open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zauri ezkutuak: bullying-a eskolan

***Zauri ezkutuak: bullying-a eskolan*** Fernando Morillo azpeitiar idazlearen liburua da. 2014an argitaratu zen, Gaumin argitaletxearen eskutik. Liburuak *bullying*a (eskola-jazarpena) du gai nagusia.

## Sinopsia 
Iria izeneko neska da protagonista eta narratzailea. 15 urte ditu eta berriro da hasiberria eskola batean (hirugarren ikastetxea du hiru urtetan). Eskola horretan, neskak giro bortitza aurkituko du berehala. Irakasle bat jipoiturik agertu da, itxuraz, eta beste bi ikasle azalduko zaizkio Iriari, bertako guztiak kontrolatzen eta izua zabaltzen.

Iriak bi lagun egingo ditu. Alde batetik Maite, iazko ikasle bat, zeharo zanpatua egon dena aspalditik. Bestalde, Iriak Unax ezagutuko du, hasiberria hura ere. Unax isila da, eta orbain deigarri bat du aurpegian.

Horretaz gain, irakasleek ere badute lekua. Historia irakasleak Lierni izena du. Ikasleei nola edo hala lagundu nahi die, eta gaizki pasatzen du lortzen ez duenean. Julio, berriz, informatika irakaslea, sinetsita dago ikasleak bakean uztea dela onena. Gutxi gorabehera, ikasleen arazoak haiek beraiek konpon ditzatela.

Mahaiaren azken hanka ikasle batzuen gurasoak dira. Seme-alabak lagundu nahian dabiltza, baina zaila egiten zaie nola jokatu behar duten asmatzea.

Liburuan zenbait krudelkeria ikusten diren arren, doinu positiboa du osotasunean.

## Kanpo estekak 
* Zauri ezkutuak, Bullying-a eskolan liburuaren aipamena, Fernando Morilloren webgunean
* Eleberriaren lehen orrialdeak
Sun Wen

**Sun Wen** (; Shanghai, Txina, ) futbolari profesional ohia da. Txinako selekzioko kapitain izan zen, bai eta Ameriketako Estatu Batuetako emakume futboleko WUSA elkartekoa ere. 2000. urtean, Mendeko Emakume Futbolariaren FIFA Saria irabazi zuen, Michelle Akersekin batera. Sunek bai Urrezko Baloia (jokalari onena), bai Urrezko Bota (goleatzaile handiena) irabazi zituen FIFAk antolatutako 1999ko Munduko Emakume Kopan. Emakume futbolarien artean inoizko hoberenetakoa dela jotzen da.

## Kanpo estekak
Australidelphia

**Australidelphia** Australasia eta Hego Amerikako martsupial guztiak biltzen dituen goiordena da. Hona hemen taldean daudenak:
* **Microbiotheria ordena**
** Microbiotheriidae familia
* **Dasyuromorphia ordena**
** †Thylacinidae
** Dasyuridae familia
** Myrmecobiidae familia
* **Peramelemorphia ordena**
** Thylacomyidae familia
** †Chaeropodidae familia
** Peramelidae familia
* **Notoryctemorphia ordena** (2 espezie)
** Notoryctidae familia
* **Diprotodontia ordena** (117 espezie)
** Phascolarctidae familia
** Vombatidae familia
** Phalangeridae familia
** Burramyidae familia
** Tarsipedidae familia
** Petauridae familia
** Pseudocheiridae familia
** Potoridae familia
** Acrobatidae familia
** Hypsiprymnodontidae familia
** Macropodidae familia

## Kanpo estekak
Camilla Erresuma Batukoa

**Camilla Erresuma Batukoa**, edo **Camilla Mountbatten-Windsor** (Camilla Rosemary; jaiotzez **Shand**, ondoren **Parker-Bowles**; 1947ko uztailaren 17a) Erresuma Batuko erregina ezkontidea da, Karlos III.a Erresuma Batukoa bigarren emaztea da.

Galesko printzesa titulua erabili ordez, senarraren bigarren izendapena erabil du, Kornuallesko dukesa, eta Eskozian, Rothesay dukesarena. Neurri hori horrela hartu zuten Galesko printzesaren titulua oraindik oso lotuta zegoelako Karlosen lehen emazteari, Lady Diana Spencer zenari.

## Kanpo estekak
Timna (Israel)

[thumb|[Hareharrizko haitzak Timna Bailaran Solomon Erregearen Zutebeak sortu dituzte.]]thumb|Kobrezko meategi kalkolitoa.**Timna Bailara ** Israel hegoaldean kokatzen da, Arabah haranaren hego-mendebaldean, Aqaba Golfotik eta Eilathiritik 30 kilometro iparraldera.
Zonaldean kobre asko topa daiteke eta haren ustiapena K.a.ko V.mendetik dator. Eztabaida dago meategiak indarrean ote zeuden Israelgo Erresumaren eta Salomon Erregearen garai biblikloetan.

2011ko uztailean, Israelgo gobernuak bailaran nazioarteko aireportu bat eraikitzeko erabakia hartu zuen, Timna Aireportua.
## Erreferentziak
Martsupio

thumb|180px|Kanguru baten kumea martsupioan.
**Martsupio** edo **poltsa martsupiala** martsupiodun emeek izaten duten sabelaldeko zakua da. Ugatzak martsupioan izaten dituzte martsupiodunek eta han eramaten dituzte ume jaio berriak, heldu bitartean. Jaiotzerakoan, kumeak baginatik martsupioraino joaten dira. Izena latinezko ' hitzetik dator, euskaraz poltsa esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andres I.a Hungariakoa

**Andres I.a Hungariakoa** (; 1015 aldean – Zirc, 1060ko abenduaren 6a baino lehen) 1046-1060 bitartean Hungariako erregea izan zen. Eztebe I.a Hungariakoaren biloba zen. Kristautasuna onartu ez zuten aristokraten aurka borrokatu zen eta bere anaia Bela I.ak egin zion gerran hil zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Andres II.a Hungariakoa

**Andres II.a Hungariakoa** (, , , ; 1177 aldean - 1235eko irailaren 21a) 1205-1235 bitartean Hungaria eta Kroaziako erregea izan zen. Bela III.aren semea, bere anaia Emerikoren aurka borrokatu zen koroa eskuratzearren. San Joan Akreko Bosgarren Gurutzadatik itzuli zenean (1217-1218), Hungaria matxinatua aurkitu zuen. Mugimendu handiaren aurrean amore emanik, nobleziari hainbat eskubide eta abantaila bermatzen zion Urrezko Bulda aldarrikatu zuen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Jakue II.a Mallorcakoa

**Jakue II.a Mallorcakoa** (Montpellier, 1243ko maiatzaren 31 &ndash; Palma Mallorcakoa, 1311ko maiatzaren 29a) 1276tik 1385era eta 1295etik 1311ra Mallorcako erregea izan zen. Jakue I.a Aragoikoaen bigarren semea zen. Balear uharteen, Rossellóren eta Montpelliergo Jaurerriaren jabegoa eman zion aitak. Mairuen eta Alfontso bere ilobaren aurka borrokatu zen eta Aragoiko erregearen mende geratu zen 1295ean.

## Erreferentziak
Erdiko hatza atera

thumb|upright|Erdiko hartza ateratzeko keinua**Erdiko hatza ateratzea**, mendebaldeko kulturetan, etsaitasun ikur nabarmena da. Hitzik gabeko komunikazioari dagokion irain-keinu bat da. Erdiko hatza zurrun jarriz eta gainerakoak bilduz, ukabila altxatzean egin ohi da. Erdiko hatza zakilaren irudikatzen du, eta gainerako hatzak barrabilak adierazten dute. "Izorra hadi" adierazten du.

## Kanpo estekak
Barren korpuskulu

**Barren korpuskulua** ugaztunen emeen zeluletan (zelula nukleoan, zehazki) dauden egitura bereziak dira, kromatinaz osatuak.

Murray Barr biologo kanadiarrak katu emeen zelulek kromatinazko korpuskulu bat zutela haien nukleoetan agerian jarri zuen 1949an. Geroago egiaztatu zen ugaztunen zelula emeen bi X kromosometako bat zelularen interfasean inaktibatu egiten dela; horren kromatina oso kondentsatua azaltzen da interfase horretan, mikroskopio optikoan ikus daitekeen egitura berezi bat sortuz zelula somatikoen nukleoan: Barr korpuskulua, hain zuzen ere.

Korpuskulua interfasean besterik ez da ikusten eta mintz nuklearretik gertu dago. Gizonezkoen zelula somatikoetan agertzen ez denez, korpuskulu honen bilaketaren bidez gizabanako baten sexua jakin daiteke.

Zelula batean Barren korpuskuluen kopurua hau da:

:B = N-1

N zelula horren X kromosomen kopurua izanik.

## Kanpo estekak
José Ángel Balanza

**José Ángel Balanza Tobías**, pilota arloan **Gorostiza** goitizenez ezaguna (Huércanos, Errioxa, ) esku huskako pilotari ohia eta Asegarceko entrenatzailea da. Idolotzat zuen Iñaki Gorostiza pilotariaren omenez hartu zuen goitizena.

Pilotari gisa, amateurretan asko nabarmendu zen, Titin III.ari ere maiz irabazi zion, baina profesionaletan lesioek ez zioten bere onena ematen utzi. 1992an debutatu zuen pilotari profesionaltzat, eta 2001. urtean erretiratu zen. 1992an, Bartzelonako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen esku-huskako buruz buruko txapelketan, eta urte berean 22 urtez azpiko munduko txapeldun izan zen. Gaur egun Asegarceko pilotarien entrenatzailea da, eta batzuetan intendente lanak ere egiten ditu.

## Erreferentziak
Jakue III.a Mallorcakoa

**Jakue III.a Mallorcakoa** (Catania,  - Llucmajor, ) Mallorcako erregea izan zen 1324-1344 urteetan. Jakue II.aren biloba, Antso I.a Mallorcakoa bere osabaren ondoren bilakatu zen errege. Bere ondareak kendu zizkion Aragoiko Petri IV.ak eta horiek berreskuratu nahian hil zen Llucmajorreko guduan.

## Erreferentziak
Otto Schmidt

**Otto Ioulievitch Schmidt** —— (Mogilev, Errusiar Inperioa, gaur egun Bielorrusia, 1891ko irailaren 30agreg./irailaren 18ajul. – 1956ko irailaren 7a) sobietar zientzialaria, matematikaria, astronomoa, geofisikoa, estatu-gizona, akademikoa, gerra heroia (1937ko ekainaren 27a) eta Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako militantea izan zen.

## Eponimia 
Otto Schmidt izenak leku izen desberdinetan aurki dezakegu:
* Pelageya Fedorovna Shajn astronomo errusiarrak planetoide bati 2108 Otto Schmidt izena jarri zion.
* Kara itsasoan uharte batek bere izena du.
* Txuktxien itsasoa lurmutur batek bere izena du.
Hauetatik kanpo. Errusiako zenbait erakundi zientifikok "Otto Schimidt" izena dute.

## Kanpo estekak 
*  Otto Ioulievitch Schmidt, gerra-heroia.
Antso I.a Mallorcakoa

**Antso I.a Mallorcakoa** (Perpinyà, c. 1274 &ndash; Formiguera, ) Mallorcako erregea izan zen 1311-1324 urteetan. 1309. urtean Napoliko Karlos II.aren alaba Maria Siziliakoarekin ezkondu zen eta 1311. urtean hautatu zuten errege. Antso I.aren agintaldia Mallorcako erresumarentzako oparoa eta baketsua izan zen. Harreman onak izan zituen Aragoiko Jaime II.a erregearekin; Arango harana itzuli zion eta Sardinia konkistatzen lagundu zion (1324).

## Erreferentziak
Frederiko II.a Siziliakoa

**Frederiko II.a Siziliakoa** (Bartzelona, 1296ko abenduaren 13a - Palermo, 1337ko ekainaren 25a) 1296-1337 bitarteko urteetan Siziliako erregea izan zen.

## Bizitza 
Petri III.a Aragoiko erregearen eta Suabiako Konstantzaren semea zen. Jakue II.a Aragoikoa bere anaiak eman zion Sizilia ez zuen utzi nahi izan Karlos II.a Anjoukoa, Napoliko erregearen eskuetan. Frantziak, Napolik eta Aragoik gidatu zuten gerrari aurre egin zion, baina 1302an bakea izenpetu zuen, Tinakriako errege titulua hartu, eta Karlos II.aren alaba Eleonorarekin ezkondu zen, bizi zen artean Sizilia beretzat gordez. Petri II.a semea izan zuen ondorengo Siziliako erregetzan.

## Erreferentziak
Daphne du Maurier

**Daphne du Maurier** (Londres, Erresuma Batua, 1907ko maiatzaren 13a – Par, Kornualles, Erresuma Batua, 1989ko apirilaren 19a) idazlea izan zen, Ingalaterrako irakurrienetako bat. Haren eleberriei giro gotikoa darie, eta maitasuna, abentura, herrimina eta suspensea bezalako osagaiak dituzte.

## Bizitza 
Daphne du Maurier Londresen jaio zen, hiru alabatan erdikoa. Gurasoak Sir Gerald du Maurier aktore, produktore eta manager ezaguna eta Muriel Beaumont aktorea izan ziren (amaren osaba William Comyns Beaumont. zen, kazetari eta idazle ezaguna). Ahizpa zaharrena Angela du Maurier idazlea zuen, eta ahizpa gazteena, berriz, Jeanne du Maurier, pintorea.

Era berean, Daphneren aitona George du Maurier *Punch* aldizkariko idazle eta marrazkilaria zen, *Trilby* eleberriko “Svengali” pertsonaia asmatu zuena.

Daphneren lehengusuak Llewelyn Davies haurrak ziren , J. M. Barrie idazlearentzat inspirazio izan zirenak *Peter Pan or The Boy Who Would not Grow Up* idazteko.

Txikitan, kultura handiko ingurunean hazi zen eta heziketa oso ona jaso zuen gurasoengandik; gainera, garai hartan antzerki munduko aktore asko ezagutu zituen, aita oso ezaguna zelako.

1932an militar batekin ezkondu zen: Frederick Arthur Motague Browning, *Sir* izendatu zutena Lehen Mundu Gerrako heroia izan zelako. Ezkontzan ez zen oso zoriontsu izan. Hiru seme-alaba izan zituen.
* Tessa (1933an jaioa), lehendabizi, Peter de Zulueta maiorrarekin ezkondu zena eta, dibortziatu ostean, 1970ean David Montgomery-rekin, Montgomery Alameingo bigarren bizkondea, alegia.
* Flavia (1937an jaioa), Alastair Tower kapitainarekin ezkondu zena eta, dibortzioaren ostean, Sir Peter Leng generalarekin.
* Christian (1940an jaioa), argazkilaria eta zinegilea. Olive White-ekin ezkondu zen (Miss Irlanda 1961 izandakoa).

Daphnek Bizitza gehiena *Menabilly* etxe nagusian eman zuen, Fowey-n, Kornuailesko itsasaldean (txoriak ikuskatzea maite zuen) eta, 1965ean alargundu ostean, Kilmarth-era joan zen (Par, hau ere Kornuailesen). Idazlan askoren agertoki izan ziren inguru haiek.

1989ko apirilaren 19an hil zen bere etxean, 81 urterekin, eta errautsak Kornuailesko kostaldeko Fowey labarretatik behera bota zituzten itsasora.

Bakartia zela esan ohi zen eta gutxitan nahi izan zuen elkarrizketatua izatea, baina lagunen artean hurbila eta alaia zela esan izan da. *Zubi luzeegia* filmean bere senarraren irudi txarra ematen zutela-eta, prentsara idatzi zuen hori gezurtatuz

Hil ostean, Margaret Forster bere biografoak bisexuala zela argitaratu zuen,

Haren beste lan batzuk ''The King's General* («Erregeren jenerala», 1946), *My Cousin Rachel* («Nire lehengusina Rachel», 1951) eta *The Infernal World of Branwell Brontë'' («Branwell Brontëren infernua», 1960) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keinu

thumb|Hitza eskatzeko eskua altxatzeko keinu egin ohi da

**Keinua**, hitzik gabeko komunikazio mota bat da gorputzeko atalekin egiten dena eta hitzekin batera ere gertatu daitekeena. Keinuak usuki eskuekin, aurpegiarekin eta gorputzeko beste atal batzuekin egin ohi dira. Gorputz-hizkuntzatik berezi behar da, izan ere, gorputz-hizkuntzak ez baitu berariaz mezu zehatzik transmititzen, aldarte-jarreren eta proxemikaren erakusle baino ez baitira. Keinuek hainbat sentimendu eta pentsamendu komunikatzeko aukera ematen dute (etsaitasuna, onarpena, maitasuna...), maiz, hitzezko komunikazioaren indargarri gisa.

Keinuak kulturalki definitzen dira eta haietako batzuk esanahi oso desberdinak har ditzakete kokapen sozial ala kulturalaren arabera. Zenbait kulturetan atsegina eta onarpena adierazten duten keinua, etsaitasuna adierazi dezaketen besteren batean. Halere, zenbait arlotan, keinu batzuk berezitu eta arautu egin dira, hizkuntza estandarrak sortzeko, keinu hizkuntza kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakue IV.a Mallorcakoa

**Jakue IV.a Mallorcakoa** (Perpinyà,  - Soria, ) Mallorcako erregea izan zen 1349-1357 urteetan. Jakue III.aren semea, Lluchmajorgo borrokan parte hartu zuen. Preso hartu zuten baina ihes egitea lortu zuen. Napoliko Juana I.arekin ezkondu zen eta Mallorcako erreinua eskuratzeko ahaleginak egin zituen Gaztelako erregeen laguntzarekin. Rosellon hartu eta Mallorcan sartu zen, baina azkenean Gaztelara erretiratu behar izan zuen.

## Erreferentziak
Mammutidae

**Mammutidae** Miozeno eta Pleistozeno edo Holozeno artean bizi zen eta orain galdutako ugaztun proboszideoen familia da. 1922an deskribatu zuten, *Mammut* genero tipoaren espezimen fosilak (mastodonteak) biltzeko. Gero, beste genero gehitu zizkioten: *Eozygodon* eta
*Zygolophodon* hurrenez hurren. Han hemenka, hainbat espezimen topatu dituzte.

## Sailkapena 
:Elephantimorpha
::Elephantida
:::Elephantidae (elefante eta mamutak)
:::Gomphotheriidae (gomfoteroak)
::Mammutida
:::**Mammutidae**
::::*Eozygodon*
::::*Zygolophodon*
::::*Mammut* (mastodonteak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ornithorhynchus maximus

***Ornithorhynchus maximus*** Pliozenoren amaiera eta Pleistozenoren amaiera artean bizi zen ornitorrinko fosila izan zen.

Bere sailkapena zalantzazkoa da oso adituentzat. Batzuk egungo ornitorrinko baino handiagoa zen espezie bat izan zela uste dute eta besteek ekidna erraldoi bat, *Zaglossus robustus* hain zuzen ere.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
European Union Public Licence

**Europar Batasuneko Lizentzia Publikoa**, bere akronimo **EUPL** ingelesarekin ezagunagoa, (), software libreko lizentzia bat da *copyleft* estilokoa. Europar Batasunean sortu da etorkizunean administrazio publikoetarako aplikazio informatikoak liberatzeko eta zabaltzeko asmoarekin.

Asmoa da etorkizunean Europako hizkuntza ofizial guztietara itzultzea eta Europako lege esparru guztietan baliagarria izatea. Horretarako Europako estatu guztietako hainbat lege xehetasun kontuan hartu beharko.

## EUPL bertsioak 
*  European Union Public Licence v.1.0 2007. urtean ingelesez, frantsesez eta alemanez Europako Batzordeak onartua. Eta hurrengo urtean beste 19 hizkuntzatan Europako Batzordeak onartua.
*  European Union Public Licence v.1.1 Europako Batzordeak onartua eta aurreko bertsioaren argibideekin erabilitako hizkuntza guztietan.

## Beste lizentzia batzuekiko bateragarritasuna 
Software librean ohikoak diren hainbat lizentzi libreekin eta kode irekiekin bateragarritasuna lortzeko asmoarekin sortu zen lizentzia hau.

Bateragarria da GNU GPL eta beste copyleft estiloko lizentziekin.

* General Public License (GPL) v. 2
* Open Software License (OSL) v. 2.1, v. 3.0
* Common Public License v. 1.0
* Eclipse Public License v. 1.0
* Cecill v. 2.0

## Kanpo estekak 
*  European Union Public Licence (EUPL) 22 hizkuntzetan eskuragarri
Atzapar

thumb|240px|Iguana baten atzaparra

**Atzaparrak** zenbait animaliak dituzten azazkal luze, zorrotz eta gogorrak dira. Zenbait ornodunek, batz ere hegaztiek, narrastiek eta zenbait ugaztunek (gehienetan, Carnivora, Insectivora, Rodentia, Lagomorpha, Chiroptera eta Edentata ordenakoek) dituzte.

Atzaparrek bi geruza dituzte:
* *subunguis* edo barnekoa, eta
* *unguis*, keratinazko azala.
*Unguis*a *subunguis*a baino azkarrago hazten denez, atzaparrek muturrean ardatz-itxura ematen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prionodon

***Prionodon*** hego-ekialdeko Asian bizi den karniboroz osaturiko generoa da. Barnean espezie bi ditu: *Prionodon linsang* eta *Prionodon pardicolor* hain zuzen ere Feliformia subordenaren barnean talde basala da, Felidae taxoi ahizpa duelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthera gombaszoegensis

**Europar jaguarra** (*Panthera (onca) gombaszoegensis*) duela 1,5 milioi urte inguru bizi zen eta Europan bizitzeko *Panthera* generoko azken espeziea izan zen. Italian, Ingalaterran, Alemanian, Espainian, Frantzian eta Herbehereetan bere espezimen fosilak topatu dituzte. Euskal Herrian, Bizkaiko Luzueroko harrobian espezimen fosil bat topatu izan dute. Aditu batzuen ustetan, egungo jaguarraren (*Panthera onca*) azpiespeziea izan zen.

## Deskripzioa 
Europar jaguarrak bere Hego Amerikako senideak baino handiagoak ziren. 70 eta 210 kg-ko pisua izanik, harrapakin handiak ehizatzeko gai izan ziren. Ekialdeko Afrikan Pleistozeno bizi zen antzeko espezie batek tigre eta lehoi antzeko teknikak zituen.

## Habitat 
Europar jaguarra basotar katutzat hartu dute, egungo jaguarraren antzekoa, baina litekeena da lotura hori malguagoa izatea. Ziur asko animalia bakartia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garoera

**Garoera**, edo *A-Chikku*, Garo muinoetan, Indian, eta Bangladesh estatuko toki batzuetan ere hitz egiten den hizkuntza bat da. Indiako Meghalaya barrutian eta Assam eta Tripura barrutietako zati batzuetan mintzo da. 2001ko zentzuaren arabera, 889.000 garoerazko hiztun daude Indian eta beste 130.000 Bangladeshen.

## Kanpo estekak
Frantzisko II.a Bi Sizilietakoa

**Frantzisko II.a Bi Sizilietakoa** (, izen osoa ''Francesco d'Assisi Maria Leopoldo'', Napoli, 1836ko urtarrilaren 16a – Arco, 1894ko abenduaren 27a) 1859-1861 bitartean Bi Sizilietako erregea izan zen, erresuma horretako azkena, hain zuzen ere. Fernando II.a bere aitaren ondoren izan zen errege. Sardiniako hitzarmenari eta Aita Santuen Lurraldearen zatiketari ezezkoa eman zien. 1860an, Garibaldiren Mila Gudarien espedizioak horretara behartuta, Gaetara ihes egin, eta ondoren, bere lurraldeak utzi behar izan zituen.

## Erreferentziak
Asociación Deportivo Cali

**Asociación Deportivo Cali** (edo, besterik gabe, **Deportivo Cali** edo **Cali**) Kolonbiako Santiago de Cali hiriko kirol-elkartea da, 1912ko azaroaren 29an sortua. Kolonbiako 10 liga eskuratu ditu.

## Palmaresa 
### Kolonbian: 11 
* Kolonbiako futbol liga (9): 1965, 1967, 1969, 1970, 1974, 1996, 1998, 2005(F), 2015(A), 2021(F)
** *Apertura (A), Finalización (F)*
* Kolonbiako futbol kopa (1): 2010.
* Kolonbiako Superkopa (1): 2014.

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Mausoleo

[thumb|Mausoleoa Recoleta hilerrian, [Buenos Aires (Argentina).]]
[thumb|[Karbalako iman Husseinen mausoleoa]]

**Mausoleo** hilobi monumentua da. Etimologiaren aldetik, latinezko jatorria du: , Mausolo Kariako erregearentzat Artemisa II.a bere emazteak Munduko Zazpi Mirarietako bat zen Halikarnasoko Mausoleoa eraiki baitzuen.

Shah Jahan mongoliar enperadoreak eraiki zuen Taj Mahal ere mausoleo bat da, agian egun dagoen ezagunena.

## Ikus, gainera 
* Zenotafio

## Kanpo estekak
Arte Sakratuaren museoa (Corella)

**Arte Sakratuaren museoa** edota **Arrese museoa** Nafarroako Corella udalerrian dagoen museo bat da, Merced kalean dago. Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago. Museoak 1973ko ekainaren 28an ireki zituen ateak. Arte Sakratuari buruzko museoa da, arte erlijiosozko 70 piezez osatutako bilduma du, nagusiki barroko eta berpizkunde garaikoak, erretaula multzo nabarmen bat ere badu.

1659ean eraikitako eraikina da, 1970. urterarte beneditar mojen komentua izan zen, urte hartan Arrese familiak erosi zuen eta Jose Luis Arresek **Arrese museoa** bilakatu zuen.

1996-2000 artean Nafarroako Gobernuak museoa bilakatzeko 960.000 euroko diru laguntza eman zion. 2003an ireki zen baina handik zazpi hilabetera, azaroaren 1ean itxi zen, bertako arduradunek ziotenez, mantenimenduan hilabeteroko 90.000 euroko kostuari aurre egiteko gai ez baitziren

## Bilduma 
Berpizkundeko eta Barrokoko arte sakratua aurki daiteke gehienbat museo honetan, baita Antonio Gonzalez Ruiz (1711-1788) margolari Corellarraren lan esanguratsuenak, hau San Fernando Arte Nobleen Errege Akademiako margo arloko lehen zuzendari izan zelarik.

Lan aipagarrienen artean Claudio Coelloren Santa Gertrudisez ezkontza mistikoen mihisea eta San Placidoren martiria; Pier Antonio Colicik (1725) eginiko San Pedro Nolascoren bustoa eta Corrado Giacquintoren Kristoren Apoteosia daude.

## Iruditegia 

Irudi:Corella - Ex Convento de la Encarnacion (Museo Arrese) 4.jpg
Irudi:Corella - Ex Convento de la Encarnacion (Museo Arrese) 5.jpg
Irudi:Corella - Ex Convento de la Encarnacion (Museo Arrese) 6.jpg
Irudi:Corella - Ex Convento de la Encarnacion (Museo Arrese) 7.jpg

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arrese museoari buruzko orrialdea. Navarra.es
Hiperbolemia

**Hiperbolemia**, **pletora** ere deitua, organismo baten zirkulazio-aparatuan normala dena baino odol-bolumen handia dagoen egoera da.

## Kanpo estekak
Gabriel Miró

**Gabriel Miró Ferrer** (Alacant, 1879ko uztailaren 28a - Madril, 1930eko maiatzaren 27a) espainiar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Orihuelan zuzenbide ikasketak egin zituen, eta ondoren administrazio karguak izan zituen Alacanten, Bartzelonan eta Madrilen. *Diario de Barcelona* eta *La Vanguardia* egunkarietan idatzi zuen. Literatura hizkuntzaren eraberritzaile handia izan zen. Eleberri laburrak eta prosa poetikoa idatzi zuen, batez ere. 1926an, *El obispo leproso* («Gotzain legenduna») eleberria idatzi zuen, bere lanik garrantzitsuena. Valentziaren hegoaldean kokatzen ditu Mirók kontakizunak, Oleza izeneko herrian (Orihuela). Berak *estanpak* deitu zuen generoa ere landu zuen. Bertan, inpresioak kontatzen dira deskribaketa labur batzuetan. Halakoa da adibidez *El humo dormido* (1919, «Ke lokartua»). Hiru liburu idatzi zituen *Sigüenza* ezizenez: *Del vivir* (1904), *Años y leguas* (1928) eta *Libro de Sigüenza* (1952).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gabriel Miró Cervantesvirtual.com
2015eko Nepalgo lurrikara

**2015eko Nepalgo lurrikara** 7,8 (Mw) magnitudeko lurrikara izan zen, 2015eko apirilaren 25eko 11:56tan (UTC 6:11:26) gertatua. Epizentroa Nepalgo Lamjung hiritik 29 kilometro hego-ekialdera izan zen, eta hipozentroa 15 kilometroko sakoneran. 1934ko Nepal-Bihar lurrikararen ostean, eskualdean gertatutako boteretsuena izan zen. 8.000 pertsona baino gehiago hil ziren haren ondorioz, lau herrialdetan,eta zaurituak 22.000 izan ziren. Hainbat mende zituzten eraikinak suntsitu ziren, horietako batzuk UNESCOren Gizateriaren ondare izendaturik zeudenak. Erakin horiek Katmanduko ibarrean eta Katmanduko Durbar Plazan zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* link=|alt=|16x16px  buruzko media dago Wikimedia Commonsen.
* USGSren lurrikaren arrisku programa
Torrecilla mausoleoa

**Torrecilla mausoleoa** Nafarroako Corella udalerrian dagoen erromatar mausoleo bat da. Herrigunetik kanpo dago, hego-ekialdean, NA-6810 errepidea eta Mahats-bilketaren biribilgunearen alboan. 1999an Nafarroako kultura ondasuna izendatua izan zen.

IV. mendean, Antzinako Erroma garaia eraikia izan zen, eta lau hilobi eta hilerri txiki batez osatua dago.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Tenge

thumb|200 tenge gaur egungo billetea
***Tengea*** (kazakheraz: теңге)***, edo tengue*** Kazakhstango dirua da. 100 *tiyn izeneko ehunekotan banatzen da*. 1993ko azaroan sartu zen indarrean sobietar errubloaren ordezkatzeko. Garai hartan, tenge bat 500 errublotan aldatu zen. KZT diruaren kodea ISO-4217 da.

Jatorri turkiarreko hizkuntza gehienetan bezala, *tenge* hitzak  « balantza joko» esan nahi du, eta beraz, libera, lira edo pesoaren parekoa da esanahi aldetik. Diruaren izena hitz elkarketa batetik dator. Batetik,  *teğ-* aurrizkiaz osatzen da, turkiar hizkuntzetan berdin, balantza, esan nahi duena. Bestetik, dirua esateko *den’gi* (деньги) errusiar hitza nahasten du.
350px|Tenge txanponak

## Kanpo estekak
Andre Mariaren eliza (Egiarte)

**Andre Mariaren eliza** edota **Egiarteko Andre Mariaren eliza** Nafarroako Deierri udalerriko Egiarte herrian dagoen eliza erromaniko bat da. Herrigunetik kanpo eta iparraldean dago, Egiarte eta Allotz artean.

1993an Nafarroako kultura ondasuna izendatua izan zen.

## Eraikina 
Kanpoaldean, XII. mendean eraikitako ataria nabarmentzen da. Erdi-puntuko arkuak, zurezko habeak eta angeluzuzen formako zutabeak bermatzen dira harlauzez estalita dagoen antzinako hilerri baten gainean.

Erromanikoaren soiltasuna eta ateladako kapiteletan dauden elementuak nahasirik daude. Ezkerraldeko lehenbiziko biak Lizarrako Done Mikel elizako eskultoreak egin zituela uste da, eta Jesukristoren haurtzaroko uneak irudikatzen dituzte. Horien adierazkortasunak kutsu protogotikoak agertzen ditu. Eskuinaldekoetan ongiaren eta gaizkiaren arteko dualtasuna ageri da, eta horren ikurra zentauroa da, eta munstro itxurako hegaztienganantz apuntatzen ari da gezia.

Garaian, eliza basilika izan zenez, eraikitzeko eta apaintzeko aberastasun handia erabili zen XVII. mendean barnealdea barroko estiloan zaharberritzean. Antzinako eraikin erromanikotik bi kapitel gorde dira, oso ongi zaindurik. Urre-xaflez estalitako erretaulek dirdira egiten dute barnera sartzen den argiaren eraginez. Erregeorde baten urrearekin egin ziren xafla horiek. Erretaula nagusian zeruari egiten zaion aipamena nabarmentzen da, eguzkia eta elementu batzuk erabiltzen direlako. Aipatzekoa ere Egiarteko Ama Birjina, ederki egina baita. Esnearen Ama Birjina izenez ere ezaguna da, haurrari titia emateko jarreran ageri delako.

Erdi Aroko eskailera kiribil batetik igotzen da dorreraino. Zurezko habeek, harlanduek eta leihoen arteko kanpai handiek nabarmentzen dute eraikin berezi horren landa-itxura. Goialdetik dagoen panoramika ikustekoa da.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Egiarteko Andre Mariaren elizari buruzko orrialdea. Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunea
Atelidae

**Atelidae** Mundu Berriko primateen bost familietako bat da. Bere kideak lehen Cebidae familiaren barnean sailkatzen zituzten. Ertamerika eta Hego Amerikako eskualde basotsuetan bizi dira, Mexikotik iparraldeko Argentinaraino.

## Sailkapena 
* Alouattinae subfamilia
** *Alouatta* generoa
* Atelinae subfamilia
** *Ateles* generoa
** *Brachyteles* generoa
** *Lagothrix* generoa
** *Oreonax* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pitheciidae

**Pitheciidae** Mundu Berriko primateen bost familietako bat da. Bere kideak lehen Atelidae familiaren barnean sailkatzen zituzten. Amazonian bizi dira, Kolonbiatik Boliviaraino.

## Sailkapena 
* **Pitheciidae** familia
** Pitheciinae subfamilia
*** *Cacajao* generoa
**** *Cacajao ayresi*
**** *Cacajao calvus*
**** *Cacajao hosomi*
**** *Callicebus baptista*
**** *Callicebus barbarabrownae*
**** *Callicebus bernhardi*
**** *Callicebus brunneus*
**** *Callicebus caquetensis*
**** *Callicebus caligatus*
**** *Callicebus cinerascens*
**** *Callicebus coimbrai*
**** *Callicebus cupreus*
**** *Callicebus discolor*
**** *Callicebus donacophilus*
**** *Callicebus dubius*
**** *Callicebus hoffmannsi*
**** *Callicebus lucifer*
**** *Callicebus lugens*
**** *Callicebus medemi*
**** *Callicebus melanochir*
**** *Callicebus moloch*
**** *Callicebus modestus*
**** *Callicebus nigrifrons*
**** *Callicebus oenanthe*
**** *Callicebus olallae*
**** *Callicebus ornatus*
**** *Callicebus pallescens*
**** *Callicebus personatus*
**** *Callicebus purinus*
**** *Callicebus regulus*
**** *Callicebus stephennashi*
**** *Callicebus torquatus*
### Taxoi iraungiak 
* Xenotrichini leinua
* *Carlocebus* generoa
** *Carlocebus carmenensis*
** *Carlocebus intermedius*
* **Género** *Cebupithecia*
** *Cebupithecia sarmientoi*
* *Homunculus* generoa
** *Homunculus patagonicus*
* *Nuciruptor* generoa
** *Nuciruptor rubricae*
* *Paralouatta* generoa
** *Paralouatta varonai*
** *Paralouatta marianae*
* *Propithecia* generoa
** *Propithecia neuquenensis*
* *Soriacebus* generoa
** *Soriacebus ameghinorum*
** *Soriacebus adrianae*
* *Xenothrix* generoa
** *Xenothrix mcgregori*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Callicebus caquetensis

***Callicebus caquetensis*** Callicebus generoko animalia da. Primateen barruko Callicebinae subfamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago. Hegoaldeko Kolonbiako baso amazonikoetan, Caquetá eta Orteguaza ibaien artean, baino ez da bizi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pitheciidae

## Kanpo estekak
Frantzisko I.a Bi Sizilietakoa

**Frantzisko I.a Bi Sizilietakoa** (Napoli, 1777ko abuztuaren 14a - Napoli, 1830eko azaroaren 8a) 1825-1830 bitartean Bi Sizilietako erregea izan zen. Maria Kristina Borboikoaren aita izan zen.

## Bizitza 
Fernando I.a Bi Sizilietakoaren eta Maria Karolina Austriakoaren semea zen. Bi alditan izan zen agintari erregetza bere eskuetan izan aurretik; 1812an lehenik, ingelesen mendean (haiek onarrarazi zioten konstituzioa) eta, 1820an bigarrenez, Guglielmo Pepe jeneralaren matxinadaren garaian. Errege izendatu zutenean ez zituen aintzat hartu bere aurretik egindako berrikuntzak, eta begiko zituenen esku utzi zuen gobernua. Metternichen aholkuak onartu zituen eta politika atzerakoia egin zuen.

## Erreferentziak
Spider-Man 2

**Spider-Man 2** 2004ko Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi ekintza filma bat da. Stan Lee eta Steve Ditko komikigileen Spider-Man superheroiaren komikietan oinarritua dago. Tobey Maguire, Kirsten Dunst, James Franco, Alfred Molina, Rosemary Harris eta Donna Murphy aktoreek antzeztu zuten.

*Spider-Man 1* (2002) filmaren jarraipena da, eta *Spider-Man 3* (2007) izeneko jarraipena izan zuen.

Efektu berezi onenen Oscar Saria irabazi zuen (John Dykstra, Scott Stokdyk, Anthony LaMolinara eta John Frazier), eta Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Paul N.J. Ottosson) eta Soinu onenaren Oscar Sariaren (Kevin O'Connell, Greg P. Russell, Jeffrey J. Haboush eta Joseph Geisinger) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Peter Parker (Tobey Maguire) izaera lasaieko gazteak bere bihotzeko azukre koxkorra den Mary Jane Watson (Kirsten Dunst) utzi eta Spider-Man izatearen ardura bereganatu zuenetik bi urte igaro dira. Peterrek erronka berriei aurre egin beharko die, bienbitartean bere botereen dohai eta madarikazioaren aurka borrokatu eta bere bi nortasunen arteko oreka lortzen saiatzen den bitartean: Spider-Man superheroi iheskorra eta unibertsitate ikaslea. Oraingo honeta, Octopus doktorea edo "Doc Ock" (Alfred Molina) izeneko besoanizdun etsai ahaltsuaren agerpenak Peterren inguruko pertsonekin dituen harremanak arriskuan jarriko ditu.

## Aktoreak 
* Tobey Maguire: Peter Parker / Spider-Man
* Kirsten Dunst: Mary Jane Watson
* James Franco: Harry Osborn
* Alfred Molina: Otto Octavius doktorea / Doc Ock
* Rosemary Harris: Izeba May/May Parker
* J. K. Simmons: J. Jonah Jameson
* Donna Murphy: Rosalie Octavius
* Daniel Gillies: John Jameson
* Dylan Baker: Sugandila / Curt Connors doktorea
* Willem Dafoe: Norman Osborn / Iratxo Orlegia

## Kanpo estekak 
* *Spider-Man 2* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Spider-Man 2* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Callitrichidae

**Callitrichidae** Mundu Berriko primateen bost familietako bat da. Bere kideak lehen Cebidae familiako Callitrichinae subfamiliaren barnean sailkatzen zituzten. Amazonian bizi dira.

## Sailkapena 
Rylands eta Mittermeier (2009) adituen arabera, familiak 41 espezie ditu, 7 generotan banaturik. 2010ean, *Mico rondoni* espezie berria onartu zuten, lehen *Mico emiliae*tzat hartzen zena.

* *Callibella* generoa
** *Callibella humilis*
* *Cebuella* generoa
** *Cebuella pygmaea*
* *Callimico* generoa
** *Callimico goeldii*
* *Callithrix* generoa
** *Callithrix aurita*
** *Callithrix flaviceps*
** *Callithrix geoffroyi*
** *Callithrix jacchus*
** *Callithrix kuhlii*
** *Callithrix penicillata*
* *Mico* generoa
** *Mico acariensis*
** *Mico argentatus*
** *Mico chrysoleuca*
** *Mico emiliae*
** *Mico humeralifera*
** *Mico intermedia*
** *Mico leucippe*
** *Mico manicorensis*
** *Mico marcai*
** *Mico mauesi*
** *Mico melanurus*
** *Mico nigriceps*
** *Mico rondoni*
** *Mico saterei*
* *Leontopithecus* generoa
** *Leontopithecus caissara*
** *Leontopithecus chrysomelas*
** *Leontopithecus chrysopygus*
** *Leontopithecus rosalia*
* *Saguinus* generoa
** *Saguinus bicolor*
** *Saguinus fuscicollis*
** *Saguinus geoffroyi*
** *Saguinus imperator*
** *Saguinus inustus*
** *Saguinus labiatus*
** *Saguinus leucopus*
** *Saguinus martinsi*
** *Saguinus melanoleucus*
** *Saguinus midas*
** *Saguinus mystax*
** *Saguinus niger*
** *Saguinus nigricollis*
** *Saguinus oedipus*
** *Saguinus tripartitus*

### Galeria 

Image:Springtamarin.jpg|*Callimico goeldii*
Image:Silvery marmoset.jpg|*Callithrix argentata*
Image:Goldkopfloewenaeffchen1.jpg|*Leontopithecus chrysomelas*
Image:Goldenesloewenaeffchencele4.jpg|*Leontopithecus rosalia*
Image:Red-bellied tamarin.jpg|*Saguinus labiatus*
Image:kaiserschnurrbarttamarin-04.jpg|*Saguinus imperator*
Image:Saguinus midas flk24863753.jpg|*Saguinus midas*
Image:Stavenn Saguinus geoffroyi 00.jpg|*Saguinus geoffroyi*
Image:Lisztaffe - Cottontop Tamarin - Saguinus oedipus.jpg|*Saguinus oedipus*
Image:Stavenn Saguinus bicolor 00.jpg|*Saguinus bicolor*
Image:Stavenn Saguinus mystax 00.jpg|*Saguinus mystax*
Image:Callithrix_penicillata.jpg|*Callithrix penicillata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Planisferio

thumb|Planisferio baten irudia.

**Planisferioa** ardatz komun baten inguruan biratzen duten bi diskoz osatutako izar mapa bat da. Une jakin batean zeruan ikusgai dauden izarrak ager ditzan egokitu daiteke. Izar nahiz konstelazioak kokatu edo topatzeko erabili ohi da. Gaur egungo planisferioaren aurrekaria astrolabioa da.

## Ikus, gainera 
* *National Research Council Canada- Planisphere Downloadable PDF format planisphere for the Northern Hemisphere.* 
* *Southern Star Wheel - customisable southern hemisphere planisphere* 

## Kanpo estekak
Latgaliera

**Latgaliera** Letoniako Latgalia eskualdean hitz egiten den ekialdeko hizkuntza baltikoa da. Eztabaidan dago latgaliera hizkuntza bereizitzat hartu edo letonieraren dialektotzat hartu.

## Alfabetoa 
## Adibideak 
## Loturak 
*   Letoniera-latgaliera hiztegia
*  Latgalieraren gramatika (PDF dokumentua)

## Kanpo estekak
Fernando II.a Bi Sizilietakoa

**Fernando II.a Bi Sizilietakoa** (Palermo, 1810eko urtarrilaren 12a - Caserta, 1859ko maiatzaren 22a) 1830-1859 bitartean Bi Sizilietako erregea izan zen.

## Bizitza 
Frantzisko I.aren seme eta ondorengoa izan zen. Hasieran liberal agertu zen baina gero alde batera utzi zituen joera liberal haiek. 1848an konstituzioa eman zion herriari, baina berehala itzuli zen absolutismora, Austriako Maria Teresa emazteak hartara eraginda. 1849an Messina bonbarbatu zuen matxinada bat zapaltzeko (hortik «Bonba-errege» goitizena).

## Erreferentziak
Sancta sanctorum

**Sancta sanctorum** edo **sanctum sanctorum** (euskaraz, literalki, *santuetan santua*), batzuetan tabernakulu deitua, eliza edo tenplu bateko leku sakratuena da, arkitekturan toki berezia hartu dezakeena. 

Hedaduraz, zerbaiten egitura sakon eta oinarrizkoa ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Spider-Man 3

**Spider-Man 3** 2007ko Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi ekintza filma bat da. Stan Lee eta Steve Ditko komikigileen Spider-Man superheroiaren komikietan oinarritua dago. Tobey Maguire, Kirsten Dunst, James Franco, Thomas Haden Church, Topher Grace, Bryce Dallas Howard, Rosemary Harris eta J. K. Simmons aktoreek antzeztu zuten.

*Spider-Man 1* (2002) eta *Spider-Man 2* (2004) filmeen jarraipena da.

## Argumentua 
Peter Parkerrek (Tobey Maguire) azkenean Mary Janenganako (Kirsten Dunst) sentitzen duen maitasuna eta Spiderman superheroia gisa dituen betebeharren arteko oreka lortu duela dirudi. Baina, bapatean, bere superheroi jantzia beltzatu eta ahalmen berriak bereganatuko ditu. Bere buruak ere aldaketa jasango du, izaera ilun eta mendekuzale batera igaroz. Jantzi berriaren eraginpean, Peter bere burua ez beste axola ez zaion izaki berekoia bilakatu da. Hortaz, bere patuari aurre egin beharko dio: bereganatu berri dituen ahalmenetaz gozatu edota kupidadun superheroia izaten jarraitu. Bienbitartean, bere gain bi etsai berrien mehatxua izango du: Venom (Topher Grace) eta Hondarrezko Gizona (Thomas Haden Church).

## Aktoreak 
* Tobey Maguire: Peter Parker / Spider-Man
* Kirsten Dunst: Mary Jane Watson
* James Franco: Harry Osborn / Iratxo Berria
* Thomas Haden Church: Flint Marko / Hondarrezko Gizona
* Topher Grace: Eddie Brock / Venom
* Bryce Dallas Howard: Gwen Stacy
* Rosemary Harris: Izeba May/May Parker
* J. K. Simmons: J. Jonah Jameson
* Dylan Baker: Sugandila / Curt Connors doktorea
* Bill Nunn: Robbie Robertson
* Elizabeth Banks: Betty Brant
* James Cromwell: George Stacy kapitaina
* Theresa Russell: Marko andrea
* Cliff Robertson: Osaba Ben/Ben Parker
* Bruce Campbell: Hoteleko nagusia
* Willem Dafoe: Norman Osborn / Iratxo Orlegia
* Perla Haney-Jardine: Penny Marko
* Lucy Gordon: Jennifer Dugan
* Elya Baskin: M. Ditkovitch
* Mageina Tovah: Ursula Ditkovich
* Ted Raimi: Hoffman
* John Lane Paxton: Bernard
* Michael Papajohn: Lapurra /Dennis Carradine
* Christina Cindrich: Frogalekuko teknikaria
* Hal Fishman: aurkezlea
* Emma Raimi: argazki kameradun neskatoa
* Joe Manganiello: Flash Thompson
* Stan Lee: kameoa

## Kanpo estekak 
* *Spider-Man 3* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Spider-Man 3* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Cacajao ayresi

***Cacajao ayresi*** Cacajao generoko animalia da. Primateen barruko Callicebinae subfamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago. Iparraldeko Brasilen, Araçá ibaiaren arroan, baino ez da bizi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pitheciidae

## Kanpo estekak
Maurice G. Dantec

**Maurice Georges Dantec** (Grenoble, 1959ko ekainaren 13a - Montréal, 2016ko ekainaren 25a) frantziar idazle eta musikaria izan zen, kanadar herritartasuna hartu zuena.

## Bizitza 
Ikasle garaian hainbat eleberrigile ezagutu zituen. Haietako batzuek zientzia-fikzio modernoa lantzen zuten, eta beste batzuek, nobela beltza. Dantec biak elkartzen saiatu izan zen. 1997an letren mundutik aldendu zen musikari ekiteko, eta hamabi urtez hainbat rock taldetan ibili zen. 1991n literaturara itzuli zen, eta bi urte geroago, lehen nobela, *La Sirène rouge* (1993, «Sirena gorria») idatzi zuen. Nobela beltz horren bidez, Dantecek Europako gobernuak kritikatzen zituen Jugoslaviako gatazkan erakutsi zuten jarreragatik. Hurrengo nobelan, *Racines du mal* (1995, «Gaiztakeriaren erroak»), galbidetik ihes egiteko, gizateriak gaiztakeriaren erroak suntsitu behar dituela zioen.

## Idazlanak 
### Eleberriak 
* *La Sirène rouge*, 1993, Paris.
* *Les Racines du mal*, 1995, Paris.
* *Babylon Babies*, 1999, Paris.
* *Villa Vortex: Liber mundi* 1. liburukia, 2003, Paris.
* *Cosmos Incorporated*, 2005, Paris.
* *Grande Jonction*, 2006, Paris.
* *Artefact: Machines à écrire 1.0*, 2007, Paris.
* ''Comme le fantôme d'un jazzman dans la station Mir en déroute*, 2009, Paris.
* *Métacortex: Liber mundi* 2. liburukia, 2010, Paris.
* *Satellite Sisters*, 2012, Paris
* *Les Résidents*, 2014, Paris.

### Bildumak 
* *Périphériques: essais et nouvelles*, 2003, Paris.
* *Dieu porte-t-il des lunettes noires et autres nouvelles*, 2003, Paris.

### Saiakerak 
* *Manuel de survie en territoire zéro. Le Théâtre des opérations 1: journal métaphysique et polémique, 1999*, 2000, Paris.
* *Laboratoire de catastrophe générale. Le Théâtre des opérations 2: journal métaphysique et polémique, 2000-2001*, 2001, Paris.
* *American Black Box. Le Théâtre des opérations 3: journal métaphysique et polémique, 2002-2006'', 2007, Paris.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala Mauricegdantec.com
Karlos II.a Napolikoa

**Karlos II.a Napolikoa** (1254 &ndash; Napoli, 1309ko maiatzaren 5a), Anjouko kondea, ezizenez ***maingua*** (, ) deitua, 1285-1309 bitartean Napoliko erregea izan zen. Karlos I.a Napolikoaren seme eta ondorengo izan zen. Siziliako Erresuma berreskuratzeko ahaleginetan huts egin zuen.

## Erreferentziak
Doneztebe eliza (Eusa)

**Doneztebe eliza** Ezkabarte ibarreko Eusa kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Nafarroako eliza arkupedun onena da, bestetik. Kultura ondasunaren kalifikazioa merezi izan du.

## Eraikina 
Elizaren fatxada nagusia erromaniko estiloko da. XII. mendearen hasieraren eta XIII. mendearen bukaeraren artean eraiki zen. Harrizko eraikina da, non erdi-puntuko hiru arkuez osatuta dauden bi galeria dituen elizpea aipagarria den. Ezkerrean, hiru arkibolta zorrotzez osatuta dagoen portada ikus daiteke. Babes moduan, xake-formako marrazki batekin ornatuta dagoen hauts-babes bat ipini da. Elizpea eta portadaren gainetik teilatutxo bat zabaltzen da. Bere azpian hagaburutxo batzuk daude. Portadaren gainean daudenak, giza aurpegiekin ornatuta daude. Teilatutxoaren gainetik eraikuntzaren horma altxatzen da. Goikaldean, nabearen erdian, kanpaientzat bi hutsune handi dituen oinplano karratuko dorre bat nabarmentzen da.

## Joku taulak 
Doneztebe elizaren ezaugarri bitxiena eliz atariaren zutzabeeen ondoan dauden joko taulak dira, zalantzarik gabe. Harrian zizeltzatuak, labirintoen itxura dute eta bertakoek han jolasteko erabiltzen ziren. Julio Asunciónen ustez nahiko bitxia da hau zeren eta Erdi Aroan jokua ez zegoen ondo ikusita, gutxiago Elizaren ikuspuntutik. Horrek are misteriotsuago egiten du tablero hauen bertan izatea.

## Doneztebeko eskulturak 
Teilatu azpian beste ezaugari bitxiak ikus ditzakegu: gizakien irudiak erakusten dituzten hiru arburu. Julio Asunciónek deskribatu ditu, interpretazio sexuala emanez. Atariko gainean dagoen arburuan hiru buru ikusten ditugu: bi gizon biluzik agertzen dira, batek beste bati lepotik heltzen diona. Lepotik heldutakoa ahora irekita erakusten du, arnasa hartu nahian-edo. Biek eskuineko eskua sexuaren gainean jarrita dute. datu horiekin Asunciónen ustez homosexualitatearen eta masturbazioaren aurkako espresioa izango litzateke. Ikusten beste bi arburuek gizon baten burua erakuste dute eta, beti aipatutako ikertzailearen ustez, bekatuan harrapatutako gizonen zigorra adieraziko lukete.
 Dena dela, hipotesiak dira; garbi dagoena oso irudi bitxiak direla da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Eusa
* Ezkabarte
* Nafarroako kultura ondasunak
* Erromanikoa Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* :Ezkabarteko Udalaren informazioa.
* :Bideoa Youtuben.
* :Elizari buruzko komentarioa.
Cubiertos etxea

**Cubiertos etxea** edota **Regadio etxea** Nafarroa Garaiko Izarbeibar eskualdeko Gares udalerrian dagoen eraikin bat da. Gaur egun, Udalaren egoitza edo udaletxea da. Arkupez osaturiko Julian Mena plaza edo Plaza Nagusi ederrean dago, Garesko Alde Zaharrean.

XVII. mendean eraiki zen eta aurrealdea erdi-puntuko hamahiru arkuz osatutako arkupea du, haien pean merkatu edo azoka ospatzen zen. Lau solairuko garaiera du, lehenbizikoa harlanduz egina, eta gainontzekoak adreiluz, bigarren eta hirugarren solairuetan balkoiak ere baditu, antzina plazan ospatutako zezenketak ikusteko tribuna gisa erabiltzen zirenak. Teilatuak hegal bikoitz oso ateria du. Barnealdean, XVII. mendeko zilarrezko mazo bat gordetzen da.

Udaletxearen parean plaza itxiz, beste bi eraikin daude, bata modernoagoa da eta udaletxearen egitura berdina du, kasu honetan bederatzi arkuez osatutako arkupearekin.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Guido Cavalcanti

**Guido Cavalcanti** (Florentzia, 1258 aldean - Florentzia, 1300eko abuztuaren 29a) italiar poeta eta filosofoa izan zen. Danteren laguna zen (*Vita nuova* poema eskaini zion) eta *dolce stil nuovo* estilo berriko ordezkari nagusia izan zen. Haren poesiek (*Rime*) amodioa izan zuten gai nagusi.
thumb|*Rime di Guido Cavalcanti*, 1813

## Erreferentziak
San Jose Ikastetxea (Donostia)

**San Jose Ikastetxea** Donostiako Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikastetxe pribatu eta hitzarmenduna da, San Bizente Paulen Karitateko Alabak elkarte katolikoak kudeatua. Prim kaleko 33 zenbakidun etxe historikoan dago.

## Historia 
1889 urtean sortu zen, hiriko emakume filantropo batzuk Eskola Babes-etxea sortzeko beharra ikusi zutenean, langile xume eta alargunen seme-alabak hezteko. Proiektuak Maria Kristina Austriakoaren arreta erakarri zuen, eta horrek beste herritar batzuek emaitzak ekarri zituen.

1936an indar frankistek Espainiako Gerra Zibilean Donostia indarrez hartu ondoren, emakumeen presondegi bilakatu zen eraikina, beste toki batzuk atxilotuekin bete baitzituzten errepresioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  San Jose Ikastetxea, ikastetxearen webgunea.
Radio Hat

thumb|Radio-Electronics-en 1949ko alea "Radio Hat, Marteko gizona" erakusten.
**Radio Hat** (ingeleraz "irrati kaskoa") kasko kolonial bat erabiltzen zuen irrati eramangarria izan zen eta 32 km distantzia erradioan zeuden irrati estazioak harrapatzeko gaitasuna zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andres eliza (Etaiu)

**San Andres Leartzakoa eliza** Nafarroako Etaiu udalerriko Leartza herrian dagoen eliza bat da. Erdi Arokoa da, XIII. mendean eraikia, erromaniko estiloko zati batzuk mantentzen ditu eta Zistertar estiloaren eragina du. San Andres apostuluari sagaratua dago. 1983an Nafarroako kultura ondasuna izendatua izan zen.

Harlanduzko fatxada irregularrean, kanpoko horma-bularrak ikusten dira. Beraietako bien artean, zutabeetan bermatuta dauden erdi-puntuko arkiboltez osatuta dagoen portada ikus daiteke. Fatxada honetan, zutabeetan bermatuta dagoen erdi-puntuko arku baten azpian, gezileiho itsu bat irekitzen da. Leiho honen gainean, hagaburutxo leun batzuk ikus daitezke teilatu-hegal baten azpian. Zirkuluerdi formako absideko hormatalari atxikita dauden zutabe batzuek, teilatuaren altuerara iristen dira. Teilatu honen gainean, barruan kanpaiak dauzkaten bi baoko kanpai-horma bat altxatzen da. Irudi honetan, elizak zaharberritze bat jasan du. Horren ondorioz, fatxadari gehitutako elementu batzuk desagertu egin dira.
thumb|Leartzako San Andres

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Joserra Fachado

**Joserra Fachado** (Pasai San Pedro, Gipuzkoa, 1960ko apirilaren 28a) aktorea eta pailazoa da. *Hipo eta Tomax* taldeko Tomax pailazoa izan zen.

Zurriola Antzerki Eskolaren sortzaileetako bat izan zen 2001ean. Montxo Imaz,  Anartz Zuazua eta Santi Goñirekin, Mikel Sarriegi irakaslearen laguntzaz. 1994. urte inguru Gotzon Alemanek ekin zion bideari, eta haren ondotik Montxo Imazek, ordubeteko klaseak emanez eguerdietako tarteetan. Geroago Izaskun Lacalle, Maider Oiarzabal, Ohiana Maritorena eta Nerea Arriola ere izan dira eskolako irakasleak.

Urte guzti hauetan zehar, antzerki-eskola 2001ean hasi zenetik, urtero beti ibili dira 170-200 ikasle. Ziurra da 1000 ikasle baino gehiago direla euskarazko antzerki-eskola honetan trebakuntza minimo bat jaso dutenak.

## Sariak 
* 2022: Donostiako Hiritar Merezimenduaren domina eman zion antzerki-eskolari antzerki-mundua bultzatu, antzerkiarekiko zaletasuna zabaldu eta euskarazko edukiak indartzen egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zurriola Ikastola

## Kanpo estekak