open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clavaria cristata var. curta

***Clavaria cristata var. curta*** *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Clavulina coralloides*

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, zuri garbia, gero grisaxka goialdean. 0,5-1 cm-ko enbor lodia, oso motza, zuria, laster adar leun ugaritan adarkatzen da, hauskor samarra. Goialderantz luzangak, estu eta konprimituak, puntak koska fin-finekin.

**Haragia:** Zaila, zurixka, zapore gozokoa, gero pixka bat mikatza.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, “clavarius” hitzetik, eta borra, esan nahi du. Bere itxuragatik. *Cristata* epitetoa latinetik dator, gandorrarekin esan nahi duen, “cristatus” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Oso ohikoa eta aldaera askotan ager daitezkeenak koniferoen basoetan.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Belar artean edo koniferoen basoetako lurzoruan ohikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Errandonea Garcia-Larretxe

**Leire Errandonea** **Garcia-Larretxe** (Bera, Nafarroa Beherea, 1997) itzultzailea, feminista eta Berria egunkariko euskara taldeko kidea da.

## Bizitza 
Errandoneak Euskal Ikasketetako Lizentzia eskuratu zuen Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatean, 2018an. Itzulpen eta Teknologia graduondokoa osatu zuen segidan Euskal Herriko Unibertsitatean, eta ondoren itzulpen masterra, Granadako Unibertsitatean (Espainia). Han egin zituen itzulpen-praktikak, eta Euskaltzaleen Topagunean jardun zuen bi urtez.2021. urtetik, itzultzaile eta zuzentzaile lanetan dihardu Berrian.Bor-bor Bortzirietako Euskaltzaleen Mugimenduak Borborraldia ekintza zikloa antolatzen ere parte hartzen du.

### Feminista 
*Aitzinako talde feministako* partaidea da*, b*i helburu azpimarragarri dituen taldea: barne mailan militantzia eredua aldatzea eta kanpora begira gaia gizarteratzea.“Iduri du feminismoa beste mundukoa dela; eta gu, histerikoak”
Minaberri bekak gazte literaturako nazioarteko obra esanguratsu bat euskarara itzultzea sustatzen du. EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteak antolatzen du Minaberri beka, Iruñeko Udalaren, Txalaparta argitaletxearen eta Cedro Eskubide Erreprografikoen Espainiako Zentroaren laguntzaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tshilombako elizbarrutia

**Tshilombako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 2022ko martxoaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tshilomban dago. Egun apezpikua Sebastien Kenda Ntumba da.

## Ordinarioak 
* Sebastien Kenda Ntumba (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kisanganiko artxidiozesia

**Kisanganiko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko artxidiozesia da. 1904ko abuztuaren 3an ezarri zen Stanley Fallseko prefetura apostoliko gisa, 1908ko martxoaren 10ean bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1949ko martxoaren 10ean Stanley-villeko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1959ko azaroaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen eta 1966ko maiatzaren 30ean gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Kisanganin dago. Egun artzapezpikua Marcel Utembi Tapa da.

## Ordinarioak 
### Stanley Fallseko prefektu apostolikoa 
* Émile-Gabriel Grison (1904-1908)

### Stanley Fallseko bikario apostolikoa 
* Émile-Gabriel Grison (1908-1933)

### Stanley-villeko bikario apostolikoa 
* Camille Verfaillie (1934-1958)
* Nicolas Kinsch (1958-1959)

### Stanley-villeko artzapezpikua 
* Nicolas Kinsch (1959-1966)

### Kisanganiko artzapezikuak 
* Nicolas Kinsch (1966-1967)
* Augustin Fataki Alueke (1967-1988)
* Laurent Monsengwo Pasinya (1988-2007)
* Marcel Utembi Tapa (2008-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Alphonse-Marie Runiga Musanganya (1979-1980)
* Laurent Monsengwo Pasinya (1981-1988)
* Léonard Ndjadi Ndjate (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bondoko elizbarrutia

**Bondoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1926ko martxoaren 10ean ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1937ko abenduaren 2an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Bondon dago. Egun apezpikua Etienne Ung’eyowun Bediwegi da.

## Ordinarioak 
### Bondoko prefektu apostolikoak 
* Matthieu Konings (1926-1929)
* Frédéric Marie Blessing (1930-1937)

### Bondoko bikario apostolikoak 
* Frédéric Marie Blessing (1937-1954)
* André Creemers (1955-1959)

### Bondoko apezpikuak 
* André Creemers (1959-1970)
* Emmanuel Marcel Mbikanye (1970-1978)
* Marcel Bam’ba Gongoa (1980-1992)
* Philippe Nkiere Keana (1992-2005)
* Etienne Ung’eyowun Bediwegi (2008-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Philippe Nkiere Keana (1991-1992)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buniako elizbarrutia

**Buniako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1922ko ekainaren 27an ezarri zen Albert aintzirako prefetura apostoliko gisa, 1933ko abenduaren 11n bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Bunian dago. Egun apezpikua Dieudonné Uringi Uuci da.

## Ordinarioak 
### Albert aintzirako prefektu apostolikoa 
* Alphonse Joseph Matthijsen (1922-1933)

### Albert aintzirako bikario apostolikoa 
* Alphonse Joseph Matthijsen (1933-1959)

### Buniako apezpikuak 
* Alphonse Joseph Matthijsen (1959-1963)
* Gabriel Ukec (1964-1984)
* Léonard Dhejju (1984-2002)
* Dieudonné Uringi Uuci (2005-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Butako elizbarrutia

**Butako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1898ko maiatzaren 12an ezarri zen Uéléko prefetura apostoliko gisa, 1911ko abenduaren 18an Mendebaldeko Uéléko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1924ko apirilaren 15ean bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1926ko martxoaren 10ean Butako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti egin zen. Apezpikuaren egoitza Butan dago. Egun apezpikua Martin Banga Ayanyaki da.

## Ordinarioak 
### Uéléko prefektu apostolikoak 
* Adrien Deckers (1898-1899)
* Jérôme van Hoof (1899-1901)

### Mendebaldeko Uéléko prefektu apostolikoa 
* Leone Dérikx (1912-1924)

### Mendebaldeko Uéléko bikario apostolikoa 
* Charles A. Vanuytven (1924-1926)

### Butako bikario apostolikoak 
* Charles A. Vanuytven (1926-1952)
* Georges Désiré Raeymaeckers (1953-1959)

### Butako apezpikuak 
* Georges Désiré Raeymaeckers (1959-1960)
* Jacques Mbali (1961-1996)
* Joseph Banga Bane (1996-2021)
* Martin Banga Ayanyaki (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Joseph Banga Bane (1995-1996)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dungu-Dorumako elizbarrutia

**Dungu-Dorumako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1958ko otsailaren 24an ezarri zen Dorumako prefetura apostoliko gisa, 1967ko irailaren 26an elizbarruti mailara igo zen, 1970eko uztailaren 3an Doruma-Dunguko elizbarrutia izena hartu zuen eta 2023ko azaroaren 8an Dungu-Dorumako elizbarrutia. Apezpikuaren egoitza Dungun dago. Egun apezpikua Emile Mushosho Matabaro da.

## Ordinarioak 
### Dorumako prefektu apostolikoa 
* Guillaume van den Elzen (1958-1967)

### Dorumako apezpikua 
* Guillaume van den Elzen (1967-1970)

### Doruma-Dunguko apezpikuak 
* Guillaume van den Elzen (1970-1983)
* Emile Aiti Waro Leru’a (1983-1989)
* Richard Domba Mady (1994-2021)
* Emile Mushosho Matabaro (2022-2023)

### Dungu-Dorumako apezpikua 
* Emile Mushosho Matabaro (2023-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Emile Aiti Waro Leru’a (1978-1983)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isangiko elizbarrutia

**Isangiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1951ko ekainaren 14an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1962ko uztailaren 2an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Isangin dago.

## Ordinarioak 
### Isangiko prefektu apostolikoa 
* Lodewijk Antoon Jansen (1952-1962)

### Isangiko apezpikuak 
* Lodewijk Antoon Jansen (1962-1988)
* Louis Mbwôl-Mpasi (1988-1997)
* Camille Lembi Zaneli (2000-2011)
* Dieudonné Madrapile Tanzi (2016-2024)
** Aulki hutsa (2024-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Louis Mbwôl-Mpasi (1984-1988)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena García de Paredes Falla

**Elena García de Paredes Falla** ('''Coco Falla'''; Madril, 1961) bildumagilea, gerentea, Espainiako Kultur Kudeatzailea da, Manuel de Falla Fundazioaren kudeatzailea. Isabel de Falla López amaren ametsaren herentzia da Elena.
Osaba aitonaren artxiboko gerenteak nabarmendu zuen:«Ondarea "kalkulaezina" da, Fallak "dena gordetzen zuelako". Manuel de Fallak dena gordetzen zuen. Dena. Tranbiako txarteletik farmaziako fakturara. Milaka eta milaka dokumentu dira, gutunak, liburuak, programak, aldizkariak eta, noski, bere mirari guztiak.»

## Bizitza 
### Familia 
Jose Maria García de Paredes arkitektoaren eta Maria Isabel de Fallaren hirugarren umea, hirugarren alaba, izan zen. Bost haurride izan zituen, Ángela eta Isabel nagusiagoak eta José María, Manuel eta Ana García de Paredes de Falla gazteagoak. Gurasoen lanari jarraitu zioten alabek: Ángela García de Paredes Falla arkitektoak aitaren estudioaz jarraitu zuen eta Elena García de Paredes Fallak amaren lanaren gerente artxiboan. 

### Ikasketak 
Filologia Hispanikoan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Artxiboan 25.000 gutun baino gehiago daude, 4.500 liburu eta partitura inprimatuak, ia 3.000 argazki, Fallaren lanak agertzen diren kontzertuen 7.500 esku-programa baino gehiago, eta Espainiako eta atzerriko prentsaren 27.900 ebakin inguru daude. 

Elenaren esanetan:«Falla Europaren garaiko jardueraren erdigunean zegoen. Funtsezko une historiko baten erdigunean eta Europako korronte kulturalen erdigunean zegoen, eta harreman estua zuen idazle, musikari, margolari handiekin, eta guztiek dute lekua Manuel de Falla artxiboan.»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elena García de Paredes: '''Granada fue para Manuel de Falla la ciudad elegida, la ciudad soñada'* Ser katea. 2021.12.23
* Elena García de Paredes Falla. *La herencia del sueño de Isabel.'' Ideal. 2024.06.13
Bear Mendiaren Zubia

**Bear Mendiaren Zubia**,  edo *Purple Heart Veterans Memorial Bridge*, AEBetako zubi eseki bat da, New York estatuan. Hudson ibaia zeharkatzen du.

Bear Mendiaren Estatu Parkea eta Cortland konderrian dago.

1924an eraiki zen eta bere garaian mundu osoko zubi eseki luzeena izan zen. 687 metroko luzera du.

Bertatik Apalatxeetako bidezidorra igarotzen da.
Karekare (Zeelanda Berria)

**Karekare**, Zeelanda Berriko Ipar Uhartearen ipar-mendebaldeko kostaldeko herri txiki bat da, Auckland eskualdean.

2024an 310 biztanle zituen.

Bertako hondartzan *The Piano* (1993) filmaten eszenak filmatu ziren.
Kladdkaka

'''''' Suediako postre ezaguna da. Txokolate urtuzko pastel baten antzeko tarta trinko honek kanpoalde kurruskaria eta barrualde leun eta likatsua ditu. Osagaiak irina, arrautzak, gurina, azukrea, bainila-esentzia eta kakao-hautsa dira.  eta beste pastel batzuen arteko desberdintasun nagusia hauts altxagarriren falta da. Batzuetan esnegain harrotuarekin edo bainila izozkiarekin eta mugurdi-salisarekin eta/edo mugurdiekin jaten da.    

Izena suedieraz  hitzetik dator., 'eranskorra' edo 'zikina'  esan nahi du.

2008tik,  egun ofiziala azaroaren 7a da. 

## Historia 
Bi teoria nagusi daude pastelaren jatorriari buruz. 1938an, Suedian legamia lortzea zaila zenean, Gudrun Isakssonek, Örebroko emakume batek, brownie errezeta amerikar bat erabili zuen eta legamia kendu zuen, besterik gabe.  Beste teoria egiaztatuta dago,  baina biak zehatzak izan daitezke oraindik. 1968an, Margareta Wickman-i txokolatezko tarta bat zerbitzatu zioten Parisko jatetxe batean, eta errezeta eman zioten. Geroago, errezeta hainbat aldaeratan argitaratu zuen Suediako Vecko-Journalen aldizkarian., 1970eko hamarkadaren amaieran. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dacquoise

***Dacquoise*** (/dakwaz/; frantsesez, Akizeko jentilizioa) Frantziako hego-mendebaldean sortutako tarta bat da. Gurin-krema lurrinduna da, almendraz merengetutako bizkotxo finezko bizpahiru diskoren artean, eta glas azukrez hautseztatua. Hoztuta zerbitzatu ohi da.

*Dacquoise* terminoak, halaber, tarta osatzen duen almendra-masa merengetuari egiten dio erreferentzia, eta zenbait tartaren (bavaroisaren, adibidez) oinarri gisa balio du. Ore fin hori kremekin eta aparrekin lotu ohi da, eta genoar bizkotxoa ordezka dezake ukitu kurruskaria emateko. Almendrak hurrekin, pistatxoekin edo kokoarekin ere nahas daitezke.

## Aldaerak 
*Marjolaine*, Fernand Point sukaldari frantsesak 1950eko hamarkadan Vienneko (Isère) bere jatetxean sortutako tarta, dacquoise-aren aldaera bat da. Laukizuzena da, eta almendra- eta hur-dacquoise geruzak bi zaporeko pastel-kremarekin eta txokolatezko ganatxearen estaldurarekin konbinatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bordeleko dobatxakur

**Bordeleko dobatxakurra**, , Frantziako txakur dobatxakur arraza bat da, Gaskoinian jatorria duena eta gaur egun txakur zaindari goda erabiltzen dena. Antzina ehizarako ere erabiltzen zen.

Izaera irmoa eta ausarta izateaz gain, fisikoki indartsuak eta potentzia handikoak dira.
Oihana Otaegui Madurga

**Oihana Otaegui Madurga** (Donostia, Gipuzkoa, 1976) ingeniaria, irakaslea eta ikertzailea da, Automatika eta Industria Elektronikan aditua. Jakiundeko kide urgazlea da 2023ko azarotik (aurretik, kide urgazle gaztea izan zen 2016ko azarotik 2021eko abendura. 
2024 eta 2025ean herriz herri egin zen *24 Emakume zientzia, arte eta letretan* izeneko erakusketaren protagonistetako bat izan zen. Bere esanetan:Zientzia eta Ingeniaritza. Ezagutu eta Egin. Mundu hobea egiteko aukera ematen duen etorkizuna. Europako doktorego aipamena ere lortu zuen.«Gure ikerketari esker enpresak lehiakorragoak izan daitezen, beharrezkoa da unibertsitateek eta zentro teknologikoek elkarrekin lan egitea talentua sortzeko eta gure lurraldean talentu hori mantentzeko». 

Erakusketan aurkezten ziren emakumezko jakitunek, ibilbide profesional luzea egin eta gero, bikaintasuna lortu dute beren diziplinetan, eta, beste emakumezko jakitun gazteago batzuk punta-puntako lana egiten ari dira beren lanbideetan. Erakusketako 24 kideen argazkiak eta bideoak Marina Palaciok eginak dira eta Jakiunderen 2022 eta 2023ko egutegian dute jatorria.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an, BRTAk (Basque Research & Technology Alliance) ikertzaile zientifiko-teknologikoaren saria

* *24 Emakume zientzia, arte eta letretan* izeneko erakusketaren protagonistetako bat izan zen.
* Jakiunderen egutegian agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toivo Mikael Kivimäki

**Toivo Mikael Kivimäki** (Tarvasjoki, 1886ko ekainaren 5a – Helsinki, 1968ko maiatzaren 6a) finlandiar politikaria izan zen, Finlandiako lehen ministroa 1932tik 1936ra.

Helsinkiko Unibertsitateko Zuzenbide Zibileko departamentua zuzendu zuen 1931tik 1956ra. Politikan Alderdi Nazional Aurrerakoiko kide izan zen eta diputatu 1922an, 1924-1927an eta 1929-1940an. Barne ministroa (1928-1929) eta Justizia ministroa (1931-1932) izan zen. 1932tik 1936ra Finlandiako lehen ministroa izan zen eta 1940tik 1944ra Finlandiako enbaxadorea Alemania Nazian.

Bigarren Mundu Gerraren amaieran, beste politikari batzuekin batera epaitu zuten, Jarraipenaren Gerraren erantzule izatea egotzita. 1946an bost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina 1948an askatu zuten.
Alba Teresa Higueras Buitrago

**Alba Teresa Higuera Buitrago** (Bucaramanga, Kolonbia, XX. mendea) kolonmbiar giza eskubideen defendatzailea, errefuxiatu politikoa, feminista eta ingurumenzalea da. 2017ko maiatzean martxan jarritako Amnistia Internazionalaren *Ausarta* kanpaina globalean sartu zuten,  helburua munduko giza eskubideen defendatzaileen aitortza eta babesa handitzea zen.

## Ibilbidea 
Higueras langabezia, pobrezia eta gosea nagusi ziren inguru batean jaio zen, eta horrek giza eskubideen defentsan murgiltzera bultzatu zuen, eskubide horiek ez baitzeuden bermatuta. Osasunerako, hezkuntzarako eta ingurumena babesteko eskubidearen alde lanean hasi zen, eta aktibismo horren ondorioz utzi egin behar izan zuen bere herrialdea. Soziologian lizentziatua da, Madrilgo Unibertsitate Autonomoan Immigrazioa, babesa eta komunitate arteko harremanak, genero berdintasuna masterra egin zuen eta Gaztela-Mantxako Unibertsitatean bakearen kultura, gobernagarritasuna eta giza eskubideak masterra.

Higuerasek, jazarpenak eta mehatxuak jasan ondoren, bere herrialdetik alde egitea erabaki zuen, eta Espainian hartu zuten Amnistia Internazionalaren babes-programaren bidez, 2003an. Herrialde horretan, beste kolonbiar batzuekin batera, *La Colectiva* elkartea sortu zuen emakume errefuxiatuak, erbesteratuak eta etorkinak, Kolonbiako emakumeen gizarte-mugimenduaren alde lanean jarraitzeko.

Gainera, Red Solidaria eta La Colectivo de Mujeres Refugiadas, Exiliadas y Migradas GKEen fundatzaileetako bat da. Kolonbiako Bakearen aldeko Nazioarteko I. Foroan parte hartu zuen, 2018ko otsailaren 22an eta 23an, eta bertatik Gizarte Erakundeen eta pertsonen Plataforma bat sustatu zen, 2016ko irailean sinatutako bake-prozesua errazteko.

## Aintzatespenak 
* 2018ko maiatzean, Amnistia Internazionalak *Ausarta*: Wikipedian giza eskubideen defendatzaileen presentzia areagotzea helburu zuen kanpaina jarri zuen martxan. Horrela, Higueras beste ekintzaile batzuekin batera sartu zen, hala nola, Alba Villanueva, adierazpen askatasunaren aldeko ekintzaile espainiarra; Alejandra Jacinto, etxebizitza eskubidearen aldeko abokatu espainiarra; Arantxa Mejías, etxebizitza eskubidearen aldeko ekintzaile espainiarra; Asha Ismail, emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako ekintzaile keniarra; *La Colectiva*, emakume kolonbiar eta espainiar errefuxiatu, erbesteratu eta migratuen elkartea, Leonora Castaño, nekazari kolonbiarra eta emakumearen eskubideen defendatzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amnistia Internazionalaren *Ausarta* kanpainaren webgunea
* Kolonbiako Bakearen Aldeko Nazioarteko Foroaren webgune ofiziala  artxibatu zen .
* La Colectivo de mujeres refugiadas exiliadas y migradas elkartearen webgune ofiziala
* Albaceteko Kaleratzeak Stop elkartearen webgune ofiziala
Housatonic ibaia

**Housatonic ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Massachusetts estatuko mendebaldean eta Connecticut estatuaren mendebaldean. 240 kilometro luze ditu.

West eta East Branches Housatonic ibaien elkartzetik sortzen da, Pittsfield udalerrian, eta Long Island itsasartean urak Ozeano Atlantikora isurtzen ditu.
Dobatxakur argentinar

**Dobatxakur argentinarra** () Argentinatik datorren txakur arraza bakarrenetarikoa da, mundu osoan onartua arraza bezala. Dobatxakur motakoa, NFZren arraza izendapenen 2. multzoan dago sartua, molosoideekin batera.

Gaur egun bizirik irauten den beste arraza argentinarra argentinar pila txakurra da. Basurdeak, pumak, azeri gorriak etab. ehizatzeko erabili izan da urteetan zehar baina gaur egun defentsarako ere oso erabiliak dira txakur hauek. Gaur egun, konpainia txakur bezala ere erabilia da. Txakur hauen entrenamendua oso konstantea izan behar da, eta, txikitatik, ondo sozializatu behar da beste txakurrekin ez dezan problemarik izan problemarik.

Potentzialki arriskutsua izan daitekeen txakurra bezala dago sailkatuta. Horregatik aipatuta sozializazio beharra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dogo argentinarraren argazkiak.
Cornwall Bridge (Connecticut)

**Cornwall Bridge**, AEBetako Connecticut estatuko erroldak esleitutako leku bat da.  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Connecticut

## Kanpo estekak
Leonora Castaño Cano

**Leonora Castaño Cano** nekazaria eta Kolonbiako emakumeen eskubideen defendatzailea da, 2003tik Espainian errefuxiatu politikoa. 2017ko maiatzean abian jarri zen Amnistia Internazionalaren *Ausarta* kanpaina globalean sartu zuten, helburua munduko giza eskubideen defendatzaileen aitortza eta babesa handitzea zen.

## Ibilbidea 
Castaño nekaza familia oso pobre batean sortu zen. 14 neba-arreba ziren, eta horietako bi Kolonbiako gatazka armatuaren ondorioz hil ziren. Bere ama, ikasketarik gabeko emakumea baina elkartasunaren esanahiari buruzko uste oso argiak zituena, bizi ziren komunitateko osasunaz arduratzen zen, eta bertara heltzen ziren inguruko gaixoak berak sendatze bila.

1973an, Castañok bere lanari ekin zion, eta, ondoren, Sutatenza Boyacáko irrati-eskolan hasi zen trebatzen. Han, Nekazarien Erabiltzaileen Elkarte Nazionalera (ANUC) batu zen, eta, urtebeteko lankidetzaren ondoren, emakumeen idazkaritzarako hautatu zuten. Lanpostu horrekin, esperientzia irabazi zuen, gero Unidad Campesinan laguntzeko eta Valle del Caucan herri eta eskualde mailan lan egiteko itzultzeko, non Nekazarien Garapenerako Fundazioa (FUNDECA) sortzearen alde lan egin zuen.

Hiru urtez Planeamendu Kontseilu Nazionaleko kide izan zen, ekonomia solidarioko enpresen administrazio ikasketak burutzen zituen bitartean. Kolonbiako gatazkaren muinean, ANMUCICek paramilitarren erasoak, mehatxuak jasan zituen eta hainbat kidek galdu zuten bizia. Castañok Giza Eskubideen Batzorde Inter-Amerikarraren saioetan parte hartu zuen, giza eskubideen defendatzaile diren emakumeentzat babes handiagoa lortzeko. 2003ko abenduan, herrialdea utzi eta Espainiara jo zuen bere lankide eta bi seme-alabekin, Amnistia Internazionalaren eta Legelarien Kolonbiako Batzordearen babesarekin, herrialdean baldintza humanitarioek eta giza eskubideek okerrera egin zutelako eta jasotzen zituen etengabeko mehatxuen eraginez.

## Aintzatespenak 
* 2004an, Emakume eta Haur Errefuxiatuen Batzordeak ematen duen *Ahots Ausartak* saria jaso zuen Castañok. 
* 2018ko martxoan, Valentziako agintarien aitortza jaso zuen, giza eskubideen defendatzaile eta lider politiko eta sozial gisa. 
* 2018ko apirilean, Kolonbiako kontsulatuak Kolonbiako gatazka armatuaren biktima gisa aitortu zuen Biktimen Egunaren ospakizunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Kablan Degnan

**Georges Kablan Degnan** (1953ko apirilaren 23a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muturreko litografia ultramore

[thumb|410x410px|UVE fotolitografiaren funtzionamendua: erresistentziak (horia) eta azpigeruzak (marroia) lerro gorriak (erradiazio ultramorea) bereganatzen dute, [Efektu fotoelektriko|fotoelektroi eta elektroiak sortuz (urdinez). Elektroi hauek erresistentzian erreakzio kimikoak areagotzen dituzte. Bigarren mailako ausazko elektroi eredua irudi optikoan ezartzen da.]]
**Muturreko litografia ultramorea**, **MLU** edo **UVE** eta **EUVL**, , erdieroaleen industrian zirkuitu integratuak ekoitzitzeko erabiltzen den abangoardiako teknologia bat da. Muturreko erradiazio ultramorearen bidez siliziozko olata elektronikoetan eredu konplexuak sortzeko fotolitografia mota bat da. Erabilitako UVEren uhin-luzera eskala gutxi gorabehera 13,5 nanometro inguruko %2ko FWHM banda zabalera da.

UVE teknologia ekoizpen handirako prestatua egon arren, teknika hau erabiliz olatak ekoitzitzeko munduko makinen %50a bakarrik dira gai. 

2013tik aurrera txipen ekoizpenerako UVE sistemak sortu eta saltzen dituen enpresa bakarra ASML da.

## Kanpo estekak
Embrace (AEBetako taldea)

***Embrace*** (euskaraz, "Besarkada" edo "Besarkatu") AEBko post-hardcore talde bat da, Washington D.C.-koa, 1985eko udatik 1986ko udaberria arte jardun zuena.

## Biografia 
*Rites of Spring* eta *Beefeater*rekin batera, taldea *Revolution Summer* mugimenduaren parte da, eta hardcore emozionalan  jotako lehen taldeetako bat da, kideek haren parte izatea ukatu arren *Minor Threat* hardcore taldeko Ian MacKaye kantaria eta anaia Alec-en *The Faith*eko hiru kide ohi ditu: Michael Hampton gitarra-jotzailea, Ivor Hanson bateria-jotzailea, eta Chris Bald baxu-jotzailea. Taldeak 1985eko uztailaren 28an jo zuen lehen kontzertua *Food for Thought*en, bere garaian Washington D.C. hiriko *Dupont Circle*n zegoen jatetxe batean. Bederatzigarren eta azken kontzertua 1986ko martxoan egin zuten, 9:30 Club-en. Haien album bakarra 1987an taldea desegin ondoren argitaratutako *Embrace* eponimoa izan zen, *Faith* taldearen *Subject to Change* EPan inspiratua.

*Embrace* banandutakoan, MacKaye eta *Minor Threat*eko bateria-jotzaile ohi Jeff Nelson Ingalaterran nagusitzen saiatu ziren *Egg Hunt*ekin, baina proiektu horrek ez zuen entseguen fasea gainditu.

## Diskografia 
* 1987: *Embrace*
* 2002: *20 Years of Dischord* (bilduma)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Brian Cogan, *The Encyclopedia of Punk*, Sterling, 2008 (ISBN 978-1-4027-5960-4)

## Kanpo estekak
Lourdes Fañanás Saura

**Lourdes Fañanás Saura** ( XX. mendea) biologoa, irakaslea, Zientzia Biomedikoen ikertzailea eta zientzia-dibulgatzailea da. 2021eko azaroaren 12an aukeratu zuten Jakiundeko Zientzia, Arte eta Letren kide  akademiko urgazle. Bere esanetan:«Giza garuna bilakaerak diseinatu duela dirudi, gurasoen babes eta zainketa iraunkorrean garatzeko. Inguruabar horretan, potentzialitatea eta gure garunaren eraginkortasuna gizarte-ingurune baterako egokitzapen konplexua arrakasta biologiko eta ugalketakoaz azaleratzen da, hautespen naturala.»

## Bizitza 
Lourdes Fañanás Saura Bartzelonako Unibertsitatean lizentziatu eta doktoratu zen Biologian, eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan lizentziatu zen Medikuntzan eta Kirurgian. 

### Lan ibilbidea 
Bartzelonako Unibertsitateko Biologia Fakultateko Unibertsitate-katedraduna da. Doktoretza-ondorengo aldian zenbait egonaldi egin zituen Invited Academic and Research Visitor gisa Institute Of Psychiatry of London (IoP) ikastegian (1993-1995), eta 1996-97an Honorary Senior Lecturer akreditazioa jaso zuen erakunde horretan.Doktorego Tesiko gutxienez hamazazpi proiektu zuzendu ditu Lourdes Fañanásek bere karrera profesionalean, eta proiektu horien arteko batzuk erkidego zientifikoaren errekonozimendua jaso zuten proiektua bera sustatzeko ezohiko sariak lortzearen edo Nazioarteko edo Europako Tesiaren akreditazioaren bidez.Ikerketa-lan hori eta ikertzaile gazteen prestakuntza-lan hori bere lantaldeak Kalitatezko Talde Ikertzaile gisa izandako errekonozimenduari eta etengabeko euskarriari esker izan da posible, Kataluniako erakundeek (Kataluniako Generalitateko SGR Taldea eta Bartzelonako Unibertsitateko Biomedikuntza Institutuaren Taldea) zein estatukoek (Osasun Mentaleko Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroko Taldea) emandakoari esker, hain zuzen ere. 

Lourdes Fañanás doktoreak aktiboki parte hartu du urte hauetan guztietan zientziaren dibulgazioan, eta bereziki jardun du giza garunaren funtzio mentalei buruzko hezkuntzaren alde eta gaixotasun mentalari gure gizartean lotutako estigmatizazioaren aurka.

## Argitaratutako lanak 
Hainbat argitaratu ditu: gutxienez 21 artikulu aldizkarietan eta 10 talde-lanetako lankidetzak, liburu 2 eta 17 tesitik gora zuzenduak.

## Sariak eta aintzatespenak 
Fañanás irakaslearen lanak hainbat sari jaso izan ditu errekonozimendu gisa:

* NAMI and STANLEY Foundation Research Award (AEB) 1997-1999
* NARSAD Independent Investigator Award (AEB) 2008-2010;
* CIBERSAM 2009 - Areagotzea ikertzaileentzat CIBERSAM 2009 SARIA
* NARSAD Distinguished Investigator Award (AEB) 2018-2020
* IRAKASKUNTZAKO BIKAINTASUNAREN SARIA, Bartzelonako Unibertsitateko Biologia Fakultateko ikasleek emana, 2018-2019ko promozioa
* IRAKASKUNTZAKO BIKAINTASUNAREN SARIA, Bartzelonako Unibertsitateko Biologia Fakultateko ikasleek emana, 2019-2020ko promozioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trifora

**Trifora** hiru baoko leiho mota bat da, bi mainel direlarik tarteetan (hala nola bi bao eta mainel batekoari bifora estaen zaion, eta lau bao eta hiru mainelekoari, kuadrifora). Arkitektura klasikoan trifora dorreetan eta kanpandorreetan agertu ohi da, goilo solairuetan; horietan beharrezkoa baitira irekidura zabalak egitura arintzeko.

Batzuetan, trifora osoa beste arku handi batez markoztatuta dago. Arkuen arteko espazioa armarri edo irekidura zirkular batez apainduta egotea ere ohikoa da. Leiho mota arkitektura erromanikoan, gotikoan eta errenazentistan erabili zen, baina ez bifora edo ajimeza bezainbeste. Barrokotik modaz kanpo geratu ondoren, 19. mendean, eklektizismo garaian antzinako estiloen berraurkikuntzan (Neogotikoa, Neorrenazimendua, eta abar) berriz ere boladan jarri zen. 
Fitxategi:Rivalta_Scrivia_Abbazia_Santa_Maria_Trifora.jpg|link=Archivo:Rivalta_Scrivia_Abbazia_Santa_Maria_Trifora.jpg|Abadía de Santa Maria di Rivalta, en Tortona
Fitxategi:Castillo de Butrón - Flickr - santi.arconada (cropped).jpg|Butroeko gazteluan, ez eraikintza originaleko aztarna, eklektizismoaren garaien egindako gaztelu berrikoa baizik.
Fitxategi:Stained_glass_window_Constance_Minster.JPG|link=Archivo:Stained_glass_window_Constance_Minster.JPG|Catedral de Constanza
Fitxategi:Siena_Palazzo_Pubblico_20030813-349.jpg|link=Archivo:Siena_Palazzo_Pubblico_20030813-349.jpg|Palazzo Pubblico, en Siena
Fitxategi:Interno_della_cattedrale_di_Amiens_(Francia_2009).jpg|link=Archivo:Interno_della_cattedrale_di_Amiens_(Francia_2009).jpg|Catedral de Amiens
Fitxategi:Venezia_-_Palazzo_Ducale,_porta_della_carta.jpg|Gutunen Atea esaten denean, Veneziako Dukearen Jauregian.
Fitxategi:Catedral de Sant Pere (Vic) - 1.jpg|Viceko katedrala, behean bifora edo ajimezak, goian triforak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Triforio

## Kanpo estekak
Flight risk

***Fligh risk*** (euskaraz *Mehatxua airean*) Mel Gibson aktore eta zuzendariak zuzenduriko akziozko film bat da, 2025ean estreinatu zutena, eta Mark Wahlberg aktore ezaguna protagonista duena. Prime Video streaming plataformak euskaraz ikus-entzuteko aukera eman zuen urte hartako ekainean.

## Sinopsia 
Klaustrofobia giroa sortu nahi duen thriller honetan, pilotu batek (Mark Wahlberg) US Marshal-eko agente bat garraiatu beharko du bere hegazkinean, mafiaren aurkako epaiketa batean lekukotza ematera doan lekuko bat zaintzen duena. Alaskako mendiak zeharkatu ahala, tentsioek gora eginen dute, pilotua ez baita benetako pilotua. Eta 3.000 metroko altueran bertze bi bidaiariak beren bizitzaren alde borrokatu beharko dira, gezurrezko pilotuaren kontra eta hegazkina gidatzen ez jakitearen kontra.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Daryl Booth pilotu texastarren tokia hartzen duen mafiaren sikario bat. Euskarazko bikoizlea: Yeray Vazquez.
* Michelle Dockery: Madolyn Harris, US Marshal-eko agente bat. Euskarazko bikoizlea: Eba Maria Ojanguren.
* Topher Grace: Winston, epaiketa batean deklaratu behar duen kontulari bat. Euskarazko bikoizlea: Jon Goirizelaia.

## Kanpo estekak
Yael Barnatán Benarroch

**Yael Barnatán Benarroch** (Espainia, 1976) aktorea, zuzendari-laguntzailea eta moda-diseinatzailea da. Elena Benarroch amaren diseinu-etxearen jarraitzailea da *Elena Benarroch by Yael* eraberrituan kolorez betetako jantziak, alderantzikagarriak patroi abangoardistekin. 

## Bizitza 
Gurasoak Elena Benarroch (Tanger, 1955) eta Adolfo Barnatán eskultorea izan ziren. Aktoretza eta moda diseinua uztartu ditu.

Yaelek diseinatu ez ezik, antzinako piezak eraldatu eta larruak berrerabiltzen ditu, lehengai berriak erostea saihestuz. Madrildik New Yorkera eta Espainiara bueltan eraman zuen ibilbide luzea du, eta, besteak beste, Kylie Jenner, Khloe Kardashian, Future edo Lil Yachty ospetsuak jantzi ditu. Espainian bere diseinuak erabili dituzte, besteak beste, Bad Gyal, Rosario, Martirio... 

Bere amak, Elena Benarroch-ek, larruaren moda irauli zuen 80ko hamarkadan. Belaunaldi berriak, Yaelek, Adolfo Barnatán aita eskultorearen bitxiak saltzen zituen azoka txikitik XXI. mendea irauli nahi du, bere neba Jaimerekin batera, esperientzia desberdin bat proposatzen du: alderantzizko diseinuak eta alderantzigarriak, pertsona bakoitzari egokitzen zaizkion pieza bakarrak eta luxua ulertzeko modu pertsonalagoa, intimoagoa eta ikuspuntuagoa, proiektu gisa belaunaldiz belaunaldi pasatzen dena. Hauxe esan zuen Yaelek: “Bost urteko arropa arrosa”. Baina larruzko berokia, berrogeita hamar… Bada, alda dezagun berokia, modaren arabera bost bizitza izango baititu, planeta kutsatzen ari den jantzia botatzeko abiaduran ez bezala". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernhard von Bülowen kabinetea

**Bernhard von Bülowen kabinetea** Alemaniako Inperioko gobernu inperiala izan zen, 1900eko urriaren 17tik 1909ko uztailaren 14ra arte indarrean egon zena, Gilen II.a kaiserraren agindupean.

## Reichstag-eko gehiengoak 
Bere aurrekoa, Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst bezala, Bülow hasieran kartel alderdien gehiengoan oinarritu zen (Alderdi Liberal Nazionala, Alderdi Kontserbadore Alemaniarra eta Alderdi Kontserbadore Askea) eta Zentro Alderdian. Alderdi hauek, neurri handi batean, Bülow-en barne, kanpo, kolonia eta itsas politikarekin bat etorri ziren eta Reichstagen babestu zituzten. Berriro ere gehiengoa lortu zuten Bülow-en agintaldian zehar lehen hauteskundeetan.

Matthias Erzbergerren gorakadarekin eta Bülow-en politika kolonialaren aurkako erasoekin, aliantza hautsi egin zen. 1907ko hurrengo hauteskundeetan, Bülow bloke kontserbadore-liberalak gehiengoa lortu zuen Zentro Alderdia gabe ere, alderdi txikiagoen laguntzarekin. Bülow Blokea aipatutako kartel alderdiek eta ezkerreko alderdi liberalek osatzen zuten, eta hauteskundeetarako bigarren itzuliko akordioak lortu zituzten. Bülow Blokea 1909an bakarrik erori zen, alderdiek oinordetza zergaren erreforma eta aurrekontu baten inguruan ados jarri ezin zirenean. Hori izan zen Bülowen dimisioaren arrazoietako bat.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Mahagi-Niokako elizbarrutia

**Mahagi-Niokako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1962ko uztailaren 2an ezarri zen Mahagiko elizbarruti gisa eta 1967ko urriaren 30ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Mahagin dago. Egun apezpikua Sosthène Ayikuli Udjuwa da.

## Ordinarioak 
### Mahagiko apezpikua 
* Thomas Kuba Thowa (1962-1967)

### Mahagi-Niokako apezpikuak 
* Thomas Kuba Thowa (1967-1979)
* Alphonse-Marie Runiga Musanganya (1980-2001)
* Marcel Utembi Tapa (2001-2008)
* Sosthène Ayikuli Udjuwa (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porta Speciosa

**Porta Speciosa** () Leireko monasterioko eliz atari erromanikoa da. XII. mendeko jatorrizko elizaren lehen handitzean eraiki zen. Atea bisera batez babestuta dago eta, bere gainean, trantsizioko leihate bat eta eraikuntza gotikoko matakan bat daude.

## Deskribapena 
Atariaren eraikuntzan beste toki batzuetatik zetozen elementuak berrerabili ziren eta garaiko hainbat maisuk lan egin zuten, eta, ondorioz, oso zaila izan da multzoari esanahi bat ematea. Kapiteletako baten gaia dela eta, non bi hegazti lepoak hanketan gurutzatuta agertzen diren, Eztebe maisuak, Santiagoko katedraleko Platerietako atearen egileak, Leireko artelan honetan lan egin zuela uste da.

Atearen gainean dagoen tinpanoak sei irudi ditu. Erdikoa eta garrantzitsuena "Salbatzailea" da. Bere eskuinean, Maria, Petri eta beste irudi bat ikusten dira. Ezkerrean, Joan eta identifikatu ez diren eta beste ebanjelari batzuk irudikatzen dituztela uste den beste bi irudi. Tinpanoari, zezen eta lehoi formako mentsula bana eusten diote. Multzoa, palmetazko koroa batez inguratuta dago.

Tinpanoaren gainean dauden lau arkiboltak izaki erreal eta fantastikoen irudikapenez apainduak daude, erromanikoaren ohiko harmonia duten landare eta animalia motiboekin. Zutabeak, alde bakoitzetik hiru, gai ezberdinez apaindutako kapitelez koroatuta daude. Ezkerretik eskuinera, kapitelek lehoiak irudikatzen dituzte, beren kumeak babesten, Jakan ohiko pertsonaiak kokoriko jarrita, lepoak gurutzatuta eta hanketan mokoka ari diren hegaztiak, edo buru bat, zurtoinez eta akanto hostoz lotuta. Atea marmolezko mainel batetik zatituta dago. Alboetan, lehoien gainean jarrita dauden santuen irudiak daude.

Arkibolten gainetik frisoa dago. Bertan, Bibliako eszenak eta pertsonaiak irudikatzen dira. Ezkerretik eskuinera, lerro garaienean, Mikel goiaingerua, Jakue Zebedeorena, Salbatzailea, Petri, Joan, Nunilo eta Alodia santuen martirioko eszenak, munstro apokaliptiko bat, arima bat harrapatzen ari den deabrua, heriotzaren dantza eta Jonas balearekin irudikatuta daude. Beheko lerroan, Ikustaldia, Deikundea, gotzain edo santu bat eta aingeru tronpetari bat irudi estilizatuen bidez irudikatzen dira, eta, ezkerrean, beste gotzain bat, bakulu eta ebanjelioarekin, beste aingeru tronpetari bat eta gizon baten burua.

## Iruditegia 
thumb|Leire Monasterioko Porta Speciosako arkibolten argazki-garapena.|erdian|510x510px

Fitxategi:Leyre San Salvador Porta Speciosa 695.jpg|Mainelaren oinarria
Fitxategi:Leyre San Salvador Porta Speciosa Capitals 693 (cropped).jpg|Eztebe maisuari egozten zaion kapitela.
Fitxategi:Leyre San Salvador Porta Speciosa 697.jpg|Mainelaren kapitela.
Leyre, Monasterio San Salvador-PM 32295.jpg|Tinpanoa eta arkiboltak.
Leyre, Monasterio San Salvador-PM 32344.jpg|Arkibolten detailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Moreno (metereologoa)

**Isabel Moreno Muñoz** (Madril, 1992) fisikaria, meteorologoa eta telebista aurkezlea da, *Aquí la Tierra* telebista saioan lan egiten duena. 

## Bizitza 
Fisikan graduatua da, eta Meteorologia eta Geofisikako masterra du; bi titulazio horiek Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean lortu zituen.

### Lan ibilbidea 
2016 urtetik, meteorologo eta eguraldiaren aurkezle lanak egin ditu hainbat hedabidetan, ezagunena Telebistako  La1 kateko *Aquí la Tierra* saioan egiten ditu lan horiek. Bere jarduera profesionala eta klima-krisiari buruzko dibulgazioa uztartzen ditu komunikabide, ekitaldi, mintegi, hitzaldi eta ikastaroetan, baita bere sare sozialetan ere.

Ingurumen-hezkuntzari, biodibertsitateari eta komunikazioari buruzko ikastaroak ematen ditu.

## Argitaratutako lanak 
* *Cambio climático para principiantes* (2023). ISBN 978-84-178-0989-8
* *Atmósfera de bulos* (2025). ISBN 978-84-666-7946-6

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Isabel Moreno *Atmósfera de bulos* liburua aurkezten. La 2 kateko *La aventura del saber* saioa, 2025.05.29

* Webgune ofiziala
Isiro-Niangarako elizbarrutia

**Isiro-Niangarako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1911ko abenduaren 18an ezarri zen Ekialdeko Uéléko prefetura apostoliko gisa, 1924ko maiatzaren 6an bikariotza apostoliko egin zen, 1926ko abenduaren 14an Niangarako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen eta 1970eko martxoaren 23an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Isiron dago. Egun apezpikua Dieudonné Madrapile Tanzi da.

## Ordinarioak 
### Ekialdeko Uéléko prefektu apostolikoak 
* Reginaldo van Schoote (1912-1922)
* Emilio Rolin (1922-1924)

### Ekialdeko Uéléko bikario apostolikoa 
* Robert Costanzo Lagae (1924-1926)

### Niangarako bikario apostolikoak 
* Robert Costanzo Lagae (1926-1948)
* François Oddo de Wilde (1948-1959)

### Niangarako apezpikua 
* François Oddo de Wilde (1959-1970)

### Isiro-Niangarako apezpikuak 
* François Oddo de Wilde (1970-1976)
* Ambroise Uma Arakayo Amabe (1976-1989)
* Emile Aiti Waro Leru’a (1989-1994)
* Charles Kambale Mbogha (1995-2001)
* Julien Andavo Mbia (2003-2024)
* Dieudonné Madrapile Tanzi (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Ambroise Uma Arakayo Amabe (1972-1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wambako elizbarrutia

**Wambako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1949ko martxoaren 10ean ezarri zen bikariatoapostoliko gisa eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Wamban dago. Egun apezpikua Emmanuel Ngona Ngotsi da.

## Ordinarioak 
### Wambako bikario apostolikoa 
* Joseph-Pierre-Albert Wittebols (1949-1959)

### Wambako apezpikuak 
* Joseph-Pierre-Albert Wittebols (1959-1964)
* Gustave Olombe Atelumbu Musilamu (1968-1990)
* Charles Kambale Mbogha (1990-1995)
* Janvier Kataka Luvete (1996-2024)
* Emmanuel Ngona Ngotsi (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lubumbashiko artxidiozesia

**Lubumbashiko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko artxidiozesia da. 1910eko abuztuaren 5ean ezarri zen Katangako prefetura apostoliko gisa, 1932ko martxoaren 22an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1959ko azaroaren 10ean Élisabethvilleko artxidiozesi egin zen eta 1966ko maiatzaren 30ean gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Lubumbashin dago. Egun artzapezpikua Fulgence Muteba Mugalu da.

## Ordinarioak 
### Katangako prefektu apostolikoa 
* Jean-Félix de Hemptinne (1910-1932)

### Katangako bikario apostolikoak 
* Jean-Félix de Hemptinne (1932-1958)
* José Floriberto Cornelis (1958-1959)

### Élisabethvilleko artzapezpikua 
* José Floriberto Cornelis (1959-1966)

### Lubumbashiko artzapezpikuak 
* José Floriberto Cornelis (1966-1967)
* Eugène Kabanga Songasonga (1967-1998)
* Floribert Songasonga Mwitwa (1998-2010)
* Jean-Pierre Tafunga Mbayo (2010-2021)
* Fulgence Muteba Mugalu (2021-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Jean-Pierre Tafunga Mbayo (2008-2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theobald von Bethmann Hollwegen kabinetea

**Theobald von Bethmann Hollweg kabinetea** Alemaniako Inperioko Reich gobernua izan zen, 1909ko uztailaren 14tik 1917ko uztailaren 13ra arte karguan egon zena, Gilen II.a kaiserraren agindupean. Lehen Mundu Gerraren hasiera (1914–1918) Bethmann-Hollweg gobernuaren agintaldian gertatu zen.

## Reichstag-eko gehiengoa 
Theobald von Bethmann Hollweg liberal eta moderatua zela uste zuen. Alderdi formazioak gaitzesgarriak iruditzen zitzaizkion eta liberalen eta kontserbadoreen arteko oreka bilatzen saiatu zen. Horrenbestez, 1907an hautatutako Reichstag-ean, ez zuen Bülow Bloke liberal-kontserbadorean bakarrik oinarritu, baita Zentroko Alderdian ere. Izendatzean, sozialdemokratek ere seinale positiboak bidali zizkioten, baina horiek ez ziren lankidetza egonkor bihurtu. Zentroko Alderdiak eta Alderdi Liberalak bere familia historiagatik baloratzen zuten, eta kontserbadoreek, berriz, bere administrazio ibilbidean konfiantza zuten. Aliantza zabal eta nahiko lasai honek galerak izan zituen 1912ko Reichstag hauteskundeen ondoren, baina gehiengo erosoa mantendu zuen oraindik. Lehen Mundu Gerraren ondoren, sozialdemokratek ere haren politika gehienak babestu zituzten Burgfrieden politikaren barruan.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Kaminako elizbarrutia

**Kaminako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1922ko uztailaren 18an ezarri zen Lulua eta Erdialdeko Katangako prefetura apostoliko gisa, 1934ko otsailaren 26an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1948ko uztailaren 8an Luluako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Kaminan dago. Egun apezpikua Léonard Kakudji Muzinga da.

## Ordinarioak 
### Lulua eta Erdialdeko Katangako prefektu apostolikoa 
* Camillo Paolo A. Stappers (1922-1934)

### Lulua eta Erdialdeko Katangako bikario apostolikoa 
* Camillo Paolo A. Stappers (1934-1948)

### Luluako bikario apostolikoak 
* Camillo Paolo A. Stappers (1948-1949)
* Victor Petrus Keuppens (1950-1959)

### Kaminako apezpikuak 
* Victor Petrus Keuppens (1959-1971)
* Barthélémy Malunga (1971-1990)
* Jean-Anatole Kalala Kaseba (1990-2020)
* Léonard Kakudji Muzinga (2023-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Barthélémy Malunga (1969-1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalemie-Kirunguko elizbarrutia

**Kalemie-Kirunguko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1887ko urtarrilaren 11n ezarri zen Kongo Garaiko bikariotza apostoliko gisa, 1939ko uztailaren 11n Baudouinvilleko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1959ko azaroaren 10ean elizbarruti mailara igo zen eta 1972ko abuztuaren 22an artxidiozesi mailara, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Kirungun dago. Egun apezpikua Jean-Christophe Amade Aloma da.

## Ordinarioak 
### Kongo Garaiko bikario apostolikoa 
* Victor Roelens (1895-1939)

### Baudouinvilleko bikario apostolikoak 
* Victor Roelens (1939-1941)
* Urbain Étienne Morlion (1941-1959)

### Baudouinvilleko apezpikuak 
* Urbain Étienne Morlion (1959-1966)
* Joseph Mulolwa (1966-1972)

### Kalemie-Kirunguko artzapezpikuak 
* Joseph Mulolwa (1972-1978)
* André Ilunga Kaseba (1979-1988)
* Dominique Kimpinde Amando (1989-2010)
* Jean-Christophe Amade Aloma (2015-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Auguste-Léopold Huys (1909-1938)
* Urbain Etienne Morlion (1939-1941)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilwa-Kasengako elizbarrutia

**Kilwa-Kasengako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Kongoko Errepublika Demokratikoko elizbarrutia da. 1948ko uztailaren 8an ezarri zen Moero aintzirako prefetura apostoliko gisa, 1962ko abuztuaren 24an Kilwako elizbarruti egin zen eta 1977ko abuztuaren 4an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Kilwan dago. Egun apezpikua Désiré Lenge Mukwenye da.

## Ordinarioak 
### Moero aintzirako prefektu apostolikoa 
* Jean François Waterschoot (1948-1962)

### Kilwako apezpikuak 
* Joseph Alain Leroy (1962-1975)
* André Ilunga Kaseba (1975-1977)

### Kilwa-Kasengako apezpikuak 
*André Ilunga Kaseba (1977-1979)
*Dominique Kimpinde Amando (1980-1989)
*Jean-Pierre Tafunga Mbayo (1992-2002)
*Fulgence Muteba Mugalu (2005-2021)
*Désiré Lenge Mukwenye (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Uribe Turbay

**Miguel Uribe Turbay** (Bogotá, Kolonbia, 1986ko urtarrilaren 28a – *ibidem*, 2025eko abuztuaren 11) kolonbiar abokatua eta politikaria izan zen, Zentro Demokratikoa alderdi politikoko kidea.

2016 eta 2018 bitartean Bogotáko gobernu-idazkaria izan zen Enrique Peñalosa alkatearen gobernuan. Aurretik, 2012tik 2015era Bogotáko zinegotzi izan zen. Kolonbiako Alderdi Liberaleko kide izan zen 2018ra arte.

Bogotáko alkategaia izan zen 2019ko Bogotáko udal hauteskundeetan. 2022ko uztailaren 20az geroztik Kolonbiako Errepublikaren senataria izan zen eta 2026ko Kolonbiako hauteskunde presidentzialetarako presidentegaia zen Zentro Demokratikoa alderdi politikoarekin.

2025eko ekainaren 7an, Fontibón herrian mitin bat ematen ari zenean, tirokatu zuten eta oso larri zauritu zuten. Atentatuaren egilea lekuan bertan atxilotu zuten, 14 urteko sikario adingabea. Uribe ez zen zauritik sendatu eta 2025eko abuztuaren 11n hil zen 39 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak