open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George Jones

**George Glenn Jones** (1931ko irailaren 12a &ndash; 2013ko apirilaren 26a) estatubatuar country abeslaria izan zen, arrakasta-zerrenda luzeagatik, ahots eta esaldi bereizgarriengatik eta Tammy Wynetterekin ezkontzagatik ezaguna.

Azken 20 urteetan "bizirik dagoen country abeslaririk handiena" bezala ezagutzen zen.  Bill C. Malone country-ko ikerlariak honakoa idatzi du: "Abesti batek kontsumitzen dituen bizpahiru minutuetan, Jones hain erabat murgiltzen da bere letretan eta transmititzen duen aldartean, non entzuleak nekez saihets dezake antzeko moduan parte hartzea".

Bere ibilbide luzearen bidez, Jonesek titular ugari sortu zituen, bai edanerako zuen zaletasunagatik, bai emakumeekin zituen harreman ekaiztsuengatik eta borroka bortitzengatik, bai diskoen grabazio emankorragatik eta biren karreragatik. Bere bizimodu basatiak emanaldi asko galtzera eraman zuen, "No Show Jones" ezizena irabaziz. Bere laugarren emaztearen (Nancy) laguntzaz, edatetik urrun egotea lortu zuen hainbat urtez. 150 hit baino gehiago izan zituen bakarka eta beste artistekin bikoteka. Bere sudur-lerroak eta keinuak eta aurpegiko markak "The Possum" (*"Zarigueia"*) ezizena ere irabazi zuen. Jonesek bere elkarrizketetan esan ohi zuen urtean 60 kontzertu "soilik" egitea aukeratu zuela.

## Aipuak 
## Emazteak 
* Dorothy Bonvillion (1950 - 1951) (dibortzioa) alaba bat
* Shirley Ann Corley (1954 - 1968) (dibortziatua) 2 seme-alaba
* Tammy Wynette (1969 - 1975) (dibortzioa) alaba bat
* Nancy Sepulvado (1983 - 2013)

## Sariak 
Jonesek sari asko jaso zituen bere ibilbidean, 1956an "Most Promising New Country Vocalist"-en eskutik, 1992an Country Music Hall of Fame-n eta Kennedy Center Honoree-n 2008an sartuz.

2008an, artista independenteen karreraren aldeko Musika Independentearen zortzigarren lehiaketako epaimahaiko parte izan zen. 

## Lehenengoa 
# " White Lightning" (1959)
# "Tender Years" (1961)
# "Shes Think I Still Care" (1962)
# "Walk Through This World With Me" (1967)
# "We're Gonna Hold On" (Tammy Wynetterekin) (1973)
# "The Grand Tour" (1974)
# "The Door" (1975)
# "Golden Ring" (Tammy Wynetterekin) (1976)
# "Near You" (Tammy Wynetterekin) (1977)
# "Gaur maitatzeari utzi diot" (1980)
# "(I Was Country) When Country Wasn't Cool" (Barbara Mandrellekin) (1981)
# "Still Doin' Time" (1981)
# "Yesterday's Wine" (Merle Haggard-ekin) (1982)
# "I Always Get Lucky With You" (1983)

## Diskografia 
* George Jones diskografia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *I Lived to Tell it All*, George Jones eta Tom Carterrekin, Dell argitaletxea, 1997, 
* *In The Country of Country: A Journey to the Roots of American Music,* Nicholas Dawidoff, Vintage Books, 1998, 
* *Country Music USA,* Bill C. Malone, University of Texas Press, 1985, 
* *Joel Whitburn-en Top Country Songs, 1944tik 2005era*, Record Research, Inc., Menomonee Falls, WS, 2005, 

## Kanpo estekak 
* Sitio oficial
* Tributo to the Greatest Country Song of All Time
* MySpace Oficial
* George Jones Country Sausage 
* Sello discográfico
* en el Country Music Hall of Fame
Chivas Regal

thumb|right|250px|Chivas botila eta kaxa.
**Chivas Regal **, Eskoziako whiski marka bat da, Chivas Brothers konpainiak ekoitzia, gaur egun Pernod Ricard frantziar taldearen jabetzakoa da.

1801ean Aberdeen hirian sortua izan zen eta gaur egun Speyside eremuko Keith udalerritik hurbil dagoen Strathisla destilategian ekoitzitzen da.
Maria da Conceição

**Maria da Conceição** (Säo Paulo, Brasil, 1798an exekutatua), ustezko sorgin brasildarra izan zen.

## Biografia 
Maria da Conceição emagina eta sendalari ezaguna zen, sendabelarrak oso ondo ezagutzen zituelako. Apaiz batekin, Aita Luisekin, gatazkan sartu zen, klase apalen artean sendabelarren bidezko herri-medikuntza aurka baitzegoen apaiza.

Aitak Luisek heresia eta sorginkeria leporatu zizkion. Maria da Conceição sorginkeriaren aurkako Portugalgo legearen arabera epaitu zuten. San Benito komentutik gertu, Sao Paulo erdian, 1798an epaitu eta sutan erre zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonnie Blair

**Bonnie Blair** (Cornwall, 1964ko martxoaren 18a) Ameriketako Estatu Batuetako izotz gaineko abiadura-patinatzaile  erretiratua da, eta 1990eko hamarkadan nabarmendu zen.

## Bizialdia 
1964ko martxoaren 18an  jaio zen, Cornwall herrian, New York estatuan. Dave Cruikshank abiadura-patinatzailearekin ezkondu zen.

## Kirol-ibilbidea 
19 urte zituela, Sarajevon (Jugoslavia) egindako 1984ko Neguko Olinpiar jokoetan parte hartu zuen, eta 500 metroko proban zortzigarren postua lortu zuen. Calgaryri (Kanada) egindako 1988ko Neguko Joko Olinpikoetan, bi domina irabazi zituen: 500 metroko proban urrezko domina bat (bere espezialitate kutuna zen hori, eta 39,10 segundoko munduko errekorra ezarriz), 1.000 metroko brontzezko domina eta 1.500 metroko lasterketan laugarrena. Albertvillen (Frantzia) egindako 1992ko Neguko Olinpiar Jokoetan, 500 m eta 1.000 m-ko probetan urrezko domina bana irabazi zituen, eta, gainera, 21.a amaitu zuen 1.500 metroko lasterketan. 1994ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Lillehammer-ren (Norvegia) 500 eta 1.000 metroko lasterketak irabazi zituen berriro, eta 1.500 metroko lasterketan laugarrena izan zen. Garaipen horiekin, Ipar Amerikako lehen emakumea izan zen, neguko Joko Olinpikoetan bost urre olinpiko irabazi zituena.

Guztira 9 domina irabazi zituen esprint moduko probetan, eta irabazlea izan zen 1989, 1994 eta 1995 urteetan .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.sports-reference.com - Bonnie Blair Arxivat 2008-12-23 a Wayback Machine.
*  www.skateresults.com - Bonnie Blair Arxivat 2010-02-23 a Wayback Machine.
Kristján Eldjárn

**Kristján Eldjárn** (Tjörn, Svarfaðardal, 1916ko abenduaren 6a - Cleveland, 1982ko irailaren 14a) islandiar arkeologo eta politikaria izan zen. Islandiako 3. presidentea izan zen 1968tik 1980ra.

Arkeologia ikasi zuen Kopenhageko Unibertsitatean eta Islandiako Unibertsitateko irakaslea izan zen. Islandiako lurperatze paganoei buruzko ikerketa batekin doktoratu zen. 1947tik 1968ra Islandiako Museoko zuzendaria izan zen.

1968ko hauteskunde presidentzialak irabazi zituen eta 1972 eta 1976an berriz hautatu zuten.
Tim Horan

**Tim Horan** (Sydney, 1970eko maiatzaren 18a) australiar errugbilari ohia da, erdiko postuan aritzen zena. Queensland Reds taldeko jokalaria izan zen 1996tik 2000ra, eta Australiako errugbi selekziokoa 1989tik 2000ra. Guztira 80 partida jokatu zituen selekzioarekin. Denbora luzean, erdiko bikotea osatu zuen Jason Littlerekin. Munduko txapeldun izan zen 1991n eta 1999an. Selekziotik erretiratu ondoren, Ingalaterrako Saracensen jokatu zuen .

## Palmaresa 
### Queensland 
* Super 6
** irabazlea: 1992
### Queensland Reds 
* Super 10
** irabazlea: 1994, 1995
### Australiako selekzioa 
* 80 test-partida, 1989-2000 bitartean.
* 140 puntu (30 entsegu)
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1991 eta 1999

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andelosko Arkeologia Museoa

**Andelosko Arkeologia Museoa**

## Egoitza 
Eraikina 1999 eta 2000 bitartean eraiki zen, José Luis Franchez Apezetxea arkitektoaren proiektuaren arabera. Hondakin arkeologikorik gabeko eremu batean dago, Andiongo Ama Birjinaren ermitatik gertu. Beheko solairu bakarrean garatua, kanpoko fatxadak adreiluzkoak dira eta estalkia laua eta alderantzikatua da. Erdiko galeriaz gain, hegoaldean museografia-zerbitzuak eta erakusketa iraunkorreko eta ikus-entzunezko aretoak daude; iparraldean, berriz, tailer bat, arkeologia-gela bat eta biltegia.

Museoak, hiriaren aztarnategiak eta urtegiak Andelos hiria nolakoa izan zen ulertzeko multzo bat osatzen dute, bisitetarako egokitua dagoena. Multzoari, "Andelo, Hiri Erromatarra" izena eman zaio.

## Bildumak 

Andelos-dolium.jpg|Andelosen aurkitutako dolium bat.
Andelos-anfora.jpg|Andelosen aurkitutako anfora.
Andelos-mosaikoa-Pan.jpg|Andeloseko Pan jainkoaren mosaikoa.
Andelos-Lucernak.jpg|Andelosen aurkitauko [lucerna batzuk.

Elementu nagusi gisa, museoak erakus-leiho handi bat du erakusketa iraunkorreko aretoan, aztarnategiko indusketa arkeologikoetan berreskuratutako materialen jatorrizko piezak eta erreprodukzioak eskaintzen dituena. Erakutsitako objektuen artean eguneroko erabilera dutenak daude, baita erromatarren kulturaren beste alderdi batzuk ulertzen laguntzen dutenak ere, hala nola sinesmenak edo erakundeak. Maketa bat ere badu, hiriaren eta inguruaren topografia erreproduzitzen duena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* [Andelos
* Iturranduz urtegia

## Kanpo estekak 
* Andelo, Hiri Erromatarra. Mendigorriko Udala
Janet Horne

**Janet Horne** (Eskozia, 1727an exekutatua) izan zen sorginkeria egotzita Britainiar Uharteetan legez exekutatu zuten azken pertsona.

## Biografia 
Horne eta haren alaba atxilotu egin zituzten Dornochen (Sutherland), eta kartzelaratu, auzokoen akusazioak zirela medio. Hornek zahartzaro seinaleak zituen, eta alabak deformazioa zuen eskuetan eta oinetan. Bizilagunek Horneri deabruagainaino zamalkatzeko alaba poni gisa erabltzea egotzi zioten.

Epaiketa oso azkar egin zen; sheriffak bi errudunak epaitu zituen eta sutan erretzeko agindu zuen. Alabak ihes egitea lortu zuen, baina Janet biluztu egin zuten, breaz gorputza igurtzita herrian zehar upel baten paseiatu zuten eta gero bizirik erre zuten. Janet exekutatu eta bederatzi urtera, sorginkeria egintzak indargabetu egin ziren Eskozian.

Janet (edo Jenny) Horne izen generikoa zen garai hartan Eskoziako iparraldeko sorginei buruz hitz egiteko, eta horrek zaildu egiten du zehaztea zein izan zen emakume horren benetako izena. Idazle garaikideek 'Janet Horne' deitu izan diote, izen erreala ezezaguna zelako edo 'Janet Horne' izena eman zitzaielako izen generikoa zela jakin gabe. Iturri batzuek Dornoch-en 1722ko ekainean exekutatu zutela aipatzen dute.

## Legatua 
* Littletowneko (Dornoch) sorginaren harriak markatzen du Horneren exekuzio lekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Goodare, J. (2002). The Scottish Witch-Hunt in Context. Manchester University Press. ISBN 9780719060243. Consultado el 12 de noviembre de 2015.
Cadreitako gaztelua

**Cadreitako gaztelua** Nafarroa Garaiko Ebroko Erriberako Cadreita udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Hiribilduak Erdi Aroan gaztelu bat izan zuen, baina ez dago haren aztarnarik.

## Historia 
1218an, hiribilduak bezala, Joan Bidaurrek eta bere seme Gilek, herriko jaurerriarekin batera, Antso Azkarrari eman zioten, beste jabetza batzuen truke. Tibalt I.a Nafarroakoak, 1235ean, Errodrigo Semenoitz Arradakoa Toledoko artzapezpikuaren omenez eman zituen, biziarteko izaeraz. 1276an, Gontzalo Gil Arketak leialtasuna zin egin zion Joana I.a Nafarroakoa erreginari gaztelu honengatik eta Funesekoagatik. XIII. mendeko azken urteetan Gil Martinitz Arketa agertu zen alkaide gisa.

XIV. mendearen hasieran egin ziren obrak. 1318an, dorrea gotortu, eskailera bat egin eta ate nagusietan lan egiten zen. 1328an Gontzalo Peritz Gorozin alkaidea zen, eta 10 libera eta 50 kahitzeko atxikipenetik jasotzen zituen. Kargu hori betetzera igaro zenean, Migel Gartzia Urniza, 1355ean, gazteluan zazpi armarri zahar baino ez zeuden, hiru balezta zahar eta larruzko beste bat, guztiak goarniziorik gabe. Hurrengo urtean konponketa-lanak egin ziren. 1357an, Luis I.a Nafarroakoak Gartzia Santxitz Garrüze jaunari eman zion zaintza.

Gazteluak kapera zuen, eta 1364an Karlos II.a Nafarroakoa kapilau izendatu zuen Laongo Robert Guillem d'Estrées. 1366an, harresiak lehenbailehen konpontzeko agindua eman zen, estualdietan auzokoak babes zitezen. Pregoi bat eman zen, eta bildutakoei obretan lan egitera itzultzeko agindu zitzaien, traidoretzat jotzearen penaz. Urte horretan bertan, Antso Peritz Leotz alkaide izendatu zuten. 1377an Piarres Santxitz Monteagudokoaren lekua hartu zuen. Karlos III.a Nafarroakoak Medro Gil Cadreita izendatu zuen 1388an, 6 libera eta 60 kahitzeko esleipenarekin. Erregeak berak 1401ean kuartelen ordainketa bidali zion hiribilduari, gaztelua gotortzeko inbertitu zezaten. 1430ean, Gaztelaren aurkako gerra zela eta, 20 eta 30 baleztari artean gorde zituzten Diego Armañantzasen agindupean, eta garai hartan Joan II.a alkaide izendatu zuten; 1446 arte egon zen postuan. Urte horretan, Vianako Printzeak 3000 florin zor zizkion Jaume Diez Autxoa zaldunari, eta konpentsazio gisa eman zion, Joan II.aren baimenarekin, hiriarekin batera. Oraindik zutik zegoen gaztelua XIX. mendearen lehen urteetan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Cadreita
* Ebroko Erribera
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
Georges Spénale

**Georges Spénale** (Carcasona, 1913ko azaroaren 29a - Paris, 1983ko abuztuaren 20a) frantziar idazle eta politikaria izan zen. Europako Legebiltzarreko lehendakaria izan zen 1975etik 1977ra.

Zuzenbidean lizentziatu zen eta ibilbide administratiboa Ginea Frantseseko bulego ekonomikoan hasi zuen. Bigarren Mundu Gerran parte hartu ondoren, hainbat kargutan aritu zen Frantziako kolonia afrikarretan.

Frantziako Nazio Biltzarreko kide, senatari eta eurodiputatu ere izan zen. 1975etik 1977ra Europako Legebiltzarreko lehendakaria izan zen.

## Kanpo estekak
Lituaniako Erresuma

**Lituaniako Erresuma** (lituanieraz: Lietuvos Karalystا) Lituaniako Dukerri Handiak 1251 eta 1263 urteen artean erresuma mailara iritsi zenean jaso zuen izena da. 

## Historia 
Inozentzio IV.a Aita Santuak 1251ko uztailaren 17an aldarrikatu zuen. Bere errege bakarra Mindaugas izan zen, 1253ko udan koroatu zutena. Erresuma honek 12 urte baino ez zituen iraun, eta 1263an Mindaugas hil zutenean desagertu zen. Lituaniako Erresumaren sorrera partzialki arrakastatsua izan zen inguruko tribu baltiko guztiak, Prusiar Zaharrak barne, estatu bakar batean bateratzeko saiakera bat izan baitzen.

Lituaniako Erresumak ez zuen bizirik iraun une hartan Mindaugas izan zelako kristautu zuten bakarra, eta hori ez zen gertatu bere ondorengoekin, hauek Duke Handiaren titulua eraman behar izan baitzuten berriro, eta Lituaniako Estatuak Dukerri Handiarena.

Vitautas Duke Handiak (1392-1430 bitartean gobernatu zuen) errege koroa jasotzeko saiakera bat egin zuen. Lutskeko Kongresuan eztabaidatu zen. Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak, 1430ean, errege izendatu zuen, eta Lituaniak erresuma gisa aldarrikatu zuen. Baina errege koroa, Segismundok Vitautasi bidali ziona, poloniar nobleek atzeman zuten. Gutxi geroago Vytautas hil zen, errege koroatua izan gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aimée Rapin

**Adeline Aimée Rapin** (Payerne, Suitza, 1868ko abenduaren 14an &ndash; Geneva,  1956ko maiatzaren 5a) margolari suitzarra izan zen.

Besorik gabe jaio zen, eta 4.000 koadro inguru margotu zituen oinarekin, batez ere erretratuak, besteak beste, bere garaiko nazioarteko pertsona ospetsu askorenak.

## Biografia 
Aimée Rapin Meyenburg-en ikasle bihurtu zen — sei urterekin eman zizkion marrazketako lehen ikasgaiak—, Bischoff eta Barthélemy Menn-en ikaslea ere izan zen. Genevako Arte Ederren Eskolan bi lehen sari irabazi zituen.

Ospetsu egin zen, eta Londresera eta Parisera joan zen. Han ezagutu zuen Sarah Bernhardt. Espainiara, Afrikako iparraldera, Italiara eta Herbeheretara bidaiatu zen. Paris, Munich, Berlin, Erroma eta Montrealeko aretoetan bere lanen erakusketak egin zituen. Ingalaterrako gortetik, AEBetatik, Kanadatik eskaerak iritsi zitzaizkion.

1891n Szymanovski kondearen lehen enkargua lortu zuen, Poloniako erregeen ondorengoa, eta hark bere erretratua egiteko eskatu zion, Berlingo Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zena.

1892an Genevan kokatu zen, Philippe Plantamour eta Nicolas Théodore de Saussureren erretratuak margotzeko agindu zion Hiriak, eta Lausanako Arte Ederren Kantonamendu Museoak Gustave Doreten erretratua gorde zuen. New Yorkeko eta Ottawako museoek ere beren obrak gordetzen dituzte.

Suitzako Emakume Artisten Elkarteko kide izan zen.
thumb|260px|Elmasen eta Rapinen hilobia Erregeen hilerrian, Genevan
Stéphan Elmas (Smyrna, 1862-Geneva, 1937) armeniar konpositorea, 1897an hartutako sukar tifoidearen ondorioz gero eta gorrago zegoena, Genevan kokatu zen 1912an. Aimée Rapinen lagun egin zen, hura ere ezindua. 

## Artelanak 
* 4.000 erretratu inguru eta beste konposizio batzuk (loreak, paisaiak, animaliak, gizonezkoen biluziak).

## Iruditegia 

Fitxategi:Marie Louise Debogis.jpg|Marie Louise Debogis, Aimée Rapinek oinaz egina
Fitxategi:Portrait du colonel Théodore de Saussure (1824-1903).jpg|Saussureko Théodore koronelaren erretratua

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* [PDF] 
* Rose-Alsa Schuler, Aimée Rapin. Sa vie. Son œuvre. Son écriture. Peinture et graphisme exécutés avec le pied, Neuchâtel, Éditions Delachaux et Niestle, 1937.
* Simone Rapin, Aimée Rapin Peintre Sans Bras, Éditions du musée de Payerne, 1996.
* *Artistak Genevan*: 1400tik gaur egun arte, Geneva, L'APAGe, Notari, 2010 512-513 or.

## Kanpo estekak 
* Munduko aho eta oineko artisten elkartea
San Migel eliza (Cadreita)

**San Migel eliza** Ebroko Erriberako Cadreita udalerrian daogen XX. mendeko eliza katoliko bat da.

## Eraikina 
Lantegi berria da, 1959. urtean eraikia Luis Cubillo Arteagakoak antzinako orubearen gainean: jatorrizko ostilamendutik erromanista estiloko bi erretaula biki geratzen dira, hurrenez hurren Gurutze Santuaren Gorespenari eta Jasokundeari eskainiak, XVII. mendearen amaieran Blas Arbizu mihiztatzaileak egin zituenak. Biek dituzte taula gaineko pinturak, lehenengoak Juan Irunberrik 1608an dokumentatutako lanak dira, eta bigarrenarenak ere egiletzat jo daitezke. Santxo Diaz Armendaritze Cadreitako jaunaren armarriek presbiterioaren bi aldeetan kanpatzen dute, maisuak berak taula gainean margotuta eta Gorespenaren erretaulatik etorriak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Cadreita
* Ebroko Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak
Cadreitako jauregia

**Cadreitako Armagintza Kaporalgo jauregia** Ebroko Erriberako Cadreita udalerrian kokatutako Erdi Aroko jauregi bat da.

## Historia 
Herri horretako jauregia Alburquerque duke-etxekoa da, eta armagintza kaporalgoan ageri da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Modernoki berreraikia izan da. Elizan, oraindik ere, hormatik zintzilik, Santxo Diaz Armendaritzen armarriak ikusten dira, Cadreitako bortzgarren jaunarenak, Joan Irunberrik 1608an taula gainean margotuak, Santa Elenaren erretaula zaharretik etorriak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Cadreita
* Ebroko Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak
Mónica Alario Gavilán

**Mónica Alario Gavilán** (Madril, Espainia, 1991) sexu-indarkerian eta pornografian aditua den filosofoa da.

## Ibilbidea 
Filosofian lizentziatua da eta Diziplina arteko Genero Ikasketetan masterra du. Nazioarteko doktorea Diziplinarteko eta Generoko Ikasketetan. Ana de Miguelek zuzendutako doktorego-tesiaren izenburua *La reproducción de la violencia sexual en las sociedades formalmente igualitarias: un análisis filosófico de la cultura de la violación actual a través de los discursos y el imaginario de la pornografia* da.

TVEn esan zuenagatik, "lotura argia dago nerabeak kontsumitzen ari diren pornografiaren eta taldeko sexu-indarkeriaren artean", sare sozialetan jazarpenaren biktima izan zen. 

## Saria 
* Genero-indarkeriaren aurkako Gobernuaren Ordezkaritzaren lehen saria, emakumearen aurkako indarkeriari buruzko doktoretza-tesiarengatik.

## Lanak 
* *Política sexual de la pornografía* (Ed. Cátedra) ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pornografiaren Sexu Politikari buruzko Online Mintegia, Mónica Alario Gavilánek egina ()
* Uvigoko generoaren arloko prestakuntza ibilbide birtualaren pornografiari buruzko ikastaroa.
* XIX Escuela Feminista Rosario de Acuña - La Agenda Feminista del tiempo global
* Monicaren hitzaldia; Pornografía: escuela de violencia sexual  Youtube
Anastasia Myskina

**Anastasia Mýskina,** jaiotzez **Anastasía Andréyevna Mýskina,** errusieraz: Анастаси́я Андре́евна Мы́скина, ahoskatuta: /ʌnəstʌˈsʲijə ˈmɨskʲɪnə/  (Mosku, Sobiet Batasuna, 1981eko uztailaren 8a - ) errusiar tenislari profesionala da. 2004ko Roland Garros Txapelketa irabazi ondoren, Grand Slam irabazi zuen, eta horixe egin zuen lehen jokalari errusiarra izan zen. WTAko munduko rankingeko 2.a izan zen, eta ITFko txapelduna, Roger Federerrekin batera.

## Grand Slam 
### Banakakoa 
ezkerrera|thumb|200px|Myskina, 2005
#### Txapelduna (1) 
## WTA tituluak (15; 10+5) 
### Banakakoa (10) 
| align="left" valign="top" width="33%" |

|}

#### Finalista (9) 
### Bikoitzak (5) 
eskuinera|thumb|200px|Martina Navratilova & Kim Clijsters - Iva Majoli & Anastasia Myskina, 2014 Roland Garros_2014

#### Finalista (1) 
## Sailkapen historikoa 
* RP = Txapelketaren aurreko sailkapen-txandetan galtzea.
* A = Ez zegoen, ez zuen txapelketan parte hartu.
* OE = Ez da egin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Coverdale

thumb|250px|David Coverdale eszenatokian, 1987an.
**David Coverdale** (Saltburn-by-the-Sea, North Yorkshire, Ingalaterra, 1951ko irailaren 22a) Erresuma Batuko abeslari eta musikagilea da. Talde desberdinetan aritu da; bere ospea Deep Purple (1973-1976) taldearekin lortu zuen. Ondoren, talde propioa sortu zuen, Whitesnake, eta arrakasta itzela izan zuen. Hard rock estiloa landu du, blues britainiarraren eraginekin. XX. mendeko 80. hamarkadan arrakasta handiko abestiak sortu zituen: «Still of the Night», «Bad Boys», «Is This Love», «Here I Go Again», «Crying in the Rain» eta «Fool For Your Loving», guztiak Whitesnake taldearekin.

## Diskografia 
### Bakarka 
* *WhiteSnake* (1977)
* *Northwinds* (1978)
* "The Last Note Of Freedom" -  *Days of Thunder* filmaren soinu bandan jasoa (1990).
* *Into the Light* (2000)

### Deep Purple taldearekin 
* *Burn* (1974)
* *Stormbringer* (1974)
* *Come Taste the Band* (1975)

### Whitesnake taldearekin 
* *Snakebite EP* - "David Coverdale's Whitesnake" gisa plazaratuta (1978)
* *Trouble* (1978)
* *Lovehunter* (1979)
* ''Ready an' Willing* (1980)
* *Come an' Get It* (1981)
* *Saints & Sinners* (1982)
* *Slide It In* (1984)
* *Whitesnake* (1987)
* *Slip of the Tongue* (1989)
* *Restless Heart* (1997) - "David Coverdale & Whitesnake" gisa argitaratuta
* *Good to Be Bad* (2008)
* *Forevermore* (2011)
* *The Purple Album* (2015)
*  *Flesh & Blood* (2019)

### Coverdale Pagerekin 
* *Coverdale Page* (1993) *US Platinum, UK Silver*

### Gonbidatu gisa 
* 1974 - Roger Glover & Friends - *The Butterfly Ball & The Grasshopper's Feast* ("Behind the Smile")
* 1974 - Eddie Hardin - *Wizard's Convention* ("Money To Burn")
* 1974 - Jon Lord - *Windows* ("2nd Movement, Gemini")
* 1989 - Steve Vai - *Passion and Warfare* ("For the Love of God")
* 2000 - Bernie Marsden - *And About Time Too'' ("Who's Fooling Who", zuzenean)
* 2003 - Tony Franklin - *Wonderland* ("Sunshine Lady")
* 2014 Adrian Vandenberg – *Moonkings* ("Sailing Ships")
* 2014 Bernie Marsden – *Shine* ("Trouble")
* 2015 Phil Collen's Delta Deep – *Delta Deep* ("Private Number")

### Agerpenak zineman eta telebistan 
* 1977 *The Butterfly Ball*
* 1990 *Days of Thunder*
* 2011 *Metal Evolution*
* 2012 *A Passion for the Vine*
* 2013 *Behind The Music Remastered*, ep. *Deep Purple*
* 2016 *Here I Go Again: David Coverdale*

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak 
* :David Coverdaleren webgune ofiziala.
Lourdes Pérez

**Lourdes Pérez Rebollar** (Bilbo, 1972ko apirilaren 12a) bizkaitar kazetari eta idazlea da. El Diario Vasco egunkariaren zuzendariordea da. 

## Ibilbidea
Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen kazetaritza. Formakuntza Antena 3 irratia, Radio Bilbao eta Euskadi Irratian egin zuen. El Correo aldizkarian hasi zen lanean 1995ean. Hamarkada batez politika saileko erredaktorea izan zen. 

2006ean Vocento taldearen iritzi burua izendatu zuzen. 2008an El Diario Vasco zuzendariordea bilakatu zen eta 2010tik aurrera aldizkariaren erredakzioaren buru gisa hasi zen. Aldizka, Pérez-en iritzi zutabeak argitaratu ditu El Diario Vascok. 

2022an bere lehen liburua idatzi zuen, *Déjame que te cuente* izenekoa. 

## Kanpo estekak
*Pérez-en CVa
Sri Lankako Alderdi Komunista

**Sri Lankako Alderdi Komunista** () ideologia komunistako Sri Lankako alderdi bat da. Azken hauteskundeetan, Askatasunaren Aldeko Herri Aliantza koalizioko kide izan zen.

## Historia 
Alderdia 1943an sortu zen, Zeilango Alderdi Komunista izenarekin, Sozialista Batuen Alderdiaren jarraipena izan zen, britainiar agintari kolonialek debekatu zutena. Hasieran, S.A. Wickremesinghe izan zen buru. 

Lanka Sama Samaja (LSSP) alderdi troskistako kide zen Edith Gyömrői Ludowyk, Vivienne Goonewardena eta LSSPko beste emakume askorekin batera, Bolshevik Samasamaja Party eta Sri Lankako Alderdi Komunistak parte hartu zuten fundazioan.

1952an, Doreen Young Wickremasinghe, S.A. Wickremesingheren emaztea, parlamantario aukeratu zuten. 1963an koalizio politiko bat eratu zuen Lanka Sama Samaja Alderdiarekin, Ezker Batuaren Frontea izenekoa, eta urtebete geroago desegin zen.
1960ko hamarkadaren erdialdean, Estatu Batuetako Estatu Departamentuak kalkulatu zuen Alderdiak gutxi gorabehera 1.900 kide zituela.

Gaur egun, alderdiak bi ordezkari ditu Parlamentuan, eta Sri Lanka gobernatzen duen koalizioko kide da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raja Ravi Varma

**Raja Ravi Varma** (; Kilimanoor, 1848ko apirilaren 29a – Attingal, 1906ko urriaren 2a) artista eta margolari indiarra zen. Indiar arte-historiako margolari onenetarikoa kontsideratzen da, bere lanek europar margolan akademikoak eta indiar ikonografia eta sentiberatasuna biltzen dituelarik. Gainera, publikoarentzat eskuragarriak ziren artelanak eta litografiak eratzeagatik ezagutu zen, bere fama eta eragina zabalduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nezami Ganjavi

'''Nizami Ganjavi, Nizami Ganje'i,** **Nizami,** edo **Nezāmi''' (, itzulpen literala. 'Niẓāmī Ganjakoa'; *ca*. 1141–1209), formalki *Jamal ad-Dīn Abū Muḥammad Ilyās ibn-Yūsuf ibn-Zakkī* bezala ezaguna, XII. mendeko poeta persiar, musulman sunia zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shitao

**Shitao** edo **Shi Tao** () bezala ezaguna, baina **Ruoji Zhu** jaioa (; 1642 - 1707)  Ming dinastiako eta Qing dinastia goiztiarreko fraide budista, kaligrafo eta margolari txinatarra zen.

## Biografia 
Jaiotza eta heriotza datak eztabaidatuak dira. Bere sendia Zhu Yuanzhangaren anai nagusiaren ondorengo zen, Ming dinastiaren sortzailea. 1644 urtean Mantxuak sartu ziren Pekinen eta Qing dinastia sortu zuten. Legitimistek ihes egin zuten hegoaldera  eta Nankin hirian babestu ziren, baina hurrengo urtean hiri hau ere erori zen eta are Hegoalderago joan ziren. Shintaoren aitak, Hengjia, odolezko printzea izanik, bere burua Guilingo erregeorde izendatu zuen baina gainontzeko legitimistek ez zioten agindua onartu eta hil egin zuten. 
Orduan, Shintao haur txikia zela, morroiek lagundu eta Guilindik atera zuten eta ezkutuan bizi izan zen. Anonimatua errazago gordetzeko, monje budista egin zen, baina heldu aroan laiko gisa aurkezten zuen bere burua. 1666 eta 1679 urteen artean etengabe bidaiatzen ibili zen, Xuancheng izan zen abiapuntu tokia, bertan Mei Qing margolaria eta lagun mina bizi baitzen.
Ondoren, 1680 urtetik aurrera Nankinera itzuli zen, non bertako arte eta literaturaren inguruko harreman asko izan zituen. Geroago, 1689 eta 1692 urteen artean Pekinera joan zen, mantxuen gortetik gertu, nahiz eta usurpatzaileak izan. Bertan arrakasta handia izan zuen. 1693 urtean Yangzhoun geratu zen bizitzera, margolaritzara guztiz engaiatua..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ali-Shir Nava'i

''''Ali-Shir Nava'i** edo **Nizām-al-Din ʿAli-Shir Herawī''' (; Herat, 1441eko otsailaren 9a – Herat, 1501eko urtarrilaren 3a) poeta, idazle, politikari, linguista, Hanafi Maturidi mistiko eta margolari timurtarra zen, txagataizko literaturaren ordezkari nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Günter Behnisch

**Günter Behnisch** (Lockwitz, 1922ko ekainaren 12an – Stuttgart, 2010eko uztailaren 12a) arkitekto eta arkitektura irakasle alemaniarra zen. Dekonstruktibismo arkitektura-mugimenduaren ordezkari nagusietako bat zen. Mundu mailan ezaguna bilakatu zen Municheko Olinpiar Parkea (1967-1972) eratu ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tulsidas

**Tulsidas**, **Tulasī Dāsa**, **Goswami Tulsidas** edo **Ramanandi Vaishnava** (devanagariz: तुलसीदास,  ahoskatua; –1623) santu eta poeta Hindua zen, Rama jainkoaren debozioagatik ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilf eta Petrov

**Ilia Ilf** edo **Ilia Arnoldovitx Feinsilberg** (; Odesa, 1897ko urriaren 15agreg./urriaren 3ajul. – Mosku, 1937ko apirilaren 13a) eta **Jevgeni Petrov** edo **Jevgeni Petrovitx Kataiev** (; Odesa, 1902ko abenduaren 13agreg./azaroaren 30ajul. – Rostov oblasta, 1942ko uztailaren 2a) 1920ko eta 1930ko hamarkadetako prosa idazle sobietarrak ziren. Bi idazleek karrera indibidualak izan zituzten arren, askotan elkarrekin idazten zutenez "**Ilf eta Petrov**" bezala ezagutu ziren.

## Lanak 
* *Dvenadtsat stuliev* (1928)
* *Neobyknovennye istorii iz zhizni goroda Kolokolamska* (1928)
* *Svetlaia litxnost* (1928)
* *Tysiatxa in odin den, ili Novaia Xakherezada* (1929)
* *Zolotoi telionok* (1931)
* *Odnazhdy letom* (1936)
* *Odnoetazhnaia Amerika* (1937)

## Zinema 
* *Dvanáct křesel*: 1933an Martin Frič eta Michał Waszyńskik zuzendu eta Vlasta Burian, Adolf Dymsza eta Zula Pogorzelska aktoreek antzeztutako filma.
* *Tsirk*: 1936an Grigori Aleksandrovek zuzendu eta Liubov Orlova, Jevgenia Melnikova eta Vladimir Volodin aktoreek antzeztutako filma.
* *Odnazhdy letom*: 1936an Khanan Xmain eta Igor Ilinskik zuzendu eta Igor Ilinski eta Leonid Kmit aktoreek antzeztutako filma.
* *13 Stühle*: 1938an E. W. Emok zuzendu eta Heinz Rühmann, Hans Moser eta Annie Rosar aktoreek antzeztutako filma.
* *Las doce sillas*: 1962an Tomás Gutiérrez Aleak zuzendu eta Enrique Santiesteban, Reynaldo Miravalles eta René Sánchez aktoreek antzeztutako filma.
* *Zolotoi telionok*: 1968an Mikhail Xveitserrek zuzendu eta Sergei Jurski, Leonid Kuravliov eta Zinovi Gerdt aktoreek antzeztutako filma.
* *12 + 1*: 1969an Nicolas Gessner eta Luciano Lucignanik zuzendu eta Sharon Tate, Vittorio Gassman eta Orson Welles aktoreek antzeztutako filma.
* *The Twelve Chairs*: 1970ean Mel Brooksek zuzendu eta Ron Moody, Frank Langella eta Dom DeLuise aktoreek antzeztutako filma.
* *12 stuliev*: 1971an Leonid Gaidaik zuzendu eta Artxil Gomiaxvili, Sergei Filippov eta Mikhail Pugovkin aktoreek antzeztutako filma.
* *Jekhali v tramvaie Ilf i Petrov*: 1972an Viktor Titovek zuzendu eta Jevgeni Leonov, Igor Jasulovitx eta Olga Gobzeva aktoreek antzeztutako filma.
* *12 stuliev*: 1976an Mark Zakharovek zuzendu eta Andrei Mironov, Anatoli Papanov eta Rolan Bykov aktoreek antzeztutako filma.
* *Svetlaia litxnost*: 1989an Aleksandr Pavlovskik zuzendu eta Nikolai Karatxentsov, Aleksandra Jakovleva eta Abesalom Loria aktoreek antzeztutako filma.
* *Metxty idiota*: 1993an Vasili Pitxulek zuzendu eta Alika Smekhova, Sergei Krylov eta Jevgeni Dvorzhetski aktoreek antzeztutako filma.
* *Zwölf Stühle*: 2003an Ulrike Ottingerrek zuzendu eta Georgi Deliev, Gennadi Skarga eta Boris Raiev aktoreek antzeztutako filma.
* *Zolotoi telionok*: 2006an Uliana Xilkinak zuzendu eta Oleg Menxikov, Nikita Tatarenkov eta Leonid Okunev aktoreek antzeztutako telesaila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tullamore Dew

thumb|300px|right|Tullamore Dew whiskia.
**Tullamore Dew** edo **Tullamore D.E.W**, irlandar whiski marka bat da. 

1829an Daniel E. Williamsek Offaly konderrian dagoen Tullamore udalerrian sortu zuen eta DEW izena Daniel E. Willians izen-abizenen lehen hizkiek osatzen dute.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Jameson (whiskia)

thumb|300px|right|Jameson whiski botilak.
**Jameson Irish Whiskey**, euskaraz *Jameson Irlandar Whiskia*, irlandar whiski marka bat da. 

1780ean John Jameson (1740–1823) eskoziar abokatuak Cork hirian sortu zuen, gaur egun Dublin hiriburuan Irish Distillers irlandar konpainiak ekoitzitzen du, Pernod Ricard frantziar taldearen jabetzakoa.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Josef Kajetán Tyl

**Josef Kajetán Tyl** (Kutná Hora, Bohemia, Austriar Inperioa, 1808ko otsailaren 4a - Plzeň, 1856ko uztailaren 11) txekiar antzerkigile, idazle eta aktorea izan zen.

Ikasketak amaitu ondoren, antzerki-konpainia bateko kide izan zen. Antzerki taldea desegin ondoren, errejimendu militar baten bulegoetan lan egin zuen, aisialdian antzezlanak idazten zituen bitartean. 1842an Estatuko Antzokian hasi zen lanean, eta bertan zuzendari, antolatzaile eta egile izan zen. 1833tik, gainera, erredaktore izan zen Txekiako egunkarietan.

1848an sartu zen politikan, iraultzen urtean, eta Austriako Parlamentuko kide hautatu zuten. Txekiar nazioaren Independentziaren aldeko borrokagatik, Estatuko Antzokitik bota zuten. Antzerki konpainia ibiltari batean lan egin zuen berriro, baina ez zuen arrakastarik izan eta bere familia pobrezian erori zen.

Txekiar Pizkunde Nazionalaren egile garrantzitsuenetako bat izan zen. Hogei antzezlan eta eleberri eta ipuin idatzi zituen. Txekiako ereserki nazionalaren egilea da.

## Lan hautatuak 
* *Paličova dcera*
* *Pražský flamendr*
* *Bankrotář*
* *Chudý kejklíř*
* *Jan Hus*
* *Žižka z Trocnova*
* *Krvavý soud aneb kutnohorští havíři*
* *Krvavé křtiny, aneb Drahomíra a její synové*
* *Strakonický dudák*
* *Lesní panna aneb cesta do Ameriky*
* *Tvrdohlavá žena*
* *Jiříkovo vidění*
* *Čert na zemi*
* *Paní Marjánka, matka pluku*
* *Fidlovačka aneb Žádný hněv a žádná rvačka* – Kde domov můj izeneko abestietako bat Txekiar Errepublikako ereserki bihurtu zen 1918an 
* *Slepý mládenec*

## Kanpo estekak
Tarragonako Arkeologia Museo Nazionala

eskuinera|thumb|250x250px|Museoaren eraikin nagusia.
eskuinera|thumb|250x250px|Miracle parkea, atzean Pretori eta Arkeologia Museoa
**Tarragonako Arkeologia Museo Nazionala** (katalanez, *Museu Nazional Arqueològic de Tarragona*, **MNAT**) Tarragona hirian (Katalunia) dagoen museo publiko bat da, hango iragan aberatseko hainbat ondare eta hondakin biltzen dituena. XIX. mendearen erdialdean sortu zen, probintziako museo gisa, Tarraco izeneko hiri erromatarretik eta haren eragin-eremutik iritsitako ondarea berreskuratu, zaindu, ikertu eta ezagutzera emateko xedearekin; horrenbestez, Kataluniako tankera honetako museorik zaharrena da. Museo arkeologikoaz gain, MNATek Museo eta Nekropoli Paleokristauak, Els Munts hiri erromatarra (Altafulla) eta Centcelles villa erromatarra (Constantí) kudeatzen ditu, baita Beràko Arkua eta Eszipioien Dorrea monumentuak eta antzoki erromatarra ere. Helburu horiek betetzeko, hainbat jarduera antolatzen eta hainbat zerbitzu eskaintzen ditu, hala nola aldi baterako erakusketak, hitzaldi-zikloak, mintegiak, berreraikitze historikoko tailer eta jarduerak, argitalpenak eta ikus-entzunezko programak.

Museoan Tarracoko iragan erromatarreko eta kristautasunaren hasierako pieza arkeologikoak daude, baita liburutegi bat ere. Haren bildumetan ikusgai dauden elementu gehienak azken 150 urteetan egindako indusketetan aurkitu ziren.

Museo erromatarren Europako sarearen parte da.

Gaur egun okupatzen duen eraikinera 1960an aldatu zen. Eraikin berri bat da, museo izateko sortua eta harresi erromatarreko horma-atal baten gainean eraikia. Kudeaketari dagokionez, Kataluniako Generalitatearen Kultura Sailaren mendera igaro zen 1982an, Autonomia Estatutua onartu eta eskumenak eskualdatu ondoren. 2003az geroztik, Kataluniako Arkeologia Museoarekin batera, Arkeologia Museoen Erakunde Autonomoaren parte da, zeina Kataluniako ondare arkeologikoaren ikerketa, kontserbazio eta zabalkundeari lotutako ekimenak ahalik eta gehien bultzatzeko eta koordinatzeko helburuarekin sortu baitzen.

## Irudi-galeria 

Mosaic de la Medusa2.JPG|*Medusaren mosaikoa (xehetasuna)*
Mosaic de la Medusa1.JPG|*Medusaren mosaikoa (xehetasuna, Perseo eta Andromeda)*
Pintura amb paó.JPG|*Paumaren horma-irudia*
Nero Julius Caesar.JPG|*Neron Zesar, Germanikoren semea*
Estàtua de Marc Aureli.JPG|*Marko Aurelioren erretratua*
Tarragona - Euterpe.JPG|*Euterpe*

## Erreferentziak 
## Kanpo esteak
Wilmot Redd

**Wilmot Redd** (Marblehead, XVIII. mendearen hasiera - Salem (gaur egun Danvers), Massachusetts 1692ko irailaren 22a) sorginkeriaz akusatutako eta Salemgo sorginkeria prozesuan egikaritutako emakumea izan zen. Marblehead-en exekutatutako pertsona bakarra izan zen.

## Bizitza 
Marbleheaden jaio zen (Massachusetts) Samuel Redd haren senarra arrantzalea zen. Wilmot hirurogeita hamar urtetik gorako emakume pobrea zen, bere izaera txarragatik ezaguna, baina bizilagunentzat sorgina baino, emakume berritsua eta muturluzea.

### Atxiloketa eta epaiketa 
1692ko maiatzaren 28an atxilotu eta Salemera eraman zuten, Mary Walcott, Mercy Lewis eta beste batzuei eragindako sorginkeria-ekintzak leporatuta.

Lehen azterketa maiatzaren 31n izan zen, eta neskatoek Wilmot ikustean izu-atake jasan zuten. Hain minduta ikusteak kezkatzen ez ote zuen galdetu zitzaionean, berak esan zuen "Ezin dut esan", eta gehitu zuen: "Nire iritzia da triste daudela".

Hala ere, kondenatu eta exekutatu egin zuten, 1692ko irailaren 22an, urkatu zituztenen azken taldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
UFO (musika taldea)

**UFO**, Erresuma Batuko heavy metal musika talde bat da. 1968an Londres hirian sortu eta Britainiar Heavy Metalaren Olatu Berriaren talde nagusietako bat izan zen.

## Diskografia 
* *UFO 1* (1970)
* *UFO 2: Flying* (1971)
* *Phenomenon* (1974)
* *Force It* (1975)
* *No Heavy Petting* (1976)
* *Lights Out* (1977)
* *Obsession* (1978)
* *No Place to Run* (1980)
* *The Wild, the Willing and the Innocent* (1981)
* *Mechanix* (1982)
* *Making Contact* (1983)
* *Misdemeanor* (1985)
* ''Ain't Misbehavin'* (1988)
* *High Stakes & Dangerous Men* (1992)
* *Walk on Water* (1995)
* *Covenant* (2000)
* *Sharks* (2002)
* *You Are Here* (2004)
* *The Monkey Puzzle* (2006)
* *The Visitor* (2009)
* *Seven Deadly* (2012)
* *A Conspiracy of Stars* (2015)
* *The Salentino Cuts'' (2017)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Merak

**Merak** honakoa izan daiteke:
* Merak (izarra), Hartz Nagusian dagoen izarra.
* Maserati Merak, 1974 eta 1982 artean ekoiztutako italiar ibilgailua.
* Merak (enpresa), Kanadako petrolio-industriarako software ekoizlea, Schulmbergerrek 1999an erosia.
* Merak (Ladakh), Indiako herria.
* Merak (Banten), Indonesiako portu-hiria
* Merak (Bhutan), Bhutango herria.
* Merakeko tenplua, Javan dagoen tenplu hinduista, Indonesian.
* *USS Merak*, AEBko militarren hainbat itsasontziren izena.
E. B. White

**Elwyn Brooks White** (Mount Vernon, New York, 1899ko uztailaren 11 &ndash; Brooklin, Maine, 1985eko urriaren 1a) estatubatuar idazlea izan zen.

Cornell Unibertsitatean ikasi zuen eta, graduatu ondoren, United Press Internationalen eta zenbait egunkari eta aldizkaritan lan egin zuen, bereziki The New Yorker aldizkarian.

Haurrentzako liburuengatik da ezaguna, bereziki *Stuart Little*, ''Charlotte's Webb* eta **The Trompet of the Swan*.

## Lanak 
* *Less than Nothing, or, The Life and Times of Sterling Finny* (1927)
* *The lady is cold: poems by E.B.W.* (1929)
* *Is sex necessary? Or, why you feel the way you do* (1929)
* *Ho Hum: Newsbreaks from the New Yorker* (1931)
* *Alice Through the Cellophane* (1933)
* *Every Day is Saturday* (1934)
* *Quo Vadimus: or The Case for the Bicycle* (1938)
* *A Subtreasury of American Humor* (1941)
* ''One Man's Meat* (1942)
* *The Wild Flag: Editorials From The New Yorker On Federal World Government And Other Matters* (1943)
* *Stuart Little* (1945)
* *Here Is New York* (1949)
* *Charlotte's Web* (1952)
* *The Second Tree from the Corner* (1954)
* *The Elements of Style*, William Strunk Jr.rekin batera) (1959)
* *The Points of My Compass* (1962)
* *The Trumpet of the Swan* (1970)
* *Letters of E.B. White* (1976)
* *Essays of E.B. White* (1977)
* *Poems and Sketches of E.B. White* (1981)
* *Writings from "The New Yorker"* (1990)
* *In the Words of E.B. White* (2011)
* *The Fox of Peapack*
* *Farewell to Model T*
* *An E.B. White Reader''.  Edited by William W. Watt and Robert W. Bradford

## Kanpo estekak
Paltamo

thumb|250px|Paltamoko eliza.
**Paltamo** (suedieraz **Paldamo**) Finlandiako udalerri bat da, Kainuu eskualdean kokatua. Azken urtetan biztanleriaren kopurua jaisten ari da. Izenak «galipot-potea» esan nahi du.

## Ezaugarriak 
2004an, 4.219 biztanle zituen, eta 1.138,98 km² inguru; horietatik 215,57 km² ura dira (biztanleria-dentsitatea: 4,6 biztanle km²koa da). Udalerria elebakarra da finlandieraz, eta bi azpi-erakunde ditu: Kontiomäki eta Paltamo. Kontiomäkik 600 biztanle inguru ditu.

## Historia 
Inguruan antzinako aztarnak aurkitu dira, esaterako, 8.500 urte dituen hartza itxura duen arma bat. 1552an, Gustavo I.a Suediakoa erregeak  dio orden de sobre qué áreas del Oulu aintzira bezalako inguruak birpopulatu behar zirela agindu zuen; ondorioz, 140 familia herria utzi zuten. 1555ean 133 familia gelditzen ziren Paltamon. 

## Ondarea 
Paltamoko eliza 1726an eraiki zen. Egilea Johan Simonpoika Knubb izan zen. Inguruko laugarren eliza izan zen.

## Paltamotarrak 
* Eino Leino, Finlandiako literaturaren idazle garrantzitsuenetariko bat, Hövelön jaio zen, 1878an.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paltamoren webgune ofiziala.
Kajaaniko gaztelua

**Kajaaniko gaztelua** () Kajaani ibaiaren Ämmäkoski uhartean eraiki zen, Kajaani erdialdean, Finlandian, 1604 urtean, XVII. mendean. Gaur egun, gazteluaren erorkinak baino ez dira geratzen.

## Historia 
Gazteluak administrazio-zentro, espetxe eta laguntza militarrerako gune gisa funtzionatzen zuen. Gazteluko presorik ospetsuena Johannes Messenius historialaria izan zen, 1616tik 1635era gazteluak eskaintzen zituen baldintza txarretan bizi behar izan zuena. Iparraldeko Gerra Handian, indar errusiarrek gaztelua setiatu zuten zenbait hilabetez, azkenean, elikagai, egur eta munizio faltagatik, okupatzaileak errenditzera behartu zituzten arte. Handik gutxira, errusiarrek gaztelua leherrarazi zuten eta bertako biztanleak Errusiara eraman zituzten espetxeratuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narbona Dacal

**Narbona Cenarbe** edo **Narbona Dacal** edo '''D'Arcal** (**Cenarbe'*, ¿? – Zaragoza, 1498ko otsailaren 12a) XV. mendeko sendalaria izan zen, Inkisizioak prozesatu eta kondenatua, sorginkeriaz akusatua.

## Sorginkeria salaketak 
Landare eta substantzia sendagarrien erabilerari buruzko sekretuak zituen familia batekoa zen Dacal, eta bi neba-arreba zituen, Juan eta Maria (hauei ere sorginkeria egotzi zieten). Juan de Portañyarekin ezkonduta zegoen, baina hark utzi egin zuen eta bakarrik bizi zen, bere kabuz.

1498an, Cenarbeko bizilagun batek esan zuen bere bilobak gaixotasun larri bat gainditu zuela San Cebriani eskainitako oroitzei esker. Hil eta gutxira, beste bilobetako bat gaixotu zen, eta haren familia atsekabetuta zegoen, ez baitzegoen hildako biloba otoitz egiteko. Dacalek, ordea, burla egiten zien sinesmen horiei, eta landare bidezko sendabidea gomendatu zion familiari. Hori dela eta, herriko beste bizilagun batzuek adierazi zuten Narbonak landereak erabiliz sorgindu zituela abortuak eraginez herriko emakumeei, eta elizan lapurretan aritzera behartu zituela. Gainera, esan zuten ez ziela uzten Sakramentu Santua ikusten, haren ordez orban beltza ikustera behartuz, hostia aldarean altxatzen zenean.

Guirandana de Layrekin gertatu zen bezala, auzokoen salaketek emakume horiek justiziaren aurrera eraman zituzten eta Villanugako sorginak izena jarri zieten.

## Inkisitoriala eta epaia 
1498ko otsailaren 12an hasi zen Cenarben Narbonaren aurkako Inkisizio-prozesua, eta delitu hauek egotzi zizkioten:*"Dize el dicho procurador fiscal que la dicha denunciada, usando del dicho officio de bruxa, ha dado pozonyas a muchas personas y a otras fazía fetillerías y sortilegios, por loqual algunas de las dichas personas morían y otras quedavan baldadas, otras ladravan en la Yglesia y en otras partes como perros y otros animales, y otras vezes estando en la Yglesia no veyan el Corpus quando se alçava y si lo veyan lo veyan muy negro y todo esto prevenía a causa de los fetillos y pozonyas que la dicha demandada ha dado y dava a la[s]dichas personas. Y esto es verdad".''Zaragozako Artxibo Historiko Probintzialean gordeta dagoen Narbonaren aurkako prozesuaren espedientearen arabera, sorginkeria delituagatik sutan hiltzera kondenatu zuten, eta Aljaferiaren Jauregian erre zuten.

## Ikus, gainera 
* Guirandana de Lay.
* Villanugako sorginak

## Erreferentziak
Phecda

**Phecda** edo **Gamma Ursae Majoris** (**g** **Ursae Majoris**, laburtua **Gamma** UMa, g UMa), Hartz Handiko konstelazioko izarra da. 1943az geroztik, beste izar batzuk sailkatzeko erabiltzen diren ainguratze-puntu egonkorretako bat izan da izar honen espektroa. *Hipparcos* astrometria-satelitearen paralaxiaren neurketetan oinarrituta, Eguzkitik 83,2 argi urtera (25,5 parsecs) dago.

Ipar hemisferioko behatzaile gehienentzat ezagunagoa da Idi-ohoinaren osatzen duen behe-ezkerreko izarra delako, Alpha Ursae Majoris (Dubhe, goiko eskuineko aldean), Beta Ursae Majoris (Merak, beheko eskuineko aldean) eta Delta Ursae Majoris (Megrez) ondoan. Asterismo ezagun horretako beste lau izarrekin batera, Phecdak Ursa Major talde mugikorra izeneko izar-elkarte lausoa osatzen du. Taldeko beste izarrak bezala, sekuentzia nagusiko izarra da, Eguzkia, beroagoa, distiratsuagoa eta handiagoa den arren.

Phecda Mizar–Alcor sistema izarretik nahiko gertu dago fisikoki. Bien arteko distantzia 8.55 argi-urte (2.62 pc) da gutxi gorabehera; biak baino askoz hurbilago daude Eguzkitik. Beta Ursae Majoris izarra Gamma Ursae Majoris izarretik 11.0 argi-urtera dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Merak (izarra)

**Merak** (β Ursae Majoris / β UMa / 48 Ursae Majoris) Hartz Handiaren  konstelazioko izarra da. Bayerren izendapenean «Beta» izena izan arren, konstelazioko bosgarren izar distiratsuena baino ez da, eta haren itxurazko magnitudea +2,34 da.

Merak familiako izar oso ezaguna da Ipar hemisferioko behatzaileentzat, izar «apuntatzaile» gisa. Izan ere, Dubherekiko (α Ursae Majoris) osatzen duen lerroa luzatzean, Polarisera iristen da, iparrizarra.

## Izena 
Merak izena, **Mirak** bezala ere idatzia, arabierazko maraq-etik dator, «solomoak», hartzaren gorputzean duen kokapenagatik.

Antzinako Grezian **Helike** izenaz ezaguna izan liteke, Hartz Nagusi osoak ere hartzen zuen izenetako bat. Txinan **Tien Seuen** deitzen zioten, «esfera armilarra»; hinduentzat, berriz, **Pulaha**, zazpi Rishisetako bat. Euskaraz, idi-ohoinak asterismoa sortzen duen bi idietako baten parte izango litzateke.

## Ezaugarri fisikoak 
Eguzkia bezala, Merak sekuentzia nagusiko izarra da, baina hau baino handiagoa eta beroagoa. A1V motako espektro-motakoa, 9.000 K-ko tenperatura du, eta eguzki-argitasuna baino 69 aldiz handiagoa den distira egiten du.
Eguzkiak baino 2,7 aldiz masa handiagoa du, eta 300 milioi urte dituela kalkulatzen da.
Hauts-disko batez inguratuta dago Merak, Vega edo Fomalhaut bezala. Saturnoren orbitaren antzeko tamaina du disko horrek, eta hura osatzen duten hauts-partikulek ehunka K-ko tenperatura dute, gure planeta-sisteman aurkitutako tenperaturaren antzekoa.
Merak orbitatzen ari diren planetak aurkitu ez diren arren, hautsak adierazten du planetak eratzeko prozesuan egon daitezkeela, ez badira jada sortu.

Eguzki-sistematik 79 argi-urtera, Merak Hartz Nagusiko izar-elkarteko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius salor

***Cortinarius salor*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate eskaseko jangarria. Urria Euskal Herrian. Mixacium bat da, hau da, kapela eta oin likatsua, more kolorekoak kapela, orriak eta oina, erraboilduna, eta orriak zabal.

Sinonimoak: *Gomphos salor*, *Myxacium salor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila eta azkenik laua. Gainazala leuna, likatsua, mingotsa ez dena, morea, okre kolorerako joera du, batez ere erdian.

**Orriak:** Kolore morea dute, kapelaren kolore berea gaztetan, esporak heltzen direnean marroi-kanela kolorea hartzen dute. Oso zabal, eta 1 edo 2 orritxorekin tartean.

**Hanka:** Likatsua, zilindrikoa edo klabiformea, 4-12 x 0,5-2 cm-koa, kapelaren kolore berekoa, baina esporak direla eta goiko aldean okrez tindatutako gortina hondarrekin eta oinarria mehetua dagoen erraboil batekin.

**Haragia:** Zuria, tonu biolazeoekin. Usain eta zapore hautemanezinak.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina ez da preziatua, bere itxuragatik eta lirdingatsua delako.

### Nahasketa arriskua 
Erraz ezagutzen da, bere lila kolore ederragatik eta oinaren eta kapelaren lirdinga handiagatik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, bai hostoerorkorren basoetan , bai mendiko koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Islandia, Errusia, Papua Ginea Berria, Japonia, Taiwan, Zeelanda Berria, Kamerun.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius salor 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius salor 2.jpg
Fitxategi:Cortinarius salor 3.jpg
Fitxategi:Cortinarius salor 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak