open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
India eta Pakistan arteko muga

**India eta Pakistan arteko muga** estatu bien arteko nazioarteko muga da. India eta Pakistanen arteko mugak Indiako Errepublikako lurraldeak eta Pakistango Islamiar Errepublikakoak bereizten ditu. 2.912 kilometro luze da. Indiak eta Pakistanek independentzia lortu zutenetik, muga bi estatuen arteko gatazka eta gerra ugariren leku izan da, eta munduko mugarik konplexuenetako eta arriskutsuenetako bat da. Bi herrialdeen arteko harremanak oso tirabiratsuak dira eta, beraz, bi aldeen arteko pasabideak oso mugatuta daude. Bi herrialdeen arteko desadostasun iturri nagusia Kaxmir eskualdea da; izan ere, eskualde horretan ezin izan da mugaren trazadura adostu, hiru segmentu baititu. Lehenengoa «Nazioarteko Muga» da, Arabiako itsasotik, hegoaldean, Punjaberaino, iparraldean. Bigarren segmentua «Radcliffe Lerroa» da. 1947an sortua, eta hiri-eremu handietatik basamortu hezigaitzetaraino doazen lursail ugari zeharkatzen ditu;

## Kaxmir 
Mugaren trazadura oso eztabaidatua da Kaxmirren, Indiak gaur egun Pakistanen kontrolpean dauden Azad Kaxmirren eta Iparraldeko lurraldeen gaineko subiranotasuna aldarrikatzen baitu. Pakistanek, berriz, Jammu eta Kaxmirren eta Siachen glaziarraren gaineko subiranotasuna aldarrikatzen du, 1984an Siachengo gatazkaz geroztik Indiak kontrolatzen duena.

Eskualdeak, beraz, ez du mugarik zentzu legalean, baina su-eten lerro bat dago, «Kontrol Lerroa» izenekoa, 1949an lehen indo-pakistandar gerraren ondoren sortua. Kontrol Lerro hori ia trazadura osoaren gainean dago gauzatuta, langa-tarte bikoitz batetik, minatutako lursailez inguraturik. Bi armaden arteko liskarrak ohikoak dira.

## Mugaren gainerakoa 
Mugaren gainerakoa, «Nazioarteko Muga» deitua, gogor mugatuta dago. Mugako pasabide gutxi daude bi herrialdeen artean, eta horietako handiena Wagahtik gertu dago, Punjaben; pasabide hau Amritsarretik 32 kilometrora eta Lahoretik 24 kilometrora dago.

Munabaoko Zero Puntua pasabideak Gujarat eta Rajastan estatu indiarrak Pakistango Sindh probintziatik banatzen ditu, hegoaldean. Han dago Pakistango Karatxi eta Indiako Jodhpur lotzen dituen Thar Express trenbidearen geltokia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurullo

**Gurulloa** gari-irin, ur eta azafraiarekin egindako pasta da, ardatz-formakoak eta zentimetro bateko luzerakoak, Almeria, Granadako probintziaren iparraldea, Jaéngo probintziaren eta Murtziako (Espainia hego-ekialdea) sukaldaritza tipikoko errezeta ugaritan erabiltzen direnak.

## Ezaugarriak 
Gurulloak hainbat eltzekotan erabiltzen dira, batzuetan arroza edo pasta ordezko gisa. Platerrik ezagunena untxia edo erbia eta barraskiloekin egindako gurulloak dira, nahiz eta kostaldean eperrarekin, olagarroarekin edo txipiroiarekin ere prestatzen diren. Tradizionalki eskuz egiten dira, ore zati txikiak hartu eta esku-ahurretan oratuz arroz aleen forma emateko.

## Erreferentziak 
*  DRAE-n.
* Untxiarekin gurulloen errezeta Ideal.es-en.

## Kanpo estekak
Bangladesh eta India arteko muga

**Bangladesh eta India arteko muga** estatu bien arteko nazioarteko muga da. Bangladeshko Herri Errepublikak eta Indiako Errepublikak 4.156 kilometroko nazioarteko muga partekatzen dute, munduko bosgarren lurreko muga luzeena: 262 kilometro Assamen, 856 kilometro Tripuran, 180 kilometro Mizoramen, 443 kilometro Meghalayan eta 2.217 kilometro Mendebaldeko Bengalan. Mymensingh, Khulna, Rajshahi, Rangpur, Sylhet eta Chittagong bangladeshtar *bibhag* edo dibisioak mugan zehar daude. Zutabe batzuek bi estatuen arteko muga markatzen dute. Mugaren zati txiki batzuk hesituta daude bi aldeetan. Indiak eta Bangladeshek 2015eko maiatzaren 7an berretsi zuten muga sinplifikatzeko «Lurreko Mugen Akordioa».

## Historia 
Muga 1947ko abuztuaren 17an sortu zen, Sir Cyril Radcliffe buru zuen Mugako Batzordeak Indiaren eta Pakistanen lurraldeak demarkatzeaz arduratu zenean, Indiaren partizioaren ondoren. Horren ondorioz, Radcliffe Lerroa agertu zen, hasiera batean 88 milioi biztanle zituen 450.000 km²-ko lurraldea modu ekitatiboan zatitzeko balio izan zuena.

## Gatazka 
Muga ganadu, elikagai, botika eta drogen kontrabandorako bide gisa erabiltzen dute askotan, Indiatik Bangladesheraino. Gainera, Bangladeshko legez kanpoko etorkinek Indiarako muga zeharkatzen dute. Legez kanpoko etorkin asko daudenez, Indiako mugako patruilek tiro egiteko polemika politikoa ezarri dute. Politika hori legez kanpoko etorkinen eta soldadu indiarren arteko indarkeria txostenen bidez hasi zen. Indiako Mugako Segurtasun Indarraren (BSF) eta Bangladesheko Mugako Guardiaren arteko noizbehinkako liskarren lekuko ere izan da muga, batez ere 2001ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikrougaztun

[thumb|[Muxar gris|Muxar grisa]]
**Mikrougaztun** ugaztun txikiak sailkatzeko termino kolokial bat da, balio taxonomikorik gabea. Balio taxonomikorik ez badu ere, hizkuntza zientifikoan asko erabiltzen da eta ugaztun batzuk sailkatzeko erabili ohi dute zientzialariek. Talde kolokial honetan sartzen diren ugaztunak txikiak dira bizi ziklo guztian zehar, salbuespenak salbuespen (karraskari handiak baitaude), beraz, mikrougaztunen taldean sailkatzeko espezieen ale helduen tamaina hartzen da oinarritzat. Edozein ugaztunaren kume txiki bat, berez, tamaina txikikoa izate hutsagatik, ez da mikrougaztun gisa hartzen, jaio berritan edo kumetan txikiak edo oso txikiak izan arren heldutan espezie erlatiboki handiak izan daitezkeelako. Beraz, termino hau ugaztun espezie eta ordena zehatz batzuk sailkatzeko erabiltzen da, helduen tamaina aintzat hartuz. 

Ugaztunen tamaina irizpide nahaskorra izan daitekeenez mikrougaztunen barruan sailkatu ala ez sailkatzeko, irizkipe kolokial komun bezala ordena taxonomikoak ezarri ohi dira mikrougaztunen taldean sartu ala ez erabakitzeko. Mikrougaztun terminoa deritzona ordena taxonomiko hauek osatzen dute: karraskarien ordenak, Eulipotyphla ordenak (satitsuak, satorrak eta trikuak), saguzarren ordenak eta Lagomorpha ordenak (untxiak, erbiak eta pikak). Ordena taxonomiko horietatik kanpo dauden gainontzeko ugaztunak, beraz, ez dira mikrougaztun gisa hartzen, beren kumeen edo helduen tamaina txikia ala oso txikia izan daitekeen arren. Badaude ugaztun karniboro eta primate espezie batzuk oso txikiak direnak heldutan ere, karraskari eta lagomorfo batzuk baino askoz txikiagoak, hala nola; erbinudea, *Cebuella pygmaea* titi espeziea, *Microcebus* generoko primateak eta *Tarsiidae* familiako primateak, baina aurretik aipatutako ordena taxonomikoetatik kanpo daudenez ez dira kolokialki mikrougaztun gisa hartzen. 

## Ikus, gainera 
* Ugaztun

## Erreferentziak
Edurne Lazkano Ibarbia

**Edurne Lazkano Ibarbia** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1968) itzultzailea eta zuzentzailea da. 

## Argitalpenak 
* *Terraza debekatua: Haremeko neskato baten istorioak.* (2025)*.* Fatima Mernissik idatzia 1994an. Erein eta Igela argitaletxeen elkarlanaren emaitza da Literatura Unibertsaleko 192. zenbakia, Eusko Jaurlaritzaren laguntza du egitasmoak. Debekuak, ohiturak, askatasun gosea, eguneroko bizitza, elkartasuna eta ahizpatasuna, eta gatazkak azaltzen dira narrazioan. 334 or., ISBN 9788410930193

* *Caliban eta sorgina: Emakumeak, gorputza eta metatze primitiboa.*(Erein, 2004). Silvia Federicik idatzia 2017an. ISBN 9788490277201
* *Hizkuntzan Trebatzen I -DBHO 1+2.* (Ibaizabal, 2010) 162 or., ISBN 9788483943823

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fatima Mernissiren «Terraza debekatua» euskarara ekarri du Edurne Lazkanok Gara, 2025.12.03
* Terraza debekatua': harem batean bizitzeak dakartzan «debekuak Berria, 2025.12.03
Christian Sinding

**Christian August Sinding** (Kongsberg, 1856ko urtarrilaren 11 – Oslo, 1941eko abenduaren 3a) norvegiar musikagilea izan zen.

Musika ikasi zuen Oslon eta gero Alemanian. Leipzigeko kontserbatorioan egon zen eta Richard Wagner eta Franz Liszten eragina izan zuen. Bere bizitzaren zati handi bat Alemanian bizi izan zen, baina Norvegiako gobernuaren bekak jasotzen segitu zuen. 1921-1922an Ameriketako Estatu Batuetan egon zen Eastman School of Music-en konposizioa irakasten, Rochesterren.

Ganbera-musika egiteko eta pianorako enkarguak jaso zituen. Askok Edvard Griegen oinordekotzat jotzen dute, mundu osoan ezaguna den konpositore norvegiar gisa. Lan gogoangarriena *Frühlinguschen* pianorako konposizioa da.
Frontera (2025eko filma)

***Frontera*** () 2025eko Judith Colell kataluniar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1943. urtea. Europa gerran da, eta Franco diktadoreak Pirinioetako igarobideak itxi ditu. Aduana bateko funtzionario batek aginduei ez entzuna egin, eta ahalik eta judu gehienei lagunduko die pasatzen. 36ko gerrako oihartzunak ere azaleratuko dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
When You're Strange

'''''When You're Strange'''* 2010eko Tom DiCillo estatubatuar zinema zuzendarien film dokumentala da, *The Doors* musika-taldeari buruzkoa. Ray Manzarek taldeko teklatu jotzaileak esan zuenez, "hau izango da *The Doors*en benetako istorioa", Stonek zuzendu zuen 1991ko filmari erreferentzia eginez. *The Doors*en zaleen eta Morrisonen gertuko jendearen kritikak erakarri zituen, benetako gertakarien eta Stoneren gidoiaren arteko desberdintasun batzuengatik.

## Sinopsia 
Lau artista apartekok sortu zuten *The Doors'', AEBetako rock bandarik entzutetsuenetakoa, 1965ean: Jim Morrisonek (ahotsa), Ray Manzarekek (teklatua), John Densmorek (bateria) eta Robby Kriegerrek (gitarra). Garai hartako filmaketa zatiak erabiliz, eta haiei Jim Morrison abeslariaren heriotzako irudiak nahastuz, taldearen ibilbidea osatzen du filmak. Johnny Depp aktorea da narratzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoia Baxarina

**Zoia Konstantinovna Baxarina** (sakheraz eta ; Borogonski landa-auzoa, Bulunski barrutia, Jakutiako Errepublika Autonomoa, 1945eko maiatzaren 21a) sobietar eta errusiar literatura kritikari, filologo eta unibertsitateko irakasle jakuta da, batez ere sakherazko lanengatik ezaguna.

## Bizitza 
Orduko Jakutiako Errepublika Autonomoko Bulunski barrutiko Borogonski landa-auzoan jaioa, Baxarina Kiusiurreko barnetegi batean graduatu zen 1961ean, eta ondoren bi urtez irakasle gisa lan egin zuen. Ondoren, Magadango Institutu Pedagogikoko Historia eta Filologia Fakultatean matrikulatu eta 1967an lizentziatu zen bertan; ondoren, irakaskuntzara itzuli zen, Jakutiako Eskola Nazionalen Institutuko Khaptagaiko Eskola Esperimentalean lanpostu bat lortuz. Bi urte geroago, Jakutskeko Estatu Unibertsitateko irakasle bihurtu zen. 1990ean, Alma-Atan defendatu zuen bere hautagai tesia, *Etnikoaren eta interetnikoaren dialektika sakherazko literaturan*, eta bi urte geroago Sakherako Filologia eta Jakutiako Kulturako Fakultateko dekanorde bihurtu zen. 2005ean doktoretza lortu zuen. Sakherazko literaturari eta folkloreari buruzko hainbat ikastaro eman ditu, eta 200 lan zientifiko baino gehiago argitaratu ditu bere ibilbidean zehar, asko sakherazko literaturari buruz; bere ikerketek sari ugari irabazi dituzte.

## Lan hautatuak 
* *Vzaimodeistvie russkoi i jakutskoi literatur* (1992)
* *Literatura narodov Jakutii v gody Velikoi Otetxestvennoi voiny* (1998)
* *Sodruzhestvo literatur* (2002)
* *Problema geroitxeskogo v literature narodov Jakutii* (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olena Kazymyrtxak-Polonska

**Olena Ivanivna Kazymyrtxak-Polonska** (; , ; Selets, 1902ko azaroaren 21a - San Petersburgo, 1992ko abuztuaren 30a) ukrainar astronomoa izan zen. FA Bredikhina saria irabazi zuen. 1978an, 2006 Polonskaya asteroideak  bere izena jaso zuen.

## Bizitza 
1928an, Leopoliseko Unibertsitatean graduatu zen. 1932tik 1934ra, Varsoviako Unibertsitateko Astronomia Behatokiko laguntzailea izan zen. 1945etik, Jersongo Estatuko Unibertsitatean matematika eta astronomia irakatsi zituen. 1948an, Sobietar Batasuneko Zientzien Akademiako Astronomia Teorikoaren Institutuko ikertzaile nagusia izan zen. 1951ko azaroan lanetik bota zuten eta 1952an "espioitza" leporatuta atxilotu egin zuten, eta urtarriletik abuztura arte atxiki zuen SESBeko Estatuko Segurtasun Batzordeak. Absolbitu eta aske utzi zuten.

1953tik 1956ra irakasle elkartua izan zen Ukraina Hegoaldeko KD Ushynsky Unibertsitate Pedagogiko Nazionaleko Goi Mailako Matematika Sailean. 1964an Nazioarteko Astronomia Elkarteko kide bihurtu zen. 1967tik 1985era, nazioarteko eta Sobietar Batasun osoko mintegi eta sinposio astronomikoak antolatzen lagundu zuen. 1970ean, Elena Poloniako eta Sobietar arteko Adiskidetasun Elkarteko kide aktibo bihurtu zen, eta 1972an, SESBko Itsuen Institutuko ohorezko kide. Bereziki, matematika eta programazioko lanen argitalpenean parte hartu zuen Braille alfabetoan.

1976tik 1978ra, gorputz txikien dinamikari buruzko talde zientifikoko buru izan zen Sobietar Batasuneko Zientzien Akademiako Kontseilu Astronomikoan. Leonidak izar euriari buruzko ikerketa sakonak egin zituen.

1980ko hamarkadan, erlijio botoak egin eta moja bihurtu zen, "munduko monastismoaren" bidea aukeratuz. Bibliako ikasketetan eta Errusiako Elizaren historian lan egin zuen, jatorrizko lanak eta itzulpenak idatziz. Polonieraz, frantsesez eta alemanez ondo moldatzen zen. Azken urteetan, ikusmena ia erabat galdu zuen, baina, memoria bikaina zuenez, Sergei Bulgakov artzapezpikuaren bizitzari eta lanari buruzko hitzaldi sorta bat eman zuen.

1992ko abuztuaren 30ean hil zen. Pulkovoko behatokiko astronomoen hilerrian lurperatu zuten.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1969an, *F. A. Bredikhina saria* irabazi zuen periodo laburreko kometei eta haien orbita-bilakaerari buruzko ikerketagatik.
* 2006 Polonskaya asteroidea, Nikolai Txernykhek Krimeako Astrofisika Behatokian aurkitua 1973ko irailaren 22an, haren omenez izendatu zuten. Izendapen ofizialaren aipamena Minor Planet Center-ek argitaratu zuen 1978ko irailaren 1ean (M.P.C. 4481).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Luz Goenaga Gómez

**Mari Luz Goenaga Gómez** (Eibar, Gipuzkoa,  1975) ingeniari informatikoa eta ikertzailea da. 

### Formakuntza 
Mª Luz Guenaga Informatika Ingeniaritzan doktorea da Deustuko Unibertsitatean. 

## Lan ibilbidea 
### Irakasle 
Irakasle doktore kontratatua da Deustuko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultatean. Urteak daramatza programazioarekin eta pertsona-ordenagailu interakzioarekin erlazionatutako ikasgaiak ematen.Deustun Programazio eta Elkarrekintza eta Multimedia irakasgaiekin lotutako irakaskuntza ematen du. 

### ikertzaile 
Ingeniaritza Fakultateko Deusto LearningLab ikerketa-taldeko arduraduna da, eta Deustek eguipoko kidea. A. motako Eusko Jaurlaritzak onartutako taldea da. Bere ikerketa-jarduera honako hauetan oinarritzen da: teknologiaren erabilera hezkuntzan, STEM arloen ikaskuntza (Science, Technology, Engineering, Maths), bokazio zientifiko-teknologikoen sustapena eta learning analytics. Gazteen irakaskuntza-ikaskuntza hobetzeko teknologiaren erabilera interesatzen zaio, eta arlo horietan duten interesa bultzatzea, batez ere nesken artean. Hori Deusto LearningLab taldearen bitartez gauzatzen du, eta horrekin sortutako baliabideak nazioarteko lehen eta bigarren hezkuntzako ikasgeletan erabiltzea lortu dute. Ibilbide hori gizarte teknologien enpresa baten sorrerarekin (Gizer.net, 2001-2012) uztartu du, non irisgarritasunari eta hezkuntza-teknologia proiektu teknologiko anitz garatu zituzten.

Nazio eta Europa mailako proiektu ugari kudeatzen eta koordinatzen ditu.

## Iritzi artikuluak 
* *Pentsamendu konputazionalaren oinarriak gure egunerokotasunean* (2023)
* *Aniztasunaren balioa* (2023)
* *Pentsamendu konputazionala, beharrezko gaitasuna* (2022)
* *Nesken STEM bokazioak sustatzeaz hitz egiten dugunean* *(2022)*
* *STEM enbaxadorea naiz* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eider Beobide Urkizar

thumb|Eider Beobide Urkizar "Lehen astinduak" liburua sinatzen. Azoka, 2025
**Eider Beobide Urkizar** (Donostia, Gipuzkoa, 2000) itzultzailea da, Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteko (EIZIE) kidea. 

## Bizitza 
Txiki-txikitatik hizkuntzek liluratuta, Itzulpengintza eta Interpretazioko Gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, Gasteizen (2022), eta guztiz maitemindu zen itzulpengintzarekin.

### Lan ibilbidea 
Gradua amaitzean, Kulturaz Sormen Beka irabazi zuen Maria Oses Zubiri itzultzaile eta lagun-minarekin, eta elkarrekin itzulpen eta sorkuntzan oinarritutako ikuskizuna sortu zuten (‘Intsumisoena’).
* *58 segundo.* (31 eskutik.eus)

* *Xihab Nye, Naomi* (Senez-56, 2025)
* *Rapa-hitz-esana-ahozkotasuna-eta-kaleko-hizkera* /31eskutik.eus,2025)
* *Poesiaren-zuzentasuna-edo-poesia-zuzenak* (31eskutik.eus,2024) 

## Itzulpenak 
* *Iheserako aginduak  Khalaf Tuffaha, Lena* (31eskutik.eus, 2025)
* *Gure aitona terrorista zen  Abu Toha, Mosab, poemak* (Senez-56, 2025)
* *Izarrik gabeko gau batean  Abu Toha, Mosab, poemak* (Senez-56, 2025)

* *Bereizketa hesia eta  Alkandora berdea, Xihab Nye, Naomi, poemak* (Senez-56, 2025)

* Gata Cattana: Sei poema (armiarma.eus, 2022)

* *Rifqa  El-Kurd, Mohammed* (Katakrak, 2024), Palestinarren egoera salatzen duen poema liburua.

* *Lehen astinduak,*  Iraultza ekologista bat (Katakrak, 2025)

## Poesia emanaldiak 
Errezitaldiak eskaini dituzte Euskal Herri osotik
* Poesia errezitaldi musikatua. Eider Beobidek 2024an itzulitako Rifqa, Mohammed el-Kurd (Sheikh Jarrah, 1998) poetaren lehen liburuan oinarrituta Eider Beobidek berak (ahotsa), Xalba Ramirezek (sintea eta gitarrak) eta Peru Galbetek (ahotsak) errezitaldi bat eskaini zuten kolonizazioak zapaltzen dituen gorputzen ahotsak ezagutarazteko eta palestinar herriaren erresistentzia ohoratzeko.
* *Intsumisoena* errezitaldia eskaini zuten Maria Oses eta biek hainbat txokotan. Ehgam gipuzkoak antolatuta Teila Fabrikan eta Garaion Sorgingunean esaterako.

## Bideoak 
Eitb kulturarako egindako bideoak:

* Eider Beobideren proposamenak
* Eider Beobideren propòsamenak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Astrapala podcasta YouTube
Passatelli

***Passatellia*** Emilia-Romagnako eta Pesaro eta Urbinoko zopa (*minestre*) klasikoenetakoa da opor egunetan.

## Jatorria 
Artusiren errezeta liburuan aipatzen den platera ziurrenik *tarduratik* dator, Michele Placuccik gogoratzen duen arrautza, gazta eta Ogi birrinduko zopa, eta tradizionalki erditzen ari ziren emakumeei zerbitzatzen zitzaiena.

## Prestaketa 
Ogi birrinduarekin, Parmako gaztarekin, arrautzarekin, piper pixka batekin eta espeziekin (intxaur muskatua eta limoi azala) orea lortzen da, eta molde berezi batekin, saldan egositako fideo lodiak prestatzea ahalbidetzen du.

## Kanpo estekak 
* *Passatelli*, la sopa romañola
Artūras Paulauskas

**Artūras Paulauskas** (Vilnius, 1953ko abuztuaren 23a) lituaniar politikaria da. Lituaniako behin-behineko presidentea izan zen 2004ko apirilaren 6tik uztailaren 12ra.

1976an Zuzenbidean graduatu zen Vilniusko Unibertsitatean. 1987tik 1990era, fiskalorde nagusi izan zen, eta 1990etik 1995era, Lituaniako fiskal nagusi.

1997-1998an presidentegai aurkeztu zen eta Valdas Adamkusen aurka galdu zuen. 1998an Batasun Berria (Sozial liberalak) alderdia sortu zuen. Alderdiak botoen % 19,6 lortu zituen 2000ko hauteskundeetan, eta Paulauskas aukeratu zuten legebiltzarreko presidente.

2004ko apirilaren 6an Rolandas Paksas presidentea kargutik kendu ondoren, Paulauskas herrialdeko behin-behineko presidente bihurtu zen, 2004ko uztailaren 12an Valdas Adamkus presidente berria hautatu zuten arte.

2008an Ingurumen ministro izendatu zuten eta 2015ean Errusiako gobernuaren zerrenda beltzean agertu zen.
Leonardo Costa

**Leonardo Costa Lesage** (Valentzia, 2003ko abenduaren 23a) espainiar matematikaria da, eta Nazioarteko Matematika Olinpiadan parte hartzen du.

Leonardok IES Pere Boïlen ikasi zuen, Mislatan. 2017an, Valladolideko Matematikako Olinpiada Nazionalean parte hartu zuen. Matematikarekiko interesa hazi egin zen Estalmat programan sartu zenean. 2019an World Science Scholars-erako hautatu zuten. 2019an, 2020an eta 2021ean, Nazioarteko Matematika Olinpiadan parte hartu zuen.

Matematika eta ingeniaritza fisika ikasi zituen Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsegaye Kebede

**Tsegaye Kebede Wordofa** (amharez: ፀጋየ ከበደ ዎርዶፋ; 1987ko urtarrilaren 15ean jaioa) errepideko lasterketa probetan parte hartzen duen distantzia luzeko etiopiar korrikalaria da, maratoietan barne. 2007ko Amsterdamgo Maratoian nazioarteko debuta egin ondoren, azkar egin zuen gora distantzia luzeko korrikalaria. Profesional gisa bigarren urtean, Parisko Maratoia, Fukuoka Maratoia eta brontzezko domina irabazi zituen 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan.

2009ko denboraldian Etiopiako atleta onenetako bat bezala finkatu zen: bigarren postuan geratu zen Londresko Maratoiann eta bere lehen Munduko Atletismo Txapelketan brontzezko domina lortu zuen maratoian. Fukuoka Maratoiko titulua mantendu zuen 2009aren amaieran, Japonian inoizko maratoi lasterketa azkarrena eginez. 2010eko Londresko Maratoia irabazi zuen –bere lehen Munduko Maratoi Txapelketa Nagusia– eta berriro 2013ko Londresko Maratoia.

## Gaztaroa 
Tsegaye Kebede familia handi batean hazi zen, hamahiru seme-alaben bosgarrena, eta bere lehen urteak pobreziak markatu zituen. Gerar Berak-en bizi zen, Addis Abebatik 40 km iparraldera edo Sendafa herritik gertu dagoen herri batean, egurra biltzen zuen saltzeko eta abereak zaintzen aitaren irabaziak osatzeko, bere hezkuntza eta gainerako familiaren hezkuntza ordainduz. Lehen hezkuntza Sendafa herriko jima senbate eskolan jaso zuen. Egunean otordu bakarra jaten zuen eta egunero lan egin behar zuen 2,50 birr etiopiar inguru (0,30 dolar estatubatuar) irabazteko.

Xortsi urte zituela hasi zen plazerrez korrika egiten, eta 2006an Addis Abeban maratoi erdi batean lehiatu ondoren, atletismo Getaneh Tessema entrenatzaileak bere taldearekin entrenatzeko aukera eskaini zion. Hurrengo egunetan 10 km-ko erlojupeko saio batean parte hartu zuen taldearekin, eta korrikalari guztiak gainditu zituen Deriba Merga izan ezik, urte hartan Etiopiako Ibilaldi Handia irabazi baitzuen. Hilabete batzuk geroago Abebe Bikila Nazioarteko Maratoia irabazi zuen, atzerrian lehiatzen saiatzean izandako bisa arazoak konponduz. Atzerrian egindako lehen maratoi lasterketa 2007ko Amsterdamgo Maratoia izan zen eta zortzigarren postuan amaitu zuen, 2:08:16ko marka pertsonal berri batekin. Denbora eta helmuga honek Etiopiako maratoi korrikalari onenen artean kokatu zuen: Haile Gebrselassie eta Deriba Merga izan ziren urte hartan denbora azkarragoak egin zituzten etiopiar bakarrak.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Aita Xapoxnikova

**Aita Jefimovna Xapoxnikova** (sakheraz eta ; Namtsy, Jakutiako Errepublika Autonomoa, 1957ko irailaren 11) sobietar eta errusiar kazetari, itzultzaile eta literatura kritikari jakuta da.

## Bizitza 
Orduko Jakutiako Errepublika Autonomoko Namstsy herri txikian jaioa, Xapoxnikova Maksim Gorki Literatura Institutuan graduatu zen 1979an, eta ondoren hainbat aldizkaritako argitaratzaile gisa hasi zuen bere ibilbidea; *Hotugu Sulus*, *Poliarnaia Zvezda* eta *Txuoraantxyk* aldizkarietan izan zituen karguak. 1994an *Dalar Hotun* aldizkariko idazkari exekutibo bihurtu zen. Sakherazko idazlanen lehen itzulpenak *Poliarnaia Zvezda* aldizkarian argitaratu zituen 1979an; 1981ean bere lehen liburu itzulia eman zuen argitara. Hainbat aldizkari eta antologiatan agertu diren itzulpenak egiten jarraitu du. Literatura kritikari gisa, sakherazko literatura modernoari buruz idatzi du, sakherazko idazleen biografiak barne. Errusieratik sakherara itzuli ditu lanak, baita sakheratik errusierara ere. Pauloren epistolak ere itzuli ditu sakherara. Sari ugari jaso ditu bere lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrate Fernández Itxaso

**Arrate Fernández Itxaso** (Andoain, Gipuzkoa, ) film-zuzendaria eta gidoilaria da. 

## Bizitza 
Txikitan musikan eta pianoa ikasten hasi zen, gero antzerki munduan murgildu zen. 

## Filmografia 
* *Ekintzen ispilu Gardena* (2003), Laburmetraia.
* *Arbasoen argi iraunkorra* (2005),  Laburmetraia.
* *Maddi eta Patxi* (2016)  Laburmetraia.
* *Begi ninien koreografia* (2018).  Laburmetraia. Maitasun istorio bizi bat kontatzen da, urratsez urrats. Musikatutako istorio hau pasioz harilkatzen da, bi pertsona hasieratik elkartzen diren unean sortutako txinpartatik eta, denboraren poderioz, garatzen doa pasio hori.

* *Gure hots* (2022) dokumentala. Euskal Herriko hainbat emakumeen ahotsen eskutik azken 40 urtetako erradiografia  Besteak beste, emakume hauek hartu zuten parte dokumentalean: Itxaro Borda, Maddi Zubeldia, Ane Ablanedo, Josebe Iturrioz, Alaia Martín, Isabel Elizegi eta Irantzu Varela.
* *Amets hegalariak.* (2024) Laburmetraia. 20 minutuko iraupena du. Fikziozko istorio batetik tiraka, hainbat pertsonaien arteko giza-harremanak eta beraien joan-etorri emozionalak kontatzen ditu; tartean, zoritxarrez aktualitate handiko gizarte arazo larri diren bullying-a edota suizidioa jorratzen ditu, modu gordinean..Aktoreak: Amaia Irazabal, Amaia Ruiz de Galarreta, Jon Plazaola eta Arkaitz Gartziandia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlo Biotti

**Carlo Biotti** (Milan, Italia, 1901 – Alassio, Italia, 1977ko abenduaren 10a) epailea izan zen, Milango Epaitegiko burua eta Kasazio Auzitegi Goreneko (*Corte Suprema di Cassazione*) epailea.

Carlo Biotti independentzia juridikoaren eta herritarren eskubideen defendatzaile sinbolo gisa ezagutzen da.

Bere izena estuki lotuta dago Luigi Calabresiren eta *Lotta Continua* egunkariaren arteko auzian, Giuseppe Pinelliren heriotzaren ondoren (1969). 1971n, Pinelliren gorpua desobiratzeko agindu zuenean, auzi horretatik errekusatu zuten. Gero akusazio horietatik guztiz libratu zuten, eta erabakia Auzitegi Gorenak 1977an berretsi zuen, Biottiren heriotza baino lehentxoago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fusilli

***Fusillia*** (italieraz "ardatz txikiak") espiral formako pasta mota bat da, normalean lau zentimetro inguruko luzera duena. Fusillia ia berdina da rotini izeneko beste pasta mota batekin. Antzekoak dira, biak espiral forma baitute, baina rotinia fusillia baino handiagoa eta meheagoa da. Kolore ezberdinetan egiten da, fruta edo barazkiak gehituz pastari; adibidez, azenarioak gehitzeak laranja bihurtzen du, eta espinakak gehitzeak, berriz, berde iluna.

## Erabilerak 
Forma helikoidalak dituen pasta denez, ezin hobea da saltsak eta substantzia likidoak dituzten platerei laguntzeko, eta azalera handiagoa duenez, substantzia gehiago atxikitzen laguntzen du. Entsaladetan ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Rotini

[thumb|**Rotini** egosi gabea 25 zentimoko AEBetako dolarreko txanpon baten ondoan (ø24 [Milimetro|mm ).]]
**Rotini** pasta mota da, fusilliarekin erlazionatuta, baina espiral estuagoa eta gainazal meheagoa duena. Izena italierazko *bikiak* esan nahi duen hitzetik dator. Rotiniak Italiako iparraldean sortu ziren eta sukaldaritzan beste plater batzuei laguntzeko erabiltzen dira normalean (normalean tomate edo pesto saltsarekin). Batzuetan entsaladetan osagai gisa (eta noizean behin apaingarri gisa) ere erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Anna Czerwińska

**Anna Czerwińska** (Varsovia, Polonia, 1949ko uztailaren 10a – Ibidem, 2023ko urtarrilaren 31) mendizalea eta enpresaburua zen, Everest mendi gailurra igo zuen emakume zaharrena izateagatik ezaguna, berrogeita hamar urterekin Nepal aldetik Everestera heldu zenean, 2000ko maiatzaren 22an. Zazpi Gailurretara heldu zen lehen emakume-poloniarra izan zen. 

## Bizitza 
Farmaziako ikasketak egin zituen, baina medikuntza mendietan zehar utzi eta gero enpresari bihurtu zen. Enpresa komertzial baten jabea izan zen.  

### Ibilbidea 
Mendiak igo zituen hogeita hamahiru urtez, gehienetan emakumezkoen taldeetan. 1977ko udan, Krystyna Palmowskarekin batera, Matterhorn mendia iparraldetik igo zuen. Lehen aldia zen emakume batzuk hain horma zaila igotzen. 

1978. urtean Krystyna Palmowska, Wanda Rutkiewicz eta Irena Kesarekin Alpeetako Matterhorn-en iparraldeko aldea igo zuen neguan. Berriro ere hori lortzen zuten lehen emakumeak ziren eta sentsazioa sortu zuten Europako mendizaletasunaren munduan. Anna Czerwińska Gasherbrumetara egindako espedizio poloniarreko kidea izan zen 1975ean. 1979an Krystyna Palmowskarekin ibilbide berri bat ireki zuen, Rakaposhi (7788 m), Pakistanen. 1983ko ekainaren 30ean Broad Peak, Rocky Summit - Czerwińska, Main, Snowy Summit 8047 meters - Palmowska) eskalatu zuten. Bi emakumeko espedizioa izan zen. Czerwińska hiru aldiz saiatu zen K2-ko gailurrera iristen: 1982an, 1984an eta 1986an, azken aldian tragedia baten lekukoaizan zen, hamahiru eskalatzaile mendian hil zirenean. 1985eko uztailaren 15ean Nanga Parbateko gailurrean zegoen Wanda Rutkiewicz eta Krystyna Palmowska –gizonezkoen babes  barik emakumeen lehen taldea gailurrean–. Bi aldiz ahalegindu zen Kanchenjunga igotzen: 1980. urtean eta 1990. urtean espedizioaren lider gisa.

1988. urtean Makalu espedizioa zuzendu zuen eta 1990. urteko neguan Makalu espedizioko kidea ere izan zen. Bost urtez kontinenteetako gailurrik altuenak "bildu" zituen: Aconcagua (Hego Amerika) eta Kilimanjaro (Afrika) 1995ean; Denali mendia (Ipar Amerika), Elbrus (Europa) eta Kosciuszko mendia (Australia) 1996an; Vinson mendia (Antartika) 1998an; Carstensz Piramidea (Australia Ozeaniarekin  1999an; Everest mendia (Asia) 2000ko maiatzaren 22an. 2000ko urriaren 6an Shishapangma igo zuen (ez dago argi gailur zentrala edo nagusia izan zen).

Matterhorn, Gasherbrum, Broad Peak, Nanga Parbat, K2, eskaladari buruzko liburu askoren egilea edo egilekidea da. Bere zazpi gailurrei buruzko liburua argitarateko asmoa zuen. 2001. urteko maiatzaren 21ean Lhotsera igo zen, eta gero Cho Oyu 2001eko irailaren 25ean.

## Zortzimilakoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Anna Czerwinska la famosa escaladora polaca. /Versión inglesa y polaca/
Krystyna Palmowska

**Krystyna Palmowska** (Varsovia, Polonia, 1948ko azaroaren 11 – Tatra Garaiak, Eslovakia, 2025eko ekainaren 15a) alpinista eta ingeniaria izan zen. 1970eko hamarkadaren  bukaeran eta 1980ko hamarkadan egin zituen alpinismo-espedizioengatik egin zen ezagun, eta Poloniako bere belaunaldiko eskalatzaile nabarmenetako bat izan zen. 1983. urtean, Palmowska Broad Peakeko gailurrera heldu zen lehen emakumea izan zen, eta, bi urte geroago, Nanga Parbateko gailurrera heldu zen emakumezkoen lehen taldeko kidea izan zen.

## Bizitza 
Palmowska Varsovian jaio zen 1948an. Jaioterriko Mendizale Klubean sartu zen 1969. urtean. Hantxe hasi zen erregularki eskalatzen emakumez soilik osatutako eskalada taldeekin, Tatra Garaietan esperientzia hartu zuen. Anna Czerwińska eskaladako kidea ezagutu ostean, bikotea ospetsua egin zen Tatretako ibilbide zailenetako batzuetara egindako igoerengatik, baita neguko igoerengatik ere.

1979. urtean, Palmowska eta Czerwińskak beste igoera bat egin zuten Rakaposhi mendira (7.788 metro). Emakumeen mendiko lehen igoera izan zen. 1980. urtean, Kanchenjungara egindako espedizio batean hartu zuen parte.

1982. urtean, Palmowska K2rako emakumezkoen espedizioko kidea izan zen, Wanda Rutkiewicz eta Czerwińskarekin batera. Palmowska 7.000 metrotara heldu zen Abruzzoen Espoloian jaitsi baino lehen. Hurrengo urtean, bere lehen zortzimilakoa, Broad Peak izenekoa, alpetar estiloko igoera batean koroatu zuen, 1983. urteko uztailaren 30ean gailurrera heldu zen lehen emakumea bihurtu zen.

1985. urtean, Nanga Parbat (8.126 metro) gainditu zuen emakumezkoen lehen espedizio-taldeko kidea izan zen. 1986. urtean, Czerwińska eta Palmowska 8.200 metrora heldu ziren K2-ko Magic Line ibilbidetik, jaitsi baino elhen.

### Ingeniari 
Alpinismoaz gain, Palmowskak ingeniaritza elektrikoan doktoretza zuen eta ingeniari gisa lan egiten zuen. 

### Heriotza 
Palmowska 2025eko ekainaren 15ean hil zen, Wyclonia Przybylińska pasabidean, Tatra Garaietan, Eslovakian. Gorpua egun bat geroago aurkitu zuten, Piarżysta haranean, Koprowy Wierchetik hurbil. 76 urte zituela.

## Argitaratutako lanak 
* *Zaklty w górski kamień* liburua kaleratu zuen, alpinismoari, adiskidetasunari eta mendiekiko grinari buruzko .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Gitsham

**Christopher William Gitsham** (1888ko urriaren 15a - 1956ko ekainaren 16a) hegoafrikar atleta bat izan zen, batez ere gizonezkoen maratoian lehiatzen zena.

Gitsham Hegoafrikaren izenean lehiatu zen 1912ko Udako Olinpiar Jokoetan, Stockholmen (Suedia) ospatu zirenean, eta zilarrezko domina irabazi zuen gizonezkoen maratoian. 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan ere maratoian lehiatu zen, baina ez zuen amaitu.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Natalia Kharlampieva

**Natalia Ivanovna Kharlampieva** (sakheraz eta ; Magan, Jakutiako Errepublika Autonomoa, 1952ko irailaren 1a) sobietar eta errusiar poeta eta kazetari jakuta da. Sakheraz argitaratutako lehen emakumeen aldizkariaren, *Dalbar Hotun*en, erredaktore burua da.

## Bizitza 
Magan herrian jaioa, Kharlampieva Jakutskeko Estatu Unibertsitatean distantzian ikasi zuen; aireportuko garraio zerbitzuan eta kazetaritzan lan egin du bere ibilbidean zehar. Kobiai barrutiko alderdi batzordeko idazkaria eta Jakutiako Idazleen Batasuneko presidentea ere izan da. Denbora batez Jakutiako Argitaletxeko editore-buru izan zen. 1975ean hasi zen bere idazlanak argitaratzen, eta hurrengo urtean bere lehen poema liburukia eman zuen argitara. Hamar bat poesia bilduma argitaratu ditu, eta bere lana hainbat argitalpenetan agertu da; hainbat sari ere jaso ditu bere lanagatik. Bere poema askok emakumeek gizarte jakutan duten rola jorratzen dute. Kharlampievaren poesia errusierara, kazakherara, tatarerara eta ukrainerara itzuli da. Poesiaz gain, sakherazko literaturaren gaineko kritika ere argitaratu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estelle Youssouffa

**Estelle Youssouffa**, 1978ko uztailaren 31an Châtenay-Malabry-n ( Hauts-de-Seine) jaioa, kazetari, aktibista eta politikari frantziarra da. 2022az geroztik, Mayotte-ko lehen hautesbarrutiko parlamentaria da.

## Erreferentziak
Suzanne Leclercq

**Suzanne Celina Marie Julie Joséphine Leclercq** (**Suzanne Leclercq**, Lieja, 1901eko martxoaren 28a - 1994ko ekainaren 12a) belgikar paleobotanikari eta paleontologoa  izan zen, devoniar garaiko landareen azterketagatik ezaguna. Liejako Unibertsitatean graduatu zen, eta Belgikan eta Erresuma Batuan lan egin zuen bere ikerketa-ibilbidean. 

## Bizitza 
Suzanne Leclercqek 1920an hasi zituen ikasketak eta natura-zientzietan matrikulatu zen Liejako Unibertsitatean. Bi urte geroago lortu zuen titulua. 1924an, zientzia naturalen doktoregoa lortu zuen eta Unibertsitateko paleontologia laborategiko laguntzaile bihurtu zen. Hurrengo urtean, lanen buru eta paleontologia bildumako komisario izendatu zuten. eta goi-mailako irakaskuntza-diplomatura bat egin zuen. Horretarako 1931ko ekainaren 26an aurkeztu zuen tesia, *Le progrès réalisés grâce aux études paléobotaniques dans les domaines de la botanique générale et de la géologie stratigraphique* (Botanika orokorraren eta geologia estratigrafikoaren arloetan paleobotanikako ikasketei esker egindako aurrerapena) izenekoa. 

1924an, Belgikako Zientzia, Letren eta Arte Ederren Errege Akademiak bere doktorego-tesiaren lehen kapituluak argitaratu zituen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1924: 1924-1926 aldirako mineral zientzietako unibertsitate lehiaketa.
* 1939: François Stockmansekin, Belgikako Errege Akademiako saridunarekin, *Végétaux dévoniens de Belgique* izeneko argitalpenarekin.
* 1953: *Agathon De Potter saria*.
* 1958: *Henri Buttgenbach* *saria*.
* *Leopoldoren Ordenako ofiziala*, *Koroaren Ordenako komandantea* eta *Leopoldo II.aren Ordenako ofizial nagusia* da.
* Devoniar garaiko genero botaniko fosil bat eskaini zioten, *Leclercqia* (es).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Suzanne Leclercq  Muriel Fairon-Demaret eta Maurice Streeren oharra, Belgikako Errege Akademia [PDF]
San Frantses Xabierkoa kolegioa

**San Frantses Xabierkoa** edo **San Frantses Xabierkoa kolegioa** (SFX) Uztaritzen (Lapurdi) dagoen eskola katolikoa da, hirugarren maila ondorengo eta lizeo aurreko kolegio (*collège)* mailako ikasketa elebidunak (euskara-frantses) eskaintzen dituena. Larresoroko apaiztegiaren ondorengoa, 1926tik aurrera Ustaritzen dihardu.

2025ean, bertoko matematika irakasle bat, 2019tik 2024ra bitarte hainbat lankideren kontra izandako jarreragatik, sexu jazarpena egiteagatik epaitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikastetxearen webgunea
Hindko

**Hindkoa** (, transliterazioa: ,  ahoskatua) indo-ariar familiako hizkuntza da, Lahnda taldekoa. 2023ko Pakistango erroldaren arabera, 5-7 milioi hiztun ditu, batez ere Khyber Pakhtunkhwan eta ipar-mendebaldeko Punjaben.

Elkarrekiko ulergarritasun zabala du punjabera eta seraikirekin baina azkenera gertuagoa da. Hala ere, bertokoek hizkuntza independentetzat dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brahui (herria)

**Brahui** (brahuiz: ) mendebaldeko Pakistango herri bat dira, Balutxistan probintziaren erdialdeko eskualde menditsuan bizi direnak, eta askoz gutxiago Afganistango Kandahar eta Helmand probintzien hegoaldean. Tradizioan eta kulturan, balutxen oso antzekoak dira, norabide guztietan haiek inguratuta baitaude. Arraza aldetik, hegoaldeko Indiako herrien antz handiagoa dute, bizilagunena baino — larruazal ilunagoa dute —, eta, bereziki, brahui hizkuntza erabiltzen dute. Pakistan eta Afganistan hegoaldeko beste herriena ez bezala, hizkuntza drabidikoa da. Izan ere, Indiatik, Sri Lankatik eta Maldivetatik kanpoko drabidikoen herri bakarra dira, eta hizkuntza talde honetako gainerako populazio hurbilenetatik 1.500 kilometro baino gehiagoz bereizita daude.

Tribu eta klanetan antolatutako populazio musulmana da, artzaintzan eta nekazaritzan aritzen dena; Bolan pasabidearen bi aldeetan dago, Irandik eta erdialdeko Asiatik Indiako azpikontinentearen sarrera tradizionaleko atea dena eta balutxak bi herri bereizitan banatzen dituena: Indus ibaiaren inguruko sulaimaniak eta Arabiako itsasoko kostaldeetako eta Iranekiko mugako makraniak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rigatoni

thumb|250x250px|Rigatoni.
**Rigatoni** tutu-formako pasta mota bat da, ildaskak dituena kanpoaldeko azalean. Zimurtasun horien helburua da saltsei eta zenbait plateri itsasteko azalera handiagoa eskaintzea. *Pennea* (*luma moztea*) eta *zitia* baino apur bat handiagoa da. *Rigatoni* delakoa pennetik eta zititik ezberdintzen da, ebakitako muturra ez baita diagonalki amaitzen.

## Erabilerak 
Pasta ezin hobea da pasta-entsaladetarako eta gazta-saltsa duten plateretarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Forshaw

**Joseph Forshaw,** Jr. (1881eko maiatzaren 13a - 1964ko azaroaren 26a) maratoian lehiatu zen atleta estatubatuarra.

## Ibilbidea 
Forshaw-ek hiru Olinpiar Jokotan maratoia egin zuen. Estatu Batuetako selekzioarekin lehiatu zen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londresen (Britainia Handian) ospatu zirenean, eta brontzezko domibaa irabazi zuen maratoian. 1906ko Atenasko Joko Tartekoetan, hamabigarren postuan amaitu zuen, eta 1912ko Stockholmeko Udako Olinpiar Jokoetan, hamargarren postuan geratu zen proban.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Seraiki (hizkuntza)

**Seraiki** edo **siraiki** ( '''',  ahoskatua) indo-ariar familiako hizkuntza da, Lahnda taldekoa. 2023ko Pakistango erroldaren arabera, 28,84 milioi hiztun ditu, batez ere hegoaldeko Punjaben baina baita iparraldeko Sindhen eta hegoaldeko Khyber Pakhtunkhwan ere.. Duela gutxira arte, punjaberaren aldaeratzat hartzen zuten baina Ethnologue edo Glottolog bezalako datu-base modernoek hizkuntza independentetzat dute. Eskualdeko hizkuntzen maileguei esker, bere hiztegia azkar hazten ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasta con i peperoni cruschi

**Pasta con i peperoni cruschi** (euskaraz *pasta piper kurruskariekin*) Basilicatako sukaldaritzako plater tipikoa da.

## Deskribapena 
Bertako baserritarren sukaldaritza adierazteko, peperone crusco erabiltzen da osagai nagusi gisa, zapore delikatuko piper lehorra, oliba oliotan frijitzen dena testura kurruskaria lortzeko, eta horri ogi gogor frijitu mamia eta ezkatatan arraspatutako kazikotta gehitzen zaizkio. Strascinati, frizzuli eta cavatelli pastak erabiltzen dira gehienbat. Normalean, berreskuratzeko jakitzat hartzen da, batez ere ogi zaharra alferrik ez galtzeko.   

## Prestakuntza 
Prestaketa nahiko erraza da, baina neurri batzuk hartu behar dira. Piperrak trapu lehor batekin garbitzen dira, hazirik eta txortenik gabe, eta gero olio berotan frijitzen dira, egosi aurretik kentzen den baratxuri-ale batekin aromatizaturik. Segundo batzuetan egosten da. Behin oliotan sartuta, piperrek hanpatzeko joera izaten dute, eta berehala atera behar dira, zaporea kolokan jar dezaketen erredurak saihesteko, usain desatsegina sortuz. Behin hozten utzita (ohiko kurruska eginez), eta, gero, zatituta, olio berean xehatutako mamia gorritzen da. Pasta egosita dagoenean, osagaiak nahastu eta piper zati batekin ontzen da, eta, aukeran, jauntxikote eta perrexil ezkatekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stxedryk (abestia)

***Stxedryk*** () ukrainerazko abestia da, Mykola Leontovytx musikagileak 1916an moldatua. Normalean urtarrilaren 13ko gauean abesten da, juliotar egitegian abenduaren 31ri edo egutegian Gabonzahar gauari dagokiona, Ukrainan «Arratsalde Eskuzabala» (*Malanka* edo *Stxedry vetxir*) ospatzen denean. Lehenengo interpretazioak Kieveko Unibertsitatean egin ziren.
thumb|Abestian errepikatzen den lau notako motiboa.
Urte batzuk geroago, Peter Wilhousky ukrainar-estatubatuar musikagileak abestia ingelesera egokitu zuen *Carol of the Bells* izenburupean, eta 1921eko urriaren 5ean Ukrainako Abesbatza Nazionalak jo zuen Carnegie Hallen. 1936an, abestia erabiltzeko eskubideak eskuratu zituen, letra Gabonetako testuinguru batera egokituz. Ameriketako Estatu Batuetan, garai hartako Gabon kanta ezagunenetakotzat hartzen da. *Carol of the Bells* eta *Stxedryk* abestiek melodia bera partekatzen duten arren, bi abesti hauen letrek gutxi dute komunean.

Ukraineraz, *stxedryk* hitzak aldi berean «Arratsalde Eskuzabala» eta txirriskila esan nahi du. Horregatik aipatzen da abestian *lastivotxka* (enara), etxera hegan sartzen dena eta familiak urte oparoa izango duela iragartzen duena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ukrainian National Choir - "Shchedryk"; "Koza".png|*Stxedryk* abestiaren lehen grabaketa.
Fitxategi:Stamp of Ukraine s2022.jpg|*Stxedryk* abestiari eskainitako zigilua (Ukraina, 2022).
Fitxategi:Stamp Shchedryk.jpg|*Stxedryk* abestiari eskainitako zigilua (Espainia, 2016).
Fitxategi:Скульптурна композиція "Тут творився Щедрик" є копією особистої речі Миколи Дмитровича Леонтовича - сухарниці.jpg|*Stxedryk*-i eskainitako monumentua (Pokrovsk).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Stxedryk* abestia ingelesez, ukraineraz, alemanez, gaztelaniaz eta japonieraz
* *Stxedryk* abestia frantsesez, portugesez, polonieraz, italieraz, errumanieraz, errusieraz eta arabieraz
Dzisiaj w Betlejem

**Dzisiaj w Betlejem** () polonierazko Gabon kanta da. Testua Jan Kazimierz Siedlecki apaizaren 1878ko abesti-liburuan aurki daiteke. Letra eta melodiaren egilea ezezaguna da. Gabon kanta honetan oinarrituta, noizbehinkako abesti ugari sortu ziren, besteak beste, «Gabon kanta patrikotiko» deiturikoak, hala nola 1970eko abenduko protestetako abesti bat.

Abesti horren bertsio protestanteak *Dziś w Betlejemie* du izenburua eta testua *Śpiewnik Pielgrzyma* bildumaren azken argitaraldietam jasota dago (eta lehenago Cieszyngo kristau komunitateak 1958an argitaratutako *Harfa Syjońska* abesti-liburuan).

Antzeko melodia eta letra duen Gabon kanta Ukrainako tradizioan ere badago eta *Nebo i zemlia nyni torzhestvuiut* izenburua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peperone crusco

thumb|Peperoni cruschi aire zabalean zintzilik
**Peperone crusco** (euskaraz *piper kurruskaria*), **peperoni cruschi** pluralean eta **piper crusco** bezala ere ezaguna, Basilicatako gastronomiaren produktu tipikoa da. 

Basilicataren nekazaritzako elikagai tradizionaltzat jotzen da.

## Ezaugarriak 
Piper gorri bizia da, kono-formakoa eta zapore gozokoa. Zintzilikatu eta aire zabalean lehortzen da. Barietaterik egokiena *peperone di Senise* da: 1996an adierazpen geografiko babestua (IGP) jaso zuen, bere mami fin eta ur-eduki txikiagatik; ezaugarri horiek direla eta, egokia da lehortzeko.

## Platerak 
Peperone crusco eskualdeko hainbat plateretako osagai garrantzitsua da, hala nola: 

* *pasta i peperoni cruschiarekin*: lehenengo platera piperrekin, ogi mamia eta gazta birrindua
* *strascinati con la menta*: pasta menda xehatuarekin, gantza, piperra eta errefau mina
* *baccalà alla lucana*: bakailao ondua piperrekin, olioarekin eta perrexilarekin
* *acquasale*: ogi gogorrarekin egindako plater bakarra, piperrez, arrautzaz eta tipulaz aberastua
* *pane cotto*: ogi gogorra piperrekin, brokolia edo arbi hostoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Almas en peligro

***Almas en peligro*** (Arimak arriskuan) 1952ko film espainiarra da. Antonio Santillán izan zen zuzendaria. Gaia garaiko giro kontserbadorearekin lotu behar da.

## Argumentua 
Apaiz bat adingabeen zentro bateko gazteez arduratzen da. Filmak bere jarrera antisozialagatik zentrora iritsitako bi gazteren kasua erakusten du, baita apaizak adiskidetasun eta elkartasun kontzeptuak irakastea lortzeko egindako ahaleginak ere.

## Aktoreak 
* Isabel de Castro Isabel gisa
* Manuel Monroy aita Fernando gisa
* Carlos Otero, Manolo
* Manuel Gas, Lérida inspektorea
* Miguel Ángel Valdivieso, Gerardo
* Jesús Colomer, Paco
* Barta Barri, Frantsesa
* Pedro Anzola, Emilio
* Fernando Vallejo, Jorgeren aitaordea
* Manolo García, Jorge, 'Gusano'
* A. Albiñana
* Augusto Ordóñez, eskolako zuzendaria
* José Manuel Pinillos
* Modesto Cid, Adingabeen auzitegiko epailea
* Irina Greyson, Emilioren ama
* Jorge Morales
* Manuel de Mozos, Emilioren aita
* Antonia Manau, izeba
* Paco Martínez Soria, mozkortia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
Jessica Kirson

**Jessica Kirson** (1969ko azaroaren 14an  jaioa) estatubatuar umorista, aktore eta ekoizle bat da. Kirson ezaguna da New Yorkeko komedia-aretoetan aldizka jotzeagatik, eta horietako batzuk Gotham Comedy Club, Laugh Factory, Caroline's eta Improv .

## Erreferentziak
Europar Batasuneko Ordezkaritza

thumb|500x500px|
**Batasunaren ordezkaritzak** edo **Batasunaren enbaxadak** dira hirugarren herrialdeetan eta nazioarteko erakundeetan Europar Batasunaren kanpo-ordezkaritza beren gain hartzen duten egoitza eta misio diplomatikoak. Eginkizun politiko eta administratiboak dituzte, Kanpo Gaietarako eta Segurtasun Politikarako Europako Batzordeko lehendakariordearen agintepean daude. Ordezkaritza horiek herrialde bateko edozein enbaxadak duen estatus juridiko eta diplomatiko bera dute, eta hau da misio diplomatiko mota horren ezaugarri garrantzitsuena.

Europar Batasuneko herritarrak laguntza eta babes diplomatikoa jasotzeko eskubidea Europar Batasuneko delegazioetan dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkaria
* Europar Batasuneko estatu kidea

## Kanpo estekak