open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arriola Kultur Aretoa

**Arriola Kultur Aretoa** Elorrioko kulturgune nagusia da, herriko erdigunean kokatutakoa eta 1989tik martxan dagoena. Izen bereko kultur elkarteak eta herriko udaletxeak kudeatzen dute.

Gaur egun 300 bazkide baino gehiago ditu eta 15 urteetan 500.000 ikusletik gora, 155 ikuskizun, 35 antzezlan, umeentzako 15 antzerki ikuskizun urtero, 80 film eta 25 musika-kontzertu eskaini dituzte. Halaber, ikastaroak eta hitzaldiak ematen dituzte bertan.

## Programazioa 
Lau atal nagusitan banatuta dago:
* Antzerkia.
* Dantza.
* Umeentzakoa.
* Zinema.

## Jaialdiak 
"Antzerkide", "Munduko kontalariak", *"Break on stage"* eta "Jazz Blues" jaialdiak antolatzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Arriola Kultur Aretoaren webgunea
MS SPL Princess Anastasia

'*MS *SPL Princess Anastasia*** (1993 eta 2010 urteen artean ***MS Pride of Bilbao'''*) 1986. urtean eraikitako bidaiari-ferrya da, 176,8 metroko luzera eta 37.583 tonako pisua duena. MS *Olympia* izenarekin eraiki zen Finlandiako Wärtsilä ontziolan, Rederi AB Slite izeneko Suediako konpainia batentzat. Konpainia horrek 1993an porrot egin eta gero, Irish Continental Group enpresak erosi zuen, eta P&O European Ferriesi laga zion. P&Ok ontziari MS *Pride of Bilbao* izena jarri zion, eta Bilbo eta Portsmouth bitarteko zerbitzura bideratu zuen bidaiari-ferrya.

## Bilbao - Portsmouth linea 
Linea hau 1993an ezarri zen, P&Ok Vapores Suardiaz enpresarekin bat egin ondoren. Aurretik, linea ezartzeko Gijongo portua aukeratzekotan egon ziren, baina azkenik Bilboko portua Portsmouthekin batzea erabaki zuten.

2010eko urtarrilaren 5ean, ontziak urteroko errebisioaren aurreko azken bidaia egin zuen. Egun batzuk beranduago urtarrilaren 15ean, P&Ok linea bertan behera utziko zuela jakinarazi zuen. Ontzia zaharregia zela eta, linearekin jarraitu ahal izateko ontzi berri bat eraiki beharko litzateke, eta konpainiaren arduradunen esanetan, ez da errentagarria jada galera ekonomikoak dituen linea baterako ontzi berria eraikitzea.

2010eko irailaren 27an Bilbo eta Portsmouth arteko bere azken bidaia egin zuen.

[thumb|erdian|500px|eskuinera|"Pride of Bilbao" ontziaren itsasoratzea [Bilboko portua|Bilboko portutik.]]

## 2010eko urritik aurrera 
Portsmouthen konponketa lan batzuk egin eta gero, Falmouthen P&Oren hizki eta kanpoalde guztia berriztu zuten. 2010eko urrian izena aldatu zioten "Bilbao" bakarrik jarriz. Urte bereko abenduan Irish Continental Group enpresak ferrya St Peter Line enpresari saldu zion, eta berritze lan batzuen ondoren San Petersburgo eta Stockholm arteko ferry zerbitzua 2011ko maiatzetik aurrera eskaintzen hasiko da.

## Izen eta jabe aldaketak 
### Izenak 
* 1986-1993: MS *Olympia*
* 1993-2010: MS *Pride of Bilbao*
* 2010-2010: MS *Bilbao*
* 2010-: MS *SPL Princess Anastasia*

### Jabeak 
* 1986-1993: Rederi AB Slite
* 1993-2010: Irish Continental Group
* 2010-: St. Peter Line

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* MV Cap Finistère
* MS Fortuny

## Kanpo estekak 
*  *Pride of Bilbao'' ontziak Bizkaiko golkoan jasandako eguraldi txarra erakusten duen bideoa.
Itimad-Ud-Daulahren Mausoleoa

**Itimad-Ud-Daulahren Mausoleoa**, Indiako Uttar Pradesh estatuko Agra hirian dago. "Taj txikia" bezala ere ezagutzen da, batzuk, Taj Mahalaren zirriborrotzat hartzen baitute.

1622 eta 1628 bitartean Iamuna ibaiaren eskumako ibarrean eraikia, mausoleo honek, mogoldar arkitektura primitiboa, batez ere buztin gorria erabiltzen zuena, Humaiunen hilobia edo Akbarrenean bezala, eta garai berri honen arteko trantsizioa da, non, material nagusia, haitzurdin zuria izatera pasatzen den, eta Taj Mahala ordezkaririk nagusiena bezala duena.

Mausoleoa, Jahangir enperadorearen emazte zen Nur Jahanen enkarguz eraiki zen, bere aita Mirza Ghiyas Beg lurperatzeko, nori *Itimâd-ud-Daulâ* titulua eman zitzaion "estatuko zutabea" esan nahi duena. Mirza Ghitas Beg, Shah Jahan enperadorearen emazte zen Mumtaz Mahalen aitona ere bazen. Biak, Taj Mahalean lurperatuak daude.

Hilobia, ibai txiki eta zenbait bidek gurutzatzen dituzten lorategi batzuen barnean dago. Mausoleoa, 50 metroko luzerako aldea eta metro beteko altuera zuen plataforma baten gainean eraiki zen. Eraikinak berak, berez, 23 m²ko azalera hartzen du, eta alboetan, 13 metroko garaiera duten lau dorre hexagonalek mugatzen dute.

Harresiak, Rajastanetik ekarritako haitzurdinez eginak daude, harribitxi eta erdi harribitxizko inkrustazioekin, batez ere topazioa, onizea eta lapis lazulia. Marrazkiek, persiar apaindura estiloa jarraitzen dute eta marrazki geometrikoak eta landuagoak diren lore pitxerrak eta apaindura landareak irudikatzen dituzte. Argia, mausoleoaren barnean sartzen da haitzurdinean egindako irekidura txikien bidez.

## Kanpo estekak
Gorgomendi

**Gorgomendi** edo **Aloña** Gipuzkoako mendia da, izen bereko mendilerroaren mendebaldean kokaturik dagoena eta izena ematen diona, tontorrik altuena Botreaitz den arren. Belar eta Kurtzezar mendien artean dago.

Tontorrean urrutitik ikus daitekeen gurutze handia paratuta dago.

## Abiapuntuak 
* Arantzazu: Ordu bat eta erdi.
* Uribarri: Ordu 2.
* Oñati: 3 ordu.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Botreaitz

**Botreaitz** edo **Buetraitz** Gipuzkoako mendia da, Aloñako mendilerroaren erdialdean kokaturik dagoena Kurtzezar eta Arkaitz mendien artean.

## Abiapuntuak 
* Arantzazu: Ordu bat eta erdi.
* Uribarri: 3 ordu.
* Oñati: 3 ordu eta erdi.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Belar (Aloña)

**Belar** Gipuzkoako mendia da, Aloñako mendebaldearen muturrean kokaturik dagoena Aloña mendi hego-ekialdean duelarik.

## Abiapuntuak 
Uribarri auzoa abiapuntu ohikoena da, igoera ordu bat eta erdian ahalbidetzen duena.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Agra (India)

**Agra** Indiako hiri bat da, Uttar Pradesh estatuan dagoena, Jamuna ibaiaren ertzean. Mogol Inperioaren hiriburua izan zen 1556 eta 1658 bitartean.

Hiria, Delhiko sultana zen Sikandar Lodik sortu zuen 1501 eta 1504 bitartean, bere hiriburu bihurtu zuena. Mogoldar lehen enperadorea izan zen Babur, hiri honetan babestu zen Ibrahim Lodiren aurka 1526an borrokatu ondoren. Akbarrek, inperioko hiriburu ofizial bihurtu zuen 1556an.

XVI. mendearen erdialdea eta XVII. mendearen erdialde artean, Akbar, Jahangir eta Shah Jahanen erregealdietan, hiria, bere oparotasunezko punturik gorenera iritsi zen. Shah Jahanek Taj Mahala eraikitzea agindu zuen 1631n. Beranduago, inperioaren hiriburua Delhi izatera pasako zen.

Mogoldar Inperioa erori ondoren, Jatak 1761ean, Gwaliorreko rajputak 1764an, Sindhiarrak 1784an eta britainiarrak 1803an, hiri honetan bizi izan ziren 1857ko Indiako Matxinadan, zenbait gudu odoltsu gertatu ziren Agrako gotorlekuan.

Gaur egun, hiriak, urtero, milioika bisitari jasotzen ditu Taj Mahal mausoleoa bisitatzeko. Zoritxarrez, Agrak, hiriaren ondarea arrisku bizian jartzen ari den kutsadura atmosferikoa jasaten du.

## Toki interesgarriak 
* Taj Mahala. Munduko mausoleorik ospetsuenetako bat.
* Gotorleku gorria. Akbarrek jauregi bezala eraikia eta bere semeak barruti militar bihurtu zuena
* Itimad-Ud-Daulahren Mausoleoa, 1622 eta 1628 bitartean eraikia.
* **Chini Ka Rauzaren hilobia**, Shah Jahanen lehen ministroa zena.
* **Ram Bagheko lorategiak**, lehen mogoldar lorategiak.

## Klima 
## Biztanleria 
Orotara, hiriak, 1.430.055 biztanle ditu. Agra, Delhitik ia 200 kilometro hegoaldera dago. Lotura onak ditu hiriburuarekin, tren, hegazkin edo errepidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Istakhr

**Istakhr** (; ) **Stakhr** izenez ere ezaguna, Persiako (Iran) antzinako hiri bat da, Fars probintzian kokatua, Persepolistik 5 kilometro iparraldera. Akemenestar dinastiaren garaian, hiri oparoa izan zen.

Iturri historikoetan —hala nola Al-Tabariren *Profeten eta erregeen historia* delakoan— ez da aipatzen, partiar garaia arte. Asdaxir I.a hiri honetako erregea izan zen III. mendearen hasieran; ondoren, Artaban V.a partiar erregeen erregea tronutik bota zuen, eta sasanidar dinastia hasi. Hiriak Anahita jainkosaren omenezko tenplu bat zuen.

Hiriak Avestaren jatorrizko idazkia zuen, Alexandro Handiak erre zuen arte.

Istakhr, denbora batez, Persia sasanidarraren hiriburu bihurtu zen, Ardashir I.aren erregealdian, hiriburutza Ktesifona aldatu aurretik. Istakhr sasandar garaian (III.-VII. mendeak) eta omeiar garaian garatu zen. Persiaren musulmandar konkistan erre zuten arabiar inbaditzaileek. Berreraikia izan aurretik, hiriak bere garrantzia galdu zuen, Xirazen mesedetan. Farsen hiriburua izan zen, Xiraz sortu arte. Gaur egun, toki arkeologiko bat baino ez da.

## Kanpo estekak 
*  Indusketak, Istakhr hirian.
Anahita

thumb|192px|Anahita

**Anahita** edo **Aredvi Sura Anahita** (avesteraz: *Arədvī Sūrā Anāhitā*) indo-irandar pertsonaia kosmologiko baten izena da, uretako jainkosatzat gurtua (Aban), ugalkortasunari, sendaketari eta jakinduriari lotua.

Anahita bolibiar harribitxi baten izena (anahita) eta asteroide batena (270 Anahita) ere bada.

## Ikus, gainera 
* Artemis Persiarra

## Kanpo estekak
Tellakaskueta

**Tellakaskueta** edo Ezkista gaña Gipuzkoako mendia da, Aizkorriko mendilerroaren hego-ekialdean kokaturik dagoena, Urrabiatza eta Arriurdin mendiak iparraldean dituelarik.

## Abiapuntuak 
Arantzazu ohiko abiapuntua da, igoera ordu batean ahalbidetzen duena.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Arbelaitz

**Arbelaitz** (1.513 m) Gipuzkoako mendia da, Aizkorriko mendilerroan kokaturik dagoena.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak 
* Arbelaitz *luberri.net* webgunean
Artemis Persiarra

**Artemis Persiarra** edo **Artemisa Persiarra**, greziarrek Anahita persiar jainkosari emandako izenetako bat da (greziarrek Anaitis ere deitua), baita jainkosa hau eta Artemisa greziarraren arteko gurtza sinkretikoari ere.

Artemisa eta Anahitaren arteko sinkretismo prozesua Asia Txikian garatu zen, persiarrek K. a. VI. mendearen erdialdean konkistatu zutena. Publio Kornelio Tazitoren arabera (III. 60), jainkosaren santutegi bat sortu zuen Ziro II.ak Lidiako Hierozesarea hirian, nork pribilegioak eman zizkion. Aldi berean, Beroso babiloniarrak, Anaitis Sardesen Artaxerxes II.aren erregealdian gurtua zela aipatzen du. Errege honek, bereziki Anahitaren gurtza babestu zuen (bere inskripzioetan aipatzen duen lehen akemenidar subiraua da) eta, uste denez, Artemis/Anahitaren gurtza guneak bere erregealdian datatuak egon daitezke. Persiar domeinuaren garaikoak, gainera, jainkosaren irudikapenak dituzten eraztun eta zigiluak aurkitu dira.

Artemis Persiarraren gurtzak aurrera jarraitu zuen garai helenistiko eta erromatarrean. Lehen aipatu diren Hierozesareako santutegiaren pribilegioak, subirau helenistikoek berretsi zituzten, Atalo III.a Pergamokoaren gutun batek iradokitzen duen bezala (*RC* 68). Gainera, Filadelfia pergamoar hirian gurtzen zenaren berri ere bada. Jainkosaren irudikapen helenistikoa duten txanponak, Hierozesarea eta Hypaipa hiri lidiarretan aurkitu dira. Azken kasu honetan, posible da iraniar estiloko elementu batzuen mantentzea ikustea. Jada erromatar garaian, Estrabonek (XV. 3.15), Anahitaren omenezko jaialdiak aipatzen ditu Kapadoziako santutegietan (Castabala), eta Pausaniasek (V. 27.5) Hypaipan egin ziren gurtza zeremonien lekuko izan zela dio.

## Bibliografia 
* Briant, P. (2002): *From Cyrus to Alexander*, Eisenbrauns, pp. 253, 501, 677, 701.
* Chaumont, M.L. (1985): "Anahid", iii "The Cult and Its Diffusion", en *Enciclopaedia Iranica* vol. I.
* Weisskopf, M. (1990): "Cappadocia", *Enciclopaedia Iranica* vol. III.

## Kanpo estekak
Urdaburu

**Urdaburu** edo **Urdao** Gipuzkoako ipar-ekialdeko mendi bat da, Oiartzualdean dagoena, Errenteriako udalerriko lurrez inguratua; hala ere, administratiboki Donostiaren 2,2 km2-ko barrendegi batean dago.

## Historia 
Urdaburu "Zilegiak" (*"Montes francos del Urumea"* gaztelaniaz) izeneko mendien barruan zegoen, Urumeako ibarraren erdian eta auzo-mendiak edo komunalak ziren. Izan ere, Erdi Arotik eskualdeko herrienak ziren, Donostia, Hernani eta Urnietarenak. XVII. mendean banatu eta Urdaburu Donostiarako geratu zen. Azkenik, lur horiek bi eremutan banatu ziren: Altzabaso, alde batetik, eta Donostibaso, bestetik. Gaur egun, Añarbeko urtegia mendiaren magalean dago.

## Abiapuntuak 
* Landarbaso, Listorreta (Errenteria): ordu bat eta 45 minutu.
* Ugaldetxo (Oiartzun): ordu bat eta 45 minutu.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendien zerrenda
* Aiako Harriaren natura parkea

## Kanpo estekak
KV28

**KV28** Egiptoko Luxor hiritik gertu dagoen Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Bere ezaugarriek adierazten dutenez, bere nortasuna ezagutzen ez den XVIII. dinastiako nobleren bat lurperatzeko eraiki zen.

## Kokapena 
KV28 hilobia KV27tik metro gutxira dago, haranaren ekialdeko zatian, errege hilobi guztietatik urruti. Beregandik gertu aurkitzen diren beste hilobi batzuk KV44 eta KV45a iparraldean eta KV21a hegoaldean dira. Hurbileneko errege hilobia eta ziuraski garaikide duena, KV43a, Tutmosis IV.arena izateak, honen erregealdian, bere funtzionario hoberenetako baten gorpua lurperatzeko eraikia izan zela adieraziko luke.

Hilobiaren profila, Erregeen Haranean eginiko noble baten lurperaketaren ereduarekin bat dator, -ez ohikoa, baina ez harritzeko modukoa, toki honetan erregeenak ez diren hilobi asko baitago: Sarrerako putzu bat eta gela bakar bat, biak ondo zulatuak, neurri txikikoak eta apaindurarik gabeak. Arkitekturari dagokionez, KV28 hilobiak duen berezitasun bakarra, B gelan hasi berria zen estantzia berri bat da, egitasmo hau azkenik atzera bota zen arren. Gertu duen KV27 hilobia bezala, KV28k, dirudienez, uholderen bat jasan izan du bere historian zehar, baina bere egitura ez da kaltetua izan.

## Indusketa 
Hilobia antzinatetik irekia egotea oso litekeena den arren, ez dago hilobi honi buruzko aipamenik Wilkinsonek 1830eko hamarkadan bisitatu zuen arte. Dena dela, itxura guztien arabera ez zuen interes handirik piztu XX. mende amaierararte, Donald Ryanek zuzendutako Pacific Lutheran Universityren espedizioak bertatik hondakinak kendu eta sakon aztertu zuen arte. Lan hauek, KV27koarekin batera egin ziren, eta antzerako emaitzak eman zituzten.

Ryanek, KV27a bezala, KV28 hilobia XVIII. dinastia erdialdean datatua zegoenaren ondorioa atera zuen, beharbada Tutmosis IV.a edo Amenofis III.aren erregealdietatik, eta bertan, gutxienez bi pertsona lurperatuak izan zirela. Lanek, argitara eman zituzten ontzi kanopo baten zatiak, momien hesgailuak eta baita giza arrastoak ere. Dena dela, oraindik ez da aurkitu, eta ez dago bertan lurperatuak izan ziren pertsonen nortasuna jakin ahal izateko aukera askorik, beharbada senar-emazteak zirenak.

## Kanpo estekak
Sobek

**Sobek** egiptoar mitologian krokodilo jainkoa izan zen, izaera ongarrikoa, bere izerditik jaioko zen Nilo ibaiaren sortzailea, ugalkortasuna, landaretza eta bizitzaren jainkoa. Iparraldea puntu kardinalarekin lotua dago.

Greziarrek **Sukos** () izena eman zioten, krokodilo esan nahi duena, eta Helios jainkoarekin identifikatu zuten.

## Ikonografia 
Krokodilo edo krokodilo burudun gizon bezala irudikatua izan zen Shuty koroa, Uas zetroa eta ankharekin. Egiptoko aro berantiarrean, belatz, zezen, ahari edo lehoi buruarekin ere ager daiteke.

## Mitologia 
Munduaren sorreran kaosaren uretatik irtena uste zen. "Uretako Jauna" zen. Gaizkiaren alorrean, Duateko deabru bezala irudikatzen da, Sethekin lotu zen arriskua eta saski-naskia sortzen zuelako; Osirisen mitoaren bertsioren batean, Seth, bere krimenagatik zigorrik gabe ihes egiteko krokodilo baten gorputzean ezkutatu zela esaten da; baina Sobekek Horusen jaiotzan eta Seth suntsitzen lagundu zuen, Raren aginduz, **Horusen lau semeak** Nun itsasoaren uretatik ere salbatu zituen. Bere bizilekua, *Baju* mendiaren ekialdean zegoen, eta horregatik, "Bajuko Jauna" izena jasotzen zuen; han, tenplu bat ere badu. Gebelein herrian, Neit bere ama zen, Sais bere semea zen arren.

## Sinkretismoa 
Amon, Ra (Sobek-Ra bezala), Horus, Herishef eta Sethekin lotua izan zen, azken hau, gainera, bere aita bezala ere agertzen da.

## Gurtza 
Bere gurtza, Egiptoko lehen dinastietan hasi zen. Bere gurtza nagusia *Shedet*en, Krokodilopolisen (Faiyum), *Moeris* lakuan, ondoren *Nubt*en (Kom Ombo) eta Tebasen zegoen. *Shedet*en gurtua Neit eta Senuyrekin batera, eta Kom Ombon, non Hathor edo Heketen senar eta Khonsuren aita den. Bere jaia, *Khoiak* hilabetearen laugarren egunean ospatzen zen

## Izen teoforoak 
Bere izena, Egiptoko XIII. dinastiaren zenbait faraoiren tituluaren zati izan zen, Sebekhotep deituak (Sobek pozik dago).

## Kanpo estekak
José Jiménez Ruiz

**Jose Jiménez Ruiz** (Madril, 1946ko maiatzaren 24a - ) espainiar jenerala da. Egun, Espainiako Aireko Armadako Estatu Nagusiaren Burua da, eta orain arte Kanarietako Aire Agintearen Burua izan da.

## Erreferentziak
Tellamendi

**Tellamendi** Arabako mendia da, Aramaioko harana gobernatzen duena Aramaioko Mendietaren garaietatik.

## Ibilaldia 
* Gesalibar edo Garagartzatik: ordubete eta 15 minutu.
* Aramaiotik: ordubete eta 15 m.

## Galeria 

**Tellamendi Anbototik ikusita**

Image:Tellamendi 1.JPG|
Image:Tellamendi 2.JPG|
Image:Tellamendi 3.JPG|

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak
Lezitza

**Lezitza** Nafarroako Andiako mendilerroan dagoen mendi bat da, 1350 metroko garaiera duena. Andia mendilerroko mendirik garaiena den Beriain menditik oso gertu dago, eta ez oso banandua. Beriainetik, tontortxo batzuk baino ez dute banatzen Lezitza. Gertu, Euskal Herriko Erdigunea deritzona dago, 1234 metroko garaieran, sakonune txiki batean.

## Abiapuntuak 
### Ergoienako Haranetik 
Dorraotik edo Unanuatik, Beriain mendiak babesturik, osorik zeharka daiteke Lezitzako labarra San Donatoko bidea deritzon bidetik, Beriainen tontorrean dagoen ermitarako sarrera delako. Hortik denbora batera, labarra amaitzen da, Atezabal izeneko pasabidera iritsiz, Lezitzaren itzelezko hormen artean ezkerretara eta Biormaitzako pagadiaren artean. Lepo honek, ostertzean U handi bat adierazten duena, haranaren goialdera irekitzen da, orain Lezitza goikoa edo Leitzagoa deitua. Berehala zeharkatzen da Lezitzako borda eta 500 metro gehiago aurrera egin behar da. Bide honek itzulinguru handia ematen duenez, ohi egiten dena, alde batera uztea da, iparralderantz igotzeko, lepoaren ezkerretara iristen den gailurrera heltzeko. Orain, aurrera jarraitu behar da muino zabalaren gainetik Tontorraundi bezala ezagutzen den tokia gurutzatuz, non lenarra paisaia belartsuekin tartekatzen den. Zenbait sakonune edo dolina txiki saihestuz, ekialdeko tontorrera igotzen da. Bien artean ia jaitsierarik gabe, tontor nagusira iristen da.

### Uharte Arakiletik 
Uharte Arakiletik Beriain mendiranzko ibilbidea jarraitu behar da, Uharte Arakileko mendateraino, haranetik jaitsi behar delarik, jada tontorretik gertu egoteko, zuzenean bertara iristen dena hegoekialderanzko norantza mantenduz.

### Lizarragatik 
Lizarragako mendatetik abiatzen dena, ibilbide luzea da, baina erosoa, gomendagarria ibilaldia Unanua edo Uharte Arakilen amaitzeko. Igoera, beste alde batetik, ordea, oso monotonoa da, eta, beraz, gomendagarriagoa da bidean agertzen diren tontortxoak igotzea: Saratsa, Eskalaborro, Pagomotxeta, Peña Blanca eta baita Alto de las Bordas Viejas ere, Lezitzaren tontorrera iritsi aurretik.

Ibilbidea, mendatetik abiatzen da, Saratsa ezkerrean eta Dorrokotekako muinoak eskuman utziz, Saratsako sakana zeharkatzen duen bide batetik, mendizerraren moztua nabaritu gabe. Ondoren, Peña Blanca ezkerretara eta Alto de las Bordas Viejasetik igarotzen da, pixkanaka iparralderantz biratuz.

Binkulo izeneko tokian aurkitzen gara. Hemendik, begirada Lezitza mendian jarriz abiatzen gara, gailurrera tontorretik kilometro batetara iritsiz, lepoaren inguruan gutxi gora-behera. Orduan, Tontorraunditik jarraitu behar da, bi tontorretatik bata bestearen atzean igaro behar delarik.

### Goñitik 
Goñitik, San Migelen ermitara doan bidea hartzen da. Bertara iritsitakoan, bidea uzten da pagadian sartzeko. Oso argi ikusten ez den bidezidor batek eta oso argi ez dauden seinale batzuek, Alto de las Bordas Viejas mendiaren muinoan irtetzea ahalbidetzen dute, Goñiko altuen punturik gorena. Toki honetatik iparmendebaldera jeitsi behar da gero berriz igotzen hasteko, jada Lezitzara, aurreko kasuetan bezala igotzen dena.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Murugain

**Murugain** Araba eta Gipuzkoa artean dagoen mendia da, Debagoienean dagoena. Tontorrean burdinezko gurutze eta antena handi bana ditu.

## Mitologia 
Mitologiaren arabera, herensugea hemen bizi izan zen, Arrasateri beste izena ematen: *Mondragón* edo *monte del dragón* ('herensugearen mendia', alegia).

## Arkeologia 
Murugainen Burdin aroko herri harresitua aurkitu zuten 1987 - 1988ko prospekzioetan. Harresia 1,25 metro zabal da eta aztarnategiak 4,7 ha ditu.

## Abiapuntuak 
* Untzillatik (Aramaio): 50 minutu.
* Gesalibartik (Arrasate): Ordu bat.
* Galartza (Aretxabaleta) auzotik: Ordu bat.
* San Andres (Arrasate) auzotik: Ordu bat eta erdi.

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak
* Gipuzkoako mendiak

[thumb|350px|ezkerrera|Murugain (ezkerrean) eta [Udalatx atzean.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Murugain. Euskal Herria.
Campaniar

**Campaniar**ra (batzuetan ere **Kanpaniar** moduan idatzita, nahiz eta zuzena ez izan) Kretazeoko estaietako bat da. Orain dela 83,5 ± 0,7 Ma eta 70,6 ± 0,6 Ma artean hedatu zen. Aurreko estaia Santoniarra izan zen eta ondoren etorriko zena Maastrichtiarra. Kretazeo Berantiarreko bosgaren estaia izan zen.

## Erreferentziak
Maastrichtiar

**Maastrichtiar**ra Kretazeoko estaietako bat da. Orain dela 70,6 ± 0,6 Ma eta 55,5 ± 0,3 Ma artean hedatu zen. Aurreko estaia Campaniarra izan zen eta ondoren etorriko zena Daniarra, jada Tertziarioan. Kretazeo Berantiarreko azken estaia izan zen eta K-T mugak bereizten du Tertziariotik.

Izena Herbehereetako Maastricht hiritik dator. Garai honetako aztarnategi paleontologiko inportante bat dago Euskal Herrian, Lañukoa.

## Erreferentziak
Urraka Gartzeitz (X. mendea)

**Urraka Gartzeitz** (940ko hamarkada &ndash; 1041eko abuztuaren 12a) Nafarroako Erresumako infanta eta Gaztela eta Gaskoniako kondeen emaztea izan zen. Gartzia II.a Santxitzen eta Teresa Leongoaren alaba eta Antso Abarkaren arreba izan zen.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
960an, Fernán Gonzálezekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten:
* Toda
* Petri

Alargundurik, 972an Gilen Antso Gaskoiniakoarekin ezkondu zen, eta lau seme-alaba izan zituzten:
* Gersenda, 992an Henrike I.a Borgoinakoarekin (946-1002) ezkondu zena; 996an banandu ziren.
* Bernart
* Antso (hilondokoa)
* Briska, 1011n Gilen V.a Akitaniakoarekin ezkondu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kretazeo Berantiar

**Kretazeo Berantiar**ra Kretazeoko bi zatietako bat da. Orain dela 99,6 ± 0,9 Ma eta 70,6 ± 0,6 Ma artean hedatu zen. Bere barruan 6 estai ezberdin daude:
* Cenomaniarra
* Turoniarra
* Coniaciarra
* Santoniarra
* Campaniarra
* Maastrichtiarra

K-T mugarekin amaitu zen, Tertziarioa hasiz.

## Kretazeo Berantiarra Euskal Herrian 
Bulkanismoa ere eman zen garai honetan eta eusko-kantauriar arroaren erdialdean sumendi ilara bat sortu zen. Ilara horrek bi lerro nagusi zituen: alde batetik Zumarraga, Elosu, Elorrio eta Durangokoa eta besttik Zumarraga, Elosu, Soraluze, Eibar, Markina, Fruiz eta Mungiakoa.
;Errigoiti Formazioa: Gernika eta Mungian agertzen da. Pillow-labaz, laba-koladaz eta sedimentu bulkanoklastikoz osatua dago. guztira 5 sekuentzia bolkanikok osatzen dute.
;Barinaga Formazioa: Bizkaiko Sinklinorioaren ekialdean agertzen da eta 2.500 metroko lodiera izan dezake. Errigoiti formazioaren antzekoa da, baina askoz intrusio gehiago ditu.
;Astrabudua Formazioa: Zamudio eta Getxo artean agertzen da eta 650 metro arte eduki ditzake. Koladak eta pillow-labak agertzen dira.

Goi Kretazeoan batez ere tupak eta buztinak metatu ziren Euskal Herrian. Materia organiko ugariko itsasoak ziren, sakonera eskasekoak eta klima epelekoak. Horregatik bertan belakiak, ammoniteak, moluskuak eta itsas triku ugari zeuden (ugarienak Micraster eta Echinocorys motakoak). Fosil hauek erruz agertzen dira Ameskoetako San Martin herrian eta bertan *galbarro* hitza ematen zaio. Sakanan eta Arabako Lautadan ere agertzen dira. Kostako labarretan, Debatik Zumaiara doazenetan, adibidez, fosil ugari aurki daitezke garai honetatik.

Kretazeoaren amaieran itsas-mailaren igoera bat eman zen eta tupa zein hareharri turbiditikoaren txandakapenak eman ziren. Honi flysch izena ematen zaio eta Gipuzkoa eta Bizkaiko kostaldeetan oso ugariak dira. Flysch hauetan ammonite, belemnite eta inozeramideak daude.

## Erreferentziak
Arno (Gipuzkoako mendia)

**Arno** Gipuzkoako mendebaldean dagoen mendia da, Mendaro eta Mutriku artean kokatutakoa, Debabarrenean. Artadi kantauriarrak estaltzen du mendigune guztia, ohikoa den moduan kostaldetik gertu dauden beste mendi batzuetan Lea-Artibai edo Busturialdean.

Mendiaren inguruan San Andres eliza (Mutriku), Santa Ana ermita (Mendaro), Sasiolako komentua (Deba) ditugu. Tontorretik hurbil mendi-aterpea dago, Elgoibarko mendi taldearena.

## Abiapuntuak 
* Mendarotik: Ordu 1 eta 45 m.
* Galbaixo (Mutriku): Or. 1.
* Olatz (Mutriku): Or. 1 eta 15 m.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak
* Debabarrena

## Kanpo estekak 
* «Arno (618 m)». *Mendikat*
* «Kontserbazio bereziko eremu" izendatu du Arno mendia Eusko Jaurlaritzak».  Ingurumena. Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun Saila. Eusko jaurlaritza.
Andregoto Garindoitz

**Andregoto Garindoitz** (Oibar?, 910 &ndash; Oibar, 972). Aragoiko kondesa 922 eta 943 artean.

Garindo II.a Aznaritz Aragoiko kondearen alaba zen. Ama Antsa Gartzia Iruñekoa zuen, Ximeno leinuko Gartzia Ximenitzen alaba.

Antso Gartzeitzek Aragoiko konderria okupatu zuenean, Andregotok arazo juridikoa azaldu zuen 919an bera baino askoz gazteago zen Gartzia I.a Nafarroakoarekin fedatuz.

943an ezkontza baliogabetu zen eta Gartzia I.a Nafarroakoa Aragoiko konde bihurtu zen. Bion semea Antso II.a Nafarroakoa Iruñeko errege eta Aragoiko konde bihurtu zen.

Andregoto 972an hil zen Oibarren bere dorretxean.

## Kanpo estekak
Aiastia-San Migel

**Aiastia-San Migel** Elgoibarko iparraldean dagoen auzoa da, Markinarako bidean eta San Miguel gainaren inguruan. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 213 biztanle ditu. 1936ko irailaren 25ean Espainiako Gerra Zibileko guda bat izan zen han, Ziardamendi mendiaren inguruetan. Hildako gudariak bertan lurperatu eta 2012 urtean exhumazioa izan zen Aranzadi Zientzia Elkartearen eskutik.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Elgoibarko udal webgunean
*  Aiastia-San Migeleko baserriak.
Arriaga (Elgoibar)

**Arriaga** edo San Antolin Elgoibarko ipar-mendebaldean dagoen auzoa da, Mendarorako bidean kokatutakoa.

Zabala dorretxea XV. mendeko baserria da, herriko politenen artean dagoena.

## Kanpo estekak 
* Elgoibarko udal webgunean
* Arriagako baserriak.
Idotorbe-San Pedro

**Idotorbe** edo **San Pedro** Elgoibarko mendebaldean dagoen baserri-auzo ezaguna da. Pilotalekua, bolatokia, baseliza eta ondo hornitutako aisialdirako gunea da gaur egun, bai eta Arrate (Eibar) aldera, Kalamua (771 m) eta inguruko mendietara igotzeko abiapuntua ere. 33 baserrik osatzen dute auzunea.

Jaiak ekainaren 29an ospatzen dituzte.

## Baserriak 

# Aizpizkarbekoa
# Aizpizkargoikoa
# Akei
# Aranburu
# Arane
# Armaxio
# Armuetaberri
# Armuetazar
# Arraitzaga
# Aubixa
# Egia
# Egiguren
# Egigurentxiki
# Galburusoro
# Goikoetxea
# Ipintza
# Irunaga
# Irunagaberri
# Irunagatxiki
# Joanategi
# Kortasoro
# Kurutzelaegi
# Legarda
# Osorohandi
# Osorotxiki
# Sagarzurieta
# San Pedro
# Saturio
# Urkieta
# Urkiola
# Urkiolatxiki
# Usatorre
# Zubizarreta

## Demografia 
## Ondarea 
### San Pedro baseliza 
Elizak izena ematen dio auzoari. XV. mendekoa baino zaharragoa da. Dokumentatuta dagoenez, 1442ko abuztuaren 14an Mendaroko neskato batek amildegi batean Andre Mariaren irudia topatu zuen eta baseliza honetan gorde zuten.

### Santumotz 
2007an Andres Egidazuk egindako egurrezko irudia ipini zuten monumentu moduko batean. Honek ordezkatu zuen Espainiako Gerra Zibilean kolpistek suntsitutako ondarea.

### Hiru Iturri 
1950eko hamarkadan eraikitako iturria da. Izenak dioen bezala, hiru txorrota ditu. Herriko mendi taldeko kide baten omenez egin zuten. Bidegurutze honetan, Deba eta Mutrikura alde batetik, Aiastiara (San Migel) bestetik, Arratera (Eibar) eta San Pedrora joateko aukera dago.

## Iruditegia 

Irudi:San Pedro baselizaren ikuspegi orokorra.jpg|Idotorbeko San Pedro baselizaren ikuspegi orokorra.
Irudi:San Pedro Idotorbe.jpg|Idotorbeko auzoan dagoen San Pedro baseliza.
Irudi:San Pedro baseliza.jpg|San Pedro baselizaren portikoa.
Irudi:Meta_Elgoibar.jpg|Belar-meta Idotorben.

## Kanpo estekak 
* Elgoibarko udal webgunean.
* Auzoko baserriak.
* "Morkaiko eta Kalamua" (Berria).
* Indalecio Ojangurenen argazki zaharrak (Ondare bideak)
Urruzuno

**Urruzuno** Elgoibarko kanpoaldean dagoen baserri-auzoa da.

## Kanpo estekak 
* Elgoibarko udal webgunean
* Urruzunoko baserriak.
Sallobente-Ermuaran

**Sallobente-Ermuaran** Elgoibarko kanpoaldean dagoen baserri-auzo ezaguna da. Baseliza (Erdi Aroko margoekin), bolatokia, pilotalekua eta aisialdirako gunea daude bertan.

Arostegi jauregia dago halaber, gutxienez XV. mendekoa dena.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Elgoibarko udal webgunean
* Sallobente-Ermuarango baserriak.
Azkue-San Roke

**Azkue-San Roke** Elgoibarren dagoen baserri-auzoa da. Bertan, Mintxeta futbol-zelaia eta baseliza daude. Halaber, ohiko abiapuntua da Karakate mendira (749 m) igotzekoa.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Elgoibarko udal webgunean
*  Azkue-San Rokeko baserriak.
Roberto Fernández Alvalleros

**Roberto Fernández Alvalleros** (Chantada, Lugo, 1979ko urtarrilaren 25a) futbol atezaina da, 2008ko udan Osasunak fitxatu zuena.

Luzera 1,81 eta pisua 76 kg., estatistika ofizialen arabera, izanik, Celta Bn hasi zen futbol profesionalean. Sporting de Gijonera joan zen, non 2005-06ko denboraldian Bigarren Mailan gol gutxien jaso zituen atezaina izan zen, maila horretako Zamora saria irabaziz. Halaber, 2007-08ko denboraldian Lehen Mailara sailkatu zen Sportingekin. Nolanahi ere, Osasunak hurrengo hiru urteetarako fitxatu zuen.

## Kanpo estekak
Urko (mendia)

**Urko** Eibar (Gipuzkoa) eta Ermua eta Markina (Bizkaia) artean dagoen mendia da. Han du iturria izen bereko ibaiak.

## Abiapuntuak 
* Ixuako mendatetik: 45 min. Eibar eta Markina arteko errepidean dugu Ixua.
* Eibartik (Amaña): Ordu 2. Zozola, Arritxulueta, Elorreta eta Elorreta Goikoa baserrietatik igarotzen da bidea.
* Ermuatik: Ordu 2 eta 30 m. Okin-zuri auzotik Berano txiki auzora joanda eta hortik Urko izeneko baserri gunetik igarota.

## Galeria 

Fitxategi:Urko 3.JPG
Fitxategi:Urko 2.JPG
Fitxategi:Urko 1.JPG
Fitxategi:EibarUrkotik1.jpg|Eibar Urkotik
Fitxategi:EibarUrkotik2.jpg|Eibar Urkotik
Fitxategi:EibarUrkotik3.jpg|Eibar Urkotik

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Irukurutzeta

**Irukurutzeta** Gipuzkoako mendebaldean dagoen mendia da, Irukurutzetako mendilerroan. Elgoibar, Bergara eta Azkoitia artean kokatutakoa.

Bertatik hurbil Arribirilletako zutarria dago.
erdian|thumb|300x300px|Irukurutzeta menditik Izarraitz, Gazume, Ernio eta Erniozabal mendia.

## Abiapuntuak 
* Azkarateko mendatetik: Ordu 1 eta 15 min.
* Soraluzetik: Ordu 1 eta 15 m.
* Azkoitiatik: Ordu 1 eta 45 m.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Azkarateko mendatea

**Azkarate** Elgoibar eta Azkoitia herri gipuzkoarrak elkarrekin lotzen dituen mendatea da, GI-2634 errepidea bertatik igarotzen delarik.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak
* Azkarate (Araitz)
* Azkarate (Nafarroa Beherea)

## Kanpo estekak
Añarbeko urtegia

**Añarbeko urtegia** Nafarroaren eta Gipuzkoaren arteko urtegia da, Añarbeko errekaren ura bildu eta Donostialdea hornitzen duena. 201 hektareako azalera hartzen du, Arano, Errenteria, Donostia eta Oiartzungo lurretan. 1976an jarri zuten martxan.

## Ezaugarriak 
Urtegiak 201 hektareako azalera eta 43.500.000 m3-ko edukiera ditu. 10,5 kilometro luze da, baina ibilbidea ia zirkularra denez eta sigi-saga doanez, azkenean hasierako puntutik bukaeraraino bi kilometro baino ez dago, lerro zuzenan. 

Hormigoizko hesia Añarben dago, Arranbiden, Urumearekin batu baino 450 metro lehenago. 80 metroko altuera du eta oinarria 60 metro zabal da; goialdea, berriz, 225 metro luze da. 43,6 hm3-ko edukiera du uhateak itxita, eta 37,3 hm3-koa gainezkabidearen isurketa-mailaraino.

Añarbe Urumearen ibaiadarra da, Artikutzan sorburua duena. Urtegiaren iparraldeko ertzeko basoak Gipuzkoan daude, naturgune babestu batean (Urdaburu urtegiaren inguruan dago); hor, pagoa eta haritza dira zuhaitz nagusiak. Nafarroakoa den hegoaldeko ertzeko basoa ez dago babesturik.

## Historia 
1964ko abuztuaren 18an, Donostiako Udalak José Zuazola eta Luis Garate bide-ingeniariek egindako aurreproiektua onartu zuen. 

Eraikuntza-lanak OCISA enpresari esleitu zitzaizkion, eta 1969an hasi ziren. OCISAk zenbait presaren eraikuntzan jardun zuen Espainian zehar, eta langile ugari zituen plantillan, batez ere andaluziarrak. Langile horietako anitz beren familiekin iritsi ziren Añarbera. Beraz, haiendako barrakoiak eta logelak prestatzea izan zen lehenbiziko zereginetako bat. Beste langile batzuk, berriz, inguruko herrietan kokatu ziren. Enpresak autobus- eta taxi-zerbitzua jarri zuen langileak bizilekutik obrara eramateko.
 
Zenbait istripu gertatu ziren presaren eraikuntzan. Arduradun bat harri batek jota hil zen, kofratua laxatzen ari zirelarik. Errepidea zabaltzeko lanetan, beste langile bat hil zen, hura ere harri batek jota. Betetze-lanetan langile bat hil zen, hormigoizko silo batetik erorita.

Zazpi urteko lanak eta gero, Añarbeko presa 1976ko uztailaren 23an inauguratu zen.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Añarbe - 1.jpg| Añarbeko urtegiko urak.
Fitxategi:Añarbe - 2.jpg|Urtegiko harresia
Fitxategi:José Zuazola (bustoa Añarben). Bisita.jpg|Zuazola ingeniariaren bustoa
Fitxategi:Añarbeko urtegia Aranorako igoeratik.jpg|Añarbeko urtegia Aranorako igoeratik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko urtegien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Añarbeko urtegia, Añarbeko Urak, agasa.eus 
*  Añarbe-Urdaburu, ingeba.org
*  Pantano Añarbe, embalses.net
Añarbe

**Añarbe** Euskal Herriko erreka da, Urumearen eskuinaldeko adarra, Nafarroa Garaia eta Gipuzkoan zehar doana. 25,7 kilometro luze da, eta 64 kilometro koadroko arroa dauka. 14 kilometroan Nafarroa Garaiaren eta Gipuzkoaren arteko muga egiten du.

Añarbeko urtegiak presatzen du erreka Urumeara isuri baino lehen. Bestalde, goialdean zegoen Enubietako presa 2019an ezabatu zuten.

## Geografia 
Añarbek Enubietako erreka izena hartzen du goi-ibilguan. Almendruitzen du iturburua, Goizuetako Artikutza barrutian, eta 25 kilometroko ibilbidea egiten du Urumearekin elkartu baino lehen. Ibaiadar nagusiak ezkerretik batzen zaizkio: Urdallu (6 km) eta Elama (8 km) Artikutzan bertan, eta Altuetaren magaletik datorren Burugorriko erreka beherago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paleozeno

**Paleozenoa** (greziarretik *garai berrien hasiera*) Zenozoikoko lehenengo garaia da. Orain dela 65,5 ± 0,3 Ma hasi eta orain dela 55,8 ± 0,2 milioi urte bukatu zen.

K-T mugaren gainean dagoen lehenengo garaia da eta Tertziarioaren hasiera suposatzen du. Paleozenoan hainbat animalien desagerpena eman zenez, nitxo ekologiko asko bete gabe geratu ziren.

## Azpibanaketak 
Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak honako hiru estaiak onartzen ditu:
* Daniarra
* Selandiarra
* Thanetiarra

## Paleozenoa Euskal Herrian 
Paleozenoaren estratotipo orokorra International Commission on Stratigraphyen arabera Zumaian dago, Euskal Herria. Gainera bai Selandiarra bai Thanetiarraren hasiera eta bukaera ere bertan definitu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urraka Gartzeitz (Gartzia III.a Santxitzen alaba)

**Urraka Gartzeitz** (?-1031 eta gero) Nafarroako Erresumako infanta zen.

Gartzia Dardartiaren eta Ximena Fernanditzen laugarren umea izan zen. Antso Nagusia neba zuen. 1023. urtean Leon eta Galiziako erregea Alfontsorekin ezkondu zen. Alaba bat izan zuten: Ximena Leongoa, Cid Campeadorren emaztearen amama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santi Ezquerro

**Santiago Ezquerro Marín**, **Ezquerro** (Calahorra, Errioxa, 1976ko abenduaren 14a) futbol aurrelari profesional ohia da. Espainiako futbol ligako lehen mailan aritu zen Atletico Madrilen (1996-98), RCD Mallorcan (1998), Athleticen (1999-2005), Bartzelonan (2005-2008) eta Osasunan (2008-2009).

## Kirol ibilbidea 
Osasunaren harrobian hezia, Atletico Madril taldera egin zuen jauzi. Gero, bere kirol ibilbide profesionalaren zatirik handiena eman zuen. Maila ona erakutsita, Bartzelonak fitxatu zuen hiru urterako. Hala ere, lehenengo hamaikakoan ibiltzeko adina ez zuen eman, eta aulkiko jokalaria izan zen gehiagotan, lorpen handiak eskuratu bazituen ere. Hori zela eta, 2008ko uztailean Barcelonak libre utzi zuen, eta berriro Iruñera itzuli zen bi urterako.

## Lorpenak 
* Champions League: 2005-06
* Espainiako liga: 2005-06
* Espainiako Superkopa: 2005, 2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fitxa: Athletic Club
*  Stats at Liga de Fútbol Profesional
*  National team data
*  Profila eta estatistikak
*  Profila BDFutbol.com-en
Antsa Santxitz

**Antsa Santxitz** (?, 959) Iruñeko Erresumako infanta izan zen. Aita Antso I.a Gartzeitz eta ama Toda Nafarroakoa izan zituen. Hil zenean, San Pedro de Arlanzako monasterioan hilobiratu zuten. 1841ean, Covarrubiasko San Kosme eta San Damian kolegiatara eraman zuten.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
Hirutan ezkondu zen. Lehenik, Ordoño II.a Leongoarekin, aitarentzat Banu Qasi mendean hartzeko baliagarria.

Bigarrenez Alvaro Herramelizekin ezkondu zen. Senarra 931n hil zen.

932an hirugarrenez ezkondu zen, Gaztelako lehenbiziko konde Fernán Gonzálezekin. Zazpi-seme alaba izan zituzten:
* Gonzalo
* Antso
* Gartzia
* Urraka, Ordoño III.a Leongoarekin, Ordoño IV.a Leongoarekin eta Antso Abarkarekin ezkondu zena.
* Muniadona, Diego Muñoz Saldañakoa kondearen seme Gomez Diazekin ezkondu zena.
* Munio, fraidea.
* Fronilde, Asturias de Santillana konde Rodanio Diazekin ezkondu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urraka Fernanditz

**Urraka Fernanditz** (? - † 1007) Gaztelako infanta, bi aldiz izan zen Leongo Erresumako erregina ezkontidea (951-956) eta (958-960 bitartean), eta behin Iruñeko Erresumakoa (970-994 bitartean). Aita Fernan Gonzalez eta ama Antsa Iruñekoa izan zituen.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
Fernando Gontzalitz Gaztelakoa aitaren ezkontza-politikari jarraiki, hirutan ezkondu zen:

* 941an lehendabizikoz, Ordoño III.arekin, Ramiro II.aren semearekin, ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten:
** Bermudo, Leongo Erresumako erregea.
** Ordoño Leongoa, gaztea zela hila
** Teresa Leongoa, moja

* 958an, bigarrenez Ordoño IV.a Leongoarekin ezkondu zen. Hau, tronuaren usurpatzailea, legezkotasunaren bila zebilen. Zenbait seme-alaba izan omen zituzten, baina bat baino ez da ezaguna: Gartzia Ordoñez

* 962an, hirugarrenez, Antso Abarkarekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituzten:
** Gartzia III.a Santxitz (994-1000), Iruñeko erregea eta Aragoiko kondea.
** Ramiro Iruñekoa (?-992)
** Ontzalu Iruñekoa (?-997)
** Abda (Urraka) Iruñekoa "Baskoia", Almanzorren emaztea eta Abderraman Santxitzen ama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arratzain

**Arratzain** edo **Bordatxo** Gipuzkoako iparraldean dagoen mendia da, Usurbilgo udalerrian, Donostiatik hurbil. Mendizorrotz (415m) eta Kukuarri (377m) mendiekin batera, Urumea eta Oria ibaien bokaleak bereizten dituen mendilerroan dago. Donostialdeko ikuspegi zabalak eskaintzen dituen mendia da.

## Giza presentzia 
Egun, koniferak dira nagusi mendiko magaletan. Inguruetan zenbait baserri daude, hala nola Arratzainaundi, Arratzainzar, Arratzainborda, Arratzainberri, azken hau sagardotegia ere dena.

Azken orduko berri gisa, 2022ko apirilaren 17an hainbat kalte eta bortizkeri somatu ziren gurutzearen inguruan. Egileak ez dira identifikatu oraindik.

## Historia 
Arratzainberri baserritik gertu dagoen gain batean karlistek kainoiak jarri eta Donostia bonbardatu zuten. Bertatik egindako eraso baten ondorioz hil zen Bilintx bertsolaria, Bigarren Karlistaldi amaieran. Espainiako Gerra Zibilean, lubaki zenbait eraiki ziren Arratzainen, egun ere ikus daitezkeenak.

2021eko udan, Bordatxo Trial Team finkatu zen bertan. Talde honek Triala praktikatzen du Sherco eta Montesa markadun motorrekin.

## Igoera 
Usurbilgo Kalezar nahiz Elizaldetik egin daiteke igoera, errepidez Arratzainberri baserriraino helduta, mendi-bide eroso bat heltzen da denbora gutxian gailurrera. Donostiatik ere joan daiteke, Igara auzotik.

Bordatxo Trial Team-ek, hainbat bidetxur garbitu eta sortu ditu igoera egoki bat bermatzeko bisitariei.

## Kanpo estekak
Herniozabal

**Herniozabal** Hernioko mendilerroaren ekialdeen dagoen tontorra Gipuzkoako erdialdean, Tolosaldean kokatua. 1011 m-ko altuera du. Bertan kokatzen da Alkiza eta Tolosa arteko muga.

## Abiapuntuak 
* Hernialdetik: Ordu 1 eta 30 m.
* Bidaniatik: Or. 1 eta 30 m.
* Tolosatik: Or. 2.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Rostam

**Rostam** edo **Rustam** (,  ahoskatua) antzinako Persiako heroi mitiko bat da, Zal eta Rudabaren semea. Nolabait, Rostamen posizioa tradizio historikoan, bitxia bada ere, Surenarekikoaren paraleloa da, Karrasko guduko heroia. Bere irudiari, Rostamen izaera historikoaren ezaugarri asko eman zitzaizkion. Hau, beti irudikatu zen irandar heroirik boteretsuena bezala, eta protagonista den atalen atmosfera, aro arsazidarekin oso lotuak daude. X. mendeko Tuseko Ferdowsi olerkariak betikotu zuen *Xahname* («Erregeen Liburua») epopeian, Islamaren aurreko folklorea eta historia jasota.

## Istorioa 
Ferdowsiren *Xahname*n, Rostam da epopeiako heroi handia, istorio askoren tartean baitago, honako hauek, ezagunenetako batzuk direlarik, eta beharbada, laneko guztietatik, hobekien landuenak.

Persiar mitologiaren arabera, Rostamen ama zen Rudabaren erditzea, luzatu egin zen bere haurraren ohiz kanpoko tamainagatik. Zal, bere senar eta maitalea, bere emaztea erditzean hilko zela ziur zegoen. Rudaba hiltzear zegoen Zalek Simurghi deitzea agindu zuenean. Hau, agertu eta zesarea bat nola egin erakutsi zion Zali, honela bere emaztea eta semea salbatzeko.

Oraindik ume bat zela, Rostamek, Manuchehr erregearen elefante zuria hil zuen, Narimanen seme zen bere aitona Samen mazoaren kolpe bakar batekin. Ondoren, Rakhsh, bere zaldi mitikoa hezten du.

*Xahname*ko Rostami buruzko istoriorik ospetsuena, bere seme propioa den Sohrab hiltzen duena da. Biek borroka egiten dute euren nortasunak jakin gabe, eta, bere semea zauritu ondoren, amaieran, elkarrizketa bat dute, non aita-semeak direla ohartzen diren.

## Ikus, gainera 
* Naqsh-e Rostam

## Kanpo estekak
Gazume

**Gazume** edo **Akotegi** Hernioko mendilerroan dagoen tontorra da, Gipuzkoako erdialdean, Hernio inguruan.

## Abiapuntuak 
* Errezildik: Ordu 1 eta 45 m.
* Iturriotzetik: Or. 1 eta 30 m.
* Iturburutik: Or. 1 eta 15 m.
* Etumeta: Or. 1 eta 15 m.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Irudi galeria 

Image:Gazumeren_hegaletik_IEra_-_Gipuzkoa.jpg|Gazumeko magalen ikuspegia, ipar-ekialdera begira. Fondoan Aiako Harria eta Larrun mendiak.
Image:Gazume_Oñatzetik.jpg|Gazume mendia Azpeitiko Oñatz auzotik ikusita

## Kanpo estekak
Urrio

**Urrio** ibaia Nafarroako iparraldean dabilen ibaia da. Irati ibaiarekin bat egiten du Irabiako urtegian sartu baino lehen, Orbaizetako udalerrian. 6&nbsp;km luze da eta Nafarroa Beherearen eta Nafarroaren arteko muga eratzen du 5 kilometroz. Abodi mendialdearen iparraldean du iturburua.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako ibaien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urrobi

**Urrobi** Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 32,3 kilometro luzerarekin, Astobizkar Ortzanzurieta mendilerroko mendian jaiotzen da, 1341 metroko altueran, eta Irati ibaian isurtzatzen da, Longida udalerriko Itoitz urpeko herriko inguruan, 547 metroko altueran, Itoizko urtegiaren pean.

Ibilbidean zehar, 125 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu, eta Aurizperritik igarotzean 0,5 metro kubiko segundoko batez besteko emaria hartzen du segundoko. Kopuru hori, oro har, 0,2raino jaisten da abuztuan, euri gutxien egiten duenean, eta urtarrilaren 0,9era igotzen da, hilabete horretan euria eta elurteak ugariagoak baitira.

Bere ibilbidean, Orreagako lautada eta Artzibar eta Longida ibarrak zeharkatzen ditu.

## Izena 
Ibaiaren izen ofiziala *Urrobi* da, ibilbidearen zatirik handienean jasotzen duen izenarekin bat datorrena. Hala ere, ibilbidearen punturik altuenean beste izen batzuk ditu. Astobizkar menditik jaio zenetik Auritz herrieraino, *Arrobiko erreka* izena hartzen du. Hortik aurrera, *Urrobi* (ofiziala) eta *Urrobi ibaia* (arruntagoa, Urrobi herriarengandik bereizteko) formek hartzen dute lekukoa, sinonimoak denak.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
*Arrobiko erreka* bezala:

* Oteziloko erreka (eskuinaldea)
* Soroluzeko erreka (ezkerraldea)
* Basajaunberro erreka (ezkerraldea)

*Urrobi ibaia* bezala:

* Urdangietako erreka (ezkerraldea)
* Zakarrolako erreka (ezkerraldea)
* Ugaldeko erreka (eskuinaldea)
* Iruerrekako erreka (ezkerraldea)
* Iturriolloko erreka (ezkerraldea)
* Meatzerrekako erreka (eskuinaldea)
* Zokoetako erreka (ezkerraldea)
* Errekaldeko erreka (ezkerraldea)
* Lizarpeko erreka (ezkerraldea)
* Arangoko erreka (eskuinaldea)
* Itxuetako erreka (ezkerraldea)
* Aintziko erreka (eskuinaldea)
* Gerezibarko erreka (eskuinaldea)
* Artatzeko erreka (ezkerraldea)
* Arorluxko erreka (eskuinaldea)
* Sagarrondoko erreka (eskuinaldea)

Itoizko urtegiaren pean:

* Hitzagako erreka (ezkerraldea)
* Durrundarango erreka (eskuinaldea)
* Hitzurtzuko erreka (ezkerraldea)
* Mendikotako erreka (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak 
* Orreaga (*Arrobiko erreka* bezalaz)
* Auritz
* Urrobi
* Uritz
* Zandueta
* Artzi (*Itoizko urtegia* bezalaz)
* Nagore (*Itoizko urtegia* bezalaz)
* Itoitz (*Itoizko urtegia* bezalaz)

### Nabarmendutako zubiak 
* Arrobi zubia
* Hezuduraren zubia

## Irudiak 

Fitxategi:Pueblo español de Roncesvalles.jpg|*Arrobiko erreka* Astobizkarren
Fitxategi:2019-03 - Descenderie de Roncevaux - 03.jpg|*Arrobiko erreka* Orreagan
Fitxategi:Nagore - Artzibar.jpg|*Urrobi* Nagoren, gaur egun

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Irati
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Daniar (garai geologikoa)

**Daniar**ra Paleozenoa osatzen duten hiru estaietatik lehenengoa da. Paleozeno Goiztiar esaten denean estai honen inguruan hitz egiten da. Hasiera orain dela 65,5 ± 0,3 Ma ezartzen da, K-T mugarekin bat. Momentu horretan ugaztunak txikiak ziren eta hegazti espezie batzuk bazeuden. Itsasoetako bizitza ere asko aldatu zen, batez ere foraminifero askoren desagerpenarekin eta narrasti urtarrena ere.

Aurreko estaia Kretazeoko Maastrichtiarra izan zen eta hurrengoa Selandiarra.

## Kanpo estekak
Selandiar

**Selandiar**ra Paleozenoa osatzen duten hiru estaietatik bigarrena da. Paleozeno Ertaina esaten denean estai honen inguruan hitz egiten da. 

Nazioarteko karta estratigrafikoan Selandiarrak Montiar estaia ordezkatu zuen, Belgikako Mons eskualdeko serie kalkareoetan definitu zena.

## Kronologia 
Hasiera orain dela 61,7 ± 0,2 Ma ezartzen da (Daniarraren ostean) eta bukaera orain dela 58,7 ± 0,2 (Thanetiarraren aurretik).

## Estratotipoa 
Estaia 1924an definitu zuen Alfred Rosenkrantz (1898-1974) geologo daniarrak, izena Zeelanda (*Sjælland*) uhartearengatik emanez.
thumb|290x290px|Selandiar estaiaren oinazpiko estratotipoa Zumaiako Itzurun hondartzan.
Halere, lokalizazio honetan diskordantzia geologiko bat dagoenez, *Global Boundary Stratotype Section and Point* ofiziala (GSSP) Zumaira aldatu zen, Itzurun hondartzara. Hortxe dago estratotipoa gaur egun,  koordenatuetan, garai hau ikertzeko leku onenetarikoa delarik.

## Selandiarra Euskal Herrian 
Itzurungoaz gain, Selandiar estaia ikus daitekeen beste naturagune nabarmen bat Igoroingo arroila da, Arraia-Maeztun.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Canis

***Canis*** Carnivora ordeneko generoetako bat da. 7tik 10era espezie ditu bere barnean, txakurra, otsoak eta txakalak barne.

## Banaketa 
* *Canis lupus*
** *C. l. familiaris*
** *C. l. dingo*
* *Canis rufus*
* *Canis lycaon*
* *Canis latrans*
* *Canis aureus*
* *Canis adustus*
* *Canis mesomelas*
* *Canis simensis*
* †*Canis dirus*

## Erreferentziak
Vulpes (argipena)

**Vulpes** izenarekin honako artikuluak daude:
* **Vulpes** musika taldea.
* **Vulpes** Canidaeren generoa, azeriak barne hartzen dituenak.