Koartza zuri

**Koartza zuri**a (*Ardea alba*), lehenago **koartzatxo handi** izenaz ere ezaguna, Ardeidae familiako koartza bat da, Euskal Herrian direnen artean handienetakoa. 

## Deskribapena 
90 cm-ko altuera du, eta hegoen zabalera 1,90 metroraino iristen da. Lumajea zuria da beti. Arren kasuan, ugaltze-garaian mokoaren goiko erdia beltza da eta behekoa horia, baina neguan eta ale gazteetan erabat horia. Eztei-lumajea duenean, buztanetik pixka bat irteten diren luma apaingarri finak ditu. Begien inguruko azala berde horixka da, eta begien irisa horia. Hankak beltzak dira, eta hatzak berdexka ilunak.

Zuriak diren beste koartza mota batzuekin nahas daiteke (koartzatxo itzaina, koartzatxo txikia...), baina koartza zuria nabarmen handiagoa da.

## Banaketa 
thumb|Koartza zuriaren eta koartzatxo txikiaren arteko diferentzia
Amerikako, Afrikako eta Asiako eremu tropikal eta subtropikal zabaletan bizi da. Europako populazioak gorakada nabarmena izan du XX. mendearen bigarren erditik aurrera, ordura arte inolako kontrolik gabe ehizatu baitzituzten koartzak, ardeidoen lumak kapelak egiteko eta apaingarri gisa modan jarri zirenez geroztik. Gaur egun, batez ere Europako hego-ekialdean bizi da; Itsaso Beltzaren iparraldeko kostan umatzen da, eta negua Balkanetako penintsulan igarotzen du.

Iberiar penintsulan, 1997an ugaldu zen lehen aldiz, Ebroren deltan. Leku horretan, negua igarotzen duen populazioa 10 ale izatetik 131 izatera pasa zen 1997-2002 aldian.

## Habitata 
Koartza zuriak lezkadiz inguraturiko ur-eremuak maite ditu, arrain ugari eta zuhaitz-landaredi urria eta ur lasaiak dituzten hezeguneak.

## Migrazioa 
Martxo aldean, iparraldeko lurraldeetara migratzen du, kumeak hazteko, eta neguaren hasieran hegoaldera itzultzen da, koartzakumeak hegan egiteko gai direnean.

## Elikadura 
Arrainak, ur-intsektuak, saguak, satitsuak eta txitak jaten ditu, batez ere aintzira eta sakonera txikiko urmaeletan, arrozadietan eta bestelako hezegunetan harrapatzen dituenak. Kumeak hazteko garaian, habiatik 15 km-ko ingurumariraino urrundu daitezke. Arrainak ur-ertzetik harrapatzen ditu, eta, batzuetan, irentsi ezinezko neurrirainoko harrapakinak atzematen ditu.

## Portaera 
Txori isila da, baita ugaltzeko kolonietan ere, non txitak bakarrik entzuten diren, janari eske. Udazkenean, koartza hauskarekin elkartzen dira. Oso gutxitan pausatzen dira zuhaitz gainetan. Europako koartza zuriak oso herabeak dira; Afrikakoak, aldiz, nola eta han oso bakanka ehizatzen dituzten, ohikoa da hiri-eremuetara hurbiltzea elikagai bila.

## Ugalketa 
Habia lezkadi zabalen erdian egiten dute, landaretza sarri trinkoaren artean, eta 10 bikote inguruko kolonia txikiak osatzen dituzte. Kolonia horiek mistoak izan daitezke, hau da, koartza hauskarak, koartza gorriak, koartzatxoak eta, are, pelikanoak ere umatu daitezke batera. Europan, habiak aurreko urteko lezkadian egin ohi dituzte, baina munduko beste leku batzuetan zuhaitzetan ere bai. 

Koloniako habiak batetik bestera 10 bat metrora egoten dira. Batzuetan, hain hurbil daude elkarrengandik ezen, denborarekin, zabalak eta zapalak direnean, txita guztiak plataforma bakar batean egon baitaitezke. Habiek inbutu-itxura dute, eta lezkaz eginak dira, baina barrualdea material finago batez estalia dute. Arrak materiala eramateaz arduratzen dira, eta emeak habia eraikitzeaz.

Errunaldia 3 edo 4 arrautzakoa da (salbuespenez, 5era ere irits daitezke), kolore urdin argikoak eta 6 cm-ko luzerakoak. Inkubazioak 25 edo 26 egun inguru irauten du, eta lehenengo arrautza errun orduko hasten da. Biak, arra eta emea, txandaka aritzen dira. Kolonia berean sarri gertatzen da batera egotea erdi-hazitako aleak eta oraindik inkubazio-fasean dauden arrautzak.

Inkubazioa amaitu ondoren, bikoteko bi kideek lumajea aldatzen dute. Azkenik, 6 asteren ondoren, txitak hegan hasten dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ardea
* Ardeidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names