open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tro Bro Leon

**Tro Bro Leon** ( esan nahi duena), Frantziako Bretainia eskualdeko Finistère departamenduko Lannilis hirian urtero apirilean ospatzen den frantziar txirrindularitza lasterketa profesional bat da.

Etenik gabe ospatu da 1984tik. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourreko zati da, 1.1 mailan. Frantziako Txirrindularitza Kopako probetako bat ere bada.

Probaren berezitasun nagusia, 200 kilometroko bere ibilbidean zehar banatuta dituen hartxintxar, lur eta pabesezko 24 zatiak dira, orotara, asfaltatu gabeko ia 30 kilometro dituelarik. Baldintza zail hauengatik, proba hau *Le Petit Paris-Roubaix* bezala ezagutzen da, klasika ospetsuarekin duen antzekotasunagatik. Asfaltatu gabeko bere zenbait zatiengatik, pabesaz gain beste lurrazal mota batzuk ere badituena, antzeko ezaugarriko beste proba bat Strade Bianche da. 

Beti Lannilisen amaitzen da.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hernaniko Bandera

[260px|thumb|[Zarautz Arraun Elkartea#Emakumezkoen trainerua|Zarautz 2025ean irabazle, Orion jokaturiko estropadan.]]
**Hernaniko Bandera**, Hernani Arraun Elkarteak antolaturiko estropada da. Gaur egun emakumezkoen estropada soilik jokatzen da.

## Historia 
90. hamarkadan urtero antolatu izan zen eta bigarren mailako estropada zan zen. Hernani bertan jokatzen zen, Urumea ibaiaren uretan. 2002 urterarte iraun zuen eta 2007an azken estropada bat jokatu zen.

2022an ETE Ligako emakumezkoen estropada abiatu zen. Lehen bi ediziotan Pasaian jokatu zen sei luzetara, gizonezkoen Pasaiako Portuko Banderarekin batera, eta 2024tik aurrera Orion jokatzen da, erlojupekoan Oria ibaian.

## Gizonezkoen Bandera 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoen estropada 
* 2017koa Gipuzkoako traineruen ligako estropada izan zen. Ez da Hernaniko Banderaren ekitalditzat hartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Irun Hiriko Bandera

**Irun Hiriko Bandera**, Irunen urtero Santiagotarrak Kirol Elkarteak antolatu izan zuen estropada da. 1998 eta 2003 artean jokatu zen Bidasoako uretan eta etxeko trainerua hiru aldiz nagusitu zen.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Glencoeko Mac Donald klana

[thumb|250px|thumb|Glencoeko Mac Donald klaneko kide baten [Viktoriar Aroa|Viktoriar Aroko erromantizismoko margolana, Robert Ronald McIan margolariak 1845an margotua.]]

**Glencoeko Mac Donald klana** (Eskoziako gaeleraz *Clann Iain Abrach* eta ingelesez *MacDonalds of Glencoe*) Eskoziako Lur Garaietako Glencoe haranan jatorria duen Donald klaneko adar bat da.

1689an Glencoeko sarraskian sarraskituak izan ziren.

## Kanpo estekak
Glencoeko sarraskia

**Glencoeko sarraskia** (; Eskoziako gaeleraz: *Mort Ghlinne Comhann*) Iraultza Loriatsuaren ondoren eta 1689ko Lehen Jakobiten matxinadaren barnean Eskoziako Lur Garaien mendebaldean dagoen Glen Coe haranean jazotako sarraskia da. Glencoe harana Fort William udalerriaren hegoaldean dago.

Gertakaria John Graham of Claverhousekoaren aginduz gauzatu zen. Sarraskia haranaren hiru kokagune ezberdinetan hasi zen (Invercoe, Inverrigan eta Achnacon), hala ere hilketa gehienak MacDonaldarrak ihesi zihoazela egin ziren. Erasotzaileak sarraski hau burutzeko Glencoeko Mac Donald klaneko kideek euren gonbidatuei eskainitako abegikortasunaz baliatu ziren, denera MacDonald klaneko 39 gizon erail zituztelarik. Bestalde, beste 40 emakume eta haur ere hil ziren, haien etxebizitzei sua eman eta barnean kiskali baitzituzten.

## Iruditegia 

Irudi:Glencoe Massacre Memorial.JPG|Sarraskiaren oroitarria edo zelta gurutzea.
Irudi:Glencoe Massacre Memorial inscription.JPG|Oroitarriaren plaka.
Irudi:Glencoe painting.jpg|Glencoeko margoa.
Irudi:West Highland Way 2005 Coe.jpg|Glencoe haranako muinoak elurtuak 2005an.

## Kanpo estekak 
* Glecoeko sarraskiari buruzko orrialdea. BBC History. 
* Glencoeko sarraskiari buruzko artikulua entzungai. *In Our Time* - BBC. 
* Glencoeko sarraskiari buruzko kontakizuna. 
* Glencoeko sarraskiari buruzko kontakizun zehatz eta luzea
Empuje (Donostia)

**Empuje** Donostiako kirol elkarte bat izan zen, 1930eko hamarkadaren hasieran Kontxako Banderan parte hartu zuena.

## Historia 
**Empuje** elkartea da Kontxako Banderan trainerua izan duten hamabi elkarte donostiarretako bat.

Arraun kuadrillen garaien ondoren, klub edo elkarteen izenean aurkeztu zituen traineruak Donostiak 1932ko Kontxan. Bata Amaikak Bat izan zen, eta bestea Empuje. Bi urtetan hartu zuen parte Empujek: 1932an laugarren izan zen, eta 1933an zortzigarren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veral

**Veral ibaia** (aragoiera eta gaztelaniaz *río Veral*, euskaraz **Berari** dokumentatua) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintziaren iparraldeko ibai bat da.

## Ibilbidea 
Pirinioetako Zuriza kokalekuan jaiotzen da, Anso ibarran barna doa, Biniés arroila, Ansó eta Berdún herriak zeharkatuz, azkenik Villarreal de la Canal herrian bere urak Aragoi ibaian isurtzen dituelarik.

Higadura eta zeharkatzen dituen kareharrizko lursailen eraginez, Biniés arroila bezalako estuguneak sortu ditu.

## Aisia 
Ibai honek bere ibilbideko zenbait gunetan ur-biziak eta malda naturala dituela aprobetxatuz, bertan aisialdirako hainbat jarduera burutu litezke. Jarduera guzti horien artean nabarmenena piraguismoa delarik.

## Kanpo estekak
Máirtín O'Connor

'''Máirtín O'Connor'* irlandar akordeoi-jotzaile bat da. Bederatzi urteko adinarekin akordeoia jotzen hasi zen eta bere ibilbide luzean zehar folk musika talde ugarirekin jo izan du, horien artean nabarmenak: Midnight Well, De Dannan, The Boys of the Lough eta Skylark.

## Diskografia 
* *The Connachtman's Rambles* (1979)
* *Perpetual Motion* (1990)
* *Chatterbox* (1993)
* *The Road West* (2005)

Beste musikari batzuekin elkarlanean:
* *Crossroads* (2008).

Musika emanaldien grabaketak:
* *Riverdance* (hainbat musikari) (1995)
* *Fis Carolan's Dream'' (Garry O'Briain) (1998)

## Kanpo estekak 
* Máirtín O'Connor Band musika taldearen webgunea
Kostaldeko Mendikatea (Hegoaldeko Ozeano Barea)

**Kostaldeko Mendikatea** Txileko ipar, erdi eta hego-erdialdeko kostaldeko eta Peruko kostaldeko zati txiki bateko eraketa geologiko bat da.

Iparraldetik hegoaldera doan Txileko geografiako lau erliebe egitura nagusietako bat izateagatik bereizten da.

## Ezaugarri topografikoak 
Mendikate hau Andeak baino baxuagoa bada ere, bere jatorri geologikoa askoz antzinakoagoa da.

### Txilen 
Txilen, gutxi gora-behera, Camaraca muinoan hasten da, Aricatik 20 kilometro hegoaldera dagoena, eta Ozeano Barean barneratzen da Taitao penintsulan, Aysén eskualdean. Mendikate hau Andeetan hasten diren ibai ugarik mozten duten arren, ez da berez desagertzen Nahuelbuta mendilerroa amaitzen den arte, 38º 30' hego latitudean, ondoren, tarteka Pelada, Sarao, Piuché eta Pirulil mendilerroetan, Chiloeko uharte handian, jarraituz. Uharte honetatik hegoaldera, mendikatea izan zenaren tontorrak soilik Chonos uhartediko uharteetan altxatzen dira.

Kostaldeko Mendikateko tontorrik garaienak honakoak dira:

* Vicuña Mackenna mendilerroa, Antofagasta eskualdearen hegomendebaldean, Antofagasta eta Taltal hirien artean.
** Vicuña Mackena muinoa, (3114 metro)
** Armazones muinoa (3064 metro)
** Yumbes muinoa (2392 metro)

* Meloiaren mendilerroa, Valparaiso eskualdean, La Ligua ibaia eta Aconcagua ibaiaren artean.
** Morro Chache (2338 metro)
** Altos de Cantillana muinoa (2318 metro)
** Picorete muinoa (2277 metro)
** El Roble muinoa (2222 metro) Caleun
** Vizcachas muinoa (2108 metro)
** La Campana muinoa (1910 metro)

Kostaldeko mendikatea eta Andeen arteko tokirik estuena Paine Estugunea da, Santiagoko metropolitar eskualdea eta O'Higgins eskualdea banatzen dituena. Kostaldetik gertu dagoenez, bere higadura errazagoa da.
[thumb|erdian|700px|Kostaldeko Mendikatea irudiaren atzealdeko zatian, [Santiago Txilekoa smogak partzialki estalia dagoela eta lainoak erdian. Lehen planoan Andeen zati bat.]]

### Perun 
Mendikate zati txikiak daude, bi Ica departamenduan. Bat Paracasen hasten da, eta Ica ibaiarekiko paraleloan doa, altuerarik handienera Tunga muinoan iritsiz, 1200 metrokoa. Beste zati bat Tumbes eta Piura artean dago, 2000 metro baino gehiagoko altuera duten tontorrekin.

## Kanpo estekak
1829 Dawson

**1829 Dawson** asteroide gerrikoan aurkitutako 1829. asteroidearen izena da. 1967ko maiatzak 6an aurkitu zuten Carlos Ulrrico Cescok eta A. R. Klemolak El Leoncitotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1967 JJ** zen. Bere izena Bernhard Dawsongatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1831 Nicholson

**1831 Nicholson** asteroide gerrikoan aurkitutako 1831. asteroidearen izena da. 1968ko apirilak 17an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 HC** zen. Bere izena Seth Barnes Nicholsongatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1830 Pogson

**1830 Pogson** asteroide gerrikoan aurkitutako 1830. asteroidearen izena da. 1968ko apirilak 17an aurkitu zuen Paul Wildek Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 HA** zen. Bere izena Norman Robert Pogsongatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1832 Mrkos

**1832 Mrkos** asteroide gerrikoan aurkitutako 1832. asteroidearen izena da. 1969ko abuztuak 11n aurkitu zuen Liudmila Txernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 PC** zen. Bere izena Antonin Mrkosgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Morro Chache

**Morro Chache** Txileko mendi bat da, Erdialdeko Kostaldeko Mendilerroko garaiena, Valparaíso eskualdean dagoena. Melón mendilerroa deritzoneko zati da, La Ligua ibaia eta Aconcagua ibaiaren artean hedatzen dena.

Morro Chachera Mineral Las Pataguasetik iristen da, La Liguatik 15 kilometro baino gehixeagora hegoekialdera dagoena. Bertara hurbildu eta igotzeak, gutxienez bi eguneko ibilaldia eskatzen du.

Bere tontorretik Aconcagua, La Campana muinoa, El Roble muinoa, Melón mendilerroaren zati handi bat eta Valparaiso eskualdeko kostaldea ikus daiteke.

## Erdialdeko Kostaldeko Mendilerroko tontorrik garaiena 
Arrunta da El Roble Muinoa edo Altos de Cantillana Erdialdeko Kostaldeko Mendilerroko tontorrik garaiena direla irakurtzea. Alabaina, Morro Chache tontorrik garaiena bezala aipatzen duten zenbait iturri daude. Eztabaida, funtsean, Zeharkako Haranetatik Luzetarako Haranetarako trantsizio gune honetan nagusi diren mendilerro lotuketan oinarritzen da, Morro Chacheri buruz hitzegiterakoan nahasketak sortzen dituena, La Ligua eta Aconcagua ibaien arro hidrografikoak banatzen dituen zeharkako mendilerroaren zatitzat hartzen baita. Tesi hau Institutu Geografiko Militarraren kartak aztertzean edo El Roble muinoa edo La Campana muinoa igoz eta Morro Chache iparralderanzko lerro zuzenean dagoela ohartuz gezurtatzen da, itsasotik lerro zuzenean ia kilometro kopuru berdinagatik banandua dagoela, El Roble muinoa bezala, eta, gainera, ondoko zeharkako mendilerroa, ekialderantz dagoena, Andeekin elkartzen duena Morro Chache dagoen Melón mendilerro osoa baino txikiagoa dela. Froga hauek Txileko Kostaldeko Mendilerroaren erdialdeko zatiko tontorrik garaiena bihurtzen dute.

## Kanpo estekak
Marina Baixa

**La Marina Baixa** Valentziar Herrialdeko eskualdea da. Iparraldean Comtat eta Marina Alta ditu, hegoalde eta ekialdean Mediterraneoa, hego-mendebaldean Alacantí eta ipar-mendebaldean Alcoià.

Eskualdeak 18 udalerri ditu, 605,03 km²ko azalera du eta 2005ean 166.255 biztanle zituen. Hiriburu tradizionala la Vila Joiosa da baina udalerririk populatuena eta hiriburu ekonomikoa Benidorm da.

## Udalerriak 
## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Benidorm
* Marina Alta

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Gipuzkoako Promozio Liga

**Gipuzkoako Promozio Liga** 1993 urtean jokatu zen arraun liga izan zen. Talde apalek hartu zuten parte, izan ere elkarte hauek promozionatzeko beraientzako estropadak antolatzea baitzen helburua.

## Antolaketa 
Sei traineruk hartu zuten parte eta zazpi estropada jokatu ziren. Estropada hauetan sei elkarteotaz aparte beste arraun talde batzuk ere gonbidatu zituzten lehiatzeko.

**Traineruak**
*  Fortuna Kirol Elkartea (Donostia), Asier Ocón, trainerua *Karmengo Ama*.
*  Hernani Arraun Elkartea, Fermin Etxeberria, trainerua *Elorrabi*.
*  Hibaika Arraun Elkartea (Errenteria), Joseba Ostolaza, trainerua *Madalen*.
*  Hondarribia A.E. B, Ramon Elizetxea, trainerua *Ama Guadalupekoa*.
*  Kalparra Arraun Elkartea (San Pedro), Ramon Erostarbe, trainerua *Kalparra*.
*  P. D. Koxtape B (P. Donibane), J. A. Iriarte, trainerua *Erreka*.

**Estropadak**

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
José Luis Becerra

**José Luis Becerra Puente** (Bilbo, 1972ko uztailaren 8a -) euskal beisbol eta softbol jokalari ohia da.

Bartzelonako Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioarekin parte hartu zuen eta 8.ak izan ziren.

## Erreferentziak
Plana Alta

**La Plana Alta** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Castelló de la Plana hiriburua duena. Ipar-mendebaldean Alt Maestrat du, ipar-ekialdean Baix Maestrat, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean Plana Baixa eta mendebaldean Alcalatén.

Eskualdeak 17 udalerri ditu, 957 km²ko azalera du eta 2008an 243.056 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Historia 
Gaur egungo eskualdearen mugak XX. mendearen azken hamarkadetan definitu ziren. Bi eskualde historikotako zatiak hartzen ditu: Plana eskualdeko zati bat eta Tinença de Miravet izenekoa. Emili Beüten 1934ko "*Comarques naturals del Regne de València*" lanean eskualde hauek agertzen dira.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Castelló de la Plana
* Plana Baixa

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
1995eko Munduko Eskrima Txapelketa

**1995eko Munduko Eskrima Txapelketa** Munduko Eskrima Txapelketaren 57. edizioa izan zen. 1995eko uztailak 18 eta 23 artean ospatu zen Herbehereetako Haga hirian.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Kanpo estekak
Sabine Bau

**Sabine Christiane Bau** (Würzburg, 1969ko uztailak 19) florete modalitateko alemaniar eskrimalaria da. Bost domina irabazi ditu Olinpiar Jokoetan, bat urrezkoa, beste bi zilarrezkoak eta beste biak brontzezkoak.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
#### Urrezko dominak 
* 1988ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako florete proba (Seul)

#### Zilarrezko dominak 
* 1988ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako florete proba
* 1992ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako florete proba (Bartzelona)

#### Brontzezko dominak 
* 1996ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako florete proba (Atlanta)
* 2000ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako florete proba (Sydney)

### Munduko Eskrima Txapelketa 
#### Urrezko dominak 
* 1989ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako florete proba (Denver) (Mendebaldeko Alemania ordezkatuz)
* 1993ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako florete proba (Essen)
* 1998ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako florete proba (La Chaux de Fonds)
* 1999ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako florete proba (Seul)

#### Zilarrezko dominak 
* 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako florete proba (Lurmutur Hiria)
* 1999ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako florete proba
* 2001eko Munduko Eskrima Txapelketako banakako florete proba (Nimes])

#### Brontzezko dominak 
* 1986ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako florete proba (Sofia) (Mendebaldeko Alemania ordezkatuz)
* 1991ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako eta banakako florete probak (Budapest)
* 1995eko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako florete proba (Haga)
* 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako florete proba

### Europako Eskrima Txapelketa 
#### Urrezko dominak 
* 1992ko Europako Eskrima Txapelketako banakako florete proba (Lisboa)
* 1994ko Europako Eskrima Txapelketako banakako florete proba (Krakovia)

#### Zilarrezko dominak 
* 1998ko Europako Eskrima Txapelketako banakako eta taldekako florete probak (Plovdiv)

#### Brontzezko dominak 
* 2001eko Europako Eskrima Txapelketako banakako florete proba (Koblenz)
1992ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 65. postuan egongo litzateke beste 105 herrialdeekin batera.

Taldeka edo binaka lortutako dominak (urrezkoak futbolean edo emakumezko belar hockeyan) ez ditugu kontuan hartzen Espainiako selekzioak lortu zituztelako, ez Euskal Herrikoak. Gainera, pilotan lortutako 10 dominak ere ez ditugu kontuan hartzen, ekitaldi honetan kirol erakusgarria zelako.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 32 kirol olinpikoetatik 17an hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako eta Frantziako selekzioekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Bartzelonako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
1833 Shmakova

**1833 Shmakova** asteroide gerrikoan aurkitutako 1833. asteroidearen izena da. 1969ko abuztuak 11n aurkitu zuen Liudmila Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 PN** zen. Bere izena Marina Valentina Shmakovagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Melado ibaia

**Melado ibaia** Txileko Maule eskualdeko Linares probintziako ibai bat da. Andeetan jaiotzen da, Argentinako mugatik gertu dagoen zati handi bat bustitzen duen Cajón Troncoso, eta elkarketatik 70 kilometro ibaian gora dagoen Dial aintziran jaiotzen den Palaleo ibaiaren arteko elkarketatik. Bere ibilbidearen lehen 7 kilometroetan Guaiquivilo izena jasotzen du, eta hegoaldetik iparralderako ibilbidea darama luzetaranzko andearteko ohiko haran batean zehar igaroz.

Melado ibaiaren ura Linares probintziaren zati handi bat ureztatzeko erabiltzen da, Colbúnetik Longavíraino Melado Kanalaren bidez, XX. mendearen lehen erdian eraikia, gaur egun ingeniaritzako arte lan bat delarik, arro hidrografiko batetik beste batera igaroz 4 kilometroko tunel baten bidez Ancoa ibairano.

Ezkerrean Melado mendilerroa du, 2500 metro inguruko altuera duten tontorrekin, eta Longaví, Achibueno eta Ancoa ibaien arroetatik banatzen dutena, hauek Loncomilla ibaiaren ibaiadarrak direlarik, azken hau, era berean, Maule ibaiaren ibaiadar nagusia delarik. Mendilerro honetatik Guaiquivilora honen emaria handitzen duten errekazto ugari jeisten dira.

Eskuineko ibarrean, bere ibaiadarrik garrantzitsuena San Pedro edo La Puente ibaia da, San Pedro edo Las Yeguas izeneko sumendiarekin lotutako glaziar batean jaiotzen dena. Hemendik aurrera ibaiak Melado izena jasotzen du.

Gaur egun, Melado ibaia errepresatua dago Pehuenche Zentralean energia elektrikoa sortzeko.

Melado Maule ibaian amaitzen da honen hegoaldeko ibarrean (ezkerrekoa), Maule ibaiaren emaria nabarmen handituz, Maulek 75 kilometroko ibilbidea daramanean.

## Kanpo estekak
1834 Palach

**1834 Palach** asteroide gerrikoan aurkitutako 1834. asteroidearen izena da. 1969ko abuztuak 22an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedorfetik.

Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 QP** zen. Izena Jan Palachengatik jaso zuen.

## Kanpo estekak
1835 Gajdariya

**1835 Gajdariya** asteroide gerrikoan aurkitutako 1835. asteroidearen izena da. 1970eko uztailak 30ean aurkitu zuen Liudmila Txernikhek Nautxnikhetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1970 OE** zen. Bere izena Arkadi Gaidargatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1836 Komarov

**1836 Komarov** asteroide gerrikoan aurkitutako 1836. asteroidearen izena da. 1971ko uztailak 26an aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Krimeako Astrfosika Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 OT** zen. Bere izena Vladimir Mikhaylovich Komarov kosmonautagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Album (argipena)

**Albuma** objektu homogenoak biltzeko gordailua eta horien bilduma da:

* musika albuma, pista zenbait biltzen dituen musika grabazioa;
* argazki albuma, argazkiak gordetzeko karpeta;
* zigilu albuma, zigiluak gordetzeko karpeta;
* album ilustratua, gehienetan haurrentzat zuzendua dagoen literatura, irudia eta testua bateratzen dituena.
Vologeso III.a

**Vologeso III.a Partiakoa**k Partiar Inperioko tronua, gutxi gora-behera 105ean aldarrikatu zuen, Pakorus II.aren (80-105) azken egunetan, eta honen ondoren inperioaren ekialdeko zatiko gobernaria izan zen 105 eta 147 artean.

Bere erregealdiko lehen garaietan, Vologeso III.ak Pakorus II.aren oinordeko legitimoak ziren Osroes I.a (105-129) eta Mitridates IV.aren (129-140) aurka borrokatu zuen, Mesopotamia gobernatzen zutenak, honen ondorioz, garai hau gerra zibil batean murgildu zelarik. Osroes eta Mitridates erronka handia ziren Vologeso III.arentzat, hau, jada, erromatarrekin zenbait gatazkatan murgildua baitzegoen, bereziki Trajano enperadorearen (98-117) inbasioaren ondorioz.

Vologeso III.ak bere domeinua Partia gehienean zehar hedatzea lortu zuen Osroes I.a hil ondoren, alabaina, oraindik Mitridatez IV.ari, alanoek Kapadozian, Armenian eta Median egin zituzten erasoei eta izen ezezaguneko usurpatzaile batek 140 inguruan buru izan zuen matxinada bati aurre egin behar izan zion.

Vologeso III.a hil ondoren, partiarren erresuma, beste behin batu zen, Vologeso IV.aren agintepean (147-191), bere arerio izan zen Mitridates IV.aren semea zena.
Krimeako Astrofisika Behatokia

**Krimeako Astrofisika Behatokia** Krimeako Errepublikako astrofisika behatoki bat da. Behatokia *Krimeako Astrofisika Behatokiko Aldizkaria* argitaratzen aritu da 1947tik, eta ingelesez 1977tik.

1900ean sortu zen behatoki pribatu bezala bere egungo tokitik hegoaldera, Simeisen. Instalakuntza hauek oraindik badute erabileraren bat, eta Krimea-Simeiseko Astrofisika Behatokia bezala ezagutzen dira. Bigarren Mundu Gerran suntsitua izan ondoren, 1948an berreraiki zen. Instalakuntzak, ordutik, Nauchnyj herrian daude.

Sobietar Batasuna desegin ondoren, Ukrainakoa da, europar eta errusiar zientzialariekin elkarlan estua mantentzen badu ere.

Makutsov teleskopioarekin, 1,2 eta 2,6 metroko irekidurako bi teleskopio erreflektorerekin, koronografo batekin, bi eguzki dorrerekin, 40 zentimetroko astrografo bikoitz batekin eta irratiteleskopio batekin doitua dago. Nauchnyjen Moskuko Unibertsitateko Astronomoa Institutua ere badago. Ikergai nagusi hauek ditu: eguzki fisika, sistema bitarrak, izarren abiadura erradiala eta quasarrak.

## Galeria 

Fitxategi:Simeiz VLBI Station (2005-09-287).jpg|Simeis VLBI Estazioa
Fitxategi:Simeiz RT-22 telescope (2005-09-285).jpg|22 metroko irratiteleskopioa, uhin luzera zentimetriko eta milimetrikoetarako.
Fitxategi:The Crimean Astrophysical Observatory telescope (2005-09-290).jpg|Behatoki zaharraren kupula

## Ikus, gainera 
* Krimeako Astrofisika Behatokitik aurkitutako asteroideak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
400 metro hesidunak

**400 metro hesidunak**, **400 metro hesiak** edo **400 metroko hesi lasterketa** atletismoko proba olinpiko bat da. 400 metroko atletismo pista estandarrari bira oso bat ematean datza, lasterkari bakoitzaren bidean hamar hesi jarrita. Lasterkari bakoitzak bere kalean egin behar du lasterketa osoa, hamar hesiak gaindituta. Hesiok erori egiten dira haien kontra talka eginez gero, lasterkariek min har ez dezaten. Hesiok jotzeagatik zigorrik ez duten arren, lasterkariek nahiago dute hesiak ukitu gabe gainditzea, ukitzeak abiadura kentzen baitie.

## Ikus, gainera 
* Iñigo Monreal, 400 metro hesidunetan gehien nabarmendu den euskal herritarra, bi Olinpiar Jokotan aritua.

## Kanpo estekak
Robert Ronald McIan

**Robert Ronald McIan** (1803 &ndash; 1856ko abenduaren 13a, Hampstead, Londres) eskoziar margolari eta aktore bat izan zen. Nagusiki Eskoziako klanei buruzko bere margolan erromantikoei esker ezaguna da, hauek haien kideen eguneroko jarduerak nahiz guduak deskribatzen dituztelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Mac Innes (R. R. McIan).jpg|Mac Innes klana.
Irudi:Mac Cruimin (R. R. McIan).jpg|Mac Cruimin klana.
Irudi:Buchanan (R. R. McIan).jpg|Buchanan klana.
Irudi:MacFarlane (R. R. McIan).jpg|MacFarlane.
Liejako probintzia

**Liejako probintzia** (,  ahoskatua; ; ,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Belgikako Valonia lurraldeko probintzia da, ekialdean kokatzen dena. 3844&nbsp;km²-ko azalera dauka, eta 1,07 milioi biztanle inguru ditu.

Lieja (194.715 bz 2011n) du hiriburu eta probintziako udalerririk populatuena.

## Mugakideak 
Iparraldean Herbehereak, ekialdean Alemania, hegoaldean Luxenburgo eta Namur, mendebaldean Valoniako Brabante mugakide ditu.

## Barrutiak 
Liejak lau barruti ditu.

Image:Arrondissement Huy Belgium Map.png|Huy
Image:Arrondissement Liège Belgium Map.png|Lieja
Image:Arrondissement Verviers Belgium Map.png|Verviers
Image:Arrondissement Waremme Belgium Map.png|Waremme

## Udalerriak 
thumb|500px|Liejako udalerrien mapa.
Liejako probintzia administratiboki lau kantonamendutan (frantsesez *arrondissements*) eta 84 udalerritan banatzen da:

1. Amay
2. Amel
3. Ans
4. Anthisnes
5. Aubel
6. Awans
7. Aywaille
8. Baelen
9. Bassenge
10. Berloz
11. Beyne-Heusay
12. Blegny
13. Braives
14. Büllingen
15. Burdinne
16. Burg-Reuland
17. Bütgenbach
18. Chaudfontaine
19. Clavier
20. Comblain-au-Pont
21. Crisnée
22. Dalhem
23. Dison
24. Donceel
25. Engis
26. Esneux
27. Eupen *(hiria)*
28. Faimes

29. Ferrières
30. Fexhe-le-Haut-Clocher
31. Flémalle
32. Fléron
33. Geer
34. Grâce-Hollogne
35. Hamoir
36. Hannut *(hiria)*
37. Héron
38. Herstal
39. Herve *(hiria)*
40. Huy *(hiria)*
41. Jalhay
42. Juprelle
43. Kelmis
44. Lieja *(hiria)*
45. Lierneux
46. Linburgo *(hiria)*
47. Lincent
48. Lontzen
49. Malmedy *(hiria)*
50. Marchin
51. Modave
52. Nandrin
53. Neupré
54. Olne
55. Oreye
56. Ouffet

57. Oupeye
58. Pepinster
59. Plombières
60. Raeren
61. Remicourt
62. Saint-Georges-sur-Meuse
63. Saint-Nicolas
64. Sankt-Vith *(hiria)*
65. Seraing *(hiria)*
66. Soumagne
67. Spa *(hiria)*
68. Sprimont
69. Stavelot *(hiria)*
70. Stoumont
71. Theux
72. Thimister-Clermont
73. Tinlot
74. Trois-Ponts
75. Trooz
76. Verlaine
77. Verviers *(hiria)*
78. Villers-le-Bouillet
79. Visé *(hiria)*
80. Waimes
81. Wanze
82. Waremme *(hiria)*
83. Wasseiges
84. Welkenraedt

## Ikus, gainera 
* Belgikaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziako Gobernuaren webgunea
Fudai-daimyō

[thumb|[Honda Tadakatsu, Edo aroko fudai-daimyō ezagun bat.]]
 Japoniako Edo garaiko Tokugawa shogunerriaren basailu izan ziren *daimyō* mota bat izan ziren. *Fudai*ak ziren orokorrean Tokugawa administrazioko postu garaiak betetzen zituztenak.

## Jatorria 
Fudai-daimyōetako zati ziren familietako asko, Tokugawa klana, klan honek Sekigaharako guduan boterea lortu aurretik, zerbitzatu zutenak ziren. Klase hau osatzen zuten klanetako batzuk Honda klana, Sakai klana, Sakakibara klana, Ii klana, Itakura klana, Ogasawara klana, Doi klana eta Mizuno klana ziren. Tokugawaren "Lau General Handiak" (Honda Tadakatsu, Sakakibara Yasumasa, Sakai Tadatsugu eta Ii Naomasa, bere zerbitzari nagusiak zirenak) modu berean bihurtu ziren *Fudai-daimyō* Edo garaian. Gainera, Tokugawa klanak bere jatorria zuen Matsudaira klanaren adar batzuk ere *fudai* bihurtu ziren.

## Edo garaian 
XVI. mendean boterea lortzean Tokugawa Ieyasuk nabarmen handitu zituen bere domeinuak, horren ondorioz, horietako gehienak bere basailuen eskuetan utzi behar izan zituelarik, hauek, hala, *daimyō* titulua lortuz. Tozama-daimyōekin kontrastean, *fudai*ek, orokorrean, han txikietan gobernatzen zuten, bide nagusietan zehar edo shogunerriak Kantō eskualdean zituen egoitza nagusietatik gertu zeuden toki estrategikoetan zeudenak.

Noiz behinka, familia batzuk fudaira igoak edo fudaitik *shinpan-daimyō*ra igoak ziren, Matsudaira klanaren kasuan bezala, *fudai*tik *shinpan*era igoa izan zena, nortzuk, ofizialki, Tokugawa klanaren senide bezala ezagutzen ziren. Euren arroz sarrerak 10.000 *koku*tik gora handitzen zituzten *hatamotoak* ere fudai bihurtzen ziren.

## Fudai-daimyōak Bakumatsuan 
[thumb|[Hayashi Tadataka, Bakumatsu aroko *fudai-daimyō* ospetsu bat.]]
Fudai asko aktiboki aritu ziren politikan Bakumatsu garaian, baita garai horretako aktibitate militarretan ere.

1868-1869ko Boshin Gerran, *fudai*ren batzuk Ogaki eta Tsu domeinuetakoak kasu, shogunerriaren alde borrokatu zuten Toba-Fishimiko lehen guduan, alabaina, porrotaren ondoren, *fudai* klan askok ez zuten shogunaren ondoan, ezta bere armadan ere parte hartu, hau, iparraldera, Ezo errepublikaren aurka borrokatzera joan zenean. Beste batzuk neutral mantendu ziren, Tsu eta Ogaki domeinuetako bezalako batzuk aliantzak aske ezarri zituzten bitartean, Japoniako Armada Inperialaren alde eginez. Ogasawara Nagamichik eta Itakura Katsukiyok armada inperialaren aurkako lehen borrokan euren zerbitzariek osatutako talde txikiak zuzendu zituzten, baina euren domeinuak jada armada inperialak okupatzen zituenez, gerran inperioaren alde parte hartzera behartuak izan ziren. *Fudai-daimyō* bakarra, Jōzai Domeinuko Hayashi Tadataka egon zen prest bere lurraldea utzi eta bere armadarekin shogunerriaren alderdiari batzeko. Beste *fudai* talde batzuk Ōuetsu Reppan Dōmei (Iparraldeko Aliantza]]) osatu zuten batasunaren alde borrokatzeko, baina ez orain erretiratua zegoen shogunagatik.

*Fudai* gehienak Meiji arora modu baketsuan iritsi ziren, eta euren domeinuak 1871n Han sistemaren aboliziora arte gobernatu zituzten. Honen ondoren familiak Japoniako noblezia sistema berrira sartu ziren, *kozaku* bezala ezaguna.

## Kanpo estekak
1837 Osita

**1837 Osita** asteroide gerrikoan aurkitutako 1837. asteroidearen izena da. 1971ko abuztuak 16an aurkitu zuen James B. Gibsonek El Leoncitotik. Bere behin-behineko izendapen zientiikoa **1971 QZ1** zen. Bere izena hartz animaliagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1839 Ragazza

**1839 Ragazza** asteroide gerrikoan aurkitutako 1839. asteroidea da. 1971ko urriak 20an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientiikoa **1971 UF** zen. Bere izena italieraz neska esateko hitzagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1840 Hus

**1840 Hus** asteroide gerrikoan aurkitutako 1840. asteroidearen izena da. 1971ko urriak 26an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 UY** zen. Bere izena Jan Husgatik jasotzen du, XV. mendeko bohemiar teologo eta erreformaria izan zena.

## Kanpo estekak
James B. Gibson

**James B. Gibson** estatubatuar astronomo bat da.

Minor Planet Centerretik 25 asteroide aurkitu zituen, horien artean 2309 Mr. Spock eta 100000 Astronautica. 25 asteroide horietatik 4 Carlos Ulrrico Cescorekin batera aurkitu zituen.

2742 Gibson asteroidea bere omenez izendatua izan zen.
1838 Ursa

**1838 Ursa** asteroide gerrikoan aurkitutako 1838. asteroidearen izena da. 1971ko urriak 20an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 UC** zen.

## Kanpo estekak
Oztopo lasterketa

[thumb|Emakumeen oztopo lasterketako finala, [2012ko Udako Olinpiar Jokoak|2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.]]

**Oztopo lasterketa** atletismoko proba bat da, atletismoko pistari itzuliak emanez hesi finkoak eta ur hobia ahalik eta denbora laburrenean gainditzean datzana.

## Arauak 
Lasterketaren ohiko luzera 3000 metro da; junior mailan eta zenbait master lehiaketatan, hala ere, 2000 metro da, lehen emakumeen kategoria nagusian izaten zen bezala. Zirkuituak lau hesi finko eta ur hobi bat ditu. 3000 metroan, lasterkari bakoitzak hesi finkoak 28 aldiz gainditu behar ditu, eta ur hobia zazpi aldiz. Beraz, zazpi bira oso eman behar dizkio atletismo pistari, hasieran oztoporik gabeko zati bat egin eta gero. Ur hobia helmugaren bestaldeko bihurgunean dago, dela barnealdeko kalearen barrualdean, dela kanpoaldeko kalearen kanpoaldean. Kanpoaldean baldin bada, zazpi biretako bakoitza 400 metro estandarrak baino luzexeagoa da, eta lasterketaren hasiera helmugako zuzengunean izango da. Ur hobia barrualdean baldin bada, bira bakoitza 400 metro baino laburxeagoa da, eta hasiera helmugakoaren bestaldeko zuzengunean izango da, eta ur hobia ez da gainditu beharko hasieran.

IAAF erakundearen arauei jarraituz, hesia 914 mm garai da gizonezkoentzat, eta 762&nbsp;mm garai emakumezkoentzat. Hesi lasterketetan erabilitakoak ez bezala, oztopo lasterketako hesiak ez dira erortzen lasterkariak jotzen baditu; eta arauek atletari nahi duen moduan gainditzeko aukera ematen diote, ondorioz askok oina jartzen dute hesiaren gainaldean. Lau hesi jartzen dira pistako zoruan tartekatuta, eta beste bat ur hobiaren hasieran. Ur hobiak, hesi horren atzean, ur putzua du, 3,66 m luze dena, eta aldapa bat duena, hesiaren ondoko 700&nbsp;mm-ko sakoneratik hasita pistaren mailaraino doana. Aldapa horrek jauzi luzea egiteko trebetasuna duten lasterkariak saritzen ditu, zenbat eta luzeago jauzi egin sakonera txikiagoan lurreratuko baita ur putzuan.

## Munduko markaren bilakaera 
Munduko marka ofiziala, gizonen 3000 metro oztopodunetan, Qatarko herritartasuna duen Saif Saaeed Shaheenek du (lehen, Stephen Cherono zuen izena, eta Kenyako herritartasuna zuen). Marka 7:53,63 da, eta 2004ko irailaren 3an egin zuen, Van Damme Memorialean (Brusela). 2002ko abuztuaren 16an, Marokoko Brahim Boulamik 7:53,17 egin zuen, baina marka hori ez du berretsi Nazioarteko Atletismo Federazioak, Boulamik bi urteko zigorra jaso baitzuen 2003an, EPO drogaren erabileragatik positiboa eman eta gero.

Oztopo lasterketa zortzi minutu baino gutxiagoan egin zuen lehena Moses Kiptanui kenyarra izan zen, 7:59,18 egin baitzuen 1995eko abuztuaren 16an, Zürichen (Suitza).

Emakumeen 3000 metro oztopodunetan, munduko marka ofiziala Gulnara Galkina-Samitova errusiarrak du, 8:58,81 egin baitzuen 2008ko Joko Olinpikoetan. Lasterketa bederatzi minutu baino gutxiagoan egin duen emakume bakarra da.

### Gizonak (eskuzko kronometroa) 
### Gizonak (kronometro elektronikoa) 
 2002. urte arte, Saif Saaeed Shaheenen izena Stephen Cherono zen, eta Kenyako herritar gisa lehiatzen zen.

### Emakumeak (kronometro elektronikoa) 
## Ikus, gainera 
* Hesi-lasterketa
* Oztopo lasterketa (zaldiak)

## Kanpo estekak
Jorge Aizkorreta

**Jorge Aizkorreta Jurado** (Barakaldo, Bizkaia, 1974ko otsailaren 6a) euskal herritar futbolari ohia da, atezaina hain zuzen ere.

## Biografia 
Portugaletekoa, Athletic Clubeko harrobian hasi zuen bere karrera. Athletic Clubean aritu ondoren hainbat taldetan jokatu du tartean Extremaduran. 2004/05 denboraldian futbola utzi zuen Elxen.

1996ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
1996ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 45. postuan egongo litzateke Armenia eta Kroaziarekin batera.

Miguel Indurainek urrezko domina eta Abraham Olanok zilarrezkoa lortu zituzten erlojupekoan. Indurain euskal herritar batek bakarka lortu zuen lehen urrezko dominaduna izan zen. Taldeka lortutako dominak (urrezkoa gimnasian edo brontzezkoa eskubaloian) ez ditugu kontuan hartzen Espainiako selekzioek lortu zituztelako, ez Euskal Herrikoek.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 26 kirol olinpikoetatik 11n hartu zuten parte euskal kirolariek, denak Espainiako selekzioarekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Atlantako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Miriam Bravo

**Miriam Bravo Atxa** (Deba, Gipuzkoa, 1974ko irailaren 29a) nutrizionista eta atleta da, lasterkaria. Deban jaioa, eta errioxarra berez. Espainiako txapelduna izan da.

## Bizitza 
1974ko irailaren 29an Deban jaiotako atleta gipuzkoarra da. Errioxako Navarrete herrian bizi izan da. Errioxan ikasi ikasi zuen. Gorputz hezkuntzako irakasleak, Nuriak, “konektatu” zuen atletismoarekin —bere ustez predestinatuta zegoen mundu batekin— atletismo talderako neskak behar zituen lagun batekin entrenatzeko.

Nutrizionista profesionala da eta kirolari ezagunen aholkulariak ere bai. Valentziako Valencia Terra i Mar taldean aritu zen.

## Marka pertsonala 
* 800 metroetan 2:01,83 minutu, 2001eko ekainean Sevillan lortutakoak
* 400 metroetan 53,29 segundo, 2000ko uztailean Madrilen.
* 400 metro hesietan 59.55 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abebe Bikila

**Abebe Bikila** (ge'ez alfabetoan: አበበ ቢቂላ) (Jato, Amhara, 1932ko abuztuaren 7a - Addis Abeba, 1973ko urriaren 25a) distantzia luzeko lasterketetan aritzen zen etiopiar atleta izan zen. 1960 eta 1964ko Olinpiar Jokoetan maratoiko urrezko domina irabazi zuen.

## Biografia 
Abebe Bikila Etiopiako herrixka bateko ahuntzain baten semea zen. 17 urterekin Addis Abebara joan eta Haile Selassieren Guardia Inperialean sartu zen. Onni Niskanen suediar prestatzailearen eskutik, 1960ko Olinpiar Jokoetako maratoian aritzeko entrenatu zen. Lasterketaren egunean, kirol-oinetakoek min ematen ziotela eta, oinutsik laster egitea erabaki zuen. Bikilak, lasterketa irabazteaz gain, munduko errekorra hautsi zuen, 2:15:16.2 denborarekin. Garaipen horrekin, Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazten zuen Saharaz hegoaldeko Afrikako lehen atleta bilakatu zen.

Lau urte geroago, Tokioko Olinpiar Jokoetan, berriro urrezko domina eskuratu zuen. Orduan ere munduko marka berria ezarri zuen: 2:12:11. 1968ko Olinpiar Jokoetan, lesio baten, eta oxigeno urritasunaren ondorioz, 17. kilometroan proba utzi behar izan zuen. Urte bat geroago, zirkulazio-istripu batean paraplegiko geratu zen.

1973ko urriaren 25ean hil zen, garuneko odoljario batek jota. Hiletan 65.000 lagun bildu ziren Etiopiako heroi nazionalari adio esateko.

## Lortutako sari nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Edurne ELIZONDO: Atzera Begira: 1960 Abebe Bikila Berria.info
*  Joxeba LIZEAGA: Mamo Wolde eta Abebe Bikilaren aberria Aiurri.com
*  Abebe Bikila Sports-reference.com
*  Simon MARTIN: 50 stunning Olympic moments No24: Abebe Bikila runs barefoot into history Guardian.co.uk
1841 Masaryk

**1841 Masaryk** asteroide gerrikoan aurkitutako 1841. asteroidearen izena da. 1971ko urriak 26an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 UO1** zen. Bere izena Tomas Garrigue Masarykgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1842 Hynek

**1842 Hynek** asteroide gerrikoan aurkitutako 1842. asteroidearen izena da. 1972ko urtarrilak 14an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 AA** zen. Bere izena aurkitzailearen aita zen Hynek Kohoutekgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1843 Jarmila

**1843 Jarmila** asteroide gerrikoan aurkitutako 1843. asteroidearen izena da. 1972ko urtarrilak 14an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedoretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 AB** zen. Bere izena aurkitzailearen ama zen Jarmila Kohoutkovagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1844 Susilva

**1844 Susilva** asteroide gerrikoan aurkitutako 1844. asteroidearen izena da. 1972ko [urriak 30ean aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 UB** zen. Bere izena aurkitzailearen lankide bat zen *Susi*gatik eta latinez baso edo ohianak jasotzen duen Silva izenagatik jasotzen du, aurkitzailearen hizkuntzan Wald dena. Eos familiako asteroide bat da.

## Kanpo estekak
Urrezko Bizikleta

**Urrezko Bizikleta** (), urtero Veló Magazine frantziar aldizkariak kazetari batzuek urteko garrantzitsuena bezala aukeratu duten txirrindulariari ematen dion sari bat da.

Saria 1992an sortu zen. Bere lehen garailea Miguel Indurain izan zen. Garailea, aldizkariak berak aukeratutako hamazortzi kazetarik aukeratzen dute, munduko toki ezberdinetakoak direnak.

2009ko saria Alberto Contadorrentzat izan zen, hau, saria jasotzen zuen hirugarren aldia izan zelarik, eta hirugarrena jarraian.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Ikus, gainera 
* Frantziako Urrezko Bizikleta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altria

thumb|Marlboro da Philips Morris konpainiaren markarik ezagunenetako bat
**Altria Group, Inc.** (lehen **Philip Morris Companies Inc.**) tabako-produktuetan espezializatutako nazioarteko enpresa bat da. Egoitza nagusia New Yorken dago, eta operazio-egoitza Lausanan.

Munduko bigarren tabako-ekoizle nagusia, Txinako monopolioa duen China National Tobacco Corporation enpresaren ondoren. 1981 eta 2004 bitartean, produkzio-bolumena 249.000 milioi zigarretatik 761.000 milioira pasatu zen. Eta 2010ean, 899.000 milioi zigarreta saldu zituen munduko 160 estatutan.

## Markak 
Philip Morris Internationalen marka nagusiak hauek dira: Marlboro, L&M, Bond Street, Philip Morris, Chesterfield, Fortune, Parliament, Sampoerna A, Lark, Morven Gold, Dji Sam Soe, Next, Optima, Red & White, Muratti, Diana, Merit, Sampoerna Hijau, Champion, Virginia Slims, Apollo-Soyuz, Hope, Delicados, Longbeach.

## Historia 
Philip Morrisek Londresen tabako-denda bat zabaldu zuen 1847. urtean. Haren ondorengoek Philip Morris & Co. Ltd sozietatea sortu zuten 1885ean. Hurrengo urteetan, enpresak Estatu Batuetako bazkideak hartu zituen, eta Richmonden, Virginian, jarri zuen egoitza. Marlboro markarekin asko handitu zen enpresa. Ondoren, Philip Morrisek marka berriak osatu zituen: Benson&Hedges, Chesterfields eta Virginia Slims. XX. mendearen bukaeraz geroztik, Estatu Batuetan eta Europan tabakoaren kontra izan diren kanpainak direla eta, nekazaritza-gaien eremura zabaldu zen Philip Morris konpainiaren jarduera.

1969an, Miller garagardo-marka hartu zuen, eta 1978an *Seven Up* edaria. 1984an, taldeak *General food* erosi zuen (Maxwell kafea, Malabar eta Krema gozotegiak, Hollywood txikleak). 1988an, berriz, *Kraft* enpresa hartu zuen, eta, horri esker, bere negozioen erdiak baino gehiago elikagaien sektorera pasatu zituen. Hala ere, tabakoa zuen jarduerarik errentagarriena, batez ere, Ekialdeko Europako herrialdeen merkatua zabaldu zenean.

2003an, Philip Morris Companies Inc. enpresak izena aldatu zuen, eta Altria Group, Inc. bihurtu zen. 2008ko martxoaren 28an, Altria Group-ek Philip Morris International konpainia sortu zuen. Dena den, Philip Morris International-ek ez du jarduten Estatu Batuetan, han Philis Morrisen markak, oraindik ere, Altria Group-en mende baitaude.

## Kanpo estekak 
* Philip Morris International-en webgunea
* Philip Morris USA-ren webgunea
Malatya

**Malatya** (armenieraz: Մալաթիա ''Malat'ya*; antzinako grezieraz: Μαλάτεια, *Malateia*; asirieraz: ܡܠܝܛܝܢܐ‎, *Malīṭīná*) Turkia hego-ekialdeko hiri bat da, izen bereko Malatya probintziako hiriburua. Antitaurus mendien magalean dago hiria, 954 metroko altueran.

## Historia 
Gaur Malatya dagoen inguruetan gizakia orain dela 6.000 urte inguru bizi zen jada. Brontze Aroan Isuwa Erresumako administrazio-gunea izan omen zen. Adituek diotenez, idazkerarik ez izateak galdu zuen administrazio-indarra eta eragina. Gerora hititen lurraldea izan zen, eta *Milid'' izena zuen hiriak. Erromatarren garaian **Melitene** izenez deitzen zioten.

Edonola dela ere, gaur egungo hiri modernoa antzinako Malatya hiri zaharretik 50&nbsp;km ingurura dago.

1100. urtean, Lehenengo Gurutzadaren testuinguruan Meliteneko gudua jazo zen non danishmendiarrek gurutzatuak menderatu zituzten. 1891an lurrikara batek hiria suntsitu egin zuen. 1893. urtean, berriz, armeniarrek sarraskiak eta harrapaketak jasan behar izan zituzten; 1915ean, Armeniar genozidioan, berriro armeniarrek hilketak eta lapurretak jasan zituzten.

## Klima 

## Ekonomia 
Malatya inguruan albertxiko ugari ekoizten da: Eufrates ibaiko urak erabiltzen dira lurraldea ureztatzeko. Ohitura denez, albertxikoak ortuetan lehortzen uzten dituzte; batutakoan mundu guztira banatzen dira.

## Kultura 
İnönü Unibertsitatea dago Malatyan.

Malatyako hiri zaharreko aztarnak Erromako Sapienza Unibertsitateko talde batek ikertzen jardun izan du azken hamarkadetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2000ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 64. postuan egongo litzateke Irlanda, Uruguai, Vietnam eta Sri Lankarekin batera.

Gabriel Esparzak euskal domina bakarra lortu zuen, zilarrezkoa judoan. Taldeka lortutako dominak (zilarrezkoa futbolean eta brontzezkoa eskubaloian) ez ditugu kontuan hartzen Espainiako selekzioek lortu zituztelako, ez Euskal Herrikoek.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 28 kirol olinpikoetatik 12an hartu zuten parte euskal kirolariek, denak Espainiako selekzioarekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Sydneyko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Foku (geometria)

thumb|280px|F puntua elipsearen (gorriz), parabolaren (berdez) eta hiperbolaren (urdinez) fokua da.

Geometrian, konika baten **fokua** planoko puntu finko bat (edo batzuk) da. Ikusiko dugunez, kurba horren puntuekin erlazionatutako hainbat distantzia konstanteak izaten dira fokua erreferentzia hartuta.

## Zirkunferentziaren fokua 
**Zirkunferentziaren fokua** zentroa da. Zirkunferentziaren puntu guztietatik zentrorainoko distantziak berdinak dira.

## Elipsearen fokuak 
**Elipsearen fokuak** bi dira. Elipsearen edozein puntutatik fokuetarainoko distantzien batura konstantea da.

## Parabolaren fokua 
**Parabolaren fokua** bakarra da. Parabolaren edozein puntutatik fokurainoko distantzia eta zuzentzaile izeneko zuzen finko baterainoko distantzia berdinak dira.

## Hiperbolaren fokuak 
**Hiperbolaren fokuak** bi dira. Hiperbolaren edozein puntutatik fokuetarainoko distantzien kendura (balio absolutuan) konstantea da.

## Ikus, gainera 
* Cassini-ren obaloa

* Kartesiar obaloa

## Kanpo estekak
Borgia Kodexa

**Borgia Kodexa**, *Codex Borgianus Mexicanus* edo **Yoalli Ehecatl Kodexa** Mesoamerikako eskuizkribua da. Haren edukia errituala eta igartzailea da. Historikoki Mexikoren okupazioa baino lehen idatzia izan zela uste da eta haren jatorria Puebla estatuko hegoaldean edo mendebaldean zegoela. Egileak zeintzuk izan ziren ez dago garbi; teoria zabalenaren arabera nahuatl herria izan zitekeen. Horregatik ikerlari batzuek, Maarten Jansen eta Gabina Aurora Pérez Jiménez alegia, *Yoalli Ehecatl* izena proposatu dute, hau da, "Gaua eta haizea" nahuatl hizkuntzaz. Kodex hau Borgia bildumakoa, Italiako Stefano Borgia kardenalekoa, da eta hortik datorkio izena. Dirudienez konkista izan ta gutxi kodex hau Europara eraman zuten. 1805an Alexander von Humboldt topatu zuen berriro. Gaur egun Vaticanoko Liburutegi Apostolikoan dago gordeta.

Kodex hau animalia baten larruaz egina dago, ziur asko orein batena, 39 orritan tolestuta. Orri bakoitzak 27x27zentimetroko karratu bat da, osoa 11 metro izanik. Orri gehienak , azkena izan ezik, bi aldetatik erabilita daude; horrek 76 orrialdetako liburua ematen du. Irakurtzeko eskubitik ezkerrera egin behar da.

## Kanpo estekak 
* *Codex Borgianus Mexicanus* facsimilea 1
Saaremaa

**Saaremaa** (; ; ; ; ; ) Estoniako uharte nagusia da (finlandieraz *Saarenmaa* deritzo, eta "uhartearen lurraldea" esan nahi du). Itsaso Baltikoan dago, Hiiumaa uhartetik hegoaldera, Estoniako mendebaldeko kostaren aurrean. Hiriburua Kuressaare da.

Uharteak 2.673&nbsp;km² ditu, eta 39.000 biztanle inguru. Saareko konderriko uharte nagusia da. Basoz estalia dago, eta puntu gorena 54 m-ko altitudean dago.

## Historia 
Erdi Aroan, Estoniako eskualderik aberatsena izan zen; estoniar itsaslapurren babesgunea zen. 1227an, Ezpataren Livoniar Anaiek menderatu zuten. 1560an, Danimarkari saldu zioten, eta daniarren mende egon zen 1645 arte.

1645ean, Danimarkak Suediari eman zion, eta 1721ean, Errusiar Inperioak bereganatu zuen Nystadeko bakearen ondorioz.

XX. mendean, bitan hartu zuten alemanek. Lehen Mundu Gerran, 1917-1918 bitartean, eta 1941-1944 bitartean, Bigarren Mundu Gerran.

## Kanpo estekak 
* Saaremaa
2004ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 50. postuan egongo litzateke.

Iker Martinez de Lizardui eta Xabi Fernándezk euskal urrezko domina bakarra lortu zuten, belan. Maria Quintanalek zilarrezkoa lortu zuen tiron. Taldeka lortutako domina (brontzezkoa jazarpenean) ez dugu kontuan hartzen Espainiako selekzioak lortu zituztelako, ez Euskal Herrikoak.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 28 kirol olinpikoetatik 13an hartu zuten parte euskal kirolariek, denak Espainiako selekzioarekin. Lehendabizikoz historian emakume gehiago joan ziren gizonezkoak baino.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Atenasko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak