open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paulete Furacão

**Paola Beatriz**, **Paulete Furacão** izenez ere ezaguna (Salvador, 1984ko apirilaren 13a) LGBTQIA+ brasildar ekintzailea da. Brasilgo Bahía estatuan kargu publiko bat bete zuen lehen transexuala izan zen.

Bahía Olívia Santanako estatuko diputatuaren aholkularia da eta Badiako Unibertsitate Federalean (UFBA) pedagogia ikasten dhardu. Gizarte-hezitzailea ere bada, pertsonen salerosketari aurre egiteko eta sexu-transmisiozko infekzioak saihesteko lanean dihardu.

## Biografía 
ezkerrera|thumb| Paulete Furacão 2016. urtean, Salvadorreko inauteri-kanpainaren eta Transexualen Ikuspenaren Egunaren eta Travestiren testuinguruan, orduan zeremonia-maisua baitzen Bahiako hiriburuan.
Paulete Furacão 1984ko apirilaren 13an jaio zen Salvador hirian, Brasilgo Bahía estatuan. Bost urte zituela, Paulete emakume identifikatzen zen. Familiak onartu egin zuen, baina ingurukoen eta arrotzen arteko aurreiritziak jasan zituen.

2004an hasi zen LGBTQIA+ mugimenduan aktibista izaten, Laleska de Caprid Travesti Laleska laguna Eguberri egunean hil zutenean. Hala, 2006an, Laleska de Caprid elkartea sortu zuen. Homofobiaren aurkako borrokari buruzko gizarte-ekintzekin eta hitzaldiekin lan egiten du, eta bere lagun trabesti erailduaren omenez aukeratutako izenarekin. Paulete Furacão izen soziala aukeratu zen autobaieztapen, erresistentzia eta botere gisa.
2012. urtetik 2016. urtera bitartean, Paulete Furacão LGBTT (Lesbianas, Gays, Bisexual, Travestis eta Transexual) Populazioaren Eskubideen Defentsarako Zentroko (SJCDH) koordinatzaile izan zen Bahiako Gobernuaren Estatuko Idazkaritzan. 2016ko Salvadorreko udal-hauteskundeetan, Salvadorreko Udalean kargu baterako aurkeztu zen Brasilgo Alderdi Sozialistan (PSB) afiliatuta zegoela, baina ez zuen lortu zinegotzi hautetsia izatea.

2018an, 87.9 FM irratiko *Cerca de Favela* programa aurkeztu zuen, Salvadorren. LGBT gaia landu eta sentsibilizazioko edukiak eman zituen.

2019an, Badiako Estatuko Defentsa Erakunde Publikoak elkarrekin egindako ahaleginaren bidez, Paulete Furacãok jaiotza-ziurtagiria lortu zuen, Paola Beatriz bere izen zibilarekin.

2021ean, *Projeto Oportunizar-*eko kide bihurtu zen. *Rede Trans* proiektuaren helburua Brasilen transgeneroen enplegagarritasuna sustatzea da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Léo Kret
* Luiz Mott

## Kanpo estekak
Fusel-olio

**Fusel-olioak** hartzidura alkoholikoaren emaitzetako bat dira eta, adibidez, garagardoari zaporea ematen diotenak. Oro har, edari alkoholikoei aroma bereziak ematen dizkiete. Destiatutako edari alkoholikoetan dira bereziki inportanteak kontzentrazio handiagoa izaten dutelako.

## Osagaiak 
Fusel-olioen osagai nagusiak alkoholak dira. Alkoholen artean hauek dira aipagarrienak: 

* Propanola
* Butanola (hainbat isomero)
* 1-Hexanola
* Amil alkoholak, isoamil alkohola bereziki
* 2-Feniletanola

Fusel-olioak agetzen dira hartziduraren tenperatura eta pHa handiak direnean. Alkoholak destilatzean *isatsean* kontzentratzen dira nagusiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domitilla Nagusia

thumb|221x221px|Domitila Nagusia, XVI. mendeko marrazki baten arabera.
**Flavia Domitilla** edo **Domitilla Nagusia** (latinez, Flavia Domitilla Maior; 69 aurretik hil zena) f Vespasiano enperadorearen emaztea izan zen.

## Bizitza 
Flavia Domitila Sabrattha hirian jaio zen, kolono italiarren familia batean. Flavio Liberalisen alaba zen, kuestore baten eskriba zena eta jatorriz Ferentiumgoa.

Vespasianorekin K.o. 37-39. urte artean ezkondu zen, Vespasianoren karrera senatorialaren garaian.

Zenbait txanpon gorde dira bere aurpegia edo bere alabarena daramatenak, Titoren garaikoak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo esgtekak
Alberto da Costa e Silva

**Alberto da Costa e Silva** (Sao Paulo, 1931ko maiatzaren 12a - Rio de Janeiro, 2023ko azaroaren 26a) brasildar diplomazialari, historialari eta olerkaria izan zen.

Brasilgo enbaxadorea izan zen Portugalen (1986-1990), Kolonbian (1990-1993) eta Paraguain (1993-1995). 2014an Camões saria irabazi zuen.

## Lanak 
### Olerkigintza 
* *O parque e outros poemas*. Rio de Janeiro, 1953.
* *O tecelão*. Rio de Janeiro, 1962.
* *Alberto da Costa e Silva carda, fia, doba e tece*. Lisboa, 1962.
* *Livro de linhagem*. Lisboa, 1966.
* *As linhas da mão*. Rio de Janeiro, 1978. Prêmio Luísa Cláudio de Souza, do PEN Clube do Brasil.
* *A roupa no estendal, o muro, os pombos*. Lisboa, 1981.
* *Consoada*. Bogotá, 1993.
* *Ao lado de Vera*. Rio de Janeiro, 1997. Prêmio Jabuti, da Câmara Brasileira do Livro.
* *Poemas Reunidos*. Rio de Janeiro, 2000. Prêmio Jabuti, da Câmara Brasileira do Livro.
* *Melhores poemas de Alberto da Costa e Silva*. São Paulo, 2007. Seleção de André Seffrin.

### Historia 
* *A Enxada e a Lança: a África antes dos Portugueses*. Rio de Janeiro, 1992, 1996 e 2006.
* *As Relações entre o Brasil e a África Negra, de 1822 à 1a Guerra Mundial*. Luanda, 1996.
* *A Manilha e o Libambo*: A África e a Escravidão, de 1500 a 1700. Rio de Janeiro, 2002 e 2004. Prêmio Sérgio Buarque de Holanda, da Fundação Biblioteca Nacional. Prêmio Jabuti, da Câmara Brasileira do Livro, 2003.
* *Um Rio Chamado Atlântico: A África no Brasil e o Brasil na África*. Rio de Janeiro, 2003 e 2005.
* *Francisco Félix de Sousa, Mercador de Escravos*. Rio de Janeiro, 2004.
* *Das mãos do oleiro*. Rio de Janeiro, 2005.
* *Imagens da África: da Antiguidade ao Século XIX (organização e notas de Alberto da Costa e Silva)*, 2012

### Saiakerak 
* *O vício da África e outros vícios*. Lisboa, 1989.
* *Guimarães Rosa, poeta*. Bogotá, 1992.
* *Mestre Dezinho de Valença do Piauí*. Teresina, 1999.
* *O Pardal na Janela. Rio de Janeiro, 2002.
* *Castro Alves: um poeta sempre jovem*. São Paulo, 2006. Belo Horizonte, 2008.
* *O quadrado amarelo*. São Paulo, 2009.

### Memoriak 
* *Espelho do Príncipe*. Rio de Janeiro, 1994
* *Invenção do Desenho*. Rio de Janeiro, 2007
* *O pai do menino*. São Paulo, 2008

### Antologiak 
* *Lendas do índio brasileiro*. Rio de Janeiro, 1957, 1969, 1980 e 1992.
* *A nova poesia brasileira*. Lisboa, 1960.
* *Poesia concreta*. Lisboa, 1962.
* *Da Costa e Silva*. Teresina, 1997.
* *Poemas de amor de Luís Vaz de Camões*. Rio de Janeiro, 1998.
* *Antologia da poesia portuguesa contemporânea'', com Alexei Bueno. Rio de Janeiro, 1999 e 2006.
Afira bint Abbad

**Afira bint Abbad** edo **Affar Yaddistarra** *al-Shemus* ezizenaz ezagutua ( **Ashshamus**) III. mendeko arabiar poeta emakumea izan zen.

Yamama eskualdekoa zen (Nayd-n, gaur egungo Arabia), Yaddis tribukoa. Bere bizitzaz dakiguna bere poemetan idatzi zuena da: bere tribuko gizonez kexatzen zen, Imliq Tansameko errege despotari eman ziotelako bortxa zezan, ezkondu aurretik.

## Bibliografia 
Moris Farhi (ed.) (1999): *Classical Poems by Arab Women* translated Abdullah al-Udhari, Saqi Books, 1999. .

Abdul Hadi Sadoun (2021): Compañeras de Enheduana. Poetas clásicas árabes. Málaga: Poetícas Cedro, 27-31.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadezhda Dubovitskaya

**Nadezhda Dubovitskaya** (; Semei, 1998ko martxoaren 22a) kazakhstandar altuera jauzilaria da. Asiako Indor txapelketa irabazi zuen 2023an eta 2020an Asiako emakumezkoen altuera jauziaren errekorra ezarri zuen, 2,00 metrotako jauzia eginez.

## Ibilbidea 
18 urte zituela gazte mailako Asiako txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen. 2018an Asiako txapelketan eta Jokoetan brontzezko domina bana eskuratu zituen. 2021ean Asiako errekorra ezarri zuen (2,00 m) baina Tokioko Olinpiar Jokoetan ez zuen lehenengo fasea gainditu, 1'86 metrorekin. 2022an eta 2023an berriz egin zituen bi metro inguruko jauziak.

## Lorpenak 
## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* Aire librean:
** 2,00 m (Almaty, , 2021) - **Asiako errekorra**
* Pista estalian:
** 1,98 m (Belgrad, , 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Babiloniaren erorialdia

**Babiloniaren erorialdia** Neobabiloniar Inperioaren amaiera eragin zuen gertaera nabarmena izan zen. Akemenestar Inperioak k.a. 539an Babilonia konkistatu ondoren gertatu zen.

## Inbasioa 
K.a. 549an, Ziro II.a Handia akemenestar erregea, Astiages bere mediar erregearen aurka matxinatu zen Ekbatanan. Bere armadak Astiages traizionatu egin zuen, eta Ziro irandar herri guztietako gobernari bihurtu zen, baita prerraniar elamitarrena eta gutiena ere.

K.a. 539an, Zirok Babiloniar Inperioa inbaditu zuen. Nabonides erregeak Belsasar bere seme bidali zuen persiar armada handia urruntzera. Hala ere, Asiriako gobernadore Gobriasek traizionatu egin zuen Belsasar, eta bere indarrak persiarren aldera aldatu zituen. Babiloniako indarrak Opisko guduan erori ziren. Nabonidesek Borsippa aldera ihes egin zuen, eta urriaren 12an, Ziroren ingeniariek Eufratesko urak desbideratu ondoren, "Ziroren soldaduak Babiloniara borrokarik gabe sartu ziren". Xenofonteren lanetan Belsasar Babiloniakoa eraila izan zela esaten da, baina kontatutakoa ez da oso fidagarria. Nabonidesek errenditu eta deportatu egin zuten. Belen tenplu handiaren atarian guardia gutiak jarri zituzten, eta bertan jarraitu zuten etengabe. Ziro urriaren 3an iritsi zen Babiloniara, eta Gobriasek haren ordez jardun zuen. Zirok, ondoren, Gobrias Babiloniako probintziako gobernadore izendatu zuen.

Zirok Babiloniako errege ohien oinordeko legitimoa eta Marduken mendekatzailea zela esan zuen. Mardukek, tokiko jainkoen irudiak beren antzinako santutegietatik Babiloniara eramanetean, Nabonidesen errukigabekeriagatik haserre zegoen. Babiloniako erlijioa Babiloniako Mardukeko tenpluan zentralizatzen saiatzean, Nabonidesek erresumin handia piztu zuen, eta bertako apaizak erakarri bazituen ere, militarrek bere gustu zaharkituengatik arbuiatu egiten zuten. Dirudienez, bere erresumaren defentsa beste batzuen esku utzi zuen, antzinako tenpluen fundazioaren erregistroak induskatzeko eta eraikitzaileen datak zehazteko lanik atseginenaz arduratuz.

Bertan populazio zati deseroso bat egoteak, baita atzerriratuak egoteak ere, juduak kasu, zalantzarik gabe, Zirok Babilonia inbaditzea erraztu zuen. Beraz, Ziroren lehen ekintzetako bat erbesteratuei beren jaioterrietara itzultzen uztea izan zen, beren jainko eta ontzi sakratuen irudiak berekin eramanez. Horretarako baimena aldarrikapen baten barruan zegoen, eta horren bidez, konkistatzaileak Babiloniako tronuari egindako erreklamazioa justifikatzen ahalegintzen zen. Belek eta bere apaizek sagaratu arte mendebaldeko Asian gobernatzeko eskubiderik inork ez zuelako sentsazioa handia zen oraindik, eta, ondorioz, Zirok "Babiloniako Errege" titulua hartu zuen.

Babilonia, Asiria bezala, akemenestar pertsiarraren satrapia bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aissa Intxausti

**Aissa Intxausti Aburruza** (Lekeitio, Bizkaia, 1996 - ) bizkaitar bertsolaria eta bertso-irakaslea da. 2016ko, 2021eko eta 2023ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan aritu zen, azken horretan finalera iritsiz.

## Biografia 
Zuzenbide eta Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzako gradua ikasi zuen, eta abokatutzako masterra egin, nahiz eta ez dabilen alor horretan lanean. Karrera bukatu ostean Bizkaiko Bertsozale Elkartearekin hezkuntza arautuan bertsolaritza klaseak ematen ibili izan da, ordezkapenak egiten. Lankurekin ere ikuskizun ezberdinetan parte hartu du, Eneko Arraterekin batera: Urpekakariak, Alpistegia, Hor Konpon Mari Anton eta Pretresku bertso-antzerkiak egin dituzte. 2022tik Bizkaiko Bertsozale Elkarteko Zuzendaritza kidea da.

## Bertsolari ibilbidea 
Lekeitioko eskola publikoan hasi zen bertsotan, bertsolaritza klaseak ematera joaten baitzitzaien Onintza Enbeita LH5 eta LH6 ikasturteetan. Gerora, Markina-Xemeingo bertso eskolan eta Lekeitioko Poto bertso eskolan ibili izan da.
** Finalaurrekoak (1): 2025
** Final-laurdenak (2): 2016 eta 2021

### Bertso Erronda 
Bilboko Alde Zaharreko Erronda kaleko tabernetan ospatzen den bertso txapelketa da. Hauetan hartu du parte Intxaustik:

* 2017: Last bertso round
* 2018: Bertso saloon
* 2019: Bertsolarri
* 2020. Bertan behera gelditu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aissa Intxaustiren bertsoak Bertsoa webgunean
* Hamaika Telebistak Aissa Intxaustiri egindako elkarrizketa.
Laila bint Lukaiz

**Laila bint Lukaiz** edo **Laila bint Lukaiz ibn Murra Inb Assad** (en árabe: لَيْلَى بنت لُكَيْز‎ ), **al-Affifa** ‘Laila zintzoa’ ezizenez ezagutua (heriotza 483. urtea), poeta arabiarra izan zen.

## Biografia
Rabi’a ibn Nizar klanaren buruzagiaren, Lukeyz, alaba gazteena zen. Islamaren aureko arabiar kristaua zen.

## Poesia lana
Arriskuan dagoen anderea salbatzen duen zaldunaren gaia asmatu zuen egilea da. 

Era berean oso ezaguna da Tahridh edo mendekua gaia duen poemak egiteagatik.

## Bibliografia 
Moris Farhi (ed.) (1999): *Classical Poems by Arab Women* translated Abdullah al-Udhari, Saqi Books, 1999. .

Abdul Hadi Sadoun (2021): Compañeras de Enheduana. Poetas clásicas árabes. Málaga: Poetícas Cedro, 57-59.
The Poetry of Arab Women: A Contemporary Anthology. Interlink Books. 2001. ISBN 9781566563741.
Classical Poems by Arab Women. Saqi Books. 1999. ISBN 9780863560477.
Esat Ayyıldız, “Leyla Bint Lukeyz (el-‘Afîfe): Beşinci Yüzyılda Kadın Bir Şair ve Epik Anlatısı”, Uluslararası Sosyal Bilimlerde Kadın Çalışmaları Sempozyumu Bildiri Kitabı, ed. Ömer Subaşı vd. (Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2022), 477-485.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* https://martha-hammond-msds.squarespace.com/
Faustino Aranzabal

**Faustino Aranzabal Salegi** (Donostia, 1968) Gipuzkoako margolari, hizlari eta koreografoa da. Arte Aplikatuetan Graduatua Zaragozan 1989an, 1987-89an, Jose Luis Zumeta, Villalba eta Daniel Canogar artistek zuzendutako pintura-tailerrak egin zituen Donostiako Artelekun, eta litografia eta estanpazio estudioak Don Herbertekin. Kresala elkartearekin lotura zuzena du.

## Ibilbidea 
Arte eszenikoetan graduatua da, eszenografia espezialitatean. 1987az geroztik bakarkako erakusketak egin ditu Donostian, Andoainen, Errenterian, Zarautzen eta Zizurkilen. Nabarmentzekoak: Keinuka EHUko Errektoreordetzan (Euskal Herriko Unibertsitatea) Donostian eta Sasi Bidetan Durangoko Arte Museoan 2000. urtean. Getxoarten parte hartu zuen Getxon (Bizkaia), birritan Puskak taldearekin 2001ean eta Koropiloak lanarekin 2002an. 2003an Barakaldoko Udal Liburutegian Show time eta Ordiziako Barrena Kultur Etxean Eszeptikoarena aurkeztu zuen eta 2004an Lettres sur la danse Tolosako Aranburu Jauregian.

2003an Itoizko urtegiaren aurkakoek herri horretan antolatutako erakusketan parte hartu zuen.

1993ko ekainean, Kresala konpainiaren zuzendari artistiko izendatu zuten eta talde horrentzat obra berriak sortu ditu, nortasun propioa duen errepertorio koreografikoa txertatuz. 2000. urtean, Han dantzarako ikergunea sortu zuen. Dantzako irakaslea da, eta ikastaro monografikoak ematen ditu Euskal Herrian eta atzerrian. Hezkuntza alorrean dantzaren sentsibilizaziorako hainbat proiektu eta tailer zuzentzen ditu. Dantza tradizionalaren sustraiak hartu, eta «euskal koreografia berrian» ekarpena egitea du asmoa, bi estiloak modu ahalik eta «naturalenean» lotuz.

## Zuzendutako koreografia lanak 
* 2021: *Amoria & Dolore*.
* 2018: *Haize hegoa*.

## Obra 
* *Kresala Euskal Dantza Taldea, tradizioa sormen iturri*. Gaztelupeko Hotsak, 2008. ISBN	9788493615727.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Faustino Aranzabal: "Euskal dantza erbestean".
Agaricus semotus

***Agaricus semotus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Printzipioz jangarria da, nahiz eta pertsona batzuengan hesteetako arazoak eragin ditzakeen.

Sinonimoak: *Pratella semota*, *Psalliota sylvatica var. amethystina*, *Pratella comtula var. amethystina*, *Agaricus amethystinus*, *Pratella amethystina*, *Psalliota semota*, *Agaricus sagatus*, *Psalliota amethystina*, *Fungus semotus*, *Fungus amethystinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:**Txikia, 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura, titi konikoa eta ertz mehetua. Kapelaren azala lehorra, zuri-krema kolorekoa ezkata marroiekin.

**Orriak:** Libreak, estu, arrosa-izokin kolorekoak, gero marroi ilun kolorekoak bihurtuz joaten dira.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, zurixka, ukitzean horiz zikintzen da. Eraztun nabaria sarritan, ez ordea errezel partziala, kapelaren ertzean bakarrik ikus daiteke.

**Haragia:** Haragitsua, zuria, zanpatuz gero horixka bihurtzen da. Anisaren edo almendra mingotsen zapore atseginekoa. Espora-jalkina marroi ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina neurriak hartu ondoren.

### Nahasketa arriskua 
*Minorpurpureus* ataleko beste *Agaricus* batzuekin: *Agaricus comtulus*, *Agaricus purpurellus*.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran eta udaren hasieran. Koniferoen basoetako hezeguneetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Brasil, Europa, Errusia, Islandia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agaricus porphyrizon

***Agaricus porphyrizon*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria da, baina ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Agaricus arvensis var. purpurascens*, *Psalliota arvensis var. purpurascens*, *Agaricus sylvicola var. purpurascens*, *Psalliota purpurascens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, esfera-erdikotik laura eta baita deprimitu samarrera ere, ertza batzuetan errezel partzialaren hondakinekin oxkarratua. Kapelaren azala ezkatatsu-fibrilosoa, zetaduna, purpura-marroi kolorekoa edo ardo koloreko, erdigune ilunagoarekin eta ertz zurbilagoarekin (krema kolorekoak).

**Orriak:** Libreak, zabalak, estu, lamelulekin, gaztetan zurbilak, gero ilunduaz joaten dira. Ertz zurbil, irregularra, koskaduna, antzua.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, kotoizkoa eraztunaren azpitik, oinarria erraboil biribildu horixka batekin eta zuri-krema koloreko mizelio kordoiekin. Eraztun sinplea, estua, zuria, horiz zikindua.

**Haragia:** Zurixka kapelapean eta hori alberretxeko kolorekoa oinaren oinarrian. Iodoaren eta almendra mingotsaren  arteko usainekoa eta zapore gozokoa. Espora-jalkina arre ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Agaricus purpurellus* delakoarekin nahas daiteke, hau txikiagoa da, oin leuna (ez kotoizkoa), erraboilik gabeko oinarria eta koniferoetan bakarrik ateratzen da. *Agaricus sylvaticus*, gorritu egiten da eta ez du almendra usainik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Urria. Hostozabaletan (artea, artelatza, gaztainondoa) eta pinudietan. Lorategietan, parkeetan. Lurzoru buztintsuetan.

### Banaketa eremua 
Txile, Europa, Errusia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Medikuntzako zortzi ikasleen fusilamendua

**Medikuntzako zortzi ikasleen fusilamendua** 1871ko azaroaren 27an burutu zuten Espainiarrek Habanan, Kuban. Zortzi medikuntza ikasle exekutatu zituzten eta beste dozenaka espetxeratu. Bi gerra kontseilu egin zitzaizkien, gezurretan oinarriturik Gonzalo Castanón kazetari espainiar anti-kubatarraren hilobia profanatzea egotzita. Fusilatu guztiak 16 eta 21 urte artekoak ziren. Fusilatze hauek Hamar Urteko Gerraren testuinguruan eman ziren.

## Espainiarren errepresioa 
Hamar Urteko Gerrako gertaerarik tragikoenetako bat medikuntzako zortzi ikasleen fusilamendua izan zen, Blas Villate y de la Hera jenerala eta Balmasedako kondea gobernuan zegoen bitartean.

Zortzi ikasleak 1871ko azaroaren 25ean atxilotu zituen Habanako gobernadore espainiarrak haien ikasgelan, kazetari espainiar baten hilobia urratu izana egotzita. Biharamunean, ordezkoa zen Crespo jeneralaren agindupean, Balmaseda kanpoan zegoelako, ikasleak epaiketa sumarisimoan auzipetu zituzten. Epaiketa horren epaia ez zuten onartu Espainiako boluntarioek, epaiketa egingo zen espetxearen eraikinaren aurrean matxinatuta baitzeuden. Ikasleak bigarren aldiz auzipetu zituzten, eta heriotza zigorra ezarri zieten. Balmasedak, Habanara itzulita, ez zuen epaia ezeztatu eta ez zuen zigor txikiagoz kommutatu. Zortzi ikasleak 1871ko azaroaren 27an exekutatu zituzten, atxilotu eta bi egunera. Azaroaren 27an Dolu Nazionaleko eguna ospatzen da Kuban.

Datu genealogiko hauek Vivian Narvaezek eman zituen, orrialdearen amaieran agertzen den erreferentziatik informazioa atera zuena. Kubatar bakar batek ere ez ditu ahaztuko zortzi ikasleak: Alonso Alvarez de la Campa eta Gamba, Anacleto Bermudez eta Gonzalez de Piñera, Jose de Marcos Medina, Angel Laborde eta Pereda, Juan Pascual Rodriguez eta Perez, Carlos Augusto de la Torre eta Madrigal, Carlos Verdugo eta Martinez, eta Eladio Gonzalez eta Toledo. Prozesu honetan atxilotutakoen artean Fermín Valdés Domínguez egon zen, José Martíren laguna eta borroka-kidea; 6 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten.

## Filma 
2008an *Inocencia* filmean jaso zuten Kubako historiako kapitulu beltz hartan gertatua: “Espainiak inozentzia erail zuen eguna”. Filma Alejandro Gil zuzendariak egin zuen, Instituto Cubano del Arte e Industria Cinematográficos erakundeak bultzatuta.

## Bibliografia 
* Guevara E. "Los estudiantes de medicina fusilados el 27 de noviembre de 1871". *Bohemia*, 1961; 53. liburuki (49):76
* Le Roy Gálvez LF. "Muerte de Castañón y sucesos del 23 al 27 de noviembre de 1871". *Vida Univers* 1957; (78-79):3-6.
* Le Roy Gálvez LF. *Partidas de bautismo y asientos de enterramiento de los ocho estudiantes de medicina fusilados el día 27 de noviembre de 1871*. Habana: Habanako Unibertsitatea; 1957.
* Le Roy Gálvez LF. *Responsabilidad de España por los sucesos del 27 de noviembre de 1871*. *Patria* 1970; 26(11):1-2
* Valdés Domínguez, Fermín (1887). "El 27 de noviembre de 1871". Habana: *La Correspondencia de Cuba*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ikasle hauei José Martík eskainitako poema.
Domitilla Gaztea

**Flavia Domitilla Gaztea** edo **Flavia Domitilla Minor** (c. 45 - c. 66) Vespasiano enperadorearen alaba izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Vespasiano eta bere emazte Domitilla Nagusia zituen. Bikotearen bigarren umea izan zen, Titoren ostean eta Domizianoren aurretik.

Hamabost urterekin Kintus Petillio Cerialisekin ezkondu zuten, zeinekin alaba bat izan zuen: santu kristaua bihurtu zena Flavia Domitilla donea eta Flavio Klemensen emaztea.

Domitilla Gaztea hil egin zen Vespasiano aita enperadore izatera iritsi baino lehen. 

Bere anaia Titok jainkotu egin zuen eta ohorezko titulu gisa *Augusta* titulua eman zion.

Zenbait txanpon gorde dira bere aurpegia edo bere alabarena daramatenak, Titoren garaikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis I.a Liechtensteingoa

**Luis I.a** (Aloys Josef Johannes Nepomuk Melchior; Viena, 1759ko maiatzaren 14a - *ibidem*,  1805eko martxoaren 24a) Liechtensteingo printzea izan zen 1781etik hil zen arte.

Frantzisko Josef I.a Liechtensteingoaren eta Leopoldina von Sternbergen semea izan zen. Ibilbide militar bat hasi zuen, eta eten egin zuen osasun arrazoiengatik. Bere interes nagusia lorezaintza izan zen eta meatzaritza bultzatu zuen Moraviako bere lurretan. Liburu-bildumak erosi zituen herrialdeko liburutegietarako, eta jauregi berri bat eraiki zuen Vienan. 1783an ezkondu zen Karoline von Manderscheid-Blankenheimekin. Ez zuten seme-alabarik izan.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Judy Rising Reinke

**Judy Rising Reinke** estatubatuar diplomatikoa eta AEBetako enbaxadorea Montenegron da.

## Hezkuntza 
Reinke Smith College-n Arteetan lizentziatua eta Princeton Unibertsitateko Woodrow Wilson Schooleko Gai Publikoen Masterra lortu zuen 1983an.

## Karrera 
Reinke andrea Atzerriko Merkataritza Zerbitzuko karrerako kidea da. 1983az geroztik Merkataritza Saileko estratega eta defendatzaile gisa lan egiten du. Mundu osoko misioetan lan egin zuen, batez ere Europan eta Asiako hego-ekialdean. Hainbat gaitasunetan aritu da, besteak beste, AEBetako zuzendariorde nagusia eta Atzerriko Merkataritza Zerbitzua/Merkatu Globalak dibisioan. Estatu Batuetako sei misiotan aritu da atzerrian, India, Filipinetan eta Thailandiako Atzerriko Merkataritza Zerbitzuaren operazioak zuzenduz. Atzerriko Merkataritza Zerbitzuko Karrerako Ministro maila du.

### Estatu Batuetako enbaxadorea Montenegron 
2018ko uztailaren 27an, Trump presidenteak Reinke izendatu zuen Estatu Batuetako hurrengo enbaxadore Montenegron izateko. 2018ko irailaren 6an, Senatuak bere izendapena berretsi zuen ahots bidez. Montenegroko presidenteari bere kredentzialak aurkeztu zizkion 2018ko abenduaren 20an. Reinke Merkataritza Departamentuko lehen emakumezko atzerri zerbitzuko ofiziala da Misio-buru gisa baieztatu den. 2019ko urrian, Reinke eta AEBetako enbaxadak Mike Pompeo AEBetako Estatu idazkaria hartu zuten, 2006an independentzia lortu zuenetik Montenegro bisitatu zuen lehen estatu idazkaria.

## Bizitza pertsonala 
Reinke Edwin Reinkerekin ezkonduta dago eta alaba bat du. Alemana, frantsesa, bahasa Indonesia eta thailandiera hitz egiten ditu.

## Kanpo estekak
Cecilia Berdichevski

**Cecilia Berdichevsky**, jaiotzez **Mirjam Tuwjasz** (Vidzy, Polonia, 1925eko martxoaren 30a &ndash; Avellaneda, Buenos Aires, Argentina, 2010eko otsailaren 28a) Argentinak izan zuen lehen ordenagailu handiaren lehen emakume-programatzailea izan zen eta aitzindaria informatikan. 'Noche de los Bastones' gauaren ondoren, Manuel Sadosky, Rebeca Guber eta Juan Ángel Chameroren *Asesores Científico-Técnicos* izeneko enpresan hasi zen lanean.

## Biografia 
Mirjam Tuwjasz izenarekin jaio zen 1925eko martxoaren 30ean Vidzyn, Polonian, geroko Bielorrusian.

Juduen aurkako etsaitasunek gora egitean, lehenbizi bere aitak, eta gero, berak lau urte zituela, Hoda amak eta biak Argentinara emigratu zuten. Han Cecilia izena hartu zuen. Haurtzaroa Avellanedan eman zuen, Buenos Airesen. Aita urte gutxira hil zen eta ama gizon aberats batekin ezkondu zen berriro. 1951n, Mario Berditevsky medikuarekin ezkondu zen.

## Lan ibilbidea 
Berdichevskyk matematika ikasi zuen Buenos Aireseko Unibertsitateko Zientzia Zehatzetako Fakultatean, eta informatikarekiko lehen hurbilketak izan zituen. Cicely Popplewell programatzaile ingelesarekin eta Ernesto García Camarero espainiarrarekin egin zituen ikastaroak. Argentinak izan zuen lehen ordenagailu handiaren lehen emakume-programatzailea izan zen. Gero Mánchesterren jarraitu zuen ikasten eta 1963an Argentinara itzuli zen. Programatzailea izateaz gain, Ceciliak Zenbakizko Kalkulurako I. Lan Praktikoetako burua ere izan zen, eta irakasle titularra Manuel Sadosky zen.

1962an beka bat lortu zuen Londreseko Computer Unit-eko Unibertsitatean lan egiteko, eta gero Frantzian jarraitu zuen bere lana.

Ceciliak teknologiarekin lotutako hainbat enpresatan egin zuen lan, hala nola ACT (Sadosky, Guber eta Chamero enpresa), IBIZA enpresan, eta, 1984an, Aurrezki Kutxako zuzendariorde nagusia bihurtu zen, Zenbaketa Zentroarena. Erretiroa hartu ondoren, informatikako aholkulari-lanetan aritu zen eta nazioarteko proiektu eta erakunde garrantzitsuetan parte hartu zuen, Garapenerako Nazio Batuen Programan (NBGP) kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret A. Uyehara

**Margaret Ann Uyehara** estatubatuar diplomatiko bat izan zen, eta azken kargua, erretiroa hartu aurretik, Estatu Batuetako enbaxadore Montenegron gisa izan zen. Barack Obama presidenteak izendatu zuen 2014ko uztailaren 9an, eta Senatuak 2014ko abenduan baieztatu zuen.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Uyehara Berean (Ohio) hazi zen, Kenneth E. Yohner eta Peggy L. Bush Yohnerren alaba. Michiganeko Kalamazoo Collegen lizentziatua zen eta 1981ean lizentziatu zen zientzia politikoetan. Geroago, Georgetown Unibertsitateko Edmund A. Walsh School of Foreign Service-n ikasi zuen

## Karrera 
Atzerri Zerbitzuan sartu ondoren, Uyeharak Bamakon, Londresen, Manilan eta Tokion aritu zen. NATOren goi bileraren 50. urteurrenerako Segurtasun Nazionalaren Kontseiluaren lotura bihurtu zen. 1999tik 2002ra, Uyehara Jakartan (Indonesia) AEBetako enbaxadako zerbitzu orokorren gainbegiratze ofiziala izan zen.

Uyehara 2006an esleitu zuten Kieven, Ukrainan, AEBetako enbaxadako kudeaketa aholkulari gisa. 2008an, Alemania,  Frankfurten, AEBetako Kontsulatuko Eskualdeko Laguntza Zentroko zuzendari izendatu zuten. 2010ean Vienan (Austria) kudeaketako aholkulari bihurtu zen.

AEBetako enbaxadore izateko izendatu zutenean, Washingtonen ari zen lanean, Europako eta Eurasiako Gaietarako eta Nazioarteko Erakundeen Gaietarako Bulegoetako zuzendari exekutibo gisa.

## Bizitza pertsonala 
Uyehararen senarra, Michael, Kanpo Zerbitzuko ofiziala ere bada, hiru seme eta bi alaba dituzte. Ingelesez gain, alemana, frantsesa, ukrainera eta japonieraz hitz egiten du Uyeharak.

## Kanpo estekak
Eskolako jolastoki

[thumb|right|Eskola bateko jolastokia [Sofian.]]
**Eskolako jolastokia** ikastetxeetako kanpoaldean, baina gehienetan ikastetxearen beraren esparruan, ikasleen jolas eta aisialdirako egon ohi den leku mugatua da, irekia edo estalpekoa.

Jolaserako espazio horretako jarduerak mota askotakoak izan daitezke, ikastetxearen, haurren adinaren eta jarduerak irauten duen denboraren arabera. Lehen hezkuntzako jolastokietan jarduerak antolamendu gutxiagokoak izan ohi dira -korrika egitea, salto egitea, banaka edo taldeka- eta bigarren hezkuntzakoetan taldekako kirolek espazio gehiago betetzen dute eta beste jarduera mota batzuk agertzen dira, adibidez solasaldiak, irakurtzea, ikastea edo, besterik gabe, atseden hartu eta lasai egotea. Harremanetarako eta helburu sozialerako toki ere badira.

## Kanpo estekak
Cicely Popplewell

**Cicely Mary Williams,** jaiotzaz **Cicely Popplewell** (Stockport, Erresuma Batua, 1920ko urriaren 29a - Buxto, Erresuma Batua, 1995ko ekainaren 20a) software-ingeniari britainiarra izan zen, Alan Turingekin lan egin zuen Manchester Mark 1ean.

## Biografia 
Popplewell 1920an jaio zen Stockton-on-Teesen. Haren gurasoak Bessie eta Alfred Popplewell izan ziren. Neskentzako Sherbrook Eskola Pribatura joan zen. Matematika ikasi zuen Cambridgeko Unibertsitatean. Txartel zulatudun estatistikekin lan egin zuen.

1942an Cambridgeko Unibertsitateko Girton College Arteetako gradua lortu zuen, eta 1949an Arteetako maisutza.

## Lan ibilbidea 
ezkerrera|thumb|323x323px|Cicely Williamsen egunkariaren eta koadernoaren laburpena
260x260px|thumb|Cicely Williamsen egunkariaren eta koadernoaren laburpena, 1942ko martxoaren 11tik apirilaren 5era bitartean idatzia.1949an Popplewell Alan Turingekin elkartu zen Mánchesterreko Unibertsitateko Makinen Ikaskuntzako departamentuan, prototipo-ordenagailu bat programatzen laguntzeko. Mánchesterko Unibertsitateko Audrey Bates matematikako lizentziadunaren ondoan jardun zuen lanean. Lehen funtzioa Mánchester Mark 1 prototipoarentzako liburutegi bat sortzea izan zen. Liburutegi horretan funtzio matematikoak ebazteko programak sartzen ziren. Turingek Scheme A sistema eragile primitiboan lan egiten zuen bitartean, 1952an Popplewellek Scheme B proposatu zuen, zenbaki hamartarrak onartzen zituena.

1961eanvPopplewellek lehen programazio eskola eman zuen Argentinan, Buenos Airesko Unibertsitatean. Bertan, Ernesto García Camarero informatikariarekin batera aritu zen, zeinek unibertsitate hartan programatzaileak prestatzen jarraitu zuen. Haren klasean Cecilia Berditevski informatikaria zegoen. 1962an Popplewellek *Informazioaren prozesamendua* *(Information Processing)* liburua argitaratu zuen .

## Argitaratutako lanak 
* 1951n *Programatzaileen Eskuliburua.* 1995ean hil zen Buxtonen, Ingalaterran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christiane Rimbaud

**Christiane Rimbaud** (Paris, 1944ko uztailaren 22a – *ibidem*, 2023ko azaroaren 22a) frantziar historialari eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Parisko Victor-Duruy institutuan bigarren mailako ikasketak egin ondoren, Parisko Ikasketa Politikoetako Institutuan lizentziatu zen, eta 1967an graduondoko ikasketak egin zituen Parisko Unibertsitatean.

1981ean Antenne 2 telebista-katean emititutako *Presse, pouvoir et société* telebista-programaren egilea izan zen Philippe Princerekin batera.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucy Durán

**Lucy Duran Crompton** etnomusikologoa, disko-ekoizlea eta irrati britainiarraren aurkezlea da. 1980ko hamarkadan, Duranek kontserbatzaile gisa lan egin zuen Britainiar Liburutegiko Soinu Artxibo Nazionalean. 1993an sartu zen Londresko SOAS Unibertsitatean (School of Oriental and African Studies, University of London), eta Arte Eskolan Musika irakaslea da, Afrika eta Kuba bereziki aipatuz. Gustavo Durán konpositore espainiar eta gerra zibileko beteranoaren alaba eta Jane Durán poetaren eta Cheli Durán egilearen arreba da.

Lucy Durán, 2000 eta 2013 artean, BBC Radio 3 kateko *World Routes* munduko musikari eskainitako saioaren aurkezlea izan zen; bertan musika tradizionalari buruzko saioak aurkeztu zituen, Madagaskar, Ekuatore Ginea, Paraguai eta Albania bezalako herrialdeetan grabatuak.

Halaber, Durán hogei disko baino gehiagoren ekoizle diskografikoa da, musikari afrikar nabarmenekin.
Durán hogei disko baino gehiagoren ekoizle diskografikoa da, musikari afrikar nabarmenekin: Toumani Diabaté, Ballaké Sissoko, Kassé Mady Diabaté, Bassekou Kouyate.
 
2009tik 2012ra Arte eta Humanitateen Ikerketa Kontseiluaren dirulaguntza batekin finantzatutako *Growing into Music* izeneko proiektu zinematografiko baten zuzendaria izan zen. Hiru dokumental filmatu eta zuzendu zituen Malin eta Ginean, Maliko jeli familietako haurrek ahozko transmisioaren bidez musika trebetasunak eta ezagutzak modu informalean nola ikasten dituzten azaltzeko.

Duranen argitalpen akademikoek mande musikaren alderdiak, kora musika-tresna eta Maliko abeslariak azaltzen dituzten artikulu eta liburu-kapitulu asko biltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lucy Duran SOAS erakundearen webgunean.
* :Lucy Duran Discogs webgunean.
* :Lucy Duranen lanak Google Scholar webgunean.
Saats Karasatorre

**Saats Karasatorre Martínez** (Etxarri Aranatz, Nafarroa Garaia, 1992) bertsolaria da.

## Bizitza 
Joxema Leitzaren eskutik hasi zen bertsogitzan, Etxarriko ikastolan.

Haur Hezkuntzako Gradua ikasi zuen EHUren Gasteizko campusean. Gradu amaierako lanean, bertsoak ahozkotasuna lantzeko baliabidetzat izan ditzakeen aukerei buruz jardun zuen.

Altsasuko bertso-eskolan irakasle lanetan dihardu.

## Txapelketak 
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Finalista (1): 2023
** Finalaurrekoak (1): 2019
** Final-laurdenak (1): 2017

## Sariak
* Mariano Izeta sariketa: 2018 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Saats Karasatorre: "Zentzu bat ikusten diot proiektuari berari eta horrek motibatzen nau"
Lamiaena

thumb|Arrigorriagako Lamiaena Emakumeen Etxea
**Lamiaena** Arrigorriagako eta Nerbioi-Ibaizabal mankomunitateko lehen Emakumeen Etxea da. Udalerriko kultur etxe zaharrean kokatuta dago, Teodosia Ortega parkean. Eraikin berria 2022ko urriaren 1ean inaguratu zen herritarrentzat.

Izena aukeratzeko, prozesu partehartzailera jo zuten. Eragileek hiru izen proposatu zituzten: Amarauna, Sorgin gorrien ganbara eta Lamiaena, eta azken hau izan zen bozkatuena.

Lamiaena arratsaldero egoten da zabalik, astelehenetik ostiralera, eta hilean larunbat goiz batean. Eraikinak, ludoteka bat izateaz gain, erabilera anitzeko hainbat gela ditu, non Etxeko dinamizatzaileak diseinatutako programaren jarduerak (tailerrak, proiekzioak, hitzaldiak...) egiten diren.
Paolo Pezzi

**Paolo Pezzi**, ***Pavel Pezzi*** izenez ere ezaguna, (; Russi, 1960ko abuztuaren 8a) italiar-errusiar elizgizona da, Moskuko Ama Birjinaren artxidiozesiako artzapezpikua.

## Bizitza 
thumb|left|Paolo Pezzi artzapezpikuaren armarria|209x209px

Russin (Italia) jaio zen 1960ko abuztuaren 8an. Filosofia eta teologia ikasi zituen San Tomas Pontifize Unibertsitatean 1985etik 1990era, eta 1990eko abenduaren 22an apaiztu zen. 

1993az geroztik Errusian lan egin du. 2000an teologiako doktore tesia defendatu zuen. Errusiako hainbat unibertsitatetan etika, antropologia soziala eta elizaren historia irakatsi zituen, besteak beste, Novosibirskeko Estatu Unibertsitatean eta Errusiako Estatu Giza Zientzietarako Unibertsitatean. San Petersburgoko apaizgaitegiko erretore izan zen 2006tik 2007ra.

2007ko irailaren 21ean, Benedikto XVI.a aita santuak Moskuko Ama Birjinaren artxidiozesiko artxapezpiku izendatu zuen.

2011n errusiar herritartasuna lortu zuen. 2012an Cor Unum Pontifize Kontseiluko kide izendatu zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Marianoren hilobia

**Luis Marianoren hilobia** (1914-1970) San Joan Bataiatzailearen elizaren hilerrian dago, Arrangoitzen, Lapurdi Erdialdean, Ipar Euskal Herrian. Oraindik ere abeslariaren hainbat zalek bisitatu eta lorez apaintzen dute. Deigarriak dira bertan agertzen diren euskal kulturaren ikurrak, euskal disko-formako hilarria elementu nagusia izanik.

Luis Marianoren gorpuzkiak Arrangoitzen daude. Herri horri oso lotuta zegoen eta etxe bat zuen bertan, Marianoko Borda. Hilerria elizaren eta trinketearen ondoan dago, eta hilobia lorez estalita dago beti. Bisitariak zirela eta, azkenean udaletxak aparkalekua handitu behar izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Hilobiaren eta hilerriaren bideoa Youtuben.
4-Metil-2-pentanol

Kimika organikoan **4-metil-2-pentanola** edo **metil isobutil karbinola** konposatu organikoa da C6H13OH formula duena, alkoholen familiakoa eta hexanolen taldekoa. Likidoa da, uretan disolbagarritasun eskasa duena, baina disolbatzaile organikoetan disolbagarria dena.

Erabilera-esparru bat baino gehiago ditu. Kobrearen eta molibdenoaren meatzaritzan flotazio bidezko bereizketan usatzen da, lubrifikatzaileak fabrikatzeko, disolbatzaile gisa eta hainbat plastifikatzaileren prekurtsore moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurílio Jorge Quintal de Gouveia

**Maurílio Jorge Quintal de Gouveia** (Funchal, 1932ko abuztuaren 5a – Gaula, 2019ko martxoaren 19a) portugaldar elizgizona izan zen.

## Bizitza 
Funchalen jaio zen 1932an Aires Romão Freitas Gouveia eta Matilde Maria Quintal de Gouveiaren familian. Funchago elizbarrutiko apaizgaitegian ikasi zuen eta 1955eko ekainaren 4an apaiztu zen. 22 urte zituela, Erromara joan zen ikasketak jarraitzeko.

2019ko martxoaren 19an hil zen Gaulan.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaenis

**Antonia Kaenis** (heriotza urtea K. o. 74)  Antonia Gaztearen (Klaudio enperadorearen amaren) esklabu eta idazkari ohia eta Vespasiano enperadorearen bikotekidea.

## Bizitza
Ez dakigu haren jaiotza non eta noiz izan zen, baina uste da, beharbada familia zuela Istrian (egungo Kroazian), egin zuen bidaia batengatik. 

Antonia Gaztearen esklabua zen, alegia,  Tiberioren koinata eta Klaudio enperadorearen amarena.  

Kaenis Antonia *Gaztea*ren gutun pribatuez arduratzen zen. Dion Kasioren arabera, Kaenis izan zen idatzi zuena, Antonia *Gaztea*k diktatuta, Sejano Tiberioren garaiko prefekto boteretsua hondoratzea ekarri zuen eskutitza. Antonia *Gaztea*k Kaenisi diktatutakoa ahazteko eskatu zionean, Kaenisek erantzun omen zion ezinezkoa zela, buruan baitzituen diktatutako gutun guztiak.  

Dena den, fideltasun handia erakutsi ziolako, Antonia *Gaztea*k askatu egin zuen eta haren seme Klaudio enperadore bihurtu zenean, gortean boterea izaten hasi zen. 

30 urte inguru zituela Kaenisek, oraindik esklabu zela seguru asko, Vespasiano generalarekin ofizialtasunik gabeko harremana zeukala dakigu, *contubernium* izenekoa, gero enperadore izan zenaren ezkontza aurretik.. Kaenisek Vespasianoren karrera politikoa bultzatu zuen enperadorearen gortean zeukan eraginarekin.

Suetonioren ‘Hamabi Zesarren Bizitza’ liburuaren arabera, Vespasianoren emazte Domitilla Nagusiaren heriotzaren ostean, Vespasianok eta Kaenisek (jadanik, emakume aske edo libertoa izanik), haien arteko bikote harremana berreskuratu zuten eta bere emaztea izan zen *de facto* (izenez eta ofizialki ezin izan bazen ere), Kaenis K.o. 74. urtean hil zen arte.

Vespasianoren seme Titok ere harreman ona zuen berarekin (iturri batzuen arabera, Kaenisek Tito babestu zuen Klaudioren seme Britaniko pozoindua izan zen otorduan). Aldiz, beste anaia Domizianok ez zuen familiako kide moduan ikusten.

Emakume azkarra zen eta enperadorearen administrazioan eragina lortu zuen, bai Klaudioren garaian, bai eta Vespasianoren garaian ere. Jarduera ofizialak egiten zituen eta negozioak (aberasteko adina irabazi zuen). Etxe handia zuen Erromako *via Nomentana*n eta bere esklabu *familia* edo talde propioa, eta hauek *optima patrona* izendatu zuten hilobiko epitafioan.

 thumb|Kaenisen omenezko idazkuna duen aldare harria

## Pertsonaia gaur egungo literaturan
Kaenis-en bizitza eta Vespasianorekin izandako maitasun istorioa nobelatu du Lindsey Davisek *The Course of Honour* bere eleberrian (1997).

Robert Fabbri-ren *Vespasian* seriean agertzen den pertsonaia ere bada (Kaenii Traziako tribuaren erregearen galdutako iloba gisa).

Robert Gravesek ere "Caenis on Incest" istorio laburrean aipatzen du *Occupation: Writer* bilduman. 

## Erreferentziak
## Bibliografia
*Suetonio, *Hamabi zesarren bizitzak*: *Vespasiano* 3, 21. *Domiziano* 12.3
*Dion Kasio, *Erromaren historia* 66.14
* Smith, William (1870): *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology* https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104.
* Levick, Barbara (1999) Vespasian, Londres: Routledge, 11, 102, 182 eta 196. or. ISBN 0-415-16618-7 .
* Southern, Pat (1997): Domitian: Tragic Tyrant, Londres, 4 eta 10. or.
Jamnia

**Jamnia** (Jabne eta Jabneel ere bai) Mediterranio itsasbazterreko hiria, Jope (edo Jaffa) hiriaren hegoaldera. Filistiarren hiria izan zen, eta Judaren tribuari esleitu zioten. Uzias erregeak okupatutako eta suntsitutako hiri filistiarretako bat izan zen.

Makabearren I. liburuan lautada batean kokatuta dagoela aipatzen da, baina bigarren liburuak dio makabearrek portua eta ontziak erre zituztela, eta suteak eragin zuen argia Jerusalemetik ikusi zela. Plinio Zaharrak Axdod (latinez Azotus) eta Jope (Jaffa) artean kokatzen du, eta Gazako, Axdodeko eta Axkelongo itsas artsenala zela dio. Eusebio Zesareakoak Diospolis (gaur egun Lod edo Lydda) eta Axdod (Azotus) artean kokatzen du.

Kaligularen garaian, juduen matxinada lehertu zen hiria izan zen. Gero zabaldu egin zen, enperadoreak Jerusalemgo tenplua profanatu nahi izan zuenean, nahiz eta Herodes Agripa II.ak asmoa kendu. Matxinada lehertu zen, Kapito dirubiltzaile erromatarrak enperadoreari aldarea egin nahi izan zionean, hirian jentil gutxi batzuk zeudela aprobetxatuz,  eta judu gehienen matxinada eragin zuen, aldarea suntsitu baitzuten.

Haren aurriei gaur egun Yebna edo Yavne deitzen zaie, eta kostatik gertu dagoen muino txiki bat dira (5 km ingurura); itsasertzean, berriz, portu bat zegoen. Hiriaren eta portua lotzeko, erromatarrek zubi bat eraiki zuten Nahr al-Rushbia izeneko tokian, eta oraindik ere horren hondakinak daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antzinako Israel eta Judeako historia

## Kanpo estekak
Graciela Rodo Boulanger

[thumb|260px|[Graciela Rodo Boulanger|Graciela Rodo Boulangerren sinadura]]
**Graciela Rodo Boulanger** (La Paz, Bolivia, 1935eko otsailaren 16a) Boliviako margolari eta grabatzailea da.

## Biografia 
Graciela Rodo Boulangerri oso laster eragin zioten pinturarekiko eta musikarekiko maitasuna bere amak, kontzertuko piano-jolea bera, eta aitak, artea ezagutzen zuen negozio-gizona. Haurtzarotik ikasi izan du musika eta artea, eta pianoko lehen kontzertua 15 urterekin eman zuen; Vienan eta Salzburgon egin zituen lehen arte-erakusketak, 18 urterekin. Litografia-ikastaroak egin zituen Juan Rimsarekin, eta, gero, Vienako Arte Ederren Akademian ikasi zuen. 22 urterekin, erabat mrgolari bilakatu zen.

1960an, Hego Amerikako lehen xilografia-lehiaketan saritu zituztenen artean dago.

Graciela Rodo Boulanger Parisera joan zen 1961ean. Han, akuaforte teknikarekin egindako grabatua eta printmaking-a ikasi zituen René Carcan-ekin, Johnny Friedlaenderren agindupean, 1968 arte. Bere lana Estatu Batuetan 1966an erakutsi zuten lehen aldiz. 1986an, New Yorkeko Metropolitan Operak kartel bat eskatu zion Mozarten *Txirula sorgindua* obrarako; haren pinturak Lincoln Centerreko arte-galeriak erakutsi zituen.

## Lanak 
Graciela Rodo Boulanger ezaguna da aurpegi biribilak dituzten eta eguneroko jardueretan diharduten haurren pintura estilizatuengatik. Hondoak testurizatuak dira, eta batzuetan sendoak kolore primarioetan.

## Erakusketak 
* 1953: Bakarkako lehen erakusketa Vienan
* 1956: Salon Murilloko pinturako bigarren saria *Gens du cirque*  lanagatik
* 1983: egindako lanaren atzera begirakoa, Washingtongo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Androniko Alexandriakoa

**Androniko Alexandriakoa** (koptoz Ⲁⲛⲇⲣⲟⲛⲓⲕⲟⲥ, arabieraz أندرونيقوس) Alexandriako patriarka koptoa izan zen 616tik 623an hil zen arte. 

Oso familia aberats eta eragin handikoa zen, eta Alexandriako kontzilioko buru zen lehengusu bat zuen. Horregatik, beste sinesmenetako kristauek ezin izan zuten hura kanporatu. Heziketa bikaina jaso zuen eta Liburu Santuaren interpretazioan nabarmendu zen. Pobreei erakutsitako ezagutza, justizia eta karitateagatik, diakono izendatu zuten. Komunitate koptoak, adostasunez, Alexandriako aita santu eta patriarka aukeratu zuen, nahiz eta inoiz monasterio batean bizi izan. Bere erregealdiko egunetan Alexandrian bizi izan zen Kalzedonioko Kontzilioaren sinesmenak jarraitzen zituzten kristauen agintaritzak beldurtu gabe.

### Sasandarrek Egipto konkistatu zuten 
Aita Santu koptoa aukeratu eta gutxira, Kosroes II.a sasandar dinastiako errege persiarrak, bere armadarekin, Ekialdeko erromatar armadari eraso zion, eta suntsitu. Kosroesek Alepo, Antiokia, Jerusalem, edomdarren lurrak eta Egiptoko erromatar probintzia okupatu zituen. Persiarrak Alexandria hiria inbaditzeko prestatu ziren, non, inguruan, 600 monasterio zeuden. Fraideak lotsagabeak ziren inbaditzaileekin, beldurrik ez zutela eta oso aberatsak zirelako iseka egiten zuten. Persiar armadak, ordea, monasterioak konkistatzea lortu zuen, fraideei ihesbide guztiak itxi zizkieten, hauek hil baitzituzten, ihes egin zuten batzuk izan ezik, eta monasterioak suntsitu zituzten. Hango diru eta altzari guztiak arpilatu zituzten. Albistea alejandriarrengana iritsi zenean, hiriko ateak irekitzea erabaki zuten, patu bera ez jasateko, eta persiarrak sartzen uztea.

Tradizio baten arabera, Kosroes errege persiarrak amets bat izan zuen, eta ahots batek esan zion: "Hiria eman dizut. Ez suntsitu, baina hil bertako biztanleak, beren erlijioan hipokritak direlako». Kosroesek hiriko gobernadorea atxilotu eta kateatu zuten. 18 eta 50 urte bitarteko gizon guztiak biltzeko agindu zien hiriko zaharrei, bakoitzak hogei denario jasotzeko. 80.000 gizon aurreratu ziren, baina persiarrek inguratu zituzten eta guztiak ezpataz hil zituzten.

Persiarrek konkista jarraitu zuten eta Goi Egipto inbaditu zuten. Niciu hiritik gertu, Ibshadi ere deitua, 700 fraide inguru hiritik kanpo gela eta kobazuloetan bizi zirela jakin zuen, eta harresi gotor batek defendatzen zituela azaldu zieten, eta gaitzesgarriak zirela, bere aberastasun tamainagatik. Armadari etxeak inguratu eta goizean fraide guztiak hiltzeko agindu zion.

Kosroes II.ak kristau asko hiltzen eta espetxeratzen jarraitu zuen Heraklio enperadoreak Egipto birkonkistatu eta Ekialdeko Erromatar Inperioaren menpe jarri zuen arte.

### Heriotza 
Aita Santua aukeratu eta sei urtera eta sasandarren inbasioak eta jazarpenak eragindako sufrimenduaren ondoren, Androniko 623ko urtarrilaren 16an hil zen 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leila Ross-Shier

**Leila Elberta Ross-Shier**, jaiotzez **Leila Elberta McTaggart**, (Kaiman Handia uhartea, 1886ko azaroaren 16a – 1968ko irailaren 26a) kaimandar liburuzain, irakasle eta musikagilea izan zen. Kaiman uharteetako ereserki nazionala moldatu zuen, *Beloved Isle Cayman*.

## Bizitza 
1886ko azaroaren 16an jaio zen Kaiman Handia uhartean, William Henry McTaggart eta Emily Ann Boddenen familian. Irakasle, liburuzain eta jaiotzen eta heriotzen erregistratzaile ofizial gisa lan egin zuen. Ikasle guztiak irakurtzera animatu zituen, azalaren kolorea edozein dela ere, garai hartan arraza-segregazioa izan arren. Gainera, ereserkiak eta baladak idazten zituen, kontzertuak antolatzen zituen eta elizako organista izan zen.

1959an, Kaiman uharteetako emakumeei bozkatzeko eskubidea emateko eskaera sinatu zuen.

1968ko irailaren 26an hil zen Kaiman Handia uhartean.

### Bizitza pertsonala 
Bentley Augustus Rossekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten, Leila Emily eta Arthur Bently. Senarra hil ondoren, Samuel William Shierrekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak