Donamaria

**Donamaria** ([donamaɾia]) Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Malerrekako ibarrekoa, Iruñeko merindadekoa. Iruñea hiriburutik 56 kilometro iparraldera dago, eta Donostiatik 55 km hego-ekialdera. 

Donamariak  biztanle zituen . urtean, eta 446 pertsona 2025ean. Malerrekako 13 herrietatik, bosgarren populatuena da. 

Bestela, Udalerri Euskaldunen Mankomunitatean sartu zen 2025eko ekainean.

## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
Garmendia (1.059 m) eta Txaruta (1.081 m) inguruko tontor aipagarriak dira, Belateko mendatearen mendebaldean kokatuta daudenak. Herria 174 metroko altueran dago, abiapuntu moduan. 

Hidrografiari dagokionez, Txaruta eta Ezpeloko errekek bat egiten dute herriaren inguruan, eta iparralderantz jarraitzen dute, Ameztia errekaren urak jasoz eta, azkenik, Ezkurra ibaiarekin batuz Donezteben.

Donamariak klima ozeaniko epela dauka, euri ugari eta erregularrekin. Horrez gain, aldaketa termikoa txikia da eta uda garaian ez da hilabete idorrik izaten (ezta abuztuan ere). Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 15 gradu artekoa eta prezipitazioak 1.800 eta 2.000mm bitartekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 170 edo gehiago izan daitezke.

Herriaren inguruko basoetan, hosto erorkorreko espezieak nagusitzen dira, batez ere pagoa (800 hektarea). Horren atzetik haritza (250 hektarea), gaztainondoa (200 hektarea), lizarra, intsinis pinua eta bestelako espezieak datoz. Donamarian, landaturiko larizio pinu ugari dago, batez ere Korsikatik ekarria. Landaketak XIX. mendean hasi ziren.

### Udalerri mugakideak 
Donamariak mugakide ditu Doneztebe eta Bertizarana iparraldean; Baztan eta Bertizarana, ekialdean; Oiz, mendebaldean; eta Ultzama, hegoaldean.

### Auzoak 
Donamaria udalerria bi herrik osatzen dute: Donamariak eta Gazteluk. Horretaz gain, Donamariako auzoak lau dira: Uxarrea edo Donamaria (elizaren inguruan sortutako auzoa), Artze, Askarraga eta Igurin. Badira ere auzo izatera iritsisten ez diren etxaguneak, hala nola Bentak, Ola, Igunsoro eta Berrau.

## Historia 
Udalerria Ibargoiara ibarrari loturik egon zen 1845. urtea arte. Urte hartan, Azkarraga, Artze, Donamaria, Gaztelu (azken hau 1842ko erroldan udalerri independente gisa agertzen da) eta Igurin herriguneari elkartu zitzaizkion eta Donamaria udalerria osatu zuten, hiriburua Donamaria harturik.

Espainiako Gerra Zibilean, nabarmentzekoa da Sagardia Goñi familiaren sarraskia.

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bost etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,19 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

## Politika 
### Udaletxea 
Udaletxea plaza nagusian dago. Eraikinak lau solairu dauzka eta 2019. urtean zaharberritua izan zen. Ostatu bat, herriko liburutegia eta etxebizitzak ere ditu. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Donamariako udaleko idazkaria Oizko, Urrozko eta Beintza-Labaiengo idazkari ere bada.

* HELBIDEA: Uxarrea auzoa 39, Behea

### Udal hauteskundeak 
2007an ez zen udal hauteskunderik izan Donamarian, ez zelako inongo talderik aurkeztu. 2011n egoera bera izan zenez, 2003tik Ricardo Sagasetak jarduneko alkate jarraitu zuen. 2015. urteko udal hauteskundeetan Maite Urroz, hautagai bakarra, izendatu zuten alkate. 2019. urtean bi talde aurkeztu ziren, *Herriarengatik* eta *Denongatik*. Lehen aukerak irabazi zituen hauteskundeak, jasotako botuen %74,75 jasoz, eta Natalia Rekarte Oteiza alkate izendatua izan zen. 

### Alkateak 
* 2007-2011  Ricardo Sagaseta Andiarena
* 2011-2015  Ricardo Sagaseta Andiarena
* 2015-2019  Maite Urroz
* 2019-  Natalia Rekalde Oteiza

## Azpiegiturak 
Udalerria Malerrekako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da.

### Garraioak 
Mariano Vertiz autobus konpainiak Doneztebe eta Labaiengo linea ustiatzen du, norabide bakoitzean bidaia bakarra egiten duena. Lineak ibilbide hau egiten du:

* Labaien - Urroz - Oiz - Donamaria eta Doneztebe

## Bestak 
Donamariako bestak abuztuaren 15ean egiten dira, Andre Mariaren Jasokundea ospatzen den egunean.

Gazteluko bestak abuztuaren 4an ospatzen dira, Santo Domingo egunean.

## Ondasun nabarmenak 
* [thumb|330x330px|[Jauregia dorretxea (Donamaria)|Jauregia dorretxea, atzean Mendaur mendia, eta eskuinaldean Artze auzoko Andre Mariaren Jasokundearen eliza.]]
Udalerriaren sarreran dagoen Jauregia dorretxea edo Jauregizar Nafarroa Garaiko ondare historikotzat sailkatuta dago, eta XV. mendekoa da. 

* Jasokundearen Ama Birjinaren elizak, berriz, dorre biribila dauka eta kono itxurako teilatua. Elizak, gurutze latindar formako oinarria dauka.

* Karmeldar seroren etxea: Klausurako komentua da, 1960ko apirilaren 20an bertara iritsi ziren moja karmeldarrek osatuta. Bertzela, eraikina 1718koa da.

* Legarreko leizea: Espainiako Gerra Zibileko hobi komuna da, gaur egun memoria gunea.

* Donamariako Benta. Gaur egun jatetxe eta ostatu bihurturik. 

* Etxeei dagokienez, honakoak nabarmentzen dira:
** Apezenea etxea
** Xabatenea etxea
** Aranibar dorrea

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donamariako Udalaren webgunea
* *Ttipi-ttapa*, eskualdeko hedabide euskarazkoa.
* «Bentarik benta Donamariara», *Argia* aldizkariko artikulua.
*  Donamariari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.