Txakolin

thumb|Txakolin botila.
thumb|Euskal Herriko hiru txakolin sormarken kokapena
**Txakolina** ardo mota bat da. Karbonatuxea, 10,5-12º inguru izan ohi ditu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egiten den txakolina sormarka batek babestuta dago. Hala ere, Nafarroa Garaian, Kantabrian eta Burgosko probintziako iparraldean ere ekoizten da; eta, urrunago, Txilen eta Australian ere bai.

Bi txakolin mota nagusi daude: zuria eta gorria. Hedatuena lehena da, eta bigarrena batez ere Bizkaian ekoizten da, Bakion, Balmasedan eta Txorierri eskualdean. Nafarroan garai batean txakolina Iruñerri osoko eta inguruko haranetako ardo tipikoa zen, eta Iruñeko peña batzuek abesten zioten — eta oraindik kantatzen dute —. Txakolina etxean eta Iruñeko eta Zangozako merindadeetako establezimendu anitzetan kontsumitzen zen, eta mahatsondoaren laborantzak garrantzi handia izan zuen iragan hurbilera arte. Gure euskal kulturako beste eremu askorekin gertatzen den bezala, txakolinaren mundua gaur egungo estereotipo batzuek transmititzen dutena baino anitzagoa da.

Ohituraz, baserri eta etxeetan egin izan dute, baina egun prozesua Euskal Autonomia Erkidegoan profesionalizatuago dago, eta sormarkak eskakizun zorrotzak ezarri dizkio.

Gaur egun, mahastiak Euskal Autonomia Erkidegoko 340 hektareatan zabalduak dituzte eta ia 1.800.000 litro ekoizten dituzte urtean, hiru sormarkatan banatuta: Getariakoa (165 hektarea eta 900.000 litro), Bizkaikoa (120 ha eta 700.000 l) eta Arabakoa (55 ha eta 180.000 l).

Nafarroan, 1376. urtean Karlos II.ak Iruñerriko ardoa kanpoko ardoen aurrean zaintzeko lege bereziak egin zituen. Bertako txakolina beti izan da oso famatua Iruñean.

Ipar Euskal Herrian ere txakolina ezaguna zen XX. mendearen hasieran.
 
Antzina Miranda de Ebron eta Kantabrian ere egin izan zen, eta orain, txakolinaren sormarkak lortu duen ospea baliatu nahirik, berriz ere txakolina ekoizten hasi nahi lukete. Gainera, *txakolina* izenarekin saldu nahi lukete; horregatik, tirabirak sortu dira haien eta sormarka dutenen artean.

## Sormarkak edo jatorri deiturak 
[thumb|Txakolin mahastia, [Zarautz|Zarauztik Getariarako bidean.Lurretik aldenduta daude, zurkaitzetan eutsiak, hezetasunetik babesteko.]]
[thumb|Motabarriko mahastia, [Erandio udalerriko Goierri auzoa. Bizkaia.]]
[thumb|Txakolina ([Donostia)]]

### Getariako txakolina 
Getariakoak 1990ean eskuratu zuen izendapena Espainiako gobernuaren eskutik. Txakolin tradizionaletakoa da eta, hainbaten ustez, kalitate handienekoa. Kantitateari dagokionez ere Getaria nagusia da, euskal ekoizlerik handiena baita. Aian eta Zarautzen ere lan egiten dute sormarka horren babesean. 2008an, Gipuzkoako beste hainbat udalerrik ekoitzi ahal zuten txakolina, Getaria, Aia eta Zarautzez gain: Arrasatek, Eibarrek, Mutrikuk, Debak, Zumaiak, Zestoak, Oriok, Hondarribiak, Billabonak, Urnietak, Oñatik, Beizamak, Zerainek eta Olaberriak.

### Bizkaiko txakolina 
Bizkaikoak 1994an lortu zuen izendapena. XX. menderaino Begoñako txakolina ospetsua izan zen. Bakio ere izan da tradizionalki herri ekoizle nagusia, baina gaur egun txakolingintza beste eskualde batzuetara ere hedatu da:

* Enkarterri: Zalla eta Balmaseda.
* Txorierri: Lezama eta Zamudio.
* Durangaldea.
* Mungialdea.
* Lea-Artibai.

### Arabako txakolina 
Arabakoa 2003an sortua da. Aiaraldean kontzentratzen da Arabako produkzioa, Amurrion daudela bi upelategi nagusiak. Bertan "Txakolin Eguna" ospatzen dute, maiatzean.

### Ezkabako txakolina 
Txakolin zuri hori oso famatua izan zen joan den mendean, lehiaketa internazionaletan sariak irabazirik. Ezkaba mendi hegaleko ardantzeen mahatsekin ekoizten da. Egun, etxerako egiten da.

### Nafarroako txakolin gorria 
Ardo hori kalitate handikoa zen. Mahatsak oraino biltzen badira ere, ardoa ez da merkaturatzen.

### Miranda Ebro 
Miranda Ebron ere XX. mendearen bigarren erdialderaino oso zabaldua zen txakolinaren ekoizpena, eta hango antzinako tabernak ez ziren *"tabernas"* mirandarren artean, *"chacolís"* baizik: *Chacolí Limaco*, *Chacolí Chamorro*, eta abar.

1987an Mirandako historiaren udal institutuak liburu bat argitaratu zuen gaiari buruz: *Viñedos y vino chacolí en la historia de Miranda de Ebro* (egileak: Ramón Ojeda San Miguel eta Jesús Alberto Ruiz Larrad).

## Mahats motak 
* Getariako Txakolina:
** Zuria: *Hondarribi zuria* (gomendatua), *Hondarribi Zuri Zerratia*, *Izkiriota*, *Riesling* eta *Chardonnay* (baimenduak).
** Gorria edo beltza: *Hondarribi beltza*.

* [thumb|Txakolin-giroa [Begoñako errepublika|Begoñari buruzko erakustetan  (Bilboko Euskal Museoa, 2018)]]Bizkaiko Txakolina:
** Zuria: *Hondarribi zuri* eta *Mune mahatsa* (gomendatuak), *Hondarribia Zuri Zerratia*, *Izkiriota*, *Izkiriota ttipia*, *Riesling*, *Sauvignon zuria* eta *Chardonnay* (baimenduak).
** Gorria edo beltza: *Hondarribi beltza*.

* Arabako Txakolina:
** Zuria: *Hondarribi zuri* (gomendatua), *Hondarribi Zuri Zerratia*, *Izkiriota*, *Izkiriota ttipia*, *Riesling*, *Sauvignon zuria* eta *Chardonnay* (baimenduak).
** Gorria edo beltza: *Hondarribi beltza*.

* Ezkabako txakolina:
** Zuria: *Garnatxa*.

* Nafarroako txakolin gorria:
** Gorria: *Garnatxa*, *Tempranillo*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ardoak
* Ardo apardun
* Begoñako errepublika

## Kanpo estekak 
*  Bizkaiko Txakolina
*  DO Arabako Txakolina
*  Arabako Txakolina
* Getariako Txakolina
*  Txakoliaren internetagatik erosketa