Whiski

**Whiskia** (ingelesez orokorrean eta Eskozian, *whisky*, eta Irlanda eta AEBetan, w*hiskey*; jatorri etimologikoa Eskoziako gaelerazko *uisge beatha*) graduazio handiko edari alkoholdunetatik ezagunenetarikoa da, hainbat isurkari azukredunetako edo garagardoetako destilazio prozesutik lortua.

## Etimologia 
*Whiski* hitza gaelikotik dator, Eskoziako gaeleraz *uisge* eta irlanderaz *uisce*, "ura", eta hura Eskoziako gaeleraz *uisge beatha* eta irlanderaz *uisce beatha*, "bizi-ura", "pattar" esapidetik. Fraide eskoziarrek hitz horren esanahia *aqua vitae* esapidera aldatu zuten, edariaren ezaugarri anestesikoak eta medizinalak zirela eta. Whiskia egiteko hainbat ale erabiltzen dira, besteak beste, artoa, garagarra, zekalea eta baita suge-ilarra (*buckwheat*) ere.

## Hedapena 
Whiskia Eskozia eta Irlandatik AEBetara eta Kanadara hedatu zen. Hori dela-eta, gaur egun mota ugari daude, ekoitzitako lekuaren arabera. Horrexegatik, mota hauek azpimarratzekoak dira: estatubatuarrak (Corn, Rye eta Bourbon), kanadarra, irlandarra eta eskoziarra, bai eta japoniarra eta indiarra ere, hainbesteko garrantzia ez duten arren.

Hortaz, whiski mota guztiak zerealetatik lortzen dira; baina benetako ezberdintasuna erabilitako teknika, nahasketa eta zahartze-prozesuaren araberakoa da.
## Elaborazioa 
Whiskia egiteko oinarriko osagaiak garagarra eta ura dira. Bi osagai horiek hainbat urrats dituen prozesu batean nahasten dira azkenean whiskia lortzeko. Hasierako prozesua, garagarra maltatzea eta hartzitzea garagardoarenaren nahiko antzekoa da. Ondorengo destilazio-prozesuek zapore berezia eta alkohol-graduazioa ematen diote.

### Maltatzea 
Lehenik eta behin, garagar-aleak bildu eta uretan sartzen dira, ondo busti daitezen. Aleak uretan daudela, garagarra ernetzen hasten da. Nahiko ernatu dela ikusten denean, garagarra lehortu egiten da, ernetzea gelditzeko. Prozesu horren helburua garagarraren almidoia azukre bihurtzea da.

Garagar ernatuaren lehortzea tradizionalki zohikatza edo turba errearen beroarekin egiten zen, hori baitzen Eskozian eta Irlandan eskuragarrien zegoen erregaia. Lehortze prozesu horretan, beraz, baliteke garagar maltatuari zohikatz zaporea gehitzea, ketzearen eraginez.

Prozesu horri guztiari maltatzea deitzen zaio eta ondorioz maltatutako garagarra lortzen da, edo besterik gabe *malta* deitua ere bai. Prozesu horretatik eratortzen da, beraz, *malta-whiskia* izena. Maltatze prozesuak astebete edo bi irauten du. Destilategi batzuek oraindik prozesu guztia eskuz egiten badute ere, gehienek maltatzeko errota bereziak erabiltzen dituzte: bertan zohikatz zaporea neurrira aukera daiteke.

* Basque Moonshiners destilategiaː *Agot* eta *Bikkun* whiski markak.

## Arriskuak 
Alkohol gehiegi edateak ekar dezakeen arrisku handienetako bat menpekotasuna da; hau da, alkohola edateko ohiturarekin itsutzea. Menpekotasun hori dutenek, alkohola edatean ez dutenean, abstinentzia sindrometzat ezagutzen diren efektuak izaten dituzte.

Bestalde, alkohol gehiegi edateak burmuina, bihotza, pankrea, urdaila eta gibela kalte ditzake; gainera, eragin fisiko eta psikologiko itzulezinak izan ditzake.

Azkenik, beste arrisku bat intoxikazioa da. Taula honetan intoxikazio-mailak adierazita daude:

* Intoxikazio arina:
** Ataxia (ibiltzeko zailtasuna)
** Desinhibizioa
** Hitz egiteko zailtasuna
** Presio arterial baxua

* Intoxikazio moderatua:
** Dardarak
** Goragalea
** Izerditzea
** Antsietatea
** Logabezia

* Intoxikazio larria:
** *Delirium tremens*a
** Haluzinazioak
** Konbultsioak
** Oka eta beherakoak
** Depresioa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskoziar whiski
* Irlandar whiski
* Bourbon (edaria)

## Kanpo estekak