open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henriette Kamia

**Henriette Kamia** (Fatu Hiva, 1955) Polinesia Frantseseko irakaslea eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea da. Te Niyu o Te Huma federazioko presidentea da.

## Bizitza 
Markesetako Fatu Hiva uhartean jaio zen eta Hiva Oako Santa Ana eskolan. Irakasle moduan trebatu zen, baina ikusmena galdu zuen irakaskuntzako lehen urtean. Orduz geroztik Polinesiako Kirol Egokituen Federazioko presidentea eta Polinesia Frantseseko Olinpiar Batzordeko presidenteordea izan da. 2015ean Te Niu o Te Huma federazioko presidente izendatu zuten.

## Sariak 
2001ean Tahiti Nui ordenako zaldun bihurtu zen, 2017ko abenduan ofizial izendatu zuten, eta 2022ko abenduan komandante izatera iritsi zen. 

2010ean Ohorezko Legioko zaldun izendatu zuten.

2023ko ekainean, Ozeaniako Emakume Frakofonoen Batasunak Poerava saria eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolors Viñas i Camps

**Dolors Viñas i Camps** (Sabadell, 1907ko irailaren 11 - 1991ko uztailaren 9a) kataluniar pedagogoa eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Dolors Viñasek magisteritza ikasi zuen helduaroan; titulua lortu zuenean, 1957an, berrogeita hamar urte zituen. Ondoren, Josep Taulé senarrarekin, Taulé-Viñas Akademia sortu zuen. Orduan, *La Vanguardia* egunkarian Sabadellerako korrespontsala zen jada, eta hogei urtez egin zuen lan hori, 1952tik 1972ra.

Hiriko Museoko (gero Sabadelleko Historia Museoa) eta Bosch y Cardellach Fundazioko idazkaria izan zen, 1976an kide numerario gisa sartu zen. 

1976ko abenduaren 22an egin zen sarrera-ekitaldi formalean, Bartomeu Soler (1894-1975) idazle sabadellarraren lan literarioari buruzko ikerketa bat irakurri zuen. 

1975ean Hispaniar Filologian lizentziatu zen tesinaren gaia izan zen ikerketa hori.

Mekanografiaren eta takigrafiaren irakaskuntzan izandako esperientziatik abiatuta, *Mètode complet de mecanografia*, katalanez argitaratutako lehenengo mekanografia metodoa, eta *Tractat de taquigrafía en catalá: notema Boada.* argitaratu zituen.

Sardanak konposatzen dituen Albert Taulé y Viñas apaizaren ama izan zen.

## Lanak 
* 1981 – *Métode complet de mecanografìa.* Editorial Teide. .
* 1990 – *Tractat de taquigrafía en catalá: notema Boada.* Editorial Ausa. .

## Aintzatespenak 
1984an, Aita Joan Sanabre saria jaso zuen, «El Dr. Lluís Carreras i Mas en el centenario de su origen» lanagatik. Montserrat Abadiako Argitalpenak argitaletxeak 1985ean argitaratu zuen liburua. 1987an Sabadelleko Udalak Meritu Pedagogikoaren Hiriaren Domina eman zion.

2000ko ekainaren 28an Sabadelleko hirian bere izena zuen plaza bat inauguratu zuten Gurutze Garaia auzoan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ItzuL posta-zerrenda

**Itzul** posta zerrenda Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteak (EIZIE) sortu zuen 2004an. Bere helburua da euskal itzultzaileen lagungarri izatea, eguneroko lanean sortu ohi diren arazoak beste lankide itzultzaileen laguntzaz konpondu eta eztabaidatzeko foro elektronikoa eskaintzen baitu.

**ItzuL** posta-zerrenda publiko, ireki eta moderatu gabea da. Harpidedunek zerrendara bidalitako mezuak automatikoki banatzen zaizkie zerrendakideei, inolako giza ukiturik gabe.

## Mezuak irakurtzeko aukerak 
ItzuL-ek irakurtzeko hainbat aukera eskaintzen ditu

* Helbide elektroniko batean mezuak jaso eta bidaltzeko aukera ematen du, zerrendara harpidetuz gero.
* Zerrendara bidalitako mezuak irakur daitezke Interneteko helbide honetan: https://postaria.com/pipermail/itzul/
* Euskalbar tresna-barran integratuta dago.
* Google-n ‘Site’ erabiliz egin daiteke bilaketa, gune jakin batean. Adibidez, 'servidumbre' hitza ItzuLen artxiboan agertu den begiratzeko, honela idatzi bilatzailean: *servidumbre site:*

## Euskarazko posta zerrendetako beteranoetako bat 
Euskarazko lehen posta zerrenda  EuskaraZ izan zen. Hiru urte lehenago, 1993ko abenduan, Basque-L zerrenda sortu zuten New York-eko unibertsitate batean, Euskal Herriari buruzkoa zen baina ez zen euskarazko posta zerrenda.

Udako Euskal Unibertsitateak 2001eko EuskaraZ zerrenda moderatu gabea kudeatzeari utzi ondoren Uztargi zerrenda moderatua sortu zuen. Iritziak publikoki konpartitu eta eztabaidatzeko bide bat izan ziren posta zerrendak, baina blogak etorri zirenean panorama aldatu zen gero. Esaterako Sustatu blogean argitaratzen hasi ziren, egile bakoitzak bere izenarekin.

Hasierako garai haietan sortutako posta-zerrenda gehienak desagertu dira gero, baina horretan salbuespena da Itzul zerrenda, 20 urte baino gehiago pasata oraindik bizirik dirau eta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* EuskaraZ
* Sustatu
* EIZIE
* Gotzon Egia

## Kanpo estekak 
* ItzuL posta-zerrenda EIZIE
* Itzulpengintzako posta-zerrendak EIZIE
Aline Heitaa-Archier

**Aline Titiehu Heitaa-Archier** (Puamau, Hiva Oa, 1961eko ekainaren 28a) Polinesia Frantseseko irakaslea eta markeseraren sustatzailea da.

## Bizitza 
Markesetako Hiva Oa uharteko Puamau herrikoa da. Kargun horretan Markesetako Akademiarekin lan egin du markeseraren irakaskuntza sustatzeko.

2010ean Palma Akademikoen Ordenako zaldun izendatu zuten, eta 2015ean ofizial izatera iritsi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Devotion (2022ko filma)

***Devotion*** 2022ko J. D. Dillard estatubatuar zinema zuzendariaren film belikoa da, Adam Makosen *Devotion: An Epic Story of Heroism, Friendship, and Sacrifice* liburuan oinarrituta.

## Sinopsia 
1950eko hasieran, Tom Hudner tenientea 32ko borroka-eskuadroira (VF-32) transferitu zen Quonset Pointeko AEBtako Itsas Armadaren basean. Bertan, Jesse Brown alfereza ezagutuko du, unitateko kide afro-estatubatuar bakarra. Hudner primeran integratzen da eskuadroian, eta F4U-4 Corsairs  hegazkin boteretsuak esleitzen zaizkio, behar bezala maneiatzen ez badira zorigaiztoko istripuak izatearen ospea dutenak. Brownen autoa deskonposatu ondoren, Hudner autoa eramaten hasiko da eta, azkenean, Daisy emaztea eta Pam alaba txikia ezagutuko ditu. Browndarrei ondo doakie, baina auzokide arrazistekin borrokatzen dira, eta Brownek irain arrazistak oihukatu ditu ispiluan misioen aurretik motibatzeko.

## Aktoreak 
* Jonathan Majors: Jesse Brown
* Glen Powell: Tom Hudner
* Christina Jackson: Daisy Brown
* Joe Jonas: Marty Goode
* Thomas Sadoski: Dick Cevoli
* Serinda Swan: Elizabeth Taylor 
* Daren Kagasoff: Bill Koenig
* Nick Hargrove: Carol Mohring

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Émilie Carles

**Émilie Carles** (Val-des-Prés, 1900eko maiatzaren 29a – *ibidem*, 1979ko uztailaren 29a) frantziar irakasle, idazle eta ekintzailea izan zen.

## Biografia 
Marie Julie Émilie Allais Val-des-Présen jaio zen 1900eko maiatzaren 29an.Bere gurasoak nekazari txikiak ziren, eskualde menditsu batean. Lau urte besterik ez zituenean hil zitzaion ama. Bere nebetako bik lehenengo mundu gerran borrokatu zuten. Bakezale bihurtu zen haien esperientzien ondorioz. Carles herriko eskola batean hezi zuten, baina Parisera bidaiatu zuen 16 urte zituenean bere irakaskuntza diploma osatzeko. Etxera itzuli, eta inguruko hainbat eskolatan irakatsi zuen.

1927an Jean Carles ezagutu zuen, bere senar bihurtu zena. Bakezaleak eta feministak ziren. Bikoteak bi seme eta alaba bat izan zituen. 1936an, Val-des-Prés-eko etxea hiriko langileentzako opor-ostatu bihurtu zuten. Haien diru-sarrerek Carles-en irakasle soldataren laguntza izaten jarraitu zuten. Bigarren Mundu Gerran tragedia bat bizi izan zuten, alaba kamioi militar batek oinezkoen trafiko istripu batean hil zuenean. Jean Carlesek Lehen Mundu Gerrako beterano gisa pentsio militarra jasotzeko eskubidea bazuen ere, uko egin zion eta uko egin zion Bigarren Mundu Gerran borrokatzeari. Desertore gisa atxilotua izan ez zedin, ezkutuan igaro zuen gerraren zatirik handiena. 1962an hil zen.

## *"Une soupe aux herbes sauvages"* (Zopa basabelarrekin) 
Liburu autobiografiko honetan Carles-ek bere eta mendiko biztanleen bizitzaz hitz egiten du. Egunerokotasuna ardatz hartuta, La Vache-tan bizitzeko zailtasunak azaltzen ditu. Urrutiko herrietan aurrerapenak ekarritako eguneroko lana eta hobekuntzak deskribatzen ditu bertan. Gerra arteko garaian Briançoneko baserritar familien bizimoduaren testigantza nabarmena da istorioa. Neguko beila luzeak eta une zailetan elkarrekiko laguntzaren beharra ere erlazionatzen ditu. Eskolan, irakasle gisa, defendatzen dituen idealen arabera lan egiten ahalegintzen da, ikasleek euren dohainak garatzea, ikasten gozatzea eta balio moralak errespetatzea nahi duelako. Gogotsu deskribatzen du mundu hobeago bat ikusteko itxaropena.
Liburuak arrakasta handia izan zuen eta Michèle Letellier eta Alain Bonotek telebistarako moldaketa (filma) egin zuten 1997an, non Annie Girardotek Carlesen papera egin zuen.

1978. urte hasieran, Carles *Apostrofos* literatur programara gonbidatu zuten izan zen fenomenoagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Bridges at Toko-Ri

***The Bridges at Toko-Ri*** 1954ko Mark Robson kanadar zinema zuzendariaren film belikoa da, James Michenerren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Koreako Gerran, Harry Brubaker F9F Panther hegazkin-ehiza baten pilotuak, misio arriskutsu batek eragiten dion beldurra gainditu behar du, etsaiaren suaren azpian hainbat zubi bonbardatzean datzana. Bere emazte Nancy Estatu Batuetatik etorri zaio ikustera eta misiotik itzuli zain dago. Misioaren basea hegazkin-ontzi batean dago.

Aireko suaren ondorioz, Brubaker lurrera bota zuten eta, ondoren, etsaien Ipar Koreako tropek lurrean jazarri zuten. Sikorsky helikoptero bat joan zen erreskatera, kapela berde bitxi bat daraman Mike Forney ofizialordeak gidatua. Lehen ere bizia salbatu zion itsaso zabalean, eta bigarren aldiz etorri zen hara. Baina oraingoan helikopteroa ere lurrera botako dute.

## Aktoreak 
* William Holden: Harry Brubaker
* Grace Kelly: Nancy Brubaker
* Fredric March: George Tarrant
* Mickey Rooney: Mike Forney
* Robert Strauss: Beer Barrel
* Charles McGraw: Wayne Lee
* Keiko Awaji: Kimiko
* Earl Holliman: Nestor Gamidge
* Richard Shannon: Olds tenientea
* Willis Bouchey: Evans kapitaina
* Dennis Weaver: ofiziala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Yarrow

**Peter Yarrow** (New York, 1938ko maiatzaren 31 – *ibidem*, 2025eko urtarrilaren 7a) estatubatuar abeslari eta egile abeslaria izan zen. Peter, Paul and Mary folk-musikaren taldeko kidea izan zen, Paul Stookeyrekin eta Mary Traversekin batera. Taldea eratu zuten 1961ean eta 1970ean banandu ziren.

Lenny Liptonekin batera *Puff, the Magic Dragon* abestia idatzi zuen, taldearen arrakastarik handiena izan zena.

Musikaz gain, hainbat kausa sozialen aldeko aktibismoari ekin zion.

## Diskografia 
### Bakarkaro diskografia 
* 1972: *Peter*
* 1973: ''That's Enough for Me* (US No. 203)
* 1975: *Hard Times*
* 1975: *Love Songs*
* 2010: *The Peter Yarrow Sing-Along Special*

### Peter, Bethany and Rufus 
*2008: *Puff & Other Family Classics''

## Kanpo estekak
Walter Martos

**Walter Roger Martos Ruiz** (Cajamarca, 1957ko otsailaren 11 – Lima, 2025eko urtarrilaren 7a) perutar militar eta politikaria izan zen. Peruko lehen ministroa izan zen 2020an.

1978an Chorrillos Akademia Militarrean graduatu zen eta ingeniaritzan espezializatu zen. Peruko Estatu Nagusiko burua izan zen.

Defentsa ministroa izan zen 2019tik 2020ra, eta lehen ministroa 2020ko abuztutik azarora, Martín Vizcarra presidenteak izendatuta.
Mayra Mendoza

**Mayra Soledad Mendoza** (Quilmes, 1983ko azaroaren 26a) politikari eta militante argentinarra da. Nazio Argentinarraren diputatu gisa aritu zen 2011tik 2019ra, eta 2019tik Quilmes partidoko Guztien Frontearen aldeko alderdiaren intendenta da; 2023an, Aberriaren Aldeko Batasunaren aldeko berrautaketa lortu zuen.

## Biografia 
Familia erradikala zen, eta nerabezaroan laguntza eskolak ematen zituen bere herriko jantoki komunitario batean. 2006an sortu zenetik, La Cámpora elkarteko kide izaten hasi zen, eta 2011n estatuko gidaritza mahaian emakume bakarra izatera iritsi zen. Aurretik, 2008ko ekainean, antolakuntza idazkari izendatu zuten. Alderdi Justizialistako Emakumearen idazkaria ere izan da. 2015ean berrautatu zuten, alaba besoetan hartuta eta Nestor, Cristina Kirchner eta «ahaldunduen» alde zin eginda. Kongresuan, Kontsumitzailearen, Erabiltzailearen eta Lehiaren Defentsarako batzordeko lehen presidenteordea izan zen, Adikzioen Prebentziorako eta Narkotrafikoaren Kontrolerako batzordeko idazkaria eta Kirol, Giza Eskubide eta Berme, Adierazpen Askatasun, Mercosur, Eskaerak, Botereak eta Araudia, Etxebizitza eta Hiri Ordenamendua eta Kongresuko Administrazioaren batzordeetako kidea.

2016ko martxoaren 1ean, Mauricio Macrik Kongresuko bilerak irekitzeko egindako hitzaldian, Mendozak herria errespetatzeko eskatu zion, neurri ekonomikoak eta Estatuko langileen kaleratzea erreklamatzeko.

Urte bereko abenduaren 21ean, San Salvador de Jujuyn, Milagro Salako auzitegi publiko batean sartzen saiatu zenean beste politikari batzuekin batera, Jujuy probintziako Poliziak jipoitu zuen. Sare sozialetan eta hedabideetan ofizial baten irudia argitaratu zuten hura urkatzen. Gero lurrera bota zuten. Estatuko, probintziako, sindikatuetako eta giza eskubideen arloko 30 legegileren ordezkaritza bat joan zen hara, besteak beste, Eduardo de Pedro, Carlos Tomada, Mariano Recalde eta Adolfo Perez Esquivel Bakearen Nobel sariduna. Leku berean atxilotu zuten Martin Rodriguez Alberti Hurlingham partidoko Kontzeju Deliberatzaileko presidentea.

2019an, Quilmes por el Frente de Todos alderdiaren intendentziarako hautagai gisa aurkeztu zen; 2019ko abuztuko hauteskunde primarioetan, 6 zerrendarekin aurkeztu zen, eta botoen % 51,68 lortu zituen. Martiniano Molina, Juntos por el Cambio alderdiko hautagaia, 20 puntu baino gehiagogatik gainditu zuen. Era berean, Mayra Mendozak botoen % 54,21 lortu zuen bere esparruan. Urriaren 27an aukeratu zuten, botoen % 49,82 eskuratuta, Molinaren aurretik, % 42,91 eskuratuta, eta barrutia gobernatu zuen lehen emakumea izan zen.

2023an Union por la Patria alderdiko Quilmesen intendenta berrautatzea lortu zuen, Martiniano Molina de Juntos por el Cambio alderdiaren aurka botoen % 50,84 lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glecia Bear

**Glecia Bear** edo **Nêhiyaw** (Green Lake, Saskatchewan, 1912ko apirilaren 29a – Flying Dust Lehen Nazioa, 1998ko iraila) cree buruzagia eta ipuin-kontalari tradizionala izan zen, Fling Dust Lehen Nazioko lehen emakume buruzagia. *Wanisinwak iskwesisak : awasisasinahikanis* ipuinean gogoratu zuen hamaika urterekin nola galdu zen basoan zortzi urteko ahizparekin. Istorio horiek Freda Ahenakew idazle eta ikertzaileak jaso eta ingelesera itzuli zituen.

## Lanak 
* *Wanisinwak iskwesisak : awasisasinahikanis* (1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Breen

**Mary Breen** (1933ko urtarrilaren 3a - 1977ko urriaren 1a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melissa Breen

**Melissa Breen** (Canberra, 1990eko irailaren 17a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steve Brimacombe

**Steve Brimacombe** (Melbourne, 1971ko maiatzaren 7a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exidia recisa

***Exidia recisa*** *Auriculariaceae* familiako onddo espezie bat da. Erresuma Batuan ingelesezko *amber jelly* izenarekin ezagutzen da. Basiodiokarpoak (fruitu-gorputzak) gelatinakarak dira, marroi-laranja kolorekoak eta turbinatuak (erpin forman). Normalean hildako   sahatsen adaxka eta adarrei atxikita hazten da eta Europan eta ziurrenik beste leku batzuetan ere aurkitzen da, nahiz eta aspaldidanik Ipar Amerikako *Exidia crenata* espeziearekin nahastu. 

Sinonimoak: *Peziza gelatinosa*, *Tremella boletiformis*, *Tremella salicum*, *Bulgaria recisa*, *Exidia gelatinosa*, *Exidia straminea*.

## Deskribapena 
*Exidia recisa*-ak fruitu-gorputz gelatinakara laranja-marroi kolorekoak edo anbar kolorekoak eratzen ditu, hasieran irmoak eta apur bat konikoak, adinarekin ahul eta zintzilikarioak bihurtuz eta 2,5 cm inguruko zabalerakoak. Fruitu-gorputzak, oro har, gregario hazten dira, baina normalean ez dira elkartzen. Goiko gainazala, esporak dituena, leuna eta distiratsua da, behekoa berriz, leuna eta matea. Fruitu-gorputzak zurari une batean atxikitzen zaio, baina ez dute hankarik. Espora-jalkina zuria da.

**Etimologia:** *Recisa* epitetoak moztua esan nahi du, fruitu-gorputzen formari erreferentzia eginez.

## Sinonimoak 
*Auricularia sagarum, Exidia straminea, Peziza gelatinosa, Tremella recisa, Tremella salicum*

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Europan, *Exidia repanda*-ren fruitu-gorputzak antzeko kolorea dute eta mikroskopikoki bereizezinak dira. Hala ere fruitu-gorputzak botoi formakoak dira, ez dira inoiz koniko edo zintzilikariak bihurtzen, eta espeziea urkietan aurkitzen da normalean, inoiz ez sahatsetan. 

*Exidia umbrinella*-ren fruitu-gorputzak ere antzekoak dira, baina espeziea koniferoetan bakarrik aurkitzen da eta arraroa da. *Exidia bruneola* ere ez da ohikoa eta burzuntzetan aurkitzen da. Oso hedatuta dagoen *Exidia glandulosa* delakoak ere fruitu-gorputzak marroi-beltzaxka kolorekoak ditu, askoz ilunagoak, bere gainazalean garatxo sakabanatu edo ziri itxurako irtengune txikiekin

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udazkenean eta neguan hazten da. Egurra usteltzen duen espeziea da, normalean hildako adaxka eta adarretan zurari atxikita egoten dena. Hasiera batean sahatsetan erregistratu zen eta substratu honetan ageri da gehien, nahiz eta haltzetan eta *Prunus* espezieetan ere agertu den.

## Banaketa eremua 
Europan oso hedatua dago, baina banaketa beste leku batzuetan ez da ziurra, duela gutxi bereiztu delako morfologikoki antzeko espezietatik Ipar Amerikan eta Asian

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Hego Korea, Japonia, Malaysia, Taiwan, Nigeria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Janssens

**Edward «Ward» Janssens** (Londerzeel, 1946ko urtarrilaren 18a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1969tik 1978ra.

Ibilbidean garaipen nabarmenik lortu ez bazuen ere, bitan sailkatu zen Frantziako Tourreko lehenengo hamarren artean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ardenetako Triptikoa

**Ardenetako Triptikoa** (ofizialki frantsesez: ***Triptyque Ardennais***) etapakako txirrindularitza lasterketa da, Belgikako Ardenetan jokatzen dena. 

1959an sortua, hiru etapaz osatu ohi da. Parte hartzea amateurrentzako mugatua da.
Garaileen artean, Ivan Basso edo Philippe Gilbert bezalako txirridulari entzutetsuak daude.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Azoguejo enparantza

thumb|250px|Inguruko etxeek oraindik Erdi Aroko kutsua dute.

**Azoguejo enparantza** () Segovia hirian dago (Gaztela eta Leon, Espainia). Garai batean hiriko azokaren plaza izan zen. Segoviako akueduktuak altuera handiena duen aldean dago. Hirira egiten diren bisiten hasiera izaten da plaza hau. Garai batean, segoviarren topalekua ez ezik, inguruko herrietako biztanleena ere izan zen. Han biltzen ziren laborariak, abeltzainak eta tratulariak.

## Etimologia 
«Azoguejo» hitza, ziurrenik, «azogue» terminotik dator; hitz horrek merkatuari egiten dio erreferentzia. Mariano Sáez y Romerok, 1918an, Azoguejoko plazari «Tratu eta merkataritza publikoa duen herriren bateko plaza den "azogue" hitzaren jatorritik deitzen zaio horrela. Arabierazko "zoko", biltoki eta merkataritza hitzetik ere etor daiteke, "azoguejo" edo "zoquejo" edo "zoko txiki" izendatuz, zoko handia ez bezala, Plaza Nagusiko gaur egungo gunea zena».

## Deskribapena 
Enparantzak oraindik ere badu herri arkitekturaren kutsu bat, etxe ez oso altu eta arkupezkoak dituena, eta horrek akueduktuaren monumentaltasuna are gehiago nabarmentzen du. Azoguejoari buruzko aipamen zaharrenetako bat XIII. mendekoa da, Alfontso X.a Jakintsuaren *Cantigas de Santa Maria* lanaren kodex batean. XVIII. mendeko grabatu askotan, Santa Columba eliza erromanikoa eta akueduktuari atxikita zeuden Erdi Aroko etxeak ikus daitezke, eraitsi gabe. 

Segovian XVII. mendeko bi monumentu-iturri daude: bata Caño Seco izenekoa eta bestea Azoguejo izenekoa, plaza horretan baitago.

Miguel de Cervantes idazleak On Kixote Mantxakoan plazari egiten dio erreferentzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Azoguejo enparantza 2024ko Gabonetan.
Margaret Thomson Janvier

**Margaret Thomson Janvier** (New Orleans, 1844ko otsaila – Moorestown, 1913ko otsaila). Thomas Allibone Janvier idazlearen arreba zen. Lehenengo ikasketak etxean egin zituen eta geroagokoak ikastetxe publiko batean. 1859an Moraviar Anaiarteak zuzendutako nesken barnetegian sartu zen. Helduaro gehiena Moorestownen (New Jersey) eman zuen.

1880 inguruan hasita, haur eta gazteentzako poesia, abenturazko eleberriak eta ipuinak argitaratu zituen, eta bere bi liburu E. B. Bensellek ilustratu zituen.

Liburuak argitaratzeaz gain, *St. Nicholas*, ''Harper's Young People*, eta *Century Magazine'' bezalako aldizkari ezagunetarako idatzi zuen.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cetinjeko tiroketak (2025)

**Cetinjeko tiroketa** Montenegroko hirian izan zen 2025eko urtarrilaren 1ean. Gizon batek hamabi pertsona hil eta beste lau zauritu zituen Cetinjen, bost tiroketa desberdinetan. Egun horretan bertan bere buruaz beste egin zuen. Herrialdearen historiako tiroketa masibo hilgarriena izan da, eta Cetinjeko bigarren tiroketa masiboa 2022ko tiroketaren ondoren.

## Gertakariak 
2025eko urtarrilaren 1ean, bertako 17:30ak inguruan, borroka bat piztu zen Cetinjeko taberna batean. Borrokaren ondoren, Aco Martinović (Montenegroeraz: Ацо Мартиновић) izeneko gizon batek, 45 urtekoa, alde egin zuen eta etxera itzuli zen bere arma hartzera. Jatetxera itzuli eta tiroka hasi zuen, lau gizon hil eta beste lau larriki zaurituz. Gero beste leku batera joan zen, eta beste lau pertsona hil zituen. Berriro ihes egin eta beste bi lekutara joan zen, eta han bi haur eta bi heldu hil zituen. Hildakoen artean tabernako jabea eta 8 eta 13 urteko bi semeak zeuden. Biktimetako batzuk Podgoricako ospitale batera eraman zituzten, eta horietako lau egoera kritikoan zeuden.

Agintariek errepideak blokeatu zituzten susmagarria bilatzeko, indar bereziak zabaltzen ziren bitartean. Ondoren, hildakoetako batzuk Bajice herrian hil zituztela baieztatu zuten. Poliziak inguratu ondoren, susmagarriak bere buruan tiro egin zuen bere etxetik gertu. Ospitalera eramaten ari zirela hil zen.

## Hiltzailea 
Martinović iraganean atxilotu zuten, su-armak legez kanpo edukitzeagatik eta etxeko indarkeriagatik. 2005ean, ondoren bertan behera utzitako epai bat ere jaso zuen, jokabide bortitzagatik. Tiroketaren aurretik «egun osoan alkohola kontsumituz» ibili zela esan zuten.

## Biktimak 
Hamahiru pertsona, delitugilea barne, hil eta beste lau larri zauritu ziren, euren bizia arriskuan jarriz. Biktimen artean 8 eta 13 urteko bi haur eta Darko Martinovic kantariaren bi senide zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Looe uhartea

**Looe uhartea natura erreserba**, **Loe uhartea**, **San Jurgiren uhartea** edo **San Migelen uhartea**, kornubieraz *Enys Lann-Managh* edo *Ynys Logh*, eta ingelesez *Looe Island*, ''St George's Island* eta historikoki *St Michael's Island'', Ingalaterrako hego-mendebaldeko kostaldean dagoen uharte txiki bat da, Kornuallesko Looe herriaren parean.
Yattendon

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Berkshire konderrian.

2011n 369 biztanle zituen.
Historizismo (filosofia)

**Historizismoa** gizarte bateko gertakizunak ulertzeko historiaren garrantzia azpimarratzen duen ikuspegi filosofikoa da. Modernitatean garrantzi berezia hartuko du Hegel bezalako filosofoengatik. Historizismoa, sarri, bai onesteko zein gaitzesteko, erlatibismoarekin lotu izan da eta positibismoarekin talkan. Historizismoa eskola bat baino ikuspegi bat den heinean teoria filosofiko ezberdinak hartu ditzake bere baitan eta garapen ezberdinak izan ditzake, historizismo antropologikoa, epistemologikoa edo ontologikoa kasu.

## Kritikak 
Historizismoari egindako kritika nagusiak bi esparrutik datoz. Estrukturalismotik, Louis Althusserek marxismoaren objektibotasuna azpimarratu nahiko du ikuspegi historizistaren aurka. Althusserrek Karl Marxen irakurketa humanista edo hegeliarra baztertu nahi du eta *Das Kapital*-eko Marxen irakurketa estrukturalista nabarmendu. Althusserren ikuspegi horren aurka, ordea, Stuart Hall bezalako autoreek Gramsciren pentsamenduan oinarritu eta marxismoaren ikuspegi historizista aldarrikatuko dute. Historizismoari egindako beste kritika zientziaren filosofiaren esparrutik dator Karl Popperen eskutik. Popperrek ere Hegelen kutsua duen historizismoaren aurka jotzen du historiaren ikuspegi determinista duelakoan. Zenbaiten ustez Popper izan da, bere alorrean, historiari garrantzia eman dion lehen filosofo anti-historizista.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Althusser, Louis (et al.) (1965): *Lire le Capital*
* Apodaka, Eduardo (2024): *Subjektuaren zainak eta adarrak*, Bilbo, UEU. 
* Azurmendi, Joxe (2004): "Filosofia Modernoa" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 
* Bengoetxea, Juan Bautista eta Eizagirre, Xabier (2003): *Dogmak zientzian? Feyerabend, Kuhn, Popper*, Donostia, Jakin 
* Galfarsoro, Imanol (2012): “(Post)marxismoa, kultura eta eragiletasuna: ibilbide historiko labur bat” in Alaitz Aizpuru (et al.): *Euskal Herriko pentsamenduaren gida*, Bilbo, UEU. 
* Galparsoro, Jose Ignacio (2008): "Aro Garaikidea. Filosofia Kontinentala" in Agustin Arrieta eta Ibon Uribarri (koord.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Hall, Stuart (2025)[1977]: ”Oinarri eta superestruktura metafora birpentsatzen” in Stuart Hall: *Kultura, aurkakotasuna eta boterea*, Iruñea, Katakrak. 
* Popper, Karl (1944): *The Poverty of Historicism*

## Ikus gainera 
* Erlatibismo
* Hermeneutika
* Epistemologia
* Historiaren filosofia

## Kanpo estekak
Almondsbury

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Gloucestershire konderrian.  2021ean 4.705 biztanle zituen.
Lucy Foster Madison

**Lucy Foster Madison** (Kirksville, 1865eko apirilaren 8a – Hudson Falls, 1932ko martxoaren 16a) estatubatuar idazle eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
George W. Foster eta Almira Parkerren alaba, Lucy Foster Missouri estatuko Kirksville hirian jaio zen eta estatu bereko Louisiana hiriko bigarren hezkuntzako eskola batean graduatu zen. Nerabia zela, aita, ama eta neba hil zitzaizkion, eta Lucyk bi ahizpa gazte zaindu zituen. Irakasle lanetan aritu zen Louisianan (Missouri) eta geroago Kansas Cityn (Missouri). 1890ean Winfield Scott Madisonekin ezkondu zen.

1893an, Nev Yorkeko egunkari batek antolatutako lehiaketan parte hartu zuen, ipuin bat idatziz, eta bigarren saria irabazi zuen. Ipuin laburrak zein eleberriak idatzi zituen eta helduen alfabetatzerako hainbat bilduma osatu zituen Chautauqua mugimendurako. Bere *Peggy Owens* saila eta neska gazteei zuzendutako beste ipuinak oso ezagunak izan ziren XX. mendeko Estatu Batuetan. 1924an, senarraren osasun arazoak zirela eta, New York estatuko Hudson Falls ondoko landetxe batera joan zen bizitzera. Han hil zen 1932an, istripu zerebrobaskular bat izan eta egun batzuk gutxira.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ampulloclitocybe clavipes

***Ampulloclitocybe clavipes*** *Cuphophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Berez jangarria bada ere, ez da interes gastronomikoduna, eta arazoak sor daitezke alkoholarekin batera hartuz gero.

Sinonimoak: *Agaricus obconicus*, *Gymnopus clavipes*, *Clitocybe clavipes*, *Agaricus carnosior*, *Omphalia clavipes*, *Clitocybe carnosior*, *Clitocybe media*, *Agaricus planiusculus*, *Clitocybe planiuscula*, *Clavicybe clavipes*.

## Sinonimoak 
*Clitocybe clavipes*

## Deskribapena 
**Kapela:** Eskuarki 5 cm inguruko diametrokoa, laua edo ganbil samarra, batzuetan kamuts-titiduna, kolore aldakorrekoa gris tonu desberdinen barruan, ertzerantz zurbila, gardentasunagatik ildaskatu samarra. Kapelaren azala leuna edo zetadun samarra.

**Orriak:** Krema kolorekoak, batzuetan isla horixkak izan ohi dituztenak, oso dekurrenteak eta nahiko estu.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Borra formakoa, kapelaren kolorekoa, oinarri kotoitsu eta zurixkarekin.

**Haragia:** Zuria, biguna, harroa, trinkotasun gutxikoa, kapelaren erdian laster desagertzen den punturaino, hutsune hori utziz.

**Etimologia:** *Clavipes* epitetoa latinetik dator, oina borra itxuran esan nahi duen “clavipes” hitzetik. Oinaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea. Trinkotasun gutxiko haragia du.

### Nahasketa arriskua 
Erraz identifika daitekeen taxoia, esperientziarik gabeko zaletuak *Clitocybe* *nebularis*-ekin nahas lezake, baina honek tamaina handiagoa eta usain bereizgarria du. Oinaren forma dela eta, *Infundibulicybe geotropa*-rekin ere nahas liteke, baina *Ampulloclitocybe clavipes* baino sei aldiz handiagoa izan daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Talde txikitan edo isolatua hazten da, bai koniferoetan bai hostozabalen basoetan. Iberiar penintsulako iparraldean ohikoa.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kaukasia, Kanariak, Kanada, Alaska, Mexiko, Bolivia, Islandia, Madeira, Europa, Hego Korea, Japonia, Txina, Thailandia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan Christian Fabricius

**Johan Christian Fabricius** (Tønder, 1745eko urtarrilaren 7a – Kiel, 1808ko martxoaren 3a "insecta"n (intsektuak, araknidoak, krustazeoak...) espezialitatutako daniar zoologoa izan zen. XVIII. mendeko entomologo garrantzitsuenetakotzat jotzen da. 10.000 animalia-espezieri izena jarri zien eta intsektuen sailkapen modernoaren oinarriak ezarri zituen.

Schleswigeko dukerrian jaio zen, mediku baten semea. Kopenhageko Unibertsitatean ikasi zuen eta Carl Linnaeusen ikasle ere izan zen Uppsalan bi urtez. Handik bueltan "Systema entomologiae" liburua lantzen hasi zen eta 1775ean argitaratu zuen.

1770ean Kopenhageko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten eta ondoren historia naturala eta ekonomia irakatsi zituen Kielgo Unibertsitatean. Askotan joan zen Londresera britainiar bildumak ikastera eta Parisen ere bizi izan zen eta Frantziako Iraultza ikusi zuen.

Berak uste zuen gizakia tximino handietatik zetorrela eta espezie berriak hibridazioz sor zitezkeela. "Lamarckismoaren aita" ere deitu izan zaio.

## Lanak 
*  (1775)
*  (1776)
*  (1781). Izenburu osoa: 
*  (1787)
*  (1792–1799)
*  (1801)
*  (1803)
*  (1804)
*  (1805)
*  (1807)

## Kanpo estekak
Nubia Muñoz Calero

**Nubia Muñoz Calero** (Cali, Kolonbia, 1940ko otsailaren 7a) Kolonbiako mediku zientifiko ezaguna da. Epidemiologiako Nazioarteko Elkarteak Nobel sarirako izendatu zuen 2008an, giza papilomaren birusaren aurkako txertoaren ikerketan egindako aurrerapenengatik. 

## Biografia 
Nubia Muñoz Santiago de Calin jaio zen, Kolonbian, 1940ko otsailaren 7an, eta bere familiako lehena izan zen unibertsitatera joaten.

Valle del Caucako hiriburuko Emakumeen Departamendu Lizeoan egin zituen ikasketak. 1958an, Valleko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean sartu zen, onarpen-azterketako lehen puntuazioarekin, eta 1964an graduatu zen. Ondoren, Patologian espezializatu zen 1967an, unibertsitate berean. Osasun Publikoko maisutza-ikasketak ditu, Johns Hopkins Unibertsitateko Osasun Publikoko Eskolako minbiziaren epidemiologian arreta berezia jarrita. Ondoren, Birologia eta Epidemiologia ikasketak egin zituen Minbiziaren Institutu Nazionalean (NCI), Bethesdan. Batez ere, giza papilomaren birusa umetoki-lepoko minbiziaren eragile gisa identifikatu zuen lanagatik da ezaguna, eta horrek VPH birusaren aurkako txertoen garapenari bidea ireki zion.

Bere ibilbide luzean, ahaleginak egin ditu minbiziaren aurkako borrokan, ez umetoki-lepokoan bakarrik, baita gibelekoan eta urdailekoan ere, herrialde pobreetan eragin handiagoa baitu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Valleko Unibertsitateko *honoris causa doktorea.*
* "*Ezagutzaren Mugak" saria,* "Garapenerako Lankidetza" kategorian (BBVA Fundazioa), 2018ko otsailean.
* *Cruz de Boyacá*, Kolonbiako Errepublika 2011n, Kolonbiako Gobernuak ematen duen sari nagusia.
* *Brupbacher saria* minbiziaren ikerkuntzarako - Brupbacher Fundazioa Zurich, Suitza, 2009.
* *Distinguished Alumni* eta "Society of Scholars" Johns Hopkins Unibertsitateko kidea
* *Distinguished Epidemiologist* - Ipar Amerikako Epidemiologia Elkarteak emana.
* 2008ko Nazioarteko Epidemiologia Elkartearen *Richard Doll Saria.*
* *IARCren Ohorezko Domina*. Lyon, Frantzia.
* Kanadako McGill Unibertsitateko *honoris causa doktorea.*
* 2008an Medikuntzako *Nobel sarirako izendatua.*
* *Ezagutzaren Mugak saria*, Lankidetza eta Garapenaren kategorian, 2017an BBVA Fundazioak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La colombiana Nubia Muñoz gana prestigioso premio en medicina Semana.com
* Dr. Nubia Muñoz
* Nubia Muñoz: defining the role of HPV in cervical cancer. Interview by Stephen Pincock
* [Nubia Muñoz: defining the role of VPH in cervical cancer](https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(09)61938-3/fulltext) The Lancet
Pasionariaren liburutegia

**Pasionariaren liburutegia** Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoan dagoen bildumaren zati bat da. *Pasionaria* gelan, Dolores Ibarruri euskal politikari komunistaren liburutegi pribatuaren zati bat gordetzen da, baita Lola Ruiz-Ibarruri Sergueieva bilobak museoari emandako beste objektu pertsonal batzuk.

## Dolores Ibarruri, *Pasionaria* 
Dolores Ibarruri Gomez, *Pasionaria* (Gallarta, Abanto-Zierbena, 1895eko abenduaren 9a - Madril, 1989ko azaroaren 12a), euskal politikari errepublikar nabarmena izan zen 1936-1939ko Espainiako Gerra Zibilean, eta Euskal Herrian sortutako mugimendu komunistako emakumerik ezagunenetakoa. 1936ko Madrileko batailan “Ez dira pasako!” (¡No pasarán!) leloagatik egin zen ospetsua.

Espainiako Alderdi Komunistan (PCE) sartu zen 1920an sortu zenean. 1930eko hamarkadan PCEko idazle bihurtu zen "*Langile Mundua"* (Mundo Obrero) argitalpenean, eta 1936ko otsailean Asturiasko PCEko diputatu hautatu zuten Errepublikako Gorte Nagusietarako. 1939an, Gerra Zibilaren amaiera aldera,  Espainiatik erbesteratu zenean Alderdi Komunistaren Batzorde Zentraleko idazkari nagusi bilakatu zen, postuan jarraituz 1960 arte. Alderdiak orduan, PCEko ohorezko presidente izendatu zuen, bizitza osoan bete zuen kargua. 1977an Espainiara itzuli zenean, Gorteetako diputatu hautatu zuten, berriro Asturiasetik. Emakumeen eskubideen aldeko borroka eta ekintza politikoa lotu zituen.

## Iruditegia 

(6) Biblioteca Dolroes Ibarruri.jpg
(6) Dolores Ibarruri.jpg
(6) Libro El Capital Pasionaria - portada.jpg
(6) Libro El Capital Pasionaria.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Preta Ferreira

**Preta Ferreira,** sortzez **Janice Ferreira Silva** (Bahia, Brasil, 1984) brasildar giza eskubideen defendatzailea, etxebizitzaren aldeko ekintzailea, artista eta idazlea da. 2019an espetxeratu zuten, 100 egun baino gehiagoz, São Paulo hiriko (Brasil) Etxerik Gabeko Mugimenduan (MSTC) eta Etxebizitzaren Aldeko Borroka Frontean (FLM) aktibista izateagatik.Brasilgo mugimendu sozialen eta giza eskubideen defendatzaileen kriminalizazioaren ikur bihurtu da. Rio de Janeiroko Estatuko Batzar Legegilearen Dandara Saria jaso zuen (2019).

## Ibilbidea 
Preta, sortzez Janice Ferreira Silva, Carmen Ferreira da Silvaren zortzi seme-alabetatik hirugarrena da. Nerabe zela utzi zuen Bahia, eta São Paulora joan zen bizitzera amarekin; han, gaztetatik, familiaren diru sarrerak osatzen laguntzeko lan egin zuen. Publizitatean graduatu zen eta kantari eta casting-ekoizle gisa karrera egin zuen. Konpositorea, aktorea eta ekoizlea ere bada. Etxerik gabeko pertsonentzako etxebizitzaren aldeko gizarte-mugimenduetan inplikatu zen, bere karrera artistikoarekin batera.

*Okupção 9 de Julho* erakundeko (São Paulo erdigunea) liderretako bat bihurtu da. 1988ko Brasilgo Konstituzioan aurreikusitako giza eskubideetako bat da, eta etxebizitza eskuratzeko aukerarik ez duten ehunka familia bizi dira bertan.

### Espetxeratzea 
2019an, Etxebizitzaren Aldeko Gizarte Borrokaren Mugimenduko kideek okupatu zuten Almeidako Wilton Paes eraikina eraitsi ondoren, bizitegi-mugimenduetako bederatzi buruzagi atxilotu zituzten; besteak beste, Ferreiraz gain, Sidney Ferreira da Silva neba, Edinalva Silva Ferreira eta Angélica Dos Santos Lima. Brasilgo Polizia zibilak beste bost ekintzaile ere atxilotzeko agindua zuen: Ananias Pereira dos Santos, Andreya Tamara Santos de Oliveira, Hamilton Coelho, Josiane Cristina Barranco eta Carmen da Silva Ferreira, Pretaren ama.

Ferreira ekainaren 24an atxilotu zuten, Brasiko Polizia Zibileko Estatuko Ikerketa Kriminalen Departamentuak (DEIC) estortsioa eta delitu-elkartea egitea egotzita. 108 egunez egon zen espetxeratuta Sant'Annako Emakumeen Espetxean, eta denbora horretan idatzi zuen bere lehen liburua, *Minha Carne*, espetxean izandako esperientzia kontatzen zuena. Atxikita egon zen denboran, ez zen inoiz Ferreiraren erruduntasuna frogatzen zuen frogarik aurkeztu, eta aske utzi zuten. Ama absolbitu egin zuten.

## Filmografia 
#### 2019 
* 2019. "Minha Carne", clip musikala (aktorea).

#### 2020 
* *Receita de Caranguejo*, film laburra (aktorea).

* *Cidade Pássaro*, film luzea (aktorea eta zuzendaria).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019 - Rio de Janeiroko Estatuko Asanblada Legegilearen Dandara Saria, emakume afro-ondorengoak eta latinoamerikarrak, balorizatzearen alde egindako lanagatik.

* 2020 - Epaimahaiaren sari berezia Gramadoko Zinemaldian, *Receita do Caranguejon* egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emma Wolf

**Emma Wolf** (San Frantzisko, 1865eko ekainaren 15a – *ibidem*, 1932ko abuztuaren 30a) estatubatuar idazlea izan zen. 

## Bizitza 
Emma Wolf 1865eko ekainaren 15ean jaio zen San Frantziskon (Kalifornia). Bere gurasoak, Simon eta Annette (Levy) Wolf, alsaziar etorkin juduak ziren. Haien hamaika seme-alabetatik laugarrena zen. 

San Frantziskoko ikastetxe publikoetan ikasi zuen, Girls High Schoolen eta Teacher's Collegen barne. *A Prodigal in Love* (1894) eleberriak, berriz ere San Frantziskon girotuak, etxeko gorabeheren inguruko istorio bat kontatzen du. *Joy of Life* (1896) bi anaia oso ezberdinen istorioa da. *Heirs of Yesterday* (1900) horrela deskribatu zuten Cyrus Adlerrek eta Henrietta Szoldek: «eleberri interesgarri bat, tradizioaren indarra juduengan eta kristauen aurreiritziak oinarriko motibo dituena». Hainbat urtez San Frantziskoko Dante erietxean bizi izan zen.

## Lan hautatuak 
* *Other Things Being Equal* (1892)
* *A Prodigal in Love* (1894)
* *Joy of Life* (1896)
* *Heirs of Yesterday* (1900)
* *Fulfillment* (1916)

## Iruditegia 

Fitxategi:Other things being equal (IA otherthingsequal00wolfrich).pdf|*Other Things Being Equal* (1892)
Fitxategi:A prodigal in love - a novel (IA prodigalinloveno00wolfrich).pdf|*A Prodigal in Love* (1894)
Fitxategi:The joy of life (a novel) (IA joyoflifeanovel00wolf).pdf|*The Joy of Life* (1896)
Fitxategi:Heirs of yesterday (IA heirsyesterday00wolfrich).pdf|*Heirs of Yesterday* (1900)
Fitxategi:Fulfillment; a California novel (IA fulfillment00wolfrich).pdf|*Fulfillment* (1916)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meatzeko bagoneta

[thumb|[Matarrosa del Sileko ikatz meategian, meatzeko bagonetak animalia trakzioarekin garraiatuak.]]
**Meatzeko bagoneta** meatzaritzan erabiltzen den bagoi mota bat da, maiz meatzeko burdinbide gainean erabiltzen zena, meatzetik minerala eta bestelako materialak ateratzeko erabiltzen zena. Meatzeko bagoneta ez da gaur egungo meatzaritzan erabiltzen, uhal garraiatzailea bezalako sistemek etengabeko ustiapena baimentzen dutelako. Gainera, meatze kanpoko garraioa meatze-kamioi erraldoiekin egin ohi da. 

## Diseinua 
Meatzeko bagoneten tamaina eta erabilera moldatuta egoten zen meatzearen zabalera eta ezaugarrietara. Hasiera batean egurrarekin egin ohi ziren, beranduago altzairuarekin edo bestelako metalekin. Oro har, ontzi laukizuzenak izaten ziren, eta burdinbideen gainean mugitzen ziren animalien trakzioari esker, edo meatzarien beraien bultzadarekin. Hasiera batean ez zuten burdinbide errealik, baizik eta gurpil lauak eta egurrezko bide bat markatuta. Hungarian, adibidez, ohikoa zen bagoneta gurpilak baino beherako ere hedatzea, eta horrela ez zen alboko bideetatik ateratzen. 

Meatzeak handiagoak egin ahala, bai tamainan bai ekoizpenean, sistema horiek ez ziren jada praktikoak, beraz bagoneta handiagoak erabiltzen hasi ziren, zabalera estuko trenbideetako diesel zein lokomotor elektrikoak erabilita. Gasa ohikoa zen meatzeetan, bateria bidezko lokomotorrak erabili behar izaten ziren. 

## Egurrezko bagoneta baskulagarria 
thumb|Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoko egurrezko bagoneta baskulagarria.
Egurrezko bagoneta baskulagarria oso ohikoa izan zen Euskal Herriko meatzaritzaren historian. 1875etik aurrera hasi ziren erabiltzen, eta meatzeen itxierara arte ez zuten etenik izan, jada metalezko bagoi aurreratuak zeudenean. Egurrezko bagoneta baskulagarriak laukizuzenak dira, dimentsio handikoak, eta aurretik baskulatzeko aukera izaten dute, minerala deskargatu ahal izateko. Horrela, garraio gisa oso eraginkorra zen, mineral kopuru handia meatik ateratzeko aukera ematen zuelako. Bagoneta hauetako batzuk zaldi edo idiek tiratzen zituzten meatzetik kanpora. 

Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoak egurrezko bagoneta baskulagarrien bilduma garrantzitsua da, hamarnaka baitaude, forma eta tipologia aniztasun handiarekin, eta garai guztietakoak. Kateak dituzten bagonetak daude, guztiz bira dezaketen bagonetak, eta aurretik zein albotik baskula dezaketenak.

## Kanpo estekak
Desmontando un elefante

***Desmontando un elefante*** () Aitor Echeverría bartzelonarrak 2024an zuzendu zuen bere lehen luzemetraia da. Gidoia Pep Garridorekin batera idatzi zuen. Emma Suárez eta Natalia de Molina dira protagonistak. Sevillako Europako Zinemaldian estreinatu zen 2024ko azaroaren 9an, eta Espainiako zinemetan 2025eko urtarrilaren 10erako estreinatzea aurreikusi da, Filmax banaketarekin. Genero ikuspuntutik drama bat da. Iraupena: 82 min. 

## Sinopsia 
Marga arrakasta handiko arkitektoa da, eta etxera itzuliko da bi hilabetez errehabilitazio zentro batean egon ondoren. Itzuli eta gero, Marga bere aurreko bizimodua berregiten saiatuko da. Blancak, haren alaba gazteenak, ikusiko du amari ematen dion arretak nola eragiten dien beraren harremanei eta dantzari profesionala izateko ametsari.

## Aktoreak 
* Emma Suárez: Marga
* Natalia de Molina: Blanca
* Darío Grandinetti: Felix
* Alba Guilera: Maria

## Fitxa teknikoa 
* Zuzendaria: Aitor Echeverría. 
* Gidoilariak: Aitor Echeverría, Pep Garrido. 
* Argazkia: Pau Castejon.

## Gaia 
Aitor Echeverríaren *opera prima*k gure maiteak lotzen gaituzten lotura ikusezinetan sakontzen du, baita batzuetan aurrera egin ahal izateko hautsi behar ditugun leialtasun isiletan ere. *Elefante bat desmuntatzen*, familiako kide batek alkoholarekiko duen mendekotasunaren eta familia horren berreraikuntzaren ondorioz hautsitako familia baten erretratua da. Ez da adikzioei buruzko film bat, baizik eta gaixotasun horrek familiari nola eragiten dion eta familiako kide bakoitzak horrelako egoera baten aurrean hartzen duen jarrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :Filma filmaffinity webgunean.
* :Filma IMDb webgunean.
* :Filmaren traillerra.
Liubov Krytxevska

**Liubov Jakivna Krytxevska** edo **Liubov Jakovlevna Kritxevskaia**) ukrainar idazle sentimentalista izan zen, errusieraz idatzi zuena.

Diru falta zela eta, ezin izan zuen hezkuntza formalik jaso eta etxean ikasi behar izan zuen (arrazoi berarengatik ez zen inoiz ezkondu). Asko irakurri zuen, errusierazko eta munduko literatura klasikoa aztertuz, eta poemak itzuli zituen frantsesetik errusierara. 1827an *Korinna* eta *Emma* eleberri laburrak plazaratu zituen eta 1837an *Graf Gorski* eleberri luzea. Gainera, *Istoritxeskie anekdoty i izbrannyie izretxenia izvestnykh liudei* monarkia absolutuaren aurkako bilduma osatu zuen 1826an. 

1865 inguruan hil zen, eta lurperatuta dagoen lekua galduta dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hva vil folk si

***Hva vil folk si*** (norvegieraz, *Zer esango ote du jendeak*) Iram Haq-ek idatzi eta zuzendutako 2017ko film dramatikoa da. Norvegian, Suedian eta Alemanian ekoitzi zuten. Norvegiako Indiako eszenatokietan filmatu zuten, batez ere Rajastan estatuan, Pakistanen ezin zutelako egin, nahiz eta irudien kokapen horiek pakistandarrak izan filmean. 

Nazioartean izenburu hauek izan ditu filmak: *What Will People Say* (ingelesez), *El viaje de Nisha* (gaztelaniaz), eta *La Mauvaise Réputation* (frantsesez).

## Sinopsia 
Nishak 16 urte ditu, eta Norvegian aspalditik bizi den familia pakistandar bateko hiru anai-arrebetatik bigarrena da. Bizitza bikoitza darama, kalean bizitza mendebaldetar norvegiarra egiten du, edan egiten du eta mutilagun zuria dauka; baina etxean musulman zintzo gisa agertzen saiatzen da. Halako batean gelan mutilagunarekin harrapauko du aitak eta bikote gaztea bortizki jipoitu. Gizarte zerbitzuetan egun batzuez babespean harten dute egun batzuez Nisha, baina beste plan bat du aitak: bahituta Pakistanera eraman alaba, han zentzatuko edo zuzenduko delakoan

Nisha protagonista bezala, Iram Haq zuzendaria ere jatorri musulman eta pakistandarreko emakume norvegiarra da, eta bere esperientzia dago oinarritua gidoia neurri handi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diseinu-droga

**Diseinu-droga** terminoak modu klandestinoan ekoiztutako psikofarmako sintetikoen multzo zabala hartzen du. Kontzeptu geopolitikoa da, farmakologikoa baino gehiago, eta zentzu bikoitza du: batetik, drogei buruzkoa da, laborategi klandestinoetan egiten dutena, eta, bestetik, oraindik erregistratu gabeko produktuak dira, legez kanpokoak, eta beren berritasun kimikoaren ondoriozko lege-hutsunea aprobetxatzen dute. 
[ezkerrera|thumb|[para-Metoxianfetamina (PMMA) diseinu-droga erabilienetakoa da]]
Diseinu-droga horietako batzuk jatorrian ikertzaile akademikoek edo industrialek sintetizatu zituzten, albo-ondorio gutxiagoko substantzia indartsuagoak aurkitzeko ahaleginean eta gero berrerabiltzen hasi ziren aisialdirako. Beste diseinu-droga batzuk laborategi klandestinoetan sintetizatu dira lehen aldiz. Substantzia horien eraginkortasuna eta segurtasuna ohiko prozeduren bidez ebaluatu ez direnez, ustekabeko albo-ondorioak sor ditzake.
[thumb|Katinona *[Catha edulis* landarearen osagaia da eta diserinu-droga batzuen oinarrizko egitura]]
Egun merkatuan dauden substantzia psikoaktibo berriak ohiko drogen eraginak imitatzeko asmoz sortu ziren. Substantzia berri hauek sortzeko, jatorrizko substantziaren egitura kimikoan aldaketa txikiak eragiten zituzten, anfetamina berriekin adibidez. Horrela, legez kanpo ez dauden substantzia berriak sortu ziren. Gainera, substantzia berri hauek eragin ezberdinak ere izan ditzakete; izan ere, kasu batzuetan potentzia handiagoa duten substantzia berriak lortu dira eta beste batzuetan eragin gehigarriak dauzkaten substantziak, *anfetamina haluzinatzaileak* adibidez. Izan ere, egitura kimikoan egindako aldaketak txikiak izan daitezkeen arren, eragin farmakologikoan aldaketa handia eragin dezakete. Beste kasu batzuetan, kannabinoide sintetikoak kasu, egitura kimiko guztiz ezberdinak lortu dira antzeko eragin farmakologikoak lortzeko. Izaera kimiko ezberdina izate horrek asko zaildu ditu substantzia berrien detekziorako lanak laborategietan. Urteak aurrera egin ahala, gero eta talde kimiko gehiago sartu dira substantzia psikoaktibo berrien artean: anfetaminaren analogoak, kannabinoide sintetikoak, katinona sintetikoak, piperazinak, landare-jatorriko substantziak, ketaminaren antzeko substantziak, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak