open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mondragon fusil

**Porfirio Díaz Sistema Mondragón 1908 modeloko fusila** fusil erdiautomatiko mexikarra da, armada batek erabili zuen lehen fusil erdiautomatiko eta automatikoa. Manuel Mondragón jeneralak diseinatu zuen, 1882an hasi zen proiektuan lanean eta 1887an patentatu zuen arma. Fusila tiroaren gasek eragiten zuten, zilindro baten eta bere pistoiaren bidez. Gaur egun nahiko ohikoa da hori, baina oso ezohikoa bere garaian. Morroilo birakari bat zuen, eta erroen bidez mugitzen zen, mekanismo-kaxaren hormetako ildaska helikoidaletan ahokatzen ziren erroen bidez; ekintza zuzena duen morroilo-fusil gisa ere erabil zitekeen. 7 x 57 Mauser kartutxoak jaurtitzen zituen, 8 kartutxorako ahalmena zuen kargagailu baten bidez elikatuak. Fusil horren aldaera automatiko batek 20 kartutxoko kargagailua eta bipode bat zituen, BAR bezala; Mexikoko armadak 100 kartutxoko edukiera zuen danborra erabili zuen 1910ean ekoitzitako fusila horren metrailatzeko arin bertsioan.

## Ezaugarriak 
Mondragon izan zen armada batean arma estandar gisa adoptatu zen lehen fusil erdiautomatiko eta automatikoa. Hori dela eta, Mexiko aitzindari izan zen arma pertsonal erdiautomatiko eta automatiko bat erabiltzen. Mondragon fusila tiroaren gasek eragiten zuten, baina gas-hodian jarritako balbula ixten bazen, morroilo-fusil gisa funtziona zezakeen. Bi baioneta mota erabiltzen zituen, bata labana eta bestea espatula motakoa, ahokoa alanbrea ebakitzeko eta bestea egurra ebakitzeko.

Fusil hori oso zehatza zen eta gelditzeko ahalmen handia zuen, baina bertsio automatikoak kontrolatzea zaila zen automatikoki tiro egiten zutenean. Mondragon hain zen zehatza, ezen Wehrmachtek mira teleskopiko bat gehitu zion eta Bigarren Mundu Gerran frankotiratzailearen fusil erdiautomatiko gisa erabili zuen. Mondragonek ere metrailatzeko bertsio arina izan zuen, 100 kartutxoko danborra erabiltzean MG42ren antzeko kadentzia zuena, baina eramangarriagoa zen eta askoz atzerakada txikiagoa zuen. Hori dela eta, armada mexikarrak Arrasateko metrailadore arinaren bertsio hobetua erabili zuen 1943ra arte, Mendoza RM2 metrailadore arinak ordezkatu zuenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mosin-Nagant

**Mosin-Nagant** morroilo-fusila da, bost kartutxoko kargagailua duena. Errusia Inperialeko indar armatuek erabili zuten, eta, geroago, Sobietar Batasunak eta ekialdeko blokeko hainbat naziok. 

Lehena izan zen 7,62 x 54 R kartutxoa erabiltzen. 1891tik 1960ko hamarkadara arte hainbat modutara egon zen martxan Europako ekialdeko nazio askotan, azkenean, SVDk ordeztu zuenean frankotiratzaile-fusil gisa. Mosin-Nagant fusil estandar gisa erabil daiteke oraindik, armada moderno eta gatazka armatu askotan, Bigarren Mundu Gerran erresistentzia handia eta hornidura zabala izan baitzuen.

Fusil horiek behin baino gehiagotan berrerabili eta aldatu ziren, eta entrenamendu-fusil gisa erabili ziren 1960tik 1970era bitartean. Fusil horietako asko gerraosteko urteetan sortu ziren.

## Kanpo estekak
Colt 1903 Pocket Hammerless

**Colt 1903 Pocket Hammerless** 7,65 mm-ko pistola erdiautomatikoa da, John Moses Browning-ek diseinatua. Mailu ezkutudun lehenengo pistola izan zen, Hartfordeko (Connecticut) Colt's Manufacturing Company enpresak fabrikatua. Colt 1908 Pocket Hammerless aldaera 5 urte geroago sartu zen, 9 x 17 kartutxo laburrerako kalibratuta.

Pistola horiek suzko arma gisa erabili zituzten zibilentzat beren bizitzaren zatirik handiena, eta arma labur gisa hartu zuten Estatu Batuetako armadako ofizial orokorrentzat (*General Officers Model*) 1940ko hamarkadatik 1970eko hamarkadara, M15 pistolak ordeztu zen arte. Zerbitzu Estrategikoen Bulegoak 1903 ereduaz hornitu zituen ofizialak Bigarren Mundu Gerran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Log4j

**Log4j** Apache Software Foundation-ek Javan garatutako kode irekiko liburutegia da, eta software-garatzaileei erregistro-mezuak idazteko aukera ematen die, exekutatze-denboran transakzio jakin bat jasota uzteko. Log4j funtzioak mezuak garrantziaren arabera iragazteko aukera ematen du. Mezuen irteerako konfigurazioa eta granulartasuna exekutatze-denboran egiten da, kanpoko konfigurazio-fitxategiak erabiliz. Log4J beste lengoaia batzuetan inplementatu da, hala nola: C, C++, C#, Perl, Python, Ruby eta Eiffel.

2021eko abenduaren 9an zero eguneko zaurgarritasun bat aurkitu zen, "Log4Shell" izenarekin. "Azken hamarkadako ahultasun bakunik handiena eta kritikoena" bezala izendatu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zero eguneko zaurgarritasun

**Zero eguneko zaurgarritasun** edo, sinpleki, **zero eguna**, gailu edo sistema bati dagokionez, oraindik erasotzaile bakan batzuek soilik ezagutzen duten zaurgarritasunari erreferentzia egiten dion esamoldea, hau da, fabrikatzaileek eta erabiltzaileek ezagutzen ez duten zaurgarritasun bat edo aurkitu berri dutena, zeinarentzat oraindik ez baitago segurtasun-adabakirik eta zeina ez baitzaie erabiltzaileei jakinarazi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tau (zenbakia)

Matematikan, **tau** **(τ)** Bob Palais eta Michael Hartl, besteak beste, proposatutako zirkuluaren konstantea da, πren ordezkoa. Matematikan askoz naturalagoa denez zirkuluak erradioaren bidez definitzea diametroaren bidez baino, tau perimetroa zati erradioa da, eta ez zati diametroa pi dezala. Diametroa bi bider erradioa denez, tauren balioa \tau=2\pi da, 6,28318 inguru. Izan ere, 2π (hau da, **τ**) askoz gehiago agertzen da matematikan π baino.

Hainbat sinbolo proposatu dira balio honetarako, hala nola 2\pi (Hermann Laurent), \pi\!\!\!\!\;\pi (Bob Palais), \varpi (Peter Harremoes), eta \tau (Michael Hartl). *τ* ikurra *τορνος* (grekoz "bira") hitzari erreferentzia eginez aukeratu zen, matematikan τ radian bira oso baten baliokideak baitira.:

6.2831853071 7958647692 5286766559 0057683943 3879875021 1641949889 1846156328 1257241799 7256069650 6842341359 

## Angeluak τ erabiliz 
thumb| Angelu berezi batzuk radianetan τ erabiliz\tauren abantaila nagusia angeluak radianetan adierazteko erraztasuna da. Pi erabiliz, 2\pi\ rad=360^\circ berdintasuna erabili behar da. Horregatik, zirkulu laurdena {\scriptstyle\frac{1}{2}}\pi\ rad dira, edo zirkulu seirena {\scriptstyle\frac{1}{3}}\pi\ rad. 

Baina tau erabiliz, askoz errazagoa eta intuitiboagoa bihurtzen da hau. {\scriptstyle\frac{1}{4}}\tau\ rad zirkulu laurdena da, eta zirkuluaren seirena {\scriptstyle\frac{1}{6}}\tau\ rad. Hori dela eta, Hartlek piren erabilera testuinguru honetan "hondamendi pedagogikoa" dela dio.

* 2π biderkagaia, hainbat formulatan agertzen dena, hala nola banaketa normala eta Fourierren transformazioa, \tau jarriz ordezkatu daiteke, sinplifikatzeko.
* Kosinu eta sinu funtzioen periodoa τ da, 2π-ren ordez, sinpleagoa eta intuitiboagoa bihurtuz. 
* Zirkulu baten zirkunferentziaren formula \tau r besterik gabe bihurtzen da, 2 biderkagaia sartu gabe.
* Zirkulu baten azaleraren formula ({\scriptstyle\frac{1}{2}}\tau r^2) eta zirkulu-sektore baten azaleraren formula ({\scriptstyle\frac{1}{2}}\theta r^2) forma berdinak dituzte. Horrela, ikasleek formula bakarra ikasi behar dute, bi ordez (Izan ere, zirkulu bat \theta = \tau betetzen duen zirkulu-sektore bat besterik ez da).
* Azaleraren formulak daukan ½ biderkagaia perimetroaren formularen integrala dela askoz argiagoa uzten du: A=\int P\operatorname{d}\!r=\int \tau r\operatorname{d}\!r={\scriptstyle\frac{1}{2}}\tau r^2
* Gainera, fisikan agertzen diren beste formula askoren antzekoa da:
** Momentua eta energia zinetikoa: E_z=\int p\operatorname{d}\!v=\int mv\operatorname{d}\!v={\scriptstyle\frac{1}{2}}m v^2
** Indarra eta energia potentzial elastikoa: E_p=\int F\operatorname{d}\!x=\int kx\operatorname{d}\!x={\scriptstyle\frac{1}{2}}k x^2
** Abiadura eta espazioa HZUAn: x=\int v\operatorname{d}\!t=\int at\operatorname{d}\!t={\scriptstyle\frac{1}{2}}a t^2

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Angelu
* Zirkunferentzia
* Perimetro

## Kanpo estekak
Sergio Ruiz Gonzalez de Txabarri

**Sergio Ruiz Gonzalez de Txabarri** (izen artistikoa **Serge**) (1975, Zarautz) musikagile eta abeslari gipuzkoarra da.

## Biografia 
Eraso! eta Osso taldeetan abeslari aritu ondoren bakarkako bideari ekin zion 2019an. Lagun duen Gari Berasaluze idazlearen poemak musikatu eta dagoeneko bi disko atera ditu. Erasorekin danera 7 disko atera ditu, bakarka bi eta Osso taldearekin 1. 

## Diskografia 
* *Enarak itzuli dira* (2019, autoekoizpena)
* *Lehiotik mundura* (2021, Elkar)

## Erreferentziak
AGM-1 Karabina

**AGM-1** bullpup bat da, Italian ekoitzitako karabina erdiautomatikoa. Karabina erraz bihur daiteke 9x19mm Parabellumetik .45 ACPra, baita .22 errifle luzera ere. Parabellum 9x19mm aldaerarako tresneria trukagarriak dira Browning Hi-Power pistolarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaserna (musika taldea)

**Kaserna** 2020. urtean Galdakaon sortutako rock, rap eta funk musika talde bat da. Mr. Pongo Band taldearen ondorengoa da.

## Diskografia 
* *Gelditu da denbora* (2021, Taupaka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lur Jota (musika taldea)

**Lur Jota** Bilboko Zorrotza auzoko rock musika taldea da. 

## Ibilbidea 
2003. urtean sortu bazen ere aurreneko diskoa 2021ean atera du. Aurrerapen singleak "20 urte eta gero" izena zuen.

## Diskografia 
* *20 urte berandu* (2021, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubjerg Knude itsasargia

**Rubjerg Knude** () Danimarkako itsasargi abandonatua da. Vendsyssel-Thy uhartean dago, Lønstrup eta Løkken herrien artean, Hjørring udalerrian. 1899an eraikia, hondarraren zamaketak haren inguruan duna handi bat sortu zuen eta, ondorioz, itsasargiak haren funtzioa ezin zuen bete.

## Historia 
1899an eraiki zuten muino baten goialdean, itsasoaren mailatik 60 bat metrora. Itsasontziek 40 kilometroko distantziatik antzematen zuten argia. Ekaitzek hondarra pilatu zuten itsasargiaren aurrean, eta 1968an haren argia itsasotik ez zen gehiago ikusten. Itsasargiak museo gisa funtzionatu zuen 2002. urtera arte. Urte horretan, dunak erantsitako eraikinetako batzuk lurperatu zituen, baina itsasargia ez da inoiz hondarrak lurperatu. Duna urteekin lautuz doa eta ipar-ekialderantz mugitzen ari da, baina oraindik 90 eta 100 metro arteko altuera du. 2019an, lan korapilatsu bat egin zen itsasargia salbatzeko.

## Iruditegia 

Lighthouse Rubjerg Knude 1912.jpg|Itsasargia 1912an.
Phare de Rubjerg Knude.jpg|Itsasargia dunen inguratuta.
Rubjerg Knude Fyr, Hjørring, Denmark, 1807072231, ako.jpg|Itsasargia 2018an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Itsasargia leku berriaren bideoa.
Sorbaldako giltzadura

**Sorbaldako giltzadura** edo **giltzadura glenohumerala** enartrosien motako giltzadura da, besahezurraren burua sorbalda-hezurreko barrunbe glenoideoarekin lotzen duena. Hainbat artikulazio-gainazal ditu, hala nola lepauztaia, humeroa eta poltsa sinobala, eta horiek artikulazioa gorputzean funtzio normala egiteaz arduratzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BI-3755

**BI-3755** Bizkaiko errepide lokala da, Trapagaran eta Zugaztieta lotzen dituena. Herrialdeko errepide-sarearen barruan, tokiko sare horiaren barruan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gérald Darmanin

**Gérald Moussa Darmanin** (Valenciennes, ) frantziar politikaria da, bi aldiz ministro izandakoa.

## Biografia 
Darmanin aljeriar eta maltar jatorriko langile familia batean jaio zen. Aitak bistro bat kudeatzen zuen eta amak garbitzaile lanak egiten zituen.

2014an, Darmanin Tourcoingeko alkate izateko hauteskundeetara aurkeztu zen, eta irabazi egin zuen, eszena politiko nazionalean ezarriz. Nicolas Sarkozy presidente ohiak Darmanin eraman zuen 2016ko primarioen kanpainako zuzendari gisa.

2020ko uztailean, Jean Castexek Barne Arazoetarako ministro izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María José Martínez Herrero

**María José Martínez Herrero** Ekonomian doktorea, EHUko irakaslea eta Hegoa Institutuko ikerlaria. Ekonomia feministari egin dio ekarpena, zaintza lanak eta garapen jasangarriari lotuta batez ere. REEDES-eko zuzendaritzan batzordearen kidea.

## Biografia 
Euskal Herriko Unibertsitatean garatu zituen ekonomiako ikasketak, bai lizentziatura eta bai doktoretza, ondoren Frantzian ikasi zuen Université des Sciences Sociales Grenoble II-n.

EHU-ko irakaslea da Ekonomia sailean eta Gradu ikasketetan zein Graduondoko ikasketetan aritzen da irakasle, baita Ikasketa Feministak eta Generoko doktoretza programan ere. Ekonomia Feminista eta Garapenaren Ikasketak ditu ikerlan, “ Garapena eta Nazioarteko Lankidetza Politiken Koherentzia” ikerketa lantaldearen parte izanik. Egun, ikerketa, garapena eta berrikuntzarako Estatu Programa batean ari da 2030 Agenda eta GlobalGob2020 Agenden arteko artikulazioa garatzeko ikerketa proiektuan. Horrez gain, 2017tik REEDES-eko (Garapenaren Ikasketen Sare Espainiarra)  Zuzendaritza Batzordearen kidea da. 

2018an Cordoban ospatutako Garapenari buruzko Ikasketen IV. Nazioarteko Biltzarra antolatzeko zientzia komitearen parte izan zen baita 2020an Bilbon ospatu zen Garapenari buruzko Ikasketen V. Nazioarteko Biltzarraren antolaketa batzordean aritu zen Karlos Pérez de Armiño eta Jorge Gutierrez Goiriarekin batera. 2021ean Bilbon ospatutako Ekonomia feministari buruzko VII. Kongresua antolatzen aritu zen.

## Obra 
#### Aldizkari berezituetan idatzitako artikuluak 
* Propuestas desde la economía feminista en tiempos de pandemia (Dossiers EsF 40. zk., 2021)

* El estado de bienestar y los permisos para el cuidado de la infancia en la Comunidad Autónoma del País Vasco (Ekonomiaz 91. zk., 2017)
*El modelo sueco de cuidados a la infancia y sus consecuencias en las mujeres (REC 8zk, 2009)

#### Aldizkari berezituetan beste batzuekin idatzitako artikuluak 
* Analysis of the Integration of the Gender Perspective in Development Cooperation Policies: The Case of the Basque Institutions (Studies of Applied Economics, 30.zk., 2020)

#### Beste autore batzuekin batera 
*Administrazio publikoen analisirako sarrera (EHU, 2020)
*Tierra de nadie. Perspectivas feministas sobre la independencia (Pollen Edicions,  2018)
*Género y desarrollo: cuestiones clave desde una perspectiva feminista (Catarata, 2017)
*La política de cooperación al desarrollo del Gobierno de Canarias: Un análisis de su gestión en las últimas décadas (Hegoa, 2016)
* Coherencia de Políticas para el Desarrollo en Euskadi: Diagnóstico y propuestas (Hegoa, 2014)
* Garapenerako Udal-Lankidetza Euskadin (Hegoa, 2013)
*Feminist Challenges in the Social Sciences: Gender Studies in the Basque Country (Center for Basque Studies University of Nevada & EHU, 2010)

#### Dibulgazio artikuluak: 
* Una perspectiva feminista sobre la agenda 2030 (Galde, 28, 2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Garapenari buruzko Ikasketen V. Nazioarteko Biltzarra
*Presupuestos públicos con enfoque de género (ESK, 2019)
Laneko arrisku

[300px|thumb|Altuerako eraikuntzako langileak, [Norbera babesteko ekipamendu|babes-ekipamendu egokirik gabe]]

**Laneko arriskua** lanbide edo lan-mota jakin batean eta langileen osasunarentzako ondorioei dagokienez, istripu edo gertakizun kaltegarriren bat gertatzeko posibilitatea da. Laneko arriskua terminoak lan-ingurunearekin lotutako epe laburreko eta luzeko arriskuak esan nahi du, eta laneko segurtasunaren eta osasunaren eta osasun publikoaren barruan aztertzen den eremua da. Epe laburreko arriskuek lesio fisikoak izan ditzakete; epe luzeko arriskuek, berriz, minbizia edo bihotzeko gaixotasuna garatzeko arrisku handiagoa izan dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alemaniar Badia

**Alemaniar Badia** (; ; ; ; ; ) Ipar Itsasoaren hego-ekialdean dagoen badia zabala da, Herbehereak eta Alemania hegoaldean eta Danimarka eta Alemania ekialdean (Jutlandiako penintsula) mugakide dituena. Iparraldean eta mendebaldean Dogger bankuak mugatzen du. Badian, Frisiako uharteak eta Daniar uharteak daude. Wadden itsasoak hamar-hamabi kilometroko zabalera du Alemaniako itsas arroaren kokapenean. Frisiako uharteak eta inguruko kostaldeak Frisia izenez ezagutzen dira kolektiboki. Arroaren hegoaldeko zatiari Helgolandeko badia ere esaten zaio. 1949 eta 1956 artean, BBCren *Shipping Forecast*-ek "Heligoland" izena erabiltzen zuen, gaur egun Alemaniar Badia bezala ezagutzen den eremurako izendapen gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemiazigos zain gehigarria

**Hemiazigos zain gehigarria** edo **goiko hemiazigos zaina** (Grekeraz: Hemiazygos) torax eremuaren goialdean aurkitzen den zaina da, bizkarrezurraren ezkerreko alboan kokatzen dena. Azigo zain sistemaren osagaia da. Zain honek 4.-8.ezkerreko sakoneko saihetsarteko zainetatik jasotzen du odola eta 7.-9.torax-orno mailan, azigo zainean drainatzen du.

## Azygo zain sistema 
Azygo sistemaren osagai nagusiak azigo zaina, hemiazygos zaina eta hemiazygos zain laguntzailea/gehigarria dira. Haien bitartez, barrunbe abdominal eta torazikoaren pareten odol-itzulia gauzatzen da. Beraz, metameriako zainak biltzen dituzte: sahietsartekoak, saihetspekoak eta lunbarraldekoak. Gainera, porta sistema edo beheko kaba oztopatzen direnean, azigo sistema bide alternatibo nagusia da diafragmaren azpiko egituren drainatze benosoa lortzeko. Azigo eta hemiazygos zainen beste aferente batzuk esofagikoak, mediastinikoak, perikardikoak eta bronkialak dira.

## Egitura 
thumb|Pareta zainen eskema irudikatzen du. Goi-ezker aldean, goiko hemiazigos zaina irudikatua
Hemiazigos zainarekin batera ezkerreko kardinal gaineko zainetan du jatorria normalean, nahiz eta jatorri nahiko aldakorra duen. Lehen zazpi saihetsarteko zainekin erlazioa dauka, baita ezkerreko goiko saihetsarteko zainarekin ere, zeinak lehen 3 saihetsarteko zainen odola bildu eta ezkerreko besondo-buruetako enborrean dreinatzen duen odola.

### Aldakortasuna 
Hemiazigos gehigarria txikia denean, goiko ezkerreko saihetsarteko zaina saihetsarteko 5. edota 6. espazioetara iritsiko da. Bere tamaina aldatu egiten da goiko ezkerreko saihetsarteko zain honen tamainaren arabera.

## Ibilbidea 
Toraxaren goiko aldetik  eta ezkerraldetik beherantz abiatu eta atzeko mediastinoaren goiko zatira iritsiko den zaina da. T4-T8. eremuetako saihetsarteko zainetatik datoren odola biltzen du, alegia, hemiazygosaren goi aldean dago.

T7-T9 mailan eskuinerantz egiten du, beheko kaba zainaren atzetik pasatuz eta azygosean odola zuzenean dreinatuz. Dena den, batzuetan  hemiazygos zainarekin bat egin, enbor komun bat sortu eta azygosean dreinatzen du odola.

## Izena 
Hemiazygos grekeratik dator. *Azygos* hitzaren eratorria da. Hitz honek bakoiti esan nahi du, eta *hemi-*k aldiz, erdia. Hemiazigos zainaren laguntzailea edo azigo zainaren goiko erdiaren ezkerreko baliokidea izateari egiten dio erreferentzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edith Durham

**Mary Edith Durham** (Hegoafrika, 1863ko abenduaren 8a - Londres, 1944ko azaroaren 15a) britainiar  margolaria, ilustratzaile zientifikoa, antropologo , bidaia-idazlea eta Balkanetako esploratzailea izan zen.

## Biografia 
Arthur E. Durham Londresko zirujau ospetsuaren alaba zaharrena zen    .

1900ean, Dalmazian eginiko atsedenaldi bidai batean itsasontziz Kotorra joan zen eta Cetinje bisitatu zuen, Montenegroko antzinako hiriburua. Kolore anitzeko mundu horrek txunditzen du eta lilura horrek bizitza osoan zehar iraungo du  .

Bere ama hil ondoren eta familiaren betebeharretatik askatuta, 1906 urtetik aurrera Albania, Bosnia, Serbia, Mazedonia eta Dalmaziara bidaiatu zuen. Urtean zenbait hilabete igaro zituen Balkanetan, serbiera eta albaniera ikasten. Hainbat erakunde ongintzarekin kolaboratu zuen eta Mazedonian ospitale bat zuzentzen aritu zen . Errespetuzko bere jarrera zela ta, orokorrean oso ongi jasoa izan zen eta 1907 urtean Londresen izango zen Lurralde Balkanikoetako erakusketarako Montenegroko Nikolas I. erregeak bere lurraldearen eremua antolatzeko enkargua eman zion..

Balkanetako Lehen Gerran izan zen lehen gerra berri emaile emakuzmezkoa  .

Bere lan ospetsuena   (Albania Garaia) izenekoa izan zen. Bertan, jantzi tradizionalak, egitura soziala, ohiko arauak, sinesmen erlijiosoak eta albaniarren istorio tradizioanalak jorratzen ditu, batez ere Albania Garaiko  tribuenak, Shkumbin ibaiaren iparraldekoak.  .

Gaztetan ez zuen antropologiaren inguruko prestakuntzarik jaso. Hala eta guztiz ere, Balkanetan egin zituen bidaietan benetako ikerketa  sozio-antropologiko bat osatu zuen. Haren zorrostasunak  Britainia Handiko zientzia-elkarteen ateak ireki zizkion eta Britainia Handiko eta Irlandako Antropologiako Errege Institutuko, Folklore Elkartearen eta Nazioarteko Gaietarako Errege Institutuko kide egin zen  .

Bere koadernoak, oroitidazki  eta zirriborroak, baita bildumak, Balkanetako jantzi tradizionalak eta bitxiak hainbat tokitan gordetzen dira, hala nola, Errege Antropologiako Institutuan Bankfield Museoan Halifaxen,  British Museum, Pitt Rivers Museoan ( Oxford ) eta Horniman Museoan  , besteak beste.
Fitxategi:Amphibia and reptiles (Page 147) (6004712931).jpg|Encyclopedia of Life Images- Anfibioak eta narrastiak  .
Fitxategi:Amphibia and reptiles (Page 449) (6005259664).jpg|Encyclopedia of Life Images- Anfibioak eta narrastiak  .

## Obrak 
* 1899 *Cambridgeko Historia Naturala*
* 1904 *serbiarren lurretan barrena*
* 1905 *Balkanetako zama*
* 1909 *Albania Garaia*
* 1914 *Scutariren aldeko borroka*
* 1920 *Hogei urte Balkanetako nahaspila*
* 1925 *Serajevoko Krimena*
* 1928 *Balkanetako zenbait tribu-jatorri, lege eta ohitura*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Helgolandeko badia

**Helgolandeko badia** () Ipar Itsasoaren hego-ekialdean dagoen badiaa da, Jutlandiako mendebaldeko kostaldea eta Alemaniako ipar-mendebaldeko kostaldea mugakideak dituena. Alemaniar Badiaren hegoaldeko zatia da.

56 metroko sakonera duen badia da, Elba ibaiaren bokaletik Helgoland uharteraino hedatzen dena, Wangerooge ekialdeko frisiar uhartetik eta Eiderstedt penintsulatik pasatuz, Ipar Frisian.

Itsas-ibilbiderik ibilienetako batek badia hau zeharkatzen du: Hanburgo, Elba ibaiaren bokalean, Doverreko itsasartearekin eta Mantxako kanalarekin lotzen duena. Badia parke nazional baten parte da, Helgoländer Felssockel izenekoa eta Wadden itsasoko Parke Nazionalen parte dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dollard

**Dollard** (nederlanderaz) edo **Dollart** (alemanez) Wadden itsasoaren barnealdeko badia txiki edo sargunea da, Herbehereen (Groningen probintzia) eta Alemaniaren (Saxonia Beherea estatua) artean kokatua, Ems ibaiaren estuarioaren mendebaldean. Dollardek 100 km²-ko azalera du gutxi gorabehera. Ems harengana doa eta Wadden itsasoraino jarraitzen du. Dollarden ekialdeko ibarrean Alemaniako Emden hiria dago, eta dozena bat kilometro mendebaldera, mendebaldeko ibaiertzean, Herbehereetako Delfzijl hiria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jammerbugt

**Jammerbugt** Danimarkako badia da, Skagerrak itsasartean dagoena. 100 kilometrotik gorako arku formako kostaldeko lerroa du. Badia hego-mendebaldeko Bulbjerg itsaslabarrak eta ipar-ekialdeko Hirtshals herriak mugatzen dute. Kostalde gehiena aldakorra da. Iparraldeko zatian, bereziki Lønstrupetik gertu dagoen eremuan, kostaldearen higadura etengabea dago, nahiz eta hori saihesteko babesak ezarri diren. Aitzitik, Løkkenen hegoaldean, eremu egonkorrak edo hedapen-prozesuan daudenak daude. Badia aberatsa da arrantza-baliabideetan. Kostaldean zeharreko turismoa beste jarduera garrantzitsu bat da.

Bere izenak «zorigaitzen badia» esan nahi du, gertatu ziren hondoratze ugarien ondorioz. Badiak Jammerbugt udalerriari izena ematen dio.

File:Thorup_Strand.jpg|Arrantza badian
File:Bulberg.jpg|Bulbjerg itsasbeherean

## Erreferentziak
* 
* 

## Kanpo estekak
Laneko istripu

300px|thumb|Erik Henningsenen 'Langile zauritua'

**Laneko istripua** edo **lan-istripua** langileak besteren kontura egindako lanean, edo lan horren ondorioz, nozitzen duen gorputzeko lesioa da. Barnean sartzen dira bizileku eta lantokiaren arteko bidean izandakoak ere. Lan-istriputzat hartuko da, halaber, sindikatu-eginkizunean ari zela gertatutakoa, langilea sindikatu-baimenean egon arren, baldin eta istripua eginkizun hori betetzeko gertatu bada. Era berean, laneko istriputzat hartuko da jolas-, kirol- edo kultura-jarduerak egiteagatik gertatzen dena, enplegatzailearen edo enpresa erabiltzailearen kontura edo haren ordezkari gisa jarduten denean, misioan dauden aldi baterako zerbitzuetako enpresetako langileak direnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kielgo badia

**Kielgo badia** (; ) Itsaso Baltikoaren mendebaldean dagoen itsas badia da. Hegoaldean, Alemaniako Schleswig-Holstein kostaldea du mugakide, hego-ekialdean, Alemaniako Fehmarn uhartea, eta, iparraldean, Danimarkako Als, Ærø eta Langeland uharteak. Kieleko badia, ekialdetik, Mecklenburg eta Lübeck badiekin lotzen da, Fehmarnbelt (Fehmarn uhartearen eta Danimarkako uharteen arteko pasabidea) eta Fehmarnsund (Fehmarn uhartearen eta kontinentearen arteko pasabidea) itsasarteen bidez. Iparraldetik Belt Handiarekin eta ipar-mendebaldetik Belt Txikiarekin ere lotuta dago. Badia kontinentean sartzen diren fiordo, senadi eta badia txiki ugariz inguratuta dago. Garrantzitsuenak Kieleko fiordoa, Eckernförder badia, Schlei eta Flensburgeko fiordoa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paulias Matane

Sir **Paulias Nguna Matane** (Ekialdeko Britainia Berria, 1931ko irailaren 21a - *ibidem*, 2021eko abenduaren 12a) papuagineaberriar kazetari, idazle, diplomazialari eta politikaria izan zen. Papua Ginea Berriko 8. gobernadore orokorra izan zen 2004tik 2010era.

Irakasleak prestatzeko eskoletan ikasi zuen eta eskoletako ikuskatzaile teknikoa izan zen. Bere herrialdeko enbaxadore ere izan zen Nazio Batuetan. Gobernadore orokorra izan zen 2004tik 2010era.

## Lanak 
* *Kum Tumun of Minj*, Melbourne: Oxford University Press, 1966 (Stories of Our People).
* *What Good is Business? Here are Some Answers*, Madang: Kristen Pres [1972].
* *Aimbe, the Challenger*, Port Moresy: Niugini Press, 1974.
* *Aimbe, the School Drop-out*, Rabaul: Toksave na Buk Dipatmen, United Church, New Guinea Islands Region, 1977.
* *Aimbe, the Magician*, New York: Vantage Press, 1978.
* *Aimbe, the Pastor: A Novel*, Hicksville, New York: Exposition Press, 1979.
* *Two Papua New Guineans Discover the Bible Lands*, Rabaul: Trinity Press, 1987.
* *To Serve With Love*, Mount Waverley, Victoria: Dellasta Pacific, 1992.
* ''Let's Do It PNG! Inspirational Messages*, Mount Waverley, Victoria: Dellasta Pacific, 1994.
* *Trekking Through the New Worlds'', New Delhi: UBS Publishers' Distributors Ltd., 1995.
* *My Childhood in New Guinea*, Melbourne: Oxford University Press, 1996.
* *40th Anniversary: Amazing Discoveries in 40 Years of Marriage*, Port Moresby: Sir Paulias Matane, 1996.
* *Chit-Chat*, South Melbourne: Addison Wesley Longman, 1996.
* *Pawa na pipel! People and Power in Papua New Guinea*, Woollahra, N.S.W.: Aid/Watch, [1996].
* *Laughter Made in PNG*, New Delhi: UBSPD, 1997.
* *Voyage to Antarctica*, New Delhi: UBSPD, 1997.
* *The Other Side of Port Moresby in pictures*, New Delhi: UBSPD, 1998.
* *A Trip of a Lifetime*, Boroko:  Sir Paulias Matane, 1998.
* *Management Problems in PNG: Some Solutions*, New Delhi: UBSPD, 2000.
* *Management for Excellence*, New Delhi: UBSPD, 2001.
* *Ripples in the South Pacific Ocean*, New Delhi: CBS Publishers & Distributors, 2003.
* *Time Traveller: A Journey Through the Heart of Papua New Guinea*, Port Moresby: Cassowary Books, 2005.
* *Papua New Guinea: Land of Natural Beauty and Cultural Diversity*, New Delhi: CBS Publishers & Distributors, 2005.
* *Laughter: Its Concept and Papua New Guineans*, New Delhi: CBS, 2007.
* *Understanding Papua New Guinea*, New Delhi: Scientific International, 2013. Joint author: M. L. Ahuja.
* *Books for National Development*, New Delhi: MEDTEC, an imprint of Scientific International Pvt. Ltd., [2013]. Joint author: M. L. Ahuja.
* *Christianity: Faith and Holy Days*, New Delhi: MEDTEC, an imprint of Scientific International Pvt. Ltd., 2014. Joint author: M. L. Ahuja.

## Kanpo estekak
Mecklenburgeko badia

**Mecklenburgeko badia** edo **golkoa** (; ) Itsaso Baltikoaren hego-mendebaldean dagoen badia zabala da. Fehmarn uhartetik (Schleswig-Holstein) Darßeraino (Mecklenburg-Aurrepomerania) doan balizko lerroak mugatzen du. Bere barnean Lübeck eta Wismarreko badiak daude eta Lübeck eta Rostock hiriak bere kostaldean. Golkoaren beste aldean  Lolland, Falster eta Møn daniar uharteak daude.

## Kanpo estekak
Lübeckeko badia

**Lübeckeko badia** () Itsaso Baltikoaren hego-mendebaldean dagoen badia da. Lübeck hiriaren inguruan daude eta bere itsasertzak Schleswig-Holstein eta Mecklenburg-Aurrepomerania estatuetan daude. Mecklenburgeko badiaren hego-mendebaldeko zatia osatzen du.
Trave ibaiaren bokalean dagoen Travemünde (berez Lübeckeko auzoa dena), bertoko porturik nagusiena da. 67 kilometro duen Elba-Lübeck Kanala hemendik Elbaraino doa.

 auzoaren ikuspegia (2005) .]]
## Kanpo estekak
Toki (Japonia)

Gifu prefekturan kokatutako hiria da, Japonian. 2005. urtean 64.000 biztanle zituen.

1955eko otsailaren 1ean lortu zuen hiri estatus administratibo ofiziala.

## Hiri senidetuak 
* Yaizu, Japonia.
* Faenza, Italia.

## Kanpo estekak
Leku (Etiopia)

**Leku** Etiopiako herri bat da. Hegoaldeko Herrien eskualdean dago, herrialdearen erdialdean, Addis Abeba hiriburutik 240 km hegoaldera. Geonames datutegiaren 2021. urteko datuaren arabera, 11.000 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko Nazioen, Nazionalitateen eta Herrien Eskualdea

**Hegoaldeko Herriak** Etiopiako bederatzi kililoch (eskualde etnikoak) deritzoten eskualde administratiboetako bat da. 

Ofizialki **Ye Debub Biheroch Bihereseboch na Hizboch** deritzo amharera hizkuntzan (ደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል), "Hegoaldeko herri, nazionalitate eta nazioen eskualdea".

## Herriak 
Lurraldean gehien hitz egiten diren hizkuntzak hauek dira: sidamigna (%18), gurageera (%14,72), wolayitigna (%11,53), hadiyigna (%8,53), keffigna (%5,22) eta kembatigna (%4,35).

### Talde etknikoak 
* Alaba
* Dorze
* Ghedeo
* Gurage
* Hadiya
* Hamer
* Kaffechio
* Kembata
* Mursi
* Sidama
* Silte
* Surma
* Walayta
Liquid Paper

**Liquid Paper** zuzentzeko likido opakuaren marka da, paper batean idazteko akatsak ezkutatzeko erabiltzen dena, orri oso bat berridaztea saihestuz. Dokumentu guztiak idazmakinaz idazten ziren garaian zuzentzaileek oso paper garrantzitsua izan zuten, baina haien erabilerak behera egin du nabarmen, ordenagailua testu-prozesadore gisa erabiltzen denetik. Likido zuzentzailea, boligrafoak eta zinta zuzentzailea saltzen dituen Newell Rubbermaid konpainiaren marka bat da. Lehenagoko mekanografiako lanak zuzentzeko erabiltzen ziren nagusiki, zuzenketa-produktu hauek eskuz idaztearen akatsak estaltzen dituzte orain.

Likido zuzentzailea Bette Nesmith Graham-ek asmatu zuen 1956an bere sukaldean eta hasieran *Mistake Out* (akatsak kanpora) izena zuen*.* Graham mekanografoa izan zen, eta tenpera zuriko pintura mota bat garatu zuen, mekanografian maiz egiten zituen akatsak estaltzeko. Bere lehen produktu sorta etxeko sukaldeko irabiagailuan nahastu zuen, bere lankideei produktuaren izena erakusten zuten botila txikiak ematen hasiz 

**Liquid Paper** arkatz formatuan dago eskuragarri eta eskuz idazteko akatsak zuzentzeko erabiltzen da gehienbat. 2000. urtean, hau eta erlazionatutako beste marka batzuk erosi zituen Newell Rubbermaid-ek .  Nolanahi ere, eta 1986ko Kaliforniako Ingurumen Defentsarako Legearen 65. Proposamenarekin bat etorriz, Global Gillette legez behartuta zegoen konposatu toxikoa Liquid Paperaren formulatik berehala ateratzeko eta 300.000 $-ko isuna ordaintzeko zigor-prozesuaren kostuengatik. 

1989an, Gillettek Liquid Paper birformulatu zuen trikloroetanoa kenduz. Hori egin zen Kaliforniako 65 Proposamenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Paper likidoa inventors.about.com webgunean
Umetoki arteria

**Umetoki-arteria** emakumeetan agertzen den arteria bat da, beste atal batzuez gain (umetoki lepoa, bagina, obarioak eta Falopio tronpak), umetokia irrigatzeaz arduratzen dena. Giza gorputzeko kiribil itxurako hiru arterietako bat da (esplenikoarekin eta aurpegikoarekin batera). Barneko arteria iliakoaren aurreko adar batetik irteten da, arteria butxatzailearen azpitik igotzen dena, alegia. Ondoren, azpil-zoruaren alboko horman zehar doa behe-erdi aldetik umetokira heldu arte. Arteria honen hasierako ibilbidean, umetoki-arteria ureterraren albo-gaineko 2,5 cm-tan aurkitzen da, eta, jarraian, ureterraren aurretik igaroko da honen erdialdera gurutzatuz umetokiaren lepora iristeko.

## Egitura 
Umetoki arteria arteria hipogastrikotik -barneko iliakoa ere deitua- abiatzen da. Umetokira iritsi aurretik, umetokiaren lotailu zabalaren *edo lotailu kardinalaren* behealdeko parametriotik igaroko da. Askotan baginako arteriarekin anastomosiak egiten ditu, nahiz eta umetoki arteriaren adar gisa jaio daitekeen, arteria hipogastrikoaren adarra izan beharrean.
 
## Ibilbidea eta adarkadurak 
### Ibilbidea 
Garrantzitsua da gogoratzea umetokia bi umetoki-arteriek irrigatzen dutela, ezker eta eskuin umetoki-arteriek hain zuzen ere. Arteria horiek umetokia zeharkatzen dute goranzko ibilbidea eginez lotailu zabalean zehar, obulutegi-arteriarekin anastomosiak eginez. Ibilbide honetan, arteria arkuatak sortzen dira, medialki igaro eta miometrioa sartzen direnak. Arteria arkuatuak ia berehala banatzen dira aurreko eta atzeko adarretan, zirkunferentzialki igarotzen dira miometrioaren erdiko herenaren eta kanpokoaren artean, eta libreki anastomosatzen dira lerro ertainean aurkitzen diren kontrako aldeko adarrekin. Hauen ibilbidean zehar, arteria arkuatuek zuzenean umetokiaren lumenera doazen arteria erradialei hasiera ematen diete.
 
### Adarkadurak 
Umetoki arteriak eta haren adarrek osatzen dute umetokiaren odol-irrigazioaren zatirik handiena, eta zeregin garrantzitsua betetzen dute hilekoaren zikloa eta haurdunaldia bezalako prozesuetan. Umetoki arteria umetokira heltzean eta ureterraren aurretik pasatzean bitan banatuko da: goranzko adarra eta beheranzko adarra emanez. **Goranzko adarra** umetoki-arteriaren adar nagusia izango da eta umetokiaren hormetatik bideratuko da kiribildu ugari sortuz (umetokia haurdunaldian zabaltzean odoleztapena ahalbidetzeko). Umetoki tutu mailean bi adar emango ditu zeinen artean anastomosiak emango diren:
 
* **Umetoki arteriaren tuba adarrak**: mesosalpinxean zehar hedatuko dira eta umetokiaren tuba odoleztatzeko.
 
* **Umetoki arteriaren obulutegi adarrak**: mesovarioan zehar obulutegirantz bideratuko.
 
Bestetik, beheranzko adarrak ematutu adarrak emango ditu ematutua odoleztatzeko.
 
## Odoleztatzen duen eremua 
* Umetokiko lotailu biribila
 
* Obulutegia ("adar obarikoak")
 
* Umetokia: Miometrioa
 
* Bagina ("baginako adarrak")

## Patologia 
Umetoki arteriak umetokiaren odol-irrigazioko urritasunarekin zerikusia duela aztertu da antzutasuna izan duten hainbat pazienteengan eta umetoki arterian odol-fluxuaren anormaltasuna preeklampsia larridun pazienteengan ere bai.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bogie

[thumb|200x200px|[William P. Bettendorf|Bettendorf motako bogiea, Illinois Railway Museum-en]]
thumb|200x200px|Bogie baten berezko joan-etorriak.
**Bogiea** edo **bojea** bi gurpil-bikotek osatzen dute (edo, batzuetan, hiru edo gehiagok, modeloaren arabera), bata bestetik hurbil dauden bi ardatzetan muntatuta, paraleloak eta solidarioak euren artean, eta erreien gainean zirkulatzeko erabiltzen dira luzera handiko ibilgailuen bi muturretan. Ibilgailuaren karrozeria ardatz bertikal baten bidez bermatzen da, bogie bakoitzean pibote baten bidez; horiei esker, kurba oso itxiak har ditzake.

Trakzio-indarrik gabeko bogie traktoreak eta bogie eramaileak edo atoiak aurki daitezke. Azken batean, ardatz sinplerik erabiltzen ez duten gaur egungo bagoi eta lokomotorek eusten dioten egitura birakaria da. Bogie batek plataforma bat eta ardatz batzuk ditu, dagozkien gurpilekin, eta ibilgailuari lotuta dago pibote bertikal baten bidez, bihurguneetan bi aldeetara biratzeko. 

Bogieak dituzten bagoi, kotxe eta lokomotorek bi unitate izaten dituzte, mutur bakoitzean bana. Salbuespen bat da Renferen 251 seriea, hiru bogie dituena.

Kotxe laburreko abiadura handiko trenek bogieak dituzte elkarren ondoko bi kotxeren kontrako muturretan, bogie partekatua izeneko antolamenduan.

## Deskribapena 
eskuinera|thumb|500x500px|Irudi honetan, bi bogie (gorria eta arrosa) dituen ibilgailu autoeragilea ageri da. Ardatzak gorriak dira. Bogieak erabiliz, bihurdura-erradio txiki samarrak dituzten bideetan ibil daiteke. Hemen irudikatutako kasuan, 18,6 m-ko luzera duen ibilgailua da piboteen artean, eta bogie bakoitzaren bi gurpil-jokoak elkarrengandik 2,5 m-ra daude, 150 m-ko erradioa duen bihurgune batean.
Bogien funtsezko funtzioa material mugikorra bihurguneetan errazago eramatea da. Izan ere, ibilgailuko bogieak bata bestetik bereizita pibotatu daitezke, eta, horri esker, kurbadura-erradio txikiagoak izango ditu bideak, eta ardatzen artean distantzia handiagoak izango ditu (motorrak nahiz eramaileak izan).

Oro har, ibilgailuaren karga bogiean bermatzen da, errotula zilindriko bertikal baten (bogiean kokatua) eta pibote baten (bagoiaren txasisari lotua) gainean, zeina perno batek aseguratzen baituen. Gaur egungo ibilgailuetan, bogiea aske irristatu daiteke bagoiaren gorputzaren azpitik, eta horrek erraztu egiten ditu bogiea muntatzeko eta desmuntatzeko lanak; kasu horretan, "itxurazko pibote" bat dela esaten  da, "Corail" motako SNCF trenetan bezala.

Lurrunezko lokomotoretan, adibidez, bogieak sartzen ziren (normalean, aurrealdekoak, baina baita atzealdekoak ere), tren-makinaren pisua hobeto banatzeko ardatz motorren kopurua biderkatu gabe, eta, beraz, gurpilen oinarri zurrun handiegia egin beharra saihesteko.

Elementu mekaniko horien diseinuan segurtasuna eta fidagarritasuna lehenesten dira, karga eta abiadura handiak jasateko. Horren ondorioz, eraikuntza bereziki sendoa da, eta tamaina handia duenez (orgaren bi ardatzen arteko distantzia 2 metrotik gorakoa izaten da), bere pisua 4 tonatik 6 tonara bitartekoa izan daiteke. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Michael Nesmith

**Michael Nesmith** (Houston, Texas, 1942ko abenduaren 30a &ndash; Carmel Valley Village, Kalifornia, 2021eko abenduaren 10a)  estatubatuar musikaria, musikagilea, antzezlea, ekoizlea, idazlea, enpresaburua eta filantropoa izan zen. Batez ere, The Monkees pop rock taldeko gitarrista izateagatik da ezaguna.

## Biografia 
Dallasen (Texas) jaio zen 1942ko abenduaren 30ean. Bere amak, Bette Nesmith Grahamek, Liquid Paper-a asmatu zuen 1956an, familia oso aberats bihurtuz. 1960ko hamarkadan, Los Angelesera joan zen bere musika bideari ekiteko. Linda Ronstadt eta Stone Poneys taldeekin arrakasta izan zuen "Different Drum" abestia idatzi zuen. 1966an, The Monkees taldeko kide egin zen, telebistarako aurrez egindako rock taldea, gero 1969an taldea utzi eta bakarkako ibilbideari ekin zion. 1970eko hamarkadako Country rock mugimenduaren aitzindarietakotzat hartzen da *Joanne* abestiarekin. Ekoizle gisa ere lan egin zuen eta musika bideoen industriaren aitzindarietako bat da. 1981ean Nesmith-ek lehen Grammy saria *irabazi zuen Elephant Parts* izeneko bideokliparekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Videoranch, Michael Nesmith konpainia bat
* Michael Nesmith   
* *Wired* aldizkariko artikulua Michael Nesmith eta Council on Ideas-i buruz
* Michael Nesmith biografia
* (Ofiziala) Michael Nesmith hasierako orria
* SWINDLE aldizkariko elkarrizketa
* Michael Nesmith: Monkees gainditzea NPR.com webgunean
* Nesmith Allmusic.com webgunean
* 
* (ingelesez]
* 
* Michael Nesmith-en biografia dos Monkees gune ez ofiziala
* (ingelesez]
* 
* 
*
Mrs. Robinson

«**Mrs. Robinson**» (euskaraz: «**Robinson andrea**») Paul Simonek idatzitako eta Simon and Garfunkel bikoteak abestutako abesti baten izenburua da. Disko single moduan 1968an plazaratu zuten eta Estatu Batuetan Billboard Hot 100 zerrendaren lehenengo postua lortu zuen; arrakasta bera aurretik *The Sounds of Silence* abestiarekin lortua zuen bikoteak. Abesti honen bertsio bat *The Graduate* 1967ko filmaren soinu-bandan agertu zen. Azkenik, abestia *Bookends* albumean jaso zuten. 

## Filmaren testuingurua 
Kalifornia estatuko Los Angeles hiri ingurua. 21 urtetako Benjamin Braddock gaztea (Dustin Hoffman) unibertsitatean graduatu berria da eta oporrak etxean pasatzeko itzuli berria da. Bere gurasoen lagunak diren Robinson senar-emazteak beragatik interesatzen dira. Senarrak Benjamin bere alaba Elaine-kin (Katherine Ross) ateratzea nahi du, aldiz, haren emaztea den Robinson andreak (Anne Bancroft) Benjaminekin harreman sexualak izan nahi ditu. Filmaren bigarren atalaren zenbait momentutan abestia soinu-banda gisa agertzen da. 

Peter Barten artikulu baten arabera, *The Graduate*ren zuzendariak, Mike Nicholsek, soinu-bandarako Simon and Garfunkelen abesti baten bat nahi zuen. Ekoizleak, Larry Turmanek, Simoni hori eskatu zion, hau da, filmarako hiru abesti prestatzeko. Baina hilabete haietan Simon lan gainezka zegoen eta abestiak entregatzeko unean ez zuen ezer. Orduan Nicholsek bere konposizioak erakusteko eskatu zizkion. Simonek kantu bakarra zuen, Eleanor Roosevelt eta Joe DiMaggiori eskainita, «Mrs. Roosevelt». Abestia entzun ondoren, Nicholsek garbi zuen eta horrela azaldu zion Simoni: *Orain abestia *Mrs. Robinson* da, ez *Mrs. Roosevelt''*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*The Graduate'' filmaren eszena Youtuben.
Kokapen geografiko

**Kokapen geografikoa** da testuinguru geografiko batean leku bat kokatzeko edozein modu.

Kokapenerako balio duen modu nagusia koordenatu geofrafikoen sistema da, lurrazaleko puntu bat bi zenbakirekin identifikatzeko aukera ematen duena (latitudea eta longitude geografikoa adierazten dituztenak). Georreferentzia edo geolokalizazioa funtsezko teknika da lan geografikorako.

## Kanpo estekak
Wikibase

**Wikibase** MediaWikiren luzapen multzo bat da, eta datu erdiegituratu bertsionatuekin lan egiten du JSONen oinarritutako biltegi zentral batean, MediaWiki wikitext-en datu ez-egituratuen ordez. Osagai nagusiak *Wikibaseko errepositorioa* (datuak gordetzeko eta kudeatzeko luzapena) eta *Wikibaseko bezeroa* (wikibaseko biltegi bateko datu egituratuak berreskuratu eta integratzeko aukera ematen duena) dira. Wikibase Wikidatak garatu zuen eta Wikidatak erabltzen du.eskuinera|thumb|Wikibaseren azalpen-bideoa

Wikibaseko esteken datu-ereduan oinarria "entitateak" dira ("elementu" indibidualak, etiketak edo identifikatzaileak (zenbait hizkuntzatan egon daitezke)) eta entitate horietako bakoitzari "propietateak" egozten dizkioten adierazpen semantikoak definitzen dira. Propietate horiek beste elementu batzuk izan daitezke datu-basean, edo testu-informazioa.

Wikibasek Java lengoaian oinarritutako erabiltzaile-interfazea du, eta formatu askotako datu-esportazioak edo datu-azpimultzoak eskaintzen ditu. Hauek dira erabiltzen dituzten proiektuak: Wikidata, Europeana barruko Eagle Proiektua, Lingua Libre eta OpenStreetMap wikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Official website
* 
*
ASEA

***Allmänna Svenska Elektriska Ebolaget*** (ingelesezko itzulpena: *General Swedish Electric Company*; euskarazko itzulpena: *Suediako Elektrizitate Konpainia Nagusia*; siglak: **ASEA**) Suediako industria-enpresa bat izan zen. Brown, Boveri & Cie (BBC) suitzarrekin bat egin zuen 1988an, Asea Brown Boveri sortzeko. ASEA oraindik existitzen da, baina ABB taldearen % 50 duen holding enpresa gisa bakarrik.

## Historia 
1883an sortu zuen ASEA Ludvig Fredholmek Stockholmen, argi elektrikoaren eta sorgailuen fabrikatzaile gisa. Wenströms & Granströms (*Wenströms & Granströms Elektriska Kraftbolag*) enpresa elektrikoarekin bat eginda, konpainiaren izena *Allmänna Svenska Elektriska Ebolaget* enpresara aldatu zen.

* 1889 - Jonas Wenström bazkideak sorgailu trifasikoak, motorrak eta transformadoreak sortzen ditu.
* 1933. - Konpainiak logotipoaren esbastika kendu zuen sinboloa Alemania nazian erabiltzen zela eta.
* 1953 - ASEAk lehen diamante industriala sortu zuen
* 1954. - HVDC Gotland proiektua goi-tentsioko korronte zuzena (HVDC) garraiatzeko lehen sistema bihurtu zen.
* 1960ko hamarkada - ASEAk 12 instalazio nuklearretatik 9 eraiki zituen Suedian.
* 1974 - ASEAk robot industrialak sortu zituen.
* 1987 - Oy Strömberg Ab finlandiarra erosi zuen.
* 1988 - BBC Brown Boverirekin bat egin zuen.

## Irudi galeria 

Fitxategi:ASEA_logo_pre_1933.svg|ASEAren logotipoa, XIX. mendearen amaieratik 1933 arte erabilia.
Fitxategi:Asea_hq.jpg|ASEAren egoitza nagusia Västeråsen (Suedia).
Scania Hägglund ASEA trolleybus in Helsinki.jpeg|ASEAren Scania Hägglund trolebus bat Helsinkin.
Burdinbidearen Euskal Museoa 23.jpg|CAFek ASEAren teknologiarekin egindako lokomotorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Greifswaldeko badia

**Greifswaldeko badia** edo **boddena** () Itsaso Baltikoaren hego-mendebaldean dagoen itsas aintzira da. Mecklenburg-Aurrepomeraniako kostaldean dago eta 514 km²-ko azalera du.

Greifswaldeko badia, mendebaldean, Rügen uharteak mugatzen du; hego-ekialdean, Usedom uharteak; ekialdean, Pomeraniako badiak; eta, hegoaldean, Alemaniako lur kontinentalek. Badia Itsaso Baltikoarekin ere lotuta dago Strelasund itsasartearen bidez, Rügen kontinentetik banatzen duen itsas-adar estua. Badiaren iparraldeari batzuetan Rügischer Bodden diote.

Badiak oso kostalde banatua du, badietako badia izanda. Mönchgut (Rügen ekialdean) eta Zudar (Rügen hegoaldean)  lurmuturrek badia txikiago askotan banatzen dute. Badiako portu nagusia Greifswald da.

Greifswaldeko badia ez da oso sakona, 5,6 metroko sakonera du batez beste, eta 13,5 metroko sakonera gehienez. Ur gazikara du, gazia izan beharrean, ibaien eraginagatik eta Itsaso Baltikoaren hidrografia konplexuagatik (ur gazia, oro har, sakonera handiagoetan baino ez dago).

1990eko Alemaniaren bateratzea aurretik, Greifswaldeko badia ur-kirolak praktikatzeko leku publikoa izan zen, Ekialdeko Alemaniako Baltikoko kostalde gehienean ez bezala. Bertako geografiak erraz zaintzen zuen badia, eta horrek zapuztu egiten zituen herrialdetik ihes egiteko erabili nahi zutenak. Gertuen zegoen badiako Varsoviako Itunetik kanpo zegoen tokia Danimarkako Bornholm uhartea zen, 100 kilometrotik gorako distantziara.

## Kanpo estekak
El cóndor pasa (abestia)

thumb|250px|Abestia Peruko folklorean oinarritzen da.
**"El cóndor pasa"**, euskaraz "Kondorra igarotzen da" munduan Perúko abesti ezagunena da. Andeetako musika herrikoian oinarrituta, Daniel Alomía Robles musikagileak 1913an sortu zuen. Berez, pieza hau, izenburu bereko zarzuelakoa da. Geroztik munduan 4.000 bertsio baino gehiago egin dira, tartean 1970ean Simon & Garfunkelek *Bridge over Troubled Water* albumean jaso zutenak. 2004an Perún hondare nazionalaren gisa aldarrikatu zuen eta, egun, herrialde horren bigarren ereserkitzat hartzen da.  

## Jatorrizko bertsioa 
1913an, Daniel Alomía Robles *El Cóndor Pasa* zarzuela prestatu zuen. Zarzuela horrek prosaz idatzita zegoen eta bi ekitaldi zituen. Izen bereko abestia lehen aldiz Limako Mazzi antzokian interpretatu zen. Musikaren egilea Alomía bera zen eta letra Julio de la Paz idazleak egin zuen; Julio de la Paz izengoiti bat zen eta atzean Julio Baudouin antzerkigilea zen. 1933ko maiatzaren 3an pianoaren moldaketa erregistratu zen. 2013ko uztailan jatorrizko gidoia berrargitaratu zen, CD batekin lagunduta.

## Simon & Garfunkelen bertsioa 
1965ean Paul Simon musikari estatubatuarrak melodia Parisen entzun zuen Los Incas taldeak egindako bertsio batean. Simon taldekideen laguna egin zen eta abestia interpretatzeko baimena eskatu zien. Los Incasen burua Jorge Milchberg zen eta honek pentsatzen zuen abestia herrikoia zela eta horrela esan zion Simoni. 

1970ean Simon & Garfunkel bikoteak bertsionatu zuen kanta eta ingelesezko letra gehitu zion. Abestia urte berean "El Cóndor Pasa (If I Could)" izenburuarekin plazaratu zuten, *Bridge Over Troubled Water* albumean. Arrakasta handia izan zuten.

1970eko amaieran, Daniel Alomía Roblesen semeak, Armando Robles Godoy, bere aitaren egile eskubideak erreibindikatu zituen. Eskaera onartu izan zen eta geroztik, Simon & Garfunkelen bertsioan, Alomía Jorge Milchberg eta Paul Simonekin batera agertzen dira egileak bezala.

## Simon & Garfunkelen hitzak 
Hitzak Paul Simonek idatzi zituen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1933ko jatorrizko bertsioa Youtuben.
* :Simon & Garfukelen bertsioa Youtuben.