open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erredukzionismo

[thumb|[René Descartesek, De homine-n (1662), gizakiak ez ziren animaliak automata gisa erredukzioz azal zitekeela zioen; funtsean, Digesting Duck-en bertsio mekanikoki konplexuagoak dira.]]
**Erredukzionismoa** elementu edo fenomeno konplexuak atal sinpleagoetara erreduzitzen dituen ikuspuntu filosofikoa da, beste fenomeno sinpleago edo oinarrizkoago batzuen arabera deskriba daitezkeenak. Sistema konplexu bat bere atalen batura bezala interpretatzen duen posizio intelektual eta filosofiko bat bezala ere deskriba daiteke.

## Definizioak 
*Oxford Company to Philosophy* delakoak adierazten duenez, erredukzionismoa "lexiko filosofikoan gehien erabiltzen den eta gehiegikeriaz erabiltzen den terminoetako bat" da, eta hiru zatiko banaketa iradokitzen du:

*Erredukzionismo ontologikoa: errealitate osoa atal gutxi batzuen konbinazioz osatuta dagoela uste duena.
* Erredukzionismo metodologikoa: hurbilketa zientifikoa, elementu guztiak entitate txikiagoen eta sinpleagoen bidez azaltzeko joera duena.
* Erredukzionismo teorikoa: teoria berri batek teoria zaharragoak ez dituela ordezten edo integratzen uste duena, baizik eta oinarrizkoagoak diren kontzeptuetara murrizten dituela.

Erredukzionismoa edozein fenomenori aplika dakioke, objektuei, azalpenei, teoriei eta esanahiei barne.

Zientziari dagokionez, erredukzionismo metodologikoaren aplikazioak bilatzen du banakako atalen eta haien elkarrekintzen bitartez azaltzea sistema osoak. Adibidez, gas baten tenperatura azaltzeko, mugimenduan dauden molekulen energia zinetikoa besterik ez dela onartzen da. Zentzu horretan, nabarmena da, esaterako, fenomeno fisiologikoak eta biologikoak fisikaren eta kimikaren bidez azaltzeko joera.

Erredukzionismoa bazterkeriatik bereizi behar da: erredukzionistek ez dute ukatzen fenomenoen existentzia, baizik eta beste errealitate baten arabera azaltzen dituzte, eta hauek fenomenoen existentzia bera ukatzen dute. Adibidez, erredukzionistek beren azalpenaren bidez ukatzen dute bizitzaren existentzia prozesu fisiko eta kimikoen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dr. Dolittle (1998ko filma)

***Dr. Dolittle*** edota ***Doctor Dolittle*** (euskaraz *Dolittle Doktorea*), 1998ko Betty Thomas estatubatuar zinema zuzendariaren fantasiazko komedia film bat da. 1967ko izenburu berdineko filmaren berregokitzapena da, biak ere Hugh Lofting idazlearen *Doctor Dolittle* (1920) fikziozko pertsonaiaren liburuetan oinarritua daude. Eddie Murphy, Ossie Davis eta Oliver Platt aktoreek antzeztu zuten.

Arrakasta handia izan zuenez, honako jarraipenak izan zituen: *Dr. Dolittle 2* (2001), *Dr. Dolittle 3* (2006), *Tail to the Chief* (2008) eta *Million Dollar Mutts* (2009).

## Argumentua 
John Dolittle (Eddie Murphy) animaliak esaten diotena ulertzeko dohaia duen albaitari xelebre bat da. Bere kontsulta mota guztietako maskotez lepo dagoen artean, bere lankideek seko erotuta dagoela pentsatzen dute.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: John Dolittle doktorea
** Raymond Matthew Mason: John, 3 urterekin
** Dari Gerard Smith: John, 5 urterekin
* Ossie Davis: Aitona Archer Dolittle
* Oliver Platt: Mark Weller doktorea
* Peter Boyle: Calloway jauna
* Kristen Wilson: Lisa Dolittle
* Kyla Pratt: Maya Dolittle
* Raven-Symoné: Charisse Dolittle
* Jeffrey Tambor: Fish doktorea
* Richard Schiff: Gene "Geno" Reiss doktorea
* Paul Giamatti (*krediturik gabe*): Blaine Hammersmith
* Don Calfa (*krediturik gabe*): Hammersmitheko gaixoa
* Pruitt Taylor Vince (*krediturik gabe*): Hammersmitheko gaixoa

### Ahots bikoiztaileak 
* Royce Applegate: 'Maite zaitut' txakurra
* Albert Brooks: Jacob "Jake" tigrea
* Hamilton Camp: Txerria
* Jim Dean: Orangutan gaztelania hiztuna
* Ellen DeGeneres: Hitzaurreko txakurra
* Jeff Doucette: Oposuma
* Brian Doyle-Murray: Beagle txakur zaharra
* Chad Einbidnder: Bettleheim katua
* Jenna Elfman: Hontza
* Eddie Frierson: Azkonarra
* Gilbert Gottfried: Txakur konpultsiboa
* Archie Hahn: Emakume astunaren txakurra
* Phyllis Katz: Ahuntza
* Julie Kavner: Uso emea
* John Leguizamo: 2. arratoia
* Jonathan Lipnicki: Tigre kumea
* Norm Macdonald: Lucky
* Kerrigan Mahan: Pinguinoa
* Philip Proctor: Tximino mozkorra
* Paul Reubens: Mapatxea
* Chris Rock: Rodney, ginear txerria
* Reni Santoni: 1. arratoia
* Garry Shandling: Pinguino arra
* Tom Towles: Alemaniar artzain txakurra

### Panpin titiriteroak 
* Bill Barretta
* Kevin Carlson
* Bruce Lanoil
* Drew Massey
* Allan Trautman (titiritero nagusia)
* Ian Tregonning
* Mak Wilson

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Txaranbeldu

thumb|Armenteirako monasterioko ate txaranbeldua.
**Txaranbeldua** ate edo leiho bat eratzeko modu bat da eta hutsunearen zabalera pixkanaka handitzean edo gutxitzean datza; horrela bada, baoa handitzearen efektu bisuala lortzen da eta bisitariari barrura sartzeko zirrara sortuko dio. Horrez gain, egitura honekin eraikinean argi gehiago sartuko da.

Berez, gotiko eta erromaniko garaiko elementua da.

## Kanpo estekak
Honey, I Blew Up the Kid

***Honey, I Blew Up the Kid*** (euskaraz *Laztana, Haurrak Handitu Ditut*), 1992ko Randal Kleiser estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko komedia film bat da. Rick Moranis, Marcia Strassman, Lloyd Bridges, Robert Oliveri eta John Shea aktoreek antzeztu zuten.

*Honey, I Shrunk the Kids* (1989) aurrekaria eta *Honey, We Shrunk Ourselves* (1997) jarraipena dauzka, bai eta *Honey, I Shrunk the Kids: The TV Show* (1997-2000) telesaila ere.

## Argumentua 
Behin haurrak beren neurri normalera itzularazi ondoren, Wayne Szalinski (Rick Moranis) zientzialariak bere ikerketei berrekin die, baina kontrako zentzuan: molekulen tamaina handitzeko gai den izpia. Baina, Adam (Daniel eta Joshua Shalikar) seme txikienak jolastu bakarrik egin nahi duenez, aitaren ikerketan hondamendia sortuko du...

## Aktoreak 
* Rick Moranis: Wayne Szalinski
* Marcia Strassman: Diane Szalinski.
* Lloyd Bridges: Clifford Sterling
* Robert Oliveri: Nick Szalinski
* John Shea: Charles Hendrickson doktorea
* Daniel eta Joshua Shalikar: Adam Szalinski
* Keri Russell: Mandy Park
* Ron Canada: Marshall Brooks
* Amy O'Neill: Amy Szalinski
* Linda Carlson: Bizilagun zaratatsua
* Leslie Neale: Constance Winters
* Gregory Sierra: Terence Wheeler
* Julia Sweeney: Beste bizilagun zaratatsua
* Michael Milhoan: Ed Myerson kapitaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Salvador Araneta

**Salvador Z. Araneta** (Negros Occidental,  – ) filipinar politikari nazionalista eta enpresaburua izan zen, euskal jatorrikoa.

De La Salle Araneta Unibertsitatearen sortzailea, legelari moduan herrialdeko konstituzioa ikertu zuen.
Euskal filipinar

[thumb|300px|[Miguel Lopez Legazpiri eta Andres Urdanetari eskainitako monumentua Manilan.]]
**Euskal filipinarrak** () euskaldun jatorria eta filipinar herritartasuna duten gizabanakoak dira.

## Historia 
1565 eta 1898 artean, Euskal Herriko etorkin asko ailegatu ziren Filipinetara. Orduko Filipinetako kapitaintza nagusiak Espainiar Ekialdeko Indiak gobernatzen zituen. 1821etik aurrera Madrilgo Gobernuak zuzenean gobernatu zuen uhartedia.

Espainiar Inperioko beste eskualdetan ez bezala, euskal etorkinak gutxiengo txikia ziren Filipinetan, gehiengoa andaluziar jatorrikoa izanda.

Kolonia garaian, euskaldun gehienak soldadu, itsastar, merkatari, misiolari edo apaizak ziren. Denbora aurrera joan ahala, filipinar gizartean bertakotu ziren. Egungo euskaldunen ondorengoek filipinartzat dute bere burua eta negozio eta politika arloetan eragina mantentzen dute.

Jendartean ezaguna ez izanda ere, euskal kultura nolabaiteko eragina du egungo Filipinetan, batez ere *chorizo de Bilbao* saltxitxa mota eta zesta puntaren bidez. Hala ere, eragin nabarmenena bertoko toponimian dago.

### Hiriak eta herriak 
Anda, Arteche, Azpeita, Lavezares, Legazpi, Loyola, Mondragón, Nueva Vizcaya, Oroquieta, Oteiza, Pamplona, ​​Urbistondo, Urdaneta, Zarraga, Zumarraga.

### Manilako kaleak 
Ayala, Arlegui, Barrengoa, Bilbao, Gaztambide, Ozcariz, Elizondo, Guernica, Durango, Echague, Goiti eta Mendiola.

### Makatiko auzoak 
Makati Filipinetako hiri garrantzitsuenetariko bat da, oso irekia. Han ere euskal toponimoak daude oraindik-orain: Legazpi, Salcedo eta Urdaneta.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Marciano R. de Borja: *Basques in the Philippines*. Nevadako Unibertsitatea Renon, 2005. https://docplayer.es/11882262-Los-vascos-en-filipinas.html

## Kanpo estekak 
* :Euskaldunen presentzia Filipinetatean.
Honey, We Shrunk Ourselves

***Honey, We Shrunk Ourselves*** (euskaraz *Laztana, Geure Buruak Txikitu Ditugu*), 1997ko Dean Cundey estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko komedia film bat da. Rick Moranis, Eve Gordon, Bug Hall, Robin Bartlett, Stuart Pankin, Allison Mack eta Jake Richardson aktoreek antzeztu zuten.

*Honey, I Shrunk the Kids* (1989) eta *Honey, I Blew Up the Kid* (1992) aurrekariak izan zituen.

## Argumentua 
Wayne Szalinski (Rick Moranis) zientzialariak eta bere makina harrigarriak berriz ere bereak eta bi egiten hasi dira. Bere haurrak txikitzea gutxi balitz, orain bere burua, Gordon (Stuart Pankin) anaia eta Diane (Eve Gordon) eta Patti (Robin Bartlett) bien emazteak ere txikituarazi ditu. DEnek beren tamaina normala berreskuratzeko helburuz abentura dibertigarriak biziko dituzte, adibidez: jostailuzko autoen lasterketa bat burutu edo xaboi-punpa baten barnean bidaiatzea.

## Aktoreak 
* Rick Moranis: Wayne Szalinski
* Eve Gordon: Diane Szalinski
* Robin Bartlett: Patti "Patty" Szalinski
* Allison Mack: Jenny Szalinski
* Jake Richardson: Mitchell "Mitch" Szalinski
* Stuart Pankin: Gordon Szalinski
* Bug Hall: Adam Szalinski
* Jojo Adams: Ricky King
* Mila Kunis: Jill
* Erica Luttrell: Jody
* Lisa Wilhoit: Holly
* Ashleigh Sterling: Corky
* Theodore Borders: Trey
* Bryson Aust: Vince
* Laura Dunn: Wayneçn idazkari pertsonala Szalinski Laborategietan

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Idi-bihotz arbola

**Idi-bihotz arbola** edo **tulipa-arbola** (*Liriodendron tulipifera)* Magnoliaceae familiako zuhaitza da eta Ipar Amerikako ekialdean du jatorria. *Liriodendron* generoko bi espezieen adierazgarri amerikarra da . Appalache mendietako baso birjinetan 50 m baino gehiago hazi daiteke, maiz 25-30 m altueran adarrik gabe, hortaz, haren egurra oso estimatua da. Handitze bizkorra du, egur ahularen arazorik gabe eta zuhaitzaren itxura tipikoa, konikoa da.

Hazkundea oso azkarra du eta zuhaitzaren forma tipikoa konikoa da. Itzala sortzeko zuhaitz aproposa da.

Espezie hau Estatu Batuetako ekialdeko ezti landare garrantzitsuenetako bat da eta ezti gorrixka iluna ematen du.

## Galeria 

Fitxategi:Tulip Tree Liriodendron tulipifera Leaf Topside 1890px.jpg|Hostoa
Fitxategi:Tulip Tree Liriodendron tulipifera Leaf Underside 1878px.jpg|Hostoa atzeko aldetik
Fitxategi:Liriodendron tulipifera detalle flor.JPG|Liriodendron tulipifera lorearen xehetasuna
Fitxategi:Tulip Tree Liriodendron tulipifera Leaf Underside 3008px.jpg|Hosto xehetasuna
Fitxategi:Tulip Tree Liriodendron tulipifera Leaf Underside Red Mite 2700px.jpg|Hosto baten beheko aldean, akaro gorri batekin
Fitxategi:Liriodendron tulipifera Fall.jpg|Idi-bihotz arbola udazkenean
Fitxategi:Tulip Tree Liriodendron tulipifera Trunk Bark 3000px.jpg|Enborra
Fitxategi:Liriodendron tulipifera5.jpg|Enborraren xehetasuna
Fitxategi:Liriodendron tulipifera6.jpg|Enborra zakatzekin

## Kanpo estekak 
* Moriaty, William. Florida erdialdeko Tulip zuhaitza
Carlos Loyzaga

**Carlos "Caloy" Loyzaga y Matute** (Manila,  – San Juan, ) filipinar saskibaloi jokalaria izan zen, euskal jatorrikoa.

Pibot moduan aritzen zen eta bere garaiko jokalaririk menderatzaileena izan zen. Bitan hartu zuen parte Olinpiar Jokoetan (1952, 1956).
Filipinar

**Filipinarrak** () Filipinetako herritarrak dira. Hainbat talde etnolinguistikoak osatzen dituzte, jatorrizkoak zein inguruko eskualdeetatik etorriak. Egungo identitate nazionalak austronesiar sustraiak Txina, India, Estatu Batuak eta Espainiatik ekarritako maileguekin uztartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamburger Hill

***Hamburger Hill***, 1987ko John Irvin ingeles zinema zuzendariaren gerra-film bat da, Hamburger Hillgo guduari buruzkoa. Dylan McDermott, Steven Weber, Courtney B. Vance, Don Cheadle eta Michael Boatman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1969, Vietnamgo Gerra. Ameriketako Armada eta Vietcongek Dong Ap Bia mendiaren gailurra bereganatzeko helburuz burututako borroka agertzen da. Estatubatuar soldadu eskarmentu gabeez osatutako 101. Dibisio Aerogarraiatua ("Arrano Oihulariak") muino hori okupatzeko arduraduna izan zen, vietnamdarrei jabetza kenduz.

## Aktoreak 
* Anthony Barrile: Vincent 'Alphabet' Languilli
* Michael Boatman: Motown saoldadua
* Don Cheadle: Washburn soldadua
* Michael Dolan: Murphy soldadua
* Don James: McDaniel / Mac
* Dylan McDermott: Frantz sarjentua
* Michael A. Nickles: Galvan soldadua
* Harry O'Reilly: Duffy soldadua (M 60ko tiratzailea)
* Daniel O'Shea: Gaigin soldadua
* Tim Quill: Joe Beletsky soldadua
* Tommy Swerdlow: Bienstock soldadua
* Courtney B. Vance: Doc Johnson
* Steven Weber: Worcester sarjentua
* Tegan West: Eden tenientea
* Kieu Chinh: «Mama San»

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bowfinger

***Bowfinger*** 1999ko komedia film Frank Oz estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Steve Martin, Eddie Murphy, Heather Graham, Christine Baranski eta Terence Stamp izan ziren aktore nagusiak.

## Argumentua 
Bobby Bowfinger (Steve Martin), porrot egin duen Hollywoodeko zuzendaria, Adfrim (Adam Alexi-Malle) adiskideak idatzi berri duen gidoia filmatzera doa. Gidoiak behar adina kalitatea duela sinistua dago, bai eta haren bidez galdutako ospea bereganatzeko itxaropenez; hala ere, film berria finantzatuko duen norbait konbentzitzea zaila egingo zaio. Azkenik, Jerry Renfro (Robert Downey Jr.) ekoizle ospetsuak baldintza bat betez gero finantzatzea onartuko du: Kit Ramseyk (Eddie Murphy), modako izarrak, filmean parte hartu beharko du.

## Aktoreak 
* Steve Martin: Robert "Bobby" K. Bowfinger
* Eddie Murphy: Kit Ramsey / Jiffrenson "Jiff" Ramsey
* Heather Graham: Daisy
* Christine Baranski: Carol
* Terence Stamp: Terry Stricter
* Robert Downey Jr.: Jerry Renfro
* Jamie Kennedy: Dave
* Adam Alexi-Malle: Afrim
* Kohl Sudduth: Slater
* Barry Newman: Hal, Kiten agentea
* Alejandro Patino: Sanchez
* Alfred De Contreas: Martinez
* Ramiro Fabian: Hector
* John Cho: Gau klubeko garbitzailea
* Phill Lewis: Audizioko aktorea
* Marisol Nichols: Audizioko aktore gaztea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Chorizo de Bilbao

**Chorizo de Bilbao** edo **Chorizo Bilbao** Filipinetan ospe handia hartu zuen eta Estatu Batuetan fabrikatzen den hestebetea da, txerrikiz egina. Izenak kontrakoa dirudi arren, ez da euskal gastronomiakoa.

Hestebete erdiondu bat, haragi txikitua, animalia-koipea, gatza, piperrautsa eta espeziak dituena; gurean ez bezala, behien zati bat darama, txerriak eta piperbeltza ere bai. 

Gaur egun, "Chorizo de Bilbao" Estatu Batuetan egiten da gehienbat, Ipar Amerikara egindako filipino-emigrazioa dela eta, baina badira XX. mendearen hasieran produktu horren ospea erakusten duten testigantzak, filipinaren iraultza amaitu berria.

Zergatik esaten zaio horrela? Haren izena misterioan bilduta dago. Batzuk diotenez, filipino-fabrikatzaile batek Bilboko abizen hori jarri ziola bere txorizoei inportatutako produktuen balioa emateko; beste batzuk,  jatorrizko kargamentuak Espainiatik zetozela Bilboko portutik edo errezeta Manilan finkatutako Bizkaiko urdaiazpiko batetik zetorrela.

Vicente Genatok Manilako Genato Commercial Corporation enpresarentzat sortu zuen eta bere arbasoen jatorria erabili zuen izen moduan. Egun Marca El Reyk ditu egile-eskubideak, Genatori erosi zizkiolako. Oso ospetsua da Estatu Batuetako filipinar diasporan. Chorizo de Bilbaok beste filipinar *longganisa*k erabiltzen duten osagai berak erabiltzen ditu, piperrautsa izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Straw Dogs (2011ko filma)

***Straw Dogs*** (euskaraz *Lastozko Txakurrak*), 2011ko Rod Lurie israeldar-estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza-thriller film bat da. *1971ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da, biak ere ''The Siege of Trencher's Farm* (1969, *Trencher Enea Baserriko Setioa'') eleberrian oinarrituak. James Marsden, Kate Bosworth, Alexander Skarsgård, Dominic Purcell, Rhys Coiro, Willa Holland eta James Woods aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Mississippi. David Sumner (James Marsden) Hollywoodeko gidoigilea eta Amy (Kate Bosworth) senar-emazteak Amyren jaioterria den Blackwater herrira joan dira, Amyren aita hil ostean. Amyren asmoa familiaren etxea saltzea da, bitartean Davidek lekuaren lasaitasuna bere azken gidoia amaitzeko aprobetxatuko du. Baina dena ez da herrian dirudien bukolikoa, eta Sumnertarran ailegatzeak iraganeko ezinikusiak berpiztuko ditu. Gainera, bikotea krisialdian dago eta tentsioak senar-emazteengan eragiten hasi da, une berean zenbait herritarrekin izandako antzinako gatazkak azaleratuko dira, nagusiki Amyren mutilagun ohia den Charlierekin (Alexander Skarsgård), honek herriko bere lagun taldearekin Daviden tolerantzia gaitasunaren mugak gaindituko ditu.

## Aktoreak 
* James Marsden: David Sumner
* Kate Bosworth: Amy Sumner
* Alexander Skarsgård: Charlie Venner
* Dominic Purcell: Jeremy Niles
* Rhys Coiro: Norman
* Willa Holland: Janice Heddon
* James Woods: Tom Heddon "Entrenatzailea"
* Billy Lush: Chris
* Laz Alonso: John Burke sheriffa
* Walton Goggins: Daniel Niles
* Anson Mount: Milkens entrenatzailea
* Drew Powell: Bic

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Juan Miguel Zubiri

**Juan Miguel "Migz" Fernández Zubiri** (Makati, ) filipinar politikari nazionalista eta enpresaburua izan zen, euskal jatorrikoa.

Senatari hautatua, gehiengoaren buruzagia izan zen.
The Hustle (filma)

***The Hustle*** 2019ko Chris Addison galestar zinema zuzendariaren film komikoa da. 1988ko *Dirty Rotten Scoundrels* filmaren bertsio berria da.

## Sinopsia 
Bi iruzurgile elkartuko dira, gizonen kontrako mendekua hartzeko asmoz. Bat goi mailako auzo batekoa da, eta bestea, berriz, auzo txiro batekoa. Hainbat abentura biziko dituzte.

## Aktoreak 
* Anne Hathaway: Josephine
* Rebel Wilson: Lonnie
* Alex Sharp: Thomas
* Tim Blake Nelson: Portnoy
* Ingrid Oliver: Inspector Desjardins
* Emma Davies: Cathy
* Dean Norris
* Casper Christensen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dirty Rotten Scoundrels (filma)

***Dirty Rotten Scoundrels*** 1988ko Frank Oz estatubatuar zinema zuzendariaren film komikoa da. 1964ko *Bedtime Story* filmaren bertsioa da.

## Sinopsia 
Kosta Urdinean bi iruzurgile elkartuko dira. Bat goi mailako auzo batekoa da, eta bestea, berriz, auzo txiro batekoa. Hainbat abentura biziko dituzte.

## Aktoreak 
* Steve Martin: Freddy Benson
* Michael Caine: Lawrence Jamieson
* Glenne Headly: Janet Colgate
* Anton Rodgers: Andre inspektorea
* Barbara Harris: Fanny Eubanks
* Ian McDiarmid: Arthur
* Dana Ivey: Mrs. Reed
* Meagen Fay: Oklahomako emakumea
* Frances Conroy: Palm Beacheko emakumea
* Louis Zorich: Nikos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blue Thunder

***Blue Thunder*** (euskaraz *Trumoi Urdin*), 1983ko John Badham ingeles-estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza-thriller film bat da. Roy Scheider, Warren Oates, Candy Clark, Daniel Stern eta Malcolm McDowell aktoreek antzeztu zuten.

Izandako arrakastari esker, *1984an izenburu berdineko telesaila* izan zuen.

## Argumentua 
Frank Murphy (Roy Scheider) Blue Thunder teknologia goreneko helikopteroa frogatzeko hautatua izan da, eraso helikoptero modernoa. Bere abiadura eta teknologia gorenaz harritua geldituko da: hormen zehar ikustea, entzungaitzak diren soinuak grabatzea eta eraikinak egonkortzea ere ahalbideratzen du. Gailuaren helburu militarraz mesfidatia denez, Murphy eta Richard Lymangood (Daniel Stern) lankideak helikopteroaren benetako helburua jendearen kontrola eta zaintza dela jabetuko dira.

## Aktoreak 
* Roy Scheider: Francis McNeil "Frank" Murphy ofiziala
* Malcolm McDowell: F. E. Cochrane kolonela
* Daniel Stern: Richard Lymangood ofiziala
* Candy Clark: Kate
* Warren Oates: Jack Braddock kapitaina
* Joe Santos: Montoya
* Paul Roebling: Icelan
* David Sheiner: Fletcher
* Anthony James: Grundelius
* Ed Bernard: Short sarjentua
* Jason Bernard: Alkatea
* Mario Machado: Bere burua antzeztuz
* James Murtaugh: Alf Hewitt
* Pat McNamara: Matusek
* Jack Murdock: Kress
* Clifford A. Pellow: Allen
* Robin Braxton: Diane McNeely

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bedtime Story (1964ko filma)

***Bedtime Story*** 1964ko Ralph Levy estatubatuar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Kosta Urdinean bi iruzurgile elkartuko dira. Bat goi mailako auzo batekoa da, eta bestea, berriz, auzo txiro batekoa. Hainbat abentura biziko dituzte.

## Aktoreak 
* Marlon Brando: Freddy Benson
* David Niven: Lawrence Jameson
* Shirley Jones: Janet Walker
* Dody Goodman: Fanny Eubank
* Aram Stephan: Andre
* Parley Baer: Col. Williams
* Marie Windsor: Mrs. Sutton
* Rebecca Sand: Miss Trumble
* Frances Robinson: Miss Harrington
* Henry Slate: Sattler
* Norman Alden: Dubin
* Susanne Cramer: Anna
* Cynthia Lynn: Frieda
* Ilse Taurins: Hilda
* Francine York: Gina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aditz-lokuzio

**Aditz-lokuzioa** edo **aditz-esapidea** izena eta aditza konbinatuz sorturiko aditz elkartua da. Esapide-mota bat da, bi hitz elkartuz sorturiko banako lexikala. Aditza sortzean berezko esanahiak hartzen dituztenez, elkarturik aztertu behar dira esapidea sortzen duten elementuak.

Euskaraz, aditz-esapideek honako egitura dute: [Izena] + [Aditza].

## Aditza 
Aditz-lokuzioak sortzeko aditz anitz erabil daitezke, baina hauek dira ohikoenak:

* Izan (edo ukan) aditz laguntzailea: behar izan, ahal izan, ezin izan, nahi izan, ari izan, maite izan, bizi izan, balio izan, merezi izan, beldur izan, gose/egarri izan...

* Egin: lo egin, lan egin, hitz/berba egin, dei egin, alde egin, ihes egin, jauzi egin, so egin, putz egin, negar/irri egin, pixa/kaka egin... Hauetako anitzek "eragin" aditza ere onartzen dute.

* Eman eta hartu aditzak: musu eman, berri eman, atsegin eman/hartu, min eman/hartu, esku eman/hartu, atseden hartu, preso hartu, parte hartu...

Aditz-esapidearen aspektuari dagokionez, aditzari ezartzen zaio marka. Salbuespena, izan/ukan aditzarekin gertatzen da, forma trinkoan daudelarik. Kasu horretan aspektuaren marka izenari atxiki dakioke, baina ez beti.

Adibidez: *joan beharKO dut* = *joan behar izanGO dut*, baina *joan beharTZEN dut** ez litzateke posible *joan behar izaTEN dut* esaldiaren ordez.

Aditz-lokuzio bat aditz jokatu edo jokatugabe moduan erabil daiteke. Lehen kasuan, aditza trinkoa edo perifrastikoa izan daiteke, hiru elementutako aditz sintagma gertatuz (*lo egin nuen*). Partikula modalak adizki jokatuaren aurrean jartzen dira, ohi bezala *(parte hartu omen duzu*).

## Izena 
Aditz-esapideetan, izena mugagabean joaten da, eta, hala izan ezean, ezin da esapidetzat hartu, eta esaldia posible denean esanahi ezberdina izango luke (*Su eman diot etxeari* / *Sua eman diot Aneri, zigarreta pizteko*). Ezezkoetan, posible da izena partitibo kasuan agertzea *(zuk lo egin duzu, baina nik ez dut lorik egin*).

Aditz-lokuzioaren idazkerari dagokionez, izena eta aditza bereiz idatzi behar dira. Salbuespen gutxi batzuk badira, hala ere (hitzartu, hitzeman, galdegin, jaregin, onartu, antzeman...).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal aditz

* Aditz-sintagma

## Kanpo estekak 
* Izen+aditz konbinazioen itzulpenaz eta tratamendu konputazionalaz. Iñurrieta U., Aduriz I., Díaz de Ilarraza A., Labaka G., Sarasola K. (2016).*Senez itzulpen-aldizkaria 47* .
* Konbitzul: euskarazko eta gaztelaniazko izen+aditz konbinazioen datu-basea. Iñurrieta U. (2015). *IkerGazte: nazioarteko ikerketa euskaraz. Kongresuko artikulu bilduma*, 32-38. ISBN: 978-84-8438-540-0
John George Diefenbaker

**John George Diefenbaker** (1895eko irailaren 18a - 1979ko abuztuaren 16a) Kanadako hamahirugarren lehen ministroa izan zen. Bere agintaldian ihardun zuen 1957 &ndash; 1963 aldian.
William Lyon Mackenzie King

**William Lyon Mackenzie King** (Ontario, 1874ko abenduaren 17a - Quebec, 1950eko uztailaren 22a) kanadar abokatu eta politikaria izan zen. Kanadako lehen ministroa izan zen, 1921–1926, 1926–1930 eta 1935–1948 urteetan.
Arthur Meighen

**Arthur Meighen** (Perth South, Ontario, 1874ko ekainaren 16a - Toronto, 1960ko abuztuaren 5a) matematikan lizentziatu, abokatu eta politikari kanadarra izan zen. Bi aldiz izan zen Kanadako Lehen Ministroa.
John A. Macdonald

**John Alexander Macdonald** (1815eko urtarrilaren 11 &ndash; 1891ko ekainaren 6a) Kanadako lehenengo lehen ministroa izan zen, 1867ko uztailaren 1etik 1873ko azaroaren 5era arte, 1878ko urriaren 17tik 1891ko ekainaren 6ra arte errepikatuz.
Richard Bedford Bennett

**Richard Bedford Bennett, Bennetteko lehen bizkondea** (Hopewell Hill, Brunswick Berria, 1870eko uztailaren 3a - Mickleham, Surrey, 1947ko ekainaren 26a) kanadar abokatu eta politikaria izan zen. Kanadako lehen ministroa izan zen 1930etik 1935era.
Ongizate Publikoaren Zaleen Tuterako Errege Elkartea

**Ongizate Publikoaren Zaleen Tuterako Errege Elkartea** baita ere **Tuteratarra** () bezala ezaguna, Herriaren Adiskideen Elkarte bat izan zen. Tuteran (Nafarroa Garaian) 1773an sortu zen, batez ere San Adrian Markesaren laguntzarekin, Francisco Magallón eta haren semea zen Jose Maria Magallón. Lehen proiektu hau 1800 arte iraundu zuen. Ondoren, beste bi alditan martxan jarri zen: 1807an eta 1816an.

## Sorrera 
Bilerak 1773an hasi ziren. Haietan dinamizatzaile nagusia Francisco Magallón zen baina proiektua martxan jarri aurretik hil egin zen. Haren lana bere semeak, Jose Maria Magallónek eta bere izen bereko ilobak jarraituz zuten. Haiekin batera kolaboratzaile batzuk zeuden: Felipe González de Castejón y Tobar, Jorge Montesa, Manuel Cruzat, Joaquín Conchillos, Nicolás Mediano, Tadeo Arguedas, Vicente Borja, Manuel Vicente de Morgutio y Gaytán de Ayala eta Cristóbal María Cortés.

## Historia 
Elkarteak, haren sorrera ondoren, hiru garaiak ezagutu zituen:
* 1778-1781: hazkundeko urteak. Urte onenak izan ziren.
* 1782-1788: mantenimenduko urteak
* 1789tik aurrera: dekadentzia urteak. 1792an, polemika gogor baten ondorioz, Jose Maria Magallón taldetik baztertua izan zen eta Iruñeara joan zen.
* 1816tik aurrera elkarteak beste berzpiztea ezagutu zuen, orduan erakunde liberal moduan, José Yanguas y Miranda eta Jose Maria Magallón y Armendáriz, San Adriango zazpigarren markesa; markes honek frantsestu ospea izan zuen.

## Antolaketa 
1775an zehar, elkartearen partaideek estatutuak egin zituzten. Orokorrean, haienak sinplifikatuta, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen eredua jarraitu zuten; San Adrian markesek Frantzisko Xabier Muniberekin adiskidetasun handia zuten.

Lau batzorde sortu zituzten:
* Nekazaritza
* Zientziak eta Arte praktikoak
* Industria eta Merkataritza
* Historia, Politika eta Letra Onak.

## Lorpenak 
Haren historia laburrean elkarteak lorpen handiak izan zituen:
* Astigarraga, Jesus. (1990). «Las Sociedades Económicas en Navarra en la segunda mitad del siglo XVIII». Instituto Gerónimo de Uztarriz 6/7. Lizarra: Instituto Gerónimo de Uztarriz. DL:Na-1085/1990.
* Guijarro Salvador, Pablo: *El espíritu ilustrado en Navarra. Los marqueses de San Adrián y la Real Sociedad Tudelana de los Deseosos del Bien Público*. Iruñea: Nafarroako Gobernua, 2017, 424 or.

## Erreferentziak
The Dogs of War (filma)

***The Dogs of War*** (euskaraz *Gerraren Txakurrak*), 1980ko John Irvin ingeles zinema zuzendariaren gerra-film bat da. Frederick Forsyth ingeles idazlearen *1974ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Christopher Walken, Tom Berenger eta Colin Blakely aktoreek antzeztu zuten.

Izenburua Willian Shakespearen *Julio Zesar* antzezlanean agertzen den esalditik datorkio: "Negar egin, Havoc!, eta laga gerraren txakurrei ihes egiten".

## Argumentua 
Mendebaldeko Afrika, Zangaro herrialdean, urte batzuetatik honata Kimba diktadoreak burdinezko ukabilez agintzen ari da. Atlantikoaren bestaldean, estatubatuar multinazional korporazio handi batek diktadura ehundaka milioi dolar inbertitzeko helburua jarri du. Bertara Jamie Shannon (Christopher Walken) Vietnamgo Gerrako beteranoa bidali dute, natur aldizkari batetako argazkilari gisa. Arazoak lasterrera agertuko dira.

## Aktoreak 
* Christopher Walken: James Shannon
* Tom Berenger: Drew Blakeley
* Colin Blakely: Alan North
* Hugh Millais: Roy Endean
* Paul Freeman: Derek Godwin
* Jean-Francois Stevenin: Michel Claude
* JoBeth Williams: Jessie Shannon
* Robert Urquhart: Lockhart kapitaina
* Winston Ntshona: Okoye doktorea
* Pedro Armendáriz Jr.: Kapitaina
* Ed O'Neill: Terry
* Shane Rimmer: doktorea
* George Harris: Bobi kolonela
* David Schofield: Endeanen gizona
* Terence Rigby: Hackett
* Olu Jacobs: Inmigrazio ofiziala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Chaumont Volley-Ball 52

**Chaumont Volley-Ball 52 Haute-Marne** Chaumont hiriko boleibol taldea da, 1996an sortu zutena.

## Palmaresa 
### Frantzia 
* **Frantziako Liga A**
** Irabazlea : 2016-17
** Bigarrena : 2017-18, 2018-192020-21
* **Frantziako Liga B**
** Bigarrena : 2009-10 y 2011-12
* **Frantziako Kopa**
** Irabazlea : 2022
** Bigarrena : 2018 y 2019
* **Frantziako Superkopa**
** Irabazlea : 2017, 2021

### Europe 
* **Challenge Cup**
** Bigarrena : 2016-17
* **CEV Europako Kopa**

## Presidenteek 
## Entrenatzaileak 
## Jokalari ezagunak 
## Kanpo estekak 
*  CVB52HM ofiziala
*  LNV ofiziala
Traitors (telesaila)

***Traitors*** britainiar telesaila da, 2019tik aurrera Channel 4an aireratu zutena.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerraren ostean, funtzionario britainiar bat bere gobernuaren aurka hasiko da espioitza lanetan, agintari estatubatuarren eskariz. Gertaera hori abiapuntu hartuta esploratzen du telesailak gerraostean zenbateraino pozoitu ziren nazioarteko aliantzak eta norgehiagoka politikoak, aurrez aurre zuten mundu berriari forma eman nahian.

## Aktoreak 
* Emma Appleton: Feef Symonds
* Luke Treadaway: Hugh Fenton
* Michael Stuhlbarg: Rowe
* Keeley Hawes: Priscilla Garrick
* Brandon P. Bell: Jackson Cole
* Greg McHugh: David Hennessey
* Jamie Blackley: Freddie Symonds

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Challenger espedizioa

**Challenger espedizioa** britainiar espedizio zientifikoa izan zen; 1872ko abendua eta 1876ko maiatzaren artean, *HMS Challenger* britaniar korbetan zientzialari talde batek parte hartu zuten, eta, mundu mailan ozeanografia kanpaina garrantzitsu bat burutu zuen lehena izan zen.

## Historia 
Sir Charles Wyville Thomson (1830-82) eskoziarrak sustatua, Londresko Royal Society-k Royal Navy ontzia lortu zuen, *HMS Challenger-*a, eta 1870 eta 1872 artean, lan zientifikoak gauzatzeko egokitu zuten; natur historia eta kimikaren ikerketarako hainbat laborategiekin hornituz baita kabina osagarriak antolatuz ere.

Espedizioa, 127.580 km-koa izan zen, eta beste gauza batzuena artean, 492 ur sakoneko lanak egin zituzten, 133 dragatze, eta 263 uraren tenperatura neurketa. Bestalde, 5.500 m baino gehiagoko sakoneran hartutako 4.700 bat itsasoko espezie berri katalogatu zituzten.

## Kanpo estekak 
*  *HMS Challenger-en bidaia 1873-1876.* *Narratzailea.* *I. Lehen zatia.* *I. kapitulua*
*  RM Corfield. *The Silent Landscape: HMS Challenger-en bidaia zientifikoa* . Joseph Henry Press, 2003 
*  1873-76 urteetan HMS *Challenger-* eko esplorazio bidaiaren emaitza zientifikoaren txostena .
*  *Challenger* Society .
*  Challenger Oceanic
*  HMS *Challenger* lineako erakusketa
Romper Stomper (telesaila)

***Romper Stomper*** australiar telesaila da, 2019tik aurrera Stanen aireratu zutena.

Russell Crowe ospetsu bilakatu zuen 1992ko izen bereko filma du oinarri telesailak. Wright zuzendari australiarrak, 25 urteko jauzia egin, eta pelikularen kontzeptuari segida eman dio egungo Australian, eskuin muturreko aktibisten eta kolektibo antifaxisten jardunari erreparatuz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fosse/Verdon

***Fosse/Verdon*** estatubatuar telesaila da, 2019tik aurrera FXean aireratu zutena.

Sam Wasson idazle estatubatuarraren *Fosse* biografia oinarri, harreman artistiko eta sentimental baten inguruko istorioa da telesaila. Bob Fosse zuzendari aitzindaria izan zen antzerkigintzan eta koreografian; Gwen Verdon, berriz, Broadwayko dantzaririk esanguratsuena. Elkarren eskutik eraldatu zuten betiko AEBetako entretenimendua.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Martin (politikaria)

**Paul Edgar Philippe Martin** (**Paul Martin Jr.** bezala ere ezaguna) (Windsor, Ontario, 1938ko abuztuaren 28a) Kanadako lehen ministro ohia da. Jean Chrétien ordezkatu zuen 2003ko abenduaren 12an.
Paperezko edalontzi

eskuinera|thumb|200x200px| Paperezko edalontzi bakuna
**Paperezko** edo **kartoizko** **edalontzia** paperez egindako erabili eta botatzeko edalontzi mota bat da; plastikoz edo argizariz estalita egoten da, likidoa paperean zehar ez iragazteko edo izerditzeko. Paper birziklatuarekin egin daiteke, eta oso erabilia da mundu osoan.
## Kanpo estekak
The Three Musketeers (2011ko filma)

***The Three Musketeers*** 2011ko Paul W. S. Anderson ingeles zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko film bat da, steampunk estiloan eginda. Alexandre Dumas frantziar idazlaren *Hiru mosketariak* (1844) eleberri ospetsuan oinarritua dago.

## Argumentua 
XVIII. mendea, Frantzia. D'Artagnan gaskoi gazte ausarta mosketarien taldean sartzeko bere ametsa betetzeko asmoz Paris hiriburura doa. Iristean, Athos, Porthos eta Aramisekin topo egingo du, haiek benetan zeintzuk diren susmatu gabe.

## Aktoreak 
* Matthew Macfadyen: Athos]
* Logan Lerman: d'Artagnan
* Ray Stevenson: Porthos
* Luke Evans: Aramis
* Orlando Bloom: Buckinghamgo dukea
* Milla Jovovich: Milady de Winter
* Christoph Waltz: Richelieu kardinala
* Mads Mikkelsen: Rocheforteko kondea
* Gabriella Wilde: Constance Bonacieux
* James Corden: Planchet
* Freddie Fox: Luis XIII.a Frantziakoa
* Juno Temple: Ana Austriakoa
* Til Schweiger: Cagliostro
* Carsten Norgaard: Jussac
* Nina Eichinger: Minette

## Kanpo estekak
The Musketeer

***The Musketeer*** 2001eko Peter Hyams estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko film bat da. Alexandre Dumas frantziar idazlearen *Hiru mosketariak* (1844) eleberri ospetsuan oinarritua dago.

## Argumentua 
XVIII. mendea, Frantzia. D'Artagnan gaskoi gazte ausarta mosketarien taldean sartzeko bere ametsa betetzeko asmoz Paris hiriburura doa. Iristean, Athos, Porthos eta Aramisekin topo egingo du, haiek benetan zeintzuk diren susmatu gabe.

## Aktoreak 
* Justin Chambers: d'Artagnan
* Tim Roth: Febre
* Stephen Rea: Richelieu kardinala
* Mena Suvari: Francesca Bonacieux
* Catherine Deneuve: Ana Austriakoa
* Daniel Mesguich: Luis XIII.a Frantziakoa
* Jean-Pierre Castaldi: Planchet
* Nick Moran: Aramis
* Steve Speirs: Porthos
* Jan-Gregor Kremp: Athos]
* Michael Byrne: Treville
* David Schofield: Rocheforteko kondea
* Jeremy Clyde: Buckinghamgo dukea
* Bill Treacher: Mr Bonacieux
* Tsilla Chelton: Madame Lacross

## Kanpo estekak
Erabili eta botatzeko edalontzi

**Erabili eta botatzeko edalontzia** elikadura-ontzia da, edateko erabiltzen dena eta erabili ondoren botatzen dena. Ohikoenak paperez, plastikoz eta aparrez fabrikatzen dira, poliestireno hedatuarekin egindako azken horiek, plastikozkoak polipropilenoz egiten diren bitartean. Kontsumoaren fenomenoari lotuta, etxeko hondakinen ohiko iturria da; izan ere, balioztatu dute batezbesteko familiak urtero erabili eta botatzeko 70 edalontzi inguru baztertzen duela.

## Tipologia 

Paper cup.jpeg|Erabili eta botatzeko paperezko edalontzi
Cups-pollution-Tamil Nadu.jpeg|Erabili eta botatzeko plastikozko edalontzi
Cortado (6170237822).jpg|Erabili eta botatzeko aparrezko edalontzi

## Kanpo estekak
The Three Musketeers (1921eko filma)

***The Three Musketeers*** 1921eko Fred Niblo estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko film bat da. Alexandre Dumas frantziar idazlaren *Hiru mosketariak* (1844) eleberri ospetsuan oinarritua dago.

## Argumentua 
XVIII. mendea, Frantzia. D'Artagnan gaskoi gazte ausarta mosketarien taldean sartzeko bere ametsa betetzeko asmoz Paris hiriburura doa. Iristean, Athos, Porthos eta Aramisekin topo egingo du, haiek benetan zeintzuk diren susmatu gabe.

## Aktoreak 
* Douglas Fairbanks: d'Artagnan
* Léon Bary: Athos
* George Siegmann: Porthos
* Eugene Pallette: Aramis
* Boyd Irwin: Rocheforteko kondea
* Thomas Holding: Buckinghamgo dukea
* Sidney Franklin: Monsieur Bonacieux
* Charles Stevens: Planchet
* Nigel De Brulier: Richelieu kardinala
* Willis Robards: Captain de Treville
* Lon Poff: Aita Joseph
* Mary MacLaren: Ana Austriakoa
* Marguerite De La Motte: Constance Bonacieux
* Barbara La Marr: Milady de Winter
* Walt Whitman: d'Artagnanen aita
* Adolphe Menjou: Luis XIII.a Frantziakoa
* Charles Belcher: Bernajoux

File:The Three Musketeers (1921) 1.jpg|Lehen lerroa: Charles Stevens, Marguerite De La Motte, Douglas Fairbanks, Mary Pickford (gonbidatua), Sidney Franklin. Bigarren lerroa: Boyd Irwin, Nigel De Brulier, Mary MacLaren, Adolphe Menjou, Barbara La Marr, Thomas Holding. Atzeko lerroa: Lon Poff, Eugene Pallette, George Siegmann, Léon Bary, Willis Robards.

## Kanpo estekak
Acacia mearnsii

**Akazia beltza** edo **Australiako akazia** (*Acacia mearnsii*) Australiako jatorrizko zuhaitz txikia da. Munduko espezie inbaditzaile kaltegarrienen zerrendan dago. 

## Deskribapena 
Akazia beltza, zuhaitz txikia eta zabalgarria, 7 eta 10 metroko altuera izan ditzakeen zuhaitza da, forma konikoa du eta ia lurrera iristen diren adarrak ditu.

Munduko hainbat tokitan erabiltzen da merkataritzan tanino iturri gisa eta tokiko komunitateetako egur-iturri gisa. Jatorrizko espeziak mehatxatzen dituen zuhaitza da, bertako landarediarekin lehiatzen baitira larreetako tokiko komunitateen ordez; biodibertsitatea eta ibaiertzetako ura murrizten du.

## Taxonomia 
*Acacia mearnsii* zuhaitza Émile Auguste Joseph De Wildeman-ek deskribatu eta *Plantae Bequaertianae* lanean 3 (1): 62-63 argitaratu zuen. 1925. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalanga (herria)

**Kalanga** bantu taldeko herria da, gaur egun 850.000 kide dituena. Kalanga gehienak Zimbabweko Matabeleland eskualdean bizi dira, eta gainerakoak Botswanan, Mozambiken eta Hegoafrikan. Kalangera dute hizkuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul, Apostle of Christ

***Paul, Apostle of Christ*** (euskaraz *Paulo, Kristoren Apostulua*), 2018ko Andrew Hyatt zinema zuzendariaren biografia drama film bat da. Kristautasunren lehenbiziko garaia, San Paulo eta San Lukasren bizitzetan oinarritua dago. Jim Caviezel, Olivier Martinez, James Faulkner, Joanne Whalley eta John Lynch aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lukas (Jim Caviezel), greziar mediku eta ebanjelistak, adiskide gisa, Erroman sartu eta Paulo (James Faulkner) bisitatzeko bere bizitza arriskuan jarriko du, Neron enperadoreak kristauekin behingoz amaitzeko asmoz espetxe ilun bateko ziegan preso baidauka. Paulori heriotz zigorra ezarri baina lehen, Lukasek liburu berri bat idaztea erabaki du, gerora Eliza bezala ezagutuko denaren hasierako "Bidea" eta jaiotza xehetasunez deskribatuko duena. Kateez loturik, Paulok barne borroka bat du. Pentsaezina den guztiari bizirautea lortu du: zigor fisikoak, itsasontzo hondoratzeak, gosea, harri jaurtiketak, egarria eta hotza, baina heriotzarekin duen bere hitzorduaren zain dagoen artean, iraganean egindako ekintzen itzalek jarraitzen diote. Bakarrik eta iluntasunean, bere buruari bere betebeharraren amaiera ote den galdetzen dio... eta lasterketa amaitzeko aski indar ba ote duen. Bi gizonek obsesionatutako Enperadorearen eta gizakien espirituaren ahulesiaren aurka borrokatuko dute, Jesukristoren Ebanjelioan bizi eta bere mezua munduan barna hedatzeko asmoz.

## Aktoreak 
* James Faulkner: Paulo
** Yorgos Karamihos: Saul Tarsokoa, Paulo bere bilakaera aurretik
* Jim Caviezel: Lukas
* Olivier Martinez: Maurizio, Mamertina espetxeko prefektua
* Antonia Campbell-Hughes: Irenika, Maurizion emaztea
* Joanne Whalley: Priszila, Pauloren adiskidea eta Akilaren emaztea
* John Lynch: Akila, Pauloren adiskidea eta Priszilaren senarra
* Noah Huntley: Publio
* Alessandro Sperduti: Kasio

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* IMDBko fitxa irakurgai
Selebi-Phikwe

**Selebi-Phikwe** Botswanako hiri handia da, herrialdearen ekialdean dagoena. 2011ko erroldaren arabera, 49.724 biztanle zituen.

Nikelen meatzaritza 1973an hasi zen eta ekonomia-jarduera nagusia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kasane

**Kasane** Botswanako hiria da, herrialdearen ipar-ekialdeko muturrean dagoena. 2001eko erroldaren arabera, 7,638 biztanle zituen.

1975ean Elizabeth Taylor eta Richard Burton aktoreek bertan berriro ezkondu zirenez, ospetsu bilakatu zen nazioarteko mailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kgalagadiera

**Kgalagadiera** (*sheKgalagadi*) hegoaldeko bantu hizkuntzetako bat da, Botswanan (Hegoafrikako mugatik gertu) hitz egiten dutena. 2015ean 65.400 hiztun inguru zituen.

Kgalagadiera lotura estua du tswanerarekin eta, duela gutxi arte, tswaneraren dialektotzat zuten. Kgalagadieraren aldaera nagusiak Shengologa, Sheshaga, Shebolaongwe, Shelala, Shekhena, Sheritjhauba eta Shekgwatheng dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badimo

Botswanako erlijio tradizionala da. Berriaren Estilo Liburua eta CIAren The World Factbooken arabera, botswanarren %6ak erlijio hau jarraitzen du baina, egia esaten, herritar gehienek modu era batean edo bestean sinesmenetako bat edo bestea jarraitzen dute.

"Badimo" tswanerazko hitza, euskaraz "arbasoak" esan nahi duena, ez da "hildakoei" buruzkoa bakarrik, baizik eta "hildako bizidunei". Afrikar ikuspegi tradizionalean arbaso hilek eguneroko bizitzan parte hartzen baitute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afrikako erlijio tradizionalak

[thumb|eskuinera|XX. mendeko petrikilo [igbo bat Nigerian]]
**Afrikako erlijio tradizionalak** sinismen desberdinen multzo bat da, hainbat erlijio etnikotan banaturik. Orokorrean, tradizio idatzietan baino ahozkoetan oinarrituta daude, eta sortzaile gorenean eta izpirituetan sinesten dute; arbasoen gurtza eta magia eta medikuntza tradizionala erabiltzen dute.

Bere jarraitzaileak Sahara azpiko Afrikako 43 herrialdetatik hedatzen dira eta 100 milioi inguru dira. Gehienak bere jarduera tradizionalak abrahamdar erlijioekin uztartzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalangera

**Kalangera** (*Ikalanga*) hegoaldeko bantu hizkuntzetako bat da, Zimbabwen eta Botswanan hitz egiten dutena. Kalangen hizkuntza da eta 338.000 hiztun inguru ditu.

Kalangerak aldaera ezberdinak ditu Botswanan eta Zimbabwen, non ortografia ezberdinak ere erabiltzen dituzten. Historikoki, ekialdekoari kalangera eta mendebaldekoari lilima (*tjililima*) zioten eta bazeuden egun desagerturik dauden aldaera batzuk: Nyai (Rozvi), Lemba (Remba), Lembethu (Rembethu), Twamamba (Xwamamba), Pfumbi, Jaunda (Jawunda, Jahunda) eta †Romwe, †Peri, †Talahundra (Talaunda).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francistown

**Francistown** Botswanako bigarren hiri handiena da, herrialdearen ekialdean dagoena. Bere biztanleei francistowndar diete eta, 2011ko erroldaren arabera, 100.079 ziren.

1860ko hamarkadan hegoaldeko Afrikako lehen urre sukarraren erdigunea izan zen eta egun bere aztarnak ikusgai daude.

## Klima 
## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
*  Genk, Flandria
*  Bulawayo, Zimbabwe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2019ko Italiako Giroa

**2019ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 102. edizioa izan zen. 2019ko maiatzak 11 eta ekainak 2 bitartean egin zuten, 21 etapatan banatutako 3.518,5 kilometro eginez Bolonia eta Verona artean.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
San Lukasen Gure Amaren santutegia

**San Lukasen Gure Amaren santutegia** () Italiako Bolonia hirian dagoen basilika katolikoa da, Andre Mariaren gurtzari eskainia. Colle edo Monte della Guardia izeneko muinoan eraikia, egun errepidez igo daiteke baina hasieran, 1674 eta 1793 artean, 3,8 kilometroko zubizulo monumentala eraiki zuten.

## Kanpo estekak
2014ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2014ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 100. edizioa izan zen. 2014ko apirilaren 27an ospatu zuten Lieja eta Ans artean, 263 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2010eko Lieja-Bastogne-Lieja

**2010eko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 96. edizioa izan zen. 2010eko apirilaren 25ean ospatu zuten Lieja eta Ans artean, 259 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

Garailea, Astana taldeko Alexander Vinokurov kazakhstandarra izan zen, helmugara bakarrik heldu zela.

Lehenbiziko euskalduna Igor Anton bizkaitarra izan zen, seigarren sailkatu zelarik.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Moveable Feast

***A Moveable Feast*** liburua (euskaraz: «Festa mugigarria») 1964an plazaratu zuen Ernest Hemingwayren alargunak, Mary Welsh Hemingwayk, idazlea hil ondoren. Memoria liburuaren itxura baldin badu, elementu asko fikziozkoak dira. Liburua egilea memoria galtzen ari zenean idatzia izan zen, 1957ko udazkenean, eta horrek agertzen diren kontraesanak justifikatzen ditu. Funtsean XX. mendeko hogeigarren hamarkadako Parisko bizimodu bohemioaren deskripzio nostalgikoa eta bizia da. Liburu laburra da.

## Edukia 
Liburua hogei kapitulutan antolatzen da, askotan, denborazko salto batzuekin. Berez, kapitulu bakoitzak nahiko autonomoa da, ipuin bat izango balitz bezala. Liburuan ospe handio pertsonaiak agertzen dira, besteak beste, Ezra Pound, Gertrude Stein, Ford Madox Ford, Francis Scott Fitzgerald...

Urte horietan Hemingway ipuinak idazten bizi zen. Bere garaiko emaztearekin batera, Elizabeth Hadley Richardson, Parisen instalatu ziren. Urte gogorrak izan ziren zeren eta idazleak eleberriak idatzi nahi zituen eta horretarako ipuinen lana baztertu behar zuen. Dena dela, liburuan behin baino gehiagotan esaten da: Parisen «oso pobreak, baina zoriontsuak» izan ziren. Urte horietan lehen semea izan zuen, Bumby.

Hemingwayren idealizazioak Paris bera harrapatu zuen: «Paris ez da inoiz amaitzen, eta han bizi izan den pertsonaren oroimena beste pretsonarenarekin ez du ezer ikusirik».

Liburuan ere Euskal Herriko leku batzuk aipatzen dira: Donibane Garazi, Iruñea, Baiona...

2011an Woody Allen zuzendariak liburu horretan nolabait inspiratuta, *Midnight in Paris* filma egin zuen.

## *Paris est une fête* 
Ingelesezko izenburua beste hizkuntzetan ez zen erakargarria. Beraz, 1964an berean Frantzian agertutako itzulpena izenburu desberdin bat izan zuen: *Paris est une fête* (euskaraz: *Paris festa bat zen*). Itzultzailea Marc Saporta izan zen eta argitaletxea Gallimard. Gaztelaniazko itzulpena frantsesaren ildotik joan zen: *París era una fiesta*.

## Erreferentziak 
## Kanpo lotuak
Antibesko lurmuturra

**Antibesko lurmuturra** () hegoaldeko Frantzian dago, Itsas Alpeak departamenduan. Antibesko hegoaldean eta Juan-les-Pinsko ekialdean dago, Juan golkoaren hasieran.

Cannesko Zinemaldiari esker, hainbat zinema-munduko pertsona ospetsuk bisitatu dute eta turismo gune ospetsua da.

## Kanpo estekak
Juan-les-Pins

**Juan-les-Pins** edo **Juan** (frantsesez  ahoskatua;  edo bertoko aldaeraz *Jouan dei Pin*) Antibesko auzo eta opor-lekua da, Kosta Urdinean dagoena. Udalerri-buruaren hegoaldean eta Antibesko lurmuturraren mendebaldean dago, Mediterraneoren itsasertzean.

## Historia 
John Dos Passos, Ernest Hemingway edota F. Scott Fitzgerald idazleek estimatua, bertoko bainuetxea 1882an sortu eta 1920ko hamarkadan, Frank Jay Gould et a Édouard Baudoini esker, garatu zuten. 1925ean *Le Provençal* hotela eta 1927an kasino bat eraiki zituzten. Années folles garaian, turismo gune ospetsu bilakatu zen eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren, «europar New Orleans» deitu zioten.

## Kanpo estekak
2019ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2019ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 105. edizioa izan zen. 2019ko apirilaren 28an ospatu zuten Lieja eta Lieja artean, 256 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

Garailea, Astana taldeko Jakob Fuglsang daniarra izan zen, helmugara bakarrik heldu zela.

Lehenbiziko euskalduna Mikel Landa arabarra izan zen, zazpigarren sailkatu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak