open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Japoniako Armada Gorria

Fusako Shigenobuk 1971n sortutako gerrilla-terrorista japoniarra izan zen. Kide gutxi zituen arren, 1970eko hamarkadan zehar nazioartean protagonismo berezia izan zuen, Palestinaren Askapenerako Herri Frontearekin batera atentatu batzuk egin baitzituen. 1980ko hamarkadatik aurrera aktibitate falta erlatiboan erori zen. Bere atentaturik ospetsuena 1972an izan zen, taldeko hiru kidek Tel Aviveko Lod aireportuan hainbat bidaiariren aurka tiro egin zutenean, hogeita sei zibilen heriotza eraginez. Taldeak, Libanon finkatu zenak, ez zuen eraso terroristarik eramango Japoniako lurretan, baina herrialdetik kanpo japoniar enpresen instalazioei eraso egin zien. Bigarren erasorik ospetsuena 1974an gertatu zen, Frantziak zuen Hagako enbaxadari eraso ziotenean. Carlos Txakala terrorista venezuelarrak koordinatutako erasoa izan zen, taldeak enbaxada erasotzen zuen bitartean, Parisko kafetegi baten aurka beste eraso bat egin zuten.

Taldearen sortzailea, Fusako Shigenobu, Osakan atxilotu zuten 2000. urteko azaroan eta 2001eko apirilean taldea ofizialki desegin zutela adierazi zuen. Urte bereko irailaren 11n, ordea, bertako kide batzuek komunikatu bat bidali zuten nazioarteko hainbat hedabidetara, Dorre Bikien eta Pentagonoaren aurkako erasoak esleituz, ustez Hiroshima eta Nagasakiren aurkako bonbardaketa atomikoen errepresalian. Atentatuen egiletza ofizialki aldarrikatu zuen erakunde bakarra izan ziren. Taldeak miresmen handia zuen alemaniar Armada Gorriaren Frakzioarekiko, eta maoismoarekiko eta Ipar Koreako jutxearekiko begikotasuna erakusten zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surfeko ohol

**Surfeko ohola** surf egiteko erabiltzen den taula estua da. Surfeko oholak nahiko arinak dira, baina baita pertsona bat zutik mantentzeko olatu ozeaniko baten gainean nahiko indartsuak ere. Antzinako Hawaiin asmatu ziren, non hawaiieraz ''papa he'e nalu* zieten. Bertako zuhaitzetako zurez egin ohi zituzten, *Acacia koa*koa adibidez. Askotan 460 cm baino luzeagoak eta oso astunak ziren. Urteetan zehar egindako aurrerapen nagusien artean, taularen atzealdean hegal bat edo gehiago (*skeg'') gehitzea dago, norabidearen egonkortasuna hobetzeko, eta materialetan eta forman hobekuntza ugari.

Surf taula modernoak poliuretanozko edo poliestirenozko aparrez eginak daude, beira-zuntzezko oihalezko geruzaz eta poliesterrezko edo epoxi erretxinaz estaliak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Candy (argipena)

**Candy** izenak hainbat adiera du:

* **Candy**, Bergaran ezarrita egon zen enpresa multinazionala.
* **Candy** abestia, Iggy Popek 1990an grabatua. 
* **Candy**, esklabu bat, XVII. mendeko Salemgo sorginkeria jazarpenetako biktima.
* **Candy** edo Candy: A Death In Texas; 1980ko hamarkadako telesail estatubatuarra. 
* **3015 Candy** asteroidea.
Candy (enpresa)

**Candy** etxetresna elektrikoen enpresa italiarra da, zabalkunde multinazionala izan duena, eta Brugherion (Milan) du egoitza. 1990eko hamarkadan Mayc euskal enpresa erosi zuen, eta horrekin batera Otsein garbigailu marka. 2014an Bergarako lantegia itxi zuten, eta horrela amaitu ziren Otsein garbigailuak.

Otsein desagerrarazi ondoren Candy taldea hainbat markaren jabe eta ekoizlea da, hala nola Hoover, Candy, Kelvinator, Zerowatt, Gasfire, Süsler, Vyatka, Iberna eta Rosières.

## Historia 
Candyk Monzan du jatorria, Eden Fumagalli delako enpresariaren lantegietan. Han, 1945ean, Italian egindako lehen garbigailua egin zuten.

Candyk zentrifugazioa zeukan lehen garbigailu automatikoa egin zuen 1954an. Gero, beste herrialde batzuetara hedatzen hasi zen, eta atzerrian lehen filiala ireki zuen Frantzian, eta, gero, fabrikazio-instalazioak Txinan, Turkian, Boli Kostan, Sirian, Nigerian, Egipton eta Sobietar Batasunean.

Candy Taldeak erositako enpresak:

* 1970eko hamarkada: La Sovrana (sukaldeak) eta Kelvinator Italia (hozkailu eta izozkailuak).
* 1980: Kelvinator UK, Bromborough-eko (Ingalaterra) instalazioak barne.
* 1985: Zerowatt, garbigailu eta lehorgailuen fabrikatzailea, eta Gasfire, sukalde integratuetakoa.
* 1987: Rosières, sukaldaritza integratuak egiten dituen enpresa frantsesa
* 1992: Mayc euskal enpresa, Otsein markaren jabea.
* 1993: Iberna, hozte teknologien enpresa.
* 2005: Vesta, Vyatka markako arropa-garbigailuak egiten dituen enpresa errusiarra.
* 2007: Doruk Ltd., Süsler markarekin fabrikatzen duen enpresa turkiarra.
* 2013: Baumatic, sukaldeko etxetresnen fabrikatzaile britainiarra.

## Candy Euskal Herrian 
2014an Candyk erabaki zuen Bergarako bere lantegia eta Otsein garbigailuen lerroa itxiko zirela. Protestak gora-behera, itxiera gauzatu zen, azken 170 langileetarik 150 kaleratuz. 1992an Mayc erosi zuenean, Bergarako Otsein garbigailuen lantegiak 700 langile zituen.

Batzuen ustez, Otsein Hoover markarekin egin ziren garbigailuak kalitatez oso azpitik egon ziren Otsein produktu jatorrizkoek zeukatanerarekin alderatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paolo Boselli

**Paolo Boselli** (Savona, 1838ko ekainaren 8a - Erroma, 1932ko martxoaren 10a) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1916tik 1917ra.

Zientzia irakaslea izan zen Erromako Unibertsitatean politikan hasi aurretik. 51 urtez eskuin liberaleko diputatu eta 1921etik senatari izan zen. 1888an Hezkuntza ministro eta 1899an Ogasun ministro izendatu zuten eta Italiako Bankua berrantolatzeaz arduratu zen.

1916an lehen ministro izendatu zuten Antonio Salandraren gobernuaren kolapsoaren ondoren, Lehen Mundu Gerran izandako porrot militarren ondorioz. Bere gobernua 1917ko urrian erori zen italiar porrotaren ondoren Caporettoko guduan. Boselli laguntza handia izan zen Luigi Cadorna jeneralarentzat, hura ere kargutik kendu baitzuten.
Gatikako Iusturi Patinaje Kluba

**Gatikako Iusturi Patinaje Kluba** 2014. urtean Gatikan sorturiko patin-hockey taldea da. *Iusturi* izenak "tximista" esan nahi du bizkaieraz.

## Ibilbidea 
Emakumezkoen Zilarrezko mailan jokatzen du 2021ean igoera lortu zuenetik.

## Azken denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ur irekietako igeriketa

thumb|Triatletak ur irekietako proba egiten.
**Ur irekietako igeriketa** jatorri naturaleko ur-masetan (ibai, aintzira, itsaso edo ubideetan) egiten den igeriketa-proba edo igeriketa-lehiaketa da.

## Historia 
Ur irekietako igeriketaren aro modernoaren hasiera 1810eko maiatzaren 3a da, Lord Byronek Dardaneloen itsasartea Europatik Asiaraino zeharkatzeko kilometro batzuk igeri egin zituenean.

Olinpiar Jokoen lehen edizioan igeriketa lehiaketak Zeako badian egin zituzten. 2000. urtean, ur irekiak lehen aldiz sartu ziren Joko Olinpikoetako programazioan triatloi lehiaketak 1.500 metroko igeriketa baitzuen; eta 2008an, ur irekietan 10 kilometroko lehiaketa sartu zen. FINAk ur irekietako ekitaldiak barne hartzen ditu 1992tik. Ur Irekietako Igeriketako Munduko Txapelketak 2000tik 2010era bitartean egin ziren. 2007tik, ur irekietako igeriketako 10 kilometroko munduko kopa munduko hainbat lekutan egiten dute.

Ur irekien ospea handitu egin da azken urteetan, Kate Rew eta Daniel Start bezalako egileek *Wild Swimming* eta Roger Deakinek *Waterlogs* bezalako *bestseller*rak argitaratu baitituzte. Hegoafrikako "The Midmar Mile" eta Erresuma Batuko "Great swim" bezalako ekitaldiek lagundu dute ur irekietan interesa sortzen eta hazten.

Igerilekuko igeriketa baino zorrotzagoa izan ohi da, eta ahalegin fisiko handiagoa eskatzen du, ur-gorputz naturalek mugimendu oso gogorrak izaten dituztelako batzuetan, baita igerilari eskarmentudun batentzat ere (itsaslasterrak, erresaka, zurrunbiloak, olatuak, etab.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erresaka

**Erresaka** olatuak itsas hautsian hautsi eta itsasertzera iritsi ondoren urak egiten duen atzeranzko mugimendua da.

Olatuen altueraren eta itsasertzaren ezaugarri topografikoen araberakoa da erresakaren intentsitatea; gainera, itsasaldiko korronteek indartu egiten dituzte, eta, beraz, arriskutsuagoak dira itsasbeheran. Korronte horiek ikusgai egon daitezke edo ez, korrontearen intentsitatearen eta hondartzan dagoen sedimentu motaren arabera.

## Arriskugarritasuna 
Erresakaren benetako arriskua ez da haiek itsaso barrura eramatea, baizik eta pertsonak nola erreakzionatzen duen: bainulari asko izuan sartzen dira eta korrontearen kontra igeri egiten saiatzen dira, berehala nekatuz eta hondoratuz. Ihes egiteko gakoa ez da haren kontra igeri egitea, ibaiertzarekiko paraleloan baizik, horrela ihes eginez; izan ere, erresaka-eremuaren zabalera ez da izaten 10 metro baino gehiagokoa.

## Identifikazioa 
Erresakak ezaugarri oso bereziak ditu, eta lurretik arreta handiz behatuz edo puntu altu batetik errazago identifikatuz identifika daitezke. Korronte horiek "itsasertzetik urruntzen den ibai baten" itxura dute; ibai horren kolorea zertxobait ezberdina da eta burbuilak ditu; itsasoaren barruan objektu solte batzuk badaude, adarrak edo zaborra kasu, korronte horiek berehala erakartzen dituzte eta kostaldetik urruntzen dituzte. Identifikatu daitezke olatuek hausten ez duten eta lasai dauden guneak daudenean. Aparra kostaldera hurbiltzen denean eta hondar-bankuak daudenean ere identifika daitezke.

## Nola aurre egin 
Erresakatik ihes egiteko gomendio orokorrak lau puntu hauetan sinplifikatu daitezke:

* Ez borrokatu erresakaren aurka: igerilari eta sorosle adituak ere ez dira gai erresaka-korronte batetik ihes egiteko.
* Igeri egin paraleloan eta gero itsasertzerantz. Horizontalki igeri egitean gehiegi urruntzen dela sentitzen badu ere, lehentasuna itsasertzetik urruntzen duen erresakatik irtetea da.
* Ihes egitea lortzen ez baduzu, aztalka egin: zenbat eta energia gehiago agortu, orduan eta aukera gehiago itota hiltzeko.
* Laguntza bilatu, oihu egin edo besoak astindu; horrela, sorosleen arreta erakar dezake.

Gainera, honako hau gomendatzen da:

* Ikasi erresaka ezagutzen
* Inoiz ez igeri bakarrik edo soroslerik ez dagoen leku batean.
* Ez utzi inoiz haur bat hondartzan bakarrik.

Gomendio horiek erresaka ohikoak diren arrisku-iragarki gehienetan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernand Bouisson

**Fernand Bouisson** (Konstantina, Aljeria Frantsesa, 1874ko ekainaren 16a - Antibes, 1959ko abenduaren 28a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1935eko ekainaren 1etik 7ra.

Olympique de Marseille XV eta Stade Français Paris taldeetan jokatu zuen errugbian. 1906an Aubagneko alkate hautatu zuten eta sozialista independenteko, SFIOko eta erradikal sozialistako alderdietako kide izan zen. 1927tik 1936ra Diputatuen Ganberako presidentea izan zen.

1935eko ekainean lehen ministro izendatu zuten, baina ganberak botereak eskuordetzea ukatu zion handik egun gutxira. Frantziako historiako agintaldirik laburrena izan zuen.

1940an Pétain mariskalaren konfiantza bozkatu zuen eta politika utzi zuen.
Heidelberg (Gauteng)

**Heidelberg** Hegoafrikako Gauteng probintziako hiri bat da, Suikerbosrand natura erreserbaren ondoan kokatuta. Haren biztanleria 35.500-koa da. 

## Historia 
1862 urtean hasi zen, Heinrich Julius Ueckermann alemaniarrak eraikitako merkataritza gune moduan. Lau urte ondoren, Heidelberg barrutia sortu zen haren inguruan. 

Heidelbergek Hegoafrikako historian garrantzi handia izan du Boer errepublikaren hiriburu gisa jokatuz Britainia Handiko gerran. Lehen Independentzia Gerran, Heidelberg *Zuid Afrikaansche Republiek*-en hiriburu izan zen Paul Kruger, P.J. Joubert eta M.W. Pretoriusen Triunbiratoaren menpe, 1880tik 1883ra. Heidelberg nekazal hiri viktoriar tipiko gisa garatu zen. 1890 eta 1910 arteko garaiko eraikin asko kontserbatu dira.

## Kokapena 
Heidelberg Johannesburgotik 50 km hego-ekialdera dago, 3 National Highway-n, Mpumalanga probintziako mugatik hurbil eta Suikerbosrand Natura Erreserbaren ekialdeko muturrean.

## Kanpo estekak
Esporte Clube Macapá

**Esporte Clube Macapá** Brasilgo futbol talde bat da, Amapaense Txapelketan, Brasilgo Amapá estatuko futboleko lehen mailan jokatzen duena .

## Historia 
1944ko uztailaren 18an Emanuel de Souzak sortu zuen Amapá estatuko Macapá hirian **Panair EC** izenarekin, eta gaur egun duen izena aldatu zuen 1946an . **Panair EC** gisa estatuko txapelduna izan zen 1944an. 

Amapá estatuko talderik garaileenetako bat da, 17 estatuko titulurekin, 1946 eta 1949 artean lau titulu jarraian irabazi zituen eta 1950eko hamarkadan sei titulu irabazi zituen, guztiak jarraian; baita Amazonas eskualdeko titulua irabazi zuen 1975ean.

1992an, talde profesional bihurtu ondoren, Brasilgo Serie C Txapelketa jokatu zuten, non lehen itzulian kanporatu eta ez zuten bigarren maila nazionalera igoera lortu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Amapá Clube at Arquivo de Clubes
San Petri eliza (Jutsi)

**San Petri eliza**, Jutsiko parrokia eliza da. Elementu zaharrenak Erdi Aroko amaierakoak dira. Ondoan hilerria dago non disko formako hilarriak ikus daitezkeen. Eliza herriaren erdigunean dago. Monumentu Nazional gisa sailkatuta dago.

## Historia 
Parrokia Erdi Aroko jatorria du, ziur aski. "Sanctus petrus de judsue" izena daraman eliza bat aipatzen da Daxeko katedraleko Liburu Gorrian, XI eta XII mendeetako testu bilduman. Mendebaldeko atea, arku hautsian, XIV edo XV. mendekoa izan daiteke. Hegoaldean, giltzarridun albo erdi-puntuko arkudun atea, "Cagots atea" izenez ezagutzen dena, 1663koa da giltzarrian. Hilerrirako sarbidea ematen du. XIX. eta XX. mendeetan zaharberritu zuten eraikina.

## Iruditegia 

Image:
Juxue_horloge.jpg|Erlojua.
Juxue_églsie_(5).jpg|Barruko ikuspegia.
Juxue_vitrail_(3).jpg|Beirate bat.
Juxue_vitrail_(4).jpg|Beste beirate bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayc

**Mayc** Bergaran sortu zen etxetresna elektrikoen enpresa industriala izan zen, Otsein marka sortu zuena (garbigailuak, nagusiki), eta 1992an Candy multinazional italiarrak erosi zuena. Candy-Hoover izenarekin jarraitu zuen enpresak 2014a arte, non Candyk lantegia itxi zuen.

## Historia 
1941ean sortu zen Mayc enpresa, zenbait enpresabururen eskutik, zeintzuen artean Julio Azkargorta nagusitzen zen. Zulagailuak, barautsak, transformadoreak eta alternadoreak bezalako lanerako makina elektrikoak egiten hasi ziren baina, pixkanaka, etxetresna elektriko txikiak fabrikatzeari ekin zioten: kafe-errotak, irabiagailuak edota bizarra mozteko makina elektrikoak.

Horien arrakastaren ondotik etorri zen Otsein, 1951n: Euskal Herrian eta Espainian egin zen lehen garbigailu automatikoa. Goiko tapa batetik kargatzen ziren garbigailu sendoak ziren. Sukaldeak, berogailuak eta lehorgailuak ere egin zituzten 1950eko hamarkadatik aurrera.

1992an, merkatu globalizatuan ezin lehiatuz, Candy talde italiarrak erosi zuen Mayc. 700 langile zituen lantegiak une hartan. 2014an lantegiaren produkzioa eten zenean, 170 langile ziren, zeinetarik 150 kaleratu egin zituen Candyk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clube do Remo

**Clube do Remo**, edo besterik gabe **Remo**, Brasilgo Pará estatuan dagoen Belém hiriko futbol talde bat da. Kluba 1905eko otsailaren 5ean sortu zen **Grupo do Remo** bezala eta 1914an gaur egungo izena hartu zuen. Klubak beste kirol batzuk ere eskaintzen ditu, hala nola arrauna, igeriketa eta saskibaloia, besteak beste. Brasilgo C Serieko Txapelketan jokatzen du .

## Historia 
Kluba 1905eko otsailaren 5ean sortu zen **Grupo do Remo** bezala. 1914an berrantolatu eta gaur egungo izena hartu zuen. **Lehoi urdina** deitzen zaio eta horrek klubaren maskota eta kolore ofizialari egiten dio erreferentzia. Estádio Evandro Almeidako jabea da eta bere partidak ere Mangueirãon jokatzen ditu. Haien aurkari nagusia Paysandú da, zeinaren RexPa klasikoa Brasilgo futboleko lehia handienetakotzat hartzen da. 

Brasilgo iparraldeko eta ipar-ekialdeko talde ezagunenetako bat da. Futbol profesionalean titulu ugari ditu, besteak beste: 46 Paraenses Txapelketa, Brasilgo C Serieko Txapelketa, Ipar-Ipar-ekialdeko Txapelketa eta hiru Iparraldeko Txapelketa. Estatuaren barruan, **Arraunak** titulu bikainak ditu, hala nola zazpi aldiz txapelketa (1913-1919); 90eko hamarkadako hegemonia historikoa (zortzi titulu hamar urtean, penta barne) eta titulu profesionala %100eko arrakastarekin 2004an.

Txapelketa nazionaletako parte-hartzeetan, Brasilgo A Serieko Txapelketako 14 ediziotan egon da 1971tik, 21 B Serieko parte-hartzeetan eta Brasilgo Koparen 23 ediziotan. Bere kanpaina onenen artean 1993an Brasilgo A Serieko Txapelketako zortzigarren postua eta 1991n Brasilgo Kopako finalaurrekoa nabarmentzen dira.

## Estadioa 
Taldeak bere partidak Evandro Almeida estadioan jokatzen ditu, **Baenão** izenez ezagutzen dena, 18.000 lagunentzako edukiera duena eta klubaren jabetzakoa. Edukiera handiagoa eskatzen duten partidetarako, klubak 45.007 ikusleentzako lekua duen Mangueirão estadioa erabiltzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Remo 100%
* Leão Azul News
Grêmio Atlético Coariense

**Grêmio Atlético Coariense** gaur egun inaktibo dagoen Brasilgo futbol talde bat da.

## Historia 
1977ko urtarrilaren 6an sortu zen Coari hirian, Amazonas estatuaren erdialdean kokatua, eta bere lehen urteetan barrutiko txapelketetan parte hartu zuen afizionatu talde bat izan zen. 1991n lehen aldiz parte hartu zuen Estatuko lehiaketa batean **Amazonasko Kopan**, non lehen itzulian kanporatu zuen Sao Raimundo Esporte Clubek.

2003an kluba kategoria profesionalko bihurtu zen **Amazonasko Futbol Federazioaren** baimenarekin, **Amazonasko Kopako** finalera iritsiz, galdu zuen arren, Brasilgo C Serieko Txapelketarako sailkatu zen urte hartan.

Txapelketa nazional batean izan zuen lehen parte hartzea nahiko positiboa izan zen, Brasilgo B Serieko Txapelketarako igoera lortzeko gertu egon baitzen ligan hamargarren postuan amaitu ostean, eta estatuko txapelketan, berriz, Sao Raimundo Esporte Clube-ren aurka galdu zuten finalera pasatzea lortu zuen, nahiz eta horrekin 2005eko Serie C Brasilgo Txapelketan parte hartuko zuten berriro. 

Hirugarren maila nazionalean bigarren agerraldian lehen itzulia gainditu zuten, baina Rio Branco Football Clubek Acre estatutik kanporatu zuen hurrengo kanporaketan eta 60. postuan amaitu zuten liga. Amazonense Txapelketan estatuaren barnealdeko lehen taldea izan zen txapelketa irabazten, Nacional Futebol Clube garaituz, Amazonas estatuko talde handietako bat , zeinarekin Brasilgo Koparako sailkatu baitzen bere historian lehen aldiz.

2006ko Brasilgo Kopan lehen itzulian kanporatu zuen Pará estatuko Clube do Remok.  2007an klubak lehiaketako lizentzia galdu zuen diru-arazoengatik eta Coariko udalaren laguntza faltagatik, 2010ean bigarren estatu mailara itzuli zen, bigarren mailako txapelketa irabaziz, baina Amazonense Txapelketarako igoera ukatu zioten hurrengo urtean. jokalari bat irregularki taldean izateagatik, eta horrek puntuak galtzea ekarri zuen, bi urtez estatuko lehiaketak etetea eta 20.000 errealeko isuna ordaintzea; Horrez gain, jokalaria bizitza osorako eten zuten dokumentuekin iruzurragatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ogol.com 
* Facebook
* futbol24.com
Itapipoca Esporte Clube

**Itapipoca Esporte Clube** Brasilgo Itapipocako (Ceará) futbol talde bat da. 1993ko abenduaren 20an sortu zen eta Bigarren Mailako Cearense Txapelketa jokatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila Soccerway-n
* Profila Futebolcearense.com.br at
Neoprenozko jantzi

**Neoprenozko jantzia** **uretako jantzia** edo **ur-jantzia** uretako kiroletan edo itsas edo ibai-nabigazioan erabiltzen den isolamendu termikorako janzkera da.

Kaleko hizkeran *neopreno* jantzi horiek izendatzeko termino generiko bilakatu da.

“Mehegia zen nire neoprenoa ur hain hotzetan ibiltzeko, eta Agoteri zabalegi geratzen zitzaion berea.”

## Motak 
Bi mota daude:

# Uretako jantziak edo jantzi nautikoak itsasontzi handiagoetan erabiltzen dira, eta ez dute urarekin etengabe kontaktuan egon nahi, baina, hala ere, euriaren eta olatuen aurka babesten dute, eta, kasu batzuetan, babes termikoa ematen dute behin-behineko erorikoen kasuan. Solteagoak eta zabalagoak dira, edo bi pieza desberdinez osatuta daude, eta barrualdean arropa berokia eramateko aukera ematen dute.
# Urpeko jantziak urperatzean erabiltzeko pentsatuta daude, eta gehienak neoprenoz eginda daude. Surfa, windsurfa, bela arina, kitesurfa, ur irekietako igeriketa edo triatloia bezalako kiroletan erabiltzen dituzte. Haien lodiera 2 mm eta 8 mm artekoa da, ematen zaien erabileraren arabera: uraren tenperatura zenbat eta baxuagoa izan, orduan eta lodiagoa izango da urpekariarentzat. Urpekaritzan erabiltzen diren jantziei «Neoprenozko jantzia», «urpekaritzako jantzia» edo, besterik gabe, «jantzi» esaten zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Kaltzada

**Elisa Kaltzada Ugalde** (Busturia, Bizkaia, 1929 - *Ib.* 2022ko urriaren 13a) emakume ekintzailea,  euskaltzalea eta Francoren diktadura amaitu osteko Busturiko lehen udal gobernuko zinegotzia.

## Bizitza 
Elisa Kaltzada San Bartolome auzoko Etxebarri-Atze baserrian jaio zen. Hiru neba-arrebatan nagusiena izan zen, Axpeko mojen eskolara joan zen txikitan. Errepublika garaian eta Gerra Zibilean umea izan zen arren, oso ondo ezagutzen zituen orduko historiak, aita herriko zinegotzia zela beste lau herritarrekin batera fusilatu baitzuten Larrinagako kartzelatik Derioko kanposantura eroan ostean. Sindikatu abertzaleko kidea izan zen aita eta EAJko zinegotzia. Ondorioz, alargundutako amak behar asko egin behar izan zuen familia aurrera ateratzeko. Baserriko bizimoduak, plazarako osterak, jaiak, bainuak, ipuinak,denetarik.Gainera, isuna ezarri zieten Elisaren amari eta alargun guztiei: 40.000 pezetakoa. Garia ere kendu egin ziren. Artoarekin taloa egin eta hura jaten zuten esnearekin, goiz, eguerdi, arratsalde eta gauez. Goserik ez zuen pasatu. Baserriko lan guztiak aurrera eraman zituen amak berak bakarrik.

## Servini epailearen aurrera 
2014an Servini epailearen aurrean deklaratu zuen Elisa Kaltzadak, frankistek aita hil ziotelako. 50 urtez itxaron behar izan zuten aita eta fusilatutako herrikideak ekitaldi publiko batean oroitzeko. *Munduak jakin dezala zer-nola hil zituzten. Aitortu dezatela.*

## Torturak 
Elisak berak ere torturak pairatu zituen, eta kartzelan egon zen.*Gernikara eraman ninduten, eta eskailerara lotuta utzi ninduten, eskuburdinez. Gau hartan eraman ninduten kuartelaren beheko aldera. Kamantza batzuk zeuden. Lotu zizkidaten eskumuturrak ohearen burdinetara, belauniko jarri, eta oin azpietan jotzen zidaten, gogor. Mugitzen saiatzen nintzen, baina hanka, izter eta denetan jotzen zidaten, gogor. Zelan! Gero, behegainean utzi ninduten. Gazte guztiak atxilotu zituzten. Gauero bila joaten ziren etxeetara, eta ez zuten aurkitzen inor. Neska gazteak, andre ezkonduak, pila bat egon ginen Basauriko kartzelan*.Diktadura amaitu osteko Busturiko lehen udal gobernuko zinegotzi izan zen. Eta heldua zela alfabetatu zen euskaraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foz do Iguaçu Futebol Clube

**Foz do Iguaçu FC** Brasilgo futbol talde bat da, Brasilgo D Serieko Txapelketan, herrialdeko futboleko laugarren mailan jokatzen duena.

## Historia 
1996ko otsailaren 9an, Parana estatuko Foz do Iguaçu hirian sortu zen, eta sortu zenetik Paranako Txapelketaren barruan klub profesional bat da.

2015ean, laugarren postua lortu zuen Paranako Txapelketan, eta horrek Brasilgo D Serieko Txapelketan parte hartzeko eskubidea eman zion, nazio mailan tokiko lehiaketetan bere lehen parte hartzea.

2018an, Paranako Txapelketan hirugarren postuan amaitu zuen eta bere estatuko lehen titulua irabazi zuen **Paranako Barne Torneoko** txapeldun izendatuz, eta Brasilgo D Serieko Txapelketarako sailkatu zen bigarren aldiz eta lehen aldiz Brasilgo Kopan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orri ofiziala 
* Scoresway.com
Paranako Txapelketa

**Paranako Txapelketa** Brasilgo Paraná estatuko futbol txapelketa da. Titulu gehien dituen kluba Coritiba FC da hogeita hamazortzirekin.

## Parte hartzen duten taldeak 2022 
## Kanpo estekak
Marea-osin

[thumb|Marea-osinak [Porto Covon, Portugalen.]]
**Marea-osina** arroken eta itsasertzetik gertu dauden sedimentuen artean sortzen diren putzuak dira, marea jaisten denean ur-masa harrapatuta geratzen baita. Asko itsasbeheran ezagut daitezkeen entitate gisa baino ez dira existitzen. Itsaso epeletako kostaldean gertatzen dira batez ere, baina baita itsaso beroetan ere. Fenomeno bera ur gezako gorputzetan ere ikus daiteke, baina itsasoaren bereizgarriagoa da, olatuen eta marearen ondorioz, ekarpen erregularrak egiten baitituzte.

Osin horietako bakoitzak habitat bat osatzen du, iragankorra izaki batzuentzat, eta, oro har, animalia asko biltzen ditu, beren moldagarritasunagatik itsasoko naturalista eta biologoen arreta erakarri dutenak, eta baita saiakera-egile filosofiko batzuena eta beste idazle batzuena ere. Azken honen adibide bat John Steinbecken *The Log from the Sea of Cortez* lana da, non honako hau irakur daitekeen: 

Horietako asko iristeko errazak direnez, betidanik elikagaiak- molusku, krustazeo, arrain txiki eta abar- biltzeko erabili dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Independência Futebol Clube

**Independência Futebol Clube** Brasilgo futbol talde bat da, Acreno Txapelketan jokatzen duena , Acre estatuko lehen mailan.

## Historia 
1946ko abuztuaren 2an, Rio Branco (Acre) hiriko enpresaburu talde batek sortu zuen, **Ypiranga Futebol Clube** izenarekin eta bere lehen presidentea Tufic Assmar kazetaria izan zen.  Bere uniformea eta koloreak Rio de Janeiroko Fluminense FCren omenaldia dira.

Urtebete beranduago lehiaketa ofizialetan debutatu zuten, eta 1954an Acean Txapelketako lehen titulua lortu zuten, estatuko txapelketako talderik garaileenetako bat izanik. 1994an lehen aldiz parte hartu zuen Brasilgo B Serieko Txapelketan non bigarren itzulian kanporatua izan zen, eta 1995ean Brasilgo C Serieko Txapelketan parte hartu zuen lehen aldiz, non bigarren itzulian kanporatua izan zen.

1994an Brasilgo Kopan parte hartu zuen lehen aldiz, laugarren itzulian kanporatua izan zen, eta hiru urte geroago Iparraldeko Kopan parte hartu zuen lehen aldiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Independência Futebol Clube at Arquivo de Clubes
Aliança Atlética Futebol Clube

**Aliança Atlética Futebol Clube** Ceará estatuko Beberibe hiriko brasildar futbol talde bat da. 2008ko martxoaren 27an sortu zen eta Cearako C Serieko Txapelketan jokatzen du.

## Historia 
Kluba jatorriz Pacatuba (Ceara) hirian sortu zen eta, batez ere, enpresa-sozietate moduan sortu zen lehenengoa.

2010ean klubak bere jarduerak Ceará Estatuko Iparraldeko *Serra da Ibiapaba*-ra eraman zituen, gaur egun eskualdeko hainbat hiritako kirolarien prestakuntzan lan egiten.

2011n, jada *Aliança Ibiapaba* izenarekin, taldea lehiaketetara itzuli zen **Cearako Hirugarren Mailako Txapelketa** jokatzera, orduan Viçosa do Ceará udalerrian kokatuta. 2015ean, klubak unitate bat sortu zuen Carapicuíba hirian, São Paulon, eta 2016an, *Liga de Futebol Paulistak* antolatutako Taça Paulistaren 1. edizioa jokatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Profila FutebolCearense.com.br at
* Profila Soccerway-n
Zona supralitoral

thumb|Zona supralitorala.
**Zona supralitorala**, kostalde eta estuarioetan, marea bizien lerrorik altuenaren gainean dagoen eremua da, erregularki zipriztintzen dena, baina itsasoko urak ez du urperatzen, eta itsasaldi garaiekin bat egiten duten ekaitzetan baino ez da iristen eremu garaietara.

Eremu honetan bizi diren organismoek airearen eraginpean egotearekin, euriaren ur gezarekin, hotzarekin, beroarekin eta lurreko animalien eta itsas hegaztien harrapariarekin ere borrokatu behar dute. Gune honen goialdean, liken multzo ilunak ager daitezke arroken gainean zarakar gisa. Barraskilo mota batzuek, *Neritidae* eta detrituez elikatzen diren isopodo batzuk, normalean, beheko supralitoralean bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tongako emakumezkoen errugbi selekzioa

**Tongako emakumezkoen errugbi selekzioa** (tongeraz: *timi feohi ʻakapulu fakafonua fefine ʻa Tonga*) Tongaren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. 2006an jokatu zuen bere lehenbiziko partida, eta 2018tik Ozeaniako Errugbi Kopan parte hartzen du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, trfu.to
Mineirão estadioa

**Mineirão estadioa** (izen ofiziala ) Brasilgo Belo Horizonte hirian dagoen kirol estadio bat da, Minas Gerais estatuko hiriburuan. Estadio honetan, Cruzeirok eta Atletico Mineirok lokal bezala jokatzen dute, eta Brasilgo 2014ko Munduko Kopa ere izan zen.

## Ezaugarriak eta datuak 
1965ean inauguratua, Mineirão-k gaur egun 60.000 pertsonentzako edukiera du. Futbol-estadioetarako FIFA estandaretarako sailkatzeko edukieraren murrizketa nabarmena jasan zuen. Aurretik, estadioak 130.000 pertsona baino gehiagoko edukiera zuen. Zelaiaren neurriak 115 × 76 m dira.

Cruzeiro Esporte Clube-k Mineirão-n jokatzen du, *Brasileirão*, Brasilgo Kopa, estatuko txapelketa eta Libertadores edo Sudamerikako Kopa lehiatuz.

1960ko hamarkadan Minas Geraiseko gobernadorea izan zen José de Magalhães Pintoren omenez du izena. Estadioa 2013ko apirilaren 24an ireki zen berriro Brasilgo taldearen eta Txileko selekzioaren arteko partida batekin, 2:2ko berdinketarekin amaituz.

Hemen, 2014ko uztailaren 8an, 2014ko Futbol Munduko Koparen lehen finalaurrekoan, Brasil anfitrioiak bere porrotik txarrena jaso zuen Alemaniaren aurka 7-1, Mineirazo bezala gogoratzen den pasartea.

### Instalazioak 
Mineirão estadioak 6.000 eguzki plaka instalatu ditu bere teilatuan. Sistemak, 1,5 MW-ko potentzia duena, estadioko elektrizitate-eskaria eguzki-energia fotovoltaikoz hornitzeko aukera ematen du.   Eguzki plantek ekoizten duten elektrizitatea banaketa elektrikoaren sarean injektatuko da, eta sorkuntza fotovoltaikoaren %10 gutxi gorabehera estadioan kontsumituko da. 

Eguzki panelak instalatu diren 2014ko Munduko Kopako beste estadio batzuk Brasiliako Mané Garrincha estadioa, Rio de Janeiroko Maracanã estadioa eta Pernambucoko Itaipava Arena dira.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuela Rosas

**Manuela Rosas**, jaiotzaz **Manuela Robustiana Ortiz de Rozas** (Buenos Aires, Argentina, 1817ko maiatzaren 24a &ndash; Londres, 1898ko irailaren 17a) ekintzaile politiko argentinarra izan zen, Juan Manuel de Rosas Buenos Aireseko gobernadorearen alaba.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|260px|Manuelita Rosasen argazki-erretratu anonimoaHirian hezi zen, baina maiz joaten zen aitaren Pino (edo San Martín) eta Los Cerrillos egoitzetara. Musika-dohainak zituen eta bere musika-maisua Johann Heinrich Amelong alemaniarra izan zen, 1835 inguruan.

Apaiz batekin izandako maitasun-istorio tragiko baten protagonista izan zen Camila O'Gormanen lagun mina zen Manuela. Gertaera Rosas aitaren agindupean jazo zen eta fusilatzeko agindua eman zuen. 

### Erbestean 
thumb|260px|Manuela Rosas, 1871
1852ko otsailaren 3an Caserosko guduan aitak porrot egin ondoren, Southamptonera, Ingalaterrara, harekin joan zen erbestera. 

Gainera, Manuelak maitasun-istorio bat zuen Máximo Terrerorekin (1817-1904), aitaren Juan Nepomuceno Terrero lagun eta bazkidearen semearekin; hala ere, adiskidetasun estu hori, aitak ez zuen onartzen, alabaren ezkontzaren aurka zegoen. Hala ere, Manuelita eta Máximo 1852ko urriaren 22an ezkondu ziren Southamptongo eliza katolikoan, eta bi seme izan zituzten: Manuel Máximo Juan Nepomuceno Terrero Rosas (1856.05.20 - 1926.07.21) eta Rodrigo Tomás Terrero Rosas (1858.09.22). 

Manuelita 81 urte zituela, Londresen hil zen 1898an, erbestean bizitza lasaia egin ondoren eta Caserosko gudutik Argentinara itzuli gabe.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* IBAGUREN, Carlos. *Manuelita Rosas*, Carlos eta Roberto Nalé Editores, Bs. As. 1953.
* SÁNCHEZ ZINNY, E. F. *Manuela de Rosas* eta Ezcurra - Verdad y leyenda de su vida, Bs. As. 1942.

## Kanpo estekak 
* «Manuela Rosas»i buruzko liburua, José Marmol-ek idatzitako biografia.
* [Zarzuela "Manuelita Rosas", Maestro Francisco Alonsorena.](https://web.archive.org/web/20160303213701/http://www.maestroalonso.com/DetalleObraFranciscoAlonso.aspx?obra=Manuelita%20Rosas%20(1941))
Burcharderen uholdea

**Burcharderen uholde**a edo **Bigarren ** (behe-saxoieraz  ahoskatua; , ) 1634ko urriaren 11 eta 12 arteko gauean gertaturiko zikloi estratropikala izan zen. Ipar Itsasotik zetorren sagailo zikloniko itzel batek Nordfriesland garbitu zuen.

Dikeak gainditu, kostalde osoa eta milaka lagun arrastaka eraman (8.000 eta 15.000 pertsona artean itota) eta kalte material katastrofikoak eragiten zituen. Halaber, Strand uhartearen zatirik handiena (1362an beste ekaitz-marea batek sortua) suntsitua geratu zen eta Nordstrand eta Pellworm eta zenbait Halligen uharte eratu zituen (hamar uharte alemaniar, dike babeslerik gabe).

Ekaitzak iraun zuen bitartean, ura Ribeko katedraleko pulpitura iritsi zen, eta horma horietako batean itsasgoraren markak oraindik ikus daitezke.

Anna Ovena Hoyer poeta ebanjelikoak Apokalipsiaren hastapenentzat hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1219ko San Martzeloren uholdea

**1219ko San Martzeloren uholdea** urtarrilaren 16an izan zen, Martzelo I.a aita santuaren jaiaren ospakizun-egunean. Ekaitz hau bereziki kaltegarria izan zen, ekaitzaren ondoren sagailo zikloniko bat sortu zelako eta horrek zenbait dike apurtu zituelako. Horrela, Herbehereetako iparraldearen zati handi bat eta Zuiderzee eskualdea urez bete ziren. 36 000 pertsona inguru ito ziren, batez ere Frisia eta Groningeneko mendebaldean (gaur egun Herbehereen iparraldean dauden probintziak).

50 urtean lau uholde handi gertatu ziren – Santuen Uholdea (1170), San Nikolasen Uholdea (1196), 1214ko uholdea eta San Martzeloren Lehen Uholdea (1219) –, eta, ondorioz, bi barne-itsaso handi sortu ziren Herbehereetan: Zuiderzee eta Wadden itsasoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Felixen uholdea

**San Felixen uholdea** () edo **Larunbat Gaiztoa** () 1530eko azaroaren 5ean gertaturiko Europako haize ekaitza izan zen. Ozeano Atlantikoan sortutako ekaitz handi bat izan zen, Flandria eta Zeelanda eragin zituen, 100.000 heriotza eraginez.

Egun hori Felix Valoiskoaren jaia zelako, ezizen hori hartu zuen. Ipar Itsasotik zetorren sagailo zikloniko itzel batek Noord-Beveland uhartea ere suntsitu zuen; historiaren arabera, Kortgeneko kanpandorrea baino ezin zen ikusi olatuen gainean. Noord-Beveland ez zen betiko galdu: hurrengo hamarkadetan, uhartea itsasoan suspertu baitzuten.

Uholde hori Herbehereek jasan duten uholde larrienetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suikerbosrand Natura Erreserba

**Suikerbosrand Natura Erreserba** Hegoafrikako eremu babestu bat da. Gauteng probintziako ekoturismo-helmugarik maizatuenetako bat da, Johannesburgetik hurbil eta Heidelberg hiriaren ondoan kokatuta dagoena. 134 km2  rekin, Gauteng-eko parke natural handienetariko bat da. 1974 urtean natura-erreserba izendatua izan zen. 

## Fauna 
* ezkerrera|thumbUrde inurrijalea                                
* Lur otsoa
* Txakala
* Hiena arrea
* Lurmuturreko azeria
* Papio ursinus
* Silvicapra grimmia
* Afrikar altzea
* Kudua
* Ñuaezkerrera|thumb
* Redunca fulvorufula
* Oribia
* Katajineta
* Arantzurdea
* Alcelaphus caama
* Zebra

## Turismoa 
Erreserba ezaguna da mendiko txirrindularien artean, bere errepide eta ibilbide lasaiengatik, paisaiagatik, igoera aldapatsuak eta bihurgune bizkor jaitsierengatik. Gainera, erreserba oinez esploratu daiteke eguneko eta gaueko hainbat ibilbide erabiliz.

Horrez gain, turismo zentro bat eta museo bat ditu.

thumb|*Suikerbosrand Natura Erreserba*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arena Joinville

**Arena Joinville**, Brasilgo Santa Catarina estatuan dagoen Joinville hirian dagoen erabilera anitzeko estadio bat da . 22.400 lagunentzako tokia du eta Joinville Esporte Clube Brasilgo B Serieko klubaren egoitza da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* worldstadiums.com - santa catarina - joinville arena
1362ko San Martzeloren uholdea

**1362ko San Martzeloren uholdea** edo '''''' (behe-saxoieraz  ahoskatua; , ) urtarrilaren 16an gertaturiko zikloi estratropikala izan zen, ilberriarekin bat egin zuena. Ozeano Atlantikoan sortutako ekaitz handi bat izan zen, Ingalaterra, Herbehereak, iparraldeko Alemania eta Schleswig eragin zituen, 25.000

Urtarrilaren 17a izan zen marea gogorraren azken eguna.

Garaiko kroniken arabera, Ipar Itsaso osoan 100.000 hildako inguru izan ziren, baina kopuru hori ziurrenik gehiegizkoa izango da. Holandan bakarrik 25.000 eta 40.000 biktima artean izan ziren.

Uholdeak Ipar Itsasoaren inguruko herrialde guztiak jo zituen. Anton Heimreich kronikari alemaniarrak jakinarazi zuenez, Schleswig-Holsteinen ura (Ipar Itsasoan presak eraikitzearen ondorioz) 4 ukondotik (2,4 metro inguru) gora igo zen eta 21 presa eta diketik gora igaro zen. Rungholt hiri aberatsa eta beste zazpi parrokia ur azpian geratu ziren betiko. Gaur egun bada elezahar bat, ekaitzetan Rungholteko elizetako kanpaiak entzun daitezkeena.

## Ondorioak 
Ekaitz-marea horrek, XIII. eta XIV. mendeko antzeko neurriko beste batzuekin batera, paper garrantzitsua izan zuen Zuiderzeeren eraketan, eta Europako iparraldean Izotz Aro Txikiaren hasieran izandako ezegonkortasun meteorologikoaren adibide nabarmena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hunga Tonga–Hunga Haʻapai sumendiaren 2022ko erupzioa

**Hunga Tonga–Hunga Haʻapai sumendiaren 2022ko erupzioa** sumendi-erupzio bortitza izan zen, Tongako Hunga Tonga–Hunga Haʻapai ur azpiko sumendian gertatu zena, 2022ko urtarrilaren 14an eta 15ean. Sumendiak 20.000 metroko altuerara jaurti zituen errautsak, eta eztandak tsunami bat eragin zuen. Haren ondorioz, komunikazio azpiegiturek kalte handiak jasan zituzten, eta 6 pertsona zendu ziren, 4 Tongan eta 2 Perun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morfydd Clark

**Morfydd Clark** (Estokolmo, 1989ko martxoaren 17a) Suedian jaiotako aktore galestarra da, *Boterearen Eraztunak* telesailean Galadriel elfoaren rola jokatzeagatik bereziki ezaguna.

## Biografia 
Clark Suedian jaio zen eta familiarekin Penarthera, Galesera, joan zen bizitzera bi urte zituela. . Gurasoek elkarrekin ingelesez hitz egiten zuten ingelesez, baina amaren aldeko aiton-amonak galestar hiztunak ziren eta hizkuntza horretako eskola batera eraman zuen familiak. Ondorioz, elebiduna da ingelesez eta galesez.  Dislexiarekin borrokatu ondoren, 16 urterekin utzi zuen eskola. 

Antzezpen eskolak hartu ziruen Galesko Gazteen Antzerki Nazionalean lehenbizi eta gero Londresko Drama Zentroan. Proiekzioa eman dioten lehen lanetako batzuk telebistakoak izan dira, hala nola *Saint Maud* (Maud pertsonaia), *HIs Dark Materials* (Clara ahizpa), eta bereziki Galadrielen rolagatik *Eraztunen Jauna: Boterearen Eraztunak* 2022ko estreinaldian.

## Argazkiak 

Fitxategi:Morfydd clark 2022 1.png|Morfydd Clark aktorea, 2022an *Boterearen eraztunak* telesailari buruz eginiko elkarrizketa batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mané Garrincha estadioa

**Mané Garrincha estadioa** Brasilgo hiriburua den Brasiliako erabilera anitzeko estadio bat da. 1974an inauguratu zen eta azken birmoldaketaren ostean, 2013an, 72.800 ikusleko edukiera du eserita. 

Instalazioak Barruti Federaleko Kirol, Gorputz Hezkuntza eta Aisialdi Sailaren jabetzakoak dira eta Garrincha futbolari mitikoaren izena daukate.

Estadioa futbol partidetarako erabiltzen da batez ere. Barruti Federaleko klub nagusien partida garrantzitsuak egiten dira bertan, hala nola Gama, Brasiliense eta Brasilia. Estadio Nazionala 2013ko FIFA Konfederazioen Kopa, 2014ko FIFA Munduko Kopa, 2016 Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoak eta 2021eko Amerikako Kopa izan ziren.

RBD, Shakira, Beyoncé, Legião Urbana, Iron Maiden, Aerosmith, Lenny Kravitz, Black Eyed Peas, Katy Perry eta NCT 127 taldeen musika kontzertuetarako ere erabili izan da.

## Historia 
Estadioa 1974an inauguratu zen, bere jatorrizko izena Gobernador Hélio Prates da Silveira estadioa zen eta President Médici Kiroldegiaren parte zen.  Lehen partidan, Corinthians eta CEUB CE izan ziren aurrez aurre. Emaitza aldekoa izan zen Corinthiansentzat, 2-1 irabazi zuen Vaguinhok lehen gola sartuz. Mané Garrincharen gaur egungo izena 1980ko hamarkadan jaso zuen, 

1996ko martxoaren 2an, Brasilgo Mamonas Assassinas talde mitikoaren azken kontzertua hartu zuen; ikuskizunaren ostean taldeak pertsona bizirik utzi ez zuen hegazkin istripua jasan zuen.

1998ko abenduaren 20an izan zen ikuslerik gehien estadioan, 51 000 pertsona inguru, Sociedade Esportiva do Gama-ren A Seriearen arrakasta eta igoera ikusteko, Londrina ECren aurka 3-0.

2007ko abenduaren 8an, Brasilgo Emakumezkoen Futbol Koparen lehen finala ospatu zen estadioan.

### Instalazio fotovoltaikoa 
Birmoldaketaren ostean, Mané Garrincha estadioak eguzki plakak instalatu ditu teilatuan. Sistemak, 2,5 MW-ko potentziarekin, estadioa eguzki energia fotovoltaikoz hornitzeko aukera ematen du. Sistemak estadioaren energia-eskariaren %50 inguru betezea espero da, eta gainerako elektrizitatea tokiko sare elektrikora injektatuko da. 

Eguzki panelak jarri diren 2014ko Munduko Txapelketarako beste estadio batzuk hauek dira: Rio de Janeiroko Maracaná estadioa, Pernambucoko Itaipava Arena eta Belo Horizonteko Mineirão estadioa .  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Templos do Futebol
* Blog Estadios
Hunga Tonga–Hunga Haʻapai

**Hunga Tonga–Hunga Haʻapai** itsaspeko sumendia da, Tongako Erresuman dagoena, Ozeano Barearen hego-mendebaldean. 2009an izan zuen erupzioaren ondorioz, bi uharte sortu ziren, Hunga Tonga eta Hunga Haʻapai, 1,2 kilometroko istmo batek lotzen zituena. Beste erupzio bat izan zuen 2022an, bi uharte horien arteko lur eremua desagerrarazi zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elmo Serejo Farias estadioa

**Elmo Serejo Farias estadioa** **Serejão** ezizenez eta **Boca do Jacaré estadioa** ere deitua, Brasilgo Barruti Federaleko Taguatinga eskualde administratiboan dagoen kirol estadio bat da. Brasilgo Txapelketan jokatzen duten Taguatinga Esporte Clube eta Brasiliense Futebol Clube futbol taldeen estadioa da. 

*Serejão-k* 1974 eta 1979 artean Elmo Serejo Farias Barruti Federaleko gobernadore ohiaren omenez du izena. 1978ko urtarrilaren 23an inauguratu zen ofizialki, Taguatinga EC eta Vila Novaren arteko partida batekin.

2002ko maiatzaren 15ean, 2002ko Brasilgo Kopako bigarren itzuliko finala jokatu zen Brasiliense eta São Pauloko Corinthiansen artean, 1-1eko emaitzarekin, paulotar kluba txapeldun egin zuena. Barruti Federalak Brasilgo Kopako finala hartzen zuen lehen aldia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sambafoot.com - Boca do Jacaré Taguatinga
Doneztebe eliza (Donoztiri)

**Doneztebe eliza** Nafarroa Behereko Donoztiri herrian dagoen eliza da. XVII. mendeko eraikina da. Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago. Udalaren jabegoa da.

## Historia 
Doneztebe parrokia 1320. urtea baino lehen aipatua agertze da, baina egungo eliza ez dirudi XVII. mendekoa baino zaharragoa, ziurrenik, berreraiki edo oso biziki hartua izan zen erlijio-gerrek eragindako suntsiketaren ostean. Gainera, mendebaldeko fatxadako horma, zeinetan 1692ko dataz gainditutako atea irekitzen den, habeartearen hormak baino beranduagokoa da. Beraz, XVII. mendearen lehen erdian, 1620tik aurrera (hugonotekin bat etorriz), eta 1692an fatxada berreskuratzearen hipotesia plantea dezakegu, eta XVIII. mendekoa beraren kontra makurtuta dagoen presbiterioa. Elizaren barruko ekipamendua (galeriak, korua), XIX. mendeko habearte bakarreko euskal eliza tradizionalaren adibide ona, interesgarriak dira egurrezko sabaia, bi mailatako galeria eta altzari-dekorazio oso aberatsa koruaren mailan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elnaz Rekabi

**Elnaz Rekabi** (, 1989ko abuztuaren 20) Irango kirol eskalatzailea da. IFSCko Munduko Eskalada Txapelketan parte hartu zuen 2021ean, eta emakumezkoen ekitaldi konbinatuan brontzezko domina jaso zuen.

IFSCko 2022. Asiako Eskalada Txapelketan parte hartu zuen, hijabik jantzi gabe, eta laugarren amaitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endika Galarza

**Endika Galarza Goikoetxea** (Iruña, Nafarroa Garaia, ) Euskal Herritar futbolari ohia da, Osasunako harrobia hezia. Erdiko Atzelari moduan jokatzen zuen.

## Kirol ibilbidea 
*2022ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
María Podestá

**María Podesta** (Montevideo, Uruguai; 1875eko martxoaren 17a - Buenos Aires, 1954ko ekainaren 17a) Rio Platako antzerkiko aktore bat izan zen, 'La rubia cantora' izenekoa.

## Biografia 
Gerónimo Podesteren eta Ana Viscaent-en alaba, Podesta artista-familia ezagunaren kide gisa, txikitatik parte hartu zuen bere osaba José Podestak zuzentzen zuen konpainian. Blanca Podestá aktore eta ekoizlearen ahizpa zen.

1901ean Santiago Fontanilla enpresaburuarekin (San Martín hipodromoaren sortzailea) ezkondu zen, eta aitaginarrebarekin elkartu zen 1906an Buenos Airesko El Nacional antzokia irekitzeko.

Aitak, Pepe Podestá anaiarengandik banandu zenean, osatu zuen konpainia nazionalean, Orfilia Riorekin batera lehen aktorea izan zen. Besteak beste, Florencio Sánchezen *Mi hijo el doctor* lana estreinatu zuen , Enrique García Vellosoren Caín eta La gaviotak, besteak beste.

Pixkanaka erretiratu zen antzerkitik, Blanca Podesta ahizpak zioenez, eta 1954an hil zen.

Laura Moglianiren arabera,*Antzerki-natibismoaren aktore paradigmatikoa izan zen*.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Tiempo, texto y entorno teatrales,* 2005 - Osvaldo Pellettieri, Teatro Argentinarreko Ikasketa Taldea.
* Blanca Podestá, *Algunos recuerdos de mi vida artística*, B. Aires, 1951.
* Maria Esther Podestá, *Desde ya y sin interrupciones*, Corregidor argitaletxea 1985.

## Kanpo estekak
Asier Parra Cuezva

**Asier Parra Cuezva** (Abanto, Bizkaia, ) bizkaitar futbolaria da, Athleticeko harrobian hezia kimuetatuik. Puntaerdi moduan aritzen dena.

## Ibilbidea 
*2024ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Galanperna lilazeo

**Galanperna lilazeoa** (*Lepiota lilacea*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. *Amanita phalloides* delakoak sortzen duen antzeko intoxikazioa, urdailean, giltzurrunetan, gibelean, buruko mina, beherakoak, gibel transplantea behar duen paralisia ere bai.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa. Ganbil-kanpai itxurakoa eta laua. Lehenik lila-purpura kolorekoa, ondoren fuliginosoa edo gris-arre koloreko  ezkatatxoz banatzen da.

**Orriak:** Eskotatuak, zabal samar, trinkoak, sabeldunak, orritxoekin. Zuriak, ertz flokosoarekin.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,3 cm bitarteko lodierakoa. Lila kolorekoa edo gorri-ardo kolorekoa, batez ere oinarrian. Mintzezko eraztuna, lepokoaren formakoa, tentea, zuria eraztunetik gora eta bioleta-fuligonoso kolorekoa behera.

**Haragia:** Zuria, lila koloreko islekin.

**Etimologia:** *Lepiota* hitza grezierazko "lepis" "lepistós" hitzetatik eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik dator, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. *Lilacea* hitza berriz latinetik dator, lila, esan nahi duen "lilaceus" hitzetik. Bere kolore lilagatik

## Toxikotasuna 
Oso toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota cristata* delakoarekin, honen eraztunak ez du alde ilunik, neurri txikiagokoa da eta ez du kanpai itxurako kapelarik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Leku belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Amerika.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Edesa (argipena)

**Edesa** izenak hainbat adiera du:

* **Edesa**, Euskal Herriko etxetresnen marka, 21. mendean desagertutako enpresa.
* **Edesa**, Mesopotamiako hiri eta eskualde historikoa.
* **Edessa**, Greziako hiria.