open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luz de domingo

***Luz de domingo*** () 2007ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Asturiasko fikziozko herri batek, Cenciellak, XIX. mendeko Espainiako kazikismoaren ondorio den landa-drama baten barruko maitasun-istorio baten eszenatoki gisa balio du. Abokatu gazte bat, Urbano, herrira iristen da, udaletxeko idazkari-lanak egitera, eta han neska gazte batez maitemintzen da: Estrella, indiano baten biloba, Juaco, Ameriketatik itzuli eta berataz arduratzera. Ezkongai labur baten ondoren, eta ezkontzeko eskaera formal baten ondoren, zeina neskaren aitonak baimendu behar izan baitzuen, ezkontzea erabakitzen dute. Senargaien zoriona eten egingo da kazikearen parte-hartzearekin, une horretan herriko alkate baita, don Atila, udaletxean bere esku hartzen ez duen idazkariarekin talka egiten duena, eta Juaco, Estrellaren aitonarekin, kazikeak bere semeetako batentzat nahi duen orube baten salmentari ez dagokiona.

Senargaiak basoan une idiliko batez gozatzen ari diren egun batean, dena eraldatzen da kazikearen presentziarekin, mendekua hartzera datorrena. Bere morroi konfiantzazkoarekin, Longinosekin, eta bere hiru seme-alabekin, bikoteari erasotzen diote, neska basatiki bortxatuz, baina kazikeak bere morroiari esaten dion bezala, hiru seme-alabek neskarekin egin duten gauza bera egiteko aukera ukatzen dionean, "politika da, ez da bizioa". Beste une batean alkateak gertatutakoari buruzko bere ikuspegi pertsonala zabaltzen du: "emakumeak eta legeak bortxatzeko daude, beti ere arazoak sortzen badizkigute". Urbanoren erantzun nahasgarria ez da erraietakoa, arrazionala baizik, harrapatutako ohorearen berehalako mendekura jo gabe, garaiko dramei zegokienez. Estrella eta etorkizunaz gehiago pentsatuz, familiak bortxaketaz ez salatzea eta ez hitz egitea eragiten du, eta emaztegaiak ezkondu egiten dira, gertatutakoak emaztegaiaren eta ingurukoen zoriona tristatzeko baino balio ez duelarik. Urbanok ere ikusten du, eta Juako, begi ezberdinez, datorren haurra, bere emaztearen semea bezala ikusten duena, gertatutakoaren ondorio bezala baino gehiago.

Hala ere, mendekua handik denbora batera gertatzen da, baina istorio triste baten amaierari nolabaiteko edertasuna ematen dion modu batean. Azkenik, bikotea, semearekin batera, New Yorkera joango da bizitzera, eta pelikulan mundu ideal hori irudikatuko du, aitonak oso minduta, paisaia ederren erdian landa-bizitzak ezin izan zuena eman, kazike baten anbizioengatik.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gimnastika 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak artistikoa taldeka

**Emakumezkoen gimnastika artistikoko talde txapelketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan** 2024ko uztailaren 28 eta uztailaren 30ean egin zen, Bercy Arenan. Ameriketako Estatu Batuek irabazi zuten urrea, Italiak zilarra eta Brasilek brontzea. 

## Sailkapena 
Sailkapenean emaitzarik onena izandako zortzi taldeak sailkatu ziren:

## Finala 
## Kanpo estekak
Smaragde Mbonyintege

**Smaragde Mbonyintege** (Kabgayi, 1947ko otsailaren 2a) ruandar elizgizon katolikoa da, 2006tik 2023ra Kabgayiko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Smaragde Mbonyintege 1947an jaio zen. 1960ko maiatzaren 20an bataiatu zuten eta urte bereko uztailaren 5ean sendotza egin zuen. Lehen eta bigarren mailako ikasketak eskola katolikoetan egin zituen eta geroago Kigaliko San Paulo apaizgaitegi txikian ikasi zuen. 

Filosofia (1969tik 1972ra) eta teologia (1972tik 1975era) Nyakibandako San Karlos Borromeo apaizgaitegi nagusian ikasi zituen. 1975eko uztailaren 20an apaiztu zen Cyezako parrokian. 1979tik 1983ra teologia espirituala ikasi zuen Erromako Unibertsitate Gregoriano Pontifikalean.

1983tik 1996ra Nyakibandako apaizgaitegiko irakasle eta zuzendari espirituala izan zen, eta 1996an apaizgaitegiko zuzendari izendatu zuten. Horrez gain, *Urumuri rwa Kristu* aldizkaria zuzendu zuen 1989an. 2006ko urtarrilaren 22an Benedikto XVI.a aita santuak Kabgayiko apezpiku izendatu zuen. Martxoaren 26an apezpiku ordenatu zuten. *Lumen Christi spes mea* leloa hautatu zuen. 2009an Ruandako apezpiku-konferentziako buru bilakatu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cobertoriako mendatea

**Cobertoriako mendatea**, , Espainiako Asturias autonomia erkidegoan dagoen mendate bat da, Aromoko mendilerroa eta Kantauriar mendikatean. 1.179 metroko garaieran dago 

Noreña udalerriko Santa Marina parrokia eta Pola de Lena udalerriaren artean dago, Senda del Oso bide berdetik hurbil.

## Txirrindularitza 
Espainiako Vuelta bertatik hainbat aldiz pasatu izan da, 2006an lehenbizikoa etapa amaiera ere izan zen 

## Kanpo estekak
Tiest van Gestel

**Tiest van Gestel** (Goirle, 1881eko martxoaren 29a - Goirle, 1969ko otsailaren 9a) arkularia zen. Herbehereak ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gois pasabidea

**Gois pasabidea**, , Frantziako mendebaldeko kostaldean dagoen Bourgneuf badian kokatutako pasabide urperagarri bat da, Vendée departamenduan.

Noirmoutier uhartea eta lur lehorreko Beauvoir-sur-Mer udalerria elkarlotzen ditu. Denera 4.125 metro luze ditu.

Itsas behera denean ibilgailu, bizikleta edo oinez igaro daiteke, aldiz, itsas gora denean urpean gelditzen da.

## Txirrindularitza 
Frantziako Tourra bertatik birritan pasatu da, 1999an, pelotoiaren erorketa eta gelditze ugari sortuz, tartean urte hartako ekitaldia irabazteko faboritoetako bat zen Alex Zülle suitzar txirrindulsriena, eta 2012n, baina etapa baten hasieran modu neutralizatuan. 

## Kanpo estekak
Bourgneuf badia

**Bourgneuf badia**, , Frantziako mendebaldeko kostaldean dagoen badia bat da, Vendée departamenduko Bourgneuf-en-Retz udalerrian
Totton eta Eling

**Totton eta Eling**, Ingalaterrako hegoaldeko Hampshire konderrian dagoen kostaldeko udalerri bat da. 

2011n 28.970 biztanle zituen.
Dentipellis fragilis

***Dentipellis fragilis*** *Hericiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydnum macrodon*, *Acia macrodon*, *Dryodon macrodon*, *Odontia macrodon*, *Dryodon fragile*, *Oxydontia macrodon*, *Mycoacia macrodon*, *Hericium fragile*, *Dentipellis macrodon*, *Dentipellis echinospora*.

## Deskribapena 
### Karpoforoa 
Erresupinatua, subikolo mehearekin, apur bat edo irregularki zabaldua, zuria, flokulosoa, mintzezko-haragitsua, biguna, hauskorra.

### Himenioa 
Agerian, estu dauden eztenez osatua, luzeak, 0,5-1,5 mm, puntazorrotz samarrak, alde ebakitzailearekin eta etenarekin (lentearekin), horiak, eta lehortu ondoren laranja-arre kolorekoa, orokorrean norabide inklinatuan antolatuta.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Enborretan, batez ere alertzeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Venezuela, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farès Ferjani

**Farès Ferjani** (, Tunis, 1997ko uztailaren 22a), eskriman aritzen den kirolari tunisiarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen sable proban. Afrikako eskrimalari onena da.

## Ibilbidea 
18 urte zituela Afrikako Jokoetan urrezko domina irabazi zuen sablean eta zilarrezkoa taldeka. Afrikako txapelduna bost aldiz izan da. Olinpiar Jokoetan finalaurrekotara iristen lehenengo eskrimalari afrikarra izan zen.

Paris 2024ko Olinpiar Jokoetan finala jokatu eta zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lucía Galán

**Lucía Graciela Galán Cuervo **(Buenos Aires, Argentina 1961eko maiatzaren 23a) argentinar abeslaria eta aktorea da. Pimpinela musika-bikoteko kidea da, Joaquín Galán nebarekin batera osatua. 

## Bizitza 
### Lehen urteak 
María Graciela Galán Cuervo 1961eko maiatzaren 23an jaio zen Buenos Airesen. Gurasoak Joaquín Galán eta María Engracia Cuervo espainiarrak izan ziren. 

### Ibilbide artistikoa 
1981ean, Joaquín Galán neba nagusienarekin batera, Pimpinela izeneko musika-bikotea sortu zuen. 

2008an, *Mujeres de nadie* telenobelako protagonista izan zen (bigarren denboraldia).

Dolly Levi ezkontzaginaren papera egin zuen *Hello, Dolly!* Musika klasikoaren bertsio argentinarrean. Aurretik miresten dituen Barbra Streisand eta Bette Midler aktoreek ere gorpuztu zuten pertsonaia hori.

Jaioterrian, Buenos Airesen, "*Hermanos Pimpinela, la verdadera historia*" autografía aurkeztu zuten.

## Bizitza pertsonala 
### Osasuna 
Bi aldiz izan ditu osasun arazoak: lehenengoa Zacatecasen (Mexiko) egindako bira batean izan zen, 2006ko urriaren 22an; presio piko batek hankan, eskuan eta besoan eragin zion, denak gorputzaren ezkerraldean. Mexikoko Gurutze Gorriak artatu zuen, eta hurrengo egunean hankatik suspertu zen, baina ez besotik eta eskuetatik; horregatik, aurkezpenak egin behar izan zituen besoa kabestru bati lotuta zuela. Garuneko iskemia diagnostikatu eta erresonantzia magnetikoa egin ostean, Luciak esan zuen emaitzak esan zuela ez zitzaiola garuneko lesiorik geratu. Hedabide batzuen arabera, hemiplejikoa zen, baina emakumeak gezurtatu egin zuen hori prentsa-ohar baten bidez. Galánen medikuek tentsio igoera batekin lotu zuten garuneko iskemia. Ondoren, urtarrilaren 14an Piemonte hirian egin zuen emanaldian zorabioa izan zuen, aparteko arazorik gabe. Urte bereko urtarrilaren 24an, Lucia eta bere neba Aconquijan aurkeztu ziren, Catamarcako probintzian.

2007an, Stanford University Ospitalean artatu zuten, eta kateter bat jarri zioten garuneko atake iskemiko baten ondorioz; ondoren, mintzamenaren %98 berreskuratu ahal izan zuen. 

Bigarren aldiz, San Nikolas herrian emanaldi bat egin ostean, presio handia jasan zuen. Ordukoan istripu zerebrobaskularra (BZA) zela ziurtatu zuten hedabideek. Hala ere, denbora gutxian etxean egon zen bere onera etortzen, eta handik gutxira bere lan jarduerekin jarraitu zuen.

2024an Espainian egitekoa zen  bira utzi behar izan zuen, pankreako tumore- ebakuntza zela eta. 

### Ezkontza eta harremanak 
Alberto Hazan enpresariarekin ezkonduta egon zen, eta duen alaba bakarra harexekin izan zuen, Rocio Luna Hazan Galán.

2006an, Pablo Alarcon aktorearekin harremana hasi zuen, eta 2020ko martxoan amaitu zuen.

## Diskografia 
## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Anne Fausto-Sterling

**Anne Fausto Sterling** (Queens, New York, 1944ko uztailaren 30a) estatubatuar filosofoa, idazlea eta Brown Unibertsitateko biologiako eta genero-ikasketetako irakaslea da. Sexologiari, generoaren biologiari, identitate sexualari, genero-identitateari eta genero rolei buruzko idazkiengatik da ezaguna.

## Biografia 
Fausto-Sterlingen ama, Dorothy Sterling, idazle eta historialari nabarmena izan zen, bere aita ere idazlea zen. Fausto-Sterling-ek 1965ean jaso zuen Wisconsingo Unibertsitatean zoologian lizentziatura, eta Garapenaren genetikan doktoretza Brown Unibertsitatean 1970ean. Doktoregoa lortu ondoren Browneko fakultatean sartu zen, eta Nancy Duke Lewis Biologia eta Genero Ikasketetako irakasle izendatu zuten.

## Lana 
Artikulu ugariz gain, publiko orokorrarentzat bi liburu idatzi ditu. 

Horietako lehena, *Myths of Gender: Biological Theories about Women and Men*, 1985ean argitaratu zuten lehen aldiz, eta 1992an berrargitaratu zuten, New Yorken.

Publiko orokorrerako bere bigarren liburua *Sexing the Body: Gender Politics and the Construction of Sexuality* da, 2000. urtean argitaratua. Liburu honetan egileak genero-identitatearen eraikuntza soziala aztertzen du, sexuen arteko egoerak aztertuz gizonezkoen/emakumezkoen dualtasuna baztertuz.

Bere artikuluen artean *The Five Sexes* nabarmentzen da, non Fausto-Sterlingek gogo-esperimentu bat proposatzen duen, genero eredu alternatibo bat, bost sexurekin: arra, emea, herm (benetako hermafroditak), merm (gizonezkoen sasi-hermafroditak) eta ferm (emakumezkoen sasi-hermafroditak). Nahiz eta tonua probokatzailea zen argi eta garbi, baita ironikoa ere zenbait pasartetan, zenbait adituk proposamen irmo gisa interpretatu zuten, eta transexualen eskubideen defendatzaile batzuek teoria nahasi eta kaltegarritzat jo zuten. Ondorengo artikulu batean (*The Five Sexes, Revisited*) objekzio horiek aitortu ditu.

Fausto-Sterling 2004an ezkondu zen Paula Vogelekin, Yaleko irakaslea eta Pulitzer antzerki saria irabazi zuena. *Perspectives in Biology and Medicine* aldizkariko erredakzio kontseiluan eta *Signs* aldizkari akademiko feministako aholkulari batzordean aritu da. 2014an Brown Unibertsitatetik erretiratu zen, fakultatean 44 urte igaro ondoren.

Fausto-Sterling aitzindarietako bat izan da kritika feminista ezagutza zientifikoaren eraikuntzan aplikatzen. Sexua emakume edo gizon izatera mugatzen ez dela sinetsita, Fausto-Sterlingek lan eskerga egin du gizakiok gure sexualitatea interpretatzeko dugun moduari buruzko ikuspegi tradizionala aldatuz. Bere ikuspegi abangoardistatik, sexutik eta generotik forma bitarretatik nabarmen aldentzen da, baita zientziak gai hau taxutzeko eta, batzuetan, ezkutatzeko izan duen modutik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wenceslas Kalibushi

**Wenceslas Kalibushi** (Byimana, 1919ko ekainaren 29a – 1997ko abenduaren 20a) ruandar elizgizon katolikoa izan zen, 1977tik 1997ra Nyundoko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Wenceslas Kalibushi 1919ko ekainaren 29an jaio zen Byimanan. 1947ko uztailaren 25ean apaiztu zen. 1976ko abenduaren 9an Paulo VI.a aita santuak Nyundoko apezpiku izendatu zuen, eta 1977ko martxoaren 27an apezpiku ordenatu zuten Nyundoko katedralean.

Ruandako genozidioa hasi baino lehen gobernuaren ekintzen aurka hitz egin zuen apaiz gutxietako bat izan zen. 1993ko abenduaren 28an, berak eta Kibuye eta Gisenyi apaizek gutun bat igorri zuten, gobernuak zibilei armak ematea kritikatuz. Banatutako armen erabilgarritasuna herritarrei argi eta garbi azaltzeko eskatu zuen. Tutsiei laguntzeko prest egoteagatik eta gobernuari egindako kritikengatik, Kalibushiren egoitza muturreko hutuen lehen helburuetako bat izan zen.

Juvénal Habyarimana presidentea hil eta biharamunean, 1994ko apirilaren 7an, hainbat familia tutsi etorri ziren Nyundora segurtasun bila. Miliziak iritsi ziren bertara eta jendea erailtzen hasi ziren, kaperan errefuxiatu ziren emakumeak eta haurrak barne. Apirilaren 8ko goizean miliziek apezpikua harrapatu, biluztu eta hilko zutela mehatxatu zuten, baina armadako ofizial batek gelditu zituen.

1997ko urtarrilaren 2an, Kalibushik erretiroa hartu zuen eta urte bereko abenduaren 20an hil zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jazmin Felix-Hotham

**Jazmin Felix-Hotham** (2000ko uztailaren 2 - ) Zeelanda Berriko zazpiko errugbi jokalaria da. Black Fern Sevens taldean jokatzen du eta Waikato probintziako ordezkaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan erreserba izan zen, baina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen emakumezkoen txapelketan. Lehenago, 2022ko Commonwealtheko Jokoetan brontzezko domina ere irabazi zuen.

### Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Paris 2024 (Frantzia), urrezko domina irabazi zuen Zeelanda Berriko taldearekin, Kanada (zilarrezkoa) eta AEB (brontzezkoa) taldeen aurretik sailkatuta. Hauexek osatu zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Jazmin Felix-Hotham, Sarah Hirini, Tyla King, Jorja Miller, Manaia Nuku, Mahina Paul, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Theresa Fitzpatrick, Stacey Waaka, Portia Woodman, Tysha Ikenasio, Tenika Willison eta Kelsey Teneti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lespugueko venusa

**Lespugueko venusa** Paleolitoko Venus ikoniko bat da, mamut-boliz egina. Hamabost zentimetroko altuera du ebakarrik ta Garona Garaiko leize baten ondoan aurkitu zuten. Lespuguen. 21. mendean, Parisko *Musée del Homme* Gizakiaren Museoko antropologia sailean dago ikusgai.

## Deskribapena 
Iruditxoa mamut-boliz egina dago. Bere dimentsioak, berreraikuntzaren ondoren neurtuta hauek dira: 147mm x 60 mm x 36mm. Frontaltasunaren legea errespetatzen da. Bularrak, sabela eta izterrak zirkulu baten inguruan inskribatzen dira, erronbo baten barruan burua eta hankak daudelarik. Bularrak eta ipurdia tamaina handikoak dira, ia esferikoak. Hankak motzak dira eta oinak ez daude ia zirriborratuta. Burua txikia eta oboidea da, adats gisa interpretatu diren lerro leunki grabatu paraleloekin. Beste elementu batzuk (ahoa, sudurra, begiak, belarriak) ez dira modu errealistan zehazten. Atzeko aldean marra grabatu paralelo horizontalak daude, ipurdiaren mailatik gorantz eta beherantz. Ez dago jakiterik zeri dagozkion mara horiek, baina adituren batek proposatu du jantzi mota bat izan zitekeela.

Bular handi eroriak, abdomen nabarmena eta ipurmasail irtenak dituen emakumezko irudia da. Gainerako tiro fisikoak, aldiz, askoz modu sinpleagoan irudikatzen dira. 

Erabilitako boliaren gainazala oso txartatua da, manipulazio jarraituaren ondorioz. 
erdian|thumb|475x475px|Gizakiaren Museoan, pieza originala, atzealdetik. 

Gorputzaren bolumenen naturalismorik ezak ez du eragozten estetikaren ikuspegitik arte paleolitikoko ale garrantzitsuenetakoa izatea estatuatxo hau. Ez da emakume-gorputz bat fideltasunez erreproduzitu nahi izan, baizik eta emakumeen botere sortzailea modu sintetiko batean irudikatu nahi izan da. 20. mendeko artisten inspirazio esplizitua izan dira Venus hau eta beste batzuk, adibidez Picassorentzat. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *El image de la femme dans el arte préhistorique*, H. Delporte, Jn. Picard, 1993  
* *La femme des originas - images de la femme dans la préhistoire occidentale*, C. Cohen, Balen, Herscher, 2003  

## Kanpo estekak
Jauziak 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak sinkronizatuta 10 metro plataforma

**Emakumezkoak sinkronizatuta 10 metro plataforma** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan Parisen 2024ko uztailaren 31an. 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan lehen aldiz egin zenetik, 7. lehiaketa izan zen.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carry van Gool-Floris

**Carry van Gool-Floris** (Goirle, 1953ko irailaren 19a) arkularia da. Herbehereak ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BENGO

BENGO izen artistikoaren atzean **Aitor Bengoetxea Zabalza** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1997ko uztailaren 24) musikari eta break dantzaria aurkitzen da. Musikalki genero urbanoaren baitan kokatzen da. 
2021 urtean ‘4 Taupada’ EPa kaleratu zuen, eta 2022an zenbait kantu argitaratu zituen plataforma digitaletan. 2023 urtearen hasieran, zortzi kantuz osatutako ‘Bizirik’ diskoa plazaratu zuen. 2024ean "Beste behin" eta "Ez da betiko" izeneko singleak kaleratu ditu. 

Zuzeneko emanaldietan Julen Aduriz, Ekaitz Guridi eta Iker Gama ditu oholtzakide.
Phocas Nikwigize

**Phocas Nikwigize** (Muhango, 1919ko abuztuaren 23a – 1996ko azaroaren 30a) ruandar elizgizon katolikoa izan zen, 1968tik 1996ra Ruhengeriko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Nikwigize Muhangon jaio zen 1919ko abuztuaren 23an, eta 1948ko uztailaren 25ean apaiztu zen. 1968ko irailaren 5ean Paulo VI.a aita santuak Ruhengeriko apezpiku izendatu zuen, eta urte bereko azaroaren 30ean apezpiku ordenatu zuten Ruhengeriko katedralean. *Procedemus in pace* leloa hautatu zuen. 

1994an Ruandatik ihes egin zuen Zairera (gaur egun Kongoko Errepublika Demokratikoa).

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baieta (ehuna)

**Baieta** edo **estameta** artilezko edo kotoizko hariz egindako ehun lodi bat da. Ehundu gabeko feltroarekin nahas daiteke. Hari lodiz egindako oihal lodi eta ile luzekoa da, baina ez latza.

Baliteke oihalaren jatorria Espainian egotea, eta Europako beste herrialde batzuetara zabaltzea bertatik. Frantzian, hain zuzen, *espagnolette* ere esan izan zaio.

Erabiltzen da, esaterako, billar mahaietako oihal gisa, eta pokerreko mahaietarako estalki gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeriketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 800 metro librea

**Gizonezkoen 800 metro estilo librea** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 30ean lehiatu zen, Parisko zentro akuatikoan. Daniel Wiffen irlandarrak irabazi zuen urrea, Robert Finke estatubatuarrak zilarra eta Gregorio Paltrinieri italiarrak brontzea. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorja Miller

**Jorja Miller** (Timaru, Canterbury eskualdea, 2004ko otsailaren 8a) Zeelanda Berriko errugbilaria da, bai hamabosteko, bai zazpiko errugbian aritzen dena. Zazpiko errugbian, urrezko domina irabazi zuen 2024ko Olinpiar Jokoetan Zeelanda Berriko selekzioarekin.

Hamabosteko errugbian, berriz, hirugarren lerroko hegaleko postuan aritzen da.  2025eko maiatzaren 24an 1ean egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Albanyn (Auckland), AEBen aurka.

## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Paris 2024 (Frantzia), urrezko domina irabazi zuen Zeelanda Berriko taldearekin, Kanada (zilarrezkoa) eta AEB (brontzezkoa) taldeen aurretik sailkatuta. Hauexek osatu zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Jazmin Felix-Hotham, Sarah Hirini, Tyla King, Jorja Miller, Manaia Nuku, Mahina Paul, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Theresa Fitzpatrick, Stacey Waaka, Portia Woodman, Tysha Ikenasio, Tenika Willison eta Kelsey Teneti.

## Palmaresa 
### Zazpiko errugbiko Zeelanda Berriko selekzioa  
* Olinpiar Jokoak:
** Urrezko domina: 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeriketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 4 × 200 metro libre erreleboak

**Gizonezkoen 4 × 200 metro estilo libreko erreleboak** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 30ean lehiatu zen, Parisko zentro akuatikoan. Erresuma Batuko taldeak irabazi zuen urrea, Ameriketako Estatu Batuek zilarra eta Australiak brontzea.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeriketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 100 metro bizkarra

**Gizonezkoen 100 metro bakarkako bizkarra** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 30ean lehiatu zen, Parisko zentro akuatikoan. Kaylee McKeown australiarrak irabazi zuen urrea, Regan Smith estatubatuarrak zilarra eta bere herriki Katharine Berkoffek brontzea.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Final erdia 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arraunketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak skull laukoitza

**Emakumezkoen skull laukoitza** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 27tik uztailaren 31ra bitarte jokatu zen Vaires-sur-Marneko estadio nautikoan.  Erresuma Batuko taldeak irabazi zuen urrea, Herbehereetako taldeak zilarra eta Alemaniak brontzea.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
#### 1. txanda
#### 2. txanda
### Bigarren aukera 
Lehenengo biak finalera pasa ziren, eta gainontzekoek B finalean hartu zuten parte, dominarik gabe. 

### Finala 
#### B finala 
#### A finala
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lennart van Lierop

**Lennart van Lierop** (Haga, 1994ko martxoaren 17an jaioa) herbeheretar arraunlaria da. 2023an Munduko txapelduna izan zen skull laukoitzean eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa.

## Ibilbidea 
2022 artean Herbehereetako zortzikoaren parte izan zen eta zilarrezko dominak eskuratu zituen Munduko eta Europako txapelketatan. 2023an skull laukoitzera aldatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Manu Bhaker

**Manu Bhaker** () (Goria, Haryana, 2002ko otsailaren 18a) indiar kirol-tiratzailea da, aire pistola proban espezializaturik dagoena. 2024ko Olinpiar Jokoetan brontzezko bi domina eskuratu zituen.

## Ibilbidea 
2018an Gazte mailako Olinpiar Jokoetan eta Commonwealth Jokoetan txapelduna izan zen eta 2019an Asiako txapelduna. 2020ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte baina ez uen dominarik eskuratu. 2023an munduko txapelduna izan zen 25m pistola taldean eta 2024an brontzezko dominak eskuratu zituen bakarka eta bikotean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena

***Mycena*** onddo txiki saprobioen genero bat da, *Mycenaceae* familiakoa; oso gutxitan izaten dute zentimetro gutxi batzuetako zabalera.

## Ezaugarriak 
Espora zuriak dituzte eta hori espezi hauen ezaugarria da. Kanpai formako kono txiki baten forma du. Zurtoina hauskorra eta mehea da. Gehienak grisak edo marroiak dira, baina espezie batzuek kolore distiratsuagoak dituzte. Gehienek kaputxoi gardena eta ildaskatua dute. Espezie batzuek, hala nola *Mycena haematopus*-ak, latex bat sortzen dute puskatzen direnean eta lixiba usaina botatzen dute. 

Espezie batzuk jangarriak direlako ezagutzen dira; beste batzuk, ordea, toxinak dituzte. Baina gehienen jangarritasuna ez da ezaguna, txikiegiak baitira sukaldean erabiltzeko. *Mycena cyanorrhiza*k orban urdinak ditu eta psilozibina haluzinogenoa eta *Mycena pura* muskarina mikotoxina dauka.

Hogeita hamahiru espezie bioluminiszenteak dira, sutxakur izenez ezagutzen den distira sortuz.

## Espezieak 
Alexander Smithek, 1947an, Mycenari buruzko monografia bat egin zuen, 232 espezie identifikatu zituena. Orain badakigu 500 espezie inguru direla mundu osoan.

* *M. acicula*
* *M. adonis*
* *M. adscendens*
* *M. aetites*
* *M. alphitophora*
* *M. aurantiomarginata*
* *M. austrofilopes*
* *M. austrororida*
* *M. arcangeliana*
* *M. asterina* (Bioluminiszenteak)
* *M. brunneospinosa*
* *M. californiensis*
* *M. capillaripes*
* *M. chlorophos*
* *M. cinerella*
* *M. citricolor*
* *M. citrinomarginata*
* *M. clariviolacea*
* *M. crocata*
* *M. cyanorrhiza*
* *M. discobasis* (Bioluminiszenteak)
* ''M. epipterygia''
* *M. erubescens*
* *M. fera* (Bioluminiszenteak)
* *M. flavoalba*
* *M. fonticola*
* *M. fuscoaurantiaca*
* *M. galericulata*
* *M. galopus*
* *M. griseoviridis*
* *M. haematopus*
* *M. inclinata*
* *M. interrupta*
* *M. intersecta*
* *M. kuurkacea*
* *M. leaiana*
* *M. lacrimans* (Bioluminiszenteak)
* *M. lanuginosa*
* *M. leptocephala*
* *M. lucentipes* (Bioluminiszenteak)
* *M. luteopallens*
* *M. luxaeterna* (Bioluminiszenteak)
* *M. luxarboricola* (Bioluminiscentes)
* *M. luxaustralis* (Bioluminiszenteak)
* *M. maculata*
* *M. metata*
* *M. multiplicata*
* *M. mustea*
* *M. nargan*
* *M. nidificata*
* *M. olida*
* *M. oregonensis*
* *M. overholtsii*
* *M. pelianthina*
* *M. polygramma*
* *M. pura*
* *M. pura* complex
* *M. purpureofusca*
* *M. renati*
* *M. rorida*
* *M. rosea*
* *M. rosella*
* *M. sanguinolenta*
* *M. semivestipes*
* *M. seynii*
* *M. singeri* (Bioluminiszenteak)
* *M. spinosissima*
* *M. stipata*
* *M. stylobates*
* *M. subcaerulea*
* *M. tintinnabulum*
* *M. urania*
* *M. vinacea
* *M. viscosa*
* *M. vitilis*
* *M. vulgaris*
* *M. zephirus''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Finn Florijn

**Finn Florijn** (Leiden, 1999ko azaroaren 29a) herbeheretar arraunlaria da. 2023an Munduko txapelduna izan zen skull laukoitzean eta 2024ko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa.

## Ibilbidea 
2020an skiffean aritzeko sailkatu zen Tokioko Olinpiar Jokoetarako baina COVID-19 gaixotasuna hartu zuen eta uko egin behar izan zion. 2023an Herbehereetako skull laukoitzeko parte da eta Munduko txapelduna eta txapeldun olinpikoa izan da.

## Nazioarteko emaitzak
 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Txirrindularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak BMX estilo librea

**Gizonezkoen BMX estilo libre** lehiaketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 31n egin zen, Concorde plazan. 11 herrialdetako 12 txirrindularik hartu zuten parte. José Torres Gil argentinarrak irabazi zuen urrea, Kieran Reilly britainiarrak zilarra eta Anthony Jeanjean frantziarrak brontzea. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Kanpo estekak
Zazpiko errugbia 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoen txapelketa

2024ko Udako Olinpiar Jokoetako **emakumezkoen** zazpiko errugbi **txapelketa** Stade de Francen jokatu zen 2024ko uztailaren 28tik uztailaren 30 bitarte. Zeelanda Berriak irabazi zuen urrea, Kanadak zilarra eta Ameriketako Estatu Batuek brontzea. 

## Taldeen fasea 
### A taldea

----

### Group B

----

### Group C

----

### Hirugarrenen arteko sailkapena
The top two of the third-placed teams advance to the knockout rounds.
===

----

### B taldea

----

### C taldea 

----

### Hirugarrenen arteko sailkapena
Lehenengo biak hurrengo fasera pasa ziren.

## Kanporaketa fasea 
### 9-12 postuak
#### Final erdiak

#### Hamaikagarren posizioa

#### Bederatzigarren posizioa

### 5–8 postuak
#### Final erdia

#### Zazpigarren posizioa

====Bosgarren posizioa===

### Dominen playoffa

#### Final laurdenak

#### Final erdiak

#### Brontzearen lehia

#### Urrearen lehia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirrindularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak BMX estilo librea

**Emakumezkoen BMX estilo libre** lehiaketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 31n egin zen, Concorde plazan. 10 herrialdetako 12 txirrindularik hartu zuten parte. Deng Yawen txinatarrak lortu zuen urrea, Perris Benegas estatubatuarrak zilarra eta Natalya Diehm australiarrak brontzea. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Devadasi

[thumb|[Chennaiko devadasiak, 1920ko hamarkada]]
**Devadasi** () indiar neska bat izan zen, ugalkortasunaren jainkosa bat (gehienetan Shakti edo Tara) bere bizitza osoan zehar mandir edo vihara batean zerbitzatzen eta gurtzen zuena. "Devadasi" hitza esannahi anitzeko hitza da, eta India hegoaldeko emakume-komunitate ugari biltzen ditu. "Devadasi" deituriko guztiak ez ziren tenpluei eskainiak, gehienak ospakizun herrikoietan eta gorteetako ekitaldietan parte hartzen zuten. Britainiar nagusitasunaren aurretik, gizarte-maila anbiguoa zuten. Jainkoari zerbitzatzeaz gain, fededunak hainbat prozedurarekin entretenitzen zituzten, besteak beste, gaur egun Bharatanatyam izenaz ezagutzen den berreraikuntza modernoaren aurreko dantza-tradizioekin. Prostituzio sakratuan aritzera iritsi zirela ere badakigu.

Britainiar Rajaren garaian, tradizioak jada ez zuen iraun eta, egun, teorian bakarrik ez dira existitzen, 1988tik Indian debekatuak izan ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Burton (zaldizkoa)

**Christopher "Burto" Burton** (Toowoomba, Queensland, 1981eko azaroaren 22a) hipikan aritzen den kirolari australiarra da. Bi domina eskuratu ditu Udako Olinpiar Jokoetan.

## Ibilbidea 
2011ean Munduko Kopako sailkapenean bigarren amaitu zuen eta Londresko Olinpiar Jokoetan seigarren amaitu zuen. 2016an Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan podiumera sartzea lortu zuen. Urte berean Zaldi gazteen Munduko txapelduna izan zen.

2020ko Olinpiar Jokoetan ez zuen parte hartu eta Parisko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen.

Hipikako Mundu mailako CCI5* Tourrean hainbat hiru lasterketa irabazi ditu, Adelaidan (Australian) birritan, 2008an eta 2013an, eta Ingalaterran behin, 2016an.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Le Corsaire

***Le Corsaire*** () Adolphe Adam frantziar musikagileak konposatutako hiru ekitaldiko, bost koadroko eta epilogo bateko balleta izan zen, Jules-Henri Vernoy de Saint-Georgesren libretoa zuena. Jatorrizko koreografia Joseph Mazilierrena da, eta 1856an estreinatu zuten lehen aldiz Parisko Operan. 1858an, Marius Petipak eta Jules Perrotek balleta berritu zuten San Petersburgoko Bolxoi Kamenni Antzokirako. Bertsio horren ondorio dira ondorengo egokitzapen eta ekoizpen gehienak.

## Sinopsia 
Ballet honek hiru ekitaldi ditu:
;I. ekitaldia Bazarra
Lankedem esklabo-trafikatzaileak bere «merkantzia» hainbat oinezkori erakusten die. Said Paxa aberatsaren presentziak bazarreko merkatari guztiak hunkitzen ditu. Lakedemek, maltzurki, lehenik aljeriar neskak erakusten dizkio, gero palestinarrak; nahiz eta ez diren paxaren gustukoak, bertan dauden beste pertsonaia batzuek erosten dituzte. Lankedemek Gulnara jarkiezina jartzen du paxaren aurrean, harrapatu berria; bere edertasunagatik azpiratua (Gulnararen dantza), paxak berehala erosten du eta bere haremera eramaten; urrezko poltsa bat jaurtitzen dio Lankedemi, poztu dadin (Lankedemen garaipen-dantza).

Baina onena amaierarako gorde du: bat-batean, Medora bikaina azaleratzen du... Paxa ezereztu egiten du bere edertasunak. Lankedemek ez duela saldu nahi simulatzen du. Kanpotar talde bat agertzen da (janzkeragatik); bere nagusia Conrad da, kortsarioa, enkantean parte hartzen duena, eta, azkenean, indarrez eramatea lortzen du. Medorak maitalea ezagutu du, Conrad, bere zerbitzari Ali eta bere lagun Birbanto utzi ditu. Nahasmen orokor horretan, kortsarioek gainerako esklaboak askatzen dituzte — Gulnara izan ezik, Said Paxaren jauregira eraman baitituzte — eta, soldadu otomandarrak iritsi aurretik, Lankedem eta bere altxorra preso hartzen dituzte.

;II. Ekitaldia Piraten kobazuloa
Piraten haitzuloan, Medora Conrad konbentzitzen saiatzen da bidelapur bizitza utzi eta presoak aska ditzan, baina Birbanto eta bere lagunak ez daude ados, saldu eta harrapakina banatzeko asmoa baitzuten. Borroka bat hasi zen eta Birbanto Lankedemekin harremanetan jarri zen Conradi somniferoa emateko eta horrela Medora eramateko. Planak eragina du eta biek Medora eramaten dute Conrad lo dagoen bitartean.

;III. ekitaldia Harema
Said Paxa bere jauregian dago, beretzat dantzan ari diren odaliskaz inguratuta. Lankedem ezusteko batekin dator: Medora, Conradengan pentsatuz tristuraz dantzatzen duena, nahiz eta gero poztu egiten den bere lagun Gulnararekin "Lorategi animatuan" berriz topo egitean. Conrad eta bere lagunak erromesez mozorrotuta iristen dira jauregira eta Medora eta Gulnara askatzea lortzen dute. Ihesaldian, Korsarioak Birabantoren traizioaren berri izan eta hil egin zuen. Conrad, Medora, Ali eta Gulnara zoriontasunaren bila abiatuko dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loti ederra (balleta)

***Loti ederra*** () hitzaurrean eta hiru ekitalditan egituratutako maitagarri ipuin-balleta da, 1888an Ivan Vsevolozhski Antzoki Inperialen zuzendariak enkargatu eta 1890ean estreinatu zena. Musika Piotr Ilitx Txaikovskik konposatu zuen, 1889an partitura osatu zuena. Bere op. 66 da eta bere balletetako bigarrena da. Jatorrizko ekoizpenean, Marius Petipak sortu zuen koreografia, eta Ivan Vsevolozhskik sortu zuen eszenografia. Libretoa Ivan Vsevolozhskik eta Petipak berak idatzi zuten, Charles Perrault idazle frantsesak 1697an idatzitako *Loti ederra* ipuinean eta Grimm anaiek 1812an idatzitako idazleetan oinarrituta. Hirugarren ekitaldian, garai hartako autore frantsesen beste ipuinetako pertsonaiak agertzen dira, hala nola katu botaduna, Mari Errauskin, Txano Gorritxo eta Otsoa, katu zuria, txori urdin eta Florina printzesa, Ederra eta piztia, besteak beste.

Errepertorio klasikoko ballet ospetsuenetako bat bihurtu da obra. Lehen emanaldia 1890eko urtarrilaren 15ean izan zen, San Petersburgoko Mariinski antzokian. Carlotta Brianzak printzesa irudikatu zuen eta Pavel Gerdtek printzea, Marius Petipa lilen maitagarri eta Enrico Cecchetti Carabosse aztia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augustin Misago

**Augustin Misago** (Ruvune, 1943 – Gikongoro, 2012ko martxoaren 12a) ruandar elizgizon katolikoa izan zen, 1992tik hil zen arte Gikongoroko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Augustin Misago Ruvunen jaio zen 1943an, eta 1971ko uztailaren 25ean apaiztu zen. 1992ko martxoaren 30ean Joan Paulo II.a aita santuak Gikongoroko elizbarrutia ezarri zuen eta Misago bertako lehen apezpiku izendatu zuten. Urte bereko ekainaren 28an apezpiku ordenatu zuten.

1999an atxilotu zuten Ruandako genozidioan parte hartzea egotzita, eta 30 ikasleren hilketa leporatu zioten. 14 hilabete espetxean eman ondoren, haren aurkako karguak kendu zituzten, 2000n espetxetik irten zen eta karguan jarraitu zuen. Urte horretan bertan Joan Paulo II.ak audientzia eman zion. 

2001eko uztailaren 2an, 1980ko hamarkadan gertatu omen ziren Kibehoko Andre Mariaren agerraldiak sinesteko modukoak zirela adierazi zuen. 

2012ko martxoaren 12an hil zen Gikongoron, ustez bihotzekoak jota. 

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Romeo eta Julieta (Prokofiev)

***Romeo eta Julieta*** () Sergei Prokofiev errusiar musikagileak konposatutako hiru ekitaldiko balleta izan zen. Libretoa Adrian Piotrovski, Sergei Prokofiev, Sergei Radlov eta Leonid Lavrovskirena da, azkena koreografiaren egilea ere izanda. William Shakespeareren izen bereko obran oinarrituta dago. Balletaren estreinaldia 1940ko urtarrilaren 11n izan zen Leningradoko Kirov Antzokian, eta Galina Ulanova izan zen Julietaren rolaren lehen interpretea. Bestalde, Prokofievek aurretik hiru *suite* sinfoniko konposatu zituen ballet honen musikaren zati batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manaia Nuku

**Manaia Nuku** (2002ko irailaren 3a - ) Zeelanda Berriko errugbilaria da. Zazpiko errugbian aritzen da, eta Zeelanda Berriko zazpiko errugbiko selekzio nazionaleko kidea da. 2021etik Black Ferns Sevens taldearekin kontratua du, eta 2022ko Ozeaniako Zazpiko Errugbi Txapelketan aritu zen Black Ferns Pango taldearekin. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen Parisen, emakumezkoen txapelketan Kanada gainditu ostean.

### Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Paris 2024 (Frantzia), urrezko domina irabazi zuen Zeelanda Berriko taldearekin, Kanada (zilarrezkoa) eta AEB (brontzezkoa) taldeen aurretik sailkatuta. Hauexek osatu zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Jazmin Felix-Hotham, Sarah Hirini, Tyla King, Jorja Miller, Manaia Nuku, Mahina Paul, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Theresa Fitzpatrick, Stacey Waaka, Portia Woodman, Tysha Ikenasio, Tenika Willison eta Kelsey Teneti.

## Kanpo estekak
Nebraska Estatuko Kapitolioa

**Nebraska Estatuko Kapitolioa** (), Ameriketako Estatu Batuetako Liconln hirian dagoen Nebraska estatuaren gobernu-egoitza da.

## Historia 
Bertram Goodhue arkitektorak 1920an proiektua prestatu zuen. Eraikinaren ezaugarri nagusia 122 metroko altuera duen dorrea da. Dorre gainean kupula bat dago. Estiko aldetik eklektikoa da; estilo aldetik Eliel Saarinen arkitekto finlandiarrarekin antzekotasuna ikusi egin da. Eraikuntza 1922an hasi zen. Bi urte geroago Goodhuek hil zen. Eraikina 1932 arte ez zen amaitu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Gia Coppola

**Gian-Carla Coppola** (Los Angeles, Kalifornia,1987ko urtarrilaren 1a) zinema zuzendari eta gidoilari estatubatuarra da. 

Coppolak zuzendutako lehen filma *Palo Alto* izan zen, 2013. urtean. *The Last Showgirl* filma aurkeztu zuen 2024ko Donostiako Zinemaldiko sail ofizialean.

Coppola familiako kidea da.

## Bizitza 
Gian-Carlo Coppola zinema ekoizlearen eta Jacqui de la Fontainen alaba bakarra da. Aita itsasontzi azkar baten instripuan hil zen, ama haurdun zegoen bitartean.

Aitona Francis Ford Coppolak zuzendutako *Jack* 1996ko filmeko kredituek "Gia'rentzat tiro izar bat ikusten duzunean..." eskaintza daukate. Gia filmeko pertsonaiaren adinetik gertu zegoen une horretan.

Los Angelesen zein Napa haraneko Coppolaren familia mahastian hazi zen. Sofia Coppola izebaren film grabazio setetan eman zuen haurtzaroko zati handi bat. Laguntzaile gisa lan egin zuen *Somewhere* haren filmeko jantzien sailean, eta sormen aholkulari gisa Francis Ford Coppolaren *Twixt*-en.

Bigarren Hezkuntza utzi zuen (Archer School for Girls) eta bere kabuz atera zuen GEDa, Bigarren Hezkuntzaren azterketa baliokidea.

Unibertsitatean izan ondoren, argazkilaritza ikasi zuen New Yorkeko *Bard Collegen*.

## Filmografia 
### Filmak 
* *Palo Alto* (2013, zuzendaria eta gidoilaria).
* *Mainstream* (2020, zuzendaria eta gidoilaria).
* *The Last Showgirl* (2024, zuzendaria).

### Bideoklipak 
* "You're Not Good Enough" Blood Orange (2014).
* "Your Type" Carly Rae Jepsen (2015).
* "Cut to the Feeling" Carly Rae Jepsen (2017).
* "Applaud" Yves Tumor (2019).
* "Are You A Magician?" Soko (2020).
* ”Where Do We Go Now?” Gracie Abrams (2023).
* "Lucky" Halsey  (2024).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ester karboniko

thumb|150x150px|Ester karbonikoen egitura orokorra

Kimika organikoan **ester karbonikoak** konposatu organikoen familia bat da. Azido karbonikoaren estertzat jo daitezke eta funtzio-talde gisa karbonilo talde bat eta honi lotutako bi alkoxi talde ditu. Honelako egitura orokorra dute: R−O−C(=O)−O−R', karbonato inorganikoen parekoa.

Ester karboniko txikienak, dimetil karbonatoa eta etilen karbonatoa esaterako disolbatzaile moduan usatzen dira. Horietako batzuk gainera litio-baterien elektrolitoak dira. Halaber, polikarbonatoen familiako polimeroek karbonato taldea dute beren egituretan.

Dimetil dikarbonatoa edari alkoholilkoak kontserbatzeko ere baliatzen da. E 242 da bere E zenbakia.

## Egitura 
Ester karbonikoen hiru klase nagusi daude: ziklikoak, aziklikoak eta polimerikoak.

Ester karboniko aziklikoen kasuan bi ordezkatzaileak igualak ala ez izan daitezke. Alifatikoak zein aromatikoak izan daitezke ordezkatzaileak. Sinpleenak dimetil karbonatoa eta difenil karbonatoa dira.

Ester karboniko ziklikoetan karbonato taldeak bi edo hiru karbono-zubiz osatutako egitura eratzen du. Etilen karbonatoa eta trimetilen karbonatoa aipa daitezke etsenplurako. Zubiko karbonoek ordezkatzaileak izan ditzakete prolipen karbonatoaren kasuan legez, zeinek metilo talde bat duen ordekatzaile.

Hirugarren klasea polimeroak dira, polikarbonatoak, poli(propilen karbonato)a eta poli(bisfenol A karbonato)a bezala.

## Sintesia 
Karbonato organikoak ez dira prestatzen karbonato ezorganikoen gatzetatik abiatuta. Bi bide nagusi daude. Batean alkohol edo fenol bat fosgenorekin erreakzionarazten da. Bestean fosgenoaren ordez karbono(II) oxidoa baliatzen da oxidatzaile baten presentzian.

2 ROH + COCl2 → ROC(O)OR + 2 HCl

2 MeOH + CO  +  1/2 O2 → MeOC(O)OMe + H2O

## Hainbat adibide 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aloys Bigirumwami

**Aloys Bigirumwami** (Zaza, 1904ko abenduaren 22a – Ruhengeri, 1986ko ekainaren 3a) ruandar elizgizon katolikoa izan zen, 1959tik 1973ra Nyundoko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Aloys Bigirumwami 1904ko abenduaren 22an jaio zen Zazan, tutsi jatorriko familian, eta abenduaren 25ean bataiatu zuten. Haren aita, Joseph Rukamba, 1900ean  sortutako Zazako misio katolikoko lehen kristauetako bat izan zen. Aloys familiako hamabi seme-alabetatik zaharrena zen.

Hamar urte zutiela, Kabgayiko San Leon apaizgaitegi txikian ikasten hasi zen. Hainbat eskola eta ospitale eraikitzea enkargatu zuen, eta neskei hezkuntza lortzen lagundu zien.

1973ko abenduaren 17an erretiroa hartu zuen. Gainera, Ruandako kulturari buruzko liburu ugari idatzi zituen. 

* *Imigani migufi, inshamarenga, ibisakuzo: Proverbes, dictons, devinettes* (1967)
* *Présentation et commentaire des cinq volumes écrits par Mgr. Bigirumwami* (1971)
* *Imigani miremire* (1971)
* ''Ibitekerezo, ... amahamba n'amzina y'inkae ibiganiro* (1972)
* *Imana y'abantu, abantu b'Imana, Imana mu bantu abantu mu mana* (1979)
* *Imihigo, imiziro n'imiziririzo mu Rwanda: Proverbs, essays and poems about Rwanda* (1984)
* *Contes moraux du Rwanda* (Bernardin Muzungurekin batera, 1987, hil ostekoa)
* *Paroles du soir: contes du Rwanda* (Pierre Crépeaurekin batera, 2000, hil ostekoa)
* *Cent Contes Du Rwanda'' (Pierre Crépeaurekin batera, 2005, hil ostekoa)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phellodon melaleucus

***Phellodon melaleucus*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydnum pullum*, *Hydnum connatum*, *Hydnum delicatum*, *Hydnum fuscum foetens*, *Hydnum graveolens*, *Hydnellum connatum*, *Hydnellum graveolens*, *Hydnellum melaleucum*, *Phellodon graveolens*, *Calodon melaleucum*, *Calodon graveolens*, *Calodon pullum*, *Phaeodon connatus*, *Phellodon delicatus*, *Phellodon pullus*, *Phellodon brunneoroseus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, laua, unbilikatua edo ziatiforme mehea, biguna, zimurtsua, zetaduna, eremu zirkularrik gabe, grisaxka-arre kolorekoa, ertz zuri zabalarekin.

**Eztenak:** Finak eta motzak (1-1,5 mm), zuriak, gero gris argiak.

**Hanka:** Lodia, leuna, arrexka, luzanga, garaieran.

**Haragia:** Suberosoa, biguna, arrexka, *Trigonella* edo *Foemum graecum* edo txikoria txigortuaren usain handiarekin.

**Etimologia:** *Hydnum* terminoa greziar tubero hitzetik dator, Linneoren onddo genero honi emandako izen arbitrarioa. *Graveolens* epitetoa bere usain handiagatik du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Usain oso bereizgarria du, lehortzean areagotu egiten den iraunkorra, Friesen arabera, usaina nahikoa izango litzateke  oso antzekoa den *Hydnum cyathiforme*-tik bereizteko, baina *Hydnum cyathiforme*-ren kapela argi eta garbi zonatua  eta *Phellodon graveolens*-ena zonatu gabea baliogarria dela dirudi.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Taldeka konifero edo hostozabalen soilguneetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Costa Rica, Kuba, Europa, Errusia, Himalaiako eremua (batez ere India eta Txina), Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gyrodontium sacchari

***Dentipellis fragilis*** *Coniophoraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: ''*Hydnum henningsii*, *Gyrodontium henningsii*, *Boninohydnum pini*, *Hydnum flavidum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, elastikoa, gutxi asko sakabanatuta, erresupinatua, tuberkulatu-estalaktitikoa, enmarginatua, hori-haragi kolorekoa, guztiz eztentxoz estalia, lehenengo tuberkuliformeak, gero espatuliformeak edo  ezten formakoak. Guztiz leizetsua, ezten lezniformez estalitako barrunbearekin.

**Haragia:** Horia, haritsua.

**Etimologia:** *Hydnum* terminoa greziar tubero hitzetik dator, Linneoren onddo genero honi emandako izen arbitrarioa.  *Henningsii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Bere eztenak eztalaktita txikiak balira bezala erakusten dituen *Hidnacea* forma bitxia.

## Sasoia eta lekua 
Landare exotikoen enborretan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzoki Nazionala (Munich)

**Antzoki Nazionala** () Munich hirian dagoen opera-antzokia da, Bavariako Estatu Operaren egoitza dena. 

Bavariako Estatu Operak Prinzregententheater antzokian (XX. mendearen hasieran eraikitako antzokia, Richard Wagnerren esanen arabera eraikitako Bayreutheko Festspielhaus antzokiaren oso desberdina ez dena) eta Cuvilliés Antzokian (1750eko hamarkadan eraikia eta Beauvertek «harribitxi rococo» gisa deskribatua) ere emanaldiak eskaintzen ditu.

Bere lehen urteetan, Antzoki Nazionalak opera ugariren estreinaldiak izan zituen, horietako asko alemaniar musikagileenak. Horien artean, Wagnerren *Tristan und Isolde* (1865), *Die Meistersinger von Nürnberg* (1868), *Das Rheingold* (1869) eta *Die Walküre* (1870) nabarmentzen dira.

## Kanpo estekak
Romeo Montesco

**Romeo Montesco** (; ) William Shakespeare antzerkigile ingelesaren *Romeo eta Julieta* tragediaren izenburuko pertsonaietako bat da. Antzezlaneko gizonezko protagonista da eta Montescotarren familiako patriarkaren seme bakarra da. Julietarekin maiteminduko da, Capuletotarren familiako kide batekin (Montescotarrek etsaitasuna mantentzen dute berarekin). *Romeo eta Julieta*ren istorioak historia luzea du, Shakespeareren lanaren aurretik. Julietaren lehengusua, Teobaldo, duelu batean hil ondoren, Romeok erbestera jo behar du. Hala ere, Julietaren ustezko heriotzaren berri izatean, bere buruaz beste egiten du.

Romeo, seme bakarra (Julieta bezala), pertsonaia nagusietako bat da obran, eta bere presentzia etengabea da. Bere maitasun sutsu eta idealistak "Romeo" hitza hainbat hizkuntzatan "maitale sutsuaren" sinonimo bihurtzera eraman du. Askotan halakotzat hartu izan den arren, ez dago argi "Montesco" hitzaren zentzu modernoan abizena denik.

## Sorrera 
Pertsonaiaren jatorria Ovidioren *Metamorfosiak* lanean agertzen den Piramoraino igo daiteke, nahiz eta bere lehen gorpuzte modernoa Mariottoren pertsonaian aurkitzen den, Masuccio Salernitanoren *Il Novellino*ren (1476) hogeita hamahirugarren istorioan. Istorio hau Luigi da Portok moldatu zuen *Giulietta eta Romeo* bezala (1530), eta Shakespeareren iturri nagusia Arthur Brookek idatzitako testu honen ingelesezko itzulpena izan zen. Shakespeare, *Romeo eta Julieta* idazten ari zela, Ovidiorengan zuzenean inspiratzea nahiko gertagaitza den arren, askoz ere onargarriagoa da Piramoren istorioak idazle italiarrengan eragina izatea, autore ingelesaren idazlanetan oinarritu baitzen. Shakespearek kontsultatu zituen bi iturri nagusiak Brookesen Luigi da Portoren lanaren itzulpena eta W. Painterren *The goodly history of the true, and constant Love between Romeo and Juliet* izan ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak