Hauteskunde-barruti

**Hauteskunde-barrutia**, **hautesbarrutia** edo **legegintza-barruti** hauteskundeetan hautetsi beharreko jarleku guztietatik kopuru jakin bat esleitzen zaion lurralde-zatia da. 

Hautesbarruti bat kidego legegile baterako kideak aukeratzeko ezarritako lurralde-azpibanaketa zehaztua da. Oro har, barruti barruan bizi diren hautesle eta bertan egindako hauteskunde batean bozkatu ahal dute. Barruti bakar batetik, kide bakarra edo hainbat kide edota aukera bat hauta daitezke, hauteskundearen eta herrialdearen arabera. Gehiengokoa duen ordezkaritza-sistema baten bidez, bigarren itzulikoa bidez, hauteskunde-sistema proportzionalekoa bidez edo beste bozketa-metodo baten bidez hauta daitezke kideak. Kideak zuzeneko hautaketa baten bidez hauta daitezke, sufragio unibertsalaren, zeharkako hautaketaren edo beste sufragio-moduren baten bidez. Demografiaren dinamika naturaletik eratorrita, barrutiak aldatu egiten dira denborarekin: hazi, beheratu, elkartu, zatitu, berriak sortu edo desagertu egiten dira. Aldaketa hori dela eta, beharrezkoa da hauteskunde-barrutietako biztanleriaren oreka aldian-aldian berrikustea.

Hauteskunde-barrutiak definitzea ez da erraza; izan ere, hainbat alderdi sozial, ekonomiko, lege, alderdi metodologiko eta tekniko konplexu hartu behar dira kontuan, nahi gabe hauteskunde-ekitaterik eza eragin dezaketen joerak saihesteko.

Xavier Torrens Bartzelonako Unibertsitateko politologoak adierazi duen bezala, «ez dira nahastu behar barruti baten tamaina eta lurralde-hedadura edo bolumen demografikoa. Barruti baten tamaina edo magnitudea barruti horri esleitutako eserleku kopuruari deitzen zaio. Barrutiak, magnitudearen arabera, uninominal eta plurinominal gisa sailka daitezke»

## Hautesbarruti motak 
* **Barruti uninominalak** diputatu bakar batek aukeratzen dituenak dira. Australia, Estatu Batuak (Kongresu federala eta estatuko legegintzaldiak), Kanada, Erresuma Batua, Frantzia (hauteskundeetako bigarren itzulia) eta Indiako hauteskunde legegileetarako erabilia. Gehiengokoa duten hauteskunde-sistemekin bat etorri ohi dira.

* **Barruti plurinominalak** «bi eserleku edo gehiago aukeratzen dituztenak dira. Bigarren mota honetako aldaera bat barruti bakarra da, non Estatuko lurralde osoko hautesleak hauteskunde-barruti bakartzat hartzen diren (Israelek eta Holandak barruti bakarra dute, Europako Parlamenturako hauteskundeetan herrialde gehienek bezala, horien artean Espainiak )»..

Hauteskunde-barrutiaren tamainak hautesleen eta hautatuen arteko harremanarekin ere badu zerikusia, hurbiltasun handiago edo txikiagoari dagokionez, bata eta bestea gehiago edo gutxiago ezagutzeari dagokionez. Horrela, botoari esanahi pertsonala eman dakioke, hau da, pertsona batenganako konfiantza, edo alderdi politiko baten aldeko boto ideologikoa, haren eskaintza ideologiko eta pragmatikoa, alderdien edo taldeen zerrenden kasuan. Horrela, barruti motak eragina du alderdi politikoen egituran eta alderdi politikoek ordezkaritza politikoan duten esanahian.

## Barrutien banaketa geografikoaren ondorioak 
Politikoki oso eztabaidatua dagoen arazo bat hauteskunde-barrutien banaketa geografikoa da.

## Gutxiengoak 
Barrutien magnitude handi bat faktore garrantzitsua da gutxiengoen inklusioan.

Badakigu aniztasunak (eta barruti-magnitude txikiagoko beste hautu batzuek) gutxiengoen ordezkaritza mugatzen dutela. John Stuart Millek ordezkaritza proportzionala (PR) eta VUTa babestu zituen XIX. mendearen erdialdean, hain zuzen ere, gabezia horri erantzuteko.

Barruti-magnitude txikiagoekin, herrialde osoan sakabanatuta dauden gutxiengo demografikoak sartzeko modu bakarra alderdiak barnera behartzea da. Hauek dira biztanleria-talde batzuk:

* **Emakumeak:** genero-kuota batzuek barruti uninominaletan aurkezten dituzten hautagaien artean sexuen proportzio jakin bat izatera behartu ditzakete erregistratutako alderdiak. Urte anitzeko barrutiak erabiltzen direnean, alderdien zerrenda murriztuak edo genero-oreka dutenak behartu daitezke. Genero-kuotak barne-politika bat ere izan daitezke, Erresuma Batuan Alderdi Laboristak 1995etik erabiltzen duena bezalakoa. Kremailera-zerrendak deitzen zaie.

* **Talde etnikoak:**
** Singapurren mota honetako sistema bat erabiltzen da, taldeko kide bat (gutxienez) gainerakoen arraza desberdinekoa izatea eskatzen duena. Hori da zenbakiz nagusi den taldearen ordezkaritza-barrutien sistema (Taldeko Ordezkaritzaren Hautesbarrutia - GRC)
** Ameriketako Estatu Batuetan, Gorte Gorenak ebatzi zuen barrutiak eremuko populazio minoritarioarekiko proportzionala den gehiengoa-gutxiengo barruti kopuru bat sortzeko trazatu beharko liratekeela. Baldintza inplizitua da hori, ez esplizitua, zonifikazioan oinarritua.
** Zeelanda Berrian, maoriar hautesleak mende bat baino gehiagoz beren parlamentariak aukeratzen dituzte; AEBko soluzioaren aurka, maoriar hautesleak hautesle generikoei gainjartzen zaizkie. Hautesle-kategoria berezia da, eta Zeelanda Berriko Parlamentuko maorien ordezkariei gordetako aulkiak ematen dizkie. Zeelanda Berriko eremu guztiak hautesle orokorrek eta maoriek dituzte, eta Estatu Batuetan ez bezala, etnien arteko bereizketa esplizitua da.

Barrutietako magnitude handiek hainbat gizarte-sektore eta talde minoritario hautatzeko aukerak handitzen dituzte. Hala ere, ez da ordezkaritza proportzionalaren sinonimoa. "Bozka orokor bidezko bozketa" erabiltzeak eragotzi egiten du barrutiko kide anitzen ordezkaritza mistoa eta orekatua izatea. 

Barrutian zerrenda bakoitzeko ordezkaritza proportzionala erabiltzen denean, zerrenda itxien araberako ordezkaritza proportzionala metodo batek alderdi bakoitzeko buruzagiei ematen dio, (ez boto-emaileei), hautagaiak alderdiaren zerrendan antolatzeko ahalmena. Kasu honetan, magnitude handiko barruti batek gutxiengoei laguntzen die, baldin eta edozein alderdiren aldeko makinaria erabakitzen badu. 

Bozketa orokorra erabiltzen ez den barruti plurinominal batean, berezko bultzada dago alderdi bat gutxiengoen boto-emaileei irekitzeko, baldin eta esanguratsuak izateko hainbeste kopuru edukita ere, hauteskunde-sistemak sortutako lehiakortasuna dela- eta.

## Hautesbarrutiak Euskal Herrian 
thumb|Eusko Legebiltzarrerako diputatuak hautesbarruti sakabanatuta. Guztira 25 legebiltzarkide aukeratzen dira lurralde historikoko.

### Euskal Autonomia Erkidegoa 
Izan ere, EAEEren 26.2 artikuluaren arabera, "hauteskunde-barrutia Lurralde Historikoa da". Gertatzen dena da, testu bereko 2.2 artikuluaren arabera, "Lurralde Historikoak" deiturikoak bat datozela Euskadiko probintziekin, "egungo mugetan". Hauteskunde-politikako aukera horren alde, bat egiten dute probintziak ordezkaritzaren antolamenduan duen garrantziarekin eta lurralde historikoek euskal barne-ordenan duten garrantziarekin. 

Izan ere, lurralde horiek, lurraldearekin identifikatzeaz gain, berariazko tratamendua dute beren nortasun historiko sendoaren ondorioz, eta horrek esan nahi du errespetatu egiten dituztela beren araubide juridiko propioa, eskubide historikoen titulartasuna eta esleitzen zaizkien finantza- eta zerga-eskumenak"
[thumb|Bizkaiko hautesbarrutiak, [Bizkaiko Batzar Nagusiak|Bizkaiko Batzar Nagusietarako.]]

#### Bizkaia 
Bizkaia egun Espainiako Kongresua eta Senatuaren 52 hauteskunde-barrutietako bat da. 8 diputatu eta 4 senatari hautatzen ditu. Hauteskunde-barrutia izen bereko herrialdearekin bat egiten du.

Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan hiru hauteskunde-barrutietako bat ere bada, 25 legebiltzarkide hautatzen dituena.

Bizkaiko Batzar Nagusietarako batzarkidei aukeratzeko, hautesbarruti bereziak daude: Enkarterriak, Uribe, Busturia-Markina, Arratia-Ibaialdeak, Durango eta Bilbo. 

#### Araba 
[thumb|Arabako hautesbarrutiak, [Arabako Batzar Nagusiak|Arabako Batzar Nagusietarako.]]

Araba egun Espainiako Kongresua eta Senatuaren 52 hauteskunde-barrutietako bat da. 4 diputatu eta 4 senatari hautatzen ditu. Hauteskunde-barrutia izen bereko lurraldearekin bat egiten du.

Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan hiru hauteskunde-barrutietako bat ere bada, 25 legebiltzarkide hautatzen dituena.

Arabako Batzar Nagusietarako batzarkidei aukeratzeko, hautesbarruti bereziak daude: Aiara; Agurain, Añana, Kanpezu eta Laguardia.
[thumb|Gipuzkoako hautesbarrutiak, [Gipuzkoako Batzar Nagusiak|Gipuzkoako Batzar Nagusietarako.]]

#### Gipuzkoa 
Araba egun Espainiako Kongresua eta Senatuaren 52 hauteskunde-barrutietako bat da. 6 diputatu eta 4 senatari hautatzen ditu. Hauteskunde-barrutia izen bereko lurraldearekin bat egiten du.

Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan hiru hauteskunde-barrutietako bat ere bada, 25 legebiltzarkide hautatzen dituena.

Gipuzkoako batzarkidei aukeratzeko, hautesbarruti bereziak daude: Deba-Urola, Donostialdea, Bidasoa-Oiartzun eta Oria.
[thumb|Hautesbarruti bakarra dago [Nafarroako Parlamentua|Nafarroa Garaiko Parlamentuko hauteskundeetan.]]

### Nafarroa Garaia 
Nafarroa Garaia egun Espainiako Kongresua eta Senatuaren 52 hauteskunde-barrutietako bat da. 5 diputatu eta 4 senatari hautatzen ditu. Hauteskunde-barrutia izen bereko lurralde historikoarekin bat egiten du.

Parlamentua berrogeita hamar hautetsik osatutako biltzar legegilea da; hautetsiei foru parlamentari deitzen zaie eta hautesbarruti bakarra dago.

### Iparralde 
Pirinio Atlantikoetako Departamendurako Kontseilurako hauteskundeetan kantoietan banatzen dira hautesbarrutiak.

**Akitania Berriko Eskualde Kontseilua** Akitania Berria Frantziako eskualdeko biltzar eztabaidariari emandako izena da. Iparralde ia osoa (Pirinio-Atlantikoak departamentua) 23 biltzarkide aukeratzen ditu.
thumb|Legegintzarako hautesbarrutiak Pirinio-Atlantikoan. Iparraldeko hautesbarrutiak: 4, 5 eta 6.
Frantziako Nazio Biltzarrerako hauteskundeetarako, laugarren, bostgarren eta seigarren hautesbarrutiak Iparraldeari dagokio.

## Hautesbarrutiak munduan 
### Espainia 
#### Diputatuen Kongresurako hauteskundeak 
Espainiak 52 barruti ditu beheko ganberako diputatuak hautatzeko: 50 probintzialak eta 2 Ceuta eta Melilla hiri autonomoetakoak. Hauteskunde-barrutien arteko diputatuen banaketa Hauteskunde Araubide Orokorrari buruzko 5/1985 Lege Organikoak (LOREG) arautzen du, eta honako honetan datza:

* Probintzia-barruti bakoitzak gutxienez bi diputatu izango ditu; Ceutak eta Melillak, berriz, diputatu bana.

Gainerako diputatuak, ganberako 350 izatera iritsi arte, probintzia bakoitzeko erroldutako biztanleriaren arabera banatzen dira.

#### Senatua 
Espainiako Senaturako 52 barruti daude senatariak hautatzeko: 50 probintzialak eta 2 Ceuta eta Melilla hiri autonomoetakoak. Hauteskunde-barrutien arteko diputatuen banaketa Hauteskunde Araubide Orokorrari buruzko 5/1985 Lege Organikoak (LOREG) arautzen du. 4 senatari hautatzen dira probintzia bakoitzan.

#### Europako Parlamenturako hauteskundeak 
Europako Parlamenturako hauteskundeetan, Espainiak barruti nazional bakarra du.

#### Hauteskunde autonomikoak 
Eskuarki probintzia-barrutiak dira, edo udal-barrutiak, Ceuta eta Melilla hiri autonomoen kasuan, salbuespenak badaude ere. Hala, Kanarietan eta Balear Uharteetan, uharte bakoitza barruti independente bat da. Murtziako eta Asturiasko probintzia bakarreko autonomietan barrutiak eratu dira lurraldea banatuz. Adibidez, Asturiasko Ekialdeko hauteskunde-barrutia, Asturiasko Printzerriko Hauteskunde Legearen bidez sortua, Asturiasko Ekialdeko udalerrietan bizi direnek osatzen dute. Batzar Orokorreko 5 eserleku ditu esleituta gaur egun. Inguruko biztanle-kopuru nahiko txikia Batzar Nagusiko ordezkaritzatik kanpo ez geratzeko sortu zen, hiri-eremuetako botoek bultzatuta.

### Frantzia 
Frantziako hauteskunde-barrutiak dira Frantziako hauteskunde ezberdinak antolatzen diren lurralde-banaketak. Hautesbarruti ezberdinak daude.

**Herriko** eta **elkargoko kontseilariak** hautatzen dira herriko eremuan (edo barrutian, Parisen, Lyonen eta Marseillan).

**Departamenduko kontseilariak** (2015aren aitzineko kontseilari nagusiak) kantonamenduaren barnean hautatzen dira.

**Lyongo metropoliko metropoli-kontseilariak** Lyongo metropoli barrutien hautesbarrutietan hautatzen dira. Lurralde kolektibitate horrek departamenduko kontseilua ordezkatzen du eta, gainera, zuzenbide komuneko metropoli baten funtzioak betetzen ditu.

Lurralde kontseilariak (Martinikan eta Guyanan, hau da, Itsasoz haraindiko Frantzia) lurralde barrutietan hautatuak dira.
[thumb|Frantziako [Eskualde kontseilua|Eskualde Kontseilurako hautesbarrutiak, eskualdetan banatuta. Iparraldeari dagokionez, Akitania Berriko Eskualde Kontseiluari dagokio.]]
**Eskualdeko kontseilariak** eskualdeetan hautatuak dira, baina hautagai-zerrendek departamenduko sailak dituzte. 

#### Nazio Biltzarrerako hauteskundeak 
Nazio Biltzarreko diputatuak barruti legegileetan hautatzen dira. 577 hautesbarrutiak daude 2012ko erreformaren ondoren eta Itsasoz haraindiko Frantzia barneratzen da. 

Senaturako senatariak senatu-barrutietan aukeratzen dira, Frantzian itsasoz haraindiko departamenduei eta kolektiboei dagozkienak.

#### Europako Parlamenturako hauteskundeak 
Europako Parlamenturako hauteskundeetan, Frantziak barruti nazional bakarra dauka. 2004 eta 2019 artean, eskualde bat edo gehiago biltzen zituzten zortzi barruti handitan hautatuak izan ziren.

### Kanada 
Kanadan, hauteskunde-barrutiak biztanleriaren arabera zehazten dira, eta (Ontario) edo ez (Quebec) izan daitezke maila federalean eta probintzialean.

### Txile 
Hauteskunde-helburuetarako, Txileko lurraldea 19 barrutitan banatzen da, eta barruti horiek, berriz, 60 barrutitan. Barrutiak batez ere herrialdeko eskualdeei dagozkie, biztanle gehien dituzten sei eskualdeetan izan ezik, horiek bitan banatuta baitaude. Barruti bakoitzak bi senatari aukeratzen ditu eta barruti bakoitzak bi diputatu; guztira 38 senatari eta 120 diputatu.

## Ikus, gainera 
* Hauteskunde sistema
* Gerrymandering

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak