Gris

**Gris**a kolore akromatiko bat da, hau da, ñabardura edo kolore-tonu espezifikorik ez duen kolorea. Funtsean, zuria eta beltza hainbat proportziotan nahastean sortzen den kolore tartekoa da. RAL kolore sisteman, grisak 7001 eta 7099 kodeen artekoak dira. Izena bera latinezko edo germaniar jatorriko *grīs* hitzetik dator, eta Europako hainbat hizkuntzetan (frantsesez, gaztelaniaz, ingelesez -*grey/gray*-) erro bera mantentzen du.

Grisa modu naturalean agertzen da gure inguruko munduan zein giza kulturan, eta ikuspegi zientifiko, psikologiko zein sozial batetik esanahi oso zabalak eta batzuetan kontraesankorrak ditu.

## Kolorimetria eta Zientzia 
Grisa kolore neutrala da, eta argiaren espektro osoa uniformeki xurgatzen eta islatzen duenean gertatzen da.
* **Pantaila digitaletan (RGB eredua):** Argi gorri (R), berde (G) eta urdinaren (B) intentsitateak berdinak direnean lortzen da grisa. Esaterako, hiru kanalek 128 balioa badute (0tik 255erako eskalan), erdi-mailako gris perfektua sortzen da (kode hamaseitarrean `#808080`). Balio guztiak 0 badira beltza da, eta 255 badira zuria.
* **Inprentan (CMYK eredua):** Inprimagailuetan, grisa sortzeko modurik garbiena eta ekonomikoena tinta beltzaren (K edo *Key*) portzentaje bat soilik erabiltzea da, zian (C), magenta (M) eta hori (Y) koloreak %0an utziz. Hala ere, "gris kromatikoak" (epelagoak edo hotzagoak) sor daitezke kolore ezberdinak elkarrekin nahasiz.

thumb|250px|Lainoa eta eguraldi goibela gris kolorearekin lotu ohi dira, ur-tantek argia sakabanatzen dutelako.

## Naturan 
Naturan, grisa kolore oso ohikoa da, bai erresuma mineralean, bai animaliengan eta bai meteorologian.
* **Eguraldia eta zerua:** Hodeiak edo lainoa grisak izaten dira ur-tantek edo izotz-kristalek eguzkiaren argi zuria era uniformean sakabanatzen dutelako (Mie sakabanaketa deritzon efektu fisikoaren bidez). Hodeia zenbat eta lodiagoa izan, orduan eta argi gutxiago igarotzen da bertatik, eta are gris ilunagoa ikusten dugu behetik.
* **Geologia eta espazioa:** Harri arrunt asko grisak dira, hala nola granitoa, kareharria edo basaltoa. Era berean, Ilargiaren gainazala gris kolorekoa da, asteroideen talken ondorioz sortutako "erregolito" izeneko hauts ilun baten eraginez.
* **Animaliak:** Grisa kamuflaje ezin hobea da habitat askotan. Munduko animalia handienetako batzuk grisak dira (adibidez, elefanteak, rinozeroak eta baleak), baita harrapari arriskutsuak (otsoak, marrazoak) eta animalia txikiagoak ere (koalak, arratoiak, usoak).

[thumb|250px|[Koala, ilaje gris lodia duen martsupial ezaguna. Grisa kamuflajerako oso erabilia da naturan.]]

## Biologia eta Giza Gorputza 
Giza biologiari dagokionez, kolore honek presentzia garrantzitsua du bi elementu nagusitan:
* **Materia grisa:** Nerbio-sistema zentralaren funtsezko osagaia da. Garuneko azalera zelula neuronalez eta zelula glitalez osatuta dago, eta informazioaren prozesamenduarekin, memoriarekin eta adimenarekin lotuta dago. Hori dela eta, gizartean "materia grisa izatea" pertsona argia edo inteligentzia handikoa izatearen sinonimo bihurtu da.
* **Zahartzaroa eta ilea:** Pertsonek urteak bete ahala, ile-folikuluek melanina (ileari kolorea ematen dion pigmentua) ekoizteari uzten diote, eta ilea gris edo zuri bihurtzen da. Euskaraz, bitxikeria gisa, ile gris edo zuri horri tradizionalki "ile urdina" deitu izan zaio (hortik dator pertsona helduei "agure bizar-urdin" deitzea).

[thumb|250px|[Ilargiaren gainazala eta hautsa (erregolitoa) kolore gris argikoak dira.]]

## Esanahiak, Psikologia eta Sinbologia 
Psikologian, grisa kolore hotza, neutrala eta inpartziala dela jotzen da. Koloreen psikologiaren arabera, muturren arteko trantsizioa da (zuriaren argitasunaren eta beltzaren iluntasunaren artekoa).
* **Emozioak eta goibeltasuna:** Sarritan egoera emozional negatiboekin lotzen da. Jendea eta egoerak grisak izan daitezke: tristeak, malenkoniatsuak, aspergarrriak edo argitasunik gabeak. Udazkeneko eta neguko egun gris eta hezeek "sasoiko desoreka afektiboa" (depresio moduko bat) eragin dezakete pertsona batzuengan.
* **Seriotasuna eta dotorezia:** Enpresa eta negozio munduan, grisa (bereziki traje grisak) seriotasunaren, profesionaltasunaren, konfiantzaren eta kontserbadurismoaren sinboloa da. Ez du arreta handiegirik ematen, baizik eta errespetua pizten du.
* **"Eremu grisa":** Etikari edo moralari dagokionez, "eremu grisa" delakoa erabiltzen da gauzak ez direnean erabat onak (zuriak) edo erabat txarrak (beltzak). Zalantza, anbiguotasuna edo konpromisoa adierazten du.
* **Industria eta hirigintza:** Industria iraultzarekin batera, grisa hiri modernoen kolore nagusi bihurtu zen: asfaltoa, hormigoia, zementua eta lantegietako kea grisak dira. Eremu naturalen aurrez aurre (berdeak edo urdinak), grisa ingurune artifizialaren eta kutsaduraren ikur ere bada.

[thumb|250px|[Granito harri grisa, oso erabilia hirigintzan eta arkitekturan, hiriei askotan tonu hori emanez.]]

## Artean eta Kulturan 
Arte modernoan zein klasikoan paper garrantzitsua jokatu du grisak. 
* **Grisaila:** Margolaritzan badago teknika oso famatu bat, *Grisaila* izenekoa (frantseseko *grisaille* hitzetik). Teknika horretan, artelana tonu grisetan soilik margotzen da, sarritan erliebea duten eskulturak (hiru dimentsio) imitatzeko helburuarekin.
* **Zuri-beltzezko argazkigintza:** Izena "zuri-beltza" bada ere, argazkigintza mota honek (eta antzinako zinemak) tonu grisen eskala infinitua erabiltzen du irudiak irudikatzeko. Gaur egun, esanahi artistikoa edo nostalgikoa bilatzeko erabiltzen da, koloretako argazkigintzaren gainetik.

## Ikus, gainera 
* Zuri
* Beltz
* Kolore
* Materia gris
* Zuri-beltz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak