Arriaga antzokia

**Arriaga antzokia** Bilboko zaharrena da eta gaur egungo erreferentzia nagusia antzerkiari dagokionez hirian, Juan Crisostomo Arriagaren omenez izendatuta. Halaber, musika eta dantzaren ikuskizunak ere ekoizten dituzte, 50 ikuskizunetik gora ekoizten lagundu dute azken 20 urtetan. Fant eta Zinebi zinemaldiak ere Arriaga Antzokian izaten dira.

Oraingo eraikinaren estilo arkitektonikoa neo-barrokoa da eta Juan Crisostomo Arriaga musikari apartaren omenez eraiki zen XIX mendearen bukaeran, 1886an hasita. Toki berean lehenago 1837an eraiki zuten *Hiriko Antzokia* izan zena, baina antzerki horren egoera tamalgarria zenez, bota eta berri bat bat eraiki zuten 1886an.

Bilboko itsasadarrak, Areatzako parkeak eta Zazpikaleek inguratzen dute antzokia. Antzina, kafetegi bat zegoen antzokiaren behealdean, baina 1983ko uholdeak direla eta antzokian egindako berriztapenaren ondorioz, kafetegia kendu egin zen.

## Historia 
Atal honetan Bilboko historiako, Bilboko antzerkiaren, eta  Bilboko antzokiaren  historiako mugarriak aipatzen dira.

XIV. eta XV. mendeetan dokumentatuta azaldu diren  lehen mimo-saioak, eresiak eta auto sakramentalak antzeztu ziren hirian.

XIX. mendeak Bilboko izaera aldatu zuen. Mende horretan, Bilbo Bizkaiko hiriburu izendatu zuten (1820-23); Bilboaldeko industria-bilakaera hasi zen meatzetan eta industri siderometalurgikoetan oinarrituta. Itsasgintza eta trenbide-konpainiak ere −1000 km baino gehiagoko bidea egin zuten 50 urtean, 1841etik 1891ra arte−  bultzatu ziren, zenbait banku eratu ziren, baita burtsa sortu ere.

Bilbok XIX. mende horretan hainbat gerra jasan bazituen ere −Napoleonek indarrez egindako sarrera (1808) eta lau setio bi karlistaldietan (1835-36 eta 1873-76)−, bere bilakaera ekonomikoa izugarria izan zen. 

## Antzerki produkzioa 
Antzokiak ez du izan nahi ikuskizun eskaintza hutsa, ikuskizun berriak ekoizten ere laguntzen du. Bide horretan lan egin dute 2003tik izan diren hiru zuzendari artistikoek (Luís Pasqual, Emilio Sagi eta Calixto Bieito) eta bi programazio-arduradunek (Andoni Oivares eta Nahikari Aretxederra). Lehenago, 1987tik 1998ra bitarte Luis Iturri ibili zen dinamizatzaile, bera izan zen antzokiko lehen zuzendari profesionala.
Fitxategi:Calixto Bieito.png|Calixto Bieito
Fitxategi:Lluís Pasqual (2).jpg|Lluís Pasqual
Fitxategi:Andoni Olivares.jpg|Andoni Olivares

thumb|Antzokiaren auditoriuma
Besteak beste, antzokiak lan hauek taularatzen lagundu du:

* 2003: "Los sobrinos del capitán Grant” y “La tienda de la esquina”.
* 2004: "El Caserío”, “Creation (Biarritzeko balleta)”, ”Il mondo della luna”, “El Rey se muere” eta “En tierra de nadie”.
* 2005: ”Elizabeth I, el último viaje de la Reina”, ”Blancanieves”.
* 2006: "Hamlet”, “La tempestad”, ”La noche herida por el rayo, ballet”.
* 2007: "Abentura antzokian / Aventura en el teatro”.
* 2008: "Katiuska”.
* 2009: "Emma”, “Pobres bestias”, ”Les mamelles de Tiresias”, ”Chateau Margoux y La Viejecita” “Bilbao, Bilbao”.
* 2010: “Mirentxu”, "El barberillo de Lavapies”, ”L’isola desabitata”, ”19.30”, “L’incoronazione di Poppea”, “Fin de partida”, “La espera”, “Ni fu ni fa”.
* 2011: "El Caserío, nueva producción”, ”Beaumarchais”, ”La avería”, ”Burnia de Aukeran”, ”Les enfants terribles”, “El Duo de la Africana”, "il secreto di Susanna y la voix humane".
* 2012: “Soinujolearen semea / El hijo del acordeonista”, "Intxaur-hauskailua (balleta)", “De ratones y hombres”, “La corte de faraón”, “Entre Sevilla y Triana”.
* 2013: ”Komunikazioa-Inkomunikazioa (Kukai)”, "Naturaleza muerta en la cuneta”, “Il mondo della luna, nueva producción”, "Los enamorados".
* 2014: "El Juez”, “L’equivoco estravagante”, “Pipi bailarina”, "La Gaviota".
* 2015: ”Aureo (Dantzaz)”, "Casa de muñecas”, “Amour”, "La viuda alegre"
* 2016: "Uda-gau bateko ametsa /El sueño de una noche de verano"
* 2017: "*Obabakoak", "Los esclavos felices", "L’Orfeo", "Miss Karaoke", "Soka"*
* [thumb|270x270px|*[Maitasunaren itxiera|Maitasunaren Itxiera* (2021)  Miren Gaztañaga eta Eneko Sagardoi]]2018: "*Hiru emakume / Tres mujeres", "Johannes Passion", "Garai Zekenak/Tiempos mezquinos", "Erlauntza"*
* 2019: "Macbeth", "Mendi Mendiyan", "Dido&Eneas", "El amor brujo-Siete canciones españolas", "Waiting (La espera)"
* 2020: "Sisiforen paperak", "*Ama Kuraia / Madre Coraje*", "*Gabriel Arestiren etxea defendituko dut", "Harri orri ar"*
* 2021: "*Maitasunaren Itxiera",* "El viaje a ninguna parte", "Faces", "Los siete pecados capitales", "Erwartung", "Weihnachtsoratorium/Gabonetako oratorioa/Oratorio de Navidad"
* 2022: "*Erresuma/Reino/Kingdom",* *"Moto - Membra Jesu Nostri",*  "Tarara", "La cazadora de mitos", "Ay babilonio que mareo", "Luis Mariano", eta laguntza (produkzioa ez) *"Sagastitarrak"*  antzezlanean.
* 2023: "Sciface", "L’amore castrato", "La lucha por la vida", "Caín overo il primo omicidio", "Orgya", "Festen"
* 2024: "Guridi magical bidaia" eta "Saturraran"
* 2025: "Kristalezko zooa"

[erdian|thumb|550x550px|[Sisiforen paperak|*Sisiforen paperak* antzezlanaren aktore batzuk (2020). Euskaldunon Egunkariaren itxieran libreki inspiratutako antzezlana.]]

## Sariak 
* 2023: Espainiako Akademiak Arte Eszenikoen Urrezko Domina eman zion Arriaga Antzerkiari. Akademiaren domina arlo horretan Arriaga Antzokiak egindako lana aitortu nahi zuen. Antzokia garai gozo batean bizi zela adierazi zuen, ohiko eskaintza arrakastatsuaz gain Arriagak berak ekoiztutako antzezlanak ere sortzen zituela.

## Garraioa 
Antzokiaren atzealdean Euskotren Tranbiaren Arriagako geltokia dago. Areatzan Bilbobuseko geltoki hainbat geltoki dira, baita Euskotreneko Matiko-Bilbo-Amara-Donostia trenbidearena ere.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bilbao - Teatro Arriaga 4.JPG|Aurrealdea.
Fitxategi:Teatro Arriaga exterior 5.jpg|Albotik ikusita.
Fitxategi:Teatro Arriaga foyers 2.jpg|Harrera gela.
Fitxategi:Teatro Arriaga auditorium.jpg|Barnealdea.
Fitxategi:Teatro Arriaga foyers bust of Arriaga.jpg|Juan Crisostomo Arriaga.
Fitxategi:Teatro Arriaga exterior 4.jpg|Albotik gauez.
Fitxategi:Larunbata20-76-bilbokokonpartsak.jpg|link=|Marijaia Arriagako balkoian. Aste Nagusiaren hasiera.
Fitxategi:Arriaga antzokia Bilboko Areatzean.jpg|link=|alt=|Antzokia, Bilboko Areatzan, Ibaizabaletik gertu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Crisóstomo Arriaga (1806-1826) 
* Andoni Olivares 

## Kanpo estekak 
* Arriaga antzokiaren webgunea