open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avatar (filma)

**Avatar** 2009an James Cameron zuzendariak idatzi, ekoitzi eta zuzendutako zientzia-fikziozko film estatubatuarra da. Antzezle nagusiak Sam Worthington, Zoe Saldana, Sigourney Weaver, Stephen Lang eta Michelle Rodriguez dira.

2022an *Avatar: The Way of Water* jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Gertaera guztiak Pandoran gertatzen dira, 2150. urtean, Polifemo lurraren ilargi batean. Bertan *na’vi* izeneko gizakien itxurako izakiak daude: oso luzeak dira eta beren gizartea klanetan antolatuta dago. unobtainium minerala estaltzen duen zuhaitz erraldoi baten inguruan bizi dira: mineral hori oso preziatua da, Lurreko arazo energetikoen konponbidea izan bailiteke.

Jake Sully, paraplegiko geratutako marine bat, hautatua da *Avatar* programan parte hartzeko: zientzilarien burua na’vi gorputz artifizial batzuetara garraiatzeko proiektu bat da, bertakoekiko komunikazioa errazteko. Haiei buruzko informazioa lortu behar du, zuhaitzaren azpiko mineralaz errazago jabe daitezen; bestela, armadaren indarraz baliatu beharko dira, na’vi-ak zuhaitz haren ingurutik kanporatzeko.

Hasiera batean, Jakek oso ondo bete du bere lana, baina Neytiri-z, na'vi eme batez, maiteminduta eta na'viek ez diotela beren lurrari uko egin nahi ikusita, zeinen alde dagoen erabaki behar du.

## Aktoreak 
### Gizakiak 
* Sam Worthington (Jake Sully soldadua)
* Sigourney Weaver (Grace Augustine doktorea)
* Michelle Rodriguez (Trudy Chacón)
* Stephen Lang (Miles Quaritch koronela)
* Dileep Rao (Max Patel doktorea)

### Na'viak 
* Zoe Saldana (Neytiri)
* C. C. H. Pounder (Mo'at)
* Laz Alonso (Tsu'tey)
* Wes Studi (Eytucan)

## Aurreikuspen bideoa 
* Avatar filmaren trailer edo aurreikuspen bideoa ikugai 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Avatar

## Kanpo estekak 
* Avatar filmaren webgunea ofiziala 
* Avatar filma IMDB webgunean
Jorge Cortes Izal

**Jorge Cortes Izal** (Otsagabia, 1930eko apirilaren 25a - Iruñea, 2010eko urtarrilaren 12a) euskaltzain urgazle nafarra izan zen.

Euskal hiztun izan ez arren, "Nafarroako XX. mendeko euskararen historiako protagonistarik handienetako bat" izan da Roldán Jimenoren arabera. Izan ere, hezkuntza eta hizkuntzaren zabalkuntzaren inguruan probintziako hainbat ekimenen sustatzailea izan da.

## Ibilbidea 
Komertziala lanbidez, ama euskalduna izan zuen eta haren haurtzaroan euskaraz herrian entzuten zen, nahiz eta berak orduan ikasi ez. Garai hartan etxeko transmisioa eteten hasita zegoen Otsagabian, eta urteekin ekin zion hizkuntza ikasteari Asisko Urmeneta irakasle zuela, Pablo Antoñanarekin eta Jose Maria Jimeno Juriorekin batera.

Nafarroako ikastolen sortzaileetakoa izan zen, 1963an lehenengo euskal eskola sustatzen ahalegindu baitzen. Bi urte geroago, Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak elkartearen babesean, Nuestra Señora de Ujué izena hartu zuen ikastola sorrarazi zuen Atarrabian, gerora San Fermin eta Paz de Ziganda Ikastolen hazia izan zena, eta 1965-66 ikasturtean ikastolako lehendakari izendatu zuten gurasoek. 1966an *"Principe de Viana"* aldizkariaren euskara sustatzeko atalaren arduradun jarri zen, Miguel Javier Urmeneta eta Amadeo Marcoren onespen eta laguntzaz. Hurrengo urteetan probintzian zehar beste ikastola batzuen sorreran parte hartu zuen.

"Euskalerria irratia"ren sortzaileetakoa ere izan zen (irratiaren ""Larreko Saria" eman zioten 1997an), eta 2008an "Jimeno Jurio saria" jaso zuen Artaxoan, euskararen alde egindako lanagatik. Juan Zelaia kultur proiektu asko bultzatu izan dituen lagunari ere eman zioten saria orduan, laugarren edizioan.

## Ikus, gainera 
* Euskararen historia

## Kanpo loturak 
*  Mikel PERUARENA: "Itzaleko lanean nekaezin" Paperekoa.berria.info
Groenlandiar balea

**Groenlandiar balea** (*Balaena mysticetus*) balaenidae familiako zetazeo espeziea da. 20 metrorainoko luzera eta 100 tonako pisua izan ditzake. Ez du migraziorik egiten eta urte guztian Ozeano Artikoan bizi da. Uste da balea espezie honetako ale batzuek 200 urte baino luzeago bizi daitezkeela.

Balea espezi honen biziraupena arriskuan dago espezieak jatorriz erabiltzen zuen leku gehienetan, baina toki batzuetan bizirik irauteko baldintzetan segitzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko baleazaleak.
* Sardako balea.

## Kanpo estekak 
*  MarineBio.org 
*  *Balaena mysticetus* honi buruzko informazioa *Mammals of The World* datu basean.
Balea gris

**Balea grisa** (*Eschrichtius robustus* edo *Eschrichtius gibbosus*) zetazeo espezie bat da. Ozeano Barearen ekialdean topa daiteke, Ipar Amerikako kostaldetik ez urrun. Ozeano Barearen mendebaldean, Japoniako kostaldean ere topa daitezke ale batzuk. Espezie honetako kideek 16 metrorainoko luzera izan dezakete eta 40 tona pisa ditzakete. Ugaztun honek du migrazio biderik luzeena (12.500 km), Mexikoko kostaldetik Bering itsasorainoko bidaia egiten baitu urtero.

Aitzina Atlantikoan ere bazebilen, baina ehizaren ondorioz toki horietatik desagertu zen XVIII. mendean. Ozeano Barearen ekialdeako taldeak ere iraungitzat jo ziren XIX. eta XX. mendeetan, 1911ean zenbait ale topatu ziren arte. 1947tik espezie babestua da eta ale kopurua nabarmen igo da. Bestalde, Ozeano Barearen mendebaldeko taldeak arrisku larrian dira, 130 ale baizik ez baitira geratzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* US National Marine Fisheries Service Gray Whale web page
* 
* Arkive - images & video of gray whale
* World Wide Fund for Nature (WWF) - species profile for gray whale
* American Cetacean Society - information on gray whale
Avatar (argipena)

**Avatar** hinduismoan Jainko baten lurreko enkarnazioa da.

Honakoa ere izan daiteke:

* **Avatar**, interneten erabiltzaileek ikur gisa darabilten irudia
* ***Avatar***, James Cameron estatubatuarraren 2009ko filma
* ***Avatar, azken aire maisua***, Estatu Batuetan ekoitziriko telesaila.
Watergate

**Watergate eskandalua** (edo **Watergate** bakarrik) Richard Nixon AEBetako presidente izan zenean gertaturiko eskandalu politikoa izan zen, haren kontseilari batzuen leporatzea eta haren dimisioa ekarri zuena 1974ko abuztuaren 8an. Dena 1972ko ekainaren 17an hasi zen Washington Hiriko Watergate bulegoen eraikinean, bost gizon AEBetako Alderdi Demokrataren egoitza nagusiaren barruan lapurretan harrapatu eta atxilotu zituztenean. Ondoren, FBIren eta Senatuko Watergate Batzordearen (*House Judiciary Committee*) ikerketetan jakin zenez (baita prentsan ateratako informazioagatik ere), lapurreta Richard Nixonen taldeak onartu eta bultzaturiko hainbat ekintzatako bat izan zen. Haien delitu eta gehiegikeriak noraino iristen ziren azaldu zen: kanpainan eginiko iruzurra, espioitza politikoa eta sabotajea, intrusio ilegalak, zergei buruzko auditoria faltsuak, eskala handiko telefono-elkarrizketa entzuteak eta operazio horiek egin zituzten bost gizon horiei ordaintzeko dirutza berezia, haien isiltasuna erosteko.

Richard Nixon eta bere taldeak bulegoetan gertatutako atxiloketak isilpean mantentzen saiatu ziren. Hala ere, bi urte geroago, presidentea eta bere inguruko jendearen aurka frogak batu ondoren (bere taldeko jendeak ere bere aurkako testigantza eman zuen Ameriketako Estatu Batuetako Senatuaren ikerketa batean), Nixoni hainbat elkarrizketa grabatu aurkitu zitzaizkion: bertan, lapurretak isilpean mantendu eta justiziari trabak ipintzen ibili zela azaleratu zen. Elkarrizketa grabatu horiek *Smoking gun* (*Kea darion pistola*) izenaz ezagutu ziren. Hainbat borroka legalen ondoren, AEBetako Gorte Gorenak presidenteak zintak eman behar zituela agindu zuen; Nixonek amore eman eta eman egin zituen. Ordezkarien Etxean salatu egingo zuela, eta Senatuak kondenatu egingo zuela jakinik, Richard Nixonek dimisioa aurkeztu zuen: AEBetan halakorik egin duen presidente bakarra da. Haren ondorengoak, Gerald Fordek, indultatu zuenez, ez zuten espetxeratu.

## Kanpo estekak
Demokraten Batzorde Nazionala

**Demokraten Batzorde Nazionala** (CND) Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrata zuzentzen duen antolakuntza nagusia da. Howard Dean, Vermonteko gobernadore ohia da gaur egun presidentea.

## Demokraten Batzorde Nazionaleko Presidenteak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrata

## Kanpo estekak
Oloroealdeko herri elkargoa

**Oloroealdeko herri elkargoa** (tokiko beste hizkuntza den okzitanieraz *comunautat de comunas deu piemont auloronés*, eta frantsesez *communauté de communes du Piémont Oloronais* ) Okzitaniako Oloroe-Donamariaren inguruan dauden udalerri batzuk biltzen dituen herri elkargoa da. Eskiula zuberotar udalerria dago haien artean.

## Osaera 
Elkargoak 23 udalerri biltzen ditu.
* Kantonamendu aldetik oinarria Oloroe-Donamaria izena duten biak dira baina ez erabat:
** Oloroe-Donamaria Mendebaldeko Kantonamendua: herriburuko zatiaz gain, 4 udalerri biarnes eta Eskiula zuberotarra daude. Beste bostak (Aren, Jeruntze, Ustasu, Orin eta Sangoine) Nabarrengosekoan dagoen Josibaiarekin Josibaiako herri elkargoa osatzen dute.
** Oloroe-Donamaria Ekialdeko Kantonamendua: herriburuko zatiaz gain 15 udalerri daude, denak Cardessa izan ezik: hau Muneiñeko herri elkargoan dago.
* Bi horiez gain La Seuvakoak dituen 5 udalerrietatik 3 (Estialesc, La Seuva, La Sauvetat) badaude eta beste 2 (Aubertin, La Comanda) ez.
* Eskualde historiko-natural aldetik:
** Zuberoako Eskiula herrialde osoa banatu ohi den 3 eskualdeetako batean kokatzekotan Basabürüan legoke.
** Okzitaniako herriei dagokienez esan behar da Oloroe-Donamaria Bearno Garaiko burua dela; eskualde zabal honetan Aussau, Aspa eta Baretos haranak ere sartzen dira.

### Udalerri kideen datuak 
Hona hemen udalerri kideak; ordena alfabetikoa okzitanieran oinarrituta, euskarazko "Eskiula" izan ezik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipar Euskal Herriko udalerrien elkargoak
* Bearno
* Oloroe-Donamaria

## Kanpo estekak 
*  Elkargoaren webgunea.
Gilen I.a Biarnokoa

**Gilen I.a Bearnokoa** edo **Gilen Erramun Montcadakoa** (1173 - † Oloroe-Donamaria, 1224) Bearnoko bizkondea izan zen.

## Biografia 
Ama Maria Bearnokoa eta aita Gilen Montcadakoa zituen. Anaia Gaston VI.a Bearnokoa hil zenean oinordeko bilakatu zen. Lur Santura joatekotan zegoela hil zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1193an Guillemette Castelvielkoa bere lehengusina ezkondu eta seme bi izan zituen:
* Gilen oinordekoa
* Erramun.

## Kanpo estekak
Gaston VI.a Biarnokoa

**Gaston VI.a Bearnokoa** (1173 - † Oloroe-Donamaria, 1214) Bearnoko bizkondea izan zen.

## Biografia 
Ama Maria Bearnokoa eta aita Gilen Montcadakoa zituen. Umea zela Aragoiko erresumak bizkondeordeen bitartez gobernatu zuen Bearnoko bizkonderria, baina 14 urte betetzean erregeari gorazarre egin zion eta eskubideak berreskuratu zituen.

1194an Akizeko bizkonderriarekin zuen eztabaida bukatzeko Gastonek Amikuze eta Oztibarre eman zion Orthezeren truke. 1196an Zuberoako bizkondearekin ere bakea sinatu zuen.

Gurutzada Albitarra zela eta bere lurraldeak galtzekotan izan izan zen baina Mureteko gudua eta gero Aita Santuak barkamena eman zion.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1196an Petronila Bigorrakoa ezkondu bazuen ere ez zuten seme-alabarik izan. Gilen bere anaia bikia oinordeko zuen.

## Kanpo estekak
Bizitza (argipena)

**Bizitza** hitzak esanahi eta erabilera zenbait ditu:

* **bizitza** edo bizia;
* **bizitza** edo bizi itxaropena,
* gizakiaren **bizitza**, zehatzago,
** eguneroko bizitza,
** bizitza pertsonala,
** bizitzaren zentzua;
* **bizitza publikoa** edo esfera publikoa.

## Ikus, gainera 
* Bizitza, COVID-19 pandemiaren negazionismoaren testuinguruan sortutako euskal plataforma.
* Bizimodua
Salbaterraldeko herri elkargoa

**Salbaterraldeko herri elkargoa** (tokiko beste hizkuntza den okzitanieraz *comunautat de comunas de Sauvatèrra de Bearn*, frantsesez *communauté de communes de Sauveterre-de-Béarn*) Okzitaniako Salbaterra Bearnoren inguruan dauden udalerri batzuk biltzen dituen herri elkargoa da. Jeztaze bearnotar-zuberotar udalerria dago haien artean.

## Osaera 
Elkargoak 22 udalerri biltzen ditu.
* Kantonamendu aldetik oinarria Salbaterrakoa da:
** Salbaterrakoan dauden 20 udalerrietatik denak daude Laàs izan ezik.
** Nabarrengosekoan dauden bi (Nabarzi, Rivahauta) sartu dira.
** Donapaleuko bakarra, aipatu dugun Jeztaze.
* Eskualde historiko-natural aldetik:
** Zuberoan kokatu ohi dugun Jeztaze Pettarrean dago.
** Okzitaniako udalerriak Salbaterraren inguruan osatzen den eskualde txikikoak dira. Eremu zabalago bat hartuta, "Gaveetako Bearno" delakoan legoke, Nabarrengose, Saliese eta Ortheze aldeekin batera.

### Jeztaze 
Udalerri honen berezitasunak begibistakoak dira: Zuberoan egonda kantonamenduz Amikuzerekin lotuta. Eta batez ere barrendegi geografiko bat da eta bertan berezko hizkuntza okzitaniera da, kultura gaskoia oraindik bizirik dirau *Gestars* txikian.

1996an sortu zen herri elkargo honetan Jeztaze 2005eko urtarrilaren 1etik baino ez dago. Nabarzi ere beranduago sartu zen, 2008ko urtarrilaren 1ean.

### Udalerri kideen datuak 
Hona hemen udalerri kideak; ordena alfabetikoa okzitanieran oinarrituta; dagoenean aurretik euskarazkoa ere jartzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipar Euskal Herriko udalerrien elkargoak
* Bearno
* Salbaterra Bearno
* Jeztaze

## Kanpo estekak 
*  Elkargoaz informazioa *Béarn des Gaves* webgunean.
*  Elkargoaren datuak Paue-Bearnoko Merkataritza eta Industria Ganberaren eskutik.
Wessex

**Wessexko Erresuma** (Garaiko antzinako ingelesez *Westseaxna rīce*), normalean **Wessex**, delakoa Ingalaterrako Erresuma sortu aurretik zeuden zazpi erresumetako bat zen. Izendapena *West Saxons* izenetik eratorria da eta Ingalaterrako hego-mendebaldean kokatzen zen. VI. mendean sortu eta IX. mendeko ingeles estatuaren ezarrera arteraino existitu zen, aldiz 1016 eta 1066 artean konderria izan zen. Wessex bera izan zen gainontzeko anglosaxoi erresumak mendean hartuz Ingalaterraren batasuna lortu zuen erresuma. Ordudanik Wessexek ez du izate ofizialik izan, halere eskualdeko herritarren artean ohiko izendapena izan ohi da. Thomas Hardyren eleberri eta olerkiekin lotzen da, eta gaur egun bere izen hau eramango lukeen Ingalaterrako eskualde baten berrezarpena defendatzen duen jendea ere bada.

Inongo zalantzarik gabe erresuma honetako errege garrantzitsu eta ospetsuena Alfredo Handia izan zen.

## Historia 
### Erresumaren sorrera 
*Kronika Anglosaxoia*ren arabera, Wessexko Erresumaren sortzaileak Cerdic eta Cynric izan ziren, nahiz eta bertan aipatzen diren gertakariak zalantzan dauden. Aztarna arkeologikoen arabera erresuma goi Tamesis eskualdean eta Cotswolds eremuan sortua izango litzateke, eta erresumaren sorkuntzaren kondaira gerora jazo zen Hampshire hegoaldeko eta Wight uhartearen jutoen inbasioa balioeztatzeko erabiliko ote zen susmoa ere badago.

### Gainontzeko historia 
Wessexko historiari erreferentzia egiten dion lehenbiziko gertakaria 640eko Cynegils erregearen bataiatzea izan liteke.

Wessex Erresumak bere mugak zabaldu eta bere aldameneko erresumekin talka egin zuen, bereziki Dumnonia erresuma zeltiarrarekin (gaur egungo Devon eta Kornualles), eta azkenik hura menderatzen amaitu zuen. Wessexen beste etsai bat Merciako erresuma anglosaxoia izan zen. 825an Egbert erregeak Mercia garaitu eta 829an Northumbria erresumak Wessexen nagusitasuna onartu zuenean Egbertek bere burua Ingalaterrako errege aldarrikatu zuen.

Wessexesko erresumak gotortutako herri nahiz burguez (*burhs* deituak) osatutako sistema sortu zuen, zainak Alfredo Handiaren garaian ezarri ziren. Gotorleku hauek 870an Ingalaterrako hegoaldea konkistatu zuten danimarkarren erasoaldiak galarazi zituzten. Gotorlekuen eraketa hau zen: zaldiz erresumako biztanle bat bera ere egun bateko distantzia baino gehiagoan ez zeuden leku babestuez osatzen zen.

Wessexezko bizileku nagusienak antzinako erromatar jatorriko kokalekuak ziren, adibidez Dorchester edota Winchester, azken hau 871an Alfredok hiriburu bihurtu eta Wallingford bezalako burgu berriak sortu zituen.

Wessexko monarkia oinordekotzan erabat oinarritzen ez zenaren aztarnak badaude.

## Ikus, gainera 
* Heptarkia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txintxarrisfera

***Txintxarrisfera***, Alegialdeko blog komunitatea da. 2006ko neguan sortu ziren Alegian lehenengo blogak, eta ondoren, 2007ko udaberrian *Txintxarrisfera* blog komunitatea jaio zen.

2010eko urtarrilaren hasieran 18 blogek osatzen zuten komunitate hau.

## Kanpo estekak 
* Txintxarrisfera osatzen duten blog guztien zerrenda.
* TxintxarriMEDIA
Claire Karabatsos

**Claire Karabatsos** (Baiona 1978ko otsailaren 5a) gehienbat longboard taula motan aritzen den emakumezko surflari profesional lapurtarra da.

Espezialitate honetan Europako onena da; shortboarden ere aritzen da.

## Biografia 
Surf munduan 11 urterekin hasi zen. Sei urtez segidan (2003-2008 artean) Europako emakumezko longboard txapelduna izan da.

Kirol jardunez gain, itsasoa eta ekologia uztartzen diren ekimenetan esku hartu du: Surfrider Foundationen alde, hitzaldiak...

Egun bizilekua Biarritzen du.

## Palmaresa 
### Tituluak 
* 2003-2008: Europako longboard txapelduna 6 aldiz. 2003an antolatu zen estrainekoz txapelketa hori, beraz zenbait urtez txapeldun bakarra izan da.

2004 eta 2006koak Estitxu Estremo lagun irundarrarekin lehia estuan irabazitakoak izan ziren.

#### Garaipenak 
* 2006: *Kana Miss Cup* (WLTn 3 izardun).
* 2001: *O’Neill Longboard Classic* (Donostian; Europako ASPn izar 1).
* 2000: *Biarritz Surf Festival*.

#### Ohorezko postuak 
* 2007: 2.a *Kana Miss Cup* (WLTn 3 izar).
* 2006: *Roxy World Championship* (WLC), munduko txapelketan 3.a.
* 2004: 2.a *Kana Miss Cup* (Europako ASPn izar 1).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Karabatsos aipatua Berrian Biarrizko Surf Festibala dela eta.
*  Nesken surf lehiaketa Zarautzen 2005ean Kirolak.neten.
*  *Euskaldunak, nagusi Europan* eitb.eus.en.
*  Elkarrizketa eta argazkiak patagonia.comen.
*  Karabatsosen fitxa Europako ASPko webgunean.
Common Gateway Interface

**CGI interfazea** (ingelesez, Common Gateway Interface), bezero bat ikusten ari den HTML orri batetik, zerbitzarian exekutatuko den aplikazio bat deitzea ahalbidetzen duen mekanismo bat da . CGI –k web bezero eta programaren artean datuak elkartrukatzeko estandar bat zehazten du.

Aplikazio hauetan, web zerbitzariak, bezeroaren eskaerak kanpo programa bati pasatzen dizkio . Kanpo programa hau, zerbitzariaren sistema eragileak onartzen duen edozein programazio lengoaiaz idatzita egon daiteke. Bezeroari programa honen irteera bidaliko zaio , betiko orrialde estatikoa bidali beharrean.

### Ezaugarriak 
----

-	NCSA :en:National Center for Supercomputing Applications-k garatu zuen.

-	Kanpo aplikazio eta informazio zerbitzuen arteko interfazea da.

-	Ez da lengoaia, komunikatzeko era/tresna (interfazea) baizik.

-	Programa exekutagarri eta web zerbitzari baten arteko komunikazioa ahalbidetzen du.

-	Norantz bikoa.

-	CGI izena programa exekutagarriari ere esaten zaio.

### Informazioaren elkartrukaketa 
----

CGI aplikazio hauei parametroak pasatzeko ‘metodo’ izena duten bi era desberdin daude:

-	**Get metodoa:** Informazioa Eskaera Lerroaren URL eremuari atxikitzen zaio ? marka baten atzean. Aplikazioak inguruko QUERY_STRING aldagaitik irakurriko ditu parametro hauek.
Adibidez: www.somesite.com/animalsearch?monkeys&banana.

-	**Post metodoa:** Kasu honetan, informazioa ez da URL –ean joango. Informazioa http mezuaren gorputz barruan joango da. CGI aplikazioak parametroak sarrera estandarraren bidez irakurriko ditu.

CGI aplikazioak irteera estandarraren bidez bidaliko dio informazioa bezeroari. Kodigoaren lehenengo lerroan erantzunaren jarraian datorren informazioaren izaerari buruzko datuak joango dira (erantzukizun hau aplikazioari dagokio). Hau da, datorrena nola interpretatu behar duen adierazten dio.

Adibidez:

-	HTML orria: 	print "Content-type: text/html\n\n"

-	Testu orrialde sinplea: print "Content-type: text/plain\n\n"

-	Grafikoa: print "Content-type: image/gif\n\n"

### Erreferentziak 
----

RFC 3875: The Common Gateway Interface (CGI) Version 1.1

## Kanpo estekak
United Airlinesen 93 hegaldia

**United Airlinesen 93 hegaldia** Ameriketako Estatu Batuetan egon zen hegaldi komertziala zen. Newarkeko New Jersey) Newark Liberty nazioarteko aireportutik irten eta Kaliforniako San Francisco zuen helburu. Al Kaidako 5 terroristen hegazkina bahitu zuten eta Etxe Zuriaren edo AEBetako Kapitoliaren aurka talka egin nahi zuten, baina bahitzaile, tripulazio eta bidaiaren arteko borrokaren ondorioz, Pennsylvania estatuko Somerset konderriko zelai batean erori ziren. Bere helburura iritsi ez zen 4 hegazkinetako bakarra izan zen. Bahiketa hau 11-Seko atentatuetan parte hartu zuen hegaldietako bat izan zen.

Hegazkina goizeko 09:28etan irten zen Newark aireportutik, baina terroristek hegazkina bahitu zuten. Tripulazio hainbat kide hil zituzten hegaldian, hala nola pilotua, pilotuaren laguntzailea eta azafata bat.

## Bahiketa 
Bidaiari batek bere senarrari eginiko deia arazoaz mintzo:

Bidaiariek eta tripulazioak liskarrak izan zituzten hegazkinean zihoazen Al Kaidako 4 terroristekin. Borrokan ibili ziren hegazkinaren kontrola berreskuratzeko asmoz, baina azkenean lurraren aurka egin zuen talka, Pennsylvanian nonbait. Borroka hastear zeudela honako hau esan zuen bidaiarietako batek:

eskuinera|thumb|150px|Hegazkineko bidaiaren aldeko oroitarria istripua izan zen lekuan.

## Hegazkinean zihoazen terroristak 
* Ziad Jarrah (Libanokoa eta ustezko pilotua)
* Saeed al-Ghamdi (Arabiar Emirerri Batuetakoa)
* Ahmed al-Haznawi (saudiarra)
* Ahmed al-Nami (saudiarra)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  UA93 hegaldiko biktimen zerrenda
Saïd Taghmaoui

**Saïd Taghmaoui** (Paris, Frantzia, 1973ko uztailaren 19a) aktore marokoar-frantziarra da. Mathieu Kassovitzen *La Haine* filmean bere izen berdineko pertsonaiaren papera egitean arrakasta lortu zuen aktore moduan.

## Biografia 
Pariseko Villepinte izeneko auzoan jaio zen Saïd bederatzi seme-alabadun familia batean. Eskola utzita boxeolari bezala jardun zuen gaztaroan.

Mathieu Kassovitz zuzendariarekin batera *La Haine* filmaren gidoia idatzi zuen eta bertan aktore protagonista bezala parte hartu zuen. Film honek arrakasta handia izan zuen eta aktore lan gehiago izaten hasi zen Frantzia, Los Angeles eta Marokotik mugituz.

## Filmografia 
### Zinema 
* La Haine (1995) - Mathieu Kassovitz
* Hideous Kinky (1998) - Gillies MacKinnon
* Three kings (1999) - David O. Russell
* Nationale 7 (2000) - Jean-Pierre Sinapi
* Ali Zaoua (2000) - Nabil Ayouch
* The good thief (2002) - Neil Jordan
* Crime Spree (2003) - Brad Mirman
* Spartan (2004) - David Mamet
* Hidalgo (2004) - Joe Johnston
* I love huckabees (2004) - David O. Russell
* Five fingers (2006) - Laurence Malkin
* O Jerusalem (2006) - Elie Chouraqui
* The kite runner (2007) - Marc Forster
* Traitor (2008) - Jeffrey Nachmanoff
* Vantage point (2008) - Pete Travis
* G.I. Joe: The Rise of Cobra (2009) - Stephen Sommers

### Telebista 
* Lost (2009 - 2010)

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Ikosaedro

**Ikosaedroa** (grekotik: *eikosi*, hogei eta *hedron*, aurpegi), 30 ertz, 12 erpin eta 20 aurpegi dituen poliedroa erregularra da. Aurpegietako hirukiak aldekideak dira eta, hortaz, bost solido platonikoetako bat da ikosaedroa.

## Oinarrizko neurrien kalkulua 
### Kanpoko erradioa 
r_u=\frac{a}{4} \sqrt{10 +2\sqrt{5}} \approx 0.9510565163 \cdot a 

### Barneko erradioa 
r_i=\frac{a}{12} \sqrt{3} \left(3+ \sqrt{5} \right) \approx 0.7557613141\cdot a 

### Angelua 
Erdiko puntutik elkarren alboko bi erpinetara doazen bektoreek osatzen duten angelua konstantea da, hurrengoa izanik:

angle = 2 \cdot \arcsin \left( \frac{1}{2 \cdot 0.9510565163} \right ) \approx 1.10714872\ rad

### Bolumena, azalera eta garapena 
***a*** ertza duen ikosaedro erregular bat edukita, haren bolumena (***V***) neurtu daiteke, hurrengo formularen bidez:

Eta haren aurpegien azalera osoa, ***A*** (aurpegi batena, ***Ac***, 20 aldiz dela), honen bidez:

## Kanpo estekak 
*  Patxi Angulo: Gorputz platonikoak
Izar ederra

**Izar ederra** euskal abesti herrikoia da. 1994an Hiru Truku taldeak bere Mendebaldeko euskal baladak diskoan kaleratu zuen. Disko hori bizkaieraz abesturiko euskal abesti herrikoi zaharren bilduma da.

Abesbatzarako bertsio bat egokitu zuen Josu Elberdinek

## Ikus, gainera 
* Hiru Truku

## Kanpo estekak
Errobiko Ibarraren Sindikatua

**Errobiko Ibarraren Sindikatua**, frantsesez *Syndicat Mixte du Bassin Versant de la Nive* (lehenago *Errobiko Erreka Hitzarmenaren Sindikatu Anitza* edo *Syndicat Mixte du Contrat de Rivière des Nives* deitua) Errobi ibaiaren uraren kalitatea hobetzeko asmoz sortutako udalerrien arteko egitura da. Hitzarmen edo *contrat* baten bidez funtzionatzen duelako hala deituta.

Errobiko arroaren Lapurdi zein Nafarroa Behereko udalerriak biltzen ditu eta egoitza Uztaritzen du.

## Kideak 
47 lurralde kolektibitate biltzen dira bertan:
* Euskal Kosta-Aturri Aglomerazio Elkargoa.
* Lapurdi eta Nafarroa Behereko udalerri hauek:

## Instantziak 
### Erabaki instantzia 
"Batzorde Sindikala" da ebaspenak hartzeko gune nagusia. 63 ordezkarik osatzen dute, biztanleriaren arabera:
* 1000 biztanletik beherakoek ordezkari bat.
* 1000 biztanletik gorakoek bi ordezkari.
* BABk sei ordezkari.

Egun presidentea Jacques Etxandi Anhauzeko auzapeza da.

### Kontsulta instantzia 
"Erreka Batzordea" adostasuna lortzeko gune bat da. Ehun bat lagun biltzen dira: kide profesionalen ordezkariak, hautetsiak, uraren kudeaketarekin lotura duten elkarte eta administrazioak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errobi
* Ipar Euskal Herriko udalerrien elkargoak

## Kanpo estekak 
*  Sindikatu Anitzaren webgunea.
Kronstadteko matxinada

**Kronstadteko matxinada** (, *Kronshtadtskoye vosstaniye*) sobietar itsasgizonek Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren gobernuaren aurka egindako altxamendua izan zen. Errusiar lurretan boltxebikeen aginteraren aurka eginiko azken matxinada handia izan zen. Errebolta 1921eko martxoko lehen asteetan hasi zen Kronstadt hirian, Kotlin uharteko (Finlandiako golkoa) ontzi gotorlekuan. Historikoki, Kronstadt Errusiako gerra ontzidiaren basea izan da, San Petersburgotik 58kmra baino ez dagoelako.

## Historia 
Gerra Zibila amaitzean, Errusia lur jota zegoen. 1920 eta 1921eko lehorteek, eta azken urteetako goseteak herrialdea hondamendira eraman zuten. Urriko Iraultzaren osteko urteetan, izurriteek, goseteek, borrokek eta exekuzioek izugarrizko krisi ekonomiko eta soziala eragin zuten, 20 milioi lagun baino gehiago hil baitziren. Beste milioi batek Wrangel jeneralaren agindupeko Armada Zuriarekin bat egin zuen, modu honetan gerraren hondamenditik ala jazarpenetik ihes egiteko.

Egoera honek altxamendu (Tambov-eko matxinada) eta grebak sorrarazi zituen. Hirietan bat-bateko hainbat greba sortu ziren, eta otsaila bukaerarako Petrogrado (San Petersburgo) greba orokorraren ateetan aurkitzen zen. Horiek horrela, otsailaren 26an, Petrogradon gertatutako ekintzei erantzunez, Petropavlovsk eta Sebastopol itsasontzietako tripulazioak larrialdiko bilera bat egin eta hirira ordezkaritza bat bidaltzea adostu zuen, grebaren inguruko mugimenduei buruzko informazioa lortzeko. Bi egun beranduago, ordezkaritza itzultzean, gainontzekoei grebari buruzko informazioa eman zieten, eta itsasgizon guztiak mugimenduaren alde azaldu ziren, gobernuak grebalarien aurka agertutako errepresio bortitza zela eta.

Martxoaren 17ra arte gobernuaren indarrek ezin izan zuten Kronstadt mendean hartu. 8.000 bat lagunek (marinelek zein zibilek) Kronstadtetik alde egin eta Finlandian babes hartu zuten. Iturri ofizialen arabera, 527 pertsona hil eta 4.127 zauritu ziren. Historialariek, ordea, askoz biktima gehiago izan zirela uste dute. Victor Sergeren arabera, matxinadan parte hartu zuten 500 marinel baino gehiago hilarazi zituzten.

## Kronshtadteko marinelen deklarazioa 
"Langile-klaseak Urriko Iraultzaren bidez emantzipazioa lortuko zuela uste zuen. Emaitza, ordea, aurrekoa baino esklabotza handiagoa izan da (...)
(...) Nekazarien protestei (...) aurre egiteko, exekuzio masiboak egin dituzte. Odol asko isuri da, tsarraren jeneralak isurarazitakoa baino gehiago. Langileen Errusia (...) odolez bustita dago.

1921eko martxoak 8

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avezzano

**Avezzano** Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Marsica zonaldeko komertzio, industri eta nekazaritza gune garrantzitsuena da, teknologi puntako industria izanez, hala nola, Micron Technology planta bat eta Telespazio lurreko satelite estazioa.

## Mugakideak 
Avezzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:40000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:7694
  bar:1871 from:0 till:8747
  bar:1881 from:0 till:10539
  bar:1901 from:0 till:13107
  bar:1911 from:0 till:15233
  bar:1921 from:0 till:14441
  bar:1931 from:0 till:19658
  bar:1936 from:0 till:21036
  bar:1951 from:0 till:25577
  bar:1961 from:0 till:30072
  bar:1971 from:0 till:32010
  bar:1981 from:0 till:33885
  bar:1991 from:0 till:37179
  bar:2001 from:0 till:38337

PlotData=
  bar:1861 at: 7694 fontsize:S text:7.694 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 8747 fontsize:S text:8.747 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 10539 fontsize:S text:10.539 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 13107 fontsize:S text:13.107 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 15233 fontsize:S text:15.233 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 14441 fontsize:S text:14.441 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 19658 fontsize:S text:19.658 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 21036 fontsize:S text:21.036 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 25577 fontsize:S text:25.577 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 30072 fontsize:S text:30.072 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 32010 fontsize:S text:32.010 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 33885 fontsize:S text:33.885 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 37179 fontsize:S text:37.179 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 38337 fontsize:S text:38.337 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:informazio iturria ISTAT

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Telespazio

**Telespazio**, espazio sistema zerbitzuen konpainia bat da, Erroma, Italian egoitza duena. Telespazio 1961ean sortu zen; Dena den, konpainia, gaur ezagutzen dugun moduan 2005eko uztailaren 1ean bilakatu zen, aurreko Telespazion espazio zerbitzua Alcatelen banatzean. Konpainia jabe Finmeccanica (67%) eta Alcatel (33%) dira.

## Kanpo estekak 
*  Enpresaren webgune ofiziala.
Willy O' Winsbury

'''Willy O' Winsbury'* (euskaraz *Winsburyko Willy*) Eskoziako abesti herrikoia da.

## Bitxikeria 
Aipatzekoa da Sorotan Bele talde euskaldunak bere garaian abesti honen bertsioa egin zuela, Marinelaren zai izenburupean, nahiz eta Euskal Herrian jende gehienak modu okerrean abestia Sorotan Bele taldearena dela uste duen.

## Zinema 
Eskozian girotutako *The Wicker Man'' (1973) filmaren mozorro erritual edo erromesaldian zehar entzuten da, sakrifizioa gauzatu baina lehenago.

## Kanpo estekak 
* Sweeney's Men taldearen "Willy O' Winsbury" abestiaren bertsioa entzungai. 
* Pentagle taldearen "Willy O' Winsbury" abestiaren bertsioa entzungai. 
* Anne Briggsen "Willy O' Winsbury" abestiaren bertsioa entzungai. 
* Sorotan Bele taldea "Marinelaren zai" abestia joaz entzungai.
The Cruel Sister

**The Cruel Sister**, **Cruel Sister** (euskaraz "Ahizpa Ankerra") edota **The Twa Sisters** ("Bi Ahizpak") Eskoziako abesti herrikoia da. Abestiak aldaera kontaezin ugari ditu.

Bere gaia eta hitzak nahiko latzak dira, hilketa bati buruzkoak baitira.

## Hitzak 
There lived a lady by the north sea shore
Lay the bairn tae the bonnie broom
Twa daughters were the bairns she bore
Fa la la la la la la la la la

One was as bright as is the sun
Lay the bairn tae the bonnie broom
Sae coal black grew the elder one
Fa la la la la la la la la la

A knight came riding to the ladies' door
Lay the bairn tae the bonnie broom
He travelled far to be their wooer
Fa la la la la la la la la la

He courted one, aye with gloves and rings
Lay the bairn tae the bonnie broom
But he loved the other above all things
Fa la la la la la la la la la

"Sister, sister won't you walk with me
Lay the bairn tae the bonnie broom
An' see the ships sail upon sea?"
Fa la la la la la la la la la

And as they stood on that windy shore
Lay the bairn tae the bonnie broom
The elder sister pushed the younger o'er
Fa la la la la la la la la la

Sometimes she sank or sometimes she swam
Lay the bairn tae the bonnie broom
Crying, "Sister, reach to me your hand"
Fa la la la la la la la la la

And there she floated just like a swan
Lay the bairn tae the bonnie broom
The salt sea carried her body on
Fa la la la la la la la la la

Two minstrels walking by the north sea strand
Lay the bairn tae the bonnie broom
They saw the maiden, aye float to land
Fa la la la la la la la la la

They made a harp out of her breast bone
Lay the bairn tae the bonnie broom
The sound of which would melt a heart of stone
Fa la la la la la la la la la

They took three locks of her yellow hair
Lay the bairn tae the bonnie broom
And wi' them strung that harp so rare
Fa la la la la la la la la la

The first string that those minstrels tried
Lay the bairn tae the bonnie broom
Then terror seized the black-haired bride
Fa la la la la la la la la la

The second string played a doleful sound
Lay the bairn tae the bonnie broom
"The younger sister, oh she is drowned"
Fa la la la la la la la la la

The third string, it played beneath their bow
Lay the bairn tae the bonnie broom
"And surely now her tears will flow"
Fa la la la la la la la la la

## Kanpo estekak 
* *Old Bling Dogs* taldearen "The Cruel Sister" abestiaren bertsio eder hau entzungai 
* *Pentagle* taldearen "Cruel Sister" abestiaren bertsioa entzungai
Montevideo departamendua

[250px|eskuinera|thumb|Departamenduaren kokapena [Uruguaiko mapan.]]

**Montevideo departamendua** Uruguai osatzen duten departamenduetako bat da. Hiriburua, izen bereko Montevideo da, herrialdeko hiriburu dena.

Bertan 1.325.968 pertsona bizi ziren azken erroldaren arabera 525.540 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Montevideo

## Kanpo estekak 
*  Montevideoko agintaritzaren webgunea.
Maria Biarnokoa

**Maria Bearnokoa** (? - † 1187 eta gero) Bearnoko bizkondesa izan zen.

## Biografia 
Gaston V.a Bearnokoa bere neba oinordekorik gabe hil zenean, titulua jarauntsi zuen. Orduan Aragoiko Erresumapean zegoen bizkonderria eta erregeak Gilen Montcadakoa hautatu zuen bizkonde eta Mariaren senar. Bearnotarrek aurka egin eta matxinatu ziren.

Mariak senarra utzi eta monasterio batera joan zen bere seme bikiekin. Bertan negoziatu eta bere semea bizkonde berri bilakatu zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Gilen Montcadakoarekin batera seme bikiak izan zituen:
* Gaston
* Gilen Erramun

## Kanpo estekak
Tibalt Biarnokoa

**Tibalt Bearnokoa** (? - † 1171), ziur asko, Bearnoko bizkonde asmatua izan zen.

## Biografia 
Gaston V.a Bearnokoa bere neba oinordekorik gabe hil zenean, Maria Bearnokoak titulua jarauntsi zuen. Orduan Aragoiko Erresumapean zegoen bizkonderria eta erregeak Gilen Montcadakoa hautatu zuen bizkonde eta Mariaren senar. Bearnotarrek aurka egin eta matxinatu ziren. Hori zela eta, Bigorrakoa zen Tibalt hautatu zuten bizkonde.

Bearnoko foruak errespetatu ez zituenez, aukeratu bezain pronto, biarnotarrek erail zuten.
Loch Lomond (argipena)

**Loch Lomond** esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:

* Lomond lakua, Eskozian dagoen lakua.
* Loch Lomond, eskoziar abesti herrikoia.
* Loch Lomond, Ameriketako Estatu Batuetako Portland hiriko musika taldea.
* Loch Lomond, 2002an eraikitako kargaontzia.
* Loch Lomond, AEBetako Illinois estatuan dagoen lakua.
Gaston V.a Biarnokoa

**Gaston V.a Bearnokoa** (? - † 1170eko apirilaren 30a) Bearnoko bizkondea izan zen.

## Biografia 
1153an Petri II.a Bearnokoa bere aita hil zenean, bizkonderria jarauntsi zuen. Bere amama Giskarda Bearnokoa bizkondeorde izan zen bera adin-gutxikoa zenez. Ordura arte ia burujabe zen bizkonderria mantentzeko Raimundo Berenguer IV.a Bartzelonakoari gorazarre egin behar zioten.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1165ean Gartzia V.a Nafarroakoa eta Urraka Gaztela eta Leongoaren alaba Antsa ezkondu bazuen ere, ez zuen seme-alabarik izan eta Maria bere arrebak bizkonderria jarauntsi zuen.

## Kanpo estekak
CDN (argipena)

**CDN** hainbat esanahi dituen akronimoa da:

* **Nafarroako Demokraten Konbergentzia**: Nafarroako alderi politikoa (gaztelaniaz eta ofizialki *Convergencia de Demócratas de Navarra*)
* **Edukien banaketarako sarea**: datuen kopiak gordetzeko ordenagailu sarea (ingelesez *Content delivery network* edo *Content distribution network*)
* **Kanada** estatuaren akronimoa (*Canada*)
Neska soldadua

**Neska soldadua** euskal balada zaharra da. 1994an Hiru Truku taldeak bere Mendebaldeko euskal baladak diskoan kaleratu zuen. Disko hau bizkaieraz abesturiko euskal abesti herrikoi zaharren bilduma da.

## Hitzak 
Bere garaian, Bitoriano Gandiagak aldaera hau kopiatu zuen Oñatin:

[thumb|left|[Katalina Erauso pertsonaia historikoa gogoratuko dute batzuek abesti herrikoi hau entzutean.]]

## Ikus, gainera 
* Hiru Truku

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petri II.a Biarnokoa

**Petri II.a Bearnokoa** (? - † 1153) Bearnoko bizkondea izan zen.

## Biografia 
Aita Petri I.a Roger Gabarretkoa eta ama Giskarda Bearnokoa zituen. Bere osaba zen Zentulo VI.a Bearnokoa hil zenean, bizkonde bilakatu zen. 1148an Aragoiko Erresumak sorturiko Gurutzadan borrokatu eta Tortosa, Lleida eta Fraga konkistatu ondoren Fragako jaun izendatu zuten.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Noble katalan bat ezezaguna ezkondu ondoren seme bat eta alaba bat izan zituen:
* Gaston
* Maria

## Kanpo estekak
Drunken sailor

***Drunken sailor*** (euskaraz *Marinel mozkorra*) irlandar eta orokorrean anglosaxoi munduan oso ospetsua den arrantzale abesti herrikoia da. Batez ere itsasoa, itsasgizon eta itsaslapur edo piraten giroan abestu ohi den abesti zaharra da, zinemako itsas giroko filma ugaritan abestu izan delarik.

## Kanpo estekak 
* "Irish Rover" taldearen *Druken Sailor* abestiaren bertsioa entzungai 
* "Rapalje" taldearen *Druken Sailor* abestiaren bertsioa entzungai 
* "Sea Shanties" taldearen *Druken Sailor* abestiaren bertsioa entzungai 
* "The Clancy Brothers" taldearen *Druken Sailor* abestiaren bertsioa entzungai
Giskarda Biarnokoa

**Giskarda Bearnokoa** (? - † 1154) Bearnoko bizkondea izan zen.

## Biografia 
Aita Gaston IV.a Bearnokoa eta ama Talesa Aragoikoa zituen. Bere neba zen Gendule VI.a Bearnokoa hil zenean, bizkonde bilakatu zen. Ordurako alarguna zen. Baina emakumeek ezin zutenez boterea izan, bere seme bilakatu zen bizkonde eta bera bizkondeorde. Semea ere hil zenean, bere ilobaren ordez gobernatu zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Petri I.a Roger Gabarretkoa ezkondu eta seme bakarra izan zuen, Petri hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Gendule VI.a Bearnokoa

**Gendule VI.a Bearnokoa** —; — (? - † 1134ko uztailaren 17a) Bearnoko bizkondea izan zen.

## Biografia 
Aita Gaston IV.a Bearnokoa eta ama Ataresa Aragoikoa zituen. Aita hil zitzaionean, bizkonde bilakatu zen. Adin-gutxikoa zenez amak bere ordez gobernatu zuen.

1134an Alfontso I.a Nafarroakoarekin batera errekonkistan aritu zuen eta almorabideen aurkako Fragako guduan hil zen.

Seme-alabarik ez zuenez, bere arreba zen Giskarda oinordeko bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Juan Tamariz

**Juan Tamariz-Martel Negrón** (Écija, Sevillako probintzia, Espainia, 1942ko urriaren 18a) kartomagian aditua eta espezializatuta dagoen ilusionista da, nagusiki hurbileko magia motan. Kartetan espezializatutako mago edo azti gisa, mundu guztian arte honetako aditu handi gisa errespetatua da, denen begirunea irabazi duelarik, esku jokoetan ikusleen arreta desbiratzen maisu da.

Horretaz gain bere ekitaldiak bere umore bizi eta berezi, lotsagabekeri eta hitz jario amaigabeaz beterik egon ohi dira, ezaugarri guzti horiek sekulako arrakasta eman diote. Ikusleek gehien oroitzen dutena Tamarizek bere trukoa ongi atera ostean bibolin "ikustezina" ero baten gisa joka hasten denekoa da, beste ezaugarri aipagarria umore ironikoz bere burua "sexsymbol" gisa aurkezten duenekoa da, emakume guztiak bere atzetik dauzkala esanaz.

## Kanpo estekak 
* Tamarizi elkarrizketa Andreu Buenafuenteren telebista saioan 
* Jesus Quinteroren "El Loco de la Colina" telebista saioan 
* Tamarizen 6 karten jokoa ikusgai
Lau aintzira

**Lau aintzira** Solomon uharteen parte da. Malaita uhartearen ipar-ekialdeko kostan aurkitzen da. Lakuak 35 kilometroko luzeera dauka eta 60 uharte artifizial daude bertan.

Lau lakuan hainbat herrixka daude, handiena Forau izanik. Forauk urtean zehar bertan bizi diren 1500 bizilagun ditu, baina biztanleria hirukoiztera iristen da jai erlijioso ala beste ekitaldi garrantzitsuetan (adib: Gabonak, Aste Santua). Lau lakura itsasontziz bakarrik irits daiteke, ez baitu ez bide ez aireporturik. Gertuen dagoen bidea Manun bukatzen da, Forautik 6 kilometro hegoalderantz.

Sei tribu agintari daude, lakuko kultura sailean gobernatzeko betebeharra dutenak.

Biztanleriaren gehiengoa nekazariak dira, taro, kūmara (patata mota bat), banana, koko eta kale ale txikiak ereiten dituztelarik. Itsasotik ere ondo bizi ziren garai baten, baina nazioarteko arrantzak ezarritako presioa dela eta gero eta zailagoa bihurtzen ari da. Lau lakuan ere ezaguna da urtero egiten den izurdeen arrantza. Izurdeak janari iturri gisa erabiltzen dira, baina tribu konkretu batzuk bakarrik har dezakete parte arrantza honetan. Izurde hauetatik dena aprobetxatzen da, baita beraien haginak ere, koilare eta beste bitxi batzuk egiteko erabiltzen baitira.

## Kanpo estekak
Malaita

**Malaita**, Malaita Probintziako uharterik handiena da, Salomon Uharteetan kokaturik dagoena. Uharte tropikal eta menditsua da, bertako
erreka sistemak eta baso tropikalak ez dira ustiatuak izan. Malaita uhartea da Salomon Uharteetan jende gehien bizi den uhartea, 140.000 pertsona bizi direlarik (Nazioaren populazioaren herena baino gehiago). Hiri handiena eta probintzia hiriburua Auki da, ipar-mendebaldeko kostan aurkitzen dena.

## Ikus, gainera 
* Lau lakua

## Kanpo estekak
Hego Uribe

**Hego Uribe** Bizkaiko azpieskualdea da, Bilboaldea eta Nerbioi ibarraren artean dagoena gaur egun, baina jatorriz Uribe historikoaren barruan.

## Udalerriak 
* Arakaldo
* Arrankudiaga
* Arrigorriaga
* Basauri
* Bilbo
* Etxebarri
* Galdakao
* Ugao
* Zaratamo

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko eskualdeen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Hego Uribeko toponimia Euskaltzaindiaren webgunean
Mikel Mindegia

**Mikel Mindegia Labaien** (Ezkurra, Nafarroa Garaia, 1949ko apirilaren 26a) nafar aizkolaria da, Euskal Herriak eman duen onenetakoa.

## Ibilbidea 
1977. urtean lortu zuen bere lehenengo txapela. Txapelketa askotan nagusitu da harrezkero (10 txapela). Euskal aizkolarien artean beteranoena. Abeltzaina da, eta Euskadiko eta Gipuzkoako hamarna txapelketa irabazi ditu. 2000. urtean, marka guztiak hautsi zituen: 51 urte zituela, Azpeitiko zezen plazan, Urrezko Aizkora jokatu zuen Olasagastiren aurka; galdu zuen arren, euskal aizkolaritzak eman duen aizkolaririk hoberenetakoa dela erakutsi zuen Mindegiak.

Ezkurran sortu arren Zubietako *Azkarate bordan* eman du bizitzaren erdia baino gehiago. Maila nagusiko 10 txapel irabazi ditu, lehenbizikoa 1977an. 2006an Nafarroako Gobernuak Kirol Merituaren Urrezko Domina eman zion.

## Lorturiko sariak 
* Munduko Txapelketa 1988an Euskal Herriko taldearekin.
* Espainiako Txapelketa (1): 1977
* Euskadiko Txapelketa (9): 1980, 1981, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989
** Bigarren mailakoa (2): 1969, 2002
* Nafarroako Txapelketa (10): 1982, 1986, 1991, 1992, 1993, 1994, 1999, 2000, 2005, 2006
* Donostiako Urrezko Kopa (2): 1987, 1988
* Urrezko Aizkora (0): bigarrena 2000 eta 2001ean
* Euskadiko kintopeko txapelketa (2): 1967, 1969
* Binakako Urrezko Aizkora (3): Donato Larretxea (2003, 2004) eta Antonio Senosiainekin (2006).
* Nafarroako binakako txapelketa (5): Patxi Mindegia (1999), Felix Etxeberria (2000), Daniel Vicente (2006) eta Juan Jose Lopezekin (2008, 2009).
* Ramon Latasa saria (1): 2009

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lasa, Irune «Erretiratu... Aizkorak hor daude; ni, oraindik, hemen zutik», *Berria*, berria.eus
*  "Auñamendi" entziklopedian
Donato Larretxea

**Donato Larretxea Lizardi** (Arantza, Bortziriak, 1960ko apirilaren 24a) nafar aizkolaria da, XX. mendeko handienetakoa. Almandozen bizi eta gero, Berara ezkondu zen.

Patxi Larretxea aizkolaria eta harri-jasotzailearen anaia eta Hasier Larretxea idazlearen osaba da.

## Lorturiko sariak 
### Banakako txapelketak 
* Euskadiko Txapelketa (3): 1997, 2003, 2006
** Gazte mailakoa (1): 1979
* Nafarroako Txapelketa (8): 1990, 1995, 1996, 1997, 1998, 2003, 2004, 2011
* Donostiako Urrezko Kopa (4): 1989, 1995, 1997, 2002
* Urrezko Aizkora (3): 2002, 2003, 2005

### Binakako txapelketak 
* Espainiako binakako txapelketa (1): 1988an Mikel Mindegiarekin.
* Euskadiko binakako txapelketa (1): 1988an Sator Salbidearekin.
* Nafarroako binakako txapelketa (5): Felix Etxeberria (1996, 1998), Antonio Jaunarena (1997), Antonio Senosiain (2001) eta Juan Jose Barberenarekin (2004)
* Binakako Urrezko Aizkora (5): Mikel Mindegia (2003), Xabier Mindegia (2004), Aitzol Atutxa (2008, 2009) eta Ohian Larretxearekin (2010)
* Ramon Latasa saria (4): 2009, 2012, 2013, 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anjel Arrospide

**Anjel Arrospide Aurkia** (Leaburu, Tolosaldea, 1956ko maiatzaren 25a) gipuzkoar aizkolaria da, 1990eko hamarkadako hoberenetakoa. Sei aldiz jarraian irabazi zuen Euskadiko Txapelketa 1990 eta 1995 artean.

## Bizitza 
1980an hasi zen aizkoran. Lehenbiziko saioa Leaburuko festetan egin zuen, Berastegiko gazte batzuekin. Lehen apostua, berriz, 1981ean jokatu zuen, Tolosan. 1990ean lortu zuen Euskadiko lehenbiziko txapela, eta beste lau irabazi zituen ondoko urteetan.
  
## Sariak 
* Munduko txapelduna 1988an Euskal Herriko taldearekin.
* Euskadiko Txapelketa (6): 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995
* Gipuzkoako Txapelketa (2): 1993, 1994
* Donostiako Urrezko Kopa (5): 1991, 1992, 1993, 1994, 1996
* Urrezko Aizkora:
** Banakakoa (0): bigarren 2009 eta 2010an
** Binakakoa (1): 2002 (Arria V.arekin).
* Euskal Pentatloi Saria (1): 1985.
* Ramon Latasa saria (1): 2011.

## Erreferentziak
To shoot an elephant

thumb|350px|*To Shoot an Elephant* filmaren aurrerapena, euskarazko azpitituluekin.
***To Shoot an Elephant*** Alberto Arcek eta Mohammad Rujailahk eginiko film dokumentala da, gaitzat Palestinan 2008ko abenduaren 27tik 2009ko urtarrilaren 18ra eginiko bonbardaketak (2008-2009ko Gazako gatazka) dituena.

Dokumentalaren izenburuak George Orwellen *Shooting* *an Elephant* ("Elefante bat tirokatzen") saiakerari (1936) erreferentzia egiten dio, britainiar inperialismoa gaitzat zuena.

Nazioarteko kazetari gehienek alde egin zuten, baina Alberto Arce han geratu zen, eta zuzeneko irudiak jaso. Horiekin dokumentala egin zuen, eta lizentzia librearekin ekoitzi zuen *Eguzki Bideoak* euskal ekoiztetxeak. Dokumentalaren hizkuntza nagusia ingelesa da.

## Mundu osoko emanaldia 
*Creative Commons* lizentziari esker hedapen handia lortu du, eta hainbat zinemalditan eman dute. 2010eko urtarrilaren 18an, bonbardaketen amaieraren lehen urteurrenarekin batera, mundu osoan emanaldia egitea proposatu zuten.

## Ikus, gainera 
* 2008-2009ko Gazako gatazka

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
*  Filma, euskarazko azpitituluekin.

## Erreferentziak