open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sozialista Demokratikoen Mugimendua

**Sozialista Demokratikoen Mugimendua** (, *Kinima Dimokraton Sostialiston*) 2015eko urtarrilaren 3an, Georgios Papandreuk sortutako alderdia da. PASOK Mugimendu Sozialista Panhelenikoa utzi eta alderdi hori sortzea erabaki zuen.

## Testuingurua 
Georgios Papandreu Greziako lehen ministroa izan zen krisi ekonomikoak euro zonaldea gogor jo zuenean. 2011n herritarren babesa galdu zuen, Grezian bizi zuten krisi ekonomikoa konpontzeko gai izan ez baitzen.

Politika utzi ostean, bere alderdia zen Pasok eta Demokrazia Berriak hainbat erreforma hitzartu zituzten, epe luzera ekonomia greziarra hobetzeko asmoz.

## Historia 
2015eko urtarrilaren 25eko hauteskundeetan aurkezteko asmoa zuen alderdiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osziladore (argipena)

**Osziladore** hitzak adiera zenbait ditu:
* elektronikan, osziladore elektronikoa, oszilatzen duen seinale elektroniko bat sortzen duen zirkuitu elektronikoa;
* mekanikan, osziladore harmonikoa, oreka-egoeratik aldendurik, oszilatuz orekara itzultzeko joera duen sistema mekanikoa;
* osziladore estokastikoa, burtsako analisi teknikoan erabilitako adierazle bat.
Joana Flaviano

**Joana Flaviano Aurtenetxe** (Bilbo,  - ) futbolaria da. Erdilari postuan jokatzen du. Egun Italian dabil.
Vanesa Gimbert

**Vanesa Gimbert Acosta** (Bergara, Gipuzkoa,  - ) futbolaria da. Erdilari jokatzen du. Espainiako eta Euskal Herriko selekzioetan ibilia da.

## Biografia 
Bergaran eskolako patioan eta kalean hasi zen futbolean jolasten eta gaztea zela familia Cordobara joan zen bizitzera. 14 urte zituela Montilla FC taldean hasi zen jokatzen eta Andaluziako selekziotik deia jaso zuen gazte mailako taldetan aritzeko. 

1999. urtean Levantek fitxatu zuen. Levante puntako taldea zen eta lau denboralditan 2 Liga eta 3 Kopa irabazi zituen. Hurrengo urteetan talde ugaritan ibili zen. Rayo Vallecanorekin beste 2 liga eta kopa bat eskuratu zituen. 2013an Athleticek fitxatu zuen eta ordutik talde zurigorrian jokatzen du. Bilboko taldearekin 2015-16ko Liga irabazi zuen.

## Taldeak 
* Montilla FC (Córdoba)
* Levante (1999-2003)
* Estudiantes (2003-2004)
* Sevilla (2004-2007)
* Rayo Vallecano (2007-2010)
* Espanyol (2010-2013)
* Athletic (2013- )

## Palmaresa 
* Espainiako Liga (5)
** Levante (2): 2001, 2002
** Rayo (2): 2009, 2010
** Athletic (1): 2016
* Espainiako Kopa (5)
** Levante (3): 2000, 2001, 2002
** Rayo (1): 2008
** Espanyol (1): 2012

## Kanpo estekak
Atonismo

220px|thumb|Akenaton faraoiak eta bere familiak Eguzkia gurtzen.
**Atonismoa**, Amarnako heresia edo Amarnako aroa, historiako lehen erlijio monoteista (edo henoteista) izan zen, Aton eguzki diskoaren gurtza bultzatuz. Oraindik ondo ezagutzen ez diren arrazoiengatik, baina ziur asko Tebasko kleroaren kontserbadorismoa eta ezinikusiagatik, Akenaton faraoiak jainko dinastikoa zen Amonen (jainko ezkutua) gurtza alde batera utzi zuen, eta faraoi gazteak Atonen gurtza inposatu zuen, lehenik pixkanaka eta, jarraian, derrigorrean.

## Eguzkiaren gurtzaren aurrekariak 
Goi Egiptoren nagusitasuna txikitzen joan zen Egiptoko XVIII. dinastiako lehen bi faraoien erregealdiak pasa eta gutxira. Goi Egiptoko printzeek Egipto askatu eta birbateratu izanak Tebas Antzinako Egiptoko gainontzeko hirien gainetik jarri zuela gogoratu behar da, eta, ondorioz, Amon jainkoaren gurtza bere hirukotearekin batera, Amon, Khonsu eta Mut jainkoek osatua.

Nagusitasun hori Behe Egipto garrantzia hartzen hasi zenean desagertzen joan zen, lehenik tenplu eta jauregi berriak eraiki eta eramanez, eta, ondoren, errege jauregia Menfisera eramanez, Nilo ibaiaren deltarako sarrera zena. Behe Egiptoren nagusitasun hau ez zen soilik XVIII. dinastiara mugatu, baizik eta ramesidar garaian ere jarraitu zuela, bere garai gailena hiriburua izateko propio eraikitako Avaris edo Pi-Ramsesera eraman zenean izan zuelarik.

Ohitura bezala, erregearen seme nagusia, errege bihurtu aurretik Ptah jainkoaren apaiz gorena izatea aldatu zen, Amenofis II.aren edo honen seme nagusia zen Tutmosis IV.aren kasuan bezala.

Era berean, eragingunea bi lurren hegoaldetik iparraldera eraman izanak Ra jainkoaren gurtza biziberritu zuen, jainko honen gurtzagune nagusia Heliopolisen baitzegoen, hiriburua zen Menfistik hamahiru kilometro ipar-ekialdera zegoena.

Gurtza honen euskarri nagusia faraoiaren boterea zen. Oinarrian, mitoak Egipto gobernatu zuen lehena Ra izan zuela zioen, ondoren, gizadiaren kontuak konpondu eta segura itzultzeko, bere semeari utziz erresuma gobernatzeko ardura. Sinesmen honen indarra Heliopolisko apaizek babesten zuten, Egiptotik kanpo ere ospe handia zuen ezagutza eta jakinduria gune bat osatzen zutenak.

## Kanpo estekak
Iga Wyrwał

**Iga Wyrwał** (Kalisz, Polonia, 1989ko otsailaren 20an) modelo eta aktore poloniarra da. 2006tik Erresuma Batuan bizi da, Rugby hirian.

## Filmografia 
### Filmak 
* 2011: *Your Highness*
* 2011: *Gun of the Black Sun*
* 2009: *Dread*

### Telebista 
* 2008: *The Kevin Bishop Show* (1.2 atalean)

## Kanpo estekak 
*  Iga Wyrwał IMDb orrian
Teodosioren Kodea

[thumb|Ekialdeko erromatar inperioko enperadore izan zen Teodosio II.aren [solido (txanpona)|solidoa. Enperadore honek agindu zuen bere izena daraman erromatar lege kodearen bilketa.]]
**Teodosioren kodea** () Erromatar Inperioaren garaian estatuaren ekimenez eginiko indarrean zeuden legeen bilketa ofizial bat izan zen. 438an Teodosio II.aren aginduz amaitu zen. Eta enperadore honen aginduz hasi zen 429an, Antioko izeneko Pretorioaren Prefektuaren zuzendaritzapean, ekialdeko inperioan 438an argitaratuz. Urte bete beranduago mendebaldeko inperioan ere sartu zen Valentiniano III.a enperadorearen aginduz. 

16 liburutan banatua dago, horietako bakoitza tituluetan banatua dagoelarik, eta titulua hauetako bakoitzaren barnean kronologikoki ordenatutako konstituzioak daude. Lehen bost liburuak zuzenbide pribatuari buruzkoak dira, seigarrenetik zortzigarrenera artekoak zuzenbide administratiboari buruzkoak, bederatzigarrena , zuzenbide penalari buruzkoa, hamargarrena eta hamaikagarrena, zuzenbide fiskalari buruzkoak, hamabigarrenetik hamabosgarrenera artekoak zuzenbide komunalari buruzkoak, eta, hamaseigarrena eta azkena, zuzenbide eklesiastikoari buruzkoa. 

Gregoriar kodearen hamabi liburutan eta Teodosiar kodearen lau liburutan ere bana liteke.

## Kanpo estekak
Maite Lizaso

**Maite Lizaso Campos** (Zarautz,  - ) futbolaria da. Erdilari postuan jokatzen du. Lehendabiziko taldearen kideetako bat izan zen.

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina Agoues

**Marina Agoues Márquez** (Zarautz, Gipuzkoa, ) futbolaria da. Erdilari postuan jokatzen du.

Jaioterriko taldean hasia, 2009an hasi zen Real Sociedad F.C taldean jokatzen. 2014-15 denboraldian ASD Riviera di Romagna italiar taldera joan zen, eta denboraldi hori berriro ere talde txuri-urdinean amaitu ondoren, egun Oiartzun K.E taldean dabil.

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santos Futebol Clube

thumb|250px|1950eko hamarkadaren bukaerako talde handia.
**Santos Futebol Clube** Brasilgo São Pauloko estatuko Santos hiriko futbol talde ezaguna da. 1950eko eta 1960ko hamarkadetan emaitza bikainak izan zituen, Pelé jokalari izarra zuela. Bi Kontinente arteko Futbol Kopa eta hiru Libertadores Kopa irabazi ditu, azkena 2011. urtean.

## Kirol lorpenak 
### Brasilen: 37 
* Brasilgo liga (8): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968, 2002, 2004
* Brasilgo kopa (1): 2010.
* Txapelketa Paulista (22): 1935, 1955, 1956, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973, 1978, 1984, 2006, 2007, 2010, 2011, 2012, 2015, 2016.
* Kopa Paulista (1): 2004.
* Rio – São Paulo txapelketa (5): 1959, 1963, 1964, 1966, 1997

### Nazioartean: 7 
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2011.
* Kontinente arteko Futbol Kopa (2): 1962, 1963
* Libertadores Kopa (3): 1962, 1963, 2011.
* CONMEBOL Kopa (1): 1998.
* Hego Amerikako Errekopa (1): 2012.

## Kanpo estekak 
*  Klubaren webgunea
Migratzaileen hondoratzea Lampedusan (2013)

**Migratzaileen hondoratzea Lampedusan** 2013ko urriaren 3ean gertatu zen.

## Gertaerak 
Lampedusara zihoan ontzi bat hondoratu zen eta ondorioz, Somaliako eta Eritreako 366 emigrante hil ziren. Bizirik erreskatatuak 155 izan ziren, baina beste hainbeste Mediterraneoko uretan galdu ziren.

## Ikus gainera 
* Mare Nostrum operazioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polarizazio (argipena)

**Polarizazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* Elektromagnetismoan, polarizazio elektrikoa, material dielektrikoetan dipolo elektrikoen dentsitatea adierazten duen magnitudea;
* uhinei buruz, polarizazioa, zeharkako uhinek norabide batean baino gehiagotan oszilatzeko duten propietatea, besteak beste argiaren kasuan efektu eta aplikazio jakingarriak dituena;
* politikan, polarizazioa, jarrera politikoak aurkako muturretan kokatzen direneko egoera (ikus, gainera, bipolarizazioa eta polaritatea nazioarteko harremanetan);
* soziologian, **polarizazio soziala**, gizarte klase eta desberdintasun sozialen handitze eta nabarmentzea.

### Ikus, gainera 
* Polaritate (argipena)
Sociedade Esportiva Palmeiras

thumb|250px|1948ko taldea.
**Sociedade Esportiva Palmeiras** Brasilgo São Paulo hiriko futbol talde ezaguna da. Brasilgo 8 liga irabazi ditu eta Libertadores Kopa bi ere baditu.

## Palmaresa 
### Brasilen: 39 
* Brasilgo liga (10): 1960, 1967, 1967, 1969, 1972, 1973, 1993, 1994, 2016, 2018
* Brasilgo Kopa (3): 1998, 2012, 2015.
* Txapelketa Paulista (22): 1920, 1926, 1927, 1932, 1933, 1934, 1936, 1940, 1942, 1944, 1947, 1950, 1959, 1963, 1966, 1972, 1974, 1976, 1993, 1994, 1996, 2008.
* Rio – São Paulo txapelketa (5): 1933, 1951, 1965, 1993, 2000

### Nazio artean: 5 
* Kontinente arteko Futbol Kopa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (2): 1999
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2021
* Libertadores Kopa:
** Txapelduna (3): 1999, 2020, 2021.
** Finalista (3): 1961, 1968, 2000.
* Mercosur Kopa (1): 1998.
* Rio Kopa (1): 1951.
* Recopa Sudamericana (1): 2022.

## Kanpo estekak 
*  Webgube ofiziala
Polaritate (argipena)

**Polaritate** hitzak adiera zenbait ditu:
* Elektrizitatean, polaritate elektrikoa, zirkuitu elektriko batean karga elektrikoak polo negatibotik polo positibora iragateko propietatea.
* Nazioarteko harremanetan, polaritatea, agintea eta nagusitza potentzia gutxiren artean banatzearen fenomenoa.
* Osasunean, Polaritate terapia, Randolph Stonek sortutako terapia energikoa.
* Kimikan, polaritatea edo polartasuna, molekula ororen ezaugarria, haien ezaugarri fisiko-kimikoetan zeresan handia duena.

### Ikus, gainera 
* Polarizazio (argipena)
Brasildar futbol txapelketako A Seriea

[thumb|250px|50. hamarkada bukaerako [Santos Futebol Clube|Santos FC handia.]]
[thumb|250px|[Sociedade Esportiva Palmeiras|SE Palmeiras.]]
[thumb|250px|[São Paulo Futebol Clube|São Paulo FC.]]
[thumb|250px|[Sport Club Corinthians Paulista|SC Corinthians Paulista.]]
[thumb|250px|[Clube de Regatas do Flamengo|CR Flamengoren zaleak.]]
**Brasildar futbol txapelketako A Seriea** (portugesez *Campeonato Brasileiro Série A*) edo **Brasileirão** Brasilen jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. Palmaresean São Pauloko estatuko taldeak dira nagusi.

## Historia 
Herrialdea hain handia izanik estatu bakoitzeko ligak jokatu ohi ziren bakarrik. Txapelketa Paulista eta Txapelketa Carioca ziren denen artean ospetsuenak. 1960an Hego Amerika osorako Libertadores Kopa antolatzea erabaki zen, Europan egiten hasia zen antzera, eta bertara herrialdearen ordezkaria izango zena bidaltzeko, talde brasildar guztiek parte hartuko zuten txapelketa sortzea erabaki zen 1959an.

Ordutik antolaketa desberdinak izan dituen arren jarraitasuna izan du eta sailkapen historikoan mundu osoko bigarren liga indartsuena da.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Taça Brasil (1959-1968) 
### Roberto Gomes Pedrosa torneoa (1967–1970) 
### Brasildar futbol txapelketako A Seriea (1971- ) 
### Azken ligak 
## Garaipenak 
### Taldeka 
### Estatuka 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mare Nostrum operazioa

**Mare Nostrum operazioa** 2013ko urriaren 14an jarri zuen indarrean Italiako Gobernuak, 11 egun lehenago Lampedusara bidean zihoan ontzi bat hondoratu eta Somaliako eta Eritreako 366 emigrante hil eta gero. 2014ko azaroan, beste operazio bat jarri zen martxan.

2014ko abenduaren 10erako Mediterraneotik Europara iristeko saiakera 207.000 migratzailek egin zuten. Kopuru hori 2011ean 70.000koa zen. 2014an gutxienez 3.419 hil ziren itsasoan.

## Operazioko jarduerak 
Italiako Armadak honako jarduerak burutu zituen operazioaren baitan:

* **Urtarrilaren 3a**. Italiako Itsas Armadak egun batean 1.000 migrante baino gehiago erreskatatu zituzten, Afrikatik Europako kostaldera zihoazenean.
* **Otsailaren 6a**. Italiako Itsas Armadako ontziek eta* Mare Nostrum* operatiboko helikopteroek Saharaz hegoaldeko 1.123 migrante erreskatatu zituzten Lampedusa uhartearen ondoan.
* **Martxoaren 18a**. Siziliako itsasartean 1.200 bat migratzaile zituen hamahiru ontzi geldiarazi zituen Itsas Armadak.
* **Apirilaren 9a**. Siziliako kostaldera iritsi nahi zuten 1.574 migratzaileei laguntza eman zien Itsas Armadak.
* **Apirilaren 14a**. Afrika iparraldetik hainbat ontzitan Italiara zihoazen 852 migratzaile harrapatu zituzten Mediterraneoan.
* **Apirilaren 22a**. Bigarren egunez jarraian, Italiako kostatik hurbil 1.149 migratzaile erreskatatu zituzten.
* **Maiatzaren 10a**. Siziliara bidean zihoazen 1.600 bat migratzaile harrapatu zituen Italiako Itsas Armadak.
* **Ekainaren 6a**. Hamazazpi ontzitan banatuta Afrika iparraldetik Italiara zihoazen 2.500 bat migratzaile erreskatatu zituen armadak.
* **Ekainaren 14a**. Italiako armadak 1.812 migratzaile erreskatatu zituen Siziliako itsasartean.
* **Uztailaren 7a**. Asteburu batean, Afrika iparraldetik Italiara zihoazen 2.655 migratzaile erreskatatu zituzten.
* **Uztailaren 14a**. Siziliako itsasartean hainbat ontzitan Italiako kostaldera joan nahi zuten 1.080 migratzaile harrapatu zituen Italiako Itsas Armadak.
* **Uztailaren 18a**. Bi egunez jarraian Afrika iparraldetik ateratako 3.510 migratzaile erreskatatu zituen Itsas Armadak.
* **Abuztuaren 4a**. Asteburu batean, 2.227 migratzaile harrapatu zituzten.
* **Abuztuaren 17a**.Hiru egunen ondoren, Afrika iparraldetik etorritako 1.900 migratzaile erreskatatu zituen Itsas Armadak.
* **Abuztuaren 31a**. Siziliako itsasartea igarotzen ari ziren 3.866 migratzaile atzeman harrapatu zituen asteburuan Italiako armadak.
* **Irailaren 7a**. 1.656 migratzaile erreskatatu zituzten asteburuan.
* **Irailaren 14a**. Italiako kostaldera iristen ari ziren 2.372 migratzaile harrapatu zituzten asteburuan.
* **Urriaren 3a**. Bi egunen buruan 2.588 migratzaile erreskatatu zituzten.
* **Abenduaren 6a**. Siziliako itsasartean 1.300 migratzaile inguru erreskatatu zituzten.
* **Abenduaren 31a**. Italiako kostazainek *Blue Sky* kargaontzia harrapatu zuten Greziako uretan. Eskifaiak utzi egin zituen ontziko 796 migratzaileak.

## Ikus gainera 
* Migratzaileen hondoratzea Lampedusan (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Agirre Arizmendi

**Iñaki Joseba Patirki Aguirre Arizmendi** (Anberes, Belgika, 1957ko martxoaren 17a - ) politikari jeltzalea da, 2013tik aurrera Eusko Legebiltzarkidea, X. legegintzaldian. Alex Etxeberria Aranbururen ordez sartu zen legebiltzarrean. Jose Antonio Agirre lehendakariaren iloba da.

Bruselan enpresa-zuzendaritza ikasi ondoren, 1984an EiTBn ekoizle moduan sartu zen.
Lehenago Euskal Kolektibitateen zuzendaria izan zen 1995tik 1999ra eta Eusko Jaurlaritzako Kanpo Ekintzetako idazkari orokorra 1999tik 2009ra.

## Erreferentziak
Jon Aiartza Zallo

**Jon Aiartza Zallo** (Derio, 1964) X. legealdiko Eusko Legebiltzarkidea da EAJren taldean. Abokatua da ogibidez. Fátima Ansotegi Elordiren ordez sartu zen legebiltzarrean.

## Kanpo estekak
Josune Albizua Urrutikoetxea

**Josune Albizua Urrutikoetxea** X. legealdiko Eusko Legebiltzarkidea da EAJren taldean. Administrazio teknikaria da ogibidez. Andoni Ortuzarren ordez sartu zen legebiltzarrean.
Norberto Aldaiturriaga Zorrozua

**Norberto Aldaiturriaga Zorrozua** euskal politikari jeltzalea da. Eusko Legebiltzarkidea izan da IX eta X. legealdietan. Funtzionarioa da ogibidez.

Lehenago Arabako Etxebizitza eta Hirigintzako Ordezkaria izan zen 1983tik 1985era. Arabako Foru Aldundian Herri-Lanak (1995-1999), Hirigintza (1987-1991) eta Ingurumeneko zuzendaria (1991-1995) izan da.
Solido (txanpona)

**Solidoa** () edo ***nomisma*** () 324 eta 337 urteen artean erromatar enperadorea izan zen Konstantino Handiak aureo zaharra ordezteko sortu zuen urrezko txanpon bat izan zen. "Nomisma" eta "bezant" izena ere jasotzen zuen. Bere pisua 4,5 gramokoa da, 22 milimetroko zabalera du eta bere urrearen purutasuna 0,900ekoa da. Bi zatiki ditu. Bata semis deritzona, eta solido erdiko balioa duena. Bestea trientes, solido herena balio duena. Latinez, solidoaren plurala  da.

Bizantziar solidoaren sorrerarekin, Konstantino I.ak krisian zegoen Erromatar Inperioaren ekonomia egonkortzea lortu zuen txanpon erreforma bat hasi zuen, inolako zalantzarik gabe lortu zuena, Bizantziar Inperioa edo Ekialdeko Erromatar Inperioko ekonomiaren oinarri bihurtuz. Solidoak valió iraunkor bat mantendu zuen Mendebaldean IX. mendera arte, Ekialdean nazioarteko merkataritzan truke txanpon bezala XI. mendera arte erabili zen bitartean.

Bere ospea bere pisu eta purutasunaren iraunkortasunean oinarritzen zen.

Lehen solidoek () Konstantino Handiaren aurpegia zeramaten aurpegiaren aldean eta erromatarren erlijio zaharraren alegiaren bat beste aldean, 313an kristautasuna legeztatua izan ondoren greziar gurutze bat edo aingeru bategatik ordeztua izan dena.

Justiniano II.a enperadorearen erregealdian (685-695 eta 705-711), enperadoreen aurpegiak atzealdean jarri ziren, aurrealdea Jesusen irudiarentzat utziz.

Abd al-Malik ibn Marwan omeiatar kalifak bizantziar solidoaren pisu eta purutasun ezaugarri berberak zituen dinar izeneko txanpon bat sortu zuen 691 eta 692 urteen artean, hala Bizantziar Inperioa eta Omeiatar Kaliferriaren artean zegoen gatazka politiko, erlijioso eta militarrak areagotuz. Bi herrialde horien arteko gatazkak jarraitu bazuen ere, kalifak, 697an dinarrak txanpon aren bi aldeetan Koranaren bertsoak jartzea agindu zuen.

Bizantziar solidoaren aurrekari historikoa soilik aureo bezala ezagutzen den solido aureo erromatarra izan zen.

Bizantziar solidoa txanpontzeari Alexios I.a Komneno enperadorearen agintaldian (1081-1118) utzi zitzaion hyperpyron izeneko purutasun handiagoko txanpon bategatik ordeztua izan zelarik.

## Kanpo estekak
Ornithurae

**Ornithurae** (grezieraz *hegazti isatsak*) *Ichthyornis*, *Hesperornis*en arbaso komuna eta gaur egun azken horren ondorengoak diren hegazti guztiak taldekatzen dituen talde naturala da.

## Kladograma 
## Kanpo estekak
Aureo (txanpona)

[thumb|300px|[193ko aureo bat Septimio Severogen irudiarekin Legio XIV Gemina legioaren omenez, Séptimo Erromatar enperadore izendatu zuena.]]
**Aureoa** (latinez *aureus* eta pluralean *aurei*) Antzinako Erromako urrezko txanpon bat izan zen, zilarrezko 25 denarioren baliokidea. K. a. I. mendeaz geroztik etenik gabe jaulki zen, harik eta IV. mendean bizantziar solidoak ordeztu zuen arte. Aureoak denarioaren antzeko neurria zuen gutxi gorabehera; hala ere, urrezkoa zenez, dentsitate handiagokoa eta astunagoa zen.

## Bilakaera 
Erromatar Inperioan zehar ibili zen txanponik baliotsuena izan zen, eta garai horretan urrez egindako pieza bakanetakoa. Bere izenak, hain zuzen ere, fabrikatuta zegoen metalari egiten dio erreferentzia. Txanpon hori Erromatar Errepublikaren azken garaian bazegoen ere, garai inperialean hartzen du garrantzi handiena, garai horretako moneta-sistema erromatarraren buruan. Urrezko urre bat 25 denarioren baliokidea zen, zilarrezko txanpon erromatar nagusia eta garai klasikoan gehien hedatu zen piezetako bat. Urreak ere 100 sestertzio eta 400 as-etako balioa zuen.

Julio Zesarren garaitik aurrera, aureoa askoz sarriago txanpondu zen. Zesarrek txanponaren pisua erromatar libraren (8 gramoren baliokidea gutxi gora-behera) berrogeirenean ezarri zuen. Neron enperadorearen agintaldian, aureoaren pisua erromatar libraren berrogeita bostenera murriztua izan zen.

Marko Aurelio enperadore filosofoaren agintaldian, aureoaren ekoizpena jaitsi egin zen, eta Karakalarenean berriz murriztu zen bere pisua erromatar libraren berrogeita amarrenera.

309an bizantziar solidoak hartu zuen bere ordezkoa, Konstantino Handiaren agintaldian.

## Ikus, gainera 
* Semis
* Sestertzio
* As

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgios Papandreu

**Georgios Papandreu** izenarekin honakoak ezagutzen dira:
* **Georgios Papandreu**, 1888an jaiotako greziar politikaria
* **Georgios Papandreu**, 1952an jaiotako greziar politikaria, aurrekoaren biloba.
* **Georgios Papandreu**, (1859–1940), historialaria eta hizkuntzalria
* **Giorgos Papandreu**, (1969), futbolaria
Papandreu

**Papandreu** Greziar jatorriko abizen bat da, ezaguna abizen hori daramaten politikari familia dela eta:

* **Georgios Papandreu**, 1888an jaiotako greziar politikaria.
* **Andreas Papandreu**, aurrekoaren semea eta Greziako Lehen Ministroa.
* **Georgios Papandreu**, 1952an jaiotako greziar politikaria, aurrekoaren biloba eta Greziako Lehen Ministroa.
* **Georgios Papandreu**, (1859–1940), historialaria eta hizkuntzalria
* **Giorgos Papandreu**, (1969), futbolaria
* Dimitrios Papandreu (1891-1949), Damaskinos Atenaskoaren jaiotza izena.

## Kanpo estekak
Elixabete Sarasola

**Elixabete Sarasola Nieto** (Donostia,  - ) futbolaria da. Atezain postuan jokatzen du. Realean hasi zen jokatzen eta gaur egun PSV Eindhoven taldeko atezaina da.

## Ibilbidea 
Gaztetan Amara Berri eskolako taldean hasi zen jokatzen eta handik Añorgara pasa zen. 15 urte zituela Realak fitxatu zuen eta 2007an egin zuen debuta lehen mailako partida batean. Espainiako 17 urtez azpiko selekzioarekin jokatzen hasi zen eta nazioarteko txapeklketa ugaritan hartu zuen parte.

2009an Bartzelonak fitxatu zuen eta hiru urtetan Liga bat eta Erreginaren Kopa bat irabazi zituen. 2012an Estatu Batuetara joan zen eta College of Charleston taldean jokatu zuen eta baita lehen mailako Colorado Rush taldean ere.

2015ean Europara itzuli zen, Herbeheretara hain zuzen ere. Ajax eta PSV Eindhoven taldeetan jokatu du ordutik.

## Taldeak 
* Añorga KKE
* Real Sociedad (2007-2009)
* FC Barcelona (2009-2012)
* College of Charleston (2012-2013)
* Colorado Rush (2013)
* (2015-2018)
*  (2018- )

## Palmaresa 
* Espainiako Liga (1): 2011-12
* Erreginaren Kopa (1): 2011
* Herbehereetako Liga (2) : 2017, 2018
* Herbehereetako Kopa (2): 2017, 2018

## Kanpo estekak
2204 Lyyli

**2204 Lyyli** asteroide Marte zeharkari bat da. 1943ko martxoak 3an aurkitu zuen Yrjo Vaisalak Turkutik. Nahiko handi eta iluna da. Bere albedoa 0,02koa da. 25 kilometroko diametroa du. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1943 EQ zen. Beste asteroide Marte zeharkari handi batzuk 132 Aethra 43 kilometroko diametroarekin eta 323 Brucia 36 kilometroko diametroarekin dira.

## Kanpo estekak
Ane Bergara

**Ane Bergara Artieda** (Bera, Nafarroa Garaia, ) futbolaria da. Defentsako postu anitzetan (hegal, zentral eta pibotean) aritu da.

Irakasle ikasketetan eta Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietan graduatua da, eta Fisioterapia ikasketak ere baditu.

## Datu teknikoak 
Altuera: 1.70 m.

Pisua: 70 kg.

Posizioa: atzelaria.

## Ibilbidea 
Zazpi urte zituela Hendaiako Englantis futbol eskolan hasi zen, taldeko neska bakarra zen eta bertan bost urte eman zituen. Ondoren, Gure Txokoa izeneko hondartza-taldera pasatu zen. Bertan hiru urte pasa ostean, belar-taldean jokatu zuen. 2002. urtean Barañaingo talde nafarrak fitxatu zuen eta han aukera izan zuen bere herrikide Miriam Erkiziarekin batera aritzeko. Bi jokalari hauek eta Berako Edurne Teletxeak Espainiako selekzioarekin jokatzea lortu zuten. 

2004. urtean **Europako futbol txapelketa** irabazi zuen Espainiako sub19 selekzioarekin. Europako titulua eskuratu zuen lehenengo emakumea izan zen bere eskualdean eta Nafarroako Futbol Federazioko urrezko intsignia jaso zuen. 2004. urtean **SD Lagunak** taldearekin fitxatu zuen denboraldi baterako.

2005eko uztailean Bartzelonako **Espanyol**ekin fitxatu zuen eta 2006an Ligako txapelduna izan zen. Talde honetan zegoelarik, 2006, 2009 eta 2010. urteetan  Espainiako **Erreginaren Kopa** irabazi zuen. 

2011. urtean taldea utzi zuen eta Donostia aldera joan zen **Erreala**rekin jokatzera, bertan lau denboraldi eman zituen. Arantza iltzatuta geratu zitzaion, 2015eko uda horretan, Kanadan jokatutako munduko pertsonen behin betiko zerrendatik erortzean, prestaketa-partidak jokatzen aritu ondoren. Errealekoek kontratua berritzea eskaini zioten baina **Bartzelona** taldeak hobetsi zion eskaintza. Beraz, talde horretan eman zituen hurrengo bi denboraldiak 2017. urtera arte. Momentu hartan Bartzelona taldeko asmoa zen ondoz ondoko bosgarren liga irabaztea. Hala ere, bigarren postua lortu zuten. 2017an **Athletic Club** taldeagatik fitxatu zuen eta denboraldi bakarra eman zuen bertan.

Futbolean jokatzen ari zen urte hauetan, Nafarroa, **Euskal Herria, Katalunia eta Espainiako selekzio**etako kide izan zen.

2018an, 15 urtez lehenengo mailan aritu ondoren, Bergarak 31 urterekin futbola utziko zuela iragarri zuen.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2017an Bera herriak omenaldia egin zion Matzada futbol zelai berrituaren inaugurazio ekitaldian.

* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Nola sortu bizimodu berri bat* Berria, 2021.10.05
* Elkarrizketa: Hurbiletik 2018 Ane Bergara [https://www.youtube.com/watch?v=oZBe29Tj36g
Tausert

**Sitra-Meryamon Tauseret-Merenmut**, **Tausert** edo **Tuoris** Egiptoko XIX. dinastiari amaiera ematen dion erregina faraoia da. Bakarrik gobernatu zuen pare bat urtez, K.a. 1188tik K.a. 1186 arte. Bere koroatze-izena Sitra Meryamon (Raren alaba, Amonen maitea) izan zen. Bere jaiotza izena Tauseret Merenmut (Boteretsua, Muten maitea) izan zen, ondo baina hobeto frogatu zuena.

## Hieroglifikoak 
**Tronu izena**:

**Sa-Ra izena**:

## Biografía 
Tausert bere presentzia XIX. dinastiaren amaiera bat-bateko eta zurrunbilotsuarekin estuki lotua duen pertsonaia misteriotsu bat da. Berari buruz, ramesidar familia zabaleko kidea zen arren, Ramses II.aren seme-alaba ugarien ondorengoa, erregeen alaba ez zela eta Seti II.aren Errege Emazte Handia zela ezagutzen da. Faraoi honi buruz seme bakarra izan zuela suposatzen da, Seti-Merenptah printzea, jaio eta gutxira hil zena.
Pornografia feminista

[thumb|[Tristan Taormino 2007ko *Feminist Porn Awards* sari-banaketa ekitaldian, Toronton.]]
**Pornografia feminista** emakumeek sortutako edota emakumeei zuzendutako pornografia generoa da. Emakumeek sexu-berdintasuna eta gozamenaren bidez askatasuna lortzea bultzatzeko jaio zen. Feminismoaren hirugarren olatuan, emakumeak prest zeuden askatasuna eta sexu-berdintasunaren eskubideak aldarrikatzeko helduentzako entretenimenduaren industrian sartuz.

## Zuzendariak 
Porno feminista zuzendari nabarmenenak Courtney Trouble, Candida Royalle, Tristan Taormino, Madison Young, Shine Louise Houston, Jincey Lumpkin, Ovidie eta Erika Lust dira.

## Sariak 
2006az geroztik, urtero Feminist Porn Awards sariak banatzen dira urtero Toronton, sexu-jostailu feministak saltzen dituen saltoki batek antolaturik. Sariak honako irizpideak jarraituz ematen dira:

# Emakume batek parte hartu du lanaren ekoizketan, idazketan, zuzendaritzan, etab.
# Emakumearen egiazko sexu-gozamena erakusten du.
# Film batean irudikatutako sexu-mugak hedatzen ditu eta porno konbentzionalean aurki daitezkeen estereotipoei aurre egiten die.

Europari dagokionez, 2009az geroztik film onenak PorYes sarietarako hautatzen dira urtez urte.

## Kanpo estekak
Polar (argipena)

**Polar** hitzak adiera zenbait ditu:
* **polar**, poloari dagokiona;
* koordenatu polarrak, angeluan eta distantzian oinarrituako koordenatu sistema bat;
* geometrian, polo eta polarra, eraikuntza geometriko bat;
* Polar, 1996an NASAk espazioratutako satelite artifiziala.
Gammaproteobakterio

**Gammaproteobakterioak**, **Gamma proteobakterio** eta **γ proteobakterio** ere deituak, garrantzi mediko, ekologiko eta zientifikoa duten zenbait espezie hartzen dituen bakterio klase bat dira. Klase honetakoak dira, esate baterako, *Escherichia coli* bezalako enterobakterioak, Vibrionaceae eta Pseudomonaceae generoetako bakterioak eta pneumonia eragiten duen *Klebsiella pneumoniae* bakterioa.

Proteobakterio guztiak bezala, gammaproteobakterioak Gramnegatiboak dira.

Klase honetakoak dira gaixotasunak eragiten dituzten bakterio asko. Horien artean Salmonella (enteritisa eta sukar tifoidea, *Yersinia* (izurria), *Vibrio* (kolera eta *Pseudomonas aeruginosa* (ospitaletan gertatzen diren infekzioen edo fibrosi kistikoa duten gaixoek jasaten dituzten infekzioen sortzailea).

## Garrantzia 
Aipatu bezala, Gammaproteobakterioen klaseak garrantzi medio eta zientifikoko bakterioak hartzen ditu bere barne, Enterobacteriaceae, Vibrionaceae eta Pseudomonaceae generoetakoak kasu.

## Filogenia 
{{Clade
| style= font-size:100%; line-height:100%
| label1=**"Gammaproteobacteria"**
| 1={{clade|1=Acidithiobacillales|2=
{{clade|1=Betaproteobacteria|2=
}}}}}}

## Familiak 
* Acidithiobacillaceae
* Aeromonadaceae
* Alcanivoraceae
* Alteromonadaceae
* Cardiobacteriaceae
* Chromatiaceae
* Coxiellaceae
* Ectothiorhodospiraceae
* Enterobacteriaceae
* Francisellaceae
* Halomonadaceae
* Legionellaceae
* Methylococcaceae
* Moraxellaceae
* Oceanospirillaceae
* Pasteurellaceae
* Piscirickettsiaceae
* Pseudomonadaceae
* Succinivibrionaceae
* Thiotrichaceae
* Vibrionaceae
* Xanthomonadaceae

## Kanpo estekak
The Pink Panther (1963ko filma)

**The Pink Panther** (euskaraz *Pantera Arrosa*) 1963ko Blake Edwards estatubatuar zinema zuzendariak eta gidoigileak zuzendu eta Maurice Richlin gidoigilearekin batera idatzi zuen komedia filma bat da. David Niven, Peter Sellers, Robert Wagner, Capucine eta Claudia Cardinale aktoreek antzeztu zuten.

Filmaren sarrerako tituluetan aski ospetsua den Pantera Arrosa marrazki bizidun pertsonaia agertzen da. Henry Mancinik filma honen soinu bandarako konposatu zuen soinua zinemaren historiako doinu ezagun eta ospetsuenetakoen artan dago, jendeak hau entzutea aski du berehala Pantera Arrosarekin lotzen duelarik.

Lortutako diru etekin eta arrakasta itzelaren ondorioz jarraipen eta berregokitzapen ugari izan zituen. Bestalde, hamaika urtez segidan telebistan aireratu zen *The Pink Panther Show* izeneko marrazki bizidun telesaila ere izan zuen.

## Argumentua 
*Mamua* izeneko harribitxi lapurrak barnean pantera baten irudia duen *Pantera Arrosa* izeneko harribitzi baliotsua ohostu nahi du.

Clouseau inspektorea (Peter Sellers), Europa osoko poliziarik baldarrenarn ospea duen frantziar poliziak, *Mamuarn* arrastoa jarraitu eta Italiara iritsiko da, bertan lapurrak bere hurrengo lapurreta burutuko duela uste da. Italian Clouaseau inspektorak Sir Charles Lytton (David Niven) ingeles playboy aberatsarekin topo egingo du, ondorioz Clouseauk Sir Charles *Mamua* dela usteko du.

Clouseauren emaztea eta Sir Charlesen maitalea den Simonek (Capucine) ingeles aberatsari ihes egiten lagundu eta Clouseau bera denen aurrean lapurra izango balitz bezala lagako dute.

## Aktoreak 
* David Niven: Sir Charles Lytton
* Peter Sellers: Jacques Clouseau inspektorea
* Robert Wagner: George Lytton
* Capucine: Simone Clouseau
* Claudia Cardinale (Gale Garnett, krediturik gabeko ahotsa): Dala printzesa
* Brenda De Banzie: Angela Dunning
* Colin Gordon: Tucker
* John Le Mesurier: Abokatu defendatzailea
* James Lanphier: Saloud
* Guy Thomajan: Artoff
* Michael Trubshawe: Felix Townes
* Riccardo Billi_ Aristotle Sarajos
* Meri Welles: Monica Fawn
* Martin Miller: Pierre Luigi
* Fran Jeffries: Ski Lodge singer

## Jarraipenak 
* *A Shot in the Dark* (1964)
* *The Return of the Pink Panther* (1975)
* *The Pink Panther Strikes Again (1976)
* *Revenge of the Pink Panther (1978)
* *Trail of the Pink Panther (1982)
* *Inspector Clouseau (1968)
* *Curse of the Pink Panther* (1983)
* *Son of the Pink Panther* (1993)

## Berregokitzapenak 
* *The Pink Panther* (2006)
* *The Pink Panther 2 (2009)

## Marrazki bizidunak 
* *The Pink Panther Show* (1969–1980)
* *Pink Panther and Sons* (1984–1985)
* *The Pink Panther* (1993–1995)
* *Pink Panther and Pals* (2010)

## Kanpo estekak 
* *The Pink Panther'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Euskal Herria Kopa

**Euskal Herria Kopa** Euskal Herriko emakumezkoen futbolaren txapelketa gorena da. Euskal Herria Kirola elkarteak antolaturik, finala denboraldia hasi baino lehen jokatzen ohi dute.

## Irabazleak 
## Finalak 
### Palmaresa 
* (pen), penalti-jaurtiketak.

### Garaipenak 
## Ekitaldiak 
### 2011 ► I. Euskal Herria Kopa 
#### Taldeak 
Athletic Club (Bizkaia), Real Sociedad (Gipuzkoa), Lagunak (Nafarroa Garaia), Abanto (Bizkaia), Donibane (Nafarroa Garaia), Gasteizko Aurrera (Araba), Añorga (Gipuzkoa) eta Donapaleu •Iparraldeko jokalariz osatutako konbinatua• (Nafarroa Behera).

### 2012 ► II. Euskal Herria Kopa 
### 2013 ► III. Euskal Herria Kopa 
### 2014 ► IV. Euskal Herria Kopa 
### 2015 ► V. Euskal Herria Kopa 
### 2016 ► VI. Euskal Herria Kopa 
### 2017 ► VII. Euskal Herria Kopa 
### 2018 ► VIII. Euskal Herria Kopa 
### 2019 ► IX. Euskal Herria Kopa 
### 2020 ► X. Euskal Herria Kopa 
**A multzoa**

**B multzoa**

### 2021 ► XI. Euskal Herria Kopa 
**A multzoa**

**B multzoa**

.......

### 2022 ► XII. Euskal Herria Kopa 
**A maila**

**B maila**

......

### 2023 ► XIII. Euskal Herria Kopa 
''''A' maila**

**'B' maila**

### 2024 ► XIV. Euskal Herria Kopa 
**A maila**

**B maila**

**C maila**

### 2025 ► XV. Euskal Herria Kopa 
**A maila**

**B maila**

**C maila'''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garaiera gaitz

**Garaiera gaitz**a gorputzak garaierarengatik hartzen duen oxigeno kopuru eskasera egokitzeko eta moldatzeko zailtasunak dituenean gertatzen da.

## Altura muga 
2.500 metrotik gorako garaieran, gaitza antzeman daiteke. Handik gora egin ahala, oxigeno kopurua txikiagoa da: esaterako, 5.000 metrora, itsas mailako oxigenoaren kopuru erdia dago; 8.000 metrora, % 70 gutxiago.

## Sintomak 
Gaitzak sortzen dituen ohiko sintomak hauek dira:
* buruko mina,
* arnas estua,
* goragalea,
* itolarria,
* mugimenduak koordinatzeko zailtasunak eta
* digestio arazoak

## Garaiera gaitzak sor ditzakeen arazoak 
Buruko eta biriketako edemak dira sor daitezkeen arazo larrienak; arazo horietara iristeko lehen urratsa garaiera gaitza izaten da.

## Sendabidea 
Garaiera gaitza gertatzen denean, ezinbestekoa da leku hartatik ahalik eta azkarren jaisten hastea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solido (argipena)

**Solido** hitzak adiera zenbait ditu:
* solidoa, materiaren egoera;
* solido platonikoa, gorputz geometrikoa;
* solidoa, bizantziar txanpona;
* Solido, Frantziako modelismo enpresa.
Josetxo Goia-Aribe

**Josetxo Goia-Aribe** (Doneztebe, 1959ko martxoaren 12a) nafar saxo jotzaile eta konpositorea da, jazza eta musika tradizionala harilkatzen dituena.

Jazza gustatzen zitzaionez, *Sebastiana* koartetoa sortu zuen 1984an, eta kontzertu ugari eman zituen. Beka bati esker, Parisera joateko aukera izan zuen 1992an. Han ezagutu zituen zenbait musikarirekin batera, *Auñamendi* diskoa argitaratu zuen 1996an. 2018an, *Jito Alai* dantza eta musika ikuskizuna sortu zuen, Gayarre Saria eskuratu zuena.

## Diskografia 
* *Auñamendi* (1996)
* *Eunate*
* *Herrimiña*, Chano Domínguez eta Iñaki Salvadorrekin
* *Ilhargi-min*, Maddi Oihenartekin
* *Los pendientes de la reina*, Sorkunde Idigoras, Estitxu Pinatxo eta Luisa Britorekin
* *La Orquesta Jamalandruki*
* *En Jota*, Arantxa Diezekin
* *Hispania fantastic* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, josetxogoia-aribe.com
Jose Luis Lakuntza

thumb
**Jose Luis Lakuntza Maestrojuan** (Iruñea, Nafarroa Garaia, -) Panamako David udalerriko apezpikua da.

## Biografia 
1969an gotzain ordenatu zuten. Panaman bizi da 1971. urtetik. Bestalde, bertako Gotzainen Biltzarreko presidentea ere izan da bi aldiz. 2015eko urtarrilaren 4an, kardinal izendatu zuen Frantzisko aita santuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2015 Espainian

Jarraian, **2015k Espainian** eman duena kontatzen da.

## Gertaerak 
### Urtarrila 
Urtarrilaren 2an, arrisku-saria 100 puntuetatik behera kokatu zen, 2010etik lehen aldiz.

Egun berean, lehergailuak erabiliz bere buruaz beste egiteko mehatxua egin zuen pertsona bateko Madrilgo Atochako geltokian.

Urtarrilaren 8an, PPren parodia egiteagatik inputatu egin zuten pertsona bat.

Urtarrilaren 15ean, Facu Diaz *La Tuerka*ko umoregilearen kontrako auzia artxibatu zuten, izan ere, ez zituen terrorismoaren biktimak gutxiesten edo umiliatzen.

Urtarrilaren 18an, Eliza katoliko batean ‘jihadista’ idazten ari zen talde batek gizon bat labanaz erasotu zuen. Erasotua Polizia Nazionaleko agente bat zen. Segurtasuna indartu zuten.

Urtarrilaren 26an, gutxienez hamar pertsona hil ziren Albaceten izandako hegazkin istripuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezadeen

***Ezadeen*** Itsaso Jonikoan abandonatuta azaldu zen itsasontzi bat izan zen.

## Gertaerak 
2015eko abenduaren 2an, elektrizitate gabe geratzeagatik itsasoaren erdian noraezean gelditu zen ontzia, Croton ekialdetik 50 kilometrotara eta Leuca Lurmuturretik 40 miliara. Ontziak 450 etorkin zituen eta gauerdian Italiara iristea espero zen.

Abenduaren 3an, itsasontziko ehunka etorkin Italian lehorreratu ziren. Ontzia atrakatzekorakoan arazo teknikoak egon ziren.

Abenduaren 4an jakin zenez, bidaiari gehienak siriarrak zirela jakin zen eta tartean ehunka haur zeudela. Etorkin bakoitzak 6.000 euro inguru ordaindu zuela ontzi horretan bidaiatu ahal izateko jakin zen.

## Ontzi-mamu baten kasua 
Abenduaren 4an jakin zenez, *ontzi-mamu* baten kasua izan zen. Bidaiatzeagatik 6.000 euro inguru ordaindu behar izaten du etorkin bakoitzak eta kostatik hurbil daudenean trafikatzaileek ontziak bertan utzi eta ihes egiten dute. Trafikatzaileek ontzi zaharrak erosi egiten dituzte 100.000 euroren truke eta gero etorkinez betetzen dituzte.

Azken asteetako hirugarren kasua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mitch urakana

**Mitch urakana** Ozeano Atlantikoko zikloi tropikal bortitza izan zen, 1998ko denboraldiko indartsuena eta 1780tik Amerikan izandako hilgarriena. Izan ere, urakanak sortutako haizeak 285 km/h-ko abiadura hartu zuen uneren batean eta, beraz, 5. mailakoa izatera iritsi zen. 11.000 lagun hil eta milaka desagertu ziren, gehienak Honduras eta Nikaraguan, hiru milioi pertsona etxerik gabe gelditu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club de Regatas Vasco da Gama

**Club de Regatas Vasco da Gama** Brasilgo futbol klub ospetsu bat da, egoitza Rio de Janeiro hirian duena. Libertadores Kopa irabazi zuen 1998an.

## Palmaresa 
### Brasilen: 53 
* Brasilgo liga (4): 1974, 1989, 1997, 2000.
* Brasilgo kopa (1): 2011.
* Txapelketa Carioca (24): 1923, 1924, 1929, 1934, 1936, 1945, 1947, 1949, 1950, 1952, 1956, 1958, 1970, 1977, 1982, 1987, 1988, 1992, 1993, 1994, 1998, 2003, 2015, 2016.
* Rio – São Paulo txapelketa (3): 1958, 1966, 1999.
* Taça Guanabara (12): 1965, 1976, 1977, 1986, 1987, 1990, 1992, 1994, 1998, 2000, 2003, 2016.
* Taça Rio (9): 1984, 1988, 1992, 1993, 1998, 1999, 2001, 2003, 2004.

### Nazio artean: 3 
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2000.
* Kontinente arteko Futbol Kopa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 1998.
* Libertadores Kopa:
** Txapelduna (1): 1998.
** Finalista (3): 1974, 1994, 2006.
* Mercosur Kopa (1): 2000.
* Rio Kopa (1): 1953.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Prince Valiant (1954ko filma)

**Prince Valiant** (euskaraz *Printze Ausarta*) 1954ko Henry Hathaway estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko filma bat da. Hal Foster komikigilearen *Prince Valiant* komikian eta Arturiar zikloan oinarritua dago. James Mason, Janet Leigh eta Robert Wagner aktoreek antzeztu zuten.

Technicolor eta Cinemascope sistemetan filmatua izan zen.

Bitxikeria gisa, filma honetako Slaigon pertsonaia gaiztoa Primo Carnera italiar boxeolaria zenak antzeztu zuen, gaztaroan Paulino Uzkudun euskal boxeolariarkin borrokatutakoa.

## Argumentua 
Printze Ausarta (Robert Wagner) gazte bikingoa bere aitaren eskutik heziketa zorrotz bat jaso ondoren Artur Erregearen (Brian Aherne) Kamelot gortera zaldun bilakatu dadin bidalia izan da. Bere helburua aitaren tronua bereganatu duen Slaigon (Primo Carnera) zitalari aurre egitea izango da.

## Aktoreak 
* James Mason: Sir Brack
* Janet Leigh: Aleta Printzesa
* Robert Wagner: Printze Ausarta
* Debra Paget: Ilene
* Sterling Hayden: Sir Gawain
* Victor McLaglen: Boltar
* Donald Crisp: Aguar Erregea
* Brian Aherne: Artur Erregea
* Barry Jones: Luke Erregea
* Mary Philips: Erregina
* Howard Wendell: Morgan Todd
* Tom Conway: Sir Kay
* Primo Carnera: Sligon
* Don Megowan: Sir Lancelot
* Richard Webb: Sir Galahad

## Kanpo estekak 
* *Prince Valiant* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Mrs. Doubtfire

**Mrs. Doubtfire** (euskaraz *Mrs. Doubtfire*) 1993ko Chris Columbus estatubatuar zinema zuzendariaren gerra komedia-drama filma bat da. Bertan, Robin Williams eta Sally Field aktoreek antzeztu zuten.

Filma honetako antzezpenarengatik Williams aktoreak Aktore onenaren Oscar Sarirako izendapena jaso zuen.

## Aktoreak 
* Robin Williams ... Daniel Hillard
* Sally Field ... Miranda Hillard
* Lisa Jakub ... Lydia Hillard
* Matthew Lawrence ... Chris Hillard
* Mara Wilson ... Natalie Hillard
* Pierce Brosnan ... Stu Dunmeyer
* Harvey Fierstein ... Frank Hillard
* Scott Capurro ... Jack
* Robert Prosky ... Jonathan Lundy
* Polly Holliday ... Gloria Cheney
* Anne Haney ... Mrs. Sellner
* Martin Mull ... Justin Gregory
* William Newman ... Mr. Sprinkles
* Todd Williams ... Todd the Bartender
* Terry McGovern ... Lou

## Kanpo estekak 
* *Mrs. Doubtfire* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Mrs. Doubtfire* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. YouTube.com
The Age of Innocence (1993ko filma)

**The Age of Innocence** (euskaraz *Xalotasunaren Adina*) 1993ko Martin Scorsese estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko drama filma bat da. 1920ko Edith Wharton idazlearen izenburu berdineko *The Age of Innocence* eleberrian oinarritua dago. 1924ko *The Age of Innocence* film mutua eta 1934ko *The Age of Innocence* filmaren berregokitzapena ere bada. Daniel Day-Lewis, Michelle Pfeiffer eta Winona Ryder aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bost izendapen jaso zitun, bakarra irabaziz: Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Gabriella Pescucci). Bigarren emakumezko aktore onenaren BAFTA Saria (Miriam Margolyes) eta Bigarren emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria (Winona Ryder) ere irabazi zituen.

## Argumentua 
1870, New York. Newland Archer (Daniel Day-Lewis), hiriko goi mailako zalduna, bere maila sozial berdineko May Welland (Winona Ryder) neska gazte xalo eta zintzoarekin ezkontzeko hitzemana dago. Baina Newlandek hirira itzuli berri den Mayren lehengusua den Olenska kondesa (Michelle Pfeiffer) ezohikoa ezagutzean senargaien arteko sentimenduak aldatu egingo dira. Newlandek hsieratik kondesren egoera zaila defendatuko du, senar autoritario batengandik banandu ondoren bere goi mailako gizartean guztiz gaizki ikusia baitago.

## Aktoreak 
* Daniel Day-Lewis: Newland Archer
* Michelle Pfeiffer: Ellen Olenska
* Winona Ryder: May Welland
* Geraldine Chaplin: Welland andrea, Mayren ama
* Michael Gough: Henry van der Luyden
* Richard E. Grant: Larry Lefferts
* Mary Beth Hurt: Regina Beaufort
* Robert Sean Leonard: Ted Archer
* Norman Lloyd: Letterblair jauna
* Miriam Margolyes: Mingott andrea
* Alec McCowen: Sillerton Jackson
* Siân Phillips: Archer andrea, Newlanden ama
* Jonathan Pryce: Rivière
* Alexis Smith: Louisa van der Luyden
* Stuart Wilson: Julius Beaufort
* Joanne Woodward: narratzailea

## Kanpo estekak 
* *The Age of Innocence* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Julie Kavner

**Julia Deborah** "**Julie**" **Kavner** (Los Angeles, ) Estatu Batuetako ahots-aktore eta umorista da. *The Simpsons* telesailean Marge Simpsonen ahotsa bikoizteagatik ezaguna da, baina Jacqueline Bouvier edo Patty eta Selma Bouvierrenak ere bikoizten ditu.

## Filmografia
Dan Castellaneta

**Daniel Louis "Dan" Castellaneta** (Oak Park, ) Estatu Batuetako ahots-aktore eta umorista da. *The Simpsons* telesailean Homer Simpsonen ahotsa egiteagatik ospetsua da, baina Abraham "Grampa" Simpson, Barney Gumble, Krusty Pailazoa, Willie McDougal insititutuko mantenimenduko eskoziar langilea, Quimby alkatea eta Hans Moleman pertsonaienak ere egiten ditu.
Fanatismo

**Fanatismoa** norberaren uste, iritzi eta ideiak kartsuki eta gogo biziz aldeztu eta defendatzen dituenaren jokabidea da, bereziki erlijio eta politika arloetan.

## Kanpo estekak
Mike Myers

**Michael Jonathan "Mike" Myers** (Scarborough, ) kanadar zinemagile eta umorista da. 1989 eta 1995 artean *Saturday Night Live* saio ospetsuan hasi, gero ''Wayne's World*, *Austin Powers* edo *Shrek'' bezalako filmetan aritu da.

## Filmografia
2015 Frantzian

Jarraian, **2015k Frantzian** eman duena kontatzen da.

## Gertaerak 
### Urtarrila 
Urtarrilaren 4an, alkate batek ume ijito bat lurperatzea debektu zion familia bati Frantzian. “Leku gutxi daukagu erabilgarri” eta “bertoko zergak ordaintzen dituztenak lehenesten dira” izan ziren alkatearen argudioak. Manuel Valls lehen ministroak haserrea adierazi zuen gertaerarengatik.

Urtarrilaren 5ean, Europako finantza tasa 2017rako martxan egotea nahi zuela esan zuen Hollandek. Bildutako dirua “klimaren zerbitzura eta klima aldaketaren kontrako borrokan” erabili behar zela adierazi zuen. Egun berean, langabezia ez jaitsi izana bere errutzat jo zuen François Hollandek.

Urtarrilaren 6an, aberats izateko dei egin zien gazteei Frantziako Ekonomia ministroak. Bere ustez, "dirudunak izan nahi duten gazteak" behar zituen Frantziak.

Urtarrilaren 7an, Charlie Hebdoren aurkako atentatua gertatu zen, 12 hildako eraginez.

Urtarrilaren 13an, Ruslan Advoyan kanporatzea erabaki zuen Frantziak. Kurdu yezidia zen Advoyan, eta bere herrialdera itzuliz gero arriskuan zegoen.

Urtarrilaren 14an, Frantziako Auzitegi Konstituzionalak ontzat eman zuen 13 eskualdeko egitura.

Urtarrilaren 15ean, polizia bat 'nahita' harrapatu zuen ibilgailu batek, Eliseo jauregiaren inguruan baina ez zuen loturarik aurreko asteko atentatu terroristekin.

Urtarrilaren 16an, bere burua entregatu zuen Frantzian hiru pertsona bahitu zituen gizonak. Gertaerak ez zuen loturarik terrorismoarekin.

Urtarrilaren 20an, Frantzian *apartheid*a zegoela eta periferien egoera soziala ere aztertu behar zela esan zuen Manuel Vallsek. Egun berean jakin zen, terrorismoa borrokatzeko 735 milioi euro erabiliko zituela Frantziak, baita 2.600 pertsona kontratatuko zituztela "segurtasuna indartzeko eta informazio zerbitzuen lana arautzeko lege bat egingo zela.

Urtarrilaren 21ean jakin zenez, 3.000 jihadista inguru ari zen zaintzen Gobernua Frantzian.

Urtarrilaren 23an, Yvan Colonnaren helegitea Europako auzitegiak onartu zuen.

Urtarrilaren 24an, elur jausi batengatik sei eskiatzaile hil ziren Alpeetan.

Urtarrilaren 29an, zortzi urte zituen haur bat deklaratzera deitu zuen Frantziako Poliziak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fratizida

[thumb|250px|[Cain eta Abel, fratiziodioari buruzko Bibliako lehen pasartea]]
**Fratrizida** (latinetik,  "anaia" eta  "erailketa") bere anaia hil edo erailketa beste norbaiti eskatzen dion pertsona bat da. Antzeko terminoa litzateke **sororizidioa** (ahizpek egiten dutenean), **infantizidioa** (urtebete baino gutxiago duen umea hiltzea), **filizidioa** (norberaren umea hiltzea), **patrizidioa** (norberaren aita hiltzea), **matrizidioa** (norberaren ama hiltzea)...

Oso ezagunak dira mitologian Mahābhāratan, non Arjunak Karna hiltzen duen, Romulo eta Remoren artekoa edo Cain eta Abelen kontakizuna.

Batzuetan norberaren anaia ez, baizik eta familia osoak aurka jarri dituen gerra batean ere erabiltzen da, oso ohikoa gerra zibil baten kasuan.

## Kanpo estekak