open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oi! N'ast

Oi! N'Ast Asturiasko Oi! taldea da, asturieraz abesten duena.

## Historia 
1999ko urrian sortu zen eta hasieratik Hugo abeslariak gidatu zuen taldea. Lehen entseguak Oviedon egin ondoren Llangréun egin zuten lehen kontzertua. 2000. urtean maketa txiki bat argitaratzen dute eta kontzertuak ugaritzen hasi ziren. Orduan gaitero bat sartu zuten taldera, Oi! eszenatokian berritasuna izenez.

2001. urtean lehen album luzea grabatzen hasi ziren *Sangre y Fierru* eta hau 2002an irten zen argitara 2000 kopiarekin.

Proiektu honen ondoren taldeak hainbat proiektutan hartu zuen parte, gehienak rock asturiarraren aldekoak.

## Kideak 
**Gaur egungo kideak**

* Hugo: ahotsa
* Raúl: gitarra
* Peke: gitarra
* Kiko: baxua
* Nacho: bateria
* David: gaita
* Xuan : gaita
* Pixi: managerra

**Aurreko kideak**

* Nano: gitarra
* Iván: gaita
* Chus: gaita
* Xuan: Baxua

## Diskografia 
### Albumak 
* *Sangre y fierru* (autoedizioa, 2002)

# *Entamu*
# *Velenu nel cuerpu*
# *Gausón el terrible*
# *Junto en el bar*
# *La mesma voz*
# *Azul y amariellu*
# *Ochobre 34*
# *Glayando pola llibertá*
# *Ríos de sangre*
# ''Fechu n'Asturies*
# *Sangre en las gradas*
# *A la cai*

### Rekopilazioak 
# *100% papel del wáter* (2001)
# *L'asturianu vive, la llucha sigue'' (L'Aguañaz, 2001)
# ''Rock'n'llingua'' (L'Aguañaz, 2004)

## Kanpo estekak
Akartegi

**Akartegi** Hondarribiko auzoa da. 2.66&nbsp;km2 da luze-zabalean, eta 11.817 metroko perimetroa du. Hasieran nekazaritza auzoa zen, baina XX. mendearen hasieraz geroztik baserriak kendu eta etxadi handiak, urbanizazioak eta txaletak eraiki dituzte etengabe.

Gaur egunean lotegi-hiria eta zerbitzu auzoa da, Akartegin daude institutua, kiroldegia, Nafarroako Kutxaren udalekua, Juan Sebastian Elkano aterpea, hondartza, eta kirol eta arrantza kaiak.

## Demografia 
## Kanpo estekak
2006ko Alemaniako Sari Nagusia

**2006ko Alemaniako Sari Nagusia** urte horretako uztailaren 30ean ospatu zen Hockenheimring zirkuituan.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
1992ko Alemaniako Sari Nagusia

**1992ko Alemaniako Sari Nagusia** urte horretako Uztailaren 26an ospatu zen Hockenheimring zirkuituan.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Bulgariera

**Bulgariera** (,  ahoskatua) Bulgarian eta Serbia zein Ukrainako inguru batzuetan mintzatzen den hizkuntza indoeuroparra da. Zehazki, Bulgaria, Dobrudja, Hego Valakia eta Besarabian hitz egiten den hizkuntza hego-eslaviarra da. Mazedonia, Grezia eta Turkian ere bulgarieraren dialekto bereziak mintzatzen dira.

## Alfabetoa 
Karaktere zirilikoz idazten da:

## Historia 
thumb|200px|ezkerrera|Mintzatzea bulgarieraz
thumb|ezkerrera|200px|Bulgaria barneko bulgarieraren dialektoen mapa.

Alfabeto zirilikoz idatzia, bulgariera zaharra (IX-XI. m.) Ekialdeko Elizako hizkuntza eslaviar ofiziala izan zen eta eragin handia izan zuen gainerako hizkuntza eslaviar handien garapenean. Bulgariar literaturak ospe handia hartu zuen mundu eslaviar osoan XIV. mendera arte. Otomandar Inperioaren zapalkuntzak (1396-1878) eten zuen literatur aberastasun hori eta abertzaletasunak XIX. mendean indar berezia hartu arte, bulgarierak ez zuen berriro literatura higikunderik izan.

### Bulgariera moderno batua 
Hizkuntza eredu moderno batua XIX. mendean sortu zuten. Tradizio aberatseko hiztegiaz gainera, bulgariera modernoak grezieratiko, turkieratiko, errusieratiko eta frantsesetiko maileguak hartu ditu nagusiki.

## Ikus, gainera
* Bulgarierazko literatura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cebuera

**Cebuera** (cebueraz, *Sinugboanon* edo *Cebuano*) austronesiar familiako hizkuntza bat da. Filipinetan hitz egiten dute 18.000.000 pertsona inguruk, eta haren izenak Filipinetako Cebu uhartean jatorria du.

## Zenbakiak cebueraz 
* 1. usá
* 2. duhá
* 3. tulú
* 4. upát
* 5. limá
* 6. unúm
* 7. pitú
* 8. walú
* 9. siyám
* 10. napúlu
* 11. napúlu'g usá
* 11. onse (askotan gaztelania erabiltzen da 10retik gorako zenbakiak izendatzeko)
* 20. kawhaan
* 30. katloan
* 40. kaapatan/kap'atan
* 50. kalimaan/kalim'an
* 60. kaunuman/kan'uman
* 70. kapituan
* 80. kawaloan
* 90. kasiyaman
* 100 usá ka gatos
* 1.000 usá ka libo
* 1.000.000 usa ka libo ka libo

## Adibideak 
* Mikel naiz. - *Ako si Mikel*.
* Galdera bat egin dezaket? - *Mahimo bang mangutana?* edo ''Puwede 'ko mangutana?*
* Zer moduz zaude? - *Kumusta ka?*
* Ongi. (Ongi nago.) - *Maayo*.
* Zenbat urte daukazu? - *Pila'y imong idad?*
* Zenbat? - *Pila?* edo *Tag-pila?*
* Ez dakit. - *Wala ko kahibalo* edo *Ambut.*
* Egun ona! - *Maayong adlaw!*
* Egun on! - *Maayong buntag!*
* Eguerdi on! - *Maayong udto!*
* Arratsalde on! - *Maayong hapon!* edo *Maayong Palis!*
* Gabon! - *Maayong gabii!*
* Nor zara zu? - *Kinsa ka?* (informala)
* Nora zoaz zu? - *Asa ka padulong?*
* Non dago komuna? - *Asa man ang CR (banyo)?*
* Non dago zure komuna? - *Asa man ang CR (banyo) 'ninyo?*
* Zein da zure izena? - *Unsay ngalan nimo?*
* Non dago merkatua? - *Asa man ang merkado?*
* Hori erosi nahiko nuke. - *Paliton na nako*.
* Horrelako bi nahiko nituzke. - *Gusto ko ug duha ana*.
* Kaixo. Nire izena John da. - *Kumusta. John akong ngalan* edo *Ako si John*.
* Bai. - *Oo*.
* Ez. - *Dili''.

## Ikus, gainera 
* Filipinetako hizkuntzak

## Kanpo estekak 
* Cebueraz eta Filipinak irletako beste hizkuntzetan sortutako argitalpenak.
* BISAYA-Lunsayng Binisaya.
* Ethnologue report for Cebuerari buruzko txosten etnologikoa.
* Cebuera - English Dictionary: Webster's Online Dictionary - Rosetta Edizioa.
* Cebueraren itzulpena.
* Sun Star Cebu News
Laminiturri (iturburua)

**Laminiturri** Ojacastro (Errioxa) herriko Barrotarna auzoan dagoen iturburu bat da, Horcajo ibaiaren haranean.

## Izena 
"Laminen iturria" esan nahi du. Ojacastroarrek kontatzen dutenez hegazti oinak zituen emakumezko bat bizi zen iturri hartan. Euskal mitologiako Laminaren deskribapena da hain zuzen ere. Jakina da Ojacastron autofedeak izan zirela sorginen aurka.

## Laminiturri Elkartea 
Errioxan egonik eta euskarazko toponimia argia izanik Laminiturri Kultur Elkarteak berarentzat hartu zuen izena. Logroñon 1996an Errioxako Unibertsitateko euskaltzale talde batek sortu zuen elkarte hau Errioxako euskararen usadioa eta sustraiak aztertu eta ezagutzera emateko helburuaz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Laminiturri Kultur Elkartea

## Kanpo estekak
Shunsuke Nakamura

Japoniako futbolaria da. Yokohama F. Marinos taldean hasi eta Italiara joan zen, Regginara. Gaur egun Eskoziako Celtic taldean jokatzen du.
Bere selekzioarekin Asiako Futbol Kopa irabazi du 2000. eta 2004. urteetan eta 2006ko Munduko Kopan eta 2003 eta 2005 urteetako Konfederazio kopetan parte hartu du.

## Selekzio nazionala 
Japoniako selekzioarekin partida gehien jokatu duen inoizko futbolaria da: 2000tik 2010ra 98 aldiz jokatu izan du, 24 gol sartuz.

## Kanpo loturak 
* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
*
I'm With You

'''I'm with You'* Avril Lavigne abeslari kanadarraren pop rock abesti ezagunenetakoa da, Let Go albumekoa.

Albumaren hirugarren *single*a izan zen. urtean. Lehenengo postua lortu zuen bai Mexikon, bai Kanadan, bai Espainian eta beste hainbat herrialdetan, laugarrena AEBtan, eta Britainia Handian *top 10''ean sartu zen. Let Go albumaren salmentak izugarri handitu ziren eta Australiako telebistan askotan entzun zen.

## Bideoklipa 
Bideoklipean Avril gau hotz batean bakarrik ageri da. Norbaiten bila dabil, galduta eta triste antzera. 2004eko Grammy Sarietan bigarren postua lortu zuen bideo honi esker.

## Kanpo estekak 
* Ikusi "I'm With You" abestiaren bideoa YouTuben: http://www.youtube.com/watch?v=dGR65RWwzg8
Islandiar koroa

*Artikulu hau Islandiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».*

**Islandiar koroa** (islandieraz *króna*) Islandiako dirua da, **ISK** kodeduna. Islandiar koroa bat 100 auretan zatitzen da.

## Lehenengo koroa (1874–1981) 
Hasieran koroa danimarkarra erabiltzen hasi zen Islandian 1874. urtean, eta uhartea ez zen 1885. urterarte bere dirua erabiltzen hasi. Islandiar koroa Danimarkako korotik Lehen Mundu Gerraren hasieran banandu zen Eskandinaviako Diru Batzordea ezabatu egin zenean eta Islandiak Danimarkatik independentzia lortu zuenean, 1918. urtean. Lehenengo txanponak 1922 hasi ziren erabiltzen.

## Kanpo estekak
Playboy

***Playboy*** helduentzako entretenimendurako aldizkaria da, 1953an Hugh Hefnerrek sortutakoa. Aldizkari honen edizio bereziak argitaratzen dira mundu osoan zehar. Hilero argitaratzen da eta emakumeen argazkiak biluzik eskaintzeaz gain, moda, kontsumo-produktuak edota liburuei buruzko artikuluak ere izaten ditu, hainbat iritzi politikorekin batera.

Aldizkari honen arrakasta ikusi ondoren, 1970eko hamarkadatik aurrera tankera bereko aldizkari ugari sortu ziren, tartean Penthouse.

## Ospetsuak 
Emakume ospetsu asko agertu izan dira (abeslariak, aktoreak, modeloak etab.) *Playboy*n bere historian zehar:

Aktoreak:
* Marilyn Monroe *(1953ko abendua)*
* Jayne Mansfield *(1955eko otsaila)*
* Mara Corday *(1958ko urria)
* Dorothy Stratten *(1980ko ekaina)*
* Janet Jones *(1987ko martxoa)*
* Drew Barrymore *(1995eko urtarrila)*
* Charlize Theron *(1999ko maiatza)*
* Daryl Hannah *(2003ko azaroa)*
* Denise Richards *(2004ko abendua)*
* Bai Ling *(2005eko ekaina)*
Abeslariak:
* Madonna *(1985eko urria)*
* Samantha Fox *(1989ko otsaila)*
* Nancy Sinatra *(1995eko maiatza)*
* Linda Brava *(1998ko apirila)*
* Geri Halliwell *(1998ko maiatza)*
* Belinda Carlisle *(2001eko abuztua)*
* Tiffany *(2002ko apirila)*
* Carnie Wilson *(2003ko abuztua)*
* Debbie Gibson *(2005eko martxoa)*
* Willa Ford *(2006ko martxoa)*

Kirolariak:
* Katarina Witt *(1998ko abendua)*
* Tanja Szewczenko *(1999ko apirila, edizio alemana)*
* Mia St. John *(1999ko azaroa)*
* Joanie Laurer *(2000ko azaroa eta 2002ko urtarrila)*
* Gabrielle Reece *(2001eko urtarrila)*
* Amy Hayes *(2002ko martxoa)*
* Kiana Tom *(2002ko maiatza)*
* Torrie Wilson *(2003ko maiatza eta 2004ko martxoa)*
* Sable *(1999ko apirila eta iraila eta 2004ko martxoa)*
* Christy Hemme *(2005eko apirila)*
Telebista:
* Linda Evans *(1971ko uztaila)*
* Claudia Christian *(1999ko urria)*
* Charisma Carpenter *(2004ko ekaina)*
* Shannen Doherty *(1994ko martxoa eta 2003ko abendua)*
* Farrah Fawcett *(1995eko abendua eta 1997ko uztaila)*
* Shari Belafonte *(2000ko iraila)*
* Brooke Burke *(2001eko maiatza eta 2004ko azaroa)*
* Gena Lee Nolin *(2001eko abendua)*
* Peta Wilson *(2004ko uztaila)*

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* *Penthouse*
* *Playgirl''

## Kanpo estekak 
*  Playboyren webgune ofiziala
Glia

**Glia zelulak**, sarri **neuroglia** edo **glia** soilik deituak, nerbio-sistemako zelula ez-neuronalak dira, egitura eutsi, neuronak elikatu, homeostasia mantendu, mielina sortu eta babesa ematen dutenak. Giza burmuinean neuronak baino 10 aldiz ugariagoak dira.

Honetaz gain, garapenean parte hartzen dute, neurona gazteak kokapen egokira gidatuz; axoi eta dendriten haziera kontrolatzen dute haziera-faktorea askatuz. Ezagutu berri da sinapsietan parte hartzen dutela neurotransmisoreak ezabatuz; egitura presinaptikoan eragina dutela ATP bezalako faktoreen bidez, eta neurotransmisoreak sortzeko gaitasuna dutela. Azken ikerketen arabera glia eta neuronek lehen uste baino antza handiagoa dute.

## Glia motak 
### Astrozitoak 
Nerbio-sisteman zelula ugarienak, izar itxura ematen dieten luzakin ugari dituzte. Neurona eta odol-kapilarren tartean daude eta odol-korrontetik neuronetara zeharkatzen duten osagaiak iragazten dituzte. Sistema honi langa hematoentzefalikoa deritzo, eta nerbio ehuna odoleko zenbait gaietatik babesteko helburua du. Honetaz gain, espazio sinaptikoan askatzen diren neurotransmisoreak ezabatzen dituzte, behin sinapsia gertatu ondoren.

### Oligodendrozitoak 
Zelula honek Nerbio-sistema zentraleko neuronen axoiak mielinizatzen ditu. Zelula-mintza hainbat lekutan luzatu eta inguruko axoi zati baten inguruan biltzen da, mielina-zorroa osatuz. Mielinadun axoi batek (badira ere mielina gabekoak) oligodendrozito ezberdinen mielina-zorroak jasotzen ditu, eta estaldura koipetsu honen helburua axoian zehar doan akzio-potentziala azkarrago eta eraginkorragoa izatea da.

### Schwannen zelulak 
Oligodendrozitoak bezala, baina Nerbio-sistema periferikoan dauden axoiak mielinizatzen dituzte. Schwannen zelula bakoitzak axoi bakarra mielinizatzen du, eta nerbioa (axoia bera) mozten denean, hau berregiten laguntzen du. Nerbioa garbi hausten bada, axoia deskonposatu egiten da, beharrezko gaiak zelula gorputzetik jasotzen baititu, eta neuronak axoi berria luzatu behar du. Schwannen zelulek desagertutako axoiaren bidea gordetzen dute, nerbio berria garatu arte.

### Mikroglia 
Tamaina txikiko zelulak dira eta forma ezberdinak dituzte. Nerbio-Sisteman dauden zelula kopuruaren %15 inguru mota honetakoak dira. Babes funtzioa dute (makrofagoak), zelula hondakinak eta abar fagozitatuz. Zelula mota hauek odoleko globulu zuriak omen ziren jatorriz. Higikorrak dira eta ezbeharra gertatzen denean bideratzeko gaitasuna dute.

## Ikus, gainera 
* Neurona

## Kanpo-estekak
Ehun (biologia)

[thumb|250px|[Nerbio ehun|Nerbio-ehunaren ebaketa fina.]]
**Ehun** biologikoak zelula interkonektatuen multzoak dira, organismo batean antzeko funtzioa betetzen dutenak.

Ehunen azterketa eta ikasketari histologia deritzo eta, gaixotasun bati lotua badago, histopatologia.

## Animalien ehunak 
Animalien gorputzetan oinarrizko lau ehun mota daude, giza gorputzean eta organismo multizelular apalenetan barne. Lau mota hauek organo, egitura eta beste osagai guztiak osatzen dute.

* **Epitelio ehuna:** zelula geruzez osatutako ehunak dira, organoak estaltzen dituztenak azala eta hesteen barne estaldura bezala. Ehun hauek babeste, jariatze eta xurgatze funtzioa dute.
* **Lotura-ehuna** edo **euste-ehuna:** izenak berak dioenez, denari batera eusten dioten ehunak dira. Zientzialari batzuek odola lotura ehuntzat hartzen dute.
* **Gihar-ehuna:** giharrak osatzen dituen ehun uzkurkorra da, laburtu eta luzatzeko gaitasuna duena.
* **Nerbio-ehuna:** garuna, bizkarrezur-muina eta nerbio periferikoak osatzen dituzten zelulak dira.

## Landare ehunak 
Landare ehun tipikoak honako multzo hauetan sailkatzen dira euren jatorri eta funtzioaren arabera:

* Ehun enbrionarioak edo meristemoak: meristemo primario eta sekundarioak.

* Ehun zehaztu edo helduak:
** Parenkimak
** Ehun babesleak
** Ehun mekanikoak edo euste ehunak
** Ehun eroaleak
** Jariatze-ehunak

## Kanpo estekak
Enbriogenesi

eskuinera|thumb|Zelula zatiketa
**Enbriogenesia** (*enbrioi* + *genesi*) enbrioia osatzen eta garatzen den prozesua da.

## Zigotoa 
Obulu eta espermatozoide bat elkartzerakoan zelula berri bat sortzen da, honek garapen prozesu bat jasaten du, enbrio garapena deritzona eta lau etapatan zatitua dago: segmentazioa, morfogenesia, bereizketa eta hazkundea.

Lehendabizi aploideak (esperma eta obulua) elkartu egiten dira diploidea (zigotoa, material genetikoa bi aldiz duena) sortuz.

## Blastula eta gastrula 
Zelula mitosia egiten hasten da kopia ugari sortuz, zelula hauek blastomeroak dira. Hasieran blastomeroek esfera itxurako masa zelular trinkoa eratzen dute, morula izenekoa. Morularen erdigunean hutsune bat sortzen da erdiguneko zelulak periferiarantz mugitzen direlako . Blastula izeneko egitura sortuz, erdiguneko hutsune hori blastozole izeneko likidoz beterik dago. Blastularen sorketarekin bukatzen da segmentazio fasea.

Zelulak zatitzen jarraitzen dute modu aktiboan, gastrulazio prozesua deritzo, eta prozesu honetan zelulak antolatuta birbanatzen dira eta gastrula izeneko egitura sortzen da. Gastrulan jada hiru geruza bereiz ditzakegu, kanpoaldeko zelulek ektodermoa eratzen dute, erdialdekoek mesodermoa eta barrualdekoek endodermoa. Hiru geruza hauek izango dira ehunak sortzeko arduradunak, hain zuzen ere ehunak gastrulan dauden hosto enbrionarioetatik sortzen dira.

Gastrulazioa, beraz, enbrioiaren oinarrizko egitura patroia mugatzea duen enbrioiaren garapen fasea da. Hiru geruza enbrionario edo blastodermikoetatik abiatuz animaliaren gorputzeko ehun, organo eta sistemak eratuz.

## Organogenesia 
Ondoren bereizketa fasean organogenesia gertatzen da.

## Kanpo estekak
Gaoth Dobhair

**Gaoth Dobhair**, ingelesez **Gweedore**, Irlandako ipar-mendebaldeako Donegalgo konderrian dagoen udalerri bat da, 2002an 1.400 biztanle zituen. Inguru guztia kontuan hartuta, 5.000 pertsona bizi dira han. Bertako kaitik kilometro eskasera Gola uhartea kokatzen da.

Gaeltachten barruan dagoen leku esanguratsua da, Irlanda osoko irlandera hiztun gehien dituen udalerririk handiena baita. Bertan dauka egoitza nagusia Raidió na Gaeltachta irrati kateak. Halaber, udalerri honek musika herrikoiari dagokionez giro bikaina du, Clannad eta Altan musika taldeak nahiz Enya abeslari ezaguna ere bertakoak direlarik. 2003tik, gaelerazko izena da ofizial bakarra.

## Herriko toponimia 
thumb|Gaoth Dobhair.
thumb|Gaoth Dobhair edo Gweedore udalerriaren ikuspegi orokorra.

Irlandako beste herri batzuetan bezala, hemen ere bitxia da nola ingelestu dituzten hainbat lekuren izen gaelikoak. Fenomeno hau ez da oso desberdina beste hizkuntz gutxituen toki batzuekin konparatuz gero.

### Toponimiako adibide batzuk 
* Na Doirí Beaga/*Derrybeg*
* An Bun Beag/*Bunbeg*
* Dobhar/*Dore*
* Luinneach/*Luinnagh*
* Glaiseach/*Glassagh*
* Baile Lár/*Middletown*
* An Choiteann/*Cotteen*
* Mín na Cuinge/*Meenacuing*
* Cnoc Fola/*Bloody Foreland*
* Croithshlí/*Crolly*
* Dún Lúiche/*Dunlewey*
* Machaire Gathlán/*Maghergallon*
* Machaire Chlochair/*Magherclogher*
* Mín a'Chladaigh/*Meenaclady*
* Bun a'Leaca/*Brinaleck*
* Ard na gCeapairí/*Ardnagappery*

## Musika 
Udalerri honetan musika herrikoiak ikaragarrizko eragina eta indarra du. Adibidez, bertakoak Irlanda osoan ospetsu bilakatu diren ''Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair* eta *Báidín Fheilimí'' abestiak eskualde honetan jatorria dute. Gainera, Clannad, Enya, Altan, Proinsias Ó Maonaigh edota Mairéad Ní Mhaonaigh musikariak udalerri honetan jaioak dira.

## Herritar ospetsuak 
* Patrick O'Donnell, (1835-1883), irlandar errepublikarra.
* Tarlach Mac Suibhne, XIX. mendeko gaitajolea.
* James Duffy, (1889-1969), Victoria Cross domina irabazitako gudari.
* Cormac Breslin, (1902-1978),
* Vincent Coll, *Mad Dog Coll*, (1908-1932), gangsterra.
* Proinsias Ó Maonaigh, (1922-2006), biolin-jole eta musikaria.
* Bríd Rodgers, (1935), SDLP alderdiko politikaria.
* John McCole, (1936-1982), futbolaria.
* Dinny McGinley, (1945), Fine Gael alderdiko politikaria.
* Clannad, musika taldea.
* Moya Brennan, (1952), musikaria.
* Seán McGinley, (1952-2009), aktorea.
* Enya, (1961), musikaria.
* Mairéad Ní Mhaonaigh, (1962), Altan taldeko abeslaria eta biolin-jolea.
* Breandán de Gallaí, (1969), dantzaria.
* Pearse Doherty, (1977), Sinn Féin alderdiko politikaria.

### Inguruko uharteen izenak 
* Gabhla edo Gola uhartea
* Inis Meáin/*Inishmen*
* Inis Oirthear/*Inishirhir*
* Inis Sionn/*Inishinny*

## Iruditegia 

Irudi:Clgghaothdobhair.jpg|Gweedore GAA futbol gaeliko kiroleko taldearen joko zelaia
Irudi:Bunbegbeach.jpg|Bunbeg hondartza
Irudi:Gaothdobhairamharclann.JPG|Gweedorreko Antzokia (Amharclann Ghaoth Dobhair)
Irudi:Narosa.JPG|The Rosses edo Na Rosa eskualdeko kostaldea Gweedorretik ikusia

## Kanpo estekak 
* Herriari buruzko informazioa
* Gweedore udalerriari buruzko webgunea
Correllengua

[thumb|*Flama del Canigó*, [katalanaren ikurra, 2007ko *Correllengua*ren afixan.]]

**Correllengua** urtero antolatzen den sentsibilizazio kultural eta politikorako kanpaina da, katalana sustatzera eta bultzatzera bideratuta. ''Coordinadora d'Associacions per la llengua Catalana* (CAL, Hizkuntza Katalanaren Aldeko Elkarteen Koordinadora) da Katalan Herrietako lurralde guztietan *Correllengua* antolatzen duena Valentzian izan ezik, non *Acció Cultural del País Valencià* arduratzen baita.

Korrikan dauka ideia honek bere sorburua. Mota honetako ekimen bat burutu zen Mallorcan 1993n, 1995ean Valentzian hasi zen eta 1996tik aurrera katalana hitz egiten den beste lurralde guztietara zabaldu zen.

Lau zutabetan egituratzen da, bakoitza katalan kultura eta hizkuntzaren aldeko lanean nabarmendu den pertsona baten omenez.

*Correllengua*rekin batera hainbat ekimen ludiko, pedagogiko eta aldarrikatzaile eta jaiak antolatzen dira. Guztietan adierazgarriena lurraldeetako herrietatik lekukoaren (garraren) igarotzea izaten da.

Antolatzaileen esanetan helburuak katalanaren aldeko ekimen ireki, parte-hartzaile, herritarra eta alaia egitea eta heldu berriei eta katalanez ez dakitenei katalana eta Kataluniako kultura erakustea dira.

## Ikus, gainera 
* Korrika
* *Corsa Aran per sa lengua*
* *Correlingua*
* *Ar Redadeg*
* *Rith*
* *Ras yr Iaith*

## Kanpo-estekak 
*  *Correllengua'' 2007
Kaxubiera

**Kaxubiera** Polonian, Baltikoaren kostaldean, kaxubiarrek mintzatzen duten eslaviar hizkuntza bat da.

Kaxubierak, polonierak bezala, behe alemanetik eta alemanetik datozen hainbat mailegu ditu. Beste mailegu asko hizkuntza baltikoetatik datoz, besteak beste polonieratik eta errusieratik.

Kaxubieraz jaso diren lehen idatziak XVI. mende amaierakoak dira. Gaur egungo ortografia modernoa 1879an proposatu zen.

2002ko erroldaren arabera, Poloniako 53.000 lagunek adierazi zuten kaxubiera batez ere etxean erabiltzen zutela. Kaxubiera hiztun guztiek polonieraz dakite. Bestalde, Poloniako hainbat eskolatan kaxubiera erabiltzen da irakas hizkuntza nagusitzat. Horrez gain, Kanadan bizi diren zenbait kaxubiarrek ere hitz egiten dute.
thumb|ezkerrera|340px|Kaxubieraren eremua, berdez

## Adibideak 
### Zenbakiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kaxubia
* Kaxubiarrak
* Europako hizkuntza gutxituak

## Kanpo estekak 
* Cassubia-slavica.com
Judukatalan

**Judukatalana**, katalaniko izenarekin ere ezaguna —hebreeraz, "qatalanit" (קאטאלנית)—, batez ere katalan lurraldeetako komunitate juduek hitz egiten zuten hizkuntza zen. Batzuen ustez, hebreerazko eragina zuen katalanaren dialekto hutsa zen.

Judu-erromantze honek *shuadit* (edo judu-proventzera) hizkuntzaren antz handia zuen, bi gizataldeok etniaz eta politikaz erabat bananduta egon arren, batez ere arabiarrek Iberiar penintsula hartu zutenetik. Judukatalanaren urrezko garaia XII. mendetik 1492ra bitartean izan zen, 1492an juduak penintsulatik bota baitzituzten.

## Kanpo estekak 
*  «Judeocatalà», Enciclopèdia Catalana.
*  «Judeocatalà», Linguamundi.
*  «Parles catalànic?»
Askatasuna (argipena)

**Askatasuna** izenak adiera hauek ditu:
# Askatasuna, kontzeptu filosofikoa
# Askatasuna, errepresioaren aurkako erakundea;
# Askatasuna, alderdi politikoa;
# *Askatasuna*, Bilboko aldizkari anarkista.
Veneziera

**Veneziera** erromantze hizkuntza bat da. Bi milioi pertsona inguruk hitz egiten dute; gehienak Italiako Veneto eskualdean, baina talde txikiak daude Eslovenian, Kroazian, Brasilgo hegoaldean eta Mexikoko Chipilo eta Huatusco hirietan. Askotan italieraren dialektotzat jotzen den arren, hizkuntzak bere morfologia, sintaxi eta hiztegia ditu.

*Venesian* izena ematen diote Venezia hirian hitz egiten den aldaerari, eta *véneto* hizkuntza osoari oro har.

ezkerrera|thumb|Venezierazko mezua, denda batean: *Qua se parla anca in Veneto* («Hemen venezieraz ere hitz egiten da»).

## Kanpo estekak 
* Dizsionario.org, venezieraren hiztegia
* Gramaticaveneta.com venezieraren eta aldaeren gramatika
Zifratze algoritmo

**Zifratze algoritmoa** baimendutako pertsonek bakarrik izan ezik beste guztientzako mezu bateko datuak ulergaitzak egiteko algoritmoa da.

Zifratze algoritmoa gako bat erabiliz mezu originala (mezu argia) desordenatzen duen prozedura da, mezu garbia ulergaitza bihurtuz. Kasu askotan deszifratze algoritmoa dago eta bere zeregina desordenatuta dagoen mezua ulergarri bihurtzea da.

## Zifratze algoritmo motak 
### Algoritmo simetrikoak 
Mezuak deszifratzeko eta zifratzeko gako berbera erabiltzen dira. Algoritmo hauen desabantaila gako banatzean datza. Hartzaile eta igorle taldearen kopurua handitzen doan heinean gako kopuru biderkatzen da.

### Algoritmo asimetrikoak 
Algoritmo asimetrikoetan gako pare bat erabiltzen da. Biak igorlearenak dira, baina bata pribatua da bestea publikoa. Publikoa edozeini ematzen zaio baina pribatua igorleak bakarrik jakin behar du. Mezua gako pribatuarekin zifratzen da eta bakarrik publikoaren bidez deszifratu.

## Zifratze algoritmoak 
### Simetrikoak 
:* AES
:* DES / 3DES
:* IDEA
:* TEA / XTEA
:* RC4
:* BlowFish

### Asimetrikoak 
:* RSA
:* DSA
:* ECDSA

## Ikus, gainera 
* Kriptologia
* Kriptografia
* Kriptografia simetrikoa
* Kriptografia asimetrikoa
* Kriptoanalisia
* Kriptograma
* Esteganografia
* PGP
* SSL

## Kanpo estekak 
*  Kriptopolis Webgunea
Nick Carter (literatura-pertsonaia)

**Nick Carter** Ameriketako Estatu Batuetako literaturako pertsonaia ezaguna da. XIX. mendearen akabuan munduratua, Sherlock Holmesen pareko izan nahian, ñabardurak ñabardura, eta ordutik hona pertsonaia bilakatuz joan da, idatzi duten idazleek gorpuztuta eta logika barik ezaugarrituta, nork bere modura, haren izaera ez baita denbora tarte honetan inondik ere molde bakarrean itxuratu. Ezinezkoa da pertsonaiaren ibilbidean kronologia taxuzkorik antzeman.

"''The old detective's Pupil or the Mysterious Crime of Madison Square*", 1886ko iraila. Horixe dugu abiapuntua. Street and Smith editoreen ‘*New York Weekly Story Paper*’ argitalpenean agertu ohi zen, ‘*dime novels''’ horietako batean, hamar zentaboko eleberriak zirenak hain zuzen ere. 1889an, izandako arrakastaren ondorioz, aldizkari berariazkoa bihurtu zuten Nick Carterren agerlekua, eta pertsonaia sortu zuen idazleak, John Coryellek, ezin izan zion eutsi halako ekoizpen jarraikiari. Hartara, Frederick Marmaduke Van Rensselaer Dey-k sailari segida ematen jardun zuen. 25.000 berba zuen asteroko langintza eta eskakizun, eta horretan eman zituen 17 urte. 1915 arte aipatu hamar zentaboko nobelen modura argitaratu zuten. 20. eta 30. hamarkadetan **PULP** izenez ezagunak diren aldizkari trazakoetan kaleratuko dute. Halako edizioak, kostuei ondo erreparatuta, kalitate eskaseko paperean argitara eman dira, eta hortik datorkie izendapena: ingelesezko ‘pulp’ horrek zelulosa-ekaiari egiten dio aipu. Estatuan antzeko euskarria ezagutu zuen Nick Carterrek. Antzeko aldizkarietan ezagunak egin ziren, tamainako arrakastarekin, Sherlock Holmes eta Buffalo Bill.

Itxura ederrekoa, onbera, berba zantarrik esango ez zuena, ez-erretzailea eta edan bakoa, andreengandik beti urrun, … halakoxea zen Nick Carter. Mozorrotzen maisua, haren sakela hondo bakoetatik edozer gauzak irten zezakeen atakak hala eskatuta: soka, arma, lanabes… edozerk.

1940tik aurrera zinemak ere bide egin zion pertsonaiari eta hainbat filmetan ezagun dugu. 1960. urtera heldu eta James Bonden arrakastaren ildotik berorren ezaugarriak zituen pertsonaia lantzen saiatu ziren aldian-aldian etorri ezin hobea zuten gidoilariak, eta gisa horretan aurkeztu zuten 200 eleberritan edo. Egun pertsonaiak bizirik dirau eta, denborari egokitzeko ahalegin horretan, imitatzekoak ditu Marvelen pertsonaiak.

## Kanpo estekak
Cairo (grafikoak)

**cairo** hainbat backend dituen software libre grafiko liburutegi bat da, software garatzaileek hainbat gailu ezberdinetan bektore grafikoak sortzeko API bat dakarrena. Egun euskarria duten backend-en artean daude X Window System, Win32 GDI, Quartz, BeOS-en APIa, OpenGL kontestuak (glitz erabiliaz), irudi buffer lokalak, PNG irudiak, PDF, PostScript eta SVG fitxategiak. cairo hardware azelerazioa erabilitzeko diseinatua dago, hau eskuragarri dagoenean.

C lenguaian idatzia egon arren, binding ugari ditu beste lenguaiekin programatu ahal izateko, eta hauen artean C++, C#, Common Lisp, Haskell, Java, Python, Perl, Ruby, Smalltalk, eta beste batzuk.

## Antzeko teknologia 
Cairo antzeko teknologia batzuekin lehiatzeko diseinatua dago, ala nola Microsoft-en WPF eta GDI+ edo Apple-en Quartz-ekin

## Erabilera nagusia 
* Mono proiektuak ia hasieratik erabili du Cairo.
* Gecko 1.8 bertsoak, Mozilla Firefox 1.5 eta Seamonkey 1.0 web nabigatzaileek, cairo darabilte SVG eta  edukiak marrazteko
* Gecko 1.9 bertsioak, Firefox 3.0 bertsioaren oinarriak, cairo erabiliko du web edukiak zein interfazea marrazteko.
* GTK+-ak, 2.8 bertsiotik aurrera, 2005eko Abuztuaren 13 kaleratua, cairo darabil widget gehienak marrazteko.

## Kanpo estekak
Connemara

**Connemara**, irlanderaz **Conamara** Irlandako Galwayko konderriaren mendebaldean dagoen eskualdea da. Gaeltacht lurralde gaelikoaren inguru garrantzitsua da. Eskualde hau geografikoki nahiz hizkuntza aldetik Galway hiriaren mendebaldean hasi eta Galwayko badiaren kostaldean zehar, Clifden eskualdeko hiriburua iragan eta Connemara eskualdearen iparraldeko ertzean dagoen Leenaun edo Leenane udalerrian amaitzen da. 1980an Connemara Parke Nazionala eratu zen eskualdea babesteko.

thumb|500px|erdian|Connemarako ikuspegi bat.

## Izena 
[thumb|300px|eskuinera|[Galwayko konderria|Galway eta Mayo konderrien mendebaldeko kokapen mapa: orlegiz, Joycen herrialdea irudikatzen da, gorriz Connemara eskualde historikoa eta arrosaz gaur egungo Connemara eskualdearen hedapena.]]

Gaur egun Connemara izenaz Corrib aintziratik medebaldera dagoen Galway konderriko mendebaldeko eremu guztiari deitu ohi zaio, baina hau berez ez da zuzena, honela Galway konderriko mendebaldeko Gaeltacht eremu osoan Connemarako zaku berdinean sartuz. Halere, historikoki Connemara eskualde historikoa gaur egungo eskualdea baino txikiagoa eta Galway konderriko mendebaldeko muturreko kostaldean kokatzen zen, hegoaldean Ros an Mhíl udalerrian hasi eta iparraldean Leenaun udalerrian amaitzen zelarik.

Gaur egungo Connemara eskualdea nahiz eskualde historikoaren hiburua Clifden udalerria da.

Ipar ekialdean Joyce lurraldea du.

## Herriak 
Ondoko udalerri eta herriek osatzen dute barrutia:

* An Cheathrú Rua/Carraroe
* Cleggan/An Cloigeann
* Leenaun edo Leenane/An Líonán
* An Spidéal/Spiddal
* An Teach Dóite/Maam Cross
* Béal an Daingin/Bealadangan
* Baile Mhic Chonghaile/Ballyconneely
* Baile na hAbhann/Ballynahown
* Baile na hInse/Ballynahinch
* Camus
* Carna
* Casla/Costelloe
* Cill Chiaráin/Kilkieran
* Claddaghduff
* **An Clochán/Clifden**: Hiriburua.
* Cloch na Rón/Roundstone
* Leitir Fraic/Letterfrack
* Na Forbacha/Furbo
* Sraith Salach/Recess

## Iruditegia 

Irudi:ClifdenOverview.JPG|Clifden
Irudi:Connemaraskyroad5.jpg|Kostaldeko irudia
Irudi:Poneys Connemara.JPG| Connemara arrazako poniak
Irudi:Kyllary Harbour from Derrynacleigh.JPG|Killary badia
Irudi:Kylemore Abbey and Church.jpg|Kylemore abadetxea
Irudi:An Spidéal 131104-1.jpg|An Spidéal udalerriko portua
Irudi:Naforbacha.JPG|Na Forbacha edo Furbo udalerria
Irudi:Connemara (pixinn.net).jpg|Ohiko landa irudia
Irudi:Derryclare Lake Connemara.jpg|Derryclare aintzira

## Herritar ezagunak 
* Mairtin O Cadhain (1906-1970), irlanderazko idazlea.
* Peter O'Toole (1932-), aktorea.
* Tomás Mac Eoin (1937-), Sean-nós abeslaria.

## Irakurtzeko 
* GABIRIA, Julen: *Connemara gure bihotzetan*. Elkarlanean, Donostia, 2000. Bere zati bat Connemara eskualdean girotutako eleberria euskaraz.

## Ikus, gainera 
* Connemara Parke Nazionala

## Kanpo estekak 
* Connemara eskualdean webgunea 
* Connemara eskualdea Irlandako Turismo Bulegoaren webgunean 
* Connemarako Parke Nazionalaren webgunea 
* Connemara eskualdeari buruzko webgunea 
* Connemara eskualderi buruzko argibideak
Bolzanoren teorema

eskuinera|thumb| azalpen grafikoa|220px
**Bolzanoren teorema** kalkuluko batezbesteko balioaren teoremaren kasu konkretu bat adierazten duen teorema bat da. Bernard Bolzanok proposatu zuen 1817an.

## Teorema 
Izan bedi f funtzioa [a,b] tartean jarraitua. Baldin eta f(a) eta f(b) balioen zeinuak desberdinak badira, orduan existitzen da x_0 \in [a,b] : f(x_0)=0  den.

Edo errazago esanda, funtzio bat jarraitua den tarte batean positibotik negatibora (edo kontrara) badoa zerotik pasatzen da.

## Froga 
Kontsideratuko dugu f(a)>0 eta f(b) direla eta izan bedi I1=[a,b] tartea. Kontsidera dezagun tarte honen erdiko puntua, {a+b}\over2.

* f(\frac{a+b}{2})=0 bada, x_0=\frac{a+b}{2} izango da, beraz, frogatuta geratzen da. 

* f(\frac{a+b}{2})>0 bada, izan bitez a_2=\frac{a+b}{2} eta b_2=b. 

* f(\frac{a+b}{2}) bada, izan bitez a_2=a eta b_2=\frac{a+b}{2} .

I_2=[a_2,b_2] tartearekin prozesua errepikatuz I_3 tartea lortuko dugu, eta hainbat aldiz errepikatuz I_n tarteen familia non |I_n|=a_n-b_n=\frac{b-a}{2^{n-1}}. Beraz, \lim_{n \to \infty} a_n=\lim_{n \to \infty}b_n=x_0.

f jarraitua dela kontsideratuko dugunez, f(x_0)=lim_{n \to \infty} f(a_n) \ge0 eta f(x_0)=lim_{n \to \infty} f(b_n) \le0.

Beraz, f(x_0)=0, eta Bolzanoren teorema demostratuta geratzen da.

## Adierazpen grafikoa 
Irudi honetan ikus dezakegun bezala, teoremaren baldintza guztiak betetzen dira, hau da, f(a)>0 eta f(b) dira eta funtzioa jarraia da [a,b] tartean. Beraz, ikusi dezakegunez, badago c=x_0 non f(x_0)=0  den.
erdian|322x322px
Hala ere,ez da soilik puntu bakar bat egon behar eta posible da bat baino gehiago egotea.

## Ikus, gainera 
* Batez besteko balioaren teorema
* Rolleren teorema

## Kanpo estekak 
* Bolzano-ren teorema adibide praktikoa (English)
Sollube

**Sollube** Bizkaiko mendia da, Bizkaiko deiadar mendietako bat. 686 metroko altuera du. Sollubera igotzeko hainbat bide daude, baina hauek dira erabilienak: Bermeotik, Busturiatik, Meñakatik, Arrietatik eta Sollubeganatik. Gailurra Arrietako herrian dago.

## Historia 
Euskal Herriko guda zibilean, Sollubeko bataila deituriko borrokaldia gertatu zen. Errepublikarren eta nazionalen bandoen artean. Nazionalen bandokoan italiarrak (*flechas negras*) eta espainiarrak ziren gehien bat.

Sollube gailurrera iritzi orduko, antzinako arrizko hilerri bat dago, triku harri deitzen dena.

## Iruditegia 

Irudi:Sollube-mendatea.JPG|Sollubegana.
Irudi:Sollube gas mendibidea iparretik.jpg|Sollube gas mendibidea iparraldetik.
Irudi:Sollube 2.jpg|Airetiko ikuspegia.

## Sollube 707 
Bermeoko mendizale taldea sollube707 deitzen da. Bere webgunean (sollube707-ren webgunea) haren ekintzak eta egutegia dago.

## Kanpo estekak
Irlandaren banaketa administratiboa

**Irlandako banaketa administratiboa** lau probintzia handitan eta 26 konderritan antolatzen da.
Kontutan hartu behar da Irlanda bi estatutan banatuta dagoela: Irlandako Errepublika eta Ipar Irlanda (Erresuma Batua). Irlandako konderrietatik batzuk Erresuma Batuari dagozkio eta besteak Irlandako Errepublikari.

## Irlandako banaketa administratiboaren mapa orokorra 
Irlandako uhartea edo Irlanda bi estatuen artean banatura dago, bata Irlandako Errepublika eta beste Erresuma Batuaren agintepean dagoen Ipar Irlanda. Aldi berean konderriak ere 1922. urtetik aurrera bi estatu hauen artean banatzen dira:

## Irlandako banaketa administratiboa probintziaz-probintzia 
Irlandako konderriak lau probintzia ezberdinetan banatuta daude, probintzia hauek garai batean erresumak izan zirelarik. Hauek dira: *Leinster/Laighean* (1), *Munster/An Mhumhain* (2), *Connacht/Connachta* (3) eta *Ulster/Ulaidh* (4).

thumb|300px|erdian|Irlandako lau probintziak

### Leinster 
[thumb|100px|eskuinera|[Leinstergo eskualde edo probintzia]]
25px **Leinster/Laighean** (1) ekialdeko probintzia da, Irlandako populatuena 2.292.939 biztanlerekin (2006). Dublin/Baile Átha Cliath dauka hiriburu. 12 konderritan dago azpibanatuta:
# Carlow/Cheatharlach.
# Dublin/Contae Bhaile Átha Cliath.
# Kildare/Chill Dara.
# Kilkenny/Chill Chainnigh.
# Laois/Laoise.
# Longford/An Longfoirt.
# Louth/Lú.
# Meath/Na Mí.
# Offaly/Uíbh Fhailí.
# Westmeath/Na hIarmhí.
# Wexford/Loch Garman.
# Wicklow/Chill Mhantáin.

### Munster 
[thumb|100px|eskuinera|[Munstergo eskualde edo probintzia]]
25px **Munster/An Mhumhain** (2) hegoaldeko probintzia da. 1.172.170 biztanle ditu eta Cork/Corcaigh hiriburua da. 6 konderritan banatzen da:
# Clare/An Chláir.
# Cork/Chorcaí.
# Kerry/Chiarraí.
# Limerick/Luimnigh.
# Tipperary/Thiobraid Árann.
# Waterford/Phort Láirge .

### Connacht 
[thumb|100px|eskuinera|[Connachteko eskualde edo probintzia]]
25px **Connacht/Connachta** (3) mendebaldeko probintzia da. 503.083 biztanle eta Galway/Gaillimh du hiriburu. 5 konderritan banatuta dago:
# Galway/Na Gaillimhe.
# Leitrim/Liatroma.
# Mayo/Mhaigh Eo.
# Roscommon/Ros Comáin.
# Sligo/Shligigh.

### Ulster 
25px **Ulster/Ulaidh** (4) iparraldeko probintzia da. Hiru konderri Irlandako Errepublikakoak dira:
[thumb|100px|eskuinera|[Ulstergo eskualde edo probintzia]]

# Cavan/An Cabhán.
# Donegal/Dún na nGall.
# Monaghan/Muineachán.

Beste sei Erresuma Batukoak dira administratiboki eta Ipar Irlandako eskualdean daude:

# Antrim/Aontroma
# Armagh/Ard Mhacha
# Derry/Doire
# Down/An Dúin
# Fermanagh/Fhear Manach
# Tyrone/Thír Eoghain

## Kanpo estekak
Raidió na Gaeltachta

[thumb|250px|Raidió na Gaeltachta [Caslan, Galwayn.]]

**Raidió na Gaeltachta** irlandako gaelerazko irrati kate bat da, Raidió Teilifís Éireann (RTÉ) irrati-telebistaren talde barruan dago sartuta. FM 92-94 frekuentzian entzungai dago, bai eta Interneten ere. Casla herrian (Galway/Na Gaillimhe dauka egoitza nagusia. Beste bulego batzuk daude Gaoth Dobhair-en (Donegal/Dhún na nGall), Baile na nGall-en (Kerry/Chiarraí), Castlebar/Caisleán an Bharraigh-en (Mayo/Mhaigh Eo) eta Dublin/Baile Átha Cliath hiriburuan.

1972ko apirilaren 2an Raidió na Gaeltachta irrati publikoaren uhinak lehen aldiz iritsi ziren irlandarren irratietara. Irlandako Errepublika eratu zenetik irlandar gaelikoarekiko kezka zabaldua egon arren, urte askotxo pasa ziren irrati kate hau sortu zuten arte.

## Kronologia 
* 1972ko apirilaren 2an hasi zen emititzen.
* 2001eko urriaren 1ean 24 orduz uhinetan egoteari ekin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irratiaren webgunea
Iñaki Larralde

**Iñaki Larralde Juanenea**, pilota arloan **Larralde** deituraz ezaguna, (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1985eko uztailaren 31) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari aritzen zen, Aspe enpresarekin. Profesionala zela, 1,79 metro luze zen, eta 78 kilo pisatzen zuen. Estreinako partida 2005eko maiatzaren 29ean jokatu zuen, Bergarako pilotalekuan. 2009an bukatu zitzaion Asperekiko kontratua.

## Kanpo estekak 
* Enpresako fitxa
Ega (argipena)

**Ega** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Euskararen Gaitasun Agiria (EGA)**: pertsona batek euskaraz dakiela erakusten duen ziurtagiria da.
# **Ega**: Nafarroako ibaia da.
# **Ega**: Portugalgo herri baten izena.
# **Ega**: Danimarkako herri baten izena.
Fernando Goñi

**Fernando Goñi Erize**, pilota arloan **Goñi III.a** deituraz ezaguna (Zubiri, Nafarroa Garaia, 1973ko otsailaren 5a) esku huskako pilotari profesional ohia eta enpresaburua da. Pilotan, atzelari jardun zuen, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,84 m luze da. Lehendabiziko partida 1998ko otsailaren 27an jokatu zuen, Iruñeko Labrit pilotalekuan, eta pilotaleku berean hartu zuen erretiroa, 2010ean.

Binaka jokatuz nabarmendu zen: jokatu zituen lau finalak irabazi zituen binakako txapelketa nagusian, eta 12 urte eman zituen estelarrak jokatzen. Jo handikoa ez zen; bai, ordea, pilotari langilea eta lehiakorra, ia hutsik egin gabe pilota ederki gozatzen zuena, bereziki partida garrantzitsuenetan. Gainera, MondoPilota enpresako buru ere bada; Nafarroako enpresa horrek turismo aktiboaren eta kulturaren arloan lan egiten du, eta Fernando Goñik pilota jokoari buruzko maisu eskolak eskaintzen ditu.

## Kirol lorpenak 
### Binakako Txapelketa Nagusia 
Lau aldiz irabazi zuen Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia: 2001, 2004, 2005 eta 2009. urteetan, hain zuzen. Lehiaketa horretan, jokatutako final guztiak irabazi zituen.

## Estatistikak 
Bere kirol ibilbidean, zenbaki hauek egin zituen Goñi III.ak, haren enpresaren webguneko fitxan jasota dagoenez:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enpresako fitxa
Baile na nGall

**Baile na nGall** (ingelesez *Ballydavid*) Irlandako hego-mendebaldean dagoen herria da, Kerry/Chiarraí-ko konderrian.

Gaeltachteko herria ez den arren, Raidió na Gaeltachta irratiak bulegoa dauka bertan.

## Kanpo estekak
Casla

**Casla** () Irlandako mendebaldean dagoen udalerria da, Galwayko konderrian. Galway badiaren kostaldean dago. Connemara eskualdean dago, Indreabhán (Inverin) eta Cheathrú Rua (Carraroe) udalerrien artean.

## Izena 
Azkenik, eta kontrakoa ematen duen arren, ingelesezko izena ez da Irlandako *"Costello"* abizenaren jatorria (Adibidez, Elvis Costello).

## Irlandera 
Gaeltachteko herria da, hau da, gaelikozko hiztunen kopuru esanguratsua duena. Halaber, Raidió na Gaeltachta irratiak egoitz nagusia bertan dauka.
 
## Iruditegia 

Irudi:The Quay at Casla - Doire an Fhéich Townland - geograph.org.uk - 836921.jpg|Kaia.
Irudi:Raidío na Gaeltachta, Casla - geograph.org.uk - 1269978.jpg|Raidió na Gaeltachta irratiaren egoitza Casla udalerrian.
Irudi:Casla (Costelloe) - geograph.org.uk - 1269473.jpg|Kostaldea.
Irudi:Casla (Costelloe) - geograph.org.uk - 1269477.jpg|Landa.

## Kanpo estekak
Oskar Lasa

**Oskar Lasa Elizalde**, pilota arloan **Lasa III.a** deituraz ezaguna (Etxarri Aranatz, Nafarroa Garaia, 1972ko urtarrilaren 28a) esku huskako pilotari ohia, esku huskako pilotako irakaslea eta taxilaria da. Pilotan, atzelari jardun zuen, Aspe enpresarekin. Profesional garaian, 1,85 m luze zen, eta 90&nbsp;kg pisatzen zuen. Lehendabiziko partida 1993ko abuztuaren 4an jokatu zuen, Zarauzko pilotalekuan. 2009. urtea amaitzearekin batean, Aspe enpresarentzat jokatzeari utzi zion. Indar handiko pilotaria, burutsua ere bazen kantxan, eta nekez galtzen zuen pilotarik. Hamasei urtez izan zen pilotari profesionala, eta binaka jokatuz nabarmendu zen: hiru aldiz irabazi zuen Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia (1997, 2000 eta 2002), eta behin izan zen txapeldunorde (2004).

Gaur egun, Etxarri Aranazko taxi gidaria da lanbidez, eta astialdian herri horretako esku huskako pilota eskolako irakasle da, Aitor Zubieta herrikidearekin batera. Pilota profesionaletik erretiratu eta gero ere, partidak jokatzeagatik ordaindu izan diote, izen handia baitu oraindik.

## Kirol lorpenak 
* Binakako txapelketa nagusia:
** Txapelduna: 1997 (Retegi II.a lagun), 2000 (Titin III.a lagun) eta 2002 (Xala lagun)
** Txapeldunordea: 2004 (Martinez de Irujo lagun)
* Bigarren mailako buruz buruko txapelketa:
** Txapelduna: 1995
** Txapeldunordea: 1994
* Euskadiko binakako txapelketa: txapelduna 1997an.
* 1997ko San Fermin Torneoko binakako txapelduna.
* 1997ko Donostiako Torneoko binakako txapelduna.
* 1997ko San Mateo Torneoko Binakako Txapelduna.

## Erreferentziak
Castlebar

**Castlebar** (irlanderaz *Caisleán an Bharraigh*), Irlandako mendebaldean dagoen hiria da, Connachteko probintzian, Mayo/Mhaigh Eoko konderriaren hiriburua dena. 2011an 12.318 biztanle zituen.

Gaeltachten barruan ez dagoen arren, Raidió na Gaeltachta irrati gaelerazkoaren bulegoa dago hirian.

## Etimologia 
Irlanderazko *Caisleán an Bharraigh* izenak "Barryren gaztelua" esan nahi du, izan ere herria Odo de Barry normandiarrak altxaturiko gazteluaren inguruan eratu baitzen.

## Historia 
Esan bezala Castlebarren historia 1235ean eraikitako de Barriren gazteluarekin hasten da. Gaztelu hau berehala ingelesen gotorleku garrantzitsu bihurtu zen. 1613an herri eskubideak eman zizkion Jakue I.a erregeak.

1798ko Irlandako matxinadan irlandar eta frantziarren 2.000 gizonezko gudalosteak 6.000 soldadu britainiar garaitu zituzten Castlebarreko gudua izenaz ezagutzen den borrokan. Garaipen honen ondoren Connaughteko Errepublika sortu zen John Moore mayotarra presidente izendatu zutelarik. 12 egun bakarrik iraun zituen Errepublikak.

1990ko hamarkadan Castlebarreko populazioa nabarmen igo zen, baina azken urteetan orekatu egin da.

## Ondasun nabarmenak 
Herritik zortzi kilometrotara dagoen Turlough herrixkan Irlandako Museo Nazionalaren eraikinetako bat dago Irlandako Landa eremuko bizitza erakusten duena.

## Jaialdiak 
* '''International Four Days' Walk:** blues musikaren jaialdia da. Ekainean izaten da.
* **Castlebar Song Contest:''' Abesti lehiaketa da, urtero Irlandako telebistak zuzenean ematen duena. 1966an izan zen lehen ekitaldia.

## Iruditegia 

Irudi:Castlebar.jpg|Linenhall kalea
Irudi:Castlebar railway station, 1989.jpg|Tren geltokia
Irudi:Castlebar mall with the snow.JPG|Eliza
Irudi:Castlebar main street.jpg|Kale nagusia

## Herritar ezagunak 
* Charles Haughey (1925-2006), Fianna Fáil alderdiko politikaria eta Irlandako Errepublikako Taoiseach edo gobernuburua.
* Enda Kenny (1951), Fine Gael alderdiko politikaria eta Irlandako Errepublikako Taoiseach edo gobernuburua.

## Kanpo estekak 
* Castlebar/Caisleán an Bharraigh hiriko webgune ofiziala
Raidió Teilifís Éireann

**Raidió Teilifís Éireann** (RTÉ) Irlandako irrati-telebista kate publikoa da.

Ingelesez emititzen du nagusiki, gaelerazko irrati eta telebista bana ere eskaintzen dituen arren.

## Irrati kateak 
* RTÉ Radio 1: Ingelesezko irrati kate orokorra.
* RTÉ 2fm: Rock eta pop musikakoa.
* RTÉ lyric fm: Musika klasikoa, jazz, munduko musika eta arteetakoa.
* RTÉ Raidió na Gaeltachta: Gaelerazko katea.

## Telebista kanalak 
* RTÉ One eta RTÉ Two ingelesezko bi kanalak.
* TG4 irlanderazkoa.

## Kronologia 
* 1926ko urtarrilaren 1ean lehenengo irrati-emisioak eman zituzten.
* 1960ko ekainaren 1ean RTÉ hedabide-talde moduan sortu zuten.
* 1961eko abenduaren 31n lehendabiziz telebista emankizunak zabaldu zituzten.
* 1972ko apirilaren 2an Raidió na Gaeltachta lehenengo aldiz uhineratu zuten.
* 1996ko urriaren 31n TG4 telebistak hasi zuen emititzen.

## Kanpo estekak 
*  Raidió Teilifís Éireann-en webgunea
Muskulu-ehun

**Muskulu-ehuna** edo **gihar-ehuna** giharrak osatzen dituen ehun uzkurkorra da, laburtu eta luzatzeko gaitasuna duena.

Gorputzaren mugimenduak kontrolatzen dituen ehuna da. Haien zelulen ezaugarri nagusia uzkurtzeko gauza izatea da, hau da, nerbio-estimuluak hartzen dituztenean etzan egiten dira. Gihar zuntzak luzeak dira eta miofibrila ugari biltzen dituzte. Miofibrila horiek proteina uzkurgarrien mikrofilamentuz osatua daude, aktina eta miosina proteinez. Giharrak uzkurtzen dira aktinazko filamentu finak miosinazko filamentu lodien gainean higitzen direnean. Gihar zeluletako zelula-mintzari sarkolema deritzo eta zitoplasmari sarkoplasma: Hauen nukleoek zatitzeko gaitasuna galdu dute.

Hiru gihar-ehun mota bereizten dira:
* Gihar-ehun leuna: zelula fusiforme eta uninukleatuz eta ardatz nagusiaren paralelo diren miofibrilaz eratuta dago eta hauek ez dute zeharkako ildaskarik. Uzkurdura berezkoa, geldoa, erritmikoa eta luzea da. Bronkio, zain, arteria, urdail, heste eta umetokian daude gihar horiek eta ugatza, listu-guruinak eta gernu-maskuria inguratzen dute.
* Gihar-ehun ildaskatu edo eskeletikoak: uzkurdura arina, arritmikoa eta nahita egindakoa du. Garun eta bizkarrezurreko nerbio-sistemako nerbioek kontrolatzen dute. Zelula zilindrikoak, oso luzeak eta multinukleatuak dira, eta zeharkako ildaskak dituzten sortatan biltzen dira. Sorta horiek zerrenda ilunak (anisotropoak edo A) edota zerrenda argiak (isotropoak edo B) dituzte, zelula bakoitzaren miofibriletako ildasken adikzioaren arabera.
* Gihar-ehun kardiakoak edo miokardioak: uzkurdura azkarra, erritmikoa eta borondatezkoa ez dena dauka. Ornodunetan, zelulek zeharkako ildaskak dituzte eta luzeak eta abar ugariagoak dira. Miokardioetan zeharko edo ildaska ilunak ikusten dira bi zelulen arteko loturan. Bihotzean eta zirkulazio-aparatuan aurki dezakegu eta miokardioak bihotzeko paretetan.

## Ikus, gainera 
* Ehunak
* Gihar
* Gihar-sistema
* Gihar-uzkurdura

## Kanpo-estekak
Clannad

**Clannad** Irlandako folk musika musika taldea da, Gaoth Dobhair herrian sortutakoa (Donegal/Dhún na nGall). Euren izena *An **Clann** **A**s **D**obhar* gaelerazkotik dator, "Dobhaireko Familia" esan nahi duena.

1970etik Folk musika, New Age eta Pop-rock landu izan dituzte. Enya da mundu mailan taldekiderik ezagunena, bakarka ere aritu izan dena.

1997an Grammy Saria irabazi zuten New Age-ko diskorik onenagatik ("Landmarks").

2007ko urtarrilaren 19an Glasgown aritu ziren zuzenean *Celtic Connections Festival* jaialdian jatorrizko bost taldekide, lehen aldiz 10 urteren buruan.

## Taldekideak 
* Eithne Ní Bhraonáin (Enya).
* Máire Ní Bhraonáin (Moya Brennan).
* Ciarán Brennan.
* Pól Brennan.
* Noel Duggan.
* Pádraig Duggan.

## Diskografia 
### Tradizioa 
* *"Clannad"* (1973).
* *"Clannad 2"* (1975).
* *"Dúlamán"* (1976).
* *"Crann Úll"* (1978).
* *"Fuaim"* (1979).

### Arrakasta 
* *"Magical Ring"*(1982).
* ''"Legend"' (1984).
* *"Macalla"* (1986).
* *"Sirius"* (1988).
* *"Atlantic Realm"* (1989)
* *"The Angel and the Soldier"* (1990).
* ''"Anam"' (1991).
* *"Banba"*(1993).
* *"Lore"* (1996).
* *"Landmarks"* (1997).

### 2000tik aurrera 
* *"The Best Of: In A Lifetime"* (2003).
* ''"Clannad: Live In Concert, 1996"' (2005).

## Ikus, gainera 
* Irlandako musika.
* Gaeltacht

## Kanpo estekak 
* Clannad taldeko webgune ofiziala
* Clannadeko webgune ez ofiziala