open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marko Lizinio Kraso

*Artikulu hau politikari eta jeneralari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Lizinio Kraso** (;  - K.a. 53) Erromatar Errepublikako jeneral eta politikaria izan zen. Ondare itzela pilatu zuen bere bizialdian; Antzinako Erromako gizonik aberatsena izan zela jotzen da, eta gizadiaren historia osoko aberatsenetako bat ere bai (*dives* hitzak «aberatsa» esan nahi du).

Espartakoren matxinadaren zapuztailea izan zen. Ponpeio eta Zesarrekin batera Lehen Triunbiratua osatu zuen. Hiru triunbiratuetatik, berak lortu zuen ospe gutxien. Haren handinahia, berriz, ez zen beste biena baino txikiagoa. Hala ere, ez zeukan haien ahalmen estrategikoa ezta haien xarma ere. Pertsiarren kontrako Carrhaeko gudua Erromaren porrot handienetako bat izan zen. Kraso bertan hil zen. Haren heriotzak Ponpeio eta Zesarren arteko tirabirak bizkortu zituen eta, hein batean, Gerra Zibilaren kausa bat izan zen.

## Kronologia 
* K.a. 115 - Krasoren jaiotza
* K.a. 97 - Haren aitaren kontsulaldia
* K.a. 87 - Krasok Marioren gizonengandik Hispaniara ihes egin zuen.
* K.a. 84 &ndash; Silatarrekin bat egin zuen.
* K.a. 78 &ndash; Silaren heriotza.
* K.a. 74 &ndash; Espartakoren matxinada.
* K.a. 73 - Kraso pretor izendatu zuten.
* K.a. 71 - Krasok Espartako garaitu zuen.
* K.a. 70 &ndash; Ponpeiorekin batera kontsul izendatu zuten.
* K.a. 65 - Kraso zentsor izendatu zuten.
* K.a. 63 &ndash; Katilinaren konspirazioa.
* K.a. 59 &ndash; Lehen Triunbiratua osatu zen.
* K.a. 55 - Kraso eta Ponpeioren bigarren kontsulaldia. Azaroan Siria aldera abiatu zen Kraso.
* K.a. 54 - Partiarren kontrako kanpaina hasi zen.
* K.a. 53 - Krasoren heriotza, Carrhaeko guduan borrokatu eta gutxira.

## Kanpo estekak 
* Marko Lizinio Krasori buruzko artikulua, *Argia* astekarian.
Mario

Shigeru Miyamotok Nintendo enpresarako sortutako bideo-joko pertsonaia bat da. Bideo-jokoez gain telesail zein filmetan ere agertu da, eta Nintendoren ikur enblematikoa da, historiako bideo-joko pertsonaiarik ezagunenetako bat delarik gaur egun. Bere anaia Luigirekin batera, eta batzuetan bakarrik, hainbat jokotan agertu da historian zehar.

Hasiera batean Mario **Jumpman** deitu zuten ("salto gizona") eta *Donkey Kong* bideo-jokoan agertu zen 1981ean. 1983an izena aldatu zioten, **Mario** jarrita, Nintendok AEBn zuten bulegoaren jabearen omenez, Mario Segale.

Hasiera batean bi dimentsioko plataforma bideo-joko pertsonaia bazen ere, *Super Mario Bros.*, *Super Mario Land*, *Super Mario World*, Super Mario Maker, Super Mario Run, eta; baina hiru dimentsioko hainbat joko ditu, adibidez *Super Mario 64*, Super Mario Sunshine, Super Mario Galaxy, Super Mario Odyssey, ea. Plataforma anitzetan agertu den beste joko batzuetako protagonista da ere, plataforma jolasak izan gabe: *Mario Kart*, *Mario Party*, *Paper Mario* edo *Super Smash Bros.* gisa.

## Kanpo estekak
Uztaritzeko kantonamendua

**Uztaritzeko kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualdea da, hiriburu Uztaritze duena. Lapurdiko erdialdean dago. 2011n 24.828 biztanle zituen.

Errobi eta Urdazuri ibaiek igarotzen dute. Kantonamenduko euskara nafar-lapurtera da. Laborantza eta abere hazkuntza dira ekonomia jarduera nagusiak. Turismoa gero eta indar handiagoa hartzen ari da eta, ondorioz, gero eta azpiegitura hobea eskaintzen zaio udatiarrari (hotelak, kanpinak, dendak). Uztaritzeko kantonamenduko herrietako jende asko joaten da Angelu-Miarritze-Baionako industriagune eta administrazioguneetara lanera.

## Udalerriak (1982 arte) 
## Udalerriak (1982tik) 
## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kleopatra (argipena)

**Kleopatra** emakume izena da. Gehienbat, K.a. 69 – K.a. 30. urteen artean Egiptoko erregina izan zen Kleopatra izendatzeko erabiltzen da. Gainera, erabilera hauek ditu:

## Emakume historikoak 
* Kleopatra I.a Egiptokoa
* Kleopatra II.a Egiptokoa
* Kleopatra Selene I.a, Ptolomeo VIII.a Fisikon eta Kleopatra III.aren alaba
* Kleopatra Thea, Seleuzidar Inperioko erregina K.a. 125–121 artean
* Kleopatra III.a Egiptokoa
* Kleopatra IV.a Egiptokoa
* Kleopatra V.a Egiptokoa
* Kleopatra VI.a Egiptokoa
* Kleopatra VII.a, Kleopatrarik ospetsuena, K.a. 69 – K.a. 30. urteen artean Egiptoko erregina.
* Kleopatra Selene II.a, baita ere *Kleopatra VIII.a Egiptokoa* izenaz ezaguna, Marko Antonioren eta Kleopatra VII.aren alaba bakarra
* Kleopatra Mazedoniakoa (K.a. 356–308), Alexandro III.a Mazedoniakoaren ahizpa eta Filipo II.a Mazedoniakoaren alaba
* Kleopatra Euridize Mazedoniakoa, Filipo II.aren emaztea
* Kleopatra Pontokoa (jaio K.a. 110), Armeniako erregina
* Kleopatra Jerusalemekoa, Herodes erregearen emazteetako bat
* Santa Kleopatra, santu kristaua

## Mitologia 
* Kleopatra, Greziar mitologiako ninfa bat.

## Astronomia 
* 216 Kleopatra asteroidea, itxura berezikoa

## Ikus, gainera 
* Cleopatra
Ezpeletako kantonamendua

**Ezpeletako kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualdea da, hiriburu Ezpeleta duena. 2011n 15.949 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angelu (argipena)

**Angelu** hitzak zenbait adiera du:

## Toponimian 
* Angelu, Lapurdiko udalerria.
* Angelu, Lapurdiko kantonamendua.
* Angeluko erreka, Lapurdiko ibaia.

## Geometrian 
* Angelu, gurutzatzen diren bi zuzenerdien arteko zabalkundearen neurria:
** angelu zuzen, angelu diedro, angelu zorrotz, angelu kamuts...
Donibane Lohizune (kantonamendua)

**Donibane Lohizune** Lapurdiko kantonamendu bat da. Izen bereko hiria du hiriburu. 51,87&nbsp;km² eta 24.661 biztanle ditu, lau udalerritan banatuta.

## Osaketa 
Kantonamendua ondorengo udalerriek osatzen dute:

## Historia 
1973an kantonamendua bitan zatitua izan zen. Hegoaldeko udalerriek osatu zuten Hendaiako kantonamendua eta Iparraldekoek Donibane Lohitzenekoa.

## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrangoitze

**Arrangoitze** Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdean dagoena.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Angelu iparraldean
* Biarritz ipar-mendebaldean
* Basusarri ipar-ekialdean
* Uztaritze ekialdean
* Arbona mendebaldean
* Ahetze hego-mendebaldean
* Senpere hegoaldean

### Etxeak eta auzoak 
## Azpiegiturak 
Arrangoitze D254 eta D755 departamenduko errepideeki lotuta dago.

Halaber, Pirineo Atlantikoetako hiriarteko autobusa ere igarotzen da, 880 linea hain zuzen ere.

## Demografia 
1.000 inguru biztanleko herrixka izan zen Arrangoitze XIX. mendean eta XX. mendearen lehen erdialdean zehar. 1960ko hamarkadatik aurrera hazten hasi zen herria eta 2010eko hamarkadan 3.000 biztanleak gainditu zituen.

## Politika 
* Arrangoitzeko herriko etxea

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza den arren, bada industria txikia eta golf zelai bat.

## Kultura 
1969an Arrangoitzen lehenengo Seaska ikastola sortu zen.

## Kirola 
* Arrangoitzeko pilotalekua

## Ondarea 
* Arrangoitzeko jauregia 1900ean izan zen eraberritua.
* San Joan Bataiatzailearen eliza: XVI. mendekoa da.
* Luis Mariano irundar kantariaren hilobia.
* Villa Berriotz, herrigunetik urruti, zuhaizti eta lorategiz inguratutako landa eremuan dago.

Image:Church of Arcangues.jpg|Eliza
Image:Chateau Arcangues.jpg|Arrangoitzeko jauregia
Image:Golf course of Arcangues.jpg|Golf zelaia
Image:Cimetery of Arcangues.jpg|Hilerria
Irudi:Tomb of luis mariano.jpg|Luis Marianoren hilobia
Irudi:Arcangues_Fronton.JPG|Arrangoitzeko pilotalekua.

## Arrangoiztar ospetsuak 
* Joseph Abeberri (1895-1944), Ziburuko auzapez ezkertiar eta euskaltzalea, sortzez Arrangoitzekoa. Naziek deportatua eta Mauthausengo kontzentrazio-esparruan eraila.
* Luis Mariano (1914-1970), Irunen jaioa. 1936ko Gerra zela eta Lapurdira errefuxiatu gisa etorria. Saran bizi izan zen eta gero luzaz Arrangoitzen, hil zen arte. Benetako izenez Mariano Eusebio Gonzalez Garcia. Tenorra izan zen.
* Betti Betelu (1924-1990), euskal dantzen maisua. Mutxikoak (dantza-jauziak) arrapiztu eta zabaldu zituena baita Lapurdiko Ihauteria ere berriz indartu zuena.
* Ximun Haran (1928-2013), pilotaria eta politikari abertzalea.
* Anje Duhalde (1950-), musikaria eta kantaria.
* Leopold Eyharts (1957-), lehen euskal astronauta. Biarritzen jaioa, Arrangoitzen bizi izan da txikitatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arrangoitzeko Udalaren webgunea
Bidaxuneko kantonamendua

**Bidaxuneko kantonamendua** Nafarroa Behereko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, Bidaxune hiriburu duena. Nafarroa Behereko sei udalerri eta Lapurdiko bi barne hartzen ditu.

## Udalerriak 
Zortzi udalerri dira, Lapurdiko biak izan ezik Nafarroa Beherekoak guztiak:

## Ordezkarien zerrenda 
## Kanpo estekak
More

**More**a edo **ubel**a kolore gorrixka duten urdin guztietarako kolore multzo baliogarria da. Espektro elektromagnetikoaren barnean uhin-luzera 420-380 nanometrokoa duen kolore multzoari dagokio.

Ezin da ordenagailuko pantaila batean erakutsi (ez behintzat espektro elektromagnetikoaren bera dena); beraz, hartarako, Compact Disc batean argi fluoreszente batek egiten duen erreflexua ikus daiteke.

RAL kolore sisteman moreak 4001 eta 4099 artekoak dira, arrosekin batera.

## Sinbolismoa 
Kolore morea lortzea oso zaila eta garestia zenez, aberatsek bakarrik erabiltzen zuten. Horregatik, herrialde bateko kargu politiko edo erlijiosoen jantzietan maila goreneko kideak identifikatzeko erabiltzen zen, hala nola, apezpikuak eta kardinalak.

Azkenaldian. feminismoaren kolorea bihurtu da.

## Antzeko koloreak 

 Izpilikua - (Hex: #E6E6FA) (RGB: 230, 230, 250)
 Lila - Hex: #C8A2C8) (RGB: 200, 162, 200)
 More argia (Hex: #8357E8) (RGB: 131, 87, 232)

## Kanpo estekak
Urdin

**Urdin**a, halaber **azul**a (Heg. Herr.) edo **blu**a (Ipar. Herr.), batzuetan **oztin**a (eta erronkarieraz, **dundu**), oinarrizko koloreetako bat da. Urdin moduan, espektro elektromagnetikoaren barnean uhin-luzera 420-490 nanometrokoa duen kolore multzoari dagokio.

Koloreen sorrerako erabiltzen diren hiru oinarrizko koloreetako bat da, nahiz eta CMYK eskalaz baliatzen diren inprimategietan zian kolorea erabiltzen den.

RAL kolore sisteman urdinak 5001 eta 5099 artekoak dira.

## Esanahiak 
### Euskaraz 
Euskaraz, grisaren baliokidea da hainbat esamoldetan:

* *Ilea urdintzen hasita dago*: «Ile zuriak ditu»;
* *Zerua urdindu da*: «Hodeiak agertu dira».
* *Ogia urdindu da*: «lizundu da»;

### Bestelako esanahiak 
* Hotza identifikatzeko erabiltzen da, beroa gorriak adierazten baitu: esate baterako, uraren tenperatura edo atmosferako aire masa hotz eta beroen norabideak agertzean.
* Irudi anatomikoetan, zainak urdinez azaltzen dira, eta arteriak, gorriz, zainetako odola ilunagoa baita eta zainak, beraz, urdinak irudikatzen zaizkigu.

## Etimologia 
Adituen ustez, *hur* «ur» eta **din* «bilakatu» erroak bereizi behar dira hitzaren osaeran.

Lehen erroak (*hur*) bere horretan iraun du egun arte, hasierako hasperena zubereraz soilik gorde badu ere (eta Nafarroa Behereko testu zahar batzuetan; Etxeparerenean, esaterako). Bigarrena (**din*), aldiz, hainbat hitz-elkartu zaharretan iritsi zaigu fosilduta (*gordin*, *berdin* eta, beharbada, *lotin*, *astin* hitzetan), bai eta aditz-forma jokatu batzuetan ere: alde batetik, gaur egun indikatiboz kanpoko *nor* saileko aditz laguntzaile gisa (**edin* formaz aipatzen dena eta *da**di**la*, *be**di***, *da**i**teke*... forma jokatuen oinarrian legokeena) eta, bestetik, euskara zaharrean «bihurtu, izatera iritsi» esanahia zuen aditz trinko gisa (honako adibide hauetan irakur daitekeena: Leizarragaren *Abraham **zedin** baino lehen* “*devant qu’Abraham fût*”, *RS*etako *asto **dina*** ['dadina']*, zordun* “*el que se hace fiador, deudor*", edo *Viva Jesus* testuko *Kristo zetarako **sidin** gizon?*).

Hortaz, eta hitzak izenda zezakeen kolore-tartea kontuan hartuta (gutxienez zurixka, grisa, arrea eta azula), *urdin*-en jatorrizko esanahia «ur(aren koloreko) bihurtua, ura bezalakoa» izan liteke.

Paralelo moduan latinezko *aqua* «ur» eta *aquilus* «marroi ilun, arre» hitzen arteko itxurazko lotura aipatzen du Mitxelenak, nahiz eta ek ez zuten argi ikusten (*on ne voit pas pourquoi l’eau aurait été prise pour désigner une couleur tirant sur le noir*); hala ere, euskarazko lekukotasunak aski argiak dira adiera horretan, eta egiantzekoago egiten dute lotura hori (ikus halaber *ubel* eta *uher*, haien oinarrian ere *ur* izan bailiteke).

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urdinaren historia kontatzen duen liburuari buruzko artikulua ARGIA astekarian
Arbona

**Arbona** Lapurdiko erdialdeko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdea eskualdekoa.

## Geografia 
D255 eta D655 errepideak igarotzen dira udalerritik.

### Ingurune naturala 
Uhabia erreka txikia udalerritik igarotzen da, geroago Bidarten Bizkaiko Golkora isurtzen dena. Uhabiaren ibaiadarra den Zirikolatzeko errekak ere, udalerria gurutzatzen du.

### Udalerri mugakideak 
* Bidarte ipar-mendebaldean
* Arrangoitze ekialdean
* Ahetze hego-mendebaldean

### Etxeak eta auzoak 
## Historia 
1790. urteko martxoaren 4ean sarturiko lege berriarekin, Ipar Euskal Herriaren banaketa administratiboa guztiz aldatu zen. Orduan, hainbat udalerrik izenez aldatu zuten, Arbonak, *Constante* izena hartu zuen.

## Demografia 
## Kultura 
[thumb|Arbonako Pierre Etxeleku ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Euskara 
Arbonan Uztaritze inguruko euskara mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Politika 
* Arbonako herriko etxea

## Ondasun nabarmenak 
* San Laurendi eliza
* Seroretxea: Garai batean herriko seroraren bizilekua zena.
* Arbonako herriko etxea: Udalaren egoitza.

## Argazki galeria 

Image:Arbonne (Pyr-Atl., Fr) mairie.JPG|Arbonako herriko etxea.
Image:Arbonne Benoiterie.jpg|Arbonako seroretxea, 1763koa.
File:Arbonne (Pyr-Atl., Fr) église.JPG|San Laurendi eliza.

## Arbonar ospetsuak 
* Bernard Béreau (1940-2005), futbolaria.
* Maritxu Housset (1981-), gomazko paleta pilotaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Luhuso

**Luhuso** Lapurdiko hego-ekialdeko udalerri mugakidea eta barnealdekoa da, Lapurdi Garaia eskualdekoa eta hango herririk txikiena dena populazioari dagokionez. Nafarroa Behereako mugan eta Baigura eta Mondarrain kantonamenduan kokatuta dago.

871 biztanle zituen 2022an.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Errobi ibaia udalerritik igarotzen da. Halaber, Baigura (897 m) eta haren mendigunea herriaren lurraldean dugu, beste herri batzuekin partekatua. 

### Auzoak 
* Fagoalde
* Harnabarrea
* Ithurbidia

### Udalerri mugakideak 
* Kanbo iparraldean
* Itsasu mendebaldean
* Bidarrai (Nafarroa Beherea) hegoaldean
* Makea ekialdean

## Historia 
### XIX. mendea arte 
Aurretik Makea eta Lekorneko auzoa izanda, Luhuso XVII. mendearen amaiera aldera bihurtu zen udalerri independente. Aurretik, herria XVI. mendea aldera hasi zen populatzen. 1604an 26 etxe zeuden, partikular batzuenak, baina ezin daiteke erran Makea edo Lekornekoak ote ziren. Berantago, 1628an, Luhuso deitzen zen auzo horretako biztanleek apezpikuari galdetu zioten eliza baten eraikitzeko baimena. 1691n Luhusoko parrokia sortu zuten.

Frantziar Iraultzaren garaian, administrazio egitura berri bat agertzearekin, Ipar Euskal Herriko hainbat herrik izenez aldatu zuten; Luhusok, *Montagne-sur-Nive* izena hartu zuen.

### Gaur egun 
Apezpikutegiak 1933ko ekainaren 17an antzinako afera trenkatu eta ordenantza bat argitaratu zuen: etxe batzuk Luhusoko parrokiari lotu zituen eta bertzeak Makeari.

2016ko abenduaren 16an Luhuson atxilotu zituzten Txetx Etcheverri, Béatrice Molle-Haran, Michel Bergouignan, Michel Berhokoirigoin eta Stéphane Etchegaray "Etxe", "bakearen artisauak" izenekoak (*"artisains pour la paix"*). ETAren desarmatze zibilean laguntzen ahalegindu ziren, bake prozesuaren alde.

## Demografia 
Bi mendez, XIX. eta XX. mendeetan zehar, 500 biztanleko populazioa izan zuen Luhusok. XXI. mendearen hasieran, berriz, biztanleria bikoiztu eta egun, ia 900 lagun ditu.

## Politika 
## Kultura 
### Euskara 
Luhuson Sara-Ainhoa inguruko euskara mintzatzen da, nafar-lapurteraren aldaera.

### Eliza
Andra Mariaren Jasokundearen edo Beata Maria eliza XVII. mendekoa da, barrokoa beraz, eta disko-formako hilarriak dituen hilerriaz inguratua da. Lau  urratsetan eraiki zuten, 48 urteetan, 1626tik 1674rat.

2014an Monumentu Historiko gisa onartua izan zen.

### Harri Xuri
Harri Xuri kulturgela edota "karrikako arteen fabrika" Ipar Euskal Herriko barnealdeko kultur azpiegitura inportantea da 2009tik.

### Kabalkada
2023ko abuztu eta irailean kabalkada Luhuson egin zuten.

## Ondasun nabariak 

Irudi:Louhossoa Fronton.jpg|Pilotalekua
Irudi:Louhossoa Eglise.jpg|XVII. mendeko Beata Maria eliza
Irudi:Luhusoko_geltokia.jpg|Luhusoko geltokia

## Luhusoar ospetsuak 
* Arnaud Beheran (1868-1941), pilotaria.
* Jan Piarre Larralde (1886-1945), bertsolaria.
* Piarres Lafitte (1901-1983), euskal idazlea, euskaltzalea, apaiza eta kazetaria.
* Simon Elissetche (1920-), pilotaria.
* Claude Bidabe (1939- ), pilotaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Webgune ofiziala.
Basusarri

**Basusarri** Lapurdiko erdialdeko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdea eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Errobi ibaiak udalerria zeharkatzen du, bai eta haren ibaiadar den Urdaintz errekak eta azken horretara isurtzen den Harrieta errekastoak ere.

### Sarbideak 
Basusarri RD-254, RD-755 eta RD-932 errepideek zeharkatua da.

### Udalerri mugakideak 
* Angelu eta Baiona iparraldean
* Milafranga ekialdean
* Uztaritze hego-ekialdean
* Arrangoitze hegoalde eta mendebaldean

### Etxeak eta auzoak 
#### Auzoak 
* Eliza;
* Urdaintz.

#### Etxeak 
## Toponimia 
*Basusarri* toponimoak itxura hauek izan ditu historian:
* *Bila Nave quœ vocatur Bassessari*, *Bassessarri*, *Bacessari* eta *Bassissari* (1150, 1186, 1256 eta XIII. mendeko Baionako eskutitzak hurrenez hurren),
* *Bila nave que nunc dicitur Bassessarri* (1170,),
* *Sanctus Bartholomeus de Bassussary* eta *Bassussarits* (1768 eta 1771 hurrenez hurren,).

## Historia 
1813. urteko abenduaren 13an, Basusarrin, Iberiar Penintsulako Gerrako gudua jazo zen, Suchet jeneralaren soldaduak eta tropa hispano-ingelesak borrokatu zutelarik.

## Demografia 
300-400 biztanle inguruko herrixka txikia izan zen Basusarri XIX. mendean eta ia XX. mende osoan zehar. Haatik, Euskal Kosta-Aturri aglomeraziotik hurbil egonik, 1960ko hamarkadatik aurrera hazkunde nabarmena izan zuen eta 2010eko hamarkadan 2.000 biztanleen maila gainditu zuen.

## Politika 
### Alkateak 
## Kultura 
* San Bartolome eliza XIX. mendearen bukaeran eraberritu zen.

## Basusartar ospetsuak 
* Christophe Hondelatte (1962-), Basusarrin hezia.
* Marie Darrieussecq (1969-), idazlea.
* Bernard Larregi idazle eta apaiza herriko erretorea izan zen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Bassussarry Place libre 07 08 2006.jpg|Pilotalekua
Fitxategi:Bassussarry Fronton court.jpg|Etxe baten horman eginiko frontoia
Fitxategi:Bassussarry_mairie.JPG|Basusarriko herriko etxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Basusarriren webgune ofiziala
Haltsu

**Haltsu** (*Halsou* ofizialki eta frantsesez) Lapurdiko erdialdeko eta barnealdeko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdea eskualdekoa. 600 biztanle inguru ditu. 

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Errobi ibaia igarotzen da udalerritik.

### Udalerri mugakideak 
* Jatsu iparraldean
* Hazparne ekialdean
* Kanbo hego-ekialdean
* Larresoro hego-mendebaldean

### Etxeak eta auzoak 
* Bazterretxea
* Eliza
* Chanoi
* Elizaldea

2012an, Géoportail gunean ondoko lekuak aipatzen dira:

* Arttoenia
* Baratzarteko Borda
* Berreberria
* Chanoaren Borda
* Chanoenea
* Xuhurraenea
* Kukuteia
* Elizaldea
* Etxegoina
* Habantza
* Harbidea
* Harrieten Borda
* Iguzkibegia
* Joanestoenea
* Kurutxaldea
* Lakoa
* Larraldea
* Nitxetoenea
* Olhagaraia
* Xerrenda
* Zabala
* Zabaloa

## Historia 
Bertako kapera behin betiko eliza bihurtu zen 1510. urtean 

## Ekonomia 
Udalerriaren ekonomiaren oinarria laborantza da. Ezpeletako piperra sor-markaren ekoizpen eremuaren barruan dago.

## Demografia 
Lapurdiko udalerri txikienetakoa izan da beti Haltsu. 300 biztanle ingurutan izan zen populazioa XIX. eta XX. mendeetan. Hala ere, 1970eko hamarkadatik goranzko joera izan zuen, eta XXI. mendearen hasieran 500 baino gehiago ziren bertakoak.

## Politika 
### Alkateak 
## Kultura 
[thumb|282x282px|Haltsuko Therese Ibarra ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Euskara 
Haltsun Uztaritze inguruko euskara mintzatzen da, nafar-lapurteraren aldaera.

## Haltsuar ospetsuak 
* Maurice Harriet (1814 – 1904), euskaltzalea eta hiztegigilea.
* Mikel Epalza (1946-), apaiza.

## Galeria 

Image:Halsou Eglise.jpg|Andre Mariaren eliza
Image:Halsou Eglise2.jpg|Andre Mariaren eliza, aurrealdetik ikusia
Image:Halsou Mairie.jpg|Herriko Etxea
Image:Halsou Ecole.jpg|Eskola
Image:Halsou Stèle.jpg|Hilarri diskoidala
Image:Halsou Ferme2.jpg|Haltsuko labrantza etxe bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Haltsu Lapurdi Erdialdea (bideoa).
Larresoro

**Larresoro** Lapurdiko udalerria da.  biztanle zituen . urtean eta Lapurdi Erdialdean dago kokatua.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Errobi ibaia udalerritik igarotzen da, Urloko errekarekin batera.
### Udalerri mugakideak 
* Uztaritze iparraldean
* Haltsu eta Jatsu ipar-ekialdean
* Kanbo ekialdean
* Ezpeleta eta Itsasu hegoaldean
### Etxeak eta auzoak 
* Basaburu
* Berroa
* Harrieta
* Inthalatzea
* Loketa
* Orkatz
* Pagalde
* Pekatenborda

## Demografia 
## Alkateak 
## Kultura 
### Euskara 
[thumb|265x265px|Larresoroko Charles Ainciart ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Larresoron Uztaritze inguruko euskara mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera. 

## Kirolak 
Inthalatz Larressore herriko errugbi taldea da. 1974an sortu zen. Errugbi eskola bat ere badu 80 haurretik gora dituena.

## Argazki galeria 

Irudi:Larressore Mairie.jpg|Larresoroko Herriko Etxea
Irudi:Larressore Fronton 08 08 2006 (20).jpg|Larresoroko pilotalekua
Irudi:Larressore Maison basque.jpg|Larresoroko etxe bat
Irudi:Larressore Maisons basques.jpg|Larresoroko etxe bat
Irudi:Larressore (Pyr-Atl., Fr) église, façade et tour.JPG|San Martin eliza
Irudi:Larresore Séminaire.jpg|Larresoroko apaiztegia

## Larresoroar ezagunak 
* Jean Agerre (1701-1785), elizgizon eta misiolaria.
* Juan Ithurri (1845-1896) euskal idazlea.
* Robert Hirigoien (1944-2025) euskaltzalea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hendaiako kantonamendua

**Hendaiako kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, hiriburu Hendaia duena. Kostaldean dago, eta mugakide da Gipuzkoarekin. Bidasoaldea mugaz gaindiko eskualdea osatzen du, Hondarribiarekin eta Irunekin batera.

77&nbsp;km² eta 32.900 biztanle ditu, lau udalerritan banatuta.

## Udalerriak 
* Hendaia: 14.081 biztanle (2011an).
* Urruña: 8.196 biz.
* Ziburu: 6.719 biz.
* Biriatu: 986 biz.

## Historia 
Kantonamendua 1973an antolatu zuten. Ordura arte udalerriak Donibane Lohitzuneko kantonamendukoak ziren. Lehen hauteskundeak 1976an egin ziren.

## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiriburuko kantonamendua

**Hiriburuko kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, hiriburutzat Hiriburu duena. Lapurdi iparraldean dago. 71&nbsp;km² eta 15.725 biztanle ditu, bost udalerritan banatuta.

## Udalerriak 
Kantonamendua 1982an antolatu zuten.

* Hiriburu, Baionako kantonamendua 1982 arte
* Lehuntze, Baionako kantonamendua 1982 arte
* Milafranga, Uztaritzeko kantonamendua 1982 arte
* Mugerre, Baionako kantonamendua 1982 arte
* Urketa, Baionako kantonamendua 1982 arte

## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiriburu (Lapurdi)

**Hiriburu** Lapurdiko iparraldeko udalerri bat da, eta Lapurdi Beherekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Hillans erreka udalerriko lurretatik igarotzen da.
### Udalerri mugakideak 
* Baiona mendebaldean eta iparraldean
* Mugerre ekialdean
* Milafranga hegoaldean eta mendebaldean
### Auzoak 
* Ametzondo;
* Barratxiri;
* Eliza;
* Garrika;
* Mizpirabakoitz

## Historia 
Jean Duvergier de Haurannek, geroago Saint-Cyraneko priore izango zenak, Cornelius Jansenekin batera Hiriburun landu zuen jansenismoaren doktrina.

1813ko abenduaren 13an, Hiriburuko inguruetan Soult mariskalaren eta Wellintongo dukearen tropen arteko gudua izan zen, Gerra Napoleonikoen barruan..

## Demografia 
XIX. mendearen hasieran 500 biztanleko herrixka bat zen Mugerre. Mende horretan zehar hazkunde txikia izan zuen eta 900 biztanle izatera iritsi zen. XX. mendearen hasieran, berriz, biztanleak gutxi batzuk galdu zituen. Hala ere, 1960ko harmarkadan 1.000 biztanleen maila gainditu eta hazkunde nabarmena izan zuen ondoren, XXI. mendearen hasieran 4.000 biztanletik gora kokatu arte.

## Politika 
### Alkateak 
## Ondasun nabarmenak 
* Serorategia, 1991. urtean izendatu zuten monumentu historiko. Herriko etxe modura erabili izan den arren, gaur egun erakusketa aretoa da.
* Done Petri elizak, XV. mendean du jatorria eta birritan dago zaharberriturik. XIX. mendeko Done Petriren koadroa du, Eugénie de Lagatinerie-k egina. Elizaren inguruan dagoen hilerriak Kultura ministerioak katalogaturiko hilobi bat du.

## Hiriburutar ospetsuak 
* Marie-Charlotte Dupouy (1873-1953), moja.
* Koldo Gorostiaga (1940): unibertsitate irakaslea, aspalditik bizi da herrian.
* Jean-Pierre Destrade (1941): politikaria.
* Alain Iriart: politikaria et aenpresa-exekutiboa.
* Patxi Iriart (1988): bertsolaria.

## Kultura 
Errobiko joaldunak taldea Hiriburun dago kokatuta. 

### Euskararen erabilera 
2010ean egindako inkesta baten arabera biztanleen %8,93 euskalduna zen. Euskararen erabilera, berriz, %0,45 zen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Errobiko joaldunak.jpg|Errobiko joaldunak
Fitxategi:Errobiko joalduna.jpg|Joalduna
Fitxategi:Saint-Pierre-d'Irube Benoiterie.JPG|Serorategia
Fitxategi:Saint-Pierre-d'Irube Eglise.JPG|Done Petri eliza
Fitxategi:Saint-Pierre-d'Irube Stèle.JPG|Hilarria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriburuko udal webgunea
Milafranga

**Milafranga** Lapurdiko erdialdeko udalerri bat da, Hiriburuko kantonamendukoa.

## Izena 
*Milafranga* izena gaskoizko *bièla franca*tik (herri frankoa) dator. Herriaren lehenagoko izena *Bazter* zen (1200. urtean *Baster* idatzia).

## Geografia 
Errobi ibaiak udalerria gurutzatzen du

### Udalerri mugakideak 
* Baiona iparraldean
* Basusarri mendebaldean
* Uztaritze eta Jatsu hegoaldean
* Hiriburu eta Mugerre ekialdean
### Etxeak eta auzoak 
* Oihana
* Mendigain
* Hirurzedarri
* Berrogain
* Hegiberri
* Eliza
* Hirigarai
* Alzuia
* Behereharta

## Historia 
Antzinean Saint-Martin de Basters izeneko parrokia, elizaren lurrak izan ziren XI. menderarte, Baionako apezpikuak elizbarrutiko lurralde franko egin zuen arte (hortik izena). Kondairaren arabera 1343ko abuztuaren 24an (herriko jaietan), Baionako auzapezak, bost noble lapurtar atxilotzeko agindua eman zuen eta Errobi ibaiaren gaineko zubi batean (Miotz gazteluaren ondoan zegoena) lotzeko agindua eman ere, marearen igoerarekin batera ito egin zirelarik.

Hiribururekin batua izan zen Frantziako iraultzan eta udalerri berriak *Tricolore* izena hartu zuen 1794 eta 1795 urteen artean. Wellington jeneralaren eta Soult mariskalaren arteko bataila napoleonikoen eszenatoki ere izan zen (Errobiko eta Hiriburuko batailetan hain zuzen ere).

Behereharta auzunea izan zen herriko gune ekonomiko garrantzitsuenetarikoa, ibai-portu eta zapatagintza zonalde garrantzitsuekin.

## Demografia 
## Politika 
### Ingurumen-politika 
2020ko Herriko Etxeko hauteskundeetan, gehiengoa lortu zuen zerrendak Biziren metamorfosi ekologikoaren aldeko Ituna sinatu zuen,  azken honekin sinatzaileek mugikortasunaren, elikaduraren, etxebizitzaren, energiaren eta tokiko eta zirkularra den ekonomiaren arloko trantsizioaren alde jarduteko engaiamendua hartzen dute. 2021eko jarraipen-txostenaren ondotik, Herriko Etxeari 4tik 0,5eko metamorfosi puntuazioa eman zitzaion eta 2023ko kargualdi-erdiko txostenean, puntuazioa 4tik 0,8koa  izan zen.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Milafrangako Gilbert Cazenave ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Milafrangako euskara erdiguneko nafar-lapurterari dagokio, zehatzago esanda, Uztaritze inguruko hizkera da bertakoa.

## Eraikin nagusiak 
### Eraikin zibilak 

Image:Villefranque Fronton1.JPG|Frontoia
Image:Villefranque Fronton2.JPG|Ezker-hormadun frontoia
Image:Villefranque Mairie.JPG|Herriko etxea
Image:Eglise de villefranque.JPG|Eliza

### Eraikin erlijiosoak 
San Bartolome eliza XVII. mendekoa da, eta ezaugarri garrantzitsu gisa erretaula edota 1632ko data duten galeriak aipa daitezke.

Elizaren ondoan dagoen kanposantuan honako hilarriak topa daitezke:

Image:Villefranque Stèle1.JPG
Image:Villefranque Stèle2.JPG
Image:Villefranque Stèle3.JPG

## Herritar ezagunak 
* Jean Saint-Pierre (1884-1951), euskal idazlea (bere hilobia elizaren atariaren azpian dago)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Milafrangako herriko etxea edo udalaren webgunea
Mugerre

**Mugerre** Lapurdiko iparraldeko udalerri bat da, Lapurdi Beherea eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Aturri ibaiak zeharkatzen du udalerria, baita bertara isurtzen den Ardanabia errekak ere.

### Udalerri mugakideak 
* Lehuntze iparraldean
* Urketa ipar-ekialdean
* Beskoitze ekialdean
* Hazparne hego-ekialdean
* Jatsu hegoaldean
* Hiriburu eta Milafranga mendebaldean
* Baiona ipar-mendebaldean

### Auzoak 
Mugerreko herriko etxearen arabera, herria 3 auzotan banatuta dago:
* Herri-Barnea
* Elizaberri
* Portua

## Historia 
1790. urtean, paisaia administratiboaren aldaketarekin batera, Mugerre kantonamendu bateko buru izan zen, Uztaritzeko barrutiaren menekoa, Lehuntze, Mugerre, Hiriburu eta Urketa udalerriak bere barne hartzen zituena.

1813ko abenduaren 9an, Mugerreko muinoak Soult mariskalaren eta Wellington dukearen arteko borroken eszenatokia izan zen, gerra napoleonikoen barruan.

1946ko abenduaren 21ean *Radio Euskadi* bertatik emititzen hasi zen.

## Demografia 
XIX. mendearen hasieratik XX. mendearen erdialdera 1.000-1.300 biztanleen tamaina izan zuen Mugerrek. 1960ko hamarkadatik aurrera, ordea, hazkunde nabarmena izan zuen, eta XXI. mendearen bigarren hamarkadan 5.000 biztanle izatera iritsi zen.

## Kultura 
[thumb|286x286px|Mugerreko Gabi Hiriberri ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
### Euskara 
Uztaritze inguruko hizkera mintzatzen da Mugerren, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Alkateak 
* Mugerreko herriko etxea (Agerria jauregia)

## Ondasun nabarmenak 
* Agerria jauregia, gaur egun Mugerreko herriko etxearen egoitza, 1728koa da
* San Joan Bataiatzailearen eliza: XVII. mendekoa da.

## Mugertar ospetsuak 
* Gilbert Larréguy (1931-2006) errugbilaria. Aviron Bayonnais taldean jokatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Errobi-Aturri Herri Elkargoko webgunea
Urketa

**Urketa** Lapurdiko udalerria da. Hiriburuko Kantonamenduan dago kokatua.

## Geografia 
Urketa Aturri ibaiaren ertzean dago, Lapurdiren iparraldean. Udalerritik Aturriren adarra den Ardanabia igarotzen da, eta azken honen adarrak diren Kondistegi eta Ur Handia. Herria itsas mailaren gainetik 50 metrora dago.

### Udalerri mugakideak 
* Aturri ibaia eta Gaskoiniako St. Martín de Seignanx iparraldean
* Ahurti ekialdean
* Beskoitze hegoaldean
* Lehuntze eta Hiriburu mendebaldean

### Etxeak eta auzoak 
* Portu
* Burgada
* Plaza
* Xathortegi

## Historia 
thumb|140px|Hilarria
Urketa toponimoa hainbat formatan agertu da XI. mendetik aurrera: Auricocta (1083), Orcuit (1120), Auricocto (1170), Auricoctus, Orquuit, Sanctus-Stephanus de Auricocta eta Orcuit, Orquet, Orcuit eta Orquieta (1249).

1097. urtean Baionako elizbarrutiko elizgizona zen Guilhem izeneko batek, itxuraz Urketako jaunaren semea zenak, Saint-Etienne d'Urcuit lekuko detxemen zati bat eskaini zuen kalonje gisa botoak esan zituenean.

1283-1293 urteetan Urketako basoetako egurra erosi zuen Baionak bere ontzioletan erabiltzeko.

Frantziako Iraultzan herriari izena aldatu eta Laurier izena jarri zioten. Napoleondar Gerretan Frantziako armadari laguntzeko janari konfiskatzea burutu zen herrian, 1813ko azaroaren 16an.

## Demografia 
XIX. mendearen lehen erdialdean 1.000 biztanle izatera iritsi zen Urketa, baina ondoren beherako joera hartu zuen populazioak. 1950eko hamarkadan 700 biztanle ingururekin behea jo ondoren, hazkunde nabarmena izan zuen ordutik, eta XXI. mendearen lehen hamarkadan 2.000 biztanleen kopurua gainditu zuen.

## Politika 
## Kultura 
thumb|250px|Doneztebe eliza
thumb|250px|Herriko frontoia

### Hezkuntza 
Lehen hezkuntzako eskola du Urketak.

### Artea 
* Doneztebe eliza, XVII-XVIII mendeetakoa.

### Jaiak 
Heriko jaiak Mendekostean eta abuztuko lehen igandean ospatzen dira.

## Kirola 
* Denek Bat Baiona Urketa saskibaloi taldea
* Lahonce Urcuit Briscous futbol taldea

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
* Urketari buruzko datu estatistikoak atlasa.net webgunean
* Urketari buruzko informazioa Auñamendi entziklopedian
Bastidako kantonamendua

**Bastidako kantonamendua** Lapurdi eta Nafarroa Behereko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, hiriburu Bastida duena. Kantonamenduak 115&nbsp;km² ditu, eta 5311 biztanle, bost udalerritan banatuta: bi Lapurdin, eta hiru Nafarroa Beherean.

## Udalerriak 
## Ordezkarien zerrenda 
## Kanpo estekak
Beskoitze

**Beskoitze** Lapurdiko ipar-ekialdeko udalerri bat da, Lapurdi Ekialdea eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Ardanabia ibaia udalerritik igarotzen da, bertara isurtzen den Ur Handia errekarekin batera. Haranaren ibaiadar Marmareko errekak ere udalerria zeharkatzen du.

### Udalerri mugakideak 
* Urketa iparraldean
* Ahurti ipar-ekialdean
* Hazparne hegoaldean
* Mugerre mendebaldean

### Etxeak eta auzoak 
## Ekonomia 
Herriko ekonomia laborantzan oinarriturik dago. Dena dela, historian zehar, lanean gatzagak izan ditu (hortik Urgazieta auzoaren izena) eta 1953 arte, Biarrizko bainuetxea ur gaziz hornitzen zuen, 20 kilometroko luzerako  lurrazpiko kanalizazioei esker. Era horretan, itsasoko urarekin alderatuta, bainuetxean hamar aldiz gaziagoa zen ura erabil zitekeen.

## Demografia 
## Kultura 
[thumb|266x266px|Beskoitzeko Gratien Jocou ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

* Garbilekua, Barnean

* Gatzagak Urgazietan, nafar-lapurtarraren aldaera dena.

## Argazki galeria 

Irudi:Briscous-eglise-001.jpg|Eliza
Irudi:Briscous Eglise.JPG|Eliza eta hilerria
Irudi:Briscous-mairie-001.jpg|Herriko etxea
Irudi:Briscous-fronton-001.jpg|Pilotalekua

## Beskoiztar ospetsuak 
* Joanes Leizarraga (1506-1601), apaiza eta idazlea, Itun Berria euskaratu zuen lehena.
* Manu Robles-Arangiz eta Luisa Bernaolak osatutako familia zabala herri horretan kokatu zen, eta haien seme-alaba batzuk ezagunak dira kulturaren munduan: Estitxu (1944-1993), Ugutz (1939 -2022), Irkus, Iker...
* Jean Rene Etxegarai (1952), abokatu eta politikaria, Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria.
* Henri Duhau (1942-), idazlea eta ohorezko euskaltzaina
* Jon Eyherabide, MAK taldeko rap abeslaria.

Irudi:Briscous Bertsulari2.JPG|Leizarragaren omenez jarritako oroitarria
Irudi:Briscous Bertsulari1.JPG|Oxalde bertsolariaren omenezko oroitarria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hazparneko kantonamendua

**Hazparneko kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, Lapurdiko ekialdean kokatua, hiriburu Hazparne duena. 77&nbsp;km² ditu, eta 5.477 biztanle, zazpi udalerritan banatuta. Udalerri horietatik lau Lapurdin dira, eta beste hirurak Nafarroa Beherean.

## Udalerriak 
## Ordezkarien zerrenda 
Piarres Broussain euskaltzaina kantonamenduko kontseilari nagusia izan zen 1919etik 1920an supituan hil zen arte.

## Kanpo estekak
Lekuine

**Lekuine** Lapurdiko udalerria da, Lapurdi Ekialdean kokaturik dagoena. Kilometro karratu pasatxoko azalerarekin, Euskal Herriko udalerririk txikiena da, azalerari begiratuz gero. Populazioari dagokionez, Lapurdiko udalerri txikienetakoa izan da beti.

## Geografia 
### Etxeak eta auzoak 
* Borda

## Demografia 
Lekuine Lapurdiko udalerri txikienetakoa da populazioari dagokionez. XIX. mendearen erdialdean 300 biztanle izatera iritsi zen, baina hurrengo hamarkadetan biztanleen galera nabarmena izan zuen eta 1946an 153 besterik ez ziren lekuindarrak. Handik aurrera, populazioaren joera aldatu eta hazkunde txiki bat hasi zen. XXI. mendearen hasieran berriro 300 lagunen maila gainditu zuen.

## Politika 
## Argazki galeria 

Irudi:Harana.jpg|Harana ibaia Lekuine udalerrian.
Irudi:Bonloc_(Pyr-Atl,_Fr)_église,_vue_latérale.JPG|Lekuineko eliza.

## Lekuindar ospetsuak 
* Pantxoa Carrere (Azkaine, 1948 - ), "Pantxoa eta Peio" bikoteko kantaria, Lekuinera ezkondu eta bertan bizi da.
* Yves Salaberri "Xala" (1979-), esku huskako pilotari profesionala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hazparneko Lurraldearen webgunea
Makea

**Makea** (*Macaye* frantsesez) Lapurdiko barnealdeko udalerria da, Lapurdi Ekialdean dagoena (Hazparne herriburua izanik). 500-600 biztanleko populazioa du azken hamarkadotan. 

## Izena 
*Makea* izena, *Makaiaga* izen zaharraren sinplifikazioa da.

## Geografia 
226 metroko garaieran kokatuta, abiapuntu egokia da Urtsua (679 m) mendira igotzeko. Halaber, Baigura (897 m) gailurra udalerritik hurbil dugu. 

Bertzela, La Mouline errekak herria zeharkatzen du, Errobi ibaiaren adarra dena.

### Udalerri mugakideak 
* Hazparne iparraldean
* Kanbo ipar-mendebaldean
* Luhuso hego-mendebaldean
* Lekorne ekialdean
* Bidarrai (Nafarroa Beherea) hegoaldean

### Etxeak eta auzoak 
* Baigura
* Herribeherea
* Ursuia
* Zahiola

## Historia 
Antzinako Erregimenean, Makeako bizkonderria Nafarroako Erresumaren menekoa zen.

1790ean, paisaia administratiboaren aldaketarekin batera, Makea, Makea, Lekorne eta Luhuso bere barnean hartzen zituen kantonamendu baten buru izan zen, Uztaritzeko barrutiaren barnean zegoena.

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. *Onetik* kooperatibak *Le Bleu des Basques* izeneko ardi gazta ekoizten du.

## Demografia 
Lapurdiko udalerri txikienetako bat da. XIX. mendearen hasieran, 800 biztanle zituen, baina beheranzko joera izan zuen populazioak ordutik ia bi mendez, eta 1980ko hamarkadan 400 inguru besterik ez ziren. XXI. mendearen hasieran, biztanleriak berriro gorantz egin zuen, 500-600 tartera.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Makeako Angéle Mendibururen testigantza. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko. |261x261px]]
Makeako euskara Sortaldeko nafar-laputera.

## Argazki galeria 

Irudi:Macaye Maison.JPG|Makeako etxe bat.
Irudi:Macaye_Fronton1.JPG|Makeako pilotalekua.
Irudi:64364-Macaye-Routes-Hydro.png|Herriko hidrografia.

## Makear ezagunak 
* Nicolas Haraneder (1758– 1827), Makeako bizkondea.
* Ganix Antxordoki (XIX. mendea), Bidarrain sortu eta Makeako *Organbidea* etxean bizi izan zen kontrabandista.
* Ramuntxo Camblong (1940-) EAJren Ipar Buru Batzarraren presidentea.
* Anje Funosas (1989-), *Granja* etxeko pizzagile famatua. 2010 urtetik 2015 urtera "Pizza de Oro" saria irabazi du Erromako pizza txapelketa mundialean. Haren pizza famatuenak "la pizza du Rhinocéros" du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baionako kantonamendua

**Baionako kantonamendua** Lapurdiko banaketa administratibo edo eskualdea da. 27.68&nbsp;km²-ko azalera eta 47.085 biztanle ditu 2 udalerritan banatuta, BAB eskualdean.

## Historia 
Lehen Baionak bi kantonamenduei ematen zien izena :

1973an kantonamenduen lehen berrantolaketa egin zen :

1982an beste antolaketa batek gaur egungo kantonamenduak osatu zituen :

## Ordezkarien zerrenda (1945-1973) 
## Kanpo estekak
Lekorne

**Lekorne** Lapurdiko ekialdeko udalerri bat da, eta Lapurdi Ekialdea eskualdearen hegoaldekoa, Nafarroa Beherearekiko mugan kokatua. Ofizialki  *Mendionde* izena ezarri diote.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Harana ibaiak Lekorne zeharkatzen du.

### Udalerri mugakideak 
* Lekuine iparraldean
* Hazparne ipar-mendebaldean
* Aiherra (Nafarroa Beherea) ipar-ekialdean
* Heleta (Nafarroa Beherea) ekialdean
* Makea mendebaldean
* Ortzaize eta Irisarri (biak Nafarroa Beherean) hego-ekialdean

### Etxeak eta auzoak 
* Lekorne
* Garrobi
* Harretxeta
* Gerezieta
* Atezain
* Xerrenda
* Basaburu

## Demografia 
XIX. mendearen lehen erdialdean 1.600 biztanle izatera iritsi zen Lekorne. Ondorengo hamarkadetan, ordea, populazioaren beherakada etengabea gertatu zen eta XX. mendearen bukaeran 700 inguru besterik ez ziren lekornetarrak. XXI. mendearen lehen hamarkadan joera aldatu eta pixka bat hasi zen herria.

## Politika 
## Kultura 
### Ondasun nabarmenak 
* Garroko gaztelua: Erdi Aroko eraikina.
* San Ziprian eliza: XV. mendean eraikia.

### EHZ 
[thumb|2017ko EHZ festibala amaitu osteko [Ostadar|ortzadarra.]]
2013tik 2017ra antolatu zuten Euskal Herria Zuzenean musika jaialdia.

## Argazki galeria 

Irudi:Lekorne kokapena.jpg|Kokapena: Lapurdiko hego-ekialdean.
Irudi:Blason ville fr Mendionde (Pyrénées-Atlantiques).svg|Lekorneko armarria.
Irudi:Mendionde Lekorne Eglise.JPG|San Ziprian eliza, Lekorneko eliza.
Irudi:Mendionde Gréciette Eglise.jpg|Lekorneko eliza.
Irudi:Mendionde Chateau.jpg|Garroko jauregia|Lekorneko jauregia.
Irudi:Mendionde Lekorne Fronton.JPG|Lekorneko pilotalekua.

## Lekondar ospetsuak 
* Marie-Andrée Arbelbide (1936-2014), politikaria, Heletako auzapeza izandakoa.
* Rudy Hirigoien (1919-2000) abeslaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lekorne udalerriko webgune ez ofiziala
Bokale (Lapurdi)

**Bokale** —batzuetan **Bokale Berria** deitua— Lapurdiko ipar-mendebaldeko eta Gaskoiniako hego-mendebaldeko udalerri bat da. Baiona-Angelu-Biarritz gune metropolitarrean dago.

## Izena 
1578an Aturri ibaiari aho berria egin zitzaion Baiona aldetik; harrezkero, itsasoratu baino lehen iparralderantz jo beharrean Tarnoseko beheko auzoetatik zuzen joko du. Hori dela eta, gaskoiz *lo Bocau Nau* («Bokale Berria») deituko diote itsasoratze-gune berriari (1856tik udalerri independente bihurtuko dena Tarnosetik bananduta) eta urak Atlantikora isuritzeko lehengo lekuak, ordea, lo Bocau Vielh izena hartuko du, "Bokale zaharra": egun Bokale Zaharra izenpean hainbeste euskaldunek ezagutzen duten Landetako opor-lekua hain zuzen.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Tarnose (Landak, Okzitania) iparraldean
* Baiona hego-ekialdean
* Angelu hego-mendebaldean, Aturriren beste aldean.

### Hiriko auzoak 
Bokaleko herriko etxearen arabera, hiria 9 auzotan banatuta dago:
* **Montespan** iparraldean
* **Matignon** iparraldean
* **Beyré** iparraldean
* **Barthassot** iparraldean
* **Lahillade** erdigunean
* **Romatet** erdigunean
* **Picquessary** erdigunean
* **Loustau** hegoaldean
* **Saint-Gobain** hegoaldean

### Etxeak eta auzoak 
## Demografia 
Baionaren iparraldean izanik, Bokale herri aski handia izan da Lapurdiko gainerakoekin alderatuta: XX. mendearen hasierarako 5.000 biztanle zituen jadanik. Hala ere, XX. mendean zehar ez zuen hazkunde nabarmenik izan, baina pixkanaka biztanleak irabaziz joan da. XXI. mendearen hasieran 7.000 biztanleen maila gainditu zuen.

## Hiri senidetuak 
* 

## Bokales ospetsuak 
* Paul Rambié (1919-), margolaria.
* Roland Bierge (1922-1991), margolaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bokaleko herriko etxea edo udalaren webgunea
Ahurti

**Ahurti** Lapurdiko iparraldean, barnealdean dagoen udalerri bat da, Lapurdi Ekialdea eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Arhan ibaia udalerriko lurretan isurtzen da Aturrira. Lehenengora isurtzen diren hiru erreka ere igarotzen dira udalerritik: Marmareko erreka, Lartasoko erreka eta Eiherazarko erreka.

### Udalerri mugakideak 
* Beskoitze eta Urketa mendebaldean
* Bardoze eta Gixune ekialdean
* Hazparne hegoaldean

Udalerria Landekin da mugakidea iparraldean.

## Historia 
Ahurtiko ibai portuak garrantzi historiko handia izan zuen Aturri ibaian zehar ondasunak garraiatzerako orduan; izan ere, 1199-1200ean Nafarroak itsas irteera galdu zuenean, Ahurti bilakatu zen Nafarroaren portu nagusi Aturrin behera Baionara gabarretan salgaiak garraiatzeko.

Agramondarren dukerriaren meneko jaurerria izan bazen ere, azkenik, XVIII. mendean Lapurdin sartu zen. XIX. mendeko bigarren erdialdean fraide beneditarrek eraiki zuten Belokeko komentua, historikoki garrantzia eduki izan duena iheslarien babeslekua izan baitzen Espainiako Gerra Zibilaren ostean bai eta naziek okupatutako Frantzian ere.

## Demografia 
## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da.

## Kultura 
* Belokeko komentu beneditarra bertan dago, 1874. urtean eraikia.
* Santa Eskolastika monasterioa, 1883an eratua.
* Sortzez Garbiaren kapera.
* Jasokundearen eliza. San Benitoren erretaula eta itsasontzi baten maketa topa daitezke bertan.

## Argazki galeria 
250px|thumb|**Legenda**:
Gorriz:muga administratiboak
Urdinez: Ibaiak eta errekak
Laranjaz: udalerri barruko errepideak
Horiz: udalerriz kanpoko errepideak
Morez: A64 (E 80) autobidea

Image:Urt Joyeuse.JPG|Harana ibaiaren gaineko zubia
Image:Urt Eglise.JPG|Jasokundearen eliza
Image:Urt Mairie.JPG|Herriko etxea
Image:Urt Panneau.jpg|Ahurtiko seinale elebiduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phobos (satelitea)

**Phobos** Marte planetaren bi sateliteen artean handiena eta gertuen dagoena da. Beste satelitea Deimos da.

## Geologia 
Fobos itxura irregularrezko masa harritsua da, kondrita karbonazeo motakoa, 27x22x18 km-ko diametroa besterik ez duelarik. Bere tamainarekin konparatua, krater oso handi bat du gainazalean, Stickney deiturikoa. Krater txikiago ugari ere baditu, batzuk Martera eroritako meteoritoek espaziora jaurtitako partikulek eragindakoak direla pentsatzen da.

Fobosek beti aurpegi bera ematen dio Marteri, planetak satelitearengan sortzen dituen indar grabitatorioak direla eta. Indar honek Fobos Martera gerturatzea dakar eta 50-100 milioi urte barru Marteren aurka erori edo apurtu eta eraztun bat sortuko du planetaren inguruan. Fobos da bere planetatik gertuen dagoen satelitea. Izotza izango duela ere pentsatzen da, baina Eguzki-sistemako elementurik ilunenetakoa izanik. Erregolito honek 100 metrotako lodiera du. Hall berak izendatu zituen gainera. Marte gerraren jainkoa izanik *Fobos* (grekoz Φόβος, "beldurra") eta *Deimos* (Δείμος, "izua") izenak eman zizkien.

Fobosen eskualdetako batzuk Gulliverren bidaiak liburutik harturiko izenak dituzte, *Laputa Regio* eta *Lagado Planitia* adibidez, izan ere eleberrian Marteko bi sateliteak aipatzen baitira, Laputa hiriko astronomoen kapituluan hain zuzen ere. Satelietan dagoen mendikate bakarra *Kepler dorsum* da, Johannes Keplerren omenez ezarria.

Mars Global Surveyor zunda 1997 urtean iritsi zen Martera eta 2006 artean planetaz gain satelite biak aztertu zituen, erresoluzio handiko irudiak lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canberra

**Canberra** Australiako hiriburua da. XX. mende hasieran, 1913ko martxoaren 12an zehazki, Sydney eta Melbourne ordezkatu zituen hiriburu bezala. Canberra hiriburu aukeratzeko arrazoia, Sydney eta Melbournerekiko distantzia berbera dela da, bi hiri hauek baitira Australiako hiri garrantzitsuenak.

## Klima 

## Historia 
Walter Burley Griffin hirigileak irabazi zuen hiri berria diseinatzeko 1911ko konkurtsoa. 45 urte ondoren, aldaketa batzuekin, haren plana gauzatzen hasi zen.

Gaur egun 325.000 biztanle inguru ditu.

thumb|250px|eskuinera|Australiako Legebiltzar berria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
Suva

**Suva** Fijiko hiriburua da eta, inguruko metropoliarekin batera, 140.000 biztanle inguru ditu. Viti Levu uhartearen hego-ekialdean dago kokatua eta 1877. urtean izan zen izendatua Fijiko hiriburu.

## Auzoak 
* Erdigunea
* Tamavua
* Cunningham
* Nabua
* Samabula
* Muanikau

## Klima 
## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Suvako hiriaren webgune ofiziala
Biarritzeko kantonamendua

**Biarritzeko kantonamendua** Lapurdiko administrazio banaketa edo eskualdea zen, udalerri bakarrekoa, Biarritzek osatua hain zuzen ere.

Biarritzeko kantonamendua banatuta izan zen 1973an bi kantonamendu berri osatzeko: Biarritz Ekialdea, hiriaren ekialdea biltzen duena, eta Biarritz Mendebaldea, hiriaren mendebaldea biltzen duena.

## Ordezkarien zerrenda 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko golkoa

## Kanpo estekak
Koror

**Koror** Palauko uharte eta estatua da, biztanle gehien dituena; 2004an 14.000 biztanle zituen. Bertan dago Koror hiria, herrialdeko handiena.

## Geografia 
Uharte honek 21 kilometro koadro ditu eta, Koror hiriaz gain, zenbait herrixka daude bertan: Meyuns, Ngermid, Ngerkesowaol, Ngerchemai, Iyebukel, Idid, Meketii, Dngeronger, Ikelau, Medalaii, Ngerbeched eta Ngerkebesang.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak