open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bizkargiko mendilerroa

**Bizkargiko mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Kurutziagagana mendia da, 559 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Bizkargi Mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
# Kurutziagagana edo Kurtze Tontorra, 559 m 
# Bizkargi, 555 m 
# Arburu Haizpunta, 550 m 

# Kurutziagagana edo Kurtze Tontorra, 559 m 
# Bizkargi, 555 m 
# Arburu Haizpunta, 550 m 
# Labako Atxa edo Labakoatxa, 458 m 
# Errekatxomendi, 438 m 
# Atxeli, 381 m 
# Gantxu, 375 m 
# Atxa mendi, 371 m 
# Aretxabalagana, 367 m 
# Urkulu-Gantxu, 364 m 
# Arrizuriaga, 325 m 
# Aurrekomendi, 325 m 
# Munazorrotz edo Munezorrotz, 318 m 
# Amezti, 315 m 
# Suberteko montorra, 313 m 
# San Martin Mendia, 302 m 
# Farola, 274 m 
# Urremendi, 271 m 
# Mendigana, 267 m 
# Kukuzgana, 265 m 
# Maisteburu, 248 m 
# Irabizkar, 246 m 
# Marutegi, 245 m 
# Aldeago, 240 m 
# Landaioakaskoa, 239 m 
# Tuertogana, 236 m 
# Urteta, 230 m 
# Kantara, 225 m 
# Makieta, 217 m 
# Txispamendi, 217 m 
# San Pedroko Atxa, 191 m 
# Torreko berezia, 191 m 
# Solobarri, 126 m 
# Lapurtoki, 180 m 
# Mallukigana, 172 m 
# Kirkiñetu, 168 m 
# Antzuntza, 164 m 
# Mendotzagana, 134 m 
# Zearralde, 133 m 
# Lomeikazarra, 131 m 
# Eperri, 124 m 
# Miruki, 121 m 
# Altamieta, 112 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Tredodridge

'*** edota **Tre-Dodridge*', Galesko herrixka bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Pendoylan udalerriaren ipar-mendebaldean eta Clawddcoch udalerriaren hego-mendebaldean dago.

## Kanpo estekak
Trerhyngyll

'''''', Galesko udalerri txiki bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Cowbridge udalerritik 3,2 kilometro iparraldera eta Ystradowen udalerritik 1,6 kilometro hegoaldera dago.

## Kanpo estekak
Ystradowen

'''''', Galesko udalerri txiki bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Cardiff hiriburutik milia gutxi batzuk mendebaldera dago, eta Cowbridge udalerritik hiru milia iparraldera.

## Kanpo estekak
Walterston

'''''', , Galesko baserriz osatutako herrixka bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Barry hiriaren iparraldean eta Dyffryn udalerriaren mendebaldean dago.

## Kanpo estekak
Wenvoe

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Barry hirian eta Cardiff hiriburuaren artean dago, Twyn-yr-Odyn udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak
Wick (Vale of Glamorgan)

**Wick**, , Galesko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Llantwit Major, Cowbridge eta Bridgend udalerrietatik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Wrinstone

'*** edota **Wrinston*', , Galesko herrixka bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Wenvoe udalerriaren ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Cowbridge with Llanblethian

'''''', , Galesko komunitate eta parrokia zibil bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Llanblethian, Cowbridge eta Aberthin udalerriek osatzen dute.

## Kanpo estekak
Twyn-yr-Odyn

'''''', Galesko herrixka bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Cardiff hiriburuaren mendebaldean dago, Culverhouse Cross udalerriaren hego-mendebaldean, eta Wenvoe eta St Lythans udalerrietatik hurbil.

## Kanpo estekak
Sangre de mayo

**Sangre de mayo** 2008ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
1808ko maiatzaren 2an Frantziako tropen aurkako altxamendua eragin zuten gertaerak azaltzen dira. Gertaera horrekin bat hasi zen Independentzia Gerra.

Halaber, filmean Antzinako Erregimenari eutsi nahi zioten sektoreen eta, pentsamolde ilustratuak eraginda, erreforma-programa liberal bat bultzatu nahi zuten sektoreen arteko tentsio ideologikoak ageri dira.

## Aktoreak 
* Quim Gutiérrez - Gabriel
* Manuel Galiana - Don Celestino
* Lucía Jiménez - Plata
* Paula Echevarría - Inés
* Enrique Villén
* Fernando Guillén
* Fernando Guillén Cuervo
* Tina Sainz
* Natalia Millán
* Carlos Larrañaga
* Miguel Rellán

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michaelston-le-Pit and Leckwith

'''''', , Galesko komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Michaelston-le-Pit eta Leckwith udalerriek osatzen dute.

## Kanpo estekak
Leckwith

'''''', , Galesko udalerri txiki bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Cardiff hiriburuaren mendebaldean dago.

## Kanpo estekak
St Brides Major (komunitatea)

**St Brides Major**, , Galesko komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian. St Brides Major, Ogmore-by-Sea eta Southerndown udalerriez gain, Ogmore Village, Castle-upon-Alun, Heol-y-Mynydd, Norton eta Pont-yr-Brown herrixkek ere osatzen dute.

## Kanpo estekak
St Nicholas and Bonvilston

'''''', , Galesko komunitate eta parrokia zibil bat da, Vale of Glamorgan konderrian. St Nicholas, Bonvilston, St Lythans eta Dyffryn udalerriak barne hartzen ditu.

## Kanpo estekak
Bergarako ganibeta eta guraize industria

Ganibeten eta arma zurien langintza oso garrantzitsua izan zen Bergaran. Aktibitate honek, bergarako historiaren garairik onena markatu zuen, baina ez zaio eman merezitako garrantzirik.

Burdinaren agertzeak eta burdin hori eraldatzeko lanbidea menderatzeak eragin nabarmena izan zuten bere ekoizpenenerako eta burdinaren inguru dena antolatzeko orduan, batez ere Deba ibaiak sortzen duen aranean, eta XVI. mendetik aurrera.

Bergarako eta Oñatiko herriak nabarmendu ziren ganibetak eta artaziak egiteko jardueratan, herri horietan bazirelako ofizial bat edo bi eta ikastun edo laguntzaile bat artisau-lanak eta eguneroko gailuak egiten. Produktu horiek penintsula osora esportatzen ziren mando-zainen bidez, eta gero, Ameriketara Debako portutik irten.

Horien osagarri zen beste industria bat ere bazegoen, zorroak, kirtenak edo ganibeten beste osagai batzuk egiteko. Jarduera ekonomiko guzti horrek, kalitatea zela eta ospe handia izan zuen zuen Arrasateko altzairua izenekoan oinarrituta zegoen eta.  Material hori, prozesu oso zehatz baten arabera, Udalaitz mendiko mineralarekin egiten zen.

Bergaran aiztogintzak eta artazigintzak garrantzi handia izan zuten, manufaktura-sektore ezberdinetako artisauen %40 jarduera horretan aritzera iritsiz. Adibide gisa, 1536 eta 1730 artean lan egin zuten 155 maisuen hiru laurdenak aiztogileak ziren, eta beste laurdena artazigileak.

Euskal Herriaren Adiskideen Elkarteak, garapen ekonomikoa bultzatu nahian, arreta handia jarri zuen jarduera horretan. Baina itxaropenak eta baikortasunak ez zuten asko iraun. Izan ere, Caracasko Konpainiak probintziarekin merkataritza jarduerak egiteko hornigaiak erosteari utzi zion. Ondorioz, garai batean lantegi horretan berrogeita zazpi ofizial izatetik, bost ofizial besterik ez izatera pasa ziren.

XIX. mendearen erdialdera, eta Industrializazioaren eskutik, ganibeten ekoizpena nabari aldatu zen, bestek beste, baliabide mekaniko berrien ondorioz, berdinak ziren piezaz osatutako sorta handiak egiten ari zirelako, artisau-lanaren kaltetan.

Deskribatu dugun egoera hori goitik behera aldatu zen XVIII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera. Atzerapen teknologikoaren eta atzerriko produktuekiko lehiakortasunik ezaren ondorioz (produktu horiek merkeagoak ziren eta kalitate hobea zuten), hain oparoa izan zen industria hori krisialdi sakon batean murgildu zen. Ozta-ozta iraun zuen, Borboien monarkiak kolonietako merkatuari eta burdinaren manufakturak babesteko sistemari eutsi zien bitartean, baina ahuldu egin zen poliki-poliki, erabat desagertu arte.

Dena dela, manufaktura hori suspertzeko saio batzuk ere egin ziren. 1766. urtean, adibidez, ganibeten konpainia bat sortu zen, Caracasko Errege Konpainia Gipuzkoarrak eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak babestuta. Konpainia hori ganibetak eta beste tresna batzuk egiteko eta nazioartean banatzeko asmoarekin sortu zen, baina babes neurriak desagertu zirenean, ezin izan zuen lehiatu muga zergarik ez zuten atzerriko produktuen prezioekin.

## Kanpo estekak
Aberaman

**Aberdare**, Galesko udalerri bat da, Rhondda Cynon Taf konderrian. Aberdare udalerritik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Welsh St Donats

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate eta parrokia zibil bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Maendy, Prisk eta Tair Onen udalerriak barne hartzen ditu.

## Kanpo estekak
Kaleko arte

[thumb|[X10 kaleko artista euskaldunak txantiloiaren teknikarekin marraztutako irudiak, Ekain eta Santimamiñeko zaldi eta bisonteak 21. mendera ekarriz.]]
**Kaleko artea** edo **street art** fenomenoa, arte bisualen artean 20. mendearen azken laurdenean eta bereziki 21. mendearen hasieran garatutako joera artistikoa da. Arte-aretoetatik eta ohiko kontestuetatik aparte garatzen da normalean, kalean edo kontestu urbanoetan gehienbat. Gerrilla arte kontzeptuarekin oso lotuta dago, baita grafitiarekin edo bideo proiekzioekin.

## Garapena 
[thumb|Grafitiak [Berlingo harresian.]]
Graffiti kontsideratzen dute askok kaleko artearen lehen adierazpideetako bat, baina haren ondoren etorri denari "post-graffiti" eta "neo-graffiti" ere esan izan zaio, eta kontestu zabalago horri deitzen zaion kaleko arte edo *street ar*t. Estuki lotutako kontzeptuak dira halaber *urban art* edo hiri-artea eta *guerrilla art* edo gerrilla artea.

X10 kaleko artista euskaldunaren aburuz, "hasiera batetan graffiti tradizionala zegoen. Sprayez horma bat, tren bat edo dana delakoa landutako sinadura batez betetzea, mural figuratiboak eta tag-ak (errotuladorez bapatean botatako sinadurak) ere inguru horretan daude". Neurri handi batean, arte hori ere kale eta ingurune urbanoan garatzen zen, baina bereziki lotua zegoen auzo marjinalekin. Era berean, lehia kontzeptua ere bazen artisten artean eta sinadurek garrantzia berezia zeukaten (batez ere *tag* formatuan).

## Iruditegia 

|Kartel alea egin mezu artistiko gisa, eta horixe itsatsi.
|Artistak sortutako sticker edo pegatinak.
|Banksyren lan bat. Munduko kaleko artista ezagunena 21. mende hasieran.
Fitxategi:Reverse Graffiti in Manchester.jpg|*Reverse graffiti*: zikin edo ugerra ezabatuz, zuriuneekin sortu mezua (kasu honetan, publizitate faltsua).

### Euskal Herriko adibideak 

Fitxategi:Arbizu - Graffiti.jpg|Bi graffiti Arbizun. Eskuinekoak izenpea darama.
Fitxategi:Bilbao - Ribera de Deusto, graffiti 35.JPG|Tag handi bat, Bilboko Deustuko erriberan.
Fitxategi:Leioa_Krier_knitting.jpg|Leioako eskultura puntuzko artilez estali zuten 2012an. *Yarn bombing* esaten zaio ingelesez.
Fitxategi:Vitoria_-_Graffiti_%26_Murals_0559_03.JPG|Txantiloiarekin zabaldutako mezu politikoa, Gasteizen.
Fitxategi:Pacman_Guggenheim.jpg|Invader kale-artista frantziarrak mosaiko eran garatutako Pacman mamuak, Bilboko Guggenheim museotik gertu.
Fitxategi:Frankenstein-einstein_stencil.jpg|Artelekun 2011n egindako erakustaldi batean, artista txantiloia erakusten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Grafiti
* Arte garaikide

## Kanpo estekak 
* Kaleko Artea. Artearen Kalea. 2013an bizirik egon zen blog euskaldun bat.
The Pride and the Passion

**The Pride and the Passion** Stanley Kramer estatubatuar zinema zuzendariaren 1957ko filma da, C. S. Foresterren *The Gun* eleberrian oinarriturik dagoena.

## Sinopsia 
Iberiar Penintsulako Gerran espainiar gerrillari talde batek eta britainiar soldadu batzuek kanoi erraldoi bat eramango dute frantziar gotorlekua nagusia zen Ávila bonbardatzeko.

## Aktoreak 
* Cary Grant: Anthony Trumbull kapitaina
* Frank Sinatra: Miguel
* Sophia Loren: Juana
* Theodore Bikel: Jouvet jenerala
* John Wengraf: Sermaine
* Jay Novello: Ballinger
* José Nieto: Carlos
* Philip Van Zandt: Vidal koronela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solos en la madrugada

***Solos en la madrugada*** 1978ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
José Miguel gauean lan egiten duen irrati-esataria da. Politikoei kritikak egiten dizkio baina bere barneko frustazioaren isla besterik ez dira.

## Aktoreak 
* José Sacristán - José Miguel García Carande
* Fiorella Faltoyano - Elena
* Emma Cohen - Maite
* María Casanova - Lola

## Kanpo estekak
Las verdes praderas

***Las verdes praderas*** 1979ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Rebolledotarrek familia perfektua osatzen dute. Josék aseguru-etxe batean lan egiten du eta Conchi etxekoandrea da. Guadarramako mendilerroan txalet bat erosi dute asteburutarako. Hala ere, zeharo frustraturik dabiltza.

## Aktoreak 
* Alfredo Landa: José Rebolledo
* María Casanova: Concepción Rebolledo
* Carlos Larrañaga: Ricardo
* Ángel Picazo
* Irene Gutiérrez Caba
* Pedro Díez del Corral: Alberto
* Cecilia Roth: Matilde
* Norma Aleandro: Fidela
* Jesús Enguita

## Kanpo estekak
Penllyn (Vale of Glamorgan)

**Penllyn**, , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Llansannor, Pentre Meryrick, Trerhingyll, Ystradowen eta Penllyn udalerriek osatzen dute.

## Kanpo estekak
Canción de cuna (1994ko filma)

***Canción de cuna*** 1994ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, María de la O Lejárragaren izen bereko antzezlanean oinarrituta.

## Argumentua 
Espainiako komentu baten atarian, XIX. mendeko hondarrean, neska haur bat utzita agertu zen. Domingotar mojek jaso zuten eta Teresa izena eman zioten. Komentuko mojek haren heziketaren ardura hartu nahi dute. Horretarako herriko medikuari konbentzitu zuten adopzioan hartzeko. Teresa komentuaren hormen artean handituko da. Gaztea denean Pablo gaztea ezagutu zuen eta maitemindu ziren. Azkenik, ezkondu eta biak Ameriketara joan ziren, bizimodu berri baten bila.

## Aktoreak 
* Alfredo Landa: On José
* Fiorella Faltoyano: Teresa ahizpa
* Amparo Larrañaga: Marcela ahizpa
* Maribel Verdú: Teresa
* Carmelo Gómez: Pablo
* Diana Peñalver: Juana de la Cruz ahizpa
* María Massip: Ahizpa nagusia
* Virginia Mataix: hasiberrien maistra
* María Luisa Ponte: Tornera ahizpa

## Kanpo estekak
La herida luminosa (filma)

***La herida luminosa*** 1997ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Josep Maria de Sagarraren izen bereko antzezlanean oinarrituta.

## Argumentua 
1950eko hamarkadan, Enrique Molinos medikua eta Isabel ezkonduta daude. Enrique Juliaz maiteminduko da eta emaztea traba bat besterik ez da izango.

## Aktoreak 
* Fernando Guillén - Enrique Molinos
* Mercedes Sampietro - Isabel
* Julia Gutiérrez Caba - Benedicta ahizpa
* María Massip - Escolástica
* Beatriz Santana - Julia
* Neus Asensi - Jovita
* Cayetana Guillén Cuervo -María ahizpa
* María Elena Flores
* Alicia Rozas

## Kanpo estekak
Olabarriko dorrea

**Olabarriko dorrea** Arabako Añanako kuadrillan dagoen Iruña Oka udalerriko Olabarri herrian dagoen Erdi Aroko defentsa-eraikina da. Egun San Esteban Protomartiri eliza gotortuaren kanpandorrea bezala gordetzen da.

## Ezaugarriak 
Erdi Aroko dorre honek oinplano karratua du. Teilatuak piramide egitura du. San Esteban Protomartiri eliza gotortuaren kanpandorrearen funtzioa betetzen du eta eraikin horrekin goiko parte almenaduna partekatzen du. Elizak XII. mendeko aztarnak ditu eta horrek dorrearen garaiko informazioa eman dezake.

## Erreferentziak
The Four Horsemen of the Apocalypse (1921eko filma)

**The Four Horsemen of the Apocalypse** (euskaraz *Apokalipsiaren Lau Zaldizkoak*) 1921eko Rex Ingram irlandar zinema zuzendariak zuzendutako gerra eta epika film mutu bat da. Vicente Blasco Ibáñez espainiar idazlearen *1916ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Josef Swickard, Bridgetta Clark, Rudolph Valentino, Wallace Beery eta Alice Terry aktoreek antzeztu zuten.

Ordurarte zinemazaleentzat ezezagun bat zen Rodolfo Valentino aktorea superizar bilakatu eta latin lover irudia hedatzen lagundu zuen filma da, honetan tangoa dantzatuz eta gautxoz jantzia agertzen da.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerraren hastapenean (1914-1918), Argentinako bi familia dirudunen adarrak bitan banatuko dira: Desnoyers familia, frantziar jatorrikoak, eta Von Hartrott, alemaniar jatorrikoa. Julio Desnoyers (Rudolph Valentino) mutil gazte arduragabe eta bohemioak Marguerite Laurier (Alice Terry) emakume ezkonduarekin maitasun harreman bat du. Gerra hastean, Margueritte senarra den Etienne Laurier (John St. Polis) frontera joango da. Handik gutxira, hainbat gertakarik Julioren jarrera aldarazi eta Erresistentziarentzat lan egitea erabakiko du.

erdian|thumb|400px|Tangoaren sekuentzia

## Aktoreak 
* Pomeroy Cannon: Madariaga
* Josef Swickard: Marcelo Desnoyers
* Bridgetta Clark: Luisa andrea
* Rudolph Valentino: Julio Desnoyers
* Virginia Warwick: Chichí
* Alan Hale: Karl von Hartrott
* Mabel Van Buren: Elena
* Stuart Holmes: Otto von Hartrott
* John St. Polis: Etienne Laurier
* Alice Terry: Marguerite Laurier
* Mark Fenton: Lacour senataria
* Derek Ghent: René Lacour
* Nigel De Brulier: Tchernoff
* Bowditch M. Turner: Argensola
* Edward Connelly: Ostalaria
* Wallace Beery: Von Richthosen teniente kolonela
* Harry Northrup: Jenerala
* Arthur Hoyt: Schnitz tenientea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Haghpat monasterioa

**Haghpat monasterioa** () edo **Haghpatavank** () X. mendean fundatutako armeniar monasterio bat da, Lori probintzian kokatua.

1996ko ekainean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen, "**Haghpat eta Sanahin monasterioak**" izenarekin.

## Ezaugarriak 
Khosrovanux erreginak,
Axot III.a erregearen emazteak, eraikiarazi zuen 976 inguruan. Haranaren beste aldean dagoen Sanahin monasterioa garai bertsuan eraiki zen.

Multzoko eliza magusia Surb Nishan katedrala da, segur aski 976an eraikitzen hasia eta 991an Smbat erregeak amaitua. X. mendeko armeniar arkitekturaren adibide topikoa da, erdiko kupula alboko hormetako lau zutabe handitan bermatzen da. Absideko freskoan *Pantokrator* ageri da. Bizpairu zaharberritze minimoz gain, elizak jatorrizko itxura gorde du.

Beste hainbat eraikin ere badira bertan. Kupuladun eliza txiki bat dago, Surb Grigor (San Gregorio) izenekoa, 1005an eraikia. Jatorrizko elizari bi albo-kapera gehitu zitzaizkion: handiena XIII. mende hasierakoa eta txikiena, "Hamazasp etxea", 1257an eraikia. 1245an hiru solairuko ezkila-dorre independente bat eraiki zen. XIII. mendeko beste eraikin batzuk dira Surb Astvatsatsin kapera, *scriptorium*a eta mugetatik kanpo dagoen jantoki handi bat.

Khatxkar bikain batzuk ere badaude XI-XIII. mendetakoak, monasterioaren mugen barruan zutik. Ezagunena "*Amenaprkitx*" ("Salbatore") da, zutik egon dena 1273tik.

Image:Monasterio de Haghpat, Armenia, 2016-09-30, DD 05.jpg|Haghpat monasterioko ezkila-dorrea.
Image:Armenia Haghbat.jpg|Eraikin multzoa
File:Haghpat Monestary Ceiling, Armenia.jpg|Sabaia
File:Cross-Stones-Haghpat.jpg|Barnealdea, khatxkar batzuk ikusgai
File:Monasterio de Haghpat, Armenia, 2016-09-30, DD 28-30 HDR.jpg|Elizaren barnealdea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Armeniar monasterioen multzoa Iranen
* Ejmiatsingo katedrala

## Kanpo estekak
Arburu (argipena)

**Arburu** izenak hainbat adiera ditu:
## Toponimia 
### Mendilerroa 
* Arburu Arabako mendilerroa da.

### Euskal Herriko mendiak 
* Arburu Gipuzkoako mendia da, (476 m.) Aiako harriako mendilerroan.
* Arburu Arabako mendia da, (1.048 m.) Arburuko mendilerroan.
* Arburu Nafarroa Garaiko mendia da, (752 m.) Alkurruntzeko mendilerroan.
* Arburu Bizkaiko mendia da, (550 m.) Bizkargiko mendilerroan.
* Arburu Gipuzkoako mendia da, (789 m.) Erroizpe-Ulizar mendilerroan.
* Arburua Nafarroa Garaiko mendia da, (1.037 m.) Arburua mendilerroan.
* Arburua Gipuzkoako mendia da, (583 m.) Hernioko mendilerroan.
* Arburuko Kaskoa Nafarroa Garaiko mendia da, (938 m.) Belateko mendilerroan.
Arburu (Alkurruntz)

**Arburu** Nafarroa Garaiko mendia da, 752 metro ditu eta Alkurrunzko mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Emmylou Harris

**Emmylou Harris** (Birmingham, Alabama, 1947ko apirilaren 2a) estatubatuar country eta country rock musikagile, abeslari eta jotzailea da. Arrakasta handiko abesti eta albumak argitaratu ditu 50 urteko ibilbidean, eta 14 Grammy jaso ditu. 2018an, Grammy Lifetime Achievement Award eman zioten, bere ibilbide artistikoaren aitormenez. Artista anitzekin lan egin du; esate baterako, Gram Parsons, Linda Ronstadt, Roy Orbison, Dolly Parton, Bob Dylan, John Denver, Mark Knopfler, Willie Nelson, Neil Young eta Steve Earlerekin.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* 1969 : *Gliding Bird* (Jubilee)
* 1975 : *Pieces of the Sky* (Reprise/Warner Bros.)
* 1976 : *Elite Hotel* (Reprise/Warner Bros.)
* 1977 : *Luxury Liner* (Reprise/Warner Bros.)
* 1978 : *Quarter Moon in a Ten Cent Town* (Reprise/Warner Bros.)
* 1979 : *Blue Kentucky Girl* (Warner Bros.)
* 1980 : *Roses in the Snow* (Warner Bros.)
* 1980 : *Light of the Stable*, album de Noël (Warner Bros.)
* 1981 : *Evangeline* (Warner Bros.)
* 1981 : *Cimarron* (Warner Bros.)
* 1983 : *White Shoes* (Warner Bros.)
* 1985 : *The Ballad of Sally Rose* (Warner Bros.)
* 1986 : *Thirteen* (Warner Bros.)
* 1987 : *Angel Band* (Warner Bros.)
* 1989 : *Bluebird* (Warner Bros.)
* 1990 : *Brand New Dance* (Warner Bros.)
* 1993 : ''Cowgirl's Prayer* (Warner Bros.)
* 1995 : *Wrecking Ball* (Warner Bros.)
* 1999 : *Red Dirt Girl* (Nonesuch)
* 2003 : *Stumble into Grace* (Nonesuch)
* 2008 : *All I Intended To Be* (Nonesuch)
* 2011 : *Hard Bargain* (Nonesuch)

### Albumak lankidetzan 
* 1987 : *Trio*, Linda Ronstadt eta Dolly Partonekin
* 1998 : *Trio II*, Linda Ronstadt et Dolly Partonekin
* 1999 : *Western Wall: The Tucson Sessions*,Linda Ronstadtekin
* 2006 : *All the Roadrunning*, Mark Knopflerekin
* 2008 : *I've Always Needed You*, Carl Jacksonekin
* 2013 : *Old Yellow Moon*, Rodney Crowellekin
* 2015 : *The Traveling Kind*, avec Rodney Crowellekin
* 2016 : *The Complete Trio Collection*, Linda Ronstadt et Dolly Partonekin

### Zuzeneko albumak 
* 1982 : *Last Date* (Warner Bros.)
* 1992 : *At the Ryman* (Warner Bros.)
* 1996 : *Spyboy* (Eminent)

### Bildumak 
* 1978 : *Profile: Best of Emmylou Harris* (Warner Bros.)
* 1990 : *Duets* (Reprise/Warner Bros.)
* 1996 : *Portraits* (Warner Bros.)
* 2005 : *The Very Best of Emmylou Harris: Heartaches and Highways* (Rhino Entertainment)
* 2007 : *Songbird - Rare Tracks & Forgotten Gems* (Warner Bros.)

### Parte hartzeak 
* 1976 : *Desire*, Bob Dylanena
* 1981 : *Only the Heart May Know*, Dan Fogelbergena
* 1981 : *The Wild Montana Skies*, John Denverena
* 1981 : *Hoy-Hoy!*, Little Featena (Warner), Ry Cooder, Robben Ford, Jim Keltner eta Linda Ronstadtekin
* 1984 : *Nashville 84, Johnny Hallydayrena (*If I were a carpenter*)
* 1992 : *Partners*, Flaco Jiménezena (Reprise), Stephen Stills, Dwight Yoakam, Linda Ronstadt, John Hiatt, Ry Cooder, Los Lobos...
* 2000 : *Telling Stories*, Tracy Chapmanena (*The Only One*)
* 2000 : *Silver & Gold*, Neil Youngena
* 2000 : *Heartbreaker*, Ryan Adamsena (*Oh My Sweet Carolina*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala, emmylouharris.com
* Emmylou Harris, allmusic.com
Gram Parsons

**Ingram Cecil Connor** (Winter Haven, Florida, 1946ko azaroaren 5a - Joshua Tree, Kalifornia, 1973ko irailaren 19a), musikaren munduan **Gram Parsons** deitua, estatubatuar egile-abeslari, gitarrista eta pianista izan zen. Berak jendarteratu zuen *Cosmic American Music* izenekoa, country, rhythm and blues, soul, folk eta rockaren arteko nahasketa. nternational Submarine Band, The Byrds eta The Flying Burrito Brothers taldeetako kidea izan zen. 26 urte besterik ez zuela hil zen, morfina eta alkohol gaindosiz.Ibilbide laburra izan bazuen ere, "eragin itzela" izan zuen country eta rockaren eboluzioan, *AllMusic*-en arabera, "bi generoak nahastekatu baitzituen, bereizezinak bihurtzeraino".

## Diskografia 
* 1968 : *Safe at Home*, International Submarine Band (LHI Records)
* 1968 : *Sweetheart of the Rodeo*, The Byrds (Columbia)
* 1969 : *The Gilded Palace of Sin*, The Flying Burrito Brothers (A&M)
* 1970 : *Burrito Deluxe* Flying Burrito Brothers (A&M)
* 1973 : *GP*	(Reprise)
* 1974 : *Grievous Angel* (Reprise)
* 1976 : *Sleepless Nights*, Gram Parsons & the Flying Burrito Brothers (A&M)
* 1979 : *The Early Years (1963–1965)* (Sierra)
* 1982 : *Live 1973* , Gram Parsons and the Fallen Angels (Sierra)
* 1987 : *Dim Lights, Thick Smoke and Loud Loud Music*, Flying Burrito Brothers (Edsel)
* 1995 : *Cosmic American Music: The Rehearsal Tapes 1972* (Magnum America)
* 2001 : *Another Side of This Life: The Lost Recordings of Gram Parsons* (Sundazed)
* 2001 : *Sacred Hearts & Fallen Angels: The Gram Parsons Anthology* (Rhino)
* 2006 : *The Complete Reprise Sessions* (Reprise)
* 2007 : *Gram Parsons Archives Vol.1: Live at the Avalon Ballroom 1969*, Gram Parsons with the Flying Burrito Brothers (Amoeba)
* 2014 : *Gram Parson Live In New York 1973*, Gram Parsons with Emmylou Harris (Plastic Soho)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, gramparsons.com
*  Gram Parsons, allmusic.com
Erroizpe-Ulizar mendilerroa

**Erroizpe-Ulizar mendilerroa** Gipuzkoa eta Nafarroa Behera artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ulizar mendia da, 868 metrorekin. Mendilerroan dauden Erroizpe eta Ulizar mendiek ematen diote izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ulizar, 868 m  (Nafarroa Garaia)
# Ultxarraundi, 862 m  (Nafarroa Garaia)
# Hirumugarrieta, 852 m  (Nafarroa Garaia)
# Lagarte, 811 m  (Gipuzkoa)
# Erroizpe, 804 m  (Gipuzkoa)
# Arburu, 789 m  (Gipuzkoa)
# Gazteluaitz, 779 m  (Gipuzkoa)
# Intsusburu, 741 m  (Gipuzkoa)
# Aldamuño, 737 m  (Gipuzkoa)
# Anakar, 722 m  (Gipuzkoa)
# Muñoaundi, 718 m  (Gipuzkoa)
# Sobelar, 671 m  (Gipuzkoa)
# Alloar edo Gangaren Altua, 601 m  (Gipuzkoa)
# Euletxaga, 347 m  (Gipuzkoa)
# Atremin, 340 m  (Gipuzkoa)
# Aparburu, 295 m  (Gipuzkoa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Las bicicletas son para el verano (filma)

***Las bicicletas son para el verano*** 1984ko Jaime Chávarri espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Fernando Fernán Gómezren izen bereko antzezlanean oinarrituta.

## Argumentua 
1936ko uda da. Luisito Madrilen bizi da eta, eskolan huts egin arren, bizikleta bat nahi du udarako. Baina gerra hasi eta, bizikletaren itxaronaldia bezala, luzarorako izango da.

## Aktoreak 
* Agustín González: Luis
* Amparo Soler Leal: Dolores
* Victoria Abril: Manolita
* Gabino Diego: Luisito
* Alicia Hermida: Doña Antonia
* Marisa Paredes: Doña Mª Luisa
* Patricia Adriani: María
* Carlos Tristancho: Julio
* Aurora Redondo: Doña Marcela
* Guillermo Marín: Don Simón
* Miguel Rellán: Basilio
* Emilio Gutiérrez Caba: Anselmo
* Laura del Sol: dantzaria

## Kanpo estekak
Joshua Tree (Kalifornia)

**Joshua Tree** erroldak esleitutako leku bat da, AEBetako Kalifornia estatuan dagoena, San Bernardino konderrian. Mojave basamortuan dago. 2010ean, 7.414 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa

**2018ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa** urriaren 6 eta abenduaren 15ean bitartean jokatu zen eta aurreneko aldiz emakumezko batek irabazi zuen, Onintza Enbeitak hain zuzen ere. Lehiaketa 39 bertsolarirekin hasi zen eta honek 9 saio izan zituen: 5 kanporaketa, 3 finalaurreko eta finala. Finala abenduaren 15ean jokatu zen Bilboko Bilbao Arena pabilioian.

## Parte-hartzaileak 
### Bertsolariak 
### Gai-jartzaileak 
### Epaileak 
## Saioak 
### Kanporaketak: Udazkeneko kanporaketak 
#### Gernika-Lumo 
Gernika-Lumoko saioa lehen kanporaketa izan zen. 2018ko urriaren 6an jokatu zen Lizeo Antzokian eta ekitaldiak 200 bertsozaletik gora bildu zituen. Imanol Uriak irabazi zuen saioa, finalaurrekoetarako zuzenean sailkatuz.

#### Santurtzi 
Santurtziko saioa bigarren kanporaketa izan zen. 2018ko urriaren 14an jokatu zen Serantes Kultur Aretoan eta Malen Amenabar atera zen garaile, finalaurrekoetarako zuzenean sailkatuz.

#### Zornotza 
Zornotzako saioa hirugarren kanporaketa izan zen. Zornotza Aretoan egin zen 2018ko urriaren 21ean, 17:00etan.

#### Plentzia 
Plentziako saioa laugarren kanporaketa izan zen. Jai Alai frontoian egin zen 2018ko urriaren 28an, 17:00etan.

#### Berriatua 
Berriatuako saioa bosgarren kanporaketa izan zen. Mendibarren frontoian egin zen 2018ko azaroaren 4an, 17:00etan.

### Finalaurrekoak 
#### Berriz 
Berrizko saioa lehen finalaurrekoa zen eta Herriko pilotalekuan egin zen 2018ko azaroaren 18an, 17:00etan.

#### Igorre 
Igorreko saioa bigarren finalaurrekoa zen eta Udal kiroldegian egin zen 2018ko azaroaren 25ean, 17:00etan.

#### Lekeitio 
Lekeitioko saioa hirugarren finalaurrekoa zen eta Santi Brouard kiroldegian egin zen 2018ko abenduaren 1ean, 17:00etan.

### Finala 
#### Bilbo 
Bilboko saioa txapelketaren finala zen eta Bilbao Arena pabilioian egin zen 2018ko abenduaren 15ean, 17:00etan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baratxuetako mendilerroa

**Baratxuetako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Baratxueta mendia da, 1.148 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Baratxueta mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Baratxueta, 1.148 m 
# Oiartzabal, 1.097 m 
# Bardegi, 971 m 
# Ipete, 924 m 
# Elixato, 921 m 
# Otsakaingo Gaina, 895 m 
# Arromendi, 886 m 
# Berrondo, 883 m 
# Antxorizko haitza, 866 m 
# Txumendi, 843 m 
# Enaburu, 837 m 
# Oiezki, 825 m 
# Mendia, 824 m 
# Aranburu, 793 m 
# Itsasdigain, 788 m 
# Amiñagain, 771 m 
# Aldukain, 767 m 
# Ermitabizkar, 755 m 
# Góngora, 726 m 
# Murelu, 702 m 
# Pikulin, 669 m 
# Elordi edo Zabalgain, 668 m 
# Ezpeldigorri, 622 m 
# Etxaideko Dorrea, 597 m 
# Miravalles, 594 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Geghard monasterioa

**Geghard monasterioa** () Erdi Aroko armeniar monasterio bat da, Kotaik probintzian kokatua. Multzoa XIII. mendean fundatu zen. Berezitasun aipagarriena da zati bat lurrazpian dagoela, haitzetan zulatua, non monjeek liturgia egiten zuten.

Behinola, bere izena "40 aldareko monasterioa" edo 7 elizako monasterioa" zen, Goi Erdi Aroan segur aski. Gerora, **Geghardavank** izena hartu zuen, armenierazko "Lantzaren monasterioa", Lantza Santuaren omenez.

2000ko ekainean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen, "**Geghard monasterioa eta Goiko Azat harana **" izenarekin.

## Ezaugarriak 
thumb|ezkerrera|240px|Oinplanoa. Haitzean zulatu eraikinak ikusgai.

Eliza nagusia, *Kathoghike*, 1215an eraiki zen Mkhargrdzeli-Zakariades erregealdia. Nartex edo *gavit* bat du, eraikuntza data ezezagunekoa. Haitzean zulatutako Asvatsatsin kapera txiki bat du, 1164koa.

Monasterioaren inguruan *khatxkar* ugari daude.

File:Monasterio de Geghard, Armenia, 2016-10-02, DD 93.jpg|Eliza nagusia
File:Monasterio de Geghard, Armenia, 2016-10-02, DD 80-82 HDR.jpg|Armarria
File:Geghard Monastery, Geghard, Armenia.jpg|Geghard.
File:Geghard 9 papak.jpg|Barnealdea
File:Geghard Monastery, Christianity in Armenia.jpg|Gavit

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Armeniar monasterioen multzoa Iranen
* Ejmiatsingo katedrala

## Kanpo estekak
Mari Carmen Madariaga

**Maria del Carmen Madariaga Bustinza** (Igorre, Bizkaia, 1927ko martxoaren 8a – Artea, Bizkaia, 2004ko irailaren 10a) euskal erraketista profesionala izan zen.

Pilotaren munduan **Arrati** goitizenez ezaguna.
thumb|280x280px|Erraketistak
## Biografia 
Mari Carmen Madariaga, Arratia eskualdeko Igorre herrian jaio zen. Urkuzu auzoko Saldarri baserrian. Eibarko pilota eskolan ikasi zuen.

### Lehen urratsak 
Sasoi hartan Euskal Herrian erraketista asko sortu ziren, pilotarako zaletasun handia baitzegoen. Eta horietako asko Eibarko frontoietan ikasitakoak ziren. Astelena frontoian hasi zen Mari Carmen ere pilotan zaletzen eta ikasten. Eibar beste herri batzuk baino irekiagoa zen, ez hain katolikoa; sozialistak eta errepublikanoak ziren nagusi. Emakumeek askatasun gehiago zuten, nahiz eta, batzuek begi onez ikusi ez kirol hau. Mugimendu handiko frontoia zeukan. Hiru pilota eskola sortu zituzten, eta pilotarien harrobia bihurtu zen Eibar.

### Erraketista ibilbidea 
Harrobi hartako Mari Carmen erraketista profesionala izatera heldu zen. 1942. urtekoa da familiak gordetzen duen Federazioko inskripzio fitxa.Beste emakume erraketista askok bezala, Euskal Herritik kanpo jokatu zuen, hemen ez baitzegoen ondo ikusita emakumeak frontoian aritzea. Batez ere, Katalunia eta Madrilgo frontoietan jardun zuen. Protektoratura jokatzen joateko eskaintza ere izan zuen, baina bertan behera utzi zuen aukera.

Mari Carmenek erraketista jardun zuen garaian, hain zuen 1943. urteko estatistika baten arabera, jokamolde guztiak kontuan hartuta (eskua, pala, erremontea,zesta...) 1.432 pilotari profesional zeuden eta horietatik erdia baino gehiago, 734 zehazki emakume erraketistak ziren. 1947. urteko beste datu baten arabera, urte hartan 737 erraketista profesional zebiltzan kantxetan.

Estatuan Madril eta Bartzelona izan ziren erraketaren gune indartsuenak. Espainiar Estatuan 37 frontoi izatera iritsi ziren eta bakoitzean 30-40 erraketista aritzen ziren. Egunero jokatzen zituzten partidak, punta-puntan ez zebiltzanek arratsaldez eta gauez, eta, onenek, gauez bakarrik. Horrek esan nahi du egunero betetzen zirela frontoiak.

### Erraketari agur 
1949. urtean, zazpi urtez profesional gisa jardun ondoren, ezkondu eta erraketista izateari utzi egin zion.

## Omenaldiak 
Emakumezkoen kirol profesionalean aitzindariak izan ziren erraketistak, historiak ahaztu egin dituen arren. Halere, azken urteotan merezitako hainbat omenaldi jaso dituzte.

* Bilboko La Esperanza frontoian 2013an ahaztutako erraketistei egindako omenaldian, aitzindarien zerrenda agertu zen.

* Artean (Arratia), emakume erraketisten inguruko erakusketan, Mari Carmeni buruzko panela jarri zen 2018an.
* 2025ean, Mari Carmenen omenez, I. Andrazkoen Frontenis Txapelketaren finala jokatu zen Arteako frontoian, herriko jaien programazioren barruan, jai batzordeak eta Kafrangak herriko talde feministak antolatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Baigurako mendilerroa

**Baigurako mendilerroa** Lapurdi eta Nafarroa Behera artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Baigura mendia da, 897 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Baigura mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Baigura, 897 m  (Lapurdi eta Nafarroa Beherea arteko mugan)
# Laina, 869 m  (Nafarroa Beherea)
# Erregelu, 865 m  (Lapurdi eta Nafarroa Beherea arteko mugan)
# Haltzamendi, 813 m  (Nafarroa Beherea)
# Adarre, 586 m  (Lapurdi eta Nafarroa Beherea arteko mugan)
# Abarakuko Harria, 581 m  (Nafarroa Beherea)
# Soilandotxipi, 551 m  (Nafarroa Beherea)
# Irusu, 465 m  (Nafarroa Beherea)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Artilezko arte

[thumb|300px|Aramaioko [Ibarra (Aramaio)|Ibarra auzoko zuhaitzak, artilez jantziak 2016an.]]

**Artilezko artea** kaleko artearen aldagaietako bat da, zenbait izenekin ezaguna egin dena, besteak beste, **yarn bombing** (artilezko bonbardaketa), **crochet guerrilla, kakorratz gerrilla, urban knitting** (hirian trikotatu) edo graffiti ekologikoa**.** Kakorratz-lanekin edo artilezko puntuzko lanekin kale edo ingurune urbanoko elementuak janztea da kontua.

Nonbait, arte mugimendu honen aitzindaria Magda Sayeg estatubatuarra da, 1960ko hamarkadan ekin ziona fenomeno honi.

Artilezko arteak ezaugarri ludiko bat du berekin, kolore biziak erabili ohi baitira, kalearen aspergarritasunari alaitasuna emateko asmoz.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian ere ikusi izan dira XXI. mendean artilezko arte adibideak kaleetan. Langintza hau taldean ere sustatu izan da; adibidez Amurrion 2012an emakumezko talde batek, edo ikastaro publiko gisa Ermuan 2016an.

## Iruditegia 

Fitxategi:Easo plaza kioskoa 0001.jpg|Donostiako Easo plazako kioskoko zutabeak kakorratz-lanekin apainduak 2013an
Fitxategi:Leioa Krier knitting.jpg|Leioako eskultura bat artilez jantzia 2012an.
Fitxategi:Vitoria - Calle Cofradía de Arriaga 2.jpg|Kaleko argi bat, Gasteizen 2017an.
Fitxategi:Knitted_Dalek_pillar_box.jpg|Postontzi bat Dublinen, Dalek bat bailitzan mozorrotua.
Fitxategi:Dresden,_Militär_Historisches_Museum.JPG|Tanke bat museo militar batean: indarkeriari kritika, zentzu ludikoarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
St. Nicholas (Vale of Glamorgan)

**St. Nicholas**, , Galesko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Cardiff hiriburutik 2 milia mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Russell Braddon

**Russell Reading Braddon** (Sydney, 1921eko urtarrilaren 25a – Urunga, Hegoaldeko Gales Berria, 1995eko martxoaren 20a) australiar idazle eta gerra-presoa Bigarren Mundu Gerran izan zen.

Malaysiako Kanpainan esku hartu zuen Bigarren Mundu Gerran, eta japoniarren preso hartu zuten Pudu eta Changiko zapalketetan eta Birmaniako trenbidean 1942-1945 bitartean.

Gerraren ondoren zuzenbidea ikasten hasi zen Sydneyko Unibertsitatean, baina ez zituen ikasketak amaitu. 1949an Ingalaterrara joan zen buruko arazoak izan eta duizidatse saiakerak egin ondoren.

Eleberriak, biografiak, ipuinak, telebistako gidoiak eta egunkarietako artikuluak idatzi zituen. Irrati eta telebistako esataria ere izan zen.

## Lanak 
**Eleberriak**
* *The Piddingtons* (1950)
* *Those in Peril* (1954)
* *Out of the Storm* (1956)
* *Gabriel Comes to 24* (1958)
* *The Proud American Boy* (1960)
* *The Year of the Angry Rabbit* (1964)
* *Committal Chamber* (1966)
* *The Inseparables* (1968)
* *When the Enemy Is Tired* (1968)
* *Will You Walk a Little Faster?* (1969)
* *Prelude and Fugue for Lovers* (1971)
* *Progress of Private Lilyworth* (1971)
* *End Play* (1972)
* *The Thirteenth Trick* (1973)
* *The Finalists* (1977)
* *The Predator* (1980)
* *Funnelweb* (1990)

**Ez-fikziozkoak**
* *The Naked Island* (1952)
* *Cheshire V.C: A Study of War and Peace* (1954)
* *Woman in Arms: The Story of Nancy Wake* (1956)
* *Nancy Wake: The Story of a Very Brave Woman* (1956)
* *End of a Hate* (1958)
* *Joan Sutherland* (1962)
* *Roy Thomson of Fleet Street* (Collins, 1965)
* *The Siege* (1969)
* *Suez: The Splitting of a Nation* (1973)
* *Hundred Days of Darien* (1974)
* ''All the Queen's Men* (1977)
* *Japan Against the World* (1983)
* *The Other Hundred Years War* (1983)
* *Australia Fair?* (1984)
* *Thomas Baines and the North Australian Expedition* (1987)
* *Prisoners of War'' Hugh Clarke eta Colin Burgess idazleekin batera (1988)
Josune Irabien

**Miren Josune Irabien Marigorta** (Amurrio, Araba, 1970)  Euskara Sustatzeko zuzendaria da 2024tik Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzan. Amurrioko emakumezko lehen alkatea izan zen, 2011n hautatua. Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea da.

## Bizitza 
Amurrion jaio zen, 1970. urtean. Zientzia Politikoak ikasi zituen, eta irakaskuntzan, itzulpengintzan eta hizkuntza normalizazioan aritu da lanean.

Amurrioko emakumezko lehen alkatea izan zen, 2011n hautatua. Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea da. 2015ean eta 2019an ere irabazi zituen herriko hauteskundeak. 2020ko azaroan baina, alkate kargua utzi zuen, kargu publiko berri bat onartzeko, alegia, Eusko Jaurlaritzako *Toki Administrazioekiko Harremanetarako eta Administrazio Erregistroetako zuzendaria* izateko. Gero, Emakunde, Emakumearen Euskal Erakundeko idazkari nagusia izan zen 15 hilabetez 2023 eta 2024 urteen artean. Eta 2024ko azarotik Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzan Euskara Sustatzeko zuzendaria da.

Hurrengo bi legegintzaldietan (2015-2019 eta 2019-2023), Amurrioko alkate izaten jarraitu du. Aurretik Arabako batzarkidea izan zen, 2003tik 2007ra bitartean.

EUDELen Batzorde Betearazleko kidea da (2016/2019). Virginia Woolf BASQUESKOLAN parte hartuko du, euskal alkateentzako topagune, elkarrizketa eta prestakuntza gunea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonnybridge

**Bonnybridge**,  eta , Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan. 2001ko erroldaren arabera 6.870 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Antropologia Museo Nazionala (Mexiko)

**Antropologia Museo Nazionala** (gaztelaniaz *Museo Nacional de Antropología* edota **MNA**, Mexiko Hirian dagoen antropologia museo bat da, Mexikon dauden museo garrantzitsuenetakoa. Bertan, Mesoamerikako arkeologia ondarea ikusgai dago.

Mexiko turismo puntu erakargarrienetako bat da, Amerika osoko museo handienetakoa, eta bi milioi bisitari erakartzen ditu urtero.

## Eraikuntza 
1964an inauguratu zen, irailean Adolfo López Mateos presidente zela. Pedro Ramírez Vázquez​ arkitektoa izan zen diseinatzaile nagusia, Rafael Mijares eta Jorge Campuzanorekin batera.

Edukiak

Museoan aurki daitezke Mexiko prekolonbinoko piezarik ederrenetariko batzuk: Horien artean, museoaren erdigunea den Eguzkiaren Harria, olmeken kulturako buru erraldoi batzuk,  Teotihuacan kulturako monumentuak uraren jainkoei eskeiniak, Palenqueko hiriko Pakal buruzagi maiaren sarkofagoa, Monte Albán kulturako ehorzketa aztarnak,  Xochicalcoko estelak, Tlaloc jainkoaren Monolitoa Museoaren sarrera zaintzen eta atlante tolteka bat Tollan-Xicocotitlanetik ekarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Digna Garitaonandia

thumb
**Digna Garitaonandia Mallabiabarrena** (Mallabia, Bizkaia, 1923ko irailaren 22a - Bartzelona, 2023ko uztailaren 21a) euskal erraketista profesionala izan zen, **Txikita de Mallabia** izenaz kantxaratu zena.

## Biografia 
[thumb|260x260px|Digna Garitaonandia pilotan nola hasi zen ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak.eus proiekturako)]]
thumb|San Trokaz baserria, Dignaren jaiotetxea.
Digna Garitaonandia Mallabiko Areitio auzoko San Trokaz baserrian jaio zen. Eibarrera esneak banatzera joateko ardura jarri zioten etxean eta partitzeok amaitzean Astelena frontoira ostera bat egitea zuen atsegin: han pilotan aritzen ziren, besteak beste, herrikide zituen Aixpe baserriko Pilar Narbaiza eta Itturraldeko bikiak, Miren eta Jesusa Astarloa.

### Lehen urratsak 
Sasoi hartan Euskal Herrian erraketista asko sortu ziren, pilotarako zaletasun handia baitzegoen; horietako asko eibartarrak eta inguruetako herrietakoak ziren, gehiengo handi batek Eibarko Astelena pilota frontoian ikasiz. San Trokazko alaba ere bertan  hasi zen pilota-jokoan zaletzen eta ikasten. Lagunak ikustera joandako baten, erraketa bat alokatzeko eskatu zion bertako arduradunetako bati. Zerekin ordainduko eta amak hamaiketakoa erosteko emandako diruarekin proposatu zion eta begi onez ikusi hark. Hurrengo egun askotan halaxe egin zuen. Baraurik itzultzen zen etxera, pozarren baina: maite zuen pilota-jokoa eta irrikitan egoten zen erraketa astintzeko.

### Erraketista ibilbidea 
Harrobi hartako Dignari laster etorri zitzaion Bartzelonara jokatzen joateko eskaintza. 16 urte bete orduko eta hurrengo Gabonak etxetik kanpo pasatzeko penaz, 1939ko otsailaren 20an heldu zen Mediterraneo ertzeko parajera.

Estatuan Madril eta Bartzelona izan ziren erraketaren gune indartsuenak. Estatuan 37 frontoi izatera iritsi zen, bakoitzean 30-40 erraketista arituz. Egunero jokatzen zituzten partidak, punta-puntan ez zebiltzanek arratsaldez eta gauez, eta onenek, gauez bakarrik. Pilotalekuak egunero beteta.

Digna Garitaonandia mallabitarra Bartzelonako *Nuevo Mundo* eta *Condal* pilotalekuetan aritu zen jokalari profesional. Bere pilotari ezaugarriei dagokionez bizkorra zen, sake onekoa eta jokoan aldaera askokoa, Sasoiko kirol-prentsak Mallabiko Txikitaren partida eta emaitzen berri ematen zuen. Erretratatu egin zuten ere, andrazkoetan bera bakarrik, hainbat pilotariz inguratuta, tartean Atano III. Halere, azken urteotan merezitako hainbat omenaldi jaso dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Lakhurako mendilerroa

**Lakhurako mendilerroa** Zuberoa eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Lakhura mendia da, 1.877 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Lakhura mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Lakhura, 1.877 m  (Zuberoaeta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Puntal Olorón, 1.826 m  (Zuberoa eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Kortaplana, 1.776 m  (Zuberoa eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Heilegaña, 1.696 m  (Zuberoa)
# Erüso, 1.624 m  (Zuberoa)
# Xuriphünta, 1.621 m  (Zuberoa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Izarbeko mendilerroa

**Izarbeko mendilerroa** Zuberoa eta Bearno artean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Izarbe mendia da, 1.559 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Izarbe mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Izarbe, 1.559 m  (Zuberoa)
# Arbotiko Phünta, 1.542 m  (Zuberoa)
# Igontzephünta edo Aïguntze, 1.387 m  (Zuberoa)
# Pic de Légorre, 1.359 m  (Bearno)
# Hilagaphünta, 1.337 m  (Zuberoa)
# Pic de Sudou, 1.167 m  (Bearno)
# Losko, 1.108 m  (Zuberoa)
# Irakurri, 930 m  (Zuberoa)
# Harribeltzeta, 918 m  (Zuberoa)
# Sommet de Mail Haut, 872 m  (Bearno)
# Arainuage, edo Aragnouague, 865 m  (Zuberoa)
# Hargibele edo Argibel, 795 m  (Zuberoa)
# Iridoi, 789 m  (Zuberoa)
# Intxurizte, 711 m  (Zuberoa)
# Sorlegigaïna, 636 m  (Zuberoa)
# Soum de Labays, 536 m  (Bearno)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Mexiko Hiriko nazioarteko aireportua

**Mexiko Hiriko nazioarteko aireportua** (NAGE kodea: **MEX** - NAZE kodea: **MMMX** - DGAC kodea: **ME13**​), ofizialki **Mexiko Hiriko Benito Juárez nazioarteko aireportua**, Mexiko Hiriaren hiriguneari zerbitzu ematen dion aireportua da. Mexiko eta Latinoamerika osoko hegaldi eta bidaiari trafiko gehien duen aireportua da, 2017an 44 milioi bidaiari garraiatu zituen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Itzagako mendilerroa

**Itzagako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Itzaga mendia da, 1.360 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Itzaga mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Itzaga, 1.360 m 
# Ganbella, 1.256 m 
# Santa Agata, 1.208 m 
# Karramitxa, 954 m 
# Lekaun, 928 m 
# Cerro del Aia, 861 m 
# Txarribizkar, 838 m 
# Eskargaitz, 801 m 
# Izeki, 800 m 
# Sierra de Tabar, 791 m 
# Beroate, 788 m 
# Cerro Grande, 775 m 
# Monte Pequeño, 772 m 
# Cerro de Ata, 748 m 
# Muniain, 741 m 
# Alto del Pino, 737 m 
# Mendeleku, 713 m 
# San Juan, 675 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Ireberko mendilerroa

**Ireberko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ireber mendia da, 1.208 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ireber mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ireber, 1.208 m 
# Ernaitzu, 1.203 m 
# Launtze, 1.195 m 
# Txiale, 1.066 m 
# Arpalats, 977 m 
# Egieztu, 917 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Maiquetía Simón Bolívar nazioarteko aireportua

**Maiquetía Simón Bolívar nazioarteko aireportua** (NAGE kodea: **CCS** - NAZE kodea: **SVMI**​), Venezuelako Caracas hiriburuari zerbitzu ematen dion aireportua da. Maiquetía udalerrian kokatua dago.

## Kanpo estekak 
* WEbgune ofiziala
José Martí nazioarteko aireportua

**José Martí nazioarteko aireportua** (NAGE kodea: **HAV** - NAZE kodea: **MUHA**​), Kubako Habana hiriburuari zerbitzu ematen dion aireportua da. Boyeros udalerrian kokatua dago.

## Kanpo estekak
Manuel Urtizberea

**Manuel Urtizberea** (Donostia, Gipuzkoa, 1944ko urriaren 9a) idazlea da. Frantsesez idazten du, musikari buruz, baita Euskal Herriari buruz.

## Biografia 
Donostian sortua eta Le Pian Medoc (Gironde departamenduan) bizi, Inaki Urtizberea koru zuzendari ospetsuaren anaia da.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Don Atahualpa, la voix argentine de tout un continent* (2000, Atlantica).
* *Don Ata - La voz de un continente* (2017, Marea Editorial)
* *Oldarra - Une histoire,* *un esprit* (2018, Elkar)

## Erreferentziak