Sackler familia

[thumb|[Arthur M. Sackler, dinastiako hiru anaia fundatzaileetan nagusia, eta negozioaren lehen bultzatzailea, bere arte bilduma asiarraren aleak erakusten,]]
**Sackler familia** estatubatuarra da Purdue Pharma eta Mundipharma konpainia farmazeutikoak sortu eta zuzendu zituena zenbait hamarkadaz. 20. mendean Valium merkarturatu eta saldu zuten milioiak eginez, eta mende amaieran eta 21. mendean Purdue Pharmak OxyContin markarekin merkaturatutako oxikodona hedatu zuen Estatu Batuetan, analgesiko opioide bat. Horregatik, Purdue Pharmak eta familiako kide batzuek AEBetako opioide adikzioen epidemian erantzukizun zuzena dutela salatu dute askok. 

Purdue Pharma eta harekin aberastu den familia kritikatu egin dute Estatu Batuetako opioide-epidemian duen paperagatik. "Estatu Batuetako familiarik gaiztoena" eta "historiako droga-trafikatzaile okerrenak" direla esan izan da.

Familia Estatu Batuetako Familia Aberatsen *Forbes* zerrendan egon zen lehen aldiz 2015. urtean.

Sackler familia protagonista izan da hainbat lanetan non opioideen krisiaren hedapena eta gordintasuna deskribatu izan diren: *Crime of the Century* HBOren dokumentaka, *Empire of Pain* erreportaia-liburua Patrick Radden Keefek idatzia, Huluren *Dopesick* telesaila (izen bereko liburuan oinarritua) eta 2022ko dokumentaka, *All the Beauty and the Bloodshed,* zeinak Nan Goldin artista pertsona adiktoaren esperientzia eta kanpaina deskribatzen duen.
## Historia 
thumb|Richard Sackler 2015ean bere familiak opioideen krisian errurik duela ukatzen 8 orduko deklarazio judizial batean.
### Arthur M. Sackler patriarka 
Arthur, Mortimer eta Raymond Sackler, Galitzia eta Poloniako etorkin juduen hiru semeak izan ziren, Brooklynen haziak 1950eko hamarkadan. Hiru anaiak medikuntza eskolara joan ziren eta elkarrekin lan egin zuten Creedmoor Zentro Psikiatrikoan, Queensen (New Yok hirian). Askotan, aitzindaritzat jo izan diren praktika medikoetan parte hartu izana errekonozitu zaie anaiei, hala nola lobotomien praktika amaitzen laguntzean, edo odol-bankuen arrazen segregazioa amaitzen. Hiru anaien artean,Arthur Sackler familiaren patriarkatzat hartua izan zen ohikoan. 1952an, anaiek enpresa farmazeutiko txiki bat erosi zuten: Purdue-Frederick. Raymondek eta Mortimerrek zuzendu zuten Purdue; Arthur, anaia nagusia, berriz, aitzindari izan zen publizitate medikoan. Analgesikoen merkaturatze agresiboa izan zen beti dirua egiteko bide nagusia enpresa horretan, gaixoen mina gutxitzeak zeukan garrantzia azpimarratuz beti, eta Valium edo geroagoko produktuek izan zezaketen adikzioa-gaitasuna gutxietsiz aldi berean.

### Genealogia 
* Isaac Sackler eta Sophie Greenberg
**Arthur M. Sackler, (1913–1987), ezkondu zen Else Finnich Jorgensen-ekin 1934sm eta dibortziatu, ezkondu zen Marietta Lutze-rekin 1949an eta dibortziatu, eta ezkondu zen Jillian Lesley Tully-rekin 1981an.
***Carol Master (jaiotza, 1941)
***Elizabeth Sackler (j. 1948)
****Michael Sackler-Berner
*** Arthur Felix Sackler (j. 1950)
*** Denise Marika (j. 1955)
** Mortimer Sackler (1916–2010) herritartasun britainiarra eskuratu zuen estatuatuarrari uko eginez. Ezkondu zen Theresa Elizabeth Rowling-ekin (j. 1949) 1980an, baina lehenago ezkondu zen Gertraud (Gheri) Wimmer-ekin 1969an eta dibortziatu, eta ezkondu eta dibortziatu zen halaber Muriel Lazarus-ez (1917–2009). 
***Ilene Sackler Lefcourt (j. 1946) (ezkondu Gerald B. Lefcourtekin eta dibortziatu)
***Kathe Sackler (j. 1948) (bikotekidea: Susan Shack Sackler)
***Robert Mortimer Sackler (1951-1975)
***Mortimer A. Sackler (j. 1971) (ezkondua Jaqueline Sackler-ekin)
***Samantha Sophia Sackler Hunt (b. 1968)
*** Richard Sackler (j. 1945), ezkondua Beth Sacklerrekin eta dibortziatua.
****David Sackler (ezkontidea: Joss Ruggles)
**** Marianna Sackler (ezkontidea: James Frame)
*** Jonathan Sackler (1955–2020)
**** Clare Sackler
**** Madeleine Sackler, Emmy sari baten irabazlea zine zuzendari gisa.
**** Miles Sackler

### Arthur hil ondoren 
Arthur 1987an hil ondoren, Purdue-Frederick-en heren bateko oinordetza erosi zuten beste bi anaiek, eta Purdue Pharma bihurtu zuten.

1996an, Purdue Pharmak OxyContin produktua merkaturatu zuren, askapen geldoko oxikodonaren bertsio bat.  Ikerketa eta txosten ofizialen atrabera, oxikodona funtsezkoa izan da AEBetako 21. mendeko opioideen epidemia sortzeko. Horregatik, hainbat auzi judizialei egin behar izan diete Purdue Pharmak eta pertsonalki familiako hainbat kidek.

### Sackler izena sustatzeko dohaintzak 
Sackler familiak dohaintzan dirutza handiak eman izan dizkie 20. mendetik 2017ra hainbat kultura-erakunderi, New Yorkeko Metropolitan Museoari, Historia Naturaleko Museo Amerikarra eta Guggenheim New Yorkeko Museoari. Dohaintza horiengatik, izen ofiziala ere izan dute hainbat tokik erakunde horietan, hala nola Sackler Hegala Met museoan (New York), Sackler Courtyard patioa eta sarrera berria (2017) Victoria eta Albert museoan (Londres)

Familiak unibertsitateei ere eman izan dizkie dohaintza, besteak beste, Harvardeko Unibertsitateari, Yaleko Unibertsitateari, Cornell Unibertsitateari eta Oxfordeko Unibertsitateari. Tel Aviveko Unibertsitateko Sackler Medikuntza Fakultateak Arthur, Mortimer eta Raymond Sackler anaien izena darama dohaintzengatik. 

### Ospearen gainbehera 
[thumb|*Sackler Center for Arts Education* izena zuen [Solomon R. Guggenheim Museoa|Guggenheim New Yorkeko areto eta zentro batek: 2022an kantzelatu zuten izena,]]
Dohaintza hauek izena zuritzeko ahalegin lotsagarritzat jo izan dituzte opioideen biktimen erakundeak, bereziki Nan Goldin artistak hasitako PAIN erakundeak. Goldinen kanpainak museoetan zuzenean salaketa ekintzak egitean oinarritu da, eta 2019tik aurrera emaitzak eman izan ditu:. 2019ko martxoan, National Portrait Galleryk eta Tate galeriek familiaren dohaintza gehiago ez zutela onartuko iragarri zuten; eta dohaintzari ukoak gertatu ondoren, izen-ezabaketak etorri dira: 2023an jada ez dago Sackler izeneko atalik New York-eko Met edo Guggenheimen, ezta Londresko Albert eta Victorian edo Serpentine galerietan.

2021eko martxoan, Purdue Pharmak berregituratze-plan bat aurkeztu zuen, opioideen krisiari aurre egiteko diseinatutako programetarako enpresa berri bat desegin eta ezartzeko. Proposamena zen Sackler familiak 4.200 milioi dolar gehiago ordaintzea hurrengo bederatzi urteetan, prozesu penaletan immunitatea izatearen truke.

2021eko uztailaren 7an porrot ekonomikoa aurkeztu zuen Purdue Pharmak: dirurik ez zegoen kontuetan auzibideei airre egiteko. Patrick Radden Keefe kazetariaren arabera, Purduetik aurreko 10 urteetan Sacklertarrek 10 mila milioi dolar baino gehiago isilpean eurentzako atera zutelako izan da hori posible. Familiaren arabera, 10.400 milioi dolar atera bazituzten Purduetik porrotaren aurretik, hori izan zen beste inbertsio batzuk egiteko, eta erdia baino gehiago zergetan ordaindu zuten. Purdue Pharma 2021eko irailaren 1ean desegin zen. 

Sacklertarrek erabaki zuten $6 bilioi ordaintzea bederatzi urtean, diru horren zatirik handienarekin, mendekotasun-tratamendua finantzatzeko, baina auzietatik inmunitatea lortzeko. Baldintza gehigarria ezarri zien ordea epaileak, eta izan zen akordioaren izenpetzearen egunean, opioideen biktimen testigantzak entzun beharko zituztela telekonferentzian sacklertarrek. 2022ko martxoan gertatu zen agerpen hori: David, Theresa and Richard Sacklerrek telekonferentziaz entzun behar izan zituzten hainbat biktimarena hitzaldi latz eta salatzaileak, tartean Nan Godinena. Richardek kamera itzalita izan zuen agerpenean, Theresa eta Davidek irudietan agertu ziren biktimen eta epaileen aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak