open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IV. Ardanza gobernua

**IV. Ardanza gobernua** edo **V. legealdiko Eusko Jaurlaritza** 1994ko abenduaren 31 eta 1999ko urtarrilaren 2a bitartean agintean egon zen Eusko Jaurlaritza izan zen, 1994ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren osatua. Eusko Legebiltzarrak laugarren aldiz hautatu zuen Jose Antonio Ardanza lehendakari, EAJren, PSE-EEren eta Eusko Alkartasunaren babesarekin. EAJ, PSE-EE eta EAren arteko koalizio gobernua izan zen, baina 1998ko uztailean PSE-EEk gobernua utzi zuen kideei Herri Batasunarekin lerratzea egotzita, eta legealdiko azken hilabeteetan EAJ eta EAk soilik osatu zuten gobernua. Ardanza lehendakariaren azken agintaldia izan zen.

## Gobernua 
### Lehen banaketa 
1997ko irailean Ramon Jauregi sailburu sozialistak gobernua utzi zuen PSOEren Exekutiba Federaleko kide izendatu zutelako, Politika Autonomikoaren arduradun, eta Francisco Egeak ordezkatu zuen.

### Bigarren banaketa (1998ko uztaila) 
1998ko uztailaren 1ean PSE-EEk jaurlaritza uztea erabaki zuen, EAJ eta EA gobernukideek Espainiako Konstituzioari zin egin ez ziotenez HBrekin lerratu zirela argudiatuta. Era horretan, legealdiko azken lau hilabeteetarako sailburu berriak izendatu zituen lehendakariak, PSE-EEren hiru sailburuak ordezkatuz. EAko Sabin Intxaurragak hartu zuen Francisco Egearen saila (Justizia, Ekonomia, Lana eta Gizarte Segurantza), eta EAJko Alvaro Amannek eta Belen Greavesek ordezkatu zituzten, hurrenez hurren, Jose Antonio Maturana (Garraioa eta Herrilanak) eta Rosa Diez (Merkataritza, Kontsumoa eta Turismoa). Halaber, 1998ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren, jaurlaritza jardunean zegoela, Juan Mari Atutxak Herrizaingo sailburu izateari utzi zion Eusko Legebiltzarreko mahaiburu hautatua izan zelako, eta Jose Manuel Martiarenak bete zuen bere lekua 1999ko urtarrilean Ibarretxeren lehen gobernua osatu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fredrik Bajer

**Fredrik Bajer** (Næstved, 1837ko apirilaren 21a - Kopenhage, 1922ko urtarrilaren 22a) danimarkar idazle, irakasle eta politikari bakezalea izan zen. 1908ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen Klas Pontus Arnoldsonekin batera.

Aita elizgizona zuen. Erik Danimarkako armadako ofiziala izan zen, eta 1864an Dukerrien arteko Gerran borrokatu zen. 1865ean armada utzi eta irakasle, itzultzaile eta idazle lanetan aritu zen.

1872an Danimarkako Parlamentuan sartu zen eta 23 urte eman zituen bertan. Nazioen arteko gatazkak konpontzeko nazioarteko arbitrajearen erabilera bultzatu zuen. Emakumeen sufragioa eta erakunde bakezaleak babestu zituen. Suediarekin eta Norvegiarekin ere arbitraje-akordioak.

## Kanpo estekak
Sonic hedgehog

:*Ez nahastu Sonic the Hedgehogekin

**Sonic hedgehog** () proteina bat da, SHH geneak kodetua. Seinaleztatze molekula hau giltza da animalia mota guztien enbrioien morfogenesia erregulatzen. Organogenesia eta nerbio sistema zentralaren, gorputz adarren, behatzen eta gorputzeko beste atal askoren antolaketa kontrolatzen du. Enbrioiaren garapena ezartzeko Frantziako banderaren eredua jarraitzen duen kontzentrazio gradientea da bere ezaugarrietako bat. Eredu honen arabera SHH molekulen banaketa ez da uniformea, eta zelulen gantzak kontzentrazioaren arabera diferentziatzen ditu.

Gene honetan sortzen diren mutazioek holoprosenzefalia sor dezakete, burmuineko hemisferioen bereizketa ekiditen duena. Gertakari hau esperimentalki ikusi da SSH genea eraldatutako saguetan, garuna bitan zatitzen zuen lerroa sortu beharrean fusionatutako besikula telenzefaliko bakarra sortuz.

Helduen ehunen diferentziazio, ugaritze eta mantenuan Sonic hedgehogek paper garrantzitsua izaten jarraitzen du. SHH seinaleen aktibatze anomaloak helduengan hainbat minbizi sor ditzake, tartean bularreko minbizia, azalekoa, garunekoa, gibelekoa, puxikakoa eta beste hainbat.

## Aurkikuntza eta izena 
Hedgehog genea (hh) lehenengoz *Drosophila melanogaster* eulian aurkitu zen, Christiane Nüsslein-Volhardek eta Eric Wieschausek 1980an argitaratutako lan klasikoan. Aurkikuntza honen ondorioz 1995an Nobel saria eskuratu zuten, Edward B. Lewis genetistarekin batera, *Drosophila*ren enbrioien segmentazioa aurkitzeagatik. hh genearen funtzioaren galerak enbrioietan dentikuluak sortzen zituen, triku baten antza duten arantza modukoak. Philip Inghamek, Andrew P. McMahonek eta Clifford Tabinek gen homologoak aurkitu zituzten, ondoren, ornodunetan.

Hauetatik bi genek trikuen bi espezieren izena daramate, *desert hedgehog* eta *indian hedhegog*, baina Sonic hedgehogek *Sonic the Hedgehog* bideojokoko protagonistaren izena darama. Robert Riddle ikerlari postdoktoralak eman zion izena, bere emazte Betsy Wilderrek bideojoko aldizkari bat ekarri ziolako *Sonic*en iragarki batekin. *Danio rerio* arrainean hh geneak bikoiztuta daude: *SHH a* eta *SHH b*, alde batetik (lehenengoari, lehen, *tiggywinkle hedgehog* izena ematen zitzaion, Mrs. Tiggy-Winkleren omenez, Beatrix Potterrren haur literaturako pertsonaia) eta *ihha* eta *ihhb* (*echinda hedgehog'' bezala ezagutzen zena, ekidna animaliaren ondorioz, baina ez Knuckles the Echidna pertsonaiaren ondorioz).

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Paula Radcliffe

**Paula Jane Radcliffe**, MBE (1973ko abenduaren 17a) distantzia luzeko atleta britainiar ohia da. Hiru aldiz irabazi zuen Londresko maratoia (2002, 2003, 2005), hiru aldiz New Yorkeko maratoia (2004, 2007, 2008) eta 2002ko Chicagoko maratoia. Aurretik emakumezkoen maratoilari azkarrena izan zen, eta Emakumeen Munduko Maratoi Errekorra izan zuen 2:15:25 denborarekin 16 urtez 2003tik 2019ra Brigid Kosgeik hautsi zuen arte.

Radcliffe munduko txapeldun ohia da maratoi, maratoi erdi eta cross country-an. Europako txapelduna ere izan da 10.000 metro-tan eta krosean. Pistan, Radcliffek 10.000 metroko zilarrezko domina irabazi zuen 1999ko Munduko Txapelketan eta 2002ko Britaniar Mankomunitateko txapelduna izan zen 5000 metroko lasterketan. Britainia Handia ordezkatu zuen Olinpiar Jokoetan lau alditan (1996tik 2008ra), nahiz eta inoiz ez zuen domina olinpikorik lortu.

Bere ibilbidea profesionalean zehar hainbat aipamen jaso ditu, besteak beste, Urteko BBC Sports Personality, Laureus World Comeback of the Year, IAAF World Athlete of the Year, AIMS World Athlete of the Year (hiru aldiz) eta Britaniar Inperioko Ordena (MBE). Urteko Munduko Kirolaria izateko ere izendatu zuten hainbat alditan. 2010ean, Ingalaterrako Atletismo Ospearen Aretoan sartu zuten.

2015eko Londresko maratoian amaitu zuen bere ibilbide profesionala atletismoan.

### Maratoiko munduko errekorra 
2002an, Radcliffek maratoirako aldaketa gauzatu zuen, eta 2002ko apirilaren 14an Londresko maratoian egin zuen estreinako garaipenarekin emakumezkoen lasterketaren munduko denborarik onena (2:18:55). Bere denbora emakumeen munduko bigarren azkarrena zen, maratoia mutilekin batera korrika egiñez, Catherine Ndereba, keniarrak, Chicagon 2:18:47 marka zuelako.

Urte horretan bertan, Radcliffe-k munduko errekorra (2:17:18) ezarri zuen Chicagoko maratoian 2002ko urriaren 13an, aurreko errekorra minutu eta erdi jaitsiz.

Radcliffe-k 2003ko apirilean Londresko maratoian, 2:15:25 denborarekin munduko errekorra berritu zuen.

## Marka Pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactobacillus rhamnosus

**Lactobacillus rhamnosus** Lactobacillus generoko bakterioa da, probiotiko moduan asko erabiltzen dena. Bakterio laktikoa denez, janarien industrian ere erabiltzen da, hartzidura laktikoaren onurei etekin ateratzeko.

Lactobacillus rhamnosus gure heste-florako partaidea da, eta baginan ere bizi da.

Bakterio onuragarria izan arren, kasu gutxi eta berezi batzuetan mikrobio oportunista bezala jardun dezake .

## Onurak probiotiko moduan 
Lactobacillus rhamnosus GG bakterio horren andui erabiliena eta ikertuena da, probiotiko moduan usu erabiltzen dena .

Ugariak dira bakterio honek giza-osasunari dakarzkion onurak:

* beherakoen prebentzioan eta tratamenduan 

* baginazko infekzioak saihesteko

* heste-iragazkortasuna modulatzeko 

* Ekzema eta dermatitisa hobetzeko 

* antsietate-maila jaisteko 

* disbiosia ekiditen du

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lipograma

[thumb|270x270px|[Georges Perec|Georges Perec-en *La disparition* (Desagertzea) nobelaren omenez jarritako plaka "**lipogramatikoa**".]]
**Lipograma** testu mota da, bere barruan letra jakin bat (edo bat baino gehiago) behin ere ez daukana. Hitz joko gisa edo idazleak ezarritako muga kontziente gisa hartu dena. Dagoeneko antzinako Grezian agertzen dira, baina lipogramen gorakada XVIII. mendean gertatzen da egilearen sormenaren proba gisa. Zenbat eta letra bat maizago izan hizkuntza batean, orduan eta zailagoa da letra hori gabe idaztea eta, beraz, orduan eta balio handiagoa du lipogramak.

Testu lipogramatikoen adibide ospetsuak dira *La disparition*, Georges Perec-ena, Andy West-en *Lost and Found* eleberria (2002), Adrià Pujol- en *L *' *eclipsi* lanean katalanera itzulia, edo Gottlob Burmann-en poemak edo Christian Bök-en Eunoia eleberria.

## Adibideak 
* Adrià Pujol-ek ''L'eclipsi* de Perec eleberria bertsionatu zuen sei urteko lanaren ondoren, Kataluniako Televisió-n egindako erreportajea.
* Georges Perec-en *eklipsea* *, labirinto linguistikoa, Nollegiu.cat* blogean.
* *Eklipsea*, *katalanez irakurtzen'' .
* Adrià Pujol Cruells, Serra d'Or itzulpen saria *The Eclipse filmagatik*, 2018ko maiatzaren 2an.
* Georges Perec-en 'The eclipse': nobela oso bat 'a' hizkirik gabe, *Ara Culturan*, 2017ko otsailaren 27an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alistair MacLean

**Alistair Stuart MacLean** (; Shettleston, Glasgow, 1922ko apirilaren 21a - Munich, 1987ko otsailaren 2a) eskoziar eleberrigilea izan zen. Thrillerrak eta abenturazko istorioak idatzi zituen. Kalkuluen arabera, haren 150 milioi liburu baino gehiago saldu dira.

Maclean klaneko kide izan zen, eta haren ama-hizkuntza eskoziako gaelera. Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen Royal Navyn, Europan zein Asian.

Bere hiru eleberrik, *The Guns of Navarone*, *Ice Station Zebra* and *Where Eagles Dare* , filmak inspiratu zituzten.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *HMS Ulysses* (1951)
* *The Guns of Navarone* (1957)
* *South by Java Head* (1957)
* *The Last Frontier* (1959)
* *Night Without End* (1959)
* *Fear is the Key* (1961)
* *The Dark Crusader* (1961)
* *The Golden Rendezvous* (1962)
* *The Satan Bug* (1962)
* *Ice Station Zebra* (1963)
* *When Eight Bells Toll* (1966)
* *Where Eagles Dare* (1967)
* *Force 10 from Navarone* (1968)
* *Puppet on a Chain* (1969)
* *Caravan To Vaccarès* (1970)
* *Bear Island* (1971)
* *The Way to Dusty Death* (1973)
* *Breakheart Pass* (1974)
* *Circus* (1975)
* *The Golden Gate* (1976)
* *Seawitch* (1977)
* *Goodbye California* (1978)
* *Athabasca* (1980)
* *River of Death* (1981)
* *Partisans* (1982)
* ''Floodgate' (1983)
* *San Andreas* (1984)
* *The Lonely Sea* (1985)
* *Santorini* (1986)
* *Hostage Tower*
### Beste liburu batzuk 
* *All about Lawrence of Arabia* (1962)
* *Alistair MacLean Introduces Scotland* (1972)
* *Captain Cook* (1972)

## Kanpo estekak
Tomás Gomensoro

**Tomás José del Carmen Gomensoro Albín** (Dolores, Soriano, 1810eko urtarrilaren 27a - Montevideo, 1900eko apirilaren 12a) politikari uruguaitarra izan zen, 1872 eta 1873 artean Errepublikako presidentea.

### Gobernu kabinetea 
## Kanpo estekak
Francesca Schiavone

**Francesca Schiavone** (Milan, Italia, (1980ko ekainaren 23a) italiar tenislari profesional ohia da, 2018an erretiratu zen. WTA bakarkako 8 titulu lortu ditu, horien artean Grand Slam bat, 2010ean Roland Garros titulua altxatu zuenean. WTA mailan binakako 7 titulu lortzea ere lortu zuen.

## Grand Slam tituluak 
### Banakakoak 
#### Irabaziak (1) 
#### Finalista (1) 
### Binakakoak 
#### Finalista (1) 
## WTA tituluak (15; 8 + 7) 
### Banakakoa (8) 
#### Finalista (12) 
### Binakakoa (7) 
#### Finalista (9) 
* 2003 : Varsovia (Eleni Daniilidourekin batera Liezel Huber eta Magdalena Maleevaren aurka).
* 2003: Stanford (Yoon-Jeong Cho- rekin batera Cara Black eta Lisa Raymond-en aurka).
* 2004 : Paris (Silvia Farinarekin batera Barbara Schett eta Patty Schnyder-en aurka).
* 2005 : Filderstadt (Květa Peschkerekin batera Daniela Hantuchová eta Anastasia Myskinaren aurka).
* 2006 : Roma (Květa Peschkerekin batera Daniela Hantuchová eta Ai Sugiyama-ren aurka).
* 2007 : Zurich (Lisa Raymondekin batera Květa Peschke eta Rennae Stubbs-en aurka).
* 2008 : **Roland Garros** (Casey Dellacqua- rekin batera Anabel Medina eta Virginia Ruanoren aurka).
* 2012 : Bartzelona (Flavia Pennettarekin batera Sara Errani eta Roberta Vinciren aurka).
* 2014 : Florianópolis (Silvia Solerrekin batera Anabel Medina eta Yaroslava Shvédova-ren aurka).

### Sailkapena Grand Slam txapelketetan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monte Hellman

**Monte Hellman**, **Monte Hay Himmelman** jaioa (New York, 1929ko uztailaren 12a - Palm Desert, Kalifornia, 2021eko apirilaren 20a) estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle, idazle eta muntatzailea izan zen.

Neva Yorken jaio zen bere gurasoen oporraldi batean, eta Albanyn bizi ondoren, familia Los Angelesera joan zen bizitzera. Stanfordeko Unibertsitatean ikasi zuen.

Roger Cormanen ekoizle gisa hasi zen zineman, aurrekontu txikiko filmetan. 1971ko *Two-Lane Blacktop* filma da kritikariek gehien estimatzen dutena. Jack Nicholson ere zuzendu zuen bi westernetan, *Ride in the Whirlwind* eta *The Shooting*.

Beste lan batzuk ere egin zituen zineman. Roger Cormanen filmetako elkarrizketa-zuzendaria eta laguntzailea, Corman, Bob Rafelson eta Sam Peckinpahen filmen muntatzailea, edo Quentin Tarantinoren *Reservoir Dogs* filmaren ekoizle eragilea.

## Filmografia 
### Beste lan batzuk 
* *The Terror* (1963) kokalekuko zuzendaria; Francis Ford Coppola, Jack Hill eta Jack Nicholsonekin, Roger Corman zuzendaria)
* *A Fistful of Dollars* (ABC, telebistarako bertsioaren hitzaurrea, 1977)
* *The Greatest* (1977;Tom Griesen filma osatu zuen)
* *RoboCop* (1987; ekintza-eszenak zuzendu zituen)
* *Reservoir Dogs* (1992; ekoizle eragilea)

## Kanpo estekak
Peirahoradako geltokia

**Peirahorada** Okzitaniako Bearno eskualdeko tren geltoki bat da, Peirahorada udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* 

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baionako aldiriak
* Société Nationale des Chemins de fer Français

## Kanpo estekak 
* 
*  TER Akitania web gunea
*
Chasing Amy

***Chasing Amy*** (euskaraz, *Amyri segika*), Kevin Smith estatubatuarrak zuzendutako 1997ko amodiozko drama eta komedia film bat da. Berez, Smithen lagun Guinevere Turner gidoilari eta aktoreak idatzi eta antzeztutako *Go Fish* (1994) filmaren eszena labur batean oinarrituta dago. Ben Affleck, Joey Lauren Adams, Jason Lee, Dwight Ewell eta Jason Mewes aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Holden McNell (Ben Affleck) eta Banky Edwards (Jason Lee) lagun minak bere sorkuntza berrienaren arrakastaz gozatzen ari dira, *Bluntman and Chronic* kultuzko komikia. Komikialdi batean Alyssa Jones (Joey Lauren Adams) komikilaria ezagutu dute, eta berehala Holden hartaz maitemindu, baina Alyssaren joera sexualak beste norantza batera doaz, lesbiana baita, eta bera eta Holden lagunak izatea besterik ez du nahi.

## Aktoreak 
* Ben Affleck: Holden McNeil
* Joey Lauren Adams: Alyssa Jones
* Jason Lee: Banky Edwards
* Dwight Ewell: Hooper
* Jason Mewes: Jay
* Kevin Smith: Bob Isila
* Ethan Suplee: Fan
* Scott Mosier: bildumatzailea
* Casey Affleck: mutikoa
* Brian O'Halloran: 1. exekutiboa
* Matt Damon: 2. exekutiboa
* Carmen Llywelyn (kredituetan, Carmen Lee): Kim
* Guinevere Turner: kantaria
* Joe Quesada (krediturik gabe): bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luisa Neubauer

**Luisa-Marie Neubauer** (Hanburgo, 1996ko apirilaren 21a)  Alemaniako klima aldaketaren aurkako ekintzailea da. Alemaniako klima mugimenduaren eskola grebaren antolatzaile nagusietako bat da.  Bere hitzaldian, Parisko Hitzarmenean xedatutakoa betetzen duen eta ekoizpenaren gutxitzea onartzen duen klima politika defendatzen du. Neubauer 90 Aliantza/Berdeak alderdi politikoko eta Gazteria Berdea erakundeko kidea da. 

## Biografia 
Neubauer Hamburgon (Alemania) jaio zen eta Hamburg-Iserbrook auzoan hazi zen, Batxilergoa Hamburg-Blankenese-ko Marion-Dönhoff-Gymnasium-ean burutuz. 2015az geroztik Geografia ikasi zuen Göttingengo Unibertsitatean. 

### Ekintzaile gisa hastapenak 
Neubauer ONE gobernuz kanpoko erakundeko gazteen enbaxadorea da 2015etik. Gainera, beste ekimen batzuetako kidea izan da, hala nola, Etorkizuneko Belaunaldien Eskubideetarako Fundazioa, 350.org, Right Livelihood Fundazioa, Fossil Free kanpaina eta The Hunger Project. 

### Gazteak Klimaren alde 
2019an hasita, Neubauer Fridays for Future mugimenduko aktibista nagusietako bat bihurtu zen. Komunikabide askok "mugimenduaren ordezkari alemaniarra" dela diote. Neubauerrek ukatu egin du Greta Thunberg bezalako ekintzaileekin egindako konparazioak, eta esan du: "masa mugimendu bat eraikitzen ari gara eta oso urrun goaz gure mobilizazio eta arreta erakartzeko metodoekin. Gretak egiten duena izugarri inspiratzailea da." 

Neubauerrek ez ditu grebak politikan zuzenean eragiteko bitarteko gisa ikusten. Garrantzitsuena greben atzean dagoen lana da: "Egiten ari garena oso jasangarria da. Egiturak sortzen eta gertaerak hezkuntza esperientzia bihurtzen ari gara. Klima babesteko printzipioei buruzko eztabaidak zuzentzen ari gara". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Campbell-Bannerman

Sir **Henry Campbell-Bannerman** (Glasgow, 1836ko irailaren 7a - Londres, 1908ko apirilaren 22a) britainiar politikaria izan zen. Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1905tik 1908ra.

Glasgow eta Cambridgeko Unibertsitateetan ikasi zuen, eta familiako ehungintza-enpresan lan egin zuen. Alderdi Liberaleko kidea izan zen eta 1868an eserleku bat irabazi zuen Parlamentuan. Legebiltzarreko kide izan zen hurrengo berrogei urteetan.

Hainbat gobernutan parte hartu zuen, eta Gerrarako estatu-idazkaria izan zen Gladstone eta Roseberyren gobernuetan. 1899an, Alderdi Liberaleko eta oposizioko buru bihurtu zen.

1905ean Arthur Balfour lehen ministroak dimisioa eman zuen eta Campbell-Bannermanek koalizio gobernua eratu zuen. Parlamentua desegin zuen eta gehiengo zabalarekin irabazi zituen hauteskundeak deitu zituen. Osasun-arazoengatik dimisioa eman zuen 1908ko apirilaren 3an, eta hemeretzi egun geroago hil zen 10 Downing Streeten.

Lagunartean **"CB"** izenez ezagutzen zen. Merkataritza-askatasun, Irlandarako Home Rule eta baldintza sozialen hobekuntza babestu zituen. Grebetan eragindako kalteengatik sindikatuei erreklamazioak egitea debekatu zuen, haurrentzako otorduak doan sartu zituen eskoletan eta udalei latifundisten lurrak erosteko aukera eman zien.

## Kanpo estekak
Gasteizko setioa (1521)

**Gasteizko setioa** Arabako hiriburuaren setioa izan zen. 1521eko martxoaren lehen egunetan gertatu zen, Aguraingo kondea zen Petri Lopitz Aiarakoaren tropa komuneroen eskutik eta Gaztelako Komunitateen Gerraren esparruan.

Martxoaren 8an, kondeak Arratian errege-artilleria geldiarazi zuen. Berehala, Karlos I.ari leial Gasteizera joan zen eta bere 10.000 gizonek (edo 13.000ek, berak dokumentu batean baieztatu zuenez eta ondoren, Real Academia de la Historiaren hiztegi biografikoetan erabili zutena) hiria setiatu zuten. Armez eustea alferrikakoa zirudienez, hiriak nahiago izan zuen, kondearen laguna Antonio Gomitz de Aiarakoak bultzatuta, tropen erretiratzea honela negoziatu:

* Hiria kondearen seme Atanasio Aiarakoaren eskuetan utziko zuten.
* Diego Martinez de Alaba oinaztar ahaldun nagusiaren lagun eta ahaideak hiritik kanporatuko zituzten, besteak beste: Pedro Martinez de Alaba 'zaharra', Pedro Martinez de Alaba 'gaztea', Andres Diaz de Eskide, Diego Martinez de Maeztu, Juan de Alaba eta Arana lizentziatua. Guztiak bere emazte eta morroiekin batera Bernedoko gaztelura joan ziren.
* Gasteizeko komunitateen alde zin egingo zuen.

Behin hitzarmena beteta, kondea Gasteizen sartu gabe erretiratu egin zen. Hala ere, Manuel Danvila historialariak oker esan zuen «segurtasun-neurri guztiek (...) ez zuten eragotzi Aguraingo kondea bere partzialekin Gasteizen sartzea eta komunitatea aldarrikatzea (...) hori ez da islatzen bere udal-aktetan».

Martxoaren 10ean hiriak Komunitatean egotea ukatu zuen eta erregearekiko leialtasuna berretsi zuen. Bi egun geroago, «Aguraingo kondeak hiria eraso nahi izan zuenean, eta armada bat jarri zuen haren gainean» erbesteratuak itzultzeko baimena eman zuen, eta, gainera, berarekin joan zirenak ezin izango zirela zigor larrien pean itzuli agindu zuen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

* 

* 

## Kanpo estekak
Segundo Barruetabeña

**Segundo Barruetabeña** (Muxika, 1904 - ?? ) euskal txirrindulari bat izan zen, Muxikako Zugastieta auzoan jaioa, profesionala 1923 eta 1930 artean.

## Palmaresa 
## Taldeak 
* Sociedad Ciclista Bilbaína (1923)
* Getxoko Arenas Club (1924-1928)
* Morales-Hutchinson (1928)
* Sociedad Ciclista Bilbaína (1929-1930)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Intxausti se libera en Asturias antes del Giro
*  Segundo Barruetabeñaren fitxa
*  Barruetabeñaren argazkia Auñamendin
Propadieno

**Propadienoa** edo **alenoa** H2C=C=CH2 formulako konposatu organikoa da, alenoen artean sinpleena. Gas oso sukoia da. Bere tautomero propinoarekin orekan dago. Horrekin MAPD (MetilAzetileno/PropaDieno) izeneko gas-nahastea osatzen du soldaduran erabiltzen dena.

## Ikus, gainera 
* Aleno
* Propino

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pont Marie (Parisko metroa)

**Pont Marie** —Cité des Arts azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 4. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)
* Marie zubia

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Ekonomialari Euskaldunen Biltzarra

**Ekonomialari Euskaldunen Biltzarra** (#EkonoBiltzar) bi urterik behin Udako Euskal Unibertsitateko Ekonomia sailak, Ekonomisten Euskal Elkargoarekin lankidetzan antolatzen dituen biltzarrak dira. Baleren Bakaikoa izan zen sustatzaileetako bat.

## Sorrera eta helburuak 
Lehenengo bilkura 2019. urtean egin zen Donostian, Ibarretxe Lehendakaria hizlari nagusi zela. Bilkura hauen hasierako helburu gisa hauxe izan zen:

## Hastapenak: UEUko Ekonomia saila 
Udako Euskal Unibertsitateko (UEU) Ekonomia saila 1980an sortu zen, Baleren Bakaikoaren eskutik. Aurretik, 70 hamarkadan Gurutz Ansola azpeitiarraren lanak aitzindari izan ziren euskarazko ekonomian, material eskasia nagusi zen garaian. Argia eta Anaitasuna aldizkariko artikuluren batzuk salbu, ez zen deus idatzirik euskaraz eta ekonomiaz.

1974-75ean Donostiako ESTEn mintegi bat ematen zuen astero Bakaikoak berak eta 1977-78an Bergarako UNEDen beste bat. UEUren saila ekonomialari euskaldunen lehen topagune izan zen, udako ikastaroetan ekonomia txertatuz. Sarrikoko fakultatean ekonomia euskaraz ikasteko aukera zabaltzen joan zen hortik aurrera. Aitzindarien artean Karmele Fernandez Agirre ere bazen, ekonomialarientzat estatistika liburuak argitaratu zituena, UEUren beraren eskutik.

XXI. mendean jada, beste zenbait lanbidetan egindakoaren ildotik (informatikariak, kasu), biltzar formatua eratzea erabaki zuten, bi urterik behingo biltzar formatuan. Beti ere, ekonomia alorreko ekarpen eta fenomeno berriak komunitate euskaldunaren ikuspuntutik aztertu asmoz. Ekimen horretarako Ekonomisten Euskal Elkargoarekin lankidetza abiatu zuen UEUk 2019rako, baita UPV-EHUren elkarlana ere 2021etik aurrera.

## Ekitaldien zerrenda 
## Erreferentziak 
# ↑ *Berria*.
# ↑ «Ekonomialari euskaldunen zita» *Berria* 2019/11/13 Noiz kontsultatua: 2019/11/15.
# ↑ Arantzabal, Oskar. (2019ko urria). «Diskurtso eraberritu baten bila gabiltza» *UEU*.
# ↑ Ansola, Gurutz. (1971). *Euskal Herriko Ekonomiaz 1955-1967.* Gero.
# ↑ Ansola, Gurutz. (1972). *USAren agintaritza eta dolarraren ahulezia.* Gero.
# ↑ ↑ *Egitaraua.* Noiz kontsultatua: 2019ko urria.
#Sarea Sortzea xede, 2021ko ekitaldiaz, Naiz

## Kanpo estekak 
* Udako Euskal Unibertsitatea (UEU)
* Ekonomisten Euskal Elkargoa
Eugénie Le Sommer

**Eugénie Le Sommer** (Grasse, 1989ko maiatzaren 18a) frantziar futbolaria da, Olympique Lyonnais-en aurrelari gisa jokatzen zuen.

## Biografia 
Eugénie gizonezko talde batean hasi zen futbolean. Le Sommer 2009-2010-ean goleatzaile onena izendatua izan zen. Orduan 2009-an munduko kopan, Europako txapelketan eta joko olinpikoetan parte hartzen zuen.

Thierry bere aita polizia bat da. bere aitaren lanaren ondorioz haurtzaroan etxe aldatze ainitz bizi izan ditu.

Bere ama berriz futbolean gizonezko talde batean jokalari ohia zen. Garaian bizi izan dituen aurreiritzien ondorioz Eugénieri debekatu zion futbolari bilakatzea. Lau urterekin judoan inskribatu zuen. Baina bere debekua eman arren, Le Sommer bost urterekin hasi da gizonezkoen futbol talde batean. Bere bidea segitu ondoren futbolari profesionala bilakatu da.

## Kanpo estekak
Laura Kraut

**Laura Kraut** (Camden, Hego Carolina, 1965eko azaroaren 14a) zaldizko estatubatuarra da. 1,70 m-ko garaiera du, eta 58 kg pisatzen ditu. Laura ezaguna da jauzi lehiaketetan izan duen parte-hartzeagatik eta Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazteagatik.

## Lanbidea 
Laura Krauten lanbidea, hipika lehiaketetan parte-hartzea da. Will Simpson, Beezie Maddon eta Mclan Word taldekide ditu. Konkurtsoak bere hiru zaldi ezagunekin egiten ditu: Miss indépendent, Jakarta eta Cédric.

## Istripua 
2020ko abuztuaren 3an, leihaketan zehar, Laura, Jakarta zaldiaren gainean zihoala, erori egin zen. Zaldiaren hankapera erori zen, eta, haren apatxek, Laura kolpatu zuten. Zorionez, sudurra besterik ez zuen hautsi, bere kaskoak salbatu zion bizia. Istripua gorabehera ez zuen lehia utzi eta txapelketetan parte hartzen jarraitu du.

## Olinpiar Jokoak
2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), *Saltoak taldeka* proban, AEBko taldea osatzen zuten Laura Kraut (*Cedric*en gainean), McLain Ward (*Sapphire*ren gainean), Will Simpson (*Carlsson Vom Dach*en gainean) eta Beezie Madden-ek (*Authentic*en gainean) urrezkoa lortu zuten Kanadako taldearen eta Suitzako taldearen aurretik sailkatuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Saltoak taldeka* proban, berriz, zilarrezkoa lortu zuen AEBko taldearekin, Suediako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Belgikako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Laura Kraut (*Baloutinue*ren gainean), Jessica Springsteen (*Don Juan van de Donkhoeve*ren gainean) eta McLain Ward-ek (*Contagious*en gainean).

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako lorpenak 
Bere emaitza hoberenak honakoak dira:
* 2006: munduko zaldi jokoak 2. heldu zen.
* 2010-2012: 3 munduko mailako txapeldun bira irabazi zituen.
* 2013: Alemania eta Ameriketan bi txapelketa irabazi zituen.
* 2015: CSOn lehena izan da.
* 2017: Nazionalitateen FEI kopan lehen postua.
* 2018: munduko zaldi jokoak Irabazi du.
* 2019: FEI munduko kopa 1. heldu zen txapelketan.
* 2020: Nazionalitateen kopan (AEB) lehena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charli D'Amelio

thumb|Charli d'Amelio
**Charli D’Amelio** (Norwalk, 2004ko maiatzaren 1a) dantzaria eta interneteko pertsonaia ospetsua da, batez ere Tiktok sare sozialean erakutsiriko bideoengatik ezaguna. Oso gaztetik egin zen ezaguna eta 110 milioi harpidetu baino gehiagorekin munduko tik toklari famatuenetako bat bilakatu zen.

Sare sozialetan aritu eta dantzatzeaz gain, ahizparekin makilaje produktuak merkaturatzen ditu.

## Biografia 
2004an sortu zen eta gaztetatik hasi zen dantzan. Ahizpa zaharrago bat badu, Dixie D’Amelio deitzen dena. Dixie abeslaria eta tik toklaria ere bada. Heidi D’Amelio deitzen da bien ama, top model eta argazkilaria. Aita Marc D’Amelio deitzen da eta politikaria da.

2019an hasi zen Tiktoken bideoak egiten, eta urte berean 5 milioi jarraitzaile lortu zituen. "Renegade" deituriko dantzagatik bihurtu zen ezagun, batez ere. 2020an Tiktoken jarraitzaile gehien zituen kontua berea zen.

2020ko urtarrilean New York Times egunkariak "TikTokeko erregina" izendatu zuen. Urte berean NBA All-Star Game ekitaldian "renegade" dantza egin zuen.

2021an 100 milioi jarraitzaile zituen Tiktoken, 35 milioi instagramen, 5 milioi twitterren eta 9,5 milioi harpidedun youtuben.

## Kolaborazioak 
2020an bere ahizparekin makilaje marka bat sortu zuen, Morphe deiturikoa. Atzazalak tindatzeko elkarte bat ere sortu zuten elkarrekin, Orosa deitua. Charli D’Amelioren izena Dunkin donutseko kafe batek hartu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :IMDb webgunean.
* :Youtubeko kanala.
* :Tiktok kontua.
* :Instagram.
San Bartolome Saria

**San Bartolome Saria** urtero abuztuan Zegaman jokatzen den txirrindulari lasterketa da, Euskadiko Txirrindularitza Federazioak antolatzen duena. Euskaldun Txapelketarako lasterketa puntuagarria da.

## Palmaresa 1998tik aurrera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petri Lopez Aiarakoa

**Petri Lopez Aiarakoa** (Gasteiz?, XV. mendea – Burgos, ) arabar aitoren seme eta politikaria izan zen. Aguraingo konde, Ampudiako mariskal eta Aiara, Laudio, Artziniega, Urkabustaiz, Kuartango, Orozko, Gaubea, Morillas eta Urduñako jauna izan zen.

## Biografia 
XVI. mendearen hasieran gatazka gogorrak izan zituen Arabako Ermandadearekin, probintziako ahaldun nagusiarekin — Diego Martinez de Alaba — eta Aguraingo hiribilduarekin. Lehen bi hauen boterea ahultzeko, bere feudoan jauntxoen aurkako jarrerekin amaitzeko eta, aldi berean, gainontzeko tokiko nobleziarekiko posizioa irabazteko interesak, 1520ko irailean, Gaztelako komuneroen lerroekin elkartzera eraman zuen, hauetatik kapitain jeneral titulua jaso zuelarik. 

1521eko apirilean Miñaoko guduan menderatua izan ondoren, Portugalen erbesteratu zen. 1524an Burgosen agertu zen, errege-barkamena lortzeko itxaropenez, baina agintari judizialek espetxeratu eta gogor tratatu zuten. Odolustuta hil zen 1524ko maiatzaren 16an, justiziaren aurrean errukirik izan gabe.

## Erreferentziak
Abdirashid Ali Shermarke

**Abdirashid Ali Shermarke** (; Harardhere, 1919ko ekainaren 8a - Las Anod, 1969ko urriaren 15a) Somaliako 2. presidentea izan zen.

Eskola koranikoetan ikasi zuen, eta merkatari eta funtzionario gisa lan egin zuen Italiako administrazio kolonialean. 1943an Somaliako Gazteriaren Ligara batu zen. Zientzia politikoetan lizentziatu zen Erromako Sapienza Unibertsitatean.

1960ko uztailaren 1ean Somaliak independentzia lortu zuen, eta Aden Abdullah Osman Daar presidenteak Shermarke lehen ministro izendatu zuen. Asko bidaiatu zuen neutraltasun eta lerrokatze gaberen politika sustatzeko. 1964ko hauteskundeak arte egon zen karguan.

1967an presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen. 1969an bere bizkartzainetako batek hil zuen herrialdearen iparraldea bisitatzen ari zela. Badirudi hilketaren arrazoiak pertsonalak izan zirela politikoak baino gehiago. Bere hiletaren biharamunean, armadak boterea hartu zuen Mohamed Siad Barrek zuzendutako estatu kolpe batean.
Luis Eduardo Pérez y Pagola

**Luis Eduardo Pérez y Pagola** (Montevideo, Rio de la Platako gobernazioa, 1774ko urriaren 12a - Montevideo, Uruguai Ekialdeko Estatua, 1841eko abuztuaren 30a) politikari eta funtzionario uruguaitarra izan zen, 1827tik 1828ra Ekialdeko Probintziako gobernadore izendatu zutena. 1828an Ekialdeko Probintzia eta Rio de la Platako Probintzia Batuak behin betiko banandu ondoren, Uruguai Ekialdeko Estatu berriko lehen gobernadore eta kapitain nagusi behin-behinekoa izatera iragan zen hiru hilabetez. Ondoren, Senatuko presidente kargua hartu zuen eta egun batzuez Errepublikako lehen bitarteko presidente izendatu zuten, 1830eko urriaren 24tik urte bereko azaroaren 6ra bitartean.

## Kanpo estekak
Tautomero

thumb|220x220px|Amino azido baten bi tautomeroak
thumb|220x220px|Glukosaren bi tautomeroak. Prototropiaren adibidea.

**Tautomero** esaten zaio funtzio-taldearen posizioan bakarrik desberdintzen diren bi isomeroetako bakoitzari. Bi formen artean oreka kimikoa egoten da. Tautomeria esaten zaio fenomenoari. Amino azidoen eta azido nukleikoen kasuan inportantea da tautomeria.

Tautomeria ez da mesomeriarekin nahastu behar zeinetan molekula bat hainbat formula erresonatzaileen bidez deskribatzen den.

## Prototropia 
Prototropia tautomeriaren formarik arruntena da eta protoi baten birkokatzeri lotzen zaio. Azidoek eta baseek kataliza dezakete erreakzioa. Glukosarena adibide egokia da existi daitekeelako bai eraztun moduan eta baita kate moduan ere, hots, bi tautomero osatuz, hidrogeno-atomo baten migrazioari esker.

## Zeto-enol tautomeria 
Hau tautomeria guztien artean ezagunena da. Enolak eratzen dira zetonetan hidrogeno-atomo batek migratu egiten duelako karbonilo taldearen oxigenora.

[erdian|thumb|588x588px|[Azetaldehidoaren eta propanonaren zeto-enol tautomeria]]
Oreka bat izaten da non zeto forma nagusia izaten den, nahiz eta tautomero bien proportzioa bakoitzaren egonkortasun erlatiboaren mende dagoen. Molekula arteko hidrogeno-zubiak eratu ahal izateak edo lotura bikoitz konjugatuak eratzeko aukerak enol formarantz eramaten du oreka.

## Balentzia-tautomeria 
thumb|170x170px|Bentzeno-oxidoa eta oxepina balentzia tautomeroak dira
Balentzia-tautomerian lotura bakun eta bikoitzak etengabe apurtzen eta eratzen dira eta ez dago ez talde ezta atomo migraziorik.

Bentzeno oxidoaren eta oxepinaren artekoa horren adibideetako bat da.

## Laktam-laktim tautomeria 
Laktam-laktim tautomeria agertzen dute laktamek zeinetan karbonilo funtzio-taldea hidroxilo bihurtzen den. Forma horri *laktim* esaten zaio.
none|thumb|350x350px|Laktam-Laktim tautomeria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fructuoso Rivera

**José Fructuoso Rivera y Toscana** (Durazno, Montevideoko gobernazioa, 1784ko urriaren 17a - Melo, Uruguai, 1854ko urtarrilaren 13a) Uruguaiko militar eta politikari bat izan zen, borroka independentistetan parte hartu zuena, lehen presidente konstituzionala izan zen, baita Colorado Alderdiaren sortzailea ere.

## Kanpo estekak
Edwina Tops-Alexander

**Edwina Tops-Alexander** (Sydney, 1974ko martxoaren 29a) australiar zaldizkoa da, Olinpiar Jokoetan hiru aldiz aritutakoa.

## Bizitza 
Edwinaren gurasoek, Pymble Ladies College izeneko eskola pribatu zorrotz batera igorri zuten. 2011ko irailean Jan Tops-eri ezkondu da. Australiako ikusgarrietan jauzilari nagusia da eta munduko emakumezkoen sailkapen nagusienetakoa. 2011 eta 2012 urteetan Global Champions Tour irabazi du.

## Kirolari ibilbidea 
Astebururo zaldi kurtsoetara joateak, segitzeko gogoa piztu zitzaion. Zaldiko atleta Australiar apainduenetakoa izateaz gain, milioika euroko sariak lortuz,emazte txirrindulari handienetako bat bilakatu da, milioika euroko sariak lortuz. Munduko bigarren zaldun hoberena da. 13 urterekin irabazi zuen bere lehen txapelketa, Brandy pottokarekin. 1996 urtean bere lehen txapelketa internazionalean parte hartu zuen. Baina 24 urtetan ohartu zen ezin zuela bere karrera aitzinatu. Beraz, Belgikara joan zen bizitzera. 2009 urtean 9. bukatu du Hong-Kongeko Joko Olinpikoetan. 2017 urtean pausa ematen du bere karrerari, Chloé Cornelia Jenifer Tops izeneko neskatxa sortzeko denbora.

## Erreferentziak
Aiara (familia)

thumb|Etxeko armarria.
**Aiara familia** edo **Aiara Etxea** Arabako Erdi Aroko leinu noblea izan zen. Ahaide Nagusien arteko gerretan (XIII-XV. m.), ganbotarren burua zen eta Arabako lautadan kokatuta zeuden euren defendatzaileak.

## Jatorria 
XIV. mendearen amaieran, Lautadako eta inguruetako senide nagusiak eta landako nobleziako kideak Gasteizera iristen hasi ziren, hiribilduko kontzejuaren barruan presentzia izateko eta merkataritza-kontrolarekin aberasteko helburuarekin. Honek, bata bestearen atzetik gatazkak sortu zituen, eta leinu hauek bi bandotan bildu ziren: Callejatarrak eta Aiatarrak, oinaztarren eta ganboatarren arteko bando-borrokaren gatazka berri bati erantzuten ziona, hurrenez hurren.

Bere izenak dioen bezala, Aiaratarrak Aiarari estuki lotuta zeuden. Fernan I.a Perez Aiarakoa bera, Aiarako jauna, Gasteizera erretiratu zen, eta han fraide domingotar gisa hil zen 1385ean. Handikiak izanda ere, artisau gremioekin eta herri xumearekin harremanak zituzten, eta 1423an azken hauen eskubideen alde azaldu ziren. Saltzedo, Abendaño, Iruña eta Larrinzar leinuekin loturak izan zituzten.

Gasteizko leinuek San Migel Goiaingeruaren eliza zuten bilgune(gainera, 1181ean Antso VI.a Jakitunak eliza sortu zuenetik, zinpeko eliza izan zen).

Bi aldeek dorretxeak eraikiarazi zituzten hiriko gune estrategikoetan eta aterpe gotortuetan, hiriko gune eta kaleak menderatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Martinez de Alaba

**Diego Martinez de Alaba** (Gasteiz?, XV. mendea – Gasteiz, ) arabar aitoren seme eta politikaria izan zen.

## Biografia 
1501etik hil arte Arabako Ahaldun Nagusia eta Epaile Betearazlea izan zen. Bere agintaldia luzea izan zen eta historialariek tokiko nobleziaren aurka borrokatzerakoan eta bere pribilegio feudalei oztopo bat jartzen zien Ermandadearen garapenean izan zuen trebeziagatik goraipatu dituzte. 1520an, Gaztelako Komunitateen Gerrak irekitako krisialdian, Petri Lopitz Aiarakoa Aguraingo kondea matxinatuekin bat egin zuen ahaldunaz mendekatzeko saiakera batean. Diego Martinez de Alaba erresistentzia monarkikoaren burua izan zen eta 1521eko apirilean Agurainen galera eragotzi zuen, adibidez. Ekintza honetatik egun gutxira, tropa errealistek erabateko arrakasta lortu zuten, bai Araban, bai Gaztelan bertan.

Bere agintaldiko azken urteetan, Gasteizek bere agintaldiaren biziarteko izaeraren aurrean kezka handiak azaldu zituen, baina oposizioak ezin izan zuen aurrera egitea lortu. 1533an hil zen, Batzar Nagusietan Martin Martinez de Bermeo ordezkatzailea izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prezisionismo

[thumb|250px|[Charles Demuth, *Aucassin and Nicolette,* 1921.]]
**Prezisionismoa** edo **errealismo kubista**, Estatu Batuetan XX. mendeko 20ko hamarkadan garatu zen arte-mugimendua izan zen. Nolabait, Futurismoaren estetika Ipar Amerikako garaiko nekazari- eta industria-giro moldatuta lantzen zuen bere ikonografian. Mugimenduan partaideak elkar ezagutzen zuten, eta lankideak ziren, baina inoiz ez zuten manifesturik plazaratu.

## Kontzeptuaren jatorria 
Kontzeptua Charles Sheeler margolaria eta argazkilariak sortu zuen. Hitz horrekin bere estiloa definitu nahi zuen, oso zehatza eta zehaztasun handiekin.

## Historia 
Sheelerrek margolari askoren eragina jaso zuen, besteak beste, Cézanne, Matisse, Picasso eta Braque. Morton Schamberg izan zen mugimenduaren beste izen ezaguna. Biek ala biek, 20ko hamarkadan nekazaritzaren makinaria islatu zuten euren margolanetan, batzuetan ia argazkiak izango balira bezala. Mugimendu honen artistak estatubatuar estilo bat garatu nahi izan zuten. Denborarekin mugimendu honen artista batzuek estatubatuar dadaismora hurbildu ziren. Prezisionismoaren eragina Pop Art eta hiperrealismo estiloetan ikus daiteke.

## Prezisionismoaren margolariak 
* George Ault
* Ralston Crawford
* Charles Demuth
* Preston Dickinson
* Elsie Driggs
* Gerald Murphy
* Georgia O'Keeffe
* Charles Sheeler
* Niles Spencer
* Joseph Stella

## Iruditegia 

Fitxategi:Morton Livingston Schamberg - Telephone (1916).jpg|Morton Schamberg, *Telephone,* 1916, oihal gaineko olio-margolana, Columbus Museum of Art.
Fitxategi:Joseph Stella, 1919-20, Brooklyn Bridge, oil on canvas, 215.3 x 194.6 cm, Yale University Art Gallery.jpg|Joseph Stella, *Brooklyn Bridge,* 1919–1920, Yale University Art Gallery
Fitxategi:Davis Stuart Lucky Strike 1921.jpg|Stuart Davis, *Lucky Strike,* 1921, oihal gaineko olio-margolana, MoMA New York
Fitxategi:Skyscrapers Sheeler 1922.jpg|Charles Sheeler, *Skyscrapers* (1922)
Fitxategi:Sidewheel in the Rondout.jpg|Charles Rosen, *Sidewheel in the Rondout*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"*Les Précisonnistes*".
* :Prezisionismoaren inguruko informazioa.
* :*Encyclopædia Universalis*
* :Bideoa Youtuben.
Urri-ziza

**Urri-ziza** (*Infundibulicybe geotropa*) *Tricholomataceae* familiako perretxiko bat da.

## Beste izen arruntak 
*Infundibulicybe geotropa* edo *Clitocybe geotropa* tokiko euskarazko testuetan:
*urri-ziza*, *urri-ziza zuri*, *San Martin ziza*, *urril-ziza*, *neguko susa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 15 cm arteko diametrokoa. Haragitsua, ganbila, gero laua, erdian hondoratua, titiduna, eta ertza biribilkatua duena. Okre edo gamuza kolorekoa eta zilar koloreko erreflexuekin.

**Orriak**: Ugariak, estu, dekurrenteak, batzuetan oso dekurrenteak, kapelaren kolorekoak edo okre zurbilak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak edo tutuak.

**Hanka**: Garaia, betea, sendoa, haritsua, trinkoa, harroa, oinarrian loditua, kapela baino pixka bat argiagoa.

**Haragia:** Zurixka, trinkoa eta sendoa. Almendra mingotsen usaina, nabarmena orrietan. Larbek ez diote erasotzen.

## Etimologia 
*Clitocybe* hitza grekotik dator, burua, esan nahi du, kapelaren formagatik. *Geotropicoa* berriz betik dator grekotik, geo = lurra eta biraketa, hau da, lurrerantz jiratuta, zurtoinaren itxura bertikala dela eta.

## Jangarritasuna 
Oso ona. Ale gazteen kapelak bakarrik jan behar dira, oina nahikoa gogorra baita.

## Nahasmen arriskua 
Zaila da beste perretxiko batekin nahastea.

Antzekoena *infundibuliformis* izan liteke, baina askoz meheagoa da. Baditu handiagoak antzekoak, jigantea eta maxima. Lehenengoak espora amiloideak ditu eta irin freskoaren usaina dauka eta bigarrenak berriz, kapela zabalagoa, oinaren luzera baino diametro handiagoa du, titirik ez du eta inbutu forma dauka. Aipatu diren hiru espezieak jateko modukoak dira, baina ez dute *Clitocybe geotropa* bezain kalitate ona.
thumb|Urril ziza

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean ateratzen da, belardietan, larreetan eta basoetako soilguneetan, ale ugariko zirkulu edo ilaretan.

*Clitocybe gigantea* eta *Clitocybe candida*-k bezala, askotan belarra erreta bezala uzten du mizelioa igarotzen den lekuan, *citocybina* antibiotikoa askatzen duelako eta honek belarra hazten laguntzen duten hartzigarriak suntsitzen ditu.

Nahiko ohikoa da, baina ez da *Lepista nebularis* bezain ugaria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Israel, Iran, Mongolia eta Australia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, Urri-ziza desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Galeria 

Fitxategi:Infundibulicybe geotropa 2.jpg
Fitxategi:Infundibulicybe geotropa 3.jpg
Fitxategi:Infundibulicybe geotropa 4.jpg
Fitxategi:Infundibulicybe geotropa 5.jpg
Fitxategi:Infundibulicybe geotropa 7.jpg
Fitxategi:Infundibulicybe geotropa 8.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Infundibulicybe geotropa* Mycobank-en
*  *Clitocybe geotropa* Errotari mikologia elkartearen webgunean
Eduardo Paolozzi

Sir **Eduardo Luigi Paolozzi** (Leith, Edinburgh, 1924ko martxoaren 7a - Londres, 2005eko apirilaren 22a) eskoziar eskultorea izan zen. Pop-art delakoaren aitzindarietako bat izan zen.

Edinburghen jaio zen etorkin italiarren familia batean. 1940an hiru hilabetez giltzaperatua izan zen italiar gerra deklarazioaren ondoren. Aitona, aita eta osaba Kanadara bidali zituzten, eta hil egin ziren naziek itsasontzia hondoratu zutenean.

Arte ikasketak egin zituen Edinburghen eta Londresen, eta Parisen lan egin zuen 1947 eta 1949 artean. Han ezagutu zituen Jean Arp, Alberto Giacometti, Constantin Brâncuși, Georges Braque eta Fernand Léger. Londresera itzuli eta Chelsean ezarri zuen ikasgela. Aurkitutako material eta objektu mota guztiak erabili zituen bere lanean. 1952an Talde Independentea sortu zuen, pop-art delakoaren aitzindaria.

Eskultura eta zeramika irakatsi zituen Hanburgon, Berkeleyn eta Londresen eta sarritan lan egin zuen Alemanian. Arte grafikoetan ere lan egin zuen, estilo berritzailearekin.

## Iruditegia 

Paolozzi London Pimlico Station.jpg
Tottenham Court Road stn Central line mosaic.JPG|Tottenham Court Road Station
Paolozzi sepia cropped (1).jpg

## Kanpo estekak
Estai alpetar

thumb|260px|Pirinioetako estai alpetarra udan.
**Estai alpetarra**, biogeografian, zuhaitz-mugaren eta betiereko elurren artean dagoen landaredi estaia da. Azpian estai subalpetarra du, eta estai elurtarra gainean.

## Estai alpetarra Euskal Herrian 
Euskal Herrian 2.200 metroko garaieratik goiti hasten da eta, beraz, Anielarra, Budogia eta Hiru Erregeen Mahaiaren gailurretan besterik ez da agertzen. Bertan larre alpetarra da landaredi potentziala, hotz eta haize handiari aurre egiteko gai dena. Larre horietan *Kobresia myosuroides* belar espeziea nagusi da; baina, aldi hotzagoen erlikiatzat har daitezkeen beste hainbat espezie ere hazten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pont-Neuf (Parisko metroa)

**Pont-Neuf** —La Monnaie azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 1. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)
* Pont Neuf

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Oroitzen zaitudanean, ama

***Oroitzen zaitudanean, ama*** Joseba Sarrionandiaren olerki bat da, 1994an Mikel Laboak musikatu zuena.
: *Oroitzen zaitudanean, ama*
: *sukaldean egoten zara*
: *mahaia bostentzat iminita,*
: *aulkian eseri eta*
: *leihotik begira,*
: *kristala lausotzen duen*
: *lurrina kendu gabe,*
: *eta ni -badakit-*
: *zeure begien hondoan nagoela*

## Abestia 
Abesti gisa Mikel Laboak musikatu zuen 1994an, *Hamalau* diskoan, Joseba Tapiarekin batera. Esne Beltza taldeak ere badu abesti horren bertsio bat *Freedom 3 kolpetan* diskoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerman Orbegozo

**Kerman Orbegozo Uribe** (Donostia, Gipuzkoa, 1979) euskal politikaria eta abokatua da, lanbidez EHUko teknikaria dena. EAJko kidea, 2011z geroztik eusko legebiltzarkidea da.

## Lehen urteak eta ikasketak 
Gaztetan futbolean aritu zen Lengokoak eta Aldapeta taldeetan, eta taekwondoan trebatu zen. Zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean; Zuzenbide Ekonomikoan espezializatuta, 2002an lizentziatu zen. Ondoren, 2004ean, Enpresen Abokatutza masterra egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. EAJren EGI gazte erakundearen Aberri Batzarreko kidea izan zen. 2014ean Zerga Aholkularitzan masterra gauzatu zuen Deustuko Unibertsitatean.

## Ibilbidea 
Bere ibilbide profesionala ASLE aholkularitza enpresan hasi zuen. Gerora Euskal Herriko Unibertsitatean eta Eusko Jaurlaritzan egin zuen lan, aholkulari juridiko gisa. Politikan sartu arte, EHUren Donostiako kanpuseko teknikaria zen.

2011n eusko legebiltzarkide kargua hartu zuen, Eider Mendoza ordezkatuz. Ordutik, lau legealditan egon da Eusko Legebiltzarrean.

## Bizitza pertsonala 
Donostian bizi da. Ezkonduta dago eta seme baten aita da.

## Hauteskundeak 

## Erreferentziak
María Blasco Marhuenda

**María Blasco Marhuenda** (Alacant, 1965) valentziar biologoa da.

## Ikasketak 
Madrilgo  Unibertsitate Autonomoan eta Valentziako Unibertsitatean ikasi zuen. 1988an, Zientzia Biologikoetan lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean. Doktoregoa lortu zuen, 1993an Madrilgo Unibertsitate Autonomoan Biokimikan eta Biologia Molekularrean, Margarita Salas Falguerasen zuzendaritzapean.

## Zientzia lorpenak 
2011ko ekainaren 22tik Minbizia Ikertzeko Zentro Nazionala (CNIO) zuzentzen du Espainian. Atal honetan hainbat sari irabazi ditu, adibidez,  Alberto  Sols saria lan ikerketa hoberena egiteagatik. Bestetik, bere lanagatik, Kontuan Hartzeko Emakumeen saria ere irabazi zuen 2016ean. Gainera, Pezcoller Fundazioa-AACR, Minbiziaren ikerketako Nazioarteko Saria irabazi zuen. Horrela, beste hainbat sari gehiago ere irabazi zituen bere minbiziaren ikerkerketei esker.

Bere abizenak, Blascok izena ematen dio San Vicente del Raspeig-eko institutu bati. 2011n, Herradura kaleak, Alacanteko Verdegás zatian, bere izena hartu zuen.

## Kanpo estekak