Emanuel I.a Komneno

**Emanuel I.a Komneno** (, *Manouēl I Komnēnos*; –) 1143-1180 bitartean Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.

Erromako inperioa izan zena berritzeko eginahalak egin zituen aginpidean egon zen urteetan. Ekialdeko estatu latinoak inperioaren barruan sartu zituen (1159) eta Balkanetako zenbait lurralde ere bereganatu zituen (1173). Normandiarren kontra borrokatu behar izan zuen Italian. Turkiarrek garaitu zuten Miriozefalonen (1176), eta han bukatu ziren bere ametsak.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta enperadore izendapena 
Emanuel Komneno 1118ko azaroaren 28an jaio zen. Joan II.aren eta Irene Hungariakoaren laugarren semea zen. Beraz, aitaren tronua jasotzeko aukera gutxi zeuzkan. Bere amaren aita Ladislao I.a Hungariakoa izan zen.

Joan II.a harrituta geratu zen bere seme Emanuelek Neocaesarearen setioan (1140) turkiar danishmendiarren kontra erakutsitako ausardiagatik.

1143an Joan II.a hil egin zen zauri baten ondorioz. Hiltzen ari zela, Emanuel aukeratu zuen bere oinordeko gisa, seme zaharrena zen Isaak baztertuz. Jonek, bere erabakia justifikatzeko, Emanuelen ausardia eta aholkuak hartzeko prestutasuna aipatu zituen, eta baita Isaaken izaera haserrekorra eta harroa. 

Joan II.a 1143ko apirilaren 8an hil zen eta Emanuel enperadore izendatu zuen armadak. Hala ere, bere oinordetza ez zegoen inolaz ere ziurtatua, bere aitaren armada Zilizian baitzegoen, Konstantinoplatik urrun. Horregatik, hiriburura itzuli zen ahalik eta azkarren. Baina bere aurretik, Joan Axouchos *megas domestikos*a (armadako burua) bidali zuen hiriburura, bere etsai potentzial nagusia atxilotzeko aginduarekin. Hau da, bere anaia Isaak, Palazio Nagusian bizi zena. Axouchos hiriburura heldu zen enperadorearen heriotzaren berria heldu aurretik. Azkar lortu zuen hiriaren lehialtasuna. 1143ko abuztuan Emanuel hiriburura iritsi zen, eta Migel II.a Kourkouas patriarkak koroatu zuen. Egun batzuk beranduago, bere boterea ziurtatuta ikusi zuenean, bere anaia Isaak askatzeko agindua eman zuen. Gero, etxe bakoitzeko buruari bi urre pieza emateko agindu zuen, eta baita 200 libra urre elizari (eta urtero zilarrezko 200 pieza). Emanuelek aitaren hileta antolatu zuen eta, ohiturari jarraituz, monasterio bat sortu zuen haren omenez.  

Emanuelek jaso zuen Inperioa egonkor zegoen. XI. mendean Bizantziar Inperioak gainbehera militar eta politikoa jasan bazuen ere, Emanuelen aitonak eta aitak gainbehera hori eten zuten. Dena dela, Inperioak erronka eta mehatxu handiak zituen oraindik ere. XI. mende amaieran Siziliako normandiarrek Italiaren kontrola kendu zieten bizantziarrei. Seljuktar turkiarrek ere gauza bera egin zuten Anatolia erdialdeko lurretan. Era berean, Mediterraneoko Sortaldean (Ekialde Hurbilean) indar berri bat agertu zen: gurutzatuen estatuak.

### Antiokiako printzea 
thumb|Ekialde Hurbila 1135ean (ingelesez)
Emanuelek kudeatu behar izan zuen lehen gatazka Raimundorekin izan zen, Antiokiako printzearekin, 1144an. Honek Ziliziako lurrak eskatu zizkion bizantziar enperadoreari. Baina urte hartan bertan alboko Edesako konderriak musulmanen erasoak jasan zituen. Arrisku hau ikusirik, Raimundok bere eskariak albo batera utzi eta Konstantinoplara jo zuen laguntza eske. Emanuelek babesa eskaini zion, baina Bizantziori men egin eta leial izatearen truk.

### Konyaren kontrako espedizioa 
1146an Emanuelek Lopadionen batu zuen bere armada eta Mesud I.a Rûmeko sultanaren kontrako espedizio bat antolatu zuen, honek ez zituelako errespetatzen Bizantziar inperioaren mugak mendebaldeko Anatolian eta Zilizian.Bizantziarrek turkiarrak garaitu zituzten Acroënusen (gaur egungo Afyonkarahisarren), eta gero Philomeliom (Akşehir) hiri gotortua suntsitu zuten. Bizantziarrak Mesuden hiriburura heldu ziren, Konyara. Hau inguratu zuten, baina ezin izan zituzten harresiak gainditu.   

Dena dela, 1147az geroztik, bi buruzagien arteko harremana hobetu egin zen. 1148an Emanuel Konradorekin aliantza bat egiten ahalegindu zen, Roger II.a Siziliakoaren aurka borrokatzeko. Baina Konrado hil egin zen, eta haren ondorengoak, Federiko Bizargorrik, ez zuen nahi izan hitzarmenik.

### Zipreren inbasioa 
1156an Renaud de Châtillonek, Antiokiako Printze berriak, salatu zuen Bizantzioko enperadoreak ez ziola ordaindu hitz emandako dirua eta Zipreri eraso egin zion, orduan bizantziar probintzia baitzen. Renaudek Joan Komnenos atxilotu zuen, irlako gobernadorea eta enperadorearen iloba. Migel Branas generala ere preso hartu zuen.

Gillermo Tirokoa historialariak Renauden gizonek Zipren egindako arpilaketen berri idatzi zuen. Biziraun zuten biztanleak mutilatu egin zituzten, eta euren artaldeak berriro erostera derrigortu zituzten, neurriz gaineko prezioetan. Inbaditzaileek euren txalupak bete zituzten eta etxera itzuli ziren. Eraso honek Antiokia aberastu zuen. Renaudek hainbat mutilatu bidali zituen Konstantinoplara, bere mespretxuaren erakusgarri gisa.

### Emanuel Antiokian 
Bitartean, Emanuelen garaipenaren berriak Antiokiara iritsi ziren.Renaudek bazekien ezingo zuela Emanuel garaitu, eta era berean bazekien baita ere Balduin III.ak, Jerusalemgo erregeak, ez ziola laguntzarik eskainiko. Balduinek ez zuen onartzen Zipreri egindako erasoa, eta gainera hitzarmena eginda zeukan Emanuelekin. Bere bakardadearen eta isolamenduaren jakitun, Renaudek erabaki zuen bere aukera bakarra sumisioa erakustea zela. Zaku bat jantzita eta lepoan soka bat zuela agertu zen, barkamena eskatuz. Hasieran, Emanuelek ez zion kasurik egin Renaudi, eta haren gortesauekin hitz egiten egon zen. Guillermo Tirokoak aipatzen du egoera lotsagarri hau asko luzatu zela, eta han zeuden guztiei guztiz desatsegina iruditu zitzaiela. Azkenean, Emanuelek barkamena eskaini zion Renaudi, Antiokia Bizantzioren basailu izatearen ordainetan.

### Roger II.a Siziliakoarekin gatazka 
1147an Emanuelek gerra egin zuen Sizialiako Roger II.aren aurka. Izan ere, honek Korfu bizantziar irla konkistatu zuen, eta Tebas eta Korinto arpilatu zituen. Emanuel Balkanetan gerra egiten ari zen, kumundarren eraso baten ondorioz, baina 1948an Konrado III.a Alemaniakoaren eta veneziarren laguntza jaso zuen, eta Roger garaitu zuten. 1149an Emanuelek Korfu berreskuratu zuen eta normandiarren kontrako ofentsiba prestatzen hasi zen. Alemaniako Konradorekin hitzartuta zeukan Italia hegoaldea inbaditu eta zatitzea. Bitartean, Roger II.ak Jorge Antiokiakoa eta 40 txalupa bidali zituen Konstantinoplako kanpoaldeko auzoak arpilatzera.

Baina gauzak okertzen hasi zitzaizkion Emanueli. Migel Paleologo komandante bizantziarra bere aliatuekin haserretu zen, eta normandiarren kontrako gerrak indarra galdu zuen. Migel Konstantinoplara bidali zuten bueltan. Bitartean, normandiarrek kontraeraso gogor bat eman zuten Brindisiko batailan. Emanuelek kontratatuta zituen mertzenarioek diru gehiago eskatu zuten, baina ukatu egin zitzaien eta, ondorioz, desertatu egin zuten. Alexios Komnenos Bryennios txalupa batzuekin joan zen bizantziar tropak laguntzera, baina normandiarrek itsas bataila irabazi zuten. Joan Doukas eta Alexios Komnenos Bryennios preso hartu zituzten (eta baita lau txalupa bizantziar ere). Orduan, Emanuelek Alexios Axouch bidali zuen Anconara beste armada bat biltzeko, baina ordurako Gilen I.ak berreskuratuak zituen bizantziarrek Apulian egindako konkista guztiak. 1158an, Brindisiko porrotaren ondoren, bizantziarrek Italia utzi zuten eta ez ziren gehiago itzuli.

### Bizantziarren politika Italian 1158tik aurrera 
Federiko enperadorearen eta Hohenstaufen dinastiaren asmoa Italia anexionatzea zen. 1158tik aurrera Emanuelek asmo hauen kontra egin zuen. Federikoren eta Italia iparraldeko komunen arteko borroka hasi zenean, Emanuelek Lombardiako liga babestu zuen diruz eta baita soldaduz ere. Alemaniarrek Milango harresiak eraitsi zituztenean, Emanuelek hauek berreraikitzen lagundu zuen. Anconak bizantziar eraginpeko hiri izaten jarraitu zuen, eta hauek ordezkariak eduki zituzten hiri hartan. Federikok Legnanoko bataila galdu zuenean 1176ko maiatzaren 29an, Emanuelek Italian zuen posizioa hobetu egin zen. Kinnamos historialariaren esanetan, Cremona, Pavia eta beste hiri batzuk Emanuelen aldera pasatu ziren. Genova eta Pisarekin ere harreman onak zituen. Ez, aldiz, Veneziarekin. Izan ere 1171an Emanuelek harremanak apurtu zituen Veneziarekin eta inperioan bizi ziren 20.000 veneziarrak atxilotu eta hauen jabetzak konfiskatzea agindu zuen. Veneziak, haserre, 120 ontzi bidali zituen Bizantzioren kontra. Dena dela, ez zuten arrakasta handiegirik eduki, bizantziarrek 150 ontzirekin erantzun baitzieten.

Emanuelek serbiarrak eta hauen buruzagia, Uros II.a, derrigortu zituen bizantziarren basailu izatera. Gero, hainbat eraso egin zituen hungariarren kontra, Sava inguruko hauen lurraldea anexionatzeko asmoz. 1151-1153 eta 1163-1168 urteetako gerretan Emanuelek Hungariara eraman zituen bere tropak. Eraso ikusgarriak egin zituen etsaien lurraldean, eta harrapakin ugari lortu zituen. 1167an, adibidez, Emanuelek 15.000 soldadu bidali zituen hungariarren kontra Andronikos Kontostephanosen gidaritzapean eta garaipen garrantzitsua lortu zuen Sirmiuneko batailan. Bizantziarrentzat oso onuragarria zen bakea onartu behar izan zuten Hungariarrek, eta Sirmium, Bosnia eta Dalmazia inperioan sartu ziren. 1168an, Adriatikoko ekialdeko kostalde ia osoa Emanuelen esku zegoen.

Hungaria diplomatikoki anexionatzeko ahaleginak ere egin zituen Emanuelek. Hungariako errege Eztebe III.aren anaia txikia Konstantinoplara bidali zuten enperadorearen gortean hezteko. Emanuelen asmoa zen gazte hau bere alaba Mariarekin ezkontzea, bere oinordeko izendatu eta Bizantzioren eta Hungariaren batasuna gauzatzeko. Dena dela, ezusteko bi gertakarik egoera guztiz aldatu zuten. 1169an Emanuelen emazte gazteak mutil bat erditu zuen, eta Belak inperioko oinorde titulua galdu zuen. Gero, 1172an, Eztebe III.a oinordekorik gabe hil zen eta Bela etxera itzuli zen errege kargua hartzeko. Konstantinopla utzi aurretik, Emanueli zin egin zion esanez beti edukiko zituela kontutan inperioaren eta erromatarren interesak. Bela III.ak bere hitza bete zuen: Emanuel bizi izan zen artean, ez zen ahalegindu Kroaziako lurrak berreskuratzen.

1164-1165 inguruan, Andronikok, Emanuelen lehengusuak eta etorkizuneko enperadoreak, ihes egin zuen Bizantzioko atxiloalditik eta Galitziako Yaroslaven gortera joan zen. Egoera honek bizantziarren ezinegona piztu zuen. Izan ere, Andronikok Emanuelen tronua hartzeko ahalegina egin zezakeen Galitzia eta Hungariaren laguntzarekin. 1165ean Emanuelek barkamena eskaini zion Andronikori, eta Konstantinoplara itzultzeko gonbitea egin zion. Kievera bidalitako misio batek arrakasta eduki zuen eta inperioari tropa laguntzaileak bidaltzeko konpromezua hitzartu zuten hango buruzagi berriarekin (Rotislavekin). Galitziako Yaroslav konbentzitzeko ahaleginak ere egin zituzten, hau Hungariarengandik urrundu eta inperioarengana hurbiltzeko.

### Aliantza Jerusalemgo erresumarekin eta Egiptoko inbasioa 
thumb|Emanuel eta Maria Antiokiakoa
Egipto kontrolatzea aspaldiko ametsa zen Jerusalemgo Erresumako gurutzatuentzat, baina Amaklariko I.a erregeak laguntza militar eta ekonomikoa behar zuen kanpaina hori aurrera eramateko. Gainera, Amalariko erregeak bazekien Egiptoko helburuak lortzeko, Antiokia bizantziarren esku utzi beharko zuela. Izan ere, Emanuelek 100.000 dinare ordaindu zituen Antiokiako printze Bohemundo III.a askatzeko. 1165ean Amalarikok ordezkariak bidali zituen Bizantzioko gortera, ezkontza bat adosteko (Emanuel jada ezkonduta zegoen Amalarikoren lehengusina batekin 1161an, Maria Antiokiakoarekin). 1167an, bi urte zain egon eta gero, Amalariko Emanuelen iloba batekin ezkondu zen, Maria Komnenorekin. 1168an bi buruzagiek aliantza bat negoziatu zuten Egipto konkistatu eta zatitzeko: Emanuelek kostaldea hartuko zuen eta Amalarikok barrualdea. 1169an bi buruzagiek espedizio bat bidali zuten Egiptora.

1169ko urriaren 27an bi armadek Damietta sitiatu zuten, baina porrot egin zuten. Itzuleran, bizantziarren ontziteri erdia galdu egin zen ekaitz baten ondorioz. 1177an Emanuelek berriro bidali zituen 150 txalupa Egipto inbaditzeko, baina itzuli egin behar izan zen, Jerusalemgo noble garrantzitsuek ez baitzioten lagundu.

Dena dela, bizantziar indarrak laster berreskuratu ziren, eta hurrengo urtean turkiarren kontrako beste bataila batzuk irabazi ahal izan zituzten. Turkiarren kontrako gatazka etengabe hauek Emanuelen osasuna kaltetu zuten eta 1180an hil zen, sukar batzuen ondorioz. Hura hil eta gero, turkiarrek mendebaldera mugitzen jarraitu zuten, bizantziarren lurraldean gero eta gehiago sartuz.

## Dotrinari buruzko eztabaidak 
Emanuelen agintaldian hiru eztabaida teologiko handi egon ziren.

1156-1157 urteetan eztabaidan ipini zen ea Kristok bere burua sakrifizioan eskaini zion bakarrik Aitari eta Espiritu Santuari, ala baita Logosari ere (hau da, Bere buruari ere bai). Azkenean, Konstantinoplan ospatutako sinodo batean dotrina zehaztu zuten, eta adierazi zuten sakrifizio bakarra Hirutasun Santuari izan zela.

Hamar urte beranduago beste eztabaida bat sortu zen: ea Kristok esandako "nire Aita ni baino nagusiagoa da" esaldiak erreferentzia egiten zion bere natura dibinoari, bere natura gizatiarrari ala biei. Demetri Lampekoak, mendebaldetik itzuli berri zen diplomatiko bizantziarrak, gutxietsi egin zuen han erabiltzen zen interpretazioa: Kristo bere Aitaren azpitik zegoela bere gizatasunean, baina haren pare jainkotasunean. Emanuelek, aldiz, formulak zentzua zuela aipatu zuen (agian Elizaren batasunean pentsatzen ari zelako). 1166ko martxoaren 2an gaia erabakitzeko sinodoan gehiengoaren gainetik inposatu zuen bere iritzia. Eta sinodoaren erabakiak onartzen ez zituztenei ondasunak kentzea eta erbesteratzea agindu zuen.

## Genealogia 
Emanuelek bi emazte eduki zituen. Lehen ezkontza 1146an izan zen, Sulzbacheko Bertharekin. Hau Konrado III.aren koinata zen. Bi ume izan zituen harekin: Maria Komnene (1152-1182) eta Anna Komnene (1154-1158). Bertha 1159an hil zen.

Bigarren emaztea Maria Antiokiakoa izan zen, Antiokiako Raimundo eta Konstanzaren alaba.  1161ean ezkondu ziren eta ume bat eduki zuten, Alexio II.a, enperadore gisa ordezkatu zuena 1180an.

Era berean, Emanuelek beste hainbat ume eduki zituen ezkontzaz kanpo. Ume bana Teodora Vatatzinarekin eta Maria Taronitissarekin, eta beste bi alaba beste bi maitalerekin.

## Erreferentziak