open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Günther

**Mats Söderlund**, **Günther** moduan ezagunagoa (Malmö, 1967ko uztailaren 25a) suediar abeslari eta modelo ohia da. Gaztetan modelo lanetan aritu zen, eta ondoren, Suediako hainbat dantzalekuren jabe izan zen. Musikan 2004an hasi zen, Suedia eta iparraldeko Europako herrialdeetan arrakasta handia lortuz.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2004 - *Pleasureman*

### Abestiak 
* 2004 – *Ding Dong Song*
* 2004 – *Teeny Weeny String Bikini*
* 2004 – *Touch Me* (Samantha Foxekin)
* 2005 – *Tutti Frutti Summerlove*
* 2005 – *Christmas Song (Ding Dong)*
* 2006 - *Like Fire Tonight
* 2007 - *Sun Trip*
* 2008 - *Pussycat'' (The Sunshine Girls taldearekin.)

## Kanpo estekak 
*  Güntherren webgune ofiziala.
Basshunter

**Jonas Erik Altberg** (**Basshunter** moduan ezagunagoa) (Halmstad, Suedia 1984ko abenduaren 22a) abeslari, disko-ekoizle eta DJ suediarra da. Lehen diskoa berak eginiko webgune batean kaleratu zuen 2004. urtean, Fruity Loops izeneko ordenagailu programaren bidez.

## Biografia laburra 
Arrakasta 2006an lortu zuen *LOL * diskoa kaleratzean, "Boten Anna" abestia disko zerrendetako lehen postuan izan zen Suedia eta Eskandinaviako herrialde guztietan. Herbehereetako musika zerrendan, lehen postua lortu zuen suedieraz abesturiko lehen abestia izan zen. Ondorengo urtean, "Boten Anna" abestiaren ingelesezko bertsioa egin zuen "Now You're Gone" izenekoa.

*Bass Generation* delako disko berria 2009ko urriaren 20an kaleratu zuen. Disko horretako lehen abestia "Every Morning" delakoa izan zen. Diskoko bigarren abestia "I Promised Myself" izan zen, 2009ko azaroan kaleratua.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* *The Bassmachine* (2004)
* *LOL * (2006)
* ''Now You're Gone - The Album* (2008)
* *Bass Generation* (2009)
* *Calling Time* (2013)

### Konpilazioak 
* *The Old Shit* (2006)
* *The Early Bedroom Sessions'' (2012)

### Singleak 
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies"  (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)"  (2023)

## Kanpo estekak 
*  Basshunterren webgune ofiziala.
*  Basshunter Myspace.com webgunean.
Antzuola (ibaia)

**Antzuola ibaia** Gipuzkoako hego-mendebaldean dagoen ibaia da, izen bereko herrian sortu eta Bergaran hegoaldetik datorren Deba ibaiarekin bat egiten duena.

## Kanpo estekak 
* Antzuola ibaiaz
Shed...y

**Shed...y**, Egiptoko IX. dinastiako gobernari bat izan zen, K.a. 2120 inguruan gobernatu zuena.

Bere izenaren zati bat, Shed...y, Turineko Errege Kanonean idatzia dago, 4.25 erregistroan.

Ez da Abidoseko Errege Zerrendan agertzen, ezta Saqqarakoan ere. Sexto Julio Afrikanok eta Eusebio Zesareakoak ere ez dute aipatzen.

Aditu batzuen arabera, Egiptoko X. dinastiako faraoi bat izango litzateke.
Sestertzio

[thumb|300px|eskuinera|[Karakalaren sestertzio baten aurrealdea eta atzealdea.]]
**Sestertzioa** (latinezko *sestertius*, *semistertius*etik), antzinako zilarrezko erromatar txanpon bat da, denario baten laurdena zena, hau da, bi as eta erdi. *LLS* hizkiekin adierazia zegoen (*duae librae et* *semis*, "bi libra eta as erdi), as librala oroitaraziz, edo baita I·IS edo HS.

K. a. 212an sartu zen txanpon sistema berriaren zati da, kobrea ordezkatu zuena asean oinarritutako txanpon patroi bezala. Txanpon sistema berri hau, sestertzioaz gain, denarioaz, quinarioaz eta asarekin eratua zegoen, honako baliokidetzekin:

Denarioren balioa 16 asetara igo zuen txanpon erreformak, berdin eragin zion sestertzioari, denarioarekiko zuen proportzioa aldatu gabe, eta, beraz, lau as balio izatera pasa zen.

Inperio garaitik, sestertzioa, brontzean egiten hasi zen, beranduago, berriz, batak 54,5 gramo eta besteak 27,2 gramoko latoi eta brontzezko sail bikoitz batean egina izateko. Garai hartako langile baten batez besteko soldata, 700 eta 2000 sestertzio artean zegoen urtean. III. mendera arte erabili zen txanpon bat izan zen.

Bertan agertzen diren irudiek, enperadorea edo honen senideren bat erakusten dute aurrealdean, eta, atzealdean, gertaera militar edo politiko nabarmen bat gogorarazten da.

## Ikus, gainera 
* As
* *Semis*
* *Aureus*
* Aes astuna
* Denario
* *Quinarius*

## Kanpo estekak
Venera 7

**Venera 7** espazio zunda, (errusieraz Венера-7) Sobietar Batasunak, 1970eko abuztuak 17an, 05:38 UTC orduan jaurti zuen. 1180 kiloko pisua zuen eta, lurreratze zundarena, 495ekoa zen. Venera Programaren barnean zegoen. 1970ean, Venera Programako zunden artean, Artizar planetan modu kontrolatuan lurreratu zen lehen zunda izan zen.

Beste zunda batzuk Ilargian (Lunik 2 1959an) eta Artizarrean (Venera 3 1966an) talka egin zuten, erortzen ari zirela datuak bidaltzen aritu ondoren.

Artizarraren atmosferan, 1970eko abenduak 15ean sartu zen, eta planetaren azaleran, egun bereko 05:34:10 UTCn lurreratu zen. Lurreratze koordenatuak, 5º H 351º E izan ziren.

## Kanpo estekak
Lunik 2

alt=Luna 8K72 espazio zuziaren barne ikuspegia|thumb|287x287px|Luna 8K72 espazio zuziaren barne ikuspegia, hauetako bat erabili zen Lunik 2-a ilargira bidaltzeko.
**Lunik 2**, Sobietar Batasunaren Lunik programaren barnean zegoen bigarren zunda izan zen. Ilargirantz bidalia izan zen. Ilargiaren aurka talka egitera bidali zen zunda honek, Lasaitasunaren Itsasoan talka egin zuen, 29,10º I-0,00º koordenatuetan 1959ko irailak 14an, jaurti eta bi egunera. Arrakasta izan zuen lehen ilargirako misioa izan zen. Lunik 2 zunda, diseinuari dagokionez, Lunik 1aren antzerakoa zen, espaziontzi esferiko bat, gainetik irtetzen diren antenekin eta tresnaren zatiekin. Tresna taldea ere, antzerakoa zen, horien artean, dizdira erakusleak, Geiger kontagailuak, magnetometroa, Cherenkov detektagailuak eta mikrometeorito detektagailuak zeudelarik. Lunik 2an ez zegoen inongo bultzada sistemarik.

## Kanpo estekak
Pavel Txerenkov

**Pavel Alekseievitx Txerenkov**, (; 1904ko uztailaren 28agreg./uztailaren 15ajul. -1990eko urtarrilaren 6a), ospe handiko fisikari sobietar bat izan zen. 1958an, Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Txerenkov erradiazioa aurkitu eta interpretatzeagatik

## Biografia 
1904ko uztailaren 28an jaio zen, Novaia Txigla errusiar herrian, Voronezh oblastean kokatua. Fisika eta matematiketan lizentziatua Voronezheko Unibertsitatean 1928an, jada 1930ean, Sobietar Batasuneko ospetsuenetako bat den Lebedeveko Fisika Institutuan ikertzaile bezala sartu zen.

Txerenkov, 1990eko urtarrilak 6an hil zen, Moskuko bere egoitzan.

## Aurkikuntza zientifikoak 
Sergei Ivanovitx Vavilov fisikariaren agindupean, bonbardaketa erradiaktibo baten mende jarritako ur botila baten argi urdin igorpena ikusi zuten. Fenomeno hau, argiaren abiadura baino azkarrago mugitzen diren partikula atomiko kargatuekin lotua, oso garrantzitsua izan zen fisika nuklearrari buruzko eta izpi kosmikoen azterketan, Txerenkoven erradiazioa deritzonari buruzko lan esperimentalean. 1953an, Institutuko fisika esperimentaleko irakasle bihurtu zen, non Lebedeven laborategia zuzendu zuen partikula azeleragailuei buruzko ikerketetan, baita fotoi eta mesoiei buruzkoetan ere.

1958an, Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Ilia Frank eta Igor Tammekin batera, Txerenkoven erradiazioa deritzonaren aurkikuntza eta interpretazioagatik.

## Kanpo estekak
Uhin fronte

**Uhin frontea**, uhin zehatz batek une jakin batean inguruko puntuak jotzen dituen toki geometrikoari deritzo. Espazioan edo azalera batean hedatzen den uhin bat kontutan hartua, uhin fronteak, denboran zehar, iturritik aldentzen ukitu gabe mugitzen diren azalera edo lerro bezala ikus daitezke.

## Uhin frontearen forma 
Hiru dimentsiotako uhinentzako, uhin frontea laua edo esferikoa izaten ohi da (soilik anisotropia edo heterogeneotasunik badago ikus daitezke azalera konplexuagoak). Bi dimentsiotako uhinentzako, urrazalekoak bezala, frontea, laua edo zirkularra izaten ohi da (anisotropia edo heterogeneotasun kasuan, beste forma batzuk ere ager daitezke).

Uhin frontea, fase bera duten puntuen bidez eratua dago, eta, beraz, *t* une batean, uhin fronte bat, euren koordenatuek honako erlazio hau betetzen duten puntu guztien toki geometrikoagatik (azalera edo lerroa) eratua dago:

\frac{\mathbf{n}\cdot\mathbf{r}}{\lambda}-\nu t = C_0

non
* \lambda\; uhin luzera den
* \mathbf{n}, bektore unitario deitua, espazioaren puntu bakoitzean, uhinaren hedapen norantzarekin bat egiten duena.
* \nu\; uhinaren maiztasuna den
* C_0\; benetako balio bat den, parametru honen balio ezberdinak hartuz, uhin fronte ezberdinak lortzen dire une jakin berean.

## Kanpo estekak
Geri eta Freki

[thumb|Odin, Geri eta Freki otsoekin eta [Hugin eta Munin beleekin. 1888]]
**Geri eta Freki**, eskandinaviar mitologian, Odin jainkoaren bi otso dira.

Snorri Sturlusonek, Gylfaginningen, Odinek, Valhallan, bere janaria otso hauei ematen diela adierazten du, berak ez baitu behar, ezti-urez eta ardoz elikatzen baita.

Mitoa, Grimnismalen ere kontatzen da.

Edda poetikoa, Grimnismal, 19. ahapaldia

## Kanpo estekak
Hugin eta Munin

[thumb|300px|Hugin eta Munin Odinen sorbaldetan pausatuak [XVIII. mendea|XVIII. mendeko islandiar eskuizkribu batetako marrazki honetan.]]
**Hugin eta Munin** edo **Huginn eta Muninn**, eskandinaviar mitologian, Odin jainkoarekin lotutako bi bele dira. Hugin eta Muninek, munduan zehar bidaiatzen zuten Odinentzako informazioa eta berriak jasotzen. Hugin "pentsamendua" da, eta Munin "oroimena". Biak, goizaldean bidaliak ziren informazioa biltzera, eta arratsaldean itzultzen ziren. Jainkoaren sorbaldetan pausatzen ziren, eta honen belarrietara xuxurlatzen zituzten berriak. Bele hauengatik erabiltzen zen kenningarra (Hrafnaguð) "bele jainkoa" Odini erreferentzia egiteko.

Munin izenak, bere jatorria, antzinako eskandinavieraz "oroimena" esan nahi duen hitzean du.

Grimnismalen

Edda poetikoa, Grimnismal, 20. ahapaldia

## Ikus, gainera 
* Belearen zutoihala

## Kanpo estekak
Albalá

** Albalá** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 43 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 814 biztanle zituen 38,17 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Arroyomolinos

**Arroyomolinos** hitzak zenbait lekuren izenak adierazten ditu:

## Geografia 
### Espainia 
* **Arroyomolinos**, Cáceresko probintzian.
* **Arroyomolinos**, Madrilgo Erkidegoan.
* **Arroyomolinos de la Vera**, Cáceresko probintzian.
* **Arroyomolinos de León** Huelvako probintzian.
Arroyomolinos (Cáceres)

**Arroyomolinos** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 50 kilometrora dago. 2007ko erroldaren arabera 977 biztanle zituen 115 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Casas de Don Antonio

**Casas de Don Antonio** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 27 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 213 biztanle zituen 31 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Salvatierra de Santiago

**Salvatierra de Santiago** Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 316 biztanle zituen 33,45 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Torre de Santa María

**Torre de Santa María** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 35 kilometrora dago. 2007ko erroldaren arabera 668 biztanle zituen 19,07 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Fulla

**Fulla**, eskandinaviar mitologian, jainkosa bat da. Odinen emazte zen Frigg jainkosaren hiru neskameetako bat zen, Gna eta Hlinekin batera, beste Æsir batzuk zirenak. Bere izena, *fullr* hitzetik dator, "osoa" esan nahi duena.

## Kanpo estekak
Torremocha

**Torremocha** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 22 kilometrora dago. 2007ko erroldaren arabera 1.050 biztanle zituen 63,83 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Gna

**Gna**, eskandinaviar mitologian, Odinen emazten den Frigg jainkosaren hiru neskameetako bat da, Fulla eta Hlinekin batera.

Gna, Friggen kontuak munduan zehar zaintzen dituena da. Beharbada, hau da Hofvarpnir izeneko zaldi bat izatearen arrazoia, airean zehar mugitzeko gai dena.

Snorri Sturlusonek deskribatutako hamalau jainkosetako bat da.

## Kanpo estekak
Kendallen tau

Estatistikan, **Kendallen tau**, τ tau hizki grekoaz irudikatzen dena, *N* objektu edo elementu multzo bakar baterako, mailakatze ezberdin biren arteko bateratasun neurria da, hau da sailkapen ezberdinen arteko korrelazio edo adostasun maila neurtzen du. Kendallen tau metodo ez parametrikoen barnean kokatzen da. Maurice Kendall estatistikariak asmatu zuen.

Adibidez, bitez *{a,b,c,d}* kalitateari buruz ordenatu beharreko lau ardo mota eta *A:[a,c,b,d]* eta *B:[a,c,d,b]* bi aditu ezberdinek lau ardoen gainean emandako sailkapenak ardo hoberenetik hasita; Kendallen tau neurriak bi adituen iritzien bateratasun edo adostasuna neurtzen du. Mailakako sailkapenak aldagai kuantitatibo batetik ere erator daitezke, neurri kuantitatiboaren zehaztasuna zalantzazkoa denean. Adibidez, X, Y eta Z ikasleak lortutako kalifikazioak 4, 6 eta 9 izanik hurrenez hurren, kalifikazioaren zehaztasunari buruzko zalantzak badaude, mailakatze bat ezar daiteke kalifikazioetan oinarrituz: *[Z,Y,X]*.

## Kalkulua 
Sailkapen bakoitzean bikote ordenatu guztien zerrenda egiten da eta bi zerrenda edo multzoetan ezberdinak diren bikoteak zenbatzen dira. Eskuarki, bi multzoetan ezberdinak diren elementuen kopuruari **ezberdintasun simetrikoaren distantzia** deritzo eta d_{\Delta} irudikatzen da. Arestiko adibideari helduz:

*B(A)= {[a,c], [a,b], [a,d], [c,b], [c,d], [b,d]}*

*B(B) = {[a,c], [a,b], [a,d], [c,b], [c,d], [d,b]}*

Ezberdinak diren bikoteak 2 dira: [b,d] eta [d,b].

Kendallen tau honela kalkulatzen da azkenik, *N* ordenatutako elementu kopurua izanik:

:\tau=1-\frac{2d_{\Delta}}{N(N-1)}

Adibideari helduz, honela kalkulatzen da tau neurriak:

:\tau=1-\frac{2 \times 2}{4 \times (4-1)}=0.67

## Interpretazioa 
Kendallen tau koefizienteak [-1,1] tarteko balioak hartzen ditu. -1 balioa hartuko du, sailkapenak erabat alderantzizkoak direnean. 1 balioa hartuko du bi sailkapenak berdinak direnean. Negatiboa denean, bi sailkapenek alderantzizkoak izateko joera erakusten dute, hainbat eta sendoagoa, -1 baliotik zenbat eta gertuago. Positiboa denean berriz, bi sailkapenak norabide berekoak direla esan nahi du, komunztadura orduan eta sendoagoa dela, 1 baliotik zenbat eta gertuago izan.

## Kanpo estekak
Valdefuentes

**Valdefuentes** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 32 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 1.461 biztanle zituen 27,14 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Valdemorales

**Valdemorales** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 45 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 239 biztanle zituen 9,9 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Hofvarpnir

[thumb|350 px|[Friggek Gna bidaltzen du Hófvarpnir gainean zaldun. "Errand in Frigg and her Maidens", 1902. urteko marrazkia]]
**Hofvarpnir** ("apatx tiratzailea"), eskandinaviar mitologian, Gnaren zaldia zen, Frigg jainkosaren laguntzailetako bat.

Edda prosaikoaren zatietako bat den Gylfagginingen kontatzen denaren arabera, Hofvarpnir, uretatik eta airetik ibiltzeko gai zen. Hamskerpir eta Gardrofa izeneko zaldi- behorren kumea izan zen.
Abadia (argipena)

**Abadia** hurrengo sarrera hauetako bat izan daiteke:

## Erlijioa 
* **Abadia**, abade edo abadesa batek zuzendutako monasterio kristaua.

## Geografia 
### Brasil 
* **Abadia dos Dourados**, Goiás estatuko udalerria.
* **Abadia de Goiás**, Goiás estatuko udalerria.
* '''Sítio d'Abadia**, Goiás estatuko udalerria.

### Espainia 
* **Abadía**, Cáceresko probintziako udalerria.

## Pertsonak 
* **Anton Abadia** (1810-1897), geografoa, astronomoa eta euskal kulturaren eragilea.
* **Arnaut Mitxel Abadia** (1815-1893), eusko-irlandar geografo eta euskaltzalea, Antonen anaia.
* **Arnaut Abadia** (1843-1916), apaiza, irakaslea eta idazlea.
* **Fernando Abadia** (1968-), argentinar pilotari ohia.

## Ikus halaber 
* **Apaizetxe'''
Hvergelmir

**Hvergelmir**, eskandinaviar mitologian, Niflheim izeneko munduan dagoen ur izoztuzko iturri bat da. Ibai izoztu guztiak handik datoz, eta hamaika ibaien iturria da, Elivagar. Izenak, gutxi gora-behera, "irakiten ari den galdara" esan nahi du. Iturria baino gorago, Niðhöggr herensugeak, munduko lizarra den Yggdrasilen erroetako bat karraskatzen du.

## Kanpo estekak
Hlin

**Hlin**, eskandinaviar mitologian, Odinen emaztea den Frigg jainkosaren hiru neskameetako bat da, Gna eta Fullarekin batera.

Bere izenak, "babeslea" esan nahi du, eta Friggek, gizonak babesteko eta atsekabetutako hilkorrak kontsolatzeko betebeharra ematen dio.

Völuspan, Hlin, Friggen izen bat bezala agertzen da.

## Kanpo estekak
Deba (argipena)

**Deba** honako gauzak izan daitezke:

* Deba: Gipuzkoako udalerria.
* Deba ibaia: 58 kilometro luze dituen Gipuzkoako ibaia.

## Ikus, gainera 
* Deva
Veðrfölnir

[thumb|200px|[XVII. mendea|XVII. mendeko eskuizkribu batetako marrazki hau, zuhaitz baten tontorrean dagoen arrano baten gainean belatz bat erakusteko lan zaila egiten saiatzen da.]]
**Veðrfölnir** edo **Veðrlaufnir** (Vedrfolnir), eskandinaviar mitologian, munduko zuhaitza den Yggdrasilen tontorrean, arrano baten begien erdian eserita dagoen belatza da.

Veðrfölnir izenak "tontorrak zuritua izan zena" esan nahi du.

## Kanpo estekak
Skjálfandi

**Skjálfandi**, fiordoa baino gehiago badia da, Islandiako iparraldean kokatuta dagoena. Skjálfandi hitzak, "lurrikararen badia" esan nahi du, bertan sarri gertatzen den fenomenoa delako. Hala ere, mugimendu hauetako gehienak, soilik sismografoen bidez baino ezin dira nabaritu.

Badia, jatorrian, glaziarren aktibitateagatik sortua, bi ibairen itsasoratze lekua da: *Skjalfandi Floi*, jatorri glaziarrekoa, eta *Laxa*, azken hau, bere uretan aurkitzen diren izokinengatik ospetsua.

Badiako herririk garrantzitsuena Húsavík da, hain zuzen ere, Kinnarfjöll mendikate ederraren parean, badiaren beste aldean dagoena eta urte osoan zehar elurrez estalia dagoena. Bere punturik altuena, 1.100 metroko garaieran dago, eta jatorri bolkanikokoa da.

Garðar Svavarsson bikingo suediarra, Islandian bizitzen jarri zen lehen europarra izan zen, 860an. Bere etxea, badia honetan eraiki zuen, non zenbait negu eman zituen, uhartea berriz uztea erabaki aurretik.

## Kanpo estekak
Abadía

**Abadía** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 115 kilometrora dago. 2007ko erroldaren arabera 321 biztanle zituen 45,08 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Garðar Svavarsson

**Garðarr Svavarsson** (; ), jatorria Suedian zuen bikingo bat, Islandian bizi izan zen lehen eskandinaviarra izan zen, Haukr Erlendssonek eginiko Landnámabóken edizioaren arabera, Gardarrek Zeelanden lurrak zituen, eta Hebrida uharteetako emakume batekin ezkondua zegoen. Uharte horietara eginiko bidaia batean, 860an, bere aitaginarrebaren herentzia aldarrikatzeko asmoz, ekaitz baten erdian murgildua geratu zen. Ekaitz horrek, Islandia iparralderantz eraman zuen, azkenik, Skjálfandi badiarantz iritsiz. Han, negu batez bertan bizi izan zen etxe bat eraiki zuen. Ordutik, inguru hartako herririk garrantzitsuena, Húsavík deitzen da, "etxearen badia" esan nahi duena.

Bere jatorrizko herrialdera itzuli ondoren, negu hartan bizi izan zen lurraldea, Garðarshólmi bezala bataiatu zuen. Ez da askoz gehiago ezagutzen bere bizitzari buruz Islandian bizitzen eman zuen garaiaren ondoren, baina bere seme Unik uharterantz emigratu zuela ezagutzen da.
Ingólfr Arnarson

**Ingólfr Arnarson** (,  ahoskatua) Islandiako lehen kolono eskandinaviartzat hartzen da. Hala ere, ez zen uhartea bisitatu zuen eta bertan bizi izan zen lehen eskandinaviarra izan. Lehena, Garðar Svavarsson bikingo suediarra izan zen, negu batez, gaur egun Húsavík herria denean bizi izan zena. *Landnámabók*en arabera, 874an, Ingolfurrek, bere egoitza, gaur egun Islandiako hiriburu den Reykjaviken ezarri zuen, uhartearen kolonizazioaren hasiera suposatu zuena, 930era arte iraunez. Elezaharrak dioenez, lurralde ezezagunera hurbiltzean, Ingolfurrek, bere itsasontziko masta nagusia, itsasorantz botatzea agindu zuen. Bere asmoa, finkapena, masta iristen zen tokian ezartzea zen. Honela sortu zen Reykjavik.
Niðhöggr

[thumb|500px|Nidhogg Yggdrasil zuhaitzaren erroak karraskatzen [XVII. mendea|XVII. mendeko eskuizkribu batetako marrazki batean.]]
**Niðhöggr**, eskandinaviar mitologian, Niflheimen bizi den herensuge bat da, non Yggdrasil munduko zuhaitzaren erroetako bat hazten den, Ragnaröka iritsi eta guztia suntsitua izan arte etengabe karraskatzen duena. Birsortzearen ondoren, Nidhoggek, Niflheimen geratu diren giza arimak torturatuko ditu.

Herensugea, zuhaitzaren erroetan bizi den artean, Ratatösk urtxintxa zuhaitzean gora eta behera ari da, Vidofni arranoa eta Veðrfölnir belatzaren arteko irainak eramaten, biak zuhaitzaren tontorrean aurkitzen direnak, Nidhoggengana, bien artean gerra piztea eragin nahian.

## Ortografia 
Antzinako eskandinavieraren estandarizazioan, izena, ortografikoki, Níðhǫggr edo Niðhǫggr bezala ahoskatzen da, baina ǫ hizkia, sarri, egungo islandierazko ö hizkiagatik ordezkatzen da, konbenientzia teknikoagatik edo ezagunagoa izateagatik.

## Sinbologia 
-*höggr* atzizkiak, inongo zalantzarik gabe "kolpatzailea" esan nahi duen bitartean, aurrizkiaren esanahia ez dago hain argi. Bereziki, lehen bokalaren luzera, ez dago jatorrizko iturrietan zehaztua. Adituren batzuk, nahiago dute Niðhöggr (gaueko kolpatzailea) bezala irakurtzea.

## Eragina gaur egun 
Nidhogg, berriki, Nintendoren Fire Emblem saileko Fire Emblem VIII.an arkurik boteretsuena bezala agertu da, herensuge baten ezkatetatik egina zegoela argudiatuz. Gainera, Ensembe Studios konpainiaren ordenagailurako Age of Mithology estrategia bideo-jokoaren sekzio batek, eskandinaviar mitologian oinarritutako istorio bat gehitu zuen, bertan, Nidhogg agertzen delarik. Soul Eater animean, Death the Kidek aurre egin behar dion etsaietako bat, Nidhogg izeneko itsasontzi bat da, hiri osoak irensten dituena.

Nidhogg Michael Scotten "Aztia" liburuan aipatzen da Nicolás Flamel harrapatzeko askatu duten izaki mitologikoa bezala.

## Kanpo estekak
Landnámabók

***Landnámabók*** (islandieraz  ahoskatua, Finkapenaren edo Ezarpenaren liburua), IX. eta X. mendeetan, Islandian eskandinaviarren finkapena oso xehe kontatzen duen antzinako eskuizkribu islandiar bat da. Bere lehen biltzailea, ziuraski, Ari Thorgilson historialari ospetsua izan zen XII. mendean.

XII. mendean idatzia, bost zatitan banatua dago. Lehenak, Islandiaren aurkikuntzari buruzko istorioak ditu, baita bertako lehen finkapenak ere (*landnám*).

Lanaren hasierak, Reykjavikeko Ingolfur Arnarsonen jatorrizko finkapena eta bere lur aldarrikapenak iparraldera, hegoaldera, ekialdera eta mendebaldera deskribatzen ditu. Ondoren, jatorrizko finkatuen ondorengoak deskribatzen ditu, eta gertakari garrantzitsuak eta familia historia kontatzen ditu XII. menderarte. 3.000 pertsona eta 1400 finkapen baino gehiago deskribatuak dira. Landnámabókek, 435 gizon deskribatzen ditu jatorrizko finkatu bezala, horietatik gehienak, uhartearen iparraldeko eta hegoaldeko zatietan finkatu zirelarik.

Islandiarrentzako historia zein genealogia iturri oso baliotsua izaten jarraitzen du, eta, horregatik, Islandiako historiaren lan monumentaltzat hartua da.

Gaur egun, Landnámabók eskuizkribuko bost Erdi Aroko bertsio kontserbatzen dira.

* Sturlubok, Sturla Þórðarsonena
* Hauksbok, Haukr Erlendssonena, Sturluboken eta Styrmir Karasonen galdutako bertsio batean oinarritua.
* Melabok, Snorri Makussonena (1272)
* Skarðsárbók, Birn Jonssonena
* Þórðarbók, Þórði Jónssonena

## Kanpo estekak 
* *Landnamabok* liburua irakurgai
Casas del Monte

**Casas del Monte** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 107 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 785 biztanle zituen 27,61 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Hervás

**Hervás** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 123 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 4.062 biztanle zituen 59,78 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Segura de Toro

**Segura de Toro** (extremadureraz *Segura e Toru*) Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 122 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 181 biztanle zituen 15,36 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Vatnajökull

**Vatnajökull** (islandieraz  ahoskatua; ) Islandiako glaziar handiena eta Europako handienetako bat da.

## Deskribapena 
Vatnajökullek 8.100 kilometro karratuko hedadura du. Herrialdeko hego-ekialdean kokatua, haren hedadura osoaren % 8 hartzen du. Bolumenari dagokionez, Europako glaziarrik handiena da (3000 kilometro kubiko) eta bigarrena hedaduraz, aurretik Norvegiako Svalbard uharteetako Nordaustlandeteko Austfonna baino ez du.

Haren neurriak, gutxi gorabehera, 150 kilometrokoak dira, mendebaldetik ekialdera, eta 100 kilometrokoa, iparraldetik hegoaldera.

Izotzaren batez besteko lodiera 400 metrokoa da, eta gehienez ere milara iristen da. Islandiako sumendirik garaiena (Hvannadalshnjukur, 2.100 m) izotz-kaskoaren hegoaldeko inguruan dago, Skaftafell Parke Nazionaletik gertu, eta, hain zehazki ere, Öræfajökull izotz-kaskoa txikiaren azpian.

Iparraldeko, mendebaldeko eta ipar-ekialdeko ertzetarantz doazen glaziar mihiek 600 eta 800 metro arteko altuera hartzen dute; izotzaren batez besteko lodiera 400 metrokoa da, gehienez ere 900 metrokoa.

Glaziarraren azpian dagoen punturik sakonenak 300 metro sakon hartzen du, Skeidarajökullen arro glaziarraren azpian.

Urtean zehar gertatzen den elur prezipitazioa 4 eta 70 dezimetro artekoa da, hegoaldeko muturrean 4 metro gutxienez eta iparralderantz bat-batean jaisten da.

## Bulkanismoa 
Islandiako rift bolkanikoa herrialdearen hego-mendebaldetik ipar-ekialdera doa, aktibitate geologikorik handiena, hain zuzen ere Vatnajökull dagoen tokian gertatzen den arren. Bereziki, izotz-kaskoa horren azpiko sistema bolkanikoak aktibo egon dira garai historikoetan, eta, ondorioz, gertatu den aktibitate eruptiboari buruzko corpus luze bat dago.

Dinamika horretatik abiatuta, sarri, jökulhlaup deritzenak sortzen dira, nahiko ohikoak diren agerkari glaziarren iturri direnak. Grímsvötn aintzira, adibidez, 1996an, jökulhlaup aztertuenetako baten ondorioa izan zen. Azpian dagoen multzo bolkanikoak 2004ko azaroan erupzio indartsu baina laburra ere eragin zuen.

## Egungo egoera 
Vatnajökullek etengabeko atzerakada bat jasan du, ziur asko, berotze globalarengatik eta bertan berriki gertatzen ari den aktibitate bolkanikoaren ondorioz. 1980an, 8.300 kilometro karratuko hedadura zuen; aldiz, 1958an, 8.538 km2-koa.

## Kanpo estekak 
* Vatnajökullen argazkiak
Bohonal de Ibor

**Bohonal de Ibor** Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 538 biztanle zituen 64,60 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Carrascalejo

**Carrascalejo** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 182 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 348 biztanle zituen 48,48 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Deor

**Deor**, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da, eta, bere istorio laburra, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Rohango zazpigarren erregea izan zen.

## Historia 
Bere herenaitona Aldor Zaharraren erregealdian jaio zen, etxe batean, elkarrekin, bost errege belaunaldi bizitzearen egoera bitxia sortuz. Bere aita Goldwine hil ondoren errege bihurtu zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2699an.

Bere erregealdian, dunledinarrak, berriz arazoak sortzen hasi ziren, pixkanaka, Rohanen sartu ziren Goldwine erregearen erregealdian, Aldorrek, denbora asko lehenago kanporatu ondoren. Deor, iparralderantz joan zen, haien aurka borrokatzera, ondoren, Isengard gotorlekua galdu zuela ohartzeko, Gondorrena izaten zena, orain dunledinarrena zen.

Deor, 19 urteko erregealdi baten ondoren hil zen, 2718an. Bere oinordekoa, bere seme Gram izan zen.
Skjálfandafljót

**Skjálfandafljót** Islandiako iparraldean dagoen ibaia da.

Vatnajökull izotz geruzaren ipar-mendebalderantz jaiotzen da, Islandiako Lurralde Garaietan. Hemendik Sprengisandur lurralde garaiko bidearekiko paraleloan dihoa, iparralderantz, azkenik, bere urak, Skjálfandi badian isurtzen dituelarik.

Kayakean lehen aldiz bertatik jaitsi zirenak, Erresuma Batuko Sheffieldeko Unibertsitateko talde bat izan zen, 1989an.

Sprengisandur bidearen iparraldeko muturrean, ibaiak, 10 metroko erorketa du Aldeyjarfoss izeneko ur-jauzian, behe lurraldeetan, 1. Ibilbidetik oso gertu, non beste ur-jauzi bat dagoen, Goðafoss, Islandiako ur-jauzien artean ospetsuena dena.

## Kanpo estekak 
* Argazkia
Garvín

**Garvín** edo **Garvín de la Jara** Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 106 biztanle zituen 38,27 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Mesas de Ibor

**Mesas de Ibor** (extremadureraz *Mezas de Ibor*) Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 123 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 180 biztanle zituen 49 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Peraleda de San Román

**Peraleda de San Román** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 153 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 309 biztanle zituen 62 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Valdelacasa de Tajo

**Valdelacasa de Tajo** Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 464 biztanle zituen 72,9 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Villar del Pedroso

**Villar del Pedroso** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 168 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 699 biztanle zituen 242 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Baños de Montemayor

**Baños de Montemayor** Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 737 biztanle zituen 21,98 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Nukleotido

**Nukleotidoa** molekula organikoa da, pentosaz, base nitrogenatuz eta azido fosforikoz osatua.

Nukleotidoak azido nukleikoen (DNA eta RNA) oinarrizko osagaiak dira. Nukleotidoen polimerizazioak, hain zuzen, azido nukleikoak eratzen ditu.

Horretaz gain, zenbait nukleotidok funtsezko zeregina betetzen dute, molekula libre moduan, prozesu metaboliko askotan (AMP, ATP...)

thumb|600px|Nukleotido arruntenen egiturazko elementuak

## Egitura 
Hiru dira nukleotidoen osagaiak:

* base nitrogenatuak: bi motakoak izan daitezke:
** purikoak: purinaren deribatuak. Adenina eta guanina dira
** pirimidinikoak: pirimidinaren deribatuak. Timina, zitosina eta uraziloa dira

Purina zein pirimidina benzenoaren deribatuak dira.

Adenina, guanina, zitosina eta timina DNAn daude. RNAn ez dago timinarik, uraziloa baizik.

* pentosa bat. Bost karbono duen azukrea. Bi motakoak izan daitezke: erribosa (RNAn) eta desoxirribosa (DNAn).

* azido fosforikoa, H3PO4formula duena.

Pentosa eta base nitrogenatuak osatzen duten unitatea nukleosidoa da; honi azido fosforikozko molekula bat elkartzen bazaio nukleotidoa agertzen da.

Pentosa eta base nitrogenatuaren arteko lotura pentosaren lehenengo karbonotik (C-1) gertatzen da. Azido fosforikoa, berriz, pentosari lotzen zaio azukrearen bostgarren karbonotik (C-5).

## Zenbait nukleotido 
## Kanpo estekak
Golden Slam

[thumb|200px|[Steffi Graf.]]
**Goldem Slam**a ATPak tenislariei eskeinitako saria da, hauek urte berean 4 Grand Slameko txapelketak irabazteaz gain, urte horretan ospatzen diren Olinpiar jokoetako urrezko domina eskuratzean.

Orain artean Steffi Graf tenislari alemaniarra sari hau lortu duen bakarra da, 1988. urtean lortu zuen.

## Steffi Graf, 1988 
1988an Steffi Graf alemaniarrak bost txapelketetan jokaturiko finalak:

## Kanpo estekak
Gargantilla

**Gargantilla** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 120 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 434 biztanle zituen 20,87 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Béla Bartók

**Béla Bartók** (Nagyszentmiklós, Banat, 1881eko martxoaren 25a – New York, 1945ko irailaren 26a) hungariar musikagilea izan zen.

## Bizitza 
Musika Bratislavan lehenbizi eta gero Budapesten ikasi ondoren, azken hiri horretan piano-irakasle izan zen 1907tik aurrera. Zoltán Kodály lagunak bultzaturik, Hungariako herri kantak eta folklorea, errumaniarra eta eslaviarra bereziki, ikasteari ekin zion. Kodályrekin batean, ikasbidaiak egin zituen Erdialdeko Europako eskualde anitzetan eta, geroago, Afrikan. Modu horretara, herri-musika biltzen zuten hogeita hamar mila disko grabatu zituzten. Bere lehen lanekin batera, folkloreko kanten transkripzioak egin zituen.

Piano-jotzaile gisa bidaia anitz egin zuen bere sorterritik kanpora. 1934an irakasle-postua utzirik, aurrerantzean Budapesteko Etnografia Museoan musika sailaren arduraduna izan zen. Nazismoaren aurkakoa baitzen, 1940an Estatu Batuetara aldatu zen.

## Lanak 
Bartoken lanak hainbat eragin jaso zituen. Hasieran, Liszten erromantizismoak ukitu zuen (*Symphonie Kossuth*, 1903); gero, Debussyren inpresionismora hurbildu zen (*Imajinak*, 1911). Ondoko ikerketa aldian, Stravinskiren espresionismoaren ondoan, Berg eta Schönbergen kromatismoa azaldu zuen. Nolanahi ere, folklorearen eragina nabarmena da beti haren lanean. Bartoken artea, beraz, sintesi- eta asimilazio-ahaleginen adierazlea da. Bai melodia- eta erritmo-sortzaile, bai orkestratzaile gisa, musikagile sendo eta nortasun handikoa da. Bartoken musika, aldi berean, musika landua eta herri-musika da, lirismo oparo eta kontrapuntu sarkorrekoa, politonalitate gero eta konplexuagokoa.

Ahotserako lanen artean nabarmentzekoak dira *Hungariar herri kantak* (1911), *Bizar Urdin-en gaztelua* (1911) eta *Mandarin miragarria* (1919); pianorako lanak *Allegro barbaro* (1911), *Sonatina* (1915), *Hiru Kontzertu* (1926, 1931, 1945), *Bi piano eta perkusiorako sonata* (1937); harirako idatzitakoen artekoak dira: *Biolin eta pianorako bi sonata *(1921, 1922), *Biolin eta orkestrarako kontzertua* (1938), *Harirako sei kuarteto* (1906, 1940) eta *Hari, perkusio eta zelestarako musika* (1936), haren lanik ezagunena. Bestalde, Bartoken lan jarraitu etengabearen neurria ematen du bere semeari piano-ikasketetan laguntzearren egin zuen *Mikrokosmos* (1926-1937) suitea, 156 piezak osatua.

## Erreferentziak
Matriz dentsitate

**Matriz dentsitatea** edo **operadore dentsitatea**, mekanika kuantikoan, irudika daitekeen egoerarik orokorrenean sistema kuantiko baten propietate estatistiko guztiak kodetzen dituen objektu matematiko operadore lineal bati deritzo, bereziki, egoera bektore batekin deskribatzea posible ez denean.

## Kanpo estekak
Sistema kuantiko ireki

Fisikan, **sistema kuantiko ireki** bat, kanpoko sistema kuantiko batekin (ingurua) elkarreraginean dagoen sistema kuantiko bat da. Sistema kuantiko irekia, sistema kuantiko itxi handiago baten banandutako zati bezala ikus daiteke, ingurua, beste zatia delarik.

Sistema kuantiko irekiak, optika kuantikoan, mekanika kuantikoko neurrietan, mekanika estatistiko kuantikoan, kosmologia kuantikoan eta hurbiltze erdiklasikoetan kontzeptu garrantzitsuak dira.

## Kanpo estekak
Venera 8

**Venera 8** (errusieraz Венера-8) Sobietar Batasunak 1972ko martxoak 27an jaurtitako froga atmosferikoko eta landerdun espazio zunda bat izan zen. Venera Programaren zati zen. Bere tresnen artean, tenperatura, presio, argi sentsoreak, altimetroa, gamma izpi espektrometroa, gas aztertzailea eta irrati igorgailua zeuden.

Ontziak, 117 behar izan zituen Artizar planetara iristeko, bidaiaren erdialde inguruan, 1972ko apirilak 6 inguruan, ibilbide zuzentze bat jasan zuelarik, busetik bananduz, izpi kosmiko detektagailu bat, eguzki haize detektagailu bat eta izpi ultramoreen espektrometro bat zituena. Atmosferan, 1972ko uztailak 22an sartu zen. Bere abiadura, segundoko 11600 metrotik segundoko 250 metrora jaitsi zuen airebalaztarekin. 2,5 metroko diametroa zuen paratxut bat, 60 kilometroko altueran ireki zen, eta hozte sistema bat, barneko osagaiak hozteko erabili zen. Venera 8ak, jaisten ari zen bitartean datuak igorri zituen, lurreratu eta 11 segundora, igorpenak huts egin zuelarik.

## Kanpo estekak
H...

**H...**, Egiptoko IX. dinastiako gobernari bat izan zen. Bere izena ez da ezagutzen, eta, K.a. 2110 inguruan gobernatu zuen.

Bere izenaren hasiera den H... agertzen den txatal bat, Turineko Errege Kanonean, 4.26 erregistroan agertzen dena, berari buruz mantendu den guztia da.

Ez da Abidoseko Errege Zerrendan agertzen, ezta Saqqarakoan ere. Sexto Julio Afrikanok eta Eusebio Zesareakoak ere ez dute aipatzen.

Aditu batzuen arabera, Egiptoko X. dinastiako faraoia izango litzateke.
Kosmologia kuantiko

Fisika teorikoan, **kosmologia kuantikoa**, mekanika kuantikoaren eragina, Big Bangaren ondorengo lehen uneetan aztertzen saiatzen den arlo nahiko berri bat da. Saiakera asko egin diren arren, arloak, grabitate kuantikoaren adar nahiko espekulatiko bat izaten jarraitzen du. Big Bang/Big Cruncha, errebote kuantiko bategatik ordezkatzen da, honela, singularitateak ezeztatuz.

Arlo honetan dagoen arazo garrantzitsu bat, unibertsoan informazioaren jatorria da.

## Kanpo estekak
Epagomeno

**Epagomeno**a, Egipto Zaharrean, bost eguni emandako izen greziarra zen: 360 eguneko zikloari gehituta, 365 eguneko eguzki urtea osatzeko.

Herodotok honako hau idatzi zuen:

Egutegi zibilaren asmakuntza, K. a. III. milurtekoaren hasieran agertzen da, eta haren erabileraren zantzuak daude Egiptoko IV. dinastiako faraoia izan zen Shepseskafen garaian. Egiptoar urte zibila 365 egunez osatuta zegoen, 120 eguneko hiru urtarotan banatuak, banandutako hilabete bat osatzen ez zuten beste erantsitako bost egunekin batera. Antzinako egiptoarrek *heru renpet* esaten zieten "urtearen gainetik daudenak", *mesut necheru* "jainkoen jaiotzarena" izenaz ere ezagutzen ziren, bost egiptoar jainkoren jaiotza ospatzen baitzen: Osiris, Horus, Seth, Isis eta Neftis (bostak Nut jainkosaren seme-alabak ziren: egun horiei esker ama izan zen, urteko gainerakoetan Rak debekatua baitzion). Ondoren, koptikoan, *piabot nkoyxi* "hilabete txikia" esan zitzaien.

Haiei buruzko lehen zantzua Mizerino faraoiaren garaiko Nekankh funtzionarioaren hilobitik dator. Piramideetako Testuetan ere aipatzen dira.

Hona urtaroon izenak:

* Uholdea: *akhet*
* Ereintza edo irteera: *peret*
* Uzta edo lehortea: *shemu*

## Mitologia 
Dyehutyk (Thot grezieraz) sortu zituen bost egun epagomenoak, Ilargiaren jainko Khonsuren argitasunetik kenduz. 

## Ikus, gainera 
* Egiptoar egutegia

## Kanpo estekak
Alcollarín

**Alcollarín** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 82 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 277 biztanle zituen 79,92 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Molekula laino

[thumb|Molekula laino bat. [Karinaren nebulosatik bereizi da. Irudia 1999an Hubble espazio teleskopioak hartu zuen.]]

**Molekula lainoa**, galaxia baten barnean dagoen toki zabal bat da, non hidrogeno molekularra existitzeko, materiaren dentsitatea, nahiko altua, eta, tenperatura nahiko baxua den. Dipolo elektrikorik ez izateagatik, hidrogeno molekular hotza, ezin da zuzen ikusi, baina molekula lainoetan existitzen diren beste molekula batzuk bai ikus daitezke. Hidrogeno molekularraren ondoren, ugariena karbono monoxidoa da, uhin milimetrikoetan erraz ikus daitekeena. Beste molekula batzuetako ehundaka ikusi ahal izan dira molekula lainoetan.

Molekula lainoak, izar eraketan bereziki garrantzitsuak dira. Izarrak, molekula lainoetako eskualderen batzuk, uzkurtzera bultzatzen dituzten grabitate ezegonkortasun bat jasaten dutenean sortzen dira. Orohar, molekula lainoak, hain zabal eta masiboak dira, protoizar ugari eratu arte zatituko direla.

Gaur egun, ezagutzen diren egitura galaktikorik handienak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abertura

**Abertura** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 74 kilometrora dago. 2007ko erroldaren arabera 471 biztanle zituen 62,71 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Conquista de la Sierra

**Conquista de la Sierra** Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 210 biztanle zituen 41,77 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak
Austfonna

**Austfonna**, Svalbard uharteetako Nordaustlandet uhartearen hego-ekialdean dagoen izotz-kaskoa da.

Norvegieraz, Aust hitzak, Øst hitzaren jatorri bera du, eta Ekialdea esan nahi du, eta Fonna hitza, *Bre* hitzaren sinonimoa da, glaziarra esan nahi duena. Austfonnak, literalki, *Ekialdeko Glaziarra* esan nahi du. Glaziarrak, East Ice, Groote Ys Berg eta Öst-isen izenak ere jaso ditu.

## Geografia 
Austfonna, Europako bigarren izotz-kaskoa da hedaduraz, 8120 kilometro karraturekin, Islandiako Vatnajökullen ondoren, eta munduko zazpigarrena.

Bere bolumena, 1900 kilometro kubikokoa da, bere gehienezko sendoera 560 metrokoa da eta bere garaierarik handiena, 800 metrokoa da. Bere oinarriaren zati handi bat, itsasoaren mailaren gainetik dago. 180 kilometro baino gehiagoz hedatzen da etengabe, soilik oso ohi agertzen ez diren irteera harritsuengatik.

Austfonnak, Svalbardeko izeberg handienak sortzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Austfonnaren argazki eta mapak
Egoera kuantiko

**Egoera kuantikoa**, sistema kuantiko baten egoera fisikoaren deskribapena da.

Mekanika kuantikoa, teoria formal bat da, hau da, kopuru formalak deskribatzen dituena (ez fisikoak), egoera bektorea bezala, uhin funtzio deitua jarraikako oinarridun irudikapenetan, edo matriz dentsitatean. Kopuru hauek, formalismo edo interpretazio jakin batentzako, behagarri fisikoekin bat datoz.

Ondorioz, egoera kuantikoa, kontzeptu matematiko eta abstraktu bat baino ez da, eta zailtasun iturri bat, teoriari, lehen aldiz aurre egitean. Bereziki, egoera kuantikoa *ez* da *aurki daitekeen* egoera, objektu kuantiko bat behatzean, beti lortzen baita balio propio bat behagarri horrentzako, sistemaren egoera, behagarri horrentzako egoera propio bat izan ez arren.

Paul Diracek, notazio boteretsu eta sentsu bat asmatu zuen abstrakzio hau, bra-ket notazioa bezala ezagutzen den tresna matematiko batean harrapatzeko. Notazio oso malgu bat da, eta teoriarentzako oso egokiak diren notazio formalak ahalbidetzen ditu. Adibidez, erreferentzia egin diezaioke |*kitzikatutako atomo* bati>, |\!\!\uparrow\rangleri, gorantzako espindun sistema batentzako, edo baita |0> eta |1>i ere, qubitekin aritzean. Honek, deskribapen matematikoaren konplexutasuna estaltzen du, egoera, koordenatu oinarri batean proiektatzean agertzen dena. Adibidez, atomo hidrogenoidea deskribatzen duen |1s> notazio trinkoa, funtzio konplexu batean bihurtzen da Laguerren polinomioetan eta harmoniko esferikoetan |**r**> posizio bektoreen oinarrian proiektatzean. Emaitza den *Ψ*(**r**)= espresioa, uhin funtzio bezala ezagutua, egoera kuantikoaren irudikapen espaziala da, zehazki, bere proiekzioa benetako espazioan. Beste irudikapen batzuk ere posible dira, espazioan momentuen proiekzioa bezala (edo espazio elkarkariak). Irudikapen ezberdinak, objektu bakar baten, egoera kuantikoaren alde ezberdinak dira:

Hezigarria da osziladore harmoniko kuantikoaren egoera kuantikorik erabilgarrienak kontutan hartzea:

* Fock egoera |*n*> (*n* zenbaki osoa) energia zehatzeko egoera bat deskribatzen duena.
* Egoera koherentea |α> (α zenbaki konplexua), fase egoera bat deskribatzen duena.
* Egoera termikoa, oreka termikoan dagoen egoera bat deskribatzen duena.

Lehenengo biak, egoera kuantiko puruak dira, hau da, Diracen ket bektore baten bidez deskriba daitezke, azkena, egoera kuantiko misto bat den bitartean, hau da, egoera puruen nahasketa estatistiko bat. Egoera misto batek, deskribapen estatistiko bat behar du, deskribapen kuantikoaz gain. Hau, matriz dentsitatearekin lortzen da, mekanika kuantikoa, mekanika kuantiko estatistikora hedatzen duena.

## Kanpo estekak
La Cumbre (argipena)

**La Cumbre** hurrengo lekuen izena izan daiteke:

* La Cumbre, Donostiako Aiete auzoan dagoen jauregia, Guardia Zibilak egoitza moduan erabiltzen duena;
* La Cumbre, Espainiako Cáceresko probintziako udalerria;
* La Cumbre, Argentinako Córdoba probintziako Punilla Departamenduko hiria;
* La Cumbre, Kolonbiako Valle del Caucako departamenduko udalerria;
* La Cumbre, Ameriketako Estatu Batuetako Kalifornia estatuan dagoen gailurra,
* La Cumbre, Galapagoetako sumendia.
La Cumbre (Cáceres)

**La Cumbre** Cáceresko probintziako udalerria da.2007ko erroldaren arabera 988 biztanle zituen 113,52 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Herguijuela

**Herguijuela** Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 377 biztanle zituen 41,97 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Herguijuelako udalaren webgunea.
Ibahernando

**Ibahernando** (extremadureraz *Ibarnando*) Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 63 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 515 biztanle zituen 77 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Madrigalejo

**Madrigalejo** Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 97 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 1.993 biztanle zituen 101 km²-ko azaleran.

## Historia 
Aro modernoan, Mendizabalen desamortizazioari esker, udalerriko biztanleek haien lurrak berreskuratu zituzten; momentu horretara arte, *Real Monasterio de Nuestra Señora de Guadalupe*ren eskuetan egon zirenak. 1594 urtean, Trujillo delako eskualdearen parte zen, Trujillo probintzian.

Herri hau ezaguna da Fernando Katolikoaren azken egoitza izateagatik. Santa Maria etxean hil zen, orain interes kulturalekoa deklaratua izan den lekuan, hain zuzen.

Interes handiko leku eta monumentu zibil ugariren artean, aipatzekoak dira jauregi-etxe ugari, XIX. mendeko azken urteen eta XX. mendearen hasieraren artean eraiki izan zituztenak. Gainera, badaude beste etxebizitzak, apalagoak izanda ere, arreta merezi dutenak. Inguruetan natura paisaia ederrak daude, Ruecas ibaiaren erribera, besteak beste. Gainera, herria kirolak praktikatzeko leku ikaragarria da, ehiza eta arrantza adibidez, Sierra Brava urtegian.

## Jaiak 
*Jueves de Comadres* deitutako eguna inauterietako aurreko larunbatean ospatzen da, aste santua baino berrogei egun lehenago. Jatorria ezezaguna da, eta bizilagunen elkarbizitza bultzatzen duen festa bat da, ekintza ugarien bitartez: karroza eta zaldi desfileak, lehiaketak, ardo dastaketa, eta abar.

Inauterietan desfileak, kalejira, eta mozorro konkurtsoak antolatzen dira herrian, larunbat eta igandean. Asteazkenean, sardinaren ehorzketa ikusteko elkartzen dira herritarrak.
 
Aste Santuan zehar, badago badaude mota guztietako prozesioak, “Carrerita” deritzona nabarmenena izanik. Prozesio honetan, igandearen goiztirian piztuera-igandean antolatuta, Maria birjina eta Jesus berpiztuaren topaketa azaltzen da.

San Joan Bataiatzailearen jaia, herriaren patroiarena, ekainaren hogeita lauan ospatzen da. Festa honen honetan zehar, biztanleak mezatara joaten dira eta santua jaisten dute, prozesio bat egiten dute jarraian herritik. Gauean, dantzaldia dago San Juan auzoan, jendez beterik eta giro onean.

Abuztuko azoka eta festak: Abuztuaren hemeretzi eta hogeita biaren artean, Madrigalejoko herriko jaiak ospatzen dira. Ospakizunen artean, badira kontzertuak, zezenketak, kirol lehiaketak eta su artifizialak. Egun haietan, beste herrietako bizilagunak eta jatorriz herrikoak direnak ere bueltatu egiten dira.

## Gastronomia 
Herri honetako jaki tipikoak arroza eta erbia (ehiztari kopuru handiaren ondorioz) gazpatxo, baratxuri zuria eta *Escaldaillos* deritzoten gozokiak dira, besteak beste.

## Ikus, gainera 
* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak