open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oinarrizko eragiketa

**Oinarrizko eragiketak** Ingeniaritza kimikoko prozesuen ataletako bakoitza dira. Ingeniaritza kimikoko oinarrizko eragiketak dira gaur egungo industria kimiko guztien oinarria, horrelako planta eta lantoki ezberdinen diseinuaren mamia direlarik.

## Historia 
Industria kimiko ezberdinak XX. mendearen hasiera arte, prozesu ezberdinez osatuta zeudela onartu izan da, baita prozesu horiek printzipio ezberdinek gidatzen zituztela. Hala ere, 1916 urtean Arthur Dehon Little ikerlariak "oinarrizko eragiketa" kontzeptua erabili zuen lehen aldiz.  Aurrerago, 1923 urtean hain zuzen, William H. Walker, Warren K. Lewis eta William H. McAdams ikerlariek "The Principles of Chemical Engineering" (Ingelesez, Ingeniaritza kimikoaren printzipioak) liburua argitaratu zuten.

1956 urteko *Unit Operations of Chemical Engineering* liburuan elkartu zituzten aurreko kontzeptu horiek McCabe, Smith eta Harriott ikerlariek. Liburu hori da gaur egun ere, bere 2004 urteko zazpigarren edizioan, Oinarrizko eragiketak deskribatzen dituenen artean zabalduena. Eragiketa hauek Ingeniaritza kimikoaren printzipio teorikoetatik eratorriak izan dira.

## Oinarrizko eragiketa motak 
Hainbat oinarrizko eragiketa daude, eta bere sailkapena ez dago oso argi, baina normalean bost talde hauetako batean sartzen dira:

* Jariakinen prozesuak: Jariakinen garraioa, iragazpena edo solidoen fluidizazioa.
* Beroaren transferentzia prozesuak: Lurrunketa eta kondentsatzea.
* Materiaren transferentzia prozesuak: Gasen absortzioa, distilazioa, erauzketa, adsortzioa edo lehorketa.
* Prozesu termodinamikoak: Gasen likuazioa edo hotz ekoizpena.
* Prozesu mekanikoak: Solidoen garraioa, birrinketa edo baheketa.

Hala ere, beste era honetan ere sailka daitezke:
* Banantze eragiketak: Distilazioa
* Konbinazio eragiketak: Nahastea
* Erreakzio eragiketak: Erreakzio kimikoa

Gainera badira beste eragiketa batzuk bi multzo ezberdinetako eragiketen konbinazioa direnak, distilazio erreaktiboa esaterako, zeinetan distilazioa egin bitartean erreakzio kimikoa ere gertatzen den.

## Kanpo estekak
Nabarrengoseko kantonamendua

**Nabarrengoseko kantonamendua** (frantsesez *Canton de Navarrenx*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Nabarrengose da.

## Udalerriak 
* Angastue
* Araujuzon
* Araux
* Audaux
* Bastanès
* Bugnein
* Gazteluberri Bearno
* Xarra
* Dognen
* Gurs
* Jasses
* Lay-Lamidou
* Lixoze
* Meritiñe
* Nabarzi
* Nabarrengose
* Ogenne-Camptort
* Josibaia
* Préchacq-Navarrenx
* Rivehaute
* Xütxe
* Susmiou
* Viellenave-de-Navarrenx

## Kanpo estekak
Leskarreko kantonamendua

**Leskarreko kantonamendua** (frantsesez *Canton de Lescar*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Leskarre da.

## Udalerriak 
* Arbus
* Artiguelouve
* Aussevielle
* Beyrie-en-Béarn
* Bougarber
* Caubios-Loos
* Denguin
* Lescar
* Lons
* Momas
* Poey-de-Lescar
* Sauvagnon
* Siros
* Uzein

## Kanpo estekak
Salieseko kantonamendua

**Salieseko kantonamendua** (frantsesez *Canton de Salies-de-Béarn*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Saliese da.

## Udalerriak 
* Auterrive
* Bellocq
* Bérenx
* Carresse-Cassaber
* Castagnède
* Ezkoze (Nafarroa Beherea/Bearno)
* Bastidaxarre
* Lahontan
* Léren
* Saint-Dos
* Saint-Pé-de-Léren
* Saliese

## Kanpo estekak
Salbaterra Bearnoko kantonamendua

**Salbaterra Bearnoko kantonamendua** (frantsesez *Canton de Sauveterre-de-Béarn*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Salbaterra Bearno da.

## Udalerriak 
* Abitaine
* Andrein
* Athos-Aspis
* Autile
* Barraute-Camu
* Burgaronne
* Castetbon
* Azpilda
* Guinarthe-Parenties
* L'Hôpital-d'Orion
* Laàs
* Montfort
* Narp
* Oraàs
* Orion
* Orriule
* Ossenx
* Arriba
* Salbaterra Bearno
* Tabaille-Usquain

## Kanpo estekak
Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Hauze)

**Done Joanes Bataiatzailearen eliza** Hauzeko (Zuberoa) eliza da. XIII. mendean eraiki zen eta estilo erromanikoa du.

Hiru leiho dituen abside erdizirkularra du, kontrahorma sendoekin. Atea, mendebaldeko aldean du, dorreak azpian duen karrerapean. Bertan, krismoi bat duen tinpano landua, bi kapitel (munstro eta landareak agertzen direlarik bertan) eta bi arkibolta dekoratu ditu, azken hauek ere, landareekin.

1926ko martxoaren 26an izendatu zuten monumentu historiko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo-estekak
Barego

[thumb|350px|Baregoen guardia, [Joanes Skylitzesren XI. mendeko kronikan.]]

**Barego**ak (; , , *Variágoi*; ) IX. eta X. mendeetan egungo Errusian, Bielorrusian eta Ukrainian bizi ziren bikingoak ziren. Nestorren Kronikaren arabera (1113), Eskandinaviatik bertaratutako elitezko gerlari-taldea zen, ekialdeko eslaviarrak gobernatu zuena. Kieveko Rusko kronika horrek batzuetan rus' eta besteetan suediarrak, normandiarrak, angloak edo jutoak direla dio, nahiz eta gehienak Suediakoak izan.

Merkataritza edo pirateriaren bidez, edo mertzenario bilakatuta, *Garðaríki* edo Kieveko Rusko ibai guztiak zeharkatu eta Kaspiar itsasoa eta Konstantinopoliseraino iritsi ziren. Bertan enperadorearen guardia osatu zuten, Inperio osoan sona handikoa zena.

Errusiar historiografia nazionalistaren arabera, baregoak ez ziren eskandinaviarrak, eslaviarrak baizik .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baionako sinagoga

**Baionako sinagoga** Euskal Herrian dauden sinagogetariko bat da. Gaur egungo eraikinak, 1837koa, XVII. mendeko aurreko eraikina ordezkatu zuen, iraultzan desegin zutena. Hala ere, eraikin zaharraren arku saindua kontserbatzen du.

XIX. mende hasieran Frantzian eraikitako sinagoga gehienen modura, basilika-planoa duen eraikin neoklasikoa da. Espiritu Saindua auzoan dago kokaturik, Maubec kalearen 35. zenbakian, tren geltokiaren ondoan.

1995ko irailaren 26an, monumentu historiko izendatu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Baiona - Sinagoga 009.jpg|Barruko aldea.
Irudi:Baiona - Sinagoga 010.jpg|Barruko aldea.
Irudi:Baiona - Sinagoga 011.jpg|Barruko aldea.

## Ikus, gainera 
* Baionako judu hilerria
* Biarritzeko sinagoga
* Juduen erritu bainuak Baionan

## Kanpo estekak
Hexacorallia

**Hexacorallia** Anthozoaren barneko banaketa bat da, 4.300 espezie urtarrez osatua. Koloniak osatzen duten polipoak dira, simetria hexagonalarekin. Honen barruan kokatzen dira koral harritsu guztiak, anemonak eta Zoantharia. Octocoralliatik bereizten dira euren simetriagatik eta tentakulu lerro bakarra dutelako.
Marmoka

thumb|Marmoka baten zeharkako sekzioa.**Marmokak,** Medusozoa azpifilumeko izaki gelatinotsuen medusa faseari ematen zaion euskarazko ohiko izena da. Azpifilum hau, Cnidaria filumeko klado handia da. Hau da, nola beldarra den intsektu batzuen bizi-zikloko fase bateko gorputza deskribatzen duen hitza, berdintsu marmoka da medusozooen bizi-zikloaren forma bat.

## Anatomia 
thumb|Knidarioen bizi-zikloa, medusa fasearekin (**marmoka**) agerian (12-14).
Marmokek morfologia oso ezberdinak dituzte, baina Medusozoa azpifilumeko marmokek simetria tetrameroa (lauko multiplotan ebakia) aurkezten dute. Gorputza onddo baten itxurakoa izaten dute. Txapelaren ertzean 4-8 garro dituzte. Azpiko aldean hodi bat edukitzen dute eta haren muturrean dute ahoa. 1-1,8 m zabaleko diametroa izaten dute.

Marmoka fasean den gorputz batean, gorputzaren %95 ura izaten da.

Marmoken fisiologiaren parte ezagun bat nematozisto organo ziztatzaileak dira,  Pozoitsuak dira gehienak, eta oso pozoi bizikoak batzuk.

## Bizi-zikloa 
Medusozoa azpifilumeko partaideen ezaugarri bereizgarria, beste knidarioekiko, marmoka edo medusa fasea biltzen duen bizi-ziklo konplexua da. Bizi zikloan fase sexualak (marmoka gisa) eta asexualak (polipo gisa) igarotzen dituzte, denbora gehiena fase sexualean bizitzen dutelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas anemona

**Itsas anemonak** edo **itsasaluak** (**Actiniaria**) uretan bizi diren animalia predatzaileak dira, Anthozoa klasearen barruan. Anemona lorearen izena daramate. Anthozoa askok polipo handiak dituzte eta liseriketarako erabiltzen dituzte eta batzuek ez dute marmoka faserik. Koral, marmoka eta hydrarekin loturik daude.

Bizkaiko kostaldeko herri batzuetan **peterre** izena hartzen du.

## Taxonomia 
Hona hemen Actiniariaren barnean dauden familien zerrenda:
* Endocoelantheae subordena
** Actinernidae
** Halcuriidae
* Nyantheae subordena
** Athenaria infraordena
*** Andresiidae
*** Andwakiidae
*** Edwardsiidae
*** Galatheanthemidae
*** Halcampidae
*** Halcampoididae
*** Haliactiidae
*** Haloclavidae
*** Ilyanthidae
*** Limnactiniidae
*** Octineonidae
** Boloceroidaria infraordena
*** Boloceroididae
*** Nevadneidae
** Thenaria infraordena
*** Acontiophoridae
*** Actiniidae
*** Actinodendronidae
*** Actinoscyphiidae
*** Actinostolidae
*** Aiptasiidae
*** Aiptasiomorphidae
*** Aliciidae
*** Aurelianidae
*** Bathyphelliidae
*** Condylanthidae
*** Diadumenidae
*** Discosomidae
*** Exocoelactiidae
*** Haliplanellidae
*** Hormathiidae
*** Iosactiidae
*** Isanthidae
*** Isophelliidae
*** Liponematidae
*** Metridiidae
*** Minyadidae
*** Nemanthidae
*** Paractidae
*** Phymanthidae
*** Sagartiidae
*** Sagartiomorphidae
*** Stichodactylidae
*** Thalassianthidae
* Protantheae subordena
** Gonactiniidae
* Ptychodacteae subordena
** Preactiidae
** Ptychodactiidae
Mikologia

[thumb|[Perretxiko ezberdinen marrazkiak.]]
**Mikologia** (grekerazko *μύκη*, onddo, eta -*λογία*, tratatu, ikerketa) onddo eta perretxikoen ikerketan zientifikoan jardun ohi duen botanikaren azpidisziplina bat da. Mikrobiologia, parasitologia eta fisiopatologiarekin erlazionatua dago, mikroorganismo asko patogenoak baitira. Mikologian zientzialariek onddoen genetiko eta biokimikoak, taxonomia, eta sendagai nahiz (adibidez, penizilina) nahiz jaki gisa (garagardoa, ardoa, gazta eta perretxikoak) gizakientzako izan ditzaketen erabilpenak ikertzen dituzte.

## Sistematika 
Gaur egungo onddoren sistematikak honako azpibanaketa hauek ditu:

* Chytridiomycota.
* Zygomycota.
* Glomeromycota.
* Microsporidia.
* Ascomycota.
 
* Blastocladiomycota.
* Neocallimastigomycota.

## Ikus gainera 
* Perretxiko
* Onddo

## Kanpo estekak 
* Aranzadi Zientzia Elkarteko Mikologia atala
Purina

**Purina** konposatu organiko heterozikliko, aromatiko bat da, pirimidina eraztun bat eta imidazol eraztun baten elkarketaz sotua. Nitrogenodun konposaturik ohikoenak dira naturan.

Purinek eta pirimidinek nitrogenodun oinarriak osatzen dituzten, nukleotidoak barne. ADN eta ARNren desoxirribonukleotido eta erribonukleotidoetatik bi purinak dira.

Fitxategi:Purines.svg

## Kanpo estekak
Ameriketako poney

**Ameriketako ponia**, (ingelesez *pony of the Americas*),  "POA"  akronimoz ere ezaguna, Ameriketako Estatu Batuetako bertako zaldi arraza bat da. Arraza nahiko sortu berria da eta egun bereziki umeak zaldiz ibiltzeko erabiltzen dute. Ameriketako Estatu Batuetan ospetsua egin da zaldi zaleen artean. Euskal Herrian ere azken urtetan arraza honetako zaldiak zabaltzen ari dira zaldi zaleen artean.

Zaldi arraza hau bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean dago. Appalosa miniatura bat ematen du. 

## Arrazaren historia 
Arraza honen jatorria Ameriketako Estatu Batuetan dago.1954. urtean Iowako Leslie Boomhower izeneko Shetland ponien hazle batek, kasualitate hutsez, shetland poni zaldi bat arabiar zaldi eta appalosaren arteko nahasketa zen behor batekin gurutzatu zuen poni appalosaren antzeko bat lortzeko, eta horrela Ameriketako ponia sortu zen. Geroztik arraza finkatzeko zaldi zaleak arabiar zaldiak, appalosak, Galesdar poniak zein Ameriketako Quarter zaldiak erabili zituen.

## Ezaugarriak 
* Kolore: Oro har arraza honen zaldiek appalosen ohiko orbain beltz txikiak dauzkate. Baita marradun apatxak eta begi inguru zuriak. Bere kolorean erdoi koloreak ere agertzen omen dira.
* Burua: Buru luzea dauka. Begi biziak. Batzuetan zaldi hauen buruak arabiar zaldien burua ekartzen du gogora.
* Tamaina: 117tik 142 cm artean soingurutzera dago. Hasieran arraza honetako zaldiak apur bat txikiagoak ziren, 112-132 cm. artean.
* Gorputzera: Zaldi hauek mardul samarrak dira eta itxuran Ameriketako Quarter zaldiekiko antza handia daukate.
* Izaera: Zaldi indartsua da, azkarra eta esanekoa. Jauzilari ona zela zaldia bezala.

 

## Kanpo estekak 
*  Official website Pony of the Americas Club
*  POAs in Germany
*  Pony of the Americas Iowa
* Ameriketako ponien bideoa
Olympia Theatre

**Olympia Theatre** edo **The Olympia** Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen antzoki bat da. 1.300 eserleku ditu.

## Historia 
1879an ireki zen. Bere historian zehar hainbat izen ezberdin izan ditu: Star of Erin Music Hall (1879 - 1881), Dan Lowrey's Music Hall (1881 - 1889), Dan Lowrey's Palace of Varieties (1889 - 1897) eta azkenik Empire Palace Theatre (1897-?).

## Kanpo estekak 
* Olympia Theatre antzokiaren webgunea
Javier Adarraga

**Javier Adarraga Gorrotxategi** (Hernani, 1891ko abenduaren 3a - Logroño, 1964ko martxoaren 28a) euskal herritar pilotari eta ingeniaria izan zen.

Hernaniko familia kirolzale baten kidea izan zen: Luis txirrindularia, Juan Bautista, Bernardino eta José Luis atletak eta María saskibaloi jokalaria. Logroñora joan zen eta hantxe Matilde Rezola ezkondu zuen. Bi platerako bizikleta asmatu zuen.

1924ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, palan urrezko domina lortuz, nahiz eta ordukoan pilota kirol erakusgarria besterik ez zen izan. 1939an Errioxako Pilota Federazioa sortu zuen, eta hainbat urtez presidente izan zen. 1945ean Espainiako Pilota Federazioak omenaldia eskaini zion. 1958an Logroñoko Udalak Kirol Merituko Domina eman zion, eta bestalde Logroñoko Adarraga pilotalekuak bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Arriaran

**Felix Arriaran Aranburu** (Arrasate, 1924 &ndash; 2015eko azaroaren 10a), pilota munduan *Arriaran I.a* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

Aurrelaria moduan aritu zen. Osasuna zela eta bere ibilbide profesionala motza izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Arriaran

**Joxe Arriaran Aranburu** (Arrasate, 1926ko abuztuaren 13a - Aramaio, 2015eko urtarrilaren 31), pilota munduan *Arriaran II.a* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

Atzelari moduan aritu zen bere 25 urteko ibilbide profesionalean. 1955 eta 1956an buruz buruko txapelketak irabazi zituen, eta 1961ean, Arriaran III.a anaiarekin batera, binakakoa.

## Buruz buruko txapelketen finalak 
## Binakako txapelketaren finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soira

**Soira**, izen generikoaz **Amba Soira** edo **Emba Soira** (3.013 m) Eritreako mendirik altuena da.

Etiopiar mendigunearen adarra den eta Rift Haran Handia mugatzen duten Eritreako Lur Garaietan dago. Debub ("Hegoaldea") *zoba* edo eskualdearen hego-ekialdean dago, Asmaratik 100 bat kmra.

## Jakingarriak 
Mendiaren izena generikoaz lagunduta **Amba Soira**, **Ambasoira** edo **Emba Soira** da. **Sowera** transkripzioa ere erabiltzen da. Mendiak bere izena Asmarako hotel bati eta Etiopiatik banatu baino lehen zenbait liga irabazi zuen futbol talde bati eskaini dio.

Soira Eritrea eta Etiopiaren artean sakabanatutako Saho herriaren lurraldean dago.

Altuerarekin iturriak ez dira erabat ados jartzen: 3.013, 3.018, 2989 m... Lehena lehenetsi da, Eritreako Informazio Ministerioak ematen duena baita.

## Igoera 
Senafe hiritik iparralderantz doan asfaltatutako errepidea hartzen da. Hortik baldintza oso kaskarretan dagoen pistatik ia 20 km ibili behar dira ekialderantz.

Azken zatia oinez egiten da eta denbora aldetik ordu batzuk ematen dira ezinbestean. Eskualdeak oso bisitari gutxi jasotzen ditu, ez da erraza hara heldu edota inguruetan ostatua hartzea eta Senafetik hegoalderantz (Tsorona-Zalambessa izeneko esparruan) muga adostu gabe dagoenez Eritrea eta Etiopiaren arteko gerra eremuetakoa izan zen 1998-2000an eta istilu armatu batzuk 2010ean errepikatu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eritrea
* Etiopiar mendigunea
* Rift Haran Handia

## Kanpo estekak 
*  Soira *Peakbagger* webgunean.
*  Soira, *Mountain forecast*.
Errepublika federal

**Errepublika Federala** delakoa Federazioa eta era berean Errepublika bat da. Errepublika batean agintariak demokratikoki aukeratuak egon behar dute, eta euren karguak ez daude oinordekotza bidez edo norbaiten aukeraketaren bidez eskuratuak. Zentzun honetan, monarkia konstituzionalak edo monarkia parlamentarioak ez dira berez errepublikak, estatu buruzagiak bere kargua oinordekotza bidez eskuratu baitu, aldiz errepublika batean estatu buruak bere kargua demokratikoki eskuratua izan behar du. Errepublikak errepublika parlamentario edo errepublika presidentzialista gisa antolatuak egon daitezke.

Federazio bat eskualde autonomoen izenaz (ohikoena "estatuak" izatea da) edo gobernu zentral federal batez osatua egon ohi da. Federazio batean eskualde autonomoen autogobernua (eskualde hartako hiritarrek demokratikoki hautatua) berezko konstituzio batez berretsia dago eta ezin liteke gobernu zentralaren aldebakarreko erabaki baten ondorioz baliogabetua izan.

Hiru estatuk euren buruak errepublika federal gisa izendatu ohi dituzte: Alemaniako Errepublika Federala, Nigeriako Errepublika Federala eta Etiopiako Errepublika Federal Demokratikoa. Izen honen beste aldaera bat "Errepublika Federatiboa" Brasilen izenan agertzen da. Azkenik, Mexiko eta Ameriketako Estatu Batuek euren buruak "estatuen batasuna" gisa definitzen dituzte. Federazio guztiak ez dira errepublikak: adibidez, Kanada eta Australiak eskualde autonomoetan banatutako monarkia konstituzional federal bat dute.

## Errepublika Federalen zerrenda 
### Gaur egungoak 
### Historikoak 
* Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna (izenaz, federazioa)
* Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak
* Jugoslavia
* Txekoslovakia
* Polinesiar Komunitatea
* Serbia eta Montenegro

### Fikziozkoak 
* Errepublika Galaktikoa (Star Wars)
* Errepublika Berria (Star Wars)
* Planeten Federazio Batasuna (Star Trek)

### Ikus gainera 
* Errepublika
* Federazioa
Luciano Juaristi Mendizabal

**Luciano Juaristi Mendizabal** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1899ko abenduaren 13a - ?, ?), pilota munduan **Atano II.a** deituraz ezaguna, esku huskako pilotaria izan zen.

Atzelaria moduan aritu zen. *Atano* anaietan bigarrena izan zen. Juaristitarrak pilotari saituak ziren, horietatik sei profesionalak eta beste bat pilotagilea. Famatuena Atano III.a izan zen. Atano II.a eta III.a 1920ko hamarkada eta 1930eko hamarkadaren hasierako bikoterik hoberena ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luciano Juaristi

**Luciano Juaristi** senideak ziren bi pilotarien izena da:
* Luciano Juaristi Alberdi (Atano X.a)
* Luciano Juaristi Mendizabal (Atano II.a)
Randers

**Randers** Erdialdeko Jutlandiako eskualdean dagoen bigarren hiri handiena da eta Danimarkako zazpigarrena. *Guden* ibaian dagoen kaia da, itsasotik 10 kilometrotara kokaturik dagoena.

## Historia 
1100. urtearen inguruan sortu zen hiria, nahiz eta aztarna bikingoak ere aurkitu diren.

Ertaroan harresi handiak izan zituen Jutlandiako merkatal gune garrantzitsua izan baitzen, baina gaur egun kaleen izenek baino ez dute hori gogorarazten. Hala ere mende zailak pasa zituen. XIII. mendean hiru aldiz suntsitu eta berreraiki zuten hiria, Erik IV.aren aurkako borrokak zirela eta. XIV. mendean Valdemar IV.aren aurkako borrokek jarraitu zuten.

## Ondasun nabarmenak 
* **Randersko Zoo tropikala:** Iparraldeko europako Oihan tropikal artifizial handiena da. 350 landare tropikal eta 175 animalia espezie ditu erakusgai.
* **Randersko Arte Museoa:** Daniar margolarien lanak erakusten ditu, batez ere XIX eta XX mendeko margolanak. 1887an sortu zen eta gaur egun Kultur Etxean kokaturik dago.

## Kirolak 
Hiriko futbol taldea Randers FC da. Daniar superligan jokatzen du eta Danimarkako Kopa lau aldiz irabazi du.

## Pertsona ezagunak 
* Henrik Pontoppidan: 1917.an Literaturako Nobel Saria jaso zuen Danimarkako eguneroko bizitzaren isladagatik.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Luther Gulick (kudeaketa aditua)

**Luther Halsey Gulick** (Osaka, 1892 urtarrilaren 17- Walden, Vermont, 1993ko urtarrilaren 10) kudeaketa aditu bat izan zen, bereziki administrazio publikoaren hobekuntzarako ekarpenak egin zituena. Lyndall Urwickekin batera, kudeaketa munduan ezaguna izan zen *Papers on the Science of Administration* aldizkaria argitaratu zuen 1937 urteaz geroztik. Ospetsua da kudeaketaren printzipioak PODSCORB (Planning, Organizing, Directing, Staffing, Coordinating, Reporting and Budgeting) akronimoan biltzeagatik. Gerora, ordea, kudeaketa printzipio hauek bereziki erakundearen barnera begira daudela kritikatu da, inguruneak duen garrantzia behar bezala kontuan hartu gabe.
Bandon

**Bandon** (irlanderaz *Droichead na Bandan*, euskaraz *Bandongo zubia* esan nahi du) Irlandako Errepublikako hego-mendebaldean dagoen Cork konderriko hiri bat da. 2011. urtean 6.640 biztanle zituen. Bandon sarritan *West Corkeko Atea* ezizenaz izendatu ohi da.

## Historia 
Munsterraren kolonizazioaren garaian, 1588an Phane Beecher londondarrak Castlemahon jaurerria eskuratu zuen eta Henry semeak 1604ean Bandon herria sortu zuen kolonizatzaile protestanteak soilik bizi zitezen bertan. Horretarako harresi sendoak altxatu zituen inguruan. Herria Bandon ibaiaren bi ertzetan zabaltzen zen, hortik bere izena.

XIX mendean industria iritsi eta nabarmen hazi zen herria. Destilategiak alde batetik eta kotoi eta arto errotak bestetik izan ziren ezarri ziren jarduerak. Allmanen destilategiak esate baterako 600.000 galoi whiskey (2'2 milioi litro inguru) ekoitzen zituen urtero.

Irlandar Independentzia Gerran Bandon oso protestantea eta unionista zen eta asko sufritu zuen, IRAk asko exekutatu zituen eta beste askok alde egin behar izan zuten.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
* Bandongo udal webgunea 
* Bandon parrokiako webgunea
Marcelino Juaristi

**Marcelino Juaristi Mendizabal** (Azkoitia, 1906ko maiatzaren 18a - 1989ko otsailaren 14a), pilota munduan *Atano IV.a* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

Atzelaria moduan aritu zen. *Atano* anaietan laugarrena izan zen. Juaristitarrak pilotari saiatuak ziren, horietatik sei profesionalak eta beste bat pilotagilea. Famatuena Atano III.a izan zen.

Trinketan aditua, 1933an Santiago Salegirekin batera munduko txapeldun eta 1934 eta 1935ean txapeldunordea izan zen. Bigarren Mundu Gerra zela eta, ezkerreko paretan jokatzeko ekin eta 1945ean Atano VII.a anaiarekin batera binakako txapelketa irabazi zuen.

1962an, Espainiako trinket-selekzionatzaile hautatu zuten Munduko IV. Pilota Txapelketan.

## Binakako txapelketaren finalak 
Oharra: (1) Txikito Iraetakoak finalean Onaindia ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Randers FC

**Randers FC** (Randers Football Club) 2003. urtean sorturiko kluba da. Hiriko hainbat kluben batasuna izan zen; Dronningborg Boldklub (1928.an sortua), Hornbæk Sportsforening (1945), Kristrup Boldklub (1908), Randers Freja (1898), Randers KFUM (1920) eta Vorup Frederiksberg Boldklub (1915). Klubik loriatsuena **Randers Freja** zen, hiru kopa irabaziak baitzituen dagoeneko, eta bere lizentzia hartu zuen Randers FC-k Daniar superligan jokatu ahal izateko.

2006. urtean Danimarkako 1. mailako (bigarren kategoria) taldea izanik Danimarkako Kopa irabazi zuen, hau gertatzen den aldi bakarra izanik.

Hiru aldiz jokatu du Europako txapelketetan, lehenengoz UEFA Europa Leaguen 2006ko kopa irabazi izanagatik. Beste bi aldietan (2009 eta 2010) joko garbiagatik gonbidatu zuten. 2010-11 denboraldian maila galdu zuen eta ondoren itzuli zen. 2021ean Kopa berri bat eskuratu zuen..

## Palmaresa 
* Daniar superliga (0): hirugarren 2012-13an.
* Danimarkako Kopa (5): 1967, 1968, 1973, 2006 eta 2021.

## Kanpo estekak
Jose Aramendi

**Jose Aramendi Egaña**, pilota arloan **Felipe** deituraz ezaguna (Getaria, 1914ko martxoaren 20a - ?, ?) esku huskako pilotaria izan zen.

1944an buruz buruko txapelketa nagusian txapeldunordea izan zen. Izan ere, finalean Atano III.ak 22-8 menderatu zuen. Hala ere, txapelketaren emaitza bestelakoa izan zen: Federakuntzak finalerdia Atano VII.ak eta Felipek eta finala Atano III.ak eta Felipek jokatzeko erabakia hartu zuen, eta partida bietan Atano anaiek Felipe menderatu zuten. Beraz, adituek gehienetan hirugarren sailkatutzat hartzen dute Felipe.

## Buruz buruko finalak 
## Erreferentziak
Jose Maria Juaristi

**Jose Maria Juaristi Mendizabal**, pilota arloan **Atano VII.a** deituraz ezaguna (Azkoitia, Gipuzkoa, 1912ko maiatzaren 7a - ?, 1996) esku huskako pilotaria izan zen.

Aurrelari jokatzen zuen. *Atano* anaietan laugarrena izan zen. Juaristitarrak pilotari saiatuak ziren, horietatik sei profesionalak eta beste bat pilotagilea. Famatuena Atano III.a izan zen.

Bitan buruz buruko txapelketa nagusian txapeldunordea izan zen: 1942an eta 1944an. Bietan Atano III.a anaia nagusiak irabazi zuen. Lehendabizikoan, inoiz anaia biren artean jokaturiko final bakarrean, biek iruzurrik egingo ez zutela zioen agiria sinatu behar izan zuten. Bigarrenean, berriz, bi partidatara jokatu zen finala: Jose Aramendi «Felipe» lehenengo Atano VII.aren aurka eta gero Atano III.aren aurka aritu zen, eta bi partidak galdu zituen.

1945ean, Atano IV.a anaiarekin batera binakako txapelketa nagusia irabazi zuen.

## Buruz buruko finalak 
## Binakako finalak 
(1) Txikito Iraetakoak finalean Onaindia ordezkatu zuen.

## Erreferentziak
Mariano Lazkano

**Mariano Lazkano Egibar** (Zarautz, 1915eko apirilaren 3a - Zarautz, 1998ko Otsailaren 25a), pilota munduan *Lazkano* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

Atzelaria moduan aritu zen. 1932an debutatu ondoren, buruz buruko txapelketan hirutan parte hartu arren ez zen inoiz finalera ailegatu. 1945ean binakako txapelketaren finalean Atano VII.a eta Atano IV.a menderatu zituen.

## Binakako txapelketaren finalak 
Oharra: (1) Txikito Iraetakoak finalean Onaindia ordezkatu zuen.

## Erreferentziak
Juan Bautista Azkarate

**Juan Bautista Azkarate Egaña** (Arrasate, 1891ko ekainaren 24a - *ibidem*, 1965eko apirilaren 11a), pilota munduan *Mondragonés* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

## Ibilbidea 
Arrasaten jaioa zenez, gaztelaniazko *Mondragonés* ezizenaz ezaguna izan zen. 1911n soldadutza Donostian egiten ari zela debutatu zuen. 1917an Astelena pilotalekuan Valentín Castellanos menderatu zuenez, *de facto* buruz buruko txapeldun bilakatu zen. Orduko arerio nagusia *Kantabria* bizkaitarra zuen. Hurrengo hamarkadan txapelduna izan zen, 1926an Atano III.ak menderatua izan zen arte. Hala ere, 1942ra arte ez zen erretiratu.

## Erreferentziak
Fernando Tapia

**Fernando Tapia Juaristi** (Azkoitia, 1940 - Donostia, 2007ko otsailaren 15a), pilota munduan *Tapia I.a* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

1961ean Zarautzen debuta egin zuen, Juan Ramón Tapia, *Tapia II.a*, anai txikia aurrelaria izanda. 1973an buruz buruko txapelketaren finala jokatu zuen, 1964an bigarren mailako buruz buruko txapelketa irabazi ondoren.

## Buruz buruko txapelketaren finalak 
## Bigarren mailako buruz buruko txapelketaren finalak 
## Erreferentziak
Juan Ramon Tapia

**Juan Ramon Tapia Juaristi** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1943 – Oiartzun, Gipuzkoa, ), pilota arloan **Tapia II.a** deituraz ezaguna, esku huskako pilotaria izan zen. 1961ean Zarautzen egin zuen profesionaletako debuta, Fernando Tapia (Tapia I.a) anaia nagusia atzelari zuela. Biek elkarrekin bikote ospetsua osatu zuten beren kirol ibilbidean.

Juan Ramon Tapia 1964an Gipuzkoako pilotaririk onena izendatu arren, ez zen inoiz finaletara heldu. Joko ikusgarria zuen, bereziki bere bolea bortitzari esker.

## Erreferentziak
Muneiñeko kantonamendua

**Muneiñeko kantonamendua** (frantsesez *Canton de Monein*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Muneiñe da.

## Udalerriak 
* Abos
* Cuqueron
* Lahourcade
* Lucq-de-Béarn
* Muneiñe
* Parbayse
* Pardies
* Tarsacq

## Kanpo estekak
Justino Urtzelai

**Justino Urtzelai Aramendi** (Azkoitia, 1905 - ?, ?), pilota munduan ***Urtzelai II.a*** bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen. Aita Urtzelai I.a zuen.

Atzelaria moduan aritu zen. 1922an esku pilotan debutatu arren, lau urte geroago Donostiako Moderno pilotalekuaren erremonte jokalarien artean zegoen. Gerra Zibilaren ondoren binakako txapelketaren lehendabiziko bi ekitaldiak irabazi zituen, 1940-41ekoa eta 1943koa hain zuzen ere.

## Binakako txapelketaren finalak 
## Erreferentziak
Aramitzeko kantonamendua

**Aramitzeko kantonamendua** (frantsesez ''Canton d'Aramits'') Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Aramitze da.

## Udalerriak 
* Arhantze
* Aramitze
* Ereta
* Inhasi
* Izorra
* Landa

## Kanpo estekak
Accousko kantonamendua

**Accousko kantonamendua** (frantsesez ''Canton d'Accous'') Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Accous da.

## Udalerriak 
* Accous
* Aydius
* Bedous
* Borce
* Cette-Eygun
* Escot
* Etsaut
* Lées-Athas
* Laskun
* Lourdios-Ichère
* Osse-en-Aspe
* Sarrance
* Urdos

## Kanpo estekak
Waltary Agustí

**Waltary Agustí Alonso**, pilota arloan **Waltari** izenaz ezaguna (Habana, Kuba, ) esku huskako pilotaria da, aurrelaria, trinketeko gaur egungo espezialista gorena.

Txikitan beisboleko jokalari izan zen, eta beisbolean pilota jaurtitzeko mugimendu horretatik hartu du trinketean pilota boleaz jotzeko mugimendu berezia: indar handia eta ustekabeko efektua ematen dizkio pilotari, eta aurkariak mendean hartzen ditu horrela.

2004an, Kubako selekzioa utzi zuen, ez ziotelako nazioartean jokatzen uzten. Miamira abiatu eta urte eta erdi egin zuen han, Ameriketako Estatu Batuetako bizileku baimena lortzearren. Oraindik ere sei hilabetean behin hiru aste egin behar ditu han, baimena ez galtzeko. 2006an, Euskal Herrira etorri zen, Pilote Passionen eskutik, eta 2007an EPB enpresarekin kontratua sinatu zuen pilotari profesional gisa.

## Kirol lorpenak 
* Buruz buruko txapelduna: 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013.
** txapeldunordea: 2014.
* Binakako txapelduna: 2007, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018.
** txapeldunordea: 2017.
* Munduko txapelduna, esku huskako buruz buruko espezialitatean: 2002.
* Baionako masterra: 2006, 2007.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladimir Luján

**Vladimir Luján Muñoz**, pilota munduan **Luján** bezala ezaguna, (Habana, 1973ko otsailaren 20a) palaz aritzen den pilotaria da, atzelaria hain zuzen ere.

Amateur moduan, dena irabazi zuen: 22 urte azpiko munduko txapelketa txapelduna, brontzezko domina 1994ko Munduko Txapelketan eta zilar eta urrezkoak 1998koan. 2002an profesional bilakatu zen eta, berriro, munduko txapelduna izan da.

## Erreferentziak
Michel Garbisu

**Michel Garbisu** (Baiona, 1955eko maiatzaren 5a), pilota munduan *Garbisu* bezala ezaguna, pilotari ohia da.
Xaren aditua, Munduko Pilota Txapelketan bi urrezko dominak lortu ditu. 1978an ordezkoa izan ondoren, Patrick Lasarterekin batera 1982an eta 1986an irabazi zituen, argentinarrek zeuzkaten nagusitasuna hautsiz. Hamar aldiz Frantziako txapelduna izan zen.

Erretiratu zenean, Frantziako selekzionatzaile bihurtu zen.

## Erreferentziak
Joseph Apeztegi

**Joseph Apeztegi**, pilota arloan ***Xikito Kanbokoa*** deituraz ezaguna (Kanbo, 1881eko maiatzaren 20a - Getaria, 1950eko abenduaren 21a) pilotari profesionala izan zen. Joko garbiko jokalaririk onenetarikoa izan zen; eskuz ere partida ugari irabazi zuen.

## Bizitza 
Laborariak zituen gurasoak, eta hamahiru anai-arreba zituen. Hamalau urte zituela, hotel batean lan egiten zuen, bezeroak hoteletik Kanboko geltokira gurdi batean eramaten.

Hamazazpi urte zituenean, orduko txapelduna zen Arrue bidartarrari 60-33 irabazi ondoren, profesional bilakatu zen. 1900 eta 1914 artean eta 1919 eta 1923 artean txapelduna izan zen. Lehen Mundu Gerran granadak jaurtitzen jardun zuen, eta ospe handia lortu.

1939ko abuztuaren 29an Biarritzeko Aguilera kiroldegian bere 2000. partida jokatu zuen. 1946an erretiratu zen, Parisen ospatu zuten Bittor Iturriaren omenezko partida batean.

Fitxategi:Chiquito de Cambó, Neuilly, JO 1900..jpg|Txikito Neuilly-n (1900).
Fitxategi:Joseph Apesteguy en 1901 à Paris (Chiquito, le 7 juillet) 1.jpg|Txikito Parisen (07/07/1901)
Fitxategi:Joseph Apesteguy en 1901 à Paris (Chiquito, le 7 juillet) 2.jpg|Txikito Parisen (07/07/1901)
Fitxategi:Chiquito de Cambo en 1924.jpg|Txikito 1924an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kanboko Txikito (1881-1950). Bilketa
Orthezeko kantonamendua

**Orthezeko kantonamendua** (frantsesez ''Canton d'Orthez'') Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Ortheze da.

## Udalerriak 
* Baigts-de-Béarn
* Balansun
* Bonnut
* Castétis
* Lanneplaà
* Ortheze
* Puyoô
* Ramous
* Saint-Boès
* Saint-Girons-en-Béarn
* Salles-Mongiscard
* Sallespisse
* Sault-de-Navailles

## Kanpo estekak
Azantza (pilotaria)

**Piarres Sorhondo,** *edo **Azantza zaharra***, (Kanbo, Lapurdi, 1760 - ?, 1839ko urtarrilaren 26a) XVIII. mendeko pilotaria izan zen. Laxoaz aritu zen.
[thumb|270x270px|*[Lurbinttoko ohoinak|Lurbinttoko Ohoinak* komikian azaltzen dira Azantza zaharra eta Azantza gaztea (Adur, 2022).]]
Azantza lapurtarra *Azantzako semea* edo *Azantzako jaun Pedro* izenaz agertzen da kantu herrikoietan. Kanboko dorretxe honetako orduko jaunak Sorhondo () leinukoak ziren, beraz, Louis Dassanceren ustetan Azantza Bertrand de Sorhainde jaunaren bigarren semea izan zen, **Piarres Sorhondo** (**Jean-Pierre Sorhainde**) izenekoa, 1760 eta 1839 artean bizi zena. Batzuen ustez, gaztea zela, armadan izan zen. Bere senide batzuk Frantziako Iraultzaren *la Terreur* garaian erailak izan zirenez eta bere arerio nagusia zen Perkainen aurka Tolosan jokatu zuenez, litekeena da Espainiako erregeak sorturiko "nafar tertzioetan" aritu izana.

*Perkainen kantua* edo *Perkain eta Azantza* kantuak honela dio:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Perkain pilotaria, Xan Inda
* Azantza gazte pilotaria, Peio Sohrondo
* Lapurdiko deportazioa (1794)
* *Lurbinttoko ohoinak*
* *Azken agurraren negarra*
* Jean Baptiste Cavaignac
* Jacques Pinet

## Kanpo estekak
Trinket

[thumb|300px|[Elizondoko trinketa]]

**Trinketa** lau paretako pilotaleku itxia da, kontrakantxarik gabea, jokorako baliagarriak diren lau paretaz mugatua: frontisa, atzeko edo erreboteko pareta, ezker-pareta eta eskuinekoa.

Ikusleentzat ere pilotaleku berezia da: beheko palkoa edo solairua egoten da ezker-paretan zehar, galeria bat frontisetik erreboteraino, eta zenbaitetan erreboteko paretan ere bai[2][3]. Egitura hau kantxan 1,30 metro barneratzen da eta 2 metro inguruko altuera izan ohi du, eta bertan jendea egoteko dago eratua. Galeria honek sare bat izaten du erdialdean, kantxari begira dagoen horman, eta taula deritzan maldatxo edo plano inklinatu batez dago estalia.

## Jokoak 
Trinketean hainbat joko modalitate ditugu. Jatorrizkoa esku huskakoa (banaka edo binaka) da; hala ere, Argentinan xarez eta paletaz jokatzeari ekin zioten, eta egun nazioarteko lehiaketa modalitate onartuak dira. Trinketean jokatzen den modalitate bitxiena pasaka da: aurrez aurre jarrita eta erdian sare bat dutela, pilotariak eskularruz aritzen dira. Ipar Euskal Herrian ugariagoak badira ere, Hego Euskal Herrian ere badira trinket historikoak.

Trinketeko jokalarien artean, gaur egun ospetsuenak Waltary Agusti, Thierry Etxeto, Pascal Ezkurra eta Patrick Ozafrain dira.

## Trinket nagusiak 
* Moderne trinketa (Baiona)
* Groseko trinketa (Donostia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esku Huskako Trinketeko Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia

## Kanpo estekak
Manolo Kabezabolo

**Manolo Kabezabolo**, jaiotzez **Manuel Méndez Lozano** (1966, Zaragoza) aragoiar punk abeslari bat da.

## Diskografia 
* *Ya Hera Ora* - 1995
* *La nueva mayoría* - 1997
* *Resina, agua y ajo* - 1999
* *2001: La odissea va lentamente* - 2001
* *Aversiones*- 2005
* *Kagate Kid* - 2008

## Kanpo estekak 
* Manolo Kabezaboloren webgunea
Pedro Mari Zabalza

**Pedro Mari Zabalza Inda** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1944ko apirilaren 13a) euskal herritar futbolari eta entrenatzaile ohia da.

## Jokalaria 
Futbolari ibilbidea bere jaiolekua den Iruñea hiriko Oberena Kirol Elkartean hasi zuen, hurrengo urtean Osasuna taldera iragateko. Hiru urte arrakastatsu ondoren, Futbol Club Barcelona taldeak 4 milioi pezeta ordainduz eta hiru jokalari emanez bereganatu zuen, jokalari horietako bi talde kataluniarraren jabetzakoak zirelarik. Futbol Club Barcelona taldean zegoela Espainiarekin nazioarteko zazpi partidu jokatzera iritsi zen. Horren ondoren Bilboko Athletic Kluba taldera joan eta azkenik bere ibilbidea berriz ere Osasunan amaitu zuen.

## Jokalari ibilbidea 
* Gure Txokoa
* Oberena (1963-1964)
* Osasuna (1964-1967)
* Futbol Club Barcelona (1967-1973)
* Bilboko Athletic Kluba (1973-1976)
* Osasuna (1976-1977)

## Entrenatzaile ibilbidea 
* Osasuna (1986-1994)
* Rayo Vallecano (1994)
* Osasuna (1996-1997)
Casa de Campo

**Casa de Campo** ( esan nahi du) Espainiako Madril hiriburuan dagoen parke bat da.

## Kokalekua 
Hiriaren mendebaldean kokatzen da, administratiboki Moncloa-Aravaca barrutiko Casa de Campo auzoan dago, hegoaldetik Latina barrutiarekin mugatzen du, aldiz, mendebaldetik Pozuelo de Alarcóngo Somosaguas auzoarekin.

## Parkea 
Parkea Monte de El Pardo eremuaren aldamenean dago, eta 1.722,6 hektareatako azalera du. Hortaz, Parisko Bois de Boulogne parkearen azalera bikoitza du, New York hiriko Central Park parkea baino bost aldiz handiagoa da, eta azkenik, Londresko Hyde Park parkea baino 6,5 aldiz handiagoa da.

Fitxategi:Madrid_Skyline.jpg|Hiriaren ikuspegia Casa de Campo parketik.
Fitxategi:Pinar_de_Siete_Hermanas._Casa_de_Campo._Madrid._España.jpg|Siete Hermanas pinudia.
Fitxategi:Casa de campo (15565717777).jpg|Txokoa.
Fitxategi:

## Kanpo estekak 
* Casa de Campo parkeari buruzko Jorge Calvoren webgunea
Espainia eraikina

**Espainia eraikina** (gaztelaniaz *Edificio España*) Espainiako Madril hiriburuko eraikin nabarmenetakoa da. Gran Vía etorbidearen amaieran dagoen Espainia plazan kokatzen da, bere aldamenean Madrilgo dorrea dagoelarik. 25 solairu eta 117 metroko garaiera du. 1953an eraikitzez amaitu zen, Joaquín eta Julián Otamendi arkitektoek proiektatu zutelarik.

## Ikus, gainera 
* Espainiako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jalokivigalleria

**Jalokivigalleria** edo **Harribitxi galeria** Lappiko Kemi hirian dagoen museo ospetsua da. Finlandia osoko harribitxi galeria handiena da eta azken urteotan, gaiarekin bat datozen erakusketa nagusien ezinbesteko geldialdia bihurtu da. Galeria egitasmo pribatu baten eskutik sortu zen, Teuvo Ypyä kemitar gemologoak bidaietan aurkitu eta erositako harribitxiak jaioterrian erakusgai jartzea erabaki zuenean. Aurreneko erakusketa 1986. urtean antolatu zen eta arrakastatsua izan zenez, Udalak iraunkorra izatea erabaki zuen. Horretarako, Walter Thomé arkitektoak XIX. mendean diseinatutako eraikina moldatu eta erakusketa bertan ezarri zuen. Egitasmo hau aurrera eramateko hiriak gobernuen laguntza handia izan zuen eta 90eko hamarkadan herrialdeko harribitxi baliotsuenak iristen hasi ziren; hala nola, Museovirasto erakundeak ordura arte Museo Nazionalean izandako Finlandiar Erresumako koroa utzi zion galeriari. Horrela, lehenbiziko bilduma garrantzitsua antolatu zen 1994. urtean. Urtez urte, harribitxi bilduma hau handituz joan da eta herrialdeko eta Eskandinavia osoko harribitxi galeria nagusienetakoa bihurtu da  .
[125px|ezkerrera|thumb|[Finlandiar Erresuma|Finlandiako koroa.]]
Harribitxi bilduma baliotsu hau osatzen duten piezen artean, frantses bitxigileen hainbat urteko lanen fruitu den eta Marie Antoinette erreginak bere garaian errefusatu zuen diamantezko lepokoa, Elisabet II.aren koroaren erreplika, daniar errege-familiaren harribitxiak, Errusiar Inperioaren aginte-makilan eta XVI. mendeko jainko hindu baten estatuako begi bat izandako Orlov diamantearen erreplika, eta objektu preziatuena den Finlandiako Erregearen koroa daude. Hain zuzen, bilduma honen balio material zehatza kalkulatzea ia ezinezkoa da, alorreko adituak kopuru zehatza ematen askotan saiatu diren arren. Ondorioz, ez da harritzeko Jalokivigalleria Kemiko erakusketa erakargarriena izatea eta urtero ehunka bisitari erakartzea; 2007. urtean, esate baterako, 5.451 lagun izan ziren bertan.

Harribitxi galeria Sauvosaari auzoan dago, Botniako badiaren ertzean eta Elur-gazteluaren parean. Udaran eta Elur-gazteluaren sasoian 9etatik 17etara irekita egon ohi da, bestela, 10etatik 16etara. Sarrera-prezioak 7€ helduentzat, 4,5€ 4-11 urte bitarteko umeentzat eta debaldekoa 0-3 urteko haurrentzat dira, eta gainera, gidatutako ibilbideak ere antolatu ohi dira finlandieraz, ingelesez eta suedieraz .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Historiallinen Museo

## Kanpo estekak 
* Gemstone Gallery 
* Kemin Jalokivigalleria
Madrilgo dorrea

**Madrilgo dorrea** (gaztelaniaz *Torre de Madrid*) Espainiako Madril hiriburuan dagoen etxe orratz bat da. Espainia plazan dago. 142 metroko garaiera du., eta 1954-1960 bitartean eraiki zen, Joaquín eta Julián Otamendi arkitektoek proiektatu zutelarik.

## Ikus, gainera 
* Espainiako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eraikinaren teilatutik ateratako argazkiak
Galleria mellonella

**Abaraska-sits handia** (***Galleria mellonella***) Pyralidae familiako lepidopteroa da. Galleria generoko espezie bakarra da. Jatorri Eurasiarrekoa bada ere, Ipar Amerika eta Australiara hedatu da. Larbek kalte handiak egin ditzakete erlauntzetan, abarasketako argizariaz elikatzen direlako.

## Kanpo estekak 
*  apiculture-populaire.com: La fausse teigne
*  Gdsa27: La fausse teigne
*  ukmoths: Wax Moth *Galleria mellonella*
Luis Altadill

**Luis Altadill** (Iruñea, 1969ko abenduaren 17a), pilota munduan *Altadill I.a* bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.

Bartzelonako Olinpiar Jokoetan trinketan parte hartu zuen. Javier Ubanell, Fernando Mendiluze eta Peio Egañarekin batera zilarrezko domina lortu zuen, Argentinak menderatua.

Munduko Pilota Txapelketetan ere parte hartu zuen: 1990ean Habanan zilarrezko domina, 1994an Baionan brontzezkoa eta 1998an Mexiko Hirian ezer lortuz.

## Bibliografia 
*
Egeskov gaztelua

**Egeskov gaztelua** (danieraz *Egeskov Slot*) Danimarkako Fionia uhartearen hegoaldean kokaturiko berpizkundeko gaztelua da. Europan urez inguraturik dauden gazteluen artean hobekien kontserbaturik dagoena da.

## Historia 
1536. urteko Erreformak gerra zibila sortu zuela eta, Danimarkako jauntxoen beren jauregiak gotorleku gisa eraikitzeari ekin zioten. Egeskov gaztelua laku baten erdian jaso zuten eta bertara sartzeko aukera bakarra zubi altxagarria zen.

Gaztelua 1554. urtean egin zuen Frands Brockenhuus kondeak. Haritz basoa zegoen tokian eraikia izan zen, hortik bere izena, danieraz *Egeskov* "hariztia" baita.

## Gazteluaren egitura 
Bi eraikin luzek osatzen dute gaztelua, biak harresi sendoz elkarturik daudela, horrela lehen eraiki galdu arren bigarrenean borrokan jarraitu ahal izateko. Bi dorre zirkular ere baditu gazteluaren erpinetan, bertatik gaztelua hartzera zetozenei erasotzeko.

Gazteluaren ondoan badago *Ladegården* izeneko eraikin tradizional bat. Egurrezkoa da eta lastozko teilatua du. Gaur egun nekazaritzaren historiaren museoa da.

Gazteluaren ondoan 200.000 m²-ko parkea dago, hainbat lorategi desberdin dituena. Bereziki aipagarriak dira *berpizkundeko lorategia* bere iturriekin eta *fuchsien lorategia*, Europako handiena, 104 espezie fuchsia dituena. Parkean lau labirinto ere badaude.

## Museoak 
* Aintzinako automobilen museoa.
* Aintzinako motoen museoa.
* Nekazaritzaren historiaren museoa eta aintzinako zalgurdiekin.
* Hegazkinen museoa.
* Suhiltzaile kamioien museoa.

## Iruditegia 

Irudi:Egeskov Slot A1.jpg
Irudi:Egeskov Slot A2.jpg
Irudi:Egeskov Slot A3.jpg
Irudi:Egeskov Slot A4.jpg

## Kanpo estekak 
*  Egeskov gazteluaren webgunea
Peio Egaña

**Peio Egaña**, pilota arloan **Egaña II.a** deituraz ezaguna (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1966ko martxoaren 28a) pala-jokalari ohia da.

Bartzelonako Olinpiar Jokoetan trinketan parte hartu zuen. Javier Ubanell, Luis Altadill eta Fernando Mendiluzerekin batera zilarrezko domina lortu zuen, Argentinak menderatua.

Munduko Pilota Txapelketetan ere parte hartu zuen: 1990ean Habanan zilarrezko domina, 1994an Baionan eta 1986an Gasteiz brontzezkoak eta 1998an Mexiko Hirian ezer lortuz.

## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Béal na mBláth

**Béal na mBláth**, ofizialki **Béal Átha na Bláiche** (ingelesera *Bealnablath* bezala eraldatua) Irlandako hego-mendebaldeko Corkeko konderrian dagoen herrixka bat da. Mundu mailan, eta batez ere Irlandan ospea baldin badu, hantxe bertan 1922ko abuztuaren 22an Michael Collins irlandar abertzalea segada batean tiroz hil zutelako da.

## Kanpo estekak
Alberto Antzizu

**Alberto Antzizu** (Iruñea, 1947ko ekainaren 30a), pilota munduan *Antzizu* bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.

Mexikoko Olinpiar Jokoetan larruzko paletan parte hartu zuen. Kiko Caballero, Fernando Casado eta Reizabalekin batera zilarrezko domina lortu zuen, Frantziak menderatua.

Munduko Pilota Txapelketetan ere parte hartu zuen: 1970ean Donostian eta 1978an Baionan urrezko dominak eta 1974an Montevideon zilarrezkoa lortuz.

## Bibliografia 
*
Kiko Caballero

**Kiko Caballero** (Zubiri, 1947ko urtarrilaren 8a), pilota munduan *Caballero* bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.

Mexikoko Olinpiar Jokoetan larruzko paletan parte hartu zuen. Alberto Antzizu, Fernando Casado eta Reizabalekin batera zilarrezko domina lortu zuen, Frantziak menderatua.

Munduko Pilota Txapelketetan ere parte hartu zuen, izan ere, 1966an Montevideon zilarrezko domina lortu zuen. 1969an profesional bilakatu eta orduko aurrelari nagusienetariko bat izan zen. Erretiratu ondoren Euskadiko Pilota Federazioaren presidentea izan da.

## Bibliografia 
*
Fernando Casado

**Fernando Casado** (Iruñea, 1943ko uztailaren 18a - *ibidem.*, 2003), pilota munduan *Casado* bezala ezaguna, euskal herritar pilotaria izan zen.

Mexikoko Olinpiar Jokoetan larruzko paletan parte hartu zuen. Kiko Caballero, Alberto Antzizu eta Reizabalekin batera zilarrezko domina lortu zuen, Frantziak menderatua.

Munduko Pilota Txapelketetan ere parte hartu zuen: 1970ean Donostian urrezko domina, 1966an Montevideon zilarrezkoa eta 1974an berriro Montevideon brontzezkoa lortuz.

## Bibliografia 
*
Juantxo Apezetxea

**Juantxo Apezetxea** (Goizueta, 1971ko uztailaren 24a), pilota munduan *Apezetxea* bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.

Munduko Pilota Txapelketetan parte hartu zuen: 1994an Donibane Lohizunen ordezko moduan eta 1998an Mexiko Hirian titular moduan urrezko domina lortuz.

## Bibliografia 
*
Nafarroako lau eta erdiko txapelketa

**Nafarroako lau eta erdiko txapelketa** edo **Lau eta Erdiko San Fermin Txapelketa** Esku-huskako Pilota Enpresen Ligak antolatutako esku huskako pilota txapelketa da.

## Historia 
1999an, Nafarroako Kirol Institutuak hala eskatua, Nafarroako Pilota Federazioak antolatu zuen. Hark Esku-huskako Pilota Enpresen Ligari (Asegarce eta Aspe enpresek osatua) eskatu zion pilotariak ekartzea, liga horretako enpresek baitituzte esku huskako pilotari hoberenak.

2006an federazioak pilota enpresei irregulartasun batzuk egin izana leporatu zien, eta hurrengo urtean bakoitzak bere txapelketa antolatu zuen: enpresek *Lau eta Erdiko San Fermin Txapelketa* izena jarri zioten berenari; eta federazioak, berriz, Frontis enpresari txapelketa antolatzea eskatuta, *Nafarroako Lau eta Erdiko Txapelketa ofiziala* sortu zuen. Pilotaririk onenek eta ospetsuenek Asegarcen eta Aspen dihardutenez, txapelketa ofiziala oharkabean geratzen zen, hedabideetan eta gizartean oihartzun handirik izan gabe, eta 2010az geroztik ez da berriz jokatu.

## Emaitzak, urtez urte 
## Txapeldunak eta finalistak 
## Nafarroako Lau eta Erdiko Txapelketa ofiziala 
### Finalak 
### Txapeldunak eta finalistak 
## Kanpo estekak