open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bia Medici

**Bianca Medici** (Florentzia, Toscanako Dukerri Handia, 1536 – ibidem, 1542ko martxoaren 1a) Cosimo I.a Medici Florentziako dukearen alaba ez-legitimoa izan zen, bere lehen ezkontzaren aurretik jaioa.

## Bizitza 
Bia, Cosimok hamasei urte baino ez zituenean, jaio zen. 

Amaren identitatea ez da ezagutzen. Trebbio herriko nekazaria omen zen, eta Medicitarrek han eraiki omen zuten beren lehen villetako bat; beste batzuek, berriz, Florentziako dama bat zela esan zuten. Cosimok eta neskatoaren aitaren aldeko amonak, Maria Salviatik, baino ez zekiten neskatoaren ama nor zen, baina Salviatik ez zuen horren berri eman nahi izan, Bia Cosimoren alaba zela onartu bazuen ere. Dukeen gortean amonaren zaintzapean hazi zen, Cosimoren beste seme legitimoekin. 

Edgcumbe Staley historialariak idatzi zuen aitaren emazteak, Leonor Álvarez de Toledok, ezkondu ostean jauregian jarraitzea gaitzetsi, eta horregatik Cosimok Villa di Castellora bidali zuen Bia alaba naturala. Hala ere, beste txosten fidagarriago batzuen arabera, amaordea "maitasun handiz" hazi zuela esaten dute. Bia bere gelan zegoen Julia Medicirekin, Florentziako Alexandro Medici dukearen alaba ez-legitimoarekin, ia adin berekoa. Aitak maitasun handia zion.

1542 urtean Cosimo Arezzora joan zen, non jabetzak zituen eta, bere ohitura zen bezala, Bia ere berarekin eraman zuen. Itzulerako bidaian neskatoa gaixotu eta sukarrak jota hil zen bost urte zituenean. San Lorenzo basilikan dago hobiratua.

Isabella Medici, ahizpa erdia, hil eta sei hilabetera jaio zenean, aita poztu egin zen beste alaba bat izateagatik. Biaren heriotzagatik zenbat sufritu zuen jakinda, garaikideek, emazteak semerik eman ez ziolako kontsolatu beharrean –normalean egiten zuten bezala– neskatoaren jaiotzagatik zoriondu egin zuten.

Bere erretratua berehala jarri zuten Uffizi Galerian, Medicitarrek gehien estimatzen zituzten artelanen artean.

## Erretratua 
Giorgio Vasarik, *Vidas* liburuko Agnolo Bronzinori eskainitako atalean, artistak "Bia txikia, duke handiaren alaba naturala" erretratatu zuela idatzi zuen. Horrelaxe bihurtu zen bere aurpegia pintorearen erretratu ospetsuenetako bat, Cosimoren gogokoena zena. Bertan, Bia dotore jantzita eta bitxiz apainduta agertzen da, maila sozial altuenaren adierazgarri. Lepoan daraman medailoiak Cosimoren grabatu bat erakusten du.

Cosimo I.aren seme-alaben erretratuen artean hauxe da, nabarmen, famatuena. Kolore urdina lapis lazuli-hautsari esker lortu zen, neskatoaren ezaugarri xarmangarriak nabarmentzen baititu, eta irribarre bat iradokiz erretratatua izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Murphy, Caroline: *Murder of a Medici Princess*. Estatu Batuak, Oxford University Press, 2008. ISBN 0-19-531439-5
* Staley, Edgcumbe: *The Tragedies of the Medici*.

## Bibliografia gehigarria (ingelesez) 
* Eisenbichler, Konrad: *The Cultural World of Eleanora Di Toledo*. Ashgate Publishing, 2004. ISBN 0-7546-3774-3
* Langdon, Gabrielle: Medici Women: Portraits of Power, Love, and Betrayal. University of Toronto Press, 2006. ISBN 0-8020-3825-5
## Kanpo estekak 
* Iturria: Medici familiaren online dokumentuak i
Fazouro (Foz)

**Santiago de Fazouro**, Espainiako ipar-mendebaldeko Foz udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2020an 598 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Fazouroko geltokia
Foz (Foz)

**Santiago de Foz**, Espainiako ipar-mendebaldeko Foz udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2020an 6.308 biztanle zituen.
Santa Cilla do Valadouro (Foz)

**Santa Cila do Valadouro**, Espainiako ipar-mendebaldeko Foz udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2019an 262 biztanle zituen.
Futa

**Futa** izan daiteke:
***Futa** edo **fouta**, arabiar jantzia;
***Futa**, Txileko ibaia;
***Futa Toro**, Senegal ibaiaren inguruko eskualdea;
***Futa Djalon** edo **Fouta Djalon**, ginear eskualde menditsua;
* **Futanari**, **futa** laburtua, giza-hermafroditismorako japoniar hitza.
Castelo (Cervo)

**San Xiao de Castelo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cervo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2019an 150 biztanle zituen.
Futa Toro

**Futa Toro** (woloferaz eta ; ), edo **Futa**, besterik gabe, Senegal ibaiaren erdiko zatiaren inguruko erdibasamortuko eskualdea da. Eskualdea Senegal eta Mauritania arteko mugan dago. Uraren eta lur emankorren hornidura ona du ibaitik hurbil, baina urrunen dauden eremuak porotsuak, lehorrak eta antzuak dira. Eskualdea historikoki esanguratsua da bere teokrazia islamikoengatik, fula estatuengatik, jihad armadengatik eta Fouta Djalon ginear eskualde menditsura egindako migrazioengatik.

## Geografia 
Futa Toro eskualdea 400 kilometrotan zehar hedatzen da, baina gehienez 20 kilometroko zabalera du Senegal ibaiaren bi aldeetan.

## Historia 
Futa hitza haiek bizi ziren lekuari fula etniakoek ematen zioten izen orokorra zen, eta Toro, berriz, eskualdearen benetako izena bertokoentzat. Eskualdean bizi ziren herriek pulaarra hitz egiten zuten, Senegaldik Kamerunera hedatzen zen fula hizkuntzaren dialektoa. Hizkuntzarekin identifikatzen zirenez, horrek ''haalpulaar'en'' («pulaar hitz egiten dutenak») izena eman zien biztanleei. Haalpulaar'rak tukulor herri bezala ere ezagutzen dira, antzinako Takrur estatutik eratorritako izena.

Islama garai goiztiarretan iritsi zen eskualdera. Eskualdeko tukulorrak jada XI. mendean bihurtu ziren.

Futa Toroko Imamerria, beranduago, El Hadj Omar Tall tukulor konkistatzailearen eta Mahmadu Lamine Drame marabut antikolonialaren jihadentzako inspirazio eta erreklutamendu base nagusi bihurtu zen. Bertokoen erresistentzia gorabehera, 1900. urte inguruan Futa Toro eskualdea Senegal berritik atera ziren Frantziako indar kolonialen kontrolpean egon zen. Independentzia lortu ondoren, eskualdearen erdigunea, Senegal ibaiaren hegoaldeko zatia, Senegal estatu modernoaren zati bihurtu zen, eta iparraldea, berriz, Mauritaniaren zati.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
János Hunyadi

**János Hunyadi** (; ; ; ; ; Hunedoara, c. 1407 – Zimony, 1456ko abuztuaren 11) hungariar militar eta politikaria izan zen, Hungariako erregeordea 1446tik 1453ra.

Valakiar jatorriko familia bateko kidea izan zen. Transilvaniako vaivoda izendatu zuten eta 1441ean otomandarrek mehatxatutako hegoaldeko mugen defentsaz arduratu zen. Hustarren taktika hartu zuen gerra-bagoiak erabiltzeko, eta soldadu profesionalak eta bertako nekazariak erabili zituen inbaditzaileen aurka. Gudu batzuetan garaitua izan zen arren, 1440ko hamarkadan Balkanetako Varna Gurutzadan eta 1456an Belgraden defentsan jeneral handiaren ospea lortu zuen.

Politikan eta Ladislao III.a Poloniakoaren eta Ladislao Hil ostekoaren aldekoen gerra zibilean parte hartu zuen, lehenengoaren alde. Hungariako erregeorde eta Beszterceko konde izendatu zuten.

Izurrite baten ondorioz hil zen, Belgraden irabazi eta hiru astera. Bere seme Matias Hungariako errege izendatu zuten 1457an.
Dallasko elizbarrutia

**Dallasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1890eko uztailaren 15ean ezarri zen Dallasko elizbarruti gisa, 1953ko urriaren 20an Dallas-Fort Wortheko elizbarrutia izena hartu zuen eta 1969ko abuztuaren 9an aurreko izena berreskuratu zuen. Apezpikuaren egoitza Dallasen dago. Egun apezpikua Edward J. Burns da.

## Ordinarioak 
### Dallasko apezpikuak 
* Thomas Francis Brennan (1891-1892)
* Edward Joseph Dunne (1893-1910)
* Joseph Patrick Lynch (1911-1953)

### Dallas-Fort Wortheko apezpikuak 
* Joseph Patrick Lynch (1953-1954)
* Thomas Kiely Gorman (1954-1969)

### Dallasko apezpikuak 
* Thomas Kiely Gorman (1954-1969)
* Thomas Ambrose Tschoepe (1969-1990)
* Charles Victor Grahmann (1990-2007)
* Kevin Farrell (2007-2016)
* Edward J. Burns (2016-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Thomas Kiely Gorman (1952-1954)
* Charles Victor Grahmann (1989-1990)
* Joseph Anthony Galante (1999-2004)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Augustine Danglmayr (1942-1969)
* John Joseph Cassata (1968-1969)
* Mark J. Seitz (2010-2013)
* J. Douglas Deshotel (2010)
* Gregory Kelly (2016-2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Pasoko elizbarrutia

**El Pasoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1914ko martxoaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza El Pason dago. Egun apezpikua Mark J. Seitz da.

## Ordinarioak 
* Anthony Joseph Schuler (1915-1942)
* Sidney Matthew Metzger (1942-1978)
* Patrick Flores (1978-1979)
* Raymundo Joseph Peña (1980-1994)
* Armando Xavier Ochoa (1996-2011)
* Mark J. Seitz (2013-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Sidney Matthew Metzger (1941-1942)

## Apezpiku laguntzailea 
* Anthony Celino (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Román de Vilaestrofe (Cervo)

**San Román de Vilaestrofe**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cervo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2019an 201 biztanle zituen.
Lago (Xove)

**Santa Eulalia de Lago**, Espainiako ipar-mendebaldeko Xove udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2021an 181 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Lagoko geltokia
Xove (Xove)

**Santa Bartolo de Xove**, Espainiako ipar-mendebaldeko Xove udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2021an 1.490 biztanle zituen.

## Tren geltokiak 
* Xoveko geltokia
* Xoveko geralekuak
Tukulor Inperioa

**Tukulor Inperioa** (; ; ; **Tijaniyya Kalifa-herria** ere deitua) XIX. mendean El Hadj Omar Tallek, egungo Maliko eremuetan, sortutako mendebaldeko Afrikako estatua izan zen.

## Jihadaren hasiera 
Omar Tall 1836an haj egin ondoren jaioterrira itzuli zenean, El Hadj eta Sudango Tijaniyya ermandadearen kalifa tituluak aldarrikatu zituen. Gaur egungo Nigerian dagoen Sokoton denbora luzez egon ondoren, Dinguirayeraino joan zen, Fouta Djalongo ekialderantz, eta toki hori bihurtu zen bere jihadaren operazio-base 1850ean.

## Inperioaren hedapena 
Frantziako Armada kolonialaren aurkako erasoa 1857an Médineko gotorlekua konkistatzeko egindako saiakera utzi ondoren, Omar Tall bambara erresumen aurka abiatu zen arrakasta handiagoarekin. Lehenik Kaarta eraso zuen eta gero Segu. 1861eko martxoaren 10ean Seguko guduaren garaipen erabakigarriaren ondoren, hiria bere inperioko hiriburu bihurtu zuen. Urtebete beranduago, Hamdullahi konkistatzeko, Massina Inperio fulako hiriburua, Inperioaren antolaketa eta kudeaketa bere seme Ahmadu Tallen esku utzi zuen.

Omar Tall, Timbuktu konkistatzeko saioa huts egin ondoren, Deguembéréraino joan zen atzera. Hau Bandiagaratik hurbil zegoen, dogon herriaren inguruan. 1864an, Omar Tall toki horretan hil zen, bolbora erreserben leherketa baten ondorioz.

## Inperioa Omar Tall hil ondoren 
Tidiani Tall bere iloba oinordekoa izan zen eta Tukulor Inperioaren hiriburua ezarri zuen Bandiagaran. Segun, Ahmadu Tallek arrakastaz gobernatzen jarraitu zuen, inguruko hiriek banantzeko egindako saiakerak ezabatuz, baina epeka-epeka bere anaiekiko gatazketan murgilduta amaitu zen.

1890ean, frantziarrak, bambarekin aliatuak, Segun sartu ziren, eta Ahmaduk Sokotoraino ihes egin zuen, inperioaren amaiera eraginkorra suposatu zuena.

## Bibliografia
*Davidson, Basil. *Africa in History*. New York: Simon & Schuster, 1995.
*Klien, Martin. *Slavery and Colonial Rule in French West Africa*. Cambridge University Press, 1998. ISBN 0-521-59678-5
*Oloruntimeehin, B.O. *The Segu Tukulor Empire*. Humanities Press, New York (1972). ISBN 391002066
*Roberts, Richard L. *Warriors, Merchants. and Slaves: The State and the Economy in the Middle Niger Valley*, 1700-1914. Stanford, 1987. ISBN 0-8047-1378-2

## Kanpo estekak
Rabanal de los Caballeros

**Rabanal de los Caballeros** Cervera de Pisuerga udalerriko herri bat da, Palentziako probintzian dagoena, Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan (Espainia).

2024ko erroldaren arabera 14 biztanle ditu.

## Etimologia 
Herriaren lehenengo izena *Raunal de los fijosdalgo* izan zen.

Rabanal izenak Leon eta Palenciako probintzietan antzinatasun handia adierazten du eta "rebaño" (artalde) hitzean du jatorria. Rabanal de lo Caballerosen kasuan ordea arabierazko *rab-nal* izenetik datorrela dirudi, "jauntxoen lurraldea" esan nahi baitu.

## Geografia 
Cervera de Pisuerga udalerriko 23 herri edo pedaniatako bat da. Cervera de Pisuerga herriburutik 4'6 kilometrotako distantziara dago, itsas mailatik 1.080 metrotako altueran.

## Historia 
Rabanal de los Caballeros izena lehenengo aldiz 1218. urteko Montaña Palentinako agiri batean aurkitzen da.

Gómez eta López dukeen jauregia aurkitzen zen bertan, kondairaren arabera "hiru zaldunen" jauregia zena. Jauregia eraitsi egin zen eta harriak inguruko eraikinak egiteko erabili ziren. Jauregiaren alboan "De los Duque" ("dukeena") izeneko mendia, ameztia eta iturria zegoen. Etxe hartako ondorengoek eraiki zuten San Martin eliza, eta bertan dituzte hilobiak.

XIX. mendearen hasieran Rebanal de los Caballeros izenarekin udalerri bihurtu zen eta 1842ko erroldan 13 etxe eta 68 biztanle zituen. Ondoren Vañes udalerriaren barnean sartu zen. Gaur egun biak ala biak Cervera de Pisuergari dagozkio.

## Kultura 
Santa Rita (maiatzaren 22an) eta San Martin Azpezpikua (azaroaren 11n) ospatzen dira herriko jaiak.

Herritarrei "mantequeros" esaten zaie.

## Iruditegia 

Irudi:Rabanal de los caballeros 19.jpg|San Martin eliza.
Irudi:Rabanal de los caballeros 12.jpg|Santa Rita baseliza.
Irudi:Rabanal de los caballeros 46.jpg|Etxea.
Irudi:Rabanal de los caballeros 30.jpg|Hilerriko atea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boimente (Viveiro)

**Santo André de Boimente**, Espainiako ipar-mendebaldeko Viveiro udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2021an 109 biztanle zituen.
Vergaño

**Vergaño** San Cebrián de Mudá udalerriko herri bat da, Palentziako probintzian dagoena, Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan (Espainia).

2024ko erroldaren arabera 9 biztanle ditu.

## Izena 
Hainbat izen izan ditu historian; *Rivulo de Barganio* (XI. mendean), *Bargannio* (XII. mendean), *Varganno* (XIV. mendean) eta beranduago *Virago* ere bai.

## Geografia 
San Cebrián de Mudá herritik 5 kilometrotara kokaturik dago. Montaña Palentina eskualdean dago Corisa mendilerroaren oinean.

## Historia 
XIX. mendearen hasieran udalerri bihurtu zen eta 1842ko erroldan 23 etxe eta 120 biztanle zituen. Ondoren Gramedo anexionatu zuen eta udalerria handitu egin zen. 1946. hamarkadan San Cebrián de Mudá udalerriaren barnean sartu zen. Une horretan herri biek 51 etxe eta 226 biztanle zituzten.

## Ondasun nabarmenak 
* San Pedro eliza
* Llamilloko Amabirjinaren baseliza
200px|left|thumb|Vergañoko iturria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zineuskadi

**Zineuskadi** Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikus-entzunezkoen sektoreari laguntza estrategikoa ematea xede duen diru irabazi asmorik gabeko elkartea da. Eusko Jaurlaritzak eta EPE-Ibaia eta Apika ekoiztetxe elkarteek sortu zuten, eta 2014tik EITB, Donostiako Zinemaldia, Euskal Filmategia eta EZAE (Euskadiko Zine Aretoen Elkartea) ere ditu bazkide. Zineuskadik, bertzeak bertze, Zinema Euskaraz programa kudeatzen du.

## Erreferentziak
Cabanas (O Vicedo)

**Santa María de Cabanas**, Espainiako ipar-mendebaldeko O Vicedo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoa eta Lugoko probintzian.

2022an 76 biztanle zituen.
Bares (Mañón)

**Santa María de Bares**, Espainiako ipar-mendebaldeko Mañón udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2022an 126 biztanle zituen. Bertan iberiar penintsulako lur lehorreko punturik iparraldekoena dago, Estaca de Bares lurmuturra.
As Grañas do Sor (Mañón)

**San Mamede das Grañas de Sor**, Espainiako ipar-mendebaldeko Mañón udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2022an 144 biztanle zituen.
Mañón (Mañón)

**San María de Mañón**, Espainiako ipar-mendebaldeko Mañón udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2022an 185 biztanle zituen.
Perfect day

***Perfect day*** (*Egun bikaina*, euskarazko bertsioan) Stand Laurel eta Oliver Hardy aktoreek antzezturiko eta James Parrottek zuzenduriko umorezko film labur bat da. Metro-Goldwin-Mayer-ek ekoitzi zuen eta 1929an estreinatu zuten. Euskarazko audioa duen filmik zaharrena da (zenbait hamarkada geroago erantsi zioten, noski).

## Sinopsia 
Bi familiak igandeko txangoa eginen dute, T ereduko Ford auto bat erabilita. Bbidaia erronka irrigarriz josita egonen da, ibilgailuaren fidagarritasun eskasa dela eta. Laurelek, Hardyk, haien emazteek eta Edgar osaba sumingarriak hainbat eragozpen gainditu beharko dituzte, eta behin eta berriz autotik atera eta autoan sartu beharko dute.

Tentsioa areagotuko da auzokide batekin izandako liskar baten ondorioz jaurtitako jaurtigaiekin gatazka bat izan daitekeenean; liskarrak bertako apezaren  esku-hartzea eraginen du, egoera baretzeko. Eragozpen horiek gorabehera, familiek beren txangoan jarraitzen dute, baina bertze zoritxar batekin topo egiteko soilik: bat-bateko zulo sakon bat, beren planak bertze behin ere errailetik ateratzen dituena.

## Aktoreak 
* Stan Laurel: Stanley
* Oliver Hardy: Ollie
* Edgar Kennedy: osaba Edgar
* Kay Deslys: Mrs. Hardy
* Isabelle Keith: Mrs. Laurel
* Baldwin Cooke: auzokide amorratua
* Lyle Tayo: auzokide amorratuaren emaztea
* Harry Bernard: kalearen bertzaldeko auzokidea
* Clara Guiol: kalearen bertzaldeko auzokidearen emaztea
* Charley Rogers: apeza

## Kanpo estekak
Julia Medici

**Julia Medicikoa** (Florentzia, Toscanako Dukerri Handia, 1535eko azaroaren 5a – ibidem, 1588) Florentziako dukea zen Alexandro Medicikoaren alaba ez-legitimoa izan zen.

## Bizitza 
[ezkerrera|thumb|235x235px|[María Salviati *eta* haur baten *erretratua*, Julia Medici segur aski, Pontormok egina.]]
Aita, Alexandro Medici, hil baino lehentxeago jaio zen 1537 urtean. Florentziako San Klemente monasterioan hezi zuten, eta geroago bere izeba Maria Salviatik, Cosimo I.a Mediciren amak. 

### Ezkontza 
Lehenengo aldiz Francesco Cantelmi Popoliko dukearekin ezkondu zen eta hura hil zenean, Bernardo Medicirekin, Oktaviano Mediciren semearekin.

Juliak oso izaera harroa zuen, bere jatorri aristokratikoarengatik. lehengusu Cosimo I.a Mediciren gortean, haren emazte Leonor Alvarez de Toledo dukesa handiaren arreta eta protokolo berarekin tratatua izatea nahi zuen, eta horrek tentsio batzuk eragin zituen senideekin. 1567 urtean, Florentzia utzi eta Napoliko Erresumara joan zen bizitzera. Han, Bernardo senarrak Gonzaga familiari Ottavianoren feudo garrantzitsua erosi zion, eta inguru horretako Medicitarren lerroa sortu zen.

Bikotearen semea, Alexandro, Pontifize Armadako jeneral eta Borgoko gobernadore izendatu zuten.

Juliaren gutunak daude, Cosimo eta beste pertsonaia batzuei zuzenduak. Horietako batean, Cosimok erantzun zion eta maitekiro sinatu zuen, honela: "Zure Aita, Florentziako Dukea".

### Erretratuak 
Bi erretratu daude: bata Pontormorena, Maria Salviatirekin batera, nahiz eta batzuek koadroko haurra Cosimo Medici dela esaten duten, eta bestea, helduaroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*(en inglés) Retrato de Julia en la adultez
Morás (Xove)

**San Clemente de Morás**, Espainiako ipar-mendebaldeko Xove udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2021an 120 biztanle zituen.
O Vicedo (O Vicedo)

**Santo Estevo de Vicedo**, Espainiako ipar-mendebaldeko O Vicedo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoa eta Lugoko probintzian.

2021ean 823 biztanle zituen.
Barbos (Ortigueira)

**San Xulián de Barbos**, Espainiako ipar-mendebaldeko Ortigueira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 91 biztanle zituen.
Feás (Cariño)

**San Pedro de Feás**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cariño udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian. 

2018an 171 biztanle zituen.
Fidji Simo

**Fidji Simo** (Sète, Frantzia, 1956ko Urriaren 5a) - frantziar-estatubatuar enpresaburua da eta Instacarteko zuzendari nagusia eta presidentea. Instacarten aurretik, hamarkada bat eman zuen Facebooken, non goi-zuzendari gisa aritu zen eta Facebook aplikazioa zuzendu zuen.

Metrodora Institutua, osasun-klinika eta ikerketa-institutua, sortu zuen, eta gaur egun Metrodora Fundazioko presidentea da. OpenAI eta Shopify-ko kontseiluetan parte hartzen du.

HEC Parisen eta Kaliforniako Unibertsitatea Los Angelesen, graduatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lukrezia Donati

**Lukrezia Donati** (Florentzia, Italia, 1447 – ibidem, 1501) noblea izan zen, kortesaua, XV. mendean Lorenzo Medici Handiaren maitalea.

## Bizitza 
Lukrezia Manno Donati eta Caterina Bardiren alaba izan zen. Adar desagertu bateko familia batekoa zen, Florentziako andre bat eta familia horren azken ondorengoa. 1461etik aurrera Lorenzo Bikainaren maitalea izan zen, garai hartan modan zegoen maitasun platoniko bat, nahiz eta, Estatu kontuengatik, Lorenzo Clarice Orsini noble italiarrarekin ezkondu, eta harexekin izan zituen ondorengoak. 1486an Lorenzok idazi zuen *Corinto* poema berari eskainia zian zen.

Niccolò Ardighelli merkatari florentziarrarekin ezkondu zen, 1496 urtean erbesteratuta hil zena.

## Gaur egungo kultura 
Laura Haddock aktore britainiarrak antzeztu zuen Lukrezia Donati ''Da Vinci's Demons'' telesailean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Marcello Vannucci (1999).  Newton Compton Editori, ed. Le donne di casa Medici. Roma. ISBN 88-541-0526-0. 
## Kanpo estekak
Magdalena Lorenzo Medici

**Magdalena Lorenzo Medici** (Florentzia, 1473ko uztailaren 25a –Erroma, 1519ko abenduaren 2a) noblea izan zen, Lorenzo Medeci Handiaren eta Clarisa Orsiniren alaba izan zen.

## Bizitza 
Maria Maddalena Romola izenez bataiatu zuten eta kultura humanistaren hegalpean hazi zen bere ahizpa eta nebekin batera, besteak beste, Angelo Poliziano tutore nabarmenarekin.

### Ezkontza 
1487 urteko otsailaren 25ean Erroman ezkondu zen Francescorekin, Franceschetto Cybo ezizenez ezagutzen zenarekin, Ferentilloko konde eta Inozentzio VIII.a aita santuaren seme ez-legitimoarekin. Batasun hori ospe handia eman zion Medici familia aberatsari.

Ordutik Erroman bizi izan zen, baina 1492 urtean aita hil ostean, Toscanara eta Liguriara ere lekualdatu zen, aldian-aldian bere bizilekua txandakatuz.

Erromara itzuli zen bere neba Leon X.a Aita Santu hautatu ostean, eta hantxe hil zen 1519 urtean. Vatikano Hiriko San Pedro basilikan lurperatu zuten.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Franceschetto Cyborekin zazpi seme-alaba izan zituen:

* Lukrezia, 1489 - 1492;
* Clarisa, 1490 - 1492 desitxuratua jaio eta haurtzaroan hil zen;
* Inozentzio (Innocenzo), 1491 - 1550, Kardinala;
* Lorenzo Cybo, 1500 - 1549, Ferentilloko dukea, Ricarda Malaspinarekin ezkondua;
* Katalina Cybo (1501 - 1557), Kamerinoko dukearekin ezkondua;
* Hipolita (1503 - 1562);
* Juan Bautista, (1505 - 1550).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (italieraz) Magdalena Médici eta seme-alabak 
* (ingelesez Iturria: Médici familaiaren online dokumentuen artxiboaki
Luisa Medici

**Luisa Contessina Romola Medici** (Florentzia, Italia, 1477ko urtarrilaren 25a – *ibidem*, 1488ko uztaila) italiar noble izan zen. Lorenzo Medeci Handiaren eta Clarisa Orsiniren haurra izan zen.

## Bizitza 
1477 urteko urtarrilaren 30ean bataiatu zuten Luisa Contessina Romola izenarekin eta familian *Luigia* deitzen zioten.

### Ezkontza adostua 
Lehengusu urrun Juan Medici-ri, *Il. Popolano* bezala ezagutzen zenari, hitz emanda egon zen, baina 11 urte zituenean hil zen, ezkontza ospatu baino lehen.

Ezkontza planifikaturako Sandro Botticelli florentziar margolariaren *Palas y el Centauro* izenburuko margolan handia egin zen, ezkonbizitzaren alegoria bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (ingelesez) Fuente: Archivos en línea de documentos sobre la familia Médici
Contessina Lorenzo Medici

**Contessina Medici** (Pistoia, 1478ko urtarrilaren 16a – Erroma, 1515eko ekainaren 29a) noblea izan zen, Lorenzo Medici Handiaren eta Clarisa Orsiniren alaba.

## Bizitza 
Pistoian jaio zen, hantxe babestu baitzen ama, Pazzitarren konspirazioa zela eta. 

Aitak oso maite zuen, eta birramona Contessina de Bardiren izena zuen. 1478ko urtarrilaren 17an bataiatu zuten Florentzian Contessina Antonia Romola izenarekin.

1494 urteko maiatzean ezkondu zen Palatino Piero Ridolfi kondearekin, eta ospe handiko senar-emazte bikote bat izan zen etxerako.

Neba Joan Aita Santu izendatu zutenean Leon X.a izenarekin Erromara joan zen bere familiarekin.

Bost seme-alaba izan zituen:

* Luis, 1495 - 1556, politikaria eta enbaxadorea;
* Emilia, 1497 - 1514, Jakobo V.a Appiano printzearekin ezkondua, Piombokoa, baina hil egin zen ezkontza burutu aurretik;
* Clarisa, 1499 - 1524, azkenean Jakobo V.arekin ezkondu zena;
* Nikolas, 1501 - 1550, Kardinala;
* Lorenzo, 1503 - 1576, zalduna eta idazkari apostolikoa.

1515 urteko ekainaren 29an hil zen eta Erromako Sant'Agostino elizan lurperatu zuten.

Jendeak uste du Miguel Ángel Buonarrotti berarekin maiteminduta zegoela, baina ez dago 1845 baino lehenagoko erregistrorik; beraz, ziurrenik aro erromantikoan jaiotako kondaira bat baino ez da, gaur egun Irving Stoneren *The Agony and the Ecstasy* (euskaraz *Hiltzoria eta Estasia*) nobelak lagundua, 1965ean pantaila handira eramana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (ingelesez) Fuente: Archivos en línea de documentos sobre la familia Médici
Capelada mendilerroa

**Capelada mendilerroa**, Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

Atlantikoaren kostaldean, Cedeira, Cariño eta Ortigueira udalerrien artean hedatzen da, eta bere magalean Vixía de Herbeirako itsaslabarra daude.
As Ribeiras do Sor (Mañón)

**San Cristovo das Ribeiras do Sor**, Espainiako ipar-mendebaldeko Mañón udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2022an 130 biztanle zituen.
Mosende (O Vicedo)

**San Pedro de Mosende**, Espainiako ipar-mendebaldeko O Vicedo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoa eta Lugoko probintzian.

2021ean 35 biztanle zituen.
Drama mediko

* telesaileko lehen atalaren irudia, Dr. Kildare (Richard Chamberlain), Dr. Gillespie (Raymond Massey) laguntzailea eta Beverly Garland gaixoa direlarik.]]
**Drama medikoa** edo **medikuntza-drama** zinema- eta telebista-generoa da, oro har, ospitale edo anbulantzia batean girotutako edota medikuen lanari buruzko narrazioetan oinarritzen dena. 

Estatu Batuetan, drama medikoak ordubetekoak dira eta gehienetan ospitale batean girotuta daude. Drama mediko ortodoxoenak pertsonaien enpleguei dagozkien gertaeretatik harago doaz, eta haien bizitza pertsonalaren alderdi batzuk erretratatzen dituzte.

Marshall McLuhan komunikazio-teorikoak, 1964an komunikabideen izaeran egindako lan batean genero berezi horren arrakasta handia iragarri zuen telebistagatik, izan ere, komunikabide horrek "obsesio bat sortzen du gorputzaren ongizatearekin".

## Historia 
*Dr. Kildare* 1961ean jarri zen airean, eta, oro har, lehen drama medikotzat hartzen da. Telesaila arrakastatsua izan zen, eta laster drama medikoak fenomeno arrunta ziren. BBCren *Dr. Finlay's Casebook * (1962-1971) generoaren beste aldaera ospetsu baten adibide bat da, non praktika mediko bat komunitate baten bizitza zehazten duten istorioen foku gisa erabiltzen den. 1969tik 1976ra arte, *Marcus Welby, M.D.* eta *Medical Center* telesailak oso ezagunak ziren kasu medikoak aurkezteko eran. 1972an, *M* A* S* H*-en lehen atala; ikuskizunaren tonua komedia izaten zen gehienetan, baina gerrak eragindako heriotzatik sortutako une ilunak, hunkigarriak, ez ziren arraroak. Telebista medikoko saioetan komedia dramatikoaren joera hau *Doogie Howser, M.D.* eta *Scrubs* lanetan ere ikus daiteke. 1972an, Universal Studiosek *Emergency!* telesaila estreinatu zuen, Los Angelesko ospitale bateko larrialdi-gela suhiltzaile-estazio batekin elkartzen zuena. Ospitale bateko larrialdi-gelan egindako beste telesail bat Warner Bros estudioetako *ER* izan zen, 1994-95etik 2008-09ra 15 denboraldi iraun zuena. Komedia dramatikoak nagusi bilakatu ziren eta, geroztik, *St. Elsewhere*, *House M.D.*, *Grey's Anatomy*, *Code Black*, *Nip/Tuck*, edota *Chicago Med* bezalako telesailak nagsitu ziren. 1986an, BBC Onek *Casualty* estreinatu zuen, oraindik airean dagoelarik. *Holby City* bere *spin-off*ak, berriz, 1999 eta 2022 artean iraun zuen. 1963an estreinatu zuten *General Hospital* errekorra mantentzen du.

Frantzian, medikuntza-telesailak (frantziarrak edo estatubatuarrak) ez ziren 1980ko hamarkadara arte agertu. *Médecins de nuit* (Antenne 2, 1978-1986) Frantziako lehen drama medikotzat har daiteke. Gaur egun, *Le Cocon, débuts à l'hôpital* (La Une ets France 2, 2006), *Équipe médicale d'urgence* (France 2, 2006-2010), *Nina* (La Une eta France 2, depuis 2015) edo *Hippocrate* (Canal+, 2018tik aurrera) telesailek generoaren arrakasta mantentzen dute.

Espainian, 1990eko hamarkadan arrakastatsua izan ondoren, 2024an beste gorakada bat izan zuen *Respira'' telesailari esker, non Najwa Nimri, Aitana Sánchez-Gijón eta Manu Ríos aktoreek lan egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrialdiko unitate

thumb|Medikuak Louisianako larrialdiko unitate batean.
**Larrialdiko unitatea** (**LU**)  ospitale oso, osasuneko oinarrizko arretako saila edo ospitale bateko atala da, gaixotasun eta lesio ugari dituzten pazienteen hasierako tratamendua eskaintzen duena. Horietako batzuk hilgarriak izan daitezke, eta berehalako arreta behar dute. Herrialde batzuetan, larrialdiko unitateak sarrera-gune garrantzitsu bihurtu dira arreta medikoa jasotzeko beste baliabiderik ez dutenentzat. Ospitale gehienetako larrialdi-zerbitzuek egun osoan jarduten dute, nahiz eta langile-horniduraren mailak pazienteen bolumena islatzen saiatu. Paziente gehienek arratsaldean eta gaueko orduetan bilatzen dute larrialdiko unitatea, eta langileek fenomeno hori islatzen dute.

## Historia 
Munduan trauma artatzeko lehen zentro espezializatua 1911n ireki zuten Estatu Batuetan Louisvilleko Unibertsitateko ospitalean, Kentuckyn, eta Arnold Griswold zirujauak garatu zuen 1930eko hamarkadan. Poliziaz eta suhiltzaile-ibilgailuz hornituta zegoen, mediku-hornidurarekin eta larrialdiko arreta emateko gaitutako funtzionarioekin, ospitalera zihoan bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Pitt

**The Pitt** estatubatuar drama medikoa da, R. Scott Gemmillek Max bideo-plataformarentzat sortua. 

## Sinopsia 
Michael «Robby» Robinavitch sendagile gainbegiraleak Pittsburgheko Traumatologia Ospitaleko larrialdiko unitatean («The Pitt»- - ezizenaz bataiatua) bere eguneko txanda lau medikuntza-ikasle etorri berriri harrera eginez hasten du: Victoria Javadi, hirugarren urteko ikaslea; Dennis Whitaker, laugarren urteko ikaslea; Trinity Santos doktorea, barneko ikaslea; eta Melissa «Mel» King doktorea, bigarren urteko egoiliarra. Hurrengo hamabost orduetan, ikasleek eta egoiliarrek gehiago jakiten dute beren zeregin profesionalei buruz, eta, aldi berean, pazientearen zaintzaren ordain emozionalari aurre egiten saiatzen dira, bai eta behar baino diru gutxiago duen Larrialdiko unitate batean lan egiteko zailtasunei ere, «Robby» eta Pitteko gainerako langileek gidatuta, horien artean Dana Evans erizain nagusia, Cassie McKay doktorea, Samira Mohan doktorea, hirugarren urteko egoiliarra, eta Heather Collins doktorea eta Frank Langdon doktorea. Bitartean, Robby oroitzapen traumatikoei aurre egiten ahaleginduko da, COVID-19 pandemian Pitten gertatu zen bere tutorearen heriotzaren laugarren urteurrenean.

## Aktoreak 
* Noah Wyle: Michael «Robby» Robinavitch
* Tracy Ifeachor: Heather Collins
* Patrick Ball: Frank Langdon
* Katherine LaNasa: Dana Evans
* Supriya Ganesh: Samira Mohan
* Fiona Dourif: Cassie McKay
* Taylor Dearden: Melissa «Mel» King
* Isa Briones: Trinity Santos
* Gerran Howell: Dennis Whitaker
* Shabana Azeez: Victoria Javadi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeelandaberritar

**Zeelandaberritarrak** (, hizkera arruntean  deituak) Zeelanda Berriko herritarrak dira. Zeelanda Berria etnikoanitza izanda, bere jatorri etnikoa eta bere zeelandaberritar herritartasunarenkin bat egiten duten hiritarrak ditu. Bertoko māoriak izan ezik, zeelandaberritar guztiak XIX. mendetik aurrera hara joandako emigranteen ondorengoak dira

Gaur egun, Zeelanda Berriko biztanleria aldaketa-prozesu batean murgilduta dago, eta immigrazio-uhin berriak, jaiotza-tasa handiagoak eta arrazen arteko ezkontzak gero eta handiagoak dira. Horren ondorioz, Zeelanda Berriko māori, asiar, melanesiar, polinesiar eta arraza anitzeko populazioa europar jatorrikoak baino erritmo handiagoan hazten ari da, eta talde horiek etorkizunean populazioaren proportzio handiagoa osatzea aurreikusten da. 2024ko ekainean, Zeelanda Berriak 5.287.500 biztanle inguru zituen. Zeelanda Berriko 2013ko erroldan jasotako milioi bat zeelandaberritar baino gehiago itsasoz bestaldera jaio ziren, eta 2021ean zeelandaberritarren laurdena baino gehiago atzerritar jaiotzat jotzen zuten.

750.000 lagun inguruko diaspora dute, horietatik 640.800 Australian bizi direlarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Rafael Pascual Vilaplana

**José Rafael Pascual-Vilaplana** (Muro d'Alcoi, 1971ko apirilaren 30) espainiar musikagile eta orkestra-zuzendaria da.

## Biografia 
Muron hasi zituen musika-ikasketak, bonbardinoarekin eta pianoarekin. Unión Musical de Muron Salvador Martínez eta Mª Ángeles Palacios irakasleak izan zituen.

Geroago, ikasketekin jarraitu zuen Alcoiko udal-kontserbatorioan eta Valentziako Goi Kontserbatorioan. 1988az geroztik, Banda-zuzendaritza ikasi zuen Jan Cober maisu holandarrarekin, eta hainbat hobekuntza ikastaro egin zituen banda-zuzendaritzan Eugene Migliaro Corporonekin (Iparraldeko Texasko Unibertsitatea). 1993an Orkestra Zuzendaritzako espezialitatean hautatu zuten Vienako "Wiener Musikseminar" delakoan, eta Karl Österreicher eta Yuji Yuhasa irakasleak izanda. 1994an Chicagora joan zen James Croften zuzendaritza-klaseak jasotzera. 1995ean "Wiener Meisterkurse für Musik"en Orkestra Zuzendaritza Diploma lortu zuen Vienako Goi Mailako Musika Eskolan, Hans Graf maisuarekin. Zuzendaritzako ezagutzak zabaldu zituen hainbat ikastarotan, José Collado, Gerardo Pérez Busquier eta Norman Milanés irakasleekin, besteak beste. 2004an Orkestra Zuzendaritzako eskola magistrala eman zuen George Pehlivanian maisu ospetsuarekin eta Esloveniako Orkestra Filarmonikoarekin Ljubljanan.

Banda askoen zuzendaria izan da, bai Alacanten bai naioartean. Hamar urtez Bilboko Udal Banda zuzendu du.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Edouard Kisonga Ndinga

**Edouard Kisonga Ndinga** (Kisantu, 1946ko apirilaren 26a – Kinshasa, 2025eko abuztuaren 20a) kongoar elizgizon katolikoa izan zen, 1999tik 2022ra Kinshasako apezpiku laguntzailea izan zena.

## Bizitza 
Edouard Kisonga Ndinga 1981eko ekainaren 7an apaiztu zen Sakramentu Santuaren kongregazioan. 1999ko urriaren 29an Joan Paulo II.a aita santuak Kinshasako apezpiku laguntzaile eta Grumentumeko apezpiku titular izendatu zuen. Hurrengo urteko urtarrilaren 30ean Kinshasako artzapezpikuak, Frédéric Etsou-Nzabi-Bamungwabi kardinalak, apezpiku ordenatu zuen Kinshasako Stade des Martyrs estadioan; beste kontsakratzaileak, berriz, Francisco-Javier Lozano Sebastián nuntzio apostolikoa eta Eugène Moke Motsüri Kinshasako apezpiku laguntzaile emeritua izan ziren.

2022ko urtarrilaren 30ean, Frantzisko aita santuak bere erretiroa onartu zuen. Kisonga Ndinga 2025eko abuztuaren 20an hil zen, 79 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montaña Palentina natura parkea

**Montaña Palentina natura parkea** () Espainiako Parke Naturala da, Palentziako probintziaren iparraldean dagoena (Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan). 2000ko ekainaren 27an sortu zen eta Montaña Palentina eskualdearen izena du.

## Deskribapena 
Palentziako probintziaren iparraldean hedatzen da eta Kantauriar mendikatearen parte da. 2019. urtearen artean *Fuentes Carrionas y Fuente Cobre* izena izan zuen, Carrión eta Pisuerga ibaien iturburuak dauden haranak hain zuzen ere., Velillako pinudia eta Peña Lampako sabina basoa.

Faunari dagokionez Kantauriar mendikateko animaliak aurkitzen dira, hartz arrea, basoilarra, otsoa, sarrioa, oreina eta igaraba.

### Geologia 
Cobre leizea Pisuerga ibaiaren iturburua da eta galeria zabalak ditu eta Sel de la Fuenteko dolinak Valdecebollaseko galziarreko urak jasotzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Curavacas.JPG|Curavacas mendia
Irudi:Embalse Cervera Ruesga.jpg|Cerverako uharka
Irudi:Ruta Tejeda de Tosande 16.jpg|Tosandeko hagin basoa
Irudi:Cueva de Fuente del Cobre.jpg|Cobre leizea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pavlova

**Pavlova** merengez egindako azkenburukoa da. Australian edo Zeelanda Berrian sortu zen XX. mendearen hasieran eta bere izena Anna Pavlova dantzari errusiarrari zor dio. Pavlovak merengezko labetuzko pastel zirkularraren forma du, azal karraskaria eta barrualdea leuna eta arina duelarik. Frutaz eta esne-gain harrotuz estali ohi da.

Uste denez, postrea dantzariaren omenez sortu zen, 1920ko hamarkadan Australian eta Zeelanda Berrian bira bat egin zuenean edo egin ondoren.

Postrea Australiako eta Zeelanda Berriko sukaldaritza nazionalaren zati garrantzitsu bat da. Maiz zerbitzatzen dute ospakizunetako eta jaietako bazkarietan. Batez ere udan jaten dute, baita Gabonetan ere.

Pavlovak kanpoko estalki kurruskaria du, eta erdigune bigun eta hezea, malkarra bezalakoa, merengea ez bezala, solidoa izan ohi baita. Arto-irina gehitzea malba-gozokiko zentroaren arduraduna dela proposatu dute, baina eztabaidatu da arto-irina arrautza-zuringoaren beste egonkortzaile bat baino ez dela, azidoaz gain.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
José de Castro

**José Augusto Soares Ribeiro de Castro** (Valhelhas, 1868ko apirilaren 7a – Lisboa, 1929ko uztailaren 31) portugaldar abokatu, kazetari eta politikaria izan zen. Portugaldar lehen ministroa izan zen 1915ean.

Zuzenbidean graduatu zen Coimbrako Unibertsitatean, eta abokatu gisa lan egin zuen Guardan eta Lisboan. Masoneriako kide izan zen eta hasieran monarkikoa eta ideologia liberaleko Alderdi Progresistako kidea izan zen. 1881ean, ordea, Alderdi Errepublikarrarekin bat egin zuen.

Erredaktore nagusia izan zen *O Districto da Guarda* egunkaritik 1878an sortu zenetik, eta 1881ean *O Povo Português* probintziako lehen egunkari errepublikanoaren sortzailea izan zen. 1915eko maiatzetik azarora lehen ministro izan zen, Joaquim Pimenta de Castro jeneralak parlamenturik gabe gobernatzeko huts egin ondoren.
Aminoglikosido

**Aminoglikosidoak** antibiotiko mota bat dira, bakterioen proteinen sintesia galarazten dutenak eta efektu bakterizida dutenak. Egitura kimikoari dagokionez, aminoazukreak dira, lotura glikosidikoen bidez lotzen direnak . Antibiotiko betalaktamikoekin batera bakterioen aurkako kimioterapiaren bizkarrezurra dira.

[thumb|right|200px|[Neomizina.]]

Aminoglikosido gehienak naturalak dira, hots, bakterioek sortutako metabolito sekundarioak dira. Streptomyces-ek eta beste Actinomicetes batzuek sortzen dituzte batik bat modu naturalean. Beste aminoglikosido batzuk, aldiz, semisintetikoak dira. Aurkitu eta erabili zen lehenengo antibiotiko aminoglikosidoa estreptomizina izan zen, 1943an .

Talde honetako antibiotikoek bakteriar erribosomak kaltetzen dituzte. Zehazki, aminoglikosidoek bakterioen erribosomen 30S azpiunitatera atxikitzen dira, eta proteinen sintesia blokeatzen dute . Ez dituzte giza erribosomak kaltetzen, beren egitura eta bakteriar erribosomena ezberdina delako.

Hesteetan xurgatzen ez direnez, antibiotiko hauek ez dira aho-bidetik hartzen. Zain barneko bidetik edo muskulu barneko bidetik eman behar dira, edo pomada moduan (erabilera topikoa).

Talde honetan sailkatzen dira erabilera klinikoan garrantzi handia duten hainbat antibiotiko: estreptomizina, kanamizina, neomizina, gentamizina, amikazina, paromomizina...Espektro zabaleko antibiotikoak dira, bakterio Gram negatibo zein Gram positiboen aurkakoak, Gram negatibo batzuen aurka, bereziki, oso eraginkorrak izanik (bakterio batzuek erresistentzia garatu arren) 

Antibiotiko aminogikosidoak ospitaleratutako pazienteetan infekzio larriak tratatzeko soilik erabiltzen dira (batez ere bakterio Gram negatibo batzuen aurka). Haien erabilera mugatua da toxikotasun handia dutelako. Oso eraginkorrak dira bakterio Gram negatiboek eragindako giltzurruneko infekzio batzuen aurka . Askotan beste antibiotiko betalaktamiko batekin konbinatuta erabiltzen dira, beren eragin terapeutikoa indartzeko.

Haien toxikotasunak giltzurrunei eragin diezaieke. Giltzurrunak kaltetzeaz gain, gortasuna ere eragin dezakete, eremu horretako neuronak kaltetu bait dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galitziako eta Bukovinako Gobernu Orokorra

**Galitziako eta Bukovinako Gobernu Orokorra** (errusieraz: *Галицийское генерал-губернаторство*, erromanizatuz: *Galitsiyskoye general-gubernatorstvo*) Galitzia eta Lodomeriako Erresumako ekialdeko zatien aldi baterako administrazio militar errusiarra izan zen, Lehen Mundu Gerran Austria-Hungariatik konkistatuak.

## Historia 
Administrazioa Galitziako guduan Errusiak lortutako garaipenaren ondoren ezarri zen, Nikolai Ivanov komandante nagusiak gidatuta, 1914ko uda amaieran. Ez zuen asko iraun, eta 1915eko erdialderako, errusiarrak atzera egin zuten Gorlice-Tarnów ofentsibaren ondoren, August von Mackensen Inperio Zentralen komandante nagusiak zuzenduta. Gerraren azken faseetan, Errusiako indarrek lurraldea berreskuratzen saiatu ziren Brusilov eta Kerenski ofentsiben garaian. 1915eko Erretirada Handiaren ondoren *de facto* funtzionatzeari utzi bazion ere, formalki ez zen 1917ra arte abolitu.

thumb

## Zatiketa administratiboa 
Lau gobernu (*guberniya*) zeuden, konderrietan (*uyezdy*, tokiko - powiat) banatuta: 

* Lviveko Gobernazioa 
* Ternopoleko Gobernazioa 
* Txernovtsiko Gobernazioa 
* Peremyshleko Gobernazioa

## Gobernadore militarrak eta kraiko komisarioa 
## Kanpo estekak
Iraitz Mateo Gogorza

**Iraitz Mateo Gogorza** (Oiartzun, 1997ko uztailaren 1a), kazetaria, herri eragilea eta bertsolaria/bertsozalea da. EODA izendegian Iraitz gizonezkoentzako izen bezala markatuta badago ere, Iraitz Mateoren gurasoek kontrako erabakia hartu zuten bere garaian.

## Bizitza 
Haurtzaro ikastolan egin zituen oinarrizko ikasketak eta ondoren Batxilergoa egitea Oreretara joan zen, Oiartzo ikastolara. Unibertsitateko ikasketak, berriz Leioan egin zituen, EHUko Kazetaritza graduan lizentziatua da. 

Gaztetatik herri mugimenduan ibili da, eragile sozial eta politiko ezberdinetan hartu izan du parte eta urte luzez izan da Ihote taldeko kide.

### Bertsolaritza 
thumb|290x290px|A. Martin, K. Mitxelena eta Iraitz Mateok sortutako *Martzelina Lopetegi Olaiz. Edo* liburuarekin. (Oarsoaldeko Hitza)
Hezkuntza arautuko klaseetan zaletu eta Haurtzaro ikastolako bertso eskolan ibili zen hainbat urtez, baita Oiartzungo Udal Bertso Eskolan ere. 2014ean Gipuzkoako Eskolarteko Bat-bateko Txapelketako finalean kantatzeko aukera izan zuen, Arrasaten. Gazte saioren batean ere parte hartu zuen, eta Bilboko Alde Zaharrean egiten den Bertso Erronda lehiaketan ere parte hartu izan du, 2017 eta 2019an finalean ere kantatu zuen. 

Haurtzaro ikastolako bertso eskolako haurren irakasle jardun zuen hainbat urtez eta Martzelina Bertsozale Elkartearen sortzaileetako bat izan da; bertan dabil eragile lanetan. Martzelina Lopetegi Olaiz bertsolari oiartzuarraren izena omendu eta gogoratzeko Karmele Mitxelenarekin eta Alaia Martinekin batera “Martzelina Lopetegi Olaiz. Edo" liburua idatzi zuen.

### Kazetaritza lana 
2022az geroztik GARA/NAIZ hedabideko aktualitateko erredaktore gisa ari da lanean, eta GAUR8 astekarian iritzi zutabeak idazten ditu. Baina beste hainbat komunikabidetan ere kolaboratu izan du: Berria egunkarian Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren jarraipena egiten; Oarsoaldeko hitzan zutabegile; Bertsolari aldizkarian edota Jakin aldizkarian.

### Bestelako sorkuntza lanak 
Azken urtean sorkuntzako hainbat lan ere plazaratu ditu, horietako bi dira, “Pentsatzen dut” film laburra (Karmele Mitxelena, Alaia Martin eta Iraitz Mateo) eta ‘Etorkisuneku 01’ sorkuntza prozesua eta erakusketa, euskararen agertoki berriak proposatzen dituen lana.

### Herritar aitortza 
"Oiartzuar emakumeak udalekuetan" egitasmoaren barruan, bere izena eraman zuen haur talde batek 2018an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bost Kantoien plaza (Baiona)

**Bost Kantoien plaza**, Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen plaza bat da, Baiona Handian. 

Bertan bost karrikek bat egiten dute: Castets portuare karrika, La Salie karrika, Argenterie karrika, Orbe karrika eta Victor Hugo karrika.

Bestalde, Berrogain Etxea dago.
Jacques Portes plaza (Baiona)

**Jacques Portes plaza**, Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen plaza bat da, Baiona Handian. 

Gaztelu Zaharraren alboan dago.
Landro ibaia

**Landro ibaia** edo **Landrove ibaia**, Espainiako Lugoko probintziako ibai bat da, Galizia erkidegoan. 37,3 kilometro luze ditu.

Xistral mendilerroan jaio eta Viveiroko itsasadarran urak Kantauri itsasoan isurtzen ditu
Charles de Gaulle plaza (Baiona)

**Charles de Gaulle plaza**, Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen plaza bat da, Baiona Handian. Baionako herriko etxeaten atzealdean era Atturri ibaiaren hegoaldeko bazterrean dago.

Charles de Gaulle frantziar presidentea zenaren omenezko izena darama.
Práxedes Mateo Sagastaren hamabosgarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren hamabosgarren gobernua**k, 1902ko martxoa eta maiatza bitartean, Sagastaren Espainiako Lehen Ministro gisa izandako azken agintaldiaren amaiera markatu zuen. Aldi labur hau Borboien Berrezarkuntzaren (1874-1931) testuinguru zabalagoaren parte izan zen, eta garai hartan sistema politikoa liberalen eta kontserbadoreen arteko botere txandaketa baketsuan oinarritu zen.

## Testuinguru politikoa 
* Alfontso XIII.aren erregealdia: Erregea adin nagusikoa zen 1902ko maiatzean, beraz, Sagastaren gobernua izan zen María Kristinaren erregeordetzako azkena.

* Espainiak krisi handi bat jasan berri zuen 1898an bere azken koloniak (Kuba, Puerto Rico eta Filipinak) galdu ondoren, eta horrek herrialdea nazioarteko desprestigio egoeran eta barne krisian utzi zuen.

* *Turnismo* sistema gero eta ahulagoa zegoen, eta indar sozial eta politiko berriak sortzen ari ziren: erregenerazionismo, nazionalismo periferikoa, langile mugimendua, etab.

## Gobernuaren ekintzak (1902ko martxoa-maiatza): 
* Ez zen erreforma handien edo ekimen politiko garrantzitsuen garaia izan. Gobernua nekatuta zegoen, eta Sagasta, adinekoa eta osasun ahulekoa, trantsizio-posizioan zegoen lidergo aktiboan baino gehiago.

* Jarraitasun-politika mantendu zen, herrialdearen egitura-arazoei sakon heldu gabe.

* Gobernua erregeordetzaren amaierarako eta Alfontso XIII.aren erregealdi eraginkorraren hasierarako prestatzen ari zen, 1902ko maiatzean gertatu zena, erregeak 16 urte bete zituenean.

* Data horren ondoren, Sagastak dimisioa eman eta bizitza politikotik erretiratu zen.

## Ebaluazio orokorra 
* Sagastaren azken gobernua (1902ko martxoa-maiatza) ahula, laburra eta trantsiziozkoa izan zen.

* Liberalismo dinastikoaren gainbehera eta aro baten amaiera islatzen du.

* Berrezarkuntza-sistema, indarrean egon arren, krisiaren eta zilegitasun faltaren zantzu argiak erakusten hasi zen.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren hamalaugarren gobernua

## Kanpo estekak
Girão lurmuturra

**Girão lurmuturra**, , Portugalgo Madeira uhartedian dagoen itsaslabar bat da, izen bereko Madeira uharteann. Gehienezko 580 metroko garaiera du.

Behatoki ezaguna da, bereziki bertan 2012an jarritako beirazko lurzorudun plataforma bat jarri zutenetik.

Câmara de Lobos udalerritik 2 kilometro inguru mendebaldera dago, Quinta Grande eta Câmara de Lobos parrokien artean.