Emily Menon Bender

**Emily Menon Bender** (Washington, 1973) hizkuntzalari estatubatuarra da, Washingtongo Unibertsitateko irakaslea. Hizkuntzalaritza konputazionalean eta hizkuntza naturalaren prozesamenduan aditua da. Washingtongo Unibertsitateko Hizkuntzalaritza Konputazionaleko Laborategiko zuzendaria ere bada.   Hainbat lan argitaratu ditu hizkuntza modelo handien arriskuei buruz.

## Hezkuntza 
**Benderrek** AB bat irabazi zuen Hizkuntzalaritzan UC Berkeleyren eskutik 1995ean. Stanfordeko Unibertsitatetik jaso zuen bere MA 1997an eta Stanfordeko doktoregoa 2000n, Afrikako American Vernacular English (AAVE) delakoan aldaketa sintaktikoari eta hizkuntza-gaitasunari buruz egindako ikerketengatik.  Tom Wasowek eta Penelope Eckertek  gainbegiratu zuten. 

## Karrera 
Washingtongo Unibertsitatean lan egin aurretik, Bender Stanfordeko Unibertsitatean aritu zen, UC Berkeleyn eta industrian lan egin zuen YY teknologietan.Gaur egun, hainbat kargu betetzen ditu Washingtongo Unibertsitatean, non 2003tik irakasle baita, besteak beste, Hizkuntzalaritza Departamentuko, Informatika eta Ingeniaritza Departamentuko irakasle, Hizkuntzalaritza Konputazionaleko Zientzien Masterreko zuzendari fakultatiboa, eta Hizkuntzalaritza Konputazionaleko Laborategiko zuzendaria. Howard eta Frances Nostrand katedren egungo titularra da Bender.

Bender 2021ean aukeratu zuten Linguistika Konputazionalerako Elkarteko VP hautetsia izateko. Bender 2022an izan zen VP hautetsia, 2023an lehendakariorde, 2024an lehendakariordea eta 2025ean lehendakari izango da. Bender Zientziaren Aurrerapenerako Elkarte Amerikarreko bekadun hautatu zuten 2022an. 

## Ekarpenak 
Benderrek ikerlanak argitaratu ditu japoniar, chintang, mandarin, wambaya, amerikar zeinu-hizkuntza eta ingelesaren hizkuntza-egiturei buruz. 

Benderrek LinGO Grammar Matrix eraiki du, kode irekiko abiarazte-kit bat, estaldura zabaleko doitasunezko HPSG gramatikak garatzeko.   2013an, *Language Processing Linguistic Fundamentals for Natural Language Processing: 100 Essentials from Morphology and Syntax* izenburukjo liburua argitaratu zuen, eta 2019an, *Linguistic Fundamentals for Natural Language Processing II: 100 Essentials from Semantics and Pragmatics* with Alex Lascarides, non biek oinarrizko hizkuntza-printzipioak azaltzen dituzten, Hizkuntzaren Prozesamenduko ikasleentzat eskuragarri izateko moduan.

2021ean, Benderrek paper bat aurkeztu zuen: "*Loro estokastikoen arriskuei buruz: hizkuntza ereduak handiegiak izan daitezke?* " Timnit Gebru Googleko ikertzailearekin eta beste batzuekin batera, Zuzentasunari, Erantzukizunari eta Gardentasunari buruzko ACM Konferentzian. Googlek argitalpenetik blokeatu nahi izan zuen, Gebru Googletik aldentzera eraman zuten gertaeren sekuentzia baten zati bat, zeinaren xehetasunak eztabaidagarriak diren. Testu-corpus  handietatik ikasketa automatikoa erabiliz hizkuntzaren prozesamenduko sistemak eraikitzerakoan sortzen diren gai etiko eragiten zien artikulueak. Ordutik, ahaleginak egin ditu AIren etika ezagutarazteko, eta hizkuntza-eredu handien (LLM) aurka agertu da. 

*Bender Araua*, Benderrek ikerketa-elkarrizketetan behin eta berriz egin zuen galderatik sortua, konputagailuen ikertzaileentzako aholkua da, "beti lanean ari zaren hizkuntza izendatu". 

Forma linguistikoa eta esanahi linguistikoa bereizten ditu. Horregatik argudiatu du ChatGPT moduko tresnek ez dutela modurik prozesatzen duten testua modu esanguratsuan ulertzeko, ezta sortzen dutena ulertzeko ere.

## Argitalpen hautatuak 
### Liburuak 
* Bender, Emily M. (2000) *Syntactic Variation and Linguistic Competence: The Case of AAVE Copula Absence*. Stanford University. ISBN 978-0493085425.
* Sag, Ivan; Wasow, Thomas; Bender, Emily M. (2003). *Syntactic theory: A formal introduction*. Center for the Study of Language and Information.ISBN 978-1575864006.
* Bender, Emily M. (2013). *Linguistic Fundamentals for Natural Language Processing: 100 Essentials from Morphology and Syntax*. Synthesis Lectures on Human Language Technologies. Springer.ISBN 978-3031010224.
* Bender, Emily M.; Lascarides, Alex (2019). *Linguistic Fundamentals for Natural Language Processing II: 100 Essentials from Semantics and Pragmatics*. Synthesis Lectures on Human Language Technologies. Springer.ISBN  978-3031010446.

### Artikuluak 
* Bender, Emily (2000). "The Syntax of Mandarin Bă: Reconsidering the Verbal Analysis"*Journal of East Asian Linguistics*. **9** (2): 105–145. doi:10.1023/A:1008348224800. S2CID 115999663 
* Bender, Emily M.; Flickinger, Dan; Oepen, Stephan (2002). *The Grammar Matrix: An open-source starter-kit for the rapid development of cross-linguistically consistent broad-coverage precision grammars*. *Proceedings of the 2002 workshop on Grammar engineering and evaluation*. Vol. 15.
* Siegel, Melanie; Bender, Emily M. (2002). *Efficient deep processing of Japanese*. *Proceedings of the 3rd workshop on Asian language resources and international standardization*. Vol. 12.
* Goodman, M. W.; Crowgey, J.; Xia, F; Bender, E. M. (2015). "Xigt: Extensible interlinear glossed text for natural language processing". *Lang Resources & Evaluation*. **49** (2): 455–485.  doi:10.1007/s10579-014-9276-1. S2CID 254372685.
* Xia, Fei; Lewis, William D.; Goodman, Michael Wayne; Slayden, Glenn; Georgi, Ryan; Crowgey, Joshua; Bender, Emily M. (2016). "Enriching A Massively Multilingual database of interlinear glossed text". *Lang Resources & Evaluation*. **50** (2): 321–349.  doi:10.1007/s10579-015-9325-4 S2CID 254379828
* Bender, Emily M.; Gebru, Timnit; McMillan-Major and, Angelina; Shmitchell, Shmargaret (2021). *On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? 🦜*. FAccT '21: Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency.doi:10.1145/3442188.3445922

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Michael Brame
* Ellen Kaisse

## Kanpo estekak 
* Washington unibertsitateko orri pertsonala
* Washington unibertsitateko fakoultateko orria
* Emily Benderren artikulua The Linguist List 's Famous Linguists series