open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikolai Denkov

**Nikolai Denkov Denkov** (Stara Zagora, 1962ko irailaren 3a) bulgariar fisikari, kimikari eta politikaria da. Bulgariako lehen ministroa izan zen 2023ko ekainaren 6tik 2024ko apirilaren 9ra.

Farmazia eta kimikako doktoretza lortu zuen eta 2008tik fisika kimikoko irakaslea da Sofiako Unibertsitatean. Bulgariako Zientzien Akademiako kide ere bada. Hezkuntza eta Zientzia ministroa izan zen hainbat gobernutan.

2023ko apirileko parlamentu-hauteskundeen ondoren, bi koalizio bozkatuenek boterea partekatzeko akordioa lortu zuten eta Denkov bederatzi hilabeteko lehen ministro aukeratu zuten. 2024ko martxoan dimisioa eman zuen, ituna betez.
Dianak Kalistoren haurdunaldia ikusi du

**Dianak Kalistoren haurdunaldia ikusi du** (frantsesez, *Diane découvrant la grossesse de Callisto*) 18. mendeko Angelica Kauffman margolari neoklasikoaren margolan bat da, Diana eta Kalistoren istorioari erreferentzia egiten diona, gai mitologiko femenino bat, Kauffmanek sarritan margotu izan zituenen estiloan.

Margolana Toursko Arte Ederretako Museoan dago.

## Eszena
Ovidiok eta beste batzuek kontatu zuten elezaharraren pasarte bat dakar gogora margoak. Diana jainkosaren zerbitzura zeuden ninfa birjinen artean bat zen Kalisto, zeina Zeusek bortxatu eta haurdun utzi zuen. Bizitzarekin jarraitu zuen Kalistok, harik eta ninfa guztiak Dianarekin bainua hartzera joan ziren: arropak erantzitakoan Dianak Kalistoren haurdunaldia ikusi zuen, eta amorruz desterratu zuen. Istorio mitologiko hauetariko beste batzuetan bezala (Medusaren kasua, adibidez), jainkosa batek bortxatuari egozten dio errua, biktimaren estigmatizazioa alegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corrado Alvaro

**Corrado Alvaro** (San Luca, 1895eko apirilaren 15a - Erroma, 1956ko ekainaren 11) italiar idazle eta kazetaria izan zen.

Jelagunen eskoletan ikasi zuen eta literaturan graduatu zen Calabriako Unibertsitatean. Kazetari eta literatur kritikari gisa lan egin zuen, eta Italiako armadako ofiziala izan zen Lehen Mundu Gerran, eta zauriak jaso zituen bi besoetan. Susperraldi luze baten ondoren, *Il Mondo* egunkari antifaxistaren korrespontsala izan zen Parisen. 1925ean Benedetto Crocek idatzitako Idazle Antifaxisten Manifestua sinatu zuen. 1930eko hamarkadan, Benito Mussoliniren erregimenak Italiatik alde egitera behartu zuen. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren itzuli zen eta korrespontsal, editore eta antzerki eta zinema kritikari gisa lan egin zuen. 1947an Idazle Italiarren Elkarteko idazkari aukeratu zuten.

Eleberriak, ipuinak, gidoiak eta antzezlanak idatzi zituen, eta verismoa erabili zuen Calabriako pobrezia deskribatzeko. Lehen arrakasta *Gente in Aspromonte* eleberriarekin lortu zuen, bere maisulantzat jotzen dena. 1951n Strega Saria irabazi zuen *Quasi una vita* eleberriarekin. Ndrangheta aipatu zuen lehen idazlea izan zen bere ipuin eta artikuluetan.

## Lanak 
* ''Polsi, nell'arte, nella leggenda, e nella storia* (1912)
* *Poesie grigioverdi* (1917)
* *La siepe e l'orto* (1920)
* *L'uomo del labirinto* (1926)
* *L'amata alla finestra* (1929)
* *Vent'anni* (1930)
* *Gente in Aspromonte* (1930)
* *La signora dell'isola; racconti* (1931)
* *Maestri del diluvio; viaggio nella Russia sovietica* (1935)
* *L'uomo è forte* (1938)
* *Incontri d'amore* (1940)
* *Viaggio in Russia* (1943)
* *L'età breve* (1946)
* *Lunga notte di Medea, tragedia in due tempi* (1949)
* *Quasi una vita. Giornale di uno scrittore* (1950)
* *Il nostro tempo e la speranza. Saggi di vita contemporanea* (1952)
* *Un fatto di cronaca. Settantacinque racconti* (1955)
* *Colore di Berlino. Viaggio in Germania'' (2001)

## Kanpo estekak
Toursko Arte Ederretako Museoa

**Toursko Arte Ederretako Museoa** (Musée des Beaux-Tourseko Arteak) Frantziako mendebaldeko Tours hirian dagoen museo bat da. Gotzainaren jauregi zaharrean dago 1910etik, St. Gatien katedraletik gertu. Bilduma aberatsak eta askotarikoak erakusten ditu, Frantziako pinakoteka nabarmenetakoa da, bai kalitateari dagokionez, bai aurkeztutako lanen aniztasunari dagokionez.

## Eraikina 
Patioan, Libanoko zedrobat  nabarmentzen da; eta disekatutako Fritz elefantea, museoaren pareko eraikin batean. Elefante horrek haserrealdia izan zuen, Tourseko kaleetan barrena paseatzen zutelarik, Barnum & Bailey zirkuaren desfile batean, 1902ko ekainaren 10ean, eta zirkuko langileek berek hil zuten.

Museoak 12.000 obra baino gehiago ditu, eta horietatik 1.000 jendearen eskura daude. Beheko solairuan, museoak XV. eta XVI. mendeetako Tourseko arteari eskainitako aretoa du.

Museoa monumentu historiko gisa sailkatu zen 1983ko ekainaren 27an.

## Bildumak 
Museoak pintura-bilduma handi eta nahiko homogeneoa du, eta hainbat maisulan biltzen ditu, hala nola Andrea Mantegnaren batzuk.

* Italiako primitiboen bilduma: Andrea Mantegna, Antonio Vivarini, Giovanni di Paolo eta Lorenzo Venezianoren obrak. Hurrengo mendeetako pintura italiarrean Giovanni Battista Moroni, Mattia Preti, Sebastiano Conca, Francesco Caire eta Giuseppe Bazzaniren lanak.
* Jean-Claude Vignon, Philippe de Champaigne, Jacques Blanchard, Noël Coypel, Eustache Le Sueur, Jean Jouvenet, Charles-André van Loo, Hyacinthe Rigaud, Angelica Kauffman.
* Pintura flamenkoaren eta holandarraren bildumak: Rubens (Andre Maria eta haurra), Rembrandt, Frans II Francken, Gerard ter Borch, Bartholomeus van der Helst, David Teniers gaztea eta beste artista batzuen lanak.
* Pintura modernoa_ Maurice Denis edo Maria Helena Vieira da Silva adibidez.
* Eskulturan, Jean-Antoine Houdon, Auguste Rodin, Antoine Bourdelle, Alberto Giacometti eta Olivier Debréren eskulturak daude.

## Iruditegia 
Margolanak:

Angelica_Kauffman_-_Diane_discovering_the_pregnancy_of_Callisto.jpg|*Dianak Kalistoren haurdunaldia ikusi du*, Angelica Kauffman.
Mantegna, Andrea - La Résurrection - 1457-1459.jpg| *Berpizkundea*, Andrea Mantegna, 1459
Claude Vignon - Parable of the Unforgiving Servant.jpg|*Morroi barkaezinaren parabola*  Claude Vignon, 1629
BoucherFrancois Appolon.jpg|*Apolok Isse artzainari bere jainkotasuna erakutsi dio*, François Boucher,, 1750
Demachy - vue panoramique de Tours.jpg|*Tours, ikuspegi panoramikoa*, Demachy

Kanpoaldea eta elefantea:

Jardin du musée des Beaux-Arts de Tours.jpg|Frantziar lorategia
Tours Musee des Beaux Arts mai 2010.jpeg|Zedro ospetsua eta, atzealdean, Toursko katedrala
Fritz l'éléphant.jpg|Fritz elefantea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanel Padar

**Tanel Padar** (Uhtna, 1980ko urriaren 27a) estoniar abeslaria eta abestigilea da. 2001eko Eurovision Abesti Lehiaketa irabazi zuen Dave Benton abeslaria eta 2XL taldearekin batera, "Everybody" kantarekin.

2003an Tanel Padar & The Sun rock taldea sortu zuen, Estoniako talde ospetsuenetariko bat bilakatu zena. 

2017tik bakarlari bezala jarraitu zuen Padarrek. 

## Diskografia (Albumak) 
* *The Greatest Hits* (2005)
* *Veidi valjem kui vaikus* (2005)
* ''100% Rock'n'Roll* (2006)
* *The Sun Live 2006* (2007)
* *Veidi valjem kui vaikus II* (2007)
* *Here Comes The Sun* (2008)
* *Unisex* (2008)
* *RING* (2010)
* *Veidi valjem kui vaikus III* (2015)
* *Sinu aeg'' (2020)

## Kanpo estekak
Tudancako etxetzarra

thumb|250px|Kaperaren erretaula.
**Tudancako Etxea** () Tudancan (Kantabria) dagoen museo-liburutegia da. Eraikin hau José María de Cossioren ohiko etxebizitza izan zen 1977an hil zen arte. Eraikin konplexua da: pasabide gaineko dorrea, kapera eta etxebizitzarako etxea ditu; beheko solairuan ukuilua du, egitura konplexu batean integratuta.

## Historia 
Eraikina 1752an ireki zen. Etxea Pascual Fernández de Linares aberatsena zen; Fernández indiano bat zen, Perun aberatutakoa.

XX. mendean zehar Cossio idazlea bizi izan zen etxean. Haren lagunak ziren idazle eta politikari askok bisitatu zuten etxea, bertan denboraldiak ematen zituztelako eta egonaldiei buruz idazten zutelako. Horrela, Rafael Albertik 1957an *La arboleda perdida* idatzi zuen eta bertan José María de Cossiorekin egon zen denbora azaldu zuen. Jose Mariaren aitonak, Juan Manuel de la Cuestak, ere pertsona ezagunak gonbidatu zituen etxera, besteak beste, Miguel Unamuno, Carlos Gardel, José del Río Sainz, Gerardo Diego, Francisco Giner de los Ríos eta Gregorio Marañón.

1975eko maiatzean, José María de Cossío Santanderko Diputazio probintzialarekin akordio batera iritsi zen, bere etxea, atxikitako finkak eta jabetza guztiak biziarteko pentsio baten truke lagatzeko. Bi urte geroago, idazlea hil egin zen, eta etxearen jabetza Aldundiaren mende geratu zen. 1983an, etxea dagoen herria, Tudanca, Kantabriako Interes Kulturaleko Ondasun izendatu zuten, Multzo Historikoaren kategorian.

Etxeak Espainiako bibliografia-bilduma oso garrantzitsua du, batez ere XIX. eta XX. mendeetakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Der Schwarm (telesaila)

***Der Schwarm*** () alemaniar zientzia-fikziozko telesaila da, Barbara Ederrek, Luke Watsonek eta Philipp Stölzlek ZDFrako sortua.

## Sinopsia 
Hondamendi ekologiko bat da telesail honen ardatza. Itsas organismo adimendun batek gizakien aurkako erasoaldiari ekin dio, ozeanoak desagertzeko zorian daudelako, gizakiek egindako erabilpen okerraren ondorioz. Bat-batean, planetaren eta gizakien etorkizuna zientzialari gutxi batzuen esku geratuko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El grito de las mariposas

***El grito de las mariposas*** () espainiar telesail dramatikoa da, Juan Pablo Buscarinik Disney+erako sortua.

## Sinopsia 
Dominikar Errepublika, 1960ko azaroaren 25a. Aktibista eta abokatu izandako Minerva Mirabal eta haren bi ahizpak hil zituzten, Rafael Trujilloren diktaduraren azken hilabeteetan. 2000. urtetik, egun horretan ospatzen da Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Eguna.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iva Majoli

**Iva Majoli** (Zagreb, 1977ko abuztuaren 12a) kroaziar tenislari ohia da.

1997an Martina Hingisi irabazi zion Roland Garros txapelketako finalean. Gainera, banakako beste zazpi txapelketa eta binakako txapelketa bat irabazi zituen. 1996ko otsailean tenislari profesionalen sailkapeneko laugarren postura iritsi zen.
Houria (2023ko filma)

***Houria*** 2023ko Mounia Meddour franko-arjeliar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Aljer. Houria dantzari gazte eta talentuduna da. Egunez garbitzaile gisa egiten du lan, eta gauez apustu klandestinoetan parte hartzen du. Gau batean, Houriak apustu handi bat irabazi ondoren, Alik bortizki eraso egin dio, eta Houria ospitalera eraman behar izan dute. Dantzari izateko ametsak desagertuko dira, baina antzeko egoerak bizi izan dituzten beste emakume batzuk ezagutuko ditu, eta haien pasioa bideratzeko modu sortzaile bat aurkituko dute.

## Aktoreak 
* Lyna Khoudri : Houria
* Rachida Brakni : Sabrina
* Marwan Fares : Ali
* Ali Damiche : Ahmed
* Francis Nijim : Ashraf
* Salim Kissari : Lamine
* Amira Hilda Douaouda : Sonia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Watcher (filma)

***Watcher*** () 2022ko Chloe Okuno estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Bikote gazte bat Bukarestera iritsi da. Francis senarrak lana lortu du han, eta Julia emaztearekin joan da hara bizitzera. Francis lanean dagoen bitartean, Juliak ordu asko pasatzen ditu bakarrik, ezagutzen ez duen hiri batean, jendearekin errumanieraz komunikatu ezinik. Julia konturatuko da norbaitek zelatatzen dituela pareko eraikineko etxe batetik. Egun horietan saileko hiltzaile bat emakume gazteak hiltzen ari da Bukaresten.

## Aktoreak 
* Maika Monroe: Julia
* Karl Glusman: Francis
* Burn Gorman: Daniel Weber
* Tudor Petrut: Tassista
* Mădălina Anea: Irina
* Cristina Deleanu: Eleanora
* Daniel Nuță: Cristian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Chambre des merveilles

***La Chambre des merveilles*** 2023ko Lisa Azuelos frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Semea koma egoeratik esnatzen laguntzeko edozertarako prest dagoen ama baten apustu eroa da filma. 12 urteko Louisen istripuaren ondoren, Thelmak «munduaren amaiera baino lehen egin beharreko hamar gauzak» egitea erabakiko du, haurrak bere egunerokoan idatziak. Amaren esperantza da abenturak entzutean, Louis bizitza zein ederra den konturatu, eta itzuli egingo dela.

## Aktoreak 
* Alexandra Lamy : Thelma
* Muriel Robin : Odette
* Hugo Questel : Louis
* Xavier Lacaille : Etienne
* Martine Schambacher : Nadège
* Hiroki Hasegawa : editore laguntzailea
* Carima Amarouche : Fatima
* Eye Haïdara : Dr Bongramp
* Mona Walravens : Fiona

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dave Benton

**Efrén Eugene Benita**,  **Dave Benton** izen artistikoaz ezaguna (Oranjestad, 1951ko urtarrilaren 31) arubar abeslaria da, Estonian bizi dena. 2001eko Eurovision Abesti Lehiaketa irabazi zuen Tanel Padar abeslaria eta 2XL taldearekin batera, "Everybody" kantarekin. 50 urterekin irabazi zuelarik, lehiaketa adin zaharrenarekin irabazi duen artista da (2023 arte gutxienez).

Gaztaroan AEBtan bizi izan zen, eta The Drifters, Tom Jones, Billy Ocean, José Feliciano eta The Platters bezalako artistekin bateria-jole eta korista bezala aritu zen. 

1981ean Aruba ordezkatu zuen OTI jaialdian. 1980ko hamarkadan Herbeheretan bizi zela, estoniar emaztea izango zuena ezagutu zuen, eta 1997an Estoniara joan ziren bizitzera.
Margarita Carrera

**Margarita Carrera Molina** (Guatemalako Hiria, 1929ko irailaren 16a, - 2018ko martxoaren 31a) Guatemalako idazlea izan zen. Bi eleberri, hamahiru saiakera eta hamaika poesia liburu argitaratu zituen, baita antzerki bat ere. Academia Guatemalteca de la Lenguako kidea izan zen, bertan sartzen zen lehenengoko emakumea izanik.

## Biografia 
Josefina Molina Llárden eta Antonio Carrera Martelloren alaba. 1957anGuatemalako San Carlos Unibertsitateko Letretan graduatutako lehen emakumea izan zen, eta 1967an Academia Guatemalteca de la Lenguan sartu zen lehenengo emakumea. Unibertsitateko katedraduna izan zen Guatemalako San Carlos Unibertsitatean, Rafael Landívar Unibertsitatean eta Del Valle unibertsitateetan. Horrez gain, nazioarteko hainbat unibertsitateren gonbidapena jaso zuen literatura eta gaztelaniaren gaineko biltzarretan parte hartzeko, besteak beste, Espainian, Frantzian, Alemanian, Suedian, Mexikon, Venezuelan, Costa Rican, Miamin, Puerto Ricon eta Panaman. 

Kazetari gisa *El Imparcial, La Hora* eta *Diario de Centro América* egunkarietan lan egin zuen. Prensa Libre egunkariko zutabegilea izan zen ere, eta bertan aritu zen 1993ra arte, hil zen arte..

## Obra 
### Eleberria 
* *En la mirilla del jaguar* (2002)
* *Sumario del recuerdo* (2006)

### Poesia 
* *Poemas pequeños* (1951)
* *Poesías* (1957)
* *Desde Dentro* (1964)
* *Poemas de sangre y alba* (1969)
* *Del noveno círculo y antología mínima* (1977)
* *Letanías malditas* (1979)
* *Mujer y Soledades* (1982)
* *Toda la poesía de Margarita Carrera* (1984)
* *Signo XX* (1986)
* *Sumario del olvido* (1994)
* *Antología personal de poesía* (1998)

### Saiakera 
* *Temática y romanticismo en la obra de Juan Diéguez* (1957)
* *Corpus poeticum de la obra de Juan Diéguez* (1959)
* *Ensayos* (1957)
* *Literatura y psicoanálisis* (1979)
* *Ensayos-contra reloj* (1980)
* *Antropos (La nueva filosofía)*(1985)
* *Rebeliones y revelaciones en los signos literarios* (1985)
* *El desafío del psicoanálisis freudiano* (1951)
* *Freud y los sueños* (1990)
* *El mundo a la luz de Nietzsche y del psicoanálisis* (1995)
* *Hacia un nuevo humanismo* (1996)
* *Antología personal: ensayo* (1997)
* *Ensayos sobre Borges* (1999)

### Antologia 
* *Para conjurar el sueño: poetas guatemaltecas del siglo XX* (1998)
* *Rosa palpitante: sexualidad y erotismo en la escritura de poetas guatemaltecas nacidas en el siglo XX* (2005)

## Sariak eta Aitortzak 
1996an Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Saria.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Consuelo Meza Márquez (2011). *Diccionario bibliográfico de narradoras centroamericanas con obra publicada entre 1890 y 2010*. ISBN 978-607-8227-43-3. 

## Kanpo estekak 
* Guatemalako pertsonaia famatuak
* Biografia
* Guatemalako poetak
Aljeriar arabiera

**Aljeriar arabiera** (), **Dziria**, **Darja** edo **Derja** () tokiko izenak dituena, arabiera dialektaleko aldaeren multzotik datorren hizkuntza bat da, Aljerian eta inguruko herrialdeetan mintzatzen dena. Aljeriako biztanleen % 97,3k hitz egiten du aldaera horretan. Aljerian, beste herrialde batzuetan bezala, ahozko arabiera eta idatzizkoa oso desberdinak dira; bere hiztegiak amazigeraren, turkieraren eta frantsesaren neologismo eta mailegu ugari baititu, eta, arabieraren gainerako aldaerek bezala, hizkuntza idatziaren kasuen amaierak galdu ditu.

Aljeriako arabieraren barruan ere tokiko aldaketa esanguratsuak daude; jijel arabiera, bereziki, *qaf*  gisa ahoskatzeagatik eta amazigeraren mailegu ugariengatik nabarmentzen da, eta portuko zenbait hiritako dialektoek Al-Andaluseko errefuxiatuek ekarritako andalustar arabieraaren eragina erakusten dute.

Aljeriako arabiera magrebtar arabieraren dialektoen continuumaren zati da, pixkanaka-pixkanaka marokoar arabierarekin eta tunisiar arabierarekin nahastuz.

## Fonologia 
Aljeriar arabierak 27 kontsonante ditu:

/q/ hitzaren ahoskera aldatu egiten da, batzuetan [g], [k], [ʔ] (hamza) edo [ɢ] izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aída Bueno Sarduy

**Aída Esther Bueno Sarduy** (Habana, Kuba) antropologoa, ikertzailea, idazlea, dokumentalgilea eta feminista dekoloniala.

## Biografia 
Aída Bueno Sarduy Habanan jaio zen, familia afrokubatar batean. Arraza-harremanei eta Kultura Beltzari buruzko azterketa aurreratuetan aditua da, baita Afrikako diasporaren kulturan  Madrilgo Konplutentsean doktoretza lortu zuen *El ocaso del liderazgo sacertotal femenino en el Xangô de Recife: la ciudad de las mujeres que no será (2015)* tesiarekin.  CLACSO eta LASA programetan ere irakasle gonbidatu gisa aritzen da.

## Feminismo dekoloniala 
Aída Bueno Sarduy-k feminismo dekolonialaren korronteari jarraitzen dio. Esklabo egindako emakume beltzen erresistentziak erdigunean jartzen ditu haien borrokak feministak ere bazirela esateko eta feminismo akademikoak arbaso hauetaz asko ikasteko duela adierazteko. Era berean emakume beltzen eta herri afroen esperientziak ezagutarazteko lan egiten du.

### Barrakoiko feminismoa 
Barrakoiko feminismoa Aída Bueno Sarduyk sortutako kontzeptualizazioa da, Virginia Woolfen *gela propiari* kontrajarria. Adierazpen horrek esklabo egindako emakume beltzi eta emakumeen sareei egiten die erreferentzia, esklaboen barrakoietan biltzen zirenak eta gorputza zein askatasun-itxaropena elikatzeko antolatzen zirenak. Besteak beste, Oxumaré, edo Oshunmare izeneko orisha sexuz aldatzen du, sei hilabetez gizona da eta sei hilabetez emakumea eta candombléan kolore guztiekin irudikatzen da. Ikertzailearen arabera, LGBTQI+ kulturak Oxumaré ikurtzat hartu du.  

## Argitalpenak 
#### Artikulu zientifikoak 
* La fiesta de santo en el camdomblé: el reencuentro que mitiga la nostalgia de los orixás (Almenara: revista extremeña de ciencias sociales, 8, 2016, 56-70)

* Salud e inmigración: enfermedades de transmisión sexual en mujeres inmigrantes (Sociedad y utopía: Revista de ciencias sociales, 16, 2000, 291-308)

## Dokumentalak 
* 2019: *Guillermina.*

## Ikus, gainera 
* Antropologia feminista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aída Bueno Sarduyri egindako elkarrizketa  (CCCB, 2020)
Karina Cyfka

**Karina Cyfka** (jaiotzez **Karina Szczepkowska**, Rybnik, 1987ko urriaren 28a) poloniar xake jokalaria da, FIDE xake federazioak *Woman Grandmaster* izendatu zuen 2010an (emakumezkoen maila handiena) eta 2016an *International Master* izendatu zuen.

## Ibilbidea 
2003an Munduko gazte mailako xake txapelketan berdinduta amaitu zuen Polina Malysheva errusiarrarekin eta desenpatean zilarrezko dominarekin konformatu behar izan zuen. Poloniako emakumezko txapelduna izan zen 2020an, bigarrena 2015ean eta hirugarrena 2011, 2013 eta 2017an.

Poloniako selekzioko kidea izan da Emakumezkoen Xake Olinpiadatan, Munduko eta Europako txapelketatan. 2016an Bakun jokaturiko Xake Olinpiadatan zilarrezko bi domina eskuratu zituen, bata taldeka eta bestea bakarkako txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  FIDE-ko fitxa
Xálimako ibarra

**Xálimako ibarra** (; ) Extremadurako eskualde natural bat da, Portugal eta Salamancaren mugan kokatua, Gatako mendilerroaren alboan. Hiru udalerriz osatuta dago, hiruren artean 3.700 biztanle inguru biltzen dituzte (2015eko datuen arabera) eta udalerri nagusia Valverde del Fresno () da. Eskualdean fala dute jatorrizko hizkuntza, galaikoportugesaren aldaera, gaztelaniarekin batera eskualdean mintzatua.

Falaz, *Val do riu Elhas* eta *Os tres lugaris* izenak ere jasotzen ditu bailarak.

## Geografia 
Gatako mendilerroaren ipar-mendebaldean kokatua, Navasfrías eta El Payo Salamancako udalerriekin egiten du muga iparraldean, Villamiel eta Cilleros Cáceresko udalerriekin hegoaldean eta mendebaldean Penamacor Portugalgo udalerriarekin. Eskualdea geografikoki isolatuta dagoela esan daiteke, Erdialdeko Sistemaren alboan kokatua egonik, 1990eko hamarkadaren hasierara arte zaila baitzen bertara iristea errepidez. Horri esker, eskualdeko betiko paisaia, ohiturak, hizkuntza eta bizimodua Extremadurako beste lurraldetan baina hobeto mantendu dira. 

500 metroko altueran kokatuta dago batez bestean eta punturik garaiena Xálimako gailurra da, 1.492 metroko altuerakoa, Erjas (falaz, *Riu das Ellas*) ibaian bat egiten duten errekasto ugariren iturburua. Ibai horrek haran osoa zeharkatzen du, Tajorantz bideratuz bere urak azkenik. Harana mendiek babesten dute, Extremadurako gainerako lurretatik banatzen du 700 eta 900 metro arteko mendilerro batek hego-ekialdean eta aldiz, mendebaldean Portugalera irekitzen dira mendiak. Orografia horrek ondoko ibarretan mintatzen den extremadurera eta gazteleraren eraginetik urrundu du ibarra eta hori erraz nabari daiteke herriko toponimia, abizendegi, arkitektura eta gastronomian. 

Harana hiru udalerrik osatzen dute: Valverdi du Fresnu (Valverde del Fresno), As Ellas (Eljas) eta Sa Martín de Trevellu (San Martín de Trevejo). Ibarrean guztira 3788 biztanle bizi dira (2022ko datuen arabera) eta 254,11 kilometro karratuko azalera du.

## Fala hizkuntza 
Bailararen ezaugarri nagusia bertako berezko hizkera da, *A fala* izenekoa. Gaztelania bada ere bailarako hizkuntza ofizial bakarra, Extremadurako Juntak nolabaiteko aitorpena egiten dio hizkuntza horri (ondasun kulturaltzat du) eta hura babesteko beharra ezartzen du. Udalerri bakoitzean hizkuntzaren aldaera ezberdin bat mintzatzen da eta hizkuntzan erraz topa daitezke leoneraren maileguak, arkaismoak eta belaunaldi berrien hizkeran, gaztelaniako maileguak gero eta gehiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ixkier ur-jauzia

**Ixkier ur-jauzia** Nafarroa Garaiko Larraun udalerrian dagoen ur-jauzia da, Larraun ibaian dago Mugiro kontzejutik pasatzen den zatian.

## Errota zaharra 
Ur-jauziaren alde batean, XVI. mendeko Izker errota zaharraren hondakinak daude. Goian Plazaola bidearen ondoan, parke etnografiko bat antolatu dute, aleak ehotzeko erabilitako harriak daude bertan jarriak, garai hartako ibarreko jarduera ekonomiko nagusiaren lekuko, errotagintzako jardueraren lekuko diren zenbait errotarri ikus daitezke, sei gutxienez.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Irun, Gipuzkoa)
* Artazul ur-jauzia (Ollaran, Nafarroa)
* Bisusta ur-jauzia (Sunbilla, Nafarroa)

* Delikako ur-jauzia (Delika, Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Araba)
* Iribasko iturburua (Baraibar, Nafarroa)
* Kakuetako ur-jauzia (Santa Grazi, Zuberoa)
* Putzubeltz ur-jauzia (Arantza, Nafarroa)
* Urederra iturburuko ur-jauzia (Bakedano, Nafarroa)

* Xorroxin ur-jauzia (Erratzu, Baztan, Nafarroa)

## Kanpo estekak 
* Euskal Herriko ur-jauziak (Mapa interaktiboa)
* [Munduko ur-jauziak](https://query.wikidata.org/#%23Munduko%20ur-jauziak.%20mapa%20%2F%2F%20Mapa%20of%20waterfalls%20in%20the%20world%0A%23defaultView%3AMap%0ASELECT%20DISTINCT%20%3Fitem%20%3FitemLabel%20%3Fcoor%20%3Fimage%20WHERE%20%7B%0A%20%20%3Fitem%20(wdt%3AP131*)%20%3Fnon%3B%0A%20%20%20%20wdt%3AP31%20wd%3AQ34038.%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP625%20%3Fcoor.%20%7D%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP18%20%3Fimage.%20%7D%0A%20%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22eu%2Ces%22.%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20(%3FitemLabel)) (Mapa interaktiboa)
Aleurocystidiellum disciforme

***Aleurocystidiellum disciforme*** *Stereaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria .

Sinonimoak: *Thelephora discoidea*, *Stereum disciforme*, *Peniophora disciformis*, *Aleurodiscus disciformis*, *Corticium disciforme*, *Hymenochaete disciformis*, *Stereum mirabile*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa; gorputz emankorrak, euskarriari oso itsatsita daude, erresupinatuak dira edo pixka bat proiektatu egiten dira goialdean, irregularrak, *Stereum* itxurarekin. Himenioa zurixka-grisaxka kolorekoa da, lehortzean pitzatu egiten da; proiektatutako goiko aldea arrexka da eta pixka bat zonatua.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Aleurodiscus cerussatus* delakoarekin nahas daiteke, hau ere zuri-grisaxka kolorekoa da, txilarretan eta beste zuhaixka batzuetan ateratzen delako bereizten da. Esporak ere bereizten dute.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan eta ohikoa haritz bizietan, talde txikiak sortuz.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Mozambike, Hegoafrika, Japonia, Himalaiako eremua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikio Aoki

japoniar politikaria izan zen. Japoniako jarduneko lehen ministroa izan zen 2000ko apirilaren 3tik 5era.

Alderdi Liberal Demokratikoko kide izan zen eta 1986an Dietako kide aukeratu zuten. Apirilaren 3an Keizō Obuchi lehen ministroak bihotzekoak jo zuen eta Aokik lehen ministro kargua hartu zuen. Bi egun geroago, Yoshirō Mori lehen ministro izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Schizophyllum amplum

***Schizophyllum amplum*** *Schizophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Gelatinakara edo larrukara da; beraz, ez da jangarria. Materia organikoaren hondarrak deskonposatzen laguntzen du.

Sinonimoak: *Cyphella ampla*, *Cytidia flocculenta*, *Auriculariopsis ampla*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 0,5 eta 2 (2'5) cm bitarteko diametrokoa, kanpai forman edo kupula itxuran gutxi-asko zabaldua, kanpoaldea tomentu okre batez estalia, hezetasuna galtzean zurixkara pasatzen da. Zati emankorra pixka bat zimurtua agertu ohi da eta arre kolorekoa da. Ale freskoen mintzezko loditasuna eguraldi lehorrarekin larrukara bihurtzen da.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Auricularia* delakoarekin nahas daiteke, baina hau askoz txikiago da oraindik.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan zehar aurki daiteke, eguraldia aldekoa badu, batez ere makal (*Populus*) eta sahats (*Salix*) adarretan taldeak osatuz.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Argentina, Europa, Errusia, Iran, Kazakhstan, Tajikistan, Himalaiako eremua, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Ugutz Zubizarreta

**Jon Ugutz Zubizarreta Mentxaka** (Bilbo, 1971ko uztailaren 23a) bizkaitar idazlea da.

## Biografia 
Bilbon jaio zen 1971n, gaur egun Euskal Herriko Unibertsitateko Kudeaketa Teknikariaren egoitza den hirian. 2017an «Sara, mi vida por 37 kilos» eleberria argitaratu zuen Egarbook argitaletxearekin, eta 2018an «Er torito güeno» izeneko beste eleberri bat argitaratu zuen Amazon-en.

## Liburuak 
* *Sara, mi vida por 37 kilos*
* *Er torito güeno*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ugutz Zubizarreta Facebook-en
Za'atar

thumb|*Origanum syriacum*|184x184px
**Zaatar**ra (arabieraz: زعتر‎) Ekialde Hurbilean sukaldaritza arabiarrean erabiltzen den espezia nahasketa bat da. Siriako, Jordaniako, Libanoko, Palestinako eta, neurri txikiagoan, Turkiako errezetetan da ezaguna.thumb|Zaatar espezia nahasketa|182x182px
thumb|184x184px|Zaatar manakisha
Zaatar izena, zehazki, *Origanum syriacum* landareari dagokio, Siriako oreganoari edo Hebrear Bibliako isipuari (hebreeraz: אזוב [eˈzov]).

## Osagaiak 
Zaatarra isipuak, zumakeak, txigortutako edo txigortu gabeko sesamo haziek eta gatzak osatzen dute. Belar usaintsuak ere izan ohi ditu, azitraia, mendaroa, ezkaia, kuminoa edo mihilua, esaterako.

## Erabilera 
Ogiarekin eta oliba olioarekin kontsumitzen da, bustita edo *manakish* eran.

Platerak, entsalada edo humusa lurrintzeko erabilgarria da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uraren tormentu

right|thumb|250px|Uraren tormentua, J. Damhoudèreren irarlana, *Praxis Rerum Criminalium*, Amberes, 1556.
**Uraren tormentua**, baita ere **Uraren sendaketa**, tortura-modalitate bat da. Presoari eskailera inklinatu batera edo bastidore batera lotzen zaio, burua oinak baino beherago izanik. Orduan, ahoan oihal bat sartzen zaio eta, jarraian, eta poliki-poliki, pegar batekin ura botatzen zaio ahoan, irestera behartzen, horrela pertsona lehertu arte.

## Historia 
Espainiako Inkisizioak «garrutxarekin» eta «zaldikoarekin» batera gehien erabiltzen zituen hiru tortura-prozeduretako bat izan zen. Ura ahora isurtzeko litro bat baino gehiagoko edukiera zuen pegarra erabiltzen zen. Inkisidoreek bete beharreko jarraibideen arabera — tortura-saioan egon behar zuten auzitegi-eskribau eta borreroarekin batera —, saio berean ezin zitzaizkion zortzi pegar baino gehiago eman preso bati. Tortura-metodo horrekin ez zen urratzen tortura inkisitorialaren "arauetako" bat: odola isurtzea edo akusatua mutilatzea.

Espainian izan ezik, Europa osoan erabili izan zen tortura metodo hau. Esaterako Frantziako Pozoien aferan aitorpen asko horrela lortu ziren. Tortura honen bariante asko armadek eta poliziek sarritan erabili dute eta erabiltzen dira mundu osoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pozoien afera

## Kanpo estekak
Lukrezia (argipena)

**Lukrezia** izenak hainbat adiera du.

Emakumezko izen klasikoa da, Lukrezia eran euskaratzen dena. Izen hau dute:

* **Lukrezia (mitologia)**, Erroma zaharreko mito bat, bortxaketa baten biktima.
* **Lukrezia Borgia** (1480-1519), Borgia familiako pertsonaia, Cesare Borgia Nafarroako Erresumako kapitainaren arreba.
Diana (argipena)

**Diana** izenak hainbat adiera du.

Emakumezko izen klasikoa da eta izen hau dute, besteak beste:

* Diana (mitologia), Erroma zaharreko jainkosa, besteak beste Diana eta Kalisto mitoko protagonista.
* Diana Galeskoa, Diana Spencer eta Lady Di izenez ere ezaguna (1961-1997).
* Diana Ross, soul kantari estatubatuarra.
* Diana Urrea, militante feminista eta internazionalista.
* Diana Morant, ministro espainiarra.
* Diana Krall, jazz abeslaria.

Bestelakoak:

* **Diana (musika)**, jai egunetan Euskal Herriko zenbait tokitan egiten den lehen orduko musika ekitalfia.
* **Diana**, **itu** edo **artezkarra**, tiro ariketa batzuetako jomuga.
* **78 Diana**, asteroide bat.
Enekoitz Azparren

**Enekoitz Azparren Irurtzun** (Donostia, 2002ko otsailaren 5a), txirrindulari gipuzkoarra da.

## Kirol ibilbidea 
Azparrendarrek txirrindularitzarekin lotura hestua daukate, aita Mikel Azparren afizionatuetan aritu zen eta anaia Xabier Mikel profesionala da 2021etik aurrera Euskaltel-Euskadi taldean. Umetan hasi zen Donosti Berri Txirrindula Eskolan lehenbiziko pausuak ematen.

Juniorretan, Laboral Kutxa-Fundación Euskadi taldean egon zen, Jorge Azanza kirol zuzendariarekin. Errodatzaile ona, Euskal Herriko hainbat probatan gailendu zen, bai eta pistako zenbait lasterketetan ere.

2021ean, Gipuzkoako txapelketa irabazi zuen eta hirugarren sailkatu zen Espainiako erlojupeko txapelketan (23 urtez azpiko mailan). 2022ko denboraldian, Euskal Herriko txapelketa eskuratu zuen eta Euskaldun Txapelketako probetan ere nabarmendu zen. Abuztuan, Etorkizuneko Tourrean parte hartu zuen.

2023an profesionaletara pasatu zen Euskaltel-Euskadi taldean, non Xabier Mikel anaiarekin bat egin zuen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
KON: Kontrolez kanpo
X: Ez zen jokatu

## Taldeak 
*  Euskaltel-Euskadi (2023-2024)
*  Q36.5 Pro Cycling Team (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Azərbaycan marşı

«**Azərbaycan marşı**» Azerbaijango nazio ereserkia da. 1920an bihurtu zen ereserki ofizial, eta 1992ko Konstituzioak berretsi zuen.

## Konposizioa
Uzeyir Hajibeyov azerbaijango konpositore ospetsuak konposatu zuen 1919an, eta hark konposatu zuen, halaber, Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistako ereserkia, egungo ereserkiaren aurretik eta ondoren etorri zena. Ahmad Javadek idatzi zuen letra.

## Hitzak
Azərbaycan! Azərbaycan!
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!
Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!
Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!
Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!

Minlərlə can qurban oldu,
Sinən hərbə meydan oldu!
Hüququndan keçən əsgər,
Hərə bir qəhrəman oldu!

Sən olasan gülüstan,
Sənə hər an can qurban!
Sənə min bir məhəbbət
Sinəmdə tutmuş məkan!

Namusunu hifz etməyə,
Bayrağını yüksəltməyə
Cümlə gənclər müştaqdır!
Şanlı Vətən! Şanlı Vətən!
Azərbaycan! Azərbaycan!
Azərbaycan! Azərbaycan!

## Kanpo estekak
Magdelaine Chapelain

**Magdelaine Chapelain** (1651-1724), igarlea eta pozoitzailea, Frantziako Pozoien aferan nahastuta egon zen, bizitza osorako espetxe zigorra jasoz.

## Biografia 
Chapelain igarle arrakastatsua izan zen, eta dirutza lortu zuen bere lanarekin. Atezain gisa postu bat betetzen zuen morroi batekin ezkonduta, hainbat higiezinen jabea ere bazen. Pozoien auziari lotuta, eskandaluan nahastuta egon zen Françoise Filastre neskame kontratatzeagatik. Filastre 1679ko abenduan Auvergnera egindako bidaia batetik itzultzean atxilotu zuten; Chapelainek ordaindutako bidaia zen. Magdelaine ere Louis de Vanensekin lotuta zegoen, biek batera etxe bat alokatu baitzuten. Adam Lesagek esan zuen Chapelainek pozoien manufakturarekin eta magia beltzaren erabilerarekin lortu zuela bere dirutza, Boucher izeneko gizon batekin elkarlanean. Filastrek, berriz, adierazi zuen batzuetan pozoia ematen ziola Chapelaini saltzeko, eta Chapelainek kontratatu zuela Satanekin itun bat egiten laguntzeko; gainera, Chapelainek sorginkeriak egiten zituela eta zerbitzu magikoak egiten zituela bezeroentzat. Filastrek ere adierazi zuen Chapelain Madame de Montespanek kontratatu zuela hiltzaile bat (Filastre) Maria Angelica de Fontangesen egoitzan sartzeko.

Pozoien auzian nahastutako beste asko bezala, Magdelaine Chapelain ez zuten inoiz epaitu, eta bizi osorako kartzela-zigorra ezarri zioten Belle-Île-en-Merren, Lettre de cachet baten bidez. Preso askoren heriotza-data ezezaguna den arren, badakigu Chapelain 1724ko ekainean hil zela; bere heriotza erregistratutako azkena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hizkuntza malgukari

**Hizkuntza malgukariak**, lehen **hizkuntza flexiboak** deituak, flexio morfologikoa duen hizkuntza sintetiko mota bat dira, morfemak fusionatzeko joera dutenak. Hau da, hizkuntza malgukarien ezaugarria da hitzen flexioaren bidez informazio asko sartzea, normalean hizkiak erantsiz. Hizkuntza flexiboen barruan, hizkuntza malgukariak hizkuntza eranskarietatik bereizten dira, flexiorako morfema gutxiago erabiltzen dituztelako, horiek urtzeko duten joeragatik. Horrela, morfema berak aldi berean hainbat morfema teorikoren papera betetzen du.

Tipologiaren arabera, hizkuntza-klaseen arteko aldeak ez dira absolutuak, mailakoak baizik. Horri dagokionez, adibidez, esan daiteke latin klasikoa gaztelania baino malguagoa zela, eta, aldi berean, ingelesa baino malguagoa.

Hizkuntza malgukarietan, hizki batek bi kategoria gramatikal edo gehiago islatzen ditu sinkretikoki. Adibidez, gaztelaniazko aditzetan, *-mos* bukaerak 1. pertsonaren forma bat dela eta plurala ere badela adierazten du; beraz, morfo bakar batek pertsonaren morfema eta zenbakiarena biltzen ditu. Latinez, *-ōrum* adjektiboen flexio-atzizkiak kasu genitiboa adierazten du, bai eta zenbaki plurala ere, bai eta genero lehentasunez maskulinoa edo neutroa ere (beraz, atzizki bakar batek aldi berean hiru kategoria islatzen ditu).

Flexiorik ez duten edo flexio gutxi izateko joera duten hizkuntzak hizkuntza isolatzaileak dira (batzuetan hizkuntza analitikoak ere esaten zaie). Bi hizkuntza mota horien arteko kontrastearen adibide on bat antzinako ingelesa da, flexiboa, eta gaur egungo ingelesa, askoz ere analitikoagoa.

Beste hizkuntza mota batzuk, ezaugarri morfosintaktikoen arabera, hizkuntza polisintetikoak dira, morfema askoko hitz luzeak osatzen dituztenak, eta, oro har, eransketa deritzona ahalbidetzen dutenak, hau da, hitzak beste hitz batzuen barruan sartzea esaldi bat osatzean; adibidez, aditz konjugatu batek bere barnean zuzeneko osagarria eramatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hizkuntza analitiko

Hizkuntza-tipologiari dagokionez, **hizkuntza analitiko** batek bere lexikoa morfema aske desberdinen elkarketan oinarritzen du, bakoitza esanahi batekin, hitz berriak sortzeko batuz doana (txinera izango litzateke adibide argia). Kontzeptua hizkuntza sintetikoaren aurka dago.

Hizkuntza analitikoen morfemek ez dute ia flexio edo morfologiarik, gramatika-nozioak beste morfema-hitz batzuekin bat eginez eratzen baitira. Adibidez, hitz bat 'aulkitxo'tzat hartu beharrean, 'txiki' eta 'aulki' hitzak hartu edo hitz bakar batean elkartzen dira. Sintaxia esaldiaren elementuen ordenaren araberakoa da.

Oro har, hizkuntzak analitika edo sintetikoetan sailkatzen dira, baina mailak daude. Ingelesa, adibidez, katalana baino analitikoagoa da, aditzetan edo generoan duen morfologia sinplifikatuak frogatzen duenez, bi hizkuntza sintetikoak pluralak edo aditzondoak eratu izanaren froga izan arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pau Football Club

**Pau Football Club** —laburturik, **Pau FC**— Paue hiriko (Frantzia) futbol klub bat da, 1959an sortua.

Bleuets de Notre-Dame patronatu katolikoa du sorburu. Patronatu hura 1920an sortu zuten, Mayolis auzoan, eta 1958-1959 denboraldiaren hasieran Frantziako amateur futboleko maila gorena lortu zuen. Erlijio agintariek jo zuten patronatu haren kirol maila auzoko kirol elkarte baten mailatik gora zegoela.

2019-2020 denboraldian taldeak Championnat National delako txapelketa (Frantziako futbol profesionaleko hirugarren maila) irabazi zuelarik, klubak bere historiako garai hoberenetako bat bizi du.

## Kanpo estekak 
* Klubaren webgunea
Hizkuntza isolatzaile

Hizkuntza-tipologiari dagokionez, **hizkuntza isolatzaileak** hitz monoformatikoak erabiltzen dituen eta prozedura deribatibo edo flexibo bat edo oso gutxi dituen hizkuntzak dira; beraz, hitz konplexuak, ia beti, hitz-elkarketaren emaitza dira.

Txinera moderno estandarra, kra-dai hizkuntzak eta austronesiar hizkuntzak hizkuntza isolatzaileen adibide adierazgarriak dira. Amerikako hizkuntzen artean, makro-jê hizkuntzak oso isolatzaileak dira. Hizkuntza isolatzaileetako hitz guztiek ez dute morfema bakar bat, eta, adibidez, txineraz eta thaieraz konposizioz osatutako hitz polisilabikoen adibide ugari daude).

Hizkuntza isolatzaile hizkuntza sintetikoen (eranskariak edo malgukariak) mota osagarria adierazten dute. Konparazio tipologikorako baliagarriak diren datu-baseen arabera, munduko hizkuntzen % 14 baino gutxiago isolatzaileak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helianthemum nummularium

thumb|*Helianthemum nummularium* - MHNT
Landarea ohikoa da lurzoru karetsuetan eta tarteka beste belardi batzuetan, beti ere oinarrietan aberatsak diren lur lehorretan.

## Deskribapena 
Hosto iraunkorreko landare igokaria da, plater formako lore hori distiratsuz osatutako terminal-multzo solteak dituena. Bost petaloko loreen erdian estamine hori edo laranja multzo estu bat dago, ukimenarekiko sentikorrak direnak, eta kanpoaldera zabaltzen dira, ingurunean dagoen estigma handia agerian uzteko. Landarea ohikoa da lurzoru karetsuetan eta tarteka beste belardi batzuetan, beti ere baseetan aberatsak diren lur lehorretan.. Basa-espezieak lore horiak ditu, baina lorategiko aldaerak zuritik gorri sakonera aurkitzen dira.

Banakako loreek bizitza laburra badute ere, landareak lore masa bat sortzen du udan. Leku lehor eta eguzkitsua behar du, hala nola hegoaldera begira dagoen arroka bat edo zelai bat. *Helianthemum* latindar izenak iradokitzen duenez, hauek eguzki-loreak dira. Erleentzako nektar-iturri ona da hau, eta hostajeaz elikatzen diren kakalardo txikien hainbat espezie daude. Arroka arrunteko arrosa, halaber, hainbat txorta- eta tximeleta-espezieren larbentzako elikagaietarako landarea da, adibidez, zilar-koloreko urdina (*Plebejus argus*).

Maiatzetik uztailera loratzen da.

## Taxonomia 
### Subespezieak 
Gaur egun bi subespezie onartzen dira:

* *Helianthemum nummularium* subsp. *kerneri* (Gottl.-Tann. & Janch.) Lambinon
* *Helianthemum nummularium* subsp.

### Galeria 

Image:Helianthemum alpestre0.jpg| 
Image:Sonnenröschen.jpg
Image:Sonnenröschen02.jpg

### subsp. grandiflorum (Scop.) Schinz & Thell. 

Image:Helianthemum grandiflorum a1.jpg
Image:Helianthemum grandiflorum a2.jpg

### subsp. *nummularium* 

Image:Helianthemum_nummularium1.jpg
Image:Solvända.jpg

### subsp. obscurum (Čelak.) Holub) 

Image:Helianthemum_nummularium_subsp_obscurum_260807.jpg|*H. nummularium* subsp. *obscurum*Germany - Schwäbisch Fränkische Waldberge
Image:Helianthemum_nummularium_subsp_obscurum_260807a.jpg|*H. nummularium* subsp. *obscurum*Germany - Schwäbisch Fränkische Waldberge
Image:Helianthemum_nummularium_subsp_obscurum_300907.jpg|*H. nummularium* subsp. *obscurum*Germany - Schwäbische Alb
Image:Helianthemum nummularium subsp obscurum 220608.jpg|*H. nummularium* subsp. *obscurum*Germany - Schwäbische Alb
Image:Helianthemum nummularifolium1.jpg
Image:Helianthemum nummularifolium0.jpg

### Lore arrosadun cultivare 

Image:Prolecne-perene-2.jpg
Image:Perene-roze.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Europako flora: *Helianthemum nummularium*
2017ko Nafarroako Itzulia

**2017ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko LVI. ekitaldia izan zen. Hiru etapatan banatua, Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen.

Ekitaldi honetan, sailkapen orokorreko liderra nabarmentzen duen maillota kolorez aldatu zen eta aurreantzean horia izan ordez gorria izango zen.

## Taldeak  
* Lizarte 
* Caja Rural 
* Quick-Step Telco
* Hostal Latorre-Ederlan
* Eibar Energia Hiria
* Aldro
* Grupo Eulen
* Fundación Euskadi 
* Gomur-Liébana
* Ampo-Goierriko T.B.
* Eiser Hirumet
* Team Compack
* Control Pack
* Baqué 
* Polartec
* Bicicletas Rodríguez Extremadura
* Aiarabike Trek
* Cartucho-Es. Magro
* Lotto Soudal 
* Israel Cycling Academy 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hizkuntza polisintetiko

Hizkuntza-tipologiari dagokionez, **hizkuntza polisintetikoak** maila goreneko hizkuntza eranskariak dira. Hau da, hitzak morfema ugariz osatuta dauden hizkuntzak dira. Hizkuntza sintetiko batek hitzeko morfema bat baino gehiago du, eta hori hizkuntza gehienetan gertatzen da, baina hizkuntza polisintetiko batek halako lotura morfologiko maila du, non normalean erabiltzen baita adierazteko, nolabait, eransketa gertatzen dela, aditzak eta izenak hitz berean elkartzea bezala. Gutxienez, subjektuaren eta zuzeneko osagarriaren zenbakia, pertsona eta substantibo-mota nolabait markatuta daude aditzean, eta horrek hitzen ordena oso askea izatea ahalbidetzen du.

## Adibideak 
Amerindiar hizkuntza asko, eskimo-aleut hizkuntzak eta hainbat paleosiberiar hizkuntza hizkuntza polisintetikoen adibide dira. Hego Amerikan arawak hizkuntzak dira hizkuntza polisintetiko tipikoen adibide. Jarraian yanesheraren (AM, hegoaldeko arawak familiakoa) eta tarianaren (TA, iparraldeko arawak familiakoa) polisintesi maila altua erakutsiko dugu. Hizkuntza horietan "hitzak" eman daitezke, perpaus oso baten bidez itzultzen direnak:

:(1a) 
: 3SG-ibaian.behera.joan-DISTR-EPENT-DAT-EPENT-PL-EPENT-?-PROG-ERREFL 
:'Ibaian behera zihoazen kanoan, arratsaldeko azken orduan, bidean zehar geldituz.'
: [AM, Wise 1986:582]
:(1b) 
: 3PL-txarra.izan-TEMP-KAUS1-KAUS2-HARTU-FRUSTAGARRI-IRAGANA.BEHINOLAKOA-LOK 
:'Nonahiko baina alferrik bihurtu dira bata bestera'
: [TA, Wise 1986:582]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anafora

**Anafora** (grezierazko  hitzetik ekarria, ) izan daiteke:
* Anafora (erretorika), figura erretorikoa, funtsean lerroen hasieran edo esaldien hasieran hitz bat edo gehiago errepikatzea.
* Anafora (gramatika),  lehen aipatu den zerbait, izenordain edo kideko baten bidez berraipatzea.
* Anafora (liturgia), ekialdeko zenbait liturgiatako mezaren zatia, Erromako liturgiako mezaren erdialdeari dagokiona.

## Erreferentziak
Carrigafoyle gaztelua

**Carrigafoyle gaztelua**,  eta , "Harriaren Zuloaren Gaztelua", Irlandako hego-mendebaldeko Ballylongford udalerrian dagoen gaztelu bat da, Kerry konderrian eta Shannon ibaiaren bokalearen hegoaldeko ertzean.

1490eko hamarkadan Conor Liath O'Connorrek eraiki eta O'Connor klanaren egoitza izan zen.

1580an, Desmondeko matxinadetan zehar, Carrigafoyleko guduaren kokalekua izan zen.
Hizkuntza klasiko

**Hizkuntza klasikoa** hizkuntza hil batzuk izendatzeko erabiltzen den esamoldea da. Hizkuntza horiek, hiztun-komunitate bateko ohiko komunikazio-hizkuntza gisa desagertu arren, oraindik ere ikasten eta erabiltzen dira helburu kultural bereziekin eta beren matrize-ezaugarriengatik hizkuntza-ikerkuntzarako xedeekin.

Europan, antonomasiaz, hizkuntza klasiko nagusiak latina eta antzinako greziera dira; sanskritoak, berriz, antzeko funtzioak bete ditu Indiako azpikontinentean eta haren ondoko eskualdeetan. Txinera klasikoa ere kultura-hizkuntza izan da Txinan, Japonian, Korean eta Vietnamen. Amerikan maia klasikoan, nahuatl klasikoan eta kitxua klasikoan antzematen dira ezaugarri horiek.

Askotan, hizkuntza klasikoak neologismo zientifikoetarako eta bestelakoetarako lexemen eta formatzaileen iturri izaten dira. Grezierak, latinak, sanskritoak eta txinera klasikoak funtzio hori bete dute planetako hainbat eskualdetan. Antzina, sumerrera hizkuntza klasikoa izan zen Akadtar eta Babiloniar Inperioetan. Antzinako Egipton, egiptoera klasikoa ikasten jarraitu zuten, ahozko hizkuntza demotikoa izan arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epentesi

Fonologian, **epentesia** (grezierazko  hitzetik ekarria) hitz baten barnean etimologiaz ez dagokion fonema bat agertzea da. Berez gertatzen da hizkuntzen bilakaeran. Adibidez, euskaraz *u* bokal epentetikoa dago *liburu*-n (lat. *libru-*tik dator) eta *i apiril*-en (lat. *aprile*-tik), lehenagoko euskaldunek ez baitzuten *br* bezalako kontsonante-talderik onartzen maileguetan. Gaztelaniaz, *e* erori ondoren, bi silaben arteko muga markatzen laguntzen duen *b* bat agertzen da: *humerum* > ''hom 'ro* > *hombro'' 'sorbalda'). Elementu epentetikoa *b* da. Autore batzuek epentesi izena hitzen barneko intrusioetarako bakarrik erabiltzen dute, eta beste batzuek edozein posiziotan erabiltzen dute, hasierakoa barne, nahiz hasierakoari beste batzuek protesi izena ematen dioten. Literatura teknikoan, epentesiari anaptixi ere deitzen zaio.

Figura erretoriko gisa ere erabil daiteke nahita, hitz edo neologismo berri bat sortuz.

Epentesiaren arrazoiak askotarikoak dira; adibidez, beste hizkuntza bateko hitz bat norberaren hizkuntzaren forma kanonikora egokitzeko edo hizkuntzaren egitura fonologikoaren araberako artikulazioa errazteko izan daiteke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Deineka

**Aleksandr Aleksandrovitx Deineka** (; Kursk, 1899ko maiatzaren 20a - Mosku, 1969ko ekainaren 12a) sobietar margolari, artista grafiko eta eskultorea izan zen.

Kharkiveko Arte Ikastetxean ikasi zuen eta OST eta Oktyabr taldeen sortzaileetako bat izan zen. Bere margolan eta marrazkiek genero-eszenak, laneko gaiak eta kirolak irudikatzen dituzte. Lan monumentalak ere margotu zituen, hala nola, Petrogradoren defentsa (1924) eta Sevastopolgo gudua (1942). Mosaikoekin apaindu zuen Moskuko metroko Majakovskaja geltokia. Errealismo sozialista estiloaren margolari nagusietako bat izan zen.