open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bizkarroi

[thumb|250px|*Varroa destructor* [akaroa erlearen gorputzean.]]
[thumb|250px|[Mihura landare bizkarroia da, landare ostalaritik bizi dena.]]
**Bizkarroiak** edo **parasitoak** beste espezie bateko banako batekin harreman estuan dagoen espeziea da, ostalaritik onura hartu eta kaltea eragiten diona. Oro har, bizkarroia beste espeziea baino askoz txikiagoa izaten da, bere bizimoduaren espezializazio handia du eta ostalaria baino lasterrago eta gehiago ugaltzen da. Adibide arruntenak zenbait ostalari edo eramaile ornodunen eta bizkarroi txikien artekoa da, hala nola zorriak, zenbait zizare eta eltxoak.

Bizkarroitasun edo *parasitismoa* harreman sinbiotiko mota bat da.

Bizkarroi mota asko daude: birusak, bakterioak, onddoak, protozooak, helmintoak, artropodoak, algak eta landareak; baina, orokorrean, hitzak ez ditu birusak, bakterioak eta onddoak bere barnean sartzen.

Bizkarroiek ez dituzte soilik animaliak kaltetzen, baita landare ugari ere. Bestalde, landareak beste landare batzuen bizkarroiak izan daitezke: mihura, esaterako, beste landareen kontura bizi da, eta bere sustraien bidez izerdia zurrupatzen die, banpiro bailitzan.

## Bizkarroiak eta gaixotasunak 
Bizkarroiek parasitosia izena duen gaixotasun orokorra eragiten dute.

Gizakiengan eritasunak sortzen dituzten bizkarroiak hiru talde nagusitan sailkatzen dira: protozooak, helmintoak eta ektoparasitoak.

## Sailkapena 
### Protozooak 
* Amebak.
* Babesia.
* Cryptosporidium.
* Giardia lamblia.
* Microsporidium.
* Leishmaniak.
* Plasmodium.
* Pneumocystis.
* Toxoplasma.
* Trichomonas.
* Trypanosomak.

### Helmintoak 
* Nematodoak:
** Trichinellak.
** Filariak.
** Onchocercak.
* Trematodoak:
** Schistosomak.
** Fasciolak.
* Cestodoak:
** Teniak.
** Echinococcus.
* Beste batzuk:
** Toxocara.
** Anisaki.
** Ancylostoma.
** Angiostrongylus.

### Ektoparasitoak 
* Ezkabia edo hazteria.
* Kaparrak.
* Zorriak.

## Tratamendua 
* Ikus: Parasito-aurkakoak.

## Kanpo estekak
Mikosi

**Mikosia** onddoek eragiten duten infekzioari deritzo. Onddo motaren arabera, infekzio horiek patologia ezberdinak sortuko dituzte.

Orokorrean, bi mikosi mota daude: azalekoak eta sakonak, onddoak infektatzen duen ehunaren arabera (azaleko ehunak ala barneko ehunak, hurrenez hurren). Azaleko mikosiak larruazaleko infekzioak dira, dermatofito izeneko onddoez sortutakoak.

Oso onddo gutxi dira gizakiaren patogenoak. Patogenoak baino gehiago, gaitzak sortzen dituzten onddo horiek oportunistak dira, hots, gaixotasuna sortzen dute immunitate-sistema ahula duten pertsonengan (HIESa edo minbizia dutenak, esaterako) edota tratamendu antibiotiko baten ondorioz flora autoktonorik gabe geratu diren gizabanakoengan (heste-florarik gabe geratu direnengan, adibidez).

Gizakia infektatzen duten onddo asko dimorfikoak dira. Hots, gorputz barnean hazten direnean (37&nbsp;°C-tan) legamia itxura hartzen dute, baina tenperatura txikiagoetan haziz gero egitura mizeliarra dute.

Garrantzia handikoa da medikuntzan onddo batzuek duten beste ezaugarri bat: mikotoxinak sortzearena. Hainbat janari-intoxikazioren atzean mikotoxinak daude, patologia larriak sor daitezkeenak. Toxina mota horiek landareak infektatzerakoan ekoizten dituzte onddo batzuek, eta gizakia pozointzen da landareak jaterakoan. Sortutako patologia horiek, hala ere, ez dira mikositzat jotzen.

Azaleko mikosien artean ezkabia mota desberdinak daude, larruazaleko gaitzak sortzen dituztenak. Dermatofito izeneko onddoek eragiten dituzte, keratinarekiko afinitate handia dutenak (keratina epidermisean dagoen proteina da). Sakoneko mikosien artean aspergilosia, kandidiasia, histoplasmosia eta kriptokokosia, besteak beste, aipa daitezke.

## Onddo eragileak 
* Aspergillus.
* Blastomyces.
* Candida.
* Chromomycosis.
* Coccidioides.
* Cryptococcus.
* Dermatophytosis.
* Histoplasma.
* Mycetoma.
* Paracoccidioides.
* Sporothrix.

## Tratamendua 
Azaleko mikosiak zein barrualdekoak edo sakonak sendatzeko antifungiko izeneko sendagaiak erabiltzen dira, lehenengo kasuan bertan emandako ukendu edo kremekin, eta bigarrenean ahotik hartuta edo zainaren bidez.

## Kanpo estekak
Puigcerdà

**Puigcerdà** Kataluniako udalerria da, Cerdanya eskualdeko hiriburua dena eta Gironako probintzian ere kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 9.022 biztanle zituen eta 18.92 km2-ko azalera dauka.

Segre ibaiak udalerria zeharkatzen du.

## Demografia 
## Hiritar ospetsuak 
* Maria Teresa Bonilla i Elias (1918-1992), albaitaria.

## Ikus, gainera 
* Gironako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Puigcerdà hiriko webgune ofiziala
Eskualduna (aldizkaria)

[thumb|[Lehen Mundu Gerra hastearen albistea, *Eskualduna* astekariaren 1914ko abuztuaren 7ko zenbakian.]]
***Eskualduna*** Baionako aldizkari elebiduna izan zen, euskaraz eta frantsesez argitaratzen zena. Louis Etxeberri politikari kontserbadoreak sortu zuen 1887an, bere ideiak plazaratzeko eta *Le Réveil Basque* egunkari errepublikar elebidunari irakurleak kentzeko xedearekin; *Le Réveil Basque*-ko burua, Berdoly diputatu *gorria* zen.  Frantziako botere publikoek itxi zuten hedabidea 1944an, Bigarren Mundu Gerraren sasoian alemaniar naziekin kolaboratzea egotzirik.

## Historia 
1887ko martxoaren 15ean kaleratu zen *Eskualduna*-ren lehenbiziko zenbakia; orduz geroztik, erlijio katolikoa, familia eta laborantza izan zituen oinarri ideologikoak, eta arrakasta handia izan zuen Ipar Euskal Herrian. Frantziako eredu errepublikar eta laikoaren aurka kokatu zen eta euskararen, fedearen eta erregionalismoaren alde. Aldizkari abertzalea zen; ez, ordea, eusko abertzalea, osoki frantses abertzalea baizik, bere aldaera tradiziozale eta konfesionalean. Louis Etxeberri eta Jean Hiriart-Urruti izan ziren *Eskualduna*ko zuzendari nagusiak hainbat urtetan.

*Eskualduna*-n ikasi zuten idazten Iparraldeko garai hartako idazle gehienek, eta beren artikuluekin euskal kazetaritzaren lehen oinarriak paratu zituzten, ordu arte euskaraz inoiz ukitu gabeko hainbat gai jorratuz. Jean Etxepare Bidegorri medikuaren kronikak eta kontakizunak euskal literatura modernoaren hastapenak izan ziren, estilo eta gai aldetik. Gerra Handian (1914-1918), aldizkariak bat egin zuen Action Française alderdiaren posizioekin. Urte horietan, Etxepare medikuaren, Jean Elizalde *Zerbitzari*-ren eta Jean Saint-Pierreren artikuluak argitaratu ziren Lehen Mundu Gerraz, batzuetan frontetik bertatik idatziak.

1936-1939 bitartean, Hego Euskal Herria nozitzen ari zen gerraren aurrean, frankisten alde aritu zen buru-belarri, Ipar Euskal Herriko hautetsi eta hedabide gehienak bezalaxe. 1941az geroztik, Vichyko gobernuaren alde egin zuen agerkariak, eta epe horretan nazismoaren aldeko idazkiak argitaratu zituen. 1944an aliatuek alemaniarrak garaitu ostean, frantziar agintari berriek *Eskualduna* itxi zuten, kolaborazionista izateagatik. Piarres Lafittek zuzenduriko *Herria* aldizkariak hartu zion lekukoa Ipar Euskal Herriko euskal kazetaritzan; gaur egun ere, Baionan argitaratzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eskualdun Ona*

## Kanpo estekak 
* Eskualdunaren ale guziak digitalizatuak prentsa.bilketa.eus-en
Phisher

**Phisher**ra phishing egiteko sistemak garatzen dituen informatikaria da. Hauek azpijokoak erabiltzen dituzte pertsonen datu pribatuak lortzeko, eta datu horiekin iruzur egiten dute.

## Kanpo estekak
Ziberokupazio

**Ziberokupazioa** (ingelesez *cybersquatting*) gehien eskaturiko edo gehien bilatutako interneteko domeinuak erosten edo horiek izateko eskubideak eskatzean datza. Horrela, ziberokupek domeinuak prezio altuagoetan birsaldu ditzakete.

Gainera, zibersquatterrek domeinuaren aldaerak erregistratzen dituzte ere, beste aukerak galarazteko asmotan.

## Kanpo estekak
Hodei Gorri

**Hodei Gorri** (; 1822 &ndash; 1909ko abenduaren 10) oglala siuxen amerindiar tribuko buruzagi izan zen.

## Biografia 
Platte ibaiaren ondoan jaio zen gaur egungo North Platteren alboan, Nebraskan. Bere ama oglala tribukoa zen, bere aita, berriz, brulé zen. Bere aita oso gaztea zenean hil zen eta bere amaldeko osabak hazi zuen, *Smoke* buruzagiak.

Hodei Gorrik, oglalarren gertu bizi ziren Pawnee eta crowen aurka borrokatu zen, horrek borrokarako esperientzia eman zion.

1866an, Hodei Gorriren Gerra hasi zuen Estatu Batuarren aurka, inoiz amerindiarrek Estatu Batuarren aurka egindako gerrarik arrakastatsuena izandakoa. 1862an, Hodei Gorrik igarri zuen Estatu Batuarrek lakotarrak bere lurraldetatik kanporatuko zituztela, beraz, 1863an gotorlekuen aurka erasotzen hasi zen.

Hain ikusgarriak izan ziren bere garaipenak, ezen AEBetako gobernuak Fort Laramieko Ituna sinatu behar izan baitzuen bakea lortzeko. Alabaina, 1874an George Armstrong Custer jeneralak gerra deklaratu zien amerindiarrei, baina Hodei Gorrik ez zuen parte hartu honetan. Gerra horrek, herri hauen independentziaren amaiera ekarri zuen.

Menderatuta atera ziren arren, Hodei Gorrik bere herriaren askatasunaren alde borrokatzen jarraitu zuen. Dawes Acten kontra jarri zen eta amerindiar agenteen aurka borrokatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hodei Gorriren biografia
Knoppix

**Knoppix** (edo **KNOPPIX**) Debianen oinarritutako Linux sistema eragilea da, LiveCD gisa erabil daitekeena. Sisteman arazoak daudenean eta disko gogorra abiarazten ez denean, Knoppix izan ohi da hori konpontzeko soluzio egokienetako bat.

## Kanpo estekak
Quintanilla de Onsoña

**Quintanilla de Onsoña** Palentziako probintziako udalerria da. 2005ean 211 biztanle zituen. 52,06&nbsp;km²-ko azalera du.

## Ikus, gainera 
* Palentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Kiss (argipena)

**Kiss** hurrengo gauzak izan daitezke:

## Informatikan 
* KISS Teknologia

## Musikan 
* KISS musika taldea.
** Taldearen izena duen diskoa

## Telekomunikazioan 
* Kiss FM irrati kate musikala.
* Kiss TV telebista kate musikala.
Dentera

**Dentera** 2001. urtean Altsasun (Nafarroa) sortutako euskal musika taldea da.

## Ibilbidea 
2001. urtian jaio zan taldea. Emilio (bajua ta ahotsa) eta Angelillo (gitarra ta ahotsak) beste talde batzuetan arituak ziren (Burni, Klaustrofobia, Tinitus), baino Jabi (bateria) hasi berria zen musikaren munduan. Handik aurrera Altsasuan eta Sakanako herritan kontzertuak eman eta gero, 2004an lehendabiziko maketa grabatu zuten, *Reacciones adversas* deitutakoa, 6 abestirekin. Kontzerturik handiena Altsasuko Nafarroa Oinez-en izan zen, nahiz ta goizeko 10:30tan izan.

2007an *Punto Zero* diska kaleratu zuten eta 2012an beren hirugarren lana, *Los Enigmas del Tiempo*.

## Taldekideak 
* Javi herrero "Herrero" (bateria).
* Emilio boal "Emilio” (bajua eta ahotsa).
* Angel diaz "Angelillo" (gitarra eta ahotsak).

## Diskografia 
* *Reacciones adversas* (2005, autoekoiztua) maketa
* *Punto Zero* (2007, autoekoiztua)
* *Los Enigmas del Tiempo* (2012, autoekoiztua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldekoek KamiYoplanet webgunean beraiez idatzia
IEEE 802

**IEEE-ren 802** sare lokalentzako estandarrak definitzeko batzordea eratu da. Sare lokal desberdinentzako azpibatzorde batzuk antolatu ziren, ondorengo moduan:

* IEEE 802.1 Sare lokalen goimailako protokoloak zehazten dira.
** 802.1D – Spanning Tree Protocol
** 802.1Q – Virtual Local Area Networks (VLAN)
** 802.1aq - Shortest Path Bridging (SPB)
* IEEE 802.2 “Loturaren kontrol logikoa”. Azpibatzorde honek sare bereko ordenagailuen arteko datu-loturako protokoloa zehazten du
* IEEE 802.3 “CSMA/CD”. Kanala (kablea,bitartekoa) atzitzeko modua zehazten du. Ethernet sareak berton definitzen dira
* IEEE 802.4 “Token bus”. motako sareak diseinatzeko, kableatua eta sareentzako interfazea deskribatzen ditu
* IEEE 802.5 “Token Ring”. motako sareak diseinatzeko protokoloak, kableatua eta sareentzako interfazea deskribatzen ditu
* IEEE 802.6 “MAN” motako sareak diseinatzeko deskribapenak zehazten ditu
* IEEE 802.9 “Ahotsa eta datuak” integratzeko estandarrak zehazten ditu
* IEEE 802.11 “Haririk gabeko sareak” diseinatzeko deskribapenak zehazten ditu
* IEEE 802.16 WiMAX. Banda zabaleko haririk gabeko atzipena

## Erreferentziak 
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), Ehu ed.
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Computer Networks* (4. ed 2003), Prentice Hall.

## Kanpo estekak 
*  Batzordearen webgunea (ingelesez).
Akershus

**Akershus** Norvegiako konderri bat da. 4.918&nbsp;km2 ditu eta 494.218 biztanle. Hedmark, Oppland, Buskerud, Oslo eta Ostfold konderriekin eta Suediarekin mugak ditu.

## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Sindrome

Medikuntzan eta psikologian, **sindromea** klinikoki antzeman daitezkeen eta aldi berean agertzen diren ezaugarri, zeinu, sintoma eta fenomenoen multzoa da, eta askotan, horietako baten agerpenak gainerakoak ere existi daitezkeela adierazten dio medikuari.

Azken aldian **sindrome** hitza medikuntzatik kanpo ere erabili izan da elkarrekin agertzen diren fenomenoen multzoak izendatzeko.

Sindrome batzuk, esaterako Down sindromeak, jatorri bakarra daukate; beste batzuk berriz, esaterako Parkinson sindromeak kausa posible anitz izan ditzake. Beste kasu batzuetan, sindromearen zergatia ezezaguna da.

Sindrome hitza grezieratik dator (συνδρομή, *sundromē*) eta "sintomen aldibereko agerpena" esan nahi du (σύν, *syn*, "elkarrekin" eta δρόμος, *dromos*, "bidea").

Sarritan, jatorriz sintomen multzo bat adierazteko erabili izan den sindrome izenak geroago ere, nahiz eta azpian dagoen kausa aurkitu, erabiltzen jarraitzen da; baita funtsezko kausa batek baino gehiagok sindrome bera ekoizten dutenean ere.

Sindrome asko eponimoak dira, alegia aurkitzailearen izena daramate. Esate baterako, Down sindromea, Churg-Strauss sindromea, Gilbert sindromea edo Klinefelter sindromea.

Beste adibide ezagun batzuk:
* HIESa edo Hartutako Inmuno Eskasiaren Sindromea.
* Diabetesa edo sindrome metabolikoa.
* Sindrome nefrotikoa.
* POEMS sindromea: Ingelesez, ***P**olyneuropathy, **O**rganomegaly, **E**ndocrinopathy/Edema, **M**-protein, **S**kin abnormalities*.

## Kanpo estekak
Mia Couto

**Mia Couto** edo António Emílio Leite Couto (Beira, 1955eko uztailaren 5-), idazle mozambiketarrik eta portugesezko literatura-egilerik ezagunenetarikoa da.

Bere lehen eleberria, *"Terra Sonâmbula"*, XX. mendeko "12 liburu afrikar onenen artean" izendatu zuten Zimbaweko *International Book Fair* izeneko azokan.

Bere estiloa "errealismo magikoa"ren inguruan dabil.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
* *Terra Sonâmbula* (1992)
* *A Varanda do Frangipani* (1996)
* *Mar me quer* (1998)
* *Vinte e Zinco* (1999)
* *O Último Voo do Flamingo* (2000)
* *Um Rio Chamado Tempo, Uma Casa Chamada Terra* (2002)

### Ipuinak 
* *Vozes Anoitecidas* (1986)
* *Cada Homem É Uma Raça* (1990)
* *Cronicando* (1991)
* *Estórias Abensonhadas* (1994)
* *Contos do nascer da terra* (1997)
* *Na Berma de Nenhuma Estrada e Outros Contos* (2001)
* *Contos do Nascer da Terra* (2002)
* *O fio das missangas* (2003)

### Poemak 
* *Raiz do Orvalho* (1983)

### Beste batzuk 
* *O Gato e o Escuro* (haur-literatura, 2001)
* *O país do queixa andar* (kronikak, 2003)

## Ikus, gainera 
* Afrikar literatura.
* Portugesezko literatura.
Goiuriko ur-jauzia

**Goiuriko ur-jauzia** Oiardo errekan dagoen 100 metro baino gehiagoko ur-jauzia da. Goiuriren ondoan dago (Goiuri-Ondonako kontzejua osatzen duten bi herrietako bat), Urkabustaizko udalerrian (Araba).
 
Erreka lehor egoten da udan, eta udaberri-udazkenetan du ur emari gehien.

## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Nafarroa)

* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Putzubeltz ur-jauzia (Nafarroa)

* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak 
* «Goiuriko ur-jauzia», Urkabustaizko Udalaren webgunea.
* «Goiuri-Ondonako ur-jauzia», Zuiako Kuadrillaren webgunea.
* «Goiuriko ur-jauzia», Euskalnatura.
Zenbaki-sistema zortzitar

**Zenbaki-sistema zortzitarra** edo, bakarrik, **zortzitarra** (*OCT*) 8ko oinarria duen zenbaki-sistema da, normalean 0-7 ikurrak erabiliz.

Adibidez 79 zenbakia, 001001111 da sistema bitarrean, eta 117 zortzitarrean (1 = 001, 1 = 001, 7 = 111).

## Kanpo estekak
Ur (argipena)

**Ur** izenak hainbat adiera ditu:

* Ura, bi hidrogeno atomoz eta oxigeno atomo batez osatutako molekula;
* Ur, Antzinaroko Mesopotamiako hiri bat;
* Ur, Antzinako runa bat;
* Ur, Ogam alfabetoko letra bat;
* Ur, ezagutzen den lehen kontinentea;
* Ur, Jainko gnostiko txiki bat;
* Ur, munduko lehen hizkuntza hipotetikoa;
* Ur, Frantziako Ekialdeko Pirinioen departamentuko herri bat;
* URA, Euskal Autonomia Erkidegoko Uraren Euskal Agentzia;
* UR, Azkoitiko musika taldea.

## Mundu zabaleko siglak 
* UR, Uganda Airlines airelinearen IATA kodea;
* UR, hainbat unibertsitateren siglak:
** Universidad de La Rioja, Espainia;
** Université de La Réunion, Frantzia;
** Universität Regensburg, Alemania;
** University of Rwanda, Ruanda;
** University of Richmond, Ameriketako Estatu Batuak;
** University of Rochester, Ameriketako Estatu Batuak;
** University of Redlands, Ameriketako Estatu Batuak.
** University of Regina, Kanada;
** Universidad Regiomontana, Mexiko.

## *Ur* izenarekin hasten diren beste izen batzuk 
* Ur Apalategi, euskal idazlea;
* Ur Handia, Lapurdiko ibaia;
* Ur-jauzi, fenomeno geologikoa;
* Ur Joko, Donibane Lohizuneko arraun taldea;
* Ur-kefir, laktosarik gabeko kefirra;
* Ur-Kirolak, Donostiako arraun taldea;
* Uraren kutsadura, kutsadura mota;
* Ur lurrun, gas mota;
* Ur destilatu, substantzia.
Maputo

**Maputo**, independentzia baino lehen **Lourenço Marques** deitua, Afrikako hego-ekialdean dagoen hiria da, Mozambikeko hiriburua eta hiririk handiena dena. 1997an 966.837 biztanle zituen eta gaur egun 1.087.692 ditu, zentsu probisionalaren arabera. Matola hiria kontutan hartuta metropoliak 1.774.000 biztanle ditu.

Geografikoki Indiako ozeanoaren kostaldean dago kokatuta, Mozambikeko hegoaldean, Maputoko badiaren mendebaldean eta Tembe ibaiaren itsasoratzean. Hau dela eta portu-hiri bat da.

Ezizen moduan "Akazien Hiria" hartzen du, zuhaitz horren presentzia nabarmenagatik. Halaber, "Indiar Ozeanoko Perla" deitzen dute.

## Historia 
XVIII. mendearen bukaeran sortu zen hiria Lourenço Marques izenarekin, Portugalgo komertziantearen omenez, berak esploratu baitzuen badia 1544an. 1895ean Pretoriara zihoan trenbidearen eraikuntzarekin populazioa asko handitu zen. 1907an Ekialdeko Afrika Portugaldarraren hiriburua bilakatu zen eta gero herrialdeari Mozambike izena jarri zitzaion. Independentziaren ostean Maputo izena jarri zioten, Maputa herria bertan bizi baitzen portugaldarren etorrera aurretik.

## Klima 

## Kultura 
### Ondarea 
Arkitekturari dagokionez, XX. mendearen hasierakoak dira Pancho Guedes, Herbert Baker eta Thomas Honneyk egindako eraikinak. Zaharragoa da Trenbidearen Geltoki zentrala, Alfredo Augusto Lisboa de Lima, Mario Veiga eta Ferreira da Costak diseinatutakoa 1913 eta 1916 artean.

Monumentuen artean Maputoko gotorlekua, Udaletxea, Katedrala, Kistoria naturalaren museoa eta Vila Algarve ditugu, azken hau Portugalgo Polizia Sekretuaren egoitza izan zena.

### Arteak 
*Associação Núcleo de Arte* kulturgunea eta artisten elkartea da, herrialdeko zaharrena. Erdigune zaharrean kokatuta dago eta garrantzitsua izan da metropoliko bizitza kulturalean hamarkadaz hamarkada. Sortzaileen artean Malangatana Ngwenya margolaria eta Alberto Chissano eskultorea izan ziren. Núcleo hau ezagun egin zen armak artelan bihurtu zituztenean priektu baterako. Gerra Zibilaren ostean berradiskidetze prozesuan nabarmen lagun du zuen euren jarrerak.

Oso aipatzeko modukoa da Teatro Avenida antzokia, 1986tik aurrera Henning Mankell zuzendari artistiko eduki zuena. Halaber, Maputo "Dockanema" dokumental jaialdiaren egoitza da.

## Pertsonaia ezagunak 
* Eusébio (1942-2014), futbolaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2Kate

**2Kate** Mikel Kazalis (Anestesia) eta Izaskun Forkadak (Naun) osatutako bikoteak Euskal Herrian musika industriala sortu zuten talde bakarrenetakoa izan zen, CUBASE VSTdun PC Pentium II 266 bat, AKAI S1000 sanplerra eta ALESIS SR16 erritmo kaxa erabiliz.

## Taldea 
Mikel Kazalisek (Estigia, Anestesia, Negu Gorriak, Kuraia, Matxura…) eta Izaskun Forcadak (Naun) sortu zuten 2 Kate, ordenagailu bidez eta programazioetan oinarriturik rock industrialaren, thrasharen, musika elektronikoaren edota hardcorearen eraginak zituzten kantuak egiteko. Bi disko argitaratu zituen bikoteak Esan Ozenki diskoetxearekin. Zuzenekoetan, gitarra eta ahotsaz gain, bestelako baliabideak erabiltzen zituzten: koreografiak, bideo-proiekzioak… Gerora, Kuraia eta Matxura taldeetan aritu da Kazalis.

## Diskografia 
* *Bide Laburra* (1997, Esan Ozenki)
* *Birziklatu* (1999, Esan Ozenki)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
EHUX

**EHUX** Ubuntu Linuxen oinarritutako Linux banaketa da, Euskal Herriko Unibertsitateak babestutakoa.

**EHUX** Euskal Herriko Unibertsitatearean (EHU) ekimen bat da, Ubuntu banaketa unibertsitateko ikasle eta irakasleei egokituta eskaintzeko asmoarekin.

## Kanpo estekak 
*  EHUXen webgune ofiziala
Lenrie Peters

**Lenrie Leopold Wilfred Peters** (Gaurko Banjul, Gambia, 1932ko irailaren 1a - Dakar, Senegal, 2009ko maiatzaren 28a) Gambiako zirujau, eleberrigile eta olerkaria izan zen.

Sierra Leonan hasi zituen ikasketak. Cambridgeko Unibertsitatean natur zientziak ikasi zituen eta Londresen medikuntzaren diploma lortu zuen. Bitartean, ikasle garaian ekin zion idazteari.

## Bibliografia 
### Poesia 
* 1964: *Poems*
* 1967: *Satellites*
* 1971: *Katchikali*
* 1981: *Selected Poetry*

### Eleberriak 
* 1965: *The Second Round*

## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura
* Afrikar literatura

## Kanpo estekak
Fedora

**Fedora** izeneko software-bilduma Fedora komunitateak garatu eta Red Hat enpresa estatubatuarrak sustatutako Linux banaketa da.

Fedora proiektuaren helburua erabilpen orokorrerako sistema eragile bat sortzea da, Linux komunitateari esker sortutako software librearen bitartez.

Hasieran, Red Hat enpresak Red Hat Linux sistema eragilea garatu zuen, bere osotasunean enpresan garatzen zena eta komunitatearentzako hobekuntzak proposatzeko bide soila utziz. Honek aldaketa izan zuen 2003ko irailaren 22an, Fedora proiektuari hasiera emanez. Proiektu honi esker, komunitatearen lanak ere balioa duen sistema eragilearen garapenean.

## Lokalizazioa 
Badabiltza Linuxzale euskaldun batzuk Fedora euskaraz lokalizatzeko ahaleginetan .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fedoraren webgune ofiziala
Mandriva Linux

**Mandriva Linux** (Lehenago **Mandrakelinux** eta **Mandrake Linux**) Mandriva enpresak garatu eta hasiberrientzako prestatuta dagoen Linux banaketa da.

## Kanpo estekak 
*  Mandriva Linuxen webgune ofiziala
HITS algoritmo

**HITS** (**Hypertext Induced Topic Selection**) Jon Kleinbergek garatutako algoritmo bat da, web orrialde baten garrantziari balioa eman eta bide batez sailkatzeko.

**HITS** algoritmoak bi indikatzaile erabiltzen ditu balio hori zehazterako orduan, bata bestearekiko errekurtsiboa delarik:
# *authority* delakoa, orrialde hori informazio baliabide bezala nolako ona den baloratzen duena da; berau kalkulatzeko bertara lotura duten *hub* orrialdeen balioen batuketa ponderatua egiten da.
# *hub* delakoa, bertako loturetan klik eginez lortu daitekeen informazioa nolako ona den baloratzen duena da; berau kalkulatzeko lotura bezala erreferentzia egiten dituen orrialdeen *authority* balioen batuketa ponderatua egiten da. Algoritmo honen inplementazio batzuek lotutako orrialde horien garrantzia zenbatekoa den ere neurtzen dute.

## Ikus, gainera 
* PageRank

## Kanpo estekak 
*  HITS algoritmoa
Ferenc Gyurcsány

**Ferenc Gyurcsány** ( ahoskatua; Pápa, Veszprém konderria, 1961eko ekainaren 4a) hungariar politikaria da, Hungariako Alderdi Sozialistaren (MSzP, *Magyar Szocialista Párt*) kide ohia. 2004-2009 bitartean Hungariako lehen ministroa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IceWM

eskuinera|thumb|200px|IceWM mahagain kudeapen sistema.
Unix sistemetan, **IceWM** X Window sistema grafikoaren gaineko leiho kudeatzailea da. Marko Maček-ek 1997. urtean hasi zuen, C++ programazio lengoaian, GPL lizentziapean.
20 hizkuntza baino gehiagotara dago itzulita eta bere ezaugarri nagusien artean bere memoria eta PUZ kontsumo murritzak eta konfiguragarritasun handia daude.

## Kanpo estekak 
*  IceWMren gune ofiziala
*  IceWMrako temak
Juan Mari Arzak

**Juan Maria Arzak Arratibel** (Donostia, 1942ko uztailaren 31 - ) euskal sukaldaria da, gaur egun, mundu osoan garrantzitsu eta arrakastatsua.

## Biografia 
1942ko uztailaren 31n jaio zen Donostian. 1966an, Ostalaritza Eskolan ikasketak, soldadutza eta atzerrian praktikak bukatu ondoren familiaren jatetxean hasi zen lanean.

1976an, *Club de Gourmets* aldizkariak antolaturiko lehiaketan parte hartu zuen Paul Bocuserekin.

2005az geroztik Karlos Argiñanoren programan agertzen da.

## Argitaratutako liburuak 
Hona hemen Juan Mari Arzaken sukaldaritzan oinarritutako liburuak eta ondoan idazleak:
* *Arzak recetas* - Juan Mari Arzak
* *Celebrar el milenio con Arzak & Adriá* - Juan Mari Arzak eta Ferran Adrià
* *Las recetas de ARZAK* - Juan Mari Arzak
* *La cocina del mercado* - Paul Bocuse, eta Juan Mari Arzakek hitzaurrea.
* *Cocinar lo menos posible* - Xabier Gutiérrez
* *Asfalto culinario* - Xabier Gutiérrez
* *El bosque culinario* - Xabier Gutiérrez
* *Hablemos del chocolate* - Xabier Gutiérrez
* *Tratado del chocolate* - Xabier Gutiérrez
* *Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen I* - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* *Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen II* - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* *Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen III* - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* *Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen IV* - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* *Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen V* - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* *Escuela de Cocina y de la Buena Mesa Volumen VI* - Karlos Argiñano eta Juan Mari Arzak
* *Principios básicos de repostería* - Xabier Gutiérrez

## Sariak 
* Sukaldari onenari Gastronomia Sari Nazionala (1974);
* Jatetxe onenari Gastronomia Sari Nazionala (1985 eta 1995);
* Club de Gourmets Aldizkariaren Espainiako Sukaldari Onenari saria (1983);
* Club de Gourmets Aldizkariaren Espainiako Jatetxe Onenaren saria (1984);
* Michelin Gidako hirugarren izarra (1989);
* Tradition & Qualite katean sartzea (1989);
* Artearen Sari Nagusia Europako Sukaldari onenari;
* Frantziako Arte eta Letren Ordenaren Zaldun;
* Euskal Herritar Unibertsala, 2008;
* 2008- Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina (Espainiako Kultura Ministerioa)
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arzak ostatua
* Elena Arzak

## Kanpo estekak 
*     ARZAK jatetxearen webgunea
*  Juan Mari Arzaki elkarrizketa *Argia*n
Urriellu

**Urriellu** edo **Naranjo de Bulnes** (asturierazko izena: *Picu Urriellu*) Europako Mendietako erdialdeko mendigunean kokaturiko mendia da. Cabraleseko udalerrian eta Europako Mendiak parke naturalean dago; 2.518 metroko altuera du, eta mendilerroko mendirik altuena ez izan arren, Espainiako mendirik ezagutuenetarikoa eta Espainiako alpinismoaren ikur nagusienetakoa da, batez ere bere mendebalde paretaren 500 metro baino gehiagoko goibehearengatik.

## Igoera Historikoak 
Urrielluren lehen igoera, 1904ko abuztuaren 5ean Pedro Pidal Bernaldo de Quiros (*Villaviciosa de Asturiaseko markesa*) eta bere mendi-gidaria zen Pedro Pidal *"El Cainejo"* artzainaren eskutik etorri zen. Igoera hau, kalamuzko soka batekin eta apretekin mendi honen ipar-paretatik burutu zuten (Gaur egun Pidal eskalada bidea bezala ezagutzen da igo ziren bidea).

Bigarren igoera Gustav Shultze Alemaniarraren eskutik etorri zen, ipar paretatik baita ere 1906ko urriaren 1ean (Gaur egun Shultze bidea bezala ezagutzen da eskalada bidetik). Igoera hau, zenbait ezaugarri nabargarriak izan zituen, Urriellura bakarrean burututako lehen igoera izan zen, eta penintsulan eskalada iltzeak erabili ziren lehen aldia izan zen, hego paretatik rappel-ean jeisteko erabili zituenak.

1916ko abuztuaren 31n izan zen, Víctor Martínez Campillok hego paretatik igo zen lehen aldiz, gaur egun *Victor* eskalada bidea bezala ezagutzen dena.

1956ko martxoaren 8an, Angel Landa eta Pedro Udaondo mendizale euskaldunek ekialdeko paretatik lehen igoera pairatu zuten, gaur egun *Cepeda* eskalada bidea ezagutzen dena.

1962ko abuztuaren 21ean, Alberto Rabada eta Ernesto Navarrok mendebaldeko pareta igo zuten, Espainiako erronka alpinistikorik handienetarikoa gaindituz.

## Nola heldu 
Mendi honetara ailegatzeko, zenbait bide aurki ditzakegu:
* Sotresetik, bai teleferikoa Bulnesera hartuz eta gero oinez (3 ordu), edo bide osoa oinez eginez (5 ordu).
* Pandebanoko mehargunetik oinez, bi orduko bidea eginez.
* Cabaña Veronicatik egun bat oinez.

## Iruditegia 

Irudi:Vega de Urriello y el Picu. Destacan, a su derecha, los Tiros de la Torca y la bicéfala cumbre de la Morra.jpg|Mendiaren ikuspegia
Irudi:La cara norte del Picu Urriellu.jpg|Iparraldeko aurpegia
Irudi:Pico Urriello Asturias.JPG|Gertutik ikusita
Irudi:Pico Urriello.JPG|Laino artean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Naranjo de Bulnesen gidarien webgunea.
*  Nola ailegatu Sotres herritik Naranjo de Bulnesera.
*  Hego paretaren eskalada bideak.
*  Naranjo de Bulnesen eskalada bide gehienak.
*  Alpinaut.com.
The Legend of Zelda: Ocarina of Time

Nintendo 64rako bideo-jokoa da. *Zelda-ren Kondaira*ren istorioaren barnean bosgarren jokoa da, lehenengoa Nintendo 64 bideokontsolarako eta baita 3Dtan ekoiztutako lehena ere. 1998ko azaroaren 21ean Japonian merkaturatu zen lehenik.

Istorioak Link gaztea, Triforce-a Ganondorf maltzurraren eskutan erori eta horrela Hyrule herrialde osoa kontrolatzea lortu ez dezan jardun behar duen gurutzada kontatzen digu. Bidai honetan Link ez dago bakarrik: Navi maitagarria eta Zelda printzesa, Hyrule-ko Erret familiako kidea, izango ditu lagun. Bere helburua betetzeko denboran zehar bidaiatu, beste izaki batzuekin harremanetan jarri eta hainbat arma eta objektu bereganatu beharko ditu.

Jokoak lehenengo sei hilabeteetan bost milioi kopiatik gora saldu zituen, eta orain arte mundu osoan 8,6 milioiraino iritsi da zenbaki hori. Merkataritza kontuetan izan duen arrakastaz gain askok inoiz egindako jokorik onena bezala sailkatu dute, bere irudi eta grafiko berritzaile, jokamodu libre, puzzle original eta istorio epikoarengatik.

## Aipamenak 
## Kanpo estekak
Dinux

**Dinux** Knoppix eta Metadistrosen oinarritutako Linux banaketa da, Gasteizko Diocesanas Ikastetxeek babestutakoa.

**Dinux** Diocesanaseko ekimen bat da, hango informatika ikasle eta irakasleek garatutakoa. Euskara hutsezko sistema eragilea da, baina gaztelaniazko bertsio bat atera dute ere.

## Ikus, gainera 
* Linux

## Kanpo estekak 
*  Dinuxi buruzko informazioa, edo Dinux deskargatzeko
Red Hat Linux

**Red Hat** linux banaketa, Red Hat enpresak sortu zuen 1994. urtean. Urte askotan zehar, banaketa ezagunetarikoa izan da. RPM (Red Hat Package Manager) erabili zuen lehen banaketa izan zen.

2003. urtean, Red Hat enpresak, banatu zuen bere produktua, alde batetik, banaketa aske eta komunitateak mantenduriko proiektua: Fedora Core, eta beste aldetik enpresentzako bideraturiko produktua: Red Hat Enterprise Linux.

Red Haten azken vertsioa RedHat 9 izan zen, eta 2004ko Apirilak 30an amaitu zen mantenimendo ofiziala, hala eta guztiz ere Fedora Legacy proiektuak, aktualizazioak argitaratzen jarraitzen du.

## Kanpo estekak 
*  Red hat-en webgune ofiziala
*  Red hat-en webgune ofiziala gazteleraz
Jaizkibel (argipena)

**Jaizkibel** hurrengo gauzak izan daitezke:

# Jaizkibel mendia.
# Jaizkibel, Ibon Cormenzanaren filmaren izenburua.
Klara Badiola

**Klara Badiola Zubillaga** (Donostia, 1954ko maiatzaren 3a) gipuzkoar aktore euskalduna da.

## Biografia 
Donostiako Parte Zaharrean jaio eta bizi izan zen. Filologia Erromanikoan lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean.   Geroxeago, irakasle lana utzi zuen antzerkia egin ahal izateko. Ikusi zuen momentu hartan aukera bat zela eta ez zela berriro agertuko. Hortik aurrera, antzerkia, EITBren sorrera eta bikoizketa… Bikoizketak eguneroko lana ekarri zion, aktore lanak tartekakoa. Harrezkero hiru lan horietan aritu da etengabe.

1985ean Alfonso Hungria zuzendariarekin ‘100 metro’ filmean parte hartu zuen, Ramon Saizarbitoriaren eleberri aitzindarian oinarrituta zegoena.

*Desobedienteak 18/98* antzerki obran parte hartzen du 2026an. Hori ez da «ohiko» antzezlana. Ez da hasieratik bukaeraraino istorio bat kontatzen duen obra. Nahasketa bat da: dokumentala, pertsonaia puntualak, ideiak… Desobedientzia zibilarekin zerikusia duten une historikoak agertzen dira: zer irabazi den jendea mugitu delako. Kontatzeko modua berria da, dramaturgia aldetik Mireia Gabilondok eta Fernando Bernuesek landu dutena.

## Aktore lanak 
### Filmografia 
### Telesailak 
* *Goenkale*
* *Balbemendi*
* *Bertan Zoro*
* *Hospital Central*
* *El Comisario*
* *Mugaldekoak*
* *Alardea*
* *Argi gorriak*
* *Bi eta bat*
* *Romi*
* *Argi gorriak*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klara Badiolari elkarrizketa: "Oso ideia politak zeuden garai hartan, 80ko hamarkadan, baina gero pikutara joan dira denak", Berria, 2025-12-14
Erro-bilaketa

Hizkuntzaren morfologian **erro-bilaketa** da hitzen eta batez ere hitz deklinatu eta flexiboen erroa erauztea. Badaude informazioa eskuratzen laguntzen duten algoritmo batzuk. Honenbestez, kontsulta bat burutzerakoan eskuratutako informazioa hobea izatea lor daiteke; hau da, erro-bilaketari esker *liburutegi* hitzaren bilaketa batekin *liburu* eta *liburuak* hitzak dituzten emaitzak lor daitezke, adibidez.

## Algoritmoak 
Algoritmo ugari existitzen diren arren, ezagunena Porterren algoritmoa da. Badaude, gainera, analisi lexikografikoetan oinarritutako algoritmoak ere, besteak beste.

## Kanpo estekak 
*  Stemming-ari buruzko informazioa
EuroWordNet

**EuroWordNet** europar hizkuntzentzako sare semantiko sistema bat da. Hauetako hizkuntza bakoitzak bere wordnet propioa garatzen du, baina *Interlingual Index* (ILI) deritzonean gordetzen diren hizkuntzen arteko loturak daude.

Princetonen jatorrizko WordNetean ez bezala, WordNet gehienak ezin dira doan eskuratu.

## Ikus, gainera 
* WordNet

## Kanpo estekak 
*  EuroWordNet
Wikiztegia

eskuinera|thumb|320|Wikiztegiaren logoa
**Wikiztegia** (ingelesez, *Wiktionary*) eduki askeko hiztegia sortzea helburu duen Wikimediaren proiektuetako bat da, edonork edukiak gehitu eta aldatzeko aukera eskaintzen duena.

## Kanpo estekak 
*  Euskarazko Wikiztegia
*  Wiktionary proiektuaren orrialde nagusia
Ketzal (argipena)

**Ketzal** hitzak hainbat adiera ditu:

* Ketzal (dirua), Guatemalako dibisa.
* Ketzal (hegaztia), Erdialdeko Amerikako ohianetan bizi den hegaztia.

## Ikus, gainera 
* Quetzal (argipena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ketzal (dirua)

*Artikulu hau Guatemalako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ketzal».*

**Quetzala** (gaztelaniaz: *Quetzal*), Guatemalako Errepublikan erabiltzen den dirua da. Haren ISO 4217 kodea **GTQ** da eta sinboloa, Q. Quetzal banako baten ehunenak zentabo du izena eta quetzal bakoitza 100 zentaboz osatuta dago. Quetzal hegaztiaren omenez izendatu zen.

## Historia 
1925. urtetik, guatemalar pesoa ordeztu zuen. 2006ko abenduaren 17an quetzal batek 0.09631 euroko kotizazioa zuen.

Guatemalako Bankua quetzal monetaren gestioaren arduraduna da. Gaur egun 1, 5, 10, 25 eta 50 zentaboko txanponak eta 1, 5, 10, 20, 50, 100 eta 200 quetzaleko billeteak daude zirkulazioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Guatemalako Bankuaren webgunea.

*
Zaldubi

**Zaldubi** hurrengo gauzak izan daitezke:

# Gratien Adema: Euskal idazlearen gaitzizena
# Juan Bautista Gesalaga: Euskal idazlearen gaitzizena.
# Zaldubi: Baztango gunea.
Lusofonia

**Lusofonia** portugesezko hiztunen komunitate unibertsala da. Gaur egun, 265 milioi pertsona inguru barne hartzen du mundu osoan, 10.742.000 km2-tan bizi direnak. Galaikoportugesaren sistema linguistikoa kontuan hartuz, galizieradun batzuk ere erkidego honen zati izan nahi dute.

Instituzionalki, 1996tik *Comunidade dos Países de Língua Portuguesa* (CPLP) (Portugesezko Herrialdeen Komunitatea) erakundean ordezkatuta dago hizkuntza komunitate hau.

2005etik maiatzaren 5a Kultura Lusoaren Eguna (*Dia da Cultura Lusófona*) izendatu zuten. Bestela, maiatzaren 17a Galizierazko Literaturaren Eguna (*Día das Letras Galegas*) ospatzen dute.

## Lurraldea 
thumb|300px|CPLPren herrialdeak (2005)

Jarraian, Lusofoniako lurralde osoa kontuan hartuta hauek dira barne dauden herrialdeak, biztanleen kopuruaren arabera ordenaturik. Bestela, asteriskoarekin agertzen dira CPLPren kideak diren herrialdeak:

# Brasil*: 193.141.000 biztanle (2010)
# Mozambike*: 21.350.080 bz (2009)
# Angola*: 18.498.000 bz.
# Senegal: 12.534.000 bz.
# Portugal*: 10.636.888 bz (2010).
# Ginea-Bissau*: 1.611.000 bz.
# Maurizio: 1.288.000 bz.
# Ekialdeko Timor*: 1.134.000 bz.
# Ekuatore Ginea: 676.000 bz.
# Makau: 542.200 bz (2009).
# Cabo Verde*: 506.000 bz.
# Sao Tome eta Principe*: 163.000 bz.

## Ikus, gainera 
* Portugesezko Herrialdeen Komunitatea
* Erreintegrazionismoa

## Kanpo estekak 
*  Portugesezko Herrialdeen Komunitatearen webgune ofiziala
ADN (egunkaria)

**ADN** Espainiar estatuan argitaratzen zen gai orokorreko doako egunkaria zen.

Egoitza nagusia Bartzelonan kokatuta zegoen arren, tokian-tokiko edizioak kaleratzen zituen. Horretarako Aragoi (Zaragoza), Bilbo, Castello, A Coruña, Lleida, Malaga, Mallorca, Madril, Iruñea, Errioxa, Sevilla, Valentzia eta Vigon ordezkaritzak zituen. Egunkari guztiek kaleratu ohi duten goizeko edizioaz gain, arratsaldeko edizioa ere kaleratu ohi zuen, **ADN2** izenpean.

## Kanpo estekak 
*  ADN egunkariaren webgunea
20 minutos

***20 minutos*** Espainiako 14 hiritan kaleratzen den doako egunkaria da, 2006an estatuko irakurriena EGMren datuen arabera. Bere eduki guztiak *Creative Commons Aitortu* lizentziapean argitaratzen ditu.

## Kanpo estekak 
*  20 minutos egunkariaren webgunea
Metro International

**Metro International** suediar komunikazio-enpresa da. Doako egunkariak argitaratzen dituen munduko konpainia handiena da, 18 herrialdetan kaleratzen duelarik. Gehienetan **Metro** izenpean kaleratzen da, leku batzuetan baimen falta dela-eta izen ezberdinak erabiltzen dituen arren; esate baterako, Publimetro Txilen eta Metro Directo Espainian.

## Kanpo estekak 
*  Metro Internationalen webgunea
Qué!

***Qué!*** Espainian argitaratutako doako egunkari bat zen, Vocento taldearena. 2005ean sortua, 2012an desagertu zen. Tokian tokiko 16 edizio zituen: Alacantekoa, Asturiaskoa, Bartzelonakoa, Bilbokoa, Coruñakoa, Gipuzkoakoa, Kantabriakoa, Cartagenakoa, Madrilgoa, Malagakoa, Mallorcakoa, Murtziakoa, Sevillakoa, Valentziakoa, Vigokoa eta Zaragozakoa.

Krisialdi ekonomikoak eragindako publizitatearen jaitsierak eraginda, egunkariaren diru sarrera nagusienetako bat kolokan jarri zen. Egoera okertzean Vocento taldeak, *Que!* egunkaria El Nervión Bilboko doako egunkariarekin bat egitea erabaki zuen, horrela *Qué! Nervión* egunkaria sortuta.

## Kanpo estekak 
*  *Qué!* egunkariaren webgunea
Jens Voigt

thumb|Jens Voigt
thumb|Jens Voigt

**Jens Voigt** (Grevesmühlen, Mecklenburg-Aurrepomerania, 1971ko irailaren 17a) alemaniar txirrindulari ohia da, profesionala 1997tik 2014ra.

## Biografia 
1997a geroztik profesionala da. *ZVVZ Giant* taldean hasi zen 1997an. 1998an *Gan* taldera joan zen 1998 eta ondoren, 1998tik 2003ra *Crédit Agricole*n korritu zuen. 2004an *Team CSC* taldera joan zen.

Profesional gisa, 1997an lortu zuen bere lehenengo garaipena Saxonia Behereko Itzulian.

## Palmaresa 
**1994**
* Bakearen Lasterketa
**1996**
* Saxoniako Itzulia
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian
**1997**
* 3. Bakearen Lasterketan
**1998**
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
* 2. Polymultipliée de l'Hautilen
**1999**
* Breitling Karlsruhe Sari Nagusia (Chris Boardmanekin)
* Duo normand (Chris Boardmanekin)
* Nazioarteko Kriteriuma
* Route du Sudeko etapa bat 
* 3. Nazioen Sari Nagusian
* 3. Eddy Merckx Sari Nagusian (Chris Boardmanekin)
* 9. Flèche Wallonnen
* 9. Munduko erlojupeko txapelketan
**2000**
* Cholet Sari Nagusia
* Bavariako Itzulia
**2001**
* Nazioen Sari Nagusia
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Poitou-Charenteseko Tourra
* Nazioen Sari Nagusia
* Duo normand (Jonathan Vaughtersekin)
* 2. Route du Suden eta etapa bat 
* 2. Poloniako Itzulian
* 2. Eddy Merckx Sari Nagusian (Chris Boardmanekin)
**2003**
* Paris-Bourges
* Poitou-Charenteseko Tourra
* 2. Nazioarteko Kriteriumean
**2004**
* Bavariako Itzulia
* Nazioarteko Kriteriuma
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
* 2. Eddy Merckx Sari Nagusian (Bobby Julichekin)
**2005**
* Mediterraneoko Tourra eta bi etapa
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
* 2. Lieja-Bastogne-Liejan
**2006**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Alemaniako Itzulia eta hiru etapa
**2007**
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
* Alemaniako Itzulia eta bi etapa
* Nazioarteko Kriteriuma
* 2. Drei-Länder-Tourrean
* 2. Kaliforniako Tourrean
* 3. Bavariako Itzulian
* 6. Tirreno-Adriatikoan
**2008**
* Nazioarteko Kriteriuma
* Italiako Giroko etapa bat
* Poloniako Itzulia eta bi etapa 
**2009**
* Nazioarteko Kriteriuma eta etapa bat 
* 3. Alemaniako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 6. Paris-Nizan
**2010**
* Mallorcako Challenge
* Kataluniako Voltako etapa bat
* 3. Alemaniako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 4. Andaluziako Itzulian
* 5. Paris-Nizan
**2012**
* Coloradoko Tourreko etapa bat 

### Frantziako Tourrean 
* 1998 : 83. sailkapen nagusian.
* 1999 : 60. sailkapen nagusian.
* 2000 : 60. sailkapen nagusian.
* 2001 : 46. sailkapen nagusian eta etapa baten irabazle.
* 2002 : 110. sailkapen nagusian.
* 2003 : Bertan behera utzi zuen (11. etapan).
* 2004 : 35. sailkapen nagusian.
* 2005 : Bertan behera utzi zuen (11. etapan).
* 2006 : 53. sailkapen nagusian eta etapa baten irabazle.
Xiberoko Botza

[thumb|Ttittika Rekalt [Allande Sokarros kazetari eta idazlearekin, emisoran.]]
**Xiberoko Botza** Zuberoako irrati librea da. 1982an sortu zen, Frantziako gobernuak irrati-kate libreak sortzeko baimena eman zuenean. Euskaraz igortzen du, nagusiki zubereraz.

## Historia 
1982an sortua, lehen emanaldiak Irabarneko jauregitik eman zituen, harik eta 1985ean estudioak Mauleko plazan ezarri zituen arte. 2000 urtean, berriz, handitzeko beharra izan zuten eta dirua biltzeko kanpaina abiatu zuten. *Xiberuak eraik beza botza!* lelopean, Euskal Herriko zazpi probintzietan zehar kantaldiak egin zituzten, musutruk aritu ziren 250 artistaren kolaborazioarekin; *Gara* egunkariaren laguntzarekin ere *Xiberotarsak* *kantüz* diska atera zuten. Kanpainaren emaitzarekin, 2000 urtean Victor Hugo karrikaren lehen solairua erosi zuten, bi urte lehenago martxan zegoen *Zinka* ostatuaren gainean. 2001ean sortutako Arrosa Irrati Sarearen partaidea ere bada.

## Jarduera 
Hastapen batean euskaltzale eta ezkertiarrek eraiki zuten irrati librearen xedez, orduan monopolioa zuten Sud-Ouest, Miroir eta Radio France irratien bazterketa gainditzeko. Hortakoz ere irekia zen hizkuntza aldetik: euskaraz egitea lehentasuna zuen euskaldunentzat. Euskaraz ez zekiten laguntzaileentzat, berriz, irekia zen. 1986an *Mendililia Irratia* hasi zen *Xiberoko Botz*ean parte hartzen ez zutenen eskutik. Geroztik arazorik gabeko Xiberoko berri eta euskal musikak hedatzen ditu Mendililiak. Aldiz, ikastola berri, AEK-k, CGT sindikatuak eta beste hainbat borroka eramaten duten taldeak *Xiberoko Botza* dute hedabide garrantzitsuena.]]Merezimenduzko Argia Saria (2022)

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Euskal Irratiak

* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
* Xiberoko Botza irratiaren webgunea
Albacete

**Albacete** Espainiako izen bereko probintziako hiriburua da, Gaztela-Mantxako autonomia erkidegoan. 1.125,91 kilometro koadroko azalera eta 172.693 biztanle ditu (2013).

Hiriaren jatorria ez da zehazki ezagutzen, baina Al Andalusko garaian البسيط (*Al-Basit*) izeneko hiri bat zegoen bertan.

## Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: La Roda, La Gineta, Tarazona de la Mancha, Madrigueras, Motilleja, Mahora eta Valdeganga.
* Ekialdean: Chinchilla de Monte-Aragón eta Pozo Cañada.
* Hegoaldean: Tobarra, Pozohondo eta Peñas de San Pedro.
* Mendebaldean: Pozuelo, La Herrera eta Barrax.

## Herriak 
Hirigunearen inguruan hainbat herri daude, Albaceteko udalerriaren mende daudenak:

## Klima 

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
*  **Bir Ganduz**, Mendebaldeko Sahara.
*  **Houndé**, Burkina Faso.
*  **La Lisa**, Kuba.
*  **Reconquista**, Argentina.
*  **San Carlos**, Nikaragua.
*  **Udine**, Italia.
*  **Vienne**, Frantzia.

## Ikus, gainera 
* Albacete Balompié

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Albaceteko udalaren webgunea
Camagueyko probintzia

**Camagueyko probintzia** () Kubako 14 probintzietako bat da. Hiriburua Camaguey da.

## Udalerriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Granmako probintzia

**Granmako probintzia** () Kubako 15 probintzietako bat da. Hiriburua Bayamo da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Desembarco del Granma Parke Nazionala bertan dago.

## Udalerriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guantánamoko probintzia

**Guantánamoko probintzia** () Kubako 15 probintzietako bat da, uhartearen ekialdean dagoena. Hiriburua Guantánamo da.

## Udalerriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holguíngo probintzia

**Holguíngo probintzia** () Kubako 15 probintzietako bat da. Hiriburua Holguín da.

## Udalerriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sancti-Spíritus

**Sancti-Spiritus** (euskaraz Espiritu Santua) leku ezberdinen izena izan daiteke:
# **Sancti-Spíritus**, Gaztela eta Leongo udalerria.
# **Sancti-Spíritus**, Extremadurako udalerria.
# **Sancti Spíritus**, Kubako hiria.
# **Sancti Spíritus**, Kuba probintzia.
Martin Lapeire

**Martin Lapeire** edota **Martin Lapeyre**, *Pére Damien* izenez ezaguna (Azkaine, Lapurdi, 1842ko abenduaren 5a - Beloke, Lapurdi, 1894ko apirilaren 3a), euskal idazlea eta apaiza izan zen.

1875ean Belokeko abade-etxe beneditarra sortu zenean bertan sartu zen. 1892an Lapeirek, autore izenik gabe, *Kantika ezpiritualak* izeneko liburuxka atera zuen, zuberotarrentzat pentsatua.

## Lanak 
### Erlijio kantuak 
* *Kantika ezpiritualak* (1842)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Martin Lapeire», *Literaturaren Zubitegia*.
112 (argipena)

**112** zenbakiak hurrengo esanahiak izan ditzake:
* **112**. urtea.
* **112** larrialdietarako telefono zenbakia da Europar Batasunean.
* **112** zenbaki bat da.
* **112** Ameriketako Estatu Batuetako musika talde eta diska baten izena da.
* **Ununbium** elementu kimikoa.
Aretxabaleta (argipena)

**Aretxabaleta** izenak hainbat adiera ditu:

## Lekuak 
* Aretxabaleta: Gipuzkoako mendebaldeko udalerri bat.
* Aretxabaleta: Gasteizko udalerria osatzen duten herrietako bat.
* Aretxabaleta-Gardelegi: Gasteizko Goikolarra auzoaren lehenengo izena.

## Pertsonak 
* Andoni Aretxabaleta (1992): esku huskako pilotaria.

## Bestelakoak 
* Aretxabaleta Kirol Elkartea: Aretxabaletako (Gipuzkoa) kirol elkartea, 1946an sortua.
Hotel Arts

[thumb|[Hotel Arts (ezkerrean) eta Mapfre dorrea (eskuinean) Bartzelonako Portu Olinpikoan, Frank O. Gehryren metalezko arraina aurrean duelarik]]
**Hotel Arts** (*Arts hotela*) Bartzelonako eraikin enblematikoenetakoa da XX. mende amaieran. Joko Olinpikoak zirela-eta 1988 eta 1992 urteen bitartean eraiki zen Olinpiar Portuaren sarreran, Mapfre dorrearen alboan. Bi hauek Bartzelona eta Kataluniako eraikin altuenak dira.

Beira berde eta griseko dorre hau, kolore zuriko burdinez bildutako egitura duena, Bruce Graham arkitektoak eraiki zuen, eta 1994an ireki zen hotela du barnean. Horrez gain, luxuzko 27 bizitegi ere baditu azken bederatzi solairuetan.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak
DMCA

**DMCA** (*Digital Millennium Copyright Act*) AEBetako egileen eskubideak bermatzeko legea da. Arau horri esker, eskubideen aitzakiaren harira sortutako babes-neurriak ekiditeko teknologia produzitu eta zabaltzen duen oro kriminalizatzen da.
EFF fundazioak (Electronic Frontier Foundation), bere publikaziotariko batean, DMCAren babes-neurriak ekiditen dituzten tresnen gaineko zigorrak honako eraginak ditu:

* Adierazpen askatasuna ukatu
* Ikerketa zientifikoa oztopatu
* Lehiakortasuna eta I+G+B (Ikerkuntza+Garapena+Berrikuntza) mugatu

## Kanpo estekak
Electronic Frontier Foundation

**Electronic Frontier Foundation** (EFF, Muga Elektronikoen Fundazioa) Ameriketako Estatu Batuetan egoitza duen irabazi-asmorik gabeko erakundea da. Beroren helburua adierazpen askatasuna bermatzea da, beti ere gaur egungo testuinguru digitalean. Era berean, komunikabide, legegile eta publikoa hezi nahi dute teknologiaren inguruko askatasun zibilen inguruan, eta beroien alde ekintzak burutu.

## Kanpo estekak