open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandra Annenskaia

**Aleksandra Nikititxna Annenskaia**, jaiotzez **Tkatxova**, (; Sivtsevo, 1840ko uztailaren 11greg./ekainaren 29ajul. – Petrograd, 1915eko maiatzaren 19agreg./maiatzaren 6ajul.) errusiar idazle, irakasle eta itzultzailea izan zen, batez ere neska gazteentzeko eleberriengatik ezaguna. Piotr Tkatxov literatura-kritikariaren arreba eta Nikolai Annenski ekonomialari era kazetariaren emaztea zen.

## Bizitza 
Aleksandra Annenskaia 1840an jaio zen. Bere aita, Nikita Tkatxov arkitektoa hil zenean, San Petersburgora joan zen amarekin eta han ikasi zuten 1851tik 1856ra. 16 urterekin etxeko irakasle izateko azterketa gainditu zuen. 1865ean haur txikientzako eskola pribatu bat ireki zuen, baina 1867an itxi zuen diru faltagatik. Gero igandeko eskolan irakatsi zuen. 1861ean amaren aldeko osabarekin bizitzera joan zen bere alaba txikien irakasle pribatu gisa. 1866an Nikolai Annenski lehengusuarekin ezkondu zen eta 1880an harekin jo zuen erbestera. 

Batez ere neska gazteentzako eleberri feministak idatzi zituen, eta bere lan ezagunenetako bat *Svoim putiom* (1889) da. Bere istorio askok mezu moralak dituzte.

Lan zientifiko askoren itzulpenean parte hartu zuen eta San Petersburgoko *Semia i xkola* aldizkarian aktiboki kolaboratu zuen. 

## Lan hautatuak 
thumb|Aleksandra Annenskaia eta Nikolai Annenskiren hilobia
### Norberaren lanak 

;Haur eta gazteentzako liburuak
* *Txuzhoi khleb* (1871)
* *Detstvo Txarlza Dikkensa* (1872)
* *Nakhodka* (1872)
* *Silny maltxik* (1872)
* *Tovaristxi* (1873)
* *Zimnie vetxera. Rasskazy dlia detei* (1876 eta 1887)
* *Brat i sestra* (1880)
* *Anna* (1881)
* *Moi dve plemiannitsy* (1882)
* *Nadezhda semii* (1882)
* *Starxaia sestra* (1882)
* *Tiazholaia zhizn* (1884)
* *Svoim putiom. Povesti i rasskazy dlia detei* (1889)
* *Voltxonok* (1889)
* *Neudatxnik* (1889)
* *Trudnaia borba* (1889)
* *Mladxi brat* (1889)
* *Znamenity naborstxik* (1892)
* *Svet i teni* (1903)
* *Bez rodu i plemeni* (1903)
* *Grixa*
* *Vospominania detstva*
* *U pristani*
* *Txudak*
* *V txuzhoi zemle*
* *Mixa i Kostia*
* *Tiotia Vera*
* *Dve jolki*
;Biografiak
* *N. V. Gogol. Jego zhizn i literaturnaia deiatelnost* (1891)
* *Txarlz Dikkens. Jego zhizn i literaturnaia deiatelnost* (1892)
* *Fransua Rable. Jego zhizn i literaturnaia deiatelnost* (1892)
* *Zhorzh Sand. Jeio zhizn i literaturnaia deiatelnost* (1893)
* *Detstvo i junost Veniamina Franklina* (1893)
* *Onore de Balzak. Jego zhizn i literaturnaia deiatelnost* (1895)
* *Fritiof Nansen i jego putexestvia v Grenlandiu i k severnomu poliusu*
* *Putexestvie Svena Gedina v 1893-1897 gg. v Pamir, Tibet i vostotxny Turkestan*
* *Khristofor Kolumb: Otkrytie Ameriki*
* *Georg Vaxington i voina za nezavisimost* (1899)

### Itzulpenak eta moldaketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erik Gorriaren Lurraldea

**Erik Gorriaren lurraldea** () izena eman zioten norvegiarrek 1930eko hamarkadaren hasieran Groenlandiako ekialdean zegoen eta Norvegiak okupatutako lurralde bati. Erik Gorriaren omenez jaso zuen izena, Groenlandiako lehen kolonia bikingoen sortzailea X. mendean.

Nazioarteko Justizia Auzitegi Iraunkorrak atzera bota zituen Norvegiaren asmoak 1933an, eta, beraz, herrialde horrek bertan behera utzi zuen lurraldearen erreklamazioa.

Inuitak 1823an desagertu ziren eta 1931ean ingurua hutsik zegoen eta Norvegiako hiru establezimendu zituen (Jonsbu, Myggbukta eta Antarctic Havn).
[250px|thumb|Norvegiako bandera altxatzea [Myggbuktan, Eirik Raudes Land.]]
Myxococcus llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogochensis

***Myxococcus llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllantysiliogogogochensis*** bakterio mota bat da, *Myxococcales* ordenakoa. Lehen aldiz isolatu zen Galesko herriarengatik jaso zuen izena. Izan ere, Galeseko Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllantysiliogogogoch. herrian aurkitu zuten lehen aldiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grunia Sukhareva

**Grunia Jefimovna Sukhareva** (errusieraz **Груня Ефимовна Сухарева**, Kiev, Errusiar Inperioa, 1891eko azaroaren 11a - Mosku, Sobietar Batasuna, 1981eko apirilaren 25a) sobietar haur-psikiatra izan zen, autismoaren ikerketan aitzindaria.

## Biografia 
Sujareva Kieven jaio zen, Jaim Faitelevich eta Rajil Iosifovna Sujarevaren familia juduan. Sújarevak ez zuen inoiz seme-alabarik izan.

1915ean Kieveko Institutu Medikoan lizentziatu zen eta 1917 eta 1921 artean psikiatriako espezialitatea egin zuen Kieveko ospitale mentalean. 1921etik Moskun lan egin zuen eta 1923-1925 bitartean Psikiatria Departamentua zuzendu zuen Kharkiveko Unibertsitatean. 1935ean, Sujarevak Psikiatria Pediatrikoko Fakultatea sortu zuen Hezkuntza Medikoko Graduondoko Institutu Zentralean. 1938an, haurtzaroko psikosi-klinika bat zuzendu zuen, RSFSRren Nekazaritza eta Janari Ministerioaren (НРЕЕАЕСК) mendekoa. Urte askoan Moskuko Kashtxenko Ospitale Psikiatrikoko burua izan zen.

Autismoaren sintomen lehen deskribapen zehatza argitaratu zuen, errusieraz 1925ean eta alemanez urtebete geroago. Hasieran «psikopatia eskizoide» terminoa erabili zuen (bere garaian «eszentrikoa» zen esanahia), baina geroago «psikopatia autista» (avoidant patologikoa) terminoarekin ordezkatu zuen autismoaren koadro klinikoa deskribatzeko. Leo Kannerrek bezala, eta Hans Aspergerrek ez bezala, bi generoen ezaugarriak deskribatu zituen, gizonezkoak eta emakumezkoak, TEArekin. Era berean, Sukharevak autismoa sortzetiko baldintza neurobiologikotzat hartu zuen, eta zerebeloa, gongoil basalak eta lobulu frontalak autismoaren garapenean inplikatuta egon zitezkeela ere iradoki zuen. Horren zati bat sobietarren isolamenduaren eta Hans Aspergerrek Sukharevaren lanari emandako sinesgarritasunik ezaren ondorio izan zitekeen, lehenengoak nazien alderdiarekin eta Sukharevak jatorri juduarekin zituen loturengatik.

## Sukharevaren gaixoak 
1926an, 1927an, Sukharevak sei mutil eta bost neska deskribatu zituen, autismotzat jotzen dena. Gaixo hauek nahastea zuten lehenetariko batzuk dira.

## Erreferentziak
Thomas Wegmüller

**Thomas Wegmüller**, (Schliern, Berna kantonamendua, 1960ko irailaren 18a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1987tik 1994ra.

## Kirol ibilbidea 
Klasikoetan eta erlojupeko probatan nabarmendu zen. 1990ko Nazioen Sari Nagusia, urte bereko Rund um den Henninger-Turm eta 1992ko Suitzako errepideko txapelketa

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Zulfiqar

**Zulfiqar** (,  ahoskatua), **Zu al-Faqar**, **Zulfakar**, **Dhu al-Faqar** edo **Dhulfaqar** eta, arruntki, **Aliren sablea** ere deitua, Ali ibn Abi Taliben ezpata izan zen. Historikoki, askotan, guraize itxurako orri bikoitzeko ezpata gisa irudikatzen zen bandera musulmanetan, eta Aliren irudikapen xiitetan agertzen da normalean, baita bi puntatan amaitzen den zimitarra baten antzera talismanak bezala urtzen dituzten bitxien forman ere. eta bere ezpatetako batzuk armari erreferentzia eginez erdibanatutako punta batekin egin zituzten.

## Historia 
Mahomaren laugarren ondorengoa izan zen Ali, bera bezalako haxemi familiako kidea. Hamaika urterekin honek adoptatu zuen, eta bere misio jainkotiarra zabaltzen hasi zenean, bere emaztea izan zen lege berria besarkatu zuen lehena, eta Ali bigarrena. Koranaren arabera, bere besoaren indarra eta indarra profetaren laguntzarik sendoena izan ziren, eta Fatima alaba kutunaren eskuaz saritu zuen.

Honela, Mahomari egozten zaio "Zulfiqar baizik ez dago ezpatarik, eta Ali baizik ez da gazterik." () oihua, Uhudeko guduan esan omen zuena, Aliren balentriaren gorazarrez, gudari indartsuenaren ezkutua eta kaskoa bitan zatitu eta bere ezpata txikitzea. Mahomak Zulfiqar eman omen zion Aliri ezpata hautsia ordezkatzeko.

Al-Tirmidhik Ibn Abbasi egozten dio Mahomak ezpata Badreko egunean eskuratu izanaren tradizioa, Uhudeko egunarekin lotutako amets batean ikusi ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riku Miura

**Riku Miura** (japonieraz: 三浦璃来, Miura Riku; Takarazuka, Japonia, 2001eko abenduaren 17a) izotz gaineko patinatzaile artistikoa da, binakako modalitatean lehiatzen den kirolari japoniarra. 2023an munduko txapelduna.

## Kirol ibilbidea 
2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Pekinen, eta zilarrezko domina bat lortu zuen taldekako proban. [1]

Hiru domina irabazi zituen Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Munduko Txapelketan, 2022. eta 2024. urteen artean, eta bi domina Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Lau Kontinenteetako Txapelketan, 2023. eta 2024. urteetan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Bideoa patinatzen: Riku Miura/Ryuichi Kihara SP Lombardia Trophy 2024
Daniel Gisiger

**Daniel Gisiger** (Baccarat, Frantzia, 1954ko urriaren 9a) pistako eta errepideko suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1978tik 1989ra.

## Kirol ibilbidea
80ko hamarkadako erlojupeko probatan txirrindulari onenetako bat izan zen. Horrela, 1981eko  Baracchi Saria irabazi zuen (Serge Demierrerekin), 1982koa (Roberto Visentinirekin) eta 1983koa (Silvano Continirekin). Nazioen Sari Nagusia bitan irabazi zuen 1981ean eta 1983an. Horretaz gain, Italiako Giroko 2 etapa, Suitzako Itzuliko beste 2 etapa eta Romandiako Tourreko bat irabazi zuen.

Pistan, 1977ko Munduko txapelketan bi brontzezko domina irabazi zituen bakarkako eta taldekako jazarpen probetan. Gainera hainbat Sei Eguneko proba poltsikoratu zuen.

## Palmaresa errepidean 
### Amateurretan 
**1975**
* 2. Züricheko txapelketan (amateur)
**1976**
* Tour de l'Yonneko etapa 1
* 2. Flèche d'oren (Hans Känelekin)
**1977**
* Brissago Sari Nagusia eta etapa bat
* Niedersachsen-Rundfahrteko 2 etapa
* 2. Züricheko txapelketan (amateur)
* 2. Ruban granitier bretonen
* 2. Leman Lakuko Itzulian

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Palmaresa Pistan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Islamiar Munduko Liga

**Islamiar Munduko Liga** () nazioarteko islamiar erakunde bat da, 1962ko maiatzaren 18an Mekan, Islamiar Kongresu Nagusiaren ebazpen baten bidez sortua. Mekan du egoitza, eta hainbat erakundetan dago ordezkatuta, hala nola NBEn (kide behatzaile gisa), UNESCOn, UNICEFen eta Kongresu Islamikoan. Batzar Islamikoko Erakundeak ez bezala, ez du helburu politikorik, batez ere helburu erlijiosoa baizik, Islama zabaltzea.

Erakundea nagusiki sunita eta antisionista da, eta bere oinarrizko printzipioen artean daude: xaria edo islamiar legea gizabanakoek, elkarteek eta estatuek aplika dezaten sustatzea, Islama arau koranikoen arabera predikatzea, musulman guztien garapena sustatzea, musulmanen arteko batasuna sustatzea (panislamismoa), aditu eta buruzagi islamiarrak batzea, erromesaldietan erromesei laguntzea, musulmanen eskubideak defendatzea, bereziki gerren eraginpean daudenak, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Cesar Londoño

**Julio Cesar Londoño** (Palmira, Kolonbia, 1953ko azaroaren 1a) idazle, literatur kritikari, saiakeragile, biografo eta ipuin-kontalari kolonbiarra da. Gaur egun, egunkari eta hedabide nazional ospetsuentzat idazten du, hala nola Caliko *El País*, El Espectador, Cromo, *Arcadia*, *El Malpensante* eta *Donjuán*. 

## Obrak 
#### Ipuinak 
* Sacrificio de dama, 1994
* Los *geografos*, 1999
* *Cuentos exactos*, 2016

#### Saiakera eta dibulgazio zientifikoa 
* *La biblioteca de Alejandría*, 1995
* *La ecuación del azar*, 1997
* *Por qué las moscas no van al cine: artículos de ciencias y humanidades*, 2004
* *¿Por qué es negra la noche?: los genios, el cuerpo, el sexo y las palabras, ensayos*, 2010
* *El espejo y la moneda*, 2012
* *Los pasos del Escorpión y otros ensayos*, 2017
* *El cerebro y la Rosa*, 2020
* *La letra el número y la cosa*, 2022

#### Kazetaritza 
* *Nuestros ídolos: retratos no autorizados*, 2005

#### Eleberria 
* Proyecto piel, 2008

#### Vallecaucana eskualdeko historia 
* *Manuelita 140 años 1864-2004: una mirada literaria al grupo empresarial*, 2004
* *Universidad Autónoma de Occidente-Cali: 35 años de aportes al desarrollo de Colombia*, 2006
* *Manuel Carvajal Sinisterra, una vida dedicada a generar progreso con equidad*, 2016

#### Antologia 
* *ZigZag: Antología personal (2. ed. ), 2011*

## Bere obraren azterketa 
* Aleyda Roldán-en *Julio César* Londoño larruazalaren proiektua (2011)
* *Al Cesar* lo que es del Cesar de Edgard Collazos Córdoba (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Letra urbana - Capítulo 07 Julio Londoño
* Julio C. Londoño, cuentista inédito
* Diálogo con Julio César Londoño sobre su nuevo libro de ensayos 'El cerebro y la rosa'
* 'Mariana y el triciclo', uno de los cuentos del nuevo libro de Julio César Londoño 
* Julio César Londoño, el palmirano experto en 'echar el cuento'
* Julio César en zig zag 
* "No soy digno de la novela": Julio César Londoño
* Julio César Londoño, alabado por su crítica
* 'Sacrificio de Dama', el nuevo libro de cuentos de Julio César Londoño
* 'La letra el número y la cosa’, un libro brillante de Julio César Londoño
* Julio César Londoño: entre la verdad y lo verosímil Reseña de El cerebro y la rosa
* Lo mío es la pereza': Julio César Londoño
* Programa Charlas en la U. Julio César Londoño
* Los artilugios del cuento. Julio César Londoño conversa con Alda Mera sobre los relatos de Sacriﬁcio de dama
* Sacrificio de Dama cuento ganador del concurso de ciencia ficción de La Ciencia y el hombre
* El ensayo, un pensamiento con chanfle. Conversaciones del CNE con Julio César Londoño
* Sobre un etéreo y poderoso instrumento (2003)
* El cuaderno de Renata (2009)
* Eran los tiempos del número... (2011)
* El arte de definir (2012)
* Las agonías del estilo (2013)
* Una criatura fractal (2017) 
* 2014 - Premio Crítica - Periodismo Escrito - Julio César Londoño 
* Perfil en el diario El Espectador
Zimitarra

**Zimitarra** kurbatuzko xafla luzea duen sablea da, jatorriz Ekialde Ertainekoa dena. Zimitarra hitza persierazko shamsirraren deribazio italierazko  "scimitarra"tik" datorrela dirudi, eta Mendebaldean edozein sable konkortu musulman edo ekialdetarri deskribatzeko balio du. Horregatik, zimitarra terminoaren barruan -berez ez da arma zehatza- arma hauek sartuko lirateke:

* Shamsir: persiarra bada.
* Kiliç: otomandar jatorrikoa bada.
* Saif: jatorri arabiarrekoa bada.
* Talwar: jatorri indiarrekoa bada.
* Nimcha: magrebtar jatorrikoa bada.
* Etab.

## Ezaugarri historikoak 
Zimitarra arma fina, fina eta arina da. Ebakitzeko ona da, xafla bakarrekoa, eta metalezko babes-heldulekua du. Bere jatorria Persian aurkitu ohi dugu, nahiz eta XIII. eta XIV. mendeetan Indian ere erabili zuten. Dudarik gabe, bere xafla luze eta makurra etsaiak estoke-kolpe aldentzeko diseinatua zegoen, baita sakonki sastatzeko ere. Kurbatua izatearen berezitasunak balio du zaldiari erasotzean xafla aurkariari ez sartzeko eta zaldizkoaren kolpearen ibilbideari jarraituz ebakitzeko.

Arabiarrek nahiago izan zuten zimitarra ezpata zuzena baino (hala ere, Iberiar Penintsularen konkistan jinetak izenekoak erabili zituzten), eta haren izena gogoratze hutsak berehala eramaten gaitu tenplarioen eta sarrazenoen arteko borroka horien oroitzapenera, baina Sandokan edo Sinbad bezalako pertsonaia liluragarriekin ere lotzen dugu, hauek, arma honen erabilera harrigarriarekin, arerioen errespetua lortzen baitzuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mairu Antzerki Tailerra

**Mairu Antzerki Tailerra** 90eko hamarkadaren amaieran sortu zen Lesakan antolatutako antzerki tailer baten ildotik; bere lehendabiziko lana 2000. urtean aurkeztu zuelarik. Hasierako urteetan, taldeak euskaratutako Fernando Arrabalen "Trizikloa" eta Fernando Domenechen "Zugarramurdiko sorginak" taularatu zituen, baina ondorengo urteetan sorkuntza propioekin lanean hasi zen.
Partaideak Ritxi Abril, Josune Etxepare, Iban Garro, Maite Mendegia, Gotzone Rekondo, Ainara Ribera, Juanen Saralegi, Gaizka Sarasola eta Itziar Telletxea dira.

Elkarte moduan sortu zenetik, taldearen helburuak izan dira, euskaraz sortzeaz gain, eskualdean euskarazko antzerkigintza bultzatu eta sustatzea. Bide horretatik, 2005ean "Keinu-Leihoak" deituriko antzerki zikloa antolatzen hasi ziren. Hogeigarren edizioa ospatuko da 2024ko abenduan. 

## Ezaugarriak 
Antzerki amateurraren baitan, hogei urte baino gehiagoko esperientzia esaldi batez laburbildu dezakete: bizibide izan gabe, *antzerkiazbidebat* biziz. Taldekide duten Gaizka Sarasolaren testuetan oinarrituta, antzerki herrikoia dute beraien funtsa, ez ohikoak eta baita ezinezkoak izan daitezkeen egoeratan, kezka, gogoeta eta galdera iturri gisa komunitatea hartuta.

## Taularatutako antzezlanak 
* "Trizikloa" (2000) 
* "Zugarramurdiko sorginak" (Tantirumairu Dantza Taldearekin elkarlanean-2001)
* "Krabelinak uharteetan (2002) 
* "Erregea, soldadua eta bufoia" (2004)
* "Talaka" (2015)
* "Bertso atabikoak -edo norena den basoa-" (Tantirumairu Dantza Taldearekin elkarlanean-2016) 
* "Txoriak eta zauriak"(2018)
* "Iluntzen" (2021)
* "Intxaurra" (2022)
* "Lertsunaren hegada" (LedSilhouette eta Tantirumairu Dantza Taldearekin elkarlanean-2023)

## Argitalpenak 
*  "Erleak, satorrak, beleak" (G.Sarasola-EDO!-2016)
*   "Zerrakuretan" (G.Sarasola/Mairu Antzerki Tailerra-Susa Ganbila-2021)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza

## Kanpo estekak 
* Instagram
* Ganbila
Xylotrechus arvicola

***Xylotrechus arvicola*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Guillaume Antoine Olivierek 1795ean deskribatu zuena. Europa guztian zabaldurik dago, Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean ere bai. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

Kakalardo hauek mahatsondoak zulatzen dituzte eta izurri kontsideratzen dira.. Gorputza beltza da eta marra fin horian ditu. Hankak marroi argiak edo horiak dira. Batesiar mimetismoaren adibide argia da, liztorra dela irudikatzen baitu harrapariak uxatzeko, baina benetan ez da pozointsua
  
## Bizi zikloa 
*Xylotrechus arvicola*-ren bizi zikloak bi urte irauten du. Helduak maiatzetik abuztura ikusten dira hegan. Emeak udazkenean arrautzak jartzen ditu zuhaitz hiletako arrakaletan. Beldarrak zuhaitzetako zuraz elikatzen dira. Galeriak osatzen dituzte eta zerrautsaz estaltzen dituzte zuloak.

300 egun ingurutan beldarrek hainbat estadio igarotzen dituzte eta guztiz garatu direnean, 32 mm-taraino irits daitezke, galeria zabal bat eratzen dute, kanpoaldearekin lotura duena, eta bertan eratzen dute pupa. Pupa aldiak 17-30 egun irauten ditu eta helduak askatzea era mailakatuan gertatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Dwarsvlek-wespenboktor.jpg|Kakalardoa hatzamar batean.
Irudi:Xylotrechus arvicola (dorsal).jpg|Egurrean pausaturik.
Irudi:Xylotrechus arvicola - Focus stack of 55 pictures.jpg|Burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jineta

jatorriz nazari ekoizpeneko ezpata mota bat da, zenata berbereek Al-Andalusen sartua (hortik datorkio izena). Berez, ezpata-mota zuzen bat zen, aho bikoitzekoa, erdiraino kanala zuena, ezpata-buru osiformeduna eta ezpata-sagar biribila zuena, esku bakarrekoa, eta bere arriatz biribilduak xaflarantz erortzen ziren, elkarren artean tarte txiki bat utziz. Baina, zalantzarik gabe, bere ezaugarririk garrantzitsuena ezpata-buruak egiteko erabiltzen ziren materialen lan handia eta kalitatea zen.

## Historia 
Al-Andalusen, musulmanen mende egon zen Iberiar penintsulako lurraldeak, jatorrizko ezpata horiek zalditeria zenataren armak izan ziren hasiera batean, baina "*jineta* erara"ren ospea eta teknika eta arma horiek iberiar erresuma "kristauen" mairu tropek edo gerra-harrapakinek erabili zituzten heinean, Errekonkistaren kristau noble eta gerlari ospetsuenek erabiltzen hasi ziren, XIII. mendea baino lehen dokumentatutako lehen agerpenak datatuz, eta haien erabilera eta fabrikazio" kristaua" XV. mende inguruan eta Toledon- toledoar altzairu ospetsua erabiliz- hasi zuten.

Mundu osoan ale gutxi geratzen diren arren, *jineta* ezpatak oso ondo bereizitako bi aldaera zituen: arma moduan – horien aleak ez daude museoetan, baina garaiko dokumentuetan aipatzen dituzte– eta "parada" moduan. Azken horietakoak dira museoetan aurki ditzakegun aleak -Boabdilen ezpata edo Ciden "Tizona", adibidez-, eta ezpata horiek luxuzko armatzat eta garaiko materialik onenez jantzitako armatzat hartzeko balio izan dute.

Beraz, zalditeria musulmanaren gerra-teknika berria izan zen – geroago erreinu kristauek onartu zuten – Al-Andalusen (Granadan batez ere) *jineta* ezpatak garatzea bultzatu zuena, penintsulako konkista eta errekonkista gerrak irauli zituen borroka motarekin bat zetozenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edgar Bastidas Urresty

**Edgar Bastidas Urresty** (Samaniego, 1944ko urtarrilaren 20a) Kolonbiako idazlea da, Emilio Bastidas idazlearen semea, Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean filosofia eta letretan lizentziatua 1972an; Parisko Unibertsitatean filosofian doktorea (1978), bere tesia zuzendu zuen Francois Chatelet irakasleak; Paris, 1981ean, iberiar eta iberoamerikar ikasketetan aditua. Literaturaren soziologia mintegietan parte hartu zuen Jacques Leenhardten zuzendaritzapean Parisko Gizarte Zientzietako Goi Ikasketen Eskolan, 1978an. Bere jarduera akademikoen artean, Nariñoko Unibertsitateko errektore eta irakasle izan zen, eta Bogotako Javeriar Unibertsitateko literatura maisutzako irakasle.

Entre 1968 y 1971 fundó y dirigió la Casa de la Cultura de Nariño. Fue director del taller de escritores AWASCA de la Universidad de Nariño, en 1981. Creó y actualmente preside la fundación para la cultura *Testimonio*, que ha realizado cinco concursos nacionales de cuento y publicado veinte libros de diversos géneros literarios.

1968 eta 1971 artean Nariñoko Kultur Etxea sortu eta zuzendu zuen. Nariñoko Unibertsitateko AWASCA idazleen tailerreko zuzendaria izan zen, 1981ean. Testimonio kulturarako fundazioa sortu zuen, eta gaur egun fundazio horren buru da; bost ipuin lehiaketa nazional egin ditu, eta hainbat literatur generotako hogei liburu argitaratu ditu.

## Obra 
**Las guerras de Pasto*, ensayo histórico, dos ediciones (1979) Aipamena eta pasartea
**Grafismos*, prosas (1983) Aipamena eta pasartea
**Antología del cuento andino*, coautor (1984) Aipamena eta pasartea
**El fariseo*, crónica histórico-social (1985 y 1988) Aipamena eta pasartea
**La violencia universal*, ensayos histórico literarios (1990) Aipamena eta pasartea
**Meditaciones*, de entrevistas (1990) Aipamena eta pasartea
**Avatares*, cuentos (1992) Aipamena eta pasartea
**Dos visiones sobre Bolívar*, ensayos históricos (1999) Aipamena eta pasartea
**Nariño Historia y Cultura*, ensayos histórico literarios (1999) Aipamena eta pasartea
**Lecturas secretas*, ensayos literarios y filosóficos (2002) Aipamena eta pasartea
**Ensoñaciones*, poemas, edición trilingüe (2003) Aipamena eta pasartea
**Tejido de palabras*, ensayos literarios (2004) Aipamena eta pasartea
**El mundo de los libros*, ensayos literarios (2005) Aipamena eta pasartea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Avgusta Ptxelnikova

**Avgusta Andreievna Tseidler**, jaiotzez **Rykhlevskaia** (; Viatka, 1830eko martxoaren 14agreg./martxoaren 2ajul. – San Petersburgo, 1891ko maiatzaren 16agreg./maiatzaren 4ajul.), ***Avgusta Ptxelnikova*** () izengoitiaz ezagunagoa, errusiar haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Avgusta Rykhlevskaia 1830ean jaio zen Viatkan (gaur egungo Kiroven). Aita Andrei Rykhlevski zuen, Viatka probintziako gobernadorea, eta ama, berriz, Jelena Rykhlevskaia (Loxkariova) itzultzailea. Augusta jaio baino pixka bat lehenago, bere aita Barne Ministerioko mediku saileko buru izendatu zuten, eta handik gutxira familia osoa San Petersburgora joan zen bizitzera. Ikasketak etxean egin zituen.

Bere literatur ibilbidearen hasieratik, beti Avgusta Ptxelnikova edo A. A. Ptxelnikova izengoitia erabili zuen. Bere lehen liburua, *Vania i Katia*, 1856an argitaratua, hainbat argitaraldi izan zituen denbora gutxian. *Semeinyie vetxera*, *Zaduxevnoie slovo* eta *Semia i xkola* aldizkarietan kolaboratu zuen. 1863tik 1867ra *Zabavy i rasskazy* haurrentzako aldizkaria editatu zuen.

1891n hil zen San Petersburgon.

## Lan hautatuak 
* *Vania i Katia* (1856)
* *Besedy s detmi o remioslakh, proizvodstvakh, proizvedeniakh prirody i protxeie* (7 liburukitan, 1858-1860)
* *Rasskazy detiam o solntse, lune i zviozdakh* (1861), ingelesetik itzulia
* *Vsio v kartinkakh, nagliadnaia entsiklopedia dlia detei* (1862-1864), alemanetik itzulia
* *Pervaia knizhka dlia malenkikh detei* (1865)
* *Druzhok, xalunia, khvastunixka i zagadka* (1865)
* *Putexestvie dlia otkryti, predpriniatoie Nastei i Kolei*
* *Datxnaia zhizn devitsy Nasti*
1859an idatzi zuen *Poimannaia ptitxka* poemak ospe handia izan zuen. 1878an, Hasan Ali Khan Garadaghik azerbaijanerara itzuli zuen eta *Vətən dili* ikasliburuan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albrechtsburg

**Albrechtsburg**, Alemaniako Meissen udalerrian dagoen gaztelu gotiko bat da, Saxonia estatuan.

1471-1495 artean eraiki zen.
Ana Arbizú y Flores

**Ana Mateo Arbizú y Flores** (Yuscarán, 1825eko irailaren 21a – Tegucigalpa, 1903ko azaroaren 30a), **Ana Arbizú de Guardiola** izenez ere ezaguna, hondurastar poeta izan zen, herrialdeko lehen emakume poetatzat hartua.

## Bizitza 
Calixto Arbizu Vizcaya eta Santos Floresen alaba, Ana Mateo Arbizú y Flores Yuscaránen jaio zen 1825eko irailaren 21ean. Bere lehen idazlana Tegucigalpan kaleratu zuen 1847an, aitaren heriotzaren omenez. Beste lan bat *La Gaceta* egunkarian argitaratu zuen 1865ean, bere alaba Gumersinda gogorarazteko.

1856tik 1862ra Hondurasko lehen dama izan zen, José Santos Guardiola senarra presidentea izan baitzen. Anarella Véles historialariaren arabera, berak eta bere senarrak «Honduras identitate argiagoko herrialde hobea egin zuten, ikur nazionalak sortuz». 1862an Guardiola hil zutenez, familiak Comayaguatik alde egin behar izan zuen eta Tegucigalpa hiriburura joan zen bizitzera.

Genoveva Guardiola de Estrada Palma Kubako lehen damaren ama eta Tomás Estrada Palma presidentearen amaginarreba zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belogradchik gotorlekua

**Belogradchik gotorlekua**, , edo **Kaleto**, *Калето*, "Gotorleku", turkierako *Kale* hitzetik eratorria, Bulgariako ipar-mendebaldeko Belogradchik udalerrian dagoen gotoleku bat da, Balkanen magalean. Belogradchik harkaitzen gainean dago.
Rosa Godoy

**Rosa Godoy** (Kordobako probintzia, 1982ko martxoaren 19a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gumersindo Gómez

**Gumersindo Gómez** (Villa Allende, 1929ko urtarrilaren 13a - 2010eko martxoaren 14a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aegosoma scabricorne

***Aegosoma scabricorne*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Giovanni Antonio Scopolik 1763an deskribatu zuena. Europa erdialdean eta hegoaldean zabaldurik dago, Ekialde Hurbilean eta Asia ekialdean ere bai. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina handiko kakalardoa da, 28-50 mm artean neurtzen du, antenak kontutan hartu gabe. Europan aurkitzen den zeranbizido handienetakoa da. Gorputz luzea du, ile finez estalia eta kolore marroi-gorrixka edo horixka duena, zuhaitzetako enbor gainean ongi kamuflatzeko. Aurrealdea ilunagoa da eta atzealdea argiagoa. Elitroek saihets suabe batzuk dituzte eta marra fin bertikalek zeharkatzen dituzte. Arrek sabelaldea ile finez estalia dute eta emeek biluzia.

## Habitata 
Baso hostozabaletan aurkitzen dira. Eguna zuhaitzaren barnean igaro ondoren iluntzean zulotik ateratzen dira. Gizakiak ezarritako argiek erakarri egiten dituzte eta argi ultramoreek berezik. Goizaldean haien zulora itzultzen dira eta buruarekin zuloa ixten dute.

Basogintza lanek arriskuan jarri dute *Aegosoma scabricorne*. Alemanian eta Suitzan esate baterako espezie mehatxatuen zerrenda gorrian sartuta dago.
  
## Bizi zikloa 
Kakalardo hauen bizi-zikloak hiru urte irauten ditu gutxienez. Helduak ekaina eta abuztua artean ikusten dira eta zuhaitz hostozabalez elikatzen dira (intxaurrondoa, gaztainondoa, hurritza, makala, platanoa, ezkia, sagarrondoa...). Emeak zuhaitz zaharren enborretan jartzen ditu arrautzak eta handik beldarrak jaiotzen dira. Beldarrak xilofagoak dira eta 7 cm neurtzera ere iristen dira.

## Iruditegia 

Irudi:6110 Aegosoma scabricorne.jpg|Hostoan pausaturik.
Irudi:Aegosoma scabricorne01.jpg|Enborrean pausaturik.
Irudi:Cerambycidae - Aegosoma scabricorne.JPG|Arra ezkerrrean eta emea eskuman.
Irudi:Aegosoma scabricorne schlupf.jpg|Burua zulotik ateratzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahmadismo

**Ahmadismoa** Islamaren adarra da, Mirza Ghulam Ahmadek 1889ko martxoaren 23an Britainiar Rajen sortu zuena. Bere doktrina-elementuek bere sortzailearen adierazpen polemikoak jasotzen dituzte, hala nola, bera erlijio monoteistek profetizatutako Mesias zela (Emanuel judua, Kristoren bigarren etorrera eta Mahdi islamiarra) eta Jesus ez zela gurutzean hil eta ez zela berpiztu, baizik eta bizirik iraun zuela eta predikatzen jarraitu zuela Israelgo tribu galduen bila Indiara iritsi eta budisten artean predikatu zuen. Haren hilobia Kaxmirren dagoela zioen.

Ahmadiek islamaren barruko mugimendu erreformatzaile bat osatzen dute, erlijio horren funtsari buruz hausnartuz. Ahmadiak talde militante eta fundamentalistetatik argi eta garbi bereizten dira, kredo islamiarraren elementu baketsu eta toleranteak nabarmenduz. Hala ere, musulman gehienek uste dute ahmadismoa "apostata" eta "heretikoa" dela eta ez dela islamaren parte. Munduko Islamiar Ligak 1974ko urteroko biltzarrean ahmadiak ez zirela musulmanak adierazi zuen.

Islamaren adar hau 1914an zatitu zen Ahmadiyya Muslim Yama'at (AMJ) eta Lahore Ahmadiyya (Ahmadiyya Anjuman Ishaat-i-Islam Lahore, AAIIL). Azken frakzio hori, Lahore Ahmadiyya, arrakastarik izan ez eta nabarmen murriztu zen. Korronte horretako kideen % 80k bandoz aldatu eta gaur egun AMJk 10 milioi afiliatu ditu 200 herrialde baino gehiagotan.

AMJko buruzagi gorena (kalifa) Mirza Masroor Ahmad da 2003ko apirilaren 22tik.

## Sinesmenak 
Ahmadek azken egunetatik itxarondako "erreformatzailea" zela esan zuen, munduko komunitate erlijioso guztiek "itxaroten zuena", "Mahdi"a eta "Mesias"a. Hasi zuen mugimendua islamaren adiskidetze-mezuaren laburpen bat da: bakea, anaitasun unibertsala eta Alaren borondateari men egitea, bere jatorrizko garbitasunean. eta musulman gehienen akatsak aipatu zituen, baita islamaren benetako irakaspenetatik nola urrundu ziren ere; horregatik, musulman gehienek heretikotzat hartzen dituzte ahmadiak, eta ez musulmantzat.

Beste jarrera eztabaidagarria Ahmadek eta bere jarraitzaileek Jesus ez zela gurutzean hil eta ez zela berpiztu uste dutelarena da. Haien ustez, predikatzeko eginkizunarekin jarraitu zuen, Israelgo tribu galduen bila, Itun Zaharreko profeziek adierazten zuten bezala. Tribu horietako azkena Kaxmirren zegoen, egungo India eta Pakistan artean, eta monje budista asko juduak zirela ziurtatu zuen. Ahmadek bere adierazpenetarako Ebanjelioen, Koranaren eta testu budisten ikerketetan oinarritu zela argudiatu zuen, Jesusen hilobia (bere arabera 120 urterekin hil zena) Kaxmirren dagoela adieraziz.

Ahmadismoaren parte da, halaber, Apokalipsian aipatutako Gog eta Magog tribuak kristau modernoak eta musulman fundamentalista modernoak direla.

Komunitate hau ezin da islamaren adar handien partetzat hartu xiitak edo sunitak diren bezala, eta gainerakoak, haien artean alde handiak egon arren, aho batez uste baitute ez dagoela beste profetarik Mahomaren ondoren, eta, ahmadiek uste duten bezala, ez dela beste profetarik espero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ophiocordyceps sphecocephala

***Ophiocordyceps sphecocephala*** *Ophiocordycipitaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Cordyceps sphecocephala*, *Torrubia sphecocephala*, *Cordyceps sphaecophila*, *Sphaeria sphecophila*, *Torrubia sphecophila*, *Sphaeria sphecocephila*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 4 cm bitarteko luzera, oin oso luzanga eta kurbatu batez osatua, oinarekin bat egiten duen lekuan  bolba moduko batez hornitutako buru biribildu edo obalatuan  amaitzen dena. Zuria tonalitate zurixka-gris kolorekoekin, batez ere hanka  substratuan sartzen den tokian. Isolatua edo hainbat ale hurbil.

**Jangarritasuna**: Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Intsektuen hondakinetatik hazten da, batez ere liztorrenetatik. Intsektu ostalaria beti goroldioarekin nahasia egoten da edo lur azpian. Nahiko ohikoa da, baina oharkabean pasatzen da.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kuba, Puerto Rico, Jamaika, Kolonbia, Ekuador, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Galeria 

Irudi:2016-07-27 Ophiocordyceps sphecocephala group 660551.jpg
Irudi:Ophiocordyceps sphecocephala group (609091).jpg
Irudi:Ophiocordyceps sphecocephala group (609093).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phellinus chrysoloma

***Phellinus chrysoloma*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Daedalea chrysoloma*, *Physisporus chrysoloma*, *Fomes abietis*, *Poria chrysoloma*, *Trametes abietis*, *Polyporus abietis*, *Daedalea indurata*, *Phellinus pini var. abietis*, *Phellinus abietis*, *Porodaedalea chrysoloma*. 

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Arrea, gris iluna helduaroan, kapelak eremu zirkularrekin, 6 eta 10 cm bitartean zabal, askotan elkartzen direnak, ertz mehea. Karpoforo tuberosoak ere bai, gogorrak, eskailera forman dauden geruza dekurrenteekin. Oso irregularra, bihurgunetsua. Hazkuntza eraztun argiekin, kanela koloretik hori-okre koloreraino. Urte anitzekoa.

**Bilbea:** Arre-herdoil kolorekoa, 1 eta 3 cm bitarteko lodierakoa.

**Tutuak:** Geruzatuak, 1 eta 3 cm bitarteko geruzak.

**Poroak:** Arre-horixka kolorekoak, oso argiak berriak badira, angelutsuak, horma meheekin, 2-3 mm.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen “phellinos” hitzetik. *Chrysoloma* epitetoa  ere grekotik dator, urrea esan nahi duen “chrysos” hitzetik eta ertza esan nahi duen “loma” hitzetik. Ertzaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Akuzifolioetan, izei zaharren azalean.

### Banaketa eremua 
Batez ere Eskandinavia, Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Mongolia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heinz Imboden

**Heinz Imboden**, (Bleienbach, Berna kantonamendua, 1962ko urtarrilaren 4a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1985etik 1996ra.

Garaipenik nabarmenenak Suitzako Itzuliko hiru etapa eta 1995eko Trentinoko Giroa izan ziren. 1995eko Italiako Giroan, sailkapen orokorreko zortzigarren postuan amaitu zen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1983**
* 20px Suitzako errepideko txapelketa (amateur)
* 2. 15px Munduko taldekako erlojupeko txapelketan
* 2. Gilen Tell Sari Nagusian
* 3. Tour du lac Lémanen
* 3. Genevako Sari Nagusian
**1984** 
* Ardenetako Zirkuitua eta etapa 1
* 3. Tour du Loir-et-Cheren
* 3. Gilen Tell Sari Nagusian
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Auger de Balben

**Auger de Balben** (? – 1162 edo 1163) Ospitaleko Zaldunen 3. Maisu Handia izan zen c. 1160tik hil zen arte.

thumb|Auger de Balbenen armarria
Uste da Risoulen jaio zela Dofinerrian, baina ez dago erregistro ofizialik. Raymond du Puyren armakide izan zen eta 1157an Saint-Gillesera eta 1158an Forezera lagundu zion. Baliteke Nazaretheko sinodoan parte hartzea eta Alexandro III.a Aita Santuari Viktor IV.a antipaparen aurka laguntzea.

158 eta 1160 artean Maisu Handiaren kargua hartu zuen eta 1162 edo 1163an hil zen. Haren ondorengoa Arnaud de Comps edo Gilbert d'Assailly izan zen.
Tenri (Nara)

thumb|250px|Isonokami-jingu atea.

**Tenri**  Japoniako Nara prefekturako hiria da. 2019ko uztailean 65.466 biztanle zituen gutxi gorabehera, eta 758 pertsonako biztanleria-dentsitatea km2-ko. Azalera osoa 86,42 km²koa da. Tenrikyo erlijio berriaren egoitzetako bat da eta horregatik ezaguna da. Jarduera, leku, esparru eta eraikin gehienak Tenrikyōren doktrina ikastera eta irakastera bideratuta daude; Tenrikyo Japoniako erlijio berrietako bat da, herrialdetik kanpo fededun gehien dituena, alegia.

## Inguruko hiriak 
* Nara (prefektura)
** Nara
** Sakurai
** Yamatokoriyama
** Tawaramoto
** Miyake
** Kawanishi

## Demografia 
Japoniako azken zentsuen arabera, Tenriko biztanleria jaitsi da azken urtetan.

## Senidetutako hiriak 
*  Bauru, Brasil
*  La Serena, Txile
*  Seosan, Hego Korea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Tenriko udalaren webgune ofiziala.
Fatma Girik

**Fatma Girik** (Istanbul, Turkia, 1943ko abenduaren 12a - Ibidem, 2022ko urtarrilaren 24a) turkiar aktorea, zinema-ekoizlea eta politikaria izan zen. Ezaguna da *Ezo Gelin* (1968), *Sürtügün Kizi* (1967) eta *Bos Besik* (1969) lanengatik.

## Bizitza 
Turkiako Istanbul hiriburuan jaio zen 1942an. Hiri horretan graduatu zen, Khanan bigarren hezkuntzako eskolan. 

### Lan ibilbidea 
#### Aktore 
Kamera baten aurrean egin zuen lehen agerraldia Arvir Alyanaken *Günahkar Baba (Aita bekataria)* filmean izan zen, paper txiki bat eginda.

Ekoizpen zinematografikoetan agerpen txikiak egin ostean, 1958an Seyfi Havaeriren *Leke* filmean paper nagusia lortu zuen. Hiru urte geroago, Memduh Ün-en *Ölüm Peüimizde* (*Heriotza gure atzetik*) filmean egindako interpretazio protagonistarengatik lortu zuen aitortza maila nazionalean. Handik aurrera, aktorea 180 filmetan agertu zen, eta Turkiako zinemaren historiako ibilbide emankorrenetako bat markatu zuen. 

Film horietako bat IV. mendeko Rabia al Adawiyya edo Rābiʻah al-ʻAdawiyya al-Qaysiyyaren bizitzari buruzkoa izan zen, non izenburu bera zuen Rabia turkiar santu eta filosofo protagonista interpretatu zuen. 1973an ekoitzi zen eta Osman F. Sedenek zuzendu zuen. 

#### Politikari 
Zinemagintzatik erretiratu ostean, giro politikoan jarduten hasi zen, eta Istanbulgo Šiăli barrutiko alkatea izan zen 1989 eta 1994 bitartean. 2003an itzuli zen labur-labur aktoretza lanera, *Gurbet kadinin* Zenoren rola eginez. Bi urte geroago bi filmetan ikusi ahal izan zen, *Büyülü Fener* eta *Sinema Bir Mucizedir*, bere herrialdeko zineman bere azken agerpena erregistratuz.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

## Sariak eta aintzatespenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugenie Hirschberg-Pucher

**Eugenie Hirschberg-Pucher** (Mitau, 1862 – Riga, 1937ko apirilaren 30a) letoniar poeta eta idazlea izan zen. Bere idazlan gehienak Letoniako alemanezko prentsan argitaratu ziren XX. mendearen hasieran.

## Bizitza 
Eugenie Pucher Mitaun jaio zen, Kurlandian, Solomon Pucher errabinoaren eta bere emazte Rosaren familian. Vitsebsken, Kharkiven eta Jekaterinoslaveko gobernazioan bizi izan ziren, eta 1911n Rigara joan ziren. Han Hirschberg-Pucherrek idazle eta artistentzako saloia sortu zuen.

## Lanak 
* *Schülerliebe. Dichtung in 7 Gesängen* (1886)
* *Ihre Kreutzersonate. Aus dem Tagebuche der Mme. Posdnischew* (1896)
** Nederlanderazko itzulpena: *Hare Kreutzersonate. Uit het dagboek van Mevrouw Posdnischew*
* *Die Auswanderer* (1902, Simon Frugen poemaren itzulpena)
* *Schlummerlied* (1905)
* *Erwachen. Skizze in einem Aufzug* (1906)
* ''Lied / Sing' mir das Lied / Mutter, ich küßt deine Hände / Wie Weihrauchduft entquell es deinen Worten / Ein neues Jahr—im Fluge kam es daher* (1906)
* *Gedichte* (1908)
* *Leben* (1908)
* *Wo ist meine Seele'' (1910)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stefan Mutter

**Stefan Mutter**, (Basilea, 1956ko urriaren 3a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1979tik 1991ra.

1982ko Frantziako Tourrean eta 1984ko Italiako Giroan etapa garaipen bana lortu zuen. Horretaz gain, 1981ean Suitzako errepideko txapelketa eta Mediterraneoko Tourra ere irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1977**
* Gilen Tell Sari Nagusiko etapa 1
* Züricheko txapelkerta (amateur)
* 5. Etorkizuneko Tourrean eta etapa 1
* 7. Munduko errepideko txapelketan (amateur)
**1978**
* Mendrisiottoko Giroa
* 2. Austriako Itzulian
* 3. 15px Munduko taldekako erlojupeko txapelketan (amateur)
* 3. 15px Munduko errepideko txapelketan (amateur)
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Eugénia Câmara

**Eugénia Infante da Câmara** (Lisboa, 1837ko apirilaren 9a – Rio de Janeiro, 1874ko maiatzaren 28a) portugaldar aktore, poeta, idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Eugénia Câmara 1859an iritsi zen Rio de Janeirora, garai hartan bere maitalea zen Luís Cândido Furtado Coelho artista eta enpresaburuarekin. Hiri berean eta urte berean, Ginásio Dramáticon antzezten hasi zen.

1863an taldea Recife hirira joan zen, eta han Eugênia Câmarak Santa Isabel Antzokian antzeztu zuen. 1866an Antônio Frederico de Castro Alves poetaren maitale bihurtu zen. 1867an, Barro herrian bizi zen harekin, baina maiatzean Bahia estatura itzuli ziren. 1868ko urtarrilean, Castro Alves eta Eugénia Rio de Janeirora ontziratu ziren, José de Alencarrek harrera egin zien eta Machado de Assisek bisita egin zien. 1868aren amaieran banandu ziren, eta handik gutxira, Castro Alves zauritu zuten ehiza batean eta oina anputatu zioten. Azken aldiz topo egin zuten 1869ko urriaren 31n, Fênix Dramática antzokian.

1949ko *Vendaval Maravilhoso* filmean, Eugénia Câmararen papera Amália Rodriguesek bete zuen.

## Bibliografia 
* MENEZES, Raimundo de. *Dicionário literário brasileiro*. 2ª ed. Rio de Janeiro: LTC, 1978. 
* AZEVEDO, Vivente de. *O poeta da liberdade*. São Paulo: Clube do Livro, 1971.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dalton Trevisan

**Dalton Jérson Trevisan** (Curitiba, 1925eko ekainaren 14a – *ibidem*, 2024ko abenduaren 9a) brasildar ipuingilea izan zen.

Legeetan graduatu zen Paranako Unibertsitate Federalean, baina ia ez zuen arlo horretan lan egin. Bere bizitza-luzeragatik eta ospearen gaitzespenagatik, "Curitibako banpiroa" deitu zioten. *Joaquim* aldizkariaren editorea izan zen, 1946ko apirila eta 1948ko abendua bitartean argitaratua.

Bere istorio laburrek klase baxuen ohiturak deskribatu zituzten. Bere hizkuntza zehatz eta fineko ipuinak prosazko haikutzat jo izan dira. Elkarrizketan oinarritzen dira, hizkera herrikoia erabiltzen dute eta eguneroko bizitzako alderdi absurduak azpimarratzen dituzte. Klase ertainaren hipokresia eta perbertsioaren eta indarkeriaren kultura azaltzen dituzte askotan.

2012an Camões saria jaso zuen.

## Lanak 
* *Abismo de Rosas* (1976)
* *Ah, É?* (1994)
* *A Faca No Coração* (1975)
* *A Guerra Conjugal* (1969)
* *A Polaquinha* (1985) (novel)
* *Arara Bêbada* (2004)
* *A Trombeta do Anjo Vingador* (1977)
* *Capitu Sou Eu* (2003)
* *Cemitério de Elefantes* (1964)
* *111 Ais* (2000)
* *Chorinho Brejeiro* (1981)
* *Contos Eróticos* (1984)
* *Crimes de Paixão* (1978)
* *Desastres do Amor* (1968)
* *Dinorá – Novos Mistérios* (1994)
* *234* (1997)
* *Em Busca de Curitiba Perdida* (1992)
* *Essas Malditas Mulheres* (1982)
* *Gente Em Conflito* (com Antônio de Alcântara Machado) (2004)
* *Lincha Tarado* (1980)
* *Macho não ganha flor* (2006)
* *Meu Querido Assassino* (1983)
* *Morte na Praça* (1964)
* *Mistérios de Curitiba* (1968)
* *Noites de Amor em Granada*
* *Novelas nada Exemplares* (1959)
* *99 Corruíras Nanicas* (2002)
* *O Grande Deflorador* (2002)
* *O Pássaro de Cinco Asas* (1974)
* *O Rei da Terra* (1972)
* *O Vampiro de Curitiba* (1965) (*The Vampire of Curitiba*)
* *Pão e Sangue* (1988)
* *Pico na veia* (2002)
* *Primeiro Livro de Contos* (1979)
* *Quem tem medo de vampiro?* (1998)
* *Vinte Contos Menores* (1979)
* *Virgem Louca, Loucos Beijos* (1979)
* *Vozes do Retrato – Quinze Histórias de Mentiras e Verdades* (1998)

## Kanpo estekak
Felice Puttini

**Felice Puttini**, (Sorengo, Ticino, 1967ko irailaren 18a) pistako eta errepideko suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1989tik 2002ra.

1994an eta 1995ean Suitzako errepideko txapelketa irabazi zuen. 1998an Lombardiako Giroa klasikoan podiumera igo zen. Erretiratu ostean, emakumezkoen Bigla taldeko kirol zuzendaria izan da.

Aita Roberto eta anaia Nicola ere, txirrindulari profesionalak izan zen.

## Palmaresa errepidean 
### Amateurretan 
**1984**
* 2. Suitzako errepideko txapelketan (junior)
**1985**
* Tour du Pays de Vaud
* 2. Suitzako errepideko txapelketan (junior)
* 3. Rüebliland Sari Nagusian
**1987**
* 2. Suitzako errepideko txapelketan (amateur)
* 4. Gilen Tell Sari Nagusian
**1988**
* Aostako Haranako Giroko etapa 1
* Sion-Savièse
* 2. Stausee Rundfahrten

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Palmaresa pistan 
* 20px Suitzako erdi-fondoko txapelketa: 1994, 1997 eta 1998

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Angela Nogarola

**Angela Nogarola** (Verona, Italia, 1380 – 1436) italiar poeta eta idazlea  izan zen.

## Bizitza 
Nogarola Veronan jaio zen, Antonio Nogarola zaldunaren alaba. 1396an Antonio d'Arco kondearekin ezkondu zen. Isotta Nogarola eta Geneva Nogarola filosofoen izeba izan zen. Verona jaioterrian eta Vicenzan bizi izan zen. Nogarolak Antonio Loschiren heziketa jaso zuen, ziurrenik bere ikasle bilakatuz.

### Idazle ibilbidea 
Idazketan eta poesian aritu zen, bereziki erlijioan eta latinez, baita ezkondu ostean ere, egloga batzuk konposatuz eta arrakasta eta harridura lortuz. Korrespondentzia informala trukatu zuen Pandolfo III Malatesta, Giangaleazzo Visconti, Niccolò Facino, Matteo Orgian eta Francesco Barbavararekin.

Bere estiloa, Francesco Petrarcaren eraginez, preziatua izan zen, baina klasikotik urrun kontsideratua.

XVIII. mendeko mihise gaineko olio-pinturan egindako erretratuetako bat Boloniako Unibertsitateko errektoretzan dago.

## Lanak 
• *Ópera*

*• Epistolae et carmina*

*• Angelae et Zeneverae Nogarolae Epistolae et carmina*

*• Dominus Angelus Veronensis de Nogarolis ad dominum Antonium de Luscis*

''• L'egloga di Angela Nogarola a Francesco Barbavara*

*• Virtutibus-en Liber*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Libro Di Messer Giovanni Boccaccio Delle Donne Illustri*, di *Giovanni Boccaccio*, Filippo Giunti argitaletxea, 1596, or. 340–341.
* *Women Latin Poets*, di Jane Stevenson, ed. Oxford University Press, 2005, or.. 158, .
* *Women's Writing in Italy, 1400–1650*, di Virginia Cox, Johns Hopkins University Press argitaletxea, 2008, or. 12, .
* *Cenni biografici di alcune donne illustri italiane*, di Giuseppe Spallicci, L. Pedone Lauriel argitaletxea, 1873, or. 31–32.
* *Angela Nogarola, das Buch der Tugend* in *Humanistinnen*, di Ursula I. Meyer, ein-FACH-verlag, 2014, or. 73–76, .
* *Un'egloga "viscontea" di Angela Nogarola*, kapitulua or. 113-129 di *Studi Umanistici Piceni XXXIII 2013'' di Angelo Piacentini, Istituto Internazionale di Studi Piceni.

## Kanpo estekak