open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daughtry

**Daughtry** Ipar Carolinan (Ameriketako Estatu Batuak) sortutako post-grunge musika taldea da. American Idol lehiaketan finalista izandako Chris Daughtryk sortu zuen, taldeari izena emanez.

## Taldekideak 
### Gaur egungoak 
* **Chris Daughtry** - ahots nagusia, gitarra (2006-gaur egun)
* **Josh Steely** - gitarra (2006-gaur egun)
* **Brian Craddock** - gitarra, ahotsa (2007-gaur egun)
* **Josh "JP" Paul** - baxua, ahotsa (2006-gaur egun)
* **Joey Barnes** - bateria, perkusioa, teklatua, ahotsa (2006-gaur egun)

### Taldekide ohiak 
* **Jeremy Brady** - gitarra, ahotsa (2006-2007)

## Diskografia 
* Daughtry (RCA/19 Recordings, 2006)

## Kanpo estekak 
*  Daughtry taldearen webgune ofiziala
Telekinesia

thumb|200px
**Telekinesia** (grezieratik τῆλε, *tele*, *"urrun"* + κίνησις, *kinesis*, *"mugitu"*) edo **psikokinesia** parapsikologiako fenomeno mota bat da. Gizakiak pentsamenduaz materian eragitea edo mugitzearen teoria da, ez da orain arte frogatu. Historian eta ipuinetan telekinesia izan dutenak sorgintzat hartu dira, edo, espirituekin lotutako harremana.

Teoria batzuen arabera, burmuinetik ateratako indar edo energia ezezagun bat da, materian eragitea daukana.

## Telekinesia-motak 
* Aerokinesia: Telekinesia honek aire masak eta eguraldia kontrolatzen du.
* Pirokinesia: Sua sortu edo kontrolatzeko telekinesia da.
* Elektrokinesia: Energia edo elektrizitatea askatzea da tximista moduan.

## Ikus, gainera 
* Nina Kulagina

## Kanpo-estekak
Abadín

**Abadín** Lugoko probintziako Terra Cha eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 3.065 biztanle zituen 196,0&nbsp;km2tan banaturik.

## Abadingo parrokiak 
Abadinko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Abadín (Santa María)
* Abeledo (Santa María)
* Aldixe (San Pedro)
* Baroncelle (Santiago)
* Cabaneiro (San Bertomeu)
* Candia (San Pedro)
* Castromaior (San Xoán)
* Corvite (San Pedro)
* Fanoi (Santa María Madalena)
* Fraiás (San Pedro)
* Galgao (San Martiño)
* As Goás (San Pedro)
* A Graña de Vilarente (Santa María Madalena)
* Labrada (San Pedro)
* Moncelos (Santa María)
* Montouto (Santa María)
* Quende (Santiago)
* Romariz (San Xoán)
* Seivane de Vilarente (San Xoán)

## Abadindar ezagunak 
* Aquilino Iglesia Alvariño, idazlea eta elizgizona. (1909-1961)

## Kanpo estekak 
*  Abadingo udalaren webgunea
Soinuaren lastertasun

**Soinuaren lastertasuna** hots edo soinu-uhinek denboran bidaiatzen duten distantziaren neurria da. Aire lehorrean eta 20&nbsp;°C-eko tenperaturan, soinuaren lastertasun **343** m/s-koa da (**1235** km/h-koa). Eskuarki Lurraren eguratsean duen lastertasuna adierazten bada ere, soinuaren lastertasuna ia edozein substantziatan neur daiteke. Soinua airean baino azkarragoa da isurkarietan eta gai gotor ez-porotsuetan.

## Oinarrizko adigaia 
Soinuaren transmisioa molekulen ezaugarri eta loturen araberakoa da. Molekulen arteko loturek malgukiak bailiran jokatzen dute soinua transmititzen dutenean. Materia zurruna bada, malguki hauek azkarrago eramango dute soinua. Bestalde, materia gero eta dentsoagoa izan, soinua motelagoa izango da. Esaterako, soinua lasterragoa izango da burdina zeharkatzean, uranioa zeharkatzean baino, azken hau dentsoagoa baita. Era berean, hidrogenoan nitrogenoan baino lasterragoa izango da. Zurruntasunari dagokionez, burdina hidrogenoa baino lasterrago zeharkatuko du, lehena bezalako gai gotor baten barne-loturak hidrogeno-molekulen arteko loturak baino sendoagoak baitira.

Oro har, gai gotorrek isurkariek baino azkarrago transmititzen dute soinua, eta azken hauek gasek baino azkarrago. Hala ere, kontuan izan behar da ez dela beti horrela.

## Formula orokorra 
Oro har, soinuaren lastertasuna, *c*, ondoko formularen bidez kalkula daiteke
:
c = \sqrt{\frac{C}{\rho}}

non
:*C* zurruntasuna adierazten duen Young-en modulua den
:\rho dentsitatea den

Hortaz, soinuaren lastertasuna handitu egiten da materialaren zurruntasunarekin batera, eta txikitu egiten da dentsitatearekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mach zenbakia

## Kanpo estekak
Kenji Uematsu

**Kenji Uematsu Trebiño** (Portugalete, 1976ko urriaren 28a -) euskal kirolaria da, judotan aritzen dena. 1,58 metroko altuera eta 60 kg. pisua ditu.

## Biografia 
Kiyoshi Uematsu anaia txikiak judotan ere aritzen du. Aita japoniarra eta ama euskalduna ditu.

## Ibilbidea 
## Kanpo loturak 
*  JudoInside.com
Muonionjoki

**Muonio ibaia** (finlandieraz: *Muonionjoki*; suedieraz: *Muonio älv*), Könkämäeno eta Lätäseno ibaien baturarekin Markkinan, Enontekiön, sortzen den ibai finlandiar eta suediarra da.

Ibaiak, 230 km-ko luzera du eta bere izena Muonio udalerritik datorkio. Ibilbidea egin ostean, Tornionjoki ibaiarekin bat egiten du eta honekin batera, Bothniako Golkoan isurtzen da Tornio hirian.

1809. urtean, Errusia inperialak eta Suediak adostu zuten akordioaz geroztik, Könkämäeno eta Tornio ibaiekin batera, **Muonionjoki**, Finlandia eta Suediaren arteko 230 km²-ko muga bilakatu da.

Izokin-arrantza oso zabaldua dago ibai honetan.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Halti

**Halti mendixka** (iparraldeko Samieraz: *Haldi*; finlandieraz: *Haltitunturi*), Finlandiako mendirik altuena da, 1.328 metroko altuerarekin. Tunturia (isolaturik dagoen mendixka), Norvegia eta Finlandia herrialdeen arteko mugan dago, baina tontorra (*Ráisduattarháldi*), Norvegiaren aldean gelditzen da; Finlandian dagoen punturik altuena 1.316 metrokoa da, *Ridnitsohkka* izenekoa eta Enontekiöko udalerrian dagoena .
140px|ezkerrera|thumb|Mendixkaren gailurra.
Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saana

1.029 metroko **Saana mendixka** (iparraldeko Samieraz: *Sána*; finlandieraz: *Saanatunturi*), Finlandiako ipar-mendebaldean dago, Enontekiö udalerriko Kilpisjärvi herrixkan, Finlandia, Norvegia eta Suedia herrialdeek muga egiten duten tokitik hurbil. Eskandinaviako mendien parte da eta gainera, Finlandiako sabaitik, Halti mendixkatik 50 km-tara baino ez da aurkitzen.
Kilpisjärvi aintziraren magalean dago eta 4 km-ko ibilaldi bat egin daiteke bertara igotzeko herrixkatik.

Nahiz eta garaiena ez izan, Finlandia osoko mendirik ezagunena da, eta herrialde osoko turista asko gerturatzen da Kilpisjärvi herrixkara, mendixka igotzeko asmoarekin. Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezke bertan; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk . Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotzak, jatunak, lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta laponiako otsoak dira.

## Ikus, gainera 
## Argazki gehiago 

Image:Saana from Pikku-Malla.JPG
Image:Saanatunturi (fell).jpg
Irudi:Saana fell.jpg
Irudi:View from saana.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Mendia

**Marta Mendia Valencia** (Burlata, Nafarroa Garaia, 1975eko maiatzaren 18a) atleta da, altuera jauzilari eta hirukoizlaria. Burlatan jaioa, eta getzetarra berez.

Gorako jauzian markarik onena 1,95 metrokoa (aire zabaleko pistan) eta 1.96 metrokoa (pista estalian) ditu, eta jauzi hirukoitzean 12,40 metro (aire zabaleko pistan).

## Ibilbidea 
2002an Espainiako txapelduna izan ez ezik honako nazioarteko txapelketa nagusietan ere hartu du parte, tartean 2000 eta 2004ko Olinpiar Jokoetan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Marta Mendia IAAFen
Pegaso

Greziar mitologian **Pegaso** (; ) hegodun zaldi bat zen.

Pegaso Medusak isuri zuen odoletik edo haren lepotik jaio zen, Pertseok burua moztu zionean. Erabat zuria da eta hegan egitea ahalbidetzen dioten bi hego ditu. Haren hegaldiaren ezaugarrietako bat hankak mugitzea da, airean korrika ariko balitz bezala.

Iturri klasikoen arabera, Pertseo ez zen Pegasori esker hegan egitera iritsi. Horretarako, hegodun sandalia batzuk erabiltzen zituen baina, dena dela, Pizkundeko artista askok Pertseo Pegaso muntatzen irudikatzen dute.

Belerofonek gehiegizko handinahiaren akatsa irudikatzen du. Azkenean, Pegaso muntatzea lortzen duenean, eta horrekin oraindik pozik ez dagoela, Olinpora eramatera behartzen du, jainko bihurtzeko, baina Zeusek, Belerofonen ausarkeriagatik haserre, eltxotxo bat bidaltzen du, Pegasoren azala ziztatzen duena, eta hutserantz jaurtitzen du Belerofon: ez da hil, baina elbarri geratu da eta mundutik aparte noraezean ibiltzera kondenatuta dago, iraganeko bere loria gogoratuz.

Pegasoren elezaharrak buraqaren irudiaren eraketan eragina izan lezake tradizio musumanean.

Literaturako zaldirik ezagunenetakoa da, On Kixoteren Rozinante, Cid Campeadorren Babieca, Alexandro Handiaren Buzefalo eta Troiako zaldiarekin, beste batzuen artean.

## Gaur egungo erreferentziak 
Pegaso zinera gehien eramandako zaldietako bat da: adarbakarrarekin batera, fantasia eta fikziozko filmetan egoki sartzen diren ohiz kanpoko izakietakoa da.

## Kanpo estekak
Pirene

**Pirene** greziar mitologiako zenbait pertsonairen izena da

# Danaideetako bat, Danao eta emakume etiopiar baten alaba. Bere ahizpek bezala, senartzat, bere osaba Egiptoren semeetako bat hartu zuen, Agaptolemo izenekoa (Apolodororen arabera) edo Doliko (Higinioren arabera). Baina euren lehengusinekin ezkondu izana, zorigaiztokoa izango zen Egiptoren semeentzat, Danaok horretarako bere baimena eman bazuen, bere anaiaren semeak hiltzeko eta horrela Egiptoko tronua eskuratzeko izan baitzen. Izan ere, Egiptoko erresuma lortzeko leihan ibili ziren bi anaiak denbora luzez. Honela, bere alabetako bakoitzari daga bana eman zion, honekin, euren senarrak, ezkon gauean bertan hiltzeko aginduz. Pirenek bere aitari kasu egin zion, bere ahizpa guztiek bezala, Hipermnestrak izan ezik. Solemneki lurperatu zituzten euren senarren buruak Lerna hirian, eta krimenagatik Ateneak eta Hermesek purutu zituzten arren (hauek Zeusen aginduak betez), horregatik Tartaroan zigortuak izan ziren, non, betierekotasun osoan, zulatutako pitxer bat betetzen saiatzera kondenatu zituzten.
# Lamia bat, Akeloo ozeanidaren edo Lakoniako errege zen Ebaloren alaba. Poseidon itsasoetako jainkoaren maitalea izan zen, zeinekin bi seme-alaba izan zituen. Artemisa jainkosak, istripuz bere seme Zenkrias hil zuela jakin zuenean. Pirenek hainbeste negar egin zuen, isuri zituen malko guztiekin, bere izena daraman iturria sortu zuela, musei eskainita zegoena eta non Pegaso zaldi hegalariak edaten zuen Belerofontek harrapatu eta hezi zuenean. Bere beste semeak, Lekesek, Korintoko portuari izena eman zion, *Lechaeum*'.
# Bebriziarren printzesa bat, Heraklesek maitatu zuena, hau Espainia Mizenasera bidean zeharkatzen ari zela Gerionen abereekin, honela, bere lehengusu Euristeok jarri zizkion hamabi lanetako hamargarrena betez. Neska hau hil zenean, Heraklesek, Pirene, berau bizi zen mendietan lurperatu zuen, bere ohorez, Pirinioak bezala bataiatu zituena, izen honen beste jatorri bat azaltzen duten elezaharrak badauden arren.
# Lamia bat, Asopo ozeanida eta Ladon ozeanidaren alaba zen Metoperen alaba. Bere aita, bere ahizpa Eginaren bila irten zenean, hau Zeusek bahitua izan baitzen, Korintoko erregea, maitaleak non aurkitzen ziren esatera konprometitu zen, hiriari, hiria bera hornitzeko ur gezako iturburu bat ematen bazion. Honela, Asopok Pireneren iturria sortu zuen, ordutik bere alaba lotuta dagoena.
# Ares jainkoaren maitale bat, norekin Zikno izan zuen.

## Kanpo estekak
Maider Telleria

**Maider Telleria Goñi** (Ulia, Donostia, 1973ko uztailaren 14a - ) euskal belar hockey jokalari ohia da. Hamar urte zituela hasi zen belar-hockeyan Zurriola ikastolan. Real Sociedad taldean eta Madrilgo Club de Campo taldeetan jokatu izan du.

Bartzelonako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 1992an, eta geroago Atlantako (1996), Sydnekoy (2000) eta Atenasko Olinpiar Jokoetan ere (2004) parte hartu zuen. Bere ibilbideko azken urteak Realean jokatu zituen. Guztira 5 taldetan aritu zen ibilbidean zehar, honako hauetan: Zurriola ikastola (eskola-kirolean), Lagunak (2. mailan), Erreala (ohorezko mailan), Madrilgo Club de Campo, eta Santanderreko Sardinero.

Erretiroa hartu zuenetik, hainbat aitortza jaso zituen. Horrela, erretiratu zen urtean Euskadiko Hockey Federazioaren *urrezko sticka* jaso zuen, baita Gipuzkoako kirol-prentsaren elkartearen sari berezi bat ere. 2010ean, *Euskadi* Kirol Saria eman zioten gainerako euskal olinpiarrei bezala, eta ospatu zen galan aitorpen bateratu hori jasotzeaz arduratu ziren lau olinpiarretako bat izan zen. 2011n, Euskal Kirol Federazioen Batasunak antolatzen zuen euskal kirolaren III. galan, Belar-hockeyko euskal federazioaren beste sari bat jaso zuen.

Heziketa Fisikoan lizentziatua da (Soin Hezkuntzako Institutu Nazionala).

2011ko abuztuan larri ospitaleratu zuten Donostiako ospitale batean, entzefalitis herpetiko baten ondorioz.
erdian|thumb|500x500px|Belar-hockey kiroleko pilota eta sticka.

## Nazioarteko ibilbidea 
thumb|350x350px|Euskal jokalariak Sidneyko belar hockeyn (2000)
Maider Telleria 153 aldiz izan da nazioartean Espainiako belar-hockeyko emakumezkoen selekzioarekin, eta selekzio horretako funtsezko pieza izan zen hamar urtetik gora 

Selekzio absolutuarekin parte hartu zuen lehen nazioarteko txapelketa 1991ko Champions Trophy izan zen, Alemanian, laugarren geratu zirela. eta 10.ak 2004ko Atenasko Joko Olinpikoetan.

Parte hartu zuen nazioarteko beste txapelketak direla-eta, aipagarria da zilarrezko dominak lortu zituela 2003ko Europako Txapelketan eta 2004ko Zeelanda Berriko Olinpiar Aurreko Txapelketan.

2004ko Olinpiar Jokoen ostean erretiratu zen selekziotik. Espainiako Olinpiar Batzordearen Olinpiar Ordena eman zioten.
## Sari eta errekonozimenduakak 
* 1992: Urrezko domina 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan
* 1992: Donostiako udalaren omenaldia donostiar olinpikoei (Teresa Motos, Nagore Gabellanes, **Maider Telleria**, Mikel Eginoa, Juantxo Pagoaga, Garikoitz Azkue eta Javier Cano).
* 1996: Diploma olinpikoa 1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan
* 2000: Diploma olinpikoa 2000ko Sidney Olinpiar Jokoetan
* 2000: Angeluko udalaren omenaldia beste 20 kirolarirekin batera
* 2004: Parte hartzailea 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan
* 2005: Euskadiko Hockey Federazioaren *urrezko sticka* jaso zuen
* 2005: Gipuzkoako kirol-prentsaren elkartearen sari berezi bat ere. 
* 2010: *Euskadi* Kirol Saria. 
* 2011: Belar-hockeyko euskal federazioaren beste sari bat jaso zuen, Euskal Kirol Federazioen Batasunak emanda.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Guadaira

**Guadaira ibaia** Guadalquivir ibaiaren arro hidrografikoko ibaia da, azken honen ibaiadar zuzena.

Bere iturburua Cadizko probintzian du, Pozo Amargoko Mendilerroan eta Guadalquivir ibaian isurtzen ditu bere urak Sevillatik 20 kilometro inguru hegoaldera.

Bere arro hidrografikoa Moron de la Frontera, Marchena, Utrera, Paradas, Arahal, Mairena del Alcor, El Viso del Alcor, Alcala de Guadaira, Sevilla eta beste udalerri batzuetatik hedatzen da. Bere ibaiadar nagusiak Guadairilla, Alameda, Salado eta Saladillo dira, askorik adartua ez dagoen sare dendritiko azpiparalelo bat osatzen dutenak. Genil ibaiarekin batera, Sevillako landazabaleko paisaiako ezaugarri hidrografikorik garrantzitsuena da. Ibai honen ezaugarririk nagusiena, errota hirinegileen ugaritasuna da, Andaluzia osoan bakarra egiten duena.

Asko ziren horietaz hornitzen ziren industria olibariak oliba olioa eta olibatik eratorritako beste produktu batzuk egiteko. Honen ondorioz dago gaur egun hain kutsatua, enpresa horiek sekula ez baitzuten hondakin urak tratatzeko instalaziorik erabili ibaira itzultzeko.

Alcala de Guadairatik igarotzean, bere ertzetan, 20 arabiar errota altxatzen dira, garia xehetzeko erabiltzen zirenak. Eta horrek okindegi ugari bertan kokatzea erraztu zuen, kalitaterik hobereneko ogia egiten zutenak, udalerria, "Okinen Alcala" bezala ezagutua izateraino. Gainera, zubi erromatar bat ere badago Karlos III.a erregearen erregealdian birmoldatua, ibaia herri honetatik igarotzen denean.

[250px|eskuinera|thumb|Guadaira ibaia Sevillan goratze garaian [2008ko apirilean]]

## Kanpo estekak
Zigilu (bitxigintza)

thumb|250px|Zigilua.
**Zigilua**, bitxigintzari dagokionez, eraztun mota bat da, goikaldea, behealdea baino zabalagoa duena, eta lauagoa, laukiluze edo obalo forma izaten du eta eramaten duen pertsonaren inizialak eramaten ohi ditu. Ia beti, metal preziatuzkoak izaten dira, ohi, urre edo zilarrezkoak eta txikiak edo handiak izan daitezke. Inizialak, grabatuak egoten ohi dira, erliebean ere egon daitezkeen arren, erdiko hatzean edo eraztun hatzean eramaten ohi dira eta ohikoagoak dira gizonezkoetan.

Berarekin, gutun edo dokumentuen lakrea markatzeko erabiltzen ziren, bidaltzailearen benetakotasun froga bezala.

## Kanpo estekak
Kiyoshi Uematsu

**Kiyoshi Uematsu Trebiño** (Portugalete, 1978ko uztailaren 10a -) euskal kirolaria da, judotan aritzen dena.

## Biografia 
Kenji Uematsu anaiak judotan ere aritzen du. Aita japoniarra eta ama euskalduna ditu.

## Ibilbidea 
## Kanpo loturak 
* JudoInside.com
Izaskun Aranburu

**Izaskun Aranburu Balda** (Donostia, Gipuzkoa, 1975eko abenduaren 27a -) piraguista ohia da, ur lasaietako kayakean aritzen zena. Euskal Herriko piraguismoak eman duen kirolaririk onenetakoa da. Hamar urte zituela hasi zen piraguismoa praktikatzen, Donostiako Fortuna Kirol Elkarteaan, baina emaitzarik onenak Irungo Santiagotarrak Kirol Elkartearekin erdietsi ditu.

Hamabost urte zituela lortu zuen lehen Espainiako txapelketa K-2 modalitatean, eta orduz geroztik zenbatezinak dira lortu dituen titulu eta dominak. Besteak beste, aipagarriak dira: brontzezko domina 1993ko Junior Mailako Munduko txapelketan; zilarrezko domina 1997ko Europako Senior txapelketan; 1997ko eta 1998ko Munduko txapelketan brontzeko bi domina, K-2 eta K-4 sailetan; 1997ko Munduko Kopan urrezko domina; 1999ko Europako txapelketan zilarrezko eta brontzezko dominak, K-4 eta K-2 sailetan.

Hala ere, lorpen garrantzitsuena 1999ko Munduko txapelketan, K-2 sailean, lortutako urrezko domina da. 2000. urteko Munduko Kopan zilarrezko domina eskuratu zuen K-4 200 metroko sailean, Alemaniako Duisburgen jokatutako estropadan. Hungarian jokatutako Munduko Koparen proban K-2 saileko 200 metroko proban brontzezko domina ere irabazi zuen Izaskun Aranburuk.

## Kirol ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Bestla

**Bestla** eskandinaviar mitologian antzinako Jotun bat zen, Bolthornen alaba bat, Borrekin batera Odin, Ve eta Viliren ama izan zen. Gainontzeko izotzezko erraldoi edo Jotunekin batera, jainkoen egoitza zen Asgarda hartu eta Ragnaröka eragin zuen.

## Ikus, gainera 
Erraldoi

## Kanpo estekak
Esteban Arakama

**Esteban Arakama Mendiola** (Irun, 1973ko otsailaren 11 -) euskal piraguista da, ur bizietako kayak (K1) modalitatean aritzen zena. Santiagotarrak Kirol Elkartean ikasitakoa da, eta gaurko datan bertan jarraitzen du bere burua entrenatzen eta entrenatzaile gisa.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

Oharra: (k): Kalifikazioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Cassini-ren obalo

thumb|300px|Cassiniren obaloak
Matematikan, **Cassiniren obaloa** plano batean dauden puntu multzoa da, obaloan dagoen p puntu bakoitzak, q1 eta q2 beste bi puntu finkorekin lotura jarraitua duelarik, 2a distantziara aurkitzen direnak, "obaloaren fokuak" deiturikoak. Konstante hau b²k emana dator.

Cassiniren obaloen ekuazio polarra, honako hau da:

:r^4+a^4-2a^2r^2cos2\Phi=b^4

eta forma kartesiarra:

:(x^2+y^2)^2-2a^2(x^2-y^2)-a^4+b^4=0

Obaloaren forma b/a proportzioaren araberakoa da. b/a 1 baino gehiago denean toki geometrikoa, lotutako buelta bakarra da. b/a 1 baino gutxiago denean tokiak, lotu gabeko bi buelta hartzen ditu. b/a 1 denean kurbari Lemniskata deritzo

Cassiniren obaloak, izen hau Giovanni Domenico Cassini astronomoagatik daramate.

## Kanpo estekak
Iñigo Monreal

**Iñigo Monreal Saénz** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1974ko irailaren 26a) atleta ohia da, 400 metro hesidunetan eta 4 x 400 metroko txandakako lasterketan nabarmendu zena. 400 metroko hesidunetako proban, 49,86 segundokoa du markarik onena. Olinpiar Joko bitan izan da: Atlantakoetan eta Sydneykoetan. Beharbada, inoiz izan den nafar atletarik hoberena: guztira, Nafarroa Garaiko 16 txapelketa irabazi ditu, hainbat modalitatetan (200 m, 400 m, 800 m, 110 m hesidunak, 400 m hesidunak eta dekatloia), eta Nafarroa Garaiko 45 marka absolutu gainditu ditu (aire zabaleko pistan: 2 marka 400 metroetan, 12 marka 110 metro hesidunetan, 8 marka 400 metro hesidunetan, 5 marka 4 x 400 metroetan, eta marka bat dekatloian; estalpeko pistan: 2 marka 400 metroetan, eta 15 marka 60 metro hesidunetan).

2008ko Espainiako hauteskunde orokorretan, Diputatuen Kongresurako hautagai izan zen, Nafarroa Bai alderdiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
*  iaaf.org
Rozinante

thumb|Rozinante lurrean Haize erroten abenturaren ondoren
**Rozinante** Kixotearen zaldiaren izena da.

Miguel de Cervantesen Kixotea liburu ospetsuan irakur daitekenez: "l*au egun igaro zitzaizkion ze izen jarriko zion irudikatzen... eta honela, bere irudimenean eratu, ezabatu eta kendu, gehitu, desegin eta berriz egin zituen izen askoren ondoren, azkenik Rozinante izena jarri zion, bere ustez izen ozena, entzutetsua eta zamaria izan zenean izan zeneko ezaugarritsua, orain zena baino lehenago, munduko zamari guztietan aurrena eta lehena zena*".

Honela ba, orain zena baino lehenago, azala eta hezurrak, zamaria izan zen, Kixoteak oraindik "Alexandro Handiaren Buzefalo eta Ciden Babieka ospetsuak baino zelabere hobe bezala" ikusten zuena.

## Bibliografia 
* Kixotea Cervantes Zentru Birtuala Zerbantes Institutua. Bertsio digitala. Testu osoa

## Ikus, gainera 
Miguel de Cervantes

## Kanpo estekak
Begoña Larzabal

**Begoña Arantzazu Larzabal Fernández** (Madril, 1971ko urtarrilaren 19a - ) euskal belar hockey jokalari ohia da. Errealean aritutakoa da.

Atlanta eta Sydneyko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Roberto Lezaun

**Roberto Lezaun Zubiria** (Iruñea, 1967ko uztailaren 23a -) euskal txirrindulari ohia da, mendiko bizikletan zein errepidean aritzen zena. Zurukuaingoa da. Profesionaletara pasa baino lehen, Nafarroako Itzulia eta Santikutz Klasika irabazi zituen.

1996 eta 2000ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
### Errepidea 
**1988**
* 3. Baiona-Iruñean
**1989**
* 3. Gorlako Igoeran
**1990**
* Nafarroako Itzulia
* Loinaz Proba
* Santikutz Klasika
**1991**
* Andaluziako Itzulia

### Mendiko bizikleta 
* Munduko Txapelduna: 1999 eta 2000
* Ondalan Saria: 1997 eta 2000.
* Zurukuain Saria: 1992-1994, 1997, 1998 eta 2001.
* Lizarra Saria: 1993, 1997, 1998, 2000 eta 2001.
* Lukin Saria: 1997 eta 2001.
* Bicihobby Saria: 1997 eta 1998.
* Julian Sport Saria: 2000 eta 2001.
* Diario de Navarra Open: 1994, 1997, 1998, 2000 eta 2001.

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
**Errepidea**
* Banesto (1991 &ndash; 1993)
* Festina (1994)
* Euskadi (1995)
* Orbea (1996)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdoitza Goikoetxea

**Erdoitza Goikoetxea Zornoza** (Bilbo, 1975eko urtarrilaren 24a - ) euskal belar hockey jokalari ohia da. Real Club Jolaseta taldean aritutakoa da, non entrenatzailea ere izan da. Algortakoa da.

Sydney eta Atenasko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. 2003ko Europako Txapelketan txapeldunordea zen.

## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Nagore Gabellanes

**Nagore Gabellanes Marieta** (Donostia, 1973ko urtarrilaren 25a) euskal belar hockey jokalari ohia da. Errealean aritutakoa da.

Bartzelona eta Atlantako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, lehenengoetan urrezko domina lortuz.

## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Jorge Pérez Salinas

**Jorge Pérez Salinas** (Iruñea, 1972ko apirilaren 24a -) nafar igerilari olinpiko ohia da, tximeleta eta libre estiloetan aditua.

Olinpiar Joko bitan hartu du parte: Bartzelonan eta Sydneyn.

## Kanpo estekak 
* www.coe.es
Silvia Manrique

**Silvia Manrique Pérez** (Laudio, 1973ko martxoaren 6a - ) euskal belar hockey jokalari ohia da. Madrilgo *Club de Campo* taldean aritutakoa da.

114 nazioarteko partida jokatu ditu Espainiako belar hockey selekzioarekin. Bartzelona eta Atlantako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, lehenengoetan urrezko domina lortuz. Espainiako Ohorezko Ligan, Madrilgo Club de Campo taldean jokatzen du. Talde honekin eskuratu dituen tituluen artean, Liga Txapelketa bat, Erreginaren Kopa eta Europako Txapelketa dira aipagarriak. Aretoko hockeyan, berriz, bi Liga Txapelketa irabazi ditu.

## Erreferentziak
Amaia Andrés

**Amaia Andrés Berakoetxea** (Donostia, Gipuzkoa, 1966ko ekainaren 26a) atleta profesional ohia da, 800 metroko proban espezializatua. Atletismoan Beasainen hasia, Ordizia Kirol Elkarteko kidea izan zen.

## Ibilbidea 
Zazpi aldiz izan da Espainiako txapelduna 800 metrotan: pista estalian sei (1986 eta 1995 artean) eta behin aire librean (1993).

Behin izan zen Olinpiar Jokoetan, 1992an hain zuzen ere. Hona hemen bere emaitzak txapelketa nagusietan:

## Erreferentziak
José Arza

**José Arza Laurenz** (Iruñea, 1969ko uztailaren 23a -) euskal beisbol eta softbol jokalari ohia da.

Bartzelonako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Kanpo estekak 
*  *Diario de Navarra* egunkarian egindako elkarrizketa
*  www.oad.es
Maria Eizmendi

**Maria Eizmendi Pérez** (Donostia, 1972ko otsailaren 14a -) euskal piraguista ohia da, kayak (K1) modalitatean aritzen zena. Atlético San Sebastián arraun taldean aritzen zen.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Ricardo Etxarte

**Ricardo Etxarte San Martin** (Iruñea, 1974ko urriaren 4a) iruñan jaioa, eta getzetarra berez, euskal kirolaria da, judotan aritzen dena. 1,80 metroko altuera eta 81 kg. pisua ditu.

## Ibilbidea 

## Kanpo estekak 
*  JudoInside.com
Sergio Rey

**Sergio Rey Revilla** (Donostia, 1969ko azaroaren 4a - ) gipuzkoar boxeolari ohia da, 1992an profesional bilakatu zena.

Bartzelonako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 63,5 kg. baino gutxiagoko kategoriako lehenengo txandan Jyri Kjäll finlandiarrak kanporatua zen.

## Erreferentziak
Jon Ergüin

**Jon Erguin Bolibar** (Donostia, 1980ko martxoaren 3a -) euskal herritar piraguista da, ur bizietako kanoan aritzen dena. Atlético San Sebastián arraun taldekoa da.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Zodiakoko argia

thumb|270 px|Zodiakoko argia
**Zodiakoko argia** argi banda ahul bat da, ia hiruki formakoa, gaueko zeruan nabari daitekeena, ekliptikaren planoaren luzera osoan hedatzen, non Zodiakoko konstelazioak aurkitzen diren. Zerua bere osotasunean estaltzen du, baina bakarrik ekliptikaren planoan nabari daiteke eta Ilargirik gabeko gau batean, argi natural guztiaren %60a ematen du. Eguzki Sistema guztian zehar aurkitzen diren hauts partikuletan Eguzkiaren argiaren sakabanaketak eragiten du.

## Behaketa 
Zodiakoko argia oso ahula da eta erabat ikustezina da Ilargia eta argi kutsadura bezalako objektu dizdiratsuek ahulki argiztaturiko zeruetan. Iparraldeko Hemisferioko erdialdeko latitudeetan hobeto ikus daiteke begirada mendebalderantz zuzenduz udaberrian, iluntzearen ondoren, edo ekialderantz begiratuz udazkenean, argitu baino lehenago.

Argi bizitasunean jeisten da distantziarekin Eguzkiarekiko. Oso ilunak diren zenbait gautan, jarraikako banda bat ikus daiteke ekliptikaren luzera osoan zehar. Zodiakoko argiaren aurka, oso ahula den dizdira obalatu bat nabaritzea posible da, Gegenschein izenez ezagutzen dena.

## Jatorria 
Hauts partikulek xurgatutako eguzki argia berriz bidalia da erradiazio infragorri bezala norantza guztietan. Honek, partikula txikiak eguzki erradiazioaren presioagatik motelki geldituak izatea eragiten du, geroz eta itxiagoak diren orbitak deskribatuz eta Eguzkirantz joanez (Poynting-Robertson efektua).

Eguzki Sisteman hautsak duen bizi denbora, bere historiarekin alderatuz gero, oso urria dela kontutan hartuz, beharrezkoa da zodiakoko argia mantenduko duten partikula berrien jarraikako iturri bat izatea. Kometetan eta asteroide txikien artean sortutako hautsak, ekliptikaren planoa, hauts partikulez beterik mantentzen dute. Azken urteetan, zodiakoko argiak egitura garrantzitsuak dituela ikusi ahal izan da, horien barnean, xurgaketa bandak, asteroide familietan eta kometen isatsen arrasto zehatzetan eragindako hauts presentzia handiagoari lotuta daudenak.

## Kanpo estekak
Port-au-Prince

**Port-au-Prince** () Haitiko hiriburua eta hiririk handiena da, 1.082.800 biztanlerekin. Gonâveko golkoko badia batean dago.

## Historia 
1749an sortu zuten frantziar kolonoek, azukrea ustiatzeko hiri gisa. 1770ean Cap-Haitien hiria ordezkatu zuen hiriburutzan. 1794an britaniarrek menderatu zuten eta 1804an Haiti independenteko hiriburua izendatu zuten.

2010eko urtarrilaren 12an 7.0ko lurrikara batek hiria suntsitu eta milaka hildako utzi zituen.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
Port-au-Prince ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munduaren ardatza

thumb|400 px|Zeru esfera eta bere ardatza.
**Munduaren ardatza** zeru-esferaren errotazioarena da eta Lurraren errotazio ardatzarekin bat egiten du. Aipaturiko ardatzak zeru esfera bi puntutan mozten du, zeru poloak, iparraldeko zeru poloa hegoaldeko zeru poloaren diametralki aurkako tokian dagoena. Begiralearen latitudearen arabera, iparraldea edo hegoaldea, hala izango da, ostertzean ikusi ahal izango den zeru poloa. Zeru esferak 24 ordu sideraletan bira egiten du ekialde-hegoalde norantzan, errotazio oso bat.

Poloen mugimendua, motela izan arren, Hiparkok ezagutzen zuen Ekinozioen prezesioa izeneko fenomenoa eratuz. Mugimendu hori oso txikia izatearen ondorioz, erabilera askotan, munduaren ardatza finkotzat har daiteke.

## Kanpo estekak
Zeru-esfera

eskuinera|thumb|160px|Zeru-esferaren osagai nagusiak
**Zeru-esfera** esfera ideal bat da, zehaztu gabeko erradiorik ez duena, zentrokidea Lurrean, non, itxuraz, argizagiak mugitzen diren. Zeruko objektuak aurkitzen diren norabideak irudikatzea ahalbidetzen du, honela, bi norabidek eratutako angelua, esfera horretan zirkulu arku nagusi batekin irudikatua izango da. Teorikoki, Lurrarenarekin nahasten da: Munduaren ardatza, zeru esferaren errotazioarena da eta Lurraren errotazio ardatzari paraleloa da, eta, beraz, behatzailearen begiradan zentratua dago. Astronomoek, euren neurketak, esfera horretan, ohiko puntu, zirkulu eta planoen existentzian oinarritzen dituzte: ostertzaren planoa eta zeru-ekuatorearena, lurburua eta zenita, meridianoa, abiapuntu bezala balio duena azimutaren neurketan. Nahiko erraza da astro bat aurkitzea edo kokatzea funtsezko plano horiekiko.

thumb|ezkerrera|300px|Zeru-koordenatu ekuatorial eta horizontalen irudikapen grafikoa. Zeru-esferaren puntu geometriko garrantzitsuenekin

Begiralearen ostertza, ekuatorearekiko zeiharra denean, zeru esfera, zeiharra dela esaten da. Bi poloetakoren batean dagoen begirale batentzat, esfera paraleloa da, bere ostertza ekuatorearekiko paraleloa baita. Azkenik, esfera *zuzena* da ekinokzioen lerroan dagoen begiralearentzat, han, ostertzak, perpendikularki mozten baitu ekuatorea.

Zeru esfera, kontzeptu bat da, ez objektu bat, argizagiak proiektatuak ikusten diren azal birtual bat da, argizagi guztiak, Lurretik distantzia berberera egongo balira bezala.

Esfera honetako hiru puntu argik (zenita, altxatako poloa eta argizagia (Z, P eta S) ezkerraldeko grafikoan, hiruki esferiko bat (trigonometria esferikoa) definitzen dute eta, horien ebazpenen bidez marinel eta nabigatzaileek, lurrazalean kokatzea lortzen zuten.

## Ikus, gainera 
* Zut
* Ostertz astronomiko
* Ordu-zirkuluak
* Zeru meridianoa
* Meridiana
* Zeru-ekuatorea
* Koordenatu horizontalak
* Ordu koordenatuak

## Kanpo estekak
Karmele Makazaga

**Karmele Makazaga Urrutia** (Zarautz, Gipuzkoa, 1964ko apirilaren 14a -) euskal herritar eskubaloi jokalari ohia eta entrenatzailea da. Hernani klubean eta Espainiako Selekzioan jokatu zuen. Bartzelonako 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Zarautz Kirol Elkartearen bigarren entrenatzaile lanetan jardun du.

## Kirol ibilbidea 
Eskubaloian jokatzen hasi zen bere herriko, Zarauzko, eskoletan. Gazte garaian Zarautz Kirol Elkartean hasi zen eta 17 urte bete zituenean Donostiako taldera pasatu zen. Maila gorenera igo ondoren, Zarautz bere herriko taldera aldatu zen eta, hiru urteren ostean, Hernanira joan zen bizitzera, eta bertan egin zituen hurrengo 10 urteak. Madrilgo Pegaso taldera aldatzeko aukera izan zuen, baina ez zuen onartu.

130 nazioartekotasun ditu, eta 105 gol sartu zituen. 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, Bartzelonan, eta Espainiako selekzioa zazpigarren geratu zen, eta diploma olinpikoa lortu zuen. 1985ean, Frantziaren aurkako Munduko Txapelketako sailkapen fasean, Espainiako elastikoarekin debuta egin zuen, eta Espainiako selekzioarekin lehen tantoa egin zuen.

## Sariak 
* 1991ean, Atenaseko Mediterraniar jokuetan brontzezko domina lortu zuen. link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px
* 2010ean, Espainiako eskubaloi federazioaren urrezko domina. link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px
* 2011an Kirol-ibilbide osoaren saria Espainiako eta Euskadiko selekzioetan parte hartzeagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cucurbita

***Cucurbita*** landare igokari edo herrestarien genero bat da, *Cucurbitaceae* familiakoa. Garrantzi handia du bere fruituak gizakientzako barazki edo animalientzako bazka jana direlako. 12-14 espezie ditu, denek jatorria Amerikan dutenak, horietatik 5 mundu osoan eskuarki landatuak:
* *Cucurbita maxima* (*Kuia handia*)
* *Cucurbita pepo* (adibidez *kuiatxoa*)
* *Cucurbita argyrosperma* (*Mexikoko kuia*)
* *Cucurbita moschata* (adibidez *Butternut kuia*)
* *Cucurbita ficifolia* (Siamgo kuia)

## Deskribapena 
thumb|200px|ezkerrera|Kuiaren zurtoina
Kuiaren jatorria ez da ezagutzen, baina uste da Ipar Amerikan sortu zirela. Kuia-hazi zaharrenak Mexikon aurkitu izan dira, eta K. a. 7000 eta 5500 urteen artekoak omen dira.

Kuiaren fruituak 4-8 kilokoak izan ohi dira, eta handienak (*C. maxima* espeziekoak) 34 kilo izatera irits daitezke. Kuien forma oso aldakorra da, esferikotik luzangaraino; azala leuna da eta zainduna izan daiteke. Kuia gehienak laranjak edo horiak dira, baina berde argiak, berde ilunak, zuriak, gorriak edo grisak ere izan daitezke. Mami hori-laranja kolorekoa dauka, trinkoa, ehundura sendokoa eta zapore gozokoa.

Kuia landare monoikoa da, hau da, lore arrak eta emeak ditu ale berean. Lore distiratsu eta koloretsuak dauzka, baina bizitza laburrekoak: zenbaitetan egun batez besterik ez dira irekitzen.

Kuiak pigmentu laranjei zor die bere kolorea. Luteinan aberatsak dira, bai eta alfa- eta beta-karotenoan ere.

## Laborea 
Bere zikloa ondo burutzeko toki eguzkitsu eta beroa behar du. Beraz sororik eguterenean kokatuko dugu. Ongarri organiko asko behar du lurrak, nahiz eta heldu gabekoa izan.
Kuia landare herrestari edo igokaria da. Normalean fruituak lurrazala ukituz hazten direnez, lur nibelatua beharko da, fruituak ustel eraziko lituzketen putzuak sor ez daitezen.

Erein: martxo-maiatz bitartean. Zuzenean soroan.

Lanak: sustrai-sistema oso azalekoa du eta lehortearekin asko sufritzen du. Beraz, ureztatuta ondo zaintzerik ez badago, lurzorua hondakin organikoz osaturiko geruza batez estaltzea komeni da.

Azaleko zainen garapena indartzeko jorraldiak burutu.
Gaitzik arruntena oidioa da; sufreaz edo zinka duten konposatu organikoz tratatzen dena. Izurriteen artean landare-zorria. Bien erasoak, ordea, ez dira kezkagarriak.

Uzta: urri-azaro-abenduan, lehen izotzak baino lehen. Toki lehor eta aireztatuetan ongi kontserbatu ohi dira neguan.

## Sukaldean 
Erabilpena sukaldaritzan: indaba, dilista, txitxirio eta abarrekin jartzen da eta zapore gozoa ematen dio.

## Kanpo estekak
Blanca Lacambra

**Blanca Lacambra Sáiz** (Donostia, 1965eko abuztuaren 28a - ) euskal atleta ohia da, distantzia motzetan aditua.

Nahiz eta Donostian jaioa izan, txiki-txikitatik Gasteizen bizi da.

## Ibilbidea 
Zortzi aldiz izan da Espainiako txapelduna: 100 metrotan (1985 eta 1986) 200 metrotan (1985, 1986 eta 1987); pista estalian, 60 metrotan (1987), 200 metrotan (1988) eta 400 metrotan (1986).

Behin izan zen Olinpiar Jokoetan, 1988an hain zuzen ere. Hona hemen bere emaitzak txapelketa nagusietan:

## Erreferentziak
Amaia Garbaio

**Amaia Garbaio Sarasibar** (Iruñea, 1970eko martxoaren 26a -) nafar igerilari olinpiko ohia da.

Seulgo Olinpiar Jokoetan 4 x 100 erreleboan hartu zuen parte.

## Kanpo estekak 
* www.coe.es
Antonio Caballero

**Antonio Caballero Bravo** (Arrasate, Gipuzkoa, 1967ko ekainaren 24a) boxeolari amateur ohia da. Gipuzkoako eta Euskadiko txapelduna izan zen hirutan. Baita Espainiako txapeldunordea ere.

Seulgo Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 48 kg baino gutxiagoko kategoriako bigarren txandan Dang Nieu Hu vietnamdarrak kanporatua zen.

## Erreferentziak
Elena Navaz

**Elena Navaz Pérez** (Iruñea, 1960ko irailaren 21a - ) euskal kirolari ohia da, taekwondon aritzen zena.

Seulgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, brontzezko domina lortuz (taekwondoa erakusketa-kirola zen).

1987an Espainia eta Europako txapelduna zen.
Dionisio Muñoz

**Dionisio Muñoz Berrio** (Iruñea, 1961eko martxoaren 21a - ) euskal kirolari ohia da, halterofilian aritzen zena. 62 eta 69 kilotik gorako kategorietan aritu zuen.

Los Angeles eta Seulgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Luis Maria Lasurtegi

**Luis Maria Lasurtegi Berridi** (Pasaia, 1956ko martxoaren 28a - ) gipuzkoar arraunlari ohia da.

Los Angelesko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina lortu zuen *coxless binaka* kategorian, Fernando Climentekin batera. Mosku eta Seulgo Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen.

## Kanpo estekak
Juan Jose Uria

**Juan Jose Uria Baztarrika** (Pasai San Pedro, 1956ko uztailaren 25a -) euskal herritar eskubaloi jokalari ohia da.

1980, 1984 eta 1988ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Jete

**Jete** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 870 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Jeteko Udala
Jose Ignacio Novoa

**Jose Ignacio Novoa Beobide** (Irun, 1955eko abenduaren 20a -) euskal herritar eskubaloi jokalari ohia da. Egun entrenatzailea da.

1980 eta 1984ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Taldeak 
* Harrobia Irungo La Salle
* Bidasoa (1972-1974)
* Calpisa (1974-1979)
* FC Barcelona (1979-1981)
* Granollers (1981-1982)
* Tecnisan (1982-1985)
* Tenerifeko Tres de Mayo (1985-1986)
* Avidesa Valencia (1986-1988)
* Helados Alacant (1988-1990)

## Kanpo estekak 
*  www.coe.es
Ricardo Aldabe

**Ricardo Aldabe Moreno ** (Iruñea, 1965eko martxoaren 7a -) euskal igerilari olinpiko ohia da. Txantreakoa *Club Natación Pamplona* taldeko kidea zen.

Los Angelesko Olinpiar Jokoetan 100 eta 200 metroko bizkar-igeriketan hartu zuen parte.

Emaztea Katrine Bomstad igerilari olinpiko norvegiarra du eta semea Oscar Aldabe Bomstad, igerilaria bera ere.
## Kanpo estekak 
* www.coe.es
Harri Garmendia

**Harri Garmendia Aierza** (Beasain, 1966ko ekainaren 18a -) gipuzkoar igerilari olinpiko ohia da.

Los Angelesko Olinpiar Jokoetan 100 eta 200 metroko tximeleta-igeriketan eta 100 metroko estilotan parte hartu zuen.

## Kanpo estekak 
* www.coe.es
* Elkarrizketa *Argia* aldizkarian
Eibarko Klub Deportiboa

**Eibarko Klub Deportiboa** Eibarren kirol eta kultura ekintzak egiten dituen elkarte bat da, 1924ko urtarrilaren 30ean sortua. 2013ko otsailean 2550 bazkide zituen.

## Batzordeak 
Klubaren lana 13 batzordek egiten dute:
* Argazkilaritza
* Atletismoa
* Kezka Dantza Taldea
* Eskia
* Espeleologia
* Kultura
* Mendi Taldea
* Pilota
* Urpekaritza
* Xakea
* Txirrindularitza
* Aldizkaria
* Squasha

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Amaia Ugartemendia

**Amaia Ugartemendia Sagartzazu** (Idatzi askotan: Ugartamendia Sagarzazu; Errenteria, Gipuzkoa, 1966ko ekainaren 9a -) euskal herritar eskubaloi jokalari ohia da, EMT Pegaso, Porriño eta Akaba Bera Bera eskubaloi taldean aritu zena. Euskal zein Espainiako selekzioarekin jokatu zuen eta 1992ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.  

## Bizitza 
Familia ugarikoa da. Neba Mikel Ugartemendia txirrindulari ohia da eta sei haurrideetatik bosgarrena da. Eskubaloiko hastapenak Ereintza Eskubaloi Klubean kadetea zenean garatu zituen. Jaioterriko Orereta Ikastolako zenbait jokalarirekin batera (Reyes Carrere, esaterako), 83-84 denboraldian Espainiako txapeldunordea bihurtu zen Leganes Eskubaloiko jubenilaren aurkako finala galdu ostean.

2004an erretiratu zen arren, 2005ean Bera Beraren kamiseta jantzi zuen berriro, talde gipuzkoarrak izan zuen lesio izurritearen ondorioz. Klubeko diziplinan egon arren eta hainbat funtziotan lan egin arren, 40X20ra bueltatu zen hegalean jokatzeko, Esther Larreategiren eta Ziarsoloren bajak betetzeko.

Amaia Ugartamendia Espainiako eskubaloiko jokalari handienetako bat izan zenveta bere ibilbidea titulurik gabe amaitu zuen bere bitrinetan, baina ostean Bera Bera handia izan zenaren oinarriak jartzen lagundu zuen (klubaren lehen titulua Erreginaren Kopan bigarren aldiz erretiratu eta hurrengo urtean lortu zen).

#### Euskal selekzioa 
99ko abenduaren 28an, Euskal Autonomia Erkidegoko eskubaloi selekzioarekin, Frantziako selekzioaren aurka jokatu zuen lehen partida ofizialean, lehiatu zen lehen jokalarietako bat izan zen.

#### Espainiako selekzioa 
Emakumezkoen eskubaloian aitzindarietako honek 175 partidatan hartu zuen parte Espainiako selekzioarekin eta guztira 382 gol sartu zituen. 1986ko urriaren 28an egin zuen debuta talde nazionalean, Burrianan Islandiaren aurka jokatutako lagunarteko batean (selekzioak 23 eta 7 galdu zuen) eta bere azken partida Kroaziaren aurka izan zen, Moncadan, 2000ko azaroaren 26an.

Munduko txapelketatan bi aldiz hartu zuen parte (1992koa Lituanian eta 1993koa Norvegian), bi B munduko txapelketatan (1988an Dreuxen, Frantzian eta Bulgarian 1987), Europako txapelketa batean, 1998an Holandan, lau Mediterraneoko Jokotan (Damasco 1987, Atenas 1991, Beauçaire 1993an eta Barin 1997an egindako Mediterraneoko Jokoak) eta Europako eta Munduko txapelketetarako zenbait sailkapenetan.

#### Bartzelonako Olinpiar Jokoak 
Bartzelona'92n lehiatu zen Espainiako selekzioko jokalarietako bat izan zen Amaia, eta eskubaloiko Espainiako lehenengo 14 jokalarietako bat izan zen. Espainiako talde nazionala Olinpiar Jokoetan lehiatzen zen lehen aldia izan zen. Espainiako taldea zazpigarren geratu zen eta Amaiak diploma olinpikoa lortu zuen.

## Taldeak 
Talde hauexetan jardun du:

* 1985-87: Hernani eskubaloia. Europako Errekopa (85) eta IHF (86) jokatu zituen
* 1987-93: EMT Pegaso
* 1994-98: Bidebieta Kultur eta Kirol Elkartea
* 1998-04: Bera Bera
* 2005-06: Akaba Bera Bera

## Aintzatespenak 
* Espainiako Eskubaloi Federazioaren zilarrezko intsignia du.
* Espainiako taldea zazpigarren geratu zen eta diploma olinpikoa lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Auñamendi Entziklopedia
Poynting-Robertson efektua

**Poynting-Robertson efektua** eguzki erradiazioak, Eguzki Sistemako hauts partikulak, espiralean Eguzkirantz bertarantz mugiarazten dituen prozesu bat da. Efektua, hauts partikulen orbita mugimenduagatik gertatzen da. Hauts partikulek eguzki erradiazioaren mugimendu erradiala indargabetzen dute eta, honela, partikula, grabitateak Eguzkirantz erakartzen du. Efektua, bi modutara interpretatu daiteke, erreferentzia puntuaren arabera.

Hauts partikularen ikuspuntutik, eguzkiaren erradiazioa, itxuraz, pixkat okertuta dagoen angelu batetik dator, hauts partikalaren orbitaren planoa, eguzki erradiazioaren aurrera egitearekiko perpendikularra baita. Angelu hau oso txikia da, eguzkiaren erradiazioa argiaren abiaduran mugitzen baita, eta hauts partikula, erradiazioarekin alderatuz, askoz motelago mugitzen baita, baina denboraren igaroan, efektu hau pilatzen joaten da.

Eguzki Sistemaren ikuspuntu orokor batetatik, hauts partikulak eguzkiaren argi guztia norantza erradial batean xurgatzen du, baina hauts partikularen mugimendu erlatiboak Eguzkiarekiko, ondorio bezala, energiaren berbidalketa dakar, oso modu ezberdinean, momentu angeluarrean aldaketa bat eragiten duena.

Poynting-Robertson efektua indartsuagoa da Eguzkiaren inguruan, eta, beraz orbita eliptikoen eszentrikotasuna murrizten du.

Honela, gertaera honen moteltasunaren adibide bat jartzeko, partikula bat, Eguzkitik, Lurraren orbitaren baliokide den distantzia batetara aurkitzen baldin bada, barrualderanzko espirala betetzeko 7 mila urte beharko dituela aipatu behar da.

## Erreferentziak 
* *Radiation in the Solar System: Its Effect on Temperature and Its Pressure on Small Bodies*, de J. H. Poynting. Serie A, 202 525-552. Royal Society of London Philosophical Transactions (1903).
* *Dynamical Effects of Radiation in the Solar System*, de H. P. Robertson. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 97. zenbakia, 423-438 orrialdeak, (1937).

## Kanpo estekak
Azimut

thumb|300px|Zeru-koordenatu ekuatorial eta horizontalen irudikapen grafikoa. Irudian azimuta oraintsu arte astronomian neurtu den eran agertzen da, hegotik hasita. Gaur egun, astronomian ere, azimuta iparretik hasita neurtzen da sarritan.
**Azimut** arabieratik datorren hitz bat da, "as-sumut" hitzetik hain zuzen ere (norabidea, zenita; as-sumten plurala. Hitz honen esanahiak berezitasun batzuk ditu, erabiltzen den arloaren arabera.

## Astronomia 
Astronomian, **azimuta**, ostertzean neurtutako angelua da, Iparraldea puntu kardinalak eta astroaren proiekzio bertikalak ostertzean eratzen dutena. Astronomian, graduetan neurtzen da Hegoaldetik, Hegoalde-Mendebalde-Iparralde-Ekialde norantzan, graduetan, honako balio hauek dagozkielarik: Hegoaldea 0º, Mendebaldea 90º, Iparraldea 180º eta Ekialdea 270º. Proiekzio bertikal bezala, zenit eta astrotik igarotzen den zirkulu maximoak ostertzarekin duen mozketa ulertzen da.

Bi koordenatu horizontaletako bat da, bestea altuera delarik. Altuera eta azimuta, begiralearen posizioaren araberako koordenatuak dira. Hau da, une berean, astro bat koordenatu horizontal ezberdinpean ikusia dela munduko toki ezberdinetan aurkitzen diren begirale ezberdinengatik. Honek, aipaturiko koordenatuak tokikoak direla esan nahi du.

## Nabigazioa 
thumb|300 px|Azimut zirkularra
Itsas nabigazioan, **azimuta** iparralde puntu kardinaletik neurtzen da, erloju orratzen zentzuan 0ºtik 360ºrarte eta Benetako azimut (Azv) deitzen da. Azimuta, magnetikoa izango litzateke, iparralde magnetikoarekiko neurtzen bada (Azm) edo azimut konpasa (Azc) ingelesez *compass*, iparrorratzaren iparraldeko puntutik abiatuta neurtzen bada. Aire nabigazio karten kasuan, non azimut magnetikoa erabiltzen den, norabide deritzo.

### Azimutak, benetako iparraldetik neurtzen hasita 
## Kartografia 
Kartografian, azimuta, aurreko kasuetan bezala, iparralde puntu kardinaletik abiatuta neurtzen da.

Iparralde geografikotik abiatuta, erloju orratzen zentzuan neurtutako norabidearen angelua da. Puntu batetako azimuta ekialderantz 90 gradukoa da, eta 270 gradu sexagesimalekoa mendebalderantz. Azimut hitza, iparralde geografikoa denean bakarrik erabiltzen da.

Iparralde magnetikotik abiatuta kontatzen hasten denean, norabide edo azimut magnetiko deitzen zaio. Geodesian edo topografia geodesikoan, azimutak, triangelaketa sistema baten orientazioa zehazteko balio du.

## Ikus, gainera 
* Zenit
* Nadir

## Kanpo estekak
Ø

thumb|Øø
**Ø** (**ø** minuskulaz) latindar alfabeto hedatuko letra bat da, hainbat eskandinaviar hizkuntzek darabiltena: danierak, faroerak eta norvegierak.

Fonetikoki ingelesezko b**i**rd edo h**u**rt bokalen antzeko soinua du, eta Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan  sinboloarekin adierazten da soinu hori.

## Kanpo estekak