open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coma (1978ko filma)

***Coma***, 1978ko Michael Crichton estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller film bat da. Robin Cook idazlearen *1977ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Geneviève Bujold, Michael Douglas, Elizabeth Ashley, Richard Widmark eta Rip Torn aktoreek antzeztu zuten, gainera antzezpen laburragoetan gerora ezagunak izango ziren Tom Selleck, Lois Chiles eta Ed Harris aktoreak ere agertzen dira.

## Argumentua 
AEB, Boston, Susan Wheeler (Geneviève Bujold) eta Mark Bellows (Michael Douglas) doktore gazteak Boston Memorial Ospitalean praktikak burutzen ari dira. Ebakuntza batean beren pazienteetako bat anestesiaren ondorioz ezusteko erreakzioa izan eta koman geldituko da. Egoera honek Susani ospitaleko arduradunen babespean funtzionatzen duen erakunde makabro bat dagoela jakitea ahalbideratuko dio. 

## Aktoreak 
* Geneviève Bujold: Susan Wheeler doktorea
* Michael Douglas: Mark Bellows doktorea
* Elizabeth Ashley: Emerson andrea, Jefferson institutuko kidea
* Rip Torn: George doktorea, anestesista
* Richard Widmark: George A. Harris doktorea, zirujau nagusia
* Lois Chiles: Nancy Greenly, Susanen lagunik onena
* Michael MacRae: Bill
* Hari Rhodes: Morelind doktorea
* Gary Barton: Informatika teknikaria
* Frank Downing: Kelly
* Richard Doyle: Jim
* Alan Haufrect: Jerry Marcus doktorea
* Lance LeGault: Vince
* Betty McGuire: Erizaina
* Tom Selleck: Sean Murphy, pazientea
* Ed Harris: Patologiako erresidentea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Santa Colomako hagina

**Santa Colomako hagina**, asturieraz *Texu de Santa Colomba*, Espainiako Asturias autonomia erkidegoan dagoen hagin arrunt nabarmen bat da, Allande udalerriko Santa Colomba parrokian. Aurrez XIV. mendeko beste eliza baten gainean 1785ean eraikitako elizaren alboan dago. Ustez, mila urte baina gehiago omen dauzka eta Asturiasko zuhaitzik antzinakoenatzat jotzen da.

14,5 metroko altuera, 12 metro zabal eta 6 metroko perimetroa du.

## Kanpo estekak
Vincent Luis

**Vincent Luis** (Vesoul, 1989ko ekainaren 27a) triatloian lehiatzen den kirolari frantziarra da.

Udako hiru Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, 2012 eta 2020 urteen artean, brontzezko domina lortuz Tokyo 2020an, errelebo mistoan Léonie Périault, Cassandre Beaugrand eta Dorian Coninx-ekin batera, eta zazpigarren postua Rio de Janeiron 2016an, banakako proban.

Lau domina irabazi zituen Munduko Triatloi Txapelketan, 2015 eta 2020 urteen artean, eta bost domina, Munduko Errelebo Mistoen Triatloi Txapelketan, 2012 eta 2019 urteen artean. Horrez gain, 2016ko Europako Triatloi Abiadurako Txapelketan urrezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
**Abiadura Triatloi**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altzagako artea

**Altzagako artea**, Gipuzkoako Altzaga udalerriaren herrigunean dagoen arte zuhaitz nabarmen bat da, Goierri eskualdean. San Migel elizaren atarian dago.

Ale honek 3,6 metroko zirkunferentzia eta 16 metroko altuer dauka, bere enborra oso lodia izanik. Bere adina 2021ean 120 urte ingurukoa zen, XIX. mendearen amaieraldekoa, eta aurrez toki berean zegoen eta 300 urtera iritsitako beste arte zahar bat ordezkatu zuen.
Eskarne Mujika

**Eskarne Mujika Gallastegi** (Bergara, 1958) itzultzaile gipuzkoarra da. Hainbat literatura-lan ditu euskarara ekarriak, besteak beste, Agota Kristofen lau.

## Itzulpenak
### Narratiba
* Rafael Sánchez Ferlosio: *Alfanhui* (Ibaizabal, 1995). Literatura Unibertsala bildumaren baitan argitaratutako lana.
* Agota Kristof: *Koaderno handia* (Alberdania, 1997).
* Hans Christian Andersen: *Hemeretzi ipuin* (Ibaizabal, 1997). Literatura Unibertsala bildumaren baitan argitaratutako lana. Beste hainbatekin batera itzuli zuen lan hau: Irene Aldasoro, Miren Arratibel, Aintzane Atela, Antton Olano, Arantzazu Royo eta Maria Jesus San Jose.
* Agota Kristof: *Atzo* (Alberdania, Elkar, 2003). Literatura Unibertsala bildumaren baitan argitaratutako lana.
* Agota Kristof: *Berdin dio* (Alberdania, 2005).
* Agota Kristof: *Analfabetoa idazle* (Alberdania, 2020).

### Komikia
* Alfonso Zapico: *Dublindarra* (Astiberri, 2016). Bego Montoriorekin batera itzulia.

### Saiakera
* Alex Rovira: *Zorte ona: ongizatera iristeko giltzarriak* (Alberdania, 2005).

## Sariak
*VIII. Ezekiel Etxebarria saria. Ermuko Udal Liburutegian urte horretan euskaraz gehien irakurri den liburuaren egileari/itzultzaileari ematen diote saria irakurleek. 2016an, Mujikak itzulitako *Koaderno handia* izan zen gehien irakurritako lana.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*Eskarne Mujika, Nor Da Nor datu-basean.
Ferruccio Parri

**Ferruccio Parri** (Pinerolo, 1890eko urtarrilaren 19a - Erroma, 1981eko abenduaren 8a) italiar partisano eta politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan 1945ean.

Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen eta lau aldiz zauritu zuten. Ondoren literatura ikasi zuen eta kazetari izan zen *Corriere della Sera* aldizkarian.

Benito Mussoliniren erregimenaren aurkako militante antifaxista izan zen eta hainbat aldiz atxilotu zuten. Erresistentziako kidea izan zen Bigarren Mundu Gerran eta Ekintza Alderdia (Partido d'Azione) eta bere partisanoen taldeak gidatu zituen. Nazio Askapenerako Batzordeko presidentea ere izan zen.

1945eko ekainetik abendura lehen ministro izan zen kontzentrazio-gobernu batean. 1946an Asanblea Konstituziogileko kide eta 1948an Senatuko kide hautatu zuten.
Gernikako Akordioa

**Gernikako Akordioa** Euskal Herriko gatazkaren konponbidean 2010eko irailaren 25ean Gernikan 28 eragile sozial, politiko eta sindikalek sinatutako akordioa izan zen. *Bake bidean. Aterabide demokratikoen akordioa* izenburuarekin, sinatzaileen artean zeuden Ezker abertzalea eta Eusko Alkartasuna. Lortu Arte akordioaren garapena izan zen akordio hau. Lortu Arte akordioa sinatu zutenez gain Aralar, Alternatiba eta Abertzaleen Batasuna alderdi politikoek sinatu zuten. LAB, STEE-EILAS, ESK, ELB, EHNE eta HIRU izan ziren sindikatuen aldetik sinatzaileak. Eragile sozialen artean Etxerat, Ikasle Abertzaleak, Bilgune Feminista edo Torturaren Aurkako Taldea zeuden. Gazte mailan GaztEHerriaren parte diren taldeak eta Iratzarrik sinatu zuten.

## Garapena 
Akordioa bera hainbat filtrazioren ondoren sinatu zen. Hilabete lehenago EAk eta Ezker Abertzaleak akordioa zutela agertu zen prentsan, hainbat alderdi politikori aurkeztu ondoren. Bi hauek filtrazioa Aralarren ardura zela esan zuten. Aralarrek berak hainbat datu filtratu zituen iraila hasieran Akordio hori hainbat eragileri aurkeztu zitzaien ondoren eta ekarpenak jasota dokumentua jada publiko egin zen, lehenago Diario de Noticias egunkarian berriro filtratu bazen ere.

## Akordioaren edukia 
Akordioaren puntu nagusian hauek dira:

Akordioaren sinatzaileek bai ETAri bai Espainiako Gobernuari pausoak ematea eskatzen diote. Aldi berean sinatzaile guztiek elkarrizketa politikoa Mitchell Printzipioak errespestatuz eman behar direla diote. Bide demokratiko eta politikoak galdegiten dituzten Euskal Herriko egoera politikoa konpontzeko.

## Ondorengoak 
2011ko urtarrilean Gernikako Adierazpenaren sinatzaileekin harremanetan jartzea eskatu zuen Euskal Preso Politikoen Kolektiboak . 2011ko otsailean, Gernikako Akordioko sinatzaileek EPPKko mintzakideekin bilduko zirela adierazi zuten. Bide horretan,  . 2011ko irailean bat egin zuen Gernikako Akordioarekin .

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges J. F. Köhler

**Georges Jean Franz Koehler** (Munich, 1946ko apirilaren 17a - Friburgo, 1995eko martxoaren 1a) alemaniar biologoa izan zen. 1984ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Niels Kaj Jerne eta César Milsteinekin batera immunologiaren alorrean egindako lanengatik. Antigorputz monoklonalak sortzeko Milstein eta Köhlerren teknika izan zen antigorputzak helburu terapeutikoekin erabiltzeko oinarria.

Cambridgeko Biologia Molekularreko Laborategian Milstein ezagutu zuen eta elkarrekin antigorputzak ikertu zituzten. 1984tik 1993ra Basileako Immunologia Institutuan jarraitu zuen ikertzen. 1986tik hil zen arte Max Planck Immunologia Institutuko zuzendaria izan zen.
J. P. Arencibia

**Jonathan Paul "J. P." Arencibia** (1986ko urtarrilaren 5a -) kubatar estatubatuar   beisboleko catcher profesional ohia da. Gaur egun, Bally Sports Floridako kirol analista da. Major League Baseball-en (MLB) jokatu zuen Torontoko Blue Jays, Texas Rangers eta Tampa Bay Rays taldeetan 2010etik 2015era.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La primera vez

***La primera vez*** 2001. urtean Borja Kobeagak eginiko film laburra da. Urte hartako Goya Sarietako hautagaia izan zen, lortu ez bazuen ere gogokoenetako bat zen.

## Sinopsia 
Begoña inoiz sexu-harremanik izan ez duen adineko emakume bat da, eta horregatik gigolo batengana jotzen du

## Pertsonaiak 
* Marivi Bilbao: Begoña
* Aitor Beltrán: gigoloa

## Kanpo estekak
Euskal Herriko bake prozesua (2009-2018)

**Euskal Herriko bake prozesua** 2009 eta 2018 artean euskal gatazka konpontzeko saiakera izan zen, Euskadi Ta Askatasunaren desegitearekin amaitu zena. Prozesuaren inguruan interpretazio bat baino gehiago daude, joera politikoen arabera, euskal gatazkaren izaeraren inguruan dauden bezala. Prozesu hau aurreko prozesu negoziatzailearen porrotaren ondoren abiatu zen eta nazioarteko parte hartze handia izan zuen. 

Bidean, Ezker Abertzalearen hainbat bake ekimen izan ziren, tartean Gernikako Akordioa. Gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia egin zen Aiete jauregian eta Harremanetarako Nazioarteko Taldeak bultzatuta ETAk Bakegileak talde zibilarekin amaitu zen armagabetzea egin zuen. Bide horretan Oslon hitzaldi saiakerak izan ziren, eta nazioarteko eragileen inplikazioa nabarmena izan zen.

Prozesuaren amaieran ETAk bere egitura guztiak desegin zituen, baina beste hainbat gai ebatzi gabe amaitu zutela salatu dute ezker independentistaren inguruko taldeek, tartean Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren egoera, eragindako biktima guztien aitortza eta talde independentistentzat gatazkaren muinean dagoen autodeterminaziorako eskubidea. ETAren biktima izan direnen aldetik ere, oroimenari buruzko kexak mantentzen dira, eta ETAk eragindako hainbat biktimen inguruko egia aitortzea.

## Kanpo estekak 
* Naiz egunkariaren webgune berezia.
Florence Bascom

**Florence Bascom** (1862ko uztailaren 14a - 1945eko ekainaren 18a) emakumeen aitzindaria izan zen geologo eta hezitzaile gisa 1800an. Bascom anomalia bihurtu zen XIX. mendean bi lizentziatura lortu zituenean. 1882an Artean lizentziatua eta 1884an Zientzietan lizentziatua biak Wisconsingo Unibertsitatean. Handik gutxira, 1887an, Bascomek geologiako masterra lortu zuen Wisconsingo Unibertsitatean. Bascom AEBetako geologian doktoregoa lortu zuen bigarren emakumea izan zen, 1893an. Johns Hopkins Unibertsitatean doktoretza jaso zuenean, erakundean lizentziatu zen lehen emakumea bihurtu zen. Geologian doktoretza lortu ondoren, 1896an Bascom Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzuan lan egin zuen lehen emakumea izan zen, baita geologian masterra lortu zuen lehen emakumeetako bat ere. Bascom ezaguna zen arlo horretan egindako aurkikuntza berritzaileengatik, eta emakumezko geologoen hurrengo belaunaldia zuzendu zuen. Geologoek Bascom "Ameriketako Estatu Batuetako lehen emakumezko geologoa" dela uste dute.

## Biografia 
Florence Bascom Williamstownen (Massachusetts) jaio zen, 1862ko uztailaren 14an.  Bascom bost haurretan gazteena, garai bateko gehienak ez bezala, emakumeak gizarteratzea bultzatzen zuen familia batekoa zen.  Bere aita, John Bascom, Williams Unibertsitateko irakaslea zen, eta geroago Wisconsin-Madisongo Unibertsitateko presidentea.  Bera izan zen bere karreraren eragilea eta geologia arloan izan zuen lehen harremana.  Bere ama, Emma Curtiss Bascom , sufragio mugimenduan parte hartzen zuen emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea zen.  Bere gurasoak emakumeen eskubideen aldekoak ziren eta emakumeak unibertsitateko ikasketak egitera bultzatu zituzten. 

Aita Wisconsin-Madisongo Unibertsitateko presidente bihurtu zen 1874an. Urtebete geroago 1875ean, unibertsitatea emakumeak onartzen hasi zen eta Bascom Hill, Madison campusean, familiaren eta haien ondarearen izena hartu zuen.

Florence Bascomek oso harreman estua izan zuen aitarekin eta hark oso eragin handia izan zuen bere bizitzan. Aitak buruko gaixotasunekin borrokatu zuen eta bere seme-alabak sarritan mendira eramaten zituen. Miaketa horiek eta etxean zituzten tresna zientifikoek bultzatu zuten zientzietan interesa. Florence 16 urterekin nota altuekin graduatu zen Madison High School-en. 

Bascom iktus baten ondorioz (garuneko hemorragia) hil zen 1945eko ekainaren 18an, 82 urte zituela.  Williamstowneko Williams College hilerrian lurperatuta dago, senitartekoen ondoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Pierre Sauvage

**Jean-Pierre Sauvage** (Paris, 1944ko urriaren 21a) frantziar kimikaria da. 2016ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Fraser Stoddart eta Ben Feringarekin batera molekulak erabilita munduko makinarik txikienak garatzeagatik.

Estrasburgoko Unibertsitatean kimika ikasi zuen eta unibertsitate bereko irakasle izan zen. Kimika supramolekularrean espezializatu zen. Katenano bat sintetizatzen lehena izan zen, eta, horri esker, makina molekularrak sortu ziren.
Invasion of the Body Snatchers (1978ko filma)

***Invasion of the Body Snatchers*** (euskaraz *Gorpu Lapurren Inbasioa*), 1978ko Philip Kaufman estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Donald Sutherland, Brooke Adams, Veronica Cartwright, Jeff Goldblum eta Leonard Nimoy aktoreek antzeztu zuten.

*1956ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da, biak ere Jack Finney idazlearen *The Body Snatchers* (1954) kontakizunean oinarrituak.

## Argumentua 
Urruneko planeta bateko mikroorganismo batzuk Lurrera iritsi berri dira. AEB, San Frantzisko, Matthew Bennell (Donald Sutherland) hiriko osasun departamentuko funtzionaria da, Elizabeth Driscoll kolaboratzaileak Matthewkiko miresmen profesionala baina gehiago duenez, bere senarraren izaera guztiz aldatu duen aldaketa bat jasan duela kontatuko dio. Matthewk txantxatzat hartuko du, baina egun hartan bertan beste hainbat pertsonek beren bikote eta lagunekiko mesfidantza sentitzen dutela ohartuko da. Orduan gertaera honi buruzko ikerketari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Donald Sutherland: Matthew Bennell
* Brooke Adams: Elizabeth Driscoll
* Leonard Nimoy: David Kibner doktorea
* Jeff Goldblum: Jack Bellicec
* Veronica Cartwright: Nancy Bellicec
* Art Hindle: Geoffrey Howell doktorea
* Lelia Goldoni: Katherine Hendley
* Kevin McCarthy: Korrikalaria (1951ko filmaren protagonista)
* Don Siegel: Taxilaria (1956ko filmaren zuzendaria)
* Tom Luddy: Ted Hendley
* Jerry Walter: Henri, jatetxearen jabea
* Robert Duvall as Priest on a swing
* Philip Kaufman (filmaren zuzendaria): Matthew Bennell telefono kabinan hizketan dagoela inguratzen duen kapeladun gizona, bai eta Bennellek kontaktatutako ofizialren ahotsetako bat ere
* Rose Kaufman (Philip Kaufmanen emaztea): Jackekin liburu jaialdian eztabaidatzen duen emakumea
* Joe Bellan: Harry

## Ikus, gainera 
* *Invasion of the Body Snatchers* (1956)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mr. Mom

***Mr. Mom*** (euskaraz *Ama jauna*), 1983ko Stan Dragoti estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Michael Keaton, Teri Garr, Martin Mull, Ann Jillian eta Christopher Lloyd aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Detroit, Jack Butler langabezian gelditu denez, berak eta Caroline (Teri Garr) emazteak hark beste lan bat topatu arte etxeko lanak eta haurrak zain ditzala erabaki dute. Okerrena Jackek etxekolanak nola egiten diren ideia zipitzik ez duela da, eta dena hondamendi batean amaituko da.

## Aktoreak 
* Michael Keaton: Jack Butler
* Teri Garr: Caroline Butler
* Frederick Koehler: Alex Butler
* Taliesin Jaffe: Kenny Butler
* Courtney eta Brittany White: Megan Butler
* Ann Jillian: Joan
* Christopher Lloyd: Larry
* Jeffrey Tambor: Jinx Latham
* Martin Mull: Ron Richardson
* Graham Jarvis: Howard Humphries
* Miriam Flynn: Annette
* Carolyn Seymour: Eve
* Patti Deutsch: Deli Girl

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Disjuntzio logiko

**Disjuntzioa** propozizioen arteko operazio bat da: Edo rekin erlaziona daiteke eta logika propozizionala eraikitzeko beharrezkoa da. Notazio aldetik "+" edo "\lor" ikurrarekin adieraz daiteke, disjuntzioa definitzeko haren egiazkotasun taulak aztertu behar dira.

## egiazkotasun taulak 
disjuntzioaren egiazkotasun taulak hauetsek dira

Taula honetan P eta Q bi esaldi dira eta haien artean nola jokatzen duten adierazten dugu taulak adibidez:

demagun esaldia dela:  gaur purea jan dut edo yogurta jan dut esaldi hau egia da purea jan baduzu eta yogurta ez, yogurta jan baduzu eta purea ez; eta purea eta yogurta jan badituzu ere esaldiak egia izaten jarraitzen du. Azkenik gezurra daez baldin baduzu purerik ez yogurtik jan.

## Propietateak 
* Trukakorra da: P \lor Q= Q \lor P
* elkarkorra da: (P\lor Q) \lor R=P\lor (Q \lor R)=P\lor Q \lor R
* neutroa du eta hau "gezurra" da: P \lor gezurra= P : P  hau diogunean esan nahi dugu P egia bada egia dela eta bestela gezurra
* P \lor {\lnot P}  egia da beti
* P \lor P=P

## Beste operazioekiko komportamoldea 
### Konjuntzioarekin 
* banakorra da (P \land Q)\lor R=(P \lor R)\land (Q\lor R)
* konjuntzioa disjuntzioarekiko ere (P \lor Q)\land R=(P \land R)\lor (Q\land R)

### Ezeztapenarekin 
Hau demorganen legeek arautzen dute:

\lnot (P \lor Q)= \lnot P \land \lnot Q

## Simboloa 
Literatura espezializatuan disjuntzio logikoaren sinbolo matematikoa aldatzen da. edo erabiltzeaz gain, normalean v (V) formako sinboloa erabiltzen da. Adibidez *a* **∨** *b*  a edo b esan nahi du.

Ondorengo adierazpen guztiak disyuntzioak dira:

*a* ∨ *b*

¬*a* ∨ *b*

*a* ∨ ¬*b* ∨ ¬*c* ∨ *d* ∨ ¬*e*

Multzoen teoriako nozio baliokidea multzoen bildura da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorrea (Tarot karta)

**Dorrea (XVI)** Taroten sorta tradizionalenetan hamaseigarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da. 

## Historia 
Karta hau Deabruaren ostean dator agertzen den Tarot sorta guztietan, eta bat batean jazotako ezagutza garrantzitsu edo potentzialki suntsikorra den aldaketa batekin lotu ohi da. Pintatutako lehen karta sortatan, adibidez Visconti-Sforza tarotean ez da agertzen, eta karta-jokoetan erabiltzen diren sorta batzuetan ez da agertzen. 

Karta guztiak gorde diren lehen tarot sortatan, Dorrea agertu ohi da. Diseinu eta izenak, ordea, oso aldakorrak dira. Minchiatean biluzik edo arropa gutxirekin dauden bi pertsona agertzen dira, sutan ari den eraikin bateko atetik ihesi. Belgikako tarotean eta Jacques Viévilleren XVII. mendekoan, karta *La Foudre* edo *La Fouldre* deitzen da, "Tximista", eta zehazki tximista batek jo duen zuhaitz bat agertzen da. Parisko Tarotan, XVII. mendekoa ere, Deabrua agertzen da danborrak jotzen, eta bere atzean agertzen da Infernuaren atea; hala ere *La Fouldre* izena mantentzen du. Marsellako Tarotak bi kontzeptuak batzen ditu, eta tximista batek jo duen dorre bat agertzen da, goiko aldea erortzear duena. Bi gizon agertzen dira bertatik erortzen, kolore anitzeko bolen zelai baterantz. Pamela Colman Smithen bertsioa Marsellakoan oinarritzne da, bi suzko mihirekin hebreerazko yod letraren formarekin bolen ordez. 

Azalpen ugari eskaini dira karta honen irudiak azaltzeko. Adibidez, baliteke erreferentzia bat izatea Babelgo dorreari, non Jainkoak gizakiak Zerura iritsi nahi zuen dorre bat suntsitzen duen. Bestela, Jesus infernuetara jaistea ere adierazten duela idatzi da, Erdi Aroaren amaierako liturgian maiz kontatzen zen drama; teoria honen arabera, Jesukristok Infernuaren atea joko luke. Minchiateko bertsioan Adam eta Eva izango lirateke Edenetik kanporatuak.

## Sinbolismoa 
Dorrearen interpretazioan kartomantzian arriskua, krisia, bat-bateko aldaketa, suntsiketa, gorengo jakintza lortzea eta askapena aipatzen dira. Rider-Waite sortan Dorrearen gainean koroa agertzen da, materialismoaren aipamen bat, merke erosi dena. 

Dorrea Marte planetarekin lotu ohi da astrologian.

## Irudi galeria 

Minchiate card deck - Florence - 1860-1890 - Trumps - 15 - La Casa del Diavolo.jpg|Minchiateko bertsioa
Belgian La Foudre.jpg|*La Foudre* belgikarra
Piedmontese tarot deck - Solesio - 1865 - Trump - 16 - The Tower.jpg|Piamonte
19 Le Temple Foudroye - H. Pussey Grand Etteilla Tarot Deck.jpg|Grand Etteilla Tarota
Playing Card (CH 18165941).jpg|Karta-joko batean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nemesio Artola

**Nemesio Artola Erroizenea** (Tolosa, 1843ko abenduaren 19a - Donostia, 1909ko urriaren 8a) gipuzkoar diplomazialari eta idazlea izan zen.

Tolosako Francisco Artola Larrañagaren eta Hernaniko Francisca Erroizenea Telletxearen semea. Ramon Artola idazlearen iloba izan zen. Dolores Galardi Zabalegi hernaniarrarekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten (Nemesio, Luisa, Francisca eta Victor).

Ferdinand de Lesseps ezagutu zuen Gipuzkoako trenbideetan berarekin lan egitean. Lessepsek Suezko kanalaren eraikuntzan laguntzaile gisa aukeratu zuen. Han langileen eta makineriaren arduraduna izan zen. Kanaleko lanak amaitu ondoren Egipton egon zen eta hogei urtez ohorezko kontsul izan zen Port Saiden.

Jerusalemgo Pater Nosterren Komentuko klaustroan Gure Aitaren euskarazko testua hizkuntza nagusien ondoan jartzeko agindua eman zuen. Kanalaren eraikuntzaren historia bat idatzi zuen, ehun urte geroago argitaratu zena. Egiptoko nekazaritza-sistemaz eta Lur Santuaz ere idatzi zuen.

Elisabet Katolikoaren Ordenako zalduna, Medjidieheko Ordena Otomandarreko ofiziala eta Itsas Merituaren Ordenako plaka izan zen. 

## Bibliografia 
* *Amadeo Delaunet: Noticias históricas y genealógicas de la Casa Solar de Artola*, 1450-1955, Donostia, 1955.
* *Biografía del Canal de Suez*, Madril, 1969.
* *Suez-ko ubidearen kondaira euskaldun batek idatzia*, “Zeruko Argia” 1969, nº 309, p. 12.
* *Apuntes necrológicos. Nemesio Artola Erroicenea*, “Euskal-Erria”, 1909, LXI, 342-343.
* Castells, A.M.: *Figuras guipuzcoanas. Nemesio Artola*, “Euskal-Erria”, 1902, XLVII, 489-490.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karen Khatxanov

**Karen Abgarovitx Khatxanov** (; 1996ko maiatzaren 21a) errusiako tenislari profesionala da. Lau ATP titulu irabazi ditu banaka, tartean 2018ko Parisko Mastersa. Khatxanov-ek munduko bakarkako 8. postua lortu zuen 2019ko uztailaren 15ean, bere posturik gorena, 2019ko Frantziako Irekiko final laurdenetara iritsi ondoren.

## Lehen urteak eta aurrekariak 
Khatxanov hiru urterekin hasi zen tenisean haurtzaindegian gurasoek tenis taldean sartu zutenean. Bere aita Abgar, Armeniarra,boleibol jokalaria zen medikuntza ikasten hasi aurretik, bere ama, Natalia, errusiarra, halaber, medikuntza ikasi zuen ere. Hazten ari zenean, bere idoloak Marat Safin eta Juan Martín del Potro izan ziren eta kirol talde gogokoenak Real Madril eta Miami Heat dira. Jokalari profesionala izatea erabaki zuen 12 urterekin.

Khatxanovek 15 urte bete ondoren Split-era (Kroazia) joan zen bizitzera eta bertan entrenatu zuen Vedran Martić-ekin, Goran Ivanišević-en entrenatzaile ohiarekin. Geroago, Bartzelonara joan zen bizitzera eta Galo Blancok entrenatu zuen.

## Junior mailako ibilbidea 
Khatxanovek 18 urtez azpiko Europako Txapelketa irabazi zuen Suitzan 2013ko uztailean. Andrey Rublevekin batera binakako zilarrezko domina irabazi zuen 2014ko Udako Gazte Olinpiar Jokoetan. Finalean galdu zuten Orlando Luz eta Marcelo Zormann jokalari brasildarren aurka.

## Ibilbide profesionala 
### Estatistikak 
#### Olinpiar dominak 
##### Bakarka: 1 (zilarrezko domina 1) 
#### Master txapelketak 
##### Bakarka: 1 (Titulu 1) 
##### Binakakoa: 2 (2 bigarren postu) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikola Mektić

**Nikola Mektić** (1988ko abenduaren 24a) kroaziar tenislari profesionala da. Binakako espezialista, gizonezkoen binakako munduko lehen postua lortu zuen 2021eko urrian, eta hori lortu zuen historiako 55. jokalaria izan zen, eta Kroaziako bigarren tenislaria lorpen honekin.

Bi aldiz Grand Slameko txapelduna da, 2021eko Wimbledon Txapelketa irabazi zuen gizonezkoen binakako proban Mate Pavić bikotearekin eta 2020ko Australiako Irekia Barbora Krejčíkovárekin binakako mistoen proban. Mektićek 2020ko AEBetako Openean bigarren postua lortu zuen Wesley Koolhof-ekin gizonezkoen binakakoan, eta 2018ko US Open-ean Alicja Rosolska-rekin binakako mistoen proban.

Mektićek binakako 16 titulu irabazi ditu ATP Tourrean, horien artean sei Masters 1000 mailan lau bikote ezberdinekin. Mektićek 2020ko ATP Finala ere irabazi zuen Koolhofekin. Banakakoetan, 2013ko maiatzean lortu zuen munduko 213. postu, bere bizitzako sailkapenik altuena. Mektić-ek 2018ko Davis Kopa irabazi zuen Kroaziako taldearekin, eta olinpiar urrezko domina irabazi zuen 2020ko Olinpiar Jokoetan Pavicekin batera.

## Final esanguratsuak 
### Grand Slam txapelketaren finalak 
#### Binakakoa: 2 (titulu 1, bigarren postu 1) 
#### Bikote mistoak: 2 (titulu 1, bigarren postu 1) 
### Olinpiar finalak 
#### Binakakoa: 1 (Urrezko domina 1) 
### Urte amaierako txapelketak 
#### Binakakoa: 1 (Titulu 1) 
## Estatistikak Binaka 
## Kanpo estekak
Kra-dai hizkuntzak

**Kra-dai** edo **tai-kadai** hizkuntzak Asiako hego-ekialdeko hizkuntzen familia bat dira. Garai batean, hizkuntza sino-tibetarren zatitzat hartzen ziren, eta gaur egun familia independentetzat hartzen dituzte hizkuntzalari gehienek. Austronesiar hizkuntzekin harremana espekulatu da, eta talde austrikoarraren kide izatea ere proposatu da.

Kra-dai hizkuntzak Txinako hegoaldean sortu ziren, taldeko subfamilia gehienen bizilekuan. Tai hizkuntzetako hiztunak Asiako hego-ekialderantz joan ziren garai historikoetan, geroago Thailandia eta Laos bihurtuko ziren nazioak sortuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banku (altzaria)

thumb|Hiri bankua.
**Banku** bat egitura sinpleko altzari luze bat da, pertsona bat edo gehiago batera esertzeko aukera ematen duena. Bankuak erabilera komuna du leku publikoetan, hala nola parkeetan, lorategietan, tren-geltokietan, aireportuetan eta abarretan. Mota horretako hiri-altzariek hainbat material dituzte, hala nola zura, metala, harria edo zementua. Elizetako altzari nagusia ere bada, ilaraka antolatzen baitira eta fededunek zerbitzu erlijiosoan erabiltzen baitituzte.

Bankua igeltsua edo harria bezalako material sinplez egina denean eta etxebizitza eta barnealdeko edo kanpoaldeko paretetara jotzen duenean, *jarleku* esaten zaio.

## Historia 
ezkerrera|thumb|Hiru pertsonak okupatutako bankua.
Harrizko bankua, eraikin baten barneko hormari lotua, antzinako eraikin kretar eta mizenikoetan aurkitu da. Antzoki, hipodromo, zirku eta garai greko eta erromatarreko antzeko eraikinetako harmailetan jarritako jezarlekuak sortzen ziren. Baina benetako altzari gisa ez da ia ezagutzen garai erromanikoa arte (XI. mendea); izan ere, horren aurretik Ponpeiako aurrietatik ateratako brontzezko ale bat baino ez da gordetzen.

Erdi Aroan bankuaren papera kutxa eta kutxatzar arruntek egiten zuten, baita gela nagusietan ere. Horregatik, garai hartatik ez da ia etxebizitzetan eta leku publikoetan aurkitzen.

XIV. mendera arte, bankuak oso forma sinpleak izan zituen. Hortik aurrera, aulkiak bezala apaintzen da, eta, askotan, sofa bihurtzen da, kuxin txikiak edo oinarri bigunduak gehituta. XVII. eta XVIII. mendeetan apaindutako banku askok armarriak dituzte bizkarraldean. XV. mendetik ezagutzen da aulkiaren alde bat eta bestea txandaka aprobetxatzeko erabiltzen zen bizkarralde birakaria.

## Kanpo estekak
Edari energia-emaile

thumb|256x256px|Supermerkatu batean edari energetikoen hainbat marka ikusgai.
**Edari energetikoak** edo **hipertonikoak** alkoholik gabeko edariak dira, substantzia estimulatzaileak dituztenak, eta kontsumitzaileari neke-sentsazioa aldi baterako murrizteko aukera ematen diotenak; horrez gain, kontzentrazio-gaitasuna areagotzen dute eta erresistentzia fisikoa areagotzen dute. Batez ere, kafeina, zenbait bitamina, karbohidrato eta beste substantzia natural organiko batzuk izaten dituzte, hala nola taurina, kontsumitzen dituen pertsonaren agortze-sentsazioa ezabatzen dutenak. 

Ez dira nahastu behar edari isotonikoekin, ez eta beste edari-mota batzuekin ere, hala nola gaseosekin; izan ere, ontzi horietan bertan ez edari hidratatzailetzat hartzen ez direla jartzen baitu. Kafeina-dosi handiak izateagatik, mendekotasuna eta bestelako ondorio kaltegarriak eragin ditzakete. Edari energetikoek sortzen duten ongizate-sentsazioaren parte bat substantzia psikoaktiboen ekintzak eragiten duen energia-efektu batek eragiten du. Substantzia horiek nerbio-sistema zentralean eragiten dute, eta neke- edo lo-sentsazioak transmititzen dituzten neurotransmisoreak inhibitzen dituzte, eta ongizate-sentsazioekin eta kontzentrazioarekin zerikusia dutenak sustatzen dituzte. Kafeinak, adibidez, noradrenalina eta dopamina neurotransmisoreen zelulaz kanpoko mailak handitzea lortzen du garunaren aurrealdeko azalean, eta horrek azaltzen ditu kontzentrazioan dituen ondorio onuragarri gehienak. 

Edari horiek beren konposizioan glukosa eta gorputzari energia ematen dioten beste azukre batzuk (light bertsioak izan ezik) dituzten arren, ez dute muskulu-nekea eta, oro har, akidura ezabatzen, sentsazio horiek aldi baterako inhibitzen ditu soilik, eta, beraz, normala da gainbehera-sentsazioa organismoan duten amaitzen denean. 

Kafeinak eta azukreak dituzten ondorioez gain, horri buruzko ikerketen arabera, osagai gehigarri ugariek inolako eraginik ez duten ebidentzia gutxi dago edo batere ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turkiar kafe

**Turkiar kafea**, Unescok Gizateriaren Kultur Ondare ez-material gisa berretsia, Turkian kafea prestatu eta zerbitzatzeko modu bat da. Oro har, *Coffea arabica* izeneko kafe ale-motarekin prestatzen da, irinaren loditasunarekin ehotua. Edaria oso kontzentratua da eta katilu txikitan zerbitzatzen da, lakarrik gabe, azukrearekin edo azukrerik gabe. Edari hori ohikoa da Ekialde Ertainean eta Balkanetako herrialdeetan. Edari tradizionala da mundu osoko jatetxe turkiar, armeniar eta balkanikoetan. 

Francis Baconek, 1627an hil ondoren argitaratutako *Sylva Sylvarum* lanean, turkiarrak kafea edaten ari ziren lokalen deskribapena eman zuen, tabernekin alderatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sendim (Miranda do Douro)

**Sendim** () Miranda do Douroko herri bat da eta freguesia ohia da. 38,31 km² azalera du, eta 2011ko erroldaren arabera 1366 biztanle ditu,  (35,7 h / km² dentsitatea).Sendim freguesia 2012/2013ko berrantolaketa administratiboaren ondorioz desargertu zen, bere gaur egun Sendim eta Atenor Parrokien Batasunean integratuta dago.

1989an herri bilakatu zen, eta mirandesa hitz egiten den eremuan kokatzen da. Sindina izeneko aldaera erabiltzen dute.

Sendim Trás-os-Monteseko Mirandako goi -lautadan dago, Portugal barnealdean 

Sendim freguesia Dueroko Nazioarteko Parke Naturalaren parte da, fauna eta floran aberatsa den eremua. Duero ibaitik kilometro batzuetara kokatutako herria da eta, horregatik, itsaslabarrekin identifikatzen da, "Capital das Arribas" deitzen baitzaio. Ibaiaren ertzak osatzen dituzten arrokek ikuspegi zoragarriak eskaintzen dituzte.

Ibaiaren ondoan kai bat aurki daiteke.

## Biztanleria 
## Jarduera ekonomikoak 
Sendimen jarduera nagusi bat nekazaritza da. Sendimek Ribadouroko Nekazaritza Kooperatiba du eta bertan Pauliteiros, Lhengua eta Medalhado Ribeira do Corso ardoak ekoizten dira. Merkataritza, zerbitzu eta eraikuntza zibilari dagokionez ere jarduerak daude.

## Herritar ezagunak 
* António Maria Mourinho (1917-1996), etnografo, etnologo eta arkeologoa.
* Amadeu Ferreira (1950-2015), idazle, itzultzaile, irakasle, abokatu eta hizkuntza-aktibista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
* 
*
Sam Etcheverry

**Samuel "The Rifle" Etcheverry** (1930eko maiatzaren 20a - 2009ko abuztuaren 29a) futbol amerikarreko eta futbol kanaderreko jokalaria eta entrenatzaile profesionala izan zen. Etcheverryk quarterback postuan jokatu zuen, Kanadako Futbol Ligako Montreal Alouette-rekin ospetsuena, eta 1954an Kanadako futboleko jokalaririk nabarmenena izendatu zuten. Etcheverryren #92 maillota Alouettek erretiratutako zazpietako bat da. 

Etcheverry Kanadako Futbol Ospearen Aretoko kidea da eta 2006an, ligako aro modernoko CFLko 50 jokalari onenen artean (# 26) izendatu zuen TSN Kanadako kirol sareak. 

Etcheverry Mexiko Berrira emigratu zuten euskal ardien nekazarien semea zen.  "The Rifle" izenarekin ezaguna, Etcheverry-k Denver-eko Unibertsitatean jokatu zuen 1949tik 1951ra, eta oraindik futbol errekor gehienak ditu paseak erasoan egiteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maroni ibaia

**Maroni** edo **Marowijne** ibaia Hego Amerikako ibaia da, eta Surinam eta Guyana Frantsesaren (Frantzia) arteko mugaren parte da. Tumuk Humak mendietan sortzen da ibaia, eta Ozeano Atlantikoan amaitzen da. Lawa edo Marouini ere esaten zaio. 611,7 kilometrorekin, Guyana Frantseseko ibairik luzeena ere bada.

Bi erreserba natural daude ibaiaren estuarioaren hego-ekialdean, Galibi hiriaren ondoan. Han, hegaztientzako eta itsas dortokentzako babes-santutegia eskaintzen dute, arrautzak txitatzen baitituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jariatze-ur

thumb|Lur gaineko jariatze-urak.
**Jariatze-ura** lur gainean dabilen ura da, batez ere euria egin ondoren infiltratzen ez denean. Ur hori gainazaletik isurtzen da, ibilguetara iritsi eta itsasoratu.

Eremu naturaletan eta hiriguneetan oso ezberdinak dira jariatze-urak. Eremu naturaletan, euriaren zati txiki bat jariatzen da, gehiena landaretzak atxikitzen duelako edo infiltratu egiten delako. Hiriguneetan, bestalde, gainazal iragazgaitz handia dutenez, euriaren zati handi bat jariatzen da. Lurraren irazgaizte mailak, beraz, eragina du uraldietan. Bestalde, hiriguneetan metatzen diren kutsagai kopuruaren ondorioz, jariatzea sortzen den eremuaren izaerak inpaktua du uraren kalitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garrodun sexu

[thumb|*[Arrantzalearen emaztearen ametsa*, Hokusairen 1814ko diseinu bat, bi olagarrorekin sexu-harremanak dituen emakume bat irudikatzen duena.]]
[thumb|*La Grande danse macabre des vifs* [Martin van Maële|Martin van Maëlen eskutik]]
**Garrodun sexua** edo **sexua tentakuluekin** Japonian aurkitzea ohikoagoa den pornografia mota bat da, tradiziozko pornografia, zoofilia elementuekin eta fantasiazko, beldurrezko edo zientzia fikziozko gaiekin integratzen duena. Beldurrezko edo hentai batzuetan aurki daitezke garroak dituzten izakiak dituztenak (normalean fikziozko munstroak), sexu-harremanak dituztenak, batez ere emakumeekin edo, neurri txikiagoan, gizonekin. Garro horien erotismoa eta ekintza sexuala onartua izan daiteke, baina askotan bortxaketa elementuak ditu. 

Generoa nahiko ezaguna da Japonian, hainbeste ezen parodia egin baitzaio. XXI. mendean, genero horretako film japoniarrak ohikoagoak bihurtu dira Estatu Batuetan eta Europan, baina oraindik ere zati txikia da, helduen zinema-industriaren fetitxeari begira. Tentakuluei buruzko erotismo eta pornografia gehienak animatuak diren bitartean, badaude aktoreekin egindako film batzuk ere.

## Historia 
Garroak zituzten izakiak pornografia animatua baino askoz lehenago agertu ziren Japoniako erotikan. Lehen lan ospetsuenen artean, 1814 Hokusai *Kinoe no Komatsu* liburuaren ilustrazioa dago, *Arrantzalearen emaztearen ametsa* ilustrazioan. Shunga artearen adibide bat da (xilografia erotiko japoniarra), eta zenbait artistek obra hori oinarri hatu dute. Masami Teraokak 2001eko "*Sarah eta Olagarroa/Zazpigarren Zerua*" lanarekin eguneratu zuen irudia.

Danielle Talericoren artikulu akademiko batek erakutsi zuenez, mendebaldeko audientziek askotan Hokusairen diseinu ospetsua bortxaketa gisa interpretatzen duten arren, Edo garaiko audientzia japoniarrek adostutako sexutzat hartuko zuten. Tamatoriren legendaren irudikapen gisa ikusten zuten marrazkia. Kondairan, Dragoi Erregearen bitxi bat lapurtu zuen Tamatorik. Ihesaldian, Dragoi Erregea eta haren jarraitzaileak (olagarroak barne) haren atzetik dabiltza. Ilustrazioko uneak igerilaria eta bi olagarro erakusten ditu, elkarri plazerra ematen.

Japoniako zentsura garaikidea Meiji aldikoa da. Europako kultura viktoriarraren eragina izan zen sexu-ohitura publikoen interes legegilearen katalizatzailea. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, aliatuek erreforma batzuk ezarri zizkioten Japoniako gobernuari, zentsuraren aurkako legeak barne. Beraz, pornografiaren aurkako legezko deskribapenak nazioaren kode penaletik eratortzen dira.

Gaur egun ere, “lizunkeria” debekatuta dago. Termino horren interpretazioa ez da konstante mantendu. Genitalak argiki erakustea (eta, orain dela gutxi arte, ile pubikoa) legez kontrakoak diren bitartean, sexu-egintza onargarrien aniztasuna zabala da beste demokrazia liberalekin alderatuta.

Garro pornoaren industriako liderrek adierazi dute beren lanaren zati handi bat politika hori saihesteko egin zutela. Toshio Maeda mangakaren arabera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tumuk Humak mendiak

**Tumuk Humak mendiak** (, , ) Hego Amerikako mendikate bat da. 120 kilometro luze da ekialde-mendebalde, Brasil, Surinam eta Frantziaren arteko mugan. Apalam eta Wayana herrien hizkuntzan, *Tumucumaque* hitzak "xamanaren eta espirituen arteko borroka sinbolizatzen duen mendiko arroka" esan nahi du. Mendikatea oso urruna da eta ia ez da irisgarria.

## Hidrografia 
Maroni eta Oyapock ibaiak Tumuk Humak mendietan sortzen dira. Maronik Surinam eta Guyana Frantsesaren arteko muga osoa osatzen du, eta Oyapock-ek () Guayana Frantsesaren eta Brasilen arteko muga gehiena.

## Biogeografia 
Tumuk Humak mendiak Guyanako ezkutuaren parte dira. Geografikoki garrantzitsuak dira, Amazoniako arroaren sistema biogeografikoaren eta Guyanetako kostalde atlantikoaren arteko banaketa osatzen baitute. Tumuk Humakeko goi-lautada batez ere behe-lurrez eta goi-lautadaz estalita dago.

## Inguru babestuak 
Brasilgo Tumucumaque Mendien Parke Nazionalak Tumuk Humak Mendiak izena du eta herrialde horretako mendikatearen sekzioa estaltzen du, Pará eta Amapako estatuetan. 2002an sortu zen, eta Brasilgo parke nazional handiena eta munduko baso tropikal babestu handiena da. Amapako estatuko punturik altuena han dago, 701 metrora.

## Kulturan 
*Tumuc Humac* (1970) film frantsesak, Jean-Marie Périerrek zuzendua, mendikatearen izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
21900 Orus

**21900 Orus** asteroide baten izena da.  azaroaren 9an Takao Kobayashik aurkitu zuen Ōizumi Behatokitik.

2021ean martxan izango den Lucy espazio-ontziak Orus bisitatuko du.

## Izendapena 
Planeta txiki honek Orus akear gerlariaren izena darama.

## Orbitaren ezaugarriak 
21900 Orus asteroidearen orbitak batez beste 5,1266 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 4,9431 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 5,3101 distantziara. Eszentrikotasuna 0,0358 da, eta makurdura orbitala 8,4687ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak 
Magnitude absolutua 9,8 eta 10 artekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucy (espazio zunda)

**Lucy**, 2021eko urriaren 16an NASAk jaurtitako espazio zunda estatubatuar bat da. Bere betebeharra, hamabi urtetan asteroide gerrikoan dagoen gorputz bat eta bost Jupiterren troiar aztertzea da. 2017ko urtarrilaren 4an izendatu zuten proiektu egingarri gisa, Psyche misioarekin eta NASAren Discovery Programaren 13. eta 14. misioekin batera.

Misioak 'Lucy' hominido-eskeletoaren izena darama, asteroide troiarren azterketak "planetak eratzeko fosilak" erakuts ditzakeelako (eguzki-sistemaren hasieran planetak eta beste gorputz batzuk osatzeko bildu ziren materialak osatzen baitituzte). *Australopithecus*a bera, aldi berean, The Beatlesen "Lucy in the Sky with Diamonds" abestiagatik izendatu zuten.

## Misioa 
2027an helmugara iristeko (Lagrange L4) 2021ean jaurti zuten zunda. Bertan dago troiar hodeia (Jupiterren aurretik 60º inguru orbitatzen dituen asteroide taldea). Baina 2025eko apirilean, barneko gerriko nagusiko asteroide batetik (52246 Donaldjohanson) igaro zen, Lucy hominido fosilaren aurkitzailearen izena daraman asteroidetik, hain zuzen ere. 

L4ra iristean, lau asteroide troiar, 3548 Euribates, 15094 Polimele, 11351 Leuko eta 21900 Orus gaindituko ditu. Ondoren, Lurraren inguruetara itzuliko da, eta bertan grabitate laguntza jasoko du Lagrange L5 gunera eramateko, bertan baitago beste troiar hodeia (Jupiterren atzetik 60 ° ingurura dagoena); han, 617 Patroklo troiar bitarraren gainetik hegan egingo du. Ondoren, L4 eta L5 puntuen artean txandakatuko da sei urtean behin, gutxi gorabehera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
11351 Leuko

**11351 Leuko** asteroide baten izena da.  urriaren 12an aurkitu zuten Xinglong Behatokitik.

2021ean martxan izango den Lucy espazio-ontziak Leuko bisitatuko du.

## Izendapena 
Planeta txiki honek Leuko akear gerlariaren izena darama.

## Orbitaren ezaugarriak 
11351 Leuko asteroidearen orbitak batez beste 5,2869 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 4,9513 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 5,6224 distantziara. Eszentrikotasuna 0,0635 da, eta makurdura orbitala 11,556ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak 
Magnitude absolutua 10,7 da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tauplitz

**Tauplitz** Austriako Estiria estatuko Liezen barrutian dagoen hiria da. Ezaguna da bertan dauden eski-pisteei (43 kilometro hiru mendietan: Mitterstein, Lawinenstein eta Schneiderkogel) eta aintzireei esker.

## Biztanleria 
2016ko zentsoan hiriak 1005 biztanle zituen, 19biztanle/km²ko dentsitatearekin.

### Tauplitzalmen aintzirak 

 Bad Mitterndorf - Großsee.JPG|Großsee
 Bad Mitterndorf - Krallersee.JPG|Krallersee
 Bad Mitterndorf - Märchensee.JPG|Märchensee
 Bad Mitterndorf - Steirersee (b).JPG|Steirersee

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bulkanizazio

thumb|Sufrearekin bulkanizatzeko prozesua.
**Bulkanizazioa** sufreak (edo beste bulkanizazio-eragileren batek) kautxuarekin edo plastikoarekin egiten duen erreakzio kimikoa da. Polimero-kateen arteko lotura gurutzatuak sortzen dira, eta polimeroaren sendotasuna eta erresistentzia areagotzen dira. Charles Goodyearrek nahi gabe aurkitu omen zuen 1839an, sufre- eta kautxu-ontzi bat berogailu baten gainean iraultzean. Nahasketa hori gogortu egin zen eta iragazgaitz bihurtu zen, Vulkanoren omenez bulkanizazio deitu zion hark. Hala ere, zenbait ikerketak erakusten dutenez, bulkanizazioaren antzeko prozesu bat, baina material organikoen erabileran oinarritua (izerdiak eta beste landare-estraktu batzuk), olmeka-kulturak erabili zuen 3.500 urte lehenago, kolonaurreko garaiko pilota mesoamerikarreko jokorako hule-pilotak egiteko. 

Bulkanizazioan, hurbileko polimero lineal paraleloak gurutzatze-zubiak dira. Azken emaitza kautxuzko molekula elastikoak luzapen handiagoarekin edo txikiagoarekin lotzen direla da. Horrek kautxu egonkorragoa, gogorragoa, askoz iraunkorragoa, eraso kimikoarekiko erresistenteagoa eta elastikotasun naturala galdu gabe eratzen du. Materialaren gainazal itsaskorra metalera edo substratu plastikoetara itsasten ez den gainazal leun bihurtzen du.

Bulkanizazioa prozesu itzulezina da, eta gogor kontrastatu behar da polimero moderno gehienen portaera ezaugarritzen duten prozesu termoplastikoekin. Prozesu itzulezin horrek kautxu onduak material termoegonkor gisa definitzen ditu (ez dira beroarekin urtzen) eta termoplastikoen kategoriatik ateratzen ditu (polietilenoa eta polipropilenoa, esaterako).

Eskuarki, gurutzatze kimikoa sufrearekin egiten da, baina badira beste teknologia batzuk ere, hala nola peroxidoetan oinarritutako sistemak. Eragile azeleratzaile eta atzeratzaileekin konbinatuta erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Louis Diaz

**Louis "Lou" Diaz** (c. 1947) Drogen Aurkako Agentziako (DEA) agente ohia da. Leroy Nicky Barnes edo "Ukiezina jauna" atxilotu eta zigortzearen arduradun nagusia izan zen. Barnesen "Council" izeneko droga trafikatzaileen erakunde osoa desegiteko ere lagungarria izan zen. Ezkutuko agente gisa, Medellin karteleko kideak ere atxilotu zituen. Diaz idazle eta aktorea ere bada, **Lou Casal** ezizenarekin telesail eta Hollywoodeko film garrantzitsu askotan parte hartu baitu.  

## Biografia 
Diaz New Yorken jaio zen eta Red Hook-en (Brooklyn) hazi zen. Euskal Herriko gurasoen semea da.  Diaz Brooklyneko Holy Trinity High Schoolean egon zen. Graduatu ondoren, St. Francis College-n ikasi zuen, Brooklyn-en ere eta Queens College-n, Queens-en (New York), eta han lortu zuen lizentziatura.  1964an, Diaz New York Daily News Golden Glovesetako pisu welterreko boxeo finalista izan zen.

Diaz Estatu Batuetako armadan aritu zen. Alemanian egon zen eta bertan, boxeolari afizionatu gisa, 3. Mailako pisu ertaineko txapelketa irabazi zuen.

1971n, Diaz Alkoholaren, Tabakoaren eta Su Armen Bulegoak (ATF) kontratatu zuen eta bertan ezkutuko agente gisa aritu zen. ATFn zegoela, Diazek armen kasu handiak egin zituen eta antolatutako krimeneko kide asko atxilotu zituen.

1975ean, Diaz Drogen Aurkako Agentziak (DEA) kontratatu zuen New Yorken, eta 28 urte eman zituen agente berezi gisa, horietatik 22 ezkutuko gaitasun handian lanean.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diazen parte hartzea *Mr. Untouchable* dokumentalean (bideoa)
* Louis Diaz-ek elkarrizketa egin dio *Let it Shine filmean* (bideoa)
* Louis Diaz istorioa approbation *(bideoa)*
Gilen IV.a Orange-Nassaukoa

**Gilen IV.a** (; Leeuwarden, 1711ko irailaren 1a - Huis ten Bosch, Haga, 1751ko urriaren 22a) Orangeko printzea jaio zenetik izan zen. Zazpi Herbehere Batuen Errepublikako herentziazko lehen estatuderra ere izan zen.

Joan Gilen Friso Orangeko printzearen eta Maria Luisa Hessel-Kasselgoaren semea izan zen eta aita hil eta sei astera jaio zen. Aitaren oinordekoa izan zen Frisia eta Groningen probintzietako estatuder gisa, eta 1722an Guelderseko estatuderra hautatu zuten. Errepublikako beste lau probintziek estatuder gisa onartu zuten 1747an.

1734an Ana Hannoverrekoarekin ezkondu zen, Britainia Handiko Jurgi II.a Erresuma Batukoaren alabarekin.

Austriako Ondorengotza Gerran Austriaren ondoan parte hartu zuen Holandako Errepublikak, eta Frantziak inbaditu zuen. Herbeheretarrek erabaki zuten botere exekutibo indartsua behar zutela, eta Orangeko etxean bilatu zuten. Zazpi probintzietako estatugile izendatu zuten Gilen IV.a, eta herentziazko kargua egin zuten.

Hil zenean, bere seme Gilen V.a izan zen oinordekoa.

## Kanpo estekak
Robert Ley

**Robert Ley** (Niederbreidenbach, 1890eko otsailaren 15a - Nurenberg, 1945eko urriaren 25a) alemaniar politikari nazia izan zen.

Kimika ikasketak egin zituen Jena, Bonn eta Münsterko unibertsitateetan. Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen artillero gisa, eta 1917an zauritu zuten.

1925ean Alderdi nazian sartu zen. Renaniako *gauleiter*ra eta egunkari antisemita bateko editorea izan zen. 1930ean Reichstageko kide hautatu zuten. 1933tik 1945era Lanaren Talde Alemaniarraren buruzagia izan zen.

Erakundeak Alemaniako sindikatu guztiak biltzen zituen eta Leyk diru kopuru handia bereganatu zuen. Taldea Alemaniako erakunderik ustelena bihurtu zen.

Gerra garaian Adolf Hitlerren zirkulu intimoko kide izan zen. 1945eko maiatzean harrapatu zuten estatubatuarrek, eta Nurenbergeko epaiketetan auzipetu zuten. Ley 1945eko urriaren 25ean urkatu zen, epaiketa hasi aurretik.

## Kanpo estekak
Picote

**Picote** () Miranda do Douro udalerriko freguesia da, Portugalen. 19,95&nbsp;km²-ko azalera du eta 2011ko erroldaren arabera, 301 biztanle ditu. Biztanleria dentsitatea 15,1 bizt / km² da.

Picote herrian mirandesez hitz egiten da eta herriko kaleak modu elebidunean izendatzen dira, mirandesez eta portugesez.
Fitxategi:Picote (Portugal).jpg|Eliza
Fitxategi:Picote 2.JPG|Etxe tradizional bat
Fitxategi:Picote (Portugal) 2.jpg|1866ko etxe bat
Fitxategi:Douro - Duero (Picote, Portugal).jpg|Duero ibaiaren ikuspegia, Picotetik
Fitxategi:Picote, Portugal.jpg|Kartel bat mirandesez

## Biztanleria 
eskuinera|thumb|250x250px| Mirandesezko eta portugusezko ikurrak Picote-n.

## Ondarea 
* Picote urtegia - Dueroko itsaslabarretatik gertu kokatuta, presa hidroelektrikoa 1958an eraiki zen, 11000 m³-ko isurketa ahalmenarekin.
* Picote zentral hidroelektrikoaren etxebizitza multzoa 
* Santa Gurutzeko kapera 
* Santo Kristoren kapera 
* Salsa Iturria 
* Sanguinho iturria 
* Sainduen baseliza 
* Picoteko parrokia eliza / São João Baptista eliza 

## Herritar ospetsuak 
* António Bárbolo Alves

## Erreferentziak 
eskuinera|thumb|500x500px| Fraga do Puioren begiratokia Picote herrian

## Kanpo estekak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* «"Miranda do Douro, Aldeia de Picote", episódio n. 13 de "Visita Guiada", programa de Paula Moura Pinheiro, na RTP» 
* «"Capela de Santo Cristo (Picote) e Eremitério Os Santos ( entre Picote e Sendim, Miranda Do Douro)", episódio n. 5 de "Visita Guiada", programa de Paula Moura Pinheiro, na RTP»