Estoniar neopaganismo

thumb|*Jumiõis*, taaraismoaren eta *maausk*en ikurra eta Maavalla Koda erlijio-erakundearen logotipo ofiziala.

**Estoniar neopaganismoa** edo **Estoniako bertako fedea** antzinako estoniarren sinismenetan oinarritutako gaur egungo erlijio pagano berri bat da. Estoniako bertako erlijioaren hainbat berpizkunde garaikide hartzen ditu barne. 

Bi adar nagusi ditu: **taaraismoa** (), Taara edo Tharapita jainkoan oinarritutako fede monista, 1928an erlijio nazional gisa sortua; eta ***maausk*** (), erlijio-ikuspegi zabalagoa, tokiko jainkoen gurtza, naturaren gurtza eta lurrean zentratutako erlijioa barne hartzen dituena. 

2021eko inkesta baten arabera, *maausk* mugimenduaren 3.860 jarraitzaile autodeklaratu eta taaraismoaren 1.770 jarraitzaile autodeklaratu zeuden Estonian. 

## Adarrak 
### Taaraismoa 
Estoniako antzinako erlijioa berpizteko saiakera Pühik zirkulu artistikoarekin hasi zen, Marta Lepp (Maarda Utuste)-ren ekimenez, 1919ko udazkenean Tallinnen bildu zen Sortze Batzordearen mahaian.

Taaraismoa 1928an sortu zuten intelektual estoniarrek, besteak beste, Kustas Utuste militarrak eta Marta Lepp idazleak, Estoniako kultura eta identitate tradizionala berresteko helburuarekin. Kristautasuna alemaniarrek ekarritako erlijio arrotz gisa ikusita, bertako erlijio politeistara jo zuten.

Aleksander Põrkek Hirutasunaren printzipioa taaraismoan sartzea proposatu zuen, non Aita Friedrich Reinhold Kreutzwald izango litzatekeen, Semea Carl Robert Jakobson, eta Espiritu Santua edo Ama Lydia Koidula.

Taaraistek ikuspegi monista edo monoteista bat dute, non jainko guztiak Tharapita edo Taara jainkoarekin identifikatzen duten errealitate panteista bakarraren alderdiak diren.

Taaraismoaren irakaspenak honako adierazpen hauetan oinarritzen dira:

* Biharkoan sinesten dut.
* Sinesten dut bihar gaur baino hobea izango dela.
* Sinesten dut bihar gaur baino hobea izango dela, hala izan dadin laguntzen badut. Taarak lagunduko dit!
* Mundu-ikuskera garatu batek jainko bakarra onar dezake. Estoniarrek Taara deitzen diote.
* Taara ezin da zehaztu edo irudikatu.
* Taara jakin gabe ezagutzen dena da, arimarekin hautematen dena.
* Taara bizitzaren misterioaren esanahi sakonena da.

### *Maausk* 
*Maausk* («bertako erlijioa») natura gurtzeko mugimendu aktibista bat da, tokiko jainkoen gurtzan oinarritua, eta mugimendu taaraistarekin zerikusirik ez duena. Estoniako kulturaren ustezko sustrai eta tradizio ez-kristau eta ez-europarrak azpimarratzen ditu. *Maausk* mugimendua 1980ko hamarkadan sortu zen. Gehienbat fede politeista edo panteista da, jainkotiarra naturarekin identifikatzen duena. Urteko egutegi ziklikoan, jaiegun garrantzitsuenak hauek dira: abenduaren 25ean ospatzen diren *Jõulud* (neguko solstizioa) eta *Jõulukuu* (urte berria); *Jaanipäev* (udako solstizioa); *Munadepühad*, *Leedopäev* eta *Kasupäev* dira.

*Maausk* jarraitzaileen santutegiak *hiis* edo beste gune natural batzuk dira. Jendea santutegietara joaten da jaiegun garrantzitsuetan edo beste ekitaldi garrantzitsu batzuetan, naturarekiko harmonia ezartzeko, bakea sentitzeko eta indarra biltzeko. Santutegira joan aurretik, gorputza eta adimena garbitu behar dituzte. Haien etikak *mõnu* edo *mõnus* («gozamena», «harmonia» edo «oreka») azpimarratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak