open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Norman Lockyer

Sir **Joseph Norman Lockyer** (Rugby, Warwickshire, 1836ko maiatzaren 17a - Salcombe Regis, Devon, 1920ko abuztuaren 16a) ingeles zientzialari eta astronomoa izan zen.

Astronomo amateurra izan zen, batez ere eguzkiarekin interesatua. 1885ean Zientziako Errege Ikastetxeko fisika astronomikoko irakasle izendatu zuten. Berarentzat sortu zen Eguzki Fisikaren Behatokia eta han zuzendu zituen ikerketak 1913ra arte.

1860ko hamarkadan espektroskopia elektromagnetikoa erabiliz ikerketak hasi zituen. 1868an lerro hori bat ikusi zuen Eguzkiaren espektroan, eta helio deitu zion elementu berri gisa identifikatu zuen. Aldi berean, Pierre Janssen frantziarrak elementu berria ere aurkitu zuen. Lockyerrek zazpi espedizio gidatu zituen eguzki eklipseak behatzeko.

Arkeoastronomiaren aitzindarietako bat izan zen eta Greziako eta Egiptoko tenpluen orientabideak aurkitu zituen.

1869an *Nature* zientzia aldizkaria sortu zuen eta urte askoan editorea izan zen.

## Lanak 
* Norman Lockyer (1889). Elementary Lessons in Astronomy. Macmillan and co. (1868–94)
* Questions on Astronomy (1870)
* Norman Lockyer (1874). Contributions to Solar Physics. Macmillan and co. (1873)
* Joseph Norman Lockyer (1873). The Spectroscope and Its Applications. Macmillan and Co. p.1 (1873)
* Norman Lockyer; George Mitchell Seabroke (1878). Stargazing. Macmillan and co. (1878)
* Norman Lockyer (1878). Studies in Spectrum Analysis. C. K. Paul. (1878)
* Report to the Committee on Solar Physics on the Basic Lines Common to Spots and Prominences (1880)
* Joseph Norman Lockyer; Norman Lockyer (1887). The Movements of the Earth. Macmillan and co. (1887)
* Norman Lockyer (1887). The Chemistry of the Sun. Macmillan and co. (1887)
* Norman Lockyer (1890). The Meteoritic Hypothesis. Macmillan. (1890)
* Penrose, F.C., (communicated by Joseph Norman Lockyer), The Orientation of Greek Temples, Nature, v.48, n.1228, 11 May 1893, pp. 42–43
* Norman Lockyer (1894). The Dawn of Astronomy. Cassell. (1894)
* Norman Lockyer; William Rutherford (1896). The Rules of Golf: Being the St. Andrews Rules for the Game. Macmillan & Co.
* Norman Lockyer (1897). The Sun's Place in Nature. The Macmillan Company. (1897)
* Recent and Coming Eclipses (1900)
* Norman Lockyer (1900). Inorganic Evolution as Studied by Spectrum Analysis. Macmillan and Co., Limited. p. 167. (1900)
* Norman Lockyer (1903). On the Influence of Brain Power on History. Macmillan and Co., Limited. (1903)
* Stonehenge and Other British Stone Monuments Astronomically Considered (1906; second edition, 1909)
* Norman Lockyer; Joseph Norman Lockyer (1906). Education and National Progress. Macmillan and co. (1907)
* Norman Lockyer; Joseph Norman Lockyer (1909). Surveying for Archaeologists. Macmillan and Co., Limited. (1909)
* Norman Lockyer; Winifred Lucas Lockyer (1910). Tennyson, as a Student and Poet of Nature. Macmillan. (1910)

## Kanpo estekak
Uliako harria

**Uliako harria** 2022. urteaz geroztik izen bereko 70 kiloko oboide eiteko harri irregularrarekin Donostiako Trinitate enparantzan eta Aste Nagusiaren baitan ospatzen den harrijasotze proba da. Igeldoko harriarekin batera jokatzen da, hura gizonezkoek eta Uliako harria emakumezkoek.

Lehenengo ekitaldian 10 harrijasotzailek hartu zuten parte.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Latasa saria

**Ramon Latasa saria** Ramon Latasa aizkolari sunbildarraren omenez urtero haren jaioterrian jokatzen den binakako aizkolari txapelketa da.

## Historia 
2002an izan zuen aurreneko ekitaldia. Hasiera batean lau proba desberdin egiten zituen aizkolari bikote bakoitzak. 2014tik aurrera 10 kanaerdiko enbor eta 60 ontzako sei moztu behar ditu bikote bakoitzak. 

2020 eta 2021 urteetan ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren erruz. 2022an gizonezkoen lehiaketaz gain emakumezkoena ere jokatu zen.

## Palmaresa 
### Gizonezkoak 
### Garaipenak 
Lehenengo zazpi ekitaldietako datuak falta dira

### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malko-geruza

**Malko-geruza** hiru geruza oso mehez osatutako formazio bat da, begia estali eta babesten duena:

* Kanpoko geruzak edo lipidoak malkoaren lurruntzea atzeratzen duen azalera oliotsua ematen du. Geruza hau existitzen ez bada, malkoa 10 eta 20 aldiz azkarrago lurrundu daiteke.
* Bitarteko geruzak edo urtsuak gatzak eta proteinak barne hartzen ditu, % 98ko ur-oinarria duen oinarrian.
* Barneko geruza edo muzinazkoak begiaren gainazala estaltzen du zuzenean, eta beste geruzek pelikula bat osatzeko aukera ematen du. Geruza hori gabe, malkoak ezingo lirateke begiaren gainazalean geratu, eta azkar ezabatuko lirateke, eta begi lehorra izeneko patologia bat sortuko lukete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malko-karunkula

**Malko-karunkula** begiaren barne-angeluko eminentzia gorria da, nahiko baskularizatua, aldatutako bilgor-guruinak eta izerdi-guruinak dituena.

Begiko alergiekin, malko-karunkulua eta konjunktiboaren *plica semilunaris*ak hantuak izan daitezke eta azkura eragin, ehunean eta malko-geruzan histamina askatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malko-kanalikulitis

**Malko-kanalikulitisa** malko-kanalikuluen hantura da. Malko-hodiaren marruskadura- eta buxadura-sentsazioa izan daiteke.

Infekzioa alde bakarretik gertatzen da askotan, eta forma kronikoan bakterio gram-negatibo anaerobioek eragiten dute (askotan *actinomyces israelii* espezieak). Beste kausa akutu batzuen artean, herpes zoster edo herpes birus soila daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begi gorri

**Begi gorria** begiaren aurreko zatia gorritzen dela adierazten duen zeinu klinikoa da, begi hutsez antzeman daitekeena. Hainbat gaixotasunek eragin dezakete.

## Etiologia 
Hauek dira begi gorri batek eragin ditzakeen gaixotasun ohikoenak:

* Konjuntibitisa
* Keratitisa
* Eskleritisa eta epieskleritisa
* Iridoziklitis edo aurreko ubeitisa
* Glaukoma akutua
* Azaleko edo sakoneko gorputz arrotza
* Odoljario subkonjuntibala
* Ubeitisa

## Fisiopatologia 
Begi gorriak begiaren egitura azalekoenetako eta aurrekoenetako baten hiperemia du, hau da, konjuntiba, esklerotika, kornea, irisa eta gorputz ziliarra, eta hori zuzenean edo zeharka alboko beste egitura sakonago batzuen bidez eragiten dien hantura-prozesu baten ondorioa izan daiteke.

## Koadro klinikoa 
Oso koadro ohikoa da, eta konjuntibitis biriko moduko prozesu onbera baten ondorio izan daiteke, baina batzuetan gaixotasun larri baten ondorio da. Paziente bat artatzen duen lehen mailako arretako medikuak zenbait zeinu kliniko ebaluatu behar ditu, eta, bertan egonez gero, gomendagarria da berehala oftalmologo batengana bideratzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malko-aparatu

**Malko-aparatua** malkoak ekoizteko eta drainatzeko egitura orbitalak dituen sistema fisiologikoa da. Honako hauek osatzen dute:

* Likidoa begiaren azalera eramaten duten malko-guruina, malkoak jariatzen dituena, eta hodi iraiztaileak, orbitaren gainazal superkanpokoan dagoen malko-hobian daude. Konjuntibako zakutik kanpo dago, baina begiarekin komunikatzen da 6 eta 12 bitarteko hodi iraiztaileen bidez. Hodi horiek zakuaren barruan irekitzen dira goiko konjuntiba-zakuaren kanpoko zatian. Guruina tubulu-albeolar konposatua eta serosoa da, parotida bezalako beste guruin baten antzekoa. Bere azino iraiztaileak zelula miopitelialez inguraturik daude erabat;
* malko-kanalikuluak, malko-zakua eta hodi nasolakrimala, zeinetatik fluidoa sudur-barrunbera garraiatzen baita;
* malko-zakua, hodi-sistemaren zati dilatatu bat, epitelio zilindriko ziliatu pseudoestratifikatuz estalita dago;
* hodi nasolakrimala, malkoaren likidoa sudur-barrunbera eramaten duena; epitelio zilindriko ziliatu pseudoestratifikatuaren estaldura ere badu. Hodi horrek sudur-barrunbearen zoruan dagoen beheko meatura malko-likidoa darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorputz ziliar

**Gorputz ziliarra** begi-globoaren aurreko paretako barne-azalean dagoen eraztun-formako egitura da, ora serrataren eta irisaren oinarriaren artean dagoena eta osagai nagusiak muskulu ziliarra eta prozesu ziliarrak dituena. Kristalinoari eusteaz eta begiko akomodazioaz arduratzen da.

## Fisiologia 
Gorputz ziliarrak ondo definitutako bi funtzio ditu. Alde batetik, begi bakoitzean 6 cm karratuko azalera hartzen duten prozesu ziliarrek sortzen dute humore urtsua, minutuko 2-3 mikrolitroko abiaduran. Humore urtsua funtsezkoa da begi-globoak behar bezala funtziona dezan, eta 15 mm Hg-ko presioan mantendu behar da, 2 mm Hg-ko marjinarekin soilik. Humore urtsuaren presioak gora egiten badu, glaukoma izeneko gaixotasun bat sortzen da, eta behar bezala kontrolatzen ez bada, ikusmen-zorroztasun eta itsutasun gabezia handia izan dezake.

Muskulu ziliarraren funtzioa, berriz, kristalinoaren forma aldatzea da, eta, beraz, kristalaren ahalmen errefraktiboa aldatzea, irudia erretinan ondo fokatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Crosby

**David Van Cortland Crosby** (Los Angeles, 1941eko abuztuaren 14a - Seattle, 2023ko urtarrilaren 18a) estatubatuar folk-rock musikari, gitarrista eta abeslaria izan zen. The Byrds eta Crosby, Stills, Nash & Young taldeetako kide sortzailea izan zen. Talde horiekin egindako lanek bi aldiz eraman zuten Rock and Roll Hall of Famera.

## Bizitza 
David Van Cortlandt Crosby Los Angelesen jaio zen, 1941eko abuztuaren 14an. Aktore izan nahi zuen gaztetxotan; 20 urterekin heldu zion gitarra jotzeko grinak, eta folk talde batean jotzen hasi zen, 1960ko urteetan AEBetako mendebaldeko kosta zeharkatzen zuen soinu eta giro berriak hauspoturik.

Giro bizi hartan sortu zuen The Byrds taldea, Roger McGuinn, Gene Clark, Chris Hillman eta Michael Clarkerekin batera. 1965ean kaleratu zuten beren aurreneko diskoa, *Mr. Tambourine Man*, folk kanten bertsio disko bat, nagusiki, Bob Dylanek ondutako pieza batzuk biltzen zituena, baita Clark taldekideak sortutako edo moldatutako beste batzuk ere. Taldeak arrakasta handia izan zuen.

1969an, disko bat atera zuen Stephen Stillsekin eta Graham Nashekin batera, azalean haien abizenak soilik zeramatzana, eta lau milioi ale baino gehiago saldu zituzten. Handik urtebetera, Neil Youngekin laukotea osatu zuten, Atlantic Records zigiluaren bultzadarekin. Halaxe sortu zen Crosby, Stills, Nash & Young (CSNY) talde entzutetsua. Jatorrizko Woodstock jaialdian jo zuten, besteak beste. *Déjà vu* (1970) izan zen elkarrekin kaleratu zuten lehen lana, eta hippyen garaiko disko ikoniko bihurtu zen denbora gutxian.

1971n atera zuen bere bakarkako lehenbiziko diskoa, *If I Could Only Remember My Name*. Ordutik, bakarka aritu zen maiz, eta hainbat kolaborazio ere egin zituen. Ibilbidean erakutsitako errebeldiak ere atentzioa eman zuen zenbait alditan; sutsuki defendatu zituen mugimendu kontrakultural batzuk, eta 1982an espetxeratu egin zuten, drogak eta armak edukitzeagatik. Bost hilabete eman zituen kartzelan.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* 1971: If I Could Only Remember My Name (Atlantic)
* 1989: Oh, Yes I Can! (Atlantic)
* 1993: Thousand Roads (Atlantic)
* 2014: Croz (Blue Castle)
* 2016: Lighthouse (Ground UP)
* 2017: Sky Trails (BMG Music)
* 2018: Here If You Listen, Michael League, Becca Stevens eta Michelle Willisekin (BMG Music)
* 2021: For Free (BMG Music)

### Zuzeneko albumak 
* 1995: It's All Coming Back to Me Now... (Atlantic)
* 1996: King Biscuit Flower Hour (King Biscuit)
* 2022: David Crosby & The Lighthouse Band Live at the Capitol Theatre (BMG Music)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* The Byrds
* Crosby, Stills, Nash & Young

## Kanpo estekak
Akademio de Esperanto

thumb|250px|Akademiako kide batzuk, 2017an egindako ekitaldi publiko batean.
**Akademio de Esperanto** (euskaraz: **Esperanto Akademia**) hizkuntza hori zabaltzeko eta hobetzeko lan egiten duen nazioarteko erakundea da. Nolabait, Euskaltzaindia antzeko helburuak izango lituzke baina esperantoaren alorrean.

## Historia 
Esperantoaren Akademia 1905ean sortu zen Esperantoaren lehen Mundu Biltzarrean, Zamenhofen proposamenez, Hizkuntza Batzordea (Lingva Komitato) izenarekin. Esperantoaren Akademia izena Hizkuntza Batzordeko goi-komisio batek hartu zuen lehen aldiz. 1948an, Hizkuntza Batzordea eta bere Akademia organo bakar batean batu ziren: Esperantoko Akademia. Bere erabakiak ez dira derrigorrezkoak hiztunentzat; betebehar hori 1905ean Esperantoaren Lehenengo Kongresu Unibertsalean finkatutako Esperantoaren Oinarria izenekoak baino ez du.

### Presidenteen zerrenda historikoa 
## Partaideak 
Akademiok 45 partaide ditu. Partaide bakoitzak 9 urtetarako aukeratuak dira. Akademiaren heren bat hiru urtetan berritzen da. 

## Sailak 
2007tik hauek dira:
* Hizkuntza espezializatua (Faka Lingvo)
* Gramatika (Gramatiko)
* Hiztegi orokorra (Ĝenerala Vortaro)
* Kontsulta bulegoa (Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto)
* Literatura (Literaturo)
* Ahozkapena (Prononco)
* Eskuliburuak kontrolatzeko saila (Kontrolado de lerniloj)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esperanto
* L. L. Zamenhof
* Émile Boirac

## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Mercedes Oliveira Malvar

[eskuinera|thumb|260px|[Mercedes Oliveira Malvar|Chis Oliveira eta Amada Traba Díazen Am@me-ren aurkezpena,  Lola Varela eta Antón Sobralekin, Pontevedra 2018.01.03]]
**Mercedes Oliveira Malvar**, ezagunagoa **Chis Oliveira** izenaz, (Pontevedra, Galizia, 1957ko maiatzaren 25a) filosofoa, irakaslea eta idazlea da. 

## Biografia 
Umetan Tuin bizi izan zen. Saturnino Montojo de Ferrol BHIn, Val Miñor de Nigrán eta María Soliña de Cangas BHIn ikasi zuen. Santiagoko Unibertsitatean doktoratu zen 1997an, "*Hezkuntza afektibo-sexuala nerabezaroan. Proposamen baten epistemologia eta didaktika*" tesiarekin.  

Santiagoko Unibertsitatean doktoratu zen 1997an, "*Hezkuntza afektibo-sexuala nerabezaroan. Proposamen baten epistemologia eta didaktika*" lanarekin. Ikerketa horrek lehen aldiz planteatu zuen sexu-hezkuntza nerabezaroan modu sistematikoan, zer, nola eta nondik formulatu: hezkuntza-sisteman oraindik egiteke dagoen zeregin bat da. Igualdad komandoa koordinatu du.

Chisek ikerketa horretan azaltzen zituen teoriak, hogeita hamar urte daude modu praktikoan aplikatzen.

Institutuko ikasleekin egin du, Espainia osoko unibertsitateetako hainbat masterretan eta irakasleen eta gizarte- eta osasun-arloko profesionalen prestakuntzan, horiei ere ikastaroak ematen baitizkie.

2011n bere lana, Hezkuntza Ministerioaren Irene Sariarekin aitortu zen, aitzindaria izateagatik eta estereotipoetatik urrundua egoteagatik. Saria, taldekako hezkuntza proposamenei eman ohi zaien arren, kasu honetan banakoa emana izan zen.

*Enxergo de Didaktika de Filosofia* (gero *Nexos* deitu zena) taldeko kide fundatzailea izan zen. Testuliburuak, curriculum-materialak eta irakasleen prestakuntza prestatzen duen Galiziako erreferentziako taldea da. 

## Lanak 
Besteak beste, liburu hauek argitaratu ditu:
* 2010. IRENE saria: bakea etxean hasten da, Hezkuntza Ministerioan: Primeiro saria, 10.000 eurokoa. Bata kanpotik, emakumea barrutik, BHI «Alexandre Boveda». Vigo, Pontevedra. 
* 2011n bere lana Hezkuntza Ministerioaren Irene Sariarekin aitortu zen, aitzindaria izateagatik eta estereotipoetatik urrundua egoteagatik.
* 2017. Viguesa Bereizia.
* 2021. Ernestina Oteroren Berdintasun Saria. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kepa Zarraga

**Kepa Zarraga Arregi** (Begoña, Bilbo, Bizkaia, 1971eko irailaren 2a) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena. Hiru denboraldi egin zituen 2. mailan eta 12 denboraldi 2. B mailan.

Danok bat taldean hasi zen 1980an, sei urtez Fika kaleko klub horretan sei urtez jokatu zuen, harik eta 15 urterekin Athletic Klubetik deitu zioten Lezaman jubenilekin aritzeko. 1991-92ko denboraldian 2. B mailako Santurtzin jokatu zuen Athleticek lagata, eta Bartzelonako Lluís Companys Olinpiar Estadioa inaugurazio-partidan jokatzera ailegatu ziren, Sant Andreu taldearen kontra. Hurrengo denboraldia Bilbao Athleticen egin zuen 2. mailan. 

Geroago 2. B mailan jokatu zuen Lemoan hiru urtez eta Barakaldon 2006ra arte. baina bi urteko tarte batean bigarren mailan aritu zen Eibarren 2002tik 2004ra arte. Azken horrekin kopa-partida batean Santiago Bernabeuko orduko taldeko "galaktikoekin" jolastera heldu ziren.

Maila pertsonalean jokalari berezia izan zen, 1995az geroztik futbolari eta tabernari lana uztartu baitzituen, nahiz eta Barakaldo eta Eibarreko beste futbolariak  profesionalak izan. 

2004an Eibarrek taldearekin Kopako final zortzirenetara iritsi zen. Kanporaketa hura Real Madrilen aurka jokatu zuten, etxean 1-1 egin eta Santiago Bernabeun 2-0 galduta kanporatua izan ziren. 

## Barakaldoko taldearen jokalaria 
**Kepa Zarraga** 6 denboralditan egon zen Barakaldon, 1996-2002, eta azkenean kapitaina izan zen. Elkarren segidako 4 play-off jokatu zituen; 96/97, 97/98, 98/99 eta 99/00, eta beste bat 2001/02 denboraldian. 

Ondoren Eibarko taldearekin bi denboralditan aritu ondoren Barakaldora itzuli eta beste hiru denboraldi osatu zituen (2003/04, 04/05 eta 05/06).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
DreamWorks Animation

**DreamWorks Animation**, Estatu Batuetako animaziozko zinema-konpainia bat da. DreamWorks Animation estudioak Kaliforniako Glendale hirian kokatuak daude eta DreamWorks Pictures enpresaren filiala da.

DreamWorks Animation-ek 38 luzemetrai ekoitzi ditu, Antz (1998) filmarekin hasi ziren, hau izan zen ordenagailuz animaturiko hirugarren luzemetraia.

## Kanpo estekak
Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen

**Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen** (Gelnhausen, 1621/1622 &ndash; Renchen, 1676ko abuztuaren 17a) alemaniar idazlea izan zen.

Hamar urterekin Hesseko soldaduek bahitu zuten eta Hogeita Hamar Urteko Gerran parte hartu zuen. 1639tik armada inperialeko soldadua izan zen. Beranduenez 1644an bere erregimentuko Kantzelaritzan idazlea zen. Gerra amaitzean, Franz Egon von Fürstenberg Estrasburgoko gotzainaren zerbitzura sartu zen. 1665etik aurrera Renchenen magistratu izan zen eta literaturari ekin zion.

1669ko bere lanik ospetsuena *Simplicius Simplicissimus* *(Der abenteuerliche Simplicissimus*) eleberri pikareskoa da. Aurreko eleberri utopikoetan eta bidaietako literaturan oinarritu zen bere lanean.

## Beste lan batzuk 
* *Schwarz und weiß oder die Satirische Pilgerin* (1666)
* *Der teutsche Michel* (1670)
* *Das Rathstübel Plutonis* (1672)
* *Die verkehrte Welt* (1673)
* *Deß Weltberuffenen Simplicissimi Pralerey und Gepräng mit seinem Teutschen Michel* (1673)
* *Des vortrefflichen keuschen Josephs in Ägypten erbauliche Lebensbeschreibung* (Nürnberg 1670)
* *Dietwalds und Amelindens anmutige Lieb- und Leidsbeschreibung* (1670)
* *Des durchlauchtigen Prinzen Proximi und seiner ohnvergleichlichen Lympidä Liebesgeschichterzählung* (1672)

## Kanpo estekak
Tripaki gorrixka

**Tripaki gorrixka** edo **tripaki gorria** (*Hydnum rufescens*) *Hydnaceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko ona gaztetan, ondo egostea gomendatzen da, haragi haritsua duelako. Autore batzuek toxikoa ere izan daitekeela diote eta ale gazteak kontsumitzeko, ondo egosteko  eta eztenak kentzeko mingostasuna saihesteko.

Sinonimoak: *Hydnum carnosum*, *Hydnum repandum*, *Hydnum persoonii*, *Hydnum repandum subsp. rufescens*, *Hydnum repandum var. rufescens*, *Sarcodon repandum var. rufescens*, *Sarcodon rufescens*, *Hydnum repandum f. rufescens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm arteko diametrokoa. Haragi gutxikoa, matea, lehenik ganbila, gero zabaldua, unbilikatua, biribildua, gamuza kolorekoa, tindu gorrixkekin, beti *Hydnum repandum* baino gorriagoa.

**Orratzak:** Ez du orririk; orratz hauskorrak ditu, apurkorrak, eta ez dira dekurrenteak, kapelaren kolore berekoak edo zurbilagoak.

**Hanka:** Mehea, garaia, betea, hauskorra; batzuetan eztenen kolore berekoa eta beste batzuetan kapelaren tonalitatekoa.

**Haragia:** Zuri-krema kolorekoa, hauskorra, apurkorra, mehea, mingots samarrekoa.

**Etimologia:** *Rufescens* epitetoa latinetik dator, "rufescens" hitzetik, hau da, laranja kolorera pasatzen dena. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Nahiko jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Hydnum repandum* delakoarekin, baina hau, askoz handiagoa da, haragitsuagoa eta tonalitate argiagoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan. Multzo txikitan, hostoerorkorren edo koniferoen basoetan. Nahiko arrunta, baina *Hydnum repandum* baino urriagoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Japonia eta Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Hidnum rufescens 1.jpg
Fitxategi:Hydnum rufescens 3.jpg
Fitxategi:Hydnum rufescens 4.jpg
Fitxategi:Hydnum rufescens 5.jpg
Fitxategi:Hydnum rufescens 6.jpg
Fitxategi:Hydnum rufescens 7.jpg
Fitxategi:Hydnum rufescens 8.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ourense Club de Fútbol

**Ourense Club de Fútbol** Ourense hiriko futbol talde galiziarra da, 1977an *Ponte Ourense CF* izenarekin sortutakoa. 2014an hiriko talde nagusia zen Club Deportivo Ourense desegin zenean hiriaren izena hartzea erabaki zuen.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 0
* **Denboraldiak 1. RFEF mailan**: 1
* **Denboraldiak 2. RFEF mailan**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 14
* **Denboraldiak 3. RFEF mailan**: 1
* **Ligako posturik onena**: 2.a Hirugarren mailan (1995-96, 1996-97 eta 2020-21 denboraldietan)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Kanpo estekak 
*  Ourenseren webgune ofiziala
Rayo Cantabria

**Rayo Cantabria** edo **Racing de Santander B** 1926an sortutako Santanderko futbol taldea da, Racing de Santander taldearen harrobikoa. 10 denboraldi egin zituen Bigarren B mailan.

## Izenak 
**Gimnástica de Miranda* (1926–1931)
**Rayo Sport de Miranda* (1931–1941)
**Sociedad Deportiva Rayo Cantabria* (1941–1993)
**Racing de Santander B* (1993–2019)
**Rayo Cantabria* (2019–)

## Datuak 
2022-23 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 10
* **1. maila RFEF**: 0
* **2. maila RFEF**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 57
* **Ligako posturik onena**: 8.a 2.B mailan (2005-06)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Kanpo estekak 
*  Racing de Santander webgune ofiziala
Odoljario subkonjuntibal

**Odoljario subkonjuntibala** edo **hiposfagma** odoleko diskrasia konjuntibaren azpiko espazioan da, kausa hauetakoren baten ondorioz sortua izan daitekeena: traumatismoa, bularraldeko konpresioa, hipertentsio arteriala edo Valsalvaren maniobra.

## Koadro klinikoa 
Normalean ez du sintomarik ematen edo gorputz arrotzaren sentsazioarekin senda daiteke. Pixkanaka desagertzen ari da, hilabete bat izan daitekeen denbora aldakor batean. Normalean 8-10 egunetan berrxurgatzen da.

Konjuntibak ez du ainguraketarik esklerotikan, eta ohikoa da odoljario bat agertu ondorengo orduetan odoljarioa hedatzen jarraitzea. Egoera horrek ez du alarmarik sortu behar.

Hiposfagma baten aurrean, presio arteriala hartu behar da, tentsio-zifra altuak dituen desoreka edo krisi hipertentsiboa baztertzeko. Hiposfagma behin eta berriz errepikatzen bada, eta batez ere larruazaleko odoljarioekin batera, koagulazio-probak egin behar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belarri mingots

**Belarri mingotsa** (*Panellus stipticus*) *Mycenaceae* familiako onddo bat eta *Panellus* generoan. Familiako beste kide batzuek bezala luminiszenteak dira. Munduko leku askotan bizi da, baina Ipar Amerikan da ohikoagoa, bereziki ekialdean. Odol-lodigarri gisa erabiltzen da.

Jean Bulliard botanikari frantsesak *Agaricus stypticus* izendatu zuen lehen aldiz espezie hori 1783an.

Sinonimoak: *Agaricus semipetiolatus*, *Agaricus stipticus*, *Crepidopus stipticus*, *Rhipidium stipticum*, *Pleuropus stipticus*, *Agaricus stipticus var. ß farinaceus*, *Panus stipticus*, *Panus farinaceus*, *Pleurotus stipticus*, *Panellus farinaceus*, *Panus semipetiolatus*, *Panus stipticus var. farinaceus*, *Panus farinaceus var. albidotomentosus*, *Lentinus stipticus*, *Pocillaria stiptica*, *Pocillaria janthina*, *Lentinus farinaceus*, *Panus stipticus var. albidotomentosus*, *Panellus stipticus var. albidotomentosus*.

## Oinarri kimikoa 
Oro har, luziferasak eragiten du bioluminiszentzia. Luziferina bat (pigmentu bat) oxidatuz argia sortzen duten entzimak dira. Zenbait ikerketak *Panellus stipticus*en argi-ekoizpenaren oinarri biokimikoa ebaluatu dute, eta ondorioztatu dute ez dagoela luziferasa fungiko espezifikorik. 1988an frogatu zen onddoak seskiterpeno panala zuela, kadinenozko zeto-aldehidozko egitura kimikoa duena. Ondoren, bi aitzindari gehigarri isolatu ziren: PS-A (1-O-dekanoilpanal) eta PS-B (1-O-dodekanoilpanal). 

Konposatu horiek amoniako-gatzarekin edo amina primarioekin tratatzen badira burdina (II), hidrogeno peroxidoa eta tentsioaktibo kationiko batekin, argia igortzen da kimioluminiszentzia-erreakzio baten bidez. Horrek adierazten du panala eta haren deribatuak luzifero fungikoak direla, eta kimioluminiszentzia erreakzioa *in vivo* bioluminiszentziaren kausa dela. Onddoan, badirudi superoxido dismutasa (SOD) entzimaren jarduera-mailak zeregin kritikoa duela argi-igorpenaren kantitatean. SODak erreakzioan behar den superoxidoaren (O2-aren) eragina itzaltzen du, eta, beraz, SODaren jarduera inhibitu egin behar da erreakzioa gerta dadin.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Jamaika, Kolonbia, Venezuela, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Turkia, Hego Korea, Japonia, Txina, Vietnam, Papua Ginea Berria, Australia, Zeelanda Berria, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gosariak

**"Gosariak"** Gose musika taldeak 2014an Joseba Sarrionandiaren hitzekin argitaratutako diskoa da. 2015eko Korrika kulturalaren barruan aritu ziren kontzertuak ematen Euskal Herrian zehar.

Joseba Sarrionandiaren poema asko musikatu dituzte hainbat abeslarik, 2022an 101 kantu zeuden 57 diskotan banatuta). Baina Sarrionandiak ez ditu hainbeste sortu kantua izateko asmoarekin; normalean poesia idatzi du, eta poesiak hartu zituzten kantu bihurtzeko. Gose taldearentzat, preseski, kantuak idatzi zituen, eta Ines Osinagarekin batean aurkezten ditu ezker-eskuin 2022az geroztik.

Joseba Sarrionandiak Habanan sortu zituen dozena bat testu, Atlantikoa zeharkatu eta Euskal Herrira heldu zirenak eskuz esku, konplizez konplize, sekretu bat konpartitzen dutenen artean sortzen den zirrara hori lagun. Amaia Apaolaza zegoen artean, bere hutsunea utzi zuen. Testuok Gose taldearen eskuetara iritsi ziren eta  kantu bihurtu zituzten. Habanan jaio eta Euskal Herrian hazi ziren kantuok "tabako, ardo ta kanelaz".

Ines Osinaga eta Joseba Sarrionandia 2022an hasi ziren «Olatu arteko txalupa arraroa»  kontzertu ikuskizuna eskaintzen herriz herri.

## Abestiak 
# Banku atrakatzaileak (HItzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Errua (HItzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Zoroetxeko harresia (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Anaren hiri arraroa (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Katuen kantua (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Bi D-ak)
# Txalupa (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Alegrantziaren aldeko konjura (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Eguna (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Bederatzi te kikara basamortu ertzean (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Non dago gure askatasuna? (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)
# Belengo albistiek (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Gose)

Fitxategi:Gose 2012an Berriak 10 urte 01.jpg|Gose (2012)
Fitxategi:Joseba Sarrionandia - 2016.jpg|Sarrionandia (2016)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ines Osinaga
* *Memoriaren mapan* (Ruper Ordorika).
* Hau da ene ondasun guzia (Txalaparta eta Esan Ozenki)

## Kanpo estekak 
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Zaldiarri, hea.eus (Ea, 2022-01-25). ***Gosariak*** diskoko liburuxka olerkiekin eta azalpenekin.
* «Gose: 'Sarrionandiarekin topo egiteko puntua bilatu behar izan dugu'»&#x20;*Euskadi Irratia, Faktoria, EITB, 2014-10-27*
* «Joseba Sarrionaindiaren hitzak Gose taldeak musikaturiko Gosariak»&#x20;*Radio Vitoria, EITB*, 2014.10-31
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Literatura Literatura Poesia orduak. Donostia Kultura. 2022-09-08
Adrianna Sułek

**Adrianna Sułek** (1999ko apirilaren 3a) Poloniako atleta bat da, heptatloian espezializatua.

## Kirol ibilbidea 
2016an egin zuen debuta heptatloian Europako 18 urtez azpiko txapelketan eta 2018ko 20 urtez azpiko Munduko txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen. 2021ean 23 urtez azpiko Europakoan txapelduna izan zen Tallinnen eta Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, baina 16. amaitu zuen.

2022an Munduko Indoor txapelketan pentatloian zilarrezko domina eskuratu zuen Belgradon eta aire librean laugarren egin zuen heptatloian. Txapelketa bietan Poloniako errekorra hautsi zuen. Ondoren, abuztuan Munichen jokaturiko Europako txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ni Por Favor Ni Ostias

**Ni Por Favor Ni Ostias** (**NPFNO**) Borrianan (Castelló) 1992an sortutako punk-rock musika taldea da.

## Taldekideak 

ImageSize = width:1100 height:240
PlotArea = left:100 bottom:80 top:0 right:50
Alignbars = justify
DateFormat = mm/dd/yyyy
Period = from:10/01/1992 till:06/28/2022
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy

Colors =
 id:Vocals value:blue legend:Ahotsa/Gitarra
 id:Bass value:green legend:Baxua
 id:Drums value:red legend:Bateria
 id:Perc value:orange legend:Perkusioa
 id:Lines value:black legend:Albumak
 id:Lines2 value:gray(0.55) legend:Maketa/Zuzenean

Legend = orientation:vertical position:bottom columns:1

ScaleMajor = increment:2 start:1993
ScaleMinor = increment:1 start:1993

LineData =
 at:12/01/1995 color:lines2 layer:back
 at:10/08/1998 color:black layer:back
 at:11/15/2001 color:black layer:back
 at:02/01/2007 color:lines2 layer:back
 at:05/04/2008 color:black layer:back
 at:07/01/2010 color:black layer:back

BarData =
 bar:Jorge text:"Jorge"
 bar:Josep text:"Josep"
 bar:Nano text:"Nano" 
 bar:Juanlu text:"Juanlu"
 bar:David text:"David"
 bar:Cuco text:"Cuco"

PlotData =
 width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
 bar:Jorge from:start till:11/01/2002 color: Vocals
 bar:Jorge from:06/01/2006 till:09/23/2011 color:Vocals
 bar:Josep from:start till:11/01/2002 color:Bass
 bar:Nano from:06/01/2006 till:09/23/2011 color:Bass
 bar:David from:start till:11/01/2002 color:Drums
 bar:David from:06/01/2006 till:09/23/2011 color:Drums
 bar:Cuco from:08/01/1996 till:11/01/2002 color:Perc
 bar:Cuco from:06/01/2006 till:07/01/2007 color:Perc
 bar:Cuco from:09/02/2010 till:09/23/2011 color:Perc

 bar:Jorge from:09/05/2020 till:end color: Vocals
 bar:Juanlu from:09/05/2020 till:06/21/2022 color: Bass
 bar:Nano from:06/23/2022 till:end color: Bass
 bar:David from:09/05/2020 till:end color: Drums
 bar:Cuco from:09/05/2020 till:end color: Perc

## Diskografia 
* *Marijuana* (Maketa) - 1995. Inspector Kalleja Records.
* *Ni pa kaldo...* - 1998. Discos Suicidas.
* *El demonio ke llevamos dentro* - 2001. Discos Suicidas.
* *Direkto a la parrilla* - 2006. GOR Discos.
* *13* - 2008. Santo Grial Records.
* *Bastardos unidos* - 2010. Producciones Salatal.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Rodríguez

**Manuel Rodríguez Barros** (Ponteareas, Pontevedra, Galizia, 1926ko abuztuaren 13a - *ib.*, 1997ko, urriaren 22a) galiziar txirrindularia izan zen 1947tik 1960era. Haren anaiak Delio, Emilio  eta Pastor ere txirrindulari profesionalak izan ziren.

Kirol ibilbideko lorpenik nabarmenenak 1951eko denboraldian eskuratu zituen, Kataluniako Voltako etapa bat irabazi zuelarik. Espainiako Vueltan hirutan sailkatu zen lehenengo hamarren artean, posturik onena 1950ekoa izan zen, bigarren amaitu zelarik.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak 
* 
* Manuel Rodríguez Barrosen fitxa *sitiodeciclismo.net*
Puzker erretze

thumb|Puzker erretzea
**Puzker erretzea** puzkerrak botatzean uzkitik kanporatzen diren gasak nahita erretzean datzan jarduera da. Gizabanako batzuk ekintza barregarritzat hartzen badute ere, oso arriskutsua da larruazalean sor ditzakeen erredurak direla eta.

Puzkerrak hainbat gasez osatuta daude, horien artean nagusitzen dira oxigenoa (O2), nitrogenoa (N2), karbono dioxidoa (CO2), hidrogenoa (H2), metanoa (CH4) eta hidrogeno sulfuroa (H2S). Gas nagusien artean, hidrogenoa eta metanoa sukoiak dira.

Puzkerra erretzean sortzen den sugarraren kolorea koloneko gasen konposizioaren arabera aldatzen da. Sugarrak urdinak izan ohi dira. Hala ere, horiak edo laranjak ere izan daitezke. Gar urdinagoek metano kantitate handia adierazten dute. Hortaz, hidrogeno kantitatea igo ahala garrek horirantz joko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Manzaneque

**Jésus Manzaneque Sánchez** (Campo de Criptana, 1943ko urtarrilaren 1a )  txirrindulari espainiarra izan zen, 1964tik 1980ra profesionaletan aritu zena.

Anaia nagusia Fernando ere txirrindularia izan zen. 

Erlojupekoetan txirrindulari bikaina zen. Euskal Herriko Itzulian hirutan amaitu zen sailkapen orokorreko bigarren postuan (1972an, 1974an eta 1975ean) eta beste bitan lehenengo hamarren artean sailkatu zen (1971an eta 1973an).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
OBK

**OBK** kataluniar techno pop musika taldea da, 1991n Bartzelonan Jordi Sánchezek eta Miguel Ángel Arjonak sortua. «OBK» Depeche Mode «Oberkorn (It's a small town)» lanaren laburdura da.

## Estudioko albumak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bednja

**Bednja** Varaždin eskualdearen udalerria da, Kroazian, Europan. Zagrebetik 82 kilometrotara dago. 

## Demografia
2011n egin zen zentsoan udalerriak 3.977 biztanle zituen. Herriz herri hauek ziren kopuruak:

* **Bednja** - 679
* Benkovec - 238
* Brezova Gora - 66
* Cvetlin - 279
* Jamno - 85
* Jazbina Cvetlinska - 341
* Ježovec - 300
* Mali Gorenec - 106
* Meljan - 138
* Osonjak - 48
* Pašnik - 65
* Pleš - 261
* Podgorje Bednjansko - 20
* Prebukovje - 94
* Purga Bednjanska - 120
* Rinkovec - 281
* Sveti Josip - 3
* Šaša - 113
* Šinkovica Bednjanska - 122
* Šinkovica Šaška - 110
* Trakošćan - 18
* Veliki Gorenec - 50
* Vranojelje - 131
* Vrbno - 269
* Vrhovec Bednjanski - 40

thumb|250px|left|Trakošćan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Paulo eliza (Estrasburgo)

**San Petri eliza zaharra** (, ) Estrasburgoko eliza bat da, XIX. mendearen amaieran eraiki zena neogotiko estiloan. 1998an Frantziako monumento historiko izendatu zuten.

## Historia 
1871. urtean Alemaniako Inperioak Alsazia-Lorrena eskualdea anexionatu zuen. Estrasburgo zen haren hiriburua eta Neustadt auzo berria eraiki zuten. Auzo hartan zegoen alemaniar garnizioko kide batzuek eliza luterano bat eraiki nahi zuten eta 1889an arkitektura lehiaketa abiatu zuten. Louis Mullerrek proiektua izan zen aukeratua eta 1892 eta 1897 artean altxatu zen. 1897ko maiatzaren 16an sagaratu zuten. Militarrak hartu ahal izateko hainbat ezaugarri berezirekin diseinatu zen eliza; 19 sarrera ditu, altuera handia eta luzera aldiz ez da hain handia. Enperadorea bera hartzeko ere egokiturik zegoen, gertu baitago haren jauregia.  

1919an Alsazia eta Lorrena Frantziari itzuli zitzaionean herrialde hartako eliza luteranoaren esku gelditu zen. Alde zaharreko parrokia San Tomas zen eta Neustadt auzoko parrokia San Paulo eliza bihurtu zen.

1944ko aliatuen bonbaketek elizaren barnealdeko altzariak kaltetu zituzten eta 1958an izandako txingor ekaitz batek beirateak apurtu zituen.

Elizaren kanpoaldea Vosgeetako hareharriz egina da. Azkar desegiten denez hainbat alditan berriztatu behar izan da. 3.000 pertsona har ditzake elizak bere barnean.

Aurreandean bi dorre ditu, 76 metrotako altuera dutenak. Ill ibaiaren uharte batean kokaturik dagoenez urrutitik ikusten den eliza da.

## Organoak 
Organo nagusia 1897an eraiki zuen Eberhard Friedrich Walckerrek, 1933 eta 1934 artean Beuchetek handitu egin zuen hainbat gehigarri ezarri ondoren.

1976an bigarren organo bat ezarri zen, hau galeria inperialean. Marc Garnierrek egina da eta estetikoki ederra izateaz gain soinua ere oso ona du.

## Iruditegia 

Irudi:Strasbourg St Paul septembre 2015 (recadré).jpg|San Paulo eliza ibaiaren ertzean.
Irudi:Lateral view of Eglise Saint-Paul de Strasbourg-2 orig colors.jpg|Iparraldeko aurpegia.
Irudi:Rose window of Eglise Saint-Paul de Strasbourg.jpg|Alboko erroseta.
Irudi:Strasbourg StPaul04.JPG|Elizaren barnealdea.
Irudi:Strasbourg StPaul16.JPG|Organo nagusia.
Irudi:Strasbourg église Saint-Paul novembre 2013 07.jpg|Garnierren organoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  San Paulo elizaren webgune ofiziala
Alaska y Dinarama

**Alaska y Dinarama** espainiar pop eta new wave musika taldea da, 1982an Madrilen sortua. 1980ko hamarkadaren erdialdean bere urrezko aroa bizi zuen. 1989an, estudioko lau disko eta bilduma baten ondoren, desegin egin zen, taldekideen bakarkako ibilbideari bide emateko. Espainiako laurogeiko hamarkadako pop espainiarreko talde erreferenteetako bat da, eta baita Hispanoamerikako zati batekoa, batez ere Mexikokoa, ere.

Hasiera batean, Dinarama (bere lehen kontzertuetan Dynarama idatzia) Carlos Berlanga (gitarra) eta Nacho Canut (baxua) taldekideek osatzen zuten, aurreko Alaska y los Pegamoides desegin ondoren. 1982ko amaieran sortu eta gutxira, Alaska abeslari gisa sartu zen *Canciones profanas* (1983) diskoaren grabazio eta biran laguntzeko. Geroago, abeslari nagusi bilakatu zen. «*La funcionaria asesina*», «*Un hombre de verdad*», «*Rey del Glam*», «*Ni tú ni nadie*», «*Sólo creo lo que veo*», «*Mi novio es un zombi*»,  «*Descongélate*» eta, batez ere, «*A quién le importa*» bere abestiak ospetsuenak izan ziren.

## Estudioko albumak 
* 1983: *Canciones profanas*
* 1984: *Deseo carnal*
* 1986: *No es pecado*
* 1989: *Fan fatal*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olé Olé

**Olé Olé** espainiar pop musika taldea da. Bertatik Vicky Larraz, Marta Sánchez edo Sonia Santana bezalako abeslariak pasa dira. «Olé Olé» 1982an sortu zuten, CBS diskografikoak Mecano antzeko techno-pop talde bat sortzea erabaki zuenean.

## Taldekideak 
* Vicky Larraz (ahotsa, 1983-1985, 2013, 2016- ).
* Juan Tarodo †(bateria, 1983-1993).
* Emilio Estecha (baxua, 1983-1991, 2013, 2016- ).
* Luis Carlos Esteban (teklatuak, 1983-1985, 2007).
* Gustavo Montesano (gitarra, 1983-1993, 2007, 2013, 2016- 2018).
* Marta Sánchez (ahotsa, 1986-1991).
* Marcelo Montesano (teklatuak, 1986-1993, 2013, 2016-2017).
* Sonia Santana (ahotsa, 1992-1993, 2013).
* Marta Domínguez (ahotsa, 2007).

## Estudioko albumak 
* 1983: *Olé Olé*
* 1984: *Voy a mil*
* 1986: *Bailando sin salir de casa*
* 1987: *Los caballeros las prefieren rubias*
* 1988: *Cuatro hombres para Eva*
* 1990: *1990*
* 1992: *Al descubierto*
* 2007: *Grandes éxitos y otras terapias de grupo* (fase 4)
* 2016: *Sin control* (duetoak)
* 2017: *En control*
* 2017: *Olé Olé 2.0* (EP)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valeriepierisen zirkulua

[thumb|280px|Valeriepierisen zirkulua [Winkel tripel proiekzioaren gainean.]]
[thumb|280px|[Danny Quahren Valeriepierisen zirkulua globo-formako modelo baten gainean, proiekzio azimutal distantziakide gisa irudikatua eta Myanmarko Mong Kheten erdigunea duena.]]
**Valeriepierisen zirkulua** munduko maparen gainean irudikatutako zirkulu-formako irudizko eskualde bat da, bere barnean munduko biztanleriaren erdia baino gehiago hartzen duena. Zirkuluak Hego Txinako itsasoan erdigunea du eta 4.000 kilometro inguruko erradioa. Zirkuluaren izena Texasko Ken Myers irakasleak *Reddit* webgunean erabiltzen duen *Valeriepieris* ezizenetik dator, bera izan baitzen fenomeno horrez ohartu zen lehena.

2015ean Danny Quah ekonomia irakasleak adierazpen hori frogatu zuen, baina zirkuluaren erdigunea apur bat mugitu zuen, ia Japonia osoa zirkulu barrutik at utziz. Halaber, proiekzio kartografiko batean irudikatu ordez, munduaren globo-formako modelo batean egin zuen. Gainera, kalkulatu zuen munduko biztanleriaren erdia Myanmarko Mong Khet hiritik 3.300 kilometroko erradio baten inguruan bizi zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Gude

**Hans Gude** (Christiania, 1825eko martxoaren 13a - Berlin, 1903ko abuztuaren 17a) norvegiar margolaria izan zen.

Johan Christian Dahlekin batera Norvegiako paisaien margolari garrantzitsuenetako bat da. Norvegiako Erromantizismo Nazionalean parte hartu zuen eta Düsseldorfeko Arte Eskolarekin elkartu zen.

Hasieran estilo erromantikoan baina oraindik errealistan margotu zituen paisaiak. Margolari gisa heldu zenean, aire zabalean margotu zuen, eta, azkenean, akuarelak eta gouacheak erabili zituen. 45 urtez arte irakasle izan zen eta Norvegiako hiru margolari belaunaldi babestu zituen.

## Iruditegia 

Hans Gude - Landscape Study from Vågå - Google Art Project.jpg|*Landscape Study from Vågå*, 1846
Hans Gude--Tessefossen I Vaga I Middagsbelysning--1848-.jpg|*Tessefossen I Vaga I Middagsbelysning*, 1848
Fra Hardanger Gude.jpg| *Hardanger fjord*
Hans Gude - Under eketreet (1858).jpg| *Under eketreet* (1858)
Hans Gude - Motivet hämtat från Spinnkusten längs Sörlandskusten (1872).jpg|*Spinnkusten längs Sörlandskusten* (1872)
Hans Gude - Hvile på stien (1878).jpg|*Hvile på stien* (1878)
Hans Gude - Fisker fra Rügen (1882).jpg|*Fisker fra Rügen* (1882).
Hans Gude & Adolph Tidemand - Lystring på Krøderen - Google Art Project.jpg|*Fishermen* Hans Gude eta Adolph Tidemand
Hans Gude - Norwegian Highlands - Google Art Project.jpg|*Høifjell*, 1857
Hans Gude - Damer i solskinnet (1883).jpg|*Damer i solskinnet* (1883)
Hans Gude - Kaien på Feste i nær Moss (1898).jpg|*Kaien på Feste i nær Moss* (1898)
Hans Gude - By the Mill Pond - Google Art Project.jpg|*By the Mill Pond*, (1850)
Hans gude-Frisk bris ved den norske kyst.jpg|*Fresh breeze off the Norwegian coast*
Hans Gude--Efoybroen, Nord-Wales--1863.jpg|Efoybroen, Nord-Wales, 1863
Hans Gude--Fra Chiemsee--1868.jpg|Fra Chiemsee, 1868

## Kanpo estekak
Iltze ubel

**Iltze ubela** (*Gomphus clavatus*) *Gomphaceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko ona bada ere, bere bakantasunagatik merezi du errespetatzea.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Borra baten edo kono moztu baten itxura du. Hasieran ia laua da, ondoren kopa gisa hondoratzen da. Gaztetan lila ilun kolorea du, ondoren hori-oliba kolorea hartzen du. Ertz irregularra eta gingilduna du.

**Himenoforoa:** Tolestura dekurrenteak, adarkatuak, lila edo more kolorekoak, purpura kolorea oinarrian, koloregabetzeko joera du eta tonu horixka hartzen du, esporen koloreagatik.

**Hanka:** Lodia, 4 eta 6 cm arteko garaiera, betea, gogorra, tomentosoa, more kolore ilunekoa, zahartzean zurbilduaz joaten da.

**Haragia:** Harroa, lodia, zurixka, airearekin kontaktuan ez da kolorez aldatzen. Usain atsegina du eta zaporea mikatz samarra.

**Etimologia:** *Clavatus* epitetoa latinetik dator, borra itxuran esan nahi duen "clavatus" hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso preziatua.

### Nahasketa arriskua 
Ez da erraza beste espezie batekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, koniferoen azpian, hostozabaletan eta baso mistoetan ere bai, korroak edo lerroak eratuz, gehienetan ale askokoak. Ez da oso ohikoa gure eskualdean.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea, Honduras, Madagaskar, Australia, Kaukasia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, iltze ubela desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheslin Kolbe

**Cheslin Kolbe** (Kraaifontein, Lurmutur Mendebaldea, 1993ko urriaren 28a) hegoafrikar errugbi jokalaria da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen dena. Stade Toulousainen eta Toulonen jokatu ondoren, Japoniako Tokyo Sungoliathek kontratatu zuen 2023an. 2012an egin zuen debuta Hegoafrikako zazpiko errugbiko selekzioarekin, eta 2018an hamabostekoarekin.

2019ko eta 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zituen Hegoafrikako talde nazionalarekin. Zazpiko errugbiko selekzioarekin, berriz, brontzezko domina erdietsi zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan. World Rugbyk urteko jokalari onenaren sarirako izendatu zuen 2019an.

## Palmaresa 
### Western Province 
* Currie Cup
** irabazlea: 2014
** finalista: 2013, 2015

### Stade Toulousain 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2019, 2021
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2021

### R.C. Toulon 
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2023
** finalista: 2022

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship: 
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

### Zazpiko errugbia 
* Brontzezko domina 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marasmio kirastun

**Marasmio kirastuna** (*Gymnopus foetidus*) *Omphalotaceae* familiako onddo espezie bat da. Usain txarra du eta ezin da erabili sukaldean.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero laua eta erdialdean hondoratua, ia mintzezkoa, zaila, pruinaduna, zimurtsua, tolesduna, ildaskatua; arre-hori zikin kolorekoa, edo arre-lur kolorekoa; glabroa eta likatsu samarra.

**Orriak:** Zabal, bihurgunetsuak, orritxoekin, kapelaren kolorea baino zurbilagoa dute.

**Hanka:** Laburra, oinarrira estutua, fistulosoa, arre ilun kolorekoa eta behealdea beltza eta tomentuduna.

**Haragia:** zaila, mintzezkoa; kapelan kolore gorri argia du eta arre-sepia-beltzaxka goian. Zaporea eta usaina kirasduna ditu.

**Etimologia:** *Foetidus* epitetoa, usain txarra esan nahi duen "foetidus" hitzetik dator.

## Jangarritasuna 
Usain kirasduna du eta ezin da jan.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau erraz bereizten da usain txarra duelako. *Marasmius scorodonius* delakoarekin nahas daiteke, hau pinu-orratzetan ateratzen da, baina ez dago zehazki horiekin lotuta eta baratxuri usain handia du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, usteltzen dauden adar hiletan, taldeka, hostozabalen basoetan, batez ere hurrondoetan. Ez da urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Ekuador, Guyana Frantsesa, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Kenya.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Michelle Kwan

**Michelle Wingshan Kwan** (Torrance, Kalifornia, 1980ko uztailaren 7a) patinatzaile artistiko estatubatuar ohia da. 

Bere kirol-ibilbidean bi domina lortu ditu Olinpiar Jokoetan (zilarrezkoa 1998an eta brontzezkoa 2002an), munduko txapelduna izan da bost aldiz (1996, 1998, 2000, 2001 eta 2003) eta bederatzi aldiz Estatu Batuetako izotz gaineko irristaketa txapelketan (1996 eta 1998 eta 2005).

Kwan goi-mailan aritu da hamarkada batez, eta Estatu Batuetako historian sari gehien jaso dituen patinatzailea da. Izotzetako patinaje-pistan duen trinkotasun eta adierazkortasunagatik da ezaguna, eta, aldi berean, inoiz izan den patinatzaile onenetakotzat jotzen da.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Michelle Kwan Spiral.jpg
Fitxategi:Michelle Kwan.jpg
Fitxategi:Kwan WM2004 1.jpg
Fitxategi:Ice skate Michelle Kwan c1995 Womens Museum.jpg
Fitxategi:Michelle Kwan at the NLB, Singapore.jpg
Fitxategi:Michelle Kwan Special Olympics 2010.jpg
Fitxategi:Michelle Kwan 59-CF-DS-32800-06 DSC0333 fromPSD.jpg
Fitxategi:Michelle Obama Lets Move 2nd anniversary tour February 9, 2012.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak