open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleneko Estazio Megalitikoa

**Aleneko Estazio Megalitikoa**, Arritzabalagan, Bizkaiko aztarnategi megalitiko garrantzitsua da. Orain arte hogeita bat monumentu aurkitu dira, barietate handiaz: tumuluak, trikuharriak, menhirra, egitura bat... Kantabriako Castro Urdiales herritik gertu, hiru herrien lurraldetan dago: Artzentales, Sopuerta eta Turtzioz.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Mendi hauetan abelazkuntzak tradizio luzea izan du eta, jakina denez, aktibitate horrek eraikin megalitikoekin lotura handia du. Egun, oraindik orain, abere asko ikus daiteke. Aurkitutako materialen arabera garai hartan zonalde honetan jarduera handia zegoela baiezta daiteke. Monumentuekin batera harrizko material ugari topatu da eta horiek izan ziren bizilekuen testigu izan daitezke.

## Kokapen geografikoa 
Udalerriak: Artzentales, Sopuerta eta Turtzioz. Kantabriako mugan dagoen estazioa da, Aguera, Brazomar eta Barbadun ibaien banalerroetan. Altura nagusia Alen mendia da, 804 m; 600 eta 700 metro arteko tontor batzuk badira. Material geologikoak hareharriz osatuta daude, eta, zenbaitetan, kareharri kretazeoz.

## Sailkatutako monumentuak 
Inguru horretan hogeita monumentu aurkitu dira.

### Trikuharriak 
Hamar katalogatu dira:
* Arroyuelos II
* Campo Ventoso I
* Campo Ventoso II
* Campo Ventoso IV
* Campo Ventoso VI
* Campo Ventoso VII
* Geretalanbre
* Laherrera III
* Perutxote
* Tres Piquillos

## Tumuluak 
Bederatzi dira:
* Arroyuelos I
* Betaio
* Campo Ventoso III
* Campo Ventoso V
* Campo Ventoso VIII
* Geretalanbre 2
* Laherrera I,
* Laherrera II
* Latrabe.

## Menhir 
Bakarra da:
* Ilso Perutxote

## Egitura 
Lausez egindakoa da:
* Perutxote

## Egoera legala 
Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2009ko martxoak 6, 46.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
Danishmendiar

**Danishmendiarrek** (, ) turkiar beierri bat eratu zuten erdialdeko eta ekialdeko Anatolian 1104 eta 1178 artean. Hasieran, dinastia Sivas, Tokat eta Niksar hirien artean oinarritu zen erdialdeko Anatolian; gero mendebalderantz jo zuten Ankara eta Kastamonuraino eta hegoalderantz Malatyaraino (1103an hartu zutena). XII. mendearen hasieran, Rûmgo Sultanerria bere arerio nagusia izan zen eta gurutzatuak ere borrokatu zuten.

Danishmend Gazik (*Dānishmand* -- persieraz "jakintsu" esan nahi du) dinastia eratu zuen baina ez dago bere bizitzari buruzko zehatzik.

Hona hemen agintarien zerrenda:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1101eko Gurutzada

**1101eko Gurutzada** hiru kanpaina ezberdinetan egindako gurutzada txikia izan zen, Lehenengo Gurutzadan izandako arrakastaren ondoren, 1100 eta 1101. urteetan antolatua. Aurreko gurutzadan parte hartu zuten eta Jerusalem hartu baino lehenago etxera itzuli ziren hainbat gurutzatuek kanpaina hauetan parte hartu zuten.

Lehenengo Gurutzadak arrakasta izan ondoren, Jerusalemgo Erresuma berriak errefortzuak behar zituen konkistatua mantentzeko. Paskoal II.a aita santuak, Gurutzada amaitu baino lehen Urbano II.aren ondorengoa, deialdi berri bat egin zuen. Deialdian, Gurutzada joateko zina egin eta joan ez zirenei eta amaitu baino lehen itzuli zirenei bere konpromisoa azpimarratu zien. Haietako askok auzoko eta hurbilekoen presioa eta isekak jasan zituzten. Adela Normandiakoa, adibidez, 1098an Antiokiako setioan gurutzada utzi zuen Eztebe II.a Bloiskoaren emaztea, hain lotsagorriturik zegoen senarraz ezen ezin zion etxean geratzeko baimena eman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalamuako Estazio Megalitikoa

thumb|250px|Kanpaizuloko tumulua, Elgoibarren.
thumb|250px|Olaburu trikuharria.
**Kalamuako Estazio Megalitikoa** Kalamuako mendilerroan dago, Bizkaiko Markina-Xemein eta Etxebarria herrietan. Gipuzkoaren mugan dago eta estazio barruan dagoen tumulu bakarra, Kanpaizulo, beste lurralde historiko horretan dago, Elgoibarren alegia.

## Historiaurreko monumentuak 
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

## Kokapen geografikoa 
Udalerriak: Markina-Xemein eta Etxebarria. Gipuzkoako mugan dagoen estazioa da. Konposizio litologikoari dagokionez, berriz, tuparriak eta hareharriak dira nagusi. Lurraren aprobetxamenduari dagokionez, zuhaitz-landaketa da aktibitate nagusia, nahiz eta larreak ere izan.

## Sailkatutako monumentuak 
Inguru horretan hogeita monumentu aurkitu dira.

### Trikuharriak 
Hiru katalogatu dira:
* Diruzulo.
* Estrakinburuko Barrutia.
* Olaburu.

## Tumulua 
Bakarra da eta Gipuzkoako lurretan dago:
* Kanpaizulo.

## Egoera legala 
Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Babesteko Dekretua, EHAA - 2009ko martxoak 6, 46.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
San Marko esklaboa askatuz

***San Marko esklaboa askatuz*** () Tintoretto italiar margolariaren margolan ezagunetariko bat da. Oso handia da (416cm x 544cm), eta ezaguna da batez ere bere irudi koloretsuengatik, ohikoa Veneziako Eskolan. Margolana benetako maisulana da, garairako oso berritzailea. Gaur egun, Veneziako Akademiaren Galerian ikus daiteke, Italian.
## Historia 
Jakina denez, San Marko Veneziako patronoa da eta lan hau da Tintorettok hari buruz egin zuen lehenetariko obra. Ondoren, santua Tintorettoren beste lanen protagonista izango zen. Normalean artistak santuaren oso ekintza garbiak eta zuzenak erakusten ditu, eskortzo bortitzen bidez, orduan Veneziako margolaritzan ezezaguna zen estiloan. Lana Scuola Grande di San Marco instituziorako prestatu zuen; instituzio horretan bere aitaordea izango zen Marco Episcopi zen arduraduna.

## Gaia 
Gaia Jacopo da Varazzek idatzi zuen *Legenda aurea* (Santuen bizitzak) liburuan oinarritzen da. Proventzako zaldun baten morroia San Marko erlikia batzuk gurtu zituen eta, horregatik, zigorra jasotzeko arriskuan zegoen. Zigorra tortura metodo batean oinarritzen zen: morroiaren hezurrak puskatu behar zituzten, eta, gainera, itsu utzi. Zalduna, gorriz jantzita, eskuinean eserita dago. Esklaboa jendea eta torturatzaile inguratuta dago; jendeak kuriositateaz begiratzen du. Izan ere, azken unean, santuaren agerpena tortura gel arazi egin zuen, morroia salbatuz. Santua goitik behera ikusten dugu, lurrean etzanda dagoen esklaboaren gorputzaren paraleloan, margolanaren erdian. Esklaboa biluzik agertzen da, erabat abailduta.

Eszena inguru arkitektoniko batean kokatzen da. Anatomia eta eskortzoa ohikoa da Tintorettoren lanetan, ziur aski Michelangeloren lanetan oinarrituta. Koloreak, biziak, ohikoak ziren Veneziako Eskolan. Dena dela, margoaren benetako protagonista argia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* :Margolanaren azterketa.
Lonely Day

***Lonely Day*** (euskaraz *Egun Bakartia*), System of a Down armeniar-estatubatuar rock taldearen abesti bat da. 2005eko *Hypnotize* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Lonely Day* abestia entzungai, Youtube.com
Ordinary World

***Ordinary World*** (euskaraz *Mundu Arrunta*), 1992ko Duran Duran ingeles pop taldearen abesti bat da. 1993ko *Duran Duran (The Wedding Album)* diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Ordinary World* abestia entzungai, Youtube.com
Sadahiro Takahashi

Japoniako futbolari ohia da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujita Industries. 1979ko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Bost ahizpa

***Bost ahizpa*** Aitor Aranak idatzitako polizia eleberri bat da, 2003. urtean argitaratua. Polizia eleberri klasikoen gaia aukeratu zuen egileak, misterioz eta krimenez betea. Eleberriak ospe handia lortu du; besteak beste, Txomin Agirre saria irabazi zuelako.

## Datuak 
Kontaketa hau, 3. pertsonan dago idatzita, narratzaile orojakile batez kontatua, hau da, narratzaileak pertsonaiei buruz dena daki sentimenduak, gertaeren zergatiak... Bestetik Ibaizabal argitaletxeak argitaratu zuen. Zehazki, 178 orrialdek eta 12 kapituluk banatzen da eleberri hau.

## Argumentua 
Misterioz jositako istorio bat da hau. Aspalditik harremanik ez duen familia bat da eta aitak bere alabei deitzen die banan-banan Arabako landetxe batera joateko asteburu pasa. **Bost ahizpak** hara joaten dira (baita ahizpetako baten alaba bat ere). Aspaldian ez dute aitaren berririk izan, txiki-txikitatik ez zuten harreman onik izan aita alabak. Landetxean, aitak ezusteko galanta emango die, aberats bilakatu dela, baina laster hiltzekotan da gaixotasun sendaezin baten ondorioz. Igandean bizirik irauten duen alabari emango diola oinordetza, baina alaba guztiak hilda badaude, aitaren abokatuak eramango du aberastasun osoa.

Orduan bere buruaz beste egiten du aitak eta bere emaztea bi tiroz hiltzen du. Ondoren, landetxean elkartu den familia pixkanaka-pixkanaka hiltzen doa asteburua pasa ahala.

## Pertsonaiak 
* Leire: Amaiaren alaba da, hamabost urte ditu eta izeba guztietatik bakarra ezagutzen du (Garbiñe). Oso azkarra da.

* Amaia: Bost ahizpetako bat da, Leireren ama da, hogeita hamahiru urte ditu, Garbiñe eta Agustinarekin harreman ona du baina bikiekin ez, (Pilar eta Ana), txikitako arazoengatik.

* Pilar eta Ana: Bost ahizpetako bi dira. Pilarrek berrogeita hiru urte ditu eta beste ahizpekin ez du harreman ona txikitan oso txarto portatu zelako beraiekin. Ana andre edadetsua da eta beste ahizpekin ez du harreman ona txikitan oso txarto portatu zelako.

* Garbiñe: Bost ahizpetako bat da, Leireren izeba. Amaiarekin du harreman gehien asko lagundu diolako eta Agustinarekin ere oso harreman ona du.

* Agustina: Bost ahizpetako bat da, gizonezko gorputz batean jaio zen. Bera emakumea zela sentitzen zenez, emakumezkoen arropa janzten hasi zen. Izena ere aldatu zuen, Agustinetik Agustinara. 40 urte ditu.

* Mikel: Anaren mutil laguna, ezkutuan sartzen da etxera, Anaren gelan gordetzen da hasieran eta mutil ona eta jatorra dela ematen duen arren, oso gauza txarrak egiten ditu istorioan zehar.

## Bibliografia 
* https://web.archive.org/web/20190207020127/https://www.ibaizabal.com/es/nuestros-productos/literatura/literatura-juvenil/a-partir-de-16-anos/bost-ahizpa
* https://www.agapea.com/libros/Bost-ahizpa-9788483258828-i.htm
* https://web.archive.org/web/20190207021410/https://libros.pub/bost-ahizpa/

## Kanpo estekak
Tim Holt

**Charles John "Tim" Holt III** (Beverly Hills, Kalifornia, 1919ko otsailaren 5a - Shawnee, Oklahoma, 1973ko otsailaren 15a) estatubatuar aktorea izan zen. Bere gaztetasunetan Western askotan parte hartu zuen. The Magnificent Ambersons eta The Treasure of the Sierra Madre filmetako protagonista izan zen ere.
thumb|The Treasure of the Sierra Madre
thumb|The Magnificent Andersons.Joseph Cotten, Anne Baxter eta Tim Holt

### Filmografia 
* *French Dressing*, 1927
(kredituetan agertu barik)
* *The Vanishing Pioneer*, 1928
* *History Is Made at Night*, 1937
(kredituetan agertu barik)
* *Stella Dallas*, 1937
* *I Met My Love Again, 1938
* *Gold Is Where You Find It*, 1938
* *The Renegade Ranger*, 1938
* *Sons of the Legion*, 1938
* *The Law West of Tombstone*, 1938
* *Stagecoach*, 1939
* *The Spirit of Culvert*, 1939
* *The Rookie Cop*, 1939
* *The Girl and the Gambler*, 1939
* *5th Ave Girl*, 1939
* *Laddie*, 1940
* *Swiss Family Robinson*, 1940
* *Wagon Train*, 1940
* *The Fargo Kid*, 1940
* *Back Street*, 1941
* *Along the Rio Grande*, 1941
* *Robbers of the Range*, 1941
* *Cyclone on Horseback*, 1941
* *Six Gun Gold*, 1941
* *The Bandit Trail*, 1941
* *Dude Cowboy*, 1941
* *Riding the Wind*, 1942
* *Land of the Open Range*, 1942
* *Come On Danger*, 1942
* *The Magnificent Ambersons*, 1942
* *Thundeing Hoofs*, 1942
* *Bandit Ranger*, 1942
* *Red River Robin Hood*, 1942
* *Pirates of the Prairie*, 1942
* *Hitler's Children*, 1943
* *Fighting Frontier*, 1943
* *Sagebrush Law*, 1943
* *The Avenging Rider*, 1943
* *My Darling Clementine*, 1946
* *Thunder Mountain*, 1947
* *Upon the Tonto River*, 1947
* *Wild Horse Mesa*, 1947
* *The Treasure of the Sierra Madre*, 1948
* *Westen Heritage*, 1948
* *The Arizona Ranger*, 1948
* *Guns of Hate*, 1948
* *Indian Agent*, 1948
* *Gun Smugglers*, 1948
* *Brothers in the Saddle*, 1949
* *Rustlers*, 1949
* *Stagecoach Kid*, 1949
* *Masked Raiders*, 1949
* *The Mysterious Desperado*, 1949
* *Raiders of the Range*, 1950
* *Dynamite Pass*, 1950
* *Storm Over Wyoming*, 1950
* *Rider from Tucson*, 1950
* *Border Treasure*, 1950
* *Rio Grande Patrol*, 1951
* *Law of the Badlands*, 1951
* *Saddle Legion*, 1951
* *Gun Play*, 1951
* *His Kind of Woman*, 1951
* *Pistol Harvest*, 1951
* *Hot Lead*, 1951
* *Overland Telegraph*, 1951
* *Trail Guide*, 1952
* *Road Agent*, 1952
* *Target*, 1952
* *Desert Passage*, 1952
* *Chevron Theatre*, 1953 (telesaila)
* *The Monster That Challenged the World*, 1957
* *The Yesrterday Machine*, 1963
* *The Virginian*, 1969
* *The Staff'll Kill Ya!'', 1971
Alita: Battle Angel

***Alita: Battle Angel*** 2019ko Robert Rodriguez estatubatuar zinema zuzendariaren ziberpunk akziozko film bat da. Yukito Kishiroren *Gunnm* edo *Battle Angel Alita* mangan oinarritzen da. Rosa Salazar, Christoph Waltz, Jennifer Connelly, Mahershala Ali, Ed Skrein, Jackie Earle Haley, eta Keean Johnson aktoreek antzeztu zuten.

2019ko otsailaren 14an estreinatu zen AEBko zinema aretoetan.

## Argumentua 
Alita (Rosa Salazar) nor den gogoratu gabe esnatzen da ezagutzen ez duen etorkizun batean. Ido (Christoph Waltz) mediku gupidatsua abandonatutako ziborg estalki horren barruan emakume baten bihotza eta arima daudela konturatzen da, iragan nabarmeneko emakume gazte bat. Alita bere bizitza berrira eta Iron Cityko kale arriskutsuetara moldatzen den bitartean, Ido bere iraganetik babesten saiatuko da; Hugo (Keean Johnson) lagun berriak ostera oroitzapenak azaleratzen lagundu nahiko dio. Hiria gobernatzen duten indar hilkor eta ustelak Alitaren atzetik joaten hasten direnean, Alitak bere iraganari buruzko aztarna erabakigarri bat aurkitzen du: borroka-trebetasun berdingabeak dauzka, eta boterea daukatenek trebetasun hauek kontrolatu nahi dituzte. Bere eskuetatik kanpo geratu beharko da Alita, bere lagunak, familia, eta maitatzen ikasi duen mundua babesteko.

Testuinguruari dagokionean, filma K.o. 2563. urtean kokatzen da eta filmak berezko denbora-lerroa du, izan ere, 2263. urtean, Alita aurkitua izan baino hirurehun urte lehenago, "Erorialdia" deritzon gertakizuna jazotzen da, mundu-arteko gerra baten ondorioz. Filmean zehar ez da gertakizun horren inguruko xehetasun handirik ematen, baina jakina da RUM (Marteko Errepublika Batuak) eta Inperioaren (Lurra eta agian, beste hainbat mundu bere gain zituen erakundea) arteko gudua izan zela, bietan ere gizakiak eta ziborgak bizi zirela eta Inperioa garaile atera zela, Marte erabat suntsituta utziz eta baita Lurraren zati handiena ere. Alita RUMeko gerlari izandako ziborga da, horretaz oroitzapenik ia ez duen arren. Filmean ez da Alitaren iraganari buruzko xehetasun handirik ematen.

## Aktoreak 
* Rosa Salazar: Alita
* Christoph Waltz: Dr. Dyson Ido
* Jennifer Connelly: Dr. Chiren
* Mahershala Ali: Vector
* Ed Skrein: Zapan
* Jackie Earle Haley: Grewishka
* Keean Johnson: Hugo
* Michelle Rodriguez: Gelda
* Eiza González: Nyssiana
* Lana Condor: Koyomi
* Jorge Lendeborg Jr.: Tanji
* Idara Victor: Gerhard erizaina
* Marko Zaror: Ajakutty
* Elle LaMont: Screwhead
* Leonard Wu: Kinuba
* Casper Van Dien: Amok
* Edward Norton: Nova

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Red Buttons

**Red Buttons**, **Aaron Chwatt** jaiotzako izena (New York, 1919ko otsailaren 5a - Century City, Los Angeles, 2006ko uztailaren 13a) estatubatuar aktorea izan zen. Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria jaso zuen 1957an *Sayonara* filmagatik.
Antzeztutako film nabarmenen arteak honakoak daude *Hatari!*, *The Longest Day*, eta ''They Shoot Horses, Don't They?''.

## Filmografia
Burravoe

'***, antzinako eskandinavieraz **Borgavágr*', Eskoziako Shetland uhartediko etxalde bat da, Yell uhartean.

## Kanpo estekak
Copister

'''''', Eskoziako Shetland uhartediko baserriz osatutako etxalde bat da, Yell uhartean.

## Kanpo estekak
Sonsorolera

**Sonsorolera** (*ramari Dongosaro*) Palaun hitz egiten den mikronesiar hizkuntza bat da. Jatorriz Sonsorol estatukoa, herrialdeko beste zenbait tokitan mintzatzen da migrazioa dela eta. Hizkuntza ofizial izaera du Sonsorol estatuan.

## Literatura 
Sonsorolera ahozko hizkuntza izan denez, testu gutxi idatzi dira, horien artean Sonsorol estatuko konstituzioa eta Bibliako pasarte batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belmont (Shetland)

**Belmont**, Eskoziako Shetland uhartediko etxalde eta ferry terminal bat da, Unst uhartean.

## Kanpo estekak
Shohei Ikeda

Japoniako futbolari ohia da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse, Sanfrecce Hiroshima, Vegalta Sendai, JEF United Chiba, Ehime FC eta FC Gifu. 2001eko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Yutaka Tahara

Japoniako futbolari ohia da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama F. Marinos, Kyoto Sanga FC, Shonan Bellmare, Yokohama FC eta Kagoshima United FC. 2001eko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*
Makoto Kakuda

Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kyoto Sanga FC, Nagoya Grampus Eight, Vegalta Sendai, Kawasaki Frontale eta Shimizu S-Pulse. 2003ko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tatsuya Yazawa

Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol, JEF United Chiba, FC Tokyo, FC Machida Zelvia eta SC Sagamihara. 2003ko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*
Sodom (Shetland)

**Sodom**, bertakoek **Sudheim** deitua, Eskoziako Shetland uhartediko etxalde bat da, Whalsay uhartean.

## Kanpo estekak
Treawick

'*** edo **Traewick*', Eskoziako Shetland uhartediko baserriz osatutako etxalde hustu bat da, Whalsay uhartean.

## Kanpo estekak
Aithsetter

**Aithsetter**, antzinako eskandinavieraz **Eiðseti**, Eskoziako Shetland uhartediko herri bat da, Mainland uhartean.

## Kanpo estekak
Behind Blue Eyes

***Behind Blue Eyes*** (euskaraz *Begi Urdinen Atzean*), The Who ingeles rock taldearen abesti bat da. Pete Townshend taldekieak konposatu zuen eta 1971ko ''Who's Next* (1969) diskoaren barnean argitaratu zuten.

The Who taldearen abesti ezagunenetako bat da, gerora beste talde ugarik bertsionatua, tartean Limp Bizkit estatubatuar taldeak.

## Kanpo estekak 
* *Behind Blue Eyes* abestiaren The Who taldearen jarorrizko abestia entzungai, Youtube.com 
* *Behind Blue Eyes'' abestiaren Lmp Bizkit taldearen bertsioa entzungai, Youtube.com
UNESCOren hizkuntza-sailkapena

thumb|UNESCOren ikurra
**UNESCOren hizkuntza-sailkapena** munduko hizkuntzak galtzeko arriskua duten arabera sailkatzeko erabiltzen den sistema da, UNESCOren atlasean erabiltzen dena. UNESCOren atlasaren arabera arriskuan dauden hizkuntzak 2.498 dira guztira. Erabiltzen den sailkapenak 6 egoera hauek eskaintzen ditu:

# Ziurra. Salbu dauden hizkuntzak, desagertzeko arriskurik ez dutenak
# Zaurgarria Guztiz salbu ez dauden hizkuntzak. Umeek hitz egiten duten hizkuntzak dira, baina esparru zehatz batzuetan bakarrik (etxean, adibidez). Guztira, 607 hizkuntza daude talde honetan (arriskuan dauden hizkuntzen %24,3). Unescoren arabera, talde honetan dago euskara (Unescoren arabera, 660.000 eta 700.000 hiztun bitartean zeuzkan euskarak 2009an).
# Arrisku ziurrean Umeek ez dute hizkuntza ikasten etxean. 632 hizkuntza daude talde honetan (%25,3). Multzo honetan daude Aragoiera (10.000 hiztun inguru) asturiera-leoniera (150.000 hiztun) eta gaskoia (250.000 hiztun guztira) .
# Larriki arriskuan Guztiz arriskuan dauden hizkuntzak: aiton-amonen belaunaldiak hitz egiten du bakarrik, eta gurasoen belaunaldiak ulertu egiten du, baina beraien artean ez dute hizkuntza erabiltzen eta ez die euren seme-alabei transmititzen. 502 hizkuntza daude egoera honetan.
# Kritikoki arriskuan Desagertzeko zorian dauden hizkuntzak: aiton-amonak eta belaunaldi zaharrenak dira hizkuntza dakiten gazteenak, eta, gainera, oso gutxitan erabiltzen dute. 538 hizkuntza denetara (%21,5). Kanariar Irletako guantxera hizkuntza multzo honetan sartu dute.
# Galduta Desagertutako hizkuntzak. 219 hizkuntza jaso dituzte multzo honetan.

UNESCO Atlasaren arabera, munduan 6.700 hizkuntz daude eta horietako erdia inguru desagertu egin daiteke XXI. mendean. 1950tik 241 hizkuntza desagertu dira munduan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Llanes-Ortiz, Genner [author], Huiza Capo, Ana. [ilustrato] Iniciativas digitales para lenguas indígenas. UNESCO , Global Voices ISBN: 978-92-3-300217-3

## Ikus, gainera 
* 4 digituko UNESCO sailkapena
* 6 digituko UNESCO sailkapena
* Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Hamarkada

## Kanpo estekak 
* UNESCOren Munduko Hizkuntzen Atlas berria Donostian Azkue Fundazioa (2016)
Sonsorol (uhartea)

**Sonsorol** Palauko Sonsorol estatuko uharte bat da. Fanna uhartearekin Sonsorol uharteak deritzon uhartedia osatzen du.

Uhartean, izen bereko estatuan bezala, sonsorolera eta ingelesa dira hizkuntza ofizialak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
True Love Will Never Fade

***True Love Will Never Fade*** (euskaraz *Benetako Maitasuna Ez Da Inoiz Desegingo*), Mark Knopfler eskoziar kantautorearen abesti bat da. 2007ko *Kill to Get Crimson* (*Gorrimina Lortzeko Erail*) diskoaren barnean argitaratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *True Love Will Never Fade* abestia entzungai
Don't Get Me Wrong

'''''Don't Get Me Wrong'''* (euskaraz *Ez Nazazu Gaizki Ulertu*), The Pretenders ingeles-estatubatuar rock-pop taldearen abesti bat da. 1986ko *Get Close* (*Hurbildu*) diskoaren barnean argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Don't Get Me Wrong'' abestia entzungai, Youtube.com
The Pretenders

**The Pretenders** (euskaraz *Hautagaiak*), Ingalaterra eta AEBetako kideez osatutako pop-rock talde bat da. 1978an Hereford ingeles konderrian eta Ohio estatuko Akron hirian sortu zen. Kide sortzaileak Chrissie Hynde (ahots nagusia eta gitarra eritmikoa), James Honeyman-Scott (gitarra nagusia, bigarren ahotsak eta teklatua), Pete Farndon (baxua eta bigarren ahotsak) eta Martin Chambers (bateria, bigarren ahotsak eta perkusioa) izan ziren.

## Diskografia 
* *Pretenders* (1980)
* *Pretenders II* (1981)
* *Learning to Crawl* (1984)
* *Get Close* (1986)
* *Packed!* (1990)
* *Last of the Independents* (1994)
* *Viva el Amor* (1999)
* *Loose Screw* (2002)
* *Break Up the Concrete* (2008)
* *Alone* (2016)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lazzaretto Nuovo

**Lazzaretto Nuovo** () Veneziako uhartea da. Veneziako urmaelan, San Erasmo kanalaren sarreran dago.

## Historia 
thumb|Lazzaretto Nuovo
Erdi Aroan beneditarren monasterioa izan zen. 1468an Veneziako Errepublikaren senatuaren dekretu batek izurritea mugatzeko erakundearen egoitza eta ospitalea bihurtu zuen. Erakunde mota hori ondoren mundu osoan zabaldu zen. Uhartean, hirian sartu aurretik, susmagarriak izan zitezkeen salerosgaiak biltzen ziren aztertuak izateko. 1576an emandako izurritean ere gaixotasunaren zantzuak zituztenak ospitale horretan aztertzen zuten eta, gaixotasuna baieztatu ondoren, Lazzaretto Vecchiora eramaten zituzten. Napoleonnen okupazioan gotorleku militarra bihurtu zen. Armadak 1975ean utzi zuen.

Gaur egun berreskuratzen ari da eta, dagoeneko, urtean 15.000 bisitari inguru izaten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lazzaretto Vecchio

## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
Pumori

**Pumori** edo **Pumo Ri**. nepaleraz पुमोरि, Nepal eta Tibet arteko mugan dagoen mendi bat da, Himalaia mendikatean. eta Everest menditik 8 kilometro eskasetara. 7.161 metroko garaiera du.

1962an germaniar-suitzar espedizioko Ernst Forrer, Ueli Hürlimann eta Gerhard Lenser alpinistek lehenbizikoz igo zuten.

Bestela, 2001eko urriaren 17an Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza gipuzkoarrak eta Cesar Nieto, Javier Arkauz eta Aritz Artieda nafarrak bertan hil ziren, 6.300 metro aldera izotz-jausi baten ondorioz. Benantxio Irureta, Xabier Osinalde, Xabier Ostolaza, Jon Odriozola eta Jexux Mari Errazuk espedizioa osatzen zuten eta onik atera ziren.

## Pumori mendiaren alaba 
2019ko urtarrilean Iban Gonzalezek "Pumori mendiaren alaba" izenburuko dokumentala estreinatu zuen, Baleuko ekoiztetxearen bidez, Alex Txikonen kolaborazioarekin eta EITBk diruz lagunduta.

Lehen aipatutako 2001eko istripua gertatu eta hurrengo urtera, Arantxa Gurrutxaga eta Peio Arrue, Beñaten gurasoak, Nepalera joan ziren helburu bikoitzarekin: dolua landu eta omenaldia egitea alde batetik, eta bestetik neska nepaldar bat (Suku Maya) topatzea, euren semearen ondoan agertzen zena argazki batean, Beñatek atera zuen azkena eta ezbeharraren lekuan topatu zutena.

2019an Sukuri giltzurrun trasplantea egin zioten eta Euskal Herrian bizi da, Aizarnako herrian.
thumb|upright=1.3|Khumbu glaziarra eta Pumori, Lingtren, Khumbutse eta Lhotse mendiak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Euskal Herriko alpinismoaren historia

## Kanpo estekak 
* "Azaroaren 3an agurtuko dituzte Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza" (Uztarri, 2001).
Txerri (zodiakoa)

thumb|Txerriaren irudia, paperean.
**Txerria** (豬) Txinatar egutegiko zodiakoko hamabi animalietatik azkena da. Hirurogei urteko ziklo hirurogeitar jarraian hamabigarren urtea *hai* da, 亥, Adar Lurtarren hamabigarrena; hamabigarren urtearen ziklo honi **Txerriaren urtea** esaten zaio (豬年). Bost Txerri mota daude zikloan, *Wu Xing*aren arabera: Metala, Ura, Zura, Sua, eta Lurra. Hauek Enbor Zelestialekin lotzen dira. Beraz, Txerrien bost urte eta gero, ziklo hirurogeitar bat ixten da. Adibidez, 2019an, Lurraren Adarra izango da hamabirena, *hài*, eta Enbor Zelestiala seirena izango da, jǐ 己. Txinatar urte berria 2019an otsailaren 5ean izango da: honek *jǐ hài* urte hirurogeitar berri bati hasiera emango dio eta zodiakoan Txerriaren Urteari hasiera.

Japoniar zodiakoan eta Tibetar zodiakoan Txerriaren ordez Basurdea azaltzen da. Dai zodiakoan Txerriaren ordez Elefantea dago. Gurung zodiakoan, berriz, Oreina.

## Kanpo estekak
En liberté !

***En liberté !*** 2018ko Pierre Salvadori frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Alargundu ondoren, polizia-teniente batek bere senarra ez zela denek pentsatzen zuten heroia izaten konturatuko du. Hala ere, bere akatsak konpontzea saiatuko da.

## Aktoreak 
* Adèle Haenel : Yvonne Santi
* Pio Marmaï : Antoine Parent
* Damien Bonnard : Louis
* Vincent Elbaz : Jean Santi
* Audrey Tautou : Agnès Parent
* Hocine Choutri : Mariton
* Octave Bossuet : Théo Santi

## Kanpo estekak
Genista

[thumb|*[Genista germanica* espeziearen ilustrazioa.]]
***Genista*** Europa eta Asia mendebaldeko larreetan aurki daitekeen Fabaceae familiako landare-genero bat da. Otaberak edo xiristolak genero honetakoak dira, batzuetan izen arrunt horiek dituztenak *Cytisus* eta *Chamaecytisus* generoko landareak izan daitezkeen arren. Iberiar Penintsulan 39 espezie beha daitezke, mundu mailan 125 espezie onartuta egonik.

## Deskribapena 
*Genista* generoko fabazeoak zuhaixka eta mulu arantzadun zein gabeak dira. Hosto bakun zein trifoliatu erorkorrak dituzte. Pulbinuloak dira (kuxien eran loditutako hosto oinak), estipula txikidunak edo gabeak.

Loreak luku, ginbailtxo zein alboko bertiziloetan antolatuta egon ohi dira, oso gutxitan dira bakartiak. Korola papilionazeo horia eta kaliza ezpainbikoa izanik (goiko ezpaina zatibitua eta behekoa hiru horztuna).

Obulutegia unilokularra izaten da. Bestade, fruitua leka da, luze edo oboidea, eta larrukara.
thumb|*Genista hispanica* Dunedineko lorategi botanikoan.

## Sailkapen zientifikoa 
Landare-genero hau Angiospermae dibisioan sailkatzen da (gainerako landare loredunekin batera), Eudicotyledoneae dibisioan, Fabales ordenean, eta Fabaceae familian (lekadunak).

*Genista* generoa Carl Linnaeus naturalistak argitaratu zuen lehen aldiz 1753an, nahiz eta antzinatik izen horrekin ezaguna izan.

## Banaketa geografikoa 
Generoaren barruan 70 espezie inguru ezagutzen dira, zeinen jatorrizko banaketa Europan, Ekialde Hurbilean eta Afrikan dagoen.

## Ekologia 
### Nodulazioa 
Genero honen espezieen %20-an noduluak behatu dira, bakterioek sortuak. Bakterio horien artean *Bradyrhizobium*, *Sinorhizobium* (Ensifer), *Rhizobium* eta *Phyllobacterium* generoak aurkitzen dira. Bakterio horiei esker nitrogenoaren finkapena ematen da (nitrogeno atmosferikoa nitrato bihurtuz), landareak erabiltzen duena harreman sinbiotikoa dela eta.

## Erabilera eta garrantzi ekonomikoa 
Genero honetako hainbat espezie tindatzaile gisa erabili izan dira mendeetan zehar. Horren adibide *Genista tinctoria* espeziea da, zein Erdi Aroan Asia erdialdetik sartu ahal izan zela uste da, Europan laborantza bultzatzeko.

## Euskal Herriko espezieak 
* *Genista legionensis* (Pau) Laínz

* *Genista eliassennenii* Uribe-Ech. & Urrutia

* *Genista anglica* L.

* *Genista hispanica*

* *Genista scorpius* (L.) DC. subsp. *scorpius*

* *Genista micrantha* Gómez Ortega

* *Genista tinctoria* L.

* *Genista pilosa* L.

* *Genista ausenata* (O. Bolòs & Vigo) Talavera

* *Genista florida* L. subsp. *polygaliphylla* (Brot.) Coutinho

* *Genista teretifolia* Willk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Grand Bain (filma)

***Le Grand Bain*** 2018ko Gilles Lellouche frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Belaunaldi ezberdineko zortzi gizonek igeriketa sinkronizatu talde bat sortuko dute.

## Aktoreak 
* Guillaume Canet: Laurent
* Virginie Efira: Delphine
* Mathieu Amalric: Bertrand
* Leïla Bekhti: Amanda
* Benoît Poelvoorde: Marcus
* Jean-Hugues Anglade: Simon
* Marina Foïs: Claire
* Philippe Katerine: Thierry
* Noée Abita: Lola

## Kanpo estekak
Matilde Toscanakoa

**Matilde Toscanakoa** edo **Matilde Canossakoa** (latinez Mathildis; Mantua, 1046 &ndash; Bondeno di Roncore, 1115ko uztailaren 24a)  Italiako noble bat izan zen. Ezaguna izan zen, Canossako apalkuntza garaian, Gregorio VII Aita Santuaren aliatua izateagatik .

Matilde, dukesa eta markesa izateaz gain, Erdi Aroko emakume feudal oso garrantzitsu bat izan zen bere ekintza politiko eta militarrengatik.

Bonifazio III eta Beatriz Lotaringiakoaren alaba zen, aldi berean Federico II. dukearen alaba.
thumb|S. Anselmo Vescovo e Papa Gregorio VII con Matilde di Canossa.jpg
1070. urtean ezkondu zen Godofredorekin, “el jorobado” bezalatzat ezagutua (1076.urtean hilda). 1089. urtean berriz ezkondu zen Guelfo II. arekin.

## Haurtzaroa 
Matilde, Sigfrido de Lucca noblearen ondogerngoa izan zen eta Bonifazio III.aren hiru seme-alabetatik gazteena. *1052*. Urtean, bere aitaren heriotza ondoren Federico, bere anaia, aitaren lurrak eta titulu guztiak jarauntsi zituen. Hurrengo urtean Matilderen ahizpa, Beatriz, hil zen ondorioz, lur eta titulu guztiak Matilderentzat izan ziren.

## Lehen ezkontza 
*1071.* urteko bukaeran Godofredo alde batera utzi zuen eta Toscanara itzuli zen. Honek bere prezioa izan zuen baina bere independentzia zihurtatu zuen. Godofredok protestatu zuen eta Matilderi berriz itzultzea eskatu zion baina berak errefusatu zuen.

## Bigarren ezkontza 
1088. urtean Matildek, Henrike IV.aren  inbasio saiakerari aurre egin zion eta ondorioetara aurreratzeko, ezkontza politiko bat planifikatu zuen. *1089*.urtean Güelfo V.arekin ezkondu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guy (filma)

***Guy*** 2018ko Alex Lutz frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Gauthier kazetari gazteak Guy Jamet abeslariaren sasikoa dela konturatuko da. Guy itzulera album bat prestatzen ari dela jakitean, Gauthierrek dokumental bat egitea proposatuko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Huit femmes (filma)

***Huit femmes*** 2002ko François Ozon frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da, Robert Thomasen izen bereko antzezlanetan oinarrituta.

## Sinopsia 
1950eko hamarkadan, eguberrirako prestaketak egiten duten bitartean, luxuzko etxe bateko jabea erail dute. Etxean zortzi emakume daude eta bata hiltzailea da.

## Aktoreak 
* Catherine Deneuve : Gaby
* Fanny Ardant : Pierrette
* Isabelle Huppert : Augustine
* Ludivine Sagnier : Catherine
* Virginie Ledoyen : Suzon
* Emmanuelle Béart : Louise
* Danielle Darrieux : Mamy
* Firmine Richard : Madame Chanel
* Dominique Lamure : Marcel
* Giancarlo Botti : Romy Schneider (argazkia)

## Kanpo estekak
Ilmari Hannikainen

**Toivo Ilmari Hannikainen** (1892ko urriaren 19a, Jyväskylä; † 1955eko uztailaren 25a, Kuhmoinen) finlandiar konposatzailea izan zen.

Pekka Juhani Hannikainenen semea, Helsinkiko Unibertsitatean ikasi zuen 1911tik 1914rako tartean. Segidan Vienako Musika Akademian ikasi zuen Franz Schrekerekin, 1915tik 1917ra Alexander Silotirekin San Petersburgon eta 1919an Alfred Cortotekin Parisen. Jarraian piano-irakasle gisa lan egin zuen kontserbatorioan eta beranduago Helsinkiko Sibelius Akademian irakasle gisa.

Opera bat, pianorako kontzertua, pianorako kuartetoa, pianorako konposizio aunitz eta Liederrak konposatu zituen.
Paul Amadeus Pisk

**Paul Amadeus Pisk** (Viena, 1893ko maiatzaren 16a; † Los Angeles, 1990eko urtarrilaren 12a) musikologo eta konpositore austro-estatubatuarra izan zen.

## Bizitza 
Paul Pisk musikologian doktoratu zen Vienako Unibertsitatean 1916an Guido Adlerrekin. Ondoren Vienako Kontserbatorioan ikasi zuen eta Arnold Schönberg eta Franz Schreker irakasleengandik jaso zituen lezioak. Jarraian, Vienako Kontserbatorioan eskola emateari ekin zion, baita hainbat vienar unibertsitate entzutetsuetan ere, bereziki *Volkshochschule Volksheim Ottakring*en, non Kurt Pahlenekin aholkulari gisa lan egin zuen 1932 eta 1934 artean. Bere ikasleen artean Leopold Spinner zegoen. 20ko hamarkadatik aurrera austriar Droit Humainaren Vienako Logiaren partaide izan zen.

Emanaldi Musikal Pribatuetarako Elkartearen zuzendaritza-batzordearen kide, idazkari eta pianista izan zen ere bai. Musika Garaikiderako Nazioarteko Elkartearen sortzaileetako bat izan zen eta, 1920tik 1928ra arte, Musikblätter des Anbruch aldizkariaren koeditorea eta Arbeiter-Zeitungaren argitaratzaile musikala. 30eko hamarkadan Musik der Gegenwart (alemanez "gaur egungo musika") kontzertu-zikloa sortu zuen, zeinen jarraipenaz Friedrich Wildgans arduratu zen 1936tik 1938ra.

1936an judu zelako Estatu Batuetara erbesteratu zen. Redlandseko Unibertsitatean, Kalifornian (1937-1951), Texasko Unibertsitatean Austinen (1951-1963) eta Washingtoneko Unibertsitatean Saint Louisen (1963-1972) irakatsi zuen. Piskek orkestra-lanak, ganbera-musika, balletak eta abestiak konposatu eta musika teorikoko lanak idatzi zituen.
Sutor, ne ultra crepidam

***Sutor, ne ultra crepidam*** latinezko esapidea da eta, hitzez hitz, esan nahi du "Zapatari, ez krepidaren gainetik".

Plinio Zaharrak (Naturalis Historia XXXV, 84-85) Apeles artista grekoak bere zapatariarekin izandako eztabaida kontatzen du: Apeles margolariak bere lehen lanak leihoko hegalean jarri eta ezkutatu egiten zen herriaren kritikak entzuteko. Zapatari bat pasatu eta zapatari botoi-zulo bat falta zitzaiola ikusi zuen; margolariak konpondu zuen. Zapatariak, biharamunean, irudiaren hanka kritikatu zuen, baina Apelesek erantzun omen zion: ***"Ne supra crepidam sutor iudicet”*** (Zapatari batek ez luke iritzirik eman behar krepidatik gora).

Euskaraz badu bere parekoa: Oskigilea mintza bedi oskiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pupille (filma)

***Pupille*** 2018ko Jeanne Herry frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Théo jaiotza anonimo baten semeak adopzio prozesu bat izango du.

## Aktoreak 
* Sandrine Kiberlain : Karine
* Gilles Lellouche : Jean
* Élodie Bouchez : Alice Langlois
* Olivia Côte : Lydie
* Clotilde Mollet : Mathilde François
* Jean-François Stévenin : Aliceren aita
* Bruno Podalydès : Jacques
* Miou-Miou : Irène
* Leïla Muse : Clara
* Aude Léger : emagina
* Stéfi Celma : Élodie
* Anne Suarez : Laure
* Julie Recoing : Isabelle Rosen
* Judith Siboni : Sophie

## Kanpo estekak
Anouk

**Anouk** hauetako bat izan daiteke:

* Anouk Aimée (1932), aktore frantziarra
* Anouk Teeuwe (1975), Herbehereetako abeslaria
* Anouk Vergé-Dépré (1992), Suitzako boleibol jokalaria
* Anouk Vetter (1993), atleta holandarra 
* Xabier Kalparsoro, *Anuk* ezizeneko etakidea.
Burrafirth

'***, antzinako eskandinavieraz **Borgarfjorðr*', Eskoziako Shetland uhartediko herri bat da, Unst uhartean.

## Kanpo estekak
Banish Misfortune

**Banish Misfortune** (euskaraz *Utikan Zorigaiztoa*), Irlandako giga dantza doinu herrikoi bat da. Herrialde honetako jiga ezagun eta hedatuenetako bat da, musika talde ugarik bertsionatua eta beste horrenbeste musika tresnez joa, tartean biolina, irlandar banjo tenorea, uillean gaita, tin whistle txirula, irlandar mandolina eta abar.

## Kanpo estekak 
* *Banish Misfortune* doinuaren Fergal Scahill biolinjotzailearen bertsioa entzungai, Youtube.com
* *Banish Misfortune* doinuaren Gerry O'Connor banjojotzailearen bertsioa entzungai, Youtube.com
* *Banish Misfortune* doinuaren The Chieftains taldearen bertsioa entzungai, Youtube.com
Handiaga-Saroberriko mendilerroa

**Handiaga-Saroberriko mendilerroa** Nafarroa Beherean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Saroberri mendia da, 1.338 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Handiagamendi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Saroberri, 1.338 m  
# Beira, 1.246 m 
# Gatarre, 761 m  
# Buluntza, 724 m 
# Mokorreta, 680 m 
# Handiagamendi, 643 m 
# Zeinegi, 593 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Veneziako Ubide Handia

**Veneziako Ubide Handia** (italiera *Canal Grande*, venezieraz *Canal Grando* edo *Canałaso *) Veneziako ubide nagusia da. Hiria gurutzatzen du S handi bat marraztuz. Garrantziaren arabera, hiriko bigarren ubidea Cannaregio da. Munduko paisaia ezagunetariko bat da.

## Ezaugarriak 
Ubide Handiak lau kilometroko luzera ditu. Punta bat Veneziako iparmendebaldean dagoen bitartean, hau da, lehorrera joateko bidean, bestea San Markoren ditxoan dago, Adriatiko itsasoan. Ubideak hiria bi zatitan banatzen du; ohikoa da entzutea San Marko dagoen aldea nobleagoa dela eta bestea herrikoiagoa.

## Eraikinak 
### Zubiak 
Nahiz eta duen luzera, lau zubi bakarrik daude:
* Rialto zubia, zaharrena.
* Akademiaren zubia, San Vidal eta Carità artean.
* Oinutsien zubia, Santa Luzia geltokiaren ondoan.
* Konstituzioaren zubia, modernoena, Piazzale Roma eta Santa Luzia geltokia lotzen duena.

### Jauregiak 
* ''Ca' Vendramin Calergi*, kasinoaren neguko egoitza. Hemen bizi eta hil egin zen Richard Wagner (1813-1883) musikagile alemanarrea.
* *Ca' Pesaro*, Pesaro familiaren egoitza zaharra. XVIII. mendeko eraikina, egun Arte Modernoaren Museoa da.
* *Ca' d'Oro*. Izena hasieran zituen urrezko apaingarrietatik datorkio. Jauregi honen jatorria XV. mendean dago, gotiko estiloan. Egun, Franchetti Galeriaren egoitza da.
* *Grassi jauregia*, XVIII. mendekoa. Grassi Fundazioaren egoitza da. Ekintza artistiko ugari antolatzen dira bertan.
* *Ca' Foscari*, XV. mendekoa. Veneziako arte gotikoaren maisulana da.
* *Corner della Ca’ Granda jauregia*, 1532an eraikia. Arkitektoa Sansovino (1486 inguru-1570) arkitekto eta eskultore italiarra izan zen. Pizkunde estiloaren sartzailea izan omen zen. 1527an Venezian lekuratu zen. Jauregi hau ia ibilbidearen amaieran dago, ditxotik gertu.
* *Delfín Manin jauregia*, Sansovinok berak eraikia Giovanni Dolfin noblearentzat. Jauregi honetan Veneziako azken dux bizi izan zen: Ludovico Manin.

### Besteak 
* *Scalzi eliza*, XVII. mendekoa. Bi kaperetan Veneziako eskolaren ordezkari nagusia bezala aipatzen den Tiepolo (1696-1770) margolariaren freskoak ikus daitezke.
* *Akademia''. Fue la escuela y monasterio de la Carità monasterioa eta eskola izan zen. Izena bertan egon zen Arte Ederren Akademiatik datorkio; Akademia 1807an Napoleonek kokatu zuen hor.

## Iruditegia 
thumb|900px|Ubide Handiaren ikuspegia.

File:VeniceCanalGrandeMariaSalute.jpg|thumb|280px|Ubide Handiaren ikuspegia. Atzean Santa Maria della Salute.
File:Palais Grassi.jpg|280px|thumb|Grassi jauregia.
File:Palazzo Dolfin-Manin.jpg|280px|thumb|Delfín Manin jauregia.
File:Gran Canal cerca de Rialto.jpg|280px|thumb|Ubide Handia Rialto zubiaren azpitik.
File:Venice iko 2001092.jpg|280px|thumb|Ubide Handia bere alderantzizko S´a marrazten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
Faltzesko mendilerroa

**Faltzesko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Monte Redondo mendia da, 471 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Faltzes udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Monte Redondo, 471 m 
# Unsón, 459 m 
# Especiel, 457 m 
# Carrigas, 455 m 
# El Pilón, 445 m 
# Alto Umbano, 428 m 
# Las Ánimas, 426 m 
# Alto Carricas, 409 m 
# El Salvador, 398 m 
# Castillo de los Moros, 349 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Ca' d'Oro

'''Ca' d'Oro'* Veneziako eraikin garrantzitsua da. Veneziako Ubide Handiaren ertzean dago kokatuta. Izena hasieran zituen urrezko apaingarrietatik datorkio. Jatorriz jauregia bazen, gaur egun museo baten egoitza da, Galleria Franchetti alegia.

## Historia 
Jauregi eder hau 1442tik aurrera eraiki zen. Arkitektoak Giovanni eta Bartolomeo Bon izan ziren; lanaren enkargua, bestetik, Marino Contarinik, San Marko basilikaren prokuradorea izan zen. 1894an Giorgio Franchetti baroiak erosi zuen; 1916an Franchettik estatuaren eskuetan utzi zuen jauregia. Gaur egun Franchettiren izena daraman museoa da.

## Ezaugarriak 
Jauregi honek oso ondo erakusten Venezian gotiko artetik pizkunde artera eman zen aldaketa. Lehen eta bigarren solairuko marmolezko trazeriak eta leihoen zein balkoien parapetoak gotiko berantiar baten adibideak dira. Ubide Handira ematen duten zutabeek eta eskuineko aldeko leiho txikiek, bestetik, pizkundeko gusturaren oihartzuna dute. Kornisa eta gandorreria Veneziako gustukoak dira; ondoren oso imitatuak izan ziren. Jauregia bukatu gabe gelditu zen. Ezkerreko aldea falta da eta horrek nolabaiteko asimetria ematen dio multzoari.

## Obrak 
Jauregiak zaharberritze sakona ezagutu zuten. Agian, elementu garrantzitsuenak margolanak dira. Hona hemen adibide batzuk:
* Andrea Mantegnaren *San Sebastián''.
* Francesco Guardiren Veneziako paisaiak.
* Tiziano eta Giorgioneren laguntza egiteko izan zuten Fondaco dei Tedeschiren fresko batzuk.

## Iruditegia 

File:Venezia Canal Grande 19.jpg|Ca' d'Oro jauregia Ubide Handian.
File: Ca' d'Oro - pavés 01.jpg|Ca' d'Oro jauregiaren zolu bat.
File:Ca' d'oro, finestra sul canal grande.JPG|Ubidea jauregitik ikusita.
File:Ca' d'Oro (Galleria G. Franchetti), Venezia.jpg|Ca' d'Oro gertutik ikusita.
File:Ca%27_d%27oro,_una_sala_al_secondo_piano_02.JPG|Barruko areto bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Galleria Franchettiren webgune ofiziala.
* :El palacio de Ca' d'Oro en Venecia.es Informazio turistikoa.
Måløy

**Måløy**, Norvegiako hego-mendebaldeko kostaldean dagoen herri bat da, Sogn og Fjordane konderriko Vågsøy udalerrian. 2013an 3.242 biztanle zituen.

erdian|thumb|700px|thumb|Herriaren ikuspegi panoramiko orokorra.

## Kanpo estekak
Eskintzako mendilerroa

**Eskintzako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Eskintza mendia da, 738 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Eskintza mendiak ematen dio izena mendilerroari. Mendilerro hegoaldean kokatuta dauden San Marcosko gainetako mendi-oinak dira.

## Mendiak 
# Eskintza, 738 m 
# San Cristóbal II, 738 m 
# Mauriain, 686 m 
# Oianandia, 562 m 
# Muskildia, 559 m 
# La Zorrera, 552 m 
# Alto de Iturtxuria, 551 m 
# San Marcos, 527 m  (San Marcosko gainak)
# San Bartolomé, 520 m  (San Marcosko gainak)
# Alto de Santa Cruz, 514 m 
# Ventura, 499 m  (San Marcosko gainak)
# Los Pilares, 498 m  (San Marcosko gainak)
# Alto de Peñas, 494 m  (San Marcosko gainak)
# San Lorente, 492 m  (San Marcosko gainak)
# Alto de Laboriz, 461 m  (San Marcosko gainak)
# Castillo, 452 m  (San Marcosko gainak)
# Vaqueriza, 425 m  (San Marcosko gainak)
# Cascajo, 404 m  (San Marcosko gainak)
# Peña La Culeca, 388 m  (San Marcosko gainak)
# Redondo, 379 m  (San Marcosko gainak)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Ermuko mendilerroa

**Ermuko mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ermua mendia da, 292 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ermua mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ermua, 292 m 
# Urtzuriagamendi, 271 m 
# Leorrari, 218 m 
# Goikomendi, 212 m 
# Etzandarri, 209 m 
# Urtzuriagamendi, 271 m 
# Astondo, 127 m 
# Arkotzamendi, 89 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Atotxako Zelaia plaza

**Atotxako Zelaia plaza**, iraganean **Hirutxulo plaza**, Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen plaza bat da, Egia auzoan, Donostiako Justizia Jauregia, Atotxako dorrea eta Mandasko Dukearen pasealekuaren artean.

Izena Errealaren Atotxa zelai mitikoaren omenez darama, izan eren, berau zegoen kokaleku zehatzean baitago.

2000ko hamarkadan zehar Hirutxulo plaza izena izan zuen, baina 2011ko urriaren 27an gaur egungo izenara aldatzea erabaki zen

## Ikus gainera 
* Atotxa estadioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brae

'***, antzinako eskandinavieraz **Breiðeið*', Eskoziako Shetland uhartediko herri bat da, Mainland uhartean.

## Kanpo estekak
Mitsuyuki Yoshihiro

Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima, Consadole Sapporo, Ehime FC eta Tokyo Verdy. 2005eko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Valeria Vegas

**Valeria Vegas Zaragoza** (Valentzia, 1985eko abuztuaren 8a) espainiar emakumezko idazlea eta dokumentalgilea da.

## Bizitza 
Valeria Valentzian jaio zen 1985eko abuztuaren 8an. Gizonezko generoa esleitu bazioten ere, bere burua emakumetzat dauka.

Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziaduna da. Unibertsitate-garaian sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

2015ean *Grandes actrices del cine español* izenburuko liburua argitaratu zuen Espainiako emakumezko aktore nabarmenei buruzkoa. Hurrengo urtean, 2016an, La Veneno espainiar telebista-pertsonaia ezagunari buruzko biografia publikatu zuen. Urte berean ere, berak zuzendutako *Manolita, la Chen de Arcos* dokumentala kaleratu zuen.

## Liburuak 
* *Grandes actrices del cine español* (2015, 8 y medio argitaletxea)
* *¡Digo! ni puta, ni santa. Las memorias de La Veneno* (2016, Roi Porto argitaletxea, )
* *Vestidas de azul* (2019, Dos Bigotes argitaletxea, )
* *Libérate*. (2020, Dos Bigotes argitaletxea, )

## Filmografia 
### Dokumentalak 
### Filmak 
## Erreferentziak
Cunningsburgh

'*** edo **Coningsburgh**, antzinako eskandinavieraz **Konungsborgr*', Eskoziako Shetland uhartediko etxalde bat da, Mainland uhartean.

## Kanpo estekak
Tatsuya Masushima

Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo, Ventforet Kofu, Kyoto Sanga FC, Kashiwa Reysol, Vegalta Sendai eta JEF United Chiba. 2005eko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*
Yohei Fukumoto

Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Oita Trinita, Gamba Osaka, JEF United Chiba, Tokushima Vortis eta Renofa Yamaguchi FC. 2007ko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*
Arroka plaza (Donostia)

**Arroka plaza** Donostiako Amara auzoko plaza bat da. Arroka kalea eta Amara kalea lotzen dituen zabalgune berri batean eraikitako plaza bat da, 2010eko hamarkadan San Bartolome muinoaren hegoaldean eratua.

Arroka kaleak bezala, inguru horretan zegoen Arroka baserriaren izena du plaza honek.

## Iruditegia 

Irudi:Incendio desatado en un almacén en el barrio de Amara Viejo (4 de 5) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|Arroka plazaren lurretan zegoen eraikin bateko sute bat itzaltzen (1966)
Irudi:Donostia Arroka Plaza COVID-19.jpg|Arroka Plazako Eroskira sartzeko ilara, COVID-19 pandemiaren egunetan (2020).

## Kanpo estekak
Sound (Lerwick)

**Sound**, Eskoziako Shetland uhartediko Lerwick udalerriko eremu bat da, Mainland uhartean.

## Kanpo estekak
Yohei Takeda

Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse, Albirex Niigata, Gamba Osaka, Cerezo Osaka, Oita Trinita eta Nagoya Grampus. 2007ko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*