Orígens Geoparkea

**Orígens Geoparkea** (), aurrez **Conca de Tremp-Montsec Geoprakea**, UNESCOk Katalunian izendatuta dituen bi geoparkeetariko bat da. Lleidako probintzian kokatuta dago, Pirinioen hegoaldeko maldetan. 2018ko apirilaren 17an sortu zen.

## Geografia 
2.050 km²-ko azalera hartzen du eta lau eskualdetako 19 udalerri ditu bere batan:

* Alt Urgell eskualdean (1)
** Coll de Nargó
* Noguera eskualdean (3)
** Àger, Camarasa eta Vilanova de Meià
* Pallars Jussà eskualdea (14)
** Abella de la Conca, Castell de Mur, Conca de Dalt, Gavet de la Conca, Isona i Conca Dellà, Llimiana, La Pobla de Segur, Salàs de Pallars, Sant Esteve de la Sarga, Sarroca de Bellera, Senterada, Talarn, La Torre de Cabdella eta Tremp.
* Pallars Sobirà eskualdea (1)
** Baix Pallars

Hainbat ibaik zeharkatzen dute Geoparkea; mendebaldean Noguera Ribagorçana ibaia aurkitzen da, iparraldean Flamisell eta erdialdean Noguera Pallaresa ibaia.

Geoparkearen erdialdean bi mendilerro mendebade-ekialde luzatzen dira Tremp arroa mugatzen dutenak; Motnsec mendizerra hegoaldean eta Congosto de Collegats iparraldean. Montsec mendizerraren barnean aipatzeko bi haitzarte daude, Montrebeikoa eta Terradetskoa.

## Historia geologikoa 
Paisaia eta natura aniztasun honek Pirinioen sorrera azaltzen du, hortik 2023an *Orígens* izena eman izana, euskaraz "sorrera" edo "jatorria". 550 milioi urtetako historia azaltzen ditu Geoparkeak, dinosauroetatik hasi, lehen gizakietara eta gaur eguneko gizarterainoko ibilbidea egiten da.

### Pirinioen sorrera 
Tolestura alpetarraren ondorioz sortu ziren Pirinioak. Mesozoikoan izandako kontinenteen jitearen ondorioz Zenozoikoan plaka iberiarrak eta europako plakak talka egin zuten. Ondoren izandako orogenia hertziniarrak geruzak deformatu zituen eta batolitoen intrusioak ere azaldu ziren arroken kontaktuaren ondoriozko metamorfismo prozesuen eraginez. Bóixols, Montsec eta mendizerra marginaletan ikusten ditugu.

Piriniotako eremu axialaren hegoaldean "hegoaldeko Pirinioetako goi-mantuak" izeneko egitura tektonikoa agertzen dira. Gainjarritako plaken inguruan Tremp, Àger eta Olianako arro sedimentarioak sortu ziren.

Eozenoan eta Oligozenoan Pirinioak altxatzearen ondorioz erliebeak higatu egin ziren eta alubioi sistema handiak agertu ziren mendilerroaren magaletan. Horrela sortu ziren Collegats, Pessonada, Gurp eta Comiolseko konglomeratuak.

### Kuaternarioko egiturak 
Kuaternarioan izan zen klima ezegonkorrak, glaziazio garaiak eta glaziazio artekoak, ibaiek topografia moldatzea ekarri zuten eta Mont-rebei, Terradets eta Collegatseko arroilak eratu zituzten.

## Babesturiko espazio naturalak 
* Montcortés aintzira
* Boumort-Collegats mendizerra
* Vall Alta de Serradell - Terreta - Serra de Sant Gervàs
* Basturseko aintzirak
* Turp i Mora Condal-Valldan mendizerra
* Aubenç mendizerra
* Montsec, Sant Mamet eta Mitjana mendizerrak
* Noguera Ribagorzana ibaiaren ertzak
* Segre eta Noguera Pallaresa ibaien lotunea
* Secans de la Noguera
* Sió-Llobregóseko haranak

## Iruditegia 

Irudi:Collegats-Queralt - 2.jpg|Congosto de Collegats.
Irudi:Serradell picorres.JPG|Serradell haraneko "picorres" egiturak.
Irudi:SERRA D'AUBENS - IB-750.JPG|Aubenç mendizerra.
Irudi:Valls del Sió-Llobregós - 2.jpg|Talteülleko behatokia.
Irudi:Estany de Montcortès 1.JPG|Montcortés aintzira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala