open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trois nuits par semaine (filma)

***Trois nuits par semaine*** 2022ko Florent Gouelou frantziar zinema zuzendariaren komedia erromantikoa da.

## Sinopsia 
Kurtisek haurtzaro gogorra izan du. Urteek aurrera egin ahala, iraganeko mamuetatik ihes egiteko modu bat aurkitu du: Miss Fama bilakatzea. *Drag queen*-a da Kurtis, eta bere alter ego-arekin drag-en munduko modelorik ospetsuenetako bat bihurtzen da. Hipnosi saio batek bere benetako bizitzaren eta Miss Famaren arteko muga lausotuko dio.

## Aktoreak 
* Pablo Pauly : Baptiste
* Romain Eck : Quentin / Cookie Kunty
* Hafsia Herzi : Samia
* Harald Marlot : Bobel
* Mathias Jamain Houngnikpo : Kiara Bolt
* Holy Fatma : Iris
* Calypso Baquey : Cassandre
* Jean-Marie Gouëlou : osaba Jean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siouxsie Sioux

**Susan Janet Ballion**, profesionalki **Siouxsie** **Sioux** izenez ezaguna (Southwark, Londres, 1957ko maiatzaren 27a) kantari, konpositore, musikari eta disko-ekoizle ingelesa da.

## Ibilbide musikala 
Siouxsie and the Banshees (1976-1996) rock-taldeko kantari nagusia izan zen. Estudioko 11 album argitaratu zituzten, eta Erresuma Batuko hainbat Top 20 izan zituzten, besteak beste, *"Hong Kong Garden", "Happy House"* eta *"Peek-a-Boo"*, eta Top 25 hit bat Estatu Batuetako *Billboard* zerrendan, "*Kiss Them for Me".*

Siouxsiek bigarren talde bat ere osatu zuen, The Creatures (1981–2005). Hau lau estudio-disko eta *"Right Now"* hit singlea grabatu zituen. 2000ko hamarkadaren erditik, talde hori desefin ondoren, artista bakarlari gisa jarraitu du Siouxsie izena erabiliz, eta *Mantaray* albuma atera zuen 2007an.

AllMusic-ek Siouxsie "rock aroko kantari britainiar garrantzitsuenetako bat" izendatu zuen. Jeff Buckleyk, Trickyk eta LCD Soundsystemek egin izan dituzte haren kantuen bertsioak.' Bere diskoak PJ Harvey eta TV on the Radio bezalako artistek goraipatu dituzte. 2011n, Musikaren aldeko Ekarpen Bikainaren saria jaso zuen Q Sarietan, eta 2012an, Ivor Novello Sarietan, Inspirazio Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Couleurs de l'incendie (filma)

'''''Couleurs de l'incendie''''' 2022ko Clovis Cornillac frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Pierre Lemaitreren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Marcel Pericourten heriotzaren ostean, alaba Madeleinek aitaren negozioa jaso beharko du oinordetzan. Baina ez da hala, eta Paul, Marcelen semea, agertzen da negozioa bereganatzeko asmoz. Paulen kudeaketa eskasak enpresa gainbeherara eramango du, eta Maideleinek berea dena berreskuratzeko eta mendekua hartzeko aukera izango du.

## Aktoreak 
* Léa Drucker : Madeleine Péricourt
* Benoît Poelvoorde : Gustave Joubert
* Alice Isaaz : Léonce Picard
* Clovis Cornillac : Lucien Dupré
* Fanny Ardant : Solange Gallinato
* Alban Lenoir
* Olivier Gourmet
* Jana Bittnerova : Vladi
* Philippe Ohrel : Adolf Hitler
* Jérémy Lopez : André Delcourt

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malinois

**Malinois** txakurra edo **artzain-txakur belgikar malinois** delakoa Belgikako lau artzain-txakur barietateetako bat da. Bere izena Belgikako Malinas hiritik dator —nederlanderaz *Mechelen*, frantsesez Malines—, han duelakoan jatorria. Oraindik artzaintzan erabiltzen dira, baina eginkizun nagusiak polizia-txakurra, txakur militarra, defentsa- eta segurtasun-txakurra eta txakur zaindaria izatean datzate, besteak beste, segurtasun-indarrek zenbait herrialdetan ematen dioten erabileraren arabera.

## Itxura orokorra 
Malinoisak ile motz eta gogorra du gorputz osoan, eta ez du ez gorputz-adarretan ez isatsean flekorik; kolorea marroia da, ikatz itxurako beltz nahasiarekin, eta aurpegian maskara melanistikoa du, beltzuneak bertan kontzentratzen direla alegia. Egitura sendoak aire zabaleko bizitzara erraz egokitzeko aukera ematen dio, baita klima zailetako ingurumen-baldintzak jasateko ere.

## Izaera 
Ondo hazi eta entrenatutako malinoisak aktiboak, lagunkoiak, babesleak eta langileak izan ohi dira. Txakur-arraza guztien artean energia-maila altuenetakoa dute. Ohiko malinoisek hiru urte arte kume baten energia izango dute, baina ez da arraroa energia-maila hori bost urte bete arte izatea. Askok presa-sena dute eta batzuk oparoegiak eta alaiegiak izan daitezke, batez ere gazteak direnean. Suntsitzaileak ere izan daitezke, edo jarrera neurotikoak garatu, estimulazio eta ariketa aski ematen ez bazaie. Horrek, askotan, arazoak sortzen dizkie arrazarekin ohituta ez dauden jabeei, behar duten ariketa edo lan bat egiteko prest ez badaude. Txakur tamainaz ertain eta sendoak dira, oinarrizko obedientziako entrenamendua behar dutenak, eta estimulatuz gero zeregin berriak ikasteko, txakurra zoriontsu egongo da. Entrenatzeko errazak direlako dira ezagunak, gizakia ulertzeko gaitasun handia dutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Salabert

**Juana Salabert** (Paris, 1962) idazle espainiarra da. *Seix Barral* argitaletxearen *Liburutegi Laburra Saria* irabazi zuen *Velódromo de invierno*-gatik 2001ean.

## Biografia 
Parisen jaio zen 1962an. Miguel Salabert idazle eta itzultzailearen alaba da. 1956an erbesteratu zen Frantzian, erregimen frankistatik eta Espainian jasaten zuen zentsuratik ihes egiteko. Juana Frantzia eta Espainia artean hazi zen, eta elebidun bihurtu zen. Letra Modernoetan lizentziatu zen Tolosako  Unibertsitatean eta 1996an hasi zen eleberrigile lanetan *Varadero*rekin. Bere bigarren eleberria, *Arde lo que será*, urte berean idatzi eta argitaratu zena, finalista izan zen *Nadal Sarian*, eta *Payot & Rivages* argitaletxeak frantsesera itzuli zuen. 2001. urtean, *Seix Barral* argitaletxearen *Liburutegi Laburra saria* jaso zuen *Velódromo de invierno*-rekin, frantsesera ere itzuli zena. 

Juana Salabertek hainbat egunkaritan kolaboratu du, eta literatur kritika eta itzulpena egin ditu. Bere eleberriak eta ipuinak oso ospatuak izan dira eta hainbat hizkuntzatara itzuli dira. Bere kontakizunak eta haurrentzako ipuinak hainbat antologiatan bildu dira.

## Lanak 
* *Varadero* (Alfaguara, 1996).
* *Arde lo que será* (Destino, 1996: Nadal Sariko finalista).
* *Mar de los espejos* (Plaza & Janés, 1998).
* *Aire nada más* (Plaza & Janés, 1999).
* *Estación central* (Plaza & Janés, 1999).
* *La bruja marioneta* (Espasa, 2001).
* *Velódromo de invierno* (Seix Barral, 2001: Liburutegi Laburra Saria; Alianza, 2009).
* *La noche ciega* (Seix Barral, 2004; 2005eko Narratiba Sari Nazionaleko finalista)
* *Hijas de la ira* (Plaza & Janés, 2005; Nocturna, 2009).
* *El bulevar del miedo* (Alianza, 2007: Fernando Quiñones VIII. Eleberri Unicaja Saria; 2008ko Dashiell Hammett sariko finalista).
* *Cuentos de amigas* (Anagrama, 2009) (Hainbat egileren antologia)
* *La faz de la tierra* (Alianza, 2011).
* *La regla del oro* (Alianza, 2015).
* *Atentado* (Alianza, 2022).

## Sariak 
* 1996, *Nadal Sariko finalista*, "Arde lo que será" lanagatik.
* 1998, *UNEDen Kontakizun Laburren Saria* "Salvo en la noche" lanagatik.
* 2001, *Liburutegi Laburraren Saria* "Velódromo de invierno" lanagatik.
* 2004, *NH Kontakizunen Sariko finalista* "Adviento" ipuinarengatik.
* 2007, *Fernando Quiñones Eleberri Unicaja Saria*, "El bulevard del miedo" lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Juana Salaberti
* Literatur topaketa Juana Sabaterrekin
Martín Erauskin

**Martin Erauskin** (Villabona), Euskal txirrindulari ohia da. 1951 eta1957 bitartean profesional izan zen eta Laudioko Sari Nagusia irabazi zuen. 

## Palmaresa 
**1953**
* 2. Zumarragako Sari Nagusian
**1955**
* Laudioko Sari Nagusia
* 2. Santikutz Klasikan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Arteta

**Elisa Arteta** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1980ko maiatzaren 26a) dantzaria eta koreografoa da. Huarte Arte Garaikidearen Zentroko zuzendaritza-taldeko kidea izan da zenbait urtez. 

## Biografia 
Elisa Artetak Nafarroako Gobernuko Dantza Eskola Ofizialean eta Alteako (Alacant) Miguel Hernández Unibertsitatean egin zituen ikasketak, Arte Ederren Departamentuan, Dantza Garaikideko titulua eskuratuz; ondoren, Salburgoko (Austria) Salzburg Experimental Academy of Dance izeneko zentroan jarraitu zuen ikasten.

## Ibilbide profesionala 
Prestakuntza akademikoaren ostean, Berlinera joan zen, eta han dantza- eta bideo-proiektuak garatu zituen, batzuetan bakarrik eta beste batzuetan hainbat diziplinatako beste artista batzuekin elkarlanean. 

Arte Garaikide Teknologiko eta Performatiboan eta Praktika Eszenikoan eta Ikusizko Kulturan Masterra eginda, bere proiektu artistikoak eta kudeaketaren arloko lana konbinatzen ditu. Hainbat egoitza lortu ditu hainbat herrialdetan egindako ibilbidean, eta bere lana askotariko espazio artistikoetan erakutsi du, gehienak Europan. Era berean, bere jaioterriko herritarrei artista askoren lan koreografikoak hurbiltzean murgilduta egon da *Inmediaciones* izeneko jaialdi batean.

Bere koreografiak eta ikus-entzunezko lanak inguruko zein nazioarteko hainbat tokitan egon dira ikusgai, hala nola; Madrilgo Sofía Erregina Museoko Ikasketa Zentroan, Bilboko Guggenheim Museoan edo Berlingo Akademie Der Künsten ikusi ahal izan da. Hainbat egoitza artistiko lortu ditu, hala nola; La Casa Encendida eta CA2M, Incheon Art Platform (Hego Korea), Parkinprogress (Nottingham), MAM (Marrakex), Djerassi (Kalifornia) eta Leal.lav (Tenerife), Reiss Arti Performative (Turín, Italia), LUX AAP (Brecon, Gales) edo Pedra Sina (Madeira,  Portugal),  Dança em foco (Brasil), Art As Research (Ottersberg, Alemania), PixelPops! (París, Frantzia), Emergeandsee (Berlín, Alemania), Okuparte (Huesca) edo zero’n’one (Berlín, Alemania).

2010az geroztik, *Inmediciones* jaialdiko zuzendari-kidea izan da. 2016.urtetik 2022ra Huarte ekoizpen artistikoko zentroko zuzendari-kidea izan da, Oskia Ugarte, Nerea de Diego, eta Betisa Ojangurenekin batera.

## Erreferentziak
Marco Velo

**Marco Velo** (Brescia, 1974ko martxoaren 9a), Italiar txirrindulari ohia da. Profesionala izan zen 1996tik 2010ra. 

## Palmaresa 
**1997**
*Trentinoko Giroko etapa bat
**1998**
* 20px 15px  Italiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Gilen Tell Sari Nagusia eta etapa bat
* Florencia-Pistoia
**1999**
* 20px 15px Italiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Laudioko Sari Nagusia 
* Florencia-Pistoia 
* 2. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian
* 7. Flèche Wallonnen
* 8. Lombardiako Giroan
* 10. Amstel Gold Racen
**2000**
* 20px 15px Italiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 3. Settimana Coppi e Bartalin
**2005**
* 3. Toscanako Giroan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Galarreta

**Carlos Galarreta Lázaro** (Ramales de la Victoria, Kantabria, 1967ko azaroaren 10a), txirrindulari espainiar ohia da, profesionala 1990etik 1995era.

## Palmaresa 
**1989**
* Goierriko Itzulia
**1990**
* 4. Kantabriako Itzulian
**1991**
* Andaluziako Itzuliko etapa bat eta mendiko Saria.
* 3. Route du Sudean eta etapa bat
**1992**
* 3. Laudioko Sari Nagusia
**1993**
* Murtziako Itzulia
**1994**
* 5. Nafarroako Foru Erkidegoko Sarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurbitz (tximeleta)

**Gurbitza** (*Callophrys avis*) Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europa hego-mendebaldean eta Afrika iparraldean aurkitzen da.

Thomas Algernon Chapman entomologo eskoziarrak deskribatu zuen 1909. urtean.

## Deskribapena 
Ikusten zaila den tximeleta da, alde batetaik tamaina txikia duelako eta bestetik hegalen azpialdea berdea duelako, ertz marroiekin, eta bikain kamuflatzen da landaretza artean. Hegalek lerro zuri ez jarraitu bat erakusten dute. Gainaldetik marroi iluna da, baina gutxitan ikusten zaio, hegalak itxita izaten baititu pausatzen denean. 

Beldarra berdea da eta marra argiak ditu. Bizkarraldean puntu gorri batzuk ageri ditu.

## Habitata 
Zuhaixkak dauden eremu lehorretan ikusten da eta bereziki atsegin ditu gurbitz (*Arbutus unedo*) asko dagoen eremuak, hortik tximeletaren izena.

## Bizi zikloa 
Belaunaldi bakarra izaten du urtean. Martxoa eta ekaina artean ikusten dira tximeleta helduak. Ondoren arrautzak jartzen dituzte landare helduetako hosto berrietan, lore lehorretatik edo fruituetatik gertu. Udazkenean beldarra atera eta landare hauetaz elikatzen da. Negua igarotzeko pupa eratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oskia Ugarte

**Oskia Ugarte Abarzuza** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1978) artearen historialaria eta kultur kudeatzailea da, Huarte Arte Garaikidearen Zentroko zuzendaria 2022ko abuztutik.Arte garaikide proiektuen koordinazio eta zuzendaritzan dihardu. Feminismoa, lurraldea, eta artea ditu aztergai.

## Biografia 
Oskia Ugartek kultur kudeaketaren arloan egin du lan, bereziki arte garaikideko proiektu eta programen produkzioan eta zuzendaritzan, bai eta erakusketa proiektuetan ere. Artearen Historian lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta urte horretan bertan lortu zuen CAP unibertsitate berean, eta, ondoren, 2020an, unibertsitate-aditu ikastaroa egin zuen *Kultura-ekoizpena kritika feministaren ikuspegitik* gaiaz*.* 2007az geroztik, Jorge Oteiza Fundazio Museoarekin, Albénizko Moisés Pérez Galeriarekin, San Telmo Museoarekin edo Kursaal Elkargunearekin aritu da lankidetzan.

2016.urtetik 2022ra Huarte ekoizpen artistikoko zentroko zuzendari-kidea izan da, Elisa Arteta, Nerea de Diego, eta Betisa Ojangurenekin batera.

## Argitalpenak 
* *Hacia dónde dirigir las industrias culturales y creativas*. Breve reflexión situada. Oskia Ugarte, Elisa Arteta, Nerea de Diego Murillo, Betisa San Millán. Príncipe de Viana, 0032-8472, Año nº 79, 270 zk., 2018.
* *Iruinarriak: las piedras de Pamplona.* Oskia Ugarte.Historia de Pamplona: recorrido histórico por el pasado de la ciudad / Iñaki Azkona Huercanos (ed. lit.), Roldán Jimeno Aranguren (ed. lit.), Angel Erro (trad.), Andrea Ganchegui Sorabilla (trad.), Maramara Taldea (trad.), 2019, 978-84-9172-110-9, págs. 111-128.
* *Iruinarriak: Iruñeko harriak.* Oskia Ugarte. Iruñeko historia: hiriaren ibilbidea historian barna / Patxi Abasolo (aut.), Iñaki Azkona Huercanos (ed. lit.), Roldán Jimeno Aranguren (ed. lit.), 2018, 978-84-9172-053-9, 105-122 or.

## Kanpo estekak 
* Oskia Ugarte: "Artistentzako ekosistema sortzen ari gara" YouTube
* Elkarrizketa: Azaldu nahi dugu zergatik ez den pieza sorkuntzaren helburu Berria, 2022.11.05

## Erreferentziak
Czesław Kiszczak

**Czesław Kiszczak** (Roczyny, 1925eko urriaren 19a - Varsovia, 2015eko azaroaren 5a) poloniar militar eta politikaria izan zen. Poloniako lehen ministroa izan zen 1989ko abuztuaren 2tik 19ra.

Familia komunista batean hezi zen eta naziek 1942an atxilotu zuten eta Austrian langile esklabo gisa erabili zuten. 1945ean, Armada Gorriarekin elkarlanean aritu zen erresistentzia-talde batekin bat egin zuen.

Poloniara itzulita, Poloniako Langile Alderdiarekin bat egin eta armadan sartu zen. Gerrilla antikomunistako taldeen aurka borrokatu ondoren, inteligentzia militarrari ekin zion.

1981eko uztailean Barne Arazoetako ministro izendatu zuten eta abenduan aldarrikatu zen Lege Martzialaren prestaketan parte hartu zuen. 1981etik 1983ra, Salbazio Nazionaleko Kontseilu Militarreko kide izan zen, eta Polonian agindu zuen lege martzialean. 1986an alderdiko politburoko kide izendatu zuten.

1981etik 1989ra Polonian botere gehien zuen bigarren pertsona izan zen, Wojciech Jaruzelskiren ondoren, eta elkarrekin Solidarnosc mugimendua zapaldu zuten.

1989ko abuztuan lehen ministro izendatu zuten, baina Solidarnoscek uko egin zion komunistek zuzendutako gobernu batean parte hartzeari. 1989an hauteskunde libreak egitea erabaki zuen Konferentzian parte hartu zuen.
Patricia Laurent Kullick

**Patricia Laurent Kullick** (Tampico, Tamaulipas, 1962ko urtarrilaren 22a &ndash; Playa del Carmen, Quintana Roo, 2022ko azaroaren 2a)  bere bizitzaren zati handi batean Monterreyn (Nuevo León) bizi izan zen idazle mexikarra izan zen. Bere ipuinek eta eleberriek erregistro intimo eta ludikoak dituzte, eromenaren eta emakumearen gaiak ukituz. 

## Biografia eta ibilbidea 
Sistema Nacional de Creadores de Artekoa zen eta ipuin liburuak argitaratu zituen, hala nola *Ésta y otras ciudades*, *Están por todas partes*, *El topógrafo y la tarántula* eta *Infancia y otros horrores*.

Bere lehen eleberriak *El circo de la soledad* eta *El camino de Santiago* *izan* ziren; azken horri Literaturako Nuevo León saria eman zioten 1999an, eta urteak geroago ingelesez argitaratu zuen Peter Owen Publishers argitaletxeak eta Tusquets Editores argitaletxeak berrargitaratu zuen 2001ean  . Duela gutxi (2015), *La giganta* argitaratu zuen, hau ere Tusquets-en.

### *El camino de Santiago* 
Lan honek oso gutxik bezala eszenaratzen du eromenaren barne-trantzea eta bere tranpak emakume baten (ez)kontzientzian. Kultuzko obra bihurtu da. Eleberri hau bera ere Ediciones Era argitaletxeak argitaratu zuen 2003an eta Londresko Peter Owen argitaletxeak 2004an.

## Lana 
### Ipuin liburuak 
* *Esta y otras ciudades* (Tierra Adentro, 1991)
* *Están por todas partes* (Ciudad Guadalupeko Udala, 1993)
* *El topógrafo y la tarántula* (Mancuspia Papers Argitaletxea, 1996)
* *Infancia y otros horrores* (Nuevo Leóneko Kultura eta Arteen Estatuko Funtsa, 2003)

### Eleberriak 
* ''Santiago's Way* (Peter Owen London Publishers, 2002)
* *El Camino de Santiago* (Editorial Aroa, 2002)
* *El Circo de la Soledad* (Ediciones Intempestivas, 2011)
* *El Camino de Santiago* (Editorial Tusquets-ek berrargitaratua, 2015)
* *La Giganta'' (Editorial Tusquets, 2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gareth Davies (errugbilaria, 1990)

**Gareth Davies** (Carmarthen, 1990eko abuztuaren 18a) galestar errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. United Rugby Championshipeko Scarlets taldean jokatzen du 2009tik, eta Galesko errugbi selekzioaan 2014tik.

## Palmaresa 
### Scarlets 
* United Rugby Championship
** irabazlea: 2017
** bigarrena: 2018
### Galesko selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2019, 2021
** Grand Slam: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** laugarrena: 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Capp

**Alfred Gerald Caplin** (New Haven, Connecticut, 1909ko irailaren 28a - South Hampton, New Hampshire, 1979ko azaroaren 5a) estatubatuar komikigilea izan zen.

1934an Li'l Abner komikia sortu zuen, eta 1977ra arte marrazten jarraitu zuen. Halaber, Abbie an' Slats(1937 – 45) eta Long Sam (1954) komikoak sortu zituen. Hasieran, AEBetako iparraldeko estatuetako hiri-esperientziak jorratu zituen bere komikietan. Li 'l Abner sortu zenetik, ordea, 43 urtez eragin handia izan zuen Estatu Batuetako hegoaldea ikusteko moduan.
Betisa Ojanguren

**Betisa Ojanguren San Millan** (Barakaldo, Bizkaia, 1978) Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakaslea da.Kultur kudeatzailea ere bada.

## Biografia 
Betisa Ojanguren Giza Zientzietako lizentziaduna da. Arte Hezkuntzako masterra UBn. Jorge Oteiza eta Artium museoetako DEACetan lan egin du. *Bitartean* arte y educación kolektiboaren sortzaileetako bat da. Talde horrekin kultur kudeaketako eta arte hezkuntzako hainbat proiektu garatu ditu 2005az geroztik. NUPeko Psikologia eta Pedagogia Saileko irakasle elkartua 2010az geroztik hezkuntza-sektoreko kongresu eta argitalpenetan parte hartu du.

2016.urtetik 2022ra Huarte ekoizpen artistikoko zentroko zuzendari-kidea izan zen, Oskia Ugarte, Nerea de Diego, eta Elisa Artetarekin batera, hezkuntza arloaz arduratuz. 

2019an Nafarroako kultura-ondare materialari eta ez-materialari buruzko hezkuntza-jokoa sortu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jordie Barrett

**Jordan Matthew Barrett** (New Plymouth, 1997ko otsailaren 17a) zeelandaberritar errugbilaria da, atzelari, erdiko, hegaleko eta zabaltzaile postuetan aritzen dena. 2017tik, Hurricanes taldearekin jokatzen du Super Rugby txapelketan. 2017ko ekainaren 16an egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Aucklanden, Samoaren kontra.

Haren hiru anaia, Kane, Beauden eta Scott, errugbilari profesionalak dira.

## Ibilbidea 
* Canterbury: 2016
* Taranaki: 2017-
* Hurricanes: 2017-

## Palmaresa 
### Canterbury 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2016

### Taranaki 
* National Provincial Championship
**irabazlea: 2023

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2018, 2020, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuta zaldi

**Yuta zaldia** Bhutango zaldi arraza  bat da . Bere tamaina zein gainontzeko  ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Antzinako bertako arraza bat da eta egun bere kopurua murriztu egin da garraio sistemen modernizazioaren ondorioz. Yuta zaldiak  zama abereak bezala erabiliak izan dira bereziki.

## Historia 
*Yuta* poniak izendatzeko bertako izen bat da Bhutango eskualde askotan.

1998.urtean egindako ikerketa batek ahalbidetu zuen Bhutango zaldiak arraza ezberdinetan sailkatzea.

Bhutanen aurki daitezke bertako lau zaldi arrazetako bat da, beste hirurak Merak-Saktenpata, Bhutandar ponia eta jata izanik.

## Etimologia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thorbjørn Jagland

**Thorbjørn Jagland** (Drammen, 1950eko azaroaren 5a) norvegiar politikaria da. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1996tik 1097ra.

Alderdi Laboristako kidea da eta 1996ko maiatzean lehen ministro izendatu zuten. Bere gobernuak urtebete baino gutxiago iraun zuen 1997ko hauteskundeetan gehiengo nahikorik lortu ez zuelako. Ondoren, Kanpo Arazoetako ministroa izan zen 2000tik 2001era, Stortingeko presidentea 2005etik 2009ra, eta Europako Kontseiluko idazkari nagusia 2009tik 2019ra. 2009 eta 2015 artean Nobel Sariaren Batzordeko buru izan zen.

## Kanpo estekak
Faujasita

**Faujasita** izen bera duten hiru mineraleko serie bat da, tektosilikatoen klasekoa eta hauen barruan zeoliten taldekoa (faujasitaren azpitaldea). Damourrek identifikatu zuen, Kaiserstuhlgo Limbergeko harrobietatik zetozen aleetan, eta, ondorioz, herri hori da bere ereduzko herria. Izena Barthélemy Faujas de Saint-Fond frantziar geologoari egindako omenaldia da, sumendien jatorriaz idatzi zuena.

Egun, hiru espezie mineral hartzen ditu bere barnean:
*Faujasita-Ca: (Ca,Na,Mg)5(Si,Al)12O24·15H2O
*Faujasita-Mg: (Mg,Na,K,Ca)5(Si,Al)12O24·15H2O
*Faujasita-Na: (Na,Ca,Mg)5(Si,Al)12O24·15H2O

## Kanpo estekak
Aluminio kloruro

**Aluminio kloruroa** (AlCl3) konposatu ez-organikoa da, aluminioz eta kloroz osatuta. 
Solidoak fusio- eta irakite-puntu baxua du, eta lotura kobalentea duten molekulez osatuta dago, metal batez eta ez-metal batez osatuta egon arren. Bere sublimazioa 178 °C-etan gertatzen da. Aluminio kloruro urtuak elektrizitatea gaizki garraiatzen du, sodio kloruroa bezalako haluro ioniko asko ez bezala. Egoera solidoan dago, geruzatan sareta egitura koordinatua duen eraketa  seikoitz batean.

## Azido-base izaera 
Konposatu honek propietate azidoak eta basikoak ditu aldi berean, eta, beraz, substantzia anfoterikoa da; horrek esan nahi du Lewisen azido bat edo Lewisen base bat izan daitekeela. Adibidez, aluminio kloruro ur destilatuan jartzean, gatza ioietan disoziatuko da, aluminio-katioiak (Al3+) eta kloruro-anioiak (Cl-) emanez. Orduan, aluminioak urarekin erreakzionatuko du oxidiloekin bat eginez eta protoiak askatuz, aluminio hidroxido emanez. Aitzitik, aurrez prestatutako soluzioari sodio hidroxidoa gehitzen bazaio, aluminio-ioiak oxidriloekin erreakzionatuko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fertiberia

**Fertiberia** («**Fertilizantes de Iberia S.A.**» izenaren laburdura) espainiar enpresa kimikoa da, Madrilen egoitza duena. Ongarriak, amoniakoa eta bestelako produktu eratorriak egiten ditu, eta Espainiako ongarrien fabrikatzaile handiena da gaur egun. Enpresa Fertiberia Taldearen nagusia ere bada, Aljerian, Portugalen edo Frantzian presentzia duten hainbat filialez osatutako multzoa.

Espainiak 1960ko hamarkadan izan zuen liberalizazio ekonomikoari esker sortu zen. Bere sorreran Banco de Bilbaok, Gulf Oil Corporationek eta International Development & Investment Companyk parte hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cracking katalitiko

thumb|right|250px|Cracking katalitiko-unitate bat.
**Cracking katalitikoa**, **FCC** siglekin (ingelesezko  esaldiaren akronimoa) laburtua, petrolioaren fintze-prozesu bat da. Prozesuak katalizatzaile baten bidez petrolio-osagaien deskonposizio termala egiten du: hidrokarburo astunak krakeatzeko helburuarekin, zeinen irakite-puntua 315 °C edo handiagoa baita, eta kate laburreko hidrokarburo arin bihurtzen dira, zeinen irakite-puntua 221 °C-tik behera baitago. Katalizatzaile horiek forma granularrean edo mikroesferikoan agertzen dira. Katalizatzaileak silizio dioxidoz (SiO2) eta aluminaz (Al2O3) osatzen dira normalean. Horretarako gehien erabiltzen den minerala faujasita da.

Industriarako estimu handiko hidrokarburo arin gehien lortzea du helburu; haustura katalitikoko unitateetarako karga gehienak gasolioak dira, olio astunak, hala nola DMOH eta DMO (olio demetalizatu hidrogenatua eta olio demetalizatua, hurrenez hurren). Cracking katalitikoak oktanaje handiko gasolinak eta hidrokarburo aromatikoak sortzen ditu, hala nola bentzenoa (zikloalkanoak eta parafinak bihurtzearen bidez. 

Cracking eta eraberritze katalitikoaren ondorioz, findegiak eskarian gertatzen diren aldaketei erantzun diezaieke. Ekoizpenaren programazioaren ardura duten pertsonak arduratzen dira bihurketa-prozesuen bidez destilazioan lortutako korronte desberdinen bidea definitzeaz, azken produktuen kantitatea eta kalitatea eskariaren arabera egokitzeko.

Cracking katalitikoaren lehen erabilera komertziala 1915ean gertatu zen, Gulf Refining Companyko Almer M. McAfeek aluminio kloruroa erabiliz (1877tik ezagutzen den Friedel Craftsen katalizatzaile bat) petrolio astuneko olioak katalitikoki hausteko lotekako prozesu bat garatu zuenean. Hala ere, katalizatzailearen kostu altuak McAfeeren prozesuen erabilera orokorra eragotzi zuen garai hartan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petrolio-fintze

thumb|300px|Irango petrolio findegia
**Petrolio-fintzea** petrolioaren zatikatzea eta eraldaketa kimikoak barne hartzen dituen prozesu bat da, deribatu komertzialak ekoizteko.

Helburu horren arabera, oro har, prozesu horiek batera egiten dira findegi batean merkataritza-frakzioak ateratzeko.

Petrolioa hainbat hidrokarburoren nahasketa bat da, eta hainbat tratamendu egin behar zaizkio errekuntzako motorretan eta industriaren adar desberdinetan erabili ahal izateko. Askotan, petrolioaren kalitatea jatorriaren oso mende dago. Jatorriaren, kolorearen, biskositatearen, sufre-edukiaren, jariakortasun-puntuaren edo mineral-edukiaren arabera ezberdina da. Beraz, findegiek faktore horiek hartzen dituzte kontuan.

Findegi bat petrolio gordin-sorta zabala maneiatzeko diseinatu behar dute. Jakina, findegi batzuk petrolio gordin bakarra prozesatzeko diseinatuta daude, baina kasu berezi horietan zenbatetsitako baliabide gordina oso garrantzitsua da.

Findegi sinpleak eta konplexuak daude. Findegi sinpleek prozesamendu-unitate gutxi batzuk baino ez dituzte, findegi konplexuek askoz gehiago dituzten bitartean.

Horiek dituzten herrialdeetan, findegiak batez ere kostaldean kokatzen dira, garraio-gastuak eta oliobideak eraikitzeko gastuak aurrezteko.

Findegia dagoen lekuaren arabera, bai eta prozesatutako petrolio gordinaren izaeraren arabera ere (adibidez, BTS edo HTS gordina, aromatikoa edo gordin naftalenikoa), findegiaren helburua eta egitura desberdina da; baita tokiko behar posibleen arabera ere, findegia oso sinplea edo oso konplexua izan daiteke. Askotan, Europan, Estatu Batuetan eta, oro har, erregai-premiak handiak diren eremuetan, findegien egitura konplexua da. Garapen-bidean dauden herrialdeetan, aldiz, egitura hori nahiko sinplea da.

Petrolio gordina, findegira iritsitakoan, biltegi handietan biltegiratzen da. Oro har, gordina sufre-edukiaren arabera biltegiratzen da, eta eduki txikikoa (BTS) sufre-eduki altutik (HTS) bereizita biltegiratzen da. Berdin gertatzen da tratamenduan. Merkatuaren eskariaren arabera, lehenik BTSa tratatzen da ziklo batean, HTS ziklo bat tratatu aurretik, BTSko produktuak HTSkoekin kutsa ez daitezen. Bestela, produktuak prozesatzen direnetik ordu gutxi batzuk igaro ondoren, hala badagokio, HTS produktuen edukiontzietara joaten dira birprozesatzeko.

## Kanpo estekak
Gulf Oil

**Gulf Oil Corporation** estatubatuar petrolio enpresa izan zen, Pittsburghen egoitza zuena. 1936an eratu zen Gulf Oil Corporation of Pennsylvaniaren lanarekin jarraitzeko, eta Kanadan, Venezuelan eta Ekialde Hurbilean petrolio-hobien ustiapenean parte hartu zuen.

1984. urtearen hasieran Standard Oil of Californiak bereganatu zuen, Chevron Corporation sortuz. Gero, Cumberland Farms denda-kate estatubatuarrak marka erosi zuen bere gasolina-zerbitzuguneetan erabiltzeko. Gulf Oil International, berriz, Indiako Hinduja taldearen jabetzakoa da gaur egun.

Espainiak 1960ko hamarkadan izan zuen liberalizazio ekonomikoari esker, lehorreratu zen eta partizipazio garrantzitsuak egin zituen kimikaren eta petrolioaren sektoreetan. 1962an Fertiberiaren sorreran parte hartu zuen, eta Petróleos del Norte (Petronor) sozietatearen akziodun izatera iritsi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aluminio hidroxido

**Aluminio hidroxidoa** (Al(OH)3) baldintza normaletan aluminioaren formarik egonkorrena da. Naturan gibbsita mineral gisa dago. Gertu daude aluminio oxidoaren hidroxidoa- AlO(OH)- eta aluminio oxidoa -Al2O3-, ur galeragatik bakarrik bereizten direnak. Elkarrekin, konposatu hauek aluminiozko mea edo menaren osagai nagusiak dira, bauxitarenak hain zuzen ere.

Hainbat erabilera ditu, hala nola agente itzaltzaile bat plastikoetan, eta medikuntzan, hala nola antiazido edota txertoetan adjubante moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lycaena virgaureae

230px|thumb|*Lycaena virgaureae*.
***Lycaena virgaureae*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulan hasi eta Siberian zehar Mongoliaraino.

Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1758. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txiki bat da, 26-34 hegal-zabalera duena. Sexu dimorfismoa azaltzen du. Arraren hegalak laranja biziak dira, ertz beltzak dituztenak. Aurreko hegaletan puntu beltz batzuk izaten ditu batzuetan. Azpialdean kolore horiagoa du aurreko hegaletan eta okreagoa atzeko hegaletan. Puntu beltz ugari izaten ditu. Armenian 2.700 metrotako altueran ere aurkitzen da bertako azpiespeziea.

## Azpiespezieak 
* L. v. montanus (Alpeetan)
* L. v. miegii (Iberiar penintsulan)
* L. v. armeniaca (Armenian)

## Iruditegia 

Irudi:Lycaena virgaureae Tauerntal 01.jpg|Tximeleta arra.
Irudi:Lycaena virgaureae female.JPG|Tximeleta emea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mykola Lysenko

**Mykola Vitaliyovitx Lysenko** (; Hrynky, 1842ko martxoaren 22a – Kiev, 1912ko azaroaren 6a) ukrainar musikagile, piano-jotzaile, orkestra-zuzendari eta etnomusikologoa izan zen.

Garai erromantikoaren amaierako ukrainar musikako pertsonaia nagusia izan zen. Operak, abestiak, obra korala, orkestrala eta ganberarako eta pianorako musika konposatu zituen.

Ukrainako Errenazimendu Nazionalean musika tradizio nazionalaren sortzailea izan zen. Ukrainako musika folklorikoan ikasi eta inspiratu zen, ukraineraren erabilera sustatu zuen eta errusiar kulturatik bereizi zen.

Ukrainako poeta askoren lanari musika jarri zion, bereziki Taras Xevtxenko. Eragin handia izan zuen ondorengo musikagile ukrainarrentzat.

Bere lanen artean Nikolai Gogolen obran oinarritutako Taras Bulba opera nabarmentzen da.
Qatar Airways

**Qatar Airways Company Q.C.S.C.**(), **Qatar Airways** izen komertziala duena, Qatarko airelinea da, Dohako Qatar Airways Tower etxe-orratzean bere egoitza duena. Guztira 125 nazioarteko helmuga batzen ditu Dohako bere egoitzatik, 100 hegazkin baino gehiagoko flota erabiliz. Afrikan, Erdialdeko Asian, Europan, Hego Asian, Ipar Amerikan, Hego Amerikan eta Ozeanian eskaintzen ditu zerbitzuak. 2016an Skytrax World Airline sarietan munduko bigarren airelinea onena izendatu zuten. 20.000 langile baino gehiago ditu, 14.000 lanpostu zuzen eta 6.000 baino gehiago bere filialetan.

2012ko urriaren 8an, Akbar Al Baker zuzendari nagusiak Qatar Airways Oneworld aliantzara batuko zela iragarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamad nazioarteko aireportua

**Hamad nazioarteko aireportua** (;   ) Doha hiria zerbitzatzen duen aireportua da. 2014an ireki zuten Dohako nazioarteko aireportua ordezkatzeko, eta, harrezkero, herrialdeko aireporturik nagusiena da. Aireportuan hegaldi gehien egiten dituen airelinea Qatar Airways da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesca Fowler

**Jenna-Louise Coleman** (Hammersmith, Londres, 1985eko azaroaren 26a) Ingalaterrako aktorea eta gidoilaria da. Britainia Handiko hainbat telesailetan egin du lan.

## Biografia 
2005ean egin zuen debuta hainbat telesailetan. 2008an Doctor Who telesaileko "Ponpeiako suak" atalean Evelinen papera bete zuen. 2014an *The Herd* beldurrezko filmean Melanie Light izan zen.

Hainbat laburmetrai ere zuzendu izan ditu; *28 Years Later* (2012an), *Away From Me* (2017an) eta *Pull* (2017an).

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Jantzari (dokumentala)

**Jantzari: Tradizioa eta parekidetasuna** Jone Guenetxea eta Carlos Iglesias-en euskarazko dokumental bat da, Iurretako emakume dantzarien parte-hartzea aztertzen duena.

## Laburpena 
Iurretan, Euskal Herriko beste plaza garrantzitsuetan bezala, gizonek emakumeak baino protagonismo gehiago izan dute dantzan. 2018an, emakume eta gizonez osatutako dantza taldeak Iurretako Aita San Migueleko plazara atera zen herriko festetan dantzatzera, horrela 100 urte zituen tradizioa apurtuz. Bost urtean behin ospatzen den 2019ko Urrijenan, lehenengoz, talde mixtoa parte hartu zuen, belaunaldi desberdinak batuz. Dokumentalean, entseguak, prestaketak eta 35 testigantza ere agertzen dira, besteak beste, Marisa Barrena dantzaria, Oier Arazolaza antropologoa, Aritz Ibañez Duguna taldeko kidea, Maggi Bullen eta Miren Guillo antropologoak.

Guenetxearen arabera, emakumeen parte-hartzea areagotzearen lorpena ez da egun batetik bestera eman, jende asko aritu da hori bultzatzen eta kulturaren esparrutik gizartea eraldatzeko aukera dagoela erakusten duela dio:"Matxismoak defendatzen du tradizioa ezin daitekeela inolaz ere aldatu eta hemen ikusten dugu, Iurretako dantzen kasuan, hainbat urtetan gizonek dantzatu duten dantza parekidea izan daitekeela eta parekidetasun horrekin tradizioa aberastu egin daitekeela".

## Ekoizpena 
Jone Guenetxea eta Carlos Iglesias dira dokumentalaren zuzendariak eta gidoilariak, Xabier Zabala ere gidoilaria da. Musika ordea, Mikel Núñez Lauzirikaren esku dago eta argazkigintza David Maezturen esku.

## Sari eta Aitortza 
* 2020an, Cine Invisible jaialdian *genero ekitatearen* saria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Iurretako dantzariak

## Kanpo estekak 
*Jantzari - Webgune ofiziala
*Jantzari - Filmin
Pretty Vacant

***Pretty Vacant*** Sex Pistols punk talde ingelesaren kanta bat da. 1977ko uztailaren 2an kaleratu zuten, taldearen hirugarren single gisa, eta gero bere album bakarrean azaldu zen, urte horretan bertan. Top zerrendetako seigarren postura iritsi zen singleen zerrendan Erresuma Batuan, eta horrekin *Top of the Pops* telebista saioko lehen agerpena lortu zuten Sex Pistolsek.

John Lydon kantariak "vacant" hitza ahoskatzeko moduagatik ere aipagarri izan zen, *vaaay-cunt* esaten baitzuen ( *cunt* ingelesez *alu*, *potor*, *motxin* esateko arrunkeria da). Glen Matlock baxu-jotzailearen arabera, kantaren kredituek zer esan ere, haren musika eta hitzak Matlockenak berarenak izan ziren, eta berak esana da, kanta ABBAren *SOS* entzuteak inspiratu zuela. 

Singlearen B aldea The Stooges taldearen *No Fun* ("Dibertsiorik ez") bertsio batek bete zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sex Pistols *Pretty Vacant* aurkezten telebistan (Youtube).
Qatar Investment Authority

**Qatar Investment Authority** () (**QIA**) Qatarko inbertsio funts subiranoa da, tokiko eta nazioarteko inbertsioan espezializatua. 2005ean sortu zuten, Qatarreko Gobernua jasotzen ari zen petrolioaren eta gas naturalaren industriak sortutako superabitak kudeatzeko. Qatarrek energiaren prezioekiko duen mendekotasunetik eratorritako arriskuak minimizatzeko planteatutako estrategiaren ondorioz, funtsak batez ere nazioarteko merkatuetan inbertitu zuen (Estatu Batuak, Europa eta Asia), baita energiaren sektoretik kanpoko Qatarren ere.

QIAk erabat kontrolatzen du Qatari Diar (Qatari Diar Real Estate Investment Company) higiezinen inbertsio-funtsa.

Kalkuluen arabera, QIAk 60.000 milioi estatubatuar dolarretik gorako aktiboak mantentzen ditu, eta kopuru hori nabarmen handitu zen 2011n estatuak bere hedapen-proiektua osatzen duenean gas natural likidotuaren (GNL) munduko esportatzaile handiena izateko, 77 milioiko ekoizpen-ahalmenarekin. Qatarreko ekonomia munduko dinamikoenetako bat izan da azken hamarkadetan, BPGren hazkundea 8.000 dolarrekoa izan baitzen 1995ean, gaur egun zenbatetsitako 52.000 dolarretaraino.

QIAko zuzendari exekutiboa eta presidentea Hamad bin Jassim bin Jaber Al Thani xekea da. QIA ez da kotizazio publikoko holding bat. Ez dago argi QIAk errege-etxeko kideen inbertsio pertsonalak Qatarreko estatuko funtsekin nahasten dituen ala ez. Erabaki gehienak Hamad bin Jassem bin Jabr Al Thani xekearen babespean hartzen dira, nahiz eta QIAk orientazio profesionaleko inbertsio-funtsa dela aldarrikatu. QIA inbertsio-funtsak ez du islamiar xaria jarraitzen, bankuen sektorean eta mundu osoan onartzen ez diren beste aktibo batzuetan inbertsioak egiten dituela eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merrill Lynch

**Merrill Lynch & Co., Inc.** estatubatuar enpresa multinazionala da, eta, bere subsidiarioen eta afiliatuen bitartez, kapital-merkatuan, banku-inbertsioetan, finantza-aholkularitzan, kapitalaren kudeaketan, aktiboen kudeaketan, aseguruetan eta banku-zerbitzuetan zerbitzuak eskaintzen dituena. 1914an sortu zuten Charles E. Merrillek eta Edmund C. Lynchek, eta 2008ko irailean, subprime hipoteken krisia zela eta, Bank of Americak erosi zuen 44.000 milioi dolarren truke. Munduko 40 herrialde baino gehiagotan jarduten du.

## Enpresa filialak 
* Financial Data Services, Inc.
* Merrill Lynch Europe PLC 
* Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith Incorporated (PFS)
* Merrill Lynch Bank USA
* Merrill Lynch Bank & Trust Co., FSB 
* Merrill Lynch International (MLI)
* Merrill Lynch Government Securities, Inc (GSI)
* Merill Lynch Japan (MLJ)
* Merrill Lynch Canada (MLC)
* Merrill Lynch (India) Technology Services (MLITS)

## Kanpo estekak
El Bananero

**Adrián Maximiliano Nario Pérez** (New Jersey, Ameriketako Estatu Batuak, 1976ko irailaren 12a), **El Bananero** izenez ezagunagoa, estatubatuar-uruguaitar umorista, interneteko ospetsu eta musikaria. Bere webgunera eta YouTubeko kanalera umore lotsagabeko eta hizkera lizuneko B klaseko bideoak igotzeagatik ezaguna da.

## Kanpo estekak 
* El Bananeroren webgunea
Forqué Sariak

**José María Forqué Zinemako Saria** Ikus-entzunezko Ekoizleen Eskubideak Kudeatzeko Erakundeak (EGEDA) sortu zuen 1996an, **José María Forqué-ren** omenez. Sari honen helburu nagusietako bat Espainiako ikus-entzunezkoak sustatzen laguntzea da, Espainian urtero estreinatzen diren filmen artean balio tekniko eta artistiko handiena duen filma sarituz. Zinema-ekoizleen elkarte batek ematen dituenez, zinemaren industriaren saritzat hartzen dira.

## Saridunak 
2003az geroztik, dokumental eta/edo animazio-film luze onenaren EGEDAren Sari Berezia ere banatzen hasi zen.

2010etik aurrera, gizonezkoen eta emakumezkoen interpretazio onenaren Sariak banatzen hasi ziren ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Forqué Sariak -  Webgune ofiziala
Inbertsio-funts subirano

**Inbertsio-funts subiranoa** (; Andrew Rozanovek 2005ean sortutako izena) estatu-jabetzako inbestimendu funtsa da, nazioko eta nazioarteko finantza-aktiboen zorro bat kontrolatzen duena. Oro har, kapitala lehengaien esportaziotik dator, hala nola gasetik edo petroliotik, eta haren inbertsioak bonuz, akzioz eta deribatu finantzarioz osatuta daude, nahiz eta bestelako inbertsioak ere badituzten, hala nola higiezinen jabetzak. 2007ko krisiak sortutako kredituaren uzkurduraren ondorioz, Wall Streeten kotizatutako banku-talde garrantzitsuen (Citigroup edo Merrill Lynch) erreskateetan inbertsio-funts subiranoek ospe mediatikoa hartu dute, eta beren finantza-baliabide handiak argitara eman dituzte. Munduko handienak, Abu Dhabi Investment Authority (ADIA) izenekoak, 875.000 milioi dolarretan estimatutako aktiboak maneiatzen ditu, 2007an Suitzako BPGaren halako hiru inguru. Estrategikotzat jotzen diren sektoreetan posizioak hartzeak – bankakoa, esaterako – eta kudeaketaren opakutasunak nazioarteko gobernu eta erakunde batzuk kezkatzen ditu, inbertsio-funts subiranoen maniobra-marjina mugatzen eta arautzen hasi baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norvegiako Gobernuaren Pentsio-Funtsa

**Norvegiako Gobernuaren Pentsio-Funtsa**k () bi inbertsio-funts subirano ditu, Norvegiako Gobernuaren jabetzakoak:
* Government Pension Fund - Global (lehen The Government Petroleum Fund)
* Government Pension Fund - Norvegia (lehen The National Insurance Scheme Fund)

Bi funtsek petrolioa erauztetik eratorritako diru-sarrerek sortutako aberastasun-soberakina kudeatzen dute. Diru-sarrera horiek batez ere enpresei ezartzen zaizkie, baina baita esploraziorako lizentzia ordaintzetik eta Statoil kapital mistoko petrolio-enpresaren dibidenduetatik ere. Egun munduko inbertsio-funtsik nagusiena da.

Norvegiako petrolio-sektorearen egungo diru-sarrerak gehienezko aldian daudela uste da, eta datozen hamarkadetan gutxitzen joango direla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
China Investment Corporation

**China Investment Corporation** (**CIC**) (; ) Txinako inbertsio funts subiranoa da, tokiko eta nazioarteko inbertsioan espezializatua. 2007an sortu zuten, herrialdeak sortutako nazioarteko diru-erreserbaren superabitak kudeatzeko. Hasieran 200.000 miloi estatubatuar dolar kudeatzen zituen baina 2018an 941.000 miloi ziren.

China Investment Corporationeko zuzendaritzak eta administrazio-kontseiluak Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseiluari informazioa ematen dio. Hala, administrazio-kontseiluaren osaerak eragin handia du Txinako Ogasun Ministroarengan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
State Administration of Foreign Exchange

**State Administration of Foreign Exchange** (**SAFE**) (; ) Txinako inbertsio funts subiranoa da, tokiko eta nazioarteko inbertsioan espezializatua. 1978an sortu zuten, herrialdeak sortutako nazioarteko diru-erreserbaren superabitak kudeatzeko. 2016an 3.010.000 miloi estatubatuar dolar kudeatzen zituen.

Txinako erreserben hazkundearekin eta Estatuko erakundeen arteko lehia gero eta handiagoarekin, independentzia gero eta handiagoaren zantzuak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yungay 7020 (dokumentala)

**Yungay 7020** Raquel Calvo eta Elena Molina zuzendarien dokumentala da, 2021ean ekoiztua, Perun. 2023ko Goya Sarietan lehiatzeko aurre-hautagaia.

## Aurrekariak 
2013an, Garapenean Laguntzeko Zerbitzuak eta Montehermoso kulturuneak giza eskubide eta elkartasunaren aldeko gizarte-eragileak eta Gasteizko kultur eragileen arteko elkarlana sustatzeko proiektua martxan jarri zuen. 2019an, *Yungai 1970: la catástrofe inevitable* proiektuak lehiaketa irabazi zuen, zeinak herrien eskubideei, memoriari eta hondamendi ekologikoei buruzko hausnarketa egiten zuen erakusketa batean, 1970ean Peruko Yungay hiria lurperatu zuen Ancasheko hondamendia abiapuntu hartuta. Raquel Calvo-k proiektua koordinatu zuen, zuzendari artistikoa ordea, Juan Arrosagaray izan zen. SERSO San Viator eta Yungayko San Viator irratiko kolaborazioa ere izan zuten. Erakusketak 2.000 bat ikusle izan zituen.

## Laburpena 
1970ean Huascaraneko elur-jausi batek Yungay hiri koloniala ezabatu zuen. Bizirik ateratakoak hiria berreraiki zuten handik eta kilometro batera. Hondamendiaren 50. urteurrenean tokiko irrati batean, kitxua zein gaztelaniaz gertatutakoaz hitz egiten dute. Elkarrizketatuen artean dira, Almaquio Ortega López, Epifanio Guzmán Bonilla, Cico Álamo Figueroa, Javier León León, Reyna Ropón, Antonina Hilden Vergaray Alegre eta Juana Losza Méndez, guztiak hondamendiari biziraun zioten herritarrak.

## Ekoizpena 
Raquel Calvo eta Elena Molina dira dokumentalaren zuzendari eta gidoigileak. Muntaia ordea, Maitane Carballorena. Zuzeneko soinua, Mikel Echevarría, William Mayo, Yoli Gibaja eta Raquel Calvorena. Soinuaren diseinu eta nahasketa Aitor Amozarrainena. Elkarrizketa eta itzulpenetan aritu dira Raquel Calvo, Jesús Prudencio eta Mikel Pérez. Musika tradizionalaren interpretea Christian Tapia izan da. Grafika Juan Arrosagarayrena da. Eta azkenik, ekoizpenean laguntzaile izan dira Jesús Prudencio, Clemencia Aranibar, Darío Romero, Fidel E. Mendoza eta Félix 'El Gato'., eta urte berean Gasteizko Cortada Jaialdiaren dokumentaleko film labur onerari saria lortu zuen. Filma, jaialdi desberdinetan lehiatzen jarraitzen du, izan ere 35 nominazio izan ditu jada, besteak beste Kolonbiako Bogoshorts jaialdian, Biarritzeko FIPADOC eta Missoulako Big Sky Documentary Film Festivalean. 2022ko abenduan Forqué Sarietan eta 2023ko otsailean Goya Sarietan lehiatzeko aukera du filmak.

* 2021an, Gasteizko Cortada Jaialdiaren dokumentaleko film labur onena.
* 2022an, Huhezinema jaialdian, Mundukide saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Yungay 7020 - Webgune ofiziala
*Yungay 1970 - La catastrofe inevitable
Txinako Herri Bankua

**Txinako Herri Bankua** () Txinako Herri Errepublikako banku zentrala da, Txina kontinentaleko diru-politika eta finantza-erakundeak kontrolatzeko boterea duena. Txinako Herri Bankuak 2.131.600 miloi estatubatuar dolarreko finantza-aktiboak ditu, munduko historian finantza publikoen beste edozein erakunde baino gehiago.

Txinako yuanaren igorleak izanda, Txinako Herri Errepublikako Banku Zentralak Pekinen du egoitza, 1948ko abenduaren 1ean sortu zen eta gaur egungo gobernadorea Yi Gang da.

Bankuak finkatutako interes-tasak bederatzirekin zatigarriak dira beti, munduko gainerako lekuetan bezala, 25ekin izan beharrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bpifrance

**Bpifrance** Frantziako inbertsio banku publikoa da. Bi entitate publikoren sozietate taldeaniztuna da: Caisse des dépôts et consignations eta EPIC BPI-Groupe, hain zuzen ere. Hain enpresa handia da ezen Europako Banku Zentralak zuzenean gainbegiratzen duen.

## Filialak eta parte-hartutako enpresak 
*Bpifrance Financement S.A. (%90a)
**Bpifrance Régions (%99a)
*Bpifrance Participations (%100a)
**Bpifrance Investissement (%100a)
**Orange S.A. (%23,04a)
**FT1CI (%79,2a)
***STMicroelectronics Holding (%50a)
****STMicroelectronics (%27,6a)
**Areva (%3,32a)
*Vallourec (%7,10a)
*Stellantis (%6,2a)
*Constellium (%10a)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuwait Investment Authority

**Kuwait Investment Authority** () (**KIA**) Kuwaiteko inbertsio funts subiranoa da, tokiko eta nazioarteko inbertsioan espezializatua. 1953an sortu zuten, emirerriko gobernua jasotzen ari zen petrolioaren eta gas naturalaren industriak sortutako superabitak kudeatzeko. 2022ko apirilean munduko hirugarren inbertsio-funtsik handiena zen, 738.000 miloi estatubatuar dolarreko aktiboak izanda.

Kuwait Investment Authorityk mundu osoan zehar banatutako hainbat filiarren bidez egiten ditu operazioak, eta KIA da horien matrizea. Europan, Kuwait Investment Office (KIO) KIAren filiala da, eta Londresen du egoitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuwait Airways

**Kuwait Airways** () Kuwaiteko airelinea nazionala da, gobernuak guztiz kontrolatuta dagoena eta hiriburuan bere egoitza duena. Nazioarteko hegaldi erregularrak egiten ditu Ekialde Ertainean, Europan, Ekialde Urrunean eta Ipar Amerikan. Bere erreferentziazko aireportua Kuwaiteko nazioarteko aireportua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuwait Oil Company

**Kuwait Oil Company** (**KOC**; ) Al Ahmadin egoitza duen petrolio-enpresa da.

Kuwaiteko ekonomia gobernuak zuzentzen duen erakunde honen menpe dago. Konpainia petrolioarekin eta haren deribatuekin lotutako jarduera askotan inplikatuta dago, hala nola gasolina eta produktu petrokimikoetan.

KOC 1934an sortu zuten British Petroleum Company (BP) eta Gulf Oil Corporation (GOC) erakundeen artean. Bi bazkideek zati berdinak zituzten KOCen. Kuwaiteko petrolioaren lehen esportazio komertzialak 1946an egin zituzten. Petrolio-hobi garrantzitsu berriak aurkitu zituzten 1950eko hamarkadan eta 1960ko hamarkadan, eta Kuwait petrolio eta gas esportatzaile garrantzitsu bihurtu zen. 1975ean Kuwaiteko Estatuak KOCen jabetza hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak