Itxaro Borda

**Itxaro Borda Xarriton** (Baiona, 1959ko martxoaren 29a – ) euskal idazlea eta euskaltzain osoa da. Lanbidez postaria izan zen Baionako Santizpirituko bulegoan eta luzaz Maulen eta Ivry-sur-Seinen (Marne Harana) ere egon da. 

2023ko urriaren 28an euskaltzain oso karguaren zina egin zuen Baionan, sarrera hitzaldia irakurri ostean. Bere idazle ibilbideaz, mugaren kontzeptuaz, euskalduntasunaz eta feminismoaz mintzatu zen.

## Biografia 
Haurtzaroa Nafarroa Behereko Oragarren igaro zuen, Amikuze eskualdean, hangoa baitu familia. Donapaleuko Jean Errekarte lizeoan nekazaritzako batxilergoa atera eta Historian lizentziatu zen Paueko Unibertsitatean. Parisen ere ibili zen. Mauleko ikastolako gurasoen elkarteko eta Seaskako presidentea ere izan zen 1990eko hamarkadan. Gaur egun Baionan bizi da.
 
Literaturaren alorrean 1982an, *Maiatz* literatur aldizkariaren sortzaileetakoa izan zen, Luzien Etxezaharretarekin batera, eta denbora luzea eman zituen testuak eta itzulpenak argitara *Maiatz* aldizkarian. Lehen liburua 1984an argitaratu zuen ("Bizitza nola badoan") Maiatz argitaletxean, poesia liburua. Euskal abeslarientzat kantak izkiriatzen ditu eta artikuluak euskarazko prentsarako. Urtetan Berriako kolaboratzailea izan da.

2021eko azaroaren 26an euskaltzain urgazle izendatu zuten eta euskaltzain oso 2022ko azaroaren 26an.
## Itzulpengintza 
Itzulpena idazle baten formakuntzan beharrezkoa da. Itzulpena oso presente egon da beti Bordaren idazketan. Eta lan oparoa egin du itzulpengintzan. Itxaro Bordak euskaratutako lanak ugari dira, gutxi liburu formatuan eta oparotasunez aldizkari literarioetan, bereziki Maiatz aldizkarian. Jatorri ezberdinetako egile asko euskal publikoari ezaguraztera eman du: txinatarrak,errusiarrak, senegaldarrak, palestinarrak, armeniarrak...

### Liburuak 
* Bertolt Brecht. *Kaukasiar kreazko borobila*, antzezlana. Bilbo: Artezblai, 2006.
* *María Mercé Marçal* (Poesia kaiera). Zarautz: Susa, 2014.

## Kultura eragina 
* *2017 Zinemaldia, Euskal Zinemaren Irizar Sariaren epaimahaiaren presidentea,* 2017ko irailaren 22tik abenduaren 30ra, Donostia
Euskal Zinemaren Irizar Sariaren epaimahaiaren kidea, beste bi kidekin batera: Miren Arzalluz eta Joserra Senperena.

Sariaren irabazlea *Handia*, Aitor Arregiren eta Jon Garañoren filma izan zen.

## Idazlanak 
### Narrazioak 
* *"Entre les loups cruels"* 2001, Maiatz (elebiduna)

### Eleberriak 
* *Basilika* 1984, Susa
* *Udaran betaurreko beltzekin* 1987, Txertoa
* *Bakean ützi arte* 1994, Susa
* *Amorezko pena baño* 1996, Susa
* *Bizi nizano munduan* 1996, Susa
* *% 100 basque* 2001, Susa; 2002ko Euskadi saria.
* *Zeruetako erresuma* 2005, Susa
* *Jalgi hadi plazara* (2006), Susa
* *Ezer gabe hobe* (2010), Susa.
* *Boga boga* (2012), Susa.
* *Susmaezinak* (2019), Txalaparta
* Kripton 85 (2019) Maiatz
* *Euri zitalari esker* 2021, Susa

### Olerkiak 
#### Liburuak 
* "Bizitza nola badoan" 1984, Maiatz
* "Krokodil bat daukat bihotzaren ordez" 1986, Susa
* "Just Love" 1988, Maiatz
* "Bestaldean" 1991, Susa
* "Orain" 1998, Susa
* "XX. mendeko poesia kaierak - Itxaro Borda" 2000, Susa
* "Hautsak errautsa bezain" 2002, Maiatz, elebiduna
* "Noiztenka" (2007), Maiatz
* "Ogella Line" (2009) La malle d'aurore, Aturbe
* La porta oberta en el cel, i aixo
* Kalahari of love, Itxaro Borda — Maiatz 12 (1986-abendua)
* *Abaro* (Balea Zuria, 2020)
* *Itzalen tektonika (*Susa, 2024*)*

#### Aldizkarietan 
* Hordago (Sergei Essenine-ri) — Maiatz 1 (1982-otsaila)

* Geofisiko I — Maiatz 2 (1982-abuztua)

* Lights time — Maiatz 2 (1982-abuztua)

* Oraino mila solas inutil — Maiatz 5 (1984-apirila).

* Orioko elizan — Maiatz 9 (1985-maiatza).

* In God we trust — Maiatz 9 (1985-maiatza).

* This is the end, maitea! — Maiatz 9 (1985-maiatza).

* Dean Moriartyren orroimenez — Maiatz 10 (1985-abendua).

* Eh — Maiatz 10 (1985-abendua).

* Mahiz — Maiatz 10 (1985-abendua).

* Iparragirreri — Maiatz 10 (1985-abendua).

* Kanbalismoa — Maiatz 10 (1985-abendua).

* La citta cremata — Maiatz 10 (1985-abendua).
* Jaun goikoaren..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).
* Begira..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).
* Ilargi beteko gauean..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).
* Exilium tremens..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).

#### Antologietan 
* 2019an *Lurra eta dardara. Zortzi ahots emakumezko* antologia poetikoan.

### Musika 
* Hertzainak
** 1990- Amets Prefabrikatuak
***1- B*i minutuero* (Borda-Zabal
**1992- Denboraren Orratzak
***1. - *Irauten* (Itxaro Borda-Josu Zabala)
***3 - *Larru beltzak* (Itxaro Borda-Josu Zabala)
*Oskorri
***Ez zaitez joan oraindik*

### Saioak 
* "Emakumeak idazle" 1984, Txertoa
* "Hiruko" 2003, Alberdania

## Sariak 
* 2002an Euskadi Saria jaso zuen, *"%100 basque"* nobelarekin.
* 2010eko irailean Galiziako PEN Clubak Rosalía de Castro poesia saria.
* 2021ean Zilarrezko Gehitu Saria LGTBIQ+ olerkaria izateagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Atutxa Ordeñana, Ibai: *Itxaro Borda bestaldetik: mugako identitate baten sorrera*. - Egan, 2008-3/4, 5-19

## Ikus, gainera 
* Euskarazko literatura
* Ipar Euskal Herriko idazleak.

## Kanpo estekak 
* Armiarma webgunean
* Literaturaren Zubitegian
* "%100 Basque" liburua osorik on-line
* Elkarrizketa Itxaro Bordari Argia astekarian (2010-V-16)
* Elkarrizketa Itxaro Bordari Argia astekarian (2012-I-29)
* EIZIE: Nor da nor: Itxaro Borda itzultzailea (2017-10-05)
*Ez zaitez joan oraindik OSKORRI - HAUXE DA DESPEDIDIA - Kontzertua. Oskorriren azken kontzertuan, Elkar argitaletxea, Youtube