open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bermeoko udaletxea

**Bermeoko udaletxea** alde zaharreko Sabin Arana Enparantzan, Andra Mariaren Elizaren aurrean dagoen eraikina da. 1733. urtean eraikia eta 1929an 4. solairua egin zen.

## Ezaugarriak 
* Beheko solairu gehi 3 solairu ditu, goian gandor bat, kanpaia eta erlojua dituelarik
* Beheko solairuan lau arku
* Sarrera nagusiak zirkuluerdi-formako hiru eskailera ditu
* Laugarren solairua estilo eklektikoa da
* Teilatuan kanpaia, honentzako egitura metalikoa eta erlojua eta bere gandorra
* Barruan batzar gelan margolanak nabarmentzen dira, Bermeokoak eta Bizkaiko itsasertzekoak
* Fatxadan eguzki erloju bi bereiz daitezke.

## Ikus,Gainera 
* Donieneko atea
* Kikunbera etxea
* Ertzila dorretxea
* Kasinoa
* Santa Eufemia Eliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bermeoko Udalaren web gune ofiziala
Uas zetroa

[thumb|Ankh ikurra uas zetroak daramatzalarik, [Medinet Habun.]]
[thumb|Amon-Ra, Ra-Horajty eta Ptah, uas [zetroa daramatelarik. Louvre.]]

**Uas zetroa** edo **was**ak, haga zuzen baten forma zuen, eta alegiazko animalia baten buruarekin koroatua zegoen. Hagaren behealdeko muturra, urkilatua zuen. Beharbada, boterea, indarra eta nagusitasunaren ikur zen egiptoar mitologian. Beste ikur batzuekin batera ager daiteke, Dyed pilarea "egonkortasuna" eta Ankha "bizitza", adibidez.

## Historia 
Uas zetruaren erabilera, beharbada, Egiptoko aro aurredinastikoan hasi zen, ganadua gidatzeko bastoi bat bezala, arrazoiren batengatik, boterea eta indarrarekin lotutako elementu bat sinbolizatzera pasa zena. Hierakonpoliseko "100. hilobia"n, uas zetroaren antzeko makil bat daraman pertsonaia bat agertzen da

## Zetru jainkotiarra 
Tenplu, hilobi eta hilarrien irudikapenetan, uas zetroa, Ptah, Sokar eta, geroago, Osiris jainkoek eramaten zuten, Amon-Ra eta Khonsuk ere eraman zuten, Medinet Habuko tenpluko Ramses II.aren kaperan, Ra-Horajtyk "Ostertzeko Horus", Tutankamonen hilobian, Sethek 400. urteko hilarrian, Tanisen, Khepri edo Igaik, antzinako jainko bat.

Jainkoen ezaugarri tipikoa den arren, jainkosa batzuek ere erabili zuten, Satis edo Bastet jainkosek kasu.

## Tebas 
Uaset antzinako hiria "uas zetroaren hiria" zen, beranduago, greziarrek, Tebas deitu zioten arren, izen hori jarri zioten arrazoi zehatza jakiterik ez dagoelarik.

## Kuttuna 
Uas zetroa egiptoar kuttun ezagunetako bat zen, nagusitasuna irudikatzen zuena.

## Kanpo estekak 
*  Elisa Castel: Uas zetroa egiptologia.com gunean
Balkanetako Gerrak

[190px|thumb|[Balkanetako Lehen Gerraren ondoren Balkaniar Ligak okupaturiko lurraldeen mapa. Otomandar Inperioa kolore ilunagoan agertzen da, hegoaldean.]]
**Balkanetako Gerrak** 1912 eta 1913an Europako hego-ekialdean gertatutako bi gerra izan ziren: Balkanetako Lehen Gerra eta Balkanetako Bigarren Gerra. Hauetan zehar, Balkaniar Ligak, (Bulgaria, Montenegro, Serbia eta Greziak), lehenik, otomandar Mazedonia eta Traziaren zatirik handiena konkistatu zuen, ondoren, lurralde berriak banatzeko. Bulgariak porrota jasan zuen bere lehengo aliatuen aurka, eta hasieran promes egin zitzaionetik asko galdu zuen.

## Ikus, gainera 
* Jugoslaviako Gerrak
* Balkanetako kanpainak

## Kanpo estekak
Duat

**Duat** (**Tuat**, **Akert**, **Amenthes** edo **Neter-khertet** ere deitua) egiptoar mitologiako Behe Mundua zen, Osirisen epaiketa-tokia: hor, hilaren izpirituak noraezean ibili behar zuen, izaki gaizto eta beste arrisku batzuk saihestuz, Hilen Liburuan deskribatzen den bezala; hainbat atetatik igaro behar zuen, bidaiaren hainbat etapatan, Ateen Liburuan deskribatuak.

## Mundu zerutiar bat: *Dat* 
Piramideen testuek, Egiptoko Antzinako Inperioan grabatuak, *Dat* izena ematen diote eta Lurraren gainean dagoen mundu zerutiar gisa agertzen da. Haren gainean, Raren erresuma zerutiarra dago: hara faraoi hila bakarrik hel zitekeen. Horusek gobernatzen zuen, izaera zerutiarreko belatz jainkoak. Anubis "Sartaldekoak" izenaz izendatutako gizakien izpirituen nagusi da, Piramideetako testuetan, hil ondoren, beheragoko zeru horretara joaten ziren. Bertan, oraindik erabat puruak ez ziren izpirituak zeuden. Orion konstelazioa hantxe kokatzen zuten.

Piramideetako testuek adierazten dutenez, mundu zerutiarrean purifikazio toki batzuk zeuden ur masa itzelekin; urrutiago zegoen, antza, Raren erresuma zerutiarra eta are urrutiago, Nuneko sakonune ulergaitzak.

## Sinesmen aldaketaren ondorioz, zerua Behe Munduan: *Duat* 
[thumb|400px|Hilen Liburuan, Duaten irudikapen grafikoa [E. A. Wallis Budge (1857-1937).]]

Sinesmenek eboluzionatu zutenean, Osiris Duateko jauna bilakatu zen: garai hartantxe kokatu zen beheko zeru hura Behe Munduan, beheko zeru bat, lurraren azpian. Egiptoko Inperio Berrian, jada pentsatzen zen Duat lurraren azpiko behe mundua zela, lurrazpian kokatua: handik, Ra eguzki jainkoak mendebaldetik ekialdera bidaiatzen zuen gauean zehar. Antzinako egiptoarrek eguna 24 ordutan banatzen zuten, hamabi eguzki argiaren zatian, Rak zerua bere eguneko txalupan igarotzen zuena, eta beste hamabi gauean, Harantzagoko Munduari zegozkionak, Rak gaueko txalupan Duateko lurralde ilunak igarotzen zituenean, eta bertan, egunero, Apepen aurka borrokatzen zen.

Halaber, egiptoarren izpirituak haraxe haraxe joaten ziren hil ondoren. Duaten egitura eta hilen izpirituek jasan beharreko arriskuak Ateen Liburuan eta Hilen Liburuan deskribatzen dira.

Duat mundu konplexua izanik, toki misteriotsu eta jeinu onuragarriz eta kaltegarriz beteta, Inperio Berritik aurrera, Amduateko Liburua idatzi zen: hango geografia eta izakiak azaltzen ziren, gidaliburutzat erabiltzeko.

## Kanpo estekak 
*  Sakratua denaren ikur eta zeinuak. Egiptologia.org
*  *Piramideen testuak* Egiptologia.org
Urreagako Haitza

**Urreagako Haitza** edo **Urreako Haitza** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Nafarroa eta Gipuzkoa probintzien arteko mugan dagoena. Bedaio edo Azkaratetik bertara iristea nahiko erraza den arren, ez da oso mendi ezaguna mendizaleen artean.

Tontor hau, zuzen askatzen da Malloatik, Balerditik hain zuzen ere, Araxes ibaiaren arroa mugatzen duen gailur bat eratzeko. Urdilleko lepoa da Urreako Haitza eta Balerdi banatzen dituen lepoa. Honegatik, tontor honek, euskal geografiako mendi politen eta malkartsuenetako baten ikuspegi ikusgarri bat eskeintzen du: Balerdi mendiarena.

Iparralderago, beste tontor bakarti bat dago, Urreako Haitzaren "arreba" txikia eta Batzillarko gañe izena duena.

Elezaharrak, Urreako Haitzaren oinarrian, urrezko txanponetan datzan altxor bat dagoela kontatzen du. Eguzkiak, bere lehen izpiarekin, ardi batek bere hatzarekin urrezko txanponez betetako zezen larrua lurperatua dagoen markatzen duen tokia adierazten du. (Urreako Haitza = Urrezko Haitza).
erdian|thumb|500px|Urreako Haitza (ezkerretara), Urdille lepotik hartutako argazkian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rinteln

**Rinteln** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan eta Schaumburg barrutian kokatua dagoena, Weser ibaiaren ibarrean. Bertara, A2 alemaniar autobidetik hel daiteke.

## Historia 
Rinteln herriska 1150. urtean sortua izan zen, Weser ibaiaren iparraldeko ertzean. Beranduago, 1235ean, Neu Rinteln edo Rinteln Berria izeneko herriska hegoaldeko ertzean sortua izan zen. Azken hau da egungo herriaren jatorria. Iparraldeko zatia, 1350etik aurrera baztertua izan zen, izurri izurriteagatik. Herriska, herri gotorleku bat bihurtu arte hazi zen, Schaumburgeko kondeei hegoaldeko gotorleku bezala zerbitzatu ziena.

1621etik, 1810ean desagertu arte, Jérôme Bonaparteren agintepeko Westfaliar aginteak iraun zuen bitartean, Rinteln unibertsitatearen egoitza izan zen. Schaumburug 1640an banatu zenean, Rinteln, ekialdeko zatiko hiriburu bihurtu zen, Schaumburg izena mantendu zuena. Rintelneko Eulenburg, kondeen egoitza izan zen. Rintelnek konderriko hiriburu eta, beranduago, baita barrutikoa ere izateari utzi zionean, mugakidea zen Schaumburg-Lippe barrutian azaldu zen 1977an.

## Herrixkak 
* Ahe
* Deckbergen
* Engern
* Exten
* Friedrichshöhe
* Friedrichswald
* Goldbeck
* Hohenrode
* Kohlenstädt
* Krankenhagen
* Möllenbeck
* Rinteln
* Schaumburg
* Steinbergen
* Strücken
* Todenmann
* Uchtdorf
* Volksen
* Wennenkamp
* Westendorf

## Herri senidetuak 
* Erresuma Batua Kendal Cumbria
* Polonia Slawno Pomerania

## Kanpo estekak
Osirisen epaiketa

[thumb|280px|Osirisen epaiketa [papiroan margotua. Hilen Liburuko 125. atala.]]
**Osirisen epaiketa**, hildakoarentzat gertaerarik garrantzitsuena da, egiptoar mitologiako sinesmen multzoaren barnean.

Duatean, hildakoaren izpiritua Anubisek gidatzen zuen Osiris jainkoaren auzitegira. Anubisek, magikoki ateratzen zuen Ib delakoa (bihotza, kontzientzia eta moralitatearen ikur dena) eta balantza batetako platertxoetako batean jartzen zuen. Iba, Maaten lumarekin kontrapisatua zen (Egia eta Justizia Unibertsaleren ikurra), beste platertxoan jartzen zena.

Bitartean, jainkoek osatutako epaimahai batek, bere lehengo jarrerari buruzko galderak egiten zizkion, eta, erantzunen arabera, bihotza pisuz igo edo jaisten zen. Dyehutyk, eskriba bezala emaitzak idazten zituen eta Osirisi ematen zizkion.

## Epaia 
Epaiketaren amaieran, Osirisek bere epaia ematen zuen:

Hau baiezkoa bazen, bere Ka eta Ba momiarekin elkartzera joan zitezkeen, Aja eratu eta betirako bizi.

Baina epaia ezezkoa bazen, hilaren Iba Ammiti botatzen zitzaion *hilen irenslea* (krokodilo burudun, lehoi beso, gorputz eta kimadun eta hipopotamo hankadun izaki bat), hildakoarekin amaitzen zuena. Hau, *bigarren heriotza* bezala izendatzen zen, eta, hildakoarentzat, bere hilezkortasunaren amaiera zen.

## Justifikazioa 
thumb|100px|Ammit
"Justifikatua" edo "ahots justuz" hitzek, hildakoa, Osirisen auzitegiaren aurrean epaiketa arrakastarekin pasatzen duen egoera adierazten dute. Eszena hau, itzultzaile greziarrek "psikostasis" edo "arimaren pisaketa" deiturikoa, Hilen Liburuko 125. atala da, modu zehazkiagoan "egunera irtetzeko liburua" deitua *r n prt m xru* egiptoeratik.

Hildakoak, hainbat baldintza bete behar zituen epaiketan arrakasta izateko: bakarrik, jarrera akatsgabea froga zezaketenek merezi zuten. Hilen Liburuko otoitzak, jainkoei, akats gabeko bizitzaren kontakizuna erakusteko balio izateaz gain, portaera moraleko proposamenak ere baziren.

"Ez dut bidegabekeriarik egin beste gizakiekiko, ez dut seniderik hil, ez dut gezurrik esan egia esan beharrean, ez dut traizioaren kontzientziarik, ez dut inongo kalterik egin, ez dut inor sufriarazi, ez ditut jainkoentzako ofrendak lapurtu..."

## Kanpo estekak
Ogi zapal

[200px|thumb|[Yufka turkiarra dürumaren prestaketan erabilia]]
**Ogi zapala** ogi mota bat da, orea arrautzopilen antzera zabaltzen dena. Orearen ezaugarria, legamia naturalez eginda ez egotea da, eta legami oso gutxi erabiltzen du. Ogi zapalek, meheak izaten dira, milimetro batzuetatik zentimetro gutxiraino.

Ogi mota hauen artean sartzen da Euskal Herrian egiten den taloa.

## Historia 
Ogi zapala Antzinako Egipto eta Sumerren jada ezagutzen zen. Beharbada, ogia egiteko modurik zaharrena da, egiteko erarik sinpleena baita. Antzinatean, labeetako hormen aurka zanpatzen zen, forma honekin geratuz. Ogi zapal batzuk oso antzinako kulturetara loturik daude, juduek prestatzen duten matza, adibidez.

## Hainbat herrialdeetako adibideak 
* Euskal Herria: Taloa
* Egipto: Aish Mehahra
* Iran: Barbari ogia, Sangak, Taftoon ogia
* Armenia: Lavash
* Turkia: Bazlama, Yufka, Pide ogia
* India: Bhakri, Bhatura, Chapati, Luchi, Puri
* Sri Lanka: Papadum, Paratha
* Txina: Bing, Green onion pancake, Laobing, Sanchuisanda (Qiangen Txinako hainbat herritan)
* Alemania: Flammkuchen
* Norvegia: Flatbr¢d
* Italia: Focaccia, Pizza (ogi zapaltzat hartzen da)
* Etiopia: Injera
* Thailandia: Khanom buang
* Suedia: Knäckebröd, Tunnbröd
* Somalilandia: Laxoox
* Yemen: Malooga
* Mali: Ngome
* Mexiko-Argentina: Tortilla
* Ekialdeko Mediterraneoa: Lavash
* Eskandinavia: Lefse, Crisp bread
* Asia erdialdea eta hego-ekialdea: Naan
* Ekialdeko Mediterraneoa eta Ekialde Hurbila: Pita ogia
* Asia erdialdea eta azpikontinente indiarra: Roti

## Kanpo-estekak 
*  Ulmeko Ogiaren Museoa Ulm
Koronea

**Koronea** edo **Koroneia**, Beoziako hiri bat izan zen, Helikon mendian kokatua.

Suposatzen denez, Tesaliako Koronea izena eman zioten tesaliarrek kanporatutako beoziarrek sortu zuten (Pausaniasen arabera, Haliarto edo Atames izan ziren buruzagi tesaliarrak). Atenearen tenplua Kuarios edo Kuralios ibaiaren ertzean eraiki zuten (Tesaliako ibaiko izenetik), non Panbeoziako jaialdia egiten zen, Beozia osoko hirientzat.

Hirian bertan edo inguruetan, hainbat gudu gertatu ziren:

* Lehena K.a. 447. urtean. Keroneako hiria, Koroneatik iparmendebaldera zegoena, Atenastarren aldekoen mende zegoen, Beozian nagusitasuna zuena, eta estatu kolpe batek, kontrako alderdiari eman zion boterea. Atenastarrek Tolmides bidali zuten armada txiki batekin, eta hiria berreskuratu zuen, baina inguruetan garaitua izan zen, Keronea eta Koronea arteako lautadan, Atenasen aurka zegoen aliantza beoziar baten aldetik. Tolmides guduan hil zen eta Atenasek Beozian zuen nagusitasuna galdu zuen.

* K.a. 394. urtean Agesilao II.ak tebastarrak eta hauen aliatuak garaitu zituen herriaren parean zegoen lautadan.

* K.a. 338an, Mazedoniako Filipo III.ak, Keroneako gudua irabazi ondoren, Tebasi eman zion hiria, eta, ondoren, Mazedoniako erregeen alde jarri zen Mazedoniak Erromaren aurka izan zituen bi gerretan.

## Kanpo estekak
Helikon

**Helikon** Tespias eskualdean dagoen mendi bat da, Beozian, 1748 metroko garaiera duena, Parnaso menditik gertu dagoena, Kopaide aintzira eta Korintoko golkoaren artean. Greziar mitologia, Apolo jainkoari eta Musei (Helikonideei) sagaraturik dago, bertan dagoen Hipokrene izeneko iturria bezala.

Ekialdeko zatia, bereziki Musei sagaraturik zegoen, eta Musen leizezulo sakratua barnean zuen (Konstantino I.a Handia enperadore erromatarrak Konstantinoplara eraman zituen estatua askorekin, non suak deuseztu zituen 404an) baita Aganipe iturria, bertatik edaten zutenak inspiratzen zituena, eta Hipokrene iturria ere (egungo Makarioitissa beharbada). Bi iturri hauek, Olmeios eta Permesos errekaztoak sortu zituzten, eta, hauen bateratzeak, Haliartoa eratzen zuen, Kopaide aintziran itsasoratzen zena.
Musen omenezko joko batzuk leizezuloaren inguruan egiten ziren, gaur egun San Nikolas izena daramana, Marandali mendi beraren oinean eraikita komentu eta eliza bategatik. Askran (egungo Pyrguáki) finkoturiko greziar olerkari eskola bat ezarri zen, mendiaren oinean, eskola honetako olerkaririk ospetsuena zen Hesiodoren bizitokia izan zena.

Zerraren zati batek, hau ere Musei eskeinitakoa, Leibethrion Mendia izena zeraman (latinez Leibethrium), eta, gaur egungo Zagara edo Granitzarekin bat etorriko litzateke (azken hau, ziuraskiago, Lafistion izan zitekeen, latinez *Laphystium*, non, baita ere, bazeuden musen eta lamien estatua batzuk, Leibethrias eta Petrako iturriak eta leibetriar lamiei eskainitako leizezulo bat.

Mendizerrako mendirik garaiena gaur egungo Palevouni da (1524 metroko garaieraduna).

## Kanpo estekak
Ptah

**Ptah** "Magiaren Jauna" egiptoar mitologiako jainko sortzaile bat da. "Irakasle eraikitzailea", igeltserotzaren asmatzailea, arkitekto eta artisauen patroia. Botere sendagarria ere bazuela esaten zen.

* Izen egiptoarra: **Ptah** Jainko greziarra: Hefesto. Jainko erromatarra: Vulkano

## Ikonografia 
Jainkoak, krobitxetean bildutako gizon baten forma zuen, buruan kaskotxo bat zuela, menat lepokoa, Uas zetroa Djed pilarearekin eta Ankharekin. Oinarri baten gainean zegoen, Maaten ikurra.

## Historia 
Antzinako Inperioaren garaian, jainkorik boteretsuena zen, Menfisen botereari lotua, baina, denborarekin, nabarmentasuna galdu zuen Ra eta Amonen aurrean. Antzinako Egiptoko hiriak, Ptah munduaren sortazaile bezala (Menfis edo beste jainkoetatik sortutako jainko bezala (Tebas) bezala hartzeko borrokan zebiltzan.

## Mitologia 
Menfiseko kosmogoniaren arabera, Ptahk gainontzeko jainkoak sortu zituen, euren sortzailearen atribuzio eta moduak direnak, nomoak ezarri zituen, hiriak eraiki zituen, jainko bakoitzari bere gurtza tokia eman zion, euren tenpluak eraiki zituen, eta jaso beharreko ofrendak adierazi zituen.

Bere emaztea Sekhmet zen, eta, bere seme-alabak, Perfum, Imhotep eta Patekoak

## Sinkretismoa 
Jatorrizko Nunarekin identifikatua izan zen. Garai berantiarretan, Osirisekin identifikatua izan zen, honela, Ptah-Sokar-Osiris hil jainkoa sortuz, momia itxuran irudikatua, Osiris bezala.

## Gurtza 
Jatorria Menfisen zuen. Oso gurtua izan zen, Menfisen ezezik, Deir el-Medina eta Serabit el-Jadim (Sinai)n, non, speos bat eraiki zitzaion. Karnaken Ptah jainkoari eskainitako tenplu bat dago, Amonen tenplu handiaren iparraldeko muturrean, Tutmosis III.ak eraikia eta Shabako eta beste errege ptolemaiko batzuk berriztatua. Nubian eta Abidosen ere eraiki zizkioten tenpluak.

Ptahren apaiz gorena, artisauen nagusi gorena zen eta "Maisu eraikitzaile" titulua zuen.

## Epitetoak 
"Magiaren Jauna", "Iluntasunaren Jauna", "Egiaren Jauna", "Suge eta arrainen Jauna" eta "Aurpegi ederrekoa" tituluak izan zituen.

## Izen teoforoak 
Jainko honengandik dator Egiptoren izena, Homerok erabilia ibaia zein herrialde osoa izendatzeko. *Aigyptos* hitz greziar hau, beste hizkuntza batzuetara pasa zena, *Hat Ka Ptah*tik dator "Ptahren izpirituaren etxea", Menfiseko tenplu baten izena, ondoren, *Hiku-ptah* hiriari izena eman ziona.

Bere izena, Merenptah eta Siptah izeneko XIX. dinastiako faraoiek hartu zuten, baita beste pertsonaia batzuk ere, Ptah-hotep, Ptah-Shepses, Kai-Ker-Ptah etab... bezala.

## Kanpo estekak
Pseudomonas

**Pseudomonas** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Muturreko flageloen bidez mugitzen dira eta ez dute esporarik sortzen.

Genero honetako bakterioak nonahi bizi dira: uretan, lurrean, airean, landare zein animalietan, etab. Ekosistema ugaritan bizitzeko ahalmen hori substratu asko katabolizatzeko gaitasunarekin lotuta dago. Izan ere, *Pseudomonas*-ek 100 substratu baino gehiago erabil dezake elikatzeko, bere janari eskakizunak oso zorrotzak ez badira ere (ongi hazten da laborategiko hazkuntza-inguru arruntetan).

Genero honetako ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* aerobioak (gehienak) edo anaerobio fakultatiboak.
* oxidasa (+)
* katalasa (+)
* indol (-)
* gelatinaren hidrolisia (+)
* gluzidoen katabolismoa Entner-Doudoroff (E-D) bide metabolikotik burutzen dute.

Pseudomonas asko plasmidoen eramaileak dira.

Ohikoa da genero honetako espezie askotan pigmentuen ekoizpena. Pigmentu berdea (pioberdina) eta pigmentu urdina (piozianina) dira garrantzitsuenak. Bestalde, bakterio hauen espektro termikoa oso zabala da: 4º eta 42º C-en artean hazten dira.

Materia organikoa degradatzeko eta karbono-molekula ugari katabolizatzeko duen ahalmen handia dela eta, *Pseudomonas*-ek zeregin garrantzitsua burutzen du ekosistemen mantentzean, ingurugiroaren kalitatea hobetuz, oso kaltegarria izan zitekeen molekula organikoen pilaketa ekidinez.

## Patogenia 
*Pseudomonas* gehienak saprofito ez-kaltegarriak dira. Hala ere, gutxi batzuk giza zein landareen patogenoak izan daitezke.

Giza-patogenoen multzoan *Pseudomonas aeruginosa* azpimarratu behar da. Bakterio hau ez da patogeno hertsia, oportunista baizik. Horrek esan nahi du infekzioak sortzen dituela immunitate-sistema ahula dutenengan. Klinika eta ospitaleetan jarduten du batez ere mikrobio honek, bertan baitaude gaixo immunogutxitu gehienak. Lehen mailako arazoa da *Pseudomonas aeruginosa*-k ospitaleetako gaixoengan sortzen dituen infekzioak, bakterioak erresistentzia handia garatu baitu antibiotiko askorekiko.

Landare-patogenoen artean *Pseudomonas syringae* da aipatu beharrekoa.
Amman

**Amman** (, '''') Jordaniako Haxemi Erresumako hiriburua da. Herrialdearen erdialdean kokatuta dago, eta 2.125.400 biztanle zituen (2005ean).

Gobernuaren egoitza da. Jordaniako kultura eta industria gune garrantzitsuena. Petrolio findegia (Zarqa) du.

## Historia 
Rabbath Ammon (), Bibliak aipatzen duen ammoniten hiriburua zegoen lekuan kokatua, Ptolomeo Filadelfok hartu eta berriro eraiki zuen (K.a. 283 - 246); Bizantzioko garaira arte gorde zuen, eta Filadelfia izena eman zion. Abdullah ibn Husaynek Transjordaniako hiriburu bihurtu zuen (1946).

2005eko azaroaren 9an Al-Qaedak atentatua egin zuen hiriko hiru hoteletan, 60 hildako eta 115 zauritu eraginez.

## Klima 

## Barrutiak 
Amman Handiko Udalak hiriko 27 barrutiak gobernatzen ditu:

## Herri eta hiri senidetuak 
Amman ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Argazkiak 

Image:Amman_downTown.jpg|Ammango erdialdea
Image:Abu Darweesh Mosque.jpg|Abu Darweesh meskita
Image:Amman Coptic Church.jpg|Eliza koptoa
Image:Amman Hotel Regency.jpg|Ammango Regency Hotela
Image:Amman BW 29.JPG|Abdullah I.aren meskita.
Image:Amman BW 33.JPG|Abdullah I.aren meskita barrutik
Image:Amaan-28-Arabic Medicine Stalls.jpg|Medikuntza postuak hirigunean
Image:Amaan-12-The Citadel.jpg|Ammanen ikuspegia gotorlekutik antzokira begira
Image:Amman2.jpeg|Ammango gotorlekua muinotik
Image:Amman1.jpeg|Erromatar antzokia
Image:Amman BW 2.JPG|Herkulesen tenploa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Amman hiriaren webgune ofiziala
Aviron Bayonnais (futbola)

**Aviron Bayonnais** futbol taldea (euskaraz **Baionako Aviron**) hiri bereko futbol talde amateurra da; inoiz ez da profesionala izatera heldu. Aviron Bayonnais errugbi taldearen klub beran dago. Avironek Bilboko Athletic Klubarekin ituna sinatu zuen.

Frantziako Txapelketa Nazionalean (Frantziako hirugarren maila) aritu zen 2012 artean baina ordutik aurrera amateur mailetako (CFA) taldea da. Etxeko partiduak Didier Deschamps estadioan jokatu ohi ditu.

## Palmaresa 
* DH Akitaniako txapelduna : 1979, 2002.
* CFA2ko txapelduna: 2003.
* CFAko txapelduna: 2004. Eta 2008an 2.a izan zen Bordeleko Girondinsen bigarren taldearen ondoren.
* Emaitzarik onena Frantziako Futbol Kopan: final-zortzirenak, 2004an.

## Historia 
[thumb|270px|eskuinera|[Didier Deschamps estadioa.]]

1935 arte, 1904an sortutako kirol klubak ez zuen futbol saila sortu. Lau pertsonak bultzatu zuten aldaketa hau hasiaeran arraunketari eta gero errugbiari lotutako talde honetan : Georges Darhan, Owen Roe, Georges Page eta Roger Dargein.

Bigarren Mundu Gerra eta 1946an ESB sortzeko eginiko fusioren ondoren, Avirongo futbol arloak 1952an berrartu zuen aktibitatea. 1970tik 1979ra Ohorezko Mailan egon eta gero, Txapelketa Nazionalean (D4) ibili da.

## Azken urteetako ibilbidea 
* 2018. urtean *CFA 2* maila *National 3* bihurtu zen.

## Antzinako futbolariak 
* Didier Deschamps
* Stéphane Ruffier
* Christian Sarramagna
* Jean-Louis Cazes
* François Grenet
* Romain Larrieu
* Pierre Talmont

## 2013-2014ko kamisetak 

Fitxategi:ABFC2013_Domicile.png|Lehen kamiseta, etxean jokatzeko.
Fitxategi:ABFC2013_Exterieur.png|Bigarren kamiseta, kanpoan jokatzeko.

## Lapurdum 2004 
2004an, klubeko hintxa talde batek Lapurdum 2004 izeneko peña sortu zuen. 70 lagunek osatua, peña Romorantin-Lanthenayra, Vannesera, Istresera, Erruanera, Pauera, Albira, Rodezera eta hainbat lekutara joan da Aviron bultzatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aviron Bayonnais futbol taldearen webgune ofiziala
*  Lapurdum 2004
*  Bayonnefoot webgune ez ofiziala
Monofiletiko

thumb|350px|eskuinera|Talde filogenetiko edo taxoiak: monofiletikoa, parafiletikoa eta polifiletikoa.
Filogenian talde bat **monofiletikoa** da, talde horren barnean dauden bizidun guztiek, arbaso komun batengandik eboluzionatu badute eta arbaso horren ondorengo guztiak taldearen barnean baldin badaude.

Arbaso komun berrienaren ondorengo batzuk, baina ez guztiak, baldin baditu, berriz, parafiletikoa deitzen da. Eta talde taxonomiko batek bizidunak baldin baditu, baina euren artean arbaso komunik ez badago, polifiletiko esaten zaie.

## Adibidea 
Uste denez, *Homo* generoko bizidun guztiak, *Hominidae* familiako amankomuneko arbaso beretik datoz. Hortaz, *Homo* generoa monofiletikoa da.

Beste alde batetik, *Homo habilis*ak, *Homo sapiens*aren arbaso ezberdin batetatik garatu zela aurkituko balitz eta arbaso hau generoaren barnean ez balego, orduan, generoa, polifiletikoa izango litzateke. Biologoek, oro har, talde monofiletikoak nahiago dituztenetik, kasu honetan, ziur aski, generoa banatuko lukete egoera berrira egokitzeko, edo, bestela zabaldu egingo lukete, forma gehigarriak bertan sartzeko.

Azpiko kladograman ikus daiteke Hominoidea taldearen zuhaitza. Homininae talde monofiletikoa da, gizakiak, eta gorilak batzeaz gain, bere arbaso komunaren ondorengo guztiak ere biltzen dituelako. Tximino handiak bezalako taldeak parafiletikoak dira, orangutanak eta txinpantzeak biltzen dituelako, baina bere arbaso komunaren ondoren guztiak ez, gizakiak alboratuta.

## Beste erabilera batzuk 
Hemen hartutako erabilera, Willi Hennigek sartu zuen, eta, kladistikaren arrakastatik, Sistematikotik, nagusi bihurtu du. Dena dela, taxonomo askorentzat, Ernst Mayr bezala eta berak, taxonomia ebolutiboa deitzen duen tradizioa, monofiletikoa, amankomuneko arbaso berriena, kladoko partaide den edozein talde da. Honek, talde polifiletikoak baztertzen ditu, baina ez parafiletikoak. Hau da monofiletiko bezala ulertzen dena ia mundu osoan, biologiako argitalpenetan 1990 arte gutxi gora-behera. Kontzeptuaren erabilera klasiko honetan, monofiletiko, talde holofiletiko zein talde parafiletikoei esaten zaie. Terminologia kladistikoan erabiltzen da, baina ez orokorrean, talde konbexoa hitza, gauza berari erreferentzia egiteko.

## Kanpo estekak
Uzkuiti

**Uzkuiti** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Aoki mendiarekin batera, Muitzeko zirkua mugatzen du hegoaldetik. Lizeozko ordeka, jaitsiera txiki bat da Aoki eta Uzkuiti banatzen dituen larrean. Mendi honen aurpegiak oso ezberdinak dira, iparraldean eta ekialdean, malda belartsu gogorrak baititu, eta, mendebaldean eta hegoaldean, berriz, oso goitiera txikia.

Mendiaren hegoaldean dagoen sakonunea Katxine deitzen da. Sakonune hau, honako mendi hauek inguratzen dute: Ganboa, Ganbo Txiki, Arrubigaña, Uzkuiti eta Aoki.

## Irispideak 
Larraitzetik edo Amezketatik, Muitzeko labar ederra igo daiteke, Txindoki menditik ekialdera geratzen dena, tontor hau Larraonetik banatzen duena. Zirkua bere bururantz jarraituz, Uzkuitira heltzen da. Tontor hau ondo nagusitzen da Arritzagako labarraren lehen zatian. Amezketatik, posible da labarra Ondarreko langaraino igotzea. Hemendik, Etitzegira igo daiteke, tontorraren iparraldean, eta, hemendik, tontor belartsura.

## Kanpo estekak
Bokale

ibaiaren bokalea, Lekeition.]]
[thumb|320px|[Ebro ibaiaren bokalea Mediterraneoan, Ebroren Delta eratuz.]]
**Bokalea** edo **ibai-ahoa** ibai baten amaiera da, non bere urak beste ibai batera, aintzira batera edo itsasora isurtzen dituen. Ibai baten bokaleak mota hauetakoak izan daitezke:
* estuarioa
* delta
* itsasadarra

Bokaleak, oro har, bioaniztasun handiko lekuak dira, ur geza eta gazia elkartzen diren tokia delako, eta ibaiak garraiatzen dituen elikagai eta jalkinak urtzen eta prezipitatzen direlako. Bokale bat, askotan, itsaspean jarraitzen du sedimentazio gune bat eratuz edo itsaspeko arroila baten bidez.

## Ur mugimenduak
Ibai bateko ura era askotara itsasoratu edo aintziratu daiteke, ur-mugimendu desberdinak eratuz. Uraren dentsitateak, lurraren errotazioak eta itsasaldiek eragina izan dezakete ibai-uraren mugimenduan.

Ibaiko urak hartzailearenak baino dentsitate handiagoa badu, ibaiko ura urazaletik beherantz murgilduko da. Ibaiko urak, orduan, azpiko urlaster bat osatuko du. Baina ibaiko ura hartzailearen baino arinagoa baldin bada, itsasora isurtzen denean gertatzen den bezala, ibaiko ur geza urazalean zehar ibiliko da, gaineko urlaster bat bezala. Bi kasuetan, ura barreiatu egingo da.

## Leku izenak
Batzuetan bokaleek leku izenak sortu dituzte. Euskal Herrian, adibidez, Aturri ibaiaren ahoan dago Bokale herria (Lapurdi). Iparralderago, Bokale Zaharra (frantsesez Vieux Boucau, okzitanieraz Lo Bocau Vielh) ere ageri da.

Erresuma Batuan, leku askok hartzen dute horrelako izena ibaien bokaleetan, hala nola Plymouth ("Plym ibaiaren ahoa").

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Barra (geografia)

## Kanpo estekak
Satis

**Satis** edo **Satet**, "gezi batek bezala hegan egiten duena", egiptoar mitologian gerra, uholde, ugalkortasun eta maitasunaren jainkosa da.

* Izen egiptoarra: **Satet** Izen greziarra: **Satis** Jainko edo jainkosa greziarra: Hera

## Ikonografia 
Goi Egiptoko koroa duen emakume bezala irudikatu zen, bi adarrekin, ankha eta zetroarekin. Baita antilope itxurarekin ere

## Mitologia 
Faraoiaren jainkosa babeslea eta Nubiako mugaren zaintzailea

Gerrarekin eta Elefantina uhartearekin lotuta dago, Piramideen testuetan

Khnumen emaztea eta Anuketen ama (edo ahizpa). Khnum eta Anuketekin Elefantinako hirukoa osatzen zuen, eta Esnakoa Khnum eta Neitekin.

## Sinkretismoa 
Isis-Hathor, Amonet, Manat eta Renpetekin identifikatua izan zen.

## Epitetoak 
"Beheragoko lurraldeko izpiritua" titulua zeraman.

## Gurtza 
Sehel uhartean gurtua izan zen, Asuanetik gertu.

## Kanpo estekak 
* Rosa Thode, *Panteoi Egiptoarra* egiptologia.orgen
Mikrobio oportunista

**Mikrobio oportunistak** patogeno hertsiak ez diren mikrobioak dira, gaixotasunak eragiteko ahalmena dutenak immunitate-sistema ahulduta dutenengan.

Bakterio, onddo eta birus batzuk dira oportunistak. Pertsona osasuntsuak infektatzerakoan mikrobio hauek ez dute gaixotasunik eragiten, haien birulentzia oso urria baita, organismoaren defentsa mekanismoek (linfozitoek, makrofagoek eta beste fagozito batzuek) erraz deseustatzen baitute haien ahalmen patogeno urria. Pertsona immunogutxituengan, berriz, oportunisten infekzioek gaixotasunak garatzen dituzte, ostalariaren defentsa kaskarrek ezin baitute kanpoko mikrobioei aurre egin.

Oportunistak klinika eta ospitaleetan dira arriskutsuak, bertako populazioa oso sentikorra baita haiekiko. Ospitaleetan hartutako gaitz asko (infekzio nosokomialak) mikrobio oportunistek sortutakoak dira.

Oportunistak ere hazi daitezke tratamendu antibiotikoaren ondorioz pertsona baten flora bakteriar arrunta (adibidez, hesteetakoa) asko murrizten denean. Konpetentziarik gabeko egoera horretan, mikrobio oportunistek kolonizatzen dute mikrobiorik gabeko habitat berria (hesteak, esaterako).

Mikrobio oportunisten artean honako hauek aipatu daitezke: *Pseudomonas aeruginosa*, Candida eta Aspergillus onddoak, Staphylococcus batzuk eta Escherichia generoko bakterioak.

## Kanpo estekak
Rhoda Griffis

**Amanda Peet** (Raleigh, Ipar Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1965eko urtarrilaren 9 - ) aktore estatubatuarra da.

## Filmografia
Batisfera

**Batisfera**, asmakizun urpekari bati eman zitzaion izena da, sakonera abisalen urpekontzi esploratzaileen aurrekaria. 1930en asmatu zuten William Beebe eta Otis Barton esploratzaileek. Itsasoko sakonera handiak lehen aldiz hurbiletik esploratzeko erabili izan zen.

Batisfera, oinarrian, hermetikoki itxitako esfera bat da, altzairuz egina, eta kristal indartuzko behaketa batxulo bat duena. Bere funtzionamenduan zehar, batisfera, itsasontzi batetatik zintzilik dago, metalezkoa den kable baten bidez, argindarrez, komunikabidez eta airez hornitzen duena. Aipaturiko kablea, hedatu egiten da batisfera urperatzeko, eta biribilkatua igotzeko. Benetan, objektu bizigabea da, eta, kablea apurtuz gero, abentura amaitu egiten da

1934an, aipaturiko asmatzaileek, batisferan eginiko urperatzearen errekorra ezarri zuten, 908,4 metrora iristen zena, oraindik indarrean dagoen errekorra. Sakonera gehiagora, zilborreste bezala funtzionatzen duen kablearen pisua maneiaezina bihurtzen den arren, oso zaila izango da errekor hori hobetzea.

1948an, Barton bera bakarrik jaitsi zen 1370 metroko sakonerara (Bill Brysonen "Ia guztiaren istorio labur bat" liburuaren arabera), batisfera aldatu bat erabiliz, bentoskopo delakoa

## Ezaugarri teknikoak 
* Diametroa: 1,44 metro
* Hormen sendoera: 32 milimetro

## Kanpo estekak
Abisal

thumb
**Abisal** edo zona **abisopelagikoa** izena hartzen duena, ozeanoa banatua dagoen mailetako bat da, bere sakoneraren arabera. Batipelagikoaren azpitik eta hadopelagikoaren gainetik dago, eta 4000 eta 6000 metro arteko sakoneran dago. Toki iluna da, eguzkiaren argia heltzen ez dena.

Itsas biologian, fauna abisopelagiko hitzak, giro edo habitat natural zehatz bati egiten dio erreferentzia, itsas animalia espezie batzuekin, zeintzuk aske igeri egiten duten eta aipaturiko sakoneratan bizi eta/edo elikatzen diren, eta gainazalera sekula hurbiltzen ez direnak.

Beste alde batetik, itsas biologian existitzen da, baita ere fauna abisal bentonikoa hitza, itsas ondoari lotuta dagoen fauna dena, oso urria eta ezaugarritsua dena.

Abisal hitza, abismo hitzetik dator (zuloa), toki sakona eta iluna. Toki honen ezaugarriak honako hauek dira: giro hotza, presio hidrostatiko biziki handia, elikagai eskasia, eta erabateko argi eza. Fosa abisal bat, gainazal ozeanikoa, subdukzio bidez, gainazal kontinentalaren azpian, okertasun txiki batekin sartzen denean gertatzen da, litosferaren apurtzea eta fosa baten eraketa sortzen duena.

Ozeano hondoan ez dago fotosintesia egiten duen landaredirik, hau da, ez dago alga berderik. Toki hau, neurri handi batean, gainazaletik erortzen dien detrituen mende dago, tximinia hidrotermalak aurkitzen diren tokiak izan ezik, sumendi energiaren mende daudenak, non, lehen produkzioa, kimiosintesiaren mende dagoen, bakterioek egiten dutena, substratuetan aurkitzen direnak, edo bertan aurkitzen diren bizidunek egina (pogonoforoen brankien kasuan bezala).

Itsasondoaren geografiaren toki morfologiko honek, ozeanoen azalera osoaren %70a hartzen du.

Fauna abisala arrain abisalek osatua dago, munstro itxurakoak, *Caulophryne*, *Argyropelecus*, *Idiacanthus*, *Melanocetus*, *Saccopharynx*, *Chauliodus* eta *Cryptosaras* bezalakoak.

Ornogabeko faunaren artean, erraldoitasun abisala dago 1.50 metroko piknogonido edo uretako armiarmak baitaude, 50 zentimetroko polipoa duen hidrozoario bat ere badago, eta baita 40 zentimetro baino gehiagoko isopodoak ere. Hauetaz gain, gainazalean aurkitzen diren espezieetatik oso ezberdinak diren beste espezie batzuk ere daude, belaki beirakara handiak, itsas lili pedunkulatuak eta forma primitiboko sesilak bezala.

## Kanpo estekak
Zabalegi (mendia)

**Zabalegi** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Artubi menditik iparmendebaldera, Malloatik zertxobait bananduta.

## Irispideak 
Amezketan, San Martin ermitara igo behar da G.R. -20 bidezidorretik (Aralarri itzulia mendi oinetik). Ideia, Larrondoko lautadara iristea da, modu bat aipatzeagatik, Altun Goena izeneko baserritik hel daitekeena. Toki honetatik, G.R. -20 eta G.R. -121 bidezidorrek (Gipuzkoari itzulia), Aragoenetik elkarrekin doazenak, Balerdi mendiaren iparraldeko oina zeharkatzen dute, eta Urdilleko lepoa izena duen leporantz doaz. Larrondon, Larrondoko tumulua eta Urritzako trikuharria ikus daitezke. Hemen, gorri eta zuriz adierazitako bidea hartu behar da, Arangoene izeneko txabolara iritsi arte, Zabalegi mendiaren mendebaldeko aurpegia inguratuz. Iparrekialderantz igo behar da, Zabalegi izeneko leporantz, dolinek zulatua eta Aralarren ohikoak diren txabola kupularren arrastoekin. Hemendik, tontorra oso gertu geratzen da. Larrondotik, zuzenagoa den beste bide bat ere irtetzen da. Zabalegiren iparraldeko aurpegian dagoen bidezidorra hartu behar da, izen bereko lepoan amaitzen dena.

## Inguruko tokiak 
* Anduitzeko haitzorrotza

## Kanpo estekak
Kurilak

**Kurilak** edo **Kuril uharteak** —,  ahoskatua edo ; japonieraz: edo — uhartedi bat da. Uharte gehienak sumenditsuak dira. Ipar-mendebalderantz, Japoniako Hokkaido uhartetik Errusiako Kamtxatka penintsularantz doaz, eta Okhotskeko itsasoa Ozeano Barearen iparraldetik banatzen dute, Sakhalingo errusiar oblastaren zati dira.

Izena, ainu aborigenen hizkuntzatik dator. Hizkuntza honetan, *kur* hitzak "gizon" esan nahi du.

## Historia 
Ainu aborigenak uharte haietan oso antzinatik bizi dira, errusiarrek XVIII. mendean bertatik bota zituzten arte. Japonia uharte haietaz jabetu zen 1875ean (San Petersburgoko Ituna), Sakhalin Errusiari uztearen truke. Errusiak hartu egin zituen Bigarren Mundu Gerraren ondoren (San Frantziskoko Ituna), baina Japoniak, oraindik, hegoaldeko hereneko uharteak aldarrikatzen ditu (Kuril uharteetako gatazka), hau da, Etorofu, Kunashiri, Shikotan eta Jabomai: Japonian, Iparraldeko Lurraldeak izenaz ezagutzen dira.

## Geografia 
Uharteak euren lainoagatik ospetsuak dira. Alga eta arrainetan aberatsak dira. Atlasov, Iparraldeko hereneko uhartea (Oyakoba japoniarrentzat), sumendi kono ia perfektu bat da.

Geologikoki, Kuril uhartedia uharte arku bat da, uhartedi mota bat, plaka tektoniko ozeaniko batek beste baten aurka subdukzioa egiten duen heinean eratua, haren fusioa eta horren ondoren datorren magma igoerarengatik.

## Uharteak 
200px|eskuinera|thumb|Kuril uharteen kokapena Ozeano Barearen mendebaldean
Taula honetan, Kuril uharteak ipar-ekialdetik hego-mendebalderantz zerrendatzen dira. Uharteotaz gain, dozena bat uharte eta harkaitz txikiago ere daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anduitzeko haitzorrotza

**Anduitzeko haitzorrotza**, Zabalegi (mendia)n dagoen harrizko monolito natural bat da.

Zabalegiren mendebaldeko aurpegia Arritzagako labarrerantz erortzen da, honela, hasiera emanez. Toki honetan dago Anduitzeko haitzorrotza izeneko monolitoa, Beratzagako zubiaren gainean hain justu ere, nondik, Amezketatik abiatzen den Arritzagako bidea igarotzen den. Badago haitz honi Saltarri deitzen dionik ere, benetan, Anduitzen gainean dagoen monolito harritsua dena. Saltarri izena, amezketarren batek, bertatik jauzi eginez bere buruaz beste egitea nahi izan zuelako datorkio.

Anduitzeko monolitoa, lehen aldiz, 1934ko uztailean eskalatua izan zen. Rafael Carranque eta Lino Argomaniz izan ziren Anduitzen lehen eskalada horren protagonistak. Jaitsierarako rappel bat prestatu zuten, Gipuzkoan, jaitsiera teknika hau erabiltzen zen lehenengo aldia zelarik. Aste bete beranduago, bera bakarrik igoko zen Eusebio San Miguel, eskalatzen 20 minutu emanez. Bitxikeria bezala, igoera hauen aurretik, Altuna izena zuen artzai batek, tontor estu hau igotzea lortu zuenaren "elezaharra" oso zabaldua zegoela aipatu behar da.

## Kanpo estekak
Negratín urtegia

thumb|Los Terminos de Bazako herrixkatik Negratín urtegiaren ikuspegia
**Negratín urtegia** Granadako probintzian, Espainian dago, Guadiana txikia ibaiaren ibilguaren gainean.

21.7 km²ko hedadurarekin, Cuevas del Campo, Freila eta Zújar udalerrietatik zabaltzen da. Bere edukia 567 hm³koa da, Andaluziako hirugarren handiena, Iznajarreko urtegiak 981 hm³rekin eta Guadalcacín urtegiak 800 hm³rekin bakarrik aurretik dituela. Presa mistoa da, grabitatezkoa eta material zolteduna eraikia, asfaltozko pantaila batekin iragazgaitz egiteko. Konponbide hau aukeratu zen ezkerraldeko estriboa, hormigoizko presa bat eraikitzeko hainako egonkorra ez zelako.

1984an inauguratua izan zen, eta, bere eraikuntzarekin, Las Juntas (Zújarreko herrixka bat), Baños de Zújar bezala ezaguna zen bainuetxea, Zújar eta Carramaiza arteko komunikabide eta kortijo ezberdinak (La Gata, Cortijo de los Contadores, Cortijo Seco) desagertu ziren, uren azpian geratu zirenak. Gaur egun, urtegian, piraguismoa, mendiko bizikleta, xendazaletasuna eta parapentea praktikatzeko prestatuta dauden tokiak daude, baita aisialdiko beste aktibitate batzuk ere, hala nola piknika, arrantza, eta bainua, Freilako hondartzan zein Cuevas del Campoko hondartza nudista-ehunean.

Urtegi honetara, Los Vélezen jaiotzen diren errekazto batzuen urak iristen dira, Almería iparraldean. Horietako bat, Cañada del Salarreko errekaztoa, bere urak Topareseko herriskatik datozenak, Guadalquivir ibaiaren ibaiadar urrutikoenetzat jotzen da.

## Kanpo estekak 
*  Guadalquivirren Konfederazio Hidrografikoa
*  Negratín urtegiaren egoera
Hidrotermal

**Hidrotermala** presio handien mende eta oso bero dauden ur sakonek disolbaketan dituzten sustantziak harkaitz baten barrunbetara egiten dituzten erorketetatik datozen mineralak dituen zain bat da.

Zain hidrotermalak eratu diren presio eta tenperatura baldintzak oso ezberdinak izan daitezke, eta horrek, zainak, egituran eta kimikoki ezberdinak egiten ditu. Honegatik, hiru klasetan banatzen dira:

* *Zain epitermalak* (tenperatura eta presio neurritsuekin)
* *Zain hipotermalak* (tenperatura eta presio handiekin)
* *Zain mesotermalak* (tarteko baldintzekin)

## Kanpo estekak
Siboglinidae

**Siboglinidae** edo **Pogonoforo**ak (**Pogonophora**, latinetik *pogon*, bizarra, eta *phora*, eraman), oso gutxi ezagutzen den animalia banaketa bat da. Banaketa honetako animaliak, zizare itxurakoak dira, hodi formakoak. Ez ziren 1900 arte aurkituak izan. Urte honetan aurkitu ziren aleren batzuk, Indonesiako kostaldeko sakonera handietan eginiko dragatuen bidez.

Itsasondoetan bizi ohi dira, 200 metro baino gehiagoko sakoneratara, Baldintza honek, euren hauskortasunari lotua, banaketa honetako animalien azterketa zailtzen du. Animalia sesilak dira, eta eurek egiten dituzten kitinazko hodi bertikaletan bizi dira. Euren forma zizareena bezalakoa da, gorputz zilindriko batekin. Euren gorputza, **burua**, **enborra** eta **opistosoma**n banatzen da (1963 arte deskribatua izan ez zena). Buruak, garro kopuru aldagarri bat du, banaketari izena ematen diotenak direnak.

Talde honen ezaugarri nagusienetako bat, ahorik eta liseri hodirik ez izatea da. Egia esan, sufreko bakterio kimioautotrofoekin duten mutualismoari esker elikatzen dira. Bakterio hauek, hidrogeno sulfuroa herdoiltzen dute, pogonoforoari, honek elikatzeko behar duen energia emanez. Bakterioak **trofosoma**n daude, enbrioiaren liseri hodiaren erdialdeko zatitik eratorria den organo batean (gainontzeko liseri hodia, heldutasunera iritsitakoan galtzen da). Honegatik, hidrogeno sulfuroan aberatsak diren tokietan bizitzeko beharra dute, ia bizidun gehienentzako, ezin biziriko tokiak direnak, jatorri bolkanikodun pitzadura ozeaniko hidrotermalak bezala.

Pogonoforoen postu filogenetiko oraindik ez dago batere argi, itxuraz, anelidoekin lotuta dauden arren. Bi klasetan banatzen dira: **Perviata** eta **Vestimentifera**. Azken hauek, tamaina handiak hartzen dituzte (1,5 metro *Riftia pachyptila* espeziaren kasuan) eta sakonera handiagoetan bizi dira. Aditu batzuek, vestimentiferoek beste banaketa ezberdin bat osatzen dutela diote, beste batzuek, Annelida banaketaren barnean sartzen dituzte. Kasu honetan, hasiera batean, Pogonophora klaseko partaide bezala aipa daitezke, berrikiago, opistosoma aurkitu dela eta (duela gutxirarte harrapaketetan galtzen zen), Pogonophoridae familia bezala jartzen da Polychaeta klaseko Sabellidae ordenaren barnean. Honen alde eginez, McHughek (1997) ADNaren sekuentziazioaren frogak gehitzen ditu.
Pseudomonas aeruginosa

***Pseudomonas aeruginosa*** bakterio Gram negatiboa da, *Pseudomonas* generoko giza patogenorik garrantzitsuena. Bazilo itxura du eta mugikorra da.

Saprofito moduan bizi da lurrean zein uretan. Hala ere, mikrobio oportunista da, gaixo immunogutxituengan infekzio larriak eragiten dituena.

Mugikorra da, eta flagelo polar baten bidez higitzen da inguru likidoetan. Aerobioa da.

Elikagai-eskakizun sinpleak ditu eta konposatu organiko ugari erabili ahal ditu karbono eta energia-iturri gisa.

Bakterio honek bi pigmentu ekoizten ditu: pigmentu urdina (piozianina) eta pigmentu berdea (pioberdina). Piozianina toxikoa da beste bakterioentzat. Bakterio antzemateko, laborategian pigmentuen ekoizpena areagotzen duten hazkuntza-inguru bereziak erabiltzen dira ("King A" eta "King B" ezagunenak izanik).

## Patogenia 
Pertsona immunogutxituak infektatzen dituenean, *Pseudomonas aeruginosa*-k gaitz ugari sortzen ditu: gernu-aparatuarenak (zistitis), arnas aparatuarenak (pneumonia), infekzio orokorrak (septizemia), digestio-aparatuarenak (gastroenteritis), nerbio-aparatuarenak (meningitis), etab. Ohikoak dira mikrobio honen infekzioak erredura handiak jasan dituztenengan eta zauri infektatuak dauzkatenengan.

Klinika eta ospitaleetan etengabeko borroka dago bakterio honen aurka. Izan ere, ospitaleratuen artean *Pseudomonas aeruginosa*-k infektatuta dauden pertsona kopurua populazio orokorrean baino askoz handiagoa da. Esterilizazio kontrol zorrotzak ezarri behar dira ospitaleetan bakterio honen infekzioak saihesteko.

Infektatuen tratamendua ez da samurra, bakterioak erresistentzia garatu baitu antibiotiko askorekiko (plasmidoen bitartez hartutako erresistentzia da). Horregatik, tratamendua hasi aurretik antibiograma baten bitartez aztertu ohi da bakterioaren sentsibilitatea antibiotikoekiko. Sarritan terapia konbinatua erabiltzen da (bi edo hiru antibiotiko batera).
Obalo (geometria)

[thumb|Obalo hau, simetria ardatz bakarrekoa, [oilo arrautza baten antzekoa da.]]
[thumb|Laukiluze biribildu bat, bata bestearekin bat datozen bi [zirkuluerditan datza, eta bi lerro berdin paraleloan, ohi obalo deitua da.]]
**Obaloa**, geometrian, arrautza edo elipse baten antza duen edozein kurba da. Beste kurba batzuk ez bezala, "obalo" hitza ez dago ondo definitua, eta kurba mota asko obalo deituak dira. Hauek, honako hau dute komunean:

* ezberdingarriak dira (ehundura leuna), sinpleak (ez dira autogurutzatzen), konbexuak, itxiak, kurba lauak

* beren formak ez dira elipsearen edo zirkuluaren oso ezberdinak, eta

* gutxienez simetria ardatz bat dute.

Irudietan bi adibide ikus daitezke. A adibidean, zirkuluerdi bat elipse baten erdiarekin batu da. B adibidean, berriz, bi zirkuluerdi lerro segmentu zuzenekin lotuak daude. Beste *ad hoc* eraikuntza batzuk ere badaude.

Bigarren obalo mota, "laukiluze biribildua" izena duena da. Benetako obaloak ez diren arren, atletismo pistak eta beste kirol batzuetakoak obalo deitzen dira, laukiluze biribilduak diren arren.

Beste toki batzuetan deskribatutako obalo adibideak honako hauek dira:
thumb|ezkerrera|200px|Obalo forma duten koloreetako irudiak.

* Cassiniren obaloa
* Kurba eliptikoa
* Superelipsea
* Kartesiar obaloa

## Kanpo estekak
Alberto Zerain

**Alberto Zerain Berasategi** (Gasteiz, Araba, 1961eko abuztuaren 20a - Nanga Parbat mendia, Pakistan, 2017ko ekainaren 24a) euskal mendizalea zen. Marcelo Zerain pilotariaren semea, 1993an Everest mendia igo zuen, eta gailurrera iritsi zen lehen arabarra izan zen, baita Juanito Oiarzabal mendizale gasteiztarraren aurretik ere.

2017an bere ibilbideko 10. zortzimilakoa zapaldu zuen.

2017ko ekainean Mariano Galván
argentinar goimendizalearekin Nanga Parbat zortzimilakoa igotzeari ekin zioten eta haien arrastoa galdu zen.
2017ko uztailaren 1ean erreskatatzaileak Pakistango aire armadako helikoptero batean abiatu ziren haien bila eta elur-jausi baten zantzuak ikusi zuten mendizaleen GPS-seinaleak adierazten zuen azken kokalekuan. Ondorioz, biak bizirik aurkitzeko aukera baztertu eta hiltzat eman zituzten.

## K2 mendian istripua 
2008ko abuztuaren 2an K2 (8.611 m) zortzimilakoaren gailurrera igo zen, bertan ezbehar larri bat jazo zen egun berean. Izotz-jauzi batek bere atzetik zihoan espedizio atzerritar bateko 18 mendizaleak harrapatu zituen eta gutxienez 9 mendizale hil eta 4 desagertu ziren ezbehar horretan.

Alberto Zerain istripua izan zuen espedizioarekin atera zen 13:00etan hirugarren kanpamentutik. Apurka-apurka, espedizio horretako kideak atzean geratzen joan ziren eta orduantxe gertatu zen zorigaitza. Alberto Zerain 15:00retan tontorrera iritsi zen. Kanpamentura bueltako bidean ez zen ezbeharraz ohartu, eta kanpamentura iristean eman zioten gertakariaren berri.

## Zortzimilakoak 
# Everest (8.848 m.): 1993
# Makalu (8.463 m.) 1995
# Lhotse (8.516 m.): 2001
# Gasherbrum I (8.068 m.) 2006
# Gasherbrum II (8.035 m.) 2006
# K2 (8.611 m.): 2008
# Kanchenjunga (8.598 m.): 2009
# Dhaulagiri (8.167 m.): 2016
# Manaslu (8.156 m.): 2016
# Annapurna (8.091): 2017.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Alberto Zerainen bloga
*  Alberto Zerain
Hessisch-Oldendorf

**Hessisch-Oldendorf** Alemaniako herri bat da. Saxonia Beherea estatuan dago, Hamelin-Pyrmont barrutian, Weser ibaiaren ibarrean, Hamelinetik 10 kilometro inguru ipar-mendebaldera. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadroko eremuan banatuta.

Hessisch izenlaguna, 1905etik aurrera erabili izan da, Oldendorf izena duten beste herri eta herrixka batzuetatik bereizteko. Hessisch-Oldendorf, Hessen-Kasselen zati izan zen 1640tik 1932. urterarte.

## Demografia 
## Kanpo estekak