open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Imperio de mentiras

***Imperio de mentiras*** 2020ko irailaren 14an Las Estrellas-en estreinatutako telenovela mexikarra da. Giselle González-ek ekoizten du telesaila Televisarako. *Kara Para Aşk* serie turkiarraren moldaketa da, eta Angelique Boyer du protagonista pertsonaia gisa, Andrés Palaciosekin batera. Seriearen ekoizpena 2020ko martxoaren 2an hasi zen Mexiko Hirian.

## Aktoreak 
* Angelique Boyer: Elisa Cantú
* Andrés Palacios: Leonardo Velasco
* Alejandro Camacho: Eugenio Serrano
* Leticia Calderón: Victoria de Cantú
* Susana González: Renata Cantú
* Patricia Reyes Spindola: Sara Rodríguez
* Hernán Mendoza: José Luis Velasco
* Iván Arana: Darío Ramírez "La Cobra"
* Alejandra Robles Gil: María José "Majo" Cantú
* Javier Jattin: Fabricio Serrano
* Michelle González: Fernanda Navarro
* Juan Martín Jáuregui: Marcelo Arizmendi
* Luz Ramos: Adriana
* Ricardo Reynaud: Mario
* Cecilia Toussaint: Nieves
* Pilar Ixquic Mata: Teresa
* Carlos Aragón: Gilberto
* Verónica Langer: Piedad
* Cristina Michaus
* Adalberto Parra: Justino
* Alicia Jaziz: Clara
* Assira Abbate: Leslie
* Sandra Kai: Sonia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Treasure (musika taldea)

**Treasure** () aurretik **TREASURE 13** mutilez osaturiko musika talde hegokorear bat da. hamabi taldekidez osatuta dago: Hyunsuk, Jihoon, Yoshinori, Junkyu, Mashiho, Jaehyuk, Asahi, Bang Ye-dam, Doyoung, Haruto, Jeongwoo eta Junghwan.

## Ibilbidea 
*Stray Kids* superbibentzia telesaioan Bang Ye-dam, Jihoon eta Doyoung azaldu ziren 2017an eta urte berean Hyunsuk eta Junkyu agertu ziren MIXNINE superbibentzia saioan. Urtearen amaieran 29 parte hartzaile izan ziren YG Treasure Box superbibentzia programan, tartean aurrez aipaturikoak, eta finalean aritu zirenek *Treasure* musika taldea sortu zuten. 2019ko urtarrilaren 29an final berri batean *Magnum* taldea eratu zuten. Azkenean talde biek bat egin eta *TREASURE 13* sortu zen.

*TREASURE 13* taldekideekin reality bat egitea pentsatu zen. Astero "3 minutu Treasurerekin" kapitruloak ateratzen hasi ziren eta noizena behin 'T.M.I.' (Treasure Maker Interaction) kapituluak ateratzen hasi ziren.

Hainbat *cover* ere egin dituzte dantza, kantu eta rap abesti ezagunenak.

2020an *The First Step* proiektua abiatu dute eta hiru diska labur atera dituzte, bakoitza bi abestirekin. Lehenengoa, *The First Step: Chapter One* eta abestiak "Boy" eta "Come To Me" (들어) dira. Bigarrena *The First Step: Chapter One* eta abestiak "I Love You" (사랑해) eta "B.L.T (Bling Like This)". Eta hirugarrena *The First Step: Chapter Three* azaroan aterako da.

## Partaideak 
* Choi Hyun-suk (최현석) [1999] – liderra, raperoa eta dantzaria
* Park Ji-hoon (박지훈) [2000] – liderra, abeslaria eta raperoa
* Kanemoto Yoshinori (요시/金本芳典) [2000] – raperoa eta dantzaria
* Kim Jun-kyu (김준규) [2000] – abeslaria eta dantzalia
* Takata Mashiho (마시호/マシホ) [2001] – abeslaria, raperoa eta dantzaria
* Yoon Jae-hyuk (윤재혁) [2001] – abeslaria eta dantzaria
* Hamada Asahi (아사히/アサヒ) [2001] – abeslaria eta dantzaria
* Bang Ye-dam (방예담) [2002] – abeslari nagusia eta dantzaria
* Kim Do-young (김도영) [2003] – abeslaria eta dantzaria
* Watanabe Haruto (하루토/ハルト) [2004] – raperoa eta dantzaria
* Park Jeong-woo (박정우) [2004] – abeslari nagusia eta dantzaria
* So Jung-hwan (소정환) [2005] – abeeslaria, dantzaria eta maknae
*

## Diskografia 
* *Going Crazy* (미쳐가네), 2018
* *The First Step*, 2020
** *Chapter One*
** *Chapter Two*
** *Chapter Three*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angel Maria Unzueta

**Ángel María Unzueta Zamalloa** (Durango, Bizkaia,  - Bilbo, Bizkaia, ) apaiz katolikoa izan zen, Teologiako eta Historiako lizentziaduna.

1979an apaiztu zen. Bilboko elizbarrutiko bikario nagusia izan zen 2006. urtetik 2018ra arte. ETAren bukaerako bidea errazten lagundu zuen, 2011n Aieteko Konferentzian parte hartu baitzuen Elizaren ordezkari gisa. 1980an *Euskal deklinabidea, Hariketak* eta 2007an *Jainkoaren herria mundua erromes - Eklesiologia laburra* argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Ray Clemence

**Raymond Neal Clemence** (Skegness, Lincolnshire, 1948ko abuztuaren 5a - Corby, Northamptonshire, 2020ko azaroaren 15a) ingeles futbol atezaina izan zen. Scunthorpe United FC taldean jokatzen hasi zen eta 1967an Liverpool FC taldeak fitxatu zuen. 14 denboraldi egin zituen taldean eta 1981ean Tottenham Hotspur taldera aldatu zen. 1972 eta 1983 bitartean Ingalaterrako futbol selekzio nazionalean 61 aldiz jokatu zuen. Mila partida baina gehiago jokatu zituen bere ibilbide luzean.

## Palmaresa 
;Liverpool
* Football League First Division: 1972-73, 1975-76, 1976-77, 1978-79, 1979-80
* Ingalaterrako Futbol Kopa: 1974
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 1981
* Community Shield: 1974, 1976, 1977 (partekatua), 1979, 1980
* Europako Kopa: 1977, 1978, 1981
* UEFA Kopa: 1973, 1976
* UEFAren Europako Superkopa: 1977

;Tottenham Hotspur
* Ingalaterrako Futbol Kopa: 1982
* Community Shield: 1981 (partekatua)
* UEFA Kopa: 1984
Nino Schurter

**Nino Schurter** (Tersnaus, 1986ko maiatzaren 13a-), mendiko txirrindularitzan aritzen den txirrindulari suitzarra da. Hiru Olinpiar Jokotan hartu du parte eta Rio de Janeirokoetan, 2016an, urrezko domina lortu zuen. Munduko txapelketa gehien irabazi dituen mendiko txirrindularia da.

## Ibilbidea 
2004an gazte maila Munduko eta Europako gazte mailako txapelduna izan zen. 2006tik aurrera Suitzako taldearekin batera errelebotako lasterketan munduko txapelduna izan zen eta bakarka 23 urtez azpiko txapelketak irabazi zituen. 2008an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte aurrenekoz eta brontzezko domina eskuratu zuen

2009an iritsi zen aurreneko bakarkako Munduko txapelketa. Canberran jokatu zen, Australian eta Nino Schurterrek zortzi munduko txapelketetako lehenengoa irabazi zuen. 2012an denboraldi bikaina egin zuen, 15 lasterketa jokatu eta hamaika irabazi baitzituen. Joko Olinpikoetan ordea bigarren postuarekin konformatu behar izan zuen.

2014 denboraldian Orica-GreenEDGE taldeak errepidean debuta egiteko aukera eman zion. Romandiako Tourra eta Suitzako Itzulia egin zituen baina ez zuen arrakastarik izan eta mendi txirrindularitzara itzuli zen.

2015ean erabaki zuen 2016ko Olinpiar Jokoetarako bereziki entrenatzea eta bere hirugarren Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen. 2017an denboraldi perfektua osatu zuen, jokaturiko guztia irabaziz. Lasterketarik aipagarriena Hegoafrikako *Absa Cape Epic* izan zen, zortzi etapa dituen lesterketa gogorra. Matthias Stirnemann-ekin bikotea osatuta zortzi minututako aldea atera zioten faboritoak ziren Christoph Sauser eta Jaroslav Kulhavy bikoteari. Schurterren hirugarren aldia zen parte hartzen zuena eta garaipena lortzearekin Munduko Kopako lasterketa guztiak irabazi zituen eta "Denboraldi perfektuaren" izedendapena jaso zuen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Netilmizina

**Netilmizina** aminoglikosidoen familiako antibiotikoa da, bakterio askoren aurka erabiltzen dutena. Gernu-infekzioa edo infekzio sistemiko potentzialki hilgarria duten eta giltzurrun-funtzio normala duten pazienteentzat da egokia netilmizina. Antbiotiko hau ototoxikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polihexahidrotriazina

thumb|160x160px|Hexahidro-1,3,5-triazinaren egitura
**Polihexahidrotriazinak** (PHT) hexahidro-1,3,5-triazinazko polimeroak dira. Bigarrenek (CH2NR) formula duten konposatu heteroziklikoen familia bat osatzen dute. Plastiko termoegonkor ezagunenen artean gogorrenetakoak dira eta egonkorrak dira disolbatzaileekiko pH>3 denean, baina disoluzio azidoetan deskonposatzen dira monomeroak birsortuaz.

## Sintesia 
thumb|Polihexahidrotriazinen sintesiaren eskema
Zenbait PHT giro-tenperaturan sintetizatu ziren urrats bakar batean 2000ko hamarkadaren hasieran. Lortutakoak ez ziren oso praktikoak izan propietate mekaniko eskasak zituztelako. Geroago argitu zen ezen, sintesi-tenperaturaren eraginez, hautemandako propietate mekaniko txarrak polihemiaminalak eratzearen ondorio izango zirela ziurrenik, eta ez PHT eratzearen ondorio.

2014. urtean, Jeanette Garcíak eta IBM Almaden Research Center zentroko ikertzaile-talde batek PHT mota berri bat sintetisatu zuten *istripu zoriontsuz*. Garcíak erreaktibo bat utzi zuen produktu kimikoen nahasketa bat prestatzen ari zela. Paraformaldehidoa eta 4,4'-oxidianilina zituen hauspeakin-ontziari bero pixka bat eman zitzaionean, sare kobalente dinamiko hemiaminala (HDCN) sortu zen. 200&nbsp;°C-an HDCN berotzean, bi polimero berri sintetizatu ziren: PHT 1.6 eta polihemiaminala (PHA) izeneko organogela.

## Propietateak 
[ezkerrera|thumb|422x422px|Paraformaldehidoaren eta 4,4'-oxidianilinaren [polikondentsazioa. Tenperatura baxuetan sare kobalente dinamiko hemiaminala sortzen da zeina N-metilpirrolidonaz (% 27) eta urez osatutako disoluzio batez plastifikatzen den. Berotzean poliehexahidrotriazina erdiesten da.]]
PHT 1.6ak kolore horixka du. Disolbatzaileekiko erresistentea da pH>3 denean, baina monomeroetan deskonposatzen da egun batean, pH<2-ko disoluzio azidoetan. Propietate hori ez da ohikoa plastiko termoegonkorrentzat, eta erraz birziklatzeko aukera ematen du.
PHT horrek 10 GPa-tik gorako Youngen modulua du, eta plastiko termoegonkor baten modulu altuenetako bat da. Halaber, % 50 gehiago handi daiteke polimeroan karbonozko nanohodiak sakabanatuz. PHT hauskorra da eta %1era tenkatzen denean pitzatu egiten da.

Berotzean, = 190 C-ko beira-trantsizioko tenperaturan biguntzen da, eta ~ 300 C-an deskonposatzen da.

## Erabilera posibleak 
Zenbait industriak erabil lezakete PHT piezak eta gailuak fabrikatzeko, birziklagarriak direlako, egitura arinak dituztelako eta erresistenteak direlako:
* Aeroespaziala: hegoak, buztanak, karrozeriak eta rutterrak garatzeko PHTak usatuz gero abioi arinak eta iraunkorrak lortuko lirateke. PHArekin konbinatutako PHT erabil liteke ingurumen-baldintza txarren eta abiadura handien eraginpean dauden hegazkin-piezak elkarri itsasteko.
* Automobilgintza: autoak fabrikatzean PHTk aukera arina eta errendimendu handikoa eskainiko luke karrozeriaren zatietarako, hala nola panelak, kapotak eta kanpoko moldurak.
* Erdieroaleak: txip erdieroaleek eta PHTz egindako transistoreek elektronika akastuna berregiteko aukera emango lukete, ekipoa baztertu beharrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klotrimazol

**Klotrimazola** infekzioak (gizakienak zein beste animalia batzuenak) tratatzeko erabiltzen den sendagai antifungikoa da, hala nola legamien bidezko bagina-infekzioak, ahoko kandidiasia eta dermatofitosia (ezkabia). Atleta-oina eta iztaiko ezkabia tratatzeko ere erabiltzen dute. Askotan betametasonarekin batera erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kloranbuzil

**Kloranbuzila** minbizi mota desberdinak tratatzeko erabili den alkilatzaile antineoplasikoa da. Gaur egun, leuzemia linfozitiko kronikoa tartatzeko erabiltzen dute gehien. Alkilatzaile antineoplasikoen familia farmakologikokoa da, DNAren gainean jarduten dute eta zelula gaiztoak ugaltzea eragozten dute. Aho bidez hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wallingford Center (Connecticut)

Wallingford Center Connecticuteko (Ameriketako Estatu Batuak) erroldak esleitutako leku bat da, New Haven konderrian.  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Connecticut
## Kanpo estekak
Triazina

**Triazinak** hiru konposatu organikoz osatutako familia bat dira, elkarren artean isomeroak, eta horien formula enpirikoa C3H3N3 da.

## Egitura 
alt=Triazinaren 3 isomeroak: 1) 1,2,3-triazina, 2) 1,2,4-triazina, 3) 1,3,5-triazina.|thumb|252x252px|Triazinaren 3 isomeroak:  1) 1,2,3-triazina, 2) 1,2,4-triazina, 3) 1,3,5-triazina.
Triazinaren egitura eraztun heterozikliko batena da, bentzenozko eraztunaren antzekoa, baina hiru karbono atomo nitrogeno atomoz ordezkatuak dituena. Triazinaren hiru isomeroak beren nitrogeno atomoen posizioagatik bereizten dira, eta 1,2,3-triazina, 1,2,4-triazina eta 1,3,5-triazina deitzen zaie.

Nitrogenoa duten beste eraztun heterozikliko aromatiko batzuk piridina (nitrogeno atomo batekin), diazinak (bi nitrogeno atomorekin) eta tetrazinak (lau dituzte) dira. Triazinak piridina baino base ahulagoak dira.

## Sintesia 
Triazinak sintetizatzeko Pinner-en sintesia balitzen da, zeinak fosgenoa eta aril amidinak dituen lehengai moduan.
erdian|thumb|650x650px

## Erabilerak 
1,3,5-triazinaren deribatu ezagunena melamina da, hiru amino ordezkatzaile dituena eta erretxinak egiteko usatzen dena. Helburu berarekin erabilitako beste deribatu bat bentzoguanamina da.

Halaber, triazinaren deribatuak erabiltzen dira herbizidak egiteko oinarri gisa, hala nola kloruro zianurikoa (2,4,6-trikloro-1,3,5-triazina). Kloroa duten triazinak ere tindu erreaktibo gisa erabiltzen dira.

BTP deritzen 1,2,4-triazinaren deribatu batzuk likido-likido erauzketarako baliatzen dira.

## Erreakzioak 
Triazinak konposatu aromatikoak diren arren, erresonantzia-energia askoz txikiagoa dute bentzenoak baino. Ordezkapen aromatiko elektroizalea zaila da, baina ordezkapen aromatiko nukleozalea ohikoagoa da.

2,4,6-trikloro-1,3,5-triazina uretan berotzean azido zianuriko bihurtzen da.. 2,4,6-tris(fenoxi)-1,3,5-triazinak amina alifatikoekin erreakzionatzen du aminolisiaren bidez eta erreakzio horretatik dendrimeroak lor daitezke.

Melaminaren pirolisiak amoniakoa egozten du eta heptazina (edo tri-s-triazina) sortzen du. Azido zianurikoa azido karboxilikoen amidazioan baliantzen da.

## Ingurumen-arriskuak 
Herbizida gisa sailetan zabaltzen direnean, triazinek 4-12 hilabete irauten dute, baina denbora hori erabilitako dosiaren, giro-tenperaturaren, sailean dagoen materia organikoaren kantitatearen eta hezetasunaren araberakoa da. Halaber hidrolisiaren, alkilazio-erreakzioen eta zenbait mikroorganismoren metabolismoaren bidez degradatu daitezke.

Triazinek lixibiatzeko joera handia dute, eta, beraz, lur azpiko uretan biltegiratu eta detektatu daitezke.

Arratoientzako batez besteko dosi hilgarria (LD50) 1,78 mg/Kg da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iztaiko ezkabia

**Iztaiko ezkabia** larruazaleko eritasuna da, iztondoan agertzen dena. *Trichophyton rubrum* onddo dermatofitoak sortzen du, baita *Candida albicans*, *Trichophyton mentagrophytes* edota *Epidermophyton floccosum* onddoek ere.  Askotan, kaltetuen kasuan, onddoaren gordailu gisa balio duen kokapen desberdineko eremu bat aurkitzen da, eta ohikoena atleta-oina da. Bigarren dermatofitosirik arruntena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xenofeminismo

**Xenofeminismoa**, mugimendu feministaren ildo bat da, artearen eta teknologiaren ikerketa erradikal eta kritikoarekin konprometituta, hiru oinarri teoriko azpimarratzen ditu: antinaturalismoa, teknomaterialismoa eta genero-abolizionismoa. Posizionamendu transfeministatik abiatuta, hiru kontzeptu horiek elkarlotzen ditu, zientzia eta teknologia gatazka-espazio gisa azter daitezen proposatzeko, ez baitira, funtsean, ez neutroak ez ongintzazkoak, baina ezta berez patriarkalak, sexistak edo arrazistak ere.

Ziberfeminismoaren ildoa jarraituz, azelerazionismoaren ideiak ere jasotzen ditu. Laboria Cuboniks nazioarteko talde feministaren *Xenofeminismoa. Alienazioaren aldeko politika* manifestuan du oinarria.

Helen Hester filosofo eta ikerlari xenofeminista izan zen manifestuaren sortzailetako bat, bertan xenofeminismoa definitu, proiektu politiko feminista birplanteatu eta existitzen diren teknologien erabilera estrategikoaren alde egin zutelarik, mundua erabat birdiseinatzeko. *Xenofeminismoa. Genero teknologiak eta ugalketa politikak* saiakeran garatu zuen proposamena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laboria Cuboniks taldearen webgunea
Jovanka Radivojević

**Jovanka Radivojević** (serbieraz zirilikoz: Јованка Радивојевић) ezizenez **Kica** (Кица) –Prizren, Jugoslaviako Erresuma, 1922ko irailaren 16-Kosovska Mitrovica, Okupaziopeko Serbia, 1943ko uztaila-, serbiar eta jugoslaviar partisano bat izan zen. Gestapok atxilotua, eraila eta toki ezezagun batean lurperatua, gudaren ostean Jugoslaviako Herriaren Heroi izendatua izan zen.

## Gazte-aroko urteak 
Metohija eskualdeko Prizrenen jaioa, gaztetatik izan zuen komunismoarengan interesa, eta eskolan ari zela, Radivojevićek Gazteria Komunistarekin bat egin zuen. 1939an Jugoslaviako Alderdi Komunistaren kide egin zen.

1940ko Maiatzaren Lehenerako propaganda prestaketetan, bere anaia Aleksandar Radivojević atxilotu zuten (iturri batzuen arabera, Jovanka bera ere atxilotua izan zen). Horren kontrako protestan, Skopjen gazte komunistak gose greba egin zuten, tartean Jovanka Radivojević berak. Hori dela eta eskolatik bota zuten eta Peć hirira joan zen, baina han ere eskolatik bota zuten. Handik Tetovo hirira joan zen (egun, Ipar Mazedonia).

## Partisanoa 
### Hasierako misioak 
1941ko apirilean Ardatzeko potentziek Jugoslavia inbaditu zutenean, bai Tetovo parte zen Mazedoniako Mendebaldeko eskualdea, zein Kosovo-Metohijako parterik handiena Albaniako Erresumara anexionatu zituzten. Egoera hau izan zela Radivojević Prizrenera itzuli zen (antza denez abuztuan, beste hiru emakumerekin, Jelica Stamenkovićekin, Tankosava Simićekin eta gerora ere Jugoslaviako Herriko Heroi titulua eman zioten Katarina Patrnogićekin batera), non partisanoen aldeko lan klandestinoa egin zuen, askotan Prizren eta Uroševac hirien artean; azken herri honetako zelula osatu zuen Vidra Kovačevićekin batera. Prizreneko Gazteria Komunistaren idazkaria izan zen, eta horrez gain, Prizreneko Alderdi Komunistaren komiteko kide ere izan zen. 1942ko maiatzean Kosovo-Metohijarako Gazteria Komunistaren idazkari izan zen. 1942ko bukaeran, Radivojević Uroševac herrira aldatu zuten, non Jugoslaviako Alderdi Komunistaren Kosovo-Metohijarako Komiteak egoitza hartuta zuen, Radivojević bera kide zelarik. Hala ere, albaniarrak masan errekrutatzea zen berehalakoan etorri, 1943an Svetozar Vukmanović “Tempo” buruzagi komunistak idatzi zuen “albaniarrek serbiarrekiko txobinismo handia” zutela. Albaniarren eta eslaviarren arteko lehen brigada mistoak 1943an sortu ziren, baina ez Kosovo-Metohijan, Mazedonian baizik. Kosovo-Metohijan lehen brigada mistoak 1944an agertu ziren.

1942ko bukaeran –edo iturri batzuen arabera, 1943ko hasieran- Jovanka Radivojević Kosovska Mitrovica hirira aldatu zuten (egun Kosovo-Metohijaren parte bada ere, II Mundu Gudan Albaniarako anexiotik at geratu zen eta Okupaziopeko Serbiaren parte izan zen). Danica Jaramaz eta Dobrila Sekulović izan ziren Radivojevićen estalki edo babes hiri hartan. 1943ko maiatzean, Kosovo-Metohijan borroka partisanoa aurrera eramatea erabaki behar zuen mitin garrantzitsu batean hartu zuen parte) eta toki ezezagun batean lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Museo-etxe

[thumb|250px|[Arnaga etxea Kanbon, Eduard Ronsard idazleari eskainitako museoaren egoitza.]]
[thumb|250px|Zabalaga baserria [Chillida-Lekun, Eduardo Chillidaren tailerra izan zena.]]
**Museo-etxeak** pertsonaia baten biografiari eta lanari eskainitako espazioa da, normalean, emakume edo gizon ospetsu horrek jaio, hil edo bizi izan zen etxean.

## Mota desberdinak 
Museo-etxe desberdinak daude, jakintza edo artearen adar desberdinetako izen handiei eskainitakoak:
* *Margolariak*, adibidez Ignacio Zuloagari eskainitako Zumaiako Zuloaga museoa.
* *Eskultoreak*, adibidez Eduardo Chillidari eskainitako Chillida-Leku Hernanin.
* *Idazleak*, adibidez Edmond Rostandi eskainitako Arnaga etxea
* *Medikuak*, adibidez Sigmund Freudi eskainitako Freud Museo-etxea Vienan.
* *Politikariak*, adibidez Che Guevarari eskainitako Ernesto Che Guevara Museoa Alta Gracian, Argentinan.
* *Musikariak*, adibidez Elvis Presleyri eskainitako museoa Gracelanden, AEBn.

## Ezaugarriak 
Museo hauek interes desberdinak izaten dituzte. Gehienetan egilearekin edo pertsona ospetsuarekin lotura handia izan zuten objektuak eta elementuak erakusten dira. Askotan ere pertsona horrek ezagutu zuen etxe horren ezaugarriak gorde egin dira. Horrelako museoen bidez pertsonaiaren garaia, bizimodua, ohiturak irudikatu ditzakegu. Horregatik, askotan, arte-lanen haratago interesa dute. Dena dela, oso ohikoa da ere bai pertsonaiak bizitza osoan bildutako objekturak ikusteko aukera eskaintzea: margolanak, arkeologia piezak, liburutegiak...
 
Askotan etxe horiek beste erabilerak ezagutu dituzte eta beharrezkoa izaten da bere garaiko egiturak berreskuratzeko lanak aurrera eramatea. Hor da, adibidez, Bartolome Murilloren Museo-etxearen kasua, Espainiako Sevillan, urte asko bulegoen eraikina bihurtuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuzidun Txakurra

**Zuzidun Txakurra** Euskal Mitologiako pertsonaia da. Txakur mitiko honen oroimena desagertzeko zorian zegoela Azkuek jaso zuen bere lanean. Jasotako kondairen arabera, dirudienez, pertsona bat hil ondoren Zuzidun Txakurra agertzen bada hildakoaren arima madarikatua dagoen seinalea da. Espainiako lurralde batzuetan ere antzeko izakiak badira, adibidez, Asturias eta Galizian bere oroimena eta izena mantendu da.

## Elezaharrak 
Azkuek jasoa du Barakaldon (euskaraz hitz-egiten zan denboratan, bere esanetan) norbait hil eta egun batzuetara ahotik sua botatzen duen txakur bat agertzen zela ingurutan. Norbait ikutzen zuenean gertuen zeukan errekan sartu eta desagertzen zela.

Olanoiko lezean azaltzen zen Olainoko zakurra ere atal honetan sartuko litzake.

### Elezahar bat 
alt=Lobo de El Pajarillo|thumb|Iberiar Artelanetan otso eta lehoi bezala katalogatuak azaltzen diren eskultura asko txakurrak dira. ***Lobo de El Pajarillo******,*** otso baten burua bezala azaltzen duten hau Lebrel batena dirudi, adibidez.
alt=Lebrel baten burua ikusgai|thumb|Hemen ikusgai Lebrel arrazako txakur baten burua, Galgo karreretan erabiltzen den txakurra.

* Azpimarratzekoa da kondaira honetan agertzen dan moduan Zuzidun Txakurra baino gizotso bat dirudiela, jantzitako arropen kontuaren arabera. Beste aldetik sakristauaren babesteko irakasten dion formula nekromanteek hildakoen espirituekin hitz-egiteko orduan babesteko erabiltzen zutenaren parekoa da.

#### Hiru egiak 
*Otxandianoko Mercedes N. kontatua eta RMº Azkue jasoa*
[alt=Luperka Romulo eta Remori bularra ematen|thumb|276x276px|Txakur eta otxoen gizakiarekiko garrantzia nabarmena izan da historiaren zehar, bidean dagokien errespetua galdu bada ere. Irudian [Luperka, Romulo eta Remo Erromaren fundatzaileei bularra eman zien otso emea.]]

* Zuzidun txakurraren azken esaldian Gauekorekin parekotasuna argia da.

## Ikus, gainera 
* Gizotsoa euskal mitologian
* Gizotsoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errenteriako Zaintza Sare Publiko-Komunitarioa

**Errenteriako Zaintza Sare Publiko-Komunitarioa**, Errenteriako Udalak eta herriko eragile sozialek Errenterian COVID-19 pandemiari aurre egiteko sortutako zaintza eta babes sarea da.

Pandemiari aurre egiteko Espainiako Gobernuak ezarritako itxialdiaren lehen egunetan sortu zen, 2020ko martxoaren 16an zehazki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zaintza sarearen orrialdea Errenteriako Udalaren webgunean
Marimar (telesaila)

***Marimar*** Inés Rodenak sortutako telenovela mexikarra da. Valentín Pimstein eta Verónica Pimstein-ek ekoiztu zuten 1994an Televisarako.

Thalía eta Eduardo Capetillo dira protagonista nagusiak, eta Chantal Andere, berriz, antagonista nagusia.

## Aktoreak 
* Thalía: Maria del Mar "Marimar" Pérez de Santibáñez / Bella Aldama
* Eduardo Capetillo: Sergio Santibáñez
* Chantal Andere: Angélica López de Santibáñez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María la del Barrio

***María la del Barrio*** Angelli Nesma Medinak Televisarentzat 1995ean ekoiztutako telenovela mexikarra da. *Los ricos también lloran* filmaren remake bat da. *María la del Barrio* munduko inoizko saio arrakastatsu eta arrakastatsuenetakoa da, 180 herrialde baino gehiagotan eman baitute. *Trilogía de las Marías*-en azken zatia da.

Protagonista nagusiak Thalía eta Fernando Colunga dira. Ludwika Paleta eta Osvaldo Benavides dira koprotagonistak, eta Itatí Cantoral da antagonista nagusia. Izarrak dira Ana Patricia Rojo, Sebastián Ligarde, Ariel López Padilla, Mauricio Aspe, Yuliana Peniche eta Ricardo Blume, Irán Eory, Carmen Salinas, Meche Barba eta René Muñoz aktore nagusiak.

## Aktoreak 
* Thalía: María Hernández Rojas De de la Vega "María la del barrio"
* Fernando Colunga: Luis Fernando de la Vega Montenegro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Mercedes (telesaila)

***María Mercedes*** Valentín Pimstein-ek Televisarako 1992an ekoiztutako telenovela mexikarra da. "Marías" telenovela trilogiako lehena izan zen, eta ondoren *Marimar* eta *María la del Barrio* izan ziren. *María Mercedes* Inés Rodenaren *Enamorada* radionovela istorio originalean oinarrituta dago.

Thalía eta Arturo Peniche protagonista ziren, eta Laura Zapata, berriz, antagonista nagusi. Fernando Ciangherottik parte hartu zuen protagonista.

## Aktoreak 
* Thalía: María Mercedes "Meche" Muñoz González de del Olmo
* Fernando Colunga: Jorge Luis del Olmo Morantes
* Laura Zapata: Malvina Morantes Vda. del Olmo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosalinda (telesaila)

***Rosalinda*** 1999an Salvador Mejía Alejandrek telebistarako ekoiztutako telenovela mexikarra da. Venezuelako *María Teresa* telebista venezuelarrak 1972an Venevisión telebista kateak sortutako remake bat da. Thalía, Fernando Carrillo eta Angélica María dira protagonista nagusiak, eta Lupita Ferrer, berriz, antagonista nagusia.

Hau izan zen Thalía protagonista izan zen azken telenovela (garai hartako musika ibilbide gorakorrean oinarritzeko). Rosalinda Mexikoko telebistako ekoizpenik garestiena izaten jarraitzen du, baita munduko telenovela bakarra esportatu eta gehien ikusi dutenena ere, izan ere, 2000. urtean Mexikon eta mundu osoko 180 herrialde baino gehiagotan eman zen 2.000 mila milioi ikusle.

## Aktoreak 
* Thalía: Rosalinda Pérez Romero/Rosalinda del Castillo de Altamirano/Paloma Dοrantes
* Fernando Carrillo: Fernando José Altamirano del Castillo
* Angélica María: Soledad Martha Romero
* Lupita Ferrer: Doña Valeria Del Castillo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La usurpadora

***La usurpadora*** Salvador Mejia Alejandrek ekoiztutako Mexikoko drama erromantiko telenovela da eta 1998an otsailaren 9tik uztailaren 24ra emititu zuen Canal de las Estrellas katean. Gabriela Spanic eta Fernando Colunga aktoreek antzeztu zuten, eta Venezuelan hasitako *La intrusa* nobelan oinarrituta zegoen. bera izan zen Radio Caracas Televisionren 1971ko La Usurpadora telenovelaren remake bat, Marina Baura eta Raúl Amundaray aktoreek antzeztu zutena. Libertad Lamarque protagonista izan zuen azken telenoveletako bat izan zen hau, eta hemen Abuela Piedad Brachoren pertsonaia irudikatu zuen. Ikuskizunaren premisa gaztetan banandu ziren ahizpa bikien bikotearen inguruan kokatzen da eta helduak direnean ahizpa gaztea senarra eta bere familia aldi baterako utzi nahi dituen bikia aberatsaren "ordezko" gisa jokatzera behartua dago. luxuzko bizitza maitale anitzekin. Telenovelak arrakasta handia izan zuen Mexikon 38,4ko balorazioarekin eta mundu osoko hainbat hizkuntzatara esportatu eta eraman da.

Gabriela Spanic-ek rol bikoitza du protagonista/antagonista nagusi gisa, Fernando Colunga protagonista gisa. Chantal Andere, Dominika Paleta, Azela Robinson, Mario Cimarro eta Juan Pablo Gamboa izan ziren antagonistak.

Yadhira Carrillo *Mas Alla de la Usurpadora*-ko antagonista gonbidatu berezi gisa.

## Aktoreak 
* Gabriela Spanic: Paulina Martinez/Paola Montaner de Bracho
* Fernando Colunga: Carlos Daniel Bracho
* Libertad Lamarque: Piedad Bracho

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Briennekoa

**Joan Briennekoa** edo **Joan I.a** (c. 1170 &ndash; Konstantinopla, 1237ko martxoaren 19a-23a) Jerusalemgo erregea eta Konstantinoplako enperadore latindarra izan zen. Bere aita Erard II.a Briennekoa zen, Hirugarren Gurutzadan parte hartu zuen Champagneko noble bat. Anaia nagusia hil ondoren, Brienneko Konderriko erregeordea izan zen, bere ilobaren izenean. Maria Montferratokoa Jerusalemgo erreginarekin ezkonduta zen eta biak koroatuak izan ziren 1210ean. Emaztea 1212an hil zitzaion eta Joanek Erresuma administratu zuen bere alaba Jolandaren izenean. Joan Ibelingoak uzten saiatu zen. Ziliziako Armeniar Erreinua aldarrikatu zuen bere bigarren emaztea zen, Estefania Armeniakoaren izenean. Bere alaba Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoarekin ezkondu zen 1225ean eta Frederikok Jerusalemgo tronua kendu zion. 1224an Alfontso IX.a Leongoaren alaba zen Berengaria Leongoarekin ezkondu zen. 1229an Konstantinoplako enperadorekide aukeratu zuten Balduin II.a Kontantinoplakoarekin batera eta 1231n koroatu zuten. 1235ean bizantziarren eta bulgariarren setiotik defendatu zuen Konstantinopla eta hurrengo urtean fraide frantziskotar gisa hil zen.
thumb|Maria eta Joanen koroazioa (XIII. mendeko miniatura)

## Kanpo estekak
Esteban Pérez Esquivel

**Esteban Pérez Esquivel** (Buenos Aires, Argentina, 1966ko maiatzaren 17a) musikaria eta luthier argentinarra. Adolfo Pérez Esquivel Nobel sariaren semea. Ama musikkagilea da, bestetik, Amanda Guerreño.

## Liburuak 
* *Instrumentos Musicales Alternativos con Pasta de Aserrín*, Buenos Aires, Editorial Colihue, 1994.
* *Construcción del Cuatro Venezolano y la Bandola Llanera*, Editorial Independiente, 2002
* *Construcción de una Guitarra Clásica*, Proyecto Identidad Entrerriana, 2006

## Musika argitalpenak 
* *Pastambores*, 1999.
* *Muxxica 2000*, 2000.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Musikariaren webgunea.
* : Musika tresnak material alternatiboekin egindakoak.
Turingo katedrala

**San Joan Bataiatzailearen Katedral Metropolitarra**, Italiako Turin hirian dagoen katedral katoliko bat da. San Joan Bataiatzaileari sagaratua dago. Hil-oihal Santuaren kaperaren alboan dago.

1491-1498 artean Meo del Caprino toskanar arkitektoak eraikiarazi zuen.
Alain Goikoetxea

**Alain Goikoetxea** (Bilbo, Bizkaia, 1977ko apirilaren 11) bizkaitar skater profesionala da. Gaur egun, Espainiako Skate Selekzio Nazionaleko hautatzailea da.

## Erreferentziak
Stefan Zweig Etxea

**Stefan Zweig Etxea** 2006an Brasilgo Petrópolisen (Rio de Janeiroko estatua)n sortutako elkarte pribatua eta museoa da. Stefan Zweig idazlea (1881-1942) bere azken urteak bertan bizi izan zen.

## Historia 
Etxea Stefan Zweig Etxea Elkarteak erosi zuen. Helburua idazleari eskainitako museoa irekitzea bazen, ez zuten beste artisten eta intelektualen oroimenak eta lanak biltzeari ixten. Bigarren Mundu Gerrarekin bat asko izan ziren, nazismotik ihesiz, Brasilera ihes egin zuten artistak eta zientzialariak eta horiek ere elkartearen helburua dira.

Elkartearen presidentea Alberto Dines kazetari brasildarra da. Dines Zweig biografia landu du. Haren lana Austriaren eskertza jaso du eta 2006an Austrian Holocaust Memorial Award (AHMA) saria eman zioten. Halaber, 2008tik Austriak boluntarioak bidaltzen ditu museoaren lanetan laguntzeko.

## Egitura 
Lehen unetik kultur-gunea sortu nahi izan zuten. Horretarako jabegoan beste bi bungalow eraiki zituzten. Bungalow horietan mota askotako aktibitateak burutzen dira: irakurketak, erakusketak, aurkezpenak, guztia Stefan Zweig eta nazismotik ihes egin zuten intelektualen inguruan. Museoarekin batera, bestetik, bideoteka, fototeka eta hitzaldi aretoa daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
Troskaetako koba

**Troskaetako koba** Ataunen, Intzartzu mendian dagoen kobazuloa, 580 metrotara. Sektore horretako kobazulo garrantzitsuena da, XIX. mendean ere izen horrekin ezaguna eta artaldeak nahiz pertsonak babesteko erabilia.

Alderdi geologiko eta sedimentologikoak aztertu zituzten Llopis Lladók eta Gómez de Llarenak (1949), Jesús Elosegik (1950) eta Llopis Lladók eta Elosegik 1954an.

Aranzadiko Manuel Laborde eta Jesus Elosegi espeleologoek leize-hartzen (*Ursus spelaeus*) zenbait hezurdura aurkitu zituzten bertan, 1946an. Geroago, M. Crusafontek zenbait hezur atera zituen, eta T. De Torresek 1987 eta 1988an egindako aztarnategiaren indusketa sakonaren ondorioz material ugari atera zuen.

1.000 metro inguruko garapena du eta 70 metroko malda. Sarrera-gela pasatuta, aurrera eta beherantz eginez, hainbat pitzadura eta gela daude; horietako bat da *Crusafont leizea* edo hartzen leizea deitutakoa, bertan zeudelako lurperatuta Pleistozenoko hartz horien aztarna ugari. Estalaktiten formazio ikusgarrien bukaeran urmael bat dago ("Laguna deseada").

Material paleontologikoei buruzko ikerketa lan partzialak daude, Kurtenek (1955), Altunak (1972) eta Torresek (1984) eginak. Eta T. de Torres, R. Cobo eta A. Salazar analisi paleontologiko osatuena argitaratu zuten Munibe aldizkarian (43. zk., 1991), eta proposatu Troskaetako hartz populazioa *Ursus spelaeus* hartzaren azpiespezie batekoa zela.

San Telmo museoan dago bertan aurkitutako hezurdura bat erakusgai, berregindakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izara Santuaren kapera

**Izara Santuaren kapera**, Italiako Turin hirian dagoen kapera bat da, Turingo katedralaren alboan. Mundu mailan katoliko askok denbora luzez Jesus Nazaretekoaren irudia zuela uste izan zuten Izara Santuaren gordelekua da.

1668-1694 artean Guarino Guarini arkitektoak barroko estiloan eraikiarazi zuen.

## Ikus gainera 
* Izara Santua
Izara Santua

**Izara Santua** edo **Hil-oihal Santua** lihozko oihal bat da (436x113 cm), gizon gurutziltzatu baten aurre eta atzealdearen irudi lausoa duena. Gaur egun Turin (Italia) hiriko Izara Santuaren kaperan gorderik dago eta, hirregatik, **Turingo Izara** ere deritzo. Mendeetan zehar katolikoek gurtu izan dute, Jesus gurutziltzatuaren gorpua biltzeko erabilitako izara bezala, honen gainean Jesusen gorputz irudia mirariz inprimatu omen zelako. Erlikia sakratu gisa duen benetakotasuna zalantzan jarri izan da, are Eliza Katolikoaren barruan, eta erradiokarbono bidezko datazioak Erdi Arokoa dela frogatu du.

Izara Santuaren giza irudia argiago ikusten da zuri-beltzeko argazki negatibo batean bere sepia kolore naturalean baino, Secondo Piak 1898an egindako lehen argazkian. Irudi negatibo hau Jesusen Aurpegi Santuarekiko debozio katoliko herrikoiarekin lotuta dago.

## Oihala 
Oihalak 436 cm × 113 cm-ko neurriak ditu, eta ustez gurutziltzaketa baten ondorioz jasandako zauriak dituen gizonezko bat irudikatzen du. Horregatik, Erdi Arotik katolikoen artean Jesusen gurutziltzaketaren hil-oihala zelako sinismena zabaldu zen.

## Jatorriari buruzko polemika 
Historialari, teologo, zientzialari eta ikertzaileen artean hil-oihalaren jatorriari buruzko polemika dago, batzuk Jesus Nazaretekoaren gorpua bildu zuen oihala zela eta haren aurpegia agertzen duela uste arren, erradiokarbonoak eta karbono-14ak oihalaren jatorria Erdi Aroan eta 1260-1390 urteen artean kokatzen dute. Eliza Katolikoak ofizialki oihalaren egiazkotasuna baieztatu edo ukatu ez arren, Pio XII.a aitasantuak Aurpegi Santuaren debozioa onartu zuen.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
* Jesusen gurutziltzaketa
* Izara Santuaren kapera
* Oviedoko Izara Santua

## Kanpo estekak
Wojtek

280px|thumb|Wojtek hartza eta soldadu poloniar bat.
**Wojtek** (1942-1963) Poloniako armadak Bigarren Mundu Gerran erabili zuen hartz arre bat izan zen. Sarjento gradua eskuratu zuen.

## Biografia 
### Aurrekariak 
Errusiarrek 1939an Polonia okupatu zutenean milaka soldadu poloniar Sobietar Batasuneko presondegietara eraman zituzten. 1941eko ekainaren 22an alemaniarrek erasoa jo zutenean Mosku eta atzerriko Poloniako gobernuaren artean soldadu guztiak libre uzteko ituna sinatu zuten. Horrela, Asia Erdialdeko estepa zabaletan 40.000 soldadu eta 26.000 zibil bertan behera utzi zituzten eta negua bertan iragan behar izan zuten -50&nbsp;°C arteko tenperaturak jasanez. Udaberrian bizirik mantendu zirenei baimena eman zien Stalinek hegoaldera jo eta Kaspiar itsasoa zeharkatuz Iranera iristeko.

Iranen britainiarrek hartu zituzten. Atseden hartu eta osasunez errekuperatu ondoren mendebalderako bideari ekin zioten. Iran eta Irak arteko mendietan zeudela haur batek jatekoa eskatu zien. Haren alboan hartz kume bat zegoela ikusi zuten. Ehiztari batzuek ama hil zioten eta hartzkumea egoera oso eskasean zegoen. Soldaduek esne pixka bat eman zioten eta Piotr Maćkowiak soldaduak berarekin eraman zuen. Wojtek izena ezarri zioten, Polonian ohikoa den izena, "Wojciech" izenaren diminutiboa da eta "gerlari alaia" esan nahi du. Garagardoa zuen edari gustukoena, kafea edaten zuen eta zigarroak erre edo jan ere egiten zituen. Hotz egiten zuen gauetan gainerako soldaduekin batera egiten zuen lo.

### Montecassinoko borroka 
200px|thumb|Poloniako artileriako 22. konpainiako armarrian Wojtek ageri da munizioa eskutan duela.
1944an Poloniako armada Italiara deitua izan zen. Aliatuak Montecassinoko abadia eskuratu nahian zebiltzan baina ez zuten alemaniarrak garaitzerik lortzen. Poloniarrak Egiptoko Alexandria hiriko itsas-portura iritsi ziren itsasontzia hartu eta borrokara joateko asmotan, baina britainiarrek ez zieten uzten animaliarik itsasontzian sartzen. Poloniarrek orduan soldadu bat balitz bezala armadan inskribatu zuten. Poloniarren artilleriako 22. konpainiaren barnean sartu zuten beraz. Beharrezko dokumentazio guztia egin eta britainiarrek onartu egin zuten.

Montecassinon poloniarrek bat egin zuten beste hainbat nazionalitatetako soldaduekin. Wojtekek ordurako 91 kg pisatzen zituen eta bizkarrean munizio kutxak jarri zizkioten munizioak alde batetik bestera eraman zitzan. Wojtekek garraiatzen zituen kutxak mugitzeko lau gizon behar ziren eta horretaz gain ez zuten leherketek izutzen. Tropa guztien artean famatua bihurtu zen. Montecassinoko abadia eskuratu zutenean poloniarren bandera ezarri zuten bertan.

### Gerraren ondoren 
Bigarren Mundu Gerra amaitzean soldadu poloniarrak Erresuma Batura joan ziren eta Wojtek ere haiekin eraman zuten. Glasgowera iritsi zirenean heroi gisa hartu zituzten. Wojtek zen noski desfile militarrean ikusle guztien gustukoena. Edinburgheko zoologikoan sartu zuten eta urte askotan zehar "hartz soldadua" ezizenaz oso famatua izan zen. 1963an hil zen 22 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lewis Capaldi

**Lewis Capaldi** (Glasgow, 1996ko urriaren 7a) eskoziar abeslari eta musikari bat da. 2018. urtean ezagun bihurtu zen "Someone You Loved" abestiarengatik eta 2019an atera zuen *Divinely Uninspired to a Hellish Extent* diskoak Irlandako eta Erresuma Batuko errekor guztiak hautsi zituen.

## Biografia 
Txikitatik izan zuen musikarekiko zaletasuna eta 2 urte baino ez zituela gitarra eta pianoa jotzeko gaitasuna zuela ikusi zen. 9 urterekin publikoaren aurrean abesten hasi zen eta SoundCloud plataformara musika igotzen hasi zen.

17 urte zituena Ryan Walter managerrak aurkitu zuen eta Virgin EMI Recordsekin kontratua sinatu zuen. Aurreneko singlea "Bruises" izan zen eta Erresuma Batuko zerrendetan 17. postua eskuratu bazuen ere platinozko abestia izan zen 600.000 kopia saldu baitzituen. Baina "Someone You Loved" izan zen arrakasta lortu zuen siglea, Irlandako eta Erresuma Batuko zerrendetan zazpi astetan zehar lehenengo postuan izan baitzen. Kanadan eta Estatu Batuetan ere lehen postura iritsi zen.

2019an bere aurreneko diskoa atera zuen, *Divinely Uninspired to a Hellish Extent*. Atera eta astebetera urrezko diskoa izan zen eta hilabete batean platinozkoa izatea lortu zuen. 2019ko abuztuan Ed Sheeran musikariaren kontzertu biran telonero aritu zen eta harekin batera kantatu ere egin zuen bi kontzertutan. 2020ko Grammy Sarietan "Someone You Loved" abestiarengatik izendapena jaso zuen.

## Diskografia 
* *Divinely Uninspired to a Hellish Extent* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lewis Capaldiren webgune ofiziala
Diazina

**Diazinak** konposatu heteroziklikoen familia bat da non eraztunean bi nitrogeno atomo dauden eta C4H4N2 egitura duten.
[ezkerrera|thumb|[Piridazina, 1,2-diazina]]
[thumb|295x295px|[Pirazina, 1,4-diazina]]
[erdian|thumb|[Pirimidina, 1,3-diazina]]

## Kanpo estekak
Tetrazina

**Tetrazina** konposatu kimiko bat da eta bere egitura bentzenozko eraztun bat da, non lau karbono atomo nitrogeno atomoz ordezkatzen baitira. Beren formula molekularra C2H2N4 da. IUPACen nomenklaturan "tetrazina" izena erabiltzen da konposatu horren deribatuak izendatzeko. Nitrogeno atomoen posizioagatik bereizten diren hiru isomero daude: 1,2,3,4-tetrazina, 1,2,3,5-tetrazina eta 1,2,4,5-tetrazina. Konposatu ezegonkorrak dira.
erdian|thumb|495x495px|Tetrazinaren isomeroak: 1,2,3,4-tretrazina, 1,2,4,5-tetrazina eta 1,2,3,5-tetrazina

## Kanpo estekak
Konposatu heterozikliko

thumb|145x145px|Piridina
**Konposatu heteroziklikoak** konposatu kimiko ziklikoak dira, eta zikloko atomoak bi elementu desberdinetakoak edo gehiagotakoak dira. Kimika organikoaren barruan, konposatu heteroziklikoak karbono atomoz eta beste elementu batez osatuta daude, gutxienez. Karbonorik ez duten atomo horiei heteroatomo deritze, eta nagusiki nitrogenoa, oxigenoa eta sufrea dira.

Konposatu heteroziklikoen artean aipa daitezke: azido nukleikoak, botika gehienak, biomasaren osagarriak (zelulosa eta antzeko materialak) eta koloratzailek natural eta sintetiko asko.

## Sailkapena 
Konposatu kimiko heteroziklikoak konposatu ez-organikoak edo konposatu organikoak izan daitezkeen arren, gehienek gutxienez karbono bat dute. Baina horrek ez du galarazten borazina bezalako konposatu bat (karbono atomorik ez duena) "heterozikliko" gisa etiketatzea.
ezkerrera|thumb|Furanoa
IUPACek Hantzsch-Widman-en nomenklatura gomendatzen du konposatu heteroziklikoak izendatzeko.
thumb|Karbazola
Konposatu heteroziklikoak modu erabilgarrian sailka daitezke beren egitura elektronikoaren arabera. Heteroziklo aseek deribatu aziklikoek bezala jokatzen dute. Beraz, piperidina eta tetrahidrofuranoa amina eta eter konbentzionalak dira hurrenez hurren, profil esteriko aldatuak dituztenak. Beraz, kimika heteroziklikoaren azterketa bereziki deribatu asegabeetan oinarritzen da, eta 5 eta 6 atomotako eraztunak dituztenetan, hala nola, piridina, tiofenoa, oxanoa, pirrola eta furanoa.

Beste heteroziklo mota handi bat bentzenozko eraztunekin fusionatutakoei dagokie. Adibidez, bentzotiofenoa, indola eta bentzofuranoa

Bentzenozko bi eraztunen fusioak hirugarren konposatu-familia handi bat sortzen du. Honelakoak ditugu akridina, dibentzotiofenoa, karbazola eta dibentzofuranoa. Eraztun asegabeak heteroatomoak pi sistema konjokatuan duen parte-hartzearen arabera sailka daitezke.

## Kanpo estekak
Juan Mari Agirreurreta

**Juan Mari Agirreurreta Elosegi** (Pasai Donibane, 1977) Filosofian doktorea da eta lanbidez frantses irakaslea. Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean 1999an. Filosofiako doktorego tesia Euskal Herriko Unibertsitatean aurkeztu zuen 2017an.

## Ikertzailea 
Doktorego-tesian  Jean-Paul Sartreren  obra filosofiko nagusiari heldu zion: *Izatea eta Ezereza* (*L’Être et le néant*, 1943). Jakinek itzulpen hori argitaratu zuen 2017an. Sartreri buruz euskaraz egin den lehen doktore tesia da. Ikerketak euskarazko doktore-tesien VI. Koldo Mitxelena saria irabazi zuen 2019an.

## Irakaslea 
Agirreurreta frantses irakaslea da Derrigorrezko Bigarren Hizkuntzan (DBH).

## Itzultzailea 
Hainbat liburu itzuli ditu:

* Victor Hugo, *Kondenatu baten azken eguna* (Elkar, 2010);
* Tomas Tranströmer, *Bizientzat eta Hilentzat* (Elkar, 2012);
* Jean-Paul Sartre, *Begirada* (Jakin, 2017).

## Sariak 
* 2019: Euskarazko doktore-tesien VI. Koldo Mitxelena saria.
* 2018: Txiotesia lehiaketako irabazlea txiolari originalenaren sarian..
* 2011: AEDk antolatu zuen palindromo-lehiaketa irabazi zuen "*Utzi penak Ane, piztu!*" palindromo labur baina oso ulergarri eta zentzudunarekin.
* 2010**:** Jokin Zaitegi itzulpen saria Literaturako Nobel sari bat euskaratzeko.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juanmari Agirreurreta: "Nirea Sartreri buruz euskaraz egin den lehen doktore tesia da… Betoz hamaika ikerketa eta betoz euskaraz guztiak" (Unibertsitatea.net, 2018).
The Lottery

***The Lottery*** ) Shirley Jacksonek idatzitako ipuina da, 1948ko ekainaren 26an The New Yorker aldizkarian argitaratua.

Istorioak Amerika garaikideko fikziozko herri txiki bat deskribatzen du, "loteria" izenarekin ezagutzen den urteko errituala behatzen duena, komunitateko kide bat ausaz hautatu eta harrika harrapatzen baitute herriko gainontzekoek, senitartekoek barne. Historiak dio loteria komunitatearen etengabeko ongizatea bermatzeko diseinatuta dagoela.

Irakurleen hasierako erantzun negatiboak harrituta utzi zituen Jackson eta The New Yorker: harpidetzak bertan behera utzi ziren eta gorroto mezu ugari jaso ziren lehenengo argitalpenaren uda osoan zehar, Hegoafrikako Batasunak istorioa debekatu zuen bitartean.

Istorioa hainbat aldiz antzeztu da eta azterketa soziologiko eta literario ugari egin ditu, eta Amerikako literaturaren historiako ipuin ospetsuenetako bat bezala deskribatu da.

## Gaia 
"Loteria"ren ideia nagusietako bat muga da. Urtero norbait harrikatzeak pertsona txarrak garbitu eta onak bihur ditzake. Hori nekazaritzari buruzko aipamenetan azaltzen da.

Istorioak jendetzaren psikologiaz eta jendeak arrazoia alde batera utzi eta modu krudelean joka dezakeenaren ideiaz mintzo da, modu berean jokatzen duen jende talde handi baten parte badira. Istorioaren ingurune idilikoak erakusten du indarkeria eta gaitza edozein lekutan eta edozein testuingurutan gerta daitezkeela. Honek erakusten du jendeak elkarri hain erraz nola aktiba diezaiokeen ere. Noiz edo non gertatzen den ez da inoiz esaten, batzuek zientzia fikzioa dela kontuan har dezaten.

Mafiaren mentalitatearekin batera, istorioak tradizio horien ondorioak pentsatu gabe tradizioak itsu jarraitzen dituzten pertsonei buruz hitz egiten du .

## Kanpo estekak
Bentzoguanamina

**Bentzonguanamina** konposatu organiko heteroziklikoa da (CNH2)2(CC6H5)N3 formula duena. IUPACen nomenklaturaren arabera: 6-fenil-1,3,5-triazina-1-2,4-diamina

Melaminaren klase berekoa da, amino talde bat fenilo talde batez ordezkatuta duena. Bentzoguanamina melaminazko erretxinak ekoizteko usatzen da. Melaminak ez bezala, sarerik ez du sortzen.

Konposatua zianoguanidina eta bentzonitriloa erreakzionaraziz sintetizatzen da.

: (H2N)2C=NCN	+ PhCN → (CNH2)2(CPh)N3

Arratoietan bere LD/50 1.470 mg/kg-koa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Luzhin Defence

***The Luzhin Defence*** (euskaraz *Luzhin Defentsa*), 2000ko Marleen Gorris herbehereeretarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Vladimir Nabokov errusiar idazlearen *1930eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. John Turturro, Emily Watson, Geraldine James, Stuart Wilson, Christopher Thompson eta Kelly Hunter aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1920ko hamarkadaren amaieraldera, Italiako iparraldea, Aleksandr Luzhin (John Turturro) izaera lotsati eta xalodun Xake Maisu Handia bere bizitzako txapelketa garrantzitsuena jokatzeko iritsi berri da. Luzhinen xakerako talentua bere gurasoen ezkontza gatazkatsuak markatutako harutzaroan zehar garatu zen, hortik bizitzako arazoetatik ihes egin eta kanpo mundutik salbatzeko egiteko xakea bere babesleku bakarra bilakatu eta kirol hortaz obsesionatzea. Bestalde, Natalia Katkov (Emily Watson) bere familiak Stassard kondearekin (Christopher Thompson) ezkontzeko presioak jasaten dituen emakume gaztea da, baina Luzhin ezagutu ta berahala haren talentu miragarri baina xelebreaz erakarria sentituko da. Nataliak Luzhini xaketik hain ezberdina den kanpo munduarekiko begiak irekiko dizkio. Arazoa Luzhinek kanpo munduaren erasoen aurkako defentsa mekanismoen gabezia duela da.

## Aktoreak 
* John Turturro: Aleksandr Ivanovich 'Sascha' Luzhin
* Emily Watson: Natalia Katkov
* Geraldine James: Vera, Nataliaren ama
* Stuart Wilson: Leo Valentinov
* Christopher Thompson: Jean de Stassard
* Fabio Sartor: Salvatore Turati doktorea
* Peter Blythe: Ilya
* Orla Brady: Izeba Anna
* Mark Tandy: Luzhinen aita
* Kelly Hunter: Luzhinen ama
* Alexander Hunting: Aleksandr Luzhin gaztea
* Alfredo Pea: 1. ofiziala
* Fabio Pasquini: 2. ofiziala
* Luigi Petrucci: Santucci

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai