Lope Díez de Aux y Armendáriz

**Lope Díez de Aux y Armendáriz** (Charcas, Espainiar Inperioa, 1575 inguru - Madril, Espainiar Inperioa, 1644ko otsailaren 9a) noblea, politikaria eta itsasgizona izan zen, Espainia Berriko Erregeordetza hartu zuen lehen kreolea. Kargu hori 1635eko irailaren 17tik 1640ko abuztuaren 28ra arte bete zuen, Juan de Palafox y Mendozak kargutik kendu zuen arte, eta gobernari zuzena, haztatua eta langilea izan omen zen. 1617ko apirilaren 29an, Felipe III.a erregeak Cadreitako markesgoa eman zion, eta bere lehen titularra izan zen. Horrela, Nafarroako Cadreita hiribilduaren familia-jaurerria nobleziatzat jaso zuen.

Cadreitako I. markesa izan zen. Pirateriarekin kezkatuta, basea eta armategia zituen flota bat sortu zuen Veracruzeko portuan, geroago *Armada de Barlovento* deitu zena, eta kostaldeak defendatzeko eta Espainiarako itsas ibilbidean segurtasun handiagoa izateko balio izan zuena.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Ziur aski Charcasen (gaurko Sucre, Bolivia) jaio zen 1575 inguruan, bere aita, Lope Diez de Aux Armendaritz-Castrejón nafarra, Peruko Erregeordetzan zegoelako Charcaseko Errege Auzitegiko presidente karguan (1573-1576), gutxi gorabehera jaio zen egunean. Ama Juana de Saavedra y Recalde izan zuen, Gonzalo de Saavedra Santiagoko jaunaren eta Francisca de Recalde Sevillakoaren alaba.

Sei urte zituela, Espainiara bidali zuten, Ines de Castejonek (Lope Diez de Aux Armendaritzen emaztea) Ágreda (Soria) villa familiarrean hezi zezan. Gaztetatik, Espainiako Itsas Armadan lan egin zuen, eta lehen kargu garrantzitsuak betetzen hasi zen, Santiago Ordenako zaldun eta Indietako Guardia eta Karrikako Galeoien jeneral izendatu baitzuten. Felipe IV.ak Gerra Kontseilari izendatu zuen, bere maiordomo eta Bocako aitoren seme, eta bere enbaxadore apartak enperadorea Alemanian.

Antonia de Sandoval y Afán de Riverarekin ezkondu zen, Torreren III. Kondesa, Pedro Suárez de Castilla y Riveraren eta Inés Enríquez de Taveraren alaba, alaba bakar baten gurasoak izanik: Juana Francisca Díez de Aux y Armendáriz Afán de Rivera, Cadreitako II. Markesa, Torreren IV. Kondesa, Guillena hiriko (Sevilla) andrea, Elisabet Frantziako erreginaren dama, eta Maria Luisa de Orleans eta Mariana de Neoburgo (Karlos II.a Espainiakoaren andreak) erreginetako zerbitzari nagusia, eta bere garaiko Espainiako andre handienetako bat. 1645eko urtarrilaren 12an ezkondu zen, Madrilgo Errege Jauregian, Francisco Fernández de la Cueva y Enríquez de Cabrera, Alburquerqueko VIII.a dukea, Espainia Berriko 22. Erregeordea eta Siziliako 45. erregeordea.

### Espainia Berriko erregeorde 
1635eko apirilaren 19an, Felipe IV.a erregeak Espainia Berriko erregeorde kargua eman zion, Rodrigo Pacheco y Osorio kargugabetuaren ordez, Cerralboko markesa, hamaika urtez zerbitzuan egon ondoren Vienara enbaxadore bidali zutena. 1635eko irailaren 17an sartu zen garaile Mexiko Hirian, 60 urte zituela, kreol ugariren aurrean. Kreol horien izendapenean ate ireki bat ikusi zuten, Indietan jaiotako espainiarren seme-alaba guztiek erresuman kargu garrantzitsuak izan zitzaten.

Agintaldiaren hasieran, hiriburuko drainatze-lanei eman zien lehentasuna, hiria zeharkatzen zuten dikeak eta ubideak garbituz, uholdeetatik babesteko, eta konponketa-lanak egin zituen, uholde berri batek eragindako kalteak zirela eta.

1637ko urtarrilaren 17an, lurrikara batek hustubidearen obren aurrerapen batzuk suntsitu zituen, bereziki La Quemada tunelaren inguruan. Birmoldaketa-lanak egiteko, Fernando de Zepeda eta Hernán Carrillo adituen aholkularitza jaso zuen, eta hurrengo urteko martxoan erabaki zen tunela ordezkatuko zuen kanal bat irekitzea, udal-gobernuak, Errege Auzitegiak eta gremioek onartutakoa. Nochistongo Tajoko pitzadura handi bat aprobetxatuz gauzatu zen, eta oso onuragarria izan zen uholdeen kontrolean, gobernu independenteak XIX. mendean handitu zuelarik.

Indietako kostaldeak ondo ezagutzen zituen marinel eskarmentuduna zenez, bertatik bertara ezagutzen zuen pirateriaren arazoa, eta bereziki kezkatu zuen Espainia Berriko portuek eta kostaldeek etengabe zuten arriskuak. Lehorreratze pirata horiei aurre egiteko eta espainiar eskubideak babesteko, basea eta armategia zituen flota bat sortu zuen Veracruzeko portuan, geroago *Armada de Barlovento* bezala ezagutuko zena.

San Bernardo komentua eta Espiritu Santuaren ospitalea sortu zituen, eta Leongo Erresuma Berriko biztanleak eta kolonoak (Nuevo León estatu mexikarreko egungo lurraldea) Apaches eta Comanches tribuek eragindako eraso eta arpilatzeetatik babesteko. Bere izena zuen hiribildu bat sortu zuen Leongo Erresuma Berrian, Cadereytan eta izen bereko beste gotorleku bat Cadereytan. Kalifornietara ere espedizio bat egiteko agindu zuen, eta emaitza tamalgarria izan zuen.

Arerioek irregulartasun eta akats asko leporatu zizkioten, besteak beste, Pueblako gotzain Juan de Palafox y Mendozak.

## Legatua 
Cadreitan, udalak monumentu bat eraiki zuen haren omenez 2015ean, eta honela laburbiltzen du haren bizitza:

Hala ere, haren omenezko plakak akats bat du: Lope eta Castrejón abizeneko aita nahastea; semeak, berriz, Saavedra izena izango luke. Bere ama Juana de Saavedra y Recalde izango zen, Gonzalo de Saavedraren alaba, Sevillako Santiago Ordenako zalduna. Gainera, Quito Rodrigo de Salazarreko gobernadore izandakoarekin ahaidetuta dago, Niño, Carrión y Salazar familiaren ondorengoa, Toledoko zaldunak.

## Kanpo estekak