Antzinako Greziako erlijioa

thumb|Grezia klasikoaren santutegi nagusien mapa.
**Antzinako Greziako erlijioa** Antzinako Grezian egindako erritual eta sinesmenen bilduma da, greziar mitologian oinarrituak. Edonola ere, orduko Greziak, ohitura erlijiosoak hain ezberdinak izan ziren ezen ezin baita erlijio bakartzat hitz egin.

Antzinako greziarren tradizio kulturalak Grezia kontinentaletik haratuago zabaltzen ziren: Joniako kostalde eta uharteetara (Asia Txikian), Magna Greziara (Siziliara eta hegoaldeko Italiara) eta baita mendebaldeko Mediterraneon barreiaturiko greziar kolonietara ere. Gainera, antzinako Greziako erlijioak, etruskoen sinesmenez eralkia, antzinako Erromako erlijioa sortu zuen.

Egungo adituen arabera, jatorrizko greziar erlijioak erdialdeko Asiako estepetako xamanismoaren eragin handia (edo baita jatorria ere) izan zuen. Sinismen hauek Eszitian zegoen Olbia koloniatik Grezian barrena hedatu ziren.

## Ezaugarri nagusiak 
thumb|Zeus
Orduko greziar gizartea egungo gizarteak baino erabat ezberdina izan zen. Antzinako grezieraz «erlijio» hitza bere ere ez zen existitzen. Egun erabiltzen ditugun kontzeptuak ezin dira erabili greziarren sinismenak ondo azaltzeko.

Antzinako Greziako erlijioaren erritu eta sinismen nagusiak aro arkaikoan (K.a. VIII. eta K.a. VI. mendeen artean) ezarri ziren, bere egitura politiko nagusia- polisa- sortu zuten ahala eta idazkera zabaldu zen ahala (K.a. 800 eta K.a. 700 artean). eta giza arazoetan sartzen ziren etengabe. Bakoitzak beste jainkotik sortua, jainko asko zituzten, familia eta gizarte hierarkizatu bat osatzen zutenak. Gea eta Uranoren seme-alabak jainkotar botereak izan zituzten eta Kronosek aita zikiratu eta Rearekin batera errege-erregina bilakatu ziren. Bere seme-alabek ordezkatu ez izateko, jaio eta berehala irentsi zituen. Zeus, berriz, ihes egiteko gai izan zen eta, heldua zela, Kronosi seme-alabak oka egiteari behartu eta tronutik kendu zuen. Gero anai-arrebak (olinpiar jokoak) zuzendu zituen titanen kontra. Orduan, jainkoen familia Zeus inguruan antolatu zen: Zeusek Olinpo (zerua, jainkoen lurralde) zuzendu zuen, Hadesek azpimundua eta Poseidonek itsasoa. Ohore guztiak (*timai*) banatu eta bake eta justizia aro bat ezarri zuen.

Debozioa ez zen jainkoaren harreman estua izatearen sentimendua, ezta errituak zehatz-mehatz betetzea ere. Hiriak gizaki eta jainkoen arteko harremanak antolatzeko sisteman zinez sinestea zen errukia izatea, baita era aktibo batean parte hartzea ere..

Hasieran, lurraren gainean goratze soila zen, hainbat materialez egin zitezkeenak. Hala, Grezian hainbat eraiki ziren holokaustoen errautsekin, hala nola Zeusena Olinpian. Delosko bat ahuntz-adarrez egina zegoen.

Forma askotarikoa izan zezakeen, baina lau izkinakoa arruntena zen. Eraikin multzo baten parte zirenez, ondoan zuten eraikinek edo eraikinen proportzioek aldareen forma eta tamaina erregulatzen zituzten. Aldare handi horietako batzuk oso handiak ziren; Olinpiakoak 125 oineko zirkunferentzia baino gehiagoko plataforma zuen, eta aldareak berak, eskaileretatik igota, ia 25 oineko altuera zuen.

Bai Italian, bai Grezian, tenpluei atxikitako aldareez gain, beste asko kale eta plazetan eta  etxeetako patioetan, eremu irekietan, zuhaizti sakratuetan eta jainko-jainkosei eskainitako beste esparru batzuetan. Aldare batzuk, tenplu batzuk bezala, jainko edo jainkosa bati baino gehiagori eskainita zeuden.

Hamabi jainkoen aldarea Atenaseko akropolian zegoen aldarea eta hura babesten zuen santutegia multzoa zen. Pergamoko aldarea helenismo garaien egindako eraikuntza handia izan zen.

## Orakuluak 
thumb|250px|Sibilaren haitza.
Orakuluak greziar erlijio eta kulturaren oinarrizko ezaugarrietako bat izaten ziren. Orakuluen bidez, jainkoak etorkizunari buruzko galdera pertsonal baten erantzuna ematen zuen. Erantzunak jainko jakin batetik, leku jakin batean eta erritu jakin baten bitartez hartzen zituzten. Jainko igarle nagusia Apolo izan zen, Delfosen bere orakulua zituena.

## Egungo gurtza: helenismoa 
Helenismoa () edo dodekateismoa () XX. mendearen amaieran sortutako neopaganismo mota bat da, antzinako Greziako jainko, sinismen eta ohituretan oinarrituta. Erlijio tradizionalista hau greziar jainkoak- batez ere olinpiarrak- ditu ardatz eta antzinako Greziako balio, bertute eta bizimodua berpiztea du helburu.

Greziar buruzagi neopaganoen esanetan, 2005ean 2.000 jarraitzaile inguru zituzten Grezian, baita 100.000 interesdun inguru ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orfismo
* Greziar mitologia
* Antzinako Erromako erlijioa

## Kanpo loturak