open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwalior gotorlekua

**Gwalior gotorlekua** Indiako Madhya Pradesh estatuko Gwalior herrian dagoen gotorleku monumentala da. Gunearen elementu nagusiak VIII. mendetik aurrera altxatu ziren, batez ere Man Singh Tomar Rajáren agindupean. Garrantzi Nazionaleko Monumentua da.

## Ezaugarriak 
11 metroko harresiak ditu eta 3 kmko zabalera okupatzen du, arkaitz baten gainean, Vindhya mendikatean, herrialdearen erdi-erdian.​

Gunean mota askotako eraikinak ikus daitezke: jauregiak, tenpluak, harresiak, atariak... Bereziki garrantzitsuak hauek dira: Man Mandir zitadela eta Gurjari Mahal biak Man Singh Tomarrek eraikiak. Garai batean 15.000 soldaduk defenditu zuten.

## Historia 
Gotorlekuaren lehenengo erreferentzia 525. urtekoa da. 1857an Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren zerbitzuan zeuden Zipaioen matxinada gertatu zen. Lakshmibai, emakume errebeldea, Jhansiko rani bezala ere ezaguna, 1858ko maiatza-ekainean gotorlekua konkistatu zuen; handik egun gutxitara Lakshmibai hil egin zen britainiarrek gotorlekua hartu zutenean zauritua izanez gero.

## Iruditegia 
|thumb|750px|Ikuspegi panoramikoa.

Fitxategi:Jain_statues,_Gwalior.jpg|Jain tenpluko estatuak, harrian zizelkatuak.
Fitxategi:Gwalior-portadelelefant.jpg|Ate nagusiaren ikuspegia, Hathi Pul edo Elefantearen Ataria.
Fitxategi:246 Gwalior.jpg|Gotorlekuaren bastioiak.
Fitxategi:Sas-Bahu temple, Gwalior Fort..jpg|Sas-Bahu tenplua.
Fitxategi:Small Sas Bahu temple, Gwalior Fort..jpg|Tenplu txikiak.
Fitxategi:Sculptures near Teli Mandir, Gwalior Fort.jpg|Eskulturak
Fitxategi:Gate of Teki Mandir, Gwalior Fort.jpg|Teki Mandir-eko Ataria
Fitxategi:Teli Ka Mandir, Gwalior Fort.JPG|Teli ka Mandirren aurreko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Argazkien bilduma.
* :Informazio turistikoa.
Marka aliantza

Marketin estrategia honen helburua, bi marken baturan datza, haien errentagarritasuna eta balioa handitzeko nahian. Estrategia mota honi "***Win to win***" ezizena ematen zaio
thumb|318x318px|Senseo produktuaren irudia
Estategia mota honek 90. hamarkadan ezagutzera eman zen, baina gaur egun berriro garrantzia hartu egin du. Honen ezaugarri nagusia da, produktu berri baten sorrera bi marken izenen azpian. Marka hauek ez dira sektore berekoak izan behar, adibidez *Philips* eta *Douwe Egberts*-ren kasuan, zeinek batu egin ziren, Senseo produktua aurrera eramateko.

## Kanpo estekak
Bartolomeo della Gatta

**Bartolomeo della Gatta** (1448-1502), **Pietro di Antonio Dei** bezala jaiotzez, Florentziako margolaria, miniaturista, musikaria eta arkitektoa izan zen.

## Biografia 
Orfebre baten semea izan zen. Frai Bartolomeo garaiko margolari handiaren laguna izan zen. 1468an monje egin zen, kamaldolitarren ordenekoa, ziur aski Florentziako Aingeruen Andra Mariaren elizan. Aurretik, orden berean ere, haren anaia Niccolò sartu zen. Apaiztu zenean Bartolomeo izena hartu zuen. 1481an Erromatik deitu zioten Kapera Sixtinoaren margoketan lagundu zezan. Arezzoko San Klemente abadetxearen abade izan zen. 1502an hil zen eta aipatutako abadetxean lurperatuta dago.
 
## Iruditegia 

Fitxategi:Bartolomeo della Gatta, Assunta.jpg|*Jasokundearen Andra Maria*, 1475ko ingurukoa.
Fitxategi:Bartolomeo della Gatta, Assunta, dettaglio 03.jpg|*Jasokundearen Andra Maria*zehaztasuna
Fitxategi:Bartolomeo Della Gatta - St Roch in front of the Fraternita dei Laici in Arezzo - WGA01333.jpg|*St Roch*, 1479Arezzo
Fitxategi:Bartolomeo Della Gatta - Archangel St Michael - WGA01334.jpg|*Mikel goiaingerua* (v. 1480)Castiglion Fiorentino
Fitxategi:Bartolomeo della Gatta 001.jpg|*San Frantziskoren estigmak* 1487ko ingurukoa, Castiglion Fiorentino
Fitxategi:Annonciation de Bartolomeo della Gatta (ca 1500, Musée du Petit Palais, Avignon).jpg|*Deikundea*1500eko ingurukoa, Avignon

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :[Giorgio Vasari(https://eu.wikipedia.org/wiki/Giorgio_Vasari)k idatzitako giografia, 1550ean.] idatzitako biografia, 1550ean.
Haize-orratz

thumb|Oilar itxurako haize-orratza
thumb|Itsasontzi itxurako haize-orratza
**Haize-orratza** haizeak nondik jotzen duen adierazteko erabiltzen den tresna da. Haize-orratza biratzen duen gailua da, libreki biratzen duen plaka bat, haizearen norabidea adierazten duen erakuslea eta puntu kardinalak adierazten dituen gurutze horizontal bat dituena. Motiboak oso anitzak izan daitezke (animaliak, antropomorfoak, besteak beste).

## Kanpo estekak
Kriopedometro

**kriopedometroa** lurzorua zein sakonerataraino izoztua dagoen jakiteko erabiltzen den tresna da. Aparatu hau neguko bideragarritasunerako datuak biltzeko erabiltzen da izozte edo desizozte garaian. Datu horiek errepideko zirkulazioan ibilgailuen pisua eta kopurua kudeatzeko errepideetako zerbitzu teknikoek erabiliko dituzte, zoladuran pitzadurak, subsidentziak eta hondoratzeak eragiten dituelako, bertan infiltratutako ura dela eta.

## Kanpo estekak
Ekozentrismo

**Ekozentrismoa** balore eta ideologia bat da. Funtsean guztiaren erdigunea naturan izan behar dela uste du, gizakiaren eta naturaren arteko bereizketa ukatuz, antropozentrismoaren aurka.

Ekozentrismoak lurra osoarekiko izan behar den begirunea azpimarratzen du. Teoria honen arabera lurra daukagun ondare garrantzitsuena da eta inor ez da horren jabe, eta are gutxiago gizakia. Horregatik, gizakiak ez du oztopatu behar lurraren garapena bere interesak asetzeko, orain arte egin duen bezala.

Antropozentrismoa eta biozentrismoa ez bezala, ekozentrismoak ekosistemak eta espezieak babestea du xede eta ez indibiduo zehatz batzuen bizitza babestea soilik.   Komunitatearen eta ekosistemaren babesa bere osotasunean lehenesten du. Gizakiak egiten duen naturaren ustiapen bortitzaren aurrean naturaren ongizatea lehenesten du.

Ekozentrismoak, naturaren zainketa hutsaren aurrean, edonon  dauden espezieak, populazioak, bizilekuak eta ekosistemak babestu nahi ditu kontutan hartu gabe gizakiontzat zein balio duten.Organismoen eta beraien ingurunearen arteko hartu-emanen garrantzia azpimarratzen du, eta hazkunde ekonomikoaren mugen ezagutzan eta onarpenean oinarritzen da.

Ekozentrismoarekin gehien identifikatu den autorea John Baird Callicot da(1989). Bera baino lehen Aldo Leopold aipatu daiteke. Leopoldek aipatu zituen lerro batzuk dira gehien identifikatzen direnak ekozentrismoarekin:

"Zerbait komunitate biotikoaren integritatea, egonkortasuna eta edertasuna babesteko joera duenean zuzena da. Ez da zuzena beste gauza baterako joera duenean"(Leopold, 2000;155)

== Ekozentrimoaren ezaugarriak 

## Garapen iraunkorra VS Biziera ona 
Nazio batuek eta Rio+20k gure lurra gure ekosistema dela aitortzen dute. Herri batzuek naturarako eskubidea, sustapenaren testuingurua eta garapen iraunkorra aitortzen dute. Baina aipatutakoa ez dauka zerikusirik pentsamendu ekozentristarekin eta “Biziera ona” teoriarekin. Azken honek lurrarekiko eta lurran izateko beste era bat agintzen du, garapen iraunkorra eta ekonomia berdearen teorien kontrakoa dena. Biziera onak(“El Buen vivir”) pentsatzen, komunikatzen, elikatzen jakitearekin zerikusia dauka. Pertsonetan zentratutako garapen soilagoan oinarritzen da eta ez garapen ekonomikoan. Bizitza oparoa lortzeko materia eta energiaren xahuketa alde batera uzten da. Horrek ez du esan nahi alde batera ustea nekazaritza, abeltzaintza edo ekosistemekin erlazionaturiko aktibitateak, baina bai aldaketa esanguratsuak beharrezkoak direla.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Fernández de Velasco (1425-1492)

**Pedro Fernández de Velasco** (Burgos, 1425 &ndash; *ib.*, 1492ko urtarrila) gaztelar militar eta politikaria izan zen. Gaztelako kondestable edo buruzagi nagusi izan zen Henrike IV.a Gaztelakoa agintaldian.

1470ean Gaztelako erregeak Fernández de Velasco bere ahaldun izendatu zuen Bizkaian gizartea aztoratzen zuten leinuen borrokak geldiarazteko. Agintea hartu eta Bizkaiko leinuen kontrako errepresioari ekin zion Fernández de Velascok, eta leinuen erreakzioa eragin zuen horrek.

Gibraltar eta Archidonako konkistetan parte hartu zuen, baita Granadako Gerran ere.
The Looming Tower

***The Looming Tower*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Lawrence Wrighten izen bereko liburuan oinarrituta.

## Sinopsia 
Osama Bin Laden Al Kaedako buruaren eta 2001. urteko irailaren 11ko erasoen ingurukoa, CIA eta FBIren arteko lehia azalduko du.

## Pertsonaiak 
* Tahar Rahim: Ali Soufan
* Jeff Daniels: John O’Neill
* Peter Sarsgaard: Martin Schmidt
* Wrenn Schmidt: Diane Priest
* Michael Stuhlbarg: Richard Clarke
* Bill Camp: Robert Chesney
* Sullivan Jones: Floyd Bennet
* Virginia Kull: Kathy Shaughnessy
* Louis Cancelmi: Vince Stuart

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Godó

**Ramón Godó Lallana** (Bilbo,  - Bartzelona, ) kataluniar enpresaburua izan zen. Bigarren Karlistaldian Bartzelonara itzuli zen eta bertan La Vanguardia egunkaria sortu zuen.
Zarrapo

Zarrapo Koldo Villareal (gitarra eta ahotsa), J. Huarte (baxua) eta Luis Miguel Hernándezek (bateria) osatutako rock talde iruindarra zen. Bere estiloa Barricada herrikideen hiriko rockaren eta hard rockaren eta Euskadin egiten zen kaleko punk-rockaren artean eztabaidatzen zen. 

Diska bakarra atera zuen, 1987ko ekainean Delirium Tremensekin batera Elkar Estudioetan (Lasarte, Euskadi) grabatu zituzten B aurpegiko sei kantuak Aquí Todos Son Iguales taldean sartu zituzten.

## Diskografia 
* *Hemen Denak Berdinak Dira / Aquí Todos Son Iguales* (1987, Oihuka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
César Velasco

**César Velasco Broca** (Amurrio, 1978) arabar zinema zuzendaria da. Zenbait film labur zuzendu ditu, nazioarteko zinemalditan erakutsiak.
Bat, Bi, Hiru... Hamar!

**Bat, Bi, Hiru... Hamar!** Egin egunkariak bere hamargarren urteurrena ospatzeko atera zuen diska da, 1987. urtean argitaratutakoa.

## Historia 
1984. urtean *Egin Rock Txapelketa* antolatu zuen. Egunkariaren irakurleek bozkak eman zituzten Hego Euskal Herriko lau herrialdeetako bakoitzean talde bat aukeratu eta laurekin azken kontzertu bat egiteko. Zarama (Bizkaia), Hertzainak (Araba), RIP (Gipuzkoa) eta Barricada (Nafarroa) izan ziren irabazleak eta talde hauek jo zuen Gasteizko Mendizorrotza kiroldegian egin zen jaialdian.

Ekitaldi honen arrakasta ikusita 1987. urtean hamargarren urteurrena ospatzeko garai hartako talde ezagunenak hartu eta diska bikoitza kaleratu zuen. Bertan 23 taldek hartu zuten parte, bakoitzak kanta bat ezarri zuelarik, La Polla Records-ek ezik, honek bi kanta sartu zituen.

1997 urtean berriz editatu zen, oraingoan CD formatuan. *Euskal Rockeroak* sailean saldu zen egunkariarekin batera. Manolo Gil izan zen azalaren egilea eta CD-ko liburuxkan Pablo Cabezaren testua dago.

## 1998an beste bat 
1998an Egin egunkaria itxi zutenean bigarren diska bat kaleratu zuten, *Bat, bi, hiru. Egin 1977-1998*. Bertan berrogei taldek hartu zuten parte.

## Kantuen zerrenda 
* Alde Bat:
# *Txus* (La Polla Records) - 1:37
# *Oihu* (Zarrapo) - 1:48
# *A la calle* (Kortatu) - 3:44
# *Las fuerzas de seguridad* (Vómito) - 2:37
# *Ibilaldia* (Baldin Bada) - 3:31
# *Pánico en las calles* (MCD) - 3:07
# *Cerebros destruídos* (Eskorbuto) - 2:33
* Alde Bi:
# *Ezin leike* (Delirium Tremens) - 2:41
# *Mañana será igual* (Barricada) - 3:58
# *Marianne* (Fiebre) - 4:01
# *Hil ezazu aita* (Hertzainak) - 3:57
# *Reggae popular riojano* (Potato) - 3:25
* Alde Hiru:
# *Terrorismo policial* (RIP) - 3:31
# *Cromagnon* (Korroskada) - 4:31
# *Atzera begira* (BAP!!) - 3:02
# *Señor Juez* (Zer Bizio?) - 3:06
# *El alcalde* (La Polla Records) - 3:01
# *Azken azal gorria* (OK Korral) - 2:58
* Alde Hamar:
# *Reggae del vómito* (Cicatriz) - 3:38
# *Gaueko historiak* (Jotakie) - 3:21
# *De bar en bar* (Malos Tratos) - 2:57
# *Vidas ejemplares. Vol.1* (Tijuana in Blue) - 3:10
# *Euritan* (Zarama) - 3:28
# *Te hará sentirte mejor* (Belladona) - 3.35

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Jamar

**Joaquín Jamar Domenech** (Nagore,  - Donostia, ) nafar ekonomialari, enpresaburu eta politikaria izan zen. Alderdi Liberalekoa, errepublikarra eta foruzalea izan zen.

## Lanak 
* *El ferro-carril de los Alduides*
* *Industria de hierros*
* *Intereses materiales de Guipúzcoa*
* *Lo que es el fuero y se deriva del fuero* (1869)
* *Datos concretos para un tratado de comercio con Inglaterra*

## Bibliografía 
* Satrustegi Andrés, Imanol (2021). Jamar y Domenech, Joaquín. En R. Jimeno Aranguren (Ed.), *Notitia Vasconiae. Tomo II. Diccionario de Historiadores, Juristas y Pensadores Políticos de Vasconia. Tomo II. 1793-1876* (pp. 162-164). Marcial Pons.

## Kanpo estekak
Korroskada

**Korroskada** 1980ko hamarkadan Gasteizen sorturiko ska-rock taldea izan zen.

## Ibilbidea 
Lau urtetako ibilbidea izan bazuen ere diska ugari atera zituen eta kantu arrakastatsuren bat ere izan zuen, adibidez *Torero*. 1986ko Errege egunean egin zuen lehenengo emanaldia. "Triku" eta Aitor elkartu ziren hasieran eta abesti punkiak egiten hasi ziren. El Moro ezagutzerakoan ska estilora jo zuen taldeak. Lehenengo urtean kaleratu zuten lehen diska, estilo bien nahastea izenburuan bertan erakutsiz, *Skalherria Punk*. Hurrengo urtean bigarren diska atera zen (*Por las buenas costumbres*) eta taldean Jorge Méndez sartu zen El Mororen tokian. 1987 urtean bertan hiru diska motz kaleratu ziren, *Torero* abesti arrakastatsua besteak beste. Uda hartako abesti entzunenetakoa izan zen. 1988an *43 Volúmenes* diska atera zen eta 1990an taldearen azken diska izango zena, *Sigo*.
* *Por las buenas costumbres* (1987, Discos Suicidas)
* *43 Volúmenes* (1988, R2 Producciones)
* *Sigo* (1990, Hilargi)
### Singleak 
* *Torero* (1987, Discos Suicidas)
* *El Maromo de las Ray Ban* (1987, Discos Suicidas)
* *María Magdalena* (1987, Discos Suicidas)
* *Otra Botella* (1988, R2 Producciones)
* *Crossroads* (1988, Cuvyco)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haize-mahuka

thumb|356x356px|Haize indartsuaren adierazpena.
**Haize-mahuka** edo **haize-konoa** haizearen norabidea seinalatzeko erabiltzen den gailua da, masta bertikal baten inguruan biratzen duen oihalezko kono moztu bat izaten dena. Oihalezko konoak oinarrian duen metalezko eraztun baten bidez lotzen zaio konoa mastari.

## Erabilerak 
Haize-mahukak gutxi gorabeherako ideia bat ematen du alboko haize arriskutsuen abiaduraz autobideetan, errepideetan edo aireportuetan, abiadura jakin batetik gora, puztearen maila eta konoaren makurtasunaren arabera. Estadioko zelaian, eta ongi ikusteko moduko leku jakin batzuetan ere kokatzen dira, eta atletei, jauzilariei batik bat haizearen norabidea eta indarra adierazten diete.

## Kanpo estekak
Brian Clough

**Brian Howard Clough**, ( ahoskatua; 1935eko martxoaren 21a – 2004ko irailaren 20a) ingeles futbolari eta entrenatzaile bat izan zen.

2017ko urtarrilean, UEFA 1954an sortu zenetik munduan egon diren 10 entrenatzaile hoberenen artea sailkatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *The Damned United*
Errepublika Arabiarren Federazioa

**Errepublika Arabiarren Federazioa** ( '''') 1972. urtean Egipto, Libia eta Siriako estatuek osatu zuten federazioa izan zen.

## Historia 
1969. urtean, hiru estatu horiek eta Sudango errepublikak arabiar guztien batasunerako hitzarmen bat izenpetu zuten Tripolin, eta Errepublika Arabiarren Federazioa izan zen lehen urratsa. Erreferendum bana egin zuten Egipton, Libian eta Sirian eta haren ondorioz onartu zuten federazioa (1971ko iraila).

Anuar as Sadat egiptoarra izan zen hasierako lehendakaria eta gobernu eta legebiltzar federalak osatu ziren. 1973ko irailean, estatu bakar bat osatzea erabaki zuten Egiptok eta Libiak, baina arabiarren eta israeldarren arteko laugarren gerraren ondoren (1973ko abendua) harremanak hoztu ziren.

Sei urte geroago Egiptok eta Israelek izenpetu zuten hitzarmenaren ondoren (Camp Davideko hitzarmenak, 1979), Libiaren eta Egiptoren arteko harremanak erabat eten ziren eta ahalegin hutsean geratu zen arabiar guztien arteko federaziorako asmoa.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Beotibar (argipena)

**Beotibar** izenak hainbat adiera ditu:

* Beotibar: Gipuzkoako ekialdeko toki bat, Belauntzako udalerrian, Tolosaldean.
* Beotibar pilotalekua, Tolosakoa.
* Beotibarko gudua, 14. mendean gertatua.
* Beotibarko kantua, ahozko literaturaren parte, 16. mendean jasoa.
Urruxolako kantua

**Urruxolako kantua** 14. eta 15. mendeen arteko konposizio bat da, 16. mendean idatziz jasoa lehen aldiz, eta Koldo Mitxelenak sakonki aztertua *Textos Arcaicos Vascos* liburuan.

## Kontestu historikoa 
1388-1401 urteen bitartean oñatiarren eta leinztarren artean guru bat izan zen belardi batzuengatik. Pedro de Garibai oñatiarren buruzagiak leinztarrei irabazi egin zien Urruxolako gainean, baina herioz zauritua zuten, eta hiltzear zela, kantatu omen zuen. Joan Perez Lazarragak idatziz jarri zuen 1588. urte inguruan, eta horrela iritsi da gugana. Kantuko Urruxola gaur egungo Oñatiko Urrexola auzoa izango da ziurrenik.

## Hitzak 
Gaurko grafian, hala dio kantuak:

Mitxelenak dioen bezala, *odol sendoa* “harrokeria” da; *gatzaio* agian “gatzatua” edo “mamia”, eta *lekaio* “garrasia”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fiebre (musika taldea)

**Fiebre** 1980ko hamarkadan Iruñean sorturiko pop-rock taldea izan zen.

Diska bakarra atera zuen, *¿A dónde vas?... patatas traigo*. Taldea desegin ondoren 1990 urtean Marino, Toño eta Patxik Balerdi Balerdi taldea sortu zuten.

## Diskografia 
* *¿A dónde vas?... patatas traigo* (1987, Oihuka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Higrotermografo

thumb|Tenperatura eta hezetasun erlatiboa neurtzeko paperezko banda baten gainean erabilitako higrotermografo bat.
**Higrotermografoa **edo** termohigrografoa** termografo batek eta higrografo batek osatutako tresna da, airearen tenperatura eta hezetasuna aldi berean eta etengabe erregistratzen dituena. 

## Erabilerak 
Meteorologian, berokuntzako eta aire girotuko konfort higrotermikoan, eraikineko barneko kliman, arkitektura bioklimatikoan edo hezetasunarekin hondatzen diren objektuak gordetzen diren museoetan erabiltzen da, edo tenperatura eta hezetasunaren arteko erlazioa garrantzitsua den beste leku batzuetan.

## Kanpo estekak
Mealy makina

Konputazioaren teorian, **Mealy makina** bat automata-finitu mota bat da, non irteera-datuak uneko egoeraren eta sarrera-datuen menpekoa den. Hori Moore makinaren desberdina da, zeinen irteera balioak soilik bere uneko egoeraren menpekoak diren. Mealy makina transduktore finitu mota bat da; egoera eta sarrera-datu bakoitzeko, gehienez trantsizio bat gerta liteke.

## Historia 
**Mealy makina**, George H. Mealy ikertzailearen ohorez izendatu zen. 1955. urtean kontzeptua "Zirkuitu Sekuentzialak Sintetizatzeko Metodoa" izeneko artikuluan aurkeztu zuen.

## Definizio formala 
thumb|279x279px|Mealy Makina baten diagrama, zeinak '''1'* idazten duen sarreran *'aa'* edo *'bb** aurkitzen den bakoitzean.
Mealy makina bat 6-kote batez defini daiteke: ( S, S_0, \Sigma, \Lambda, T, G). Non:
* S: Egoeren multzo finitua.
* S_0\in S: Hasierako egoera.
* \Sigma: Sarrerako alfabetoa izeneko multzo finitua.
* \Lambda: Irteerako alfabetoa izeneko multzo finitua.
* T: S \times \Sigma \to S: Trantsizio funtzioa, egoera bat eta sarrera datu bat emanez, hurrengo egoera ematen duena.
* G: S \times \Sigma \to \Lambda: Irteerako datuen funtzioa, egoera bakoitzaren araberako irteera datuak ematen dituena

## Mealy eta Moore makinen alderaketa 
Bai **Mealy makinak**, bai Moore makinak, biak automata finituak dira, ez dute amaierako egoerarik eta sarrera-datu bakoitzerako irteera-datu bat itzuliko dute.

Moore makinaren baliokide den **Mealy makinak** egoera kopuru bera edo gehiago izango ditu.

Moore makinetan irteera-datuak egoera bakoitzaren menpe daude eta, **Mealy makinetan**, ordea, egoeraren eta sarrerako datuaren (hau da, trantsizioaren) menpe.

Bi makina mota hauek, zirkuitu elektrikoak eraikitzeko erabiltzen dira.

**Mealy makinek** sarrerekiko azkarreko funtzionatzen dute. Orokorrean erloju-ziklo berean erreakzionatzen dute. Moore makinetan logika gehiago behar da irteerak dekodetzeko, atzerapen handiagoa sortuz.

**Mealy makinetan''' irteera-datuak erloju-ziklo amaieran gauzatzen dira, Moore makinetan, logika gauzatu eta gero, edonoiz gauzatu daitezke.

## Ikus, gainera 
* Automata finitu
* Moore makina

## Kanpo estekak
Doctor Deseo (diskoa)

**Doctor Deseo** Doctor Deseo musika taldearen lehenengo diskoa da,  taldeak 1987. urtean argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Jesús Belmonte (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* Josu Monge (bateria)

## Grabaketa eta abestiak 
1983 eta 1984an maketa bana grabatu zuten baina arrakastarik ez zuen izan. 1987an *Musikusi* bilduman beren abesti bat agertu zen. Urte berean Bilbo Hiriko Pop Rock Lehiaketa irabazi zuten, eta lehen disko luzea argitaratzea erabaki zuten, taldearen izena eraman zuena. 1995 urtean CD formatuan argitaratu zuen Discos Suicidas berak.

## Kantuen zerrenda 
# *Escupe*
# *Ligando*
# *Cristal*
# *Bilbao*
# *Soy tu robot*
# *Busco en tus labios*
# *El perdedor*
# *La cara norte del Eigger*
# *Un mar en medio*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azala/2018

__NOTOC__

= Ongi etorri Wikipediara, **zuk** ere **hobetu** dezakezun Entziklopedia Askea =

36px|link=Laguntza:Tutoriala

 da eta [[Berezi:Estatistikak|]] artikulu ditugu euskaraz

24px|link=Wikipedia:Bozketak/Artikulu_nabarmenduak Aste honetan nabarmen (Artikuluak bozkatu)

Aurreko asteetan...

32px|link=Atari:Hezkuntza&nbsp;**Hezkuntza ataria**

32px|link=Atari:Hezkuntza/Lehiaketak&nbsp;**Hilabeteko lehiaketa**

32px|link=Wikipedia:Txokoa&nbsp;**Txokoa**

32px|link=Atari:Hezkuntza&nbsp;**Hezkuntza ataria**

32px|link=Atari:Hezkuntza/Lehiaketak&nbsp;**Hilabeteko lehiaketa**

32px|link=Wikipedia:Txokoa&nbsp;**Txokoa**

24px|link=Wikipedia:Bozketak/Asteko argazkia Asteko argazkia (Argazkiak bozkatu)

= Ba al zenekien... =

&nbsp;

=  =

= Ba al zenekien... =

= Gaurko egunez... =

Albisteak

Hilberriak

Hilberriak
Fugitivos del paraiso

**Fugitivos del paraíso** Doctor Deseo musika taldearen hirugarren diska da, 1992. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Niko Brochado (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* Josu Monge (bateria)

## Grabaketa eta abestiak 
Disketxea aldatu zuten, Oihuka-rekin atera zuten eta Elkarren estudiotan grabatu, Lasarte-Orian. Diska honetan ere kolaborazio garrantzitsuak izan zituetzen, Karlos Jimenez, Aitor Gorosabel (Su Ta Gar), Petre Bucataru, Mikel Balkarlos eta Carlos Hipolito. Taldeari dagokionez Jesus Belmonteren tokia Niko Brochadok hartu zuen.

*Fugitivos del paraíso* hau taldearen diska ezagunena da, batez ere bertan agertzen den *Corazón de Tango* abestia, taldearen mitikoa bihurtuko zena eta abesti gehigarri bat zegoen, lehenengo diskako *Un mar en medio*-ren bertsio akustikoa.

## Azala 
Zuri beltzezko argazki bat da, bertan bikote bat tangoa dantzatzen ageri da. Argazkia gerritik behera aterata dago eta neskak eskua dauka mutilaren hankartean.

## Kantuen zerrenda 
# *Desde el centro del Huracán* - 2:45
# *Panfleto nº13* - 4:55
# *Fugitivos del paraíso* - 4:30
# *Una vez más* - 2:17
# *Apague la televisión* - 3:30
# *Olas y naufragios* - 2:40
# *Corazón de Tango* - 3:46
# *¡Darle fuego a Bilbao!* - 3:21
# *Noche de viernes* - 4:46
# *Tiemblo solo de pensar en mi testiga de Jehová* - 3:29
# *Un mar en medio** - 4:48 (bertsio akustikoa, CD-an)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tan cerca del cielo

**Tan cerca del cielo** Doctor Deseo musika taldearen bigarren diska da, 1989. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Jesús Belmonte (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* Josu Monge (bateria)

## Grabaketa eta abestiak 
Taldea ezagun bihurtu zuen diska izan zen. *La chica del batzoki* abestia taldearen mitikoetako bat da. 2000. urtean Betagarri taldeak abesti honen bertsioa egin zuen.

Taldeak bere musika definiturik ez zuela sentitzen zuen, ez zen gogorregia, ez eta suabeegia. Beren estiloa finkatu nahian hainbat kolaborazio izan zituen, Kaki Arkarazo (M-ak eta Negu Gorriak taldeko gitarrista), Karlos Jimenez (21 Japonesas eta Imanolen kolaboratzailea), Pako Díaz (Akelarre) eta Josu Zabala (Hertzainak). Donostiako IZ disketxean grabatu zen diska eta Kaki Arkarazok ekoiztu zuen.

## Azala 
Mikel Alonsoren argazki bat da, bertan Marife izeneko neska bat ageri da. Diskan dauden gainerako argazkiak Angel G. Katarainek egin zituen.

## Kantuen zerrenda 
# *Tan cerca del cielo* - 4:19
# *Llueve en Bilbao* - 4:02
# *Nunca la podre olvidar (Balada para una puta)* - 4:09
# *Por necesidad rebelde* - 3:13
# *Dulce veneno* - 3:40
# *Has debido de llorar* - 4:34
# *En el punto de mira* - 4:13
# *La noche ayuda* - 3:20
# *Harto de esperar* - 3:54
# *La chica del batzoki* - 3:45

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Behi Bideko Andere Xuriak

**Behi Bideko Andere Xuriak** edo **BBAX** Hazparne eta Itsasuko musikariek sorturiko taldea da.

## Taldea 
Elaudi taldeko Mirentxu Agerre eta Pantxix Bidart-ek Marie Bidartekin batera sortu zuten taldea. Marie Bidarten tesia izan zuten abiapuntu eta 2016an lehen diska kaleratu zuten, herri kantekin osatua. Bigarren diskarako kide berriak gehitu zaizkie, tartean Jurgi Ekiza.

2019an Isturitzeko harpeetan hainbat kantu grabatu zituzten, ahotsak soilik erabiliz eta Oihenarten testuetan oinarriturik. 2020an plazaratu zituzten diska moduan.

## Diskografia 
* *Gure etxen badira...* (2016, ZTK diskak)
* *Distortsioen munduan* (2018, ZTK diskak)
* *T’mAmAztAng”t* (2020, Belarri)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Alberto Batiz

**José Alberto Batiz** bizkaitar musikaria da, gitarra jotzen duena.

1990eko hamarkadatik aurrera hainbat taldetan ibili da, tartean *Akelarre*, *Fito & Fitipaldis*, *Platero y Tú*, *Extrechinato y Tú*, *Extremoduro* edo *Gatibu*.
Gérard Poulet

**Gérard (Georges) Poulet** (Baiona, ) lapurtar biolin-jotzaile klasikoa da. Gaston Poulet paristar orkestra-zuzendariaren semea, 1956an Niccolò Paganini Nazioarteko Lehiaketaren irabazlea izan zen.
Malos Tratos

**Malos Tratos** 1986an Iruñean sorturiko punk taldea izan zen.

## Ibilbidea 
Txema Arteta, Luis Chaves "Piti" eta José L. Landak sortu zuten taldea. 1987an Txemak taldea utzi eta Christel Teruelek ordezkatu zuen abeslari lanetan. 1989an Txema Arteta itzuli zen. Jokin Taboada teklatuak jotzen hasi zen garai berean.

## Diskografia 
### LP-ak 
* *Malos Tratos* (1986, Soñua)
* *Muerte o locura* (1988, Nola!)
* *El beso del camaleón* (1990, Nola!)
### EP-ak 
* *Dos caminos* (1988, Nola!)
* *La tortura sin tí* (1988, Nola!)
* *Último deseo* (1989, Nola!)
* *El beso del camaleón* (1990, Nola!)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Luro

**Pedro Luro Ofizialdegi ** (Donaixti-Ibarre,  - Cannes, ) baxenafar enpresaria izan zen. 1837an Ameriketara joan eta Mar del Platan bere negozioak sortu zituen.

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Bettiri Luro, euskal gautxo handia. https://zuzeu.eus/kultura/bettiri-luro-euskal-gautxo-handia/
Jacques Delarüe-Caron de Beaumarchais

**Jacques Delarüe-Caron de Beaumarchais** (Baiona,  - 1979) lapurtar diplomazialaria izan zen. 1972 eta 1977 artean Erresuma Batuan Frantziako enbaxadorea izan zen.
Gustave Rives

**Bernard Auguste "Gustave" Rives** (Donapaleu,  - Paris, ) baxenafar arkitektoa izan zen. Merkatal eraikinak eta etxebizitzak diseinatu zituen, batez ere, Lehen Mundu Gerra aurreko Parisen.
Styx (satelitea)

**Styx** edo **Estigia** (**S/2012 P 1** eta **S/2012 (134340) 1** behin-behineko izenak jaso zituena, **P5** bezala ere ezagutzen dena) Pluton planeta nanoaren satelite natural txiki bat da eta bere aurkikuntza 2012ko uztailaren 11ean atera zen argitara, Mark R. Showalterren eskutik.

Egiaztatua izan den Plutonen bostgarren satelitea da, lehena Karonte izan zen 1978an, jarraian aurkitu ziren Nix (2005), Hidra (2005) eta Kerberos (2011). Denek ere Plutonen sateliteen sistema osatzen dute.

## Aurkikuntza 
Hubble espazio-teleskopioak Wide Field Camera 3 (angelu-handiko kamera 3) tresnaren bidez atera zituen argazkiak aztertertzeko metodo bat erabiliz egin zen satelitearen aurkikuntza. Azterketa hau 2012ko ekainaren 26 eta uztailaren 9 egunen artean egin zen.

Aurkikuntza hau *New Horizons* zunda Plutonera iritsi baino lehenago egin zen, izan ere, 2015ean iritsi zen planeta nanoa bisitatzera. Zunda hau leku hauetara iritsi zenean, hainbat ikerketa egin eta satelite-sistemaren inguruko xehetasun gehiago jakin ziren. Aurkikuntza egin zuen taldea SETI institutuko Mark R. Showalterrek, Johns Hopkins Unibertsitateko H.A. Weaverrek eta Hego-Mendebaldeko Ikerketa Institutuko S.A. Stern, A.J. Steffl, eta M.W. Buiek osatu zuten.

## Ezaugarriak 
Styx sateliteak 10 eta 25 km arteko diametro bat duela uste da, zifra hau gorputzak duen itxurazko magnitudea (27 ± 0.3) eta goialdeko albedoa (0.35) zein behealdekoa (0.04) erabiliz lortzen da. Bestalde, gorputzak 20.2 ± 0.1 eguneko orbita-periodoa du eta Pluton-Karonte sistemaren orbita-periodoarekiko 1:3 erresonantzian kokaturik dago.

## Jatorria 
ezkerrera|thumb|Plutonen sateliteen sorrera azaltzen duen teoriaren irudikapena ikus dezakegu.
Gaur egun, Plutonen sateliteen sistemaren sorrera eta beraz, Styxena azaltzeko orduan indar gehien duen teoriaren arabera, Plutonek Kuiper gerrikoko beste gorputz handi batekin talka egin zuen. Talka honek, Plutonen inguruan hautsezko eraztun-sistema bat sortu zuen eta beranduago, bertatik satelite hauek sortu ziren.

###### Sorrera pausoz pauso 
Lehenik, Kuiper gerrikoko objektu bat (KBO) Plutonengana hurbiltzen da, honek grabitazio indarraren eraginez, planeta nanoaren aurka talka egin eta irudian ikus dezakegun bezala, Pluton desitxuratu eta planetaren materia sakabanatu egiten du espazioan zehar. Materia honek laugarren pausuan, planeta nanoaren inguruan eraztun-sistema bat osatzen duela antzematen dugu, eta materia hau batuz Karonte satelite handia sortzen hasi dela ere ikusten da. Azkenik, bostgarren pausuan Plutonek berriz ere itxura biribila hartu du Karonterekin batera. Aipatzekoa da, irudian ikusten ez diren arren, Nix, Hidra, Kerberos eta Styx sateliteak ere hautsezko eraztunetik sortu zirela.

## Ikus, gainera 
* Pluton
* Plutonen sateliteak
* Kuiper gerrikoa
* Transneptunotar objektuak

## Kanpo estekak
Henri Lorin

**Henri Lorin** (Baiona,  - Bordele, ) lapurtar geografo eta soziologoa izan zen. Parti républicain de réorganisation nationale alderditik gertu zegoen eta, lehendabizikoz, 1919 eta 1924 artean eta, bigarrenez, 1928 eta 1932 artean, Gironda ordezkatzeko diputatu hautatu zuten.
Félix Léglise

**Félix Léglise** (Baiona,  - Saint-Martin-de-Seignanx, ) lapurtar politikaria izan zen. 1881 eta 1910 artean Landak ordezkatzeko diputatu hautatu zuten.
Carol Rama

**Olga Carolina Rama**, artistikoki **Carol Rama** (1918ko apirilaren 17a - Turin, 2015eko irailaren 25) emakume italiar margolaria, bere obra oso probokatzailea izan zen eta, ondorioz, askotan baztertuta. Gaur egun, aldiz, bere lanak oso baloratuak izan dira.

## Biografia 
thumb|2004ko margolana.
Familia desorekatu batean jaio zen: aitak, porrot egin zuen industriala eta homosexuala, bere buruaz beste egin zuen; ama ospitale psikiatriko batean sartu zuten. Carol gerra ondorengo abangoardismoko arte-mugimenduetan aurrera ateratzen saiatu zen. Bere obra, probokatzailea eta eskandalagarria, urte luzeetan erabat baztertua izan zen. Bere obra 1936an hasi zuen eta 2006 arte aktiboki lanean jarraitu zuen. 1945an bere bakarko erakuskea antolatu zuen baina, pornografikoa zela eta, itxi egin zioten eta margolanak konfiskatuak izan ziren. 1969tik aurrera bere obretan material zaharrak edo zaborrekoak sartu zituen; ezaugarri horrengatik arte poveraren mugimenduan kokatu beharko zitzaion baina haren lanak oso "zikinak" eta "probokatzaileak" ziren. Garaiko matxismoak, bestetik, bere bazterketa handitu zuen. Zentzu askotan gero etorriko zen sexualitatearen eta gorputzaren errepresentazioak aurreratu zituen. Bizitza osoan pobrezian bizi izan zen, lagunei margolanak halamoduz saltzen. Bakarrik azken hamarkadetan onartu zen bere artea. 2003an haren bizitza osoaren lan saritzeko, Veneziako Biurtekoan, Urrezko Lehoia eman zioten. 2010ean San Luca Akademiak saritu zuen ere bai.

2015eko irailaren 25ean hil zen, 97 urte zituelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Carol Ramari buruzko erreportaia.
* :Carol Ramaren biografia eta lanak.
* :1996an egin zioten elkarrizketa.
Julien Saubade

**Julien Saubade** (Baiona, ) lapurtar errugbilaria da, errugbi XV. modalitatean aritzen dena.

## Ibilbidea 
* 2002-2003 : Biarritz olympique
* 2003-2005 : US Dax
* 2005-2009 : Stade Français Paris
* 2009-2013 : Racing 92
* 2015- : Anglet Olympique Rugby Club
Sergio Pereira

**Sergio Pereira Zumalakarregi** (Pasaia, 1979-) gaztelaniaz idazten duen idazlea da.

## Bizitza 
Sergio Pereira Pasaian jaio zen 1979an. Irakurle sutsua izan da gaztetatik eta literatura, historia eta bere herria ditu zaletasun bizi bezala. *Interruptus* izeneko antzerki talde amateurean aritu da zenbait urtez.

Ipuinak eta kontaera laburrak idazten hasi zen eleberrira pasa aurretik. *La memoria de las sombras* (Ttarttalo, 2014), bere lehen eleberri argitaratua, Donostia eta Pasaia artean girotzen da gerraosteko garaian. Lan hau Euskadi Literatur Sariarako finalisten artean izan zen 2015ean, gaztelerazko nobelen artean.

Bigarren eleberria *El hijo del capitán* (Ttarttalo, 2017) izan da. XVI. mendean girotzen da, San Juan itsasontziak Terranovara egin zuen bidaia oinarritzat hartuta. Pasaian, Albaola Itsas Kultur Faktorian, baleontzi honen errepika egiten ari direla eta bururatu zitzaion nobela.

2019n *La bahía bajo la niebla* argitaratu du, berriz ere 80ko hamarkadako Donostian eta inguruko herrietan girotua. Honakoan, intriga eta misterioa ditu ardatz.

*La maldición de los inocentes* (Universo de Letras, 2021) eleberri beltza da, XIX. mendearen bukaeran Bilbon kokatua.

## Lanak 
* *La memoria de las sombras* (Ttarttalo, 2014)
* *El hijo del capitán* (Ttarttalo, 2017)
* *La bahía bajo la niebla* (Círculo Rojo, 2019)
* *La maldición de los inocentes* (Universo de Letras, 2021)

## Erreferentziak
Rob Linde

**Robin "Rob" Linde** (Johannesburgo, ) hegoafrikar errugbilari ohia da, bigarren lerroko moduan errugbi XV. modalitatean aritzen zena. Erretiratu ondoren, Baionan bizi da, non bi taberna dituen.

## Ibilbidea 
* 1998-2001 : Natal Sharks
* 2002 : Border Bulldogs
* 2003-2006 : Stormers &ndash; Western Province
* 2006-2013 : Aviron Bayonnais
* 2013-2014 : Anglet Olympique Rugby Club
Laurent Bidart

**Laurent Bidart** (Bokale,  - Sainte-Soulle, ) lapurtar errugbilaria izan zen, errugbi XV. modalitatean joko-zabaltzaile moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
* 1946-1948 : Aviron Bayonnais
* 1948-1950 : Anglet Olympique Rugby Club
* 1950 : Atlantique Stade Rochelais
Piquessary zelaia

**Piquessary zelaia** Lapurdiko Bokale hiriko errugbi zelaia da, 1986ra arte Boucau Tarnos Stade taldeko egoitza zena. Egun, urtero denboraldiko partida bat jokatzen dute bertan.

## Kanpo estekak
Nextcloud

**Nextcloud** edo **NextCloud** fitxategiak ostatzeko zerbitzua ematen duen bezero-zerbitzari software multzo libre bat da. ownCloud zerbitzuaren fork bat da.Zerbitzarirako softwarea ematen du aukera etxean, elkartean, enpresan... bertan fitxategiak gordetzeko. Fitxategi horiek kargatu, deskargatu eta editatu daitezke web aplikazio baten bidez edo Nextcloud-en mahaigaineko edo mugikorrerako bezero aplikazioen bidez.

Sinkronizazio software sistemen artean sailkatzen da, hau da, Nextcloud erabilita hainbat erabiltzailek batera, berehalakoan sinkronizatuz, editatzeko aukera izaten dute. Esate baterako LibreOffice online erabiltzeko aukera ematen du.

## Ezaugarriak 
Nextcloud-eko fitxategiak direktorio konbentzionalen egituretan gordetzen dira, eta WebDAV bidez eskura daitezke, behar izanez gero. Erabiltzaile-fitxategiak enkriptatuta daude igarotzean, eta, aukeran, atsedenean. Nextcloud sinkroniza daiteke Windows (Windows 7, 8 eta 10), macOS (10.6 edo geroago) edo Linux-en hainbat banaketa exekutatzen dituzten tokiko bezeroekin.

Nextcloud-ek erabiltzaileak eta taldeak administratzeko aukera ematen du (OpenID edo LDAP bidez). Edukia partekatzeko, irakurketa-/idazketa-baimen pikortsuak defini daitezke erabiltzaileen eta taldeen artean. Bestalde, Nextcloud-en erabiltzaileek URL publikoak sor ditzakete fitxategiak partekatzean. Artxiboarekin lotutako ekintzen erregistroa ere eskuragarri dago, bai eta fitxategietara sartzeko arauetan oinarritutako sarbidea ukatzea ere.

Nextcloud-ek funtzio berriak planifikatu ditu, hala nola monitorizatzeko, testu osoa bilatzeko eta *Kerberos*-ak autentifikatzeko gaitasunak, audio/bideo hitzaldiak, federazio zabaldua eta erabiltzaile-interfaze txikiagoen hobekuntzak.

Softwarea modularra denez, pluginen bidez handitu daiteke, funtzionalitate gehigarria ezartzeko. Garatzaileek beren luzapenak beste erabiltzaile batzuei eskain diezazkiekete, fabrikatzaileak operatutako plataforma baten bidez instalatzeko. Plataforma hori Nextcloud-eko instantziekin komunikatzen da, protokolo ireki baten bidez. App Storek 200 luzapen baino gehiago ditu. Luzapen horien laguntzarekin, funtzionalitate asko gehi daitezke, besteak beste:

* egutegiak (CalDAV)
* kontaktuak (CardDAV)
* transmisio-bideak (Ampache)
* Interneten egoitza duen testu-editorea
* markatze-zerbitzua
* URL laburtze-suita
* galeria
* RSS elikadura-irakurgailua
* dokumentuak bistaratzeko tresnak Nextcloud-en barrutik
* Dropbox, Google Drive eta Amazon S3rako konexioa
* Web-analisia (Matomo erabilera)
* Edukiak kudeatzeko sistemen integrazioa, adibidez: Pico CMS
* Iragarpen meteorologikorako bisorea
* dicom-erako bisorea
* Mapen bisorea
* Sukaldeko errezeten kudeaketa

## Azken bertsioak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Collabora.
* ownCloud.
* **Zer da NextCloud?** Durangoko 2017. urteko azokarakoa egindako tutorial laburra (eXeLearning tresnarekin egina).

Badaude ownCloud eta NextCloud software librearen alternatiba pribatiboak: Dropbox, Google Drive, Amazon S3, Baidu Cloud, OneDrive, Apple iCloud...

## Kanpo estekak 
*  Nextcloud webgune ofiziala.
* **NextCloud Talk**.
Nicholaa de la Haye

**Nicholaa de la Haye** (1150 eta 1156 artean - 1230) Lincoln gazteluko gazteluzaina izan zen.

## Bizitza 
### Lincolneko gazteluzain 
1150 eta 1156 urteen artean jaio zen Nicholaa. Aita Richard de la Haye zaldun normandiarra zuen, Lincolneko gaztelujauna, eta hura hildakoan, gaztelua defendatzea egokitu zitzaion alabari. 1191n gaztelua eraso zutenean, adibidez, Richard de Devizes kronikalari garaikideak jaso zuenez, Nicholaak “*emakume*a ez balitz bezala pentsatuz, gizonek bezala defendatu zuen Lincolneko gaztelua*”.

### Joan I. Ingalaterrakoa 
1215ean, Ingalaterran, Bouvineseko guduko porrotaren ondoren, Joan I.a Ingalaterrakoa, Joan Lurgabea ezizenez ezaguna, sorterrira itzuli zen, baina menpekoek ez zioten harrera onik egin. Eta erregearen kontrako jarrera areagotu egin zen zerga bidegabe bat –beste bat– ezarri zuenean. Ekainean nobleek *Magna Carta* dokumentua sinatu zezan lortu zuten; Ingalaterrako erregearen boterea mugatzen duen dokumentu zaharrena da. *Magna Carta''ren prozesuan ere nabarmendu zen Nicholaa de la Haye. Joan erregearen aurkakoek gaztelua setiatu zuten 1215ean, baina Nicholaak errenditu gabe eutsi zion eta erreboltarien buru Gilbert de Ganterekin su-etena sinatzea lortu zuen. Horrela, irailean Aita Santuak gutuna bertan behera uztea lortu zuen Joanek.

1216an Joanek gaztelua bisitatu zuenean, gazteluko andereak esan zion bere adinean ez zela gai kargua behar bezala betetzeko eta gazteluko giltzak eskaini zizkion; erregeak, ordea, karguan berretsi zuen. Eta ez hori bakarrik; urte bereko urriaren 19an hil zen Joan Lurgabea, baina hil baino lehen Lincolnshireko sheriff izendatu zuen de la Haye.

### Henrike III.a Ingalaterrakoa eta azken urteak 
Joanen oinordeko Henrike III.a Ingalaterrakoak 9 urte zituen koroa jantzi zuenean. William Marshal noblearen laguntza izanagatik, aurkakoak agintari berriaren ahuldadeaz baliatu ziren; noble erreboltariek, Luis frantziar erregegaiaren armadarekin bat eginda, Ingalaterrako gotorlekurik garrantzitsuenetakoa eraso zuten berriro: Lincoln. Gazteluzainak, ohi bezala, gogor eutsi zion, baina errefortzuak beharko zituen setioa gainditzeko. 1217ko maiatzaren 20an erregearen babesle William Marshalek setiatzaileak eraso zituen kanpotik, Nicholaa de la Hayek barrutik, eta garaipena lortu zuten. Hori eta Sandwicheko itsas-guduan lortutako garaipena nahikoak izan ziren Henrike III.a tronuan indartu eta Frantziako nahiz bertako oposizioa uxatzeko.

Henrike III.a Ingalaterrakoaren aldekoek laudorioak eskaini zizkioten emakume gazteluzainari, baina beste guztia kendu. Lincolneko garaipena lortu eta lau egunera, sheriff kargua kendu zioten erregearen osaba Salisburyko kondeari emateko. Kondeak, nonbait, ez zuen nahikoa horrekin eta de la Hayeren lurrak eta gaztelua ere nahi zituen. Beste 9 urte eman zituen Nicholaak gotorlekua defendatzen, baina ez zuen berriro errefortzurik ez laudoriorik izan. 1226an amore eman zuen eta 1230an hil zen.

## Erreferentziak
Nano (kriptomoneta)

**Nano** (aurretiaz **Raiblocks **izenez ezagutua) kode irekiko P2P kriptomoneta da. Honen latentzia baxua eta errendimendu altuari esker, berehalako eta komisiorik gabeko transakzioak eskaintzen ditu. Bitcoinak ez bezala, Nano kriptomonetak ez du Blockchain teknologia erabiltzen, DAG baizik.

Nano kontu bakoitzak bere bloke katea dauka “ Block-lattice ” izeneko arkitektura erabiliz, igorle eta hartzaileak egindako lan froga txiki batekin ia bat-bateko transakzioak ahalbidetzen ditu. Mehatzarien lanaren beharrik ez dagoenez transakzioak balioztatzeko, ez dago komisiorik.

## Historia 
Nano Colin LeMahieu-k abiarazi zuen 2015ko azaroaren 21an honen whitepaper-aren bidez.

Moneten sakabanapena ez zen meatzaritzaren bitartez egin, distribuzioa 2017ko urrian amaitu zen captcha faucet sistema baten bidez egin zen 133248290 XRB banatuz osotara.

2018ko urtarrilaren 31an "Nano" izen aldaketa iragarri zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Nano GitHub-en
* Nano Reddit-en
Noka

**Noka** hitzak hainbat kontzeptutara eraman gaitzake:

# **Noka** egitea edo **noketa** emakumeen arteko hizkera alokutiboa da, hitanoa, alegia.
# Noka, Kaliforniako euskal musika taldea.
Noka (musika taldea)

**Noka** euskal jatorriko hiru emakumezkok Chinon (Kalifornia) sortutako musika taldea da. Euskal kantu tradizionalak kantatzen dituzte, beti euskaraz eta *a cappella*.

Hiru partaideak dira Andrea Bidart, Begoña Echeverria eta Cathy Petrissans. Izena, *Noka*, apropos hautatua da. Noka edo noketa, emakumeen artean hitz egiteko moldea, aldarrikatzen dute beren kantuetan eta jarreretan ere.

## Diskografia 
* Noka (1999)
* Nokatu (2004)
* Bi ahizpa (2015, Mikel Markezekin batera)

### Bestelakoak 
* *Library of Congress* AEBetako biltegi ofizialarekin *webcast* grabaketaː *NOKA: Basque Song & Music from California* (2016). Hau ere Mikel Markezekin.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Webgune ofizialaː ilovenoka.com

## Kanpo estekak
Barry Bostwick

**Barry Knapp Bostwick** (San Mateo, Kalifornia, 1945eko otsailaren 24a - ) Estatu Batuetako aktorea da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia
Amuma Says No

**Amuma Says No** Idahoko Boisen sortutako euskal musika taldea da. 2. eta 3. belaunaldiko eusko-estatubatuarrak dira partaideak.

Taldearen jatorria 2001ean sortutako Txantxangorriak trikiti bikotean dago. Boiseko ikastolarako jotzen zuten Dan Ansoteguik (trikitia) eta Sean Aucutt-ek (panderoa), eta bikote horren inguruan gehitu ziren gainerako kideak. Jill Aldape (ahotsa) eta Spencer Basterretchea Martin (perkusioa) batu zizaizkien 2006rako. Oinkari Basque Dancers dantza-taldearen baitan piztu zitzaien euskal musikarako afizioa lagun hauei, eta baita euskal amerikar musikariei entzuten, hala nola Jimmy Jausoro eta Domingo Ansotegui.

2006an sortu zen *Amuma Says No* izena. Amona izenaren aldaera bat (*amuma*), eusko-estatubatuarren artean hedatua, ingelesezko esaldi batekin nahastuaː "*Amonak ezetz dio*", itzulita.

Honela azaltzen du taldearen estiloa Spencer Basterretcheak: "Euskal rocka eta Ameriketako rock, pop eta country-a nahasten ditugu, euskal folk pittin bat gehituz gure estilo berezia lortu arte".

## Diskografia 
* Frontoitik Kalera (2008)
* Gatz and Berakatz (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
* Taldearen Facebook orria.
Atrapado en tu silencio... de incertidumbres y caricias

**Atrapado en tu silencio... de incertidumbres y caricias** Doctor Deseo musika taldearen seigarren diska da, 2000. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* "Kike" Valverde (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

## Grabaketa eta abestiak 
Urdulizko Tio Pepe estudioan grabatu zen eta José Lastra izan zen soinu teknikaria.

Taldearen musika estiloan apurketa bat izan zen, ohiko pop-rock estiloari musika elektronikoa gehitu zitzaion, scratchak eta dance musikaren beste hainbat elementu nabari daitezkeelarik. Hone adibide garbiena *La cara norte del Eigger* abestiaren Templar Jungle Translation bertsioa da, diskoa ixten duena.

Disko honetako euskarazko kantua *Morrosko laztana* da, Unai Iturriagaren hitzekin egindako abestia.

## Azala 
Azalak ere apurketa bat erakusten du. Aurreko diskoetan argazki esanguratsuak baziren ere oraingoan Blas Ezequiel F. González-en marrazki bitxia da. Xake taula batean izaki arraro ugari ageri dira, eta barrenean itsaso berde bat.

## Kantuen zerrenda 
# *Reality show* - 6:45
# *Ahora que estás dormida* - 3:51
# *Todo va bien (Panfleto dosmil)* - 3:15
# *Un mar de cerezas* - 4:10
# *Es sólo la necesidad* - 4:06
# *Lunas salvajes* - 3:48
# *Un espejo de lluvia gris* - 4:12
# *Morrosko laztana* - 3:16
# *Encadenado a tus juegos* - 4:07
# *La cara norte del Eigger (Templar Jungle Translation)* - 4:48

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Etxeberri

**Jean Etxeberri** (Bokale,  - Les Côtes-d'Arey, ) lapurtar errugbilaria izan zen, errugbi XV. modalitatean hirugarren lerroko moduan aritzen zena.

Parisko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Ibilbidea 
* Boucau Tarnos Stade
* SA Rochefort
* CS Vienne
Jean Castets

**Jean Castets** (Bokale,  - Périgueux, ) lapurtar errugbilaria izan zen, errugbi XV. modalitatean bigarren lerroko moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
* Boucau Tarnos Stade
* CA Périgueux
* RC Toulon
Félix Bergèze

**Félix Bergèze** (Bokale,  - Carcasona, ) lapurtar errugbilaria izan zen, errugbi XV. modalitatean erdiko moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
* 19??-1935: Boucau Tarnos Stade
* 1935-19??: Aviron Bayonnais
* 1942-19??: AS Carcassonne

## Kanpo estekak
Mathieu Acebes

**Mathieu Acebes** (Baiona, ) lapurtar errugbilaria da, errugbi XV. modalitatean atzelari moduan aritzen dena.

## Ibilbidea 
* -2003 : Boucau Tarnos Stade
* 2003-2007 : Biarritz Olympique
* 2007-2009 : Aviron Bayonnais
* 2009-2012 : RC Auch
* 2012-2016 : Section paloise
* 2016- : USAP Perpignan
Roland Bierge

**Roland Bierge** (Bokale,  - Saint-Antoine, ) lapurtar margolaria izan zen. Autodidakta, gerra ondoren Montmartren bizi eta Parisko Eskolaren barnean sailkatzen dute.
Suspira.. y conspira

**Suspira.. y conspira** Doctor Deseo musika taldearen zazpigarren diska da, 2002. urtean taldeak argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* "Kike" Valverde (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

## Grabaketa eta abestiak 
Aurreko disko bereziaren ondoren berriz ere beren betiko estilora itzuli ziren, agian taldearen disko intimistena den *Suspira.. y conspira* honetan. Diskoetxez ere aldatu zuten, GOR Diskak izan zen diskoaren ekoizlea eta grabaketa Iñaki "Uoho"-k Muxikan duen estudioan izan zen, Iñaki bera soinu teknikari zela. Hainbat kolaborazio aipagarri izan zituzten, Fito Cabrales (Platero y Tú, Fito & Fitipaldis) eta Aiora Errenteria (Zea Mays) besteak beste.

Abestiak gaueko unibertso horretako pertsona garaituen eta maitasun beharrekoetan zentratzen da orohar. Disko honetako euskarazko kantua *Au revoire, nire maitia* da, Sonia Gonzalezen hitzekin egindako abestia.

## Azala 
Argazkiekin egindako montaje bat erakusten du. Komun batetako konketa ageri da poker baraja bateko bihotzen kartak barnean erorita dituena. Komunaren atean Francis beraren argazkia dago eta letra gorriz Doctor Deseo idatzita.

## Kantuen zerrenda 
# *Carita de lluvia*
# *Suspira... y conspira*
# *Que no se me escape nada*
# *La luna lunera (el amor mata)*
# *En tu casa del olvido*
# *Hay un tesoro en tus lágrimas*
# *La química precisa*
# *Huyendo del gris que mata*
# *Mientras dure este beso*
# *Au revoire, nire maitia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel Castagnet

**Gabriel Prosper Castagnet** (Bokale,  - *ib.*, ) lapurtar politikaria izan zen. 1912an jaioterriko eta 1919 eta 1925 artean Baionako alkatea izan zen. 1924 eta 1928 artean diputatua izan zen.