open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uana

thumb|286x286px|Oannes
**Oannes** edo **Uanna** izaki mitologiko bat izan zen, erdi arraina eta erdi gizona. Segur aski Apkallu bat (Enkik sortutakoa), erdi gizaki erdi arraina, sumertar, kaldear eta babiloniar kulturetan existitu zena. Pertsiar Golkoan agertu zen, eta gizakiekin hitz egin eta portaera onak, idazten, matematika, arkitektura eta abar irakasten zizkien. Batzuentzat, babiloniarrentzat  Oannes Ea edo Enki bera zen, beste batzuek Adaparekin identifikatu zuten. 

K.a. kaldear idazlea izan zen Berosoren arabera, K.a. 2780. urtean, gutxi gorabehera, Dahösen erregealdian, beste Annedoti batzuk agertu ziren, anfibio gisa deskribatuta, giza eta arrain-nahasketa gisa, eta izen hauek izan zituzten: Eudocus, Eneugamus, Eneuboulus eta Anemeutus. Geroago, Apolodororen arabera, K.a. 2450. urtean eta En-men-dur-ana erregealdian, Anodaphus izeneko azken izaki hori agertu zen. Aipatzekoa da Berosoren aburuz entitate horiek Musarus (itzulpena: izaki aldaratzaileak) deitzen zirela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Kramer S. eta Maier, John (2020), *Myths of Enki, The Crafty God*. Wipf and Stock. ISBN: 978-1725282896

## Ikus, gainera 
* Utnapishtim
* Dagon
* Kulullu

## Kanpo estekak 
* OANNES; personaje enigmatico e inspirador Oannes, "Señor de las Olas"
* Oannes. Tesauro Historia Antigua y Metodologia.
Iñigo Celihueta

**Iñigo Celihueta Gil** (Errenteria, Gipuzkoa, 1994ko otsailaren 17a) Euskal Herritar futbolaria da. Erdilari moduan jokatzen du normalean.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corrado Böhm

**Corrado Böhm** (1923ko urtarrilaren 17a - 2017ko urriaren 23a) "La Sapienza" Erromako Unibertsitateko irakasle emeritua izan zen eta informatikari ezaguna da honako arloetan egindako ekarpenengatik:  programazio egituratuaren teorian, matematika konstruktiboan, logika konbinatorioan, lambda kalkuluan eta semantika eta programazio funtzionalen inplementazioan.

## Lana
Bere doktore-tesian (Matematika, ETH Zurich-en, 1951an; 1954an argitaratua), Böhm-ek konpiladore metazirkular oso bat deskribatzen du lehen aldiz, hau da, programazio-lengoaia baten itzulpen-mekanismo bat, lengoaia horretan bertan idatzitakoa. Eragin handiena izan duen ekarpena, 1966an Giuseppe Jacopinirekin batera argitaratutako programa egituratuaren teorema izenekoa da. Alessandro Berarduccirekin batera, datu-mota aljebraiko erabat positiboen eta lambda polimorfiko terminoen arteko isomorfismoa erakutsi zuen, Böhm-Berarducciren kodifikazioa ere deituak. 

Lambda kalkuluan, forma normalen arteko bereizketaren teorema garrantzitsu bat ezarri zuen, Böhm-en teorema bezala ezagutzen dena. Teorema horrek ezartzen duenez, T1 eta T2 bi λ-termino itxi bakoitzeko, βη forma-normal desberdinak dituztenak, λ-termino bat existitzen da, non λ T1 eta λ T2 aldagai libre desberdinak ebaluatzen dituzten (hau da, barrutik bereiz daitezke). Horrek esan nahi du, termino normalizatzaileen kasuan, Morrisen testuinguru-baliokidetasuna, propietate semantikoa dena, forma normalen berdintasunaren bidez erabaki daitekeela, propietate sintaktiko bat, β-berdintasunarekin bat datorrelako.

1993an, bere 70. urtebetetzean, Theoretical Computer Science-ren ale berezi bat eskaini zitzaion. EATCS 2001 Saria jaso zuen informatika teorikoan egindako ibilbide bikainagatik.

## Hautatutako argitalpenak 
* C. Böhm, "Calculatrices digitales. Du déchiffrage des formules mathématiques par la machine même dans la conception du programme", *Annali di Mat. pura e applicata*, IV. seriea, XXXVII. liburukia, 1–51, 1954. PDF at ETH Zürich English translation 2016 by Peter Sestoft
* C. Böhm, "On a family of Turing machines and the related programming language", *ICC Bull.*, 3, 185–194, July 1964.
* C. Böhm, G. Jacopini, "Flow diagrams, Turing Machines and Languages with only Two Formation Rules", *Comm. of the ACM*, 9(5): 366–371,1966.
* C. Böhm, "Alcune proprietà delle forme β-η-normali nel λ-K-calcolo", *Pubbl. INAC*, n. 696, Erroma, 1968.
* C. Böhm, A. Berarducci, "Automatic Synthesis of typed Lambda-programs on Term Algebras", *Theoretical Computer Science*, 39: 135–154, 1985.
* C. Böhm, "Functional Programming and Combinatory algebras", *MFCS*, Carlsbad, Czechoslovakia, eds M.P. Chytil, L. Janiga and V. Koubek, *LNCS 324*, 14–26, 1988.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* Vitae (University of Rome)
* "A Collection of Contributions in Honour of Corrado Böhm on the Occasion of his 70th Birthday", *Theoretical Computer Science*, 121 alea, 1&2 zenbakiak, 1993.
* Corrado Böhm's personal page.
Paul Baran

**Paul Baran** (jaiotzez **Pesach Baran**, 1926ko apirilaren 29a - 2011ko martxoaren 26a) ingeniari polako-estatubatuarra izan zen, eta aitzindaria izan zen sare informatikoak garatzen. Paketeen kommutazioaren bi asmatzaile independenteetako bat izan zen, gaur egun sare informatikoetan datuak komunikatzeko oinarri nagusia dena mundu osoan, eta ondoren, hainbat enpresa sortu eta komunikazio digital modernoaren funtsezko zati diren beste teknologia batzuk garatu zituen.

## Bizitzako lehen urteak
Grodnonen jaio zen (orduan Poloniako Bigarren Errepublikan eta 1945etik Bielorrusiako zati bat) 1926ko apirilaren 29an. Bere judu lituaniar familiako hiru seme-alabetatik gazteena zen,  yiddish "Pesach" ponte-izenarekin. Bere familia Estatu Batuetara joan zen bizitzera 1928ko maiatzaren 11n,  Bostonen kokatuz eta geroago Filadelfian, non bere aitak, Morris "Moshe" Baranek (1884-1979), janari denda bat ireki zuen. Drexel Unibertsitatean (garai hartan Drexel Teknologia Institutua deitua) graduatu zen 1949an, ingeniaritza elektrikoko lizentziatura batekin. Ondoren, Eckert-Mauchly Computer Companyrekin bat egin zuen, non UNIVAC modeloetan lan teknikoak egin zituen, Estatu Batuetako konputagailu komertzialen lehen marka. 1955ean Evelyn Murphyrekin ezkondu zen, Los Angelesera joan zen bizitzera eta Hughes Aircraft-entzat lan egin zuen radarren datuak prozesatzeko sistemetan. UCLAko ingeniaritzan masterra lortu zuen 1959an, Gerald Estrin aholkulariarekin gaueko eskolak hartzen zituen bitartean. Bere tesia karaktereen errekonozimenduari buruzkoa izan zen. 

## Pakete kommutadoreen sare diseinua
[thumb|"Bloke-mezua", Paul Baranek 1964an iradoki zuen bezala, hau da proposatu zen lehen [Datagrama|datu-sorta.]]
1959an RAND Corporationekin bat egin ondoren, Baranek "biziraun" dezakeen komunikazio-sistema bat diseinatu zuen, arma nuklearrek Gerra Hotzean eragindako kaltearen aurrean azken puntuen arteko komunikazioa mantendu ahal izateko.  Orduan, AEBetako komunikazio militar gehienek maiztasun handiko konexioak erabiltzen zituzten, eraso nuklear baten ondorioz, ordu askotan zerbitzutik kanpo gera zitezkeenak. Baranek Franklin R. Collbohm RANDeko zuzendariaren aurreko lana automatizatzea erabaki zuen, ohiko AM irrati-sareen bidezko larrialdiko komunikazioarekin, eta banatutako emankizun-nodoaren arkitektura batetik bizirik atera zitekeela frogatu zuen. Erromako Aire Garapenerako Zentroak laster erakutsi zuen ideia bideragarria zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Harris, Trevor, Who is the Father of the Internet? The case for Donald Watts Davies
Esagila

thumb|Babiloniako gune sakratua. Barruan, Esagila tenplua eta Etemenanki zigurata daude, besteak beste.
**Esagila** Marduk jainkoari eskainitako tenplua zen. Marduk Babilonia hiriko babeslea zen eta jainko nagusia, eta beraz, Esagila Babiloniako tenplu garrantzitsuena. Etemenanki ziguratetik hegoaldean zegoen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Guaita

**Enrique Guaita** edo **Enrico Guaita** (Lucas González, Argentina, 1910eko uztailaren 15a - Bahía Blanca, 1959ko maiatzaren 18a) argentinar-italiar futbolaria izan zen.

Argentinako Club Estudiantes de La Plata eta Racing Club de Avellaneda taldeetan jokatu zuen, baita Italiako AS Roma taldean ere. Italian "Il Corsario Nero" bezala ezagutua izan zen. 1936an Argentinara itzuli eta 1939an erretiratu zen.

Argentinako futbol selekzio nazionalarekin lau partida jokatu zituen eta beste hamar Italiako futbol selekzio nazionalarekin. Argentinarekin 1937ko Hego Amerikako Txapelketa irabazi zuen eta Italiarekin 1933-35eko Europa Erdiko Nazioarteko Kopa eta 1934ko Munduko Futbol Txapelketa irabazi zituen.
Saffron

**Samantha Marie Sprackling**, **Saffron** izenez ezaguna (Lagos, Nigeria, 1968ko ekainaren 3a) kantari, konpositore eta aktore britainiarra da, Republixa rock elektroniko / alternatiboko taldeko abeslari nagusia da. Bakarka ere egin du lan musikati gisa, eta Londresko *Starlight Express* antzezpen musikalean ere agertu zen bi urtez.

## Biografia 
Samantha Sprackling Lagosen jaio zen, Nigerian. Bere ama erdi-txinatar eta erdi-portugesa zen. Haurtzaroan Hong Kongen bizi izan zen. 18 urte zituela, Spracklingek arrakastaz hartu zuen parte *Starlight Express* musikalean. Republicak bi disko kaleratu zituen eta 2001ean desegin zen bere diseketxe Deconstruction Recordsek porrot egin zuenean.

Kolaborazioak ere egin ditu Republicarekin aritu ondoren, The Cure, The Prodigy, Deepsky, Jeff Beck eta Junkie XL musikariekin. 2022ko ekainean, Saffronek Electric Ladies Tourr delakoan parte hartu zuen Toyah eta Lene Lovichekin.

Bakarkako musikari edo Republicaren berragerpenetan ez dagoenean, buruko gaixotasunetarako zaintzaile gisa lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matitone

**Il Matitone** edo  **San Benigno Torre Nord** Italiako Genova hirian dagoen bulego-etxe orratza da. 108,5 metroko altuera du eta 1992an eraiki zen.

## Ezaugarriak 
26 solairuko eraikia da, guztiak bulegoak. Eraikina, hiriko kanpandorre koloretsuen antza izateko oktogono baten forma duena, Skidmore, Owings & Merrill AEBetako arkitektura-agentziak eta Mario Lanata eta Andrea Messina arkitekto italiarrek diseinatu zuten. Genoako etxe orratzik altuena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego-ekialdeko hauteskunde-barrutia (Frantzia)

**Hego-Ekialdeko hauteskunde barrutia** Frantziako hauteskunde-barruti bat da, 2004tik 5 urtean behin Europako Parlamenturako hauteskundeetan, sufragio unibertsal zuzeneko hauteskundeen bidez, Nizako Itunaren arabera, Europako Parlamentuko 736 diputatuen Frantziari dagozkion 72 eurodiputatuetatik (2004an 78) 13 izendatzeko. 2003an sortu zen, 2003ko apirilaren 11ko *2003-327 zenbakidun Hauteskunde Legearen* bidez,  Europako hauteskundeetarako Frantziako beste 7 hauteskunde-barrutiak bezala.

Frantziako eskualde hauetako hautesleak biltzen ditu: Korsika, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eta Rhône-Alpeak, zeinak 7.681.681 hautesle erroldatuta baitzituen 2009an .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Merino Ferrer

**José Merino Ferrer** (León, 1950eko abuztuaren 27a – Barakaldo, Bizkaia, 1988ko ekainaren 3a) atletismo entrenatzailea izan zen eta lan istripu baten ondorioz hil ostean, Ermuko Gaztela eta León Kultur Etxeak bere omenezko izena jarri zion jada korritzen zen lasterketari. 

## Biografia 
León hiriburuan jaio zen eta 1979an etorri zen Ermura lanera. Zaldibarren ziharduen piezak leuntzen eta kromatzen jarduten zuen enpresa baten eta aisialdian, korrika egiteaz gain, beste batzuk entrenatzen zituen: atletismo taldeko umeekin hasi zen eta geroago nagusien entrenatzaile bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patroklos

**Patroklos** () edo **Gaidouronisi** (Γαϊδουρονήσι, "astoaren uhartea") Grezian dagoen uharte txikia da. Saroniko artxipelagoan dago, Atika lurraldean. Uhartea greziar administraziopean dago, baina Obolensky printzearen jabetza da, Arnaud Henry Salas-Perezena.

## Ezaugarriak 
2,8 kilometro koadroko azalera du, 2,50 km luze eta 1,5 km zabal da, eta 240 metroko altuera du gehienez.

## Historia 
Antzina, uhartea Patroklou Charax bezala ezagutzen zen, Patroklou Nesos ("Patroklou kanpamentua" esan nahi duena) edo Patroklou Nesos, ("Patroklou uhartea" esan nahi duena), Patroklou almirante ptolomeotar baten omenez. Patrokusek base gotortu bat ezarri zuen han Chremonidesen Gerran.

Erdi Aroaren amaieran, uhartea ezaguna zen piratentzako babeslekua zelako. Joan VIII.a Paleologo bizantziar enperadorea, Ferrarako Kontziliora egin zuen bidaian, Kataluniako piratek harrapatzeko zorian egon zen 1437ko abenduan, bere itsasontziak uhartean ekaitz baten babesa bilatu zuenean.

1944ko otsailaren 12an, SS Oria itsasontzia ekaitz batean hondoratu zen Patroklos uhartearen hego-ekialdeko harkaitzetan, 4.074 hildako eraginez, gehienak preso militar italiarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessica Ruiz Pérez

**Jesica Ruiz Pérez** (Durango, Bizkaia, 1983ko maiatzaren 20a) kimikaria eta politikaria da. 2023ko ekainetik 1. Alkateordea Durangoko udalean eta gobernu batzordeko partaide da Euskadiko Alderdi sozialistatik.

## Biografia 
2018an PSE-EE alderdiak Jessica Ruiz aurkeztu zuen Durangoko udalerako zerrenda buru izateko. Politika arloan, PSE-EEren Idazkaritza Instituzionalaren kargua zuen Durangoko Toki Elkartean, eta elkarteak tokiko erakundeekin zituen harremanen arduraduna zen. 2019ko ekaina-2023: PSE-EE Udal Taldearen bozeramailea izan zen Durangoko Udalean, oposizioan. 2023ko maiatzeko hauteskundeetarako zerrendaburu aurkeztu zuen bere alderdiak.

2023ko hauteskudeetarako berriro aukeztu zuen alderdiak zerrenda buru izateko. 

### Lan esperientzia 
* 2019ko ekaina-2023: PSE-EE Udal Taldearen bozeramailea Durangoko Udalean 
* 2016- 2019: Miñaoko Parke Teknologikoko I+med enpresan I+G+B proiektuak garatzea eta kudeatzea. Gaur egun, kargu publikoagatiko eszedentzian.
* 2014- 2015: Abadiñoko Eroskiko birjartzailea
* 2009-2013: Ikerketa GAIKER zentro teknologikoan, Zamudioko Parke Teknologikoan. Doktorego-tesia garatzea eta I+G proiektuetan laguntzea.
* 2008-2009: Iñaki Goenaga zentro teknologikoak sortzeko beka, Zamudioko Parke Teknologikoko GAIKER zentro teknologikoan.

### Ikasketak 
2020: Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Hizkuntzen Irakaskuntzako Irakasleen Prestakuntzako Masterra. Isabel I. Unibertsitatea.

2014: Materialen Zientzia eta Teknologiako doktoregoa  UPV/EHU

2010: Material Berrien Unibertsitate Masterra. UPV/EHU. 

2008: Kimika Zientzietan lizentziatua.

Euskara: C1 - Inglés: B2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michèle Rivasi

**Michèle Rivasi** (Montelimar, 1953ko otsailaren 9a - Brusela, 2023ko azaroaren 29a)  frantziar politikaria eta irakaslea izan zen.

## Biografia 
Goi Eskola Normaleko ikasle ohia eta Irakasleen Prestakuntzako Unibertsitate Institutuko irakaslea izan da.

Drômeko diputatua 1997tik 2002ra, Alderdi Sozialistako kidea. Orduan Les Verts alderdiko kidea izan zen. 

Erradioaktibitateari buruzko Ikerketa eta Informazio Batzorde Independentearen (Commission de recherche et d'information indépendantes sur la radioactivité, CRIIRAD) sortzailea 1986an, Txernobilgo istripuaren ostean.

Zaintza Ekologikoaren eta Alertaren Behatokiaren (Observatoire de vigilance et d'alerte écologique (Ovale)) Corinne Lepagerekin batera sortzailea.

Izpi Elektromagnetikoen Ikerketa Zentro Independienteko presidentea (Criirem).

Batzorde hauetako kidea :

: – Defentsa Nazionaleko eta Indar Armatuen Batzordea;
: – Superphénix eta neutroi azkarren erreaktoreen adarrari buruzko ikerketa batzordea ;
: – Tokiko komunitate edo enpresen informazio batzordea;
: – Hauteskunde zientifiko eta teknologikoen ebaluaziorako Parlamentuko Bulegoa.

Michèle Rivasi Greenpeace Frantziako zuzendaria izan da 2003ko irailetik 2004ko azarora arte.

2009ko Frantziako Europako hauteskundeetan, Hego-ekialdeko hauteskunde-barrutian Europe Écologie sindikatuko zerrendan hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 1998, Michèle Rivasi eta Hélène Crie, ''Ce nucléaire qu'on nous cache'', Albin Michel, Paris.

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20050216121829/http://www.assemblee-nat.fr/tribun/fiches_id/2576.asp
* Novethic.fr-en elkarrizketa
* Michèle Rivasiren webgune ofiziala

]
Oreka (Berri Txarrak)

***Oreka*** Berri Txarrak taldearen abestia da.

## Hitzak 
Aurretik azaldu diren ideia batzuk berriro azaltzen dira ordenatuta, abestiaren hitzen bukaeran. Honela bukatzen dira abestiaren hitzak:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maravillas 
* Min hau
* *Katedral bat*

## Kanpo estekak 
* *BERRI TXARRAK - OREKA Bideo ofiziala*
* Berri Txarrak taldearen webgune ofiziala
* "Oreka" abestiaren hitzak irakurgai.
Maria José Marques da Silva

**Maria José Marques da Silva** (Porto, 1914 - Ibidem, 1996) arkitekto portugaldarra zen. Eraikinak diseinatu zituen Porto jaioterrian. 1943an, Portoko Arte Ederren Eskolako arkitekto titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
### Gaztaroa eta prestakuntza 
thumb|250x250px|Palácio do Comércio, Porton, Maria José Marques da Silvak eta David Moreira da Silvak diseinatua
Maria José Marques da Silva arkitekto familia batean jaio zen. Jose Marques da Silva zuen aita, Portoko arkitekto ezaguna. Portoko Arte Ederren Eskolan egin zituen ikasketak, eta, 1943an, Portugalen, arkitekto titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen, eta sindikatutako lehen emakume arkitektoa.

## Ibilbidea 
alt=|thumb|301x301px|Penhako santutegia, Guimarães
Maria José Marques da Silvak bere enpresa ireki zuen senar zuen David Moreira da Silva arkitektoaren laguntzarekin. Elkarrekin, eraikin batzuk diseinatu zituzten, eta Portoko hirigintzan parte hartu zuten. 

Hauxek dira bere proiektu nagusiak: *Palácio do Comércio* (1946), *Trabalho e* *Reforma* (1953) eta *Torre* *Miradouro* (1969) eraikinak, Porton. Hauek ere egin zituzten: eraikin berri bat Sociedade Martins Sarmento sozietatearentzat, Penhako santutegia eta São Torcato eliza, hirurak Guimarãesen. Barceloseko Rua Barjona de Freitasen dagoen eraikin baten jatorrian ere haiek daude; elizak eraikitzeko hainbat misio izan zituen. 1970eko hamarkadan, bikotea nekazaritzara itzuli zen, Barcelosen.  Maria José Marques da Silvak Portugalgo Arkitektoen Elkartearen kudeaketan parte hartzen jarraitu zuen, eta, 1986an, 40. Kongresua antolatu zuen.

### Bizi-amaiera 
Bere testamentuan, María José Marques da Silvak Portoko Unibertsitatea finantzatzea aurreikusi zuen, José Marques da Silva Institutua sortzeko. Porton hil zen 1996ko maiatzaren 13an.

## Aintzatespenak 
María José Marques da Silvak paper garrantzitsua jokatu zuen bere aitaren lanaren zabalkundean. 

* 1909an, bere aitak, Penintsulako Gerrako Heroien Monumentuaren eraikuntza abiatu zuen -Boavista monumentua ere deitzen zaio-, Porton. Baina bi mundu-gerrek eraikitze-lanak atzeratu zituzten. Bada, María José Marques da Silvak ikuskatu zituen amaierako lanak: 1951n amaitu zuten, eta 1952an erakutsi.
* 1996an, Portoko Unibertsitateak José Marques da Silva Institutua sortu zuen, eta, 2009ko uztailean, fundazio pribatu bihurtzea erabaki zuten: Architect Marques da Silva Foundation Institute, zeinaren eginkizuna baita José Marques da Silvaren eta Maria José Marques da Silvaren kultura-, pedagogia- eta arte-ondarea sustatzea, haien garaien testuinguruan, eta kultura modernoarekin lotuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elastica

**Elastica** rock talde ingelesa izan zen, 1992an sortua Londresen, Suede taldeko Justine Frischmann eta Justin Welch kide ohiek bide propioari ekitea erabaki zutenean. Punk rock, postpunk eta new wave musika eraginak izan zituen taldeak. Taldeko formazioa behin baino gehiagotan aldatu zen, baina Frischmann eta Welch jarraitu zuten bakarrak izan ziren, sortu zirenetik desegin arte.

## Ibilbidea 
Elastica berehala famatu zen Erresuma Batuan zen bere lehen singlearekin: "Stutter" 1993ko azaroan kaleratua. Bandaren hurrengo hirurak Erresuma Batuko Top 20an sartu ziten. *Elastica* lehen diskoa (1995) berehalako arrakasta izan zuen, eta hartako kantu ezagunena, *Connection*, Estatu Batuetan ere hit bat izan zen albumarekin batera. 

Lehen arrakastaren ondoren, jarraipena zaila izan zen taldearentzat. Frischmann kantaria heroinarekiko mendekotasunean jausi zen 1990ko hamarkadako amaieran, eta partaide aldaketa jarraituak egon ziren. 2000. urtean, Elasticak bigarren diskoa kaleratu zuen, *The Menace* izenekoa, eta ez zen ondo jausi kritikoki edo komertzialki. Hirugarren album baterako material berria aurkitzeko borrokatu ondoren, taldea 2001eko urrian hautsi zen, giro onean.

### Plagio salaketak 
Beren ibibidean polemiketan ere sartu ziren, plagio akusazioen ondorioz.

Taldea plagioagatik auzitara eraman zuten, beren melodietako asko Wire talde punk artistiko ustezkoak sortuak zirelakoak. The Stranglers taldeak ere, beren kudeatzaileen bidez, auzitara eraman zituzten (estudio berean aritu ziren 1994an). Elasticak onartua zuen Wire beren eragin nagusien artean, baina antzekotasunak pare bat kantutan oso nabarmenak ziren. Bereziki, Wireren "I Am the Fly"-k Elasticaren "Line Up"-aren antzeko korua du, eta Elasticaren "Connection" hit nagusian hasierako  sintetizadore zatia Wireren "Three Girl Rhumba" kantuko gitarra-riff-etik datorrela antzematen da. "No More Heroes" Stranglesersen kantua oihartzunak berriz nabarmenak dira "Waking Up" Elasticarenean. Salaketak judizioz kanpoko akordioen bidez ebatzi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Connection (bideoa), Elastica.
* Three Girl Rhumba, Wire, plagiatutako riff-a.
Lubaki banda

**Lubaki banda**, euskal sortzaile gazte batzuek sortutako taldea izan zen, laurogeita hamargarren hamarkadaren erdialdean. Susa argitaletxeko Gorka Arresek, Susako editoreak, jarri zituen harremanetan. Pare bat urte iraun zuen taldeak eta elkarrengandik urruti bizi ziren hamalau bat lagunek osatzen zuten. Kideak nortzuk izan ziren zehaztea zaila da batzuk denbora laburrago eta beste batzuk denbora luzeagoan elkarrekin, nolabait, ibili zirelako. *Susa* aldizkaria (1980-1994) oinordetzan jaso zuten eta hiru ale argitaratu zituzten eta almanaka literario bat. Altxerri tabernan (Donostian) maketa baten grabazioa egin zuten eta kideek kasete zinten 400 bat kopia eskuz egin zituzten eta Durangoko Azokan saldu zituzten.

Talde honi lotu diren zenbait izen: Harkaitz Cano, Xabier Gantzarain, Asier Serrano, Josu Goikoetxea, Eluska Fernandez, Mikel Reparaz, Arantxa Irigoien, Ander Izagirre, Garikoitz Berasaluze, Xabier Aldai, Iñigo Iruretagoiena, Lierni Ibargutxi, Ibon Iribarren, Saioa Muguruza, Manex Mujika, Itziar Iruretagoiena, Urruzunotarrak...

Taldeak hiru aldizkari eta almanaka literario bat argitaratzeaz gain, —zaila da ale horiek interneten eskuratzea—, eta maketa bat grabatu eta argitaratzeaz gain, jendaurreko literatur emanaldi batzuk eskaini zituen jendaurrean. Berrogei bat saio literario egin zituzten hainbat tokitan.

## Erreferentziak
Katedral bat

***Katedral bat*** Berri Txarrak taldearen abestia da. 2017an Only in Dreams diskoetxearekin argitaratutako *Infrasoinuak* albumean plazaratu zuten. Hitzak Gorka Urbizurenak dira.

Abestia Do maior tonalitatean dago. 

Fitxategi:Berri Txarrak Proisa 11TB.png|Berri Txarrak (2018)
Fitxategi:Bayonne Cathedral from Cloister.JPG|Katedral bat egin ... abesti pusketekin...
Fitxategi:Arantzazu vidriera de Eulate 1.jpg|link=|alt=|*beirateko eguzki izpien energiaz berrekin*
Fitxategi:Berri Txarrak Lagunartean - Kobetamendi - 2019-07-14 - 166.jpg|link=|alt=|*Gitarra astindu ea kanturik baduen*

## Bertsioak 
2022an Hibai Etxebarriak ere grabatu zuen *Harizko zubiak* izeneko albumean.

## Hitzak 
Abesti bat sortzea ez da erraza, batez ere ohiko musa inspiratzailea falta bada ("*Eta min eman arte zure falta izan, ez da musa hoberik*"), "*Eta min eman arte zure falta izan, ez da musa hoberik*"). Horrelakoetan gitarra astindu behar da ea *"kanturik baduen hor nonbait ezkutuan",* gitarra laztandu behar da ea *"barruan kanturik baduen*". Eta hortik sortzen diren abesti pusketekin katedral bat sortu behar da gero, katedraleko  *"beiratetik sartzen diren eguzki izpien energiaz berrekinez".* Horrelakoetan ez da esaten oso ezaguna den *"carpe diem"* hori, *"carpe noctem"* baizik ("gaua aprobetxa ezazu"). Hauek dira abestiaren zati batzuk:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maravillas 
* Min hau
* Oreka (Berri Txarrak)

## Kanpo estekak 
* *BERRI TXARRAK - Katedral bat  Bideo ofiziala*
* Berri Txarrak taldearen webgune ofiziala
* "Katedral bat" abestiaren hitzak irakurgai.
Jenni Sidey-Gibbons

**Jennifer Anne MacKinnon Sidey-Gibbons,** **Jenni** **Sidey-Gibbons** izenez ezaguna (Calgary, 1988ko abuztuaren 3a) Kanadako astronauta, ingeniaria eta akademikoa da. Kanadako Espazio Agentziak 2017ko CSA kohorteko bi kideetako bat bezala hautatu zuen    

## Biografia 
Albertako Calgaryn jaio zen. Zientziarekiko interesa bere amak bultzatu zuen, askotan museoetara eramaten zuen eta zientziaren eta ingeniaritza alorretan ereduak aurkitu zituen. Bere osabak, ingeniari zibilak, diseinu lanetan ere parte hartzera bultzatu zuen.

McGill Unibertsitatean Ingeniaritza Mekanikoko Ohorezko Gradua du. McGill-en zegoela, ikerketak egin zituen Kanadako Espazio Agentziarekin (CSA) eta National Research Council-en Hegaldi Ikerketa Laborategiarekin elkarlanean, sugarraren hedapena mikrograbitateari buruz. Ondoren, 2015ean ingeniaritza doktoretza egin zuen Jesus College-n, Cambridgen, non errekuntzan zentratu zen Nondas Mastorakos irakaslearen zuzendaritzapean. 

2018an, Chris Gibbons psikologo britainiarrarekin ezkondu zen, Cambridge Unibertsitatean ezagutu zuena, eta biek Sidey-Gibbons ezkondu izena hartu zuten. 

## Karrera akademikoa 
Kanadako Espazio Agentzian sartu aurretik, barne-errekuntzako motorretan irakasle lanetan aritu zen Cambridgeko Unibertsitateko Ingeniaritza Sailean. Bere ikerketaren ardatza tenperatura baxuko sugarrak (su hotzak eta LEVE errekuntza) eta gas-turbinaren errekuntzan kutsatzaileetan eta isurketetan dituzten ondorioak izan ziren.  Lan horrek gas-turbinetako motorrentzako emisio baxuko erregailuak garatzen laguntzen du.

Energia, Fluidoen Mekanika eta Turbomakineria Dibisioko graduko eta gradu ondoko ikasleei ere irakatsi zien, energia konbentzionalen eta alternatiboen ekoizpenetik termodinamikaren eta suaren fisikako sarreraraino.

Ardura formal horiez gain, zientziarekin lotutako arloetan karrera teknikoak aztertzen ari ziren emakume gazteen eredu gisa ere jardun zuen. Nabarmentzekoa, Robogals-en Cambridgeko kapituluaren sortzailekidea da, ikasleek zuzendutako nazioarteko erakundea, eta emakume gazteak zientzia, teknologia, ingeniaritza eta matematika (STEM) ikas ditzaten inspiratu eta ahalduntzea helburu duen ekimen dibertigarri eta hezigarrien bidez. Lan horren bidez, Erresuma Batuko 3.000 neska baino gehiagori programazioa irakatsi die.

2016an Ingeniaritza eta Teknologia Erakundearen Urteko Ingeniari Gaztearen Saria jaso zuen, baita Ingeniaritza Errege Akademiaren Urteko Ingeniari Gaztearen Saria ere.

## Karrera Kanadako Espazio Agentzian 
Kanadako Espazio Agentziak hautatu zuen astronauten prestakuntza jasotzeko CSA Group 2017 taldean, Kanadako  astronautak kontratatzeko laugarren kanpainaren baitan.

2017ko uztailean Houstonera (Texas) joan zen, Johnson Space Center-en NASAko astronauta hautagaien prestakuntzarako bi urteko programa osatzeko. NASAko Astronaut Group 22rekin batera ari da entrenatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Perfila CSA
* CSA Bideo Galeria
* CSA Argazki Galeria
Pipaon (argipena)

**Pipaon** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
* **Pipaon**, Arabako herria, Lagran udalerrian.
* **Urizaharra, Pipaon eta Lañuko Komunitatea**, Arabako lur komunala.

## Abizenak 
* **Perez de Pipaon**, Arabako abizen konposatua.
* **Pipaon**, Arabako abizena.
* **Saenz de Pipaon**, Arabako abizen konposatua.

## Pertsonak 
* **Emilio Hueto Pipaon** (?-), idazlea.
* **Jesus Infante Perez de Pipaon** (1926-2016), Logroñon jaiotako arabar jatorriko margolaria.

## Beste batzuk 
* **Pipaongo Etnografia Museoa**, Pipaonen egoitza duen XIX. eta XX. mendeen bizimoduari buruzko museoa.
* **Pipaona**, Errioxako herria, Ocón udalerrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Murua

**Iker Murua Caballero** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1990eko urriaren 29a) Euskal Herritar futbolaria da. Atzelari moduan jokatzen du normalean.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Cursach

**Rosa Cursach Salas** (Artá, Mallorca, Balearrak, 1967ko otsailaren 15a) mallorcar filosofoa, teologoa, politikaria, emakumeen eskubideen aldeko ekintzaile feminista da.

## Biografia 
Teologia ikasi zuen Mallorcako Ikasketa Teologikoen Zentroan (CETEM) eta Filosofia Balear Uharteetako Unibertsitatean (UIB). 2015era arte, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako (DBH) eta Batxilergoko Erlijio, Etika eta Filosofiako irakasle izan zen Inca herriko Ramon Llull Beato ikastetxean. 

## Ibilbidea 
Creients i Feministes erakundearen sortzailea da eta, gainera, 'Balear Uharteetako Unibertsitateko Desberdintasunak, Generoa eta Politika Publikoak'  taldearekin lankidetzan aritu da. 

Feminismoari eta berdintasunari buruzko hainbat ikerketa eta argitalpen egin ditu, eta ikastaroak eta txostenak eman ditu, besteak beste, generoari, politika publikoei, Espainiako berdintasun-politiken esperientziei, feminismoari eta erlijioari edo giza eskubideei buruzko paradigmak aztertzeko.

2015eko uztailean, Emakumearen Balear Institutuko zuzendari izendatu zuten. Lau urte geroago, 2019ko uztailean, Més per Mallorca koalizio politikoko kide zela, Mallorca Uharteko Kontseiluko Berdintasunerako zuzendari izendatu zuten. Lehendakaritza Sailari dagokio arlo hori, eta emakumeen arretarako eta genero-indarkeriaren biktimentzako zerbitzuen ardura izan du.

Cursach izan zen Veus Progressistes al Senat koalizioaren zerrendaren buru Espainiako 2019ko Hauteskunde Orokorretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letagin (musika taldea)

**Letagin** 2018. urtean Oñatin sortutako rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
Aurrez talde ezberdinetan ibiltako lau gazte oñatiarrek 2018an Letagin taldea sortu zuten eta 2020an atera zuten lehenengo diskoa, taldearen izena daramana. Urrian disko berria grabatzen hasi ziren eta "Barne sua" bideoklipa atera zuten aurrekari gisa.

## Diskografia 
* *Letagin* (2020, autoekoizpena)
* *Zurrunbiloan* (2023, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albatrellus ovinus

***Albatrellus ovinus*** *Albatrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Zapore gozoa dute nahasian. Birrineztatuta ere bai.

Sinonimoak: *Boletus fragilis*, *Boletus albidus*, *Polyporus ovinus*, *Albatrellus albidus*, *Polyporus subsquamosus var. luteolus*, *Caloporus ovinus*, *Polyporus punctisporus*, *Scutiger ovinus*, *Polyporus lutescens*, *Polyporus luteolus*, *Polyporus limonius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Haragitsua, 4 eta 20 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta deprimitua, ertz irregularki zirkularra. Kapelaren azala leuna, lehorra (pitzatu egin ohi da), kolore aldakorrekoa: zuri-horixka, batzuetan arre-gaztaina kolorekoa edo gris-arrosa, baina inoiz ez berdexka edo laranja kolorekoa.

**Himenioa:** Poro dekurrenteak, oso txikiak, zuri-krema kolorekoak isla horixkekin.

**Tutuak:** 4 mm-ko sakonerakoak, 

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, apur bat deszentratua, fin-fin belusatua, zuritik beltzaranera doan kolorekoa.

**Haragia:** Zuri-horixka kolorekoa, biguna, KOH erreaktiboarekin hori kolorea hartzen du. Usaintsu samarrekoa eta zapore leunekoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Albatrellus* hitza,onddo honen izen generiko italiar albatrello-tik dator (alberello). *Ovinus* epitetoa latinetik dator, ardia esan nahi duen "ovis" hitzetik. Ardiek jaten dutelako.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Albatrellus cristatus* delakoarekin nahas daiteke, honen kapelaren azalak tonu berdexkak izaten ditu, haragi gogorra eta pagoetan eta hostozabaletan agertzen da. *Albatrellus subrubescens* espeziearekin ere nahas daiteke, honen kapelaren azalak laranja koloreko  tonuak ditu. *Albatrellus confluens*-ek KOH erreaktiboarekin purpura kolorea ematen du eta zapore mingots samarrekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Talde oso bateratuetan, kapelak elkartzen. Mendiko koniferoetan (izeia, pinua).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Brasil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bankera fuligineoalba

***Bankera fuligineoalba*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydnum fuligineoalbum*,  *Hydnum fragile*, *Hericium fragile*, *Phellodon fuligineoalbus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 cm inguruko diametrokoa, ganbila edo deprimitua, zurixka, gero arrosa kolorekoa edo arre zurbila, leuna.

**Orriak:** Zuriak edo lila kolorekoak.

**Hanka:** 6 cm arteko garaierakoa eta cm 1 arteko diametrokoa, antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Arrosa kolore arin batekoa, ez da larrukara.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Koniferoen azpian, batez ere pinuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Sebald Beham

**Hans Sebald Beham** (Nuremberg, 1500, Stuttgart, 1550eko azaroaren 22a) alemaniar margolari, grabatzaile eta imprimatzailea izan zen.

1525eko urtarrilean bere jaioterritik bota zuten Barthel Beham anaiarekin eta Georg Penczekin batera, heresia, biraoa eta Udal Kontseiluaren autoritatea ez onartzea leporatuta. Laster itzuli ahal izan ziren, baina 1528an Sebaldek berriro ihes egin zuen, oraingoan plagioa leporatuta. Orduz geroztik Alemaniako hainbat hiritan lan egin zuen, hala nola Ingolstadt, Munich eta Stuttgarten.

Albrecht Dürerren ondorengo belaunaldiko Maisu txikietako bat izan zen. 252 grabatu, 18 akuaforte eta 1.500 xilografia inguru egin zituen. Bere grabatuak oso xeheak izaten ziren, batzuetan posta-zigilu baten tamainakoak. Gaiak nekazarien bizitzako eszenak, mitologia eta historia izan ziren, askotan elementu exotikoekin. 1552ra arte HSP monogramarekin sinatu zituen bere lanak, eta ondoren HSBrekin.

Beirateak Nurenbergen, David erregearen bizitzako eszenak margolan bat, otoitz-liburuetarako miniaturak eta armarriak ere egin zituen. Gainera, Dürerren inspiratutako zaldiaren eta giza irudiaren proportzioak jasotzen zituzten artista-eskuliburuak argitaratu zituen.

## Iruditegia 

Prodigal Son 3.jpg|*Seme oparoaten saila*, 1538
A Mask on an Escutcheon Supported by Two Genii MET DP828921.jpg|*Maskara*, 1544
Sebald Beham Joseph und Potiphars Weib 1544.jpg|*Josef eta Putifarren emaztea*, 1544, 81 × 56&nbsp;mm
Sebald Beham - Januar und Februar (Washington).jpg|*Hilabeteak irudikatzen dituzten bikote nekazariak*, 1545
Hercules slaying the Hydra.jpg|*Herkules eta Iolao Lernako hidra hiltzen*, 1545
Die Nacht - Night.jpg|*Gaua*, 1548
Houghton Typ 520.57.201 - Beham, b III verso.jpg|*Das Kunst vnd Lere Büchlin*, 1567
Adam en Eva en de Dood, RP-P-H-1023.jpg|*Adam eta Eva*, 1543
Charitatis or Charity.jpg|*Karitatea*
La Mort embrassant une jeune femme debout. (Hollstein 150 Pauli 151), GDUT10582.jpg|*Heriotza eta biluzia*, 1547

## Kanpo estekak
Wire (argipena)

**Wire** izenak hainbat adiera du:

* **Wire**, 1976an sortutako punk talde britainiarra.
* **Wire Swiss**, software-enpresa alemana, honen sortzailea:
** **Wire (softwarea)**, mezularitza- eta dei-aplikazioa Interneterako.
* **WIRE**, NASAren satelitea, **Wide Field Infrared Explorer** obserbatorio orbitala.

Besterik:

* **The Wire**, Baltimoren girotutako telesail estatubatuarra.
Miyoshi Umeki

, edo  (Otaru, Japonia, 1929ko maiatzaren 8a - Licking, Missouri, 2007ko abuztuaren 28a) nipon-estatubatuar abeslari eta aktorea izan zen.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, abeslari ibilbide bat hasi zen gaueko klubetan. 1955ean Estatu Batuetara lekualdatu zen. Tony Sarirako eta Urrezko Globorako izendatuta egon zen, eta Oscar Saria irabazi zuen 1957an *Sayonara* filmean egindako lanagatik.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Carmen López-Cortón

**Carmen López-Cortón** (Vijoy, Bergondo, Coruña, 1866ko uztailaren 9a &ndash; Madril, 1938ko martxoaren 19a)maistra izan zen.

## Trayectoria 
José Pascual López Cortónen eta Julia Viqueira Las-Calderónen alaba,  Irakaskuntzako Erakunde Askean ikasi zuen lehen urteetan. Ingalaterrara joan zen ondoren Britainia Handiko hezkuntzari buruzko ezagutzak zabaltzeko, eta han pedagogia-, hezkuntza- eta gizarte-gaietara jo zuen. Europako herrialde batzuetan emakumeak goi-mailako hezkuntzara nola iritsi ziren azaltzen zuten artikulu batzuk argitaratu zituen Irakaskuntzako Erakunde Librearen Aldizkarian.

Manuel Bartolomé Cossiorekin ezkondu zen 1893ko abuztuaren 9an, Bragako Jesus do Monte Santutegian. Bi alaba izan zituzten, Natalia (1894) eta Julia (1900).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «López-Cortón Viquiera, Carme». Dicionario biográfico de Galicia 2. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 253. 
* Marco, Aurora (2007). Dicionario de mulleres galegas. Edicións A Nosa Terra. ISBN 978-84-8341-146-9.
Diana Agrest

**Diana Agrest** (Buenos Aires, 1945) AEBetako eta Argentinako arkitektoa eta irakaslea da.

## Biografia 
Diana Agrest New Yorkeko Agrest and Gandelsonas Architects bulegoaren sortzaileetako bat da, 1980an sortua, eta Diana Agrest Architect estudioaren zuzendaria.

Europan, Ipar Amerikan, Asian eta Hego Amerikan hainbat proiektu diseinatzen eta gauzatzen parte hartu izan du Diana Agrestek, bai eta hiri-proiektuak, administrazio-eraikinak, bizitegi-eraikinak, banakako etxeak eta etxe-barneak ere. Sari ugari jaso izan du horiengatik.

New Yorkeko Estatuko Bikaintasun Saria jaso zuen bere azken proiektuetako batek: *Melroseko Zentro Komunitarioa* (New York).

Egun, arkitektura-irakaslea da Cooper Unionen. Princetongo Unibertsitatean, Columbiako Unibertsitatean, Yale Unibertsitatean eta Frantziako Paris 8 Unibertsitatean irakatsi izan du.

## Argitalpenak 
* *Architecture from Without: Theoretical Framings for a Critical Practice*, MIT Press, 1991.
* *Agrest and Gandelsonas*, Works Princeton Architectural Press, 1995.
* *The Sex of Architecture*, Ed. Agrest/Conway/Weisman, Harry N. Abrams, 1996.
* *A Romance with the City: The Work of Irwin S. Chanin*, The Cooper Union, 1982.

## Sariak eta aintzatespenak 
* New Yorkeko Estatuko Bikaintasun Saria jaso zuen *Melroseko Zentro Komunitarioa* lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Bohm

**David Joseph Bohm** (Wilkes-Barre, Pennsylvania, 1917ko abenduaren 20a - Londres, 1992ko urriaren 27a) AEBko fisikaria izan zen, fisika teorikoan, neuropsikologian eta filosofian ekarpen oso baliotsuak (eta batzuetan heterodoxoak) egin zituena. Fisika kuantikoaren zientzialari handienetariko bat izan zen .

## Biografia 
Judu familia batean jaioa, Kaliforniako Institutu Teknologikoan eta gero Kaliforniako Unibertsitatean egin zituen bere unibertsitate-ikasketak. Bere doktoretza Berkeleyn lortu zuen, Robert Oppenheimerrek zuzentzen zuen fisika teorikoaren departamenduan. 

Oppenheimerrek berak Manhattan Proiektuan parte hartzeko eskatu zion, lehenengo bonba atomikoa Los Alamos-en ekoizteko, baina egitasmo horren zuzendariak, Leslie Groves jeneralak, Bohm-en ideologia ezkertiarra dela-eta, ukatu egin zion bertan lan egiteko baimena .

Bigarren Mundu Gerra amaituta, Bohmek Princetongo Unibertsitatean irakatsi zuen, Albert Einsteinekin lan egiten. Honekin harreman handia izan zuen. 1951ean, bere ideologia ezkertiarra dela-eta, maccartismoaren ondorioz AEBak utzi eta Brasilgo Sao Pauloko Unibertsitatera lan egitera joan zen, Oppenheimer eta Einstenen laguntzaz.

1955ean Israelera joan zen, Haifako Technion institutura. Bertan bere emaztea izango zena ezagutu zuen. 1957an Erresuma Batura abiatu zen, eta Bristolgo Unibertsitatean, hasieran, eta Londresekoan, geroago, lan egin zuen, fisika teorikoaren irakasle gisa. Herrialde horretan bizi izan zen hil arte.

1958an Fisikako Nobel Sarirako izendatua izan zen 

1960ko hamarkadatik aurrera bere lan teorikoek gero eta ondorio gehiago ekarri zituzten fisikatik harago. Neuropsikologiaren eta kontzientziaren eremuan, esaterako. Bohmen pentsamolde bera ere hasierako ideia marxistetatik teosofiara eta ekialdeko filosofien aldera lekualdatu zen. Jiddu Krishnamurti filosofo eta mistiko hinduarekin, esaterako, harreman estua mantendu zuen 1960tik aurrera  .

## Ekarpen zientifikoak 
Bohmek ekarpen garrantzitsuak egin zizkion fisikari, mekanika kuantikoaren arloan bereziki. Baina mekanika kuantiko horren ikuspuntu ortodoxoak bera asetzen ez zuenez, ikuspegi propioa garatu zuen, fisika kuantikoaren ezkutuko aldagaien teoria determinista ez-lokal deritzona, Bohmen azalpena bezala ere ezagutzen dena.

Urte batzuk geroago orden inplizituaren teoria proposatu zuen. Teoria honen arabera, errealitate sakonago bat dago unibertsoaren atzean; gizakiak zentzumenekin hautematen duen mundua ilusio bat besterik ez da, ezkutuko errealitate sakon horren mamua edo proiekzioa. Teoria honek kontzientzia eta materiaren arteko bereizketa errefusatzen du .

Neuropsikologiaren arloan, Karl H. Pribram neurozientifoarekin batera garunaren eredu holonomikoa garatu zuen, zeinaren arabera garunak holograma baten antzera funtzionatzen duen, oinarri matematiko kuantikoen eta uhin-patroien ezaugarrien arabera 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chica ye-ye

**Chica ye-ye** («Una chica ye ye» edo «La chica yeyé» ere esaten zaio, eta hainbat grafia ere erabil daitezke yeye terminorako) Conchita Velasco aktore espainiarrak 1965ean *Historias de la televisión* filmean interpretatutako abestia da. Urte horretan bertan, beste artista batzuen bertsioetan ere argitaratu zen.

Abestiaren arrakastak Concha Velascoren aura ikonikoa eraikitzen lagundu zuen denborarekin, eta hamarkada batzuk geroago, *yeyé nesk*a zen Velasco askorentzat.

## Sorkuntza 
«Chica ye ye» konposatu zuten Antonio Guijarro Campoyk (hitzak) eta Augusto Alguerók (musika) «Chico ye ye» forma maskulinoan, Luis Aguilé abeslariarentzat.

Aguilék parte-hartze labur bat zuen *Historias de la televisión* filmean eta han kantatu behar zuen abesti hau. Baina filmaketaren eten batean Conchita Velasco protagonistak, lantalde eta filmaketa ikusten ari zen publikoarentzat kantatu zuen, eta hain harrera ona izan zuen non José Luis Sáenz de Heredia  zuzendariak Conchita Velascok abestutako bertsioan sartzea erabaki zuen.

Velascoren bertsioan argitaratua, «Chica ye ye» Espainiako pop musikaren historiako arrakastarik handienetakoa bihurtu zen, eta mitikotzat jo izan da. Top 1 postura iritsi zen hiru astez, musika zerrendetan eman zituen hogeita zazpi asteetatik.

### Euskarazko bertsioa 
Garaiko euskal musikaren inguruan zebiltzanen artean ere oihartzuna izan zuen abestiak. Arantxa Gurmendik euskarazko bertsioa prestatu zuen, eta kantatu ere bai Jarrai antzerki taldeak 1966ko urtarrilaren 23an Donostian egin zuen kontzertu-ikuskizunean, Ez Dok Amairu mugimenduaren aurrekari izan zen bigarren jaialdian eta baita ere Irungo Bellas Artes Aretoan 1966ko martxoaren 6ean, Ez Dok Amairuren aurkezpen ekitaldian.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Chica ye-ye / Conchita Velasco Youtuben.
Dolores Martí de Detrell

**Dolores Martí de Detrell** (Igualada, XIX. mendea &ndash; Bartzelona, 1880ko abuztuaren 20a) kataluniar maistra eta idazlea izan zen. 

## Biografía 
Bartzelonako Igualada herrian jaioa, irakasle lanetan jardun zuen eta Bartzelonan Pilar Pascual de Sanjuanek zuzendutako eskolako laguntzaile izan zen.  Hainbat ikastetxetako zuzendaria ere izan zen hiri horretan bertan, baita Vicen eta Badalonan ere.  Hiri kondalean, *Lehen Hezkuntzako* Monitorean kolaboratu zuen eta honako lan hauek argitaratu zituen: *La educación en imágenes*, *Formulario de contabilidad doméstica* (1876), La *urbanidad en acción*, bilduma hartan oinarritutako ipuin moralen bilduma (1878) eta *Tiernos diálogos entre una señora amiga de la infancia, y una niña de noble corazón* (1877). 

1880ko abuztuaren 20an hil zen 37 urterekin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ossorio y Bernard, Manuel (diciembre de 1889). Martí de Detrell (Doña Dolores). «Apuntes para un diccionario de escritoras españolas del siglo XIX». La España Moderna (XII) (Madrid: imprenta de Antonio Pérez Dubrull). pp. 181-192. ISSN 1697-4514. Wikidata Q18962266. 

## Kanpo estekak
Connection

***Connection*** Elastica talde britainiarraren kanta da, Justine Frischmann Elasticakoak idatzia. 1994ko urriaren 10ean kaleratu zuten single gisa, eta 1995ean bere Elastica diskoan sartu zuten. Abestia UK Singles Chart zerrendan 17. postura iritsi zen. Ipar Amerikan ospea llrtu zuen britpop kanta bakarretako bat izan zen.

Kantak plagio salaketak jasan zituen. Sarrerako sintetizadorearen zatia (gero gitarra-irudi gisa errepikatua) Wire punk taldearen "Three girl rhumba" abestiko gitarra-riff-etik hartua dago, semitono bat jaitsita". Sintetizadore zatia Damon Albarnek jo zuela esan zuen urte batzuen buruan Albarnek berak (Blur-eko abeslaria) Yamaha QY10 bat erabilita. Garaian bikotea zure Frischmann eta Albarn.

Wire taldearen eta The Stranglersen beste kantu batzuen plagio salaketak ere gehitu ziren salaketara, eta judizioz kanpoko akordioen bidez ebatzi ziren. Harrezkero, autoretza partekatuarekin argitaratu izan da kredituetan *Connection,* eta royaltiak banatu izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Connection (bideoa), Elastica.
* Three Girl Rhumba, Wire, plagiatutako riff-a.
María Luz Navarro Mayor

**María Luz Navarro Mayor** (Soria, 1918ko apirilaren 8a &ndash; Madril, 2014) Museo Arkeologiko Nazionalaren kontserbadorea izan zen 1965etik 1985era, erretiroa hartu zuen arte. Lehenago, Gironako Museo Arkeologikoko zuzendaria izan zen, eta, denbora labur batez, Museo Etnologiko Nazionalean ere kontserbatzaile aritu zen. Latinezko irakasle agregatua ere izan zen Irakaskuntza Ertaineko zenbait ikastetxe publikotan.

## Biografía 
Sorian jaio zen 1918ko apirilaren 8an. Haren gurasoak Higinio Navarro industrialaria eta ama, Ángela Mayor, irakaslea ziren. Soriako Institutuan matrikulatu zen eta 1933an batxilergoko titulua lortu zuen. Ondoren, Madrilera joan zen 1932an unibertsitate-ikasketak Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Filosofia eta Letren Fakultatean hasteko asmoz, Historia Zaharreko espezialitatean, eta Fortuny kaleko Jaurerrien Nazioarteko Egoitzan hartu zuen ostatu, María de Maeztu pedagogoak sortu eta zuzenduta, Irakaskuntza Erakunde Librearekin elkarlanean. baina unibertsitate-ikasketak eten egin behar izan zituen Gerra Zibila piztu zenean. Gerra Zibila amaituta lortu zuen izentziatura, 1940an.

1944an, Institutuko Irakasle Agregatuen Kidegoaren  oposizioa gaindutu zuen, latinezko irakasle gisa, eta 1945ean, Artxiboen, Liburuzainen eta Arkeologoen Kidego Fakultatiboarena. Urte hartan, Gironako Museo Arkeologikoko kontserbatzaile eta zuzendari izan zen lehen aldiz, eta 1947. urtera arte egon zen postu horretan.

Urte horretatik 1960ra arte Museoetako Fakultatiboen Kidegoan borondatezko eszedentzian egon zen familia arrazoiengatik, nahiz eta Institutuko irakasle lanetan jarraitu zuen. 1965ean Museo Arkeologiko Nazionalean sartu zen berriro, eta bertan hainbat postu bete zituen kontserbatzaile gisa, azkena Numismatika Kabinetearen arduradun gisa.

1986an jubilatu eta Madrilen hil zen, 2014ko apirilaren 15ean.

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* Díaz-Andreu y otros, Margarita (2009). Diccionario Histórico de la Arqueología en España. Madrid: Marcial Pons. p. 481. ISBN 978-84-96467-45-3. Wikidata Q23781184. 
* 

## Kanpo estekak
Montaza jauregia

**Montaza jauregia** () (Asr el Montaza) jauregia, lorategiak eta museoa Alexandriako (Egipto) Montaza barrutian. 1892an eraiki zen Abbas II.a Egiptokoa erregearen udako egoitza gisa.

## Kokapena 
Alexandriako erdigunetik ekialdera dagoen goi-ordoki batean eraiki zuten, Mediterraneo itsasoko hondartza batera begira.

## Historia 
1892an amaituta, Montaza jauregiko lorategi handiek egun hotela den Salamlek jauregia izan zuten lehenik, 1892an Abbas II.a Egiptokoak eraikia. Ehizarako pabiloi eta laguntzaileentzako bizileku gisa erabili zen. 

Anuar as Sadat presidenteak Salamlek jauregi originala berritu zuen presidentearen egoitza ofizial gisa. Hosni Mubarak presidente ohiak erabili zuen azken aldiz.

El-Montaza parkea, 61 hektareako antzinako errege-lorategiak, paisaia-parke publiko eta baso-erreserba gisa daude irekita.

El-Haramlek — Montaza Jauregia Muhammad Ali dinastiako arte-objektuen eta familia-historiaren museo publiko bat da. Salamlek jauregia hotel bat da orain.

## Iruditegia 

MONTAZA GARDENS AND PARK, ALEXANDRIA, EGYPT.jpg|Hormma eta finkara sartzeko pabiloia.
Flickr - archer10 (Dennis) - Egypt-14A-124.jpg|Salamlek jauregia, egun hotela.
Flickr - archer10 (Dennis) - Egypt-14A-122.jpg|Salamlek jauregiko saloi bat.
Alex 2015 00 (49).JPG|Farouk erregearen zubia.
Alex 2015 00 (25).JPG|Zubia urrutitik ikusita.
Montaza lighthouse.jpg|Montazako itsas faroa.
Montazah palace roundabout.jpg|Lorategietako ikuspegia.
Jardin de Montazah - panoramio.jpg|Lorategietako eraikina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak