Lana (Nafarroa)

**Lana** ([lana]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri eta haran txiki bat da, Lizarrako merindadekoa. 52,6 kilometro koadro ditu. Iruñea hiriburutik 67,4 kilometro mendebaldera dago, eta 

Udalerria 5 kontzejuk osatzen dute: Galbarra, Gastiain, Narkue, Iribarri eta Biloria.

## Toponimoa 
Hipotesi etimologikorik hedatuena, Mikel Belaskok bere *Nafarroako Toponimia* lanean eginiko lanaren arabera, Lana haranaren izena euskaraz badarabilgu ere zelta jatorrizkoa den *landa* hitzetik ateratzen da. Hitz hau Penintsulako hizkuntza erromanikoetara zein euskarara transmititu zen. Nafarroako toponimia erromantzean "*lur elkorra*" erranahia hartu ohi du. 

Honetan *landa* hitza *lana* bihurtzen da, erran nahi baita, *ND* fonema *N* bihurtzen da, Alfonso Irigoienek nafar-aragoiar erromantzeko fenomeno tipikoa dela dio. Hala ere, *Landa* forma hipotetikoa ez dago historikoki erregistraturik. Ibarreko lehen aipamen idatzietan harrezkero *Lana* aipatzen da XII. mendearen hasieran. Halaber, Erdi Aroan *Lanarras* terminoa bertako biztanleria izendatzeko gentilizio gisa ageri da.

Ez dirudi, Belaskoren ustez, haranaren izena euskarazko *lan* hitzarekin erlazionaturik dagoenik. 

Neguko eguraldi baldintza gogorrak direla eta, harana "La pequeña Rusia" (Errusia txikia) izenez ezagutzen da eskualdean.

## Sinboloak 
### Armarria 
Lanako armarriak hurrengo blasoia du:

*Trae de azur y cuatro fajas doradas y encima de ellas tres arcos también de oro. En las fajas la inscripción: MINICIA AVNIA SE CONTIT. AN III H.S.E. En punta un creciente ranversado de plata y a ambos lados dos flores.*

Hilarri erromatar baten inskripzioa irudikatzen du, ibarraren antzinatasuna jasorik uzteko aukeratu zen.

Felipe IV .a erregeak, 1665ean, ibarreko biztanle guziei armarri hau beren etxeetan erabiltzen ahal izatea eman zien, jaio izana edo bertakoak izatea frogatze hutsarekin.

1719an, armarrien erregeak, Juan de Salaberria y Nabarrak, armarri honen ziurtagiria egin zuen, non, akats baten ondorioz, zerrendak urrezko bandatzat definitzen baititu.

## Geografia 
Lana ibarra Lokizko mendilerroaren azpian dago.

### Inguru naturala eta klima 
Galbarra kontzejuan, itsas mailaren gainetik 577 metroko altitudean, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago. 

### Udalerri mugakideak 
Mugakide ditu Harana ibarra (Araba) eta Larragoa iparraldean; Lokiz mendilerroa ekialdean; Antzin eta Mendaza hegoaldean; eta Zuñiga mendebaldean.

### Herriak 
Bost herri dira udalerriko kide: Biloria, **Galbarra** (herriburua), Gastiain, Narkue eta Iribarri. 1842ko erroldan bakoitza udalerri independente gisa agertzen da baina 1857rako, guztion batzea dela medio, Lana udalerri berriaren datuak plazaratzen dira estreinakoz.

### Mapa 
## Ekonomia 
Tradizioz nekazaritzara eta abeltzaintzara emana izan da ibar hau. Zuhaiztiak dira mugapeko zatirik handiena (3.659 ha); hurrengoak larreak (943 ha) eta laborantza lurrak (704 ha) dira. Behi, ardi, zaldi, zerri eta ahuntz azienda nagusiak izan dira, mendi larratuan hazita. Gaur egun untxia, hegaztiak eta zerriak nabarmentzen dira.

Ikazkintza industria lan ohikoa izan zen aspalditik eta berriki arte. Mila bat metro kubo zur eta egur ateratzen dituzte urtero.

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,02 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

### Biztanleria guneak 
Udalerria biztanle-banako hauetan banatzen da, EINek (Estatistikako Institutu Nazionala) argitaraturiko biztanleria-izendegiaren arabera. Biztanleriaren datuak 2014koak dira

## Politika 
### Udaletxea 
Lanako gaur egungo udaletxea 1982an eraiki zen eta solairu bakarra dauka. Atari txiki bat dauka eta fatxada porlanez eta harriz egina dago. Antzinako udaletxearen egoitza elizaren ondoan egon zen. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Lanako udaletxeko idazkaria, Piedramillerako, Muesko eta Sorladako idazkari ere bada.

* HELBIDEA: Iturri kalea, z/g

### Udal hauteskundeak 
Azken urteetan Lanako alkatea Eduardo Landa Martinez da. 2007ko udal hauteskundeetan *Agrupación Independiente de Lóquiz* (AIL) taldearen izenean hautatu zuten; talde horrek udaleko bost ordezkarietatik lau lortu zituen. Ez zen baliogabeko botorik izan eta boto zuriak lau izan ziren (%3,17). Abstentzioa %32,26ekoa izan zen.

2011n ere Eduardo Landa aukeratu zuten alkate baina kasu honetan *Agrupación Independiente del Valle de Lana* (AIVL, 4 zinegotzi) taldearekin.

### Alkateak 
Hauek izan dira Lanako azken alkateak:

## Azpiegiturak 
Jurramendi Mankomunitateko eta Lokizko Donibane Mendizerrako Juntako kidea da Lana.

## Kultura 
### Euskara 
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Lana eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 5,56k zekien euskaraz hitz egiten.

## Bitxikeriak 
Montxo Armendariz zinema zuzendariak, 1982an,  ikazkinen bizimodua kontatzen duen *Tasio* filma egin zuen. Zuñigako semea zen Anastasio Otxoa benetako pertsonaren bizitzan oinarriturik dago.

## Lanar ospetsuak 
* Inocencio Gartzia Asarta (1862-1921), margolaria.
* Asunción García Asarta (1905-1986), artista.
* José Miguel Txasko (?), txirrindularia.

## Erreferentziak 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXIII*, Iruñea, 1995. .

## Ikus, gainera 
* Nafarroako udalerrien zerrenda
* Lizarraldea
* Lizarrako merindadea

## Kanpo estekak 
*  Lanari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
* Galbarra kontzejuaren ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.