open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
House of Strangers

[thumb|*Odio entre hermanos* gisa zabaldu zen Hego Euskal Herrian. Argazkian Donostiako [Novedades zinema.]]

***House of Strangers*** 1949an Joseph L. Mankiewiczek zuzendu zuen drama film beltz hau eta Edward G. Robinson, Susan Hayward eta Richard Conte ditu protagonista. Edward G. Robinsonek 1949ko Canneseko Zinemaldian Aktore Onenaren saria irabazi zuen. Familiako drama psikologiko mingotsa da. Familiaren indar eragile gisa, maitasunaren ordez, gorrotoa du ardatz.

## Argumentua 
XX. mendearen hasieran, Europatik joandako emigranteen uholdeak New York hirira iristen ziren. Denek zuten oparotasun-ametsak egia bihurtzeko itxaropena. Asko Italiatik joanak ziren, hala nola Gino Monetti bizargin handinahi eta autoritarioaren familia, emaztearekin eta lau seme-alabekin emigratu zuena, denak oso ezberdinak psikologikoki zein fisikoki. Urteekin, Monettik dirutza handia pilatu zuen; amets amerikarra bete egin zen, izan ere, baina familiako gatazkak gero eta larriagoak ziren.

## Aktoreak 
* Edward G. Robinson / Gino Monetti
* Susan Hayward / Irene Bennett
* Richard Conte / Max Monetti
* Luther Adler / Joe Monetti
* Paul Valentine / Pietro Monetti
* Efrem Zimbalist, Jr. / Tony
* Debra Paget / Maria Domenico
* Hope Emerson / Helena Domenico
* Esther Minciotti / Theresa Monetti

## Saria 
Edward G. Robinsonek 1949ko Canneseko Zinemaldian Aktore Onenaren saria irabazi zuen film honekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
* :Filmaren traillerra.
* :Filma Cannesko Zinemaldiaren webgunean.
Zermenage

[thumb|454x454px|XII-XVI. mendeetan zehar erregeari ekarpen bereziak (*[francaje* eta *zermenage*) ordaintzen zituzten baxenafar herriak.]]
***Zermenagea***NB. edo ***fosadera***NG. erregeari lubanarroak, harresiak edo itxiturak mantentzeko eta kontserbatzeko zerbitzua izan zen.

## Kontzeptua 
Zerbitzu hori «harresi-esparru edo itxitura baten barruan lurzoru eraikigarriko lurzati bat edukitzeagatik» ordaintzen zuten.

*Zermenage*aren etimologia erromantzezko *cerme*, itxitura hitzetik eratorriko litzateke. Hori dela eta, Nafarroa penintsularrean muga-eremuetan zeuden frankoen hiribilduetan kobratzen zen *fosadera*ren baliokidea zen.

Yanguas Mirandak honela deskribatu zuen zerbitzua *fosadera*z hitz eginez:

## Eremu geografikoa 
Kontuen Ganberaren erregistroetan jasotako datu batzuen arabera, Donibane Garaziko etxe bakoitzak 12 diru ordaintzen zituen. Inguruko eskualdean ere, Monjolosen eta Donazaharren, 1266an erregistratu zuten bezala, ordaintzen zituzten.

Donibane Garaziren kasuan, 1297tik aurrera, Irizaharrea osatzen zuten hiru burgoen artean (San Petri, San Miel eta Nagusia), urtero 180 morlan sueldo kopurua banatzen zuten. Kopuru hori urteen arabera alda zitekeen. Karlos II.aren erregealdian, hiriburuak zerga horren salbuespen bat erosi zuen 512 karlin beltzezko libera, 2 sueldo eta 6 diruren truke. Hori dela eta, 1368an erregeak hiribildua salbuetsi zuen bere zerbitzuengatik eta mugako plaza izateagatik. 1424an, Karlos III.ak betirako berretsi zuen salbuespen hori.

1357an, Amikuze eta Oztibarreko hainbat herritan erregistratu zuten ordainketa: Garrüze, Zohota, Labetze-Bizkai, Gabadi eta Donapaleu. Hiribildu horiez gain, Gorteetan eserlekuak zituzten Amikuzeko hiru *manda*k 119 morlan sueldo ordaintzen zituzten urtero.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Marilyn B. Skinner

**Marilyn B. Skinner** (1939ko martzoaren 28a) Arizonako Unibertsitateko Ikasketa Klasikoen irakasle emeritua da. Antzinako sexualitateetan, generoan, teoria feministan eta poesia klasikoan espezializatzen da, bereziki Erromatar Errepublika eta Augustoren garaikoa.  

## Ibilbidea 
Skinnerrek doktoretza lortu zuen Stanfordeko Unibertsitatean 1977an. Bere doktore-tesiaren izenburua  ''Catullus' Passer: the arrangement of the book of polymetric poems* izan zen. Tesia monografia gisa argitaratu zuen *Arno Press*-ek 1981ean. 

Skinnerrek Arizonako Unibertsitatean egin zuen bere ibilbide akademikoaren zatirik handiena, 1991etik erretiroa hartu zuen arte.

Skinnerrek asko argitaratu du Katuloren gainean, eta antzinateko genero eta sexualitatearen gainean. Klodia Metelliren,  erromatar aristokrata baten, lehen biografia luzea argitaratu zuen, K. a. I. mendean bizi izan zen Klaudioren familiako emakume aristokratikoa.  Bere bizitza koloretsuak, garaikideek erretratatu zuten bezala, fikzio, arte eta poesia lan moderno ugari inspiratu ditu. Ikerketa honek, bera irudikatzeko modua aztertuz, erromatar literaturan emakumezko pertsonaia nagusiek jokatu zuten papera argitzen du.

## Bibliografia 
* (editoreak Marília P. Futre Pinheiro, Marilyn B. Skinner, eta Froma I. Zeitlin) *Narrating Desire: Eros, Sex, and Gender in the Ancient Novel* (Berlin: Walter de Gruyter, 2012)
* *Clodia Metelli: The Tribune’s Sister* (New York: Oxford University Press, 2011)
* (editoreak Ellen Greene eta Marilyn B. Skinner) *The New Sappho on Old Age: Textual and Philosophical Issues*, (Cambridge: Harvard University Press, 2009)
* (editorea Marilyn B. Skinner) *A Companion to Catullus* (Oxford: Blackwell, 2007)
* *Sexuality in Greek and Roman Culture* (Oxford: Blackwell, 2005)
* (editoreak David Armstrong, Marilyn K. Skinner, Jeffrey Fish, eta Patricia A. Johnston) *Vergil, Philodemus, and the Augustans* (Texas: University of Texas Press, 2004)
* *Catullus in Verona: A Reading of the Elegiac* Libellus*, Poems 65–116* (Ohio: Ohio State University Press, 2003)
* (editoreak by Marilyn B. Skinner eta Judith P. Hallett) *Roman Sexualities* (Princeton: Princeton University Press, 1997)
* *Catullus’ Passer: The Arrangement of the Book of Polymetric Poems'' (New York: Arno Press, 1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tadas Sedekerskis

**Tadas Sedekerskis** (Nida, Lituania, 1998ko urtarrilaren 17a-) saskibaloi jokalaria da, hegalari postuan. Saski Baskonian jokatzen du gazte-gaztetatik, 2013tik. ACB Ligan egin zuen debuta Gasteizko taldearekin, 17 urterekin. 2020an, Liga txapelketa irabazi zuen euskal taldearekin. 

2023an, Lituaniako selekzioarekin Mundu Txapelketa jokatu zuen, 6. postuan geldituz.

## Kanpo estekak
*ACBko webgunean jokalariaren fitxa.
Pablo Miguel Elizondo

**Pablo Miguel Elizondo Albitzu** (Iruñea, 1670eko maiatzaren 20a-Valladolid, 1728ko otsailaren 29a) jesuita eta historialari nafarra izan zen, Nafarroako kronikagile gisa Josef Moreten ondorengoa. Moret hil ondoren *Annales del Reyno de Navarra* obra osatu zuen.

## Biografia 
Iruñean jaio zen 1670ean, Francisco Elizondo lizentziatuaren eta Josefa Albitzuren semea, eta San Lorentzo parrokian bataiatu zuten. Joakin bere anaia, ziur aski bera baino gazteagoa, Nafarroako Erresumako legelari gisa nabarmendu zen. Pablo Miguelek Iruñean egin zituen lehen ikasketak, eta handik Salamancako Unibertsitatera joan zen. Han, filosofia eta teologiako bi urte egin zituen, eta, azkenik, arte-batxilergoko gradua lortu zuen.

1689an, 19 urte zituela, Jesusen Lagundiako Salamancako ikastetxean sartu zen. Nobiziatua Villagarcía de Camposen egin zuen, Valladoliden, eta bi urteren buruan Salamancara itzuli zen teologia ikasketak burutzeko. 1703ko abenduaren 8an, 33 urte zituela, Jesusen Lagundiaren botoen lanbide solemnea egin zuen. Ávilako jesuiten ikastetxean filosofia irakasle izan zen eta ondoren teologia eman zuen Palentzia eta Segoviako ikastetxeetan. Bere predikari bokazioa 1714tik aurrera sendotu zen Ávilako ikastetxean, non lan hau egiteko izendatu zuten, eta Iruñea eta Valladolidekoetan jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markus Howard

**Markus Anthony Howard** (Morristown, New Jersey, 1999ko martxoaren 3a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra da, antolatzaile lanetan.

2022tik jokatzen du Saski Baskonian, aurretik Denver Nuggetsekin jardun zuen, NBAn.

2025eko maiatzaren 26an, Howardek mugarri bat ipini zuen talde urdin-gorrian, hiruko gehien sartu dituzten jokalarien artean 5. postura iritsita, Andres Nocioni gaindituta. ACB Ligan jokatutako 93 partidetan 316 hiruko sartuta, %40.5-eko portzentajearekin, historia egiten jarraitzen du klubean

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*ACBko webgunean jokalariaren fitxa.
Antonio Chavier

**Antonio Chavier** (Los Arcos, XVII. mendearen lehen herena -Iruñea, 1695eko apirila) abokatu eta epaile nafarra izan zen. *Fueros del Reyno de Navarra desde su creación, hasta su feliz unión con el de Castilla y Recopilación de las leyes promulgadas desde dicha unión hasta el año de 1685.* argitaratu zuen.

## Biografia 
Familia noblekoa, 1655eko urtarrilaren 26an Salamancako Unibertsitatean jurisprudentzian lizentziatu zen, eta berehala hasi zuen bere ibilbidea Administrazioko enplegatu gisa. Hala, 1660ko irailaren 26rako Gaztelako Kontseiluan sartu zen, abokatu gisa. 1662ko abuztuaren 29an, Nafarroako Errege Kontseiluaren baimena eskatu zuen Nafarroako Errege Auzitegietako abokatu gisa onartua izateko, eta hiru egun geroago, azterketa gainditu ondoren, lanean hasi zen.

1668an Gerra Auzitegiko fiskal gisa jardun zuen. Handik gutxira, 1669an, Nafarroako Errege Kontseiluko bitarteko fiskala izango zen, eta kargu hori geroago beteko zuen, 1674an, hura ere bitarteko gisa. Erregeordearen faborea lortu ondoren, 1676ko azaroaren 1ean auditore nagusi izendatu zuten «Nafarroako erresumako gerrako jende guztiaren auditore nagusi, bere muga eta eskualdeetan».

Aldi berean, Iñigo Belandia erregeordearen aholkularia izan zen gerra eta Estatu gaietan. Gotzain-gaietarako abokatu gisa ere lan egin zuen eta 18 urtez Pedro Roche Iruñeko gotzainarentzat. Gainera, Iruñeko erregidore izan zen hirutan, eta baita merkatuko alkate ere behin.

1693. urtearen amaieran, jurisdikzio-gatazka baten ondorioz epaile titularrak eskumikatu ondoren, Errege Kontseiluari elkartutako epaile izendatu zuten, eta 1695eko apirilean hil zen arte aritu zen karguan, baina ez zuen lortu, nahi bezala, Kontseiluaren barruan plaza jabetzan lortzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
József Rippl-Rónai

**József Rippl-Rónai** (Kaposvár, 1861eko maiatzaren 23a – *ibidem*, 1927ko azaroaren 25a) hungariar margolaria izan zen.

Farmazia ikasi zuen Budapesten eta 1884an Munichera joan zen margolaritza ikastera. Parisen ere izan zen eta Nabien taldearekin hasi zen erakusketak egiten.

Hungariara itzulita, 1900. urtean erakusketa arrakastatsu bat egitea lortu zuen. Diseinuan eta dekorazio-arteetan ere jardun zuen, eta erakusketak egin zituen Alemanian eta Austrian.

## Iruditegia 

Rippl Parisian Woman 1891.jpg|Emakume paristarra (1891)
Rippl-Rónai, József - My Father and Piacsek, with Red Wine - Google Art Project.jpg|Aita eta osaba Piacsek ardo gorriarekin (1907)
Rippl Studio at Kaposvár.jpg|Estudio Kaposvárren (1911)
Radnai gyűjtemény Győr.jpg|Izadi hila maskararekin (1910)
WLA brooklynmuseum Jozsef Rippl-Ronai-Woman with Three Girls.jpg|Emakume eta hiru neska (1909) Brooklyn Museum
Caroussel - József Rippl-Rónai.jpg|*Zaldiko-maldiko* (1897)
Rippl-Rónai Aristide Maillol 1899.jpg|*Aristide Maillol* (1899)
Rippl-Rónai József A körtvélyesi kastély (c. 1907).jpg|*Anna Lesznai|de Körtvélyes etxea* (c. 1907)
Rippl-Rónai József (1861-1927) Petrovics Elek és Meller Simon.jpg|*Elek Petrovics eta Simon Meller* (1910)
1921 Jozsef Rippl-Ronai (1861-1927) Portrait of Zdenka Ticharich, 1921.jpg|*Zdenka Ticharich* (1921)
Rippl-Rónai József Vörössapkás önarckép.jpg|Autorretratua

## Kanpo estekak
Huescako Sertoriar Unibertsitatea

**Huescako Sertoriar Unibertsitatea** () Aragoiko hiri horretako goi hezkuntza zentroa izan zen.  Petri IV.ak sortu zuen 1354ko martxoaren 12an, Alcañizetik, nahiz eta Jakue Zuzenak Aragoiko Koroan *studium generale* eratzeko eskubidea zuen bakarra izateko Lleidako hiriari esklusibotasuna eman zion. Huescak, Sertorioren garaian, Latinitatearen Akademia bat izan zuen arren, Petri IV.aren sorrera-dokumentuan ez da aipatzen hiriko ikasketa latinoen tradizioa. Hala ere, denborarekin, Huescako Unibertsitateak bere izenean gogoratuko zuen aurrekari hura, «Sertoriar Unibertsitatea» titulua aldarrikatuz.

Huescako Unibertsitatea gaur egun Huescako museoa hartzen duen eraikinean kokatu zen. Bertan, XII. mendeko Aragoiko Erregeen Jauregiko zenbait areto daude oraindik, almenaz errematatutako estilo erromanikoko paramentuak dituen dorre islamiko baten gainean eraikia.

Errege Jauregiaren hondarrik garrantzitsuena Huescako Kanpaiaren Dorrea da, Espainian hiri-erromaniko zibilaren adibide bakarra. Abioa arabiar garaiko dorre bat da, oinplano hexagonal luzangakoa, oinplanoan habearte bat osatzen duena, alde laburretan aurrez aurre dauden bi absidez errematatua. Beheko solairuan (Huescako kanpaiaren aretoa) hiru leiho erromaniko daude oraindik. Goikoak edo Petronila erreginaren aretoak zutabe erromanikoz eta zirkuluerdiko arku itsuei eusten dieten kapitel historiatuez apaindutako hormak gordetzen ditu.

Sertoriar Unibertsitateko gainerako eraikinak estilo barrokoa du, eragin herreriarreko austeritate handikoa, eta Francisco Artigak diseinatu zuen 1690ean. Oinplano oktogonala du eta erdian patio arkupedun bat. Patio honetan Huescako Museoaren aztarna arkeologikoak daude.

1845ean Sertoriar Unibertsitatea itxi zuten. 1850etik aurrera, unibertsitateko funtsak aprobetxatuz museo bat sortzea pentsatu zen, eta proiektu horretan Valentín Carderera margolari eta jakintsuaren ekimena nabarmendu zen, bere bilduma pribatuaren zati handi bat dohaintzan eman baitzuen. 1873ko ekainean inauguratu zen ofizialki. Geroago, 1968an, Huescako Museo Probintzialak Unibertsitate zaharraren bulegoak hartu zituen. 1993an museoa eraberritzeari ekin zitzaion, eta 1999an berritu eta berriro inauguratu zen.

## Kanpo estekak
Josefina Torrens i Illa

**Josefina Torrents i Illa** (Bartzelona, 1902ko ekainaren 7a - *Ibidem*, 2006ko abenduaren 7a), **Josefina Torrens izenez** ezagunagoa (beste biografia batzuetan **Josefina Torrents** **Illa**rekin agertzen bada ere) kataluniar igerilaria izan zen.

## Bizitza 
### Kirol ibilbidea 
Igeriketako lehen luzeak CN Barcelonan egin zituen. Txapelketa autonomikoetan Kataluniako txapelduna izan zen 400 m estillo crol proban 1930ean, 4 x 50 m erreleboan 1927, 1928 eta 1930ean, eta 3×100 m erreleboan 1932an.

300 metro, 400 metro eta 500 metro libreetako (1930) eta 4×100 metro libreetako (1928 eta 1931) lehen errekor nazionalak ezarri zituen.

Gainera, ur irekietan igeri eginez, 1932an Bartzelonako Portuko Zeharkaldia irabazi zuen.

### Aktibismo politikoa 
Bere ahizpa Teresa Torrentsekin eta Enriqueta Sèculi kirol-zuzendariarekin batera, 1928an, Bartzelonako Emakumeen Kirol Kluba sortu zuen, Kataluniako emakumeen lehen kirol-erakundea, izaera herrikodun erakundea eta emakumeentzat ekonomikoki eskuragarria. Gainera, bere agintepean, kluba politikoki adierazi zen: 1930eko amnistiaren aldeko kanpainan, 1932an estatutuaren aldeko plebiszituan edo 1936an Bartzelonan Herri Olinpiada antolatzean. 

Espainiako Gerra Zibilaren ostean, diktadura frankistan,lehiaketa  kirola  utzi eginbehar izan zuen. Erregimenaren gobernuak Bartzelonako Emakumeen Kirol Kluba desegin zuen, baita beste hainbat emakume erakunde ere, hala nola nazioarteko neska ikasleen Egoitza edo Bartzelonako Lyceum Cluba.

## Aintzatespenak 
* 1991n *Kataluniako Kirolaren* Historiako Aitzindarien domina jaso zuen (katalanez *Forjadors de la Història Esportiva de Catalunya*).
* 2022an, Bartzelonako Udalak bere izena jarri zion kale bati bere oroimenean, Gràcia barrutiko La Salut auzoan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fanta-pastel

**Fanta-pastela** (alemanez: *Fantakuchen*) jatorriz Alemaniakoa den pastela da, bizkotxo oinarri batekin egina. Bizkotxoaren oinarria Fanta edo ur mineral gasduna da; beraz, bizkotxoa ohikoa baino harroagoa bihurtzen da.  Goialdea limoizko glaseatu soil bat izan daiteke, edo krema garratz lodiz, krema irabiatuz, azukrez eta latako mandarinez egindako krema geruza bat. Fanta-pastela urtebetetze festetan edo pastel salmentetan erabiltzen da batez ere. 

## Jatorria 
Fanta Alemaniako The Coca-Cola Company sukurtsalak garatu zuen Bigarren Mundu Gerran, bahitura komertzialek zailago egiten zutelako Alemaniako freskagarrien ohiko osagai batzuk lortzea. Edari gisa ez ezik, beste hainbat plateretan ere ezagun egin zen Fanta, pasteletan adibidez.  

## Freskagarri-pastela 
Estatu Batuetako hegoaldean, XX. mendearen erdialdean, 7 Up, Coca-Cola eta Dr Pepper erabiltzen zituzten antzeko pastel tradizionalak sortu ziren.   Cracker Barrelek kola-pastela sartu zuen bere menuan 1990eko hamarkadan, "Coca-Cola pastela txokolate bikoitzarekin eta azukrezko gozokiarekin" barne hartzen zuten iterazioekin, eta badirudi moda hori amerikar "float" delakoen joerari jarraitzen zaiola.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esterhaczy tarta

**Esterhaczy tarta** (hungarieraz *Eszterházi torta* eta alemanez *Esterházy-Torte*) austro-hungariar gastronomian tipikoa den almendra eta txokolatezko pastel baten izena da. Bere izena **Pál Antal Esterhahzy** kondeari zor dio (1776-1866), hungariar nobleziaren Esterházy familiako kide eta austro-hungariar Inperioko Kanpo Arazoetarako Ministroa.

Elur-puntuan egindako arrautza-zuringoak, almendra birrinduak, azukrea, gurina eta irina erabiliz egindako orea da tarta. Masa horrekin lodiera bereko bost geruza zirkular eratzen dira. Geruzak bata bestearen gainean pilatzen dira, pastel-krema mota batek bereizita. Puntu horretara iritsita, pastelari arrautza zuringoak, azukrea eta ura nahasiz glaseatu bat ematen zaio. Azkenik, glaseatuaren gainean, txokolate beltzezko hariekin, armiarma-sare bat gogorarazten duen diseinu berezi bat marrazten da, eta fruitu lehor pikatuekin (crocanti izozkiarenak, adibidez) hautseztatzen da.

Esterhaczy tartaren aldaera bat baino gehiago daude: adibidez, bost geruzaren ordez lau geruzekin, hainbat betegarrirekin edo gaileta-oinarri batekin. Tarta bereziki ezaguna da Hungarian eta Austrian, baina ez da arraroa Alemanian aurkitzea. Era berean, tamaina bereziko Esterhaczy tarta zatiak daude, postre gisa jateko edo kafea laguntzeko.

## Kanpo estekak
Piedad Álvarez Rubio

**Piedad Álvarez Rubio**, ezizenez ''''La Peñina''* (León, XX. mendea) maistra, aitzindaria eta Espainiako lehen emakume taxi-gidaria izan zen.

## Bizitza 
Leonen jaio zen. Amak garaje bat zuen eta aita mekanikoa zen. Irakasle ikasketak egin zituen Leonen, baina amari lagundu behar zionez, lanean hasi zen. 

### Gidari ibilbidea 
Hogei urte pasatxo zituenean ikasi zuen gidatzen eta 1932 urtean atera zuen lizentzia. Amaren garajean txoferrak eta neba ere autoekin joan-etorrian ikusten zituen eta taxi gidari lanetan aritzera animatu zen.  *Mundo Grafico*k 1935 urtean *Piedad, la primera taxista de España* (euskaraz: Piedad, Espainiako lehen taxilaria) izenburupean kaleratu zuen orrialde bikoitzeko erreportajea, Leongo eta Espainiako lehen emakume *'choferesa''' (emakume-gidari) edo taxista bihurtu zenean. Berak konpontzen zituen bere taxiaren matxurak, autoa tailerrera eraman beharrik ez zuenean. 49 lizentzia-zenbakia izan zuen eta azken autoa Seat 600 bat izan zen. 30eko hamarkadan hasi zenetik 1959 urtera arte ez zen egon Leonen taxi baten bolantearen buru bigarren emakume bat.  Bi hamarkada baino gehiago igaro behar izan ziren bigarren taxilari batek, Alejandra Álvarez Rubiok, taxian lanean hasi arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chima Moneke

**Nwachukwu Iheukwumere Chima Moneke** (Abuja, Nigeria, 1995eko abenduaren 24a-) saskibaloi jokalaria da, hegal-pibot postuan.

Saski Baskonian jokatzen du 2023tik. 

## Kanpo estekak
*ACBko webgunean jokalariaren fitxa.
Khalifa Diop

**Khalifa Diop** (Guédiawaye, Senegal, 2002ko urtarrilaren 15a-) sengaldar saskibaloi jokalaria da, pibot postuan aritzen dena.

Saski Baskonian jokatzen du 2023tik.

## Kanpo estekak
*ACBko webgunean jokalariaren fitxa.
Marina Vilalta Fajula

**Marina Vilalta i Fajula** (Ogassa, Girona, Katalunia, 1927ko ekainaren 14a) emakume artzain aktiborik zaharrena da. 

## Bizitza 
Solanguiten jaio zen, Ogassako etxe xume batean, eta 11 neba-ahizpa izan zituen. Haurride zaharrenak amaren lehen ezkontzaren seme-alabak ziren, eta alargundu zenean, bere senar zenaren anaiarekin ezkondu zen.

### Ibilbidea 
Bost urte zituenetik hasi zen aitarekin ardiak zaintzen. Txiki-txikitatik oso estimu handitan zuen ganadua, ardiak bereziki, "pobreen animaliak" kontsideratzen baititu. Sasoi batean lantegi batean lan egin zuen gauez. Ezkondu zenean, Cal Sibí de Bruguerara joan zen bizitzera, eta artzain lanbidera itzuli zen. Bere artaldea hektareen arabera dimentsionatu du beti, haragiaren kalitate handia lortzeko. Bere artaldearekin egunero paseatzen da Tagaren oinetan. Lanbiderako baldintzak "abereekin fedea eta maitasuna izatea" dela defendatu du.

Kataluniatik Mallorcara joateko baino ez zen aldendu, hegan egitean zer sentitzen zen esperimentatzeko ametsa bete nahian, baina egun berean itzuli zen Bruguerara, arratsaldean.

#### Sant Jordi Gurutzea 
2020ko hamarkadan ezagun bilakatu zen hedabideetan, ogibidea desagertze bidean zegoen sasoi horretan Kataluniako artzain aktiborik zaharrentzat jo zuten eta. Hori zela eta, 2022ko martxoan sinadura bilketa bat hasi zen, eta berehala 5.000 lortu ziren, urte horretan eman zioten Sant Jordiko Gurutzearekin aintzatespena jasotzeko. Guztira, 5.800 sinadura bildu ziren. 

Sant Jordi Gurutzea eman zioten:"Bere bizitzako ibilbidea aitortuz, hasieratik abeltzaintzari lotuta, gure kulturaren eta historiaren ondare den ezinbesteko lanbidea. Landa eremuarekiko debozioa, aziendarekin lan egitea eta Ripollès eskualdeko ahozko tradizioei eustea, Càntut bezalako jaialdietan parte hartuta, landa eremuko lanak duen garrantziaren eredu dira, baita horretan jarduten duten pertsonen erresilientziaren adibide ere." 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an, Sant Jordi Gurutzea.
* 2022an, Ripollès eskualdeko Arrelat saria.
* 2023ko urrian, Abraham Orriols kazetariak *Una vida en las montes* argitaratu zuen, Vilaltaren biografia jasotzen duen liburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luka Sučić

**Luka Sučić** (kroazieraz  ahoskatua; Linz, Austria, 2002ko irailaren 8a) kroaziar futbolari profesionala da, erdilari moduan jokatzen duena La Ligako Real Sociedad klubean eta Kroaziako futbol selekzio nazionalean.

## Ibilbidea 
2020ko uztailaren 15ean, Sučić-ek kontratu berria sinatu zuen Red Bull Salzburgekin, 2024ko udara arte.

2020ko irailaren 13an egin zuen Bundesligako debuta Salzburg taldearekin, Wolfsbergen aurkako partidan. 2020ko azaroaren 25ean egin zuen Txapeldunen Ligako debuta, Dominik Szoboszlai ordezkatuz 71. minutuan. Minutu batzuk geroago, Rasmus Kristenseni eman zion aurre-asistentzia, Mërgim Berisharen golaren aurretik, nahiz eta Salzburg-ek 3–1 galdu Bayern Munichen aurka. 2021eko otsailaren 10ean, bere lehen Bundesligako gola sartu zuen Austria Wienen aurkako 3–1eko garaipenean; Berisha ordez zelairatu eta gero etorri zen gola. 2021–22 denboraldiaren hasierarako, Sučić jada Salzburgeko talde nagusian finkatuta zegoen. Bereziki nabarmendu zen 2021eko abuztuaren 4an, Bartzelonaren aurka egindako lagunarteko partidan sartutako gol ikusgarriagatik; partida 2–1 irabazi zuen Salzburg-ek. Irailaren 14an, Txapeldunen Ligako bere lehen gola sartu zuen, Sevillaren aurkako 1–1eko berdinketan.

2024ko abuztuaren 1ean, La Ligako Real Sociedad taldearekin 5 urteko kontratua sinatu zuen, 10 milioi euroko truke eta %10eko salmenta klausula gehigarri batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Joondalup

'''''', Australiako Perth hiriko auzo bat da, Mendebaldeko Australia estatuan.

2006an 49.675 biztanle zituen.
Joaldun (entzierroetakoa)

[thumb|Bortz joaldun bertze hainbertze zezen zezen-plazarantz gidatzen, Iruñeko [Estafeta kalea|Estafeta karrikan.]]
**Joaldun**a da Iruñeko sanferminetako entzierroetan zezenak zezen plazara eramaten laguntzen duen animalia. Euskaraz 'joaldun' erraten zaio, lepoan joare handi bat daramalako zintzilik -entzierroko soinu bereizgarrienetako bat sortzen duena-; gaztelaniaz 'cabestro' edo 'manso' erraten diote. Berez, joaldunak ere zezenak dira (idiak), haragitarako arrazaren batekoak, eta bi urterekin zikiratu dituztenak otzanagoak izan daitezen.

Sanferminetako entzierroetan hamar joaldunek hartzen dute parte. Sei zezenekin batera abiatzen dira Santo Domingo aldapako ukuilutik. Bertze laurak minutu bat geroago askatzen dituzte, toki beretik, bidean despistatuta geldi litezkeen zezenak hartu eta bide onetik eramateko.

Zezenak ez bezala, joaldunak ez dituzte egunero hiltzen. Sasoian dauden artean, urtetik urtera joaldun berdinak erabiltzen dituzte, entzierro guztietan, eta hori dela-eta ederki dakite zein den zezenek egin behar duten bidea.

## Joaldunen arriskua 
Berez, joaldunek ez ohi dituzte korrikalariak adarkatzen, baina kolpeak erruz ematen dituzte eta ez dira gutxi apatxekin zapaltzen dituztenak. Oinkada horiek oso arriskutsuak izaten dira, indar handikoak baitira. Adibidez, 1977ko uztailaren 8ko entzierroan, jende pilaketa handia gertatu zen zezen plazara sartzeko kailejoian. Zezenek eta joaldunek korrikalarien gainetik pasatu behar izan zuten, eskalatzen ia. Zauritu anitz izan ziren, eta hildako bat: Jose Joaquin Esparza Sarasibar. Joaldun batek saihets bat hautsi zion oinkada batez eta horrek sortutako barne hemorragiaren ondorioz zendu zen.

## Erreferentziak
Isidoro Galán

**Isidoro Galán Carretero** (Casas de Haro (Cuencako probintzia, Espainian) 1935eko abenduaren 23a - Cartagena, 2025eko ekainaren 2a) laneko apaiz espainiarra, eraikuntzako langilea, CCOO sindikatuko delegatua, Euskal Herrian ezaguna zen euskal presoen familiei eskaini zien laguntzagatik. Galánek askotan bisitatu zuen Euskal Herria eta euskara ikasten ari zen.

1960ko hamarkadan langile apaiza izan zen Cartagenan. Hiri horretara 1968an heldu zen. Mariano González Mangada eta Miguel Ángel Ondínezekin batera oinarrizko kristauen mugimendua eta HOAC bultzatu zuen, ondorioz, errepresio frankista pairatuz: 1972ko azaroaren 14an, beste apaiz batzuekin batera, ekintza subertsibo antolatzeagatik, atxilotu, jipoitu, espetxeratu eta aldi baterako Cartagenatik erbesteratu zuten.

Isidoro Galán, Cartageneko Las 600 auzo txiro baten parrokia bateko apaiza, eraikuntzako enpresa batean (Dragados y Construcciones) langile gisa hasi zen eta lider sindikal bilakatu zen. 1976ko Murtziako eraikuntzako greba ospetsuaren buru izango zen Cartagenan. 

1978an, PCE eta Langile Komisioak legeztatu ondoren (Isidoro Galán erakunde horietara hurbildu zen), CCOOren I. Biltzar Konfederala egin zen. Une horretan, Isidoro Galánek Cartagenako CCOOren eskualdeko ordezkaria izateko konpromisoa hartu zuen, trantsizioan lehena, lanpostu horretarako boluntario askorik ez zegoen garaian.

Bere beste alderdi bat kulturala izan zen, ZYX plataforma editorialean eta 1974an HOACeko beste kide batzuekin batera, Cartagenako Espartaco liburu-denda mitikoaren irekieran garatu zuena. Bertan, Mariano González Mangada liburu-saltzailearekin zuen adiskidetasun sutsua nabarmendu zen. Elkartasun horrek euskara ikasi nahi izatera eraman zuen. 2014an Podemos mugimenduaren batzarretan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "ISIDORO GALAN CARRETERO lagunak agur esazku!", *Turrune*, 2025/06/03.
* :Biografia *ElDiario* agerkari digitalean.
* :*Gara* egunkaria, 2025eko ekainaren 3.
Mandurah

**Mandurak**, Australiako hego-mendebaldeko kostaldean dagoen hiri bat da, Mendebaldeko Australia estatuan.

2021ean 90.306 biztanle zituen.
Trent Forrest

**Landon Trent Forrest** (Dothan, Alabama, 1998ko ekainaren 12a-) saskibaloi jokalaria da, antolatzaile lanetan diharduena. Gaur egun ACB Ligan eta Euroligan.

Saski Baskonian jokatzen du 2024tik. NBAn, Utah Jazz eta Atlanta Hawks taldeetan ibilitakoa da.

## Kanpo estekak
*ACBko webgunean jokalariaren fitxa.
Frankston (Victoria)

**Frankston**, Australiako Melbourne hiriko auzo bat da, Victoria estatuan.

2021ean 37.331 biztanle zituen.
Tauranga

**Tauranga**, Zeelanda Berriko hiri bat da, Ipar uhartean. Bay of Plenty eskualdean dago.

2024an 161.300 biztanle zituen.
Mike James

**Michael Perry "Mike" James** (Portland, Oregon, 1990eko abuztuaren 18a-), saskibaloi jokalari estatubatuarra da, antolatzaile lanetan  dabilena.

Saski Baskonian ibili zen 2014 eta 2016 artean. Ondoren, Panathinaikos BCen (2016-18), Olimpia Milanon (2018-19) eta CSKA Moskun (2019-21) jardun zuen. Gaur egun, AS Monaco Basketen jokatzen du, 2021etik, LNB Éliten. 

NBAn, Phoenix Suns, New Orleans Pelicans eta Brooklyn Nets taldeetan ibili zen (2017-21). 

Euroligan, 2019an saskiratzailerik onena, 2024an MVPa eta 2025ean txapeldunordea bere taldearekin izan da.

## Kanpo estekak
*Euroligako webgunean jokalariaren fitxa.
Whanganui

**Whanganui**, Zeelanda Berriko hiri bat da, Ipar uhartean. Manawatu-Wanganui eskualdean dago.

2024an 48.900 biztanle zituen.
Lower Hutt

**Tauranga**, Zeelanda Berriko hiri bat da, Ipar uhartean. Wellington eskualdean dago.

2024an 113.400 biztanle zituen.
Hastings (Zeelanda Berria)

**Hastings**, Zeelanda Berriko hiri bat da, Ipar uhartean. Hawke's Bay eskualdean dago.

2024an 89.200 biztanle zituen.
Rafael Pérez

**Rafael Pérez** (San José, 1946ko uztailaren 3a - 2019ko apirilaren 25a) atleta zen. Costa Rica ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sharolyn Scott

**Sharolyn Scott** (1983ko urriaren 27a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allan Segura

**Allan Segura** (1980ko abenduaren 23a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maureen Stewart

**Maureen Stewart** (1966ko martxoaren 30a - 1994ko irailaren 16a) atleta zen. Costa Rica ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatrice Cenci (1909ko filma)

***Beatrice Cenci*** Mario Caserini zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Maria Caserini eta Renato De Grais aktoreek antzeztu zuten. Beatrice Cenciren biografia azaltzen du.

## Aktoreak 
* Maria Caserini: Beatrice Cenci
* Renato De Grais
* Fernanda Negri Pouget
* Ettore Pesci
* Alessandro Rinaldi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Masako enperatriza

(Tokio, 1963ko abenduak 9),  Japoniako enperatriz ezkontidea da,  Naruhito enperadorearen emazten den aldetik, 2019. urtetik.

## Biografia 
Masako Owada 1963ko abenduaren 9an jaio zen Tokioko Toranomon ospitalean. Guraso izan zituen Yumiko Egashira ama eta Hisashi Owada aita, Japoniako Atzerri ministrorde, goi mailako diplomazialaria eta Nazioarteko Justizia Gorteko presidente ohia. Masakok  bikiak diren bi ahizpa txiki ditu: Setsuko eta Reiko.

Harvardeko Unibertsitatean ikasi zuen, non Ekonomian *magna cum laude* kalifikazioa lortu zuen, eta Oxfordeko Unibertsitateko Balliol College-n Nazioarteko harremanetan  gradu ikasketetan parte hartu zuen, aurretik Cambridgeko Unibertsitatean udako ikastaro bat egin ondoren, non 1988ko udan Selwyn College-n bizi izan zen. Grenobleko Unibertsitatean ere izan zen, frantsesa ikasteko, eta Tokioko Unibertsitatean denboraldi labur batez.

Masakok eta Naruhito printze oinordekoak elkar ezagutu zuten 1986an. Te zeremonia bat izan Tokion, familia inperialak ongi etorria egiteko Espainiako Elena Borboikoari (Juan Carlos I.a orduko erregearen alabari), eta han gonbidatu ugarien artean Masako zegoen. Sei urteko harreman baten ondoren, 1993ko urtarrilean ezkontza konpromisoa iragarri zuten. Urte bereko ekainaren 9an ezkondu ziren, 800 gonbidatu izan zituen ekitaldian.

Masakoren lehen haurdunaldia 1999ko abenduan iragarri zen, baina berezko abortua izan zuen.

Enperadoreak eta Enperatrizak alaba bat dute: Aiko, Toshi printzesa. 2001eko abenduaren 1ean jaio zen Etxe Inperialeko Agentziako Ospitalean, Tokioko Jauregi Inperialean. 

Alabaren jaiotzak, ezkondu eta zortzi urte baino gehiagora gertatu zenak, eztabaida bizia piztu zuen Japonian, emakumezko bat ezin baita estatuburu subirau izan gizonezko enperadore baten pareko. 1947ko Etxe Inperialaren Legea definizioz  salikoa da, eta indarrean dago; aldatu egin beharko zen emakume batek Krisantemoaren Tronua hartu ahal izateko, baina 2025 bitartean ez da aldaketa hori gauzatu, nahiz eta inkesten arabera japoniar gehiengoak hala nahiko lukeen. Gauzak honela, 2025ean, tronuaren oinordeko legal eta izendatua ez da Aiko, Masakoren alaba, baizik eta Naruhitoren iloba Hishahito printzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bewis de la Rosa

**Beatriz del Monte**, ezagunagoa **Bewis de la Rosa** izen artistikoaz (Madril, 1994) musikaria, dantzaria, koreografoa, dantza irakaslea, aktorea, pentsalaria, ikertzailea, poeta eta antzerki idazlea da. Espainiako rap landatarraren erreferentea da.

## Bizitza 
Madril inguruan jaio zen, baina Cuencako Villamayor de Santiago herrian hazi zen. Ikusizko Arteen eta Dantzaren gradua egiten hasi zen, dantza garaikidean eta keinu-antzerkian hasiz. Madrilgo Maria de Avila Goi Mailako Dantza Kontserbatorioko sarrera probara aurkeztu zen, eta bertan koreografian espezializatu zen. 2014 urtean *Malditas Lagartijas* dantza eta antzerki fisikoko konpainia sortu zuen. Sario Téllezen *Tres Centavos* operan parte hartu zuen. Bere lanek, hala nola, *Un huevo, cuatro sardinas*, *No hay jazmines sin tomates* edo *Alpiste para cabezas tristes*, landatartasuna, memoria eta genero ikuspegia jorratu dituzte, besteak beste.

2021 urtean egin zuen debuta. 2023 urtean argitaratu zuen lehen diskoa, *Amor más que nunca*, eta hurrengo urtean *Puchero de recena* izeneko EP-a bihurtu zuen. Rapa, hip-hopa, latinoa eta folklorea arakatu ditubere konposizioetan. Besteak beste, Arenillaseko Boina Fest jaialdian eta Kordobako Soriel Son Raon jardun du, baita Santiagoko Capitol eta Asturiasko Rukula Feminista aretoetan ere.

## Aintzatespenak 
* 2023 urtean Alcala Suena Saria irabazi zuen Gizzard-ekin batera. 
* Sziget Festival saria jaso zuen, eta, horri esker, izen bereko jaialdian jotzeko aukera izan zuen, Hungariako jaialdirik garrantzitsuenean. Gainera, Gigante jaialdian jotzeko hautatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius crassifolius

***Cortinarius crassifolius*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Hydrocybe crassifolia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik zabaldura titi ez oso nabarmenarekin, gainazala fibriladun-ezkatatsua, arre-txokolate  ilun kolorekoa eguraldi hezearekin, arre-gorrixka lehorrarekin.

**Orriak:** Zabalak eta lodiak, zabal, itsatsiak, orritxoekin, arre koloretik kanela kolorera doan kolorekoak.

**Hanka:** Zilindrikotik klabiformera, kapelaren kolorekoa, batzuetan zati zuriekin, arre-ardo kolorerako joera duten errei batzuekin. Belztu daiteke.

**Haragia:** Arrexka lur usain bereizgarriarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Crassifolius* epitetoa latinetik dator, lodia, esan nahi duen, “crassus” hitzetik eta orria esan nahi duen, “folium” hitzetik. Orrien itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius suillus*, *Cortinarius bovinus* eta  *Cortinarius badiovinaceus* oso antzekoak dira eta ez dira errazak bereizteko.

## Sasoia eta lekua 
Akuzifolioen basoetan edo mistoetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Austria, Eslovenia, Norvegia eta Suedia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boran

**Boran** (iturri klasikoen arabera; pehlevieraz: ) edo **Purandokht** (**Bûrândûkht** ) bere ahizpa eta oinordeko Azarmedukhtekin batera, Sasanidar Inperioko bi erreginetako bat izan zen eta Inperio horren amaiera urteetan izan zen bost urteko tarte batean izan ziren hamalau gobernarietako bat. Kosroes II.aren alaba nagusia zen  

## Agintaldia 
630 eta 631 urteen artean erregina izan zen (beste bertsio batzuk: 629-630; 629-631) Sharvaraz jeneralaren heriotzaren ondoren.

Tradizio islamikoan, hadithetan, jasoa dago Mahoma profetak zera adierazi zuela: "Emakume bat bere gaien arduradun jartzen duen herriak ez du arrakastarik izango". Hala ere, ondorengo iturri islamiko irandarrek (bere etniakoek alegia, ez arabiarrek) goraipatu egin zuten agintaria: Boran erregina jakintsu, justu eta eskuzabal gisa deskribatzen da, eta haren ezaugarriak Ferdowsi poetak aipatzen ditu bere *Shâh Nâmâ* lanean, justiziaren izpiritua eta nekazariei ematen dien laguntza aipatzen dituena.

Heraklio enperadore bizantziarrarekin bake ituna sinatzeagatik gogoratua izan zen, gerra larri eta anker batii amaiera emanez. Horretarako 630. urtean ordezkaritza bat bidali zuen Alepora, Ekialdeko Eliza katolikoko goi-agintariz osatua (gerora *nestoriarra* deitua, Ekialdeko antzinako Elizetako bat), Ishoyab II.a patriarka buru zutela.

Inperio aztoratuan bakea berrezartzen saiatu zen justiziaren aplikazio zorrotzagoaren bidez, azpiegituren berreraikuntzaren bidez eta zergen jaitsieraren bidez; bere ahalegin guztiak gorabehera, erregetzaren boterea ahuldua ez zuen zentralizatzerik lortu.

Bere agintalditik gutxira desagertu egin zen testuetatik, eta ez dakigu nola hil zen, abdikatu zuen edo hil egin zuten. 

## Herri kulturan 
Iran modernoan eta inguruko herrialde batzuetan, jogurtetan oinarritutako sukaldaritza-plateren talde bati *borani* izena ematen zaie, jogurtarekin eta barazkiekin prestatutako janariak eginarazteko zaletasuna baitzuen Boranek, kondaira ez oso seguru baten erabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johannes Baumann

**Johannes Baumann** (Herisau, 1874ko azaroaren 27a – *ibidem*, 1953ko irailaren 8a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1938an.

Zuzenbidea ikasi zuen Bernan, Leipzigen eta Zürichen, eta 1897an doktoratu zen. Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1901ean hasi zuen bere jarduera politikoa, Appenzell Ausserrhoden kantonamenduko kontseiluko kide hautatu zutenean. 1911tik 1934ra Estatuen Kontseiluko kide izan zen eta 1934tik 1940ra Suitzako Kontseilu Federaleko kide. Justizia eta Polizia saila zuzendu zuen eta zigor kodearen bateratzea bultzatu zuen eta estatuaren segurtasuna indartu zuen mehatxu faxistaren aurrean.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1938an.
Razan Zaitouneh

**Razan Zaitouneh** (; Siria, 1977ko apirilaren 29a) kazetaria, giza eskubideen abokatua eta Siriako gizarte zibileko ekintzailea da. Siriako erreboltan aktiboki inplikatuta, klandestinitatera pasa zen gobernuak atzerriko agente bat izatea leporatu ostean eta bere senarra atxilotu egin zuten. Zaitounehk Siriako giza eskubideei buruzko dokumentazioa jaso zuen Siriako Tokiko Koordinazio Batzordeentzat.

## Ibilbidea 
Zuzenbide-eskolan graduatu zen 1999an, eta 2001ean ekin zion abokatu lanari. Preso politikoen defentsarako abokatu taldeko kide izan da 2001etik. Urte berean, Razan Zaitouneh Siriako Giza Eskubideen Elkartearen (HRAS) sortzaileetako bat izan zen. 2005ean, SHRIL (Siriako Giza Eskubideen Informazio Lotura) sortu zuen, eta haren bitartez jarraitu zuen Siriako giza eskubideen urraketei buruzko informazioa ematen. 2005etik, Zaitouneh Siriako Preso Politikoen Familien Sostengu Batzordeko kide aktiboa ere bada.

2011ko urriaren 27an, Kontzientzia Askatasunerako Sakharov Saria eman zioten, beste lau arabiarrekin batera. Aurretik Anna Politkovskaya Saria jaso zuen gerran emakume guztiengana iristeagatik. 2013an Razan Zaitouneh-ri Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria eman zioten.

2013ko abenduan, oposizioko webguneek jakinarazi zuten Zaitouneh bahitu egin zutela, Wael Hamadeh senarrarekin eta Samira Khalil eta Nazem Hammadi lankideekin batera, Douman, oposizioak kontrolatutako hirian, Damasko iparraldean. Oraindik ez da argitu nork bahitu zuen.

## Aintzatespenak 
* Sakharov Prize for Freedom of Thought 2011.
* The Ibn Rushd Prize for Freedom of Thought for the year 2012 in Berlin.
* 2013an, Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hatice Nüzhet Gökdoğan

**Hatice Nüzhet Gökdoğan** (turkieraz: Hatice Nüzhet Gökeraz; 1910eko abuztuaren 14a - 2003ko apirilaren 24a) turkiar matematikari eta akademikoa izan zen. Gaztea zela Frantzian matematika eta astronomia ikasi ondoren, Gökdoğan Istanbulgo unibertsitateko fakultatean hasi zen 1934an, eta doktoretza lortu zuen. Unibertsitateko Zientzia Fakultateko dekano hautatu zuten 1954an, kargu hori betetzen zuen lehen emakume turkiarra izanik, eta, ondoren, Astronomia Saileko lehendakari izendatu zuten, bere sailaren gaitasunak nabarmen handitu zituen eta astronomoen arteko elkarlan nazionala eta nazioartekoa hobetzeko lan egin zuen.

Gökdoğan, Société mathématique turque Elkartearen, Turkiako Astronomia Elkartearen eta Turkiako Emakume Unibertsitarioen Elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Turkiako lehen ordezkari nazionala izan zen Nazioarteko Astronomia Batasunean (IAU), eta Turkiako lehen emakume astronomo gisa onartua izan zen.

## Gazte sasoia eta Hezkuntza 
Nüzhet Gökdoğan 1910eko abuztuaren 14an jaio zen Istanbulen (garai hartan Konstantinopla). Amak Nebihe Hanım zuen izena, eta aita, berriz, Mehmet Zihni Toydemir zen, maior jenerala.

Nerabezaroaren amaieran, Gökdoğanek beka bat jaso zuen Frantzian ikasteko; Lyongo Unibertsitatean matrikulatu zen, eta 1932an Matematikako Graduko titulua lortu zuen. Interes handia zuen astronomian, eta, ondoren, fisika ikasi zuen Parisko Unibertsitatean, non graduondoko titulua lortu zuen. Ondoren, praktikak egin zituen Parisko behatokian.

## Lan ibilbidea 
1934an Turkiara itzuli zenean, Gökdoğanek Kandilliko Behatokian lan egiteko eskatu zuen, baina zuzendariak ezezkoa eman zion bere eskaerari, ez baitzuen nahi emakume batek bertan lan egitea. Ezezko horren ondoren,  Istanbulgo Unibertsitatean hasi zen lanean, Astronomia Saileko irakasle gisa. Zientzia Fakultateko lehen emakume kidea izan zen. Doktore tesia hiru urte geroago amaitu zuen, izenburu honekin: *Eguzkiaren inguruan izarrarteko materia ilun homogeneo* *baten existentziari buruzko ikerketei ekarpena*. Gökdoğanen tesia Istanbulgo Unibertsitateko Zientzia Fakultatean burutu zen lehen doktorego tesi gisa erregistratu zen.
Roberto Sawyers

**Roberto Sawyers** (San José, 1986ko urriaren 17a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Robotham

**Jean Robotham** (1943ko abenduaren 13a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmento

**Carmen Toledo Sánchezen**, artistikoki **Karmento** (Bogarra, Albacete, 1981eko uztailaren 16a) espainiar folklore berriraren kantautorea da. Jatorriz Albacete mendilerrokoa, Karmentok Mantxako musika-tradizioak eta soinu garaikideak uztartzen ditu, kultura-sustraiak sentsibilitate moderno batekin lotzen dituen proposamen bat sortuta.«Nire sustraiei heldu behar niela sentitu nuen, artista eta pertsona bezala hazteko.»

## Bizitza 
1981 urteko uztailaren 16an jaio zen Albacete probintziako mendilerroan dagoen Bogarra herrian. Txikitatik erakutsi zuen musikarekiko interesa, amonaren eraginez, eta harexekin ikasi zuen bere herriko kanta tradizionalak abesten.

### Ibilbidea 
2012 urtean, Maltara joan zen, eta han nazioarteko musikariekin harremanetan jarri ostean, bere abesti propioak konposatzen hasi zen. Esperientzia horren ondorioz, 2015 urteko maiatzean argitaratu zuen bere lehen albuma: *Mudanzas*. 2020 urteko maiatzean *Este devenir* izeneko bigarren diskoa kaleratu zuen*,* El Tragaluz zigiluarekin. *MondoSonoro* aldizkariak Musika Erroaren 10 album onenen artean saritu zuen lan hori eta MIN Sarietan izendapen bat lortu zuen kategoria horretan.

2023 urtean, Karmentok ospe handiagoa lortu zuen Benidorm Fest-en parte hartu zuenean «*Quiero y duelo*» abestiarekin, non finalista izatera heldu zen publikoaren laguntzari esker. Bakun horri esker, MIN Sarietarako bi izendapen jaso zituen. 2024 urteko otsailean, *La Serrana* izeneko hirugarren albuma kaleratu zuen, hedabide espezializatuen kritika bikainak jaso zituena. Lan horrekin, Mantxako sustraietan sakondu zuen, bere esentzia tradizionalari eusten zion folklore abangoardistaren proposamena eskainita.

Hainbat jaialdi eta ekitaldi kulturaletan parte hartu du, eta Espainiako folklore berria sortzen ari den ahotsetako bat da.

## Estiloa eta eraginak 
Karmentok hainbat genero fusionatzen ditu, hala nola kopla, flamenkoa, musika etnikoa eta Mantxako seguidillak, bere jaioterriko aberastasun kulturala islatzen duen estilo propioa sortuta. Bere hitzek, hunkiberatasunez eta bere sustraien erreferentziaz beteta, publikoarekin konektatzea dute helburu, benetakotasunaren eta tradizioaren bitartez.  

## Diskografia 
* *Mudanzas* (2015)
* *Este devenir* (2020)
* *La Serrana* (2024)

## Aintzatespenak 
* MIN Sarietarako izendapena 
* Gaztela-Mantxako Alaba Kuttun izendatu dute Karmento. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Karmentoren webgune ofiziala
Royal Academy of Dramatic Art

**Royal Academy of Dramatic Art** edo **RADA** Londreseko Bloomsbury auzoan dagoen  arte dramatikoko eskola bat da.

*Sir Herbert Beerbohm Tree* aktore eta zuzenari britainarrak sortu zuen 1904an. Ingalaterrako eta munduko antzerki eskola ezagunenetakoa da.

RADAk bazkide ezagun ugari ditu, besteak beste, Andrew Lincoln, Jane Asher, Kenneth Branagh, Michael Gambon, Judi Dench, Ralph Fiennes, Matthew Macfadyen, Edward Fox, Ian Holm, Anthony Hopkins, Derek Jacobi, Helen Mirren, Peter O'Toole, Diana Rigg edota Tom Hiddleston.

## Ikasle aipagarriak 
Hona hemen bere ikasle aipagarrienetako batzuk:

Beste ikasle aipagarri batzuk: Iain Glen, Harold Pinter, Jonathan Pryce, Jean Rhys, George Bernard Shaw eta Margaret Qualley.

## Kanpo estekak 
*
Ahaura

'''''', Zeelanda Berriko herri bat da, Hego Uhartean dagoen West Coast eskualdean.

2024an 110 biztanle zituen.
Ahititi

'''''', Zeelanda Berriko herri bat da, Ipar Uhartean dagoen Taranaki eskualdean.

2013an 84 biztanle zituen.
Urrezko arrautzak egiten zituen oiloa

[thumb|*Urrezko arrautzak egiten zituen oiloa*, [Gustave Doré|Gustave Doréren ilustrazioa Jean de La Fontaineren alegientzat.]]
***Urrezko arrautzen oiloa*** Esopori egotzitako fabula da, eta Jean de La Fontaine frantziarrak eta Felix Maria de Samaniego espainiarrak bertsio bana idatzi zuten. 

Euskara ikasteko Xabiertxo eskola liburuan bertsio labur bat azaldu zen 1925ean. Karlos Linazasorok bertsio moderno desenfadatu labur bat kaleratu zuen 2021ean prentsako artikulu batean.

## Fabula 
Baserritar batek eta haren emazteak jakin dute oilo batek urrezko arrautzak erruten dituela. Oiloaren errunaldiaren zain egotearekin pozik ez, barruan urrea duelakoan hiltzea erabaki dute. Hori horrela ez dela konturatzean, zeukatena gordetzea hobe izango zutela konturatu ziren.
Fitxategi:Xabiertxo - 1925 (page 44 crop).jpg
Fitxategi:Xabiertxo - 1925.pdf

## Moraleja 
Fabula honek zikoizkeriaren eta zikoizkeriaren bizioari aurrea hartzen dio.

Hau du ikasbidea:

: *Diruzalekeria aholkulari txarra da,*
: *eta zure fortuna iragankorra egiten du.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ESOPO: *Urrezko arrautzen oiloa* (Berez ρνις-en χρυσοςος-en κος-en).
** [Gaztelaniazko itzulpena](https://web.seducoahuila.gob.mx/BIBLIOWEB/upload/La%20gallina%20de%20los%20huevos%20de%20oro%20(1).pdf); *PDFn*.
*** Grezierazko testua (Émile Chambry-ren edizioa, aldaerak eta frantsesezko itzulpena).
**** [Frantsesezko eta](https://fr.wikisource.org/wiki/Fables_d%E2%80%99%C3%89sope_(trad._Chambry,_1927)/La_Poule_aux_%C5%93ufs_d%E2%80%99or_(bilingue)) grezierazko testu elebiduna, Chambryren edizioaren arabera; Wikisourcen. 
***** Émile Chambry (1864 - 1951): Frantziako helenista.
**** ÁLVAREZ, Clara: Grekoaren testuaren azterketa morfologikoa eta sintaktikoa.
***** V "Greko zaharraren morfologia" eta "Greko zaharraren sintaxia".

* LA FONTAINE, Jean de: *Urrezko arrautzen oiloa* (*La Poule aux œufs d’or*).
** Itzul. espainolez La Fontaine-ren alegiak, *PDFn*, PPetan direktorio elektronikoa dutela. 5 eta 6 (*Urrezko arrautzen oiloa* errotulua, 5.ean).
*** *Urrezko arrautzen* oiloaren testuak frantsesez:
**** [1678ko edizioa](https://fr.wikisource.org/wiki/Fables_de_La_Fontaine_(%C3%A9d._Barbin)/2/La_Poule_aux_%C5%93ufs_d%E2%80%99or); Wikisourcen.
**** [Arg. 1863koa](https://fr.wikisource.org/wiki/%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_de_la_Fontaine_(Marty-Laveaux)/Tome_1/Livre_cinqui%C3%A9me#La_Poule_aux_%C5%93ufs_d%E2%80%99or); toki berean.
**** [Arg. 1874ko urtarrilaren a](https://fr.wikisource.org/wiki/Fables_de_La_Fontaine_(%C3%A9d._1874)/La_Poule_aux_%C5%93ufs_d%E2%80%99or); toki berean.

* SAMANIEGO, Félix María de: *Urrezko arrautzetako oiloa*.
** Testua; Wikisourcen.
*Uŕezko aŕautzak egiten zituen oĺoa, Xabiertxo eskola liburua. 1925
Albury (Zeelanda Berria)

**Albury**, Zeelanda Berriko herri bat da, Hego Uhartean dagoen Canterbury eskualdean.

2013an 66 biztanle zituen.
Alexandra (Zeelanda Berria)

**Alexandra**, maorieraz **Manuherikia** edo **Areketanara**,  Zeelanda Berriko herri bat da, Hego Uhartean dagoen Otago eskualdean.

2024an 5.830 biztanle zituen.