open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monte Manganello

**Monte Manganello** kokagune protohistoriko bat da, non txabola herrixka bat zegoen Antzinako Brontze Arotik Erdi Brontze Arora arte. Piazza Armerina udal eremuan dago, hiritik 10 kilometro ingurura.

Bertara iristeko, probintziako 89/a errepidea hartu behar da Piazza Armerina erdigunetik, Olivo aintzirara iritsi baino kilometro batzuk lehenago.

1999an, Piazza Armerinako talde arkeologikoko bi kidek aurkitu zuten gunea, lurrak mugitzean sute baten ondoren. Castelluccio garaiko herri bati egotz dakizkiokeen hondakinez gain, Cozzo Comuneren goialdearen azpian haitzulo-hilobi batzuk aurkitu ziren.

Horren ondoren, Ennaren superintendentziak B.C.A. kanpaina arkeologiko azkar bat egin zuen 2000. urtean. Indusketak, argitara ekarritako elementuei dagokienez, hasiera batean, Kobre Aroa eta Brontze Aroaren artean kronologikoki kokatutako historiaurreko herria definitzeko ahalbidetu zuen. Ikerketa berriago batek zeramika Castelluccio kulturaren fase ertain eta aurreratuari bakarrik egozten dio.

Haitzulo-hilobi multzo batzuk identifikatu dira, baita Cozzo Comunen ere. Guztira, hiru eremu dira nekropolis gisa erabili zirenak.
thumb|250x250px|2000. urteko hondakin materialak eta saiakuntza estratigrafikoen eremu nagusiak.

## Ikus, gainera 
* Castelluccio di Noto
* Castelluccioko kultura
* Polizzello

## Kanpo estekak 
* Portale:Archeologia
Monte d'Oro (aztarnategi arkeologikoa)

'''Monte d'Oro'* toki arkeologiko bat da mendi homonimoan kokaturik, Montelepreko eskualdean. Hau da Italiako udalerri bat, Siziliako Palermoko metropolian. Arkeologia arloan arte objektu ugari, K.a. VI. mendekoak, aurkitu dira. Italiako toki arkeologiko askorekin bezala, toki honetan ere, ezkutuko indusketek material baliotsu atera dute. Nahiz eta berreskuraezina izan, haren aberastasunari buruzko ideia bat egin dezakegu, Montelepreko Museo Zibikoaren atal arkeologikoan edo Palermoko Antonio Salinas museo arkeologiko erregionalean gordetakoa ikusi ondoren: erremintak, katiluak, Greziako eta Feniziako zilarrezko eta urrezko txanponak, brontze eta beirazko orearen aurkikuntzak. Gainera, *Manico di Quararan'', harkaitzean landutako kamerak dituen nekropoli handi bat badago ere. Zenbait aurkikuntza agertu dira Cariniko Golkoko uretan ere, Hikarako portu nagusia gune horretan egon behar izan zuen seinale bat.

## Kanpo estekak 
* Manico de Quararan
Monte Porcara

**Monte Porcara** (388 m), Siziliako Bagheria udalerrian, K.a. VII. eta III. mendeen artean datatutako gune arkeologikoa da.

## Geologia 
Porcara mendia flysch numeriko bat osatzen du, Siziliako erdialde-mendebaldean ohikoak diren buztin limotsuekin txandakatzen den kuartzozko hareharrizko eraketa.

## Historia 
Duela gutxiko hipotesi baten arabera, Porcara mendiko hondakinak Paropo hiri indigenarekin identifikatu behar dira. Mendiaren tontorretik gertu, hormen eta nekropoliaren hondakin gutxi daude, kareharrizko lauzetan egindako kutxa formako ehorzketak eta material bereko sarkofago monolitikoak, oraindik ere argi eta garbi bereiz daitezkeenak 1968an. Aldi berean, XX. mendearen bigarren erdian, zilarrezko eraztunak aurkitu ziren tokian, horietako batek, Tanit jainkosaren sinboloarekin grabatua du. Honetaz gain, agertu dira fabrikazio punikoko beira polikromatuzko orezko tramankuluak, alabastronak, anphoriskoia, enokoek, buru bizardunak, esmaltatutako tabletazko kutunak, anbarezko buru bat, buztinezko disko bat, Helios erliebean duena, buztinezko dadoak eta laba harrizko morteroak. Gainera, berriki, K.a. V. mendeko Atikako zeramika zati ugari aurkitu dira. Porcara Mendiko kokagunean aurkitutako materialak Palermoko Eskualdeko Arkeologia Museoan gordetzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Rosato

**Roberto Rosato** (Chieri, 1943ko abuztuaren 18a - *ib.*, 2010eko ekainaren 20a) italiar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena.

## Taldeak 
* 1960-66 Torino FC
* 1966-73 AC Milan
* 1973-77 Genoa
* 1977-79 Aosta

## Palmaresa 
**Milan**
* Serie A: 1967–68
* Italiako futbol kopa: 1966–67, 1971–72, 1972–73
* Europeako Kopa: 1968–69
* Europako Futbol Errekopa: 1967–68, 1972–73
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1969
**Italia**
* Europako Futbol Txapelketa: 1968
* Mediterraneoko Jokoak: 1963
* Munduko Futbol Txapelketa: 1970, Finalista
May Peleg

**May Peleg** (Jerusalem, Israel, 1984ko azaroaren 1a - 2015eko azaroaren 14a) israeldar LGBT eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

Peleg judu ultra-ortodoxo familia batean jaio zen. Haurtzaroan jazarpen fisikoa, emozionala eta sexuala pairatu zuen. Horrez gain, bi bortxaketa jasan zituen.

Hogei bat urte zituenean ezkondu zen eta bi seme-alaba eduki zituen. Meningitisak jo zuenetik, fibromialgia-astinaldi gogorrak izan ohi zituen. Minaren minez, 2015eko azaroaren 14an bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak
Uzo Aduba

**Uzoamaka Nwanneka "Uzo" Aduba** (Boston, 1981eko otsailaren 10) estatubatuar aktorea da. Birritan eskuratu du Emmy Saria *Orange Is the New Black* telesailan aritzeagatik, eta hirugarren bat *Mrs. America* minisailan aritzeagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Arsenio Fernández de Mesa

**Arsenio Fernández de Mesa y Díaz del Río**, ***El Cuco*** bezala ezaguna ere (Ferrol, Coruña, 1955ko uztailaren 20a) Alderdi Popularreko politikaria da. Guardia Zibileko zuzendaria izan zen 2011 eta 2016 bitarte. Red Eléctrica de Españako administrazio kontseiluko kidea da 2017tik. Era berean, San Jurgiko Konstantiar Orden Militarreko kidea da, Opus Deitik gertu dauden haren sinesmen kristauekin bat eginez.

## Bizitza 
1976ko otsailean, Fernández de Mesa, Aníbal Malvarren arabera Jesús Suevosek konbentzituta, Falange Españolaren Galiziako sortzailea eta Fernández de Mesaren aitabitxi politiko izan zena, Reforma Democrática alderdian sartu zen. Manuel Fraga buru zuen elkarte politiko horrek Aliantza Popularra eratuko zuen alderdietako bat izan zen.

Fernández de Mesa Cedeirako ekitaldi batean izan zen, 1977ko maiatzaren 14an. Ekitaldi horretan, cadeneroak izan ziren protagonista, Gonzalo Fernández de la Morak inauguratuko zuen Francoren oroimenez monolito bat babestu behar zuten izaera falangistako erakunde paramilitar bat. Aníbal Malvarren arabera, talde horiek Guardia Zibilaren konplizitateak ematen zuen zigorgabetasuna zuten.

## Erreferentziak
Emakumeak eta haurrak lehendabizi

[thumb|250px|[Thomas Hemyren margolana: HMS Birkenhead urperatzen ikusten da, emakumeak eta haurrak salbatzeko unean.]]
[thumb|[William Douglas O'Connor idazlea.]]
***Emakumeak eta haurrak lehendabizi*** esaldia abenturazko liburuetan eta filmetan topiko bihurtu den esaldia da. Jatorriz XIX. mendean hasi zen erabiltzen, itsas munduaren kulturan. Nolabait, izaki ahulenak bereizi egiten zituen horrela haiek, emakumeek zein haurrek, lehen laguntzak eta salbatxalupetan sartzeko unean lehenengoak izateko.

## Historia 
XIX. eta XX. mendearen hasieran 10.000 tona baino gutxiago zuten itsasontziek ez zituzten bidaiari guztientzako salbatxalupak eramaten eta horrek mailaketa bat ezartzea eskatzen zuen.

Kontzeptua lehen aldiz 1860an William Douglas O'Connoren *Harrington: A Story of True Love* eleberrian agertu zen. Dena dela, esaldia aurretik ezagutzen zen; esaterako, 1852an, Hegoafrikan urperatu zen HMS Birkenhead itsasontziaren kasuan. Kontzeptua RMS Titanic-en urperatzean, 1912an, asko zabaldu zen. Izan ere, praktika hori Itsas zuzenbidean ez dago jasota.

## Kritikak 
Kontzeptua zenbait kasutan polemikoa izan da. Cambridgeko Unibertsitatean irakaslea den Lucy Delapek esaterako, larrialdietan, emakumeak lehenago salbatzeko beharra ezartzea nolabait generoen arteko lubakia azpimarratzea dakar, desberdintasunak azpimarratuz. Nolabait, kontzeptuak emakumeak haien buruak babesteko gaitasun eza erakutsiko luke, gizonezkoen babesaren beharra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Elisabeth Franken: «Les femmes et les enfants d'abord», *Les Échos*,‎2018ko martxoaren 11.
Paropos

**Paropos**, antzinako Siziliako hiri bat zen, uhartearen ipar-mendebaldean zegoena, Panormos (Palermo), Thermai Himeraiai (gaur egun Termini Imerese) eta Solunte (Bagheriatik gertu) antzinako zentroetatik ez oso urrun.

Hiriko tokia oraindik ez da identifikatu; Tommaso Fazelloren hipotesia, Collesanotik gertu zeuden eraikinen hondar batzuekin identifikatu behar zela. Indusketa berri batzuek ukatu egin dute, hondar horiek Erdi Aroan datatu dituztelako. Beste hipotesi batzuek, tokia, Cefalà Dianako gazteluarekin identifikatu zuten. Ondoren, Vittorio Giustolisi arkeologoak, Monte Porcarako gune arkeologikoa proposatu zuen, Bagheriatik gertu, Pàropos hiriarentzat.

## Iturriak 
Polibiok, esaten digu Lehen Gerra Punikoan zehar, Hamilkar Barkak, Palermotik gertu egonda, eta erromatarren eta euren aliatuen artean etengabeko gatazken jakitun izatean, erromatarrei eraso ziela armada osoarekin Paropo eta Termini Imereseren artean kanpaturik zeudenean.
Gaio Plinio Segundok, lehen mendean, Paropo Siziliako barne hirien artean zegoela jakinarazten du (... Paropoko biztanleak latindar zuzenbidekoak dira...), eta Ustica uhartearen aurrean zegoela (... eta Paropo, Ustica...).

## Txanpongintza 
Sizilia, erromatarren eskuetan erori aurretik, kartagotarrek eta greziarrek menderatu zuten, bereziki sirakusarrek. Hiri txikienek euren moneta propioa ez zutenez, Sirakusarenaz baliatzen ziren, baina Sizilia erromatar probintzia bihurtu aurretik, hiri batzuek, euren moneta propioa egiteko askatasuna zuten. Ia ziurra da Londresko British Museoan kontserbatzen den Paropoko brontzezko txanpon ezagun bakarra garai honetakoa izatea. Aurrealdean, txanpon honek, Apoloren buru bat darama, erramu batekin koroatua; atzealdean, beste aldean, legenda bat (ΠΑΡΩΠΙΝΩΝ) eta gazte ehiztari bat, bere lantza gainean atseden hartzen ari den txitoi labur batekin jantzita, eta, hondoan, ehiza-txakur bat. Txakurraren ikonografiak, Paropoko biztanleak, elimoengana hurbil zitzakeen, Siziliako mendebaldeko herri bat, zeinek sarritan, haien txanponetan txakurra irudikatzen baitzuten.

## Oharrak 
## Erreferentziak
Salbamendu-baltsa

[thumb|250px|Sever motatako salbamendu-baltsa irekia, Ingalaterrako [Poole Harbourren.]]
thumb|250px|Erorketa libreko salbatxalupa.
**Salbamendu-baltsa** edo **larrialdiko txalupa** itsasoan, arazoak gertatuez gero, bidaiarien bizitzak babesteko erabiltzen den txalupa da. Hau zurrun edo puzgarria izan daiteke. Txalupa hauek portuetan egon daitezke, beharrezkoak direnean erabiltzeko, edo itsasontzietan eramanak.

## Historia 
Lehen larrialdiko txalupa Tyne ibaian probatu zen, 1790eko urtarrilaren 29an. Asmatzailea zein izan zen ez dago garbi zeren eta William Wouldhave zein Henry Greathead eta Lionel Lukin haiek izan zirela esan baitzuten. Oso salbamendu-baltsa zaharra ezagutzen da, 1821eko, Landguard Fort Lifeboat izenekoa, Richard Hall Gower-ek diseinatuta.

## Mota desberdinak 
Txalupa hauek hiru motetan sailka daitezke:
* Txalupa irekiak, arruntenak
* Txalupa itxiak
* Erorketa libreko txalupak, popan kokatuta egoten dira, itsasontzi handietan (petrolio ontziak eta produktu kimikoak garraiatzen dituztenak). Erabat itxita, 45 °-ra dagoen horizontalarekin amaituta, segurtasunez ebakuatzeko aukera ematen dute, baita petrolio erretzez estalitako itsasoak ere izanda, txalupa azkar urruntzen delarik. Tripulazioko kide bakoitza ontziko eserleku batean eserita dago, atzerantz begira eta guztiak segurtasun-arnesarekin hornituta daude. Bideo sekuentzian ageri den bezala, tripulazioak, uretan azkar sartzearen ondorioz, lesioak izateko arriskua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erorketa libreko salbamendu-baltsaren bideoa.
Duos habet et bene pendentes

[thumb|250px|[Inozentzio X.ari egindako proba haren potroiak aztertzeko. ]]
thumb|250px|Joana Ama Santuaren irudikapena.
***Duos habet et bene pendentes*** latinezko esaldia (euskaraz: "Bi ditu eta ondo zintzilikatzen dira"), baita ere *Testiculos habet* edo *Habet!*, Aita Santuaren aukeratzeko prozesuan esaten omen zen. Kondairaren arabera kandidatoa benetako gizona zela ikusi behar zen eta, horretarako, Aita Santua izan nahi zuena aulki berezi batean eseri behar zen, kardenal gazteenak haren sexua eskuarekin aztertzeko. Behin gizona zela ziurtatuta, esaldia esaten zuen eta kargua hartzeko bide irekia zuen.

## Aulki berezia 
Proba hori egiteko erabili behar zen aulkia badago eta Vatikanon ikus daiteke. Egurrezko eserlekua da eta esertzeko tokian zulo bat du. Haren izena *Sedia stercoraria* da baina haren funtzioa ez zen aita santuaren sexua aztertzeko, honek kaka egiteko baizik; izenaren itzulpena "kaka egiteko eserlekua" izango litzateke.

## Joana Ama Santua 
Kondairaren oinarrian Joanaren inguruko gertaerak daude. 855. urtean, Erroman, emakumezko batek aitasantutza katolikoa eskuratu omen zuen 857. urtera arte, hau da, ofizialki Benedikto III.aren aldiari dagozkion urteetan eta horretan oinarritzen da kondaira. Batzuek diote Benedikto III.a bera emakumea zela eta beste batzuek 872. eta 882. urteen artean kokatzen dute Ama Sainduaren agintaldia, Joan VIII.aren aldian, alegia; beharbada, ustezko Ama Sainduak Joana zuelako izena.

Joana 822an jaio omen zen, Ingelheim am Rhein herrian, egungo Alemanian. Aita elizgizona izanik, garaiko emakumeek debekatua zuten erlijio eta kultura heziketa jaso zuen. Ikasten jarraitu ahal izateko, kopista gisa hasi zen lanean, Johannes Anglicus gizonezko izenarekin. Lanbideari esker, 848. urtean, Erromara iritsi zen, beti ere gizonezko identitatean babestuta. Kurian Joanaren jakinduriaren berri bazuten nonbait, eta Leon IV.ak gaztea ezagutu nahi izan zuen. Berehala Aita Sainduaren nazioarteko aferen idazkari bihurtu zen. Leon IV.a hil eta gero Joana bera izendatu omen zuten ondorengo; Benedikto III.a edo Joan VIII.a izena hartu zuen.

Handik bi urtera Joanak harreman sexualak izan zituen Saxoniako enbaxadore Lanbertorekin eta haurdun geratu zen. Prozesio baten erdian erditzearen uzkurdurak sentitzen hasi zen eta hantxe bertan, eliztarren aurrean, erditu zen. Jean de Maillyren arabera, jendetza suminduak harrika hil zuen Joana; Martin Poloniarraren testuetan, aldiz, Ama Saintua erditzeak berak hil zuen.

Istorio hau egiaztatzen duen dokumenturik ezean, elezaharren esparruan utzi behar da. Aldiz, IX. mendeko Aita Saintu sortari buruzko informazio oso zehatza gorde da eta Joana Ama Saintuaren aipamenak askoz geroagokoak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joana ama santua

## Kanpo estekak 
* :*Borgiatarrak* telesailan eszena ikus daiteke.
Natasha Richardson

**Natasha Jane Richardson** (Marylebone, Ingalaterra, 1963ko maiatzaren 11 &ndash; New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2009ko martxoaren 18a) britainiar aktorea izan zen. Redgrave antzezle familia ospetsuko kidea zen; ama Vanessa Redgrave aktorea zuen, eta aita Tony Richardson zinemagilea. Gainera, Michael Redgrave eta Rachel Kempson aktoreen biloba zen.

1998an musikal bateko emakumezko aktore onenaren Tony saria irabazi zuen *Cabaret* musikalean egindako antzezpenagatik.

2009ko martxoaren 18an hil zen eski istripu batean burua kolpatu eta gero sortu zitzaion hematoma epidural baten ondorioz.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Alex Pullin

**Alex "Chumpy" Pullin** (Mansfield, Victoria, 1987ko irailaren 20a - Gold Coast, Queensland, 2020ko uztailaren 8a) australiar snowboardlaria izan zen. Bi urrezko eta brontzezko bat domina irabazi zituen munduko txapelketan snowboard cross modalitatean. 2010eko, 2014ko eta 2018ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Itota hil zen urpeko arrantza egiten ari zela.
Finn Christian Jagge

**Finn Christian "Finken" Jagge** (Oslo, 1966ko apirilaren 4a - *ib.*, 2020ko uztailaren 8a) norvegiar eskiatzailea izan zen. Zazpi garaipen lortu zituen Eskiko Munduko Kopan eta urrezko domina irabazi zuen slalomean 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan. Norvegiako txapelketa ere zortzi aldiz irabazi zuen. 2000n erretiratu ondoren, Norvegiako emakumezkoen eski taldea entrenatu zuen 2005 eta 2007 artean.
Piaras Béaslaí

**Piaras Béaslaí** ( - ) irlandar idazle, antzerkigile, biografialari eta itzultzailea ian zen. Irlandar Anaitasun Errepublikarraren kide izan zen, Pazko matxinadan parte hartu zuen eta Dáil Éireanneko kide izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Kaas

**Patricia Kaas** (Forbach, Frantzia, 1966ko abenduaren 5a) frantziar abeslaria eta aktorea da. Frantziako ordezkari joan zen 2009ko Eurovision Abesti Lehiaketara, eta zortzigarren egin zuen.

## Diskografia 
* *Mademoiselle chante...* (1988)
* *Scène de vie* (1990)
* *Je te dis vous* (1993)
* *Dans ma chair* (1997)
* *Le Mot de passe* (1999)
* *Piano Bar* (2002)
* *Sexe fort* (2003)
* *Kabaret* (2008)
* *Kaas chante Piaf* (2012)
* *Patricia Kaas* (2016)
Naya Rivera

**Naya Marie Rivera** (Santa Clarita, Kalifornia, 1987ko urtarrilaren 12a - Piru aintzira, Kalifornia, 2020ko uztailaren 8a) estatubatuar aktorea, modeloa eta abeslaria izan zen.

Haurra zenetik ibili zen aktore eta modelo. 1991tik 1992ra, 4 urte zituela, CBS telebista kateko *The Royal Family* telesailean antzeztu zuen. Lan horregatik Young Artist sarirako izendapena jaso zuen. 2014an ''At the Devil's Door'' beldurrezko filmean egin zuen debuta film aktore.

2020ko uztailaren 8an desagertutzat jo zuten Naya, lau urteko semea alokairuko txalupa batean Filmoreko Piru aintziran jitoan bakarrik aurkitu eta gero. 2020ko uztailaren 13an bere hilotza topatu zuten.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Leonie Dorado

**Leonie Dorado Arce** (La Paz, Bolivia, 1993ko irailaren 22a) boliviar emakumezko telebista aurkezle eta abeslari transgeneroa da. Boliviako telebistan albistegiak aurkeztu dituen lehen emakume transgeneroa da.

Sei urte zituenetik musika klasikoa ikasi zuen Musika Kontserbatorio Plurinazionalean. Halaber, kantu lirikoa ikasi zuen 4 urtez. 18 urterekin kontserbatorioan graduatu zen musika lizentziaturan. 2012tik 2015era Gizarte Komunikazioa ikasi zuen Buenos Airesen, Argentinan. Ikasketak amaitu zituenean Boliviara itzuli zen, eta emakumerako trantsizioa egin zuen.

## Erreferentziak
Sergei Zagraievski

**Sergei Volfgangovitx Zagraievski** (; Mosku, 1964ko abuztuaren 20–Ibidem, 2020ko uztailaren 6) errusiar margolaria, idazlea eta arte-historialaria izan zen.

## Biografia 
Zagraievski 1964an, Moskun, jaio zen. Aita Wolfgang Kawelmacher (1933-2004) arkitekturaren historialaria zen eta ama Inna Zagraievskaia idazlea (1933). Margotzen eskolan hasi zen eta bere lehenengo irakaslea Tatiana Mavrina margolari ospetsua izan zen.​ 2002tik 2005era Zagraievski Moskuko Errestaurazio Arteen Institutuan irakatsi zuen. Geroago Jabego Intelektualaren Enibertsitate Errusiarrean eta Vladimir-Souzdal Museoan aritu zen. Instituzio askoren partaidea zen, besteak beste, Errusiako Arte Kritikoen Akademiakoa, Errusiako Idazleen Batasunekoa, Errusiako Arte Akademiarena...

Ikerketa arloan harri zuriko eraikin zaharren arkitektura aztertu zuen; baita Moskuko arkitektura goiztiarra eta Antzinako Errusiaren arkitektura Europako gotikoarekin loturak ikertu zituen.

Bihotzekoak jota 2020an hil zen.

## Obra idatzia 
Zagraievski *United Art Rating* erreferentziazko obraren argitaratzaile nagusia izan zen. Liburu ugari argitaratu zituen, gai desberdinen ingurukoak, filosofia, teologia, eta arkitekturaren historiari buruzkoak. Halaber, haurrei zuzendutako ipuinak plazaratu zituen. Prentsan artearen inguruko lanak argitaratu zituen. RusArch arkitektura errusiarraren historiari buruzko liburu digitala sortu zuen.
 
## Obra batzuk 

Image:Apple Garden, by Sergey Zagraevsky.jpg|*Sagarrondo lorategia*, 1992.
Image:Serguey zagraevsky wall.jpg|*Jerusalem*, 1998.
Image:Serguey zagraevsky ukraine.jpg|*Gau ukrainiarra*, 1999.
Image:Serguey zagraevsky moscow kremlin.jpg|*Kremlin*, 2001.
Image:Serguey zagraevsky broken stilllife.jpg|*Haize boladak natura-hila puskatu zuen*, 2008.
Image:Serguey zagraevsky moscow1.jpg|*Bolshoy Kamenny zubia*, 2008.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Amadou Gon Coulibaly

**Amadou Gon Coulibaly** (Abidjan, 1959ko otsailaren 10 &ndash; *ib.*, 2020ko uztailaren 8a) Boli Kostako lehen ministroa izan zen. Senufo etniaren kidea eta senufoen buruzagi goren baten ondorengoa izan zen. Ingeniaritzan lizentziatu zen Parisen. Alassane Ouattararen aliatu leiala, diputatu, ministro eta Korhogoko alkatea izan zen. Ouattarak lehen ministro izendatu zuen 2017ko urtarrilaren 10ean. 2020ko azaroko hauteskudeetarako hautagaia izango zen baina ministroen kontseilu baten buru zela hil zen 2020ko uztailean.
Driza

thumb|Belaontzi klasiko bateko drizak, bilduta.
thumb|Driza erabiltzen bandera olinpikoa altxatzeko
**Driza** belaontzietan erabiltzen den soka da, belak eta belazurrunak altxatu eta gobernatzeko erabiltzen dena. Hedaduraz, bandera mastan gora igo edo jaisteko erabiltzen den soka ere driza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Institut Mines-Télécom Business School

**Institut Mines-Télécom Business School** Paris eta Évry en campusak dituen Europako enpresa eskola da. 1979an sorturik. 2019an Financial Times egunkari britainiarrak IMT BS, Europako 75 enpresa eskola hoberenen artean sailkatu zuen. Horrez gain, IMT BS doktoretza programa bat eskaintzen du, baita marketin, finantza eta negoziogintza bezalako master programa bereziak ere. Bere programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, CGE eta AACSB. 7.500 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ragnarok Online

***Ragnarok Online*** () 2002ko Gravity hegokorear bideo-joko konpainiaren arkade bideo-joko bat da, MMORPG motakoa. Oso arrakastatsua izan zen eta bere telesaila -*Ragnarok the Animation*- eta sekuela bat- *Ragnarok Online 2: Legend of the Second*- izan zituen.

Jokoaren grafikoak 2Dko pertsonaien nahasketa bat dira, 3D giroan nahasiak.

## Kanpo estekak
Quake (bideo-jokoa)

***Quake*** 1996ko id Software estatubatuar bideo-joko konpainiaren bideo-joko bat da, shooter motakoa. 3D bideo-jokoen generoan aurrerapen handienetako batzuk sartu zituen: jokalarientzat eta munstroentzat hiru dimentsioko irudiak erabiltzen ditu, bi dimentsioko *sprite*n ordez. Argi mapak eta argi iturriak denbora errealean erabiltzea ere gehitu zuen. Bere garaian, bideo-joko baterako programatutako motor fisiko errealistenetako bat eskaini zuen. *Quake II* eta *Quake III Arena* bere jarraipenekin batera lau miloi ale baino gehiago saldu zituen.

## Kanpo estekak
Otsoaren Amildegiko hondamendia

**Otsoaren Amildegiko hondamendia** () 1909ko uztailaren 27an Melillatik toki horretatik hurbil gertatutako ekintza militarra izan zen; hor, riftarrek espainiar tropak garaitu zituzten. Melillako Gerraren zatitzat hartzen da.

## Gudua 
Uztailaren 26an, matxinoen eraso indartsu baten prestakuntzari buruzko albisteak jaso ziren riftarren bidez. Melillako Armadako teniente jeneral eta komandante Marina jeneralak Bigarren Kaseta izeneko posizioa babesteko tropak irtetea agindu zuen. Halaber, Madrilgo Ehiztarien brigadak, Guillermo Pintos Ledesma jeneralak aginduta, Gurugu mendiaren inguruko Otso eta Alfer amildegien arteko eskualdea zaindu behar zituen. Otsoaren Amildegian, espainiarrek gainean zituzten erriftarrek sua jasan zuten. Gainera, artilleria euskarririk gabe erretiratzen saiatzean, akats larria egin zuten, oso galera larriak eragin zizikiena. Marina jenerala, egoeraren larria ikusita, aginteaz arduratu zen eta erretiratzea antolatu zuen artilleria-laguntzarekin eta baita Bigarren Kasetatik zetorren zutabearena ere. Segada horrek ehun hildako baino gehiago eragin zituen, trtean espedizioaren buru Pintos jenerala, eta ia 600 zauritu. María Rosa de Madariaga historialariaren arabera, 153 militar hil ziren (17 buruzagi eta ofizial eta 136 soldadu) eta 599 zauritu (35 buruzagi eta ofizial eta 564 soldadu).

Otsoaren Amildegiko hondamendia, 1921ean Annualgoarekin batera, Espainiako Armadak iparraldeko Afrikan izandako gerra kolonialetan jasandako porrot odoltsuenetakotzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Knights of the Round

1991ko Capcom japoniar bideo-joko konpainiaren arkade bideo-joko bat da, ''Beat 'em up'' motakoa. 1992an Super Nintendorako eta 2006an PlayStation 2, Xbox eta PlayStation Portable kontsoletarako egokitu zuten.

## Sinopsia 
Jokoa Artur erregearen eta Mahai Biribileko zaldunen kondairaren egokitzapena da; Merlin aztiak hala aginduta, Arthur, Lantzelot eta Pertzeval gazteek Graal santuaren bila joango dira Ingalaterrako lurretan bakea berrezartzeko. Horretarako mota guztietako bidelapurren eta jaun boteretsu aurre egin beharko dituzte.

## Kanpo estekak
Unreal (1998ko bideo-jokoa)

***Unreal Tournament*** 1998ko Epic Games estatubatuar bideo-joko konpainiaren bideo-joko bat da, shooter motakoa. *Unreal* sailaren eta Unreal Engine motorren jatorria da. Unreal Engine motorra garai hartako beste bideo-joko askoren oinarria izan zen. Jokoaren helburua mailak pasatzea, armak eta objektuak hartzea eta etsaiak garaitzea da, jokoa amaitu arte. Hala ere, nahiz eta joko-eredu ustiatua izan, jaurtiketaren unean etsaien adimen artifizial ona eta grafikoak zirela eta *Unreal* aurrerapauso handia izan zen.

## Kanpo estekak
Final Fantasy VII

1997ko Square japoniar bideo-joko konpainiaren arkade bideo-joko bat da, MMORPG motakoa. Cloud Strife hasieran AVALANCHA talde ekoterroristarekin bat egiten duen mertzenario bat da. Shinra korporazioaren munduko kontrola geldiarazteko borrokatuko du. Historiak aurrera egin ahala, Cloud eta bere aliatuak, munduarentzat mehatxu handiagoa den gatazka batean murgilduko dira: Sephiroth antagonista ezagutuko dute.

## Kanpo estekak
Santiagoko itsas gudua

**Kubako Santiagoko itsas-gudua** edo **Santiagoko gudua** Espainia eta Ameriketako Estatu Batuen indar armatuen arteko gudua izan zen, Kubako Independentzia Gerran jazotakoa eta gerra horretan erabakigarria. 1898ko uztailaren 3an hasi zen Kubako Santiagoko badiaren ahoan. Estatu Batuek irabazi zuten gudua eta garaipen horrek ateak ireki zizkion Parisko Itunari.

## Kanpo estekak
Resident Evil

—Japonian—, Estatu Batuetan eta Europan ***Resident Evil*** bilakatuko zena, bideo-joko saila bat da, media frankizia bihurtu zena. Capcom enpresak sortua, mangak, eleberriak, filmak eta garatu ditu. Bideojokoen saga nagusian bezala, beste hedabide batzuetan ere, gatazka beraren ingurukoa da: mehatxu bioterrorista. Birus arriskutsu batek- akats baten ondorioz edo Umbrella Korporazioak nahita hedaturik- gizakiak infektatzean, izaki amorfo eta munstro bihurtzen ditu.

## Bideo-jokoak 
Oharra:
*  = eskuragarria
*  = ez da eskuragarria
* **Retro...** = erretrobateragarria

## Filmak 
Saila nagusia Constantin Film alemaniar ekoiztetxeak grabatu zuen:

Eta marrazki bizidunekoak:

## Kanpo estekak
Quake III Arena

***Quake III Arena*** 1999ko id Software estatubatuar bideo-joko konpainiaren bideo-joko bat da, shooter motakoa. *Quake III Arena* saileko hirugarren titulua da eta, jokalari bakar batentzako jokoetako elementu komunak baztertzen dituenez, Quake saileko aurreko jokoetatik ezberdina da (honen ordez jokalari anitzeko ekintzan fokuratzen da). Joko askotan bezala, *Quake III Arena*n helburua borroka-zelai osoan zehar mugitzea da, etsaiak kanporatuz.

## Kanpo estekak
Unreal Tournament

***Unreal Tournament*** 1999ko Epic Games estatubatuar bideo-joko konpainiaren bideo-joko bat da, shooter motakoa. *Unreal* bideo-jokoaren jarraipena da, eta jokalari anitzerako ekintza eskaini zuen. Bere aurkari hamar egun geroago merkaturatu zuten *Quake III Arena* izan zen.

## Kanpo estekak
Gadsden Hotel

**Gadsden Hotel** Estatu Batuetako Arizona estatuan dagoen Douglasen dagoen hotel historikoa da. 1976tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean dago.

## Historia 
Hotela 1907an ireki zen. Bost solairuetako eraikin dotorea da. Hasieran bere 160 gela abeltzainentzat eta meatzarientzat ziren. 1929an sute batek hotel osoa suntsitu zuen. Ondoren altxatu zen eraikina luxuzkoa izan zen: Italiatik eramangako marmolez eskailera eta zutabeak, Tiffany & Co.-k egindako kristalezko murala, Audley Dean Nicholsek margotutako lan ikaragarria...

2013ko uztailatik hotela New Mexikoko Albuquerqueko Peak Hospitality Management enpresak gestionatzen du.

## Iruditegia 

Image:
Gadsden Hotel, Douglas, AZ.jpg|Hotela kanpotik ikusita.
Douglas-Building-Hotel Gadsden-1907-10.jpg|Hotelaren sarrera.
Gadsden Hotel Douglas AZ.jpg|Kristalerak eta eskailera.
Douglas-Building-Hotel Gadsden-1907-7.jpg|Barruko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Park Won-soon

**Park Won-soon** (; Changnyeong barrutia, Hego Korea, 1956ko martxoaren 26a - Seul, Hego Korea, 2020ko uztailaren 9a) hegokorear politikaria izan zen. 2011ko urriaren 27a eta 2020ko uztailaren 9a bitartean, hilik aurkitu zuten egunera arte, Seulgo alkatea izan zen.
Prince George Hotel

thumb|Barrualde historikoa. Tea gela.
**Prince George Hotel** Estatu Batuetako New Yorkeko Manhattanen dagoen eraikin historikoa da. Hotela, New Yorkeko handienetariko bat izana, 1989an itxi zen. 1999tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean dago.

## Historia 
Prince George Hotelek hamalau solairu zituen eta 28. kalean zegoen. New York hiriko erreferentziako hotela eta handienetariko bat izan zen XX. mendean. Eraikina bi fasetan altxatu zen; alde nagusia 1904an altxatu zen eta ekialdekoa 1912an. Hotela 1989an itxi egin zen. Arkitektoa Howard Greenley izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"An Elegant Old Hotel Gives New Lives to the Homeless" Kelly Castagnaro-ren artikulua, 2005/09/12.
František Veselý

**František Veselý** (Praga, 1943ko abenduaren 7a - *ib.*, 2009ko urriaren 30a) txekiar futbolaria izan zen. Bere ibilbide gehienak SK Slavia Praga taldean jolastu zuen. Txekoslovakiako futbol selekzio nazionalan 34 aldiz jolastu zuen 1965 eta 1977 bitartean eta hiru gol sartu zituen. Europako txapelduna izan zen 1976an Txekoslovakiako selekzioarekin. Gol bat sartu zuen Herbehereen aurkako finalerdiaren luzapenean.
Haitzulo-hilobi

**Haitzulo-hilobia** edo **labe-hilobia** harkaitzean zulatutako hilobi mota berezi bat da, nagusiki Sizilian erabilia Brontze Aroan, honen formak labe baten antza du.
eskuinera|thumb|250x250px|Haitzulo- edo labe-hilobia

## Egitura 
Haitzulo-hilobi baten egitura oso sinplea da, berez, siziliar labe tipikoen egitura gogorarazten du. Era berean, kobazulo itxurako kamera bat du, irekidura txiki batekin. Hil ganberaren aurretik, askotan, gelaurreko bat edo korridore bat egon daiteke. Irekidura estaltzeko, sarritan, ikur antropomorfikoekin edo kiribilezko sinboloekin zizelkatutako ate monolitiko bat zegoen.

## Historia 
Hasieran, banakako ehorzketetarako bazen ere, ondoren, multzoko ehorzketetarako erabili zen, ziuraski, biztanleria gehitzean.

Mota honetako hilobiak Siziliako lurralde osoan aurki daitezke. Pantalican irekitzen diren milakoak bikainak dira, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu baititu bertako arroken nekropoliak.
Colorado Hotel

**Colorado Hotel** Estatu Batuetako Coloradoko Glenwood Springsn dagoen eraikin historikoa da. 1893an eraiki zen eta Colorado estatuko hotel zaharrenetariko bat da. Gune Historikoen Izendegi Nazionalean jasota dago.

## Historia 
1893an italiar estiloan altxatu zen. Eraikuntza 1891an hasi zen eta kostua 350.000 dolarrekoa izan zen. Sortzailea Walter Devereux bankaria eta zilarraren magnatea izan zen. Arkitektoa Edward Lippincott Tilton izan zen; haren lanean Medici familiaren etxea hartu zuen eredutzat. Elementu asko kanpotik eraman ziren, alfonbrak eta larrosak esaterako.

## Hoteleko mamuak 
Colorado Hotela ere ospetsua da bertan agertzen omen diren mamuei esker. Badago, adibidez, neska gazte bat, biktoriar jantziekin, pilota betekin jolasten ikusten zaiona. Zenbait geletan emakume bat gizonezkoen lo zaintzen agertzen omen da. Bosgarren solairuan ere presentzia bat omen dago. Kanpandorreko bi suiteak sorginduta omen daude ere bai. Igogailua bere kabuz bidaiarik gabe mugitzen da. Gonbidatuek ere usain arraroak eta soinuak entzun dituztela esan ohi dute. Emakume baten garrasiak maiz entzuten dira; antza, maitasun triangelu batean sartuta zegoen ganbera neskato bat zela eta bere maitaleren batek erail zuela. Emakumea hil zela uste den logela, bertan gertatutako gertakari paranormalen historia dela eta, gaur egun trasteleku bihurtu da.

2006ko irailean, CCPI Paranormal Investigations taldeak hotela bisitatu zuen eta energia elektromagnetiko altuko bi eremu grabatu zituzten, bata 325 gelaren aurreko korridorean eta bestea 551. gelaren kanpoaldean.

## Iruditegia 

Image:
Detroit_Photographic_Company_(0243).jpg|1923ko postala.
Hotel_Colorado_April_2012.jpg|Hotelaren panoramika.
Hotel_Colorado,_SW_corner.jpg|Atzealdeko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Boulevard of Broken Dreams

**Boulevard of Broken Dreams** (), Green Day estatubatuar rock alternatibo taldearen abesti bat da. *American Idiot* (2004, *Amerikar Ergela*) diskoan argitaratu zuten. Billie Joe Armstrong abeslari eta gitarra-jotzaileak konposatu zuen.

## Gaia 
Berez, taldearen *Holyday* abestiaren jarraipena da. Jesus Suburbiakoak bere bakardadetik salbatuko duen maitasun bat topatzeko duen nahiari buruzko abestia da. Kaleetan barna bakarrik doala aipatzen da, kontakizunaren une horretan nola itzala lagun bakarrik duen eta lerroen artean zer dagoen ongi eta gaizki nola irakurtzen duen.

Nagusiki, abestia pertsonaiaren unerik baxuenetako bat da, bakarrik eta zer egin jakin gabe baitago.

## Kanpo estekak 
* *Boulevard of Broken Dreams* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai, Youtube.com
Many Glacier Hotel

**Many Glacier Hotel** Estatu Batuetako Montana estatuko Glaziarren Parke Nazionala dagoen hotel historikoa da. Swiftcurrent aintzira ondoan eraikita, 1976tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean dago.

## Historia 
Inguruan, hotela eraiki aurretik, baziren txalet multzo bat. Hotela, 1914an hasita, 1915eko uztailaren 4an ireki zen. Louis W. Hill, Ipar Handiko burdinbidearen presidentea, eta James J. Hill-en semea, Glaziar Parke Nazionala helmuga turistiko gisa, "Ameriketako Alpeak", antolatu nahi zuen eta proiektu horretan hotel hau elementu nagusia izan zen. Lehen izena Glacier Park Lodge izan zen

## Estiloa 
Eraikinan estilo suitzarra erabili izan da. Hotelak txalet multzo baten itxura du. Lau solairuak ditu. Dekorazioan, barruan zein kanpoan, egurra da nagusi. Eraikinaren oinarria harrizkoa da.

## Iruditegia 

Image:
Many_Glacier_Hotel_(18306388083).jpg|Hotela kanpotik ikusita.
Warmth_and_Good_Company.jpg|Hotelaren barrualdea.
Many_Glacier_Hotel_Dining_Room_2012_(7536436486).jpg|Jatetxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Maguire

**Samuel "Sam" Maguire** (1887, Cork konderria &ndash; 1927ko otsailaren 6a), irlandar errepublikar eta futbol gaeliko jokalari bat izan zen. Irlanda Osoko Futbol Gaeliko Finalean urtero ematen den Sam Maguire Kopak bere omenezko izena darama.
Daniel Rojo

**Daniel Rojo Bonilla**, ezizenez **Dani el Rojo** edo **El Millonario**,  edo *Miloiduna* (1962ko abenduaren 2a, Bartzelona, Katalunia), kataluniar gangster ohi bat da, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan banku lapurretan jardun zuena.

## Kanpo estekak
Harry Boland

**Harry Boland** (1887ko apirilaren 27a, Dublin, Phibsboro &ndash; 1922ko abuztuaren 1a, Dublin), irlandar errepublikar politikari eta ekintzaile bat izan zen.

Irlandar Anaitasun Errepublikarreko kidea zela 1916ko Pazko Matxinadan parte hatu zuen. Futbol gaeliko epailea ere izan zen.

1918ko Irlandako Hauteskunde Orokorretan Sinn Fein alderditik Roscommon hautets-barrutiko ordezkari hautatua izan zen, eta Erresuma Batuko Komunen Ganberan nahiz Irlandako Parlamentuan eserleku bana bereganatu zituen.

Irlandako Independentzia Gerran Michael Collins bere lagunmin eta buruzagiaren kolaboratzaile estua izan zen, baina behin Anglo-irlandar Ituna sinatu zenean, Ituna eta Irlandako banaketaren aurkako aldearekin lerrokatu eta Irlandako Gerra Zibilan borrokaldi batean Irlandako Estatu Askeko Armadako soldaduek hila izan zen.

## Zinema 
*Michael Collins* (1996) filmean Aidan Quinn irlandar-estatubatuar aktoreak antzeztu zuen.

## Kanpo estekak
Arnstein Arneberg

**Arnstein Rynning Arneberg** (Fredrikshald, egun Halden, 1882ko uztailaren 6-1961eko ekainaren 9) arkitekto norvegiarra, bere garaiko erangikorrenetariko bat izan zen.

## Eraikin ezagunenak 
* Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren barrualdea, New Yorken.
* Osloko Udaletxea.
* Osloko itsasontzi bikingoen museoa.
* Voldako eliza, Voldan, Norvegian.
* Akershus gotorlekua, Oslon, zaharberritua.
* Scandic Park Hotel, Sandefjord, Norvegian.
* Errege Mausoleoa, Oslon, Norvegian.

## Iruditegia 

Image:
Oslo_cityhall_071231.jpg|Osloko Udaletxea.
UN_security_council_2005.jpg|Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren barrualdea.
ParkHotelSandefjord2.jpg|Scandic Park Hotel, Sandefjord-en.
14-09-02-oslo-RalfR-372.jpg|Osloko Erregeen Mausoleoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Swiftcurrent aintzira

**Swiftcurrent aintzira** Estatu Batuetako Montana estatuko Glaziarren Parke Nazionala dago. Oso leku turistikoa da. Laku ertzean Many Glacier Hotel ospetsua dago.

## Datu geografikoak 
Swiftcurrent aintzira itsas mailaren gaineko 1.487 metrotan dago. Inguruan beste aintzirak daude: Sherburne aintzira ekialdean eta Josephine aintzira hego-mendebaldean. Aintziraren inguruan ere mendi batzuk aurki ditzakegu, esaterako, Gould mendia, Grinnell Point eta Wilbur mendia. Desagertzen ari den Grinnell glaziarra aintzira urez ornitzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Many Glacier Hotel

## Kanpo estekak
Knappogue gaztelua

**Knappogue gaztelua**, irlanderaz **Caisleán na Cnapóige**, Irlandako mendebaldeko Quin udalerrian dagoen dorretxe bat da, Clare konderrian. 1467an eraikia eta XIX. mendean handitua izan zen.

Gaur egun zaharberritua izan da eta eraikina ikusteko bisita gidatuak daude.
Sao Pauloko biurtekoa

[thumb|[São Paulo|Sao Pauloko bienalaren gune nagusiaOscar Niemeyer-ren diseinua|alt=|270x270px]]
**Sao Paulo Biurtekoa** (edo **Sao Pauloko bienala)** nazioarteko erakusketa bat da arte modernozkoa. 1951n sortu zen eta bi urtez behin antolatzen da Ciccillo Matarazzo Pabiloian Sao Paulo hirian kokatutako Ibirapuera Parkean. Sao Pauloko Arte Modernoko Museoaren zuzendariaren ekimena izan zen, Ciccillo Matarazzo Veneziako Bienala erakusketan inspiratuta, Brasilgo arte modernoa zabaltzeko helburuarekin. Veneziako Bienalaren ondoan Sao Paolokoa da mundu mailako bigarren arte bienal garrantzitsuena. Latinoamerikako arte modernoaren erakusketa nagusietako bat da. 2002ko ekitaldian (25garrena) seiehun eta hirurogeita hamar mila bisitari izan zituen.

Jorge Oteizak 1957ko edizioan 29 eskultura aurkeztu zituen, hamar familiatan banatuta, Nazioarteko Eskultura Sari nagusia lortu zuen. Sari Nagusia Georgio Morandi Italiarrak jaso zuen eta pinturako saria Ben Nicholson ingelesak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jorge Oteiza 
* Pierre Soulages  
* Aldaketen legea. Plagioen liburua  
* Aita Donostiari monumentua 
* Filipa César  ‎
* Francesco Somaini
* Teresa Lanceta 
* Emilio Goyburu Baca  (1897 - 1962) Peruko margolaria

## Kanpo estekak
Mikelats eta Atarrabi (eskultura)

***Mikelats eta Atarrabi*** Jorge Oteizaren eskultura bat da. 1935an egin zuen, Amerikan zela, eta bere lehen lanetako bat da. Arte figuratiboan sartzen da, oraindik ez baitzuen bere arte abstraktorako bidea hasita.

## Azalpena 
Mikelats eta Atarrabirekin, Mari jainkosaren semeak, pieza bikoitza osatzen du, non bi pertsonai mitologikoka besarkatuta dauden euren gorputzak masa konpaktu batean batuz. Lehendabizikoak Ongia irudikatzen du eta bigarrenak Gaizkia, baina biak batuta agertzen dira forma kubiko bakar batean. Bakarrik aurpegietan topatzen dugu mugimenduaren zantzu txiki bat, lehendabizikoa aurrealdekoa eta bigarrena pixka bat alderatua. *Politikoki ulertzen ari den irudia* piezan bezala, aurpegiak ere eskematizatu egin dira eta funtsezko lerroez marraztua daude, begiak eta sudurra bereizten ahalbidetzen dutenak. Obra hau aurrekoa bezain estatikoa ez den arren, hemen ere piezaren proportzioak ebaki dira bloke kubiko bat sortu arte.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Timberline Lodge

**Timberline Lodge** Estatu Batuetako Oregon estatuan Hood mendian dagoen hotel historikoa da. Portlandik ehun kilometrotara dago. 1976tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean dago.

## Historia 
1936 eta 1938 artean, Depresio Handiaren garaian, Works Progress Administration-ek eraiki zuen. Inguruko artesauek egin eta apaindu zuten. Gaur egun Estatu Batuetako Gobernukoa da nahiz eta lantegi pribatu batek eraman, eta urtero bi milioi bisitari baino gehiago jasotzen ditu.

## Zinema 
Nagusiki, hotelaren kokalekua eta ingurua The Shining (1980, Stanley Kubrick) film ospetsuan agertzeagatik ezaguna daa, ez hotel barrukoa zeren eta eszenak horiek beste tokietan filmatu baitziren.

Honako film hauek ere hotelean bertan nahiz inguruan filmatu ziren: *Jingle Belles* (1941), *Bend of the River* (1952), *All the Young Men* (1960), *Lost Horizon* (1973), *Hear No Evil* (1993) eta *Wild* (2014).

## Iruditegia 

Image:
Timberline-Lodge-Carved-Panel-12805a.jpg|Carved panel.
Fireplace_column_-_Timberline_Lodge_Oregon.JPG|Hotelaren zutabe bat.
Timberline_lodge_main_lobby_level2.jpeg|Egongela.
Timberline_Lodge_Douglas_Lynch_Lino.jpg|Mural bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bisita birtuala.
* Hotelaren webcam.
* :Hotelaren webgune ofiziala.
Lurra eta ilargia (eskultura)

thumb|INV 420 - Grupo 5. La tierra y la luna. Inv-420
***Lurra eta Ilargia*** taldean Oteizak eskultura bikoitzean multzo bat eratu zuen hiperboloidearen azterketatik eta aleen bat-egitetik abiatuz eskultura ireki eta arin bat sortzeko. Masa hustearen ondorioz sortutako sakonuneek benetako eskultura ezagutarazten digute, hutsaren eskultura bat.

Talde honetan elementu plastiko berri bat sartzen da "argi kondentsadoreak". Piezaren zulaketa horiek argia lantzea ahalbidetzen dute ez piezaren kanpoaldeko irtengune gisa, baizik eta beste eskultura-materia gisa. Argiak masa zeharkatzen du zulaketei esker eta berriro ere kanpoaldera askatzen da. Badirudi argia barrutik datorrela. Kasu honetan ez du soilik pieza argiztatzen eta ñabartzen dute kanpoaldeko elementu gisa jokatzen, baizik eta eskultura beraren zati den elementu aktibo gisa.

## Erreferentziak 
* Oteiza Museoa, Hezitzaileentzako gida, 2006, 21. orr.
Zerbitzu sekretu

**Zerbitzu sekretua** inteligentzia-datuak biltzeaz arduratzen den gobernu agentzia edo inteligentzia-zerbitzua da. Zerbitzu sekretu baten zereginak eta ahalmenak asko alda daitezke herrialde batetik bestera. Adibidez, herrialde batek zerbitzu sekretu bat ezar dezake, polizia-botere batzuk dituena (jagoletza, adibidez), baina ez beste batzuk. Gobernu agentzia hauen botereak eta betebeharrak sekretuak izan daitezke, gutxi batzuk ala denak. Erakundeak etxean eta atzerrian modu irekian jarduten duela esan daiteke, edo alderantziz. Polizia sekretua eta inteligentzia-zerbitzuak zerbitzu sekretutzat har daitezke.

Zenbait estatu eta erregimenek, garai eta toki ezberdinetan, zerbitzu sekretu edo polizia sekretu bezala deskriba daitezkeen gorputzak ezarri zituzten, adibidez, azken Erromatar Inperio Berantiarreko *agentes in rebus*, batzuetan, hala definitzen ziren. Garai modernoetan, Joseph Fouché polizia ofizial frantziarra, batzuetan, inteligentzia-zerbitzuen aitzindaritzat hartzen dute. Besteak beste, Kontsulatuaren garaian (1799-1804), hainbat informatzaileren sare handi eta estu baten bidez Napoleon hiltzea zenbait aldiz saihestu zuela argudiatzen dute.

## Kanpo estekak
Bandera faltsuko operazio

[thumb|eskuinera|300px|[Douglas Invader|Douglas A-26 C Invader estatubatuar hegazkina 1961eko apirilean Kubako Aire Armadaren kolorez margotu zuten Cochinos badiako inbasioan parte hartzeko.]]
**Bandera faltsuko operazioak** gobernuek, korporazioek eta beste erakunde batzuek egindako ezkutuko operazioak dira, beste erakunde batzuek egingo balituzte bezala agertzeko diseinatuak. Konspirazioaren teorien aldekoek askotan erabiltzen dute terminoa isilpeko operazioak deskribatzeko.

Historian zehar hainbatetan erabili izan den bandera faltsuko operazioa, gaztaka politiko-militar bateko momentu zehatz batean programatu eta burutzen den operazio mediatikoa da.

## Ezaugarriak 
Izena kolore faltsuak jasotzearen kontzeptu militarretik dator; hau da, norberarena ez den beste herrialde bateko banderatik. Eraso terroristak, batzuetan, bandera faltsuko operazioak izaten dira. Adibidez, Italiako tentsio-estrategia kasu (Europa mailan, Gladio operazioaren barruan kokatu zena), 1970eko hamarkadan ezker muturreko erakundeei, anarkistei eta komunistei leherketa batzuk egotzi zitzaizkien, eta, egitaz, eskuin muturreko erakundeek egin zituzten, Italiako zerbitzu sekretuekin lankidetzan, mugimendu sozialak gaitzesteko eta errepresioa justifikatzeko.

Espioitza arloan, askotan erabiltzen dituzte bandera faltsuko teknikak, espioitzarako agenteak biltzeko edo dokumentu sentikorrak lapurtzeko. Hauek gobernu lagunentzat edo gobernu propioarentzat lan egiten dutela sinetsita daude.

Itsas gerretan, praktika hau onargarritzat jotzen dute, borroka aurretik bandera faltsu erriatu eta bandera nazional egokia altxatzen baldin bada. Gurutzaontziek horrela jardun zuten bi Mundu Gerretan. Britainiar q-boatak nabarmenak izan ziren teknika hau erabiltzean. Alemaniak itsaspekoak erabili zituen erantzun gisa. Adibide nabarmenenean, 1941ean *Kormoran* gurutze-ontzi laguntzaile alemaniarrak *HMAS Sydney* gurutze-ontzi laguntzailea ezustean harrapatu eta hondoratu zuen, Australiako gerraontzi batean inoizko bizi galera handiena eraginez.

Erakunde batzuetan, barneko borroketan ere erabili izan dira era honetako jokaldiak, kanpotik datorren erasoa simulatuz, non eta antolakundearen barruan planifikatu den kontua. Halako bat gertatu zen ERC alderdi katalanean 2023an, non Ernest Maragall alderdikide eta kargudunari eroso pertsonala antolatu zioten, bera eta anaia Pasqual Maragall Alzheimer gaitzarekin lotuz kartel iraingarri batzuetan. Ernest Maragallek salaketa jarri ondore Mossoen polizia katalanak ikerketa abiatu zuen, eta determinatu zuten ERC-ko barne egituretatik antolatu eta ordaindu zirela kartelak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Ad hominem argudioa
*Agente zirikatzaile
*Astroturfing
*Divide et impera
*Gerra psikologiko
*Gorroto-diskurtso
*Propaganda beltz

## Kanpo estekak
San Dabid eguna

**San Dabid eguna** ( edo '''';  ahoskatua; ) San Dabiden eguna eta Galesko jaiegun nazionala da. Urtero martxoaren 1ean ospatzen da, ustez, San Dabid 589. urteko egun horretan hil baitzen. XII. mendean Kalisto II.a aita santuak San Dabid kanonizatu zuenetik ospatzen den jaiegun kristaua da.

## Kanpo estekak
Gales kapela

thumb|eskuinera|300px|Galestar emakumeak gales kapela jantzita.
**Gales kapela** edo **galestar kapela** (, ) Galesko emakumeek usadioz janzten zuten kapela luze eta beltz bat da.

XVIII. mendean Europan erabiltzen ziren kapela luzeen ondorengoa da, Galesen 1830eko hamarkada inguruan orokortu eta sustraitu zen, eta XIX. mendean galestar emakumeen artean erabilera asko hedatu.

Gaur egun emakume eta neska gazteen galestar jaialdi folklorikoetan eta ospakizunetan jantzi ohi dute, nagusiki San Dabid egunean (Galesko Santu Zaindaria, martxoaren 1a). 1900eko hamarkadan oraindik emakume batzuk erabiltzen zuten arreen, jada modatik pasatua zegoen, eta XX. mendearen hasierarako baserri giroko eremu batzuetara mugatua.
San Andres eguna

**San Andres eguna** edo **San Ander Eguna** (, ; ) Andres Apostoluaren omenezko jaieguna da, urtero azaroaren 30an ospatuz. Eskoziako jai egun nazionala eta Errumaniako jaieguna da. San Andres Zipre, Eskozia, Grezia, Errumania, Errusia, Ukraina eta Konstantinoplako Patriarkatza Ekumenikoaren zaindaria da. Euskal Herriko zenbait herritan- Lizarran, Azkoitian eta Eibarren- egun handi hau ere ospatzen dute, askotan azokak antolatuz.

Alemanian eta Austrian *Andreasnacht*, Polonian *Andrzejki* eta Errusian *Андреева ночь* ("Andresen gaua") bezperan ospatzen dute. Egun magikotzat hartzen dute, askotan banpiroekin lotuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koloman Gögh

**Koloman Gögh** (Kladno, Txekoslovakia, 1948ko urtarrilaren 7a - Gattendorf, Austria, 1995eko azaroaren 11) txekoslovakiar futbolaria izan zen. Bere ibilbide gehienak ŠK Slovan Bratislava taldean jolastu zuen. Txekoslovakiako futbol selekzio nazionalan 55 aldiz jolastu zuen eta gol bat sartu zuen. Europako txapelduna izan zen 1976an bere selekzioarekin. Erretiratu ondoren, entrenatzailea izan zen. Auto-istripuan hil zen Austrian.
Gur-e Amir

**Gur-e Amir**, Uzbekistango Samarkanda hirian dagoen mausoleo bat da, bertan Tamerlan mogoldar agintari eta konkistatzailea ehortzia dago.

Mausoleoaren eraikuntza 1403an hasi zen, Tamerlanen ondorengoa eta biloba gogokoena zen Muhammad Sultan Mirza hiltzearekin batera, eta 1404an amaitu zen. Islamdar arkitekturan leku nabarmenean dago, ondorengo Mogol arkitekturaren hilobien aintzidaria izateaz gain, Kabulgo Baburreko lorategiak, Agrako Taj Mahal eta Delhiko Humayunen hilobiaren eredu bilakatu baitzen.