Mirafuentes

**Mirafuentes** ([miɾafuentes] gaztelaniaz eta ofizialki; **Iturriaga** [ituriaɣa] euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa.  biztanle zituen . urtean.

## Toponimia eta izena 
Mirafuentes jatorri ezezaguna Dokumentuetan horrela ere agertzen da:  Merifuentes (1236, 1254...),  Mirifontes (1274, 1280...), Mirifuentes (1236, 1268...)

Euskara batuaren arautzearen hasierako urteetan, Euskaltzaindiak 1979an argitaratutako *Euskal Herriko udalen izendegia* izeneko lanean, *Iturriaga* izena proposatu zen udalerri honetarako. Izan ere, une horretako joera zen euskara aspaldi galdurik zuen Euskal Herriko alderdi zabalean herrien erdal izenetarako euskal ordainak proposatzea. Gerora, ordea, Euskaltzaindiak proposamen horiek berrikusi zituen, eta tradizioan sustraitutako formei eman zien lehentasuna, nahiz eta erdal jatorrikoak izan; horrenbestez, Euskaltzaindiak euskara baturako araututako forma bakarra *Mirafuentes* da.

XIX. mendearen erdialdera arte, Mirafuentes jaurerria izan zen (konkretuki Berrotza ibarraren menpeko herria). Herriak ordaindu beharreko petxa 1236. urtean eguneratu zuen Tibalt I.a erregeak, urtero 800 soldata. Horrez gain, herriaren inguruko lurrak Mirafuentesi eta koroari batu zizkion. Joan eta Katalina I.a errege-erreginek Nafarroako Pedrori eman zizkioten herritarrei kobratutako errentak 1511n.

1840ko hamarkadaren erdialdetik aurrerako administrazioaren birmoldaketaren ondoren, udalerri independente bihurtu zen. 1847an Mirafuentesko eskolak, urteko 704 errealeko saria zeukan, eta parrokiako abadea herritarrek aurkezten zuten. Gainera, parrokiako onuraduna aukeratutako abade bera zuten.

Mirafuenteseko jauregia Cabo de Armeria gisa agertzen da Erresumaren zerrenda ofizialean. 1513. urtean Lope de Mirafuentes jabea da. Bere semea Pedro Lopez de Mirafuentes 1524. urtean  zergen salbuespen epaia lortu zuen. 1696. urtean Josefa de Azedok  kontratatu zuen Asteasuko hagina, Juan de Larrondo, jauregia berreizteko. 1761. urtean Errege Kontseiluak  Cabo de Armeria gisa errege liburuetan idazteko agindu zuen. 1766an eta 1782an eskatu zuen jauregizainak kuartelen kontra egitea.

Jauregi horretan jaio zen  Pedro de Acedo y Mirafuentes Jimenez de Tejada (Mirafuentes 1723-1798 Los Arcos), San Juan de Jerusalemgo Prior Handia, Acedoko jauregiaren jabeekin ahaidetua. Berrotzako pertsonaiarik nabarmenetakoa da.

## Ekonomia 
### Zerbitzuak 
Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Mirafuentes eta eskualdeko beste hainbat herritan.

## Demografia 
## Politika 
### Udaletxea 
Udaletxea inguruko eraikinen estilo berean eraiki zen eta azken mendean hainbat aldiz zaharberritu da. Azkenengo zaharberritzeak 1,4 milioi pezetako aurrekontua izan zuen, eta lanek Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren laguntza jaso zuten. Udala alkateak eta bi zinegotzik osatzen dute.

* HELBIDEA: Gurutze kalea, 29

### Udal hauteskundeak 
2007ko ekainean ez zen udal hauteskunderik izan Mirafuentesen, ez zelako inongo talderik aurkeztu. Urte bereko azaroan, ordea, Ángel Chasco Arzotz aukeratu zuten alkate, *Agrupación Independiente La Berrueza* (AILB) delakoaren izenean.

2011ko udal hauteskundeetan ere Chasco Arzotz hautatu zuten alkate, kasu honetan *Agrupación Electoral Independiente de Mirafuentes* (AEIM) izena hartu zuen zerrendaren izenean. Zerrendako hiru kideak zinegotzi bihurtu ziren.

### Alkateak 
Hauek izan dira Mirafuentesko azken alkateak:

a 2015eko hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu.

b 2019ko hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu.

## Kultura 
### Euskara 
1986. urteaz geroztik, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Mirafuentes eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldan, herritarren %&nbsp;3,68k zekien euskaraz hitz egiten.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak erabaki zuen Mirafuentes eremu mistora igarotzea, beste 43 udalerrirekin batean.

### Jaiak eta ospakizunak 
Mirafuentesek abuztuaren 17an ospatzen ditu jaiak. Ekainaren 15ean San Adrian egunean sua pizten dute;  halaber, "maiatzeko jaia" ospatzen da, lurraren emankortasunarekin eta naturaren berrikuntzarekin zerikusia duten udaberriko ospakizunekin lotuta.

## Ondasun nabarmenak 
* San Roman eliza, XIII. mendean eraikitzen hasi eta ondorengo mendeetako lanekin osatutako eliza. Eliza-gotorlekua da, bere garaian funtzio bikoitza bete zuelako, erlijiosoa eta militarra.
* Mirafuentesko jaunen jauregia, herriaren kanpoaldean kokatua.
* San Adrian baseliza, 1955ean erabat eraberritu zen nabe bakarreko eraikina da. Barruan Berazako Ama Birjinaren XIII. mendeko egurrezko irudi erromanikoa dago, oso hondatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Nafarroako udalerrien zerrenda
*Lizarraldea
*Lizarrako merindadea

## Kanpo estekak 
*  Mirafuentesi buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
* Herriaren erdigunearen ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.
* Berrotzako bloga, 
*