1859

## Gertaerak 
### Mundua 
* Abenduaren 25a &ndash; Australian Europako 24 untxi askatu zituzten eta hala hasi zen historiako kolonizazio azkarrenetako bat. Thomas Austin kolonoak enkargatu zituen, ehizarako. Untxiak izurrite kontrolaezin bilakatu ziren flora eta faunarentzat.

### Arte eta kultura 
### Zientzia eta teknologia 
* Azaroaren 29a  &ndash; Lehenengoz argitaratu zen Charles Darwin zientzialariak idatzitako *Espezieen jatorria*, izaki bizidunen hautespen naturalaren eta eboluzioaren teoria plazaratu zuen liburua.

### Kirolak 
## Jaiotzak 
* Urtarrilaren 8a &ndash; Fanny Bullock Workman, estatubatuar geografoa, kartografoa, esploratzailea, bidaia idazlea eta mendizalea (h. 1925).
* Urtarrilaren 9a &ndash; Carrie Chapman Catt, estatubatuar feminista eta sufragio unibertsalaren bultzatzailea (h. 1947).
* Urtarrilaren 11 &ndash; George Curzon (Curzon of Kedleston I. markesa), britainiar politikari kontserbadorea (h. 1925).
* Urtarrilaren 13a &ndash; Kostis Palamas, greziar poeta (h. 1943).
* Urtarrilaren 14a &ndash; Francesc Ferrer, kataluniar politikari eta pedagogo iraultzailea (h. 1909).
* Urtarrilaren 16a &ndash; Jón Magnússon, Islandiako lehen ministroa (h. 1926).
* Urtarrilaren 23a &ndash; Katharine Tynan, irlandar poeta eta idazlea (h. 1931).
* Urtarrilaren 27a &ndash; Gilen II.a Alemaniakoa, Alemaniako azken enperadorea (*Kaiser*) eta Prusiako azken erregea (h. 1941).
* Urtarrilaren 27a &ndash; Pavel Miliukov, errusiar politikaria, Alderdi Konstituzionalista Demokrataren buruzagia eta ideologo nagusia (h. 1943).
* Urtarrilaren 28a &ndash; Cláudia de Campos, portugaldar poeta, saiakeragile eta feminista (h. 1916).
* Urtarrilaren 30a &ndash; Jean Hiriart Urruti, euskal idazlea eta kazetaria (h. 1915).
* Urtarrilaren 31 &ndash; Julio Lazurtegi, euskal herritar metalurgia eta meatzaritza arloetako enpresaburua (h. 1943).
* Otsailaren 3a &ndash; Hugo Junkers, alemaniar aeronautikoa (h. 1935).
* Otsailaren 5a &ndash; Giovanni Capurro, italiar poeta (h. 1920).
* Otsailaren 5a &ndash; Minna Keene, kanadar argazkilaria (h. 1943).
* Otsailaren 10a &ndash; Alexandre Millerand, frantziako presidentea (h. 1943).
* Otsailaren 13a &ndash; William Strang, eskoziar margolari, grabatzaile, idazle eta ilustratzailea (h. 1921).
* Otsailaren 19a &ndash; Svante Arrhenius, suediar kimikaria, 1903ko Kimikako Nobel Sariduna (h. 1927).
* Otsailaren 21a &ndash; Mikhail Rodzianko, errusiar politikari liberal-kontserbakorra (h. 1924).
* Martxoaren 2a &ndash; Sholem Aleijem, yiddishazko idazlea eta antzerkigilea (h. 1916).
* Martxoaren 8a &ndash; Kenneth Grahame, eskoziar idazlea (h. 1932).
* Martxoaren 9a &ndash; Peter Altenberg, austriar idazlea  (h. 1919).
* Martxoaren 14a &ndash; Matilde Montoya, mexikar emagina eta doktore gradu akademikoa lortu zuen lehengo emakumea (h. 1939).
* Martxoaren 16a &ndash; Aleksandr Stepanovitx Popov, errusiar fisikaria eta ingeniaria (h. 1906).
* Martxoaren 19a &ndash; Josefa Ignacia Albisu, gipuzkoar erraketista (h. 1950).
* Martxoaren 26a &ndash; Alfred Edward Housman, ingeles aditu klasiko eta olerkaria (h. 1936).
* Apirilaren 2a &ndash; Anatol ar Braz, bretainierazko idazlea (h. 1926).
* Apirilaren 5a &ndash; Vicente González de Echávarri, arabar idazle eta politikaria (h. 1917).
* Apirilaren 8a &ndash; Edmund Husserl, alemaniar filosofoa (h. 1938).
* Apirilaren 8a &ndash; Teodor Teodorov, Bulgariako lehen ministroa (h. 1924).
* Apirilaren 16a &ndash; Ciro Bayo, espainiar abenturari, bidaiari, itzultzaile eta idazlea (h. 1939).
* Apirilaren 18a &ndash; Antonio Elosegi Ansola, *El Diario Vasco* egunkariaren sortzailea (h. 1948).
* Apirilaren 19a - Marie-Béatrice de Baye, frantziar poeta (h. 1928).
* Apirilaren 24a &ndash; Pedro Planas Basagañas, Balergo destakamenduko espainiar soldadua (h. 1913).
* Maiatzaren 2a &ndash; Jerome K. Jerome, idazle ingelesa (h. 1927).
* Maiatzaren 2a &ndash; Pasquale del Pezzo, italiar matematikaria (h. 1936).
* Maiatzaren 6a &ndash; Juan Antonio Escurra, Paraguaiko presidentea (h. 1919).
* Maiatzaren 8a &ndash; Johan Jensen, Danimarkar matematikaria eta ingeniaria (h. 1925).
* Maiatzaren 15a &ndash; Pierre Curie, frantziar kimikalaria (h. 1906).
* Maiatzaren 16a &ndash; Frida Schanz, alemaniar idazle, irakasle, argitaratzaile eta itzultzailea  (h. 1944).
* Maiatzaren 22a &ndash; Arthur Conan Doyle, idazle eskoziarra (h. 1930).
* Maiatzaren 22a &ndash; Tsubouchi Shōyō, japoniar idazlea eta itzultzailea (h. 1935).
* Maiatzaren 28a &ndash; Fernando de Torres, espainiar politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 1923).
* Maiatzaren 30a &ndash; Pierre Janet, frantziar filosofoa, psikologoa eta neurozientzialaria (h. 1947).
* Ekainaren 5a &ndash; Bonifazio Etxeberria, gipuzkoar industria gizona, Bonifacio Echeverría arma-fabrikaren sortzailea (h. 1951).
* Ekainaren 8a &ndash; Mary Cholmondeley, ingeles idazlea (h. 1925).
* Ekainaren 13a &ndash; Christine Terhune Herrick, estatubatuar idazle eta kazetaria (h. 1944).
* Ekainaren 20a &ndash; Therese Keiter, alemaniar idazlea (h. 1925).
* Ekainaren 23a &ndash; Édouard Michelin, frantziar industriala, bere anaiarekin batera Michelin konpainiaren sortzailea (h. 1940).
* Ekainaren 27a &ndash; Leon Intxausti, bizkaitar elizgizon agustindar errekoletoa (h. 1937).
* Ekainaren 28a &ndash; Leon Olalkiaga, gipuzkoar albaitaria (h. 1919).
* Uztailaren 6a &ndash; Verner von Heidenstam, suediar idazlea, Nobel Sariduna 1916an (h. 1940).
* Uztailaren 13a &ndash; Sidney Webb, ingeles politikari sozialista (h. 1947).
* Uztailaren 24a &ndash; Louis Iriart Etxepare, familia euskalduneko Bearnotar politikaria (h. 1945).
* Uztailaren 26a &ndash; Virginie Demont-Breton, frantziar margolaria (h. 1935).
* Uztailaren 28a &ndash; Berthe Marx, frantziar pianista eta musikagilea (h. 1925).
* Abuztuaren 2a &ndash; Georges Rochegrosse, frantziar margolaria (h. 1938).
* Abuztuaren 4a &ndash; Knut Hamsun, norvegiar idazlea, Literatura Nobel Sariduna 1920an (h. 1952).
* Abuztuaren 5a &ndash; Piarres Broussain, lapurtar medikua, Euskaltzaindiaren sortzaileetakoa eta politikaria (h. 1920).
* Abuztuaren 7a &ndash; Juan Ángel Arias Boquín, Hondurasko presidentea (h. 1927).
* Abuztuaren 15a &ndash; John Watt Beattie, argazkilari australiarra (h. 1930).
* Abuztuaren 15a &ndash; Blanca de los Ríos, espainiar idazlea eta literatura kritikaria (h. 1956).
* Abuztuaren 18a &ndash; Anna Ancher, daniar margolaria (h. 1935).
* Abuztuaren 24a &ndash; Christophe-Louis Légasse, lapurtar apaiza (h. 1931).
* Irailaren 1a &ndash; Victor Loret, frantziar egiptologo eta naturalista (h. 1946).
* Irailaren 3a &ndash; Jean Jaurès, frantziar buruzagi sozialista (h. 1914).
* Irailaren 14a &ndash; Jānis Čakste, Letoniako presidentea (h. 1927).
* Irailaren 16a &ndash; Yuan Shikai, txinako lehendakaria (h. 1916).
* Irailaren 21a &ndash; Francesc Macia, Kataluniako Generalitateko 122. Presidentea (h. 1933).
* Urriaren 9a &ndash; Alfred Dreyfus, frantziar militarra (h. 1935).
* Urriaren 15a &ndash; Augusta Déjerine-Klumpke, frantziar medikua, neuroanatomian egin zuen lanagatik ezaguna (h. 1927).
* Urriaren 17a &ndash; Childe Hassam, estatubatuar margolari inpresionista (h. 1935).
* Urriaren 17a &ndash; Paolo Orsi, italiar arkeologoa (h. 1935).
* Urriaren 18a &ndash; Henri Bergson, frantziar filosofoa (h. 1941).
* Urriaren 20a &ndash; John Dewey, estatubatuar pedagogo eta filosofo pragmatikoa (h. 1952).
* Urriaren 25a &ndash; Hélène Swarth, herbeheretar poeta (h. 1941).
* Urriaren 27a &ndash; Domingo Sabalo, *Jats*, lapurtar pilotaria.
* Azaroaren 11a &ndash; Belle Gunness, norvegiar-estatubatuar serieko hiltzailea (h. 1908).
* Azaroaren 15a &ndash; Christopher Hornsrud, Norvegiako lehen ministroa (h. 1960).
* Azaroaren 18a &ndash; Flora Sassoon, indiar enpresaburu, hebraista eta filantropoa (h. 1936).
* Azaroaren 20a &ndash; Théophile Steinlen, suitzar-frantziar Art Nouveau margolari eta irarlea (h. 1923).
* Azaroaren 22a &ndash; Cecilia Grierson, irakaslea, filantropoa eta Argentinako lehen medikua (h. 1934).
* Azaroaren 22a &ndash; Fusajirō Yamauchi, japoniar enpresaria, Nintendoren sortzailea eta lehen presidentea (h. 1940).
* Azaroaren 23a &ndash; Billy the Kid, AEBetako legezkanpoko bidelapur eta tiratzailea (h. 1881).
* Abenduaren 2a &ndash; Georges Seurat, frantses margolaria (h. 1891).
* Abenduaren 5a &ndash; Charles Henry Gilbert, estatubatuar iktiologoa, iktiologian aitzindaria (h. 1928).
* Abenduaren 5a &ndash; John Jellicoe, Royal Navyko flota almirantea (h. 1935).
* Abenduaren 15a &ndash; Ludwik Zamenhof, *Doktoro Esperanto*, poloniar hizkuntzalaria eta okulista, esperantoaren sortzailea (h. 1917).
* Abenduaren 16a &ndash; Francis Thompson, ingeles poeta eta saiakera-idazlea (h. 1907).
* Abenduaren 17a &ndash; Paul César Helleu, frantziar margolaria (h. 1927).
* Abenduaren 18a &ndash; Gloria Melgar, espainiar musikagilea eta margolaria (h. 1938).
* Abenduaren 21a &ndash; Gustave Kahn, frantziar idazlea eta arte-kritikaria (h. 1936).
* Abenduaren 22a &ndash; Manuel Gutiérrez Nájera, mexikar olerkaria (h. 1895).
* Abenduaren 23a &ndash; Klavdia Lukaxevitx, errusiar idazle eta irakaslea (h. 1931).
* Abenduaren 25a &ndash; Anna Palm de Rosa, suediar margolaria, akuarelengatik ezaguna (h. 1924).
* Abenduaren 26a &ndash; Luis Salazar, bizkaitar politikari kontserbador eta historialaria (h. 1936).
* Abenduaren 27a &ndash; Minda Ramm, norvegiar eleberrigile, itzultzaile eta literatura kritikaria (h. 1924).
* Abenduaren 29a &ndash; Venustiano Carranza, Mexikoko presidentea (h. 1920).
* Abenduaren 31 &ndash; Petros Protopapadakis, Greziako lehen ministroa (h. 1922).
* Hilario Gaiztarro, Donostiako San Ignacio klinika sortu zuen gipuzkoar kirurgialaria (h. 1909).
* José María Basterra, euskal arkitektoa, arte sakroan aditua (h. 1932).
* Paulina Arana Goiri, Sabin eta Luis Arana Goiri anai eta eusko abertzaletasunaren sortzaileen arreba (h. 1921).
* Juan Antonio Benlliure, espainiar margolaria (h. 1930).
* Lola Larrosa de Ansaldo, uruguaitar-argentinar idazlea (h. 1895).
* Mercedes Álvarez de Flores, kolonbiar poeta eta idazlea (h. 1950).
* Sara Blomfield, ingeles idazle eta filantropoa, haurren eta emakumeen eskubideen alde lan egin zuena (h. 1939).

## Heriotzak 
* Urtarrilaren 20a &ndash; Bettina von Arnim, alemaniar idazlea (j. 1785).
* Urtarrilaren 22a &ndash; José Santos de la Hera, bizkaitar militarra (j. 1792).
* Urtarrilaren 28a &ndash; William Hickling Prescott, estatubatuar historialaria eta hispanista (j. 1796).
* Urtarrilaren 28a &ndash; Frederick John Robinson (Goderich I. bizkondea), Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1782).
* Urtarrilaren 29a &ndash; William Cranch Bond, Estatu Batuetako astronomoa (j. 1789).
* Otsailaren 13a &ndash; Eliza Acton, sukaldaritzako liburu idazle eta poeta ingelesa (j. 1799).
* Otsailaren 23a &ndash; Zygmunt Krasinski, poloniar idazlea (j. 1812).
* Martxoaren 14a &ndash; Martín de los Heros, bizkaitar militar eta idazle liberala (j. 1783).
* Apirilaren 12a &ndash; Jean-Joseph Ader, lapurtar historialari eta antzekigilea (j. 1796).
* Apirilaren 14a &ndash; Sydney, Lady Morgan, irlandar eleberrigilea (j. 1781?).
* Apirilaren 16a &ndash; Alexis de Tocqueville, pentsalari, legegile, politikari eta historialari frantsesa (j. 1805).
* Maiatzaren 1a &ndash; Amalia Anglés y Mayer, espainiar opera-kantaria eta gitarra-jotzailea (j. 1827).
* Maiatzaren 5a &ndash; Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet, alemaniar matematikaria (j. 1805).
* Maiatzaren 6a &ndash; Alexander von Humboldt, alemaniar naturalista, geografoa eta esploratzailea (j. 1769).
* Maiatzaren 8a &ndash; José Madrazo y Agudo, espainiar margolaria (j. 1781).
* Maiatzaren 12a &ndash; Sergei Aksakov, errusiar idazlea (j. 1791).
* Maiatzaren 20a &ndash; Josip Jelačić, Kroaziako heroi nazionala (j. 1801).
* Maiatzaren 22a &ndash; Fernando II.a Bi Sizilietakoa, Bi Sizilietako erregea (j. 1810).
* Ekainaren 6a &ndash; Prosper-Michel-Arnaud Hiraburu, Euskal Herrian jaiotako apezpikua (j. 1805).
* Ekainaren 7a &ndash; David Cox, ingeles paisaia-margolaria (j. 1783).
* Ekainaren 11 &ndash; Klemens Wenzel von Metternich, austriar politikaria (j. 1773).
* Ekainaren 12a &ndash; Martin Goihetxe, euskal idazlea eta apaiza (j. 1791).
* Uztailaren 8a &ndash; Oskar I.a Suediakoa, Suedia eta Norvegiako erregea (j. 1799).
* Uztailaren 23a &ndash; Marceline Desbordes-Valmore, frantziar poeta (j. 1786).
* Abuztuaren 4a &ndash; Joan Maria Vianney, santu katolikoa (j. 1786).
* Abuztuaren 28a &ndash; Leigh Hunt, ingeles kazetari, kritikari, saiakeragile, itzultzaile eta olerkaria (j. 1784).
* Irailaren 28a &ndash; Carl Ritter, alemaniar geografoa (j. 1779).
* Urriaren 4a &ndash; Karl Baedeker, Alemaniako liburu-argitaratzailea (j. 1801).
* Urriaren 12a &ndash; Robert Stephenson, ingeniari zibil ingelesa (j. 1803).
* Urriaren 24a &ndash; Jean Erratxun, *Gaskoia*, lapurtar laxo jokalaria (j. 1817).
* Urriaren 29a &ndash; Ventura Barkaiztegi, gipuzkoar militar eta politikaria (j. 1815).
* Azaroaren 8a &ndash; Pierre Claude François Delorme, Neoklasizismoko margolari eta irarle frantziarra (j. 1783).
* Azaroaren 15a &ndash; Josepha Heath Gulston, galestar eleberrigilea (j. 1811).
* Azaroaren 20a &ndash; Mountstuart Elphinstone, Britainia Handiko kolonizatzailea (j. 1779).
* Azaroaren 28a &ndash; Washington Irving, AEBetako idazlea (j. 1783).
* Abenduaren 2a &ndash; John Brown, estatubatuar abolizionista (j. 1800).
* Abenduaren 8a &ndash; Thomas De Quincey, idazle ingelesa (j. 1785).
* Abenduaren 20a &ndash; Ewa Felińska, poloniar idazlea (j. 1793).
* Jean Erratxun, *Gaskoia*, Lapurdiko errebote jokalaria (j. 1817).
* Sixto Cámara, nafar kazetari eta politikari errepublikanoa (j. 1824).

----

## Kanpo estekak