open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua

**Euskal Herriko sexu askapen mugimendua** edo **EHGAM**, Euskal Herriko LGBTI+ mugimendua da. Ehgam-ek mugimendu pluralista, autonomo eta iraultzailetzat du bere burua.  Euskal Herri osoa dauka jardueragune, tokian tokiko errealitate sozialera egokituz.

## Sorrera 
1977ko urtarrilean sortu bazen ere, 1983ko otsailaren 27ra arte ez zuten legeztatu. Euskal Herriko LGBTIQ+ lehen elkartea izan zen, eta gaur egun lanean dirau.

Antonio Kintana eta Imanol Alvarez izan ziren sortzaile nagusiak.

thumb|Ehgamek egindako kartel historiko bat.|367x367px

## Helburuak 
Pertsona LGTBIQ+-en askapena du helburu, eta sexu askapenaren prozesu orokorrean kokatzen da. 

Helburu nagusiak ondorengoak dira:

* Desio homosexualaren askapena, sexu askapen osoaren barnean.
* Desio zisheteroarautuarekin apurtzea. Desio homosexuala gizakiaren sexualitate orokorraren eta desioaren osagarritzat jotzea.
* Egun nagusi den arau bitarra ezabatzea. Arau horrek “rol” bitar eta osagarriak (ar/eme, maskulino/femenino, aktibo/pasibo, menderatzaile/menderatu) ezartzen baititu giza harremanen arloan.
* Ghetto homosexualaren ideia kapitalistarekin apurtzea. Pinkwasing-arekin apurtzea. Izan ere, desio homosexualaren bizipena esparru komertzialera mugatzen saiatu da urteetan politika ofiziala, eta neurri handian horretan dirau oraindik ere.

## Aldizkaria 
1977an Gay Hotsa izeneko aldizkaria argitaratzen hasi zen.  

## Kide historikoak 
* Antonio Kintana
* Imanol Alvarez
* Mikel Martin Conde    
* Xanti Vicente Altxu    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Duque

**Pedro Francisco Duque Duque** (Madrid, Espainia, 1963ko martxoaren 14a - ) ingeniari espainiarra da, Espainiako lehen astronauta izateagatik ezaguna. 2018ko ekainaren 6n Espainiako Zientzia eta Ikerketa Ministro izendatu zuten.

Ingeniaritza Aeronautikoa ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan, 1986an. GMV eta Europako Espazio Agentzian (ESA) lan egin zuen sei urtez eta 1992n astronauta izateko hautagai izendatu zuten. Errusian eta Ameriketako Estatu Batuetan prestatu ostean, STS-95 misioan parte hartu zuen, ESAren esperimentuak neurtzen. 2003an Nazioarteko Espazio Estazioan ere egon zen.

Espainiako astronauta bakarraz zen, 2022ko ESAren astronauten promozioan Pablo Álvarez Fernández eta Sara García Alonso hautatu izan arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkar (argipena)

**Elkar** terminoak hainbat kontzeptu adieraz ditzake:

* **Elkar**, euskararen izenordain elkarkari eta erreziprokoa.
* **Elkar argitaletxea**, euskal kulturako argitaletxe bat.
* **Elkar enpresa taldea**, euskal kulturaren esparruko enpresa-talde bat.
Electro-Shock Blues

***Electro-Shock Blues*** Eels taldearen diskoa da, 1998an argitaratutakoa.

## Abestien zerrenda 
## Kanpo estekak
Elkar (gramatika)

thumb|240px|Psike eta Kupido *elkarri* begira; *elkar* musukatzeko gertu. Antonio Canovaren eskultura, 1793.

**Elkar** izenordain elkarkaria da euskaraz, erreziprokoa, eta elkarrekikotasuna adierazten du, hau da: A-k B-ren egintza jasaten du, eta B-k A-rena. Hala nola: *Ak eta Bk elkar maite dute*, edo *A-k eta B-k elkarri musu eman diote.*

## Erabilera 
*Elkar*-ek hartzen dituen kasu markak beti mugagabean doaz, eta bizidunen markekin (* markadunak, okerrak dira adibide hauetan):

* elkarri / *elkarrari / *elkarrei lagundu diogu
* elkarrengandik / *elkarretatik bereizi ditugu

*Elkar* ezin da ageri ergatiboarekin, ez dago Nork kasurik, goiko taulak erakusten duen bezala: *Elkarrek ezinezko forma da. Nor kasu absolutuaren marka daramanean, berriz, beti objketua da elkar, sekula ez sujetua. Adibidez, “elkar jango dugu” esan genezake, betiere zentzu metaforikoan, hau da, “nik zu jango zaitut, eta zuk ni”, baina *elkar* objektu zuzenaren lekuan dago, ikusten denez.

Elkar izenordainak ez du berezko erreferentziarik. Erreferentzia-testuingurutik jaso behar du. Aurrekari batek ematen dio erreferentzia. Horregatik, anaforikoa dela esaten da: a) *Horiek elkar maite dute.* b) *Neska-mutilak elkarri begira gelditu ziren.* Bi adibide horietan, ELKAR izenordainak aurrekaria du: *horiek*, kasu batean, eta *neska-mutilak*, bestean. Elkarkariak batak bestea, batak besteari, bata bestearekin eta abar esan nahi du. Erreferente plurala eskatzen du, hortaz. Horregatik, aurrekariak beti plurala izan behar du, edo, berdin balio duena, izen-sintagma juntatua. Aurrekari plural horrekin lotuta, jokatutako aditzaren forman pertsona beti plurala izango da.

### Erabilera okerra 
*Elkar* izenordaina bada eta izen sintagmak osatzen baditu, izen sintagmak perpaus barnean betetzen duen funtzioaren arabera hartzen duen deklinabide atzizkia hartu beharko du. Horregatik, *Guk gurasoekin afalduko dugu* esaten dugun bezala, *Guk elkarrekin afalduko dugu* esan beharko dugu. Hala ere, topatzen dira halako moldeak, euskal gramatikalariek okertzat ematen dituztenak:

* *Guk elkar bazkalduko dugu
* *Elkarrik bazkalduko dugu
* *elkar bizi gara

Guztiarekin, errore hau ez da batere berria eta 18. mendetik dokumentatu dira horrelako adibideak.

## Etimologia 
George Uhlenbeck euskalariak *hark-har* forman ikusi zuen elkar terminoaren jatorria, alegia, *har* erakusle primitiboa, ergatiboz eta absolutiboz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fermin Mundaka

[thumb|300px|"Hacienda Mundaca", [Isla Mujeres, Quintana Roo estatuan.]]
**Fermin Antonio Mundaka Maretxaga** () (Bermeo, 1825eko urriaren 11 &ndash; Mérida, 1880) pirata, esploratzailea, mertzenarioa, esklabo-trafikatzailea, Mexikoko Quintana Roo estatuan dagoen Isla Mujeresen babesa hartu zuen. Bertan bere etxaldea, Hacienda Mundaca, eta hilobia, hutsik, gordetzen dira oraindik-orain.

## Biografia 
Dirudienez arkitektura eta nabigazio ikasketak egin zituen. Mexiko aldean berari buruzko lehenengo informazioak esklabo-trafikoarekin daude lotuta; dirudienez maia herritarrak eta afrikarrak esklabo bezala Kubara eramaten zituen, hango sail handietan lan egiteko. Justiziarekin arazoak izan zituen eta 1855 inguruan Isla Mujeresen ezkutatu zen. Dena dela, Yucatángo gobernuarekin oso harreman onak omen zituen. Oso aberatsa zen eta uhartean "Vista Alegre" etxaldea sortu zuen, gaur egun Hacienda Mundaca bezala ezagututa. Bertan idazkun batzuk irakur zitezkeen:  edo . Ia uharte erdia erosi zuen, %40a, tartean lur emankorrenak. Oso ospe berezia zuen: antza denez beti zebilen lanean eta jendearekin oso harreman gutxi zituen. Uhartean ere eraikin desberdinak altxatu zituen, eskulturak eta lorategiak. Uharteko hilerrian ere bere izena duen hilobia dago baina hutsik: gaixotu zenean lagun batek Méridara eraman zuen eta han hil egin zen.

## Kondaira 
Fermin Mundakarekin lotuta maitasunezko historia esaten da. Dirudienez, 1862an, gerra zibilak zirela eta, uhartean bertan babesa hartu zuen hamabost urteko neska eder bat ezagutu zuen, Martiniana Gómez Pantoja "La Trigueña" (Gari kolorekoa) Fermin baino gazteago zen beste gizon batekin maitemindu zen eta Mundaka bakardadean gelditu zen. Haren oroimenez, hilerrian bere hilobi propioa egin zuenean, hitz hauek jarri zituen: .

Uhartean Mundakari buruzko kondairak kontatzen dira, esaterako haren etxaldean ezkutatzen den altxorrarena. Urtean behin uhartearen haurrak hori bilatzeko biltzen dira. La Trigueñari, bestetik, herrian, eskultura bat eskaini diote,

## Galeria 

File:Hacienda_Mundakaren_erorkinak.jpg|Hacienda Mundakaren erorkinak.
File:Hacienda Mundakaren eraikin nagusia.jpg|Hacienda Mundakaren eraikin nagusia.
File:Hacienda_Mundakako_putzua.jpg|Hacienda Mundakaren putzu bat.
File:Fermin Mundakaren hilobia-.jpg|Fermin Mundakaren hilobia hilerrian. Hutsik dago.
File:Piraten_ikurra_Fermin_Mundakaren_hilobian.jpg|Piraten ikurra hilobian.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :El Paísen artikulua, 2003-X-19.
* :Fidel Villanueva Madridek prestatutako biografia.
* :Hacienda Mundacari buruzko bideoa You Tuben.
Isla Mujeres uhartea

thumb|Mapa.
**Isla Mujeres uhartea** Mexikoko Quintana Roo estatuan dago, Karibe itsasoan, Yucatán penintsulan. Uhartea Quintana Rooren hamaika udalerrietako bat da. Cancúnetik hamahiru kilometrotan dago eta komunikazio nagusia handik ateratzen den ferria da. Oso toki turistikoa da.

## Historia 
Isla Mujeres Maia herriaren lurraldea zen, herri honek uhartea Ixchel, Ilargiaren eta ugalkortasunaren jainkosari eskaini zion. Hori zela eta, fededunek haien hondartzetan emakumeen itxurako irudien eskaintzak egiten zizkioten. Emakume gazteek, bestetik, nerabetasunean, erromesaldian, hara joan behar zuten. 1517an, espainarrek, Francisco Hernández de Córdobaren agindupean, uhartea inbaditu zuten. Haiek, jainkosari egindako eskaintzak ikusi zituztenean, jarri zioten Isla Mujeres izena. Urtetan uhartea iheslarien eta piraten babeslekua izan zen.

Uhartearen hegoaldean maien tenplu baten aztarnak godertzen dira.

Aipatzekoa da baita ere Hacienda Mundaca izeneko etxaldea, Fermin Mundaka Maretxaga esklabo-trafikatzaile bermeotarrak eraikia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fermin Mundaka Maretxaga
* Isla Mujeres (udalerria)

## Kanpo estekak 
* :Udalaren webgune ofiziala.
* :Mexiko udalerrien entziklopedia.
* :Informazio turistikoa.
Sexukide

**Sexukide** adostutako sexu harreman bateko partaide bakoitzari deritzo. Sexukideak edozein sexu, genero edo joeratakoak izan daitezke, partaide kopurua edozein dela ere. Horrez gain, sexukideen arteko harremana maitasunezkoa zein aldi baterako topaketa izan daiteke. Beraz, sexukideak pertsona kutunak (esaterako ohaideak) nahiz ezezagunak (esaterako prostitutu zein prostitutak, gau bateko txortalagunak) izan daitezke.

Sexukide hitza adostutako sexu harremanen alorrean besterik ezin da erabili. Hortaz, sexu harremana bortxazkoa bada, derrigorrez bortxatzaile eta biktimen artean bereizi behar da, non bortxatzailea biktimaren sexu-askatasunaren aurkako erasotzailea den.

## Kanpo estekak
Se rokh

***Hiru aurpegi*** (, *Se rokh*) 2018ko Jafar Panahi irandar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Irango aktore ospetsu batek bideo bat jaso du: bideo horretan, emakume gazte batek bere buruaz beste egingo du, bere familia erlijiosoak ez baitio aktore ikasketak egiten utzi. Aktoreak Jafar Panahi zuzendariarengana joko du, bideoa egia edo manipulazioa ote den argitzen lagundu diezaion. Biak abiatuko dira neska gaztearen herrira.

## Aktoreak 
* Behnaz Jafari : bera
* Jafar Panahi : bera
* Marziyeh Rezaei : bera
* Maedeh Erteghaei : bera
* Narges Delaram : ama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Una questione privata (2017ko filma)

***Una questione privata*** 2017ko Paolo eta Vittorio Taviani italiar zinema zuzendarien film dramatikoa da, Beppe Fenoglioren izen bereko liburuan oinarrituta.

## Sinopsia 
Milton gazteak Fulvia ezagutuko du Giorgio adiskidearen bitartez, eta berehala maiteminduko da. Hirurek uda gogoangarri bat pasatuko dute Bigarren Mundu Gerra hasi aurretik. Milton partisano egingo da, Giorgio bezala. Baina azkena preso hartu dute faxistek.

## Aktoreak 
* Luca Marinelli: Milton
* Valentina Bellè: Fulvia
* Anna Ferruzzo: Custode
* Marco Brinzi: Contadino
* Francesco Turbanti:
* Giulio Beranek: Ivan
* Lorenzo Richelmy: Giorgio
* Lorenzo Demaria: Radiosa Aurora
* Luca Cesa: Jack
* Josafat Vagni: faxista
* Jacopo Olmo Antinori
* Alessandro Sperduti
* Tommaso Maria Neri: Riccio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mosku Irratia

**Mosku Irratia** () edo **Mosku Irratiko Mundu-Zerbitzua** SESBeko nazioarteko irrati katea izan zen. 1993an berrantolatu eta Errusiako Ahotsa bilakatu zen. Bere urrezko aroan, 88 hizkuntza erabiltzen zituen SESBetik, ekialdeko Europatik eta Kubatik zituen emankizunetan.

Haren tarte-soinua 'Nire aberria zabala da' () herri kanta izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panamako futbol selekzio nazionala

[thumb|300px|Panama eta [Ekuadorko futbol selekzio nazionala|Ekuadorren arteko partida, 2015ean.]]

**Panamako futbol selekzio nazionala** herrialde hartako ordezkaria da. Etxeko partidak Estadio Rommel Fernández zelaian jokatzen ditu, Panama Hiria hiriburuan.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* 2018ko Munduko Txapelketarako sailkatu da historian aurreneko aldiz.

### CONCACAF Txapelketak 
* **CONCACAF Urrezko Kopa (0):**
** Bigarren (2): 2005, 2013
** Hirugarren (2): 2011, 2015
* Copa CCCF (1): 1951
* Copa Centroamericana:
** Txapelduna (1): 2009
** Bigarrena (2): 2007, 2017

## Ibilbidea 
## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2018ko martzoaren 29an eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Euskal Herriko selekzioaren aurkako partidak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Euskal Quidditch Kopa

**Euskal Quidditch Kopa** Euskal Herriko taldeen artean jokatzen den quidditch txapelketa da.

## Historia 
2018ko ekianean izan zuen lehen ekitaldia. Urnietan antolatu zen eta hiru taldek hartu zuten parte:
*  Gasteiz Gamusins
*  Bizkaia Boggarts
*  Golden Dragons

## Palmaresa 
## Ekitaldiak 
### 2018ko ekitaldia 
* **Sailkapen fasea**
** Golden Dragons 40-140* Gamusins
** Gamusins 120*-90 Boggarts
** Golden Dragons 50-120* Boggarts
* **Finalaurrekoa**
** Boggarts 130*-20 Golden Dragons
* **Finala**
** Gamusins 100*-70 Boggarts

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hadroi

**Hadroia** (greziereazko ἁδρός, *hadrós* (dentso) hitzetik eratorria) quarkez osatuta dagoen partikula azpiatomiko bat da. Quarken artean dagoen elkarrekintza nuklear bortitzari esker batuta mantentzen da partikula. Quark eredua argitaratu eta onartu aurretik, hadroiak elkarrekintza indartsuarekiko sentikortasuna adierazten zuten partikulak bezala definitzen ziren.

Partikula azpiatomiko guztien antzera, hadroiek ere Poincareren taldeko irudikapenei dagozkien zenbaki kuantikoak badituzte: JPC(m), zenbaki horretan, `J` spina da, `P`, parekotasuna, `C`, C parekotasuna eta `m`, masa. Zenbaki kuantiko horietaz gain, zaporearen zenbaki kuantikoak ere eduki ditzakete, hala nola, iso-spina, nabarmenkeria, etab.

## Ikus, gainera 
* LHC
* Partikula azpiatomiko
* Quark eredua
* Quark izar

## Kanpo estekak
Brussels Cycling Classic

**Brussels Cycling Classic**, 2013. urtera arte **Paris-Brusela**, Frantzia eta Belgika artean urtero irailaren erdialdera ospatzen den txirrindularitza lasterketa erdiklasiko bat da.

1893an sortua izan zen eta lehenbiziko garailea André Henri belgikarra izan zen, hortaz gaur egun oraindik ospatzen den txirrindularitza lasterketa zaharrena da. Jatorriz Paris eta Brusela hiriburuan artean lasterka egiten zen, hortik iraganean *Bi Hiriburuen Lasterketa* izendapena jaso izana. Ondoren, Frantziako Pikardia eskualdeko Soissons udalerrian hasi (Paristik 85&nbsp;km ipar-ekialdera) eta Bruselan amaitzen zen. Beste hainbat ekitaldietan Frantziako Noyon edota Senlis udalerrietan hasi eta Belgikako Anderlecht hiriko Constant Vanden Stock estadioan amaitu zen.

2005ean, finantza-arazoak ekiditzeko eta probaren etorkizuna ziurtatzeko, Eddy Merckx Sari Nagusiarekin bat egin zen.

2013. urtetik aurrera Bruselan hasi eta amaitzen da. Garaipen gehien dituen txirrindularia Robbie McEwen australiarra da, lasterketa bost bider irabazi baitu.

1949ko ekitaldian Jesús-Jacques Moujica urretxuar txirrindulariak hirugarren egin zuen.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Galtzada-harrien klasikoak

**Galtzada-harrien klasikoak** edota **Flandriar klasikoak**, urtero martxoa eta apirilaren artean ospatzen diren lau txirrindularitza lasterketa klasikoak dira. Galtzada-harriek berebiziko garrantzia dute ibilbide honetan, galtzada harriak dauden errepide atalak txirrindularientzat ohiko errepideak baina igarotzeko gogorragoak baitira, maiz txirrinduek hauei egokitutako supentsioak ere erabiltzen dituzte.

Galtzada-harrien klasikoak lau lasterketa hauek osatzen dute: E3 Harelbeke, Gante-Wevelgem, Flandriako Tourra eta Paris-Roubaix. Frantzian ospatzen den Paris-Roubaix lasterketa ez beste guztiak Belgikan ospatzen dira.

2012an Tom Boonen belgikarra denboraldi berdinean lau klasikoak irabaztea lortu zuen lehenbiziko txirrindularia bilakatu zen, eta gaur egun arte balentria hau lortu duen bakarra da.

## Garaileak 1990etik aurrera 
## Kanpo estekak
Voice of America

**Voice of America** () Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak finantzaturiko nazioarteko irrati katea da, International Broadcasting Bureau agentziak kudeatzen duena. 1942an sortua, Washington Hirian izan du egoitza. Egun 60 hizkuntzaz lan egiten du eta 100 herrialdetara baino gehiago igortzen ditu bere saioak. Hala ere, 1948 eta 2013 artean Smith-Mundt izeneko propagandaren aurkako legea zela eta ezin zuten Estatu Batuetan igorri.

Bere tarte-soinua *Yankee Doodle* abesti herrikoia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Radio Free Europe/Radio Liberty

**Radio Free Europe/Radio Liberty** () Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak finantzaturiko nazioarteko irrati katea da, ekialdeko Europan, erdialdeko Asian eta Ekialde Hurbilean zehar igortzen duena. 1949an sortua, hasieran Munichen eta 1995etik aurrera Pragan izan du egoitza. Egun 20 hizkuntzaz lan egiten du

## Kanpo estekak
Milan-Turin

**Milan-Turin**, Italian urtero urrian jokatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa klasiko bat da. Milan hirian hasi eta Turin hirian amaitzen da.

1876an sortua, lehen irabazlea Paolo Magretti italiarra izan zen. Garaipen gehien lortu dituen txirrindularia Costante Girardengo italiarra izan da, bost aldiz irabaziz (1914-1923 artean).

Gaur egun arte bi euskal txirrindularik irabazi dute lasterketa: 1964an Valentin Uriona muxikarrak eta 2006an Igor Astarloa ermuarrak.

## Garaileak 
## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Closing Time

***Closing Time*** Tom Waitsen lehen estudio-lana da, 1973an argitaratutakoa.

## Abestien zerrenda 
Abesti gutziak Tom Waitsek idatzi eta konposatuak dira.

## Kanpo estekak
South Queensferry

**Queensferry**, maiz **South Queensferry** deitua iparraldean dagoen North Queensferrytik bereizteko,  edota **Cas Faoileas**, Eskoziako herri bat da Edinburghetik hamabost kilometro mendebaldera dagoena. Forth estuarioaren hegoaldeko kostaldean dago eta bertatik estuarioa igarotzen duten 3 zubi nagusiak igarotzen dira: Forth Bridge (1890); Forth Road Bridge (1964) eta Queensferry Crossing (2017). Herriak 2018an 9.000 biztanle inguru zituen eta administratiboki, Edinburgheko Eremuko Batzarrak kudeatzen du.

Izenak "erreginaren ferry pasabidea" esan nahi du" eta jatorria Santa Margarita Eskoziako erreginan dago (XI. mendea), itsasontzitik bertan lurreratu zelako Edinburgherako bidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Getxoko Arenas 2018-2019

Entrenatzailea: Endika Bordas (2019-Egun,32.jardunalditik)  Jabi Luaces (2018-19,31.jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.

#### Bajak 
### Neguko Merkatua 2019 
### Udako merkatua 2018 
## Kanpo estekak
Fandom

[thumb|300px|[Harry Potterren fandom bat, Hogwarts-eko ikasleak bezala jantzita.]]
**Fandom** ingelesezko hitza da ("fan" eta -"dom" atzizkia), denborapasa baten, pertsonaia baten edo fenomeno zehatz baten jarraitzaileen multzoa izendatzen du. Esaterako, Star Wars filmeen jarraitzaileak edo J.R.R. Tolkien egilearen liburuen irakurle sutsuak. Askotan, frikien fenomenoarekin lotu izan da.
thumb|300px|Dragon Con 2008an.
## Aktibitateak 
Fandomek aktibitate mota asko egiten dituzte. Hemen batzuk:
* *cosplay*,
* *doujinshi* eta fanzineak (japoniarrak ala mendebaldekoak diren arabera)
* *fanfiction* narrazioak
* *vidding*,
* gai baten inguruko biltzarrak: Comic-Conak, *fanartak*, *fansubak*, *scanlationak*
* gai baten inguruko *merchandising*.

Batzuetan, jatorrizko lanarekin lotuta dauden baina ofizialak ez diren produktuak ere sortzen dira, askotan publizitate mezuekin; horri *fanadvertising* deitzen zaio.

## Fandom batzuk 
* Furry
* Otaku
* Geekak
* Gamerrak
* Tolkiendils, J.R.R. Tolkien idazlearen eta haren liburuen jarraitzaileak
* Trekkieak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Fandom You Tuben.
Zisgenero

**Zisgenero** jaiotzean esleitutako sexua eta genero nortasuna bat datozkion pertsonari deritzo. Beraz, transgenero terminoaren aurkako esanahia du.

## Etimologia 
*Zisgenero* hitza neologismo bat da, latinetik datorren *cis-* aurrizkiaren (*alde honetan* esanahikoa) eta *genero* hitzaren elkarketatik sortua. Volkmar Sigusch psikiatra eta sexologo alemaniarrak erabili zuen lehendabizikoz «zissexuell» hitza (*zisexual*) 1991n. 

Euskaraz zis forma laburtua ere erabiltzen da, zis gizonak edo zis emakumeak aipatzen direlarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Transgenero.
* LGBTIQ.

## Kanpo estekak
Ardenetako klasikoak

**Ardenetako klasikoak**, **Ardenetako Trilogia** edo **Ardenetako Triptikoa**, urtero apirilean Ardenak eremuan ospatzen diren egun bateko hiru txirrindularitza lasterketa klasikoak dira.

Ospe eta usadio handiko hiru Klasikoak hauek aste baten buruan honako hurrenkeran ospatzen dira:

## Garaileak 
Zazpi txirrindularik *Ardenatar asteburua* irabaztea lortu dute (Flèche Wallonne-Lieja-Bastogne-Lieja): Ferdinand Kubler (1951, 1952), Stan Ockers (1955), Eddy Merckx (1972), Moreno Argentin (1991), Davide Rebellin (2004), Alejandro Valverde (2006, 2015, 2017) eta Philippe Gilbert (2011). Lehenbiziko txirrindularik benetazko *asteburua*, gainontzekoek gaur egun bi lasteketen arteko lau egunen epearen barnean.

Bestalde, 2004an Davide Rebellin italiarrak ordurarte inorrek lortu gabeko hirukotea lortu zuen, *Ardenetako asteburuari* Amstel Gold Race gehitu baitzion, hiru Klasikoak jarraian irabazteko balentria lortuz. 2011n Philippe Gilbert belgikarrak balentria berbera burutzea lortu zuen. Hiru klasikoak irte ezberdinetan irabazi dituzten txirrindulariak honakoak dirá: Danilo Di Luca, Michele Bartoli, Eddy Merckx eta Bernard Hinault.

## Garaipen gehien 
## Kanpo estekak
Numax presenta...

***Numax presenta...*** Joaquim Jordàk 1980an zuzendutako film dokumental bat da, 1977 eta 1979 artean Numax etxetresna elektriko lantegiko langileek aurrera eramandako autogestio esperientziari buruzkoa.

Bartzelonako fabrika bat zen Numax, 300 bat langilekoa, batik bat haizagailuak ekoizten zituena. 1977an, hainbat kaleratze eta greben ondoren langile talde batek lantegia okupatzea eta autogestionatzea erabaki zuen, jabeen itxiera saiakera irregularrari aurre egin nahian. Bi urte beranduago, ia ekimenaren amaieran, Numaxeko Langile Batzarrak erabaki zuen kolektiboan zeuzkaten azken 600.000 pezetak denen artean egindako prozesua dokumentatzera bideratzea.

Lengoaia narratibo ezberdinak esploratzen dira dokumentalean, fabrikak bizi zuen gatazka, itxieraren aurreko langileen erresistentzia, mobilizazioa, batzarrak, lantegia autogestionatzeko zailtasunak zein langileen barne kontraesanak adierazteko asmoz.

Filma 1980ko Maiatzaren 1ean proiektatu zen lehen aldiz Filmoteca de Catalunyaren aretoan, garai hartan Bartzelonako Cera kalean kokatua zegoena. Filmeko protagonista guztiak egon ziren bertan, Numaxeko langileak baita bestelako ikusleak ere. Saioaren ondoren ordu luzez iraun zuen eztabaidak. Filmetik ondorioztatu zitezkeenak ez zitzaizkien gustuko garaiko langile alderdi batzuei, dokumentala porrot baten kontakizuntzat interpretatzen zutelako.

Hogei urte geroago, 2004an, Jordà langile haietako batzuekin elkartu zen berriz, beste dokumental bat egiteko, *Veinte años no es nada*, Numaxeko langile-borrokaren parte izan ziren pertsona batzuen bizitzetara hurbilduta. Dokumental honetan etengabe errepikatzen dutenez, langile talde honentzat beraien unibertsitatea izan zen Numax.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Numax presenta...* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
*  *Numax presenta...*filmaren iragarkia ikusgai
Kanaria Berria

**Kanaria Berria**, gaztelaniaz eta ofizialki **Nueva Canarias (NC)**, Kanariar Uharteetako ezker-zentroko alderdi politiko bat da. 2005ean Kanaria Handian Román Rodríguez Rodríguez politikariak sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Francisco Álvarez-Cascos

**Francisco Álvarez-Cascos Fernández** (Madril, 1947ko urriaren 1a) espainiar politikari eta ingenieri bat da. Espainiako Alderdi Popularreko kide izan ondoren (1989-2011), alderdi horretako zuzendaritzarekin izandako desadostasunen ondorioz alderdia laga eta bere pertsona ardatz nagusi jarriz Foro Asturias eszisio edo alderdi politiko berria sortu zuen.
Màxim Huerta

**Máximo Huerta Hernández** (Utiel, Valentzia, 1971ko urtarrilaren 26a), aurretik **Màxim Huerta** bezala ezagutua, espainiar kazetari, idazle eta Telebistako Arte eta Zientzien Akademiaren kide da. Udaberri Sariaren irabazlea 2014an, Espasak argitaratutako bere laugarren eleberriagatik *La noche soñada*. 2018an Pedro Sánchez, espainiar Gobernuko presidenteak, Kultura eta Kirol Ministroa izateko aukeratu zuen, baina izendatu eta astebetera dimisioa aurkeztu zuen.

## Biografia 
Valentziako CEU San Pablo Unibertsitatean Informazioaren Zientzietan lizentziatua, Madrilgo "Instituto Europeo de Diseño"an Diseinu Grafiko eta Ilustrazio Editorialean masterra lortu du. Era berean, Telebistako Arte eta Zientzien Akademiaren kide da. Bere ibilbide profesionala bere jaioterriko irrati eta idatzizko komunikabidetan hasi zuen, hala nola, Radio 5ko RNE Utielen eta Radio Buñol edo *Valencia 7 días *edo *Las Provincias *egunkarietan.

Telebistarako jauzia 1997an ematen du, Canal 9 telebista kate autonomikoan hastean, bertan *Informatiu Metropolità* eta azken orduko *Informatiu *aurkeztu eta editatzen dituelarik.

Telecincon 2000an hasten da lanean,

En 2005 bere ibilbideak beste norantza bat hartzen du, ordurarte albistegietara lotua, eta Ana Rosa Quintana kazetariaren *El Programa de Ana Rosa* saioko aurkezle taldean sartzen da,

Irailaren 2016tik aurrera, TVEko 1 katean, zinemari buruzko *Destinos de cine* programa aurkezten du.

Zazpi eleberri, bidai-liburu bat, haurrentzako ipuin bat eta istorio ilustratu bat argitaratu ditu, besteak beste, *Que sea la última vez que me llamas Reina de la Tele* (2009), *El susurro de la caracola* (2011), *Una tienda en París* (2012) y *La Noche Soñada* (2014), azken honekin Premio Primavera 2014ean irabaziz.

2015ean bere lehen liburu ilustratua argitaratu zuen, *El escritor* izenburupean, Javier Jubera artistarekin elkarlanean, eta urte berean bere bosgarren nobela *No me dejes (Ne me quitte mas)*.

2017ko apirilean seigarren liburua kaleratzen du, oraingoan autobiofikzioa* La parte escondida del iceberg*. *El Español, 20 Minutos, Glamour*, eta *National Geographic* aldizkari eta egunkarietan idazten du. Halaber, RNEko *Gente despierta* saioko taldearen parte da.

2018ko ekainean Pedro Sanchezek Kultura eta Kirol Ministro izendatu zuen. Astebete ondoren dimisioa aurkeztu zuen, 2006, 2007 eta 2008an 218.322 euroko zerga-iruzurra egin zuela zabaldu eta gero.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Que sea la última vez que me llamas Reina de la Tele* (Martínez Roca, 2009)
* *El susurro de la caracola* (Martínez Roca, 2011)
* *Una tienda en París* (Martínez Roca, 2012)
* *La Noche Soñada* (Espasa, 2014)
* *No me dejes (Ne me quitte mas)* (Espasa, 2015)
* *La parte escondida del iceberg* (Espasa, 2017)
* *Firmamento* (Espasa, 2018)

### Bidai-gidak 
* *Mi lugar en el mundo eres tú* (La Esfera de los Libros, 2016)

### Istorio ilustratuak 
* *El escritor* (Hidroavión, 2015)

### Haur liburuak 
* *Elsa y el mar* (Mueve tu lengua, 2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Idazlearen web orria
*
Albert Boadella

**Albert Boadella i Oncins** (Bartzelona, 1943ko uztailaren 10a) kataluniar aktore, antzerkigile eta zuzendari bat da. 1961ean sortu zenetik Els Joglars antzerki konpainiako kide da, eta 2012 arte baita haren zuzendaria ere. Espainiar nazionalismoaren aldeko eta kataluniar independentismoaren aurkako joera garbia du.

1980ko hamarkadan "Pujolismoaren" satirak ziren *Operació Ubú* (1981) eta *Ubú President* antzezlanak burutu zituen, baina Kataluniako Generalitatearen diru-laguntzak jasotzetik uztearekin bat espainiar nazionalismoarekin lerrokatu eta kataluniar nazionalismoaren aurkako iritziak sistematikoki ematen hasi zen. 2010eko hamarkadan kataluniar independentismoaren aurka eta espainiar unionismoaren alde argi eta garbi azaldu zen, Manifiesto por la lengua común gaztelaniaren aldeko espainiar plataforma nazionalistan ere parte hartu zuen eta Hiritarrak - Hiritargoaren Alderdiaren kide da.
Nighthawks At The Diner

***Nighthawks at the Diner*** Tom Waitsen lehenengo zuzeneko diskoa da, 1975eko uztailean ekoiztua, Los Angelesen grabatua, ikusle gutxiren aurrean.

## Abestien zerrenda 
Abesti gutziak Tom Waitsek idatzi eta konposatuak dira.

**Lehen aldea**

**Bigarren aldea**

**Hirugarren aldea**

**Laugarren aldea**

## Kanpo estekak
Small Change

***Small Change*** Tom Waitsen hirugarren estudio-lana da, 1976an grabatutakoa.

## Abestien zerrenda 
Abesti guztiak Tom Waitsek idatzi eta konposatuak dira.

**Lehen aldea**

**Bigarren aldea**

## Kanpo estekak
Atun-entsalada

**Atun-entsalada** normalean hiru osagairen nahasketa bat da: atuna, arrautza eta maionesa edo ordezko mota batzuk, hala nola, ziapea. Erabilitako atuna aurrez prestatutakoa da, ontziratuta eta urarekin edo olioarekin kontserbatuta. Ohikoa da bi ogi-xerren artean entsalada igurtzea ogitartekoa lortzeko.

## Kanpo estekak
Pasta-entsalada

**Pasta-entsalada** osagai nagusia pasta egosia duen entsalada da, normalean barazki fin-fin txikituekin ozpin-olioan (edo maionesan oinarritutako beste saltsa bat) lagunduta. Entsalada mota hau hotza zerbitzatu ohi da, beraz udako hilabete beroetan prestatzen da. Gainera, pasta-entsalada modaz pasatzen ez den klasiko bat da eta gustu guztietarako konbinazioak ematen dituzte.

## Kanpo estekak
Fan

thumb|250px|Zaleak Buenos Airesen, Argentinako errezitaldi batean.
thumb|250px|Kirolarekin zein artearekin lotzen da fanen fenomenoa.
**Fan** bat (pluralean: fanak​), zerbaiten, talde baten edo norbaiten zale amorratua, mireslea, aldekoa, jarraitzailea, fanatikoa da. Kontzeptua oso arlo desberdinetan erabil daiteke, kirolean zein artean. Euskal Herrian eta Europan, XX. mendeko 70. hamarkadan, The Beatles arrakastarekin kontzeptua asko zabaldu zen. Fanen multzoak fandomak dira. Fanak, sarritan, elkarteak eta klubak sortzen dituzte, fanzineak plazaratzen dituzte, ekimenak antolatzen dituzte gustuko duten hori guztia zabaldu nahian.

## Ikus, gainera 
* Fandom

## Kanpo estekak
Ana Goitia

**Ana Goitia Erkiaga** (Lekeitio, 1981eko urriaren 12a) kazetaria eta telebistako aurkezle euskalduna da. Kazetaritzan lizentziatua da, Euskal Herriko Unibertsitatean. Umoregilea eta  moda munduko profesionala ere bai. 

## Ibilbidea 
### Telebistan 
Urte asko daramatza telebista munduan lanean 2002an bekadun hasi zen ETBn, ondoren *Gaur Egun* eta *Teleberri* saioetan erreportari lanetan ibili ondoren, azken urteetan hainbat ekoiztetxetan aritu da erredaktore eta baita kamera aurrean ere.

ETB1en *Atera Kontuak* programa aurkeztu izan du. Eta baita *Hauxa Bi* saioa ere aurkeztu du Onintza Enbeitarekin batera , eta beste zenbait programatan ere aritu da kolaboratzaile lanetan, besteak beste, Gure Kasan, Egunak Egin du eta gaur egun Biba Zuek eta Akelarre saioetan. Barre Librea, umorezko saioan ere egiten ditu agerpenak.

### Umoregile 
Umoregilea ere bada. Telebistako platoetatik antzokietarako saltoa egin zuen 2020an *Barre Librea* saiorako bere lehen bakarrizketa egin zuenean, ondoren herriz herri aritu da bakarrizketak egiten. 2024an *Katana* izeneko bakarrizketa luzea aukeztu zuen, ordubeteko saioa,  kritikarako eta hausnarketarako egindako lana.*Bakarrizketan nire mingaina zorrotza izango da; argi hitz egingo dut.* 

### Blogari 
Moda gaietako blogaria da, 2008an sortu zuen “El Rincón de Anatxu” deitu zuen bere bloga.  *Personal shopper* eta estilista lanetan aritu izan da, eta arropa diseinatzeaz gain, bere produktuak eta beste batzuk saltzeko sareko denda baten sortzailea da, Annuik, neurri handietan berezitutako denda, hain zuzen ere. Irudi aholkularitzan ere lan egin izan du.

## Telebistako lanak 
### Aurkezle 
* *Atera kontuak* (2018)
* *Hauxa Bi* (Onintza Enbeitarekin batera) (2018)
* *Akelarre* (2023)

### Kolaboratzaile 
* *Gure Kasa* (2018-2020)
* *Egunak egin du* (2019-2020)
* *Barre Librea* (2020-2021)
* *Biba Zuek* (2020-gaur egun)
* *Akelarre* (2022-2023)

## Bakarrizketak 
* *Barra librea* (2020)
* *Katana* (2024) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Berdin du neurriak; zenbakiek ezin gaituzte eraman pertsona bat nolakoa den jakitera* ETB1
*
Aita Gurea (argipena)

Izen honek hainbat adiera du:

* **Gure Aita** otoitza izendatzeko beste modu bat da *Aita Gurea*.
* ***Aita Gurea*** Aita Madinak konposagilearen musika-lan bat da, 1947koa.
Japoniako Kopa (txirrindularitza)

**Japoniako Txirrindularitza Kopa** (japonieraz ジャパンカップサイクルロードレース) Japonian urtero urrian ospatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa klasiko bat da. 1992. urteaz geroztik Utsunomiya hirian jokatzen da eta UCI Asia Tour egutegiaren barnean dago.

1992an sortu zen eta lehenbiziko irabazlea Hendrik Redant belgikarra izan zen. Garaipen gehien lortu dituzten txirrindulariak Claudio Chiappucci eta Sergio Barbero italiarrak dira, bakotzak hiruna garaipenekin.

## Garaileak 
**Oharrak:** 2013an Michael Rogers lehen postuan amaitu zuen, baina kutsatutako okelaren ondorioz positiboa eman eta deskalifikatua izan zen, titulua Bauerren eskuetara igaroz.

## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Munduko Rally Txapelketako rallyak

Honakoa Munduko Rally Txapelketa osatzen duten edo osatu duten rally lasterketen zerrenda da. **Hizki lodiz** gaur egungo lasterketak adieraziak daude.

## Rallyak 
## Kanpo estekak
Portugal kontinental

200px|thumb|Portugal kontinentaleko mapa.
**Portugal kontinentala** () Portugalek Iberiar Penintsulan, eta, era berean, europar kontinentean duen eremua da.

Horrela Portugalgo eremu kontinentala ()eta uhartetarra- Azoreak eta Madeira- bereizten dute. Azoreak eta Madeira eskualdeei "euskalde autonomoak" (), "Portugal uhartetar" () edo "uharteak" () diete.

Portugal kontinentalak 89.015&nbsp;km²-ko azalera (guztira: 92.145&nbsp;km²) eta 9.833.408 biztanle (guztira: 10.318.084) ditu.

## Kanpo estekak
1 Formulako zirkuituak

Honakoa 1950-2017 artean 1 Formulako lasterketak izan dituzten **zirkuituen zerrenda** da.

## Zirkuituak 
* **Hizki nabarrez** gaur egun 1 Formula osatzen duten zirkuituak.

## Kanpo estekak
Kapirote

thumb|330px|Oriako sorgin-dantzako kapiroteak.

**Kapirotea** txano puntaduna da, forma konikoa duena. Euskal Herrian dantzetan eta jai zenbaitetan erabiltzen da, bereziki inauteriekin zerikusia dutenetan.

## Erabilpen adibideak 
* Oriako sorgin-dantzako (Lasarte-Oria) dantzarien artean batzuek kapirote gorriak erabiltzen dituzte. Santutxuko Gaztedi dantza taldeak 1964an berreskuratu zuen, ordurako desagertuta baitzegoen.
* Ituren eta Zubietako joaldunek kolorezko zintekin eta lumekin dotoretzen dute buruan janzten dutena, tunturroa: kapirote moduko bat, hain zuzen.
* Tuterako inauterietan, zipoteroen kalejira gidatzen duen pertsonaia Kapirote Nagusia da (*Capirote mayor*), eta kapirotea darama jantzita.
* Aste Santuko prozesioetan ere erabiltzen da, bereziki Espainian: *Nazarenos* esaten zaie gaztelaniaz kapirote estalia erabiltzen duten prozesioko partaideei. Tunika batekin bat egiten duen zapi estalki batek tapatzen du kapirotea *nazarenoen* jantzian.
* Frantses jatorriko kolonoek Louisiana kolonizatu zutenean, inauteri ohiturak eraman zituzten bertara, eta han Mardi Gras ospatzen dutelarik egun, *chaperon* txano konikoak erabiltzen dituzte egun, cajun jendea bizi diren eskualdeetan.
* Espainiako Inkisizioak epaitzen zituen herexe akusatuak erridikulizatzeko, *sambenito* izeneko kapiroteak jartzen zizkieten.
* Ku Klux Klan talde arrazistaren zeremonietan ere kapiroteak erabili izan dira.
## Iruditegia 

Fitxategi:Ioaldun 001.jpg|Joaldunen tunturroak, Ituren eta Zubieta.
Fitxategi:Capuchones.jpg|*Nazareno* espainiarrak, Valladolid.
Fitxategi:Courir run 2010 01.jpg|*Cajun* inauterian, '*chaperon* txanoak, Louisiana.
Fitxategi:Goya9.jpg|Dohakabe bat *sambenitoa* buruan, Goyaren artelana, 1811.
Fitxategi:Ku Klux Klan Imperial Kouncil in Shaughnessy, British Columbia, 1925.jpg|Kanadako Ku Klux Klanen aldekoak, 1925.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oilasko-entsalada

**Oilasko-entsalada** osagai nagusia oilasko haragia, aurretik egosi eta birrindu dena, duen entsalada da. Batzuetan, patata eta azenario egosiak eta brunoise eran (karratu txikiak) moztuak eta ilarrak gehitu egiten dituzte. Batzuetan, sagarra ere gehitzen zaio zapore garratza lortzeko. Maionesaz , gatzaz, piperraz eta mostazaz maneatu egiten dute.

## Kanpo estekak
Arrautza-entsalada

**Arrautza-entsalada** anglo-amerikar tradizioaren zati da, non proteina edo karbohidrato ugariko elikagaiak nahasten dituzten entsaladak egiteko, guztia espeziez, belarrez, eta bestelako elikagaiez, eta olioez edo olioetan oinarritutako saltsez maneatuak.

## Kanpo estekak
Foreign Affairs

***Foreign Affairs*** Tom Waitsen laugarren estudio-lana da, 1977an grabatutakoa. Bette Midlerrek *"I Never Talk to Strangers"* kantuan Waitsekin batera abesten du.

## Abestien zerrenda 
**Lehen aldea**

**Bigarren aldea**

## Kanpo estekak
Beste (argipena)

Termino honek hainbat adiera izan ditzake:

* **Beste**, izen sintagmaren osagai bat euskaraz (*beste gizon bat etorri da*), **bertze** forman ere erabiltzen ahal dena.

* **Bestea**, filosofian, psikologian eta psikoanalisian, Niarekin edo Subjketuaren kontraposizioan agertzen den elementua, Lacan edo Levinasen eskema filosofikoetan (eta beste batzuenetan) agertzen dena.

Izen berezi gisa:

* ***Bertzea***, 2001eko film labur bat da.

Beste esamolde batzuetan:

* ***Bataz beste*** esamoldea, batazbesteko kontzeptuari lotua dago estatistikan.
* *Nork bere buruaz beste egitea*, suizidatzea da.
Azken dantza

**Azken dantza** euskal abestia da. Hitzak eta musika Manex Pagolak idatzi zituen 1965ean, geroago Pantxoa eta Peio bikoteak moldatu eta bereziki ezagun egin zuten.

Manex Pagolak 100 kantu herrikoi baino gehiago sortu zituen, eta hau izan zen bere lehenengoetako bat. Aljeriako bidea hartu aitzin konposatu zuen. Hara bidali zuten bi urtez armadakoek, kooperazioa egitera, irakasle gisa. Ez zuen joateko batere gogorik, ordea. Bazekiela zer uzten zuen, eta, gerla berriki bururatua izanik, han aurkituko zuenaz «beldur» zela. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pantxoa eta Peio
* Urtxintxak

## Kanpo estekak 
* Pantxoa eta Peio "Azken dantza" abestia abestuz entzungai
* Azken dantza (1965) Abestiaren hitzak Euskal Poesiaren Atarian
* Pantxoa eta Peio ETB1eko *Ordu Txikitan*' saioan.
* Zaldieroaren "De rerum natura" saileko 2018-06-09eko zinta. Berria.eus. Independentzia lortzekotan dagoen Kataluniak Espainiari abesti hau kantatzen dio...
Beste (gramatika)

[thumb|300px|Bertze hitzaren lehen agerpena euskara inprimatuan, [Linguae Vasconum Primitiae liburuan.]]

**Beste** edo **Bertze** (Nafarroan eta Lapurdin 2. forma, nagusiki, baina ez orokorki) euskarazko izen-sintagmaren osagai gisa sarritan ikusten den elementua da.

## Erabilera 
Hitz hau zein kategoriatakoa den jakitea ez da erraza. Badirudi *ber* (*bera, berau,* …) hitzarekin baduela zerikusirik. Hain zuzen, hitz horren kontrakoa edo izango litzateke. *Gizon bera* esatean, nolabait aipatua edo den gizona aipatzen da. *Beste gizona* esatean, berriz, guztiz alderantzizkoa da. Beti izenaren ezkerretara doa. Zenbatzailerik baldin bada, joera du zenbatzaileen aurretik kokatzekoa:

* *Etxeko beste bost gizon haiek.*
*Beste* agertzen bada, izen-sintagmak mugatzaileren bat izan behar du, edo zenbatzaileren bat:
* **Beste gizon etorri da.*
* *Beste gizon hura etorri da.*
* *Beste gizon bat etorri da.*
*Beste bi gizon etorri dira.*
* Beste gizona etorri da.

### Izenordain gisa 
Izenordain gisa ere –beraz, inolako hornidurarik gabe– erabil daiteke ergatiboan edo datiboan:

* *BESTEK izan ohi du beti errua.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mozorro-jantzi

thumb|Mozorro-jantzia denbora gutxian erabiltzen da.
**Mozorro-jantzia** ondo pasatzeko, helburu artistiko zein erlijiosoekin edo besteen arreta erakartzeko prestatutako jantzia edo apaingarria da. Pertsona batek fikziozko edo erreala den beste pertsona baten mozorro-jantzia une edo zirkunstantzia berezi batean jar dezake: inauteriak, mozorro-jantzien festa baterako, ezkondu aurreko agur festarako... Janzkera hau denbora zehatz baterako erabiltzen da, egoera edo festa berezietan. Batzutan ere norbaiten pertsonalitatea ezkutatzeko erabil daiteke, esaterako, lapurketa bat burutzeko.

## Mozorro-jantzi motak 
thumb|Mozorro-jantzi batzuk antzerkirako dira.
* Antzerki mozorro-jantziak
* Festa eta jai bereizetakoak: Inauteriak, Halloween...
* Pertsonaia tradizionalak: Olentzaro, Santa Klaus, Errege Magoak, Zeledon
* Ohiko jantziak
* Kirol-taldeen maskotak

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Cosplay
* Crossplay
* Moda
* Jantzi

## Kanpo estekak
Ezkondu aurreko agur

thumb|Gazte batzuk ezkondu aurreko agurra ospatzen.
**Ezkondu aurreko agurra** ezkondu aurreko egunetan emaztegaiarekin edo senarrarekin egiten den festa da, inoiz ez bikotea elkarrekin. Festa hauek askotan egunerokotasunaren urraketak egiten ohi dira, hau da, ezkondu ondoren egin ezingo diren gauzak: txantxak, mozorro-jantziak eramatea, asko edatea, eduki sexualeko ekintzak...

## Historia 
Festa mota hauen lehenengo erreferentziak k. a. V. mendekoak dira. Espartako soldaduek ezkontza aurretik senargaiaren fideltasuna proban jartzen zuten; horretarako emakume bati ordaintzen zioten gazteari ikuskizun batean probokatzeko.

Orain urte batzuk arte, normalena gizonezko festa izaten zen, afari berezi bat. Urteekin emakumeen artean ere ohitura zabaldu da. Emaztegaia eta senargaia bere talde propioekin elkartzen dira. Gaur egun ere festa horiek antolatzeko enpresa bereziak sortu dira.

## Gaur egungo festak 
Afaria edo bazkaria ohikoa izaten jarraitzen badu, askotan hori ez da garrantzitsuena. Festa bitartean ekintza asko egiten dira, gehienetan erreferentzia sexualez:
* Festaren protagonistari mozorrotzea tabernaz taberna ibiltzeko. Beste partehartzaileek ere ezaugarri amankomun bat eramaten dute: kamiseta berezia, kapela, pankartak...
* Espektakulu erotikoak ikustea.
* Okerkeriak.
* Batzutan ere beste herri edo hiri batera joaten dira bertan festa antolatzeko.
* Modan jarri da baita ere abentura-perkeetara joatea edo kirol arriskutsuak praktikatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ezkondu aurreko agurraren txantxa polemikoa Irunen.
Mikel Irizar

**Mikel Irizar Intxausti** (Ormaiztegi, 1954ko otsailaren 10a) euskalgintzako eragilea da. Gipuzkoako Foru Aldundian Hizkuntza Berdintasuneko zuzendari nagusia izan zen 2015eko uztailetik 2017ko abendura. Euskarazko hedabideetako iritzigile ezaguna ere bada.

## Biografia profesionala 
Ormaiztegin jaioa izan arren, Arrasaten ari zelarik lanean Kutxa aurrezki-kutxan, Debagoieneko herri honetako euskalgintzan sartu zen buru belarri 1980ko hamarkadan. Arrasate Euskaldun Dezagun (AED) elkartearen baitan, *Arrasate Press* astekariaren sorreran hartu zuen parte, baita Arrasate Telebistarenean ere, 1988tik aurrera. Debagoieneko euskarazko hedabideen garapen eta hedapenak aurrera egin ahala, Arrasate Komunikabideak-eko presidente eta Goiena komunikazio taldeko arduradun eta zuzendari nagusi izan zen.

Kutxaren barruan, bulegoko langilea izan zen, eta ondoren Hizkuntza Plangintzako arduradun eta baita Kutxa Fundazioaren zuzendari-ondokoa. Bankugintzan erretiroa hartutakoan, bete-betean murgildu zen euskalgintzan. 2012-2014 urteen bitartean Topaguneko lehendakari izan zen, eta baita hainbat toki komunikabidek 2012an sortu zuten Tokikom bateragunekoa ere. 2015ean joan zen Gipuzkoako Foru Aldundira, non Euskararen Zuzendaritza Nagusia izan ohi zenak, izen berria hartu zuen berarekin (Markel Olanok zuzendutako foru gobernuan): Hizkuntza Berdintasuneko Zuzendaritza. 2017a bukatzearekin batera utzi zuen kargua, arrazoi pertsonalak medio.

## Bizitza pertsonala 
Hogeita bost urtez Elorrioko Gazeta auzoko baserri batean bizi izan zen Mikel Irizar, eta txakolina ekoiztu zuen bertako mahastiekin. 2020a ezkero Mendraka auzoan bizi da, Elorrion bertan, baserri batean, txakolin produkzioa alde batera utzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* Piperrautsa, Mikel Irizarren bloga.
* Mikel Irizar Twitterren.
Oilasko-entsalada txinatar

**Oilasko-entsalada txinatarra**, bere izenak dioen bezala, oilasko-entsalada bat da, ongailu txinatarrak dituena. Estatu Batuetan ospetsua da. Askotariko aldaerak badira ere, izen honekin zerbitzatzen diren gehienek letxuga, oilaskoa, jengibrea edo sesamo olioa dituzte ongailu bezala, eta fideo txinatar frijitu zati txikiekin. Beste errezeta batzuek ur-gaztainak, banbu-kimuak, kakahueteak, almendrak eta *chenpi* (mandarina azal lehorrak) izan ditzakete.

## Kanpo estekak
San Joan eta San Pauloren basilika (Erroma)

**San Joan eta San Pauloren basilika ** () Erroman kokaturiko basilika bat da. Zelio muinoan kokaturik dago, izen bereko *rionean*.

## Historia 
362 urtean Juliano Apostata enperadorearen garaian Joan eta Paulo martiriak hil zituzten. Honen aurrean Pamakio senatoreak hauen omenezko eliza altxatzea erabaki eta 398 urtean hasi zen eraikitzen. Hurrengo urteetan hainbat aldiz kaltetua izan zen, hala nola Alariko I.a bisigodoak 410 urtean Erroma harpilatu zuenean, 442ko lurrikaran eta beranduago normandiarrek 1084an harpilatu zutenean.

XII. mendean Paskoal II.ak berreraikunta lanak abiatu zituen eta kanpandorrea eta portxea gehitu zitzaizkion. Hurrengo mendeetan konponketa lanetan egon izan zen eta 1951ean hartu zuen behin betiko itxura, Francis Joseph Spellman kardinalak aurrealdea berriztu zuenean.

## Deskribapena 
Hiru habearte ditu, jatorrizko zutabeek banatzen dituztenak. Hala ere inguruan zituen eraikinak barneratu zituen hainbat etabatan. Habearte nagusiak 44'30 metrotako luzera eta 14'68 metrotako zabalera ditu. Absideak lau leiho handi ditu.

## Kanpo estekak
Blue Valentine

***Blue Valentine*** Tom Waitsen bosgarren estudio-lana da, 1978an grabatutakoa. Rickie Lee Jones diskoaren azalaren atzeko aldean agertzen da Waitsekin batera.

## Abestien zerrenda 
**Lehen aldea**

**Bigarren aldea**

## Kanpo estekak
Montrealgo Txirrindularitza Sari Nagusia

**Montrealgo Txirrindularitza Sari Nagusia** (frantsesez *Grand Prix Cycliste de Montréal*) Kanadan urtero urrian ospatzen den egun bateko txirrindularitza lasterketa klasiko bat da. Quebec eskualdeko Montreal hirian eta inguruan ospatzen da. Quebeceko Txirrindularitza Sari Nagusiarekin bi eguneko aldearekin ospatzen da, horregatik bi lasterketek *Laurentiar Klasikoak* izendapena jasotzen dute. Nolabait Ameriketako Sari Nagusiaren ondorengoa da.

2010ean sortu zen eta lehenbiziko garailea Robert Gesink herbeherearra izan zen.

## Garaileak 
## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Queensferry Crossing

**Queensferry Crossing** (hasiera batean *Forth Replacement Crossing*) Eskoziako tirante-zubi bat da, Forth estuarioaren gainetik igarotzen dena. Bertatik ibilgailuak pasatzen dira eta hasieran 2016ko abenduan zabaltzea aurreikusi bazuten ere, 2017ko maiatzera atzeratu zuten eguraldi txarrak eraikuntzan eragin zituen atzerapenak zirela-eta. Azkenean 2017ko abuztuaren 30ean inauguratu zuten zubia.

## Kokapena 
Zubi hau Forth Road Bridge zubiaren ondoan eraikia dago eta bertatik M90 autobidea igarotzen da. Zubi honek Edinburgh (South Queensferrytik) eta Fife eskualdearekin lotzen du (North Queensferryra).

[thumb|upright 2|erdian|**Fortheko zubi berria** (ezkerrean), [Forth Road zubi esekia (erdian) eta Forth Bridge trenbide-zubia (eskuinean).]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak