen arteko harremana **atxikitze-hitzarmen** baten bidez arautzen da. Ikastegiak bere giza baliabideak eta baliabide materialak modu autonomoan kudeatzen dituen arren, unibertsitate nagusia da irakaskuntzaren kalitatearen azken arduraduna: ikasketa-planak onartzen ditu, azterketak gainbegiratzen ditu eta titulu ofizialak Erregearen izenean ematen ditu.

Ikastegi hauetako irakasleek unibertsitate nagusiaren *venia docendi* baimena lortu behar dute, titulazio ofizialetan eskolak eman ahal izateko gaitasun akademikoa eta zientifikoa egiaztatzeko.

## Historia eta garrantzia 
Eredu honen helburua antzinako lanbide-eskolak unibertsitate-sistema ofizialean integratzea izan zen, unibertsitate egitura berriak sortu beharrik gabe. **1970eko Hezkuntza Lege Orokorra** mugarria izan zen, maisu-maistren eskolak eta ingeniaritza teknikoko eskolak unibertsitateetan atxikitzea ahalbidetu baitzuen.

Sistema honi esker, ibilbide luzeko erakundeek beren izaera pedagogikoa eta nortasuna mantendu ahal izan dute. Adibide nagusiak:
* **Begoñako Andra Mari Irakasleen Unibertsitate Eskola** (BAM): Deustuko Unibertsitateari atxikitako ikastegia.
* **Fray Luis de León Goi Mailako Irakasle Eskola**: Valladolideko Unibertsitateari atxikitako ikastegia.

## Atxikitako unibertsitate-ikastegiak Espainiar estatuan 
Gaur egun, Espainiar estatuko unibertsitate-sistemak 60 atxikitako ikastegi baino gehiago ditu erregistratuta. Ikastegi hauek estrategikoak dira unibertsitate-eskaintza lurraldean zabaltzeko, askotan unibertsitate nagusien egoitza nagusietatik kanpoko hiri edo herrietan kokatzen baitira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Unibertsitate-sistema
* Europako Goi Hezkuntzako Eremua
1988ko Kataluniako Volta

**1988ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 68. edizioa izan zen. irailaren 2 eta irailaren 7 bitartean jokatu zuten. Salou eta Lleida lotu zituen, guztira 998,4 km eginez sei etapatan. 

Garailea Reynolds taldeko Miguel Indurain nafarra izan zen

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Juquin

Pierre Juquin (Clermont-Ferrand, 1930ko otsailaren 22a) politikari komunista eta sindikalista izan zen. Frantziako Alderdi Komunistako (PCF) kide izateagatik ezaguna zen. 1953an sartu zen PCF-en eta alderdiko kide garrantzitsuenetariko bat bihurtu zen.

## Politika 
Hasiera batean, ezkerreko aliantzen aldekoa izan zen. Gerora, PCFtik kanporatu zuten, alderdi barruko ildo ofizialarekin bat ez egiteagatik. 80ko hamarkadan, Juquin PCFren ildo tradizionalekin talka egiten hasi zen, izan ere, alderdia modernizatu nahi zuen, demokratizatu eta mugimendu sozial berrietara (ekologismoa, feminismoa...) hurbildu. Sobietar Batasunaren eredua kritikatu zuen eta bere ideiengatik eta zuzendaritzarekin zituen desadostasunengatik, 1987an alderditik kanportau zuten.

1988ko Frantziako hauteskundeetan hautagai gisa aurkeztu zen, PCFtik kanpo zegoela. Hautagaitza berritzailea izan zen: Komunista disidenteen, ekologisten eta ezkerreko beste talde txikien babera jaso zuen. Botoen %2,1 inguru lortu zituen. Emaitza apala izan arren, Frantziako ezkerraren barruan bultzada ekologista eta alternatiboaren hazia erein zuela esaten da.

## Idazlanak 
Politika arloa utzi ondoren, historiara itzuli zen. Bere obrarik garrantzitsuenetako eta sarituenetako bat **Louis Aragon** idazlearen biografia izan zen.

## Erreferentziak
Ernest Ouandié

**Ernest Ouandié** (1924 - 1971ko urtarrilak 15), Kamerungo lider politiko bat izan zen, 1950eko hamarkadan, herrialdearen independentziaren borrokan izan zuen jokabideagatik ezaguna. Era berean, Kamerungo Herrien Batasunaren (UPC) alderdiko buruzagietako bat izateagatik nabarmendu zen, 1952an alderdiko presidenteorde hautatu baitzuten. Alderdi horrek modu aktiboan borrokatu zuen Frantziaren nagusitasun kolonialaren eta bere herrialdearen burujabetzaren alde.

1970ean, matxinada karguaz eta indarkeriaren bidez legezko gobernu bat behera botatzeko saiakeragatik epaitu zuten. Heriotza zigorra ezarri ziotelarik, handik urtebetera exekutatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kamerun
* Kamerun frantsesa

## Kanpo estekak 
*
Eazy-E

**Eric Lynn Wright** (Compton, Kalifornia, 1964ko irailaren 7a - Los Angeles, Kalifornia, 1995eko martxoaren 26a), ezagunagoa **Eazy-E** izen artistikoaz, West Coast eta gangsta rap estiloak landu zituen estatubatuar raperoa izan zen. N.W.A gangsta rap musika taldeko kide zela egin zen ezaguna 1980ko hamarkadaren amaieran.

1987an, 22 urterekin, Ruthless Records diskoetxea sortu zuen. Urte berean Ice Cube, Dr. Dre eta Arabian Prince raperoekin N.W.A musika taldea sortu zuen. Ondoren, MC Ren eta DJ Yella raperoak taldean sartu ziren. *N.W.A. and the Posse* bildumarekin egin zuten debuta. 1989an estudioko lehen diskoa argitaratu zuten: *Straight Outta Compton*. 1991n bigarren estudioko diskoa argitaratu ondoren, *Niggaz4Life*, taldea desegin zen.

Taldekideen apurkako sakabanatzearekin batera, neurri batean diruaren inguruko liskarrengatik, Eazy-Ek Ice Cuberekin eta Dr. Drerekin lehia gogorrak izan zituen, azken bi hauek 1989an eta 1991n bakarkako ibilbidea hasi eta gero, hurrenez hurren.

1995ean Los Angeleseko Cedars-Sinai Zentro Medikora joan zen arnas arazoak zituelako. Bertan, medikuek hiesa diagnostikatu zioten. Ondoren, martxoaren 16an adierazpen publiko bat egin zuen bere gaixotasunaren berri emanez. Urte bereko martxoaren 20an, Ice Cuberekin adiskidetu zela eta N.W.A berriro batzeko arazoak konpondu zituztela adierazi zuen. Martxoaren 26an hil zen hiesarekin lotutako pneumoniak jota, 30 urte zituela. Whittierko Rose Hills Memorial Park hilerrian lurperatu zuten.

## Diskografia 
### Bakarka 
#### Estudioko diskoak 
* *Eazy-Duz-It* (1988)
* *Str8 off tha Streetz of Muthaphukkin Compton* (1996)

#### Bildumak 
* *Eternal E* (1995)
* *Eternal E: Gangsta Memorial Edition* (2005)
* *Featuring...Eazy-E* (2007)

#### EPak 
* *5150: Home 4 tha Sick* (1992)
* ''It's On (Dr. Dre) 187um Killa* (1993)
* *Impact of a Legend* (2002)

### N.W.A taldearekin 
#### Estudioko diskoak 
* *Straight Outta Compton* (1989)
* *Niggaz4Life* (1991)

#### EPak 
* *100 Miles and Runnin'* (1990)

#### Bildumak 
* *N.W.A. and the Posse* (1987)
* *Greatest Hits* (1996)
* *Straight Outta Compton: N.W.A 10th Anniversary Tribute* (1998)
* *The N.W.A Legacy, Vol. 1: 1988–1998* (1999)
* *The N.W.A Legacy, Vol. 2* (2002)
* *The Best of N.W.A: The Strength of Street Knowledge* (2006)
* *Family Tree'' (2008)

## Kanpo estekak
Pie' di Marmo

'''''Pie' di Marmo*** edo **Marmolezko Oina*' marmol edo haitzurdinezko oin baten eskultura erraldoi bat da*,* Erroma hiriko kalearte batean kokatua *Via di Santo Stefano del Cacco* eta ''Via del Pie' di Marmorekin* artean, Pigna auzoan  .

## Historia 
Jainko femenino baten estatua erraldoi batena da ezkerreko oina, eta sandalia batekin dago jantzia. Isis eta Serapisen antzinako tenplu batekoa da (*Iseo Campense* delakoa), oraingo kokapenetik gertu zegoena. Erdi Aroan, oina *Via del Pie di Marmo* eta *Piazza del Collegio Romano'' kaleen elkargunean zegoen, eta 1878an mugitu zuten kokapen berrira, Italiako errege Vittorio Emanuele II.aren hileta zela eta.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Idiáquez

**Francisco Idiáquez** euskal nazionalista gaztea izan zen, 1932an Getarian (Gipuzkoa) Ciriaco Gachaga errepublikarra hiltzeagatik ezaguna izan da. Auziak polemika politiko eta mediatiko handia eragin zuen, nazionalisten eta errepublikanoen arteko liskarren ondorioz. 1934an hainbat gestio eta berrikuspen judizial egin ondoren, Idiaquez absolbitu eta askatu egin zuten, eta bere kasua Euskal Herriko hizkuntza eta politika eskubideei buruzko eztabaidaren eredu bihurtu zen.

## Erreferentziak
Jose Iñazio Ariz Martinez

Jose Ignazio Ariz Martinez, 1948ko uztailaren 24ean jaio zen, Iruñean. Hamar urte zituenean Orimendi Mendi Taldean sartu zen eta Pirinioetatik hasita mendiak etengabe igo zituen. Horregatik, atzerriko mendizaleen elitean kokatzen da.

1970ko hamarkadan bere anaiarekin batera atzerriko mendikateen gailurretara iristen hasi ziren. Alde batetik Algeriako Hoggar mendiak 1971an; eta bestetik 1979an 31urte zituenean Dhaulagiri mendia (Nepal). Euskal espedizio honek zortzimila bat igo zuen lehenengoa izan zen; Gregorio Ariz (bere anaia) buru. 

Bere mendi gorakada garrantzitsuenak hurrengoak izan ziren, guztiak zailtasun handikoak:

* Pombieko behatza hegoaldetik
* Midi de Ossau hegoaldetik
* Ansabere
* Tozal del Mallo
* Coulouir de Gaube

## Lana 
Bere bi anaiekin, Gregorio eta Rafaelekin, 1987an Lau-Anaiak familia-enpresa enpresa sortu zuten eta higiezinen negoziora bideratuta dago, eraikitzen, alokatzen, eta salmen erosketak egiten.

## Erreferentziak
Jean Baptiste Harambillet

**Jean Baptiste Harambillet Etcheverry** (Kanbo, Lapurdi, 1917 - Biarritz, Lapurdi, 1992) euskal pilotaria izan zen, XX. mendean trinketean izan zuen nagusitasunagatik ezaguna.

**Harambillet** gaztetatik hasi zen pilotan nabarmentzen, baina Bigarren Mundu Gerra heltzean bere kirol ibilbidea eten egin behar izan zuen Frantziako armadarekin bat egin eta gerrara joatera behartu zutelako. Gerra bete betean Alemaniarrek preso hartu eta Poloniako mugatik gertu zegoen Stalag preso-eremura deportatu zuten. Hirugarren ihesaldi saiakeran lortu zuen bertatik ihes irtetea eta ezkutuan Euskal Herrira itzultzea lortu zuen.

1940ko hamarkadaren amaieran, gerra amaitu ostean, bere garairik oparoena bizi izan zuen kirolari dagokionez. Frantziako Buruz Buruko Trinkete Txapelketa bost aldiz irabazi zuen 1947, 1948, 1950, 1951 eta 1952 urteetan, hain zuzen ere. Bost aldiz txapela irabazi izanak **Harambillet**en izena historiako trinketelari onenen artean kokatzera eraman zuen.

1950eko hamarkadaren azken urteetan utzi zion kirolari profesionala izateari, hala ere, pilota munduan aktiboki parte hartzen jarraitu zuen. 1958an Baigorrin ospatu zen **Lehen Pilotarien Biltzar**reko bultzatzaile nagusienetariko bat izan zen, garaiko beste pilotari esanguratsu batzuekin batera. Urte berean, Frantziako Gobernuak ''Médaille d'Or de l'Éducation Physique'' edo euskaraz, Heziketa Fisikoaren urrezko dominarekin saritu zuen kirolari gisa egindako ekarpenagatik.

Pilota utzi ondoren, Biarritzeko Saint Martin trinketearen arduradun bihurtu zen eta belaunaldi gazteagoei pilota irakasten jarraitu zuen.
Fermin Zarza

**Fermin Zarza** (Bilbo, Bizkaia, 1891 inguruan – 1962ko martxoaren 19a) politikaria eta inprimaketa-industriako langilea izan zen. PSOE alderdi politikoan eta UGT sindikatuan jardun zuen, eta azken horretako hainbat lanbide elkartetako kidea izan zen Bilbon.

1922an, Bilboko Gorte barrutian aurkeztu zen hautagai gisa. 1931ko apirilaren 12ko udal-hauteskundeetan Bilboko Udaleko zinegotzi hautatu zuten, eta alkateorde kargua bete zuen. 1934ko iraileko udal-matxinadan eta urte bereko urriko gertakari iraultzaileetan parte hartu zuen, eta ondorioz atxilotu egin zuten. 1936an, Ernesto Erkoreka preso zegoenez, Bilboko alkate izan zen aldi batez, eta urte bereko urriaren 7an Gernikako Batzarretxean egindako batzarrean parte hartu zuen, non Jose Antonio Agirre Eusko Jaurlaritzako lehendakari hautatu baitzuten.

Gerra Zibila amaitzean erbesteratu egin zen, eta Hendaian finkatu zen. Han, sozialisten eta sindikatuen jardunean aktiboki parte hartu zuen, bai PSOEren bai UGTren egituretan. 1946an erbesteko Eusko Jaurlaritzako sailburu izendatu zuten, eta Euskadiko Batzorde Zentral Sozialistako lehendakariordea izan zen. 1947an, gobernu horretan krisi politiko batean parte hartu zuen, kide komunisten aurkako jarrera hartuz. 1951n Eusko Jaurlaritzatik dimititu zuen.

Ondoren, Bilbora itzuli zen, eta bertan hil zen 1962ko martxoaren 19an.

## Erreferentziak 
* Eusko Jaurlaritza. *Euskal erakundeen historia eta kargudunen fitxak*.
* PSOE. *Historia del PSOE en el exilio*.
* UGT. *UGT en el exilio: documentación histórica.*
*
Isidoro Apraiz

**Isidoro Apraiz Egileor** (Zornotza, Bizkaia, 1949) aktibista eta politikaria izan zen, ETAri lotua.

## Bizitza 
Zornotzako (Bizkaia) Boroa auzoko Etxetxiki baserrian jaioa, Francoren diktaduran jazarpenek markatutako familia giroan hazi zen. 15 urte zituela, ETAren fronte militarrean trebatzen hasi zen. Hala ere, 1969an atxilotu eta torturatu egin zuten, begi bateko ikusmena galduz. Espetxean sei urte eman ondoren, langile eta herri mugimenduetan parte hartu zuen eta Zornotzako zinegotzi izendatu zuten.

## Erreferentziak
Lonesome Dove Church

***Lonesome Dove Church***, , 2014ko Terry Miles kanadarrak zuzendutako western film bat da. Tom Berenger eta Greyston Holt aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mendebalde Urruna, John Shepherd (Tom Berenger) predilatzaile bat da, haren semea den Isaac hilketa burutzeaz bidegabeki errudun día izango da. Johnek bere semearen errugabetasuna nola edo hala frogatzen saiatuko da, nahi eta horrek hiltzaile bati aurre egitera behartuko duen.

## Aktoreak 
* Tom Berenger: John Shepherd
* Greyston Holt: Isaac Shepherd
* Alex Zahara: Butch Henley
* Nicole Oliver: Nancy Shepherd
* Geoff Gustafson: Dutch
* Serge Houde: Charles Stone
* George Canyon: Gorgeous George
* Philip Granger: Pastor Simmons
* Bruce Blain: Hillbilly
* Mike Garthwaite: Jose Sanchez

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Migel Antonio Iñarra

**Migel Antonio Iñarra** (1864, Oiartzun, Gipuzkoa-1898, Donostia, Gipuzkoa) poeta eta euskal historiaren babesle sutsua izan zen. Frantzisko Iñarra eta Maria Zeledonia Mitxelenaren semea, Nafarroako katedrako euskal oposizioak irabazi zituen eta erlijio irakaskuntzan jardun zuen.

## Lana eta ikasketak 
17 urtekin Sanartzazuko (Irun) minetan lanean hasi zen. 18 urte bete orduko ordea seminarioan sartu zen erlijio katolikoaren ikasketak hasteko. Latina Urnietan, Manuel Antonio Antia izan zuen irakasle eta hark bultzatu zion hein batean euskararekiko zuen maitasuna. Filososfia Oñatin eta Teologia Gasteizen ikasi zuen. Ikasketak bukatuta Pasai Donibanen apaiz lanetan ibili zen 7 urtez eta bertako errektore-lagun eta koadjutore ere izan zen. 33 urte zituela, ordea, hemorragia meninge baten ondorioz hil zen Igeldon (Donostia) seminarioetan irakasten ari zenean.

## Poesia 
Apaiza izateaz gain poeta ere bazen Migel Antonio Iñarra. Bere idatziak (hiltzerako 40tik gora) *Euskalerria* aldizkarian argitaratzen zituen 1888.urtetik aurrera. Geroago aaldizkariaren laguntzaile finkoa eta antolatzailea bihurtu zen. *Euskalzale* aldizakarian ere argitaratu zituen hainbat poesia. Euskal historiaren inguruko hainbat idatzi ere egin zituen. Real Academia de la HIstoria boletinean argitaratzen saitu zen izkribu batean hauxe zioen:"Beroren meritu guztiak jakin-minean datza eta lana egiteko zaletasun eta maitasunean"

### Irabazitako sariak 
1888an Oiartzungo Euskal Festetan aldaera saria irabazi zuen *Zerbait!* poemarekin.

1891ean Donostiako Euskal Festetan gai eta neurri libreko sailean lehen saria eskuratu zuen *Arrantza* poemarekin.

1897an Oiartzungo Euskal Festetan aldaera saria irabazi zuen berriz, *Oyartzungo gloriya kondairarrak eta bertako seme argidotarren doyak* poemarekin. 

## Erreferentziak
Juan Carlos Ruiz de Azúa

**Juan Carlos Ruiz de Azua** (Gasteiz, 1954) euskal jatorriko artista garaikidea da, margolaria, eskultorea eta diseinatzaile grafikoa. Bere lana XX. mendearen hasierako abangoardia artistikoetan oinarritzen da, eta adierazpen plastikoen etengabeko bilakaera bilatzen du. 

## Bizitza eta ibilbidea 
Gasteizen jaio zen 1954an. Artearekiko interesa gaztetan hasi zuen, eta 11 urterekin ekin zion lehen prestakuntza artistikoari. Ondoren, Gasteizko Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen sei urtez, marrazkia, ikatz-teknikak eta olio-pintura landuz. 

Bere ibilbide profesionalaren hasieran, 24 eta 35 urte bitartean, hainbat erakusketa kolektibo eta indibidualetan parte hartu zuen, aldi berean estudio-lana garatuz. 

Arte grafikoen enpresa batean lan egin zuen profesional gisa 2018ra arte. Urte horretan erretiratu zen, eta Gasteizko Arte eta Lanbide Eskolara itzuli zen, buztinezko eta igeltsuzko eskultura klaseak jasotzeko, pintura, eskultura eta brontzezko eskultura-fundizioarekin batera. 

Bere lanetan ohikoak dira olio-pintura, akrilikoak, tintak eta fotomuntaia teknikak. Eskulturaren alorrean, material desberdinak erabiltzen ditu (buztina, igeltsua edo brontzea), eta bolumenaren eta espazioaren arteko harremana aztertzen du. 

## Erreferentziak