open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Defentsa Ministroa (Sobietar Batasuna)

**Sobietar Batasuneko Defentsa Ministroa** (errusieraz: *Министр обороны СССР*) 1917tik 1922ra Errusiako Sobietar Errepublika  Sozialista Federatibo sozialista/komunistaren eta 1922tik 1992ra Sobietar Batasunaren defentsaz arduratu zen Defentsa Ministerioko buruari egiten dio erreferentzia.

## Ministroen zerrenda 
### Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa 
#### Militar eta Itsas Gaietarako Herri Komisarioak 
### Sobietar Batasuna 
#### Militar eta Itsas Gaietarako Herri Komisarioa 
#### Defentsarako Herri Komisarioak 
#### Itsas Armadako Herri Komisarioak 
#### Indar Armatuen Herri Komisarioa 
#### Indar Armatuen ministroak 
#### Gerra ministroa 
#### Itsas Armadako ministroak 
#### Defentsa ministroak 
## Kanpo estekak
Mycena capillaris

***Mycena capillaris*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da,

Sinonimoak: *Agaricus capillaris*, *Pseudomycena capillaris*

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 cm inguruko diametrokoa, arre-gris kolorekoa, zurbila.

**Orriak:** Ia libreak, zuri zikin kolorekoak.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak  baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 3 cm inguruko garaierakoa eta 0,1 cm inguruko lodierakoa, zurixka, hautsarekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran. Pagoen eroritako hostoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena flavoalba

***Mycena flavoalba*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da,

Sinonimoak: *Atheniella flavoalba*, *Agaricus flavoalbus*, *Agaricus luteoalbus*, *Hemimycena flavoalva*, *Marasmiellus flavoalbus*, *Mycena luteoalba*

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 1,2 cm bitarteko edo gehiagoko diametrokoa, hasieran koniko-kanpai itxurakoa, ondoren kapela txinatarren formarekin, titi txiki batekin, lehorra, higrofanoa ez; limoi kolorekoa edo lasto kolorekoa, zurbil samarra ertzean, eta oso leuna. Ertz zorrotza, zuzena, pixka bat gorantz biribildua, oso ildaskatua gardentasunagatik.

**Orriak:** Estu samar, ez dira berdinak, pixka bat sabeldunak, ez zabalak eta ezta estuak ere, libreak izan edo ez oso itsatsiak, zuriak eta ertz osoarekin, kolore berekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 4,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,1 eta 0,12 cm bitarteko lodierakoa, oso hauskorra, zuzena, zilindrikoa, oinarrian zabaldu gabe, pixka bat hodi formakoa, hialinoa, zeharrargitsua, lehorra, glabroa eta erabat leuna.

**Haragia:** Sendotasunik gabea, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du. *Flavoalba* epitetoa ere latinetik dator, horia esan nahi duen "flavus" hitzetik eta zuria, esan nahi duen "albus" hirzetik. Bere hori-zuri koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena olida* eta *Mycena xantholeuca* delakoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lakua 
Maiz udatik udazkenera. Koniferoen eta hostozabalen basoetan, pinu-orratzetan eta hostoerorkorretan, baina baita basotik kanpo ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Txina, Antartika, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Youngs

**Benjamin Ryder Youngs** (Cawston, Norfolk, 1989ko irailaren 5a) ingeles errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. Ingalaterrako Leicester Tigers taldean jokatzen du 2006tik aurrera. 2010eko martxoaren 13an egin zuen debuta Ingalaterrako selekzioan, Edinburgon, Eskoziaren kontra. Ingalaterrako talde nazionalarekin partida gehien jokatu duen errugbilaria da.

## Palmaresa 
### Leicester Tigers 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2007, 2009, 2010, 2013, 2022
** finalista: 2008, 2011, 2012
* Anglo-Galestar Kopa
** irabazlea: 2007
** finalista: 2008
* European Challenge Cup
** finalista: 2021

### Ingalaterrako selekzioa 
* 127 partida, 2010-2023 bitartean
* 100 tanto (20 entsegu)
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2011, 2016, 2017, 2020
** Grand Slam: 2016
** Triple Crown: 2016, 2020
** Calcutta Cup: 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2020 
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
René Goblet

**René Goblet** (Aire-sur-la-Lys, 1828ko azaroaren 26a – Paris, 1905eko irailaren 13a) frantziar kazetari eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1886tik 1887ra.

Zuzenbidea ikasi zuen eta Frantziako Bigarren Inperioan *Le Progrès de la Somme* egunkari liberala sortu zuen. 1871n Biltzar Nazionaleko diputatu izan zen eta Biltzarreko ezker muturreko Batasun Errepublikanoaren taldearekin bat egin zuen. 1882an Charles de Freycinetek Barne ministro izendatu zuen. [>Henri Brisson]]en gobernuan Hezkuntza, Arte Eder eta Erlijio ministroa izan zen.

1886ko abenduan Freycinet gobernua erori zen eta Goblet lehen ministro izendatu zuten. Schnaebele ofizial frantziarra Alemaniako mugan atxilotu ondoren, bi herrialdeen arteko tentsioak gora egin zuen. Gobletek Gustave Flourens Kanpo Arazoetako ministroa babestu zuen, bakearen aldekoa, Georges Ernest Boulanger Gerrako ministroaren aurka, erantzun gogor baten aldekoa. Boulangerren aldekoen propagandak gobernua ahuldu zuen, 1887ko maiatzean aurrekontuen bozketan erori zena.

Goblet, ondoren, Kanpo Arazoetako ministro izan zen Charles Floqueten gobernuan, eta senatari 1891tik 1893ra. 1898an hauteskundeak galdu ondoren, politikatik erretiratu zen.
Trinculo

**Trinculo** honakoa izan daiteke:
* Trinculo (ilargia), Uranoren bigarren ilargirik txikiena.
* Trinculo (The Tempest), Shakespeareren *The Tempest* antzezlaneko pertsonaia.
* Trinculo (kraterra), Miranda satelitearen kraterra, Uranoren ilargia hau ere.
Ermuko Hartza Eguna

Inauteri barikuan ospatzen den Ermuan zeharreko kantujira da, hartzez mozorrotutako bati lagunduz eta bere gaineko koplak abestuz.
thumb|356x356px

## Historia 
1934 urteko inauterietan atera zen Hartza estreinako aldiz Ermuko kaleetan. Gillermo Bengoetxea, *Txindurri* bertsolariari diru-eskean ateratzeko bertsoren batzuk eskatu zioten; honek gertakizun bat kontatzen dituen lau kopla idatzi eta musikatu zituen. Mutil koadrila bat atera zen herrian zehar kantuan, herriko pegora guztietako aldabak jo eta “jende txit ona errukituz” sosa batzuk eskatuz. 

Jasotako dirua elkartasunerako bideratuko zen: tuberkulosiak jota gaixo zegoen gazte baten sendabiderako. Sasoi hartan gaitz hilkorra eta erabateko kutsakorra zen, botika gogorrak, gela aireztatuak eta zainketa bereziak eskatzen zituena. Gaztearen familiari laguntzeko dirua eskatzen ondo ederto ahalegindu ziren kantariak eta 1000 pezeta atera zuten: diru asko sasoirako eta 1100 biztanleko herri batentzat kopuru itxurosoa. Baina tradizioak agindu eta abestiak aditzera ematen duen legez “jan ta edan ondo egiteko” ere aprobetxatu zuten. 

Mahai ederraren bueltan erretratatu ziren gero, euren gitarra eta tronpetekin. Baita orrazi eta erretzeko paperarekin egindako musika-tresna bitxiarekin: letrarik gabeko “la la la la…” laguntzeko erabili zuten, orraziaren bitarteetatik paperari putz eginda turuta baten soinua sortuz. Musika-tresna herrikoia zen sasoi hartan, beste leku askotan ere erabiltzen zena eta urte asko beranduago, esaterako, The Beatles talde britaniarrak Lovely Rita abestiaren tarte musikaletan erabili zuena.

Francoren diktaduraren ondorioz, inauteriekin lotutako ospakizunak debekatuta egon ziren eta ez zen kalez kalekorik egiterik izan. *Txindurriren* bertsoak baina herritar askoren gomutan geratu ziren, etxeko esparruan zein lagun artekoetan abestuz.

## Berreskurapena 
Euskal Birusa Elkarte Kulturala izan zen Patxi Urko, Urko Beheko baserriko Francisco Urien aipatzen dituen bertsook familiarteko esparrutik atera eta kalez-kaleko ohitura berreskuratu zuen taldea. Gillermo zenduta zegoela, zein hobeto kantua erakusteko bere alaba Maria Bengoetxea baino, abeslari aparta eta kantuzale amorratua. Bertsoak sortu eta handik 56 urtera, 1990eko aratusteetako barikuan abestu ziren berriro jende artean.
thumb|263x263px

2000. urtean Deba Beheko Bertso Eskolaren ekimenez, jatorrizko bi bertsoei beste bi gehitu zitzaizkien, Maria Txindurriri, Gillermoren alabari esker “gabiltzalako danok kantuan”.

"Baserritarrei lorik egiten" uzten ez zien "prizti" haren bila izandako gora beherak hedatuaz joan ziren txiki eta handien artean. Herriko eskolei esker, belaunaldiz belaunaldi Hartzaren abestia ikasiz eta pertsonaia maitatuz joan dira ermuarrak.

## Erreferentziak
Ines Egiguren Lekue

**Ines Egiguren Lekue** (Ondarroa, 1981) triatleta da. 

## Biografia 
Ines Egiguren Lekue nerabezaroan hasi zen kirola egiten, bizkar hezurreko arazo bategatik. Aparatua jarri zioten, bizkar hezurra zuzen mantentzeko, eta kentzeko ordua heldu zitzaionean hasi zen kirol munduan murgiltzen, medikuaren aholkuz. 

### Triatloia 
Igeriketari ekin zion Egigurenek, behin bizkar hezurreko aparatua kenduta, ebakuntza saihesteko, eta horren ostean, aringa-aringan. Arantza Burgoa Agirregomezkortaren eskutik, Aringaingan taldean sartu zen, Emakumeen Jabekuntza Eskolatik sortutako ekimena. Bizikletan ibiltzen ere hasi zen, eta hortik triatloiak egitera pasa zen, Arantza Burgoa Agirregomezkortak jarritako entrenamenduekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Roke baseliza (Artxanda, Bilbo)

**San Roke baseliza** Artxanda mendi gainetik hurbil dagoen baseliza da, Bilbo eta Sondika artean. 1981. urtean berreraiki zen, gerra zibileko kalteak medio. Txorierri bailararen eta Loiuko aireportuaren gaineko talaia aparta da. Artxandako funikularretik hurbil (1,3 kilometrora) dago eta San Roke Bidea abiatzen da bertaraino.
thumb|Artxandako San Roke baseliza
Baseliza eraikin erligiosoa da, laukizuzen formako oinarria duena eta muino naturalean, dorretxo bat eta kanpaia ditu. Garai batean, Sondika eta Begoñako nekazariek lehorte eta kalte meteorologikorik izan ez zedin errezatzen zuten bertan.

Abuztuak 16an erromeria ospatzen da baseliza honetan. Bilbo eta Sondikako alkateak bertaratu eta elkarri zeremoniazko agurra ematen diote.

Gerra Zibilean bertako mendi-hegaletan lubakiak egin zituzten gotorleku gisa.
1937ko ekainak 13 eta 18 artean, Bilbo babesteko azken bataila hasi zen Artxanda inguruan: 13an Lezama eta Zamudion sartu ostean, tropa matxinoak 14an Santo Domingo aldapan borrokatu ziren eta 15ean San Roke eta kasino tartea bonbakatu zuten nagusiki. Baja ugari eragiteaz gain, ermita eurenganatu zuten eta kalte handiak jasan zituen. 

Meatze-galeriako aterpe bat ere bazegoen, armada frankistaren erasoetatik babesgune gisa erabilia. Pablo Beldarrain Olalde, Eusko Gudarosteko komandanteak. hala deskribatu zuen baseliza dagoen muinoaren galera,

"(...) *y se perdería seguidamente el montículo de la propia ermita de San Roque, donde el enemigo centraba mucho fuego de artillería. Quienes sufrieron aquello acusan la profusión de cañoncitos de tiro rápido italianos aunque no eran tales los atacantes, sino la columna del coronel Bartomeu española*. (...)

Ekainak 19an, larunbatarekin, San Roke eurenganatu eta lau egunera sartu zuren frankistak Bilbora.

XX. mendeko 60. hamarkadan, nazioarteko motokross lehiaketa ospetsuak hartu zituen ermitaren inguruak, garaiko piloturik onenekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald Mutsaars

**Ronald Mutsaars** (Schijndel, 1979ko apirilaren 19a) herbehereetako txirrindulari ohia da. Errepidean eta ciclo-crosean aritu zen.

## Palmaresa 
### Errepidean 
### 1998 
2. PWZ zuidenvend Tourrean

### 1999 
Lleidako Itzuliko etapa bat

2. Gante-Wevelgem sub-23

4. Circuito Montañesko etapa batean

4. Trip. Monts Chateaux-ko etapa batean

### 2000 
Hasselt-Spa-Hasselt

Fleche Namuroise

Namense Pijl

3. Paris-Tours sub-23

9. Guillermo Tell Sari nagusian

### 2001 
3. Loir et Cher Tourreko bi etapetan

4. Mainfranken Tourrean

7. Trip. Monts Chateaux-ean eta etapa bat

### 2002 
ZLM Tourreko Tarteko Helmugak

8. Veenendaal Classic-ean

### 2003 
Dunkerkeko Lau Egunetako Mendiko Sailkapena

10. Valentziako Sari Nagusian

### 2004 
2. Poitou-Charentes Tourrean eta 7. etapa batean

8. Dunkerkeko Lau Egunetako etapa batean

10. Herningo Sari Nagusian

### Ciclo-Crossean 
### 2005-06 
5. Marle

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraia Beiro Monasterio

**Iraia Beiro Monasterio** (Ondarroa, 1991) kirolaria da. 

## Biografia 
Iraia Beiro Monasterio Ondarroako Aurrera Kirol Elkarteko futbolaria izan zen. Futbolean zebilela, gelakide batzuek atletismoan izena eman zuten Lekeitioko Tximista atletismo taldean. Futbola utzi, eta bera ere atletismo taldean sartu zen, 14 urterekin. Ostean, Durango eta Bilboko atletismo taldeetan ere ibili zen.  Hainbat modalitatetan aritu zen, besteak beste, aringa-aringa, jauzia eta pisu jaurtiketa. Denbora igaro ahala, espezializatzen hasi zen, eta jaurtiketari ekin zion, pisu jaurtiketari eta xabalina jaurtiketari, hain zuzen.

### Xabalina eta pisu jaurtiketa 
Xabalina txapelketetan gutxieneko marka lortu zuen Espainiako txapelketara joateko. Euskal Autonomia Elkartearen taldearekin joan zen, eta irabazi egin zuen. Horrez gain, bakarkako Espainiako frogarako txartela ere lortu zuen. Taldearekin joan zen froga horretara, eta han ere lehenengo postuan gelditu zen. Atletismoan hasi eta lehenengo urtean bertan lortu zituen emaitza horiek.

Jarraitu egin zuen, batez ere, xabalinarekin, batzuetan pisu jaurtiketa ere egiten zuen arren. Lau urte egin zituen kirol horretan, eta guztietan lehenengo postua edo podiumaren barruan sartzea lortu zuen.

Lau urteren ostean, Bigarren batxilergoa egiten ari zela, atletismoa utzi zuen, ikasketekin ezin uztarturik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Larrañaga Elorza

**Ainhoa Larrañaga Elorza** (Bergara, Gipuzkoa, ...) Mondragon Unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea da. Amiantoaren biktimen aldeko ekintzailea ere bada. Goienan zutabegile dihardu.
## Bizitza 
### Formakuntza 
Zuzenbide lizentziatura lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, 1996an. Ondoren, doktoregoa Mondragon Unibertsitatean "Humanitateak eta Hezkuntza etorkizuneko erakundeetan Doktorego Programa", ‘Brasilgo kooperatibismoaren garapenerako oinarriak. Begiratu kritikoa Euskadiko legedi eta errealitate institucional kooperatibotik’, 2009.Tesiaren zuzendariak Jon Sarasua Maritxalar eta Aitor Bengoetxea Alkorta.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* *Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena Euskal hedabideetan.*(Martin Ugalde Kultur Parkea, 2021). Eneko Bidegain Aire eta Zuriñe Maguregi Sanchezekin elkarlanean.2019an Martin Ugalde beka jaso zuten lan hau burutzeko.

### Txostenak kongresuetan/konferentziak 
* *El nivel de conocimiento de la juventud vasca sobre su historia. ¿Posibles consecuencias en la construcción de la identidad nacional.* Colloque international del CEMTI. Cultures de Résistance. Peuples & langues minorisés. Paris, Université Paris. 2016.
* *Exigencia en la autogestión, potencial de las cooperativas.* XV Congreso de Investigadores en Economía Social y Cooperativa. 'Las Cooperativas y la Economía Social en un entorno de recuperación económica'. Santander, 2014.
* *La transparencia informativa en las Cooperativas.* Regional conference ICA/ACOP/AE-IC/UMA. Why should I trust you? Challenges for communication in times of crisi. Malagako Unibertsitatea, 2013.
* *Arrasateko kooperatiba esperientzia (Organo sozialak). Transparencia en las Cooperativas.* XXVI Seminario Internacional AISOC. 'Organizaciones en tiempos de crisis. Perspectivas, diagnósticos, alternativas y propuestas'. UCM, Madril, 2013.

## Bestelakoak 
* 2021ean Angiozarrek Toki Erakunde Txiki izendatzeko prozesua hasi zuen eta Ainhoa Larrañaga izan zen bultzatzaileenerako bat. 
* Goienan zutabegile aritzen da.
* Amiantoaren biktimen aldeko ekintzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
June Aranbarri Gomez

**June Aranbarri Gomez** (Ondarroa, Bizkaia, 1993ko urtarrilaren 30a) arraunlari ohia da. 

## Biografia 
### Ikasketak eta lanbidea 
Filologia Hispanikoa gradua egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, Gasteizen; baita Irakasleen Prestakuntza Unibertsitate Masterra ere. 2017. urtetik Bigarren Hezkuntzako Gaztelania eta Literatura irakaslea da.

### Kirol ibilbidea 
June Aranbarri Gomez 13 urterekin hasi zen arraunean, eta hainbat klub igaro ditu bere ibilbidean, hala nola, Ondarroako Arraun Elkartea, Zumaia, Donostiarra eta Orio Orialki Arraunketa Elkartea.

#### Kontxako bandera, Zumaiarekin 
13 urterekin Ondarroako Arraun Elkartean izena eman zuen lagunekin batera. Lau denboraldi egin zituen herriko taldean, bi urte haur-kategorian eta beste bi kadeteetan. Lau urte horiek igaro ondoren, Zumaiako Arraun Taldera joan zen, bere entrenatzaileak horrela proposatuta. Nagore Osoro laguna eta taldekidearekin joan zen Zumaiara eta bertan zazpi urte egin zituen. 2013an Zumaiako Arraun Taldeko emakumeak izan ziren lehen euskaldunak Kontxa irabazten. Hurrengo urteetan nahiz eta ez zuten Kontxa irabazterik lortu, denboraldi onak egin zituzten eta Euskotren liga irabazi zuten, Emakumezkoen Traineru Liga.

#### Herrira buelta 
Zazpi urtez Zumaiako Arraun Taldean egon ondoren, arrauna utzi zuen denboraldi batez. Hiru urtez egon zen arraun mundutik at. 2019an Ondarroako Arraun Elkarteak Nagore Osoro arraunlariari eskaini zion emakumeen taldea aurrera eraman eta entrenatzaile izateko proiektua. Osorok Aranbarriri laguntza eskatu zion, eta bien artean hartu zuten proiektua. 

#### Kontxako bandera, Oriorekin 
Donostiarratik deitu zioten, eta denboraldi bat egin zuen arraun talde horretan. Orio Orialki Arraun elkartean egin zituen azken urteak. 2022an Kontxa irabazi zuten. Hortaz, bederatzi urteren ostean bigarren Kontxa irabazi zuen. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leptoi-aroa

Big Bangaren eredu kosmologikoetan, **leptoi-aroa** unibertsoaren fase goiztiarreko aro bat da, non leptoiek Unibertsoaren masaren gehiengoa ziren. Big Banga eta segundu batera hasi zen, hadroi eta anti-hadroi gehienek elkar suntsitu zutenean, hadroi-aroaren amaieran. Leptoi-aroan zehar Unibertsoaren tenperatura oraindik handiegia zen neutrinoak eta elektroi-positroi bikoteak sortzeko. Big Banga eta 10 segundura, Unibertsoaren tenperatura jada murriztu zen elektroi-positroi bikoteak gradualki suntsitu zitezkeen punturaino. Elektroien zati txiki bat geratu zen Unibertsoaren karga neutralizatu ahal izateko libre geratu ziren neutrinoekin. Aro honetako ezaugarri garrantzitsu bat neutrinoen bereizketa izan zen. Big Bangeko nukleosintesiaren aroa izan zen ondoren, fotoi-aroarekin gainezarrita. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xirula Mirula

thumb|250px|Kontxi Aizarna eta Imanol Urbieta Gernikan.

***Xirula Mirula*** Imanol Urbieta eta Kontxi Aizarna musikariek zein irakasleek 1983an musika eta euskara uztartzeko metodoa eta musika eskolak izan ziren. Musika eta pedagogia eskola-laborategia zen beraiena, eta han ibili ziren laguntzen, eskolak ematen, kanta berriak haurrekin esperimentatzen, koordinazio-lanak egiten edota grabazio-teknikari gisa lanean, besteak beste. Helburua haurrak musika euskaraz ikastea zen. Zarauzko lehenengo musika eskola sortu zuen, baina bere jaioterritik Donostiara zabaldu zuen lana. Gaur egun, Euskal Herri osoan ezagunak dira Urbietaren abestiak, eta bere legatuak bizi-bizirik jarraitzen du. *Xirula Mirula* ikasmaterialak Euskal Herri osoko ia ikastetxe guztietan erabili dira.

## Historia 
Imanol Urbietak haur kantekin lehenengo euskarazko diskoa atera zuen, Bartzelonan grabatutakoa, 1968-1969 urteetan. Lehenago ez zegoen umeentzako kantekin diskorik euskaraz. Ordura arte, eskoletan euskaraz abesten ziren kantak irakasle bakoitzak zekizkienak ziren. Xirula Mirula metodoaren bidez, musikaren teoria azaltzen zen, baina umeentzat: ipuinekin eta kantekin. Metodoa 1978an sortu zuten eta 1979an liburu bat eta lau kasete argitaratu zituzten lehenengo, Zarautzen. Ondoren, Imanol Urbietak 1983ko udan zabaldu zuen Xirula Mirula grabaketa estudioa eta musika eskola Amara Berriko Katalina Erauso kaleko 12. zenbakian, eta musika eskola gisa bertan jarraitzen du oraindik ere, Joxean Urbieta semearen (Zarautz, 1961) gidaritzapean. Geroago, metodo hori haur txikientzako ez zela oso egokia eta Xixupika proiektua sortu zuten Haur Hezkuntzako umeentzat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Imanol Urbieta
* Kontxi Aizarna

## Kanpo estekak 
* Sara Ibarguren: "Sinple bezain tinko, haur kantariak trebatzeko jaioa", *Hirutxuloko Hitza*, 2024/02/2, 6-11 or.
* Imanol Urbietarekin Xirula Mirulari buruzko elkarrizketa 2008an.
Eusko Jeltzaleak

**Eusko Jeltzaleak** 1979ko Nafarroako Parlamenturaiko hauteskundeetan Iruñeko merindadean aurkeztutako koalizio politiko baten izena zen. Eusko Alderdi Jeltzaleak (EAJ), Euskadiko Ezkerrak (EE), Euskal Sozialistak Elkartzeko Indarrak (ESEI) eta Espainiako Lanaren Alderdiak (PTE) osatzen zuten.

Zerrendaburua Manuel Irujo jeltzalea izan zen. 12.845 boto izan zituzten (%5,06) eta hiru eserleku (guztiak EAJrenak). Manuel Irujo 1981ean hil zenean bere lekua José Fermín Arraizak hartu zuen, Euskadiko Ezkerrakoa. 

## Kanpo estekak
Karmele Lopez Garate

**Karmele Lopez Garate** (Ondarroa, 1983) futbolari ohia da, eta hainbat futbol-talde igaro ditu bere kirol ibilbidean, hurrenez hurren, Artibai, Mutriku, Aurrera Vitoria eta Athletic. 

## Biografia 
Nahiz eta futbola izan bere bizitzan gehien praktikatu duen kirola, Judon ere ibili zen. Zubi Zahar Herri Ikastolako areto-futboleko taldean hasi zen, eta han urte batzuk egin ostean, futbol hamaikara pasatu zen. Behin 14 urte beteta, federatu egin zen, eta hortik aurrera hainbat talde igaro zituen.

### Futbol taldeak 
Artibain hasi zen, Lea-Artibai eskualdeko futbol taldean, eta hortik Mutrikuko futbol taldera joan zen. Mutrikun jokatzen ari zen bitartean, Aurrera Vitoriak deitu zion, eta gero, Athleticek. Bizkaiko taldean urte batzuk egin ondoren, berriro bueltatu zen Gasteizko taldera, eta azkenik, Mutrikun egin zituen bere azkenengo urteak. 32 urterekin utzi zuen futbola. Tarte horretan, Euskadiko selekzioarekin ibili zen, lehenengo 17 urtez azpikoekin eta gero 21 urtez azpikoekin.

### Judo 
Futbolean jokatzen ari zen bitartean, judoa ere praktikatzen zuen Lopezek. Ondarroan, gerriko marroia lortu arte aritu zen, eta IVEFeko ikasketak egiten ari zela, beltza atera zuen Madrilen. Baina garai batetik aurrera, futbolean zenbat eta sartuago egon, orduan eta gutxiago praktikatzen zuen.

### Athleticeko beteranekin 
IVEF eta magisteritza ikasketak egin zituen, eta, lanean hasi ostean, Mutrikura bueltatu zen. Haurdun gelditu zenean utzi zuen futbola. Behin umea izan ostean, Athleticeko beteranekin joan izan da, entrenatu eta jokatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Leire Fernandez Beitia

**Leire Fernandez Beitia** (Ondarroa, 1992) jarduera Fisikoan eta Kirolaren Zientzietan graduatua da eta kirol teknikaria da lanbidez. Hainbat kiroletan aritu izan da, batez ere, futbolean. Txikitatik futbola izan da bere kirol ibilbidea markatu duena eta Athletic eta Aurrera Vitoria bezalako taldeetan jokatu du. Behin futbola utzi eta gero, hainbat kirol probatu ditu.https://11barri.eus/testu-bankua/futbolaren-atea-itxiz-beste-mila-leiho-zabalduz/

Lehen Hezkuntzako 6. mailan Ondarroako Zubi Zahar ikastolako atletismo taldean hasi zen. Ikasturte bat egin zuen atletismo taldean, eta Bizkaiko txapelketan parte hartu zuen Durangoko atletismoko pistan egin zen lehiaketan. Hurrengo ikasturtean areto-futboleko taldean hasi zen bera baino zaharragoekin.

Aurrera Kirol Elkarteak emakumezkoen areto-futbol talde bat zeukan, eta jokalariek taldean sartzea proposatu zioten. Beraz, 14 urterekin futbol taldean sartu eta beste bi urte egin zituen bertan. Hiru leku ezberdinetan entrenatzen zuten: Zeledonio eraikineko jolastokian, kiroldegiko kantxan edo Anexoko futbol-zelai zaharrean. Hamasei neskako taldea osatu zuten. Futbol-hamaikako taldea sortu nahi izan zuten, eta Berriatuko taldean egin zieten leku.

Lau urtez jokatu zuen Berriatuako taldean, eta azkenengo urtean Lezamatik deitu zioten, Athleticekin entrenatzera joateko. Berriatuako laugarren denboraldia amaitu ondoren, hurrengoa Athleticen hasi zuen, eta bertan eman zituen beste bi denboraldi, zehazki, Batxilergoko bi urteak.

2010ean hasi zuen Jarduera Fisikoa eta Kirolaren Zientzietako Gradua Gasteizen. Athletic utzi eta Gasteizko Aurrera Vitoriarara joan zen, ordura arte jokatzen egon zen klubaz hitz egin eta horrela bideratuta. 

2014an amaitu zuen Leire Fernandezek Gasteizko etapa. Behin ikasketak amaitu zituenean, Eibartik deitu zioten, kirol sektoreko enpresa baten lan egiteko. Beraz, Aurrera Vitoriako bere ibilbidea ere bertan amaitu zen. Horrela, ibilbide profesionalari hasiera eman zion, eta Ondarroara egin zuen buelta. Ostean, Mutriku Futbol Taldean jokatzen hasi zen Karmele Lopez lagunak taldean sartzea proposatuta.

Sei urte egin zituen Mutrikuko Futbol Taldean Fernandezek, lehenengo bi urteak jokalari, hirugarrena jokalari-entrenatzaile eta hurrengo hiru urteak, entrenatzaile soilik. Mutriku Futbol Taldean hiru urte zihoala lesionatu zen. Beste hiru urte egin zituen entrenatzaile lanetan eta 2019an agur esan zion futbolari. 
alt=Leire Fernandez Beitia|thumb|Leire Fernandez Beitia
Kirol munduan murgildurik jarraitzen du Leire Fernandezek, bai lanari dagokionean, bai jarduera fisikoa praktikatzeko orduan. Egun, kirol teknikaria da, eta formatzen jarraitzen du. Esaterako, duela gutxi lortu du kirol kudeaketa masterreko titulua. Horrez gain, Mutrikuko eta inguruko herrietako emakumeekin batera, pala txapelketetan ibili izan da. Gaur egunean, bizikletan eta mendizaletasuna uztartzen ditu.
Carl Weathers

**Carl Weathers** (New Orleans, 1948ko urtarrilaren 14a – Los Angeles, 2024ko otsailaren 1a) estatubatuar amerikar futboleko jokalari eta aktorea izan zen.

Bi denboraldi egin zituen NFLko Oakland Raiders taldean eta denboraldi bat Kanadako ligan.

Zineman bere pertsonaiarik nabarmenena Apollo Creed boxeolaria izan zen Rockyren filmetan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Peter Faiman

**Peter Leonard Faiman** (Melbourne (Australia), 1944) zineman, zuzeneko telebistan eta bestelako ikuskizunetan aritutako telebista-ekoizle australiarra da. Nine Network-ekin lan-harreman luzea izan du.

## Ibilbidea 
Peter Faiman zuzendaria 1986ko garai guztietako film australiarrik arrakastatsuena izan den *Crocodile Dundee* filmaren zuzendaria da. Australiako telebistan ere presentzia esanguratsua izan du 1970eko hamarkadaren hasieratik. 1972an, Faiman *The Graham Kennedy Show* telesaila ekoizten hasi zen, eta, hurrengo urtean, zuzendari izan zen lehen aldiz *The Paul Hogan Show* filmean, Faimanen etorkizuneko kolaboratzailea protagonista izanik "Crocodile Dundee" filmean. Faimanek bere jaioterrian elkarrizketa-programak zuzentzen eta ekoizten jarraitu zuen 70eko hamarkadaren hondarrean eta 80ko hamarkadaren hasieran, eta kontzertu handien zuzeneko telebista-transmisioak zuzentzen ere hasi zen. 1986an, taldea osatu zuen berriro Paul Hogan idazle eta izarrarekin, eta *Crocodile Dundee* abenturazko komedia zuzendu zuen. Filmak Oscarretarako izendapena ekarri zion Hogani gidoiagatik, eta urteko nazioarteko txarteldegien erakarpenik handiena bihurtu zen. Filmaren arrakasta komertzial eta kritikoaren ondoren, Faiman John Hughesen gidoidun *Dutch* errepideko bidaien komedia zuzentzera pasa zen, 1991n. 
Bere hurrengo proiektu handia 1992an *Fern Gully* fantasia animatua ekoiztea izan zen. Australiako telebistan jarraitu zuen, *The Human Edge* eta *Strictly Dancing* eta *The Rock Eisteddfod Challenge* bezalako elkarrizketa saioetan lan eginez 2000ko hamarkadan.

## Filmografia
Zuzendari gisa film hauetan aritu da:
**Behind the Fridge* (1971) - TV
*''Neil Diamond - The 'Thank You Australia' Concert* (1976) - TV
**The Royal Charity Concert* (1980)
**Culture Club: Live in Sydney* (1984)
**Crocodile Dundee* (1986)
**Dutch'' (1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Peter Faiman IMDb webgunean.
* :Peter Faiman Allmovie webgunean.
Fontxo Arroyo

**Alfonso Arroyo García** (Elorrio, Bizkaia, 1971), **Fontxo Arroyo** izenez ezagutua, bizkaitar politikaria da.

## Bizitza 
Elorrion (Bizkaia) jaio zen. Abadiñora joan zen bizitzera gaztea zenean. Iturgin gisa lan egin zuen hogei urte baino gehiagoz, eta ondoren automozioko enpresa bat sortu zuen.

2023ko Bizkaiko Batzar Nagusietarako hauteskundeetan, Arroyo Bizkaiko Batzar Nagusietako batzarkide izateko hautagaia izan zen Durango-Arratiako barrutian, *Elkarrekin Bizkaia* koalizioaren izenean (Podemos Euskadi, Ezker Anitza/IU, Equo Berdeak eta Aliantza Berdea), eta Israel Escalante (Ezker Anitza/IU) Durango-Arratiako zerrendaburua zelarik.

2024an, 2024ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, Arroyo *Elkarrekin Podemos* koalizioaren (Podemos Euskadi eta Aliantza Berdea) Eusko Legebiltzarreko diputaturako hautagaia izan zen, Miren Gorrotxategi lehendakarigai eta zerrendaburu izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Rosa Urraca Pastor

**María Rosa Urraca Pastor** (Madril, 1900eko urtarrilaren 1a - Bartzelona, 1984ko martxoaren 19a) lider karlista izan zen, ospetsua bere prentsa-artikuluengatik, oratoria bikainagatik eta *Margaritas* izeneko emakume karlisten antolaketaren bidez egindako gizarte laguntzagatik eta tradizionalismoaren aldeko aktibismoagatik. Espainiako Bigarren Errepublikaren aurkako kolpe militarraren partaide nabarmena izan zen.

## Biografia 
Madrilen jaio bazen ere, Bilbon hazi eta hezi zen, izan ere, 1923an Bilboko Irakasle Eskolan graduatu zen. Acción Católica de la Mujer (ACM) erakundeko Bizkaiko delegaritza 1925ean sortu zenetik haren agintaritza eraman zuen, baita *Bizkaiko* ACM-ren Aldizkariko zuzendaritza.  Bizkaiko eta Madrilgo egunkarietan idatzi zuen gaztetatik, besteak beste, *El Nervión*, la *Gaceta del Norte* edo *El* *Pueblo Vasco-n,* eta sozialistaren fama hartu ere, hainbat erreforma eskatu zituelako. 1929an Sevillako emakumeen kongresu hispanoamerikarrean parte hartu zuen. Atxiloketaren eta errepublikanismoaren aurkako borrokaren ondorioz, 1932an Bizkaiko Lan Ikuskatzaile laguntzaile kargutik kendu zuten. 1933an Gipuzkoako Elkarte Tradizionalistako hautagai gisa aurkeztu zen hauteskunde orokorretan, baina ez zuen diputatu izateko behar adinako botorik lortu. 

1936ko estatu-kolpearen ondoren golpistekin bat egin zuen, hasieratik. Mugimenduaren lehenengo Kontseilu Nazionaleko kide izan zen. 1937ko martxoaren hasieran Malagan egon zen gobernadore zibilaren izendapenean Margaritasen batzorde batekin batera. Sección Femeninako kidea ere izan zen.
[thumb|Urraca Pastor, [Francisco Franco, Pilar Primo de Rivera eta falangeko beste lider batzuekin batera.|263x263px]]

### Fronteen eta Ospitaleen Laguntzarako Delegatu Nazionala 
1937an Fronteen eta Ospitaleen Laguntzarako Delegatu Nazionala izendatu zuten. 1938an Casilda Ampuerok karguan ordeztu zuen. 

Gerra amaitu ondoren, Bartzelonan finkatu zen. Urte batzuk geroago, ahozko adierazpenaren eta ahoskeraren irakasle gisa iragarri zuen bere burua prentsan. 50. hamarkadan argitaletxe bat sortu zuen, eta berak idatzitako hainbat biografia argiratatu ere. Óscar Esquiviasen *Inquietud en el Paraíso* (2005) pertsonaietako bat da. *Doña Urraca* izeneko komikia, Miguel Bernet Toledano (*Jorge)* marrazkilariarena ere bere karikatura bat da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* , Ainhoa: «Urraca Pastor, María Rosa» en la *Enciclopedia Auñamendi*.
* , Carmen: *Con voz y voto. Las mujeres y la política en España (1931-1945)*. Barcelona: Lumen, 2004.
* 
* 
* , María Rosa: Conferencia pronunciada en el Cine de la Ópera, el domingo, 5 de marzo de 1933. Editor: [s.n.], 1933[?]
* , María Rosa: *Así empezamos (memorias de una enfermera)*. Bilbao: La Edit. Vizcaína, 1942[?]

## Ikus, gainera 
* 1936an arrasatearrei egindako sarraskiak

## Kanpo estekak
Noelia Garella

**Noelia Garella** (Córdoba, 1986) argentinar maistra da, Downen sindromea duen Argentinako lehen irakasle tituludun izateagatik ezaguna. 

## Bizitza 
Delfor Garella eta Mercedes Cabreraren alaba da. 2007an haur hezkuntzako irakasle gisa graduatu zen Córdoban, bost urtez praktikak egin zituen eta 2012an lanpostu ofiziala lortu zuen haurtzaindegi batean. Irakurketa goiztiarra sustatzeko klaseak ematen ditu. 

Diskriminazioari eta inklusioari buruzko konferentzietan parte hartzen du, eta hainbat herrialdetako sariak irabazi ditu. 
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elliot Kukla

**Elliot Kukla** (Victoria, 1974) kanadar-estatubatuar errabino erreformista da. 2006an ordenatu zuten Hebrew Union Collegen eta munduko lehen errabino transgenero bihurtu zen.

## Bizitza 
Victorian jaio zen. Erlijioa eta arte ederrak ikasi zituen Torontoko Unibertsitatean. Gero kazetari gisa lan egin zuen Toronton. 2004an masterra egin zuen Hebrew Union Collegen. Geroago, pertsona transgeneroa ere zen lagun batek eskatuta, sexua berresleitzeko prozesurako lehen bedeinkapena idatzi zuen, eta 2007an Judaismo Erreformaren aldeko Batasunak argitaratutako LGBT gaiei buruzko *Kulanu* eskuliburuan sartu zuten.

''Sh'ma: A Journal of Jewish responsability*, *Zeek: A Journal of Jewish Thought and Culture*, *Lilith'' eta beste antologia batzuetan ere idatzi du.

San Frantziskora bizitzera joan baino lehen, Toronton, West Hollywooden eta Lubbocken zerbitzatu zuen. 2008tik 2021era, San Frantziskoko Jewish Healing Centerren errabino izan zen eta orain Svara yeshivan irakasten du.

Errabino izateaz gain, LGBT pertsonen eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giorgia Marras

**Giorgia Marras** (Genova, 1988ko martxoaren 12a) komikigile eta ilustratzaile italiarra da. Edvard Munch-i buruzko komiki biografiko bat argitaratu zuen, eta geroago, Elisabet Bavariakoari, "Sissi-ri", buruzkoa.

## Biografia 
Giorgia Marras Genovan jaio zen, 1988ko martxoaren 12an. Bigarren Hezkuntzako ikasketak arte-lizeo batean egin zituen. Horren ondoren, Genovako Arte Ederren Akademian ikasi zuen lehenik, eta gero, Paris-VIII Unibertsitatean arte plastikoko ikasketak egiten segitu zuen.

2013an, artista egoiliarra izan zen Linzen. Egonaldi horretan lanean hasi zen aurrerago argitaratuko zuen Edvard Munch-en biografian: *Munch before Munch.* *Tuss* argitaletxean argitaratu zen, italieraz, 2014. urtean. A. Perroud kritikariaren arabera, Marrasek margolari norvegiarraren gaztaroa "giro ilun eta batzuetan kezkagarrian" aztertzen du, Anne Teuf komikigile frantsesarena gogorarazten duen estiloan. Lan hau argitaratu ondoren, *ONO Arte Contemporanea* galeriak Giorgia Marrasen lanen erakusketa aurkeztu zuen Bolonian 2017an.

Angulemako autoreen etxeko egoiliarra izan zen 2015 eta 2019 bitartean, Isabel Bavariakoa "Sissi" enperatrizari buruzko biografia bat prestatzeko Zinemak Isabel Bavariakoaz eskaintzen duen irudi estereotipatutik urrun, Marrasek nortasun modernoko emakume independentea eta lotsatia aurkitu zuen.

2020an, COVIDak eragindako konfinamendua izan arren,  Komikiaren Urtea zela eta antolaturiko «*Toute la France dessine*» ekimenean parte hartu zuen.

## Obrak 
* *Munch Before Munch*. 2014an Italian argitaratua, italieraz, Tuss argitaletxean. Frantzian eta Espainian ere argitaratu zuten, 2016an, Steinkis Group eta Sapristi Comic argitaletxeetan, hurrenez hurren.
* *Sissi - Une femme au delà du conte de fées*, Steinkis Group, 2019. Italian (Diabolo Edizioni) eta Espainian (Sapristi Comic) ere argitaratua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* .
* .
* .
* .
* .

## Kanpo estekak 
* .

* 
* Giorgia Marrasen webgunea
Duhan van der Merwe

**Duhan van der Merwe** (George, Lurmutur Mendebaldea, 1995eko ekainaren 4a) hegoafrikar errugbilaria da, hegaleko postuan aritzen dena. United Rugby Championshipeko Edinburgh Rugbyn jokatzen du 2022tik. Gazte mailan Hegoafrikako selekzioan jokatu arren, 2020ko urriaren 24an egin zuen debuta Eskoziako errugbi selekzioarekin, Murrayfielden, Georgiaren aurka.

## Palmaresa 
### Worcester Warriors 
* Premiership Rugby Cup
** irabazlea: 2022

### 20 urtez azpiko Hegoafrikako selekzioa 
* Gazte mailako munduko txapelketa
** finalista: 2014

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Calcaño

**María José Francisca del Carmen Calcaño Ortega** (Maracaibo, Venezuela, 1906ko abenduaren 12a - Ibíd, 1956) venezuelar poeta izan zen. Bere poemak iraultzaileak izan ziren bere garairako. Garaiko moralari aurre egin zion, erotismoa modu erraz eta zuzenean adierazi baitzuen bere poemetan, desioak markatuta.

## Biografia 
14 urte zituela, gurasoek ezkontzan eman zuten. Lehen ezkontza horretatik, Juan Roncajolorekin, sei seme-alaba izan zituen. Dibortziatu egin zen. Ondoren, Héctor Araujo Ortega idazlearekin ezkondu zen eta bizitza independieneta mantendu zuen. Haren iloba bat hazi zuen. Calcañok *El Universal* eta *Ahora* egunkarietarako artikuluak idatzi zituen.

Probintziako bizitzak eta bere garaiko ohiturek ez zuten eragotzi idazketa poetikoa lantzea. Errekonozimendua berandu iritsi zitzaion eta bere lana bere herrialdean ezaguna egin zuen Cósimo Mandrillok laurogeiko hamarkadan, bere lanari buruzko antologia argitaratu zuenean. Bere poesia-lanaren gaia erotismoak markatzen du. Erotismoa modu erraz eta zuzenean agertzen da bere poemetan, desioak markatuta. Bere poemak iraultzaileak ziren bere garairako, garaiko moralari aurre egiten zion eta. Askatasunaren eta adierazpenaren gozamenaren bidez modernitatea onartu zuen Venezuelako lehen emakume-poeta da. 

Ez zen inongo literatura-taldetakoa izan, baina *Seremos* taldeko kideekin bat egin zuen, eta horien artean ezagutu zuen bere bigarren senarra izan zena.

*Alas fatales* izenburua zuen lehen poema-liburua gaizki ikusi zuen garaiko gizarteak, baita moral barik ere. Hogeita bat urte geroago bigarren liburua argitaratu zuen, *Canciones que oyeron mis últimas muñecas* izenarekin, 1956an, hil zen urte berean.

Bere lan guztia biltzen duten *antologiak* honako hauek dira: *María Calcaño: Antología Poética* (EdiLUZ, Maracaibo, 1984); *María Calcaño Obras completas*, Maracaiboko Elkarte Dramatikoak 1996an argitaratua;*María Calcaño Obras completas,*  Arcevo Histórico del Estado Zuliarena, 1997an, eta *Obra poética,* Monte Ávila argitaletxearena 2008an.

Haren poemak Venezuelako poesiaren antologietan sartu dira, hala nola: *Donde la boca te busca* (Antología femenina), kontzeptua eta koordinazioa Julio Jiménez. El perro y la rana argitaletxea, Guarenas, 2011; *Venezuelako poesiaren antologia*, Rafael Arráiz Lucca antologoa. Panapo argitaletxea. Caracas, 1997; *Del dulce mal,* *Poesía Amorosa de Venezuela*, Harry Almela (Antologoa). Aguilar argitaletxea. Caracas, 2008; C*uerpos desnudos, hechos ardientes. Poesía erótica venezolana*. Nestor Leal (Antologoa). Argitaletxea: Grijalbo. Carakak: 1996.

### Argitaratutako liburuak: 
*Alas fatales* (1935), *Canciones que oyeron mis últimos muñecas* (1956), *Entre la luna y los hombres* (1960), hil ondoren argitaratu zena. Argitaratu gabeko bi lan, *La* *hermética* maravillada eta *Poesía*, Monte Ávila Editores-ek biltzen ditu *Obra poetiko osoa izeneko antologian.* Azken hori Altazor bildumarena da eta 2008an argitaratu zen.

## Liburuak 
* *Alas fatales* (1935)
* *Canciones que oyeron mis últimas muñecas* (1956)
* *Entre la luna y los hombres* (1961), hil ostean argitaratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arja Kajermo

**Arja** **Kajermo** (Kiuruvesi, Finlandia, 1949) marrazkilaria eta eleberrigilea da, Suedian hazia, Irlandan bizi da.

## Biografia 
Arja Kajermo Kiuruvesin jaio zen; familiak baserri txiki bat zuen han. 1955ean, Stockholmera joan ziren bizitzera, berak sei urte zituela. 1970eko hamarkadan, Arja Kajermo 'au pair' gisa joan zen Dublinera.

### Lan ibilbidea 
#### Komikigile 
Arja Kajermo marrazkilari gisa hasi zen lanean *In Dublin* aldizkarirako. Bi hilean behin komiki bat argitaratzen zuen aldizkari horrentzat, hamar urtez. Aldizkarian agertutako lanek osatutako *The Dirty Dublin Strip Cartoons* bere lehen komikia Poolbeg Press argitaletxeak argitaratu zuen.

Aldizka karikaturak egiten zituen Attic Press editore feministarentzat eta, batzuetan, Irlandako prentsarentzat: *The* *Sunday Press* (gaur egun desagertuta), *The Irish Times*, *Image magazine* eta *Magill*. *Dublin Four* bere komikia *Sunday Tribunean* argitaratu zuen.

Arja Kajermok *Tuula* komikia ere marraztu zuen, *Dagens Nyheter* Suediako egunkariaren igandeko alean agertzen zena.

*Tuula*ren biñetak *En pillig sol i Särholmen* (Nisses Böcker 2005) liburuan argitaratu zituen. Stockholmeko hegoaldeko auzo pobre bateko eguneroko bizitzari begirada txiki bat da. Bigarren liburu batean, *Tuula* *underbar, underbetald undersköterska* (Nisses Böcker, 2008), gaia itxaropenetara, klasera, kulturara, estereotipoetara eta generora zabaldu zuen.

Arja Kajermok ilustratutako liburuen artean, *Address Vintergatan* (Almqvist & Wiksell, 2003) haurrentzako liburua dago, Annamaria Dahlöfen *Hämta kraft* (UR, 2008), laneko estresari buruzkoa, eta Bruno Rushforthen eta Val Wassen *Get Through* (Royal Society of Medicine, 2008), MRCGPeko (Membership of the Royal College of General Practitioners) konpetentzia klinikoen ebaluazioari buruzkoa.

#### Eleberrigile 
Arja Kajermoren lehen eleberria, *The Iron Age* (Burdin Aroa), ingelesez dago idatzita, eta Tramp Press-ek argitaratu zuen, 2017an. Susanna Kajermo Törnerrek irudiztatutako nobela hau 2014ko Davy Byrne's Short Story Award sariketan aurrehautatua izan zen istorio batetik dator. Arja Kajermoren haurtzaroan oinarritzen da neurri batean, gerra ondorengo Finlandian eta Suedian. *The Iron Age* Republic of Λousness sarirako izendatu zuten, eta Walter-Scott (2018) sarien zerrenda luzearen parte da. Véronique Béghainek itzuli zuen eleberri frantsesera (Éditions Do, 2019).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Blokeo (meteorologia)

[right|350px|thumb|Blokeoa mendebaldeko [Ipar Amerikan, 2006ko maiatzean]]

Meteorologiaen, **blokeoa** zikloi edo antizikloi migratzaileen mendebaldetik ekialderanzko mugimendu normala zenbait egunetan trabatuta geratzea da. **Blokeo-antizikloiak** ere esaten zaie, latitude ertainetako antizikloi makala, mapa sinoptikoetan mendebaldetik ekialdera doazen depresio estratropikalentzat oztopo gisa agertzen dena. Ipar Hemisferioan, blokeo luzeak udaberrian gertatzen dira maizenik, Ozeano Barearen eta Atlantikoaren ekialdean. bereziki gertaera hauen agerpena eta desagerpena oraindik ez dago ongi ezaguna zenbakizko eguraldi iragarpenetan, eta ikerketa-eremu irekia izaten jarraitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Jayston

**MIichael James**, ***Michael Jayston*** izengoitiaz (Nottingham, 1935eko urriaren 29a – Hove, 2024ko otsailaren 5a) ingeles aktorea izan zen.

Antzerkian, Bristolen eta Stratford-upon-Avonen aktore karrera hasi zuen. Telebistan eta zineman ere antzeztu zuen. Doctor Who telesailean parte hartu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Cromwell* - Henry Ireton (1970)
* *Nicholas and Alexandra* - Nikolas II.a Errusiakoa tsarra (1971)
* *Follow Me!* - Charles (1972)
* ''Alice's Adventures in Wonderland* - Charles Dodgson (1972)
* *Bequest to the Nation* - Capt. Hardy (1973)
* *The Homecoming* - Teddy (1973)
* *Tales That Witness Madness* - Brian (segment 3 "Mel") (1973)
* *Craze* - Detective Sgt. Wall (1974)
* *The Internecine Project* - David Baker (1974)
* *Dominique* - Arnold Craven (1978)
* *Zulu Dawn* - Col. Crealock (1979)
* *From a Far Country* - Narrator (1981)
* *Highlander III: The Final Dimension* - Jack Donovan (1994)
* *Element of Doubt* - Kirk (1996)

### Telebista 
* *A Midsummer Night's Dream* - Demetrius (1968)
* *The Power Game* - Dowling (1969)
* *Mad Jack'' - Siegfried Sassoon (1970)
* 'The Hero of My Life' - Charles Dickens (1970)
* *The Edwardians* - Henry Royce (1972)
* *The Merchant of Venice* - Gratiano (1973)
* *Jane Eyre* - Mr Rochester (1973)
* *Thriller* - "Ring Once for Death" - Roger Masters; "A Coffin for the Bride" - Mark Walker (1974)
* *Quiller* - Quiller (1975)
* *King Lear* - Edmund (1975)
* *She Fell Among Thieves* - Jonathan Mansell (1977)
* *Tinker Tailor Soldier Spy* - Peter Guillam (1979)
* *Tales of the Unexpected* - "The Best Chess Player in the World" - G.B.Shaw (1984)
* *Doctor Who* - *"The Trial of a Time Lord"* - The Valeyard (1986)
* *A Bit of a Do* - Neville Badger (1989)
* *Cluedo* - Colonel Mike Mustard (1991)
* *The Disappeance of Lady Carfax* - *"The Case-Book of Sherlock Holmes(Granada Television)* - Earl of Rufton (1991)
* *Outside Edge* - Bob Willis (1995-6)
* *Only Fools and Horses* - James Turner (1996)
* *Tracy Beaker Returns* - Mr Spooner (2010) 
* *Midsomer Murders* - Reverend Arthur Gould (2014)

## Kanpo estekak
Tony Hawk

**Anthony Frank "Tony" Hawk** (San Diego, Kalifornia, 1968ko maiatzaren 12a - ) estatubatuar skateboarder profesionala da. *Vert* (*half-pipe*) gaineko munduko patinatzailerik onena da, moldakorrenetako eta trebeenetako bat izateaz gain, eta skateboarding bertikalean ere onenetakotzat hartzen da, bere trebetasun handiagatik.

Tonyk monopatinarekin zituen ezaugarriak bere etengabeko entrenamenduaren ondorio ziren, eta 12 urterekin bazituen bere karrera finantzatzen zuten babesleak. 14 urterekin profesionala zen eta 16 urterekin Tony Hawk munduko skateboard-ik onena zen, Bones Brigade taldean zegoelarik.

1998an, Hawk Clothing sortu zuen, baina 2001ean, skate arropa eta oinetakoen konpainia hori Quiksilver australiar multinazionalari saldu zioten. Multinazional horretan, Hawk da lider eztabaidaezina, Kelly Slater estatubatuar "surfaren erregearekin" batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kubako Estatu Kontseilua

**Kubako Estatu Kontseilua** 1976ko Konstituzioak Estatuko organo goren gisa ezarri zuen, Estatua osatzen zuen organo kolegiatua; 2019ko Konstituzio berrian, Herri Boterearen Asanblea Nazionalaren aurrean ardura duen organo gisa ezartzen da, zeinaren esku dagoen, saioen artean ordezkatzen du, bere akordioak betetzen ditu eta legeak ematen dizkion gainerako eginkizunak betetzen ditu. Kide-kopurua murriztu zen eta funtzioak eta prerrogatibak ganbera biko parlamentuetako goi ganberen funtzioen antzekoak dira. Kolegiatu izaera du. Bere erabakiak kideen botoen gehiengo soilarekin hartzen dira.

Herri Boterearen Asanblada Nazionalak, bere kideen artetik, Estatu Kontseilua hautatzen du legegintzaldi bakoitzeko bilkura eratzailean, 5 urtean behin. Lehendakaria, Lehendakariordea eta Batzarreko Idazkaria, berriz, Estatu Kontseilua dira. Legegintzaldian zehar, kide berriak hauta ditzake, heriotza, ezeztapen edo dimisioa gertatuz gero. Errepublikako hauteskundeetako, kontroleko edo Gobernuko organoetako kiderik ezingo da parte hartu.

## Kanpo estekak
Elena Bárcena

**Elena Bárcena Uribarri** (Sestao, Bizkaia, 1963) bizkaitar piano-jole, musikari eta musika-irakaslea da.

Sestaoko Musika Kontserbatorioko zuzendaria izan zen, 2002-2009 eta 2014-2020 urteen artean.

## Biografia 
Musika-ikasketak egin zituen Bilboko Juan Crisóstomo de Arriaga Musika Kontserbatorioan, kamera-musika, teoria eta musikologia. Gaur egun, piano-jolea da.

1990. urtean Sestaoko Musika Kontserbatorioan hasi zen piano eta musika irakasle gisa. Era berean Bárcena Itxaso Musatadi koro-zuzendariak zuzentzen duen Sestaoko Musika Kontserbatorioko koroaren piano jolea da. Sestaoko Koroko (*Coral de Sestao*) piano jolea ere da.

Horrez gain, Barakaldoko Udal Musika Kontserbatorio Profesionalean ere ematen ditu piano klaseak.

2014 eta 2020 urteetan Sestaoko Musika Kontserbatorioaren zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak