Rauf Orbay

**Hüseyin Rauf Orbay** abkhaz jatorriko turkiar itsas ofizial, estadista eta diplomatikoa izan zen. Italo-Turkiar eta Balkanetako Gerren garaian, *Hamidiyeko* Heroi bezala ezagutu zen izen bereko gurutzontziko kapitain gisa egindako balentriengatik. Orbayk laburki aritu zen Itsas Armadako ministro gisa 1918ko urrian, eta Mudrosko Armistizioa sinatu zuen Otomandar Inperioaren izenean.

Turkiako Independentzia Gerran paper garrantzitsua jokatu zuen, eta garai hartan Ankarako gobernuko lehen ministro izan zen 1922ko uztailaren 12tik 1923ko abuztuaren 4ra.

Errepublika garaian, Alderdi Errepublikano Aurrerakoiaren sortzaileetako bat izan zen. Mustafa Kemal Atatürken aurkako ustezko hilketa saiakera batean parte hartzeagatik epaitu zuten eta hamar urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Orbay 1939an errehabilitatu zuten eta Kastamonuko diputatu eta gero Londresko enbaxadore gisa aritu zen.

## Biografia 
### Bizitzaren lehen urteak 
Hüseyin Rauf (Orbay 1934tik ondoren ) Konstantinoplako Fatih auzoko Cibali barrutian jaio zen 1881ean, abkhaz familia batean. Bere aita Mehmet Muzaffer Pasha zen, goi mailako almirantea eta geroago Otomandar Senatuaren kidea. Bere ama Hayriye Rüveyde Hanım zen, Emin Efendiren, Tahrirat-eko zuzendariaren, alaba. Ezkontza honetatik bost seme-alaba izan zituzten, bi seme eta hiru alaba, horietako bat Rauf izanik.

Aitaren betebeharragatik, bigarren hezkuntza Tripoliko Rüştiye Militarrean amaitu zuen eta gero Istanbulera itzuli zen. 1899an Heybeliada Itsas Eskolan graduatu eta itsas armadan sartu zen.

### Karrera militarra 
Rauf Orbayk bere ibilbide militarra hasi zuen ontziko ingeniari [ *Güverte mühendisi* ] mailarekin. 1901ean teniente nagusi izendatu zuten eta gero 1904an kapitain. 1904an *Mesudiye* -ra bidali zuten. 1905 eta 1911 artean, Estatu Batuak, Erresuma Batua eta Alemania bisitatu zituen, itsasontziak ordenatu eta ontziola ikuskatuz. 1907an *kolağası* (kapitain nagusi) izendatu zuten . Martxoaren 31ko Matxinadaren ondorioz Istanbulera joan zen Ekintza Armadan parte hartu zuen *sağkolağası* gisa. Han Mustafa Kemal (Atatürk) eta İsmet (İnönü) ezagutu zituen.

1909ko maiatzaren 25ean, *Hamidiye* gurutzontziko komandante izendatu zuten eta Albaniako Matxinada zapaltzen lagundu zuen. 1911-1912ko Italia-Turkia Gerran, Libiako Tripolira hornidura misio batean parte hartu zuen.

Otomandar Itsas Armadako ofizial gisa, *Hamidiye* ontziko kapitain gisa Lehen Balkanetako Gerran egindako balentriei esker lortu zuen ospea. Ontziak Dardaneloen Greziaren blokeoa hautsi eta Mediterraneorantz abiatu zen, eta ondoren historian merkataritza-erasoak egin zituen lehen gurutzontzia bihurtu zen. Ia 8 hilabetez, *Hamidiye-* k Balkan Ligako merkataritza-ontziak jazarri eta hondoratu zituen Mediterraneo osoan eta Itsaso Gorrian. Operazio hauek komunikabideen arreta bereganatu zuten, propaganda-kolpe bat eta morala emanez Otomandar Inperioarentzat. Rauf Bey " *Hamidiye* -ko Heroia" [Hamidiye *Kahramanı* ] bezala ezagutua izan zen. Estatuak domina berri bat sortu zuen gurutzontziko tripulazioarentza

### Lehen Mundu Gerra 
Lehen Mundu Gerran, Erakunde Bereziko ofiziala izan zen, Iranen eta Mesopotamian operazioak eginez. Kirkuketik Istanbulera itzuli zenean, Itsas Armadako Buru izendatu zuten, eta han Otomandar itsas indarrak zuzendu zituen Gallipoliko kanpainan . 1917an, Wilhelm II.a Alemaniako enperadorea bisitatu zuen Cemal Pasha Itsas Armada ministroarekin batera. Otomandar Inperioa ordezkatu zuen Itsas Indarren ordezkari gisa Brest-Litovskeko Bake Konferentzian . Rauf Orbayk ere zeresana izan zuen Mustafa Kemal (Atatürk) ia gerra-kontseilu batetik salbatzeko, Cemal eta Enver Pasharekin izandako liskar batean.

Talat Pasaren gobernua erori zenean, Orbay Itsas Armadako ministro izendatu zuten Ahmet Izzet Paxaren kabinetean. Mudroseko Armistizioa sinatu zuen ordezkaritzaren buru izan zen, eta horrek Otomandar Inperioaren Lehen Mundu Gerran parte hartzeari amaiera eman zion. Somerset Arthur Gough-Calthorpe almirantearekin izandako harreman baten ondoren, bere homologoarekin izandako gutun baten ondoren, adierazi zuen Aliatuen soldadurik ez zela Istanbulen edo Adanan sartuko, eta ez zela Otomandar lurralderik okupatuko ziurtatu zuela.

Azaroaren 13an, aliatuen soldaduak Konstantinoplan lehorreratu ziren hiriaren okupazio partziala hasteko, baita VII. artikulua aprobetxatzeko ere Otomandar Inperioaren zati gehiago okupatzeko.

### Independentzia Gerra 
Rauf Pasha Istanbuldik Anatoliarantz abiatu zen Aliatuen aurkako erresistentzia nazionalista antolatzeko. Hiriburutik irten zenean egin zuen lehenengo gauzetako bat Anatoliako Marmara kostaldean zirkasiar miliziak antolatzea izan zen, bere etnia baliagarria baitzen. 1919ko ekainaren 8an Ankarara iritsi zen. Handik Ali Fuat Pasha (Cebesoy) eta Mustafa Kemal Pasha (Atatürk) ezagutu zituen Amasyan . Han Amasya Zirkularra eman zuten 1919ko ekainaren 22an.

1919ko uztailaren 23an Erzurumeko Kongresuko Ordezkari Batzordeko kide hautatu zuten. 1919ko irailaren 4an Sivaseko Kongresuan sartu zen Sivaseko ordezkari gisa eta presidenteorde hautatu zuten. Ondoren, 1919ko Otomandar hauteskunde orokorretan Diputatuen Ganberako diputatu hautatu zuten, Ordezkari Batzordearen izenean. Garai hartan, tentsioa piztu zen beraren eta Atatürken artean. Bera eta nazionalista asko Istanbulera joan ziren parlamentu berrian eserlekuak hartzera, Atatürk atzean geratu zen bitartean, hiriburuan aliatuen presentziaz susmagarria zelako. Raufek Salbazio Talde Nazionaleko [ *Felah-ı Vatan* ] sortu zuen Batzarrean. Hala ere, Aliatuek Istanbul formalki okupatzea erabaki zuten. Rauf Bey britainiar indarrek atxilotu zuten 1920ko martxoaren 16an Otomandar parlamentua erasotu zutenean, eta handik gutxira Maltara erbesteratu zuten. 20 hilabetez Maltan preso egon ondoren, Rauf Bey askatu egin zuten İnebolun preso truke baten ondoren, bere baliokidea Rawlinson maiorra izanik. Rauf azkenean Ankarara iritsi zen 1921eko azaroaren 15ean, Sivas ordezkatuz Batzar Nagusian sartuz.

Obra Publikoetako Ministro eta Batzarreko Presidenteorde izendatu zuten, eta kargu horietan egon zen 1922ko urtarrilaren 14ra arte. Laster Bigarren Taldearekin bat egin zuen, zeinak Mustafa Kemalen mugimendu nazionalistaren lidergoaren aurka egiten baitzuen. Fevzi Pasharen (Çakmak) lobbyari esker, Dumlupınarreko guduaren aurretik Ankarako Gobernuko Lehen Ministro bihurtu zen. Lausanako Bake Konferentzian, independentzia gerran Turkiako garaipenaren ondoren hasi zena, İsmet Pashako (İnönü) Defentsa Nazionaleko eta Kanpo Arazoetako Ministro jardunean aritu zen. İsmeti ituna sinatzeko baimena ez emateak bi estadistak zatiketa eragin zuen. Kemalek İsmeti sinatzeko beharrezko baimena eman zion hala ere, eta Raufek lehen ministro kargua utzi zuen 1923ko abuztuaren 14an.

### Errepublikako karrera 
1924rako Mustafa Kemalen aurkako oposizio berriarekin lerrokatu zen: Alderdi Errepublikano Aurrerakoiarekin . Alderdia 1925ean itxi zuten, eta bere buruzagiak epaitu zituzten 1926ko Izmirko Konplotarekin lotuta. Orbayren ondasunak bahitu zituzten, eskubide zibilak eten zizkioten eta hamar urteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina garai hartan Vienan zegoen tratamendu medikoa jasotzeko, beraz, ez zuen inoiz zigor hori bete. Konplotean parte hartu izanaren salaketak eta bere aurkako epaia ukatu zituen, baina erabakiaren aurka helegitea jartzeko modurik gabe, errefuxiatu politikoa zen. Atzerrian zegoela, Erresuma Batua, India, Txina eta Egipto bisitatu zituen. 1933ko amnistia lege baten ondoren itzultzeari uko egin zion, esanez: "...inoiz ez dudanez krimenik txikiena ere egin, ezinezkoa zait hiltzaile eta bidelapurrak bezala deklaratutako amnistiaz baliatzea kontuan hartzea". Koinatua 1935ean hil ondoren, bere familiaren eskariz herrialdera itzuli zen, eta azkenean bere zigorra konpondu zuen Defentsa Ministerioaren aurkako auzi batekin 1941ean. Berriro politikan sartu zen eta Kastamonuko diputatu independente gisa hautatu zuten 1939an.

Bigarren Mundu Gerran, Rauf Orbay Turkiako enbaxadorea izan zen Londresen, eta 1944an dimisioa eman zuen. 1949ko hauteskundeetan Istanbulen hautagai independente gisa aurkeztu zen, baina ez zuen lortu. Bizitzaren gainerakoa unibertsitateetan hitzaldiak eta konferentziak ematen eta bidaiatzen eman zuen. Bihotzekoak jota hil zen Istanbulen 1964an. Bere hilobia Erenköyko Sahrayıcedit hilerrian dago. Bere memoriak hil ondoren argitaratu ziren *Cehennem Değirmeni* ("Infernuko haize-errota") izenburupean.

## Kanpo estekak