Katya Echazarreta

**Katya Celeste Echazarreta González** (Guadalajara, Jalisco, 1996ko ekainaren 22a) Mexikoko ingeniari elektronikoa eta zientzia dibulgatzailea da. 2022ko ekainean, New Shepard espazio-ontzi batean Blue Origin NS-21 misioan turista espazial gisa Hegaldi Azpiorbitalean bidaiatu zuen lehen emakume mexikarra izan zen. 

NASAn lan egin zuen, lehenik unibertsitateko graduko ikasketetan praktikak eginez, eta geroago Europa Clipper Lurreko Laguntza Ekipamendu taldeko proba-buru gisa. Guztira bost NASA misiotan lagundu du. 2019 inguruan, Echazarretak ingeniaritzarekin lotutako edukia Instagramera igotzen hasi zen, eta geroago bere plataformak YouTube eta TikTokera zabaldu zituen.

## Biografia 
Mexikon jaio zen eta bertan bizi izan zen 7 urte bete arte, familiak Kaliforniara bizitzera joatea erabaki zuenean. Lehen urte zailak izan zituen, ingelesa ikasi behar izan baitzuen lehen hezkuntza hasi bitartean.

Institutuan graduatu ondoren, San Diego City College-ra joan zen hiru urtez, eta han *Society of Women Engineers* elkarteko kide izan zen, Matematika, Ingeniaritza eta Zientziaren Lorpenak (MESA, *Mathematics, Engineering and Science Achievement*) programako aholkulari izan zen, eta Price Scholarship beka bat eman zioten. Echazarreta UCLAra joan zen 2016an, eta ingeniaritza elektrikoko lizentziatura 2019an amaitu zuen. Ondoren, ingeniaritza elektrikoan eta informatikoan masterra egin zuen Johns Hopkins Unibertsitatean.

## Ibilbidea 
Bere unibertsitateko ikasketetan zehar, Echazarreta ikerketa-praktiketan aritu zen Rutgers Unibertsitatean 2016an, Zientzia eta Ingeniaritza Ikerketa (RiSE) programan. *Depth-Inversion "Easillusions" and "Hardillusions": Differences for Scenes and Faces"* liburuaren egilekidea izan zen, bi sakonera-inbertsio ilusio gizakien ezagutzan oinarrituta: estimuluaren sakonera fisikoaren aurkako sakonera-egituraren pertzepzioa. 2017an, Echazarreta ikerketa-laguntzailea izan zen UCLAko Henry Samueli Ingeniaritza eta Zientzia Aplikatuen Eskolan, non hainbat materialekin esperimentuak egin zituen robotaren PCB eta gorputz gisa balio zezaten, elektrikoki isolatutako zatiak mantenduz.

Geroago, NASA JPL-n praktikak egin zituen 2018ko eta 2019ko udetan. UCLAn graduatu ondoren, PoSSUM Proiektuarekin astronauta zientifiko azpiorbital izateko prestakuntza jaso zuen. Lanaldi osoko ingeniaria izatera pasa zen JPLn, Europa Clipper Lurreko Laguntza Ekipamendu taldeko kide gisa. 

### Hegaldi azpiorbitala 
*Space For Humanity* ekimenak Echazarreta hautatu zuen, 7000 eskatzaile baino gehiagoren artean, espaziora hegan egiteko Blue Origin NS-21 misioan. Tripulazioko beste bost kideak Evan Dick, Hamish Harding, Victor Correa Hespanha, Jaison Robinson eta Victor Vescovo izan ziren. 2022ko ekainaren 4an, espazio azpiorbitalera bidaiatu zuen Mexikon jaiotako lehen emakumea izan zen. Hau izan zen Blue Originek egindako bosgarren hegaldi tripulatua, eta espaziora iritsi ziren 21. hegaldia guztira. Misioak 10 minutu inguru iraun zuen, 107 kilometroko altuerara iritsiz.

Espazioa bisitatzea betiko ametsa zela adierazi zuen, eta "zerbait handiagoa lortu nahi duten neska eta emakume guztiak" ordezkatzeaz harro zegoela gaineratu zuen. McDonald's-ekin lankidetzan aritu zen HACER Education Tour-ean, Estatu Batuetako institutuetan hitz eginez bere istorioa eta HACER Beka Nazionalari buruzko informazioa partekatzeko. 

Echazarretak Mexikoko kongresuetan, Errepublikako Senatuan eta Diputatuen Ganberan, hitz egin du emakumeen STEM hezkuntza handitzearen eta Mexikoko espazio-hedapen programa zabaltzearen alde.

2022an Echazarreta Netflixen *Netflix IRL YouTube*ko seriearen aurkezlekidea izan zen, Johns Hopkins Unibertsitatean ingeniaritza elektrikoko masterra egiten ari zela.

2023an, "Fundación Espacial" sortu zuen, "irabazi-asmorik gabeko elkarte zibil bat, Mexikoko gazteak, emakumeak eta haurrak, baita zientzialariak eta ingeniariak ere sustatzea helburu sozial nagusitzat duena, espazioan, planetaren babesean eta ingurumenean ikerketa aurreratuak egiteko trebetasunak garatzeko". 

## Bizitza pertsonala 
Katyak oso maite du bere familia. Blue Originek egindako bidaian aitonaren errautsen zati bat eraman zuela adierazi zuen; "ez nintzen egun horretan espaziora joan zen mexikar bakarra izan", azaldu zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Echazarreta 2022ko urriko *Vogue México y Latinoamérica* azalean agertu zen. Vogue Mexikoko "Forces of Fashion" saioan hitzaldi bat eman zuen, STEM-en moda guztiz ongi etorria ez izatearen inguruko bere esperientziaz eta estereotipo horiek hausteko nola lanean ari den azalduz.
* *Glamour México y Latinoamérica* aldizkariaren 2022ko Urteko Emakumeen artean ere izendatu zuten.
* 2023an, Mattel markak Barbie panpina bat jaurti zuen bere omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* “Reconozco el valor de nuestras palabras”: Katya Echazarreta
* La inspiración no sirve de nada sin las oportunidades: Katya Echazarreta
* ¿Quién es Katya Echazarreta? La primera mexicana que viajó al espacio exterior