open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jagten

***Jagten*** () 2012ko Thomas Vinterberg daniar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilariak zuzendu, ekoitzi eta idatzitako drama film bat da. Mads Mikkelsen, Alexandra Rapaport, Thomas Bo Larsen eta Annika Wedderkopp aktoreek antzeztu zuten.

2012ko Torontoko Zinemaldian estreinatu eta 2012ko Cannesko Zinemaldian lehiatu zen, Gizonezko Aktore Onenaren Saria irabaziz (Mikkelsen).

Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sariaren izendapena ere jaso zuen.

## Argumentua 
Danimarka, Lucas (Mads Mikkelsen) denak elkarren artean ezagutzen diren herri txiki bateko maisua da. Bere emazteak utzi berri du, bien semea ere berarekin batera eramanez, eta Lucasek ez daki zergatia. Egunero bere lagunik onena den Theoren (Thomas Bo Larsen) alaba basoan barna bere lantokia den haurtzaindegira eraman ohi du. Egun batez, Klara Annika Wedderkopp izeneko neskato horrek, hartaz sexualki abusatu izana egotziko dio.

Filmak salaketa horrek Lucas, Klara eta Klararen aitarengan duen eragina eta herritarren erreakzioa erakusten du. Film guztia gidatzen duen galdera haur abusu sexual batean aurrean zer egiten den da.

## Aktoreak 
* Mads Mikkelsen: Lucas
* Alexandra Rapaport: Nadja, Lucasen neskalaguna
* Thomas Bo Larsen: Theo, Lucasen lagunik onena
* Susse Wold: Grethe
* Lars Ranthe: Bruun, Lucasen anaia
* Anne Louise Hassing: Agnes, Theoren emaztea
* Bjarne Henriksen: Ole
* Annika Wedderkopp: Klara, Theoren alaba
* Lasse Fogelstrøm: Marcus, Lucasen semea
* Ole Dupont: Lurjabea / Abokatua

## Kanpo estekak 
* *Jagten* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com  
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Fernando Mikelarena

**Fernando Mikelarena Peña** (1962, Bera) nafar historialari eta idazle bat da. Nagusiki, Nafarroako historiari buruzko gaiak jorratu izan ditu.

2016ean *Sin piedad. Limpieza política en Navarra, 1936* liburuarengatik Literaturako Euskadi Saria irabazi zuen.

## Liburuak 
* *La evolución de la población, regímenes demográficos y estructuras familiares en la Navarra tradicional, 1553-1900* (1994)
* *Demografía y familia en la Navarra tradicional* (1995)
* *Historia del navarrismo (1841-1936): sus relaciones con el vasquismo* (2002)
* *Sin piedad: limpieza política en Navarra, 1936 : responsables, colaboradores y ejecutores* (2015)
* *Muertes oscuras. Contrabandistas, redes de evasión y asesinatos políticos en el País de Bidasoa (1936)* (2017)
* *Las (des)memorias de los vencedores. Jaime del Burgo, Rafael García Serrano y la Hermandad de los Caballeros Voluntarios de la Cruz Roja* (2019)
* *Osasuna 1936. Golpistas, represaliados y franquismo* (2021)
* *Líneas de frontera* (2024)
* *Ideología identitaria de los vencedores. Eladio Esparza, Diario de Navarra y el navarrismo foralcatólico* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fernando Mikelarenaren bloga
Lur-jabe

**Lur-jabea** lursaileen jabea dena da. Nagusiki lursail handien jabea dena deitzeko erabiltzen den izendapena da, adibidez latifundioak. Historikoki, feudalismo sisteman, Koroarengandik zuzenean lursailak jasotzen zituztenek lur-jabe titulua ere jasotzen zuten. Lur-jabe hauek, era berean, beren lursailetako zati txikiak maila apalagoko lur-jabeen artean banatzen zituzten, betiere haien zerbitzuen eta leialtasunaren trukean, eta hauek lur zati horien zati txikiagoak oraindik eta apalagoak ziren lur-jabeen artean beren zerbitzuen trukean banatzen zituzten, honela feudalismoaren katea etengabe luzatuz.
thumb|600px|Artoaren landaketa.

## Kanpo estekak
Lewinsky eskandalua

[thumb|200px|eskuinera|[Bill Clinton eta Monica Lewinsky.]]
**Lewinsky eskandalua**, 1998an azaleratutako eskandalu politikoa izan zen. Honetan, orduko AEBetako Bill Clinton 49 urteko ezkondutako presidenteak Etxe Zurian lan egiten zuen Monica Lewinsky 22 urteko neska gazte bekadunarekin Bulego obalean harreman sexualak izan zituela agerian gelditu zen. Une hartan, Bill Cliton presidentea Hillary Clinton lehen damarekin ezkondua zegoen.

1998ko urtarrilean The Washington Post egunkariak lehenbizikoz berri eman zuen, berehala herrialde hartako hedabideetara hedatu eta mundu osoan sekulako ohiartzuna izan zuen. Ezkontzaz kanpoko harremanak nahiz ondorengo ikerketa hedabide nagusi guztietan agertu zen, Alderdi Errepublikarrak ere eskandaluaren ikerketa bultzarazi eta Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxeak zinauste eta justizia oztopatzeagatik epaiketa politikoa egitea lortu zuen. Epaiketa Ameriketako Estatu Batuetako Senatuan ospatu eta 21 egun iraun zituen. Andrew Johnson presidentea zenaren garaitik, AEBetako presidente bati epaiketa politikoa egin zitzaion bigarrena izan zen. Azkenean, hura bexalaxe, Clinton ere leporatzen zizkioten salaketetatik libratua izan zen.

Eskandaluak ingelesez prentsa eta hedabideetan beste hainbat izendapen ere jaso zituen, batzuk nahiko ironiko eta umoretsuak: **Monicagate**, **Lewinskygate**, **Tailgate**, **Sexgate** eta **Zippergate** (*Monika eskandalua*, *Lewinsky eskandalua*, *Buztan eskandalua*, *Sexu eskandalua* eta *Kremailera eskandalua*).

## Kanpo estekak
Achosnich

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. Ardnamurchan Point penintsula eta bere itsasargitik hurbil dago, B8007 errepidearen amaieran.

## Kanpo estekak
Noba nano

[thumb|[Z Camelopardalisen irudia ultramorean.]]
**Noba nano** bat bere distira bat-batean 5 eta 250 bitarteko faktore baten (2 eta 6 itxurazko magnitude bitartean) handitzen duen izar aldakor kataklismiko mota bat da. Distira handienerainoko hazkuntza egun bat baino gutxiagoan gertatzen da, inaktibitaterainoko jeitsiera zenbait egun edo astetan zehar gertatzen den bitartean. Mota honetako izarren eredua U Geminorum da.

## Ezaugarriak 
Noba nanoak elkarrengandik gertu dauden bi izarrez osatutako izar bitarrak dira. Horietako bat bere lagunagandik materia hartzen duen nano zuri bat da, bigarren hau K edo M motako izar azpierraldoi bat den bitartean. Ohiko noben antzekoak dira, non nano zuriak aldikako eztandak jasaten dituen, baina mekanismoa ezberdina da. Ohiko nobetan eztanda horiek hidrogenoaren fusio eta detonazioaren ondorio diren bitartean, egungo teoriak noba nanoen kasuan akrezio diskoaren ezegonkortasunaren ondorio direla dio, gasak bere biskositatean aldaketa bat eragiten duen tenperatura kritiko bat lortzen duenean, nano zuriranzko kolapso bat gertatuz, energia potentzial grabitatorio handia askatzen duena.

Noba nanoen eta ohiko noben arteko beste ezberdintasun bat lehenen dizdira bigarrenena baino txikiagoa dela eta ohi, egun eta hamarkada arteko epeetan errepikakorrak direla da. Eztandaren argitasuna handitu egiten da errepikakortasun tartearekin eta orbita periodoarekin. Hubble espazio teleskopioarekin berriki eginiko ikerketek iradokitzen dutenez, azken erlazioak noba nanoak distantzia kosmikoak neurtzeko izar kandela bezala erabilgarriak izan daitezke.

## Sailkapena 
Noba nanoen artean honako azpimotak ezberdin daitezke:

# **SS Cygni izarrak**. Ondo definitutako eztandak jasaten dituzte, 2 eta 6 magnitude bitarteko zabalerarekin. Azpimota honi izena ematen dion izarra SS Cygni da, aurkitu zen azpimota honetako lehen izarra.

# **SU Ursae Majoris izarrak**. Ohiko eztandez gain, noiz behinka, bataz bestekoa baino dizdiratsuagoak diren "supereztandak" jasaten dituzte. Hauen eredua eta izena ematen dien izarra SU Ursae Majoris da.

# **Z Camelopardalis izarrak**. Hauek, tarte batean euren gehienezkotik beherako dizdira maila batean gelditzen dira. Hauen eredua eta izena ematen diena Z Camelopardalis da.

## Ikus, gainera 
* Izar bitar elkareragile
* Hipernoba
* Supernoba
* Noba

## Kanpo estekak
Achriabhach

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat bat da, Glen Nevis haranean eta Lochaber barrutian. Ben Nevis mendiaren alboan dago.

## Kanpo estekak
Airor

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da, Lochaber barrutian. Knoydart penintsulan dago, eta Airor bandiaren inguruan dauden baserri batzuez osatua dago.

## Kanpo estekak
Ardechive

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. Arkaig aintziraren ertzean dago, Achnasaul eta Spean Bridge udalerrietatik hurbil.

## Kanpo estekak
Ardery

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. Acharacle udalerriaren alboan dago, Loch Sunart aintziraren ertzean.

## Kanpo estekak
Ardmolich

**Ardmolich**,  eta **Kinlochmoidart** (, Eskoziako Highland eskualdeko kokaleku batuzk dira, Lochaber barrutian. Loch Moidart aintziraren ekialdeko ertzean daude, Moidart eskualdean.

## Kanpo estekak
Ardshealach

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da, Lochaber barrutian. Loch Shiel aintziraren mendebaldeko ertzean dago, Acharacle udalerritik milia bat baina gutxigora.

## Kanpo estekak
Ardtoe

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. Ardnamurchan penintsulan dagoen kokaleku bat da, bertatik Eigg uhartearen ikuspegiak daude.

## Kanpo estekak
Arisaig

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. 2000ko erroldaren arabera 253 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Back of Keppoch

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. Fort William udalerritik 60 kilometro mendebaldera dago, Mallaig udalerrira doan A830 errepidetik hurbil.

## Kanpo estekak
Ballachulish

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. Loch Leven aintziraren ertzean dago.

## Ondarea 
* Ballachulish zubia

## Kanpo estekak
Banavie

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko herri bat da, Lochaber barrutian. Ben Nevis menditik hurbil dauden herrietako bat da, Fort William udalerriaren erdigunetik 4 kilometro ipar-mendebaldera dago, Caol eta Corpach kokalekuen alboan.

## Kanpo estekak
Elur-erregina

**Elur-erregina** (danieraz *Snedronningen*) 1844ko Hans Christian Andersen daniar idazlearen maitagarri-ipuin bat da. 1844ko abenduaren 21ean * Maitagarrien Ipuin Berriak* bildumaren barnean argitaratu zen. Istorioa Ongia eta Gaizkiaren arteko borrokan oinarritzen da, Kay eta Gerda haurren ibizipenetatik ikusita.

2013ko Disney ekoiztetxearen *Frozen* marrazki biziduna filma kontakizun honetan oinarritu zen.

## Atalak 
# Ispilua eta ispilu zatiari buruz
# Mutikoa eta neskatoa
# Lorategia eta magian aditua zen emakumea
# Printzea eta printzesa
# Neskato lapurtxoa
# Laponiar emakumea eta finlandiar emakumea
# Elur erreginaren jauregia eta ondoren jazo zenari buruz

## Kanpo estekak
Paul Misraki

**Paul Misraki** (Konstantinopla, 1908ko urtarrilaren 28a - Paris, 1998ko urriaren 30a) greziar musikagilea izan zen.

145 filmetako musika idatzi zuen, 185 abestiez gainera, Edith Piaf, Yves Montand eta Juliett Grecó abeslarientzat, besteak beste. 1930-1939 bitartean Ray Venturaren orkestrako pianista nagusi izan zen. Bigarren Mundu Gerra bitartean Brasil, Argentina eta Estatu Batuetan izan zen, eta gerra bukatuta, Parisa itzuli zen, eta filmetarako abestiak idazten hasi zen. Besteak beste film hauetako musika idatzi zuen: Orson Wellesen *Mr Arkadine* (1995), Roger Vadimen *Eta Jainkoak emakumea sortu zuen* (1956), Jean-Luc Godarden *Alphaville* (1965), Luis Buñuelen *Heriotza jardinean* (1956). Bestalde, eleberriak eta saiakerak idatzi zituen: *Nire aitaren etxea*, *Teilhard ulertzeko*.

## Erreferentziak
Achaphubuil

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. Narrows eremuaren hegoaldean dago, Loch Linnhe eta Loch Eil aintziren artean, eta aintziraren bestaldean parez-pare Corpach eta Fort William udalerriak ditu.

## Kanpo estekak
Gorka Suaia

**Gorka Suaia** (Gasteiz, Araba, 1982) musikaria da.

Hip hop eta reggae estiloak jorratzen ditu. Kodigo Norte taldean aritu zen hamar urtez, eta 2012an bakarkako bideari ekin zion. 2016an Suaia eta Ama Rebel taldea sortu zuen.

## Diskografia 
### Kodigo Norte 
* *Kodigo Norte* (2006)
* *Iceberg- EP* (2007)
* *One Love/One Shot* (2010)
* *Sutan Blai* (2011)
### Gorka Suaia 
* *Mundua Salgai* (2013, Taupaka) - Askapen Sound Sistema
* *Herrima* (2015, Taupaka) - Suaia eta Lahaine - EPa
* *Piztu! Mixtape* (2016, Taupaka)
* *Adoktrinatuak* (2017, Taupaka) - Singlea
* *Erdi bana* Ft Juantxo Arakama (2017, Taupaka) - Singlea
* *Arnasa* (2017, Taupaka) - Markes Iraizoz eta Suaia - Maxia
* *Legez kanpo dantzan* (2018, Taupaka) - EPa

### Suaia eta Ama Rebel 
* *Raggamuffin Kamarada* (2018, autoekoizpena)

## Erreferentziak
Epai

**Epaia** epaile edo auzitegi batek ematen duen ebazpena da. Epaileek edo auzitegiek auzian ikusitako gertakizunak aztertu eta gero, legea interpretatu eta gertakizun jakin batzuetara egokitu behar dituzte indarrean dauden legeak. Epaiak ahoz eta idatziz ematen dira. Ahozko epaia idatzizkoaren laburpena izan ohi da. Auzian lehiatu diren alderdiek, batzuetan, gora egiteko helegitea izaten dute, goragoko auzitegi batek epaia berretsi edo atzera bota dezan.

Auzitan lehiatu diren bi alderdiek epaia betetzeko betebeharra izaten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Rodeo (musika taldea)

**Rodeo** 2014an sortutako rock musika-talde zestoarra da.

## Diskografia 
* *Rodeo* (2017, autoekoizpena)
* *Dilmun* (2018, autoekoizpena)
* *Ezherrian* (2020, autoekoizpena) -EPa, 4 abesti
* *Moira* (2022, Bonberenea Ekintzak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makulu Ken

**Makulu Ken** 2007an Lasarte-Orian sortutako afrobeat musika taldea da, taldekideek *euskalafrobeat* deitzen dutena.

## Ibilbidea 
Plaza askotan ibilitakoa, besteak beste Iruñako San Ferminetan, Gasteizeko Gaztetxean eta Jazzarrean Festibalean, Errekaleorreko errepublikan, Orioko Kilometroak jaialdian, Herri Urrats, Donostiako Tabakalera Doka eta Dabadaban, Bilboko kafe antzokian, Lekunberri, Hazparne, Gernika, Irunberri, Beasain, Hernani, Leiza, Carcaixent, Eivissa, Formentera... Aurreneko diska 2012an aurkeztu zuen eta 2016an “kalè kalè” izeneko bigarren album bat, Durangoko azokan, kritika onak jaso zituelarik.

2024 urtean taldeak zuzenean jotzeari utzi zion.

## Diskografia 
* *Makulu Ken* (2012, autoekoiztua)
* *Kalè kalè* (2016, autoekoiztua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Argia*n Josi Ubedak eginiko artikulua 'Euskal afrobeat festa'
* Badok-en Jon Urzelaik eginiko elkarrizketa
* La casa de la palabran-n Roge Blaskok eginiko elkarrizketa
* Mondo Sonoron Dr. Baltz-ek eginiko 'kalè kalè" diskaren kritika
Neptunoren iturria (Habana)

**Neptunoren iturria**, baita ere **Komertzioren iturria** eta **Taconen iturria** bezala ezaguna, Habanan, Portuko ibilbidean, dagoen monumentu neoklasikoa da. Miguel Tacón espainiarrak, garaian Kubako jenerala gorenak, egiteko agindua eman zuen 1836. Gaur egun Habana Zaharreko elementu enblematikoa da. urte luzeetan biltzeko toki ohikoa izan zen.

## Historia 
1836an, oraindik uhartea Espainiako kolonia zenean, Miguel Tacónek, Kubako jenerala gorenak Italiatik ekarritako materialez egindako iturria eraikitzea agindu zuen. Iturria, apaingarria izatetik aparte, itsasontziei uraz ornitzeko erabiltzen zen; hiru itsasontzi aldi berean ornitzeko pentsatuta zegoen eta, horregatik, burni-uztai egokitu zitzaizkion. Urteen poderioz, bere funtzioa galdu zuen eta, ondorioz, 1871an gaur egungo Pradoko Pasealekura eraman zuten. Leku desberdinak ezagutu ondoren azkenik gaur egungo tokian lekuratu zen, Portuko ibilbidean, *Oficina del Historiador de la Ciudad* edo *Hiriaren Historialariaren Bulegoaren* lanari esker.

## Ezaugarriak 
Genovako Carrarako marmol zuriz eginda sei tonako pisua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :De Cuba webgunea.
Autobus Magikoa

**Autobus Magikoa** Oiartzunen sorturiko reggae eta ska musika taldea da.

## Diskografia 
* *Musker* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zirriborro (argipena)

**Zirriborro** hitzak hainbat esanahi ditu:
* Artean zirriborroak, zirrimarrak edo apunteak artistak amaierako lana burutzeko egiten dituen saio, proba eta eskemak dira.
* Testugintzan **zirriborro** esaten zaio nahikoa landuta ez dagoen testuari.
Kontzeptismo

**Kontzeptismoa** literatura korronte bat da, batez ere Espainiako XV. mendeko kantu lirikakoa eta XVII. mendeko barrokokoa. Hitz eta ideien arteko elkarketa burutsu batean oinarritzen da, kontzeptu edo zorroztasun deritzona.

## Definizioa 
Bere teoriko garaikide gailena den Baltasar Gracianek, *Agudeza y arte de ingenio* izeneko lanean "kontzeptua" honela definitzen du: Ulermenaren ekintza bat, objektuen artean dagoen korrespondentzia adierazten duena. Kontzeptismoa adierazpenean zehaztasun perfektu bat bilatzeagatik bereizten da, esanahirik handiena ahalik eta hitz gutxienetan kontzentratuz (mot juste), zenbait zentzu kontzentratzera ere iritsi arte, dagokion kasu edo gaiaren arabera. Honela, ohiko polisemia bat sortzen da, ia beti entzulego exigente edo kultu baten onarpena lortzeko irudimen erakusketa bat egiteko asmo gortetarrarekin, edo baita nobleren baten mezenasgoa jaso edo mantentzeko.

## Kanpo estekak
Mikel Inunziaga

**Mikel Inunziaga**, izen artistikoz **Inun** (Zornotza, Bizkaia, 1983) abeslari bakarlaria da.

## Ibilbidea 
2014an atera zuen lehenengo diskoa, Urdulizko Tio Pepe estudioetan grabatu zuena. Bertan berak jo zituen instrumentu guztiak, gitarra, erritmo kutxa, danbor elektronikoa, pandereta eta efektuzko pedalak. Bigarren diskoa ere berak egin zuen oso osorik. 2018an *Aingurak* plazaratu zuen eta laguntzaileak izan zituen hainbat kantutan.

## Diskografia 
* *Berreginez* (2014, autoekoizpena)
* *Da nola* (2016, autoekoizpena)
* *Aingurak* (2018, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
*Inun - TedxVitoriaGasteiz 2024
Trajanoren Zubia

**Trajanoren Zubia** Danubion, Burdinazko ateetatik ekialdera kokaturiko zubia izan zen. Trajano enperadorearen aginduz eraikia 103 eta 105 urteen artean, Danubio Beherean eraikitako lehen zubia izan zen eta Daziako konkistan erromatar legioei laguntza emateko eraiki zuten. Zubia, Trajanoren hurrengo enperadoreak, Hadrianok, eraitsiarazi zuen, inperioa barbaroen inbasioetatik babesteko.

## Deskribapena 
Zubia Burdinazko ateen ekialdera kokaturik zegoen, gaur egungo Drobeta-Turnu Severin (Errumania) eta Kladovo (Serbia) hirien artean. Bere eraikuntza Trajano erromatar enperadoreak agindu zuen, Dazia borrokatzen zeuden legioen hornikuntzarako.

Eraikinak 1.135 metro luze zen (Danubiok 800 m-ko zabalera du tarte horretan gaur egun), 15 m zabal eta 19 m-ko altuera zuen, ibaiaren gainazaletik neurtuta. Zubiaren alde bakoitzean *castrum* bana zegoen, sarrera baten inguran eraikiak, zubia gurutzatu nahi zuen orok berauek gurutzatu behar zituelarik.

Zubia diseinatu zuen ingeniariak, Apolodoro Damaskokoak, egurrezko arkuak erabili zituen, bakoitzak 38 m luze zelarik, hogei pilareren gainean konkaturik. Pilare hauek adreiluak, zementua eta Pozzolana erabiliz eraiki ziren. Oso azkar eraiki zuten, zimendu-kaxak erabilita zutabeak eraikitzeko.

## Eraisketa and aztarnak 
Zutabeen gainean kokaturiko egurrezko gainegitura Hadrianok eraitsarazi egin zuen, Erromatar inperioa iparraldeko barbaroen inbasioetatik babesteko.

Hogei zutabeak oraindik ikus zitezkeen 1856an, Danubioren mailak behea jo zuenean. 1906an, Danubioko komisioak itsasontzien joan-etorria oztopatzen zutabeetako bi eraistea erabaki zuen.

1930an 16 pilare geratzen ziren ur azpian, baina 1982an, arkeologoek 12 bakarrik zituzten identifikatuta. Gainontzeko laurak urak eramango zituen ziurrenik. Gaur egun, sarrerako zutabeak daude ikusgai bakarrik, Danubioko alde banatan.

1979az geroztik, monumentu dago izendaturik zubia, eta babesturik dago Serbian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FC Trinity Zlín

**FC Trinity Zlín** Txekiar Errepublikako futbol taldea da, Zlín hirikoa.

## Historia 
Taldea 1919an sortu zen eta 1938 eta 1947 artean Txekoslovakiako maila gorenean ibili zen. 1958an hiriko Spartak eta Jiskra taldeekin bat egin zuen eta *TJ Gottwaldov* izena hartu zuen. Izen honekin irabazi zuen Txekoslovakiako titulu bakarra, 1970ko Kopa.

Txekiar Errepublikako txapelketak hasi zirenean lehen mailan kokatua izan zen baina lehen eta bigarren mailen artean ibili izan da. 2017an Kopa irabazi du.

## Palmaresa 
### Txekiar Errepublikan: 1 
* Liga (0): seigarrena 2016-17an.
* Kopa:
** Txapelduna (1): 2017.
** Final-erdiak (2): 2003, 2007.

### Txekoslovakian: 1 
* Liga (0)
* Kopa (1): 1970.

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Foruen pasealekua

**Foruen pasealekua** Hego Euskal Herriko hainbat herritan Hego Euskal Herriko foruei eskainitako hainbat pasealekuren izena da:

* Foruen pasealekua (Donostia), Gipuzkoan.
* Foruen pasealekua (Barakaldo), Bizkaian.
* Foruen pasealekua (Gares), Nafarroa Garaian.

## Kanpo estekak
Florentzio Basaldua

**Florentzio Basaldua Elodingotia** (Bilbo, Bizkaia, 1853ko otsailaren 23a – Rawson, Argentina, 1932ko maiatzaren 30a) ingeniaria, idazlea, historialaria, bidaiaria, abenturazalea eta geodesta izan zen. Basalduak euskaldunen eta euskararen jatorriari buruz ikertzeko sekulako grina izan zuen.

## Bizitza 
Gerardo Basaldua zuen aita, eta Manuela Elodingoitiaren ama. Jada haurra zenetik Río de la Platari buruzko kontakizunak entzunda, 15 urte besterik ez zuela Euskal Herritik Ameriketara emigratu zuen.

1868an Montevideora iritsi zen, eta denboraldi labur batez Uruguain egon ondoren Argentinara joan zen. 20 urterekin Brasilgo hegoaldean, Gran Chacon eta Bolivian barna bidaiatu zuen.

1897an Julio Argentino Roca presidenteari Argentinan ezartzeko asmoa zuen *Euskal Berri* izeneko etorkin euskaldunen koloniaren mapa bat proposatu zion, Argentinara joandako euskaldunen proiektu politiko handia, alegia herrialde hartan galestarrek ezarri zuten antzeko *Y Wladfa* («kolonia») izeneko koloniaren antzekoa.

## Idazlanak 
* *Erné: leyenda kantabro-americana*. 1893, Imprenta de La Nación.
* *Contribución al estudio de la prehistoria é historia de la nación euskalduna*. 1900, Compañía sud-americana de billetes de banco.
* *Pasado, presente, porvenir del territorio nacional de Misiones*. 1901.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Florentzio Basaldua, Euskal Herri berria Ameriketan sortu nahi izan zuen bilbotarra", Hektor Ortega, *Gomutan* liburutik hartutako testua, *Bilbao* aldizkaria, 2022ko martxoa, 42. or.
* :Florentzio Basalduaren idazlanak irakurgai
F/X

***F/X*** edota ***Murder by Illusion*** (euskaraz *Ilusiozko Hilketa*) 1986ko Robert Mandel estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Bryan Brown, Brian Dennehy, Diane Venora eta Cliff De Young aktoreek antzeztu zuten.

Lortutako arrakastari esker *F/X2* (1991) jarraipen filma eta *F/X: The Series* (1996-1998) telesaila izan zituen.

## Argumentua 
Justizia Sailak mafiaren aurkako Nicholas DeFranco (Jerry Orbach) lekukoa gezurretazko hilketa itxuratzeko Roland "Rollie" Tyler (Bryan Brown) filmetako efektu bereziak egiten aditua kontratatu du, Justizia Sailak lekukoa epaiketa ospatu aurretik benetan hilko dtela uste baitu. Honela, Tyler berak bere burua arrisku larrian jarriko du.

## Aktoreak 
* Bryan Brown: Roland "Rollie" Tyler
* Brian Dennehy: Leo McCarthy tenientea
* Diane Venora: Ellen
* Cliff De Young: Martin Lipton
* Mason Adams: Edward Mason kolonela
* Jerry Orbach: Nicholas DeFranco
* Joe Grifasi: Mickey
* Trey Wilson: Murdoch tenientea
* Tom Noonan: Varrick
* Josie de Guzman: Marisa Velez
* M'el Dowd: Joyce Lehman andereinoa
* Roscoe Orman:. Wallenger kapitaina
* Martha Gehman: Andy
* Angela Bassett: Telebista kazetaria

## Kanpo estekak 
* *F/X* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zortzi orduko lanaldi

[thumb|350px|eskuinera|Eguneko gehienezko 8 lan ordu eskatzen dituen pankarta, [Melbourne, 1856: "8 ordu lan, 8 ordu aisialdia, 8 ordu atseden"]]

**Zortzi orduko lanaldia** (ingelesez *eight-hour day*) langileen mugimenduak lanaldiaren murrizketa eta eguneko 8 lan ordu edo asteko 40 lan orduen ezartzearen eskakizuna da, lanaldi murriztuaren mugimenzua izenez ere ezagutzen da. Jatorria, XVIII. mendean Industria Iraultzarekin Erresuma Batuan zeuden lan baldintza penagarrietan du.

## Kanpo estekak
Lurraren kokalekua unibertsoan

**Lurrak unibertsoan duen kokalekuari** buruzko ezagutza 400 urtez teleskopio bidez burututako behaketei esker eraiki da eta aurreko mendean findu zen. Antzinako Lurra unibertsoaren erdigunetzat jotzen zen, eta unibertsoa begi hutsez ikusten ziren planetez eta periferiako izar finko batzuez osatua zegoela uste zen. XVII. mendean heliozentrismoa onartu zenetik, William Herschel eta beste zenbait astronomoen behaketek Eguzkia disko itxurako galaxia erraldoi baten eta beste hainbat izar ugariren erdian zegoela frogatu zuten. XX. mendean Edwin Hubblek burututako nebulosa espiralen behaketek geure galaxia hedatuz zihoan unibertso bateko milaka miloi galaxien arteko bat bakarra besterik ez zela azaleratu zuten, galaxia multzo eta galaxia supermultzoetan pilaturik. XX. mendearen amaieran, unibertso behagarriaren egitura orokorra argituz zihoan, galaxia filamentu eta huts sare erraldoia osatzen zuten galaxia multzo handiekin. Galaxia multzoak, filamentuak eta hutsak Unibertsoan ikus ditzakegun egitura koherente handienak dira. Oraindik maila handiago batean (1.000 megaparsec baina gehiago) Unibertsoa homogeneoa bilakatzen da, alegia, bere zati guztiek, bataz beste, dentsitate, osagarri eta egitura berberak dituztela.

Unibertsoak erdigunerik edo mugarik ez duela uste denetik, Lurra unibertsoan kokatzeko erreferentzia puntu berezirik ez dago. Eskala ezberdinetan dauden egiturekiko Lurraren kokapenaren erreferentzia egin liteke. Gure Unibertsoari buruzko hipotesi ugari aipatu izan dira, adibidez, bere tamaina infinitua izatea edota multibertso baten zatia izatearen aukera egotea, halere, orain arte hipotesi horiek egiaztatzeko frogarik ez da topatu ahal izan.

## Kanpo estekak
Izokin ketu

**Izokin ketua** Europako iparraldeko gastronomian sustraiak dituen jakia bada ere, gure artean ohiko bilakatua den izokin ketua Eskandinavia (bereziki Norvegia), Eskozia, Irlanda eta Islandiako faktorietan (itsas uretan egokituak, gehienak) hazi eta keztaturiko izokin atlantikoarekin (*Salmo salar* espeziea) prestatzen da, gehienbat, horixe baita denetan zaporetsuena. Espezie bereko izokin itsastarra geroz eta gehiago kontsumitzen ari den arren, oso produkzio urrikoa da oraino, haztegikoaren aldean.

Arrain hau honela ketzearen helburua, iraupena luzatzeaz gainera eta batez ere, zaporea hobetzea (gaur egun iraupena ez baita arazoa, horrelako izokina hutsean ontziraturik merkaturatzen da-eta) eta gordineko ukia ez hondatzea da; horregatik egiten da gazitze hotz eta keztatze epela, arrain mamia egos ez dadin.

Prozedura tradizionala hauxe da: izokina, hilik eta xerra mehetan (2 – 3 mm lodiera) ebakitakoan, hauek gatzetan ehortzirik hiru bat ordu eman eta berehala ikuzten dituzte ur freskoan. Hortik ke-gelara pasako dira eta hemen, kakoetatik eskegita edo erretiluetan antolaturik, zazpi edo zortzi orduz egongo dira haritz edo pago txirbilen ketan egurasten, 30º C-ko tenperaturan, garbitu, txukundu eta ontziratu aitzin.

## Ikus gainera 
* Izokin
* Ketze

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neptunoren iturria (argipena)

**Neptunoren iturria** izenarekin hainbat iturri daude:
* Iruñean, Neptunoren iturria.
* Madrilen, Neptunoren iturria.
* Erroman, Neptunoren iturria.
* Habanan, Neptunoren iturria.
Steampunk

[thumb|200px|eskuinera|Steampunk hiri tribuko pertsona azpigenero honetako ezaugarriak erakutsiz: [XIX. mendea|XIX. mendeko jazkera eta garai beso protesia.]]
**Steampunka** zientzia-fikzio eta fantasia generoen barneko literatura, komiki, zinema, marrazki bizidun eta bideo-joko azpigenero bat da, 1980ko hamarkadan cyberpunk azpigeneroaren testuinguruan sortu zen, baina gotiko azpikulturaren elementuak ere bere egin ditu. Gaur egun artistikoki eta sozialki garatutako azpigeneroa bilakatu da, bere inguruan hiri tribu zehatz bat ere sortuz.

Azpigenero hau nagusiki XIX. mendean girotuta dago, zehazkiago Viktoriar Aroko Erresuma Batuan, baina benetazko historian ez bezala, bapore-makinen eta elektrizitatearen tekonologia oso garatu dagoen errealitate anakroniko batean. Mendebalde Urrunean ere girotzen da.

Maiz, H. G. Wells eta Jules Verne idazleen eleberrietako fikziozko asmakuntzak agertzen dira, alegia, XIX. mendean ezinezkoak ziren eta oso aurreratuak egon liratekeen gailuak.

## Zinema 
* *Wild Wild West* (1999)
* *The League of Extraordinary Gentlemen* (2003)
* *Sky Captain and the World of Tomorrow* (2004)
* *The Golden Compass* (2007)

## Marrazki bizidunak 
* *Sherlock Holmes (marrazki bizidunak)*, 1984-1985
* *Steamboy* (2004)
* *Hauru no Ugoku Shiro* (2004)
* *Sucker Punch* (2011)

## Ikus gainera 
* Cyberpunk
* Gotikoak

## Kanpo estekak
Kriptokokosi

**Kriptokokosia** Cryptococcus neoformans onddo patogenoak eragiten duen gaixotasuna da, mikosi mota bat dena. Onddo mikroskopikoa (legamia) da aipatutakoa, eta oportunista; horrek esan nahi du infekzio larriak sortzen dituela immunitate-sistema ahula duten pertsonengan, batez ere (HIESa dutenengan, adibidez).

## Infekzioa 
Onddoa arnas-bidetik sartu ohi da gorputzean, inhalatzen denean. Legamia hori ugaria da lurrean, batez ere hegaztien gorotzez kutsatutako lurzoruetan . Mikrobioa biriketara iristen da, eta bertan gizabanako osasuntsuengan infekzio azpi-klinikoa (hots, sintomarik gabekoa) garatzen du. Immunitate-sistema gailentzen zaio onddo oportunista horri eta, egoera normalean, gaixotasuna ez da garatzen.

Gizabanako immunogutxituengan, ordea (HIESa dutenak, botika immunosupresoreak hartzen dituztenak...) Cryptococcus neoformansek bizirik dirau eta arnas-bidean bronkitisaren antzeko koadro klinikoa eragiten du. Horretaz gain, onddoa odolera irits daiteke eta hortik gorputzeko atal ezberdinetara hedatu.

## Sintoma klinikoak 
Infekzioak, odolaren bidez hedatua, gorputzeko hainbat atal kaltetu ditzake:

* biriketako kriptokokosia: gaixoek bronkitisaren antzeko sintomak dituzte . Meningitisaren ohiko sintomak (sukarra, zefaleak, buru-nahasmendua, garondo-zurruntasuna...) dira gaitzaren zantzuak. Meningitis horren eboluzioa meningitis birikoaren baino askoz motelagoa da.

* larruazaleko kriptokokosia: larruazaleko ultzerak agertzen dira legamia gaiztoa larruazalera iristen denean.

* kriptokokosi sistemikoa: beste organo batzuk (gibela, barea...) kaltetzen direnean

## Diagnostikoa eta tratamendua 
Meningitis dagoenean likido zefalorrakideoaren azterketak (txinatar tinta erabiliz) legamia patogenoaren zelulak agerian jarriko ditu, diagnostikoa egiaztatzeko balio duena. Arnas-aparatutik hartutako laginen (karkaxak, esaterako) azterketa mikroskopikoak ere berdin balio du. Hemokultiboa ere batzuetan positiboa izango da, baina ez beti.

Tratamenduari dagokionez, B anfoterizina 5-fluorozitosinarekin konbinatu ohi da (zain barneko bidetik aplikatuz). Flukonazola aukerako botika da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azpikultura gotiko

[250px|thumb|[Herbehereak|Herbehereetako neska gazte gotikoa.]]
**Azpikultura gotikoa** mundu osoan hedatutako azpikultura eta hiri tribu bat da.

## Deskribapena 
Azpikultura honetako kide edo jarraitzaileei **gotikoak** esaten zaie eta ezaugarri estetiko nagusiak honakoak dira: arropa iluna (gehienetan beltza), ile iluna, aurpegi zurbila, makilajea, errimel beltzez margotutako begiondoak eta beltzez margotutako azkazalak, eztendun lepoko eta ezkumuturrekoak eta maiz heriotzarekin edo gai ilun eta melankolikoekun zerikusia duten apaingarriak. Beren estetika eta zaletasunak gehienbat beldurrezko literatura eta zinema, Pizkunde eta Viktoriar Aroko estetika eta erromantizismoaren pentsamoldearekin bat egiten du.

## Historia 
1980ko hamarkadan eta 1990eko hamarkadaren hasieran Alemania eta AEBetan sortu zen azpikultura da. Musikalki garatu zen azpikultura ere bada, deathrock musika azpigeneroaren eragina izan eta bere berezko rock gotiko eta metal gotiko musika azpigeneroak garatu zituen. Siouxsie and the Banshees, The Cure edo Sisters of Mercy taldeak aintzidaritzat jo ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cyberpunk

[thumb|250px|[Tokio hiriko Shibuya auzoak ziberpunk hiri baten giroa oroitarazten du.]]
**Cyberpunka** edota **ziberpunka** delakoa zibernetika eta punka batzen dituen azpikultura eta literatura, zinema, komiki, marrazki bizidun eta bideo-jokoetako zientzia-fikziozko distopia azpigenero bat da. Teknologia, adimen artifiziala, informatika, internet eta robotika bezalako gaiak jorratzen ditu. Bere istorioak girotzeko unean zinema beltzaren elementuak ere hartzen ditu. Ziberpunk istorioek, sarritan, garapen teknologikoa eta gizartearen endekapena uztartzen dituzte, hots informazio sare konplexuak, inteligentzia artifizialak, errealitate birtuala, prostetikoak eta inplanteak ageri dira gizarte ultrakapitalista eta indibidualista batean. Askotan nobela beltzaren elementuak biltzen ditu, ikuspuntu narratibotik.

Ziberpunk terminoa 1980ko hamarkadakoa den arren (1980an agertu zen lehen aldiz liburu batean, baina hitza zentzu horretan Gardner Dozoisek erabili zuen, 1984an), esan daiteke hasierako zantzuak 1960ko eta 1970eko hamarkadetan ageri direla, zientzia-fikziozko idazle batzuk beren lanetan droga, genero-identitate eta teknologia berrien ondorio hipotetikoak jorratzen hasi baitziren garai hartan. Ostera, 80ko eta 90eko hamarkadetan loratu eta zehaztu zen generoa, eleberri, komiki eta filmetan.

Literaturari dagokionez, William Gibson, Philip K. Dick, Bruce Sterling, Pat Cadigan, Rudy Rucker eta John Shirley dira idazle nagusiak.

Zinemari dagokionez, *Blade Runner* (1981), *Tron* (1982), *The Terminator* (1984), *Akira* (1988), *Total Recall* (1990), *Johnny Mnemonic* (1995) eta *The Matrix* (1999), *Minority Report* (2002) eta *Ghost in the Shell* (2017) filmak nabarmentzen dira.

## Kanpo estekak
Aneguria

**Aneguria** —jaiotzako izen-deiturez, **Ane San Miguel Crespo**— (Bilbo, Bizkaia, ) rap abeslari euskalduna da eta musika munduan **Aneguria aka La Kieta** eta **Dj Txankleta** bezala da ezaguna.

## Biografia 
Durangon bizi izan zen 7 urte izan zituen arte, orduan familiarekin batera Bilbora joan zelarik. Baikorra, ausarta eta indartsua dira bere ezaugarrietako batzuk.

17 urte zituela hasi zen rap musikaz gozatzen eta Deustun rapeatzen. *Rap*aren eta *raggamuffin*aren artean kokatzen dira bere abesti eta inprobisazioak. La Basu eta Fermin Muguruza bezalako musikariekin egin ditu kolaborazioak. 2013an La Basurekin batera Eskina Femenina-ren kofundatzailea izan zen, *rap* eta *hip-hop* kulturan emakumeen lana bistaratzeko ekimena. Eskina Femeninaz gain, Lapiko KLika eta La DolÇe Rima talde eta proiektuen sortzaileetako bat izan da.

2015ean La Basu rap abeslariak *Aire es vida* diskoa plazaratu zuen eta bertan Aneguriak "Trakamatraka" abestian hartu zuen parte eta hortik aurrera askoz jende gehiagok ezagutu zuen.

2018an Bilbao BBK Liven eta Euskal Herria Sona jaialdietan parte hartu zuen 2017an Banden Lehia lehiaketako irabazlea izan eta gero. Bere disko guztiak autoekoizpenean egin ditu, Percebe "Dana edo ezebez" izan ezik, Banden lehia lehiaketa irabaztearen ondorioz Azkue Fundazioak ekoizturikoa baita.

## Lanak 
### Diskoak 
* 2017: *Horchata de chufa*
* 2018: *Frambuesas y palomitas*
* 2018: *Percebe "dana edo ezebez"*
* 2020: *Hemen eta orain* (EPa)

### Elkarlanak 
* *Kontratake;* Etsaiakeroak (2019)
* *Akelarre*; Tremenda jauría (2019)
* *Gure esku dago*; La Basu (2018)
* *Black is negra;* La Basu, BocadeBaba, Maysa Daw (2016)
* *Piztu gaua*; La Basu, Lore Nekane, Josu Ximun Billelabeitia (2016)
* *Naturaren zaindari*; Gatom (2016)
* *Biltzarra Vol. I*; Gatom, Markes Iraizoz (2016)
* *Trakamatraka*; La Basu (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://ttap.eus/aneguria-artista-burujabe-gehiago-behar-dira/
* «Aneguria: “Artista burujabe gehiago behar dira”» Jon Gomez Garai, *TTAP aldizkari digitala. &#x20;(2019-01-11).&#x20;*
Mursego

**Mursego** (benetako izena **Maite Arroitajauregi** **Aranburu**, Eibar, 1977) folk eta pop abeslaria da. *Mursego* izena portugesez saguzarrari esaten zaion modutik hartu du Arroitajauregik (*Morcego* idazten da).

## Ibilbidea 
Hainbat talde eta bakarlariren musikari izan ondoren (Anari, Lisabö, Xabier Montoia, Ama Say...) 2009an lehenengo bakarkako diska kaleratu zuen. Bere diskoetan ahotsa, txeloa, pianoa, ukelelea, autoharpa, xilofonoa, stylophone, melodika, txirula, kalimba, erreklamuak eta perkusio txikia jotzen ditu, musikari osoa den erakusgarri.

Filmeetarako soinu-bandak ere egiten ditu. Ospetsuena "Akelarre" filmerako soinu banda izan zen. Beste talde eta abeslari batzuekin ere kolaboratzen du, adibidez Txemak talde donostiarrarekin 2012an, Harkaitz Cano idazlearekin 2015ean *Porto* proiektuan, Anarirekin 2015ean eta Iban Urizar *Amorante*-rekin 2017an.

2017ko proiektua *%100 Oion* da, Ibon Rodriguezek ekoitzia. Oiondar askok parte hartu du, hala nola emakume musulmanak, jatorri musulmana duten haurrak, herriko abesbatza, musika eskolako irakasle eta ikasleak, auroroak, bertsolariak, gazte asanblada, Eh, Mertxe! rock taldea…

2021ean musika onenaren Goya saria irabazi zuen "Akelarre" filmean egindako lanagatik, Arantzazu Callejarekin batera.

2023. urteko abenduan, 23. KORRIKAren kanta aurkeztu du, lanaren egilea izan baita; besteak beste, honetaz arduratu da: konposizioa, ahotsak, txeloa, midiak. 

## Diskografia 
* *Bat (1)* (2009, autoekoizpena)
* *Bi (2)* (2010, Bidehuts)
* *Mursegokeriak* (2013, autoekoizpena)
* *Hiru (3)* (2013, Bidehuts)
* *%100 Oion* (2017, Bidehuts)
* *Mutu* (2018, autoekoizpena)

### Kolaborazioak 
* *Txinaurriak. Mikel Laboari ikasitako kantuak * (2010, Bidehuts)
* *Imanol Urbieta, bakarrik eta libre* (2013, Elkar)

### Soinu-bandak 
* 2012: *Invisible*
* 2013: *Emak Bakia*
* 2015: *Amama*
* 2015: *Habitar*
* 2020: *Akelarre

## Jasotako sariak 
* Jatorrizko musika onenaren Goya Saria, 2021: *Akelarre''.

## Ikus, gainera
* Euskal Herriko musika garaikidea
* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* Bandcamp wegunean.
Zezilia Brandenburgokoa

**Zezilia Brandenburgokoa** (1405 &ndash; 1449ko urtarrilaren 4a) Brandenburgoko printzesa izan zen jaiotzez eta Bruswick-Wolfenbütteleko dukesa ezkontzaz. Frederiko I.a Brandenburgokoa eta Elisabet Bavariakoaren alaba zen, ama Frederiko Bavaria-Landshutekoaren alaba. Zeziliaren anaiak izan ziren Brandenburogko printze-hautesle, lehenengo Frederiko II.a Brandenburgokoa eta, ondoren, Alberto III.a Akiles.

1423ko maiatzaren 30ean Gilen III.a Brunswick-Lüneburgekoarekin ezkondu zen. Ezkontza Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak anatolatu zuen, bere ahizpa Magdalena Frederiko II.a Brunswick-Lüneburgekoarekin egin zuen bezala. Bi ezkontzak 1420ko martxoaren 3an ospatu ziren.

Ezkontzan Bodenteich gaztelua eskaini zioten Zeziliari, baina ezkondu ostean Wolfenbütteleko gaztelua eman zioten. Magno Saxe-Lauenburgekoa apezpikuak gaztelua eskatzen zuen, eta eskari hori ekiditeko Zeziliak bere koinatuari eman zion gaztelua 1432an. Henrike koinatuak lortu zuen apezpikuaren eskariari muzin egitea, baina, ondoren, Zezilia eta umeak gaztelutik bota zituen. Anaien artean gatazka piztu zen eta Brunswickeko dukerria bitan banatu zen: Henrikek Brunswick-Wolfenbütteleko printzerria jaso zuen eta Gilenek Calenbergeko printzerria

Bikoteak bi seme-alaba izan zituen. 1449ko urtarrilaren 4an hil zen.
Kristina Luisa Oettingen-Oettingengoa

**Kristina Luisa Oettingen-Oettingengoa** (Oettingen, 1671ko martxoaren 20a - Blankenberg, 1747ko irailaren 3a) Brunswick-Lüneburgeko dukesa izan zen. Maria Teresa I.a Austriakoaren, Elisabete Kristina Prusiakoaren, Juliana Maria Danimarka eta Norvegiakoaren eta Petri II.a Errusiakoaren amona izan zen.

Aldi berean Marie Antoinetteren, Ivan VI.a Errusiakoaren birramona izan zen. Leopoldo I.a Belgikakoaren eta Viktoria Erresuma Batukoaren arbasoa ere izan zen.

Alberto Ernesto I.a Oettingengoa eta Kristina Frederika Württembergekoaren alaba zen. 1690ean Luis Rodolfo Brunswick-Lüneburgekoarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen. Euren ezkontzak bere aitagin-arrebak antolatu zituen.
Shanghai Noon

***Shanghai Noon*** (euskaraz *Shangai Eguerdia*) 2000ko Tom Dey estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta komedia ẁestern film bat da. Jackie Chan eta Owen Wilson aktoreek antzeztu zuten.

*Shanghai Knights* (2003) izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
1881, Chon Wang (Jackie Chan) Txinako Enperadoaren zaindaria da. Pei Pei printsesa (Lucy Liu) bahitua eta AEBetako Nevada estatura eramaten dutenean, Chonek beste zenbait zaindariekin batera hura askatzera joateko erabakia hartuko du. Behin Mendebalde Urrunan dela, Roy O'Bannon (Owen Wilson) buru den pistolari talde batekin topo egingo mdute, honek printzesa eta hura askatzeko dagoen diru-sariarengatik interes handia erakutsiko du, hortaz Choni printzesa topatzeko betekizun nekezan lagunduko dio.

## Aktoreak 
* Jackie Chan: Chon Wang (Andy Cheng eta Yuen Biaok bikoiztua)
* Owen Wilson: Roy O'Bannon/Wyatt Earp
* Lucy Liu: Pei-Pei printzesa (Marny Engek bikoiztua)
* Brandon Merrill: Hosto Eroriak
* Xander Berkeley: Nathan Van Cleef marshalla
* Roger Yuan: Lo Fong
* Kate Luyben: Fifi
* Jason Connery: Calvin Andrews
* Simon R. Baker: Luma Txiki (Marny Engek bikoiztua)
* Walton Goggins: Wallace
* Henry O as Royal Interpreter
* Yu Rongguang: Rong Guang Yu zaindari inperiala
* Eric Chen: Eric Chi Cheng Chen zaindari inperiala
* Yuen Biao: Tabernako borrokalaria (*uncredited*)
* Garvin Cross (espezialista)

## Kanpo estekak 
* *Shanghai Non* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Wonder Woman (2017ko filma)

***Wonder Woman*** 2017ko Patty Jenkins estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. DC Comics argitaletxeko Wonder Woman superheroiaren komikietan oinarritua dago. Gal Gadot, Chris Pine, Robin Wright, Danny Huston, David Thewlis, Connie Nielsen eta Elena Anaya aktoreek antzeztu zuten.

2020an, *Wonder Woman 1984* jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Diana (Gal Gadot) erregin-amazonak bere uharte tropikalean bizi da, Antzinako Greziako gerlarien borroka arteetan hezitua eta jainkoek emandako gaitasub ikusgarriez jabe dela, borrokalari menderagaitza da. Steve Trevorren (Chris Pine) hegazkina uhartera erortzean Dianak salbatuko du, orduan Stevek Dianari Lehen Mundu Gerraren berri emango dio. Hortaz, Diana sorlekua utzi eta gerra hura geldiarazten saiatuko da.

## Aktoreak 
* Gal Gadot: Diana Printsesa/Wonder Woman
* Chris Pine: Steve Trevor maiorra
* Connie Nielsen: Hippolyta
* Robin Wright: Antiope
* Lucy Davis: Etta Candy
* Saïd Taghmaoui: Sameer
* David Thewlis: Ares
* Elena Anaya: Maru/Doctor Poison
* Danny Huston: Erich Ludendorff jenerala
* Ewen Bremner: Charlie

## Kanpo estekak 
* *Wonder Woman* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Shanghai Knights

***Shanghai Knights*** (euskaraz *Shanghai Zaldunak*) 2003ko David Dobkin estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta komedia film bat da. Jackie Chan, Owen Wilson, Donnie Yen, Aidan Gillen, Fann Wong, Tom Fisher eta Kim Chan aktoreek antzeztu zuten.

*Shanghai Noon* (2003) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
1887, Txina. Lord Nelson Rathbone (Aidan Gillen) buru duen boxer talde batek Chon Wangen (Jackie Chan) aita hil eta Ingalaterrara ihes egingo dute. Hortaz, aitaren hilketa mendekatzeko asmoz, Chon Wang eta Roy O'Bannon (Owen Wilson) adiskide bikote xelebrea Londres hirira joango dira.

## Aktoreak 
* Jackie Chan: Chon "John" Wang / *"John Wayne"* (Vladimir Chaloupkak bikoiztua)
* Owen Wilson: Roy O'Bannon / *"Roy Rogers"* (Jimmy N. Robertsek bikoiztua)
* Aaron Johnson: Charlie Chaplin
* Aidan Gillen: Lord Nelson Rathbone
* Fann Wong: Chon Lin
* Donnie Yen: Wu Chow
* Tom Fisher: Arthur "Artie" Doyle
* Oliver Cotton: Jack Tripa-ateratzailea
* Kim Chan: Chon Wang eta Chon Linen aita
* Gemma Jones: Viktoria Erregina
* Tom Wu: Liu, boxer buruzagia
* Kelly-Marie Kerr: Clara
* Constantine Gregory: New York hiriko alkatea
* Ray Donn: Txinatar herritarra (*krediturik gabe*)
* Barbara Nedeljáková: Hasiberria
* Anna-Louise Plowman: Hasiberria
* Georgina Chapman: Hasiberria
* Daisy Beaumont: Zigarrodun neska
* Alison King: Emagaldua

### Jackie Chanen espezialista taldea 
* Brad Allan: Kaleko matoia / Liburutegiko matoia (*krediturik gabe*)
* Paul Andreovski: Liburutegiko ezpatadun matoia (bikoiztailea) / Ingeles polizia (*krediturik gabe*)
* Nicky Li
* Ken Lo
* Mars
* Ng Kong
* Park Hyun Jin
* Lee In Seob
* Han Kwan Hua

## Kanpo estekak 
* *Shanghai Knights* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gazta ketu

**Gazta ketua** ketze prozesuaz ekoiztu den gazta mota da. Gazta ketuek ketzearen ondorioz azal marroixka izan ohi dute.

Ketzea hotzean ala beroan burutzen da. Hotzean, gazta motaren arabera hilabete batera luzatu daiteke, gazta 20-30°C arteko tenperaturan keatzen da. Beroan, gazta 35-90&nbsp;°C arteko tenperaturan keatzen da. Gazta merkeagotan erabiltzen diren beste «ontze» metodo batzuk zapore goxo eta ke kolore gehiago emateko asmoz ke likidoa rebiltzen dute, honek gaztari kanpoaldetik usadiozko gazta ketuaren antzeko itxura ematen dio.

Euskal Herrian gazta ketu ezagunena Idiazabalgo gazta da. Munduan, San Simón da Costa, el Applewood eta Rauchkäse gaztak daude, bai eta Gruyère, Gouda, Mozzarella, Scamorza eta Cheddar gazten zenbait aldaera ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GRAFCET

thumb
**GRAFCET** automatismoak irudikatzeko eta analizatzeko modu bat da; batez ere, sekuentziazko sistemak deskribatzeko, hau da, etapatan zatigarriak direnak. AFCET (, Zibernetika Ekonomiko eta Teknikorako Frantziar Elkartea) delako erakunde frantsesak sortu zuen 1977an eta Petri sare modelo matematikoa du oinarri.

Beraz, GRAFCET automatismoak irudikatzeko lengoaia grafiko bat da eta honakoez osatuta dago:
* Ekintzei lotutako etapak.
* Etapen arteko trantsizioei lotutako trantsizio-baldintzak.
* Etapen eta trantsizioen arteko loturak.

GRAFCET hitza frantsesezko *Graphe Fonctionnel de Commande Etapes/Transitions* hitzen akronimoa da eta *etapa-trantsizioak komandatzeko grafo funtzionala* esan nahi du euskaraz.

## Ikus,gainera 
* GEMMA

## Kanpo estekak
Abiarazte eta gelditze moduak aztertzeko gida

**Abiarazte eta gelditze moduak aztertzeko gida**, **GEMMA gida** izenez ezagunagoa, sistema automatizatu batean eman daitezkeen egoerak aurreikusteko irudikapen grafikoa da. GEMMA frantsesezko ''Guide d'Étude des Modes de Marche et d'Arrêt'' hitzen akronimoa da.

ADEPA (Ekoizpen Automatizatuaren Garapenerako Agentzia Nazionala) delako erakunde frantsesak garatu zuen. Gainera, GRAFCETak programatzeko oso baliagarria da.

## Ikus, gainera 
* GRAFCET

## Kanpo estekak
Karmele Goñi

**Karmele Goñi Auzmendi** (Tolosa, 1926ko abenduaren 21a - Bilbo, 2017ko ekainaren 7a) euskal etnografo eta antropologoa izan zen, Aranzadi Zientzia Elkartearen eremu horietako arduraduna 1947tik 1957ra arte. Bere etnografia lanak Jose Migel Barandiaranek gidatuta egin zituen, batez ere Zerain eta inguruetan zentratuta. Euskaltzalea, Bilbon euskara indartzeko hainbat lan egin zituen, beste batzuen artean Resurreccion Maria Azkue ikastolaren sorrera. 2015ean Bilboko Ilustre izendatu zuten.

## Biografia 
1926an Tolosan jaioa, etnografian eta antropologian interesa izan zuen. Bi familia oso ezberdintzat hartzen zituen Karmelek bere aitarena eta amarena. Aitaren familia Tolosako industriari lotutakoa zen, poxpolo fabrikaren bidez. Karmeleren aitona Zesareok Suitzan ingeniaritza ikasi eta Tolosan torloju fabrika bat sortu zuen. Familiak harreman handia zuen Euzko Alderdi Jeltzalearekin. Auzmendi familia Goierritarra zen, aitona Ataungoa, karlista eta Bigarren Karlistaldiaren ondotik Argentinara ihes eginda soldaduskara ez joateko. Bere amona, Dorotea Goia, Zerainen jaioa, Argentinara eraman zuten hotel baten kargu har zezan. Bertan ezagutu zuen aitona, ezkondu, eta Euskal Herrira itzuli ziren. Karmeleren ama, Felisa Auzmendi, Pauen ikasia, gazte ezkondu zen Eugenio aitarekin.

Espainiako Gerra Zibilak Zerainen harrapatu zuen eta familia guztiz sakabanatu zen. Aita kartzelatu zuten eta fabrika militarizatu. Amonarekin Zerainen, kantu eta kontakizun ugari jaso zituen, eta hortxe piztu zitzaion antropologia eta etnografiari buruzko interesa. 1955an bere lehenengo lana argitaratu zuen, *Algo sobre la Parzonería General de Guipúzcoa y Alava*. Hortik aurrera beste hainbat lan argitaratu zituen Zeraingo etnografiak eginez.

Etniker-Gipuzkoa taldeko kide izan zen 1964tik aurrera. 1966an euskararen ikaskuntza Bilbon bultzatzeko askoz *Resurrección María de Azkue* ikastola bultzatu eta katekuma euskaraz irakastea bultzatu zuen Bilboko parrokia ezberdinetan. 1977tik 1986ra bitartean Deia egunkariaren Administrazio Kontseiluko kide izan zen. Aldi berean, 1980tik aurrera Euskal Arkeologia, Etnografia eta Kondaira Museoaren zuzendaria izan zen, 1997ra arte. Bertan zuzendaritza administratiboa zein zientifikoa eraman zuen aurrera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bidegileak: Karmele Goñi