Elsie Widdowson

eskuinera|thumb|260px|Elsie Widdowson Laborategia
**Elsie Widdowson** CH CBE FRS (Wallington,Surrey, Erresuma Batua, 1906ko urriaren 21a -  Cambridge, 2000ko ekainaren 14ra), dietista eta nutrizionista britainiarra izan zen. Bera eta Robert McCance doktorea (pediatra, fisiologoa, biokimikoa eta nutrizionista) Bigarren Mundu Gerran, elikagaiei bitaminak derrigorrez eranstea eta Britainia Handiaren errazionamendua gainbegiratzeaz arduratu ziren.

## Gaztaroa 
Widdowson Wallingtonen jaio zen, Surreyn. Aita janari-laguntzailea zuen. Bere ahizpa gazteena, Eva Crane, fisikari nuklear gisa hezi zen, baina erleen gaineko autoritate mundiala bihurtu zen. Dulwichen bizi izan zen eta Syndham County Grammar School for Girls-en parte hartu zuen.

Hogeiko eta hogeita hamarreko hamarkadetan, emakumeentzako aukera profesionalak, erizaintzaz edo irakaskuntzaz gain, mugatuak ziren. Widdowson gisa hezitako emakumeek lanerako potentziala eskainiko zieten trebetasunak garatu behar zituzten. Beraz, Widdowson kimikari gisa trebatu zen.

Kimika ikasi zuen Imperial College Londonen eta 1928an BSCn lizentziatu zen, Imperial Collegen graduatutako lehen emakumeetako bat bihurtuz. Graduondoko lanak egin zituen Imperial Collegeko Landare Fisiologiako Departamentuan, frutaren fruktosa, glukosa, sakarosa eta hemizelulosa bereizteko eta neurtzeko metodoak garatuz. Frutaren karbohidratoen aldaketa indibidualak neurtu zituen, zuhaitzean agertzen zirenetik heltzen ziren arte. 1931n kimikan doktoratu zen Imperial Collegen, sagarren karbohidratoen edukiari buruzko tesiarekin.

Bere lehen ikasketak nagusiki landareetan oinarritzen ziren arren, Widdowson-ek interes handiagoa zuen animalien eta gizakien biokimikan. Charles Dodds irakaslearekin gehiago ikertu zuen Middlesex ospitaleko Courtauld Biokimikako Institutuan, giltzurrunen metabolismoari buruz, eta Courtauld Institutuan doktoratu zen.

## McCance eta Widdowson 
thumb|Margo Bulmanen (1974) Elsie Widdowson-en brontzezko bustoa, Londresko Royal Societyri.
Widdowsonek erakunde ospetsu batean doktore-titulua lortu bazuen ere, artean estatus iraunkor bat aurkitzeko borrokan ari zen. Dodds doktoreak iradoki zuen Widdowsonek dietetikan espezializatzea planteatu zuela, eta, beraz, graduondoko diploma bat hasi zuen Londresko King 's Collegen. Haragiaren eta arrainaren konposizioak sukaldatutakoan nola eragiten zien ikertu zuen. 

Widdowsonek 1933an ezagutu zuen Robert McCance King 's College Ospitaleko sukaldeetan, dietetikako diplomaren barruan sukaldaritza industrialeko teknikak ikasten ari zenean. McCance mediku gaztea zen, eta sukaldearen ondorio kimikoak ikertzen zituen diabetesaren tratamenduari buruzko ikerketa klinikoaren parte gisa. Widdowsonek akats bat adierazi zuen McCance-ren frutaren fruktosa-edukiaren analisian. Mindu beharrean, McCancek diru-laguntza bat lortu zuen Widdowsonentzat, aurreko datu guztiak aztertu eta zuzentzeko. Hortik aurrera, zientzia-bazkide bihurtu ziren, eta elkarrekin lan egin zuten hurrengo 60 urteetan, McCance 1993an hil zen arte. Lehen diru-laguntza jaso eta urte gutxira, McCancek bigarren diru-laguntza lortu zuen, Widdowsonek fruita, barazki eta fruitu lehorren konposizioan lanean jarraitu zezan. 

McCance Medikuntza Irakurle bihurtu zen Cambridgeko Unibertsitatean 1938an eta Widdowson bere taldean sartu zen Cambridgeko Medikuntza Esperimentaleko Departamentuan. Giza gorputzaren konposizio kimikoa eta ogia egiteko erabiltzen ziren irinen nutrizio-balioa landu zituzten. Haurren dietak giza hazkundean duen eragina ere aztertu zuen Widdowsonek. Gatzaren eta uraren urritasunen ondorioak aztertu zituzten, eta lehen taulak egin zituzten, egosi aurretik eta ondoren elikagaien nutrizio-edukia alderatzeko. Bere lanak garrantzi nazionala hartu zuen Bigarren Mundu Gerran. Widdowson eta McCance The Chemical Composition of Foods-en egilekideak izan ziren, 1940an Medical Research Councilek lehen aldiz argitaratua. Bere "McCance y Widdowson" liburua dietistaren biblia bezala ezagutu zen eta pentsamendu nutrizional modernoaren oinarria izan zen. 

Bigarren Mundu Gerrak aurrera egin ahala, elikagai gehienen aurkako blokeoa gogortu egin zen. Funtsezko elikagaiak, hala nola gurina, haragia, gazta, arraina eta arrautzak, oso mugatuta geratu ziren. Widdowson eta McCance arduratu ziren muturreko errazionamendu-sistema batek osasunean eragiten zituen ondorioez. Widdowson eta McCance eta lankideak beren gai esperimentalak bihurtu ziren. Palna bat osatu zuten: Biak gose-dieta batean jarri , ariketa zorrotz batekin batera, hala nola mendiak eskalatzea eta ia 5.000 kaloria erretzea (emakume batentzat egunean 2.500 kaloria inguru kontsumitzen dira). Ondoren, hainbat hilabetez ogiz, azaz eta patatez egindako dietan egin, gerran haragia, esnekiak edo kaltzioa gutxi hartuz gero, arrazionalizazioak haien osasunari eragingo zion jakiteko, hau da, frogatu zuten dieta oso murriztuak osasun ona erraztu zezakeela. Elikagaien gotorlekua defendatzen ere lehenak izan ziren, zehazki ogiarena, kaltzioa bezalako bitamina eta mineralekin. Bere lana Lord Woolton Elikagai Ministroak sustatutako gerra garaiko austeritate dietaren oinarri bihurtu zen.

Widdowson eta McCance izan ziren elikagaiei bitaminak eta mineralak nahitaez gehitu zizkien lehenak. Berrogeiko hamarkadaren hasieran ekin zioten lanari, ogiari kaltzioa gehitzean. Bigarren Mundu Gerran Britainia Handiko gerraren arrazionalizazioa formulatzeko ardura ere izan zuten.

Widdowson eta McCance Medical Research Councileko langileak izan ziren 1946tik, eta Cambridgen igaro zuten beren lan-bizitzaren zatirik handiena. Nazien kontzentrazio-eremuetako gose-biktima izan ziren pertsonen errehabilitazioari buruz galdetu zieten, eta Herbehereak, Alemania eta Danimarka bisitatu zituzten 1946an, gerrako dieta pobre batek naziek okupatutako Europako jendearengan zuen eragina aztertzeko. Widdowsonek lan horren jarraipena egin zuen berrogeita hamar, hirurogei eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan Afrikako desnutrizioa aztertzen. Animaliei buruzko ikerketak erakutsi zuen desnutrizioak, bizitzako lehen urteetan, eragina zuela bizi-garapen osoan, hazkundean eta osasunean. 
thumb|150x150px|Widdowson doktorearen besoan mineralak injektatzen
Widdowson-ek frogatu zuenez, jaio berria den ume batek bere gantz-pisuaren %16 duela, beste espezie batzuen, %1 edo %2 baino gehiago. Haurren dieten nutrizio-edukiaren garrantzia ere aztertu zuen, bereziki giza esne natural eta artifizialean arakatutako bitamina eta mineralena. Haren lanaren ondorioz, Erresuma Batuko laurogeiko hamarkadako ama-esnearen ordezkoen arauak berrikusi ziren. 

## Ondorengo bizitza eta azterketa 
Widdowson Cambridgeko Dunn Nutrizio Laborategiko Haurren Nutrizioko Ikerketa Dibisioko buru bihurtu zen 1966an. 1972an erretiratu zen formalki, baina ikerketa akademikoak Addenbrooke ospitaleko Ikerketa Medicine Departamentura jarraitu zuen. Nutrition Societyko lehendakaria izan zen 1977tik 1980ra bitartean, Society Neonatal Nazionaleko lehendakaria 1978tik 1981era, eta British Nutrition Foundation-eko lehendakaria 1986tik 1996ra. 1994an Inperial College-ko Fellow bihurtu zen.

Royal Societyko kide izan zen 1976an, eta CBE izendatu zuten 1979an. Ohorezko Company-en Ordenako kide ere izendatu zuten 1993. urtean, arte, literatura, musika, zientzia, politika, industria edo erlijioan izandako arrakasta handiengatik.

British Nutrition Foundation-ek liburu bat argitaratu zuen 1993an, McCance, *McCance eta* Widdowson-ekin elkarlanean eman zituen 60 urteak ospatzeko. *Scientific Partenorado* of 60 Years, 1933-1993, Margaret Ashwell-ek argitaratua.

Widdowson Barrington, Cambridgetik gertu, 50 urtez baino gehiagoz bizi izan zen. Dieta xumea jan zuen, gurina eta arrautzak barne, eta bere bizitza-luzera gene onei egotzi zien: aita 96 urte arte bizi izan zen eta ama 107 urte zituela hil zen. Addenbrooke ospitalean hil zen, Irlandan ahizparekin oporretan zegoela iktus bat izan ondoren. Ez zen inoiz ezkondu.

## Legatua 
* 2020an, BBCk zazpi zientzialari britainiar garrantzitsuren zerrendan sartu zuen, baina ez oso ezagunen zerrendan .

* Imperial Collegek Elsie Widdowson beka eskaintzen die amatasunaren, adopzioaren eta / edo gurasoen baimen partekatuaren ondoren lanera itzultzen diren langile akademikoei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* College inperioa
* Obituary Archive .is-en artxibatua, The Telegraph, 22 Ekaina 2000
* Science Museum Archivado 2015/10/11 .
* Obituary, The Guardian, 2000ko ekainaren 22a
* MRC Elsie Widdowson Laboratory Archivado  a , 2018ko maiatzaren 22a
* The Economist, 2000ko ekainaren 29a
* Whitehead, Roger. «Widdowson, Elsie May (1906–2000)». A: Oxford Dictionary of National Biography. online.  Oxford University Press, 2012. DOI 10.1093/ref:odnb/74313.  requereix subscripció o ser soci de la biblioteca pública del Regne Unit
* Elsie Widdowson doktorea CH, CBE, FRS ,  MRC Human Nutrition Research
* The Elsie Widdowson Lecture, The Neonatal Society
* Obituary: Elsie Widdowson (1906-2000), Nature 406, 844 (24 Augusto 2000)
* A personal appreciation: Dr Elsie M. Widdowson, 22 October 1906–14 June 2000, Proceedings of the Nutrition Society, Volume 60, Issue 02, May 2001, 157 – 160 or.
* Great Lives: Helen Sharman, Elsie Widdowson-en
* Watch a video oral history interview with Dr Elsie Widdowson - Oxford Brookes Universityk grabatua, Physicianseko Royal College of Physicians-ekin batera, Medical Sciences Video Archiverekin batera.