open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lineide Mosca

**Lineide do Lago Salvador Mosca** (Belo Horizonte, 1941eko uztailaren 4a – São Paulo, 2021eko apirilaren 3a) brasildar hizkuntzalari eta irakaslea izan zen, erretorika eta argumentazio ikerketetan aditua. 

## Ibilbidea 
São Pauloko Unibertsitateko Hizkuntza Klasiko eta Modernoen Saileko irakaslea, Brasilgo Erretorika Elkarteko ohorezko kidea, Erretorikaren Historiaren Nazioarteko Elkarteko, Iberoamerikako Erretorika Erakundeko eta Latinoamerikako Erretorika Elkarteko kidea izan zen. 2012az geroztik, unibertsitateko irakasle titular bihurtu zen. 1994an sortutako Erretorika eta Argumentazioa Ikerketa Taldea (Gerar) zuzendu zuen São Pauloko Unibertsitateko Filosofia, Hizkuntza eta Giza Zientzien Fakultatean. 

2021eko apirilaren 3an hil zen São Paulon, 79 urte zituela, COVID-19 gaixotasunarekin lotutako konplikazioengatik. 

## Lanak 
### Liburuak 
* *Retóricas de ontem e de hoje* (editore gisa, 2004)
* *Discurso, argumentação e produção de sentido* (editore gisa, 2006)

### Artikuluak eta liburu-kapituluak 
* *Subjetividade e formação de opinião na mídia impressa* (2002)
* *Velhas e novas retóricas: convergências e desdobramentos* (2004)
* *A teoria perelmaniana e a questão da afetividade* (2004)
* *A atualidade da Retórica e seus estudos: encontros e desencontros* (2005)
* *O espaço tensivo da controvérsia: uma abordagem discursivo-argumentativa* (2007)
* *A importância da Nova Retórica para a compreensão de textos opinativos* (Rui Alexandre Gráciorekin batera, 2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coolidge efektua

Biologian eta psikologian, ***Coolidge efektua*** terminoak ugaztun espezie ia guztietan behatutako fenomeno bat deskribatzen du. Ugaztun horietan, bai arren bai emeen artean, sexu-harremanak izateko prestasuna handitu egin dela frogatu da, kide harkor berriak agertu direnean.

## Hitzaren jatorria 
Badirudi Frank A. Beach etologoak sortu zuela hitza 1955. urtean, psikologiaren arloko konferentzia batean ikasle batek egindako gomendioari jarraiki. Honela azaltzen du neologismoa:

: "...Calvin Coolidgeri buruzko txiste zahar bat, presidente zenekoa... Behin, presidenteari eta Coolidge andreari aparte ari zitzaien erakusten gobernuaren abeltegi esperimental bat erakutsi zieten, bakoitza bere aldetik. Coolidge andrea oiloen eremura sartu zenean, ohartu zen oilarretako batek oso maiz estaltzen zituela oiloak [ugaltzeko]. Estalketa horien maiztasunaz galdetu zion enkargatuari, eta hark zera erantzun zion: «Dozenaka aldiz egunean». Coolidge andreak esan zuen: «Kontaiozu presidenteari hemendik pasatzen denean». Presidenteari kontatu ondoren, Coolidgek zera galdetu zuen: «Oilo berarekin bakoitzean?». Erantzuna hauxe izan zen: «O, ez, Presidente jauna; bakoitzean oilo ezberdin batekin». Coolidgek honela amaitu zuen pasartea: «Kontaiozu Coolidge andreari». Arratoi ar bat ontzi itxi zabal batean jartzen zuten, beroan sartutako lau edo bost arratoi emerekin batera. Arratoi arra segituan hasten zen arratoi emeak estaltzen behin eta berriro, azkenean akituta amaitu arte. Une hartan, arratoi emeak arra kolpatzen edo miazkatzen hasten ziren jarrai zezan, baina arratoi arrak ez zuen erantzuten. Dena den, kutxan beste arratoi eme bat sartuz gero, arrak hura berriro estaltzeko modua bilatzen zuen. Fenomeno hori ez da soilik *Rattus norvegicus* espeziearengan bakarrik gertatzen. Gertakizun horrek zerikusia du dopamina mailak igotzearekin eta horrek sistema linbikoan dituen efektuekin.

Gizakiarengan, gizonezkoek, eiakulatu ostean, aldi errefraktarioa izaten dute, ugaztun arren gehiengoaren moduan. Izan ere, orgasmoaren ostean, prolaktina mailak igo egiten dira, eta horregatik ez dira gai bikotekide berarekin (edo ohiko *partnerrekin*) sexu-harremanak jarraian izateko aldi batez, eta denbora behar dute sexuaren funtzioa erabat berreskuratzeko. Coolidge efektuaren bidez, eiakulazioaren osteko aldi errefraktarioa murriztu edo ezabatu egiten da, sexurako bikotekide berri bat eskuragarri badago. Efektu hori aipatu izan dute biologo ebolutiboek azaldu ahal izateko zergatik duten arrek sexu-harremanak bikotekide gehiagorekin izateko interesa, emeen aldean.

2007an, ikerketa bat egin zen, frogatzeko ea Coolidge efektua aldibereko espezie hermafroditetan ere gertatzen ote zen. Efektua ur gezetako *Lymnaea stagnalis* moluskuarengan gertatzen zela baieztatu zuten. Beste aldibereko molusku hermafrodita baten kasuan, *Biomphalaria glabratarenean*, ez zuten efektu sexual zehatzik topatu bikotekide berri bat agertzean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Prolaktina

## Kanpo estekak
Geotrygon

**Geotrygon** Columbidae familiako hegazti kolunbiformeen genero bat da, eta Karibean, Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikako iparraldean banatutako eper-uso espezie batzuk biltzen ditu.

## Espezieak
Geotrigonen 9 espezie ezagutzen dira:
* *Geotrygon caniceps*
* *Geotrygon chrysia*
* *Geotrygon leucometopia*
* *Geotrygon montana*
* *Geotrygon mystacea*
* *Geotrygon purpurata*
* *Geotrygon saphirina*
* *Geotrygon versicolor*
* *Geotrygon violacea*

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Maria Pankararu

**Maria das Dores de Oliveira** (Brejo dos Padres, Tacaratu, 1964), **Maria Pankararu** izenez ezagunagoa, brasildar hizkuntzalaria da, ofayé hizkuntzan aditua. 2006an Alagoasko Unibertsitate Federalean hizkuntzalaritzako doktorego tesia defendatu zuen eta Brasilen doktoretza lortu duen lehen emakume indigena da.

## Bizitza 
Tacaratun (Pernambuco) jaioa, 1970ean São Paulora joan zen familiarekin bizitzera eta bertan zazpigarren mailara arte ikasi zuen Tacaratura itzuli aurretik. Bi aldiz lizentziatu zen: 1990ean historian Autarquia de Ensino Superior de Arco Verden, eta 1997an pedagogian. Masterra (2001) eta doktoretza (2006) Alagoasko Unibertsitate Federalean egin zituen.

## Lan hautatuak 
### Tesiak 
* *A Variação Fonética da Vibrante /r/ na Fala Pankararu. Análise Lingüística e Sociolingüística* (2001)
* *Ofayé, a língua do Povo do Mel. Fonologia e Gramática* (2006)

### Artikuluak 
* *O verbo em Ofayé: aspectos morfológicos.* In: Eliane Barbosa da Silva; Helson Flávio da Silva Sobrinho (orgs.). Língua Falada e Ensino. Reflexões e análises. 1ª ed. Maceió/AL: EDUFAL, 2014, p.&nbsp;17-19.
* *As políticas públicas de educação superior para indígenas e afrodescendentes no Brasil: Perspectivas e Desafios.* In: MATO, Daniel (Coord.). Educación Superior y Pueblos Indígenas y Afrodescendientes en América Latina. Normas, Políticas y Prácticas. 2ª ed. Caracas: IELSAC-UNESCO, 2012, p.&nbsp;177-210.
* *A morfologia nominal da língua Ofayé.* In: LUCIANO, Gersem José dos Santos; HOFFMANN, Maria Barroso; OLIVEIRA, Jô Cardoso (Orgs.). Olhares indígenas contemporâneos. 1ª ed. Brasília: Centro Indígena de Estudos e Pesquisa - CINEP, 2012, v. II, p.&nbsp;22-56.
* *A classe verbo em Ofaié: aspectos sintáticos.* Leitura. Revista do Programa de Pós-Graduação em Letras (UFAL), v. 35, p.&nbsp;109-131, 2007.
* *Notas sobre o povo Ofayé e aspectos da fonologia da língua Ofayé.* Coletânea AXÉUVYRU, Ed. Universitária da UFPE, p.&nbsp;141-158, 2005.
* *Da invisibilidade para a visibilidade: estratégias Pankararu.* Índios do Nordeste: Temas e Problemas 4, EDUFAL, v. 4, p.&nbsp;05-24, 2004.
* *Variação fonética da vibrante /r/ na fala Pankararu: Análise de fatores lingüísticos.* Leitura. Revista do Programa de Pós-Graduação em Letras (UFAL), Maceió - Alagoas, n.25, p.&nbsp;47-60, 2000.
* *A variação do /s/ na fala Pankararu - fatores lingüísticos e sociais.* In: Maria Denilda Moura. (Org.). Os múltiplos usos da língua. 1ª ed. Maceió: Edufal, 1999, p.&nbsp;237-239.

## Sariak 
* 2005: Heliônia Ceres saria
* 2006: *UFAL 45 Anos* Unibertsitate Merezimenduaren Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esker onez

**Esker onez** Hamaika telebistako programa da Nafarroako pertsona ospetsu batzuekin 2024an egin zuena. Yasmine Khris Maansri-ren eskutik hamasei nafar ospetsuren testimonioa jaso zuten.

Nafarroari ekarpena egin dioten pertsona esanguratsuei egindako elkarrizketa mamitsu eta goxoa da, eta pertsona garrantzitsu baten esker ona ere jasotzen  du. 2024an nafar hauei transmitu zieten esker ona:

# Sagrario Aleman, Etxalekukoa, euskara irakaslea, eta euskaltzaina.
# Edurne Koch, argazkilaria, eta kultur kudeatzailea.
# Pedro Miguel Etxenike, fisikaria.
# Emilio Majuelo, historialaria.
# Amaia Izko, abokatua
# Nerea Urbizu, musika-sortzailea eta Ene Kantak proiektukoa.
# Castillo Suarez, idazlea eta euskaltzaina.
# Sabino Cuadra,  abokatu, sindikalista eta politikaria.
# Mintxo Garaikoetxea, musikaria eta festa-animatzailea.
# Ana Sarobe, andereño, ikastola aitzindari baten sortzaile, zaintza-lanaren aztertzailea...
# Jose Mari Esparza, idazle eta editorea. Txalaparta argitaletxea sortu eta zuzendu du 1988tik 2023ra arte.
# Marino Goñi, musikaria, Euskal Rock Erradikalaren bultzatzaileetako bat. *Motos, Fiebre* eta *Balerdi Balerdi* taldeetan eta *Soñua, Oihuka* eta *Gor* diskoetxeetan.
# Estitxu Arozena, Nafarroako Bertsolari Txapelduna 1995 eta 1998an.
# Oier Sanjurjo, futbolaria ets Osasunako kapitain ohia.
# Txuri Ollo, antropologoa, irakaslea eta internazionalista
# Jon Alonso, idazle eta itzultzailea.

Fitxategi:Yasmine Nafar away 2021.jpg
Fitxategi:Sagrario Aleman 11TB Esker Onez.png|alt=
Fitxategi:Txuri Ollo 11TB Esker Onez.png|alt=
Fitxategi:Esker onez - Ana Sarobe.jpg
Fitxategi:Esker onez - Amaia Izko.jpg
Fitxategi:Esker onez - Estitxu Arozena.jpg
Fitxategi:Esker onez - Nerea Urbizu.jpg
Fitxategi:Esker onez - Edurne Koch.png
Fitxategi:Esker onez - Castillo Suarez.jpg
Fitxategi:Esker onez - Sabino Cuadra.jpg
Fitxategi:Esker onez - Mintxo Garaikoetxea.jpg
Fitxategi:Esker onez - Marino Goni.jpg
Fitxategi:Esker onez - Jon Alonso.jpg
Fitxategi:Esker onez - Emilio Majuelo.png
Fitxategi:Esker onez - Oier Sanjurjo.png
Fitxategi:Esker onez - Joxe Mari Esparza.jpg
Fitxategi:Esker onez - Pedro Migel Etxenike.png

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika zuzenean

## Kanpo estekak 
* Esker Onez -  Youtube
* «Esker onez» 16 saioak ikusgai Hamaika telebistaren webgunean
Paper-masustondo

**Paper-masustondoa** (*Broussonetia papyrifera*) Moraceae familiako landare loreduna da, jatorriz Asiakoa. Ekialde Urrunean (Txina, Japonia, Indotxina) aspalditik landatua izan da, paper ekoizpenean erabiltzeko, adibidez *washi* japoniar paperean.

## Ezaugarriak 
Zuhaitz dioiko hostoerorkorra, 15 m garai izatera irits daiteke. Hostoek itxura ezberdinak izan ditzakete, baita adar berean ere, sinpleak, obalatuak eta kordatuak izatetik oso lobatuak izatera (lobatuak maizago agertzen dira hazkunde azkarreko ale gazteetan). 7 eta 20 cm bitartekoak izaten dira, gainalde latzak eta azpialde iletsuak, ertzak finki zerratuak dituztenak.

Lore arrak (estaminiferoak) infloreszentzia luzanga batean jaiotzen dira, eta emeak (pistilatuak) globular batean. Udan, infloreszentzia emeak fruta jangarri, gozo eta urtsu bihurtzen dira (baina hauskorregia merkaturatzeko), laranja-gorrixkak, 3 eta 4 cm arteko diametrokoak, basanimaliak elikatzeko iturri garrantzitsua dena.

Murier.jpg|Hostoak. 
Broussonetia papyrifera fruits.jpg|Fruituak.
Broussonetia papyrifera - fleurs mâles.jpg|Lore arrak. 
Broussonetia papyrifera textura del tronco.jpg|Azala.

## Erabilerak
Azala oso zuntz sendoek osatzen dute, eta hortik lihoaren eta kalamuaren antzeko ezaugarri morfologikoak dituzten zuntzak ateratzen dira. Horregatik, kalitate handiko papera egiteko erabiltzen da, bereziki eskuz egina.

Horietan ezagunena-edo *washi* japoniar papera da. Paper-masustondoarekin eginikoa *kōzogami* (楮紙) deitzen da japonieraz, eta  gehien egiten den *washi* mota. Horren zuntzak dira luzeenak (batez beste 100 mm). Zuntz horiek sendotasun handiko papera eratzen dute, eta oso egonkorra. Oihaletik hurbilago dago paper arruntetik baino, eta ez da asko ahultzen bustigaitza denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolf Pilar von Pilchau

**Adolf "Ulf" Konstantin Jakob Freiherr Pilar von Pilchau** (Audern, 1851ko maiatzaren 23a – Pärnu, 1925eko ekainaren 17a, Baltikoko alemaniar politikaria izan zen. Baltikoko Dukerri Batuko erregeordea izan zen 1918ko azaroan.

Suediar eta errusiar koroen zerbitzura egon zen familia noble Baltikoko-alemaniar batean jaio zen.

1876an hasi zuen bere ibilbide politiko eta administratiboa Pärnun epaile bezala eta 1879an hiriko udal gobernuan sartu zen. Hiru urte geroago, Baltikoko Korporazio Noblearentzat hasi zen lanean, diruzain karguarekin. 1899an Livoniako kontseilari hautatu zuten tokiko gobernuan.

1908tik 1918ra Livoniako landa-mariskala izan zen (Korporazio Noblearen burua). 1912tik 1917ra Livoniako ordezkaria izan zen Errusiar Inperioaren Estatu Kontseiluan. Baltikoko Dukerri Batuaren sorreraren bultzatzaileetako bat izan zen, eta estatuko erregeordetza-kontseiluaren buru izan zen 1918ko azaroaren 5etik 28ra.

1919ko urtarrilaren 3an Alemanian erbesteratu zen. 1923an Estoniara itzuli zen emaztearekin eta bi urte geroago hil zen.
Nouveau Larousse illustré - Dictionnaire universel encyclopédique

***Nouveau Larousse illustré — Dictionnaire universel encyclopédique***, edo, ***Nouveau Larousse illustré — Claude Augé*** izenaz ezagunagoa den frantsesezko hiztegi entziklopedikoa, Claude Augéri zor zaion lana da, 7 liburukitan 1897 eta 1904 artean argitaratua. 8. liburuki bat du, 1907an argitaratutako gehigarri bat.

## Historia 
lehen hezkuntzako irakasle izandako, Claude Augé, Pierre Larousse-ren (1817-1875) iloba, Larousse enpresan sartu zen 1885ean, kontuhartzaile laguntzaile gisa. Ordutik aurrera hezkuntzarako lan ugari idatzi zituen, baita musika liburuak ere, eta ondoren, enpresan gero eta ardura gehiago izan zituen eta azkenean, erredakzio-zuzendaria  bihurtu zen.Hiztegi horrek benetako arrakasta editoriala izan zuen, -250.000 ale baino gehiago saldu baitziren- eta bere ikusmolde entziklopedikoagatik bidea ireki zien hiztegi garaikideei.

*Nuevo Larousse ilustratuak* 237.000 artikulu ditu, 7.600 orrialdetan banatuta. 49.000 grabatu, 504 mapa eta 89 ohol koloretan ageri dira.

Fitxategi:Larousse_illustré_Augé_-_planche_-_oiseaux.jpg|link=Fichier:Larousse_illustré_Augé_-_planche_-_oiseaux.jpg|Hegaztiak.
Fitxategi:Larousse_illustré_Augé-planche-champignons.jpg|link=Fichier:Larousse_illustré_Augé-planche-champignons.jpg|Gibelurdinak.
1928tik 1933ra, Paul Augék, Clauderen semeak, XX. mendeko Larousse koordinatu zuen, sei liburukiko hiztegi entziklopediko unibertsala eta heliograbatuaren teknikaren bidez inprimatua///. Arian-arian, Nouveau Larousse illustré-a ordezkatu zuen, baina, zehatzagoa, ilustratuagoa eta zientifikoki oinarrituagoa egotea, eta bere garaiko jakintzak berritzea izan zuen helburu (235.000 artikulu baino gehiago eta 6.500 orrialde inguru ditu). Larousse horrek berrargitalpen gaurkotuak ukanen ditu 1950eko hamarkada bukaera arte, batzuetan, berrargitalpen berrienendako estalki ezberdin batekin. 1953an liburuki bateko gehigarri bat agertu zen, hasierako obra entziklopedikoa osatuz (1949 aitzineko edizioak).

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
### Erlazionatutako artikuluak 
* Pedro Larousse
* Claude Augé
* **Larousse**

### Kanpoko estekak 
* Interneteko artxiboko *Nouveau Larousse illustré : dictionnaire universel encycloedique* on-line. 1906ko argitalpena. Torontoko unibertsitateak digitalizatua 2009an:

## Kanpo estekak
Goreti Barrutieta Barrenetxea

**Goreti Barrutieta** **Barrenetxea** (Iurreta, Bizkaia, 2007) errugbi jokalaria da, 2025ean Australian Espainiako selekzioarekin World Seriesa lehiatzeko aukeratua izan zen.

## Bizitza 
Goreti Barrutieta Durango Errugbi taldeko (DRT) jokalaria, talde berean jardun zuen Uribarri Barrutieta Barrenetxea jokalaria ahizpa nagusi eta erreferente 2024an ere jokatu zuen Euskal selekzioarekin. Euskal Herriko selekzioan Kataluniaren aurka jokatu zuen M19 Selekzioen Txapelketa Autonomikoaren finala.

#### Espainiako selekzioan 
2024an Europako Txapelketan 18 urtez azpikoen txapeldunordea izan zen Frantziako Estrasburgo udalerrian, Portugal eta Irlandari irabazita, baina Frantzia txapeldunaren aurka galdu egin zuten.

#### Selekzio nagusia 
17 urte zituela, Espainiako errugbi selekzioko talde nagusiagaz lehiatzeko hautatuen artean sartu zen bere ibilbidean lehenengoz. Espainiako selekzioko taldekideekin batera, Australiako Perth hirian, Errugbi 7ko World Series txapelketako hirugarren etapa jokatu zuen, Frantzia, Australia eta Txinaren aurka. Jokatu ziren bost partidetan aritu zen. Errugbi 7 modalitatean jardun zuen, zazpi jokalari baino ez talde bakoitzean. Errugbi 15ean baino fisiko hobea behar da, erresistentzia, korrika asko egin behar da eta. Jokatzeko modua desberdina da, arina.  

Espainiako errugbi selekzio nagusia belaunaldi berriko jokalariei tokia egiten ari zen apurka-apurka. Ziklo berria hasi nahi zuten. Horretarako bost aldaketa egin ziren emakumezkoen 7ko errugbi selekzioan Perthera joateko, Munduko Serieetan esperientzia zuten bi emakume, Denisse Gortazar eta Beatriz Dominguezek, deialdian sartu ziren berriro, Sara Marín, Ángela Díez eta Goreti Barrutieta Barrenetxea hasiberriekin batera.

Beheko kategorietan maila oso ona erakutsitako jokalaria da. 2024ko uztailean Europako azpitxapeldun geratu zen 18 urtez azpiko taldearekin. Alberto Sociasek, Espainiako federazioko Errugbi 7ko zuzendari teknikoak zera adierazi zuen:"Zein gaztea den ikusita oso ausarta da. Jokalari bertikala eta azkarra da eta apurka minutuak pilatu behar ditu nazioarte mailan"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Skate

**William Jack Skate** (Port Moresby, 1953ko irailaren 26a – Brisbane, 2006ko urtarrilaren 3a) papuagineaberriar politikria izan zen. Papua Ginea Berriko lehen ministroa izan zen 1997tik 1999ra eta gobernadore orokorra 2003tik 2004ra.

Aita australiar baten eta ama papuagineaberriar baten semea izan zen. Herriaren Kongresu Nazionaleko Alderdiko kidea izan zen. 1992an eserleku bat lortu zuen eta 1992tik 1994ra parlamentuko presidente izan zen. Hiriburuko Barrutiko gobernadorea izan zen 1995etik 1997ra.

1997tik 1999ra lehen ministro izan zen, eta dimisioa eman zuenetik 2001era oposizioa zuzendu zuen. 2002an Parlamentuko presidente hautatu zuten berriro, eta 2003ko azaroan herrialdeko behin-behineko gobernadore nagusi bihurtu zen 2004ko maiatzera arte.
Les Fantômes (filma)

***Les Fantômes*** () hiru herrialde arteko zinema ekoizpena da (Frantzia, Belgika eta Alemania) Jonathan Millet zuzendariak egina eta 2024an plazaratutakoa. Gidoia, thriller modukoa, Milletek berak idatzia da. Egilearen lehen luzemetraia da. Argazkia Olivier Boonjingek egin zuen. Benetako gertaeretan oinarrituta dago. Urte bereko Cannesko Zinemaldian aurkeztua izan zen, Kritikaren Astearen irekieran, Urrezko Kameraren lehian. 108 minutu irauten du.

## Sinopsia 
Hamid, erbestean dagoen irakasle siriar bat, erregimeneko buruzagi iheslarien atzetik dabilen talde sekretu bateko kidea da. Bere misioak Frantziara eramango du, bere torturatzaile ohiaren arrastoaren atzetik. Urteetan amestutako mendekua oso gertu dauka.

## Aktoreak 
* Adam Bessa Hamid gisa
* Tawfeek Barhom Harfaz gisa
* Julia Franz Richter Nina gisa
* Hala Rajab Yara gisa
* Safiqa El Till Hamiden amaren gisa
* Sylvain Samson sukaldariaren gisa
* Mohammad Saboor Rasooli saltzaile afganiarraren gisa
* Faisal Alia gizon zaharra harrera gunean
* Pascal Cervo prefekturako aholkularia 
* Mudar Ramadan prefekturako itzultzailea
* Marie Rémond psikologoa
* Dorado Jadiba Jalal gisa
* Fakher Aldeen Fayad Herta gisa
* Janty Omat bolondres gisa
* Jacques Followrou kazetaria gisa

## Sariak 
* Fondation Gan pour le cinémaren Sormenaren saria
* Premiers Plans d'Angers 2023
** Publikoaren saria eszenatokiari
** Fondation Visio saria
* La Ciotat zinemaldia: Lumière d'or
* Jerusalemgo zinemaldia 2024: Askatasun-espirituaren saria
* El Gouna zinemaldia 2024: Urrezko izarra eta gizonezko aktore onenari Adam Bessarentzat
* Louis Delluc saria 2024 lehen filmari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filma IMDb webgunean.
Hidrokarburo aromatikoen ordezkapen-arauak

Hidrokarburo aromatikoen talde ordezkatzaileen kokapena adierazteko konbentzio bat ezarrita dago nomenklatura kimikoan, segidan esplikatuko dena.

## *Orto*, *meta* eta *para* ordezkatzaileak 
Bentzenoaren eraztunean karbono-atomoak 1etik 6ra izendatzen dira, hasirik hidrogenoa ez den ordezkatzailea duen karbonotik. Halaber, kokatzaile gisa usatzen diren zenbakiek ahalik eta txikienak izan behar dute.

* *Orto* ordezkapenean bi ordezkatzailek ondoz ondoko posizioak okupatzen dituzte; 1 eta 2 gisa izendatzen dira.
* *Meta* ordezkapenean bi ordezkatzaileek 1 eta 3 posizioak okupatzen dituzte.
* *Para* ordezkapenean bi ordezkatzaileek 1 eta posizioak betetzen dituzte.

## *Ipso*, *meso* eta *peri* ordezkatzaileak 
* *Ipso* ordezkapen batean bi ordezkatzaileek eraztuneko posizio berdina elkarbanatzen dute ordezkapen aromatiko elektroizaleen tarteko produktu batean.
* *Meso* ordezkapenean bentzilo posizioa okupatzen dute bi ordezaktzaileek
* *Peri* ordezkapena gertatzen da naftalenoaren moduko konposatuetan ordezkatzaileek 1 eta 8 posizioak betetzen dituztenean.

## *Zine* eta *tele* ordezkatzaileak 
* *Zine* ordezkapenean eraztunean sartzen den taldeak ateratzen den taldearen ondoz ondoko posizioa hartzen du.
* *Tele* ordezkapena gertatzen da posizio berrira eraztunetik atomo bat baino gehiago urruntzen denean.

## Eraztun heteroziklikoak 
Izendapen hauek berdin-berdin balia daitezke konposatu heteroziklikoetan. Kasu horretan 1 posizioa heteroatomoak markatzen du.

## Erreferentziak
Keyk-e mahbub-e man

***Nire pastelik gogokoena*** () 2024ko Maryam Moghaddam eta Behtash Sanaeeha irandar zinema zuzendarien tragikomedia da.

## Sinopsia 
Mahin Teheranen bizi den 70 urteko emakumea da. Erizain jubilatua da, eta badira 30 urte alargun gelditu zela. Haren alaba atzerrian bizi da, Mahinen bilobekin, eta, garai batean bere lagun erretiratuekin astero elkartzen bazen ere, urtean topaketa gutxi egiten dituzte orain. Eta, beraz, Mahinen egun guztiak antzekoak dira: lo egiteko arazoak dituenez, eguerdira arte gelditzen da ohean, lagun batek ondo dagoela ziurtatzeko telefonoz deitzen dion arte. Facetime deia izaten du ondoren alabarekin, eta lorategiko landareak zaintzen ditu, azokara erosketak egitera joan aurretik.

Aspaldiko partez lagunekin elkartuko da Mahin. Denak alargunak dira, eta, haien gaixotasun askotarikoez hitz egiteaz gain, maitasun harremanen gaia ere aterako da. Elkarrizketak motibatuta, Mahinek bere eguneroko errutina aldatuko du, gizon bat ezagutzeko helburuz. Horrela, okindegi bateko ilaran jarriko da, parkera joango da, baita hotel dotore bateko kafetegira ere. Pentsiodunek beren txartelak erabil ditzaketen jatetxe xume batean ezagutuko du Mahinek Faramarz. Haren adineko gizon bat da, taxi gidaria, eta, aldameneko mahaian eserita dagoela, janaria prestatuko dion emakumerik zain ez daukala esan duela entzungo du Mahinek. Hari taxira jarraitu ondoren, emakumeak etxera gonbidatuko du gizona, bere pastelik gogokoena prestatzeko.

## Aktoreak
* Lily Farhadpour: Mahin
* Esmail Mehrabi: Faramarz

## Zentsura 
Filma Berlinalen aurkeztu zuten, baina zinemagileak ezin izan ziren bertan egon, Irango Gobernuak bidaiatzea debekatu baitzien. Filma estreinatu baino sei hilabete lehenago, ekoiztetxearen bulegoetara sartu zen Polizia, eta ordenagailuak eta disko gogorrak konfiskatu zizkien. Arrazoia: filmeko protagonista hijabik gabe azaltzen dela, eta bere etxera senarra ez den gizon bat gonbidatzen duela dantza egin eta ardoa edatera. Zorionez, zinemagileek atzerrian gorde zuten filmaren kopia bat, eta bi aktore protagonistek Berlingo jaialdian aurkezteko aukera izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayorreko itsasargia

**Mayorreko itsasargia** () edo **Bellavistako itsasargia** () Santanderko kostaldean dagoen itsasargia da, izen bereko lurmuturrean hain zuzen ere.

## Eraikina 
Santander hiriaren iparraldean kokatua, 1833ko otsailaren 17ko Errege Agindu batek «farol birakari» () bat eraikitzea agindu zuen. Leku horretan bertan, lehenago ere bazen talaia bat itsasontziei seinaleak egiteko, bai egunez (banderekin), bai gauez (suarekin). Gaur egungo itsasargia sei urte geroago inauguratu zuten, 1839ko abuztuaren 15ean.

Eraikinaren diseinua, hasiera batean, Felipe Bauzá ontzi-kapitainak egin zuen, baina behin betiko bertsioa Domingo Rojík egin zuen. Multzoa, harriz estalitako oinplano zirkularreko dorre batez osatuta dago. Beheko solairuan, oinplano karratuko bigarren gorputz bat dago. Itsas mailatik 91 metrora dago, eta lurretik 30 metrora.

Ekipo teknikoak gehitzeak nabarmen murriztu zuen dorrearen oinarrian zegoen espazioa, eta, beraz, 1935ean alboko eraikina eraiki zuten, farozainen etxebizitza gisa. 2001ean utzi zioten bertan bizitzeari, eta Mayorreko Itsasargiko Arte Zentroa kokatzeko egokitu dute.

Zentroak hiru erakusketa-areto ditu, Eduardo Sanz eta Isabel Villar kantabriar artistek sortutako artelanen, objektuen eta itsasargiekin lotutako bitxikerien bildumarekin. Besteak beste, Eduardo Arroyo, Joaquín Peinado, Javier Mariscal, José Caballero, Guillermo Pérez Villalta edota Fernando Bellver nazioarteko artisten lanak daude bere bilduman.

## Nabigaziorako laguntzak 
Hasieran, itsasargiak bigarren mailako optika bat eta Fresnel leiar bat zuen sistema bat zituen. Argi finko bat ematen zuen, minuturo distira batekin, eta goiko 100 ispilu eta beheko 60 ispilu zeramatzan, 8 lenterekin eta 3 metxa zirkular zentrokideko metxero batekin. Mekanismo hori pisu-sistema batetik mugitzen zen, eta 3 hazbeteko oinarria eta 2 hazbeteko altuera zuen argi-kono bat sortzen zuen. Parisen eraiki zuten, eta 8.000 peso handi balio izan zuen. Gastua litro erdi olio zen pizte-orduko.

1877an olio minerala erabili zuen erregai gisa, hori erabiltzen zuen Espainiako lehen itsasargia izanda.

1954an sirena bat instalatu zen eta 4 urte geroago irrati-faro bat, 50 itsas miliako irismenarekin, 1979an modernizatu zena. Funtzionamendua elektrikoa da, eta hiriko saretik hartzen du korrontea. Sare horrek aparatu bibalbo baten fokuan jarritako lanpara bat elikatzen du. Erreserbako ekipo elektrogenoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ohea egin

thumb|Ohea deseginda
thumb|Ohea eginda
**Ohea egitea** oheko arropa modu ordenatuan ipintzeari esaten zaio, modu erregularrean luzatuz eta tolestuz. Ohea gauez erabili ondoren egiten da, eguneko gainerako orduetan itxura estetikoa emateko. Goizetan egin ohi da, etxetik irten aurretik eta gela aireztatu ondoren.

Ohea egiteko, ekintza-segida honi jarraitzen zaio:

* Azpiko izara koltxoiaren azpitik luzatzea eta eragitea.
* Gaineko izara burusiarekin (badago) batera luzatu eta lisatu, burusiarekin lerrokatuz. Izararen goiko aldea burusiaren gainean tolestu, eta, hala, igurtzitik eta zikinkeriatik babesten duen hertza edo mendela sortuko da. 
* Izara eta burusia koltxoiaren azpian sartu albo bietatik eta oinetik.
* Jarri burkoa oheburuan.
* Ohe-estalkia edo edredoia luzatu eta lisatu, eta gainerako piezen gainean jarri.

Ohearen estalkia edredoi nordikoa bada, eragiketa erraztu egiten da bigarren eta hirugarren etapak kentzean.

## Jatorria 
«Ohea egitea» terminoa Erdi Arotik dator; garai hartan, oheak lasto-sorta batekin bakarrik eraikitzen ziren, eta sorta hori lurraren gainean edo banku altu baten gainean zabaltzen zen. Lastoa egunero jasotzen zenez eguzkitan lehortzeko edo etxeko beste lan batzuetarako, ohea *literalki* egin behar izaten zen gauero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somier

thumb|Laminazko somierra
**Somierra** (frantsesetik, *sommier*) koltxoiak eta koltxoiaren oinarriak osatzen duten multzoa da. Metalezko edo egurrezko euskarri bat da, eta haren gainean zurezko edo beste material bateko xaflak sartzen dira zeharka. Zurezkoak pagozkoak izaten dira, edo, aukeran, makalezkoak. Beira-zuntzezko xaflak dituzten somierrak ere fabrikatzen dira, baina ez daude hain zabalduta. Ezkon neurrietan, euskarriak langak ditu erdian.

Somierraren irmotasuna xaflen kopuruaren eta zabaleraren araberakoa izango da. Halaber, irmotasuna erregulatzeko sistemak eskain ditzake, erabiltzaileen pisu desberdinetara egokitzeko. Egokitzapena xafla kopuru jakin bat elkartuz edo askatuz lortzen da, tenkagailu batzuen desplazamenduaren bidez. 

Laminak gorputzaren formara egokitu daitezke kapsula baskulagarriak erabiltzen badituzte. Kasu horretan, kapsulek ez dute lotura zurrunik egiten; tximeleta-formarekin bertikalki eta horizontalki pibotatzen dira, jasaten duten presioaren arabera. 

Modeloaren ezaugarrien arabera, hankak brida bidez akoplatzen dira metalezkoak badira, eta hariz, zurezkoak edo plastikozkoak badira.

## Galeria 

Fitxategi:Cot-rope,traditional_-Tamil_Nadu52.JPG|Sokazko somierra
Fitxategi:Riddle_Brothers_Ranch,_west_side_of_Steens_Mountain_(22846024123).jpg|Sare matalikozko somierra
Fitxategi:Model_of_a_field_hospital_bed,_England,_1914-1918_Wellcome_L0058343.jpg|I. Mundu Gerran erabilitako olanazko somierra
Fitxategi:Linak_hospital_bed.JPG|Somier artikulatu elektrikoa

## Kanpo estekak
Mouroko itsasargia

**Mouroko itsasargia** () Santanderko badian dagoen itsasargia da, izen bereko uhartean hain zuzen ere.

## Eraikina 
Itsasargia 1860ko otsailaren 15ean jarri zuten martxan lehen aldiz. Bere diseinua Ingalaterrako kostaldeak argitzen dituzten harrizko beste itsasargi batzuen antzekoa da, etxe erdian (solairu bakarrekoa) kokatutako dorre koniko zuri batekin, non farozainak bizi ziren. Hauek 1921era arte egin zuten, denboraleek uharte batean bizitzean hainbat egunetan inkomunikatuta egon zirelarik. Itsasargiaren altuera fokala itsas mailatik 38,7 metrokoa da, eta dorrea lurretik 18,39 metrora dago.

## Nabigaziorako laguntzak 
Jatorrian, itsasargiak metxa bateko lanpara bat erabiltzen zuen, baina 1920an sugar biluzizko dizdizari batek ordezkatu zuen, erregailuarekin, bai eta danbor-optika batek ere. 1989an, Itsasertzeko Mugapeak (garai hartan itsasargiaren titularra zen erakunde ofiziala) ordura arte erabiltzen zuen gasaren bidez  eguzki-energia fotovoltaikoagatik aldatu zuen, eta faroari burua kentzea erabaki zuen, baliza kategoriara pasatuz.

2004ko apirilaren 26an, itsasargia Santanderko Portu Agintaritzaren mende geratu ondoren, jatorrizko estetika berreskuratu zuen, beste linterna bat jarri baitzitzaion. Argi zuri bat erabiltzen da, 21 segundotik behin 1+2 distira dituena, fase hauekin: 0,5+4,5+0,5+1,5+0,5+13,5. Linternaren potentziak argia ikusarazten du 11 itsas miliako distantziara.

## Gertaera garrantzitsuak 
1865ean izandako denborale gogor baten ondorioz, farozainetako batek bizia galdu zuen olatu batek eraman eta itsasora erori ondoren. 1896ko ekaitzaldi batean, uhartean bizi ziren bi farozainetako bat bat-batean hil zen, eta haren lagunak ez zuen beste aukerarik izan gorpuarekin zenbait egunez bizitzea baino, harik eta ekaitza baretu zen arte.

1996ko otsailean, beste denborale batek argiztapen-sistema suntsitu zuen, eta itsasargiak hainbat egun eman zituen itzalita, ezin baitzen bertara sartu eta matxura konpondu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024 YR4

**2025 YR4** Apolo asteroide bat da. Txileko ATLAS asteroide detekziorako estazioak detektatu zuen  zuen 2024ko abenduaren 27an. 40 eta 100 metro arteko diametroa duela kalkulatzen da, eta 2032. urtean Lurrarekin talka egiteko probabilitate nabarmen bat eman zaio, %2,3koa.

## Talka arriskua Lurrarekin 
2025eko otsailaren 5etan, Turingo Eskalaren 3. mailan sailkatu zen: 2032ko abenduaren 22an Lurrarekin talka egiteko probabilitatea %2.3an kalkulatu zaio. NASAk  -0,40ko puntuazioa eman dio Palermoko Eskalan. Espazioko objektu batek Lurra jotzeko aukerak neurtzeko eskalak dira Italiako hiri horien (Turin, Palermo) izena dutenak.
thumb|2032ko hurbilpenean kalkulatutako talka posiblearen area.|erdian|380x380px
Aurkikuntzak lehen aldiz aktibatu du Nazio Batuen Erakundeko Asteroideen Nazioarteko Alerta Sarearen eskaera bat, nazioarteko zaintza astronomikoko baliabideak asteroidearen orbitari arreta eskaintzeko. COPUOS eta UNOOSA erakundeak dia NBEren Sare horren partaideak.
erdian|thumb|380x380px|2028. urteko hurbilpenetik 2032ko arriskutsuagora asteroideak egin dezakeen bidea. Lurraren orbita, urdin iluna.

## Ezaugarriak 
thumb|280x280px|Konparazioa,  eta beste meteorito inportante batzuek,eta hegazkin handi bat ere.
Asteroidearen espektroen eta denbora-serie fotometrikoen aurretiazko analisi batek iradokitzen du S motako edo L motako asteroide bat dela, silikato arrokaz osatua, eta horrek iradokitzen du bere tamaina aipatutako tartearen beheko tartean egongo litzatekeela, ziurrenik 40 eta 60 metro artean. Bere errotazio periodoa 19,5 minutu ingurukoa da.

Asteroidea Lurretik 828.800 kilometrora (2,156 ilargi-distantzia) igaro zen 2024ko abenduaren 25ean, aurkitu baino bi egun lehenago. Lurretik hurbil egongo da berriro 2028ko abenduaren 17aren inguruan. 2025eko apirilaren hasieratik 2028ko ekainera arte, 2024 YR4 Lurretik urrunegi egongo da teleskopio handienek behatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Ana gazteluko itsasargia

**Santa Ana gazteluko itsasargia** () Castro Urdialesen dagoen itsasargia da, izen bereko eraikinean hain zuzen ere.

## Eraikina 
Itsasargi honetako gauzarik bereziena bere kokapena da, Santa Ana gazteluaren hego-ekialdeko dorrearen gainean baitago. Denbora luzez, ondoan etxebizitza bat izan zuen farozainarentzat, eta eraikina zaharberritu zutenean eraitsi egin zuten. 1853ko azaroaren 19an piztu zen lehen aldiz, Elisabet II.aren erregealdian.

## Nabigaziorako laguntzak 
Hasiera batean, optika katadioptriko finkoa zuen olio-lanpara batean oinarritutako argi-sistema bat izan zuen. Haren inguruan, iragazki gorria zuten bi lente bertikal jiratzen ziren mekanismo zirkular baten gainean, erloju-makina batek eraginda. Ondoren, olio-lanpararen ordez metxa bateko *maris* bat jarri zen, eta 1919ko otsailean sistema elektriko bat ipini zuten. Hurrengo berrikuntzak kanpoko bi lente eta merkuriozko flotagailu bat gehitu zituen, baita linterna zilindriko berri bat ere.

Egindako azken obrek munta helikoidaleko linterna bat instalatu dute, Adrako itsasargitik zetorrena, baita argi-instalazio berri bat ere, sorta zigilatuko lanparaz eta behe-tentsioko erreserbako argiteriaz osatutako panel birakariz osatua. Argiztapen-sistemaz gain, 1953tik laino-sirena bat dago, "C" (-·-·) letrako Morse kodeko seinalea igortzen duen bibragailu bakar batez osatua, 60 segundotik behin errepikatzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne-Fleur Multon

**Anne-Fleur Multon** (Frantzia, 1993) gazte eta heldu literaturako idazle frantziarra da.

*Allô Sorcières* eleberri saila idatzi zuen eta *La Revanche des princesses* ipuin bilduman parte hartu zuen, besteak beste, Charlotte Bousquet, Clémentine Beauvais eta Carole Trébor idazleekin.

## Biografia 
Parisko Henri-IV Lizeoko École des Chartes-en sartzeko azterketa prestatzeko literatura ikastaro bat egin ondoren, literatura konparatuko graduondoko ikastaro bat egin zuen Paris-Sorbona Unibertsitatean.

2017an bere lehen eleberria argitaratu zuen, *Viser la lune*, *Allô Sorcières* sailaren lehen liburukia, lau neraberen adiskidetasunari buruzko kontakizuna.

2018an, *Allô Sorcières* sailaren bigarren liburukia, *Sous le soleil exactement*, argitaratu zen. Liburuak kritikaren harrera ona izan zuen bere tematika feministengatik. Bi eleberriak Poulpe Fictions argitaletxean agertu ziren eta Diglee (Maureen Wingrove) marrazkilariak ilustratu zituen.

Multonek, Clémentine Beauvais, Charlotte Bousquet, Alice Brière-Haquet, Carole Trébor eta Sandrine Beau idazleekin batera, *La Revanche des princesses* (Poulpe Fictions, 2019) ipuin-bilduma idatzi zuen, konpromiso feministagatik nabari dena.

2020an, Samantha Baillyrekin batera idatzitako ''C'est pas ma faute* eleberria argitaratu zuen.

Anne-Fleur Multon gazte literatura sustatzea helburu duen *La Charte des auteurs et illustrateurs jeunesse* elkarteko kidea da.

*Maison de la Littérature Jeunesse Francophone* elkarteko kide sortzaileetako bat izan zen Clémentine Beauvais (idazlea), Sara Guédès (arkitekto interiorista eta argazkilaria), Tom Lévêque (editorea, idazlea eta Frantziako liburuaren bitartekaria), Aylin Manço (idazlea, itzultzailea eta gidoilaria), Reutty Sok (editorea), Julia Thévenot (editorea eta idazlea) eta Julie Vergès-ekin (antzerki irakaslea, idazlea) batera.

2022an *Les Nuits bleues* eleberria argitaratu zuen, helduei zuzendutako bere lehen liburua.
## Lanak 
### Gazte literatura 
* *Allô Sorcières*, Poulpe Fictions

# *Viser la lune*, 2017, 168 or. 
# *Sous le soleil exactement*, 2018, 168 or. 
# *Un peu plus près des étoiles, 2022,* 240 or*.*

* *La Revanche des princesses*, Poulpe Fictions, 2019, 198 or. 
* *Au cœur de la forêt*, Auzou édition, 2019, 160 or. 
* *C'est pas ma faute*, Anne-Fleur Multon eta Samantha Bailly, Pocket Jeunesse, 2020, 351 or. 
* *Prodigieuses histoires de filles pas comme les autres*, Michel Lafon, avec Diglee-rekin batera, 2022, 200 or. 
* *Il était une Autre fois*, On Ne Compte Pas Pour Du Beurre, avec Célia Housset, 2022, 72 or. 
* *Les Petites Sorcières*

# *Tildir la catastrophe*, ill. Violette Grabski, Éditions Sarbacane, «Pocus» bilduma, 2024, 112 or. 
# *Maud Champignon*, 2024, 128 or. 

### Helduentzako literatura 
* *Les Nuits bleues'', Les éditions de l'Observatoire, 2022, 208 or. 
* *Les Nuits bleues*, Points, 2023, 208 or. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babelio
*
Koltxoi-malguki

alt=mattress coil|thumb|300x300px|Koltxoi baten malgukiaren egitura
**Koltxoi-malgukiak** helize-formako malguki batzuk dira, eta koltxoi baten barne-egitura osatzen dute. Azken urteotan, "mikromalguki" txikiak erabiltzen ari dira koltxoien tapizerian (konfort-geruza), batez ere alanbre-sare batez ("malguki gaineko malgukia" eraikitzea) osatutako nukleo batekin konbinatuta, baina, batzuetan, baita beste nukleo mota batzuekin ere. 

Koltxoi-malgukiak XIX. mendearen erdialdean sartu ziren, eta oraindik ere ezagunak dira XXI. mendean, bereziki Estatu Batuetan. 

## Historia 
Helize-formako malgukiak XV. mendean asmatu ziren arren, ez ziren koltxoietan erabili XIX. mendearen erdialdera arte, altzari eta gurdietan tapizeria-malgukien erabilera orokortu ondoren. 

XXI. mendearen hasieran sartu ziren mikro-malgukiak.

Oheko malguki helikoidala Louis Andrew Varghak patentatu zuen. Ohiko malgukien koltxoiei buruzko iruzkin batzuek ohiko kexak islatzen dituzte: malgukien endekapena, ziztadak eragin ditzakeena, eta malgukiek une intimoetan edo atsedenaldian sortzen duten zarata.

## Fabrikatzaileak 
Koltxoi-malgukien merkatua nahiko kontzentratuta dago. Hornitzaile nagusiak Carthageko (Misuri) Leggett & Platt (1883an sortua) eta Alemaniako Bad Essen-eko AGRO International (1948an sortua) dira. Beste fabrikatzaile batzuk hauek dira: HSM Solutions (formalki Hickory Springs, 1944an sortua), Hickorykoa (Ipar Carolina); Spinks (1840an sortua), Leeds-en (Erresuma Batua) eta Subiñas euskal konpainia (1959an sortua), Mungian (Bizkaia). Raha koltxoietarako malgukien fabrikatzaile nagusia da Golkoko eskualdean. Cloudnine koltxoia Poly Products luxuzko segmentua da, Raha koltxoiak egiten dituena. "Divine Sleep" Kanadako malguki-koltxoien fabrikatzaileen artean izen ezaguna da.

## Erreferentziak
Sobirania i Progrés

**Sobirania i Progrés-SiP**  (*Burujabetza eta Aurrerapena*) 2006ko urriaren 4an sortutako mugimendu politikoa da, erreferendum bidez Kataluniako herriaren autodeterminazio eskubidea gizarte zibiletik abiatuta bilatzen duen plataforma gisa eratua.

Plataformaren aurkezpen publikoa 2006ko urriaren 4an egin zen Bartzelonako Palau de la Musicako Jauregi Txikian, Beth Rodergas y Colesek aurkeztuta, eta Joel Joan, Oriol Junqueras, Isabel Pallarès eta Rogue, Elisenda Paluzie, Miquel Ofilia Carrèl eta Ramon Maria Pustrul aritu ziren bertan.

## Sustatzaileak 
Hauek dira plataformaren sustatzaileak:

* Joel Joan i Juvé, aktore eta zuzendaria
* Elisenda Paluzie, Bartzelonako Unibertsitateko Ekonomia irakaslea
* Anna Puigvert, medikua
* Oriol Junqueras, historialaria
* Joan Costa i Font ekonomia politikoko irakaslea London School of Economics-era.
* Hèctor López Bofill, Pompeu Fabra Unibertsitateko Konstituzio Zuzenbideko irakaslea
* Maria Mercè Roca, idazlea eta diputatua Kataluniako Parlamentuan
* Ramon Carranza, enpresako zuzendaria
* Miquel Strubell i Trueta, Universitat Oberta de Catalunyako Hizkuntza Plangintzako irakaslea
* Xavier Vinyals, enpresaburua eta Kataluniako Kirol Selekzioen Aldeko Plataformako presidentea
* Isabel Pallarès, CSC-Intersindikaleko idazkari konfederala
* Antoni Abad, abokatua eta New York State University-ko Zuzenbidearen Filosofiako irakaslea

## Ekintzak 
Burujabetza eta Aurrerapena plataformaren ekintzen artean hauek nabarmentzen dira:

* Erreferendumak deitzeko eskumena transferitzearen aldeko *Decideixo Decidir* izeneko sinadura bilketa bultzatu zuen Erabakitzeko Eskubidearen aldeko Plataformarekin batera (2007-2008). Kanpainak goreneko puntua izan zuen 2008ko martxoaren 9ko Espainiako hauteskundeen egunean egindako sinadura bilketarekin; Bartzelona eta Tarragonako hauteskunde batzordeek bertan behera utzi zuten, baina Plataformak eutsi egin zion.
* "*Som una nació. Volem Estat propi*" lelopean manifestaziok deitu  eta antolatu zituen 2008, 2009, 2010 eta 2011ko irailaren hamaikan.
* 2009ko martxoaren 7ko ''Deu Mil a Brussel·les per a l'Autodeterminació* manifestazioarekin elkarlana. 
* *Kataluniaren independentziari buruzko galdeketa* antolatu zuen *Koordinakundean'' erakunde sustatzaile gisa parte hartu zuen, baita logistikaren ardura hartu ere (2009-2011).
* Aurkezpenak eta hitzaldiak herrialde osoan, independentziaren onurak zabalduz.
* "Spain's Secreto Conflict" dokumentalaren edizioa eta sustapena, Espainiako instituzioek Kataluniako prozesu independentistari egindako blokeoa nazioarteko audientzia bati azaltzeko pentsatua (2011).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sobirania i Progrés
Buba Espinho

**Buba Espinho,** (Bernardo Ramos Ribeiroren izen artistikoa, Beja, 1995eko apirilaren 24a ) portugaldar abeslaria da.  António Zambujo edo Luís Trigacheirorekin batera, Alentejoko abeslari ospetsuenetako da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leila Barbara

**Leila Barbara** (São Paulo, 1938ko apirilaren 9a – *ibidem*, 2024ko ekainaren 2a) brasildar hizkuntzalaria izan zen, hizkuntzalaritza aplikatuan eta hizkuntzalaritza funtzional sistemikoan aditua.

## Bizitza 
Camel Barbara eta Malka Gabase siriar etorkinen alaba, Leila Barbara 1938an jaio zen.

1965ean hasita, São Pauloko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean irakatsi zuen urte askoz, eta han hizkuntzalaritza aplikatuko programa sortzen lagundu zuen. Hizkuntzalaritzaren hainbat arlotan lan egin zuen, bereziki hizkuntzalaritza funtzional sistemikoan, brasildar portugesean zentratuz, baina ingelesa eta gaztelania ere aztertu zituen. Unibertsitateko dekano izan zen 1988tik 1992ra.

2024an hil zen São Paulo hirian.

## Lanak 
### Liburuak 
* *Sintaxe transformacional do modo verbal* (1975)
* *Reflections on Language Learning* (editore gisa, Mike Scottekin batera, 1994)
* *Reflexão e Ações no Ensino-Aprendizagem de Línguas* (editore gisa, Rosinda de Castro Guerra Ramosekin batera, 2003)
* *Textos e Linguagem acadêmica: explorações sistêmico-funcionais em espanhol e português* (editore gisa, Estela Moyanorekin batera, 2011)
* *Estudos e pesquisas em Linguística Sistêmico-Funcional* (editore gisa, Adail Sebastião Rodrigues-Júnior eta Giovanna Hoyrekin batera, 2017)

### Artikuluak eta liburu-kapituluak 
* *A Survey of Communication Patterns in the Brazilian Business Context* (M. Antonieta A. Celani, Heloisa Collins eta Mike Scottekin batera, 1996)
* *Homing in on a genre: invitations for bids* (Mike Scottekin batera, 1999)
* *It is not there, but [it] is cohesive: the case of pronominal ellipsis of subject in Portuguese* (Carlos A. M. Gouveiarekin batera, 2001)
* ''Marked or unmarked, that is not the question. The question is: where's the theme?* (Carlos A. M. Gouveiarekin batera, 2004)
* *Linguística Sistêmico-Funcional para a Análise de Discurso: um panorama introdutório* (Célia de Macêdorekin batera, 2009)
* *A representação de Dilma Rousseff pela mídia impressa brasileira: analisando os processos verbais* (Maria Carmen Aires Gomesekin batera, 2010)
* *Engajamento na perspectiva linguística sistêmico-funcional em trabalhos de conclusão de curso de Letras'' (Maria Otília Nininekin batera, 2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trudy Mackay

**Trudy Frances Charlene Mackay** (1952ko irailaren 10a)  Greenwood Genetika Zentroko campusean dagoen Clemson Unibertsitateko Giza Genetikako Zentroko  zuzendaria da. Ezaugarri konplexuen genetikari buruzko munduko agintari nagusietako bat da. Mackay Giza Genetikako Self Family Katedra eta Clemson Unibertsitateko Genetika eta Biokimikako irakaslea ere bada.

Mackay Zientzia Akademia Nazionalaren kidea da (2010).

Mackay lehen William Neal Reynolds [Reynolds-en izenean egindako ohore bat bere diru laguntzagatik Unibersitaterako,1950ean], North Carolina State University-ko Unibertsitate Irakasle Goraipatua izan zen, non genetika kuantitatiboan espezializatu zen. Drosophila-ren Erreferentzia Genetikoko Panela ezartzeaz arduratzen da.

## Hezkuntza 
Mackay-k 1974an Zientzietako lizentziatura eta 1976an Biologiako masterra jaso zituen Dalhousie Unibertsitatean. Graduondoko ikasketak Edinburgh-eko Unibertsitatean egin zituen, genetikako doktoretza batekin, 1979an Alan Robertsonek gainbegiratutako ikerketagatik saritua.

## Ibilbidea eta ikerketa 
Mackay-ren ikerketak ezaugarri kuantitatiboetan eragiten duten ingurumen- eta genetika-faktoreak ikertzen ditu. Ezaugarri fenotipiko horien artean altuera edo pisua daude eta balio jarraituen bidez adierazten dira, diskretuak izan beharrean.

Ezaugarri horien garrantzi zabalak Mackay-ren lan-potentziala arlo askotan aplikatzea ahalbidetzen du - landareen hazkuntza eta animalien hazkuntza hobetzetik giza gaixotasunen tratamendura. Mackay-k Douglas Scott Falconer-ekin batera 1996an argitaratutako *Introduction to Quantitative Genetics*,[Genetika kuantitatiboaren hastapenak]  testuliburuaren laugarren edizioaren egilekidea da.

### Sariak eta ohoreak 
Mackay Royal Society-ko (FRS) Fellow izendatu zuten 2006an.  Amerikako Genetika Elkartearen Domina eman zioten 2004an, eta Nekazaritzako Wolf Saria 2016an. 2021ean American Philosophical Society-ko kide hautatu zuten. 2018an Trinity College-k Dawson Saria jaso zuen Genetikan. Zientziaren Aurrerapenerako Amerikako Elkarteko kide hautatu zuten 2003an. 2005ean Arte eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademiako kide bihurtu zen.

## Bizitza pertsonala 
Mackay, Robert R. H. Anholt-ekin ezkondu zen 1990ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Sarobe

**Ana Sarobe** (Nafarroa, 1949) andereño aitzindarietako bat izan zen Iruñerrian. 

Irakaslea izan zen, andereño-erresidentziatik pasata, eta geroztik milaka istorio bildu ditu Iruñerriko lehenbiziko ikastolen sorreran parte hartu baitzuen, eta ondare hark bizirik segitzen du. 

Lan horiekin guztiekin uztartu behar izan du zaintza, euskal presoen senideena, euskaldun berriena, pentsionistena, eta uste du emakumeen gainean erortzen dela zaintzaren ardura guztia. Zaintza-lana lan formala gisa hartua izan dadin eskatrzen du berak. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Andereño (ikastolak)
* Kontxi Erro
* Elbira Zipitria
* Miren Egaña Goya
* Miren Koruko Gonzalez Galarraga

## Kanpo estekak 
* «Esker onez | Ana Sarobe»&#x20;elkarrizketa Hamaika telebistan
Velako gaztelua

**Velako gaztelua** edo **Maquedako gaztelua**, Espainiako Maqueda udalerrian dagoen gaztelu bat da, Gaztela-Mantxako Toledoko probintzian.

## Historia 
Aurrez arabiarren gotorlekua zegoen tokian eraiki zen, eta 1083an Alfontso VI.a Gaztelakoaren jabetzara igaro. 1177an Alfontso VIII.a Gaztelakoak Cuenca hiria bereganatzean Maqueda eta bere lursailak Calatravako Ordenari eman zizkion eta honek agian mende horretan gotorlekua harresitu zuen. 1196 eta 1198an Almorabideen setioei arrakastaz aurre egin zien. 1434an Álvaro de Luna boteretsuaren jabetza bilakatu zen.
Paul Greene

**Paul Greene** (Sydney, 1972ko abenduaren 9a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Husson

**Eva Husson** (El Havre, Frantzia, 1977) frantziar aktorea, film-zuzendaria, gidoilaria eta ekoizlea da. Bere lehen film luzea, *Bang Gang* (*A Modern Love Story*), 2015ean egin zuen. Ezaguna egin zen, batez ere, *Bang Gang* (2015), ''Those for Whom It's Always Complicated* (2013) eta *Las hijas del sol* (2018) lanekin.

## Kidetasunak 
Zinema eta ikus-entzunezkoetan genero berdintasuna eta sexu aniztasuna sustatzea helburu duen 50/50 kolektiboko kidea da.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

## Aintzatespenak 
* Cannesko Zinemaldia 2018: lehiaketa ofiziala *Les Filles du soleil* lanarekin
* Cannesko Zinemaldia 2021: *Mothering Sunday'' lehiaketaz kanpoko selekzio ofiziala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*