open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claude Auchinleck

Sir **Claude John Eyre Auchinleck** (Aldershot, Hampshire, 1884ko ekainaren 21a - Marrakex, 1981eko martxoaren 23a) britainiar militarra izan zen.

Sandhursteko Royal Military Collegen hezi zen. 1903an, Indiako Armada Britainiarrera bidali zuten. Bertan bertako hizkuntza eta ohiturak ikasi zituen. Indian egon zen Lehen Mundu Gerra arte. Turkiarren aurka borrokatu zuen Egipton, Arabian eta Mesopotamian.

Bigarren Mundu Gerran indar anglofrantsesak zuzendu zituen Norvegiako Kanpainan. 1941eko urtarriletik maiatzera Indian eta Iraken egon zen. 1941eko uztailean Archibald Wavell ordezkatu zuen Ekialde Ertaineko komandante buru gisa. Alemaniarren aurka borrokatu zen Afrikako Iparraldean eta El-Alameingo lehen guduan parte hartu zuen. Churchillen konfiantza galdu ondoren Harold Alexanderrek ordezkatu zuen. 1942tik 1945era Indiara itzuli zen.

Gerra ostean, bertako armada Indiaren banaketako prestatu zuen, eta landa-mariskala izendatu zuten.
Juju

[thumb|300px|1873ko marrazki honetan «juju etxe» bat ikusten da, [Beningo golkoan. Burezurrak eta hezurrak fetixe gisa erabiltzen dira.]]
***Juju*** Mendebaldeko Afrikaren erlijio tradizionalaren magiako praktikak izendatzeko erabiltzen den hitza da, batez ere Nigerian eta Kamerunen. Halaber, *juju* magia egiteko edo sorginkerietan erabiltzen diren objektuak dira.

## Etimologia 
Hitzaren jatorria ez dago garbi: Afrikako hizkuntza batetik zuzenean edo frantses bitartez heldu zaigun hitza izan daiteke.

## Juju Amerikan 
Juju terminoa eta harekin lotutako praktikak esklaboek eraman zituzten Afrikatik Ameriketara. Praktika horiek bizirik daude gaur egun Amerikako zenbait eremutan, batez ere Kolonbiako Pazifikoko kostaldean.

## Erabilera 
Juju erabiltzen da, batzuetan kontratua betearazteko edo betetzen dela ziurtatzeko. Hori ere gerta daiteke migrazioen, pertsonen trafikoaren eta behartutako prostituzioaren testuinguruan. Eszenatoki tipiko batean, emakume nigeriar batek juju sorginkeria bat jasotzen du Europara prostituziora bidali aurretik. Juju sorginkeriak kontrabandistei edo trafikatzaileei ordainduko diela eta ihes egingo ez duela ziurtatu nahi du.

Vudua ez dago jujuarekin erlazionatuta, antzekotasun linguistiko eta espiritualak izan arren. Juju ona egon daiteke, ia ekintza on guztietatik etor daitekeena; Juju txarra ere, alderantziz, sor daiteke. Gainera, jujuak eragina du zortean eta fortunan.

Sineskeria honetan ohikoa da bitxien antzeko elementu txikiak gainean eramatea; barruan "sorgin medikuek" sortzen dituzten "drogak" izaten dituzte.

"Juju" terminoa zerbaiten sentimendua izendatzeko erabili ohi da ere bai. Adibidez, pertsona bat objektu edo leku batek kaltetuta sentitzen bada, objektuak edo lekuak "juju txarra" duela esango genuke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Afrikako erlijio tradizionalak
* Vudu
* Candomblé

## Kanpo estekak
Paty Cantú

**Patricia Giovanna Cantú Velasco** (Guadalajara, Jalisco, Mexiko, 1983ko azaroaren 25a), **Paty Cantú** artista-izenez ezaguna, mexikar abeslaria eta musikagilea da.

## Filmografia 
### Telebista 
### Filmak 
## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Me quedo sola* (2008)
* *Afortunadamente no eres tú* (2010)
* *Corazón bipolar* (2012)
* *#333* (2018)
* *La mexicana* (2020)

## Kanpo estekak 
* Paty Cantúren webgunea
Taïna Barioz

**Taïna Barioz** (Papeete, Tahiti, 1988ko ekainaren 2) frantziar alpetar eskiatzailea da.

Didier Barioz frantziar izotz gaineko hockey jokalariaren alaba da, 1970eko hamarkadan Club des Patineurs Lyonnais taldean aritu zena.

## Kanpo estekak
Pena (Lisboa)

**Pena** Lisboako udalerriaren freguesia da, Portugalen. Freguseia honek 0,49 km² ditu eta 6.068 biztanle 2001an. Biztanleriaren dentsitatea 12.283,4 bizt/km²koa da.

## Ondarea 
* Encarnação komentua
* Paço da Bemposta kapera
* Santo Antão-o-Novoren komentua
* Coliseu dos Recreios
* Segurançako bainuetxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Sebastian Recreation Club

**San Sebastian Recreation Club** Donostiako kirol talde bat izan zen 1904. urtean sortu zena. 1919an Donostiako Tenis Elkarte Erreala (*Real Club de Tenis de San Sebastián*, *RCTSS*) bihurtu zen eta jardunean dirauen Gipuzkoako kirol talderik zaharrena da. 1904 eta 1907 artean futbol talde arrakastatsua izan zuen, Real Sociedad taldearen aurrekarietako bat izan zena.

## Historia 
### Elkartearen hastapenak 
*San Sebastian Recreation Club* 1904ko abuztuaren 28an sortu zen. Jorge Satrustegi izan zen aurreneko lehendakaria eta hasiera hartan Donostiako aisialdi jarduerak sustatzea helburu zuenez hainbat kirol talde sortu zituen; futbola, tenisa, hockeya, kriketa, hipika, errugbia, poloa, golfa, atletismoa... Hasierako egoitza Ategorrietan izan zuen eta 1906an Antiguo auzora aldatu zen, Zumalakarregi etorbidera hain zuzen ere. Hasiera batean futbolak izan zuen arrakasta handiena eta aurreneko partidak Atotxako belodromoan jokatu ondoren 1906tik aurrera Ondarretako futbol zelaian jokatu zituen partidak.

Hasieratik bertatik tenisak ere garrantzia handia hartu zuen. 1904an bertan Txofreko zezen plazan tenis partida bat antolatu zuen, donostiarrek kirol berria ezagutu zezaten. 1906an Antiguora aldatu zirenean bost tenis pista eraiki zituzten.

Errege Kopa Madrid Foot-Ball Club eta Athletic Club taldeekin batera Madrilgo Tiro del Pichón estadioan jokatu zuen. Hiru talderen arteko txapelketa izanik triangular bat jokatu zen. Lehenengo partidan madrildarrek 3-0 garaitu zituzten donostiarrak. Bigarren partidan ere madrildarrak nagusitu ziren Athleticen aurrean 1-0 irabaziz. Hirugarren partida jokatzeari uko egin zioten bilbotarrek, baina partida handitzat bigarrena hartu zenez Athletic kontsideratzen da urte hartako txapeldunordea.

1906an Jesus Satrustegik, Madrid FC-ko presidente Carlos Padrósek eta Kataluniako Federazioko Narciso Masferrerrek Espainiako Futbol Federazioaren estatutuak idatzi zituzten, hor ikusten da taldeak Estatuko futbolean zuen garrantzia. Urte bereko martxoaren 3an Donostian Recreation eta Athletic-en arteko lagunarteko partida jokatu zen eta donostiarrak 2-1 nagusitu ziren. Ondarretako futbol zelaia inauguratu zuen taldeak, hiriak izan zuen aurreneko estadioa.

1907an taldean banaketa gertatu zen eta hainbat jokalarik (Sena anaiak, Elosegi, Arrillaga, Dorda, Etxebarria eta abar) talde berria sortu zuten 1908an, *San Sebastián Foot-Ball Club*. Talde berriak kolore zuri urdinak hartu zituen, hiriaren banderaren koloreak hain zuzen ere. 1909. urteko Errege Kopan parte hartzeko urtarrilaren 3an Club Ciclista San Sebastián taldearen lizentzia hartu zuen eta txapelketa bikaina egin ondoren Kopa txapelduna izan zen.

Club Ciclistaren izena alde batera utzi eta 1909ko irailaren 7an *Sociedad de Foot-Ball de San Sebastián* talde berria sortu zen. Bost hilabete beranduago Alfontso XIII.ak, Donostian udak igarotzen zituenak, Errege titulua eman zion taldeari eta Real Sociedad de Foot-Ball bihurtu zen. Errealak talde zaharra omendu nahian *SS* *Recreationen* koloreak aukeratu zituen bigarren ekipamendurako 2007-2008 eta 2008-2009 denboraldietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Satupai

**Margaret Satupai** (Samoa, 1992ko uztailaren 9a) samoar atleta da. Pisu eta disko jaurtiketa kirol-diziplinatan aritzen da.

## Bizitza 
Tasele Margaret Iva Satupai 1992ko uztailaren 9an jaio zen Samoan. Melbournen hazi zen. Han Oakleigh Little Athletics kirol-elkartean aritu zen. 2008an Bydgoszczeko Munduko Junior Txapleketan parte hartu zuen.

2010ean pisu jaurtiketako brontzezko domina lortu zuen Commonwealtheko Jokoetan.

## Kanpo estekak
Patrick Henry Bruce

[thumb| *Pintura*, 1929-1939 inguruan. Olioa mihisean, 60,3 x 92,4 cm, [New York, MoMA .]]
**Patrick Henry Bruce** (1881 &ndash; 1936) estatubatuar margolari modernoa izan zen, pintura sinkromista praktikatzen zuena, kubismo modu bat.

Patrick Henryren ondorengoa zen. Bruce askotan sinkromismoarekin eta orfismoarekin lotzen da, baina, pertsonalki Sonia eta Robert Delaunay-rekin oso gertu egon arren, ez zen inoiz inongo eskoletakoa izan. Marcel Duchamp-ek miresten zuen bere lana eta agian Matissek, bere aurreko irakasleak, Barnes Fundaziorako horma-irudiak egin zituenean hartutako estiloan eragina izan zezakeen. XX. mendearen hasierako abangoardiako artista ospetsu asko ezagutu zituen Brucek, eta aldizka erakusketak egiten zituen Salon d'Automne-n.

Bere lan helduaren estiloak Léger-ek eta Ozenfant-ek 1920ko hamarkadan garatu zuten purismoa aurreikusten zuen. 1918ko eta ondorengo margolanetan, ertz gogorreko forma geometrikoak mahai bezalako baten gainean jartzen dira eta kolore lauetan aurkezten dira, erregularki aplikatuta. Bruce oso kritikoa zen bere buruarekin, eta bere margolanen zati handi bat suntsitu zuen, ehun margolan bakarrik utziz. New Yorken bere buruaz beste egin zuen 1936an.

## Ikusi ere 
* Sinkromismoa

## Kanpo estekak
Silvestre Umerez

**Silvestre Umerez Zatarain** (Oñati, Gipuzkoa, 1843ko martxoaren 14a - Montevideo, Uruguai, 1922ko azaroa) euskal paleontologo eta pedagogoa izan zen. Bere lehen urteak Euskal Herrian egin zituen, eta gero Ameriketara joan zen; Uruguain lan pedagogiko garrantzitsua burutu zuen, garai hartan herrialdearen hezkuntzak izandako bultzakada handiaren arduradunetako bat izan zelarik.

1873an, II. Guda Karlistaren eraginez Unibertsitatea itxi zen, eta Umerezek, beste askok bezala, atzerrirako bidea hartuko zuen.

## Uruguaiko ibilbidea 
thumb|Silvestre Umerez (eskuinean) Américo Pintos ikasle ohiarekin, 1921ean.
Uruguaiera 1874ko maiatzean ailegatu zen. Hainbat aktibitateri ekin bazion ere (tartean zohikatz-meatzaritza), bere jarduera nagusia hezkuntzan izan zen. 1879ean Maldonadora bizitzera joan zen, Silvestrek "Escuela Ramírez" ikastetxearen zuzendaritza postua atera baitzuen bertan; emazteak Nesken Bigarren Hezkuntza Eskolaren zuzendaritza hartu zuelarik. Umerezek, besteak beste, ikasleen artean nekazaritza eta lorezaintza ezaguerak bultzatu zituen (Escuela Ramirezen, berak landatutako masustondo zuriak oraindik zutik diraute). 1877tik aurrera Uruguaien bultzatutako hezkuntza erreforma sakonean parte hartze handia izan zuen. bere burua euskaldun bezala aurkeztu ohi zuen, eta Montevideoko El Cerro parrokian Arantzazuko Amaren gurtzea bultzatu zuen. Hil zenean, haren arimaren aldeko meza bere ikasle izandako Antonio Castro josulagunak eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkitektura neobarroko

**Arkitektura neobarrokoa** (Frantzian Bigarren Inperioko estilo, Erresuma Batuan Baroque Revival eta Alemanian Wilhelminism) arkitektura historizistaren estilo berantiarra izan zen. XIX. mendeko amaieran landu zen, batez ere 1880 urtetik aurrera; nolabait, neoklasizimoa ordezkatu zuen. Hasieran Europan garatu zen; ondoren munduko beste tokietan ere landu zen. Dena dela, arkitektura historizista barruan, ez da erraza "neo" desberdinak bereizi egitea.

## Neobarrokoaren arkitektoak 
* Ferdinand Fellner (1847–1917) eta Hermann Helmer (1849–1919)
* Arthur Meinig (1853–1904)
* Edwin Lutyens (1869–1944)
* Balyan familia armeniarra (XIX. mendea)
* Charles Garnier (1825–1898)

## Eraikin neobarrokoak Euskal Herrian 
Gurean ere badira adibide batzuk:
* Karmengo eliza (Gasteiz) (1897-1900)
* Patrokua jauregia (Markina-Xemein)
* Arriaga antzokia (Bilbo) 

## Iruditegia 

Palais Garnier -Outside.jpg|Opéra Garnierren fatxada (1875), Paris.
Catedral_de_Salta_1.jpg|Saltako katedrala, Argentina (1858-1882).
Mulhouse - Église Saint-Fridolin2.jpg|Ortaköy Meskita (Estanbul, 1853.
Palacio_de_los_Pescara_de_Pelegrín_Mustieles_Cano_en_Valencia.jpg|Pescara jauregia, Valentzian, Espainian, 1893.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arkitektura historizista

## Kanpo estekak
Luis Maria Uribe

**Luis Maria Uribe Etxebarria** (Urduliz, 1906ko urriaren 17a - 1994ko azaroaren 18a), **Volea** izenez ezaguna, bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena. Ramon Uribe bere anaia nagusia eta Ignacio Uribe bere semea futbolariak ere izan ziren.

## Biografia 
Futbol munduan Madrilen hasi zen, bertan medikuntza ikasten baitzegoen. 18 urte besterik ez zituela, Gimnástica de Madridek fitxatu zuen eta bi urte geroago Real Madridera pasa zen. Lehen mailan, 1929ko ekainaren 16an debut egin zuen, Arenas Cluben aurka 2 eta 0 irabaziz.

Ikasketak amaitzean, Bizkaira itzuli eta Fred Pentlanden Athleticek 1929an fitxatu zuen. Bere aurreneko urtean, Eskualdeko Txapelketako bi partidan baino ez zuen jokatu, ez Ligan eta ez Kopan. Bere debuta Espainiako Lehen Mailan 1930eko abenduaren 14an izan zen, Errealaren aurka (euskal derbi hartan Athleticek 6-1 irabazi zuen). Guztira, 43 partida jokatu zituen, 26 gol lortuz. 1933ko azaroaren 12an Real Betisen kontra *hat-trick* bat lortu zuen. Tamalez, taldeko lehen aurrelari ospetsuekin- Lafuente, Iraragorri, Bata, Txirri II.a eta Gorostiza- jokatu zuenez ezin izan zuen partida gehiago jokatu.

## Ibilbidea 
### Tituluak 
### Eskualdeko Txapelketak 
### Espainiako txapelketak 
## Erreferentziak
József Koszta

**József Koszta** (Brașov, 1861eko martxoak 27 – Budapest, 1949ko uztailak 29) margolari hungariarra izan zen. Bere lan garrantzitsuenen artean daude: *Neska geranioekin* eta *Emakumea platerak lehortzen*.

## Biografia 
thumb|The Koszta József Múzeum, Szentes hirian, 2007
József Koszta hainbat arte eskoletan hezi zen, esate baterako, Municheko Arte Ederren Akademian, beka baten bidez 1891n. Gyula Benczúr Maixu eskolan ere ikasi zuen eta Károly Lotz eta Bertalan Székely artistekin. Szolnok Arte Koloniako kide bihurtu zen eta denbora luzez lan egin zuen bere kontura landetxe batean, paisaiak margotzen zituen István Nagy margolariarekin batera.

## Lana 
József Kosztaren ikuspuntu artistikoa 1920ko hamarkadan bilakatu zen. Errealismoa zuen lanerako estiloa eta nekazarien lana erretratatu zuen, tono indartsuko koloreen bidez eta argiaren eta itzalaren arteko kontrastea azpimarratuz. Bere lana aurrera zihoala, kolore argiak erabiltzen hasi zen, hondo ilunen gainean. Bere lana joria izan zen eta arlo ia guztiak jorratu zituen: erretratuak, genero margolanak, bodegoiak eta paisaiak.

## Oroitzapenak eta omenaldiak 
1949ko uztailaren 29an, bere heriotza baino lehen, Szenteseko museoari eman zizkion bere lanak eta, horregatik, bere omenez izena aldatu zioten eta Koszta József Múzeum izena jarri zioten.

Era berean, Szentes hirian, bere omenez kale bati eta eskola bati jarri zioten bere izena. 1999an, Budapest hiriak bere omenezko memoriala eraiki zuen. 2005ean, Szentes hiriak Oroimen lore koroa bat jarri zuen József Kosztaren hilobian, hala ere, geroagoko ikerketek azaldu dutenez, József Koszta beste leku batean hilobiratu zuten, izenik gabeko hilobi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peruko erregeorde

eskuinera|thumb|334x334px| Blasco Nuñez Vela, Peruko 1. erregeordea.
**Erregeordea** (espainolez *virrey*, eta lehen *visorrey* zena) Espainiako erregearen ordezkari pertsonala zen Peruko erregeordetzan: bere "alter ego", hau da, "bere beste ni". Erregeordetzaren autoritate goren bezala, justizia emateaz, altxor publikoa administratzeaz eta katolizismoaren hedapena eta indioen ebanjelizazioa zaintzeaz arduratu zen. Peruko erregeordetzaren garaian, berrogei erregeordek gobernatu zuten.
Ramón María Adurriaga

**Ramón María Adurriaga Uribe** (Oñati, 1755eko azaroaren 12a - ) gipuzkoar apaiz eta legelaria izan zen. Sancti Spiritus Unibertsitatean zuzenbide zibil eta kanonikoa ikasi zituen. Iruñeko bikario nagusia, politikagintzan abila zenez Ávilako gotzain izendatu zuten.
Larissa Ramos

**Larissa Ribeiro Ramos Tramontin** (Manaus, Brasil, 1989ko otsailaren 4a) brasildar edertasun modeloa da. 2009ko Miss Lurra Brasil eta Miss Lurra edertasun lehiaketak irabazi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Mariano Moscoso

**Ángel Mariano Moscoso Pérez y Oblitas** (Arequipa, 1732 &ndash; Córdoba del Tucumán, 1804) apaiz katoliko espainiarra izan zen, Río de la Platako erregeordetzan Kordobako gotzain izan zen, 1787 eta 1804 artean.

## Biografia 
Arequipa hiriko gurasoak eta Santa Cruz de la Sierrako apezpikuaren iloba, Fernando Pérez de Oblitas, San Bernardo Errege Ikastetxean eta Loiolako San Inazio Unibertsitate Pontifizioan ikasi zuen, biak Cuscon, non filosofia eta teologian doktoretza lortu zuen. Bere osabaren idazkari izendatua izan zen, Oblitas apezpikua, Santa Cruz de la Sierrakoa, nork apaiztu zuen. Taratako apaiz izendatua, parrokia-eliza eraiki zuen, bertako indigenen "bakegintzan" lagundu zuen, baita Tupac Amaru II.aren matxinadari aurre egiteko soldaduen eta tresnen hornikuntzan ere. Gertaera honetan parte hartu izanak Charcas hiriko katedraleko kabildoa integratzeko kontsideratua izatea ekarri zion, eta ospe handia eman zion Peruko erregeordetza osoan.

Bere izena 1787ko urriak 27an erregeak aurkeztu zion Aita Santuari, Córdoba del Tucumáneko gotzain kargurako, egungo Argentinaren iparralde eta erdigune osoa hartzen zuen elizbarruti bat, garai hartan Rio de la Platako erregeordetzaren zati zena. 1789ko hasieran iritsi zen Saltara, Gregorio Funesek Jujuyren jurisdikzioko tokiren batean hartu ondoren, Punako kuratuen bisitatzaile izendatu zuena. Milagroko Jaunaren eta Ama Birjinaren ospakizunetako buru izan zen, eta 1793ko martxoan San Salvador de Jujuyn zegoen, oraindik Córdobara iritsi gabe, hiri horretara 1792ko azaroaren 25ean iritsi zelarik, bere elizbarrutiaren iparraldeko parrokia ugari bisitatu ondoren. 1795ean, bigarren bisita bat hasi zuen bere elizbarrutiaren mendebaldera, handik gutxira, osasun arrazoiengatik eten behar izan zuena, Catamarcan zegoelarik. Hirugarren bisita batek, 1796ko hasieran, Córdobako mendilerroetako kuratoak hartu zituen.
Emily Scarratt

**Emily Scarratt** (Leicester, 1990eko otsailaren 8a) Ingalaterrako errugbi jokalaria da, erdiko eta atzelari postuetan aritzen dena. Loughborough Lightning taldean jokatzen du 2017tik, eta Ingalaterrako errugbi selekzioko kidea da 2008tik. 2019an, World Rugbyren urteko emakumezko jokalari onena hautatu zuten, eta Sei Nazioen Txapelketako emakumezko jokalaririk onena 2020an. Britainiar Inperioko Ordena jaso zuen 2021ean.

## Palmaresa 
### Hamabosteko errugbiko Ingalaterrako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2009, 2010, 2011, 2012, 2017, 2019, 2020, 2021, 2022
** Slam Nagusia: 2010, 2011, 2012, 2017, 2019, 2020, 2022
** Triple Crown: 2010, 2011, 2012, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2014
** bigarrena: 2017, 2021

### Zazpiko errugbiko Ingalaterrako selekzioa 
* Commonwealth Games
** bigarrena: 2018

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Juana Gesalaga

**Maria Juana Gesalaga Etxaide** (Zarautz,  - *ibidem*, ) Zarauzko errepresaliatu politikoa izan zen Ravensbrückeko kontzentrazio-esparruan. Espainiako Alderdi Komunistako kidea zen Jose Miguel Begiristain Urdangarin tolosarrarekin ezkondu ostean, ihesean aritu ziren. Ravensbrücketik askatu eta gero Bordelen bizi izan zen. Bere bizitzako azken urteetan Zarautzera itzuli zen, familiarekin bizitzera.

## Biografia 
Maria Juana Gesalaga Zarautzen jaio zen 1907ko abenduaren 3an. 1931ko urriaren 15ean Jose Miguel Beguiristain Urdangarinekin ezkondu zen. Tolosan jaioa zen Beguiristain eta zapataria zen lanbidez. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Jose Miguelek UGTren batailoietan parte hartu zuen, teniente graduarekin. Frontea erortzean, Le Barcarèsen eta Gursen izan ziren, eta handik Bordelera egin zuten, erbesteratu gisa. Begiristainek, ordea, jarraitu zuen militante klandestinoentzako dokumentazio faltsua egiten. Muga gurutzatu ohi zuen materiala lortzeko. eta Maria Juana Bordelera itzuli zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
María Luisa Guesalagarekin elkarrizketa, María Juana Guesalagaren iloba(Euskal Memoriala)
Rockwell Kent

**Rockwell Kent** (1882ko ekainaren 21a - 1971ko martxoaren 13a) estatubatuar margolaria, grabatzailea, ilustratzailea, idazlea, marinela, abenturazalea eta saltzailea izan zen.

Bere margolanek kolore leunak dituzten hainbat paisaia irudikatzen zituzten.

Politikoki aktiboa, Amerikako Alderdi Sozialistako kidea izan zen eta hainbat sindikatu sostengatu zituen. AEBek Sobietar Batasunarekiko zuten politikaren aurkari gisa agertu zen Gerra Hotzean, eta horretarako Joseph McCarthy-ren miran egon zen eta pasaportea kendu zioten. Berreskuratu egin zuen Auzitegi Gorenaren ebazpena jaso zuenean, eskubide zibilak mugatzen zituela esaten baitzuen, ezin baitzuen askatasunez bidaiatu. Bakearen Lenin saria jaso zuen eta zehaztu zuen diru saria "Vietnamgo haur guztiei, bai iparraldekoei bai hegoaldekoei" eman beharko zaiela.

## Kanpo estekak
Dira Paes

**Ecleidira Maria Fonseca Paes** (Abaetetuba, Brasil, 1968ko ekainaren 30a), ezagunagoa **Dira Paes** artista-izenez, brasildar aktorea eta telebista aurkezlea da.

## Filmografia hautatua 
### Telebista 
* *Carne de Sol* (1986)
* *Ele , O boto* (1987)
* *Araponga* (1990)
* *Irmãos Coragem* (1995)
* *Dona Flor e Seus Dois Maridos* (1998)
* *Chiquinha Gonzaga* (1999)
* *Força de um Desejo* (1999)
* *A Diarista* (2004–2007)
* *Um Só Coração* (2004)
* *Casos e Acasos* (2008)
* *India – A Love Story* (2009)
* *Zorra Total* (2009)
* *Casseta e Planeta, Urgente* (2009)
* *Ti Ti Ti* (2010)
* *Fina Estampa* (2011)
* *As Brasileiras* (2012)
* *Salve Jorge* (2012)
* *O Rebu* (2014)
* *Amores Roubados* (2014)
* *Criança Esperança* (2015–2017)
* *Babilônia* (2015)
* *Velho Chico* (2016)
* *Segredos de Justiça* (2017)

### Filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ellaline Terriss

**Mary Ellaline Terriss** (Port Stanley, Falklandak, 1871ko apirilaren 13a - Londres, Ingalaterra, 1971ko ekainaren 16a), **Mary Ellaline Lewin** jaiotza-izenez eta **Ellaline Terriss** izenez ezaguna, britainiar aktorea eta abeslaria izan zen. Eduardotar komedia musikaletan antzezteagatik ezaguna zen. 1893an Seymour Hicks aktorea eta ekoizlearekin ezkondu zen.

Terriss dozena bat britainiar film baino gehiagotan agertu zen, gehienbat senarra aktore, idazle edo zuzendari-lanak egin zituen filmetan, hain zuzen. Besteak beste, zinema mutuko film hauetan antzeztu zuen: *Scrooge* (1913), *David Garrick* (1913), *Flame of Passion* (1915), *A Woman of the World* (1916), *Masks and Faces* (1918), *Always Tell Your Wife* (1923), *Land of Hope and Glory* (1927) eta *Blighty* (1927).

Ondoren, zinema mututik soinudun zinemara aldatu zen eta ondorengo filmetan antzeztu zuen: *Atlantic* (1929), *A Man of Mayfair* (1931), *Glamour* (1931), *The Iron Duke* (1934), *Royal Cavalcade* (1935) and *The Four Just Men* (1939).

## Kanpo estekak
Sager Etxea

**Sager Etxea** edo **Sager Jauregia** () Sager familiaren jabegoa zen Suediako Gobernuak 1988an erosi arte Suediako Lehen Ministroaren egoitza ofizial gisa erabiltzeko.

## Kokapena 
Sager etxea Stockholmeko *Norrmalm* auzoan dago, Strömgatan kalean, Norrström ibaiaren iparraldean. Kokapen estrategikoa da zeren eta inguruan hiriaren eraikin nagusiak baitaude: Errege Opera, Suediako Parlamentuaren Jauregia, Errege Jauregia (Stadsholmen uhartean)...

## Historia 
Eraikinaren inguruko lehen erregistro historikoak 1640 urtekoak dira. 1880an jabegoa Sager anaiek erosi zuten. Sager familiak etxea 1986 arte gorde zuen. 1988an Suediako Estatuak eraikina erosi zuen Lehen Ministroren egoitza gisa erabiltzeko. Aurretik, Suedian, Lehen Ministroak ez zuen etxe ofiziala. Zaharberritze sakona egin ondoren, Göran Persson (1996-2006) etxearen lehen bizilagun izan zen. 2006ko hauteskundeen ondoren, Fredrik Reinfeldt bigarrena izan zen.

## Arkitektura 
1893an Robert Sagerrek birmoldatu zuen jauregia. Solairu berri bat egin zuen mantsarda bat irekiz. Fatxada neobarroko estiloaz berritu zuen, frantziar gustuan; halaber, zehaztasun rokoko batzuk jarri zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizon trans

**Gizon trans** jaiotzean emakume izendatutako baina bere burua gizontzat duen gizakia da. Gizon trans batzuk genero-disforia delako nahasmendua pairatzen dute, eta horri aurre egiteko zenbaitek gizontzeko trantsizio-prozesua egiten dute. Prozesu horretan hormonak ordezteko terapia egin ohi da eta, neurri txikiagoan, sexua berresleitzeko ebakuntza.

Gizon trans terminoak gizon transgeneroak eta transexualak biltzen ditu. Izan ere, bi hitzok ez dute esanahi bera, eta maiz nahasi egiten dira. Transgenero kategoriak transexualak ere hartzen ditu barne. Beraz, gizon transexual guztiak transgeneroak dira, baina gizon transgenero guztiak ez dira transexualak.

## Sexu-joera 
Gizon trans bakoitzak bere sexu-joera du, hala nola heterosexuala, homosexuala, bisexuala, asexuala, queera edo beste bat.

## Ikus, gainera 
* Gizon
* Emakume trans

## Kanpo-estekak
Iturrotz (elkartea)

**Iturrotz** mendi bizikletako elkartea eta mendi txirrindularitza taldea da. Elkarteak Nafarroan egiten diren lasterketa asko antolatzen ditu. Adibide gisa, 2003ko Euskadiko Open-ean, Izkue, Arazuri eta Orkoien-go lasterketak antolatu zituen. 2009. urtean, beste bi elkarterekin batera Caja Rural Kopa sortu zuen, nafarroan.

Beste aldetik, talde garrantzitsua izan da beti eta txirrindularitza eskola garrantzitsua dauka. Talde honetako txirrindulariek, Euskadiko Open-a irabazi dute taldeka, Diario de Navarra eta Lizarrako Klasikoa baita ere, besteak beste. Gurean, mendi bizikletaren lehenego urteetatik izan da lan garrantzitsua egiten ume eta gazteak mundu honetara urbiltzen. Ander Villanueva, 2014ko nafarroako txirrindularitza federakundearen lehendakaria izan zena, talde honetan izan zen gaztetan.

2004. urtetik aurrera, bere taldea Elite eta Sub23 mailan Conor-Saltoki bezala ezagutzen da.

## Taldeak 
### 2003 
* Ander Villanueva
* Ander Elizagarai
* Iker Ezkardi
* Iker Villanueva
* Ander Zulet
* Ivan Larratxea
* Oscar Vergara
* Iker Ezcarai
* Oskar Barnetxea
* Iñaki Izu
* Daniel Diez
* Imanol Sagardoy

### 2002 
* Ander Villanueva
* Ander Elizagarai
* Cesar Ollo
* Ivan Larratxea
* Pedro Sagardoy
* Jose Luis Garcia

### 2001 
* Ander Villanueva
* Ander Elizagarai
* Iker Villanueva
* Ivan Larratxea

### 2000 
* Iker Villanueva

### 1999 
* Ander Villanueva
* Ander Elizagarai

## Palmaresa 
### 2003 
Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa.

Diario de Navarra Open-a.

Arazuri.

Arrasate.

Tolosa.

Muskiz.

Orkoien.

Gueñes.

Bastida.

Oteiza.

Muniain de la Solana.

Lukin Saria.

Villa del Cerco.

Zurukuain Saria.

Lizarra Klasikoa.

### 2002 
Diario de Navarra Open-a.

### 2001 
Euskadiko Open-a taldeka.

Diario de Navarra Open-a.

Julian Sport Saria.

Lukin Saria.

Zurukuain Saria.

### 2000 
Bicihobby Saria.

### 1999 
Lizarra Klasikoa.

## Kanpo estekak
Ignacio Etxarri

**Ignacio Etxarri Isasti,** futbol munduan Etxarri gisa ezaguna, 1950eko eta 1960ko hamarkadetan futbolaria izan zen. Real Sociedad de Futboleko atzelari gisa nabarmendu zen urte horietan, Espainiako futboleko kategoria gorenean 146 partida jokatuta.

## Biografia 
**Ignacio Etxarri** Donostiako Loiola auzoan jaio zen 1932an.

Futbolari gisa lehen urratsak bere auzoko taldean, **Club Deportivo Loiolatarran** eman zituen. Andoaingo **SD Euskaldunan** ere jokatu zuen. Bere egoera fisiko bikainei esker futbol profesionalerako jauzia eman ahal izan zuen 1953an Real Sociedad de Futbol, taldeak fitxatu zuenean.

Talde *Txuriurdinak* denboraldi baterako mailegatu zuen SD Eibarri, Espainiako Bigarren Mailara igo berri zena bere historian lehen aldiz. Bigarren Mailan urtebete jokatu ondoren (1953-54), Realak 1954-55 denboraldirako berreskuratu zuen.

Kosta egin zitzaion Realarekin debuta egitea. Bere debuta 1955eko maiatzaren 15ean izan zen Granada CF-ren aurkako Kopako partida batean. Urtebete geroago, 1955-56 denboraldiaren azken tartean, Espainiako Lehen Mailan egin zuen debuta.

Hamarkada batez Royal Sociedadeko atzeko aldean ordena jartzeaz arduratu zen. 197 partida ofizial jokatu zituen eta 7 gol sartu zituen Realean Ligan eta Kopan. 10 denboraldi horietatik, lehenengo 8ak Espainiako Lehen Mailan izan ziren eta bertan 146 partida jokatu zituen eta 6 gol sartu zituen. Bere lehen 2 urteetan nekez jokatu zuen arren, hurrengo 6etan defentsan finko ibili zen. Epe hori 61-62 kanpainan Bigarren mailara jaistearekin amaitu zen.

1963-64 denboraldian botak zintzilikatu zituen azken bi urteak Espainiako bigarren mailan jokatu ondoren.

Hala ere, 33 urterekin, jada Real Sociedadetik eta futbol mundutik erretiratzea pentsatu zuenean, azken eskaintza bat onartu zuen kirol honekin lotuta jarraitzeko, oraingoan **UE Lleidako taldean**.

Kataluniako taldea, orduan UD Lérida izenekoa, Espainiako Hirugarren Mailan aritutzen zen. Etxarri kapitain zutela, Lleidako taldeak Espainiako Bigarren Mailara igotzea lortu zuen.

Ignacio Etxarri futbolarien eskubideen defentsan ere nabarmendu zen eta horrek Jokalarien Elkarteko presidente hautatua izatera eraman zuen.

Futboletik erretiratu ondoren, bere izena zuen enpresa sortu zuen Donostian, bulegoko altzarien ingurukoa.

Bere jaioterrian hil zen 2003ko martxoaren 30ean, 71 urte zituela, bihotzekoak jota.

Familia mailan, esan beharra dago Luis Miguel Arconada atezain mitikoaren eta Gonzalo Arconada entrenatzailearen osaba izan zela.

## Klubak 
## Kanpo estekak
Damselfrau

**Magnhild Kennedy** ( Trondheim, Norvegia, 1978), **Damselfrau** izenarekin ezagunagoa**,** Londresen bizi den artista norvegiarra da. Janzteko artea sortzen du, batez ere maskarak eta bitxiak.

Kennedy Trondheimen hazi zen. Bi gurasoak artistak dira. Amak, Heidi Kennedy Skjervek, ehungintzako arte esperimentala egiten du, eta aita, Stein Rønning, eskultorea da.

2007an bera eta bere senarra Robert Kennedy Londresera joan zirenean, maskarak egin zituen berarentzat eta senarrarentzat bakarrik, festetan erabiltzeko, baina 2009tik aurrera Damselfrau izenarekin lan egiten du maskara fabrikatzaile profesional gisa.

Kennedyren lehen enkargua Anneli Drecker abeslari norvegiarrarentzat eta Røyksopp taldearentzat izan zen beraien birako baterako. Geroztik, MØ, Beyoncé eta Daphne Guinness bezalako artistentzako maskarak egin izan ditu eta Louis Vuitton-ekin kolaboratu du.

## Lanen adibideak 

Fitxategi:Damselfrau mask II.png|
Fitxategi:Damselfrau mask Virpir.png|

## Erreferentziak
Martin Walser

**Martin Walser** (Wasserburg am Bodensee, 1927ko martxoaren 24a - Überlingen, 2023ko uztailaren 26a) alemaniar idazlea izan zen.

Gurasoak ikatz merkatariak ziren eta ostatu bat zuten. Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen. Itzuli zenean, historia, literatura eta filosofia ikasi zituen Tübingen eta Regensburgeko unibertsitateetan. 1951n doktoratu zen Franz Kafkari buruzko tesi batekin.

Kazetari gisa lan egin zuen irrati batean eta harentzako lanak idatzi zituen.

1953an hasi zen Gruppe 47rekin harremanetan eta 1957an argitaratu zuen bere lehen eleberria. 1981ean Georg Büchner Saria jaso zuen.

Walser bere aktibismo politikoagatik zen ezaguna. Vietnamgo gerraren aurka agertu zen eta Willy Brandten aukeraketaren alde egin zuen. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan alderdi komunistatik gertu egon zen. 1980tik aurrera, eskuin politikoan kokatzen hasi zen.

## Lanak 
* *Beschreibung einer Form: Versuch über die epische Dichtung Franz Kafkas* (1951)
* *Ein Flugzeug über dem Haus und andere Geschichten* (1955)
* *Ehen in Philippsburg* (1957)
* *Halbzeit* (1960)
* *Eiche und Angora: Eine deutsche Chronik* (1962)
* *Überlebensgroß Herr Krott: Requiem für einen Unsterblichen* (1964)
* *Lügengeschichten* (1964)
* *Erfahrungen und Leseerfahrungen* (1965)
* *Das Einhorn* (1966)
* *Der Abstecher, Die Zimmerschlacht* (1967)
* *Heimatkunde: Aufsätze und Reden* (1968)
* *Ein Kinderspiel: Stück in zwei Akten* (1970)
* *Fiction: Erzählung* (1970)
* *Aus dem Wortschatz unserer Kämpfe*(1971)
* *Die Gallistl’sche Krankheit* (1972)
* *Der Sturz* (1973)
* *Das Sauspiel: Szenen aus dem 16. Jahrhundert* (1975)
* *Jenseits der Liebe* (1976)
* *Ein fliehendes Pferd* (1978)
* *Seelenarbeit* (1979)
* *Das Schwanenhaus* (1980)
* *Selbstbewußtsein und Ironie* (1981)
* *Brief an Lord Liszt* (1982)
* *In Goethes Hand: Szenen aus dem 19. Jahrhundert* (1982)
* *Liebeserklärungen* (1983)
* *Brandung* (1985)
* *Meßmers Gedanken* (1985)
* *Geständnis auf Raten* (1986)
* *Die Amerikareise: Versuch, ein Gefühl zu verstehen* (André Ficusekin, 1986)
* *Dorle und Wolf: Eine Novelle* (1987)
* *Jagd: Roman* (1988)
* *Über Deutschland reden* (1988)
* *Die Verteidigung der Kindheit: Roman* (1991)
* *Das Sofa* (1961ean idatzia) (1992)
* *Ohne einander: Roman* (1993)
* *Vormittag eines Schriftstellers* (1994)
* *Kaschmir in Parching: Szenen aus der Gegenwart* (1995)
* *Finks Krieg: Roman* (1996)
* *Deutsche Sorgen* (1997)
* *Heimatlob: Ein Bodensee-Buch* (André Ficusekin, 1998)
* *Ein springender Brunnen: Roman* (1998)
* *Der Lebenslauf der Liebe: Roman* (2000)
* *Tod eines Kritikers: Roman* (2002)
* *Meßmers Reisen* (2003)
* *Der Augenblick der Liebe: Roman* (2004)
* *Die Verwaltung des Nichts: Aufsätze* (2004)
* *Leben und Schreiben: Tagebücher 1951–1962* (2005)
* *Angstblüte: Roman* (2006)
* *Der Lebensroman des Andreas Beck* (2006)
* *Das geschundene Tier: Neununddreißig Balladen* (2007)
* *Ein liebender Mann: Roman* (2008)
* *Mein Jenseits: Novelle* (2010)
* *Ein sterbender Mann* (2016)
* *Statt etwas, oder Der letzte Rank* (2017)

## Kanpo estekak
El Ferdan trenbide-zubia

**El Ferdan trenbide-zubia** Suezko kanala Ismailiatik gertu gurutzatzen duen zubi birakaria da. Munduko zubi birakaririk luzeena da, 340 metrorekin. Hala ere, ez dago erabilgarri, Suezko Kanalaren hedapenarekin batera beste kanal paralelo bat eraiki zelako 2015ean, zubitik ekialdera, trenbidearen jarraikortasuna moztuz.

Suezko kanalaren gaineko lehen Ferdan zubia 1918ko apirilean osatu zen Palestinako Trenbide Militarrarentzat. Nabigaziorako oztopo bezala hartzen zen, eta, beraz, Lehen Mundu Gerraren ondoren, desmuntatua izan zen. Bigarren Mundu Gerran zubi bat eraiki zen, 1942an, baina lurrunontzi batek kaltetu zuen eta 1947an eraitsi zen. Zubi birakari bikoitz berri bat 1954an amaitu zen, baina 1956an, Sinaiko inbasio israeldarrak, hirugarren aldiz, tren zirkulazioa eten zuen kanalean zehar. Egungo zubia 2001ekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biziarteko kartzela zigor

**Biziarteko espetxealdia**, **biziarteko kartzela zigorra** edo **betiko kartzela zigorra** pertsona bat hiltzen den arte edo zigorra kentzen zaion arte kartzelatuta izatearen zigorra da. Zigorra oso delitu larriei dagokie. Herrialde askok biziarteko zigorrak deuseztatu dituzte, giza eskubideen kontrakoak direla eta; horregatik, herrialde horietan biziarteko kartzela zigorrak ezin du legezko gehieneko iraupena gainditu, ezta legeak «biziarteko» edo «betiko» terminoa erabiltzen duenean ere.

## Terminologiaren argipena 
*Biziarteko kartzela zigorra* terminoak ia lege guztietan iraungita dagoen zigor bat aipatzen du (Peruk soilik mantentzen du biziarteko epe hori bere legedian). Gaur egun, teknikoki *kartzela zigor mugagabea* edo *espetxe zigor mugagabea* ditugu hizpide, biziarteko zigorra oso apartekoa delako. Dena dela, oraindik ere *biziarteko espetxealdia* edo *betiko kartzela zigorra* dira termino erabilienak zigor mota hau izendatzeko.
erdian|thumb|700x700px|Biziarteko kartzela zigorra munduan:

## Espainia 
Historian Espainian bizitza osorako kartzela zigorra salbuespenez soilik erabili zen XIX. menderaino.  Mende horretan, eta zehazki 1822ko zigor kodearekin, heriotza zigorraren alternatibatzat maiz aplikatzen hasi zen. Mende bat geroago, 1928ko zigor kodearekin, biziarteko kartzela zigorra abolitu zen. Azkenean, 2015eko ekainaren 1ean, Mariano Rajoyren gobernuak zigor legeetan sartu zuen berriro, *espetxe iraunkor berrikusgarria* izenarekin. Zigor Kodearen erreforma hau 2015eko ekainaren 1ean sartu zen indarrean.

Azken erreforma horren aurretik, 40 urteko muga ezarri zen pertsona batek kartzelan etengabe bete dezakeen gehieneko moduan, bakoitza 20 urte baino gehiagoko zigorra duten bi delitu edo gehiagorekin edo bi delitu edo gehiagorekin zigortuta dagoenean edo gutxienez eta gutxienez horietako bat terrorismoa da eta 20 urte baino gehiagoko zigorra du. Frankismoaren ondoren Espainian monarkia berrezarri zenetik, Miguel Montes Neiro da Espainiako espetxeetan denbora gehien eman duen pertsona, etengabe, 36 urtez (1976tik 2012ra). Soldadutzan iheslari izendatu zuten, eta kartzelan sartu zen lehen aldiz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Olha Saladukha

**Olha Saladuha** (, 1983ko ekainaren 4a) jauzi hirukoitzean espezializatutako ukrainar atleta da. 2019 geroztik Ukrainako legebiltzarreko kidea da Ukrainako parlamentuan.

## Lorpenak 
## Marka Pertsonalak 
## Kanpo estekak
Peggy Bacon

**Margaret Frances "Peggy" Bacon** (Ridgefield, 1895eko maiatzaren 2a - Kennebunk, Maine, 1987ko urtarrilaren 4a) irudigile, margolari, marrazkilari eta idazle estatubatuarra izan zen. Bere marrazki ironiko eta umoristikoengatik ezaguna izan zen, baita 1920 eta 1930eko hamarkadetan ospetsuak izan ziren pertsonaien karikatura satirikoengatik ere. 

Oso artista emankorra zen. 1919an, 24 urte zituela, bere lehen liburua idatzi zuen, *The True Philosopher and Other Cat Tales (*Egiazko filosofoa eta katuen beste ipuin batzuk).  Ia 60 liburu ilustratu zituen, eta horietatik 19 berak idatzi zituen, *tartean The Inward Eye* arrakastatsua, 1952an Edgar sarirako izendatua, beldurrezko edo misteriozko nobelarik onenari.  Bere marrazki batzuk *The New Yorker*, *New Republic*, *Fortune* eta *Vanity Fair* bezalako argitalpenetan agertu ziren, baita museo eta galerietan maiztasun handiz erakutsi ere. 1934an Guggenheim beka eman zioten arte grafikoetan egindako lanagatik.  1947an Diseinu Akademia Nazionaleko kide gisa sartu zuten. 1975ean, Arte Ederren Bilduma Nazionalak, gaur egun Amerikako Arte Nazionaleko Museoak, Bacon saritu zuen "Peggy Bacon: Personalities and Places" izeneko atzera begirako erakusketa batekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tytti Thusberg

**Tytti Thusberg** (Mikkeli, Finlandia, 1969), artista eta moda-disenatzaile euskalduna da, Finlandian jaioa, baina profesionalki Donostian kokatua.

Moda ekologikoa egiten du, material birziklatuetan oinarritua, bere izendapen propioarekin: *Slow fashion* edo moda geldoa. Ukitu eta asmo artistikoa ere badute askotan sortzen dituen jantziek. Antzerki, dantza eta opera ekoizpenetarako jantziteria ere egin izan du. Bere eraginen artean, Vivienne Westwood aipatu izan du berak.

## Erreferentziak
Comodo IceDragon

**Comodo IceDragon** Firefox-en oinarritutako iturburu irekiko web arakatzailea da, Comodo Taldeak Microsoft Windows-erako sortua. Firefox baino azkarragoa eta seguruagoa izan nahi duela aldarrikatzen dute sortzaileek.

## Ezaugarriak 
* **Firefox-en oinarrituta** : IceDragon 61 Firefox 61 kode-basean oinarritzen da. Firefox kodeketa gogorreko plugin instalazioen detekzioa eskaintzen du.
* **SiteInspector** : Comodoren SiteInspector malware detektatzeko sistema IceDragon-en integratuta dago. SiteInspector-en estekak eskaneatzeko eginbideari esker, webgune bat webgune bat asmo txarra den ala ez egiaztatu daiteke orrialde hori bisitatu aurretik.
* **SecureDNS zerbitzua** : IceDragonek Comodoren DNS Zerbitzu Segurua eskaintzen die erabiltzaileei Interneteko Interneteko hornitzailea erabiltzeko alternatiba gisa. Honek orrialde-karga azkarragoak eta arakatze seguruagoa sortzea du helburu, SecureDNS-k webgune maltzurren denbora errealeko bloke-zerrenda (RBL) aipatzen baitu.
* **Sare sozialen integrazioa** : IceDragon-ek web orri bat berehala Facebook, Twitter edo LinkedIn lagunekin partekatzeko aukera ematen duen botoia eskaintzen du.
* **Eramangarria** : IceDragon-ek aukera eramangarria eskaintzen du instalazioan zehar. Eginbide hau laburki kendu zen 38 bertsioarekin, baina ondorengo eguneratze sekuentzial batean itzuli zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Comodo Dragon - Chromium / Google-ren Chrome-n oinarrituta, Comodo Group-ena ere bada
* Comodo Interneteko segurtasuna
* Comodo sistemaren utilitateak
* Comodo Mobile Security
* Comodo SSL

## Kanpo estekak 
* Webgune ofizioala.
*  Softpedia.com, 2013ko urtarrilaren 3a.
Ferdinand Buisson

**Ferdinand Édouard Buisson** (Paris, 1841eko abenduaren 20a - Thieuloy-Saint-Antoine, 1932ko otsailaren 16a) frantziar politikari eta bakezalea izan zen. 1927ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen Ludwig Quidderekin batera.

Protestantismo liberalaren figura historikoa izan zen. 1866tik 1870era Suitzan erbesteratu zen Frantziako Bigarren Inperiotik ihes egiteko. Han irakasle izan zen Neuchâtelgo Unibertsitatean. Errepublika aldarrikatu ondoren, Frantziara itzuli zen eta politikan jardun zuen.

1902tik 1906ra Irakaskuntzako Ligako buru izan zen. Funtsezkoa izan zen elizaren eta estatuaren arteko bereizketa ezartzeko eta laikotasun terminoa sortu zuen. Gizakiaren Eskubideen Ligako buru ere izan zen 1914 eta 1926 artean. Lehen Mundu Gerraren ondoren, Frantzia-Alemania hurbiltzea bilatu zuen.

## Kanpo estekak
Umachiriko gudua

**Umachiriko gudua,** edo **Humachiriko gudua,** Mateo Pumacahua brigadierraren iraultza independentistaren puntu gorena izan zen, garaipen errealistak matxinadaren amaiera eta buruzagi nagusien atxilotzea eta exekuzioa ekarri zuen.
Francisco Picoaga

**Francisco de Picoaga y Arriola** (Cusco, 1751ko urriaren 4a - Cusco, 1815eko urtarrilaren 29a) Peruko militar errealista izan zen. Peru Garaian Río de la Platako abertzaleen aurka borrokatu zuen eta Mariscal de Campo mailara igo zen. 1814an Arequipa defendatu zuen, cuscotar abertzale iraultzaileen mehatxupean, baina Apachetako guduan garaitua izan zen, preso hartua izan zelarik. Cuscoko komentu batean giltzapetuta, hil egin zuten.

## Biografia 
José Picoaga jenerala eta Juana Arriolaren semea izan zen. Cuscoko San Antonio Abad Seminarioan ikasi zuen, non teologia gaietarako zuen zaletasunagatik nabarmendu zen. Bere bizitzan zehar letren maitasunari eutsi zion eta liburutegi bikaina izatera iritsi zen.

## Ikus, gainera 
* Cuscoko matxinada
* Perurko independentzia
Paleogeografia

[thumb|Lurraren paleogeografia [Proterozoikoaren amaieran, duela 550 milioi urte.]]
**Paleogeografia** geologia aldietan lurrazalaren formak eta erliebea nolakoak ziren aztertzen duen jakintza da. Garai bateko geografiaren azterketa da. Diziplina hau, nagusiki, geologia historikotik jorratzen da, baita geografiatik ere. Lurraren zientzien beste arlo batzuek ematen dituzten ebidentzietatik abiatuta berreraikuntza paleogeografikoak posible dira: estratigrafia, adierazle paleoklimatikoak, pedologia, glaziologia, paleomagnetismoa, sedimentologia, paleontologia, tektonika, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Melgar

**Mariano Lorenzo Melgar Valdivieso** (Arequipa, 1790eko abuztuaren 10a - Umachiri, 1815eko martxoaren 12a ) Peruko poeta eta iraultzaile independentista izan zen.

Literaturari dagokionez, ezagunagoa da yarabiei ospe handiagoa eman zielako (jatorri herrikoiko kantu sentimentalak, hauen aurrekaria jarawi edo harawi dira, hispaniar garaiko aurreko kantuak), Mariano Melgar baino lehen, Arequipan, egitura poetiko bezala existitzen baitziren. Bere poesiaren gai nagusia Silviarekiko maitasuna da (María Santos Corralesen izena), oinazez eta amorruz betetako pasioa. Kritikari askoren arabera, erromantizismo literarioaren aitzindaria izan zen Amerikan eta benetako perutar literaturaren sortzailea.

Peruko Independentzia lortzeko gerran parte hartu zuen. Mateo Pumacahuako armadan sartu zen, zeinek gerra ikuskari gisa ongietorria eman zion (1814). Umachiriko guduan preso hartu eta biharamunean fusilatu zuten leku berean, 24 urte besterik ez zituela.
George Segal

**George Segal** (New York, 1934ko otsailaren 13a - Santa Rosa, Kalifornia, 2021eko martxoaren 23a) estatubatuar aktorea izan zen.

Jatorri juduko familia batean jaio zen eta judu abizena aldatu ez zuen lehen aktorea izan zen. 1960 eta 1970eko hamarkadetan ezaguna izan zen bere rol dramatiko eta komediakoengatik. Oscar sarirako izendatuta egon zen ''Who's Afraid of Virginia Woolf?'' filmean egindako lanagatik eta bi Urrezko Globo irabazi zituen. Banjo-jotzaile bikaina ere izan zen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Diskografia 
## Kanpo estekak
Pieter-Steph du Toit

**Pieter-Steph du Toit** (Lurmutur Hiria, 1992ko abuztuaren 20a) hegoafrikar errugbi jokalaria da, bigarren lerroko eta hirugarren lerroko hegal postuetan aritzen dena. Super Rugbyko Stormers taldean sei denboraldi jokatu ostean, Japoniako  Toyota Verblitzek kontratatu zuen 2022an. 2013tik da Hegoafrikako errugbi selekzioko kidea. 

2019ko eta 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zituen Hegoafrikako talde nazionalarekin. World Rugbyren urteko jokalari onena hautatu zuten 2019an, eta partidako jokalaria 2023ko Munduko Errugbi Kopako finalean.

## Ibilbidea 
* Natal Sharks: 2012-2015
* Sharks: 2012-2015
* Western Province: 2016-2021 
* Stormers: 2016-2021 
* Toyota Verblitz: 2022-

## Palmaresa 
### Natal Sharks 
* Currie Cup
** irabazlea: 2013

### Sharks 
* Super Rugby
** finalista: 2012

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martín Miguel de Güemes

**Martín Miguel de Güemes** (Salta, Río de la Platako Erregeorderria, 1785eko otsailaren 8a - Cañada de la Horqueta, Salta, 1821eko ekainaren 17a) platatar militar eta politikaria izan zen, Argentinako Independentzia Gerran nabarmendu zena. 1815ean herri batzarrak Saltako gobernadore hautatu zuen. Harrezkero, oso baliabide gutxirekin, gerrilla gerra etengabeari ekin zion (Gerra gautxoa), eta espainiar armada erregezalearen 9 inbasio geldiarazi zituen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolás Severo de Isasmendi

**Nicolás Severo de Isasmendi y Echalar** (San Pedro Nolasco de los Molinos, Peruko erregeordetza , 1753ko azaroaren 8a - id., 1837ko abenduaren 16a) militar eta administratzaile koloniala izan zen, Salta del Tucumángo Intendentziako azken gobernadore koloniala izan zena. Jarrera anbiguo bat izan zuen Maiatzeko Iraultzan, eta, denbora batez, Espainiako erregearekiko leiala izan zen.
Faf de Klerk

**François "Faf" de Klerk** (Nelspruit, 1991ko urriaren 19a) hegoafrikar errugbi jokalaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. Bost denboraldiz Premiership Rugbyko Sale Sharks taldean jokatu ondoren, 2022an Japoniako Yokohama Canon Eaglesek kontratatu zuen. 2016ko ekainaren 11n egin zuen debuta Hegoafrikako errugbi selekzioarekin, Lurmutur Hirian, Irlandaren aurka. Talde nazionalarekin, Munduko Kopa irabazi zuen 2019an eta 2023an.

## Palmaresa 
### Lions 
* Super Rugby
** finalista: 2016, 2017

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship: 
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Texasko Independentzia Gerra

**Texasko Independentzia Gerra** edo **Texasko Iraultza** 1835eko urriaren 2tik 1836ko apirilaren 21era bitartean gertatu zen. Gatazkan zeuden aldeak Mexiko eta Texas probintzia, garai hartan Coahuila eta Texas estatukoa zena, eta Ameriketako Estatu Batuetako zati batzuk izan ziren.

Texasko gobernu mexikarraren eta kolono anglohiztunen arteko arazoak inguruko estatuen migrazio intentsiboarekin hasi ziren, nagusiki Mississippi, Alabama eta Tennessee; 1880rako populazioa bikoiztu ze, gehiengo estatubatuarrarekin.

1835eko konstituzio zentralistaren aldarrikapenarekin, Zazpi Legeak bezala ezagutzen dena. Mexikoko presidente Antonio López de Santa Annak aldarrikatutako legedi berri honek 1824ko Konstituzio federala eraginik gabe uzten zuen. Handik gutxira, herrialdeko zenbait eskualdetan altxamenduak sortu ziren. Gerra Texasko lurraldean hasi zen 1835eko urriaren 2an, Los Gonzáleseko guduarekin. Berehala, Texaseko indarrek La Bahía eta San Antonio Béjar hartu zituzten, handik hilabete gutxira garaituak izango ziren arren.

Mexikoko zenbait garaipenen ondoren, gerra, ustekabean, San Jacintoko guduarekin amaitu zen, egungo San Antonio hiritik 300 kilometro baino urrutiagora. Toki horretan, Samuel Houston jeneralak, Texasko matxinoak eta estatubatuar boluntarioak, Mexikoko tropen aurkako garaipen erabatekora eraman zituen, Antonio López de Santa Annaren agindupean, guduaren ondoren harrapatu zuten jenerala. Gerra amaitu ondoren, Texasko Errepublikaren anexioa formalizatu zen de facto. Mexikoko kongresuak ez zuen inoiz onartu Velascoko Ituna, preso zegoen presidente batek sinatu zuenez, legezko baliorik ez zuela argudiatuz. Horren froga da 1842 eta 1844 artean bigarren kanpaina bat egin zela Texasen, Mariano Arista jeneralaren agindupean. Bigarren espedizio hau, Anastasio Bustamante presidenteak Texas berreskuratzeko izan zuen aktibitate ezaren aurkako kritiken aurrean armadako erreakzio bat izan zen, beranduago, bere boteretik kentzea eta Santa Anna presidentetzara itzultzea eragin zuen gertaera izan zen. Texas 1845ean batu zen Amerikako Estatu Batuetara, eta bi aldeen erreklamazioak ez ziren amaitu Estatu Batuen eta Mexikoren gerra bukatu arte, 1846 eta 1848 urteen artean iraungo zuena.