open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KV51

**KV51** Egiptoko Erregeen Harana izeneko nekropolian dagoen hilobi bat da. 1906an aurkitu zuen Edward Ayrtonek Theodore Davisentzat lanean ari zela, baina bere kokapena galdu egin da hondakin mordo baten azpian. Hala ere, KV50 eta KV52tik gertu dagoela ezagutzen da, hauek ere galduak KV35, KV36 eta KV49k osatzen duten hirukian.

50 eta 52 zenbakidun bere bikiak bezala, KV51 "Animalien hilobiak" izeneko hilobi taldeko hiru hilobietako bat da, aurkitu zirenean, momifikatutako animalien hondakinak topatu ziren ez ohiko hilobiak. Baina hilobi hauei buruzko gauzarik bitxiena, euren benetako jabeak aurkitutako animaliak zirela da, horrek, garai hartako faraoiren batek bere maskotak biziki maite zituela esan nahi duena, beste mundura berarekin eraman nahi izateko haina, betiereko atseden toki pribilegiatu bat ere emanez. Gogoratu behar bait da Erregeen Haranean faraoiez gain beste batzuk ere hilobiratuak izan baziren ere, benetan ez ohikoa dela errege familiako ez zen norbaitek han bere hilobia izatea, are gehiago animali batek.

Dirudienez, KV51 da Animalien hilobien artean handiena, eta erabat zulatua dagoen eta hormak leunduak dituen bakarra. Hori bai, erregeei ez dagozkien gainontzeko hilobien kasuan bezala, honek ere ez du apaindurarik. Ayrtonen txostenaren arabera, hilobia sarrera putzu bat (A) da, honen jarraian hamasei metro karratuko azalera duen laukiluze formako gela batekin (B). Gela honetan aurkitu ziren hilobiaren jabe bitxiak: hiru tximu, hiru ahate, ibis bat eta babuino bat, guztiak bikain momifikatuak, baina euren estalkietatik aske. Dirudienez, babuinoaren ikuskaria kitzikagarria zen, bere kontserbazio egoera ona eta bere tamaina handia kontuan hartuta.

Animaliak euren hil hatu propioarekin lurperatuak izan ziren, baina, Erregeen Haraneko hilobi gehienak bezala, antzinaroan arpilatuak izan ziren. Hala ere, bere barnean ontzi kanopoak zituen iztukuzko kutxa baten zatiak eta oraindik momiaren batzuen gorpuen gainean zeuden bitxi txiki batzuk berreskuratu ahal izan ziren. Bere maskotetak batzuentzako halako hilobi bat egitea erabaki zuen faraoiaren nortasunari dagokionez, oraindik zalantza dago, ez baitago bere inongo aipamenik. Tokiaren estiloak Egiptoko XVIII. dinastiaren garaikoa dirudi, eta hautagairik zentzuzkoena Amenofis II.a da, honen hilobia Animalien hilobietatik metro gutxitara baitago.

## Kanpo estekak
Maniobra-funts

Enpresa batean, **maniobra-funtsa** edo laneko kapitala epe laburreko aktiboa ken epe laburreko pasiboa da, enpresari epe laburrera izan ditzakeen ordainketen gorabehera eta ustegabekoei aurre egitea ahalbidetuko diona.

Kudeaketa finantzarioan, maniobra-funtsa (baita ere, lan kapitala, kapital zirkulatzailea**,** kapital korrontea**,** errotazio fondo edo kapital errotazioa izendaten da) aktibo zirkulatzailearen zatia izango balitz ulertzen da, non hau, izaera iraunkorra duten baliabidez finantzatua dagoen. Enpresa batek duen kapazitate neurri bat da, non beraiek erabiltzen duten hauen epe laburreko aktibitateak normalki burutu ahal izateko.

## Kanpo estekak 
* Maniobra-funtsa, Gizapedian.
Zortzapen-printzipio

Kontabilitatean, **zortzapen-printzipioa** sarrerak eta gastuak horiek sortu dituzten egitate ekonomikoak gertatzen direnean kontabilizatu behar direla xedatzen duen Orokorki Onartutako Kontabilitate-Printzipio bat da. Horren arabera, sarrerak fakturak kobratu direnean soilik kontabilizatu beharko lirateke; gastuak, berriz, horiek sorrarazi dituen egitatea gertatzen denean.

## Kanpo estekak
Elladan

**Elladan** Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Idazle honen lanik ezagunena den Eraztunen Jaunan agertzen da. Peredhil edo Elfo erdi bat da, Elrond eta Celebrianen semea, Elrosen iloba, eta, beraz, Galadriel eta Celebornen biloba. Elrohirren anaia bikia eta Arwenen neba zen. Bere izenak Elfo-Gizakia, edo, hobe esanda, Elfo-Dunadan (Edain) esan nahi du.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 130. urtean jaio zen.

Bere familiarekin Rivendelen bizi zen gerlari trebe bat zen. Orko talde batek bere ama Celebrian bahitu zuenean bere anaia Elrohir eta bera izan ziren salbatu zutenak, Celebrianek, ordutik, bizitzeko gogoa galdu zuelarik, Portu Grisetarantz abiatuz, bere hiru seme-alabak eta bere senarra Erdialdeko Lurraldean utziz.

*Iparraldeko Mendirakoien* lagun eta burkidea, bere anaiarekin batera Arnorren hondakinak Etsaiagandik babesten lagundu zuen Iparraldeko Erresuma erori ondoren.

Eraztunaren Gerran, Elladan eta bere anaia Elrohir Konpainia Grisean doaz; bi anaiek Aragorni lagundu zioten azken guduetan (Pelennorreko Zelaietako gudua barne) Gerran, Legolasekin batera, elfoen ordezkari gutxietakoak izan zirelarik, liburuek argitzen ez duten arren, Tolkienen beste istorio batzuen bidez Sauronek Thranduil erresuma edo Lothlorien bezalako beste elfotar lurralde batzuk eraso zituela ezagutzen bait da.

Bere anaiak, arrebak, aitak eta osabak bezala, hilezkortasuna eta hilkortasunaren artean aukera zezakeen, bere aitarekin batera Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran Valinorrera joango zen ala ez erabakiz. Bere aita abiatu ondoren ere, oraindik denbora batez bere anaiarekin Erdialdeko Lurraldean geratu zela adierazten da, eta Portu Grisetara bidaiatzen du Celebornekin Eguzkiaren Laugarren Aroaren hasieran.
Pianissimo

130px|eskuinera|thumb|*Pianissimo*ren laburdura.

***Pianissimo*** (italieraz *oso leun* esan nahi duena) musikan soinuaren intentsitate zehatz bat, hau da, ñabardura zehatz bat, adierazteko erabiltzen den hitz bat da. Bere laburdura Fitxategi:Pianissimo001.png. **Pianissimo**k adierazten duen intentsitatea oso baxua da, pianok adierazten duena baino baxuagoa.

XIX. mendean zehar *pp* intentsitaterik baxueneko adierazpenen artean ohikoena da, eta *ppp* ahal den modurik leunenean jotzeko erabiltzen da.

XX. mendean *pppp* edo gehiagoko adierazpenak daude. Musika tresnak, erabat mututu gabe uzten duen mugan jotzea eskatzen du. Konposatzaileren batzuk, Salvatore Sciarrino kasu, horrekin, harizko musika tresna batean arkuaren igaroera edo haizezko batean hatsaren igaroera adierazitako nota baino gehiago entzutea bilatzen dute.

Edonola ere, beti laburdura bidez agertzen da, beti pentagramapean eta beti dinamika hori hasten den notapean. XVIII. mendearen bigarren herenean, garai horretan dinamikaren adierazpena oso salbuespenekoa zelarik, soilik dagokion esaldi edo gaiari eragiten dio. Baina, XVIII. mendearen amaieratik egundaino, interpreteak mantendu egin behar du dinamika adierazle berri bat agertu arte.

## Kanpo estekak
1682 Karel

**1682 Karel** asteroide gerrikoan aurkitutako 1682. asteroidearen izena da. 1949ko abuztuak 2an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1949 PH** zen.

## Kanpo estekak
1681 Steinmetz

**1681 Steinmetz** asteroide gerrikoan aurktitutako 1681. asteroidearen izena da. 1948ko azaroak 23an aurkitu zuen Marguerite Laugierrek Nizatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 WE** zen. Bere izena, asteroide honen aurkikuntza egiaztatu zuen Otto Kippesen proposamenaren arabera, Gerolfinenengo Julius Steinmetz astronomo zaletuagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1683 Castafiore

**1683 Castafiore** asteroide gerrikoan aurkitutako 1683. asteroidearen izena da. 1950eko irailak 19an aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 SL** zen. Bere izena Tintinen abenturetako pertsonaia bat den Bianca Castafioregatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1684 Iguassú

**1684 Iguassú** asteroide gerrikoan aurkitutako 1684. asteroidearen izena da. 1951ko abuztuak 23an aurkitu zuen Miguel Itzigsohnek La Platatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1951 QE** zen. Bere izena Iguazu ibaiarengatik jaso du.

## Kanpo estekak
Otto Kippes

**Otto Kippes** (Bamberg, 1905eko uztailaren 23a - Würzburg, 1994ko otsailaren 2a) alemaniar apaiz katoliko eta astronomo zaletu bat zen. Bereziki asteroideen orbitei buruz egin zituen kalkuluagatik errekonozitua da, honen ondorioz 1991n Ozeano Bareko Astronomia Elkartearen Zaletuen Lorpenen Saria jaso zuelarik. Asteroide gerrikoko 1780 Kippes asteroidea bere omenez izendatu zen. Kippesek asteroide askorentzako bere lagunak ziren astronomo zaletuen izenak oso modu egokian proposatu zituen.
1982ko Italiako Giroa

**1982ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 65. edizioa izan zen. 1982ko maiatzak 13 eta ekainak 4 artean ospatu zen sarrerako bat eta 22 etapatan banatutako 4010 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Bernard Hinaultek, batez beste, 36,447 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.

Bernard Hinaultek bere bigarren Italiako Giroa irabazi zuen, sailkapen nagusian, hurrenez hurren, bigarren eta hirugarren izan ziren Tommy Prim eta Silvano Contini garaituz.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
1908ko Frantziako Tourra

**1908ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 6. edizioa izan zen. 1908ko uztailak 13 eta abuztuak 9 artean ospatu zen, 14 etapatan banatutako 4488 kilometroko ibilbidea eginez. Aurreko edizioetan bezala, sailkapen nagusia puntuen arabera egin zen denboraren arabera egin ordez. Garailea izan zen Lucien Petit-Bretonek proba, batez beste, 28,740 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Txirrindulari independenteak oraindik gehienak ziren pelotoian, baina Peugeot eta Alcyon taldeak eratzen eta nabarmentzen edizio honetan hasi ziren.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
La Verako piperrauts

thumb|La Verako piperrautsa.
thumb|La Vera eskualdea.

**La Verako piperrautsa** Ocales, Jaranda, Jariza, Jeromin eta Bola barietateetako piper gorriak txikituz lortzen den Jatorrizko Izendapendun produktua da. Extremadurako Caceresko probintziako La Vera eskualdean landatu eta elaboratzen da. La Verako piperrautsa, piperren ke bidezko lehortze prozesuaren ondorioz keztaturiko zapore eta lurrina duen produktua da. Bere kolorea gorria da, apur bat dizdiratsua. Koloratze ahalmen handia du, Ocales barietatean Bolakoan baino handiagoa. Zaporea, lurrina eta kolorea egonkorrak dira bere elaborazioan erabiltzen den deshidratazio prozesu motela kontutan hartuta.

## Tipologia 
Zaporearen arabera, La Verako piperrautsaren hiru barietate bereizten dira:

* Gozoa: Bola eta Jaranda barietateekin egina
* Gazigozoa: Jaranda eta Jariza barietateekin egina
* Mina: Jeromín barietatearekin egina.

"Pimentón de la Vera" Babestutako Jatorrizko Izendapenaren Kontseilu Erregulatzaileak olio begetalaren gehikuntza, gehienez ere, produktu lehorraren masaren %8ko proportzioan onartzen du.

## Gune geografikoa 
thumb|150px|La Verako piperrautsa.
La Verako piperrautsa izen bereko eskualdean ekoizten da, Cuacos de Yuste, Jaraíz de la Vera, Aldeanueva de la Vera, Jarandilla de la Vera, Losar de la Vera eta Madrigal de la Vera udalerrietan. Jatorrizko Izendapenaren Kontseilu Erregulatzailearen egoitza jaraíz de la Veran dago.

## Ikus, gainera 
* Jaraíz de la Verako Piperrautsaren Museoa
* Murtziako piperrautsa
* Moon Artisau Garagardoa

## Kanpo estekak
1985eko Andaluziako Itzulia

**1985eko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 31. edizioa izan zen. 1985eko otsailak 2 eta 7 artean ospatu zen, sarrerako bat eta horietako bat bikoitza izan zen 5 etapatan banatutako 853,1 kilometroko ibilbidea eginez. Itzulia Águilasen hasi eta Granadan amaitu zen.

80 txirrindularik parte hartu zuten 10 taldetan banatuta, proba 57k amaitu zutelarik.

Garailea izan zen Rolf Gölzek proba, batez beste, 35,556 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena ere irabazi zuen. Mendiko sailkapena Mariano Sánchezentzat izan zen, tarteko helmugena Eddy de Bierentzat, eta taldekakoa Tekarentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
## Kanpo estekak
Muhammad al-Tawil

**Muhammad ibn Abd al-Malik al-Tawil** (, ?- 913 edo 914) IX. mendeko amaiera eta X. mendeko hasieraren Huescako *wāli* muladia izan zen. Emirerritik autonomoa izan zen, inguruko jaun kristau zein musulman borrokatuz. Bere leinua, Banu al-Tawil (بنو&nbsp;الطويل) izenekoa, sortu zuen, hurrengo mendean Huesca, Barbastro eta Lleida noizbehinka kontrolatuko zuena.

Muhammad al-Tawilek Azeari II.a Garindoitz eta Oneka Gartziaren alaba ezkondu zuen. Antsa Azearitzek bost seme-alaba izan zituen:
* Abd al-Malik ibn Muhammad
* Amrus ibn Muhammad
* Furtun ibn Muhammad
* Yahya ibn Muhammad

## Erreferentziak
Rolf Gölz

**Rolf Gölz** (Bad Shussenried, 1962ko irailak 30a) alemaniar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1985 eta 1993 artean. Bere garaipenik handienak Frantziako Tourrean lortu zituen, 2 etapa irabaziz.

Bere lorpenik handiena 1984ko Los Angeleseko Udako Olinpiar Jokoetan banakako 4000 metroko jazarpen proban zilarra eta taldekakoan, Reinhard Alber, Roland Günther eta Michael Marxekin batera brontzea irabazi izana da.

Erretiratu ondoren Gerolsteiner taldearen kirol zuzendaria izan zen.

## Palmaresa 
## Taldeak 
* Del Tongo-Colnago-Samet-Candy (1985)
* Del Tongo-Colnago (1986)
* Superconfex-Kwantum-Yoko-Colnago (1987)
* Superconfex-Yoko-Opel-Colnago (1988-1989)
* Buckler-Colnago-Decca (1990)
* Ariostea (1991-1992)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florentzia-Pistoia

**Florentzia-Pistoia** Pistoiako probintziako Prato eta Quarrata udalerrien artean erlojupean ospatzen zen italiar txirrindularitza lasterketa bat zen.

1985ean sortua, 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourren zati izan zen, 1.1 mailan. 2006ko edizioa antolakuntza arazoengatik bertan behera utzi zen, eta, behin betiko, 2009tik aurrera ospatzeari utzi zitzaion.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Murtziako piperrauts

eskuinera|thumb|Murtziako Eskualdea.
**Murtziako piperrautsa**, bola bezala ezagutzen diren ñora motako piper erabat gorriak txikituz lortzen den Jatorrizko Izendapendun produktua da. Amerikatik iritsi zen piper mota hau, garai hartan luzea eta mina zen, eta, espainiar hegoekialdeko inguru honen baldintza klimatikoen ondorioz (mediterranear klima azpitropikala, euri gutxirekin eta tenperatura altuekin, lurzoru gaziekin eta ur baliabide eskasekin) eta landatze tekniken ondorioz, bere forma biribilduz joan zen eta bere zaporeak bere izaera mina galdu zuen, gozoa izateko.

Bere ezaugarri organoleptikoen artean, erabat gozoa izatea nabarmentzen da, usai indartsu eta sarkor bereizgarriarekin, koloratze ahalmen handiarekin, gantztsua eta zaporetsua. Bere kolorea gorri dizdiratsua da. Kolore eta lurrin egonkortasun handia du.

## Gune geografikoa 
Jatorrizko Izendapenaren gune geografikoa Murtziako Eskualde osoari dagokio. Ekoizpen gunea honako udalerrien lurretan dago: Alhama de Murcia, Beniel, Cartagena, Fortuna, Fuente Álamo, Librilla, Lorca, Molina de Segura, Murtzia, Puerto Lumbreras, San Javier, Santomera, Torre Pacheco eta Totana. "Murtziako piperrautsa"ren elaborazio eta potoratze guneak Murtziako Eskualdeko udalerri guztiak hartzen ditu.

## Lorpen metodoa 
Nekazarien euren hazitokietan hazten da aurreko uztaren lehen hartzetik eta eguzkitan lehortutako fruituetatik eurek propio aukeratutako haziekin. Apiril hasieratik behin betiko lurrera birlandatzen da, lur honi koxkorrak kentzeko, leuntzeko, hanpatzeko eta ongarri mineralak eta simaurra gehitzeko prestakuntza lanak egin zaizkiolarik. Hiru modutan landatu daiteke: plastikozko bigungarriarekin, ildoetan edo tokiko ureztatze bidez. Edonola ere, ureztatzeak ez dira putzuak sortzeraino iritsi behar, landareen erroak horren ondorioz erraz ito baitaitezke. Izurri eta gaixotasunen aurkako tratamenduak nagusiki borroka integratu eta nekazaritza ekologikozko metodo bidez aplikatzen dira.

Fruitua, behin heldua, eskuz eta modu mailakatuan biltzen da eta eguzkitan zenbait egunez lehortzen uzten da, edo aire beroko lehortokietan. Azalaren hezetasun portzentaiak prozesu hori amaitu ondoren, gehienez ere %14koa izan behar du. Ondoren, txikitu egiten da fintasun egokia lortu arte, potoratu eta etiketatu egiten da.

## Ikus, gainera 
* La Verako piperrautsa
* Piperrauts
* Ñora

## Kanpo estekak
KV52

**KV52** Egiptoko Erregeen Harana deritzon nekropolian dagoen hilobi bat da. 1906an aurkitu zuen Edward Russell Ayrtonek Theodore Davisentzat lanean ari zela, baina bere kokapena gaur egun ez da ezagutzen. Hala ere, KV50 eta KV51tik gertu dagoela ezagutzen da, hauek ere KV35, KV36 eta KV49 hilobiek osatutako hirukian galduak.

Hilobiak ez du inongo misteriorik egiturari dagokionez. Sarrera putzu txiki bat (A) du, honek tximu baten momia aurkitu zen 3,6 metro karratuko azalerako ganbera bakar batera daroalarik. Egiptoko XVIII. dinastiako erregeenak ez ziren hilobi guztietan bezala, ez du apaindurarik, eta oso modu trauskilean landua dago harrian. Alabaina, harrigarriena hilobiaren jabea izango zen, tximu bat. KV52 "Animalien Hilobiak" deritzon taldeko Haraneko hirugarren hilobia bihurtu zen, KV50 eta KV51rekin batera.

Tximu bakar bat lurperatzearen zergatia (beste animalien hilobietan animali bat baino gehiago dago) eta gainera Erregeen Harana bezalako toki sakratu batean, misterio bat da. Uste denez, Amenofis II.a izan zen bere animaliarik gogokoenak hilobiratzea erabaki zuena, bere hilobia oso gertu baitago, bera izan zela frogatzen duen ezer ez dagoen arren. Hala ere, faraoia jada historiara pasa da "faraoi kirolaria" bezala, benetako atleta bat, gimnasia ariketen, eta, jakina, animalien maitale. Eta ziuraski hala izango litzateke KV52 eraikiaraztea berak agindu izan balu, itxuraz, KV52ko tximua zein beste bi hilobietako animaliak bitxiak ere bazituen hil hatu aberats batekin lurperatuak izan baitziren. Ayrtonek, animaliaren ondoren ontzi kanopoen kutxa bat baino ez zuen aurkitu: tokia erabat arpilatua izan zen.

## Kanpo estekak
Bahlul ibn Marzuq

**Bahlul ibn Marzuq** (La Puebla de Castro, Huesca, VII. mendea - ?, 802) baskoi jatorria zuen muladia izan zen, Waixqako *wali* izandakoa.

Aita Monzóngo jauna zen Marzuq ibn Uskara zuen. 797an Zaragozan Al-Andalus gobernatzen zuten arabiar-musulmanen aurka matxinotu. Urte berean, Gilen I.a Tolosakoak Alfontso II.a Asturiaskoa eta Bahlul ibn Marzuq bilerara deitu zituen Luis Errukitsuaren izenean *al-Tagr al-Ala* edo goialdeko marka konkistatzeko asmotan. Ordurako Banu Salama leinuaren eskuetan zegoen Huesca konkistatuta zuen.

800. urtean, emirarrekin harreman onean zegoen eta Tortosa okupatu zuen. Hala ere, hurrengo urtean Al-Hakam I.ak Amrus ibn Yusuf bidali zuen Zaragoza eta Huesca berreskuratzeko. Bahlulek Pallarsera ihesi arren bere teniente eta Barbitaniako (Barbastro) *wali* zen Jalaf ibn Rashidek 802an hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Archuza de Bahlul ibn Marzuq, el libertador
Elrohir

**Elrohir** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Idazlearen lanik ezagunena den Eraztunen Jaunan agertzen da. Peredhil edo Elfo erdi bat da, Elrond eta Celebrianen semea eta, beraz, Celeborn eta Galadrielen biloba. Elladanen anaia bikia eta Arwenen neba ere bazen. Bere izenak Elfo-Zalduna esan nahi du, ziuraski bere zalduntza dohain bikainengatik.

Bere familiarekin Rivendelen bizi zen gerlari trebea zen. Orko talde batek bere ama Celebrian bahitu zuenean bere anaia Elrohir eta bera izan ziren salbatu zutenak, Celebrianek, ordutik, bizitzeko gogoa galdu zuelarik, Portu Grisetarantz abiatuz, bere hiru seme-alabak eta bere senarra Erdialdeko Lurraldean utziz.

*Iparraldeko Mendirakoien* lagun eta burkidea, bere anaiarekin batera Arnorren hondakinak Etsaiagandik babesten lagundu zuen Iparraldeko Erresuma erori ondoren.

Eraztunaren Gerran, Elladan eta bere anaia Elrohir Konpainia Grisean doaz; bi anaiek Aragorni lagundu zioten azken guduetan (Pelennorreko Zelaietako gudua barne) Gerran, Legolasekin batera, elfoen ordezkari gutxietakoak izan zirelarik, liburuek argitzen ez duten arren, Tolkienen beste istorio batzuen bidez Sauronek Thranduil erresuma edo Lothlorien bezalako beste elfotar lurralde batzuk eraso zituela ezagutzen bait da.

Bere anaiak, arrebak, aitak eta osabak bezala, hilezkortasuna eta hilkortasunaren artean aukera zezakeen, bere aitarekin batera Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran Valinorrera joango zen ala ez erabakiz. Bere aita abiatu ondoren ere, oraindik denbora batez bere anaiarekin Erdialdeko Lurraldean geratu zela adierazten da. Batzuk, hilkortasuna erabaki zuela uste dute.
1907ko Frantziako Tourra

**1907ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 5. edizioa izan zen. 1907ko uztailak 8 eta abuztuak 4 artean ospatu zen, 14 etapatan banatutako 4488 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Lucien Petit-Bretonek, batez beste, 28,470 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Uztailak 26an, ordura arte liderra izan zen Émile Georget bizikletaz aldatzeagatik zigortua izan zen, lidertza Lucien Petit-Bretonentzat izan zelarik. Tourra Parisko Parc des Princesen amaitu zen. Gainera, edizio honetan lehen aldiz igaro zen itzulia Frantziakoa ez zen herri batetik: Metzetik, une horretan Alemaniar Inperioaren eskuetan zegoena.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Pecorino

**Pecorinoa** ardi-esnez (*pecora* hitzak ardia esan nahi du italieraz) eginiko italiar gazta ondu barietate bat da.

Lau Pecorino barietate nagusietatik, guztiek Europar Batasunak Babestutako Jatorrizko Izendapen estatusa dutelarik, Erromatar Pecorinoa da ziur asko Italiatik kanpo ezagunena, bereziki Estatu Batuetan, XIX. mendetik gaztarentzako esportazio merkatu garrantzitsu bat izan dena. Erromatar Pecorino gehiena Sardinia uhartean egiten da, gazta honen ekoizpena Lazion eta Toskanako Grossetoko probintzian ere baimenduta dagoen arren.

Babestutako Jatorrizko Izendapenaren beste barietateak Sardiniako Sardiniar Pecorinoa, Toskanar Pecorinoa, hau Sardiniar Pecorinoaren toskanar barietatea delarik (ia soilik Toskanara euren artaldeekin 1950eko hamarkadan joan ziren sardiniarrek egina) Siziliako Siziliar Pecorinoa (Picurino Sicilianu sizilieraz) eta Basilicatako Pecorino di Filiano dira. Barietate guzti hauek zenbait estilotan topa daitezke heltze denboraren arabera. Gaztarik helduenak, *stagionato* deituak (onduak, helduak) gogorragoak dira, baina testura hauskor bat mantentzen jarraitzen dute, eta gurin eta intxaur zapore argi bat dute. Beste bi motak, *semistagionato* (erdionduak) eta *fresco*, testura samurrago bat eta esne eta esnegain zapore leunagoak dituzte.

Hegoaldean ohikoa da Pecorinoari piperbeltz aleak edo piper gorri ezkatak gehitzea. Gaur egun beste osagai ugari gehitzen zaizkio, intxaurrak, errukula edo boilur zuri edo beltzezko zati txikiak kasu. Sardinian, nahita, gaztaren euliaren larbak sartzen dira casu marzu izeneko tokiko gutizia lortzeko.

Pecorino stagionato on bat, sarritan bazkari bateko postrea da, udare eta intxaurrekin zerbitzatua edo gaztainondo ezti gogorrez bustia. Pecorinoa sarritan pasta plateretan ere erabiltzen da, italiar eskualde gehienetan lehen aukera delarik, Umbriatik hasi eta Siziliaraino, askoz garestiagoa den Parmigiano Reggiano gaztaren ordez. Gaur egun, nahiago da Erroma eta Lazioko pasta errezetetarako, esate baterako, pasta ''sugo all'amatricianarekin, pasta cacio e pepe* eta *pasta alla gricia'' kasu.

## Kanpo estekak
Bihi

**Bihi** izan daiteke:
* Bihi edo hazi, ernalkuntzaren ondoren obulua eraldatzean sortzen den organoa;
* Bihi edo ale, hainbat gauzaren zati xehe biribil antzekoa;
* Bihi, Nepalgo herrixka;
* Bihi, Erdialdeko Afrikako ibaia;
* Bihi, batere ez, ezer ez. (ezezko esaldietan);
* Bihi, neurriz gainekoa, oso handia.
1983ko Italiako Giroa

**1983ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 66. edizioa izan zen. 1983ko maiatzak 12 eta ekainak 2 artean ospatu zen, horietako bat bikoitza izan zen 22 etapatan banatutako 3922 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Giuseppe Saronnik, batez beste, 38,937 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.

Giroan erabat nagusitu zen edizio honetako garailea izan zen Giuseppe Saronni, eta soilik Roberto Visentinik eman zizkion arazoak azken etapetan.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Alberto Cañada Juste

**Alberto Cañada Juste** (1931) nafar ingeniari eta historialaria da, Iruñeko Erresumaren sorreran eta Banu Qasi leinuaren historian aditua.

2003an Nafar Ateneoaren idazkari izendatua izan zen.

1976an Angel J. Martín Duquerekin batera *La campaña musulmana de Pamplona: año 924* liburua idatzi zuen, Vianako Printze Erakundeak argitaratua.

Gainera hainbat aldizkaritan artikuluak ere idatzi ditu:
* *En los albores del reino ¿dinastía Iñiga?, ¿dinastía Jimena?*
* *Lucubraciones en torno a un documento milenario*
* *Historiografía navarra de los siglos VIII al X: Una aproximación a los textos*
* *Nuevas propuestas para la identificación de topónimos e itinerarios en las campañas de Almanzor*
* *Las relaciones entre Córdoba y Pamplona en la época de Almanzor (977-1002)*
* *Sobre la supuesta presencia de Sancho Garcés I de Pamplona en la abadía de Remiremont*
* *Un posible interregno en la monarquía pamplonesa (1000-1004)*
* *Honores y tenencias de la monarquía pamplonesa del siglo X: precedentes de una institución*
* *Revisión de la Campaña de Muez: Año 920*
* *Un milenario navarro: Ramiro Garcés, rey de Viguera*
* *Banu Qasi (714-924)*

## Erreferentziak
2009ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketa

**2009ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketa** Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketaren 21. edizioa izan zen. 2009ko urtarrilak 18 eta otsailak 1 artean ospatu zen Nazioarteko Eskubaloi Federakuntzak (IHF) eta Kroaziako Eskubaloi Federakuntzak antolatuta.

24 herrialdetako eskubaloi selekzio nazionalek parte hartu zuten txapeldun bihurtzeko asmoz, aurreko edizioko garailea Alemaniako eskubaloi selekzio nazionala zelarik. Frantziako eskubaloi selekzio nazionala izan zen edizio honen garailea, hirugarren aldiz bere historian, finalean etxeko taldea, Kroaziako eskubaloi selekzio nazionala garaituz 24-19ko emaitza batekin.

## Egoitzak 

## Taldeak 

## Lehen Fasea 
Talde bakoitzeko lehen hirurak fase nagusira pasatzen dira. Gainontzekoek 13.etik 24.erarteko postuengatik jokatzen dute.

### A Taldea 

* Emaitzak

* (¹) -  Osijeken guztia
* (²) -  Kroaziako tokiko ordua (UTC+1)

### B Taldea 

* Emaitzak

* (¹) -  Spliten guztiak
* (²) -  Kroaziako tokiko ordua (UTC+1)

### C Taldea 

* Emaitzak

* (¹) -  Guztiak Varaždinen
* (²) -  Kroaziako tokiko ordua (UTC+1)

### D Taldea 

* Emaitzak

* (¹) -  Guztiak Porečen
* (²) -  Kroaziako tokiko ordua (UTC+1)

## Azken fasea 
### Lauko kopa 
**Finalerdiak**
*  22-27 
*  29-23 

**Finala**
*  24-19 

**Hirugarren postua**
*  23-31 

### Finalerdiak 
* (¹) -  Lehena Spliten eta bigarrena Zagreben 
* (²) -  Kroaziako tokiko ordua (UTC+1)

### Hirugarren postua 
### Finala 
* (¹) -  Zagreben
* (²) -  Kroaziako tokiko ordua (UTC+1)

## Dominak 

## Sailkapen nagusia 

## Goleatzaile nagusiak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Antonio Ubieto

**Antonio Ubieto Arteta** (Zaragoza, 1923ko martxoaren 31 &ndash; Valentzia, 1990eko otsailaren 1a) bereziki Erdi Aroa ikertu duen historialari eta hizkuntzalaria izan zen.

## Biografia 
José María Lakarraren jarraitzailea, Valentziako Unibertsitatean (1958-1977) katedraduna izan zen, Zaragozakoan izan arte. Agustín Ubieto Arteta bere anaiak bere lana jarraitu zuen.

## Lan hautatuak 
* *Observaciones al Cantar de Mio Cid*, (1957)
* *El "Cantar de Mío Cid" y algunos problemas históricos*, (1992)
* *Historia de Aragón. Literatura medieval, I*, (1982)
* *Colección Diplomática de Cuéllar*, (1961)
* *Orígenes del Reino de Valencia. Cuestiones cronológicas sobre su reconquista, I*, (1981)
* *Orígenes del Reino de Valencia. Cuestiones cronológicas sobre su reconquista, II*, (1979)
* *Cartulario de San Millán de la Cogolla (759-1076)*, (1976)
* *Introducción a la Historia de España*, (1963)
Carlos Aurensanz

**Carlos Aurensanz Sánchez** (Tutera, 1964ko uztailaren 23a) nafar idazlea da.

## Biografia 
Zaragozako Unibertsitatean Abeltzaintza ikasi eta osasun munduan lan egiten du. Ibn Hayyanen *Muqtabis* irakurri ondoren, eleberri-historikoak idazteari ekin zion. 

## Lanak
Banu Qasi leinuari buruz hiru liburu argitaratu ditu:
* *Banu Qasi. Los hijos de Casio* (2009), Musa ibn Musaren bizitzari buruzkoa.
* *Banu Qasi. La guerra de Al Ándalus* (2011), Mohamed ibn Loperen bizitzari buruzkoa.
* *Banu Qasi. La hora del califa* (2013), Abd ar-Rahman III.a protagonista duena.

Horrez gain, ondoko eleberri historikoak idatzi ditu: 
* * La Puerta Pintada*, (2016)
* *Hasday, el Médico del Califa* (2016)
* *El Rey Tahúr*, (2018)
* * El Tejido de los Días*, (2021)

## Erreferentziak
Évariste Lévi-Provençal

**Évariste Lévi-Provençal** (arabieraz: **لافي بروفنسال إفاريست**) (Constantine, 1894ko urtarrilaren 4a - Paris, 1956ko martxoaren 23a) frantziar historialari, idazle eta orientalista izan zen.

Aljeriako familia juduan jaioa, Lehen Mundu Gerran Dardanelotan zauritua izan zen. Arjel eta Sorbonako unibertsitateen irakaslea, bere garaietako Frantziako orientalistarik nagusiena izan zen, Al-Andalusean aditua. Arabiar iturriak itzuli zituen, askotan Emilio García Gómezekin batera.

## Lan hautatuak 
* ''L'Espagne musulmane au Xe siècle. Institutions et vie sociale*, Paris, Maisonneuve & Larose, 1932
* *Séville musulmane au début du XIIe siècle. Le traité d'Ibn 'Abdun sur la vie urbaine et les corps de métiers*, Paris, Maisonneuve & Larose, 1947
* *Histoire de l’Espagne musulmane*, Paris, Maisonneuve & Larose, 1950
** I. Liburukia: *La Conquête et l'Émirat hispano-umaiyade (710-912)*
** II. Liburukia: *Le Califat umaiyade de Cordoue*
** III. Liburukia: *Le Siècle du califat de Cordoue''
Muhammad ibn Lubb

**Muhammad ibn Lubb ibn Musa al-Qasaw ibn Musa ibn Furtun ibn Qasi** (844 &ndash; Zaragoza, 898) Zaragozako *wali* musulmana izan zen.

## Biografia 
Lubb bere aitak bitartekotza egin zuen Musa ibn Musa bere aitona eta Muhammad emirra berriro adiskideak izan zitezen. Horri ezker, 859an Lubb Toledoko *wali* izendatu zioten. Kargua hartu eta berehala, Clavijon musulmanek porrot handia izan zutenez, Lubbek Ordoño I.a Asturiasko erregearen alde egin zuen: Ituna 866an Asturiasko erregea hil eta Alfontso III.a bere oinordekoarekin jarraitu zuen.

871n Banu Qasitarrek bere gotorlekuetatik altxatu ziren Kordobako emirraren aurka. Kordoban berehala antolatu zen *razzia* bat Muhammad emir berak zuzenduta eta Banu Tujibien laguntza zuena baskoi muladiak menperatzeko.

Emirrak lehendabizikoz Toledon sartu eta gero Zaragozan. Orduan gaztea zen Muhammad ibn Lubbek hiria utzi zuen Huescan aurpegia emateko. 875ean Lubb ibn Musa oreinak ehizatzen hil zenean, Muhammadek leinuaren buruzagi nagusi bilakatu zen. Emirerriaren barneko tirabirak aprobetxatuz hurrengo urteetan muladiak bere aitonaren lurrak berreskuratu zituen, baita Toledo ere, Lope bere semearen eskuetan geratu zena.

882an, emirraren agindupean, Muhammadek Ismail ibn Musa bere osaba preso hartu zuen, baina Ismail laster egon zen aske berriro. Egoera aprobetxatuz, bere familiaren aurka oldartu eta Zaragoza, Valtierra, Tutera eta Deioko Donezteberaino handitu zituen bere jabetzak. Iruindarren eremuetan sartu eta Gartzea Enekoitz erregearen aurka borrokatu zen. 882. urtean, Oibarko gaztelua suntsitu egin zuen, eta gaur egun gotorlekutik ezer ez da geratzen, gaztelua zegoen lekuari "inguraketa" deritzo.

## Familia eta seme-alabak 
Muhammad ibn Lubbek aita Lubb ibn Musa Banu Qasitar buruzagia  eta ama Ajab al-Balatiyya izan zituen. Emakume ezezagun bat edo gehiagorekin, gutxienez, zazpi seme izan zituen:
* Lubb ibn Muhammad
* Muhammad ibn Muhammad
* Musa ibn Muhammad
* Jusuf ibn Muhammad
* Abd Allah ibn Muhammad
* Junus ibn Muhammad
* Mutarrif ibn Muhammad

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudio Sánchez-Albornoz

**Claudio Sánchez-Albornoz y Menduiña** (Madril, 1893ko apirilaren 7a – Ávila, 1984ko uztailaren 8a) espainiar historialari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitatean 1913an Filosofia eta Letren lizentziatura eta 1914an doktoretza lortu ondoren, Bartzelona, Valentzia, Valladolid eta Madrilgo Unibertsitateen katedradun bilakatu zen.

Acción Republicana eta Izquierda Republicana alderdien kide, Espainiako Bigarren Errepublikan politikan sartu eta ministro bihurtu zen. Espainiako Gerra Zibilan Argentinan erbesteratu zen. Errepublikaren Gobernuaren presidente erbestean izan zen, 1976an Espainiara itzuli zen.

## Lanak 
* *Estampas de la vida en León hace mil años*, Madril, 1926.
* *En torno a los orígenes del feudalismo*. Mendoza, 1942.
* *Ruina y extinción del municipio romano en España e instituciones que lo reemplazan*. Buenos Aires, 1943.
* *España y el Islam*. Buenos Aires, 1943
* *El Ajbar Maym’a. Problemas historiográficos que suscita*. Buenos Aires, 1944.
* *El "Stipendium" hispano-godo y los orígenes del beneficio prefeudal*. Buenos Aires, 1947.
* *España: un enigma histórico*. Buenos Aires, 1957.
* *Españoles ante la historia*. Buenos Aires, 1958.
* *De ayer y de hoy*. Madril, 1958.
* *La España Musulmana*. Buenos Aires, 1960
* *Estudios sobre las instituciones medievales españolas*. Mexiko Hiria, 1965.
* *Despoblación y repoblación en el Valle del Duero*. Buenos Aires, 1966.
* *Investigaciones sobre historiografía hispana medieval (siglos VIII al XIII)*. Buenos Aires, 1967.
* *Investigaciones y documentos sobre las instituciones hispanas*. Santiago de Chile, 1970.
* *Miscelánea de estudios históricos*. León, 1970.
* *Orígenes de la nación española. Estudios críticos sobre la Historia del reino de Asturias*. Oviedo, t. I: 1972, t. II: 1974, t. III: 1975.
* *Del ayer de España. Trípticos históricos*. Madril, 1973.
* *Ensayos sobre Historia de España*. Madril, 1973.
* *Vascos y navarros en su temprana historia*. Madril, 1974.
* *El Islam de España y el Occidente*. Madril, 1974.
* *Mi testamento histórico político*. Bartzelona, 1975.
* *Viejos y nuevos estudios sobre las instituciones medievales españolas*. Madril, 1976.
* *El régimen de la tierra en el reino asturleonés hace mil años*. Buenos Aires, 1978.
* *El reino asturleonés (722-1037). Sociedad, Economía, Gobierno, Cultura y Vida*. Historia de España Menéndez Pidal, t. VII, vol. 1, Madril, 1980.
* *Estudios sobre Galicia en la temprana Edad Media*. A Coruña, 1981.
* *Orígenes del Reino de Pamplona. Su vinculación con el Valle del Ebro*. Iruñea, 1981.
* *La Edad Media española y la empresa de América*. Madril, 1983.
* *Santiago, hechura de España. Estudios Jacobeos*. Ávila, 1993.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Claudio Sánchez Albornoz. Premio Príncipe de Asturias de Comunicación y Humanidades 1984» Funcación Pricesa de Asturias.
Ñora

thumb|Bola piperrak (beranduago ñorak izango direnak).
thumb|Ñora bat.
thumb|Ñora lehorrak.
**Ñora** landatutako piper mota bat da. Murtzian eta Alacanten, hango jatorrizkotzat jotzen dena, "bola" deitzen zaio. Txikia, borobila eta gorri kolorekoa da, eta eguzkitan lehortzen uzten da. Zapore gozoa du eta Espainiar Sortaldeko gastronomian asko erabiltzen da, batez ere Katalunia, Murtziako Eskualdea eta Valentziako Erkidegoan.

## Historia 
1493ko martxoak 22an Kristobal Kolon Palosera iritsi zen eta berehala Errege-Erregina Katolikoei konkista errenditzera joan zen. Audientzia honen aurretik, Indietan gertaturiko arrisku larri baten ondorioz egin zuen botu bat betetzera joan zen. Horren ondoren Guadalupeko Andre Maria Birjinarengana doa kandela bat jartzera esker emate ekintza bezala. Oso litekeena da Kolonek espezia berri honen haziak monasterioan utzi izana. Aklimatazioaren ondoren, piper deritzon espezia berria Yusteko monasteriora pasa zen. Yusteko jeronimoek piperraren ezagutza Murtziako La Ñorako Jeronimoen monasteriora, *Murtziako Eskoriala* bezala ezagutzen dena, pasa zuten, eta hortik Alacantera.

## Erabilera 
Erreak laguntza gisa zerbitzatzen dira, eta batez ere piperrautsa egiteko erabiltzen da, zenbait plater ontzeko erabiltzen dena. Ohikoa da arraultza erreen laguntza edo entsalada batzuen ongailu bezala erabiltzea, baita, Alacanteko probintziako iparraldean ñoran oinarritutako plater goxo bat egiteko ere, pericana deritzona.

Alacant eta Murtziako arrozei kolore eta zapore bereizgarri bat ematen diote (gorria eta laranja. Asko gomendatzen da gainontzeko osagaien aurretik ñora arinki frijitzea eta alde batera uztea jalkitzen, edo bere haragia probestea haziak eta txortena ateraz, eta uretan hamar minutuz sueztituz bere haragia laban batekin atera eta olio errera gehitu aurretik.

Katalunian ere olio erretan eta arrozetan erabiltzen da, baina, batez ere, romesko saltsaren osagai nagusi eta bereizgarria da, xató izeneko entsalada tipikoa gozatzen duena, eta alioliarekin batera kataluniar barbakoetan sekula falta ez den eta haragi, arrain eta barazki mota orokin hain ondo konbinatzen duena. Calçotadetan prestatzen den salvitxada izeneko saltsaren osagai bereizgarria ere bada.

Cartagenan soilik bola deitzen zaio, eta hiriko platerik adierazgarriena den Calderoa.

Sukaldaritzan bere erabilera gozagarri gisa geroz eta baloratuagoa dago, eta geroz eta gehiago aurki daiteke Espainiako sukalde modernoetan, bere txirikorda bereizgarrietan zintzilikatuak. Bere zapore boteretsu eta apartekoak, arrozei, gisatuei eta saltsei ematen dien koloreaz gain, oso postu mesedegarria ematen diote sukaldaritza herrikoian.

## Prestaketa 
Ñora eguzkitan lehortzen uzten da zelai eremu handietan, hala, ñora txirikordak, espainiar sukalde eta jatetxeetan sarri apaindura gisa erabiltzen diren baratxuri txirikordekin batera lehortzen doaz.

## Bitxikeriak 
Esaten denez, ñorak ezin du piper txorizeroa ordezkatu, ezta alderantziz ere.

## Ikus, gainera 
* Murtziako piperrautsa
* Pikillo piper
* Padrongo piper
* Piper txorizero
Kipu

[thumb|350px|Inka Inperioko kipu bat (Larco museoa, [Lima)]]
**Kipua** (kitxuaz, *khipu* edo *kipu*; gaztelaniaz, *quipu*) Hego Ameriketako Andeen eskualdean kontuak egiteko eta gertaerak adierazteko erabiltzen zituzten lokarri korapilodunen multzoa da. Batez ere Inka Inperioan datu estatistikoak (zergak, errolda, uztak) gorde eta igortzeko baliatzen zituzten.

## Izena 
*Khipu* hitzak ( ahoskatuta) *«korapilo»* esan nahi du Cuscoko kitxuaz. *Kh* letrek *k* hasperendua irudikatzen dute. Kitxuaren dialekto gehienetan *kipu* esaten da, hasperendu gabea.

## Erabilera 
Llama edo alpaka artilezko lokarri txirikordatu koloredunak ziren. Kotoizkoak ere baziren. Lokarri horiek zenbakizko edo bestelako balioak zituzten kodetuak, korapiloak erabiliz. Kipuak zenbat lokarri zituen, lokarrien luze-laburrak, koloreak, zenbat korapilo, eta korapilo horien kokaguneak eta bihurrikadurak gauza desberdinak adierazten zituzten; koloreek gauzak, eta korapiloek zenbakiak adierazten zituzten. Kipuek hari gutxi batzuetatik 200era izan zezaketen. Kipua interpretatzeko prestakuntza berezia zuten adituak (*quippucamayoc*) izaten ziren.

Froga arkeologikoen arabera, kipuen antzeko sistema erabili izan da Andeetako eskualdean K.a. 3000 ingurutik. Baina garrantzi paregabea hartu zuten Inka Inperioko lau lurraldeak (*Tahuantinsuyu*) administratzeko moduan, batez ere 1450etik 1532ra. Espainiar Inperioak eskualdea konkistatu zuenean, kipuen erabilera guztiz ahuldu zen, europar idazketa sistemak ordezkatua. Hala ere, herrixka askotan kipuek garrantzia izaten segitu zuten, baina erabilera erritualarekin eta ez datuak jasotzeko sistema gisa.

Egun, kipuen esanahia ez da guztiz ezaguna, jatorrizko erabilera galdu baitzen. Nolanahi ere, adituen arabera, soken koloreek sailak edo gauzak adierazten dituzte eta korapiloek, kopuruak, zeroa barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Quipu: A Modern Mystery, sfu.ca
*  [The Khipu Database Project, Harvard(https://eu.wikipedia.org/wiki/Harvard_Unibertsitatea)], khipukamayuq.fas.harvard.edu (irudiak, agiriak, erreferentziak, ikerketak etab.)
Olinpia

**Olinpia** (grezieraz *Ολυμπία*) Antzinako Greziako Elis barrutian zegoen santutegi bat izan zen. Kronio mendiaren oinean eta Alfeo ibaiaren ertzean kokatzen zen. Bere ospea antzinaroan bertan Olinpiar Jokoak ospatzeari zor dio.

Bestalde, Olinpia greziar munduko erlijio gune garrantzitsua izan zen, hirian santutegiaz gain Munduko Zazpi Mirarietako bat zen Zeusen Olinpiako estatua ere kokatu baitzen.

## Historia 
Olinpiako lehen aztarna arkeologikoak K.a. laugarren milurtekoko zeramika zatiak dira, neolitoaren amaieran. Brontze Aroaren kokalekuen aztarnak aurkitu dira, horien artean, Pelopioren beheko geruzetan aurkitutako hilobi bat. Ziur asko, toki honetan, jada bazegoen santutegi bat, Mizenasko aldiaren amaieran, K.a. X-XI. mendeetan sortzen hasi zen arren. Eta tokian aurkitutako Zeus irudikatzen duten lehen estatuak, aro geometrikokoak dira.

Garai klasikoan, Zeusen tenplua eraiki zen, Zeusen urre eta bolizko estatu erraldoi bat, Fidiasek egina, Munduko Zazpi Mirarietako bat zena. Zeusen tenplutik gertu, indusketa arkeologikoek, Fidiasen tailerra aurkitu dute, eskultorearen tresna ugarirekin.

K.a. 342tik Alexandro Handiaren protektoratua izan zen, Olinpia erabili zuen erbesteratuei buruzko bere Erabakia iragartzeko.

Erromatar dominazioan, Olinpia aberastu egin zen, bereziki perimetro sakratua, Altisa, non Neronek jauregi bat eraikitzea agindu zuen. Adriano hil ondoren hiria gainbeheran sartu zen eta azken jokoak 393an ospatu ziren. Barbaroen inbasioek santutegia suntsitu zuten. Handik gutxira herrixka txiki bat sortu zen, Fidiasen tailerra basilika peleokristau bihurtu zen bitartean. Hala ere, 522 eta 521n gertatutako bi lurrikarak, tokia suntsitu eta uztea eragin zuten, Alfeo eta Kladeo ibaietako harrabotsek eta Kronio mendiko lur-irristatzeek estali zutena.

### Olinpiar Jokoak 
Olinpia, antzinatik ospetsua izan zen, lau urtean behin ospatzen ziren Olinpiar Jokoen egoitza izan zelako, eta Delfosen ospatzen ziren Pitiar Jokoen pareko garrantzi zute. Lehenbizikoak Olinpiar Jokoak K.a. 776.urtean ospatu ziren, azkenekoak aldiz 394. urtean, Teodosio I.a Handiaren ustez antzinako paganismoarekin lotura zutelakoan debekatu egin zituenean. Denera, aro hartan 1.169 urtez ospatu ziren.

### Ondoren 
Barbaroen Inbasioek hiria arpilatu zituzten, ondorioz herrixka gisa biziraun zuen. Azkenean bertako biztanleek herrixka hustu eta Alfeo ibaiko alubioiek lurperatu zuten arte.

1829. urtean frantziar espedizio batek toki honetan indusketak hasi zituen, XIX. mendearen amaieran alemaniar espedizioak betebehar horretan jarraitu zuen, azken hauek Praxiteles eskultoreak eginiko Hermes jainkoaren estatua topatu zutelarik. XX. mendearen erdialdera estadioa lurpetik atera zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Olympos.jpg|Olinpìaren ustezko ilustrazioa.
Irudi:Plan Olympia sanctuary-en.svg|Olinpiako santutegiaren oinplanoa.
Irudi:OlympicRaceTrackOlympia.JPG|Lasterketa eremua.
Irudi:Antikes Olympia Stadion.JPG|Gimnasioaren ataria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Olinpiari buruzko webgunea
Doktrina

**Doktrina** arlo batean aditu diren batzuen aldetik ezartzen diren eta gizarteak onartzen dituen irizpide multzo bat da arlo juridiko, ekonomiko edo politikoan.

Doktrinak dira honakoak:
* Erlijio doktrina, erlijio batean jarraitu beharreko dogma eta erlijio-sinesmenak (ikus, doktrina katolikoa, doktrina protestantea...);
* **Katixima** edo kristau-ikasbidea;
* Doktrina juridikoa, epaile eta legelariek zuzenbidean ezarritako irizpideen multzo egonkorra;
* Doktrina ekonomikoa edo teoria ekonomikoa.

## Ikus, gainera 
* Teoria
* Paradigma
* Doxa
* Fatua
* Monroe doktrina
* Truman doktrina

## Kanpo estekak
Boomerang

thumb|250px|Boomerang bat.

**Boomerang** antzina arma modura erabili eta kurba itxura duen makil hegalari bat da. Bere itxura eta jaurtiketa teknika bereziari esker behin jaurti ezkero jaurtitze lekura itzuli ohi da. Jendea konorterik gabe utzi, abere txikiak hil edota gudu batean etsaiak zirikatzeko erabili ohi zen.

Munduan leku ugaritan erabili izan da, adibidez Antzinako Egipto edota Historiaurreko Europan, halere mundu mailan ospetsuenak australiako aborigenek erabilitakoak oso ospetsu bialaktu dira.

Gaur egun hainbat materialez ekoiztu ohi dira: zura, plastikoa, kartoia, karbono zuntza, aluminioa eta abar.

## Ikus gainera 
* Weet-weet
* Didgeridoo

## Kanpo estekak
Avinguda del Paral·lel

**Avinguda del Paral·lel** (euskaraz *Paralelo etorbidea*) Kataluniako Bartzelona hiriburuko etorbide bat da. Hain zuzen ere, Bartzelonako Errege Ontziola eta Espainiako enparantzaren artean luzatzen da. Etorbide honek obertan antzoki eta barietate areto ugari daudelako ospe handia du, horien artean Teatre Apolo antzokia dagoelarik.

Etorbide honek Sants-Montjuïc barrutiko El Poble-sec auzoa, Ciutat Vella barrutiko El Raval auzoa eta Eixample barrutiko Sant Antoni auzoak banatzen ditu.

## Historia 
Ofizialki 1894ko urriaren 8an inauguratua izan zen. Ordudanik izen asko izan ditu:

* 1874tik aurrera: Avinguda del Marquès del Duero
* 1932tik aurrera: Avinguda de Francesc Layret
* 1939tik aurrera: Avinguda del Marquès del Duero
* 1979tik aurrera: Avinguda del Paral·lel.

## Izena 
Paralelo etorbideak izena lurreko iparraldeko 41º22'34" paraleloarekin batera doalako du.

## Iruditegia 

Irudi:CafeEspanol.jpg|Cafe Español kafetegiko terraza 1910ean.
Irudi:

## Kanpo estekak
Ezpain-irakurketa

**Ezpain-irakurketa** entzun gabe besteen ezpainei begira esaten ari direnak ulertzeko teknikari deritzogu. Egiten diren soinuek ezpainetako eta ahoaren artikulazio zehatza eskatzen dute; bokalen artikulazioa oso garbi ikus daiteke ezpainetan, kontsonanteena, duten artikulazio konplexutasuna dela medio, ez hainbeste. Teknika hau bereziki garrantzitsua gorrentzako da ezen honen bitartez hizlarien taldetan integratzeko aukera gehiago baitute.

Nahiz eta historikoki betidanik ezagutu, ezpain irakurketak ikasketa oso antolatua eskatzen du eta, ondoren, erabiltzeko garaian, oso baldintza egokiak bestela entzuten ez duten pertsonek elkarrizketaren zentzua galtzen dute. Besteak beste, beharrezkoa da:
* inguru ondo argituta egon
* mintzaira lasaia eta oztoporik gabekoa
* elkarrizketan pertsona gutxi hartu behar dute parte

Nahiz eta baldintza hauek guztiak ondo bete horrek ez du diskurtsoaren ulermen osoa ematen. Kasu onenean ezpainetan irakurtzen dutenek %35 uler dezakete; gainontzeko informazioa galdu egiten da.

Urtetan gorren irakaskuntzan hauxe zen inposatu egiten zen komunikazio mota nagusia. Metodo hauen defendatzaileak oralistak edo ahozko hizkuntzaren aldeko bezala identifikatzen ziren eta zeinu hizkuntzaren aurkako jarrera aktiboa zuten. Gaur egun, zeinu hizkuntzaren gizarte onarpenarekin batera, jarrera horiek bigundu dira eta ezpain irakurketa haur gorren hezkuntzaren beste alderdi bat besterik ez da. Prozesu horretan R. Orin Cornett irakasleak asmatutako Cued speech bezalako sistema osagarriak erabiltzen dira, antzekoak diren fonemak hobeto bereizteko. Espainiaren kasuan orolessia izeneko sistema osagarria erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Antonio Cecilia Tejedor: *Leer en los labios*. Madril: CEPE, 2015. ISBN 13: 9788478693580.

## Kanpo estekak 
* Logopediari buruzko aldizkarian jasotako artikulua

## Ikus, gainera 
* Cued speech
* Gortasun
* Zeinu hizkuntza
Txurro

**Txurroak** irinez egindako orea frijituz prestatzen diren makilatxoak da, bereziki gosarietan jaten direnak eta espainiar jatorrikoak. Ohikoa da, orobat, jaietan eta parranda baten ondoren txurroak txokolatearekin jatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaime Azkona

**Jaime Azkona Flamen** (Iruñea, ?) euskal rally gidari profesionala izan zen.

Javier Azkonaren gidariaren anaia, *Peugeot*entzat gidari ofiziala izan zen, Julius Billmaier kopilotu izanik.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
1685 Toro

**1685 Toro** asteroide gerrikoan aurkitutako 1685. asteroidearen izena da. 1948ko uztailak 17an aurkitu zuen Carl Alvar Wirtanenek Lick Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 OA** zen. Apolo familiako asteroide bat da, eta bere ez ohiko orbitagatik Lurraren bigarren ilargi ere deitzen zaio.

## Kanpo estekak
1686 De Sitter

**1686 De Sitter** asteroide gerrikoan aurkitutako 1686. asteroidearen izena da. 1935eko irailak 28an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 SR1** zen. Bere izena Willem de Sittergatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1687 Glarona

**1687 Glarona** asteroide gerrikoan aurkitutako 1687. asteroidearen izena da. 1965eko irailak 19an aurkitu zuen Paul Wildek Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1965 SC** zen. Bere izena Glarus Kantoiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1688 Wilkens

**1688 Wilkens** asteroide gerrikoan aurkitutako 1688. asteroidearen izena da. 1951ko martxoak 3an aurkitu zuen Miguel Itzigsohnek La Platatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1951 EQ1** zen.

## Kanpo estekak