open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Portielje

thumb|275x275px| Ekialdeko Europako edertasuna
thumb|277x277px| Ama eta umea mahatsa partekatzen
**Jan Frederik Pieter Portielje** (Amsterdam, 1829ko apirilaren 20a - Anberes, 1908ko otsailaren 6a) genero eszena eta erretratuen margolari holandar-belgikarra izan zen; emakumezkoenak gehienbat.

## Biografia 
Gurasoak Gerrit Portielje liburu-saltzailea eta bere emaztea, Jacoba Zeegers izan ziren, jaiotako hamaika seme-alabetatik hamargarrena izan zen. 1842tik 1849ra  ikasketak egin zituen. Valentijn Bing-ekin eta -ekin . Hainbat egonaldi luze egin zituen Parisen 1851tik 1853ra eta erretratugile lanetan aritu zen, Bruselan zein Anberesen bezero ugarirekin, azkenean bertan kokatu zen.

1853an Eulalie Lemairerekin ezkondu zen (1828-1903), eta bost seme-alaba izan zituzten; horietako bi, Gerard eta Edward, margolari ere bihurtu ziren.

Bere generoko argazkietan emakume dotoreak agertzen ziren lorategietan edo luxuzko barrualdeetan. Batzuk estilo orientalistaz jantzita zeuden. Beste margolari batzuekin ere kolaboratu zuen,  esaterako eta Frans Lebret (1820-1909), bere erretratuetarako atzeko planoak eta lehen planoko xehetasunak hornitu zituenak.

Bere margolanak Estatu Batuetan bereziki ezagunak izan ziren eta hainbat arte-merkatari ezagunekin elkarlanean aritu zen; hala nola,  eta bere semea ( ere deitua), New York hirian bizi ziren Anberestarrak, eta Chicagoko Prinz Brothers.

Erakusketa handia izan zuen Anberesko Nazioarteko Erakusketa (1894), eta Maisu Bizien Erakusketan ohiko parte-hartzailea izan zen 1848tik 1888ra. Belgika eta Herbehereetatik kanpo, bere lanak Kettering-eko Alfred East Arte Galerian eta Hegoaldeko Gales Berriko Bendigo Arte Galerian ikus daitezke.

## Iturriak 
* "Jan Frederik Pieter Portielje" in: *Biografisch portaal van Nederland* (Online)
* "Jan Frederik Pieter Portielje" in: Pieter A. Scheen: *Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750–1950* (Online)

## Irakurketa gehiago 
* Ineke Bruynooghe, *Het oeuvre van/The Works of Jan - Gerard - Edward Portielje*, Roeselare, 2001 

## Kanpo estekak 
* Portielje @ ArtNet-ren lan gehiago
Metahemoglobina

**Metahemoglobina** hemoglobina mota bat da, burdina atomoa oxidatua duena (Fe3+), erreduzitua izan beharrean (Fe2+, hemoglobina normalekoa).

Hemoglobina normalaren aldean, metahemoglobinak ez du oxigenoa garraiatzen, eta horrek ehunetako hipoxia eragiten du. Gogoratu behar da hemoglobina normalean oxigenoa burdina atomo erreduzituari (Fe2+) lotzen zaiola. Burdina atomo oxidatuak (Fe3+), aldiz, ezin du oxigenoa lotu.

Metahemoglobina iluna da, eta kopuru handietan odol-zirkulazioan dagoenean larruazalak kolore iluna hartzen du, zianosiren antzekoa . Metahemoglobinaren kontzentrazio altuek metahemoglobinemia izeneko gaitza eragiten dute.

Metahemoglobina kopuru txikitan dago odolean (hemoglobina guztiaren %2, hutxi gorabehera). Konposatu kimiko batzuk hartzeak metahemoglobinaren kopurua odolean areagotu dezake, burdina atomoa oxidatzen dutelako (Fe3+). Entzima batek (metahemoglobina erreduktasak) gizabanako guztiengan burdina atomoa erreduzitzen du, eta burdina Fe2+ moduan mantentzen du. Entzima horren gabeziak, baina, metahemoglobinaren kontzentrazio altuak odolean eragiten du, sortzetiko metahemoglobinemia agertuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albina Maiorova

**Albina Gennadievna Maiorova** (), jaiotza-izenez **Albina Gennadievna Ivanova** (), (Erenary, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1977ko maiatzaren 16a) errusiar distantzia luzeko atleta da, maratoietan trebatua.

Errusia ordezkatu zuen 2004ko eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetako maratoi probetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezkuntzaren Nazioarteko Eguna

Hezkuntza giza eskubidea, ondasun publikoa eta erantzukizun kolektiboa da.

Nazio Batuen Batzar Nagusiak **Hezkuntzaren Nazioarteko Eguna** bezala aldarrikatu zuen urtarrilaren 24a, hezkuntzak bakean eta garapenean betetzen duen papera ospatzeko.

## Deialdiak 
## 2021eko Hezkuntzaren Nazioarteko Eguna 
Guztientzako kalitatezko hezkuntza inklusibo, banaketa zuzenik gabe eta bizitza osorako ikasteko aukerarik gabe, herrialdeek ez dute genero berdintasuna lortuko, eta ezingo dute milioika haur, gazte eta heldu atzean uzten dituen pobreziaren zikloa hautsi.

## Hezkuntza Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean
Hezkuntzarako eskubidea Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean ere jasota dago, 26. artikuluan, eta, bertan, honako puntu hauek garatzen dira:

1. Pertsona orok du hezkuntzarako eskubidea. Hezkuntza doakoa izan behar du, oinarrizko eta funtsezko irakaskuntzari dagokionez behintzat. Oinarrizko irakaskuntza derrigorrezkoa izango da. Irakaskuntza teknikoa eta profesionala orokortu egin beharko da; goi-mailako ikasketetarako sarbidea guztientzat berdina izango da, dagozkien merezimenduen arabera.

2. Hezkuntzaren helburua giza nortasunaren garapen osoa eta giza eskubideen eta oinarrizko askatasunen errespetua sendotzea izango da; nazio guztien eta talde etniko edo erlijioso guztien arteko ulermena, tolerantzia eta adiskidetasuna sustatuko du, eta, bakea mantentzeko, Nazio Batuen jardueren garapena bultzatuko du.

3. Gurasoek aldez aurretiko eskubidea izango dute seme-alabei emango zaien hezkuntza mota hautatzeko.

## Ikus ere 
* Alfabetatzearen Nazioarteko Eguna
* Irakasleen Nazioarteko Eguna
* Zientziako Emakumeen eta Nesken Nazioarteko Eguna
* Gazteen Gaitasunen Nazioarteko Eguna
* Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna
* Zeinu Hizkuntzen Nazioarteko Eguna
* Braillearen Nazioarteko Eguna
* Ingurumen Hezkuntzaren Nazioarteko Eguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio Oficial del Día Internacional de la Educación
* https://www.un.org/es/about-us/universal-declaration-of-human-rights#:~:text=Art%C3%ADculo%2026&text=Every%20person%20has%20right%20a%20la %20education%C3%B3n.,%20instruction%C3%B3n%20elementary%20eta%20fundamental.&text=The%20parents%20the%C3%A1n%20preferential%20eskubidea,%20%20beren%20seme-alabei emateko . Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
* https://app.congreso.es/consti/constitucion/indice/titulos/articulos.jsp?ini=27&tipo=2#:~:text=All%20have%20the%20right%20a,the%20rights%20and%20freedoms %20oinarrizkoak . 1978ko Espainiako Konstituzioa
Marina Kapoor

**Marina Kapoor** (Lima, Peru, 1988) perutar zirujaua, abeslaria, aktorea eta pertsona transen eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Marina emakume transgeneroa da. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu zioten. 19 urterekin bere sexua eta genero nortasuna bat ez zetozela ikusi zuen eta emakumerako trantsizioa egin zuen.  Harrezkero, emakumetzat du bere burua. 

Zirujaua ikasketez, aktorea eta abeslaria ere bada. 2017an Wesley Verástegui zuzendariaren *Sin vagina, me marginan* filmean antzeztu zuen La Microbio izeneko pertsonaiarena eginez. 2022an *Un romance singular* filmean egin zuen lan Tifanny izeneko pertsonaia rena eginez.

## Filmografia 
### Filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pertsona migratzailearen nazioarteko eguna

Nazio Batuen Batzar Nagusiak **Migratzaileen Nazioarteko Eguna** izendatu zuen abenduaren 18a. Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2000ko abenduaren 4an aldarrikatu zuen 55/93 Ebazpenean: «Munduan dagoen migratzaile-kopuru handia dela eta gero eta handiagoa dela kontuan hartuta, nazioarteko komunitateak gero eta interes handiagoa duelako, migratzaile guztien giza eskubideak benetan babestu eta betetzen dituelako, eta migratzaile guztien giza eskubideak eta oinarrizko askatasunak bermatzen jarraitzeko beharra nabarmentzeko». Gizateriaren historian zehar, migrazioak adierazpen ausartak izan dira, norbanakoen nahigabea gainditu eta bizitza hobea bilatzeko.

## Migrazioari eta Garapenari buruzko Munduko Foroa 
## Migrazioa zenbakitan 
Demografiako Zentro Latinoamerikar eta Karibearraren  arabera, Latinoamerika eta Karibeko herrialdeetan jaiotako 25 milioi pertsona jatorrizko herrialdeetatik kanpo bizi dira (CELADE / CEPAL, 2006). Ameriketako Estatu Batuek 7 milioi etorkin jaso zituzten 1990eko hamarkadan Latinoamerikatik eta Karibetik, eta herrialde hartzaile nagusi bihurtu ziren. 2000. urteko lehen hamarkadan, eskualdeko migrazio-fluxuak Europarantz jo zuen, batez ere Estatu espainiarrerantz, etorkin guztien herena bildu baitzuen. Eskualdeen arteko immigrazioari dagokionez, kalkulatzen da 4 milioi pertsona baino gehiago etorkinak direla. Kanpotik jende gehien jasotzen duten herrialdeak Argentina, Venezuela, Costa Rica eta Dominikar Errepublika dira (CEPAL, 2013).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendiaren Nazioarteko Eguna

[alt=Hiru Erregeen Mahaia|thumb|[Hiru Erregeen Mahaia]]
Nazio Batuen Batzar Nagusiak abenduaren 11n **Mendiaren Nazioarteko Eguna** izendatzea erabaki du, mendiek bizitzarako duten garrantziaz jabetzeko eta mendiguneetako garapen jasangarriaren aukerak eta mugak zehazteko.

## Ospakizuna 
[alt=Gorbeia mendia eta Otxandio herria|thumb|[Gorbeia mendia eta Otxandio herria]]
2002ko abenduaren 20an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak 57/245 Ebazpenean, "abenduaren 11 **Mendiaren Nazioarteko Eguna** izendatzea erabaki zuen, 2003ko abenduaren 11tik aurrera, eta nazioarteko komunitatean bultzatu zuen egun honetan maila guztietako aktak antolatzeko ekintza, mendien garapen jasangarriaren garrantzia nabarmentzeko".

## Mendien garrantzia 
alt=Aizkorriko mendilerroa Aizkorriko gailurretik|thumb|Aizkorriko mendilerroa Aizkorriko gailurretik
[alt=Txindoki Zaldibitik|thumb|[Larrunarri|Txindoki Zaldibitik]]
[alt=Larhun mendia eta Abadia Ggztelua|thumb|[Larhun mendia eta Abadia jauregia]]
alt=Muntanyes del Parc Nacional d'Aigüestortes i Estany de Sant Maurici|thumb|
Aigüestortes eta San Mauricio--ko urtegia  Parke Nazionaleko mendiak
thumb|Canigó mendia
Mendiek munduko lurrazalaren %22 hartzen dute, eta 915 milioi pertsona inguru bizi dira bertan, munduko populazioaren %13.

Mendiek aniztasun handia dute mundu osoan: baso tropikal euritsuetatik elur eta izotz iraunkorretara igarotzen dira; 12 metrotik gorako prezipitazioa duten klimetatik altitude-basamortuetara; itsasoaren mailatik 9.000 metroraino. Hala ere, mendiak ere arrisku handiko inguruneak dira: elur-jausiak, lur-jausiak, sumendien erupzioak, lurrikarak eta aintzira glaziarren uholdeak arriskuan daude mendialdeko eta inguruko eremuetan. Mendiek zeregin garrantzitsua dute klimek hainbat eskualdetan eta munduan duten eraginean, baita baldintza meteorologikoetan ere.

“Gure glaziarrak desagertzen ari dira, eta mendietako populazioei ez ezik, haien mende dauden guztiei ere eragiten diete. Mendiak biodibertsitate-gordailu garrantzitsuak dira, eta eginkizun kritikoa dute munduko ur-hornitzaile gisa. Buthanen, horrek hidroelektrizitatea izatea eragiten du, eta, horrekin batera, karbono-sorgailuak izateko beharra murrizten dugu” dio Dorji Choden-ek, Buthaneko Gobernuko Lan eta Giza Baliabideen ministroak, munduko biztanleriari dei egiten dio mendiko ekosistemek klima-aldaketaren erronken aurrean duten hauskortasunaz jabetzeko.

Bestalde, María Helena Semedok, FAOko zuzendari nagusiak, nabarmendu zuen mendiko nekazaritzari eskainitako Mendien Nazioarteko Egunean hausnarketa egiteko aukera ematen duela mendiko eskualdeetako familia-nekazaritza azkar aldatzen ari dela klima-aldaketaren ondorioz, eta mendien eta bertako biztanleen beharrak eta erronkak txertatzeko politikak ezartzearen garrantzia azpimarratu zuen.

## Aurreko urteetan ospatutak egunak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Klima-aldaketa
* Garapen jasangarria
* Mendialdea
* Elikadura eta Nekazaritzarako Nazio Batuen Erakundea (FAO)
* Kataluniako mendien zerrenda
* Kataluniako gailur enblematikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Mendien Nazioarteko Eguneko leku ofiziala
* Mendien Nazioarteko Eguna
* We Love Mountains
Oier López

**Oier López Gómez** (Bilbo, Bizkaia, 2002ko martxoaren 8a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Athleticeko harrobian hezia 2012tik, ezker atzelari moduan aritzen da. Baskonian eta Bilbao Athleticen jokatu eta gero, 2023ko udan igoberria zen Barakaldora joan zen Bigarren Federazioan jokatzeko. Denboraldi horretan 1.federaziorako igoera lortu zuen ezkerraldeko taldearekin, eta bere kontratua berritu zuen horibeltzekin. Mailari eutsi ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak bere kontratua berritu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Pakea eta Garapenaren aldeko Zientziaren Nazioarteko Eguna

2001eko azaroaren 2an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak azaroaren 10a **Pakea eta Garapenaren aldeko Zientziaren Nazioarteko Eguna** izango zela erabaki zuen, 31C/20 ebazpenarekin.

Jardunaldi honek jendeari aukera ematen dio erakusteko zergatik den garrantzitsua zientzia eguneroko bizitzarako, eta zerikusia duten gaiei buruzko eztabaidan parte hartzeko.

Urtero, Unescok gobernuarteko eta gobernuz kanpoko erakundeak, ikerketako erakunde zientifikoak, elkarte profesionalak, unibertsitateak, udalerriak, baliabideak, zientzietako irakasleak, eskolak eta beste batzuk bultzatzen ditu Zientziaren Nazioarteko Eguna antolatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako Herriarekiko Elkartasunaren Nazioarteko Eguna

**Palestinako Herriarekiko** **Elkartasunaren Nazioarteko Eguna** azaroaren 29an ospatzen dute Nazio Batuek, egun horrek palestinarrentzat duen garrantziagatik. 1947ko azaroaren 29an, Nazio Batuen Erakundean (NBE) Estatu judua eta Estatu palestinarra onartu ziren, 181 Ebazpenaren bidez.

## Ospakizuna 
ezkerrera|thumb|NBEren posta-zigilua Palestinako herriarekiko elkartasunean.
thumb|Palestinako armarria.
1977ko abenduaren 2an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak, 32/40 Ebazpenean, azaroaren 29an  **Palestinako Herriarekiko Elkartasunaren Nazioarteko Eguna** ospatzeko eskatu zuen. Batzar Nagusiaren 1979ko abenduaren 12ko 34/65 Ebazpenak ospakizun horretarako posta-zigiluak sortzeko eskatu zuen. eta Viena) izaten dira ospakizunak. New Yorken Palestinari buruzko kultura-erakusketak egiten dira, Palestinar herriaren eskubide besterenezinak egikaritzeko Komiteak lagunduta, eta Palestinako Behaketarako Misio Iraunkorrak Nazio Batuei aurkeztuta.

Palestinako herriaren eskubide besterenezinak egikaritzeko batzordeak bilkura berezia egiten du NBEk New Yorken duen egoitzan. Bertan, Idazkari Nagusiak, Batzar Nagusiko lehendakariak, Segurtasun Kontseiluko lehendakariak eta NBEri, gobernuen arteko erakundeei eta Palestinako erakundeei dagozkien organoen ordezkariek parte hartzen dute, baita Palestinako presidenteak ere. Nazio Batuetako Palestinarren Eskubideen Dibisioak aldizkari berezi bat argitaratzen du urtero, Elkartasunaren Nazioarteko Egunean egindako adierazpenen testuak eta jasotako mezuak biltzen dituena.

2015ean, NBEren Batzar Nagusiak 69/320 Ebazpena eman zuen, Nazio Batuetan kide ez diren estatu behatzaileen banderak jasotzeari buruzkoa. Nazio Batuek erabaki zuten kide ez diren estatu behatzaileen banderak, Palestinako Estatuaren bandera barne, Nazio Batuen egoitzan eta bulegoetan sartzea, Erakundeko kide diren Estatuen banderen ondoren. Palestinako Estatuaren bandera NBEren New Yorkeko egoitzara eramateko ekitaldia 2015eko irailaren 30ean egin zen.

## Aurreko urtean egindako ospakizunak 
## Ikus, gainera 
* Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentzia
* Arabiar-Israelgo gatazka

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palestinako Herriarekiko Elkartasunaren Nazioarteko Egunaren egoitza ofiziala - Nazio Batuen Sistema
Garapenaz Informatzeko Mundu Eguna

1972an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak **Garapenaz Informatzeko Mundu Eguna** ezartzea erabaki zuen urriaren 24an Nazio Batuen Egunarekin bat eginez. Batzar Orokorrak urtero munduko iritzi publikoaren arreta erakartzea izan zuen garapen-arazoei buruz eta horiek konpontzeko nazioarteko lankidetza indartzeko beharraz. 

Eguna, gainera, 1970ean Nazioen Garapenerako  Hamarkadarako Nazioarteko Garapen Estrategia onartu zeneko data gisa aitortu zen.

1972ko maiatzaren 17an, Nazio Batuen Merkataritza eta Garapenerako Konferentziak (UNCTAD) informazioa zabaltzeko eta merkataritza eta garapen arazoei buruzko iritzi publikoa mobilizatzeko neurriak proposatu zituen. Hauek 3038 (XXVII) ebazpen gisa ezagutu ziren, NBEren Batzar Nagusiak 1972ko abenduaren 19an onartu zuena. Ebazpen honek Garapenaz Informatzeko Mundu Eguna ezartzea eskatzen zuen, mundu osoko pertsonen arreta garapen-arazoetara erakartzen laguntzeko. Ekitaldiaren beste helburu bat da publiko orokorrari azaltzea zergatik den beharrezkoa  nazioarteko lankidetza indartzea arazo horientzako konponbideak aurkitzeko. Era berean, batzarrak erabaki zuen eguna Nazio Batuen Egunarekin bat egin behar zuela, garapenak NBEren lanean duen zeregin nagusia azpimarratzeko. Garapenerako Informazioaren Mundu Eguna 1973ko urriaren 24an ospatu zen lehen aldiz, eta urtero urtero ospatzen da ordutik.

Azken urteotan gertakari askok egunaren izenburua modu apur bat ezberdinean interpretatu dute. Hauek informazio-teknologia modernoek, hala nola Internetek eta eten digitalik gabeko telefono mugikorrek, jendea ohartarazteko eta merkataritzako eta garapeneko arazoei irtenbideak bilatzeko bete dezaketen paperean zentratu dira. Garapenaz Informatzeko Mundu Egunaren helburu zehatzetako bat gazteak informatzea eta motibatzea zen eta aldaketa honek helburu hori aurrera eramateko lagun dezake.

## Ikus, gainera 
* Telekomunikazioen eta Informazioaren Gizartearen Mundu Eguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sangonet.org
* Un.org
Indarkeriarik Ezaren Nazioarteko Eguna

**Indarkeriarik Ezaren Nazioarteko Eguna** urriaren 2an  ospatzen da, Mahatma Gandhi Indiako Independentziaren mugimenduko liderra eta indarkeriarik ezaren filosofiaren eta estrategiaren aitzindaria jaio zeneko urtebetetzea.

2004ko urtarrilean, Shirin Ebadi Pakearen Nobel saridun Irandarrak   Indarkeriarik Ezaren Nazioarteko Egunerako proposamena egin zuen, HIndi ikasten zuten nazioarteko ikasle batzuen Pariseko irakasle batek egin zuen proposamena Munduko Gizarte Forora Bonbain. Ideiak pixkanaka erakarri zuen Indiako Kongresuko buruzagi batzuen interesa, 2007ko urtarrilean New Delhiko Satyagraha Konferentzia egin zen arte; Indiako Kongresu Nazionaleko lehendakariak eta Sonia Gandhi Aliantza Progresista Batuko lehendakariak eta Desmond Tutu artzapezpikuak hasi zuten, eta Nazio Batuak proposamena hartzera gonbidatu zuten. 2007ko ekainaren 15ean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak, 61/271 Ebazpenaren bidez, "erabaki zuen, hirurogeita bigarren bilkura-alditik aurrera eta Nazio Batuen Gutunaren gidaritzapean, urte bakoitzeko urriaren 2an  Indarkeriarik Ezaren Nazioarteko Eguna aintzat hartzea, eta Nazioarteko Egun hori pertsona guztiei eskaintzea, egun hori egiten eta betetzen delako".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrew Cunningham

**Andrew Browne Cunningham, Cunningham of Hyndhope I. bizkondea** (Rathmines, Dublin, 1883ko urtarrilaren 7a - Londres, 1963ko ekainaren 12a) britainiar Royal Navyko ofiziala izan zen.

Destruktore bat gidatu zuen Lehen Mundu Gerran eta gerren arteko aldian. Bigarren Mundu Gerran, Mediterraneoko flotaren komandante burua izan zen eta Britainia Handiko Itsas Armada zuzendu zuen zenbait itsas guduetako garaipenean, 1940an Tarantori egindako erasoa eta 1941ean Matapan lurmuturreko gudua barne. Itsasoko hornidura-lineak kontrolatu zituen, Alexandria, Gibraltar eta Maltatik. Aliatuen lehorreratzeei ere laguntza eman zien.

1943an Almirantegiko Lehen Lord mailara igo zuten. Lord Seneskal Handia izan zen Elisabet II.a Erresuma Batukoa erreginaren koroatzean.

## Kanpo estekak
Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Eguna

2005eko azaroaren 1ean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak erabaki zuen urtarrilaren 27a izendatzea **Holokaustoaren biktimak oroitzeko Nazioarteko Eguna** ospatzeko.  Urtarrilaren 27an oroitzen da 1945ean sobietar tropek askatu egin zutela nazien Auschwitz-Birkenau kontzentrazio eta sarraski eremua; Nazio Batuen Batzar Nagusiak ofizialki izendatu zuen data hri Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Eguna. Idazkari nagusiak adierazi duenez, "gero eta gehiago ikusten ari gara gutxiengoen, komunitate musulmanen, migratzaileen eta errefuxiatuen aurkako intolerantzia sustraitzen ari dela politikaren normaltasunean, mundu aldakor honetan jende askoren baitan azaleratzen ari den haserrea eta antsietatea aprobetxatuz". Horregatik, orain inoiz baino gehiago bat egin behar dugu Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Egunarekin, balio unibertsalen alde borrokatzeko eta berdintasunean oinarritutako mundu baten eraikitzeko.

## Holokaustoa eta Nazio Batuen dibulgazio programa 
Batzar Nagusiak aho batez onartutako 60/7 Ebazpenaren bidez sortu zenetik, programa honek nazioarteko kolaboratzaile-sare bat eta alderdi anitzeko programa bat garatuz bete du bere eginkizuna. Holokaustotik bizirik atera direnekin batera lan egin nahi da, haien istorioak ezagutarazteko eta antisemitismoaren eta beste diskriminazio-modu batzuen ondorioez ohartarazteko.

## Ospakizuna Israelen 
Israelen badago Holokaustoaren biktimak oroitzeko egun nazional bat, *Yom HaShoah* izenekoa, baina egutegi hebrearreko Nisanen 27an ospatzen da. Dena dela, nazioarteko eguna ere ospatzen da, gobernuak herrialdeko hainbat tokitara egindako bisita ofizialekin. Urtero, Diasporako Ministerioak antisemitismoaren urteko txostena aurkezten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Basoen Nazioarteko Eguna

eskuinera|thumb|220x220px| Kazetariek Daniel Murdiyarso Baso Ikerketarako Nazioarteko Zentroko zientzialariari elkarrizketa egiten diote
**Basoen Nazioarteko Eguna** martxoaren 21ean ospatzen da, Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2013ko azaroaren 28an emandako ebazpenari jarraituz.  Urtero, hainbat ekitaldiren bitartez gogorarazi nahi zaio jendeari baso mota guztiek eta zuhaitzek egungo eta etorkizuneko belaunaldientzat duten garrantziaz.   Basoen Nazioarteko Egunean, herrialde askotan basoei eta zuhaitzei buruzko tokiko, nazioko eta nazioarteko jarduerak antolatzen dira, zuhaitzak landatzeko kanpainak adibidez. Basoei buruzko Nazio Batuen Foroaren Idazkaritzak honelako ekitaldiak antolatzeko dei egiten du, Elikadura eta Nekazaritza Erakundearekin lankidetzan, eta gobernuekin eta nazioarteko, eskualdeko eta eskualde azpiko erakundeekin elkarlanean.  

Basoen Nazioarteko Eguna 2013ko martxoaren 21ean ospatu zen lehen aldiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Naveira

**Unai Naveira Talavera** (Sestao, Bizkaia, 2001eko apirilaren 30a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari gisa aritzen da. Bere anaia nagusia Xabi futbolaria da ere. Athleticen harrobira batu zen 2011n bere jaioterriko Sestao Riverretik. Baskonian eta Bilbao Athleticen jokatu eta gero Kroaziako lehen mailan egon zen lagatua, baina ez zuen partidarik jokatzeko aukerarik izan. 2024an San Fernandotik Euskal Herrira bueltatu zen Barakaldon jokatzeko. Mailari eutsi egin ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak bere kontratua berritu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Javiera Arnillas

**Javiera Arnillas Cartagena** (Chincha Alta, Peru, 1995) perutar modeloa,  aktorea eta pertsona transen eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Arte Eszenikoak ikasi zituen Peruko Pontifize Unibertsitate Katolikoan.

Edertasun lehiaketetako modeloa ere bada. 2020an Miss International Queen Peru edertasun-lehiaketa irabazi zuen; horrenbestez, Peru ordezkatzeko aukeratua izan zen 2022an Thailandian egingo den Miss International Queen edertasun-lehiaketarako.

Ekintzaile gisa, *change.org* webgunean kanpaina bat sustatu du Peruko Kongresuak genero nortasunari buruzko en lege bat eztabaida zezan

2022an Wesley Verásteguiren *Un romance singular* filmeko protagonistetako bat izan zen.

## Filmografia 
### Filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Migel Irigarai Gorria

**Migel Irigarai Gorria** () (Azkoien, 1850eko irailaren 29a-Málaga, 1903ko abenduaren 3a) Nafarroa Garaiko abokatu eta politikari karlista izan zen. Espainiako politikan aritu zen.

## Biografia 
Gurasoak azkoiendarrak ziren: Anselmo Irigarai eta Eusebia Gorria. 1862an Iruñeko Apaiztegian sartu zen, baina, osasun arazoak zirela eta, ezin izan zen apaiztu. Bigarren Karlistaldian Nafarroako Gerra Batzorde Karlistako idazkaria izan zen, eta borroka amaitu eta urtebetera abokatu egin zen.

Abokatu gisa, lehenik, Tafallan jardun zuen, baina 1889an bere langela Madrilera lekualdatu zuen, eta han abokatu garrantzitsuenen artean agertu zen hitz egiteko gaitasunari esker. «Katolikoen Batasuna» hautagaitzan, 1896ko hauteskundeetan, Tuteran gorteetan diputatu izan zen, eta urte horretan Cerralboko markesarekin, Solferinoko dukearekin eta beste diputatu karlista batzuekin manifestu bat sinatu zuen, errepublikarrek egin zuten bezala, protesta gisa Gorteak uzteko mehatxu eginez. Bere politika beti elizaren aldekoa izan zen eta defenditu zituen jarrerak kontserbadoreen eskuin muturrean egokitzen zen.

Madrilgo Zirkulu Karlistako presidenteordea izan zen, eta, bertan, Historia, Marina eta Ogasuneko gaiei buruzko hitzaldiak eman zituen. Gainera, Madrilgo *El Correo Español*en ohiko kolaboratzailea izan zen. Egunkari tradizionalista garrantzitsua zen, eta abokatu gisa behin baino gehiagotan defendatu zuen auzitegietan. Iruñeako *La Avalancha* bezalako egunkarietan ere kolaboratu zuen.

Biriketako gaixotasun baten ondorioz, Malagan igarotzen zituen neguak, hango klima egokiago baitzizaion. Han, 1903ko amaieran, hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Ignazioren Apoteosia (Andrea Pozzo)

**San Ignazioren Apoteosia** Erromako San Ignazio Loiolakoaren elizako (italieraz Sant'Ignazio) kupula, absidea eta sabaia apaintzeko sortutako margolan eta fresko monumentala da. Andrea Pozzok margotu zuen 1688 eta 1694 urteen artean, eta maisulantzat jotzen da trompe l'oeil eta quadratura tekniketan, arkitektura eta pintura espazioaren eta perspektibaren ilusioak sortzeko erabili ziren lan honetan. Jesusen Lagundiarekin lotutako eliza honetako margolan handi honen gaia izenburuak argitzen du, Ignazio Loiolakoaren aintza edo zeruratzea (apoteosia, alegia) da erakusten dena, inguruko motibo alegoriko askorekin batera. 

## Ezaugarriak 
Lanak lotura berezia du Erroman garai hartan *quadraturak* egiten berezitu ziren beste arista batzuekin, bereziki Giovanni Battista Gaulliren (1639-1709) Il Gesu elizako sabaiko freskoarekin: Jesusen Izenaren Garaipena (1674). Bi sabai horiek, biak San Ignaziorekin lotutako eliza bitan, lotuta daude elkarrekin. Pozzok, gainera, San Ignazioren aldare eta hilobia eraiki zuen Il Gesun, eta hura hartzen duen kaperako sabaian San Ignazioren beste apoteosi bat dago margotua, kasu hartan Gaullirena, txikiagoa baina konexio barroko zuzenak Pozzorenarekin. 

Gai nagusia, apotesia bera, nabearen sabaian margotua zen, irudi ematen duelarik estatuek apaindutako ganga garai bat dela, nahiz eta sabaia erabat laua izan. Pozzok nabearen sabaiaren sakonera faltsua marogotu zuen, kupula ilusionista bat margotuz, zerurantz irekia eta gorantz flotatzen zuten irudiz populatua. San Ignazio dakusagu paradisuan sartzen, Kristok eta Ama Birjinak harrera ona egiten diotelarik. Alboetan, Lagundiko jesuita misiolariek lau kontinentetan egindako lana ospatzen da.  

Nabe nagusiko freskoaz gain, Pozzok hiru margolan fresko egin zituen aldare nagusia inguratzen duen abisidean:  

* Ignaziok La Stortan izan zuen ikuskaria.
* San Frantzisko Xabierrek Indietara bidali zuenekoa.
* Ignazio San Frantzisko Borgia agurtzen. 

Era berean, bi transpetu margotu zituen Pozzok, Andrea Mariaren Jasokunde bat ezkerrean, eta San Luis Gonzagaren aintza eskuinean.

Pozzoren apaingarriek sabai freskoaren estandarra ezarri zuten Europa katolikoan zehar, eta jesuiten ordenako elizetan imitatu zituzten, Italian, Austrian, Alemanian eta Europako erdialdean oro har.

## Iruditegia 

Fitxategi:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant%27ignazio,_1685-94,_04.jpg|Goialdean Inazio Loiolakoa, zerura sartzen.
Fitxategi:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant%27ignazio,_1685-94,_08.jpg|Ertzetako batean, jesuiten lana misioetan.
Fitxategi:Andrea_pozzo,_gloria_di_sant%27ignazio,_1685-94,_14.jpg|Quadratura efektuak, elementu arkitektonikoak perspektiba emateko margotuak.
Fitxategi:Chiesa_Barocca,_Rome_(15202897581).jpg|Nabe nagusiaren ikusmira.
Fitxategi:Glory St Ignatius Baciccio Gesu Rome.jpg|San Ignazioren beste apoteosia, gertu dagoen Il Gesu eliza erlazionatuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Definizio handiko irudia, Haltadefinizione.
Giza Anaitasunaren Nazioarteko Eguna

**Giza Anaitasunaren Nazioarteko Eguna ospatzeko,** 2020ko abenduaren 21a aldarrikatu zuen Nazio Batuen Batzar Nagusiak, 75/200 ebazpenaren bidez, tolerantzia kultural eta erlijiosoa sustatzeko Egiptok eta Arabiar Emirerri Batuek proposatutako ebazpen honen bidez, Nazio Batuen Erakundeak bere kide diren estatu guztiak eta nazioarteko beste erakunde batzuk gonbidatu zituen, urtero, otsailaren 4an, Giza Anaitasunaren Nazioarteko Eguna ospatzera.

Giza Anaitasunaren Nazioarteko Egunaren ospakizunak, Nazio Batuen Erakundeko goi karguekin batera buruzagi erlijiosoen eta gizarte zibilaren presentzia duten ekitaldiez gain, Giza Anaitasunaren Zayed saria ematea dakar. Sari horrek beren lidergoaren bitartez zatiketak gainditzen eta tolerantzia eta bakea sustatzen nabarmen lagundu duten pertsona edo entitateak bereiztea du helburu.

2021eko otsailaren 4an lehenengo aldiz ospatu zenetik, Giza Anaitasunaren Nazioarteko Egunak munduko buruzagi ezberdinen laguntza jaso, eta ekimenaren alde egin dute: Frantzisko aita santua, Ahmed el-Tayeb xekea, Al-Azharreko imam handia; eta Estatu Batuetako presidente Joe Biden-ek.

## Aurrekariak 
2019ko otsailaren 4an, Frantzisko aita santuak eta Ahmed el-Tayebek, Al-Azharreko imam handiak, Munduko Bakearen eta Elkarbizitza Amankomunaren aldeko Giza Anaitasunari buruzko dokumentua sinatu zuten, Abu Dabiko Adierazpena izenez ere ezaguna. Testu horretan jasotako errukiaren eta giza elkartasunaren printzipioak geroago otsailaren 4a Giza Anaitasunaren Nazioarteko Egun gisa ezarri zuen ebazpena inspiratu zuten berberak dira, António Guterres Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak behin baino gehiagotan baieztatu duenez.

Giza Anaitasunari buruzko dokumentua ezartzeko ekimenak artikulatzeko, 2019ko abuztuan, Giza Anaitasunaren Batzorde Gorena (HCHF ingelesezko sigletan) sortu zen. Herrialde eta fede ezberdinetako buruzagi erlijioso eta zibilek osatzen duten HCHFk urtero ematen du Zayed saria.

Azkenik, Giza Anaitasunari buruzko dokumentuak Fratelli tutti entziklikan ere eragina izan zuen, Frantzisko aita santuak testu berean aitortzen duenez, 2019an Ahmed el-Tayeb-ekin izandako bilerak inspiratu zuela idazteko.

## Ospakizunaren arrazoia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bakearen Nazioarteko Eguna
* Tolerantziaren nazioarteko eguna
* Giza Eskubideen Nazioarteko Eguna
* Kulturen Hurbilketaren Nazioarteko Urtea
* Erlijioen arteko Harmoniaren Munduko Astea
* Arraza Diskriminazioa Ezabatzeko Nazioarteko Eguna
* Elkarrizketarako eta Garapenerako Kultura Aniztasunaren Mundu Eguna
* Garapen Iraunkorreko Helburuak
* Nazio Batuen Zibilizazioen Aliantza
* Giza senidetasunari buruzko dokumentua
* Fratelli tutti

## Kanpo estekak 
* Giza Anaitasunaren Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Lazkuako behatokia

**Lazkuako behatokia** balkoi natural luze bat da, San Fausto mendiguneko hormatzar batean dagoena, Deierriko Eraul kontzejuan, Nafarroa Garaian. Urederra haranera talaia bikaina eskaintzen du.

Goiko terrazan, Lazkuako behatoki naturalaren amaieran, gurutze handi bat dago. Inguruan dauden hormetan ohikoa da jendea eskalatzen ikustea. Malkorrak Eozenoko kareharriz osatuta daude (58-37 milioi urte). Hormen jatorria itsasoko sedimentuetan dute eta ondorioz, erraza da horiek osatzen dituzten fosilak antzematea.

Inguru horietan hainbat herrixka gotortu ziren Burdin Aroan. Haitzen defentsak eta ibarrarekiko zuen kokaleku pribilegiatuak ematen zizkioten aukerez baliatuz, lehen gotorleku txikia Bargagorriako haitzean egon omen zen K. a. VII. mendetik IV. mendera arte; ondoren, Altikogañako haitzera lekualdatu zen.

## Irudiak 

Fitxategi:Allin herria Nafarroan Lazkuako behatokitik.jpg|alt=Allin herria|Allin herria
Fitxategi:Larrion Allin Nafarroa Lazkuako behatokitik 01.jpg|alt=Larrion|Larrion
Fitxategi:Aramendia herria Lazkua behatokitik.jpg|alt=|Aramendia herria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eraulgo artea

## Kanpo estekak 
* Arrizabalaga,&#x20;Mikel.&#x20;«Lazkuako behatokia»&#x20;*Berria*
Henriette Michaelis

eskuinera|thumb|260px|Henriette Michaelisen ahizpa, Carolina Michaëlis familiarekin. Bi ahizpek osatu zuten portuges hiztegia.

**Henriette Michaelis** (1849ko uztailaren 6a- ?)  alemaniar filologoa, erromanista eta lexikografoa izan zen.

## Biografia 
Gustav Michaelisen (1813-1895), matematikari, irakasle eta takigrafo alemaniarraren alaba zen, eta Carolina Michaëlis de Vasconcelosen (1851-1925) nobelagile eta filologo hispaniko eta portugaldar jakintsuenetakoaren ahizpa zen. Cari Goldbeck filologoarekin italiera eta daniera ikasi zituen.Ahizparekin batera, hiztegi portugesa idatzi zuen Henriette Michaelisek.
## Lana 
* *Portugaldar eta alemanezko poltsiko-hiztegia*. Brockhaus, Leipzig1913, 2. argitalpena
* *Portugesezko eta ingelesezko hiztegi laburtua*. Brockhaus, Leipzig-en
* *Italierazko eta alemanezko hizkuntzen hiztegi praktikoa, aipamen berezia eginez esamolde bernakulei, merkataritzako teknikei, merkatuari, zientziari, itsasoari, politikari eta abarri.* Brockhaus, Leipzig-en
* *Portugaldar eta alemanezko hiztegi berria, merkataritza eta industria, zientzia eta artea eta lagunarteko hizkuntza termino teknikoak bereziki aipatuz.* FA Brockhaus, Leipzig
* *Poltsikorako italiar eta alemanezko hiztegi berria, eskolarako eta eskura izateko*. Brockhaus, Leipzig-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizikletaren Munduko Eguna

thumb|Bizikleta-erabiltzaileak Kopenhage hirian.
2018ko apirilean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak **Bizikletaren Nazioarteko Eguna** izendatu zuen **ekainaren 3a**.

Leszek Sibilski izeneko zientzialari poloniar batek NBEk Bizikletaren Nazioarteko Egunerako Ebazpena sustatzeko kanpaina bat abiatu zuen, eta, azkenean, 57 herrialderen babesa lortu zuen. Horrelako nazioarteko egun bat ospatzeko ideia Txirrindularien Munduko Aliantzak (WCA) eta Europako Txirrindularien Federazioak ere bultzatu zuten.     

Isaac Feld-ek diseinatu zuen Bizikletaren Nazioarteko Egunerako logotipoa, eta John E. Swanson irakasleak egin zuen animazioa. Logotipoak Lurbiran mugitzen diren hainbat motatako txirrindulariak agertzen ditu, #June3World Bicycle Day etiketarekin. Eman nahi den mezua da bizikleta gizateria osoarena dela eta, gainera, klima-aldaketaren, kutsaduraren eta zirkulazio-pilaketen aurkako borrokan oso baliagarria dela.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Masa kritikoa (bizikleta-ekitaldia)

## Kanpo estekak 
* Espainiako Bizikletaren Nazioarteko Egunaren webgune ofiziala
* Bizikletaren Nazioarteko Egunaren webgune ofiziala ingelesez
* Garapenerako eta Bakerako Kirolaren Nazioarteko Eguna
* Trafiko Istripuen Biktimen Nazioarteko Eguna
* Garapen Iraunkorraren Agenda
* NBE Habitata: Mugikortasuna
Dibertsitate Biologikoaren Nazioarteko Eguna

[eskuinera|thumb|[Lurra Apolo 17tik ikusita. Dibertsitate Biologikoaren Nazioarteko lehen Eguna misioa hura egin zenetik 28 urtera ospatu zen.]]
**Dibertsitate Biologikoaren Nazioarteko Eguna** (edo **Biodibertsitatearen Nazioarteko Eguna**) biodibertsitateari Buruzko sentsibilizazioa sustatzeko Nazio Batuek erabakitako nazioarteko eguna da.  Gaur egun maiatzaren 22an ospatzen da.

Dibertsitate Biologikoaren Nazioarteko Eguna Nazio Batuen Garapenerako Agendaren Garapen Jasangarrirako Helburuen barruan sartu zen 2015etik aurrera. Nazioarteko lankidetzan oinarritutako ekimen zabal honetan, biodibertsitatearen inguruko hainbat arazo jorratzen dira: nekazaritza iraunkorra, desertifikazioa, lurzoruaren degradazioa eta lehorteak, ura eta saneamenduaren arazoa, osasuna eta garapen jasangarria, energia, zientzia, teknologia eta berrikuntza, ezagutza eta formazio trukea, hirienerresilientzia eta egokitzapena, garraio jasangarria, klima-aldaketa eta hondamendi-arriskuen murrizketa, itsasoak eta ozeanoak, basoak, gizatalde zaurgarriak (herri indigenak barne), eta elikadura-segurtasuna.  Bioaniztasunak garapen iraunkorrean duen funtsezko eginkizuna Río+20ren azken dokumentu batean jaso zen: "Nahi dugun mundua: Etorkizuna guztiontzat" dokumentuan, hain zuzen.

Nazio Batuen Nagusiaren Bigarren Batzordeak 1993an erabaki zuenetik 2000ra arte, abenduaren 29an ospatzen zen, Dibertsitate Biologikoari buruzko Hitzarmena indarrean sartu zela ospatzeko. 2000ko abenduaren 20an data aldatzea erabaki zen, ordea, eta maiatzaren 22ra aldatu zen, 1992an, egun horretan, Hitzarmena Rio de Janeiroko Lurraren Gailurrean onartu zela ospatzeko, baina baita, neurri batean, abenduaren amaieran izaten diren beste hainbat ospakizunekin batera ez gertatzeko.

## Gaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2015 osteko Garapen Agenda
* Gizakiaren lekua munduan kontuan hartuta", 2014ko maiatzaren 22a
* Garapen Iraunkorreko Helburuak
* "Nahi dugun mundua: guztientzako etorkizuna"
Osasunaren Munduko Eguna

1948an, Osasunaren Munduko Lehen Batzarrak «Osasunaren Mundu Eguna» ezartzea proposatu zuen Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) sorrera ospatzeko. 1948az geroztik, *Osasunaren Mundu Eguna* apirilaren 7an ospatzen da, egun horretan sortu baitzen OME. Urtero, osasunari buruzko gai bat aukeratzen da ospakizun horretarako, OMErentzat lehentasunezko interesa duen arlo bana nabarmentzeko.

## Osasunaren Mundu Eguna 2022an 
**Aurreko kanpainak**

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Osasunaren Mundu Erakundea
* Osasunaren sustapena

## Kanpo estekak 
* Osasunaren Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
* Osasunaren gizarte-determinatzaileak OMEren ebazpena
* Osasun-estaldura unibertsalari buruzko adierazpen politikoa
* Bizitza osasuntsuaren eta guztiontzako ongizatearen aldeko mundu-mailako ekintza-plana
Jesusen Izenaren Garaipena

***Jesusen Izenaren Garaipena*** XVII. mendeko pintura freskoa da, Giovanni Battista Gaullik egina, Barrokoko maisulana.  Freskoak Il Gesu elizaren nabe nagusia okupatzen du, eta fresko gehigarriak ditu beste kapera batzuetan, horien artean San Ignazio Loiolakoaren aldare eta hilobiaren gainean dagoen Ignazioren apoteosi bat irudikatzen duena.

Margolan monumentalak freskoak eta iztuku moldeatuak nahasten ditu.

## Ezaugarriak 
Giovanni Battista Gaullik asko zor dio lan ikusgarri Gian Lorenzo Berniniri. Beste artista batzuk ere aintzat hartu ziren sabaia pintatzeko, baina Berniniren iritzian oinarritu zen Gian Paolo Oliva Jesusen Lagundiko orduko burua enkargua egiteko. Berninik motibo batzuen inspirazioa ere eman zion Gaulliri. Il Gesuko sabaiko zeru ilusio bizi bat nabarmentzen dute eliza mundu hilgarriaren eta betiko salbazioaren arteko bitartekaritzat har daitekeena.  Gaullik antzerki-maila jakin bat ere gehitu zuen eszenan.

Gaulliren sabaiko freskoaren gaia Jesusen Izenaren Adorazioa da, San Pauloren epistola batetik hartutako motibo sakroa.  Epistolako hitzak zinta batean idatzita daude, marko arkitektonikotik kanpo.  Sabai gangaduna ez zen eraiki bere itxura handi eta ikusgarriagatik bakarrik, mezan zehar esperientzia hobetzeko baizik. Jesuitek konfiantza handia zuten elizako akustikan; fededunek sermoiaren hitzak argi entzutea nahi zuten.  Horregatik eraiki zuten eliza nabe bakarrarekin eta kupula batekin nabean, transeptuen elkargunean.  Freskoan lortutako sakonera sabai fisikotik haratago hedatzen da, gorantz zeru infinituan. Gaullik marko trinkoa, iztukuz egina, erantsi zuen freskoaren inguruan; gangaren barruko eta kanpoko espazioaren zatiketa ilusionista nabarmentzen bide batez.  Hori da Kristoren irudikapen bakarra sabaiko pinturan. Kristo munduko argitzat hartzen da; Gaullik hura irudikatzeko hartu zuen aukera zehatz eta adierazgarri bat.

Freskoaren beste xehetasun bat Gaullik itzalari eman zion arreta da. Marko nagusitik erori egiten dira madarikatuak, eta itzaletan dauden, eliza barruar erortzen ari diren ilusioarekin. Salbatu diren bedeinkatuak, berriz, zeruko urre-kolorez argiztatutak daude, eta aldi berean hodeiek blokeatu egiten diete argi hori madarikatuei.  Alde nabarmena dago irudikatutako aingeruen eta madarikatuen artean. 

Gaulliren freskoa hiru zatitan bana daiteke. Zeruko argia eta Kristoren inizialak erdian daude, hodeien arkuak salbati direnak eta madarikatuak bereizten ditu, eta ertzetan madarikatuak eszenatik kanpo erortzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Ignazioren Apoteosia (Andrea Pozzo)

## Kanpo estekak
Lekaleen Munduko Eguna

**Lekaleen Mundu Eguna** Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (*Food and Agriculture Organization* (FAO) ingelesezko akronimoarengatik ezagutzen dena) lekaleei, elikagai global gisa, (babarrunak, dilistak, garbantzuak eta ilarrak, besteak beste) garrantzia aitortzeko ezarritako eguna da; 2019tik aurrera, urtero otsailaren 10ean ospatzeko izendatu du Nazio Batuen Batzar Nagusiak Erroman, 2018ko abenduaren 20an.

## Helburua 
Lekaleen Munduko Egunaren helburua lekaleekin lotutako jarduerak mundu osoan zabaltzea eta antolatzea Burkina Fasok sustatu zuen, eta lekaleen nutrizio-onurak zabaltzeko aukera eskaintzen du nekazaritzako elikagaien ekoizpen iraunkorraren baitan, elikadura-segurtasuna eta elikadura optimizatzeko helburuarekin. Lekaleek B bitamina, magnesio, potasio, fosforo eta zink ekarpen garrantzitsuak eskaintzen dituzte, elikagai-zuntz ugariko dietaz gain.

Lekaleen Munduko Egunak, halaber, Elikadura eta Nekazaritzarako Nazio Batuen Erakundeak 2016ko Lekaleen Nazioarteko Urtearen kanpainaren ostean lortutako etekinei eutsi nahi die (A/RES/68/231).
**Lekaleen Munduko Eguneko gaiak**

## Ikus, gainera 
* Elikaduraren Mundu Eguna
* Lurzoruaren Mundu Eguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lekaleen Munduko Egunaren gune ofiziala
Kaxola

[thumb|300x300px|Zelaibizkar 1 [Petroglifo|petroglifoa, Aizkorri-Arazko natura parkean]]
**Kaxola** deitzen zaie arkeologian harrien gainazalean egindako zulo artifizial txikiei. Oro har, sekzio erdiesferikoa eta oinplano zirkularra izaten dute (nahiz eta lau angeluko oinplanokoak ere badiren). Bakarka zein taldekatuta aurki daitezke, beste kaxola batzuekin edo labar-grabatuekin.

Kasurik ohikoena formazio arrokatsu naturalen gainazaletan grabatuta egotea bada ere, ortostato megalitikoetan ere ager daitezke.

Labar-motiborik errepikatuenetako bat dira, garai guztietan. Europan, kronologia Erdi Paleolitotik (*Lana Ferrassie*) Burdin Aroraino doa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Petroglifo

## Kanpo estekak
Julee Cruise

**Julee Ann Cruise** (Creston, Iowa, 1956ko abenduaren 1a - Pittsfield, Massachusetts, 2022ko ekainaren 9a) estatubatuar abeslaria izan zen.

Twin Peaks telesaileko *Falling* abestiagatik da ezaguna. Telesailean abeslariaren paper txikia ere izan zuen. Geroago, 1992ko Twin Peaks: Fire Walk with Me filmean eta 2017ko Twin Peaks telesailean agertu zen. 1990ean David Lynch eta Angelo Badalamentiren, *Industrial Symphony No. 1* abangoardiako antzerki-ekoizpenean parte hartu zuen.

## Diskografia 
* *Floating into the Night* (1989)
* *The Voice of Love* (1993)
* *The Art of Being a Girl* (2002)
* *My Secret Life* (2011)

## Kanpo estekak
Metahemoglobinemia

**Metahemoglobinemia** odoleko gaixotasuna da, gizabanako batek odolean metahemoglobinaren kontzentrazio altuak dituenean agertzen dena.

Egoera normalean, metahemoglobinaren gehiegizko portzentajea odolean %2 da. Hemoglobina normalaren aldean, metahemoglobinak burdina atomoa egoera oxidatuan du (Fe3+). Egoera horretan burdinak ez du oxigenoa behar bezala lotzen, eta metahemoglobinak ez du oxigenoa garraiatzen. 

Odoleko eritrozitoek metahemoglobinaren kopurua handia dutenean (eta hemoglobina gutxi) ehunetako hipoxia agertu ohi da, oxigenoa ez delako ehunetara iristen. Hori da metahemoglobinemiaren ondorio kaltegarri nagusia. Odolak kolore marroi-iluna hartzen du.

## Metahemoglobinemiaren motak 
 arabera transmititzen da]]

Metahemoglobinemia hartutakoa edo sortzetikoa izan daiteke.

* Hartutako metahemoglobinemia: ohikoena da. Botika batzuek eta hainbat konposatu kimikok  metahemoglobinemia mota hau eragin dezakete. Esaterako, hainbat antibiotikok (dapsona, trimetropin...) , nitratoak, anestesiko batzuk (benzokaina), droga oxidatzaileak, etab. Substantzia horiek guztiek hemoglobinaren burdina oxidatzen dute, metahemoglobina kopuru handietan agertuz.

* Sortzetiko metahemoglobinemia: egoera normal batean odoleko entzima batek, metahemoglobina erreduktasak (zitokromo b5 erreduktasa ere deituak) murriztu egiten du odolean egon daitekeen gehiegizko burdina oxidatua (Fe3+), metahemoglobinaren kopurua jaitsiz. Akats genetiko baten ondorioz, hainbat gizabanakok ez dute funtsezko entzima hori, eta horren ezean metahemoglobina odolean pilatzen da. 

Aipatutako akats genetikoa Mendelen legeen arabera transmititzen da ondorengoengana. Gene azpirakor batek eragiten du gaitza. Horrek esan nahi du guraso bakar batek gene okerra eramaten baduela ondorengo guztiak osasuntsuak izango direla, baina bi gurasok eramaten badute ondorengoen %25k sortzetiko metahemoglobinemia pairatuko duela (ikusi irudia)

## Sintoma klinikoak 
thumb|right|250px|Metahemogloninemiak eragindako zianosia

Gaitzaren sintomak anitzak dira, sarritan anemiaren antzekoak, eta ehunetako oxigenoaren gabeziak eragiten ditu: zianosia, arnasa hartzeko zailtasuna, nekea, buruko mina....Metahemoglobinaren kontzentrazioa odolean oso handia denean (>%50) odoleko kolorazio marroi-urdina, muturreko nekea, arritmiak, konorte galerak eta koma ager daitezke, heriotza eragin dezaketeenak.

## Tratamendua 
Metileno urdinaren zain-barneko aplikazioa da tratamendurik eraginkorrena metahemoglobinemia larria dagoenean. 1-2 mg. kiloko, %1eko disoluzioan erabiltzen da. Metileno urdinak hemoglobinaren burdina erreduzitzen du, bere egoera normalera aldatuz (Fe2+) 

Hartutako metahemoglobinemiaren kasuek eta gaitz honen kasu arinek ez dute askotan tratamendu berezirik behar. Nahikoa da gaitza sortu duen botika edo konposatu kimiko gehiago ez hartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darwin Núñez

**Darwin Gabriel Núñez Ribeiro** (Artigas, Uruguai, 1999ko ekainaren 24a), kirol munduan **Darwin Núñez** izenez ezagunagoa, uruguaitar futbol jokalaria da, aurrelari gisa jokatzen duena Ingalaterrako Premier Leagueko Liverpool F.C. taldean eta Uruguaiko selekzio nazionalean.

Gaur egun etorkizuneko izarretako bat izateko aukera gehien dituzten futbol jokalarien artean dago. Transfermarkt, futboleko merkatua aztertzen duen web orrialdearen arabera, 55 milioi euroko balioa du.

## Jokatzeko modua 
Darwin Nuñez jokalari sendoa eta altua da, gorputzarekin abantailak ateratzen ditu, eta fisikoki oso trebea. Ezker hegalean zein erdi-aurrelari gisa joka dezake, dituen bertute ugariengatik.

Bere eboluzioa azken urteetan zinez esanguratsua izan da, besteak beste izkin egiten asko hobetu du, eta baita jokoko beste hainbat alderditan ere.

## Ibilbidea 
## Estatistikak 
## Selekzio nazionala 
Behe-kategorietan presentzia handirik izan ez zuen arren, Peñarolekin jokatzen hasi zenean, 2019an, 20 urtez azpiko selekzioak Hego Amerikako 20 urtez azpiko txapelketarako deitu zuten, eta geroago 20 urtez azpiko Mundu Txapelketarako. Bigarren honetan, nahiz eta Uruguai final zortzirenetan kanporatua izan zen, 4 partidu jokatu zituen, 2 gol sartuz eta asistentzia bat banatuz.

2019ko urriaren 16ean berriz, selekzio absolutuan egin zuen debuta, Peruren aurkako banako berdinketa batean, non bera izan zen goleagile. Ordutik 11 partidu jokatu ditu, eta beste gol bat sartu du. Etorkizunean Edinson Cavani eta Luis Suárez uruguaitar mitoen ordezkoa izateko aukerak ditu, eta 2022ko Qatarreko Munduko Txapelketan jokatuko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Chemin du bonheur (2021eko filma)

***Le Chemin du bonheur*** 2021eko Nicolas Steil luxenburgotar komedia dramatikoa da.

## Argumentua 
Saül haurra zen Bigarren Mundu Gerra piztu zenean, eta juduen aurkako jazarpenetik ihes egin zuen. Bruselara iristeko aukera izan zuen. Handik 40 urtera, Saül jatetxe berezi baten jabea da. Zinema munduko pertsonaiak elkartzen dira bertan, baita bestelakoak ere. Egun batean, Hannah ezagutu eta pelikula batean parte hartuko du.

## Aktoreak 
* Simon Abkarian : Saül Birnbaum
* Pascale Arbillot : Hannah Moskowicz
* Django Schrevens : Joakin Rojas
* André Jung : Edward Kiev
* Michel Vuillermoz : Robert de Trévignac
* Éric Caravaca : Pierre Aslon / Daniel Silberstein
* Héléna Noguerra : Beatriz Rojas
* Roxane Duran : Rachel Rosenblum
* Tania Garbarski : Hélène Silberstein
* Raoul Schlechter : Samuel Rosenblum
* Mathilda May : Sarah Glücksmann
* Brigitte Fossey : Judith Askelevicz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak