open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rainelle Krause

**Rainelle Sara Krause** (Tampa Florida AEB, 1987ko abenduaren 14a - Fort Worth, Texas AEB, 2026ko martxoaren 16a) estatubatuar opera-abeslari eta aerialaria izan zen, koloratura sopranoa eta aireko zeten emanaldia uztartzeagatik ezaguna. Bere sinadura Mozarten *Txirula magikoa* obrako *Queen of the Night aria*  [Gaueko Erregina aria] izan zen.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Rainelle Sara Krause Tampa-n (Florida) jaio zen 1987ko abenduaren 14an, eta Bloomington-en (Indiana) hazi zen. Musikako Lizentziatura eta Musikako Masterra jaso zituen ahots-interpretazioan Bloomington-eko Indiana Unibertsitateko *Jacobs School of Music*-en.

Graduatu ondoren, Europara bidaiatu zuen eta opera-aretoetan aritu zen, hala nola *English National Opera, Berlin State Opera, Dutch National Opera, Royal Danish Theatre, eta Theater Basel,* beste askoren artean.

2020ko uztailean, Krause-k "Gaueko erregina aria" abestu zuen akrobaziak eta aireko zetak praktikatzen zituen bitartean, biral bihurtu zen. 2025eko apirilean, *Nashvilleko Operan*, Lucia gisa aritu zen Donizetti-ren *Lucia di Lammermoor* operan. Geroago, urte horretan, irailean, *"Queen of the Night aria"* abestuz grabatu eta filmatu zuten Ingalaterrako Opera Nazionalean, ''Mozart's  Women: A Musical Journey* emanaldi puntualean, *Sky Arts* telebista katearentzat. 2025eko urrirako, Krause-k Gaueko Erreginaren papera egin zuen Txirula Magikoaren 145 emanalditan. 2025eko abenduan, *Metropolitan Operan* debuta egin zuen *Mozarten* *Txirula magikoa* operako Gaueko Erregina abestuz.

## Bizitza pertsonala 
2010ean Ryan Krause aktorearekin ezkondu zen., 38 urte zituela. Hil aurretik, *Santa Fe-ko Opera*n *Txirula Magikoa'' interpretatzeko programatuta zegoen 2026ko udan.

## Sariak 
Ahots lehiaketetan sari garrantzitsuak irabazi zituen Krausek,- Fielder Grant Lehiaketan lehen postua eta Orpheus Lehiaketan publikoaren gogokoenaren saria irabazi zuen hirugarren postua barne. Era berean, Texas Camerata aria barrokoko lehiaketetako bat irabazi zuen, eta finalista izan zen Houston-eko Lois Alba eta Pittsburgh-eko Mildred Miller lehiaketetan. Sariketa horiek mundu osoko antzoki ezagunetan lortu zuten igoera.

Azken denboraldietan, Krause-k bere errepertorioa handitu du konpainia garrantzitsuetan debutak eginez, eta nagusitasun teknikoa eta intentsitate dramatikoa transmititzeko gaitasuna erakutsi ditu. Emanaldiak bideoan eta audioan gordetzen dira, eta operaren zale eta profesionalen artean zirkulatzen jarraitzen dute

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Official website
* Opus Opera's show, Mystique, performed in New Orleans, May 2018 New Orleans-en egindako Mystique 2018ko maiatzan.
* ''Rainelle Krause sings 'Der Hölle Rache' in Die Zauberflöte | Dutch National Opera*   2025 *Der Hölle Rache* Mozart-en Txirula Magikoa
* *Queen of the Night | The Magic Flute ǀ English National Opera'' 2024 Gaueko erregina | Mozart-en Txirula Magikoa
Tanga (Tanzania)

**Tanga** hego-mendebaldeko Tanzaniako hiria da, izen bereko eskualdearen hiriburua. Hiriak 393.429 biztanle ditu.

Tanga herrialdeko hiririk handienetako bat da. Hiri lasaia da, adibidez, Arusha edo Moshiren aldean, eta biztanle kopuru konparagarria du.

Tanga hiria Indiako ozeanoaren ondoan dago, Kenyako mugatik gertu. Tangako portutik egiten diren esportazio nagusiak sisala, kafea, tea eta kotoia dira. Tanga trenbideko terminal garrantzitsua ere bada, Tanzaniako barnealdearen zati handi bat iparraldetik itsasoarekin lotzen duena. Tanzania Railways Corporationen lotura-linearen eta linea nagusiaren bidez, Tanga Afrikako Aintzira Handien eskualdeari eta Tanzaniako Dar es Salaam hiriburu ekonomikoari lotuta dago. Portuak eta inguruek osatzen dute bizitzaren erdigunea Tangan; kilometro koadro dezente zabaltzen da, hainbat auzotan hainbat merkatu daudelarik. Tangako aireportutik heltzen da hirira.

Hirian Bombo eskualdeko ospitalea dago, Tangako HIESari buruzko Lantaldearen egoitza.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kigoma

**Kigoma** mendebaldeko Tanzaniako hiria da, izen bereko eskualdearen hiriburua. Hiriak 135.234 biztanle ditu.

Hiriaren erdigunea oso apala da. Badia bikain batean dago, Tanganyika aintzirako ekaitz izugarrietatik hiria babesten duena. Tren geltokiaren aurrean plaza nagusi bat dago, kale nagusi bat denda txikiekin eta kaleko merkatariekin, kuartel diplomatiko xume bat eta edukiontzien portua eta gasolina biltegia barne hartzen dituen industria sektore bat.

Zortzi km hegoaldera Ujiji arrantza-herria dago. Henry Morton Stanley esploratzaileak David Livingstone misiolari eta esploratzailea aurkitu zuen 1871ko azaroaren 10ean.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aixeko artxidiozesia

**Aixeko artxidiozesia** edo **Aix-Arlesko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar artxidiozesia da. I. mendean ezarri zen Aixeko elizbarruti gisa, V. mendean artxidiozesi mailara igo zen, 1822ko urriaren 6an Aix-Arles-Embrungo artxidiozesi egin zen eta 2007ko abenduaren 31n Aix-Arlesko artxidiozesi. Artzapezpikuaren egoitza Aix-en-Provencen dago. Egun artzapezpikua Christian Delarbre da.

## Ordinarioak 
### Aixeko artzapezpikuak 
### Aix-Arles-Embrungo artzapezpikuak 
### Aix-Arlesko artzapezpikuak 
* Claude Feidt (2007-2010)
* Christophe Dufour (2010-2022)
* Christian Delarbre (2022-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Antoine Filhol (1530-1541)
* Guy Hurault de L'Hospital (1618-1624)
* Christophe Dufour (2008-2010)

## Apezpiku laguntzailea 
* Raymond Bouchex (1972-1978)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajaccioko elizbarrutia

**Ajaccioko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. III. mendean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ajaccion dago. Egun apezpikua Frantzisko Xabier Bustillo kardinala da.

## Ordinarioak 
## Apezpiku lagunkideak 
* Giovanni Battista Bernardi (1548-1550)
* Tommaso Struzzieri (1764-1770)
* André Collini (1962-1966)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jean Sarrabeyrouse (1851-1877)
* Cassien-Léonard de Péretti (1875-1892)
* Joseph-Antoine-Augustin Giustiniani (1922-1923)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moshi

**Moshi** iparraldeko Tanzaniako hiria da, Kilimanjaro eskualdean dagoena. Hiriak 135.234 biztanle ditu.

Kilimanjaro mendiaren hegoaldeko hegalaren oinean dago. Jatorri bolkanikoa duen mendia da, 5891,8 metroko altitudearekin, Afrikako altuena. Biztanleria handitu baino ez da egin azken hamarkadetan: 2002ko erroldan 144.739 biztanle zituen, 2017an 201.150 eta 2022an 221.733.

Arusha (Tanzania) eta Mombasa (Kenya) lotzen dituen A 23 Arusha-Himo errepidean dago Moshi hiria. Hiriaren ekialdean, ipar-hegoaldeko B 1 errepidearekiko elkargunea dago, Tanga eta Dar es Salaam lotzen dituena.

Inguruko eskualdean, chagak eta masaiak bizi dira.

## Historia 
Kilimanjaro mendiaren oinean dagoen Moshi hiria garrantzi estrategikoa hartzen hasi zen Alemaniako garai kolonialean. 1893ko abuztuan, Ekialdeko Afrika Alemanako agintariek kanpamendu militar bat ezarri zuten inguruan, garai hartan Neumoschi deitua.

Moshiren hiri-garapena bizkortu egin zen 1912an iparraldeko trenbidea iritsi zenean, eta horrek lurraldeko beste eskualde batzuekiko lotura erraztu eta hazkunde ekonomikoa sustatu zuen.

Moshik hiri estatusa lortu zuen 1956an, britainiarren administraziopean zegoen Tanganika lurraldearen garaian. Ondoren, 1988an, legez udalerri gisa eratu zen, Tanzaniako legediaren arabera.

2014ko urriaren 31tik aurrera, hiriaren mailara ofizialki igotzeko prozesua azken etapetan zegoen. Administratiboki, Moshi udalerria 21 barrutitan banatzen da, eta barruti horiek 60 herrixkatan banatzen dira.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballestrinkea

**Ballestrinkea**, bi korapiloz osatutako antzinako korapilo mota bat da, jatorriz nabigazioan erabilia, gaur egun mendizaletasuna, bushcraft eta beste hainbat aisialdi jardueratan ere erabiltzen da. 

Belaontzietan sokak poste eta mastetara finkatzeko erabiltzen da eta mendia eta naturarekin zerikusia duten jardueretan zuhaitz eta adarretara ere bai.
Bárbara Carrera

**Bárbara Carrera** (Bluefields, Zelaya, 1945eko abenduaren 31) Nikaraguako zinema eta telebistako aktorea eta modelo ohia da.

## Ibilbidea 
Bere interpretazio ezagunena Bond Neska (Bond Girl) Fatima Blush izan zen, 1983ko *Nunca digas nunca jamás filmean*, Sean Connery, Kim Basinger, Max von Sydow eta Klaus Maria Brandauer-ekin batera. Horregatik, Urrezko Globoetan bigarren mailako emakumezko aktorerik onena izendatu zuten. Era berean, 1985-86an *Dallas* telesaileko 25 ataletan agertu zela ere gogoratzen da.

Barbarak zinemagintzan egindako beste agerraldi aipagarri batzuk *La isla del doctor* *Moreau* (1977) filmean, Burt Lancaster eta Michael York-ekin batera, eta *Loverboy-n* (1989), Alexandra "Alex" Barnett enpresariaren pertsonaia hezurmamitu zuen.

## Filmografia 
* *Judging Amy* (2 atal, 2004)
* ''Don't Hurt Me* (2003)
* *Paradise* (2003)
* *Panic* (2001)
* *That '70s Show* (The First Time, 2000)
* *Coo Coo Cafe* (2000)
* *Alec to the Rescue* (1999)
* *JAG* ("Going after Francesca", 1998)
* *Waking Up Horton* (1998)
* *Love Is All There Is* (1996)
* The Rockford Files: Godfather Knows Best (1996) (TV)
* Sawbones (1995) (TV)
* *Russian Roulette - Moscow 95* (1995)
* *Fortune Hunter* - ("Countdown" atala, 1994)
* *Night of the Archer* (1994)
* *Tryst* (1994)
* *Point of Impact* (1993)
* *Lakota Moon* (1992) (TV)
* *Murder in Paradise* (1990) (TV)
* La bruja de mi madre (1989)
* *Loverboy* (1989)
* *Love at Stake* (1988)
* Emma: Queen of the South Seas (1988)
* *The Underachievers* (1987)
* *Dallas* (25 atal, 1985-1986)
* *Wild Geese II* (1985)
* *Sins of the Past* (1984) (TV)
* *Never Say Never Again* (1983)
* *Lone Wolf McQuade* (1983)
* *Matt Houston* (atal pilotua, 1982)
* I, the Jury (1982)
* *Condorman* (1981)
* *Masada* (1981)
* *When Time Ran Out*... (1980)
* Centennial (1978)
* La isla del Dr. Moreau (1977)
* *Embryo* (1976)
* *The Master Gunfighter* (1975)
* *Puzzle of a Downfall Child'', Jerry Schatzberg (1970)

## Kanpo estekak
Pyronia cecilia

***Pyronia cecilia*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa hegoaldean eta Afrika iparraldean aurkitzen da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
Vallantinek deskribatu zuen 1894. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 28-34 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak *Pyronia tithonus* tximeletaren antz handia du, baina androkonio markatuagoa du. Ozelo beltz handi bana du aurreko hegaletan. Hegalak laranja kolorekoak dira eta marroi koloreko banda zabala du hegalen ertzetan. Aurreko hegaletan orban marroiak ere ageri ditu, androkonioak dira.

Emea antzerakoa da, baina ez du androkoniorik eta ondorioz ez du orban marroirik. Tamainaz arra baino handiagoa da.

Hegalen azpialdeari dagokionez aurrekoa gainaldearen antzekoa da, baina banda zabala grisa da, eta atzeko hegala grisa da, "Y" itxura duen marka zuriarekin jaspeatua.

## Bizi zikloa 
Belaunaldi bakarra ateratzen du urtero. Helduak ekaina eta abuztua artean ikusten dira hegan. Lehenengo arrak agertzen dira eta beranduago emeak. Arrautzak banan bana jartzen ditu beldarra elikatuko den landareen zurtoinetan. Beldarra arre kolorekoa da eta luzetara lerro ilunagoak ditu. Beldarrak hibernatu egiten du eta udaberrianpupa marroia eratzen du lurrean.

## Habitata 
Eremu lehor eta beroak atsegin ditu, klima mediterraneoa azken finean. Bide ertzetan, sasi artean eta lur malkartsuetan ikusten da, gehienez 200-300 metrotako garaieran.

Beldarra gauez elikatzen da. *Brachypodium, Aira, Poa, Deschampsia* eta *Festuca* generotako landare gramineoak atsegin ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Pyronia cecilia 2010-07-31.JPG|Arra.
Irudi:Pyronia cecilia female.jpg|Emea.
Irudi:Southern gatekeeper (Pyronia cecilia) female underside.jpg|Hegalen azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicole Wallace

**Nicole Alejandra Wallace del Barrio** (Madril, 2002ko martxoaren 22a) espainiar aktorea da.

## Biografia 
Nicoleren aita estatubatuarra da eta ama espainiarra. 2002ko martxoaren 22an jaio zen Madrilen, Espainian. Chloe Wallace zinema zuzendariaren arreba da. Biola, piano eta kantu ikasketak eginez hazi zen. Zortzi urtez baino gehiagoz dantza modernoa ere egin izan du.

2018an Nora Amalia Grace pertsonaia interpretatzeko hautatu zuten *Skam* España telesailean, izartegira katapultatu duena. Geroztik, SModa, Glamour eta Vogue bezalako argitalpenetan agertu da. Lau denboralditan Nora Grace antzeztu du Nicolek, guztietan protagonista eta hirugarren denboraldiko pertsonaia nagusia izanik.

2021ean, Televisión Española *Parot* telesailean hasi zen lanean, eta, besteak beste, Adriana Ugarte, Michel Brown eta Blanca Portillorekin partekatu zuen filmazioa.

2023an, Mercedes Ron idazlearen Culpa mía liburu batean oinarritutako filmean egin zuen debuta protagonista gisa, Gabriel Guevara aktorearekin batera, zeina Amazon Prime Videon estreinatu eta nazioarteko arrakasta bihurtu baitzen. Gainera, Steffy Argelich-en *Vera* filmean eta Eco film laburrean parte hartu zuen protagonista nagusi gisa.

2024an Netflix Españak ekoiztutako eta Miguel Sáez Carral idazlearen *Ni una más* eleberrian oinarritutako telesaila estreinatu zuen, non Alma interpretatu  zuen eta Clara Gallerekin partekatzen zuen protagonismoa. Fikzioa 2023ko urrian filmatu zen, Madrilen. 2025ean Alejandro San Martín zuzendariaren Un año y un día estreinatu zuen eta La casa de los espíritu telesailean protagonista izango zela iragarri zen, Clara del Valle interpretatuz.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morogoro

**Morogoro** hego-mendebaldeko Tanzaniako hiria da, izen bereko eskualdearen hiriburua. Hiriak 471.409 biztanle ditu.

## Geografia 
Morogoro Uluguru mendien oinean dago, eta Morogoro eskualdeko hiriburua da. Eskualde mailako lehen mailako nekazaritza-zentroa da, eta horretan laguntzen du Sokoine Nekazaritza-Unibertsitatearen egoitza izateak. Bestalde, estrategikoki kokatuta dago Tanzaniako hiriburua, Dodoma, herrialdeko hiririk jendetsuenarekin, Dar es-Salamekin, eta hegoaldeko goi-lautadako hiri nagusiarekin, Iringarekin, lotzen duten ibilbideen erdian.

Prezipitazio-maila handiak ditu, arroza eta azukre-kanabera hazteko ezinbestekoak direnak. Kolonia garaian, hiriaren kanpoaldean, sisal landaketen kilometroak eta kilometroak hedatzen ziren, eta Tanzania munduko bigarren ekoizle handiena da.

Eskualdeko mendebaldeko lautadetan Mikumi parke nazionala dago. Hirian ere misio ugari daude, eskolak eta ospitaleak zuzentzen dituztenak.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelmenia Fernandez

**Wilhelmenia Wiggins Fernandez** (Filadelfia, 1949 - 2024ko urtarrilaren 5a) estatubatuar aktore, abeslari eta sopranoa izan zen.

## Biografia 
Filadelfiako *Academy of Vocal* Arts-en eta New Yorkeko Juilliard Eskolan ikasi zuen, eta Gershwin-en Porgy and Bess-en egin zuen debuta, *Houston* *Grand Opera-n*.

Ospea irabazi zuen *Cynthia Hawkins* (Jessye Norman eta Shirley Verrett diba afroamerikarretan inspiratutako pertsonaia) Jean-Jacques Beineix zuzendariaren 1981eko *Diva* filmean, non Ebben? aria interpretatzen zuen   *La Wally* eta *Aidarena*

Parisen egin zuen debuta *Musetta* bezala Pucciniren *La bohème* filmazioan, Giacomo Arragal eta Kiri Te Kanawarekin batera, eta ondoren New York City Operan, paper berean.

Frantziako eskualdeetako antzokietan, Genevan, Berlinen eta Bartzelonan ere aritu da. Bere ekarpen aipagarrienak musikalaren arloan egin ditu, *Carmen Jones* Londresen interpretatu zuen Laurence Olivier Saria irabaziz 1992an eta Aida, Luxorren, Egipton.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Interneteko zinema-artxiboan
* Erregistro diskografiko bati kritika
* Artikulua ingelesez
Narvako ur-jauziak

**Narvako ur-jauziak** (, ) Narva ibaiko ur-jauzi pare bat dira, Estoniaren eta Errusiaren arteko mugan daudenak. Mendebaldeko jauziaren bazterrean Estoniako Narva hiria dago; ekialdekoan, berriz, Errusiako Ivangorod.

Kreenholm uharteak, ur-jauzien erdian dagoena, ibaiaren ubidea bi adarretan banatzen du: ekialdekoa eta mendebaldekoa, ur-jauzietara iritsi baino lehen. Ekialdeko jauzia 100 bat metro zabal da, eta zazpi metro garaiko jauzi bertikala. Mendebaldekoa, berriz, 60 bat metro zabal da eta terrazatan jausten da. Azken jauzia 3,5 bat metro garai da.

1955ean Narvako urtegia eraiki zenetik, ur-jauziak lehor egon ohi dira. Hori dela eta, urtegiak isurtzen duenean baino ezin dira ikusi. Ur-jauzietarako sarbidea mugatua da Estonia eta Errusia arteko mugan dagoelako. Estonian dagoen zatia Kreenholm fabrikaren esku dago.

## Irudiak 

Fitxategi:20100413. Narva jõe joad.jpg|thumb|Narvako ur-jauzien airetiko argazkia (2010)
Fitxategi:Narowa Wasserfall und Fabrik Kränholm 1886.png|Narvako ur-jauzien ekialdeko zatia eta Kreenholm uharteko fabrika (1886)
Fitxategi:Johannes Pääsuke 214 1.jpg|thumb|Narvako ur-jauzien mendebaldeko zatia (1913)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrantzale korapilo bikoitz

**Arrantzale korapilo bikoitza**, bi soka mutur elkarlotzeko erabiltzen den korapilo bat da. Jatorriz nabigazio eta arrantzan erabilia, gaur egun eskalada eta bilaketa eta salbamenduan ere erabiltzen da.

Berez, arrantzale korapiloaren bilakaera da, eta arrantzale korapilo hirukoitza deritzon bertsio oraindik eta garatuagoa ere badu.

## Ikus gainera 
* Arrantzale korapiloa
Leonid Solarević

**Leonid Solarević** () serbiar militar bat izan zen. Serbiako Errege Armadako koronel gisa, 1903ko maiatzeko estatu kolpean parte-hartzaile nagusietako bat izan zen, Alexandro I.a Serbiako erregearen aurka. Serbiako Akademia Militarreko Batzorde Akademikoko 14. dekanoa eta 1904tik 1907ra bere burua ere izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Artillerian karrera bat egin ondoren, Solarević Alexandro I.a erregearen laguntzaile bihurtu zen 1893ko abuztuan, eta laguntzaile nagusi 1898ko maiatzean. Erregeak Draga Mašinekin ezkontzearen aurka agertu zenez, berak eskatuta erretiratu egin zuten 1900eko uztailean. Aldi berean, ofizial kargutik kendu zuten.

Maiatzeko estatu-kolpearen egunean (ekainaren 10–11n) Solarević berriro aktibatu zuten, erretiratu aurretik zuen koronel mailarekin. Egun berean, Danubioko Dibisio Eremuaren komandante izendatu zuten, Dimitrije Nikolić koronel erailaren ordez agintea hartuz. Nikolić koronel hori erregearen eta Obrenović dinastiaren aldekoa zen.

Estatu-kolpearen ondoren, Solarević Armada ministro izan zen 1903an, Akademia Militarreko buru 1904-1907 bitartean, eta jeneral bihurtu zen 1907an. Ondoren, bi aldiz erretiratu zen: berak eskatuta 1910ean, eta Lehen Mundu Gerraren amaieran 1918an (1914an berraktibatu baitzuten).

## Familia 
Solarević Danica Kovačevićekin ezkonduta zegoen, eta 5 seme-alaba izan zituen harekin (3 seme eta 2 alaba).

## Kanpo estekak
Pirita ibaia

**Pirita ibaia** () Estoniako iparraldeko ibai bat da. Baltikoko Finlandiako golkoan isurtzen ditu urak, Tallinn hiriko Pirita barrutian. Ibaia 107,1 kilometro luze da.

Tallinngo ur-hornikuntza sistemaren parte da. Piritako urak Paunkülako eta Vaskjalako urtegietan biltzen dira. Azken hau, bere aldetik, Tallinngo Ülemiste aintzirarekin lotuta dago kanal baten bidez.

1980ko Udako Olinpiar Jokoetan belako kirol-probak ibaiko estuarioan eta ondoko Tallinngo badian egin ziren.

## Irudiak 

Fitxategi:Pirita jõgi. Kevadine üleujutus Kosel.JPG|Pirita ibaia Kosen.
Fitxategi:Kose, Pirita jõgi.JPG|Oinezkoentzako zubia Kosen.
Fitxategi:Estonia - Aerial 1.jpg|Pirita ibaiaren airetiko ikuspegia, Jüritik hurbil.
Fitxategi:EU-EE-Tallinn-Pirita-Wooden bridge.JPG|Pirita ibai izoztuaren gaineko zubia.

## Ikus, gainera 
* Pirita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sione Tuipulotu

**Sione Tuipulotu** (Frankston, Melbourne, 1997ko otsailaren 12a) australiar errugbilaria da, erdiko postuan aritzen dena. Sorterrian hasi zen errugbian, baina 2021ean Eskoziara aldatu zen; ordutik, United Rugby Championshipeko Glasgow Warriors klubean jokatzen du. 

Bere amatxi Greenockekoa baitzen, Tuipulotuk Eskoziako selekzioarekin jokatzeko eskubidea du. 2021eko urriaren 30ean egin zuen debuta karduaren hamabostekoarekin Tongaren aurka.

## Palmaresa 
### Glasgow Warriors 
* United Rugby Championship
** irabazlea: 2024
* European Challenge Cup
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jóhann Hafstein

**Jóhann Hafstein** (Akureyri, 1915eko irailaren 19a – *ibidem*, 1980ko maiatzaren 15a) islandiar politikaria izan zen. Islandiako lehen ministroa izan zen 1970etik 1971ra.

1946an hautatu zuten lehen aldiz diputatu, eta 1978ra arte mantendu zuen eserlekua, osasun arrazoiengatik dimisioa eman zuen arte. Parlamentuko behe ganberako lehendakaria izan zen 1959tik 1961era eta 1962tik 1963ra, Arrantza Bankuko zuzendari exekutiboa 1952tik 1963ra, eta Justizia, Erlijio, Industria eta Osasun ministroa.

Independentziaren Alderdiko kidea, 1970eko uztailean izendatu zuten lehen ministro, Bjarni Benediktsson sute batean hil ondoren. 1971n hauteskundeak galdu zituen eta uztailean ordezkatu zuten. Bere alderdiko presidentea izan zen 1971tik 1973ra.
Sofia Andrukhovytx

**Sofia Juriivna Andrukhovytx** (; Ivano-Frankivsk, 1982ko azaroaren 17a) ukrainar idazle eta itzultzailea da, *Amadoka* liburu saridunaren egile izateagatik ezaguna, batez ere.

## Bizitza 
Sofia Andrukhovytx Ivano-Frankivsken jaio zen, Juri Andrukhovytx idazlearen eta Hanna Andrukhovytx itzultzailearen alaba. Bere jaioterriko zientzia naturaletan espezializatutako lizeoan graduatu zen 2000n eta gero Ukrainako Inprimaketa Akademian ikasi zuen.

Andrukhovytx *Txetver* aldizkariaren editoreetako bat da.

2014ko abenduan, bere *Feliks Avstria* eleberriak BBC Ukrainaren Urteko Liburu Saria irabazi zuen. Eleberriaren edukiak inspiratutako beste idazlan bat Marianna Duxarrekin batera bildutako sukaldaritza-liburua izan zen. Zinemarako moldaketa bat, Khrystyna Syvolap zuzendariaren *Viddana* ukrainar-poloniar filma, 2020an estreinatu zen.

2021eko martxoan, literaturako Emakumeen Arte Saria jaso zuen, eta 2025ean Stockholmgo Nazioarteko Literatura Saria.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
* *Lito Mileny* (2002)
* *Stari liudy* (2003)
* *Zhinky jikhnykh txolovikiv* (2005)
* *Siomha* (2007)
* *Feliks Avstria* (2014)
* *Suziria Kurky* (Mariana Prokhaskorekin batera, 2016)
* *Amadoka* (2020)
* *Katanankhe* (2024)

### Itzulpenak 
* J. K. Rowling. *Harri Potter i kelykh vohniu* (Viktor Morozovekin batera, 2003)
* Manuela Gretkowska. *Jevropeika* (2006)
* C. S. Lewis. *Prynts Kaspian* (2008)
* C. S. Lewis. *Podorozh Dosvitnoiho mandrivnyka* (2008)
*Peter Taylor. *Rozmovy z terorystamy* (2014)
*Ayn Rand. *Atlant rozpravyv pletxi* (2. eta 3. liburukia, 2015)
*Kazuo Ishiguro. *Ne vidpuskai mene* (2016)
*Tony Judt. *Koly zminiuniutsia fakty* (2021)
*Tony Judt. *Xale pamiati* (2022)

## Sariak 
* 2012 eta 2016: Poloniako Errepublikako Kultura Ministroaren diru-laguntza
* 2014: Lviveko Argitaratzaileen Foroko sari berezia (*Feliks Avstria* eleberriarengatik)
* 2014: Urteko Azentu Literarioa (*Feliks Avstria* eleberriarengatik)
* 2014: BBC Ukrainaren Urteko Liburu Saria (*Feliks Avstria* eleberriarengatik)
* 2015: Lesia eta Petro Kovalev Fundazioaren saria
* 2017: Visegrad Eastern Partnership Literary Award (*Feliks Avstria* eleberriarengatik)
* 2020: Urteko Liburua (*Amadoka* eleberriarengatik)
* 2023: Sholem Aleijem saria (*Amadoka* eleberriarengatik)
* 2025: Stockholmgo Nazioarteko Literatura Saria (*Amadoka* eleberriarengatik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Blanco

**Maria Blanco** (Zestoa, Gipuzkoa, 1995) aktorea eta umoregilea da.

Hainbat telebista aritua da, besteak beste Barre Librea eta Linbo saioetan. Punpairez podcasteko kidea da eta umorezko bakarrizketak ere egiten ditu.

## Lanak 
### Kolaboratzaile 
* Linbo (2025-gaur arte)

## Erreferentziak
Julen Goldarazena

**Julen Goldarazena Laborda**, musika arloan **Flako Fonki** goitizenez ezaguna (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1999) abeslaria da. Chill Mafiako kantari eta sortzaileetako bat. *Linbo* telebistako saioko kolaboratzailea da.

## Diskografia 
* *Iltze 1* (2025)

## Erreferentziak
UCI Mendi Bizikletako Munduko Kopa

**UCI** **Mendi Bizikleta Munduko Kopa** Union Cycliste Internationale elkarteak zigortzen duen mendi bizikletako lasterketa sorta multirrala da. Klase bakoitzean nagusi diren serieko liderrak maillot berezi baten bidez identifikatzen dira. 

## Historia 
Munduko Kopako lehen serieak – bakarrik XC probek osatzen zutena– 1989an egin ziren. Bi urte geroago, 1991an DHko Munduko Kopa  inauguratu zen. Zazpi urte geroago, 1998an, Slalom Dualeko Munduko Kopa abiatu zen. 

Slalom bikoitzeko formatua lau kroseko bilakatu zen 2002an; 2011ko denboraldiaren ondoren bertan behera geratu zen. 

2023an, enduroa gehitu zitzaion UCIren Munduko Kopako serieari (arrunta eta elektrikoa). Berez, Enduro World Series (EWS) lehiaketak izen berria hartu zuen, UCI Mountain Bike Enduro World Cup (EDR) izena hartu zuen. 

4X Munduko Koparako ordezko munduko seriea 4X Pro Tour da, eta XCM Munduko Koparako UCI MTB Marathon series da.

Txirrindulariek ekitaldi bakoitzean duten kokapenaren arabera irabazten dituzte puntuak. Txirrindulari guztiak zerrenda oso batetan sailkatzen dira.

## Serie orokorretako irabazleak 
### Cross-country (XCO) 
#### Gizonezkoak 
* Dominak: 

#### Emakumezkoak 
* Dominak: 

### Pista motza (XCC) 
#### Gizonezkoak 
#### Emakumezkoak 
### Iraupen-erlojupekoa 
#### Gizonezkoak 
#### Emakumezkoak 
### Maratoia (XCM) 
#### Gizonezkoak 
#### Emakumezkoak 
### Aldapa behera (DH) 
#### Gizonezkoak 
 

#### Emakumezkak 
#### Junior gizonezkoak 
### Slalom bikoitza 
#### Gizonezkoak 
#### Emakumezkoak 
### Lau gurutzea (4X) 
#### Gizonezkoak 
#### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UCI Mendi Bizikletako Munduko Kopa
Ander Malbadi

**Ander Malbadi Cocho** (Albiztur, 1989ko urtarrilaren 7) albizturtar ingeniaria, musikaria, eta umoregilea da trikitilari  eta umoregilea da .

## Ibilbide artistikoa
ETB1eko *Piztu telebista* saioan aritu zen , baita *Linbo* eta Uda Pasa telebista saioetako kolaboratzaile moduan ere  .

Tolosaldeko Ataria irratian Hauspo Artean izeneko irratsaioaren sortzaile eta gidaria izan zen 2016-2019 urteetan, Eneritz Aulestiarekin batera .

## Musika 
Iñaki Malbadi trikitilari albizturtarraren semea da eta trikitixa ikasketak egin ondoren, Xabier Malbadi anaiarekin batera Zesuma taldean aritu zen 2009-2018 urteetan. 2013an Euskal Herriko Trikitixa Elkartearen eskutik Geure Kolkotik bilduman hartu zuen parte .

## Egindako lanak 
### Telebista 
* *Piztu Telebista* (2021-2024, ETB1).
* *Linbo* (2025,* ETB1).
* Uda Pasa (2025,* ETB1).

## Diskografia 
* Geure Kolkotik 2013 (2013) .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estoniar kroon

**Estoniar kroona** (ikurra: **KR**; kodea: **EEK**) edo **koroa** Estoniako dibisa izan zen bi garaitan: batetik, 1928 eta 1940 bitartean; eta bestetik, 1992 eta 2011 bitartean. 2011ko urtarrilaren 1etik urtarrilaren 14ra kroona euroarekin batera zirkulatu zuen, baina orduz geroztik euroa da legezko diru ofizial bakarra. Oinarrizko kroon unitatea 100 zentimotan ( pluralean, *sent* singularrean) zatitzen zen. 

Estonierazko *kroon* hitza (, euskaraz: koroa) Eskandinaviako herrialdeetako dibisekin lotura du (esaterako, suediar eta norvegiar koroak), latinezko *corona* hitzetik eratorria. Kroon dibisak estoniar markoaren tokia hartu zuen 1928an eta indarrean egon zen 1940ra arte sobietarrek Estonia inbaditu zutenean. Estonia Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean sartzearekin batera, sobietar errubloak kroona ordezkatu zuen. 1992an Estoniak independentzia berreskuratu zuenean kroona hartu zuen diru ofizialtzat 2011n euroa erabiltzen hasi zen arte.

Euroaren eta kroonaren arteko truke-tasa ondorengoa da: 1 EUR = 15,6466 KR.

## Ikus, gainera 
* Estoniar marko
* Estoniako euro txanponak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Paulo eliza (Tartu)

**San Paulo eliza** () Estoniako Tartu hirian dagoen eliza luteranoa da, XX. mendearen hasieran eraikia.

## San Paulo kongregazioa 
San Paulo kongregazioa Santa Maria kongregaziotik bereizita sortu zen 1910eko irailaren 5ean, baina Santa Maria eliza erabiltzen jarraitu zuen eliza berria eraiki zen arte. Eliza berria eraikitzeko lurra Tartuko Udalak eman zuen 1911ko urtarrilean.

## Eraikina 
Eliza Eliel Saarinen finlandiar arkitekto ospetsuak eraiki zuen Art Nouveau estiloan. Estilo honetako eliza bakarra da Estonia osoan. Eraikuntza 1915ean hasi zen eta lehen harria maiatzaren 31n jarri zen; eliza 1917ko urriaren 1ean sagaratu zen. Bi urteko barne-lanen ondoren, eliza berriro bedeinkatu zuen Jakob Kukk apezpikuak 1919ko azaroaren 9an. 1919rako, dorreak bi ezkila ere bazituen, Bochumen (Alemania) egindakoak. 800 eta 1.280 kg artean pisatzen zuten, hurrenez hurren. Berogailu zentrala 1924an instalatu zen eta guztira 700.000 alemaniar marko kostatu zen.

## Aldare-eskultura 
1923ko martxoaren 17an, aldare-eskultura berri bat inauguratu zen. Eskultura hori Amandus Adamsonen lana zen, Carrarako marmolez eginda zegoen eta 3,5 metroko altuera zuen. *Zatozte niregana, nekatu eta zamapetu guztiok* zuen izena eta eta Jesusek Maria Magdalena eskuinean eta Jeriko ezkerrean zituela irudikatzen zuen. Guztira 1.400.000 finlandiar marko kostatu da. Kongregazioaren lehen plana eliza bere jatorrizko forman eta dimentsioetan zaharberritzea zen. Lanak 1952an hasi ziren, eta 1959an teilatu-ganga berritzeko lanak. Teilatuaren diseinuak eta eraikuntzaren gainbegiratzea Hugo Oengo ingeniariak egin zituen. Hargin eta margilaritza lanak 1960an hasi ziren.

1962an, sobietar agintariek eliza eraikinaren erdia konfiskatu zuten museo gisa erabiltzeko. Eliza berriro sagaratu zuten 1966ko uztailaren 3an, eta hilabete bat geroago, kongregazioak elizaren erdia hustu behar izan zuen Estoniako Kirol Museoari lekua egiteko. Alboko balkoietako habeak 1966ko uztailean kendu ziren, balkoien beharrik ez baitzegoen. 1967ko udan, elizaren beste zati bat bereganatu zuten agintariek Etnografia Museoari (gaur egun Estoniako Museo Nazionala) lekua egiteko. Jatorrizko 1.500 eserlekuko eremuaren ordez, elizak 350 eserleku baino ez zituen ordurako.

## Iruditegia 

Fitxategi:Tartu Pauluse kirik.jpg|Dorrea.
Fitxategi:Tartu asv2022-04 img39 StPaul Church.jpg|Barnealdea.
Fitxategi:Tartu asv2022-04 img40 StPaul Church.jpg|Organoa.
Fitxategi:Skulptor Amandus Adamson teosega Kristus, pime ja Maarja Magdaleena, EKM j 55905 FK 1195.jpg|Amandus Adamsonen eskultura (1923).
Fitxategi:Tartu Pauluse kirik, 1999.jpg|Dorrearen goiko aldea berreraikitzea.
Fitxategi:Tartu Pauluse kiriku torn 2010.JPG|Zaharberritzea (2010).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wanradt eta Koellen kristau-ikasbidea

**Wanradt eta Koellen kristau-ikasbidea** () 1535ean Wittenbergen argitaratutako estonierazko eta behe-alemanezko kristau-ikasbide luteranoa da, estonierazko testua duen (partzialki) kontserbatutako argitalpenik zaharrena.

Simon Wanradtek, Tallinngo San Nikolas elizako kongregazioko artzainak, eta Johann Koellek, Tallinngo Espiritu Santuaren elizako kongregazioko artzainak, bildu zuten. Azken hau estonierazko atalaren itzultzailea ere izan zen. Liburua 1500 aleetan inprimatu zen 1535ean, Hans Lufften inprimategian, Wittenbergen, Alemanian.

Liburuak 140 orrialde inguru zituen guztira. Kristau-ikasbide luteranoa zen, behe-alemanezko testua ezkerreko aldean eta estonierazko itzulpena eskuineko aldean zuena. Liburua Tallinnera iritsi eta gutxira, Tallinngo Kontzilioak debekatu egin zuen, ziurrenik Martin Luteroren kristau-ikasbidetik aldentzen zelako.

Estonierazko testua 11 orrialdeko zatietan aurkitu zuen Hellmuth Weiss Estoniako Literatura Elkarteko liburuzainak, Estoniako Liburutegi Publiko Nagusian. Kristau-ikasbidea zatiak Tallinn Hiriko Artxiboetan gordetzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Guani

**Alberto Guani Carrara** (Montevideo, 1877ko ekainaren 14a – Montevideo, 1956ko azaroaren 26a) uruguaitar jurista, diplomazialari eta politikaria izan zen. Colorado Alderdiko kidea zen eta Uruguairen presidenteorde izan zen 1943tik 1947ra, Senatuko presidentearekin batera.

## Bizitza eta ibilbidea 
Montevideon jaio zen eta zuzenbidean doktoregoa lortu zuen. Nazioarteko zuzenbidean espezializatu zen eta abokatu ospetsu bihurtu zen. Bere ibilbide politikoa 1907an hasi zen diputatua izan zenean. Uruguairen kanpo harremanetan paper garrantzitsua izan zuen: hainbat herrialdetan enbaxadore izan zen eta Uruguairen ordezkari gisa jardun zuen Nazioen Ligako bileretan.

1943an Juan José de Amézaga presidentearen gobernuan presidenteorde hautatu zuten, eta kargu hori 1947ra arte bete zuen. Garai hartan Uruguai neutraltasun politikarekin eta demokrazia defendatzaile gisa nabarmendu zen Bigarren Mundu Gerraren testuinguruan.

Euskal exilioaren testuinguruan, Alberto Guani Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1941ean, eta paper garrantzitsua izan zuen Jose Antonio Agirre Lehendakariari eta Euzkadiko Gobernuaren ordezkaritzari harrera egitean Uruguain. Agirreren bisita ofiziala (1941) babestu zuen Espainiako erregimen frankistaren presioei aurre eginez, eta euskal ordezkaritzarekin harreman diplomatikoak mantendu zituen.

## Heriotza 
1956ko azaroaren 26an hil zen Montevideon, 79 urte zituela.

## Erreferentziak 
* Guani, Alberto Amarilla. *Guani: el canciller de América*. Montevideo: Doble Clic, 2006.
* San Sebastián, Koldo. *El exilio vasco en América*. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 2014.
* Irigoyen Artetxe, Alberto. «De Gernika a Nueva York pasando por Montevideo. El Lehendakari Aguirre en el Uruguay». Eusko Ikaskuntza.
* Biografías y Vidas. «Alberto Guani». https://www.biografiasyvidas.com/biografia/g/guani.htm
* *Gernika: Boletín de Información de los Vascos en Inglaterra* aldizkaria (1940ko hamarkadako aipamenak).
Klein-Willebroek

thumb| Klein-Willebroeck-eko ikuspegia
**Klein Willebroek** ()  Willebroek-eko herrixka bat da, erdialdearen iparraldean eta Brusela-Escaut itsas kanalak banandua. Rupel-aren eta ubidean zeharreko industriaren artean harrapatuta, herria ekialderantz  natura eta aisialdi eremu bihurtzen da BLOSO-Hazewinkel domeinuaren inguruan. 

## Erreferentziak 
51° 04′ 50,73″ N, 4° 22′ 00,85″ E
Abril-cerral

**Abril-cerral** Espainiako telebistako une biralenetako bat da, Elena Furiasek 2009an Password lehiaketan protagonizatutakoa. Mayo (Maiatza) hitza asmatzeko abril (Apirila) aztarna ematen saiatzean, Furiasek *cerral* esan zuen nahasmenaren ondorioz. Handik aurrera, urtero errepikatzen den meme bihurtu da hilabete honen hasieran. 

Hilabete hasieran urtero meme errepikari bihurtzen dela.

## Inpaktua 
2019an, Pasapalabran, momentua adostu zuten.

Apirilaren lehenero Trending Topic bihurtzen da aktorea. Furiasek bideoa grazia handirik ez egitea aitortu zuen.

## Erreferentziak
La Margineda

**La Margineda** Andorra la Vellako parrokian dagoen herria da. Ondo zaindutako zubi erromanikoa du, XII. mendekoa; 33 metroko argiarekin eta 9,2ko altuerarekin, bere motako zubirik handiena da printzerrian. Badago ere Roureda izeneko aztarnategia. La Margineda ingurune naturalagatik eta giro lasaiagatik nabarmentzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* La Marginedako zubia

## Kanpo estekak
Santa Magdalena eliza (Ruhnu)

**Santa Magdalena eliza** () edo **Ruhnuko egurrezko eliza** () Estoniako Ruhnu uhartean dagoen eliza luteranoa da. 1643-1644 urteetan eraiki zen eta eta geur egunera arte iraun duen egurrezko eraikin zaharrena da Estonian.

## Historia 
Eraikuntza 1643ko azaroaren 22an hasi zen eta eliza 1644ko apirilaren 22an sagaratu zen.

Stockholmgo Historia Museoak Ruhnuko egurrezko elizako beirateen bilduma bat gordetzen du. Estoniako beira-artearen historiako bildumarik zaharrena eta baliotsuena da, XVII. mendeko sei beirate dituena. Ruhnuko biztanleek 1944an Suediara ihes egin zuenean, beirateak ere hara eraman zituzten elizako beste ondasun baliotsu batzuekin batera. 1998an, Ruhnuko elizako leihoak zaharberritu eta beirateak kopiatu ziren Estoniako Arteen Akademiako Beirate Sailean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Uus ja vana kirik Ruhnus - panoramio.jpg|Ruhnuko egurrezko eliza zaharra eta harrizko eliza berria.
Fitxategi:Ruhnu Old Church St. Magdalene, island of Ruhnu, Estonia (4475315687).jpg|Santa Magdalena eliza 1920an.
Fitxategi:Ruhnu Püha Magdaleena kirik lõunast.JPG|Santa Magdalena eliza hegoaldetik ikusita.
Fitxategi:Ruhnu puukirik 2021 (010).jpg|Dorrea.
Fitxategi:Ruhnu puukirik 2021 (016).jpg|Sarrera.
Fitxategi:Ruhnu vana kirik seest.jpg|Barnealdea.
Fitxategi:Ruhnu puukirik 2021 (017).jpg|Aldarea.
Fitxategi:Ruhnu puukirik 2021 (059).jpg|Eserlekuak.
Fitxategi:Ambernus Mauraeus.jpg|Beiratea.
Fitxategi:Ruhnu puukirik 2021 (050).jpg|Beiratea.
Fitxategi:Ruhnu puukirik 2021 (057).jpg|Argi-armiarma.
Fitxategi:Ruhnu puukirik 2021 (022).jpg|Wilhelm Kettler dukearen erretratuaren kopia (1895).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ellen Niit

**Ellen Niit** (Tallin, 1928ko uztailaren 13a – 2016ko maiatzaren 30a), **Ellen Hiob**, umeentzako estoniar ipungile, poeta eta itzultzaile  izan zen. Umeentzako prosa eta poesiako berrogei liburu baino gehiago idatzi zituen bere bizitzan zehar. Helduentzako poesia eta prosa bilduma batzuen egilea ere izan zen. Bere lana hemezortzi hizkuntzatara itzuli dute.

## Biografia 
Ellen Hiob Tallinen jaio zen 1928an. Tapan eta Tallinen joan zen eskolara. 1952an estoniar filologian graduatu zen Tartuko Unibertsitatean. 1956tik 1961era Estoniako RSSko Idazleen Sindikatuarentzat olerkien aholkulari gisa lan egin ondoren, arrazoi ideologikoengatik uko egitera behartu zuten. Gero Niitek haurrentzako telebista programen editore gisa lan egin zuen eta 1963an itzultzaile eta idazle independente bihurtu zen.

Heldur Niit folklorista eta literatur espezialistarekin ezkondu zen 1949an. Seme bat izan zuten, Toomas Niit psikologoa, 1953an. Bikotea 1958an dibortziatu egin zen. Ellen urte berean ezkondu zen Jaan Kross idazlearekin; haien seme-alabak Maarja Undusk (1959an jaioa), Eerik-Niiles Kross (1967an jaioa) eta Märten Kross (1970) dira.

## Aintzatespenak 
Bere ibilbidean zehar, Niitek hainbat sari eta errekonozimendu literario jaso zituen. 

* Estoniako Kultur Fundazioaren Haur Literaturako Saria irabazi zuen, eta hiru aldiz saritu zuten. 
* 1996an Ohorezko IBBY saria jaso zuen. 
* 1999an Izar Zuriarekin saritu zuten, Klaseko III. 
* 2009an, Estoniako Estatuko Kultura Saria eman zioten.
* 2009an horretako uztailean, Niit-en busto bat inauguratu zen Hungariako Kiskrös eskultura-parkean, Sándor Petfi poeta hungariarraren obraren itzultzaileei eskainia. 
* 2010. urtean, Tallinen armarria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1984ko Kataluniako Volta

**1984ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 64. edizioa izan zen. irailaren 5 eta irailaren 12 bitartean jokatu zuten. Platja d’Aro eta Girona lotu zituen, guztira 1.249,7 km eginez, zazpi etapa eta prologo batean banaturik. 

Garailea Skil taldeko Seán Kelly irlandarra izan zen.
Kellyren garaipena puntuen bidez erabaki behar izan zen, Pedro Muñozekin berdinduta amaitu baitzen. Espainiarrak etapa nagusia irabazi zuen, irlandarrak berriz lau etapa, Mendiko eta Erregulartasuneko Sailkapenak eskuratu zituen.

Lehenbiziko euskalduna Julian Gorospe izan zen, bosgarren amaitu zelarik. 

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1984ko Kataluniako Volta *Cyclingfever.com*
Elina Netšajeva

thumb|Elina Nechayeva, 2019
**Elina Nechayeva** (estonieraz *Elina Netšajeva*; 1991ko azaroaren 10a) sopranoa da. Lisboan, Portugalen, 2018ko Eurovision Kantu Jaialdian Estonia ordezkatu zuen "La forza" abestiarekin.

## Diskografia 
### Singleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Raudkats

**Johanna Natalie Elisabet (Anna) Raudkats** (Külitse, Tartuko konderria, 1886ko otsailaren 23a – Tapa, Lääne-Viruko konderria, 1965eko apirilaren 12a) estoniar irakaslea izan zen, dantza folklorikoak berpiztu zituena. Hainbat liburu idatzi zituen Estoniako dantza herrikoiei buruz, noizean behin berak koreografiatutako elementuak gehituz.

## Bizitza 
Raudkats Külitse herrian jaio zen, Tartutik gertu, trenbideko funtzionario baten eta Piiskopi jauregiko esnetegiko kudeatzailearen alaba zaharrena. Ropka Ministerio Eskolan eta Alfred Grass nesken ikastetxe pribatuan ikasi zuen, 1901ean graduatuz. 1903an alemaneko irakasle titulua lortu zuenean, Viipurin irakasten hasi zen eta geroago San Petersburgon. 1905ean, Estoniara itzuli zen eta frantsesa irakasteko ikastaroetara joan zen. Azterketa gainditu ondoren, 1906an Pärnuko Progymnasiumen frantses eta alemaneko irakasle gisa hasi zen lanean, eta bertan jolasak eta dantzak ere irakatsi zituen, eta haurrentzako emanaldiak antolatu zituen. Ikasten ari zela, dantza folklorikoekiko interesa garatu zuen, eta 1913an Estoniako Museo Nazionaleko zuzendarietako bat zen Oskar Kallasekin lan egiteko eskaintza ukatu bazuen ere, dantzak katalogatzeko laguntza onartu zuen. 1913an, 19 dantza folkloriko grabatu zituen Kallasentzat eta hurrengo urtean 26 deskribapen berri gehitu zituen. 1915ean GimnastikaInstitutuan graduatu zen, eta arlo horretan goi-mailako hezkuntza jaso zuen Estoniako lehen irakasleetako bat bihurtu zen. Bere irakaskuntzaren lehen urtean, bere ikasleek Tallinnen egindako Ikasleen Olinpiadan parte hartu zuten, lehen postua lortuz. 1946an, eskolak hirugarren saria irabazi zuen, eta horri esker, erakunderako liburutegi bat eraiki zen. 1947an, Raudkats aldi berean hasi zen gorputz-hezkuntzako ikastaroak ematen Kuressaareko Industria Eskola Teknikoan. 1950ean, irakaskuntza utzi zuen eta Kuressaareko eskolako liburuzain gisa lanean hasi zen 1957an erretiratu zen arte.

Raudkats Estoniako Dantza Jaialdi Orokorreko ohorezko burua izan zen 1939, 1955, 1960 eta 1963 urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessica Harper

**Jessica Harper** (Chicago, Illinois, AEB, 1949ko urriaren 10a) estatubatuar aktore, idazle, ekoizle eta abeslaria izan da. Zineman, 70eko hamarkadako filmei esker hartu zuen ospea, horien artean Dario Argentoren *Suspiria* beldurrezko filma eta Brian De Palmaren *Phantom of the Paradise* musikala.

## Bizitza 
Jessica Harper Eleonor Emery idazlearen eta Paul Church Harper margolariaren alaba da. Bere ibilbide artistikoa New Yorken hasi zuen, Sarah Lawrenceko Unibertsitatean graduatu ondoren. Anaia bikia du, Charles eta bi ahizpa, Lindsay Harper duPont eta Diane Harper.

### Ibilbidea 
Bere lehen lan garrantzitsua Broadway-n *Hair* antzezlanean ordezko gisa aritzea izan zen. 

70eko eta 80ko hamarkadetan, kultuzko filmetan lan asko egin zuen, esate baterako Brian De Palma-ren *Phantom of the Paradise-n* agertu zen lehen aldiz, Paul Williams eta William Finleyrekin batera. Gero, John Byrumen *Inserts* izeneko filmean parte hartu zuen, Richard Dreyfusserekin egindako pelikula polemikoan; izan ere, sexu esplizitua zuen pelikula batean agertu zen lehen emakumezko aktorea izan zen. 1977an, Dario Argento italiarraren *Suspiria* izeneko klasiko txalotuenetako batean agertu zen.

Woody Allenen bi filmetan ere parte hartu zuen, *Love and Death* eta *Stardust Memories*, eta Diane Keaton, Marie-Christine Barrault eta Daniel Stern aktoreekin lan egin zuen.

1981ean *Shock Treatment* aldizkarian agertu zen, eta bertan rock abeslari gisa zuen potentziala erakutsi zuen. Steve Martinekin batera, *Pennies from Heaven* filmean ere parte hartu zuen.

Peter O'Toolerekin batera, Richard Benjaminek zuzendutako *My Favorite Year* komediaren protagonista izan zen. Ondoren, bere aktore-karrera hoztu egin zen zuzendariek ez zekitelako nola aprobetxatu edo erabili bere talentu bitxi baina bakarra.

1990etik haurrentzako liburuak idazten eta haur kantak konposatzen aritu zen. Zineman egindo pelikulen artean, Steven Spielbergen *Minority Report* nabarmentzen da.

### Bizitza pertsonala 
1989ko martxoaren 11n Tom Rothman-ekin ezkondu zen, Twentieth Century-Foxen exekutiboa, eta bi alaba izan zituzten: Elizabeth (1989) eta Nora (1991).

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* 
* Jessica Harper en Filmaffinity
* Jessica Harper en Rotten Tomatoes
Bakante-tximeleta

**Bakante-tximeleta** (*Lopinga achine*) Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Eremu paleartiko guztian bizi da. Euskal Herriari dagokionez Gorobel mendileroan soilik ikusi da.

## Taxonomia 
Giovanni Antonio Scopoli naturalistak deskribatu zuen 1763an.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 42-52 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore marroia du gainaldean eta ozeloen lerro nabarmena. Ozeloak beltzak dira eta eraztun hori banak inguratzen ditu. Emea argiagoa da eta ozelo handiagoak ditu.

Hegalen azpialdea ere marroia da, lerro zuri bat du eta ozelo handien lerroa. Ozelo hauek puntu zuria dute, begien niniaren gisa.

## Bizi zikloa 
Belaunaldi labur bat izaten du urtero, ekaina amaieratik uztailera ikusten dira helduak. Emeak berantiarragoak izaten dira.

Emeak hegan ari dela erortzen uzten ditu arrautzak banan bana. Handik jaioko den beldarra berdea da eta alboetan lerro ilunak ditu. Beldarrak hibernatzen du eta udaberrian pupa berdea eratzen du. Pupa landaretik zintzilikatzen da zetazko hari baten bidez.

*Lolium, Brachypodium sylvaticum, B. pinnatum, Agropyrum, Triticum, Molinia, Poa, Elymus, Calamagrostis* eta *Carex* generotako landaretaz elikatzen da beldarra.

## Habitata 
500 eta 900 metro arteko garaieran aurkitzen da. Baso hostoerorkorretako soilguneetan ikusten da, pagadietan eta hariztietan bereziki. Hegaldi laburrak egiten ditu eta sasietako beheko adar itzaltsuetan apusatzen da. Inoiz sasietako loreetan ere ikusten da.

## Iruditegia 

Irudi:DSC 0244 Lopinga achine.jpg|Arra.
Irudi:Lopinga achine.jpg|Emea.
Irudi:Lopinga achine - Woodland brown - Крупноглазка (40269403825).jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:Limenitis helmanni, L. amphyssa, L. populi, and Lopinga achine (35324347384).jpg|*Limenitis helmanni*, *L. amphyssa*, *L. populi* eta Bakante-tximeleta elkarrekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaia Kanepi

**Kaia Kanepi** (Haapsalu, Estonia,1985eko ekainaren 10a ) tenislari profesional ohi estoniarra da. Bere karrerako WTA sailkapeneko posturik honena 15. postua izan zen 2012ko abuztuaren 20an eta lau banakako titulu irabazi ditu WTA Tourrean. Gaur egun, padelean lehiatzen da.

"Grand Slameko espezialista egoiliarra" bezala deskribatu zuen The Guardian egunkariak - 19 garaipen lortu zituen Grand Slametako lehen astean garaitutako jokalariengandik; bi jokalari aktibok bakarrik (Victoria Azarenka eta Venus Williams) dituzte gehiago. Grand Slameko zazpi final-laurdenetara ere iritsi da lau txapelketetan (Frantziako Irekia 2008an eta 2012an, Wimbledon 2010ean eta 2013an, AEBetako Irekia 2010ean eta 2017an, eta Australiako Irekia 2022an), eta hori lortu zuen lehen estoniarra izan zen, eta munduko lehen 15en barruan sailkatu zen lehen estoniarra izan zen. Kanepiren lorpen ugariek Estoniako historiako tenislari profesional ospetsu eta arrakastatsuenetako bat bihurtu dute. Kanepi 2006an iritsi zen bere lehen finalera, hori egin zuen lehen emakume jokalari estoniarra bihurtuz, Gaz de France Stars txapelketan non Kim Clijstersen aurka galdu zuen. Ondoren, 2010eko Palermoko Dama Irekian bere lehen bakarkako titulua irabazi zuen, titulu bat irabazi zuen lehen emakume tenislari estoniarra ere bihurtuz.

## Grand Slam estatistikak 
#### Banaka 
#### Binaka 
## Erreferentziak
1983ko Kataluniako Volta

**1983ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 63. edizioa izan zen. irailaren 7 eta irailaren 14 bitartean jokatu zuten. Salou eta Igualada lotu zituen, guztira 1.270,4 km eginez, zazpi etapa eta prologo batean banaturik. 

Garailea Kelme-Merckx taldeko José Recio espainiarra izan zen.

Lehenbiziko euskalduna Julian Gorospe izan zen, seigarren amaitu zelarik. 

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1983ko Kataluniako Volta *Cyclingfever.com*
Mugalari (argipena)

**Mugalari** terminoak hainbat artikulutara eraman gaitzake.

* **Mugalari**, Euskal Herrian, Frantzia eta Espainiako estatuen muga legez kanpo zeharkatzen lan egiten duena.
* **Mugalaris**, Ruper Ordorikari laguntzen dion musika taldea.
* **Mugalari,** Gara egunkariaren gehigarria.
* **Mugalari festa!,** Zurruto taldearen abestia.