open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alexandre-Olivier Exquemelin

**Alexandre Olivier Exquemelin**, **Esquemeling**, **Exmelin** edo **Oexmelin** gisa ere ezaguna (Honfleur, 1646-Harfleur, 1717), filibustero, zirujau eta idazle frantses, flandriar edo nederlandarra izan zen. Ezaguna da XVII. mendeko piratei buruzko iturburu garrantzitsuenaren egile gisa, lehen aldiz nederlanderaz argitaratu zena Amsterdamen 1678. urtean *De Americaensche Zee-Roovers* izenburupean.

## Biografia 
1666. urtean Indietako Frantziar Konpainian sartu zen esklaboen salerosketan aritzeko. Piratek hartu zuten barkua eta Exquemelin, preso hartua edo bere borondatez, Tortuga uhartera joan zen. Bertan egon zen hiru urtez baliteke bertan ikasi izana zirujau lanbidea. Ondotik, pirata ezagunekin itsasoratu zen, François l'Olonnais, Bertrand d'Oregon eta, batez ere Henry Morgan ezagunarekin. 1674. urtera arte. Amsterdamera itzuli zen orduan eta zirujau gisa lan egin zuen bertan. Hala ere, 1697an Cartagenari egindako erasoan bere izena agertzen da berriro ere.

## Obra 
Esan bezala, imitazio eta fikziozko obra gehien eragin dituen XVII. mendeko obra gisa kontsideratua dago. Lehenbiziko aldiz nederlanderaz publikatua izan zen 1678. urtean. Ondoren, 1679an alemanera itzuli zuten, 1681ean espainierara eta ingelesera 1684an.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Alexandre Exquemelinen obrak Gutenberg proiektuan
* Alexandre Exquemelinen obrak Internet Archive proiektuan
* Liburua gazteleraz EPUB formatuan
Monday ibaia

**Monday ibaia** Paraguaiko Caaguazú eta Paraná Garaiko departamenduetatik igarotzen den ibaia da. Mondayren ibaiadar nagusiak Capiibary eta Guayraungua ibaiak dira. Azkenik, Paraná ibaian isurtzen du ura Mondayko ur-jauzietatik jaitsi eta gero.

## Kanpo estekak
Jon Mariezkurrena

**Jon Mariezkurrena Zelaia**, pilota arloan **Mariezkurrena II.a** deituraz ezaguna (Berriozar, Nafarroa Garaia, ) esku huskako pilotari profesionala da. Atzelari aritzen da, Baiko Pilota enpresarekin. Kolpe bortitza du, eta etorkizun oparoa iragartzen diote adituek. Bere anaia, Iker Mariezkurrena Zelaia, Berriozarko alkatea da 2023tik. 

2019an, 19 urterekin, jada Binakako Txapelketa Nagusian parte hartu zuen, Iñaki Artola aurrelaria lagun. 6 urte geroago, 2025ean, finalista izan zen Artolarekin, txapeldunorde geldituz.

2022ko San Fermin Torneoko txapelduna izan zen Artolarekin batera, Altuna eta Rezusta garaituta.

## Kirol lorpenak 
### Amateurretan 
* 2017 GRAVNI garaikurreko txapeldun, gazte mailan.
* 2018 GRAVNI garaikurreko txapeldunorde, 22 urtez azpiko mailan.
### Profesionaletan
* 2025eko Binakako Txapelketan txapeldunordea, Iñaki Artolarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Baiko enpresako fitxa
Arte erakusketa

thumb|Arte erakusketa

**Arte erakusketa** bat zenbait objektu artistiko (zentzu orokor batean) ezagutzera ematen diren espazioa da. Termino unibertsaletan, erakusketa oro aldi baterakotzat hartzen da, baldin eta ez bada zehazten behin betiko erakusketa dela.

Erakusketetan, hauek banakoenak edo kolektiboenak izan daitezkeelarik, banakoen edo taldeen irudiak, bideoak, soinuak, interaktibitateak, eskulturak etab.  aurkeztu daitezke. Artistak museoetan, arte galerietan, arte klubetan edo galeria pribatuetan aurkeztu daitezke.  Artelanak salgai daudenen eta ez daudenen arteko bereiztasuna dago.

## Bibliografia 
* O'Doherty, Brian and McEvilley, Thomas (1999). *Inside the White Cube: The Ideology of the Gallery Space*. Universidad de California Press, Edición expandida. .
* *New York School Abstract Expressionists Artists Choice by Artists,* New York School Press, 2000. .
* Banks, Paul N. and Pilette, Roberta (2000). *Preservation : issues and planning*. ALA .
* ANSI/NISO Z39.79-2001 *Environmental conditions for exhibiting library and archival materials: an American national standard,* NISO, 2001. .

## Ikus, gainera 
* Espazio artistikoa
* Erakusketa
* Erakusketa birtuala
* Arte feria
* Arte jaialdia
* Arte galeria
* Instalazio artistikoa
* Museoa

## Kanpo estekak
Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak

**Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak** 2007an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko eremua da, Europako 12 herrialdetan zehar hedatuta. Hasieran Karpatoetako basoak baino ez zituen bere barnean baina 2011n eta 2017an luzapenak izan zituen.

## Euskal Herrian 
2017ko luzapenean, Lizardoia eta Aztaparreta nafar basoak gehitu zituzten. Lizardoia eta Aztaparretako pagadiak Nafarroako Pirinioetako baso primarioen azkenengo puskak dira. Baso mistoak dira, pagoak eta izeiak biltzen dituztelako, eta gizakiak ez ditu ia-ia moldatu, iristeko zailtasunengatik eta bestelako kausa historikoengatik.

## Basoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerea Etxegibel

**Nerea Etxegibel Alberdi** (Durango, Bizkaia, 1964ko abuztuaren 2a) bizkaitar atleta da.

Nerea Etxegibel Durangoko Kurutziaga ikastolako ikaslea izan zen umetan, ondoren Durangoko Institutuan jarraitu zuen ikasten eta Madrilgo Unibertsitatean IVEF lizentziatura lortu zuen.

## Kirolari Ibilbidea 
Durangoko Institutuan zebilela Kurutziaga ikastolan atletismoan entrenatzen zen taldera batu zen, 1979-80ko denboraldian. Hasieran denetarik egin zuen, atletismoak ematen duen aukeren artean: pisu-jaurtiketa, krossa, 300 m. lauak… baina hesi-frogetan ondo moldatzen zela eta, ildo horri heldu zion: 300 m hesi, 400 m hesi, baina batez ere 100 m hesi-lasterketan aritu izan zen.
 
### Lorpenak 
* 1981ean Espainiako Junior mailako Txapelduna, 100 metroko hesi-lasterketan.
* 1982an Espainiako Junior mailako Txapelduna, 100 metroko hesi-lasterketan.
* 1982an Espainiako Junior mailako Txapelduna, 60 metroko hesi-lasterketan pista estalian.
* 1983 Euskal Errekorra 400 metroko hesi-lasterketan.

### Argitalpena 
* Atletismoko espezialitateak eta haien ikasprozesua. Kirola, Didaktika (ELHUYAR 2010)

## Erreferentzia 
* http://www.inguma.eus/egilea/ikusi/nerea-etxegibel-alberdi

## Kanpo estekak 
* http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/etxegibel-alberdi-nerea/ar-149192/
Ahmadou Ahidjo

**Ahmadou Babatoura Ahidjo** (Garua, 1924ko abuztuaren 24a – Dakar, Senegal, 1989ko azaroaren 30a) Kamerungo lehenbiziko presidentea izan zen, 1960-1982 bitartean. Fulani etniaren kidea zen. Paper garrantzitsua izan zuen Kamerungo independentziaren lorpenean, eta alderdi anglofonoak eta frankofonoak elkartzean. 1966an, alderdi bakarreko sistema ezarri zuen, eta 1972an estatu unitarioa. 1982an dimititu zuen.

## Kanpo estekak
Jesús de Tavarangüéko jesuiten misioa

**Jesús de Tavarangüéko jesuiten misioa** () jesuiten guarani misioek sortutako kokalekuetako baten hondarrak dira. Paraguain dago Itapúako departamenduan.

Gerónimo Delfín josulagunak sortu zuen 1685ean Monday ibaiaren ertzean. Brasildarrek eraso egiten zietenez eta gatibuak esklabu zeramatzatenez, kokalekua hainbat alditan lekualdatu behar izan zuten. Azken lekualdaketa Encarnación hiritik 38 kilometrora izan zen.

Misio hau garaiko elizarik handienetako bat eraikitzen ari zen, baina ez zuen amaitzerik izan Karlos III.a Espainiakoak josulagunak 1768an kanporatzea agindu zuelako.

1993an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Jesuiten guarani misioak
* Paranáko Hirutasun Txit Santuaren jesuiten misioa

## Kanpo estekak
Club Deportivo Universitario Polideportivo Valencia

**Club Deportivo Universitario Polideportivo Valencia** edo **CDUPV**, Valentzia hiriko arraun kluba da, arraunketa olinpikoa eta tostartekoan aritzen dena.

## Palmaresa 
* Espainiako Llaüt Txapelketa:
** Gizonezkoak:
*** Txapelduna (1): 2018.
*** Bigarrena (2): 2016, 2017.
** Emakumezkoak:
*** hirugarrena 2018an.

## Kanpo estekak
Paul Biya

**Paul Biya** (Mvomeka'a 1933ko otsailaren 13) Kamerungo bigarren presidentea da 1982tik.

Kamerungo hegoan jaio zen. Kamerunen eta Frantzian ikasketeak egin ondoren Ahmadou Ahidjoren presidentearen agindupean aritu zen. 1975eko ekainaren 30an Kamerungo lehen ministroa izan zen. 1982ko azaroaren 4ko Ahidjoren dimisioaren ondoren presidentetza hartu zuen. Harrezkero hauteskundeetan berrautatu da, haietako asko oposiziorik gabe.
Ícono dorrea

**Ícono dorrea** () Asuncion hirian dagoen etxe orratz bat da. 147,2 metroko garaiera eta 40 solairu ditu. Horrek Paraguaiko eraikinik garaiena bihurtzen du.

2011n inauguratu bazen ere, eraikitze-lanak 2016an amaitu ziren.

## Kanpo estekak
Igartza Bandera

**Pasaiako Igartza Bandera** Pasai Donibanen jokatzen den KAE Ligako estropada da. Koxtape Arraun Elkarteak antolatzen du.

2018an izan zuen lehen ekitaldia eta bi jardunaldi izan zituen. Lehenengoan erlojuzkontra jokatu zen eta bigarrenean lau trainerutako txandetan.

## Gizonezkoen Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Aggtelekeko haitzulo karstikoak eta eslovakiar karst

**Aggtelekeko haitzulo karstikoak eta eslovakiar karst** 1995ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko eremua da, Hungaria eta Eslovakian zehar hedatuta. Aldaketa klimatiko glaziar eta tropikalek sortua, historia geologiko bitxia dute.

Hungarian Aggtelek, Szendrő-Rudabánya eta Esztramos muinoak eta Eslovakian Dobšinská izotz-leizea, Koniar lautada, Plešivec lautada eta Silica eta Jasov (eslovakiar karst) barnean ditu. Leize hauek osatzen dute:
* Domica eta Baradla leize-multzoa
* Gombasek leizea
* Silica izotz-leizea
* Dobšinská izotz-leizea
* Ochtinská aragonitozko leizea
* Jasovská leizea

## Kanpo estekak
Indo (Hernio)

**Indo** Hernioko mendilerroan dagoen tontorra da, Gipuzkoako erdialdean, Hernio inguruan.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Wilson dorrea

**Wilson dorrea** () Asuncion hirian dagoen etxe orratz bat da. 1993. urtean eraikia, 107 metroko garaiera eta 31 solairu ditu. Horrek Paraguaiko bigarren eraikinik garaiena bihurtzen du.

## Kanpo estekak
Brittany CoxXx

**Brittany CoxXx** (New Orleans, 1978ko uztailaren 19a - Fort Lauderdale, 2016ko abenduaren 6a) estatubatuar aktore pornografiko bat izan zen.

## Bizitza 
1978ko uztailaren 19an New Orleansen sortua, jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta Adrian T. Cortez izena jarri zioten.

1999an gay pornografian hasi zen lanean **Stonie** izen artistikoa erabiliz. 2005ean gizonetik emakumerako trantsizioa egiten hasi zen. Prozesuak urtebete inguru iraun zuen, hormona-terapiak eta bularren ebakuntza egin bitartean. Brittany CoxXx izen artistikoa erabiltzen hasi zen eta 2008an helduentzako filmetan antzezteari ekin zion berriro, baina pornografia transexuala sailean.

2009an helduentzako filmetan antzezteari utzi zion eta Floridara joan zen bizitzera.

2016ko abenduaren 6an hil zen, 38 urte zituela.
Heroien Panteoi Nazionala

**Heroien Panteoi Nazionala** () edo **Heroien Panteoi Nazionala eta Andre Mariaren Jasokundearen Otoiztegia** () Paraguaiko Asuncion hiriko erdigunean dagoen monumentua da, Palma eta Txile kaleen artean kokatua. Arte, kultura eta ondare-balio handiko altxor arkitektonikoa da.

## Historia 
1863ko urrian Francisco Solano López orduko Paraguaiko Errepublikako presidenteak Andre Mariaren Jasokundearen otoizlekua eraikitzea agindu zuen. Alejandro Ravizza italiar arkitektoak diseinatu zuen Giacomo Colombino eraikitzailearekin elkarlanean. Aliantza Hirukoitzaren Gerraren ondorioz, eraikina amaitu gabe geratu zen eta aldamioen gainean egon zen 70 urte baino gehiagoz. 1936an Chacoko gerra amaitu eta gutxira eraikitze-lanak bukatu zituzten eta urte bereko urriaren 12an zabaldu zuten presidentearen dekretuz Heroien Panteoi Nazionala bihurtzeko.

Elizako hierarkiaren eta Andre Mariarenganako jaieradunen presioak Andre Mariaren Jasokundearen otoizlekua berreskuratzera behartu zuen Félix Paiva 1937an, baina aldi berean Heroien Panteoi Nazionala izaten jarraitu zuen.

## Balio historiko eta kulturala 
Heroien Panteoi Nazionala Parisko Panteoiaren erreplika bat da.

Panteoia Paraguaiko aberriaren mausoleoa da. Bertan herrialdeko historiako hainbat heroien gorpuzkiak daude ehortzita, adibidez: Carlos Antonio López (lehen presidente konstituzionala), Francisco Solano López marexala, José Félix Estigarribia marexala (Boliviaren aurkako Chacoko gerrako heroia eta garailea) eta bere emaztea. Horrez gain, Acosta Ñuko Haur Martirien eta Soldadu Ezezagunen gorpuzkiak ere han lurperatuta daude.

## Heroien Eguna 
Urtero martxoaren 1ean Heroien Egun Nazionala () ospatzen du Paraguaik Francisco Solano López marexalaren omenez, egun horretan, 1870ean, Aliantza Hirukoitzaren Gerran eraila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hodei Oleaga

**Hodei Oleaga Alarcia** (Laudio, Araba, 1996ko abenduaren 29a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Laudio, Athletic eta Getxoko Arenaseko harrobietan hezia. Bere jaioterriko taldetik talde zurigorrira pasatu zen 2012an, Getxon denboraldi bat lagaturik jokatuta. Baskonia eta Bilbao Athleticen jokatu eta gero Melillara joan zen lagatuta. 2020ko udan Barakaldok fitxatu zuen. 2021etik aurrera Bigarren Federazioan jokatu du, Gernika, Arenas edo Sestao Riverren besteen artean.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Agnes Torres

**Agnes Torres Hernández** (Tehuacán, 1983ko martxoaren 23a - Atlixco, 2012ko martxoaren 9a), **Agnes Torres Sulca** izenez ere ezaguna, mexikar psikologoa, ikerlaria, hizlaria eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea izan zen.

Agnesek Mexikok pertsona transgeneroen genero-nortasuna legez aitor zezan etenik gabe egin zuen borroka. 2012ko martxoan Atlixcon erail zuten, 28 urte zituela. Bere erailketak Pueblako Kongresuak Gizarte Defentsarako Kodean «gorroto krimen» terminoa sartzea ekarri zuen, hau genero edo sexu-joeragatiko erailketa batean larrigarritzat hartzeko.

## Bizitza 
1983ko martxoaren 23an sortu zen Tehuacánen. Abraham Torres Hernández jaiotza-izenez, jaiotzean bere genero nortasunarekin bat ez zetorren gizonezko sexua esleitu zioten.

Veracruzko Unibertsitatean psikologia ikasi zuen, 2001ean ohoreekin graduatuz. Hala ere, Agnesek ez zuen inoiz bere unibertsitate-titulua hartu. Honek titulua ez hartzea erabaki zuen unibertsitateak bere izena Agnes agertzen zen titulurik eman ez, eta horren ordez bere jaiotza-izena agertzen zen titulua eskaintzen ziolako.

2012ko martxoan Atlixcon erail zuten, 28 urte zituela.

2014ko maiatzean Veracruzko Unibertsitateak hilondoko esker ona eman zion bere ibilbide akademikoa eta gizarte aktibismoa goraipatuz.

## Erreferentziak
Erlojuaren Dorrea (Jaka)

**Erlojuaren Dorrea** edo **Espetxearen Dorrea** Jaka hiriko eraikin zibil gotikoa da, XV. mendean eraikia.

## Historia 
1440. urtean sute handi bat izan zen Jakan, eta Katedrala suntsitu zen. Elizaren kartzela ere bazegoen katedralean eta haren funtzioa betetzeko eraiki zen dorre hau. Katedrala berraikitakoan, funtzio hori galdurik, Aragoiko Koroaren ordezkari merinoaren etxebizitza eta egoitza bihurtu zen.

1599. urtean Jakako kontzejuak erosi zuen, erlojuaren funtzioa bete zezan, eta kanpaiak ezarri ziren bertan. Era berean, berriro kartzela bihurtu zen. Kartzela funtzioa tarteka bete zuen mendeetan, azken epea 1936ko Espainiako Gerra Zibiletik (matxinatuek errepublikazaleak espetxeratzeko erabili zuten), 1955. arte. Gaur egunean herriko udaletxean gordetzen dira kanpaiak.

1986tik Pirinioetako Lan Erkidegoaren egoitza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irukurutzetako mendilerroa

**Irukurutzetako mendilerroa** Gipuzkoako mendilerro bat da, tokirik garaiena (902 metro) Kurutzebakarra gailurrean duena. Elgoibar, Soraluze, Bergara, Antzuola, Urretxu eta Azkoitia udalerrien artean zabaltzen da.

Irukurutzeta mendiak ematen dio izena lerroari, Karakate eta Irimo beste tontor nagusiak dira.

## Mendiak 
# **Kurutzebakarra**, 902 m 
# Irimo, 901 m 
# Irukurutzeta, 898 m 
# Arrizuri, 889 m 
# Elosumendi, 885 m 
# Trintxuleku, 869 m 
# Agerreburu, 857 m 
# Atxolin, 841 m 
# Aizkonako Haitzak, 827 m 
# Leiopago, 827 m 
# Meaka, 825 m 
# Pagomuneta, 769 m 
# Akelarre, 763 m 
# Karakate, Kortazar edo Muneta, 756 m 
# Itxumendi, 731 m 
# Astobiaga, 717 m 
# Pagolagaina, 710 m 
# Loidi, 701 m 
# Urkiri, 662 m 
# Tortoa, 632 m 
# Boton, 546 m 
# Zarrikoategana, 541 m 
# Untzon, 517 m 
# Munoa, 514 m 
# Amezti, 505 m 
# Aingelu, 452 m 
# Santa Kruz, 433 m 
# Aizpekola, 417 m 
# Ugasarri edo Ugasarrigaña, 415 m 
# Kokote, 308 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Steve McQueen (zuzendaria)

**Steven Rodney McQueen** (Londres, ) britainiar zinema zuzendari, ekoizle, gidoigile eta bideo-artista da.

## Filmografia 
### Luzemetraiak 
### Telebista 
### Film laburrak
San Beturianen errege-monasterioa

thumb|Eneko Aristaren ustezko sarkofagoa
**San Beturianen errege-monasterioa** (, ) fraideen monasterio bat da, Los Molinos herrian kokatua, El O Pueyo d'Araguas udalerrian, Sobrarbe eskualdean, Huesca, Aragoi.

Elezahar aragoiarren arabera, Eneko Arista Iruñeko erregea Araguas herrian ehortzi zuten, baina handik monasterio honetara ekarri zuten gorpua. Petri IV.a Aragoiko erregearen aginduz halaber, Eneko Aristaren gurutzearen irudia zeraman urrezko zapi bat bidali zen 14. mendean monasterio honetara, Aritza erregearen hilobia dotoretu zezan. Beste iturri batzuen arabera, Leireko monasterioan legoke lurperatua.

Eneko Aristarena izan zitekeen sarkofagoa monasterioan dago oraindik, baina han ziren gorpuzkiak 1936an desagertu ziren bertatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viola Davis

**Viola Davis** (St. Matthews, Hego Carolina, 1965eko abuztuaren 11) estatubatuar antzerki, telebista eta zinemako aktore eta ekoizlea da, Tony, Emmy zein Oscar sariak irabazi dituen lehen aktore afro-amerikarra.

## Filmografia 
### Zinema 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak 
### Telebista 
## Erreferentziak
Lizardoia

**Lizardoia** Iratin dagoen oihan primario mistoa da, gizakiak moldatu ez duenez erreserba integral izendatua. 2017an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak izeneko multzoan.

Irabiako uharkatik gertu dago, ia 1200 metroko altueran dago.

Iluna, hezea eta lasaia da. Zuhaitz batzuetan, okilak janari eske egindako zuloak ikus daitezke. Pago eta izeiek bidea egiten dute goraka, baina haien arteko elkarbizitza ez da erraza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Independentziaren Etxea museoa

**Indepentziaren Etxea** (), 1965eko maiatzaren 14az geroztik **Independentziaren Etxea museoa** (), Paraguaiko eta Asuncion hiriko historian balio handia duen eraikina da. Bertan 1811ko maiatzean Paraguai Espainiatik independizatu zuten protagonista nagusiek ezkutuko bilkurak egiten baitzituzten.

Independentziaren Etxea Asunciongo erdialde txikian () dago, *Presidente Franco* eta *14 de Mayo* kaleen izkinean. 1965az geroztik museo bihurtua, agiri eta objektu historikoak gordetzen ditu.

## Historia 
Etxea Antonio Martínez Sáenz espainiarrak eraiki zuen 1772an. Honek Petrona Caballero de Bazán paraguaitarrar zuen emazte. Etxeak hormak adobezkoak ditu; sabaia teilaz estalita dago; eta oinarria palmondoz eta guaduaz eraikita.

Martínez Sáenz anaien orubean Pedro Juan Caballerok ostatu hartzen zuen Tobatí jaioterritik hiriburura joaten zenean.

Martíneztarren etxearen aurrean Juana María de Lararen etxea zegoen. Vicente Ignacio Iturbe, haren biloba, haren etxean ostatu hartu ohi zuen. Juan Bautista Rivarola kapitaina, Barrero Granden bizi zena, hirira joaten zenean bere amaginarrebaren etxean geratzen zen, etxartearen ondoan zegoena. Fulgencio Yegros itzaltsuak eta Mariano Recalde tenienteak Martíneztarren etxera joaten ziren maiz, nondik Facunda Speratti eta Virginia Marín gorteatzen baitzituzten hurrenez hurren.

Martínez Sáenz anaien egoitza espainiarren mendearen aurka konspiratzeko leku ezin hobea izan zen. Maiatzaren 14ko gauean Pedro Juan Caballero buru zuen gizon-talde bat aldameneko etxartetik irten eta handik etxadi gutxira zegoen Espainiako gobernadorearen etxera zuzendu zen. Koartelak hartu ondoren, maiatzaren 15eko gauerdian Bernardo de Velazco y Huidobro gobernadoreak agintea matxinoei eman zien, horrela Paraguai herrialde burujabe bihurtuz.

1943an Paraguaiko Gobernuak etxea erosi zuen. 1961ean Monumentu Historiko Nazionala deklaratu zuten.

## Kanpo estekak 
*  Independentziaren Etxearen webgunea
Vlkolínec

**Vlkolínec** Eslovakiako erdialdean dagoen herrixka historikoa da, Ružomberok udalerriaren barnean dagoena. Iparraldeko Karpatoen arkitektura herrikoiaren ikur, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1993an.

## Galeria 

Image:Vlkolínec - socha.JPG
Image:Vlkolínec, Slovakia 020.jpg
Image:Vlkolínec, Slovakia 016.jpg
Image:Vlkolínec, Slovakia 015.jpg
Image:Vlkolínec, Slovakia 019.jpg
Image:Vlkolínec, Slovakia 002.jpg

## Kanpo estekak
Cala Jugadora

**Cala Jugadora** kala erako hondartza bat da Cadaqués herrian kokatua (Alt Empordà eskualdea), Costa Brava izeneko kostaldean, Katalunian.

## Kanpo estekak
Karine Teles

**Karine Teles** (Petrópolis, 1978ko abuztuaren 16a) brasildar aktore, gidoilari eta zinema ekoizlea da. Ezaguna da *Que Horas Ela Volta?* eta *Benzinho* filmeetan egindako lanengatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Karine Teles, imdb.com
Aztaparreta

**Aztaparreta** Larrako mendigunean dagoen oihan primario mistoa da, gizakiak moldatu ez duenez erreserba integral izendatua. 1987an Nafarroako Gobernuak Erreserba Integral deklaratu zuen eta 2017an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak izeneko multzoan.

Txamantxoia mendiaren iparraldeko magalean dago, 1 200 eta 1 750 metro arteko altueran.

Aztaparreta Lizardoia baino handiagoa, basagoa eta menditarragoa da. Aztaparretan izei gehiago daude, egoera hobea baitute

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Renato Carosone

**Renato Carosone** ( ahoskatua; Napoli, 1920ko urtarrilaren 3a – Erroma, 2001eko maiatzaren 20a) italiar abeslaria izan zen. Haren abesti nabarmenena *Tu vuò fà l’americano* da.
Cala del Pinar

**Cala del Pinar** edo **Cala del Faralló** delakoa kala erako hondartza bat da Vinaròs herrian dagoena, Costa de la Tarongina deritzon kostaldean kokatua, Castello probintzian, Herrialde Katalanetan. Hartxintxarrezko hondartza da.

Vinaros herriaren iparraldeko kosta partean dago. Autoz iritsi daiteke bertaraino, eta dozena batzuk autorentzako aparkalekua dago. Ez dago soroslerik hondartzan, baina dutxak baditu.

## Kanpo estekak
Krismoi

thumb|eskuinera|135px|Krismoi sinplea
[thumb|Krismoi osoa, Aragoiko [San Juan de la Peña monasterioa|San Juan de la Peñako monasterio erromanikoan]]

**Krismoi**a, kristautasunaren sinbologian, Kristoren izenaren grezierazko letrak gainezarriz osatutako monograma da.

## Osagarriak 
Formarik sinpleenean, *Kristo* hitzaren grezierazko izeneko (**ΧΡ**ΙΣΤΟΣ) lehen bi hizkiez osatuta zegoen (khi eta ro). Unicode sisteman, khi-ro ikurra (☧) U+2627 da, krismoiaren adierazpena, beraz, karaktere bakarrean.

Krismoi konplexuagoak ornamentazio kristauan erabili izan dira: khi eta ro biribil batean bat eginda ageri ziren, gurutzeak ere osatzen zuen biribila ardatz bertikal eta horizontalekin, ardatzen arteko goiko tarteetan alfa eta omega ere zeuden eta, batzuetan, sigma letra behean, halaber. Gurutzea kristautasunaren zeinua zen, alfak eta omegak Kristo (jainkoa) gauza guztien hasiera eta amaiera zela adierazten zuten, eta sigma, izenaren azken letra (ΧΡΙΣΤΟ**Σ**).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentí Huch

**Valentí Huch Moré** (1919-2018) atleta kataluniarra izan zen, Espainiako Atletismo Federazio kide zaharrena izatearengatik ospetsua.

## Datu biografikoak 
Sant Joan de les Abadesses-en (Girona) jaio bazen ere (1919ko azaroaren 25ean), bost urte zituela bere familiarekin Bartzelonara bizitzera joan zen.

Haur denboran eskola 5 kilometrotara zuen, eta korrika joan-etortzen zen, egunero 4 bider.

43 urtera arte erretzailea izan zen. 90 urterekin Barcelona Atletismo klubeko kidea zen.

Lortutako dominak ezin konta ahalakoak izan baziren ere, hona nabarmenetako batzuk:

* Espainiako Atletismoko Erret Federazioaren saria, Master Atleta onenari (2013).
* Espainia mailako 22 errekor: 100m M90 kategorian (90 urtetik gorakoetan, alegia); 200m M85 kategorian; luzera jauzia M85 eta M95 kategorietan; jauzi hirukoitza M85, M90 eta M95 kategorietan; pisu jaurtiketa M95 kategorian; disko jaurtiketa M90 eta M95 kategorietan; mailu jaurtiketa M85, M90 eta M95 kategorietan; mailu astun jaurtiketa M85, M90 eta M95 kategorietan; xabalina M90 eta M95 kategorietan; pentatloia M85 eta M90 kategorietan; eta jaurtiketa pentatloia M90 eta M95 kategorietan.
* Espainia mailako Pista Estaliko 8 errekor: 60m M90 eta M95 kategorietan; luzera jauzia M90 eta M95 kategorietan; jauzi hirukoitza M85, M90 eta M95 kategorietan; eta pisu jaurtiketa M90 eta M95 kategorietan.).
* Munduko Atletismo Txapelketetan 6 domina: 5 Lyon 2015ean eta 1 Donostia 2005ean.
* Pista Estaliko Europako Atletismo Txapelketetan 8 domina: 4 Ancona 2016ean eta 4 Donostia 2013an.

Ibilbidean aurrera, 95 urterekin bere kategorian aurkaririk gabe geratu zen (literalki). Halere, Espainiako Txapelketetan parte hartzen jarraitu zuen bere bizitzako azken egunetara arte.

## Erreferentziak
Meet the Parents

**Meet the Parents** (euskaraz *Gurasoak Ezagutuz*) 2000ko Jay Roach estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoitzitako komedia film bat da. Robert De Niro, Ben Stiller, Blythe Danner, Teri Polo, James Rebhorn, Jon Abrahams eta Owen Wilson aktoreek antzeztu zuten.

*Meet the Fockers* (2004) eta *Little Fockers* (2010) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
Greg Focker (Ben Stiller) eraizain nahiko baldarra da, behinola Pam (Teri Polo) neskalagunarekin ezkontzera doala iragartzean, neskalagunaren gurasoekin egun batzuk pasatu eta elkar ezagutzera doa, Jack (Robert De Niro) eta Diana Byrnes (Blythe Danner).

Beren hasierako topaketa oso zorigaiztokoa da, Gregek Jacken susmoak pistuarazten baiditu, bere alabarekin oso babeslea eta harritzeko oso zaila den CIAko agente ohi erretiratua. Hasiera-hasieratik, Jimi ez zaio Greg ongi erortzen, eta ezagutzen doan einean, gogokotasun eza hori mespretsu izatera igaroko da, ondorioz Gregek Pam neskalaguna asko maite eta gurasoei itxura ona eta mutil zintzoa dela erakutsi nahi izan arren, Jim Gregen amesgaizto txarrena bilakatuko da. Gainera, Greg bere baldarkeriari esker gauzak okertuko ditu, eta neskalagunaren gurasoek berari buruz duten iritzi ezin txarragoa aldatzeko latz saiatu eta borrokatu beharko da.

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Jack Byrnes
* Ben Stiller: Gaylord "Greg" Focker
* Teri Polo: Pam Byrnes
* Blythe Danner: Dina Byrnes
* Nicole DeHuff: Deborah "Debbie" Byrnes
* Jon Abrahams: Denny Byrnes
* Owen Wilson: Kevin Rawley
* James Rebhorn: Dr. Larry Banks
* Thomas McCarthy: Robert "Bob" Banks doktorea
* Phyllis George: Linda Banks

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bruno Duhamel

**Bruno Duhamel** (Mont-Saint-Aignan, Frantzia, 1975eko urriak 18), frantziar komikilaria da.

## Biografia 
Arte Plastikoak ikasi zituen París I Panthéon-Sorbonneko unibertsitatean eta Arte Ederrak Angulemako fakultatean. 2006 urtetik Gidoilari ezberdinekin egin du lan, besteak beste, komiki sail hauetan: *Kochka*, *Harlem* eta *Butch Cassidy*.
2017ko otsailean atera zuen bere lehen albuma, *Itzulera* (jatorrizkoa, frantsesez, *Le retour*). Bere hurrengo lana 2018an argitaratu zuen, *Inoiz ez* (*Jamais*), 2019an #Nouveaucontact argitaratu zuen (euskaraz 2020ean argitaratua) eta urte berean 'Destins animés' album kolektiboan parte hartu zuen.

## Euskarara ekarritako obrak 
* *Inoiz ez* (*Jamais*, 2018, Grand Angle), Harriet Ediciones. Itzultzailea: Miel Angel Elustondo Etxeberria.
* *Itzulera* (*Le retour*, 2017, Grand Angle), Harriet Ediciones. Itzultzailea: Miel Angel Elustondo Etxeberria.
*# kontaktuberria t(*#Nouveaucontact*, 2019, Grand Angle), Harriet Ediciones. Itzultzailea: Miel Angel Elustondo Etxeberria.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Autorearen webgunea
* Autoreari buruz Komikipedian
Eslovakiako Karpatoetako egurrezko elizak

**Eslovakiako Karpatoetako egurrezko elizak** 2008an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko eraikin multzoa da, Eslovakian zehar hedatuta. XV. eta XVIII. mendean artean eraikiak, bi eraikin katoliko, bi protestante eta hiru greziar katoliko dira.

## Elizak 
## Kanpo estekak
Ttap

***Ttap*** euskarazko aldizkari digital multimedia da. Bi edizio ditu, bata Gipuzkoarako eta bestea Bizkaiarako.

## Ezaugarriak 
Gailu mugikorretatik erabiltzeko asmoz sortu zen. Testuez gain bideoak, audioak eta grafiko interaktiboak ditu.

Aktualitateko elkarrizketa eta iritziak biltzen ditu eta lantzen dituen gaiak ere anitzak dira: moda, teknologia, bidaiak, zinea, literatura...

## Sorrera 
Kataluniako Esguard aldizkari digitala oinarri hartuta osatu zen. Esguard berak Euskal Herriko hainbat hedabide eta aldizkarirekin elkarlanean bultzatu zuen, hala nola, Goiena (Debagoiena), Anboto (Durangaldea), Baleike (Zumaia) eta Tokikom Elkartea.

2018ko uztailaren 27an atera zuen 0 alea. Ale honetako protagonistak Nerea Garmendia (Gipuzkoan) eta Alex Sardui (Bizkaian) izan ziren.

2018ko urriaren 11n Nafarroako 0 alea argitaratu zuen (Ttap aldizkariaren 4. zenbakia) 2019an Nafarroako edizioa abiatzeko helburuarekin. Elkarrizketa nagusia Berri Txarrak taldeko Gorka Urbizurekin izan zen.

## Elkarrizketa nagusiak 2018an 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
4K bereizmen

thumb|300px|thumb|eskuinera|Bereizmen ezberdinen arteko alderaketa.
**4K bereizmena** edota **4K** izendapenak hainbat formatu izendatzen ditu, ez baitio tamaina ala pantaila-bereizmen zehatz bati aipamen egiten, 4000 pixeletako bereizmen horizontala duten hainbat irudi tamainuei baizik. Beren itxura erlazioari dagokionez, bi 4K bereizmen nagusi daude: alde batetik, 4K 4096x2160, zinema digital eta infografian nagusitzen ari den estandarra, 17:9 erlaziokoa, eta bestetik, 4K UHDV 3840x2160 (2160p), telebista digitalen industrian erabilia, 16:9 erlaziokoa.

4K teknologia gaur egungo telebistek eskeintzen dituzten irudien bereizmenaren hobekuntza da, eta Definizio Handia, HD edo High-Definition formatuaren bereizmena laukoizten du. Teknologia hori 3840x2160 pixelen kopurura iristeko gai da, eta Ultra HD izendapenaz ere ezaguna da. Formatua jada jendearentzat eskuragarria da eta erosgai dago, eta ez bakarrik hasiera batean bideo-jokoetan jolasteko bakarrik, bere salneurria jaitsiz baitoa eta etxebizitzetan, zuntz optikoak Internet sare arrunta ordezkatzen baitu.

## Ikus, gainera 
* 8K bereizmena
* Full HD

## Kanpo estekak
Abigail Lazkoz

**Abigail Lazkoz** (Bilbo,  - ) bizkaitar margolaria da. Arte Ederretan lizentziaduna da, Pinturan, Euskal Herriko Uibertsitatean (1995). Bakarkako zein taldekako erakusketetan erakutsi izan ditu bere artelanak.

## Biografia 
1995ean Erresuma Batuko Winchester School of Artsen ikasteko Erasmus beka bat eskuratu zuen. Arte Ederretan lizentziatu zen UPV/EHUn pintura espezialitatean.

1996an UPV/EHUko Pintura Saileko doktoretza-ikastaroei ekin zien eta 1998an burutu zituen.

## Erakusketak 
* 1998an *Fan Club Collection 1: Sam Sheppard* bere lehenengo bakarkako erakusketa egin zuen Elorrioko AKA-Arriola Kultur Aretoan (Bizkaia).

* 2000 Gazteriaren Erakunde Nazionalak (Injuve) antolatutako *XVI Muestra de arte joven* erakusketan parte hartu zuen Madrilen.

## Bekak 
* 1999an Fundación Bilbao Arte Fundazioa zentroan praktika artistikorako gune bat berari lagatzeko beka bat jaso zuen (Bilbo).
* Mojácar-eko X. Sorkuntza Artistikorako Beka eskuratu zuen (Almeria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Buesa

**Mikel Buesa Blanco** (Gernika-Lumo,  - ) bizkaitar ekonomialari eta aktibista da. Madrilgo Complutense Unibertsitatean katedraduna, Ermuko Foroaren presidente eta Batasuna, Aurrerapena eta Demokraziaren bultzatzailea izan zen.
Pedro Bardezi

**Pedro Bardezi Aginako** (Urduña,  - Santiago, ) frantziskotar misiolaria izan zen. Gaztetan Mexikora joan eta handik Peruko Erregeorderrira joan zen non fraide bilakatu zen.
Joan Salazar

**Joan Salazar** (Bizkaia,  - Troyes, ) Erdi Aroko mertzenarioa izan zen, Ehun Urteko Gerran ibilitakoa. Rodrigo Villandrando eta Jean Dunoisekin aritu zen hainbat gudutan Frantzian zehar.
## Iruditegia 

Irudi:Blason ville fr Saint-Just-Sauvage (Marne).svg|Armarria
Irudi:Monument funéraire des Salazar.JPG|Ehorzte monumentua, Sens katedralan
Irudi:Jean de salazar et sa femme gaignières.jpg|Salazar eta bere emaztearen hilobia
Pedro Ganboa

**Pedro Ganboa** (Bizkaia, 1512 &ndash; Txile, 1552) lan-maisu misiolaria izan zen. Pedro de Valdiviaren espedizioan Txilera joan eta Santiagoren diseinuan lan egin zuen.
Victor Gil Lechoza

**Victor Gil Lechoza** (Galdames, 1932ko ekainaren 11 &ndash; Minas, Uruguai, 2001eko ekainaren 21) apaiza, familia txiro baten semea zen. Gerra ondoren osabek Montevideora deitu zuten. 1985ean Minasko apezpiku izendatu zuten.
Jean-Philippe Mallé

**Jean-Philippe Mallé** (Baiona,  - ) frantziar politikaria da. Frantziako Alderdi Sozialistaren kidea, 2012an Yvelinesko ordezkari hautatu zuten Frantziako Nazio Biltzarrean.
Eugenio Zendoia

**Eugenio Pedro Zendoia Oskotz** (Villabona-Amasa, 1894ko irailaren 6a - Bartzelona, 1975eko martxoaren 29a) gipuzkoar arkitektoa izan zen. Noucentismerren jarraitzailea, Palau Nacionalean lan egin zuen.
Eva Yerbabuena

**Eva María Garrido García** (Frankfurt am Main, 1970), ezagunagoa **Eva Yerbabuena** izengoitiz, espainiar flamenko-dantzari eta koreografoa da. Espainiako Dantza Sari Nazionala jaso zuen 2001ean, eta Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina 2017an.

## Bizitza 
Espainiar etorkinen alaba, Eva María Garrido Frankfurten sortu zen, Alemanian, 1970ean. 15 egun geroago, ordea, Granadako Ogíjares herrira eraman zuten gurasoek, eta bertan bizi izan zen, aitona-amonekin, hamar urte bete arte. 11 urte zituela, akademia batean sartu zuten dantza flamenkoa ikas zezan. 12 urterekin, jendaurrean dantzatzen hasi zen Enrique “el Canastero”, Angustillas “la Mona”, Mariquilla eta Mario Maya artista handiekin. Dantzaz gain, arte dramatikoa eta koreografia ere ikasi zituen. Koreografia ikasketak La Habanan egin zituen Johannes Garciarekin.

1985an, Rafael Aguilar-en konpainian sartu zen, eta Paco Moyanorenean 1987an. 1990eko hamarkadan, Javier Latorre, Manolete, Merche Esmeralda eta Joaquín Cortésekin lan egin zuen. 1998an bere konpainia sortu zuen. *Eva* (1998), *5 Mujeres 5* (2000), *La Voz del Silencio* (2002), *A Cuatro Voces* (2004), *El Huso de la Memoria* (2006), *Santo y Seña* (2007), *Lluvia* (2009), *¡Ay!* (2013) eta *Apariencia* (2016) ikuskizunak sortu ditu bere konpainiarentzat. Hainbat bira egin ditu Espainian zehar eta, besteak beste, Wuppertalgo dantza jaialdian, Veneziako Biurtekoan, Royal Albert Hallen, Dusseldorfeko Operan eta Sydney Opera Housen dantza egin du.

1999an, Mike Figgis britainiar zuzendariaren *Flamenco Women* dokumentalean parte hartu zuen, eta 2001ean Figgisek berak zuzendutako *Hotel* fikziozko filmean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, evayerbabuena.com
Arabiako goma

[thumb|eskuinera|250px|*[Acacia senegal*, ''Köhler's Medizinal-Pflanzen*, 1887]]
220px|thumb|250px|eskuinera|Arabiako goma, pusketak eta hautsa.
**Arabiako goma** polisakarido naturala da, uretan erraz urtzen dena. Galaktosa, azido glukuronikoa, arabinosa eta antzeko azukreak ditu osagai. Molekula pisua 250.000 ingurukoa du. Akazia zuhaitzetan sortzen da, eta pusketaka kendu eta garbitu egiten da industrian erabili ahal izateko. Erruz erabiltzen da elikagaien industria, egonkortzaile gisa. E-414 kodearekin azaltzen da.

Garai batean, *Acacia nilotica* zuhatzetik ateratzen zen Arabian eta Asia mendebaldean. Duela 5.000 urte inguru, Egipton, momiak biltzeko erabiltzen zuten. Gaur egun Afrika iparraldeko Sahara basamortua eta hegoaldeko sabanaren artean, Senegaldik Eritrea arterainoko Sahel eskualde tzarrean ekoizten da; nagusiki, % 70, Sudanen. Estimatuenak Sudango Kordofangoa eta Senegalgo Ferlokoa dira.

Egun *Acacia senegal* eta *Acacia seyal* zuhaitzei kentzen zaie batez ere. Azaleko zauriak egin azalean eta, zauria ixteko isuriko duen jariakina bildu. Zauritik atera orduko zihatu egingo da eta gogortu. Zuhaitz bakoitzak libra erdi bat inguru eman dezake, sasoiko. Mundu osoan, gero eta goma eske handiagoa dagoenez, beste espezie eta generoetako zuhaitzetatik ere gero eta gehiago ateratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Thompkins, Gwen, *Gum Arabic: Sudan's Miracle Commodity'', npr.org
USA (argipena)

**USA**, *United States of America* (euskaraz: Amerikako Estatu Batuak, AEB), Ipar Amerikako errepublika federala da.

Horrez gain, **USA** hurrengoa izan daiteke:
* *USA*, King Crimson musika taldearen albuma;
Valaškovce

**Valaškovce** Eslovakiako udalerri bat da, Humennéko barrutian kokatuta. 119,229 km²ko azalera du eta 0 biztanle 2013ko datuen arabera.

## Historia 
Idatzizko lehen aipamena 1933. urtekoa da.

## Kanpo estekak
Krivoklát

**Krivoklát** toponimoa honako udalerriak izan daiteke;

* Krivoklát (Ilavako barrutia), Eslovakian
* Křivoklát, Txekiar Errepublikan
Bohunice (Ilavako barrutia)

**Bohunice** Eslovakiako udalerri bat da, Ilavako barrutian kokatuta. 7,036 km²ko azalera du eta 752 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia 
Idatzizko lehen aipamena 1229. urtekoa da.

## Demografia 
### Bilakaera demografikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Javorina

**Javorina** Eslovakiako udalerri bat da, Kežmarokeko barrutian kokatuta. 316,2 km²ko azalera du eta 0 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia 
Idatzizko lehen aipamena 1952. urtekoa da. Levoča muinoetan kokaturiko eremu militarra zen.

## Kanpo estekak
David Gilmour (argipena)

**David Jon Gilmour**, (Erresuma Batua, 1946ko martxoaren 6a) musikari, konpositore eta multiinstrumentista britainiarra da.

Horrez gain, **David Gilmour** hurrengoa izan daiteke:
* Musikari horren lehen estudioko albuma.
Badaguás

**Badaguás** Pirinioetako herri bat da (1.050 metroko altueran dago), Jakako udalerriaren parte dena, herri honetako gune nagusitik 7,3 kilometrora dago, Huescako probintzian, Aragoin.

## Historia 
### Nekazari herria 
11. mendeko aipuak daude herriarenak, San Juan de la Peña monasterioaren jabetza izatera pasatu zen unekoak. Eta halaxe jarraitu zuten herriko lurrek, elizaren jabetza izaten, 1834ko desamortizazioa izan arte. Ordura arte zerealak eta artzaintza izan ziren herriaren bizibidea, eta 19. mendean laborantzako lurrak hedatu arren, eta basoak ustiatu ziren arren, herriak ez zuen askorako ematen (lurra ez baita oso emankorra) eta herriak ez zuen 60 biztanle baino gehiago izango. 20. mendean, berriz, gainbehera etorri zen eta herria biztanlerik gabe geratu zen.

### 21. mendeko urbanizazioa 
thumb|ezkerrera|Urbanizazio osoaren ikuspegia.
21. mendean, ordea, urbanizazio bat garatu da herrian, 700 etxebizitza inguru dituena., Lomas de Badaguás izenekoa. Hala ere, etxe hauetarik gehienak bigarren etxebizitzak dira, asteburuetan edo opor garaietan (udan edo neguko kirolei lotuta) akaso betetzen direnak. Bizi, bertan bizi eta hortaz Jakan erroldatuak, 75 ziren 2017an.

## Kanpo estekak
Mandy Patinkin

**Mandel Bruce** "**Mandy**" **Patinkin** ( ahoskatua; Chicago, 1952ko azaroaren 30) estatubatuar antzezle eta abeslaria da.

## Filmografia 
## Diskografia 
* *Evita* (1979)
* *Sunday in the Park with George* (1984)
* *South Pacific (London Studio Cast)* (1986)
* *Mandy Patinkin* (1989)
* *Dress Casual* (1990)
* *The Secret Garden* (1991)
* *Experiment* (1994)
* *Oscar & Steve* (1995)
* *Man of La Mancha (with Plácido Domingo)* (1996)
* *Mamaloshen* (1998)
* *Myths and Hymns* (1999)
* *The Wild Party* (2000)
* *Kidults* (2001)
* *Mandy Patinkin Sings Sondheim* (2002)
* *Diary: January 27, 2018* (2018)

## Kanpo estekak
OpenShot

**OpenShot** goitizenaz edo izen osoarekin **OpenShot Video Editor** bideo-edizioak egiteko Software librea da eta Microsoft Windows, GNU/Linux eta macOSekin erabil daiteke.

## Antzeko aplikazioak 
Kdenlive, Lightworks.

## Kanpoko loturak 
*  OpenShot.org > Zer da OpenShot.
* *Librezale.eus* OpenShot, euskaraz.
* Alexander Gabilondo: "OpenShot 1.4.3 bertsio berria". (2012/10/02).

## Ikus gainera 
* Kdenlive.
*  Bideo-editoreen konparazioa.
*  Bideo-bihurgailuen konparazioa.

## Kanpo estekak 
* OpenShot.org webgune ofiziala.
Spiško gaztelua

**Spiško gaztelua** (; ; ) ekialdeko Eslovakiako gaztelua da. Spišské Podhradie herrixkaren gainean eta Žehratik gertu dago, Spiš (, , , ) izeneko eskualdean. 1993an UNESCOk gertuko monumentu kulturalekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

XII. mendean eraiki zuten eta Hungariako Erresumako Szepes konderriko gune nagusia izan zen.

## Galeria 

File:Spis Castle - Slovakia.jpg|Ikuspegi orokorra
File:Spis Castle courtyard 01.JPG|Beheko gotorlekuak
File:Spis castle wall and tower.JPG|Harresia eta dorrea
File:Szepescivertanlegi4.jpg|Goialdetik ikusita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerovo

**Cerovo** eslaviar toponimo bat da, latinezko *cerrus* hitzetik eratorria eta euskaraz "turkiar haritz" dena.

## Mazedoniako Errepublika 
* Cerovo (Želino)
* Cerovo (Demir Hisar)

## Montenegro 
* Cerovo (Bijelo Polje)

## Serbia 
* Cerovo (Ražanj)

## Eslovakia 
* Cerovo (Eslovakia)

## Eslovenia 
* Cerovo, Grosuplje
* Dolnje Cerovo
* Gornje Cerovo
What Ever Happened to Baby Jane? (1962ko filma)

**What Ever Happened to Baby Jane?** (euskaraz *Zer Gertatu Zitzaion Baby Janeri?*) 1962ko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko thiller psikologiko film bat da. Henry Farrell idazlearen *izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Bette Davis, Joan Crawford eta Victor Buono aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bost izendapen jaso, eta azkenik Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Norma Koch).

Aldrichek benetako bizitzan elkar oso gaizki eraman eta ezinikusia zieten Joan Crawford eta Bette Davis izar handiak film bakar batean elkartzea loratu zuen, hori bai, bien arteko liskarrak saihestu eta filma amaitzeko bereak eta bi

## Argumentua 
Jane Hudson (Bette Davis) zinema mutuko neskato prodigioa izan zen, baina denbora igaro hala bere izarrak Blanche (Joan Crawford) ahizpa nagusiaren arrakastak itzalduarazi zuen. Halere, Blanchen ibilbide profesionala gurpil-eserleku batean jezarri zuen istripu batek dramatikoki eten zuen.

Geroztik, bi ahizpak etxe ilun batean elkarrekin batera bizi dira: Jane, bere ahizparekiko jeloskor eta alkoholaren ondorioz burua erdi galdurik duela, Blanchen ahizpa helbarritua fisikoki eta psikologikoki torturatuz gozatzen du.

## Aktoreak 
* Bette Davis: Baby Jane Hudson
* Joan Crawford: Blanche Hudson
* Victor Buono: Edwin Flagg
* Wesley Addy: Marty Mc Donald
* Julie Allred: Baby Jane Hudson, 1917an
* Anne Barton: Cora Hudson
* Marjorie Bennett: Dehlia Flagg
* Bert Freed: Ben Golden
* Anna Lee: Madame Bates
* Maidie Norman: Elvira Stitt
* Dave Willock: Ray Hudson
* Barbara Merrill: Liza Bates

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gnocchi

**Gnocchi** ( ahoskatua, *gnocco* singularrez) semolaz, gari-irinez, arrautzez, gaztaz, patataz eta antzeko osagaiez egindako dumplingak dira. Italiar gastronomiaren beste errezeta bezala, aldaera asko dituzte eskualdez eskualde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dumpling

**Dumpling** ore bilduaren hainbat errezeten izena da, ogiz, irinez edo patataz eginda. Haragiz, arrainez, gaztaz, barazkiz edo fruituz beteta, munduko hainbat tokitan prestatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Casi todo lo que siempre has querido saber sobre los dumplings
Beša

**Beša** izan daiteke:

* Beša (Leviceko barrutia), Eslovakiako udalerria
* Beša (Michalovceko barrutia), Eslovakiako udalerria
Studenec

**Studenec** izan daiteke:

Txekiar Errepublikan:
* Studenec (Semilyko barrutia)
* Studenec (Třebíčeko barrutia)

Eslovakian:
* Studenec (Levoča barrutia)

Eslovenian:
* Studenec (Postojna)
* Studenec na Blokah
* Studenec pri Krtini
Opil txiki

**Opil txikia** () ogi biribil zapala da, orez egina. Krepeak baino handiagoak dira eta legamia dute. Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan ospetsuak dira oso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Slatina

**Slatina** izan daiteke:
##  
* Slatina (Čajniče)
* Slatina (Donji Vakuf)
* Slatina (Foča)
* Slatina (Jablanica)
* Slatina (Laktaši)
* Slatina (Novo Goražde)
* Slatina (Oštra Luka)
* Slatina (Sanski Most)
* Slatina (Srebrenica)
* Slatina (Teslić)

##  
 idatzia.
* Slatina (Lovetx)
* Slatina (Berkovitsa)
* Slatina (Karlovo)
* Slatina (Sitovo)

##  
* Slatina (Kroazia)

## /  
* Sllatinë (Kaçanik)
* Slatina (Leposavić)
* Sllatinë (Podujevë)
* Sllatinë (Vushtrri)

##  
 idatzia.
* Slatina (Brod)

##  
* Slatina (Andrijevica)
* Slatina (Danilovgrad)
* Slatina (Pljevlja)
* Slatina (Šavnik)

##  
* Slatina (Olt)

##  
 idatzia.
* Slatina (Bor)
* Slatina (Čačak)
* Slatina (Jagodina)
* Slatina (Knjaževac)
* Slatina (Kruševac)
* Slatina (Leskovac)
* Slatina (Loznica)
* Slatina (Negotin)
* Slatina (Novi Pazar)
* Slatina (Prijepolje)
* Slatina (Šabac)
* Slatina (Sopot)
* Slatina (Ub)

##  
* Slatina (Leviceko barrutia)
* Slatina nad Bebravou

##  
* Slatina (Kladno barrutia)
* Slatina (Klatovyko barrutia)
* Slatina (Litoměřiceko barrutia)
* Slatina (Nový Jičíngo barrutia)
* Slatina (Plzeň-Iparraldeko barrutia)
* Slatina (Svitavyko barrutia)
* Slatina (Ústí nad Orlicíko barrutia)
* Slatina (Znojmoko barrutia)
* Slatina nad Úpou
* Slatina nad Zdobnicí

##  
* Solotvyno, *Slatina* errumanieraz
Sharknado

***Sharknado***, 2013ko Anthony C. Ferrante estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako hondamendi filma da. Laster kultuzko film bilakatu zen.

## Argumentua 
Urakan erraldoi batek Los Angeles jo eta uholdez gain marrazo antropofagoz bete ditu hiria. Fin surfistak lagunekin batera emazte eta alabaren bila joango da.

## Aktoreak 
* Ian Ziering: Fin 'Finley' Shepard
* Tara Reid: April Wexler
* Johh Heard: George
* Cassie Scerbo: Nova Clarke
* Jaason Simmons: Baz Hogan
* Alex Arleo: Bobby
* Diane Chambers: Anges
* Julie McCullough: Joni Waves
* Chuck Hittinger: Matt
* Aubrey Peeples: Claudia
* Robbie Rist: Robbie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pretzel

***Pretzel*** edo '''*bretzel*-a'* (; alsazieraz eta ) laberatutako ogi mota bat da, orez egindakoa, begizta formakoa eta azalean gatza duena. Erdi Aroko europar monasterioetan sortua, Alemaniako, Hego Tirolgo (Italia) eta Alsaziako (Frantzia) elikagai tipikoa da.

## Osagaiak 
Bere osagai nagusiak hauek izan ohi dira: gari-irina legamiaduna, esnea eta gurina.

Orea laburki bustitzen da % 3ko sodio bikarbonato disoluzio batean labean egin aurretik, eta gatza gehitzen zaio askotan, nahiz eta gozoak ere egiten diren, kanela, banilla eta abar zaporekoak. Eskualdeko errezeta batzuek arrautza eta limoi azala ere gehitzen dituzte.

## Historia 
Badirudi bere jatorria udaberri hasieran ospatzen diren zelta jaialdiekin lotuta dagoela, eguzkiak Aries konstelazioa, aharia, zeharkatzen duenean, beraz, bere forma bereizgarriak zodiako animalia honen adarrak irudikatuko lituzke.

Erromatarrek *panis tordus'' deitzen zieten. 610. urte inguruan, Borgoinako eta Renaniako monje beneditarrek hartu zituzten eskola-lanak amaitzen zituzten haurrei sari gisa emateko. Azaldu zuten "brezelak" otoitz egiten ari den haur baten besoak irudikatzen zituela eta brachiola edo pretiola deitzen zietela.

Bere irudikapenik zaharrena Hortus deliciarum edo Atseginaren Lorategian agertzen da, 1190ekoa. Kodexeko miniaturetako batek Ester erreginak eta bere senarrak, Asuero/Xerxes errege persiarrak, parte hartzen duten oturuntza-eszena bat irudikatzen du. Mahai gainean, erregearen eskuinaldean pretzel bat ikus dezakezu.

Alemania hegoaldeko tradizio katolikoan, "palmbrezelak" erabiltzen ziren Erramu Igandean (Palmsonntag) elizara bedeinkatzeko eramaten ziren palmondoak apaintzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mburuvicha Róga

**Mburuvicha Róga** (*Buruzagiaren Etxea* esan nahi du euskaraz) Paraguaiko presidentearen bizileku ofiziala da. Asuncion hiriko Mariscal López hiribidean dago.

## Lehenengo Mburuvicha Róga 
Lehenengo Mburuvicha Róga, Carlos Antonio Lópezek 1860an erosia, El Paraguayo Independiente eta Independencia Nacional kaleen artean zegoen.

XX. mendearen hasieran, ordea, eraitsi zuten.

## Kanpo estekak