open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tronu

:* Artikulu hau errege eta goi agintarien ohorezko jarlekuari buruzkoa da. Sinekdoke moduan monarkia eta erresuma izendatzeko ere erabil daiteke.*
thumb|300px
**Tronua** errege-erreginek eta beste goi-agintariek zeremonia eta beste ekitaldi batzuetarako erabiltzen duten jarlekua, maiz ederki apaindua.

## Kanpo estekak
Benjamin Bradlee

**Benjamin Crowninshield "Ben" Bradlee** (Boston, 1921eko abuztuaren 26a – Washington Hiria, 2014ko urriaren 21a) *The Washington Post* egunkariko kazetaria izan zen.

## Biografia 
*The Washington Post* egunkarian jardun zuen 26 urtez. Erredakzioaren buru zenean Carl Bernstein eta Bob Woodward kazetariek Watergate afera jorratu zuten, eta Bradlee arduratu zen lan hura ikuskatzeaz, editore moduan.

Egunkarian aritu zen azken 23 urteetan, egunkariaren argitaraldia 446.000 aletik 802.000 alera igo zen, eta 23 aldiz Pulitzer saria irabazi zuen. Washingtonen zendu zen, 93 urterekin. Alzheimerren gaitza eta dementzia zituen.

## Erreferentziak
Euskal Kulturgileen Kidegoa

**Euskal Kulturgileen Kidegoa** edo **EKKI** egile eskubideak kudeatzeko euskal agentzia da. 2014ko urriaren 22an sortu zen.

## Sorrera 
2011n hasi ziren proiektua mamitzen; hain zuzen ere, Aitor Esteban Espainiako Kongresuko EAJren diputatuak egile eskubideen agentziak baimentzeko eskumena Gasteiza ekartzea lortu zuenean. 2014ko urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzak baimena eman zion eta hurrengo eguneko Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu zen ebazpena.

## Helburua eta partaideak 
Gardentasuna eta hurbileko harremana indartzea ditu helburu agentziak, eta bost elkarte dira bazkide sortzaileak: Euskal Idazleen Elkartea (EIE), Euskal Editoreen Elkartea (EEE), Musikari - Euskal Herriko Musikarien elkartea, Bertsozale Elkartea eta Euskal Irudigileen Elkarte Profesionala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballingarry (Hego Tipperary)

**Ballingarry** (irlanderaz *Baile an Gharraí*, *lorategien herria* esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Tipperary konderriko ekialdean dagoen udalerria da. R691 errepidea jarraituz Kilkenny konderriaren mugatik hurbil dago.

Ballingarry GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak
Ballyclerahan

**Ballyclerahan** (irlanderaz *Baile Uí Chléireacháin*,''O'Clerahandarren Herria'' esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Tipperary konderriko hegoaldean dagoen udalerria da.

Cashel eta Clonmel udalerriak elkarlotzen ditun R688 errepidean dago, Clonmel udalerritik 8,5 kilometro iparraldera eta Waterford hirira doan N24 errepidetik 8 kilometrora, izan ere, hurbilen duen hiria Waterford da eta 56 kilometrora dago.

## Kanpo estekak
Ballylooby

**Ballylooby** (irlanderaz *Béal Átha Lúbaigh*, *Looby-ren Gotorlekuaren ahoa* edo *pasabidea* esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Tipperary konderriko hego-mendebaldean dagoen udalerria da. Cahir eta Clogheen udalerriak elkarlotzen dituen R668 errepidean dago.

Ballylooby-Castlegrace GAA izeneko joko gaelikotako taldea du.

## Kanpo estekak
Chunichi Dragons

thumb|250px|Nagoya Dome estadioa.

 Japoniako beisbol talde arrakastatsua da, Nagoia hirikoa. Japoniako Serieak 2 aldiz irabazi ditu eta Erdialdeko Liga 9 aldiz (bigarrena palmaresean). *Chunichi Shimbun* egunkariak babesten du.

## Historia 
Taldea *Nagoya Club* izenarekin sortu zen 1936an eta hainbat izen aldaketaren ondoren 1954an gaur egungo *Chunichi Dragons* izena hartu zuen. Urte horretan bertan Erdialdeko Liga eta Japoniako Serieak irabazi zituen. Hogei urte pasako ziren Erdialdeko Liga berriz irabazi arte eta 80. hamarkadan beste bi garaipen izan zituen.

1999ko Erdialdeko ligaren garaipenarekin Aro bikain bati hasiera eman zion eta 2007an Japoniako Serietan bigarren garaipena lortu zuen.

## Palmaresa 
* Japoniako Serieak (2): 1954, 2007.
* Erdialdeko Liga (9): 1954, 1974, 1982, 1988, 1999, 2004, 2006, 2010, 2011.

## Erretiraturiko zenbakiak 
* **10**  Tsuguhiro Hattori (服部 受弘)
* **15**  Michio Nishizawa (西澤 道夫)

thumb|ezkerrera|300px|Jokalariak 2007ko Japoniako Serietako garaipena ospatzen.

## Kanpo estekak
Fukuoka SoftBank Hawks

thumb|300px|Fukuoka Dome estadioa.
 Japoniako beisbol talde arrakastatsua da, Fukuoka hirikoa. Japoniako Serieak 5 aldiz irabazi ditu, bigarrena da palmaresean, eta Ozeano Bareko Liga 16 aldiz. *SoftBank* banketxeak babesten du taldea.

## Historia 
1938an *Nankai Hawks* izenaz sortu zen Osaka hirian, izan ere Nankai Trenbide Elektrikoak konpainiaren babesean eratu baitzen. Lehenengo bi hamarkadetan (50. eta 60.) Ozeano Bareko Ligako talde arrakastatsuena izan zen Japoniako bi Serie eta Ozeano Bareko hamar liga irabaziz. Hurrengo urteetan aldiz larri ibili zen eta azkenean 1988an Fukuokako Daiei konpainiak hartu zuen.

26 urtetan titulurik lortu gabe egon ondoren 1999an Ozeano Bareko Liga eta Japoniako Serieak eskuratu zituen eta ordutik maila bikaina erakutsi du, beste bi Serie irabaziz. 2014an eta 2015ean Ozeano Bareko Liga eta Japoniako Serieak irabazi ditu.

## Palmaresa 
* Japoniako Serieak (7): 1959, 1964, 1999, 2003, 2011, 2014, 2015.
* Ozeano Bareko Liga (17): 1951, 1952, 1953, 1955, 1959, 1961, 1964, 1965, 1966, 1973, 1999, 2000, 2003, 2010, 2011, 2014, 2015.

## Kanpo estekak
Hobelex

thumb|Hobelex LibreOfficen instalatzerakoan Huspell SpellChecker motorra desgaitzea komeni da.

thumb|Hobelex zuzentzaile lexikoa erabiltzerakoan, ezagunak ez diren hitzak gorriz azpimarratuak agertuko dira eta urdinez azpimarratutako hitzei, erabat zuzenak ez direlakoan, beste aukera batzuk eskainiko zaizkie.

**Hobelex** euskararako lehen lexiko-zuzentzailea da, UZEIk garatua. Zuzentzaile ortografikoa eta lexikoa da, euskaraz akats ortografikorik gabe idazten eta, gainera, lexiko zuzen eta eguneratuarekin idazten laguntzen duen tresna.

Euskaltzaindiaren arauak eta Eusko Jaurlaritzako Terminologia Batzordearen erabakiak dira Hobelexen zuzenketa-proposamenen oinarri nagusiak. Hobelex etengabe eguneratzen da eta, beraz, bertsio berriak deskargatzen joan ahala eguneratutako proposamenak egiten ditu zuzentzaileak, LibreOffice paketean txertatzeko aukera ere eskaini zen.

Oso erraz instalatzen da.

Zuzentzaile ortografiko hutsek ez bezala, Hobelexek hobespen lexikoak ere egiten ditu, eta hori testuaren egokitasuna bermatzeko lagungarria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xuxen.

## Kanpo estekak 
* Hobelexen webgunea
* Hobelexen webgunea
Orix Buffaloes

thumb|300px|Osaka Dome estadioa.
thumb|300px
 Japoniako beisbol talde arrakastatsua da, Osaka hirikoa. Japoniako Serieak 4 aldiz irabazi ditu, bigarrena da palmaresean, eta Ozeano Bareko Liga 12 aldiz. *Orix* finantza zerbitzuak babesten du taldea.

## Historia 
*Orix Buffaloes* taldea 2004an sortu zen Kobeko **Orix BlueWave** eta Osakako **Kintetsu Buffaloes** taldeek bat egin zutenean.
### Hankyu / Orix BlueWave 
Hanshin Kyuko trenbideak konpainiaren babesean sortu zen Hankyu taldea Osakan, gerora Hankyo Braves (ausartak) izenarekin ezagutu zena.

1967 eta 1972 artean Ozeano Bareko Ligako talde indartsuena izan zen 5 liga irabaziz, baina Japoniako Serieak beti Tokioko Yomiuri Giantsen aurka jokatzea egokiotu zitzaion eta denak galdu zituen. Toshibaru Ueda entrenatzailea fitxatu eta 1975, 1976 eta 1977ko Serieak irabaztea lortu zuen. 80. hamarkadan ordea Saitama Seibu Lions taldearen nagusitasuna onartu behar izan zuen eta 1984ko Liga baino ez zuen irabazi.

1988an Hankyu konpainiak Orix konpainiari saldu zion taldea eta 1991ean Kobera aldatu zuen egoitza. 1995ean Liga berria irabazi zuen eta 1996an Liga eta Serieak.

### Kintetsu Buffaloes 
Osakako Kintetsu Buffaloes taldea 1950an sortu zen. 1959an bi jokalari estatubatuar fitxatu zituen, Glenn Mickens (pitcherra) eta Ron Bottler (catcherra), Japoniako talde batek fitxaturiko lehen amerikarrak izan ziren.

Taldeak ez zuen Serierik irabazi baina bai Ozeano Bareko lau Liga.

### Orix Buffaloes 
Ez du oraindik titulurik lortu. Emaitzarik onena 2005eko Ligako bigarren pstua du.

## Palmaresa 
* Japoniako Serieak (4): 1975, 1976, 1977, 1996.
* Ozeano Bareko Liga (16):
** Hankyu Braves - Orix BlueWave (12): 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1975, 1976, 1977, 1978, 1984, 1995, 1996.
** Osaka Kintetsu Buffaloes (4): 1979, 1980, 1981, 2001.

## Kanpo estekak
Marko Todorović

*Artikulu hau montenegroar saskibaloi jokalariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Todorović** (; Podgorica,  -) Montenegroko saskibaloi jokalaria da. Pibot postuan jokatzen du eta Bilbao Basket taldean ibilitakoa da..

## Taldeak 
* Joventut Badalona (2010-2012)
* → Prat Joventut (2010-2012)
* FC Barcelona (2012-2014)
* Bilbao Basket (2014-2015)
* Khimki BC (2015-2018)
* Joventut Badalona (2018-2019)

## Erreferentziak
Latavious Williams

**Latavious Williams** (Starkville, Mississippi,  -) Estatu Batuetako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean aritutakoa.

## Klubak 
* Tulsa 66ers (2009-2011)
* FIATC Joventut (2011-2012)
* Metros de Santiago (2012)
* Brose Baskets (2012)
* CB Sevilla (2012-2014)
* Metros de Santiago (2014)
* Bilbao Basket (2014-)

## Erreferentziak
San Migel futbol zelaia (Mutriku)

**San Migel zelaia** Gipuzkoako Mutriku udalerrian dagoen futbol zelaia da. Mutriku Futbol Taldeak bertan etxeko partiduak jokatu ohi ditu. Itxura berezi edo ezohiko zelaia da, bi aldeetatik herrigunea zeharkatzen duen errepideak oso hurbiletik inguratzen baitu, errepidean doazen ibilgailuetako gidari nahiz bidaiariek ere partiduak ikusgai dituztelarik.

1930ean eraiki zen, honek Gipuzkoako futbol zelai zaharrenetakoa bilakatzen du. 1984ean eraldaketa sakona jasan zuen, zelaiari harmailak, aldagela, bulgoa eta taberna gehitu zitzaizkiolarik. 2010ean beste eraberritze lanak egin zitzaizkion, belar naturala artifizialaren truk aldatu zen, argiztapen artifizial berria gehitu eta aldagelak eraberritu ziren.

Zelaiak berez 6.000 lagunentzako edukiera du, hauei herritarrek “Kaofulekoetxiak” deituriko etxebizitzetako ikusleak ere gehitu behar zaizkio, ondorioz, estadioa beraren kokalekuaren estutasunak gehituta, futbol zelaia bereziaren izaera ematen diote.

Fitxategi:Mutriku Stade Ville.jpg|Aldagelak, bulegoak eta taberna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ethan Wragge

**Ethan Donald Wragge** (Sandusky, Ohio,  -) Estatu Batuetako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena

## Klubak 
* Creighton Bluejays (2009-2014)
* Bilbao Basket (2014-2015)
* Giessen 46ers (2015-)

## Erreferentziak
Dejan Todorović

**Dejan Todorović** (Mrkonjić Grad,  -) Serbiako saskibaloi jokalaria da. Hegaleko postuan jokatzen du eta egun Bilbao Basket taldean dabil.

## Taldeak 
* Clínicas Rincón (2011-2014)
* Unicaja Málaga (2012-2014)
* Bilbao Basket (2014-2015)

## Erreferentziak
Danilo Anđušić

**Danilo Anđušić** (; Belgrad,  -) Serbiako saskibaloi jokalaria da. Eskolta postuan jokatzen du eta egun Bilbao Basket taldean dabil.

## Taldeak 
* KK Hemofarm Vršac (2009-2011)
* →KK Mega Vizura (2009-2010)
* KK Partizan (2011-2012)
* Virtus Pallacanestro Bologna (2013)
* →CB Valladolid (2013-2014)
* Bilbao Basket (2014-2015)

## Erreferentziak
Dimitrios Verginis

**Dimitris Verginis** (; Tesalonika,  -) Greziako saskibaloi jokalaria da. Eskolta postuan jokatzen du, eta egun bere herrialdeko Panionios BC taldean dabilena.

## Taldeak 
* PAOK (2005-08)
* Panathinaikos BC (2008-10)
* Aris BC (2010-12)
* Bilbao Basket (2012)
* Lukoil Academic (2013-14)
* Panionios BC (2014-egun)

## Erreferentziak
Rupicapra

***Rupicapra*** ugaztunen genero bat da. Basahuntz hauek Artiodaktiloen barruko Caprinae azpifamilian eta Bovidae familian sailkatuta daude.

Egun, bi espezie besterik ez ditu:
* Pirinioetako sarrioa (*Rupicapra pyrenaica*)
* Sarrioa (*Rupicapra rupicapra*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ottawako tiroketa (2014)

**Ottawako tiroketa** 2014ko urriaren 22an Kanadako hiriburuan gertatu zen tiroketa bat izan zen.

## Gertaerak 
Identifikatu gabeko lagun batek soldadu bati tiro egin zion eta Kanadako Parlamentuan sartu zen. Poliziak erasotzailea larri zauritu zuen Ganbera barruan eta gutxi geroago hil egin zen. Era berean, monumentu bat zaintzen ari zen soldadua hil zen. Hildako soldadua, berriz, Gerraren omenezko Monumentuaren ondoan zegoen, Parlamentutik metro batzuetara, tiroa jaso duenean. Anbulantzian eraman zuten berehala ospitalera, baina ezin izan zuten suspertu. Hildako soldadua, berriz, Nathan Cirillo zen. Cirillok 24 urte zituen eta Kanadako Parlamentutik gertu zaintza-lanak egiten ari zen. Hiltzaileak errifle batekin egin zion tiro. Stephen Harper Kanadako lehen ministroa eraikinaren barruan zegoen, baina onik atera zen segurtasun talde berezi batek lagunduta. Chateau Laurier luxuzko hotelean ere entzun zituzten tiroak, Parlamentuaren ondoan.

Beste bi susmagarriren bila aritu zen Kanadako Polizia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castleiney

**Castleiney**, ofizialki **Castleleiny** (irlanderaz *Caisleán Laighnigh*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ipar-ekialdean dagoen udalerria da. Loughmore-Castleiney parrokian eta Eliogarty baroierrian dago. Templemore udalerritik 5 kilometrora eta Loughmore udalerritik 7 kilometrora dago.

Loughmore-Castleiney GAA izeneko joko gaelikotako taldea du.

## Kanpo estekak
Clogheen (Tipperary konderria)

**Clogheen ** (irlanderaz *Chloichín an Mhargaid*, *Merkatuko Harritxoa* esan nahi du) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren hegoaldean dagoen udalerria da. Galtee-Vee haranean dago, iparraldean Galtee mendiak eta hegoaldean Knockmealdown mendiak ditu. Tar ibaiak udalerria zeharkatzen du. R665 eta R668 eskualde errepidetan dago, Cahir udalerritik 14 kilometrora eta Mitchelstown udalerritik 20 kilometrora.

Fr. Sheehys GAA izeneko joko gaelikotako taldea du.

## Kanpo estekak
Clonmore (Tipperary konderria)

**Clonmore** (irlanderaz *An Chluain Mhór*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ipar-ekialdean dagoen udalerria da. R433 errepidan dago, Templemore udalerritik 6 kilometrora eta Laois konderriko Erris udalerritik 7 kilometrora.

J.K. Bracken's GAC izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak
Clonoulty

**Clonoulty** (irlanderaz *Cluain Ultaigh*, *Ulstertarren Larrea* esan nahi du) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren erdialdean dagoen herri txiki bat da. R661 errepidean dago, Thurles udalerritik 15&nbsp;km hego-mendebaldera et Tipperary udalerritik 22&nbsp;km ipar-ekialdera.

Clonoulty-Rossmore izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak
Coalbrook

**Coalbrook** (irlanderaz *Glaise na Ghuail*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ekialdean dagoen udalerria da, Slieveardagh Hills mendietan. R690 errepidean dago, Kilkenny, Cashel eta Thurles udalerrien artean dago, hiruetatik 25 kilometrora.

## Kanpo estekak
Cullen (Tipperary konderria)

**Cullen** (irlanderaz *Cuilleann*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren mendebaldean dagoen baserri giroko udalerria da. Herrigunea bi bideen arteko loturan dago, batak Monard eta Lattin udalerrietara doa eta *Bide Harritsua* Oola udalerrira.

## Kanpo estekak
Donohill

**Donohill** (irlanderaz *Dún Eochaille*) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren mendebaldean dagoen udalerria eta parrokia da. Nenagh eta Tipperary udalerriak elkarlotzen dituen R497 errepidean dago, Tipperary udalerritik 8 kilometro iparraldera.

## Kanpo estekak
Cloughjordan

**Cloughjordan**, ofizialki **Cloghjordan** (irlanderaz *Cloch Shiurdáin,*, *Siurdán-n Harria* esan nahi du) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ipar-mendebaldean dagoen udalerria da. Offaly konderriko mugatik hurbil dago, Nenagh, Roscrea eta Birr udalerrien artean, eta Shannon ibaia eta Derg aintziratik hurbil.

Pazko matxinadan parte hartu zuen Thomas MacDonagh irlandar abertzalearen jaiolekua da.

Kilruane MacDonagh's izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak
Bizkaiko Aizkolari Txapelketa

eskuinera|300px|thumb|2017ko Bizkaiko Txapelketako une bat.

**Bizkaiko Aizkolari Txapelketa** Bizkaiko aizkolarien artean jokatzen den txapelketa nagusia da. Txapelketaren antolatzaile nagusia Bizkaiko Herri Kirol Federazioa da. 

## Txapelketaren formatua 
Txapelketa honetan Bizkaiko 6 aizkolari onenek hartzen dute parte, azken postuan gelditzen den aizkolaria bigarren mailara pasatzen delarik. Era berean, Bizkaiko Bigarren Mailako Aizkolari Txapelketaren txapeldunak hurrengo urteko lehen mailako txapelketarako txartela lortzen du.

## Palmaresa 
2007ra arteko txapelketak falta dira.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hizketa (argipena)

**Hizketa** hitzak adiera zenbait ditu:
* **hizketa** edo mintzoa, hitz egiteko ekintza;
* **hizketa** edo solasaldia.
Taurotragus

***Taurotragus*** ugaztunen genero bat da. Afrikako sabanan bizi diren antilope hauek artiodaktiloen barruko Bovinae subfamilia eta Bovidae familian sailkatuta daude eta kontinenteko antiloperik handienak dira. Arrek 600-800 kg artean dituzte eta emeek 400 eta 600 kg. artean.
Egun espezie bi ditu:
* Afrikar altzea (*Taurotragus oryx*)
* *Taurotragus derbianus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz Irazabal

**Aritz Irazabal Atxurra** (Ugao, 1991ko urtarrilaren 31) bizkaitar aizkolaria da. 2013an Bizkaiko txapeldunordea izan zen. 2021ean Euskal Pentatloi Sariko finalerako sailkatu da.

## Erreferentziak
Mikel Larrañaga

**Mikel Larrañaga Elgarresta** (Azpeitia, 1989ko abenduaren 20a) gipuzkoar aizkolaria da. 

## Ibilbidea 
Hogei urterekin hasi zen aizkoran, gazte koadrilen arteko desafio batean, Amezketan. 2013an Gipuzkoako Bigarren Mailako Aizkolari Txapelketan nagusitu zen, eta 2014an Lehen Mailako Txapelketa irabazi zuen.

2016an podiuma osatu zuen Euskal Herriko txapelketan eta ordutik puntako aizkolaria da. 2019an bigarren egin zuen Euskadiko txapelketan eta Urrezko Aizkoran, eta 2020an Sherpa.ai txapelketan ere bigarren postua eskuratu zuen. 2022an laugarren aldiz irabazi zuen Gipuzkoako txapelketa. 2023an lortu zuen Sherpa.ai txapelketa irabaztea.

## Sari garrantzitsuenak 
* Urrezko Aizkora
** Banaka:
*** Txapelduna (0)
*** Bigarrena (1): 2019
* Euskadiko Txapelketa:
** Bigarrena (1): 2019
** Hirugarrena (3): 2016, 2017, 2018
* Sherpa.ai Aizkolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 2023
** Bigarrena (2): 2020, 2021
* Gipuzkoako Txapelketa:
** Txapelduna (4): 2014, 2016, 2021, 2022
** Bigarrena (3): 2015, 2017, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel Ormazabal

thumb|Markel Ormazabal eta Oier Gonzalez *Burdin hariak eta plastikozko koilarak* aurkezten Garoa liburudendan
**Ion Markel Ormazabal** (Donostia, 1982), idazlea, militante abertzalea, Jarrai-Haika-Segiren sumarioan auzipetua, 2007tik 2013ra arte Toledoko Ocañan espetxeratua egon zen. Soziologia lizentziaduna, Irutxuloko Hitza aldizkarian eta Info7 irratian kolaboratzen du. Sabino Ormazabal ekologista eta indarkeria-ez aktiboaren bultzatzailearen semea da.

## Espetxe bizipenak 
Orain arte argitaratu duen liburu bakarrean, *Hemen naiz, ez gelditzeko baina* (2014), espetxean bizi izandako egoerak jaso ditu Ormazabalek. Izenburuaren abiapuntua Lisabören kanta bat da eta hortik espetxearen geografia collage moduan deskribatu du. Iraitz Urkuloren iritziz arte-faktu bitxia da, marrazkiak, musika erreferentziak e.a. nahasturik. Liburua osatzeko, amaieran, Iratxe Retolazaren kartzela-kronikak euskak literaturan azaltzeko, aipatutako liburua barne, kapitulu interesgarria dakar.

## Bibliografia 
* *Hemen naiz, ez gelditzeko baina*. Tafalla: Txalaparta, 2014. 
* Iraitz Urkulo: "Kartzelaren geografia", *Berria*, 2014/10/26, 41.or. https://web.archive.org/web/20141026115858/http://www.berria.eus/paperekoa/1978/041/002/2014-10-26/kartzelaren_geografia.htm

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* *Hemen naiz, ez gelditzeko baina* liburuaren gaineko komentarioa.
* *Gaztezulo*n agitaratutako elkarrizketa 2008an.
Herrien Alderdi Demokratikoa

**Herrien Alderdi Demokratikoa** ( (HDP), ) Kurdistango burujabetza babesten duen ezkerreko koalizio bat da. BDP Bakea eta Demokrazia Alderdia, kurduen alderdi nagusia, HDPn dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antxon Iturbe

**Antxon Iturbe Martinez de Lezea** (Gasteiz,  - ) arabar saskibaloi jokalari ohia da. Anaia Iker saskibaloi jokalaria ere izan zen.

Olabide ikastolan egin zituen ikasketak. Pibot-hegalekoa zen eta 2.03 metroko garaiera du.

Espainiako ACB Ligan eta NCAAn jokatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
* Universidad de George Washington (1997-2001)
* Gijón Baloncesto (2001-2007)
* Club Melilla Baloncesto (2007-2008)
* Club Baloncesto Villa Los Barrios (2008-2009)
* Baloncesto León (2009-2010)

## Erreferentziak
Kurdistango Herrien Konfederazioa

**Kurdistango Herrien Konfederazioa** (, KCK) burujabetzaren aldeko plataforma zabal bat da, Abdullah Öcalanen ekinbidez sortua. Siriako, Irakeko eta Irango eragile batzuek ere bat egin dute KCKrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batasun Demokratikoaren Alderdia

**Batasun Demokratikoaren Alderdia** (, **PYD**; , *Ḥizb Al-Ittiḥad Al-Dimuqraṭiy*) indar nagusia da Siriako Kurdistan aldean. Ideologikoki, PKKrekin dago lerratuta. KCKen dago.

Bere talde militarra Herri Babesaren Unitateak du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beldar (automozioa)

thumb
Automozioan, **beldar katezko ibiligailuak** edo **beldar-ibilgailuak** gurpilez ez baizik eta **beldar-kate** baten gainean mugitzen diren ibilgailuak dira. Beldar-kate elkarri lotutako maila multzo bat da, metalezkoa, kautxuzkoa edo plastikozkoa, eta horri esker ibilgailuaren pisua azalera handiago batean zehar zabaltzen da. Horrela, beladar-ibilgailuak bereziki eremu irregularretan erabiltzen dira, lur orotako ibilgailu moduan. Eragozpen moduan, gurpildun ibilgailuak baino motelagoak izaten dira. Maiz, ibilgailu militar moduan erabili da, tankeak esaterako beldar-ibilgailuak izaten dira.

## Kanpo estekak
Estamentu

[thumb|216x216px|XIII. mendeko frantziar margolan bat, [Erdi Aroa|Erdi Aroko hiru estatuen sistema adierazten duena: *Oratores* ("otoitz egiten dutenak"), *Bellatores* ("borroka egiten dutenak") eta *Laboratores* ("lan egiten dutenak").]]
**Estamentua** (Heg.) edo **estatua** bereziki feudalismoan eta Antzinako Erregimenean zuzenbide-egoera eta pribilegio berberak zituzten pertsonek osatzen zuten gizarte-maila da. Estamentuak hiru dira: aitoren seme-alabak, elizjendea eta hirugarren estatua (nekazariak, eskulangileak eta burgesak). Sistema hau, gehienbat, herrialde kristauetan erabili zen, Aro Modernoaren hasierara arte. Pixkanaka, estatuen sistema baztertu egin da, eta gizartea antolatzeko sistema berriak sortu eta garatu dira.

Sistema estamental ezagunena Frantziako *Ancien Régime* ("Antzinako Erregimena") izan zen, herrialde hartan Iraultzara arte erabili zena (1789-1799). Monarkia bat zegoen, errege-erreginekin, eta, beste aldetik, elizjendea (lehen estatua), aitoren seme-alabak (bigarrena) eta herri xehea (hirugarrena) zeuden. Beste eskualde batzuetan (adibidez, Eskandinavian eta Errusian), burgesia eta nekazariak bi estatutan banatuta zeuden, azken hauek laugarren estatu bat eratzen zutelarik. Horretaz gainera, lurrik ez zuten pertsona txiroak batzuetan estatuetatik kanpo eta eskubide politikorik gabe gelditzen ziren. Ingalaterran, bi estamentuko sistema sortu zen: elizjendea eta aitoren seme-alabak, batetik, eta "herria" (hirugarren estatua izan beharko lukeena) beste aldetik. Sistema honek parlamentua bitan zatitu zuen: Komunen Ganbera eta Lorden Ganbera (Kongresua eta Senatua). Alemania hegoaldean, estatuak noblezia (printzeak eta elizgizonak), zaldunak eta burgesia ziren. Eskozian, estatuak elizjendea, aitoren seme-alabak eta burgesia ziren, Frantzian bezala; hala ere, azken hauek *Shire Commissioners* izena zuten, eta burgesia eta erdiko eta beheko mailak ordezkatzen zituzten. Estatu hauek Eskoziako Legebiltzarra osatu zuten.

## Kanpo estekak 
* «Antzin Erregimeneko gizartea: GIZARTE ESTAMENTALA» *DBH3ko Historia eta Geografia. Artxandape ikastola*
* «Erdi Aroko gizarte antolamendua» *Infogunea*
Optogenetika

**Optogenetika** zeluletan fotosentikorrak diren geneak sartuz zelula horietako gertaerak nola eragin aztertzen duen metodo genetikoak eta optikoak uztartzen dituen arloa da.

## Kanpo estekak
Basahuntz

**Basahuntza** *Capra* generoko hainbat espeziek duten izena da, ahuntzaren antza dutenak baina mendian aske bizi direnak:
* Basahuntza: *Capra aegagrus*. Ahuntz etxekotuaren arbasoa.
* Alpeetako basahuntza: *Capra ibex*.
* Etiopiako basahuntza edo Abisiniako basahuntza: *Capra walie*.
* Nubiako basahuntza: *Capra nubiana*.
* Pirinioetako basahuntza: *Capra pyrenaica*.
* Siberiako basahuntza: *Capra sibirica* edo *Ibex sibirica*.

Euskaraz, *basahuntza* soilik erabiltzen denean, Pirinioetako basahuntza (*Capra pyrenaica*) izendatzeko erabili ohi da gaur egun, bertako espeziea delako (zelako).
Los Pingüinos natura monumentua

**Los Pingüinos natura monumentua** Txileko naturagune babestu bat da. Guztira, 97 hektarea ditu; horietatik 85 Magdalena uharteari dagozkie eta 12 Marta uharteari. CONAFek kudeatzen du. 1966 urtean sortu zuten parke nazional gisa, baina 1982an natura monumentu batean birsailkatu.

Txile hegoaldeko pinguinoen bilgunerik handienetarikoa da. 2001 eta 2002 arteko erroldan, 60.000 Magallaneseko Pinguino zeuden. Horrez gain, beste espezie batzuk ere badaude, esaterako, ubarroiak, kaioak eta itsas lehoiak.

## Kanpo estekak
Lur orotako ibilgailu

235px|right
**Lur orotako ibilgailua** edo **noranahiko ibiligailua** eremu gorabeheratsu eta malkartsuetan ibiltzeko diseinaturiko ibilgailua da. Gerran laguntzeko sortu baziren ere, egun irisgarritasun zaileko tokietara heltzeko erabiltzen dira, landa eremuetan bereziki. Motorrezko ibilgailuetan, lur orotako ibilgailuen ezaugarri nagusi bat 4x4 edo trakzio osoko sistema edukitzea da.

## Kanpo estekak
Herriaren Babes Unitateak

**Herriaren Babes Unitateak** (;  ''Wihdat Himayah ash-Sha'ab''), **YPG** siglez ezaguna, siriar Kurdistango erakunde armatua da. Bere helburua Siriako Gerra Zibilean eremu kurduak babestea da.

Batasun Demokratikoaren Alderdiak eta Biltzar Kurdu Nagusiak 2004ko Qamishliko gatazka eta gero sortu zuten baina orain dela gutxira arte ez du siriar gatazkan parte hartu. Mendebaldeko Kurdistango gizon eta emakumez osaturik hautaketa demokratikoaren bidez hautatzen ditu bere ofizialak. Honi esker, arabiarrak ere erakarri ditu.

2012ko uztailean, Herri Babeserako Unitateek gobernuaren aldeko unitateak Kobanetik bota zituzten eta Amuda eta Efrîn ere hartu zituzten. Jihadistak bota zituenean, Estatu Islamikoaren kontra egin eta 2014an Siriar Armada Askearekin batera hauen kontra egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinema Ikusezina

thumb|2014ko itxiera ekitaldia sari banaketarekin.

**Zinema Ikusezinaren Nazioarteko Jaialdia** ("Film Sozialak") Kultura, Communication eta Desarrollo (KCD) izeneko gobernuz kanpoko erakundeak antolatzen du Bizkaian urtero 2009tik. GKE honek egoitza nagusia Barakaldon dauka, eta zinemaldiarena Bilbo.

Jaialdi honek gizarteen errealitate sarritan ezkutatuak plazaratzen ditu, hala nola generoen arteko desberdintasuna, injustizia soziala, giza eskubideen bortxaketak, kulturartekotasuna, elkartasuna, nazioarteko lankidetza eta ingurumen arazoak. Arazo unibertsalak eta milioika pertsona kaltetzen dutenak, askotan ikusezinak eta entzunezinak izan arren.

## 2014ko edizioa 
6. edizio honetan 78 pelikulak parte hartu zuten, 44 herrialdetakoak, eta %52a emakumeek egindakoak izan ziren. 11.566 ikus-entzule egon ziren, horietatik 3.900 ikasleak eta irakasleak Bigarren Hezkuntzakoak.

Urrian zehar burutu zen 14 egoitzetan, nagusia Alondegia (Bilbo) izan zelarik. Bertan antolatu zuten amaiera ekitaldia sari banaketarekin eta ikuskizun musikalekin. Bilboz gain, Barakaldo, Erandio, Portugalete, Leioa, Mungia, Iurreta eta Elorrio izan ziren.

Sariak banatu zituzten kategoria hauetan, 16.500 euro guztira:

1. Giza eskubideak: "Gotas que agrietan la roca", Antonio Girón (Espainia).

2. Garapen jasangarria: "Damocracy", Todd Southgate (Kanada).

3. Genero berdintasuna: "Bishtar az do saat", Ali Asgari (Iran).

4. Emakume batek egindako lanik onena: "Ella soy yo", Anneli Ström Villaseca (Suedia).

5. Kulturartekotasuna: "Ainu. Caminos a la memoria", Marcos Centeno (Espainia).

6. Euskaraz egindako lanik onena: "Aulki Hutsak", Iñaki Peña (Euskal Herria).

7. Ikasleen saria: "Cuerdas", Pedro Solís (Espainia).

8. Ikus-entzuleen saria: "Aulki Hutsak", Iñaki Peña (Euskal Herria).

## 2015eko edizioa 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinemaldiak
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* Zinemaldiaren webgunea.
* 2014ko edizioaren laburpena.
Libertate Nafarra

**Libertate Nafarra** 2014an Nafarroan sortutako alderdi politikoa da. 

## Pentsamoldea 
Nafarroa "bere askatasuna, eskubideak eta herritarren politika aktiboa berreskuratu nahi duen estatu" gisa ulertzen du alderdiak. Nafarroa ez da "soilik Euskal Herri barneko probintzia bat", ezta "zazpi herrialdeetako bat" ere, baizik eta "estatu gisa" ulertzen dute lurraldea. Foru erkidegoa "belauniko" dagoela uste dute, eta herritarrek "euren eskubideen eta askatasunaren defentsan bat egitea" da euren asmoa.

## Hauteskunde emaitzak 
Lehen aldiz 2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan aurkeztu ziren eta 955 boto eskuratu zituzten, %0,28a.

## Kideak 
Mikel Iriarte alderdiko lehen presidentea izan zen, Mikel Los Arcos diruzaina eta Gaizka Basaldua alderdiko idazkaria. Gaur egun hiruretako inor ez da Ln-ren kide.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CONMEBOL Libertadores

[thumb|[Club Atlético Independiente|CA Independiente argentinarra da garaipen gehien lortu dituena. Irudian 1965eko finala irabazi zuen taldea.]]
[thumb|[Club Atlético Peñarol|CA Peñarol 1966ko garaipena ospatzen.]]
[thumb|[Juan Román Riquelmek hiru kopa irabazi zituen Boca Juniors taldearekin.]]

**CONMEBOL Libertadores** edo **Libertadores Kopa** urtero Hego Amerikan jokatzen den futbol txapelketa da, futbol kluben artean jokatzen den garrantzitsuena. CONMEBOLek antolatzen du eta irabazlea FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa jokatzeko sailkatzen da.

## Historia 
1960an abiatu zen txapelketa eta Club Atlético Independiente talde argentinarra da garaipen gehien lortu dituena.

30. hamarkadan jokatu izan zen Río de la Platako Kopan du abiapuntua. Orduan Argentina eta Uruguayko txapeldunen arteko partida jokatu izan zen. 1948an Hego Amerikako Txapeldunen Kopa jokatu zen Txilen eta CR Vasco da Gama brasildarra izan zen nagusi.

Azkenik 1960an gaur egungo txapelketari hasiera eman zitzaion. XXI mendean Mexikoko taldeek ere parte hartu dute gonbidatu gisa.

2004 artean Munduko talderik onena aukeratzeko Libertadores Kopako txapeldunak Kontinente arteko Futbol Kopa jokatu zuen Europako txapeldunaren aurka baina 2005etik aurrera Kontinente guztietako txapeldunen aurka jokatzen du.

2018ko finala Boca Juniors eta River Plate taldeen artean jokatuko da, biak ere Buenos Aires hirikoak. Ikusmin handia piztu zen baina finaleko bi partidak atzeratu behar izan ziren. Lehenengo partida Bocaren zelaian jokatzekoa zen baina euri handiak izan ziren eta finala biharamunean jokatu zen. 2-2 emaitzaz berdindu zuten. Itzulerakoa azaroaren 24an jokatzekoa zen baina Riverren zaleek Bocaren autobusari harriak bota zizkioten eta hainbat jokalari zauritu ziren. Istilu hauen eraginez CONMEBOLek finala Argentinatik kanpora jokatzea erabaki zuen, eta Madrilen jokatu zen, Santiago Bernabéu estadioan, abenduaren 9an. Partida 1-1 amaitu ondoren luzapenean River Platek eskuratu zuen garaipena.

## Podiuma 
## Palmaresa 
* (pen), penalti jaurtiketak.
* (luz), luzapenean

## Garaipenak 
### Taldeka 
### Herrialdeka 
2024ko datuak barne.

## Ikus, gainera 
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa
* Kontinente arteko Futbol Kopa

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mark Hamill

thumb|260px|Mark Hamill 1978an

**Mark Richard Hamill** (Oakland, Kalifornia, 1951ko irailaren 25a) estatubatuar antzezlea da. Luke Skywalker, George Lucasek sortutako *Star Wars* fikziozko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da batez ere. Azken hamarkadotan ahots aktore moduan lan egin du.

## Filmografia 
* *Wizards* (1977)
* *Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria* (1977)
* *Corvette Summer* (1978)
* *Star Wars V. Atala: Inperioaren Kontraerasoa* (1980)
* *The Big Red One* (1980)
* *The Night the Lights Went Out in Georgia* (1981)
* *Britannia Hospital* (1982)
* *Star Wars VI. Atala: Jediaren Itzulera* (1983)
* *Slipstream* (1989)
* *Midnight Ride* (1990)
* *The Guyver* (1991)
* *Sleepwalkers* (1992)
* *Time Runner* (1993)
* *Batman: Mask of the Phantasm* (1993)
* *Village of the Damned* (1995)
* *Laserhawk* (1997)
* *Hamilton* (1998)
* *Watchers Reborn* (1998)
* *Scooby-Doo on Zombie Island* (1998)
* *Walking Across Egypt* (1999)
* *Wing Commander* (1999)
* *Gen¹³* (1999)
* *Sinbad: Beyond the Veil of Mists* (2000)
* *Scooby-Doo and the Alien Invaders* (2000)
* *Joseph: King of Dreams* (2000)
* *Batman Beyond: Return of the Joker* (2000)
* *Jay and Silent Bob Strike Back* (2001)
* *Balto II: Wolf Quest* (2002)
* *Castle in the Sky* (2003)
* *Comic Book: The Movie* (2004)
* *Nausicaä of the Valley of the Wind (2005)
* *Thru the Moebius Strip* (2005)
* *Queer Duck: The Movie* (2006)
* *Ultimate Avengers 2* (2006)
* *Choose Your Own Adventure: The Abominable Snowman* (2006)
* *Robotech: The Shadow Chronicles* (2006)
* *Tom and Jerry: Shiver Me Whiskers* (2006)
* *Battle for Terra* (2007)
* *Futurama: Bender's Big Score* (2007)
* *Quantum Quest: A Cassini Space Odyssey* (2008)
* *Tigger and Pooh and a Musical Too* (2009)
* *Mythic Journeys* (2009)
* *Dante's Inferno: An Animated Epic* (2010)
* *Scooby-Doo! Camp Scare* (2010)
* *Thelomeris* (2011)
* *Airborne* (2012)
* *Back to the Sea* (2012
* *Sushi Girl* (2012)
* *Criminal Minds* (2013)
* *I Know That Voice* (2013)
* *Kingsman: The Secret Service* (2015)
* *Star Wars VII. Atala: Indarraren Iratzartzea* (2015)
* *Star Wars: The Last Jedi* (2017)
* *Con Man'' (2018)
Tobias Borg

**Tobias Carl Peter Borg** (Södertälje,  -) Suediako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena

## Klubak 
* Södertälje Kings (2010-2014)
* Bilbao Basket (2014-)

## Erreferentziak
Dussumieriidae

**Dussumieriidae** arrain klupeiformeen familia da. Nahiko familia berria da, lehen Clupeidae barnean zegoena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 9 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Dussumieria*
** *Dussumieria acuta* Valenciennes, 1847
** *Dussumieria elopsoides* Bleeker, 1849
* *Etrumeus*
** *Etrumeus golanii* DiBattista, Randall & Bowen, 2012
** *Etrumeus makiawa* Randall & DiBattista, 2012
** *Etrumeus micropus* Temminck & Schlegel, 1846
** *Etrumeus acuminatus* Gilbert, 1890
** *Etrumeus whiteheadi* Wongratana, 1983
** *Etrumeus wongratanai* DiBattista, Randall & Bowen, 2012
** *Etrumeus sadina* Mitchill, 1814
* *Trollichthys* (iraungitua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drepane

***Drepane*** arrain pertziformeen generoa da, Indiako ozeanoan, ekialdeko Atlantikoan eta mendebaldeko Ozeano Barean bizi dena. **Drepaneidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Drepane africana* Osório, 1892
* *Drepane longimana* (Bloch & J. G. Schneider, 1801)
* *Drepane punctata* Linnaeus, 1758

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berrozpe baserria

**Berrozpe baserria** edota **Berrozpe dorretxea** XV. mendeko baserri-dorretxea da, Andoainen kokatutakoa, Gipuzkoan. Estilo gotikoa eta Erdi Aroko ezaugarriak ditu (arku zorrotzak eta leiho konopialak). 

## Kokapena 
Andoaingo Kale Txiki auzoan dago, herrigunetik Urnietara doan bidegurutzean eta, bai Andoaingo geltokitik, bai Martin Ugalde Kultur Parketik hurbil. 

## Historia 
Lehenengo eraikina sortu zuten familiaz ez dakigu ezer. Antzina defentsa-dorretxea izana, 1479an eraikin honetan batzartu ziren Donostiaren eta Tolosaren arteko liskarrak konpontzeko asmoz; horren ondorioz, Andoain, Alkiza eta Aduna Donostiaren mende gelditu ziren. Domenjón González de Andia aipatzen da bilera hartako parte-hartzaileen artean. 

Garai haietako aztarnak beheko solairuan ageri dira, sarrera nagusia eta atzealdeko saieterak. Manuel Lekuonaren ustez, dorretxearen inguruan  babes erreten bat zegoen, aldameneko errekaren urez betetzen zena, eta zubi altxagarri batez hornitua. XV. mendean, Henrike IV.a Gaztelakoaren agindua betez, dorrea bota zuten eta eraikinak jauregi itxura hartu zuen. XVIII. mendean, bestetik, gaur egungo itxura hartu zuen, baserri modukoa. 1946an, erreformako lanak burutu ziren.

### Ama Kandidaren jaiotetxea 
Bertan jaio zen, 1845ean, Juana Josefa Zipitria, Ama Kandida Jesus izenez ezagunagoa, Jesusen Alaben sortzaile izan zena.
 Gaur egun eraikina haien egoitza da, eta hango kapera eguerdiko eguerdiko mezan bisita daiteke edozein egunetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Distichodontidae

**Distichodontidae** arrain karaziformeen familia da, Afrikako ur gezetan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 101 espezie ditu, 17 generotan banaturik:

* *Belonophago* generoa
* *Congocharax* generoa
* *Distichodus* generoa
* *Dundocharax* generoa
* *Eugnathichthys* generoa
* *Hemigrammocharax* generoa
* *Hemistichodus* generoa
* *Ichthyborus* generoa
* *Mesoborus* generoa
* *Microstomatichthyoborus* generoa
* *Nannaethiops* generoa
* *Nannocharax* generoa
* *Neolebias* generoa
* *Paradistichodus* generoa
* *Paraphago* generoa
* *Phago* generoa
* *Xenocharax* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izturitzaga dorretxea

**Isturitzaga dorretxea** Gipuzkoako Andoain udalerrian dagoen dorretxe bat da. Udalerriaren hegoaldeko sarreran dago, N-I nahiz Leitzarango autobidearen sartu-irteeratik hurbil dagoen bidegurutzean.

XVI. mendean eraiki zen, eta gotiko-berpizkundeko estiloa du. Nafarroako Erresumatik Amasa eta Tolosa bidez, nahiz Azpeitiatik Azelaingo zubiaren bidez etor zitezkeen erasoei aurre egiteko asmoz eraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Izturitzatorre orokorra.jpg|
Irudi:Isturitzaga dorretxea Andoainen.jpg

## Kanpo estekak
Draconettidae

**Draconettidae** arrain pertziformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko itsaso epel eta tropikaletan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 14 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Centrodraco* generoa (Regan, 1913)
** *Centrodraco abstractum* (Fricke, 2002)
** *Centrodraco acanthopoma* (Regan, 1904)
** *Centrodraco gegonipus* (Parin, 1982)
** *Centrodraco insolitus* (McKay, 1971)
** *Centrodraco nakaboi* (Fricke, 1992)
** *Centrodraco oregonus* (Briggs & Berry, 1959)
*** *Centrodraco oregonus lineatus* (Fricke, 1992)
*** *Centrodraco oregonus oregonus* (Briggs eta Berry, 1959)
** *Centrodraco ornatus* (Fourmanoir eta Rivaton, 1979)
** *Centrodraco otohime* (Nakabo y Yamamoto, 1980)
** *Centrodraco pseudoxenicus* (Kamohara, 1952)
** *Centrodraco rubellus* (Fricke, Chave eta Suzumoto, Fricke, 1992)
** *Centrodraco striatus* (Parin, 1982)
* *Draconetta* generoa (Jordan eta Fowler, 1903)
** *Draconetta xenica* (Jordan eta Fowler, 1903)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diplomystidae

**Diplomystidae** arrain siluriformeen familia da, hegoaldeko Hego Amerikako ur gezetan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 6 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Diplomystes* generoa
** *Diplomystes camposensis*
** *Diplomystes chilensis*
** *Diplomystes cuyanus*
** *Diplomystes nahuelbutaensis*
** *Diplomystes viedmensis*
* *Olivaichthys* generoa
** *Olivaichthys mesembrinus*
* †*Hypsidoris* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinopercidae

**Dinopercidae** arrain pertziformeen familia da, Afrikako kostaldeetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 2 espezie ditu, genero banatan banaturik:
* *Centrarchops* Fowler, 1923
** *Centrarchops chapini* (Fowler, 1923)
* *Dinoperca* Boulenger, 1895
** *Dinoperca petersi* (Day, 1875)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gargara

thumb|Gargarak egiteko aho-garbitzeko marka komertzialak.
**Gargara** (latinetik: gurgulio = eztarria) eztarria garbitzearren, ura edo gargarismo deritzon beste likido sendagarri bat ahoan edukita, gorantz begira biriketako airea kanporatzea da, ahoko likidoan burbuilak sortuz horrela.

Gargarak egiteko ahoan egokia den likido bat sartzen da eta, burua atzera eginez, likidoa faringe aldera eramaten da; orduan airea botatzen da eta, ondorioz, likidoa burbuilak egiten hasten da. Likidoa urez prestatu daiteke, esaterako ur epela eta kamamilaz, edo horretarako komertzializatutako ahoa garbitzeko likidoa erabil daiteke.

## Kanpo estekak 
* :Home Remedies for Colds
Dichistius

***Dichistius*** arrain pertziformeen generoa da, hegoaldeko Afrikako kostaldeetan bizi dena. **Dichistiidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Dichistius capensis* (G. Cuvier, 1831)
* *Dichistius multifasciatus* (Pellegrin, 1914)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doradidae

**Doradidae** arrain siluriformeen familia da, Hego Amerikako ur gezetan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 93 espezie ditu, 32 generotan banaturik:

* *Acanthodoras*
* *Agamyxis*
* *Amblydoras*
* *Anadoras*
* *Anduzedoras*
* *Astrodoras*
* *Centrochir*
* *Centrodoras*
* *Doraops*
* *Doras*
* *Franciscodoras*
* *Hassar*
* *Hemidoras*
* *Hypodoras*
* *Kalyptodoras*
* *Leptodoras*
* *Lithodoras*
* *Megalodoras*
* *Merodoras*
* *Nemadoras*
* *Opsodoras*
* *Orinocodoras*
* *Oxydoras*
* *Physopyxis*
* *Platydoras*
* *Pterodoras*
* *Rhinodoras*
* *Rhynchodoras*
* *Scorpiodoras*
* *Trachydoras*
* *Wertheimeria*

ITISek, berriz, genero hauek proposatzen ditu:

* *Acanthodoras* Bleeker, 1862
* *Agamyxis* Cope, 1878
* *Amblydoras* Bleeker, 1862
* *Anadoras* Eigenmann, 1925
* *Anduzedoras* Fernández-Yépez, 1968
* *Astrodoras* Bleeker, 1862
* *Centrochir* Agassiz in Spix & Agassiz, 1829
* *Centrodoras* Eigenmann, 1925
* *Doraops* Schultz, 1944
* *Doras* Lacepède, 1803
* *Franciscodoras* Eigenmann, 1925
* *Hassar* Eigenmann & Eigenmann, 1888
* *Hemidoras* Bleeker, 1858
* *Hypodoras* Eigenmann, 1925
* *Kalyptodoras* Higuchi, Britski & Garavello, 1990
* *Leptodoras* Boulenger, 1898
* *Lithodoras* Bleeker, 1862
* *Megalodoras* Eigenmann, 1925
* *Nemadoras* Eigenmann, 1925
* *Opsodoras* Eigenmann, 1925
* *Orinocodoras* Myers, 1927
* *Oxydoras* Kner, 1855
* *Physopyxis* Cope, 1871
* *Platydoras* Bleeker, 1862
* *Pterodoras* Bleeker, 1862
* *Rhinodoras* Bleeker, 1862
* *Rhynchodoras* Klausewitz & Rössel, 1961
* *Scorpiodoras* Eigenmann, 1925
* *Trachydoras* Eigenmann, 1925
* *Wertheimeria* Steindachner, 1877

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Ibrahim Abdallah

thumb|Lanamesan egindako Georges Abdallah aldeko manifestazioa.

**Georges Ibrahim Abdallah** —— (Kobaiat, Libano, 1951eko apirilaren 2a) militante komunista bat da; kristau maronita, jatorriz. Europan arrazoi politikoengatik espetxean denbora gehien eman duen presoa da; eta, mundu osoan, Palestina-Israel gatazkari lotutako arrazoiengatik preso denbora gehien eman duena. 1984an atxilotu zutenetik, 41 urtez egon zen preso 2025eko uztailean, Frantziako Helegite Auzitegiaren aginduz aske geratu zen arte. Kartzelaldi luze horretan, harreman estua izan du, besteak beste, euskal preso politikoekin.

2025eko uztailaren 25ean aske geratu eta Libanora estraditatu zuten.

## Bizitza 
Libano iparraldeko errefuxiatuen eremu batean jaioa, Palestinaren Askapenerako Herri Frontean (PFLP, ingelesezko sigletan) militatzen hasi zen, eta 1978an Libanoko Frakzio Armatu Iraultzaileen (LARF) sorreran parte hartu zuen Ibrahim Abdallahk. 1984ko urriaren 25ean atxilotu zuten Lyonen (Frantzia), hasiera batean dokumentazio faltsua zeramala aitzakia hartuta. Gero, ordea, Parisen Mossadeko agente bat eta militar estatubatuar bat hiltzea leporatu, eta epaiketan bizi arteko zigorra ezarri, Estatu Batuek eta Israelek Frantziako Gobernuari egindako presioaren ondorioz. Behin lehenbiziko 15 urteak beteta, 1999az geroztik Abdallahk eskubidea du baldintzapeko askatasuna eskatzeko, eta libre egon liteke, beraz, baina hainbat aldiz ukatu diote aitzakiak jarriz, gehienbat damutu ez izana.

### Askatzearen aldeko kanpainak 
Ibrahim Abdallah Lannemezango espetxean dago preso. Bera askatzeko kanpaina bat baino gehiago egin dira, giza eskubideen aldeko hainbat elkartek deituta, Europan, Libanon nahiz Palestinan. 2014an, 30 urte preso bete zituenean, hamalau hautetsik —diputatu, senatari, alkate eta lurralde kontseilariak— gutun bat igorri zioten Frantziako presidente François Hollanderi, eskatuz presoa libre utz zezala eta Libanora itzultzen utz ziezaiola. Hilabete geroago, 2024ko azaroan, Frantziako epaitegi batek Abdallah libre uzteko agindua eman zuen, baina Frantziako Terrorismoaren Aurkako Fiskaltzak helegitea jarri zuen. Azkenik, 2025eko uztailean Parisko helegite auzitegiaren ebazpenak Abdallah libre uzteko eta Libanora deportatzeko agindu zuen. Libanoko Beiruteko aireportura heldu eta ehunka lagun elkartu ziren han, militanteari harrera egiteko. Europako kartzela batean denbora gehien pasatu duen preso politikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BERRIAk 2014ko ekainean argitaratutako presoari eginiko elkarrizketa
* Fedayin, Georges Abdallahren borroka (dokumentala)
* Elkarrizketa Abdallahren abokatuarekin, ARGIA aldizkarian (2024-10-16)
Derichthyidae

**Derichthyidae** arrain angiliformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko ur pelagikoetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak egun 3 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Derichthys* generoa (Gill, 1884), mutur laburra duena
** *Derichthys serpentinus* (Gill, 1884)
* *Nessorhamphus* generoa (Schmidt, 1931), mutur luzea duena
** *Nessorhamphus danae* (Schmidt, 1931)
** *Nessorhamphus ingolfianus* (Schmidt, 1912)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datnioides

***Datnioides*** arrain pertziformeen generoa da, hegoaldeko Asiako eta Ginea Berriko ur geza eta gazikaretan bizi dena. **Datnioididae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

Aditu batzuen ustetan Lobotidae familia senide estua dute, familia bien sinapomorfia aldarrikatuz.

## Espezieak 
* *Datnioides campbelli* Whitley, 1939
* *Datnioides microlepis* Bleeker, 1854
* *Datnioides polota* (F. Hamilton, 1822)
* *Datnioides pulcher* (Kottelat, 1998)
* *Datnioides undecimradiatus* (T. R. Roberts & Kottelat, 1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dalatiidae

**Dalatiidae** marrazo eskualiformeen familia da, mundu osoko itsasoetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 9 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* *Dalatias* Rafinesque, 1810
** *Dalatias licha* (Bonnaterre, 1788)
* *Euprotomicroides* Hulley eta M. J. Penrith, 1966
** *Euprotomicroides zantedeschia* Hulley and M. J. Penrith, 1966
* *Euprotomicrus* T. N. Gill, 1865
** *Euprotomicrus bispinatus* (Quoy & Gaimard, 1824)
* *Heteroscymnoides* Fowler, 1934
** *Heteroscymnoides marleyi* Fowler, 1934
* *Isistius* T. N. Gill, 1865
** *Isistius brasiliensis* (Quoy & Gaimard, 1824)
** *Isistius plutodus* Garrick & S. Springer, 1964
* *Mollisquama* Dolganov, 1984
** *Mollisquama parini* Dolganov, 1984
* *Squaliolus* H. M. Smith and Radcliffe, 1912
** *Squaliolus aliae* Teng, 1959
** *Squaliolus laticaudus* H. M. Smith eta Radcliffe, 1912

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dactyloscopidae

**Dactyloscopidae** arrain pertziformeen familia da, Amerikako ur epel eta tropikaletan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak egun 48 espezie ditu, 9 generotan banaturik:
* *Dactylagnus*
* *Dactyloscopus*
* *Gillellus*
* *Heteristius*
* *Leurochilus*
* *Myxodagnus*
* *Platygillellus*
* *Sindoscopus*
* *Storrsia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dactylopteridae

**Dactylopteridae** arrain eskorpeniformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko itsaso tropikaletan bizi dena. **Dactylopteroidei** subordena monotipikoaren familia bakarra da.

## Generoak 
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak egun 7 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Dactyloptena* generoa
** *Dactyloptena gilberti* Snyder, 1909
** *Dactyloptena macracantha* (Bleeker, 1854)
** *Dactyloptena orientalis* (Cuvier, 1829)
** *Dactyloptena papilio* Ogilby, 1910
** *Dactyloptena peterseni* (Nyström, 1887)
** *Dactyloptena tiltoni* Eschmeyer, 1997
* *Dactylopterus* generoa
** *Dactylopterus volitans* (Linnaeus, 1758)

Image:Daori_u0.png|*Dactyloptena orientalis*
Image:Dactyloptena orientalis (Oriental flying gurnard).gif|*D. orientalis*
Image:Dactyloptena_orientalis.JPG|*D. orientalis*
Image:SemiHB.jpg|*D. orientalis*
Image:Dactylopterus volitans.jpg|*D. volitans*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak