open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neue Pinakothek

**Neue Pinakothek** (ahoskera: [ˈnɔɪ̯ə  pinakoˈteːk], euskaraz: *Pinakoteka Berria*) Alemaniako Munichen dagoen arte museo bat da.

XIX. mendeko Europako artea du ardatz, nahiz eta XVIII. mende amaierako adibideak ere baditu. XIX. mendeko arte museorik garrantzitsuenetakotzat hartzen da, Van Gogh, Paul Gauguin eta Gustav Klimt-en margolanengatik famatua.

Alte Pinakothek eta Pinakothek der Moderne-rekin batera, Municheko Kunstareal-en (*Arte Barrutia*) parte da.

## Historia 
[ezkerrera|thumb| Neue Pinakothek, [1880]]
ezkerrera|thumb| Die Neue Pinakothek
ezkerrera|thumb| Kunstareal Munichen
Museoa Luis I.a Bavariakoa erregeak sortu zuen 1853an. 1905 eta 1914 artean, *Tschudi Contribution* deritzonak bilduma inpresionista apartak bidali zituen museora. Hugo von Tschudi, *Estatu bildumazale*-ko zuzendariak, berrogeita lau koadro, bederatzi eskultura eta hogeita bi marrazki eskuratu zituen, gehienak artista frantses berriek egindakoak.

1915ean museoa Bavariako estatuaren parte bihurtu zen. 1930ean aldi baterako erakutsi zuen, mundu mailaan lehenbiziko aldiz, gaur egun ezaguna den Thyssen-Bornemisza bildumako 400 margolan inguruko nukleoa.

Jatorrizko eraikina Bigarren Mundu Gerran suntsitu zuten, baina 1981ean Alexander Freiherr von Brancak diseinatutako eraikin berria ireki zuten.

## Galeria 

Fitxategi:Goya - Don José Queraltó.jpg|Francisco de Goya —*Don José Queraltóren erretratua Armadako mediku gisa*
Fitxategi:David98.jpg|Jacques-Louis David —*Anne-Marie-Louise Thélusson, Sorcyko kondesaren erretratua*
Fitxategi:Gainsborough-Mrs. Thomas Hibbert.jpg|Thomas Gainsborough —*Thomas Hibbert andrearen erretratua*
Fitxategi:Friedrich Overbeck 008.jpg|Friedrich Overbeck —*Italia eta Germania alegoria*
Fitxategi:Max_Liebermann_Boys_Bathing.jpg|Max Liebermann —*Mutilak bainatzen*
Fitxategi:La Seine à Argenteuil.jpg|Claude Monet —*Argenteuileko zubia*
Fitxategi:Paul Gauguin 062.jpg|Paul Gauguin —*Te tamari no atua*
Fitxategi:La Tranchée du chemin de fer, par Paul Cézanne.jpg|Paul Cézanne —*Trenbide baten obretako paisaia*
Fitxategi:Don Quichotte Honoré Daumier.jpg|Honoré Daumier —*On Quixote eta Santxo Panza* c. 1868
Fitxategi:Bertel Thorvaldsen Kopf eines Kriegers ca. 1812-18-1.jpg|Bertel Thorvaldsen—*Gerlari burua* c. 1812
Fitxategi:Auguste Rodin Der Mann mit der zerbrochenen Nase 1863-1.jpg|Auguste Rodin—*Sudurra hautsita duen gizona* c. 1863
Fitxategi:Van Gogh Twelve Sunflowers.jpg|Vincent van Gogh —*Hamabi ekilore dituen loreontzia* c. 1889

## Kanpo estekak
Sofia Sidorova

**Sofia Petrovna Sidorova**, , (Jakutsk, Errusiar Inperioa, 1904ko abuztuaren 7a - *ibidem*, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1951ko urtarrilaren 23a) sobietar politikaria izan zen. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide zela, Jakutiako Sobietar Errepublika Autonomo Sozialistako Sobiet Goreneko Presidiumaren lehendaria izan zen 1938 eta 1947 bitartean.

Lanaren Bandera Gorriaren Ordena eman zioten egindako lanagatik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
María Antonia Zorraquino

eskuinera|thumb|260px|Maria Antonia Zorraquino, laborategian mikroskopio batetik begiratzean kimika ikastea erabaki zuen.

**María Antonia Zorraquino** (Zaragoza, 1904 -ib., 1993ko azaroaren 22a) biokimikaria  eta ikertzailea izan zen.

## Biografia 
Bere familiak txokolate-fabrika bat zuen eta aita emakumeen hezkuntzaren alde zegoen.  María Antonia hiru urtetik Señoritasko Goi Mailako Eskolara joan zen, eta hantxe ikasi zituen, besteak beste, frantsesa eta matematika. Beste eskola batzuetatik igaro ondoren, batxilergoa  Zaragozako Institutu Orokorrean eta Teknikoan egin zuen.

Hasieran, zientziak gehiago interesatzen zitzaizkion, baina, aitaren lagun Rocasolano doktorearen laborategian mikroskopioaren bidez 'begiratu' zuenean, argi izan zuen kimika ikasi nahi zuela, elkarrizketa batean azaldu zuen bezala.

Ikerketa Biokimikoen Laborategian lan egin zuen, Gregorio Rocasolanoren zuzendaritzapean. 1931n, Juan Martín Sauras Zaragozako Unibertsitateko Kimikako katedradunarekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen: Juan, 1932an jaio zena, María del Pilar, 1933an jaio eta hil zena, eta M. Antonia, 1948an jaio eta Zaragozako Unibertsitatean Espainako Hizkuntza katedraduna dena.

Kimikako Laborategian lanean jarraitzea nahi zuen arren, ezin izan zuen, senarrak ez baitzuen egokitzat jo emakume ezkondu batek etxetik kanpo lan egitea. 1993ko azaroaren 22an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veloute saltsa

thumb|Zigala Veloutea edo krema saltsa

**Veloute saltsa** edo **krema saltsa** Roux (gurin eta gari-irina minutu batzuetan egosia) zuri edo ilun bati salda zaporetsu bat gehituz lortzen den saltsa. Sukaldaritza Frantziar   klasiko bat da  eta aldaera desberdin asko ditu. 

## Veloute saltsa edo krema saltsaren prestaketa 
#### Velute saltsa egiteko pausoak 
# Litro saldarako 40 g. gurin eta 40 g.  irinarekin roux bat egin.
# Roux hau sutan dagoelarik, arrain, itsaski, barazki, hegazti, haragi salda,  beroa edo beste edozein likido lurrintsu gehitu  hagatxoarekin irabiatzen dugun bitartean.
# Irakiten hasitakoan zuzendu

#### Velute saltsaren erabilerak 
Barazki, arrain edo haragi prestaketa desberdinen saltsa moduan erabiltzeko

#### Velute saltsatik eratorritako beste saltsak 
* Alemaniar saltsa
* Txanpiñoi saltsa
* Chaud-Froid saltsa zuria
* Chivry saltsa
* Ciboulette saltsa
* Estragoi saltsa
* Poulette saltsa
* Suprema saltsa

## Ikus, gainera 
*Prestaketak/Saltsak
*Saltsa,_Zopa,_Salda_eta_Gelatina_errezetak

## Kanpo estekak
Beurre blanc

thumb|Gurin zuri saltsa gari zainduriekin
**Beurre blanc saltsa**  ozpin eta ardo zuri lurrina duen tipulatxa, gurin eta esne gainez emultsionatutako  saltsa da. Frantziako sukaldaritza klasikoan garrantzi handikoa izan da.

## Sukaldeko prestaketa 
### Beurre blanc saltsa burutzeko aholkuak 
# Tipulatxa, ozpina eta ardo zuria batera murriztuko ditugu lehortu arte.
# Esne-gaina gehitu eta hau ere murrizten utziko dugu.
# Gurin zati oso hotzak gehitzen joango gara saltsa krematsu bat lortu arte.
# Saltsa honi amaieran mota guztietako espezia eta belar usaintsuak, barazki pureak, boilurra, arrain salda gehitzea badago, saltsa desberdinak lortuz.

### Beurre blanc  saltsaren erabilerak 
Arrain eta barazkietan saltsa moduan erabiltzen da.

### Beurre blanc saltsatik eratorritako saltsak 
Choron saltsa, Foyot saltsa.

## Kanpo estekak
Wishmaster (filma)

***Wishmaster*** (euskaraz *Desioen Jauna*), 1997ko Robert Kurtzman estatubatuarrak zuzenduta fantasia eta beldurrezko film bat da. Tammy Lauren, Andrew Divoff, Kane Hodder, Tony Todd eta Robert Englund aktoreek antzeztu zuten.

Wishmaster film saileko lehen atala da eta *Wishmaster 2: Evil Never Dies* (1999), *Wishmaster 3: Beyond the Gates of Hell* (2001) eta *Wishmaster: The Prophecy Fulfilled* (2002) jarraipenak ditu.

## Argumentua 
Aspaldi, Jainkoak Zerua eta Lurra sortu zituenean, Djinn izeneko deabruzko izakiez beteriko leku bat ere sortu zuen. Orain, Djinnek gizakien desioei erantzuteko beren bizilekutik ihes egin dute. Gizakien ametsak bihurrituz, Djinnek buruak odol eta hilketa arrastoa uzten doa, bitartean gure munduan sartzeko aukeraren zain dadoela... berau aske uzten duen gizakiak haren hiru desioak erabiliz gero iritsiko den aukera. 

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Tammy Lauren: Alexandra Amberson
* Andrew Divoff: Jenioa / Nathaniel Demerest
* Robert Englund: Raymond Beaumont
* Chris Lemmon: Nick Merritt
* Wendy Benson: Shannon Amberson
* Tony Crane as: Josh Aickman
* Jenny O'Hara: Wendy Derleth
* Ricco Ross: Nathanson tenientea
* Gretchen Palmer: Ariella

### Kameoa 
* Angus Scrimm: Narratzailea (ahotsa bakarrik)
* George 'Buck' Flower: Etxegabea
* Ted Raimi: Ed Finney
* Kane Hodder: Merritten zaindaria
* Tony Todd: Johnny Valentine
* Reggie Bannister: Botikaria
* Joseph Pilato: Torelli
* Dennis Hayden: Segurtasun zaindaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gure aitak

**Gure aitak amari** edo **Nire aitak amari** euskal kantu herrikoia da eta jatorrizko izenburua **Gure aitak** da. Doinuaren eta hitzen sortzailea ezezaguna den arren, Resurrección Maria de Azkuek Oiartzungo inguruetan bildutako obra da. Autore berak bildutako bertsioan, lehen bertsoa soilik aurki daiteke, ahozko tradizioan ordea, zenbait bertsok osatzen dute abestia. Azkuek berak egin zuen abestiaren lehen argitalpena 1935-1947 urte bitartean, Euskalerriaren yakintza liburuan. Kanta 1947an argitaratu zen, *Euskalerriaren yakintza* bildumaren laugarren liburukian.. Bildu zituen ahotsen artean, Irene Aldalur ermuarrak, **Gure aitak** amari kantua abesten du. Orain arte entzuna izan ez den doinua erabiltzen du Irene Aldalurrek grabaketan.

## Testuinguru historikoa 
Resurrección Maria de Azkuek bildua izan zenez, Euskal Pizkundean kokatu genezake, 1876tik 1936ko denbora artean, hain zuzen ere. Karlistaldien amaierarekin batera, Euskal Herriak aldaketa sozial ugari jasan zuen garai hartan eta esan genezake, tradiziotik modernitate baterako transizio bidean zebilela. Euskalerriaren Yakintza liburuak data zehazten laguntzen du, izan ere, 1945 eta 1957 artean bilduak izan baitziren liburuko orrialdeetan dauden kantuan. Arestian aipatu bezala, Azkuek zioenez **Gure aitak** kantua ez zen antzinakoa, horregatik, ondorioztatu daiteke XX. mendearen hasieran sortua izan zela doinua.

Garai hartan musika biltzen eta dokumentatzen aritu ziren zenbait idazle zeuden, haien artean, Resurreccion Maria de Azkue. Espainiako Errepublikak gerrako eta ondorengo desolazioa ekarri zuen.

## Grabatutako bertsioak 
Egun, kantu herrikoi honen bi bertsio gailentzen dira: Kepa Junkera trikitilariarena eta Oskorri euskal folk taldearena. Bi kasuetan, letraren bertsio berberari eutsi diote.

Pirritx, Porrotx eta MariMotots pailazo taldeak, hitzen bertsio berria plazaratu zuen 2017an, *Borobilean* izeneko liburu-diskoan, hain zuzen ere. Bertan, genero ikuspegi berria eskaintzen diote kantuari. Letra sortzerakoan, kontuak izan dituzte azken boladan pedagogiaren gainean irten diren gaiak.

## Erreferentziak
Jules Supervielle

**Jules Supervielle** (Montevideo, 1884ko urtarrilaren 16a - Paris, 1960ko maiatzaren 17a) uruguaiar frantziar olerkaria izan zen.

Bere gurasoak Jules txikitan hil ziren eta osaba-izebekin bizitzera joan zen. 1894an Frantziara joan ziren. Literaturan aritu zen eta Lehen Mundu Gerran borrokatzera joan behar izan zuen. Gerra amaitu ondoren olerkigintza argitaratu zuen berriro. Poesian surrealismoaren aurka agertu zen eta idazkera automatikoa baztertu zuen, baina poesia modernoaren beste teknika batzuk erabili zituen. 1940ko hamarkadako literatur mugimenduen eta René Char, Henri Michaux, Saint-John Perse edo Francis Ponge bezalako autoreen aitzindaria izan zen.

## Lan hautatuak 
* 1919. ''Les poèmes de l'humour triste* (olerkiak)
* 1922. *Débarcadères* (olerkiak)
* 1923. *L'Homme de la pampa* (eleberria)
* 1925. *Gravitations* (olerkiak)
* 1926. *Le Voleur d'enfants* (eleberria)
* 1928. *Le Survivant* (eleberria)
* 1930. *Le Forçat innocent* (olerkiak)
* 1931. *L'Enfant de la haute mer)* (ipuinak)
* 1932. *La Belle au bois* (antzezlana)
* 1933. *Boire à la source* (eleberria)
* 1934. *Les Amis inconnus* (olerkiak)
* 1936. *Bolivar* (antzezlana)
* 1938. *La Fable du monde* (olerkiak)
* 1947. *Le Petit bois et autres contes*, Paris, édité par Jacques et René Wittmann
* 1948. *Robinson* (antzezlana)
* 1949. *Shéhérazade* (antzezlana)
* 1949. *Oublieuse mémoire* (olerkiak)
* 1959. *Le Corps tragique* (olerkiak)
### Berrargitalpenak 
* 1996 : *Œuvres poétiques complètes'', sous la direction de Michel Collot, Gallimard, collection de la Pléïade, , 

## Kanpo estekak
Italia Turrita

[thumb| *Italia Turrita* estatua [Reggio di Calabria|Reggio Calabrian kokatua.]]
thumb| Italiak Trieste eta Trento besarkatzen ditu.
**Italia Turrita** Italiako pertsonifikazio edo alegoria nazionala da, bere jatorria Antzinako Erromaren garaian duena, eta bere ezaugarri nagusia, Goi Erdi Aroan eskuratua, horma-koroa da (hortik datorkio izena *turrita* edo "dorreekin" italieraz) Erdi Aroko jatorri komunaleko italiar heraldika zibikoaren tipikoa. 

Italia Turrita ohiko ezaugarri mediterraneoak dituen emakumea da, aurpegi irribarretsua, ile iluna eta edertasun dotore eta idealizatua dituena. Askotan galburu eskukada bat (emankortasunaren ikurra eta Italiako nekazaritza ekonomiaren erreferentzia), balantzadun ezpata bat (justiziaren metaforak) eta kornukopia (ugaritasunaren alegoria) ditu eskuetan.  Faxismoaren garaian liktore sorta bat izan zuen .

## Stella d'Italia 
Bere buruaren gainean sarritan bost puntako izar distiratsu bat irudikatzen da. Italiako antzinako ikur sekular bat da, nazioa babestu bide zuena, ''Stella d'Italia* (Italiako Izarra) izenez ezagutzen dena. Italiaren Batasunaren ikonoa, 1870etik 1890era Italiako Erresumaren armarriaren gandorrean erabili zen eta 1948an Italiako Errepublika jaiotzean onartutako egungo Italiako armarriaren oinarrizko elementua da. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1958ko maiatzaren 25eko *La Domenica del Corriere'' -ren azala, non Italia Turrita hauteskundeetan bozkatzen irudikatu zen.
Pinudi-onddo hori

**Pinudi-onddo horia** (*Suillus flavidus*) *Suillaceae* familiak onddo espezie bat da. Jan daiteke, baina tamaina txikia, bakantasuna eta paper ekologiko ona duenez, komeni da desagertzetik babestea, eta ez da komeni biltzea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm arteko diametrokoa, gaztetan konikoa edo kanpai formakoa, ondoren zabaldu egiten da eta erdian titi bat geratzen zaio. Lehenik hori-limoi zurbil kolorekoa eta gero arre-horixka zikina. Azala likatsua da eta erraz zuritzen da.

**Tutuak:** Lehenik hori zikin kolorekoak, gero oliba-antzekoak, nahiko luzeak, dekurrenteak, bereizten zailak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Zabalak, angelutsuak, lehenengo horiak, gero arre-olibara pasatzen dira.

**Hanka:** Luzea, mehea, bihurria, liraina, eraztun likatsua, hori zurbila eraztunetik gora eta pikor hori zurbilez apaindua, azpitik arre-horixka zikindua. Oinaren oinarria zurixka du, eta haragia irmoa eta haritsua.

**Haragia:** Biguna kapelan, hori zurbil kolorekoa, arrosaz zikinduta azalaren azpian. Usaina ahula du eta zaporea pixka bat garratza.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko “su”, “suis” txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez, edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Flavidus* epitetoa latinetik dator, horia esan nahi duen “flavus” hitzetik. Bere kolore horixkagatik.

## Jangarritasuna 
Nahiko kaskarra da sukalderako.

### Nahasketa arriskua 
*Suillus elegans* onddoarekin, baina hau handiagoa da, horia edo laranja kolore bizikoa. Eta alertzeetan (*Larix decidua*) hazten da. *Suillus tridentinus* espeziearekin ere nahas daiteke, honek kapela eta tutuak laranja kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Nahiko urria da, eta abuztuan eta irailean agertu ohi da koniferen goroldiotan.

### Banaketa eremua 
Jatorriz Europakoa. Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, pinudi-onddo horia desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uníos Hermanos Proletarios

[thumb|275x275px| [Espainiako Gerra Zibila|Gerra Zibileko tanke errepublikano bat "UHP" siglarekin.]]
**"UHP"** ( '*** , **UHP** ) Asturiasko Federazio Sozialistak, Unión General de Trabajadores (UGT) eta Asturiasko, Leongo eta Palentziako Lan Konfederazioko Eskualdeko Lan Konfederazioek ( CNT ) sinatutako lan aliantzan sinbolizatutako leloa izan zen. Langile eta Nekazari Blokea eta Espainiako Ezker Komunista 1934ko otsailean  1934ko martxoaren 28an Asturiasko **CNT-UGTren artean*' sinatutako agiri bat egon zen. 

## Historia 
Hasiera batean, *UHP* akronimoa sortu zen, berez, beste esanahi bat zuten talde sindikalen oinarrien artean: "''Union Horse' Power*". Izan ere, garai hartan erabiltzen zituzten makina gehienak fabrikazio ingelesekoa ziren, eta haren gaitasunetatik zetozen identifikazio teknikoko plakek eta legendak zuten potentzianabarmentzen zuten. Hortik sortu zen "Uníos Hermanos Proletarios" eslogana, Amador Fernándezek egina.

UHP, Asturiasko Federazio Sozialista, Langileen Batasun Orokorra (UGT) eta Asturiasko, Leongo eta Palentziako Eskualdeko Lan Konfederazioak, (CNTk), Langileen eta Nekazarien Blokea eta Espainiako Ezker Komunista. Irailean, Espainiako Alderdi Komunistak atxikimendua eskatu zuen. Hala ere, hori ez zen onartu harik eta bere eskaeratik antitrotskirekin zerikusia zuen guztia kendu zen arte; izan ere, sozialistek eta anarkistek ulertu zuten ekintza-batasuna funtsezkoa zela eta ez zela barne-alderdirik egongo.

Iraultzaileek Asturiasko Iraultzan hartu zuten eslogana 1934ko urrian, Asturiasko proletalgoaren ekintza-batasuna eta haren joerak ordezkatuz.

Geroago, Espainiako Gerra Zibilean errepublikarren eta haien aldekoen aldarrikapen erregularra izan zen. *El Siglo Futuro*  egunkarian agertu zen aipamen hau: "Elkar agurtzen dute ukabil itxi baten agurrarekin, eta susmagarriak atxilotzeko "gelditu" hitzaren ordez, abangoardian "PHU" pasahitza erabiltzen dute, "UHP" hitzarekin erantzuten dena. Badirudi hasierako horiek *Unión Proletaria Hispana* hitzei dagozkiela". 

## Argitalpena 
*UHP*k egunkari bat argitaratu zuen Guadalajaran, UHP izenekoa, *Milicias* *Alcarreñas Antifascistas*. Geroago, *UHP'' Guadalajarako Poloetako Armada deitzen zen.  Lehen alea 1936ko abuztuaren 12an argitaratu zen eta 1937ko urtarrilera arte iraun zuen. Guztira 24 zenbaki atera ziren, eta haien prezioa 10-15 zentabo bitartekoa izan zen.

## Bestelako datuak 
* Puerto Realen, Cádizko probintzian, kale batek "Unión de Hermanos Proletarios" du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izium

**Izium** (; ) –kasu urritan, **Izum** edo **Izyum** bezala ere erromanizatua– Ukraina ekialdeko Kharkiv Oblasteko Donets ibaiaren arroan dagoen hiri bat da. Izium oblast-hiriburuaren –Kharkiven– 120 kilometrotara dago kokaturik, hego-ekialdean. Iziumek, gainera, 45,884 biztanle ditu 2021eko estimazioen arabera.

2022ko apirilaren 1etik aurrera, hiria Errusiako okupazio militarpean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huliaipole

**Huliaipole** () Ukrainako Zaporizhzhia Oblasteko hiri bat da, Huliaipole Raioneko administrazio-zentro gisa balio duena eta Nestor Makhno ukrainar iraultzaile anarkistaren jaioterria dena. 2021eko estimazioen arabera, 13,070ko biztanleria du ere.  

Errusiako Indarrek 2022ko martxoaren 10a baino lehen eraso zuten Huliaipole, 2022ko Errusiako Ukrainako inbasioaren testuinguruan; ondorioz, hiriak kalte handiak jasan zituen. Egun, hiria Ukrainaren eta Ukrainaren lurralde okupatuaren arteko Donbasseko guduaren kontaktu-lerroan dago kokaturik.

## Kanpo estekak
Dora Yates

**Dora Esther Yates** (Liverpool, 1879ko azaroaren 26a – 1974ko urtarrilaren 12a) bibliografo britainiarra izan zen, hizkuntzalari eta ikertzailea ijitoen erromaniera hizkuntzan. Judua jatorriz, ijitoen erromani kulturarekin lotura estua izan zuen bizitza guztian, eta Britainia Handiko ijitoen elkarteen partaide izan zen 20. mendean.

## Bizitza 
Yates 1879an jaio zen Liverpoolen. Hannah (Keyser) eta George Samuel Yates-en zortzi haurretako bat izan zen. Ingelesa eta hebreera irakurtzen eta idazten ikasi zuen bere kasa bost urte bete baino lehen, eta 16 urte zituenean jada unibertsitatean zegoen. Arrakasta izan zuen unibertsitatean, eta han hainbat hizkuntzatako aditua bilakatu zen (gotikoa, alemana, anglosaxoia eta ingeles zaharra) eta erromani komunitatearen berri ere ikasi zen. 

Ingalaterran gradu mailako unibertsitate titulu bat lortu zuen lehen emakume judua izan baitzen. Hitzez menderatzen zituen frantsesa, ingelesa, alemana eta erromanieraren dialekto nagusiak.

John Sampsonek osatu zuen *The Dialect of the Gypsies of Wales* liburuan kolaboratzaile funtsekoa izan. Galesko erromanieran eta Ingalaterrako erromanieran aditua bilakatu zen.

## Erreferentziak
Komenentziako pabiloi

[thumb|right|[Zipreko bandera daraman kargaontzia.]]
**Komenentziako pabiloia** itsasontzi batek jasota daraman bandera da, itsasontziaren jabearen estatukoa ez dena. Beste estatu bateko bandera erabiltzeko, arrazoi ekonomiko edo administratiboak izan ohi dira gehienetan. Herrialde horiek gutxieneko kontrolak dituen erregistro-sistema bat eskaintzen dute, baita jatorrizko herrialdearekiko abantaila ekonomiko garrantzitsuak ere. Horiei ere erregistro irekiak deitu zaie.

Enpresa armadoreek komenientziazko banderak bilatzen dituzte kostu operatiboak murrizteko eta segurtasunari edo tasa fiskalei dagokienez erregulazio zorrotzak saihesteko, bestela ordainketa gehigarria bete beharko bailukete.

Estatu askok kabotajean aritu nahi duten enpresei, hau da, herrialde bereko bi porturen arteko garraioari, trafiko horren eraginpean dauden ontziek bandera nazionala izan dezatela eskatzen diete, komenentziako pabiloi bat erabiltzeak ekarriko lukeen tranpa saihestuz.

## Munduko komenentziako pabiloirik zabalduenak 
* Panama
* Bahamak
* Liberia
* Malta
* Zipre
* Kerguelen uharteak
* Marshall Uharteak
* Holandarren Antillak
* Bermudak
* Bolivia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Jay

**John Jay** (New York, 1745eko abenduaren 12a - Bedford, New York, 1829ko maiatzaren 17a) estatubatuar politikari, epaile eta diplomazialaria izan zen.

Abokatu lanbidez, Estatu Batuetako erresistentzia antolatu zuen bidegabetzat jotzen zituzten britainiar legeen aurka. Lehen Kontinental Biltzarreko kide hautatu zuten, eta Kontinental Elkartea sinatu zuen. Bigarren Kontinental Biltzarreko kide ere izan zen, eta bertako lehendakari izan zen. 1779tik 1782ra enbaxadore izan zen Espainian eta Espainiako finantza-laguntza lortu zuen. Estatu Batuen independentzia onartu zuen Parisko Itunaren negoziatzaileetako bat ere izan zen. Gerra amaitu ondoren, Kanpo Arazoetako idazkaria izan zen.

Gobernu indartsu eta zentralizatu baten aldekoa izan zen, eta Estatu Batuetako Konstituzioa New Yorken onartzearen alde lan egin zuen. 1789tik 1795era Estatu Batuetako Chief Justice izan zen eta 1795etik 1801era New York estatuko gobernadorea. Gobernadore gisa esklaboak emantzipatzeko legedia onartu zuen, nahiz eta esklaboen jabe izan zen gutxienez 1800 arte.
Denboraren araberako pleitatze

**Denboraren araberako pleitatzea** () denbora-bitarte jakin baterako pleitatzea da; bidaia bat baino gehiago egin daitezke denboraldi horretan. Pleitariaren kontrolpean geratzen da itsasontziaren merkataritza-kudeaketa, eta hark erabakitzen du jarraitu beharreko ibilbidea; itsasontzi-jabearen esku geratzen da, berriz, tripulazioaren kudeaketa eta ontziaren segurtasuna eta mantentzea. Formalki, poliza baten bidez egiten dute, ezagunenak baltime, liner-time (*Deep Sea Time Charter*), NYPE (*New York Produce Exchange*), Shelltime edo Texacotime... petroliontzientzat edo intertanktime direlarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bidaiaren araberako pleitatze

**Bidaiaren araberako pleitatzea** () bidaia jakin baterako pleitatzea da. Pleitaria itsasontziaren karga-edukieraz arduratzen da: edukiera osoa har dezake bere salgaientzat, edo azpikotratatu egin ditzake edukiera-zatiak. Gainerako kudeaketa eta ardurak itsasontzi-jabearen esku geratzen dira. Formalki, poliza baten bidez egiten dute, ezagunena GENCON izenekoa delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ryan Cochran-Siegle

**Ryan Cochran-Siegle**, **RCS** goitizenaz ere ezaguna, (Burlington, Vermont, 1992ko martxoaren 27a). Ameriketako Estatu Batuetako Munduko Kopako eski alpinoko  lasterkaria eta Cochrans eskiatzaile familiako kide da Cochran-Siegle eslalom erraldoian eta Super G-n espezializatuta dago, eta, jaitsieran eta konbinatuan ere, lasterketak egiten ditu. 2011ko azaroaren 26an egin zuen debuta Munduko Kopan. Neguko Olinpiar Jokoetan, 2018an debutatu zuen, eta 2022an, Super Gn zilarrezko domina irabazi zuen Neguko Olinpiar Jokoetan. Berriro ere 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan Super Gn zilarrezko domina lortu zuen.

## Ibilbidea 
[thumb| Cochran-Siegle [Bormio|Bormion 2019]]
Cochran-Sieglek bi urte zituela ikasi zuen eskiatzen; bere amak, Barbara Cochranek, (1972ko Neguko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina eslalomean, Sapporon, Japonia) irakatsi zion. 2010eko denboraldiaren ostean, AEBko Garapen Taldean sartu, eta, urtebete geroago, B Selekzio Nazionalera igo zen. Nor-Am Kopako Super Gko txapelduna izan zen 2011n, eta brontzezko domina lortu zuen AEBko txapelketa nazionaletan, Super Gn. Cochran-Sieglek 2011ko azaroan egin zuen debuta Munduko Kopan, Lake Louiseko jaitsieran, baina ez zuen amaitu. Astebete geroago, Coloradon, Munduko Kopako lehen puntuak lortu zituen Super G batean Beaver Creek-en, 29. postuan amaituz.

2012an, Cochran-Sieglek Nor-Am jaitsiera eta Super G tituluak irabazi zituen, eta urrezko bi domina ere irabazi zituen Juniorren Munduko Txapelketan, jaitsieran eta konbinatuan. Hala ere, bere aurrerapena eten egin zen 2013an, aurreko lotailu gurutzatuan eta erdiko lotailu albokidean lesioak jasan zituenean Munduko Txapelketako konbinatuaren jaitsiera zatian. 2014ko denboraldian itzuli zen lehiara, Nor-Am Kopa orokorra irabaziz; bigarren izan zen jaitsierako sailkapenean, eta hirugarren, Super Gn eta eslalom erraldoian.

Cochran-Sieglek 2015eko denboraldia hartu zuen alboko menisko transplante batetik errekuperatzeko; gero, 2016ko denboraldian itzuli zen, Munduko Kopan eslalom erraldoian debuta egin zuenean eta GSn Munduko Kopako lehen puntua lortu zuenean Kranjska Goran 30. postuarekin. Emaitza onekin amaitu zuen denboraldia Idahoko Sun Valleyko txapelketa nazionaletan, non txapeldunorde izan zen Super G eta eslalom erraldoian eta laugarren konbinatuan. 2018an, Cochran-Siegle AEBko Olinpiar taldeko kide izan, eta lau probatan lehiatu zen; bere emaitzarik onena, hamaikagarrena izan zen eslalom erraldoian.

## Munduko Kopako emaitzak 
### Lasterketen podiumak 
* 1 garaipen (1 SG)
* 2 podium (1 J, 1 SG); 16 lehen hamarretan

## Munduko Txapelketako emaitzak 
## Olinpiar emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ryan Cochran-Siegle FIS-en (alpetarra)
* Ryan Cochran-Siegle Olympics.com-en
* Ryan Cochran-Siegle Olympedia-n
* Ryan Cochran-Siegle U.S. Olympic & Paralympic Committee-n
* Ryan Cochran-Siegle Ski-DB Alpine Ski Database-n
* Ryan Cochran-Siegle U.S. Ski Team-en
* Ryan Cochran-Siegle International Olympic Committee-n
Ontzi-krosko hutseko errentamendu

**Ontzi-krosko hutseko errentamendua** () pleitatze mota bat da. Pleitaria itsasontziaren karga-edukieraz gain itsasontziaren gainerako kudeaketa eta ardurak arduratzen da. Errentamendu orok bezala, tarifa bat du, «pleit» izenekoa eta dolarretan kotizatu ohi dena. Pleitak ontziaren kapitalaren kostuak estali behar ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pleitatze

**Pleitatzea** edo **pleitamendua** pleitari batek itsasontzi-jabe bati itsasontzi bat edo itsasontziaren parte bat akuran aldi baterako kontratatzea da; gehienetan, salgaiak garraiatzeko egiten da. Formalki, poliza baten bidez egiten dute eta honen arabera mota ezberdinak daude:
* Ontzi-krosko hutseko errentamendua, non pleitariak erantzukizun osoa hartzen duen.
* Bidaiaren araberako pleitatzea, bidaia jakin baterakoa.
* Denboraren araberako pleitatzea, denbora-bitarte jakin baterakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filfla

**Filfla** edo **Filfola** Malta artxipelagon dagoen uharte txikia da. Artxipelagoaren hegoaldean dago eta Żurrieq udalerriaren barruan dago. Guztira 6 hektarea ditu. Ondoan, Filfoletta arkaitza dago. Debekatuta dago uhartean ibiltzea, hegatientzako babes-lekua baita.   
## Etimologia 
Izenaren jatorria ez dago garbi. Hipotesi baten arabera arabieratik etor daiteke, "filfel" hitzetik, euskaraz piperbeltz.

## Historia 
Mendetan inor ez da bertan bizi izan. Bere lurrean eraikitako eraikuntza iraunkor bakarra, 1343an kobazulo baten barruan eraikitako kapera bat zen, baina 1856an lurrikara batek suntsitu zuen eta uhartearen zati bat ere hondoratu zuen. Bertan zeuden margolanak, eraikina txikitu baino lehen Zurriqueqera eraman zituzten eta han f+gordetzen dira. 1971ra arte, Royal Navy eta Royal Air Force britainiarrek tiro-poligono gisa erabili zuten uhartea. 1980an hegaztientzako babesgunea izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazkiak.
Kalush

**Kalush** Ukrainako rap musika talde bat da, 2019an sortua Kalux hirian, Ivano-Frankivskeko oblastan. Oleh Psiuk raperoak sortu zuen eta Ihor Didentxuk multriinstrumentista eta Vlad Kurotxka (MC KylymMen bezala ezaguna) dantzaria dire beste kideak. Didentxuk Go_A elektrofolk taldeko kide ere bada. 

2021ean **Kalush Orchestra** proiektu paraleloa sortu zuten, Timofii Muzitxuk, Vitalii Dujik eta Dzhonni Dyvnyy kideak gehituz. Proiektu nagusiak ez bezala, Kalush Orchestrak hip hopa folkarekin eta ukrainar musika tradizionalarekin uztartzen du. 2022ko Ukrainako inbasioa gertatzen ari zela, taldeak Ukraina ordezkatu zuen 2022ko Eurovision Abesti Lehiaketan "Stefania" abestiarekin, eta irabazi egin zuen, telebozketaren errekorrezko emaitza jasoz. Abestia, taldeko buruaren amari eskainia, Ukrainako erresistentziaren ikur bilakatu zen.

## Diskografia (Albumak) 
* *Hotin* (2021)
* *Yo-yo* (2021)

## Erreferentziak
Valentina Borisenko

**Valentina Mikhailovna Borisenko**, , (Txerepovets, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1920ko urtarrilaren 28a - San Petersburgo, Errusia, 1993ko martxoaren 6a) sobietar xakelaria izan zen.

Bost aldiz irabazi zuen Sobietar Batasuneko Emakumeen Xake Txapelketa: 1945ean, 1955ean, 1957an, 1960an eta 1961ean. Horrez gain, zazpi aldiz irabazi zuen Leningradeko Emakumeen Xake Txapelketa (1940, 1945, 1950, 1951, 1954, 1955 eta 1956) eta lau aldiz Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Emakumeen Xake Txapelketa (1956, 1957, 1958 eta 1960).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinaida Voronina

**Zinaida Borisovna Voronina** (jaiotzez *Zinaida Borisovna Druzhinina*), , (Joxkar-Ola, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1947ko abenduaren 10a - Balaxikha, Errusia, 2001eko martxoaren 17a) sobietar gimnasta artistikoa izan zen. Goi-mailako kirol-lehiaketetan aritu zen 1960ko hamarkadaren erdialdetik 1970eko hamarkadaren hasierako urteetara arte.

1968an Mikhail Voronin sobietar gimnastarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aaron Smith

**Aaron Luke Smith** (Palmerston North, Ipar uhartea, 1988ko azaroaren 21a) zeelandaberritar errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. 2024tik aitzina, Japoniako Errugbi Ligako Toyota Verblitzen jokatzen du. 2010ean egin zuen debuta Maori All Blacksekin, eta 2012an Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin. 2015eko Munduko Errugbi Kopan garaipena erdietsi zuen taldeko kidea izan zen.

## Ibilbidea 
* Manawatu: 2008-2021
* Highlanders: 2011–2023
* Toyota Verblitz: 2024-

## Palmaresa 
### Highlanders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2015

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2015
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nelli Feriabnikova

**Nelli Vasilievna Feriabnikova**, , (Vorkuta, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1949ko maiatzaren 14a) erruso-sobietar saskibaloi jokalari ohia da, pibot postuan jokatzen zuena. Naziorteko partidak jokatu zituen Sobietar Batasuneko emakumezkoen saskibaloi selekzio nazionalarekin, tartean 1976ko eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

SESBeko selekzioarekin urrezko domina olinpiko bana irabazi zituen 1976an eta 1980an. Horrez gain, munduko bi txapelketa irabazi zituen 1971n eta 1975ean, baita 1970 eta 1978 bitarteko Europako txapelketa guztiak ere (1970, 1972, 1974, 1976 eta 1978).

## Palmaresa 
*  Olinpiar Jokoak (1976)
*  Olinpiar Jokoak (1980)
*  Munduko Txapelketa (1971)
*  Munduko Txapelketa (1975)
*  Europako Txapelketa (1970)
*  Europako Txapelketa (1972)
*  Europako Txapelketa (1974)
*  Europako Txapelketa (1976)
*  Europako Txapelketa (1978)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronnie O'Sullivan

**Ronald Antonio "Ronnie" O’Sullivan** (Wordsley, Midlands, 1975eko abenduaren 5a) snooker jokalari ingeles profesionala da. Munduko Txapelketa zazpi aldiz irabazita (2001, 2004, 2008, 2012, 2013, 2020 eta 2022), billar mota honetako aro modernoko jokalari onena izan da, Stephen Hendryrekin batera.

## Biografia 
O'Sullivan jokalari profesionala oso gazte bilakatu zen, 16 urte zituela, eta joko-estilo bizkorragatik da ezaguna. Oso goiz irabazi zuen "The Rocket" goitizena (suziria). Lehen ranking-titulua irabazi zuen, 1993ko Erresuma Batuko Txapelketa, 18 urte bete baino astebete lehenago, bera delarik inoizko jokalaririk gazteena ranking profesionaleko txapelketa bat irabazi duena.

2022an bere zazpigarren munduko snooker txapelketa irabazitakoan, bera da estatistikarik onenak dituen historiako jokalaria: 147 edo jokaldi perfektu gehien; ehuneko gehien, titulu gehien. Depresiorako joera ere erakutsi izan du, jokoa utziko zuelako ohar etengabeak egiten urteetan.  

## Bizitza pertsonala 
Bizitza pertsonal konplikatuko gizona ere bada. Londresko Soho auzoan hazi zen, non bere aitak (Ronnie senior) sex shop kate bat kontrolatzen zuen. Pub bateko liskar batean gizon bat hil zuen aitak Ronnie nerabe zelarik, eta 18 urteko kartzela zigorrera zigortu zuten jokalariak 16 urte zituenean. 

1990etan izandako harreman baten ondorioz, alaba bat izan zuen Taylor-Ann Magnus, zeinarekin apenas izan duen harremanik urteetan: Magnus ama izan zen 2018an, eta O'Sullivan beraz aitona, baina ez du biloba hori ezagutu, eta alabak adierazi izan du ez duela nahi ezagutzerik. Beste bi seme-alaba ditu O'Sullivanek, 21. mendean jaioak, Lily eta Ronnie. Hauen ama Jo Langley da, zeinarekin harreman luzea izan zuen Ronniek (Narcotics Anonymous elkartean hasia, desintoxikatzen ari zelarik). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Distira

**Distira** zerbaitek berez ematen edo islatzen duen argi bizia da.

Eguneroko hizkeraz gain, beste hainbat alorretan erabiltzen da:
*Distira (mineralogia): mineral baten ezugarri bat
*Distira (optika): gainazal batek argia noranzko espekularrean nola islatzen duen adierazten duen propietate optiko bat
*Distira (kolorea): kolorea zehazten duen osagaia, batez ere HSV kolore-ereduan

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Argitasun

## Kanpo loturak
Armadore

**Armadorea** itsasontzi baten jabea da, ontzia bere izenean erregistratua duena. Berak ustia dezake itsasontzia, hainbat zerbitzutarako erabiliz, edota akuratu egin dezake, era bateko edo besteko kontratua eginez (aldi batekoa, bidaiakakoa, eta abar).

Ontzia errentan hirugarren bati lagatzen dion ontziaren jabea ez da armadorea, hark eratu dezan haren armadore (ontzia ekonomikoki ustiatzeagatik).

Ontzi-ustiatzailea ere ez da armadorearen denboraren araberako pleitatzean ontzi bat hartzen duen ontzi-ustiatzailea, nahiz eta ustiapen ekonomikoaz arduratu, baita hirugarren batzuei zerbitzuak eman ere. Armadoreak bere kontura eta arriskuaren arabera nabigarazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baumé eskala

**Baumé eskalak** elementu likido baten dentsitatea agertzen du.

Almibarretan, azukre kopurua edo dentsitatea neurtzeko modu bat da. Hau egiteko Baumé gradua neurtzeko gailua dago.
Antipaiuta

**Antipaiuta** () Errusiako Jamalia-Nenetsiako barruti autonomoko Tazovski raionan dagoen herria da. 2019ko erroldaren arabera 2.707 biztanle zituen.

## Geografia 
### Klima 
Antipaiutak klima azpiartikoa du, *Dfc* Köppen klima sailkapenaren arabera, negualdi luze eta hotzekin eta udaldi labur eta epelekin.

## Garraioa 
Herrian aireportu bat dago. Jamal airelineak hegaldiak egiten ditu Tazovski raionaren erdialdera, Nakhodkara eta Gydara. Horrez gain, garai nabigagarrian, uztailaren erdialdea eta irailaren bukaera bitartean, bada ferri linea bat Salekhard eta Antipaiuta biztanleguneak bost egunean behin lotzen dituena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gozogintzako bainuak eta estalkiak

**Gozogintzako bainu eta estalkiak**  langintza desberdinak: tartak, opilak, pasta lehorrak , .... bainatzeko edo amaierako estalkia edo geruza emateko prestaketak dira. Geruza edo bainu horiek zaporea emateko, edertzeko edo prestaketa kontserbatzeko erabiltzen dira. Bainu mota franko aurki dezakegu.
thumb|300x300px|Txutxoak cantilly kremaz beterik eta almibar estalkiarekin

## Bainu motak 
### Txokolate bainuak 
Txokolatea oinarri duten bainu edo estalkiak dira, gurinarekin, ur eta azukrearekin.... Txokolate tartak, pastak, opilak, trufak..... estaltzeko erabiltzen dira.

### Azukre bainuak 
Errege bainua, merenge arin moduko bat da. Fondanta azukrea glukosarekin bola puntuan eta hotzean landutakoa dugu.

### Almibar bainuak 
Almibarra ispilutxo puntuan. Argitasuna eman eta kontserbatzeko erabiltzen dira.

### Gorringo bainuak 
Ingeles bainua, gorringo azukre pittin batekin nahastuari esaten zaio. Bainu hau opilei eman eta pittin bat egosi egin behar izaten dira.

### Gelatina bainuak 
Frutazko gelatinak edo gelatina gozoak. Hotzean ematen diren bainuak dira; zaporea eman eta prestaketa kontserbatzeko erabiltzen dira.

## Ikus, gainera 
* Gozogintza_errezetak
Krema ingeles

**Krema inglesa** gozogintzako oinarri ugaritarako erabil daitekeen  krema da. Izozkiak egiteko, mousseak, bavaroissak prestatzeko, saltsa moduan erabiltzeko... 

## Krema inglesa edo inglaterrako krema errezeta 
thumb|Bizkotxo arina, inglaterrako kremarekin

### Osagaiak 
* Esnea: 1 l. ( kasu batzuetan esnea eta esne gaina erdibitu egiten da)
* Bainila: 1/2.
* Azukrea: 150 g.
* Gorringoak: 10-12.

### Prestaketa 
* Irakin esnea 5 minutuz, su baxuan, bainilarekin eta utzi bere horretan hozten.
* Puntazorrotza erabiliz ireki bainila erditik, eta barruko haziak arraskatu eta gehitu dena  esnetara.
* Pertz batean, gorringoak azukrearekin irabiatu.
* Nahasi esnea gorringoarekin maria bainuan jarri, eta hagatxoarekin mugitu.
* Kontu izan maria bainuko urak ez dezala inoiz irakin.
* Horrela edukiko dugu  80ºC izan arte ( nahasketa lurrintzen hasi edo pittin bat loditzen)
* Momentu horretan pertza maria bainutik atera, eta kanpoan  nahasten jarraituko dugu epeldu arte.

### Aholkuak 
* Azkenburukoen saltsa moduan edo bainilazko izozkiaren oinarri bezala erabil dezakegu.
* Saltsa krematsuagoa  nahi izanez gero,  bereziki izozkientzat,  esnearen erdia esne-gainarekin  ordezkatzen da.
* Kontu izan tenperatura gehiegi ez igotzearekin, 83ºC-tik pasatuz gero, gorringoa mamitu egingo da eta pinporta modukoak sortuko zaizkio.

## Kanpo estekak
Azovstal altzairutegia

**Azovstal altzairutegia** **–**ofizialki, **Azovstal Konbinazio Metalurgikoa** ()– Ukrainako altzairu-ijezketan jarduten duten enpresa handienetako bat da.

Metalurgia-lantegia ia erabat suntsiturik geratu zen Errusiaren bonbardaketen ondorioz Mariupoleko setioan zehar, 2022ko Errusiako Ukrainako inbasioaren testuinguruan; izan ere, "Azovstaleko gudu" bezala ezagutu zena bertan gertatu zen 2022ko martxoaren 18tik maiatzaren 16ra arte.

## Erreferentziak
Pleit

**Pleita** () itsasontzi bat edo itsasontziaren parte bat aldi baterako akuratzeagatik jartzen den prezioa da. Oro har, salgaiaren bolumenaren, pisuaren eta entrega-punturainoko distantziaren araberakoa da prezioa.

Itsas garraioan bi kontratazio-modu daude, pleitariak (edo kargatzaileak) eta pleitatzaileak (edo garraiolariak, garraiolariak) salgaia garraiatzeko adosten dituzten baldintzen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksander Aamodt Kilde

**Aleksander Aamodt Kilde** (Bærum, Akershus, Norvegia, 1992ko irailaren 21a) Norvegiako Munduko Kopako eski alpinoko  lasterkaria da. Lau modalitatetan lehiatzen da, Super G eta jeitsiera ardatz nagusi dituela. Kilde Bærum jatorrikoa da, eta Lommedalens IL kirol kluba ordezkatzen du.

## Ibilbidea 
Kilde junior mailako munduko txapeldun izan zen eslalom erraldoian 2013an, Mont-Sainte-Annen, Quebec (Kanada), eta Europako Kopako titulu orokorra irabazi zuen denboraldi hartan. Norvegiako txapelketetako Super Gn ere, bigarren geratu zen, Aksel Lund Svindal irabazlearengandik 0,11 segundora. 2012ko urrian egin zuen debuta Munduko Kopan, eta, 2014ko denboralditik, zirkuituan lehiatu da.

Kildek Norvegia ordezkatu zuen 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Sotxin, Errusia, eta 13. izan zen Rosa Khutor-eko Super Gn, baina ez zuen, ez jaitsieran, ez konbinazioan amaitu, non laugarren postuan kokatu baitzen konbinatukoaren jaitsieran.

Munduko Kopako lehen podiuma, Val Gardenan irabazi zuen, Super G batean, 2015eko abenduan. Hirugarren postua lortu zuen Norvegiak beretutako podiumean, Aksel Lund Svindal eta Kjetil Jansrud taldekideen atzetik.

Kildek 2019-2020ko Munduko Kopako titulu orokorra irabazi zuen, Marcel Hirscher, aurreko ondoz ondoko zortzien irabazle, erretiratu ostean. 2020ko abenduan, Val Gardenan bi lasterketa irabazi zituen arren, ezin izan zuen titulua defendatu, lesio baten ondorioz urtarrilean denboraldiari amaiera eman behar izan baitzion.

Hurrengo 2021/2022 denboraldian, ordea, Kilde denboraldi bakarreko podium-zenbaki onenak lortu zituen: zazpi garaipen eta bi 2. postu. Super G globoa ere irabazi zuen, bere ibilbidean bigarren aldiz, eta bere lehen Downhill globoa ere ospatu zuen. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Kildek bi domina irabazi zituen, Super Gko brontzea eta sorpresa izandako zilarrezko bat konbinatu alpetarrean. Halaber, jaitsieran bosgarren egin zuen.

## Munduko Kopako emaitzak 
### Denboraldiko tituluak 
### Denboraldiko sailkapena 
: Sailkapena 2022ko martxoaren 6ra arte
: ↑2021eko urtarrilaren erdialdean lesionatu zen, denboraldi osorako baja

### Lasterketen podiumak 
* 13 garaipen - (6 DH, 7 SG)
* 29 podium - (10 DH, 16 SG, 3 AC)

## Munduko Txapelketako emaitzak 
## Olinpiar emaitzak 
## Bizitza pertsonala 
Bere bigarren izena amaren ezkongabeko izenetik eratorria bada ere, ez du Kjetil André Aamodt Norvegiako alpetar lasterketakidearekin zer ikustekorik.

Kilde Mikaela Shiffrin-ekin (Estatu Batuetako eskiatzaile alpetarra eta Munduko Kopako irabazlea) harremana du 2021eko hasieratik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aleksander Kilde FIS-en (alpetarra)
* Aleksander Kilde Olympics.com-en
* Aleksander Kilde Olympedia-n
* Aleksander Aamodt Kilde Ski-DB Alpine Ski Database-n
* Aleksander Kilde Olympics Sports-Reference.com-en (artxibatua)
* Aleksander Aamodt Kilde International Olympic Committee-n
* Norwegian Ski Team – Aleksander Aamodt Kilde (norvegieraz)
* Atomic Skis – athletes – Aleksander Kilde
Zirto

**Zirtoa, ateraldia edo ditxoa,** esaldi edo erantzun barregarria da, edozein elkarrizketatan bat-batean erabiltzen dena. Halako esaldiak erabiltzen dituenari ditxolaria edo zirtolaria esaten zaio. Praktika aski zabaldua izanagatik Euskal Herrian, erantzun ezohikoenak eta barregarrienak ematen zituzten herritarrek baino ez zuten hartzen ditxolari izena. Erantzunak labur-laburrak izaten dira eta erriman oinarritzen dira nagusiki baina badira errimarik gabeko zirtoak ere. Txistearen antzera, zirtoan ere bukaeran dator kolpea eta harridura sortu behar du, ateraldia entzuten duenari harridura edo irria sortu behar dio. 

Komunikazioa eta ahozkotasuna oparoago ziren garaian, hizketaldiak biziak eta luzeak ziren garaian, ohikoa zen zirtoak sortzea. Baina baziren horretan nabarmentzen ziren batzuk, horiei esaten zitzaien ditxolari. Eta nola bazekiten abilak zirela horretan, jendeak tentatu egiten zituen, zirikatu. Horiek ezagunak izaten ziren, hizketarako dohaina ez ezik, azkar erantzuteko eta errimatzeko gaitasuna ere bazutelako. Herrian eta inguruan oso ezagunak ziren. Edonori ez zitzaion ditxolari esaten, bakan batzuk ziren horretarako erraztasuna eta zaletasuna zutenak.

## Egunerokoa 
Egunero edo edozein egunetan gertatzen dira ahozko literaturaren perfomanceak, ez baitute zertan jendetzarik bildu ezta testu luzerik izan ere. Alde horretatik, zirtoek ez dute aparteko baliorik unean-unean, baina ahozko literaturaren dinamikaren baitako genero gisaz ulertuz gero, adierazpide txiki hauek hizkuntza baten balioa eta kalitatea islatzen dute.

Beraz, zirtoak eguneroko generoen zerrendan sartzen dira, baina gutxien ezagutzen direnak eta gutxien  aztertu direnak izan dira.

#### Adibideak 
«Erosi diat astoa», «hik beharko duk hik, lastoa»; «Nehork ez du hil nahi», «baina zahartu bai!»; «Mihiak ez du hezurrik hausten», «baina bai hautsarazten»; «Horixe da txakurtxo polita... zer izen du?», «Pitxita», «eta putzik egiten al du ipurdia itxita?». 

## "Aiztondoren zirtotsa" egitasmoa 
Harituz Tolosaldeko Bertsozaleen Elkarguneko kideek Aiztondo bailarako zirtoak aztertu eta hezkuntzan irakastea helburu duen proposamena da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*Paya, Xabier (2013). *Ahozko Euskal Literaturaren Antologia*. Donostia: Etxepare Euskal Institutua
*Amuriza, Xabier (1981). *Hitzaren kirol nazionala.* Zamudio: Elexpuru
Parkopresi

thumb|Parkopresia fobia sozial mota bat da.
**Parkopresia**, gorotz-erretentzio psikogenoa ere deitua, nolabaiteko pribatutasunik gabe libratzeko ezintasuna da. Libratzeko behar duen pribatutasun-maila aldatu egiten da, gaixo batetik bestera.  Heste (lodi) **lotsati** ere deitu izan zaio. Pertsona askok lotsa sentitzen dute eta lotsa horrek ezintasun fisikoa eragin dezake kaka egiterakoan. Jatorri psikologikoa duen gaitza da.

Parcopresia ez da mendebaldeko herrialdeetan medikuntzan aitortutako gaixotasuna. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Federica Brignone

**Federica Brignone** (1990eko uztailaren 14a) Munduko Kopako alpetar eskiatzaile italiarra da. Alpetar diziplina guztietan lehiatzen da, slalom erraldoian eta super-G-an intentsitate gehiago jartzen badu ere. Brignonek Munduko Kopako titulu orokorra irabazi zuen 2020an, marka hori lortu zuen lehen emakume italiarra bihurtuz.  Olinpiar Jokoetako eta Munduko Txapelketako domina ere bada.  2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, emakumezkoen slalom erraldoian, zilarrezko domina irabazita, eta emakumezkoen konbinatuan, brontzezko domina irabaziz.    

## Eski lasterketak 
Lombardiako Milanen jaioa, Brignonek 17 urterekin egin zuen debuta Munduko Kopan 2007ko abenduan, eta Munduko Kopako zirkuituan egin zuen lehen denboraldi osoa 2010ean izan zen. 2011n bere lehen Munduko Txapelketan Brignonek zilarrezko domina irabazi zuen slalom erraldoian . 2012ko abenduan, Brignoneri eskuineko orkatilan ebakuntza egin zioten kiste bat kentzeko,  eta 2013ko gainerako denboraldia galdu zuen.

2017ko martxoan, Aspeneko Munduko Kopako finaletan, Brignonek slalom erraldoia irabazi zuen, era honetan Sofia Goggia eta Marta Bassino taldekideekin podio guztiz italiar bat gidatuz. Italiarrez betetako beste bi podioren parte izan zen, biak jeitsieran : txapeldunorde izan zen Bad Kleinkirchheimen 2018an, eta hirugarren postu bat Banskon 2020an .

2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan PyeongChangen, Hego Korean, Brignonek bere lehen domina olinpikoa irabazi zuen, brontzea slalom erraldoian .

2020ko martxoan, Brignonek kristalezko globo orokorra lortu zuen 1378 punturekin - Mikaela Shiffrin (1225) eta Petra Vlhovaren (1189) aurretik - Munduko Kopako titulu orokorra irabazten duen lehen emakume italiarra bihurtuz. Denboraldian bost garaipen eta hamaika podium lortuta, beste bi globo ere gehitu zituen: slalom erraldoi eta konbinatua probetan .

Brignonek zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen slalom erraldoian eta brontzezko domina emakumezkoen konbinatuan, Pekinen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan. 

2022ko martxora arte, Brignonek Munduko Kopako 20 garaipen eta 49 podium lortu ditu, 26 slalom erraldoian, 13 super-G-n, 4 jeitsieran eta 6 konbinatuan.

## Bizitza pertsonala 
Brignone Maria Rosa Quarioren alaba da, 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadaren hasieran, Munduko Kopako lau garaipen eta hamabost podium lortu zituena, guztiak slalomean . 

Nicolas Raffort eskiatzaile frantziarrarekin ezkonduta dago. 

## Munduko Kopako emaitzak 
thumb|230x230px| Brignone Garmisch-Partenkirchen Kandaharreko aldapan behera 2017an

### Denboraldiko tituluak 
* 4 titulu - (1 Orokorra, 1 GS, 1 AC, 1 SG )

### Denboraldiko sailkapena 
: ↑ 
: 

### Lasterketetako garaipenak 
### Podiumak 
## Munduko Txapelketako emaitzak 
## Olinpiar emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak