Itsaski

thumb|350px|eskuinera|Itsaski-jana.
**Itsaskiak** gizakiek jaten dituzten itsasoko animaliak dira, batez ere oskola edo maskorra dutenak. Ez da kontzeptu taxonomikoa, baizik eta gastronomiakoa.

Itsaskien artean daude krustazeoak (izkirak, otarrainak, miserak, karramarroak, lanpernak ...), moluskuak (muskuiluak, txirlak, txipiroiak...) eta itsasoko beste animalia batzuk, hala nola, ekinodermatuak (itsas trikuak...). Ohiko adieraren arabera, arrainak ez dira bertan sartzen.

Juduek ez dute itsaskirik jaten, ez baitira *kosher*.

## Elikadura ezaugarriak 
Itsaskiak proteina iturri garrantzitsuak dira eta munduan zehar janari nagusia izan daiteke, batez ere kostaldeetan. Oligoelementu iturri garrantzitsua ere badira, batez ere iodoan, magnesioan eta B12 bitaminan aberatsak baitira. 

Hala ere, freskotasuna gordetzea oso garrantzitsua da, toxikazioak sor baititzake. Gainera, ohiko alergia eragileak dira gizakiengan, batez ere iragazleak direnek, mikrobio eta bizkarroiak, metal astunak eta beste gai toxikoak metatu baititzakete. Nahiz eta okelatik asko bereizi, oraindik ere animali-jatorria duenez ez da janari begetarianoan sartzen. 

## Itsaski nagusiak 
Hauek dira ohiko itsaskiak, bost taldetan banatuak:

Oskoldun moluskuak:

* Berberetxoa

* Lapagorria
* Lapa

* Ostra
* Muskuilua
* Txirla
* Txirla handia
* Datila
* Bieira
Molusku zefalopodoak:
* Txipiroia
* Txibia edo txokoa
* Olagarroa

* Hegalaria

* Pota.

Gasteropodoak:
* Karrakela,
Krustazeoak:
* Txangurrua
* Nekora
* Buia
* Izkira
* Otarraina
* Otarrainxka
* Misera
* Itsas Mantisa
* Izkira
* Izkira zuri
* Izkiratzar
* Santio txiki
* Zigala
* Lanperna
Ekinodermatuak:
* Itsas trikua

## Itsaski bakoitza erosteko urteko sasoirik onena 
Nahiz eta gaur egun itsaskia merkatuan ia urte osoan aurkitu, haztegikoak ez diren itsaskiak erosteko, sasoirik onena itsaski horren ugalketak edo oskol mudak baldintzatuko dute.

* **Berberetxoa**: Urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, urria, azaroa, abendua.
* **Bieira**: Urtarrila, otsaila, martxoa, azaroa, abendua.
* **Buia**: Uztaila, abuztua, iraila, urria.
* **Ganba gorria**: Urria, azaroa, abendua.
* **Ganba zuria**: Maiatza, uztaila, abuztua, iraila, urria, azaroa.
* **Lanpernak**: Maiatza, ekaina, iraila, abendua.
* **Abakandoa edo Misera**: Maiatza, ekaina, uztaila, abuztua.
* **Muskuilua**: Urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, maiatza, ekaina uztaila, abuztua, iraila, urria, azaroa eta abendua.
* **Txirla**: Apirila, uztaila, abuztua, iraila, urria, abendua.
* **Nekora**: Maiatza, ekaina uztaila, abuztua, iraila, urria, azaroa.
* **Olagarroa**: Urtarrila, iraila, urria.
* **Ostra**: Urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, maiatza, ekaina uztaila, abuztua, iraila, urria, azaroa eta abendua.
* **Otarraina**: Maiatza, ekaina, uztaila, abuztua, iraila.
* **Otarrainxka**: Maiatza, ekaina, uztaila, abuztua.
* **Txangurroa** edo **zentoia**: Apirila, maiatza, ekaina uztaila, abuztua, iraila, urria.
* **Txipiroia**: Ekaina, abuztua, iraila.
* **Txibia edo Txokoa**: Apirila, maiatza.
* **Zigala**: Urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, maiatza, ekaina uztaila, abuztua, iraila, urria, azaroa eta abendua.

## Itsaskiak kozinatzeko 
### Itsaskiak merkatuan aurkitzeko moduak 
**Bizirik**: Itsaskia erosteko modurik onena da. Krustazeo handiak, otarraina, misera, txangurroa, buia, nekorak, eta molusku gehienak ere, muxilak, muskuiluak, berberetxoak, bieirak, ostrak..... gehienak bizirik erosten dira. Asko harrapatu ondoren, haztegietan mantentzen dituzte bizirik. Behin erosita, hurrengo 48 orduetan jatea komeni da.

**Hozkailuko itsaskiak**: Hozkailuetan edo xehatutako izotzarekin mantentzen direnak, ganbak, otarrainxkak, izkiratzarrak...hauek ere ahalik eta azkarren jatea komeni.

**Egositako itsaskiak**: Normalean, hilik saltzen diren espezieak izaten dira eta beraien bizitza komertziala luzatzeko aukera bat izaten da. Kozinatu gabe, jateko aukera ere jende askok aprobetxatzen du. Ganbak, otarrainxkak, buiak, txangurroak...

**Izoztutako itsaskiak**: Espezie guztiak izozten dira, freskoak bezala egosiak.

### Itsaskia erosteko garaian kontuan izan beharrekoa 
# Beren bolumenaren baitan pisu handiena duten itsaskiak aukeratu behar ditugu.
# Hanka eta pintza guztiak dituztenak.
# Antena duten kasuetan, hau zenbat eta luzeagoa izan hobe. Kalitatearen ezaugarri nagusi bat da.
# Krustazeo handietan, txangurroa, buia, misera, nekora, otarraina... emeak beteagoak daudela esan ohi da; beraz erreferentzi hau erabili.
# Burua beltza dutenak baztertu.
# Itsasoko usaina izan behar dute. Lixiba usaina dutenak ere baztertu.

thumb|100px|Olagarroa plantxan
### Itsaskia kozinatzeko aurre lanak 
Orokorrean itsaski gehienek kozinatu aurretik ez dute aurre lan berezirik eskatzen. Gehienak bere horretan kozinatzen dira. Hala ere, moluskuen kasuan ohikoa da ur eta gatzetan garbitzea, hondar edo oskol zatiengatik. Beste kasu batzuetan, zuritu daitezke kozinatu aurretik, ganbak, otarrainxka, zigalak.... Erdibitu, parrilan edo labean egiteko otarraina edo abakandoa edo zatitu, salteatu edo erregosteko.

### Itsaskia jateko eta kozinatzeko moduak 
thumb|100x100px|Bieirak parrillan
Itsaskia kozinatzeko garaian bi kontu ongi zaindu behar dira, itsaskiaren freskotasuna eta prestatzeko puntua. Ahalik eta freskoena izan behar da, gaur egun asko bizirik saltzen dira. Bizirik edo hilik erosita ere, ahalik eta azkarren kozinatu behar dira. Itsaskien maneatze eta kozinatzean esan  japoniarrak eredu direla; arrainen moduan, gordinik jateko ohitura dute. Orokorrean, zenbat eta handiagoak izan, kalitate hobeagokoak direla esaten da. Krustazeo handietan, txangurroa, buia, misera, nekora, otarraina...; emeek haragi gehiago izaten dute, eta horregatik, normalean, arrandegietan, lehenengo emeak amaitzen dira.

thumb|100px|Txirlak saltsa berdean
### Itsaskiak gordinik jateko 
Maneatu eta kozinatu gabe jatea ez da teknika bat, baina bai gero eta itsaski gehiago jaten den modu bat. Gordinik jan daitezke: ostrak, muxilak, berberetxoak, datilak, otarraina, misera, otarrainxkak  ganbak, izkiratzarrak, ganboiak.... Carpaccio moduan eta sushian jan daitezke, eta limioi pixkat bat gehitzea ohikoa da.

Guztiarekin, itsaski gordinak jateko orduan kontserbazioa kontuan hartzekoa da, galdu egin baitaiteke janaria. Erosteko orduan bizirik erosi baditugu ziurtasun gehiago emango dute, eta freskotasun usaina ere kontuan hartzekoa da.

## Itsaskiak prestatzeko truko eta aholkuak 
Argazki galeria

Fitxategi:Buia 3.jpg|200px|thumb|Buia itsaskia
Fitxategi:Izkiratzarra.jpg|200px|thumb|Izkiratzarra
Fitxategi:Ganbak.jpg|125px|thumb|Ganbak
Fitxategi:Lanperna.jpg|200px|thumb|Lanpernak
Fitxategi:Abakandoa.jpg|200px|thumb|Amerikar edo Kanadiar abakandoa
Fitxategi:Nekorak.jpg||200px|thumb|Nekorak
Fitxategi:Otarrainxka.jpg|125px|thumb|Otarrainxkak
Fitxategi:Tigre otarrinskak.jpg|200px|thumb|Tigre otarrinskak
Fitxategi:Ganboaiak.jpg|200px|thumb|Ganboiak
File:Zentoioa.jpg|centre|200px|thumb|Zentoio edo txangurro
Fitxategi:Zigalak.jpg|centre|200|thumb|Zigalak
File:Berberetxoa.jpg|200|thumb|Berberetxoa
Fitxategi:Bieirak2.jpg|200px|left|thumb|Bieirak
Fitxategi:Muskuiluak.jpg|200px|thumb|Muskuiluak
Fitxategi:Ostra.jpg|200px|thumb|Ostrak
Fitxategi:Ostrak2.jpg|200px|thumb|Ostrak
File:Txirlak.jpg|200px|thumb|Txirlak
Fitxategi:Zanburinak.jpg|200px|thumb|Zanburinak
Fitxategi :Karrakela biziak.jpg|200px|thumb|Karrakela biziak
File:Lapa eta karrakelak.jpg|200px|thumb|Lapak
Fitxategi:Txipiroia.jpg|200px|thumb|Txipiroiak
Fitxategi:Txibiak.jpg|px200|thumb|Txokoa edo Txibiak
Fitxategi:Olagarroa.jpg|200px|thumb|Olagarroa
Fitxategi:Itsas trikua.jpg|200px|thumb|Itsas trikua

## Erreferentziak 
## Ikus,  gainera
*Itsaskiak
*Arrain_eta_Itsaski_errezetak

## Kanpo estekak 
* Itsaski errezetak, Sukaldean.com gunean, Hasier Etxeberria gastronomoaren ekimenean.
* gastronomiavasca.net/eu/gastro/recipes