Hatza sudur-zuloan sartze

**Hatza sudur-zuloan sartzea**, lagunartean **mukiak kentzea**, eta **errinotilexia** (grekotik, *rhino* "sudurra" + *tillexis* "hatza sartzeko ohitura"), sudurretik mukiak edo beste objektuak sudur-zuloetatik ateratzea da, hatz batekin edo beste edozein objekturekin. Oso ohitura arrunta da; inkesta eta ikerketa batzuek unibertsal gisa ere katalogatzen dute, eta gizabanakook egunean batez besteko lau aldiz sudurra zulatzen dugula adierazten dute.

Sudurreko muki-mintzek muki heze etengabe sortzen dute, arnasten den aire lehorraren eraginpean lehortzen dena. Behin lehortu ondoren, mukiak, oro har, narritadura sentsazio bat eragiten du. Hatza sudur-zuloan sartzearen bidez, narritadurarekin amaitzeko konpultsioa eragiten du.

## Kultura 
Ohitura arrunta bada ere, ia kultura guztiek ekintza tabutzat hartu dute. Hatza sudur-zuloan sartzea gizakien artean ohitura ia unibertsala dela dirudien arren, beste norbaiti behatzeak, oro har, atsekabe sentsazioa sortzen du. Ekintza honen aipamenik zaharrena Antzinako Egiptotik datorkigu. Wilbur Leakey arkeologo ospetsuak aurkitutako k.a. 1330 inguruko papiro batek Tutankhamonen hatza -sartzaile ofizialari, janari eta ostatuez gain, hiru abelbururen ordainketa zehaztu zuen. Ausaz hautatutako 1.000 helduren ohiturari buruz 1995ean egindako ikerketa batek 254 erantzun jaso zituen. Ikerketa horrek honela definitu zuen hatza sudur-zuloan sartzea: "hatz bat (edo beste objektu bat) sudurrean sartzea, sudur-jariakin lehorrak kentzeko asmoz". Erantzun zutenen artean, %91k esan zuten beren sudurren ohiko hatz sartzaileak zirela (baina %75ek baino ez zuten uste gainerako jendearentzat ohikoa zela), eta inkestatuetako bik 15 eta 30 minutu artean eta egunean bi ordu baino gehiago eman zituzten sudurrean hatza sartzen.

Haur-literaturak ohitura honi maiz egiten dio erreferentzia, oro har irakurlea dibertitzeko (adibidez, Jacques Charpentreauren ''De l'Education!* poema eta Gordon Kormanen "hatza sudur-zuloan sartzaileak" saila). John Allen Paulosen *Rucker: a life fractal'' eleberriak badu atal bat non "proboszidea eta bere ondorengo hatz sartze" aztertzen den.

## Medikuntza 
Sudur-zuloan hatza modu konpultsibo eta patologikoan sartzen bada, sudur-trauma larria izan dezake, **errinotilexomania** deritzon nahasmendu ez-ohikoa. Errinotilexomania gorputzean zentratutako jokabide errepikakorren nahasmenduen kategoriaren barruan kategorizatu dute, eta nahasmendu obsesibo-konpultsibo batek edo gorputz dismorfikoaren nahasmendu batek eragin dezake.

Hatza sudur-zuloan sartzeak arrisku mediko batzuk dakartza, beraz, mediku gehienek ez dute gomendatzen eta ordezko zapi bat erabiltzea iradokitzen dute. Hauek dira arriskuak: sudurreko infekzioak, noizbehinkako sudurreko odoljarioak (hatza sudur-zuloan sartzen dutenen % 25en artean gertatzen dira) Edonola ere, hatza sudur-zuloan sartzeak ez du eraginik izan behar usaimenean; izan ere, sudur-barrunbea, usaimen-nerbioak dauden barrunbea, oso goian dago, eta ahalegin handia egin behar da bertara iristeko. Horrez gain, tokiko odol-hornidurak izaera berezia duenez, litekeena da sudurretik datorren infekzio atzerakoi bat burmuineraino iristea. Edonola ere, ez da oso litekeena egoera hau errinotilexi soil batek eragitea. Motibo hauengatik eta beste batzuengatik, ahoaren aldeetatik sudurraren oinarriraino eratzen den triangelua, azken hau eta masailezurrak barne, arruntki "heriotzaren triangelua" bezala ezagutzen dute. Bestalde, mediku gutxi batzuk hatza sudur-zuloan sartzea eta sudur-mukia irenstea immunitate-sistemarentzat onuragarriak izan daitezkeela diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak