Kareem Abdul-Jabbar

**Kareem Abdul-Jabbar**, jaiotzez, Ferdinand Lewis Alcindor (Harlem, New York, 1947ko apirilaren 16a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra izan zen, gaur egun erretiratua, NBAko onenen artean txoko bat duena. 1969tik 1989ra bitartean, Milwaukee Bucks eta Los Angeles Lakers taldeetan ibilitakoa da. Lew Alcindor deitzen zioten eta, 1971n, Malcolm Xen autobiografia irakurri eta gero, musulman bihurtu eta izena aldatu zuen.

Ezaguna egin zen oso bere *Sky Hook* edo "zeruko gako" saskiraketengatik, geraezinak baitziren. Bi jokalarik bakarrik geratu ahal izan zuten jokaldi hori behin bakarrik: Hakeem Olajuwonek eta Wilt Chamberlainek.

Abdul-Jabbarrek 42 urterekin utzi zuen saskibaloia, NBAren historiako puntugilerik eta txapelgilerik handiena zela. All-Star Game gehienak jokatu dituen jokalaria ere da. Inork baino arrakasta gehiago izan du lehian: urteko hasiberri eta NBAko txapeldun 6 alditan Bucks eta Lakersekin, bi aldiz NBAko finaletan MVP, 19 aldiz All-Star eta bi aldiz ligako puntugilerik handiena... Kanporaketetako 8 errekor eta All-Starreko 7 ere baditu.

Pistan arrakasta handia izan bazuen ere, ez zuen bere karreraren amaierara arte afizioaren estimua lortu. Gizon gordea izan zen, prentsarekin harremanik ez zuena eduki nahi. 1988-89 ko denboraldian, azkena izango zuenean, ligako kantxa orok egin zion Abdul-Jabbarri omenaldia.

## Biografia 
[thumb|300px|Kareem Abdul-Jabbar [1967an]]
Ferdinand Lewis Alcindor Jr. New Yorken jaio zen, Bigarren Mundu Gerra amaitu eta bi urte geroago. Aita zorrotza izan zuen, Ferdinand, eta ama, berriz, Cora, erabateko babeslea. Bikotearen seme bakarra izan zen; bestalde, jaio zenean, ia 6 kiloko pisua zuen eta 57&nbsp;cm luze zen; 9 urterekin, 1,75 metro luze zen eta eta 14 urterekin, 2,03 metrora iritsi zen.

Heziketa katolikoa izan zuen eta berehala izan zituen lehen lorpenak institutuan. Harlemgo gelan, mutikorik luzeena zen: hiru txapelketa eskuratu zituen, 71 garaipen jarraian, 2.067 puntu eta 2.002 errebote (New Yorkeko errekorra azken bi horietan). UCLAn sartu zen eta John Woodenen Bruinsekin jokatu zuen.

Eskoletako sailkapen guztiak hautsi zituen. NCAAko arauek ez zioten lehen urtean ekipo unibertsitario batean jokatzen uzten, baina 1967 eta 1969 urteetako jokalari aukeratu zuten *The Sporting News*, *United Press International* eta *Associated Press* aldizkariek.

1969an, Naismith College Player of the Year irabazi zuen lehena izan zen. Alcindor buru, Wooden eta UCLAk hiru titulu nazionalak lortu zituzten. Eragin handiko gizona, 1967tik aurrera, mateak debekatu zituzten unibertsitateko saskibaloian. UCLAn Historian graduatu zen eta, garai hartan izan zuen kornea lesio baten ondorioz, betaurreko bereziak eraman behar izan zituen betirako. Hiru denboralditan zehar, 26,4 puntu, 15,5 errebote eta % 64ko tiroen ehunekoa lortu zituen.

## Profesionala 
### Milwaukee Bucks 
1969an, Milwaukee Bucks bere bigarren denboraldian zebilen, Alcindor NBAko DRAFT aukeratu zutenean. Pibot berri batentzako garaia iritsi zen. Bill Russellek Boston Celtics taldea utzi berria zuen eta Wilt Chamberlain, ona bazen ere, 35 urtera hurbiltzen ari zen. Harlem Globetrotters taldeak milioi bat dolarreko kontratua eskaini zion, baina berak uko egin eta Bucksengana joan zen. 1969-70 denboraldian, Alcindorrekin, Bucks bigarren egin zuen Ekialdean. Alcindor bera izarra izan zen liga hartan eta bigarren egin zuen berak ere puntuetan (28,8) eta hirugarren erreboteetan (14,5). Lasai asko irabazi zuen Urteko hasiberriaren aria ere.

Denboraldiaren ondorenean, Bucksek zuzen-zuzen abiatu ziren garaipenera eta 66 aldiz gailendu ziren 1970-71n. Alcindorrek denboraldiko MVPa irabazi zuen eta puntu gehien sartu zituena izan zen (31,7). Erreboteetan, berriz, laugarren egin zuen (16). Milwaukeek 12-2 egin zuen kanporaketetan eta Baltimore Bullets ere garaitu zuen. Alcindor MVP izan zen hor ere.

1971-1972ko denboraldia baino lehen, Alcindor Katolizismotik Islamera pasatu zen eta Kareem Abdul-Jabbar ('Zerbitzari leial eta indartsu') izena hartu zuen. Islameko nazioaren liderretako bat zen Khalifah Hamaas Abdul Khaalisek bihurtu zuen Islamera. *Giant Steps* autobiografian kontatzen du prozesu osoa.

Urte onak zituen Milwaukeen. 1971-72an ere puntu gehienak egin zituen berak (34,8) eta NBAko MVP izan zen. Bucks taldeak berriro lortu zuen lider izatea (horrela 4 alditan).

1973-1974an, Abdul-Jabbarek bere hirugarren MVPa irabazi zuen eta 5 hoberenen artean kokatu zen 4 kategoriatan: 3.a puntuetan (27,0), 4.a erreboteetan (14,5), 2.a tapoietan (283) eta tiroen portzentaian bigarrena (.539).

1974an, Milwaukee NBAko finaletan zen berriro, baina Boston Celticsen aurka amore eman beharrean izan zen.

1974-75ean, azken postuan zegoen (38-44.11).

Milwaukeen arrakasta izugarria izan bazuen ere, Abdul-Jabbar ez zegoen gustura bertan, kultura eta erlijio beretsuko jenderik ez baitzuen ondoan. Horregatik eskatu zuen traspasoa. New York Knicks edo Los Angeles Lakersera joan nahi zuen eta horrelaxe bidali zuten Lakersera 1975ean.

## Los Angeles Lakers 
### 1975-1979: Chamberlain ahazten 
Wilt Chamberlain bi urte lehenago erretiratuta zegoen. Horrela uler daiteke Lakersen 30-52 hura eta 1974-75eko azken postua. Abdul-Jabbarrek ondo lagundu zuen bere lehen denboraldian eta 10 garaipen gehiago erakarri zituen Los Angelesera. 27,7 puntu, 16,9 errebote eta berriro denboraldiko MVPa lortu zituen Kareemek.

Hurrengo denboraldian, Jerry West egin zuten Lakersen entrenatzaile eta lehen postura eraman zuen taldea (53-29). Abdul-Jabbarrek (26,2 puntu, 13,3 errebote, 57,9% tiro portzentaia eta 261 tapoi egin zituen eta denboraldiko MVP egin zuten. Hala ere, Portland Trail Blazers taldeak Lakers taldea etxera bidali zuen.

Hurrengo 2 urteetan, Abdul-Jabbarrek ezin izan zuen Lakers zulotik atera. Lorpen onak izan zituen, baina, 1977-1978an, 20 partida huts egin zituen lehenengoan eskua hautsi zuelako.

### 1979-1985: Magic eta Showtimea 
thumb|300px|Kareem Abdul-Jabbar eta Magic
1979an, Lakers taldeak Michigan State unibertsitateko Earvin "Magic" Johnson, 2,06 metroko basea, hartu zuen. Abdul-Jabbarrentzako beste 5 denboraldi etorriko ziren horrela. *Showtime* izeneko kontraeraso itzelak, Lakersak 9 titulu lortzera eraman zituen Abdul-Jabbarren azken 10 urteetan.

1980ean Lakersekin egindako Johnsonen lehen denboraldian, 60 partida irabazi zituzten eta 16tik 4 besterik ez zituzten galdu NBAko txapeldun izateko bidean. 40 puntu egin eta Lakersak irabazten jarri ondoren, Abdul-Jabbarrek orkatila bihurritu zuen bosgarren partidan. 33 urteko pibotak ezin izango zuen seigarren partida jokatu eta 20 urteko hasiberriak hartuko zuen bere lekua. 42 puntu, 15 errebote eta 7 asistentzia egin zituen eta Lakers taldeak garaipena lortu zuen (123-107). Denboraldian, Abdul-Jabbarrek (24,8 puntu, 10,8 errebote) bere seigarren MVPa lortu zuen.

Abdul-Jabbar 20 puntuko batezbestekoan egon zen hurrengo 6 denboraldietan. Gero jaisten joan zen, baina ia 40 urte zituenean ere 32-35 minutu jokatzeko gai izan zen. Yoga eta arte martzialak praktikatzen zituen forma fisikoari eusteko eta meditazioa egiten zuen partidaren hasieran tentsioa jaisteko. Bruce Lee bera izan zuen arte martzialetan maisu eta berarekin hartu zuen parte *Game of Death* filmean.

1984ko apirilaren 5ean, Utah Jazzen aurka ari ziren Las Vegasen. Abdul-Jabbarrek Magic Johnsonen pase bat jaso zuen, itzuli eta bere *sky-hook*a bota zuen uztairantz. Tiroa dotore sartu zen eta Abdul-Jabbarek bere 31.420. puntua lortu zuen, Wilt Chamberlain handia gaindituz.

1979-80 eta 1988-89 artean, Lakers taldea 10etik 8 alditan iritsi zen NBAko finaletara. Bost titulu irabazi zituzten, Boston eta Philadelphiari bina alditan eta behin Detroit Pistonsi. 38 urterekin, askok uste zuten pibot zaharra bukatuta zegoela, lehen partidan ez baitzuen 12 puntu eta 3 errebote besterik lortu. Celtics taldeak erabat garaitu zuen Lakers (148-114): "Memorial Dayko sarraskia" deitu zitzaion hari.

Hurrengo egunetan, Abdul-Jabbarek orduak eman zituen partidaren bideoa ikusten eta entrenamendu luzeetan parte hartzen. Pat Riley entrenatzailearen ahaleginak atsedena hartzeko aholkuak alferrikakoak izan ziren.

Bigarren partidan, Abdul-Jabbarek 30 puntu, 17 errebote, 8 asistentzia eta 3 tapoi egin zituen, Lakersen garaipenean lagunduz (109-102). 6 partidetatik 4 irabazi zituen taldeak eta 30,2 puntu, 11,3 errebote, 6,5 asistentzia eta 2 tapoi izan ziren Abdul-Jabbaren batez bestekoa. Abdul-Jabbarek errebotea hartu, botea eman eta kantxa guztia zeharkarazi zion baloiari *sky-hook* bat sartu arte. Final haien MVPa izan zen berriro.

## Azken urteak 
[thumb|300px|Kareem Abdul-Jabbar [2006an]]
1986-87 denboraldian, Lakers taldeak berriro irabazi zion Bostoni NBAko finaletan. Abdul-Jabbar ondo aritu zen, baina MVPa Magic Johnsonen lortu zuen.

40 urterekin, beste bi urtez jokatu ahal izateko kontratua lortu zuen. 1988-1989 izan zen azken denboraldia eta Lakersak Pistonsen aurka egin behar izan zuten berriro. Abdul-Jabbarek bere urteko marka hoberenak egin zituen, baina, Johnson eta Byron Scott lesionatuta, Lakersek ezin izan zuten ezer asko egin.

Abdul-Jabbaren erretiroak NBAko aro baten bukaera da: 38.387 puntu (24,6 partidako), 17.440 errebote (11,2 partidako), 3.189 taponi 55,9ko tiro portzentaia lortu zuen 20 urteko karreran jokatutako 1.560 partidetan.

Urte batzuk geroago, Abdul-Jabbarek horrela esan zion Orange County Registeri:
.

## *Sky hook*a 
"Zerutiko gakoa" mugimendua oso goiz ikasi zuen, 5. gradua egiten ari zenean. Aukera bakarra omen zen muturreko bat ez hartzeko.

Abdul-Jabbarek bere altura guztia aprobetxatzen zuen, besoa erabat luzatuta, kanastari perpendikular, eta tiroa goitik behera zetorren, izugarrizko indarrez eta tapoi egiteko aukerari ekidinez. Jokalari gutxik lortu dute hori (Wilt Chamberlain edo Hakeem Olajuwon). Horrela, ehunekoa % 55,9koa zen, NBAko historian bederatzigarrena.

Urteak geroago, bere kide Magic Johnsonek lagunaren mugimendu hura kopiatu zuen eta *Baby Hook* edo *Junior Sky Hook* izena eman zitzaion.

## NBAren ondorena 
Erretiroaren ondoren, Abdul-Jabbar entrenatzailea izan da, komentarista eta abar. Analfabetismo eta gosearen aurkako ahaleginetan egon da. 1995ean, Abdul-Jabbar aukeratu zuten Naismith Memorial Basketball Hall of Famerako.

Bazirudien Abdul-Jabbarek ez zuela entrenatzaile lanerako oztoporik izango, baina ospe txarra hartuta zuen, prentsarekin hitz egin nahi ez... Berak aitortu duen bezala, hori bide da aukera faltaren arrazoia. Los Angeles Clippers eta Seattle Supersonicsekin egin zuen lan, Michael Olowokandi eta Jerome James pibot gazteen garapenean lagunduz.

2002an, Oklahoma Storm eraman zuen USBL lehiaketara, baina hurrengo urtean, ez zuen Columbia unibertsitateko entrenatzaile postua lortu. Knicksekin aritu zen jokalari berrien bilatzaile eta, 2005ean, Lakersera itzuli zen, Andrew Bynum pibot gaztearen garapenean laguntzeko.

2009ko azaroaren 10ean, Abdul-Jabbarek leuzemia zuela jakinarazi zuen eta tratamendua ari zela. 2011ko otsailaren 5ean, horrela idatzi zuen Twitterren:
.

## Kirol ibilbidea 
* 1969-1975: Milwaukee Bucks
* 1975-1989: Los Angeles Lakers

## Lorpenak 
* 1968ko Oscar Robertson saria
* 1969 urteko unibertsitarioa
* 6 NBA Txapelketa
* 6 aldiz denboraldi erregularreko jokalari onena
* 2 aldiz NBA Finaletako jokalari onena
* 1970. urteko hasiberri onena
* 10 aldiz bosteko onenean
* 19 aldiz NBAko Izarren partidan

## Bitxikeriak 
* Habiba Abdul-Jabbarekin (Janice Brown) ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten: Habiba, Sultana eta Kareem. 1978an banandu ziren. Jabbarrek beste seme bat izan zuen Cheryl Pistonorekin, Amir. Amir txikia *Full House* telesailean agertu zen aitarekin batera. Jabbarek Pam Grier aktorearekin ere izan du harremana.
* Kareem Abdul-Jabbarrek medikuaren agindu bat dauka Kaliforniako estatuan, jasaten dituen buruko minengatik marihuana erre ahal izateko.
* Abdul-Jabbarek Miami Dolphinsen Kareem Abdul-Jabbaren aurkako auzia irabazi zuen, izena eta 33 zenbakia Dolphinsen elastikoan jarriz, bere ospeaz aprobetxatzen ari zirela-eta. Horren ondorioz, Abdul-Jabbar gazteak izena aldatu eta *Abdul* erabili behar izan zuen Dolphinsekin jokatzen zuen bitartean.
* Red Hot Chili Peppers bandak omenaldia egin zion *Salute to Kareem* abesti instrumentalarekin.
* Pearl Jameko Jeff Amentek *Sweet Lew* abestia idatzi zuen eta jende garaientzako hoteletan dirua inbertituz, porrot ekonomikoan erori zela esan zuen. *Lost Dogs* albumaren B aldean dago.
* Abdul Hakim, *Cowboy Bebop* animeko pertsonaia, Kareemen oinarritu zen.
* Sutea izan zuen Kaliforniako bere etxean eta ezagutzen den binilo bilduma handienetako bat suntsitu zen han.
* Los Simpsons-en kapitulu batean bere izena aipatzen dute. Homer eta Margek elkarri lehen musua ematean, Margek izena galdetzen dio eta Homerrek erantzuna asmatu egiten du, bereak lotsatu egiten duelako. Elvis Jagger Abdul Jabbar izena esaten du.
* Bruce Leeren filme batean parte hartu zuen, Kung-Fu borroka-artearen maisuaren aurkako borroka arrakastatsuan (*Game of Death* - 1973. 1978an estreinatua), baita 1980. urteko *Airplane!* komedian ere, hegazkin batean pilotu laguntzaile: hor, ume bat saskibaloi jokalaria dela ohartzen da. 1994ko *The Stand* telefilmean ere cameoa egin zuen.
* Dozena erdi liburu idatzi ditu, haien artean ''Brothers In Arms: The Epic Story of the 761st Tank Battalion, WWII's Forgotten Heroes* best-sellerra, 2004an.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Kareem*, with Mignon McCarthy (1990) .
* *Selected from Giant Steps (Writers' Voices)* (1999) .
* *Black Profiles in Courage: A Legacy of African-American Achievement*, with Alan Steinberg (1996) .
* *A Season on the Reservation: My Sojourn with the White Mountain Apaches*, with Stephen Singular (2000) .
* *Brothers in Arms: The Epic Story of the 761st Tank Battalion, World War II's Forgotten Heroes* with Anthony Walton (2004) .
* *On the Shoulders of Giants: My Journey Through the Harlem Renaissance* with Raymond Obstfeld (2007) .
* *What Color Is My World? The Lost History of African American Inventors* with Raymond Obstfeld (2012) .
* *Streetball Crew Book One Sasquatch in the Paint* with Raymond Obstfeld (2013) .
* *Streetball Crew Book Two Stealing the Game* with Raymond Obstfeld (2015) .
* *Mycroft Holmes* with Anna Waterhouse (September 2015) .
* *Writings on the Wall: Searching for a New Equality Beyond Black and White* with Raymond Obstfeld (2016) .
* *Coach Wooden and Me: Our 50-Year Friendship On and Off the Court* (2017) .
* *Becoming Kareem: Growing Up On and Off the Court* (2017) .
* *Mycroft and Sherlock* with Anna Waterhouse (October 9, 2018) .
* *Mycroft and Sherlock: The Empty Birdcage* with Anna Waterhouse (September 24, 2019) .

* *On the Shoulders of Giants: An Audio Journey Through the Harlem Renaissance'' 8-CD Set Vol. 1–4, with Avery Brooks, Jesse L. Martin, Maya Angelou, Herbie Hancock, Billy Crystal, Charles Barkley, James Worthy, Julius Erving, Jerry West, Clyde Drexler, Bill Russell, Coach John Wooden, Stanley Crouch, Quincy Jones and other chart-topping musicians, as well as legendary actors and performers such as Samuel L. Jackson. (2008) 

## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila NBAren webgunean