open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Knish

**Knish**-a komunitate judutarren artean oso ezaguna den Europa Ekialdeko aperitiboa da. Knisha ore batez estalitako betegarri bat da, labean edo frijituta presta daitekeena. Knishak direlakoak populazio juduak dauden hiri-eremu batzuetako kale-postuetan merkaturatu daitezke, batzuetan hot dog postuetan. Oso ezaguna da diasporako komunitate askenazietan, batez ere Ameriketako Estatu Batuetan, Kanadan eta Argentinan.

## Ezaugarriak 
Bertsio tradizionaletan, betegarriak patata-purez, xukrutez, tipulaz, kashaz edo quesilloz egiten dira erabat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kasha

***Kasha*** (errusieraz zirilikoz idatzia: *каша*) Errusian, Polonian eta inguruko herrialdeetan oso ezaguna den zereal egosien platera da. Zerealak sinpleak izan daitezke, arroza edo artatxikia, adibidez, edo semola edo olo-malutak, eta esnetan egosten dira, batzuetan urarekin nahastuta; likido kantitateak zehazten du, neurri batean, kasharen trinkotasuna.

Bada Errusian esaera zahar bat, honela dioena: “Stxi eta kasha dira gure elikagaiak” (“щи да каша – пища наша” / “stxi da kasha – pistxa nasha”)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Pido Tancinco

**Ricardo Pido Tancinco** (Calbayog, 1933ko abuztuaren 4a – 2025eko irailaren 22a) filipinar elizgizon katolikoa izan zen, 1974tik 1979ra Calbayogeko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Ricardo Pido Tancinco 1956ko azaroaren 30ean apaiztu zen. 1974ko martxoaren 8an, Paulo VI.a aita santuak Calbayogeko apezpiku izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejo Zavala Castro

**Alejo Zavala Castro** (Galeana, Michoacán, 1941eko abenduaren 31 – Morelia, 2025eko azaroaren 2a) mexikar elizgizon katolikoa izan zen. 1992tik 2005era Tlapako apezpikua izan zen eta 2005etik 2015era Chilpancingo-Chilapako apezpikua.

## Bizitza 
1941eko abenduaren 31n jaio zen Galeana herrian, Puruándiro udalerrian, Michoacánen, eta Moreliako apaizgaitegian ikasi zuen. 1966ko abenduaren 17an apaiztu ondoren, Moreliako artxidiozesian aritu zen. Honako kargu hauek izan zituen, besteak beste: artxidiozesiko Bokazioen Idazkaritzako presidentea, bikario kanpotarra, apaizgaitegi nagusiko formatzailea, aholkularien elkargoko kidea eta El Bajíoko eskualde pastoraleko apezpiku-bikarioa.

1992ko urtarrilaren 4an, Joan Paulo II.a aita santuak Tlapako elizbarruti berriko lehen apezpiku izendatu zuen. Urte bereko martxoaren 25ean apezpiku-ordenazioa jaso zuen Tlapan, Girolamo Prigione artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Rafael Bello Ruiz eta Efrén Ramos Salazar izanik.

Alejo Zavala Castro 2025eko azaroaren 2ko goizean hil zen Moreliako ospitalean, 83 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Greene

**Peyer Greene** (Montclair, New Jersey, 1965eko urriaren 8a – New York, 2025eko abenduaren 12a) estatubatuar aktorea izan zen.

Bigarren mailako aktore gisa nabarmendu zen, batez ere bilauen pertsonaiekin.

Kokainarekiko eta heroinarekiko mendekotasun-arazoak izan zituen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Rodrigue Kwizera

**Rodrigue Kwizera** (1999ko urriaren 10a) Burundiko atleta da batez ere krosean lehiatzen dena. Euskal Herrian ere garaipen batzuk lortu ditu.

## Kirol ibilbidea 
2017an hartu zuen parte lehenengo aldiz Munduko Kros Txapelketan eta 39. postuan amaitu zuen. 2019an hamaikagarrena izan zen.

2021-22 denboraldiko Munduko Kros Tourrean (*World Athletics Cross Country Tour*) txapelduna izan zen 3.840 puntu eskuratuta. Hurrengo denboraldian berriz izan zen garailea, ordukoan Thierry Ndikumwenayo herrikidearekin eta Yann Schrub frantziarrarekin berdinduta.

## Palmaresa 
* Munduko Kros Tourra (2): 2021-22, 2022-23

## Euskal Herrian 
* Donostiako Nazioarteko Krosa (1): 2021
* Zornotzako Nazioarteko Krosa (2): 2022, 2024

## Denbora onenak 
* 5.000 m: 13:20.17 (Castelló de la Plana, 2022)
* 10.000 m: 27:25.47 (Maia (Portugal), 2022)
* 10 km errepidean: 26:54 (Herzogenaurach, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stxi

Osagai nagusia aza duen zopa da **stxia** (erruzieraz щи),  ahoskatua). Oso ezaguna da Errusiako eta Europako Ekialdeko herrialdeetako gastronomian. Mingarratz handiz eginiko zopa horren aldaera bati s*txi berdea* (Зелёные щи) esaten zioten Errusian. 

## Elaborazioa 
Oro har, aza edo aza minkorrarekin egiten da, baita neguko beste barazki batzuekin ere; haragia gehitu daiteke. Aza minkorrarekin egindako *stxiak* zapore garratza du eta horregatik stxi garratza deitzen zaio. Normalean smetanaz zerbitzatzen da dastatu aurretik. Errusian bada esaera ezagun bat, honela dioena: "Щи да каша - пища наша" (stxia da kasha - pistxa nasha): "Stxia eta kasha dira gure oinarrizko elikagaiak".

## Kanpo estekak
Iosif Staneuski

**Iosif (Juzaf) Ramualdavitx Staneuski** (; Zaniavitxy, Hrodnako oblasta, 1969ko apirilaren 4a) bielorrusiar elizgizon katolikoa da. 2013tik 2021era Hrodnako apezpiku laguntzailea izan zen eta 2021etik aurrera Minsk-Mahiliouko artzapezpikua da.

## Bizitza 
thumb|left|Iosif Staneuski artzapezpikuaren armarria|209x209px
Iosif Staneuski 1969ko otsailaren 4an jaio zen Hrodnako oblasteko Zaniavitxy herrian. 1990ean, urte berean sortutako Hrodnako apaizgaitegiko lehenengo ikasleetako bat bihurtu zen. 1994ko abenduaren 8an diakono-ordenazioa jaso zuen eta 1995eko ekainaren 17an apaiz-ordenazioa. 2012ko martxoaren 12an, Benedikto XVI.ak aita santuaren kapilau titulua eman zion. 2014ko otsailaren 1ean apezpiku-ordenazioa jaso zuen Hrodnako katedralean, Aleksander Kaszkiewicz apezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Tadeusz Kondrusiewicz eta Antoni Dziamianka izanik.

2021eko irailaren 14an, Frantzisko aita santuak Minsk-Mahiliouko artzapezpiku metropolitar izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugenio Montero Ríosen lehen gobernua

**Eugenio Montero Ríosen lehen gobernua** 1905eko ekainaren 23an eratu zen, azken hau Alfontso XIII.a Espainiako erregeak lehen ministro izendatu eta bi egun geroago kargua hartu ondoren, Raimundo Fernández-Villaverdek kargua utzi ondoren, 1905eko ekainaren 20an konfiantzazko bozketan galdu ostean. Villaverderen bigarren gobernuaren ondorengoa izan zen eta Espainiako gobernua izan zen 1905eko ekainaren 23tik urriaren 31ra, guztira 130 egun, edo 4 hilabete eta 8 egun.

Kabinetea Alderdi Liberal-Demokrataren aliantzako kideek, hainbat independentek eta ofizial militar batek osatzen zuten. Urte hartako hauteskunde orokorren ondoren, 1905eko urrian Gorteak berriro ireki zirenean, hainbat ministeriok beren aurrekontuak handitzeko egindako eskaerak lehen ministroak eta finantza ministroak baztertu zituzten, aurrekontu defizitaren beldur baitziren. Hilabetearen amaieran gobernu krisi bat piztu zen, alderdi liberal ezberdinen arteko mesfidantza gero eta handiagoaren eta Montero Ríosek haien babesa izan zezakeen kabinete bat izateko nahiaren ondorioz; horrek Montero Ríosek urriaren 27an dimisioa eman zuen kabinetearen berrantolaketa egiteko, eta lau egun geroago bere bigarren gobernua eratu zen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
María Luisa Bermúdez

**María Luisa Bermúdez Vigna** (Valparaiso, Txile, 1915eko urriaren 23a - Santiago, Txile, 2016ko urriaren 11) txiletar margolaria izan zen. Bere lanak —naïf pinturaren barruan sailkatuak— «proposamen geometrikoko konposizioak izaten dira, non eguneroko eszenak, arrantza-lanak, Txileko erdialdeko kostaldeko ikuspegiak, Valparaisoko hiri-paisaiak, etxeko txokoak, natura hilak, leihoak eta erretratuak ikus daitezkeen». eta Berta Ayancán, beste batzuen artean.

María Luisa Bermúdezek zenbait erakusketa kolektibotan parte hartu zuen, adibidez, 1955ean Habanako El Lyceum galerian egindakoan, Txileko Arte Ederren Museo Nazionaleko *Pintura Instintiva Chilena* erakusketan (1972 eta 1975) edo *Las Condes* Kultura Institutuko *Pintores Primitivos e Ingenuos* erakusketan (1979), beste batzuen artean.

## Lanak bilduma publikoetan 
* *La mujer sueño y realidad* (1989*Internet Archive-n*), oiha*[//web.archive.org/web/*/http://www.surdoc.cl/detalleObjeto.php?id=202605 historia]*l *[//web.archive.org/web/1/http://www.surdoc.cl/detalleObjeto.php?id=202605 lehen bertsioa]*gaineko olio-pintura  82 x 61 cm-ko collagea. Art*eta*e Ederren Museo Nazionala, Txileko Santiago.
* *La ventana* (19''*76), 51 x 40 cm-ko oihalaren gaineko olio-pintura.
* *Valparaíso de noche* (1976), olioa oihal gainean, 52 x 63 cm-koa.
* *Ascensor polanco* (1976), oihal gaineko olio-pintura.
* *Tren calichero*, oihal gaineko olio-pintura.
* *Hacienda El Bosque* (1976), oihal gaineko olio-pintura.
* *Parque* *Italia* (1978), oihal gaineko olio-pintura.
* *Palangana con ranúnculos* (1980), olio-pintura 38 x 47 cm-ko oihalaren gainean.
* *Yepo con frutas* (1979), olio-pintura 40 x 50 cm-ko oihalaren gainean.
* *Camino a la costa* (1977), 52 x 40 cm-ko oihal gaineko olio-pintura.
* *Quinteros'' (1977), olio-pintura, 40 x 50 cm-ko oihalaren gainean.

## Erreferentziak
Eugenio Montero Ríosen bigarren gobernua

**Eugenio Montero Ríosen bigarren gobernua** 1905eko urriaren 31n eratu zen, azken hau Alfontso XIII.a Espainiako erregeak  lehen ministro izendatu eta hiru egun geroago kargua hartu ondoren, urriaren 28an berak kargua utzi ondoren kabinetearen berrantolaketa bat abiarazteko. Bere lehen gobernuaren ondorengoa izan zen eta Espainiako gobernua izan zen 1905eko urriaren 31tik abenduaren 1era, guztira 31 egun, edo hilabete 1 eta egun 1.

Kabinetea Alderdi Liberal-Demokrataren aliantzako kideek, independente batek eta ofizial militar batek osatzen zuten. *¡Cu-Cut!* aferaren ondoren desegin zen eta Segismundo Moreten lehen gobernuak jarraitu zion.

## Kabinetea 
## Kabinetea
Rrok Mirdita

**Rrok Kolë Mirdita** (Klezna, Jugoslaviako Erresuma, 1939ko irailaren 28a – Tirana, 2015eko abenduaren 7a) albaniar elizgizon katolikoa izan zen, 1992tik 2015era Tirana-Durrësko artzapezpikua izan zena.

## Bizitza 
Mirdita 1965eko uztailaren 2an apaiztu zen, 25 urte zituela, eta New Yorkeko Bronx auzoko eta Westchester konderriko albaniar komunitate katolikoetan aritu zen.

1992ko abenduaren 25ean, 53 urte zituela, Tirana-Durrësko artzapezpiku izendatu zuten eta 1993ko apirilaren 25ean apezpiku-ordneazioa jaso zuen Joan Paulo II.a aita santuaren eskutik, kontsakratzailekideak Camillo Ruini eta Jozef Tomko kardinalak izanik. Albaniako apezpiku-konferentziako presidentea izan zen, baita Caritas Albania erakundeko presidentea ere 1994tik 2000ra.

Bere ekimenez Tiranako San Paulo katedrala eraiki zen. Katedral berriko lehen meza eman zuen 2002ko urtarrilaren 27an, Angelo Sodano kardinalarekin batera. Tiranako Ama Teresa ospitalean hil zen 2015eko abenduaren 7an.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vrhbosnako artxidiozesia

**Vrhbosnako artxidiozesia** edo **Sarajevoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bosniar artxidiozesia da. VII. mendean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1881eko uztailaren 5ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Sarajevon dago. Egun artzapezpikua Tomo Vukšić da.

## Ordinarioak 
* Josip Stadler (1881-1918)
* Ivan Šarić (1922-1960)
* Marko Alaupović (1960-1970)
* Smiljan Franjo Čekada (1970-1976)
* Marko Jozinović (1977-1990)
* Vinko Puljić (1990-2022)
* Tomo Vukšić (2022-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Smiljan Franjo Čekada (1967-1970)
* Tomo Vukšić (2020-2022)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Ivan Šarić (1908-1922)
* Smiljan Franjo Čekada (1939-1940)
* Marko Alaupović (1950-1960)
* Tomislav Jablanović (1970-1986)
* Pero Sudar (1993-2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banja Lukako elizbarrutia

**Banja Lukako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bosniar elizbarrutia da. 1881eko uztailaren 5ean ezarri zen Banjalukako elizbarruti gisa eta 1985eko abenduaren 31n gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Banja Lukan dago. Egun apezpikua Željko Majić da.

## Ordinarioak 
* Josip Stepan Garić (1912-1946)
* Alfred Pichler (1959-1989)
* Franjo Komarica (1989-2023)
* Željko Majić (2023-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Franjo Komarica (1985-1989)
* Marko Semren (2010-2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mostar-Duvnoko elizbarrutia

**Mostar-Duvnoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bosniar elizbarrutia da. 1846an ezarri zen Herzegovinako bikariotza apostoliko gisa, 1881eko uztailaren 5ean Mostar-Duvnoko elizbarrutia izena hartu zuen eta 1890eko uztailaren 8an Trebinje eta Mrkango elizbarrutiarekin bat egin zen. Apezpikuaren egoitza Mostarren dago. Egun apezpikua Petar Palić da.

## Ordinarioak 
### Herzegovinako bikario apostolikoak 
* Rafael Barišić (1847-1863)
* Anđeo Kraljević (1864-1879)
* Paškal Buconjić (1880-1890)

### Mostar-Duvnoko apezpikuak 
* Paškal Buconjić (1890-1910)
* Alojzije Stjepan Mišić (1912-1942)
* Petar Čule (1942-1980)
* Pavao Žanić (1980-1993)
* Ratko Perić (1993-2020)
* Petar Palić (2020-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Pavao Žanić (1970-1980)
* Ratko Perić (1992-1993)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Richards

**Thomas John Henry Richards** (1910eko martxoaren 15a - 1985eko urtarrilaren 19a) maratoian espezializatutako atleta galesa izan zen. 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen eta zilarrezko domina irabazi zuen. Atletismoko Olinpiar Jokoetako domina indibiduala irabazi zuen lehen atleta galesa izan zen.

## Biografia 
Richards, Galesko Upper Cwmbranen jaioa, Londresera joan zen bizitzera 1930eko hamarkadan lana bilatzera eta Londres hegoaldeko Tooting Bec Ospitalean aurkitu zuen. Hasieran Mitcham AC taldean korrika egin zuen, South London Harriers taldean sartu aurretik. Hirugarren postuan sailkatu zen Squire Yarrow-en atzetik 1946ko AAA Txapelketan maratoi proban. Hurrengo bi urteetan, Richards bigarren geratu zen Jack Holdenen atzetik Loughborough-en 1947ko AAA Txapelketan eta Londresen 1948ko AAA Txapelketan.

Richardsek Britainia Handiko taldea ordezkatu zuen 1948ko Londresko Olinpiar Jokoetan, non Delfo Cabrera argentinarraren atzetik zilarrezko domina olinpikoa irabazi zuen maratoian.

1949ko AAA Txapelketan, Richardsi berriro ere Jack Holden bere etsaiak (geroago lagun minak) irabazi zion. Galesko atletismo taldea ordezkatu zuen 1950eko Britainiar Inperioko Jokoetan Aucklanden, Zeelanda Berrian, bosgarren postuan amaituz (lasterketa Holdenek irabazi zuen). Richardsek ez zuen inoiz AAA titulurik irabazi, eta Holdenekin lehiatu behar izan zuen azkenean 1951ko AAA Txapelketa irabazteko aukera izan aurretik, baina lau aldiz munduko errekorra hautsiko zuen Jim Peters maratoi izar berriaren aurka egin zuen.

Bost aldiz irabazi zuen Galesko maratoi titulua, eta Galesko Atletismoaren Ospearen Aretoan sartu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Inés Martínez García

**Inés Martínez García** (Madrid, 1994) poeta, kazetaria, zuzentzailea eta editorea da. Libero argitaletxearen zuzendaria da.

## Bizitza 
Txikitatik izan zuen literatura hurbilketa, amak gauero irakurtzen zion eta. Poesian murgildu zen amak oparitutako poema liburuei esker, tartean Manuel Machadorenak.

### Lan ibilbidea 
Libero argitaletxea zuzentzen du, eta Dykinson liburu-denda/argitaletxeko komunikazio- eta eduki-arduraduna da. Liberoamerikarrak antologietan hautatu dituzte bere poemak. *140 poetas contemporáneas* (Liberoamérica, 2018) eta *Piel fina* (Maremágnum, 2019). *Pasión silenciosa* (Liberoamerica, 2019), *Trenza roja* (Iosune de Goñi Garcíarekin batera, 2020) eta *Yo soy la luz del bosque* (RIL, 2022) argitaratu ditu. 

### Editore 
Bere lan-ideia espazioak irekitzea da, paradigmak gainditzea. Inondik ere, badirudi axola zaizkiola parametroak sortzen dituzten taldeen iritziak. Libero editorialaren aurrean literatur merkatuan batere ohikoa ez den kontzeptua sortu du. Batez ere, elkarrekin hitz egiten duten emakume hispaniazaleek idatzitako poema-liburuak argitaratzen ditu. Feminismoak, indarkeriaz, desiraz, gorputzez eta paisaiaz osaturiko kontakizun poetikoak dira egileak ehunduz doazen gaietako batzuk, liburu bakoitza gogortasun sozialaren sarea poesiaz betetzen duen istorio baten kapitulua balitz bezala.

"*Pasión Silenciosa*"  bakarka argitaratuta zuen eta "Trenza Roja"  Iosune De Goñi Garcíarekin batera. Feministatzat du bere burua, eta —Libero argitaletxean egindako lanari dagokionez— ozeanoz haraindiko poesiaren alde egiten du, batez ere Latinoamerikako ahots gazteen alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skopjeko elizbarrutia

**Skopjeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mazedoniar elizbarruti bakarra da. IV. mendean ezarri zen Dardaniako artxidiozesi gisa, 1656an Skopjeko artxidiozesia izena hartu zuen, 1924ko urriaren 29an elizbarruti egin zen, 1969ko urriaren 2an Skopje-Prizrengo elizbarrutia izena hartu zuen eta 2000ko maiatzaren 24an aurreko izena berreskuratu zuen. Apezpikuaren egoitza Skopjen dago. Egun apezpikua Kiro Stojanov da.

## Ordinarioak 
### Skopjeko artzapezpikuak 
### Skopjeko apezpikuak 
* Janez Frančišek Gnidovec (1924-1939)
* Smiljan Franjo Čekada (1940-1967)

### Skopje-Prizrengo apezpikua 
* Joakim Herbut (1969-2000)

### Skopjeko apezpikuak 
* Joakim Herbut (2000-2005)
* Kiro Stojanov (2005-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Nicola Canci (1809)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Nikë Prela (1969-1995)
* Kiro Stojanov (1999-2005)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitzindari (kimika)

Kimikan **aitzindari** esaten zaio beste konposatu bat sortzen duen erreakzio kimikoan parte hartzen duen konposatuari. Biokimikan, «aitzindari» terminoa bide metaboliko bati jarraituz konposatu bat sortzean konposatu horrek prozesuan aurretik zuen konposatuari erreferentzia egiteko usatzen da bereziki.

Aitzindari kimikoaren adibide bat etanola da, ozpina eratzeko azido azetikoaren aitzindaria.
Hotel Panoráma

**Hotel Panoráma** Eslovakiako Štrba udalerrian dagoen hotel modernista eta brutalista da. Berez Tatretan dago, Štrbské Pleso herrian, itsas mailaren gainetik 1.335 metroko garaieran.

Eskualdea eskiaren gune bihurtzeko ekimen baten baitan eraiki zen hotela. Zdeněk Řihák txekiar arktitektoa izan zen proiektuaren egilea. Babestutako ingurune batean eraiki zen 1967 eta 1970 bitartean 1970eko Munduko Eski Nordiko Txapelketarako.

Eraikinaren oinarriak bi solairu ditu eta horren gainean piramide alderantzikatu baten itxura duen hamabi solairuko egitura altxatzen da. Zimenduek altzairuzko 12 habe dituzte desberdinki banandurik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asturiasko Matematika Ikasleen Elkartea

**Asturiasko Matematika Ikasleen Elkartea** 2024ko martxoan sortua, Asturiasen matematikako ikasleen jarduerak eta matematikaren zabalkundea sustatzeaz arduratzen den elkartea da, batez ere Oviedoko Unibertsitatean.

Tailerretan, hitzaldietan eta bidaietan, besteak beste, matematikako irakaskuntza, karrerako lan-irteerak eta gaurkotasuneko beste gai batzuk jorratzen dituzte.

## Historia 
2025eko otsailaren 22an, Valentzian egindako Matematika Ikasleen Elkarte Nazionalaren Batzar Nagusian, lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuen Marina Díaz presidente dela.

2025eko apirilean, Liga Matemática 2024-2025ren Azken Fasea antolatu zuen.

2026ko hasieran, Matematika Ikasleen Elkarte Nazionalaren Batzar Nagusia antolatuko du, 2019tik gizonezkoen elkarteko presidente batekin lehenengoa, Javier Polo, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo asteak
Jury Kasabutski

**Jury Kazimeravitx Kasabutski** (; Maladzetxna, Minskeko oblasta, 1970eko otsailaren 15a) bielorrusiar elizgizon katolikoa da, 2013tik aurrera Minsk-Mahiliouko apezpiku laguntzailea dena.

## Bizitza 
thumb|left|Jury Kasabutski apezpikuaren armarria|209x209pxKazimer argiketariaren eta Uladyslava telegrafistaren semea, Jury Kasabutski Maladzetxna hirian jaio zen eta 1987an hiri horretako 8. eskolan graduatu zen. Bielorrusiako Ekonomia Nazionaleko Institutuan graduatu zen, eta aireko tropetan aritu zen Leningraden.

1996ko abenduaren 7an apaiztu zen. Mahiliouko Ama Birjinaren Jasokundearen eta San Estanislao parrokietako bikario eta Vialeikako Gurutze Santuaren parrokiako administratzaile gisa aritu zen. 1999tik 2001era, Lublingo Unibertsitate Katolikoan (Polonia) ikasi zuen, eta han teologian lizentziatu zen. 2001etik 2004ra, Pinskeko apaizgaitegi nagusiko prefektu ordezkari gisa jardun zuen. 2004an, Bielorrusiako apezpiku katolikoen konferentziako idazkaritzako zuzendari izendatu zuten, eta urtebete geroago, Minsk-Mahiliouko artxidiozesiko kuriako kantziler. 2006az geroztik, Minskeko Hirutasun Santuaren parrokian aritu zen. Pinskeko apaizgaitegi nagusian eta Minskeko San Joanes Bataiatzailearen Teologia Eskolan ere irakatsi zuen.

2013ko azaroaren 29an, Frantzisko aita santuak Minsk-Mahiliouko apezpiku laguntzaile eta Scilioko apezpiku titular izendatu zuen. Azaroaren 15ean Bandarenkaren omenezko monumentua suntsitzea eta atxiloketa masiboak ere gaitzetsi zituen. Azaroaren 18an, Bielorrusiako Fiskaltza Nagusiak Kasabutskiri abisua eman zion legea urratzeagatik, adierazpen horiek «gobernuko funtzionarioen aurkako gorrotoa pizten dutela» adieraziz.

2020ko abenduaren 4an, mezu bat utzi zuen bere Facebook orrialdean, errepresioa jasan eta 24 orduko atxiloketa administratiboa ezarri zieten apaiz bielorrusiarrak sustatzeko. 

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tigre galdua

***Tigre galdua*** (*The* *lost tiger*, ingelesez jatorrizkoan) 2024ko australiar abenturazko film animatua da, Chantelle Murrayk zuzendu, idatzi eta ekoitzia. Like a Photon Creative ekoiztetxearen *Hiri santuko ipuinak* frankiziako seigarren filma da. Filmak Teoren istorioa kontatzen du; Teo kanguru familia batek hartzen duen azken tilacinsetako (Tasmaniako tigre) bat da, bere jaioterria hondamenditik salbatzeko abentura batean murgiltzen dena. 2025eko azaroaren 21ean Hego Euskal Herriko zinemetan euskaraz estreinatu zuten, Zineuskadiren eskutik.

## Sinopsia 
Kanguru borrokalari ibiltarien familia zalapartatsu batek adoptatu zuen Teo, eta bizimodu bikaina du. Hala ere, lurralde ezezagun baten irudipenak izan ondoren, berehala abentura epiko batean murgildu behar duela konturatu da, bere herentziarekin berriz konektatzeko eta jaioterria suntsipenaren atzaparretatik salbatzeko.

## Kanpo estekak
Belo Infante dos meus olhos

***Belo Infante dos meus olhos*** Portugalgo Gabon kanta tradizionala da, batez ere Madeira uharteko Boa Ventura herrian hedatua.

## Historia 
*Belo Infante dos meus olhos* Gabonetako antzezlan tradizional baten parte da. Antzezlan hori jatorriz oilar-meza ostean elizetan antzezten zen, baina 1885 inguruan Boa Venturako etxe partikularretan bakarrik interpretatzen zen.

1953an João Arnaldo Rufino da Silva apaizak jaso zuen, eta 1981ean Michel Giacometti etnomusikologoak argitaratu zuen *Cancioneiro Popular Português* liburuan.

Antzezlanean, abestiaren lehen bertsoa Jesus haurra esnatzen zuen iragarleak interpretatzen zuen, eta bigarren bertsoa, berriz, aingeruek.

## Moldaketak 
Eurico Carrapatoso musikagile portugaldarrak abesti horren moldaketak bere bi lanetan erabili zituen: *Horto Sereníssimo* eta *Três Natais Góticos*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Rivers

**Samuel Robert Rivers** (Jacksonville, Florida, 1977ko irailaren 2a - Orlando, 2025eko urriaren 18a), ezagunagoa ​**Sam Rivers** izenez, estatubatuar musikaria izan zen. Limp Bizkit nu metal musika taldearen sortzaileetako bat eta baxu-jotzailea izan zen.

2025eko urriaren 18an hil zen 48 urte zituela.

## Sariak 
* *Gibson saria* (2000) - baxu-jotzailerik onena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ríu ríu chíu

***Ríu ríu chíu*** Espainiako Pizkundeko Gabon kanta da, zeinaren letra eta musika Uppsalako Kantutegitik datozen. Musikagilea argitalpen honetan agertzen ez den arren, Mateo Flecha Zaharrak moldatu zuela uste da.

## Deskribapena 
thumb|Abestiaren hasiera.
Iturri batzuek anonimotzat jotzen duten arren, 1553an hil zen Mateo Flecha Zaharrari egozten zaio. Lanak antzekotasun batzuk ditu Bartomeu Càrceres kataluniar musikagilearen *Falalanlera* Gabon kantarekin. Letra eta musika iturri ezagun bakar batetik datozte, 1556an Venezian argitaratutako Uppsalako Kantutegitik. Gaur egunera arte iraun duen ale bakarra Uppsalako Unibertsitateko liburutegian dago eta testua osatzen duten konposiziorik hamalaugarrena da.

Jatorrizko bertsioa gaztelaniaz abesten da; horrez gain, ingelesera, errusierara eta esperantora itzulita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Toya Jackson

**La Toya Yvonne Jackson** (Gary, Indiana, 1956ko maiatzaren 29a) estatubatuar abeslaria da. Jacksondarren bosgarren haurra eta bigarren alaba da, eta The Jackson 5 musika taldeko kideen arreba.

## Diskografia
* *La Toya Jackson* (1980)
* *My Special Love* (1981)
* ''Heart Don't Lie* (1984)
* *Imagination* (1986)
* *La Toya* (1988)
* *Bad Girl* (1990)
* *No Relations* (1991)
* *Formidable* (1992)
* *From Nashville to You* (1994)
* *Stop in the Name of Love'' (1995)

## Filmografia
### Filmak
### Telebista
## Kanpo estekak
Sua (argitaletxea)

**Sua** 1988 urtean Bilbon sortutako argitaletxea da. Bereziki mendia, kultura eta natura gaiei buruzko liburuak plazaratu ditu, euskaraz nahiz gaztelaniaz.

Bidaiatzeko eta mendira joateko liburuez gain, aldizkariak ere argitaratu ditu (Euskal Herria, Nora, El mundo de los Pirineos), baita kartografia ere. 700 titulu baino gehiagok osatzen dute gure unibertso hori, ehundaka kolaborazioekin.''''''

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txertoa (argitaletxea)
* Mikel Arrizabalaga
* Hektor Ortega

## Kanpo estekak 
* Sua, argitaletxearen webgunea.
Anders Petters stuga

***Anders Petters stuga*** edo ***Anders Perssons stuga*** () jatorri ezezaguneko suediar polka zaharra da. Eguberrietako zuhaitzaren inguruan dantzan ari denean abesten da askotan. Letrek ez badute Gabon eguna aipatzen ere, *ljusen* hitza () Gabonetan pizten diren kandelekin lotuta dago oso. Abestia Eskanian sortu zela uste da, eta jatorrizko testuak *Anders Perssons stua står i ljusan lua* zioen, Eskaniako dialektoan abesten bada errimatzen dena. Tradizioaren arabera, Anders Persson XIX. mendean errota-tornaria zen, baina alkohola destilatzeari ere eskaini zion bere burua. Lote berri bat prest zegoenean, kandela piztuak jartzen zituen etxolako leihoetan ingurukoei hori adierazteko, eta etxean destilatutako alkohola nahi zuten bizilagunak gonbidatzeko. Andersen ustezko etxola gaur egun ere existitzen da, eta Djurslöven dago, Staffanstorpetik gertu.

Abestiaren grabaketa goiztiar bat Margareta Schönströmek egin zuen 1925eko maiatzean, eta 1926an kaleratu zen diskoan *Anders Perssons stuga* izenburupean.

## Argitalpenak 
* *Julens önskesångbok* (1997), *Tjugondag Knut dansar julen ut* izenburupean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferdinand von Schirach

**Ferdinand Benedikt von Schirach** (Berlin, 1964ko maiatzaren 12a - ) abokatu eta idazle alemaniarra da. Berrogeita bost urterekin argitaratu zituen bere lehen ipuinak. Handik gutxira, Alemaniako idazle arrakastatsuenetako bat bihurtu zen. 35 hizkuntzatara baino gehiagotara itzuli diren bere liburuek milioika ale saldu dituzte mundu osoan, eta "literatura alemanaren nazioarteko izar ospetsu" bihurtu dute.

## Lan hautatuak 
* *Kaffee und Zigaretten*, 2019
* *Trotzdem*, 2020
* *Jeder Mensch*, 2021
* *Nachmittage*, 2022

## Antzerkia 
* *Terror*, 2015
* *Gott*, 2020

## Zinemarako egokitzapenak 
* *Glück*, 2012
* *Verbrechen*, 2013
* *Schuld*, 2014–2019
* *Der weiße Äthiopier*, 2016
* *Asphaltgorillas*, 2018
* *The Collini Case*, 2019
* *Gott*, 2020
* *Feinde*, 2021
* *Glauben*, 2021

## Euskaraz 
* *Krimenak*. (Ipuin bilduma). Anton Garikano itzul. Erein Argitaletxea, ISBN: 9788497467346

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Gerard Coll-Planas

**Gerard Coll-Planas** (Cardedeu, Vallès Oriental, 1980) soziologo, ikertzaile, idazle eta irakaslea da, generoan, sexualitatearen soziologian eta LGBTI ikasketetan espezializatua.

Coll-Planas soziologian doktorea da (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan), Viceko Unibertsitateko irakaslea eta Genero Diziplinarteko Ikasketen Zentroko zuzendaria. Hainbat proiekturen koordinatzailea izan da, besteak beste, ''Contra l'homofòbia, eines per a les administracions locals* (*Homofobiaren aurka, hurbileko administrazioarentzako tresnak*) izenburukoa, Europako Batzordearen menpe dagoen toki-administrazioentzako tresnak, *homofobiaren aurkako* Europako *liburu zuria*ren argitalpenean eraman zuena.

## Lanak 
Coll-Planasen lanak LGBTI errealitatearen hainbat alderdi aztertzen ditu, eskola-jazarpenetik eta ez-heterosexual diren kideek jasandako egiturazko indarkeriatik hasi, eta genero- eta sexu-identitatearen eraikuntza sozialari dagozkion alderdietaraino, bai eta heterosexualak ez diren pertsonek beren identitatea definitzeko duten estrategia-gaitasuneraino ere.

Horrela, *queer teorian* zein kasu errealetan oinarrituta, transexualitatea definitzen duena zer den edo sexu aldaketa baten eta kirurgia estetikoko ebakuntza soil baten artean zer ezberdintasun dagoen hausnartzen du. Halaber, sexu-orientazioaren eta genero-identitatearen artean *continuum* bat ote dagoen argitzen saiatzen da, gay-eme  eta eme-trans emakumeen arteko muga zehaztea posible ote den ikertu du, eta gai horietan gizarteak, politikak, ekonomiak edo norbanakoaren borondateak zer eginkizun duten argitzen saiatu da.

Bestalde, bularreko minbizia diagnostikatu zaien emakumeek beren gorputzarekin duten harremana ere aztertu du.

## Argitalpenak 
* *Dibuixant el gènere*  (Edicions 96, 2013).
* *La carn i la metàfora (Haragia eta metafora*) (2012).
* *La voluntad y el deseo* (2010).
* *El género desordenado'' (2010).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*
Emma Lustres

**Emma Lustres Gómez**, (O Grove, Pontevedra, Galizia, 1975)  zinema ekoizlea da. Ezaguna da batez ere *Celda 211* (2009), *El desconocido* (2015) eta *Retribution* (2023) lanengatik.

2025eko abenduaren 13an, Urrezko Domina jaso zuen 31. Forque Sarien galan.

## Ibilbidea 
2003. urtean Coruñan Vaca Films enpresa sortu zuen eta bertan produktore exekutibo lan egiten hasi zen. Besteak beste, *O descoñecido, El Niño edo Cela 211* filmen ekoizpenaz arduratu zen. Azken lan horrek 2010ean film onenaren Goya saria irabazi zuen. 

*Cien años de perdón*, *Quien a hierro mata,* *La Unidad* edo *Golpes* filmetan ere hartu du parte.

2025eko abenduaren 13an,Urrezko Domina jaso zuen 31. Forque Sarien galan IFEMA Madrid Udal Jauregian, EGEDA Administrazio Kontseiluak emana.

## Sariak eta aintzatespenak 
2025eko abenduaren 13an, Urrezko Domina 31. Forque Sarien galan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Boutros

**Julia Boutros** (arabieraz: جوليا بطرس, Beirut, Libano, 1968ko apirilaren 1a) kantaria da. 1980ko hamarkadan egin zuen jauzi izar izatera, hainbat abesti nazionalistarekin, hala nola *Ghabet Shams El Haq* ("Eguzkia egiatik aldendu zen") eta *Wen El malaein* ("Non daude jendetzak").

## Bizitza 
Julia Boutros Libanoren hiriburuan jaio zen, Beiruten. Rosario Ahizpen Eskolan hezi zen. Ama armeniarra du. Ziad Boutros musikagile libanoarraren arreba da. 

### Musika ibilbidea 
Hazi zenean, Ziad Rahbani konpositorearen obrek eragin handia izan zuten berarengan eta nebarengan. 12 urte zituela, bere lehen abestia, "A Maman" izenekoa, frantsesez grabatu zuen Elias Rahbaniren estudioetan, Fadel Fouad bere musika irakasleak aurkeztuta. Eta 17 urte zituenean, eragin handiena izan zuen "*Ghabet Shams Al Haq*" abestia kantatu zuen.

#### *Ahibaii* abestia 
2006. urteko urriaren 11n, Juliak "Ahibaii" izeneko abesti berri bat iragarri zuen. Hasan Nasrallah Hezbolako idazkari nagusiak 2006ko Libanoko Gerran Libano hegoaldeko borrokalariei bidalitako gutun batean oinarritzen da letra. Ghassan Matar poetak egokitu zuen jatorrizko testua. Musika Juliaren neba Ziadek konposatu zuen, eta Michel Fadelek moldatu. Abestiaren salmentan lortutako irabaziak, hiru milioi dolar inguru, Israel eta Libanoren arteko gatazkan erori ziren Libanoko zibilen familiei, soldaduei, segurtasun indarrei eta Hezbolako militanteei laguntzeko izan zen. Batura jatorrizko helburuaren hirukoitza izan zen, milioi bat dolar aurreikusi baitzuten. Naher el-Baredeko operazioan hildako soldadu libanoarren familiek ere diru zati bat jaso zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Julia Boutros - Ghabet Shams AlHak (HD)(حفل جوليا في صور-Julia In Tyre) abestia
Süjeta

**Süjeta** Zuberoako herri-antzerkiaren pertsonaia da. Asto-laster, tobera-mustra eta pastoraletako pertsonaia nagusia da. Protagonista horren bizitza izaten da askotan pastoralaren argumentuaren haria: antzerki emanaldia, berez, süjeta baten bizitzan oinarritzen da . Pastoralaren gaiari ere "Süjeta" esaten zaio.

## Erreferentziak
Majida El Roumi

**Majida El Roumi** edo **Majida Al-Roumi** (arabieraz: ماجدة الرومي; Tiro, Libano, 1956ko abenduaren 13a) abeslaria, musikagilea eta aktorea da. 70eko hamarkadan hasi zuen bere musika-ibilbidea Libanoko telebistan, eta 16 urterekin urrezko domina irabazi zuen, abeslari talentuarengatik. Mundu Arabiarrean gehien errespetatutako pertsonetako bat bihurtu da. 

## Bizitza 
Majida 1956an jaio zen Libanoko Tiro hirian. Aita Halim El-Roumi konpositorea da. Sei urte zituenean, kristau jatorriko bere familia Kfarchimara joan zen, Beiruteko hego-ekialdeko herri txiki batera, non giro erlijioso batean hazi zen. Bere errepertorioan kantu eta ereserkiak agertzen dira, hala nola, *Irhamni Ya Alá* (Erruki zaitez nitaz, Jainkoa! ), *Miserere*, *Ave Maria* eta abar. 
## Ibilbidea 
Urteetan zehar, artistak arrakasta handiko disko ugari grabatu ditu eta mundu osoko eszenatokietan jardun du. Hainbat urtez FAO Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak gosearen aurka antolatutako ekitaldietan parte hartu du, eta arrazoi humanitarioekiko konpromisoak publikoaren, kritikaren eta komunikabideen errespetua eman dio. Majida Al Roumi 2001eko urriaren 16an FAOko borondate oneko enbaxadore izendatu zuten. Helburu horrekin, hainbat telebista-saio eta kontzertutan agertu da, iritzi publikoa “Elikagaiak guztiontzat” kanpainaren alde sentsibilizatzeko, batez ere arabiar munduan.

Halaber, Majidak FAOrentzat dirua biltzeko kontzertuetan parte hartu du Tunisian, Kairon eta Aljerian, besteak beste.

## Arte Musikala 
Bere lan aipagarrien artean, arabieraz abestutako eztei martxa da nabarmena. Bere abestietako batzuk Khalil Gibranen liburuetan inspiratutako letrak dira, Abdel Halim Hafez, Nizar Qabbani eta abarren abestiak. 

## Diskografia 
ezkerrera|alt=|thumb|296x296px|Majida El Roumi jaialdi batean (2009)

* 1977 - *Jidni habibi* (Eraman nazazu, nire maitea!)
* 1982 - *Min Zaman* (Aspalditik)
* 1983 - *Al-Asfura* (*Txoria*)
* 1986 - *Ya saken afkar*i (Bizi nire pentsamenduetan)
* 1988 - *Dawy ya amar* (Ilargiaren argia)
* 1991 - *Kalimat* (*Hitzak*)
* 1994 - *Ebhaz anni* (*Bila nazazu!*)
* 1996 - *Rasaail* (*Mezuak*)
* 1998 - *Uhibbuka wa ba’ad* (*Maite zaitut eta gero*...)
* 2003 - *Qizara al-sama* (*Zeruko gitarra*)
* 2004 - *Irhamni ya Allah* (Erruki zaitez nitaz, Jauna!)
* 2006 - *E’atazalt el-garam* (*Maitasunetik aldendu naiz*)
* 2012 - *Ghazal* (*Poesia arabiarreko literatur generoa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* web ofiziala
* Elkarrizketa: Majida El Roumi , CNN katean
* Majida El Roumi , Argelia 2005
*Abesti bat
Rita Dakota

**Marharyta Siarheieuna Herasimovitx** edo **Margarita Sergeievna Gerasimovitx** (, ; Minsk, 1990eko martxoaren 9a), ***Rita Dakota*** izengoitiaz ezagunagoa, bielorrusiar-errusiar egile abeslaria da.

## Bizitza 
### Ibilbide profesionala 
Rita Dakota 1990ean jaio zen Minsken, Bielorrusian. Minskeko Kamarouka barrutian hazi zen. Moskuko Gerasimov Zinematografia Institutuan ikasi zuen.

Telebistako talentu lehiaketetan parte hartu zuen, hala nola, Errusiako *Fabrika Zviozd* saioan. Bere abestiak idazten ditu eta 2020an bakarkako lehen albuma kaleratu zuen. 2020an Fiodor Belogai musikariarekin ezkondu zen.

## Diskografia 
* 2020: *Stai kitov*
* 2022: *Sat Nam*

### Singleak 
* 2008: *Spitxki*
* 2017: *Kto*
* 2018: *Nezhnost*
* 2018: *Tsunami*
* 2019: *Ne umeiex liubit*
* 2020: *Ukhodi*
* 2020: *Kolybelnaia*
* 2021: *Karandax*
* 2021: *Brosil kurit*
* 2022: *Lift*
* 2023: *Kontxitsia leto*
* 2023: *Nostalgia*
* 2024: *Kuda glaza goriat*
* 2024: *Terpix*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbara Honigmann

**Barbara Honigmann** (Ekialdeko Berlin, 1949ko otsailaren 12a) alemanez idazten duen margolari eta idazle alemaniarra da. Estrasburgon bizi da.

Bere familia 1947an Britainia Handian erbesteratuta Ekialdeko Berlinera itzuli zen, judu alemaniarren alaba da. Haren ama, Litzi Friedman, Kim Philbyren lehen emaztea izan zen, eta aita, Georg Honigmann, *Berliner Zeitung*eko editore nagusia izan zen. 1967tik 1972ra arte, arte dramatikoa ikasi zuen Berlingo Humboldt Unibertsitatean.

Hurrengo urteetan antzerkigile eta zuzendari lanetan aritu zen Brandenburgon eta Berlinen, eta idazle autonomo gisa lan egin du 1975etik aurrera. 1984an Ekialdeko Alemania utzi eta Estrasburgora alde egin zuen familiarekin. Estrasburgon bizi da gaur egun.    

## Sariak   
* 1986: Aspekte-Literaturpreis
* 1986: Preis der Frankfurter Autorenstiftung beim Verlag der Autoren
* 1992: Stefan-Andres-Preis
* 1994: Nicolas-Born-Preis für Lyrik
* 1996: Kester-Haeusler-Ehrengabe der Deutschen Schillerstiftung
* 2000: Kleist-Preis
* 2001: Jeanette Schocken Preis
* 2001: Toblacher Prosapreis – Palazzo al Bosco
* 2004: Koret Jewish Book Award (New York)
* 2004: Solothurner Literaturpreis
* 2005: Spycher: Literaturpreis Leuk
* 2011: Max Frisch-Preis der Stadt Zürich
* 2012: Elisabeth-Langgässer-Literaturpreis
* 2015: Ricarda-Huch-Preis für das literarische Werk
* 2018: Jakob-Wassermann-Literaturpreis
* 2020: Literaturpreis der Stadt Bremen für *Georg*
* 2021: Jean-Paul-Preis für das Lebenswerk
* 2022: Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung
* 2023: Goethe Saria
* 2024: Schiller-Gedächtnispreis
* 2024: Jehuda-Amichai-Literaturpreis
* 2024: Bundesverdienstkreuz am Bande

## Obra 
* *Das singende, springende Löweneckerchen*, Berlín 1979
* *Der Schneider von Ulm*, Berlín 1981
* *Don Juan*, Berlín 1981
* *Roman von einem Kinde*, Darmstadt [u.a.] 1986 ISBN 3-423-12893-3
* *Eine Liebe aus nichts*, Reinbek: Rowohlt 1991 ISBN 3-499-13245-1
* *Soharas Reise*, Berlín 1996 ISBN 3-499-22495-X
* *Am Sonntag spielt der Rabbi Fußball*, Heidelberg: Wunderhorn 1998 ISBN 3-88423-134-0
* *Damals, dann und danach*, Múnich: Hanser 1999  ISBN 3-446-19668-4
* *Alles, alles Liebe!*, Múnich: dtv 2000 ISBN 3-423-13135-7
* *Ein Kapitel aus meinem Leben*, Múnich: Hanser 2004 ISBN 3-446-20531-4. Trad. *Un capítulo de mi vida*, Errata naturae, Madrid, 2019
* *Das Gesicht wiederfinden. Über Schreiben, Schriftsteller und Judentum*, Múnich: Hanser 2006 ISBN 3-446-20681-7 & ISBN 978-3-446-20681-6
* *Blick übers Tal. Zu Fotos von Arnold Zwahlen* Basel/Weil am Rhein: Engeler 2007, ISBN 978-3-938767-38-2
* *Das überirdische Licht: Rückkehr nach New York*, Múnich: Hanser 2008 ISBN 3446230858  & ISBN 978-3446230859

## Erreferentziak
Sablehortz kapitaina eta Greleko kondesa

***Sablehortz kapitaina eta Greleko kondesa*** (*Kaptein Sabeltann og grevinnen av Gral*, jatorrizkoan norvegieraz) 2025eko animaziozko film norvegiarra da. 2025eko irailaren 12an Hego Euskal Herriko zinemetan euskaraz estreinatu zuten, Zineuskadiren eskutik.

## Sinopsia 
Raven eta Pinky bi lagun banaezin dira. Sablehortz kapitain beldurgarriarekin (zazpi itsasoetako erregea) ari dira nabigatzen. Haien arteko adiskidetasuna kolokan dago, Sibylla kondesak itsasontziari eraso egin, brankako maskaroia lapurtu eta Pinky bahitu baitu. Kolpe horren atzean plan are handiagoa ezkutatzen da: kapitaina harrapatu eta zazpi itsasoetako erregina aldarrikatzea. Lagunaren patua eta etxea arriskuan daudela, Raven tripulazioarekin elkartu da kondesa geldiarazteko bidaia epiko batean.

## Kanpo estekak
Soriako Nazioarteko Krosa

**Soriako Nazioarteko Krosa** () 1994tik aurrera urtero azaroa aldera Sorian antolatzen den kros lasterketa da.

## Palmaresa 
* 2020an ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Josune Urrutia Asua

**Josune Urrutia Asua** (Bilbo, Bizkaia, 1976) artista bisuala da, batez ere marrazkia eta komikia ardatz dituena. Ilustrazio, kolaborazio, irakaskuntza eta ikerketa lanak uztartzen ditu. 

## Bizitza 
Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Ikusizko Arteetan, Diseinuan eta Ilustrazioan diplomatu zen Madrilgo ArteDiez Eskolan.
* *Volver a brotar* (2022) Elizabeth Casillas Valbuenarekin batera .

### Komiki kolektiboak 
* Ekotopiak. Etorkizuna irudikatu, oraina aldatzeko (2023), 
* Txakomic! (2022), 
* Tupust! (2021), 
* *Efectos secundarios.* *19 historietas del covid* (2021) 
* *Votes for Women: The Battle for the 19th Amendment* (2020).

## Proiektuak 
Hona hemen proiektu batzuk:

* *Breve diccionario enciclopédico de MI cáncer* (2017), minbiziarekin izan duen bizipena islatzen duen postalen abezedarioa.

* *Así me veo* (2015), marrazkiaren bidez autoirudiaz hausnartzeko tresna, marraztuz geure buruari begiratzeko.

Halaber, diziplina arteko (trans)lankidetza-prozesuetan nahastea interesatzen zaio, artearen potentziala elkarrekin aztertzeko, ikuspegi eta perspektiba epistemologikoak zabaltzeko.

* 2025-2026 Senior fellowship Iméra, Aix-Marsella Unibertsitateko Ikasketa Aurreratuen Institutuko Artea eta zientzia: diziplinarik gabeko ezagutza eta diziplina arteko esplorazioak programen esparruan.
* 2023-24 Ikerketa-sorkuntza beka onkologian eta immunologian - ICI / Iméra katedra, Aix-Marsella Unibertsitateko Ikasketa Aurreratuen Institutuko Artea eta zientzia: diziplinarik gabeko ezagutza eta diziplina arteko esplorazioak programen barruan.
* 2021 Bizkaiko Emakume Hautetsien VI. Asanbladak emandako Bizkaiko Kulturaren Bizkaiko Emakumeen Saria.

* 2018 Ohorezko aipamena Maison des Auteurs Angoulême-n nobela grafikoaren erresidentzia. Acción Cultural Española (AC/E) eta Cité internationale de la bande dessinée et de l’image. Artista egoiliar gisa gonbidatu zuten (2019-21) maison des auteurs d’Angoulême-n, non *Hoy no es el día* lanaren zati handi bat garatu zuen.
* 2018 Sormen grafikorako beka Minbiziari buruzko bilduma ilustratuak, *Compendio colectivo sobre cáncer* lanarengatik
* 2020 Komikiak eta Eleberri grafikoak sormen grafikorako beka *Hoy no es el día* lanagatik.

* 2017 Bilbao Arte Fundazioak *Gran enciclopedia universal de mi cáncer* halanarekin proiektu artistikoak egiteko sorkuntza-beka.
* 2017 Kultura-sorkuntzarako beka - Sormen-prozesuak *Gran enciclopedia universal de mi cáncer, prototipo para crear nuevas narrativas de la enfermedad* lanarekin
* 2015 Sormen Fabrikak Beka - Ikertu *Mirar dibujando*.
* 2014 Beka Arte Plastikoak - Argitalpenak *Así me veo*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galle

**Galle** Sri Lankako hego-mendebaldean dagoen hiria da, Kolonbotik 120 km ingurura. Gaur egungo Galle hiria antzinako Tharsiseko portua zela uste da; Biblian adierazten da Salomon hebrear erregeak bertatitk boli eta paumak  eskuratzen omen zituen.

Galle hiria "Cale" bezala ezagutu zen (Ibn Battutak XIV. mendean Qali esaten zion) portugaldarrak XVI. mendean iritsi aurretik. Garai hartan Zeilan uharteko portu nagusia zen.
Gallek XVIII. mendean izan zuen bere garai onena, britainiarrak iritsi aurretik zeren eta haiek Kolonboren garapena bultzatu baitzuten. 

Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1988an.

2004ko Indiako Ozeanoko lurrikarak eragina izan zuen hirian txikizio handiak eraginez.

## Iruditegia 

Fitxategi:Galle, la Mosquée Meera .jpg|Meera meskita.
Fitxategi:Galle.- Le fort Old dutch (2).JPG|Galleko gotorlekua.
Fitxategi:Galle_Fort_Main_Gate.jpg|Gotorlekuaren sarrera.
Fitxategi:Galle Closenberg Hotel (2).jpg| Galle Closenberg Hoteletik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Galleko hiriko zaharraren eta gotorlekuak Unescoren webgunean.
Patxi Unzurrunzaga

**Patxi Unzurrunzaga Ugarteburu** (Donostia, 1906ko abenduaren 14a- Donostia, 1984ko apirilaren 14a) euskal argitaratzailea, Itxaropena argitaletxea sortu zuen 1932an. Haren kultura-lana ezinbestekoa izan zen frankismo garaian. Euskal argitalpenei zirrikitua zabaltzea lortu zuen horrela. 

Erregimen frankistaren menpean erregistroak, salaketak, liburu bahiketak eta mehatxuak jasan zituen. Kikildu beharrean, euskarazko liburuak argitaratzen jarraitu zuen, klandestinoki eta argitalpen lizentziak faltsututa. Berari zor zaio, hein handi batean, frankismoaren urterik gogorrenetan euskal kultura idatziari eutsi izana. 

## Bibliografia 
* Imanol Unzurrunzaga, *Patxi Unzurrunzaga (1906-1984)*, Bidegileak bilduma, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 1999.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*  Itxaropena argitaletxea

## Kanpo estekak
Galleko itsasargia (Sri Lanka)

**Galleko itsasargia** Sri Lankako Galle herrian dagoen eraikina da. Sri Lankako portuetako agintaritzak kudeatzen eta mantentzen du.

Galleko gotorleku zaharraren harresien barruan dago itsasargia, erakarpen turistikoa eta UNESCO munduko ondarea.

Sri Lankako lehen itsasargia zegoen toki berean dago, baina 1848ko jatorrizko itsasargia sute batek suntsitu zuen 1934an.

## Erreferentziak 
## Kategoria
José Bantolo

**José Salmorin Bantolo** (Guisijan, Laua-an, Antique, 1960ko azaroaren 12a – 2025eko abenduaren 13a) filipinar elizgizon katolikoa izan zen, 2011tik hil zen arte Masbateko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
thumb|left|José Bantolo apezpikuaren armarria.|209x209px

Bantolo Guisijanen jaio zen, Laua-anen, Antique probintzian, 1960ko azaroaren 12an. Bigarren hezkuntza amaitu ondoren, filosofia ikasketak egin zituen Antiqueko San Petri apaizgaitegian eta St. Anthony's College. Teologia ikasi zuen Quezon Hiriko San Jose apaizgaitegian, 2000n Erromako Pontifize Unibertsitate Gregorianoan Teologiako lizentziatura lortu aurretik. Teologia Aplikatua ikasten jarraitu zuen Berkeleyn (Kalifornia, AEB).

1986ko apirilaren 21ean apaiztu zen, San Jose de Antiqueko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Higinia Garay Zarate

**Higinia Garay Zarate** edo **Higi Vandis** (Bilbao, Bizkaia, 1978) ilustratzailea eta diseinatzaile grafikoa da, kulturarekin, genero-desberdintasunarekin eta giza eskubideen urraketarekin lotutako gaietan espezializatua.

## Bizitza 
Bizitza osoan marraztu du. Txikitatik ikasi zuen bere izena marrazten. Letra bakoitza panpina bat zen. Institutuan zalantzan izan zuen Arte Ederrak edo Arkitektura ikasi eta azkenean arte ederrak egitea aukeratu zuen. Erasmusa Ingalaterran egin zuen eta beste beka bat lortu zuen Valentziako Unibertsitatera joateko eta hantxe bukatu zuen karrera*.* Madrilen lan egiten zuen osaba diseinatzaile batek egin zion proposamena onartu zuen. Madrilera joan zen eta diseinuaren munduan murgildu  zen. Argitalpenen Diseinuan graduondokoa osatu zuen Madrilgo Diseinuko Europako Institutuan. Madrilen bost urte eman ostean, jaitoterrira itzuli zen.

* 2020an, *Todas nosotras*,  Astiberri argitaletxea/ Mundubat 
* 2020an, *Emakume guztiok*,  Astiberri argitaletxea/ Mundubat 
* 2022an, *La palabra que empieza por A*,  Astiberri argitaletxea/ Mundubat 
* 2023an, *Txakomic*, Bizkaiko Foru aaldundia/ Txakolingilea
* 2024an, *Tupust!* , Tupust kolektiboa

## Estiloa 
Kontraesana bera da Higiniaren obraren abiapuntua. Oinordetzan hartutako desio eta rolen aurkakotasuna, emakumeen sexualitatearena eta sozialki esleitutako bere espazioarena, emakume heldu gisa definitzen duten kontraesan bera. Horrela, urteetan zehar egindako lanean, xaloa eta basatia, erakargarria eta aztoratzailea, naifa eta basatia bateratzen dira. Hori guztia ikuspegi femenino oso eta erabatekotik. Hasierako lanetan, modu nabariagoan, karakterizazio-giltzarria bilatzean (takoien, makillajearen edo joste-lanen bidez), eta berrienetan, prozesu barnekoiago eta poetikoago gisa.

Testu laguntzaileak, batzuetan, “street-art” erara idatziak, pertsonaien adierazpenekin osatzen dira, egoerak gogora ekarriz, komiki batzuek egiten duten bezala, edo pelikularen baten fotogramak balira bezala, blog baten sarrerak edo egunkari pertsonal bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak