open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Graellsia isabellae

***Graellsia isabellae*** () Saturniidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Izatez sitsa da, gautarra beraz. Europako hego-mendebaldean aurkitzen da altuera handiko eremuetan, Euskal Herriari dagokionez Piriniotan baino ez.

## Deskribapena 
### Imagoa 
Gorputz sendo eta iletsua du eta lau hego berde ditu marra marroiez apainduak. Hego bakoitzean ozeloa azaltzen du. Atzeko hegoek luzakin deigarri bat dute, hala ar nola emeetan. 

Denbora laburrez irauten dute eta ernalketa burutu ostean emeek 100 eta 150 arrautza artean jartzen dituzte, banaka edo binaka, pinuen adaxka eta azikuletan. Arrautzek kolore marroia dute.

### Beldarra 
Beldarren kolorea aldatuz doa muda bakoitzea. Jaioberritan beltzak dira, dero gris-marroiak eta azken mudaren ondoren berdeak izaten dira eta puntu zuriak izaten dituzte. Horretaz gain ile luze gutxi batzuk izaten dituzte. Ekainetik abuztura bizi dira eta ondoren pupa bihurtzen dira orbel artean edo goroldiotan. Krisalidak zetazko estalki gogorra sortzen du eta orbel edo goroldiotan mantentzen da negu guztian zehar.

## Historia 
Mariano de la Paz Graells naturalista espainiarrak aurkitu zuen 1849. urtean eta *Saturnia isabellae* izena eman zion. *Saturnia* sitsen generoa da eta *isabellae* Elisabet II.a () erreginaren omenez ezarri zion. 1896. urtean Augustus Radcliffe Grote entomologo ingelesak *saturnia* generotik atera eta genero berria sostu zuen, *Graellsia*, aurkitzailearen omenez. Frantziarrek oraindik *Actias isabellae* izena erabiltzen dute sinonimoak direla kontsideratzen baitute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zakilu

**Zakilu** (, *Z̄akīlū*) Irango herri bat da, Ardabil probintziako Mexginxahr xahrerriko Arxaq-e Markazi landa-barrutian kokatua. 2006ko erroldaren arabera 103 biztanle zituen 18 familiatan banatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Carlos Indart

**Juan Carlos Indart** (1943ko urriaren 29a) argentinako soziologo, semiologo eta psikoanalista da.

1960ko hamarkadan soziologian lizentziatuak hainbat ikerketa eta irakaskuntzan parte hartu zuen Di Tella Institutuan, non Oscar Masotta eta Eliseo Verón bezalako intelektualekin batera, semiotika, Levi-Strauss-en estrukturalismoa eta Lacaniaren psikoanalisia Argentinan aurkeztu zituzten .

1974an, Oscar Traversa, Oscar Steimberg eta Eliseo *Verónekin* batera, LENGUAjes aldizkaria sortu zuen, hizkuntzalaritza eta semiologia aldizkaria, diziplina horretako aitzindaria Latinoamerikan.

"Zientziaren Metodologia eta Gizarte Ikerketako-ren eta "Semiotika Arkitektoniko-ren" irakaslea izan zen Buenos Airesko Unibertsitatean eta Buenos Aireseko Udaleko Masa Komunikazio, Arte eta Teknologia Zentroko zuzendaria

Argentinako Lacaniar Orientazio Eskola eta Freudiar Eremuko Fundazioko presidentea ere izan zen.

## Idazlanak 
* Problemas sobre el amor y el deseo del psicoanalista. Manantial (1. edizioa). 1989. ISBN 978-950-9515-36-9. 
* Alienación-Separación: dos referencias freudianas (1. edizioa). Madrid: Kaher. 1995. 
* Vigencia de las formaciones del inconsciente (1. edizioa). Vigencia. 1997. ISBN 978-987-96656-0-2.  (Egilekidetzan)
* Neurosis obsesiva:compulsión y femineidad (1. edizioa). Vigencia. 2000. ISBN 978-987-96656-2-6. 
* Las fórmulas del deseo (1. edizioa). Tres Haches. 2000. ISBN 978-987-9318-13-3.  (Egilekidetzan)
* La pirámide obsesiva (1. edizioa). Tres Haches. 2001. ISBN 978-987-9318-15-7. 
* Histeria, triángulo, discurso, nudo (1. edizioa). Vigencia. 2002. ISBN 978-987-96656-3-3.  (Egilekidetzan)
* Devaluación del nombre del padre (1. edizioa). C.I.T.A. - Centro de Investigación y Trabajo Analítico. 2005. ISBN 978-987-22552-0-6.  (Lan kolektiboa)
* Entre neurosis y psicosis (1. edizioa). Grama Ediciones. 2009. ISBN 978-987-1649-00-6.  (Berrinprimaketa 2017an)
* Coloquio de la extimidad (1. edizioa). Grama Ediciones. 2011. ISBN 978-987-1649-54-9.  (Egilekidetzan)
* Desde la perspectiva del cuerpo (1. edizioa). C.I.T.A. - Centro de Investigación y Trabajo Analítico. 2013. ISBN 978-987-24747-1-3.  (Lan kolektiboa)
* De la histeria sin nombre del padre I (1. edizioa). Grama Ediciones. 2014. ISBN 978-987-1982-44-8.  (Egilekidetzan)
* Sinthome e imagen corporal (1. edizioa). Grama Ediciones. 2018. ISBN 978-987-4136-36-7.  (Egilekidetzan)

## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Juan Carlos Indart-ekin (2002)
* Artikulua */ 12. orrialdean* (2008)
Xahrerri

**Xahrerria**, **xahrestan** edo **xahristan** () Irango lurralde administrazio azpiunitate bat da, konderriaren edo departamenduaren antzekoa baita. Pehlevierazko *xahrestan* hitzetik dator, beharbada antzinako persierazko *xahrsaça/xahrstana* hitzetatik eratorria (xahr = hiri eta stana = leku). Alabaina, xahrestan *xah* (errege) hitzetik eratorria da eta horrenbestez, errege lekua esan nahi du.

Ustan edo probintzia bakoitza xahrerritan banatzen da. Xahrerriak, aldiz, bakhxetan banatzen dira.

## Kanpo estekak
María Victoria Reyzábal

**María Victoria Reyzábal Rodríguez** (Madril, 1944) poeta, narratzaile saiakeragile ete kritikari ezaguna da. Espainiako hizkuntza eta literaturaz espezialista, didaktika alorrean lan garrantzitsuak egin ditu. Madrilgo Autonomia Erkidegoan hezkuntza-ikuskaria izan da. Bilboko *Zurgai* aldizkarian kolaboratzen zuen.

## Obra 
### Lirika 
* *El aroma de los días* (Luis López Anglada Nazioarteko Poesia Saria, 2010)
* *Acerca de amores moralmente inacabados* (Bitácora, 2004) 
* *Cualquier yo es un otro* (Anthropos, 1991)
* *Equilibrio de arenas y de viento* (Mediterráneo, 1988)
* *Ficciones y leyendas* (Torremozas, 1989)
* *Hasta agotar el éxtasis* (Betania, 1990)
* *Me miré y fue el océano* (Grupo Poético Barro, 1987)
* *Oficio de profecías*
* *Cosmos* (1999)
* *Instancias en la locura* (1999)
* *Ser en paradojas*
* *M11M* (2009)

### Didaktikari buruzko lanak 
Hemen lan batzuk aipatuko ditugu bakarrik:
* *El aprendizaje significativo de la literatura* (1992)
* *La comunicación oral y su didáctica* (1993)
* *La lírica: técnicas de comprensión y expresión* (1994)
* *Didáctica de los discursos persuasivos: la publicidad y la propaganda* (2002)
* *La mirada del otro. Textos para trabajar la educación intercultural y la diferencia de género* (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auzolako zubia

**Auzolako zubia** (beste izenak: *Bidelipu*, *Agoizkoa*) Agoitz udalerriko Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Irati ibaia zeharkatuz.

## Deskribapena 
Auzola edo Bidelepu toki izenekin ere ezaguna da. Erdi Arokoa dela uste da, eta 2011n berriztu egin zuten. Berrikuntza aurreko egoera ikus liteke The Way filmean (2010ean estreinatua), non Martin Sheen aktore protagonistak igarotzen duen, Donejakue bidearen parte bailitzan (ez da, ordea, bide horren parte).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agoitz
* Irati

## Kanpo estekak
Dildo (Ternua eta Labrador)

**Dildo** Ternuako komunitate bat da, Ternua eta Labrador probintzian, Kanada. Trinity Badiaren hegoaldeko Dildo Besoan kokatuta dago, Saint John'setik 60 kilometrora mendebaldean. **South Dildo** 250 biztanle dituen ondoko komunitate bat da. Herriaren izenak dituen esanahi sexualak jende askoren arreta erakarri du. 2016an 1.234 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drainatze

[150px|eskuinera|thumb|[Erretenak Ingalaterran, lur eremu hezeak drainatzeko.]]
[thumb|upright|[Drain bat: plastikozko hodi zulatua legarrez beteriko zangan.]]
**Drainatzea** lur eremu batean ur soberakina kentzea edo ateratzea da. Maiz lurpeko hodi sare baten bidez izaten da (drainak), baina ubide eta arroilak erabiliz ere bai.

Aspalditik drainatu izan dira lur-eremuak, batez ere bizitzeko edo landatzeko desegokiak edo arriskutsuak zirenak egokitzeko (padurak, zingirak, zohikaztegiak eta abar). Mendebaldeko Europako ia arro hidrografiko guztietan, Asiako zenbait zonaldetan eta geroago Ipar Amerikan erabili izan da, aldaketa hidrologiko eta ekologiko handiak sortuz.

Azaleko ura kentzeko, drainen bidez egin daiteke, eta leku hezeagoetan zangak edo ubide txikien sareak erabiliz, batzuetan ponpa edo haize-errota batzuei konektatuta, ura altxatzeko:
*erretenak, lurrean edo zohikaztegietan eginak, konponbide eraginkorrak eta ekonomikoak dira, baina ez dira egokiak nekazaritza mekanizatuan. Leku hezeetan zabalagoak eta sakonagoak dira (adibidez, Flandria eta Herbehereetako *watergang* erretenak).
*drainak sakonean lurperatuta daude, kalkulatutako tarteen arabera. Lehen, toskazko edo buztinezko elementuz osaturik zeuden, muturra bata bestearen barnean sartuta, baina orain plastikozko hodi malguak erabiltzen dira, zulatuak eta gehienetan oihal geotextil batez estaliak (sustraiak eta partikula finak drainean sar ez daitezen).

## Hiri-drainatze sistemak
Hiri-drainatze sistema gure hiri eta gune urbanoetan gero eta gehiago agertzen diren isurite uren drainatze sistemak dira. Drainatze sistemen helburu nagusia, nekazal gune, gune urbano edota errepideetan, gune topografiko baxuetan, pilatu daitezkeen isurite uren ateratzea da. Euren presentzia oso handia eta beharrezkoak izan arren, ez ditugu gure egunerokoan ikusten, gune estrategikoetan, hau da, parke natural edo honelakoetan, lurazpian kokatuak egoten direlako. Baina esandako moduan, euren funtzioa oso erabiligarria da gure hiri eta nekazal guneetan isurite uren kudeaketa errazteko. Denaren moduan, sistema hauek alde positibo eta neatiboak dituzte, baina artikulu honetan abantailak bakarrik aztertuko ditugu, aipatutako isurite uren kudeaketarekiko ematen diguten erraztasuna besteak beste.

Gure inguruan eragiten dituzten onura guztien artean, esan dezakegu aipagarrienak edo interesgarrienak bi direla; hirietan isurtzen diren uren kalitate eta kantitatearen kontrola zehatza izan dadin laguntzen digute. Esan beharra dago aurreko bietaz gain, isurtze uren hiri-drainatze sistemek gure sozietatean eta ingurugiroan eragin zuzena dutela. Adibidez, beraiei esker gure hirietan gune publiko naturalen agerpena gauzatu dezakegu besteak beste, gainera bide batez hirien itxura estetikoa garbituz.  Holan da be, hauetaz gain esparru hidrologiko, ingurumen, ekonomiko eta paisajistikoan ere eragina dute.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Drainatze filtratzaile

## Kanpo estekak
Edward B. Lewis

**Edward Butts Lewis** (Wilkes-Barre, Pennsylvania, 1918ko maiatzaren 20a - Pasadena, Kalifornia, 2004ko uztailaren 21a) estatubatuar genetikaria izan zen. 1995eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Christiane Nüsslein-Volhard eta Eric Wieschausekin batera.

Bioestatistika ikasi zuen Minnesotako Unibertsitatean, eta han Drosophila melanogasterrari buruzko ikerketa egin zuen. 1942an armadan izena eman zuen eta Hawaiin eta Okinawan meteorologo gisa aritu zen. Gerra amaitu ondoren Institutura itzuli zen irakasle lan egitera.

*Drosophila* eta bere gene homeotikoei buruzko ikerketek garapenaren biologia ebolutiboa sortu zuten eta Nobel Saria eman zioten. Erradiazioak minbiziaren kausa posible gisa dituen ondorioak ere aztertu zituen.
Swanpool (Kornualles)

thumb|Swanpool naturgunearen ikuspegi orokorra.
**Swanpool** edo **Lynyeyn Pryskelow** Kornuallesko (Ingalaterra, Erresuma Batua) itsasertzeko urmael gazia eta naturgunea da.

## Izena 
*Swanpool* izenak "beltxargaren aska" esan nahi du ingelesez; kornubieraz, berriz, *Lynyeyn Pryskelow* izenak "zumar-zuhaixkako aska hotza" esan nahi du.

## Geografia eta ingurumena 
thumb|Swanpooleko urmaela
Itsasotik hondar-barra batek bereizia dago, eta South West Coast Path errepideak zeharkatua. Urmaela Falmouth herritik gertu dago, Maenporth eta Gyllyngvase herrien artean. 

Itsasertzeko gatz-aintzirak ur gaziak elikatutako ur-masak dira; kasu honetan ura Falmouth badiaren ondoko itsasotik, dator, barra zeharkatuz edo atakadun kanaltxoen bidez. Swanpool urmaelak erreka txiki batetik eta prezipitazioetatik datorren ur geza ere jasotzen du. Swanpooleko urak estratifikazio bertikal iraunkorra du, gazitasuna sakoneraren arabera aldatzen delarik.
Urmaelak Tokiko Natura Erreserba izendapena du,  baita Interes Zientifiko Bereziko Lekuarena ere.  Bere garrantzi zientifikoa batez ere *Victorella pavida* bryozooaren bizileku izatetik dator, animali honetako gazitasun perfektua baitu.  Swanpoolen beste fauna eta flora espezie batzuk ere bizi dira: basahatea, gallinula, beltxarga arrunta, kopetazuria, uroilanda handia, martin arrantzaleak, txilinporta txikiak, fringillidoak, murgilari mottoduna, xanpora, edo lirio horia.

Swanvale izeneko Cornwall Wildlife Trust natur erreserba txiki bat dago, Swanpoolen iparraldetik herrirantz doan natura erreserba bat ere badago, Swanvale izeneko zohikaztegia; hango sahatsen artean ere, hegazti txiki eta ugaztun ugari babesten dira.

## Turismoa eta ondare historikoa 
thumb|Swanpool Hill izeneko lekutik ikuspegia
Swanpool meategiak 140 bat metro ditu. XVIII. mende hasieran zulatu zen zilarra ateratzeko, eta 1865ra arte izan zen martxan. Gero 1880an beste esplotazio-aldi bat abiatu zen, Julius Vogel jaunak eta bere lagunek finantzatuta.

Inguruko eraikin aipagarri bat Swanpool House da, Bigarren Mundu Gerran Ameriketako Estatu Batuetako indarrek okupatu zuten baina gaur egun oporretako apartamentu gisa erabiltzen ari den XIX. mendeko eraikina da.

Swanpooleko hondartzan kayak, paddle, coasteering eta minigolfa praktikatu daitezke. Bertan dago Hooked jatetxe ezaguna (lehen Three Mackerels izena zuena), kafetegia eta komun publikoa. Aparkalekua neguan dohain da, eta udan ordainpekoa. Pazko Igandearen eta urriaren 1a bitartean txakurrek hondartzara sarrera debekatuta dute.

## Argazki galeria  

Fitxategi:Swanpool Point (29236407406).jpg| Paddle surflariak Swanpooleko itsas aldean
Fitxategi:The_Swanpool,_Falmouth,_Cornwall_-_geograph.org.uk_-_798000.jpg| Urmaela
Fitxategi:Swanpool-Swan-family.jpg| Beltxarga familia Swanpoolen, 2008ko uztailean
Fitxategi:Stream in Swanvale - geograph.org.uk - 756857.jpg|Errekastoa Swanvale zohikaztegian
Fitxategi:Swanpool Beach (25469614883).jpg| Swanpooleko hondartza
Fitxategi:Swanpool_Beach_(28815286112).jpg|Hondartzako beste ikuspegi bat

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Arminda Aberastury

**Arminda Aberastury** (Buenos Aires, Argentina, 1910eko irailaren 24a &ndash; 1972ko azaroaren 24a) psikoanalista izan zen, haurren eta nerabeen psikoanalisiaren aitzindaria. ***La Negra*** izenez ezaguna, bere biografia Argentinako eta Latinoamerikako haurren psikoanalisiaren historiarekin lotuta dago. Modu autodidaktan hasi zen eta gero Freud eta Anna Freud eta Melanie Kleinekin desberdintasunak aurkeztu zituen.

Bere garaian erabat originala den bere lanean honako hauek nabarmentzen dira: *Trastornos emocionales en los niños relacionados con la dentición, la marcha y el lenguaje* eta *La importancia de la organización genital en la iniciación del complejo de Edipo temprano*, biak *Aportaciones al psicoanálisis de niños* (1971) aldizkarian argitaratuak.

## Bizitza 
Francisco Fernandez idazlearen biloba eta Maximiliano Aberastury medikuaren iloba, intelektualen familia batean jaio zen. Buenos Aireseko Filosofia eta Letren Fakultatean lizentziatu zen irakasle eta Hezkuntza Zientzietako irakasle, eta haurtzaro eta nerabeen psikologia katedrako irakasle izan zen.

1937an Enrique Pichón Rivière psikiatrarekin ezkondu zen, Ángel Garmarekin batera Argentinako Psikoanalisi Elkarteko (APA) kide sortzaile bihurtu zen 1942an. Herrialdean psikoanalisiaren oinarriak sortu zituen taldeko kidea Marie Langer, Alberto Tallaferro, Luisa Gambier Álvarez de Toledo, Luis eta Arnaldo Rascovsky, Eduardo Krapf, Celes Cárcamo, Simon eta Matilde Wencelblat eta bere anaia Federico Aberastury enbriologo eta grafologo ospetsuarekin batera, besteak beste.

Anna Freuden-en haurren psikoanalisiaren inguruko lanaren eraginez, Sophie Morgensternen metodoen aitzindaria izan zen eta gaztelaniara itzuli eta gero Melanie Klein ospetsuarekin posta-trukea izan zuen. Aberastury Kleinen "enbaxadore" gisa ikusi zen Latinoamerikan .

## Suizidioa 
Aberasturyk bere buruaz beste egin zuen. 1965ean, desitxuratu zuen larruazaleko gaixotasun batek eragin zionean, 1972an 62 urte zituela bere buruaz beste egitea erabaki zuen. Barbiturikoen gaindosia irentsi ondoren egin zuen. Parkinson gaitza ere izan zuen.

## Legatua 
APAk 1973an sortu zuen Arminda Aberastury saria haurrekin eta/edo nerabeekin egindako psikoanalisiari buruzko lan onenari. Instituto di Psicosomatica Psicoanalítica Arminda Aberastury Perugia-n (Italia) ere sortu zen 1998an eta Hezkuntza Bereziko Eskola deitzen da bere izenarekin, baita Argentinako Psikoanalisi Elkarteak ospatzen duen "Arminda Aberastury" Haur eta Nerabeen Saileko Urteko Konferentzia bakoitza.

## Hil ondorengo argitalpenak 
* Aberastury, Arminda. *Teoría y técnica del psicoanálisis de niños*, Paidós.
* Aberastury, Arminda. *La adolescencia normal*, Paidós.
* Aberastury, Arminda. *El niño y sus juegos*, Paidós.
* Aberastury, Arminda. *La paternidad*, Paidós.
* Aberastury, Arminda. *Aportaciones al psicoanálisis de niños*, Paidós

## Kanpo estekak
Dornillo

[thumb|Dornillo bat [zurmailu batekin.]]
**Dornilloa**, dornajoa eta hortera bezala,  katilu edo gopor itxura duen edukiontzi bat da, egurrezko kazola baten antzekoa. Izena, *duerna* (zurakaska) txikia izateagatik datorkio. Espainiako eta, bereziki, Extremadurako tradizioan erabili den edukiontzia da. Espainiar zurgintzan artea eta olibondoa erabili izan dira, tornu batekin egur zati bat hustuz. Dornillo bat egiteko 10 bat zentimetro altu eta 30 ba zentimetroko diametroa duen egur zati borobil bat erabiltzen da. Dornilloaren hormek 1,5 zentimetro inguru izaten dute zabal. Batzuetan, erretiluren sinonimo gisa ere ager daiteke.

## Gastronomia 
Espainiako gastronomian, bereziki Andaluzian, Mantxan eta Extremaduran, dornilloa hainbat plater hotzetan osagaiak birrintzeko erabiltzen da, motrailu baten antzera. Ohikoenak hauek dira:
* Ajoblanco
* Arranque roteño
* Cojondongo
* Gazpatxoa
* Pipirrana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskarne Aroma

**Eskarne Aroma Lejarreta** (Durango, 1934ko abuztuaren 28a - *ibidem*, 2021eko uztailaren 23a) euskara irakaslea, bikoiztailea eta aktorea izan zen.

Euskara eta kultura militantea, Gerediaga elkarteko kidea, Durangoko HBko zinegotzia 1979an, emakume aitzindaria izan zen.
## Biografia 
Durangon jaio zen Eskarne. Maritxu Lejarreta eta Serapio Aromaren bigarren alaba izan zen, Arantzaren ondoren. Gero etorri ziren Amaia, Juan Antonio eta Ibon. Bi urte baino ez  zituen gerrak eztanda egin zuenean. Familia Durangoko Kalebarrian bizi zen, Durangoko bonbardaketaren erdigunean. Jostunen familia bateko kidea zen. Bonbardaketaren ondoren, Abadiñoko Bizketxe baserrira joan ziren. Ama haurdun zegoen, eta bertan erditu zen. Handik Kataluniako Vilabertran herrira jo zuten eta ondoren Frantziara joan ziren Bordeleko Caduxac-era. 

* *Akelarre (*Pedro Olea, 1983). 
* *Fuego eterno* (José Ángel Rebolledo, 1984), 
* *Oraingoz izen gabe* (José Julián Bakedano, 1986), 
* *Bandera negra (*Pedro Olea, 1986) 
* *Hauspo soinua* (Inaz Fernández, 2000).

## Aitortzak 
* 2016an Durango 1936 Elkarteak antolatutako *Agurrik gabeak* ekitaldian "Gerrako ume" gisako omenaldia jaso zuen.

## Bizitza pertsonala 
Juan Luis Ercillarekin ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituen: Ibon (gazterik istripuan hila), Miren Bihotza euskara irakaslea, eta Ander musika irakaslea eta musika sortzailea.

*Gerediaga* elkartearen *Astola* aldizkariko *Barruko ibilbideak* atalean lerro hauek idatzi zituen Eskarnek 2009an.*Umetako sasoietara joan behar dot txoko maitagarri bat bilatzeko.Hori kurutziaga da. Ez oraingo Kurutziaga. Zenbat aldiz olgau dot kale horretan, Tomas Txikidxe zeritzon etxe aurrean, gaur Erdoizak eginiko etxean eta jesuitek egindako gehigarria dagoen lekuan egoana! Etxe aurrean horma baju bat egoan zulo batzuk zituena eta han iturriko uraz eta lurraz “mantekauak” egiten genduzan. Gauetan aittittegaz joaten ginen beti ura zeriola zegoen iturriko ura edateko, pitxer baten etxera eroateko, bertako tilo ederren garauak jausi ahala jateko...Zenbat oroimen...!*

## Heriotza 
Eskarne 2021eko uztailaren 23an hil zen 86 urte zituela, eutanasia aplikatu ondoren, Espainian legezkoa denetik jakitera eman den lehena. Hamarkada bat lehenago bere borondatea idatzita utzi zuen.

## Iruditegia 

File:Eskarne Aroma. Bizketxe baserria.jpg|*Bizketxe* baserria
File:Eskarne Aroma familiarekin erbestean Caduxac (Burdeos).jpg|Familiarekin Caduxac-en
File:Eskarne Aroma 1949 Prozesioa.jpg|Durangoko Korpus prozesioan (1949)
File:Eskarna Aroma Garbi Alaiak taldearekin.jpg|*Garbi Alayak* taldearekin (zutunik, hirugarrena eskumatik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Durango 1936 Elkarteak* Eskarne eta bere ahizpei egindako elkarrizketa
Edmund White

**Edmund Valentine White III** (Cincinnati, 1940ko urtarrilaren 13 – New York, 2025eko ekainaren 3a) idazle estatubatuarra izan zen. Bere lan gehienek maitasun homosexuala jorratzen dute. Liburu ezagunenak ondokoak dira: *The Joy of Gay Sex* (1977), Charles Silverstein-ekin batera idatzia; hiru eleberri autobiografikoak, ''A Boy's Own Story* (1982), *The Beautiful Room Is Empty* (1988) eta *The Farewell Symphony* (1997), eta Jean Geneten biografia.

## Lanak 
### Fikzioa 
* *Forgetting Elena* (1973)
* *Nocturnes for the King of Naples* (1978)
* *A Boy's Own Story* (1982) 
* *Caracole* (1985)
* *The Beautiful Room Is Empty* (1988)
* *Skinned Alive: Stories* (1995)
* *The Farewell Symphony* (1997)
* *The Married Man* (2000)
* *Fanny: A Fiction* (2003)
* *Chaos: A Novella and Stories* (2007)
* *Hotel de Dream* (2007)
* *Jack Holmes and His Friend* (2012)
* *Our Young Man* (2016) 
* *A Saint from Texas* (2020)

### Antzerkia 
* *Terre Haute* (2006)

### Ez-fikzioa 
* *The Joy of Gay Sex*, Charles Silverstein-ekin batera idatzia (1977)
* *States of Desire* (1980)
* *The Burning Library: Writings on Art, Politics and Sexuality 1969-1993* (1994) 
* *The Flâneur: A Stroll Through the Paradoxes of Paris* (2000)
* *Arts and Letters* (2004)
* *Sacred Monsters* (2011)

#### Biografia 
* *Genet: A Biography* (1993)
* *Marcel Proust* (1998)
* *Rimbaud: The Double Life of a Rebel* (2008)

#### Memoriak 
* *Our Paris: Sketches from Memory* (1995)
* *My Lives* (2005)
* *City Boy* (2009)
* *Inside a Pearl: My Years in Paris* (2014)
* *The Unpunished Vice: A Life of Reading* (2018)

#### Bildumak 
* *The Darker Proof: Stories from a Crisis*, Adam Mars-Jones-ekin batera idatzia (1987)
* *In Another Part of the Forest: An Anthology of Gay Short Fiction* (1994)
* *The Art of the Story* (2000)
* *A Fine Excess: Contemporary Literature at Play* (2001)

#### Artikuluak 
* White, Edmund. "My Women. Learning how to love them", *The New Yorker*, 2005eko ekainaren 13a. *My Lives'' liburutik ateratako artikulu autobiografikoak.

## Kanpo estekak
Flandriako txapelketa

**Flandriako txapelketa** (nederlanderaz: “Kampioenschap van Vlaanderen”) Belgikako Mendebaldeko Flandriako eskualdean jokatzen den egun bateko txirrindularitza lasterketa da.

Flandriako Txapelketa 1908an antolatu zen lehen aldiz eta urtero irailean ospatzen da. Bere ibilbidea Pittem eta Koolskamp (Ardooie) udalerrien aretan dagoen zirkuitu bat da, helmuga bertan duena.

2005etik aurrera, 1.1 kategoriako UCI Europe Tourreko proba da.

## Palmaresa 
[thumb|[Briek Schotte 1941eko edizioan garaile.]]
[thumb|upright=1.5|2014ko Podiuma : [Luka Mezgec (2.), Arnaud Démare (1.) eta Jonas Van Genechten (3.).]]
[thumb|upright=1.5|2015eko Podiuma : [Nikolay Trusov (2.), Michał Gołaś (1.) eta Adrian Aas Stien (3.).]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sant'Arcangelo (argipena)

'''Sant'Arcangelo** edo **Santarcangelo** kontzeptu desberdinak adieraz ditzake:
* **Sant'Arcangelo**, Italiako Basilicatako udalerria, Potenza probintzian.
* **Sant'Arcangelo Trimonte**, Benevento probintziaren udalerria, Campanian, Italian.
* **Santarcangelo di Romagna**, Rimini probintziako udalerria, Emilia-Romagnan, Italian.
* **Santarcangelo Calcio''', Italiako futbol taldea.
Trobadore estilo

[thumb|''Valentine de Milan pleurant la mort de son époux Louis d'Orléan*s, [Fleury François Richard margolariaren lana (1802 ingurukoa).]]
**Trobadore estiloa** ()  Frantziako Borboien berrezarkuntzaren garaian sortutako mugimendu artistikoa da. XIX. mendearen lehen erdialdean loratu zen eta, arte desberdinen bidez, Erdi Aroko eta Pizkundeko giro idealizatua berrasmatu eta egokitu saiatu zen. Mugimendu neoklasikoaren eta ondoren Inperio estiloaren aurrean erreakzio gisa ager daiteke. Estilo honetan XVIII. mendearen azken herenean agertu zen estilo neogotiko ingelesaren eragina begi bistakoa da. Espezialistek, nolabait, erromantizismoaren osagaietako bat ikusi dute estilo honetan.

## Ezaugarri batzuk 
Besteak beste, hauek aipa daitezke:
* Orokorrean idealizatutako Erdi Aroak erakartzen die.
* Margolaritzan gai historiek erakartzen die, hau da, klasikoa ez den historia.
* Asmo pedagogikoa dute: zerbait irakatsi nahi dute.
* Margolaritza teknikan XVII. mendeko herbehereetar teknikak erabiltzen dituzte: zehaztasun asko, barruko eszenetan intimismoa...

## Margolariak 
Estilo honetan aritu ziren margolarien artean hauek ditugu:
* Louis Ducis: *Le Tasse lisant un épisode tiré de son poème la Jérusalem délivrée à la Princesse Éléonore d'Este* (1817).
* Pierre Révoil: *René d'Anjou passant la nuit au château de Palamède de Forbin*; *Le tournoi* (1812).
* Fleury-Richard: *Jacques Molay, Grand Maître des Templiers* (1806).
* Jean Auguste Dominique Ingres, *Francesco da Rimini et Paolo Malatesta*.
* Pierre-Nolasque Bergeret, *L'Arétin dans l'atelier du Tintoret*, 1822ko Saloia.
* François Gérard, *La Reconnaissance du Duc d'Anjou comme Roi d'Espagne*, Castillo de Chambord.
* Henry Leys belgiarra.

## Eskultoreak 
* Carle Elschœt: *Tombeau du général de la Ferrière*.
* Félicie de Fauveau (1802-1886).

## Eraikin batzuk 
* Hautecombeko abadia
* Vignyko Château
* Pierrefonds Château

## Literaturan 
Frantzian hasieran Tressan Comtek (1707-1783) moldatutako zalduneriaren erromantze zaharrak aipa daitezke. Izan ere, Ingalaterraren eragina handia izan zen. 1778. urtetik aurrera, publikoaren interesak Erdi Aroaren literaturaren alde agertzen hasten da, batez ere lehenengo nobela fantastikoekin, esaterako Horace Walpoleren *Château d'Otrante* (1764). Liburu horrek eragin handia izan zuen Frantzian; esaterako hor daude Donatien de Sade idazlearen liburuak. 1820tik aurrera, bestetik, Walter Scotten eleberrien itzulpenak argitaratu ziren, arrakasta izugarria izanik: *Ivanhoe*, *Quentin Durward*...

## Iruditegia 

Image:
Château_de_Pierrefonds_vu_depuis_le_Parc.jpg|Pierrefonds Château.
Hautecombe.jpg|Hautecombeko abadia.
IngresDeathOfDaVinci.jpg|*Leonardo da Vinciren heriotza'', Jean Auguste Dominique Ingres, 1818.
Jacob-Desmalter_Chaise_du_cabinet_gothique_de_la_comtesse_d'Osmond_02.jpg|Osmond kontesaren aulkiak, 1817-1820, Petit Palais, Paris.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arkitektura neogotiko

## Kanpo estekak
Iván Noel

**Yves Noel Couldrey** (Beirut, Libano, 1968 &ndash; Alta Gracia, Argentina, 2021eko uztailaren 19a), ezagunagoa **Iván Noel** izenez, franko-argentinar zinemagilea eta ekoizlea izan zen.

## Filmografia
### Film luzeak
* 2008 - *En tu ausencia*
* 2009 - *Brecha*
* 2010 - *¡Primaria!*
* 2012 - *Vuelve*
* 2013 - *Limbo* (*Children Of The Night*)
* 2014 - *Ellos volvieron* (*They Returned*)
* 2017 - *La Tutora* (*Burnt Knees*)
* 2018 - *Nine meals from chaos*  
* 2019 - *Rechazados* (*Rejected*)
* 2020 - *Cordero de Dios* (*Lamb of God*)

## Kanpo estekak
Julio Ugarte y Ugarte

**Julio Ugarte y Ugarte** (Lima, 1890eko uztailaren 23a - †Palmeira das Missões, 1949ko abuztuaren 17a) Peruko idazlea izan zen .

## Biografia 
Julio Ugarte Liman jaio zen, 1890eko uztailaren 23an. Gurasoak Luis Ugarte eta Fidelia Rosa Ugarte zituen.

1937ko abuztuaren 17an, Filosofia Transzendentalaren Elkartea sortu zuen.

**Las Dos Grandes Leyes Espirituales - Libertad y Obediencia**, doktrina lana idatzi zuen Rio Grande hirian, Hegoaldeko Rio Grande estatuan, Brasilen, 1939an .

Horrela idazten du bere lanean:

* *"Lan hau eskaintzen dizuet, munduari eman dakiokeen mezu sublime izugarriena baita".*
* *"Zure iraunkortasun eraikitzaileak Jainkoaren borondateak bultzatu ninduen, bihotzetan betetzen dugunari, atzerrira planifikatutako bidaia atzeratzera, Brasilen zabaltzeko Filosofia Transzendentalaren Elkartea, lehen kristau eliza berreraikitzeko oinarri izango dena, bere purutasun garbian ".*

Ugarte Brasilgo Palmeira das Missões-en (Hegoaldeko Rio Grande) hil zen 1949ko abuztuaren 17an.

## Kanpo estekak 
* Biografia, Liburua, Gaiak eta Elkarrizketak - portugesez
* Bi lege espiritual handiak - gaztelaniaz
* Julio Ugarte eta Ugarte - portugesez
* Bi lege espiritual handiak - portugesez
Hubert Lyautey

**Louis Hubert Gonzalve Lyautey** (Nancy, 1854ko azaroaren 17a - Thorey, 1934ko uztailaren 21a) frantziar mariskal eta administratzaile koloniala izan zen.

Saint-Cyr akademia militarrean ikasi zuen. Bere ibilbide militarra Frantziako kolonietan garatu zen: Aljeria, Indotxina, Madagaskar. Frantziako nagusitasuna handitu zuen Marokon. Marokon frantziar protektoratua ezarri ondoren Lyautey gobernadore izendatu zuten 1912an. Urte horretan Frantses Akademiako kide ere aukeratu zuten. 1917an gerra ministro izan zen eta 1921ean mariskal izendatu zuten.
2032ko Udako Olinpiar Jokoak

**2032ko Udako Olinpiar Jokoak**, ofizialki **XXXV Olinpiadako Jokoak** bezala ezagutuak, 2032an Brisbane hirian ospatuko diren Olinpiar Jokoak izango dira, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak (ingelesez IOC) usadioa jarraituz antolatuko dituen nazioarteko kirol ospakizuna. Era berean Joko Paralinpikoak ere hiri eta batzorde berdinek antolatuko dituzte. Hirugarren aldia izango da jokoak Australian ospatzen direla, 1956an Melbournen eta 2000an Sydneyn izan baitziren.

Jokoak 2032ko uztailaren 23tik abuztuaren 8ra izango dira.

## Hautaketa 
Brisbane 2032ko jokoak antolatzeko hautatu zuen Nazioarteko Olinpiar Batzordeak Tokion 2021eko uztailaren 21ean egindako bozketa batean. Lehenengo aldiz ez zen egin hautagaien arteko lehiaketa irekirik; horren aldiz, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak hiriekin negoziatu zuen elkarrizketa fase batean, eta izen bat proposatu zuen bozketarako.

## Aurreikusitako egoitzak 
### Brisbaneko gunea 
* Brisbane Cricket Ground: irekiera eta itxiera ekitaldiak, atletismoa
* Brisbane Convention & Exhibition Centre: badmintona, eskrima, taekwondoa, mahai-tenisa
* South Bank Piazza: saskibaloia (3x3)
* South Bank Cultural Forecourt: arkularitza
* Brisbane Live Arena: ur-kirolak (igeriketa, waterpoloa)
* Lang Park: futbola, zazpiko errugbia
* Brisbane Showgrounds: hipika
* Victoria Park: txirrindularitza (BMX estilo librea), hipika
* Ballymore Stadium: belar-hockeya
* Brisbane City Indoor Sports Centre: saskibaloia
* Sleeman Centre: gimnastika, txirrindularitza (pista, BMX lasterketa), ur-kirolak (jauziak, igeriketa sinkronizatua, waterpoloa), tiroa
* Brisbane Entertainment Centre: eskubaloia
* Moreton Bay Indoor Sports Centre: boxeoa
* Manly Boat Harbour: bela
* Redland Whitewater Centre: kanoa (slalom)
* Queensland Tennis Centre: tenisa
* Wyaralong Flatwater Centre: arraunketa, kanoa (sprint)
* Ipswich Stadium: pentatloi garaikidea

### Gold Coasteko gunea 
* Gold Coast Convention & Exhibition Centre: halterofilia, boleibola (aretoa)
* Broadbeach Park Stadium: boleibola (hondartza)
* Gold Coast Sports and Leisure Centre: judoa, borroka
* Royal Pines Resort: golfa
* Southport Broadwater Parklands: triatloia, igeriketa (ur irekiak)
* Coomera Indoor Sports Centre: boleibola (aretoa)
* Robina Stadium: futbola

### Sunshine Coasteko gunea 
* Sunshine Coast Stadium: futbola
* Sunshine Coast Indoor Sports Centre: saskibaloia
* Alexandra Headland: txirrindularitza (errepidea), atletismoa (maratoia, lasterketa), bela (kiteboardinga)
* Sunshine Coast Mountain Bike Centre: txirrindularitza (mendiko bizikleta)

### Banakako egoitzak 
* North Queensland Stadium (Townsville): futbola
* Barlow Park (Cairns): futbola
* Toowoomba Sports Ground (Toowoomba): futbola
* Sydney Football Stadium (Sydney): futbola
* Melbourne Rectangular Stadium (Melbourne): futbola

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Olinpiar Batzordea - Brisbane 2032
Garestik Lizarrara (Donejakue bidea)

thumb|Erromesa

## Donejakueren Frantses Bideko bosgarren etapa 
Etapa erraza, batez ere lurrezko bideetatik doalako. Mañerurako igoera labur baina indartsua besterik ez da aipatu behar, non 135 metro igotzen dira 1,1 km-an. Ibilbideko herri guztiek dituzte jatetxe eta aterpetxe zerbitzuak.

## Garestik Lizarrara: 21,6 km. 
Garesetik irtetzeko, Kale Nagusiaren amaieran dagoen zubi ospetsura iritsiko gara Arga ibaia azken aldiz gurutzatzeko. Ezkerretara egingo dugu, eta NA-1110 errepidearen ondoan, eskuineko lur-pista bateko kale bat hartuz, haran zabal baten barrenean aurrera egingo dugu, hiru km-ra igoera gogor bati ekiteko. A-12 autobiaren parera ailegatuko gara, ondoren Mañerura iristeko, jaitsiera apal batean.
thumb|Ziraukiko erromatar zubia eta galtzada.
**4,8. Mañeru.** Hilerriko kaletik atera, eta Ziraukirantz abiatuko gara mahastien arteko pistetatik.

**7,5. Zirauki.** Irteeran, erromatar zubi txiki eta hondatu bat zeharkatzeko pribilegioa dugu, eta benetako galtzada erromatarreko zati batean ibiltzeko. Handik gutxira, A-12 autobia zeharkatuko dugu zubi batetik, mendi-hegalaren erdian aurrera egiteko, desnibel leunekin. Ondoren, autobia hainbat aldiz gurutzatuz, eta baita Salado ibaiaren Erdi Aroko zubi bate ere, lurrezko pistetatik Lorkara igoko gara.

**13,2. Lorka.** Lorka osoa zuzen zeharkatuko dugu, nekazaritzako pista erosoetan aurrera eginez, errepide nazionalaren eta autobiaren eskuinetik. Bilatortara iritsi baino lehentxeago, A-12 autobia azpitik gurutzatuko dugu.

**17,8. Bilatorta**. Irantzu ibaiaren gaineko zubi erromanikoa zeharkatu, eta Jasokundearen elizaren ondotik pasatuko gara. Herritik ateratzean, lurrezko pista batetik jarraituko dugu. Ezkerretara desbideratze bat dago, elizaren parean, Jurramendiko saihesbidea deritzon antzinako bide bat hasten baita, Lizarratik pasa gabe, 1,8 km laburtuz. Bide ofizialetik jarraituz, San Migel ermitaren ondotik pasatuko gara, eta ondoren N-132 errepidearen azpitik eta Ega ibaia oinezkoentzako pasabide batetik. Horrela iristen gara Lizarrara, ibai ondotik, fabrika eta baratzen artean.

**21,6. Lizarra**.
thumb|Lizarrako Nafarroako Erregeen jauregia, Nafarroako erromaniko zibilaren adibide bakarra.

## Lizarra 
Erromesen Orientazio Zerbitzu bat dago erdialdean, bidearen oinean. Kulturari dagokionez, bere monumentu-ondare zabala nabarmendu behar da, “Iparraldeko Toledo” izenez ere ezaguna izanik. Monumentu ezagunenak honakoak dira: Puyko Andre Mariaren basilika, Lizarrako gaztelua, eta Nafarroako errege-erreginen jauregia.

## Aterpetxeak 
Ezagunena udalarena den “Lizarrako erromesen aterpetxea” da, herriaren sarreran. Bertan 96 lagun sartzen dira bost logela partekatutan. San Migel Parrokiako aterpetxea ere estiman dago, eta 32 pertona hartzen ditu bi gela partekatutan. Gidetako beste aterpetxe batzuk honakoak dira: Rokamador kaputxinoen aterpetxea, ANFAS Fundazioaren aterpetxea, Larruginen hosteria aterpetxea, Onzineda gazten aterpetxea, Agora hotela, eta Alda Estella hotela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Donejakueren Frantses bidea – Consumer gida
* Donejakueren Frantses bidea – Gronze gida
Bosniako gerrako bortxaketak

[thumb | Bosniako ekialdeko hilobi masibo baten indusketa. Bosniako serbiar indar armatuetako kideek [Fočako gizonezkoak exekutatu zituzten, eta Fočako emakumezkoak atxilotu eta behin eta berriz bortxatu.]]
[thumb | [Sarajevoko Grbavica auzoa, gerra zibilean hondatua, bortxaketa esparruen kokaleku izan zen, eta *Grbavica* film saridunaren gaia da.]]

**Bortxaketak**, Bosniako gerran (1992-1995), emakumeen aurkako indarkeria sistemiko masiboko politika bat izan ziren. Talde etniko guztietako gizonek egin zituzten bortxaketak; baina gizon horietako gehienak Bosniako Serbiar Errepublikako Armadako (VRS) serbo-bosniar indarretakoak eta serbiar unitate paramilitarretakoak ziren, eta bortxaketa erabili zuten izu tresnatzat eta taktika giltzarritzat, garbiketa etnikoa egiteko beren programaren zati gisa. Egin diren kalkuluek diotenez, gerran bortxatutako emakumeak 10.000 eta 50.000 bitarte izan ziren, eta uste da salatutako bortxaketa bakoitzeko salatu gabeko beste 15 - 20 kasu bitartean daudela.

Jugoslavia ohirako Nazioarteko Zigor Auzitegiak (IKTY) adierazi zuenez, gerra garaian egindako «bortxaketa sistematikoa» eta «sexu esklabotza» gizateriaren aurkako krimena  izan zen, eta hori baino larriagoa genozidioaren gerra krimena baino ez da. ICTYk bortxaketa masiboak genozidiotzat tratatu ez zituen arren, askok ondorioztatu dute emakumezko bosniakoen —bosniar musulmanen— bortxaketa masiboak modu antolatu eta sistematikoan egin zirenez, bortxaketa horiek genozidio kanpaina handiago baten parte izan zirela, eta VRSk Bosniako musulman etniaren aurkako bortxaketa genozidaren politika bat egin zuela.

VRSko kide Dragoljub Kunarac epaitu zutenean, estatuko nahiz nazioarteko edozein jurisprudentziatan lehen aldiz, bortxaketa gerra armatzat erabiltzeagatik kondenatu zuten pertsona bat. Serbiar indar paramilitarrek eta militarrek emakume eta haur bosniakoen kontra egindako ankerkeriek hedabideetan izandako estaldura zabalaren ondorioz, serbiar indarren aurkako iritzia zabaldu zen nazioartean. Gerraondoan, hainbat dokumental saridun, film luze eta antzezlan egin ziren, bortxaketen berri eta haien ondorioen berri emateko.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Mirtis Antedonekoa

**Mirtis Antedonekoa** (K. a. VI. Mendea) poeta greziarra izan zen eta, ustez, Tebasko Pindaro eta Tanagrako Korinaren irakaslea. Beozian sortu ziren poeta lirikoen artean goiztiarrena izan zela uste dute adituek. Antedon bertako herri txiki bat zen, Atika ipar-mendebaldearekin lotzen zuena). 

## Obra 
Mirtisen poesia guztia galdu egin da eta Plutarkok parafraseatzen duena ezagutzen da soilik.  Berak Mirtis aipatzen du kontakizun baten iturri bezala: zergatik debekatu zitzaien emakumeei tente egotea Eunosto heroiari Tanagra hirian eskainitako baso sakratu batean. Mirtisen olerkiaren arabera, Eunostok errefusatu zuen Okna izeneko emakume bat, bere lehengusina. Haserre maite ez zuelako, bere anaiei esan zien Eunostok bortxatu egin zuela, eta ondoren hil egin zuten. Oknak, anaien errukiaren eske, gezurra aitortu zien; erbesteratu zen eta bere buruaz beste egin zuen labar batetik salto egin ondoren. 

Sudaren arabera, Antipaterrek Mirtisi "soinu gozoa" deitzen zion eta Korinak "ahots garbi".  Antipaterrek bederatzi poetek osatutako kanonean sartu zuen.  Korinak kritikatu zuen Mirtis Pindarorekin lehiatzen ausartu zelako: 
Tatik, erretoriko ibiltaria eta bigarren mendeko apologista kristaua, esan zuen Boïtz izeneko eskultore batek sortu zuela Mirtisen brontzezko estatua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan Choi

**Susan Choi** (Indiana, 1969ko urtarrilaren 28a) eleberrigile estatubatuarra da, 
2019an National Book Award izeneko saria irabazi zuena, fikzioa kategorian.

## Biografia 
Susan Choik aita korearra eta ama judua ditu. 9 urte zituela, gurasoak banatu ziren eta amarekin joan zen Houstonera bizitzera. 1990ean literaturan graduatu zen Yale Unibertsitatean. 

1998an lehen eleberria, *The Foreign Student*, eman zuen argitara eta horri esker *Asian American Literary Award* literatura saria irabazi zuen. Bigarren eleberria, *American Woman*  Pulitzer Sariaren finalisla geratu zen. 2019an National Book Award irabazi zuen *Trust Exercise* eleberriagatik.

Gaur egun literatura sortzaileko irakaslea da Yale Unibertsitatean.​ 

## Lanak 
**The Foreign Student* (1998)
**Wonderful Town: New York Stories from The New Yorker* (2000)
**American Woman* (2003)
**A Person of Interest* (2008
* *My Education* (2013)
**Trust Exercise* (2019)
**Camp Tiger* (2019)

## Kanpo estekak
Javier Martón

**Javier Martón Ansó** (Alesbes, Nafarroa Garaia, ) Euskal herritar futbolari profesionala da. 

## Biografia 
Aurrelarri moduan jokatzen du. Bere anaia Diego futbolean aritzen da ere. 2023ko uztailean Athleticek fitxatu zuen, Errealarekin kontratua bukatu ondoren. 2024ko abuztuaren 28an debuta egin zuen lehoi gisa, San Mamesen jokatutako lehen mailako 3.jardunaldian, Valentziaren aurkako 1-0 garaipena. 2025eko urtarrilean Albacete taldera joan zen lagatu gisa sei hilabeterako. 2025eko udan talde zuirigorrian lekurik gabe gertau eta gero Eibarrek fitxatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila, Athleticen webgunean
* Profila, Errealaren webgunean
Done Eztebeko eliza

**Done Eztebeko eliza** Aintzioan dagoen eliza bat da, Erroibarren, Nafarroa Garaian. Erdi Aroko eraikin protogotikoa da, XIII. mendearen hasierakoa, eta hainbat erreforma izan ditu, batez ere XVI. mendean.

UNESCOk Donejakue bidearen inguruan dauden babestutako eraikinen zerrendan dauka.

## Deskribapena 
Elizak nabe bakarreko oinplanoa du, bi tarte desberdinekin (koruaren zatiak zirkuluerdiko gangaz estalitako estalkia du nabearen oinetan; beste bi zatiak, fajoiz bananduak; estalkia XVI. mendeko gurutze-gangaz egina dute) eta burualde zuzena (Ebanjelioaren aldean, zirkuluerdiko arkuzko horma-hobi bat ikus daiteke aurrealdean, XVII. mendean egina). Koruak ganga izartua du, nerbio mistoko ganga izartua, eta koruak arku eskartzano bat du ahoan. Barruko hormak luzituta daude.

Presbiterioan barroko estiloko erretaula nagusia dago, XVII. mendearen lehen erdialdekoa, irudi modernoekin. Ebanjelioaren aldearen erdialdean XVII. bendeko barroko estiloko Kristo Gurutziltzatua dago, bere polikromia primitiboaren zati handi bat gordetzen duena.

Bestalde, kanpoko hormak harlanduz eginak daude nabean XVI. Mendeko hutsuneekin eta atea babesten duen teilatua, ertz oktogonalak dituzten bi arkibolta leun puntuak aurkezten dituena.

Dorrea Erdi Aroko tipologiari jarraituz kokatzen da, nabearen oinen atalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Gálvez Barrenechea

**José Gálvez Barrenechea** (* Tarma, 1885eko abuztuaren 7a - † Lima, 1957ko otsailaren 8a), Peruko poeta, idazlea, kazetaria, unibertsitateko irakaslea eta politikaria izan zen. Justizia, Gurtza eta Instrukzio ministroa izan zen (1931); Kanpo Harremanetarako ministroa (1931); Errepublikako lehen presidenteordea (1945-1948); Senatuko presidentea (1956-1957), eta, horrez gain, Peruko Logia Handi Konstituzionaleko maisu nagusia (1955-1956), arrakasta nabarmena izan zuen beste kargu akademiko eta politikoen artean. Idazle gisa, Peruko hiriburuko paisaiei eta ohiturei buruzko kronika entretenigarri eta informatuengatik nabarmendu zen, eta horrek *"Limako kronikaria"* izena eman zion; eta bere poesia dotore, findu eta harmoniatsuagatik, modernismoan mugatuta, 1908an *"Gazteriaren Poeta"* izendatu zuten. Bere literatur lanagatik sari ugari jaso zituen.

## Biografia 
José Gálvez Barrenechea Tarman jaio zen, Peruko erdialdeko goi mendietako hirian. Justiniano A. Gálvez Moreno eta Amalia Barrenechea y Gutiérrez de la Fuente ingeniariaren semea zen. Aitaren aldetik, José Gálvez Egúsquizaren biloba zen, 1866ko maiatzaren 2ko Borrokako heroia, eta José Gálvez Moreno, 1879-1883ko Ozeano Bareko Gerraren heroia, Amaren aldetik, José Antonio Barrenechea y Morales jurista eta diplomazialariaren biloba eta Antonio Gutiérrez de la Fuente mariskalaren birbiloba, Errepublikako buruzagi gorena 1829an.

1913an, Amparo Ayarza Noriegarekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen, horietako bat goiztiarra hil zelarik.

Prosa eta poesia biltzen zituen literatura ekoizpen probetxugarriaren artean, *Nuestra pequeña historia*, *Estampas limeñas*, *Jardín cerrado*, *Oda pindárica a Grau* eta *Canto Jubilar a Lima* nabarmentzen dira.

## Literatura lanak 
### Poesia 
* *Bajo la luna* (Paris, 1909)
* *Jardín cerrado* (Paris, 1912)
* *Canto a España* (1924), poema epiko eta ederra. Lehen saria 1909ko Unibertsitateko Lore Jokoetan.
* *A Lima.* *Jubileu abestia* (1935), Limako Espainiar fundazioaren 400. urteurrena omentzeko.

### Prosa 
* *Una Lima que se va* (1921 eta 1947), garai bateko Limako kronika iradokitzaileak.
* *La boda* (1923), nobela laburra.
* *Chismografía nacional*  (1928)
* *uestra pequeña historia* (hiru serie, 1929-1931, 1966an bildu zen liburuki bakarrean *Estampas Limañas* izenburua zuena).
* *Calles de Lima y meses del año* (1943).
* *Cuento de antaño* (1955)
* *ODA PINDÁRICA A GRAU*

Poeta jaio zeneko mendeurrena gogoratzeko (1985), bere lan osoak argitaratu ziren (Okura Editores, SA ).

## Kanpo estekak
Atoi hegazkin

thumb|Robin DR400 atoi hegazkina ASW15B planeagailua atoian daramala
thumb|Soka askatzea ahalbidetzen duen gantxoa

**Atoi hegazkinak** bezeriki planeagailuak aireratzeko erabiltzen diren hegazkin txikiak dira. 30 eta 60 metro bitarteko soka baten bidez lotzen dira planeagailua eta atoi hegazkina. Atoi hegazkinak ahal badu goranzko aire korronteak aurkitu daitezkeen leku bateraino eramango du planeagailua atoian.

Ohiko hegazkin txikiez gain potentzia nahikoa dute hegazkin ultra arinak eta motoredun planeagailuak ere erabili daitezke atoi hegazkin lanetarako.

Atoi hegazkinek soka askatzeko gaitasuna dute larrialdi kasuan edo behin beren lana amaituta. Honetarako gantxo sistema bat dute eta pilotuak kabinatik akzionatu dezake.

Planeagailuez gain, pankartak edo beste zenbait objetu ere eraman ditzakete atoian.
Jeff Bezos

**Jeffrey Preston Bezos** (haurra zela **Jorgensen**; Albuquerque, AEB, 1964ko urtarrilaren 12a) AEBetako negozio-handiki bat da, komunikabideen, Interneteko negozioen eta astronautika ekimen komertzialaren jabea. Bezos Amazonen sortzailea da eta enpresako zuzendari eta nagusi izan zen bat hainbat urtez. 2021eko ekainean 200 mila milioi dolarreko jabetza garbiarekin, munduko pertsonarik aberatsena dela zertifikatu zuen Forbes-en eta Bloombergen Billonarioen Indizearen arabera.

## Biografia 
Albuquerquen jaioa eta Houstonen eta geroago Miamin hazitakoa, Bezosek Princeton Unibertsitatean lizentziatu zen 1986an. Aita biologikoaren deitura aldatu zuen ama, dibortziatu ondoren, berriro ezkondu zenean etorkin kubatar batekin, Miguel Bezosekin, eta horrela du jatorri espainiar eta gaztelarreko abizen hori.

Ingenieritza elektrikoan eta informatikan lizentziatua da Bezos. Wall Street-ekin erlazionatutako hainbat arlotan lan egin zuen 1986tik 1994ko hasierara arte. Bezosek Amazon sortu zuen 1994aren amaieran, New York hiritik Seattle-ra aldatu zelarik. Konpainia Interneteko liburu paprezkoen denda gisa hasi zen eta orduz geroztik merkataritza elektronikoko beste produktu eta zerbitzu ugarietara zabaldu da, bideo eta audio streaminga, hodei konputazioa eta adimen artifiziala barne. Gaur egun munduko Interneteko salmenta konpainiarik handiena da, diru-sarreren arabera Interneteko konpainia handiena , eta laguntzaile birtualen  eta hodeiko azpiegitura zerbitzuen munduko hornitzaile handiena Amazon Web Services adarraren bidez.

Bezos-ek Blue Origin ere fundatu zuen 2000. urtean, ibilgailu aeroespazialaren fabrikatzailea eta hegaldi azporbitalen zerbitzuen konpainia. Blue Origin-en New Shepard ibilgailua espaziora iritsi zen 2015ean, eta, ondoren, Lurrean berriro lurreratu zen. 2021eko uztailean Bezos igo zen pertsonalki anaia batekin hegaldi azpiorbital propioa egitera.  *2013an The Washington Post* egunkaria ere erosi zuen 250 milioi dolarren truke. Beste inbertsio asko kudeatzen ditu Bezos Expeditions bere arrisku kapitaleko enpresaren bidez.

Bezos lehen pertsona izan da *Forbes* aberastasuna indizean centibillionaire ,  kategoria erdiesten: hau da, ehun bilioi dolar (zentzu amerikarrean, miliarrak alegia) baino gehiagoren jabe den lehen pertsona, 2018an 150 miliar $ -ren jabe zela kalkulatzen zen. Hurrengo urteetan, eta COVID-19 pandemian zehar, are gehiago aberastu da.  

2021an, Bezosek Amazoneko zuzendari nagusi kargua utzi zuen eta presidente exekutiboaren rolera igaro zen. Amazonen ordezkoa Andy Jassy izendatu zuren buru, Amazon-en hodei konputazioen dibisioko arduraduna ordura arte,  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak