open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Runaway Bride (1999ko filma)

***Runaway Bride*** (euskaraz *Emaztegai Iheskorra*), 1999ko Garry Marshall estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko komedia film bat da. Julia Roberts, Richard Gere, Joan Cusack, Hector Elizondo, Rita Wilson eta Paul Dooley aktoreek antzeztu zuten.

Aurrez, *Pretty Woman* (1991) film arrakastastuan lan egin zuten Garry Marshall zuzendaria eta Julia Roberts, Richard Gere eta Héctor Elizondo aktoreak film honetan berrelkartu ziren.

## Argumentua 
AEB, New York. Ike Graham (Richard Gere) egunkari bateko erredaktorea da, idazteko idei berriak topatzeko asmoz bere babesleku gogokoenera joan eta denboraldi batez isolatua egotea erabaki du. Bertan Maggie Carpenterren (Julia Roberts) kasuaren berri izango du, Maryland estatuko baserri giroko eremu batean bizi den emakume bizi eta erakargarria, ezkontza konpromisuen zalea, baina azkeneko unean ezkontzeko beldur dena. Jakinmina pizturik, Ikek egunkarian neska gaztearen kasuari buruzko "Emaztegai Iheskorra" izenburupeko zutabe bat idatziko du, ondoren sortuko duen Maggieren haserrea eta nahas-mahasa aurreikusi gabe.

## Aktoreak 
* Julia Roberts: Maggie Carpenter
* Richard Gere: Ike Graham
* Joan Cusack: Peggy Flemming
* Hector Elizondo: Fisher
* Christopher Meloni: Bob Kelly
* Paul Dooley: Walter Carpenter
* Rita Wilson: Ellie Graham
* Lisa Roberts Gillan: Elaine de Manhattan
* Donal Logue: Brian Norris apaiza
* Reg Rogers: George "Bug Guy" Swilling
* Yul Vazquez: Dead Head Gill Chavez
* Kathleen Marshall: Curmá Cindy
* Sela Ward: Tabernako emakume ederra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Inmaculada Jurío

**María Inmaculada Jurío Macaya** (Tafalla, Nafarroa, 1970) nafar politikaria da, Nafarroako Alderdi Sozialistako kidea. 2026tik, Herrizaingo, Funtzio Publiko eta Justizia sailburua da Chivite II gobernuan.

Zuzenbidean lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean, eta lanbidez idazkari judiziala da. PSNren batzorde eragileko kidea, 2011 eta 2012 bitartean Nafarroako Gobernuko Justizia eta Barne sailetako zuzendari nagusia izan zen. 2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan PSNren zerrendan hirugarren postuan aurkeztu zen. 2019ko ekainaren 19az geroztik Nafarroako Parlamentuko lehen lehendakariordea da X. legealdian.

## Bizitza 
1993an egin zen PSNko kide, eta 1995eko hauteskundeetan Tafallako udalerako zerrendan (10. postuan) zein Nafarroako Parlamenturako zerrendan (47. postuan) aurkeztu zen. 1996ko hauteskundeetan PSNren Senaturako zerrendan bigarren joan zen. 1996ko uztailean Javier Otanoren dimisioaren ondoren PSN zuzentzeaz arduratu zen batzordeko sei kideetako bat izan zen.

Zuzenbidean lizentziatua (1993), Familia Auzitegian idazkari judizial gisa jardun du. Lehenago Gironan lan egindakoa da, eta Iruñeko Laugarren Auzitegian ere ibili zenn. 2011n Nafarroako Gobernuko Justizia eta Barne Saileko zuzendaria izendatu zuten, 2012rarte.

2015eko hauteskundeetan foru parlamentari hautatua izan zen, PSNren zerrendan aurkeztu ondoren. 2019ko hauteskundeetan PSNren zerrendan hirugarren postuan aurkeztu zen, eta ekainaren 19ko eratze-bilkuran Nafarroako Parlamenturako lehendakaritzarako hautagaia izan zen. Lehen itzulian bozketatik baztertua izan zen, bere alderdiko 11 botoak soilik eskuratu baitzituen. Ondoren, PSNk Parlamentuko lehendakariorde izateko proposatu zuen, eta 23 botorekin hautatua izan zen. Horrenbestez, Inmaculada Jurío Nafarroako Parlamentuko lehen lehendakariordea da X. legealdian, Unai Hualdek aurreko legealdian izan zuen lekua hartuz.

## Erreferentziak
Volgako atoilariak

***Volgako atoilariak***, , Ilia Repin errusiar margolariaren olio-pintura bat da. 1870-1873 artea margotua izan zen. Volga ibaiaren ibarretan gabarra bat atoian daramaten 11 gizonezko islatzen ditu, ziplo erortzear,ontziaren pisua eta eguraldi hotza jasanez.

Margonalak lan astun eta gizagabea salatzen du. Gizonek jarrera estoikoa eta onarpena erakusten duten arren, gizonak lurjota daude, eguzpikean lan ordu luze eta etengabeak burutzearen ondorioz zailduak eta azal beltzarana dutela, bakar bat bakarrik dago tente, margolanaren erdian, gazte, ilehorim azal zuri eta jarrera heroikoaz.

## Kanpo estekak
Iñaki Iriarte López

**Iñaki Iriarte López** (Iruñea, Nafarroa, 1971ko uztailaren 22a) nafar politikaria da, UPN alderdiari lotua. Zientzia Politikoak eta Filosofian lizentziatu zen Madrilgo Complutense Unibertsitatean, Filosofia diplomatura atera zuen UNEDen eta Soziologian doktorea da Nafarroako Unibertsitate Publikoan. EHUko irakasle titularra da Pentsamentu Politikoaren Historia irakasgaian. 2015 eta 2018 bitartean Nafarroako Parlamentuko parlamentaria izan zen, UPNren zerrendan independente gisa aurkeztu ondoren. Parlamentari izateari utzi zion arrazoi pertsonalak zirela eta. 2019ko hauteskundeetan Navarra Sumaren zerrendan aurkeztu zen eta parlamentari bilakatu zen berriz.

## Bizitza 
Familia karlista batean jaio zen. Madrilen euskaldundu zen, unibertsitate garaian. Gaztea zela euskal abertzaletasunetik gertu kokatu zen, hizkuntzak bultzatuta. Ez zegoen ezker abertzaletik urruti, eta indarkeriaren aurkako jarrera zela eta Aralar alderdiaren proposamenengatik interesa piztu zitzaion, nahiz eta ez zen militantziara pasa. Doktorego tesia egiten ari zela haren ideiak moldatzen joan ziren, eta UPNko erregionalismoan amaitu zuen. Haren burua nafar, euskaldun eta espainol gisa definitzen du.

Emaztea palestinarra du, eta zenbait bidaia egin izan ditu Palestinara. Jesusen hilobi santuko giltza gordetzen dute bere senideek eta oso familia ezaguna dira Jerusalemen.

2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan UPNren zerrendan zazpigarren postuan aurkeztu zen, independente gisa. Parlamentari hautatua izan zen, eta legealdian zehar Hezkuntza Batzordeko lehendakariordea izan zen, Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetarako Batzordeko bozeramailea izan zen, baita Presidentzia, Funtzio Publiko, Barne arazoak eta Justizia Batzordeko zein Nazioarteko Elkarbizitza eta Elkartasunaren Batzordeko kidea ere. Parlamentari lana irakasle jardunarekin uztartu zuen, eta hori zela eta ezin izan zen zenbait bilkuratara joan. Oihartzun handia izan zuen 2017ko urrian gertatutako bozketakː EH Bilduk zonifikaziorik gabeko Euskaren Legearen aldeko proposamena aurkeztu zuen, eta boto batengatik soilik izan zen onartua, Iñaki Iriartek lana zela eta ez baitzuen bertaratzeko aukerarik izan. 2018ko ekainean arrazoi pertsonalak zirela eta parlamentari izateari utzi zion, irakasle jardunean zentratzeko.

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan Navarra Suma koalizioaren zerrendan aurkeztu zen, bederatzigarren postuan. Parlamentari hautatua izan zen, eta ekainaren 19an egindako eratze-bilkuran koalizioak Nafarroako Parlamentuko lehendakari izateko hautagai gisa aurkeztu zuen. Lehen itzulian bere koalizioaren 20 botoak eskuratu zituen, eta bigarren itzulian Geroa Baiko Unai Hualderekin lehiatu zen, baina ez zuen kargua lortu, 20 botoak mantendu baitzituen Hualdek gainerako 30 botoak eskuratu zituen bitartean.

## Erreferentziak
I Spy (filma)

***I Spy*** (euskaraz *Ni Espioia*), 2002ko Betty Thomas estatubatuar zinema zuzendariaren espioitza komedia film bat da. Robert Culp eta Bill Cosby aktoreek antzeztuko *1960ko hamarkadako izenburu berdineko telesailean* oinarritua dago. Eddie Murphy, Owen Wilson, Famke Janssen eta Malcolm McDowell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Eskrupulurik gabeko arma trafikatzaile batzuk hegazkin espioi esperimental bat ohostu eta talde armatu bati saltzear da. AEBetako Gobernuak Kelly Robinson (Eddie Murphy) boxeo izar gogaikarriari Alex Scott (Owen Wilson) agente bereziarekin hegazkina berreskuratzeko goreneko sekretupeko misio batean jardutera derrigortuko du. Teknologia aurreratuena eta nortasun handiarekin, bikote xelebreak mundua salbatu beharko du... behintzat, aurrez zerbaitetan ados jartzen baldin badira.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: Kelly Robinson
* Owen Wilson: Alex Scott agente berezia
* Famke Janssen: Rachel Wright agente berezia
* Malcolm McDowell: Arnold Gundars
* Gary Cole: Carlos
* Bill Mondy: Mack McIntyre
* Phill Lewis: Jerry
* Mike Dopud: Jim
* Lynda Boyd: Edna
* Dana Lee: Zhu Tam
* Viv Leacock: T.J.
* Crystal Lowe: Neska ederra
* Darren Shahlavi: Cedric Mills
* Gábor Demszky: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
SIOP eredua

'''*SIOP* eredua'*, (ingelesetik zuzenean mailegatutako akronimoa, *Sheltered Instruction Observation Protocol*), ingeles hizkuntzaren irakaskuntzan sakontzeko sortu zen ikuspegi didaktiko da, **hizkuntza eta edukiak batera**, ondo uztartuta, landu nahi zituena. "Sheltered Instruction" terminoak "**murgilketa babestua**" bezala itzuli izan da, murgiltze ereduak gogoan.

SIOP ereduaren **helburuak**, (gaur egungo terminologia erabiliz):

::1. Ingelesaren bidez, ingelesa dela bide, edo bigarren hizkuntzaren bidez, bigarren hizkuntza dela bide, ikasturte jakin bateko konpetentzien maila lortzen laguntzea, ikasleei (konpetentzia guztietan) aurrera egiten laguntzea.

::2. Ingeles hizkuntza erabilita, edo bigarren hizkuntza erabilita, ikasturte bakoitzari dagokion komunikazio konpetentzia lortzea.

## Definizioa 
SIOP eredua, Kalifornian SDAIE bezala ere aipatua, irakaste-estilo bat da, edozein arlotako jakintza esparrutan (gizarte zientzietan, matematiketan, zientzietan, arteetan, gorputz hezkuntzan...), H2 hizkuntza lantzeko eta horren bidez ikasleak lorpen akademiko altuagora lortzeko, bai gaitasun komunikatiboan bai beste konpetentzia guztietan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* CLIL.
* Edukietan oinarritutako hizkuntzen irakaskuntza.
* Hizkuntzen didaktika.
* Murgiltze ereduak.

## Kanpo estekak 
* Blanka Olalde: “Zer da SIOP eredua?”
* Hizkuntzak eta edukiak. SIOP eredua.
*  *Introducing the SIOP® Model''
Esty Quesada

'*Estibaliz *'Esty'* Quesada*' (Barakaldo, Bizkaia, 1994ko uztailaren 30a), youtuber eta aktore bizkaitarra da.

## Ibilbidea 
Youtuben *Soy Una Pringada* izenarekin sortutako kanalagatik egin izan da ezaguna, batez ere Espainiako sare sozialen esparruan. Beste esparru batzuetan ere erabiltzen du izen hori, *Soy Una Pringada,* adibidez disko-jartzaile saioetan.

Pertsonaia eta pertsona inteligentziaz nahasten dituen pertsonalitate bat da Esty Quesadarena, histrionismoa (makillatzeko eta janzteko modu ez ohikoak barne), sarkasmoa eta auto-erreferentziak erabiltzen dituena.

Gaztelaniaz lan egin ohi duena. Euskara ulertzen duela esan izan du, baina "ahaztua" daukala: ondo hitz egingo balu euskarazko bideoak ere egingo zituela esan izan du.

Aktore gisa parte hartu izan du Espainiako zenbait telesailetan, hala nola Paquita Salas, Looser, Terror y Feria, eta Vota Juan.

Aurkezle bazala, 2020an Nuria Rocarekin batera *Road Trip* aurkeztu zuen.

Bi libururen egilea da «Freak» eta «Las cosas que me salvaron la vida» (2018).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soy Una Pringadaren kanala Youtuben.
* Esty Quesada Twitterren.
* Esty Quesada Instagramen.
Gorka Artola

**Gorka Artola Alberdi** (Bergara, 1989) Bergarako alkate bilakatu zen 2019ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Automozio eta magisteritza ikasketak egin zituen, eta herri mugimenduetan parte hartzetik iritsi zen politikara. 2019ko udal hauteskundeetan EH Bildu gailendu zen Bergaran, eta Elena Lete alkate jeltzalea ordezkatu zuen karguan.

2023ko udal hauteskundeetan bigarrenez alkate aukeratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Primal Fear (filma)

***Primal Fear*** (euskaraz *Jatorrizko beldurra*) Gregory Hoblit estatubatuar zinema zuzendariaren 1996kothriller film bat da. Richard Gere, Laura Linney, John Mahoney, Alfre Woodard, Frances McDormand eta Edward Norton aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Edward Norton).

## Argumentua 
AEB, Chicago. Martin Vail (Richard Gere) abokatu handigura bat da, egunkarietan azaltzeagatik edozein kasu onartzeko gai dena. Egun batez, irabazezinezko dirudien kasu baten ardura hartzea erabaki du: Aaron Stample (Edward Norton) mutil gaztearena, Rushman (Stanley Anderson) Chicagoko artzapezpikuaren hiltzeagatik akusatua.

## Aktoreak 
* Richard Gere: Martin Vail
* Laura Linney: Janet Venable
* John Mahoney: John Shaughnessy
* Alfre Woodard: Shoat epailea
* Frances McDormand: Molly Arrington doktorea
* Edward Norton: Roy/Aaron Stampler
* Reg Rogers: Jack Connerman
* Terry O'Quinn: Bud Yancy
* Andre Braugher: Tommy Goodman
* Steven Bauer: Joey Pinero
* Joe Spano: Abel Stenner
* Tony Plana: Martinez
* Stanley Anderson: Rushman artzapezpikua
* Maura Tierney: Naomi Chance
* Jon Seda: Alex
* Kenneth Tigar: Weil

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Copycat (filma)

***Copycat***, 1995eko Jon Amiel ingeles zinema zuzendariaren thriller psikologiko bat da. Sigourney Weaver, Holly Hunter, Dermot Mulroney, William McNamara, Will Patton, John Rothman, J. E. Freeman eta Harry Connick Jr. aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Helen Hudson (Sigourney Weaver) serieko hiltzaileetan espezializatutako psikologa bat da. Bere gaixoen buruko pentsamenduetan barneratzea lanbide arriskutsua da, haietako batek hiltzeko puntuan egoteko adina. Bizipen horrek sortutako larrialdiaren ondorioz agorofobia dauka, eta bere apartamentutik atera gabe bizi da, iraganean erasotu zuen psikopataren ahots mehatxagarria berriz ere entzuteko beldur baita.

## Aktoreak 
* Sigourney Weaver: Helen Hudson
* Holly Hunter: M.J. Monahan inspektorea
* Dermot Mulroney: Reuben Goetz inspektorea
* Harry Connick Jr.: Daryll Lee Cullum
* William McNamara: Peter Foley
** John Morris: Peter Foley gaztea (ezabatutako eszena)
* J. E. Freeman: Thomas Quinn tenientea
* Will Patton: Nicoletti doktorea
* John Rothman: Andy
* Shannon O'Hurley: Susan Schiffer

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Diazoma

[thumb| Diazomak mailen arteko korridore modura argi nabarmentzen dira [Cartagenako erromatar antzokian. ]]
**Diazoma**, jatorriz Latinez *diazoma,* antzinako antzokietako espazio luze bereizia da, hots, harmailen arteko pasagunea, bai antzokietan, bai anfiteatroetan eta bai antzinako zirkuetan ere.

Marco Vitruvio arkitekto erromatarrak hitz hau erabili zuen orkestra eta eszena banatzen duen elementua izendatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Luis Baena Tocón

**Antonio Luis Baena Tocón** (1915-1998) espainiar militar eta funtzionarioa izan zen, Espainiako Gerra Zibilaren ondorengo urteetan Francisco Francoren diktadurako hainbat auzitegi militarren parte izan zena.

## Biografia 
thumb|Miguel Hernández gartzelan (1939)
1939 eta 1943 artean, alferez zela, Baena Tocón Prentsa Auzitegi Bereziari esleitu zitzaion. Auzitegi honen lana Espainiako Bigarren Errepublikan komunikabideetan idatzi zuten pertsonak jazartzea eta purgatzea zen. Instrukzio-epailearen aginduz, Baena Tocónek Madrilgo Udal Hemeroteka ikertu zuen, idazleen eta kazetarien izenak jasoz, baita beren literatur lanetan burutu zituzten ustezko delituak ere.

Hortaz gain, Baena Tocón Prentsa Auzitegi Berezi honekin lotutako hainbat gerra-kontseiluetako kide izan zen; besteak beste, 1940ko martxoan Miguel Hernández olerkariari heriotza-zigorra ezarri ziona (gero 30 urtetako kartzela-zigorrera kommutatu zitzaion). Baena Tocón prozesu honetako idazkaria izan zen, nahiz eta Zuzenbide Lizentziaturako irakasgai gutxi batzuk baino gaindituak ez izan.

1966ko ekainean, Antonio Luis Baena Tocón Kordobako Udaleko kontu-hartzaile izendatu zuten; lan honetan jardun zuen erretiroa hartu arte. Hori baino lehen, Aldundiaren ikuskatzaileorde izana zen; biak ala biak, diktaduran ohikoa zen bezala, erregimenaren zerbitzura egindako merituen ordainetan.

## Polemika 
2019ko ekainean, bere semeak eskatuta, Alacanteko Unibertsitateak, Antonio Luis Baena Tocónek Miguel Hernándezen prozesuan izandako parte hartzeari buruzko informazio guztia bere artxibo dijitaletatik ezabatu zuen.

## Erreferentziak
Robert May (Oxfordeko May Baroia)

**Robert McCredie May, Oxfordeko May Baroia**, OM, AC, FRS, FAA, FTSE, FRSN, HonFAIB (Sidney, 1936ko urtarrilaren 8a - 2020ko apirilaren 28a) Erresuma Batuko Gobernuko aholkulari zientifiko nagusia izan zen, Royal Societyko presidentea, eta Sydneyko Unibertsitateko eta Princeton Unibertsitateko irakaslea. Oxfordeko Unibertsitateko eta Londresko Imperial Collegeko katedraduna izan zen. Lorden Ganberako crossbench kide ere izan zen 2001. urtetik 2017. urtera erretiratu zen arte.
Iñaki Iriarte (argipena)

**Iñaki Iriarte** hurrengo pertsona izan daiteke:

* **José Ignacio "Iñaki" Iriarte González** (1950), arabar saskibaloi entrenatzaile ohia.
* **Iñaki Iriarte López** (1971), nafar politikaria.
Ima Garrastatxu

**Ima Garrastatxu Urbaneja** (Trapagaran, 1963ko abenduaren 8a) euskal kazetari eta politikaria da. Durangoko alkate bilakatu zen 2019ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Kazetaritzan lizentziatua, funtzionarioa da Bizkaiko Foru Aldundian. Nagusitan iritsi zen Durangora bizitzera, eta 2019ko hauteskundeetara aurkeztu zen EH Bilduko zerrendaburu. Podemos alderdiari lotutako herriko beste hautagaitza batekin (Herriaren Eskubideak) akordioa lorturik, alkatetzera iritsi zen 2019ko ekainean. Euzko Alderdi Jeltzaleak 40 urtez izan zuen alkatetza eskuratu zuen horrela beste alderdi baten izenean Garrastatxuk.

## Erreferentziak
1995eko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1995eko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 40. edizioa izan zen. Dublingo Point Theatre aretoan ospatu zen, Irlandan, maiatzaren 13an. Aurkezlea Mary Kennedy izan zen.

Garailea Norvegiako Secret Garden taldea izan zen, "Nocturne" kantuarekin. Norvegiaren bigarren garaipena izan zen. Eurovision lehiaketa irabazi duen nagusiki instrumentala den abesti lehena eta bakarra da "Nocturne"

Hogeita hiru herrialdek hartu zuten parte. Aurreko edizioko azken zazpi sailkatuak (Errumania, Eslovakia, Estonia, Finlandia, Herbehereak, Lituania eta Suitza) urte batez lehiaketatik kanporatu zituen Europako Irrati-Telebista Batasunak. Bestalde, aurreko ediziotik kanpo utzitako bost herrialdek itzultzeko aukera hartu zuten (Belgika, Danimarka, Eslovenia, Israel eta Turkia).

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Guilloche (arkitektura)

[thumb|225x225px| Guillochea ate baten aurreko aldean, San Salvatore en Lauro, [Erroma ]]
**Guillochea** apaingarri grabatu teknika bat da. Prozedura hau da; diseinu eredu errepikakor eta konplexu bat mekanikoki eta zehaztasun eta xehetasun handiz, material batean grabatzean datza.

## Arkitekturan 
**Gillochea** Grezia eta Erroma klasikoan erabiltzen zen arkitektura eredu errepikakorra da. Arkitektura neoklasikoan eta Erdi Aroko kosmatesko estiloko harrizko lanetan ere erabili izan zen. Funtsean zenbait hutsune zirkularren inguruan bi marra behin eta berriro gurutzatuz sortzen den apaingarria da. Hutsune zirkular hauek, sarritan hutsik daude baina irudiak ere izan ditzakete, esaterako arrosa bat.

## Kanpo estekak
Peter Thomson

**Peter William Thomson** (Brunswick, Melbourne, 1929ko abuztuaren 23a - Melbourne, 2018ko ekainaren 20a) australiar golfaria izan zen.

Bost Erresuma Batuko Golf Irekia irabazi zituen, haietako hiru jarraitu (1954, 1955, 1956, 1958 eta 1965). Guztira 85 txapelketa irabazi zituen.
Payne Stewart

**William Payne Stewart** (Springfield, 1957ko urtarrilaren 30 &ndash; Minatik hurbil, Hego Dakota, 1999ko urriaren 25a) estatubatuar golfaria izan zen.

Hiru Grand Slam txapelketa irabazi zituen, P. G. A. Txapelketa 1989an eta bi AEBetako Irekia 1991ean eta 1999an.
Txapelketetako bere jantzi berezitik ezagutzen zen. Bidaiatzen zuen turismo-hegazkinak talka egiterakoan hil zen.
Death and the Maiden (filma)

***Death and the Maiden*** (), 1994ko Roman Polanski franko-poloniar zinema zuzendariaren misteriozko film dramatiko bat da. Ariel Dorfman idazlearen *1990eko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Sigourney Weaver, Ben Kingsley eta Stuart Wilson aktoreek antzeztu zuten.

Izenburua Franz Schubert alemaniar musikagilearen *Heriotza eta Anderea* deritzon musikalanean oinarritua dago, Paulinak (Sigourney Weaver) jasandako tortura saioetan Robertok (Ben Kingsley) ipintzen zuen musika doinua baitzen.

## Sinopsia 
Hego Amerika, diktadura izugarri batetik atera berri den fikziozko herrialde batean, Paulina (Sigourney Weaver) eta Gerardo Escobar (Stuart Wilson) senar-emazteak bizi dira, senarra abokatu prestigiotsu bat da, aldiz, Paulinak diktadura garaian tortura izugarriak jasan zituen, baina garai hartan bere mutilaguna zen Gerardori ez zizkion inoiz aipatu eta ezjakitun da.

Gau batez, Gerardok auto matxura bat izan eta gizon batek laguntza eskeiniko dio, Roberto Miranda doktorea (Ben Kingsley), Gerardo bere autoan etxera eramanez. Han, Paulinak bere torturatzailea izan zenaren ahotsa antzemango du. Bere entzumenean konfidatuz, torturatzen zutela begiak estaliak baizituen, eta unean topatutako probetan oinarrituz, Paulinak Robertori egia aitor dezan lortuko du, eta aldi berean bere senar harritua konbentzitu eta sinistu dezan ere bai.

## Aktoreak 
* Sigourney Weaver: Paulina Escobar
* Ben Kingsley: Roberto Miranda doktorea
* Stuart Wilson: Gerardo Escobar

## Kanpo estekak
Igor printzea

thumb|Aria bat, Igor printzea operakoa.
***Igor printzea*** () opera errusiarra da, lau ekintzatan apailatua (hitzaurrearekin), Aleksandr Borodinek idatzia eta konposatua.

Konpositoreak idatzi zuen libretoa Errusiako antzinako historian oinarrituta, Kieveko Rus estatuari lotutako *Igorren kanpainako egitandien kantore* epikoa egokituz. Kantorean eta operan kontatzen da nola Igor Sviatoslavitx printzea altxatu zen kumandarren aurka (operan polovtsiar deituak).

Borodin 1887an hil zen, opera guztiz amaitu gabe zegoela, eta azken ukituak Nikolai Rimski-Korsakovek eta Aleksandr Glazunovek eman zizkioten. 1890ean estreinatu zen San Petersburgon.

## Pertsonaiak 
## Eratorritako lanak 
Opera honen pasarte eta doinuak entzuten dira Warren G. rap artistaren *Prince Igor* kantuan (1997koa, opera zatiak Sissel Kyrkjebøk kantatuak dira) eta baita Pink Floyd-en Echoes kantuan, zeina 1971eko Meddle albumean aurki daitekeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tower Heist

***Tower Heist*** (euskaraz *Dorre Lapurreta*), 2011ko Brett Ratner estatubatuar zinema zuzendariaren lapurreta komedia film bat da. Ben Stiller, Eddie Murphy, Casey Affleck, Alan Alda, Matthew Broderick, Téa Leoni, Michael Peña eta Gabourey Sidibe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York. Arthur Shaw (Alan Alda) bere langileei iruzur egin eta sosik gabe utzi dituen eskrupulurik gabeko aberats bat da. Langileek, Arthur bizi den eraikineko Johs Kovacs (Ben Stiller) arduraduna buru dutela, Arthurrek etxeorratz baten atikoan dagoen luxuzko apartamentuan lapurreta egitea erabakiko dute.

## Aktoreak 
* Ben Stiller: Josh Kovacs
* Eddie Murphy: Slide
* Casey Affleck: Charlie Gibs
* Alan Alda: Arthur Shaw
* Matthew Broderick: Fitzhugh jauna
* Téa Leoni: Claire Denham
* Michael Peña: Enrique Dev'Reaux
* Gabourey Sidibe: Odessa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lituania-Sobietar Gerra

**Lituania-Sobietar Gerra,** Lituano-Boltxebike Gerra izenarekin ezagutua Lituanian (Lituanieraz: *karas su bolševikais*) Lituaniako Lehen Errepublika eta Boltxebikeen artean gertatutako gatazka militarra izan zen, Lehen Mundu Gerra eta gero. Gerra hau Sobietarren 1918ko Mendebaldeko ofentsibaren parte izan zen. Ofentsiba honen funtzioa Baltikoko estatuetan eta Ukrainia-Polonian Errepublika Sozialista Sobietikoak ezartzea zen. 

1918ko amaieran Sobietarrek Lituaniako mugara iritsi ziren eta 1919ko urtarrilean Lituaniako 2/3 kontrolatzen zuten; momentu honetara arte ia oposiziorik ez zuten aurkitu. Sobietarren aurrerapena gelditu zen Kaunasen, Lituaniako momentuko hiriburua, Lituaniar armadak eta alemaniar bolondresek hiria ausardiaz babestu zutelako. 1919ko apirilatik aurrera Lituania-Sobietar Gerra Polonia-Sobietar Gerraren parean joan zen. Polonial Lituaniaren lurra batzuk erreklamatzen zituen, Vilniusko lurraldea adibidez. Tentsio hauek Polonia-Lituania Gerraren hasiera eragin zuten.

Norman Davies historialariak horrela laburbildu zuen arazoa:

"*Alemaniar armadak lituaniar nazionalistak laguntzen zituen, Sobietarrek lituaniar komunistak eta Poloniak guztien kontra borrokaten zuen."*  Maiatzaren erdialderantz Silvestras Žukauskas lituaniar jeneralak ofentsiba bat hasi zuen sobietarren kontra Lituaniako ipar-ekialdean. Ekainan Letonia-Lituania mugara iritsi ziren eta Boltxebikeak Zarasaitik hurbil inguratutak geratu ziren, non 1919ko abuztura arte iraun zuten. 1920an Daugavpilsko Guduan Sobietar-Lituaniar frontea apurtu zen. 1919ko irailatik jada egon ziren bake-hitzarmenak baina ez ziren inora iritsi 1920ko maiatzara arte. 1920ko uztailaren 12an Sobietar-Lituania bake-hitzarmena sinatu zen eta Sobietar Batasunak Lituaniaren independentzia aintzatetsi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ice Storm

***The Ice Storm*** (euskaraz *Izotz Ekaitza*), 1997ko Ang Lee taiwandar zinema zuzendariaren drama film bat da. Rick Moody idazlearen *1994ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Kevin Kline, Joan Allen, Tobey Maguire, Christina Ricci, Elijah Wood, Katie Holmes, Glenn Fitzgerald, Jamey Sheridan eta Sigourney Weaver aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1973, AEB, Connecticut, New Cannan. Modan dagoen sexu askapena erdi eta goi mailako auzoetara iritsi berri da, usadiozko familia kontserbadoreetako senideei ere eraginez, eta laisterrera, bikote elkarbanaketetara zaletuko dira. Ben Hood (Kevin Kline) gizon ezkonduak pareko Janey Carver (Sigourney Weaver) bizilagun ezkonduarekin oheratu nahi du, baina Benen emaztea den Elena (Joan Allen) senarraren gezurretaz nazkatzen hasia da. Esker Emate Gauean, Benek bere bizitza berplanteatzera bultzaraziko duten gertakariak gertatuko dira.

## Aktoreak 
* Kevin Kline: Ben Hood
* Joan Allen: Elena Hood
* Sigourney Weaver: Janey Carver
* Henry Czerny: George Clair
* Tobey Maguire: Paul Hood
* Christina Ricci: Wendy Hood
* Elijah Wood: Mikey Carver
* Adam Hann-Byrd: Sandy Carver
* David Krumholtz: Francis Davenport
* Jamey Sheridan: Jim Carver
* Kate Burton: Dorothy Franklin
* Katie Holmes: Libbets Casey
* Glenn Fitzgerald: Neil Conrad
* Allison Janney: Dot Halford

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Akuilu (argipena)

**Akuilu** hitzak hainbat adiera du:

* **Akuilua** makila mota bat da, idiei eragiteko erabiltzen dena, eta honi lotuta:
** Akuilua darabilen pertsonari ere **akuilu** esaten zaio.
** Zentzu metaforikoan, zerbait egitea behartzen gaituena ere **akuilua** da.
* Zigorraren sinonimo ere bada akuilua, min emateko tresnarena kasu honetan.
* **Akuilu-makuilua**, trikimako edo hankapalua da.
Imbriar Berantiarra

[thumb|Duela 3300 milioi urte Ilargian sortu zen [Olibino|olibino basaltoa. ]]
Ilargiaren denbora lerro geologikoan, **Imbriar Berantiarra** garai geologiko bat da, duela 3800 milioi urte hasi eta duela 3200 milioi urte arte iraun zuena. Denbora-tarte honetan zehar Ilargiaren mantuak, arroen azpian partzialki urtuta zegoenak, arroak basaltoz bete zituen. Arroak sortu zituzten talkak gainezarri zituzten talka berriek sortu zuten arroka urtua, agian, urtutako materiala mantutik lurrazalera hurbilduz edo isolamendu termikoa gutxituz. Azkenekoa gertatu izan balitz, isolamendu termikoa gutxitzeak mantuan bero-fluxu bat sortzea eragingo zuen eta honek, lurrazala urtzea. Ilargira bidalitako zundek bildutako lagin gehienak periodo honetan zehar eratu ziren.

Imbriar Berantiarraren hasierarekin batera amaitu zen Imbriar Goiztiarra, Imbriar garaiko lehen periodoa. Imbriar Berantiarra amaitzerakoan ordea, garai berri bat hasi zen, Periodo Eratosteniarra hain zuzen.

## Ezaugarriak 
Imbriar Berantiarra Bonbardaketa Berantiar Handiaren osteko garaia dela esan dezakegu, nahiz eta zenbait iturrik aipatutako bonbardaketaren amaiera periodo honetan zehar gertatu zela esan. Imbriar Berantiarrari talka batek eman zion hasiera, Orientale arroa sortu zuenak zehazki, duela 3800 milioi urte. Bukaera talka batek eman beharrean, aurreko banaketa geologikoetan gertatu zen bezala, talken ondorioz sortutako labaren geruza jakin batzuen biltegiratzeak eman zion. Aurreko garai geologikoan Bonbardaketa Berantiar Handiak sortutako talkek bero handia sorrarazi zuten satelitean, bereziki goi-mantuan, hala, bolkanismoa sustatuz.

## Lurra periodo honetan zehar 
Ilargia Imbriar Berantiarrean zegoen bitartean, Lur planeta Eoi Arkearrean zegoen, zehazki, Imbriar Berantiarra hastean garai eoarkearrean zegoen eta berrehun milioi urte beranduago, garai paleoarkearrean sartu zen. Garai hauetan zehar sortu ziren gure planetan lehen kratoiak eta oxigenoa sortu zuen lehen bakterio ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akuilu (makila)

thumb| Abeltzainak idiekin eta akuiluekin.
**Akuilua** da makila mota bat, luzea, ezten zorrotz bat duena punta batean, eta gurdi abereak xaxatu eta gobernatzeko erabiltzen dena. Akuilu-eztena esaten zaio punta zorrotz horri.

Akuiluari eragiten dion pertsonari ere akuilu esaten zaio euskaraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roosevelt Island

**Roosevelt Island**, , AEBetako New York hirian dagoen uharte bat da, East River itsasartean. 3 kilometro luze, gehienez 240 metroko zabalera eta 0,6 km²-ko azalera du.

Kolonizazioa aurretik bertako amerindiar herriak **Minnahanock** deitzen zuen, ondoren, 1666-1686 artean ''Manning's Island*, 1686-1921 artean *Blackwell Island* eta 1921-1973 artean *Welfare Island'', azkenean garu egungo izena Franklin Delano Roosevelt presidentearen omenezko izena ipini zioten arte.

Manhattan barrutira New Yorkeko metroz eta teleferikoz lotua dago, eta Queens barrutira zubiz nahiz metroz.

## Kanpo estekak
Internal Affairs (filma)

***Internal Affairs*** (euskaraz *Barne Aferak*), 1990eko Mike Figgis estatubatuar zinema zuzendariaren thriller film bat da. Richard Gere eta Andy García aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles. Raymond Ávila (Andy García) hiriko poliziaren barne gaietako sailan lan egiten duen polizia zintzoa da, sail hau poliziak beraien zainketa eta kontrolaren arduraduna da. Raymonden lehenbiziko kasua Dennis Peck (Richard Gere) polizia ustel, emakumezale eta beteranoaren jarduera zikinak ikertzea izango da, narkotrafikatzaileen diru-ordainketak onartzen dituzten infuentzia-sare bat sortu baitu.

## Aktoreak 
* Richard Gere: Dennis Peck
* Andy Garcia: Raymond Avila
* William Baldwin: Van Stretch
* Nancy Travis: Kathleen "Kathy" Avila
* Laurie Metcalf: Amy Wallace sarjentua
* Richard Bradford: Grieb
* Elijah Wood: Sean Stretch
* Annabella Sciorra: Heather Peck
* Michael Beach: Dorian Fletcher
* Katherine Borowitz: Tova Arrocas
* Faye Grant: Penny Stretch
* Xander Berkeley: Rudy Mohr
* John Kapelos: Steven Arrocas

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lituaniako Erresuma (1918)

thumb|321x321px| Lituaniako Erresumaren mapa administratiboa (1918)

**Lituaniako Erresuma** denbora gutxi iraun zuen monarkia konstituzional bat izan zen, Lehen Mundu Gerraren amaieran sortu zena. Erresuma hau Lituania Alemaniaren kontrolpean zegoenean sortu zen. Lituaniako kontseilua Lituaniako independentzia aldarrikatu zuen 1918ko otsailaren 16an, baina gobernu bat sortzen porrot egin zuen alemaniar armaden presentziarengatik. Lituaniarrek Alemanian anexionatuta izatea ez zuten nahi eta orduan monarkia konstituzional bat bihurtzea proposatu zuten. 1918ko ekainaren 4an Gilen, Urach-ko 2. dukea errege bezala aukeratu zuten eta honek baietz esan zuen. Mindaugas IIa izena hartu zuen baina ez zen inoiz Lituaniara iritsi. Gilenen aukera Lituaniako kontseilua bitan zatitu zuen eta Alemaniak gerra galdu zuenez hautaketa inbalidatu zen 1918ko azaroaren 2an.

## Ikus, gainera 
* Finlandiako Erresuma (1918)
* Poloniako Erresuma (1916-1918)
* Kurlandia eta Semigaliako Dukerria (1918)
* Baltikoko Dukerri Batua

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Night Falls on Manhattan

***Night Falls on Manhattan*** (euskara *Gaua Badator Manhattanera*), 1996ko Sidney Lumet estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Robert Daley idazlearen *Tainted Evidence* (1993) eleberrian oinarritua dago. Andy García, Richard Dreyfuss, Lena Olin, Ian Holm, James Gandolfini, Colm Feore eta Ron Leibman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York. Morganstern (Ron Leibman) barrutiko fiskalak Sean Casey (Andy García) abokatu hasiberriari bere lehenbiziko kasuaren ardura eman dio: hirian polemikoena eta hedabideetan ohiartzun gehien izaten ari den epaiketaren akusazioaren kargu egitea. Jordan Washington (Shiek Mahmud-Bey) droga-trafikatzaileari polizia batzuen hilketa burutzea leporatzen zaio, baina gaiak polizia beraren ustelketia azaleratuko dute. Kasu hortaz, Sean beraren aita den Liam (Ian Holm) arduratu da, droga-trafikatzaileak erasoan Liam zauritu eta beste polizia bat hil zuen.

## Aktoreak 
* Andy García: Sean Casey
* Ian Holm: Liam Casey
* James Gandolfini: Joey Allegretto
* Lena Olin: Peggy Lindstrom
* Richard Dreyfuss: Sam Vigoda
* Shiek Mahmud-Bey: Jordan Washington
* Ron Leibman: Morgenstern
* Colm Feore: Elihu Harrison
* Dominic Chianese: Dominick Impelliteri epailea
* Paul Guilfoyle: McGovern
* Vic Noto: Cochran polizia urpekaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kirol ibilgailu utilitario

[thumb|eskuinera|[Toyota RAV4.]]
**Kirol ibilgailu utilitarioa**,  edo ***SUV***, **lur orotako autoa** edo **lur orotako ibilgailu arina**, lur orotako ibilgailuen eta turismo autoen elementuak elkartzen dituzten auto modeloak dira. Batzuk lau gurpiletako trakzioa ere izan dezakete.

## Kanpo estekak
1996ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1996ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 41. edizioa izan zen. Osloko Spektrum aretoan ospatu zen, Norvegian, maiatzaren 18an. Aurkezleak Ingvild Bryn eta Morten Harket (A-ha taldeko abeslari bezala ospetsua) izan ziren.

Garailea Irlandako Eimear Quinn izan zen, "The Voice" kantuarekin. Irlandaren zazpigarren garaipena izan zen, jadanik eskuan zeukan garaipen kopuru errekorra handituz. Bost urteko tartean laugarren aldiz irabazi zuen Irlandak.

Edizio honetan, Europako Irrati-Telebista Batasunak ateak itxitako sailkapen-fase bat antolatu zuen herrialde partaide potentzialen kopurua (hogeita bederatzi) hogeita hirutara murriztu ahal izateko. Alemania, Danimarka, Errusia, Hungaria eta Israelek ez zuten sailkapen-fasea gainditu, eta ezta Mazedoniako Errepublikak, honen lehen agerraldia izan zitekeenean. Bestalde, Eslovakia, Estonia, Finlandia, Herbehereak eta Suitzak telebistazko finalera itzultzea lortu zuten.

## Sailkapen-fasea 
Sailkapen-fasean hogeita bederatzi herrialde izan ziren partaide. Herrialde antolatzailea, Norvegia, zuzenki sailkatua zegoen. Ez zen telebistaz emandako ikuskizuna izan, ateak itxita egin zen, eta herrialde ezberdinetako epaimahaiek entzunezko grabazioak izan zituzten eskura botoak erabakitzeko. Sailkapena lortu zuten hogeita bi herrialdeak azpimarratuta daude taulan:

## Finala 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Network (1976ko filma)

***Network***, 1976ko Sidney Lumet estatubatuar zinema zuzendariaren satira komedia film bat da. Faye Dunaway, William Holden, Peter Finch, Robert Duvall, Wesley Addy, Ned Beatty eta Beatrice Straight aktoreek antzeztu zuten.

Gaurkotasun handiko gaia jorratzen du: Telebistaren boterea eta eraginaren analisia da, arrakastak eta audientzia errekorrek beren diktadura ezartzen duten mundu lehiakor eta gupidagabea.

Lau Oscar Sari irabazi zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Peter Finch), Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Faye Dunaway), Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Beatrice Straight) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Paddy Chayefsky).

## Argumentua 
Howard Beale (Peter Finch) albistegietako aurkezle beteranoa bere saioak audientzia maila baxua duenez kaleratua izango da. Halere, telebista katea laga aurretik, ezusteko erreakzio batez, kamaren aurrean bere buruaz beste egingo duela iragarriko du, zuzenekoan bere buruari tiro emanez. Inongo aurrekaririk gabeko gertakari honek telebista ikusle nahiz Howarden lankideen artean harridura eta ikusmin handia piztuko du.

## Aktoreak 
* Faye Dunaway: Diana Christensen
* William Holden: Max Schumacher
* Peter Finch: Howard Beale
* Robert Duvall: Frank Hackett
* Wesley Addy: Nelson Chaney
* Ned Beatty: Arthur Jensen
* Beatrice Straight: Louise Schumacher
* Jordan Charney: Harry Hunter
* William Prince: Edward Ruddy
* Lane Smith: Robert McDonough
* Marlene Warfield: Laureen Hobbs
* Conchata Ferrell: Barbara Schlesinger
* Carolyn Krigbaum: Max'en idazkaria
* Arthur Burgha: Caroline Schumacher
* Darryl Hickman: Bill Herrona
* Lee Richardson: Narratzailea (ahotsa)
* Lance Henriksen: Networkeko abokatua (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Intersection (filma)

***Intersection*** (), 1994ko Mark Rydell estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Claude Sautetek zuzendutako *Les choses de la vie* (1970, *Bizitzaren gauzak*) frantziar filmaren berregokitzapena da. Richard Gere, Sharon Stone, Lolita Davidovich eta Martin Landau aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Kanada, Vancouver. Vincent Eastman (Richard Gere) arkitekto arrakastatsuari bizitza oso ongi doakio, urte dezentetik Sally (Sharon Stone) emazte eder eta saiatuarekin ezkondua dago eta Meaghan (Jennifer Morrison) alaba maitekorraren gurasoak dira. Baina egun batez, Vincentek Olivia Marshak (Lolita Davidovich) kazetari erakargarria ezagutuko du, ezaugarri zoragarriak dituen neska gaztea: talentua, bizipoza eta bat-batekotasuna. Hortaz, bizitzaren bidegurutzean topatuko da: zoriontasuna nahi du, baina ez bere familiaren saminaren truk.

## Aktoreak 
* Richard Gere: Vincent Eastman
* Sharon Stone: Sally Eastman
* Lolita Davidovich: Olivia Marshak
* Martin Landau: Neal
* David Selby: Richard Quarry
* Jennifer Morrison: Meaghan Eastman (edota Jenny Morrison)

## Kanpo estekak
Sorgin-ehiza (argipena)

**Sorgin ehiza** hitzak adiera hauek izan ditzake:

* Sorgin ehiza, historian sorgintzat jotako pertsonen aurka egindako jazarpena.

* McCarthyismoa Erakunde handi edo herrialde bateko gobernuak edo agintariek beren barruko joera edo ideologia aurkari bateko pertsonen kontra probarik gabe egiten duten jazarpena
White Dog

***White Dog*** (euskaraz *Txakur Txuri*), 1982ko Samuel Fuller estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Romain Gary frantziar idazlearen *Chien Blanc* (1970) eleberrian oinarritua dago. Kristy McNichol, Paul Winfield, Burl Ives, Jameson Parker eta Parley Baer aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Ennio Morricone italiar musikagileak konposatu zuen.

## Argumentua 
Film baten filmaketa batetik itzuli ondoren, Julie Sawyer (Kristy McNichol) aktore gazteak autoarekin istripuz alemaniar artzain txakur zuri bat joko du. Berehala osatu dadin albaitariarengana eraman eta jabea topatzeko iragarkiak ipiniko ditu. Baina inork ez du erantzungo, bitartean txakurrak arraza beltzeko emakume bati erasotuko dio. Neska gaztea, izuturik, txakurra arraza beltzeko pertsonak erasotzeko hezitua izan dela ohartuko da.

## Aktoreak 
* Kristy McNichol: Julie Sawyer
* Paul Winfield: Keys
* Burl Ives: Carruthers
* Jameson Parker: Roland Gray
* Dick Miller: Animalia hezitzailea
* Robert Ritchie: Animalia hezitzailea
* Vernon Weddle: Albaitaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pergamoko aldarea

**Pergamoko aldarea** greziar hiri horretako akropolian eraikitako monumentu erlijioso helenistikoa da, Eumenes II.aren agintaldiaren hasierakoa (K.a. 197-159) dena. Bere friso monumentaletan Gigantomakia (kanpoaldean) eta Teleforen istorioa (barnealdean) irudikatu zituzten. Lana Antzinako Greziako eskulturaren maisulanetako bat da. Gaur egun, Berlingo Pergamo Museoan dago. Ehun metrotik gorako luzera eta 2,30 metroko altuera duen pieza aldarearen oinaldearen gainean zegoen jatorrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Mantzisidor

**Jon Mantzisidor**, **Jon Mantxi** bezala ezaguna (Zumaia, 1973ko apirilaren 19a) komikigile eta musikari gipuzkoarra da. Musikari gisa aritu da hainbat taldetan, besteak beste *Billy Bao*, *Karidadeko Benta,* *Gora Japon* eta *Urretabizkaia Txaranga* taldeetan. Horrez gain musika inprobisatua lantzen du bakarka zein beste artistekin kolaborazioan (Mattin, MIguel A. García, Ibon RG, Héctor Rey, Oier Iruretagoiena, Fernando Ulzión, eta abar). Komikigile gisa, hainbat hedabidetan argitaratu ditu bere komiki-tirak; besteak beste *Euskaldunon Egunkaria*, *Berria*, *El Diario Vascoren* *Zabalik* gehigarrian, *Ostiela!*, *Baleike*, *The Balde*, Nabarra,... 1997 eta 2007 artean argitaratutako komiki zinta laburrekin komiki-liburua argitaratu du, *Ia Dena* izenekoa (2007). Tartean inoiz argitaratu ez ziren ale batzuk ere badaude. Helduentzako komikia da, bertan eguneroko gaiak ikuspegi pertsonal batetik lantzen ditu, ironia eta absurdoa baliatuz.

## Lanak 
### Komikigintza 
* * Izaki Unizelularra eta bere lagunak* . BALEIKE, 2001. ISBN: 84-607-2887-0. L-G: 773/01
* * Ia dena* (Autoekoizpena, 2007) ISBN * 978-84-613-0127-0*
### Diskografia 
* * Karidadeko Benta*-Karidadeko Benta (CD) 2003. Gaztelupeko Hotsak. GH-061. L-G: D-344/03
* * Amorr Amore* - Karidadeko Benta (CD) 2004. Gaztelupeko Hotsak. GH-076. L-G: D-792/04
* * San Quirico*-Karidadeko Benta (CD) 2006. Gaztelupeko Hotsak. GH-109.
* * Lehen munduaren azkena - Karidadeko Benta-(DVD)* 2008. Baleike. L-G: SS-1261-2008
* * Hotsak dantzan*–Karidadeko Benta+ZZEE (CD) 2007. Gaztelupeko Hotsak. GH: 128. L-G: D-1676/07
* * Gora Japon 1* - Gora Japon (CD)  2008. Bidehuts. BH 005CD. L-G: D. 1227/2008 
* * Gora Japon 2* - Gora Japon (CD)  2013. Bidehuts. BH030 L-G: SS-1606-2013
* * Bedeinkatua*- Gora Japon + ZZEE-TXINAURRIAK-MIKEL LABOARI IKASITAKO KANTUAK (2LP) 2010. Bidehuts. BH13. L-G: SS. 286-2010
* * Hamabost*-Gora Japon+ZZEE-MIRAILAK (LP-CD) 2017. Bidehuts. BH042

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Elkarrizketa Argia astekarian, 2010
Amorebieta Kirol Elkartea 2019-2020

Entrenatzailea:  Iñigo Velez (2018-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
#### Bajak 
### Neguko merkatua 2019 
### Udako merkatua 2019 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madalena Nafarroakoa

**Madalena Nafarroakoa** edo **Madalena Albretekoa** (Iruñea,  – Medina del Campo, 1504ko maiatza) Nafarroako Erresumako infantea izan zen.

## Biografia 
Aita Joanes III.a Nafarroakoa erregea eta ama Katalina I.a Nafarroakoa erregina zituen.

Madrilgo Ituna sinatzean, Fernando Katolikoaren gatibu bilakatu zen eta honek Medina del Campora bidali zuen, bertako La Motako gaztelura.

Madalena 1504an bertan hil zen eta bere heriotzak, gatibua zena, gerrate berriak sortu zituen Leringo kondea eta Nafarroako erregeen artean (1506-1508). Konde horri, baina, aurre egitea erabaki zuten Katalinak eta haren senar Juanek, baita hura garaitu ere. Harrezkero, Katalina benetako boterea hartzen hasi zen, eta erresumako egitura administratiboak berreskuratu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guido de Marco

**Guido de Marco** (Valletta, 1931ko uztailaren 22a - Msida, 2010eko abuztuaren 12a) Maltako 6. presidentea izan zen.

Alderdi Nazionalistaren kidea izan zen eta Justiziako, Barneko eta Kanpo Harremanetako ministroa aipatu zen. Nazio Batuen Batzar Nagusiaren buru izan zuen 1990 eta 1991 bitartean. 1999an Maltako presidentea Ugo Mifsud Bonnici ordezkatzeko aukeratu zen eta 2004an Eddie Fenech Adami bere ondorengoa izan zen.
Parodos

**Parodos** () "sarrera" esan nahi du, eta, izan ere, Greziar antzokietan alboetako sarrerak izendatzeko erabiltzen den hitza da, edo, baita, koruko kideak alboetako hegaletatik sartzen direnean abesten duten oda izendatzeko ere.

## Antzerkiaren alboko sarrera 
Parodosa antzinako greziar antzokian agertokiaren (aktoreentzat) eta esertzeko aldearen arteko alboko bi pasabide bakoitza zen. Bi parodosak antzokiaren alde banatan kokatuak zeuden.

## Erreferentziak 
* Leacroft, Richard; Leacroft, Helen (1988). Antzerkia eta etxea: Antzinako Greziatik gaur egunera antzerkiaren eraikin ilustratu bat . Londres: Methuen. p.   6. ISBN    0413529401  .
## Kanpo estekak
1997ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1997ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 42. edizioa izan zen. Dublingo Point Theatre aretoan ospatu zen, Irlandan, maiatzaren 3an. Aurkezleak Carrie Crowley eta Ronan Keating (Boyzone taldeko kide bezala ospetsua) izan ziren.

Garailea Erresuma Batuko Katrina and the Waves taldea izan zen, "Love Shine a Light" kantuarekin. Erresuma Batuaren bosgarren garaipena izan zen.

Hogeita bost herrialde izan ziren partaide. Italia hiru urteko eten baten ostean bueltatu zen. Aurreko edizioan finaletik kanpo geratu ziren lau herrialde ere itzuli ziren: Alemania, Danimarka, Errusia eta Hungaria. Israelek, ostera, ez bueltatzea erabaki zuen erabakitako data Memoria Eguna zelako Israelen. Bestalde, aurreko lau urteetan batezbesteko emaitza txarrenak zituzten hiru herrialdeak lehiaketatik kanpo uztea erabaki zuen Europako Irrati-Telebista Batasunak: Belgika, Eslovakia eta Finlandia.

Lehen aldiz eta test bezala, bost herrialdek eman zituzten puntuak ikuslegoak erabaki zituen telefono bidezko botoa erabiliz, eta ez epaimahai batek. Alemania, Austria, Erresuma Batua, Suedia eta Suitzan erabili zen telefono bidezko botoa.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Les Misérables (argipena)

**Les Misérables** izenburuak zenbait artikulutara eraman dezake:

* ***Miserableak*** eleberria, Victor Hugok idatzia. Eta honetan oinarritutako:
*#'**Les Misérables* (1998ko filma)**
*#***Les Misérables* (2018ko telesaila**), BBCren ekoizpena.
*#***Miserableak* (musikala)**, antzerki musikala, eta halaber honetan oinarritzen da:
*#* ***Les Misérables* (2012ko filma)**, AEBetako ekoizpena.
****Les Misérables* (2019ko filma)*', ekoizpen frantziarra, ez Victor Hugoren istorioan oinarritua, baina bai lotura urrun bat duena, Ladj Lyk zuzendua.
Joana Etxart

**Joana Etxart** (Maule, 1978) idazle, historialari eta irakasle euskalduna da. Erresuma Batua eta Irlandako historia ikasi zuen Irlandan, eta Parisen jarraitu zituen ikasketak, tesia egin arte Ipar Irlandako elkarbizitzarako politika batetaz. Liburu bat argitaratu du 2024an gai honetaz. Paueko unibertsitatean dabil irakasle-ikerlari lanetan. Tehenta taldeko kantaria da eta Zuberoako kulturaren ikertzailea ere.

## Idazlea 
*Joanikot* pastorala idatzi zuen, 2017an, Altzai-Altzabeheti-Zunharreta eta Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine herriek plazaratua. 2018an, Etxarten ipuin batean oinarritutako Üda Batez dantza garaikideko ikuskizuna ekoiztu zuen Berritza dantza konpainiak.

## *Gure Ondarea* kultur proiektua 
thumb|Zuberoako Gure Ondarea elkarteak antolatutako solasaldirako kartela
Zuberoako kultura aztertzen ari da beste bi emakumerekin: Ihitz Iriart pastoral-errejenta eta Amaren Alabak taldeko kantariarekin, eta Xantiana Etxebest pastoral-errejentarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pipin

***Pipin*** (jatorrizko izenburua, ingelesez, ***Pippin***) 1972ko antzerki musikal bat da, zeinean musika Stephen Schwartzek idatzi zuen, eta hitzak Schwartzenak eta Roger O. Hirsonenak diren. Bob Fossek zuzendu zuen Broadwayko (New York hiriko antzerki musikalaren ediguneko) jatorrizko ekoizpena zuzendu eta libretoan ere lagundu zuen.

## Argumentua 
Erdi Aroko pertsonaiekin osatuta dago lana, eta protagonistak dira Karlomagno eta bere semea Pepin Konkorduna, baina gertaerek ez dute oinarri historikorik: argumentuaren ildoa printzearen kezkak dira, bizitzan helburuak eta zentzua erdiesteko lanak.

## Euskarazko bertsioa 
Lanaren itzulpenen artean, euskarazko eta gaztelaniazko egokitzapena egin zuen Luis Iriondok 1987an, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin. Ekoizpen hura Zintzilik antzerki taldeak taularatu zuen. Jantziak eta eszenatokiko diseinua Nestor Basterretxeak egin zituen; koreografia Nacho Arrietak eta zuzendaritza Jokin Cuetorena izan zen. Gaztelaniazko bertsioa Madrilgo antzokietara iritsi zen 1988an.

### Izenaren inguruan 
*Pippin* ingelesezko izenaren euskarazko forma **Pepin** da. Musikalaren izena euskaratu zenean, *Pipin* forma aukeratu zen 1987an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pippin (argipena)

**Pippin** izenak hainbat adiera du:

* **Pippin** izenaren euskarazko forma **Pepin** da. Izen hori duten zenbait pertsonaia daude historian, horien artean:
** **Pepin I.a** eta **Pepin II.a** Akitaniakoak.
** **Pepin Laburra**, Karlomagnoren aita.
** **Pepin Konkorduna**, Karlomagnoren semea.
* Pepin Konkordunaren bizitzan oinarritutako ingelesezko ***Pippin*** musikala **Pipin** izenarekin egokitu zen euskaraz.

## Erreferentziak