open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euskadi-Cuba

**Euskadi-Cuba** Kubarekiko adiskidetasun eta elkartasunezko Gobernuz Kanpoko Erakundea den euskal elkarte bat da. 1989. urtean sortu zen eta Kubako Iraultzarekiko adiskidetasuna eta elkartasuna du.

Elkarte honek kubatar herriarekiko eta Kubako sistema politikoarekiko elkartasun politiko, kultural eta ekonomikoa duten eta munduko bost kontinenteetako hainbat herritan dauden milaka elkarteetariko bat da.

Elkartasuna nagusiki politikoa izanik, esparru ezberdinetan garatzen ditu ekintzak, ardatz nagusiena Kubatar Iraultza eta bere gizarte garapenerako programarekiko agertzen duen babesa adieraztea izanik.

Kubarekiko Elkartasunerako Estatu Koordinakundearen eta Euskal Autonomia Erkidegoko GKEen Koordinakundearen parte da. Aldi berean, Cubainformación komunikabidearen sortzailea izanik, Espainiako Estatu mailan, erakunde hau da Kubako Iraultzaren alde lan egiten duen talderik antolatuena eta eraginkorrena.

## Helburuak 
* Kuba herri aske eta burujabea izaten jarrai dezan laguntzea, kanpotar injerentziarik eta presiorik gabe, bere eredu sozialista eraikitzen jarrai dezan, etenik gabeko hobekuntza eta eraldatze prozesuaren barnean.

* Kubatar Iraultza, beraien eredu politiko, ekonomiko eta soziala bihozberagoa, bidezkoagoa, berdintsuagoa eta jasangarriagoa eraiki nahi duten beste herri batzuentzat eredu izaten laguntzea.

* Herri-partaidetzan eraikitako subiranotasuna eta autodeterminazioa babestea, nazioartean eskubide bezala onartuz.

* Munduko sistema kapitalista gainditzen laguntzea, gizarte berria, bidezkoagoa, bihozberagoa eta solidarioagoa eraikiz.

## Ideologia 
* Kubako iraultza lortutako aldaketak babesten ditu.

* Blokeo ekonomikoa salatzen du.

* Kubako erregimen politikoak jasaten ari duen informazio-jokaera salatzen du, nabarmenki politikoa dena. Euskadi-Cubaren arabera, komunikabide kapitalista anitz desinformazio esparrua sortzen dute eta bere prozesu iraultzailea gaitzesten saiatuz.

* Hegoaldeko herriak beraien aberastasun material eta gizatiarrak hipotekatzera behartzen dituen politika kapitalistak salatzen ditu, elkarte honen iritziz, politika hauek desberdintasunean eta esplotazioan oinarritutako eredu ekonomikoari etekina ateratzen diotelarik.

## Kritikak 
2015eko urtarrilaren 8an, ABC egunkarian Euskadi-Cubak kritika gogorrak jaso zituen. Bere lokalean egindako argazki batean, erakunde honetako kide batzuk Pablo Iglesiasekin agertzen dira. Beraien azpian gaztelaniaz idatzita: "Iglesias, Castrismoa eta ETAren aldekoak bat eginda". Kontuan izanda, Dena da ETAren garaiak zirela eta salaketa hau oso larria zela, besteak beste ETAren alde egoteagatik zigortu dituztenak gartzela zigor gogorrak izan dituztelako, Euskadi-Cubak salaketa honi aurre egin zion. Hala eta guztiz, ABC egunkariak ez zuen atzera egin eta sarean idatzita jarraitzen du.

Lehenagotik ere, antzeko kritikak jaso zituen eskuin muturreko ideologia duten komunikabideen aldetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.euskadicuba.org/index.php/eu
Jean E. Sammet

**Jean E. Sammet** (New York, 1928ko martxoaren 23a - Burtonsville, Maryland, 2017ko maiatzaren 20a) Amerikako Estatu Batuetako matematikaria eta informatikaria izan zen. 1962an FORMAC programazio-lengoaia garatu zuen, eta enpresa-kudeaketan urteetan oso erabilia izan zen COBOL programazio-lengoaia garatu zuen taldeko kidea izan zen.

1965ean Sammet-ek ACM elkarte zientifikoa sortu zuen, Konputazio Sinboliko eta Estatistikorako Batzorde Espezializatua (SICSAM, Special Interest Committee on Symbolic and Algebraic Manipulation) zen, eta Programazio-Lengoaietako Interes-Talde Bereziko sailburua izan zen (SIGPLAN, Special Interest Group on Programming Languages). ACM elkarteko lehen presidente emakumea izan zen 1974tik 1976 arte.

## Argitalpen batzuk 
* Sammet, Jean E. (1969). *Programming Languages: History and Fundamentals*. Prentice-Hall. ., donde abarca 120 lenguajes de programación.

## Sariak 
* 1975: ohorezko kidea informatika eta informazio-zientzietarako UPE elkartean (International Honor Society for the Computing and Information Sciences),
* 1989: Emakume Informatikarientzako Ada Lovelace saria.
* 1994: Informatika-Makineriarako Elkarteko kidea (Fellow of the Association for Computing Machinery)
* 1997: SIGPLAN, Zerbitzu Nabarmenetarako Saria (Jan Lee eta Jean E. Sammet).
* 2001:Museoaren Historiako kidea.
* 2009: IKonputagailuetako aitzindaria Saria (IEEE Informatika Elkartea).
* 2013: NCWIT Aitzindaria Saria.

## Erreferentziak
Vienako gudua

**Vienako gudua**, **Vienako Bigarren setioa** edota **Kahlenbergo gudua** (alemanez *Schlacht am Kahlen Berge or Kahlenberg*; polonieraz *bitwa pod Wiedniem or odsiecz wiedeńska*; gaur egungo turkieraz: *İkinci Viyana Kuşatması*, otomandar turkieraz: *Beç Ḳalʿası Muḥāṣarası*) 1683ko irailaren 11a eta 12aren artean jazotako gudu bat izan zen. Aurrez, Otomandar Inperioak Viena hiria bi hilabatez setiatua izan zuen, eta gudu hau Viena inguruko Kahlenberg mendian eman zen, bertan Otomandar Inperioaren eta Joan III.a Sobieskiren gidaritzapeko Germaniako Erromatar Inperio Santuaren eta Poloniar-Lituaniar Batasuna gudarosteak elkar borrokatu ziren.

Guduaren emaitzak berebiziko garrantzia izan zuen, Erdialdeko Europan Otomandar Inperioaren hedapenaren mehatxu etengabea behin betiko geldiarazteaz gain, Habsburgotarren nagusitasuna ezarri baitzuen.

## Kanpo estekak
Kintesentzia (fisika)

**Kintesentzia** (latinez *quinta essentia*), fisikan, eta zehazkiago kosmologian, energia ilunaren modu hipotetiko bat da. Bere bitartez Unibertsoaren hedapen azeleratuari azalpena eman nahi zaio. Kintesentzia energia-huts mota bat da eta ekuazio honen bitartez zehazten da:

\ p = w\rho c^2,

honetan:
:p\,presioa da,
:\rho\,dentsitatea.

w bada, kintesentziak eremu bultzagarri gisa eragiten du. Hain zuzen ere, energia ilunak efektu hori du, fenomenologikoki energia iluna kintesentzia mota bat da.

Orokorrean, w parametroa denbora kosmologikoen arabera aldatu daiteke, nahiz eta teoriko batzuk kintesentzia w aldagaiaz eta *kineszentzia* izendapenez deitu, w konstantea ere baduten beste energia batzuetatik ezberdintzeko asmoz.

## Ikus gainera 
* Energia ilun

## Kanpo estekak
Tiina Sten

**Tiina Irene Sten** (Turku, Finlandia, 1985eko ekainaren 18a) finlandiar saskibaloi-jokalaria da, pibot postuan jokatzen duena.

## Taldeak 
## Erreferentziak
Kosmologia fisiko

**Kosmologia fisikoa**, Unibertsoaren egitura eta hedapena eskala handian ikertzen duen astrofisikaren adarra da. Hain zuzen ere, Unibertsoaren jatorria, bilakaera eta patua ikertzen ditu.

XX. mendean Albert Einstein alemaniar fisikariaren Erlatibitate orokorraren teoriaren garapena eta oso urrutiko objektuen behaketa astronomikoak burutzearekin batera sortu zen. Aurrerapen hauek gogoeta hutsetik Unibertsoaren jatorriaren bilaketa zientifikora igarotuarazi eta zientzialariei Big Bang Teoria ezartzea ahalbideratu zien, azken hau kosmologo gehienek onartutako eredu estandarra da, fenomeno multzo handi bati azapena emateko gai baita, nahiz eta orandik ere, ikertzaile gutxiengo batek beste ikuspuntu ezberdin batzuk mantendu izan.

Gaur egun, kosmologiak Unibertsoko egitura handiei azalpena ematen saiatzen da, adibidez galaxiei, galaxia multzoei eta galaxia supermultzoei. Gainera, oso urrutiko objektuak (quasarrak, supernobak eta gamma izpien eztandak) Unibertsoaren bilakaera azaltzeko erabiltzen ditu, eta hasierako singularitatetik hurbil zegoen lehenbiziko Unibertsoan jazotako fenomenoak ikertzen.

## Kanpo estekak
Sheila Alaña

**Sheila Alaña Segura** (Barakaldo, Bizkaia, 1982ko maiatzaren 17a) euskal saskibaloi-jokalari ohia da, pibot postuan jokatzen zuena.

## Taldeak 
## Erreferentziak
Gamma izpien eztanda

thumb|400px|eskuinera|Izar masibo baten bizialdia eta fusio nuklearrak elementu arinagoak elementu elementu astunagoetan nola bilakatzen dituen erakusten duen ilustrazio artistikoa. Fusioak jada grabitateari kontrajartzeko behar adina presio sortarazten ez duenean, izarra kolapsatu eta zulo beltz bat sortuko da. Teorikoki, energia kolapsoan zehar errotazio ardatzaren inguruan aska daiteke, gamma izpien eztanda bat eraginez.
**Gamma izpien eztanda** () Unibertsoan, urrutiko galaxietan, energia oso handia jaurtitzen duten leherketei loturiko gamma izpiak dira. Unibertsoan jazo ohi diren gertakari elektromagnetiko argitsuenak dira. Eztanda horiek nanosegundoak edo zenbait ordu iraun dezakete, baina oro har gamma izpien eztandek zenbait segundo irauten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadia Petrova

**Nadezhda Viktorovna Petrova** (; 1982ko ekainaren 8a - ) errusiar tenislari ohia da. 37 WTA titulu irabazi ditu, 13 bakarka eta 24 binaka. Bakarka munduko 3.a izan zen 2006an, eta Frantziako Openaren final-erdietara iritzi zen 2003an eta 2005ean. Bikoteka Sony Ericsson Txapelketa irabazi zuen 2004an Meghann Shaughnessyrekin eta 2012an Maria Kirilenkorekin. Kirilenkorekin 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.
Casimir efektua

thumb|250px|Bi plaka paraleloen arteko Casimir indarrak.
**Casimir efektua** edota **Casimir-Polder indarra**, fisikan, Eremu-teoria kuantikoaren teoriak aurreikusitako efektu neurgarri bat da, honetan beren tamainarekin parekatuz gero distantzia txiki batez elkarbanatutako metalezko bi objetu emanik, huts kuantikoaren zerikusia duen bi objektuen arteko erakarpen indar bat agertzen da.

## Kanpo estekak
Gal Gadot

**Gal Gadot-Varsano** (Rosh HaAyin, 1985eko apirilaren 30a) israeldar aktore eta modelo bat da. Antzeztutako film nabarmenen artean *Batman v Superman: Dawn of Justice* (2016), *Wonder Woman* (2017) eta *Justice League* (2017) daude.

## Biografia 
Gal Gadot Petah Tikva En hazi zan. Gadot Polonian, Austrian, Alemanian eta Txekoslovakian sustraiak dituen Ashkenazi familiako judu batetik dator.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Modeloa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* IMDBko fitxa irakurgai
San Alejandro Arte Ederren Akademia Nazionala

**San Alejandro Arte Ederren Akademia Nazionala** () 1818ko urtarrilaren 11an Habanan sortutako akademia da.

## Historia 
XIX. mendean, 1812tik aurrera, Espainian frantsesekin gertatu ziren gatazken ondorioz sortu zen Akademia. Marrazketa eta Margolaritza Doako Eskola bezala sortu zen, 1818an, lehen zuzendaria Jean Baptiste Vermay (1784-1833) izanik. 1832tik "San Alejandro" izena jarri zitzaion, Alejandro Ramírez pertsonalitatea gogorarazteko, Herriaren Adiskideen Errege Elkarte Ekonomikoaren lehen zuzendaria; Alejandro Ramírezek ez zuen zalantzarik izan bere dirua proiektuaren alde jartzeko. Eskola hasiera batean hiriburuaren San Agustin komentuan kokatu zen. Habanako Unibertsitatearen ondoren Hispanoamerikako horrelako instituzio zaharrena da, hau da, eraikuntzan bertan irakasten duena.
Akademia, urteen poderioz, leku desberdinak ezagutu ditu; gaur egun Marianaon dago, 31. Ibilbidean eta 100. kalean.

## Zuzendariak 
Akademia bere historian artista ezagunen zuzendaritza izan du, bai kubatarrak baita kanpotik etorritakoak ere. Horien artean izen hauek aipa daitezke:
* Joseph Leclere, 1848an moldatze klaseak antolatu zituen.
* Federico Mialhe, zientzialari eta paisaia-margolari italiarra, zuzendaria 1850.urtean.
* Miguel Melero, kolorearen erabilera berritu zuen.
* Leopoldo Romañach
* Armando Menocal
* Esteban Valderrama y Peña, erretratugilea
* Enrique Caravia.
* Florencio Gelabert.
* Carmelo González, 1957an Kubako Grabatzaileen Elkartea sortu zuen.

## Ikasle ezagunak 
* Pablo Borges Delgado
* Amelia Peláez
* Antonio Gattorno
* Víctor Manuel
* Manuel Rodulfo Tardo
* Manuel Carbonell
* Juana Borrero

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Akademiaren webgune ofiziala.
U Geminorum

**U Geminorum** (U Gem/HD 64511/GCRV 59196) Geminis konstelazioko izar aldakor bat da. Noba nano deritzen izar aldakor kataklismiko mota baten eredua da. John Russell Hindek aurkitu zuen 1855ean eta ordutik etengabe behatua izan da.

U Geminorum izar bitar bat da. Bere izar nagusia nano zuri trinko eta bero bat da. Bestea sekuentzia nagusiko nano gorri hotz bat da. Nano zuriak 1,20 eguzki masako masa du, besteak 0,42koa duen bitartean. Bi izarrak elkarrengandik oso gertu daude eta abiadura handian orbitatzen dute. Bere orbit periodoa 4 ordu eta 11 minutukoa baino ez da.

Nano gorria hain dago gertu nano zuriagandik bere azaletik materia galtzen duela nano zuriaren mesedetan. Material honek azken izar honen inguruan akrezio disko bat sortzen du. 100 urte inguruko tarte ia periodikoetan, diskoa ezegonkortu egiten da eta materia asko erortzen da nano zurian, honen ondorioz eztanda bat jasaten duelarik. Eztanda hauek izarraren dizdira ehunkoiztea eragiten dute.

Eztandez gain, U Geminorumek maiz jasaten ditu eklipseak izar bat bestearen aurretik igarotzean, honen ondorioz, egoera normalean, bere itxurazko magnitudea +14,1 eta +15,0 bitartean aldatzen delarik. Eklipsearen iraupena 20 eta 25 minutu bitartekoa da. Eztandak jasaten dituenean bere dizdira +9,0raino igotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atxulondoko burdinola

**Atxulondoko burdinola** Zizurkilen (Gipuzkoa) dagoen burdinola bat da. Burdin minerala urtu eta lantzeko ola edo lantokia, Abalozko sakanaren goi partean kokatuta zegoen, Asta eta Atxulondoko errekek bat egiten duten gunean. Gipuzkoan sortu zen lehenengotako industria izateaz gain, burdinola honen garrantzia handia izan zen, "Real Ferreria" deitua izan baitzen eta garai oparoenean 25 bat olagizonek egin omen baitzuten bertan lan.  Gaur egun, basoaren erdian galdurik eta sasiak janda dago, burdinola eta olagizonen etxea izandakoaren aurriak eta energi hidraulikoa lortzeko bi erreketan burututako azpiegituraren hainbat aztarna baino ez da geratzen. Gerora, 1497ko dokumentu batean ageri denez, Juan de Abendaño deituriko batek hartu zituen burdinola honen eta inguruko beste baten eskubideak. 1573an Zizurkilgo alkateak Martin Perez de Luzuriagari eman zion Atxulondo errekan ubide eta presa berri bat eraikitzeko ardura. Ez dago idatzizko erreferentzia gehiagorik 1735. urtera arte, zenbait lan egiten da orduan antepara edo botana deitutako zatian Francisco de Izagirre jaunaren ardurapean. 1756an Zizurkilgo herriak errentan emango dio burdinola Gabriel de Ameztoiri, zeinak 1758an Zizurkilgo herria auzitan jarriko duen, presa egoera txarrean baitzegoen eta ur asko galtzen omen zuelako. Orduan agindu zuten zulatua zegoen presa berreraikitzea eta oinarrietaraino desegin eta karez estalitako horma berregitea.

XIX. mende hasieran beste udal jabetza batzuekin batera besterendua izan zen gatazka napoleonikoak eragindako zerga eta kargei aurre egin ahal izateko. 1810 urtean Manuel Jose Larrondobunori saldu zitzaion eta gero partikular
ezberdinen eskuetatik pasa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Salvador de la Punta gaztelua

**San Salvador de La Punta gaztelua** (1587–1600) Habanako hiru gotorleku garrantzitsuenetariko bat zen, La Fuerza gaztelua eta El Morro gazteluarekin batera. Hirurak hiriaren defentsarako oinarria ziren eta horrela ageri zen hiriaren armarrian.

## Historia 
1555an Jacques de Sores kortsarioak Habana arpilatu zuen. Ondorioz, Filipe II.a Espainiakoak, hiria hobeto babesteko, gaztelu hau eraikitzeko agindua eman zuen. Lanak Battista Antonelli ingeniari militarrak zuzendu zituen. Gaztelu honen funtzioa Morroaren gazteluaren konplementarioa zen, hau da, badiaren sarrera babestea; helburu horrekin, garai kolonialean, gaztelu batetik bestera gauero 250 metroko kate bat jartzen zen, badiaren sarrera ixteko. Hasieratik eraikuntza polemikoa izan zen erabat eta altxatzeko prozesuan behin baino gehiagotan bertan behera gelditzeko arriskuan egon zen. Eraikina lau baluarte ditu eta horietako bat 1601an suntsitua izan zen. Eraikuntza harriz egindako poligonoa da eta ez ditu apaingarri handirik.

Ehun urtetan gazteluak bere funtzioa ondo bete zuen. 1762an, ordea, 44 eguneko setioa jasan ondoren, gotorlekua erori zen Ingalaterrako ejerzitoaren aurrean.

Gaztelu honetan 1851ko irailaren 1an, traizioaz akusatuta, Narciso López, Venezuelako heroia garrotez hilarazi zuten.

## Museoa 
2002an gazteluan biziberritzeko lan sakonak egin ziren. Gaur egun, gaztelua bisitatu daiteke eta barruan urperatutako galeoietatik ateratako materialak eta armak erakusten dira. Halaber, inguruko parkean, San Antonio korbeta ikus daiteke; itsasontzi hau gazteluaren aurrean urperatu zen, 1909an.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
:Puntako gazteluari buruzko informazioa.
Nothing Box

**Nothing Box** Donostiako musika taldea da. Pop rock alternatiboa jorratzen du.

## Historia 
Taldea 2014an sortu zuten Marcos, Koldo eta Aitorrek eta *Burnout* izenarekin eman zituzten lehenengo kontzertuak. 2014an bertan demo bat grabatu zuten eta 2016an EP bat, *Nothing Box* izena eramango zuena. Lehenengo bideoklipa ere egin zuten "I don’t wanna be a popstar" abestiarekin.

2017ko martxoak plazaratu dute aurreneko diska, *Hardcore pop*.

## Diskografia 
* *Nothing Box* (2016, autoekoizpena) - EP
* *Hardcore pop* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fideuà

thumb|Fideuà platera.
**Fideuà**, valentzieraz **fideuada**, "fideokada") Valentziar Erkidegoko usadiozko arrantzale plater bat da, zehazkiago Gandia hirikoa, eta paellaren antzera sukaldatzen da. Bere osagai nagusia fideoak dira, hauei arraina (itsas zapoak, txibiak eta txipiroiak), itsaskia (izkirak eta zigalak). Honetan, arròs a banda valentziar plateraren antzekoa da, baina arroza fideoengatik ordezkatuz. Arrain salda ongi egina badago gomendatua ez egon arren, noizbehinka limoi eta/edo aliolia ere gehitzen zaizkio.

## Kanpo estekak
Kubako José Martí Liburutegi Nazionala

**Kubako José Martí Liburutegi Nazionala** () Kubako liburutegi nagusia da. Habanan kokatuta, 1901ko urriaren 18an sortu zen.. Kubako liburutegi sarekoa da non uharte osoan 400 ingurukoak diren.

## Ezaugarriak 
Hasiera batean artxibo pertsonal bat zen baina gaur egun herriaren legezko gordailua da eta bilduma asko biltzen ditu. Mundu osoko liburuekin batera Kubako dokumentu, liburu eta entzunezko ondare nagusia jaso du, tartean liburutegi digitala. Liburutegiaren izena, José Martí, heroi eta idazle kubatarrari eskainia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Liburutegiaren webgune ofiziala.
* :Kubako Liburutegi Digitalaren webgune ofiziala.
Azadi dorrea

**Azadi dorrea** (persieraz برج آزادی, "Askatasunaren dorrea"), Irango Teheran hiriburuan dagoen eraikin bat da.

1966an Hossein Amanat arkitektoak diseinatu eta 1971ko urriaren 16an inauguratu zen. Iraganean shahren omenez *Shahyad dorrea* deitzen zen, baina 1979ko Irango Iraultzaren ondoren gaur egungo izena jarri zitzaion.

Behaldean museo txiki bat du.

## Kanpo estekak
Milad dorrea

**Milad dorrea** edota **Teheran dorrea** (persieraz *Borj-e-Milad*, برج میلاد edo *Borj e Tehrān*, برج تهران) Irango Teheran hiriburuan dagoen eraikin bat da, herrialde osoko dorrerik garaiena. Bere oinarritik antenaraino 453 metro ditu. 2007an eraiki eta 2008an ireki zen.

## Kanpo estekak
Maria Badengoa (1782–1808)

**Maria Badengoa** (Karlsruhe, 1782ko irailaren 7a - Bruchsal 1808ko abenduaren 8a) Bruswick-Wolfenbütteleko dukesa ezkontidea izan zen. Frederiko Gilen Brunswick-Wolfenbüttelekoarekin ezkondu zen eta Karlos Luis Badengoa eta Amalia Hesse-Darmstadtekoaren alaba zen.

Ezkondu eta gero, Frantziaren aurkako gerra hasi zenean Prenzlaura bidali zuten. Bere aitagin-arreba Napoleonen tropetatik ihesi, Altonara joan zen, baina bertan hil zen gerrako zaurikak zirela eta. Bere amagin-arrebarekin, Augusta Britainia Handikoa, Gustavo IV.a Adolfo Suediakoaren gortera joateko gonbitea jaso zuten, baina Augustak ez zuen onartu. Maria Suediara joan zen, umeekin, eta Malmön instalatu zen.

1802ko azaroaren 1ean Karlsruhen Frederiko Gilen Brunswick-Wolfenbüttelekoarekin ezkondu zen. Bi seme alaba izan zituzte hil aurretik, hirugarren alaba erditzen.
Ruhola Khomeiniren mausoleoa

**Ruhola Khomeiniren mausoleoa** Irango Teheran hiriburuan dagoen mausoleo bat da. Bertan, 1979ko Irango Iraultzako buruzagi nagusia izan zen Ruhola Khomeini, Khadijeh Saqafi emaztea eta Ahmad Khomeini bigarren semearen hilobiak daude. Hiriaren hegoaldean dago, Behesht-e Zahra hilerrian.

1989an Khomeiniren heriotzaren ondoren eraiki zen, urte hartako ekainaren 3an zendua. Multzoa oraindik ere eraikuntza prozesuan dago, baina behin amaituta 20 km²-ko azalera izango du, kultura eta turismo zentruarekin, islamiar ikasketa unibertsitateekin, apaiztegia, merkatal-gunea, eta 20.000 autoentzako gaitasuna duen aparkaleku batekin.

## Ikus gainera 
* Ruhola Khomeini

## Kanpo estekak
Kitt Peak Behatoki Nazionala

**Kitt Peak Behatoki Nazionala** (ingelesez *Kitt Peak National Observatory*) AEBetako Arizona estatuko Quinlan mendietako Kitt Peak gailurrean (2.096 m) dagoen behatoki astronomiko bat da, Sonorako basamortuan. Tucson hiritik 88 kilometro mendebalde/hego-mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
Rosine Elisabeth Menthe

**Rosine Elisabeth Menthe** edo **Madame Rudolfina** (Brunswick, 1663ko maiatzaren 17a - 1701eko maiatzaren 20) Rodolfo Augusto Brunswick-Wolfenbüttelekoaren emazte morganatikoa izan zen.

Bizargile eta mediku baten alaba, 1681ean Rodolfo Augustorekin ezkondu zen. Rodolforen lehen ezkontza Kristina Elisabet Barbykoarekin izan zen, baina 1681eko maiatzaren 2an hil zen. 1681eko ekainaren 7an edo uztailaren 7an dukea Rosinerekin ezkondu zen, hamazortzi urte bete berriak zituela.

Bere hogei urteko ezkontzan ez zuen titulurik eskuratu, eta *Madame Rudolphine* deitzen zuten. Seme-alabarik edukiz gero, dukeak anaiarekin egin zuen akordioaren arabera, ez zuten titulurik izango, baina "nobleziako pertsona batentzat egokia zen mantenua" jasoko zuten. Ez zuten seme-alabarik izan.
Sovieten jauregia

**Sovieten jauregia** (errusieraz Дворец Советов, *Dvorets Sovetov*) Errusiako Mosku hiriburuan dagoen jauregi bat da. 1931an hasi eta 1941ean amaitu zen, hain zuzen ere, Alemaniarren Sobietar Batasuneko inbasioaren une beretxuan. Bere garaian Sobietar Batasunaren estatuko monumentu nagusia izateko eraikia izan zen. Moskova ibaiaren ertzean dago, Kremlinaren aurrez-aurre.

1930ean jauregia eraikitzeko batzordeak lehiaketa antolatu eta Le Corbusier, Walter Gropius eta Boris Iofan bezalako arkitektoek beren diseinuak aurkeztu zituzten, azken horrek irabaziz.

## Kanpo estekak
Sofia Karolina Brunswick-Wolfenbüttelekoa

**Sofia Karolina Brunswick-Wolfenbüttelekoa** (1737ko urriaren 7a - 1817ko abenduaren 22a) Karlos I.a Brunswick-Wolfenbüttelekoaren alabarik nagusiena izan zen. Bere ama Filipina Karlota Prusiakoa zen, Frederiko Handiaren arreba.

1753an Jurgi II.a Erresuma Batukoak bere seme Jurgi, Galesko Printzearekin ezkontzea nahi izan zuen. Helburua Prusiarekin harremanak hobetzea zen, Sofia Karolina Frederiko II.a Prusiakoaren iloba baitzen. Erresuma Batuak laguntza behar zuen Frantzia eta Austriaren aurkako gerra egiteko, Iraultza Diplomatikoa zela eta. Galesko Printzearen ama, Augusta Saxonia-Gothakoa, ez zegoen ados, eta ezkontza zapuztu zuen.

1759ko irailaren 20an Frederiko III.a Brandenburgo-Bayreuthekoarekin ezkondu zen. Senarra hamaika hilabete lehenago alargun geratu zen, Sofia Karolinaren izeba Gilemina Prusiakoa hil eta gero. Ez zuten seme-alabarik eduki. Hala ere, Frederikok alaba bat zuen, Elisabet Frederika Sofia Brandenburgo-Bayreuthekoa, Sofia baino bost urte gazteagoa.

1817ko abenduaren 22an hil zen, 80 urte zituela.
Òscar Cadiach

**Òscar Cadiach i Puig** (Bartzelona, 1952ko urriaren 22a) kataluniar alpinista eta mendizale bat da. 1985eko abuztuaren 28an Antoni Sors eta Carles Vallès alpinistekin batera Everest mendiaren gailurrera iritsi zen lehenbiziko kataluniarra izan zen.

Zortzimilako ugari igo ditu, tartean Everest (birritan), Lhotse, Makalu, Cho Oyu (birritan), Nanga Parbat, Gasherbrum II, Shishapangma, Manaslu, Annapurna eta Dhaulagiri.
Clot de la Hount

**Clot de la Hount**, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.289 metroko garaiera du. Frantziako Pirinio Garaiak eta Espainiako Huesca probintziaren artean dago.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Algas

**Alga**, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.036 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzian dago.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Henry Russell

**Henry Patrick Marie, Russell-Killough kondea** (1834, Tolosa, Okzitania &ndash; 1909ko otsailaren 5a, Biarritz, Euskal Herria) okzitaniar-britainiar mendizale, abenturazale, bidaiari eta pirineista bat izan zen.

Pirinioetako mendi ugari lehenbizikoz igotzen aintzidarietako bat izan zen. Vignemale mendiarekin obsesio berezia izateagatik ezaguna zen. Monte Perdido hirutan igo zuen.

Munduan barna ere hiru urtez bidaiatu zuen, tartean San Petersburgo, Mosku, Irkutsk, Pekin, Gobi basamortua birritan zeharkatu, Amur ibaia jaitsi, Shanghai eta Hong Kong hirietara joan, Australia eta Zeelanda Berrira bidaiatu zuen. Indian urte osoa igaro, eta Frantziara Kairo eta Konstantinoplan barna itzuli zen.
Don Patinkin

**Don Patinkin** (Hebreeraz: דן פטינקין) (1922ko urtarrilaren 8a – 1995eko abuztuaren 7a) israeldar ekonomista izan zen.

Jaioterriko unibertsitatean egin zituen ikasketak. 1949an Israelera joan zen; Jerusalemen jarri zen bizitzen, eta unibertsitatean eskolak ematen. Bien bitartean, ikerkuntza azterketak egin zituen Maurice-Falk Institutuarentzat. Obra asko argitaratu zituen, bere teoriak azalduz, garrantzi handikoak bere herrialdeko egungo historia ekonomikoarentzat eta, oro har, gizarte modernoarentzat. 1956an *Dirua, interesa eta prezioak* izeneko obra argitaratu zuen. Obra horretan elkarturik aztertu zituen tradizioz banaka aztertu izan diren ondasun ekonomikoak: lan zerbitzuak, ondasunak eta kontsumoa, diru politika eta truke politika. Beste lan aipagarri batzuk: *Studies in Monetary Economics* (1972, *Diru ekonomiari buruzko azterkak*); *Keynes, Cambridge and the General Theory* (1977, *Keynes, Cambridge eta teoria orokorra*).

## Erreferentziak
Tremenda Jauría

**Tremenda Jauría** Madrilgo bi neska eta bi mutilek osatzen duten musika talde bat da. Cumbia eta reggaeton estiloko musika egiten dute, konpromiso sozial eta politikoz beteriko letrekin. 2016an egin zuten euren lehen albuma, *Mordiendo* izenekoa. 2017an *Con Tol Deskaro* diskoa kaleratu zuten.

Tremenda Jauría aktibismo sozialetik eta partekatutako proiektu politikoetatik datorren musika taldea da. Gainera, taldeko hiru partaide elkarrekin bizi izan dira urte batzuetan. Gaienra, haietako bik musikaren munduan profesionalki lan egin dute, hainbat artistarekin jotzen. Lauren zaletasuna gehitzean (cumbia eta reggaeton), Tremenda Jauría sortu zen.

Partaideen identitateak anonimoak dira. Kontzertuak egiten dituztenean, hasieran maskarak daramatzate aurpegian baina abesten hasi baino lehen kentzen dituzte. Euren abestien generoa *reggaeton feminista* dela aldarrikatzen dute, askotan genero honek duen fama matxistatik aldendu nahian. Euren helburuetako bat reggaetonaren aurreiritziaren kontra borrokatzea da, haien hitzetan "reggaetona bandoz aldatzea: matxismotik feminismora ekartzea".

## Kanpo estekak 
Abesti askotan, esaldi berdina esaten dute: *Auto-Tune para el pueblo* (). Auto-Tunea ahotsa hobetzeko aplikazio informatiko bat da. Eta normalean abeslari gehienek ez dute onartzen Auto-Tunea erabiltzen dutela. Baina Tremenda Jauríak beldur gabe esaten du.
Altzateko jaun-en kontu zaharra (Pío Baroja)

***Altzateko jaun-en kontu zaharra*** () Pío Barojak idatzitako eleberria da, aurrenekoz 1922an argitaratu zena. Donostiar idazlearen *Eusko Lurra* tetralogiko azken eleberria izan zen; lehenago *Aitzgorriko etxea* (1900), *Labrazgo maiorazkoa* (1903) eta *Zalakain abenturazalea* (1908) kaleratu ziren.

Eleberri dialogatua da, eta gaia historiko-mitologikoa. Liburu honetan Pio Barojak Euskal Herriari buruz zituen ideia asko azaldu zituen. Frankismoaren azken urteetan zabalkunde handia izan zuen, eta pertsonaia nagusiari Xabier Letek abesti bat eskaini zion, "Altzateko Jaun".

## Argumentua 
Prosaz idatzitako poema bezala definitua izan da. Liburu hau Barojaren krisialdi une batean idatzia dago: berrogeita hamar urte bete behar zituen garaian, gaixotasun larri bat gainditu ondoren eta iloba baten heriotza gertutik bizi izandakoan.

Liburuaren protagonista Altzateko Jauna da, Barojaren beraren alter ego, eta Erdi Aroan kokatzen da. Jauna familia onekoa eta borrokalaria da, Bidasoa inguruan bizi dena. Bere lagunekin batera ibaiaren inguruko paisaiak eta pertsonaiak, errealak zein mitikoak, jasotzen ditu eta, halaber, bere Euskal Herri ideala azaltzen du. Gure herriaren errealitatea, Altzateko Jaunaren arabera, neurri handi batean kristautasunaren eraginez, desegiten ari den pertsonalitate batena da. 

Historia osoa fantasian eta irrealitatean murgiltzen da, nahiz eta askotan iritzi ironikoak eta, batzuetan, sarkastikoak azaldu.

## Euskerazko itzulpenak 
Gutxienez bi bertsio plazaratu dira:
* Antonio Iturriotzek, Euzko-Gogoa aldizkarian, XV. atala argitaratu zuen, 1955an. 
* Patxi Apalategi, 1986an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Patxi Apalategiren bertsio osoa.
* Joseba Aurkenerena: Altzateko Jaun, hor zaude nonbait
* Juan Lopetegi: Altzateko Jaunak
Margarita Brunswick-Wolfenbüttelekoa

**Margarita Brunswick-Wolfenbüttelekoa** (1516/1517 &ndash; 1580ko urriaren 28a) Bruswick-Wolfenbütteleko printzesa izan zen jaiotzez eta Münsterbergeko, Oelseko eta Bernsadteko dukesa ezkontzaz. Henrike II.a Brunswick-Wolfenbüttelekoaren eta Maria Württembergekoaren alabarik zaharrena izan zen.

1561eko irailaren 8an Oleśnican Joan Münsterberg eta Oelsekoarekin ezkondu zen. Ezkontzagatik Ząbkowice Śląskie gaztelua eskuratu zuen, garaian Frankenstein deitua. Lau urte eman zituzten umerik izan gabe eta Joan hil zen, senarrak aurretik zuen ume batek bere gaztelua saldu zuelarik. Honek gatazka sortu zuen Margarita eta familia politikoaren artean, Rodolfo II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak konpondu behar izan zuena.

Margarita Brunswickera itzuli zen eta bertan bizi izan zen Stauffenburgeko jaurerria eskuratu zuen arte.
Petit Vignemale

'''''', Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.032 metroko garaiera du. Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago.

1798an La Baumellek lehenbizikoz igo zuen.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Behe Tentsioko Erregelamendu Elektroteknikoa

Espainiako **Behe Tentsioko Erregelamendu Elektroteknikoak** edo **BTEEak** ( edo REBT) behe-tentsioko elikatze-iturri bati konektatutako instalazio elektriko batek eduki beharreko baldintza teknikoak eta bermeak zehaztea du helburu, honakoa betetzeko: pertsonen eta ondasunen segurtasuna zaintzea, instalazioen funtzionamendu normala bermatzea, beste instalazioekin perturbazioak ekiditea eta azkenik, instalazioaren fidagarritasun teknikoari eta eraginkortasun ekonomikoari laguntzea.

Erregelamendu honek Espainian behe-tentsiotzat zer hartzen den zedarritzen du. Korronte alternoan 1.000 V baino txikiagoa edo berdina dena, eta korronte zuzenean 1.500 V baino txikiagoa edo berdina dena.

## Lege esparrua 
Gaur egungo erregelamendua 2002ko abuztuaren 2ko 842/2002 Errege Dekretuan onartu zen eta 2002ko irailaren 18an argitaratu zen 224 zenbakidun Espainiako Aldizkari Ofizialean.

## Jarraibide Tekniko Osagarriak (JTOak) 
BTEEak ondorengo Jarraibide Tekniko Osagarriak (JTOak edo ) biltzen ditu:

## Kanpo estekak
Adelaida Italiakoa

**Adelaida Italiakoa** edo **Adelaida Burgundiakoa** (931 &ndash; 999ko abenduaren 16a) Oton I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren bigarren emaztea izan zen. 962. urtean Joan XII.a aita santuak Enperatriz izendatu zuen. X. mendeko Europako emakumerik garrantzitsuenen artean, bere bilobaren erregente izan zen 991tik 995ra bitarte.

Orben jaioa, Burgundia Garaian (gaur egun, Suitza) Rodolfo II.a Burgundiakoaren alaba zen, eta Welfeko etxeko kidea. Bere ama Berta Saubiakoa zen. Hamabost urterekin Lotario II.a Italiakoarekin ezkondu zen, bere aitaren aurkaria Italian. 948an euren alaba Emma Italiakoa jaio zen. Berengario Ivreakoak bere senarra pozoitu zuen, eta nahi izan zue Adelaida bere seme Adalberto Ivreakoarekin ezkontzea. Adelaidak ospa egin zuen, baina atxilotu eta lau hilabete eman zituen preso Comon.

Ihes egitea lortu zuen eta Oton I.ari mezu bat bidaltzea ortu zuen, Ekialdeko Frantziari babesa eskatuz. Pavian aurkitu ziren Oton eta Adelaida eta 951. urtean ezkondu ziren. Joan XII.ak Oton enperadore koroatu zuenean, Adelaida ere koroatu zuen. Alemanian Otonen semea zen Liudolfo Suabiakoak abiarazi zuen matxinada moztu zuten eta Adelaidaren posizioa indartu zen. 966an Italiara espedizioa egin zuten eta, bertan, Joan XIII.a aita santua bere tronoa berreskuratzen lagundu zuten, baita bertatik bota zutenak exekutatu ere. Adelaida Erroman geratu zen sei urtez eta Otonek bere erresuma Italiatik kudeatu zuen. 967n euren seme Oton II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa ko-enperadore izendatu zuten eta Bizantzioko Teofanu Sklerainarekin ezkondu zen 972an, Italiako hegoaldean bi inperioek zuten gatazka konponduz eta ondorengotza ziurtatuz. Adelaida eta bere senarra Alemaniara itzuli ziren eta Oton 973. urtean hil zen.

983n Oton II.a ere hil zen eta Adelaidaren biloba Oton III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak hartu zuen agintea, baina Adelaidaren errainak agin du zuen, erregente. Teofanu 991an hil zen, eta Adelaidak erregentzia hartu zuen lau urtez, Oton III.a adinez nagusia izan arte. 995an gertatu zen.

Rodolfo III.a Burgundiakoa lehengusua laguntzera zihoala hil zen, Selz Abadian, 999ko abenduaren 16an. Adelaida, oso fededuna, 1000. urtean Kristoren Bigarren Etorrera egongo zela uste zuen. Bizitzan zehar lan handia egin zuen eslaviar herrien kristautzeko. Eliza ortodoxoaren zismaren aurretik Europa Zentralean kultura erlijiosoa eraikitzen jardun zuen. Bere santuaren eguna abenduaren 16a da.
Teresa Duran

**Teresa Duran i Armengol** (Bartzelona, 1949ko abenduaren 16a) idazle eta ilustratzaile kataluniarra da. Ezaguna da haur eta gazte literaturaren esparruan arlo deberdinetan egindako lanagatik. Berak sortutako lanengatik zein ikerketaren munduan, literatur kritikan edota hezkuntza molde desberdinetan zein zabalkundearen munduan egindakoagatik ere.

## Biografia 
Teresa Duran, diseñatzaile grafikoa eta Pedagogian doktorea. Bartzelonako Unibertsitateko Plastika eta Ikus Hezkuntzako didaktika Arloko Irakaslea izan da. *Els suports narratius dins la literatura infantil* (2001) izeneko bere doktore tesiak Pedagogia Fakultateko klaustroaren sari nagusia jaso zuen.
Senatuaren jauregia (Errusia)

**Senatuaren jauregia** (errusieraz Сенатский дворец, *Senatski dvorets*) edota **Kremlingo senatua**, Errusiako Mosku hiriburuan dagoen jauregi neoklasiko bat da. Kremnlinarren barnean dago.

1776an Katalina II.a Errusiakoak eraikitzea agindu zuen eta 1788an Matvey Kazakov arkitektoak amaitu zen, eta 1991 urteaz geroztik Errusiako presidentearen lan egoitza da.

## Kanpo estekak 
* Senatuaren jauregia, Kremlingo webgune ofiziala
Monte Cinto

**Monte Cinto**, , Korsikako mendirik garainera da, 2.706 metroko garaiera du.

1882ko ekainaren 6an Édouard Rochat mendizaleak eta bere adiskideek hegoaldeko aurpegitik lehenbizikoz igo zuten. 1883ko maiatzaren 26an Tuckett britainiar mendizaleak eta F. Devouassoud gidariak Compton mendi margolariak lagundurik, gaur egun bere izena daraman arrailatik igaro ziren.
 
Mendiaren inguruan honako aintzirak daude: Lac de la Muvrella, Lac du Ceppu, el Lac du Col Perdu, el Lac du Cinto eta Lac d'Argentu.

## Kanpo estekak
Berasko

**Berasko** euskarazko gizonezko izena da.

## Historia 
Ikerlari batzuen ustez *bele* hegaztiaren izenetik atera zen. Beste batzuek jatorria *Beila* izenean ikusten dute, *Bela* bitarteko zela. Izen hau nahiko erabilia izan zen Erdi Aroan. Lehen aldiz XII. mendean aurkitu daiteke, Artaxoan (Berasco Aoçavala).

*Berasko*ren Erdi Aroko patronimikoa *Beraskoitz* zen.

Izen hau *Beraskoain* herri izenaren jatorria da.

## Beste hizkuntzetan 
* Gaztelaniaz: Velasco, Belasco, Blasco
* Portugesez: Vasco

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geminga

**Geminga** (SN 437/PSR B0633+17/PSR J0633+17) Gemini konstelazioan dagoen neutroi izar bat da. Izen hau Giovanni Bignami italiar astronomoak eman zion objektu hau teleskopio optikoekin behatu zuenean. Izena ingelesezko *Gemini gamma-ray source*n kontrakzio bat da, baita Milango lonbardierazko esaera bat ere, "ez dago hor" esan nahi duena. Gure eguzki sistematik 552 argi urteko distantziara dago.

## Aurkikuntza 
SAS 2 satelite artifizialak aurkitu zuen 1972an ordurarte ezagutzen zen objektu bakar batekin ere bat ez zetorren gamma izpi iturri bizi bat bezala. Gemingaren existentzia ESAren COS-B sateliteak berretsi zuen. Einstein behatokiarekin eginiko behaketek gamma izpien iturriak x izpiak ere igortzen zituela erakutsi zuten, askoz isuri txikiagoarekin baina. X izpiko ROSAT sateliteak Gemingaren seinalea 0,237 segunduka errepikatzen dela aurkitu zuen, Compton Gamma Izpien Behategiak berretsi zuena.

COS-B eta SAS 2ren datu zaharren berrikuspenak pultsazio periodoa denborarekin handitu egiten dela frogatzea ahalbidetu zuen, irrati uhinetan detektatutako pultsar guztietan gertatzen den bezala. Hala, Geminga pultsar bat dela ezarri zen, irrati uhinak igortzen ez dituen pultsar ezaguna den arren.

## Ezaugarriak 
[thumb|350px|Gemingaren kokapena [Esne Bidean. *Kredituak: NASA/DOE/International LAT Team.*]]
Geminga pultsar ikustezin bat da irrati uhinetan (ezaugarri hau duen pultsar ezagun bakarra) eta hori irrati uhinen izpiak Lurra dagoen eremua hartzen ez duelako izan daiteke. Era berean, argi ikusgarrian izar urdin oso ahul bat bezala identifikatua izan da, +25,5eko magnitudearekin. Bere errotazio periodoa 0,237 segundukoa da, hala, segundu baten 4,22 bira betetzen dituelarik.

Geminga duela 300.000 urte gertatu zen supernoba baten hondarra izan daitekeela uste da. Supernoba, neurri batean behintzat, Burbuila Lokala deritzon gure eguzki sistematik gertu dagoen izararteko eremuan dagoen dentsitate baxuan dagoen eremuaren arduraduna izan daiteke.

## Balizko sistema planetarioa 
1997an Gemingaren inguruan orbitatzen ari den planeta baten aurkikuntza iragarri zen, gamma izpien igorpenaren erritmoan desbiazio txikiak oinarri hartuta, grabitatearen ondorioz izan daitezkeenak. Balizko planeta hori 3,3 unitate astronomikoko distantziara egongo litzateke eta 5,1 urteko orbita periodoa izango luke. Lurrak baino %70 masa gehiago izango luke eta lurtar planeta bat izango litzateke. Alabaina, aurkikuntza zalantzapean jarri da, datuen azterketa berriek desbiazio horiek seinaleak izan ditzakeen zaraten ondorio izan daitezkeela iradokitzen bait dute.

## Kanpo estekak
Twin Peaks (2017ko telesaila)

'''*Twin* *Peaks*** edota ***Twin Peaks: The Return*'* () estatubatuar telesail dramatikoa da. Mark Frost eta David Lynch ekoizleek sortu zuten. 1990ko hamarkadaren hasierako *Twin Peaks* telesail ospetsuaren jarraipena da. 2017ko maiatzaren 21ean Showtime katean estreinatu zen.

## Aktoreak 
* Kyle MacLachlan: Dale Cooper / Dale Cooperren doppelgänger / Dougie Jones

### Twin Peaks
* Robert Forster : Frank Truman Sheriffa
* Michael Horse : Tommy "Hawk" Hill
* Harry Goaz : Andy Brennan
* Kimmy Robertson : Lucy Brennan
* Mädchen Amick : Shelly Johnson
* Dana Ashbrook : Bobby Briggs
* Richard Beymer : Benjamin Horne
* Sherilyn Fenn : Audrey Horne
* Warren Frost : Dr. Will Hayward
* Peggy Lipton : Norma Jennings
* James Marshall : James Hurley
* Everett McGill : Big Ed Hurley
* Russ Tamblyn : Dr. Lawrence Jacoby

## Ikus gainera 
* *Twin Peaks'' (1990-1991)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gendule

**Gendule** euskarazko gizonezko izena da.

## Historia 
Lehen aldiz XI. mendean aurkitu daiteke, Iruñerrian (*Guendule Sanz*).

*Gendule*ren Erdi Aroko patronimikoa *Genduleitz* zen.

Izen hau *Gendulain* herri izenaren jatorria da.

## Beste hizkuntzetan 
* Gaztelaniaz: *Centol, Céntulo*
* Frantsesez: *Centulle*
* Ingelesez: *Centule*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perseus besoa

[thumb|eskuinera|250px|Esne Bidearen mapa eskematikoa. Perseus besoa [zian kolorez adierazia dago.]]
**Perseus besoa** Esne Bidearen izar-beso kiribil handiena da.

Esne Bidea lau beso nagusi eta beste lau beso txiki dituen galaxia kiribil bat da. Perseus beso kiribila, 10700 parsec-eko erradioa duena, Cygnus besoa eta Sagittarius besoaren artean dago. Bere izena Perseus konstelaziotik gertu dagoelako jasotzen du.

Orion beso txikia, non Eguzkia eta, beraz, Lurra dauden, Perseus besoaren adar bat dela uste da, baina hau baieztatzeke dago.

Perseus beso kiribilak honako Messier objektu hauek ditu:
* Karramarroaren Nebulosa
* M36 Kumulu irekia
* M37 Kumulu irekia
* M38 Kumulu irekia
* M52 Kumulu irekia
* M103 Kumulu irekia

## Kanpo estekak
Cordier Dorrea

'''''', Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.052 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzian dago.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Kaça Lemnadesekoa

**Kaça Lemnadesekoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Poseidonen sagan du bere agerpen bakarra. Brontzezko zaldunak Poseidonen itsas general honek babesten duen Ozeano Antartikoko zutabera iristen dira. General honek bere aurkariaren pertsonarik maiteenaren itxura hartzeko ahalmena du, eta, honela, Seiya Pegasokoa, Hyôga Beltxargakoa eta ia-ia Shun Andromedakoa garaituz, Seika, Hyôgaren ama eta Ikkiren itxura hartuz hurrenez hurren. Ikki Fenixekoa iristen da orduan, eta honek bere Mamu Ukabil Kolpea erabiltzen du eta Kaçak bere burua ikusten du aurrean, erabat nahastuta geratuz. Ikkik behin eta berriz astintzen du Kaça ilusio horretatik irten ondoren. Hala ere, itsas jeneralak, Fenixeko zaldunaren gogoan Esmeralda ikusten du eta haren itxura hartzen du, Atenearen zaldunari sabel aldean labankada bat emanez, baina Ikki onik irteten da, eta, azkenean, Kaça garaitzea lortzen du. Bere hiru lagunak lurrean ikusita, hauen odolustea geratzen du eta zutabetik aldentzen da.

## Kanpo estekak
Pic de Sotllo

'''''', Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.072,8 metroko garaiera du. Kataluniako Pallars Sobirà eskualdea eta Frantziako Ariège departamenduaren artean dago, Pirinio Garaiko Parke Naturalaren barnean.

## Ikus gainera 
* Kataluniar Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Ninja Warrior (Espainia)

***Ninja Warrior*** (euskaraz *Ninja Gerlaria*), ***Ninja Warrior España*** izenez ere ezaguna, Antena 3 telebista katean igortzen den espainiar lehiaketa bat da. 2017ko ekainaren 9an estreinatu zen telebistan, eta saioko aurkezleak Arturo Valls, Pilar Rubio eta Manolo Lama dira.

## Formatua 
Madrid Arena kirol pabiloian grabatua, lehiaketak gerlari edo soldadu onena aurkitzea du helburu. Horretarako, 200 lehiakidek zenbait proba fisiko eta mental gainditu beharko dituzte, horretarako muntatutako zirkuitu batean. Hogeita lau partaide besterik ez dira iritsiko finalera.

## Aurkezleak 
* **Arturo Valls:** programa gidatzeaz arduratzen da.
* **Pilar Rubio:** lehiakideen iritziak, zirrarak edota inpresioak jasotzen ditu.
* **Manolo Lama:** iruzkin teknikoak egiten ditu.

## Finalistak 
Hauek dira *Ninja Warrior* saioko finalistak:

### Lehen saioa 
### Bigarren saioa 
### Hirugarren saioa 
### Laugarren saioa 
### Bosgarren saioa (finala) 
## Atalak eta audientziak 
### Lehen denboraldia (2017) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Atal guztiak ikusgai
* 
*
Montcalm

'''''', Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.077 metroko garaiera du. Frantziako Ariège departamenduaren artean dago, Foix Herrian.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Santa Maria Ripollgo monasterioa

**Santa Maria Ripollgo monasterioa** Kataluniako Ripoll udalerrian dagoen beneditar monasterio bat da.

880an Wifredo Bilotsuak fundatu zuen eta Erdi Aroan Kataluniako *scriptorium* kulturgune garrantzitsua izan zen, Europa osoan ere monasterio garrantzitsuenetakoa izan zen, Saint-Denis, Fleury eta Montecassinorekin batera.

1931an Kultura Intereseko Ondarea izendatua izan zen. Bertan nabarmentzen den artelan erromaniko bikain bat eliz ataria.

## Iruditegia

Fitxategi:Portalada_romànica_del_Monestir_de_Ripoll.jpg|Eliz atari monumentala.
Fitxategi:278 Cimbori del monestir de Santa Maria (Ripoll), des de Can Nicolau.jpg|Monasterioko zinborioa.
Fitxategi:264 Monestir de Santa Maria (Ripoll), campanar i porxo, amb Sant Pere a l'esquerra.jpg|Dorrea.
Fitxategi:26 Monestir de Santa Maria de Ripoll.jpg|Barrualdeko hilobi bat.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jupiter bero

**Jupiter bero** bat, **pegasoar planeta** edo **pegasidio** ere deitua, Jupiterren antzeko masa (1,9x1027) edo handiagoa duen exoplaneta mota bat da, baina gure eguzki sisteman gertatzen denaren ordez, non Jupiterrek eguzkiaren inguruan 5 unitate astronomikoko distantziara orbitatzen duen, Jupiter bero motako planetek euren izarraren inguruan 100 aldiz hurbilago orbitatzen dute (0,05 unitate astronomiko). Jupiter bero bat bere izarretik Merkurio gure eguzkitik baino zortzi aldiz hurbilago dago.

Mota honetako planeten existentzia 1925ean proposatu zuen Otto Struvek, nork izar amaren abiadura erradialaren erabilera ere proposatu zuen detekzio metodo baliagarri bezala.

## Ezaugarriak 
Jupiter bero motako planetek honako ezaugarri komunak dituzte:

* Bere izarraren aurrean igarotze bat ikusteko aukera urrunagoko orbitak dituzten planeten kasuan baino handiagoa da.
* Eguzkiaren eragin maila altua dela eta, euren dentsitatea beste kasu batzuetan baino txikiagoa da.
* Guztietan migrazio planetarioa gertatu dela uste da, izarretik hain gertu ez bait luke masa horretako planeta bat eratzeko haina material egon behar.
* Guztiek dute eszentrikotasun txikiko orbita, euren orbitek, librazio prozesuaren bidez, biribilak izateko joera baitute. Honek, planetak bere errotazio bere orbita periodoarekin bateratzea ere eragiten du (errotazio sinkronoa)

## Kanpo estekak
Burbuila Lokala

[thumb|300px|**Burbuila Lokala**ren irudikapen artistikoa. Bere barnean [Eguzkia eta Murzim (β Canis Majoris) dituena, eta **Loop I Burbuila**, Antares (α Scorpii) barnean duena.]]

**Burbuila Lokala** Esne Bideko Orion besoko izararteko eremuan dagoen barrunbe bat da. Gutxienez 300 argi urteko diametroa du, eta bere hidrogeno neutro dentsitatea gure galaxiako izararteko eremuan bataz beste dagoen 0,5 atomo zm3ren hamarrena da. Burbuila Lokaleko gas bero eta hedatuak x izpiak igortzen ditu.

Gure eguzki sistema Burbuila Lokaletik bidaiatzen aritu da azkeneko 3 milioi urtetan zehar. Gaur egun Izarrarteko Hodei Lokalean dago, Burbuilaren barneko material dentsoagoko eskualde bat, Burbuila Lokalak eta gertuko beste burbuila bat den Loop I Burbuilak topo egin zuten tokian eratua. Izararteko Laino Lokaleko gasak zentimetro kubikoko 0,1 atomoko dentsitatea du.

Astronomo gehienek Burbuila Lokala duela zenbait ehundaka milaka urte eta zenbait milioika urte arteko epean eratu zela uste dute. Uste denez, gertuko supernoba baten eztandak hautsa eta gasa izararteko eremutik bultzatu zuen, beroa eta dentsitate txikiagokoa den material bat utziz. Supernobaren hondar bezala hautagairik probableena Geminga da, Gemini konstelazioko pultsar bat.

Burbuila Lokala ez da esferikoa, eta estuagoa dirudi plano galaktikoan, arraultza forma edo eliptikoa duelarik. Plano galaktikotik gora eta behera zabalago egiten dela dirudi, eta, beraz, bere forma hondar erloju baten antzekoa izango litzateke.

Burbuila Lokalak euren dentsitatea ere izararteko eremukoa baino txikiagoa den beste burbuila batzuekin muga egiten du. Zehazkiago, **Loop I Burbuila** Scorpius-Centaurus Elkartean dago, gure eguzkitik 500 argi urteko distantziara. Antares (α Scorpii), burbuila honen barnean dago. Burbuila Lokalarekin muga egiten duten beste burbuila batzuk **Loop II Burbuila** eta **Loop III Burbuila** dira.

## Ikus, gainera 
* Izarrarteko Hodei Lokala
* Perseus besoa

## Kanpo estekak