open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donna Tartt

**Donna Tartt** (Greenwood (Mississippi), 1963ko abenduaren 23) Ameriketako Estatu Batuetako emakume idazlea da. Obra gutxi argitaratu du baina hala ere oso ezaguna egin da. 2014an Pulitzer Saria irabazi zuen.

## Biografia 
Tartt Mississippi ibaiaren deltatik gertu jaio zen baina bere haurtzaroa Grenada (Misisipi) eman zuen. 13 urtez herriko hedabideetan poesiak argitaratzen zituen; horrela sari asko irabazi zuen. 1981an Mississippiko Unibertsitatean ikasten hasi zen; Kappa Kappa Gammahaurridetasunean sartu zen. Willie Morris-ek bere idazteko modua ezagutu zuen eta hari esker, 18 urte zituelarik, idazle bezala erresidentzian sartu zen. Handik, Bennington Collegera joan zen (Vermont); han beste ikasle ezagutu zituen: Bret Easton Ellis, Jonathan Lethem eta Jill Eisenstadt. 28 urtekin *The Secret History* liburua argitaratu zuen; arrakasta handia izan zuen eta 24 hizkuntzetan itzulia izan zen. Eleberri honen prestakuntza luzea izan zen, hamar urte; argitaratzeko moteltasun hori idazlearen ezaugarria da. *The Little Friend* bigarren eleberrirako beste hainbeste urte behar izan zuen. *The Goldfinch*, hirugarrena eta luzeena, horrelako prozesu luze baten ondorioa izan zen. Azken liburu horrekin Fikziozko liburuaren Pulitzer Saria irabazi zuen 2014ean.

## Obra 
[thumb|250px|[Carel Fabritiusren «The goldfinch» margolana (1654), izenburu bereko liburuaren azala.]]

### Eleberriak 
* *The Secret History*, 1992)
* *The Little Friend*, 2002)
* *The Goldfinch*, 2013). Fikziozko liburu onenari Pulitzer Saria

### Narrazioak 
* ''Tam-O'-Shanter* (1993)
* *A Christmas Pageant* (1993)
* *A Garter Snake* (1995)
* *The Ambush* (2005)

### Ez fikzioa 
* *Sleepytown: A Southern Gothic Childhood, with Codeine* (1992)
* *Basketball Season* (1993)
* *Team Spirit: Memories of Being a Freshman Cheerleader for the Basketball Team* (1994)

### Audioliburuak 
* *The Secret History*
* *The Little Friend*
* *True Grit*
* *Winesburg, Ohio''

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Donna Tartt interviewed by Robert Birnbaum-ek Donna Tartti egindako elkarrizketa.
Douglas DC-3

**Douglas DC-3**, AEBetako hegazkin komertzial bat da. Douglas Aircraft Company hegazkinlaritza enpresak ekoitzia eta Arthur E. Raymond buru zuen ingeniaria talde batek diseinatua, 1930eko hamarkada eta 1940ko hamarkadako hegazkinlaritza komertzialen sekulako iraultza eragin zuen, 333 kilometro orduko abiadura harrapatu eta 2.400 kilometroko distantziak bidaiatu baitzitzazkeen. Bere garairako diseinu guztia aurreratua zuen, eta lehenbiziko hegaldia burutu eta 80 urtetara ere hegan egiten jarraitzen duten hegazkinak badaude.

Douglas DC-2 hegazkina eredutzat hartuz garatu zen, era berean, DC-3 hegazkinak aldaera ugari izan zituen, batzuk baita militar erabilerako ere: Douglas C-47 Skytrain, Lisunov Li-2, Showa/Nakajima L2D, Basler BT-67, Conroy Turbo Three eta Conroy Tri-Turbo-Three.
## Kanpo estekak
Akitaniar (estaia)

**Akitaniarra** Miozenoko estairik zaharrena da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 23.03 ± 0.05 Ma eta 20.43 ± 0.05 Ma (milioi urte) hedatu zen, Miozeno Goiztiarrean zehar. Garai lehorra zen, klimak hotzera egin zuen. Akitaniarra Oligozenoko Chattiarraren ostean etorri zen, eta Burdigaliarraren aurretik. Eskualde ezberdinetako denbora-eskalatan Harrisoniar, Ageniar, Pareora, Landon, Otaiar eta Waitakiar garaiei gainezartzen zaio.

## Definizio estratigrafikoa 
Akitaniar izena Akitania eskualdearen omenez du. Karl Mayer-Eymar estratigrafista suitzarrak sartu zuen, lehen aldiz, literatura zientifikoan 1858an. Akitaniarraren oinarria (zein Miozeno eta Neogenorena) *Paragloborotalia kugleri* foraminifero espeziearen lehen agerpenarekin deskribatzen da. *Reticulofenestra bisecta* nanoplankton espezie kalkareoaren desagerpena ere eman zen, NN1 nanoplankton biozonaren oinarria ezartzen duena. *C6CN.2n* kronozona magnetikoaren hasiera ere ematen da. GSSP ofiziala Lemme-Carrosio sekzioan dago, Italiako Carrosio herritik oso gertu.

Akitaniarraren amaiera eta Burdigaliarraren hasiera *Globigerinoides altiaperturus* foraminifero espeziearen lehen agerpenak markatzen du, eta C6An kronozona magnetikoaren punturik gorenak.

## Akitaniarrak Euskal Herrian 
Euskal Herrian Akitaniar estaiak hainbat sedimentu utzi zituen hegoaldean, bereziki Bardean. Bertan hainbat narrasti eta ugaztunen fosilak aurkitu dira, Z-A biozonakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MiG Alley

thumb|300px|"MiGen Kalezuloa" (ingelesez: *MiG alley*) eremuaren kokapen orokorra adierazten duen mapa.
**MiG Alley**, euskaraz literalki **MiGen Kalezuloa**, Koreako Gerran zehar, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadako pilotuek, Ipar Koreako mendebaldean, Yalu ibaia Itsaso Horian itsasoratzen den eremuari emandako izendapena da. Koreako Gerran, AEBen eta indar komunisten arteko hegazkin militarren borroka gehienak jazotako gunea izan zen, nagusiki Sobietar Batasuna, azken honek garai hartan bere partaidetza ukatu arren, Sobietar Batasunaren desegitearen ondoren baieztatuta izan zen.

Eremu honetan jazotako borrokaldietan gehien lehiatu ziren hegazkin modeloak North American F-86 Sabre estatubatuarra eta Mikoian-Gurevitx MiG-15 sobietarra izan ziren, azken honek eremuari izen eman zion. Eremu hau zurrusta-propultsio bidezko hegazkin militarren borroken sorlekutzat jotzen da, bertan lehenbizikoz lehiatu baitziren.

## Kanpo estekak
Luis Zubeldía

**Luis Francisco Zubeldía** (Santa Rosa, 1981eko urtarrilaren 13a) argentinar futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da. Deportivo Alavés euskal taldeak fitxatu zuen 2017an baina emaitza txarren ondorioz laugarren jardunaldiaren ondoren kanporatua izan zen.
Baiona (argipena)

Baiona euskal leku izen eta abizen bat da. Ondorengoak izan daiteke:

## Lekuak 
* Baiona, Lapurdiko hiriburua
* Baiona, Pontevedrako hiria, Galizian
* Bayonne, New Jerseyko hiria, Estatu Batuetan
* Bayonne, Quebeceko ibaia
Pigalle auzoa

**Pigalle auzoa** (frantsesez *Quartier Pigalle*) Frantziako Paris hiriburuko 9. eta 18. barrutien artean zabaltzen den auzoa da. Toki turistikoa da sex shop, eta helduentzako antzokiengatik bereziki ezaguna. Bertan dago Moulin Rouge kabareta.

## Izena 
Jean-Baptiste Pigalle eskultorearen izena daraman plazaren inguruan zabaltzen den auzoa da.

## Historia 
1873an *Divan Japonais* kontzertu aretoa ireki zen auzoan. Bertan sona handia hartu zuen Yvette Guilbert kabaret abeslariak. 1889an Moulin Rouge kabareta ireki zen. Berehala izan zuen arrakasta Parisko aberatsen artean zirkoko ikuskizunetan oinarrituriko show extrabaganteengatik.

XX mende hasieran artista ugari bizi izan ziren bertan, Henri Toulouse-Lautrec marrazkilariaren estudioa bertan zegoen. Pablo Picasso eta Vincent van Gogh margolariak eta André Breton idazlea ere bizi izan ziren bertan aldi batez. 1928an Joséphine Baker dantzari estatubatuarrak Bretonen ondoko eraikinean ireki zuen night club-a eta 1937an Adelaide Hall kantari estatubatuarra izan zen *La Grosse Pomme* (Sagar handia) kluba ireki zuena. Garai hartakoak dira *Moon Rousse* eta *Caravan* klubak ere.

1962an *Grand-Guignol* antzokiak ateak itxi zituen eta orain *Erotismoaren museoa* dago bertan.

## Leku interesgarriak 

Irudi:Moulin Rouge, Paris April 2011.jpg|**Moulin Rouge**.
Irudi:P1150201 Paris IX place Pigalle rwk.jpg|Pigalle enparantza.
Irudi:Paris place de clichy.jpg|Clichy enparantza.
Irudi:Musee-de-l'erotisme.jpg|Erotismoaren museoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euli-lotze

thumb|300px|eskuinera|Euli-lotzearen erakustaldia
**Euli-lotzea** kirol arrantzarako beita gisa erabiltzen den euli artifizialak egiteko artea da. Bukatutako produktua arrantzarako eulia deritzo, eta beita mota horrekin eginten den arrantza euli-arrantza deritzo. Euli artifizial askok harrapatu nahi duten arrainek harrapatzen duten intsektu-espezie bat imitatzen dute, baina intsektuen inolako antzik ez duten ereduak ere badira. Material naturalak eta artifizialak erabiltzen dira. Ohikoena hegazti lumak, ilajea eta / edo material sintetiko mota ezberdinak lotzea da alanbrearekin. Euli-lotzea hobby gisa egiten da, baina euli-lotzaile profesionalak ere badaude.

## Kanpo estekak
Saint-Vincent-de-Paul (Paris)

**Saint-Vincent-de-Paul (37)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Entrepôt (10) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 21.624 biztanle zituen.

Izena auzo honetan dagoen Saint-Vincent-de-Paul elizari zor dio.

## Ondarea 
* Saint-Vincent-de-Paul eliza
* Paris-Ekialdea geltokia
* Paris-Iparraldea geltokia

## Kanpo estekak
Gilf Kebir

**Gilf Kebir** (), edo **Jilf al Kabir**, Egiptoko Bailara Berria gobernaketan eta Libiako hego-ekialdean dagoen eskualde bat da. Bere izenak "harresi handia" esan nahi du. 7.770 kilometro koadroko hareharrizko goi-ordoki bat da, Puerto Ricoren tamainakoa, Libiako basamortuaen lurretatik 300 metroko altueran altxatzen dena. Eremuaren hegoaldean dagoen Gabal El Uweinat mendia Sudaneraino hedatzen da. Munduko leku lehorrenetako bat da, urtero 2 mm. euri baino ez ditu egiten.

Izena Kamal el Dine Husseinek eman zion, 1925ean. Bere edertasunagatik, urruntasunagatik, interes geologikoagatik eta labarretan dauden petroglifoengatik ezaguna da. Irudi horietan antzina bertan bizi ziren animaliak agertzen dira, guztiak inguru hezeagokoak.

Radararekin hartutako irudiek erakutsi dute bertatik antzina ibai bat zegoela, gutxienez Kufrah oasiseraino zihoana. Teoria baten arabera, hortik aurrea egiten zuen Sirteko golkoraino Wadi Sahabi erabilita. Teorian honen arabera, erreka honek gaur egun Nilok duen garrantzia izango zuen Afrikan Miozenotik Holozenora bitarte.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tornado Alley

[eskuinera|260px|eskuinera|thumb|[Tornadoen jarduera AEBetan.]]
**Tornado Alley**, euskaraz literalki **Tornadoen Kalezuloa**, AEBetan tornadoak sortzeko baldintza egokienak dituen lurralde eremu zabal bat izendatzeko herri hizkerako izendapen bat da. Ordoki Handien remua erlatiboki laua da eta horrek Kanadatik datorren haize polar hotzak Mexikoko golkotik datorren haize tropikal beroarekin topo egitea ahalbideratzen du. Bi haize masa handi hauek elkar topatzean, tornato boteretsu gehienak sortzen diren unea izaten da. Muga ofizialik izan ez arren, lurralde hau Mendi Harritsuak eta Appalacheak mendien artean hedatzen da.

## Kanpo estekak
Saint-Denis atea

**Saint-Denis atea** () Frantziako Paris hiriburuko 10. barrutian dagoen garaipen arku bat da. Parisen dauden garaipen arkuen artean altxatu zen lehena izan zen.

## Historia 
Karlos V.a Frantziakoak Parisko harresia eraiki zuen 1356 eta 1383 artean. Sena ibaiaren eskuinaldeko eremua babestea zuen helburu. Erdi Aroko harresi honek bi ate eta lau dorre zituen. Hurrengo mendeetan Paris asko handitu zen eta Luis XIV.ak harresi zaharra eraitsi eta eta urrunago berria eraikitzea erabaki zuen 1640an. Saint-Deniseko ate zaharra ordezkatuko zuen eta 1668an Franche-Comté lurraldea konkistatu izana goraipatuko zuen garaipen arku bat altxatzeko agindu zion François Blondel arkitektoari.

## Ezaugarriak 
Erroman dagoen Titoren arkuan oinarrituriko diseinua egin zuen Blondelek. Monumentuak 24,65 metrotako altuera, 25 metrotako zabalera eta 5 metrotako lodiera dauka. Arkuaren altuera 15,35 metrotakoa da eta zabalera 8 metrotakoa.

Zutabeetako hormetan obelisko itxura hartzen duten arma apaingarriak ditu. Arkuaren gainean hegoaldeko aurpegian *Rhineko zeharkaldia* izeneko Michel Anguier-en eskultura multzoa ikusten da eta iparraldekoan *Maastricht hiriaren konkista*. Gorago LUDOVICO MAGNO (Luis Handia) inskripzioa dago.

## Irudiak 

Irudi:Paris - Boulevard Saint-Denis Porte Saint-Denis.jpg|Saint Denis atea.
Irudi:Porte Saint-Denis 2, Paris - le 29 decembre 2011.jpg|Arkua.
Irudi:Porte Saint-Denis Le passage du Rhin.jpg|*Rhineko zeharkaldia*.
Irudi:Porte Saint-Denis La prise de Maastricht.jpg|*Maastricht hiriaren konkista*.

## Informazio praktikoa 
* Boulevard Saint-Denis, 75010
* Geltokia: 15px15px15px15px Strasbourg - Saint Denis

## Kanpo estekak
Saint-Martin atea

**Saint-Martin atea** () Frantziako Paris hiriburuko 10. barrutian dagoen garaipen arku bat da.

## Historia 
Luis XIV.a Frantziakoak Karlos V.aren harresi zaharra eraitsi eta eta urrunago berria eraikitzea erabaki zuen 1640an. Saint-Martineko ate zaharra ordezkatuko zuen eta 1668an Franche-Comté lurraldea konkistatu izana goraipatuko zuen garaipen arku bat altxatzeko agindu zion Pierre Bullet arkitektoari. 1674an eraiki zen.

## Ezaugarriak 
Monumentuak 18 metrotako altuera dauka eta kareharri eta marmolez eraikita dago.

## Irudiak 

Irudi:Paris - Boulevard Saint-Denis Porte Saint-Martin.JPG|Saint-Martin atea.
Irudi:Porte Saint-Martin nord.jpg|Iparraldeko aurpegia.
Irudi:Porte Saint-Martin sud.jpg|Hegoaldeko aurpegia.

## Informazio praktikoa 
* 18 Boulevard Saint-Martin, 75010
* Geltokiak:
** 15px15px15px15px15px15px République
** 15px15px15px15px Strasbourg - Saint Denis

## Kanpo estekak
Paragloborotalia kugleri

***Paragloborotalia kugleri*** *Paragloborotalia* generoko foraminifero espezie bat da. Akitaniar estaiaren hasiera markatzen duen foraminiferoa da. Foraminifero planktoniko bat zen.

*Paragloborotalia pseudokugleri*ren antzekoa da, baina bere margen periferikoa azpiangularretik azpiborobildura doa, alde dortzala ia laua da eta lotura dortsalak kurbatuak dira. *Paragloborotalia mayeri* baino txikiagoa da, eta bere irekiera ez da hain arkeatua. *Globorotalia peripheroronda* oblatuagoa da, ganbera gutxiago ditu eta, gainera, esparru ekuatorial bikonbexoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Escola Prática de Cavalaria

**Escola Prática de Cavalaria** (*Zalditeriaren Eskola Praktikoa*) Abrantes, Santarém barrutian (Portugal), dagoen militar-kaserna da. 1890an sortua 2013an bere funtzioak aldatu zituen Escola das Armas izateko. Nazioartean ospetsua egin zen handik, 1974ko apirilaren 25ean, Salgueiro Maia kapitaina atera zenean Lisboa hartzeko asmoarekin, Krabelinen Iraultzaren hasieran. Salgueiro Maiak blindatuekin Lisboako Praça do Comércio okupatu zuen. Gertaera horrek garrantzi handia izan zuen Marcello Caetanoren diktadurarekin bukatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :da Escola Prática de Cavalaria Portugalgo ejerzitoaren webgunean.
* :Gaur egungo irudiak You Tuben.
Poloniar armadaren Donibane Lohizuneko ebakuazioa

thumb|Oriel operazioko ebakuazioen mapa
**Poloniar armadaren Donibane Lohizuneko ebakuazioa** 1940ko ekainean egin zen II. Mundu Gerran. Frantziako Guduan borrokatzen Poloniar Armadako 55.000 soldadu ibili ziren, baina hilabete horretako armistizioaren ondoren, haien egoera aldatu egin zen.

Pétain mariskal frantsesak armistizioa eta unitate militarren desmobilizazioa deitu zuen ekainaren 16an, baina poloniarrek borrokan jarraitu zuten, harik eta ekainaren 19an Władysław Sikorski poloniar buruzagi nagusiak kostaldera erretreta egiteko agindu zuen arte, gero itsasontziz Erresuma Batura ebakuatuak izateko, Oriel operazioan kokatuta. Zenbait unitate ez ziren gai izan Saint-Nazairen itsasontzirik hartzeko, eta borrokatuz erretretan joan ziren hegoalderantz Donibane Lohizuneraino. Bertan hondartzara eta arrantzako kai-muturrera bildu ziren.

Gdynia-America bidaiari lineako Batory and Sobieski itsasontziak kaian ainguratu ziren eta, bertan, herritarrek lagundu egin zituzten soldaduak itsasontzietaraino garraiatzen. Gero, itsasontzi gehiago heldu ziren operazioan laguntzera. Guztira Poloniar Armadako 24,352 borrokalarik lortu zuten Frantzia uztea ekainaren 25a baino lehen. Azken ebakuatutako bat Ronald Hugh Campbell izan zen, Frantziako britainiar enbaxadorea.

## Ikus, gainera 
* Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Harrisoniar

**Harrisoniar Ipar Amerikako Estaia** Ipar Amerikako fauna-estai bat da, Ipar Amerikako Ugaztun Lurtarren Garaiak (NALMA) kronologiaren arabera. ORain dela 24,8 Ma eta 20,6 Ma artean hedatu zen, 4,2 milioi urteko estaia, beraz. Chattiar eta Akitaniar estaiak gainezartzen ditu, Paleogenoan. Sailkapen honen arabera Monroecreekiarraren ostean eta Hemingfordiarraren aurretik etorri zen.

## Kanpo estekak
Bederatzien Taldea

**Bederatzien Taldea** Portugalgo diktadurarekin kritikoa militar portugaldar talde bat izan zen. Taldearen burua Ernesto Melo Antunes izan zen eta MFA mugimenduaren partaidea.

## Historia 
1975eko abuztuan *Bederatzien Dokumentua* ("Documento dos Nove") ezagutzen den izenarikin agiria plazaratu zuten. Dokumentuaren helburua ejerzito barruko jarrerak argitzea zen. Sinatzaileak iraultzaren bederatzi kontseilari izan ziren: Ernesto Melo Antunes, Vasco Lourenço, Pezarat Correia, Manuel Franco Charais, Canto e Castro, Costa Neves, Sousa e Castro, Vítor Alves eta Vítor Crespo. Ideologikoki, militar talde honek proiektu sozialista alternatibo bat defenditzen zuen, ez Europa Ekialdekoa ezta ere Mendebaldeko Demokraziena. Halaber, 1975ko uztailaren 8an aurkeztu zen "Aliança Povo/MFA. Para a construção da sociedade socialista em Portugal" aurrean jarrera moderatuagoa erakusten zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Östersunds FK

**Östersunds FK** (izen osoa *Östersunds Fotbollsklubb*) Suediako Östersund hiriko futbol taldea da.

## Historia 
Taldea 1996an sortu zen hiriko hiru taldek bat egin zutenean; Ope IF, IFK Östersund eta Torvalla FF. Hurrengo urtean Frösö IF elkartu zitzaien. Denak ere inoiz lehen mailan ibili gabeak ziren eta *Östersunds FK* taldeak 1997an hirugarren mailan hasi zuen kirol ibilbidea. 2016an egin zuen debuta lehen mailan eta zortzigarren postua eskuratu zuen. 2017an ordea Kopako txapelduna izan da eta Europa League jokatuko du.

## Palmaresa 
### Suedian: 1 
* Suediako Liga (0): zortzigarrena 2016an.
* Suediako Kopa (1): 2017.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Östersundsek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Iñaki Sarasketa Ibañez

**Iñaki Sarasketa Ibáñez** (Oiartzun, 1948 &ndash; 2017ko abuztua) gipuzkoar militante abertzalea izan zen. ETA erakundeko militantea zelarik, Txabi Etxebarrietarekin batera José Pardines Arcay Guardia Zibilaren hilketan parte hartu zuen. Heriotza zigorra jasan zuen. 1977ko amnistia baino lehen Norvegiara deserriratu zuten  beste batzuekin batera: Xabier Izko de la Iglesia, Iñaki Mujika Arregi Ezkerra, Jose Antonio Garmendia eta Iñaki Pérez Beotegirekin batera. Geroago, amnistiarekin itzuli zen.

1984ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetara aurkeztu zen Auzolaneko zerrendetan.

## Erreferentziak
Ate gotortu

[eskuinera|thumb|[Yorkeko hegoaldeko sarrera, Micklegate Bar]]
**Ate gotortua**, terminologia arkitektonikoan, gaztelu, jauregitxo, gotorleku, hiribildu edo antzeko eraikin baten atariko edo erantsitako sarrera eraikina da.
[ezkerrera|thumb|Thornton Abbeyko ([Ingalaterra) ate gotortua kanpotik
]]
[ezkerrera|thumb|Kankaimon, [Shuri gazteluaren (Japonia) kanpoaldeko babes-atea]]
[thumb|[Puerta del Sol, Toledoko (Espainia) ate moriskoa.]]
[ezkerrera|thumb|Ganesh Pol Amber gotorlekuko ([India) zazpi ateetako bat da, 1611 eta 1667 artean eraikia]]

## Historia 
Ate gotortua antzinako hasieran agertu zen lehen aldiz gaztelu edo herri baten sarrera nagusia babesteko beharrezko bihurtu zenean. Denborak aurrera egin ahala, defentsa lerroak askotan egitura konplexu bihurtu ziren. Ate gotortu sendoak normalean zubi altxagarri bat, burdinsare bat edo gehiago, matakanak, gezileihoak eta, beharbada, hiltzaile-zuloak, nondik harriak botatzen zizkieten erasotzaileei, ere izango lituzkete. Gaztelu batzuetan, ate-etxea hain biziki gotortu zen, dorre nagusi baten funtzioa hartu zuen, batzuetan "dorre ate nagusia" deitzen zena. Bodiam gaztelua eta Beaumaris gaztelua horren adibideak dira. Behe Erdi Aroan, gezileiho batzuk pistolaleihoak bihurtu ziren.

Batzuetan ate gotortuak herriko gotorlekuetako zatiak ziren, agian, ibai edo lubanarro baten gaineko zubiaren igarobidea defentsatzeko, adibidez, Monnow zubia Monmouthen. Yorkek lau ate gotortu garrantzitsu ditu, "Bar" izenez ezagunak, bere hiriko harresietan. Horietako bat *Micklegate Bar* da.

Erdi Aroaren amaieran, Ingalaterrako eta Frantziako ate gotortu asko bihurtu ziren jauregitxo eta onibarretako sarrera egitura eder handiak. Horietako asko aparteko elementu independente, edo jauregiari atxikitako horma itxi baten zatia bihurtu dira. Garai hartan ate gotortuak bere defentsa-helburua galdu zuen eta eraikuntza monumental bat bihurtu zen, jauregiarekin bat egiteko diseinatua.

Europako kontinentean, Ingalaterrako, Frantziako, Austriako eta Alemaniako ate gotortuak bizirik dauden adibide ugari daude.

## Kanpo estekak
Manuel Martínez Jarauta

**Manuel Martínez Jarauta** (Murchante, 1912ko abenduaren 22a - Barbastro, 1936ko abuztuaren 15a) nafar klaretar fraidea izan zen. Barbastroko apaiztegian zegoela beste kideekin erail zutenez, 1992an Joan Paulo II.ak dohatsu izendatu zuen.

## Erreferentziak
Errepublikaren plaza (Paris)

**Errepublikaren plaza** () Frantziako Paris hiriburuan dagoen plaza bat da. 3., 10. eta 11. barrutien arteko elkargunean kokatua dago. 3,4 hektareatako azalera du eta erdian Marianne Frantziako Errepublikako irudi alegorikoaren eskultura dago.

## Historia 
Hasiera batean ''Place du Château d'Eau* (urezko gazteluaren enparantza) izena zuen, 1811 urtean iturri handi bat altxatu baitzen erdian. Pierre-Simon Girardek diseinatu zuen. 1867an Gabriel Davioud-ek oraindik eta handiagoa zen iturria eraki zuen alboan. Biak ala biak lehoiak zituzten apaigarri.

XIX mendearen amaieran hartu zuen enparantzak gaur egungo itxura, Haussmann baroiak egin zuen Parisko birmoldaketa handiaren barnean. 1879an Errepublikaren 90. urteurrena ospatzeko erdian eskultura bat ezartzea erabaki zen eta horretarako lehiaketa abiatu zen. Léopold Moriceren diseinua izan zen irabazlea. 31 metrotako brontzezko eskultura 1880ko uztailaren 14an inauguratu zen eta ordutik aurrera *Errepublikaren plaza'' izenaz ezagutzen da enparantza.

## Kaleak 
Hamaika kale eta boulevardek egiten dute bat Errepublikaten plazan.
* Boulevard de Magenta
* Rue Beaurepaire
* Rue Léon-Jouhaux
* Rue du Faubourg du Temple
* Avenue de la République
* Boulevard Voltaire
* Boulevard du Temple
* Passage du Vendôme
* Rue du Temple
* Boulevard Saint-Martin
* Rue René Boulanger

## Iruditegia 

Irudi:Monument République Paris 3.jpg|Errepublikaten plaza.
Irudi:Monument République Paris 2.jpg|Marianne-ren eskultura.

## Informazio praktikoa 
* Geltokia: 15px15px15px15px15px15px République

## Kanpo estekak
Nicasio Sierra

**Nicasio Sierra Ukar** (Cascante, 1890eko urriaren 11 &ndash; Barbastro, 1936ko abuztuaren 12a) nafar klaretar apaiza izan zen. Barbastroko apaiztegian zegoela beste kideekin erail zutenez, 1992an Joan Paulo II.ak dohatsu izendatu zuen.

## Erreferentziak
Michael Navarrus

**Miguel Etxarren Navarro** (Iruñea, 1563 &ndash; *ib.*, ), **Michael Navarrus** izen artistikoz ezaguna, nafar musikagile eta ganberako maisu bat izan zen. 1595 urte aldera Iruñeko katedraleko kapera maisua bezala agertzen da.

## Biografia 
Polifonista nabarmena izan zen. 1591etik 1600era bitarte Calahorrako katedraleko kapera-maisua izan zen. 1595ean Iruiñeko katedralak salmo liburu bat eta bi polifonia liburu eskatu zizkien. Lehen liburua 1614an inprimatu zen, beste biak ezezagunak direlarik. Baliteke ez inprimatu izana, edo galdu izana. 1600tik 1608ra bitarte Turruncúnera joan zen ermitau. 1608an berriro agertzen da Iruñea inguruan. 1616an Irungo katedraleko kapera maisua zen.

## Erreferentziak
Germain Garcia

**Germain Garcia** (Baiona, 1993ko ekainaren 10a) lapurtar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal moduan aritzen dena.

## Ibilbidea 
* US Dax (2012-2016)
José Luis Baroja

**José Luis Baroja Galán** (Gasteiz, ) arabar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena.

## Kirol ibilbidea
Juan Carlos Díaz Quincoces

**Juan Carlos Díaz Quincoces** (Gasteiz,  - Iruñea, ), **Quincoces II.a** izengoitiz ezaguna, arabar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. Jacinto Quincocesen iloba izan zen.

## Kirol ibilbidea
Raúl Ojeda

**Raúl Ojeda Atxiaga** (Gasteiz, ) arabar futbolari ohia da, atezain moduan aritzen zena.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Antonio Odriozola

**Antonio Odriozola Pietas** (Gasteiz,  - Pontevedra, ) arabar bibliografoa izan zen.

## Lanak 
* *Algunos problemas bibliográficos que plantean las obras de Nebrija* (1945).
* *Camelias en Pontevedra* (1974).
* *Ediciones incunables de Diego de Muros* (1975).
* *Bibliografía de Luis Seoane* (1979).
* *La imprenta en Vigo* (1980).
* *Vigo en su historia* (1980)
* *Alegrías y tristezas de la investigación sobre impresiones españolas de los siglos XV y XVI* (1986).
* *Las imprentas de Pontevedra en el siglo XIX* (1989).
* *Historia de la imprenta en Galicia* (1992).
Alberto Unamuntzaga

**Alberto Unamuntzaga Osoro** (Eibar, ) gipuzkoar politikaria da. Eusko Alkartasunaren kidea, 2011ko hauteskundeetan Espainiako senatari hautatu zuten.
Félix Torre

**Félix Torre Egia** (Balmaseda, 1867 &ndash; Madril, ) bizkaitar arkitekto eta politikaria izan zen. Errepubliklano sutsua, *Los Apuntes* (1894-1897) eta *La Revista Moderna* (1897-1899) aldizkariak sortu zituen.
Xabier Gurutzeta

**Xabier Guruzeta Aizpun** (Eibar, Gipuzkoa, ) gipuzkoar futbolari ohia da, erdiko atzelari moduan aritzen zena. Bere semeak Gorka Gurutzeta Athleticeko aurrelaria eta Jon Gurutzeta Eibarreko erdilaria dira.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
* Fitxa
Joaquín Otamendi

**Joaquín Otamendi Matxinbarrena** (Donostia, 1874 &ndash; Madril, ) gipuzkoar arkitektoa izan zen. Madrilen lan egin zuen Antonio Palacios galiziarrarekin batera. Biek Madrilgo Komunikabideen Jauregia eraiki zuten.
Josef Calasanz

**Josef Calasanz Gastón** (Peralta de la Sal, 1557ko irailaren 11​ - Erroma, 1648ko abuztuaren 25a) espainiar apaiz eta hezitzailea izan zen. Escuelas Pías izenekoak sortu zituen 1597an, haur behartsuei heziketa emateko, eta Eskolapioak kongregazioa 1617an. *Konstituzioak* izeneko lanean utzi zituen idatzirik bere ideiak. Klemente XIII.a aita santuak kanonizatu zuen 1767an. Jaieguna abuztuaren 25ean ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Master (2012ko filma)

***The Master*** (euskaraz *Nagusia*) 2012ko Paul Thomas Anderson estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Joaquin Phoenix, Philip Seymour Hoffman eta Amy Adams aktoreek antzeztu zuten.

Filma Zientziologiaren Elizaren sorrera eta hedatzean oinarritua dago, bai eta L. Ron Hubbard sortzailearen biografian ere.

Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Joaquin Phoenix), Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Philip Seymour Hoffman) eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Amy Adams).

## Argumentua 
Lancaster Dodd (Philip Seymour Hoffman), pentsakera sendoko intelektual buruargiak "Kausa" izeneko erakunde erlijiotsu edo mugimendu filosofikoa sortu eta 1952. urte aldera AEBetan ospetsu izaten hasiko da. Freddie Quell (Joaquin Phoenix), gazte etxegabea, Dodden eskuin eskua bilakatuko da. Halere, sektak arrakasta izan eta jarraitzaile griñatsu ugari erakartzen dituenean, Freddieri erekundeari buruzuko zalantza izpiak sortzen hasiko zaizkio.

## Aktoreak 
* Joaquin Phoenix: Freddie Quell
* Philip Seymour Hoffman: Lancaster Dodd
* Amy Adams: Peggy Dodd
* Laura Dern: Helen Sullivan
* Ambyr Childers: Elizabeth Dodd
* Rami Malek: Clark
* Jesse Plemons: Val Dodd
* Kevin J. O'Connor: Bill William
* Christopher Evan Welch: John More
* Madisen Beaty: Doris Solstad
* Lena Endre: Solstad andrea
* Amy Ferguson: Martha saltzailea
* Patty McCormack: Mildred Drummond
* Jillian Bell: Susan Gregory
* Joshua Close: Wayne Gregory
* Fiona Dourif: Dantzaria
* David Warshofsky: Philadelphiako polizia
* Steven Wiig: Philadelphiako jarraitzailea
* W. Earl Brown: Negoziogizon borrokatzailea

## Kanpo estekak 
* *The Master* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bayonne (ibaia)

thumb|Bayonne ibaiaren ikuspegi bat
**Bayonne** ibaia San Laurendi ibaira ipar kostaldetik isurtzen duen ibaia da, Quebecen. Lanaudière eskualde administratiboko ur ibilgu garrantzitsuenetako bat da. Baionan jaiotako Pierre de Lestagek jaioterriaren izena jarri zion XVIII. mende hasieran.

Ibaiak ondorengo konderrietako udalerri nagusiak zeharkatzen ditu, honela:
* Matawinie: Saint-Félix-de-Valois udalerria.
* D'Autray: Saint-Gabriel-de-Brandon, Saint-Cléophas-de-Brandon, Sainte-Élisabeth eta Sainte-Geneviève-de-Berthier udalerriak.

Ibaian gora dituen lau laku nagusietatik edaten du: Berthier, Mondor, Poitras eta Vert. Laurentidesko goi-lautadako urak San Laurendiko beterrira eramaten ditu, guztira 347 km²-ko arroa osatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristian Alberdi

**Cristian Alberdi López** (Donostia, ) gipuzkoar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena. Bigarren mailan aritu zen Alcorcón taldean.

## Kirol ibilbidea 
*2015ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Edmundo Markuleta

**Edmundo Markuleta Goikoetxea** (Donostia,  - Bartzelona, ) gipuzkoar komikigile eta margolaria izan zen. Editorial Valenciana argitaletxerako lan egin zuen non *Barton y Fredín* (1942) edo *Julio y Ricardo* (1943) bezalako sailak marraztu zituen.

Venezuelan zenbait urtez bizi zen eta inpresionismoaren gertu ziren lanak egin zituen.
Julián Otamendi

**Julián Otamendi Matxinbarrena** (Donostia, 1889 &ndash; Madril, 1966) gipuzkoar arkitektoa izan zen. Madrilen lan egin zuen. Joaquín Otamendi anaiarekin batera, Madrilgo Komunikabideen Jauregia eraiki zuten.
Fernando Espinosa de los Monteros

**Fernando Espinosa de los Monteros Bermejillo** (Donostia,  - Madril, ) gipuzkoar politikari eta diplomazialaria izan zen. Karlos Espinosa de los Monteros jeneralaren semea, Primo de Riveraren diktaduran ministroa izan zen 1923tik 1925eraino. Gero, 1927 eta 1931 artean Espainiako enbaxadorea izan zen Berlinen.
Pizza Hut

**Pizza Hut** janari lasterra eskaintzen duen jatetxe-kate estatubatuarra da, pizzetan eta pastan espezializatuta dagoena. Wichitan jaio zen 1958an, Dan eta Frank Carneyren eskutik.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
My Big Fat Greek Wedding

***My Big Fat Greek Wedding*** (euskaraz *Nire Greziar Ezkontza Handia*) 2002ko Joel Zwick estatubatuar amodiozko komedia film bat da. John Corbett, Lainie Kazan, Michael Constantine, Andrea Martin eta Joey Fatone aktoreek antzeztu zuten.

Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

2003an *My Big Fat Greek Life* telesaila eta 2006ean *My Big Fat Greek Wedding 2* jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Chicagoko Portokalos greziar-estatubatuar familiako senide guztiak Toulaz (Nia Vardalos) kezkaturik daude. Hogeitamar urte bete berriak eta bizitza osoa bere gurasoen jatetxean lan eginez, oraindik ezkongai dagoelako. Baina Toulak zeozer gehiago nahi du eta lortzeko asmo bizia du; bere familiak, zoritxarrez, ez. Toulak bere bizitza aldatzeko behar zuen guztia informatikako ikastaroak, lentilla parea eta beste jarrera bat hartzea zen. Bere izeba Voularen (Andrea Martin) bidai agentzian lan egiten hasten denean, gizon ezezagun eta eder bat Toulaz erakarria sentituko da: Ian Miller (John Corbett), institutu bateko irakaslea den, gizon garai, itxura onekoa.... eta Toularen aitaren nahigaberako greziar odol tanta bat bera ere ez duena...

## Aktoreak 
* Nia Vardalos: Fotoula "Toula" Portokalos-Miller
* John Corbett: Ian Miller
* Lainie Kazan: Maria Portokalos
* Michael Constantine: Kostas "Gus" Portokalos
* Andrea Martin: Izeba Voula
* Louis Mandylor: Nick Portokalos
* Gia Carides: Lehengusu Nikki
* Gerry Mendicino: Osaba Taki
* Joey Fatone: Lehengusu Angelo
* Bess Meisler: Yiayia (Amona)
* Stavroula Logothettis: Athena Portokalos
* Ian Gomez: Mike, Ianen adiskidemina; benetazko bizitzan Vardalosen senarra da
* Bruce Gray: Rodney Miller
* Fiona Reid: Harriet Miller
* Jayne Eastwood: White andrea
* Arielle Sugarman: Paris Miller

## Kanpo estekak 
* *My Big Fat Greek Wedding* filmaren iragarkia ikusgai. Yourube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Handley Page Halifax

**Handley Page Halifax**, Erresuma Batuko bonbaketari astun bat izan zen. Handley Page hegazkinlaritza enpresak eraiki eta nagusiki Erresuma Batuko Errege Aire Armadak Bigarren Mundu Gerran erabili zuen. 1940ko azaroaren 13a lehenbiziko hegaldia burutu zuen.

## Kanpo estekak
Nazioaren plaza (Paris)

**Nazioaren plaza** () Frantziako Paris hiriburuan dagoen plaza bat da. 11. eta 12. barrutien arteko elkargunean kokatua dago. Erdian Marianne Frantziako Errepublikako irudi alegorikoaren eskultura dago.

## Historia 
1660 urtean tronu bat eraiki zen bertan, Luis XIV.a Frantziakoa eta Maria Teresa Austriakoaren arteko ezkontza goraipatzeko. Ezkontza hura Donibane Lohizunen ospatu zen. Plazak orduan *Place du Trône* (Tronuaren plaza) izena hartu zuen.

Frantziako Iraultzarekin batera tronua eraitsi eta gillonita bat ezarri zuten bertan. Plazak orduan *Place du Trône-Renversé* (Tronu eraitsiaren plaza) izena hartu zuen. Gillotina hau Parisko aktiboena izan zen gainera.

1889an *Errepublikaren garaipena* eskultura ezarri zen erdian eta gaur egungo izena hartu zuen, Nazioaren plaza.

## Iruditegia 

Irudi:Place de la Nation-Paris.jpg
Irudi:Place de la Nation République.jpg

## Informazio praktikoa 
* Geltokiak:
** 15px15px15px15px15px15px Nation
** 15px15px Nation

## Kanpo estekak
Manuel Bartual

**Manuel Bartual** (Valentzia, 1979 - ) diseinatzaile grafiko, marrazkilari eta editorea valentziarra da.

## Biografia 
Ipuin laburren eremuan Bartualek *Morón de Pollastre*, *Álex* eta *Con amigos como estos* liburuen egilea izan da, Manuel Castañorekin batera eginak eta 7 Monos argitaletxe kolektiboarekin ekoiztuak. Kolektibo horren sortzaileetako bat da.

Grupo Editorial Santillana, El País, Ediciones Sinsentido, Dibbuks eta Astiberri Ediciones argitaletxeetan marrazkiak argitaratu ohi ditu. *TRAMA*, *Buen Provecho*, *Noroeste* edo *El Manglar* aldizkarien irudi arduraduna da, eta *9º ARTE* fanzinea maketatzen du. 2003tik, gainera, *NOMAGAZINE* izeneko kultur bisualari buruzko on-line argitalpena zuzentzen du.
 
Lorenzo Gómezekin *Reflexiones de un oficinista* egin zuen, *TOS* aldizkarian zatika argitaratutako kontakizuna. 2007tik aurrera *El Jueves* aldizkarian *Sexorama* seriea argitaratzen du, eta urte berdineko azarotik *¡Escucha esto!* umorezko webloga egiten du MTV Españarentzat.

2011n, *¡Caramba!* izeneko fanzinearen arrakasta zela eta, izen berbera duen editoriala sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Web ofiziala
2017ko Getxoko Zirkuitua

**LVXXII. Getxoko Zirkuitua- XVII. Ricardo Otxoaren Memoriala** 2017ko uztailaren 31n egin zuten. 17&nbsp;km luzera zuen zirkuituak Getxo, Berango eta Leioa zeharkatu zituen eta pelotoiak, 10 bira egin ondoren, guztira 170&nbsp;km osatu zuen. 1.1. maila zuen.

15 taldek eta 127 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 75 amaitu zirenak. Garailea Carlos Barbero espainiarra izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bercyko parkea

**Bercyko parkea** () Paris hiriburuko berdegune bat da, 12. barrutian dagoena, Sena ibaiaren eskumako ertzean. Parke berria da, 1994 eta 1997 artean eraiki baitzen.

## Ezaugarriak 
13,9 hektareatako azalera du eta hiru lorategik osatzen dute parkea:
* *Lorategi erromantikoa*: putzuak ditu arrainekin eta dunak ere bai.
* *Lore-oheak*: landareei dedikaturiko zatia.
* *Zelaiak*: zuhaitz garaiak dituen eremu zabala.

## Eraikinak 
* Cinémathèque française: Frank Gehry-k diseinatua
* Munduko umeak eskultura multzoa: Rachid Khimoune-e egindako 21 eskultura
* Arts Forains museoa
* Simone-de-Beauvoir pasarela
600px|thumb|center|Parc de Bercy, Paris.

## Iruditegia 

Irudi:Parc Bercy.JPG|Lorategi erromantikoa.
Irudi:Vue du jardin avec roses.JPG|Arrosategia.
Irudi:Paris Parc Bercy Maison du jardinage&massifs 2014.jpg|Negutegia.
Irudi:Gehrys American Center 2011.jpg|Cinémathèque française.
Irudi:Passerelle Simone-de-Beauvoir.jpg|Simone-de-Beauvoir pasarela.
Irudi:Bercy - vignoble.JPG|Bercyko parkeko mahastiak.
Irudi:Bercy park (ducks) (4116525552).jpg|Basahateak.
Irudi:Héron cendré dans le parc de Bercy.jpg|Lertxuna.

## Informazio praktikoa 
* Geltokiak:
** 15px15px15px Bercy

## Kanpo estekak
Izuaren agiritegiak

[thumb|[Alfredo Stroessner diktadorea.]]
**Terrorearen agiritegiak** izenarekin Alfredo Stroessnerren diktaduraren garaian Paraguain sortu ziren Kondor operazioaren inguruko dokumentazioak dira. 1992ko abenduaren 22an Martín Almadak, José Agustín Fernández epailaren laguntzaz, Paraguaiko Lambaré hirian aurkituz zituen. Agiritegietan 1970 eta 1980. hamarkadetan Paraguaiko militarrek eta poliziek egindako komunikazio idatzi guztiak daude; bertan baita ere Argentina, Brasil, Txile eta Uruguaiko diktadurek egindakoak aurkitu dituzte. Dokumentazio horren helburua herrialde horien errepresioa indartzea eta bideratzea zen. Agiritegietan 50 000 erahilketen, 30 000 desagertuen eta 400 000 espetxeratuen informazioak aurkitu dira.

## Agiritegien edukiak 
Agiritegientan mota askotako txostenak aurkitu dira: presoen trukaketen ingurukoak, preso politikoen trasladoena, gizarte aktibisten kontrolaren ingurukoak... Krontolaren maila ikusteko agirietan familia-bileren gaineko txostenak eta lagunen arteko elkarrisketak jaso zirela esan dezakegu. Tortura saioak ere deskribitzen ziren, metodo desberdinak erakusten.

Agiritegi hauek Ameriketako Estatu Batuetatik, Hegoamerikako diktaduren laguntzaz, terrorearen politika nola diseinatu zen argitagarbi erakusten dute. Inplikazioa ejerzitotik hasita poliziaraino ailegatzen zen. Gizarte horietan oinarrizko kritikak eta protestak debekatuta zeuden, dena subetsiboa zen eta, ondorioz, erreprimitzeko modukoa. Egile batzuek gizarte hori George Orwellek asmatutako gizarte totalitarioarekin identifikatu dute. Urte haietan hilketak, bahiketak, tortura sistematikoak, pertsonen desagerpenak ohikoak bihurtu ziren.

## Dokumentoak 
1992ko abenduaren 22ko prozedimenduan aurkitutako dokumentuak Poliziaren Ikerketa Departamentukoak dira. Hauek dira:
* Atxilotuen fitxak.
* Isilpeko txostenak.
* Bilaketa-eskaerak.
* Ikerketa eta informazio deklarazioak.
* Oposizioko alderdi politikoen kontrolak.
* Ikasle taldeen kontrolak.
* Sindikatuei egindako kontrolak.
* Herrian sartzeko eta irtetzeko kontrolak.
* Telefonoen bidez egindako kontrolak.
* Etxeetan egindako zaintzak.
* Ikerketa Departamenduko buruaren oharrak.
* Aldizkariak.
* Argazkiak.
* Zaintzen berrien liburuak.
* Nortasun agiriak.
* Hitzaldien, diskurtsoen, irrati-saioen grabazioak (kaseteak)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kondor operazioa
* Automotores Orletti
* 601 Inteligentzia Batailoia

## Kanpo loturak 
* :Giza Eskubideen aldeko dokumentazio zentroa. Paraguaiko Zuzenbide Goi Gortea.
* :Laura Carlsenen artikulua.
* :MEVES museo birtuala - Stronismoaren egiak eta gezurrak.
* :Equipo Nizcor.
2017ko Ordiziako Klasika

**XCIV. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2017ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 165,7&nbsp;km ibilbidean. 1.1 maila zuen.

16 taldek eta 119 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 85k bukatu zutenak. Garailea Sergei Xilov izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2017ko Donostia Klasikoa

**XXXVII. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2017ko uztailaren 29an egin zuten. UCI WorldTourreko hogeita seigarren txapelketa izan zen.

20 taldek hartu zuten parte, horietatik 18 UCI WorldTour mailakoak. Bi kontinental mailakoa izan ziren: Caja Rural eta Cofidis hain zuzen ere. 159 txirrindularitik 86k amaitu zuten. Michał Kwiatkowski poloniarrak irabazi eta lehenengo euskalduna Mikel Landa (5.a) izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bercyko zubia

**Bercyko zubia** (), Parisen dagoen zubi bat da, Sena ibaia zeharkatuz 12. eta 13. barrutiak lotzen dituena.

## Historia 
Aintzina bazen ferry bat baina jendeoldearentzat nahiko ez eta 1832an zubi eseki bat eraikitzea erabaki zuten. Hurrengo urteetan trafikoa nabarmen handitu zen eta zubi esekia eraitsi eta gaur egungo zubi indartsuagoa eraiki zuten 1864an. 1904an eta ondoren 1986an zabalkuntzeak izan ditu metro lineak eta trafikoak hala behartuta.

## Informazio praktikoa 
* Geltokia: 15px15px Quai de la Gare

## Kanpo estekak
2017ko Miguel Indurain Sari Nagusia

**XIX. Miguel Indurain Sari Nagusia** (*IL. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria* eta *VXIX. Lizarrako Udala Saria*) 2017ko apirilaren 1ean Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 186 kilometroko luzera zuena.

UCIk 1.1 mailan sailkatu zuen. 17 taldek eta 135 txirrindularik hartu zuten parte, 72k bukatu zutelarik.

Simon Yates britainiarrak irabazi zuen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2017ko Miguel Indurain Sari Nagusia - *FirstCycling.com*
2017ko Udaberriko Klasikoa

**LXIII. Udaberriko Klasikoa** 2017ko apirilaren 9an egin zuten, 171,5&nbsp;km ibilbidea zuena. 1.1. maila zuen.

12 taldek eta 90 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 71 amaitu zirenak. Garailea Gorka Izagirre izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2017ko Euskal Herriko Itzulia

**2017ko Euskal Herriko Itzulia** Euskal Herriko Itzuliaren 57. edizioa izan zen. 2017ko apirilaren 3tik 8ra ospatu zen, 6 etapatan banatutako 828,8 kilometroko ibilbidea eginez.

## Taldeak 
## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
2014ko Italiako Giroa

**2014ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 97. edizioa izan zen.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Miguel Otamendi

**Miguel Otamendi Matxinbarrena** (Donostia,  - Madril, ) gipuzkoar ingeniaria izan zen. Anaiekin batera, Madrilgo metroaren sorreran parte hartu zuen.
Gobelins lantegia

**Gobelins lantegia** () Parisko tapiz lantegi historikoa da, 13. barrutian kokaturik dagoena. Barrutiari berari izena ematen ion eraikina da gainera.

## Historia 
Luis XIV.a Frantziakoaren garaitik errege familiarentzako tapizak egin zituen lantegi nagusia izan zen. Frantziako Iraultzan jarduera eten behar izan zuen baina 1826ko Borboien berrezarkuntzaren ondoren tapizak egiteari berrekin zion.

1871 urteko Parisko Komunan zati bat erre zen eta 1912an gehigarri berria egin zitzaion, Jean-Camille Formigé arkitektoak diseinaturikoa.

## Iruditegia 

Irudi:Manufacture des Gobelins, Paris 26 October 2016.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Allegory of Fire (Venus Visiting Vulcan) MET DP341343.jpg|Barnealdea.
Irudi:The Memorable Judgement of Sancho Panza from a series of tapestries with scenes from Don Quixote (number twenty-four in a series of twenty-eight) MET DT4746.jpg|Sancho Panzaren epaia (On Kixteren seriea).
Irudi:Diana and Actaeon from a set of Ovid's Metamorphoses MET DT2510.jpg|Diana eta Actaeon (Ovidioren *Metamorfosia*).
Irudi:Venus and Adonis from a set of Mythological Subjects after Raphael MET DT4750.jpg|Venus eta Adonis (Rafaeloren lanetan oinarritua).

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 42 Avenue des Gobelins, 75013 Paris, Frantzia
* Ordutegia:
** 11:00 - 18:00
** Astelehenetan itxita
* Geltokia: 15px15px Les Gobelins

## Kanpo estekak 
* Manufacture nationale des Gobelins
Gontzal Suances

**Gontzal Suances Begería** (Getxo, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena. Erretiratu eta gero entrenatzaile bilakatu zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
1935eko Espainiako Itzulia

**1935eko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 1. edizioa izan zen.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Bloody Mary (hiri kondaira)

[thumb|Hiri kondaira honetan agertzen diren elementu asko oso ezagunak dira. Ilustrazioan [Halloweenen gazte bat ispilu aurrean bere etorkizuna ezagutu nahian.]]
**Bloody Mary** (euskaraz "Mari odoltsua"), herrialde latinoetan **Veronica** bezala ezaguna, hiri kondaira baten espiritu oso ezaguna da. Kondairaren oinarrian erritu erraz bat dago: ispilu baten aurrean espirituaren izena hiru aldiz errepikatu behar da eta, ondoren, Mary edo Veronicaren mamua agertuko da. Kondairaren jatorria ez da ezaguna baina mamuen agerpenak ispiluetan toki askotan zabaldutako sinesmena da.

## Erritu 
Errituak aldagai asko ditu baina beti oso ohikoak diren elementuak erabiltzen dira: liburu bat (askotan Biblia), artaziak... Guraizeen presentzia tresna hori erabiliz, buruaz beste egin duten oroimena omen dago. Ispilu aurrean errituaren egileak espirituaren izena hiru aldiz errepikatu behar du. Deiari erantzunez, inguruan dagoen arma bat erabiliz (aiztoa, guraizeak, labana), espirituak deialdia egin duenari hilko du. Errituaren gai nagusia maitasunaren gaineko galdera edo norberaren hiltzeko egunaren ingurukoa izaten da.

## Bloody Mary 
Ameriketako Estatu Batuetan Bloody Maryren edo Mary Worth-en kondaira ezagunenak hauxe dio: Mary hamabost urteko neska ederra eta txolina zen. Bere edertasunaren elementu nagusia ilea zen eta gauero ehun aldiz orrazten zuen. Gau batean, gizon batek, txantxa bat egiteko asmoz, armairuan ezkutatu zen. Mary konturatzen ez zenean, gizona armairutik atera zen eta, neska helduz, ile guztia moztu zion. Maryk ezin zuen bere irudi berria ispiluan ikusi eta, azkenean, bere buruaz beste egin zuen. Mary berragertzeko errituan ispilu aurrean hiru kandela piztu behar dira eta ilea ehun aldiz orraztu, «Bloody Mary» hiru aldiz errepikatuz. 

## Verónica 
Veronica da Espainian hiri kondaira honek hartzen duen izena; batzuetan Carolina edo Micaela ere bai. Kondaira oso antzekoa da: neska gazte eta eder bat, ispilu aurrean. Esaten da bizien eta hildako munduen artean gelditutako neska dela. Bertsio batzuen arabera Satanen alaba da. Bere egoera galdu hori ouija saio baten ondorioa izaten da. Antza, Veronica ouija saio batean espirituekin jolasten saiatu zen eta, ondorioz, aulki batek buruan jo eta hil egin zuen; beste bertsioetan burua ispilu baten aurka jo zuen eta hil egin zen.

## Kondaira zineman 
Kondaira film askotan jasoa izan da. Hona hemen batzuk:
* *Candyman* (1992)
* *Urban Legend 3: Bloody Mary* (2005).
* *Paranormal Activity 3* (2011).
* *American Mary* (2012).
* *Paranormal Activity 5 : Ghost Dimension* (2015).
* *Verónica* (2017). Zuzendaria: Paco Plaza.

## Musikan 
* Lady Gaga: "Bloody Mary" *Born This Way* diskoan.
* New Years Day taldea: "Bloody Mary", *Victim To Villain* diskoan.
* Silversun Pickups taldea: "Bloody Mary" *Neck of the Woods* diskoan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* José Manuel Pedrosa eta Sebastián Moratalla (2002): *La ciudad oral. Literatura tradicional urbana del sur de Madrid. Teoría, métodos, textos*. Madril: Consejería de Educación.

## Kanpo estekak 
* :Ispiluen aurrean gertatuko fenomenoen azalpen zientifikoa.