open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre Narbaitz (argipena)

**Pierre Narbaitz** (izen eta deituraren beste aldaera batzuekin batera) Nafarroa Beherean jaiotako bi lagunen izena da.

* Piarres Narbaitz (1910 - 1984, frantsesez *Pierre Narbaitz Caillava*) historialari azkaratearra.
* Pierre Narbaitz Jauregi (1910 - 1966, frantsesez *Pierre Narbais Jauréguy*) apaiz eta misiolari labeztarra.
Islandiaren banaketa administratiboa

thumb|350px|Islandiako konderriak eta hiri autonomoak.
thumb|350px|Islandiako eskualdeak.

Islandiako **banaketa administratiboak** honako hauek dira: 23 konderri (pluralean: *sýslur* – singularrean: *sýsla*) eta 14 hiri independente (pluralean: *kaupstaðir*, singularrean: *kaupstaður*).

**Konderriak:**
* Árnessýsla
* Austur-Barðastrandarsýsla
* Austur-Húnavatnssýsla
* Austur-Skaftafellssýsla
* Borgarfjarðarsýsla
* Dalasýsla
* Eyjafjarðarsýsla
* Gullbringusýsla
* Kjósarsýsla
* Mýrasýsla
* Norður-Ísafjarðarsýsla
* Norður-Múlasýsla
* Norður-Þingeyjarsýsla
* Rangárvallasýsla
* Skagafjarðarsýsla
* Snæfellsnes-og Hnappadalssýsla
* Strandasýsla
* Suður-Múlasýsla
* Suður-Þingeyjarsýsla
* Vestur-Barðastrandarsýsla
* Vestur-Húnavatnssýsla
* Vestur-Ísafjarðarsýsla
* Vestur-Skaftafellssýsla

**Hiri independienteak:**

* Akranes
* Akureyri
* Hafnarfjörður
* Húsavík
* Ísafjörður
* Keflavík
* Kópavogur
* Neskaupstaður
* Ólafsfjörður
* Reykjavik
* Sauðárkrókur
* Seyðisfjörður
* Siglufjörður
* Vestmannaeyjar

## Ikus gainera 
* Islandiako eskualdeak

## Kanpo estekak 
* Iceland.org
Trapuketari

thumb|150px|Gambettolan bizikletaz *chiffonier* edo trapero bat oihuka.
thumb|150px|Duitslanden gurdiz trapuketari bat garraiatzen 1899. urtean
**Trapuketaria**, **piltzarketaria** edo **traperoa** gai berziklagarriak jaso egiten zituen behinolako lanbidea da. Herriz herri eta baserriz baserri, astoz eta gurdiz, denetariko gaiak erosteari ekiten zioten antzina, ondoren transformazio industriako enpresei saltzeko:
* paper, kartoi eta trapu zaharrak,
* espartinak
* larru-industriarako untxien larruak,
* kola, superfosfatoak, fosforoak, gelatinak egiteko hezurrak,
* burdina eta bestelako metalak,
* beirak.

## Ikus, gainera 
* Trapu
* Zaborren berreskurapen informala

## Kanpo estekak
Espainiako armarria

**Espainiako armarria** Espainiako Erresuma sinbolizatzen duen ikur heraldikoa da. Sinbolo ofiziala denez, Gobernuak arautu eta erabiltzen du, hala nola ministroek, estatuburuak (Erregea) eta Asturiasko printzeek.

Armarria 33/1981 Legeak arautzen du.

## Kolore ofizialak 
Armarriko koloreak ofizialki zehazten ditu irailaren 3ko 2267/1982 Errege Dekretuak.

## Armarriaren elementu eta koartelak 
40px **Tinbrea**: Erregearen koroa, nazioko subiranotasuna sinbolizatzen du.

40px **Zutabeak**: Herkulesen zutabeak deritzaie, *Plus Ultra* lelo nazionalarekin. Bertako koroak Germaniako Erromatar Inperio Santua eta Espainiar Inperioa sinbolitzatzen dituzte.

* **Koartelak**:
40px Lehenengo koartela: Gaztelako Erresumako armarria..

40px Bigarren koartela: Leongo Erresumako armarria.

40px Hirugarren koartela: Aragoiko Koroako armarria.

40px Laugarren koartela: Nafarroako Erresumako armarria.

40px Behean: Granadako Erresumako armarria.

40px Erdian: Borboi leinuaren armarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1198 Atlantis

**1198 Atlantis** asteroide gerrikoan aurkitutako 1198. asteroidearen izena da. 1931ko irailaren 7an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1931 RA** zen.

## Ikus, gainera 
* Asteroideen zerrenda (1001-2000)

## Kanpo estekak
Homelgo oblasta

**Homelgo oblasta** (; ) Bielorrusiako hego-ekialdeko probintzia da. Hiriburua Homel da. Oblasta 21 raion eta bi hiritan (Homel eta Mazir) zatiturik dago. Eskualde honek Txernobylgo hondamendiaren ondorio larriak pairatu zituen.

## Banaketa administratiboa 
Homelgo oblasta 21 barrutitan eta 2 hiri-barrutitan banaturik dago. Barrutiek 278 selsovets, 17 hiri eta herrixka dituzte.

### Hiri eta herriak 
* Homel () – 481,200
* Mazyr () – 111,800
* Zhlobin () – 72,800
* Svietlahorsk () – 71,700
* Rechytsa () – 66,200
* Kalinkavichy () – 37,900
* Rahachow () – 34,700
* Dobrush () – 19,300
* Zhytkavichy () – 16,900
* Khoyniki () – 14,200
* Pietrykaw () – 10,600
* Yel’sk () – 10,000
* Buda-Kashalyova () – 9,500
* Naroulia () – 8.200
* Vietka () – 7,800
* Chachersk () – 7,700
* Vasilievichy () – 4,500
* Brahin () –- 3,700
* Turov () – 3,200

## Kanpo estekak
Antilopinae

**Antolopinae** Bovidae artiodaktilo hausnarkarien subfamilia bat da. Antilopeak eta gazelak talde honetakoak dira. Batez ere Afrikan bizi dira.

## Generoak 
* *Ammodorcas* Thomas, 1891
* *Antidorcas* Sundevall, 1847
* *Antilope* Pallas, 1766
* *Dorcatragus* Noack, 1894
* *Gazella* Blainville, 1816
* *Litocranius* Kohl, 1886
* *Madoqua* Ogilby, 1837
* *Neotragus* Hamilton Smith, 1827
* *Oreotragus* A. Smith, 1834
* *Ourebia* Laurillard, 1842
* *Pantholops* Hodgson, 1834
* *Procapra* Hodgson, 1846
* *Raphicerus* Hamilton Smith, 1827
* *Saiga* Gray, 1843
Caprinae

**Caprinae** Bovidae familiako artiodaktilo hausnarkari subfamilia bat da. Bere barruan ahuntzak, ardiak eta ibexak aurki daitezke.

## Sailkapena 
* *Ammotragus* Blyth, 1840.
** *Ammotragus lervia* (Pallas, 1777)

* *Budorcas* Hodgson, 1850.
** *Budorcas taxicolor* Hodgson, 1850

* *Capra* Linnaeus, 1758
** *Capra aegagrus* Erxleben, 1777
*** *Capra aegagrus aegagrus*
*** *Capra aegagrus creticus*
*** *Capra aegagrus hircus* Linnaeus, 1758
** *Capra caucasica* Güldenstädt & Pallas, 1783
** *Capra cylindricornis* (Blyth, 1841)
** *Capra falconeri* (Wagner, 1839)
** *Capra ibex* Linnaeus, 1758
** *Capra nubiana* F. Cuvier, 1825
** *Capra pyrenaica* Schinz, 1838
** *Capra sibirica* (Pallas, 1776)
** *Capra walie* Rüppell, 1835

* *Hemitragus* Hodgson, 1841
** *Hemitragus hylocrius* (Ogilby, 1838)
** *Hemitragus jayakari* Thomas, 1894
** *Hemitragus jemlahicus* (H. Smith, 1826)

* †*Myotragus* Bate, 1909
** †*Myotragus balearicus* Bate, 1909

* *Naemorhedus* Hamilton Smith, 1827
** *Naemorhedus baileyi* Pocock, 1914
** *Naemorhedus caudatus* (Milne-Edwards, 1867)
** *Naemorhedus crispus* (Temminck, 1845)
** *Naemorhedus goral* (Hardwicke, 1825)
** *Naemorhedus sumatraensis* (Bechstein, 1799)
** *Naemorhedus swinhoei* (Gray, 1862)

* *Oreamnos* Rafinesque, 1817.
** *Oreamnos americanus* (Blainville, 1816)

* *Ovibos* Blainville, 1816.
** *Ovibos moschatus* (Zimmermann, 1780)

* *Ovis* Linnaeus, 1758
** *Ovis ammon* (Linnaeus, 1758)
** *Ovis aries* (Linnaeus, 1758)
** *Ovis canadensis* Shaw, 1804
** *Ovis dalli* Nelson, 1884
** *Ovis nivicola* Eschscholtz, 1829
** *Ovis vignei* Blyth, 1841

* *Pseudois* Hodgson, 1846
** *Pseudois nayaur* (Hodgson, 1833)
** *Pseudois schaeferi* Haltenorth, 1963

* *Rupicapra* Blainville, 1816
** *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845
** *Rupicapra rupicapra* (Linnaeus, 1758)

## Kanpo estekak
Gazela

[250px|thumb|[Eudorcas thomsonii|Thomson gazela (*Eudorcas thomsonii*).]]
[250px|thumb|[Gazella gazella|Mendiko gazela (*Gazella gazella*).]]
[250px|thumb|[Nanger granti|Granten gazela (*Nanger granti*).]]
**Gazela** Antilopinae subfamiliako hainbat espeziek hartzen duten izen arrunta da. Hiru genero ezberdinetako animaliak izendatzen dira horrela, *Gazella* generokoetaz gain *Nanger* eta *Eudorcas* generotako espezieak. Azken bi genero hauek *Gazella*-ren azpigenero kontsideratzen baziren ere, gaur egun espezie bereizitzat hartzen dira.

Afrikako sabanatan bizi dira gazela espezie gehienak, baina badira Erdialdeko Asian eta Indiako azpikontinentean ere. Gazelen artean ezagunenak Thomson gazela (*Eudorcas thomsonii*) eta mendiko gazela (*Gazella gazella*) dira. Springboka ez da gazela bat baina haien ahaidea bada.

## Etimologia eta sinbolismoa 
Arabierazko غزال (*ġazāl*) hitzetik dator. Magrebtarrek *ġazēl* esaten dute eta badirudi Europara antzinako espainieratik eta frantsesetik iritsi zela. Arabiarrek haien poesietan emakumezkoen edertasunaren sinbolotzat dute. Sahara azpiko Afrikako herrialde askotan "dangelo" esaten diote, "orein arina" esan nahi du.

## Deskribapen orokorra 
Gazelak antilope ertainak edi txikiak dira, 60-110 cm-ko altuera hartzen dute. Kolore arre argia izaten dute. Bi adar kurbatu dituzte buru gainean.

Animalia arinak dira. Espezie batzuek 100 km/h abiadura ere hartzen dute eta denbora batez 50 km/h mantentzeko gai dira.

## Espezieak 
### *Gazella* generoa 
* *Gazella psolea* †
* *Gazella gazella*
* *Gazella arabica* †
* *Gazella benettii*
* *Gazella bilkis* †
* *Gazella dorcas*
* *Gazella saudiya* †
* *Gazella spekei*
* *Gazella cuvieri*
* *Gazella leptoceros*
* *Gazella subgutturosa*
### *Eudorcas* generoa 
* *Eudorcas albonotata*
* *Eudorcas rufifrons*
* *Eudorcas rufina*
* *Eudorcas thomsonii*
### *Nanger* generoa 
* *Nanger dama*
* *Nanger granti*
* *Nanger soemmerringii*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazella bennettii

***Gazella bennettii*** *Gazella* Antilopinae generoko animalia hausnarkaria da. Bere generoko beste animalia guztiak bezala azkar korritzeko gaitasuna du eta liraina da. India, Pakistan eta Iranen bizi da.
Gazella dorcas

***Gazella dorcas*** ugaztun hausnarkaria da, Bovidae familiakoa. Gazella generoko beste animalia guztiak bezala, azkar korritzeko gaitasuna du eta liraina da. Afrikako iparraldean bizi da, Marokotik Egiptoraino.

1,20 m bat luze da isatseko 20 cm-ak barne, eta 50-60 cm garai. Ile hori-gorrixka du gainaldean, zuria bular-sabeletan eta isats inguruan, baina isatsa bera beltza izaten du. Adarrak lira formakoak ditu. Oso animalia bizkorra eta jauzikari ona da. 5-6 hilabeteko ernaldiaren ondoren ume bakarra izaten du. Literaturak, olerkariek batez ere, aspaldidanik erabili izan dute gazela liraintasunaren eta pertsona maitearen irudi gisa.

## Erreferentziak
Homel

**Homel** (bielorrusieraz: Гóмель; errusieraz: Гóмель) Bielorrusiako hego-ekialdeko hiria da, Homelgo oblasteko eta Homelgo raioneko zentro administratiboa. 2009an 499.000 biztanle zituen. Txernobyletik hurbil baitago, 1986an gertatutako hondamendiak azkarki kutsatu zuen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanye (Botswana)

**Kanye** Botswanako Hegoaldea barrutian kokatzen den herri bat da, bertako administrazio hiriburua delarik. Bangwaketse tribuaren hiriburua da, zeinen buruzagia Kgosi Seepapitso IV.a den.
Botswanako hegoaldeko zonalde menditsu batean kokatzen da, eta Gaboronetik (Botswanako hiriburua) 45 minututara dago

2003-2005 urteetan Bangwaketse familia errealaren 80 minutuko dokumental bat grabatu zuten Kanyen: "The Queen's Courtyard" (Erreginaren patioa) deitua.

## Kanyetar ospetsuak 
* Quett Masire - Botswanako presidente ohia
* Archibald Mogwe - Botswanako atzerri-ministroa.
* Ketumile Masire - Botswanako presidente ohia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siriako basamortua

**Siriako basamortua** () Arabiako penintsulako iparraldeko eremu lehorra da, Saudi Arabiako iparraldea, Jordaniako ekialdea, Siriako hegoaldea eta Irakeko mendebaldea hartzen dituena. 500.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.

## Geografia 
Esteparen eta benetako basamortuaren konbinazioa da Siriako basamortua. Orontes ibaiaren harana du mendebaldeko muga, eta Eufrates ibaia ekialdekoa; iparraldean ipar-erdialdeko Siriako lur emankorragoetan du amaiera, eta hegoaldean Arabiako basamortuarekin elkartzen da. Oasi gehienak, hala nola Palmira eta Damasko, iparraldean daude. Paisaia berezia da, Siriako hegoaldeko Jabal ad Duruz eskualdeko sumendietatik etorritako laba jarioek eratua. Urtean 125 mm euri jasotzen du eta historian ia ezin igarozko hesia izan da Mediterraneo sortaldeko eta Mesopotamiako lurralde jendeztatuen artean. Egun ibilgailuetarako bideek zeharkatzen dute eta petrolio hobiak daude han. Hegoaldea beduinoen bizileku izan da. Hauetako batzuek bizimodu nomadari eusten diote oraindik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialde Hurbil Handia

300px|thumb|

**Ekialde Hurbil Handia** geografiako termino politikoa da, George W. Bushen administrazioak 2003an sortua, eta geroztik G8ak erabili izan duena.

Kontzeptu horri kritikatzen zaio lur eremu zabalegia hartzen duela, askotariko lurraldeak biltzen dituela irizpide garbirik gabe, eta oso ezberdinak diren herrialdeak zaku berean sartzen dituela musulmanak izate hutsagatik. Beraz, kritikoen ustez, ez da batere kontzeptu erabilgarria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekialde Hurbila
* Kaliferria
* Erdialdeko Asia
* Hego-mendebaldeko Asia

## Kanpo estekak
Samopal vzor 58

eskuinera|thumb|300px|Vz. 58 eraso fusila

**Samopal vzor 58** (**Sa vz. 58** laburduraz ere ezaguna) 7,62 x 39 mm kalibreko kartutxoak erabiltzen dituen eraso fusil Txekoslovakiarra da. 1958an betako indar armatuek arma infanteriako arma nagusi bezala hartu zuten Puška vz. 52 fusilak eta Samopal vz. 23 familiako subfusilak ordeztuz. Nahiz eta AK-47aren antza izan, diseinu guztiz ezberdina da.

## Deskribapen Teknikoa 
Sa vz. 58 eraso fusilak, gas bidezko funtzionamendua du, kargagailu aldagarriak erabiltzen ditu eta su automatikoa zein erdi-automatikoa egin dezake. Ibilera motzeko gas pistoi bat darabil, kanoiaren gainean, bere lekura bueltatzeko malguki bat duena. Ixtailua ez da birakaria, gas bidezko su arma gehienetan bezala, baizik eta ixtailuak, hargailuan sartzen den pieza bat du itxita dagoenean. Su egiterakoan konbustio gasek gas pistoiaren gainean eragiten dute, honek kolpe bat eraginez ixtailu gidan. Ixtailu gidak kolpea jaso ondoren, inertziaz atzeraka jarraitzen du, 22 milimetroko mugimendu askearen ondoren ixtailua hargailutik askatuz, ondoren kartutxoa errekamaratik atera, armatik bota, su-ziria armatu eta bere ibilera amaitzerakoan malguki baten bitartez bere lekura bueltatuz, bitartean kartutxo bat errekamaran sartuz eta ixtailua hargailuan lotuz. Diseinu hau Walther P-38 pistolaren eta ZB-26 metrailadorearen sistemen nahasketa bat da. Karga-palanka ixtailu gidari lotua dago eskuinaldean 45 graduko angelu bat osatuz.

Kartutxoa sutzeko sistema ez da eraso fusiletan erabiltzen den mailu eta su-ziri motakoa baizik eta errepetizio fusiletan erabili ohi den malguki su-ziri motakoa. Sistema honetan kartutxoa konpatzen duen su-ziriari indarra ixtailuaren barnean dagoen malguki batek ematen dio. Sutzeko sistema oso sinplea da eta oso pieza gutxi ditu. Su modua aukeratzeko, hargailuaren eskuinaldean palanka bat du, hiru posizio dituelarik, asegurua, erdi-automatikoa eta automatikoa.

## Ezaugarri teknikoak 
* Herrialdea: Txekoslovakia
* Kalibrea: 7,62 x 39 mm
* Funtzionamendua: Gas bidezkoa, ixtailu kulunkaria
* Pisua: 3,6 kilogramo
* Luzera: 845 milimetro
* Kanoiaren luzera: 390 milimetro
* Elikagailua: 30 balako kargadorea
* Su abiada: 800 bala minutuko

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20070117060232/http://world.guns.ru/assault/as33-e.htm
Bresteko oblasta

**Bresteko oblasta** (, ) Bielorrusiako hego-mendebaldeko probintzia da. Hiriburua Brest da.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
Oblasta 16 raion edo barrutitan zatiturik dago

### Hiri eta herriak 
## Kanpo estekak
Bos primigenius primigenius

***Bos primigenius primigenius*** Eurasiako garai bateko uroaren azpiespeziearen izena da.
Azken ale ezaguna, eme bat, Poloniako Jaktorów basoan akabatu zuten 1627.ean, eta bere hezurdura Stockholmeko Livrustkamma museoan gordetzen da.

*Bos primigenius primigenius* motako uroa sarri agertzen da marrazturik Euskal Herriko labar-artean, eta uroen zenbait hondakin aurkitu dira bertako aztarnategi arkeologikoetan.

## Historia 
Pleistozenoan zehar Indiako uroak Ipar Afrikara emigratu zuen *Bos primigenius mauretanicus* izeneko azpiespeziea sortuz. Aldi berean Europara heldu ziren ere, *Bos primigenius primigenius*en arbasoak bilakatuz. Uste da uroak Europako Hegoaldetik sartu zirela eta handik Erdialdeko Europan barrena Errusiara zabaldu ziren. Euskal Herrira duela 700.000 urte inguru heldu ziren, eta Alemaniako hondakin zaharrenak berriz duela 275.000 urte ingurukoak dira, Europako Iparraldera askoz beranduago heldu ziren eta.

Asian uroei buruzko informazioa askoz murritzagoa da. Uste da Asia Ekialdeko populazioak Pleistozenoan jada galduak zirela. Lanpo Jia eta Qi Wei Paleontologo txinatarrek beraien aldetik zera diote; 1984. urtean Holozeno garaiko uroen aztarnak topatu zituztela Txinako Zong aldean. Hala ere beste zenbait ikerlarientzat datu hau ez da fidagarria zeren eta uroaren hondakin horiek ibai batean aurkitu zituzten, eta korronteak bere jatorrizko kokapenetik mugitu baitzituen.

## Hedapena 
Garai batean, uro mota hau Eskoziatik Txinaraino zabaltzen zen, baina datu gutxi daude banaketa gune zabal horren hainbat zonaldei buruz. Uroa ez zen sartzen tundrako eremuetan.

## Ikus, gainera 
* Uroa
* Indiako uroa
* Ipar Afrikako uroa

## Erreferentziak
Brest (Bielorrusia)

**Brest** (bielorrusieraz: Брэст, errusieraz: Брест), aintzina **Brest-Litovsk**, Bielorrusiako hiria da, Bresteko oblasteko hiriburua. Bielorrusiako hego-mendebaldean dago kokatua, Poloniako mugatik hurbil, Bug eta Mukhavets ibaien elkargunean. 2008an 312950 biztanle zituen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
New Yorkeko Liburutegi Publikoa

**New Yorkeko Liburutegi Publikoa** (, *NYPL*) munduko liburutegi-sare garrantzitsuenetako bat da eta Amerikan eduki gehien dutenen artean kokatzen da. Liburutegiaren ezaugarri nagusia jendearentzat eskuragarri dauden liburu kopuru handia izatea da, aldiz beste liburu batzuk eraikin barnean bertan irakurtzea derrigorrezkoa da. Gainera Estatu Batuetako liburutegi publiko handienetako bat da eta informazio bilaketa sistema oso zabala du. Bere zuzendaritza erakunde pribatu baten esku dago, nahiz eta bere erabilera publikoaren ondorioz bere izakera ez komertziala den, eta funtsa publiko nahiz pribatuen bidez finantzatzen da.

thumb|400px|erdian|Irakurketa gelako barnealdearen ikuspegi panoramikoa.

## Zineman 
Liburutegi honetan 1984ko *Ghostbusters* filma ospetsua filmatu zen, bertan *The Big Apple edo Sagar Handiaren* irudi ugari agertzen zirelarik; hauen artean New Yorkeko Liburutegi Publikoa zegoen. Halere, eraikin hau denbora luzeagoan erakutsi duen filma *The Day After Tomorrow* da, honetan protagonistak klima aldaketaren ondorioz gertatutako katastrofe baten erdian liburutegi honetako hormetan aterpea topatzen dute.

## Kanpo estekak 
* New Yorkeko Liburutegi Publikoaren webgunea
Dakota eraikina

**Dakota eraikina** (ingelesez *The Dakota*, *Dakota Apartments* edo *Dakota Building*) New York hiriko Manhattan barrutian dagoen eraikina da, Central Park parkearen mendebaldean, berez 72. kalearen ipar-mendebaldeko iskina eta Central Park West etorbidearen artean kokatzen den etxebizitza edo apartamentu multzo bat da.

## Izena 
Usadioaren arabera, Dakota izena, etxea eraiki zen garaian Manhattango eremu honetan kasik etxebizitzarik ez zegoenez eta uhartearen hegoaldeko hirigunetik urruti zegoenez, kasik Dakota estatua bezain urruti zegoela herri esaeraretik omen dator, alegia, euskarazko "zakurraren ipurdian" esaeraren parekidea. Gaur egun ordea, Manhattan barrutia nahiz New York hiriaren bihotzean dago.

## Historia 
1880ko urriaren 25a eta 1884ko urriaren 27aren artean eraiki zen.

Henry Janeway Hardenbergh arkitekto etxea kontratatu zen Singer Sewing Machina Company erakundeko Edward Clark zuzendariarentzat diseinua gauzatzeko. Arkitekto etxe honek berak ere Plaza Hotela eraiki zuen.

Eraikin hau John Lennon musikariaren bizileku eta heriotza lekua izateagatik oso ospetsu bilakatu zen, musikari hau 1980ko abenduaren 8an bertan erail baitzuten. Bestalde aurretik 1967an eraikin honetan Roman Polanski zuzendariaren Rosemary's Baby beldurrezko filma ospetsua filmatu zen.

## Eraikinean bizilekua duen jende ospetsua 
Dakota eraikinean bizi izan den jende ospetsuetako batzuk hauek izan dira:
* Lauren Bacall aktorea.
* Leonard Bernstein konposatzailea eta orkestra zuzendaria.
* F. Ambrose Clark kirolaria, jatorrizko eraikitzailearen biloba ere bazen.
* Bob Crewe abestien idazlea eta ekoizlea.
* José Ferrer aktorea.
* Roberta Flack abeslaria.
* Charles Henri Ford idazlea.
* Judy Garland aktorea.
* Steve Guttenberg aktorea.
* Judy Holliday aktorea.
* Boris Karloff aktorea.
* John Lennon musikari eta abeslaria, eraikin honetan atarian eraila.
* Ian McDonald musikaria.
* Rudolf Nuréyev dantzaria.
* Robert Ryan aktorea.
* Jason Robards aktorea.
* Zachary Scout aktorea.
* Carson McCullers idazlea.

## Ikus gainera 
* John Lennonen hilketa
* 55 Central Park West edo Ghostsbusters eraikina

## Iruditegia 

Irudi:Dakota Elevation.svg|Hegoaldeko aurpegiaren ikuspegia
Irudi:1 West 72nd Street (The Dakota) entrance by David Shankbone.jpg|Ataria
Irudi:Dakota-fisheye.jpg|Aurrealdea
Irudi:Dakota Building - fence detail 119924pv.jpg|Xehetasuna

## Kanpo estekak 
* Dakota eraikina Google Maps webgunean ikusgai 
* Dakota eraikineko gaur egungo argazkiak 
* Dakota eraikinaren argibide zehatza
Colobinae

**Colobinae** Cercopithecidaeren barruko primate azpifamilietako bat da. 58 espezie biltzen ditu 10 genero ezberdinetan. Tximino sudurluzea, langureak eta hainbat kolobo talde honetakoak dira. Batzuetan bi tributan eta beste batzuetan 3 taldetan banatu ohi dira generoak. *Colobus*, *Piliocolobus* eta *Procolobus* Afrikako generoak talde berean daude, hiruek dutelako erpuru txikia. Asiako beste generoak talde berdinean edo bitan zatitu ohi dira. ADN mitokondrialarekin eginiko ikerketek bi talde osatzea proposatzen dute, baina langur grisak ez lirateke bi talde horietan sartuko.
San Patrizioren katedrala (New York)

**San Patrizioren katedrala** Ipar Amerikako katedral neogotiko eta katoliko handiena da. New York hiriko Hamalaugarren eta Bosgarren Etorbidearen artean, Rockefeller Center eraikin-multzoarekin parez-pare. New Yorkeko artxidiozesiaren egoitza da. Bestalde, katedrala hau San Patrizioren omenez eraiki zenez hiri honetako irlandar komunitatearen ikur garrantzitsua ere bada.

## Ikus gainera 
* San Patrizio katedrala (Dublin)

## Kanpo estekak 
* San Patrizio katedralaren webgunea
Hylobates

start=0|thumbtime=25|thumb|Hylobateen kuadrilla handia.
***Hylobates*** Hylobatidae primate hominoideoen barruko generoetako bat da. Orokorrean **giboi** izena ematen zaie. Orain gutxi arte giboi guztiak genero bakarrean multzokatzen ziren, baina orain lau ezberdin daude.

## Espezieak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q878467 }
|sort=P225
|columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}
Hylobatidae

**Hylobatidae** primate hominoide familia da, siamang edo giboi gisa ere ezagutzen dena. 

Beste hominoideengandik bereizten dira, batez ere, tamaina txikiagokoak direlako, gorputzaren tamainari dagokionez, beso luzeak dituztelako, zuhaitzetako bizimodu bereziagatik, brakiazioa lokomozio-mota nagusi gisa erabiltzeagatik eta bikote monogamiakoetan oinarritutako gizarte-antolakuntzagatik. Beste hominoide batzuk bezala, garezurreko barrunbea bolumen handikoa dute; betzuloak handiak dituzte eta espezie batzuek deiak areagotzeko aukera ematen dien zaku gularra dute lepoan. Egunez lortzen dute janaria, eta espezie gehienak fruta mamiz elikatzen dira batez ere, elikadura hostoekin eta ornogabeekin osatuz.

Asiako hego-ekialdeko lurralde gehienetan bizi dira, oihan tropikal euritsuan zein subtropikalean, batez ere behe-eremuetan. Batez beste, lau partaideko talde txikiak osatzen dituzten gizarte- eta lurralde-animaliak dira, bikote monogamo batek eta haien seme-alabek osatuak. Lurralde hori aktiboki babesten dute, eta balizko arerioak urruntzen dituzte erakustaldien bidez, batez ere ahotsezkoak: talde bakoitzeko helduek bikoteka abisu-kanta ozenak abesten dituzte.

Familiako espezie guztiak galzorian daude, Asiako hego-ekialdeko giza populazio gero eta handiagoak euri-oihana soildu, hondatu eta zatikatu die, lurra hainbat jarduera ekonomikotara eskaintzeko. Gizakiaren presentziak populazioaren txikitu dieten beste hainbat jarduera ere bultzatu ditu, hala nola ehiza, haragia aprobetxatzeko edo sendagai tradizional gisa edo maskotatzat saltzeko edo zoologikoetan erakusteko. IUCNren Zerrenda Gorrian, espezie gehienak gartzeko arriskuan sailkatuta daude eta bi arrisku larrian daude. Bi urtean behingo ''The World's 25 Most Endangered Primates* 2016-2018 argitalpenean ere, espezie bat ageri da.

## Etimologia 
*Giboi'' hitzaren etimologia ez da oso argia. Europarren artean lehen aldiz erabili zuen George Leclerc de Buffon naturalista frantsesak XVIII. mendean, 'India orientaletan bizi den tximinoa' aipatzeko erabilia.

Ikerketa etimologiko eguneratuek proposatzen dute jatorri etimologikoa Malaysiako penintsulako Semang edo Menraq komunitate nomadan dagoela. Talde horrek Ipar Asli hizkuntzak hitz egiten dituzte, eta analisi fonemiko, semantiko, historiko eta linguistiko baten ostean, *kbɔɲ* hitza proposatu da *giboi* izenaren jatorri edo erro gisan; europar kolonizazioan, malaysierako *kəbɔn* hitza barneratu zen, 'tximino edo Malaysiako penintsulako tximino hilobaido'-ei errefrentzia egiteko.

## Taxonomia 
start=0|thumbtime=25|thumb|Hylobateen kuadrilla handia.
***Hylobatidae*** familia lau generotan banatzen da, maila kromosomikoan oinarritua. *Hoolock*ek 38 kromosoma ditu, *Hylobates*ek 44, *Symphalangus*ek 50 eta *Nomascus*ek 52. India, Indonesia, Sumatra, Borneo eta Javan bizi dira.

### Sailkapena 
* *Hoolock* generoa
* *Hylobates* generoa
* *Nomascus* generoa
* *Symphalangus* generoa
Genero iraungiak,
* *Bunopithecus* generoa†
* *Junzi* generoa†
* *Yuanmoupithecus* generoa†

## Anatomia 
Hortzeri formula hurrengoa da,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pala (argipena)

**Pala** izenak hainbat adiera ditu:

* pala: material askea jaso eta mugitzeko tresna bat;
* pala: zikinkeria jasotzeko tresna.
* pala: pilotako modalitate zenbaiten izena (pala motza eta pala luzea);
* orohar eta modu informalean,
** **pala**: pilotaleku edo horma batean zurezko pala edo paleta batez jokatzen den edozein kirol eta jolasa,
** **pala**: gehienetan hondartzan aurrez aurre jartzen diren bi lagunen artean palaz pilota bat joaz egiten den jolasa;
* pala: pilota-kirol batzuetako tresna;
* pala: arraunaren zati zabal eta zapala;
* **pala**: hainbat tresnak duen pieza lau eta zabaletako bakoitza (adibidez, helizearen palak).

## Toponimoak 
* La Pala, Argentinako herria;
* Pala (Txad), Txadeko hiria;
* Pala (Kalifornia), AEBtako hiria.

## Historia 
* Pala Inperioa, Erdi Aroko Bengalako monarkia.

## Ikus, gainera 
* Paleta (argipena)

## Kanpo estekak 
* «pala», *Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa*.
Espainiako Bankua

**Espainiako Bankua** (gaztelaniaz *Banco de España*) Espainiako banku zentrala da. Berezko nortasun juridikoa eta erabateko ahalmen publiko eta pribatua duen eskubide publikoko erakundea da. Bere jardueraren garapenean eta bere helburuak betetzeko asmoz Estatuaren Administraritza Orokorrerarekiko autonomiaz jokatu ohi du. Espainiako Bankua delakoa Europar Banku Zentralen Sistemaren zati da eta hortaz Europar Batasunaren Akordioa eta Europar Banku Zentralen Sistemaren xedapenen mende dago. Gaur egun Espainiako Bankuaren funtzio asko Europako Banku Zentralaren menpe daude, Espainia eurogunera sartu zenetik.

1852-53an, San Fernandoko Espainiar Bankuak Isabel II.aren Bankua bereganatu zuen. 1856an, berriz, banku berria Espainiako Banku bihurtu zen, Espainiako ekonomia liberalaren garrantzi handiko urtean.

2014ko azaroaren 3an, hiru lagun zauritu ziren. Espainiako Bankuan izandako deflagrazio batean. Horietako bik erredura larriak izan zituzten, eraikineko teilatuan lanean ari ziren hiru langile ziren zaurituak. Ez zekiten zergatik gertatu zen istripua.

## Ikus, gainera 
* Espainiar pezeta
* Crédito Mobiliario

## Kanpo estekak 
* Espainiako Bankuaren webgunea  

## Erreferentziak 
## Bibliografia
Aragoieraren 1987ko arau grafikoak

**1987ko Huescako arau grafikoak** (*Normas graficas de Uesca de 1987*) aragoieraz idazteko, Huescan, aragoiera normalitzeko lehen kongresuan (1987ko apirilaren 19an) adostu ziren konbentzio ortografikoen multzo bat dira.

Hala ere, hasieratik aragoieraren alde lan egiten zuten sektore batzuek ez zuten idaztarau horrekin bat egin, Ánchel Contek eta Chesoaren Lan Taldeko kideek bezala.

2010eko otsailean, banaketa bukatzeko xedea zuen Academia de l'Aragonések *Behin-behineko proposamen ortografikoa* kaleratu zuen. Sektore batzuk, hala ere, 1987ko arauak erabiltzeari darraizkio.

## Ezaugarriak 
1987ko arauen ezaugarri garrantzitsuena bilatutako sinplifikazioa da. Aragoieraren hiztunak gutxi izanik, eta hizkuntza horretan idatzitako ia ezer ez egonik (Erdi Aroko idatzien eta Echo Ibarreko chesoz idatzitako lanez gain) idaztarau sinpleenaren alde egin zuten arau berriaren bultzatzaileek, beraz. Horrela, 1987ko arauek beti *b* hizkiaz idaztea (*v* alde batera utziz) edota *c*-ren ordez *z* erabiltzea zehazten zuten; *h*-a, halaber, ez zen erabiltzen.

1987ko idaztarau horrek aragoieraren jatorrizko hiztunen artean baino hiztun berrien artean izan du arrakasta handiagoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  1987ko Huescaco arauak
Patxi Salaberri

**Patxi Salaberri** zenbait lagunen izena da:

* Patxi Salaberri Muñoa, Aramaioko euskal idazlea.
* Patxi Salaberri Zaratiegi, Uxueko euskaltzaina.
Jean-Baptiste Lully

**Jean-Baptiste Lully** —— (Florentzia, Toskanako Dukerri Handia, 1632ko azaroaren 28a – Paris, Frantziako Erresuma, 1687ko martxoaren 22a) musikagilea izan zen. Italian sortua, 1661. urtean frantses herritartu zen.

## Bizitza 
1632an Florentzian jaioa, 1643an, 10 urte zituela, Frantziara joan zen. 1646. urtetik aurrera François Roberday eta Nicolas Gigault maisuen ikasle izan zen Parisen. 1653. urtean Luis XIV.aren zerbitzari sartu zen. 1661. urtetik aurrera gorteko ganberako musika zuzendaria izan zen eta 1662tik aurrera errege familiaren musika maisua. Urte batzuk lehenago *Vingt-quatre violins du roi* izeneko taldea sortu zuen eta taldearen zuzendaria izan zen. 1664. urtean Molièrerekin batera idatzi zuen *Le bourgeois gentilhomme* izeneko opera-ballet ezaguna. Lullyk sartu zituen lehenengo aldiz emakumezko dantzari profesionalak balletean. Frantses operan ere aldaketak sartu zituen; frantses moldeko obertura esate baterako, bi aldi geldo eta beste bat bizkorragoa duena.

Idatzi zituen operen artean aipagarriak dira: *Cadmus et Hermione* (1673), *Alceste* (1674), *Thesée* (1675), *Armide et Renaud* (1686). Balletak idatzi zituen, musika intzidentala antzerkirako, ahotserako erlijiozko musika lanak, musika tresnetarako lanak eta abestiak. *Armide* opera, bere maisulana, idatzi eta hurrengo urtean erregea gaixotasun batetik sendatzeko jo zen Te Deum-aren konpasa markatzen ari zenean, makilkada bat eman zion oin bati eta gangrenak jota hil zen.

## Musika lanak 
### Gorteko baletak 
### Komedia-baletak 
### Operak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika barroko
* Louis Lully, semea
* Jean-Louis Lully, semea

## Kanpo estekak
Charles M. Schulz

**Charles Monroe Schulz** (Minneapolis, Minnesota, AEB, 1922ko azaroaren 26a — Santa Rosa, Kalifornia, AEB, 2000ko otsailaren 12a) marrazkilari estatubatuarra. Charlie Brown eta bere lagunei buruzko *Peanuts* komikien sortzailea.

1948an argitaratu zuen lehen komiki-saila, *Saturday Evening Post* aldizkarian. Bi urte geroago, *Peanuts* saila argitaratzen hasi zen, mundu osoan ospe handia lortu zuena. Sail horretan, haurren munduaren ezagutza sakona agertu zuen, eta ezagutza hori sentiberatasunari lotutako moral pedagogiko bat agertzeko erabili zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Charles M. Schulz museoaren web gunea
Komuneko eskuila

eskuinera|thumb|100px|**Komuneko eskuila** ontzian sarturik.

**Komuneko eskuila** ura bota ondoren, komunean gera daitezkeen kaka-arrastoak garbitzeko erabiltzen den eskuila bat da, komunaren ondoan jartzen dena. Batzuetan ***komuneko isipua*** ere esaten zaio modu adierazkorrean. Komuneko garbiketa orokorrerako ere erabil daiteke. Kirten bati erantsitako zurda-sorta bat besterik ez da, garbiketa ondoren zurda-sorta uzteko ontzi batekin batera gehienetan. Kirtenaren funtzioa garbiketan eskuak zikinkeriatik urrun izatea da. Komuneko eskuila elektrikoak ere badaude.

Komuneko eskuila higiene-arrazoiengatik eta komuna erabili behar duten beste pertsonekiko begirunez erabiltzen da, beste pertsona baten kaka-arrastoak ikusteak sor dezakeen higuina ekiditeko.

## Kanpo estekak
Panina

**Panina** Homininiren barruko azpileinu bat da, txinpanzeengaino iritsi zen animalia adarreko espezie guztiekin eratua. Gizakienganaino iritsi zen azpileinuak Hominina izena hartzen du. Gaur egun *Pan* generoa bakarrik dago bere barruan, bi espezierekin:
* *Pan troglodytes*
* *Pan paniscus*

Hala ere iraganean beste bi genero sar daitezke hemen, fosilak izanda oraindik euren kokapenaren inguruan eztabaidak daudelako.
* *Sahelanthropus* † **?**
* *Orrorin* † **?**
Paranthropus robustus

***Paranthropus robustus*** Hominidae familiako *Paranthropus* generoko espezie fosil bat da. Hau izen zen *Paranthropus* generoan lehen aurkitu zen espeziea. Lehen aurkikuntzetan, Afrikako hegoaldean, barail handi batzuk aurkitu zituzten. Honen ondorioz gainontzeko gorputza ikaragarria izango zela uste izan zuten eta horra nondik datorren espezie honen izena. Ondorengo aurkikuntzek teoria hori bertan behera utzi zuten *Australopithecus*aren antz handia zuela frogatzean.

*P. robustus*a Hegoafrikan bizi izan zen eta bere arbasoa izan zen *Paranthropus boisei* baino txikiagoa zen, seguruenik lurralde hezeagoan bizi izan zelako.

*P. boisei* espezieak garatutako masailezur sendoak, garatzen jarraitu zuen eta aparatu murtxikatzaile oso sendoa zuen. Dimorfismo sexual handia zeukaten eta seguruenik familia bereko gizonek osatutako komunitateetan bizi izan ziren, eme batzuekin.

Ikerlari askok *P. boisei* eta *P. robustus* espezieak ez dituzte *Paranthropus* generoaren barnean kontsideratzen, eta normala da *Australopithecus* moduan ikustea.
Gandalf

**Gandalf** J.R.R. Tolkienek asmatutako mitologiako pertsonaia bat da, idazle horren *Eraztunen Jauna* eta *Hobbita* eleberrietako protagonista nagusienetakoa. Eleberri horietan, Gandalf azti gisa ageri da (Istari, elfoen quenya hizkuntzan).

Gandalf Valinor lurretatik Lur Ertainera bidalitako Maiar ispiritua da, Sauronen aurkako borrokan gizakiak eta beste herri libreak laguntzeko nahian. Bere itxura zahar eta nekatuaren atzean azti boteretsua eta jakintsua ezkutatzen da.

Gandalf izena hobbiten eta gizakien artean erabiltzen du gehienbat, baina beste ezizen ugari ditu (Mithrandir elfoen artean edota Gondorren, Olorin Valinor lurraldeetan, Incanus Lur Ertaineko hegoaldean, Tharkûn ipotxen artean).

## Kanpo estekak
Online Computer Library Center

**Online Computer Library Center** (**OCLC**) ordenagailu bidezko online liburutegi-zerbitzu bat da, eta irabazteko asmorik gabeko ikerketa erakunde bat. Mundu osoko 170 herrialde eta lurraldetako 72.000tik gora liburutegik erabiltzen dute OCLC zerbitzua, material bibliografikoa aurkitzeko, bereganatzeko, mailegatzeko eta iraunarazteko. Fred Kilgourrek sortu zuen, 1967an.. Hasieran, **Ohio College Library Center** zuen izena. Erakundearen bulegoak Dublinen daude (Ohio, Ameriketako Estatu Batuak).

## OCLC eta Worldcat 
OCLCk 2003an garatzen hasi zen eta ordutik bertsio berriak argitaratu ditu WorldCat.org helbidean. WorldCat biblioteken kooperatiba bat da, eta munduko online biblioteka katalogo handiena dauka. Guztira, hiru mila milioi baliabide elektroniko, digital eta fisiko baino gehiago biltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  OCLC-ren web gunea
*  Worldcat. OCLC-ren web gunean
Erratz (tresna)

**Erratza** zuntz-sorta bati kirten luze bat lotuz osatzen den garbiketarako tresna bat da, zoruak garbitzeko erabiltzen dena. Kirten luzeak zorua zutik garbitzeko ahalbidetzen du, makurtu gabe. **Erraztatu** ondoren, bildutako zikina pala txiki batez jasotzea ohikoa da. Historian zehar, zurezko makilari loturiko landare-zuntz edo zurdak erabiltzen baziren ere, egun zuntz sintetikozko erratzak erabiltzen dira gehienetan. Garbitu beharrekoa nolakoa den, halako erratza erabili behar da: hautsa bildu behar bada, hobe da zuntz meheak dituzten erratzak erabiltzea; zikina larria bada, zuntz lodiagoak egokiagoak dira.

### Sorginkeriarekin erlazioa 
thumb|"Gems from Mother Goose" haurrentzako ipunaren ilustrazioa. 1899.
Sorginaren irudia erratzari lotuta dago gure egungo iruditegian, ipuinetako eta ikusentuznezko ekoizpenetako sorginek, erratza erabiltzen dutelako egan egiteko, eta batzuetan, magoek ere bai.  Erratzetan hegan egiten duten sorginen lehen aipamen ezaguna Ibn Qudamah XI. mendeko teologo tradizionalista islamiarrarena da, *al-Mughnī*  liburuan. Europan erratzetan hegan egiten duten sorginen lehen aipamena 1453koa da, Guillaume Edelinek (Saint-Germain-en-Layeko priorea) sorgine zela aitortu zuenean. Sorginek erabilitako ukendu hegalari baten kontzeptua aldi berean agertzen da gutxi gorabehera, 1456an erregistratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artza, Joana (2017/03/17) Erratzak eta sorginak dantzan Euskal Herrian *Dantzan*.
Finlandiaren banaketa administratiboa

eskuinera|thumb|250px|Lerro gorriz eskualdeak eta beltzez udalerriak.
**Finlandia** gaur egun administratiboki honela banatzen da:
* 20 eskualde (finlandieraz *maakunta*, suedieraz *landskap*)
* eskualdeak 72 azpieskualdetan banatzen dira (finlandieraz *seutukunta*, suedieraz *ekonomisk region*)
* azpieskualdeak 342 udalerritan banatzen dira (finlandieraz *kunta*, suedieraz *kommun*).

## Eskualdeak 
## Azpieskualdeak 
## Udalerriak 
Finlandiako hiriburua Helsinki da eta hau da hiri nagusien zerrenda:

## Ikus, gainera 
* Finlandiako antzinako probintziak
* Finlandiako Probintziak

## Kanpo estekak
Paranthropus aethiopicus

***Paranthropus aethiopicus*** Hominidae familiako *Paranthropus* generoko espezie fosil bat da. Genero honetako zaharrena da. Duela bi milioi urte eta erdi bizi izan zen *Homo* eta *Australopithecus* generoarekin batera.

1967an Turkana lakuaren inguruan, 2,5 milioi urteko baraila bat aurkitu zen, baina aurkikuntza horrek ez zuen inportantzia handiegirik eduki harik eta Richard Leakey ikerlari famatuak burezur bat aurkitu zuen arte: burezur beltza, lehen aipatutako barailaren espezie bereko gizaki batena.

Azken aurkikuntza honek bide berriak ireki zituen eta Bosei eta Robustus espezieen ikerkuntza bultzatu zuen.

*Australopithecus*en habitata baino leku lehorrago batean bizi izan zen, nahiz eta ez dirudien sabana zenik. Kontuan hartu behar dena duela 2,8 milioi urte aldaketa klimatiko handi bat gertatu zela da, *Australopithecus* generoaren azkena eta *Paranthropus* eta *Homo* generoen sorrera ekarri zuena.

Espezie hau, bere generoan gutxien espezializatuena da, prognatismo handia gordetzen baitu.
Konpresa

thumb|250px|Konpresa bat
**Konpresa** ehun-zatia da, gaza, oihal edo bestelako materialez egina, gorputz-atal baten gainean presioa eginez ezartzen dena. Sendaketa gisa, edota zenbait ekintza kirurgikotan erabili ohi da. Hemorragiak eteteko, zauriak estaltzeko, sendagairen bat edo tokiko beroren bat aplikatzeko edo hilekoaren fluxua xurgatzeko erabiltzen da; kasu horretan, konpresa higieniko deitzen diogu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizkaitar (argipena)

## Herritarrak 
**Bizkaitarra** ondorengo toki edo mota hauetakoren bateko herritarra da:

* Bizkaia: Euskal Herriko zazpi probintzietatik mendebaldekoena.
* Bizkai: Labetze-Bizkai udalerriko herri bat, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean dagoena.
* Bizkaia: Nafarroa Garaiko erdialdeko ibar bat. XX. mendean giza biztanlez erabat hustu zen, gaur egun ez da gizakirik han bizi.
* Euskalduna, gaztelaniazko *vizcaíno* hitzaren itzulpen literala, XIX. mende hasiera arte erabili zen bezala.
* Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarra (=Bizkaikoa), gaztelaniazko *vizcaíno* hitzaren itzulpen literala, XIX. mende hasiera arte erabili zen bezala.

## Argitalpenak 
* *Bizkaitarra:* Sabin Aranak argitaratutako aldizkaria izan zen.

## Bestelakoak 
* *Bizkaitarra:* Kaiku Arraunaren Kirol Elkartearen traineruaren izena.
* Bizkaitarra (*biscaïne* edo *biscayne*): artilleria munizio mota.
Zatar

[thumb|300px|[Sukalderako **trapuek** lauki-diseinua izaten dute.]]

**Zatarra** edo **trapua** eskuz garbitu edo lehortzeko erabiltzen den oihal zati bat da. Altzarieko hautsa garbitu, zoruko zikina kendu edo eskuak edo baxera lehortzeko erabil daiteke, besteak beste.

Egun, propio ekoiztutako trapuak merkaturatzen badira, historian zehar arropa zaharretatik ebakitako trapuak erabili dira garbiketarako. Trapurik egokienak kotoiz egindakoak izaten dira, hautsa eta bestelako zikinak hartzeko duten ahalmenagatik. Hautsa garbitzerakoan, trapua ur, glizerina edo garbigarri batez bustitzea komeni da, trapua pasatzean hautsa ez harrotu eta hobeto biltzeko. Kotoiaz aparte, bestelako gaiekin egindako trapuak ere saltzen dira, beira eta bestelako materialak hobeki garbitzeko, zikindu ondoren aiseago garbitzen direnak. Kotoiz egindako trapuetan ere ehundura ezberdinetakoak daude.

Higiene zorrotza behar den jardueretan, trapuak eta zatarrak baztertu eta erabili eta botatzeko paperak hobesten dira, erabilitako trapuak infekzio-iturri baitira.

## Ikus, gainera 
* Trapuketari

## Kanpo estekak
Bizkaia (argipena)

**Bizkaia** hainbat lekuren izena da:

## Leku izena 
### Euskal Herrian 
* Bizkaia: Euskal Herriko zazpi probintzietatik ipar-mendebaldekoena.
* Bizkaia: Nafarroa Garaiko erdialdeko ibar bat. XX. mendean giza biztanlez erabat hustu zen, gaur egun ez da gizakirik han bizi.
* Bizkaia: Bilboko pilotalekuetako bat.

#### *Bizkai* aldaera 
Aldaera hau, *Bizkaia* aldaera nagusia ez bezala, *-a* artikulurik gabekoa da NOR kasuan eta beste zenbaitetan (*Bizkain, Bizkairen*...); baina beste kasu askotan forma berdin-berdina du: *Bizkaiko, Bizkaira, Bizkaitik...*

* Bizkai: Nafarroa Behereko herri bat, Amikuze eskualdeko Labetze-Bizkai udalerrian kokatua.
* Bizkai (mendia): Nafarroa Garaiko Oskia haitzartearen ekialdeko mendia (806 m).

### Euskal Herritik kanpo 
* Bizkai Berria (Mexiko)
* Bizkai Berria (Filipinak)

## Bestelakoak 
* Bizkaia Irratia: Bizkaia probintziako euskal irrati bat, bere saioak *bizkaiera batuan* ematen dituena.

## Ikus, gainera 
* Vizcaya (argipena), *Bizkaia* izenaren gaztelaniazko forma.
* Biscaye: Okzitaniako Lurda herriko auzo bat, Pirinio Garaietan kokatua.
Paranthropus boisei

***Paranthropus boisei*** Hominidae familiako *Paranthropus* generoko espezie fosil bat da. 1,5 milioi urte luzez *Homo* generoarekin batera bizi izan zen, *Homo habilis*, *Homo ergaster* eta *Homo rudolfensis* espezieekin hain zuzen ere. Honen frogak Konso (Etiopia), Omo (Kenia), eta Olduvaiko (Tanzania) aztarnategietan aurkitu zituzten Mary eta Louis Leakey bikote famatuak. Gazelen fosilek erakusten diten bezala, sabana zen garai hartan esandako lurralde hauetan, baina ez da uste, gaur egungoa bezain lehorra zenik.

Litekeena da familia bereko gizonek osatutako komunitateetan bizi izatea, emakume batzuekin.

Fisikoki *Austrolopithecus*aren antza handia duenez, ikerlari askok zalantzan jarri du espezie honen existentzia. Burezurraren kapazitatea 550 cc ingurukoa zen, aurpegi oso sendoa, hortz txikiak eta hagin handiak zituen. *Foramen magnum*a *Australopithecus*arena baino aurreratuagoa zuen, *Homo* generoarekin gertatzen den bezala.

Klima aldaketarekin batera, inguruak lehortu egin ziren, eta beraz, baita fruituak ere. Honenbestez, murtxikatzeko muskulu sendoak garatu zituzten, sustrai, adaska eta tuberkulu lehorrak jan ahal izateko. Hala ere, gorputzeko gainerako atalek ez zuten aldaketa handirik izan *Australopithecus*arekiko.
Australiar futbol

thumb|250px|eskuinera|Australiar futbola.
thumb|250px|eskuinera|Australiar futboleko zelaia.

**Australiar futbola** edo **Futbol Australiarra** (ingelesez *Australian rules football* edo *Australian football*, australiar era informal edo herrikoian *football* edo *footy* bezala ezagunagoa) futbolaren aldaera bat den kirola da, 18 jokalari dituzten bi taldeen arteko norgehiagoka bat da eta zelai obalatu batean itxura esferoidea duen baloi batekin jokatzen da. Bere jatorria Australian du, herrialde honetan XIX. mendean sortu zelarik.

Joko honen helburu nagusia aurkariak baino puntu gehiago lortzea da, horretarako baloia ostikatu eta aurkariaren eremuan dauden bi zutabeen artean igaroarazi behar delarik. Jokalariek baloia euren gorputzeko edozein atalen bidez aurreratu dezakete, bai oin edo eskuko pasez nahiz baloiarekin batera burututako lasterketa bidez. Kirol oso azkarra da, baloia uneoro mugimenduan baitago, jokoa epaileak tiraketa libre bat edota baloia zelaitik irteten denean bakarrik eteten da. Kirol honen beste ezaugarri nagusi batzuk bere joko eta kontaktu fisikoak dira, honetan aurkariaren eraso aukerak mozteko asmoz bere plakaketa erabat onartua eta baimendua dagoelarik.

Australiar futbola Australian ikuslego eta federatutako kirolari gehien dituen kirola da, nahiz eta munduko gainontzeko herrialdeetan behar hainbat zelagorik ez izan. Mundu mailan dagoen liga profesional nagusiena (eta bakarra) Australian Football League izenekoa da.

## Ikus gainera 
* Futbol gaelikoa
* Errugbia
* Amerikar futbola
* Futbola

## Kanpo estekak 
* Australiar Futbol Ligako webgune ofiziala
Edward Bernays

**Edward Louis Bernays** (Viena, Austria-Hungaria, 1891ko azaroaren 22a – Cambridge, AEB, 1995eko martxoaren 9a) harreman publikoen eta propagandaren arloko aitzindari bat izan zen. Haren hilberrian, «harreman publikoen aita» zela aipatu zen. Lehen Mundu Gerran, Woodrow Wilson lehendakariaren gobernuarentzat *Committee on Public Information* batzordean lan eginez, eragin handia izan zuen estatubatuarren artean iritzi hau zabaltzen: Estatu Batuen gerra ahaleginen helbururik behinena «demokrazia Europa osora ekartzea» zela. Ospetsua da Bernaysen esaldi hau:

Sigmund Freuden arreba Anna Freud zuen ama; aita, aldiz, Freuden emazte Martha Bernaysen anaia.

## Teoriak 
Gustave Le Bon eta Wilfred Trotter psikologia buruz eta bere osabaren Sigmund Freuden jendetzari buruzko ideak landuz, Eddy Bernaysek iritzi-publikoa manipulatzeko asmoarekin lehendabiziko metodoak saldu zituen psikologiaren azpikontzientean oinarrituz.

Barnaysentzat jendetza ezin daiteke pentsalaria izan, inkontziente pultsioak bakarrik adieraz baitezake. Zigarro industriarentzako emakumeentzako kontsumoa propaganda eta publizitatearen bidez modernoa zela iradokiarazten zuen "askatasunaren suargia zirela" esanez.

Politikan, pertsonai publikoak "saltzen" ditu, presidentearen gosaria sortuz, show-bizaren pertsonaien aurkeztuz. Berak pentsatzen du, gutxiengo inteligenteak "demokratikoki" boterea eduki behar zuela, eta masa popularra modelatua izan behar dela hori onartazteko.

Propaganda metodoen aitzindaria, geroago Joseph Goebbels haren lanetan inspiratu zen.

*Life* aldizkariak dioenez, XX. mendeko pertsonaiarik eragileena izan zen.

## Lanak 
* *Crystallizing Public Opinion*, 1923.
* *Propaganda*, Horace Liveright, 1928. Frantsesez ''Propaganda, Comment manipuler l'opinion en démocratie*, Zones, 2007. Normand Baillargeon.
* *Speak Up for Democracy*, 1940.
* *Public Relations*, 1952.
* *The Engineering of Consent*, 1955.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Larry Tye, *The Father of Spin: Edward L. Bernays and the Birth of Public Relations'', 1998, .
*  Armand Mattelart, « Art et argent, histoire d'une soumission », *Le Monde diplomatique*, septembre 2001. http://www.monde-diplomatique.fr/2001/09/MATTELART/15612
*  Bernard Stiegler, ''De la Misère symbolique, I - L'époque hyperindustrielle, Gallilée, 2002.
*  Vance Packard, *La Persuasion clandestine*, Calman-Lévy, 1958.

## Ikus, gainera 
* Publizitatea
* Erlario publikoak
* Propaganda
* Spin doctor

## Kanpo loturak 
*  Qui était Edward Bernays ?
*  *Bernays Papers* sur le site de la Bibliothèque du Congrès
*  Irakurri *Propaganda*
*  *Propaganda*, Edward Bernays, ou comment manipuler l’opinion en démocratie (Normand Baillargeonn elkarrizketa Daniel Mermetekin, ''Là-bas si j'y suis* programan)
*  Autre entrevue Normand Baillargeonekin (50 minutu) *Propaganda'' liburuaren kontextu historikoa, préface frantsesetik itzulia.
*  Bernaysri buruzko konferentzia
*  The Century of The Self, Adam Curtisen film dokumentala
Albaceteko aireportua

**Albaceteko aireportua**, **Los Llanos** izenarekin ere ezaguna, Gaztela-Mantxako Albacete hiria zerbitzatzen duen aireportua da. Espainiako Aire Armadaren base militarraren ondoan dago eta Albacete hirigunetik 4 kilometrora dago. 2003ko uztailaren 1ean jarri zen martxan aireportu zibil bezala, ordura arte base militarraren zati bat baitzen gaur egungo aireportua. Lehenengo hegaldia Palma Mallorcakoatik iritsi zen.

2012an 3.914 pertsonek erabili zuten.

## Estatistikak 
## Hegaldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgunea AENAren atarian
* Aireportuaren webgune ez ofiziala