Monica Gagliano

**Monica Gagliano** (Australia, 1976) ekologoa da, landareen adimenari buruzko ikerketa biologikoaren eremua zabaltzeagatik ezaguna.

Gagliano ekologia ebolutiboaren alorreko ikerkuntzako irakasle elkartua da Southern Cross Unibertsitatean (Lismore, Australia), eta han zuzentzen du Adimen Biologikoko laborategia. Australiako Ikerketa Kontseiluko kide izan zen. Landareekin egindako ikerketaren bidez, «landareek duten kognizioaren kontzeptua (pertzepzioa, ikasketa prozesuak, memoria barne) zabaldu du». Jendeak landareak eta natura osoa bere subjektibotasun eta sentsibilitatearekiko nola ikusten dituen zabaltzeko lan egin du. Gagliano Italiako iparraldean hazi zen.

## Lan ibilbidea 
Gagliano itsas ekologista gisa trebatu zen. James Cook Unibertsitatean 2008an doktoretza ondoko bekadun gisa, Australiako Koral Hesi Handian Ambon-eko damisela (*Pomacentrus amboinensis*) ikertzen ari zen. Bere ikerketaren parte gisa, arrainak hil eta disekzionatzeko eskatu zioten ikerketaren amaieran. Arrainak ohituta zeuden berarekin, eta igeri egiten zuten egunero bere eskuaren barruan eta kanpoan, baina azken goizean, agurtzeko bisitatu zituenean, ez ziren atera arrakaletatik  agurtzeko, hark zer egingo zuen jakingo balute bezala. Horrek krisi etiko eta profesionala eragin zion Gaglianori. Ikerketa osatu zuen, baina zin egin zuen ez zuela berriz hilko zientziaren izenean. Animalien zientzia utzi eta landareen zientziari heldu zion. Egiten ari zena arrainak ulertzen zuen sentsazioak beste bizimodu batzuen sentsibilitatea aztertzera bultzatu zuen.

Gagliano landare kognizioaren arloko ikertzailea da. Bere azterketarik ezagunenean, 2014koan, *Mimosa pudica*-ren ikaskuntza eta memoria ikertu zituen. Mimosazko landareek perturbazio txikienaren aurrean, hostoak tolesten dituzte. Gaglianoren ikerketak erakutsi zuen *M*. pudicaren hostoak ez zirela tolesten behin eta berriz modu berean erortzen baziren. Perturbaziora ohitu ziren, eta ohitzea oinarrizko ikaskuntza-modu bat da. 2016an, Gaglianok frogatu zuen ilar arruntak (*Pisum sativum*) asoziazioz ikasten zuela. Hau da, Pavloven txakurrak kanpai baten soinua janariarekin lotzen ikasi zuen bezala, ilar-landareak loturarik gabeko estimulu bat lotzen ikasi zuen landarearen "elikagaiarekin", hau da, argiarekin, kasu honetan haizagailu baten mugimenduan dagoen airearekin. Landareen kognizioa sakonago ikertzeko modu gisa, 2022an berak eta ikerketa-talde batek landareak arreta jartzeko gai direla postulatu zuten, eta hipotesi hori frogatzeko ikuspegi fenomenologiko-enpiriko bat erabiltzea iradoki zuten.

Gaglianok landareetara zabaldu du bioakustikaren eremua. Horrela, bada, 2012an, arto landareak soinuak emitituz erakutsi zituen. 2017an, ilar landarearen sustraiek (*Pisum sativum*), soinu seinaleen bidez ur iturri bat antzematen zutela frogatu zuen.

Gaglianok landareen ikaskuntza eta animalien ikaskuntza alderatzearen alde egiten du, garuna duten izakien eta garunik gabeko izakien arteko muga zientifiko konbentzionalari aurre eginez. 2013ko aurkezpen batean, Gaglianok argudiatu zuen mimosa landareek erakusten zuten ohikotasun berari, animaliengan ikusten denean, "ikaskuntza" deitzen zaiola eta, beraz, ikertzaileek "hizkuntza bera erabili behar dute portaera bera deskribatzeko". *New Scientist-i* esan zion 2018an: «Izan animalia bat, landare bat edo bakterio bat, ikaskuntza definitzen dituzten baldintzak betetzen baditu, orduan, hori egiten ari da». 2015eko aldizkari bateko artikulu batean, ikertzaileek landareetan inteligentzia ez ikertzera eramaten dituzten arazo teoriko arruntei heldu zien eta pentsamendu hesi horietarako konponbideak iradoki zituen.

Landare zein animaliekin lan egiteko protokolo zientifikoetan estandar etiko zorrotzagoak defendatzen ditu Gaglianok. 2020an, berak eta animalien portaeraren hainbat zientzialarik, zientzia konbentzionalaren egungo praktikak animalien, landareen edo ekosistemen ongizatea bermatzeko behar bezain urrun ez doazelako kezkatuta, ikertzaileek gizakiaz besteko ongizatearekin duten konpromiso etikoa sakontzeko irizpideak iradoki zituzten. Bere iradokizunen artean daude animalien sentsibilitatea errespetatzen duen hizkuntza erabiltzea; aztertzen ari den animaliarentzat garrantzitsuak diren esperientziaren alderdiak azpimarratzea (adibidez, usaimenak txakurrentzat duen garrantzia); eta ez-konbentzionalak diren ezagutza-iturriak gehitzea, hala nola indigenek duten ezagutza eta ikertzen ari diren izakiekiko harreman pertsonalak.

Mendebaldeko prestakuntza eta ikerketa zientifikoaz gain, Gagliano Peruko landare-sendatzaileekin ere trebatu da, landareekin zuzenean komunikatzen ikasteko ezarritako protokolo xamanikoei jarraiki. Laborategiko esperimentuetarako diseinuak iradokitzeagatik eta ikerketa-arazoak konpontzen laguntzeagatik ematen die sinesgarritasuna landareei.

## Herri kulturan 
Michael Pollanek 2013an *New Yorker*-en idatzitako artikuluak, «The Intelligent Plant», Gaglianoren lana audientzia zabal bati aurkeztu zion eta herritarren interesa eta landareen kognizioari buruzko eztabaida berpiztu zituen.

James Bridle artista eta idazleak Gaglianoren lana aztertu zuen *Ways of Being* (2022) liburuan. *Emergence* aldizkariarekin 2023an egindako elkarrizketa batean, bere lana “izugarri eraginkortzat” jo zuen.

Richard Powers eleberrigileak, *The Overstory* lanaren egileak, eta Monica Gaglianok “Landare-adimena” gaiari buruzko solasaldi batean parte hartu zuten Dartmouth College-ko Diziplina arteko Konpromisorako Institutuan, 2020an.

Robin Wall Kimmerer botanikari eta irakasle indigena eta Monica Gagliano elkarrizketatu zituzten Bioneers podcast-ean.

Gagliano kontzientziaren hainbat alderdi aztertu eta 2021eko *Aware* dokumentalean profilatu zituzten sei pertsonetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* monicagagliano.com/
* &#x20;«Ilarraren entzumena» Jagoba Errekondo. &#x20;(Argia, 2024-12-29).