open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Germán Gamazo

**Germán Gamazo Calvo** (Boecillo, Valladolid, 1840ko maiatzaren 27a - Madril, 1901eko azaroaren 22a) espainiar abokatu eta politikaria izan zen. Alfontso XII.a Espainiakoaren erreinaldian eta Maria Kristinaren erregeordetzan, Sustapen, Ogasun eta Itsasoz Haraindiko ministroa izan zen.

Unión Liberalen kidea, 1841ko Lege Hitzartuak ezarritako zerga-araubide forala ezereztatzea saiatu zuenean, Gamazada izeneko matxinada sortu zen.

## Bibliografia 
* *"Gran Enciclopedia Larousse"* 

## Ikus, gainera 
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian
Amós Salvador

**Amós Salvador Rodrigáñez** (Logroño, Errioxa, 1845eko martxoaren 31 - *ibidem*, 1922ko irailaren 4a) espainiar ingeniari eta politikaria izan zen. Maria Kristinaren erregeordetzan eta Alfontso XIII.a Espainiakoaren erreinaldian, Nekazaritza, Industria, Ogasun eta Hezkuntza ministroa izan zen.

Alderdi Liberal-Kontserbadoreko kidea, Sagastaren iloba zen.

## Bibliografia 
* *"Gran Enciclopedia Larousse"*
Joaquín Arteaga

**Joaquín Ignacio Arteaga-Etxague Silva-Méndez de Vigo** (Donostia, 1870eko irailaren 5a - Madril, 1947ko urtarrilaren 4a) donostiar noble eta politikaria izan zen, XVII. Infantadoko dukea zena.

Alfontso XIII.aren erreinaldian lau aldiz jarraian hautatu zuten diputatu eta Gerra Zibil osteko I. legealdian (1943-1946) gorteetako prokuradore izendatu zuten.

## Familia 
1894an Isabel Falguera ezkondu eta 9 seme-alaba izan zituzten:
* María Belén Arteaga Falguera (1899-1994)
* Andrés Avelino Arteaga Falguera (1901-1902)
* Cristina Arteaga Falguera (1902-1984) moja eta historialaria
* Iñigo Arteaga Falguera (1905-1997), oinordekoa
* Sofía Arteaga Falguera (1907-1920)
* Jaime Arteaga Falguera (1908-1938)
* Teresa Arteaga Falguera (1909-1962)
* Elisa Arteaga Falguera (1912-2008)
* Francisco de Borja Arteaga Falguera (1916-1937)
Ramón Nocedal

**Ramón Nocedal Romea** (Madril, 1842ko abenduaren 31 - *ib.*, 1907ko apirilaren 1a) espainiar idazle eta politikaria izan zen. Cándido Nocedal buruzagi karlistaren semea, 1888an Partido Católico Nacional izeneko zatiketa sortu zuen, integrismoaren ikur bilakatu zena.

*Obras completas* (1907-1927) argitaratu zituen.
Jazarpen

**Jazarpena** indarra, hertsadura, iseka mingarria edo mehatxua erabiltzea da, abusuak egiteko, modu oldarkorrean menderatzeko edo beldurtzeko. Portaera errepikatua eta ohikoa izaten da. Funtsezko baldintza da botere fisiko edo sozialaren desoreka hautematea (jazarleak edo gainerakoek). Desoreka horrek jazarpena eta gatazka bereizten ditu. Jazarpena jokabide oldarkorraren azpikategoria bat da, eta honako ezaugarri hauek ditu: etsaitasunezko asmoa, botere-desoreka eta aldi baterako errepikapena. Jazarpena portaera oldarkor errepikatuaren jarduera da, beste pertsona bati kalte egiteko asmoz, fisikoki, mentalki edo emozionalki.

Jazarpena banaka edo taldean egin daiteke, mobbing deritzona. Jazarleak jarraitzaile bat edo gehiago izan ditzake, jazarle nagusiari laguntzeko prest daudenak edo jazarlea indartzen dutenak iruzkin positiboak emanez, hala nola barrea. Eskolako jazarpenari eta lantokiko jazarpenari "berdinen arteko abusua" ere esaten zaio. Robert W. Fullerrek jazarpena aztertu du rankismoaren testuinguruan. Dan Olweus ikertzaile suediar-norvegiarrak dio jazarpena gertatzen dela pertsona bat "behin eta berriz eta denboran zehar pertsona baten edo gehiagoren ekintza negatiboen eraginpean dagoenean", eta ekintza negatiboak gertatzen direla "pertsona batek nahita beste pertsona bati lesioak edo eragozpenak eragiten dizkionean, kontaktu fisikoaren bidez, hitzen bidez edo beste modu batean". Jazarpen indibidualaren ezaugarria da pertsona batek modu jakin batean jokatzen duela beste baten gainean boterea irabazteko.

Jazarpenaren kultura edozein testuingurutan gara daiteke, gizakiek elkarrekintzan dihardutenean. Horrek eskola, familia, lantokia, etxea eta auzoak barne har ditzake. Gaur egungo kulturaren jazarpenerako plataforma nagusia sare sozialen webguneetan dago. Futbol amerikarreko jokalari diren gizonezko nerabeei buruzko 2012ko ikerketa batean, "[jazarpenaren] iragarle indartsuena jokalariaren bizitzan eragin handiena duen gizonak jazarpen-portaera onartuko ote lukeen hautematea izan zen." *The Lancet Child & Adolescent Health* aldizkariak 2019an egindako ikerketa batek erakutsi zuen neskek sare sozialak erabiltzearen eta jazarpenarekiko esposizioa areagotzearen arteko harremana zegoela.

Menderatze hori baieztatzeko erabiltzen diren portaerek barne har ditzakete eraso fisikoa edo derrigortzea, hitzezko jazarpena edo mehatxua, eta ekintza horiek helburu zehatzetara bidera daitezke behin eta berriz. Jokabide horien justifikazioan, gizarte-maila, arraza, erlijioa, generoa, sexu-orientazioa, itxura, portaera, gorputz-hizkuntza, nortasuna, ospea, leinua, indarra, tamaina edo trebetasuna bereizten dira batzuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Pascual Gandarias

**Pedro Pascual Gandarias Navea** (Arratzu, 1843ko urriaren 22a - Bilbo, 1901eko otsailaren 14a) bizkaitar enpresaburua izan zen. Durañona leinuarekin ezkontzaren bidez batu eta *Durañona y Gandarias* izeneko elkartea sortu zuen, gero industria-gune sortuko duena.

## Biografia 
Aita Juan Tomás Gandarias Zabala, *Huarca* izeneko burdinolaren jabea, eta ama María Josefa Navea Altamira zituen. Gaztea zela, Portugaletera joan zen burdinari buruz gehiago jakiteko. Hantxe, Juan Durañona Arrarteren etxean geratu eta 1868an honen alaba zen Victoria Durañona Santa Coloma ezkondu zuen. 5 seme-alaba izan zituzten: Juan Tomas, Pedro Pascual, Victoria, Sofía, Teresa eta Ricardo.

1870ean Bilbora joan eta laster Víctor eta Benigno Txabarri, José Ángel Olano, Federico Etxebarria edo Vicente Durañona koinatarekin batera elkartu zen. Hauek 1882an *Sociedad Anónima Metalurgia y Construcciones La Vizcaya* sortu zuten, gero *Altos Hornos de Bilbao* eta *La Iberia* enpresekin batera Bizkaiko Labe Garaiak sortuko zuela.

Hainbat enpresen sortzailea da: *Talleres de Deusto S.A.* (1891), *S.A. Basconia* (1892), *Sociedad Anónima Vasco Asturiana* (1888), *Ferrocarril Bilbao-Portugalete*, *Sociedad Anónima Alcaracejos*, *Argentífera de Córdoba*, *Sociedad Anónima Los Almadenes* edo *Sociedad Anglo-Vasca de las Minas de Córdoba*.

Politika arloan liberala izan zen, Víctor Txabarri bere laguna bezala. Ez zuen politikan apenas parte hartu, baina 1874 baino lehen Portugaleteko Udalean parte hartu zuen.
Juan Tomás Gandarias

**Juan Tomás Gandarias Durañona** (Portugalete, 1870eko martxoaren 8a - *ibidem*, 1940ko uztailaren 17a) bizkaitar enpresaburu eta politikaria izan zen.

Aita Pedro Pascual Gandarias zuen eta honen oinordekoa izan zen, familiaren industria-gunea handituz. Pedro Pascual Gandarias. Bizkaiko Labe Garaietan, Banco Urquijon edota Gernikako tailerretan parte hartu zuen.

1900. urtean Urkixoren markesaren alaba zen Cecilia Urkixo Ussia ezkondu zuen. Zazpi seme-alaba izan zituzten: Pedro Pascual, Juan Manuel, José, María Dolores, Ricardo, María Victoria eta Antonio.

Politikoki Unión Liberalaren *La Piña* izeneko taldeko kidea izan zen, baita 1897an Liga de Acción Monárquica alderdiarena ere. Gernikako barrutian 1896 eta 1914 artean diputatu hautatu zuten eta 1915 eta 1923 artean biziarteko senataria izan zen.

Gerra Zibilean bitan atxilotu zuten eta, azkenean, Donibane Lohizunen erbesteratu zen.
Plácido Allende

**Plácido Allende Plágaro** (Menagarai, Araba, 1861eko urtarrilaren 5a - Bilbo, 1911ko martxoaren 9a) bizkaitar ingeniari eta politikaria izan zen.

Politikan, Markinako barrutian diputatu (1898-1899, 1899-1901 eta 1901-1903) eta senataria (1904-1911) izan zen, beti Alderdi Kontserbadorean.

Meategien ingeniaritza ikasi eta *Sociedad de Alambres del Cadagua*, *Unión Resinera Española*, *Compañía de Maderas El Esla*, *Sociedad de Centrales Eléctricas*, *Teledinámica del Gállego*, *Sociedad Constructora de Obras Públicas*, *Compañía Explotadora de la Mina Demasía San Antonio*, *Compañía Minera Mutiloa* eta *Banco de Vizcaya* kudeatu zituen.
Tomás Zubiria

**Tomás Zubiria Ybarra** (Bilbo, 1857ko uztailaren 28a - *ibidem*, 1932ko irailaren 21a) bilbotar ingeniari eta enpresaburua izan zen, Zubiriako konde izendatua.

Aita Cosme Zubiria Etxeandia (1808–1882) eta ama Prudencia Ybarra Gutiérrez de Caviedes (1819–1882) izan zituen. Carmen Somonte Basabe (1868–1952) ezkondu eta hamar seme-alaba izan zituzten.

1894an Luis Zubiria anai nagusia hil zenean, Labe Garaietan sartu zen eta hurrengo 30 urteetan bere presidentea izan zen. La Navalen presidentea eta *Banco de Vizcaya* (1901), *Compañía Marítima del Nervión* (1907) edo *Arriola, Arisqueta y Cía.* (1920) elkarteen sortzailea izan zen.

1901 eta 1918 artean, diputatua izan zen. 1919an Liga de Acción Monárquicaren sortzaileetako bat izan zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Joaquín Calbetón

**Joaquín Calbetón Legarra** (Irun, 1806ko ekainaren 11 &ndash; Donostia, 1893ko uztailaren 13a) donostiar politikari eta legelaria izan zen.

## Biografia 
Bitan izendatu zuten Donostiako alkate eta Puerto Rico eta Habanako erregeordea izan zen. Josefa Blanchónekin ezkondu eta Fermin Calbetón izan zuten seme. Donostiako eliteen "La Balandra" bilguneko kidea zen.

## Ikus, gainera 
* Fermin Lasala Urbieta
* Joaquín Francisco Berroeta Aldamar
* Pedro Egaña
Traci Lords

**Traci Lords**, benetako izenez **Nora Louise Kuzma**, (Steubenville, Ohio, 1968ko maiatzaren 7a) estatubatuar aktore porno ohia da. Bere ibilbide osoan adingabea zenez, eskandalu handi bat piztu zuen porno munduan eta *Penthouse* aldizkarian. Gero, B-mailako eta telefilmak egin ditu eta baita abeslari bilakatu ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Wenceslao Orbea

**Wenceslao Orbea Alberdi** (Eibar, ? &ndash; ?, 1919ko martxoaren 6a) eibartar politikari eta abokatua izan zen.

Zuzenbidea ikasi eta diputatu hautatu zuten 1916 eta 1918 artean.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren abokatua, Gipuzkoako Kutxaren sorreran eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen berrantolaketan parte hartu zuen.

Felisa Biardeau ezkondu eta lau seme-alaba (Adelaida, Isabel, Manuel eta Elisa) izan zituen.

## Erreferentziak
Kepa Cueto

**Pedro María Cueto Estrada** (Santurtzi, Bizkaia, 1959ko martxoaren 9a) bikoizketa-aktorea eta esataria da. 1989an Inés Serradorrekin ezkondu zen; seme bat dute elkarrekin.

## Filmografia 
* *Aitaren etxea* (2015)
* *Decisiones* (2013)
* *Zorion perfektua* (2009)
* *La crisis carnívora* (2007)
* *Cosmos* (2007)
* *Goenkale* (2006 eta 2014)
* *La sombra de nadie* (2006)
* *Lasa eta zabala* (2014)
Turkiako futbol liga

**Turkiako futbol liga** (turkieraz *Süper Lig*) Turkian jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 1959an sortu zen eta Istanbuleko taldeek irabazi dituzte ia ekitaldi denak, batez ere Galatasarayk, Fenerbahçek eta Beşiktaşek.

## Historia 
Ingelesek ekarri zuten futbola XIX mendearen bukaeran eta 1904rako Istanbuleko liga eratua zen. 20. hamarkadan beste hainbat hiritako ligak sortu ziren eta 1937an **Milli Küme** izenarekin hirien arteko txapelketa hasi zen. 1956-57an Turkiako Federazio Kopa sortu zen Europako Koparako ordezkari bat bilatzeko. Beşiktaşek irabazi zuen, bai eta hurrengo urtean ere. 1959an gaur egungo liga eratu zen.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### XX mendea 
|valign="top"|

|}

### XXI mendea 
* ¹ 2020-21 denboraldiko Liga oso estua izan zen eta aurreneko biek berdindu egin zuten. Haien arteko partidetako emaitzak kontutan hartuta ere Galatasarayk 3-1 irabazi zuen etxean eta Beşiktaşek 2-0. Talde bakoitzaren golen diferentzia hartu behar izan zen kontutan eta Beşiktaşek +45 izan zuen eta Galatasarayk +44.
## Garaipenak 
### Taldeka 
* Beşiktaşek 1957 eta 1958an irabazitako Turkiako Federazio Kopak ere onartzea eskatzen du baina ez dute agintariek ontzat hartu.

### Hirika 
## Ikus, gainera 
* Turkiako futbol kopa

## Kanpo estekak 
*  Süper Ligaren webgune ofiziala
Beşiktaş JK

thumb|250px|Beşiktaş taldea.
[thumb|250px|[Vodafone Arena.]]
**Beşiktaş JK** (izen osoa *Beşiktaş Jimnastik Kulübü*) Turkiako futbol talde onenetakoa da, Istanbul hiriko Beşiktaş auzoan egoitza duena. Palmaresari dagokionez Turkiako hirugarren taldea da.

Futbolaz gain beste hainbat kirol ere baditu, baina nagusiki futbolarengatik da ezaguna.

## Historia 
Kirola egiteko elkartzen ziren 22 gaztek 1903an sortu zuten taldea Istanbuleko Beşiktaş auzoan. Abdul Hamid II.a sultanak turkiarrek futbolean jokatzea debekatu zuen garai hartan eta gazteen berri izatean agenteak bidali zituen bertara baina hauek gimnasia ariketak egiteko elkartu zirela esan zuten. Horregatik *Bereket Gymnastic Club* izena eman zioten taldeari. Hasiera batean kolore zuri gorriak izan zituen baina 1912-13an Turkiak Balkanetako ia lur guztiak galdu izanaren tristeziak eraginda koloreak beltz-zurira aldatzea erabaki zuten gazte abertzaleek.

Lehenengo garaipenak Istanbuleko txapelketatan izan zituen, lehena 1924ean eta hurrengoak 1934 eta 1954 artean. Turkia osorako antolatu zen *Milli Küme* liga ere 3 aldiz irabazi zuen.

50. hamarkadaren bukaeran Europako txapelketak antolatu ziren eta bertan parte hartzeko txapelketak sortu zituen Turkiako Futbol Federazioak. 1957 eta 1958koa Beşiktaşek irabazi zituen. 1959an sortu zen Turkiako liga profesionala. Aurreko txapelketa biak palmaresean sar daitezen sarritan eskatu du Besiktasek baina ez diote onartu. Aro profesionalean 13 Liga eta 9 Kopa lortu ditu Beşiktaşek.

2016ko apirilaren 10ean futbol estadio berria estreinatu zuen, Vodafone Arena, 41.903 ikuslerentzako tokia duena. Urte bereko abenduaren 10ean bi bonba-autok eztanda egin zuten partidua jokatu ostean eta gutxienez 38 pertsona hil ziren, hauetatik 30 estadioa zaintzen zuten poliziak. 2016-17 denboraldian Liga irabazi zuen bigarren aldiz jarraian. 2020-21 denboraldia bikaina izan zuen eta Liga eta Kopa eskuratu zituen.

## Uniformea 
### Etxekoa 
#### Kanpokoa 
## Palmaresa 
### Turkian: 39 
* Turkiako Liga (16): 1957, 1958, 1960, 1966, 1967, 1982, 1986, 1990, 1991, 1992, 1995, 2003, 2009, 2016, 2017, 2021.
* Turkiako Kopa (11): 1975, 1989, 1990, 1994, 1998, 2006, 2007, 2009, 2011, 2021, 2024.
* Turkiako Superkopa (9): 1967, 1974, 1986, 1989, 1992, 1994, 1998, 2006, 2021.
*Milli Küme (3): 1941, 1944, 1947

### Istanbulen: 29 
* Istanbuleko liga (13): 1924, 1934, 1939, 1940, 1941, 1942, 1943, 1945, 1946, 1950, 1951, 1952, 1954.
* Istanbuleko kopa (2): 1944, 1946.
* Istanbuleko Superkopa (1): 1935.
* TSYD Kopa (12): 1964, 1965, 1971, 1972, 1974, 1983, 1984, 1988, 1989, 1990, 1993, 1996.
### Nazioartean: 1 
* Europako Kopa (0): final laurdenak 1987an.
* UEFA Europa League (0): final laurdenak 2003an.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Beşiktaşek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Luis Gonzalez de Etxabarri

**Luis Gonzalez de Etxabarri** (Ubide, 1893ko urriaren 8a - Buenos Aires, 1971ko abuztuaren 7a), '''''Aizkibel'dar Bingen'''* ezizenaz ezaguna, bizkaitar idazlea izan zen.

*Hermes*, *Euskal-Esnalea*, Mexikoko *Vida Vasca* eta Argentinako *La Nación Vasca*, *La Baskonia* eta *Euskalduna* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak, euskaraz eta gazteleraz. 1923-1924 urteetan *Aberri* egunkariaren zuzendari izan zen. Euskaltzaindiaren eta Eusko Ikaskuntzaren sortzaileetako bat izan zen. Obra nagusiak: *Ipuin aberkoyak* (1917), *Urretxindorra* (1918), *Arana-Goiri bardo de la Patria* (1925) eta *Cantos de Euzkadi* (1927).

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Ipuin aberkoyak* (1917, *Grijelmo*)
### Poesia 
* *Urretxindorra* (1918, *Grijelmo'')

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Luis Gonzalez literaturaren zubitegian
Alejandro Pidal y Mon

**Alejandro Pidal y Mon** (Madril, 1846ko abuztuaren 26a - *ibidem*, 1913ko urriaren 19a) espainiar historialari eta politikaria izan zen. Maria Kristinaren erregeordetzan Sustapen ministroa izan zen. Madrilen jaioa izan arren, asturiarra zuen bere burua. Politikoki, neokatolikoa zen. Aita Pedro José Pidal politikari eta historialaria zuen.

## Bibliografia 
* Joaquín Fernández, *El zar de Asturias: Alejandro Pidal y Mon (1846-1913)*. Gijón: Ediciones Trea S. L., 1997.
Émile Combes

**Émile, Justin, Louis Combes** (Roquecourbe, 1835eko irailaren 6a - Pons (Charente-Maritime), 1921eko maiatzaren 25a) Frantziako politikaria izan zen.

1902ko uztailaren 7tik 1905eko urtarrilaren 24ra Frantziar Errepublikako Lehen Ministroa izan zen, Émile Loubeten gobernuan eta PR alderdi politikoarekin. Antiklerikal sutsua izan zen.
José Félix Lekerika

**José Félix Lekerika Erkiza** (Bilbo, 1891ko urtarrilaren 30a - *ibidem*, 1963ko ekainaren 9a) bilbotar diplomatiko eta politikaria izan zen.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, Juan Tomás Gandariasen eskuetan politikan hasi zen: hasieran maurismoan eta gero talde monarkikoetan.

Gerra Zibila piztu zenean, Falange Españolan sartu zen. Enbaxadore izan zen Frantzian, Estatu Batuetan eta Nazio Batuetan eta baita Kanpoko Harremanetarako ministroa ere.
Batasun Katolikoa (Espainia)

**Batasun Katolikoa** (, **UT**) espainiar alderdi tradizionalista izan zen, 1881 eta 1884 artean iraun zuena. Alejandro Pidal y Mon eta Orza eta Canga Argüelles kondeek sortua, Espainiako Lehenengo Errepublikan karlistekin batu eta Hirugarren Karlistaldian utzi zuten neokatolikoek osatzen zuten.

Leon XIII.a aita santuak hala eskatua, 1884an Alderdi Liberal-Kontserbadorearekin batu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Alderdi Liberal-Kontserbadorea

**Alderdi Liberal-Kontserbadorea** () espainiar alderdi kontsebadorea izan zen, 1876 eta 1931 artean iraun zuena. Antonio Cánovas del Castillok sortua, borboien berrezarkuntzan kooptazio sistema bat ezarri zuen Alderdi Liberalarekin.

## Buruzagiak 
* 1876-1897: Antonio Cánovas del Castillo
* 1897-1905: Francisco Silvela
* 1905-1913: Antonio Maura
* 1913-1921: Eduardo Dato
* 1921-1923: huts betegabe
* 1923-1930: huts betegabe (Miguel Primo de Riveraren diktadura);
* 1930-1931: Juan de la Cierva

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alderdi Liberal Fusionista

**Alderdi Liberal Fusionista** () edo **Alderdi Liberala** espainiar alderdi liberala izan zen, 1876 eta 1931 artean iraun zuena. Práxedes Mateo Sagastak sortua, borboien berrezarkuntzan kooptazio sistema bat ezarri zuen Alderdi Liberal-Kontserbadorearekin.

## Buruzagiak 
* 1876–1902: Práxedes Mateo Sagasta;
* 1902–1905: Eugenio Montero Ríos;
* 1905–1912: José Canalejas Méndez;
* 1912–1913: Segismundo Moret y Prendergast;
* 1913–1918: Álvaro Figueroa, Romanonesko kondea;
* 1918–1923: Manuel García Prieto eta Romanonesen kondea;
* 1923-1931: huts betegabe (Miguel Primo de Riveraren diktadura);
* 1931: Romanonesen kondea.

## Kanpo estekak
Horace Kallen

**Horace Meyer Kallen** (Bernstadt, Silesia, 1882ko abuztuaren 11a – Palm Beach, Florida, 1974ko otsailaren 16a) estatubatuar filosofoa izan zen. Pluralismo kulturalaren bultzaialtzea izan zen.

## Lan hautatuak 
* *Democracy Versus the Melting-Pot,* 1915.
* *Zionism and World Politics,* William Heinemann, 1921.
* *Indecency and the Seven Arts:And Other Adventures of a Pragmatist in Aesthetics,* 1930.
* *Decline and Rise of the Consumer,* 1936.
* *Art and Freedom,* 1942.
* *Modernity and Liberty,* 1947.
* *The Liberal Spirit,* 1948.
* *Ideals and Experience,* 1948.
* *The Education of Free Men,* 1950.
* *Patterns of Progress,* 1950.
* *"Of Them Which Say they Are Jews,": and Other Essays on the Jewish Struggle for Survival,* Bloch Pub. Co., 1954.
* *Cultural Pluralism and the American Idea,* 1956.
* *Utopians at Bay,* 1958.
* *Liberty, Laughter, and Tears,* 1968.
* *Creativity, Imagination, Logic: Meditations for the Eleventh Hour,* 1973.
Iratxe Esnaola Aldanondo

**Iratxe Esnaola Aldanondo** (Donostia, 1983- ) euskal idazlea da.

EHUn Kazetaritza eta Granadan Literatur Teoria eta Literatura Konparatua ikasi eta gero, Txileko Santiagon irakaslea da. *Galerna* izeneko eleberriarekin, idatzi zuen lehena, Augustin Zubikarai Saria irabazi zuen 2010ean.

## Eleberriak 
* **2010:** *Galerna* (Elkar).

## Kanpo estekak 
*  Iratxe Esnaola, Augustin Zubikarai Sariaren irabazle *Berrian*
*  Iratxe Esnaola, Augustin Zubikarai Sariaren irabazle *El Diario Vascon*
* "Iratxe Esnaola Aldanondo eta Iratxe Esnaola Arribillaga: 'Ilusioa egiten zigun elkar ezagutzeak'". Gaztezulo aldizkaria (2013-10).
Iratxe Esnaola (argipena)

**Iratxe Esnaola** honako pertsonak izan daitezke:
* Iratxe Esnaola Aldanondo euskal idazlea;
* Iratxe Esnaola Arribillaga informatikaria;
Xabier Zabala

**Xabier Zabala Garcia** (Zarautz, Gipuzkoa, 1967ko apirilaren 9a) musikaria eta konpositorea. Lauburu musika taldearen kidea izan zen.

*Maite zaitut* euskal abesti ezagunaren musika **Xabier Zabalarena** da. 2005ean sortu zuen Pirritx eta Porrotx pailazoentzat eta sekulako harrera izan zuen. Euskarazko abestirik arrakastatsuenen artean dago. Letra pailazoek idatzi zuten.

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Pirritx, Porrotx eta Marimotots
* Aiora Zulaika
* Joxe Mari Agirretxe
* Mertxe Rodriguez

## Kanpo estekak 
* *YouTube · katxiporretaTB -Pirritx, P orrotx eta Marimotots* 2016(e)ko api. 20(a)
* *MAITE ZAITUT Maite zaitut* *YouTube · katxiporretaTB - Pirritx, Porrotx eta Marimotots,  2016(e)ko mar. 30(a)*

* *Maite zaitut* (Pirritx Porrotx eta Mari Motots-Ainhoa Moyua) YouTube · Gabi de la Maza - 2018(e)ko urr. 4(a)
Showrooming

***Showrooming*** denda fisiko batean produktu bat ikuskatu, probatu eta ondoren beste toki batean, gehienetan online, erosteko praktika da. Kontsumo-modu hau smartphone motako telefonoen zabalkuntzarekin nagusitu zen, horren bitartez askotan kontsumitzaileek produktuari argazki bat atera eta ondoren sarean berdina bilatzen baitzuten merkeago. Praktika horren aurka, denda fisiko batzuek produktuei argazkia ateratzea debekatu edota dendara sartu ahal izateko kuota bat ordaindu behar izatea ezarri dituzte.

## Kanpo estekak
Turkiako futbol kopa

**Turkiako futbol koga** (turkieraz *Türkiye Kupası*) Turkian jokatzen den bigarren futbol txapelketa nagusia da. Kanporaketa bidez jokatzen da. 1962an eratu zen txapelketa.

1998-99 denboraldirarteko finalak bi partidutara jokatu ziren (1966, 1967, 1984, 1986, 1990 eta 1991 ezik) baina XXI mendekoak partida bakarrera izan dira

## Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.
* ¹ 1964ean Altay SK taldeak uko egin zion itzulerako partida jokatzeari eta Galatasarayri 3-0eko aldeko emaitza eman zitzaion.
* ² 1967ko finala txanponaren bidez erabaki zen.

## Garaipenak 
### Taldeka 
### Hirika 
## Ikus, gainera 
* Turkiako futbol liga

## Kanpo estekak
Ke-erauzgailu

thumb|180px|**Ke-erauzgailua**.

**Ke-erauzgailua** edo **ke-kanpaia** sukalde gainean jartzen den etxetesna elektriko bat da, haizagailu baten bitartez sukaldeko kea xurgatu eta iragazki batean jasotzen duena. *Kanpai* izena etxetresnak izaten duen formatik datorkio.

## Kanpo estekak
Salat (ibaia)

**Salat** (frantsesez, *Salat*; okzitanieraz, *Salat*) hego-mendebaldeko Frantziako ibaia da, Garonaren adarra, Coserans zeharkatzen duena. 74,5 luze da eta 1.570 km² arroa drainatzen du.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Ariège: Couflens, Saint-Girons
* Garona Garaia: Salies-du-Salat, Boussens.

## Ibaiadarrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilergete

**Ilergeteak**, ***ilergetes*** edo ***iltirgeskios*** (Iltirtako biztanleak) erromatarrek Iberiar Penintsulako konkista burutu baino lehenago, gaur egun Lleida, Huesca eta Zaragoza probintziak diren lurraldean bizi izan zen herria osatzen zuten. Iberiar herritzat dauzkate aditu gehienek.

Iberiarrekin loturik, litekeena da iberiera edo aitzineuskararekin loturiko hizkuntza bat mintzatzea. Bere hiriburua *Atanagrum* zen (egun kokapen ezezaguna duena).

## Lurraldea 
Gerora Tarraconense probintzia izango zenaren zati batean kokatuta zeuden, Behe Urgeletik Ebro ibairaino, gaur egun Huesca eta Lleida probintziak okupatuz, Segre ibaiaren arro aberatsak okupatuz, Noguera Pallaresa, Noguera Ribagorzana, Cinca eta Alcanadre, nahiz eta, garaiko beste herriekin gertatzen den bezala,  ezin diraa jakin zein zien muga zehatzak. Zaragozako egungo probintzian eta Castellóko probintzia iparraldean denbora luzez egon izanaren seinaleak daude, edetaniarrei presio egiten baitzieten.
[thumb|[Vilars de Arbeca|El Villars aztarnategia: Leidako Arbeca udalerrian dagoen ilergeteen herri bateko erorkinak.]]
Bere lurraldearen ekialdeko muturrean *Ilerda* zegoen (egungo Lleida), eta mendebaldean, Bolscan (egungo Huesca).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Cohen

**Daniel Cohen** (Tunis, 1953ko ekainaren 16a - Paris, 2023ko abuztuaren 20a) ekonomialari frantsesa izan zen. Gertuko finantza-historia eta zorra gaietan aditua izan zen. François Hollanderen ekonomia gaietarako aholkularia izan zen.

## Bibliografia 
* *Monnaie, Richesse et Dette des Nations*, Éditions du CNRS, 1987
* *Private Lending to Sovereign States*, MIT Press, 1991
* *Les Infortunes de la Prospérité*, Julliard, Paris, 1994 (MIT, 4 hizkuntzetara itzulia)
* *Richesse du monde, pauvretés des nations*, Flammarion, Paris, 1997 (MIT, 12 hizkuntzetara itzulia)
* *Nos Temps modernes*, Flammarion, Paris, 2000 (MIT, 8 hizkuntzetara itzulia)
* *La Mondialisation et ses ennemis*, Grasset, Paris, 2004 (MIT, 7 hizkuntzetara itzulia)
* *Trois leçons sur la société post-industrielle*, Éditions du Seuil, Paris, 2006
* ''27 Questions d'économie contemporaine* (Tome&nbsp;1), sous la direction de Philippe Askenazy et Daniel Cohen, Albin Michel, Paris, 2008
* *La Prospérité du vice, Une introduction (inquiète) à l'économie*, Albin Michel, Paris, 2009 (MIT, 9 hizkuntzetara itzulia)
: Daniel Cohenek erakusten du oparotasuna eta hezkuntza ez direla nahikoak mundua baketzeko, Europako historiak erakusten duen bezala, eta beraz, gaur egun globalizazioa nahikoa izango dela nazioarteko harremanak baretzeko ideiaren aurka ohartarazten du.
* *16 nouvelles questions d'économie contemporaine* (tome 2), Philippe Askenazy eta Daniel Cohenen zuzendaritzapean, Albin Michel, Paris, 2010
* *Homo Economicus, prophète (égaré) des temps nouveaux*, Albin Michel, Paris, 2012, 280 p. 
* *5 crises - 11 nouvelles questions d'économie contemporaine*, Philippe Askenazy eta Daniel Cohenen zuzendaritzapean. Albin Michel, 2013

### Sariak eta dominak 
* Frantziako zientzia ekonomikoen domina (1987)
* American Expressen *Special Merit Award* (1987)
* « Urteko ekonomilaria », 1997, *Le Nouvel Économist*en eskutik
* Académie des sciences morales et politiquesen Léon-Faucher saria (2000)
* Ekonomia liburu saria 2000
* Sari europarraren domina 2000
* *Mutation et travail*liburuarengatik Synapsis 2000 saria.
* Ohorezko Legioaren Zaldun
* *Brussels Lectures in Economics'' (2003)

## Kanpo estekak 
* ENS guneko orria
* Elkarrizketa, Bourdin direct 2012
Lepontiera

**Lepontiera** antzinako hizkuntza zelta izan zen, K.a. 550-100 bitartean Rhetian eta Galia Zisalpinoan mintzatu zena, Alpeetan. Aditu batzuek Galieraren aldaeratzat jo arren, gehienek hizkuntza ezberdintzat hartzen dute. Po ibaiaren iparraldean tribu zeltak hedatu zirenean Galierak ordezkatua, azken kolpea latinak eman zion, Erromatar Errepublikaren garaian.

## Idazkunak 
140 idazkun inguru aurkitu dira Italiako iparraldean eta Suitzako Ticino kantonamenduan. Haien bitartez, Luganoko alfabetoa deitutakoa finkatu ahal izan da:

:                   

Luganoko alfabetoak ez zituen ezberdintzen herskari ahostunak eta ahoskabeak; beraz, 𐌓 /b/ edo /p/ izan daiteke; 𐌕, /t/ edo /d/; eta 𐌊, /g/ edo /k/.  𐌖 */u/* eta 𐌅 */w/* ezberdintzen ziren. 𐌈, ziur aski, */t/*-rako erabiltzen zen, eta 𐌗  */g/*-rako. Alpeetako beste tribu batzuek ere erabili zuten alfabeto hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuhur-hitz

**Zuhur-hitz**a esaldi edo esaera gogoangarri bat da. Esaera horrek ikaskizun bat edo ironia bat izaten du. Esaeraren mezua garrantzitsutzat edo interesgarritzat jo da eta askotan errepikatu izan da.

Zuhur-hitzen mezua ikaskizun etikoak izan daitezke, iritzi ezkorrak, bizitzari buruzko iruzkin zorrotzak edo umoretsuak... Jende xeheak, herriak sortutako hainbat zuhur-hitz ahozko tradiziora igaro eta gero atsotitz bihurtzen dira. Literatura mundutik edo literatura estiloa duten zuhur-hitzei aforismo deitzen zaie. Umorea helburu nagusitzat duten zuhur-hitzei epigrama edo ziri-bertso esaten zaie.

## Gaur egun 
[thumb|340px|*"Yes We Scan"*. 2013. urtean mendebaldean zehar hedatu egin zen nazioarteko zuhur-hitza. [Barack Obamaren hauteskunde-esloganaren aldaera umoretsua interneten pribatutasunaren kontrako ekintzak salatzeko. (Berlinen AEBetako eremuaren atarian egindako manifestazio bateko argazkia. 2013).]]
Urte askotako tradizioa duten zuhur-hitzak, ahozko tradiziora igaro diren heinean, atsotitz edo esaera zahar bihurtuko dira. Dena den, gaur egun etengabe publizitatetik, kazetaritzatik, literaturatik, musika herrikoietik, internetetik-eta eratorriak, arrakasta handia lortzen dute zenbait zuhur hitzek. Horietako batzuk beste hizkuntzetatik inportatu egiten dira, euskaratuta edo euskaratu gabe; esaterako, "Ez elikatu trolla", "Don't drive drunk" edo "Yes We Can".  Zuhur-hitz batzuek "lege" goitizena hartu izan dute. Jatorriz naturaren edo fisikaren legeen umorezko kalkoa egin zen. Zuhur-hitz edo aforismo diren "lege" horiek ez dira zertan beti umoretsu izan. "Lege" hauek beti ere ironia puntu bat izaten badute ere, eztabaidagarria da, esaterako Murphyren legea, Sturgeonen legea, Poeren legea edo Peterren hatsarrea noraino diren umoretsu eta noraino, besterik gabe, deskriptiboak.

## Erabilera 
Zuhur-hitzak kazetaritzan, literaturan, erabiltzetik kultura herrikoira zabaltzen dira batzuetan. Beste batzuetan, ordea, herriak sortu eta komunikabideek hedatu egiten dituzte.

## Ikus, gainera 
* Aforismo
* Axioma

## Kanpo estekak
Aforismo

**Aforismoa** edo **zuhur-hitza** balio literarioa duen esaldi edo esaera gogoangarri bat da. Esaeraren mezua garrantzitsutzat edo interesgarritzat jo da eta literaturan askotan errepikatu izan da.

## Ikust, baita 
* Zuhur-hitz
* Axioma

## Kanpo estekak
Peterren hatsarrea

[thumb|Laurence J. Peter. [1975.]]
**Peterren hatsarrea** kazetaritzan eta gizarte-zientzietan ospetsu bilakatu den zuhur-hitza da. Jatorrizko bertsioan Laurence J. Peter irakasleak berak labur adierazi zuen: *"Employees tend to rise to their level of incompetence"*, hau da, "Enplegatuak bere gaitasunik ezaren mailaraino aupatu ohi dira".

## Bibliografia 
*  PETER, Laurence J., *The Peter Principle: Why Things Always Go Wrong*, New York City, 1969, oclc= 1038496, isbn= 0-688-27544-3 (24 edizio gutxienez).

## Kanpo estekak 
* Peter printzipioa, Gizapedian.
Hodonín

**Hodonín** (txekieraz  ahoskatua) Txekiar Errepublikako udalerri hauen toponimoa da:

* Hodonín, Hego Moraviako udalerria (Hodoníngo barrutia)
* Hodonín, Pardubiceko udalerria (Chrudim barrutia)
* Hodonín, Hego Moraviako udalerria (Blanskoko barrutia)
Poeren legea

**Poeren legea**, ingelesez ''Poe's law*, interneten eta kazetaritzan askotan aipatu izan den zuhur-hitza da. Zuhur-hitzaren sortzaileari egiten dio erreferentzia, **Nathan Poe** jaunari, ez Edgar Allan Poe idazleari. Zuhur-hitz edo lege honek ideia bat azpimarratzen du: egilearen erreferentzia argirik izan gabe osoa zaila da, edo ezinezkoa, egilearen helburua zein den asmatzea. Zaila da, esate baterako, egileak botatako iritzi bat ironia hutsa ote den ala egilearen iritzi gordina ote den asmatzea. Zaila da muturreko iritzi bat eta bere parodia, testuinguru argirik gabe, bereiztea.

## Historia 
**Poeren legea** bezala ezagutzen den adierazpena 2005. urtean *christianforums.com* izeneko foro batean sortu zen, kreazionismoaren inguruko interneteko debate batean. Nathan Poek zera zioen kristauen foro hartan:

::*"Without a winking smiley or other blatant display of humor, it is utterly impossible to parody a Creationist in such a way that someone won't mistake [it] for the genuine article".''

Hau da,

::"Irribarre keinu bat edo umorea adierazten duen beste zantzurik gabe, erabat ezinezkoa da kreazionismoa parodiatu, irakurleren bat parodia eta jatorrizko artikulua nahasteko arriskuan jarri gabe".

## Kanpo estekak 
*  Poe's Law on RationalWiki
Dilbert

***Dilbert*** tira komiko ezagunaren izena da. Munduko aldizkarietan 1989tik aurrea atera zen. Tirak hiru marrazkitan banatzen dira; Dilbert eta beste pertsonaien arteko Ipar Amerikako bulegoko istorio umoretsu eta sarkastikoak irudikatzen dizkigu Scott Adamsek.

Scott Adams ingeniari ohia dugu Berkeley (Kaliforniako Unibertsitateko) ikasle ohia, marrazkilari zorrotza da, eta bere irudiak, bulegoetako benetako bizitza umore satirikoa kalitatez adierazten digu.

## Gaiak 
Scott Adams sortutako tira komikoa (edo *strip* ingelesez) gai nagusia hau da: Dilbert pertsonaia nagusiaren abenturak kontatzen ditu.

Dilbert ingeniaria da eta ordenadore edo konputagailuekin lan egiten du. Dilbertek bulegoetako pertsonai estereotipoak marrazten ditu: zuzendari inkonpetentea, giza eskubide zuzendari diabolikoa, denbora luzeko gizonezko langile baldarra, denbora luzeko emakumezko langile estresantea, praktiketako langile argia,...

## Pertsonaiak 
Dilbertek beste pertsonaiarekin bizi da etxean, Dogbert (txakur laguna) et Ratbert (arratoi laguna); horretaz gain lanean Ipar Amerikako (AEB et Kanadako) bulegoetako ohiturak eta lan giroa marrazten dizkigu Scott Adamsek: bulego *layout* eta konfigurazioa, kafea hartzeko sukaldetxoa eta abar.

Dilberten bulegoko lagunak besteak beste hauexek dira:
–*PHB (Pointy Haired Boss*) zuzendaria,
–*Catbert* Giza Baliabideen Zuzendaria, katua da
–*Wally* ingeniari zaharra
–*Asok* praktiketan dagoen ikaslea
–*Alice* (nahiz eta enpresa nazkatu oso langile leiala

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Khmer Inperioa

**Khmer Inperioa**, gaur egun **Kanbodia** gisa ezaguna hego-ekialdeko Asiako inperiorik garrantzitsuena eta boteretsuena izan zen. Inperioa, aurretik zegoen Chenla erresumatik garatu zena, gaur egungo Laos, Tailandia eta Vietnamgo lur eremuak hartu zituen. Inperioaren sorrera garaian jemereek Javarekin harreman estuak zituzten, eta ondoren Srivijaya inperioarekin, hegoaldean. Utzitako ondasun handiena Angkor da, inperioaren momenturik gorenean hiriburua izan zena. Angkorrek erakusten du Khmer inperioaren botere eta ondasun handia eta, era berean, zituen sinismen anitz eta aberatsak. Inperioan hinduismoa praktikatzen zen, eta Mahayana budismoa eta Theravada budismoa, goi zein behe klaseetan. Gaur egungo satelite bidezko irudiek erakutsi dute Angkor izan zela Industria Iraultza aurreko munduko hiribururik handiena.

## Kanpo estekak
Kinkunzio

thumb|300px|Kinkunzio sinple bat puntuekin
**Kinkunzio** bat bost elementurekin karratu bat egiteko erabiltzen den disposizio geometrikoa da, diagonalak gurutzatzen diren lekuan bosgarren elementua jarrita. Hitza latineko etik dator. Antzinako Erroman, sistema duodezimala erabiltzen zutenez, quincunx bat 5/12 zatikia adierazteko erabiltzen zen.

## Kanpo estekak
María Lourdes Albertos

**María Lourdes Albertos Firmat** (1927ko azaroaren 20a &ndash; 1986) espainiar hizkuntzalaria izan zen, Hispaniako onomastikan aditua. Baezako institutuaren latinezko katedraduna izan zen. Euskal toponimiari buruzko idazlanak ere egin zituen., Uxama Barcari buruzkoak hain zuzen ere.

## Bibliografia 
* 1952. "Nuevas divinidades de la antigua Hispania", *Zephyrus* 3: 49-63,
* 1964. "Nuevos antropónimos hispánicos", *Emerita* 32: 209-252.
* 1965. "Nuevos antropónimos hispánicos", *Emerita* 33.1: 109-143.
* 1966. "La onomástica personal primitiva de Hispania: Tarraconense y Bética", *Acta Salmanticensia* 13, Salamanca.
* 1970. "Alava prerromana y romana: estudio lingüístico". *Estudios de Arqueología Alavesa*,  ISSN: 0425-3507,  4, 1970, 107-234 or.
* 1972a. "Nuevos antropónimos hispánicos (2.)", *Emerita* 40.1: 1-29.
* 1972b. "Nuevos antropónimos hispánicos", *Emerita* 40.2: 287-318.
* 1972c. "Los nombres eúscaros en las inscripciones Hispanorromanas y un Ibarra entre los Vettones", *Arqueología Alavesa* 5: 213-218.
* 1974. "El culto a los montes entre los galaicos, astures y berones y algunas de las deidades más significativas". *Estudios de Arqueología Alavesa* 6: 147-157.
* 1974-75. "Los célticos supertamáricos en la epigrafía", *Cuadernos de Estudios Gallegos* XXIX: 313-318.
* 1975. "Organizaciones suprafamiliares en la España antigua", *BSAA*, XL-XLI.
* 1978. "A propósito de la ciudad autrigona de Vxama Barca", *Estudios de arqueología alavesa* 9: 281-291.
* 1979. "Vettones y Lusitanos en los Ejércitos Imperiales", *Estudios dedicados a Carlos Callejo Serrano* Cáceres, 31-51.
* 1983. "Teónimos hispanos". José María Blázquez, *Primitivas religiones ibéricas. II. Religiones prerromanas*: 477-478. Madril: Ediciones Cristiandad.
* 1984. "Problemas de onomástica personal en las inscripciones romanas de Asturias", Lletres Asturianes 12:37-53.
* 1985. "La onomástica personal indígena del noroeste peninsular: astures y galaicos", *III Coloquio sobre Lenguas y Culturas Paleohispánicas*, Salamanca.
* 2004. "La lengua de los habitantes del País Vascp en la Edad de Hierro", *Estudios de Arqueología Alavesa* 21, 253-280.

## Erreferentziak
Hizkuntza baltikoak

**Hizkuntza baltikoak** indoeuropar taldeko azpitalde bat da, iparraldeko Europan hitz egiten dena. Herri baltikoek mintzatuak, lehen aztarnak XIV. mendekoak dira. Hain berandukoak izanagatik ere, protoindoeuropear hizkuntzen ezaugarri zahar asko gordetzen dituzte eta oso interesgarriak dira hizkuntzalaritza historikoaren adituentzat.

Talde horretako hizkuntzak huek dira:

* Mendebaldekoak:
** Galindiera †
** Prusiera zaharra †
** Jotvingiera edo sudoviera †

* Ekialdekoak:
** Kuroniera zaharra †
** Letoniera (3 milioi hiztun)
** Lituaniera (4 milioi hiztun)
*** Samogitiera (~0,5 milioi hiztun; askotan lituanierazko aldaeratzat hartua)
** Seloniera †
** Semigaliera †
(† ikurra: hizkuntza galdua da)

## Kanpo estekak
Topogida

[thumb|upright=1.2|[Sobróngo topogida baten argazki-ilustrazioa: bideen trazadura, graduazioa, bilguneen kokalekuak.]]
**Topogida** txango edo zeharkaldi egiteko interesgarria den informazioa azaltzen duen argitalpen bat da, nondik nora jo, mapak, distantziak, altuerak, toki ikusgarriak, iturriak, ostatuak eta inguruko garraiobideei buruzko informazioa ematen duena.

## Kanpo estekak
Aberdeen FC

[thumb|250px|Zaleak [Pittodrie Stadiumean.]]
**Aberdeen Football Club** Eskoziako futbol talde bat da, Aberdeen hirikoa. 1903an sortu zen eta Eskoziako lehen mailan jokatzen du. Eskoziako 4 Liga eta 7 Kopa eskuratzeaz gain Europako Errekopa eta Superkopa irabazi zituen 1983an.

Palmaresari dagokionez Glasgowko Celtic FC eta Rangers FC handien ondoren talde eskoziarrik onena da.

## Historia 
1903an sortu zen Aberdeen FC eta bi garai on izan ditu. Bata 50. hamarkadan Liga eta Ligako Kopa bana irabazi zuelarik eta bigarrena 80. hamarkadan. Bertan hiru liga 5 Kopa eta Ligako Kopa bat irabazi zituen. Europan ohiko taldea bihurtu zen eta 1983 denboraldian Errekopa irabazi zuen finalean Real Madrid 2-1 garaituz eta ondoren Superkopa Hamburger SV Europako Kopako txapeldunaren aurka. Alemanian 0-0 berdindu zuten eta ondoren Aberdeenen 2-0 emaitzarekin eskuratu zuen Kopa.

1985ean irabazi zuen azkenengo Liga eta ordutik aurrera Celtic eta Rangersek ezik beste inork ez du Liga berririk irabazi. Azken titulua 1996ko Eskoziako Ligako Kopa izan zuen.

2010. hamarkadan maila bikaina lortu du baina Celtic FC-ren atzetik ibiltzea tokatu zaio. 2015 eta 2018 artean bigarren egin du Ligan eta 2017ko Kopako finala ere jokatu du, titulurik lortu ez duen arren.

## Irabazitako txapelketak 
### Eskozian: 17 
* Eskoziako Liga (4): 1955, 1980, 1984, 1985.
* Eskoziako Kopa (7): 1947, 1970, 1982, 1983, 1984, 1986, 1990.
* Eskoziako Ligako Kopa (6): 1956, 1977, 1986, 1990, 1996, 2014.

### Nazio artean: 2 
#### Europako Errekopa 
* Txapelduna (1): 1983.
#### Europako Superkopa 
* Txapelduna (1): 1983.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Aberdeenek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Motherwell

**Motherwell**,  eta , Eskozia hegoaldeko udalerria da, Iparraldeko Lanarkshiren dagoena. 2011ko erroldaren arabera 31.906 biztanle ditu.

## Etimologia 
*Motherwell* izenak "amaren putzua" esan nahi du, izan ere Amabirjinaren omenezko izena zuen putzua baitzen bertan.

## Geografia 
## Historia 
Eskozian Erromatarren errepide nagusia Motherwell dagoen tokitik pasatzen zen eta gotorlekua eta bainuetxea eraiki zituzten.

XIX mendearen hasieran Jerviston House ondoan zegoen 600 biztanletako nekazal herrixka bat baino ez zen, baina 1848an trenbidea iritsi zen eta honek industria eta aberastasuna ekarri zituen. 1881ean David Colvillek burdin eta altzairu lantegia ireki zituen eta XX mende hasierarako 37.000 biztanletako herria bihurtu zen. 1930 hamarkadan Eskoziako altzairugintzaren hiriburua bihurtu zen eta *Steelopolis* ezizena jaso zuen.

1980 hamarkadan altzairugintzaren gainbehera iritsi zen eta lantegi asko itxi egin ziren.

## Kirolak 
Herriko futbol taldea Motherwell FC da. Liga bat eta bi kopa eskuratu ditu. Lorturiko liga bakarra 1932koa den arren azken urteetan puntako taldea osatu du eta 2012-13 eta 2013-14 denboraldietan bigarren egin du ligan.

## Iruditegia 

Irudi:Dalzell House.JPG|Dalzell House.
Irudi:Dalziel High School, Motherwell - geograph.org.uk - 103480.jpg|Dalzell Eskola.
Irudi:Motherwell Cathedral - Geograph-3626472-by-Anne-Burgess.jpg|Katedrala.
Irudi:North Lanarkshire Heritage Centre - geograph.org.uk - 103478.jpg|Ipar Lanarkshireko Ondarearen Zentroa.
Irudi:Fir Park, Motherwell. - geograph.org.uk - 219204.jpg|Fir Park, futbo zelaia.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomas Alba Irazusta

**Tomas Alba Irazusta** (Donostia, Gipuzkoa, 1937 &ndash; Astigarraga, Gipuzkoa, 1979ko irailaren 28a) Donostiako Herri Batasuneko zinegotzia izan zen, Espainiako zerbitzu sekretuek gerra zikinerako erabilitako Batallon Vasco Español taldeak eraila.

Bere omenez Astigarragan kale batek bere izena darama.

Bere omenez Donostiako Sagues auzoko zabalguneari Tomas Alba izena jarri zion, Zurriolako hondartzaren bukaeran dago..
Fitxategi:Sagues Donibane jaia 03.jpg|alt=
Fitxategi:Sagues Donibane jaia 01.jpg
Fitxategi:Bakearen usoa Iluntzean Sagues 20170419 205815.jpg

## Erreferentziak
Greziako futbol liga

**Greziako Superliga** (grezieraz Σούπερ Λίγκα Ελλάδα) Grezian jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. Atika inguruko taldeak izan dira Ligaren dominatzaile nagusiak, batez ere Pireoko Olympiacos F.C. (48 liga) eta Atenas bertako Panathinaikos F.C. (20 liga).

## Historia 
Lehenengo liga 1905-06 denboraldikoa izan zen. SEGAS (Atleta amateurren Greziako elkartea) izan zen antolatzailea eta beraz lehenengo bi hamarkadetako txapelketak amateurrak izan ziren. 1926an Greziako Futbol Federazioa sortu zen eta 1927-28an Txapelketa Panhelenikoa abiatu zen. Atenas, Pireo eta Mazedoniako txapelketak jokatzen ziren eta titulurao lehia txapelketa bakoitzeko talde onenek jokatzen zuten kanporaketa sisteman.

Europa mailako txapelketak sortu zirenez 1959an benetako liga bat eratu zen, **Alpha Ethniki** (A maila) izenekoa. 2006an sortu zen gaur egungo **Greziako Superliga**.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Txapelketa Panheleniko Amateurra (1905-1927) 
* 1905-06: Ethnikos Atenas
* 1906-07: Ethnikos Atenas
* 1907-08: Goudi Atenas
* 1908-09: Piraikos Syndesmos
* 1909-10: Goudi Atenas
* 1910-11: PPO
* 1911-12: Goudi Atenas
* 1912-13: -
* 1913-14: -
* 1914-15: -
* 1915-16: -
* 1916-20: -
* 1920-21: -
* 1921-22: -
* 1922-23: Piraikos Syndesmos
* 1924-27: ez ziren jokatu

### Txapelketa Panheleniko ofiziala (1927-1959) 

### Alpha Ethniki (1959-2006) 
### Greziako Superliga (2006- ) 
## Garaipenak 
### Taldeka 
### Hirika 
## Ikus, gainera 
* Greziako futbol kopa

## Kanpo estekak 
*  SuperLigaren webgune ofiziala
AEK Atenas F.C.

thumb|250px|1932ko Kopa irabazi zuen taldea.
**AEK Atenas F.C.** (grezieraz Αθλητική Ένωσις Κωνσταντινουπόλεως, *Athlitiki Enosis Konstantinoupoleos*, "Konstantinoplako Atletismo Elkartea") Greziako futbol talde bat da, egoitza eta jokolekua Atenas hiriburuan dituena. Palmaresaren arabera Greziako hirugarren talde arrakastatsuena da.

## Historia 
1920 urtean Atenas erdiko "Lux" kirol dendan sortu zuten AEK Konstantinoplako errefuxiatu tale batek. Urte gutxitan hiriko talde nagusia bihurtu zen eta 1950 artean Greziako bi liga eta lau kopa irabazi zituen. Bigarren urrezko aroa 1960 hamarkadan izan zuen hasieran Kostas Nestoridis eta ondoren Mimis Papaioannou golegile nagusi bihurtu zirelarik. 1969an Europako Kopako final laurdenetara iritsi zen eta 1977an UEFA Kopako finalerdietara.

Bere historian lehenengo aldiz 2013an maila galdu zuen AEK Atenasek. 2015ean itzuli zen eta Philippe Montanier entrenatzailearen eskutik Ligan hirugarren egin eta 2016an Kopa irabazi zuen. 2018an 24 urteren ondoren berriz irabazi du liga.

2022-23 denboraldia bikaina izan zuen eta Liga eta kopa eskuratu zituen.

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## Palmaresa 
### Grezian: 32 
* Greziako Superliga (13): 1939, 1940, 1963, 1968, 1971, 1978, 1979, 1989, 1992, 1993, 1994, 2018, 2023
* Greziako Kopa (16): 1932, 1939, 1949, 1950, 1956, 1964, 1966, 1978, 1983, 1996, 1997, 2000, 2002, 2011, 2016, 2023
* Greziako Superkopa (2): 1989, 1996
* Greziako Ligako Kopa (1): 1990

### Atenasen: 6 
* Atenasko Liga (6): 1940, 1941, 1943, 1946, 1947, 1950
### Nazioartean: 0 
* Europako Kopa (0): final laurdenetan 1969an.
* UEFA Kopa (0): final aurrekoetan 1977an.
* Balkandarren Kopa (0): finalean 1967

## Euskal taldeen aurkako partidak 
AEK Atenasek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Greziako futbol kopa

**Greziako futbol kopa** (grezieraz Κύπελλο Ελλάδος Ποδοσφαίρου) Grezian jokatzen den kanporaketa bidezko futbol txapelketa da. 1931ean sortu zen eta garaipen gehien lortu dituen taldea Olympiacos Pireo da 29 garaipenekin.

## Palmaresa 
* (luz) luzapenaren ondoren.
* (pen) penalti jaurtikeketan.
* ¹ 1962ko Panathinaikos eta Olympiacosen arteko partida behin da berriz moztu zen istiluengatik 97. minutuan oraindik 0-0 zihoazela argia joan zen eta partida bertan behera gelditu zen. Ez zen errepikapenik izan eta beraz ez zen urte hartan irabazlerik izendatu.
* ² 1964 urtean AEK Atenasek finala jokatu gabe irabazi zuen kopa. Beste finalerdia Panathinaikos eta Olympiacosen artekoa 115. minutuan bertan behera utzi zuten istiluengatik, 1-1 zihoazela. Bi taldeak txapelketatik egotziak izan ziren orduan.
* ³ 1966an AEK Atenasek irabazi zuen kopa finala jokatu gabe. Olympiacosek uko egin zion jokatzeari Europan zuen partida ongi prestatzeko.
* ⁴ Txanponaren bidez erabaki zen 1969ko finala.

## Garaipenak 
### Taldeka 
### Hirika 
## Ikus, gainera 
* Greziako futbol liga

## Kanpo estekak
Jagati

**Jagati** hitzarekin honako artikuluak aurkitu daitezke:
* Metrika vedikoetako bat.
* **Jagati**, indiar arkitekturaren elementu estrukturaletako bat.
* '''Jagathy, Keralako leku bat, Indian.
Jagathy

**Jagathy** () Thiruvananthapuram hiriko leku bat da, Indiako Kerala estatuan. Hiri honetan dagoen auzoari izena ematen dio. Famatua da bertakoa delako Jagathy Sreekumar aktore ospetsua. Rajiv Gandhi Centre for Biotechnology ere leku honetan dago.

## Kanpo estekak
Epigrama

[thumb|*Antología palatina*, 101. orrialdea, Universitätsbibliothek [Heidelberg (Cod. Pal. graec. 23 Anthologia Palatina).]]
**Epigrama** (: gain-idatzi) edo **ziri-bertso**a esaten zaie poema labur umoretsu edo ironiatsuei.

Esaten da Grezia Klasikoan zenbait objektutan idazten ziren testuei esaten zitzaiela epigrama eta hortik datorrela hitza baina Antzineko Grezian bertan objektuetatik harago joan zen epigramak idazteko joera. Erdi Aroan, epigramen zenbait antologia egin ziren eta garrantzi berezia ematen zaio Bizanzion, X. mendean Constantí Cèfales jaunak egin zuenari, *Antologia Palatina* delakoari. Horren eskuizkribu bat, kodex bat, Heidelbergeko Unibertsitateko liburutegian gordetzen da.

Antzinako Erromako poeta batzuek ere epigramak idatzi zituzten, esaterako: Lukano, Katulo eta Martzial.

Berpizkundeko literaturan eta geroagokoan ere epigrama moldeak bizirik iraun du.

## Euskaraz 
Euskal ahozko tradizioan ziri-bertso asko ekoiztu izan dira. Epigrama hitza, baina, idatzizko poema laburrekin besterik ez da erabiltzen. Hona adibide bat:

:::Zure bertsoak ekarri zenizkidan,
:::Paulo, iritzia eman niezazun.

:::Oraino erabakitzeke nago
:::zer nahiago dudan gorde:
:::zure adiskidantza ala
:::egiarekiko fideltasuna.

::::::Angel Erro. *Eta harkadian ni*. 2002. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak