Ühaitza

[thumb|220px|[Oloroeko uhaitzarekiko lotunea.]]
**Ühaitza** Zuberoako eta Bearnoko uhaitz edo ibai bat da, Oloroeko uhaitzaren ibaiadar nagusia.

## Izena 
Zubereraz, *uhaitz* izenak «ibai» esan nahi du, eta hortik datorkio izena ibaiari. *Uhaitz Handi* ere deitu izan zaio.

Frantsesez '** edo **' (Mauleko uhaitza) du izena. Lehen izen horren antzinako forma (Cassiniren mapan aurkitua) *Gaison* zen, euskarazko izenetik hartua. *Gaison*, berriz, *Saison* bihurtu zen, frantsesezko '** («urtaro») izenarekin duen antzekotasunaren eraginez.

## Geografia 
Ühaitz ibaia Ligi-Atherei udalerrian jaiotzen da, Larraineko ühaitza eta Santa Graziko ühaitza ibaiek bat egitean, 288 metroko altueran. Larraineko ühaitzaren luzera (Ühaitzaren bi ibaien artean luzeena) osoa gehituz gero, ibaiaren luzera osoa 72,1 kilometro da, Larraineko ühaitza Iratzabaletan jaiotzen baita.

Santa Graziko ühaitzaren ibilbidean, berriz, laugarren aroan izandako glaziar baten eta karsten eraginak nabariak ziren. Bertan Kakuetako arroila famatua dago.

Atharratze-Sorholüzen zeharkatzean Aphura erreka datorkio, bere ibaiadar nagusia dena. Lauhire eskualdean dagoen Autevielle-Saint-Martin-Biderenen Oloroeko uhaitzarekin lotunea du.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Autevielle-Saint-Martin-Bideren
* Berrogaine-Larüntze
* Xarra
* Sarrikotapea
* Sohüta
* Ezpeize-Ündüreine
* Azpilda
* Garindaine
* Jeztaze
* Gotaine-Irabarne
* Ginarte-Parenties
* Idauze-Mendi
* Lixoze
* Maule-Lextarre
* Mendikota
* Nabarzi
* Urdiñarbe
* Ozaze-Zühara
* Ozaraine-Erribareita
* Rivehaute
* Saint-Gladie-Arrive-Munein
* Zalgize-Doneztebe
* Tabaille-Usquain
* Iruri
* Bildoze-Onizepea .

## Ibaiadarrak 
Ibai biek Larraineko ühaitza (Orhin jaioa eta 20 km dituena) eta Santa Graziko ühaitza (15,1 km dituena) osatuta badago, baditu zenbait ibaiadar:

## Hidrologia 
Ühaitzaren emaria 42 urtez, 1967 eta 2008 artean, ikertua izan da Maule-Lextarren. Ikertutako azalerak 480 km² ditu, hau da, ia arroaren %100a.

Batez besteko emaria 24,4 m³ segundokoa bada ere, urtaroz urtaro aldatzen da: neguan eta udaberrian 37,7 eta 38,1 m³/s artean dago (gehienezko bi izanik: lehenengoa abendu-urtarrilean, eta bigarrena apirilean); maiatzatik irailera, emaria gutxituz doa, eta urteko gutxienekoa abuztuan dauka: 8,12 m³/s izanik.

 
**Ühaitzaren batez besteko emariak (m³/s), Maule-Lextarren neurtuak****Datuak: 1967 eta 2008 artean'''

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:235
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:45
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urt
  bar:Fév text:Ots
  bar:Mar text:Mar
  bar:Avr text:Api
  bar:Mai text:Mai
  bar:Jun text:Eka
  bar:Jul text:Uzt
  bar:Aoû text:Abu
  bar:Sep text:Ira
  bar:Oct text:Urr
  bar:Nov text:Aza
  bar:Déc text:Abe

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 29.30 
  bar:Fév from:0 till: 29.20 
  bar:Mar from:0 till: 29.70 
  bar:Avr from:0 till: 37.70 
  bar:Mai from:0 till: 38.10 
  bar:Jun from:0 till: 24.00 
  bar:Jul from:0 till: 11.50 
  bar:Aoû from:0 till: 8.120 
  bar:Sep from:0 till: 10.60 
  bar:Oct from:0 till: 19.00 
  bar:Nov from:0 till: 25.40 
  bar:Déc from:0 till: 30.40 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 29.30 fontsize:S text: 29,3 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 29.20 fontsize:S text: 29,2 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 29.70 fontsize:S text: 29,7 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 37.70 fontsize:S text: 37,7 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 38.10 fontsize:S text: 38,1 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 24.00 fontsize:S text: 24,0 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 11.50 fontsize:S text: 11,5 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 8.120 fontsize:S text: 8,12 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 10.60 fontsize:S text: 10,6 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 19.00 fontsize:S text: 19,0 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 25.40 fontsize:S text: 25,4 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 30.40 fontsize:S text: 30,4 shift:(-10,5)
  

Historiako momentuzko gehienezkoa 522 m³/segundokoa zen 1994ko abenduaren 1ean, egunekoa, berriz, 515 m³/segundokoa zen, 1992ko ekainaren 17an lortua.

## Kanpo estekak 
*  Ühaitza

## Erreferentziak