open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aliatuek okupatutako Austria

**Aliatuek okupatutako Austria** Bigarren Mundu Gerraren ondoren, 1945etik 1955 arte iraun zuen egitura politiko-administratiboa izan zen, Erresuma Batuak, Frantziak, Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak Austria kontrolpean izan zuten garaikoa.

Banaketa horren epea mugagabea zen, baina Erresuma Batuak, Frantziak eta Estatu Batuek haien eremuak elkartu zituzten, Sobietar eragina gutxitzeko asmoz.

## Historia 
### Aurrekariak 
Austria Hirugarren Reichean integraturik zegoen 1938ko Anschluss delakotik, non Austriarrek sufragio bidez Alemaniarekin bat egitea hautatu baitzuten.

1945eko apirilaren 13an, gerran zehar, sobietarrek Viena okupatu zuten. Hirugarren Reicha bukatzear zegon Europan eta Karl Rennerek behin-behineko gobernua osatu zuen Vienan, Sozial Demokraten, Sozial Kristauen eta komunisten parte hartzearekin eta Sobietar Batasunaren adostasunarekin. Gobernu horren bidez, Austriak 1938ko lege nazionalsozialistei uko egin eta Alemaniako estatutik kanpoko mugetan berriro eratu zen, Yaltako konferentziaren edukiekin bat eginik.

### Sorrera 
Aliatuek 1945eko maiatzaren 9an okupatu zuten herrialdea guztiz eta uztailean lau okupazio eremutan banatu zuten, Sobiet Batasuna, AEB, Frantzia eta Britainia Handiak administraturik. Viena ere, Berlin bezala, lau zatitan banandu zuten. 1945eko azaroko hauteskundeetan Karl Renner Austriar bigarren errepublikako presidente aukeratu zuten.

Gerraren ondoren ekonomia lur jota zegoen, baina 1948tik aurrera Marshall Planak suspertzen lagundu zuen.

### Bukaera 
1955eko maiatzaren 15ean Austriak lau indar okupatzaileekin sinatu zuen itunaren ondorioz, independentzia osoa berreskuratu zuen. Urte bereko urriaren 26an parlamentuak Austriaren "betirako neutraltasuna" onartu zuen. Neutraltasun horrek gaurdaino jarraitzen du.

## Kulturan 
"The Third Man" filmak Aliatuen okupazio giro hori islatzen du.

## Kanpo estekak
The Descendants

***The Descendants*** 2011ko Estatu Batuar film dramatikoa da, Alexander Paynek idatzi, zuzendu eta ekoitzi zuena. Kaui Hart Hemmingsen izen bereko eleberrian oinarriturik dago. Torontoko Zinemaldian eman zen aurrenekoz, 2011ko irailaren 10ean. Film dramatiko onenaren eta gizonezko drama aktore onenaren (George Clooney) Urrezko Globo Sariak, eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria irabazi zituen.

## Gertakizuna 
[thumb|ezkerrera|110px|[George Clooney]]
[thumb|ezkerrera|110px|[Shailene Woodley]]
Matt King (George Clooney) egoitza Honolulun duen abokatua da, eta familiak Kauain (Hawaii uharteak) duen 25.000 akreko jabetzaren fiduziario bakarra. Haren bizitzaren norabidea erabat aldatzen da Elizabeth (Patricia Hastie) emaztea, txalupa motordun batetik erori eta koma egoeran sartzen denean.

Matt eta Elizabethek bi alaba dituzte: Scottie (Amara Miller), 10 urtekoa, eta Alex (Shailene Woodley), 17 urtekoa. Alex Hawaii iparraldeko barnetegi batean dago. Matt eta Scotti haren bila doaz eta etxera itzultzen dira elkarrekin. Medikuek Elizabeth ez dela komatik esnatuko esaten diotenean, Matt galdutako denboraz konturatzen da.

Egun gogorrak dira Mattentzat. Lehenbailehen azaltzen dio Alexi ama ez dela berriro esnatuko. Alabak izugarrizko mina hartzen du, baina aitari aitortzen dio azkenaldian amarekin oso haserre ibili dela, hark maitale bat zeukalako. Hori ez da Alexen asmazio bat, eta maitalearen etxea non dagoen ere daki. Orduan, aita eta biek ikerketa bat hasten dute helburu bakar batekin: ea Elizabeth gizon horretaz maitemindurik zegoen jakitea.

Datu batzuk bildu eta gero, Matt eta bi alabak Hawaii hegoaldeko uhartera joaten dira. Maitalea, Brian Speer (Matthew Lillard), han bizi da, eta saiatzen dira hura topatzen. Ordurako Mattek badaki bere emaztea Brianekin maiteminduta zegoela, eta erabakitzen du honi esatea Elizabeth laster hilko dela. Baina ezusteko handia hartzen dute gizona topatzean. Izan ere, ezkonduta dago eta seme-alabak dauzka. Eta, horrez gain, ez dago Matten emazteaz maiteminduta.

Azkenean, familiak erabakitzen du Elizabethi makinen laguntza kentzea eta egun batzuk geroago hiltzen da.

Filmeko ideia garrantzitsuena hauxe da: eguneroko bizitzako kontuek (lanak, adibidez) denbora gehiena kendu arren, ezin ditugula gure ondoan daudenak ahaztu. Bestela, gerta daiteke gure etxekidea edo bikotea guztiz pertsona ezezagun bihurtzea. Hori eragozteko, arreta handiz begiratu behar dugu gure inguruan jazotzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
thumb|150px|ezkerrera|Alexander Payne, film zuzendaria.
* *The Descendants* Aiaraldea.com
*  *The Descendants* Internet Movie Database. Imdb.com
*  Trailerra Internet Movie Database. Imdb.com
*  Webgune ofiziala Foxsearchlight.com
*  *Los descendientes* Filmaffinity.com
Erregu (Erretorika)

**Erregu**, latinez "Deprecatio", pentsamenduko figura erretoriko bat da. Berez antzinako epikan erregu akusatu batek egiten zuen aitorpena zen baina, errukia eskatzeko, erruak aitortzerakoan, aldi berean, haren merituak azaltzen zituen .
[thumb| Museei inspirazioa eskatzeko testuak ere erregu figuraren bidez antola daitezke ([Konstantin Makovskyren *Poesiaren Musa*)]]
Modu orokorrago ulertuta, baita beste gizaki bati egiten zaion erregu bezala uler daiteke ere edo otoitz bidez gaitz bat urruntzeko eskaera bezala ere. Errenazimendutik aurrera "poesian maiteari edo norbaiti, Jainkoari edo Ama Birjinari errukia, barkamendua edo zerbait eskatzeko erabili izan da". 

Tradizioan ere museei inspirazioa eskatzeko erabiltzen zen figura hau. Denborarekin musen ordez Birijina izan zen horrelako eskaeren helburua. Aipatutako *Literatura Hiztegia*n Orixeren adibide klasikoa aipatzen da; *Euskaldunak* (1950) liburuaren hasieran irakur daiteke:

: Zatozkida goi-arnas
: eizu nerekin lan
: herri baten arnasa
: mamitu dezadan.

Hona hemen Gabriel Arestiren beste adibide bat, "Mugak" poema. Bertan beste intelektualeei bere pekatuak erakusten dizkie gero guztiak zuritzeko, are gehiago, euskaldun jator baten ezaugarriak direla adierazteko.

: Ene euskalduntasunak
: bere mugak ditu:
: Kontuan har ezazue,
: zuek, Traukoko eta Oiartzungo Xabier biok,
: Josepe Luis,
: Serafin,
: Juanito.
: Ene euskalduntasunaren mugak hauk
: dira: Ifarrean: Justizia.
: Hegoan: Libertatea.
: Oestean: Gizonak bizitze noble bat edukitzea (astean bi egunetan
: jai eta urtean behin sabbotnik).
: Lestean: Mutikoek (eta neskatxek) estudiatzeagatik alokairu sufizient bat
: irabaztea.
: Eta muga hauk ez dituen euskalduna
: ez da euskaldun,
: gizon ez delako.
: Blasfemo hau
: neure odolaz firmatzen dut
: aurtengo lan jaian
: Trapaga haranean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 227-228.or. Xabier Altzibar eta Juan Kruz Igerabideren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 93.or.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Forth Bridge

**Forth Bridge**, **Forth Rail Bridge** edo **Forth Railway Bridge** () Eskoziako ekialdean dagoen Fortheko fiordoa zeharkatzen duen trenbide zubi bat da, ezkerraldean Forth Road zubi esekia ibilgailuentzako zubia duelarik. Forth Bridge zubia Edinburgh hiriburutik 14 kilometro mendebaldera dago. Zubiak Edinburgh hiriburua, Perth hiria eta Fife eskualdea elkarlotzen ditu. **A mailako eraikina** izendaturik dago eta 2015 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Historia 
Zubia eraiki aurretik ferriak aritzen ziren fiordoaren alde biak lotzen. 1850an trena pasatzeko ferri berezia diseinatu zuen Thomas Bouch arkitektoak, baina 1865 urtean Stephenson eta Toner arkitektuei zubi bat diseinatzeko eskatu zitzaien. 1879an Tay fiordoko zubia erori zenean asmoak bertan behera utzi ziren.

1882an egitasmoa berriz hartu eta Sir John Fowler eta Sir Benjamin Baker arkitektoen diseinuarekin zubia eraikitzen hasi ziren. 1890ko martxoaren 4an Galesko printzeak inauguratu zuen, gerora Eduardo VII.a Erresuma Batukoa izango zenak.

Bigarren Mundu Gerran hegazkin alemaniarrek Edinburgh eta inguruak bonbardatu zituzten baina zubiak ez zuen kalterik jasan. 1990 hamarkadan hainbat berriztatze lan egin zitzaizkion, trenbidea konponduz eta argi-indarra gehituz. 2015eko uztailaren 5ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Bb-forthrailbridge.jpg|Zubia.
Irudi:The Forth Bridge seen from South Queensferry.JPG|South Queensferrytiko ikuspegia.
Irudi:Forth Bridge from Dalmeny Station. - geograph.org.uk - 33087.jpg|Trenbidea.
Irudi:EWS Class 66 on Forth Bridge.jpg|Detailea.
Irudi:Wfm db forth bridges.jpg|Forth Road zubi esekia eta Forth Rail Bridge zubiaren aireko ikuspegia.
Irudi:Forth rail Bridge night1.JPG|Gauez.

## Kanpo estekak 
* Fotrh Rail Bridge eta Forth Road Bridge zubiei buruzko webgunea 
* Forth Bridge zubiari buruzko webgunea 
* Forth Bridge zubia. Undiscoveredscotland.co.uk
Roddy McDowall

**Roderick Andrew Anthony Jude McDowall** (1928ko irailaren 17a, Londres &ndash; 1998ko urriaren 3a, Los Angeles, Kalifornia) ingeles aktore bat izan zen. Zinema, telebista nahiz antzerkian aritu zen.

Bere antzezpen ibilbide luzean antzeztutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *How Green Was My Valley* (1941), *Lassie Come Home* (1943), *The Keys of the Kingdom* (1944), *Macbeth* (1948), *Cleopatra* (1963), *The Greatest Story Ever Told (1965), *Planet of the Apes* (1968), *Beneath the Planet of the Apes* (1970), *Escape from the Planet of the Apes* (1971), *Conquest of the Planet of the Apes* (1972), *The Poseidon Adventure*, *Battle for the Planet of the Apes * (1973), *Class of 1984* (1982), *Evil Under the Sun*, *Fright Night (1985) eta *Overboard* (1987).

## Kanpo estekak 
* Roddy McDowall aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Colm Ó Maonlaí

**Colm Ó Maonlaí** (Monsktown, Dublin, 1966ko abenduaren 10a) irlandar aktore bat da. Liam Ó Maonlaí abeslari eta musikariaren anai zaharra ere bada. Irlanderaz nahiz ingelesez antzeztu izan du.

Irlandan *Ros na Rún* (irlanderaz) eta *Fair City* (ingelesez) telesailetan agertu izan da, Erresuma Batuan aldiz 2002ko apiriletik aurrera *EastEnders* telesaila ospetsuan Tom Banks pertsonaia antzeztu du. TG4 irlanderazko katean ere *An Leabhar* ("Liburua") misteriozko telesaila anteztu zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Colm Ó Maonlaí aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Colm Ó Maonlaí aktorearen hainbat antzezpen ikusgai 
* *An Leabhar* telesailaren iragarkia ikusgai
Zaku eramate

thumb|300px|**Zaku eramatea**.

**Zaku eramatea** Euskal Herriko joko tradizionala da, zaku bat bizkar gainean distantzia mugatuan ahalik eta azkarren egitea helburu duena. Jokoak garai bateko mugalarien lana irudikatzen du, non maiz zakua bizkarrean Guardia Zibilarengandik ihesi joan behar zuten. Lasterketa banaka nahiz taldeka, erreleboetan, egin daiteke. Gehienetan jokalari bakoitzak zeharkatu behar duen distantzia 120 metrokoa da eta zakuak 80 eta 40 kilokoak izaten dira (gizonezko eta emakumezkoen lasterketetarako, hurrenik hurren).

## Kanpo estekak
Zaku

thumb|300px|**Zaku** bi.

**Zakua** oihal, paper edo plastikozko poltsa handi bat da, eskulekurik gabe, hainbat substantzia eta gai gorde eta garraiatzeko erabiltzen dena, zerealak, irina, kafea eta zementua kasu.
John Entwistle

[thumb|John Entwisle 1976an, [The Whoren kontzertu batean.]]
**John Alec Entwistle** (Chiswick, Londres, 1944ko urriaren 9a - Las Vegas, 2002ko ekainaren 27a) The Who taldeko baxu-jotzailea izan zen. Pete Townshend-en esanetan The Who taldeko gitarra eta solista zen. The Who taldeko partaide lasaiena eta, era berean, zaratatsuena ezenatokian zen, horregatik *The Ox* (Idia) deitzen zioten. Txikitatik zenbait instrumentu jotzen zituen, hoietatik adar frantziarra, tronpeta... Instrumentu hauek Quadrophenia (filma)ren diskoan jo zituen batik bat. Izan ere, bere instrumentu nagusia baxua zela demostratu zuen “My generation” abestian. Duane Eddy, Gene Vincent, soul estiloko baxujoleek eta R&B estiloko James Jamersonen mailako baxujoleek eragin izan diote. John Entwistlek bere banda propioa sortu zuen baina handik gutxira hil egin zen 2002an. Heriotza biotzekoa emanda gertatu zitzaion, antza, kokaina gehiegizko kontsumoaren ondorioz.

2011an, Rolling Stone aldizkariak Entwistle garai guzitetako baxujotzaile onena bezala izendatu zuen. Masoia izan zen.

## Diskografia 
* *Smash Your Head Against the Wall* (1971)
* *Whistle Rymes* (1972)
* *Rigor Mortis Sets In* (1973)
* *Mad Dog* (1975)
* *Too Late the Hero* (1981)
* *The Rock* (1996)
* *Thunderfingers: The Best of John Entwistle* (1996)
* *King Biscuit Flower Hour Presents in Concert* (1996)
* *Left for Live* (1999)
* ''So Who's The Bass Player? The Ox Anthology* (2005)

## Bibliografia 
* Andy Neill eta Matthew Kent: *Anyway Anyhow Anywhere. The Complete Chronicle of The Who*. Virgin Books, 2009. ISBN: 978-0-7535-1217-3.
* Dave Marsh: *Before I Get Old. The Story of The Who''. Plexus Publishing, 1983. ISBN: 978-0-85965-085-4

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  JohnEntwistle.com
*  The John Entwistle Foundation
Bentosa (argipena)

**Bentosa** terminoak adiera zenbait ditu::

* **Bentosa**, objektua.
* **Bentosa**, zenbait animaliak aho, oin edo gorputzeko beste zenbait lekutan duten organoa.
* **Bentosa**, medikuntzan erabilitako beirazko ontzia hutsa sortzeko balio duena.
Sagar biltze (jokoa)

thumb|300px|**Sagar biltzea** jokoa, Andoain, 2012.

**Sagar biltzea** sagardoa egiteko sagarren bilketa irudikatzen duen joko bat da. Jokoak aldaera zenbait ditu: Kizki Eguna izeneko jaian esaterako, benetako sagarrak belarrez estalitako azalera batean jarri eta jokalariek ahalik eta sagar kilo gehien bildu behar dituzte kizkiarekin; beste aldaera baten arabera, sagarrak irudikatzen dituzten plastikozko zulodun pilotak jartzen dira han eta hemen eta jokalariek ahalik eta pilota gehien bildu behar dituzte kizkiaz baliatuz.

## Kanpo estekak
Klima aldaketari buruzko 2009ko Konferentzia

**Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen XV. Konferentzia** 2009ko abenduaren 7tik 18ra ospatu zen Kopenhage hirian. Talde ekologista eta gobernu-erakunde zenbaiten iritziz, konferentziaren porrota erabatekoa izan zen, gobernuek derrigorrezkoak ez ziren akordioetara heldu baitziren soilik. Konferentzia protesta bizien artean burutu zen: konferentziaren aurretik, salbuespen-neurri zorrotzak ezarri ziren eta 900 atxilotu izan ziren protesta egiten zuten manifestarien artean; atxilotuak orduak egon ziren eskuak loturik mugitu ezinik kale gorrian.

## Kanpo estekak 
*  Kopenhageko Klima Aldaketari buruzko Konferentzia: helburua Mexikon lortu behar da, Uztaro aldizkaria.
Bentosa (biologia)

[thumb|[Olagarroaren bentosak.]]
Biologian, **bentosa** zenbait animaliak (narrastiak eta anfibioak, oro har) aho, oin edo gorputzeko beste zenbait lekutan duten organoa da, hutsa sortzeko balio duena eta funtzio ugari dituena (zerbaiti itsastea, elikagaia ahoratzea, lokomozioan laguntzea eta abar).

Olagarroek, sugandilek, dragoitxo arruntek, igelek, kamaleoiek, muskerrek, arrabioek eta uhandreek bentosak dituzte.

## Kanpo estekak
Txorroskilero

[thumb|**Txorroskileroa**, [Donostia, 2012.]]
**Txorroskileroak** labanak eta antzeko tresnak zorrozten zituzten langileak ziren, kalez kale ibiltzen zirenak euren lana eskainiz. Zorrozteko harriak eta beste tresnak bizikleta edo motozikleta baten gainean eramaten zituzten eta horren propulsioa erabiltzen zuten zorrozteko harria birarazteko. Bizilagunen arreta erakartzeko, txirula berezi batekin melodia sinpleak jotzen zituzten. Maiz, labanak zorroztuz gainera euritakoak konpondu ere egiten zituzten. Tradizioz, Euskal Herrian galiziarrak izan dira lanbide honetan ibiltzen zirenak.

## Kanpo estekak
Kultura eta Zientziaren Jauregia

**Kultura eta Zientziaren Jauregia** (polonieraz eta ofizialki: **Pałac Kultury i Nauki**) Poloniako Varsovia hirian kokatutako etxe orratza da. 230,68 metro garaiera du eta Polonia osoko eraikinik altuena da. Lew Rudniew arkitektoak diseinatua, 1952ko maiatzaren 2 eta 1955eko uztailaren 22 artean eraiki zen.

Antzina, *Josef Stalinen Kultura eta Zientziaren Jauregia* (*Pałac Kultury i Nauki im. Józefa Stalina*) izenarekin ezagutzen zen, Sobietar Batasunak Poloniako Herri Errepublikari egindako oparia izan baitzen.

## Kanpo estekak
Ahari-joko

[thumb|**Ahari-jokoaren** apustuen eta aharien arteko talkaren hotsak, [Azpeitiko zezen plazan, 2009an.]]
[thumb|**Ahari-jokoa**, [Eibarko zezen plaza, 1937.]]
[thumb|Ahari-joko ([Aljeria, 2016).]]
**Ahari-jokoa**, **ahari-talka** edo **ahari-topeka** Euskal Herriko joko tradizionala, non bi artzainek prestatutako ahari aurrez aurre jarri eta borrokari egiten dioten, apustu bat tarteko gehienetan. Jokoa zortzi *kintze* edo ekitalditan zehar burutzen da; ekitaldi horietan zehar irabazi-talka edo topekada gehien jo dituen ahari-jabeak irabazten du; kintze batean, ahari batek atzera egiten badu, jabeak aharia hartu eta berriz bestearen aurrean jartzeko aukera du.

XX. mendearen bukaeratik, ahari-jokoak eztabaida bizia sortu zuen, animalien eskubideen aldeko eta jokoaren tradizioa aldezten dutenen artean. 2007 urtean, Eusko Jaurlaritzak Iurretako jaietan ospatzen ziren ahari-jokoak debekatu zituen.

## Kanpo estekak 
* Ahari-apustuak: herri kirolen bitxikeria, *www.euskonews.com*.
*  Ahari-jokoa Nigerian
Sky Tower (Wroclaw)

**Sky Tower** Poloniako Wrocław hirian kokatutako erabilera anitzeko eraikin-gunea da. 2007ko abendua eta 2012ko maiatza artean eraiki zen. Eraikin-guneak hiru atal ditu. Horien artean 50 solairu eta 212 metroko altuera duen etxe orratza dago, hiriko eraikinik garaiena. 49 lurrean bertan publikoki eskuragarria talaia da.

## Kanpo estekak
Agrotis clavis

***Agrotis clavis*** Noctuidae familiako sitsa da, Europa osoan bizi dena.

## Landare ostalariak 
* *Brassica oleracea*
* *Chenopodium*
* *Lactuca* - Letxuga
* *Polygonum*
* *Rumex*
* *Spinacia* - Espinaka
* *Trifolium* - Hirusta
* *Zea* - Arto

## Azpiespezieak 
* *A. c. clavis* - Europa
* *A. c. corsa* - Korsika

Agrotis clavis-o.jpg| Antenak eta bizkarrean ar bereizgarria erakusten dute
Agrotis clavis-u.jpg| Azpialdea
Agrotis clavis-f.jpg| Aurretik
Agrotis clavis-s.jpg| Albotik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hungariako futbol selekzio nazionala

[thumb|300px|[Poloniako futbol selekzio nazionala|Poloniaren aurkako partida.]]
**Hungariako futbol selekzio nazionala** herrialde hartako ordezkaria da, gaur egun emaitza kaskarrak dituen arren 50. eta 60. hamarkadan izugarrizko taldea izan zuena.

## Historia 
Hungaria lehenaldiko garaipenetatik bizi den selekzioa da. 1938an Munduko Futbol Txapelketako finalista izan zen, baina "urrezkoa aroa" 50. hamarkadan ezagutu zuen. 1952ko Joko Olinpikoetan nagusitu ondoren 1953an Londresen jokatu zuten. Ingalaterra 90 urtez etxean galdu gabea zen. Halako ikusmina sortu zen 105.000 ikusle bildu zirela. Lehenengo minutuan Nándor Hidegkuti hungariarrak gola egin zuen eta bukaerako emaitza 3-6 izan zen. Hungariak inoiz izan duen emaitzarik onena kontsideratzen da.

Aurrekari hauekin Hungariako selekzioa zen 1954ko Munduko Futbol Txapelketa irabazteko faborito argia baina aurrikuspen guztien aurka Alemania nagusitu zitzaion finalean. Izugarrizko etsipena izan zen eta taldeko jokalariak Europan zehar barreiatu ziren.

Urrezko taldea (*Aranycsapat*) sei jokalari hauek oinarri hartuta osatu zen:
* Ferenc Puskás (84 gol 85 partidatan)
* Sándor Kocsis (78 gol 68 partidatan)
* Nándor Hidegkuti (39 gol 69 partidatan)
* Zoltán Czibor
* József Bozsik
* Gyula Grosics (atezaina)

Talde indartsua izaten jarraitu zuen 60. hamarkadan ere. 1964ean Joko Olinpikoetan txapelduna izan zen eta Eurokopan hirugarrena, eta 1968an berriz izan zen Joko Olinpikoetako garailea. Azken emaitza aipagarria 1972ko Joko Olinpikoetako finalista izatearen lorpena izan zen.

Urte askoren ondoren 2016ko Eurokopan maila ona eman du eta Liga fasean txapelduna izan ondoren final zortzirenetara iritsi da baina Belgikak kanporatu du.

## Palmaresa 
thumb|300px|"Urrezko taldea", 1953an.
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (0):
* Txapeldun orde (2): 1938 eta 1954

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (3): 1952, 1964, 1968
* Txapeldun orde (1): 1972
* Hirugarren (1): 1960

### Europako Futbol Txapelketa 
* hirugarrena 1964an
* laugarrena 1972an

### Balkanetako Kopa 
* Txapelduna (1): 1947.
## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken txapelketak 
* (sailk) - Ez zen sailkatu

## Jokalari aipagarrienak 
2021eko ekainaren 15an eguneratua.

### Parte hartzeak 
[220px|thumb|[Gábor Király atezaina.]]

### Goleatzaileak 
[220px|thumb|[Ferenc Puskás da golegile nagusia.]]

## Euskal Herriko selekzioaren aurkako partidak 
## Kanpo estekak 
*  Federazioaren webgune ofiziala
Autographa gamma

***Autographa gamma*** Noctuidae familiako sitsa da, Europa osoan Asiako zenbait eskualdetan eta iparraldeko Afrikan bizi dena.

Espezie inbaditzailetzat jotzen dute batez ere udaberrian hegoalderantz migratzen denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apamea zeta

***Apamea zeta*** Noctuidae familiako sitsa da, Europa osoan eta Ipar Amerikan bizi dena.

## Azpiespezieak 
* *Apamea zeta zeta* (Europa gehienean)
* *Apamea zeta assimilis*
* *Apamea zeta marmorata*
* *Apamea zeta cyanochlora* (Bulgarian)
* *Apamea zeta hellernica* (Grezian)
* *Apamea zeta sanderkovacsi* (Errumanian)
* *Apamea zeta downesi* Mikkola, 2009 (Ipar Amerikan)
* *Apamea zeta murrayi* (Gibson, 1920) (Ipar Amerikan)
* *Apamea zeta pelagica* Mikkola, 2009 (Ipar Amerikan)
* *Apamea zeta nichollae* Hampson, 1908 (Ipar Amerikan)

*Apamea zeta alticola* azpiespezie ohia egun espezietzat jotzen dute, *Apamea alticola* (Smith, 1891) izenaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Giles katedrala

**San Giles katedral** edo **Edinbugheko Eliza Nagusia** ( edo *High Kirk of Edinburgh*) Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen katedral bat da, hain zuzen ere Edinburgheko Hiri Zaharran kokatzen den Royal Mile kalean dago, Edinburgheko gaztelua eta Holyrood jauregiaren artean. **A mailako eraikina** izendaturik dago. Edinburgh hiriko San Giles santu zaindaria sagaratua dago.

## Historia 
Eraikinaren zatirik zaharrena erdialdeko zutarriak dira, batzuek diotenez 1124an eraikiak, halere baieztapen hau egiaztatzeko daturik ez dago. 1385an katedralak sutea jasan zuen, ondorengo urteetan berreraiki eta kaperak gehitu zitzaizkion. 1466an eliza kolegiata izendatu zuten eta kategoria igotzearen ondorioz sabaia altxatu eta kanpandorrea eraiki zitzaion. XVI menderako 50 aldare inguru zituen, haietako batzuk merkatariek hiriko patroiari babesa eskatzeko ordainduak.

Eskoziako Erlijio Erreforma garaian John Knox bihurtu zen katedraleko agintari. 1572an hil zenean bertan hobiratu zuten. 1580rako eliza hainbat aretotan zatitu zuten presbiteriarrek ohi zuten bezala baina 1633an Karlos I.a erregeak hesiak bota arazi zituen Edinburgheko Apezpiku egoitza bertan ezartzerakoan. 1639an ordea berriz ezarri zituzten hesiak 1881 arte iraun zutenak.

XVII mendean kariloia gehitu zitzaion. 1872an William Chamberseko berriztatze plan bat egin eta finantziatu zuen Eskoziako Westminster Abadia bihrutu nahi zuela esanez.

thumb|600px|erdian|St Giles katedralaren barnealdearen ikuspegi panoramikoa.

## Iruditegia 

Irudi:Scottish Saints Window, St. Giles High Kirk Edinburgh.jpg|Eskoziar santuez apainduriko beiratea: San Kolunba, San Andres eta San Cuthbert, behealdean Santa Margarita, San Giles eta San Dabid.
Irudi:Buccleuch Statue.jpg|Walter Montagu Douglas Scott, Buccleuch eta Queensberryko dukea.
Irudi:Memorial to Archibald Campbell, 1st Marquis of Argyll, St. Giles High Kirk Edinburgh.jpg|Archibald Campbell, Argyllgo markesaren hilobia.
Irudi:Tomb of James Graham, 1st Marquis of Montrose, St. Giles High Kirk Edinburgh.jpg|James Graham, Montroseko markesaren hilobia.

## Kanpo estekak 
* San Giles katedralaren webgunea 
* San Giles katedrala, Undiscoveredscotland.co.uk
Lehen gaueko eskubide

[eskuinera|thumb|250px|[Vasily Polenoven margolana: *Le droit du Seigneur* (1874).Victoriar artistaren margolanan gizon zahar batek bere alaba gazteak jauntxoaren aurrera aurkezten irudikatu zituen.]]

**Lehen gaueko eskubidea** (latinez *ius primae noctis*) Erdi Aroan jauntxoek beren jabetzako edo menpeko lursailetan bizi ziren neska gazteekin sexu harremanak izateko zuten ustezko eskubide bat zen. Maiz, eskubide anker hori neska gazteak euren bikoteekin ezkondu aurretik erabilia izaten zen: horrela, jauntxoak neskaren ustezko birjintasuna galarazten zion, eta bide batez, haren senargaia ere jendaurrean umilatuz bere menpekoen gaineko ustezko nagusitasuna adieraziz.

Zineman Erdi Aroan girotutako filma ugaritan azaldu izan da, adibidez *The War Lord* (1965) eta *Braveheart* (1995) filmetan.

## Kanpo estekak
Jugoslaviako Errepublika Federala

**Jugoslaviako Errepublika Federala** edo **Jugoslavia** (*Savezna Republika Jugoslavija* serbieraz) 1992ko apirilaren 27an Serbia eta Montenegroren arteko batasunatik (Voivodina eta Kosovoko lurralde autonomoak barne) Europan sortu zen estatu independientea izan zen. 1992an, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista desegin ostean, egitura federalarekin jarraitu nahi izan zuen lurralde bakarra izan zen; Kroazia, Eslovenia, Bosnia-Herzegovina eta Mazedonia independizatu baitziren.

2003an federazioa izatetik konfederazio izatera igaro zen, Serbia eta Montenegroren izendapenarekin. 2006ko maiatzaren 21aren erreferendumak Montenegroko errepublikaren aldeko jarrera berretsi zuen Serbia eta Montenegroko konfederazioa bukaera emanez.

Image:Scg01.png
Image:Scg02.png

## Kanpo estekak
Asto proba

[thumb|300px|**Asto proba** saio bat, [Donostian, 2008 urtea.]]

**Asto proba** asto batek, probalariek gidatuta, probarri bat denbora jakin batean ahalik eta distantzia luzeenera eraman behar duen abere proba da. Idi-deman ez bezala, gehienetan asto bakar batek egiten du proba. Halaber, idi-deman baino askoz ere probarri arinagoak erabiltzen dira. Astoen arteko desberdintasunak kontuan hartzeagatik, batzuetan astoaren altuera batetik gora karga gehigarria gaineratu zaio probarriari. Idi-dema eta giza probaren aldean, arrakasta txikiagoa duen proba da eta bereziki Bizkaian jokatu ohi dira.

## Ikus, gainera 
* Giza-abere proba

## Kanpo estekak
Metonimia

**Metonimia** hitza grezierazko μετ-ονομαζειν-etik dator ("izen aldaketa"). Erretorikan tropo bat da, hau da, objektu baten izena beste batenarekin aldatu egiten da. Metonimiaren kasuan bi hitzen artean badago harreman edo lotura bat. Adibidez, *Errioxako ardoa erosi dut* esan beharrean, *Errioxa bat erosi dut* esatea: kasu horretan, ekoizte tokia ekoizpenaren ordez erabili da. Bi kontzeptuen arteko erlazioa mota askotarikoa izan daiteke: kausa-ondorioa, elkarrekiko mendetasuna, aldiberekotasuna, nolabaiteko antza… Tropo hori literaturan usu erabiltzen da. Hona hemen  pare bat adibide:

Hor, egileak metonimia erabili du, "zinegotziaren hezurrak" adierazpena erabili du, "zinegotziak emandako hezurrak" adierazteko.

Hona beste adibide bat:
[thumb|Metonimiaren adibidea: "La Vache qui Rit bere bi ikatz haiekin begira gelditu zitzaidan..." [Bernardo Atxagaren *Behi euskaldun baten memoriak*.]]

## Metonimia motak 
* Kausa eraginagatik: *Ez dute ogirik* (ez dute lanik). Arazoa ez da ogia, lana baizik; ogiarena ondorio bat da.

* Eragina kausagatik: *Haurrak etxeko poztasuna dira* (berez poztasuna sortzen dute).

* Ontzia, edukiaren ordez: *Kopa bat hartuko dugu* (koparen edukia hartuko dute).

* Sinboloa, sinbolizatuaren ordez: *Ikurrina agurtu dute* (Euskal Herria agurtu dute).

* Ekoitzitako produktuaren ordez, tokiaren izena: *Champagne bat hartu dugu* (Champagneko ardoa hartu dugu).

* Egilea, lanaren ordez: *Miró bat erosi dut* (Joan Miróren artelan bat erosi dut).

* Objektua, erabiltzailearen ordez: *Trikornio bat errepidean zegoen*.

* Zatia, guztiaren ordez: *Baloia sarean sartu da* (Ateko sarean).

* Guztiaren ordez, zatia: *Automobila garbitu dut* (Karrozeria bakarrik).

* Lehengaia, objektuaren ordez: *Esne bat erosi du* (Botila bat esne).

* Objektu bat ondoko kontzeptu batez esan: *Berokiko lepoa*.

* Tresna, artistaren ordez: *Bernardo Atxaga gure luma onena da*.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 563-564.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 262-265.or.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Lombardia-Venezia Erresuma

**Lombardia-Venezia Erresuma** (, alemanieraz: *Lombardo-Venezianisches Königreich*) Vienako kongresuan (1815), Napoleonen porrotaren ostean, Austriar Inperioari egokitu zitzaizkion Italia iparraldeko lurraldeek (gehienbat Milanerria eta Veneziako errepublikaren alde italiarra) hartu zuten izena da. Gaur egun, lurralde italiarrak dira, 1866an jabetza hauek Italiako Erresumari anexionatu baitzitzaizkion.

## Kanpo estekak
Bentosa (objektua)

thumb|200px|Bentosa
**Bentosa** kopa itxurako objektu bat da, material malguaz egina, hala nola, kautxuz edo antzeko beste materialaz. Bentosa batek, malgutasunari ezker, erraz uzten dut barruko airea ateratzen goiko aldean presio txiki bat eginez gainazal leunaren aurka. Baina, bentosaren barrutik airea atera ondoren, kanpoko atmosferako presioa eta barruko presio gutxiaren arteko diferentzia da bentosa gainazal leunari itsatsita atxikitzen diona. Beraz, bentosak oso erabilgarriak dira objektuak gainazal leunei lotzeko.

## Kanpo estekak
Kopa (argipena)

**Kopa** hitzak hainbat adiera ditu:

* **Kopa**, edalontzi oinduna.
** **Higiaren kopa**, farmaziaren lanbidearen ikur ezagunenetako bat.
** **Nestorren kopa**, Nestorren edalontzia, Piloseko elezaharretako erregea.
* **Kopa**, kirol garaikurra.
* **Kopa**, kirol lehiaketa.
* **Kopa**, sorbaldan bermatuta eraman ohi den ertz biribileko saski-mota.
Kopa (edalontzia)

[thumb|130px|[Beirazko kopa]]
**Kopa**, **baso zangodun** edo **godalet zangodun** edalontzi mota bat da, oinduna. Hedaduraz, kopa batean sartzen den isurkari kantitateari ere kopa deitzen zaio (adibidez, kopa bat ardo edan), edukiera-neurri ofiziala ez izan arren.

## Historia 
Nahiz eta garagardoa edateko lehen ontziak (ardoaren aurrekoak) pitxer motakoak, K.a. 3000 urte inguruan agertzen dira, K.a. II. milurtekora arte ez dira kopak berez agertzen.

Antzinako Egiptoko gonbidatuei ardo-kopak eskaintzen zitzaizkien, hainbat forma eta material izan zitzaketenak, hala nola kubo bakuna, kristalezko kopa sofistikatuak, zeramika, brontzea, letoia eta baita zilarra ere (Genesiaren arabera, 44:2, 5 Joserek zilarrezko kopa bat zuen: eta nire kopa, zilarrezko kopa). Aukera gutxien zutenek buztinezko kopak erabiltzen zituzten. Normala zen ospakizunen edo oturuntzen hasieran kopak eskaintzea, eta bazkarian ere edaten zen (Genesia 43:34 Haiek edan eta poztu egin ziren beren konpainian).

Brontze Osoko Bilkuran, kultura armatuak (Espainiako hego-ekialdean) buztin egosidun kopak egin zituen. Zibilizazio horren fase aurreratuko hileta-ostilamenduen objektu bereizgarriak dira.

Mendebaldeko bilakaera

Egurrezko edo brontzezko ontzietatik harago, Erromatarrak eta fenizioak kopa bakarra erabiltzen zuten familia osoarentzat, eta mahaiaren erdian jartzen zuten denek erabiltzeko. Garestia zenez, familia aberatsek baino ezin zuten bat baimendu, luxuzkoa eta oso astuna normalean.

Errenazimenduan, material berriak zituzten diseinu ikusgarriak agertu ziren; eta XVIII. mendetik aurrera, beirak kristal distiratsuagoa eta malguagoa zuen.

Dastalekuak

1977an dastalekuak ziurtatu ziren. Forma, kristalaren lodiera eta koparen kolorea erabakigarriak dira ardoa dastatzeko orduan eta dastatzaileak edariari buruz duen pertzepzioan.

Protokolozko mahai batean kopak antolatzea

Ohiko protokolo-arauekin, leku batetik bestera alda daitezkeen arren, ardo beltzaren kopak uraren kopen eskuinean daude. Ardo zuriaren eta cavaren kopak ardo beltzaren kopen eskuinaldean daude. Ardoa ez da koparen heren bat baino gehiago bete behar.

## Kopa motak 
* Baloi-kopa
* Txirula-kopa
* Tulipan kopa
* Ostalaritzako kopa
* Jerez kopa

## Mitoak eta superstizioak 
Erdi Aroan, uste zuten nahikoa zela kopa bat edatea kornio bakarreko adarrekin, edozein pozoiak eragindako kalteetatik askatzeko.

Kopa ospetsuena Santu Beroarena (edo Santo grial) izango da, Jesusek Azken Afarian erabiltzen duen kopa mitikoa, eta naturaz gaindiko botereak ematen zaizkio, hala nola gaixotasunak edo betiko bizitza sendatzea.

## Kanpo-estekak
Europako eguna

**Europako eguna** urtean behin ospatzen da Maiatzaren 9an, Schuman adierazpenaren oriomenean. Adierazpen horretan, Robert Schuman Alemania eta Frantziaren ikatza eta altzairua beste lurralde batzuentzat ere izango zela agertzen da, horrela lehenengo urratsa eman zen Europako estatuen bateraketan.

Ospakizun hau 1985tik ospatzen da, Europako Kontseiluak ontzat hartu zuenetik. Europa osoko jai eguna den arren, laneguna da eta estatuen ospakizunak ez dira baliokidetzen estatu bakoitzaren ospakizun nazionalekin.

## Kanpo estekak
Txintxilla

**Txintxilla** *Chinchilla* generoko karraskarien izen arrunta da. Kinkilidoen familiako ugaztun horrek ile luze eta leuna du.

Generoa naturan Hego Amerikan baino ez da bizi. Bi espeziez, buztan laburreko *Chinchilla chinchilla* eta buztan luzeko *Chinchilla lanigera*, osatuta dago. Biek hibrido bat osatu dute, etxekoturiko *Chinchilla lanigera x Chinchilla chinchilla* hain zuzen ere.

Larrugintzan preziatua denez egoera larrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erlijioso (argipena)

**Erlijioso** hitzak adiera zenbait ditu:
* **erlijioso** edo erlijioari dagokiona;
* **erlijioso** edo erlijiozko komunitate, ordena edo kongregazio baten kidea.
Loreto Mauleon

**Loreto Mauleon** (Burgos, 1988ko abuztuaren 14a -) euskal aktorea da.

Zurriolako ikastolan ikasi ondoren, ingeniaritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Hala ere, laster hasi zen aktore moduan lan egiten.

## Lanak 
### Zineman 
* *Hodeiak margotzeko makina* (2009)
* *Bi anai* (2011)
* *Anfitrioi berezia* (2012, telefilma)
* *La ermita* (2023)

### Telebistan 
* *Goenkale* (ETB 1, 2008-2012)
* *El secreto de Puente Viejo* (Antena 3, 2012-2015)
* *Aitaren Etxea* (ETB 1, 2015)
**Patria*  (HBO, 2020)
**La chica de nieve* (Netflix, 2023)
**Touré detektibea* (ETB 1, TVE 1, 2024)
**Querer* (Movistar Plus, 2024)

## Sariak 
2021ean Platino eta Feroz sariak jaso zituen, *Patria* telesailean egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Loreto Mauleonen bideobooka
Zichyújfalu

**Zichyújfalu** Hungariako herria da, Fejér eskualdean.
thumb|250px|Zichyújfalu
## Kokapena 
Gárdony, Pusztaszabolcs, Seregélyes eta Szabadegyháza herriak ditu inguruan.
44 trenbidea igarotzen da bertatik (Székesfehérvár–Pusztaszabolcs linea).

## Historia 
Ecser-ren lehen aipamen idatzia 1239eko da.

Zichyújfalu 1997eko abenduaren 15aindependentea herri geroztik.

## Kanpo estekak 
*  Zichyújfalu
* Zichyújfalu – Google Maps
Edalontzi

[thumb|150px|[Beirazko ur edalontzi bat erdi betea.]]
'*Edalontzia*,* edontzia*,* godaleta** (Ipar.) edo **basoa*' (Heg.) edateko erabiltzen den ontzi bat da, bereziki beirazkoa eta zilindro-formakoa edo zilindro-antzekoa. Hedaduraz, edalontzi batean sartzen den likido kantitateari ere edalontzi deitzen zaio (adibidez, edalontzi bat ardo edan), edukiera-neurri ofiziala ez izan arren.

## Kanpo estekak
Nestorren kopa

[thumb|250px|[Mizenasko urrezko kopa, Schilemannek "Nestorren kopa" deitu zuena.]]
**Nestorren kopa** Iliadan aipatzen den ontzi berezi baten izena da, Nestorren edalontzia izan zena, Piloseko elezaharretako erregea. Atenasko Arkeologia Museo Nazionalean erakusgai dago.

## Kanpo estekak
In dubio pro reo

[[Fitxategi:In dubio pro reo.jpg|thumb| [...] *in dubio pro reo* [...] ]]
Zuzenbidean, zigor zuzenbidean gehienbat, ***in dubio pro reo*** (euskaraz, "*zalantzan, salatuaren alde*") epaiketa batean akusatuaren aurkako duen froga bat zalantzazkoa denean, akusatuaren alde jokatu behar dela, froga indargabe utziz, ezartzen duen printzipioa da.

## Ikus, gainera 
* *In dubio pro actione*

## Kanpo estekak
Serbiako Erresuma

**Serbiako Erresuma** () 1882ko martxoaren 23an Serbiako printzerriaz gero Balkanetan sortutako estatu burujabea izan zen.

File:Serbia1878.png
File:Serbia montenegro albania1913 01.png
File:Serbia1918 1.png

## Kanpo estekak
Kapela luze

**Kapela luzea**, halaber **xistera**, buru-estalki altua da, zilindro itxurakoa, hegal estua eta gainalde laua duena. Eskuarki, material zurrunez egina dago, eta beltza izaten da.

Kapela luzea Frantzian sortu zuten XVIII. mendearen amaieran. Hasieran, konotazio iraultzaileak izan zituen, eta txarto ikusia egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezker Erradikalaren Koalizioa

**Syriza** (grezieraz Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς, Synaspismós Rhizospastikís Aristerás) edo **Ezker Erradikalaren Koalizioa** Greziako alderdi politiko ezkertiar bat da, hasieran alderdi politiko ezberdinen koalizio gisa sortua. Bere izena **ΣΥΡΙΖΑ** gisa laburtzen da eta honek σύρριζα, *sýrrhiza* gisa ahoskatzea dakar, "sustraietara" esan nahi duena. Bere lider parlamentarioa Alexis Tsipras da, lehen Synaspismós alderdiko presidentea, koalizioko alderdirik handiena. Guztira 13 alderdik osatzen dute, guztiak politikoki independienteak. Sozialdemokraziatik maoismo, troskismo edo eurokomunismora doazen taldeak daude bertan.

## Osatzen duten alderdiak 
Koalizioa AKOA, DIKKI, DEA, Herritar Aktiboak, KEDA, Kokkino, KOE, Xekinima, Greziako Ekosozialistak eta Synaspismos alderdiek sortu zuten, hala ere, 2010ean koalizioko kontserbadore talde batek DIMAR alderdia sortu zuen, Syrizatik bereizita.

Izan ere, Greziako betiko alderdien aurkako gorrotoak, krisiak sortutako ezinegonak eta Europak herrialdeko politika eta gizartean egindako esku hartzeak eragina izan zuten alderdiak gora egiten laguntzen. Oposizioko alderdi nagusia bilakatu zen eta gero eta gertuago zegoen Greziako presidentetzatik.

Alexis Tsiprasen arabera, Europan hiru aukera politiko zeuden: Alemaniak bultzatutako austeritatea, faxismoa (alderdi ultraeskuindarrek hartutako indarrarengatik, Grezian bereziki, Urrezko Egunsentia eskuin muturreko alderdiak) eta Herriek osatutako Europa.

## Helburuak 
Hiru helburu nagusi ditu:
* “Europa birsortzea” eta “finantza botereak, herrien benetako etsaiak, suntsitzea” da, gobernuan ez egon arren dena erabakitzen dutelako.
* Angela Merkelek herrialdearekiko erakutsitako jarrera kritikatu ohi du.
* Europako herrialdeek nortasun nabarmenagoa izatearen alde dago.

## Syriza eta Ahal Dugu 
Syriza eta Podemos fenomeno politiko moduan eta programetan dituzten antzekotasunengatik (zorra berrantolatu, erretiroa hartzeko adina jaistea eta gastu publikoa handitzea) askotan alderatu dituzte. Gainera, 2014ko urrian, Pablo Iglesiasek eta Alexis Tsiprasek ekitaldi politiko batean parte hartu zuten eta greziarraren ustez “Podemos Europako Syriza berri batean bihur liteke, Syriza espainiarrean”.

## Ordezkaritza instituzionala 
### Greziako Parlamentua 
### Europako Parlamentua 
SYRIZAk aulki bat du Europako Parlamentuan eta bere ordezkaria Nikos Hountis da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Oruesagasti

**Asier Oruesagasti** (Donostia, Gipuzkoa, 1986) aktorea da.

## Lanak 
### Zineman 
* *Skizo *(2005)
* *La casa de mi padre *(2008)
* *Hodeiak margotzeko makina *(2009)
* *Sin Remite (film laburra)*
* *Bizitzako kopa (film laburra)*
* *Making Off (film laburra)*
* *Una mierda de Slasher (film laburra)*
* *Atzuriko Milagrua (film laburra)*
* *Akelarre* (2020)
* *Azken erromantikoak* (2024)

### Telebistan 
* *Ander eta Konpainia* (2000)
* *Goenkale* (2006-2014)
* *Go!azen 4.0* (2017-2018)
* *Altsasu* (2020)

### Antzerkian 
* *Eta Zer?*
* *Ahuntza edo Nor da Silvia?*
* *Baba Zango-Horiak*
* *Etzi*
* *Lotsagabe*
* *Eta Zer? II*
* *Terapiak*
Perifrasi

**Perifrasi**, grezieratik hartutako hitza, περί eta φράζειν, euskaraz “itzulinguru bidez mintzatzea” esan nahi du. Pentsamendu figuren artean kokatzen den baliabidea da. Baliabidearen oinarria hitz bat esanahi bereko beste hitz multzo batez aldatzean datza; beraz, itzulinguruka hitz egitea da. Perifrasia zehar aipamenarekin dago lotuta.

Adibideak:
: Animalien erregea = lehoia
: Azken hatsa bota zuen = hil zen

Askotan kontzeptu bat bere ezaugarrien bidez azaldu egiten da:
: Munduko felidae azkarrena: gepardo
: Gipuzkoako itsas-hezegune nagusiak: Txingudi

Baliabide honekin estiloa hanpatu egiten da eta, aldi berean, errepikapenak saihesteko modua da. Perifrasi literatura-genero guztietan erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 641-642.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 314-315.or.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

## Ikus, baita ere 
* Zehar aipamena
Dema

[thumb|300px|**Giza-abere probetan** [idi-dema da modalitate arrakastatsuenetakoa, baina *probarria* arrastaka daramatenak zaldiak, astoak eta pertsonak ere izan daitezke. Irudian, idi-dema Eibarren, 1923 urtea.]]

**Dema** edo **giza-abere proba** harri handi bat, probarri edo dema-harri izenekoa, ahalik eta distantzia luzeenera arrastaka eramatearen herri kirola da. Harria arrastaka eramaten dutenak gizakiak nahiz abereak (idiak, zaldiak, astoak) izan daitezke. Horrela, giza probak, idi-demak, zaldi probak eta asto probak jokatzen dira.

Probak ospatzeko tokiak horretarako prestaturiko probalekuak (errekako harriz egindako zoruekin, harria hobeto irristatzeko), plazak nahiz kaleak izan daitezke. Abereak *probalari* batek gidatzen ditu.

Batzuetan abere desberdinen eta gizakien arteko erronkak jokatzen dira eta abereen eta ibilgailuen arteko erronkak ere antolatu dira historian. 1963. urtean, Bilbon zirko batean zegoen Mary elefantea Berrizko Benigno Azpitarte *Antzua*ren idi parearen aurka lehiatu zen desafioan, eta idiek irabazi zuten.

Euskal Herriaz gainera, idi-demak Kantabrian eta Asturiasen ere jokatzen dira, baina harri hutsa barik, karga eramaten dute narra baten gainean eta lur gainean jokatzen dira ondorioz.

## Ikus, gainera 
* Idi-dema
* Giza proba
* Asto proba
* Zaldi proba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makiivka

**Makiivka** (ukraineraz: Макіївка, ahoskera: [mɑˈkijiu̯kɑ], translit. *Makiyivka*; errusieraz: Макеевка, translit. *Makeyevka*), lehenago **Dmytriivsk** eta **Dmytriyevskyi** deitua, Ukrainako ekialdean dagoen Donetskeko oblasteko hiri industriala da. Donbass eskualdeko ikatz-erauzte eta altzairugintzaren gune nagusietako bat da. 2022an 338 968 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horlivka

**Horlivka** (ukraineraz: Горлівка) edo **Gorlovka** (errusieraz: Горловка) Ukrainako ekialdean dagoen Donetsk oblasteko hiria da. Donbass eskualdeko ikatz-erauzte eta industria kimikoaren gune nagusietako bat da. 2011ko urtarrilaren 1ean 261.052 biztanle zituen

## Hiri senidetuak 
*  Barnsley, Erresuma Batua
*  Pensacola, Ameriketako Estatu Batuak
*  Buffalo, Ameriketako Estatu Batuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriari buruzko webgunea.
Donbass Arena

**Donbass Arena** (; ) Ukrainako Donetsk hirian dagoen futbol zelaia da. Hiriaren erdialdeko *Lenin Komsomol parkean* dago eta 51.504 ikuslerentzako edukiera dauka. 2009ko abuztuaren 29an inauguratua izan zen. Bertan jokatzen ditu etxeko partidak FC Xakhtar Donetsk taldeak. Egun Donetskeko Herri Errepublikaren barnean dago.

## Iruditegia 

Irudi:2014. Донбасс Арена (14049108541).jpg|Kanpoaldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txekoslovakiako futbol selekzio nazionala

**Txekoslovakiako futbol selekzio nazionala** herrialde haren futbol taldea izan zen, Txekoslovakia 1993an bitan banatu zen artean iraun zuena. FIFAk Txekiar Errepublikako futbol selekzio nazionala eta Eslovakiako futbol selekzio nazionala hartzen ditu haren jarraipen gisa.

1976an Europako txapeldun bilakatu ziren, Mendebaldeko Alemaniari finalean irabazita, penalti jaurtiketetan.

Azken artida Bruselan jokatu zuen, 1993ko azaroaren 17an eta 0-0 berdindu zuen Belgikaren aurka.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Txapeldun orde (2): 1934 eta 1962

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (1): 1980an.
* Txapeldun orde (1): 1964ean.

### Europako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (1): **1976an**
* Hirugarren postua 1960an eta 1980an.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Jokalari aipagarrienak 
[thumb|[Zdeněk Nehoda da partida gehien jokatu zituen jokalaria]]
[thumb|[Antonín Panenka famatu bihurtu zen era berezian jaurtitako penaltiarengatik.]]

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Ikus, gainera 
* Txekiar Errepublikako futbol selekzio nazionala
* Eslovakiako futbol selekzio nazionala

## Kanpo estekak
Hegoaldeko Erresuma

**Hegoaldeko Erresuma** 1943ko irailaren 10ean eta 1944ko ekainaren 4aren tartean eratutako erresuma izan zen, Erromako askapenatik sortua. Erresumak Hegoaldeko Italia, Sizilia eta Sardinia hartzen zituen barnean.

## Kanpo estekak
Bentosa (medikuntza)

thumb|240px|Medikuntzako bentosa.
Medikuntza tradizionalean, **Bentosa**, beirazko edo metalezko kirurgia tresna da, biribil itxurakoa, gorputzaren gainazaleko hainbat puntutan aplikatzen dena odola azaleratzeko, sortzen den hutsaren bidez. Tresna hori erabiltzen duen tratamendu medikoa bentosaterapia da.

## Kanpo estekak
María Jesús Cava

**María Jesús Cava Mesa** (Bilbo, Bizkaia, 1949ko abenduaren 21a – ) bilbotar historialaria da eta historia garaikideko katedra zuzendaria izan da Deustuko Unibertsitatean. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea da.

## Biografia 
Batxilergoa ikasi zuen Bilboko Jesusen Bihotzaren Esklaboen Ikastetxean, eta Filosofia eta Letretan lizentziatu zen (Historia Modernoa eta Garaikidea) Deustuko Unibertsitatean (1972). Unibertsitate berean (1985) Historia Moderno eta Garaikidean doktoratu zen, kalifikazio gorenarekin. Santanderko Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitateko bekaduna izan zen hainbat ikasturtetan, baita La Rábidako Unibertsitate Hispanoamerikarrekoa ere. Kultura, Historia eta Ingelesa ikasi zituen East Angliako Unibertsitatean (Norwich), Oxforden (Ingalaterrako kultura) eta Londresko Iparraldeko Politeknikoan (ingelesa). Halaber, Historiaren Didaktikan espezializazio-ikasketak egin zituen. Hainbat iritzi artikulu ere idatzi ditu.

### Bestelako lanak 
Hizlari nabarmena izan da, eta hainbat herrialdetako biltzar, ziklo eta jardunaldi ugaritan parte hartu du. Bilboko Udaleko Ondare Batzordeko kidea da. Hainbat kultura-elkartetako kidea da, hala nola Asociación Mujer Siglo XXI, AMAK (*Alfredo Krausen Lagunak* elkarteko zuzendaritzako kidea) eta Iberoamerikarekin unibertsitate arteko lankidetza programaren ebaluazioan aditua, 2003. CEHRIko (Nazioarteko Harremanen Historiarako Batzordea) Zuzendaritza Batzordeko kidea da 2000. urtetik, eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea (Bizkaiko Batzordea).*“Erakundeekiko aldaketa testuinguru soziopolitikotik etorri zen”.*Zentsurarik gabe, aitortzen du Deustuko Unibertsitatea tabuak ezabatzen joan dela, “baina pixkanaka: kortseak apurtu egin dira, emakume klaustrokideak ikusaraziz eta erabilgarritasun-helburuekin”. Ildo horretatik, esan zuen bere ibilbideak “argiak izan dituela, baina baita itzalak ere”, eta bilakaera positiboa izan duela egiaztatu arren, kostatu egin dela horretara iristea: *“Botereak inoiz ez dit boterea ekarri, baina laster jakin dut errektoreorde izatera iritsiko ez zela. Nire garaiak profil jakin bateko gizonei eman zien lehentasuna”.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  María Jesús Cava Mesa, Auñamendi Entziklopedian.