open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azido zinamiko

**Azido zinamikoa** konposatu organiko aromatikoa da, C6H5-CH=CH-COOH formula duena, azido karboxilikoen klasekoa. Bi isomero ditu, *cis* eta *trans*, Solido kristalino zuria da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria bentzenotan, azetonatan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Azido zinamikoa produktu naturala da eta landare askotan aurki daiteke, kanelan esaterako, bi isomeroetatik azido *trans*-zinamikoa da usuena. Landareek biosintetizatzen dute L-fenilalanina aminoazidotik fenilalanina amoniako liasaren entzimaren eraginez.

## Sintesia 
Azido zinamikoa sintetizatzeko hainbat metodo daude. Horietako bat Perkin-en erreakzioa da bentzaldehidotik abiatzen dena.

392x392px|Zimtsäure nach Perkin

## Erabilera 
Azido zinamikoa aromatizatzaile moduan eta zenbat sendagaien sintesian usatzen da. Dena den, azido zinamikoaren erabilera handiena bere esterrak sintetizatzeko da. Izan ere, metil zinamatoa edo bentzil zinamatoa oso erabiliak dira perfumegintzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harting

**Harting Stiftung & Co. KG** osagai elektriko eta elektronikoak ekoizten dituen Harting enpresaren ama enpresa da, Alemaniako Espelkamp udalerrian egoitza duena. Konpainia Harting familiaren esku dago.

Harting Alemaniako industria-konektore fabrikatzaileen arteko hiru konpainiarik nagusienetako bat da Phoenix Contact eta Weidmüller etxeekin batera.

## Historia 
Wilhelm Hartingek eta bere emazte Mariek *Wilhelm Harting Mechanische Werkstätten* konpainia sortu zuten 1945eko irailaren 1ean Alemaniako Ipar Renania-Westfaliako Minden hirian. 1950ean, konpainia Espelkampera eraman zuten.

1962an Wilhelm Harting hil ondoren, bere emazte Marie Hartingek enpresaren zuzendaritza hartu zuen. 1967 eta 1969 bitartean, bere semeak Dietmar Harting eta Jürgen Harting (1973an hila) batu zitzaizkion zuzendaritzan. 1979an Harting nazioartekotu zen Frantzian Alemaniatik kanpoko lehenengo sukurtsala zabaldu zutenean. 1987an Dietmar Hartingen emaztea, Margrit Harting, zuzendaritza taldean sartu zen. 2015eko urrian, Dietmar Hartingen semeak, Philip Harting, presidente exekutibo kargua hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hartingen webgunea
Liu Honglin

**Liu Honglin** (1976ko urriaren 13a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu Huajin

**Liu Huajin** (1960ko abuztuaren 2a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu Junxi

**Liu Junxi** (2003ko abenduaren 11) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2024koUdako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu Li

**Liu Li** (1971ko martxoaren 12a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liu Qing

**Liu Qing** (1986ko apirilaren 28a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1988ko Britainiar Armadako Lynx helikopteroaren lurreratzea

**Britainiar Armadako Lynx helikopteroaren lurreratzea**, 1988ko ekainaren 23an, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAren Hego Armagheko Brigadak Aughanduff menditik hurbil Britainiar Armadaren XZ664 serieko zenbakidun Westland Lynx helikopteroaren aurka burututako atentatua izan zen.

## Atentatua 
Egun horretako goizaldean, Britainiar Armadako Lynx XZ664 helikopteroa Crossmaglen herriko kuarteletik atera eta Bessbrook Mill herriko base militarra zuzendu zen. Bitartean, Behin-behineko IRAren 12 kidez osatutako unitate bat ametragailu astunez eta errifleez armaturik Aughanduff mendiaren magalean zain zeuden, Crossmaglenera zihoazen helikopteroen hegaldiak bertatik igarotzen zirela jabeturik.

12:55etan, helikopteroa bertatik igarotzen ari zela, eta Silverbridge herritik 5 kilometrora zegoela eta IRAkideak jada 234 metro garaiko muino batean kokatuak zeudelarik, helikopteroa tirokatu eta bete errotorrak eta fuselajeak 15 tiro jaso zituzten. Helikopteroa biraka hasi eta pilotuak emergentziako lurrartzea burutu behar izan zuen, eskifaiako soldadu bat zaurituz.

Ondoren, IRAkideak helikopteroa istripua izandako tokira bertaratu eta eskifaia hiltzen saiatu ziren, baina ez zuten bertaratzea lortu. Britainiar Armadaren patrullak helikopteroa eroritako tokira bertaratu eta beste Lynx helikoptero batek eremua segurtatu zuen.

## Ikus gainera 
* 1978ko Britainiar Armadako Gazelle helikopteroaren lurreratzea
* 1990eko Britainiar Armadako Gazelle helikopteroaren lurreratzea
* 1994ko Britainiar Armadako Lynx helikopteroaren lurreratzea

## Kanpo estekak
Berrozpin I

**Berrozpin I** Errenterian dagoen trikuharri bat da, Txoritokietako Estazio Megalitikoan. Inguruko kareharri eta hareharriekin eraikita dago, eta ez dago argi Neolitokoa edo Brontze Arokoa ote den.

## Aurkikuntza eta indusketa 
1990an aurkitu zuen Jaques Blotek. 1999an, Francisco Javier Zumalabek behatu zuen, kanpoko geruza kendu eta neurtu zuen. Suharrizko printza bat aurkitu zuen.

## Deskribapena 
Trikuharriak 11 metroko tumulua du inguruan, eta 2 metroko altuera. Ganbarak harlauzak ekialde-mendebalde norabidean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nossa Senhora da Boa Fé eliza

**Nossa Senhora da Boa Fé eliza** Portugalgo Nossa Senhora da Boa Fén, Évora udalerrian, São Sebastião da Giesteira e Nossa Senhora da Boa Fé freguesian dagoen eraikina da. 
1986an Interes Publikoko Ondasuna izendatu zuten.

XVII. eta XVIII. mendeetan birmoldatu zuten. Portada manueldar du eta nabe bakarrez osatuta dago. XVIII. mendean azulejuz estalitako hormak ditu. Fatxadak eskualdeko dekorazio-elementuak ditu. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Igreja de Nossa Senhora da Boa Fé - Vista lateral.jpg|Albo bateko ikuspegia.
Fitxategi:Igreja de Nossa Senhora da Boa Fé - Portal manuelino.jpg|Atari manueldar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saghand uranio meategia

thumb|350x350px| Irango instalazio nuklearren mapa
**Saghand uranio meategia,** batzuetan *Sagand* edo *Sagend* idatzita (persieraz: ساغند), Dasht-e Kavir gatz basamortu handian kokatuta dago, Iranen, Kharanaq herritik 60 km mendebaldera eta Yazd hiritik 100 km ipar-ekialdera  .

## Meatokia 
Erreserbak 3 000 edo 5 000 uranio oxido tona direla kalkulatzen da, 500 ppm- ko dentsitatearekin, 100 eta 150 km-ko eremu batean  .

ISIS think tank amerikarrak Saghand meategiaren ekoizpena urtean 50 tonak uranio dela kalkulatzen du  .

## Mineralak 

Fitxategi:Butlerite-Parabutlerite-216044.jpg|link=Fichier:Butlerite-Parabutlerite-216044.jpg
Fitxategi:Butlerite-Parabutlerite-216045.jpg|link=Fichier:Butlerite-Parabutlerite-216045.jpg
Fitxategi:Butlerite-Parabutlerite-216046.jpg|link=Fichier:Butlerite-Parabutlerite-216046.jpg
Fitxategi:Parabutlerite-89378.jpg|link=Fichier:Parabutlerite-89378.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shintaro Abe

1982tik 1986ra bitartean Kanpo Arazoetarako ministro izan zen japoniar politikaria izan zen. Alderdi Liberal Demokratikoa (LDP) kide nagusi bat izan zen. Shinzō Abe lehen ministroaren aita zen eta Satō-Kishi-Abe familiaren parte zen.
## Kanpo estekak
Stella Tennant

**Stella Tennant** (Londres, Erresuma Batua, 1970ko abenduaren 17a – Duns, Eskozia, 2020ko abenduaren 22a) britainiar aristokrata, eskultorea eta modeloa izan zen.

## Bizitza 
Stella hiru seme-alaben artean txikiena izan zen, haurrideak Eduard eta Isabel izan ziren. Bere gurasoak Tobias Tennant (2. Glenconner Baroiaren semea) eta Lady Emma Cavendish, 11. Devonshireko duke eta Deborah Mitford, Mitford ahizpen arteko gazteenaren alaba zen. Tennant Eskoziako Scottish Borders-en kokatutako landa etxe batean hazi zen. Nerabezaroan Marlborough College-ra joan zen, Ingalaterrako Wiltshire-n zegoen Marlborough-en kokatutako barnetegi batera. Gero, Winchester School of Art-en eskultore graduatu zen. 

### Modelo ibilbidea 
Tennant-ek bere buruari argazkia atera zion eta lagun batek aurkeztu zion Plum Sykes moda kazetariari sudurra zulatu eta gutxira, ezohiko gertaera bat orduko modeloentzat eta Sykes harritu egin zuen, beranduago 1993ko abenduko Britainia Handiko Vogue aldizkarian agertu zen *Anglo-Saxon Attitude* izenekoa eta Steven Meisel argazkilariak egin zion argazkia. Anekdota ezagun batek kontatzen du Stella sudurreko zulaketarekin heldu zela argazki-saiora, baina erredaktoreek hura kentzeko eskatu zioten, eta jarrera horrek Meisel erakarri zuela, eta hurrengo egunean Vogue Italiarako beste argazki saio batera gonbidatu zuela. 

### Bizitza pertsonala eta industriara itzultzea 
1998an, bere lehen haurdunaldia iragarri ostean, Stellak moda industriatik erretiratzea erabaki zuen. 1999an David Lasnet argazkilari frantsesarekin ezkondu zen. Bere ezkontzarako, Helmut Lang-ek diseinatutako soineko minimalista jantzi zuen. Lehen umea Marcel Lasnet izan zen, eta gero Cecily Lasnet, Jasmine Lasnet eta Iris Lasnet. 2003an, Stellak modara itzultzea erabaki zuen Mario Testinok zuzendutako Burberry kanpaina batean parte hartzeko.

2012an, Londresko Udako Olinpiar Jokoen bukaerako ekitaldian agertu zen beste modelo britainiar batzuekin batera, diseinatzaile britainiarrek ekitaldirako bereziki sortutako diseinuak jantzita. Stellak Christopher Kane eskoziar diseinatzaileak sortutako diseinua jantzi zuen. 

2020ko urtarrilaren 22an Parisen egin zuen bere azken ikuskizuna, Valentinoren udaberri-udako goi joskintzako bildumari hasiera emanda.  

### Beste lan batzuk 
Tennant Eskoziako Berwickshireko landetxe batean bizi izan zen. Leku horretan zeukan eskultura-estudio bat, bere ahizpa Isabelekin batera, Tennant & Tennant izenekoa. 2010eko hamarkadan, aktibista ekologista bihurtu zen, Global Cool erakundearen hainbat kanpainatako protagonista. 

2020ko abuztuan, David Lasnetengandik banandu zela iragarri zuen 21 urteko ezkontzaren ostean, eta harekin negozioak sortu zituen higiezinen merkatuan. 

### Heriotza 
Stella Tennant bat-batean hil zen Dunsen 2020ko abenduaren 22an, zehaztu gabeko arrazoiengatik, nahiz eta bere familiak bere buruaz beste egin zuela jakinarazi zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Hooper (idazlea)

**Mary Ann Harriet Margaret Hooper** (Leamington Spa, Warwickshire, 1829ko azaroaren 24an bataiatua – South Norwood, Londres, 1904ko urtarrilaren 8a) ingeles idazlea izan zen, sukaldaritzako liburuak, eleberriak eta haurrentzako liburuak idatzi zituena.

## Bizitza 
Mary Hooper Leamington Span jaio zen, Warwickshiren, Fredrick William Hooper arte-saltzailearen eta bere emazte Harrieten alaba. Literatura ibilbidea Charles Dickensek zuzendutako *Household Words* aldizkarian hasi zuen, etxeko ekonomiaren inguruko ataleko editore gisa. *Literary Collector*rek atal horren kudeaketa eta eduki praktikoa goraipatu zituen. 1860ko eta 1870eko hamarkadetan, sukaldaritzako liburuak argitaratzen hasi zen, besteak beste, *Papers on Cookery* eta *Handbook for the Breakfast Table*. Crystal Palace Schoolera gonbidatu zuten sukaldaritza klaseak ematera, eta azkenean etxeko ekonomiako irakasle bilakatu zen.

Londresko South Norwood auzoan hil zen, 74 urte zituela.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballygawleyko autobus atentatua

**Ballygawleyko autobus atentatua**, 1988ko abuztuaren 20ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk Ballygawley herritik hurbil dagoen Curr eremuan Britainiar Armadako soldaduak zeramatzan autobus baten aurka burututako bonba bidezko atentatua izan zen.

## Atentatua 
Abuztuaren 19 eta 20 arteko gauean autobus batek RAF Aldergrove kuarteleko 36 britainiar soldadu Omagh herritik hurbileko base militar batera zeramatzan. Soldaduak Ipar Irlandan 2 urteko zerbitzutik jafa 18 hilabete beteak zituzten, eta orduantxe Ingalaterran oporraldia izatetik bueltan zetozen.

Abuztuaren 20eko 0:30ak aldera, autobusa Ballygawley eta Omag herrien arteko errepidean zihoan. Une hartantxe, IRAkideek errepidean ezarritako 91 kilo semtex lehergailua zuen bonba bat lehertuarazi zuten, bonba lehertuarazteko 300 metro luzeko kable bat erabiliz.

Eztandak autobusa errepidetik 30 metrora altxarazi zuen, soldaduak errepidearen aldameneko hesi eta larreetara jaurtiz. Errepidean 1,8 metro sakoneko kraterra sortu zuen, eta gorputz zatiak eta metal bihurritua eremu zabal batera sakabanatu.

Eztanda gertatu ondoren bertaratu eta atentatuaren biktimei laguntza eskeini zieten aurreneko pertsonen artean Omagh Protestant Boy's musika banda loialistako kideak izan ziren, heurak ere Portadown herrian desfile batean parte hartu ondoren autobusez baizetozten.

8 soldadu hil eta 28 zauritu ziren, hildakoak: Jayson Burfitt (19 urte), Richard Greener (21), Mark Norsworthy (18), Stephen Wilkinson (18), Jason Winter (19), Blair Bishop (19), Alexander Lewis (18) eta Peter Bullock (21).

## Ondorioak 
Behin-behineko IRAren Ekialdeko Tyroneko Brigadak atentatu honen ardura aldarrikatu zuen.

8 britainiar soldadu hil eta 28 zauritu ziren. Atentatu honen ondorioz, Britainiar Armadak Tyrone konderrian soldaduak ekarri eta eramateko helikopteroak erabiltzen hasi zen.

Atentatu hau jazo eta bi hilabetera, Britainiar Gobernuak hedabideetako ahots zentsura ezarri zuen, honen ondorioz britainiar telebista kate eta irratietan Sinn Féin alderdi politikoa eta Behin-behineko IRAkideen ahotsak emititzea debekatu zen.

## Kanpo estekak
Zapirain anaiak

**Zapirain anaiak** Euskal Herriko langile historian nabarmendutako hiru anai militante izan ziren, ezagunenak Sebastian eta Luis Zapirain Aguinaga sindikalista eta militante komunistak izanik. Bere anaia nagusi ez bezala, Luisek anarkismo moderatua miretsi bazuen ere, biak inspirazio sozialista zuen Federación Local de Sociedades Obreras antolakundera batu ziren. 1924an, ildo komunistari jarraiki, Primo de Riveraren Diktaduraren aurkako propagandan arituko ziren. 1931ean, Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren ostean Sebastian eta Luis atxilotu zituzten, arrantzaleen greba bat zela medio. 1956ko udan Paristik Euskadiko Alderdi Komunista biziberritzeko enkargua eman zitzaien, baina biak atxilotu, epaitu eta kanporatu zituzten Txekoslovakiara joanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrian kaskoa

**M15 Adrian** () Frantziako Armadak Lehen Mundu Gerran erabili zuen borroka-kaskoa izan zen. Frantziak diseinatutako kasko ofiziala izan zen, milioika frantsesek erabili zutenak lubaki-gerran ari zirenean. Frantziako armadak sistema bat bilatu zuen artilleriak urrunera botatzeko sistema berrien ondorioz sortzen ziren metal zatietatik soldaduen buruak babesteko. 1915ean sortua, altzairuzko lehen kasko modernoa izan zen, eta 1930ko hamarkadara arte beste hainbat armadek erabili zuten. Hurrengo bertsioa, M26 kaskoa Bigarren Mundu Gerran erabili zen. 

## Kanpo estekak
Muhsin al-Barazi

**Muhsin al-Barazi** (; Hama, 1904 – Damasko, 1949ko abuztuaren 14a) siriar abokatu eta politikaria izan zen. Siriako lehen ministroa izan zen 1949ko ekainetik abuztura. 

Frantzian hezi zen eta 1930ean zuzenbidean graduatu zen Parisko Unibertsitatean. Siriara itzuli zenean, zuzenbideko irakasle izan zen Damaskoko Unibertsitatean. 1933an Akzioko Liga Nazionala alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, Europako aginduekin amaitzeko eta mundu arabiarreko ekonomiak integratzeko helburuarekin.

1941eko apiriletik irailera Hezkuntza ministro izan zen eta 1943an independentzia lortu ondoren Shukri al-Quwatli presidentearen aholkulari nagusi bihurtu zen.

1949ko martxoan Husni al-Za'im estatu-kolpe batean iritsi zen agintera eta ekainean al-Barazi izendatu zuen lehen ministro.

Al-Barazik herrialde arabiarren babesa lortu zuen erregimen berrirako, eta negoziazio sekretuak hasi zituen Israelgo gobernuarekin bake akordio bat lortzeko.

1949ko abuztuaren 14an Sami al-Hinnawi koronelak estatu-holpe bat eman eta al-Zaim eta al-Barazi fusilatzea agindu zuen.

## Kanpo estekak
Husni al-Zaim

**Husni al-Zaim** (; Alepo, 1897ko maiatzaren 11a – Damasko, 1949ko abuztuaren 14a) siriar militar eta politikaria izan zen. Siriako estatuburu eta lehen ministroa izan zen 1949an.

Otomandar armadako ofiziala izan zen eta, ondoren, frantziar armadakoa, kolonial agintaldian. Siriaren independentziaren ondoren, estatu nagusiko buru izendatu zuten, eta Siriako armada zuzendu zuen herrialde arabiarrek Israelen aurka 1948an egindako gerran. Gerrako porrotak herritarren konfiantza murriztu zuen Siriako demokrazia gaztearengan.

Al Taim 1949ko martxoaren 30ean iritsi zen agintera, estatu kolpe odolgabe batean. Politika sekularra egin zuen eta emakumeak emantzipatzen eta bozkatzeko eskubidea ematen saiatu zen. Ezin izan zuen lortu, ordea, buruzagi erlijioso musulmanak aurka zeudelako. Zerga-igoerak ere ez ziren ondo baloratu. Antoun Saadeh intelektuala Libanora eraman zuen eta han hil zuten.

1949ko abuztuaren 14an kendu eta hil zuten, Muhsin al-Barazi lehen ministroarekin batera, Sami al-Hinnawi koronelak zuzendutako estatu-kolpe batean.

## Kanpo estekak
Isa Vermehren

**Isa Vermehren** (Lübeck, 1918ko apirilaren 21a - Bonn, 2009ko uztailaren 15a) alemaniar aktore, kabaretista eta idazlea izan zen, eta, geroago, *Societas Sacratissimi Cordis Iesu* (Jesusen Bihotz Sakratuaren Elkartea) eliztarra.

## Biografia 
Bigarren Mundu Gerraren aurretik Alemanian protestante senar-emazte batzuen alaba izan zen. Bi anaia zituen, eta horietako bat Elisabeth Gräfin Plettenberg-ekin ezkondu zen, Isaren hurbileko laguna izan zen katoliko batekin.

Bandera sbastikarekin agurtzeari uko egin zionez, Ernestinenschule Gymnasiumetik kanporatu zuten 1933ko udaberrian. Gero, amarekin, Petra Vermehren kazetariarekin, Berlinera joan zen bizitzera.

*Katakombe* kabaret politiko-literarioan kantari aritu zen denbora batez, eta nolabaiteko ospea lortu zuen «Agathe» akordeoiarekin. *Eine Seefahrt* (‘marinel bat’) bere abestiak maltzurki karikaturizatu zituen nagusi naziak eta leihatilako arrakasta bihurtu zen. Kabareta 1935ean itxi zuen poliziak, alderdi nazionalsozialistak gobernuan eragin handiagoa lortzen zuen bitartean.

Graduatu eta gaueko eskola batean *Abitur* (bigarren hezkuntzako gradua) lortu ondoren, katolizismora bihurtu zen 1938an. UFA filmetan hainbat paper hartu zituen eta Bigarren Mundu Gerran frontean troparen aurrean aurkeztera eraman zuten.

Bere anaia gazteena, Erich Vermehren, Istanbulen Abwehr-erako lan egiten zuena, bere emaztearekin ingelesengana pasatu zen, eta horrek bere familia eta Plettenberg familia Alemaniako kontzentrazio esparruetan espetxeratuak izatea eragin zuen. Isa Vermehren preso egon zen Ravensbrück, Buchenwald eta Dachau-ko kontzentrazio-esparruetan, kontzentrazio-esparru horietako barraketatik kanpo «ohorezko presoekin» bizitzen, baina jarduera batzuk egin zituen presoekin, eta bizitza eta han gertatzen zena behatu ahal izan zuen bere sekziotik. Espetxean egon zen bitartean bere inpresioak idatzi zituen *Reise durch den letzten Akt* (‘Azken egintzaren bitartez bidaia’) liburuan.

Gerra ostean teologia, filosofia, alemana, historia eta ingelesa ikasi zituen Bonneko Unibertsitatean, eta *Wintergärtchen* (‘neguko lorategia’) ikasle kabareta aktiboki babestu zuen. Ondoren, Herz-Jesu-Klosterren sartu zen (‘Jesusen Bihotzaren komentua’) eta erlijioso egin zen. Hezitzaile lanetan aritu zen, Bonn eta Hanburgon Jesusen Bihotzaren ikastetxeak zuzentzen eta geroago Alemaniako irrati eta telebistako ARD katean predikari gisa.

## Obra 
* *Reise durch den letzten Akt*. ISBN 3499240076.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dealgo kuartelaren atentatua

**Dealgo kuartelaren atentatua**, 1989ko irailaren 22a, Ipar Irlandako gatazkan, Ingalaterrako Kent konderriko Deal udalerrian Itsas Errege Armadaren Biltegian burututako bonba bidezko atentatua izan zen. 

## Atentatua 
Goizeko 8:22ak aldera, Begin-behineko IRAkideek Ingalaterra hego-ekialdeko kostaldean dagoen Deal udalerriko Itsas Errege Armadaren Biltegiko Itsas Errege Armada Zerbitzuaren atsedenlekuan jarritako 6,8 kiloko bonbak eztanda egin zuen.

Ondorioz, 11 britainiar marine hil eta 21 zauritu ziren.

## Ondorioak 
Behin-behineko IRAk atentatua aldarrikatu zuen, halere arduradunak ez dira inoiz atxilotuak izan.

## Kanpo estekak
Lord Mountbattenen hilketa

**Lord Mountbattenen hilketa**, 1979ko abuztuaren 27an, Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen Mullaghmore penintsulan, Thomas McMahon Behin-behineko IRAkideak Louis Mountbatten britainiar politikaria eta Britainiar Errege Itsas Armadako militarraren hilketa izan zen, Erresuma Batuan oso narbamena zen pertsona, Britainiar errege familiaren hurbileko senidea izateaz gaiz, Indiako azken Gobernadore Orokorra izan baitzen.

Ipar Irlandako gatazkaren testuinguruan gertatutako atentatua izan zen.

Atentatu hau burutu zen egunean bertan, Ipar Irlandan Warrenpointeko segada gertatu zen.

## Atentatua 
Behin-behineko IRAk Mountbatten jabetzako Shadow V itsasontzia Sligo konderriko Mullaghmore penintsulan ainguratua zegoela 23 kilodun gelignita bonba bat jarri zuen.

Bonba handik ordu batzuetara leherrerazi zuten, jada Mountbatten, bere familia eta eskifaia itsasoratu zirenean. Arrantzale batzuk eztanda jazo zen itsas eremuan Mountbatten oraindik bizirik topatu zuten baina kostaldera ekarri aurretik zendu zen.

Mountbattenen gain haren Nicholas Knatchbull 14 urtetako biloba eta ontziko eskifaiaren kidea eta zerbitzaria zen Enniskillen herriko Paul Maxwell nerabea ere hil ziren. Ontzian zihoazten beste lau pertsonak larriki zaurituak izan ziren, Mountbattenen alaba Patricia; John Knatchbull senarra; haien Timothy semea (Nicholasen bikia); eta Doreen Knatchbull, John Knatchbullen ama. Hurrengo egunean, Doreen Knatchbull ospitalean zendu zen.

## Ikus gainera 
* Louis Mountbatten
* Warrenpointeko segada

## Kanpo estekak
Schmersal

**K.A. Schmersal GmbH & Co. KG**, ezagunagoa **Schmersal** izenez, segurtasunerako material elektrikoa eta sistemak garatzen eta ekoizten dituen Alemaniako enpresa bat da. Egoitza Nagusia Wuppertal hirian dauka. Konpainia Schmersal familiaren esku dago eta gaur egun, Schmersaldarren bigarren eta hirugarren belaunaldiak kudeatzen dute.

## Historia 
1945eko irailean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Kurt Andreas eta Ernst Schmersal anaiek igogailuetarako osagaiak egiten zituen enpresa sortu zuten. 1947an etengailu mekanikoak egin zituzten lehenengo aldiz. 1950eko hamarkadan. 1960ko hamarkadan segurtasun aplikazioterako gailuak egiten hasi zen, hala nola atmosfera lehergarriak dauden eremuetarako. 1969an kontakturik gabeko lehenengo etengailu magnetikoa ekoitzi zuen. 1970eko hamarkadan hurbiltasuneko sentsoreak fabrikatzeari ekin zioten.

1982an Stefan eta Heinz Schmersal lehengusuek enpresaren kudeaketa bere gain hartu zuten. 2010ean Philip Schmersalek, sortzaileen familiako hirugarren belaunaldikoa, enpresaren operazio-kudeaketa postua hartu zuen.

Gaur egun, Schmersal konpainiak 2.000 langile baino gehiago ditu munduko 60 herrialde ingurutan zehar eta makinen segurtasunerako, automatizaziorako eta atmosfera lehergarria duten eremuetarako osagai elektrikoak fabrikatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Schmersalen webgunea
Alicia Catherine Mant

**Alicia Catherine Mant** (Southampton, 1788ko uztailaren 15a – Ballymoney, 1869ko otsailaren 26a) ingeles idazlea izan zen, haurrentzako eleberrien egilea.

## Bizitza 
Richard Mant eta Elizabeth Roe Manten alaba, Alicia Catherine Mant 1788ko uztailaren 15ean jaio zen Southamptonen, Hampshire konderrian. Bere aita King Edward's Grammar Schooleko zuzendaria eta Southamptongo Santu Guztien elizako errektorea zen. Mant familiako bederatzi seme-alabetatik gazteena zen, eta bere nebetako bat Richard Mant elizgizon anglikanoa zen, Irlandako apezpiku izatera iritsi zena. Hainbat eleberri idatzi zituen eta joko bat ekoitzi zuen gutxienez, 1835ean James Russell Phillottekin ezkondu baino lehen. Senarra bera baino berrogei urte gazteagoa zen. Mant 1869ko otsailaren 26an hil zen Ballymoneyn, Antrim konderrian eta han lurperatuta dago senarraren ondoan.

Manten idazlanak haurrentzako antologietan sartzen dira oraindik.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joukahainen

**Joukahainen** (finlandieraz  ahoskatua) finlandiar pertsonaia mitologikoa da, *Kalevala*n agertzen dena.

## Deskribapena 
Laponiako gazte harroputz bat da, Väinämöinen agureari Vainolako bere etxean desafio egitera hegoaldera doana. Väinämöinenek ospe handia zuen ahots handia eta bertsotan egiteko modu zolia zuelako; bere ospea Pohjolaraino iritsia zen, gaztearen familia bizi den munduko iparraldeko muturreraino.

Behin rapsoda zaharraren etxean, Joukahainen jota geratzen da hari aurre egitean, maisuak magiari lotutako kantuaren erabilera bikaina baitu. Aurkariaren botereaz ohartzean eta bere askatasuna lortu nahian, Joukahainen Väinämöinen erosten saiatzen da, baina bere arkuak bakarrik eskain diezazkioke, urre eta zilar apurren bat. Väinämöinen, liskarraren garaile gisa, eskaintza horien aurrean axolagabe mantentzen da, harik eta Joukahainenek bere arreba Aino eskaintzen dion arte. Hori bai zela kantari zaharraren gustukoa, Joukahainen harroputzaren sorginkeria ezabatzen baitu.

Gaztea Pohjolara itzultzen da eta gurasoei kontatzen die, bere askatasuna berreskuratzeko, Väinämöineni agindu diola Aino entregatuko diola. Amak Väinämöinen ospearen bidezko tratua onartzen badu ere, Ainok printzipioz uko egiten dio agurearekin elkartzeari, baina gero, konpromisoa errespetatuz, Väinämöinenekin topo egiten du basoen erdian, eta, hegoalderako bidean, itsasoa zeharkatzen duen bitartean, ito egiten da, Kalevara iritsi gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vitold Fokin

**Vitold Pavlovitx Fokin** (; Novomykolaivka, Zaporizhiako oblasta, 1932ko urriaren 25a – Kiev, 2025eko martxoaren 20a) ukrainar politikaria izan zen Ukrainako lehendabiziko lehen ministroa 1991etik 1992ra.

Meatze-ingeniaritza ikasi zuen Dniproko Unibertsitate Politeknikoan.

Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistako lehen ministroa izan zen 1990eko urriaren 23tik 1991ko abuztuaren 24ra. Belovezhako itunaren sinatzaileetako bat izan zen, Sobietar Batasunari amaiera eman ziona eta Ukrainaren independentzia ahalbidetu zuena. Fokinek lehen ministro izaten jarraitu zuen independentzia lortu ondoren. Bere agintaldian hiperinflazioa eta ekonomiaren emaitza txarrak izan ziren. 1992ko urriaren 8an dimititu zuen.
Taro Kono

2022tik 2024ra bitartean Eraldaketa Digitalerako ministro izan zen japoniar politikaria da. Alderdi Liberal Demokratikoako kidea, 2015etik 2016ra eta 2020tik 2021era Administrazio Erreformarako eta Arau Erreformarako ministroa izan zen, eta Shinzō Abe Atzerri ministroaren menpeko Atzerri ministro eta Defentsa lehen ministroa izan zen. 1996az geroztik Kanagawako 15. barrutia ordezkatzen duen Ordezkarien Ganberako kidea da.

## Kanpo estekak
Kutsidazu bidea, Ixabel (ibilbidea)

thumb|Arritzaga baserriko gunea
**Kutsidazu bidea, Ixabel ibilbideak** Joxean Sagastizabalen Kutsidazu bidea, Ixabel eleberriaren protagonistak, Juan Martinek, egunero bizitoki zuen Hernialdeko baserritik Alkizara euskara-eskolak hartzera egiten zuen bideari jarraitzen zaio. Ibilbideak Alkizan eta Hernialden ditu irteerak eta bi herriek separatzen dituzten 4,4 kilometroak lotzen ditu. Abiatzea herri batean zein bestean egin daiteke eta 8,8 km-ko joan-etorria proposatzen dio ibiltariari. Ibilbidea 2025ko martxoaren 14an inauguratu zen.
ezkerrera|thumb|Ibilbidearen seinalea: lau hortzetakoko sardea
Ibilbidea oso egoki markatuta dago lau hortzetako sardea sinbolo gisa usatzen duten bide-seinaleek adierazita. Ibilbidean zehar ibiltariari hiru gune eskaintzen zaizkio atseden hartu eta QR kodearen bidez nobelako hiztegiari eta bestelako erreferentziei buruz jasotzeko. Horietako bat Hernialdeko kalbarioen ondoan dago, bigarrena bi herrien arteko mugan eta hirugarrena Alkizako Arana bailararen Arraitzaga baserriaren ondoan.

Ibilbidea oso egokia da familian egiteko oso luzea ez delako eta gora-behera handirik ez duelako.

Ibilbideak Eusko Jaurlaritzaren dirulaguntza izan du Next Generation funtsen bidez eta Tolosaldea Garantzen eskualdeko garapen-agentziak bultzatutako turismo-helburu jasangarriaren planaren proiektuetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ibilbidearen track-a
Yōhei Kōno

Japoniako politikaria eta Alderdi Liberal Demokratikoako presidente ohia da. Ordezkarien Ganberako presidente izan zen 2003ko azarotik 2009ko abuztura arte, 2009ko hauteskundeetan LDPk gehiengoa galdu zuen arte. Kōno hizlari gisa aritu zen 1890ean Ordezkarien Ganbera sortu zenetik denborarik luzeenean.

## Kanpo estekak
Jane Euphemia Saxby

**Jane Euphemia Saxby**, jaiotzez **Browne**, (1811ko urtarrilaren 27a – 1898ko martxoaren 25a) ingeles poeta izan zen, batez ere erlijio ereserkiak idatzi zituena.

## Bizitza 
thumb|Clevedongo Santu Guztien eliza.
Cumberland konderriko Tallantire Halleen bizi zen William Browneren alaba, Jane Euphemia Browne 1811ko urtarrilaren 27an jaio zen. 1865ean, Somerseteko Clevedongo Stephen H. Saxby apaiz anglikanoarekin ezkondu zen. Bere senarra Santu Guztien elizako bikarioa zen eta, haren anaia Henry Saxby bezala, ornitologo afizionatua.

Bere lehen poesia bilduma *The Dove on the Cross* (1849) izan zen, *Father, into Thy loving hands*, *O Holy Ghost, the Comforter*, *Show me the way, O Lord* eta *Thou God of love, beneath Thy sheltering wings* ereserkiak jasotzen zituena. Nicholas Smithek *Show me the way, O Lord* Saxbyren lehen bildumako poemarik onentzat hartu zuen eta *Songs from the Hearts of Women: One Hundred Famous Hymns and Their Writers* (1903) bildumako parte gisa argitaratu zuen. Beste bilduma batek, *The Voice of the Bird* izenekoak (1875), *O Jesus Christ, the* *Holy One* ereserkia jasotzen zuen. Liburu hori Ann Hawkshaw poetari egotzi ohi zaio.

Eleberri bat ere idatzi zuen: ''Sam Bolton's Cottage and What Kept His Wife from the Church* (1865).

Jane Euphemia Saxby 1898ko martxoaren 25ean hil zen.

## Lanak 
* *The Dove on the Cross* (1849)
* *Sam Bolton's Cottage and What Kept His Wife from the Church* (1865)
* *The Voice of the Bird* (1875)
* *Aunt Effie’s Gift to the Nursery'' (1876)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perkinen erreakzio

Kimika organikoan **Perkin-en erreakzioa** erreakzio-mota bat da jatorriz azido zinamikoa eta bere deribatuak sintetizatzeko garatu zena. William Henry Perkin kimikari ingelesak garatu zuen 1868an.

Erreakzioaren emaitza azido aromatiko α,β-asegabea edo α-ordezkatutako azido β-aril-akrilikoa da. Erreakzioaren muina kondentsazio aldoliko bat da aldehido aromatiko baten eta anhidrido baten artean gatz alkalino bat katalizatzaile gisa usatuz.
alt=Perkin-Brutto|erdian|421x421px

## Erreakziobidea 
Perkin-en erreakzioaren erreakziobidearen nondik norakoei buruz ez dago erabateko adostasunik kimikarien artean. Hemen aukeretako bat erakusten da.

alt=Perkin Reaktionsmechanismus 1|erdian|591x591px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kondentsazio aldoliko

Kimika organikoan **kondentsazio aldolikoa** kodentsazio-erreakzio mota bat da zeinetan bi karbonilok (aldehido edo zetona) erreakzionatzen duten β-hidroxialdehido bat edo β-hidroxizetona bat (aldol bat) emateko (adizio aldolikoa) eta ondoren deshidratatuz konjugatutako *enona* bat sortzeko.
alt=Condensationaldolique|erdian|777x777px

Kondentsazio aldolikoak inportanteak dira sintesi organikoan eta biokimikan karbono-karbono loturak eratzeko mekanismo gisa.

## Erreakziobidea 
Erreakzioaren lehen urratsa adizio aldolikoa da, hidroxikarbonilo bat emanez eta, ondoren, ur-molekula bat erauztea dakarren eliminazio-erreakzioa gertatzen da. Katalizatzaile azidoak zein basikoak usa daitezke.

### Katalizatzaile basikoa 
Katalizatzaile basikoa usatuz jarraitzen duen erreakziobidea.

Reaction mechanism for base-catalysed aldol condensation

### Katalizatzaile azidoa 
Katalizatzaile azidoa usatuz jarraitzen duen erreakziobidea.

A reaction mechanism for acid-catalysed aldol condensation

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldol

**Aldol** terminoa usatzen da karbonilo funtzioa duten konposatu-familia bat izendatzeko. Aldoletan karbonilo taldeak (aldehidoa edo zetona) hidroxilo talde bat bat du β posizikoko karbono-atomoan. Izena **ald**ehido eta alkoh**ol** terminoetatik eratortzen da.
thumb|Aldolen egitura
Aldolak karbono-karbono lotura eratzearen ondorio dira, adizio aldolikoaren bidez gertatzen dena eta beste konposatu organikoen sintesian prekurtsore-lana izaten dute.

## Erreferentziak
Adizio aldoliko

Kimika organikoan **adizio aldolikoa** karbono-karbono loturak eratzeko erreakzioa da. Adizio aldolikoan bi karbonilo taldek (aldehido edo zetona) erreakzionatzen dute β-hidroxikarbonilo konposatu bat emateko, hots aldol bat. 
alt=prototype aldol reaction|erdian

Erreazioan zehar emaitza den aldolak deshidratazio pairatzen badu, kondentsazio aldolikoa gertatu dela esaten da.

Erreakzioan parte hartzen duten bi karboniloek izaera diferentea badute, erreakzioaren emaitza produktu desteberdin nahastea izan daiteke. Adibidez azetaldehidoaren eta proñpionaldehidoren arteko adizioan lau produktu lortzen dira:

* CH3CH2CH(OH)CH(CH3)CHO, bi propionaldehidoen adizioa
* CH3CH(OH)CH2CHO, bi azetaldehidoen adizioa
* CH3CH2CH(OH)CH2CHO, azetaldehido eta propionaldehido banaren adizioa
* CH3CH(OH)CH(CH3)CHO, azetaldehido eta propionaldehido banaren adizioa

:

## Erreakziobidea 
Adizio aldolikoak erreakziobide desberdinei segitzen die katalizatzailearen izaera azidoaren edo basikoaren arabera.

### Katalizatzaile azidoa 
alt=An example of acid-catalyzed aldol addition.|erdian

### Katalizatzaile basikoa 
alt=An example of base-catalyzed aldol addition.|erdian

## Estereoselektibitatea 
Adizio aldolikoak bi molekula nahiko sinple beste konplexuago batean elkartzen ditu. Konplexutasun handiagoa sortzen da lotura berriaren mutur bakoitza estereozentro bihur daitekeelako. Metodologia modernoak errendimendu handiko adizio aldolikoak garatzeaz gain, estereozentro berri horien konfigurazioa erabat kontrolatzen ditu.

## Erreferentziak
Zentro estereogeniko

generiko baten bi enantiomero estereozentroan]]
Kimika orgaikoan, **zentro esteregenikoa** edo **atomo asimetrikoa** edo **estereozentroa** molekula bateko atomoa da, halakoa non harekin lotutako edozein bi talde elkarrekin trukatuz gero estereoisomero bat sortzen baita. Kimika organikoan eta bereziki biokimikan, karbono-atomo asimetrikoak oso garrantzitsuak dira. Sufrea eta fosforoa ere izan daitezke asimetrikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendikuteko gaztelua

**Mendikuteko gaztelua** Albizturko (Gipuzkoa) udal barrutian kokatutako Erdi Aroko gaztelu bat da, oinplano poligonalekoa. Dorre nagusia eta uharka ditu.

## Kokapena 
Gotorlekua Hernio mendiaren inguruan eraiki zen, Oria eta Urola ibaien artean. Gailurren eta haranaren artean dago, inguruko kareharrizko formazio maldatsuetako batean. Sarbide errazena Tolosatik Urkizu auzoraino egiten da; auzo horretatik, Hernio mendira doan bideari jarraitzen zaio, Herniozabalgo belardietaraino.

## Historia 
## Indusketa kanpainak 
Indusketa arkeologikoko kanpaina ugari egin ziren 1992-1997 bitartean, Bartzelonako Unibertsitateko Iñaki Padillaren zuzendaritzapean.

## Egokitzapen lanak 
Zeregina aztarnategiaren plastiko beltzeko estaldura atera, harri-geruza baten azpian lurperatua baitzegoen, geoehunarekin aldatu, landare-lurrez estali, ondoren landutako zonaldeak landarediz hornitu eta hormak eta egiturak sendotzea izan dira. Esku-hartzea 600 metro koadroko azalera baten gainean burutu zen, bi eremutan banatuta: eremu nagusia 425 metro koadrokoa zen, oinplano poligonalekoa, goragoko altitude batean kokatua. Bigarren eremua, kota baxuagoan, 192 metro koadrokoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mendikuteko gaztelura iristeko ibilbidea, Euskal Herriko bidaia gidan.
Josefina Pérez Mateos

**Josefina Pérez Mateos** (Ciudad Rodrigo, 1904ko abenduaren 15a - Madril, 1994ko apirilaren 14a) espainiar farmazialari eta geologoa izan zen. 1974an, Alfontso X.a Jakitunaren Ordenako Gurutze Handia jaso zuen.

## Ibilbidea 
Familia militar batean jaioa, aitaren destino-aldaketak zirela eta, 1907an bere familiarekin batera Madrilera joan zen bizitzera. Hiri horretan Batxilergoa egin zuen Cisneros Kardinal Institutuan, eta 1922an lortu zuen titulua. Ondoren, Zientzia eta Farmaziako unibertsitate-ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean (UCM), garai hartan Madrilgo Unibertsitate gisa ezagutzen zena, eta 1928an lizentziatu zen bertan.

1945ean, turmalina mineralaren koloreari buruzko doktore-tesia aurkeztu zuen, eta aparteko saria eman zioten lan horri. Hurrengo urtean, 1946an, oposizio bat gainditu ondoren, Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusian (CSIC) sartu zen, eta Natur Zientzien Museo Nazionaleko Mineralogia Ataleko kontserbatzaile izendatu zuten. 

60ko hamarkadan, Madrilen berak antolatutako "Cursillo de Sedimentología" izeneko ikastaroa inauguratu zenean, ikertzaile berrien irakaskuntzari ekin zion. Oso ziklo praktikoa izan zen, eta espezialitate horretan interesa izango zuten etorkizuneko geologoen benetako eskola bihurtu zen. Era berean, Galiziako ibai-arro eta kostaldeko hareatzetako hondarrei buruzko argitalpen ugariren urteak izan ziren. Lan garrantzitsuenetako bat orduan argitaratu zuen.  *Análisis mineralógico de arenas: métodos de estudio* bere  monografia da, teknologia berriek gainditu dutena.

70eko hamarkadaren hasieran zientziaren zabalkundean ere parte hartzen hasi zen, CSICen *Arbor* zientzia eta kultura aldizkariarekin elkarlanean, artean edo arkitekturan mineralei buruzko artikuluekin.

Erretiroa hartu ondoren, hainbat urtez harearen mineralogiarekin lotutako ikerketetan parte hartzen jarraitu zuen, iberiar penintsulako hegoaldeko kostaldeko hareatzei buruzko azterketa sakona osatuz.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1974an, erretiroa hartu eta hilabete gutxira, *Alfontso X.a Jakitunaren Ordenako Gurutze Handia* eman zioten, ikerketa zientifikoan egindako ekarpenagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metil zinamato

thumb|Metil zinamatoa

**Metil zinamatoa** konposatu organiko aromatikoa da C10H10O2 formulakoa esterren klasekoa. Azido zinamikoaren metilo esterra da. Solidoa da. Uretan disolbaezina da. Narritagarria da.

Produktu naturala da. Landare askotan aurki daiteke, marrubietan esaterako eta baita hainbat espeziatan, adibidez zenbait albaka-barietatetan.

## Sintesia 
Metil zinamatoa sintetizatzen da azido zinamikoa metanolarekin erreakzionarazten katalizatzaile baten presentzian.

thumb|501x501px|Synthesis Methylcinnamate A

## Erabilera 
Metil zinamatoa aromatizatzaile gisa erabiltzen daa perfumegintzan eta beste hainbat alorretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irina Koni

**Irina Semionovna Koni**, jaiotzez **Jurieva** eta lehen ezkontzan **Sandunova**, (; Poltavako gobernazioa, 1811ko maiatzaren 17agreg./maiatzaren 5ajul. – Mosku, 1891ko urriaren 6agreg./irailaren 24ajul.) errusiar aktore eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Semion Juriev lur-jabearen alaba, Irina Jurieva Poltavako gobernazioan jaio zen 1811n eta Moskuko barnetegi batean ikasi zuen.

1837an, bere senidea zen Aleksandr Veltman idazlearen eraginez, *Povesti devitsy Jurievoi* ipuin bilduma kaleratu zuen. Geroago *Literaturnaia gazeta* eta *Repertuar i Panteon* aldizkarietan kolaboratu zuen, Jurieva abizenez sinatuz.

Antzerkian 15 urtez aritu zen Sandunova abizena erabiliz, eta batez ere paper komikoak interpretatu zituen. Piotr Veinberg poetaren ustez, bere paper onenak Marfa Kabanova (Aleksandr Ostrovski, *Groza*), ezkontzagina (Nikolai Gogol, *Zhenitba*) eta Anna Skvoznik-Dmukhanovskaia (Nikolai Gogol, *Revizor*) izan ziren. Aktore karrera amaitu ondoren, ongintzazko emanaldiak antolatzen lagundu zuen. 1860ko hamarkadaren hasieran, Literatura Fundazioak San Petersburgon antolatutako emanaldietan parte hartu zuen Ivan Turgenev, Aleksei Pisemski eta beste idazle ospetsu batzuekin batera.

Fiodor Koni antzerkigilearekin ezkonduta zegoen eta Jevgeni Koni idazlearen eta Anatoli Koni legelariaren ama zen. Moskun hil zen 1891n, 80 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Clara komentua (Funchal)

Santa Klara komentua, Funchal hirian, Madeira uhartean, dagoen Klaratarren komentua da. XV. mendearen amaieran eraikia, helburua bertako nobleziaren alabak jasotzea zen. Komentu hau izan zen Portugalgo uharteetan sortu zen lehen emakume-monasterioa. Komentuaren eraikuntza 1492an hasi zen eta 1497ra arte jarraitu zuen, Conceição de Beja komentuko mojek okupatu zuten arte.

Komentua eliza primitibo baten inguruan garatu zen, Nossa Senhora da Conceição de Cima eliza, Madeiraren aurkitzailea izan zen João Gonçalves Zarcok eraikia. Bera izan zen Funchalen lehen kapitain-dohaintzaduna, familiaren hilobi gisa. Haren hilobia kapera nagusiaren erditik kentzea agindu zuten 1768an, garai hartan erlijio-zeremonietarako oztopo zelako.

Komentuak XIX. mendean erlijio-ordenak iraungi arte funtzionatu zuen; geroztik nobiziarik onartu ezin izan zuten.

1943ko abuztuaren 18an Monumentu Nazionala izendatu zuten.

## Iruditegia 

Image:
Convento de Santa Clara II.jpg|Ikuspegi orokorra.
Convento de Santa Clara, Funchal - 2013-06-01 - DSC03337.jpg|Ressurreição kaperaren sabaia.
Convento de Santa Clara, Funchal - 2020-08-25 - IMG 8495.jpg|Galeria.
Convento de Santa Clara, Funchal - 2012-02-14 - SDC19808.jpg|Elizaren sarrera.
Convento de Santa Clara, Funchal - 2012-02-14 - SDC19968.jpg|Patio bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Madeiraweb.
Ricardo Wallen gobernua

**Wallen gobernua** Ricardo Wall buru zuen gobernu espainiar bat izan zen, 1754ko maiatzaren 15etik 1763ko urriaren 9ra bitartean Fernando VI.a eta Karlos III.aren erregealdietan zerbitzatu zuena.

Wall Ensenadako markesa aurkariaren anbizioak zapuztuz iritsi zen boterera. Ensenada frantziarren aldekoa zen bitartean eta Frantziarekin aliantza bat egin nahi zuen britainiarren itsas boterea suntsitzeko, irlandar jatorriko Wall anglofiloa izan behar zen, eta bere gobernuak neutraltasunera eta Britainia Handiarekiko harreman adiskidetsuetara bideratu zuen Espainia.

Zazpi Urteko Gerra hasi zenean, Espainia ez zen batu Frantzia tradizionalarekin, baizik eta neutraltasun zorrotza mantendu zuen. Hala ere, Karlos III.ak 1759an tronua hartu zuenean, frantziarren aldeko politika egin nahi izan zuen, eta, aldi berean, Wall herrikoi eta eskarmentuduna mantendu zuen ministro nagusi gisa. 1761. urtearen amaieran, Espainia Britainia Handiaren aurka gerran zegoen, eta, Wallek iragarri bezala, ondorio negargarriak izan zituen espainiarrentzat, britainiar indarren (La Habana eta Manila) porrot militar lotsagarriak jasan zituztenentzat. 1763an, Parisko Itunaren ondoren, Jeronimo Grimaldiri eman zion boterea.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Ana Velasco González

**Ana Velasco González** (Sestao, 1981) akrobata bizkaitarra da, muturreko bihurrikaritzan espezializatua; mundu osoko hainbat zirku eta ikuskizunetan ibilitakoa.

## Biografia 
Ana Velasco Gonzálezek Historia ikasketak burutu zituen eta Gurutzetako liburutegian liburuzain aritzen da. Hala eta guztiz ere, sestaoar hau bihurkari izateagatik da ezaguna.

Bihurkaritzan jardun aurretik, eskola garaian, zenbait kirol praktikatu zituen; hala nola, boleibola, futbola eta batez ere, gimnasia erritmikoa. 16 urterekin, ordea, konturatu zen bihurkaritza eta zirku mundua zirela benetan gustuko zituena, gimnasia erritmikorako behar den abiadura ez baitzuen maite eta bere indarguneak malgutasuna eta gorputzaren maneiua baitziren.

Ana Velascoren entrenatzailea Rolf Zwicky suitzarra da, bere dohaina ikusi eta bera entrenatzen hasi zen. Egunero bospasei orduz entrenatzen du: entrenamenduotan luzatze mota guztiak egiten ditu.

## Ibilbidea 
Ana Velasco Gonzálezek liburutegiko oporrak erabili izan ditu bihurkaritzan aritu ahal izateko, esaterako, Corveileko gimnasia erritmikoko galan jarduteko, Interneten bihurkaritza bideoak egiteko edo Ferran Palauekin bideo musikal batean aritzeko.

Egun, hainbat argazkilarirekin lan egiten du; gimnasia erritmikoko Barney Caroll argazkilari alemaniarrarekin eta Manfred Engelekin, kasurako. Argazkilariokin mundu osoko txokoetan ibiltzen da bere akrobazien argazkiak jasotzen.

Aipatutakoez gain, honako hauek ere egin izan ditu:

* Bartzelonako *Zavatta* zirkuan aritu zen.
* Txileko *Pastelito y Tachuela Chico* zirkuan lan egin zuen.
* Espainiako *Tu sí que vales* telebista saioan parte hartu zuen, eta finalera iritsi zen.

* *Nazioarteko bihurkaritza konbentzioa*n izan zen Las Vegasen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erratatxismo

right|thumb|200px|Frantziako mapa erratatxista, Valoniarekin eta Bruselarekin

**Erratatxismoa** Belgikako Valonia (eta baita Brusela ere) Frantziarekin bat egitea proposatzen duen ideologia politiko irredentista da . Funtsean, gaur egun flandriar nazionalismoari emandako erantzuna da, Flandriako independentzia proposatzen duen mugimendu politikoari, alegia. Izena frantsesetik dator: "*rattacher*", hots, erantsi edo atxiki, euskaraz.

Valoniar nazionalismoaren sektore batek sostengatzen du erratatxismoa, arrazoi linguistiko eta kulturalak argudiatuta (Valonia eta Brusela frantses-hiztunak direlako).

Erratatxismoa Belgikako sorreran bertan agertu zen, 1830ean. Garai hartan gaur egun baino sostengu handiagoa izan zuen. Verviers hirian, esaterako, erratatxistek gehiengoa zuten . Valoniaren garapen ekonomikoa bermatzeko eskualdeak Frantziarekin bat egin behar zuela proposatu eta Valonia frantses kulturakoa zela gogoratzen zuten garai hartako erratatxistek .

1968an Frantziako presidente Charles de Gaullek erratatxismoaren aldeko adierazpen publikoa egin zuen: "*Egunen batean Valoniako agiantariak Frantziara politikoki hurbilduko balira, guk erantzun positiboa emango genieke*" .

## Inkestak 
2010ean, Institut français d'opinion publique delakoak Belgikako estatua desagertuko balitz frantsesen %66k baietza emango liokeela Valoniako integrazioari Frantzian plazaratu zuen .

Beste inkesta batek, Valonian egindakoa 2010ean ere, agerian jarri zuen Valoniarren %32 aukera horren alde agertuko liratekeela ere 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moisés Alves de Pinho

**Moisés Alves de Pinho** (Fiães, 1883ko uztailaren 17a – São Domingos de Rana, 1980ko ekainaren 26a) portugaldar elizgizon katolikoa izan zen, Espiritu Santuaren kongregazioko kidea. 1932tik 1941era Angola eta Kongoko apezpikua izan zen, 1941etik 1966ra Luandako artzapezpikua eta Sao Tome eta Principeko apezpikua *in persona episcopi*, eta 1966tik 1971ra Perdicesko apezpiku titularra. 

## Bizitza 
Teresa Ribeiro de Castro eta António Alves de Pinhoren semea, Urte hartan bertan Erromara joan zen Unibertsitate Gregoriano Pontifikalean ikastera, eta han filosofian eta teologian lizentziatu zen. Horrela, 1919an, Sidónio Paisek Portugalen eta Egoitza Santuaren arteko harremanak berrezarri zituenean, erlijio-ordenak beren jarduerari ekin ahal izan zioten. Moisés Alves de Pinho Frantziatik itzuli zen eta Espiritu Santuaren kongregazioko Portugalgo probintzial bilakatu zen.

1932ko apirilaren 7an, Pio XI.a aita santuak Angola eta Kongoko apezpiku izendatu zuenean, probintzial kargua utzi zuen. Urte hartako uztailaren 17an, Louis Le Hunsec kongregazioko nagusiak apezpiku ordenatu zuen Viana do Castelon. Beste kontsakratzaileak João Evangelista de Lima Vidal eta José Alves Correia da Silva izan ziren. eta, beraz, Moisés Alves de Pinho artzapezpiku izatera iritsi zen 1940ko irailaren 4an.

1966ko azaroaren 17an, 83 urte zituela, dimisioa eman zuen, Perdicesko apezpiku titular bihurtu zen eta handik gutxira Portugalera itzuli zen. 1971ko urtarrilaren 29an Luandara itzultzea erabaki zuen, artzapezpiku titulua utziz. Portugalen oporretan zegoela hil zen São Domingos de Ranan, Torre d'Aguilhan, 1980ko ekainaren 26an, eta hasiera batean Fiãesen hobiratu zuten. 1999ko urriaren 20an, bere nahia betez, bere aztarnak Luandako katedralera eraman zituzten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak