open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MAPFRE

**MAPFRE** (*Mutua de la Agrupación de Propietarios de Fincas Rústicas de España*) aseguru-etxe espainiarra da, 1933an sortua.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda
* FREMAP

## Kanpo estekak 
*  Mapfreren webgunea
Metrovacesa

**Metrovacesa** higiezinen konpainia espainiarra da. Higiezinen enpresa askoren batzearen ondorioz sortutako taldea da. Lehena, Urbanizadora Metropolitana 1918an sortu zuten Otamendi anaiek. Inmobiliaria Metropolitana 1935ean sortu zuen Carlos Mendoza, eta Vacesa edo Inmobiliaria Vasco Central, 1946an sortu zen.

2003an Bami erosi zuten, eta 2005ean Frantziako Gecina. Dena den Sanahuja familiaren (enpresako akziodun nagusia 2005ean) desadostasunek enpresa bitan banandu zuten. Zeukan zorra ordaindu ezinik, 2009tik Metrovacesako jabeak zorra zuten bankuak dira.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Metrovacesaren webgunea
Red Eléctrica de España

**Red Eléctrica de España** Espainiako sare elektrikoaren kudeatzailea da. Enpresa 1985ean sortu zen eta Madrilen du egoitza nagusia eta 1.400 langile inguru zituen 2008an. 2008ko maiatzean Luis Atienza Serna enpresako presidentea zen.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda
* Frantziaren eta Espainiaren arteko konexio elektrikoa Bizkaiko Golkoan

## Kanpo estekak 
*  Red Electricaren webgunea
Repsol

**Repsol, S.A.** (jatorriz, izen osoaren letra batzuk hartuta sortua: ***Re**fineria de **P**etróleos de E**s**combreras **O**i**l***) gas eta petrolioko nazioarteko enpresa espainiarra da, 30 herrialde baino gehiagotan dihardu eta liderra da Espainian eta Argentinan. Munduko hamar petrolio-enpresa pribatu handienetakoa da eta Latinoamerikan energia-konpainia pribaturik handiena da aktiboei dagokionez.

[thumb|erdian|700px|Repsol YPF Pobla de Mafumet [Tarragona Repsolek duen industri findegiko konplexua]]
Euskadin Repsol Petronor entrepresaren jabea da eta Muskizko findegia eta Gaviota gas-plataforma erabiltzen ditu.
[thumb|[Gaviota gas-plataforma, Bermeon]]
Konpainiako presidentea Antonio Brufau da eta kontseilari ordezkaria Josu Jon Imaz.

## Historia 
1999an, Argentinar YPF enpresa erosi zuen Repsolek, Repsol YPF S.A. sortuz. 2012an Argentinako gobernuak YPF enpresa argentinarra nazionalizatu zuenetik, Repsolek bere jatorrizko izena berreskuratu du.

2014ko abenduaren 16an jakin zenez, Repsolek Talisman Energy kanadarra erosiko zuen 10.000 milioi euroren truke. Azken bost urteetan egin zuen nazioarteko salerosketarik handiena izan zen.

## Ikus, gainera 
* IBEX 35eko enpresak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Repsolen webgunea
Sogecable

**Sogecable** enpresa espainiarra da. 2007an PRISA taldeak akzioen %100aren jabe egin zen, eta gaur egun Sogecable Prisa taldearen azpienpresa da.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Sogecableren webgunea
Inditex

**Inditex** oihalgintzan eta arropa salmentan aritzen den enpresa espainiarra da. Ekoizten duen produkzioaren %57a Espainiatik kanpo saltzen du gaur egun.

## Historia 
1963. urtean Amancio Ortega Gaonak arropa ekoizteko enpresa bat sortu zuen. Pixkanaka, enpresa handituz joan zen eta Europara arropak exportatzen zituzten fabrikak zabaldu zituen. Dena den, ez zuen bere lehen Zara denda ireki 1975. urterarte. Urte hartan, A Coruñako erdiguneko kale batean zabaldu zuen lehen denda. Dendak izan zuen arrakastak eraginda, Galizia eta Espainiako beste probintzia batzuetan denda gehiago zabaldu ziren. 1985ean Inditex taldea sortu zen.

1988. urtean Zarak bere lehen denda zabaldu zuen Espainiatik kanpo, Portugalgo Porto hirian. 1989 eta 1990 urteetan zehar New York eta Parisko dendak zabaldu ziren. 1991ean Pull and Bear katea sortu eta Massimo Duttiren akzioen %65a erosi zituen taldeak, 1995ean akzioen gainerantzekoa erosi zuen. Pixkanaka herrialde ezberdinetan zabaldu ziren dendak, Mexiko, Zipre, Malta, Belgika, Suedia eta abar.

1998ean Bershka arropa katea sortu zen, emakume gazteen arropa salduz. Urte hartan Erresuma Batuan, Japonian, Arabiar Emirerri Batuetan eta Argentinan zabaldu ziren dendak besteak beste. Urtebete beranduago, Stradivarius Inditex taldearen bostgarren kate bihurtu zen. 2000. urtean, Arteixoko egoitza nagusia den eraikina inauguratu zen eta munduan zehar dendak zabaltzen jarraitu zuen Inditexek.

2001eko maiatzaren 23an, Inditex, Espainiako burtsan kotizatzen hasi zen. Amancio Ortega, enpresako akziodun nagusiak akzioen %20a saldu zuen burtsan eta enpresako akziodun nagusia izaten jarraitu zuen kapitalaren %50a baino gehiagoren jabe zelarik. 2003. urtean Zara Home katearen lehen denda zabaldu zen eta Zaragozako zentro logistiko berria martxan jarri zen. Hurrengo urtean, taldeak bere 2000. denda zabaldu zuen Hong Kongeko hirian. Horrez gain, umeentzako arropa saltzen zuen Kiddy's Class katearen lehen denda zabaldu zen.

2000. urtetik aurrera zabaldutako denda berrien kopurua etengabe hazi da. Urtero 350 eta 400 denda bitarte zabaldu ziren 2005 eta 2006 urteetan. Eguneko denda berri bat batez beste.

## Inditexen markak 
2017ko abuztuaren 31n, Inditex taldeak 7.385 denda zituen munduko 63 herrialdetan. Guztira, bederatzi arropa marka biltzen ditu Inditexek:

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Inditexen webgunea
Unión Fenosa

**Unión Fenosa** Espainiako argindar konpainia da. Gaur egun Kataluniako Gas Natural enpresaren jabetzakoa da eta 1982an sortu arren jatorria XX. mendearen hasieran dauka.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Union Fenosaren webgunea
Cintra

**Cintra** autobide eta aparkalekuen kudeatzaile espainiarra izan zen. 1998an sortu zen, Ferrovialen jabetzako enpresa moduan, baina urte batzuk beranduago, eraikuntza enpresak, akzio guztiak erosi zituen berriz ere.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Cintraren webgunea
Telefónica

**Telefónica S.A.** telekomunikazio enpresa espainiarra da, Madrilen egoitza duena. Europako laugarren telekomunikazio-konpainia garrantzitsuena da, eta mundu osoko hamahirugarrena. Telefónicaren marka enpresaren zeregin instituzionalerako baino ez da gordetzen. Bere produktu eta zerbitzuak merkaturatzeko, konpainiak hiru marka nagusi ditu: Movistar Espainia eta Hispanoamerikarako, O2 Europa osorako, Tuenti Argentina eta Ekuadorrerako eta Vivo Brasilerako.

## Historia 
Madrilen sortu zuten 1924ko apirilaren 19an, Primo de Riveraren diktaduran, Compañía Telefónica Nacional de España (CTNE) izenarekin. Sozietatearen egoitza Peñalverreko Kondearen etorbidea (gaur egungo Hiribide Nagusia), 5 zenbakian zuen, eta milioi bat pezetako kapitala, 500 pezetako balio nominaleko 2000 akzio arruntek osatua. Telefono-zerbitzuaren monopolioa eta ITT enpresaren akziodun nagusia zen partaidetza bere gain zituen.

1945ean, Espainiako Estatuak, Francisco Franco estatuburu zela, % 79,6ko partaidetza lortu zuen enpresan, legez. 1967an, partaidetza hori kapital handitze baten bidez lausotu zen. Bere pribatizazio osoa bi saltzeko eskaintza publikoren bidez egin zen: 1995ean – Felipe Gonzálezen Gobernua – eta 1999an – José María Aznarren Gobernua –.

1990eko hamarkadan, izena aldatu eta Telefónica, S.A. jarri zioten, eta Telefónica de España izeneko filial bat sortu zuen. Filial horrek Espainiako eragiketak eta jarduerak bereganatu zituen. Ondoren, ez zeukan Telefonica Internacionalen zatia erosi zuen, eta harekin bat egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Telefonica webgunea
Kefir-ur

**Kefir-ur** Kefir-esnearen propietate oso antzekoak dituen edaria da. Kefir-esnea egiteko erabiltzen diren aleen oso antzekoak diren beste ale batzuk erabiltzen dira: Ur-kefir aleak.

Limonada baten antzeko zaporea du, baina trinkoagoa da.

## Prestakuntza 
Osagaiak:
* 1 litro ur.
* 3 koilarakada ur-kefir.
* 3 koilarakada azukre.
* Mahaspasa edo piku lehor bat.
* Limoi erdia

Osagai guztiak beirazko ontzi batean ipini eta itxirik mantentzea komeni da. Ontzia kortxo batekin ixten badugu burbuila gehiago sortuko dira.

Hartzidura epea 2 edo 3 egun artekoa da, tenperaturaren araberakoa. Denbora hori igaro ondoren limoiari ura atera, piku edo mahaspasa kendu eta edateko prest egongo da.

Berriz ere kefir-ura prestatu aurretik ontzia eta kefir aleak garbitu behar dira komeni da.

## Ikus, gainera 
* Kefir
* Ur-Kefir
* Kefir-esne

## Kanpo estekak 
*    Companyia Pipirimosca Kefir-urari buruzko informazio orokorra.
Ur-kefir

**Ur-kefirra** laktosarik gabeko kefirra da. Kefir aleak ia gardenak dira eta esnearenak baino txikiagoak; hazteko gaitasuna ere txikiagoa dute.

Ur-kefirrak ekoitzitako produktuari kefir-ura deitzen zaio.

## Nola gorde 
Ur-Kefirra gordetzeko, kefir aleak gordetzeko bezala egin beharko da.

## Ikus, gainera 
* Kefir
* Kefir-ur
* Kefir-esne

## Kanpo estekak 
*    Companyia Pipirimosca Kefir-urari buruzko informazio orokorra.
Banesto

thumb|250px|eskuinera|thumb|Banketxearen egoitza nagusia Madrilgo "La Equitativa" eraikinean.
***Banesto*** banku espainiarra da. Gaur egun Banco Santander bankuaren eskumeneko enpresa da, izan ere banku horrek akzioen gehiengoa dauka.

## Historia 
Banestok 1902an Madrilen eratutako Banco Español de Créditon du sorburua, eta azken honek, berriz, *Crédito Mobiliario* sozietatean. Hasieran banku txikia bazen ere urteetako zabalketa prozesuarekin asko hazi zen eta 1925. urtean Banestok 103 bulego zituen jada. 1950eko hamarkadatik aurrera bankuak azkartu egin zuen bere hazkundea eta *Bandesco* sortu zuen. 1980ko hamarkada bukaeran Mario Conde enpresaburua izendatu zuten Banestoko presidente. Hurrengo hamarkadaren hasieran, inoiz Espainian gertaturiko maula eta bidegabeko jabetze kasurik handiena azaleratu zen. Guztira 600.000 milioi pezeta inguru lapurtu zituela jakin zen.

Gauzak horrela, 1993ean Espainiako Banku Zentralak Banestoren kontuak eta Banesto bankua beraren gaineko kontrola hartu zuen. Urtebete beranduago Banco Santanderrek akzioen gehiengoa erosi zituen eta azkenik 1998an bankuaren akzioen %98a erosi zituen. 2004ean, eta Banestoren burtsa kotizazioa sustatu asmoz, akzioen ehuneko txiki bat saldu zuen. Gaur egun bankua Ibex 35 indizearen kide da.

## Banestoko presidenteak 
* 1902 - 1906: Cayetano Sánchez Bustillo
* 1906 - 1913: Manuel González Longoria
* 1913 - 1927: Manuel García Prieto
* 1927 - 1933: José Gómez-Acebo
* 1933 - 1960: Pablo Garnica Echevarría
* 1960 - 1970: Jaime Gómez-Acebo
* 1970 - 1984: Jose María Aguirre Gonzalo
* 1984 - 1988: Pablo Garnica Mansi
* 1988 - 1993: Mario Conde Conde
* 1993 - 2002: Alfredo Sáenz Abad
* 2002 - Gaur arte: Ana Patricia Botín-Sanz de Sautola

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Banestoren webgunea
Udaberri

[eskuinera|thumb|265px|Udaberriko ikuspegia, zelai [berdea.]]
**Udaberri**a zona epeletako lau urtaroetako bat da, negu eta udaren artekoa. Astronomian udaberriko ekinozioarekin (martxoaren 20aren eta 21aren artean ipar hemisferioan eta irailaren 22 eta 23aren artean hego hemisferioan) hasten da, eta udako solstizioarekin (ekainaren 21a inguruan ipar hemisferioan eta abenduaren 21a inguruan hego hemisferioan) amaitzen da. Meteorologian (eta orokorrean) udaberriak ipar hemisferioan martxo, apiril eta maiatz osoak barne hartzen ditu, eta hego hemisferioan, berriz, irail, urri eta azaroa.

Udan bezala, Lurreko ekliptikaren laprantasuna eguzkiranzkoa da: egunek 12 ordubete edo gehiago irauten dute eta azkar luzatzen dira (batez ere latitude garaietan). Hemisferioa nabari epeltzen hasten da, eta landare berriak hazten. Elurra (baldin badago) urtzen hasten da, eta horren ondorioz, ibaien emaria emendatzen da. Loredun landare gehienak urtaro horretan loratzen dira, oraindik elurretan diren zelai gainean hasitako segida luzean, udaren hasiera arte. Elur bako lurraldeetan, "udaberria "urte epelagoetan otsailean hasten da inoiz. Lurralde subtropikaletan ez dago ezberdintasun handirik eta tropikaletan, bat ere ez. Lurralde subartikoetan, maiatz edo ekainera arte ez da “udaberria” heltzen, eta abendura arte, kanpoaldeko Antartikoan.

Eguraldi arriskutsua nagusiki urtaro horretan gertatzen da: aire epela latitude baxuetatik inbaditzen hasi, eta poloetako lurraldeetatiko aire hotza oraindik bultzatzen da. Udaberrian uholdeak ohikoak dira mendialdeetan eta haien inguruetan elurraren urtzearen ondorioz, sarritan euri epelek azkartua.

Udaberria hazte eta berritzeko garaia dela jotzen da: landare eta animaliak jaiozen dira eta bizitzaren zikloa berriro hasten da. Maitasun eta gaztetasunaren garaitzat ere hartzen da.

## Udaberria artean 
Antzinako Erroman, Flora jainkosak udaberria pertsonifikatzen zuen. Ikuspegi poetiko hori Pizkundean berriro hartu islatu zuten arte guztietan: olerkigintzan, margolaritzan (Botticelli-ren Udaberriaren alegoria ospetsua), eskulturgintzan (Bouchardon-en “Udaberria” baxuerliebea) eta musikan (Vivaldi-ren “Lau urtaroak”-eko “Udaberria”)

Fitxategi:Botticelli-primavera.jpg|Botticelliren *Udaberria*
Fitxategi:John Collier Queen Guinevre's Maying.jpg|John Collierren *Ginebra, maiatzeko erregina*
Fitxategi:Franz von Stuck 007.jpg|Franz von Stucken *Udaberria*
Fitxategi:Arcimboldo - Les saisons - Le printemps - Sans cadre.jpg|Giuseppe Arcimboldoren *Udaberria*

## Kanpo estekak
Gerriko

thumb|250px|Larruzko gerriko beltz bat
**Gerrikoa** jantziak gerrian lotzeko erabiltzen den larruzko edo beste material batez eginiko xingola da.

Gerrikoetan hiru atal bereiz daitezke: belarria (normalean metalez eginda egoten da), xingola eta xingolak dituen zulotxoak. Lotzeko erabiltzen den sistema hurrengoa da: gerrikoa gerrian jarri eta belarria norberari dagokion neurriko zuloan sartu. Gerrikoaren zuloek tamaina desberdineko pertsonek gerrikoa erabiltzea posible egiten dute; dena den, tamaina egokia izango ez balu, larrukigile batek pertsonaren neurrira datorren zuloa egin ahalko luke.
thumb
Gerriko modernoagoek ez dituzte zuloak erabiltzen, sistema automatiko modukoa baitaukate jantzia eutsi ahal izateko. Zenbait kasutan, gehienbat emakumeen kasuan, gerrikoaren belarriak diseinu bereziak eta apainak izaten ditu. Marka batzuek euren logoa ipintzen dute belarrietan. 
thumb|K.a. IV. mendeko brontzezko gerriko belarria

## Historia 
Gerrikoaren erabilera Brontze Arotik dokumentatzen da, emakume zein gizonentzat. Orduztik, bi sexuek momentuko modaren arabera gehiago edo gutxiago erabili dituzte. Emakumeari dagokionez, arraroa izan zen gerrikoa erabiltzea, Erdi Aroa, XVII. mende amaierako Mantuan eta 1900-1910eko gona eta blusa konbinazioetan izan ezik. Gerriko belarriak Art Nouveau-ko kolekzionista artikuluak dira.

Garai modernoetan, gizonak 20ko hamarkadan hasi ziren gerrikoak erabiltzen, praken gerrialdeak tiro baxuagokoak bilakatu zirenean. 20ko hamarkada baino lehenago gerrikoak apaingarriak izan ohi ziren soilik eta militarrekin lotzen ziren. Gaur egun, gizonezko gehienek erabiltzen dituzte gerrikoak euren galtzak eusteko.

XXI. mendearen hasieran, material tradizionalak konplementatzen dituzten material berrien asmakuntzarekin, gerrikoak moda artikulu bilakatu dira, kolore, diseinu eta forma ugaritan ekoizten dituztelarik. Material berrien adibide argiak dira goma eta plastikozko polimeroak, diseinuan berrikuntza ugari egitea ahalbidetu dutenak, estetika eta iraunkortasuna garatzeaz gain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Demokraten Elkargunea

**Nafarroako Demokraten Elkargunea** (gaztelaniaz eta ofizialki *Convergencia de Demócratas de Navarra*, **CDN**), Nafarroako alderdi politikoa izan zen, 1995ean UPNko zatiketa bezala sortua. 2011ko udal eta foru hauteskundetan lortutako emaitza txarren ondoren desegitea erabaki zuten..

* Espainiako Hauteskundeak:
** 1996ko Espainiako Diputatuen Kongresurako Hauteskundeak: 17.020 boto (%5,25) eta 0 diputatu.
** 2000ko Espainiako Diputatuen Kongresurako Hauteskundeak: 8.646 boto (%2,86) eta 0 diputatu.
** 2004ko Espainiako Diputatuen Kongresurako Hauteskundeak: 5.573 boto (%1,64) eta 0 diputatu.
** 2008ko Espainiako Diputatuen Kongresurako Hauteskundeak: ez zen aurkeztu.

* Europako Hauteskundeak:
** 1999ko Europako Batasuneko Legebiltzarrerako hauteskundeak: ez zen aurkeztu.
** 2004ko Europako Batasuneko Legebiltzarrerako hauteskundeak: 1.729 boto (%0,86) eta 0 eurolegebiltzarkide.
** 2009ko Europako Batasuneko Legebiltzarrerako hauteskundeak: ez zen aurkeztu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  CDNren webgunea
BTK Batukada Taldea

**BTK Batukada Taldea** Usurbilen sortutako euskal musika talde bat da.

Lehen pausoak, 2006ko urtarrilean eman zituen. Usurbilgo Zumarte musika eskolaren laguntzarekin batukada ikastaro bat antolatu zen, eta honen ondorioz taldea sortu zen. Herri ezberdinetako jaietan jotzen du taldeak kaleetan barrena.

## Taldekideak eta instrumentuak 
* Agurne, Lina eta Monika: Agogoak
* Nagore, Iñaki, Ainhoa eta Iñigo: Tanborinak
* Gorka: Cow Bell-a
* Txaflis: Sheikerra
* Iñaki: Tanborrak
* Ibai, Antton, Gari eta Praixku: Tinbak
* Ixak: Kaxa
* Jokin eta Iker: Surdoak
* Josu: Repenikea

## Kanpo estekak 
*  "BTK Batukada Taldea"ren webgune ofiziala
Bus sare

thumb|200px|Bus topologiako sarea
**Bus sarean** estazio guztiak interfazeen bidez transmisio-bide bakarrera konektatzen dira. Estazio batek seinalea bidaltzen duenen transmisio-bidean zehar zabaltzen da, difusio komunikazioa alegia.

## Ezaugarriak 
* Estazioaren eta kanalaren arteko komunikazioa full-duplexa da
* Kanaleko muturrak terminal buruetan bukatzen dute
* Terminal buruak, ailegatzen zaizkion seinaleak xurgatzen ditu, kanalera bueltan ez joateko eta honela talkak saihestu.

Sare lokal txikietan topologiarik erabiliena izan zen baina 1997-2000 urte ingurutik aurrera switchak erabiltzen direnez sare lokal konmutatuak bilakatu dira. Topologia hau erabiltzen duten sare arkitekturarik nagusienak Ethernet (IEEE 802.3 araua) eta Token bus (IEEE 802.4 araua) dira.

## Abantailak 
* Estazio baten hutsegiteak berari bakarrik eragiten dio.
* Lan-estazioak pasiboak dira, ez dute seinalea berriz anplifikatu behar
* Modularitatea: Estazioak jarri eta kentzeko erraza. Banaketa geografikorako egokitzeko gaitasuna
* Instalatzeko erraza

## Desabantailak 
* Busak (kanala) huts egiten badu, sare guztia geratzen da komunikaziorik gabe
* Mezuak euren artean oztopatu ahal dira (talkak)
* Baliabideak ez dira berdin banatzen. Estazio bat baliabidearekiko beste bat baino hurbilago badago arinagoa komunikatuko da urrunago dagoen estazioa baino.
* Sarearen funtzionamendu normala eten gabe, kanpotar batek bus sarean eskua sar ditzake (sarea zulatu)
* Transmisio-bidearen muga 2.000 metrotan dago
* Matxurak isolatzeko ez da erraza. Ekipo guztiak banaka ikuskatu behar dira

## Ikus, gainera 
* Sare topologia
* Izar sare
* Zuhaitz sare
* Eraztun sare
* Amaraun sare

## Kanpo estekak 
* Telekomunikazio Hiztegia
ELN-UC

**Askapen Nazionalerako Armada - Kamilista Batasuna**, **ELN** edota **ELN-UC** () Kolonbiako talde iraultzaile armatua da, ezkertiar marxista ideologiaz. ELN 1965ean sortu zen.

## Historia 
Fabio Vasquez Castañok sortu zuen Kubako iraultzan oinarriturik, bere anaia Manuel eta familiako beste kideekin.

Camilo Torres apaiza eta Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko kapilaua zen. Askapenaren teologiak Camilo erakarri zuen eta ELN talde armatuan sartu zen iraultzaileen artean ideia zabaltzeko. Handik gutxira, Camilo bere lehenengo borrokan hil zuten, hain zuzen ere Camilo Patioko borrokan. Hala ere, talde armatuaren sinboloa bihurtu zen eta haren oroimenez Kamilista Batasuna erantsi zioten taldearen izenari.

1973tik 1998ra arte, Manuel Pérez Martínez (Pérez apaiza) apaiz ohi espainiarrak zuzendu zuen taldea, hil arte. Harrezkero Nicolas Rodriguez Bautista da taldearen Lehen Komandantea.

## Ikus, gainera 
* Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak, FARC

## Kanpo estekak 
*  ELNren webgunea
* Una semana con la guerrilla del ELN en Colombia
Qin dinastia

**Qin dinastia** Txinaren batasuna aldarrikatu zuen lehenengoa izan zen. K.a. 221. urtean euren erregeak bere burua 皇帝 (huángdì) izendatu zuen, enperadore, baina inplikazio erlijiosoak zituen ere. Modu horretan errege (王 wáng) izena albo batera utzi zen.

Lehehengo Qin Enperadorearekin Txina batu, zentralizatu eta indartsua sortu zen. Lurraldea 36 (gero 48) probintziatan banatu zen. Neurriak eta pisuak batu ziren eta idazkera ere bateratu zen; dirua tipo bakarrekoa (kobrezko, borobila, laukiko zuloarekin erdian). Aurrekoen liburuak erre ziren K.a. 213an, ez baitzetozen bat pentsaera berriarekin. Gainera, Xiongnu aurre egiteko harresi handia eraikitzea hasi zen.

Qin Shi Huangen heriotzaren ondoren Ershi Huangdi semeak (Bigarren Enperadorea) hartu zuen boterea, K.a. 209an. Hala ere presioak handiak ziren eta K.a. 206an Liu Bangek (hasieran funtzionarioa) bere burua enperadore izendatu eta Han dinastiaren erregealdia hasi zen.

## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Lana

**Lana** honakoa izan daiteke:
* **Lana (Nafarroa)**, Nafarroako udalerria
* Beste esanahi batzuetarako, ikus: **lan**
Lan

**Lan** zenbait esanahi izan ditzake:
* Lan (fisika): Magnitude fisikoa
* Lan (eskubidea): Pertsonek soldata edo diru truke zeozerren produkzioan nolabaiteko parte hartzen dutenean.
* Lan (ekonomia): Ekoizpen faktorea ekonomian.

* Informatikan:
** Area Lokaleko Sare edo LAN : Informatikan, sare lokala.
** LAN party: Area Lokaleko Sarea elementu nagusia deneko jaialdia

* Jingtai lan : XV. mendean Txinan garatutako esmaltatze mota

**Lana** hau izan daiteke:
* Lana (Nafarroa) : Nafarroako udalerria eta ibarra
Uxue Barkos

**Miren Uxue Barkos Berruezo** (Iruñea, 1964ko uztailaren 5a) nafar kazetaria eta politikaria da. 2015eko uztailetik 2019ko abuztura Nafarroako Foru Erkidegoko lehendakari izandakoa. Aurretik, 2004tik 2015 arte Espainiako Gorteetako diputatua izan zen, eta 2007tik 2015era Iruñeko Udaleko zinegotzia ere bai. Ezkondua eta seme baten ama da.

## Kazetari lana 
San Fermin Ikastolan ikasi ondoren, Nafarroako Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu zen. Espainiako irrati eta telebista publikoetan lan egin zuen, bai eta *Navarra Hoy* egunkarian ere. 1990ean ETBn hasi zen. Iruñean eta Iurretan aritu ostean, Madrilgo berriemailea izan zen.

## Politikako jarduera 
2004ko Espainiako hauteskunde orokorretan Nafarroa Bai koalizio sortu berriak kongresurako zerrendaburu aurkeztu zuen. Lortu zituen 61.045 botoek (%&nbsp;17,98) Kongresuko diputatu izatera eraman zuten. 2008ko hauteskunde orokorretan ere diputatu aukeratua izan zen, 62.073 botorekin (%&nbsp;18,53).
 
2007ko udal hauteskundeetan, Nafarroa Baiko alkategaia izan zen Iruñean. Bigarren zerrendarik bozkatuena izan zen, 28.581 botorekin (%&nbsp;26,16), eta 8 zinegotzi lortu zituen. Alkate izateko, PSNren eta ANVren sostengua behar zuen, baina sozialistek ukatu zioten. Yolanda Barcina, zerrenda bozkatueneko hautagaia izan zen alkate.

2011ko martxoan bularreko minbizia zuela eta aldi baterako zeregin politikoak utziko zituela iragarri zuen. Urte bereko maiatzean egin ziren udal hauteskundeetan, Nafarroa Bai 2011ko alkategaia izan zen Iruñean (EAk utzia zuen koalizioa). Artean ere bigarren bozkatuena izan zen, 21.715 boto (%&nbsp;22,37) eta 7 zinegotzi erdietsita.

2011ko hauteskunde orokorretan, Geroa Bai koalizioko zerrendaburua izan zen. 42.411 boto jaso zituen (%&nbsp;12,84), eta diputatu eserlekua lortu.

2015eko foru hauteskundeetan, Barkos buru zuen Geroa Bai koalizioak 53.497 boto (% 15,83) eta 9 eserleku erdietsi zituen. Horren ondorioz, bere taldearen, Ezkerraren, Podemosen eta EH Bilduren babesarekin, Nafarroako Gobernuko lehendakari bihurtu zen, gehiengo osoaz. Yolanda Barcina ordezkatu zuen gobernuko burutzan.

Iustitia et Veritas elkarteak salaketa jarri zion "Iruñean parte hartu ez zuen bilkura batzuen truke" 69.435 euro kobratzea leporatuz. Geroa Baik muntaketa faltsu bat zela argudiatu zuen hasieratik, baina prozesua asko luzatu zen; hala ere. 2017ko uztailean, Espainiako Kontuen Auzitegiak berretsi egin zuen Barkosek behar bezala egin zituela bere betebeharrak eta kobrantzak, lehenago Auzitegi Gorenak, Goreneko Bigarren Aretoak eta Nafarroako Fiskaltzak ere ebatzi bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Uxue Barkos-en webgune ofiziala
* Gorteetarako argazki ofiziala
* Uxue Barkosekin elkarrizketa Argia astekarian eta elkarrizketaren bideoa
Diario de Noticias

***Diario de Noticias*** (*"Nafar guztion egunkaria"*) Nafarroako hainbat enpresaburuk argitaratu eta lurralde honetan banatu eta saltzen den egunkaria da.

## Kokalekua 
Egoitza nagusia eta argitaletxea Uharteko Areta industrialdearen Altzutzate kaleko 8. zenbakian du, Iruñeko ipar-mendebaldean.

## Historia 
1994an sortu zen. *Diario de Navarra*ren hegemonia hautsi gabe, Nafarroako bigarren egunkari salduena bilakatu da. Egunkari hau eredutzat hartuta, Noticias de Gipuzkoa eta Noticias de Alava sortu dira.

## Ideologia 
Ideologikoki jarrera aurrerakoia eta euskaltzalea da, *Navarra Hoy* desagertutako egunkariaren lekukoa hartuz.

## Zuzendariak 
* Fernando Múgica (1994-1996).
* Manuel Bear (1996-2002).
* Pablo Muñoz (2002-2008).
* Joseba Santamaría (2008-).

## Ikus, gainera 
* Noticias Taldea
* Diario de Navarra
* Diario de Noticias (Portugal)

## Kanpo estekak 
*  Diario de Noticiasen webgunea
Sui dinastia

**Sui dinastia** 581etik 617ra Txina osoa bereganatu zuen dinastia izan zen.

581an Yang Jian iparraldeko Zhou dinastiako jeneralak boterea eskuratu eta Sui dinastia ezarri zuen. Zortzi urte geroago, 589an hauek hegoaldeko Chen dinastia garaitu eta iparraldea eta hegoaldea berbatu zuten.

Garai honetan Kanal Handia eta Txinako Harresia eraiki ziren. Budismoaren aldeko hautua egin zen.

604an Yang Guangek bere aita ordezkatu zuen, eta insurjentzia militarrak egon ziren. 617an Sui dinastiako bigarren enperadorea erail zuten eta Tang dinastia ezarri zen.

## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Gradu (argipena)

**Gradu** terminoak baditu zenbait esanahi:

* fisikan, tenperatura neurtzeko unitatea; zehatzago,
** Romer gradu,
** Celsius gradu (°C),
** Newton gradu,
** Delisle gradu,
** Fahrenheit gradu (°F),
** Reaumur gradu (ºRe),
** Kelvin (K, maiz esaten den arren, kasu honetan *gradu* esatea oker dago, Kelvin baita unitatearen izena);
* geometrian, angelu bat neurtzeko unitatea,
** gradu sexagesimal (º), askotan besterik gabe **gradu** ere deitua;
* hezkuntzan, gradua, goi hezkuntzako ikasketa multzo bat burutzean eskuratzen den tituluetako bat.
Song dinastia

**Song dinastia** Txinan 960tik 1279ra agintean egon zen dinastia da.

960an Iparraldeko Zhou dinastiako Zhao Kuangyin militarrak Song dinastia sortu zuen Tang dinastiaren ondoren egon ziren bost dinastien ondorengo moduan. Kaifengen ezarri zuen hiriburua eta hegoaldeko hainbat erreinu konkistatu zituen Txinak Tang dinastiarekin izan zuen boterearen parte bat berreskuratuz. Komertzioa izugarri hasi zen eta diruaren erabilera normalizatu. Dinastia honen agintean khitan, tangut eta yurchen herriek euren estatuak sortu zituzten iparraldean. Azkeneko herri honek 1127an Song dinastia hegoaldera mugiarazi zuen. Hiru herri hauek txinatarren dinastia eredua ezarri zutenez txinatar historialarientzat dinastien zerrendatan agertzen dira.

1127tik 1279ra Hegoaldeko Song erresuma sortu zen, iparraldetik ihes egitean. Hiriburua Hangzhoun jarri zen. Inoiz ez zuten lortu iparraldea bereganatzea.

Txinaren batasuna 1279an gertatu zen, baina mongoliarrek bai iparraldea bai hegoaldea konkistatu zutelako.

## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Yuan dinastia

**Yuan dinastia** (), ofizialki **Yuan Handia** (; , '''') Kublai Khan mongoliarrak Txina konkistatu ostean sortu zuen dinastia da.

Mongolak herri altaiko nomada ziren, baina konkisten bidez munduan inoiz izan den inperiorik handiena eratzea lortu zuten. Inperioaren mugak Europa ziren mendebaldean, Iran hegoaldean eta Txina ekialdean.

Genghis Khanek xiak konkistatu zituen, eta haren seme Ogedei Khanek jinak 1234an. 1271an Kublai Khanek Yuan dinastia sortu zuen Beijingen. 1279an Song dinastia garaitu zuen guztiz. Garai hartan Ibai Horiak sorturiko uholdeek eta izurriteek gosea eta gaixotasunak ekarri zituzten. Hori dela eta, ezegonkortasun handiko epea hasi zen.

## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Jin dinastia (265-420)

**Jin dinastia**k (晉 Jìn) 265tik 420ra Txina osoa bildu zuen. 263an Weiren tropek Shu estatua konkistatu zuten, eta modu horretan hiru erreinuetatik bira igaro ziren. 265ean Sima Yanek, Sima Qianen ondorengoak, Wei enperadorea boteretik kendu eta Caoren familiaren boterearekin bukatu zuen, Jin dinastia ezarriz. 280an Jinek Wu erreinua konkistatu zuten eta beraz iraganeko Han inperio osoa biltzea lortu zuten.

304tik aurrera ezegonkortasun handia egon zen Txinako iparraldean eta berriro hautsi zen batasuna. 310-318 urtetan Lieu Tsong xiongnu-txinatarrak bere boterea zabaldu zuen iparraldeko Txinan eta Jin dinastiaren gortea Nanjingera mugitu zen eta bertan egon zen 420 urtera arte.

## Jin dinastiaren erregeak 
## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Pablo Muñoz

**Pablo Muñoz Peña** (Donostia, Gipuzkoa, 1941eko abenduaren 21a) kazetaria eta idazlea da, Diario de Noticias eta Noticias de Gipuzkoa egunkarien zuzendaria da. Horrez gain, Egineko zuzendaria izan zen. Jokin Muñoz euskal idazlearen osaba da.

## Biografia 
Pablo Muñoz Politika eta Informazio Zientzietan lizentziatu zen Lovainako Unibertsitatean (Belgika) beka baten bidez fraide izanik. 1960ko hamarkadaren erdialdean sekularizatu zen.

2006ko uztailaren 11ean Pablo Muñoz atxilotua izan zen, ustez ETAko finantzaketa sarearekin harremana izateagatik. Dena den, lau egun beranduago, uztailaren 15ean, libre utzi zuten 4.000 euroko fidantza ordaindu eta gero. Muñozek Europa Press albiste agentziari egindako adierazpenetan ukatu egin zuen estortsio sarearekin inolako loturarik zuenik. Auzia artxibatua izan zen.

## Lanak 
Artikulugilea da, zenbait hedabidetako kolaboratzailea eta idazlea ere bai. Liburu hauek idatzi ditu

### Biografiak 
* *Una vida sobre ruedas* (Alba, 1993, Miguel Indurainen biografia)
* *Y el mito se hizo hombre* (Alba, 1996, Miguel Indurainen biografia)

### Eleberriak 
* *Puertas coloradas* (Ttarttalo, 2009)
* *Cruz de tramposos* (Ttarttalo, 2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ismail Haniyeh

**Ismail Haniyeh** (; Al-Shati kanpamentua, Gazako zerrenda, 1962/1963 – Teheran, 2024ko uztailaren 31) batzuentzat Palestinako Lehen Ministroa izan zen, baita Hamas alderdiko buru nagusietakoa ere.

Israelgo hegazkineriak 2003an haren kontra atentatu arren, zauri arinak eskuan baino ez zizkion eragin. Ahmed Yassin xekearekiko harreman estuak eta Bigarren Intifadaren ostean Israelgo Segurtasun Indarrek Hamaseko kide asko erail izanak Ismail Haniyehren goraldia ekarri zuten alderdian barnean. 2005eko abenduan, legebiltzarrerako Hamaseko zerrendaburu izendatu zuten Haniyeh. Hauteskundeak 2006ko urtarrilean irabazi zituen.
Txinako ekonomia

**Txinako ekonomia**k aldaketa izugarriak jasan ditu azkeneko mendean.

Txinako Gerra Zibila bukatuta Herri Errepublikako gobernuak izaera sozialistako hainbat aldaketa egiten hasi ziren, enpresa pribatuen nazionalizazioa eta nekazaritzaren kolektibizazioa kasu. 1953 eta 1957 artean Sobietar Batasunaren laguntzaz Bost Urteko Lehen Plana garatu zuten.

Honen ostean Mao Zedongek beste bide bati ekin zion, industrializazioa handitzeko. Aurrerapausu Handia moduan ezagutzen den politika egin zuen, baina ez zuen ezer lortu eta 1958an bertan atzera egin zuten. Aldentze honek, gainera, SESBekin zituen harremanak tenkatzea ekarri zuen eta Iraultza Kulturala abiatu zen, alderdiaren barruan zeuden disidentziarekin amaituz.

Maoren heriotzarekin bere jarraitzaileak gartzelaratu zituzten eta Deng Xiaopingek hartu zuen boterea, maoismoaren oinarriak alde batera utziz. Estatuak planifikatzen jarraitzen bazuen ere enpresa pribatuen sorrera baimendu zen, eta atzerriko dirua onartzen hasi ziren. Hazkuntza ekonomikoa handia izan zen 1980ko hamarkadan. 1992an hegoaldean zegoen hazkuntza ekonomikoaren alde egin zuen Alderdiak eta urte horretan %14,2 hasi zen ekonomia. Hurrengo urteetan %10a inguru hazten jarraitu zuen.

Txinako munduko elektratresna eta oihalgintza sortzaile handiena da, batez ere langileen soldata baxuak direla eta. Gaur egun munduan sortzen diren ondasunen %25a Txinan egin dira. 2004tik aurrera Europar Batasuna da Txinaren aliatu komertzial handiena. Hala ere hazkuntza honek barnealdeko eskualdeen eta kostaldeko eskualdeen arteko desoreka sortu du.

2006an Txinak Italia gainditu zuen Barne Produktu Gordinaren estatistikan estatistikak birkalkulatzean eta 2005eko hazkuntza kontutan hartzean Erresuma Batua eta Frantzia ere gainditu zituen munduko laugarren potentzian bilakatuz. Gaur egun 2.228.862.000.000 dolar da bere BPGa.

2014ko abenduan, Txinako bi tren konpainia handienek bat egiteko prozesua hasi zuten nazioartekotze prozesu ikusgarrian indartsuenak bihurtzeko helburuarekin. Europako Alstom eta Siemens gaindituko zituzkeen CSR eta CNR enpresen fusioak, 38.400 milioi euroren aktiboak.

## BPGaren bilakaera azken urteetan 
## Ikus, gainera 
* Txinako historia
* Txina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burtzeña

**Burtzeña** () Barakaldoko 8. barrutiko auzoa da, Lutxana eta Llanorekin batera. Barakaldoko hegoaldean dago. Barakaldoko Gurutzeta eta Lutxanaz gain, Cadagua ibaiaren beste aldeko Zorrotzarekin ere muga egiten du (azken hau Bilboko auzoa da). Pentsatzen da XIX. mende amaieran edo geroago galduko zela euskara.

## Auzoaren ezaugarriak 
Burtzeña Barakaldoko tradizio industriala mantentzen duen auzo bakanetakoa da, Mebusa edo Gruber bezalako enpresa tradizionalekin. Auzoaren lur gehiena industria jarduerek hartzen dute beraz. Dena den, etxebizitza batzuk ageri dira Zorrotza eta Gurutzetako errepidearen ondoan eta Juan de Garai etorbidean zehar.

2004an, udalak auzoaren berritze prozesuari ekin zion. Proiektu berriak proposatu dira, horietako bat, Bizkaiko Foru Aldundiak eraiki nahi duen Bilbo Handiko enpresa parkerik handiena, . Enpresa parkea eraikitzen hasi aurretik, Iberdrolak 1940ko hamarkadan eraiki zuen zentral termikoa eraitsi behar izan zen. Gaur egun, udala eta foru aldundiaren arteko desadostasunak direla eta, proiektuaren eraikuntza etenda dago.

## Ondasun nabarmenak 
* Pablo Alzola jaunaren burdinazko zubia
* FESA pabiloia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Barakaldoren berritzea

## Kanpo estekak
Artibai

**Artibai** Bizkaiko ibaia da, Lea-Artibaiko eskualdekoa.

Oizeko iparraldetik datozen erreka batzuk bat egiten dute Iruzubieta auzoan (Markina-Xemein). Aurrerago, eskuinaldetik jasotzen ditu mendi beretik datorren Urko ibaiaren urak.

Beraz, Mallabia, Ziortza-Bolibar eta Markina-Xemein udalerriak zeharkatzen ditu, eta Berriatuan hasten da jasotzen mareen eragina. Berriatua eta Ondarroa bitartean, antzinako paduren arrastoak daude. Artibai ibaia, Ondarroan itsasoratzen da eta itsasoratzean, ibaiak 70 metroko zabalera dauka.

25 kilometro luze da, Oiz menditik Bizkaiko golkoraino. Ibaiaren sorburua itsas mailatik 1.000 metrora dago.

## Ibaiadarrak 
Artibai ibaiaren ibaiadarrak honakoak dira:
### Eskuinaldetik 
thumb|300px|Ibaiaren azken tartea.
* Urko.
* Amalloa.
* Gorozika.

### Ezkerraldetik 
[eskuinera|thumb|300px|Artibai Arantzibia auzotik ([Berriatua) igarotzen.]]
* Zigortza.
* Igotz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko ibaiak.

## Kanpo estekak
The Legend of Zelda: Twilight Princess

-  Nintendok Wii eta Gamecube bideokontsolentzat ekoiztutako *The Legend of Zelda*ren bildumako bideo-jokoa da.

## Kanpo estekak
Alejandro Goikoetxea

**Alejandro Goikoetxea Omar** (Elorrio, Bizkaia, 1895eko martxoaren 23a - Madril, 1984ko urtarrilaren 30a) euskal herritar ingeniaria izan zen. Bilboko Burdin Hesia eraikitzeko lanen zuzendari izan zen; Hesia erori zenean Eusko Gudarosteak traidoretzat hartu zuen.

## Biografia 
Elorrion jaio zen 1895eko martxoaren 23an.

Bilboko Burdin Hesia eraikitzeko lanen zuzendari izan zen. Bilbo inguratzen zuen defentsa hesi horren asmoa zen, Espainiako Gerra Zibilaren garaian, armada frankista geldiaraztea. Garai hartako arma modernoen aurrean (hegazkinak, bereziki), defentsa sistema aski ahula eta zaharkitua zen.

1937. urtean Francoren aldera aldatu zen. Burdin Hesiaren xehetasun guzti-guztiak ezagutzen zituenez, euskal abertzaleek leporatu izan diote Burdin Hesi hura hain erraz erori izana, oso sendoa zela uste baitzuten, eta horrexen ondoren, Bilbo eta Bizkaiko azken herriak ere bai. Horrenbestez, Alejandro Goikoetxea traidoretzat gogoratu izan da eusko abertzaleen artean. Hala ere, badirudi haren traizioak frankistei ez ziela askorik balio izan Burdin Hesia gainditu eta Bilbo konkistatzeko, ordurako ondo-ondo ezagunak baitzituzten defentsa sistema zaharkitu horren xehetasun gehienak, hegazkinetatik egindako argazkiei esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aitor ANDUAGA EGAÑA: «Alejandro Goicoechea Omar», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
Txori abeslari

**Txori abeslariak** (**Passeri** subordena), 4000 bat espezie, hegazti subordena bat dira. Ahots sistema garatua dute eta uste da Gondwanan sortu zirela gero mundu osotik zabaltzeko.

Lurraldekoiak dira eta kantuak sexu erakargarri dira hegaztiendako.

## Familiak 
** **Subordena Passeri (Corvida)**
*** Menuridae
*** Atrichornithidae
*** Climacteridae
*** Maluridae
*** Meliphagidae
*** Pardalotidae
*** Petroicidae
*** Orthonychidae
*** Pomatostomidae
*** Cinclosomatidae
*** Neosittidae
*** Pachycephalidae
*** Dicruridae
*** Campephagidae
*** Oriolidae: urre-txoriak
*** Artamidae
*** Paradisaeidae: paradisuko txoriak
*** Corvidae: bele, eskinoso, mika eta senideak
*** Cyanocorax
*** Corcoracidae
*** Irenidae
*** Laniidae: antzandobiak
*** Vireonidae: bireoak
*** Ptilonorhynchidae
*** Turnagridae
*** Callaeidae
** **Subordena Passeri (Passerida)**
*** Alaudidae: hegatxabalak, kalandriak, pirripioak eta abar
*** Chloropseidae
*** Aegithinidae
*** Picathartidae
*** Bombycillidae: buztanoriak
*** Ptilogonatidae:
*** Cinclidae: ur-zozoak
*** Motacillidae: buztanikarak
*** Prunellidae: tuntunak
*** Melanocharitidae
*** Paramythiidae
*** Passeridae: txolarreak
*** Estrildidae
*** Parulidae
*** Thraupidae
*** Peucedramidae
*** Fringillidae: kardantxiloak, txirriskilak, txontak eta abarrak
*** Cardinalidae
*** Drepanididae
*** Emberizidae: berdantzak
*** Nectariniidae
*** Dicaeidae
*** Mimidae
*** Sittidae: garrapoak
*** Certhiidae: gerri-txoriak
*** Troglodytidae: txepetxak
*** Polioptilidae
*** Paridae: kaskabeltzak, amilotxak eta abar
*** Aegithalidae: buztanluzeak
*** Hirundinidae: enarak, elaiak eta abar
*** Regulidae: erregetxoak
*** Pycnonotidae: txori ehuleak
*** Sylviidae: txinboak
*** Hypocoliidae
*** Cisticolidae
*** Zosteropidae
*** Paradoxornithidae
*** Timaliidae 
*** Muscicapidae: buztangorriak, buztanzuriak, txindorrak, txantxangorria eta abar
*** Turdidae: zozoak, birigarroak eta abar
*** Sturnidae: araba-zozoak, hartxoriak eta abar
Estereorradian

**Estereorradian**a (ikurra:*sr*) Nazioarteko Unitate Sistemaren unitatea da angelu solidoa neurtzeko. Askotan (radianarekin gertatzen den bezala), unitate osagarrien artean sailkatzen da, beste batzuetan, aldiz, unitate eratorrien artean.

Egia esan, unitate hau informazio osagarritzat hartzen da, dimentsiorik ez baitauka. Gero azaltzen den bezala, azalera/azalera zatiketaren ondorioa da.

## Definizioa 
eskuinera|thumb|Hainbat angelu solidoren radian kopurua|210px
thumb|ezkerrera|150px|Estereorradianaren definizio grafikoagoa
Estereorradian bat, zirkunferentzia baten, erradioaren karratuko azaleradun gainazala definitzen duen angelu solidoa da.

\Omega=\frac {S}{r^2}
::\Omega \,: Angelu solidoa
::S \,: Gainazalaren azalera
::r \,: Erradioa

Ondorioz, zirkunferentzia osoaren angelu solidoa honela kalkulatzen da erradianetan:

\Omega_=\frac {S_{gainazala}}{r^2} =\frac {4 \cdot \pi \cdot r^2}{r^2}=4 \cdot \pi \ sr

## Ikus, gainera 
* Angelu laua
* Angelu solidoa
* Radian

## Kanpo estekak
Nireblog.com

**Nireblog.com** blogak sortzeko webgunea izan zen. Sei urtez, 2006-2012 urteetan, eskaini zuen zerbitzua. Euskarri honetako blog gehienak gaztelaniaz sortu ziren baina euskarriak blogak euskaraz ere sortzeko aukera ematen zuen. Lorena Fernández "Loretahur" eta David González "Ketari" izan ziren proiektuaren sustatzaile nagusiak.

Kudeaketa sistema erraza izan arren, aukera asko ematen zituen. Hona hemen hauetako batzuk:
* Erabiltzaile anitz: Blog bat erabiltzaile bat baino gehiagok idatzi dezakete.
* Hizkuntza anitz: Hainbat hizkuntzatan dago eta daudenen artean aukera daiteke blogaren hizkuntza bezala. Nireblogen arduradunek hizkuntza berriak gehitzeko aukera ematen dute.
* Testu editorea: HTML lengoaia jakin barik sarrerak idazteko testu editore sinple batez horniturik dator.
* Erantzunentzako euskarria: Erantzunak baimendu edota blokeatu daitezke.
* Trackback eta pingback-entzako euskarria: Besterik adierazi ezean, desaktibaturik daude baina aktibatu egin daitezke.
* Jakinarazpen sistema: Eguneratze jakinarazpenak bidali daitezke zerbitzu askotara: Technorati, Pingomatic...
* Egokitu daitezkeen diseinuak: Diseinu askoren artean aukeratu daiteke blog bakoitzari itxura emateko (20 baino gehiago), eta gainera diseinu pertsonalizatua sor daiteke morroi bati esker (koloreak, irudiak, kokapena...)
* Domeinuen birbideratzea: Interneten domeinu bat edukiz gero eta blogak helbide hori izan dezan nahi izanez gero, Nireblogen posible da. Gainera, blog komunitateak sor daitezke, komunitatean eguneraturiko azken blogen zerrenda erakusten duen orrialde bat sortuz.
* Bloga inportatu/esportatu: Blogak Blogger-etik eta Blogspot-etik inporta daitezke, bai eta beste edozein sistematatik ere Nireblogeko arduradunei horrela adierazten bazaie. Bestalde, NireBlogen sortutako bloga esportatu egin daiteke.
* Publizitatea blogetan: Blogaren zati desberdinetan publizitatea sartu ahal izateko prestaturik dago sistema. Publizitate hori erabiltzaile bakoitzak sartu behar du, eta irabazten den guztia erabiltzailearentzat da.
* Egilea da edukiaren jabe: Egileak izango dira testu guztien jabeak eta inolaz ere NireBlog. Edozein momentutan bere edukia deskargatu eta NireBlogetik ezaba daiteke.

2012. urtean desagertu egin zen *nireblog.com/eu* eta euskarri horrekin egindako blog batzuek migratu zuten —Nireblogeko kudeatzaileek Wordpressera migratzeko bidea erraztu zuten— eta beste batzuk desagertu ziren.
## Ikus, gainera 
* Blogari.net
* Blogak.com

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Świnoujście

**Świnoujście** ( ahoskatua; ) Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderrian kokatuta dagoen hiria da. 2006an 41.100 biztanle zituen.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* , 2007
* , 1992
* , 1998
* , 1993
* , 1990

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Basinger

**Kimila "Kim" Ann Basinger** (Athens, Georgia, 1953ko abenduaren 8) aktore estatubatuarra da.

## Biografia 
16 urte zituenean, modelo bezala desfilatzen hasi zen eta Miss Athens Junior saria irabazi zuen. Ondoren, Miss Georgia Junior saria irabazi zuen eta New Yorkera joan zen Estatu Batuetako Miss Junior sarian parte hartzeko. Han, Ford Modeling Agencyk modelo-kontratu bat eskaini zion. Kim Basingerrek bere erabakia asko pentsatu behar izan zuen, abestu eta kantatzea nahiago baitzuen, baina azkenean kontratua sinatu zuen. Harrezkero, aldizkari askotako azalean agertu zen. Hogei urterekin top modela zen, eguneko 1.000 dolar irabazten zuen eta.

1976an, Kimek modelo izateari uztea erabaki zuen eta Los Angelesera joan zen aktore lanak egitera. Bere lanik esanguratsuenak honako hauek dira: *9½ Weeks*, *Batman* eta *L.A. Confidential*. Gainera, L.A. Confidentialen egin zuen antzezpenagatik, 1997ko Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

Kim Bassinger bi alditan egon da ezkonduta. Lehenengoa, 1980an, Ron Britton makillatzailearekin baina 1989an dibortziatu ziren. Bigarrena eta azkena, 1993an, Alec Baldwin aktorearekin baina 2002an dibortziatu ziren.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Willis dorrea

**Willis Dorrea** (antzina *Sears Dorrea*) Chicagon dagoen etxe orratz bat da. 442 metroko garaiera eta 108 solairu ditu. Hiru urteko eraikuntza lanen ondoren 1973an bukatu zen, ordura arte New Yorkeko World Trade Center-eko Dorre Bikiak ziren munduko eraikuntzarik altuenei lehen postua kenduz. 1982an, telebista antena bat erantsi zitzaion eta 527 metroko altuera lortu zuen. 1998an Kuala Lumpurreko Petronas Dorreak eraikitzean lehen postu hori galdu zuen.

Proiektua Bruce Graham arkitektoaren agindupean, Skidmore, Owings and Merrill arkitektura bulegoak gauzatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Willis Dorrearen webgune ofiziala
Hasierako horizontaltasun printzipioa

**Hasierako horizontaltasun printzipioa** geologiaren oinarrizko printzipioetako bat da. Nicolas Stenok proposatu zuen XVII. mendean.

Printzipio horren arabera sedimentuak hasieran beti horizontalean metatzen dira. Orain arte egindako ikerketa guztietan argi ikusten da generalizazio hau orokorrean egia dela, nahiz eta inklinazio apur bat izan dezaketen hainbat sedimentuk.

## Ikus, gainera 
* Geologiaren historia

## Kanpo estekak
Gaztelu (argipena)

**Gaztelu** latin erroko euskal izen bat da, arrunta edo berezia. Toponimotzat, Euskal Herriko geografian oso hedatuta dago. Ondorengo adiera hauek ditu:

## Izen arrunta 
* gaztelu, babeserako gotorlekua;
* kastro edo gaztelu zahar, historiaurreko gotorlekua.

## Izen propioa 
Herri izenetan:
* Gaztelu, Gipuzkoako udalerria;
* Gaztelu, Gasteizko (Araba) herria;
* Gaztelu, Donamariako (Nafarroa Garaia) herria;
* Gaztelu, Larrabetzuko (Bizkaia) auzoa;
* Gaztelua, Abadiñoko (Bizkaia) auzoa;
* Gaztelu, Arteagako (Bizkaia) auzoa.

Mendi izenetan:
* Gaztelu, Aralar mendilerroko gailurra;
* Gaztelu (III), Andia mendilerroko Orarregi gailurra, Nafarroako Erresumaren Erdi Aroko gaztelu baten aztarna leku;
* Kukurrustu, Malmasin gailurretik iparraldera;
* Gaztelu, Debaren arroko gailurra, Zestoa eta Mendaro artean (Gipuzkoa);
* Gaztelu, Ollaran haraneko gailurra (Nafarroa Garaia);
* Gaztelu, 882 m, Arbailako mendigunean (Zuberoa);
* Gaztelu, 629 m, Arbailako mendigunean (Nafarroa Beherea);
* Gaztelu, 582 m, Altzürükü herriaren mendebaldean (43.15367, -0.95821) dagoen muinoa;

Osin izenetan:
* Gaztelu (III), Gipuzkoa hego-mendebaldeko osin baten izena;

Pertsonen deituratzat:
* Gaztelu, (Usurbil, Gipuzkoa, 1880 - 1934), bertsolaria;
* Angel Gaztelu (Gares, Nafarroa Garaia, 1914ko apirilaren 19a - Miami, AEB, 2003ko urriaren 29a), olerkaria eta historialaria;
* Jose Agustin Aranzabal «Gaztelu» (Bergara, Gipuzkoa, 1946ko abuztuaren 23a - 2020ko abenduaren 30a), futbolaria.
Burdin Aroko gazteluzaharrak:

* Gaztelü, Altzürükün
* Gaztelu, Lekunberrin (Nafarroa Beherea)
* Gaztelua, Ahatsan
* Gaztelu, Arangurenen
* Gaztelu/Castillo de Orraregui,  Iltzarben, Ollaran
* Gaztelu/Castillo de Garaño, Saldisen,
Faunaren ondorengotza printzipioa

**Faunaren ondorengotza printzipioa** geologia eta paleontologiaren oinarrizko printzipio bat da.

Printzipio honek fosilen agerpena du oinarri. Izaki bizidunak denbora konkretu batean bizi dira eta beraz euren presentzia edo ausentzia arroken adin erlatiboak ezartzeko balio ahal du. Printzipio hau William Smithek argitaratu zuen Charles Darwinen eboluzioaren teoria baino mende bat lehenago. Printzipio hau baliagarria den arren ez da beti aplikagarria, izaki guztiak ez direlako bizi leku guztietan.

## Ikus, gainera 
* Geologiaren historia
* Paleontologia

## Kanpo estekak
Petrologia

thumb|Apurtutako *boulder* bat.
**Petrologia** arroken elkarteen propietate fisiko, kimiko, mineralogiko, espazial eta kronologikoak eta euren sorrera aztertzen dituen geologiaren atala da.

Petrologiak erabiltzen dituen ikerketa metodoak eta teknikak harrien tasun desberdinak ezagutzera bideratzen dira. Aztertzen dituen tasun batzuk hauek dira: gogortasuna, solidotasuna, kolorea, disolbagarritasuna, irazkortasuna, tasun elektrikoak, optikoak eta magnetikoak, osaera kimikoa eta abar. Azterketa hauek egiteko mikroskopio polarizatzailea, mikroskopio elektronikoa, isla mikroskopioa, X izpiak, difraktometroa, kimika analisia (kualitatiboa eta kuantitatiboa) eta espektrografoa erabiltzen ditu, besteak beste. Azterketa hauen bidez harriak nola eratu ziren jakitera irits daiteke sarritan.

Bi adarretan zatitzen da petrologia: petrografia eta petrogenesia. Petrografiak arroka kristalinoen ezaugarriak argi polarizatuaren bitartez ikertzen ditu, eta petrogenesiak arroken sorrera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Geologia
* Mineralogia
* Arroka

## Kanpo estekak 
*  Ipar Karolinako Unibertsitearen harriei buruzko atlasaren webgunea.