open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eloína Suárez Suárez

**Eloína Suárez Suárez** (Oviedo, 1922ko azaroa – *ibidem*, 2024ko maiatzaren 2a) espainiar politikaria izan zen, Oviedoko lehen emakume alkatea.

## Bizitza 
1978ko ekainean Oviedoko alkate bilakatu zen, eta kargu horretan 1979ko apirilera arte geratu zen. Félix Serrano González-Solares alkate titularra bajan zegoen osasun arazoengatik, eta Higinio Rodríguez Pérez lehen alkateordeak karguari uko egitea erabaki zuen. Eloína Suárez Suárezek bigarren alkateorde kargua izan zuen jarduneko alkatetza hartu behar izan zuenean.

Bere gobernuan, Oviedoko Toreno kalean zegoen Concha Heres jauregia eraitsi zuten Espainiako Bankuaren egungo egoitza eraikitzeko, auzokideak aurka egon arren.

Alfonso Fuertes Oviedoko Unibertsitateko Filosofia eta Zuzenbide Naturaleko katedradunarekin ezkondu zen, eta harekin sei seme-alaba izan zituen, horien artean Miguel Fuertes Suárez diplomazialaria. 36 urterekin alargundu zen eta seme-alabak bakarrik hazi zituen. Suárezen 102 urteko ahizpa ere joan zen hiletara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Kenilorea

**Peter Kenilorea** (Takatala, Malaita, 1943ko maiatzaren 23a – Honiara, 2016ko otsailaren 24a) Salomon Uharteetako lehen ministroa izan zen 1978tik 1981era eta 1984tik 1986ra.

Hegoaldeko Itsasoetako Eliza Ebanjelikoko irakasle prestakuntza jaso zuen eta Salomon Uharteetako Kristau Elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Salomon Uharteetako Alderdi Batua sortzen ere lagundu zuen.

1976an diputatu hautatu zuten eta Ministro Nagusi bihurtu zen. Erresuma Batuaren independentziara zuzendu zuen herrialdea 1978an, eta lehen ministro izan zen 1978tik 1981era eta 1984tik 1986ra. Kanpo Arazoetako ministro ere izan zen 1988tik 1989ra eta 1990etik 1993ra.

Malaita eta Isatabu uharteetako milizien arteko gatazka konpontzeko ezarritako Bake Kontseiluko kide izan zen. 2001etik 2010era herrialdeko parlamentuko presidente izan zen.
Su Santua

thumb|Su Santua piztea (2022)
**Su Santua** edo **Argi Santua** () Jerusalemgo Hilobi Santuaren elizan Larunbat santuan, Pazko ortodoxoaren aurreko egunean, ospatzen den zeremonia da. Zeremonia horretan, otoitz bat egiten da eta ondoren sua pizten da (sinesmenaren arabera, Espiritu Santuak mirariz pizten du).

Su Santuaren zeremonia Jerusalemgo Greziako Patriarka Greziar Ortodoxoak zuzentzen du eta kristatasunaren adar ezberdinetako apaizek eta fededunek parte hartu ohi dute. Sua piztu ondoren, hainbat eliza ortodoxo nazionaletara banatzen da eta haien eserlekuetara eramaten da (Atenas, Belgrad, Mosku, etab.).

## Tradizio ortodoxoa 
Tradizio ortodoxoak dio Su Santua urtero pizten dela Pazko ortodoxoaren aurreko egunean. Iraganean, argi urdina igortzen omen zen Jesusen hilobian. Gainera, argiak su zutabe bat osatzen zuela uste zen, eta bertatik kandelak pizten ziren. Gaur egun, pizgailu edo pospolo bat erabiltzen da kandelak pizteko. Suak eliza inguruan dauden beste lanpara eta kandelak berez pizten dituela ere esan ohi da. Hainbat erromes eta elizgizonek diote Su Santuak ez dituela erretzen.

Hegaldi bereziz, Su Santua Greziara eramaten da, eta beste herrialde ortodoxoetara edo komunitate ortodoxo handiak dituzten herrialdeetara ere bai.

## Kritika 
2019an argitaratutako liburuan, Dimitris Alikakos greziar kazetariak Jerusalemgo Patriarkatuko Isidoro artzapezpikuari egindako elkarrizketa aurkeztu zuen, non azken honek aitortu zuen berak Su Santua pizten zuela pizgailu bat erabiliz. Nizeforo artzapezpiku ohiak aitorpen bera egin zuen, baina pospoloak erabiltzen zituela esan zuen.

Samuel Agoian armeniar apezpikuak hiru aldiz parte hartu zuen Su Santuaren zeremonian elizgizon ortodoxoekin batera. Israelgo 12. katean 2018ko martxoaren 10ean emititutako albiste batean, Agoianek esan zuen Greziako Patriarkak sua pizten zuela lanpara bat erabiliz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amolita

***Amolita*** *lepidoptero*en genero bat da, *Noctuidae* familiakoa. Amerikakoa da jatorriz.

## Espezieak 
* *Amolita delicata* Barnes & McDunnough, 1912
* *Amolita fessa* Grote, 1874
* *Amolita fratercula* Barnes & McDunnough, 1912
* *Amolita intensa* Dyar, 1914
* *Amolita irrorata* Hampson, 1910
* *Amolita nyctichroa* Hampson, 1910
* *Amolita obliqua* Smith, 1903
* *Amolita paranoma* Dyar, 1914
* *Amolita pepita* Dyar, 1914
* *Amolita perstriata* Hampson, 1910
* *Amolita roseola* Smith, 1903
* *Amolita sentalis* (Kaye, 1901)
* *Amolita solitaria* Dyar, 1914
thumb|left|250px|*Amolita irrorata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Supergako basilika

**Supergako basilika** () Italiako Turin hirian dagoen basilika katoliko bat da, Superga muinoan dago. 1717an Filippo Juvara arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.

## Kanpo estekak
Mikhail Alekseiev

**Mikhail Vasilievitx Alekseiev** (; Tver, 1857ko azaroaren 3a - Ekaterinodar, egungo Krasnodar, 1918ko irailaren 25a) Errusiako Armada Inperialeko jenerala izan zen, Lehen Mundu Gerran eta Errusiako Gerra Zibilean. 1915 eta 1917 artean Nikolas II.a tsarraren Estatu Nagusiaren burua izan zen. Otsaileko Iraultzaren ondoren, 1917ko martxotik uztailera, Errusiar Errepublikaren Armadaren komandante burua izan zen. Urriko Iraultzaren ondoren Novocherkaskera ihes egin zuen, eta han Don ibaiko kosakoen buruzagi zen Aleksei Kaledin jeneralaren laguntza jaso zuen.

1917ko azaroaren 15ean, "Alekseiev Organizazio Ofiziala" eratu zen, Mikhail Alekseieven kontroleapn, aurrerago Bolondres Armada antiboltxebikearen oinarriak osatuko zuena.

1918an hil zen, Volga inguruan borrokatzen, bihotz-gutxiegitasunez jota.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malakita berde

**Malakita berdea** konposatu organiko aromatikoa da C23H25ClN2 formula duena, trifenilmetanoaren familiakoa. Solido urdin-berdexka da, malakita minerala bezala eta horregatik du izen hori kimikoki harremanik ez badute ere. Tindagai, pH adierazle eta pestizida gisa usatzen da.

## Sintesia 
Malakita berdearen sintesi bi bat Michler-en zetona Grignard-en erreaktibo baten bidez, *fenilmagnesio kloruroa* preseski, tratatuz abiatzen da. Lehen urratsean tarteko alkohol tertziario bat eratzen da.
 358x358px
Bigarren urrats gisa, alkohol tertziarioa ingurune azido sendotan hidrolizatzen da karbokatioi egonkor bat eratzen delarik, kloruro gisa malakita berdea dena.
 355x355px
Beste bide bat da N,N-dimetilanilina eta bentzaldehido nahastea tratatzea azido sulfurikooz kontzentratuz edo zink kloruroz.
 358x358px 

## pH adierazle 
Gorago esan bezala, malakita berdea pH adierazle gisa usatzen da, bi kolore-trantsizio baitauzka. Lehen tantsizio-zona 0,2 - 1,8 pH tartean gertatzen da kolore horitik urdin bedexkara. Bigarren trantsizio-zonan, 11,5 - 13,2 pH tartean urdin-bedexkatik kolorge izatera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fargo (5. denboraldia)

**Fargoren bosgarren denboraldia**, telesail beregain eta itxia izan zen, telesail honetako denboraldiak izan ohi diren bezala. Baina terroreko ikus-entzunezkoen elementu supernatural bat ere izan zuen telesailak, aurrekoekin alderatuta, gainerakoan umore beltzeko bere ohiko elementuei eutsiz.

2023 eta 2024 artean eman zuen AEBetan FX telebista kateak.

## Sinopsia 
Atal berriak eskola giroko istilu eta zalaparta betean abiatzen dira. Ikasle, irakasle, guraso... denak ari dira elkar joka. Alaba magalean duela, emakume protagonista zur eta lur dago, ikusten ari dena sinetsi ezinik. Baina indarkeria halakoaz kutsatuta edo, bera ere polizia agente bat jotzen hasiko da, bat-batean. Ama horren senarra sendi aberats bateko semea da. Sendi horretan, ama da burua eta zorrak kitatzeaz arduratzen den enpresa-erakunde milioidun bat zuzentzen. Sendi horrretako Gabonetako familia argazkietan metrailetak eskuan dituztela posatzen dute .

Logika horietatik guztietatik kanpo bizi da istorioko hirugarren protagonista nagusia, Ipar Dakotako sheriffa. Bere autoritatea edonoren eta edozeren gainetik dagoela uste du, eta hala adierazten du egunerokoan: esaterako, hilketa misteriotsu bat argitzera datozen detektibeei biluzik harrera eginda.

## Aktoreak 
* Juno Temple: Dorothy "Dot" Lyon
* Jennifer Jason Leigh: Lorraine Lyon
* David Rysdahl: Wayne Lyon
* Joe Keery: Gator Tillman
* Lamorne Morris: Witt Farr
* Richa Moorjani: Indira Olmstead
* Sam Spruell: Ole Munch
* Sienna King: Scotty Lyon
* Dave Foley: Danish Graves
* Jon Hamm: Sheriff Roy Tillman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un día cualquiera en el Moulin Rouge

***Un día cualquiera en el Moulin Rouge*** 2012an taularatutako antzezlana da, komedia, musikal eta kabaret generokoa.

Antzezlana Bilboko Campos Elíseos Antzokian estreinatu zen lehendabizikoz. Antzezlana David Valdelvirak sortu, idatzi, egokitu eta zuzendu zuen.

Antzerki-ekoizpenak harrera oso ona izan zuen, eta aldituan antzeztu zen 2012 eta 2013 urteen artean. Antzezlanak antzerki-ekoizpen onenari saria irabazi zuen Buero Vallejo Sarietan, 2013. urtean.

## Fitxa teknikoa 
* Testua: David Valdelvira
* Zuzendaritza: David Valdelvira
* Egokipena eta dramaturgia: David Valdelvira

## Aktoreen zerrenda 
* Koldo Olabarri
* Ainhoa Artetxe
* Erlantz Fernández
* Unai Elizalde
* David Salgado
* Miren Galán

## Argumentua 
## Sariak 
* Buero Vallejo Saria (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isaac de Caus

[eskuinera|thumb|250x250px| [Wilton House|Wilton Etxearen hegoaldeko fatxadaren ikuspegia.]]
**Isaac de Caus** (Dieppe, 1590 - Paris, 1648ko otsailaren 22a) paisajista eta arkitekto frantziarra izan zen. 1612an Ingalaterrara joan zen Salomon de Causen anaia nagusiaren lanei jarraitzeko. Covent Garden-en Iñigo Jonesen diseinua exekutatzeko ardura duen arkitektoa izateaz gain,   bere beste lan garrantzitsuak hegoaldeko fatxada eta Wilton House lorategia (1632)  dira, eta Lincoln's Inn-en.

## Argitalpenak 
* ''Nouvelle Invention de Lever L'Eau Plus Haut'' (1644) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pont Vieux (Béziers)

**Pont Vieux** (Zubi Zaharra) Béziers herrian, Hérault departamenduan dagoen zubi historikoa da. 1963ko ekainaren 18tik monumentu historikoaren izendapena du.

## Historia 
Arkitektura erromanikoaren bereizgarria (XII. mendea), Orb ibaia igarotzea ahalbidetzen du. Denbora luzez, Proventzatik Okzitaniako Tolosarako bidean zehar Orb-aren igarobide bakarra izan zen. XII. mendean (akta batean 1134 urtea aipatzen da) altxatuta, hainbat garaitan jasan ditu obrak: XIV., XV. eta XVI. mendeetan. Bézierseko kontsulei zuzendutako gutunetan, Karlos VII.a Frantziakoak eta Luis XI.a Frantziakoak "antzinatasun handiko, luxuzko eta eraikin handiko" zubi bat aipatzen zuten.

800px|thumb|Ikuspegi orokorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azala/Komunitatea-mugikorra

Komunitatea
 **Hezkuntza ataria**

 **Txokoa**

 **LGBT biografiak** hobetzeko eztabaida

 **30.000 emakume**

 **Oinarrizko 1.000**

 **Laguntza**
Acronictinae

[thumb|*[Acronicta radcliffei* espeziaren larba.]]

***Acronictinae*** lepidopteroen azpifamilia handi bat da, Noctuidae familiakoa.

## Generoak 

* *Acronicta*
* *Agriopodes*
* *Agrotisia* 
* *Akoniodes* 
* *Aleptina* 
* *Aleptinoides* 
* *Alika* 
* *Amefrontia* 
* *Amiana* 
* *Amolita* 
* *Amphia* 
* *Amphidrina* 
* *Amphilita* 
* *Amphipoea*
* *Anamecia* 
* *Anathetis* 
* *Ancara* 
* *Andobana* 
* *Androlymnia* 
* *Andropolia* 
* *Anedhella* 
* *Anereuthinula*
* *Annaphila*
* *Anorthodes* 
* *Antachara* 
* *Antha*
* *Anthodes* 
* *Anthracia* 
* *Anycteola* 
* *Apaustis* 
* *Apocalymnia* 
* *Apsaranycta* 
* *Apsarasa* 
* *Araea* 
* *Arboricornus* 
* *Archanara* 
* *Arcilasisa*
* *Arenostola* 
* *Argyrhoda*
* *Argyrospila* 
* *Argyrosticta* 
* *Ariathisa*
* *Aseptis* 
* *Athetis* 
* *Atrachea*
* *Atrephes*
* *Atypha*
* *Aucha*
* *Auchecranon*
* *Auchmis*
* *Austrazenia*
* *Axenus*
* *Azenia*
* *Bistica*
* *Bryophilina*
* *Calymniodes*
* *Chalcoecia*
* *Chytonidia*
* *Conicophoria*
* *Craniophora*
* *Diphtherocome*
* *Eremobina*
* *Eulonche*
* *Gerbathodes*
* *Harrisimemna*
* *Hoplolythra*
* *Libyphaenis*
* *Licha*
* *Lophonycta*
* *Lucasidia*
* *Madeuplexia*
* *Merolonche*
* *Nacna*
* *Narcotica*
* *Ommatostolidea*
* *Polygrammate*
* *Pumora*
* *Simyra*
* *Subleuconycta*
* *Thalatha*
* *Uniramodes*
* *Victrix*

## Bibliografia 
* Beccaloni, G.W., Scoble, M.J., Robinson, G.S. & Pitkin, B. (Editors). 2003. The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (03/06/2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trifenilmetanol

**Trifenilmetanola** edo **trifenilkarbinola** konposatu organikoa da C19H16O formula duena, alkoholen familiakoa. Solido kristalino zuria da. Uretan eta petrolio-eterretan disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan, dietil eterretan eta bentzenotan.

Disoluzio azido sendoetan kolore hori sakona hartzen du *tritilo* karbokatioia eratzen delako. Trimetilmetanolaren deribatu asko tindugai inportanteak dira.

## Sintesia eta erabilera 
Laborategian Grignarden erreakzioaren adibide gisa baliatzen da trifenilmetanoaren sintesia, bentzofenona fenilmagnesio bromuroz erreakzionaraziz.
 373x373px
Industrian ez du garrantzirik, baina erreaktibo baliagarria da laborategian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
True Detective (3. denboraldia)

**True Detectiveren hirugarren denboraldia** 2019an estreinatu zen True Detective sagaren barruan, eta lehen denboraldiaren arrakasta berreskuratu nahian ekoitzi zuten.  

Nic Pizzolatto showrunnerra jatorrira itzuli zen hirugarrena kudeatzera. Berriz ere, nortasun kontrajarriko bi polizia hartu zituzten protagonista izateko. Bigarren denboraldia gainditu arren, kritikariek ez zuten lehenbizikoaren pare jarri. 

## Sinopsia 
Sasoi ezberdinetan jasotzen du istorioak AEBetako hegoaldeko herri txiki batean jazotako hilketen ikerketa. Atzera-aurrerako salto horietan, aro modernoenean Wayne Hays polizia gizon zaharra da, dementziak jotzen hasia, eta egoera psikiko txar horretan iraganeko argitu krimenek jazartzen dute. Haur baten desagerketari lotutako kasu hartan, bestalde, emaztea ezagutu zuen Haysek.
## Aktoreak 
* Mahershala Ali : Wayne Hays
* Carmen Ejogo : Amelia Reardon
* Stephen Dorff : Roland West
* Scoot McNairy : Tom
* Mamie Gummer : Lucy Purcell
* Ray Fisher : Henry Hays

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
True Detective (2. denboraldia)

**True Detectiveren bigarren denboraldia** True Detective telesailaren jarraipenekoa izan zen, lehenaren arrakastaren ondoren.

2015eko apirilean abiatu zen denboraldi honetan Colin Farrell, Rachel McAdams, Taylor Kitsch eta Vince Vaughn aktoreek parte hartu zuten. Kritikariek porrot handia izan zela nabarmendu zuten.

## Sinopsia 
Akzioa fikziozko Vinci hirian (Kalifornia) zentratzen da, Los Angelesko aldirietan. Hiriko administratzaile (izendapeneko kargu bat AEBetako udal egituretan) hilda aurkitu dute, gorputza mutilazioekin, auto batean. Kaliforniako Estatuak hiru ikerlari bilduko ditu ikerketarako, mafia lokalaren zerbitzura dagoen Ray Velcoro polizia ustel samarra, Ani Bezzerides emakumezko polizia eta errepideetako patruilari polizia bat, Paul Woodrough; azken bi hauek ere iraganeko sekretuen pisupean bizi dira.

## Aktoreak 
Pertsonaia nagusiak:

* Colin Farrell : Raymond "Ray" Velcoro
* Rachel McAdams : Antigone "Ani" Bezzerides
* Taylor Kitsch : Paul Woodrugh
* Vince Vaughn : Frank Semyon
* Kelly Reilly : Jordan Semyon

Bigarren mailako pertsonaiak:
* Ritchie Coster : Austin Chessani
* Adria Arjona : Emily
* Lolita Davidovich : Cynthia Woodrugh
* Afemo Omilami : Holloway
* James Frain : Kevin Burris
* David Morse : Eliot Bezzerides
* Christopher Baker : Blake Churchman
* Leven Rambin : Athena Bezzerides
* Abigail Spencer : Gena Brune
* Fred Ward : Eddie Velcoro
* Vinicius Machado : Tony Chessani
* Emily Rios : Betty Chessani
* Agnes Olech : Veronica Chessani
* Jon Lindstrom : Jacob McCandless
* Timothy V. Murphy : Osip Agronov
* Yara Martinez : Felicia
* Michael Hyatt : Katherine Davis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thelma Dorantes

**Thelma Emilia Dorantes y Pérez** (Mexiko Hiria, 1949ko irailaren 30a – *ibidem*, 2024ko apirilaren 10a) mexikar aktorea izan zen.

## Bizitza 
*Casos de alarma* filmean hasi zuen bere zinema-ibilbidea. Guztira 40 urte baino gehiago eman zituen zineman, telebistan eta antzerkian. Parte hartu zuen azken proiektuak *Esta historia me suena*, *Golpe de suerte* eta *Mujeres asesinas* izan ziren. Hainbat gidoi ere idatzi zituen.

2024ko apirilaren 10ean hil zen gastroenteritisaren ondorioz.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
True Detective (1. denboraldia)

**True Detective telesailaren lehen denboraldia** Nic Pizzolatto showrunnerrak sortua 2014ko urtarrilaren 22an HBO telebista katean estreinatu zuten. Telesail itxia izan zen, amaiera eskaintzen zuen argumentukoa, baina arrakasta ikusirik luzapena izan zuen True Detectivek, betiere istorio beregainak kontatuz.

Telesaila Matthew McConaughey, Woody Harrelson, Michelle Monaghan, Michael Potts eta Tory Kittles aktoreek antzeztu zuten. Hego Euskal Herrian nahiz Ipar Euskal Herrian urte bereko urtarrilaren 13an estreinatu zen, lehenean Canal+ Series espainiar katean eta bigarrenean OCS City frantziar katean.

## Sinopsia 
17 urte luze irauten duen serieko hiltzaile baten jarraipena bi poliziaren ikuspuntutik: Louisianako Martin Hart polizia (Woody Harrelson) eta Rust Cohle (Matthew McConaughey) texastar polizia. Denboran atzera-aurrera jauzi eginez kontatzen da kasua, bi polizia ohiek 1995an ikerketa hasi eta komisaldegian galdeketak egin zituztenetik, 2012an kasu bitxi eta ilun hau berrirekitzen denerainoko gertaerak azaltzen dituzten arte

## Pertsonaia nagusiak eta aktoreak 
* Matthew McConaughey: Rustin Spencer, "Rust" Cohle detektibea
* Woody Harrelson: Martin Eric "Marty" Hart detektibea
* Michelle Monaghan: Maggie Hart
* Michael Potts: Maynard Gilbough detektibea
* Tory Kittles: Thomas Papania detektibea

Bigarren mailako pertsonaiak:

* JD Evermore: Bobby Lutz detektibea
* Dana Gourrier: Cathleen
* Joe Chrest: Chris Demma detektibea
* Dane Rhodes: Favre detektibea
* Madison Wolfe: Audrey Hart
* Kevin Dunn: Ken Quesada maiorra
* Alexandra Daddario: Lisa Tragnetti
* Anthony Molina: detektibea
* Tess Harper: Kelly jauna
* Meghan Wolfe: Macie Hart
* Don Yesso: Speece komandantea
* Jackson Beals: Mark Daughtry detektibea
* Jim Klock: Ted Bertrand detektibea
* Garrett Kruithof: Jimmy Dufrene detektibea
* Michael Harney: Steve Geraci sheriffa
* Elizabeth Reaser: Laurie Perkins
* Brad Carter: Charlie Lange
* Lili Simmons: Beth
* Jay O. Sanders: Billy Lee Tuttle
* Shea Whigham: Joel Theriot
* Christopher Berry: Danny Fontenot eta Guy Francis
* Alyshia Ochse: Lucy
* Glenn Fleshler: Errol Childress
* Charles Halford: Reggie Ledoux
* Joseph Sikora: Ginger
* Erin Moriarty: Audrey Hart
* Brighton Sharbino: Macie Hart
* Paul Ben-Victor: Leroy Salter maiorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tritil kloruro

**Tritil kloruroa** edo **trifenilmetil kloruroa** konposatu organikoa da  C19H15Cl formula duena, haloalkanoen familiakoa. Solido zuria da. Sintesi organikoan *tritilo* taldea konposatu organikoetako hidroxilo taldeak babesteko usatzen da.

## Sintesia 
Tritio kloruroa prestatzeko bi bide nagusi daude. Batetik, trifenilmetanola azetil kloruroarekin erreakzionaraz daiteke. Bestetik, Friedel-Crafts erreakzioaren bidez bentzenoa karbono tetrakloruroz tratatuz sintetiza daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Amparo jatetxea

**El Amparo**  Bilboko jatetxea bat izan zen, Bizkaiko Lurralde Historikoan, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, San Frantzisko auzoaren eta Zabala auzoaren arteko mugan zegoena, Kontzezio kaleko 3. zenbakian.

## Ezaugarriak 
Jatetxea etxetzar zahar eta soil batean zegoen. Aurretik Francisco de Olabarriagak eta haren emazte Marcelina Egillorrek gobernatutako ostatua izan zen. 1704an Jose Antonio de Olalde jaunarena zen, Bizkaiko Jaurerriko Diputatu Nagusiarena, eta Amparo izenarekin agertzen zen  1796an, Jose Antonio Olalsu eta Jose Antonio Eguillor egoiliar zirela. Lehen solairuan sukaldea eta jantokia zeuden, eta bigarrenean familiaren etxebizitza. 

"Amparo" izena Amabirjinaren (Nuestra Señora del Amparo) ospitalea etxetik gertu, Abandoko Errepublika zaharrean, zegoelako hartu zuen. Denboran zehar ospitalea, emakumeen kartzela, udal biltegia, eskola publikoa eta jatetxea izan zen.

Bilboko kanpoaldean zegoen Amparo, Goi Auzoak deiturikoetan.  Auzo horiek ez ziren erraz iristeko modukoak, ezta ospe onekoak ere. Alde batetik trenbidea eta bestetik meatzeak zeuden, baratzez gain, Gorte kalearen azken zatia ez baitzen oraindik existitzen. Horrek guztiak ez zuen eragozten mota eta baldintza guztietako bezeroak etortzea..
ezkerrera|thumb|310x310px|Errezeta-liburuaren azala
Sebastian Azkarai eta Felipa Egileorrek, aurrekoen gurasoak, lehen taberna bat izan zuten Kontzezio kaleko 11. zenbakian, Mena auzoan, garai hartan ingurua deitzen zen bezala, baina laster txikiegi egin zitzaien. Ondoren, Txinostra txakolina jarriko zen bertan. 1879an Azkarai-Egileor familia Kontzezio kaleko 3. zenbakira aldatu zen jatetxe bat irekitzeko.

1918ko gripeak Bilbo jo zuen, eta urriaren 10etik 20ra bitartean 373 pertsona hil ziren. Biktimetako bat Vicenta izan zen, Azkarai ahizpetan zaharrena, urriaren 16an, 52 urte zituela. Lokalean desinfekzioak egin arren, bezeroek Goi Auzoetara joateari utzi zioten, bertan kalte handiak izan baitziren. Izurriteak eta auzoaren gainbeherak, sukaldari nagusiaren heriotzarekin batera, jatetxea ixtera behartu zuten.

1928ko martxoaren 25ean Sira 52 urterekin hil zen eta urtebete beranduago, 1929an Ursula 60 urterekin. Enrique Azkarai, Marciala de Oruetaren alarguna eta aurrekoen neba, El Amparon bizitzen jarraitu zuen 1935eko otsailaren 6ra arte. Egun horretan zendu zen 71 urte zituela, eta Azkarai-Egileor familia desagertu zen, seme-alabarik ez zegoelako. Eraikina etxebizitzetarako banatu zen, jatetxearen aztarnarik utzi gabe, eta beheko solairuan Mijangosen odolkien fabrika ezarri zen.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Ikus, gainera 
* Azkarai Egileor Ahizpak

## Kanpo estekak 
*Txio ta Txio: Restaurante El Amparo Zabala
*Bilbao arquitectura 046. El Amparo, una casa con mucho sabor
Agurtzane Ormatza Imatz

**Agurtzane Ormatza Imatz** (Bakio, Bizkaia, 1967) sexologoa eta terapeuta sexuala da.

## Biografia 
Agurtzane Ormatzak sexologia ikasketak egin zituen eta Bilboko Biko Arloak zentroan egiten du lan. Berrian eta euskarazko beste zenbait komunikabidetan ere aritzen da erotikaz eta bikote harremanez.

## Argitalpenak 
### Artikuluak 
* *Komunikazio-arazoak sortzen dizkiguten gaiak: Nola hitz egin sexuaz kontsultan?* Osagaiz: osasun-zientzien aldizkaria,  2530-9412, Zk. Estra 1 (Ale berezia), 2018 (Honako honi eskainitako alea: 28. Osasun Biltzarra: Komunikazioa-Inkomunikazioa Osagaiz), 17-20 orr.

* *La erótica del cuerpo-El cuerpo de la erótica: el cuerpo en la erótica. En mi pie*l. Sexologiako urtekaria, 1137-0963 zk. 11, 2009 (Honako honi eskainitako alea: (Sexu-hezkuntzari buruzko estatu-jardunaldiak: eskola-sistema) 63-70 orr.
* *Afektibitatea eta sexu hezkuntza Lehen Hezkuntzan.* Agurtzane Ormatza Imatz eta Iñaki Karrera Juarros. hik hasi: euskal heziketarako aldizkaria,  1135-4690, Zk. 70, 2002 (Honako honi eskainitako alea: Udako topaketak), 69. orr.
* *Una aproximación al asesoramiento sexual.* Agurtzane Ormatza Imatz, Amaia Montes Gojeaskoetxea. Sexologiako urtekaria, 1137-0963 zk. 7, 2001, 39-53 orr.
* *La erótica del encuentro.*Talde lanean.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Gehiegi eskatzen diogu maitasunar*i  Ikasbil
* Elkarrizketa: *Eszitazioa beharrezkoa da bizitzeko* EITB
* Elkarrizketa: *Gure nahi berriak ezagutzeko denbora behar dugu* EITB
* Elkarrizketa: *Garrantzitsua da pornografia eta hezkuntza bereiztea* Berria. 2017
Solitude estadioa

**Solitude estadioa**, , Ipar Irlandako Belfast hiriburuan dagoen futbol estadio bat da, hiriaren ipar-mendebaldeko Cliftonville kalean. Cliftonville F.C. futbol taldearen jokalekua eta egoitza da. Irlanda osoko futbol zelai antzinakoena da.

1890eko abuztuaren 20ean inauguratu zen, ordurarte Cliftonville F.C. taldearen Oldpark Avenue estadiotik bertara lekualdatuz. 6.224 ikusleentzako edukiera du.
Pasta con le sarde

**Pasta con le sarde** (italieraz) edo **pasta chî sardi** (sizilieraz) Siziliako gastronomiako pasta plater tradizional bat da, oso ezaguna Palermo hiriburuan, baina uharte osoan aurki ahal dena. Hiru osagai nagusiak dira pasta, sardina freskoak eta mihilua. Horiez gain, oliba-olioa, tipula, mahaspasak eta pinaziak ere baditu. Antxoa xehatu pixka bat gehitu ohi da zaporea emateko, eta azafrai izpi batzuk ere bai, zaporea eta kolorea emateko. Antxoa oso batzuk ere eduki ohi ditu, oliotan edo gatzetan kontserbatuak. Ez darama tomaterik.

## Historia
Tradizioaren arabera, Eufemio da Messina jeneralaren sukaldari arabiar batek sortu zuen plater hau, arabiarrek Sirakusako probintzian egin zuten kanpaina militarrean. Beste bertsio baten arabera, iturrietan gutxi agertzen dena, Mazara del Vallo herrian asmatu zen. Sukaldariak tropa ugariei jaten eman behar zien, baina egoera zailean zegoenez, zerbait asmatu beharrean aurkitu zen eta leku hartako naturak eskaintzen zionarekin plater bat egin. Horrela, itsasoko produktuak (sardinak) eta lurrekoak (mihilua, batez ere, eta pinaziak) uztartu zituen.

Eufemioren sukaldariaren platera, historiako lehen *mare-monti* platertzat jotzen da, itsasoko eta mendiko produktu naturalak uztartzen jakin izan baitzituen. Sasoiko plater bat da, martxotik irailera prestatzen dena, sardina freskoak merkatuan daudenean eta basa-mihilua zelaietan jaso daitekeenean. San Joseren eguneko espezialitate bat ere bada.

## Ezaugarriak 
Saltsa eta pasta bereiz prestatzen dira. Lehenik eta behin, frijitu pixka bat tipula txikitua oliba-oliotan, eta erantsi zatitan moztutako sardina hezurgabeak, mahaspasak, pinaziak eta mihilua (erdiko zurtoinik gabe) aurrez egosita eta xukatuta. Ondoren, bota egosketako ur pixka bat, eta batzuetan, jakia gozagarritzeko, ardo zuri zurrusta bat. Erantsi azafrai hari batzuk eta gatz pixka bat, eta, ondoren, utzi dena pixkanaka erregosten, hogei bat minutuz. Pasta, gehienetan *bucatini*  (espageti edo tagliatelle lodi moduko batzuk) edo *busiate* (kiribil luzeen forma), aparte egosten da ur gazitan, xukatu egiten da eta saltsari gehitzen zaio. Dena ondo nahastu eta hautseztatu ogi birrinduarekin oliba-oliotan zartaginean frijitua.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Louis-Henry Lemirre

**Louis-Henry Lemirre** (Vire, 1929ko apirilaren 8a - Vire, 2000ko) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Leroy

**Paul Leroy** (Bellot, 1884ko urtarrilaren 13a - Melun, 1949ko apirilaren 9a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damien Letulle

**Damien Letulle** (Bayeux, 1973ko apirilaren 3a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendietako paper-urki

**Mendietako paper-urkia**, **mendietako urki zuria** edo **ekialdeko paper-urkia** Kanadako ekialdeko eta Estatu Batuetako ipar-ekialdeko urkia da. Duela gutxi arte, *Betula papyrifera* (paper-urkia) barietate bat zen, zeinekin ezaugarri asko dituen, eta *Betula papyrifera var. cordifolia* gisa sailkatu zen.

*Betula cordifolia* "bihotz formako hosto-urkia" bihur daiteke.

## Ezaugarriak 
Mendietako paper-urkia 25 m inguruko altuera eta 75 cm inguruko enborraren diametroa duen zuhaitz hostoerorkorra da. Azala heldua zuria edo brontzezko zuria da, geruza meheetan zuritzen da. 

Azalaren barruko gainazala kobre kolorekoa da eta azala gaztea marroi distiratsua da, lentizela marroi zurbilekin. Hostoak txandakatuak dira, obalatuak, 6-12 cm luzekoak eta hortz bikoitzak. Epiteto espezifikoak iradokitzen duen bezala, hostoaren oinarria kordatua da (bihotz-formakoa), hala ere, hau engainagarria izan daiteke noizean behin laua edo biribila baita. 

### Hostoak 
Hostoak erretxina-guruin ugariz zipriztinduak daude eta begiak oboideak eta kamutsak dira. Adarrak hori-marroi-marroi ilunekoak dira eta erretxina-guruinez eta lentizela grisez josita daude. *Betula papyrifera*-n aurkitutako ilea falta zaie. Loreak amentuak dira, 2-4 cm-ko luzera duten polen-atuak eta 1-2 cm-ko haziak. Hazien amentuak 3-5 cm-ko luzera izaten dute eta 2-3 mm-ko luzera duten intxaur hegodunak dituzte.

## Ikus, gainera 
* Urkia
* Paper-urkia
* *Betula papyrifera*

## Kanpo estekak
Philippe Loyen

**Philippe Loyen** (1962ko azaroaren 22a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Émile Mercier

**Émile Mercier** arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olivia Culpo

**Olivia Frances Culpo** (Cranston, Rhode Island, AEB, 1992ko maiatzaren 8a) estatubatuar influencerra, aktorea, eta modeloa da, edertasun lehiaketetan jardun duena. Miss Rhode Island AEB 2012 irabazi zuen eta urte berean, bere estatuko lehen Miss AEB izan zen. 2012ko abenduaren 19an Miss Unibertso 2012 titulua lortu zuen.

## Biografia 
Olivia Culpo Peter eta Susan Culpo sukaldari profesionalen alaba da. Aita italiarra du eta ama, jatorri irlandar-italiarrekoa. Culpo St. Akademian graduatu zen Mary Bay View 2010ean, kalifikaziorik altuenekin eta Ohorezko Elkarte Nazionaleko kide gisa. Bigarren Hezkuntzan, atzerriko hizkuntzak ikasteko bi bidaiatan parte hartu zuen Milanera (Italia). Gurasoak musikari gisa hasi ziren lanean. Eskolako bigarren mailan biolontxeloa ikastea zuen amets. Rhode Island Youth Orchestra Filarmonikoan, RI Chamber Ensembleko Filarmonikoan, Bay Viewko Orkestran, Rhode Island All-State Orchestran eta Bostongo Gazte Orkestra Sinfonikoan parte hartu zuen, biolontxeloa jotzen. Lau neba-ahizpa ditu: Gus, Peter, Aurora eta Sophia Culpo.

### Miss Rhode Island AEB 
Olivia Culpok estatuko Miss Rhode Island USA 2012 lehiaketan parte hartu zuen eta estatu horretako erregina berria izan zen 2011ko irailaren 8an.

### Miss AEB 2012 
Miss Rhode Island AEBko irabazle izanda, bere estatuaren ordezkari izan zen Miss Estatu Batuak lehiaketan, Las Vegaseko Planet Hollywood Resort & Casinon (Nevada), 2012ko ekainaren 3an. Lehia horretan, Culpok hiru txandetan aurrera egitea lortu zuen (top 16, top 10 eta top 5), eta azken galderan, non emakume transexualen parte-hartzeari buruz erantzun zuen. Georgia, Nevada, Ohio eta Maryland estatuetako beste lau lehiakideak garaitu zituen, hurrenez hurren, 5. tokia, 4.a, 3.a eta 2.a lortu zituztenak. Lehen Miss Rhode Island izan zen lehiaketa hori irabazten.

### Miss Unibertso 2012 
Las Vegas hirian, Nevadan, 2012ko abenduaren 19an, Culpok Estatu Batuak ordezkatu zituen Miss Unibertso 2012 lehiaketan. Miss Unibertso 2012 irabaztean, AEBko zortzigarrena izan zen, erregina gehien zuen herrialdea. Azken txandako bostekoa osatu zuten Brasil (5. finalista), Australia (4. finalista), Venezuela (3. finalista) eta Filipinak  (3. finalista). Egun horrexetan amaitu zitzaion Leila Lopes angolarrari erreginaldia eta Olivia Culporena hasi zen.

Olivia Culpok erreginaldian bisitatu zituen herrialdeen artean daude Azerbaijan, Indonesia, Errusia, Ekuador, India, Ingalaterra, Bahamak eta Maroko.

## Bizitza pribatua 
Nick Jonas, Danamendny Ola abeslari estatubatuarrarekin harremanak izan zituen eta gaur egun Christian McCaffrey futbol amerikarreko jokalariarekin harremana du. 4 urte inguru igaro ondoren, ezkontzeko konpromisoa hartu zuten.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Twitter
Stevie Nicks

**Stephanie Lynn Nicks**, musika munduan **Stevie Nicks** bezala ezaguna (1948ko maiatzaren 26a) estatubatuar abeslari eta konpositorea da,  batez ere Fleetwood Mac taldearekin egindako lanengatik ezaguna eta gero, artista bakarlari gisa egindako lanengatik.

Lindsey Buckingham mutil-lagunarekin bikote gisa hasi zen eta arrakasta gutxirekin *Buckingham Nicks* albuma argitaratu ondoren, Nicks Fleetwood Mac taldearekin elkartu zen 1975ean, eta taldeari inoizko musika-ekoizpenik salduenetako bat argitaratzen lagundu zion, taldeak mundu osoan 120 milioi disko baino gehiago saldu baitzituen. *Rumours*, Nicks-ekin taldeak argitaratzen zuen  bigarren albuma, mundu osoan gehien saltzen zen albumetako bat bihurtu zen, eta Estatu Batuetan 20 × platino ziurtagiriak lortu zituen. 1981ean, Fleetwood Mac-eko kide izaten jarraitzen zuen bitartean, Nicks bakarka hasi zen, *Bella Donna* estudioko albuma kaleratuz. Album hori *Billboard 200*aren buru izan zen, eta multiplatino estatusa lortu zuen. Banakako zortzi estudio-album eta zazpi estudio-album kaleratu ditu Fleetwood Mac-ekin, eta guztira 65 milioi kopia saldu ditu Estatu Batuetan bakarrik.

Grammy Sarietako zortzi izendapen lortu ditu eta American Music Awardeko bi izendapen jaso ditu Nicks-ek bakarkako artista gisa. Hainbat sari irabazi ditu Fleetwood Mac-ekin, baita 1978ko Urteko Albumerako Grammy Saria ere, *Rumours* albumarekin. Fleetwood Mac, *Rumours* eta bakarka Bella *Donna* albumak *Billboard*-en "Inoizko Billboard 200 albumik handienak, " zerrendan sartu dira. *Rumours*, halaber, garai guztietako zortzigarren album handiena izan zen *Rolling* Stoneren "Inoizko 500 albumik hoberenen" zerrendan, bai eta emakume batek inoiz ekoiztutako laugarren albumik hoberena ere.

## Diskoak
### Estudioko albumak 
* *Bella Donna* (1981)
* *The Wild Heart* (1983)
* *Rock a Little* (1985)
* *The Other Side of the Mirror* (1989)
* *Street Angel* (1994)
* *Trouble in Shangri-La* (2001)
* *In Your Dreams* (2011)
* *24 Karat Gold: Songs from the Vault* (2014)

### Buckingham Nicks-ekin
* *Buckingham Nicks* (1973)

### Fleetwood Mac taldearekin
* *Fleetwood Mac* (1975)
* *Rumours* (1977)
* *Tusk* (1979)
* *Mirage* (1982)
* *Tango in the Night* (1987)
* *Behind the Mask* (1990)
* *The Dance* (1997)
* *Say You Will* (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Naglieri

**Thomas Naglieri** (1985eko irailaren 14a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catherine Pellen

**Catherine Pellen** (Paris, 1956ko abenduaren 4a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Frédéric Petit

**Charles Frédéric Petit** (Carnières, 1857ko maiatzaren 6a - Caudry, 1947ko otsailaren 19a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvie Pissis

**Sylvie Pissis** (Clermont-Ferrand, 1963ko otsailaren 24a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Poupart

**Alfred Poupart** (1876ko ekainaren 5a - 1963ko otsaila) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Plihon

**Pierre Plihon** (Niza, 1989ko urriaren 29a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaël Prévost

**Gaël Prévost** (Clermont-Ferrand, 1994ko martxoaren 8a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léonce Quentin

**Léonce Quentin** (Chartres, 1880ko otsailaren 16a - Vincennes, 1957ko abenduaren 1a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Smart

**Jean Elizabeth Smart** (Seattle, 1951ko irailaren 13a) estatubatuar aktorea da. Telesail askotan parte hartu du bereziki, besteak beste, *Frasier* (2000-2001) eta *Samantha Who?* (2007-2009), zeinagatik hiru Emmy sari irabazi zituen. Geroago, beste bi Emmy irabazi zituen eta Urrezko Globo bat, bi Critics Choice Television Award eta bi Screen Actors Guild Award, hauek *Hacks* telesailagatik. Beste bi Critics' Choice  ere irabazi ditu *Fargo* (2015eko 2. denboraldia) eta *Watchmen* (2019) telesailengatik. Antzerki arloan Tony sarietarako izendapenak jasoa da.

2025eko Emmy sarien galan, sari bat irabazi zuen 65 urtetik gorako bakarra izan zen. Smartek Emakumezko Aktore Nagusi Onenaren Saria irabazi zuen berriz ere Komedia Serie batean, Deborah Vance-ren paperarengatik *Hacks* filman eta telebistaren industriako pertsona errespetatuenetako baten estatusa sendotu zuen. Sari horrekin, Smartek bere laugarren Emmy saria eskuratu zuen ekoizpen horrengatik, eta guztira bere seigarren Emmy saria. Lorpen hori bere lanaren kalitateagatik ez ezik, hainbat hamarkadatan zehar erakutsi duen pertseberantzia eta talentuagatik ere nabarmentzen da.

## Ibilbidea 
Ikasketak egin ondoren, Jean Smartek antzerki ekoizpen txikietan parte hartu zuen 1970eko hamarkadan. 1981ean egin zuen debuta Broadwayn eta hurrengo urteetan rol txikiak lortu zituen telebistako hainbat saiotan, hala nola *Never Say Yes* telesailean.

1980ko hamarkadan telebistako filmetan zentratu zen batez ere, ''* delakoan adibidez Aileen Wuornos serie-hiltzailea antzeztu zuen.

## Bizitza pertsonala 
Filmaketa batean Richard Gilliland aktorea ezagutu zuen; 1987an ezkondu egin ziren, eta elkarrekin egon ziren Gililand 2021ean hil zen arte.  Ezkontzatik seme bat jaio zen, Connor Douglas (1989), eta 2009an Forrest adpotatu zuten, urtebete lehenago jaiotakoa.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2025eko Emmy sarietan Emakumezko Aktore Nagusi Onenaren Saria eman zioten *Hacks'' Komedia Seriean egindako lanarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gyromitra gigas

***Gyromitra gigas*** *Discinaceae* familiako onddo espezie bat da. Kantitate txikitan eta ez etengabe jan daiteke. Pozoia lurruntzeko eta jangarria egiteko, lehortu  eta  6 hilabete itxaron behar da kontsumitu ahal izateko. Edo uretan  irakin denbora luzez.

Sinonimoak: *Gyromitra montana*, *Helvella gigas*, *Discina gigas*, *Discina montana*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Handia, (18 cm artekoa), loreontzi itxurakoa, zirkunboluzio zerebriforme irregularrez osatua. . Oinari lotua hainbat puntutan, hurraren kolorekoa, marroi argi kolorekoa, nahiko uniformea, barrutik zertxobait argiagoa.

**Hanka:** Zurixka, laburra, 3 cm arteko lodierakoa, zirrikitu irregularrekin eta hutsuneekin. 

**Haragia:** Oso mehea eta hauskorra (oinean izan ezik). Usain gabekoa eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Gyromitra* terminoa grekotik dator, biribila esan nahi duen “gyros” hitzetik eta diadema esan nahi duen “mitra” hitzetik. *Gigas* epitetoa berriz latinetik dator, erraldoia esan nahi duen “gigas” hitzetik. Bere dimentsio handiengatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Gyromitra esculenta* delakoak zerebelo itxura du, txikiagoa da, kolore arre-gorrixka ilunagoa du, tolestura txikiagoak, estuagoak eta hobeto egindakoak, hanka luzeagoa  eta meheagoa eta koniferoetan bakarrik agertzen da (inoiz ez hostozabaletan). *Gyromitra infula* espezieak zaldi-zela itxura du eta udazkenean ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Goian. Hostozabaletan. Gutxitan koniferoetan edo piorno sastrakadietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juno Temple

**Juno Violet Temple** (Londres, 1989ko uztailaren 21a ) britainiar aktorea da.

## Biografia 
Juno Temple Julien Temple zuzendariaren eta Amanda Temple ekoizlearen alaba da. Bedales School eta King's College-n, Taunton-en, ikasi zuen. Zortzi urterekin hasi zen antzezpenetan, gurasoek ekoitzitako *Vigo: Passion for Life* filmean. Laudorio kritikoak irabazi zituen bere bigarren mailako rolengatik. *Abbitte*n egin zuen agerraldia "ikusgarritzat" jo zuen kritikak. Kid Harpoon-en *Milkmaid* musika-bideoan ere agertu zen.

Jack Black eta Michael Cerarekin batera filmatu zuen bere lehen *blockbuster* handia, *Year One - All Beginnings are Difficult* delakoa. Film honen filmatze garaian Jordan Scott zuzendariaren *Cracks* filmean rola eskaini zioten, eta Templek onartu zuen.

2024ko Fargo telesailaren 5. denboraldian rol protagonista izan zuen eta goraipamenak jaso zituen horregatik.

Juno Temple Michael Angarano estatubatuar aktorearekin harremana hasi zuen 2016ra arte , 2012an *The Brass Teapot* filmatzen ari zela ezagutu zuenarekin. Los Angeleseko aldierietako Los Felizen bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Mabillon

**Arthur Mabillon** (Claye-Souilly, 1888ko urriaren 13a - Claye-Souilly, 1961eko urriaren 13a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chroogomphus helveticus

***Chroogomphus helveticus*** *Gomphidiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Gomphidius helveticus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo esferikoa, gero ganbila, unboi kamuts bat izan dezake, baina ez du izaten titiaren arrastorik. Hasieran euriaren ondorioz desagertzeko joera duen artile moduko batez estalita. Kapelaren azala likatsua da eguraldi euritsuan eta laranja kolorekoa ñabardura arrosakara kolorekoekin.

**Orriak:** Oso zabal eta nabarmen dekurrenteak, kapelaren antzeko kolorekoak, baina denborarekin ilunduz joaten dira beltz bihurtu arte.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak,

**Hanka:** Gainerakoak duen kolorekoa, orokorrean nahiko lehorra, oinarrian mehetua, kasu batzuetan sustrai antzekoekin, Bere eremu kortiniformea ia nabari ezina da. Ukitzean horitu egiten da.

**Haragia:** Laranja kolorekoa, naiz eta oinaren oinarrian horixka bada ere, ez oso trinkoa edo lodia, fruta usain arinekoa eta zapore gozokoa, ez desatsegina.

**Etimologia:** *Helveticus* epitetoa latinetik dator, suitzarra esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Chroogomphus rutilus* delakoarekin nahas daiteke, honegatik bereizten da: biskositate gutxiago duelako, titirik ezagatik eta karpoforo osoaren kolore arrosa-laranja uniformeagatik. *Chroogomphus fulmineus* perretxikoak kolore biziagoak ditu eta klima mediterraneoko espezie termofiloa da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Koniferoetan bakarrik agertzen da, Ez da oso espezie arrunta, baina agertzen den tokietan nahiko kantitate handitan egiten du.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, batez Alpeak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugène Mougin

**Eugène Mougin** (Paris, 1852ko azaroaren 17a - Paris, 1923ko abenduaren 28a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumezkoen Munduko Snooker Txapelketa

**Emakumezkoen Munduko Snooker Txapelketa** 2005. urtetik ospatzen da snooker billarreko modalitatean. 

Snookerrak duen beste Munduko Txapelketa, izatez, zirkuitu profesionala bezala, ez dago generoak markatuta 21. mendeko 2010eko hamarkadatik. Emakumezkoak lehiatzen ahal dira Snooker txapelketa guztietan, sailkatuz gero, eta Munduko Txapelketa nagusiaren sailkapen faseetan egon izan dira emakumezkoak 2015 urtetik. Hala ere, arrazoiak zein direlarik ere, gizonezkoen maila onenetik urruti daude emakumezko snooker jokalari onenak, eta hortaz emakumezkoentzako propio sortutako txapelketak badaude, hala nola Munduko Txapelketa hau bera.

## Txapeldunak 
2024a bitartean, 12 aldiz izan da txapeldun Reanne Evans, lehena 2005ean eta 2014 arte erreskadan garaile, eta azkena 2019an. 2010eko bigarren erditik aurrera, zenbait jokalari asiarrek egin zioten aurre Evansen nagusitasunari.

Hauek izan dira txapelketa horretako finalak 2005. urtetik aurrera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josi Sierra Orrantia

**Josi Sierra Orrantia** (Bilbo, Bizkaia, 1959ko uztailaren 11) Irakaslea, teknologian eta hezkuntzan aditua, wikilaria eta euskal dokumentalista da.

## Biografia 
Bilboko Begoñako Andra Mari Irakasle Eskolan diplomatu zen OHOko irakasle. IKTetako eta Hezkuntzako espezialista da, G9 campus birtual partekatuaren prestakuntza-ibilbidea (2008). 2009an Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campusean.

## Ibilbide profesionala 
Ikastetxe publiko eta pribatuetan eta hezkuntza-sistemari laguntzeko zentroetan lan egin du, bideoan eta informatikan espezialista gisa. Curriculum Garapenerako Institutuko (IDC) teknikaria izan da, zeharkako lerroen arduradun gisa. Hezkuntza-bideoen errealizadorea eta gidoigilea izan da, eta hezkuntza-telebistako programen zuzendari pedagogikoa; halaber, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren IKT programaren aholkulari teknikoa, komunikazio-gaietan espezializatua, 2000tik 2019ra bitartean.

Hainbat multimedia-proiektutan parte hartzen du, hala nola Ezagupen Aske eta Irekiaren Hirian, eta ezagutzan eta ikaskuntzan funtsezkoak diren pertsonaiei egindako elkarrizketak biltzen ditu. Ekitaldietako etenaldiak aprobetxatuz, pertsonak pilula laburretan elkarrizketatzen dira. Mapa kontzeptualen eta irudien bidez, mezuak finkatu egiten dira, hitz egindakoa ulertzea eta ideia konplexuak adieraztea erraztuz. Oroimen historikoari (*Udaberri galdua*), paragrafori eta euskararen sustapenari (*Zortzigarren lurraldea*) buruzko dokumentu-proiektuak ere egiten ditu.

## Filmografia 
Dokumentalista gisa egindako lanetako batzuk:

* 2007 *Abentura Antzokian: Paseo por el Arriaga con Lluis Pasqua*l, ZINEBI 49an estreinaldia.
* 2009 *Galdutako Udabarria.* Galdakaoko Gerra Zibilari buruzko dokumentala.​
* 2011 Internet desde Bilbao by Aprendices: historia de Internet contada por usuari@s de tecnología desde Bilbao.
* 2013 Crónica Errante de Nestor Basterretxea. ZINEBI 55ean estreinaldia.
* 2014 *Magister in Memoriam*. Zalduondoko 3 maisuei omenaldia, Otsoportillo-Urbasan fusilatuak 1936an. ZINEBI 56an estreinaldia.​
* 2016 *Magister in Memoriam 1936-2016*: gertakariaren ondorengo 80 urteko bertsioa.
* 2017 *Galdutako Udabarria Plazakoetxeko Bonbardaketa 1937*.
* 2020 *Mikel Zarate Bihotz Zabaleko Ameslaria*. ZINEBI 62an estreinaldia.​
* 2021 *El Tesoro de Benito*. ZINEBI 63an estreinaldia.
* 2022 *Benitoren Bizitza: maitasunaren indarrez.*
* 2023 *GalateaBot.* Estreno en el Festival Mujerdoc de Soria.
* 2023 *WikiEmakumeOK DOnK*. ZINEBI 65ean estreinaldia.
* 2024 *Mandraka Matrakan* Gabriel Aresti Institutuko MANDRAKA talde Feministaren dokumentala 
* 2025 *Andereño Monica*, Galdakaon eta Durangoko Azokako Irudienean estreinaldia

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021 Getxoblogeko SU Saria, euskarazko blogetan egindako ibilbide luzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Durangarrak protagonista WikiEmakumeok dokumentalean  Durango Irratia, 2023
Johan Nygaardsvold

**Johan Nygaardsvold** (Hommelvik, Sør-Trøndelag, 1879ko irailaren 6a – Trondheim, 1952ko martxoaren 13a) norvegiar politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1935etik 1945era, 1940tik 1945era erbestean.

Hamabi urterekin zerrategi batean hasi zen lanean. 1901ean Albine Regine Brandslet-ekin ezkondu zen eta hurrengo urtean bikoteak Kanadara emigratu zuen. Johanek British Columbian eta Estatu Batuetako iparraldean lan egin zuen, eta United Workers of the World erakundeko astintzailea izan zen. 1907an Norvegiara itzuli ziren.

Norvegiako Alderdi Laboristako kidea izan zen, eta 1916an parlamentuko kide hautatu zuten. 1949 arte ez zuen eserlekua utzi. 1920tik 1922ra bere jaioterriko alkate izan zen.

1924an Nekazaritza ministro izendatu zuten eta 1934tik 1935era Stortingeko presidente izan zen. 1935ean lehen ministro hautatu zuten, eta 1940an alemanek Norvegia okupatu zuten. 1940ko ekainaren 7an, Nygaardsvold buru zuen erbesteko gobernu norvegiarra Londresen kokatu zen. 1945eko maiatzean alemaniarren porrotaren ondoren, Nygaardsvold Norvegiara itzuli zen eta ekainean dimisioa eman zuen koalizio gobernu bati bide emateko.

Bere agintaldian erreforma sozialak sartu zituen, hala nola pentsio- eta langabezia-aseguruak, lan-ordutegien erregulazioa, opor publikoak, etab.

## Kanpo estekak
Lolita Davidovich

**Lolita Davidovich** (London, Kanada, 1961eko uztailaren 15a) Kanadako aktorea da.

## Ibilbidea 
Davidovich Londonen jaio zen, Ontarion, Jugoslaviako etorkinen familia batean. Aita Belgradekoa zen eta ama Esloveniakoa. Haurtzaroan, serbieraz hitz egiten ikasi zuen ingelesez baino lehen. 

New Yorkeko Herbert Berghof Studion arte eszenikoen akademian ikasi zuen.

*Blaze* filmean (1989) eman zen ezagutzera batik bat, Blaze Starr protagonista interpretatuz. Rolerako, 600 izangai izan ziren castingean. Hautatu zutelarik, Paul Newmanekin batera agertu zen errepartoan. 

## Bizitza pertsonala 
Davidovich Ron Shelton beisboleko jokalari ohi, gidoilari eta zuzendariarekin ezkonduta dago. Bi seme-alaba dituzte: Valentina alaba 1999an jaio zen. Los Angeles eta Ojai artean bizi dira, Kalifornian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak