open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant'Andrea delle Fratte

'''Sant'Andrea delle Fratte'* basilika Erromako hirigune historikoko eliza da, Colonnako rionean kokatua. Eliza zaharra, XI. mendean dokumentatua, estilo barrokoan berreraiki zen Francesco Borrominiren Borrominiren diseinuarekin, 1653 eta 1658 artean (baina fatxada ez zen eraiki 1862 arte). Bere kokalekutik datorkio izena, Spagna enparantzatik gertu, hiriaren kanpoaldean, zuhaitzak eta zuhaixkak zeuden tokian eraiki zelako, eta *fratte* zera da, zuhaixkak euskaraz.

Mirariaren Madonnaren kapera deritzona, 19. mendeko artelana da. Izan ere, Mirariaren Madonnaren santutegia ere esaten zaio eliza honi (*Madonna del Miracolo''), honakoagatik:, 1842ko urtarrilaren 20an, Alphonse Marie Ratisbonne judu jatorriko abokatu frantsesak (eta, gero, presbiteroak) Andre Mariaren agerpena izan omen zuen bertan. Mirariak, Eliza Katolikoak ofizialki aitortua, Ratisbonne katolizismora bihurtzea eragin zuen.

Klaustroko freskoak XVII. mendekoak dira eta San Frantzisko Paulakoaren historia kontatzen dute.

## Iruditegia 

Fitxategi:Sant'Andrea delle Fratte - interno.jpg|Barnealdean, aldarearen ikusmiara.
Fitxategi:Andrea della Fratte Roma fc05.jpg|Kupularen eskortzoko ikuspegia
Fitxategi:Sant'Andrea delle Fratte - Dome HDR.jpg|Kupula
Fitxategi:Andrea della Fratte Roma fc01.jpg|Mirariaren Madonnaren kapera
Fitxategi:Basílica de Sant'Andrea delle Fratte 2.jpg|Kapera apaindu bat
Fitxategi:Andrea della Fratte Roma fc03.jpg|Absidearen ikuspegia

Fitxategi:BerniniAngel01.jpg|Aingerua arantzen koroari eusten, Bernini.
Fitxategi:Angel with the Superscription by Bernini.jpg|Aingerua gurutzeko tituluari (INRI) eutsiz, Gianlorenzo Bernini

Fitxategi:Sant'andrea delle fratte, chiostro, storie di san francesco di paola 07 guarigione del bambino deforme, attr. a pasquale marini.jpg
Fitxategi:Sant'andrea delle fratte, chiostro, storie di san francesco di paola 08 cacciata dei soldati, attr. a pasquale marini.jpg
Fitxategi:Sant'andrea delle fratte, chiostro, storie di san francesco di paola 10 resurrezione dell'agnello.jpg

## Erreferentziak
Gaslit

***Gaslit*** estatubatuar telesaila da, Robbie Pickeringek Starzentzat egina.

## Sinopsia 
Watergate eskandaluaren inguruan hamaika erreportaje eta analisi egin izan dira, eta, alde horretatik, *Gaslit* ahalegindu da aski ezagunak diren gertakarien B aldea kontatzen. Telesailak aparteko ahalegina egin du garai hartako testuinguruaren erretratua aberasteko: gidoian txertatu ditu Etxe Zuriko korridoreetako negoziazioak, Richard Nixonen eta Fidel Castroren arteko harremana, Washingtongo kaleetako protestak eta Martha Mitchellek hoteleko logelan bakartuta jasan zuen kalbarioa.

## Aktoreak 
* Julia Roberts: Martha Mitchell
* Sean Penn: John N. Mitchell
* Dan Stevens: John Dean
* Betty Gilpin: Mo Dean
* Shea Whigham: G. Gordon Liddy
* Darby Camp: Marty Mitchell
* Aleksandar Filimonović: Zolton

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Flight Attendant

***The Flight Attendant*** estatubatuar telesaila da, Steve Yockeyk HBO Maxentzat egina.

## Sinopsia 
Hegazkineko zerbitzari alkoholiko bat zen protagonista, eta atal berrietan CIAko agente bihurtuta itzuliko da. Los Angeles, Berlin eta Reykjavik dira agertoki berriak.

## Aktoreak 
* Kaley Cuoco: Cassie Bowden
* Michiel Huisman: Alex Sokolov
* Zosia Mamet: Annie Mouradian
* T. R. Knight: Davey Bowden
* Michelle Gomez: Miranda Croft
* Colin Woodell: Buckley Ware
* Merle Dandridge: Kim Hammond
* Griffin Matthews: Shane Evans
* Nolan Gerard Funk: Van White
* Rosie Perez: Megan Briscoe
* Deniz Akdeniz: Max
* Mo McRae: Benjamin Berry
* Callie Hernandez: Gabrielle Diaz
* Joseph Julian Soria: Esteban Diaz
* Cheryl Hines: Dot Karlson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Queuille

**Henri Queuille** (Neuvic, Corrèze, 1884ko martxoaren 31 &ndash; Paris, 1970eko ekainaren 15a) frantziar politikaria izan zen. Hiru aldiz izan zen Frantziako lehen ministro (1948-49, 1950, 1951).

Medikuntza ikasi zuen Parisen eta bere jaioterrian kokatu zen profesionalki. Alderdi Erradikaleko kidea izan zen, eta Neuviceko alkatea. Lehen Mundu Gerran boluntario bihurtu zen  mediku gisa eta Verdun  eta Somme guduetan parte hartu zuen.

Diputatua izan zen 1920tik 1935era eta senataria 1935etik 1940ra. Gerren arteko garaian Nekazaritza, Osasun Publiko eta Herri Lan ministro izan zen.

1943an Londresera ihes egitea eta De Gaulle jeneralarekin bat egitea lortu zuen. Laugarren Errepublikan hiru aldiz izan zen lehen ministro, koalizio-gobernuen buru. Bere agintaldian Frantziak NATOrekin bat egin zuen.
Caracara

***Caracara*** Falconidae familiako hegazti harraparien genero bat da, Ameriketako zatirik handienean bizi dena.

## Taxonomia 
Gaur egun, espezie hauek deskribatu dira: 

* *Caracara cheriway*
* *Caracara plancus*
* † *Caracara lutosa* - (1900-1903 artean desagertua)

Historiaurreko zenbait espezie ere ezagutzen dira:

* † *Caracara creightoni* – ziurrenik *C. latebrosus* -ekin lotuta 
* † *Caracara latebrosus* 
* † *Caracara tellustris* 
* † *Caracara major* 

Gaur egun bereizten diren espezieak lehen parekidetzat hartzen ziren    *Polyborus* generoaren barruan sailkatuta.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Denboran bidaiatzeko gida osoa

***Denboran bidaiatzeko gida osoa*** euskal websaila da, A Film to Kill For ekoiztetxeko Rose of Dollsek eta Oliver Mendeko sortu eta zuzendua.

## Sinopsia 
Taberna batean daude websaileko hiru mutil protagonistak. Telebistan aurkezle xelebre batek iragarri du pandemia bat datorrela. Konfinamendua tabernan egin beharko dutela ere bai. Ez dira tabernatik mugituko istorio osoan, baina denboran ibiliko dira, aurrera eta atzera. Denboraren makina xelebre bat bilakatuko dute mikrouhin labea.

## Aktoreak 
* Iker Ortiz de Zarate: Ander
* Yerai Vázquez: Markines
* Iñaki Torralbo: Josu
* Ane Lindane: Silke
* Irati Herreros: Joxefa
* Irantzu Nuñez: Mirene

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Lorente

**Ander Lorente Velada** (Santurtzi, Bizkaia, 2001eko urtarrilaren 28a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Erdiko edo alboko atzelari gisa aritzen da. Athleticen harrobian hezia 2011tik, Baskonian eta Bilbao Athletic jokatu eta gero 2022/23 denborladi erdian Sestao Riverrera joan zen lagaturik. Zoritxarrez belauneko lesio larria sufritu zuen lehen entrenamenduietako batean eta ezin izan zuen partidarik jokatu ezkerraldeko taldearekin. Hilabete ugari berreskuratzen jardun eta gero, 2024ko urtarrilean Portugaleten bueltatu zen jokatzera ia urtebete geroago. Bere kontratua Athleticekin bukatu eta gero, Bigarren Federazioan jokatzen zuen Gernikak fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
2022ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2022ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 108. edizioa izan zen. 2022ko apirilaren 24an egin zuten Lieja eta Lieja artean, 257,2 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

Garailea, Soudal Quick-Step taldeko Remco Evenepoel belgikarra izan zen, helmugara bakarrik iritsi zela. 

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Ed Wynn

**Isaiah Edwin Leopold** (Philadelphia, Pennsylvania, 1886ko azaroaren 9a &ndash; Beverly Hills, Kalifornia, 1966ko ekainaren 19a), **Ed Wynn** izen artistikoarekin ezaguna, estatubatuar aktore eta umorista ezaguna izan zen, ia 65 urteko ibilbide ikaragarria egin zuena, non vaudevilletan eta antzerkietan, telebistako saioetan, irratian eta zineman parte hartu zuen. Bi izar ditu Hollywoodeko Ospearen Pasealekuan, zineman eta telebistan egindako jardueragatik, hurrenez hurren.  Ed Wynn-ek *Wally Gator* marrazki bizidunen ingelesezko ahotsaren grabazioa inspiratu zuen.

## Biografia 
Isaiah Edwin Leopold Filadelfian (Pennsylvania) jaio zen 1886ko azaroaren 9an, Bohemiako bikote judu baten semea, XIX. mendearen amaieran emigratu zuena. Nerabe zela etxetik ihes egin zuen. Gaztetan W.C. Fields-en laguntzaile gisa lan egin zuen. Gero, 1910eko hamarkadan, hainbat vaudevilletan agertu zen eta, 1914tik aurrera, Ziegfeld Follies-etan, Parisko Folies Bergère-n oinarritutako Broadway-ko antzerki-produkzio sorta batean. Ed Wynnen lehen arrakasta Broadwayn iritsi zen urte batzuk geroago, *The Perfect Fool* (1921) filmarekin.

Gero, ''Texaco's Fire Chief* izeneko irratsaioa zuzendu zuen, 1932tik 1939ra, 1950ean pantaila txikian debuta egin aurretik. Urte horretan bertan Emmy Saria irabazi *zuen Pertsona ospetsurik nabarmenenari*. 

Zineman ere parte hartu zuen eta Oscar sarietarako izendatu zuten *The Diary of Anne Frank'' ( 1959) lanagatik.  Disneyren Alice in Wonderland (1951) bertsioan, Mad Hatter pertsonaiari ahotsa eman zion. Mary Poppins (1964) eta The Greatest Story Ever Told (1965) filmetan ere jardun zuen. Rod Serlingen The Twilight Zone sailean ere parte hartu zuen, heriotzaren aurrean saltzaile ibiltari bat antzezten.

Ed Wynn masoia eta Filadelfiako 9. Logiako kidea zen.  Hestegorriko minbiziak jota hil zen 1966ko ekainaren 19an, Beverly Hillsen, Kalifornian, 79 urte zituela.

## Sariak eta izendapenak 
; Oscar sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz Paskual

**Aritz Paskual Díez** (Berango, Bizkaia, 1999ko ekainaren 30a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Getxo eta bere jaioterriko Berangon hasi zen futbolean, zeinen lehen taldearekin debutatu zuen 16 urterekin. Hurrengo denboraldian Athleticen harrobira batu zen bi denboraldi jokatzeko. Sestao Riverren maila ona erakutsi ondoren 2022ko urtarrilean talde zurigorrira itzuli zen Bilbao Athleticen jokatzeko. 2025eko udan 3.federaziora igoberria zen Zamudiorekin sinatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Andy Kaufman

**Andrew Geoffrey Kaufman** (1949ko urtarrilaren 17a - 1984ko maiatzaren 16a)  estatubatuar artista, aktore, idazle eta performance-artista izan zen. Askotan komediante deitzen dioten arren, Kaufmanek bere burua "kantu- eta dantza-gizon" gisa deskribatu zuen.  Tradizionalki ulertzen den moduan txisteak kontatzea eta komedian parte hartzea gutxiesten zuen, behin introspekzio-elkarrizketa arraro batean esan zuen: "Ez naiz komiko bat, ez dut inoiz txisterik kontatu. . . Komediantearen promesa da aterako dela eta berarekin barre egingo duzula. . . Nire promesa bakarra zu ahal dudan moduan entretenitzen saiatuko naizela da." 

1970eko hamarkadaren hasieran komedia klub txikietan lan egin ondoren, Kaufmanek publiko handiago baten arreta piztu zuen 1975ean, *Saturday Night Live*-ren lehen denboraldian bere emanaldiaren zatiak egitera gonbidatu zutenean. Bere *Foreign Man* pertsonaia izan zen 1978tik 1983ra bitartean *Taxi* telebista programa arrakastatsuan Latka Gravas-en interpretazioa egiteko oinarria.  Garai horretan, komedia-klubetan eta antzokietan ibiltzen jarraitu zuen arte/komedia ikuskizunetan, batzuetan bera bezala agertzen eta besteetan Tony Clifton saloiko abeslari zakar gisa. Sketch-komediatan eta gaueko tertulia saiotan ere gonbidatu ohi zuten, bereziki *Late Night with David Letterman programan*.  1982an, Kaufman-ek bere borroka profesionaleko gaiztoaren akzioa Letterman-en ikuskizunera eraman zuen Continental Wrestling Association-eko Jerry "The King" Lawlerrekin izandako topaketa baten bidez (nahiz eta liskarra planifikatu zela hamarkada bat beranduago arte ez zen publikoki agerian utzi).

Kaufman biriketako minbiziaren ondorioz hil zen 1984an, 35 urte zituela.  Txantxak eta azpijoko landuak bere karrerako elementu garrantzitsuak izan zirelako, Kaufmanek bere heriotza faltsutu zuenaren zurrumurru iraunkorrak zabaldu dira.   Bere pertsonaien aniztasunagatik, bere komediaren ikuspegi guztiz kontraintuitiboagatik eta ikusleen erreakzio negatibo eta nahasgarriak eragiteko borondateagatik errespetatzen jarraitzen dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Sebastian komentua

**San Sebastian komentua** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XV. mendeko kristiau komentu bat da.

## Historia 
Bere jatorria XV. mendekoa da, eta 1834an bertan behera utzi zuten Mendizabalen desamortizazioaren ondorioz, eta hondamendia jasan zuen, harik eta XX. mendearen hasieran Aita Pasionisten Elkartea ezarri zen arte. Horiek fabrikaren hasierako planari jarraiki berreraiki zuten, eta elizaren eta kaperaren hormen zati batek baino ez zuten irauten. Hasieran, hiru ataleko habearte bakarra zen, burualde zuzena eta gurutze-gangaz estalia. Nerbioak mentsula poligonaletan bermatuta zeuden, taila zakarreko atlantezko bustoek eutsita. XVI. mendean, gurutzadura gisa jarduten duten lau angeluko bi kapera gehitu zitzaizkion. Patronatuko kaperetako liturgia-ostilamendua Tafallako elizetan sakabanatuta dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
New Fountain (Texas)

**New Fountain** 1846an sortutako mamu herria da, Henri Castro kolonizatzaile lapurtarrak Texasko Errepublikako Medina ibaiaren haranean sortutako koloniekin lotua. 

## Kokapena 
Quihitik mendebaldera 2,9 kilometrotara eta Hondo eki-ipar-ekialdera 9 kilometrotara dago, Texas estatuko Medina konderrian.

## Historia 
New Fountain 1846ean sortu zen, Vandenburg populatu zuten kolonoen eskutik. Verde Creek ibaiaren iturburuak agortu zirenean, lau milia beherago ur-iturri berriak aurkitu zituzten, eta populazioa hara mugitu zen, asentamendu berria *New Fountain* ("iturri berria") izendatuz. 1857an, New Fountain Medina konderrian ezarri zen laugarren posta bulegoa izan zen, 1914ra arte martxan egon zena. 1858rako, John Schaper erreberendoak eliza metodista bat sortu zuen;  haren hilerria da asentamendu zaharraren azken aztarna. 1860rako New Fountain-ek eliza metodistaz gain, errota eta logia masoniko bat ere bazituen eta San Antonio eta El Paso arteko errepidean diligentzien geltokia zen. 1876an eskola berria eraiki zen, eta 1896rako 400 biztanle zituen  .

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Eskolapioen eliza (Tafalla)

**Eskolapioen eliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Historia 
Kaputxinoen komentu zaharra XVII. mendearen amaierako obra da, eta bere plana gurutze latindarraren ereduari egokitzen zaio, lau ataleko habearte bakarrarekin, burualde eta gurutzadurako beso zuzenekin eta goi-koruarekin oinaldean arku beheratuaren gainean. Kanoi erdiko gangak estaltzen du, parpain-arku sendoz artikulatutako ilargixkak dituena. Moldura ugariko erlaitz jarraitu batek inguratzen du horma. Gurutzaduraren gainean kupula eliptiko beheratu bat dago, zerrenda erradialekin. XVIII. mendearen bigarren erdian, Ebanjelioaren aldetik barroko estiloko bi kapera gehitu ziren. Biak oinplano karratukoak dira eta gurutzaduratik hurbilen dagoen ertz-gangaz estalita daude, eta petxina gaineko ganga lauaz bigarrena. Fatxada, garai hartako komentu-ereduari jarraitzen diona, altueran garatutako paramentu angeluzuzen batera mugatzen da, eta frontoi zuzen zatitu batean amaitzen da, gainean kanpai-horma moderno bat duela. Ate dinteldu sinple batek fatxada erdiratzen du. Bere gainean eta leihoaren alboetan, armarri barrokoak daude.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Mariskalen jauregia

**Mariskalen jauregia** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XIV. mendeko jauregi bat da.

## Historia 
*Kordoiaren etxea* izenez ezagutzen da, eta, bertan, fatxadan irekitzen diren hiru leihoetan, apaindurazko xehetasun gisa, landuta ikus daiteke. Antzinako tradizio baten arabera, kordoi horrek Frantzisko Nafarroakoa gogorarazten du, Pedro Nafarra mariskalaren semea, hemen jaio zena XV. mendearen amaieran, Orreagako priorra izan zena eta geroago Baraxozeko apezpikua eta Valentziako artzapezpikua. Trentoko kontzilioan izan zen. Elizgizon ospetsu honek, frantziskotarra dela uste duenak, Tafallan etxe bat eraikitzeko agindu zuela, bere erlijioaren kordoi edo angeluarekin bereiziz. Arigitak, Tafallako artzapezpikuaren biografian, erakusten du ez zela frantziskotarra izan, San Agustinen Ordenakoa baizik, eta, beraz, kordoiaren xehetasuna eraikitzaileen apeta bat besterik ez zela. XIX. mendean, Granada Egako dukearena zen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Feriako Markesaren jauregia

**Feriako Markesaren jauregia** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVIII. mendeko jauregi bat da, neoklasiko estiloan.

## Historia 
Frantzisko Nafarroakoa plazatik gertu dago, antzinako errege-bidean, gaur egun herriaren erdigunea zeharkatzen duen errepide nagusian. Titulu honetako lehen markesa Francisco Félix de Vega y Cruzat izan zen, Tafallakoa, eta 1705ean errege izendatu zuten. Feriako Markesek Gorteetarako deia egin zuten etxe eta maiorazkoengatik, Erresumak 1828an eta 1829an ospatu zituen azkenetara arte.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Faltzesko Markesen jauregia

**Faltzesko Markesen jauregia** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVI. mendeko jauregi bat da.

Kanpoko fisionomian eraldatuta eta degradatuta egon arren, zutik dirau oraindik ere, lauizkinetan, Ibaiaren Atetik gertu, antzina Faltzesko Markesen jauregia izan zena, hiriak 1656an erosi zuena Tafallako Udala jartzeko, eta erabilera horretan mantendu zen 1866an egungo udaletxea inauguratu zen arte.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Zuntzerrako jauregia

**Zuntzerrako jauregia** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako Erdi Aroko jauregi bat da.

## Historia 
Hiriaren goiko aldean dago. Errege ondarekoa izan zen 1419an Karlos III.a Nafarroakoak bere idazkari Simon Nabarziri utzi zion arte. 1436an, Tafallan zeuden jauregien zerrenda batean, besteak beste, Martin Nabarzirena eta bere ilobena aipatzen dira, Simon maisuaren semeak, Santa Maria hilerriaren ondoan zegoena, eta jauregi quoalean -zioen Joan II.ak- gure jauregia konpresso izatea nahi dugu, hiribildu horretan, Martin Nabarzi bera bizi baita a present. Ana Nabarzik Migel Iribasekin zuen loturaren ondoren, jauregia tafallar familia honi pasa zion. 1721ean hiria eta bere udaletxea gogor aurka jarri zitzaizkion don Migel Iribasek Zuntzerrako Armagintza Kaporalgo jabe gisa zuen tituluari. Gaur egun, San Nikolas kaperako ojiba-portada besterik ez dago aipatzeko modukoa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Dawie de Villiers

**David Jacobus "Dawie" de Villiers** (Burgersdorp, Lurmuturreko probintzia, 1940ko uztailaren 10a - Stellenbosch, 2022ko apirilaren 23a) hegoafrikar errugbilari, politikari, diplomazialari eta ministro protestante izan zen.

Teologia eta filosofia ikasketak egin zituen Stellenboscheko Unibertsitatean eta ministro protestantea ordenatu zuten.

Hegoafrikako errugbi selekzioarekin 25 partida jokatu zituen uztartze-erdilari postuan. 1970ean taldeko kapitaina izan zen Zeelanda Berriaren aurkako partidan.

1972tik 1977ra parlamentuko kide izan zen, 1979tik 1980ra Erresuma Batuan enbaxadore eta Merkataritza, Industria eta Turismo ministro (1980-86), Meatzaritza ministro (1989-91) eta Ingurumen eta Turismo ministro (1992-96).
Te recuerdo Amanda

***Te recuerdo Amanda*** ("Gogoratzen zaitut Amanda") Víctor Jara abeslari txiletarraren abesti ezagunena eta bertsionatuena da. 1969an sortua, maitasunezko eta, habaler, borroka abestia da. Lana 1969ko *Pongo en tus manos abiertas...* albumean plazaratu zuen.

## Gaia 
Abestia konposizio erromantikoa da eta, aldi berean, ereserki politikoa. Langileen lan-baldintza eskasei buruz hitz egiten du, eta nola bikote batek bost minutuko atsedenaldia elkar ikusteko aprobetxatzen duten. Pertsonaien izenak haren gurasoengandik hartu zituen Víctor Jarak: Amanda Martínez eta Manuel Jara. Victor Jarak bere azken kontzertuan, 1973ko uztailaren 17an, Peruko Panamericana Televisión telebista katean hitz egin zuen eta han hau guztia azaldu zuen: «Bi langileren maitasunaz mintzo da, zuk zeuk kalean ikusten dituzun horietaz, eta batzuetan ez zara konturatzen arimaren barruan zer dagoen. Bi langile, edozein lantegitakoak, edozein hiritan, gure kontinenteko edozein lekutan.»

## Hitzak 
Horrela dio:

Te recuerdo Amanda
La calle mojada
Corriendo a la fábrica
Donde trabajaba Manuel
La sonrisa ancha
La lluvia en el pelo
No importaba nada
Ibas a encontrarte con él
Con él, con él, con él, con él, con él
Son cinco minutos
La vida es eterna en cinco minutos
Suena la sirena
De vuelta al trabajo
Y tu caminando
Lo iluminas todo
Los cinco minutos
Te hacen florecer
Te recuerdo Amanda
La calle mojada
Corriendo a la fábrica
Donde trabajaba Manuel
La sonrisa ancha
La lluvia en el pelo
No importaba nada
Ibas a encontrarte con él
Con él, con él, con él, con él, con él
Que partió a la sierra
Que nunca hizo daño
Que partió a la sierra
Y en cinco minutos quedó destrozado
Suena la sirena
De vuelta al trabajo
Muchos no volvieron
Tampoco Manuel
Te recuerdo Amanda
La calle mojada
Corriendo a la fábrica
Donde trabajaba Manuel

## Bertsioak 
Abesti hau Latinoamerikako ezagunetariko bat da eta, ondorioz, bertsio ugari ezagutu ditu. Hona hemen bertsionatu duten abeslari batzuek: Mercedes Sosa, Raimón, Joan Manuel Serrat, Quilapayún, Joan Baez, Amaia, José Mercé...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jatorrizko abestia You Tuben.
* Abestiaren partitura.
San Gregorio baseliza (Tafalla)

**San Gregorio baseliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau baseliza bat da. Neoklasiko estiloa ditu.

## Historia 
XVI. mendearen amaieran sortu zen, baina gaur egungo itxura XIX. mendearen amaieran neoklasiko estiloan egindako birmoldaketa garrantzitsu baten ondorio da. Oinplano angeluzuzenekoa da, habearte bakarrekoa, lau ataletan artikulatua, eta burualde zuzena du. Arku fajoi beheratuek erlaitz baten gaineko espazioa seinalatzen dute, kanoi beheratuko ganga iraultzeko. Atea oinetan irekitzen da. Kanpoaldeko hormak silarrixkakoak dira eta XIX. mendeko handitzea XVII. mendeko fabrikaren estilora egokitzen saiatzen da. Burualdean, San Gregorioren erretaula neoklasikoa dago, eraberritzearen garaikidea. Santu titularra XVII. mendeko lan erromanista da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
San Nikolas baseliza (Tafalla)

**San Nikolas baseliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XI. mendeko kristiau baseliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

## Historia 
1200 inguruan eraiki zen, Zistertarren eragina zuen estilo protogotiko baten arabera. Habearte bakarra du, burualde zuzena eta arku zorrotzeko bao batez irekia. Antzeko leihoek, hiru zenbakikoak, nabearen alboko hormak zulatzen dituzte. Estalki laua modernoa da. Atea Epistolaren aldetik irekitzen da, eta arku zorrotz bat da, kanpoaldeko moldura du, gurutzez apaindua, kapitel zistertar zakarrez errematatutako zutabeen gainean deskargatzen duena. Kanpoaldean, argi eta garbi ikusten da Erdi Aroko harresiak handitu egin zirela geroago. 1700 inguruan polikromatu gabe dagoen erretaula barroko txiki batek hartzen du burualdea.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
San Jose baseliza (Tafalla)

**San Jose baseliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XIX. mendeko kristiau baseliza bat da.

## Historia 
1879koa da eta hiru ataleko habeartea du, burualde poligonala eta goi-korua oinaldean, eta bi kapera txiki ditu atxikita bi aldeetan. Estalkia laua da kaperetan, eta gurutze-ganga beheratua du habeartean pilareen gainean, eta gailonatua Kapera Nagusian. Hormek kontrahorma finez artikulatutako harlandu txikiak dituzte. Oinaldean, erdi-puntuko arku sinple bat irekitzen da eta, bere gainean, arrosa-leiho biribil handi bat. Leihoak ere erdi-puntukoak dira. Kanpai-horma soil batek fatxada errematatzen du.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Vandenburg

**Vandenburg** Ameriketako Estatu Batuetan dagoen herria da, Henri Castro kolonizatzaile lapurtarrak Texasko Errepublikan 1846ean sortua; gaur egun mamu herria da.

## Kokapena 
Vandenburg  Medina ibaiaren haranean dago, gaur egungo Texasko estatuan. San Antonio hiriaren mendebaldean, eta Hondo herritik 6 milia ipar aldera.

## Historia 
1846ean sortu ostean, Vandenburgeko kolonoek arazoak izan zituzten, besteak beste kolera epidemia bat; gainera ur barik geratu ziren, Verde Creek ibaiaren iturburuak agortu baitziren; honek 1847-49 arteko uztak galtzea ekarri zuen. Orduan lau milia beherago ur-iturri berriak aurkitu zituzten, eta 1860ko hamarkadan populazioaren zati handi bat hara mugitu zen, asentamendu berria *New Fountain* ("iturri berria") izendatuz. 

Vandenburgeko biztanleek 2,5 m zabal eta 6 m sakoneko lubakia egin zuten abereak babesteko; ez zegoen elizarik, eta apaizek eliza-zerbitzuak etxerik etxe edo aterpeetan ematen zituzten.

## Bilakaera 
1850rako, erroldan 16 lur-jabe agertzen ziren Vandenburgen. 1876ean eskola sustatzeko elkarte bat eratu zuten, eta diru bilketarekin eskola eraiki zuten. 1896-97 ikastaroan eskolak 44 ikasle eta maisu bat izan zituen. 1922an eraikina berriztu zuten. 1953an eskola eta hilerria ziren Vandenburg herriaren aztarna bakarrak. 1989an jada ez zen herririk;

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Franco Escamilla

**Franco Javier Escamilla** (Cuautla, 1981eko apirilaren 29a) mexikar umorista, Bikoizketa-aktorea, musikaria, filantropoa, freestylerra eta enpresaburua da, *La Diablo Squad taldearen* sortzailea. Lobo López bezala ezagutzen da estilo libreko borroketan.

## Biografia 
Cuautlan, Morelosen, jaio zen 1981eko apirilaren 29an. 1997ko abuztuaren 1ean bere gurasoak banandu ondoren, amarekin Monterrey-ra (Nuevo León) joan behar izan zuen gitarra batekin eta arroparekin bakarrik 15 egunetarako. Monterreyko Goi Mailako Musika eta Dantza Eskolan (ESMDM) ikasi zuen 3 urte eta erdiz, Kriminologiako ikasketa oso laburrez gain 

Umorista izan aurretik, hainbat lan izan zituen. Zerbitzari, frestyler, sakristau, hanburgesa saltzaile, barbakoa egile eta abeslari ibiltaria lan egiten zuen. 

## Ibilbidea 
Batez ere, amaieran abesten dituen umorezko *ikuskizunengatik* da ezaguna. Mexikoko Errepublika osoan eta Latinoamerikan zehar jo du, baita bere «Por la Anecdota» biraren «Mundu Bira» hasi ere, Amerikako Estatu Batuetan eta Europan aurkezpenak baieztatuta, Japoniara eta Australiara egindako bidaiak barne. Bira horrek agortutako gauak ekarri zituen Los Angelesen, Londresen, Parisen, Bartzelonan, Tokion eta abarrren. 

Bere ospeak Auditorium Nazionalean agertu zen lehen komediante bihurtu zuen,  eta Mexikoko beste areto garrantzitsu batzuetan, hala nola Arena Mexiko Hirian, 2020ko otsailean New Yorkeko Carnegie Hall-en agertu zen lehen komediante latinoa bihurtu zen,  Gabriel Iglesiasekin batera Staples Center-en ingelesez aurkezpen txiki bat egiteaz gain, Mexikoko eta Latinoamerikako Stand up Comedyko ordezkari handienetako bat bezala katapultatuz.

Hiru berezitasun ditu: "Comediantes del mundo", "Por la Anécdota" eta "Bienvenido al Mundo" Netflix streaming plataformaren barruan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Franco Escamilla YouTube kanala
Cuautla (Morelos)

**Cuautla de Morelos** (Nahuatlez: Kwawtlah 'Arranoen lekua'), ofizialki **Heroica e Histórica Ciudad de Cuautla** deitua, Mexikoko hiri bat da, Cuautla udalerriko buru eta Cuautlako metropoli-eremuko hiri nagusia. Mexikoko Morelos estatuko bigarren hiririk garrantzitsuena da. 

Cuautla hiriak 157.336 biztanle biztanle ditu, INEGIren arabera;  udalerriko biztanleria osoa 187.118 biztanlekoa da. Bere metropoli-eremuak 483.455 biztanle biztanle ditu, INEGI 2020ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera  Estatuko bigarren garrantzitsuena izanik, Cuernavacako metropoli-eremuak bakarrik gaindituta.

2012an, Cuautla Hiri Heroikoa, Moreloseko Hiriburu Historikoa izenburua onartu zuen bertako kongresuak. 2012ko azaroaren 28an, Felipe Calderón Mexikoko orduko presidenteak, presidente nazional gisa bere azken ekitaldi publikoetako batean, dekretu bat sinatu zuen tren geltoki zaharrean, San Diegoko komentu ohiaren ondoan, Cuautla erdigunean, non Hiria "Cuautla Hiri Heroiko eta Historikoko Monumentu Historikoen Zona" izendatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20020926082029/http://www.hhcuautla.gob.mx/ 
* Dirección de turismo de Cuautla
Tafallako udaletxea

**Tafallako udaletxea** Tafalla nafar udalerriko udaletxea da.

Tafallako Udalaren egoitza da eta Frantzisko Nafarroakoa plazan kokatuta da, hiriaren erdialdean.

## Eraikina 
Harriz egina dago, eta Plaza Berriaren, Foruen Plazaren edo Frantzisko Nafarroakoa plazaren aurrealdean integratuta dago, 1860an eraikia. Beheko gorputzean arku-galeria bat du, eta frontoian koroatzen du eraikina. Bere aurreko egoitzak hiriko alde zaharrean egon ziren.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Ordre Nouveau

***Ordre Nouveau*** (*Ordena Berria*) mugimendu ultraeskuindar neofaxista izan zen, 1969ko abenduaren 15ean Frantziara sortua, eta 1973an desegin zen Fronte Nazional frantsesa integratzean.

## Historia 
Occident desagertzeak lehian talde txiki asko sortzea ekarri zuen, hala nola *Groupe Union Droit* ikasle-sindikatua (GUD, Groupe Union Defense bihurtuko zena), Alain Robertek bultzatua, eta *La Élite Européenne* aldizkariaren argitalpen-taldea. Azken bi talde horiek 150 bat ekintzaile bildu zituzten mugimendu bateratu bat osatzeko, eta 1969ko abenduan Ordena Berria (Ordre Nouveau) izendatu zuten. Gizartearen, ekonomiaren eta kulturaren eremuan ordena berri baten etorrera sustatzen zuten.

Izenak Ordena Berriaren Italiako Ikasketa Zentroa gogorarazten zuen, 1956an Pino Rautik sortua. Hartutako sinboloa gurutze zelta izan zen, Irlandari, Eskoziari eta Ingalaterrari oso zabaldutako sinboloa, Europa zaharraren sustrai sakon eta kristauak adierazten dituena. Parisko bulegoa Sorbonatik ehunka metro ingurura zegoen, auzo latinoaren aurrean eta, hain zuzen ere, rue des Lombards-en 8. zenbakian, atea altzairu beltzezkoa zen, gurutze zelta zuri handi baten bidez blindatua, Molotov koktelen sugarrek markatua.

Jean-François Galvaire abokatua izan zen lehen presidentea (Roland Gaucher-entzat lan egin zuen, Rally Popular Nazionalaren aurreko kidea). Jean-François Galvaire irteeraren ondoren, 1970eko maiatzean, hurrengo batzordekideak Emmanuel Allot (François Brigneau), Jacques Charasse, François Duprat, Louis Ecorcheville, Gabriel Jeantet, Claude Jonubert, Paul Léandri, Hugues Leclère, Jean-Claude Nourry eta Alain Robert izan ziren. Ekitaldi publiko handiena 1971ko martxoaren 9an egin zen, François Brigneauren manifestazioarekin.

1972ko ekainean, Ordre Nouveauk bat egin zuen Frente Nazionalean Jean-Marie Le Pen mugimenduarekin, 1973ko legegintza-hauteskundeetan aurkezteko leiho politiko baten bila. José Bruneau de La Salle proiektu politiko berrian sartu zen, eta—Claude Nourry, Patrice Janeau eta Michel Bodin, berriz, mugimendua utzi zuten. 1972ko urriaren 5ean, Fronte Nazionala formalki sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuernavacako metropoli-eremua

**Cuernavacako metropoli-eremua** Mexikoko Cuernavaca hiriak, bere udalerri homonimoak, eta Morelos estatuko beste 7 udalerrik osatzen duten metropoli-eremua da. INEGI, CONAPO eta SEDESOLen 2020ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera  Cuernavacako metropoli-eremuak 1.028.589 biztanle zituen urte horretara arte, eta horrek Mexikoko hamaseigarren konurbazio jendetsuenean kokatu zuen.

## Metropoli-eremua osatzen duten udalerriak 
Cuernavacako metropoli-eremua Morelos estatuko zortzi udalerrik osatzen dute .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuautlako metropoli-eremua

**Cuautlako metropoli-eremua** Mexikoko metropoli-eremu bat da, Morelos estatuaren barruan, sei udalerriz osatua. Estatuko bigarren metropoli handiena da eta Mexikoko Megalopoliaren zazpigarrena. 

Metropoli-eremuak 995,59 km²-ko azalera hartzen du, estatuko azaleraren bosten baten baliokidea, eta 2020. urtean 483.455 biztanle zituen, hau da, estatuko biztanleriaren % 24,4a. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bastioi Soziala

**Bastioi Soziala** (Bastion Social) mugimendu politiko frantziar neofaxista izan zen, 2017an Groupe Union Défense ikasle-elkarte eskuindar ohiak sortua. CasaPound alderdi italiarrak inspiratuta, lotura handiak dituen taldea, mugimenduak antzeko ekintza politikoak erabiltzen ditu, hala nola legez kanpoko okupazioak, manifestazioak eta laguntza humanitarioa, eta erreferentzia nazionalaren alde egitea. Bastioi Sozial eskuin muturreko gizarte-etxeak sortzen saiatu zen Frantziara.

## Historia 
Bastioi Soziala Steven Bissuelek sortu zuen 2017an, GUDen Lyoneko taldeko burua, eta, ondoren, Frantziako beste hiri batzuetan zabaldu zen, hala nola Chambéry, Estrasburgo, Aix-en-Provence, Clermont-Ferrand eta Marseillan. Valentin Linder bere lider bihurtu zen 2018an.

Bastioi Soziala eta eskuin muturreko beste sei talde debekatu zituen Emmanuel Macron presidenteak 2019ko apirilaren 24an, hainbat kidek indarkeriazko ekintzetan parte hartu zutelako. 2020ko azarotik aurrera, prozedura judizialak hasi dira "desegindako talde bat berreraikitzeko". Talde faxista berri horiek beste talde txiki zaharrago batzuekin osatu ziren: zouaves parisienses, Alvarium16 Angevinen, Tolosako Tolosates, *Des Tours et des lys* Toursen eta Edelweisseko Savoyards kasu. Mediapart-en arabera, 2020an 15 ordezkaritza lokal zituzten.

## Ideologia 
Taldea CasaPound mugimendu italiarrean oinarrituta dago, eta neofaxista edo muturreko eskuin erradikal gisa sailkatuta dago. “Nazional-iraultzaile” deitzen du bere burua, ultraliberalismoaren, “immigrazio masiboaren” eta etorkinen “asimilazioaren” aurkakoa, ezinezkotzat jotzen baitu. "Lehentasun nazionalaren" ideia aldeztuz, taldeak laguntza humanitarioa erabiltzen du propaganda-bektore gisa; esate baterako, janari beroak ematen dizkie etxerik gabekoei "frantziarrak" diren baldintzarekin, eta beren egoitza sozialean hautaketa eskatzen dute. Odolerako eskubidean oinarritutako politika egiten dute, lurreko zuzenbidean baino gehiago. Lyonen, baina, esperientzia solidario hori berehala amaituko zen tokiko prentsaren arabera. Taldeko zenbait kidek, presidentea barne, kontrako adierazpenak eta nazien sinboloak gorestea leporatu diete.

Taldeak “deserrotzearen, immigrazioaren aurkako berrerrotzearen” alde egiten du, eta diskurtso xenofobo eta antisemita du.

GUD ez bezala, Bastioi Soziala modu zentralizatuan eta hierarkikoki antolatzen da presidentearen inguruan. Bere kideen jabetzako enpresen bidez finantzatzen da, hala nola Lyonen, non hiru marka baititu Lyongo 5. barrutian; zehatzago esanda, taberna, tatuaje-aretoa eta arropa-denda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Duprat

**François Duprat** (1940ko urriaren 26 - 1978ko martxoaren 18) saiakeragile eta politikari ultraeskuindarra izan zen, Fronte Nazionaleko alderdiko kide fundatzailea eta buruzagitzako kidea 1978an hil zuten arte. Duprat Holokaustoaren ukazioa Frantzian sartzearen erantzule nagusietako bat izan zen.

## Bizitza eta karrera 
François Duprat 1940ko urriaren 26an jaio zen Ajaccion (Korsika), eta Baionan eta Tolosan hazi zen, ondoren Parisko Lycée Louis-le-Grand ospetsuan ikasteko. Historian graduatu zen Sorbonan, eta goi-mailako ikasketen diploma lortu zuen 1963an.

Nerabezaroan komunista izan bzen ere, François Duprat eskuin muturrera joan zen eta Jeune Nationeko eta Ikasle Nazionalisten Federazioko (FEN) kide bihurtu zen. Aljeriako gerran (1954–62) Aljeriako independentziaren guztiz kontrakoa bazen ere, Dupratek, ondoren, estatu arabiarrak babestu zituen, antisionismoaren izenean. Aljeriari independentzia eman zioten 1962ko martxoan Eviango akordioen ondoren, Katangara joan zen, Moise Tshombek zuzendutako sezesioa babestera. Radio-Katangako Tshomeren propaganda-zuzendari bihurtu zen.

Ondoren, Frantziara itzuli zen, eta Mendebaldeko kide bihurtu zen. Maoisten eta ezkerreko beste ikasle batzuen aurkako kaleko borrokak egin zituen. Hala ere, 1967an kanporatu zuten, poliziaren informatzaile izatea leporatu baitzioten. Gero, Dupratek Ordre Nouveau (Ordena Berria) mugimenduan parte hartu zuen, eta ''L'Action européenne* (Europako Ekintza) eta *Revue d’histoire du fascisme* (Faxismoaren Aipamen Historikoa)-ren editore bihurtu zen, Frantzian Holokaustoaren ukazio-tesia, eskuin-zirkuluen laguntzaz sartu zuen aldizkaria.

1972an, François Dupratek Fronte Nazionala (FN) sortu zuen, Jean-Marie Le Pen buru zuela, eta bere bulego politikoan parte hartu zuen 1978an hil zen arte. Partiduaren alderdi gogorra ordezkatu zuen, eta *Groupes nationalistes révolutionnaires* (Talde Nazional Iraultzaileak) zuzendu zituen, Alain Renaultekin batera.

## Heriotza 
Duprat 1978ko martxoaren 18an hil zuten, kotxe-bonbaren leherketa batean. Jeanine emazteak ere min hartu zuen erasoan, hanken erabilera galduz. *Argent et politique* izeneko liburua amaitzen ari zen, eskuin muturreko alderdi politikoen finantzaketari buruzkoa. Teoria asko daude hilketari buruz, baina Michel Winock historialariak dio autoreak eta haien arrazoiak ez direla inoiz ezarri; haren hilketari buruzko ikerketa ez zen erabakigarria izan.

*Genération Occident: de l'extrême droite à la droite'' lanean, Frédéric Charpierrek alegatu zuen eskuineko muturreko erakunde aurkari batek agindu zuela hilketa. Gogoratu zuen 1967an Duprat Mendebaldetik baztertua izan zela, polizia-informatzaile bat zela alegatu ondoren. Roger Faligot eta Pascal Krop-en arabera, Duprat hil egin zuten Siriako gobernuarekin zituen loturengatik.

## Legatua 
Urtero, Dupraten hilobiaren aurrean omenaldia egiten dio Jean-Marie Le Penek Montmartreko hilerrian . Bere heriotzaren 30. urteurrenean, Le Penek omenaldia egin zion bere izate honi: "pentsamendu-askatasunaren kausaren martiria", "borrokalaria" eta "bere hatz-puntetaraino eskuineko politikaria" zela esanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiri mamu

[thumb| Bodie, [Kalifornia hego-ekialdeko herri mamua.]]
**Hiri mamua** behinola populaturik egon eta abandonaturik geratu den herri hustu bat da. BI kontzeptuok neurri batean bat datozen arren, "hiri mamua" batez ere osorik eta egoera onean geratu den eraikin multzoa izendatzeko erabiltzen da.

## Prozesu ekonomikoak 
Abandonuaren arrazoi arruntena herriak biziarazi zuen jarduera ekonomikoa agortzea izaten da.

## Hondamendiak 
[thumb| [Craco herri mamua, Italia.]]Neurri batean, zenbait arrazoi naturalek ere (desertifikazioa, uholdeak, lurrikarak, sumendi-erupzioak...) herriaren abandonura eraman dezakete. Craco, Italiako Basilicata eskualdeko Erdi Aroko herria, lur-jausi baten ostean abandonatu zuten. Gaur egun, gunea film askoren eszenatoki gisa ezagutzen da.

Gerra ere faktore garrantzitsua da hiri mamuen sorreran: suntsipenak edo biztanleria aktiboa hiltzeak abandonua ekar dezakete.

Baita industria-istripuak ere: Prypiat, 50 000 biztanle zituen ukrainar hiria, Txernobilgo zentral nuklearraren leherketaren ondorioz abandonatua geratu zen ebakuazioaren ondorioz.

## Besteak 
Beste arrazoi batzuek ere egon daitezke: edateko ura bezalako baliabide naturalak desagertzea; komunikazio-bide aldaketak (trenbide-lineak ixtea, errepideen desbideraketak...).

Norvegiako Svalbard berriz, meatzaritza ustiapena gelditzearekin batera abandonatu zen.

## Herri berriak 
Saldu aurretik eraikitako hainbat urbanizazio, edota krisi ekonomikoa jasan duten herrialdeetan eraikitako hainbat herri berri herri mamutzat hartzen dira, hala nola Kilamba (Angola), Ensanche de Vallecas ( Espainia )  edo Burj Al Babas ( Turkia )  .

## Hiri mamuak munduan 
Estatu Batuek herri mamu asko dituzte: urre sukarraren garaikoez gain, Lautada Handiko herri asko 1920az geroztik abandonatu egin dira; Kansasko Daniel Fitzgerald historialariak 6000 mila inguru zenbatuak ditu, batez ere Colorado, Arizona, Nevada, Montana eta Kalifornia estatuetan. Texas estatuan, Henri Castro lapurtarraren kolonoek sortutako Vandenburg eta New Fountain herriak ere aipa daitezke. 

## Erreferentziak  
## Ikus, gainera 
* Herri hustu

## Kanpo estekak
Frantzisko Nafarroakoa plaza

**Frantzisko Nafarroakoa plaza**  edo **Plaza Berria** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako plaza bat da. Hiriko plaza nagusia da, non udaletxea da.

Hemen egiten dira ekitaldi zibiko gehienak: hiriko jaiak iragartzen dituen suziritik hasi eta izaera politiko edo erreibindikatiboko elkarretaratzeetaraino; dantzak, jolasak, antzerki-ikuskizunak; Udal Musika Bandaren kontzertuak kioskoan; elikagaien merkatuak azoketan zehar; eta beti da topaleku, pasealeku edo dibertigarri.

## Historia 
Rosa María Armendáriz ikertzailearen arabera, Beltran Aitarekin batera, 1866ko jaietan inauguratu zen. Juan Cruz Labeaga eta Julio Segurak, ordea, ospakizuna 1858ko abuztuaren 15ean izan zela diote.

Martin Sarasibar Lafuente arkitekto gasteiztarra arduratu zen asmo handiko proiektua errege-jauregiko Armen Plazako lurretan garatzeaz. Politikariek, hala nola Nazario Karrikirik edo Gendulaingo konteak koroarekin izandako gorabehera eta gestio ugariren ondoren, Martin Sarasibarrek ekin zion lanari. Estetika neoklasikoko proiektua (Gasteizkoa eta beste hiri batzuetakoa bezalakoa) hiru bloketan garatu zen, erdian udaletxea eta Merkatu Plazatik, Harategitik eta Arrandegitik gertuen dagoen izkinan. Eraikitako gainerako espazioak etxebizitza partikularretarako diseinatu ziren. Plaza Errege Bidera ireki zen eta herriaren erdigune nagusia lekuz aldatu zuen.

Iturriko obeliskoa, Jose Nagusiak egina, 1844an eraiki zen. Bere kokapena Armen Plaza zaharreko harresiaren kubo baten ondoan zegoen espazioari zegokion. Ur premia larriaren ondorioz eraiki zen. Valgorratik, urak iturrira iritsi ziren eta harrizko kupelen lau hodietatik zehar joan ziren, herritarren poz handiz.

1895ean Girod erlojua jarri zen udaletxean, Karlistaldian kobratutako zorrekin.

1987an Plaza birmoldatzeko obra batzuk amaitu ziren, eta hurrengo urtean gaur egun ageri diren masustondo platanifoideak landatu ziren. 1990eko hamarkadaren amaieran berritu zuten azkenekoz udaletxea.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Iker Alvarez de Eulate

**Iker Alvarez de Eulate Molne** (Andorra la Vella, ) Arabar jatorriko Andorrako futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Bere Aita Koldo Alvarez de Eulate arabar futbol atezain ohi eta entrenatzailea da. 2025eko udan Bigarren mailan zebilen Córdobak fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Maria Furtwängler

**Maria Furtwängler-Burda** (Munich, Mendebaldeko Alemania, 1966ko irailaren 13a) aktore eta mediku alemaniarra da.

## Biografia 
Ama Kathrin Ackermann aktorea da eta aita Bernhard Furtwängler arkitektoa, Walter Furtwänglerren semea (Wilhelm Furtwängler zuzendariaren anaia). Elisabeth Ackermann aktorearen biloba.

1991n graduatutako medikua da eta Hubert Burda doktorearekin (1940) ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituzten: Jakob (1990) eta Elisabeth (1992). Amaginarreba Aenne Burda editorea zen, eta  alemaniar mirari ekonomikoaren ikurretako bat, 1952az geroztik bereziki, *Burda Moden* aldizkarian arropa egiteko patroiak zituzten paperezko orriak sartzen hasi baitzen.  Aitaginarreba Hubert Burda Media argitaletxearen zuzendari eta sortzailea zen. 

*Familia zoriontsu* batean aritu zen 1987-1993 bitartean, eta ezaguna da Charlotte Lindholm detektibeak Tatort seriean egindako lanagatik.

Aktibista gisa aritzen da, eta hirugarren munduko medikuen inguruko karitatezko erakundeetan.

## Sariak 
* Bambi saria (2007)
* Deutscher Fernsehpreis (2007)
* Urrezko Ganbera (2008)
* Romy (2009)

## Ohorezko goraipamenak 
* Alemaniako Errepublika Federaleko Merituaren Ordena (2003).
* Bavariako Merituaren Ordena (2011).

## Argitalpenak 
* Gunna Wendt, Wir Furtwänglers: Elisabeth Furtwängler, Kathrin Ackermann, Maria Furtwängler, Langen - Mueller Verlag (2010) ISBN ά3-7844-3239-7

## Iruditegia 

Fitxategi:Maria Furtwängler (Berlinale 2012).jpg|Maria Furtwängler, Berlinale 2012
Fitxategi:Taylor Emerson, Ursula Karven, Maria Furtwängler, and Hayley Emerson, 2014 (2).jpg|Taylor Emerson, Ursula Karven, Maria Furtwängler eta Hayley Emerson, Harrera Berlinale 2014
Fitxategi:2019-01-31-Maria Furtwängler-DFP 2019-4620.jpg|Maria Furtwaengler, Fernsehpreis 2019.01.31
Fitxategi:MJK 68478 Maria Furtwängler (Berlinale 2020).jpg|Maria Furtwängler, Berlinale 2020
Fitxategi:2021-09-16-Maria Furtwängler Deutscher Fernsehpreis 2021 -2972.jpg|Maria Furtwängler, Fernsehpreis 2021.09.16

## Erreferentziak 
* Silke Burmester: "'F' wie Furtwängler." *Taz*, 28 2006ko iraila, 18. or. http://www.taz.de/pt/2006/09/28/a0190.1/text
* Sven Astheimer: "Die Freundin der kühlen Blonden." *FAZ*, 2006ko irailaren 30a, C3 or. http://www.faz.net/s/Rub2309A3DB4F3C4474B93AA8610A24AE0A/Doc~EBCA890FB78304092A7E630415F68C6EF~ATpl~Ecommon~Scontent.html

## Kanpo estekak 
* Maria Furtwängler en Internet Movie Database (en inglés).
* www.Langilea-Furtwaengler.
* 
* Maria Furtwängler
* Maria Furtwängler Biografie bei WHO'S WHO
* Maria Furtwängler
* Maria Furtwängler in Tatortfolgen als LKA-Kommissarin Charlotte Lindholm bei ΧErste.de
* Furtwängler programa
* Die Freundin der kühlen Blonden” in *Frankfurter Allgemeine Zeitung*
* Sagen Sie jetzt nichts, Maria Furtwängler
* Biographie
Gérard Longuet

**Gérard Longuet** (Neuilly-sur-Seinen, Hauts-de-Seine, 1946ko otsailaren 24) politikari frantses kontserbadorea da. 2011ko otsailaren 27tik 2012ko maiatzaren 15era Frantziako defentsa-ministroa izan zen.

## Biografia 
Gaztea zenean, Occident izeneko eskuin muturreko mugimendu baten parte zen. 1990eko hamarkadan Longuet Alderdi Errepublikanoko lehendakaria izan zen eta Industria ministro lanetan aritu zen, 1994an dimititu zuen arte.

Defentsa-ministro izendatu aurretik, UMPko liderra izan zen Senatuan.  Lehenago, Longuet Frantziako Batzar Nazionaleko kide, ministro eta Europako Parlamentuko kide zen. 

2005ean ez zen erruduntzat jo eraikuntzako enpresei buruzko epaiketa batean alderdi politikoei dirua ordainduta zeukaten kontratuen truke.

2008an, homosexualitatea pedofiliarekin alderatu zuen, eta esan zuen gay harrotasunaren desfileek LGBT nerabeak suizidiora eraman ditzaketela. Berak dio ez duela gogoratzen esaldi hori inoiz esan izana.

## Ibilbide politikoa 
### Gobernu-eginkizunak 
* Defentsa eta Beteranoen ministroa: 2011tik.
* Industria, Posta eta Telekomunikazio eta Kanpo Merkataritzako ministroa: 1993-1994 (uko egitea).
* Posta eta Telekomunikazio ministroa: 1986-1988.
* Posta eta Telekomunikazioetako Estatu idazkaria: 1986ko martxoa-abuztua.

### Hauteskunde aginduak 
#### Europako Parlamentuarena 
* Europako Parlamentuko kidea: 1984-1986 (ministro bihurtu zen 1986an).

#### Frantziako Senatua 
* Frantziako Senatuko UMP taldeko lehendakaria: 2009-2011 (2011n ministro bihurtu zen).
* Mosako senataria: 2001-2011 (2011n ministro bihurtu zen).

#### Frantziako Batzar Nazionala 
* Frantziako Batzar Nazionaleko kidea, Mosagatik: 1978-1981 / 1986an berriro hautatua, baina ministro / 1988-1993 bihurtu zen (1993an ministro bihurtu zen). 1978an hautatua, 1986an, 1988an, 1993an berriro hautatua.

#### Eskualdeko Kontseilua 
* Lorraineko (eskualdea) Eskualde Kontseiluko lehendakaria: 1992-2004. 1998an berrhautatua.
* Lorena eskualdeko kontseilaria: 1992tik 2010era (uko egitea). 1998an, 2004an eta 2010ean berriro hautatua.

#### Kontseilu Nagusia 
* Mosako Kontseilu Nagusiko lehendakariordea: 1982-1986.
* Mosako kontseilari nagusia: 1979-1992 / 1998-2001 (uko egitea). 1985ean berrhautatua, 1998.

### Eginkizun politikoak 
Alderdi Errepublikanoko presidentea (Frantzia): 1990-1995.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak