open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otsamunho

**Otsamunho** Nafarroa Beherean, Pirinioetan dagoen mendi bat da, Otsamunho mendilerroan. Tontorra Aldude eta Bankaren arteko mugan dago.

901 metroko garaiera du eta mendilerro honi izena ematen dion mendia da. Mendilerroko altuena ez bada ere (Errolak 907 m ditu) Euskal Mendizale Federazioaren katalogoak Otsamunho sartzen du baina ez Errola.

## Abiapuntuak 
Aldudetik, ibilbidea hasten da ekialderantz joz, Mizpira izeneko lepora iristeko. Tontorra gertu eta garbi agertzen da iparmendebaldean. Urepelen, errepidean gora joan behar da, gertu dagoen Gaineko karrika auzora. Berehala, bide bat hartzen da ezkerretara, Meharoztegi lepora doana. Ezkerretara, Errola mendira doan bide bat agertzen da, igo edo inguratu egin daitekeena, edozein kasutan, Mizpira lepoan agertu eta berehala Otsamunho mendiaren tontorrera iristeko.

Bankatik, Alduderanzko errepidea jarraitzen da, kilometro bat egin ondoren Hairako basorantz doan errepideko bidegurutzera iristeko. Labarraren ezkerraldetik, goitiera handiko errepide txiki bat igotzen da zintzurraren gainetik. Mutikoenea baserrira iristen da. Bide bat, hegomendebalderantz abiatu eta Marmaro lepora iristen da. Gailur belartsutik igo behar da Otsaxar muinora iristeko. Jada, ibilbidea Otsamunho mendira jarraitzea besterik ez da geratzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroa Behereko mendiak
* Otsamunho mendilerroa
* Errola

## Kanpo estekak
Otsamunhoko mendi-oinak

**Otsamunhoko mendi-oinak** Nafarroa Behereko hegoaldean, Pirinioetan dagoen mendilerro txiki bat da. Inguru honetan, Pirinioetako mendilerro mordoa biltzen da. Errobien barneko mendilerroak Lauriñaga, Adartza, Lindus, Argaraiko mendilerro txikietan kokatuta dagoen gailurreria bat osatzen du, Otsamunho, Sorogain, Mendiaundi, Girizuko mendi-oinekin lotuta.

Mendilerro hau iparralde-hegoalde norabidean dago eta Aldude ibaiaren eta bere adarra den Hairako errekaren arroak banatzen ditu. Bere punturik altuena Errola mendia da, 908 metrorekin. Mendilerroan dagoen Otsamunho mendiak ematen dio izena mendi̠-oinari.

[thumb|300px|Ezkerretik eskuinera [Errola, Otsamunho eta Otsaxar.]]

## Mendiak 
# Errola, 908 m 
# Otsamunho, 901 m 
# Otsaxar, 825 m 
# Xoxako kaskoa, (655 m ?) 
# Kurutzegiko kaskoa, (615 m ?) 
# Morroine, 603 m 
# Zohuta, 575 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Joaquín Navarro

**Joaquín Navarro Estevan** (Almeria, 1939ko irailaren 19a - Madril, 2007ko apirilaren 28a) epaile eta politikari espainiarra izan zen. Haren pentsamoldea sozialista eta marxistatzat jo daiteke.

Zuzenbidean lizentziatu zen Granadako Unibertsitatean. Zuzenbidearen filosofiako irakaslea izan zen Salamancako Unibertsitatean 1962-63 urte bitartean, baita Madrilgo Sindikatu-Eskolan (1965-69) eta UCM unibertsitatean (1967-69) ere. Halaber, instrukzio-epailea (1971-77) eta Madrilgo Auzitegi Probintzialeko Hamargarren Aretoko magistratua izan zen.

Politikari gisa, PSP alderdiko almeriar senataria izan zen 1977-79 urte bitartean. PSOE alderdiko espainiar legebiltzarkidea izan zen baita ere, 1980an bere eserlekua utzi egin zuela Felipe Gonzalezekin desadostasunak izan zirela medio. Urte berean, 1980an, alegia, Justizia Batzordean zeukan kargua ere utzi zuen, tramitatzen ari ziren Lege Antiterroristak demokraziaren oinarrizko eskubideak urratzen zituela uste baitzuen.

Hedabide ezberdinetan partehartzaile aktibo eta konprometitua izan zen, besteak beste, RNE irratian edota El Mundo egunkarian, haien ildo politiko ofizialen aurka sarritan agertuz. Artikulu eta elkarrizketa ezberdinetan esandakoengatik multa bat baino gehiago jaso zituen.

Euskal Herrian ematen diren atxiloketa askoren estrategia publikoki salatu zuen, besteak beste, *Hautsitako leihoa* dokumentalean, inkomunikazioa aitorpen faltsuak lortzeko estatu-tresna gisa erabiltzen dela salatuz.

## Idazlanak 
* Navarro, Joaquin; Teran, Rocio. *La judicatura: hablando con Joaquín Navarro*. Acento Editorial, 1994. 
* Navarro, Joaquin. *Manos sucias: el poder contra la justicia*. Temas de hoy, 1995. 
* Navarro, Joaquin. *Palacio de injusticia: sin esperanza y sin miedo*. Temas de hoy, 1998. 
* Navarro, Joaquin. *Tiempo de ceniza: la libertad acorralada*. Tres Cantos (Madril): Foca, 2002. 
* Navarro, Joaquin. *Homenaje a Euskal Herria*. Tafalla: Txalaparta, 2003. 
* Navarro, Joaquin. *25 años sin Constitución*. Tres Cantos (Madril): Foca, 2003. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Joaquin Navarroren almeriar legebiltzarreko senatari-fitxa
*  Joaquin Navarroren espainiar legebiltzarreko diputatu-fitxa
KV30

**KV30** Egiptoko Luxor hiritik gertu dagoen Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Ez dakigu zein izan zen hilobi honetan lurperatu beharreko pertsona, edo pertsonak. Izan ere, ez da nortasuna adieraz dezaketen izen edo apaindura arrastorik aurkitu. Hala eta guztiz ere, nahiko argi dago lurperaketa honen eraikuntza XVIII. dinastiakoa dela.

## Kokapena 
KV30, Erregeen Haranaren hegoaldeko zatian dago, KV32 hilobiaren sarreratik 40 metrora bakarrik. Gertuago daude KV31 eta KV40 hilobien sarrerak, hurbilen duen errege hilobia, KV47a den bitartean, honen sarrera, KV30etik 90º baino gehiagora erloju orratzen kontrako norantzan dagoen arren.

Euren artean oso aparte dauden arren, hilobi honek antzekotasun asko du KV27arekin, bere oinplano bitxian, kamera bakarraren inguruan gela asko izanez, zein bere datazioan, Tutmosis IV.a edo Amenofis III.a faraoien erregealdi inguruan. Bi lurperaketa hauek, itxuraz, askoz handiagoak diren hilobi kolektiboen miniaturak dira, KV12a edo KV5 erraldoia kasu.

Hala ere, KV30a KV27tik ezberdintzen duena, bere oinplano ez erregularra eta bere zaindu gabeko itxura dira. Tokia ez dago bere osotasunean industua, hormak ez daude profilaturik, eta gelak, laukiluzeak ezik, edozer dira, KV27an ez bezala. Dena dela, KV30ak badu berritasun bat: Sarrera txikia eta erdiko kameraren artean, korridore bat du, pixkat okertua, ustezko ardatz zuzen batekiko. C kamerari erantsiak, gainera, lau gela daude: bi ezkerrean (Ca eta Cb), bat aurrean (Cc) eta bestea eskuman (Cd, zutabe batekin), tokian sartzen den bezala. Guztiak, gainontzeko hilobia bezala, apaindurarik gabekoak dira, eta bere egitura oso kaltetua izan da denboraren igaroan.

## Indusketa 
Erregeen Haraneko 30. zenbakiarekin katalogatutako hilobi honen lehen aipamena, 1817koa da, Giovanni Battista Belzonik aurkitu zuenean, Belmore kondearen zerbitzupean garai hartan (hortik *Lord Belmoreen Hilobia* bezala ezagutua izatea). Dirudienez, indusketa lanak egiten hasi ziren, baina, hilobiaren gaur egungo egoeragatik, gela batzuetako hondakinak gainetik kentzera bakarrik mugatu zirela dirudi. Belmore kondeak British Museumari emandako hilobia hemen aurkitua izan zela uste da, edo, beharbada, gertu dagoen KV31n, baina, zoritxarrez, ez dago datu fidagarririk, eta hala eta guztiz ere ez da ezagutzen hilobi honetan lurperatuta egon daitekeen pertsonaren nortasuna.

Belzoni bertatik igaro ondoren, ez da beste espediziorik pasa hondakin haiek gainetik kendu eta garbitzera, eta gaur egun oraindik ere, hilobiaren lehen zatia ia erabat ezinburutuzkoa dago, James Burton edo Victor Loret bertatik igaro izanak XIX. mendean zehar ez zuen interesik piztu, tokiko mapa fidagarri bakarrei izan ezik. Ez da aurkitu bertan lurperatua izan zen pertsonaren aipamen bakar bat ere, eta, beraz, geratzen den aukera bakarra, XVIII. dinastiako errege familiako zenbait pertsonek hilobi kolektibo bezala erabili ote zuten suposatzea da.

## Kanpo estekak
Preikestolen

**Preikestolen** (euskaraz "pulpitua") plataforma itxurako harrizko formazio naturala da, Norvegiako hego-mendebaldeko Lysefjorden fiordoaren ertzean kokatua, Stavanger hiritik hurbil. Haitz izugarri horrek Hyvlatonnå du izen tradizionala.

Fiordoaren gainetik 604 metrora dago: hori dela eta, haitzaren ertzetik fiordoko uretarainoko amildegia ikaragarria da.

Preikestolenen gainaldeak lauki itxura du, eta alde bakoitza 25 metro luze da, gutxi gorabehera. Haitzaren gainaldea ia guztiz laua da.

Norvegiako turismo-ikusgai ezagunenetako bat da.

## Nola iritsi 
Stavanger da, Norvegiako laugarren hiririk garrantzitsuena, Preikestolenetik hurbilen dagoen hiria. Stavangerretik egunero zenbait ferry abiatzen dira, fiordoaren beste aldean kokaturiko Tau herriarekin komunikatzen dutenak (ordu erdi inguruko bidaia da). Tautik autobusak irteten dira, 20 minuturo Preikestolhytta-rainoko bidea egiten dutenak. *Preikestolhytta* zurezko etxetxo-multzo bat da, autobusek Preikestolenera doazen bidaiariak uzten dituzteneko aparkalekuaren aldamenean dagoena. Bertatik abiatzen da Preikestolenerako igoera, esperientzia zinez gogoangarria.

Preikestoleneraino igotzeko, oso ondo seinalaturiko bide batetik joaten da, mendi-bidezidorretatik barrena eta laku xarmagarrien artetik. Autobusen aparkalekuetatik hasita, ibilaldiak gutxienez ere lau ordu irauten du, mendizalea sasoi onean egonez gero. Iraupen horretan sartuta dago bi ordu inguruko igoera, gailurrean ordu erdiz egotea eta ordu eta erdiko jaitsiera. Erabateko sasoi onean dagoen mendizale batek hiru orduan egin lezake hori guztia.

Nolanahi ere, bide-tarte batzuk oso aldapatsuak dira; beraz, ez da pentsatu behar ibilaldi hau paseo gogorrago edo samurrago bat soilik denik: hori baino ariketa latzagoa da. Egia da haur txikiak dauzkaten familiek eta pertsona adintsuek ibilaldi hori egitea lortzen dutela, baina horretarako denbora gehiago behar izaten dute; baita egun osoa horretan ematera arte ere.

Ibilbidearen abiapuntua, Preikestolhytta gazte-aterpetxean, 270 metroko altueran dago gutxi gorabehera; Preikestolen 604 metrora dagoenez, garaiera-aldea 334 metrokoa da soilik, eta ibilbidea ez da bereziki luzea (3,8 kilometro); dena den, ibilaldia gogorragoa da datu horien arabera dirudiena baino, bidean zenbait muino igo eta jaitsi egiten baitira.

## Kanpo estekak 
*  Preikestoleni buruzko webgunea
Ziazerba

**Ziazerba** edo **espinaka** (*Spinacia oleracea*) Amaranthaceae familiako landare belarkara jangarria da. Jatorriz Asia erdialde eta hego-mendebaldekoa da. Iberiar Penintsulan arabiarrek sartu zuten XI. mende inguruan eta handik Europa osora hedatu zen.

Landare urterokoa da (gutxitan biurterokoa), 30 cm-ko altueraraino hazten dena. Negua jasan dezake eskualde epeletan. Hosto txandakatuak ditu, sinpleak, obalo-formakoak edo triangelu-formako oinarridunak, tamaina aldakorrekoak (2-30 cm luze eta 1-15 cm zabal). Hosto handiak landarearen oinarrian agertzen dira eta txikiak gorago. Nabarmentzen ez diren loreak dauzka, berde-horiak, 3-4 mm-ko diametroa dutenak.

## Elikadura 
Ziazerbak A eta E bitamina asko dauka, bai eta iodoa eta antioxidatzaileak ere. Azido oxalikoa ere kantitate nabarmenean dauka.

Ziazerbak ez dauka beste barazki batzuek baino burdina gehiagorik. Sinesmen herrikoiak hala dela uste du XX. mendeko 30. hamarkadan zientzialari batek gaizki idatzi zuelako bere burdina kopurua, dezimalen koma gaizki kokatuz eta kopuru hori hamar aldiz biderkatuz. Gainera, ziazerbaren burdina ez da ondo xurgatzen azido oxalikoak burdina disolbaezin bihurtzen duelako.
Pilono

[thumb|255px|Karnakeko tenpluen [grabatu|irarlana euren pilonoak erakusten]]
**Pilonoa** (grezieratik ρυλον, *pylon*, *"ataria"*) piramide moztu formako eraikin bat da, harresi sendoen eran, bikoteka altxatuak, Antzinako Egiptoko tenpluen sarrera nagusiaren alboetan daudenak, bien artean utzitako espazioan dago sarrera atea.

Bere tamaina eta garrantziaren arabera, euren aurretik, *dromos* edo esfinge pasabide bat, bi obelisko, estatua edo zutoihalak egon daitezke. Euren atzean, orokorrean, ageriko patio handi bat dago, bere alboetako batzuetan arkupeak dituztelarik. Eraikin trinkoak diren arren, pasabideak eta eskailerak izaten dituzte euren mantenurako. Erremate gisa, euren tontorrean gola bat zuten. Euren paramentuak, faraoien balentriak edo gai mitologikoak kontatzen zituzten baxuerliebe polikromatuekin apaintzen ziren.

Monumentalenak eta tamaina handiena dutenak, Karnaken daude, Egiptoko Inperio Berritik aurrera altxatuak.

D58-Aa1:N35:t-F5-O21 edo O32
(transliterazioa: bḫnt)

## Irudiak 

Image:TemploLuxor.jpg|Luxorreko tenplua
Image:Philae temple, front view.jpg|Isisen tenpluko lehen pilonoa, Philae
Image:Philae, First Pylon and Columnade, Aswan, Egypt, Oct 2004.jpg|Isisen tenpluko bigarren pilonoa, Philae
Image:Edfoe_Pylon.JPG|Edfuko pilonoa

## Ikus, gainera 
* Arkitektura egiptoarra

## Kanpo estekak
Paramentu

thumb|
**Paramentua**, arkitekturan, horma edo murru baten bi aurpegietako bakoitza da. 

Hargintzan eta igeltserotzan, berriz, arkuak eta harresiak osatzen dituzten harri edo adreiluen aurpegietako bakoitzari deritze. Bereziki, horrela deitzen dira arkuan aurrea eta atzea egiten dituztenei: *aurreko paramentua* eta *atzeko paramentua*. Igeltseroari harresiaren norabide bertikala emateko gida bezala balio dion aurpegia *plomuaren paramentua* da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Takht-e Rostam

**Takht-e Rostam** K.a. VI. mendeko monumentu bat da, Persepolis eta Naqsh-e Rostam arteko erdi bidean, Fars probintzian, Iranen.

Amaitu gabeko hilobi bat da, akemenidar garaikoa, Pasargadako Ziro II.aren hilobiaren kopia zehatz bat izango zena. Beheko bi plataformek bakarrik jarraitzen dute tente. Uste denez, Kanbises II.arentzat zen, baina hau, uste baino lehenago hil zen, Sirian. Persiar Inperioko errege hau lurperatua izan zen tokia oraindik ez da ezagutzen.

Egungo izenak "Rostamen tronua" esan nahi du, eta antzinako Persiako Rostam izeneko heroi mitikoari erreferentzia egiten dio.

Hilobia, 1930eko hamarkadan aurkitu zuen Ernst Herzfeld arkeologoak.

## Kanpo estekak
Memnoneko Kolosoak

**Memnoneko Kolosoak** (bertan arabieraz *Al-Colossat* edo *Es-Salamat* izenekin ezagunak) bi harrizko estatua erraldoi dira, Amenofis III.a faraoia irudikatzen dutenak eta Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean kokatuak, Luxor parean, Medinet Habutik gertu eta Tebaseko nekropoli handietatik hegoaldera.

Bi estatua bikiek, Amenofis III.a adierazten dute eserita. Bere eskuak belaunetan daude, eta bere begirada ekialdera zuzendua dago, Nilo ibaia eta irteten ari den Eguzkirantz begira. Tamaina txikiagoko bi irudik, tronuaren ondoan daudenak, bere emazte Tiy eta bere ama Mutemuia irudikatzen dituzte, alboetako panelek, urteroko uholdeen jainkoa den Hapiren baxuerliebean eginiko alegoria bat erakusten dute.

Estatuak, kuartzita bloke handietan zizelkatuak daude, espresuki Giza eta Gebel el-Silsilako harrobietatik ekarriak, Asuan iparraldean. Eusten dituzten harrizko oinarriak kontutan hartuz, estatua hauek 18 metroko garaiera dute.

thumb|ezkerrera|200px|Tronuaren xehetasuna

Kolosoen jatorrizko funtzioa, Amenofis III.aren hil multzoranzko sarreraren buru izatea zen: gurtza gune erraldoia, faraoia oraindik bizi zela eraikia, non lurrean zegoen jainkoa bezala gurtzen zen. Egun horietan, tenpluko multzoa, Egipto osoko handiena eta ikusgarriena zen. 35 hektareako azalera hartzen zuen. Karnakeko tenplua bera ere, Amenofisen multzoa baino txikiagoa zen. Gaur egun, baina, tenpluaren arrasto gutxi geratzen da.

Estrabon historialari eta geografo greziarrak, K. a. 27an gertatutako lurrikara batek Kolosoak kaltetu zituela dio. Ordutik, estatuek goizak argitzean "kantatzen" zutela esaten zen, bereziki hegoalderen zegoenak. Honen azalpena zera da: Tenperatura aldaketak, egun hasieran, uraren lurrintzea eragiten zuen, kolosoko zirriztuetatik irtetean, soinu berezi hori eragiten zuelarik. Septimio Severo erromatar enperadoreak estatua berritu zuen III. mendean eta ordutik ez da gehiago soinu hori entzun.

Memnoneko Kolosoak izena, aro helenistikotik dator. Kolosoak, izen horrekin bataiatu zituzten lehen bidaiari greziarrek, haue, tokikoei "Phamenoth" (Amenofis)en ahoskatzea entzuteak, Memnon izeneko Troiako Gerrako heroi bat eta Etiopiako erregea zena gogorarazten baitzien, bere armadak Afrikatik Asiara eraman zituena, setiatutako hiria defendatzen laguntzeko, eta azkenik Akilesek garaitu zuena.

## Kanpo estekak
Hapi

**Hapi**, *Jainkoen aita*, bizitzailea eta emankortasun eta ugalkortasunaren sortzailea egiptoar mitologian.

## Ikonografia 
Biluzik dagoen gizona, larruazal berde edo urdinekoa, bizarduna, tripandia eta emakumearen eroritako bularrekin, loto landare bat buruan duela. Bi Niloak sinbolizatzen dituzten bi edalontzirekin. Beste batzuetan bi antzar bururekin. Palmondo adar batekin, denboraren neurtzaile bezala.

## Mitologia 
Hapi, Nilo ibaiarekin lotuta dagoen jainkoaren izena da, Egiptoko ibai handia, aldi berean errealitate fisiko eta mitologikoa zuena. Niloren garrantzi sinbolikoa, bere ertzetan lupetz emankorra utzi eta ertzak uholdez bustitzen dituenean aberastasuna sortzeko duen ahalmenagatik datorkio. Gainera, Horusen semea zen.

*Hep* izena, Egiptoko aro aurredinastikotik dator. Gebel el-Silsilako eskualdera lotua. Uste zutenez, *Bigeh*ko leize batean bizi zen, ur-jauzietatik gertu, bere igel jainkosa harenarekin, nondik urtero irteten zen uholdea sortzeko.

## Sinkretismoa 
Hapi, Osiris eta Nunekin lotuta zegoen.

## Gurtza 
Bereziki Elefantinan gurtua izan zen, eta ehun bat kaperatan Niloren luzera osoan zehar. Tenplu gehienen harresietan ere irudikatua zegoen. Badaude jainko honen omenezko haitzulo kaperak Gebel el-Silsilan, baina ez zuen bere gurtzarako tenplurik izan.

## Kanpo estekak
Hipolita

Greziar mitologian **Hipolita** () amazonen erregina da, bere aita zen Ares gerraren jainkoak oparitu zion gerriko baten jabea zena.

Heraklesen bederatzigarren lana, hain zuzen, gerriko hori lortzea izan zen, Admete Euristeoren alabak eskaturik. Istorioaren bertsio batean, Hipolita Heraklesez maitemindu zen, eta gerrikoa bere gogoz ematen zion. Beste bertsio baten arabera, Heraklesek gerrikoa Hipolitaren ahizpa zen Melanipa bahituz eta erreskate gisa gerrikoa bera eskatuz lortu zuen.

Heraklesek gerrikoa lortu ondoren, Teseok, Heraklesen lagunetako batek, Hipolitaren beste ahizpa bat, Antiope bahitu zuen. Amazonek orduan erasotzen dute (Hera jainkosak, Heraklesen etsaia zenak, Herakles amazonak eraso edo Hipolita bahitzeko zegoelako asmo txarreko zurrumurrua zabaldu baitzuen), baina Teseok eta Heraklesek gerrikoarekin eta Antioperekin ihes egiten dute. Beste bertsio baten arabera, Heraklesek Hipolita hil zuen ihesaldian. Antiope salbatzeko, amazonek Atenas erasotzen dute, baina kale, bertsio batzuetan, eraso horretan Antiope hiltzen delarik.

Bertsio askotan, Teseo Hipolita edo Antioperekin ezkontzen da, eta Hipolito izeneko seme bat dute. Teseo, azkenik, Fedrarekin ezkontzen da, bere aurreko emaztea utzi edo hau erditzean hil ondoren. Teseo Hipolitarekin ezkonduta egon eta uzten duen bertsioan, amazona mendeku hartzen saiatzen da, gainontzeko amazonak Teseo eta Fedraren ezkontzara eraman eta guztiak akabatzeko asmoz, baina porrot egiten du, bertsioen arabera Teseoren gizonek edo Pentesilea amazonak hila baita.

## Jatorria 
Eguzkia Aries konstelazioan dagoenean, Andromeda konstelazioa sartu egiten da. Azken hau, gona luze bat duela ematen duenez, femeninotzat hartua da greziar mitologian. Lerrokatuta dauden hiru hurbileko izar dizdiratsu ditu, gerriko baten antzera ematen (Orion konstelazioko hiru izarrak bezala).

Konstelazio osoak, dirudienez, badu goialdean zeozer lotuta, Andromedaren sakrifizioaren greziar mitoan kate batekin identifikatzen dena. Beste istorio batzuek ezpata batekin identifikatzen dute (konstelazioaren zati diren katearen zatiak kendurik), konstelazioa gerlari amazona bat dela aditzera emanez, beharbada Hipolita.

Eguzkiaren ibiliaren norantzan, Andromeda ostean Pleiadeak daude, greziar mitologian zazpi ahizpatzat hartzen direnak. Hipolitaren gerrikoa lortu ondoren, Heraklesek emakume talde bati aurre egin behar izan zion, amazona gehiagori, alegia.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
Hipolita izena honako hauei ere ematen zaie:

# Epistrofo eta Eskedio akaiar buruzagien ama, Argonautetako bat zen Ifitorekin izandakoak.
# Dexamenosen alaba, Eurition zentauroak bortxatu nahi izan zuena Azanekin ezkonduta zegoenean.
# Akastoren emaztea (normalean Astidamia izango litzatekeen arren), Peleo bere bertutearen aurka joateaz salatu zuena.

## Kanpo estekak
Racing Club de France

thumb|280px|1936an Frantziako txapelduna izan zen taldea.

**Racing Club de France** edo **RCF** (izen osoa *Racing Club de France Colombes 92*) Frantziako futbol talde onenetakoa izandakoa da, baina gaur egun txapelketa amateurretan hartzen du parte. Parisko Colombes auzoko taldea da eta etxeko partidak Stade Yves-du-Manoir zelaian jokatzen ditu.

## Historia 
1882an sorturiko kirol elkartea da, Frantziako zaharrenetakoa. 30. eta 40. hamarkadatan talde indartsua izan zuen eta Parisko taldeen artean erreferentzia bihurtu zen. Liga bat eta bost kopa eskuratu zituen.

60. hamarkadaren hasieran ere bolada ona izan zuen 1961 eta 1962ko ligatan bigarren egin baitzuen. Hala ere berehala diru arazoak izan zituen eta mailaz jeitsiarazi zuten. Honegatik hainbat birfundazio ezagutu behar izan ditu eta horrela hainbat izen eduki ditu historian zehar:
* Racing Club de France : (1896-1932, 1966-1981, 2005-2007)
* Racing Club Paris : (1932-1966, 1981-1987, 1999-2005)
* Matra Racing : (1987-1989)
* Racing Paris 1 : (1989-1991)
* Racing 92 : (1991-1995)
* Racing Club de France 92 : (1995-1999)
* Racing Club de France football 92 : (2007-2009)
* Racing Club de France Levallois 92 : (2009-2012)
* Racing Club de France Colombes 92 : (2012-)

## Palmaresa 
### Frantzian: 6 
* Ligue 1 (1): 1936.
* Frantziako Kopa (5): 1936, 1939, 1940, 1945, 1949.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Errola

**Errola** Nafarroa Beherean, Pirinioetako Otsamunho mendilerroan dagoen mendi bat da. Tontorra Banka eta Urepeleren arteko mugan dago.

Mendilerro txiki hau osatzen duten hiru mendietatik garaiena da, 911 metrorekin; hala ere, Euskal Mendizale Federazioaren katalogoak Otsamunho (901 m) sartzen du baina ez Errola.
.

## Abiapuntuak 
Urepelen, errepidean aurrera jarraitu behar da Gaineko Karrika izeneko auzoan sartu arte. Hemen, bide bat hartzen da iparrekialdera, Meharroztegi lepora igotzen dena, gailurraren tontorrean. Eskumatik, Hauzai lepora iristen da, baita Urtarai eta Lindus mendietara ere. Baina ez da hau hartu behar den bidea, baizik eta ezkerretara doana, nondik, inongo zalantzarik gabe, Errola mendiaren tontorrera iristen den.

Bankatik, Alduderanzko errepidea jarraitu behar da, kilometro bat egin ondoren, Hairako basorantz doan bidearekin duen bidegurutzera iritsi arte. Labarraren ezkerreko ertzetik, itzelezko goitiera duen errepide txiki bat igotzen da zintzurretik gora. Mutikoenea baserrira iristen da. Bide bat hegomendebalderantz abiatzen da, Marmaro izeneko leporantz helduz. Gailur belartsua igo behar da Otsaxar muinoaren tontorrera iristeko. Ibilaldia Otsamunhoraino jarraitu eta, ondoren, Mizpira lepotik, Errolaraino.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroa Behereko mendiak
* Otsamunho mendilerroa
* Otsamunho

## Kanpo estekak
AS Monaco

thumb|250px|Jokalariak gola ospatzen.
thumb|250px|Stade Louis II.
**AS Monaco FC** Frantziako futbol txapelketaren talde nagusietakoa da. Taldeak nahiz eta Monakoko printzerrikoa izan, frantziar ligan hartzen du parte. 7 Liga eta 5 Kopa eskuratuak ditu eta 2004ean Txapeldunen Ligako finala jokatzera iritsi zen.

## Historia 
Taldea 1924 urtean sortu zen printzerrian zeuden hainbat futbol talde elkartzean. Profesionaletan aritzeko lehen saiakera 1948an egin zuen eta 1953an Frantziako lehen mailara iritsi zen. 1960an lehen kopa eskuratu zuen eta hiru urtetan bi liga eta bi kopa gehiagoz jabetu zen. 70. hamarkadaren bukaeran bigarren aro oparo bati eman zion hasiera berriz ere Ligak eta Kopak irabaziz.

1987an oraindik ezezaguna zen Arsène Wenger entrenatzailea fitxatu zuten. Honek harrobiarekin lan itzela egin zuen eta gerora arrakasta handia izango zuten hainbat jokalari atera zituen, Emmanuel Petit, Lilian Thuram eta Thierry Henry besteak beste. Liga eta Kopa bana irabazteaz gain lehenengo Europar finalera iritsi ziren. Errekopa hura Lisboan jokatu zuten eta Werder Bremenek 2-0 irabazi zien.

Arsène Wenger 1994ean joan arren taldeak emaitza bikainak lortu zituen eta 2004 urtean bigarren final europarra jokatu zuen, oraingoan Txapeldunen Liga. Hau ere ezin izan zuen irabazi, izan ere Gelsenkirchenen FC Portok 3-0 irabazi baitzion. Ondorengo urteetan diru arazoen erruz gaizki ibili eta maila galdu zuen.

2011eko abenduan Dmitri Ribolovlev bilionario errusiarrak erosi zuen taldearen %66a. 2013an maila irabazi eta lehen mailara igo zen eta hurrengo urtean bigarren gelditu da. 2015 eta 2016an ere goian ibili zen eta hirugarren postuak eskuratu zituen. 2017an Txapeldunen Liga bikaina egin zuen eta finalerdietara iritsi da, baina Juventus FC-k kanporatu du. Ligan ordea bikain ibili zen eta erraz irabazi zuen golen errekorra gaindituz gainera. 2018-19 denboraldian ordea 17. amaitu du azken jardunaldian salbatuz.

## Uniformea 
Hasieran hainbat kolore izan zituen, baina 1940an kolore gorria eta zuria hartu zituen. 1962an talde desberdindua izan nahian Grace printzesak elastikoa diseinatu zuen.

### Historikoa 
### Azken urteak 
## Palmaresa 
### Frantzian: 18 
* Ligue 1 (8): 1961, 1963, 1978, 1982, 1988, 1997, 2000, 2017.
* Frantziako Kopa (5): 1960, 1963, 1980, 1985, 1991.
* Ligako Kopa (1): 2003.
* Trophée des champions (Superkopa) (4): 1961, 1985, 1997, 2000.

### Europan: 3 
#### Txapeldunen Liga 
* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 2004.
* Finalerdiak (3): 1994, 1998, 2017.
#### Europako Futbol Errekopa 
* Txapelduna (0):
* Finalista (1): 1992.
#### Alpeetako Kopa 
* Txapelduna (3): 1979, 1983, 1984.

## Jokalari ezagunak 
Manuel Amoros, Fabien Barthez, Thierry Henry, David Trezeguet, Christian Panucci, Fernando Morientes, Jurgen Klinsmann.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan AS Monacok euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

## Kanpo estekak 
* Monakoren webgune ofiziala
Pedro Uharte Iribarren

**Pedro Huarte Iribarren** (Iruñea, ) nafar politikoa, Nafarroa Baiko militantea.
2007tik 2011ra, Zizur Nagusiko alkatea izan zen.

## Ibilbide politikoa 
Aralar alderdira gehitu zen 2004an, alderdi hau NaBai koalizioan sartu zenean, EAJ/EA eta Batzarre alderdiekin, NaBai koalizioa egiten dute.

Patxi Zabaleta, Uxue Barkos eta Koldo Amezketa haren adiskideak eta lagunak dira.

Bere lana Zizur Nagusiko Udalean oso garrantzitsua izan da azken boladan, EAE alderdia desegiteko Garzonen autoari kasu egiten, eta alderdi hau urtzeko legez kanpo zegoelako.

Bermatzen du, ETAren atentatuak gaitzestea, gizarte-berdintasunak, eta abar, udalean geratzen diren alderdiekin.

Defendatzen du Nafarroako Foru Erkidego-ko gobernua aldatzea, PSN, NaBai eta IUN-NEB-rekin gobernua egin.

## Zizur Nagusiko alkatetza 
Nafarroa Bai 2007ko hauteskundeetan agertu zen lehenengoz, Pedro Huarte buru.
Alderdi honek, 5 zinegotzi lortu zituen, eta udalak osotara 17 ditu; UPNk 7, PSNk 3 eta IUNk 1 eta EAEk beste bat.

NaBai, PSN eta IUN-NEB gobernua egin zuten, UPNri alkatetza kentzen, eta horrela Huartek alkate izaten eta Montero (PSN) 1go teniente alkatetza eta Bemejok (NEB) 2. teniente alkatetza.

Bere lehenengo proiektuak hauek izan dira: Kirol instalazio berriak egin Ardoi auzo berrian, kultur etxe berri bat eraiki, euskara administrazioan erabili, argi gehiago jartzea jendea pasatzen den tokitik errepidean, institutua handitzea, kaleko argia aurreztu, 0-3 urteko ikastetxea egin eta abar.

## Kanpo estekak 
* Artikulua Diario de Navarra gunean
* Artikulua diariodenoticias gunean
* Artikulua diariometro guenan
* Artikulua reporterodigital gunean
AS Saint-Étienne

[thumb|250px|AS Saint-Etienne eta [AJ Auxerreren arteko partida 2006an]]
thumb|250px|Geoffroy-Guichard estadioa.
**AS Saint-Etienne** (ASSE), *Les Verts* ("Berdeak") ezizenaz ezaguna, Frantziako futbol talde ezagunenetakoa da, Saint-Étienne hirikoa. Frantziako Liga txapelketa gehienetan eskuratu duen taldea da. Etxeko partiduak Geoffroy-Guichard estadioan jokatzen ditu.

## Historia 
1919an sortu zuten *Groupe Casino* supermerkatuko langileek. Supermerkatu kate horren kolorea berdea zen. Liga sortu zenean bigarren mailan hasi zen. 1939an lehen mailara igotzea lortu zuen, baina urtebete egin zuen bertan Bigarren Mundu Gerra hasi baitzen.

Lehenengo saria Charles Drago kopa izan zen, 1955ean eta handik bi urtera, lehen Liga titulua. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Frantziako talde nagusia izan zen, zortzi Liga eta sei Kopa irabazi baitzituen. Oraindik ere Liga txapelketa gehien dituen taldea bada ere, azken garaipena 1981ekoa du.

2013an Ligako Kopa irabazi zuen. Hurrengo denboraldietan taularen erdi-goialdean ibili zen. 2022an 18.a egin eta maila galdu zuen.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Frantzian: 22 
* Ligue 1 (10): 1957, 1964, 1967, 1968, 1969, 1970, 1974, 1975, 1976, 1981.
* Frantziako Kopa (6): 1962, 1968, 1970, 1974, 1975, 1977.
* Ligako Kopa (1): 2013.
* Trophée des champions (Superkopa) (5): 1957, 1962, 1967, 1968, 1969

### Europan: 0 
* Europako Kopa: finalista 1976an.

## Jokalari ezagunak 
Patrick Battiston, Bernard Genghini, Dominique Rocheteau, Jean-Michel Larqué, Michel Platini, Roger Milla.

## Kanpo estekak 
* ASSEren webgune ofiziala
Lille OSC

[thumb|250px|[Liverpool Football Club|Liverpoolen aurkako partida.]]
**Lille O.S.C.** (*Lille Olympique Sporting Club*) Frantziako futbol talde nagusietakoa da, Lille hirikoa. Lau Liga txapelketa eta 6 Kopa eskuratu ditu Frantzian eta UEFA Intertoto Kopa bat ere irabazi zuen 2004 urtean.
Etxeko partiduak Stade Pierre-Mauroy estadioan jokatzen ditu.

RC Lens taldearekin lehia handia du eta bien arteko partidak "Iparraldeko derbia" ezizenaz ezagutzen dira.

## Historia 
Lille hirian baziren bi talde, *Olympique Lillois* eta *Sporting Club Fivois*. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz talde biak nabarmen ahulduta zeuden eta 1944an bat egitea erabaki zuten, orduan sortu zen *Lille Olympique Sporting Club*. Berehala izan zuen "urrezko aroa", izan ere 1946 eta 1956 artean bi Liga eta bost Kopa eskuratu baitzituen. George Berry eta André Cheuva izan zituen orduko entrenatzaileak.

XXI. mendean ere emaitza onak izan ditu. 2010-11 denboraldian Liga eta Kopa irabazi zituen, ez ordea Superkopa, eta ordutik goiko postuetan ibili da. 2016an Ligako Kopako finala jokatu zuen eta Paris Saint-Germainen aurka galdu egin zuen 2-1. 2020-21 denboraldian lehia estua izan ondoren puntu bakarraren aldeaz irabazi zuen laugarren liga titulua.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Frantzian: 10 
* Ligue 1 (4): 1946, 1954, 2011, 2021.
* Frantziako Kopa (6): 1946, 1947, 1948, 1953, 1955, 2011.
* Trophée des champions (Superkopa) (0): finalista 1955 eta 2011ean.
* Ligako Kopa (0): finalista 2016an.

### Europan: 1 
#### UEFA Intertoto Kopa 
* Txapelduna (1): 2004.
#### Latindar Kopa 
* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1951.

## Jokalari ezagunak 
* Jocelyn Angloma.

## Kanpo estekak 
* LOSCen webgune ofiziala
FC Nantes

thumb|250px
[thumb|250px|FC Nantesen koloreak dituen [Bretainiako bandera]]
**FC Nantes** Frantziako futbol talde ezagunenetakoa da, Nantes hirikoa. Zortzi liga eta hiru kopa eskuratu ditu. Etxeko partiduak Stade de la Beaujoire estadioan jokatu ohi ditu.

## Historia 
### Sorrera 
Gerra garaian Nantesen bost futbol talde zeuden, *Saint-Pierre*, *Stade Nantais UC*, *AC Batignolles*, *ASO Nantaise* eta *Mellinet*. Azken honetako presidentea zen Marcel Saupinek bostak batuz talde indartsua osatzea proposatu zuen 1943an eta horrela sortu zen **FC Nantes**. Hala ere taldea ez zen lehen mailara igo 1963 arte. Marcel Saupin 1963ko ekainaren 10ean hil zen eta ezin izan zuen taldea lehen mailan jokatzen ikusi.

### Jose Arribasen aroa 
60. hamarkada bikaina izan zen taldearentzat bi liga eta superkopa bat irabazi zituelarik. José Arribas bilbotarra zen entrenatzailea eta famatu egin zen bere erasorako gogoa *jeu à la nantaise* izenarekin (Nantes erako jokoa). 1976 arte egon zen Nantesen eta bere lekukoa aurrez jokalari izan zen Jean Vincentek hartu zuen. 1983 artean hainbat Liga eta Kopa berri bat eskuratu zituen.

### Nantes Atlantique 
1992an izena aldatu zuen, **FC Nantes Atlantique** hartuaz. 2007 arte iraun zuen izen honekin eta bitartean garaipen berriak eskuratu zituen bi liga eta bi kopa, eta Txapeldunen Ligako finalerdietara ere iritsi zen 1996an.

### Krisialdia 
Emaitza onak bukatu eta 2007an bigarren mailara jeitsi zen, 44 urte goren mailan egin ondoren. Ordutik lehen eta bigarren mailan aritu izan da txandaka. 2022an Frantziako Kopa irabazi zuen.

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## Palmaresa 
### Frantzian: 15 
* Ligue 1 (8): 1965, 1966, 1973, 1977, 1980, 1983, 1995, 2001.
* Frantziako Kopa (4): 1979, 1999, 2000, 2022.
* Trophée des champions (Superkopa) (3): 1965, 1999, 2001.

### Europan: 1 
* Europako Kopa (0): finalerdietan 1996an.
* Europako Futbol Errekopa (0): finalerdietan 1980an.
* Alpeetako Kopa (1): 1982.

## Jokalari ezagunak 
Didier Deschamps, Christian Karembeu, Claude Makelele.

## Kanpo estekak 
* Nantesen webgune ofiziala
Saint-Étienne

**Saint-Étienne** Frantziako erdi-ekialdean dagoen hiria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean kokatutakoa eta Loira (42) departamenduko hiriburua dena. Bertan dago departamenduko prefektura.

175.700 biztanle ditu.

## Geografia 
Paris hiriaren hego-ekialdean dago. Loira ibaiak zeharkatzen du udalerria.

## Ekonomia 
Burdinbide eta errepidegune garrantzitsua. Industria (armagintza, automobilgintzarako gaiak, bizikletak, metalurgia astuna, burdinbide gaiak, ehungintza, kimika industria, tresneria elektrikoa eta mekanikoa) da ekonomia jarduera nagusia. XVI. mendetik aurrera ustiatu da Saint-Étienneko ikatz-arroa.

## Demografia 
## Kirolak 
thumb|260px|Saint-Étienne goitik.

AS Saint-Etienne hiriko futbol talde nagusia da.

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarria da XIV. mendeko Saint-Étienne eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Saint-Etienneko webgune ofiziala
Stade de Reims

thumb|250px
**Stade de Reims** Frantziako futbol taldea da, Reims hirikoa. 1950eko hamarkadan arrakastatsua izandakoa, Ligak eta Kopak irabazteaz gain bi aldiz jokatu baitzuen Europako Kopako finala.

## Historia 
Taldea 1911ean sortu zen *Société Sportive du Parc Pommery* izenarekin eta 1931ean gaur egungo izena hartu zuen. 1945 arte ez zen lehen mailan igo baina berehala irabazi zuen lehenengo Liga, 1949an. Hurrengo urteetan Frantziako talde indartsuena izan zen, herrialdeko txapelketak irabazteaz gain lehenengo Europako Kopako finalean izan baitzen, 1956an. Real Madrilek garaitu zuen 4-3ko emaitzaz. Hiru urte beranduago berriro sailkatu zen eta berriz ere Real Madrilek irabazi zuen 2-0. 60. hamarkadaren hasieran bolada onari eutsi zion hainbat Liga berriak irabaziz baina 1963an 17. gelditu eta maila galdu zuen.

1991ean irabazi zuen orain arteko azken titulua, Ligako Kopa, baina diru arazoak zirela eta, taldea desagertu eta *Stade de Reims Champagne FC* izenarekin birsortu beharra izan zuen. Hirugarren mailan hasi zuen bere jarduna. 1992an egindako enkantean Alain Afflelou enpresak eskuratu zuen. 1999an *Stade de Reims* izena berreskuratu zuen eta 2011 urtean lehen mailara itzuli zen 33 urte pasa eta gero, eta bost urte egin ditu bertan, 2015-16an maila galdu zuen arte. 2018an itzuli zen maila gorenera.

## Palmaresa 
### Frantzian: 14 
* Ligue 1 (6): 1949, 1953, 1955, 1958, 1960, 1962.
* Frantziako Kopa (2): 1950, 1958.
* Ligako Kopa (1): 1991.
* Trophée des champions (Superkopa) (5): 1949, 1955, 1958, 1960, 1966.

### Europan: 2 
#### Europako Kopa 
* Txapelduna (0)
* Finalista (2): 1956, 1959.
#### Latindar Kopa 
* Txapelduna (1): 1953.
* Finalista (1): 1955.
#### Alpeetako Kopa 
* Txapeldunak (1): 1971

## Jokalari ezagunak 
Just Fontaine eta Raymond Kopa, besteak beste.

## Emakumezkoen taldea 
Frantziako emakumezkoen futbolaren hastapenetan herrialdeko talde indartsuena izan zen.
* Frantziako Liga (5): 1975, 1976, 1977, 1980, 1982

## Kanpo estekak 
* Stade Reimsen webgune ofiziala
OGC Nice

thumb|250px|Allianz Riviera estadioaren inaugurazioa.
**OGC Nice** Frantziako futbol taldea da, Niza hirikoa, batez ere 1950eko hamarkadan arrakastatsua izandakoa. Frantziako lau liga eta hiru kopa irabazi zituen besteak beste.

Etxeko partiduan Allianz Riviera estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa 
### Frantzian: 7 
* Ligue 1 (4): 1951, 1952, 1956, 1959.
* Frantziako Kopa (3): 1952, 1954, 1997.
* Ligako Kopa (0): bigarren 2006an.

### Europan: 0 
#### Latindar Kopa 
* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1952.

## Jokalari ezagunak 
Just Fontaine eta Ricardo Zamora, besteak beste.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Nicek hainbat partida jokatu ditu euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
* OGC Niceren webgune ofiziala
Jean-Marie Gustave Le Clézio

**Jean-Marie Gustave Le Clézio** (Niza, Frantzia, 1940ko apirilaren 13a) frantsesezko idazlea da, batez ere eleberriak egin dituena. Jaiotzatiko frantses herritartasunaz gainera, Maurizioko Errepublikakoa ere badu. Aipagarriak dira egin dituen bidaiak eta amerindiar kulturek harengan izandako eragina. 2008an Literaturako Nobel Saria eman zioten.

## Bizitza eta obra 
*Le Procès-Verbal *(1963) lanarekin egin zen ospetsu. Lan horri esker, Théophraste-Renaudot saria irabazi zuen, eta kritikariak errealismo berria aipatzen hasi ziren. *Nouveau roman* joerak ez bezala idazketa naturala du, eta mundu tragiko baten aurrean sortzen den izu txikiena ere adierazten du, sentiberatasun handiz. Ezaugarri horiek nabarmenak dira lan hauetan: *La Fièvre* (1965, *Sukarra*), *Le Déluge* (1966, *Uholdea*), *Terra amata* (1967), *Le Livre des fuites* (1969, *Ihesien liburua*), *La Guerre* (1970, *Gerra*) eta *Les Géants* (1973, *Erraldoiak*).

''L'Extase matérielle *(1967, *Estasi materiala*) saiakera lanean Le Cléziok bere pentsaera estetiko-filosofikoak azaldu zituen, eta bere lanaren aldaketa ezagutarazi. Aldaketa hori nabarmen ikusi zen *Voyages de l'autre côté* (1975, *Beste alderdiko bidaiak*) lanean. Jakintza, amets eta lasaitasunezko mundu bat erakusten du, sinpletasun handiko prosaz azaldua.

Erdialdeko Amerikako indiarrekin egindako egonaldiak (1988, *Le Rêve mexicain*) eta Afrikako mitologian (1991, *Onitsha*) oinarrituta gaiak landu zituen garai horretan. Horren erakusgarri dira *Mondo et autres histoires *(1978, *Mondo eta beste istorioak*), *Trois Villes saintes *(1980, *Hiru hiri santu*), maien zibilizazioan oinarritua, eta *La Ronde et autres faits divers* (1982, *Erronda eta beste gertakizun batzuk*) lanak. *Désert *(1980, *Basamortua*) eleberriari dagokionez, hiriko bizimodu nahasira eramaten duten tuareg gazte baten drama azaltzen du.

Horiez gainera, lan aipagarriak ditu: *Le Chercheur d'or* (1985, *Urre bilatzailea*), *Printemps et autres saisons* (1989, *Udaberria eta beste urtaroak*), *Étoile errante* (1992, *Izar ibiltaria*), *Hasard* (1999, *Zoria*).

Literaturako Nobel Saria eman zioten 2008an.

## Idazlanen zerrenda 
* *Le procès-verbal* (1963)
* *La fièvre* (1965)
* *Le déluge* (1966)
* *Vers les icebergs (Essai sur Henri Michaux)* (1978)
* *Désert* (1980); "Basamortua" (Elkar, 2009)
* *Voyage à Rodrigues*, (1986)
* *Le rêve mexicain ou la pensée interrompue* (1988)
* *Onitsha* (1991)
* *Diego et Frida* (1993)
* *Gens des nuages* (1997)
* *L'Africain* (2004)
* *Ourania* (2006)
* *Ritournelle de la faim'' (2008)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantsesezko literatura

## Kanpo estekak 
* "Association des lecteurs de Le Clézio"
Areria (argipena)

**Areria** izenak zenbait adiera ditu:

* **Areria:** Lazkaon (Gipuzkoa) sortutako alderdi politiko abertzalea, Espainiako Alderdien Legeak deuseztatua;
* **Areria Kulturunea:** Lazkaoko antzoki eta kultur-zentroa;
* **Areriako Alkatetza Nagusia:** Goierriko (Gipuzkoa) Lazkao, Olaberria, Itsaso eta Arriaran herriek elkar hartuta Erdi Aroan eratutako erakundea.
Jörg Haider

**Jörg Haider** (Bad Goisern, 1950ko urtarrilaren 26a - 2008ko urriaren 11) politikari austriarra izan zen, Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ) alderdiko burua izan zen 1986 eta 2000 urteen artean eta Bündnis Zukunft Österreich (BZÖ) alderdiko burua 2005etik, auto istripu batean hil zen arte.

## Kanpo estekak 
*  Jörg Haiderren auto-istripuari buruzko albistea eitb24.com webgunean.
Eduardo (Printze Beltza)

**Eduardo Woodstock-ekoa** (Woodstock, Oxfordshire, Ingalaterra, 1330eko ekainaren 15ean - Londres, Ingalaterra, 1376ko ekainaren 8an), mendeak geroago **Printze Beltza** (ingelesez: *Black Prince*) deitua, Galesko eta Akitaniako printzea izan zen. Eduardo III.a Ingalaterrakoaren seme zaharrena, eta Rikardo II.a Ingalaterrakoaren aita izan zen.

Aparteko agintari militarra eta oso estimatua bizitzan zehar, aita baino urtebete lehenago hil zen, eta, hortaz, ez zuen errege gisa gobernatu (Galesko printzeari horrelakoa gertatu zitzaion lehenengo aldia). Richard semearengana igaro zen koroa, artean adin txikikoa zela.

Gaur egun *Printze Beltza* deitzen bazaio ere, bere bizialdian honelako izenik ematen zitzaion frogarik ez dago. Horren ordez Eduardo Woodstockekoa bezala ezagutzen zitzaion, jaiotokia zela eta. *Printze Beltza* ezizena geroago jaio zen, lehen aldiz XVI. mendean. Ziurrenik goitizen hori armarritik etor dakioke, Canterburyko hilobian agertzen den bezala, beltza eta hiru ostruka-lumekin.

## Biografia 
[thumb|ezkerrera|160px|Printze Beltzaren estatua [Leedsen.]]
Eduardo III.a Ingalaterrakoaren semea zen. Ehun Urteko Gerrako jeneralik onenetakoa izan zen. 1356. urtean Frantziako errege Joan II.a garaitu zuen Poitiersko guduan. Aitak semearen esku utzi zuen Akitania (1363). Akitanian bizi izan zen Ingalaterran baino gehiago: Lormonteko gazteluan (Bordelen), Cognacen eta Anguleman.

Akitaniako printze subirano izendatu zuen bere burua 1364an. 1366. urtean, Baionan bildu zen Gaztelako errege Petri I.a Ankerrarekin eta Nafarroako errege Karlos II.a Gaiztoarekin, Libourneko ituna prestatzera. Hitzarmen haren arabera, laguntza militarraren truke, Bizkaiko jaurerria Akitaniako dukearen mendeko lurralde bihurtu zen, eta Gipuzkoa, Araba eta Errioxa Nafarroako koroaren mendean gelditu.

1367. urtean, Printze Beltzaren osteek Nafarroa igaro, eta, Naiaran, Petri I.a Gaztelako erregearen anaia eta aurkari zen Henrike Trastamarakoaren osteak garaitu zituzten, eta Bertrand du Guesclin atxilotu zuten. Printze Beltza Akitaniara itzuli zen, eta bertan Aragoiko, Nafarroako eta Portugalgo erregeek Gaztelako koroa eskaini zioten, gaztelarrek kenduriko lurralde guztien truke. Portugalgo erregeak ez zuen hitza bete eta, Petri I.aren alde jarri ondoren, hutsean geratu ziren asmo haiek guztiak.

Printze Beltza gaixotu egin zen 1370. urtean eta Joan Lancasterkoak, bere anaiak, hartu zuen haren lekua Akitaniako gobernuan.

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak
KV29

**KV29** Egiptoko Luxor hiritik gertu dagoen Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Nekropoli handi honetan aurkitzen diren hilobi guztietatik, gutxien ezagutzen denetako bat da, gaur egun, ze dinastiatan datatua dagoen eta bertan nor lurperatua izan zen jakitea erabat ezinezkoa delarik.

## Kokapena 
Erregeen Haraneko 29. hilobia ez da alboko inongo lurperaketa batetatik gertu aurkitzen, eta bakarrik, hau ere ia ezezaguna den KV61 hilobitik gertu dago. Hegomendebaldeko uadian eraikia, Haraneko bi hegoaldereneko adarren sarreran dago, Tutmosis III.aren garaiko hilobiak daudena eta XIX. dinastiako lurperaketak egiteko erabili zena. Hala eta guztiz ere, benetan garrantzitsua izan daitekeen beste edozein hilobitik hain urrun egoteak, are gehiago zailtzen du hilobi hau datatzeko lana.

Dirudienez, bere ezaugarriengatik, erregeena ez zen lurperaketa bat da, beharbada nobleren batena, bere sarreran behintzat, non hil putzu bat dagoen. Putzutik aurrera, ez dakigu zer egon daitekeen, baina oso litekeena da kamera nagusi bakar bat egotea, txikia, eta, inongo zalantzarik gabe, apaindu gabea.

## Indusketa 
Ikus daitekeen bezala, KV29 hilobiari buruzko ezagutza ia hutsa da. Ez dakigu ezta antzinatetik irekita dagoen eta XVIII. edo XIX. mendean aurkitua izan zen ere. Bere esistentziari buruz heldu den lehena, James Burtonengandik dator, bere kokapena baino askoz gehiago adierazten ez duena. Antzeko zeozer egin zuten Wilkinson, Victor Loret eta Weigallek, azken honek, XVIII. dinastian datatutako kamera bakarreko lurperaketa txikia zela suposatu zuelarik.

Dena dela, gaur egun, KV29 hilobia oraindik ez da industua izan -eta industua izateko egitasmorik ere ez dago epe ertainean- eta interes handirik ere ez du pizten. Ia miraria litzateke informazio interesgarririk ematea, hobeto ezagutzen diren antzeko hilobiek ez baitute milioikadako espedizio bat antolatzeko hainako misterio, apaindura edo objektu arkeologikorik. KV29 hilobiaren misterioak zain jarraitu beharko du.

## Kanpo estekak
Sandokan

**Sandokan** Emilio Salgari idazle italiarrak idatzitako zenbait eleberriren protagonista nagusia da.

Sandokanen abenturak, hego-ekialdeko Asian gertatzen dira (nagusiki India, Borneo eta Malaysian) XIX. mendearen erdialdean (eleberriek data zehatzak ematen dituzte). Sandokan, britainiarretaz mendekatzea zin egin duen Borneoko printze bat da, britainiarrek, tronutik kendu eta bere familia hil baitzuten. Horregatik, piraterian aritzen da, «Malaysiako Tigrea» ezizenarekin. Horretarako, Borneoko daiakarrez eta malaysiarrez osatutako tripulazio baten erabateko leialtasuna du.

Sandokanen lagunik nagusienak Yañez portugaldarra, Tremal-Naik bengalarra eta Kammamuri maharatarra dira.

## Sandokan protagonista den Salgariren eleberriak 
* *Sandokan (lehen liburukia)*
* *Sandokan (bigarren liburukia)*
* *Emakume Pirata*
* *Oihan Beltzeko misterioak*
* *Raimangalaren misterioa*
* *Tremal-Naiken mendekua*
* *Malasiako piratak* (1896)
* *Sarawakeko Rajah*
* *James Brooken porrota*
* *Surama baiadera*
* *Itotzaileak*
* *Bi arerioak* (1904) Bi tigreak bezala ere ezaguna.
* *Malasiako tigreak*
* *Itsasoko erregea* (1906)
* *Suyodhanaren semea*
* *"Salagram"eko harria*
* *Inperio baten konkistara* (1907)
* *Assameko Rhania*
* *Sandokanen mendekua* (1907)
* *Kini-Balluko Rajah*
* *Arjeleko panterak*
* *Kalifen iragazkia*
* *Kontinente misteriotsua*
* *Faraoien alaba*
* *Ptahren apaizak*
* *Monprazemeko birkonkista* (1908)
* *Piraten garaipena*
* *Gezurrezko brahmana* (1911)
* *Inperio baten erorketa* (1911)
* *Indiako oihanetan*
* *Yañezen mendekua* (1913)
* *Infernuko Labirintoa*
* *Vindhyetako Pantera*

## Moldaketak 
Sandokanen eleberriak komikietara eta zinemara askotan moldatu izan dira.

Bereziki, nabarmentzekoak dira *Sandokan eta Malasiako Tigreak* izeneko film luzea (italiarra, frantziarra, espainiarra eta estatubatuarra), Steve Reeves protagonista zuena, eta 1976ko *Sandokan* italiar telesaila. Sail hori ordu erdiko hamabi atalekoa da, Sergio Sollimak zuzendua, eta protagonistatzat Kabir Bedi indiar aktorea duena. 1970eko hamarkadan, sailak arrakasta handia izan zuen Espainia eta Italian.

1996an eta 1998an, telesail horren jarraipenen protagonista ere izan zen Kabir Bedi.

## Ikus, gainera 
* Sandakan

## Kanpo estekak
Belgo

**Belgo**, Euskal mitologiako jainkoa; Akitania erromatarrraren garaian Pirineo aldean.

Berari buruzko inskripzoioa Gazost herrian topatu zuten, Pirinio Garaiak departamenduan.

Ez dugu bere ezaugarrien berri, baina "Belko" eta "Belgo" sarritan azaltzen da euskal toponimian, Belkoain, esate baterako.

Zenbait adituen arabera baliteke dibinitate honek urekin zer ikusirik izatea.

## Bibliografia 
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpo estekak
Arrazola ibaia

**Arrazola** ibaia Anboto mendiaren magalean eta izen bereko auzoan Besaide eta Urziloa errekak biltzean sortzen den erreka da. Atxondo herria zeharkatu ondoren, Elorrio aldetik datorren Zumelegirekin bat egiten du eta hortik aurrera Ibaizabal izena hartzen du.

Ibilbiden zehar, ur-jauziak eta kanalen aztarnak ikusten dira, garai batean eskualdeko errota eta burdinola jardueraren zati
garrantzitsuak izan zirenak.

## Ikus, gainera 
* Arrazola auzoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ibilbidea Atxondo eta inguruko mendietan Argia.com webgunean.