Tarusa

**Tarusa** () Errusia mendebaldeko hiria da, Kalugako oblastekoa. Oka ibaian eta Tarusa ibaian dago,  Moskutik 150 km hego-mendebaldera, Kaluga ipar-ekialdera 70 km. 2010ean 324.698 biztanle zituen.

## Izenaren etimologia
Izena Tarusa ibaiatik dator, Okaren ibaiadarra.. 

## Historia
Tarusa 1246az geroztik existitzen dela jakina da.  Tarusa Printzerriaren erdigunea izan zen, Mikhail Vsevolodovitx Txernigoveko Printzerriko Dukeak -Kievako Errusiako estatu handienetako eta boteretsuenetako bat- Txernigoveko Printzerria bere semeen artean banatu eta Tarusa Printzerriak bere seme Juryri eman ondoren sortu zen. Tarusako epaimahaiak, berriz, Tarusa Printzerria bere semeen artean banatu zuen, Koninsky, Spazhsky, Volkonsky, Obolensky eta Myshetsky azpi-printzerri bihurtuz. XIV. mendearen amaieran eta XV. mendearen hasieran, Tarusa Printzerriko apainak Moskuko Printzerriaren eta Lituaniako Dukerri Handiaren arteko babes-jabetza izan ziren. Printze batzuk (batez ere, Mezetskys eta Volkonskys) aldi baterako Lituaniako menpe bihurtu ziren, eta beste batzuk (bereziki, Obolenskys eta Myshetskys) Moskuko menpe geratu ziren. Dena den, XVI.mende hasieran, printze hauen independentzia azkenean likidatu zen, eta haien ondasunak Moskuko Printzerrian sartu ziren. Hala, Tarusa Moskuko Printzerriaren eta gero Erresumaren zati osoa bihurtu zen. (Гостунский Николай. Таруса - древний город на Оке. Москва, издательство "Наука", 1965 г.). pp. 21–24

Mendean, Krimeako tatariarren eta [[Nogai Horda]ren aurkako defentsarako harresiekin eta lubakiekin gotortu zen. 

XVIII. mendean Katalina Handiak Tarusa berreraiki zuen plano orokor baten arabera, erdian Sobornaya plaza erraldoiarekin eta Sobor (eliza) eder batekin. Erdialdetik, Tarusako kale guztiak modu arruntean amaitzen ziren. Katalina Handiak hiriaren diseinu bikaina oraindik kontserbatu eta ikusgai dago. 

XX. mendearen hasieran, Tarusa Ivan Tsvetaev familiaren egoitza bihurtu zen - Moskuko Pushkin Arte Ederren Museoaren sortzailea, bere alaba Marina Tsvetaeva - patu tragikoko poeta ospetsua. Victor Borisov-Musatov errusiar margolari ospetsua maiz bizi eta margotu zuen Tarusan eta bertan lurperatu zuten. Tarusak "Errusiar Barbison Oka ibaian" ezizena lortu zuen eta margolari askorentzat leku ezaguna bihurtu zen, besteak beste, Mikhail Vrubel, Konstantin Korovin, Valentin Serov, Nikolay Krymov, Lev Lagorio eta Vasily Polenov. . 

Tarusako botere sobietarra 1917ko abenduaren 27an ezarri zen. Hurrengo urteetan, herriko eliza guztiak itxi eta Joseph Stalinen monumentu bat jarri zuten erdiko plazan. Bigarren Mundu Gerran garaian, tropa alemaniarrak Tarusara hurbildu ziren eta Moskura bidean hartu zuten. Herria alemaniarrek okupatu zuten 1941eko urriaren 24tik abenduaren 19ra bitartean. Horren ostean, Armada Gorriak hartu zuen herria, neguan Oka ibaia zeharkatu zuen alemaniarren suaren pean eta Alemaniako gotorlekuei eraso egin zien Oka ertzean. Herriko gotorlekuen eta hiribilduaren harresiaren aztarnak ikus daitezke gaur egun Pedro eta Paulo katedraletik gertu dagoen komunitateko parkean. 

## Tarusa - "Sixtiers", disidenteen eta Arte Askearen hiria
1953an Stalin hil zenean eta preso politiko ohi asko aske utzi zituztenean, oraindik ezin izan ziren lehengo bizilekuetara itzuli, lege sobietarrek Mosku, Leningrado eta hiri handi guztietatik 101 kilometro baino gertuago bizitzea debekatzen baitzuten. Hori dela eta, 101 kilometroko eremu horretatik herri txikiak aukeratu behar izan zituzten, eta Tarusa leku horietako bat bihurtu zen. Hemen finkatu ziren lehenetariko bat Arkady Steinberg Gulag-eko preso ohi poeta eta Boris Sveshnikov margolaria izan ziren, eta ondoren beste asko izan ziren, hala nola Anatoly Marchenko, Larisa Bogoraz, Gleb Yakunin, Pavel Litvinov, Andrey Amalrik, Alexander Ginzburg, Sergei Kovalev, Zoya Krakhmalnikova, Lev Kopelev eta Frida Vigdorova. Tatyana Melnikova-ren *Tarusa - 101. kilometroa* liburua Tarusan bizi ziren disidenteen bizitza eta patuei eskainita dago. 

1956an Khrushevek bere Desestalinizazioa politikak aldarrikatu eta lehengo murrizketak pixkanaka kendu ondoren, agintari sobietarrek erreprimitutako pertsona askok oraindik nahiago zuten Tarusan geratzea. Askatasun eta emantzipazio izpiritua landu zuten, bizimodu oso intelektual eta espirituala egiten zuten, kartzelan galdutako hamarkadak konpentsatu nahian. Askatasun izpiritu berezi horrek eta pentsamendu askeko aura horrek erakarrita, Moskuko intelektualaren ordezkari asko, errealitate sobietarraren marko zurrunegiak zamatuta, Tarusara erakarri ziren.   Horrela, poz-pozik elkartu ziren Sixtiers disidente zahar eta berrien eta askatasuna maite duten intelektualaren ordezkarien batasun paregabea eratu zen, eta horrek zehaztu zituen Tarusaren aurpegia eta nortasuna nagusi hurrengo hamarkadetan. Erakarpen, grabitazio eta komunikazio gune gisa jardun zuten kultur pertsonaia handiak Konstantin Paustovsky idazle ospetsua izan ziren, Osip Mandelstam poetaren alarguna - Nadezhda Mandelstam, Nikolai Zabolotsky poeta, Nikolai Otten, Vladimir Golyshev, bere semea Arkady Steinberg - margolariak Eduard Steinberg eta Boris Steinberg. 

1961ean, Konstantin Paustovsky idazleak eta Arkadi Steinberg poetak borrokatu ziren *Tarusa Pages* famatua argitaratzeko, Moskuko alderdi zentraleko zentsurari ihes egin zion Sobietar Batasuneko liburu bakarra bihurtu zena eta bere orriak hainbat idazle aske eta disidenterentzat eskaini zituena. Liburua argitaratu ondoren, ideologikoki kaltegarritzat jo eta liburu-denda eta liburutegi guztietatik kendu zuten. Kaluga argitaletxeko zuzendariari errieta egin zioten, erredaktore-burua kaleratu zuten, eta beste errepresio batzuk etorriko ziren. Paustovskik Nikita Khrushchev-i egindako dei pertsonala baino ez zen errepresio gehiagoren olatua geldiarazi zuena.   Hala ere, *Tarusa orriak* gertaera esanguratsu eta esanguratsu bat bihurtu zen sobietar literaturan. Liburuak Bulat Okudzhava, Vladimir Maksimov, Frida Vigdorova, Nadezhda Mandelstam eta Naum Korzhavin bezalako autoreak aurkeztu zituen, azken urteetan ospe handia izan zutenak. 

## Kultura eta Artea
Oka ibai pintoreskoan eta arte-bizitza oparoa eta talentu handiko margolari asko tradizionalki Tarusan finkatu eta lan egiten zutenetik, hiriak "Oka ibaiko barbison errusiarra" izen ez ofiziala darama. Horren arrazoia zera da, Moskutik hurbil inork ezin zituela aurkitu Tarusa inguruko paisaian hain tipiko eta hunkigarriko lekuak. Tarusa Errusiako paisaia harrigarriaren eta bere botere liriko, aniztasun eta leuntasun guztiaren gorpuzte, pertsonifikazio eta haragitze bizia izan zen.

Herriak arte-museo ezagun ugari ditu: Tarusa Town Picture Gallery, Kaluga Eskualdeko Arte Museoaren adar bat da, Boris Kustodiev, Nikolay Krymov, Ivan Aivazovsky, Lev Lagorio eta Vasily Polenov bezalako artista errusiar klasikoen bilduma aberatsa duena. Tokiko Loreen Tarusa Eskualdeko Museoa eta Tsvetayevs Familiaren Museoa ere badaude.

XX. mendean zehar, Tarusa abangoardiako margolari aurrerakoien zentro bihurtu zen, Picasso, Braque, Malevitx eta Kandinskyren ikasgaiak bereganatu nahi izan zituztenak, Mendebaldeko eta nazioarteko artearen joera aurrerakoienei egokitzeko. 1950eko hamarkadan Desestalinizazioatik, Tarusa grabitate-zentro moduko bat bihurtu zen haientzat. Hau bereziki egia izan zen Khrushchevek eta beste alderdiko buruzagiek 1962an Abangoardiako pinturaren aldeko grabitateak literalki zapaldu ostean, Manezheko erakusketaren ondoren, eta horren ostean artista jakintsu asko sobietar arte ofizialaren karramarroen atzean geratu ziren.   1974ko Moskuko Bulldozer Erakusketa suntsitu ostean, artista libreak Mendebaldeko erbestera edo Tarusako barne erbestera joan ziren, non gainbegiratze eta gainbegiratze ofizialetik urrun sor zezaketen eta pinturan eta eskulturan askatasunez adierazteko -  Boris Sveshnikov, Valentin Vorobyov, Eduard Steinberg, Jury Zheltov, Igor Vulokh, Ülo Sooster, Eduard Gorokhovsky, Evgeny Rukhin, Boris Zhutovsky, Ivan Chuikov, Mikhail Roginsky, Alexander Kharitonov, Vasili Sitnikov. 

## Tarusan jaiotako artisten galeria

## Ekonomia
Tarusak Art Ceramics fabrika bat, Errusiako Espazio Ikerketa Institutuaren atal bat eta esne fabrika bat ditu.

## Hilerriak
Tarusak bi hilerri ditu: Hilerri Zaharra eta Hilerri Berria. Konstantin Paustovsky idazlea, Vasili Vatagin eskultorea, Marina Tsvetaevaren alaba Ariadna Èfron, Eduard Steinberg margolaria, Sergey Krutilin eraikitzailea eta Nadezhda Krandievskaya idazlea Hilerri Zaharrean daude lurperatuta. 

## Tarusako ikuspegiak

File:Tarusa Cathedral Main part.jpg|Tarusa Cathedral Main part
File:Tarusa Wedding Hall.jpg|Tarusa Wedding Hall
File:Tarusa Wedding Center in Old Mansion.jpg|Tarusa Wedding Center in Old Mansion
File:Tarusa House in the center in Winter.jpg|Tarusa House in Winter
File:Tarusa New School.jpg|Tarusa New School

## Klima 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Marina Tsvetaeva: The Woman, Her World, and Her Poetry (1985). Simon Karlinsky, Cambridge University Press p18 ISBN 9780521275743
* Applebaum, Anne (2003). Gulag: A History. Doubleday. p. 446. ISBN 978-0-7679-0056-0.
* Karlinsky, Simon and Appel, Alfred (1977). The Bitter air of exile: Russian writers in the West, 1922–1972. p72 University of California Press ISBN 978-0-520-02895-1
* Fleishman, Lazar (1990). Boris Pasternak: The Poet and His Politics. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-07905-2.
* Slater, Maya, ed. (2010). Boris Pasternak: Family Correspondence 1921–1960. Hoover Press. ISBN 978-0-8179-1025-9.
* Osipov, Maxim (May 16, 2022). "Cold, Ashamed, Relieved: On Leaving Russia". The Atlantic. Retrieved February 11, 2023.
* Stalin and the Kirov Murder. (1987) New York: Oxford University Press. ISBN 978-0195055795.
* The Great Terror: A Reassessment. (2008) Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0195317008.
* Figes, Orlando (2007). The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia. London: Allen Lane. ISBN 978-0713997026.
* Fitzpatrick, Sheila (2017). On Stalin's Team : The years of Living Dangerously in Soviet Politics. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0691175775.
* Harris, James (2017). The Great Fear: Stalin's Terror of the 1930s. Oxford University Press. ISBN 978-0198797869.
* Koestler, Arthur (1940). Darkness at Noon.[ISBN missing]
* Solzhenitsyn, Aleksandr I. (1973). The Gulag Archipelago, 1918–1956: In Three Volumes. New York: Harper and Row.
* "The Scale and Nature of Stalinist Repression and its Demographic Significance: On Comments by Keep and Conquest" (PDF). Europe-Asia Studies. 52 (6): 1143–1159. doi:10.1080/09668130050143860. PMID 19326595. S2CID 205667754.
* A. Artizov, Yu. Sigachev, I. Shevchuk, V. Khlopov under editorship of acad. A. N. Yakovlev. Rehabilitation: As It Happened. Documents of the CPSU CC Presidium and Other Materials. Vol. 2, February 1956–Early 1980s. Moscow, 2003.
* Colton, Timothy J. (1998). Moscow: Governing the Socialist Metropolis. Belknap Press. ISBN 978-0-674-58749-6.
* Conquest, Robert (1973) [1968]. The Great Terror: Stalin's Purge of the Thirties (Revised ed.). London: Macmillan. ISBN 978-0-02-527560-7.
* Hoffman, David L., ed. (2003). Stalinism: The Essential Readings. Oxford: Blackwell Publishers. ISBN 978-0-631-22890-5.
* Lyons, Eugene (1937). Assignment in Utopia. Harcourt Brace and Company.
* Merridale, Catherine (2002). Night of Stone: Death and Memory in Twentieth-Century Russia. London: Penguin. ISBN 978-0-14-200063-2.
* Tzouliadis, Tim (2008). The Forsaken: An American Tragedy in Stalin's Russia. London: Penguin. ISBN 978-1-59420-168-4.

## Kanpo estekak