Irisarri

**Irisarri** Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Arberoa eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Errobi ibaira isurtzen den Lakako erreka udalerritik igarotzen da. Baita azken honen ibaiadar batzuk ere: Elhurreko erreka, Oihanhandia erreka, Gatarriko erreka eta Larhaneko ura.

### Udalerri mugakideak 
* Heleta iparraldean
* Ortzaize mendebaldean
* Iholdi eta Suhuskune ekialdean
### Etxeak eta auzoak 
* Baigura
* Pagotzona
* Basaburu
* Otsateheta
* Etxalgi
* Oihanhandi
* Plaza

## Historia 
Irisarriren jaiotza, enkomienda zen Ospitalearen eta bere otoizlekuaren eraikitzearekin gauzatu zen izan zen XII. mendean, 1150. urtearen inguruan. Hasieran Jerusalemeko enkomienda izanik, Ospitalea 1530. urtearen inguruan Maltako enkomienda bihurtu zen.

1350ean Irisarrin 23 etxe zeuden, denak bi izan ezik enkomiendaren menekoak ziren, zeinean jaunak egiten zituen agintari eta administratzaile lanak.

1607. urtean, Irisarriko jaunak, Martin de Larreak, Ospitalearen berreraikuntzari ekin zion, ospitalea Nafarroa Behereko eraikinik ederrenetarikoa bihurtuz. Otoizlekua ere berriztatua izan zen eta Donibane eliza bihurtu. Eliza sakonki eraldatua izan zen 1860an.

## Ondarea 
Herrian eraikin desberdinak ikus daitezke, asko XVII. mendekoak. Hona hemen eraikin garrantzitsu batzuk:
* Gazteluzaharrean, Baigura mendian, kastro bat dago.
* San Joan Bataiatzailearen eliza Irisarriko parrokia eliza da. Elementu zaharrenak XV. eta XVI. mendetakoak dira. Kanpoko arkitektura eta ezkila dorrea ikusgarriak dira.
* Ospitalea etxea, XII. mendean eraikia, egungoa XVII. mendeko eraikina da. Egun Ondarearen Hezkuntza Zentroa da.
* Irisarriko bidegurutzea, Ospitalearen alboan (ipar-mendebaldean) kokaturiko gurutzea monumentu izendaturik dago.
* Bidegaina baserria, XVII. mendekoa.
* Zaldunbidea baserria.
* Gazteluberria jauregia.
* Iturraldea baserria, XVIII. mendekoa.

## Ekonomia 
Herriko ekonomia, laborantzan dago oinarriturik
Urtero herrian egiten zen ahari azokak ospe handia zuen.

## Demografia 
## Kultura 
Udalerria Errobiko bidean dago kokaturik, Donejakue Bidearen aldaera batean. Bide hau, erromesek Baionatik Nafarroako bidea hartzeko erabiltzen zuten, era honetan, Donibane Garazitik Pirinioak gurutzatzeko.

2019tik 2023ra bertan antolatu zuten Euskal Herria Zuzenean musika jaialdia.

## Argazki galeria 

Irudi:Irisarri herria.jpg|Irisarriko bista partziala
Irudi:Irisarriko paisaia, Iparlako mendilerroa atzean.jpg|Irisarriko paisaia, Iparlako mendilerroa atzean
Irudi:Irisarriko baserriak.jpg|Irisarriko baserriak
Irudi:Irissarry Fronton Eglise.JPG|Irisarriko pilotalekua, atzean Donibane eliza duelarik
Irudi:Irissarry Eglise.JPG|San Joan Bataiatzailearen elizaren barrualdea
Irudi:Irissarry Orgue.JPG|Elizako organoa
Irudi:Irissarry Vitrail.jpg|Elizako beirategia
Irudi:Ospitalea.jpg|Ospitalea etxea
Irudi:Irissarry Maison.jpg|Irisarriko etxe bat
Irudi:Irissarry (Pyr-Atl, Fr) Mairie.JPG|Irisarriko herriko etxea
Irudi:Irissarry Linteau.jpg|Etxe baten atari gaineko harri landua
Irudi:Irissarry Stèle3.JPG|Hilarria
Irudi:Irissarry Pottok.jpg|Pottoka

## Irisartar ospetsuak 
* Bernard Lavielle (1912-1997), idazlea.
* Beñat Soule (1947-), bertsolaria.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arberoa
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak