open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haverfordwest

**Haverfordwest**, galeseraz **Hwlffordd**, Galesko hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Pembrokeshire/Sir Benfroko hiriburua eta bigarren herririk popultuena dena, Milford Haven/Aberdaugleddau ondoren.

2011ko erroldaren arabera 12.204 biztanle zituen.

Kulturalki, ingelesezko udalerria da batez ere, baina inguruko herriekin dituen harremanak dela-eta galeserazko gutxiengo esanguratsua dauka, "mugako" herriaren itxura hartuz.

## Leku interesgarriak 
* Picton gaztelua: XIII. mendeko gaztelua eta gaur egun museoa.

## Iruditegia 

Irudi:Across the lake - geograph.org.uk - 896425.jpg|Herrigunea.
Irudi:Castle Square (Known as Schittersbrook in Medieval times^) - geograph.org.uk - 933035.jpg|Castle Square plaza.
Irudi:Haverfordwest - geograph.org.uk - 13978.jpg|Cleddau ibaia.

## Herritar ezagunak 
* Rhys Ifans, (1967), aktorea.
* Christian Bale, (1974), aktorea.
* Simon Davies, (1976), Fulham Football Club taldeko futbolaria.
* Mark Delaney, (1976), Aston Villa F.C. taldeko futbolaria.

## Kanpo estekak 
*  Wegune ez ofiziala
*  Haverfordwest Hiri Museoa
Jagellondarrak

thumb|220px|Dinastiaren armarria
**Jagellondarrak** (), euskaraz batzutan ere *Jagiellon*darrak, *Jogalia*rrak edo *Jogaila*rrak, Lituanian jatorria zuen errege dinastia izan zen, XIV. eta XVI. mendeen artean Erdialdeko Europako hainbat herrialdeetan (gaur egungo Estoniako hegoaldea, Letonia, Lituania, Kaliningrad, Polonia, Bielorrusia, Ukrainako ipar mendebaldea, Errusiako mendebaldeko muturra, Txekia, Eslovakia, Austriako ekialdeko muturra, Hungaria, Kroaziako iparraldea, Serbiako iparraldea eta Errumaniako ipar mendebaldea besteak beste) erreinatu zuena. Familia, *Gediminda* lituaniar dinastiaren adar bat zen.

**Jagellon** dinastia honetako partaideak Lituaniako duke handiak izan ziren 1377-1392 eta 1440-1572 bitartean. Ladislao II.a Jagellondarra, Lituaniako lehen duke goren katolikoa, dinastia horretako Poloniako lehen erregea izan zen ere, 1386an Luis I.a Hungariakoaren alaba Eduvigis edo *Hedwige* (,  ) erreginarekin ezkondu ondoren. Horrela, Polonia eta Lituaniaren arteko dinastia batasuna lortuz (Krewoko Batasuna, 1386).

Etxe honek 1386-1572 bitartean erreinatu zuen Polonian, ondoko errege hauekin: Ladislao II.a, Ladislao III.a, Kasimiro IV.a, Joan I.a Alberto, Alexandro I.a, Sigismundo I.a eta Sigismundo II.a. Poloniatik kanpora, Hungariako Erresuman 1440-1444 eta 1490-1526 bitartean (Ladislao II.a, Ladislao VI.a eta Luis II.a) eta Bohemiako Erresuman 1471-1526 bitartean (Ladislao VI.a eta Luis II.a) gobernatu zuen *Jogalia* dinastiak. 

Luis II.a Bohemiako eta Hungariakoaren heriotza, 1526ko abuztuaren 29an, Mohácseko guduan, *Jagiellon* dinastiari amaiera jarri zion Bohemiako nahiz Hungariako erresumetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Migel mendia

**San Migel** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1237 metroko garaiera duena. Aralarko San Migelen basilikatik gertu dago.

## Irispideak 
Ibiliz, inguruko edozein herritatik iris daiteke mendi honen tontorrera, bideak, denboraren igaroan desagertzen doazen arren. Mendizaleak derrigorrez egin beharreko ibilbide bat 475 metrora dagoen Uharte Arakildik abiatzen dena da, eta seinalez josia dago hormigoitik igotzea eragozteko. Klasikoa da, baita ere, Lekunberrikoa, Baraibar eta Burnigurutze lepotik, Atako haranean sartzea ahalbidetzen duena. Madotzetik doan igoera ere, Atako haranetik igarotzen da, eta, azken zatian, Baraibarko ibilbidea jarraitzen du.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Zein?

**Zein?** Sopuerta eta Barakaldoko (Bizkaia) kideez osatutako taldea da. Ama Say taldeko kideek, desagertu eta gutxira sortu zuten 2000ko hamarkada hasieran. Garage, Pop, Noise edo Rock estiloak ditu ardatz.

## Taldekideak 
* Kepa Bilbao - Ahotsa eta gitarra.
* Julio Ortiz - Bajua eta ahotsa.
* Joakin Pikaza - Gitarra.
* Gontzal Bilbao - Bateria eta Perkusioa.

## Diskografia 
* *Sehieun eta bi* (Metak, 2003)
* *Photograma* (Metak, 2004)
* *Ahari talka* (Noizpop, 2008)

## Kolaborazioak 
* *Ikastola berria eraiki dezagun Zuberoan* (Esan Ozenki, 1997)

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea
* Bilboaldeko musika taldeak

## Kanpo Loturak 
## Kanpo estekak 
  Metak diskoetxearen zigilua
  Zein? taldearen myspacea
Estigia (musika taldea)

## Historia 
**Estigia**, Zarautzen (Gipuzkoa) 1985-ean sortu zen Trash Metal taldea zen. Nahiz eta Euskal Herrian, 80ko hamarkadan, Ska, Punk eta Rock taldeak oso modan egon, Estigiak sekulako ospea izan zuen Euskal Herriko txokoetan. Oso gutxik egiten zuten musika azkarra eta indartsua egiten zuten Zarauztarrek.

Lehen bi maketen ondoren, Mikel Kazalisek taldea utzi zuen Negu Gorriak eta Anestesia taldeetan jotzeko. Formazio aldaketa bat jasan zuten orduan. Ander, gitarra jotzeaz gain abestera pasa zen, kasu honetan ordea ingelesez.

## Taldekideak 
 Jabi - bajua
 Ander Izeta - Gitarra eta ahotsa
 Goiko - Bateria
 Chals - Gitarra

### Lehenagoko taldekideak 
 Mikel Kazalis - Bajua eta ahotsa

## Diskografia 
 Falso Profeta (Autoekoizpena, 1987). Maketa
 Maketa (1989)
 Insubmission (Semaphore, 1990)
 Trip To Nowhere (DDT, 1995)

### Bildumetako partehartzeak 
 Descarga Norte (Discos Suicidas, 1988). Lp honetan beraien lehen bi abestiak kaleratu zituzten.

## Kanpo Loturak 
## Kanpo estekak 
  Ander Izetaren web orria
  Estigia taldearen myspacea
Egialeo

Greziar mitologian, **Egialeo**, zenbait pertsonairen izena da:

# Inako eta Melia ozeaniden seme bat, Sizioneko lehen erregea izan zena, bertakoa zelarik. Bere omenez, Peloponesoko eskualde bat Akaia deitua izan zen (*Aegialea*tik eratorria). Europsen aita izan zen.
# Adrasto, Argoseko erregearen eta Anfitea edo Demoanasaren seme bat. Hil zen epigono bakarra izan zen, Laomedontek hil zuena, Tebasen aurkako gerran, eta ohore handiz lurperatua izan zen Pegesen, Megarako lurraldean.
# Egialeo, Eetes Kolkidako erregearen seme baten jatorrizko izena zen, Apsirto (botatakoa) deitua izan zena, hila izan eta bere gorpua itasoan sakabanatua izan zelako deitua.
# Euripidesen arabera, Foroneo eta Peitoren seme bat, Peloponeson errege izan zena.

## Kanpo estekak
Europs

Greziar mitologian **Europs** bi pertsonairen izena da:

# Foroneoren ezkontzaz kanpoko seme bat, Hermionen aita izan zena
# Sizioneko errege bat, Egialeoren semea. Pausaniasek, Telkis eta Hermionen aita hau izan zela dio, eta ez aurrekoa, eta Europak Europs honengandik hartu zuela izena.

## Kanpo estekak
Egiptoar kartutxo

thumb|150px|Dinastia Ptolemaikoaren kartutxoa.

**Egiptoar kartutxoa**, muturrak lotuta dituen soka obalatu batek eratutako ikurra da. -V10-.

### Etimologia 
Egiptoar izena **shenu** zen, *sheni* aditzetik eratorria (inguratu), beharbada, *shen* eraztunetik eratorria. Gaur egungo *kartutxo* izena frantsesetik dator *cartuche*, horrela deitua Napoleonen soldaduek euren Egiptoko espedizioan XVIII. mendearen amaieran erabilitako muniziozko kartutxoen antza zutelako.

### Historia 
Errege izen bat irudikatzeko modurik ohikoena, bere hieroglifoa **kartutxo** (shenu)baten barnean sartuz izan zen. II. dinastiaren erdialdean agertzen da, faraoiak izendatzeko: Sened, Neferkasokar eta Peribsen.

III. dinastian ere erabili zen, Nebka eta Hunyrekin, modu ohikoan, IV. dinastiatik aurrera bakarrik erabili zen arren.

## Ikus, gainera 
* Sa-Ra izena
* Tronu izena

## Kanpo estekak 
*  Egiptoar kartutxoa.
Urrezko Horusen izena

[eskuinera|thumb|150px|[Unis]]
**Urrezko Horusen izena** edo **Hor-Nub izena**: G8

Egiptoko Inperio Ertainean, XI eta XII. dinastiatan, faraoiek bost titulu jasotzen zituzten. Jaiotza izenari, beste lau gehitzen zizkioten tronura igotzen zirenean. Honako hauek ziren:

Horusen izena, Nebtyren izena, **Urrezko Horusen izena** edo **Hor-Nub izena**, Tronu izena eta Jaiotza izena edo Sa-Ra izena.

*Hor-Nub izena*, Horus jainkoaren egiptoar hieroglifoarekin irudikatzen zen (*Hor*: belatz bat) urrearen ikurraren gainean pausatua dagoena (*Nub*: lepoko bat zintzilikarioekin) gehi faraoiari emandako epitetoa.

Denek I. dinastian, bere Horusen izena, urrearen ikur egiptoarrarekin lotu zuen. Djoserrek, III. dinastian jada erabili zuen Urrezko Horusen izena.

Inperio Ertainean izan zen titulu hau behin betiko gehitu zena.

Urrezko Horusen izena eta eta Nebtyren izena, faraoiek gutxien erabili zituzten tituluak izan ziren.
Kataxulo gaztetxea

**Kataxulo gaztetxea** (herriko ahoskeran, *gaztetxia*) Oiartzunen dagoen gaztetxea da. 2006ko apirilean sortu zen gaztetxea eta lehiaketa egin zuten gaztetxearen izena hautatzeko. Hainbat izan dira bertan egin diren ekimenak, kontzertuak, tailerrak, bertso saioak, ikastaroak...

2008ko otsailean, 2. urteurrenaren harira, bertso txapelketa antolatu zuten eta Ander Lizarraldek irabazi zuen txapela. Bigarren urteurrena ospatzeko hilabete gutxi falta zirela Oiartzualdean gazteen aurkako sarekada izan zen Espainiako Auzitegi Nazionalak aginduta, eta tartean Kataxulo gaztetxea ere miatu zuten poliziek. Urteurreneko ospakizunak bertan behera geratu ziren erasoaren ostean.

2011ko apirilaren 9tik 17ra Kataxulo gaztetxearen 5. urteurrena ospatu zuten Oiartzunen. Egitarau zabala antolatu zuten: kontzertu ugari, zine emanaldiak, tailerrak, hitzaldiak… 

## Kanpo estekak 
* Kataxulo gaztetxearen Myspace orria
* Kataxulo gaztetxearen Facebook orria

## Erreferentziak
Nartteli

**Nartteli** Enontekiö udalerriko herrixka bat da. Oso txikia da eta Finlandiako natura basatiaren erdiandago, aintzira natural, oihan zahar eta mendixka artean. Oso gaizki komunikatua dago eta bertara iristea ia ezinezkoa da, honenbestez, jende gutxi bizi da bertan.

## Kanpo estekak 
* Nartteliri buruzko informazioa
Burdinazko kaia (Portugalete)

[thumb|300px|eskuinera|Ezkerrean, Portugaleteko burdinazko kaia edo Txurruka kaia; eskuinean, [Getxoko Txurrukaren omenezko oroitarria.Hondoan, Bilboko *superportua*.]]

**Burdinazko kaia** edo **Txurruka kaia** Evaristo Txurruka ingeniariak 1881-1887 urte bitartean Portugaleten diseinatu eta eraiki zuen moila edo nasa da. Euskal Herriko ingeniaritza-lan garrantzitsuenetarikoa da, Bilboko portuaren azpiegitura handien hastapena ezarri zuena; *Bilbo Handia*ren eskalako lehen eraikuntza, hortaz.

Bilboko itsasadarraren bestaldean eta parean, Getxoko Areeta auzoan, ingeniari berdinak diseinatu eta eraikitako Txurruka kaia du.

Eraikuntzaren xedea Portugaleteko hondarrezko barra arriskutsua ekiditzea izan zen, non sarri itsasontzi ezberdinek hondoa jo zuten. Aipatutako barra 1,14 metro sakon zen itsasbeheran, 1878an egindako neurketen arabera, garaiera zinez eskasa ontzi handien zingorako. Kaia eraiki baino lehen Portugaleteko mareometroa erabiltzen zuten barra zeharkatzeko.

800 metro luze da (lehen 600 metroak burdinazko egituran bermatuak, azken 200 metroak hormigoizkoan baldintza bortitzagoak jasatzen dituztelako), eta 3.000 metroko erradio arinki makurra Bilboko itsasadarrarekiko ahur. Kai berriko lanek 80 metroko zabalera eta gutxieneko 4,58 metroko garaierako ubide jarraitua ahalbideratu zuten, Bilboko portuko etekina hainbat aldiz biderkatuz.

Proiektua 1879ko abenduaren 4an aprobatu zuten, lanak 1881eko apirilean hasi zituztela. Obratzarraren azken emaitza 1887ko irailaren 12an inauguratu zuten, lan guztiek garaiko 2.931.536 pezetako kostua izan zutela. 1900. urtean seinale-semaforo bat ezarri zuten moilaren muturrean barraren sakoneraz ohartarazteko. Ondoren, 1930. hamarkadan, itxuraldaketa handia jasan zuen, hormigoizko plakez estali baitzuten jatorrizko zurezko zorua. 1987. urtean aurpegi-berritze bat egin zioten arren, esan daiteke kaia nahiko desitxuratua dagoela jatorrizkoarekin alderatuz. Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialak elementu arrotzak ken diezazkiotela aldarrikatu du moilaren eraikuntzaren 120. urteurrenean.

Zenbait adituren ustez Kultura Ondasun moduan izendatu beharko luke Eusko Jaurlaritzak. Gaur egun moilak duen nolabaiteko aitorpen bakarra da Portugaleteko Alde Zaharraren Barne-Eraberritzeko Planean elementu berezi gisa izendatua dagoela.

## Ikus gainera 
* Txurruka kaia, Areeta, Getxo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Portugaleteko burdinazko kaia Bilbao egunkarian
*  Portugaleteko burdinazko kaiari buruzko artikulua Bide, ubide eta portuetako ingeniarien webgunean, Miguel Aguilo Alonso ingeniariak idatzia
*  Portugaleteko burdinazko kaiaren inguruko artikulua *Vida Maritima* blogean
Enterococcus

**Enterococcus** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, koko itxura dutenak. Koko horiek kate luzeak osatzen dituzte, eta batzuetan bikoteetan biltzen dira ere (diplokokoak). Ez dira mugitzen eta ez dute esporarik sortzen.

Egitura zein metabolismoaren aldetik enterokokoek antza handia dute *Streptococcus* generoarekin. Garai batean enterokokoak *Streptococcus* barnean sailkatzen ziren, gizakia zein animalien hesteetan bizi ziren estreptokoko bakarrak izanik. 1984an, desberdintasun genetikoak direla eta, *Streptococcus*-tik bereizi ziren, talde propio bat sortuz.

*Enterococcus* generoko bakterioak heste-floraren partaideak dira, beste bakterio batzuekin batera (Enterobakterioak, Clostridium, Bacteroides...). Gure hesteetan *Enterococcus faecalis* eta *Enterococcus faecium* espezieak bizi dira, saprofito moduan. Traktu urogenitalean bizi daitezke ere infekzioak eragin gabe.

Enterokokoen ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio fakultatiboak
* katalasa (-)
* oxidasa (-)
* glukosaren hartzidura (+) (azido laktikoa sortuz eta gasik sortu gabe)
* gelatinaren hidrolisia (+)

## Patogenia 
Giza-hestean saprofito ez-kaltegarria bada ere, *Enterococcus* patogenoa izan daiteke gorputzeko beste aldeak kolonizatzen dituenean. Genero honetako bakterioak mikrobio oportunistak dira, immunitate-sistema ahula dutenei eraso egiten dietenak. Horregatik, klinika eta ospitaleetan infekzio asko sortzen dituzte (infekzio nosokomialak): endokarditis, gernu-infekzioak, septizemia eta meningitis dira gehien eragiten dituzten gaitzak. *Enterococcus faecalis* da patologia gehienen erruduna.

Arazo korapilatsua bihurtu da *E. faecalis* ospitaleetan. Penizilinarekiko erresistentzia garatu du, eta baita beste antibiotikoekiko ere (bankomizina, zefalosporinak, aminoglikosidoak...). Horregatik, infekzioak tratatzeko terapia konbinatua erabiltzen da (bi edo hiru antibiotiko batera; anpizilina, amoxizilina, gentamizina eta estreptomizina erabilienak izanik).

## Kutsadura fekalaren adierazlea 
*Enterococcus faecalis*-en bilaketa oso ohikoa da mikrobiologiako laborategietan ur eta janarien analisiak egiterakoan. Heste lodian bizi denez, bakterio hau kutsadura fekalaren adierazlea da, beste bakterio batzuen antzera (*Escherichia coli*, *Clostridium perfringens*...). Analizatutako ur edo janari batean *E. faecalis* agertzen bada laginak hondar fekalak dituela ondorioztatu behar da, eta ez da kontsumorako gai.

Kutsadura fekala ez da berez larria, baino patogeno garrantzitsu batzuen balizko agerpena (Salmonella, Shigella, Vibrio...) adierazten du. Gogoratu behar da gorozki-aho bidetik kutsatzen direla kolera, disenteria edo sukar tifoide bezalako gaixotasunak. Hondar fekalek, beraz, arrisku horren berri ematen dute laborategian aztertutako laginetan.
Saivaara

**Saivaara** (iparraldeko samieraz: *Čáivárri*), Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen mendixka da. 830 metro justutara iristen den mendi hau, Käsivarsi Eremu Basatiaren barnean dago, Saana eta Halti mendixketatik gertu.
170px|ezkerrera|thumb|**Saivaara mendixka**.
Lehen aipaturiko Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

## Ikus, gainera 
* Enontekiö
* Käsivarsi EB

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beltzuntze jauregia (Aiherra)

**Beltzuntze jauregia** Aiherran (Nafarroa Beherea) dagoen gaztelua da. Beltzuntze familiak beste bi jauregi ere bazituen, baina uste da hau zela haien egoitza nagusia, nahiz eta askotan erabili zen muga-gaztelu modura eta, zenbait gatazketan, eraikin defentsibo modura.

1450eko martxoaren 18an  Beltzuntze jauregian sinaturiko bake itunaren ondorioz, Lapurdi Frantziako erresumaren menpe geratu zen, eta herrialdean ingelesen eraginari amaiera eman zitzaion. Egun hartan, ordezkari lapurtarrek euren menekotasuna onartu zuten eta urrezko 2000 ezkutu ordaindu ostean –hamar bahituren atxikitzearen bidez bermaturik– euren pribilegioak mantendu ahal izan zituzten.

1992ko abuztuaren 12tik monumentu historiko izendapena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jauregiari buruzko informazioa Arberoako ikastolako webgunean
Necati Ateş

**Necati Ateş**  (Izmir, Turkia, 1980ko urtarrilaren 3a - ) futbolari turkiarra da, aurrelari postuan jokatzen duena. Turkiako selekzioan jokatu du eta Realean jokatu zuen 2008-2009 denboraldian.

Hainbat talde turkiarretan aritu ondoren Realeko jokalari bilakatu zen 2008ko abuztuan.

## Kirol ibilbidea 
* 1999-2002: Altay
* 2002-2004: Adanaspor
* 2004-2008: Galatasaray
* 2007: Ankaraspor (mailegua)
* 2008: Istanbul Büyükşehir Belediyespor (mailegua)
* 2008: Real Sociedad (mailegua)

## Lorpenak 
* FIFA konfederazioen kopa, 3. postua.
* Turkiako kopa 2004-2005
* Turkiako liga 2005-2006

## Kanpo estekak
Beta vulgaris

***Beta vulgaris*** *Beta* generoko landare espezie bat da. Bere produkturik ezagunena beterraba edo erremolatxa da. Landare hau bi urterokoa da gehienetan, nahiz eta iraunkor gisa ere joka dezakeen. 1-2 metroko zurtoinak ditu, eta horien gainean 5-20 cm-ko bihotz-formako hostoak (barietate landuetan handiagoak izan ohi dira). Loreak buru trinkoak osatuz ekoizten ditu, eta txikiak dira, 3-5 mm-ko diametrodunak, berdeak edo tindu gorrikoak, bost petalodunak. Haizearen bidez polinizatzen dira. Fruituak hazi gogorren mordo gisa sortzen ditu.

## Taxonomia 
Hiru barietate sailkatu dira:
* *Beta vulgaris var. maritima*. Ipar-mendebaldeko Europa. Landare txikiagoa, 80 cm-ko altuerakoa.
* *Beta vulgaris var. vulgaris*. Europa. Landare handiagoa, 2 metrora artekoa. Landutako beterraben arbasoa.
* *Beta vulgaris var. cicla*

## Ekologia 
Beterraba ez da oso zorrotza lurzoruaren mantenugaiekin; horri esker, lehenago beste barazki batzuk landatu diren lurretan jar daiteke. Haatik, oso sentikorra da hotzaren eta izozteen aurrean.

Zuzenean ereiten da eta bere hazkunde-garaia 80 eta 140 egun artekoa da.

## Erabilerak 
Landare honen erabilerarik arruntena elikagai gisa da. Gure ingurunean gehien bat azukrea ekoizteko erabiltzen da, baina zuzenean ere jan daiteke, eta koloratzaileak ekoizteko ere balio du.
Astiberri

**Astiberri** komikien argitaletxea da, 2001ean sortua Bilbon. Helduentzako lanak argitaratzen dituzte, alde batetik ingelesezko eta frantsesezko komikigileen itzulpen gaztelaniaratuak, eta bestetik "Piriniotik beherako" egileak (Raquel Alzate, Javier de Isusi, David Rubín...).

2001 eta 2005 artean "Trama" aldizkaria argitaratu zuen.

## Ikus, gainera 
* Getxoko Komiki Azoka

## Kanpo estekak 
*  "Astiberri"ren webgunea
Boukary Dramé

**Boukary Dramé**(Villepinte, Frantzia 1985 uztailaren 22-) futbol jokalari Frantses bat da, defentsa bezala jokatzen duena. Gurasoak Senegaldarrak dauzka eta naziotasun bikoitza dauka, frantsesa eta Senegaldarra.

CSL Aulnay-sous-Bois kluban jokatzen hasi zen eta 2000 eta 2005 urteen artean Paris Saint-Germainen gazteetan jokatu zuen. Oso gaztea izan arren Senegaleko selekzio nazionalean jokatzeko deitu zioten 2005ean. Urte berean PSGren lehen taldera pasa zen. 2007an FC Sochauxera saldu zuten 1,2 euro miliogaitik. 2008ko abuztuan Real Sociedad klub gipuzkoarrara pasa zen, mailegu moduan, erosketa aukerarekin.

## Lorpenak 
* 2006ean Frantziako Kopa PSGrekin.
* 2006ko Afrikako kopan 4. postua selekzio Senegaldarrarekin.

## Kanpo estekak
Nereida

[thumb|*Nereidak* [Gaston Bussiereena]]

Greziar mitologian, **nereidak** (antzinako grezieraz Νηρείδες *Nêreídes* o Νηρηίδες *Nêrêídes*, singularrean Νηρείς *Nêreís* edo Νηρηίς *Nêrêís*, νέεινetik *néein*, ‘igeri egin’), Nereo eta Dorisen berrogeitamar alabak ziren.

Itsasoko lamiatzat jotzen ziren, ozeanoaren sakonean bizi baitziren, baina itsasazalera ere igotzen ziren, marinelei itsaso zurrunbilotsuak igarotzen laguntzeko, argonautak, lagundu zituzten bidaiari ospetsuenak zirelarik, hauek urrezko ahari-larruaren bila zihoazenean. Itsas gizonei, izurdeen eta beste itsas animalia batzuen gainean jarririk aurkezten dira. Greziarrek, aldareetan gurtzen zituzten, itsasertzean eta labarretan, non, ofrenda bezala, esnea, olioa eta eztia ematen zitzaien.

Itsasoan zegoen edertasun eta on guztia irudikatzen zuten: Ahots melodiatsuarekin kantatzen zuten eta euren aitaren inguruan dantza egiten zuten. Koral adarrekin koroatuak eta Poseidonen hiruhortza eramaten irudikatzen dira, jainko honen segiziokoak baitira.

Garrantzitsuenak Tetis (Peleoren emaztea eta Akilesen ama), Galatea (Azisen maitalea eta Polifemo ziklopea maitemindu zuena) eta Anfitrite (Poseidonen emaztea) dira.

Arte klasikoan, ohi, izurdeekin, itsas munstroekin edo hipokanporen batekin daude.

Guzti hauengatik, Neptuno planetaren ilargi batek, Nereida izena du.

## Kanpo estekak 
*  Nereidak
Vendôme zutabea

**Vendôme zutabea** () Parisko monumentu bat da, Vendôme plazan dagoena, hiriko lehen barrutian. Denboraren igaroan **Austerlitzeko zutabea** bezala ere deitua izan da. Napoleon Bonaparteren aginduz eraikia izan zen, Austerlitzeko guduan lortu zuen garaipena ospatzeko. Bertara, *Madeleine*, *Tuileries* eta *Opera* metro geltokietatik hel daiteke.

## Deskribapena 
Bere garaiera 44 metrokoa da, eta, bere batez besteko diametroa 3,60koa. Erromatar jeneralez jantzitako Napoleonen estatua batekin koroatua dago, August Dumontek zizelkatua, eta bere iloba zen Napoleon III.ak eraikitzea agindu zuena. Frantziarrek, Austerlitzeko guduan etsaiari kendutako kanoien brontze urtuzko txapa batekin estalia dago, gerra eszenak irudikatzen dituzten baxuerliebeekin apaindua. Artista ezberdinek parte hartu zuten bere diseinu eta apainketan. Nabarmenen artean, honako hauek daude:

* Jean-Joseph Foucau 6 baxuerlieberen egilea
* Louis Boizot
* Bosio
* Bartolini
* Claude Ramey
* Corbet
* Ruxthiel

Barneko eskailera batek goialdera iristea ahalbidetzen du, non behatoki bat dagoen. Bere oinarrian, plaka bat dago, non, latinez, hau irakur daitekeen:

Errepublikaren irudi bat ordezkatu zuen, honek, aldi berean Louis XIV.a Frantziakoaren zaldigaineko estatua bat ordezkatu zuelarik.

Bere diseinua Trajanoren zutabean oinarritzen da, monumentu hau, Erroman dagoena, oso-osorik haitzurdinez eginda egotearen ezberdintasun bakarrarekin. Parisen, antzerako beste monumentu batzuk ere daude, Uztaileko zutabea (*Colonne de Juillet*), Bastillako plazan

## Historia 
Parisko Komunaren gertaeretan, Frantziar-Prusiar Gerraren ondoren, zutabea behera bota zuten, basakeriari, militarismoari eginiko monumentutzat jo baitzen, baita nazioarteko zuzenbidearen ezeztapen bat ere. Gustave Courbet margolaria, gertaeren arduradun egina, gartzelan sartua izan zen eta zutabearen konponketaren gastuak ordaintzera kondenatua izan zen, xoxik gabe utzi zuena.

Komunaren ondoren, zutabea zaharberritua izan zen eta horrela kontserbatzen da egundaino.

[thumb|erdian|300px|Vendôme zutabearen eraispena [Parisko Komunaren egunetan.]]

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 2013 Place Vendôme, 75001
* Geltokiak:
** 15px15px15px15px Concorde
** 15px15px Tuileries
** 15px15px15px15px Opera

## Ikus gainera 
* Vendôme plaza

## Kanpo estekak
Ammit

**Ammit** "hildakoen irenslea" edo "bihotzen irenslea" egiptoar mitologian
* Izen egiptoarra: **Ammyt** (beste idazkera batzuk: *Ammit, Ammut, Amemet edo Amam*)

## Ikonografia 
Krokodilo burudun, lehoi aurrealdedun eta hipopotamo atzealdedun izaki bezala irudikatua zen.

## Mitologia 
Ammit balantzaren azpian kokatzen zen Osirisen epaiketan, Duatean ospatzen zena, behe munduan. Dyehutyk (Tot) hildakoaren bihotzaren pisua alderatzen zuen (Ib), lurrean egindako pasatako ekintzen, kontzientziaren eta moralitatearen ikurra, Maat irudikatzen zuen lumarekin, Egia, Justizia eta Harmonia Unibertsala.

Hildakoa, *Hitzezko Zuzen*tzat hartua izan zedin, bihotza eta luma, biak, bata bestea bezain arinak izan behar ziren. Bihotzak lumak baino gehiago pisatzen bazuen, ez purutzat jotzen zen, Ammitek irentsi egiten zuen eta epaitutako pertsonari ez zitzaion Aarun sartzen uzten, bere hilezkortasuna galduz, behin betiko desagertuz.

## Kanpo estekak
Hermion

**Hermion**, greziar mitologian, Europsen seme bat zen, eta, beraz, Telkisen anaia. Hermione hiria sortu zuen, Trezenatik gertu, Peloponesoko hegomendebaldeko kostaldean. Hiri hau Demeter jainkosaren gurtza gune handi bihurtu zen bertan Ktonia, Hermionen izeba bizitzen jarri zenetik.

## Kanpo estekak
Serlo Gaina

**Serlo Gaina** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 919 metroko garaiera duena. Ekialdetik mendebalderanzko norantzan doan gailur bat da, Putxerri menditik Abringo ubideak banandua. Ohiko ibilbideetatik banandua, mendi ezezagun honek, bere bakardadearen lasaitasunean, jende askorik ibiltzen ez den pagadiak ditu, kontutan hartu beharreko labardietan. Beraz, Aralarko toki ezezagun eta ahaztuetako bat da, oraingoan, Putxerri mendi mitikoaren ondoan.

## Irispideak 
Aurkitzen garen lurra kontutan hartuta, ez dago igoera argi bat, tontorrera igotzeko zailtasunik ere ez dagoen arren. Etxarri-Aranatzetik Lizarrustira igotzen, Elkorriko bihurgunea baino lehenago, Abrineko labar bikainean sartzen den bide bat abiatzen da eskuinetara. Zeharkatzen hasten gara, baina, azkenean, bidea desagertu egiten da, oso argi ez dagoen bidezidor bati tokia uzteko, errekaztoaren ondoan jarraitzen duena. Errekaztoaren burura heltzen gara eta arrasto guztiak desagertzen dira. Pagadi maldatsutik igotzeko ordua da, non antzinako ikaztegien arrastoak ikus daitezkeen. Gorago, bide horizontal batekin bat egiten du, baina honek ere ez daroa tontorrera, eta, beraz, aukerarik hoberena, malda gogorra igotzen jarraitzea da tontorrera iritsi arte. Bertan, Lakuntzako udalerria adierazten duen mugarri bat dago. Bi harresik toki honetan bat egiten dute, bertan ezarritako mugaren luzapen gisa.

Hurrengo ibilbideak, Abrineko eta Serlo Gainaren iparraldeko aurpegiko pagadiak alde batera uzten ditu, baina, trukean, mendiaren bizkar osoa zeharkatzea ahalbidetzen du bidezidor txiki baten ondoan (gomendagarria jeitsierarako). Toki beretik atzera egin behar da pixka bat Etxarri Aranatzera doan errepidetik, gailurraren oinean kokatzeko asmoz. Dirudienez, zenbait aukera daude, hasieran defendatzen duen harrizko zokaloa igarotzeko, non ibilbidearen zailtasun handiena dagoen tokia den. Basotik saia daiteke, lur garbitik jarraitzea, meatzaritza eta erorketen ondorio den lur harritsutik jarraitzea nabarmengarria den arren. Honek, Lizarrustiko ingurua ikustea ahalbidetzen duen talaia harritsu batzuetara garamatza. Azkenik, gorago, malda asko jeisten da, eta bidezidor txiki batek, jada arazorik gabe, tontorrera iristea ahalbidetzen du.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Meliade

Greziar mitologian **Meliak** edo **Meliadeak** lizarretako lamiak ziren. Kronosek jaurtitako Urano bere aitaren sexu organoek ernaldua izan zenean Geak erditu zituen. Melia edo Meliade guztietan garrantzitsuena, Melia izenekoa zen.

## Kanpo estekak
Foroneo

Greziar mitologian **Foroneo** (), Peloponesoko errege bat zen, Inako ozeanida eta Meliaren semea.

Herrialdeko biztanleak bildu eta zibilizatu zituen, ordura arte basatiak eta noraezean zebiltzanak, sua nola egin erakutsi zien (Prometeok lapurtu ondoren deskubritu zuen lehen gizona izan zen), Heraren gurtzan sartu zituen, eta eurentzat, Foronea hiria eraiki zuen, bere bilobak Argos bezala bataiatuko zuena.

Hiri bat eraiki zuen lehen gizona izan zen, eta Zeusek beste gizaki batzuen errege izateko baimena eman zion jainkoekin hain pietatetsua izateagatik, bereziki Herarekin, nori tenplu bat eraiki zion. Foroneoren erregealdian izan zen Hermesek gizakiei hizkuntza ezberdinak irakatsi zizkien garaia, ordura arte amankomuneko hizkuntza bat hitz egin baitzuten. Baina honegatik, Eris (ika-mika), hilkorren artean bizitzen jarri zen, nazio ezberdinetan banatuz.

Laodize edo Zerdo lamiarekin ezkondu zen, norekin Niobe, Apis eta Kar izan zituen, nortzuri, beste egile batzuk, Apolodoro eta Paterniok bezala, Lirko eta Ktonia gehitzen dizkieten. Likaon, Esparton eta Europsen aitatasuna ere ematen zaio.

Euripidesek, baina, bi emazte ematen dizkio: lehenarekin, Peito izenekoa, Egialeo eta Apiaren aita izan zen, eta bigarrenarekin, Europa, Niobe izan zuen. Helanikok, hiru seme izan zituela dio (Pelasgo. Iaso eta Agenor), erresuma banatu zutena euren aita hil zenean.

Pliniok, *Greziako erregerik zaharrena*ren titulua ematen zion, egile jakinik gabeko olerki batek, *Foronides* izenburukoa *hilkorren aita* deitzen duen bitartean.

Beragatik, Argoseko biztanleek orokorrean, eta, bereziki, Anfiarao eta Adrastok, *Foroneidak* epitetoa jaso zuten.

## Kanpo estekak
Sinemuriar

**Sinemuriar**ra Jurasikoko Liasen barneko lehengo estaia da. Orain dela 199.6 ± 0.6 Ma eta 196.5 ± 1 Ma artean iraun zuen. Jurasikoko Hettangar garaiaren ostean datorrena da. Izena Sancerretik gertu (Loira Bailara) dagoen Semur-en-Brionnais herritik datorkio. Garai horretan eskualdean sortu ziren lurzoru kalkareoak dira bertan egiten diren ardoen zaporearen arduradunetako bat. Europan askotan Sinemuriarrarekin batera Lias Urdina izeneko garaian biltzen da.

## Definizioa 
Sinemuriarraren GSSPa East Quantoxhead herrixkatik 6 kilometro ekialdera dagoen amildegi batean dago, Somerseten (Ingalaterra), Lias Urdinaren barnean, eta 2000. urtean adostu zuten. Sinemuriaren hasiera *Vermiceras quantoxense* ammonitaren lehen agerpenarekin definitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bordetella

**Bordetella** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Bazilo txikiak dira (kokobaziloak, 0,6/0,2 mikrakoak) eta aerobio hertsiak. Espezie batzuk flagelodunak eta mugikorrak dira, baina gehienak ez dira mugitzen. Ez dute esporarik sortzen.

Eskakizun nutritibo zorrotzak dituzte. Hori dela eta, ez dira hazten hazkuntza-inguru arruntetan. Laborategian hazkuntza-inguru aberatsak erabiltzen dira mikrobio hauen hazkuntza errazteko, besteak beste odola dutenak (odolezko agarrak).

Genero honetako bakterioek ez dute glukosa ezta beste gluzidoak ere katabolizatzen, eta haien energia aminoazidoen katabolismotik eskuratzen dute.

*Bordetella* guztiak parasito hertsiak dira, ezin baitute aske bizi. Giza-patogenoak hiru dira: *Bordetella pertussis*, *Bordetella parapertussis* eta *Bordetella bronchiseptica*. Lehenengo biek kukutxeztula eragiten dute, eta hirugarrena mikrobio oportunista da, immunogutxituengan infekzioak sortzen dituena.
Kanpe

Greziar mitologian **Kanpe** (antzinako grezieraz Κάμπη *Kámpê*, beharbada κάμποςetik *kámpos*, "itsas munstroa") jainko ktoniko bat zen, munstro femenino bat.

Kronosek Tartaroa zaintzeko esan zion, non Ziklopeak eta Hekatonkiroak gartzelaratu zituen. Zeusen esku hil zen honek Tartaroko presoak askatu zituenean Kronosen aurka borrokatzen lagun ziezaioten (Titanomakia).

Munstro hibrido bat bezala deskribatua da, emakume gorputza duena, behealdean ezkataz estalia, sugezko ile batekin eta sorbalden artean mugitzen zitzaion eskorpioi batekin.

Nono Panopolisekoak *Dionisiakoak* liburuan, Kanperen deskribapen xehetuena ematen du. Joseph Fontenrosek, Nonok, Tiamat munstro babiloniarraren berrirudikapentzat jotzen zuela iradokitzen du, baita Ekidna ere, beste izen batekin, bere hanka ezkatatsuak sugegorriak bezalakoak zirelarik (ἔχιδνα, ekidna "sugegorria") edo Tifonen baliokide femeninoa. Bere lexikoian Hesikio Alexandriakoak, Epikarmo olerkariak Kanpe Zeto edo itsas munstro bezala adierazten duela nabarmentzen du ('Zeto'k munstro zehatz bat adierazten du, Gea eta Pontoren semea, baina baita itsas munstro guztiak orokorrean ere.

## Kanpo estekak
Euskarazko agirien baliokidetza

Hona hemen **euskeraren ezagutza egiaztatzen duten tituluen zerrenda**.

## Baliokidetza 
Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Esparru Bateratuak araututako mailak, Eusko Jaurlaritzak 64/2008 Dekretuaren bitartez legeztatu zuen. Dekretua gero 48/2009 dekretuak finkatu eta aldatua izan zen. Hurrengo urtean gaiari lotutako 297/2010 Dekretua argitaratu zen (EHHA 219 zk.2010eko azaroak 15).

Hona hemen baliokidetza taula:

## Erreferentziak 
## Erlazionatutako artikuluak 
* Euskararen Gaitasun Agiria

## Kanpo estekak
Espainiako futbol ligako bigarren mailako 2007/2008ko denboraldia

**Espainiako futbol ligako bigarren mailako 2007/2008ko denboraldia** (komertzialki *BBVA Liga* deitu zioten) txapelketa hau sortu zenetik egin zuten 77.a izan zen. 2007ko abuztuaren 25ean hasi zen eta 2008ko ekainaren 15ean amaitu.

Lau hamarkadaren ondoren Realak maila honetan jokatu zuen berriro, azkenean igoera lortzeko helburua bete gabe geratu zelarik.

## Parte hartu zuten klubak 
## Taula ligaren bukaeran 
## Emaitzak 
## Goleatzailerik onenak 

## Zamora Saria 

Saria lortu ahal izateko, atezainak gutxienez 28 partida jokatu behar ditu (eta bakoitzean gutxienez 60 minutu).

## Ikus, gainera 
* Espainiako futbol ligako bigarren maila

## Kanpo estekak
Agamunda

**Agamunda** edo **Amunda** Ataungo Aralarrean dagoen mendiska baten izena da, San Gregorio eta Aia auzoen artean kokaturik. Bere tontorretik gertu, mendebalderantz dagoen apalune batean, leize bat dago. Mendiskaren azpian Ergooene auzotxo eta ordeka daude. Aurrez aurre, Miruaitzatik Aitxua tontorretatik doan mendilerroan, hogei trikuharri inguru daude.

Sinismen ugari dago leize honen inguruan, haietako asko Euskal Herriko beste zenbait tokietako leizei lotutakoen antzekoak dira.

## Elezaharrak eta sinesmenak 
* Hainbat ireluen bizilekua da, Mari bera barne. Kasu honetan** Marimunduko** da bertan bizi den Mariren numena. Gauza jakina baita herriz herri Mariren izena aldatzen baita nahiz eta pertsonai berbera izan.

Basajaunak eta Etsaiak Agamundoko leizearen bizitanleak omen ziren.
* Bertakoek uste dute leizeak lotura daukala lur azpitik Andralizetako baserriko sukalde zein Eroone auzoko Arbeldiko zubiarekin. Hortaz baliaturik, sinesmen baten arabera, bertako basajaunak gauez Andralizeta baserriko sukaldetik sartzen ziren hango esnea edateko.
* Arbeldi baserriko alabaren elezaharra:
"*Arbeldi baserriko alaba bat, neskame zegoen Ataungo Aiako baserri batean. Larunbatero inguratzen zen bere familiko baserrira, eta bertan igande arratsalde arte egoten ohi zen.

Aiara itzultzeko ordua heltzen zenean, gogorik gabe eta nagi sentitzen zen, eta jarrera hori bere amarekiko istiluak sortzen zizkion.

Egun bat inoiz baino alperragoa zebilen gurasoen etxea uzteko Aiara itzultzeko, eta gainera iluntzen ari zen.
Azkenean bere amak pazientzia agortuta, alaba madarikatu zuen, eta horrela lortu omen zuen etxetik ateratzea Aia aldera.

Bidean, Agamunda ondotik igarotzerakoan, leizearen sarreran hurritz bat ikusi zuen, urraz lepo zamaturik, eta gogoa sartu zitzaion zenbait fruitu jateko.

Hurritzra igo zen baina ahaleginetan zegoela labaindu eta leizera amildu zen.

Ez zen neska maleruxaren berririk izan denbora askotan, eta desagertutzat eman zuten, hara eta handik denbora batera, Ergone auzokek Arbeldi zubiaren azpiko haitz baten arraildura batetik gizaki baten beso erdia irteteten zela. Besotik tiraka hasi ziren, baina ahots batek zera esan zien; "Bakean utzi!, hori neurea da eta*".

Elezaharraren beste aldaera baten arabera, Arbeldiaren zubi azpian atera zena desagertutako neskaren atzamar bat izan zen, justu eraztun bat zeukana.
* Agamundako leizetik hurbil, Urkillaga bidegurutzea dago. Elezahar baten arabera, paraje hartan gauean izuargiak (hildakoak) agertzen omen dira, bere iljantzi bedeindakuak baten batek kenduko ote zizkion esperantzan. Kontatzen dutenez Andralizetako gizon bat kako batekin hara igotzen zen zenbait gauetan izuargiei iljantziak kentzeko.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aizkultzeta

## Kanpo estekak
Ponto (mitologia)

Greziar mitologian **Ponto** edo **Pontos** (antzinako grezieraz Πόντος "itsasoa", latinez *Pontus*), antzinako itsasoko jainko aurreolinpiar bat zen, Gearen semea eta Uranoren anaia. Hesiodok (Teogonia, 116) Geak Ponto berak bakarrik erditu zuela kontatzen du, inor bikotekide bezala izan gabe. Berarentzat, Ponto, ez da itsasoaren pertsonifikazio bat baino askoz gehiago. Higiniok (Fabulak) Ponto, Geak Eterrekin, airearekin izan zuen semea dela dio.

Gearekin, itsasoko agureak ziren Nereo eta Taumanteren (itsasoaren "miraria") aita izan zen, itsasoaren alde arriskutsuenena, Fortzis eta honen emazte eta arreba Zetorena, eta Euribia jainkosa "indartsua"rena. Talasarekin (honen izenak "itsasoa" soilik esan nahi du baina erro aurregreziar batean) Telkinen aita izan zen.

Ozeano itsasoko titanarekin alderatu, honen presentzia greziarren artean askoz garbiagoa zelarik.

## Iturriak 
* Apolodoro (Liburutegi mitologikoa) I.2
* Hesiodo (Teogonia) v.107, 131 eta 233

## Kanpo estekak
David Rubín

**David Rubín Miguélez** (Ourense, 1977ko urriaren 19a-) marrazkilari eta komikigile galiziarrik emankorrenetarikoa da. Izan ere, hainbat lan eta elkarlano argitaratu izan ditu, galizieraz zein gaztelaniaz.

"Limaía Produccións" eta "Polaqia" kolektibotan parte hartu du eta elkarlanak egin ditu aldizkari galiziar ezagunetarako, "BD Banda" eta "Barsowia" besteak beste. "Astiberri"n argitara eman ditu haren lehenengo albumak. Hainbat sari lortu izan ditu komikien munduan.
Halaber, marrazki bizidunak ere egin izan ditu.

## Bilbiografia 
* *"El circo del desaliento"* (2005)
* *"La tetería del Oso Malayo"* (2006)
* *"Corazón de tormentas"* (2006)
* *"Onde ninguén pode chegar"* (2006)

## Ikus, gainera 
* Komikia Galizian

## Kanpo loturak 
*  "De tripas corazón" blog pertsonala
*  Aipamena "Banda Deseñada"ren webgunean
Soroaundi

**Soroaundi** edo **Sollaundi** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1.045 metroko garaiera duena. Hegoaldetik, oso modu bakartian, Atako harana ixten du. Bertan, Armendiako trikuharria dago, baita Errolan Harria ere.

## Irispideak 
Madotzetik, bide bat Atako haranean sartzen da, ezkerretara Errolan Harria utziz. Hemendik, tontorrera igo daiteke harkaitzen artean pasabide errazen bat bilatuz. Uharte Arakildik Aralarko San Migelen basilikara igotzen den bidetik, posible da Atako harratera daroan bide bat hartzea, eta mendiaren gailurra jarraitu tontor garbira arte.

## Kanpo estekak 
*  Soroaundi *euskal-herria.org* web gunean
Al Aksa meskita

**Al Aksa meskita** (, *al-Masjid al-Aqṣā*,  ahoskatua, *"meskita urrunena"*), Jerusalemgo Meskiten Zelaiguneko multzo erlijiosoan dagoen meskita da. Islamaren tradizioak, Mahoma zelaigunetik zerura 621ean igo zela dio. Horregatik, meskita hau munduko hirugarren tenplu garrantzitsuena da.

Arrokaren Kupularen ondoren (690), lehen Al Aksa meskita Omeiatar dinastiak eraikitzen hasi zuen eta 710ean amaitu. Badaude frogaren batzuk, meskita, jatorrizko Jerusalemgo tenpluaren hondakin batzuen gainean eraikia izan zenarena. Egitura, bata bestearen atzean gertatu ziren lurrikarek suntsitu zuten, eta gutxienez bost aldiz berreraiki. Azken berreraikuntza handia 1035ean izan zen.

Al Aksa, Jerusalemgo meskita handiena da, 5000 pertsona har ditzake tenpluaren barnean eta inguruan. Estilo nahasketa bat jarraituz eraikia dago. Jerusalemgo Erresumaren garaian, meskita, jauregi gisa erabili izan zen, eta Salomonen Tenplua deitu zitzaion, izan ere, uste denez, Jerusalemgo lehen tenpluaren toki berean eraikia izan baitzen. Batzuetan estremisten erasoen jopuntu izan da, baina saiakera gehienak israeldar segurantza zerbitzuek zapuztuak izan dira.

Meskita inguratzen duen kanpo harresiaren zati bat Erosten harresia denez, juduek gurtua, hau "puntu bero" bat da, non, batzuetan, liskarrak gertatzen diren. Gertatu izan da, batzuetan, musulman batzuk, Erosten harresian otoitzen ari ziren juduei harriak bota izana. Bestalde, judu talde batek, Tenpluaren Mendiko Fededunak izenekoak, Jerusalemgo tenplua hortxe berreraikitzeko asmoa du.

Al Aksako Martirien Brigadek, izen hau, meskitatik hartu zuten, ziur aski, Ariel Sharonek toki honetan 2000n egin zuen bisita polemikoagatik. Bigarren Intifadaren piztailea izan zen, Al Aksako Intifada bezala ere ezaguna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jerusalemgo tenplua
* Erosten harresia
* Meskiten Zelaigunea

## Kanpo estekak
Todos Tus Muertos

**Todos Tus Muertos** (TTM), 80ko hamarkadan sortutako Rock talde Argentinarra da. Beraien ibilbide guztian 6 disko kaleratu zituzten. 2004ean, TTM-ko hiru partaide originalek, taldea berpiztu zuten eta bira bat ekin zuten beraien zuzeneko diska berria aurkezteko.

TTM-ren musikak, Reggaea, Rocka edota Punka nahasten du, beti ere kritika soziala alde batera utzi gabe.

## Historia 
Taldea 1985 inguruan sortu zen, Felix Gutierrez, Horacio Villafañe, Cristian Ruiz eta Fidel Nadalen bitartez. Hasiera batean Punk talde bat zen, baina denbora pasa ahala Reggae doinuak sartzen hasi ziren.

Lehen disca, *Todos Tus Muertos* (1988) izan zen. Diska honekin, ospe nahikoa lortu zuten beste lurralde batzuetatik birak egiteko.

1992an, Mano Negra taldearekin jotzeko aukera izan zuten Argentinan. Bertan, bi taldeen artean sortu zen laguntasunaren ondorioz, Fidel eta Felixek, Mano Negraren *Casa Babylon* diskoan parte hartu zuten. Honen ondorioz, Manu Chaok berdina egin zuen TTM-ren *Dale aborigen* diskoan. Diska honetan , Fermin Muguruzak eta Los Fabulosos Cadillacsek ere parte hartu zuten.

*Dale aborigen* diskoaren ostean, Pablo Molina taldean sartu zen Koroetan eta Perkusioan lagunduz. Formazio honekin, Europan eta Hego Amerikan bira egin zuten. Bira hauen zuzenekoetatik beraien *Argentina te asesina* diska kaleratu zuten.

Bi urte geroago, gustoko zituzten taldeen bertsioez osaturiko *Subversiones* diska kaleratu zuten. Oraingo honetan, beraien diskoetxe propioarekin (TTM Discos) kaleratu zuten diska hau.

1998an diska berria kaleratu zuten (*El camino real*). Diska honetan, Fermin Muguruzak berriz hartu zuen parte *Dignidad* abestian. Urte honetan taldea desegin egin zen eta bertako partaideek bide ezberdinak hartu zituzten.

2004an berri itzuli ziren. Kasu honetan ordea Pablo Molina soilik abesten du.

## Taldekideak 
 Pablo Molina - Ahotsa
 Felix Gutierrez - Bajua eta koroak
 Horacio «Gamexane» Villafañe - Gitarra eta koroak
 Christian Fabrizio - Bateria
 Germán Álvarez - Teklatua eta koroak

### Lehenagoko taldekideak 
 Fidel Nadal - Ahotsa
 Pablo Potenzoni - bateria

## Diskografia 
* Todos Tus Muertos (Universal Music, 1988)
* Nena de Hiroshima (Universal Music, 1991)
* Dale aborigen (Esan Ozenki-Gora Herriak, 1994)
* Argentina te asesina (Esan Ozenki-Gora Herriak, 1995)
* Subversiones (TTM Discos, 1996)
* El camino real (TTM Discos, 1998)
* Re-unión en vivo (Maldito Records, 2006)

## Kanpo estekak 
 TTM-ren webgune ofiziala
Agerre (mitologia)

**Agerre** baserria Ataunen dago, eta Jentilei burzuko elezahar baten kokalekua da.

## Elezaharra 
Agerre baserria Ataungo Itaundieta mendiko bizkar harritsu batean kokaturik dago, eta bertako jauna zen Juan de Agerrerengan zein bere ondorengoengan Jentilen madarikazioa dago indarrean.

Agerretik gertu dago Jentilbaratza gailurra eta bertako gaztelu zaharraren hondakinak, bertan Jentilak bizi omen ziren.

Juan de Agerre gaixo zegoen batean, Jentilak bere baserrira inguratu ziren bisita egitera, aurreneko auzokoen arteko harremanak eta betebeharrak jarraituz, eta bere ohe gainean urre gorriko ohe-estalkia jarri zuten Agerreri erlijioaren azken kontsolamentuak ematen zizkioten bitartean bertan egoteko.

Gaua zenez, jentilak baserrian geratu ziren gaixoa laguntzen, beraien adiskide zelako.

Baina Agerreren senideek, inidiak eta gutiziak bultzaturik, ohazala oheko armazoiari iltzen josi zuten bertan geratzeko. Gero argi joko baten bidez lortu omen zuten oilarrak bere korroka botatzea.

Jentilbaratzako Jentilek oilarraren kantua aidetzerakoan, korrika eta presaka irten ziren, beraiek gaueko ireluak direlako. Ohe-estalkitik tiraka egiterakoan hau urratu egin zen, eta zati bat oheari josita geratu zen.

Jeentilbaratzekoek jutukriaz jabetu ziren eta madarikazio hau bota zioten baserrikoei airez-aire; "Agerre Agerre den arte, ez dik eririk edo besa-motzik huts egingo". Madarikazioa hutsik gabe bete izan da.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* *Euskal Mitologia Konparatua*, Juan Ignacio Hartsuaga, Kriseilu, 1987.

## Kanpo estekak
Hettangiar

**Hettangiar**ra Jurasikoko Liasen barneko lehengo epea da. Orain dela 199.6 ± 0.6 Ma eta 196.5 ± 1 Ma artean iraun zuen. Triasikoko Rhaetiar garaiaren ostean datorrena da. Izena Frantziako Hettange-Grande herritik dator, Luxemburgeko mugatik gertu. Europan askotan Sinemuriarrarekin batera Lias Urdina izeneko garaian biltzen da.

## Definizioa 
Hettangiar izena Eugenne Renevier suitzar paleontologoak jarri zion 1864an, Hettange-Grande Frantziako ipar-ekialdeko eskualdeari erreferentzia. Hettangiarraren hasieraren GSSP Kuhjoch Pasabidean dago, Karwendel mendigunean, Alpeetako iparraldean, Austrian; 2010ean kokatu zuten. Hettangiarraren hasiera eta, beraz, Jurasikoa, oro har, Kuhjochen agertutako Kendlbach Formazioko *Psiloceras spelae tirolicum* ammonitearen lehen agerpenak adierazten du. Jurasikoaren oinarria, aurretik, Albert Oppieren *Psiloceras planorbis* lehen agerpena bezala definitu zen, 1856an, baina, ikuspegi hau, nazioarteko mugako gertaera lokalizatuegia bezala ikusi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doris

**Doris** greziar mitologiako zenbait pertsonaien izena da.

# Ozeanide bat, eta, beraz, Ozeano eta Tetisen alaba, eta bereziki itsasoari lotutako jainkosetako bat. Bere neba Nereorekin ezkonduta zegoen, norekin Glauko eta nereida izena zuten 50 alaba izan zituen.
# Nereidetan bigarrena, aurrekoaren alaba
# Simaren ama, Poseidonen maitalea.

Beste alde batetik, **Doris**, greziarrek, ofrendetan biktimak sakrifikatzeko erabiltzen zen erritu aiztoari ematen zioten izena da.

## Iturriak 
* Apolodoro Liburutegi mitologikoa I
* Euripides Orestes 362
* Hesiodo Teogonia 240 eta 350
* Homero Iliada XVIII
* Ovidio Metamorfosiak II
* Sexto Propertzio I

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitzgaizto

**Aitzgaizto** Ataungo Leizadi mendiko (949 m) haitz bat da, tontorra itsas mailatik 927 metro gorago duena.

## Elezaharra 
Leku honetatik ikus omen zuten jentilek Kixmiren jaiotza iragartzen zuten izarrek.

Halaxe kontatzen zioten istorioa Barandiarani Ataungo Aiako Mendiurkulu baserrikoek.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.

## Kanpo estekak
Exodo (argipena)

**Exodo** hitzak herritar kopuru handi bat haien bizitokitik irtetea adierazten du, emigrazio masibo edo errefuxiatuen irteera handi batengatik. Erabilera zenbait ditu:
* **Exodo** edo Irteera, Bibliako liburuki bat;
* nekazari exodoa, historian nekazaritza-eskualdeetatik izandako emigrazio aldietako bakoitza.

### Ikus, gainera 
* Diaspora