open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kattalin Miner

**Kattalin Miner Perez** (Hernani, Gipuzkoa, 1988ko urriaren 9a) gipuzkoar kazetaria, idazlea eta ekintzaile feminista da.

## Ibilbidea 
### Prestakuntza akademikoa 
Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziaduna eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Literatura Konparatuan masterduna da. Horrez gain, Gizon eta Emakumeen Berdintasuneko masterra egin zuen EHUn.

### Argitalpenak 
2015ean Igartza Saria irabazi zuen *Kafe beteak* izenburuko eleberri proiektuagatik, baina 2017an eleberria argitaratu zenean *Nola heldu naiz ni honaino* izenburua jaso zuen. Bertan gaur egungo aktualitatearen erretratuaren deskribapen zehatz bat egiten du Jezabel izeneko emakume gaztearen bizitza kontatuz.

2019an *Moio: gordetzea ezinezkoa zen* saiakera liburu argitaratu zuen Tene Mujika beka irabazi eta gero. Bertan Aimar Elosegi Ansa gazte transexualaren suizidioaren inguruko memoria ariketa egiten du, bederatzi lagun elkarrizketatuz.

2020. urtean, Turista Klasea eleberria aurkeztu du. Kattalinek aitortuta, lana konfinamenduaren alaba da, etxean erabat itxita eta isolatuta ginenekoa.

Euskal hedabideetan kolaborazioak egin izan ditu: EITB, Berria, Naiz eta Argian besteak beste.

### Ekintzaile feminista 
Miner Medeak taldeko kidea da eta ekintzaile feminista aktiboa da bai kalean bai hedabide zein sare digitaletan. 2015ean Donostiako Udal Hauteskundeetan PlaZ! zerrendako hautagaia izan zen.

## Liburuak 
### Eleberria 
* *Nola heldu naiz ni honaino* (Elkar, 2017)
* *Turista klasea* (Susa, 2020)

### Saiakera 
* *Moio: gordetzea ezinezkoa zen* (Elkar, 2019)
* *Empar Pineda Erdozia: Gorputzak hala eskatua* (Hernaniko Udala - Berdintasuna, 2020)

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2020an Urrezko Hirukia (EHGAM)
* 2019an Tene Mujika Saria
* 2015ean 18. Igartza Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kattalin MInerren kultura-gomendioak (EITB Kultura, bideoa, ES)
* Sorkuntza prozesua aztertu dute Danele Sarriugartek eta Kattalin Minerrek (Artefaktua, EITB, bideoa)
Agustin Armendaritz

**Agustin Armendaritz Murillo, Adrián Otatzu** (Viana,  - Madril, ) nafar politikaria izan zen, Alderdi Progresistaren kidea.

1840an gobernazio ministro izendatu zuten Evaristo Pérez de Castro presidentearen gobernuan. Urte berean, Nafarroa ordezkatu zuen Espainiako Kongresuan. 1853an Armendarizko markes izendatu zuten.
Jesús Santamaría

**Jesús Santamaría Antonio** (Iguzkitza, ) nafar kimikaria da, Espainiako Zientzien Errege Akademiaren kidea. Madrilgo Complutense Unibertsitatean eta Sevillako Unibertsitatean irakaslea izan da.
José Gallostra

**José Gallostra Frau** (Azkoien,  - Madril, ) nafar politikari eta legelaria izan zen, Unión Liberalaren kidea.

1883an ogasun ministro izendatu zuten José de Posada Herrera presidentearen gobernuan. Diputatua eta senataria ere izan zen.

## Lanak 
* *Lo contencioso administrativo* (1881).
* *Colección bibliográfica de lo contencioso-administrativo* (1882).
* *Código de comercio español* (1887).

## Kanpo estekak
Joan Petit

**Joan Petit** (Baiona, 1480 &ndash; Ribeira Grande, Cabo Verde, ) lapurtar apaiz katolikoa izan zen. Joanes III.a Portugalgoaren agintaldian, portugaldar herritartasuna eskuratu eta **João Parvi** izena hartu zuen. 1520an irakaslea zen Lisboako Unibertsitatean. 1538an Cabo Verdeko bigarren apezpiku bilakatu zen.
Enrique Herrero Ducloux

**Enrique Herrero Ducloux** (Castejón,  - Buenos Aires, ) nafar kimikaria izan zen. Umea zela, Argentinara joan eta bertoko herritartasuna bereganatu zuen. La Platako Unibertsitatean irakaslea, 1923an *Las ciencias químicas* monografia argitaratu zuen.
Joe Anduran

**Marie Jean-Baptiste Joseph "Joe" Anduran** (Baiona,  - Bois-Bernard, ) lapurtar errugbilaria izan zen, orpokatzaile postuan izandakoa.

## Biografia 
SCUF taldean ibilitakoa, Frantziako errugbi selekzioan 1910eko urtarrilaren 1ean debutatu zuen Galesen aurka.

Lehen Mundu Gerran infanterian sartu eta Pas-de-Calaisen erail zuten.
Olivier Alleman

**Olivier Alleman** (Baiona, ) lapurtar kazetaria da. RFM irrati-katean ibilia, France 2 eta France 3an ere lan egin du.
Gotzon Udondo

**Gotzon Udondo Santamaria** (Berango, ) bizkaitar txirrindularia da, 2016tik aurrera profesionala dena.

## Ibilbidea 
* 2016- : Euskadi Basque Country-Murias
Jon García Aristegi

**Jon García Aristegi** (Andoain, ) gipuzkoar patinatzaile ohia da, izotz gaineko patinaje artistiko egiten zuena. Bost aldiz Espainiako txapelketa bereganatu zituen.
France Gall

**Isabelle Geneviève Marie Anne "France" Gall** (1947ko urriaren 9a - 2018ko urtarrilaren 7a) frantziar ye-ye abeslaria izan zen. 1965ean Eurovision kanta txapelketa kanta txapelketa irabazi zuen, "Poupée de cire, poupée de son" abestiarekin. Michel Berger abeslari eta kantagilearekin ezkonduta egon zen, kolaborazio profesional luzea egiteaz gain.

## Diskografia 
* ''N'écoute pas les idoles* (1964)
* *France Gall* (*Mes premières vraies vacances*) (1964)
* *Sacré Charlemagne* (1964)
* *Poupée de cire, poupée de son* (1965)
* *Baby pop* (1966)
* *Les Sucettes* (1966)
* *1968* (1968)
* *France Gall* (1973)
* *Cinq minutes d'amour* (1976)
* *France Gall* (1976)
* *Dancing disco* (1977)
* *France Gall Live* (zuzenekoa, 1978)
* *Starmania* (1978)
* *Paris, France* (1980)
* *Tout pour la musique* (1981)
* *Palais des Sports* (zuzenekoa, 1982)
* *Débranche!* (1984)
* *France Gall au Zénith* (zuzenekoa, 1985)
* *Babacar* (1987)
* *Le Tour de France 88* (zuzenekoa, 1988)
* *Double jeu* (1992)
* *Simple je – Débranchée à Bercy* (zuzenekoa, 1993)
* *Simple je – Rebranchée à Bercy* (zuzenekoa, 1994)
* *Pleyel* (zuzenekoa, 2005)
* *France* (1996)
* *Concert public (1996) & Concert privé (1997)* (1997)
* *Best of France Gall* (bilduma, 2004)
* *Évidemment'' (bilduma, 2004)
Togo Frantsesa

**Togo Frantsesa**, edo **Ekialdeko Togo** () frantziar mandatu kolonial bat izan zen Mendebaldeko Afrikan, gero Togoko Errepublika bihurtu zena.

## Lurralde-mandatua 
[thumb|ezkerrera|Togo Frantsesaren kokapena [Mendebaldeko Afrikan]]
1914ko abuztuaren 26an, Togolandiako protektoratu alemaniarra indar frantsesek eta britainiarrek inbaditu zuten, eta erresistentzia laburra bost egunean erori zen. 1916an, Togolandia bi administrazio eremutan, frantsesa eta britainiarra, banatu zuten; gerra ostean, Togolandia Frantziako eta Erresuma Batuko administrazioen artean banatutako Nazioen Ligako mandatu bihurtu zen.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, Nazio Batuen fideikomiso lurralde bihurtu zen, mandatari frantziarrek oraindik kudeatzen zuten bitartean.

1955eko estatutuaren arabera, Togo Frantsesa Batasun Frantseseko errepublika autonomo bihurtu zen, nahiz eta NBEren fideikomiso gisa mantendu izan. Sufragio unibertsalaren arabera hautatutako legegintza-organoek botere handia izan zuten barne-gaietan, legegintzako arduradun nagusi bat buru zuen organo exekutiboak hautatuta. Aldaketa horiek 1956an erreferendumean onartutako konstituzio batean sartu ziren. 1956ko irailaren 10ean, Nicolas Grunitzky *Togoko Errepublika Autonomoko* lehen ministro bihurtu zen. Hala ere, plebiszituaren irregulartasunak direla eta, Sylvanus Olympiok irabazi zituen hauteskunde orokorrak (gainbegiratzerik gabe) egin ziren. 1960ko apirilaren 27an, trantsizio leun batean, Togok Frantziarekiko lotura konstituzionalak moztu zituen, Nazio Batuen fideikomiso estatutua kendu zuen, eta Olympio presidente izendatu zuen behin behineko konstituzioa zuen herrialde guztiz independente bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziar Inperio Koloniala
* Togoko historia
* Togo Britainiarra

## Kanpo estekak
Katua Usategian

***Katua Usategian*** () Agatha Christiek idatzitako eleberri bat da. 1959an argitaratu zen. Hercule Poirot detektibe ospetsua eleberri honetan ere agertzen da.

## Argumentua 
Ramateko sultanerrian gertatutako iraultza dela eta, Ali Yusuf printzeak bere hegazkin-pilotu ingelesarekin ihes egin behar du. Bere familiaren bitxi baliotsuak pilotuaren esku utzi behar izan ditut. Bitxi horiengatik, hilketa batzuk gertatzen dira Ingalaterrako Meadowbank neskentzako ikastetxean.

## Pertsonaiak 
* **Ali Yusuf printzea**: Ramateko printzea, matxinada batean tronutik kendua.
* **Bob Rawlison**: hegazkin-pilotu ingelesa, Ali Yusufen adiskide mina.
* **Joan Sutcliffe**: Bob Rawlisonen arreba.
* **Jennifer Sutcliffe**: Joan Sutclifferen alaba eta Meadowbank ikastetxeko ikaslea.
* **Julia Upjohn**: Meadowbank ikastetxeko ikaslea.
* **Honoria Bulstrode**: Meadowbank ikastetxearen sortzailea eta hango zuzendaria.
* **Miss Chadwick**: Meadowbank ikastetxearen beste sortzailea eta hango irakaslea.
* **Eleanor Vansittart**: Meadowbank ikastetxeko zuzendariordea eta irakaslea.
* **Grace Springer**: Meadowbank ikastetxeko irakaslea.
* **Angèle Blanche**: Meadowbank ikastetxeko irakaslea.
* **Ann Shapland**: Honoria Bulstroderen idazkaria.
* **Adam Goodman**: Meadowbank ikastetxeko lorezain gaztea.
* **Hercule Poirot**: detektibe belgikar ospetsua. Julia Upjohn neskak laguntza eskatzen dio.
* **Kelsey inspektorea**: Meadowbank ikastetxeko gertakariak ikertzeko ardura duen inspektorea.

## Kanpo estekak
Juan Usabiaga

**Juan Usabiaga Laskibar** (Donostia,  - Zaragoza, ) gipuzkoar politikari eta ingeniaria izan zen, Partido Republicano Radicalaren kidea.

Errenteriako Papelera Española enpresaren zuzendaria, bere aitak sortutako La Voz de Guipúzcoaren jabea izan zen. 1931ko hauteskunde orokorretan Gipuzkoa ordezkatu zuen Espainiako kongresuan. 1935ean Joaquín Chapaprietaren Gobernuko nekazaritza-ministro bilakatu zen.
La Voz de España

***La Voz de España*** Donostian (Gipuzkoa) 1936 eta 1980 bitartean argitaratutako egunkari bat izan zen. Frankismoaren hedabide nagusietariko bat izan zen, Gipuzkoan.

## Historia 
Karlista talde batek sortu zuen, 1936ko irailaren 15ean, *La Voz de Guipúzcoa* eta *La Constancia* egunkarien makinaria eta langileak aprobetxatuz. Hurrengo urteko erdialdean, FET y de las JONSek bereganatu zuen hedabidearen kontrola. *La Voz de España*n idatzi zuten kazetarien artean, aipagarri dira Iñaki Linazasoro, Carlos Ribera Sanchís, Luis Hernando de Larramendi, Augusto Assía, Inozentzio Olea, Donato León Tierno (1948 eta 1966 artean erredaktore nagusi), Inazio Eizmendi, Pepe Rei, Carlos Carnicero edo Indalecio Ojanguren.

1980ko otsailaren 17an, *Unidad* egunkariarekin batera itxi zuen jabeak, Espainiako Gobernuak. *La Voz* Gipuzkoan ale gehien saltzen zuen egunkaria zen, hala ere, ixtea erabaki zen, batez ere eskuineko beste proiektu bat bultzatzeko, *El Diario Vasco*, eta ezkerrera jotzen zuen egunkari baten proiektua bertan behera gelarazteko. Ofizialki egunkariaren jabea gobernuarekin lotura zuzena zuen MCSE (Medios de Comunicación Social del Estado) erakundea zen.

1983an, egunkariko langile talde batek *La Voz de Euskadi* egunkaria bultzatu zuen. Hedabide berria Pepe Reiren zuzendaritzapean plazaratu zen.

## Zuzendariak 
* Diego Ramírez Pastor
* Juan José Pradera
* José Molina Plata
* Félix Morales
* Luis de Acosta
* Jesús Revuelta Imaz

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *La Voz de Euskadi*

## Kanpo estekak 
* :Egunkariaren edizio digitalizatua.
Euskal Kostaldeko Museoen Sarea

**Euskal Kostaldeko Museoen Sarea**, Euskal kostaldeko (Bizkaia-Gipuzkoa) kultura ekipamendu guztien lankidetzarako gune bat da. Titulartasun desberdinekoak izaki, Euskal Kostaldean kokatuta dauden museo, interpretazio-zentro eta bestelako baliabide turistiko guztiek osatzen dute, eta horien guztien xede nagusia harremanak antolatzea da, ondarea zabaltzeko eta interes turistikoa duen baterako eskaintza partekatzeko. Sarea kostaldean dagoen ondareari balorea emateko eta elkarlanean eskaintza bateratua osatzeko asmoz, 2012an sortu zen, museo produktu komunak garatuz, proiektuak partekatuz, eta Euskal Kostaldearen turismoa sustatzeko eta komunikatzeko ekintzak bultzatuz. Gainera Euskal Kostaldeko Museo Sarearen txartelaren bidez abantailak ere eskura daitezke bertako partaide diren museoetan.

Ekimen hau honako helburu nagusi hauek lortzeko sortu zen:

· Irudi bateratu bat finkatzea eta hedatzea, Euskal Kostaldea helmuga turistikoaren esparruan.

· Sareko agente guztien arteko harremanak sendotzea.

· Euskal Kostaldearen helmuga turistikoa indartzea, lehendik dauden plataformen sinergia guztiak aprobetxatuz, eta kalitateko eta erabilera anitzeko eskaintza eskainiz, kultura-turismoan oinarrituta.

· Euskal kostaldearen ondarea sustatzea eta ondare horri balioa ematea, museo-proiektu komunak garatuz, proiektuak partekatuz eta turismo-sustapeneko eta komunikazioko ekintzak abian jarriz.

## Kanpo lotutrak 
* Euskal kostaldeko museoen sareko webgunea

## Kanpo estekak
Urre Kosta

thumb|250x250px| Gineako itsasaldeko mapa historikoa, "Urre Kosta" izenekoa

**Urre Kosta** Gineako golkoko mendebaldeko itsasaldeari Europako kolonizatzailek emandako izena izan zen, gaur egun Ghanako nazioaren eskualdea dena. "Kostak" (urrea, esklaboak eta bolia) zituzten baliabideen arabera izendatu ziren. Literalki, kostalderako eta ez barnealderako ziren hitzaren lehenengo erabilerak, XIX. mendetik aurrera kostaldetik urrun dauden eremuei erreferentzia egiteko erabiltzen hasi zen. Urre Kosta Boli Kostako ekialdean eta Esklaboen Kostako mendebaldean zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cleopatra (1917ko filma)

***Cleopatra***, 1917ko J. Gordon Edwards estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film mutu bat da. 1889ko H. Rider Haggard idazlearen *Kleopatra* eleberrian, Émile Moreau eta Victorien Sardouren *Kleopatra* antzezlanean, eta William Shakespearen *Antonio eta Kleopatra* antzezlanean oinarritua dago. Theda Bara, Fritz Leiber, Sr. eta Thurston Hall aktoreek antzeztu zuten.

Ordura arte Hollywooden filmatutako ekoizpen landuenetakoa izan zen, batez ere eszenatoki eta jantziei dagokionez. Ekoiztetxearen arabera 500.000 dolar balio izan ziren eta ia 200 pertsonek parte hartu zuten.

Theda Bara aktorea garai hartarako emakume batentzat janztea oso ausartak eta ikusgarriak ziren jantziekin agertu zen. Filmak arrakasta handia izan zuen.

Handik urte batzuetara Hollywoodeko Hays Kodeak filma jendaurrean pantailaratzeko lizunegia zela epaitu eta azken kopiak Fox estudioen sutean kiskaldu ziren. Gaur egun arte filmaren zati batzuk bakarrik iraun izan dute, hain zuzen ere, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan gordeak daudenak.

## Aktoreak 
* Theda Bara: Kleopatra
* Fritz Leiber: Zesar
* Thurston Hall: Antonio
* Albert Roscoe: Faraoia
* Herschel Mayall: Ventidio
* Dorothy Drake: Txarmiarra
* Delle Duncan: Iras
* Henri De Vries: Octavio Zesar
* Art Acord: Kefren
* Hector V. Sarno: Mezularia
* Genevieve Blinn: Octavia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Unidad (egunkaria)

***Unidad*** Donostian 1936 eta 1980ra arte argitaratutako egunkaria izan zen, frankismoaren hiriko nagusienetariko bat izan zena.

## Historia 
Antonio Fraguas eta José Antonio Giménez-Arnau falangistek sortu zuten, *El Día* egunkariaren makinaria aprobetxatuz. 1980ko otsailaren 17an *La Voz de España* egunkariarekin batera itxi zuten.

## Zuzendariak 
* José Antonio Giménez-Arnau
* José Molina Plata
* José Luis Banús Aguirre

## Kanpo estekak
Venda

**Venda** bantustan bat izan zen, hau da, Hegoafrikako apartheid sistema arrazistaren barruan etnia bantuentzat egokituriko lurralde autonomo bat. 1979an independentzia eskuratu zuen. 1994an, apartheid erregimena suntzitua izan ondoren, Hegoafrikar Errepublikan integratu zen berriro ere. Bantuen Venda herria edo etniarako sortu zen.

## Geografia 
Guztira 7.460 km² hedadura zuen Vendako Errepublikak, eta 635.000 biztanle. Vendera, ingelesa eta afrikaans ziren hizkuntza zabalduenak. Hiriburua Thohoyandou da. Populazio gehiena beltza da.
thumb|Thohoyandou, hiriburua.
## Politika 
Patrick Mphephu (1924-1988) izan zen 1979tik 1988ra herrialde honen lehen presidentea.

1994an, Hegoafrikan berriro ere integratu zenean, biztanle asko ez zeueden ados eta, urteekin, independentziaren aldeko mugimendua antolatu da. Independentziaren aldeko nagusia Dabalorivhuwa Patriotic Front (euskaraz Dabalorivhuwa Fronte Abertzalea) da. Bereziki deigarria izan zen Unrepresented Nations and Peoples Organization (Ordezkaririk gabeko Nazio eta Herrien Erakundea) erakundean integratu zirenean, 2003ko azaroaren 14an.

## Barrutiak 1991an 
Hona hemen urte horretan bereizi egin ziren barrutiak eta haien populazioak:
* Dzanani: 123.035 pertsona
* Mutale: 244.532
* Thohoyandou: 136.089
* Vuwani: 55.141

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Informazio turistikoa.
Hierro (egunkaria)

***Hierro*** Bilbon 1937tik 1983 arte argitaratutako egunkaria izan zen, frankismoak Bilbo hirian zuen egunkari nagusienetariko bat izan zena.

## Historia 
FET y de las JONS alderdiak sortu zuen, *Euzkadi* egunkariaren makinaria aprobetxatuz. Ez zuen *La Gaceta del Norte* edo *El Correo Español-El Pueblo Vasco* egunkariek bezain besteko arrakasta eta 1945ean, une gorenean, 20.000 ale baino ez zituen saldu. Julio Campuzano nolabaiteko neurritasun ezartzen saiatu arren, Francisco Francoren heriotzan gainbeheran zegoen. 1983ko otsailaren 4an itxi zuten.

## Zuzendariak 
* José Antonio Giménez-Arnau
* José Molina Plata
* José Luis Banús
* Julio Campuzano
* Laureano Muñoz Viñarás

## Kanpo estekak
José Luis Banús

**José Luis Banús Agirre** (Bilbo,  - Madril, ) bizkaitar kazetari eta historialaria izan zen. Donostiako *La Voz de España* eta *Unidad*, Bilboko *Hierro* eta Vigoko *El Pueblo Gallego* egunkarietan lan egin zuen. Gipuzkoako FET y de las JONSeko kontseilaria, Donostiako zinegotzia ere izan zen.

## Lanak 
* —— (1963). *El Fuero de San Sebastián*
* —— (1986). *El archivo quemado: inventarios antiguos del acervo documental de la M.N. y M.L. Ciudad de San Sebastián antes de la destrucción de 1813*
* —— (1988). *El San Sebastián de antaño*
Piperbeltz Kosta

[eskuinera|thumb|250x250px|[Herman Moll-ek egindako mapa (Londres, 1729), Piperbeltz Kosta erakusten duena]]
**Piperbeltz Kosta** Europako merkatariek Mesurado lurmuturraren eta Palmas lurmuturraren arteko Mendebaldeko Afrikako itsasaldeari emandako izena izan zen. Gaur egungo Liberia errepublika da. Bere izena melegueta piperbetzetik atera zen. Piperbeltza paradisuaren alea bezala ere ezaguna da, izen alternatibo bat sortuz, *Ale Kosta* ("Grain Coast" ingelesez). Espeziearen garrantzia Saint John ibaitik (gaur egungo Buchanan) Liberiako Harperrerainoko *Ale Kosta* eremuaren izendapenak erakusten du, paradisuko aleei dagokionez. Zenbait kasutan (mapan agertzen den bezala), terminoak Sierra Leona eta Boli Kosta barne hartzen duen eremu zabalagoa hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Pradera

**Juan José Pradera Ortega** (Donostia,  - Las Palmas Kanaria Handikoa, ) gipuzkoar kazetari eta diplomazialaria izan zen. Víctor Pradera buruzagi karlistaren semea, Donostiako *La Voz de España* eta Madrilgo *Ya* egunkariak zuzendu zituen. Enbaxadore izendatua, 1956 eta 1958 artean Damaskon, 1958 eta 1964 artean Tunisen eta 1966 eta 1970 artean Dublinen aritu zen.
Buddleja davidii

***Buddleja davidii***, batzuetan **Budleia**, **Lila izuna** edo **Tximeleta zuhaitza** deitua, Buddleja generoko zuhaixka da. Txinan du jatorria, baina ia mundu osoan bertakotu da. Euskal Herrian, Europako beste hainbat lekutan bezala, landare inbaditzailetzat hartzen da. Izenaren bigarren zatia, *davidii*, Armand David ezpeletar botanikoaren omenez du.

Eiteak eta loreek lila (*Syringa vulgaris*) zuhaixkaren antza dutenez, batzuetan nahastu eta hainbat testutan *lila* izenarekin agertzen da. Horregatik, batzuetan *lila izuna* ere erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
thumb|ezkerrera|Infloreszentziaren xehetasuna
thumb|ezkerrera|*B. davidii × fallowiana* barietatearen loreak
Zuhaixka hostoerorkorra da, 2-3 m garai izan daitekeena. Hosto lantzeolatu eta zerradunak ditu; hostoen gainaldea berdea da, eta azpialdea, grisa.

Adarren muturrean buruxka itxurako infloreszentziak ditu eta loreak kolore askotakoak izan daitezke: anilak, urdinak, gorrindolak, arrosak, gorri-moreak, zuriak, etab. Udan hasi eta udazkenera arte irauten du loraldiak. Adar okertuen muturrean kono luze eta estuak osatzen dituzte lore ugariek. Loreek tximeletak erakartzen dituzte, zeinak nektar lurrintsuaz elikatzen baitira.

Landareak urtarrilean eta otsailean barreiatzen ditu haziak. Landare bakoitzak batez beste 3 milioi hazi botatzen duela jotzen da. Haziek zenbait urte iraun dezakete ernamuindu gabe. Gainera, adar zatiek begetatiboki hazteko ahalmena dute, eta horrek arazoak sortzen ditu ibaietan. Landarea erauzi ondoren sustrairen bat geratzen bada berriro haz daiteke.

## Ekologia 
Bere jatorrizko ingurunean, buddleja zuhaixka-lahardietan hazten da ingurune menditsuetan, Txinako azalera handi batean (Gansu eskualdetik Guangxira).

Landare apaingarritzat eraman zen Txinatik kanpo, klima epeleko eskualdeetara. Lorategietatik ihes egiteko ohitura du, eta bertakotzekoa. Batez ere ezponda, orube huts, bide ertzetan (autobide eta burdinbideetan) eta ingurune artifizialetan ezartzen da, landare aitzindarien ezaugarriak dituelako.

Tximeletentzako balizko interesa, hauek erakartzeko duen ahalmenetik datorkio, nektar eta polen iturri garrantzitsua baita.

Hala ere, nahiz eta tximeleta heldu (*imago*) ugari elikatu, bere beldarrek ez dituzte hostoak jaten. Gainera, garatzeko erraztasuna izanik lursail huts edo abandonatuetan (lur kutsatuak izan daitezkeenak) eta autobide edo trenbide ertzetan (non ozono tasa handiak jasaten dituen), tximeletak erakar ahal dituzte toki kutsatuetara edo ibilgailuekin talka-arriskua dagoen lekuetara. Horrela, nahiz eta onuragarri itxura izan, tximeletentzako tranpa ekologiko izan daitezke.

## Landare inbaditzailea 
Bertakotzen den tokietan oso azkar naturalizatzen da, eta benetako arazoa bihurtzen da maiz. Izan ere, ibaietako landare autoktonoekin lehiatzen da, eta bertako zuhaitz eta zuhaixka espezieak haztea eragozten du. Leku askotan ibaira iristea ere eragozten du eta, gainera, uraldiek azaleko sustraiak arrastatu ditzakete, eta ibaiertzak higatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elias Kerexeta Intsausti

**Elias Kerexeta Intsausti** gipuzkoar politikaria izan zen. Altxatuek Gipuzkoa hartutakoan lehenik probintzia honetarako faxistek antolatu gestoraren eta ondoren Diputazioaren presidente izan zen. Espainiako Gerra Zibila bukatu ostean Murtziara destinatu zuten, hango gobernadore eta Movimiento Nacionaleko buru izateko. 1943 eta 1946 artean Gorteetako prokuradorea izan zen.

## Erreferentziak
Gerardo Caballero

**Gerardo Caballero Olabezar** (Gasteiz, Araba,  - Madril, ) militarra izan zen, Espainiako Armadaren zerbitzura. Sanjurjadan parte hartu zuen. Eraso Guardiako kidea, 1934ko Iraultzan, Asturiasen, matxinoen kontra egin zuen. 1936ko uztaileko Espainiako estatu-kolpea egin zutenean, matxinoen alde egin zuen, eta Gipuzkoako gobernadore zibil izendatu zuten.
Fermín Sanz-Orrio

**Fermín Sanz-Orrio Sanz** (Iruñea,  - Madril, ) nafar politikari falangista izan zen. Gerra Zibilean matxinoen alde egin eta kapitain bilakatu zen. Estatu-abokatua, hainbat lan izan zituen eta 1957an Lan Harremanetarako ministro izendatu zuten.
Buddleja

**Buddleja** generoak ehun bat espezie batzen ditu, jatorria Amerikan, Afrikan eta Asian dituena. Gehien bat zuhaixkak dira, baina gutxi batzuk zuhaitzak, lianak edo belar erdi-zurkarak. Hostoak aurrez aurrekoak izan ohi dira eta loreak tetrameroak.

Izena datorkio Adam Buddle (1662–1715) ingeles botanistaren omenez, Lineok hala erabakia.

Euskal Herrian ezagunena *Buddleja davidii* edo *lila izuna* da, apaingarritzat erabilia baina hedatu eta bertakotu dena, inbaditzaile bihurtzeraino.

## Espezieak 
* *Buddleja albiflora* Hemsl..
* *Buddleja alternifolia*
* *Buddleja americana* L.
* *Buddleja anchoensis* Kuntze, Revis.
* *Buddleja araucana* Phil.
* *Buddleja aromatica* Remy, Ezechiel Jules
* *Buddleja asiatica* Lour.
* *Buddleja auriculata* Benth.
* *Buddleja australis* Vell.
* *Buddleja cardenasii* Standl. ex E. M. Norman
* *Buddleja cordata* Kunth in Humboldt, Bonpland & Kunth
* *Buddleja coriacea* Remy, Ann.
* *Buddleja crispa* Bentham
* *Buddleja curviflora* Hook. & Arn.
* *Buddleja davidii* Franch.
* *Buddleja delavayi* Gagnep.
* *Buddleja diffusa* Ruiz & Pav
* *Buddleja dysophylla* (Benth.) Radlk.
* *Buddleja farreri* Balf. f. & W.W.Sm.
* *Buddleja forrestii* Diels
* *Buddleja formosana* Hatusima
* *Buddleja globosa* Lam.
* *Buddleja glomerata* H.L. Wendl.
* *Buddleja hieronymi* R. E. Fr.
* *Buddleja incana* Ruiz & Pav.
* *Buddleja iresinoides* (Griseb.) Hosseus
* *Buddleja lindleyana* Fort.
* *Buddleja madagascariensis* Lam.
* *Buddleja marrubiifolia* Bendt., in DC.
* *Buddleja montana* Britton
* *Buddleja nappii* Lorentz voir B. araucana
* *Buddleja oblonga* Bendt., in DC.
* *Buddleja parviflora* Kunth in Humboldt, Bonpland & Kunth
* *Buddleja sessiliflora* Kunth
* *Buddleja skutchii* Mort.
* *Buddleja soratae* Kraenzl.
* *Buddleja stachyoides* Cham. & Schltdl.
* *Buddleja tucumanensis* Griseb.
* *Buddleja utahensis* Coville
* ''Buddleja x 'Bel Argent'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cocoon: The Return

**Cocoon: The Return** (euskaraz "Kusku: Itzulera") 1988ko Daniel Petrie kanadar zinema zuzendariak zuzendutako fantasia eta zientzia-fikziozko drama-komedia film bat da.

1985eko *Cocoon* film ezagunaren jarraipena da. Film horretan agertutako aktore gehienek antzeztu zuten, tartean Don Ameche, Wilford Brimley, Courteney Cox, Hume Cronyn, Jack Gilford, Steve Guttenberg, Barret Oliver, Maureen Stapleton, Elaine Stritch, Jessica Tandy, Gwen Verdon eta Tahnee Welch, halere, Brian Dennehy aktorea behin bakarrik agertu zen, amaierako eszenan 3 minutuz bakarrik, horregatik ez zuen soldatarik onartu eta musutruk jatorrizko aktore-lankide taldearekiko begirunez antzeztu zuen.

## Argumentua 
Estralurtarrekin joan ostean, zaharren egoitzako adinduak Lurrera itzuli dira, itsasoan arriskupean dauden beren estralurtar lagunen gainontzeko kapsula galduak berreskuratzeko asmoz.

## Aktoreak 
* Don Ameche: Art Selwyn
* Wilford Brimley: Ben Luckett
* Courteney Cox: Sara
* Hume Cronyn: Joe Finley
* Jack Gilford: Bernie Lefkowitz
* Steve Guttenberg: Jack Bonner
* Barret Oliver: David
* Maureen Stapleton: Mary Luckett
* Jessica Tandy: Alma Finley
* Gwen Verdon: Bess McCarthy-Selwyn
* Tahnee Welch: Kitty
* Elaine Stritch: Ruby Feinberg
* Linda Harrison: Susan
* Clint Howard: John Dexter
* Tyrone Power, Jr.: Pillsbury
* Herta Ware (**kameoa**): Rose Lefkowitz
* Brian Dennehy (**kameoa**): Walter

## Ikus gainera 
* *Cocoon* (1985)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Natza Farré

**Natza Farré i Maduell** (Bartzelona, Katalunia, 1972ko urtarrilaren 23a) kataluniar kazetari eta idazle feminista da.

2016ko irailean *Curs de feminisme per microones* izenburuko liburua argitaratu zuen zeinean matxismo kasuez diharduen umoreaz baliatuz.

## Liburuak 
* *Curs de feminisme per microones* (Ara llibres, 2016, )

## Erreferentziak
Gobela (argipena)

**Gobela** hitzak adiera zenbait ditu:

* Gobela (ibaia). Barrikan jaio, mendebalderako norabidea hartu, Getxo zeharkatu eta Leioan Ibaizabaleko itsasadarrari urak ematen dizkion ibaia da;
* Gobela (futbol zelaia). Getxoko Arenas futbol taldearen zelaia;
* Gobelako geltokia, Bilboko metroaren 1. lineari dagokion lurgaineko geltokia.
Gobela (futbol zelaia)

**Gobela futbol zelaia**, Getxoko Gobela udal kiroldegiko zatia da, Itzubaltzeta auzoan, Gobela ibaiaren ondoan. Getxoko Arenas taldeko futbol zelaia da. Zelaiak 100x60 metro ditu eta 1.221 ikusleentzako tokia dauka harmailetan.

Getxoko Arenas futbol talde historikoak hasieran Jolasetako futbol zelaian jokatu zuen, gero Ibaiondon eta azkenik, 2004. urtetik aurrera Gobela udal kiroldegiko futbol zelaian.

## Kanpo estekak
Britney Markham

**Britney Markham** (San Diego, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1989ko uztailaren 20a) estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala da.

Jenna Jameson emakumezko porno izarraren laguntzailea izan zen eta horregatik egin zen ezagun.

## Sariak eta izendapenak
Angolaren Askapenerako Herri Mugimendua

**Angolaren Askapenerako Herri Mugimendua** (AAHM) (, **MPLA**) Angolako alderdi politiko bat da. Angolako Independentzia Gerran parte hartu zuen 1975ean, eta, ondoren, Angolako Errepublikako alderdi nagusia izan zen. Gatazkan aritzen da Angolaren Independentzia Osorako Nazio Batasuna (UNITA) eta Angolako Nazio Askapenerako Frontearekin (FNLA).

## Kanpo estekak
Inperialismo Berria

[thumb|"Kolosoa" [Cecil Rhodes, telegrafoaren bidez, Kairo eta Lurmutur Hiria lotzen. Punch aldizkaria, 1892ko abenduaren 10a.]]
**Inperialismo Berria** kontzeptuak (**Neoinperialismoa** bezala ere ezaguna), XIX. mende amaieratik XX. mende hasierararte,  lehenik Europar potentziek eta ondoren Estatu Batuak eta Japonek jarraitutako politika eta ideologiari deritzo,  gutxi gorabehera Frantzia-Prusia Gerratik (1871) Lehen Mundu Gerrara arte luzatu zelarik.   adierarekin, Esplorazioen Aroagandik (edo lehen europar kolonizazio aroa) ezberdintzea bilatzen da. 'Aro honetan aurrekaririk gabeko norgehiagoka garatzen da, itsasoz bestaldeko lurraldeen jabetza helburu duena. Honi gehitu behar zaio lurralde kolonizatzaileen arrazakeriazko beharra, euren burua kolonizatuen gainetik jartzekoa. 

1880. urteen bueltan, Afrikar lurraldeen gehiena mendebaldeko potentziek okupatu gabe zegoen oraino. Afrikar kontinentea espantsio inperialista "berriaren" helburuarekin egituratu zen, Afrikaren banaketa eginez. Zabalkunde horrek Asiako hego-ekialdean eta Ekialdeko Asiako itsas eremuetan ere eragina izan zuen, non Estatu Batuak eta Japonia gehitu baitzitzaizkien europar indarrei lurraldearen banaketan.

1940, 1950 eta 1960. hamarkadetan zehar gertatu altxamendu independentistek amaiera eman zioten oraindik zutik zirauten kolonia europarrei. 

## Hastapenak 
Amerikako Iraultzak (1775-83) eta 1820 inguruan Espainiar Inperioaren gainbeherak Hegoamerikan markatu zuten Europar Inperialsimoaren lehen aroaren amaiera. Erresuma Batuan bereziki Merkantilismoaren hutsuneak bistaratu zituen iraultza honek, lehiakortasun ekonomikorako dotrina honek eutsi zuelarik inperialismoaren lehen zabalkundea. 1846an, Artoaren Legeak bertan behera uztean, Erresuma Batuak komertzio libreari ekin zion.

Britainiar hegemoniaren gainbehera ekarri etorri zen Frantzia-Prusia Gerraren ondotik, zeinetan alemaniar estatuek Prusiak gidaturik Frantzia menperatu zuten, eta honen eragileak Europako zein Mundu mailako ekonomian emandako aldaketak eta Vienako Batzarrak ezarritako Europar Kontzertuaren amaiera izan ziren. Alemanian eta Italian sortu estatu-nazioek, Europaren bihotzean jazotzen zebiltzan disputak baretu zituen. 1871tik 1914ra doazen urteak bake ezegonkorrekoak izan ziren (Belle Epoque). Frantzia buru-belarri zebilen Gerraren ostean alemaniarrek hartu zuten Alsazia-Lorrena berreskuratu nahian, eta Alemania anbizio inperialistan.

Depresio Handiaren (1873-1896) ondotik areagotu egin zen norgehiagoka hau, krisi ekonomiko sakonak markatutako deflazio periodo luzea izan zelarik, zeinak gobernuak industria nazionalak bultzatzera behartu zituen, komertzio librearen kontra (Alemanian 1879tik eta Frantzian 1881. urtetik).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Mancham

thumb|Seychelleetako 25 rupia, 1977

**James Mancham** (Victoria, 1939ko abuztuaren 11 &ndash; Glacis, 2017ko urtarrilaren 8) Seychelleetako lehen presidentea izan zen 1976etik 1977era.

Alderdi Demokratikoaren sortzailea eta 1976an herriko lehen lehendakaria izan zen. 1977ko ekainaren 5ean baztertu zen France-Albert Renéek tanzaniarren laguntzarekin zuzendutako estatu-kolpe bategatik. Erbesteratua bizi izan zuen Londresen 1992ra arte.
Béatrice Urruspil

**Béatrice Urruspil** (Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1975) Idazle baxenafarra da. 

## Biografia 
### Ikasketak 
Goi mailako ikasketak egiteko txanda iritsi zitzaionean, maletak egin eta Arte Ederrak estudiatzera abiatu zen Bordele aldera eta denetarik landu du eremu horretan: pintura, eskultura, bideogintza... Ondoren, Baionan euskal lizentziatura bat egitera animatu zen. 

### Ibilbide profesional 
Lan esparruari dagokionez besteak beste, irakasle moduan aritu da. Egun, elkarte batean dihardu lanean eta arte erakusketak antolatzeko egitekoa du bere gain. Ipar Euskal Herriko gazteen artean euskaraz idaztea bultzatzen duen Gazteluma lehiaketaren irabazlea izan zen Béatrice eta urtebeteko lanaren ostean, 2010eko martxoan, *Gizaki Bakartiak* liburua publikatu du.

## Idazlanak 
* *Gizaki bakartiak* (Elkar, 2010, )

## Erreferentziak
Paloma Rodríguez

**Paloma Rodríguez Miñambres** (Barakaldo, Bizkaia, 1972) bizkaitar poeta eta unibertsitateko irakaslea da. 

## Lan ibilbidea 
Hizkuntzaren eta Didaktikaren saileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Liburuak 
### Poesia 
* *Desoseguaren gorazarrea* (Arabako Foru Aldundia, 2014, )
* *Ahotsak Gorpuztuz. Euskal emakumezkoen literatura (1970-1985)* (EHU, 2025, ISBN: 978-84-9860-964-6) Jon Kortazarrekin lankidetzan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Paloma Rodriguez Miñambres: «Emakumeek sortutako pertsonaiek rol tradizionaletatik harago doazen asmoak dituzte», *Berria*, 2025.10.08
Bofuthatswana

**Bofuthatswana** bantustan bat izan zen, hau da, Hegoafrikako apartheid sistema arrazistaren barruan etnia bantuentzat egokituriko lurralde autonomo bat. Hegoafrikako iparraldean zegoen eta hasiera batean **Tsuanalandia** izena eman zitzaion; Bofuthatswana 1972tik. 1977an independentzia eskuratu zuen. 1994an Hegoafrikan egokitu zen berriro ere. Bantuen Tswana herria edo etniarako sortu zen.

## Geografia 
Zazpi zonalde zituen hiru lurraldetan sakabanatuta (Cape, Transvaal eta Orangeko Estatu Librea.); beraz, ez zen lurralde jarraia. Hiriburua Mmabatho zen. Lurralde autonomoak 44.000 km² hedadura zuen, 2.005.000 biztanleekin 1993an. Gaur egun Bofuthatswanako zonaldeak Iparekialdeko probintziako parte dira.

## Gizartea 
Populazio gehiena beltza zen eta bizimodua ez zen batere ona: bizi itxaropena 41 urtekoa zen. Hizkuntza ofiziala tswanera zen.

Bofuthatswana Hegoafrikako estatutik kanpo geldituz zenean beste legedia zuen eta horri esker jokurako kasinoak eraiki ziren, esaterako Sun City turismo-gunearenak.
thumb|250px|Denboraren Zubia, Sun Cityn.

## Barrutiak 1991an 
Hona hemen urte horretan bereizi egin ziren barrutiak eta haien populazioak:
* Odi: 354.782
* Moretele: 235.540
* Tlhaping-Tlharo: 101.425
* Ditsobotla: 135.045
* Molopo: 128.383
* Mankwe: 89.841
* Bafokeng: 88.399
* Taung: 134.277
* Thaba 'Nchu: 49.053
* Lehurutshe: 62.901
* Madikwe: 52.268
* Ganyesa: 47.036

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Informazio turistikoa.
Pavel Lazimir

**Pavel Jevgenievitx Lazimir** (; Novy Peterhof, 1891ko ekainaren 25a – Krementxuk, 1920ko maiatzaren 17a) militante eserista, bizitza labur baina intentsoa izan zuen, eta egun ezezaguna bada ere, Urriko Iraultzan paper erabakigarria izan zuen.

## Bizitza 
Familia militar eta ume-anitz batean jaiotakoa, medikuntzan hasi zuen bere jarduna eta San Petersburgoko eskola militarrean onartu zuten. Medikuntza militarrean jardun zuen eta Lehen Mundu Gerran Petrograden Ulansk erregimentuaren medikua izan zen. Alderdi Eseristaren militantea izaki, 1917ko Otsaileko iraultzaren ostean, Petrogradeko Sobieteko Komite Exekutiboko kide aukeratu zuten, eta horrez gain, soldaduen sekzioaren bozeramaile ere izendatu zuten. Apirilean, Leninen itzulera bertatik bertara ikusi zuen, lider boltxebikeak harengan inpresio handia egin zuen. Alderdi Eseristaren politika eta zuzendaritzarekin atsekabeturik, pixkanaka, alderdi honen ezkerreko ildoarekin lerratu zen.

1917ko urrian oso paper garrantzitsua izan zuen, ezen Petrogradeko Komite Militar Iraultzaileko (Urriko Iraultza Sozialistaren parte zen matxinada armatua prestatzeko organoa) lehendakari izendatu zuen Petrogradeko Sobietak (urriaren 12an). Berak idatzi zituen Komite Militar Iraultzailearen arauak (urriaren 13an). Konstantin Mekhonoxin boltxebikearen arabera, Lazimir, postu horretarako “*arrazoi politikoengatik izan zen aukeratua. Bere aukeraketarekin batera, ezkerreko eseristen zalantzak desagertu egin ziren*”.

Urriko Iraultzaren ostean, Barne Arazoetarako Herri Komisariotzan eta Armadaren Herri Komisariotzan lan egin zuen. Ez zuen ezkerreko eseristen 1918ko estatu-kolpearekin bat egin, eta urte horretan Alderdi Boltxebikearen kide egin zen. 1918 eta 1920 artean, Hegoaldeko Frontearen Sobiet Militar Iraultzailearen kide izan zen eta Ukrainako gudan Denikinen Armada Zuriaren aurka aritzeko ardura izan zuen. Pavel Lazimir 1920 urtean hil zen, Krementxug hirian, tifusak jota.

## Erreferentziak
Unai Baztarrika

**Unai Baztarrika Otegi** (Beasain, Gipuzkoa, 1982) gipuzkoar informatika ingeniari eta poeta da. Informatika Ingeniaritzan lizentziaduna da Mondragon Unibertsitatean.

## Liburuak 
### Poesia 
* *Ezinbestean* (Erein, 2014, )

## Erreferentziak
Ana Jaka

**Ana Jaka Garcia** (Andoain, Gipuzkoa, 1973) gipuzkoar kazetari eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Andoainen (Gipuzkoa) jaio zen 1973an eta Iruñean bizi da.

1996an Kazetaritzan lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean.

Liburuen promozioan lan egiten du.

Euskalerria irratia eta Berrian kolaboratzaile.

## Lanak 
### Eleberria 
* *Ez zen diruagatik* (Elkar, 2014).
* *Sole, zer duzu sole* (Iruñeko udala).

### Errelatoa 
* *Sole, zer duzu Sole?* (2002, Pamiela).
* *Redbullyng (bultzadak)* "39 idazle nafar" antologian, 2017 Pamiela.

### Haur literatura 
* *Marimutila naiz, eta zer?* (Elkar, 2016).
** *Ixon* (2017, Elkar).
** *“Marimatrakak” Txakur-hezitzaileak* (2017, Revista *Irrien lagunak*).
** *Marimutila naiz, eta zer?* (2016, Elkar).
** *Loaren inbasio isila* (2016, Elkar).

### Poesia 
** *A ritmo de silencio* (Ayuntamiento de Lasarte-Oria, 1990).
** *Alambradas* (Diputación de Gipuzkoa, 1992).
** *Sombras turbias en la ventana* (Ayuntamiento de Lasarte-Oria, 1997).
* *Mero amor: Línea discontinua* (Everest, 2010).
** *Mujeres y niñas* (Balas trazadoras 2017).

## Sariak eta aintzatespenak 
* Lasarteko Udalaren Poesia Saria, 1990.ekoa, "Isiltasun erritmoan".
* Gipuzkoako Foru Aldundiaren 1992ko Poesia Saria, Alambradas filmarekin.
* Lasarteko Udalaren Poesia Saria, Gipuzkoa, 1996: "Sombras turbias en la ventana".
* Letretako Francisco Ynduráin saria idazle gazteentzat, Aoiz, 2007, poesian "Mero amor. Linea etena".
* Iruñeko Udaleko Euskarazko Egile Berrien Literatur Lehiaketako akzesita, 2002, "Sole, zer duzu Sole?" kontakizunarekin. ".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Bollera' izaera bat da, bizitzeko modu bat Berria, 2023.02.02
La Lucha de Clases

***La Lucha de Clases*** Bilbon 1891 eta 1937 artean argitaratutako astekaria izan zen.

## Historia 
Valentín Hernández Aldaetak sortua, Madrilgo *El Socialista* egunkariarekin batera PSOEren hedabide nagusia izan zen. Miguel Unamuno, Álvaro Ortiz, Tomás Meabe (astekariaren zuzendaria 1903 eta 1905 artean, egoitza Hiru Zutabe plazan zegoenean), Ángel Lacort eta José Gorostizagak artikuluak idatzi zituzten astekarian. Bilbo erortzear zenean, desagertu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak 
"La Lucha de clases" egunkariaren ale asko Bizkaiko Foru Aldundiaren orrian irakurgai.
Javier Aramendi

**Javier Aramendi Gallardo** (Madril, 1959) gipuzkoar poeta da. Euskal filologian lizentziaduna, irakasle egiten du lan.

## Liburuak 
### Poesia 
* *Verba polita* (Erein, 2014, )
La Noche

***La Noche*** Bilbon 1924an argitaratutako arratsaldeko egunkaria izan zen.

## Historia 
Pedro Mourlane Mitxelenak- zuzendaria ere izan zena-, José Félix Lekerikak, Joaquín Zuazagoitiak, Lorenzo Hurtado de Saratxok eta Julio Artetxek sortua, erredakzioa *El Liberal*en egoitzan izan zen. Julian Etxeberriak, Joaquín Adánek, Ortega y Gassetek edo Eugenio d'Orsek bertan idatzi zuten eta euskal autonomismoaren kontrako jarrerak mantendu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskadi Roja

***Euskadi Roja*** Espainiako Alderdi Komunistak argitaratutako aldizkaria izan zen. Gehienez gaztelaniaz idatzi bazuten ere, euskarazko artikulu batzuk ere bazituen.

## Historia 
Astekaria aurrean argitaratzen zuten *Bandera Roja* ordezkatu zuen eta lehendabizikoz erabili zuen jeltzaleena zen "Euskadi" hitza. 1935ean egoitza Donostiara eraman zuten. Ramón Ormazabal eta Ricardo Urondo izan zituen zuzendariak eta 45.000-48.000 ale saldu zituen. Bilbo erori zenean, Bartzelonan argitaratu zuten eta gero Parisen. Frantziako Gobernuak 1950eko urriaren 27an galarazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Euskadi Roja" aldizkariaren ale guztiak Atzoko Prentsa Digitalean irakurgai
Gwennyn Louarn

**Gwennyn**, jaiotze izenez **Gwennyn Louarn** (Rennes, 1974ko ekainaren 27a) bretainiar kantautore bat da. Bretainieraz abesten du, eta noizean behin baita frantsesez eta ingelesez ere. Bere abestiak Bretainiako Musika Herrikoian oinarrituz konposatzen ditu, baina musika modernora egokituz.

Bretainiako jaialdi nagusienetan abestu izan du, tartean festivals : Les Vieilles Charrues, Les Tombées de la nuit, Le Cornouaille, Lorienteko Interzeltiar Jaialdia, Kann al Loar, Chant de Marins de Paimpol, Saint-Loup, Mouezh ar Gelted, Îlophone Ouessanten eta abar.

Bestalde, beste herrialdeetako jaialdietan ere abestu izan du, tartean Frantzia, Euskal Herria, Alemania eta Espainia, Portugal eta beste hainbatetan.

## Diskografia 
* 2006: En tu all (Coop Breizh)
# Donezon
# Marv eo an evned
# Tan ar vuhez
# Bosko hag Admira
# En tu all
# Mabig den
# Gerioù 'zo ganto
# Eben
# Bugale Belfast
# An Alc'hwez aour
# Dream Well

* 2009: Mammenn (Seniprod/Keltia Musique)
# Mammenn
# We Can Plinn
# The Child And The Tree
# Cyber Fest Noz
# Ene Tan
# Kenavo
# Gololai
# A Galon Andro
# An Evned
# Daouarn Ma Zad
# We Are Here

* 2011: Kan an Tevenn (Seniprod/Keltia Musique)
# Brezhoneg
# Embarquement sous la lune
# Madres
# On dit le temps
# The Song of the Dunes
# Keltia
# Nuit de sel
# Netra blu din me
# An emzivadez
# Gwenved
# Kameled

* 2013: Beo (Coop Breizh)
# Tristan et Yseult
# Let the storm
# Beo
# Dihun
# Piv
# Heklev
# Kan ar bed
# La cavalière
# Deux voiles blanches
# Teir askell
# Matin des arbres

* 2016: Avalon (Coop Breizh)
# Bravig
# E ti Eliz Iza
# Excalibur
# Le Graal
# Ev Chistr 'ta Laou (Son ar Chistr)
# Les Lavandières de nuit
# An hini a garan
# An Aotrou Nann hag ar Gorrigan
# Beaj da Avalon
# Hiv 'mañ an deiz
# Avalon (Roxy Music)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Adwako gudua

**Adwako gudua** (; ) 1896ko martxoaren 1ean borrokatu zen Etiopiako Inperioaren and Italiako Erresumaren artean Adwa Etiopian, Tigray eskualdean. Lehen Italo-Etiopiar Gerrako porrot erabakigarria izan zen Italiarentzat, eta Etiopiaren subiranotasuna sendotu zuen.

1871n Italia guztiz bateratu ondoren, sortutako barne desorekek kanpoko gerretara eraman zuten erresuma berria. Etiopia, Abisinia deitua orduan, independente segitzen zuen artean, Berlingo Konferentziaren ostean, Menelik II.a buruzagia zela. Italiak, baina, Afrikako bi lurralde eskuratu berri zituen: Eritrea and Italiar Somalia, biak ere Etiopiaren mugakide. Italia Afrikako bere posizioa hobetzen saiatu zen Etiopia konkistatuz eta hura bere bi lurraldeekin elkartuz.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Mackenzie Foy

**Mackenzie Christine Foy** (Los Angeles, Ameriketako Estatu Batuak, 2000ko azaroaren 10a) aktorea eta modeloa da. *Krepuskulu saga: egunsentia - Bigarren zatia* filmeko Renesmee Cullen pertsonaia interpretatzeagatik eta Christopher Nolanen Interstellar filmean (2014) Murph Cooper gaztea interpretatzeagatik ezaguna da.

## Karrera 
### Modelo lanak 
2004ean sartu zen modeloen munduan, besteak beste, Banana Republic, Garnet Hill, Polo Ralph Lauren eta Guess Kidsentzat lan eginez. Beste hainbat enpresentzat ere lan egindu, hala nola, Rubbermaid, Jones Apparel Group, The Walt Disney Company, Mattel, Target Corporation, Talbot, Gap, eta Monnalisa Dreams enpresentzat. Mota ezberdinetako hainbat iragarkietan ere ikusi ahal izan dugu, jarraian ageri diren enpresetan egin du lan: Burger King, Kohl's, BlackBerry, Comcast eta Pantene.

### Antzezlanak 
*Strong Medicine*, *Charmed*, '''Til Death*, *Hawaii Five-0*, *FlashForward* eta *R.L. Stine's The Haunting Hour* telesaietan parte hartu du.

2012an Renesmee Carlie Cullen Swan pertsonaia antzeztu zuen *Krepuskulu saga: egunsentia - Bigarren zatia* filmean, Kristen Stewart, Robert Pattinson eta Taylor Lautnerrekin batera. 2013an *The Conjuring* filmean Cynthia Perron pertsonaia interpretatu zuen. 2014an Interstellar filmean Murph izeneko 10 urteko neskatila bat, Matthew McConaugheyek antzeztu zuen Joseph Cooper pertsonaiaren alaba zena, interpretatu zuen. Aipatutako filmean, Anne Hathaway, Jessica Chastain eta Ellen Burstyn bezalako aktore ospetsuek parte hartu zuten. 2010ean *Hawaii Five-0* telesaileko lehen denboraldiko 7. kapituluan neska bat antzezten ikusi ahal izan genuen.

2015an Foy *The Little Prince* filmeko Neska Gaztearen ahots estatubatuarra bikoiztearen arduraduna izan zen, film hau Antoine de Saint-Exupery frantsesaren lanean oinarrituta dago. Orain dela gutxi Clara pertsonaia antzeztuko zuela iragarri zuen *kraskagailua eta 4 erresumak* filmean, Disneyk ekoiztutako film honetan Morgan Freeman aktoreak eta Misty Copeland dantzariak parte hartuko dute, besteak beste. 2018an argitaratzea espero da.

## Filmografia 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Internet Movie Databasen (IMD) *''
The Great Gatsby (2013ko filma)

***The Great Gatsby*** () 2013ko Baz Luhrmannek zuzendutako amodiozko thriller film bat da. 1925eko Francis Scott Fitzgerald idazlearen *Gatsby Handia* eleberrian oinarritua dago. Leonardo DiCaprio, Tobey Maguire, Carey Mulligan, Joel Edgerton, Isla Fisher eta Jason Clarke aktoreek antzeztu zuten, bestalde Bollywoodeko Amitabh Bachchan aktoreak film honetan bere Hollywoodeko lehenbiziko antzezpena egin zuen.

Oscar Sarietarako bi izendapena jaso eta biak irabazi zituen: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Catherine Martin eta Beverley Dunn) Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Catherine Martin).

## Sinopsia 
1922, New York hiriko goi mailako gizartean Jay Gatsby (Leonardo DiCaprio) nabarmentzen hasiko da. Gizon misteriotsu, erakargarri eta aberatsa, ondorioz hiriko aberats eta boteredunak Gatsbyk Long Islanden duen etxalde handiko festetan ohikoak izatea ekarriko du. Gatsby duela urte batzuk aldegiten utzi zion bere laztanarekin obsesionatua bizi da, Daisy Carraway (Carey Mulligan). Haren amodioa berreskuratzeko asmoz, bere bizilagun berria den Nick Carrawayrekin (Tobey Maguire) adiskidetuko da, hain zuzen ere, Daisyren lehengusua.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Jay Gatsby
* Tobey Maguire: Nick Carraway
* Carey Mulligan: Daisy Buchanan
* Joel Edgerton: Tom Buchanan
* Elizabeth Debicki: Jordan Baker
* Isla Fisher: Myrtle Wilson
* Jason Clarke: George Wilson
* Amitabh Bachchan: Meyer Wolfshiem
* Jack Thompson: Walter Perkins doktorea
* Adelaide Clemens: Catherine
* Richard Carter: Herzog
* Max Cullen: Owl Eyes
* Heather Mitchell: Daisyren aita
* Gus Murray: Teddy Barton
* Steve Bisley: Dan Cody
* Vince Colosimo: Michaelis
* Felix Williamson: Henri
* Kate Mulvany: Mckee andrea
* Eden Falk: Mckee jauna
* iOTA: Trimalchio

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Great Gatsby (1974ko filma)

**The Great Gatsby** (euskaraz "Gatsby Handia") 1974ko Jack Clayton ingeles zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko drama film bat da. 1925eko Francis Scott Fitzgerald idazlearen *Gatsby Handia* eleberrian oinarritua dago, gidoia Francis Ford Coppolak egokitu zuen. Robert Redford, Mia Farrow, Sam Waterston, Bruce Dern, Karen Black, Scott Wilson, Lois Chiles, Howard Da Silva, Roberts Blossom eta Edward Herrmann aktoreek antzeztu zuten.

Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Theoni V. Aldredge) eta Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Nelson Riddle) irabazi zituen.

## Argumentua 
Nick Carraway (Sam Waterston) New York hiriko Western Egg-era lekualdatu den Mendebalde Erdiko gazte bat da. Bertan, luxuzko jauretxe batean bizi eta etengabeko festa harrigarriak antolatzen dituen Gatsby (Robert Redford) izeneko gizon misteriotsua ezagutuko du. Jay Gatsby, Lehen Mundu Gerra (1914-1918) ostean aberastu den gizasemea da, Daisy-taz (Mia Farrow) sentitzen duen maiteminaren ondorioz guztiz atsekabeturik bizi da, Gatsbyri itxoiten jakin ez eta beste gizon batekin ezkondu baita. Baina Gatsbyren zirkulu sozialean sartzea lortu duen Nickek aditu duenez, Gatsby erabateko pertsonaia bitxia bilakatzen duten istorio ilunak ere badaude.

## Aktoreak 
* Robert Redford: Jay Gatsby.
* Mia Farrow: Daisy Buchanan.
* Bruce Dern: Tom Buchanan.
* Karen Black: Myrtle Wilson.
* Scott Wilson: George Wilson.
* Sam Waterston: Nick Carraway.
* Lois Chiles: Jordan Baker.
* Edward Herrmann: Klipspringer.
* Sammy Smith: Umorista.
* Kathryn Leigh Scott: Catherine.
* Vincent Schiavelli: Gizon mehea.
* Roberts Blossom: Gatz jauna.
* Beth Porter: McKee andrea.
* Howard Da Silva: Meyer Wolfsheim.
* Patsy Kensit: Pammy Buchanan.
* Tom Ewell: Mourner.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai