open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magnoliaceae

**Magnoliazeoak** (**Magnoliaceae**) Magnoliales ordenako landare- angiospermen familia bat dira. Txandakako hostoak dituzte, loreak handi usaintsuak eta kusku txikiz osatutako fruitua. Bi subfamilia ditu:

* Magnolioideae: generorik ezaguna *Magnolia* da. Generoak:
** *Elmerillia* (4 espezie)
** *Kmeria* (5 espezie)
** *Magnolia* (128 espezie)
** *Manglietia* (29 espezie)
** *Michelia* (49 espezie)
** *Pachylarnax* (2 espezie)

* Liriodendroidae: genero bakarra *Liriodendron* da.

Magnoliazeoak zuhaitzak eta zuhaixkak dira, eta Asiako eta Amerikako eskualde epel eta tropikaletan bizi dira. Familiak 219 espezie ditu, 7 generotan banatuak (sailkapen-sistema batzuek, dena den, Magnolioideae subfamiliako guztiak *Magnolia* generoan sartzen dute).

Familiaren eta generoaren izenaren jatorrian Pierre Magnol dago, Montpellierko botanikari bat. Genero horretako lehen espezie identifikatu zena *M. virginiana* izan zen, 1680ko hamarkadan Ipar Amerikara joandako misiolari batzuek aurkitua.

## Ezaugarriak 
Magnoliazeoen familiako zuhaitzak erraz ezagutzen dira: zurtoin monopodiala dute, eta hostotza trinkoa. Gainera, hazten diren tokian hosto lehor larrukara eta lustredunez osatutako ohe bat izaten da, sepalo eta petalo mamitsuz eta pareta lodiko fruitu-hondakinez hornitua. Loreetan ez daude ondo bereizita petaloak eta sepaloak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ExxonMobil

**EssoMobil Corporation** Estatu Batuetako petrolio enpresa bat da. "Standard Oil Company" bezala eraiki zuten 1889an, "Standard Oil" *trust* banandu ostean.

Egiten duen lana mundu guztiko 40 herrialde baino gehiagotara zabaltzen da, eta, beste gauza batzuen artean, petrolio eta gas naturalaren ustiaketa, elaborazio eta merkaturatzeaz arduratzen da, baita produktu kimikoen, plastikoen eta ongarrien fabrikazioaz ere.

Urteko salmentek (26.949 milioi dolar 1984an) munduko petrolio-enpresen artean seigarren eta Estatu Batuetan laugarren jartzen dute. Aurten 1.183 milioi dolarreko irabaziak izan ditu eta 53.581 langileri eman dio lana. Sozietatearen egoitza Dallasen dauka. 2009an *Fortune* aldizkariak munduko ondasun monetario handieneko bigarren enpresatzat sailkatu zuen, lehenengoa Royal Dutch Shell zen.

Munduko burtsako kapitalizazio handieneko 500 enpresei buruzko azken txostenean, ExxonMobilek 2. postua dauka. Walmart konpainiaren eraginez igo zen postu horretara.

2008an, irabazi handienak izan zituen enpresa izan zen Estatu Batuetan. 589.000 milioi dolarreko diru-sarrerak eta 78.450 milioi dolarreko irabaziak izan zituen petrolio-upelak izandako gorakadarengatik.

2012an ExxonMobil munduko enpresa handiena da, Apple Inc. 11.000 milioi dolar baino gehiagotan gaindituz.

## Kanpo estekak 
* ExxonMobilen webgune ofiziala
Kitakyūshū

[thumb|300px|[Kanmon itsasartea espaziotik ikusia; ezkerrean, Kitakyūshū, eta eskuinean, Shimonoseki.]]
 Japoniako hiri bat da, Fukuoka prefeturako bigarrena, Kyushu uhartean. 2014ko erroldaren arabera 964.700 biztanle ditu eta Fukuoka–Kitakyushu metropoli eremuaren barnean dago. Honek 5.738.977 biztanle ditu eta Japoniako laugarren metropoli eremua da.

## Etimologia 
*Kitakyushu* izenak "Ipar Kyushu" esan nahi du.

## Geografia 
Honshu uharteko Shimonoseki hiriarekin batera, Kanmon itsasartearen parte nagusia hartzen du. Tsushimako itsasartearen eta Setoko Barne Itsasoaren arteko pasabidea da itsasarte hau.

## Historia 
1602an Kokura gaztelua eraiki zuen Hosokawa Tadaokik. Ogasawara leinuak agindu zuen bertan 1632 eta 1860 artean. 1865ean Kokura eta Choshu leinuen arteko borroketan erre egin zen.

Aldi labur batez, Kokurako prefeturaren parte izan zen hiria, zeren prefetura hori 1871n Fukuokako prefeturatik bereizi baitzen Japoniako sistema feudala desegin zenean. Hala ere, 1876an, Fukuokako prefeturak berreskuratu zuen. 1900ean, Kokura hiria fundatu zen.

Bigarren Mundu Gerran, Kokura izan zen bonba atomiko bat jaurtitzeko hautatutako hiria, baina eguraldia ez zen ona, eta, azkenik, estatubatuarrek Nagasaki hiriaren kontra jaurti zuten bonba.

Gaur egungo Kitakyūshū hiria 1963ko otsailaren 10ean sortu zen, bost hiriren bat egitearen ondorioz: Moji, Kokura, Tobata, Yahata eta Wakamatsu. 1973an Kanmonkyo zubia eraiki zen Kanmon itsasartea zeharkatzeko.

## Auzoak 
Kitakyūshūk zazpi auzo (*ku*) ditu:

## Ekonomia 
Nippon Steel Corporation altzairugintzako konpainia handia enpresa nagusia da Yahata eta Tobata auzoetan, baina 1960ko hamarkadan baino askoz langile gutxiago ditu orain. Zenrin nabigazioarako software-konpainia handiak eta TOTO bainu-geletarako tresnak egiten dituen Japoniako konpainia nagusiak ere Kitakyūshū dute egoitza nagusia. Star Flier aire-konpainiak ere bai. 2009an Bridgestone konpainiak lantegi bat zabaldu zuen hirian errepidez kanpoko gurpil handiak egiteko (eraikuntzarako eta meatzaritzarako).

## Jaialdiak 
Hirian jaialdi ugari egiten dira baina denetan ezagunena Tobata auzoko *Tobata Gion Yamagasa Matsuri* da. 1802an sortu zen auzoa kaltetzen ari zen izurrite bati aurre egiteko errezuak egin zituztenean. *Yamagasa* izeneko "gurdi" handiak ateratzen dituzte kalera.

## Ondasun nabarmenak 
* Kokura gaztelua
* Kanmonkyo zubia
* Wakato zubia

## Iruditegia 

Irudi:Kokura castle from the Japanese garden.jpg|Kokura gaztelua.
Irudi:Kanmonkyo Bridge 01.JPG|Kanmonkyo zubia.
Irudi:Waka-To O-hashi.JPG|Wakato zubia.
Irudi:Central park,Kitakyushu.JPG|Erdiko parka.
Irudi:Iwaya beach Kitakyushu.JPG|Iwaya hondartza.
Irudi:JRkyusyu Mojiko station 200408.jpg|JR tren geltokia.
Irudi:Tobata yamagasa at night.JPG|Tobata Gion Yamagasa jaialdia.
Irudi:Kurosakigionn2.JPG|Kurosaki Gion jaialdia.

## Herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* Webgune ofiziala
Thai Airways International

**Thai Airways International** Thailandiako konpainia nagusietakoa da eta konexio-gunea Bangkok hiriburu thailandiarrean du. 1960an sortu zen eta lehenengo hegaldia maiatzaren 1ean egin zuen. Bangkoketik abiatzen ziren Asiako bederatzi helmuga herrialdetara zituzten hegaldiak. Lehenengo kontinentearteko zerbitzuak Australiara eskaini zituzten 1971n, eta ondoren Europara hurrengo urtean. Ipar Ameriketarako zerbitzuak 1980an hasi ziren.

1997ko maiatzaren 14an Thai Airwaysek Lufthansa, Air Canada, Scandinavian Airlines System eta United Airlinesekin batera, munduko lehen aire-linea aliantza, Star Alliance, sortu zuten. Gaur egun, Star Alliance taldearen parte da eta Asiako aire-linea handiena eta erabiltzaileen artean gogokoena da. Europako konexio-gunea Frankfurteko aireportuan du eta jabea Lufthansa aire-linea alemaniarra da.

2000. urtean zehar zerbitzuak Chengdu, Busan, Chennai, Xiamen, Milan, Mosku, Islamabad, Hyderabad, Johannesburgo eta Oslora zabaldu zituen.

2006an, operazio gunea Suvarnabhumi aireportu berrira eraman zuen.

2010ean, 50. urteurrenarekin, aire-linearen etorkizunerako plan berria moldatu zuten, orduko zerbitzuak hobetu eta hegazkinen flota berritzeko.

Konpainiak hegaldi komertzialetan bioerregaiak erabiltzen lehenengoa izatea espero du, Asian. Ekimena 2011ko abenduan probako hegaldi batzuekin, *Corporate Social Responsibility* programaren barnean . Ahalegin horrekin, eskualdeko bidaietako karbono dioxidoaren isuria gutxitzea lortu nahi du.

## Kanpo estekak 
* Thai Airways Internationalen webgunea
Al-Masudi

thumb|Al-Masudiren munduko mapa

'''Abu al-Hasan Ali ibn al-Husayn ibn Ali al-Mas'udi'* (Bagdad, 896 &ndash; Kairo, Egipto, 956) historialaria eta geografoa, "arabiarren Herodoto" bezala ezaguna.

Garrantzi handiko obra batean (*Muruj al-dhahab wa ma'adin al-jawhar*) Historia eta Geografia gaiak batzen lehenengoetakoa izan zen. Lan horrek garai horretarainoko ezaguna zen munduaren historia azaltzen zen. Al-Masudik Ozeano Atlantikoari "Itsaso Berdea" eta "Inguratzen duen Itsasoa", "Bahr al-Muhit" arabieraz, esan zion; azken izen hau ohikoa bihurtu zen..

## Kanpo loturak 
*  *Muruj al-dhahab*en itzulpena ingelesera: *The Book of Golden Meadows*
*  *Muruj al-dhahab*en itzulpena ingelesera: *Meadows of Gold and Mines of Gems* (1841)
*  *Muruj al-dhahab*en itzulpena frantsesera:*Prairies d'or'' (1861 eta 1877 artean)

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Ilunpeko itsasoa
Kostas Karamanlis

**Konstantinos Alexandrou Karamanlis**, **Kostas Karamanlis** bezala ezaguna (; 1956ko irailaren 14a), Greziako Demokrazia Berria alderdiko burua eta Lehen Ministroa izandakoa (2004 – 2009).

2004ko martxoaren 7an egindako Parlamenturako hauteskundeak irabazi ondoren, Greziako Lehen Ministro kargua hartu zuen. Berriro irabazi zuen 2007ko hauteskundeetan. 2008ko abenduan, bere gobernuak aurre egin zion Grezia osoan zehar egon ziren istiluei; milaka lagunek manifestazioak burutu zituzten Greziako hirietako kaleetan klase politikoaren aurka azaltzeko.

Krisi-ekonomikoak eraginda, hauteskunde aurreratuak egon ziren, 2009ko urriaren 4an, eta Demokrazia Berria alderdiak inoiz izandako emaitzarik txarrenak lortu zituen. Horren ondorioz, Karamanlisek alderdiko buru kargua utzi zuen.

Bere osaba Konstantinos Karamanlis izan zen, 14 urtez Greziako Lehen Ministro ere izandakoa, eta beste 10 urtez Greziako Presidentea.

## Kanpo estekak 
*  CIDOB Foundationek egindako biografia
Procyon

**Procyon** (Alfa Canis Minoris / α CMi / 10 Canis Minoris) Canis Minor konstelazioko izarrik distiratsuena da (itxurazko magnitudea: +0,50); gaueko zeruko zortzigarren izarrik distiratsuena da.

Izar bitarra da: izar nagusiak (Procyon A) lagun nano zuri bat du (Procyon B). Eguzki-sistematik gertuen dagoen izarretako bat da: 11,41 argi-urtera dago.

Procyon izena grekotik dator (*προκύον*, Prokyōn), eta "zakurraren aurretik" esan nahi du, zeren Sirius (α Canis Majoris) izarraren aurretik agertzen baita zeruan (hori, dena den, Lurreko iparraldeko latitudeetan baino ez da gertatzen).
 
## Procyon A 
**Procyon A** izar zuri-horia da, eta 6.530 K-eko tenperatura du gainazalean. Eguzkia baino 7 aldiz argitsuagoa da, hau da, azpierraldoi bat da, hedatzen hasia. Haren erradioa Eguzkiarena baino 2,1 aldiz handiagoa da orain, baina, 10-100 milioi urteren ondoren, Procyon A puztuz joango da orain duen diametroa baino 100-150 aldiz handiagora iritsi arte, eta izar gorri edo laranja bihurtuko da, gainazala hoztu egingo baitzaio.

## Procyon B 
Procyon B, Sirius B bezala, nano zuria da. Zaila da Procyon B Lurretik ikustea (itxurazko magnitudea: +10,82), bi izarren arteko magnitude-diferentzia oso handia delako eta bien arteko distantzia angeluarra, berriz, txikia.
Haren masa Eguzkiarena 0,6 aldiz da, eta 8.600 km-ko diametroa duela jotzen da. 7.740 K-eko gainazal-tenperatura du.

Bi izarren sistemak 3.000 milioi urte inguru dituela jotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boraginaceae

**Boraginazeoak** **boraginaceae** familiak era askotako zuhaixka, zuhaitz eta belarrak biltzen ditu. Guztira, 2.000 espezie inguru dira, 100 generotan banatuak eta mundu osoan barreiatuak. Boraginazeoen espezie batzuei oroilore deritze.

Azpifamilia hauek bereizten dira:

* Boraginoideae
* Cordioideae
* Ehretioideae
* Heliotropioideae
* Hydrophylloideae
* Lennooideae

Familiako espezie askok hosto bilodunak dituzte, eta biloen ukitua lakarra da, silizio oxidoa eta kaltzio karbonatoa dutelako. Espezie batzuetan, loreen kolorea gorritik urdinera aldatzen da zahartu ahala, antozianinaren eraginez.

Hauek dira boraginazeoen espezie ezagunenetako batzuk:

* *Anchusa tinctoria*
* *Borago* (espezieak)
* *Symphytum*
* *Amsinckia* (espezieak)
* *Myosotis* (espezieak)
* *Cordia*
* *Pentaglottis senpervirens*
* *Heliotropium*
* *Cynoglossum*
* *Pulmonaria*
* *Mertensia maritima*
* *Echium plantaginuem*
* *Echium vulgare*

## Genera 

* *Actinocarya*
* *Adelocaryum*
* *Afrotysonia*
* *Alkanna*
* *Amblynotus*
* *Amphibologyne*
* *Amsinckia*
* *Anchusa*
* *Ancistrocarya*
* *Anoplocaryum*
* *Antiotrema*
* *Antiphytum*
* *Arnebia*
* *Asperugo*
* *Auxemma*
* *Borago*
* *Bothriospermum*
* *Bourreria*
* *Brachybotrys*
* *Brunnera*
* *Buglossoides*
* *Caccinia*
* *Carmona*
* *Cerinthe*
* *Chionocharis*
* *Choriantha*
* *Cordia*
* *Craniospermum*
* *Cryptantha*
* *Cynoglossopsis*
* *Cynoglossum*
* *Cynoglottis*
* *Cysostemon*
* *Dasynotus*
* *Decalepidanthus*
* *Echiochilon*
* *Echiostachys*
* *Echium*
* *Ehretia*
* *Elizaldia*
* *Embadium*
* *Eritrichium*
* *Gastrocotyle*
* *Gyrocaryum*
* *Hackelia*
* *Halacsya*
* *Halgania*
* *Harpagonella*
* *Heliocarya*
* *Heliotropium*
* *Heterocaryum*
* *Huynhia*
* *Ivanjohnstonia*
* *Ixorhea*
* *Lacaitaea*
* *Lappula*
* *Lasiarrhenum*
* *Lasiocaryum*
* *Lepechiniella*
* *Lepidocordia*
* *Lindelophia*
* *Lithodora*
* *Lithospermum*
* *Lobostemon*
* *Macromeria*
* *Maharanga*
* *Mairetis*
* *Mattiastrum*
* *Mertensia*
* *Metaeritrichium*
* *Microcaryum*
* *Microula*
* *Mimophytum*
* *Moltkia*
* *Moltkiopsis*
* *Moritzia*
* *Myosotidium*
* *Myosotis*
* *Neatostema*
* *Nesocaryum*
* *Nogalia*
* *Nomosa*
* *Nonea*
* *Ogastemma*
* *Omphalodes*
* *Omphalolappula*
* *Omphalotrigonotis*
* *Onosma*
* *Onosmodium*
* *Oxyosmyles*
* *Paracaryum*
* *Pardoglossum*
* *Patagonula*
* *Pectocarya*
* *Pentaglottis*
* *Perittostema*
* *Phacelia*
* *Plagiobothrys*
* *Pseudomertensia*
* *Psilolaemus*
* *Pteleocarpa*
* *Pulmonaria*
* *Rindera*
* *Rochefortia*
* *Rochelia*
* *Rotula*
* *Saccellium*
* *Scapicephalus*
* *Selkirkia*
* *Sericostoma*
* *Sinojohnstonia*
* *Solenanthus*
* *Stenosolenium*
* *Stephanocaryum*
* *Suchtelenia*
* *Symphytum*
* *Thaumatocaryum*
* *Thyrocarpus*
* *Tianschaniella*
* *Tiquilia*
* *Tournefortia*
* *Trachelanthus*
* *Trachystemon*
* *Trichodesma*
* *Trigonocaryum*
* *Trigonotis*
* *Ulugbekia*
* *Valentiniella*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angarsk

**Angarsk** () hego-ekialdeko Errusiaren erdialdean dagoen Irkutsk oblasteko hiria da. Angara eta Kitoi ibaien elkargunean dago, Irkutsketik 40 km iparraldera eta Moskutik 5.150 km ekialdera. 2010ean 233.567 biztanle zituen.

## Historia 
Angarsk 1948. urtean sortu zuten, industria-komunitate gisa, eta 1950eko maiatzaren 30ean hiri izaera eman zioten.

## Ekonomia 
Asia aldeko industria-eremu handienetako bat dago bertan; besteak beste, industria petrokimikoa, kimikoa eta elektronikoa daude. Hirian daude, beste batzuen artean, Ordularien Museoa, Viktoria Museoa eta Angarskeko Akademia Teknikoa, estatukoa.

2005. urtean, Angarskek estatuko lehenengo saria irabazi zuen, herri-zerbitzuen garapenean erritmo onena lortzeagatik.

## Garraioa 
Transiberiarrak geltokia dauka Angarsken. Hiriko garraiobide nagusiak tranbia, autobusa eta *jitney* delakoa (taxi kolektiboa) dira.

## Kanpo estekak 
*  Hiriko administrazioaren gune ofizial nagusia Angarsk-adm.ru
*  Webgune ofiziala Angarsk-goradm.ru
*  Angarskeko historia Fms.gov.ru

## Erreferentziak
Vladimir Zhirinovski

**Vladimir Volfovitx Zhirinovski** (; Almaty, 1946ko apirilaren 25a - Mosku, 2022ko apirilaren 6a) politikari errusiar polemikoa izan zen, Errusiako Alderdi Liberal Demokratikoko burua.

Partidu horren ideologiak ez dauka liberalismoarekin zerikusi handirik, nazionalismo, populismo eta inperialismo koloreko ideiak dituen politika egiten baitu.

Zhirinovskik antzinako Sobietar Batasuneko herriekin aliantzak bultzatzen ditu berriz bildu daitezen. Alaska berriz indarrez hartzearen alde agertu da, Iran eta Ekialde Ertain guztia okupatzearen alde agertu den bezala, bere iritziz, terrorismoarekin amaitu eta bakea ezartzeko. Errusiako hondakin nuklearrak Alemaniara bidaltzea ere proposatu du haizagailu handi batzuk erabiliz. Adolf Hitleren gobernua goratu izan du eta ustezko etsaien aurka arma nuklearrak erabiltzea gomendatu ere bai. Publikoki adierazpen antisemitak egitearren da ezaguna.

Zhirinovski Almatyn jaio zen, Kazakhstango hiriburua (Sobietar Errepublikakoa orduan). 1964ko uztailean, , Zhirinovski Moskura joan zen bizitzera eta Moskuko unibertsitatean (MSU) ikasketak hasi eta 1969an graduatu zen. Ondoren, 70. hamarkadako lehenengo zatian Tbilisi-n izena eman zuen soldadutza egiteko. Zuzenbide ikasketak burutu eta hainbat batzordetan lan egingo zuen. 1998an MSU-k Filosofian Doktore titulua eman zion. 80. hamarkadan egin zuen lanak ez zuen garrantzia handiegirik izan garapen politiko sobietarrean. Politikan parte hartzea pentsatu bazuen ere, 1989an egindako saiakerak baztertuak izan ziren.

Partidu Liberal Demokratikoaren fundatzaileetako bat izan zen. 1990eko lehendakaritzarako hauteskundeetan botoen 8%a jaso zuen.

2003ko parlamenturako hauteskundeetan izandako garaipenaren ondoren, bere partidua hirugarren gelditu baitzen, 2004ko presidentetzarako hauteskundeetan Vladimir Putinekin lehiatuko zela adierazi zuen. 2007an hirugarren postuari eutsi zion.

## Kanpo estekak 
* Errusiako Partidu Liberal Demokratikoa
Zhuangzi

**Zhuangzi** edo **Zhuang Zhou** (; itzulpena: «Zhuang maisua») K.a. IV. mendeko txinatar filosofo bat izan zen. Erresuma Borrokalarien garaian bizi izan zen. Song erresuman jaio zen, eta gutxi gorabehera K.a. 369 eta K.a. 290 bitartean bizi izan zen.

Laoziren ondoren, taoismoaren filosoforik garrantzitsuena izan zen, eta haren pentsamenduaren jarraitzailea izan zen.

Zhuangzi Meng herrikoa zen, Song estatukoa (gaur egun, Shāngqiū 商邱, Henan). Haren bataio-izena 周 **Zhōu** zen. Beste izendapen hauek ere baditu: 蒙吏, **Méng ofiziala**, 蒙莊 **Méng Zhuāng** eta 蒙叟 **Méng zaharra**.

Taoismoaren *Zhuangzi* (莊子) liburuak egilearen izen bera du. 742. urteaz geroztik, Xuanzong enperadoreak testu taoistetarako ohorezko tituluak eman zituenetik, baderitzo *Nan hua zhen jing* ((南華真經) ere, hau da, *Hegoaldearen (kultura-)loratzearen benetako klasikoa*.

Jatorri bat baino gehiagoko idazkiz osatuta dago liburua. Tradizioaren arabera, Zhuangzik idatzi zituen lehen zazpi kapituluak (*barne-kapituluak*), eta gainerakoak haren ikasle eta jarraitzaileek idatzi zituzten. Barne-kapituluek koherentzia kontzeptual eta gramatikal handia dute, eta uste izatekoa da pertsona berak idatziak direla, benetako egilea Zhuangzi izan zen ala ez jakiteko modurik ez badago ere. Txinako tradizioak taoistatzat jotzen badu ere, oso gutxi idatzi zuen Taoari buruz.

Zhuangziren filosofia antinomianista da: bizitza mugatua da, eta jakin beharrekoak mugagabeak dira. Horregatik, berak esaten zuen ergelkeria dela mugatua erabiltzea mugagabea bilatzeko. Gure hizkuntza, gure jakintza eta abar gure ikuspegiak mugatzen ditu, eta, ondorioz, kontuz ibili behar dugu, eta ez dugu pentsatu behar gure konklusioek gauza guztietarako balio dutenik. Balio-sistemen erlatibotasunaren eta kultura-aniztasunaren aitzindaritzat har daiteke. Honela idatzi zuen:

## Kanpo estekak 
* : Zhuangzi, lehendabiziko anarkista, Murray Rothbard
* : Zhuangziren testuak.
* : Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Allentown

**Allentown** Lehigh konderriko hiria, Pennsylvanian, Estatu Batuetan. Filadelfia eta Pittsburgh ondoren, Pennsylvaniako hirugarren hiri jendeztatuena. 2010eko erroldaren arabera, hiriak 118.032 biztanle zituen.

## Geografia 
Lehigh ibaiaren ertzean kokatua, Pennsylvaniako ekialdeko eskualdean (Lehigh arana bezala ezagutzen dena), eta aldameneko bi hirietatik (Bethlehem eta Easton) handiena. Allentown Filadelfiatik 95 kilometrotara dago iparraldera, Estatu Batuetako seigarren hiririk handiena, eta New Yorketik 45 kilometrotara mendebaldera, Estatu Batuetako hiririk handiena.

Dorney parkea jolas-parke famatua da, eta Allentowneko kanpoaldean dago kokatua. Cedar Crest University eta Muhlenberg University unibertsitateak ere Allentownen daude.

## Historia 
Allentown 1762. urtean sortu zuen William Allenek.

## Allentown musikan aipatua 
Billy Joelek "Allentown" abestia du, industriak hiri honetan jasan zuen beherakadari erreferentzia eginez.

## Kanpo estekak 
*  Allentowneko webgune ofiziala
## Erreferentziak
Torontoko Unibertsitatea

**Torontoko Unibertsitate** (**U of T, UToronto, or Toronto** akronimoak), Toronto, Ontario, Kanadako unibertsitaterik handiena.

Kanadako leku guztietako ikasleak jasotzen ditu, baita beste herrialdeetako ikasle ugari ere. Bertan Kanadako lau Lehen Ministro graduatu dira, bi gobernadore nagusi eta beste hainbat arlotan entzute handiko pertsonak. Kanadako unibertsitateen artean, bertan lortu dira Nobel Sari gehien.

## Eskola-zerrenda 
## Fakultateak 
Unibertsitateak hainbat fakultate ditu:

* Zientzia aplikatuetako eta Ingeniaritza Fakultatea.
* Arkitektura eta Diseinu Fakultatea.
* Arteak eta Zientziak Fakultatea.
* Odontologia Fakultatea.
* Basogintza Fakultatea.
* Gradu-ikasketen Eskola.
* Informazio Zientzien Fakultatea.
* Zuzenbide Fakultatea.
* Medikuntza Fakultatea.
* Musika Fakultatea.
* Haurtzaintza Fakultatea.
* Hezkuntza Ikasketen Institutua.
* Farmazia Fakultatea.
* Gorputz Hezkuntza Fakultatea.
* Rotman Administrazio Eskola.

## Kanpo estekak 
:
* Torontoko Unibertsitatearen webgunea
* Hart House (webgunea)
* St. George campusaren mapa
* Torontoko Unibertsitateko argazkiak
Hans Frank

**Hans Frank** (Karlsruhe, 1900eko maiatzaren 23a – Nuremberg, 1946ko urriaren 16a) militar eta abokatu nazia 1920ko hamarkadan, eta Hirugarren Reicheko goi-funtzionarioa.

1939ko urrian naziek hartutako Poloniako Gobernadore nagusi izendatu zuten, eta lurralde horretako nagusi absolutu izan zen 6 urteetan. 1945eko hasieran, Oder-Vistulako erasoaldian lurralde poloniarretik irten egin behar izan zuen, eta maiatzean tropa estatubatuarrek preso hartu zuten. Nazioarteko Auzitegi Militarraren eskuetara pasa zen, eta prozesatu zuten holokaustoaren arduradunen artean egoteagatik. Errudun jo zuten gerra krimenengatik eta gizateriaren aurkako krimenak egotzita. 1946ko urriaren 16an urkatua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Wannseeko Konferentzia
Scandinavian Airlines System

**Scandinavian Airlines System** (IATA: **SK**, OACI: **SAS**, eta Callsign: **Scandinavian**), **SAS AB** izenarekin ezagutzen den airelinea multinazional da, Stockholmen eta Suedian dago eta Norvegia, Danimarka y Suedian lan egiten du. Star Alliance taldearen fundatzaile kideetako bat da.

## Historia 
**SAS AB** 1946an sortutako airelinea bat da, Danimarkako DDL airelinea nazionala, Suediako SILA eta Norvegiako DNL airelineek aireko zirkulazioa zaintzeko partzuergo bat osatu zutenean. Lanean 1946ko irailaren 18an hasi ziren, SILAren ordez ABA airelinea suediarra gehitu zitzaienean.
Lanaren koordinazioa 1948an hasi zuten konpainiek eta SAS Partzuergoaren gaur egungo kudeaketa modua 1951n bideratuko dute.

Kontinentearteko bidaiak 1946ko abuztuaren 1ean hasten ditu. SASen flotan txertatzen den lehenengo hegazkina DC-4a da, New York eta Hego Amerikara hegaldiak egingo dituelarik hasieratik.

SAS Partzuergoa, gaur egun ezagutzen dugun moduan, 1950eko otsailaren 8an eratzen da. Hasierako akordioa hurrengo 25 urtetarako baliozkoa zen, hala ere, 2020 arte berritu dute. 50. hamarkada hasieratik Tokio, Bangkok edo Nairobi bezalako lekuetarako ibilbideak ditu SASek.

## Istripuak 
* 2007ko irailaren 9an, Dash 8-400 (Q400) hegazkina, Copenhague-Aalborg ibilbidea egiten zuena, Scandinavian Airlines (SAS SK1209) airelinearena, 69 bidaiari eta 4 tripulatzaileekin Aalborgeko aireportuan larrialdietako lurreratzea egitera behartuta dago. Ebakuazioan 5 bidaiari arin zauritu ziren.

* 1991ko abenduaren 27an MD-81 hegazkin batek izan zuen istripua eta Arlanda aireportutik 15 km-tara lur hartu behar izan zuen. 92 pertsona zauritu ziren baina ez zen inor hil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Scandinavian Airlines Systemen (SAS) gune ofiziala
Ajantā

**Ajantā** Indiako herri bat da, Aurangabad barrutian dagoena, Maharashtra estatu federatuan. Ajantā mundu osoan oso ospetsua da bertan daudelako budistek kulturako K.a. II. mendetik aurrera egin zituzten hogeita bederatzi haitzulo ikusgarriak, landuta, zizelkatuta eta pintatuta.

Ajantā herria txikia da biztanlez; hurbilen daukaten hiri nagusia Jalna da, 75 km ingurura.

Haitzulo multzoa (maratheraz: अजिंठा-वेरूळची लेणी) UNESCOk 1983. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen. Budismorako haitzetan egindako tenplu edo viharak dira. K.a. II. mendean hasi ziren hondeatzen eta egiten, eta VIII. mendera artean egiten jarraitu zuten. Aipatzekoak dira freskoak eta labar-pinturak. 'Mendebaldeko kulturakoek' 1819. urtean aurkitu zituzten, soldadu britainiarrek, ehizan zebiltzala.

Irudikatzen direnen artean, *jataka* izeneko Budaren haragitzeak eta bere bizitzako gertaerak. Ospetsuenak Gupta dinastiak agindu zuen Gupta Inperioaren sasoikoak (240-550 urte bitartekoak) eta hurrengoak dira. Izan ere, Gupta inperioak iraun zuen bitartean bakea, oparotasuna eta garapena izan ziren nagusi Indian eta agindu zuten lurralde guztietan, kultura indiarra asko aurreratu zelako artean, literaturan eta zientzian orokorrean.

## Ezaugarriak 
Haitzuloetarako sarrerak Indhyagiri mendietako baso arteko sakonune batean daude, Ajantā herritik 5 km ingurura. Ibarrean Vaghora erreka igarotzen da. Haitzuloak horma malkartsuenean eginda daude.

Bi taldetan banatzen dira haitzuloak: monjeak bizi zirenak, eta batzarretarako eta otoitzerako zirenak. Besteak beste, monasterio eta unibertsitate funtzioak bete zituen. XIX. mendean aurkitu zituztenean nahikoa ondo zeuden, baina turismo handiegiak asko hondatu zuen ondarea.

## Argazkiak 

Irudi:Ajanta (63).jpg|Haitzuloak
Irudi:Meister des Mahâjanaka Jâtaka 001.jpg|Jatakak

Irudi:Aurangabad - Ajanta Caves (9).JPG|Ingurua
Irudi:Aurangabad - Ajanta Caves (13).JPG|1. labar-pintura
Irudi:Cave 01 porch.jpg|1. Haitzuloa
Irudi:Aurangabad - Ajanta Caves (55).JPG|2. labar-pintura
Irudi:Indischer_Maler_des_6._Jahrhunderts_001.jpg|Pinturak
Irudi:Aurangabad - Ajanta Caves (57).JPG|Sarreretako bat
Irudi:Aurangabad - Ajanta Caves (36).JPG|Sarrerak
}}
Irudi:Indien ajanta1.jpg|Goitik ikusita
Irudi:Ajanta Caves, India, Pillared hall of ancient Buddhist temple, magical atmosphere.jpg|Barrutik ikusita
Irudi:Ajanta Caves, India, Pillared hall of ancient Buddhist temple (monastery).jpg|Barrutik ikusita
Irudi:Indischer Maler des 7. Jahrhunderts 001.jpg|Fresko bat
Irudi:Indischer Maler um 600 001.jpg|Fresko bat
Irudi:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|Fresko bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea, UNESCOrenean
* Berger Fundazioaren aurkezpena
Arkansas (ibaia)

**Arkansas ibaia** () Mississippi ibaiaren ibaiadar nagusietakoa, Coloradoko mendietan jaio (Estatu Batuak), Denverretik mendebaldera, eta Kansas, Oklahoma, Texas eta Arkansas estatuak zeharkatzen dituena.

Muga gisa erabili zen Espainiarekin —eta ondoren, Mexikorekin— 1819an Espainiak eta Estatu Batuek sinatutako mugen ituna (Adams-Onis ituna) betez.

## Ahoskera
Toponimoaren ahoskera eskualdez eskualde aldatzen da. Ibulguaren goialdean, batez ere Kansasen eta ekialdeko Coloradon,  ahoskatzen dute. Baina, erdialdeko Coloradon, Oklahoman eta Arkansasen bertan  ahoskatzen dute, Arkansas 1881ean estatu bilakatu zenetik duen ahoskatze bera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tilimsen

**Tilimsen** (; ) Aljeriako ipar-mendebaldeko hiria, Marokorekiko mugaren ondokoa.

Olibondo-sail eta mahastiengatik ezaguna den eskualde batean kokatuta dago. Hirian larrugintza, tapizgintza eta ehungintza da gehien garatu den industria; produktuak Rashgun portutik merkaturatzen dituzte batez ere. Nazioarteko aireportua.

Historia eta kultura aberatsa batzen dituen hiri berezia da: XII.-XV. mende bitarteko eraikin gehien dituen Aljeriako hiria da.

## Historia 
Oraingo hiriaren ekialdean, "Pomaria" izeneko erromatar hiria zegoen: izen horrek "Orkidea" esan nahi du, eta inguruko lorategien aberastasuna iradokitzen du. Bandaloen inbasioaren ostean, hiri erromatarra desagertu egin zen. Fez-ko Idris ibn Abdallah-k (Idris I.a, idrisien aitzindaria, Marokokoa) berbereei erosi zien ingurua, eta hiri berria eraikitzeari ekin zion: "Agadir" izena eman zion ("Gotorlekua"). 931. urtean fatimien eskuetan geratu zen, zenatarren esku gero (omeiatarren menpe), eta almorabideen esku 1080. urtean, Yusuf ibn Tashufinek hiri berria sortu zuenean, "Tagrart" izenekoa: harrezkero, Tagrart merkataritza-auzo bilakatu zen, eta Agadir bizileku. Azkenean, biek bat egin zuten Tilimsen hirian, "iturrien" hirian, inguruan asko baitaude. Gerora, almohadeek hiria hartu zuten, eta biztanleekin sarraskia egin; hiri-ingurua berriztatu, eta harresia eraiki zuten.
ezkerrera|thumb|270x270px|Sidi Boumediene meskitako sarrera
1235. urtean, zenaten buruzagiak, Yaghmurasen Ibn Zyanek, hiria hartu zuen. Berak sortu zuen abdaluadien leinua, Tilimsengo Erresuma: Tilimsendik menperatzen zuten gaur Aljeriako iparraldea den lurraldea XIII.-XV. mende bitartean. Aldi horretan, hiriaren loraldia izan zen: erlijio- eta kultura-gune garrantzitsu bihurtu zen, eta Afrikako iparraldeko itsasertzeko merkataritza-ibilbideetako gune ere bai. Granadako nazariekin itun asko egin zituzten, eta Tilimsen Granadaren Afrikako hiri bikia izan zen.

XV. mendearen amaieran, Erresuma gainbehera zihoan: alde batetik, espainolek erresumako Mers el-Kebir (1505) eta Oran (1509) hiriak eureganatu zituzten, eta, beste alde batetik, kortsarioek (*Bizargorrik*) Aljer hartu zuten 1516an, eta otomandarrak ekialdetik erasoan ziren. Pixkanaka, turkiar otomandarren esku geratzen joan zen erresuma; Tilimsen hiriburua 1553. urtean eureganatu zuten, eta huraxe izan zen Tilimsengo Erresumaren amaiera. Haien agintepean, hiria garrantzia galduz joan zen.

Frantsesen inbasioaren aldian, Tilimsenen aurre egin zieten, marokoarren laguntzaz, baina, hainbat guduren ostean, frantsesek hiria hartu zuten 1842. urtean. 1962. urtean Aljeriak independentzia lortu arte, hiria Aljeria Frantseseko parte izan zen.

## Demografia 
## Klima
## Senidetutako hiriak 
* Granada (Espainia)
* Sarajevo (Bosnia-Herzegovina)
* Kairouan (Tunisia)
* Fez (Maroko)
* Florentzia (Italia)
* Montpellier (Frantzia)
* Kazan (Errusia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baalbek

**Baalbek** (, ''Ba'lbakk'',  ahoskatua) Libanoko hiri bat da, Beirut hiriburutik 200 km inguru ekialderantz kokatua.

Ekonomia-jarduera nagusia nekazaritza da: mahastiak eta fruta-arbolak lantzen dituzte bereziki.

Antzina Baal jainkoari eskainitako santutegi feniziarra izan zen; gerora greziarra ere izan zen; Seleukotar Inperioaren sasoitik aurrera **Heliopolis** ("Eguzkiaren hiria") izena eduki zuen, eta Augustorenetik erromatarrena izan zen. Kristauek diotenez, Santa Barbara hiri honetan bizi izan zen.

Besteak beste, Ekialde Hurbilari dagokion eremuan dagoen aztarnategi arkeologiko nagusia da. UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen 1984. urtean. Izan ere, I-III. mende bitarteko tenpluen multzoa dago bertan, Jupiter, Bako (eta Merkurio) eta Venusek osatutako hirukoari eskainitakoa. Lehenengo indusketak XX. mende hasierakoak izan ziren, 1900. urte inguruan.

## Historia 
Baalbek-eko jatorria kanaandarren bi asentamendutan kokatzen da, Behe Brontze Aro eta Erdi Brontze Arokoak (K.a. 2900-2300, K.a. 1900-1600 ingurukoak), Jupiterren tenpluaren azpian aurkitutako aztarnen datazioaren arabera.

Hiriaren kokapena leku estrategiko egokian dago, Orontes eta Litani ibaien iturburuen inguruan, baina edozein modutan ere, antzinako egiptoarrek eta asiriarrek ez zuten Baalbek aipatu euren lanetan.

Hainbat herrialderen esku egon izan da: Alexandro Handia hiritik igaro zen Damaskora bidean zihoala; greziarrena ere izan zen, Seljuk dinastiarena, eta erromatarrena ere bai. Ziurrenik grekoen sasoian Baal jainkoa Ra egiptoarren eguzki jainkoarekin eta Helios greziarrenarekin parekatuko zituzten, kulturen bat egitea bideratuz. Tenpluak eraikitzerakoan kultura bakoitzak bere arrastoa utzi zuen: arkitektura-egiturak, jainkoak, ezaugarriak eta abar.

Kristauek IV. mendean hiria hartu zutenean beste aro bati hasiera eman zioten: tenpluen gunea suntsituz joan ziren, eta elizak eraikitzeari ekin zioten. VII. mendean arabiarren esku zegoen hiria: gotorlekua eta meskitak eraiki zituzten. Beste herrialde batzuen esku egon ostean (hala nola bizantziarrak, seljukdarrak, mongolak, otomandarrak), europarren espedizioek aztarnategien berri eman zuten XVIII. mendetik aurrera. Orduko deskripzioen arabera, badirudi 1759. urteko lurrikara batek Jupiterren tenpluko zutabe ikusgarri batzuk hondatu egin zituela, besteak beste. Arkeologia-lanak 1873. urtean hasi ziren, nolabait zientifikoki jokatuz.

1943. urtetik aurrera, zaharberritze- eta zaintze-lanak Libanoren esku geratu ziren. Besteak beste, turismoa sustatzeko Baalbekeko Jaialdia ospatzen dute urtero, Libanoko 1979-1990ko gerra zibilak iraun zuen artean izan ezik; izan ere, besteak beste, Hezbolaren miliziak Baalbeken kokatu ziren. 1990. urtetik aurrera egoera egonkortuz joan zen, eta 1997. urtean berriro ekin zioten Jaialdia ospatzeari, eta Museo Arkeologiko berria ere ireki zuten, erakusketarekin.

## Klima 
Baalbeken klima mediterraneo erdiaridoa daukate: udak beroak eta lehorrak izaten dira, eta neguak hotzak, elurte batzuekin.

## Senidetutako hiriak 
*  Bari, Italia
*  L'Aquila, Italia
*  Trazia, Grezia
*  Jogjakarta, Indonesia
*  Esfahan, Iran

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luigi Boccherini

**Luigi Boccherini** edo **Luigi Rodolfo Boccherini** (Lucca, 1743ko otsailaren 19a - Madril, 1805eko maiatzaren 28a) konpositore eta txelo-jotzaile italiarra izan zen.

## Biografia 
Luccan, Toskanan, jaio zen artisten familia batean. Aita kontrabaxu-jotzailea eta txelo-jotzailea zuen, eta arreba balleteko dantzaria. Anaiak, besteak beste, Antonio Salierirentzat eta Joseph Haydnentzat libretoak idatzi zituen.

Oso ume zela hasi zen Boccherini biolontxeloa jotzen, eta aitak eman zizkion lehen eskolak. Gero, Domenico Vannucci apaiza izan zuen irakasle. Badirudi, 13-14 urte zituela, Luccako jaietan biolontxeloa joz parte hartu zuela.
thumb|ezkerrera|Boccheriniri egindako bustoa, Madrilen (1966)

## Bidaiak 
Aitak, Luigiren gaitasuna ikusita, Erromara bidali zuen, garai horretan konpositore ospetsua zen Giovanni Battista Costanzi-rekin ikastera. Han Palestrina eta Allegriren lanekin trebatu zen. 1757an, Erromako San Petri basilikan ikasketak amaitu ondoren, aitak Austriako gorte inperialean postua lortu zuela eta, harekin eta senideekin batera Vienara joan zen.

Boccherini Luccara itzuli zen, bere jaioterrian ospea izateko ilusioarekin. Baina arrakasta gutxi —eta soldata baxua— zuela ikusita, 1765ean Milanera joan eta han Pietro Nardini eta Filipo Manfredi biolin-jotzaileekin eta Giuseppe Cambini biola-jotzailearekin batera osatutako hari-laukote batean kontzertu-bira bati eman zion hasiera. Haydnen, Boccherini beraren eta beste konpositore garaikide batzuen lanek osatzen zuten haien errepertorioa. 1764 eta 1768 bitartean bi oratorio osatu zituen: *Giuseppe riconosciuto* eta *Gioas re di Giudea*.

1768an Parisen jarri zen bizitzen Filipo Manfredirekin batera. Gutxika-gutxika Boccherini geroz eta ezagunago eta ospetsuago egin zen. Espainiako enbaxadore zen Joakin Anastasio Pignatelli ezagutu zuten, eta hark Madrilera joateko konbentzitu zituen, Luis Antonio Borboikoa eta Farneseren —Karlos III.aren anaiaren— babespean. Baina egonaldia ez zen espero bezain onuragarri gertatu, Madrilen bizi ziren musikari italiar askok Boccheriniren talentuari inbidia baitzioten, eta, gainera, gortean gehien preziatzen zuten generoa opera baitzen.

Luis Antonio Borboikoa Avilako Arenas de San Pedro herrira bidali zuten, eta orkestra osoa eraman zuen berarekin. Han eta Candeleda izeneko herrian idatzi zituen Boccherinik bere lan ederrenetako asko.

## Gainbehera eta heriotza 
Luziano Bonaparte kontsul frantziarra izan zen haren azken mezenasetako bat, baita Frederiko Gilen II.a erregea ere. Bere bizitzako azken urteak latzak izan zituen, Espainiako mezenasak galtzeaz gain, bi emazteak eta bi alaba ere hil baitzitzaizkion. Madrilen hil zen, 1805ean, nahiko egoera pobrean.

## Kanpo estekak
Patmos

thumb|200px|Skala portua Patmosen

**Patmos** (grekoz, *Πάτμος*) Greziako uharte txikia Dodekaneso artxipelagoan, Egeo itsasoan. 2001eko erroldaren arabera, 3.044 biztanle zituen, eta bere azalera 34,6 km²-koa da. Patmoseko herri nagusienak Skala (uharteko portu bakarra) eta Hora dira. Uhartearen puntu altuenean (269 metrotara), Profitis Ilias mendian, San Joan Teologo monasterioa dago.

Patmos izenaren jatorria Joanen Apokalipsian dago; liburuaren sarreran esaten da egilea Patmosen desterratua izan zela, eta han ezagutu zuela Jesus. Joan hori San Joan ebanjelaria dela esaten da.

Hori dela eta, Patmos kristau-pelegrinazioarentzat leku garrantzitsua da, hainbat monasterio daude San Joani eskainiak, eta San Joanek ikuskariak izan zituen koba ere bisita daiteke. Patmoseko elizak eta erlijio-elkarteak ohitura ortodoxoak dira.

Patmosek portu hauekin lotzen duen ferry-zerbitzua du: Agatonisi uhartea, Mikonos uhartea, Paros uhartea, Pireo Atenaseko portua, Pythagoreio eta Karlovassi Samos uhartean, Siros uhartea, Leros uhartea, Kotapola uhartea, Naxos uhartea, Arkoi uhartea, Leipsoi uharteak, Symi uhartea eta Rodas uhartea.

## Kanpo estekak 
*  Patmoseko webgune ofiziala
* ,  Patmoseko gidaliburua
## Erreferentziak
Sumqayit

**Sumqayit** (azerbaijaneraz: *Sumqayıt*; errusieraz: Сумгаит, *Soumgaït*) Azerbaijango Errepublikako hamaika hiri autonomoetako bat da. Sumqayit hiria da Sumqayit udalerri osoko hiriburua. Kaspiar itsasotik gertu dago.

## Lurrak eta biztanleria 
Sumqayit hiriari udalerriko 96 km²-ko azalera dagokio; udalerri osoan 308.700 biztanle zeuden 2009. urtean. Azerbaijandarrak ziren gehienak, % 94,7; errusiarrak, % 1,7; ukrainarrak, % 0,3; tatariarrak, % 0,3; juduak, % 0,1; eta beste jatorri batekoak, % 1,9. Azerbaijango hirugarren hiri handiena, Baku hiriburuaren eta Ganca hiriaren ostean.

## Senidetutako hiriak 
*  Ludwigshafen, Alemania
*  Bari, Italia
*  Cherkassy, Ukraina
*  Cu Cou, Txina
*  Ceyhan, Turkia
*  Rustavi, Georgia
*  Mogilev, Bielorrusia
*  Linz, Austria
*  Piteşti, Errumania
*  Aktau, Kazakhstan
*  Genova, Italia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galia Zisalpinoa

**Galia Zisalpinoa** Antzinatean Europako mendebaldean egon zen galiarrek okupatzen zuten eskualde bat zati bat izan zen. Italia iparraldean zegoen, eta erromatarrek ezagutu eta asimilatu zituzten lehen galiarrak bizi ziren bertan. Alpeen eta Po ibaiaren artean hedatzen zen.

Erromatarrek, edozein modutan ere, kokapen geografikoaren arabera Galia bat baino gehiago bereizten zituzten: hasierako bereizketa nagusian, Italia iparraldeko eremutik Alpe mendietara arte (igaro gabe), Galia Zisalpinoa zen; eta Alpeetatik beste aldera, Galia Transalpinoa zen. Julio Zesarren garairako erromatarrek beste lurralde batzuk ere konkistatu zituzten, eta Galia Comata ere bereizten zuten.

Galia Zisalpinoa bestelako izenez ere ezagutu izan da, hala nola "Galia Italikoa", "Galia citerior" eta "*Galia togata*". Arno (*Arnus*) eta Rubikon ibaietatik iparralderako lurrak ziren Galia Zisalpinokoak. Po ibaiak eskualdea ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du, eremuen banalerro naturala. Sasoi hartan banaketa hori oso garrantzitsua zen, ibaiaren alde bateko eta besteko biztanleek alde handiak zituztenez gero.

Esate baterako, hegoaldekoak, Galia Zispadanakoak, oso erromanizazio sakona zuten, baita zuzenbidez ere, erromatarren moduko eskubideekin. Iparraldekoak, ostera, Galia Transpadanakoak, artean oraindik ez zuten ia erromanizaziorik jasan: zeltak ziren batez ere; I. mendean bakarrik Aquileak eta Cremonak zeuzkaten erromatarren eskubideak. Hizkuntzaz ere, euren jatorrizkoak zerabiltzaten; latina bigarren hizkuntza zen. Nolanahi ere, Galia Zisalpinokoek ez zuten erromatarrekin bat egiten orokorrean; erromatarren armadarako ere ez zuten parte hartzen, esate baterako.

## Galia Zisalpinoaran konkista 
K.a. 229an, Erromak Adriatikoaren merkataritza eteten zuten pirata iliriarren arazoa konpondu ostean, Po edo Galia Zisalpinako lautadak konkistatu zituen eta Cremona eta Piacenzako kolonia latindarrak sortu zituen.
Fitxategi:Gallia Cisalpina-fr.svg|Galia Zisalpinoko herri galiarrak.
Fitxategi:Maps Celtic Peoples Italy.jpg|Galia Zisalpinoko herriak eta mugakideen mapa Italia iparraldean.

## Oharrak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorrento

**Sorrento** (napolieraz: *Surriento*) Italiako udalerri bat da; Sorrentoko penintsulako iparraldeko kostaldean dago, Campania eskualdeko Napolesko probintzian.

Turismo-erakargarritasun handia dauka, besteak beste itsaslabar ikusgarriak daudelako. Luxuzko turismoa ere badago, goi-mailako hotelekin.

## Geografia 
Gaur egun turismorako helmuga turistiko ospetsua da. Napolestik eta Ponpeiatik erraz heltzen da. Napolesko golkora jotzen du, eta Sorrentoko penintsulako gune estrategikoan dago. Besteak beste, Napoles eta Vesubio mendia ikusten diren begiratokiak daude.

Garraioz, ferryek eta aerolabaingailuek lotzen dute udalerria Napoles, Amalfi, Positano, Capri eta Ischiarekin.

## Klima 

## Historia 
Jatorriz, Sorrento Greziakoa zela diote adituek; "Surrentum" zeukan izena. Gerora antzinako erromatarren esku egon zen, K.a. 89. urtetik aurrera, grekoen eragin handiz. Sorrentok aurrerapen handiena Erromatar Inperioaren aroan izan zuen, Capri Zesar Augustoren eta Tiberioren egoitza kutunena zenean. Artzapezpiku-hiri izan zen 420. urtetik aurrera. Edozein modutan ere, herrialde eta agintari askoren esku egon zen aurrerantzean: bizantziarrak, lombardiarrak, normandiarrak, musulmanak, espainiarrak, Napolesko Errepublika; eta 1861. urtetik aurrera, Italiakoa da.

Merkataritza-gune handia zegoen Sorrenton. Ospetsuak ziren bertan ekoiztutako ardoak, eta arrantza ere jarduera nagusia zen. Kokagune estrategikoan zegoen: itsaslabarrek zaintzen zuten herria, eta gainera harresia ere eraiki zuten herriaren hego-ekialdean.

## Ekonomia 
Sorrentoko ekonomiaren diru-iturri nagusiak turismoa (kulturakoa nahiz hondartzakoa), nekazaritza (intxaurrak, mahatsa, olibondoa, limoiak eta abar), elikagaigintza eta egurrez egindako eskulanak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sorrentoko Informazio Bulegoa
* Argazkiak
Ems

**Ems ibaia** (; ; behe-alemanez edo behe-saxoieraz: *Eems* edo *Iems*; ), Alemaniako ipar-mendebaldeko ibai bat da. Hegoaldetik iparralderantz doa Alemaniako Ipar Renania - Westfalia eta Saxonia Beherea estatu federatuetan zehar. 371 km-ko luzera dauka.

Iturburua Schloß Holte-Stukenbrockeko Teutoburgo basoaren hegoaldera dauka, 134 metroko altueran. Ems ibaiaren estuarioa oso zabala da: Alemaniako Ekialdeko Frisiaren eta Herbehereetako Groningen probintziaren arteko muga naturala da. Urak Ipar Itsasora isurtzen ditu Ems ibaiak, Dollart badian.

## Kanpo estekak
Vladimir Prelog

**Vladimir Prelog** (Sarajevo, Austria-Hungariako Inperioa, 1906ko uztailaren 23- Zürich, Suitza, 1998ko urtarrilaren 7a) kimikaria eta unibertsitateko irakasle izan zen.

Kimikako Nobel saria jaso zuen, John Warcup Cornforthekin batera, 1975ean, estereokimikaren arloan egindako lanengatik. Suitzako hiritartasuna 1959an lortu zuen. Nazionalitate jugoslaviarra izan zuen denbora luzean, nahiz eta Txekoslovakian eta Suitzan bizitzen denboraldi luzeak egin.

## Biografia 
Vladimir Prelog Sarajevon —orduan Austria-Hungariako Inperioaren barnean— jaio zen 1906ko uztailaren 23an. Zortzi urte zituen Franz Ferdinand Austriakoa artxidukeak eta bere emazteak Sarajevora bisita egin zutenean, eta *Sarajevoko atentatua* delakoan artxidukea hil zutenean. Atentatu hori Lehen Mundu Gerra leherrarazi zuen elementuetako bat izan zen.

## Ikasketak 
1915ean, Zagrebera joan zen bizitzera familiarekin batera, eta hango institutuan ikasi zuen. Hamasei urte zituela, *Chemiker Zeitung* zientzia-aldizkari alemaniarrean artikulu bat argitaratu zuen; hori izan zen bere lehen argitalpen zientifikoa. 1924-1929 urte-tartean Kimikako ikasketak egin zituen Pragako Teknologia Institutu Txekoslovakiarrean.

Prelogek berak zioenaren arabera, bere heziketa zientifikoaren oinarria Rudolf Lukes-i zor zion. Gainera, haren adiskide izan zen, 1960an hil zen arte. Robert Robinson, Christopher Ingold eta Leopold Ruzicka izan ziren Prelogen trebakuntzan paper garrantzitsua jokatu zuten beste izen batzuk.

1929an, Ingeniaritzako doktore titulua lortu zuen. Urte horretako krisi ekonomikoa zela medio, ezin izan zuen irakaskuntzan sartu, eta Pragako kimika-laborategi batean lan egin zuen. Postu horrek ikerketa batzuk, maila apalekoak baziren ere, egiteko aukera ematen zion, baina giro akademikoa zuen gogoko.

1933an ezkondu zen, Pragan. Aurrerago, 1949an, Zurichen bizi zela, izan zuen familia.

## Lana 
1935ean Zagrebera itzuli zen, eta Zagrebeko Unibertsitatean lanpostu bat lortu zuen. Irakasle-lanetan aritu zen, nahiz eta kategoria eta soldata laguntzaile mailakoak izan. Bi ikasleren laguntzarekin botika-lantegi txiki batean lan egin zuen, eta hortik ateratzen zituen berarentzat eta bere laborategiarentzat beharrezko baliabideak.

1941ean alemanek Jugoslavia inbaditu zuten, eta herrialde horretatik joatea erabakitzen du. Emaztearekin batera, Suitzan jarri zen bizitzen.

Zuricheko Eskola Politekniko Federaleko laborategian, Kimika Organikoaren laborategian, lan egin zuen. 1957an, laborategiko buru zen.

Vladimir Prelogek bidaiak gustuko zituen. Munduko 150 herrialdetan baino gehiagotan izan zen, eta hitzaldiak eta mintegiak eman zituen.

Zurichen hil zen, 1998ko urtarrilaren 7an.

## Nobel saria 
1975ean jaso zuen, John Cornforthekin batera, Nobel saria, konposatu kimikoen eta estereokimikaren arloan egindako lanengatik. 400 lanek baino gehiagok osatzen dute haren ekoizpen zientifikoa. Katedratiko gisa estilo elokuentea zuen, eta kimikari-belaunaldi asko trebatu zituen. 1986an, Zientzia eta Arteen Akademia Kroaziarreko ohorezko kide izendatu zuten.

## Kanpo estekak 
* Von Predlog verfasster Lebenslauf 
* Vladimir Prelog im Porträt des Monats der ETH-Bibliothek
Salekhard

**Salekhard** (; nenetseraz: Саля'харад; itzulita: «penintsulan dagoen bizilekua»), 1933 arte **Obdorsk** () deitua, Errusiako hiria da, erresumaren ipar-erdialdean dagoen Jamalia-Nenetsia barruti autonomoko hiriburua. 2010ean 42.544 biztanle zituen.

## Historia 
1595an, Jermak Timofeievitx esploratzailearen ondotik zihoazen errusiar kolonoek Obdorsk kokalekua sortu zuten, lehenago Polnovat-Vozh () izeneko khantyen kokalekua zegoen lekuan, Ob ibaiaren ertzean. Obdorsk inguruko eskualdea Obdorski kraiari zegokion Errusiar Inperioan.

1930. urtean Jamalia berriaren barruan sartu zuten administratiboki; 1933. urtean Salekhard izena ipini zioten; eta 1938. urtean hiri-izaera eman zioten. 1949tik aurrera, Gulageko 100.000 preso inguruk Igarka (Krasnoiarsk kraia) eta Salekharden arteko trenbidea (*Heriotzaren trenbidea* ere deitua) eraikitzen lan egin zuten. Milaka preso hil ziren, eta 1953an, Stalin hil ostean, proiektua bertan behera utzi zen.

## Geografia 
Poluyren ertzean dago, ibai hau Obekin elkartzen den gunean. Zirkulu Polar Artikoaren lerroaren gainean dagoen hiri bakarra da.

## Klima 
Salekhardek klima azpiartikoa du, *Dfc* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Ekonomia 
Gas natural-hobi ugari daude eskualdean; gasa banatzen duen Novatek konpainiak, Errusiako bigarrenak, bulego nagusiak Salekharden ditu, esate baterako. Aireportua dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala Salekhard.org
* Turismo webgunea Welcome-ural.ru
Serov

**Serov** (), 1939 arte **Nadezhdinsk** deitua, erdi-mendebaldeko Errusian dagoen Sverdlovsk oblasteko hiria da. Oblastaren iparraldean dago, Ural mendien ekialdean, erdialdeko Uralen eta iparraldeko Uralen arteko mugan, Kavka ibaiaren ertzean. Jekaterinburgetik 350 km inguru iparraldera dago.
2010ean 99.373 biztanle zituen.

Klima kontinentala da: udak epelak dira, eta neguak hotzak eta elurtsuak.

## Historia 
Hiria XIX. mendearen bukaeran hasi zen itxuratzen, 1893an burdinbideak egiteko industria bat bertan kokatzea erabaki zenean. Hasieran, *Nadezhdinsk* izena izan zuen hiriak, Nadezhda Polovtsova bertako meatzaritza-gunearen jabearen omenez. Lehen eskola 1895ean zabaldu zen, eta lehen zentral elektrikoa 1907an. 1926an hiri estatusa lortu zuen.

1934an, *Kabakovsk* izena hartu zuen hiriak, Sverdlovsk oblasteko alderdi boltxebikeko I. D. Kabakov buruzagiaren omenez, baina 1937an berriro eskuratu zuen lehengo izena, Kabakovek dimititu baitzuen Stalinen purgen ondorioz. 1939an Serov izena eman zitzaion, bertako lantegian lanean jarduna zen eta gero Espainiako Gerra Zibilean heroia izan zen A. K. Serov hegazkin-pilotuaren omenez.

## Ekonomia 
Oblasteko industriagune garrantzitsua da. Burdin metalurgia da jarduera nagusia, hiriaren ekonomiaren %80 inguru. Munduko ferrokromo ekoizle nagusietako bat da. Meatzaritza-inguru baten gunea da, inguruetan, lignito, bauxita, burdin eta urre meategiak baitaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak