open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solnitsata

**Solnitsata** (, "Gatzagak") Provadia hiritik gertu dagoen Bulgariako antzinako herri bat izan zen. Bulgariako arkeologoen arabera, Europako herririk zaharrena izan zen, Solnitsata gatzaren ekoizpenerako instalazio baten tokia izan zen duela sei milurteko inguru, K.a. 4700-4200 inguruan loratuz. Nahiz eta 350 biztanleko populazioa izan, Vassil Nikolov arkeologoak dio historiaurreko hiri bezala ezarritako irizpideak betetzen dituela.

Gatzaren ekoizpenak Solnitsatako ekonomia bultzatu zuen, eta uste da hiriak gatza hornitzen zuela Balkanetan zehar. Kokalekutik gertu aurkitutako urrezko objektuen bilduma handi bati esker, arkeologoek uste dute merkataritza horrek biztanleen aberastasunak nabarmen handitu zituela. 

Pentsatzen da lurrikara batek suntsitu zuela herria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Devingrad

**Devingrad** edo **Momina krepost** (bulgarieraz, Veliko Tarnovotik gertu dagoen muinoa da.

Bulgariako Bigarren Inperioan, Devingrad Bulgariako antzinako hiriburuaren, Tarnovoren, hirugarren gotorleku garrantzitsuena izan zen. Arkeologo batzuen arabera, Deva hiri traziarra zegoen muinoan. Aurkikuntza erromatar asko daude muinoan (txanponak, marmolezko lauzak, etab.). Mendixkaren azpian, atxikita dauden pertsonez osatutako Erdi Aroko auzo bat dago. Muinoa gotorleku-horma batez inguratuta zegoen eta bertara sartzeko bi ate zeuden. Muinoan bizi ziren pertsonak buztingintzan, burdinaren prozesamenduan eta animalien hazkuntzan aritzen ziren. Herritarrek ura jaso zuten Yantra ibaitik eta muinoko iturburuetatik eta inguruko iturburuetatik.
Fitxategi:Ruins_of_Momina_krepost,Veliko_Tarnovo,Bulgaria.jpg|link=Archivo:Ruins_of_Momina_krepost,Veliko_Tarnovo,Bulgaria.jpg|Gotorlekuaren aurriak
Fitxategi:Hill_Devingrad,Veliko_Tarnovo,Bulgaria.jpg|link=Archivo:Hill_Devingrad,Veliko_Tarnovo,Bulgaria.jpg
Fitxategi:Ruins_of_Devingrad,Veliko_Tarnovo,Bulgaria.jpg|link=Archivo:Ruins_of_Devingrad,Veliko_Tarnovo,Bulgaria.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cape Broyle

**Cape Broyle** Kanadako herri bat da, Ternua eta Labrador probintzian kokatua. 10,09 km²ko hedadura du. Inguru ederrak ditu.

## Demografia 
2021ean, 499 biztanle zituen, 49,5 bizt./km², eta 314 etxebizitza.

## Iruditegia 

Image:
CapeBroyleNL ImmaculateConceptionCemetery.jpg|Hilerria.
Immaculate Conception Church at Cape Broyle, Newfoundland, Canada.jpg|Andre Mariaren sortze garbiaren eliza.
CapeBroyleNL RJOBriensGeneralStore.jpg|R.J. O'Brien's General Store.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ternua

## Kanpo estekak 
* :Ibilbideak Cape Broylen.
Ferryland

**Ferryland** Kanadako herri bat da, Ternua eta Labrador probintzian kokatua, Avalon penintsulan. 10,09 km²ko hedadura du. XVII. mendeko Avalon koloniako aztarnategia Kanadako Gune Historiko Nazional izendatu zuten 1953an.

## Demografia 
2021ean, 371 biztanle zituen, 28,1 bizt./km², eta 252 etxebizitza.

## Iruditegia 

Image:
Ferryland_lighthouse.jpg|Ferrylandeko itsasargia.
Cemetery and harbour at Ferryland.jpg|Hilerria.
FerrylandNL HistoricFerrylandMuseum.jpg|Ferrylandeko historia museoa.
Colony of Avalon August 2012 02.jpg|Avalon koloniaren aztarnategia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ternua

## Kanpo estekak
Eva Linazasoro

**Eva Linazasoro Izagirre** euskal itzultzailea eta idazlea da.

Ruper Ordorikaren '''Mare Nostrum' eta 'Marieleko bidetik'* abestien hitzak Eva Linazasorok idatzi zituen, bigarrena Ruperrekin batera. Kantu horiek *Guria ostatuan* eta *Amour eta toujours* albumetan agertzen dira.

## Itzulpenak 
### Ingeles-Euskara 
* *Ez da kaxa bat : hiri bat da*   Portis, Antoinette (2025) Jatorrizkoaren titulua: Not-a-box-City
* *Familia txikia*   Joslin, Sesyle  (2023) 
* *Goiko amona eta beheko amona*   De Paola, Tomie (2022) Jatorrizkoaren titulua: Nana Upstairs and Nana Downstairs
* *Oliver Button poxpolin bat da*  de Paola, Tomie (2020) Jatorrizkoaren titulua: Oliver Button is a Sissy
* *Orain ez, Beñat*   McKee, David (2019) Jatorrizkoaren titulua: Not now, Bernard
* *Ez da kaxa bat*   Portis, Antoinette (2017) Jatorrizkoaren titulua: Not a box
* *Angelika Milapatrikaren patrikak''   Blake, Quentin (2016) Jatorrizkoaren titulua: Angelica Sprocket's Pockets
* *Hamar hatz ttipi eta hamar behatz ttipi*   Fox, Mem (2018) Jatorrizkoaren titulua: Ten Little fingers and ten Little toes
* *Magnolia jauna*   Blake, Quentin (2016) Jatorrizkoaren titulua:  Mister Magnolia

### Gaztelania-Euskara 
* *Amaren bidaia*   Ruiz Johnson, Mariana (2023) Jatorrizkoaren titulua: El viaje de mamá
* *Opari ezberdin bat*   Azcona, Marta (2022) Jatorrizkoaren titulua: Un regalo diferente

### Frantses-Euskara 
* *Ernesto eta Zelestina, eguberriak etxean*   Vincent, Gabrielle (2018) Jatorrizkoaren titulua: Les Nöels d'Ernest et Célestine
* *Ernesto eta Zelestina, kale musikariak*   Vincent, Gabrielle (2017) Jatorrizkoaren titulua: Ernest et Célestine, musiciens des rues
* *Ernesto eta Zelestina, Simeon galdu da*   Vincent, Gabrielle (2017) Jatorrizkoaren titulua: Ernest et Célestine ont perdu Siméon

### Galiziera-Euskara 
* *Hiru txerrikumeak* Ballesteros, Xosé (2016) Jatorrizkoaren titulua: Os tres porquiños
* *Hiru hartzak*   Ballesteros, Xosé (2018) Jatorrizkoaren titulua: Os tres osos
* *Ravelen boleroa*   Abad, Jose Antonio (2020) Jatorrizkoaren titulua: O Bolero de Ravel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nor da Nor
* Eva Linazasoro Berria
Tay aintzira (Wicklow konderria)

**Tay aintzira**, **Guinness aintzira** edo **Luggala aintzira**,  eta , Irlandako Wicklow mendietan eta lurjabetza pribatuan dagoen aintzira bat da, Wicklow konderrian.

Djouce eta Luggala mendien artean dago.
Drew Struzan

**Drew Struzan** (1947ko martxoaren 18a, Oregon City, Oregon - 2025eko urriaren 13a), estatubatuar artista, ilustratzaile eta azal diseinatzaile bat izan zen. 

Hollywoodeko 150 film nabarmen baino gehiagoren posterrak ilustratzeagatik ezaguna egin zen, tartean *The Seven-Per-Cent Solution*, *Blade Runner*, *The Thing*, *The Cannonball Run*, *Police Academy* saila, *Back to the Future*, *Indiana Jones and the Temple of Doom*, *Indiana Jones and the Last Crusade*, *E.T. the Extra-Terrestrial*, *The Muppet Movie*, *Coming to America*, *First Blood*, *Risky Business*, *D.C. Cab*, *Stroker Ace*, *Batteries Not Included*, *An American Tail*, *The Goonies*, *The Shawshank Redemption* eta *Harry Potterren saga*.
Alicia Vallina

**Alicia Vallina** (Pola de Siero, Asturias, 1976ko otsailaren 28a) kazetari, historialari, erakusketa-komisario, gidoilari, idazle eta hizlaria da. Bere lana, duela hamarkada bat baino gehiagotik (2025), istorioaren pisuak lurperatutako eta aitortuak izatea merezi duten pertsonaia femeninoen bizitza ezagutaraztean oinarritzen da.

Kultura Ministerioak Arte Liburu Onenaren Sari Nazionala eman zion, Joan Brossaren katalogo arrazoituarengatik. 2022an, idatzi zuen lehen eleberriak, *Hijas del mar* izenekoak, Pozuelo de Alarcónen eleberri historikoaren saria lortu zuen. Espainiak Malmöko (Suedia) Nazioarteko Liburu Azokara gonbidatu zuen 2024an.

## Bizitza 
Alicia Vallina Asturias Printzerriko Pola de Siero udalerrian jaio zen 1976an. Txikitatik izan zuen idazteko zaletasuna. Ipuinak, olerkiak eta lagunei nahita ezkutatzen zizkien kontakizunak idazten zituen.

Aitaren irakaspenei eta harekin museoetara eta arte-erakundeetara egiten zituen etengabeko bisitei esker, heziketarekin jarraitu eta Arte Garaikidean espezializatzea erabaki zuen Cambridgeko Unibertsitatean, Christie´s Education Art-en ardurapean zegoenean, eta Londresera joan zen bizitzera ia 3 urtez, gaian prestatzeko. 

### Lan ibilbidea 
Literaturan espezializatutako bigarren hezkuntzako irakasle jardun du. 

2024an, Espainiak Malmöko (Suedia) Nazioarteko Liburu Azokara gonbidatu zuen.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexek idazti ditu:
* *Herminio. Conversaciones con el hombre y el artista*
* *Hijas del mar.* *La voluntad de vivir siendo mujer* (2021). Plaza & Janés argitaletxea
* *La criolla del Amazonas.* *Historia de la primera mujer que atravesó la Amazonía* (2023) Plaza & Janés argitaletxea
* *Catalina de Erauso*. Joan Molinarekin batera. 
* *Únicas. Historias desconocidas de mujeres extraordinarias.* (2024) Plaza & Janés argitaletxea 352 or.   
* *La condesa que pudo reinar* (2025). Plaza & Janés argitaletxea.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Kultura Ministerioak Arte Liburu Onenaren Sari Nazionala eman zion, Joan Brossaren katalogo arrazoituarengatik. 
* 2022an,Pozuelo de Alarcónen eleberri historikoaren saria jaso zuen, *Hijas del mar* lanarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikele Irazusta

egindako murala, Markina-Xemein 2025]]
**Mikele Irazusta** (Bahía Blanca, Argentina, 1993) tenislari ohia, arkitektoa eta artista da. Sortzez argentinarra, euskal jatorria du, eta bihotzean du euskaltasuna. 2025ean VIII. Euskal Diasporaren Egunerako (irailak 8) zesta-puntaren hiriburutzat hartzen den Markina-Xemein (Bizkaia) udalerrian mural bat margotu zuen zesta-puntako jokalari guztien omenez.

Markina-Xemeinengo murala, Street Art Cities arte urbanoaren plataformak Espainiako Estatuan margotutako 15 grafiti aukeratuetako bat, 2025eko munduko horma-irudi onena bezala altxatzeko lehian.  

## Bizitza 
Mikele Irazusta txikitan, lau urte zituela hasi zen tenisean, Roaldo Fernández aititarekin; izan ere, amaren aldeko familia tenislariz beterik dago. 16 urterekin hainbat titulu zituen. Argentina ordezkatzera ere heldu zen. Txapelketa batean jokatzera irten baino lehen motibatzen zuen musika entzutea gustatzen zitzaion, batez ere reggaetona. Bahía Blancako euskal zentroan dantzari jardun zuen euskal dantzak ikasten. Aitona-amonak euskaldunak ditu.

## Ibilbidea 
#### Tenislari 
12 urterekin Quiton (Ekuador) txapelduna izan zen. Gero, 14 urte zituela, Boliviako La Paz hiriburuan 2. postuan, txapeldunordea, izan zen.

#### Arkitekto 
Erronka handia izan zen beka Estatu Batuetan. Ingeleseko ikasketak egin beharrak bi aldiz ahalegin eta kontzentrazio handiagoa eskatzen zion. Gero lesionatu egin zen eta kirolean zuen grina guztia Arkitekturara eraman nuen.

#### Artista 
Ez du ikasketa berezirik egin.    
* 2025eko munduko horma-irudirik onena izateko lehian.    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Mikele Irazusta Argentinan murala egiten
Proteus sindromea

**Proteus sindromea**, tumoreekin batera larruazalaren gehiegizko hazkundea era hezurren bilakaera anormala eragiten dituen sortzetiko eritasun bat da. Eritasunaren izendapenak Proteo antzinako greziar jainkoari aipamen egiten dio. Zenbait antzekotasun dituen neurofibromatosiatik ezberdindu behar da.

Prometeus sindromearen kasuak oso urriak dira, 1979an Michael Cohen medikuak identifikatu zuenetik mundu osoan 200 kasu inguru baieztatu dira. Gaixo ezaguna Joseph Merrick ingelesa da.
Yan estatua

**Yan estatua**, txineraz 燕 eta Wade-Gilesez *Yen*, Zhou dinastian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako ipar-ekialdean zegoen.

Qin Shi Huang enperadorean gudarosteek bereganatutako azken erresumetako bat izan zen, K.a. 222 urtean konkistatu baitzuen, Qin dinastiaren aldarrikapena baina urte bat lehenago.
Raila Odinga

**Raila Amolo Odinga** (Maseno , 1945eko urtarrilaren 7a – Koothattukulam, India, 2025eko urriaren 15a) kenyar politikaria izan zen. Kenyako lehen ministroa izan zen 2008tik 2013ra.

Oginga Odingaren semea izan zen, Kenyako lehen presidenteordea. Ekialdeko Alemanian filologia eta galdaketa ikasi zituen. 1970ean Kenyara itzuli zen.

1982an estatu-kolpe saiakera bat izan zen Daniel Arap Moi presidentearen aurka. Kolpearen ondorengo errepresioan, Odinga atxilotu eta traizioa leporatu zioten. 1988ko otsailean askatu zuten, baina urte hartako abuztuan berriro atxilotu zuten. 1991ko ekainean askatu zuten behin betiko, eta handik Norvegiara ihes egin zuen.

Odinga bost aldiz izan zen Kenyako presidente izateko hautagaia, baina ez zuten inoiz aukeratu, eta behin baino gehiagotan salatu zuen hauteskundeetan iruzurra izan zela. Diputatua izan zen 1992tik 2013ra, eta oposizioko liderra 2013tik. 2008tik 2013ra Kenyako lehen ministro izan zen Mwai Kibakiren presidentetzan.
Qin estatua

**Qin estatua**, txineraz 秦國 eta Wade-Gilesez ''Ch'in kuo*, pinyineraz *Qín guó'', Antzinako Txinako estatu bat izan zen.

Antzinako Txinako mendebaldean zegoen, eta Udaberri eta Udazkenen garaia eta Erresuma Borrokalarien garaia artean existitu zen.

K.a. III. mendean zazpi superpotentzia nagusienetako bat bezala sortu zen eta 221. urtean, bere agintaldian zehar, Antzinako Txinaren Batasuna gauzatu zuen, data horretatik aurrera Qin dinastia bezala ezaguna da.
Trapezitsa

**Trapezitsa** (bulgarieraz: Trapezitsa) Bulgariako mendixka bat da, Veliko Tarnovotik gertu dagoena.

Bulgariako Bigarren Inperioan, Trapezitsa Tarnovo antzinako hiriburu bulgariarraren bigarren gotorleku garrantzitsuena izan zen. Bere izenak *trabeza* (mahaia) esan nahi du edo trapezio hitzetik eratorria da, bere formaren ideia emanez.

Hiriburuaren parte gisa, Trapezitsak eraikin eta eliza eder asko zituen. Tarnovoko kristau eraikin nagusiak, baita patriarkaren egoitza ere, gotorlekuaren harresi lodien atzean kontserbatuta zeuden.

XX.  hasierako indusketa lanetan, arkeologoek gutxienez 17 elizaren aztarnak aurkitu zituzten, bakoitza oso ondo apainduta eta Bulgariako historian paper bat jokatuz. San Joan Rilakoaren erlikiak Trapezitsako eliza batean gorde ziren hainbat mendez, Rilako monasteriora eraman aurretik.

Frogek erakusten dute Trapezitsa bulgariar aberats eta nobleen egoitza izan zela. Arkitektura bikaineko eraikin handietan bizi ziren. Harkaitzean hondeatutako bide batek Trapezitsa Tsarevetseko gotorlekuarekin lotzen zuen zubi batera zeraman. Trapezitsa, Yantra ibaiak babesten zuen, defentsarako mekanismo natural bat hornitzen zuena. Lau sarrera zeuden barrura sartzeko. Hegoaldeko sarrera izan zen nagusia. Hegoaldeko atearen zati bat oraindik kontserbatzen da.

## Erreferentziak 
*  Информация за Трапезица от официалния сайт на Велико Търново

## Kanpo estekak
Marie-Élisabeth Gabiou

**Marie-Élisabeth Gabiou**, sortzez **Marie-Élisabeth Lemoine** (Paris, 1761 edo 1763 inguruan - Ibid. 1811ko maiatzaren 30a) margolaria izan zen.

Erretratugintzaren artean egin zuen bidea.

## Biografia 
1761 edo 1763 inguruan jaioa, Marie-Élisabeth Lemoine artisten familia batean sortu zen; Charles Lemoine eta Marie-Anne Rousselleren alaba, bere familiarekin bizi izan zen Parisko 1. barruti zaharrean, Saint-Honoré-Travestière kalean, Palais-Royaletik gertu. Marie-Victoire Lemoine eta Marie-Denise Villers bere ahizpak ere erretratugile trebeak izan ziren. 1789an, bere lehengusu Jean-Frédéric Gabiourekin ezkondu zen, notario-klerikoa eta Jeanne-Élisabeth Chaudet beste margolari erretratugile baten anaia zena.

Marie-Élisabeth Gabiouren koadroak "Eli Lemoine" edo "Elith Lemoine" sinatu ohi zituen, eta bere izena erraz nahasten da Élisabeth Lemoinerenarekin, sortzez Bouchet.

Parisen hil zen, 1811ko maiatzaren 30ean.
Fitxategi:Marie-Elisabeth_Lemoine_-_Presumed_portrait_of_Francoise_de_Taulong.jpg|link=Fichier:Marie-Elisabeth_Lemoine_-_Presumed_portrait_of_Francoise_de_Taulong.jpg|*Portrait présumé de Françoise de Taulong*, 1784, egun ez dakigu non dagoen.
Fitxategi:Portrait_of_a_young_girl,_half-length,_in_a_white_frilled_dress_and_blue_sash,_holding_a_cherry_branch.jpg|link=Fichier:Portrait_of_a_young_girl,_half-length,_in_a_white_frilled_dress_and_blue_sash,_holding_a_cherry_branch.jpg|*Fillette aux cerises*, 1787, kolekzio pribatua.
Fitxategi:Marie-Elisabeth_Lemoine_-_Portrait_of_a_girl_in_neoclassical_dress_at_a_column_holding_a_laurel_wreath.jpg|link=Fichier:Marie-Elisabeth_Lemoine_-_Portrait_of_a_girl_in_neoclassical_dress_at_a_column_holding_a_laurel_wreath.jpg|*Femme tenant une couronne de lauriers*, 1789, egun ez dakigu non dagoen.
Fitxategi:Marie-Elisabeth_Lemoine_-_Portrait_présumé_d’Henri_Gabiou,_avec_une_charrette_de_jeux,_jouant_à_faire_des_bulles.jpg|link=Fichier:Marie-Elisabeth_Lemoine_-_Portrait_présumé_d’Henri_Gabiou,_avec_une_charrette_de_jeux,_jouant_à_faire_des_bulles.jpg|''Portrait d’Henri Gabiou, fils de l'artiste, avec une charrette de jeux, jouant à faire des bulles*, 1791, kolekzio pribatua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Carole Blumenfeld, *Je déclare vivre de mon art : Dans l’atelier des sœurs Lemoine et Chaudet'' (erakusketako katalogoa), Editions Gourcuff Gradenigo, 2023, 184 orr. (ISBN 978-2-35340-387-5)
** Lemoine ahizpei (Marie-Victoire Lemoine, Marie-Élisabeth Gabiou, Marie-Catherine Lemoine eta Marie-Denise Villers) eta haien lehengusinari Jeanne-Élisabeth Chaudet eskainitako erakusketaren katalogoa. Erakusketa Grassen egin zen, Jean-Honoré Fragonard museoan (Hélène eta Jean-François Costaren kolekzioa), 2023ko ekainaren 10etik urriaren 8ra.

## Kanpo estekak
Nour Odeh

**Nour Odeh** (Damasco, 1978) analista politikoa, aktibista, ikertzailea, diplomazia publikoko aholkularia, kazetaria eta egile palestinarra da. Palestinar Aginte Nazionalaren gobernuaren bozeramaile lana egin zuen lehen emakumea izan zen.

## Ibilbidea 
San Frantziskoko Golden Gate Unibertsitatean graduatu zen 1999an. Odehek, 20 urtez baino gehiago, freelance kazetari eta hedabide independenteen aholkulari gisa jardun zuen. 2006tik 2011ra, Al Jazeera English kateko korrespontsal nagusiena izan zen Zisjordanian eta Gazan.

Gainera, komunikazioetako aholkulari senior eta harreman publikoetako aholkulari gisa aritu da Palestinako gobernuarentzat. Palestinar Aginte Nazionaleko bozeramaile izendatu zuten 2012an, eta kargu hori bete zuen lehen emakume palestinarra izan zen. 

Palestinako Asanblada Nazional Demokratikoaren batzordeko kide eta sortzailea da. Palestinako Kontseilu Legegileko hautagaia izan zen 2012-2013ko Palestinako udal hauteskundeetan. Horrez gain, nazioarteko hainbat komunikabidetan  ohiko gonbidatu gisa agertu da, Al Jazeeran, esaterako.

## Aintzatespenak 
2008an, bere erreportajeak Montecarloko Golden Nymph Awards sarietan aintzatetsi zituzten, eta Al-Jazeera Network-en lehen Urrezko Ninfa saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenny Maria Ödmann

**Jenny Maria Ödmann** (jaiotzez **Braun**; Stockholm, 1847ko martxoaren 20a – Sidmouth, 1917ko urriaren 6a) suediar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Jenny Maria Braun 1847an jaio zen Stockholmen. Bere gurasoak Johan Martin Braun tximinia-garbitzailea, eta Johanna Susanna Hagelin ziren. 22 urte zituela, Martin Ödmann politikari, parlamentuko kide eta *Fäderneslandet* egunkariko editorearekin ezkondu zen.

1867an debutatu zuen idazle gisa, *Brottslingen* eleberria argitaratu zuenean. Bere beste hainbat lan bezala, hilketa baten ikerketan oinarrituta dago. «Hiriko misterioei» buruzko eleberriak ere idatzi zituen, Eugène Sueren *Les Mystères de Paris* liburuaren antzekoak. Bere lanik ezagunena *Dolda brott. Ur Stockholms mysterier* eleberria da. Selma Lagerlöf baino lehen, Jenny Ödmann Suediako emakume idazle ezagunena zela uste da.

Jenny Ödmann 1917an hil zen Sidmouthen, Ingalaterran.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rick Astley

**Richard Paul Astley** (1966ko otsailaren 6a, Newton-le-Willows, Lancashire), ingeles dance pop eta pop musika abeslari, kantautore, irratiko DJ eta podcaster bat da.

1987an *Whenever You Need Somebody* diskoa merkaturatu eta mundu osoan 15 milioi kopia saldu zituen, Platinozko diskoa lortuz. Bestalde, disko horretako *Never Gonna Give You Up* abestia 25 herrialde baino gehiagoetako abestien sailkapeneko 1. postura ailegatu zen.

## Diskografia 
* *Whenever You Need Somebody* (1987)
* *Hold Me in Your Arms* (1988)
* *Free* (1991)
* *Body & Soul* (1993)
* *Keep It Turned On* (2001)
* *Portrait* (2005)
* *50* (2016)
* *Beautiful Life* (2018)
* *Are We There Yet?* (2023)

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Nivine Sandouka

**Nivine Sandouka** (Ekialdeko Jerusalem, 1982ko urriaren 15a) palestinar feminista eta Ekialdeko Jerusalemgo bakearen aldeko ekintzailea da. Ekialde Hurbileko Bakerako Aliantzaren Eskualdeko Kabineteko burua da.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Sandouka Ekialdeko Jerusalemgo Shuafat auzoan hazi zen. GCSErekin (Bigarren Hezkuntzako ikasketak) graduatu zen Jerusalemgo Schmidt's Girls Collegen.

Birzeit-ko Unibertsitatean, Sandoukak demokrazian eta giza eskubideetan masterra egin zuen. Gainera, Belengo Unibertsitatean Zientzietako lizentziatura eskuratu zuen.

## Ibilbidea eta aktibismoa 
2014an, Sandoukak Estatu Batuetako Nazioarteko Bisitarien Lidergo Programan parte hartu zuen, gatazken konponbidearen gaiaren inguruan.

Belengo Unibertsitatean graduatu ondoren, Sandouka Jerusalemgo Oxfam GB-n hasi zen lanean eta ondoren Zisjordanian eta Gazan nazioarteko CARE-n aritu zen. Geroago, 2015ean, IPCRIko zuzendarikide izan zen, eta Jerusalemgo Auziari buruzko 2021eko eta 2022ko Nazio Batuen Konferentzian parte hartu zuen. Hizlari gisa beste hainbat hitzaldi eta ekitalditan ere parte hartu zuen, J-Streeteko urteroko konferentzia esaterako.

2023ko urriaren 27an, Sandouka France 24ko *El 51%* saioan azaldu zen. Garapenerako Lankidetzarako Alemaniako Elkartearekin ere lan egin du Sandoukak.

Sandoukak zuzentzen du "Judi- from me to you", emakumeak konektatzea helburu duen oinarrizko ekimena; Forward Global Women eta Emakumeentzako Jerusalem Zentroko zuzendaritza-batzordeko kidea da; Elizen Mundu Kontseiluko Nazioarteko Erreferentzia Taldeko kidea ere bada; eta,  egoitza Jerusalemen duen Our Rights GKEko zuzendari exekutiboa da.  

## Erreferentziak
Langley (Virginia)

**Langley** McLean erroldak esleitutako lekuetan dagoen gehitu gabeko komunitatea da. Fairfax konderrian dago, Virginia estatuan. Funtsean McLeanek komunitatea bereganatu zuen duela urte asko, nahiz eta oraindik Langley High School bat dagoen. Washington Hiriarentzat lo-hiria izateaz gain, eremua CIAren egoitza eta Errepideen Administrazio Federalaren egoitza da. 'Langley' askotan erabiltzen dute CIAren metonimia gisa.

## Herri-kulturan 
*American Dad!* marrazki biziduneko telesaila, Seth MacFarlanek sortua, Langley Fallsen dago girotuta, Virginian. Langley Falls Smith familia bizi den fikziozko komunitatea da. Langley Falls Virginian dago, Washington Hiriko metropoli-eremuan. Hiriaren izena Langley eta Great Falls toponimoen lotura da, biak Fairfax konderrian gehitu gabeko komunitateak direlarik. *Covert Affairs* telebista saioa Langley hirian ere girotuta dago.

Langley "Watch the World" abestian aipatu zuen Box Car Racer taldek. "Weird Al" Yankovicek Langley "Party in the CIA" abestian ere aipatu zuen, baita *Homeland* eta *Criminal Minds* telesailetan ere. Hainbat filmetan ere agertzen da.

*Black Lagoon* anime-telesaileko 18. kapituluan, Edak, indarkeriaren elizako fakziokoa, aurkari bati borroka batean, bere benetako "etxea" Langleyn dela esan zion, CIAkoa dela aditzera emanez.

Twitterreko erabiltzaile askok, Ukraina babesteko NAFO traola erabiltzen dutenak, Langley txantxetarako erabiltzen dute.

## Ikus, gainera 
* Quantico (Virginia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Langley

***Langley*** (antzinako ingelesezko *lang*- «luze»- + *lēah*- «enbor»-) izan daiteke:

## Toponimoak 
### Kanada 
* **Langley (Columbia Britainiarra)**, hiria.
* **Langley barrutia (Columbia Britainiarra)**.
****Fort Langley**, hiria.

### Estatu Batuak 
* **Langley (Virginia)**, Virginian
* **Langley (Hego Carolina)**, Hego Carolinan.
* **Langley (mendia)**, Sierra Nevadan.
* **Langley (Oklahoma)**, Oklahoman.
* **Langley (Washington)**, Washingtonen.

### Erresuma Batua 
* **Langley (Berkshire)**, Berkshiren.
* **Langley (Cheshire)**, Cheshiren.
* **Langley (Essex)**, Essexen.
* **Langley (Hampshire)**, Hampshiren.
* **Langley (Northumberland)**, Northumberlanden.
* **Langley (Kent)**, Kenten.

### Besteak 
* **Langley (Victoria)**, Australian.
* **Langley (Vosgeak)**, Frantzian.
* **Kings Langley (Hegoaldeko Gales Berria)**, Australian.

## Bestak 
* **Langley (unitatea)** (Ly), eguzki-erradiazioa neurtzeko unitatea.
* **Langley (kraterra)**, Ilargiko kraterra.
* **(3866) Langley**, asteroidea.
* **Langley Ikerketa Zentroa**, NASAren egoitza.
* **USS Langley**, AEBtako itsasontzia.
Sweet Home Alabama (filma)

***Sweet Home Alabama***, , 2002ko Andy Tennant estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama eta komedia film bat da. Reese Witherspoon, Josh Lucas, Patrick Dempsey, Fred Ward, Mary Kay Place, Jean Smart, Candice Bergen eta Dakota Fanning aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Melanie Carmichael (Reese Witherspoon) jaiotzez Hegoaldekoa den moda disenatzaile gazte eta original bat da, Andrew Hennings (Patrick Dempsey) hiriko ezkondugabeko gizon gazte kodiziatuena eta Kate Hennings (Candice Bergen) alkatesaren semea. Bikotearen bapateko ezkontzeko asmoak aurrez Melanie bere jaiolekua den Alabamako jaioterrira itzultzea behartu araziko du, gazteagoa zela ezkondutako Jake (Josh Lucas) gizon gaztearekin arazo bat konpontzeko, oraindik dibortzioa emateari uko egiten baitio.

## Aktoreak 
* Reese Witherspoon: Melanie Carmichael / Melanie Smooter
** Dakota Fanning: Melanie gaztea
* Josh Lucas: Jake Perry
** Thomas Curtis: Jake gaztea
* Patrick Dempsey: Andrew Hennings
* Candice Bergen: Kate Hennings alkatea
* Fred Ward: Earl Smooter
* Mary Kay Place: Pearl Smooter
* Ethan Embry: Bobby Ray Bailey
* Jean Smart: Stella Kay Perry
* Courtney Gains: Wade sheriffa
* Melanie Lynskey: Lurlynn
* Mary Lynn Rajskub: Dorothea
* Kevin Sussman: Barry Lowenstein detektibea
* Nathan Lee Graham: Frederick Montana
* Rhona Mitra: Tabatha Wadmore-Smith

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Chu estatua

**Chu estatua**, txineraz 楚国, Wade-Gilesez ''Ch'u* eta pinyineraz *Chǔ'', Zhou dinastian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako hego-ekialdean zegoen.

Udaberri eta Udazkenen garaia eta Erresuma Borrokalarien garaiaren artean existitu zen. 

Jatorriz Jing (荆) bezala ezagutu zen eta ondoren Jingchǔ (荆楚). Gaur egungo Hunan, Hubei, Chongqing, Henan, Shanghai eta Jiangsu probintziak barne hartzen zituen.
Carlos Retegui

**Carlos Retegui** (San Fernando, 1969ko abenduaren 19a) argentinar  belar-hockey jokalari ohia, entrenatzailea eta politikaria da. Micaela Retegui belar-hockeyko jokalariaren eta Mateo Retegui futbolariaren aita da. Mateok Atalanta BC taldean eta Italiako Futbol Selekzioan jokatzen du.

## Kirol-karrera 
Jokalari bezala, Argentinako selekzioan aritu zen 17 urtez (1989-2006), hiru Olinpiar Jokotan jarraian parte hartuz (1996, 2000, 2004). Gainera, hiru urrezko domina (1991, 1995, 2003) eta zilarrezko bat (1999) irabazi zituen Panamerikar Jokoetan. 

Club San Fernando taldean jokatu zuen, eta 2006an metropoliko txapeldun izan zen. Universitario, Náutico eta Mar del Platako Selekzioentzat ere jokatu zuen.

Entrenatzaile gisa, Bartzelonako Deportivo Terrassa zuzendu zuen, eta harekin Espainiako eta Europako txapeldun atera zen. 2008an, Sergio Vigil ordezkatu zuen Argentinako gizonezkoen selekzioa zuzentzeko. Bere kudeaketan zehar, selekzioak hirugarren postua lortu zuen 2008ko Champions Trophy-an eta ondoren, hirugarren postu historikoa 2014ko Munduko Txapelketan eta urrezko domina 2015eko Panamerikar Jokoetan. 2016an, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen talde nazionala gidatu zuen.

2009an, Gabriel Minadeo ordezkatu zuen Argentinako Emakumezkoen Selekzioaren entrenatzaile gisa, eta 2010eko Munduko Txapelketan txapeldun izan zen, Argentinako Rosario hirian. Hurrengo urteetan, bere zuzendaritza teknikoarekin, selekzioak Champions Trophy 2009, 2010 eta 2012 sariak ere lortu zituen, bigarren postua 2011n, zilarrezko domina 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, eta hirugarren postua 2014ko Munduko Txapelketan.

2020an, Konex Merituaren Diploma eman zioten Argentinako azken hamarkadako bost zuzendari tekniko onenetako bati.

## Politika 
San Fernando partidoko (Buenos Aires) zinegotzia izan zen 2015-2019 agintaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bayan Nuwayhed

**Bayan Nuwayhed,** (arabieraz: بيان نويهض‎ ; Jerusalem, 1937a - 2025eko uztailaren 12an) palestinar kazetari, akademiko eta historialaria izan zen, Palestinaren Askapenerako Erakundeko (PAE) kidea. Palestinako historialari nagusietako bat izan da eta *Sabra and Shatila: September 1982* liburuaren egilea.

## Ibilbidea 
Nuwayhed Jerusalemen jaio zen 1937an. Ama, Jalal Salim, poeta zuen. Aita, berriz, Ajaj Nuwayhed, jatorri libanoarreko druso bat zen eta Arabiar Independentziaren Alderdiaren sortzaileetako bat. Hiru ahizpa eta anaia bat zituen. Hiriko Alto Baq'a auzoan bizi ziren. Familiak Jerusalem utzi behar izan zuen 1948ko apirilaren 26an, eta ama eta anai-arrebekin batera Libanora joan ziren Nakba baino geroxeago. Ondoren, Ammanen jarri ziren bizitzen, Jordanian.

1962an Shafiq al Hout kazetari eta idazle palestinarrarekin ezkondu zen. Graduatu ondoren, Nuwaydeh-ek irakasle gisa lan egin zuen Ammanen, eta Baath Alderdi Arabiar Sozialistako kide egin zen. Ondoren, ''Dunya al-Mar'a* (*Munduko emakumeak*) izeneko emakumeen aldizkari baterako idazten hasi zen. 1960an, Beiruten egoitza zuen *Assayad* aldizkarira batu zen, eta bertan aritu zen lanean 1966ra arte. Aldi horretan *Al Anwar* egunkarian ere artikuluak argitaratu zituen, *Assayaden* kidekoa den argitalpen batean. Baath Alderdi Arabiar Sozialistako jarduera politikoarekin jarraitu zuen eta Beiruten bere Chyah adarra zuzendu zuen.

## Lanak 
Nuwaydeh-ek artikulu eta saiakera ugari argitaratu zituen. 2018ko bere artikuluak Palestinako sei figura publikoren biografia dokumentatu zuen, tartean Walid El Khalidi, Zalikha Al Shihabi, Asma Tubi, Samiha Khalil, Kulthum Odeh eta Salma Khadra Jayyusi, Nakbari erreferentzia berezia eginez. Hainbat libururen egilea da: *Lidergoak eta erakunde politikoak Palestinan, 1917-1948* (1981; arabieraz); *Al Shaikh Al Mujahed Izzeddine Al Qassam Palestinako Historian* (1987; arabieraz); *Palestina: auzia, herria, kultura: historia politiko bat Kanaandar arotik XX. mendera* (1991; arabieraz); *Sabra eta* *Shatila: 1982ko iraila* (2023); eta, *Ajaj Nuwayhed-en egunkariak: hirurogei urte karabana arabiarrarekin'' (1993).

## Sariak eta aintzatespenak 
* Nuwayhed-ek Arabiar Munduko Kultura eta Sormenaren 2015eko Jerusalem Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mateo Retegui

**Mateo Retegui** (San Fernando, 1999ko apirilaren 29a) italiar nazionalizatutako futbolari argentinarra da, Saudi Arabiako futbol liga profesionaleko Al-Qadisiyah F. C. taldean jokatzen duena. Italiako futbol selekzioarekin ere internazionala da.

## Biografía 
San Fernandon jaioa, belar hockeyan jokatzen hasi zen gaztetan, bere aitak, Carlos Reteguik, praktikatzen zuen kirola, Argentinako emakumezkoen belar hockey taldeko entrenatzailea izan zena 2021era arte. Bere ama, María de la Paz Grandoli, Club Pucarako hockey jokalari ohia ere bada eta 1993an Terrassan (Katalunia) kirol honetako lehen junior munduko txapelketa irabazi zuen Argentinako taldeko kidea. Geroago, taldea *Leoncitas* (Lehoi eme txikiak) bezala ezagutu zen eta etorkizuneko *Leonas* (Lehoi emeak) taldearen oinarrizko oinarria izan zen. Bere arrebak, Micaela Reteguik, zilarrezko domina irabazi zuen belar hockeyan 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan.

Italiar herritartasuna du arbasoen bidez, bere amaren aldeko aitona-amonak Canicattìkoak (Sizilia, Italia) direlako jatorriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Twitter ofiziala
George Bush Inteligentzia Zentroa

**George Bush Inteligentzia Zentroa** () Inteligentzia Agentzia Zentralaren (CIA) egoitza nagusia da, Langley gehitu gabeko komunitatean, Washington Hiritik gertu, dagoena.

Egoitza nagusia Jatorrizko Egoitza Nagusiaren (OHB) eta Egoitza Nagusiaren Eraikin Berriaren (NHB) multzoa da, eta 258 hektarea azalera ditu guztira. Munduko inteligentzia eraikinik handiena izan zen 1959tik 2019ra, Berlingo BNDren egoitzak gainditu zuen arte.

## Izena 
Bere egungo izena izan baino lehen, CIAren kuartel nagusia ez zuen izen formalik. 1999ko apirilaren 26an, George H. W. Bushen 1999ko Urte Fiskalerako Inteligentzia Baimenaren Aktan, konplexu hau ofizialki izendatu zuen, "The Farm" () ez da zentroari buruzko erreferentzia, Colonial Farm Roaden bere helbidea izan arren, CIAk Camp Pearyn duen prestakuntza-zentroari buruzkoa baizik.

## Historia 
Jatorrizko Egoitza Nagusia (OHB) New Yorkeko Harrison & Abramovitz enpresak diseinatu zuen 1950eko hamarkadan eta 130.000 m2-ko azalera du.

Egoitza Nagusiaren Eraikin Berria (NHB), Smith, Hinchman & Gryllsek diseinatua, 1991ko martxoan amaitu zuten, 1984ko maiatzaren 24an lanak hasi ondoren. Qazi heriotza zigorrera kondenatu zuten tiroketagatik eta 2002an exekutatu zuten.

2021eko maiatzaren 3an, Jasperreko 31 urteko gizon armatu bat eraikinera sartzen saiatu zen, eta hainbat ordu iraun zuen gatazka baten ondoren tirokatu zuten. Biharamunean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nihat Erim

**Ismail Nihat Erim** (Kandıra, 1912ko azaroaren 30a – Kartal, 1980ko uztailaren 19a) turkiar politikaria izan zen. Turkiako lehen ministroa izan zen 1971tik 1972ra.

1936an Istanbulgo Unibertsitateko Zuzenbide eskolan graduatu zen eta 1939an Parisen doktoratu zen. 1942an Ankarako Unibertsitateko Zuzenbide irakasle izendatu zuten.

1945ean Herriaren Alderdi Errepublikanoaren zerrendan diputatu hautatu zuten eta 1949an Herri Lanetako ministro izendatu zuten. 1950eko hauteskundeetan eserlekua galdu zuen eta *Ulus* egunkariko editore bihurtu zen. 1956an Londresen parte hartu zuen Zipreri buruzko negoziazioetan eta 1959an Turkiako batzordea zuzendu zuen Zipreren eraketa prestatzen. 1956tik 1962ra Turkia ordezkatu zuen Giza Eskubideen Europako Batzordean.

1960ko kolpe militar turkiarraren ondoren, Erim diputatu hautatu zuten berriro, eta 1971ko kolpe militarraren ondoren, lehen ministro izendatu zuten koalizio-gobernu teknokratiko bat osatzeko. Bere agintaldian kurduak zapaldu eta Turkiako Langileen Alderdia debekatu zen. 1972ko maiatzean dimititu zuen.

Erim 1980an hil zuten. Herria Askatzeko Alderdi Iraultzaileak hilketa aldarrikatu zuen. Arrazoia Erimen agintaldian hiru militante ezkertiar exekutatzea izan zen.
Ingrid Caven

**Ingrid Caven** (Saarbrücken, 1938ko abuztuaren 3a) Alemaniako emakume aktore eta abeslaria da.

## Ibilbidea 
Rainer Werner Fassbinderrek aurkitu zuen barietate antzoki batean, eta bere kolaboratzaile taldean sartu zuen, film askotan paperak emanez. 1970 eta 1972 artean ezkonduta ere egon ziren. 

Ia 50 filmetan agertzeaz gain, Ingrid Cavenek bere abeslari ibilbidearekin jarraitu zuen, eta arrakasta handia izan zuen 70eko hamarkadan Frantzian, non "Edith Piafen eta Marlene Dietrichen arteko nahasketa" gisa hartu zen. Bere emanaldietarako janzten zuen Yves Saint Laurenten lagun eta musa izan zen. Bere errepertorioa, funtsean, Peer Rabenen abestietan oinarritzen da, Fassbinderren letrekin (besteak beste).

Gaur egun Jean Jacques Schuhl idazle frantsesarekin bizi da. Schuhlek 2000. urteko Goncourt Saria irabazi zuen *Ingrid Caven* eleberriarekin (liburua ez da artistaren biografia zehatza). Bere abeslari ibilbideak berpizte bat bizi izan du azken urteotan Frantzian.

## Diskografia osoa 
*''Ingrid Caven au Pigall's* (1978)
**Der Abendstern* (1979)
**Ingrid Caven live in Hamburg* (1980)
**Spass* (1986)
**Helle Nacht* (1998)
**Chambre 1050* (2000)
**Ingrid Caven chante Edith Piaf'' (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ingrid Caven IMDb webgunean.
Hiztegi sinoxeniko

**Hiztegi sinoxenikoak** dira japonierara, koreerara eta vietnamerara eskala handian egindako txinerazko lexikoen esportazio sistematikoa; hala ere, horietako bat bera ere ez dago txinerarekin genetikoki lotuta. Ondorioz, sortutako txinatar-japoniar, txinatar-korear eta txinatar-vietnamdar hiztegiek hizkuntza horien lexikoen zati handi bat osatzen dute gaur egun. Hiztegi horien ahoskera sistemak sortu ziren txinera klasikoa irakurtzean jatorrizko txinerazko soinuak modu koherentean hurbiltzeko ahalegin kontzienteetatik. Txinerazko fonologia historikoan, txinerazko aldaera modernoekin batera erabiltzen dira, batez ere txinera ertainaren soinuen berreraikuntzan. Beste hizkuntza batzuek, hala nola Hmong-Mien eta Kra-Dai hizkuntzek, txineratik inportatutako hitz kopuru handia ere badute, baina sinoxeniko hiztegien ezaugarri diren korrespondentzia sistematikorik gabe.

Terminoa Samuel E. Martin hizkuntzalari estatubatuarrak sortu zuen 1953an, grezierazko ξένος (xénos, 'atzerrikoa') hitzetik abiatuta; Martinek inportatutako hitz hauei «sino-xeniko dialektoak» deitu zien.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Amal Hamad

**Amal Tawfiq Abdel Hadi Nashwan Hamad** (Beit Hanun, Gazako Zerrenda, 1963ko uztailaren 12a) Al Fatah mugimenduari lotutako palestinar politikari eta feminista da. 2019tik, Emakumearen Gaietarako palestinar ministroa da Shtayyeh-ko Gobernuan.

## Bizitza 
Bere lehen urteetan, Hamad-ek Beit Hanun-en ikasi zuen eta gerora, Birzeit-eko Unibertsitatean goi mailako ikasketak egin zituen, eta Matematikako lizentziatura eta Hezkuntzako diploma lortu zituen. Bere prestakuntza zabaldu zuen, Irakaskuntza metodoak eta Hezkuntza psikologia diplomaturak eginez Gazako Al-Aqsa Unibertsitatean. Ondoren, Gizarte psikologiako masterra egin zuen Egiptoko Ain Shams Unibertsitatean, eta Hezkuntza psikologiako doktoretza, unibertsitate berean, 2015ean.

### Ibilbidea 
Bere ibilbide politikoan zehar, Hamadek funtzio garrantzitsuak bete ditu, Al Fatah-ko Batzorde Zentraleko kide gisa, eta 2007tik aurrera, Gazako Palestinar Emakumeen Batasun Orokorreko ministro arduradun gisa. Al Fatahko Kontseilu Iraultzaileko kide izendatu zuten 2009an, eta Palestinako hainbat erakunde politikotan aktiboki parte hartu du. 2019an, Palestinako Emakumeen Gaietarako ministro kargua hartu zuen Shtayyeh-ko Gobernuan, Mahmud Abás Palestinako presidentearen aurrean zin eginez.

## Erreferentziak
Elena Ochoa

**Elena Fernández-Ferreiro López-Ochoa** (1958ko irailaren 24a, A Pobra de Trives, Ourenseko probintzia), galiziar psikologo, argitaratzaile eta arte garaikideko erakusketa komisario bat da.

1991-1994 artean Luis Racionero kataluniar idazlearekin ezkondua egon zen eta 1996tik Norman Foster britainiar arkitektoarekin.

## Ibilbide profesionala 
Hogei urtez Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Psikopatologiako irakasle titularra izan zen eta 2001 arte Londresko King's Collegeko ohorezko irakaslea. Illinoisko Unibertsitatean (Chicago) eta Los Angelesko Unibertsitatean doktoretza ondorengo ikasketak egiteko Fulbright beka ere lortu zuen.

Bere irakaskuntza ibilbide profesionalean zehar Europa eta AEBetako hainbat unibertsitateetan irakasle bisitaria izan eta ikerkuntza lanak burutu ditu.

RNE irratian eta TVE telebista katean lan egin izan du, eta 1990eko hamarkadan TVE1 katean *Hablemos de sexo* (1990) sexuari buruzko saioa aurkezteagatik Espainia osoan ezagun egin zen.

1996an Ivorypress argitaletxea sortu zuen.
Betty Janson

**Birgitta (Betty) Katarina Janson** (Bräcketorp, Edsleskog, 1836ko irailaren 2a – Åmål, 1927ko uztailaren 19a) suediar idazle eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Birgitta (Betty) Janson Brekethorpen (Dalsland) jaio zen 1836an, Brita Maria Gullicksdotter eta Hans Janson nekazarien bederatzi seme-alabetako bat. Familia fededun batean hazi zen eta ez zuen hezkuntza formalik jaso.

1868an, gurasoak hil ondoren, Åmålera joan zen bizitzera, eta han eskulangintza irakasle gisa hasi zen lanean tokiko eskolan. 1870etik aurrera, kristau berpizkundearen jarraitzaileekin harremanetan jarri zen, Åmåleko Misiolari Elkartean sartu zen, eta ondoren, 1891tik 1901era, elkartearen buru izan zen. Igande-eskola bat ere ireki zuen herrian, baina herriko agintariek ez zuten hori onartu eta eskola publikotik kanporatu zuten. Hori dela eta, Jansonek eskulangintza ikasgai partikularrak emanez eta bere eskulanak salduz irabazten zuen bizibidea.

Eskolatik alde egin ondoren, idazten hasi zen. Batez ere prosa idatzi zuen, baina poesia ere bai. 1884an, bere lehen eleberria eman zuen argitara, *Hemmets solsken. Interiörer ur svenska familjelifvet*. Guztira, 40 idazlan inguru argitaratu zituen, hainbat egunkari eta aldizkari kristautan idatzitako ipuin laburrak barne. Bi poesia bilduma ere argitaratu zituen: *I solnedgången* (1906) eta *Helgmålstoner* (1914). Bere lanean, batez ere hezkuntza moral kristauaren hedapenaren zeregina ezarri zuen. Jansonen liburuak oso arrakastatsuak ziren, askotan berrargitaratu ziren eta familientzako irakurgai ezagunak ziren, fikzioa faltsu eta immoraltzat jotzen zuten pertsona fededunen artean barne. Idazleak berak ez zien inoiz bere liburuei «eleberri» deitu, «bizitzako istorioak» direla esanez.

Betty Janson 1927an hil zen Åmålen, 90 urte zituela.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inteligentzia Zerbitzu Federala

**Inteligentzia Zerbitzu Federala** (,  ahoskatua), normalki **BND** siglaz laburtua, Alemaniaren kanpoko inteligentzia zerbitzua da. Erakundea Kantzilerraren Bulegoaren kontrolpean dago. Bulego nagusia Pullachen du, Munichetik gertu, eta beste egoitza bat du Berlinen. BNDk 200 bulego edo ordezkaritza ditu Alemanian eta atzerrian. 2012an, BNDk 6500 pertsona inguru enplegatzen zituen, eta horietatik % 10 armada alemaniarreko (Bundeswehr) soldaduak ziren, ofizialki estalki besterik ez den Amt für Militärkunde (Zientzia Militarren Bulegoa) enpresan enplegatuak. BNDren urteko aurrekontua 460.000.000 eurotik gorakoa zen 2009an.

BNDren helburuak partekatzen dituzten beste erakunde alemaniar batzuk Konstituzioaren Babeserako Bulego Federala (, *BfV*) eta Länder bakoitzeko konstituzioa babesteko 16 estatu-bulegoak () dira. Gainera, izaera militarreko beste inteligentzia-zerbitzu bat ere badago, Kontrainteligentzia Militarreko Bulegoa (, *MAD*).

Inteligentzia Zerbitzu Federala Gehlen Erakundearen ondorengoa da, eta agian horregatik Reinhard Gehlen izango da BNDren historiako figura nagusia. Egun mendebaldeko bigarren inteligentzia zerbitzurik handiena da, CIAren ondoren.

## Egitura 
2009tik aurrera, Bundesnachrichtendienst hamabi direktoriotan banaturik dago (lehen zortzi ziren):
 
* *Gesamtlage / Führungs- und Informationszentrum* (GL) - Zuzendaritza zentrala
* *Unterstützende Fachdienste* (UF) - Espezialitate-laguntza zerbitzuak
* *Einsatzgebiete / Auslandsbeziehungen* (EA) - Operazioak & loturak atzerriak
* *Technische Aufklärung* (TA) - Seinal inteligentzia
* *Regionale Auswertung und Beschaffung A (LA) und Regionale Auswertung und Beschaffung B* (LB) - Eskualdeko analisi eta erosketak, A eta B sekzioak
* *Internationaler Terrorismus und Internationale Organisierte Kriminalität* (TE) - Nazioarteko terrorismo eta krimen antolatua
* *Proliferation, ABC-Waffen, Wehrtechnik* (TW) - Ugaritze eta NEBK armak
* *Eigensicherung* (SI) - Seguritatea
* *Technische Unterstützung* (TU) - Laguntza teknikoa
* *Technische Entwicklung* (TK) - Garapen teknikoa
* *Zentralabteilung* (ZY) - Zerbitzu zentralak
* *Gesamtumzug* (UM) - Berlingo bulego berrietarako lekualdaketa

## Presidenteak 
* 1956 - 1968 : Reinhard Gehlen
* 1968 - 1978 : Gerhard Wessel
* 1979 - 1983 : Klaus Kinkel
* 1983 - 1985 : Eberhard Blum
* 1985eko abuztua : Heribert Hellenbroich
* 1985 - 1990 : Hans-Georg Wieck
* 1990 - 1996 : Konrad Porzner
* 1996 - 1998 : Hansjörg Geiger
* 1998 - 2005 : August Hanning
* 2005 - 2011 : Ernst Uhrlau
* 2011 - 2016 : Gerhard Schindler
* 2016 - 2025 : Bruno Kahl
* 2025- : Martin Jäger

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La deuda (2025eko filma)

***La deuda*** () 2025eko Daniel Guzmán espainiar zinema zuzendariaren thriller soziala da.

## Sinopsia 
Lucas 47 urteko gizona eta Antonia adineko emakumea hiriko erdiguneko pisu batean bizi dira. Zailtasun ekonomikoak dituzten arren, Lucas eta Antonia maitasunez, ilusioz eta umorez bizi dira, baina inbertsio funts batek eraikina pisu turistiko bihurtzeko eskuratuko du. Lucas etxea ez galtzeko behar den dirua lortzen saiatuko da. Ordea, erabaki oker batek bizitza aldatuko die.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tasus Burguete Lacalle

**Tasus Burguete Lacalle**  (Oibar, Nafarroa Garaia, 1960) idazlea da, poeta.

2009an argitaratu zuen *Hacia la voz desnuda* izeneko lehen poema bilduma.

2018an *En voz alta* poema liburua osatu zuten 7 emakume poetak. 1852 eta 1982 urteen artean jaiotako zazpi emakumeak, Erdialdeko herrietan bizi eta lan egiten dutenak Tasus Burguete Lacalle, Pilar Alcolea Sancho, Oihane Andueza Imirizaldu, Marina Aoiz Monreal, Blanca Eslava Vidondo, Isabel  García Hualde, eta  Leire Olkotz Vicente dira. Emakumeen ahotsak batzen dituen dokumentua da, non euren sorrera eta bizitzarekin duten konpromisoa erakusten duten.

2023an Artaxoako Bibliotekan sortutako proiektuan parte hartu zuen *Mi nombre es el recuerdo*. *Poemas contra el feminicidio.* (2023) lana argitaratzeko. 57 poeten artean egindako sorkuntza lana izan zen: Pepe Alfaro Calvo, Per Gaztelu, Tasus Burguete Lacalle, Natxo Barberena, Isabel Hualde, Koldo Pla, Iván Romo Arbide, Iñaki Arbilla, Fátima Frutos, Sandra Iraizoz, Isabel Blanco Ollero, Mar Izkue, Iñigo Pimoulier, Arantxa Murugarren Arenillas, Silvia Marambio, Trinidad Lucea, Yolanda Almeida, Inma Biurrun, Milagros Rubio, Elena Castro González, Antonia Lázcoz, Juan Frommknecht, Gabriela López Bono, Lucas Eza Moreno, Ángel Andueza Martinena, Teresa Ramos, Arantxa Mendizábal, Amaia Lasheras, Ana Martínez Mongay, Cristina Liso, José Sevilla, Itziar Ancín, Esther Fernández Lorente, María Cano García, Ventura Ruiz Gómez, Carmen Puerta Extremera, Maika M. Molina, Alicia Jáuregui Sora, Mikel Alvira, Teresa López Yoldi, Isabel Rivas, Rebeca León, Anabel Corcín, Pedro Rodríguez Rojo, Estrella Elarre Sánchez, Iosu Moracho Cortés, María Loyola Flamarique, Jesús Munárriz, María Socorro Latasa Miranda, Blanca Eslava, Marina Aoiz Monreal, Bandada, Isabel Logroño, Luis Garde, Alfonso Pascal Ros, María Jesús Fuentes eta Juan Karlos Lopez-Mugartza.

### Lankidetzan 
* *En voz alta.* (Amaigabe ediciones, 2018) ISBN 978-84-945217-8-2.
* *Mi nombre es el recuerdo*. *Poemas contra el feminicidio.* (2023) 57 poeten artean egindako sorkuntza lana. 128 or. Artaxoako Bibliotekan sortutako proektua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
After the Hunt

***After the Hunt*** 2025eko Luca Guadagnino italiar zinema zuzendariaren thriller psikologikoa da.

## Sinopsia 
Unibertsitateko irakasle bat bidegurutze pertsonal eta profesional batean dago, ikasle on batek bere lankideetako bat salatu baitu. Gertakizun horrek iraganeko sekretu ilun bat aterako du argitara.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hachiban Deguchi

2025eko Genki Kawamura japoniar zinema zuzendariaren thriller psikologikoa da. 2023ko *The Exit 8* bideo-jokoan oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Pertsona anonimo bat metro geltoki batean dago, bukle batean harrapatuta. Normaltasunetik at dagoen zerbait ikus-eremuan agertzen ez zaionean bakarrik egin dezake aurrera... edo, bestela, hasierara itzuliko da, leku horretatik ihes egiteko aukerarik gabe.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak