Euskal Herriko erretaulak

**Erretaulak Euskal Herrian** ohikoak izan dira euskal elizetan, Mendebaldeko Europako eta katolizismoaren kontestuan beste herrialde batzuetan bezalatsu, garaian garaiko erretaulen estiloekin bat. Aipagarriak dira 15. eta 16. mendeetan, Europako beste herrialde batzuetara bezalatsu, Euskal Herrira inportatu ziren erretaula flandestarrak. Garai bertsuan garatu zen erretaula nagusien tradizioak ere adibide bikainak eman zituen mende horietan eta hurrengoetan.

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoakoen kasuan, Eusko Jaurlaritzak zenbait izendatu ditu monumentu eta ondasun babesgarri gisa.    Bizkaikoak dokumentatu ditu Bilboko elizbarrutiak webgune batean, halaber.

## Euskal primitiboak 
Euskal Herriko erretaulen lehen euskal adibideen artean, erromanikoaren garaian sortu ziren estiloko ale bikain bat bada Euskal Herrian, Aralarko San Migel santutegikoa, frontal esmaltatu bat, erretaula bihurturik gorde dena.

Gotikoko lan bikoitz bat, frontal eta erretaulaz betea eta 14. mendekoa Kexaako komentuan egon zen, baina 20. mendeko salmenta baten ondorioz, harrezkero Chicagon dago: Kexaako erretaula. Azken honekin lotu dira AEBetan dauden erretaula zati batzuk, Añastrokoa (Trebiñu) eta Santa Katalinaren taula (honen euskal jatorria ezin da zehaztu, baina estilistikoki beste bien egiletzarekin lotua dirudi).
Fitxategi:Meza_Aralarko_Mikel_Donean_5.jpg|Aralarko erretaula erromaniko esmaltatua.
Fitxategi:Altarpiece_of_Pedro_López_de_Ayala_(Chicago,_Art_Inst_1928.817)_retable_det_04_Nativity_&_Magi.jpg|Kexaako erretaularen parte bat.
Fitxategi:Scenes_from_the_Life_of_Saint_Andrew_MET_DP212504.jpg|Añastroko erretaularen New Yorkeko zatia.

## Gotikoko taulak eta erretaulak 
15. mendean nazioarteko gotikoko estiloko lanak, Europa mendebaldean bezalatsu, hasi ziren agertzen euskal elizetan. Taula gaineko margolanetan oinarritutakoen artean nabarmendu daitezke Santa Helenaren erretaula, Lizarrako San Migel elizako Eulate kaperan ikus daitekeena, edo Caparrosoren erretaulak (bi dira, Kristorena eta San Tomasena, Iruñeko katedralean).

Fitxategi:Santa_Elenaren_erretaula_Lizarrako_Migel_santuaren_elizan.png|Santa Helenaren erretaula, Lizarra, 15. mendekoa.
Fitxategi:Pamplona_-_Catedral,_Retablo_de_Santo_Tomás_o_de_Caparroso_3.jpg|Caparrosoren erretaula, Iruñea, 16. mendearen hasierakoa (detailea).
Fitxategi:San Pedro Zumaia 215.jpg|Elorriaga erretaula, poliptiko flandestarra Zumaian.
Fitxategi:Pamplona - San Cernin o San Saturnino 14.jpg|Kristo Santuaren erretaula (Iruñea), beheko parteko tailla da gotiko eta flandestarra.

Fase honetan taula margotuak nagusitu ziren erretauletan. Era berean, gotikoko azken fasean Europan esportazioko produktu bat nagusitu zen halaber, erretaula flandestarrak, eta horiek ere iritsi ziren Euskal Herrira, bai Nafarroako Erresumara, eta bai Gaztelaren mende zeuden lurraldeetara, Bizkaia, Araba eta Gipuzkoara.

## Erretaula nagusien aroa 
15. mendean Iberiako erresumetan gailentzen joan ziren abside osoa betetzera joan ziren altzariak, erretaula nagusi direlakoak. Azken hauen artean nabarmendu daitezke Lekeitioko basilikako erretaula nagusia, tamainaz Gaztelako erresuma zeneko hirugarren edo laugarren handiena da, Sevillako, Toledoko eta, agian, Oviedoko katedraletako erretaula gotiko berantiarren ondoren; eta Tuterako katedraleko erretaula nagusia ere bai (1487-1492).

Hurrengo mendeetan, estilo honetako erretaula handietan garapen handia egon zen Euskal Herriko elizetan, eta gehienetan alboetako kaperetan ere ugaldu ziren erretaula osagarriak. Azken gotikoko estiloen ondoren, erretaula pizkundetarretatik pasatuta, barrokoan garatu ziren batez ere. Euskal artista ezagunen lanak ere asko dira garai hauetan.
Fitxategi:Lekeitio_-_Basilica_Asuncion_01.JPG|Erretaula gotikoa, Jasokundeko Andre Mariaren eliza, Lekeitio
Fitxategi:Oñate_-_Monasterio_de_Bidaurreta,_retablo_plateresco_10.jpg|Bidaurretako monasterioko erretaula platereskoa (Oñati).
Fitxategi:Vitoria_-_Museo_de_Arte_Sacro_48.JPG|Fontetxako erretaula (16. mendekoa), egun Gasteizko Arte Sakratuaren Museoan.
Fitxategi:Saint-Jean-Baptiste_Reredos.jpg|Donibane Lohizuneko erretaula barrokoa.
Fitxategi:Llodio_-_San_Pedro_de_Lamuza_25.JPG|Laudioko San Pedro elizako erretaula rokokoa.

## Euskal erretaula garaikideak 
Arantzazuko absidean Lucio Muñozek egindako lanak goraipamenak jaso izan ditu 20. mendeko 2. zatiko arkitektura azterketetan. 21. mendeko lanen artean, Iesu elizako Javier Alkainen triptikoa dugu.
Fitxategi:Arantzazu_abside_1.JPG|Arantzazuko absidea, 1962.
Fitxategi:Iglesia_de_Iesu-Donostia-R._Moneo_(35).JPG|Iesu elizako triptikoa, 2011.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak