Ingurumenaren kontserbazio

thumb|Europa, deforestatuta, Nazioarteko Espazio Estaziotik ikusita, 2018ko urriaren 14an.

Ingurumenaren kontserbazioa eta naturaren zaintza funtsezko gaiak dira gaur egun, eta hainbat ikuspegitatik heltzen zaie, hala nola espezieen babesetik, ekosistemen babesetik eta paisaien kudeaketatik. Biodibertsitatearen kontserbazioa eta ekologismoa bezalako terminoek baliabide naturalen iraunkortasuna bermatzea helburu duten mugimendu sozial eta politikoak biltzen dituzte. Ahalegin horien helburua ez da soilik ingurumen-orekari eustea, baizik eta ingurunea etorkizuneko belaunaldientzat baldintza hobeetan uztea, estrategia eraginkorrenak gidatzen dituzten proba zientifikoetan oinarrituta.

Lehen mugimendu kontserbazionistetatik, funtsezkoa izan da oinarrizko baliabideak babestea, hala nola ura, lurzoruak, flora eta fauna, eta, hala, natura modu jasangarrian erabiltzea sustatu da.

## Metodologia eta estrategiak ingurumen kontserbaziorako 
Ingurumenaren kontserbazioak metodologia eta estrategia konplexuak eskatzen ditu, gaur egungo gizarteak ekosistemetan eta biodibertsitatean sor ditzakeen kalteak saihesteko. Metodoek kudeaketa jarraitua behar dute, ingurumenaren jasangarritasuna denboran zehar bermatzeko. 

### Ingurumen-inpaktuaren ebaluazioa (EIA) 
Ingurumen-inpaktuaren ebaluazioa (EIA) funtsezko tresna da garapen-proiektuetan erabakiak hartzeko, bereziki kalte ekologikoa sortzeko arriskua duten egoeretan. EIAren helburua proiektu edo jarduerek ingurunean izan ditzaketen eraginak identifikatzea, ebaluatzea eta aurreikustea da, eragin horiek gauzatu aurretik, ingurune inpaktuak minimizatzeko eta neurri egokiak diseinatu ahal izateko.

Etapaka, proiektu baten ingurumen-inpaktuak aztertzen dira, ingurumenari kalte handiena saihesteko helburuarekin. Lehenik, bideragarritasun-azterketa eta alternatiben analisia egiten dira, ingurumen-inpaktu baxuena sortzen duten aukerak gauzatzeko. Ondoren, ekosistemari kalte egin diezaioketen eraginak identifikatzen eta ebaluatzen dira; biodibertsitatea, ura, lurra eta airea bezalako aldagaiak kontuan hartuz. Azkenik, ingurumen-kudeaketarako plan bat osatzen da, non proiektuan zehar eta ondoren ezarri beharreko neurriak eta kontrolak deskribatzen diren, ingurumena babestuz. Plan honen barruan, eraginak minimizatzeko etengabeko jarraipena egitea ezinbestekoa da, neurriak eraginkorrak diren ziurtatzeko.

EIAk baditu hainbat muga eta erronka; datu zehatzak lortzeko zailtasuna eta proiektuen epe luzeko ondorioei buruzko ziurgabetasuna sarritan oztopo bihurtzen dira. Ezinbestekoa da diziplina ezberdineko adituen parte-hartzea, ingurumen-ebaluazio sakona egiteko. 

### Bizi-zikloaren analisia (LCA) 
Bizi-zikloaren analisia (LCA) metodologia integrala da, produktu edo zerbitzu baten bizitzan zehar sortuko duen ingurumen-inpaktua ebaluatzen duena. Ikuspegi honek enpresa eta erakundeei inpaktuak sortzen diren puntu kritikoa hobeto ulertzeko aukera ematen die, hobekuntza-aukerak identifikatuz.

Inbentarioak sortzen dira, bizi-zikloaren fase bakoitzarekin lotutako baliabide-kontsumoa (lehengaien erabilera, energia-kontsumoa) eta irteerak (isurketak, hondakinak) jasoz, ondoren inpaktuaren ebaluazioa eginez, eta hobekuntza-analisiarekin amaituz. Produktuaren diseinua hobetzea eta identifikatutako inpaktuak murrizteko estrategia ezberdinak bilatzen dira. 

Ingurumen-inpaktu handia duten sektoreetan erabilgarria da, eraikuntza eta energia industrian, adibidez. Nekazaritza eta elikadura sektoreetan ere funtzio garrantzitsua betetzen du, bertako jarduerek –hala nola pestiziden erabilera eta hondakinen kudeaketak– ingurumenean duten eragina ebaluatzeko.

### Zaintzaren printzipioa ingurumen-kudeaketan 
Jarduera edo produktu batek ingurumenean sortzen duen ondorioen ziurgabetasuna dagoenean erabiltzen den tresna da. Zalantzazko egoeretan, erabakiak modu prebentiboan hartzea ahalbidetzen du, ingurumenerako kaltegarriak izan daitezkeen ondorioak prebenitzeko.

Zaintza-printzipioak segurtasun neurri gehigarriak ezartzea eskatzen du, bereziki berebiziko arriskua duten jarduera horietan, produktu kimikoen aplikazioan, adibidez. Planifikazio zorrotza eta kutsadura ekiditeko teknologia aurreratuak erabiltzen dira, atzeraezinak diren egoerak ekiditeko asmoz. 

### Herritarren partaidetza ingurumen-kontserbazioan 
Herritarren partaidetza aktiboa funtsezkoa da ingurumen jasangarritasuna lortzeko.  Banakako eta taldeko ekintzak gakoak dira tokiko eta munduko mailan giza jardueren ondorioz sortzen den aztarna ekologikoa murrizteko.

# Ingurumen hezkuntza eta sentsibilizazioa: ingurumenarekiko errespetuzko kultura sustatzen duen portaera aurrera eramatea funtsezkoa da gaur egungo ingurumen egoera aldatzeko. Ingurumena hezkuntza-maila guztietan txertatu behar da, jasangarritasun balioak sustatuz eta ingurumenarekiko errespetuzko praktikak irakatsiz.
# Herritarren ekintzak: herritarrek bere ekarpena egin dezakete hondakinak birziklatuz, ura eta energia aurreztuz, eta produktu ekologikoak lehenetsiz. Hala nola beharrezkoak ez diren produktuak alde batera utziz eta ezinbestekoak diren horien kudeaketa egokia eginez; ondorioz, kontsumismoak ingurumenean duen ondorioak murriztuz.

### Natura babesteko eremuen kontserbazioa 
Natura babesteko eremuak, hala nola parke nazionalak eta erreserbak, funtsezkoak dira ekosistemak eta biodibertsitatea zaintzeko. Eremu horiek fauna eta floraren babesleku gisa jokatzen dute, espezie endemikoak eta beraien habitatak jarduera intentsiboetatik babestuta mantentzeko.

Parke nazionalak, natur-erreserbak eta bestelako ingurune babestuek aurkezten duten kontserbazio-graduaren arabera, erregulazio eta zaintza politika ezberdinak dituzte. Parke nazionalek, adibidez, maila baxuko ekoturismo jarduerak baimentzen dituzte. Natur erreserbek, aldiz, giza jarduerak debekatuta dituzte, ekosistemaren bizitza babesteko.

## Arazo eta erronka nagusiak ingurumenaren kontserbazioan 
Ingurumenaren kontserbazioak gero eta arazo larriagoak ditu aurrean, irtenbide sakon eta globalak eskatzen dituenak. Deforestazioa, klima aldaketa, biodibertsitatearen galera, kutsadura eta lurren degradazioa dira mundu osoan natur- eta gizaki-ekosistemak astintzen ari diren erronka nabarienak. Etorkizunean horiei aurre egiteko, beharrezkoa izango da teknologiaren garapen jasangarria, energia ereduaren aldaketa, eta ingurumenarekin errespetuzko kultura hedatzea, politika eta komunitate-mailan zein pertsonen ohituretan.

### Deforestazioa 
Deforestazioak munduko baso-eremuak galtzea dakar, eta horrek ekosistemen orekan eta klima erregulazioan kalte sakonak eragiten ditu. Munduko Lurraren Egiaztapen Agentziaren arabera, 1990 eta 2020 artean ia 420 milioi hektarea baso galdu dira, eremuaren heren bat sojarako eta palma-olioaren landaketarako erabilita. Basoak karbono dioxidoa atxikitzen duten karbono-zuloak dira, haien galera atmosferako CO₂ maila areagotzen ari da, berotegi-efektua eta klima aldaketa indartuz. Deforestazioak ekosistemak desagerrarazten ditu, eta horrekin batera bertako biodibertsitatea, batez ere baso tropikaletan, non desagertzeko arriskuan dauden espezie bizi diren. Baso-baliabideen zaintza eta kontrolik gabeko ustiapena murriztea, bertako komunitateek lurraren zaintzan duten rola areagotzea, eta basoen erabilera iraunkorra sustatzea dira arazo honi aurre egiteko alternatibak.

### Klima aldaketa 
Klima aldaketa XXI. mendeko erronka handienetakoa da. Nazio Batuen IPCC txostenen arabera, azken mendean batez besteko tenperatura globala 1,1 ºC igo da, eta horrek izotz geruzak urtzea, itsasoaren maila igotzea eta lehorte eta bero boladak ugaltzea eragin ditu. Itsasoaren mailaren igoerak kostaldeko ekosistemetan kalteak sortu ditu, bai flora eta faunan, bai bertako komunitateetan. Klima aldaketak arriskuan jartzen du nekazaritza eta arrantzaren produktibitatea, lehorte eta ekaitz gehiago eraginez. Etorkizunean aurre egiteko, beharrezkoa da energia berriztagarrietan oinarritutako trantsizio energetiko bat, eta politika zehatzak karbono isuriak murrizteko. Eguzki eta haize energia bultzatzeaz gain, energia metatzeko teknologietan eta garraio jasangarrirako aukeretan aurrerapenak egitea ezinbestekoa izango da.

### Biodibertsitatearen galera 
Biodibertsitatearen galera ere arazo larrietako bat da. Natur Baliabideen Nazioarteko Batasunak (IUCN) egindako azterketen arabera, milioika espezie desagertzeko arriskuan daude. Espezie askoren desagerpenak oreka ekologikoan eragiten du, elikadura-kateak eta ekosistemen zerbitzuak desegituratuz, hala nola polinizazioa edo lur emankortasuna. Gizakiaren jarduerak, hala nola habitaten desegitea, kutsadura eta baliabide naturalen gehiegizko ustiapena, dira galera honen kausa nagusiak. Etorkizunean, ingurumen lege zorrotzak ezarri behar dira espezieen habitata babesteko, eta kontserbazio-erakundeen laguntza ekonomikoa eta gizarte-kontzientzia zabaltzea funtsezkoa izango da espezieak eta ekosistemak babesteko.

### Kutsadura (airea, ura eta lurra) 
Kutsadurak hainbat forma hartzen ditu, ekosistema guztietan eragin kaltegarriak sortzen. Aire kutsadura, industria eta garraio-sektoreetako isuriek eraginda, atmosferako berotegi-efektuko gasak eta partikula kutsagarriak ugaritu ditu. Honek klima aldaketari eragiteaz gain, osasun-arazo ugari sortzen ditu gizakiengan. Ura ere kutsadura industrial eta nekazariaren ondorioz degradatzen da, hondakin kimikoak eta pestizidak ibaietan eta aintziretan pilatuz eta itsas ekosistemetan kalteak eraginez. Nekazaritza intentsiboak eta hondakinen kudeaketa eskasak lurraren kutsadura areagotu dute, lurzorua kutsatuz eta emankortasuna galduz. Honi aurre egiteko, teknologia garbiagoak behar dira, batez ere industria-sektorean, eta hondakinen eta kutsaduraren kontrolerako araudi zorrotzak ezarriz.

### Etorkizuneko erronkak 
Ingurumenaren kontserbazioa bermatzeko etorkizuneko erronkek proposamen eta ideia aurreratuak eskatzen dituzte. Proposamen hauen artean, garrantzi berezia hartzen dute teknologia berdeak, energia berriztagarriak eta trantsizio energetiko iraunkorra sustatzeak.

#### Energia berriztagarriak eta trantsizio energetikoa 
Erregai fosilen ustiaketa murrizteko asmoarekin, energia iturri garbietara pasatzea funtsezkoa da klima aldaketaren ondorioak arintzeko. Eguzki, haize eta energia eolikoei berebiziko garrantzia ematearen ondorioz, erregai fosilen menpekotasuna murriztuko litzateke. Trantsizio energetiko honek, ordea, epe luzeko plangintza behar du, politika egonkorrekin eta energiaren sektoreko berrikuntzak etengabe sustatuz. Europako Batasunak eta hainbat herrialdek 2050erako karbono neutraltasuna lortzeko konpromisoa hartu dute; Euskal Herrian ere, energia berriztagarrien aldeko trantsizioa bultzatu behar da, proiektu garbi eta jasangarriak lehenetsiz.

#### Baliabideen kudeaketa jasangarria eta ekonomia zirkularra 
Baliabide naturalen erabilera eraginkorra eta iraunkorra lortzeko, beharrezkoa da ekonomia zirkularra bultzatzea, hau da, baliabideak birziklatu eta berrerabiltzeko sistemak ezartzea. Hondakinen sorrera murriztea eta berrerabilera sustatzea, besteak beste, uraren eta energiaren kontsumoaren kudeaketa hobetuz, ingurumen inpaktua gutxitzeko pauso sendoak izan daitezke*.*

#### Teknologia berdea 
Teknologia berriek  ingurumenaren kontserbazioan lagundu dezakete, ekosistemetan inpaktu txikiagoa duten ekoizpen eta kontsumo ereduak bultzatuz. Adibidez, nekazaritzan, teknologia digitalak eta adimen artifiziala erabiliz pestizida eta ongarrien erabilera hobeto kontrolatu daiteke, lurra eta ur-baliabideak babesteko. Eraikuntzaren sektorean, berriz, eraikuntza jasangarriko teknologien garapenak materialen erabilera optimizatzea eta energia-eraginkortasuna bermatzea ahalbidetzen du.

#### Ingurumen hezkuntza eta sentsibilizazioa 
Etorkizuneko erronkei aurre egiteko ezinbestekoa izango da ingurumenarekiko errespetuzko kultura zabaltzea, pertsona eta komunitate guztiak kontserbazioaren beharraz jabetu daitezen. Horretarako, ingurumena babesteko programak hezkuntzan eta komunitate mailan indartu behar dira, herritarren partaidetza aktiboarekin, ingurumenarekiko kontzientzia areagotzeko.

#### Hondamendiak aurreikusi eta babestea 
Klima aldaketak hondamendi naturalen maiztasuna eta indarra handitu du, horiek prebenitzeko eta arintzeko neurriak behar dira. Zaintza teknologia aurreratuak, hala nola satelite bidezko kontrol-sistemak, eta erreskate eta larrialdi-plan eraginkorrak prest izatea ezinbestekoa izango da, bai herritarrak babesteko bai ingurumenaren ondorioak arintzeko.

## Naturaren kontserbazioa behar bat da 
Ingurumenaren kontserbazioa beharrezkoa da gizateriaren osasunean eragiten ari diren eta, ondorioz, bizi garen planeta suntsitzen ari diren ingurumen-arazoen kopurua kontuan hartzeko. Ingurumenaren eta haren baliabide naturalen kontserbazioak sakonagoa eta egiazkoagoa izan behar du kontzientzia humanistiko hori pizteko. Kontzientzia humanistiko horrek aukera ematen du ingurumena kontserbatzeko neurriak praktikan jartzeko, gizakiak eragindako kalteak murrizteko eta egungo beharrei erantzuten ez dieten garapen jasangarri batera heltzeko. Horregatik sortu dira kontserbazioaren aldeko mugimendu sozialak.

## Kontserbazionismoa eta ekologismoa 
XX. mende hasierakoak dira kontserbazionisten eta ekologisten arteko eztabaidak. 

Kontserbazionistek, Theodore Roosevelt AEBetako presidenteak eta bere aliatu estua den Gifford Pinchot buru, adierazi zuten Mendebaldeko herrialdeetako baliabide natural gehienak gobernu federalarenak izan behar zirela. Proposatzen zutena baliabide naturalen epe luzerako plan bat zen, onura ekonomikoak maximizatzeko helburua zuena, aditu nazionalek sortua.

Ekologistek, berriz, John Muir (1838-1914) buru (kontserbazionismoaren eta ekologismoaren arteko eztabaidan jarrera ekologista zehazteaz arduratu zena), natura sakratua zela eta gizakiak arrotzak zirela aldarrikatzen zuten. Zentzu honetan, alderdi honetarako, gizakiek natura begiratu ahal izango lukete, baina ez ustiatu.

## Kontserbazionismoaren munduaren interpretazioa 
Gizakia geratzen diren azken eremu basati edo naturalak suntsitzen ari da; oro har, ingurumena hondatzen ari da.

Natura kontserbatzeko arrazoi ekonomiko, zientifiko, kultural, etiko, sozial eta legalak daude:

# Arrazoi ekonomikoak: baliabide naturalak zentzuz erabiltzea errentagarriagoa da epe luzera.
# Pisu handiko arrazoi zientifikoek ingurumenaren kontserbazioa justifikatzen dute. Eremu naturalak kontserbatzeak (bertako flora eta faunarekin) etorkizunerako material genetiko garrantzitsua gordetzen du.
# Eremu asko kultur arrazoiengatik kontserbatu behar dira, bertan dauden giza populazioekin.
# Arrazoi etiko edo moralak direla eta, gizakiak ez du eskubiderik bere ingurua suntsitzeko, ezta biodibertsitatea suntsitzeko ere. Natura, baliabide naturalak, kultura eta, oro har, ingurumena nazio baten eta gizarte osoaren ondarea dira. 
# Arrazoi sozialengatik ere justifikatzen da ingurumenaren kontserbazioa. Baliabide naturalen jabetzeak, kutsadurak eta inguruaren degradazioak giza komunitateetan eragiten dute. 
# Iraunaraztea justifikatzen duten legezko arrazoiak Konstituzio Politikoan, nazioarteko itunetan eta legedian daude.

### Jardun-arloak 
Naturaren eta natura-baliabideen kontserbazioa hiru alderditan oinarritzen da bereziki:

* Espazioa antolatzea eta baliabideak erabiltzeko hainbat aukera ahalbidetzea.
* Herrialde bakoitzeko natura-, kultura- eta historia-ondarea zaintzea.
* Baliabide naturalak kontserbatzea, horixe baita ekoizpenaren oinarria.

### Neurri indibidualak naturaren kontserbaziorako 
Gobernuek har ditzaketen politikez gain, herritarrek gaitasun handia dute ingurumena zaintzen laguntzeko, honako ohitura ekologiko hauen bidez:

# Ez erabili produktu ez-biodegradagarririk eta ez-birziklagarririk.
# Lan-arloko hezkuntza- eta ingurumen-programak sustatzea eta haietan parte hartzea, adibidez: papera birziklatzea edo garrantzitsuak ez diren paperak inprimatzea saihestea.
# Ingurumena gutxiago hondatzen duten sistemak eta teknologiak erabiltzea.
# Tresna elektrikoak erabiltzen ez direnean, entxufea kentzea.
# Gutxiago gidatzea eta garraio publikoa erabiltzea. Beste aukera on bat oinez ibiltzea edo kutsatzen ez duten beste garraiobide batzuk erabiltzea da, adibidez, bizikletak. Lanera joateko autoan ateratzea ezinbestekoa bada, beste lankide edo bizilagun batzuekin partekatu.
# Erosi aurretik, produktu bat benetan behar den galdetu. Ezinbestekoa ez den edozein kontsumo anti-ekologikoa da. Produktu hau ezinbestekoa bada, saia zaitez ingurumena gutxiago kutsatzen duten produktuak erosten.
# Hausnartu edozer gauza zaborretara bota aurretik, eta egiaztatu berrerabili, birziklatu, konpondu edo beste pertsona batentzat erabilgarria izan daitekeen.
# Ez bota erabili eta botatzeko artikulurik: ezpainzapiak, zapiak, komuneko papera, etab.
# Erabili eta botatzekoak diren plastikozko eta kartoizko edalontzien ordez, zeramikazko edo portzelanazko katiluak edo beirazko edalontziak jartzea, beste noizbait erabil daitezkeenak.
# Ez erabili plastikozko edo aluminiozko ontzirik (latak); horren ordez, erabili ontzi berrerabilgarriak edo itzultzeko ontziak.
# Paperezko inprimaketa-kopurua murriztea.
# Ura zaintzea bere forma guztietan. Etxean erabiltzen dugunetik, itsasoan behatzen dugunera.
# Euri-ura eta ureztagailuan alferrik galtzen dena biltegiratu.
# Etxean baratzeak egiten ikastea; ez du axola tamainak. Baita loreak dituzten landareak ereitea ere, polinizazioan laguntzeko.
# Material kutsatzaileen ordez, ingurumenarekin adeitsuagoak diren beste batzuk erabiltzen ikastea.

## Ingurumen-babesa 
Ingurumen-babesa gure habitat naturala zaintzeko hartzen diren neurrien multzoa da, maila publikoan nahiz pribatuan. Neurri horien helburua narriaduratik eta kutsaduratik babestea da.

Pertsona orok du ingurumena babesteko betebeharra; izan ere, ingurune horretan garatzen, ugaltzen eta hiltzen da. Izaki moduan dagokigun erantzukizuna betetzeko, giza bizitza mantentzeko neurriak eta proposamenak garatu behar ditugu, baita flora eta faunaren bizitza ere.

Ez ditugu nahastu behar ingurumen-kontserbazioa eta ingurumen-babesa; desberdinak dira; kontserbazioak esaten digu nola luza dezakegun existentzia, baina babesak esaten digu nola prebenitu ahal izango dugun kaltea, eta, horrekin batera, iraungipena.

### Fauna eta floraren babesa 
Herrialdeetako naturagune babestuek zeregin garrantzitsua dute flora eta fauna babesteko orduan; bertan, basaflora eta basafauna espezieen existentzia, eraldaketa eta garapena baldintzatzen duten habitatak daude. Espezieak babestu, birpopulatu, zabaldu, aklimatatu, babestu eta ikertzearekin zerikusia duten jarduerak egitea ahalbidetzen dute, baita hezkuntzarekin zerikusia duten jarduerak ere. 

## Euskal Herriko egoera 
Euskal Herria txikia da eta biztanleria nahikoa handia du. Ondorioz, gizakiak naturan egiten duen presioa areagotu egiten da. Eragina Kantauri Itsasoari begira dagoen isurialdean nabaritzen da batez ere. Basoak bota egin dira eta espezie arrotzez landatu, animaliei eraso egin zaie (kasu askotan iraungiz), ibai eta errekak zikinduak daude, mendiak orbainez josirik zentzurik gabe egindako pistengatik, eta padura eta inguru hezeak lurrez eta betegarriz estali dira. Euskal Herriko garai bateko ekosistemak aldaturik eta degradaturik daude eta toki gutxi batzuetan soilik jarraitzen dute jatorrizko egoeran.

Euskal Herriak aurrerapen garrantzitsuak lortu ditu ingurumena eta iraunkortasuna babesteko, baina oraindik erronka esanguratsuak ditu aurrean, hala nola hiri-kutsadura, neurririk gabeko urbanizazioa eta hondakinen kudeaketa. Ingurumenaren egoera hobetzeko gakoa izango da kontserbazio-politikekin jarraitzea, trantsizio energetiko garbiagoa sustatzea, eta eragile sozial eta ekonomiko guztien arteko lankidetzan aurrera egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak