Guztien ongizaterako ekonomia

**Guztien ongizateko ekonomia** () enpresei irekitako proiektu ekonomiko bat da, Christian Felber ekonomialari austriarrak sustatutakoa. Benetako ekonomia iraunkorra eta finantza-merkatuekiko alternatiboa ezarri eta garatu nahi duen metodoa da, non enpresek nahitaez parte hartu behar duten. Eredu teorikoaren ezarpena 2010eko urrian hasi zen.  

## Guztien ongizateko ekonomiaren proiektuaren jatorria 
Metodo honen aurrekariak 2008ko urriaren 31koak dira. Christian Felberrek Frieden mit dem Kapital? Ein Aufruf wider die Anpassung der evangelischen Kirche an die Macht der Wirtschaft  adierazpena sinatu zuen, mugimendu honen aitzindariak izandako kideekin:  Frank Crüsemann, Ulrich Duchrow, Heino Falcke, Kuno Füssel, Detlef Hensche, Siegfried Katterle, Arne Manzeschke, Silke Niemeyer, Franz Segbers, Ton Veerkamp eta Karl Georg Zinn. Halaber, 2009an Felberrek Bewegungsstiftung Österreich  (Austriako Mugimendua) sortu zuen, eta 2010ean Banka Demokratikoa     

thumb|Christian Felber

### Guztien Ongizateko ekonomiaren lege-printzipioak 
Felberren arabera, konstituzio eta lege arau askoren arabera, jarduera ekonomikoak interes orokorretarako eta, oro har, ondasun komunerako edo publikorako balio behar du (common good' ingelesez eta' 'Gemeinwohl' alemanez). Esate baterako, Bavariako Konstituzioak 151. artikuluan honako hau dio: , izeneko saiakeran. Honako hau dio ekonomi espainiarrak lan horretan:

Guztien ongizateko ekonomia ingeniaritza sozialeko esperimentu bat da, bere diseinuan porrotera kondenatzen duena. Haren hiru akatsik handienak, luze garatu dugun bezala, ondasunaren ideia komuna objektibatu nahi izatea, milaka milioi pertsonaren jarduera koordinatzea posible dela pentsatzea eta jabetzaren jazarpenak eragindako ekonomiaren deskapitalizazio basatia ekarriko lukeen hondamendia alde batera uztea dira (bi alderdietan: ondarearen metaketa eta enpresa-kudeaketaren kontrola).

## Felberren liburua 
Kapitalismotik eta komunismotik haratago badabil zerbait: ondasun komunaren ekonomiak, Christian Felberren eredu ekonomiko alternatiboak, izugarrizko interesa piztu du mundu osoan. Horren froga da urtebete baino gutxiagoan ehunka herritarrek, politikarik, elkartek eta enpresak bat egin dutela ekimen horrekin, eta ez dirudi hau hemen amaituko denik. Teoria hori, merkatu-ekonomia baten antzera, enpresa pribatuetan eta ekimen indibidualean oinarrituta dago. Hala ere, aurreko ereduekiko aldea da enpresak ez direla ahalegintzen beren artean lehiatzen etekin ekonomiko gehiago lortzeko, baizik eta lankidetzan aritzen direla gizarte osoarentzat ondasun komun handiena lortzeko. Austriako eta Alemaniako bestseller liburu iraultzailean, Felberrek babestutako ereduaren oinarri diren balio nagusiak zehatz-mehatz azaltzen dira: giza duintasuna, elkartasuna, iraunkortasun ekologikoa, justizia soziala eta demokrazia. Liburuaren helburua, gaur egun nagusi den desberdintasun sozialari, ingurumenaren suntsiketari eta zentzuaren eta demokraziaren galerari galga jartzea.

### Felberren liburuaren funtsezko puntuak: 
1. Guztien ongizaterako ekonomiak gure giza harremanak lorarazten dituzten balio berberak ditu: konfiantza, lankidetza, estimua, kodeterminazioa, elkartasuna eta partekatzeko ekintza.

2. Guztien ongizaterako ekonomian, lege-esparrua erabat aldatzen da, lehiaren eta irabazi-asmoaren printzipioen arabera bideratuta egotetik lankidetzaren eta elkartasunaren printzipioen arabera orientatuta egotera. Enpresa-arrakastaren esanahia finantza-onuratik ondasun komunari egindako ekarpenera aldatzen da.

3. Ondasun komuna aldez aurretik definituko da behetik aurrerako partaidetza-prozesu batean, eta, ondoren, demokratikoki hautatutako biltzar batera igaroko da, erreferendum bidez konstituzioan ainguratuta.

4. Balantze nagusi berri batek ondasun komuna neurtzen du: ondasun komunaren balantzea. Balantze horrek etekin sozialak, ekologikoak, demokratikoak eta justizia banatzailekoak neurtzen ditu, eta horien multzoa da "enpresa-arrakastaren" zentzu berria. Hau ez da moneta-terminoetan neurtzen, puntu neutraletan baizik. Gehienez ere, ondasun komunetik 1.000 puntu lor daitezke.

5. Balantze onenak dituzten enpresek legezko pizgarriak eta abantailak dituzte, kostu handiagoak estaltzeko eta produktu etikoak ez-etikoak baino prezio txikiagoetan eskaintzeko: zerga-tasa murriztuak, interes murriztuko kredituak, erosketa pubikoan lehentasuna eta ikerketa-programak.

6. Finantza balantzea bigarren mailako balantzea izango da. Finantza-onura, lehen enpresa-jardueraren amaiera zena, orain xede berriaren bitarteko bihurtzen da: ondasun komuna. Horrek esan nahi du ondasun komuna handitzen duten finantza-onuraren aplikazioak soilik baimenduko direla.

7. Finantza-onura berez helburua ez denez, enpresek beren tamaina optimora iristeko askatasuna berreskuratzen dute. Ez dute beldurrik izan behar beste enpresa batzuek "irensteko", eta jada ez zaie baimenik emango beste enpresa batzuei irensteko; ez dute hazi beharrik izango lehiakideak baino irabazi handiagoak, ahaltsuagoak edo indartsuagoak izateko.

## Guztien ongizateko ekonomia Euskal Herrian 
Oreindain (Gipuzkoa) guztien ongizateko ekonomia aurrera eramaten duen lehen udalerri bihurtu zen bozketa baten bidez, eta bertan bizi ziren 16 urtetik gorako pertsona guztiek parte hartu ahal izan zuten. Horietatik %90 aldaketaren alde agertu ziren mugimendu hau aurrera eramatearekin. Ordutik, ahalegintzen dira herriari laguntzen tasak eta progresibitatea bertako herritarren diru sarreren arabera finkatzea ahalbidetuko duen sistema bat ematen.

## Argitalpenak (hautaketa) 
* 2012 - La economía del bien común, Ed. Deusto, 
* 2011 - L'Economie citoyenne – ou quand l’intérêt général s’invite dans le bilan des entreprises, Actes Sud, 
* 2010 - Die Gemeinwohl-Ökonomie – Das Wirtschaftsmodell der Zukunft, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak