2024ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**2024ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 68. edizioa izan zen. Malmöko Malmö Arena aretoan ospatu zen, Suediak 2023ko edizioa irabazi ondoren. Finalerdiak maiatzaren 7 eta 9an jokatu ziren, eta final handia maiatzaren 11an.

Luxenburgo partaide bezala itzuli zen, 31 urteko eten baten ostean. Bestalde, Errumania haren irrati-telebistaren arazo ekonomikoak direla eta erretiratu egin zen. Herbehereak finalerdi eta finalaren artean kanporatuak izan ziren, haien leihakideak egoitzako langile batekin izandako intzidente baten ondoren.

Leihaketa Suitzak irabazi zuen, Nemo eta haien kanta "The code"-k ordezkatuta. Honek epaimahaiaren botoa irabazi zuen 365 punturekin, eta telebotoan 5. postua lortu zuen 226 punturekin. Podioa Kroaziak eta Ukrainak osatu zuten. Hau Kroaziak inoiz lortu izan duen posturik hoberena izan zen. Bestalde, Irlanda, Georgia eta Letonia haien lehen finaletarako sailkatu ziren 2018, 2016 eta 2016tik, hurrenez hurren. Aipatzekoa da nola Irlanda 6. postuan amaitu zen, mende honetan lorturiko emaitzarik hoberena. Bestalde, Luxenburgo finalera sailkatu zen 31 urte leihaketan parte hartu izan gabe egon ondoren, non 13. postuan amaitu zen. Azkenik, Norvegia finaleko azken postuan amaitu zen, haien errekorrera batuz; izan ere, herrialdea 12 alditan amaitu izan da azkeneko gisa. Bere aldetik, Erresuma Batuak publikoaren eskutik 0 puntu lortu zituen. Finalerdien kasuan, Danimarka geratu zen finalera pasa gabeko urte segitu gehien zeramatzan lurralde bezala, 2019tik ez baitziren sailkatu. Islandia eta Malta haien finalerdietan azken postuan amaitu ziren.

## Kokapena 
thumb|200px|Malmö Arena, lehiaketaren egoitza.
Suediak lehiaketa hartuko duen zazpigarren aldia izango da, eta hauetatik hirugarren aldia Malmö hirian egingo dela, 1992 eta 2013ko edizioen ondoren. Malmö Arena, egoitza izango den pabilioia, 2013ko bera da, eta 15.000 pertsona har ditzake.

Suediak 2023ko edizioa irabazi ondoren, hainbat hirik egoitza izateko interesa adierazi zuten: herrialdeko hiru hiri nagusiak, hau da Stockholm, Göteborg eta Malmö, lehenago ere egoitza izandakoak, eta horrez gain Eskilstuna, Jönköping, Örnsköldsvik, Partille eta Sandviken. Guztietatik lau hirik aurkeztu zuten hautagaitza ofiziala lizitazio-prozesuan: Stockholm, Göteborg, Malmö eta Örnsköldsvik. 2023ko uztailaren 7an, Malmö izendatu zuten egoitza bezala Sveriges Television (SVT) suediar telebista publikoak eta Europako Irrati-Telebista Batasunak (EBU).

## Partaideak
37 herrialdek baieztatu dute bere partaidetza edizio honetan. Partaideen artean bi jadanik leihatu izan dira Eurovisionen. Zehazki, Moldaviako Natalia Barbuk bere herrialdea ordezkatu zuen 2007an, eta Islandiako Hera Björkek 2010ean egin zuen.

## Formatua 
### Ikus-diseinua 
2023ko azaroaren 14ean, EBUk 2023ko leloa, "United by music" (euskaraz "Musikak elkartuak"), 2024 eta hurrengo edizioetarako lelo generiko gisa mantenduko zuela adierazi zuen. Hala ere, urte bakoitzean ikus-diseinu ezberdin batean kokatuko zela segurtatu zuen. Horrela, abenduaren 14ean edizioko estetika ofiziala, "Eurovisioneko Argiak", aurkeztu zen. Diseinua gradiente lineal eta sinpleetan oinarrituta zegoen, aurora polarretan eta soinu-ekualizadoreetan agertzen diren marra bertikaletan inspiratua. Honek aldakortasun handia eman zion, formatu ezberdin ugari kontuan hartuta.

### Aurkezleak 
2024ko otsailaren 5ean, suediar aurkezle eta komika Petra Mede eta suediar-amerikar aktore Malin Akerman izendatu ziren leihaketaren aurkezle gisa. Mederen hirugarren Eurovision aurkezpena izan zen hau, 2013an bakarrik eta 2016an aurreko urteko irabazlea Måns Zelmerlöwrekin egin ondoren.

### Eszenatokia 
2023ko abenduan, eszenatokia Florian Wieder alemanak diseinatu zuela adierazi zen, haren zazpigarren lana leihaketarako. Eszenatokiak bost LED kubo mugikor zeuzkan, LED zoru eta atzeko pantailaz gain. Hau, beste argi, bideo eta eszenatokiko atrezzo gehigarriekin batera, gurutze-formako zentru baten inguruan kokatua zegoen. Diseinatzaileak adierazita bezala, "ikuslearentzat 360 graduko ikus-entzunezko esperientzia paregabea eratzeko" helburua zeukan. Artisten "green room" deiturikoa, non antzezpenen artean itxoin zezaketen, atzeko pantailaren atzean kokatu zen.

### Postalak 
Postalak kanta bakoitza baino lehen telebistan erakutsitako bideo motzak dira, herrialdea eta artista aurkezteko asmoz haientzat eszenatokia prestatzen den bitartean. Edizio honetarako, 2023ko azarotik 2024ko maiatzera grabatu ziren, non artistak "selfie" estiloan agertzen ziren. Honetaz gain, herrialde bakoitzarentzat aurreko bi Eurovision kanta aukeratu ziren.

## Leihaketa 
### Lehen finalerdia 
Lehen finalerdia maiatzaren 7an ospatu zen. Hamabost herrialdek parte hartuko dute, eta horietaz gain Alemania, Erresuma Batua eta Suediak bozkatu ahal izan zuten. Herrialde hauek ere finalerdia ospatzen zen bitartean kantatu zuten, erakusketa-gisa. Beste herrialdeetako publikoak "Munduko gainontzekoa" deituriko boto bateratuaren bidez ere eman zituen puntuak.

Finalerdia aurreko Eurovision leihakideek Eleni Foureira (Zipre, 2018), Chanel Terrero (Espainia, 2022) eta Eric Saadek (Suedia, 2011) ireki zuten, haien kantak bertsio berreditatu batean abesten. Polemika zeharo piztu zen Saade, palestinar familiakoa dena, eszenatokira eskumuturrean kufija bat eramanez igo zenean. Arrazoi honengatik, bere emanaldia ez zen berehala Eurovisionen YouTube kanal ofizialera igo. Finalerdian zehar beste antzezpenak egon ziren, zehazki Johnny Logan (Irlandar irabazle bikoitza 1980 eta 1987an) Loreen-en Euphoria abestuz, edo Benjamin Ingrosso (Suediaren 2018 ordezkaria) haren kanten nahasketa batekin.

### Bigarren finalerdia 
Bigarren finalerdia maiatzaren 9an ospatu zen. Hamasei herrialdek parte hartu zuten, eta horietaz gain Espainia, Frantzia eta Italiak bozkatu ahal izan zuten. Herrialde hauek ere finalerdia ospatzen zen bitartean kantatu zuten, erakusketa-gisa. Beste herrialdeetako publikoak "Munduko gainontzekoa" deituriko boto bateratuaren bidez ere eman zituen puntuak.

Finalerdia aurkezleek ireki zuten Loreen-en aurreko urteko kanta irabazlea, Tattoo, bertsio komiko batean abestuz. Finalerdian zehar, beste antzezketak egon ziren: hiru irabazlek (Charlotte Perrelli, Suedia 1999; Sertab Erener, Turkia 2003; eta Helena Paparizou, Grezia 2005) haien kantak abestu zituzten karaoke formatuan publikoarekin. Haietaz gain, beste agerpenak Sarah Dawn Finer-en alter ego komikoa, Lynda Woodruff; 2023ko bigarren postua Käärijä; eta 1984ko irabazleak, Herreys, izan ziren.

### Finala 
Finala maiatzaren 11an ospatu zen. Bertan, "Big 5" eta herrialde ospatzaileak zuzenean parte hartu zuten, finalerdietatik pasa behar izan gabe. Herrialde hauek Alemania, Erresuma Batua, Espainia, Frantzia, Italia eta Suedia dira, hurrenez hurren. Hauetaz gain, finalerdi bakoitzeko 10 herrialderik hoberenak ere leihatuko ziren. Irabazlea epaile eta telebotoz osatutako puntuazio-sistemaren bidez determinatu zen, sektore bakoitzak puntuen %50 eman zuelarik.

Herbehereak kanporatuak izan ziren bigarren finalerdi eta finalaren artean, haien artistak ekoizpen-taldeko langile batekin izandako intzidentzia batengatik. Hala ere, Herbehereek ikuskizuna telebista bidez eman zuten, eta haien epaimahai zein publikoak bozkatzen segitu ahal izan zuen. Hala ere, erabaki hau kritika askorekin hartu zen kontinente osoan eta bereziki Herbehereetan.

## Gertakariak 
Askoren hitzetan, hau "historiako Eurovisionik gatazkatsuena" bezala geratu zen.

### Israelen parte hartzea 
Israelen partaidetza leihaketan kritika ugari eratu zituen, Israelen Gazako inbasioaren harira, gatazka momentu hartan pil-pilean zegoen eta. EBUren kontrako manifestazioak biderkatu ziren, Errusiarekin egin zen bezalako herrialdearen kanporatzea eskatuz. Era berean, partaideei modu pertsonalean eskaerak ailegatu zitzaien leihaketatik erretiratzeko, nazioarteko boikot-kanpaina gisa. Israelen kantaren hautaketak ere arazoak sortu zituen, EBUk kanta berridaztera derrigortu baitzituen. Lehen bertsioko letra, "October rain" (euskaraz "urriko euria") izendatua, urriaren 7ko Hamas-en erasoaren aipamen bezala ikusi zen, leihaketako neutralitate politikoko araua urratuz. Horren ondoren, kanta "Hurricane" berrizendatu zen. Azkenik, Israel telebotoan bigarren postuan eta guztira bosgarren amaitu zen, nahiz eta emaitza hau partzialki Israelgo Atzerriko Ministeritzak bozkapena sustatzeko kanpaina baten laguntzari esker izan.

### Eszenatokian egindako Palestinaren aldeko keinuak 
Lehen finalerdia baino lehen, antolatzaileek Irlandako ordezkariari, Bambie Thug, haren gorputzean idatzitako Ogam hieroglifoetako batzuk kentzeko eskatu zioten. Idazpen hauek 'Su-etena' eta 'Palestinarentzat askatasuna' zioten; honen ondoren haien esloganera aldatu ziren, 'Koroatu sorgina', alegia. Finalerdi berean, irekieran Eric Saade abesle suediar-palestinarrak haren antzezpena eskumuturrean kufija bat eramanez egin zuen. EBUk kufija ikur politiko gisa hartu zuen, beraz haren antzezpen-kliparen igoera YouTubeko kanal ofizialera berandutu zen. EBUren hitzetan, sentitzen zuten "artistak leihaketako natura ez-politikoa konpromezu batean jarri izana".

Finalean, Portugalgo ordezkari iolandak azazkalak palestinar sinboloekin apainduta zeramatzan, eta "bakeak irabaziko du" esan zuen haren antzezpenaren amaieran esker gisa. Portugaleko RTP telebista publikoak EBUk sare sozialetara iolandaren finalerdiko antzezpena igo zuela salatu zuen, finalekoaren ordez. EBUren erantzunean, zailtasun teknikoak eman ziren erabaki honen arrazoi bezala.

### Portaera txarreko salaketak 
Lehen finalerdiaren ondoren, salaketa ofizial bat helarazi zitzaion EBUri israeldar zale-erakundeei buruz. Hauek ziotenez, "irlandar ordezkaritza gau hartako EuroClub festan mehatxatu zuten" zale-erakundeko hainbat kidek. Sare sozialetan berretsi gabeko bideoak eta aitormenak igo ziren, zeinetan "Israelgo zale zein kazetariak beste herrialdeetako kideak erasotzen" ageri ziren, hala nola Espainiar kazetari bat, gertakari honen ondoren RTVEk EBUri "kazetaritza eta iritzi askatasuna bermatzeko" eskaera helarazi ziolarik.

Finalerako proba orokorrean, Irlanda, Grezia eta Suitzako ordezkariek ez zuten bandera-ibilaldian parte hartu. Irlandaren ordezkariaren hitzetan, "EBUren atentzio osoa merezi zuen egoera batean murgilduta" zeudela adierazi zuen. Momentu berdinean, herbeheretar telebistak bi kexa jarri zituen EBUren aurrean "arenako egoera ez segurua" zela eta, baina hauen harira ez zen neurririk hartu leihaketa pasa ondoren arte. EBUren jarrera ikusita, Norvegiar VG egunkariak hainbat herrialdek erretiratzea pentsatu zutela argitaratu zuen, finala hasi baino 25 minutu lehenago akordio batera ailegatu ziren arte. Hauen artean Erresuma Batua, Grezia, Irlanda, Norvegia, Portugal eta Suitza egongo lirateke; haien aldetik, greziar telebistak, suitzar ordezkaritzak eta portugaldar artistaren kudeaketa-agentzia adierazpen hau ezeztu izan dute. Hala ere, suitzar ordezkaria Nemok haren zein beste artisten izenean EBUrekin izandako negoziaketetan aritu zela baieztu zuen haren ordezkaritzak. Azkenik, Norvegiar taldeko gitarjoleak, Magnus Børmark, erretiratzeko eztabaida egon zela baieztu izan du.

Leihaketaren ondoren, Eslovenia eta Serbiako ordezkaritzek EBUrentzat kexa formalak prestatuko zituztela segurtatu zuten, israeldar ordezkaritzaren portaeraren harira. Portugaldar ordezkaritzak ere EBUri azalpenak eskatu zizkion finaleko gertakarien inguruan, Espainia, Frantzia, Kroazia eta Norvagiako ordezkaritzen sostenguarekin. Haien aldetik, israeldar ordezkaritzak beste ordezkaritza zein artistak "inoiz ikusitako presio altua eta amorru ugari erakusteaz" salatu zituen. EBUk ikerketa independentea antolatu zuen kexen inguruan, eta 2024ko uztailaren 1ean hainbat antolaketa-aldaketa argitaratu zituen. Hauen artean, "Eurovisioneko zuzendari" izeneko postuaren eraketa zegoen, begirale exekutiboaren (orduan Martin Österdahl) eta marka eta salerosketen lana gainbegiratzeko; eta baita ongizate-ekoizle eta krisi-kudeatzaile baten izendapena ere.

### Soinu-aldaketak 
Hainbat telebista partehartzaileetako kidek, hala nola Eslovenia, Herbehereak edo Portugal, EBUk leihaketan zehar txistuak estaltzeko teknologia erabili zuela salatu zuten. Hau bereziki Israelen antzezpenaren bitartean, eta hau baino lehen eta ondoren, erabili zela argudiatu zuten, txistuen ordez aurretik grabatutako txaloak ipiniz. Estadioan grabatutako bideoen soinuak ez zuen telebistan ageri zenarekin bat egiten, Herbehereen puntu-aurkezpenean ere, non txaloen soinua berriz errepikatu zen. Nahiz eta EBUk eta SVTk salaketa hau ezeztatu, "publikoaren soinua ez [zutela] zentsuratzen, herrialde guztientzat printzipio berdina" aplikatzen zela segurtatuz, Israelgo ordezkaria Eden Golanek ondorengo elkarrizketa batean haren antzezpenean soinu-aldaketa erabili zela aitortu zuen.

### Herbehereen kanporaketa 
Finalerako lehen proban, maiatzaren 10ean, Herbehereetako ordezkaria Joost Klein-ek ez zuen parte hartu, nahiz eta banderen aurkezpenean hor egon. EBUko komunikabideetan, "Herbehereetako ordezkariarekin zerikusia duen intzidente bat ikertzen" zeudela jakinarazi zuten, eta "artistak ez zuela probetan parte hartuko hurrengo albisteak izan arte". Gau hartako epaileen emanaldian ere ez zen ageri, beraz haren aurreko entsaiuko bideoa erabili zuten ebaluaketarako.

Gertakaria bigarren finalerdia eta gero eman zen, zeinetan Klein-ek emakumezko kamera-langile batengana "mehatxuko zeinu" bat egin omen zuen. Horren harira, kamerak 'Green room'-eraino segitu zuen artista, hura grabatuz, nahiz eta eremu horretan grabaziorik egingo ez zela suposatu. Langilea, segituan, poliziarengana joan zen gertatutakoa salatzera; nahiz eta orduan zehazki zer gertatu zenaren inguruan segurtasun eza egon arren, suediar poliziak erasorik ez zela egon aitortu zuen. AVROTROS herbeheretar telebistak EBUrekin egon zen bilduta erantzun bat bilatzeko, eta honen harira Herbehereak finaletik kanporatzea erabaki zen. Herbehereetako telebistak erantzun hau "guztiz gehiegizkoa eta alferrikoa" kalifikatu zuen, herrialdean haserre eta kontrakotasun ugari piztuz.

Suediar poliziak ikerketa maiatzaren 10ean bertan ireki zuen, abuztuaren 12an "Klein-ek seriotasunezko kaltea egiteko ahalmen edo intentzioa zuelaren proba faltarengatik" itxiz. Segituan, AVROTROS-ek Klein-i herrialdea berriz 2025ean ordezkatzeko aukera eskaini zion, eta nahiz eta hasieran horren inguruan pentsatu, Klein-ek uko egin zion azkenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak