Franz Theodor Wolf

**Franz Theodor Wolf** (Bartholomä, 1841eko otsailaren 13a - Dresden, 1924ko ekainaren 22a) alemaniar geologoa, botanikoa eta esploratzailea izan zen. Jesusen Lagundiko kide izan zenean, Ekuadorren bizi izan zen, eta han egin zituen ikerketa zientifikoak Galapago uharteetan. Bere ikerketa zientifikoek eta, bereziki, biologiako katedrak, eztabaida sortu zuten Ekuadorren darwinismoak izan zuen eraginagatik, eta horrek Jesusen Lagundia uztera eraman zuen 1874an. Ekuador esploratzen eta aztertzen eman zuen bere bizitza, eta ekarpen garrantzitsuak egin zituen herrialdeko geologian eta geografian, "Geografía y Geología del Ecuador" bezalako lanak argitaratuz. Zientzian zuen ikuspuntua gorabehera, Wolf Guayaquilgo azpiegitura proiektuetan ere sartu zen eta Galapago Uharteei buruzko ikerketak egin zituen, non Darwinen teoria eboluzionistak baieztatu zituen. Bere lan zientifikoari eta Ekuador ezagutzeko egindako ekarpenei esker, herrialdearen historiako pertsona garrantzitsu bihurtu zen. Gaur egun, uharte batek eta artxipelago horretako sumendi altuenak bere izena darama, bere omenez.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Franz Teodoro Wolf 1841ean jaio zen eta Jesusen Lagundiarekin bat egin zuen 1857an. Hainbat diziplina ikasi eta orkideei buruz argitaratu ondoren, Gabriel García Morenoren gonbitea onartu zuen Quitoko Eskola Politeknikoan irakasteko 1870ean. Ekuadorren, mineralogia, geologia eta hainbat hizkuntza eskolak eman zituen, eta sistema pedagogiko berri bat sortzen lagundu zuen. Bere ezagutza zientifikoak, batez ere geologian, eztabaida sortu zuen Eskritura Santuen interpretazio literalen aurka zegoelako.

### Ekuadorrera iritsi eta darwinismoa 
Wolfek bere denbora librea Ekuador esploratzen eman zuen, indusketak eginez eta aurkikuntza paleontologikoak Quitoko Museora bidaliz. "Viajes por Manabí" bezalako lanak eta testu zientifikoen itzulpenak argitaratu zituen, Ekuadorreko geologiari buruzko artikuluez gain. Petrolioari eta gatzagei buruzko ikerketak egin zituen, eta sumendien fenomenoen eta dardaren azterketa kronologikoa egin zuen. Wolfek García Morenorekin Galapagoetara bidaia zientifiko bat egiteko asmoa zuen, Darwinen eboluzioaren teoria aztertzeko, baina 1875ean presidentea hiltzeak bere planak zapuztu zituen. Hala ere, Wolfek bere lan zientifikoarekin jarraitu zuen, "Geografía y Geología del Ecuador" bezalako lanak argitaratuz eta Ekuadorreko geografia eta geologia ezagutzeko ekarpen garrantzitsuak eginez.
[ezkerrera|thumb|[Wolf sumendia Galapagoetako Isabela uhartean]]
1874an, Jesusen Lagundiko kide izan zen, batez ere Hego Amerikako katolizismoaren dogmatismoari buruzko barne- eta kanpo-zalantzengatik eta, bereziki, zientziak aurkitzen zituen mugengatik, Darwinismoa. Wolfen teoria eboluzionistak azaltzeak eztabaida sortu zuen Quiton, batez ere jesuiten komunitatean, Bibliako kreazionismoari leial baitzitzaion. Salaketen ondorioz, kalonjeekin konfrontazio publikoa izan zen, zientziaren eta fede tradizionalaren arteko gatazka agerian utziz. 1874an Wolfek Jesusen Lagundiari uko egin zionean amaitu zen tentsioa, babes faltagatik eta sumatzen zuen "ezjakintasun zeken" giroagatik. Agindua bertan behera utzi ondoren, Wolf sendatu egin zen gaixotasun larri batetik, bertako petrikilo baten zaintzari esker.

Mundu mailako esplorazio zientifikoetan parte hartu zuen, eta Galapago uharteetan egon zen 1875eko abuztuan; gaur egun bederatzi landare-bilduma baino ez dira iraun, gainerako landareak Guayaquilen galdu baitziren. Itzuli zenean, Ekuadorreko Estatuko Geologoaren izendapena jaso zuen, eta, horri esker, bere ikerketekin eta kartografia lanekin jarraitu ahal izan zuen. Wolfek bizitza osoa eman zuen Ekuador esploratzen eta aztertzen, eta ekarpen garrantzitsuak egin zituen herrialdeko geologian eta geografian. Bere ikerketek hainbat arlo jorratu zituzten, paleontologiatik hasi eta bulkanologiaraino, eta bere argitalpenak funtsezkoak izan ziren XIX. mendeko Ekuadorreko ezagutza zientifikorako.

### Bizitza Guayaquilen 
thumb|302x302px|Theodor Wolf oroitzeko plaka Dresden, Alemania
Guayaquilen egon zen bitartean, Teodoro Wolfek bere jarduera zientifikoa mantendu zuen, geologoekin kolaboratuz eta Cotopaxi eta Galapago Uharteei buruzko ikerketak argitaratuz, non teoria eboluzionistak baieztatu zituen. Ekuadorreko hizkuntza indigenen ikerketan ere lagundu zuen, eta kakaoaren gaixotasunez ohartarazi zuen, nahiz eta bere ohartarazpenak alde batera utzi zituzten. Zientzian zuen ikuspuntua gorabehera, Wolfek harremana izan zuen Jacinta Pasaguayrekin, eta harekin lau seme-alaba izan zituen. Wolf Guayaquilgo azpiegitura-proiektuetan murgildu zen, hala nola edateko uraren hornikuntzan eta hiriaren plano zehatza sortzean. Horrez gain, Ekuadorreko Mapa eta Karta Geologiko eta Geografikoak egiteko kontratua sinatu zuen gobernuarekin, argazkiz hornitutako formatu handiko lana. Bere bizitza pertsonalean, txalet bat eraiki zuen bere familiarentzat eta, Jacinta hil ondoren, bere seme-alabak hezten jarraitu zuen ahizparen laguntzarekin. Wolfek Guayaquilgo argiteria publikoko proiektuetan ere parte hartu zuen, hiriaren garapenean lagunduz. Bere lan zientifikoak eta Ekuadorreko azpiegiturari eta ezagutzari egin zizkion ekarpenek herrialdearen historiako pertsona garrantzitsu bihurtu zuten.

### Alemaniara itzulera eta azken urteak 
Guayaquilen abade batekin izandako istilu baten ondoren, Wolf Bertha Elise Helene Weberrekin ezkondu zen Liman eta protestantismora bihurtu zen. Lan garrantzitsuak argitaratu zituen, hala nola "Viaje científico por Loja" eta "Apuntes sobre el clima de las islas Galápagos", eta Ekuadorreko hizkuntza indigenen azterketan lagundu zuen. 1891n, sute batek etxea eta bildumak suntsitu zituen, eta Alemaniara itzuli zen. Alemanian, Wolfek "Geografía y Geología del Ecuador" eta "Carta Geográfica del Ecuador"" argitaratu zituen, eta lan horiek erreferente zientifiko bihurtu ziren. Botanikako ikerketekin jarraitu zuen eta familia bizitzaz gozatu zuen, nahiz eta bi seme-alaben galerari aurre egin behar izan zuen.

Beste zientzialari batzuek baino egonaldi laburragoa egin zuen han, besteak beste, bere ordena erlijiosoaren desertzioak eten egin baitzuen. Horren ondoren, Guayaquilera joango zen, eta han denboraldi labur bat igaroko zuen. Disenteriak jota, Miguel Perdomo Neira kolonbiar enpirikoak sendatu zuen. Hiri horretan Schönholz merkatari alemaniarraren etxean hartu zuen ostatu eta bere lagun Alphons Stübel bolkanologoaren laguntza ekonomikoa lortu zuen. Herrialde hartan bi hamarkada eman ondoren, Alemaniara itzuliko zen, berrogeita hamar urte zituen. Bere lan zientifikoa Europan errekonozitua izan zen, baina bere egoera ekonomikoa okertu egin zen Lehen Mundu Gerraren ostean.  Han igaroko ditu gainerako egunak, eta Dresdenen hilko da, 1924ko ekainaren 22an.

## Obra 
* *Monographie der Gattung Potentilla. 1908*
* *Geografía y Geología del Ecuador*
* *Viaje científico por Loja*
* *Apuntes sobre el clima de las islas Galápagos*
* *Geografía y Geología del Ecuador*
* *Carta Geográfica del Ecuador*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak