open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Handré Pollard

**Handré Pollard** (Somerset West, Lurmutur Mendebaldea, 1994ko martxoaren 11) hegoafrikar errugbilaria da, zabaltzaile postuan aritzen dena. 2019-2022 bitartean Montpellier Hérault Rugbyk jokatu ondoren, 2022an Leicester Tigersek kontratatu zuen. 2014ko ekainaren 28an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, Port Elizabethen, Eskoziaren aurka. 

2019an Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen talde nazionalarekin; 22 tanto egin zituen finalean.  2023ko Munduko Errugbi Kopa ere irabazi zuen, eta finalean berak lortu zituen Hegoafrikaren tanto guztiak.

## Ibilbidea 
* Blue Bulls: 2013-2019
* Bulls: 2014-2019
* Red Hurricanes Osaka: 2016
* Montpellier HR: 2019-2022
* Leicester Tigers: 2022-

## Palmaresa 
### Montpellier Hérault Rugby 
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2021
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2022
### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henrik von Eckermann

**Henrik Claes Edvard von Eckermann** (Nyköping (Suedia), 1981eko maiatzaren 25a) hipikan aritzen den kirolari suediarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Saltoak taldeka* proban, berriz, urrezko domina lortu zuen Suediako taldearekin, AEBko taldearen (zilarrezko domina) eta Belgikako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Henrik von Eckermann (*King Edward*en gainean), Malin Baryard-Johnsson (*Indiana*ren gainean) eta Peder Fredricson-ek (*All In*en gainean).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessica Springsteen

**Jessica Springsteen** (Los Angeles &ndash; Kalifornia (AEB) 1991ko abenduaren 30a) hipikan aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Saltoak taldeka* proban, zilarrezko domina lortu zuen AEBko taldearekin, Suediako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Belgikako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Laura Kraut (*Baloutinue*ren gainean), Jessica Springsteen (*Don Juan van de Donkhoeve*ren gainean) eta McLain Ward-ek (*Contagious*en gainean).

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niels Kaj Jerne

**Niels Kaj Jerne** (Londres, 1911ko abenduaren 23a - Castillon-du-Gard, 1994ko urriaren 7a) daniar inmunologoa izan zen. 1984ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Georges J. F. Köhler eta César Milsteinekin batera immunologiaren alorrean egindako lanengatik.

Londresen jaio zen Danimarkako familia batean eta Herbehereetara joan zen bizitzera Lehen Mundu Gerran. Leidengo Unibertsitatean fisika ikasi zuen bi urtez, eta Kopenhagera joan zen medikuntza ikastera. 1943tik 1956ra Statens Serum Institut-en lan egin zuen eta bertan antigorputzen eraketaren teoria formulatu zuen. Nazioarteko aitorpena jaso zuen eta 1956an Osasunaren Mundu Erakundean sartu zen. 1962tik 1966ra immunologia irakaslea izan zen Pittsburgheko Unibertsitatean. 1966tik 1969ra Frankfurteko Unibertsitatean irakasle izan zen eta 1969tik 1980ra Basileako Immunologia Institutua zuzendu zuen.

1970eko hamarkadan aitzindaria izan zen immunitate-sarearen teorian.

## Kanpo estekak
Patinete elektriko

thumb| Patinete elektrikoa
thumb| Stockholmeko hainbat  patinete
[thumb| Hiriko patineteak [Tomaszów Mazowiecki|Tomaszów Mazowieckin, Polonian]]

**E-scooter** edo **patinete elektrikoa** edo motor elektrikoa duen patinete mota bat da, motor elektriko batek (edo lehenago barne errekuntzako motor txikiak) elikatutako zutik ibiltzeko patinete bat da. Mikromugikortasun alorrean sailkatuta , patinete hauek, normalean, pilotua dagoen erdian oholtza bat dute, pilotuak zutik gidatzeko. Lehenengo patinete motorizatua Autoped enpresak fabrikatu zuen 1915ean.  

XXI. mendean, patinete elektrikoko edo scooter elektrikoak (**e-scooters**) asko ugaritu dira, patineteen erabilera partekatuko sistemak ere sortu baitira. Sistema horien bidez, erabiltzaileek patineteak minutuko alokatzen dituzte. Edo, zenbait hiritan, udalek patinete elektrikoak partekatzeko sistema merkeak antolatu izan dituzte.

## Historia 
* 1915: Autoped enpresak bere zutik ibiltzeko patinete motorduna sortu zuen. Eskulekuan atzera botatzeak enbragea , eta eskura balazta jarri zuen. Autoped-ek produkzioarekin jarraitu zuen 1921era arte. Alemaniako Krupp taldeak 1919tik 1922ra bitarteko lizentziapean eraiki zuen Autoped sortutako patinete motorduna.
* 1986: Go-Ped-ek lehen scooter edo patinete modernoak, "Roadster" eta "Sport" sortzen zituen. 
* 2001eko maiatza: Go-Ped esekidura osoko lehen patinete elektrikoa sortu zuen: "Hoverboard".
* 2004: Evo Powerboards-ek lehen bi martxako patinetea transmisioarekin sortzen zuen: "2x". 
* 2009ko azaroa: Go-Pedek bere lehen scooter edo patinetea eta *go-kart* guztiz propultsatuak aurkeztu zituen: "GSR Pro-Ped" eta "GSR Pro-Quad".
* 2013–2014: patinete tolesgarri elektriko arinak daude, litiozko bateriekin eta eskuilarik gabeko *hub* motorrekin elikatuak.
* 2018: Malgukirik gabeko patinak banatzeko sistemak hiri nagusietan aplikatzen dira, neurri handi batean, bizikletak elkar banatzeko sistemak kopiatuz.
thumb|Mutiko bat patinete elektriko txikiagoan
[thumb|2020an [Canberran bizikleta-kaskoak dituzten elkar banatzeko patinete elektrikoak]]
[thumb|T3 Patroller [triziklo elektrikoa zutik ibiltzeko]]

## Iruditegia 
 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Otadui etxea

**Otadui etxea** edo **Arrosario Santuko ospitalea** Eskoriatzako monumentu barroko-klasizista da, XVII. mende hasierakoa, erlijio- eta zerbitzu- arkitektura zibilaren tipologia duena. 20. mendetik Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultatearen egoitzetako bat da, bere zerbitzu zentralen etxea.

## Kanpo estekak 

thumb|left|Otadui etxea, 1953.
Henry A. Wallace

**Henry Agard Wallace** (Orient, Iowa, 1888ko urriaren 7a - Danbury, Connecticut, 1965eko azaroaren 18a) estatubatuar politikari, kazetari, baserritar eta negozio-gizona izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako presidenteordea izan zen 1941etik 1945era.

Iowako Estatu Unibertsitatean ikasi ondoren, idazle eta editore bere familiaren baserriaren egunkarian lanetan aritu zen. Arto hibridoko enpresa arrakastatsu bat ere sortu zuen.

1932ko presidentetzarako hauteskundeetan Franklin D. Roosevelt babestu zuen. Nekazaritza Idazkaria izan zen 1933 eta 1940 bitartean eta New Deal babestu zuen. Presidenteordea izan zen 1941 eta 1945 artean, Rooseveltekin batera. Merkataritzako Idazkaria izan zen 1945etik 1946ra.

Alderdi Progresista sortu zuen eta 1948ko hauteskundeetarako hautagaia izan zen.
Itaroa

**Itaroa** Uharte udalerriko urbanizazio bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdean.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uharte
* Iruñerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Pieter Devos

**Pieter Devos** (Diest (Belgika) 1986ko otsailaren 8a) hipikan aritzen den kirolari belgikarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Saltoak taldeka* proban, brontzezko domina lortu zuen Belgikako taldearekin, Suediako taldearen (urrezko domina) eta AEBko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Pieter Devos (*Claire Z*ren gainean), Jérôme Guery (*Quel Homme de Hus*en gainean) eta Grégory Wathelet-ek (*Nevados S*ren gainean).

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetrakloroetileno

**Tetrakloroetileno** (Cl2C=CCl2), **perkloroetileno** edo **PERC**, pisu handiko hidrokarburo kloratua da. Likido koloregabea da, ez sukoia, astuna eta eterraren antzeko usaina duena. Normalean, disolbatzaile gisa erabiltzen da ehunak eta metalak garbitzeko.

## Sintesia 
Konposatu organikoen zuzeneko klorazioaren bidez, 600 - 800 ° C eta 0,2 - 1 MPa-ko karbono-atomoekin eta lortutako produktuen destilazio zatikatuarekin.

## Erreaktibitatea 
150 ° C-tik aurrera, airearen oxigenoarekin erreakzionatu dezake, fosgenoa sortuz gero.

Cl2C=CCl2 + O2 -> 2 Cl2C=O

Hezetasunarekin kontaktuan, poliki-poliki deskonposatzen da, lurrun toxiko eta korrosiboak sortuz (HCl, azido triklorazetikoa, etab.).

Metal batzuekin (metal alkalinoak, lurralkalinoak, aluminioa) bortizki erreakzionatu dezake.

## Toxikologia 
Tetrakloroetilenoak larruazaletik koipe-geruza ezabatzen du. 100 ppm-ko kontzentraziotik aurrera, begien, arnasbideen, azalaren eta mukositateen narritadura gertatzen da. Arnasteak birikako edema eragin dezake. Gainera, zefalea, goragalea, bertigoa eta egoera narkotikoak eragin ditzake. Nerbio-sistema zentralean, gibelean eta giltzurrunetan kalte itzulezinak eragin daitezke.

Tetrakloroetilenoa kantzerigenoa den susmoa dago. Tetrakloretilenoa arriskutsua da ingurumenerako, akuiferoetarako eta ur-bizitzarako bereziki. Isuria izanez gero, substantzia xurgatzaile batekin jaso daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afta

**Afta** ultzerazio txiki horixka, biribila edo obala da, ertz gorri batek inguratua, hasierako besikula edo puslatxo baten gainean, ahoko edo faringeko (eta baita genitaletako ere) mukosan kokatua; erredura-sentsazio biziarekin batera agertzen da. Etiologia ez da oso ongi ezagutzen; agian birus batek sortua izan daiteke.

Aftak aho-barrunbeko lesiorik ohikoenetako bat dira, populazioaren % 5-80 arteko prebalentziarekin. Oso maiz agertzen da haur eta nerabeen artean, batez ere 10 eta 19 urte bitartekoen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korneako ultzera

**Korneako ultzera** begiko gaixotasun bat da, kornearen gainazal epitelialean jarraitutasuna galtzea, nekrosiarekin edo azpiko ehuna suntsitzearekin lotzen dena. Kornea begiaren aurreko zatiaren alderik azalekoena da, eta haren gardentasuna funtsezkoa da ikuspegi zuzena izateko. Kornean ultzerak sortzen direnean, ondorio larriak eragin ditzakete, hala nola zulaketa eta orbaintzearen ondoriozko gardentasuna galtzea, eta horrek ikusmen eskasa sortzen du. Kausak askotarikoak dira, eta bi motakoak izaten dira: infekziosoak, esate baterako, barizela-zoster birusagatik, begiaren gaineko traumatismoengatik edo beste gaixotasun batzuengatik, eta traumatismo edo beste gaixotasun batek sortuak hala nola artritis erreumatoidea, Sjögrenen sindromea edo korneako distrofia. Korneako ultzerak agertu eta mantentzeko, hainbat faktorek esku hartzen dute maiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txankroide

**Txankroidea** edo **txankro biguna** sexu-transmisiozko gaixotasuna da, *Haemophilus ducreyi* izeneko bakterio gram-negatibo batek eragiten duena. Askotan, ultzera genital gisa agertzen da, izaera sifilitikoko txankro bat simulatuz. Mingarria, antigenikoa eta desatsegina izateagatik bereizten da.

Gaixotasuna garapen bidean dagoen herrialdeetan eta Hirugarren Munduko herrialdeetan dago nagusiki.

Erdaindu gabeko gizonek arrisku handiagoa dute infektatutako bikote baten txankroidea hartzeko. Bestalde, txankroidea giza immunoeskasiaren birusa (GIB) hartzeko arrisku-faktore bat da, HIESa eragiten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conchita Balparda

**Conchita Balparda** (Portugalete, Bizkaia, 1942ko azaroaren 22a) abeslaria izan zen. sopranoa. 

## Biografia 
Bilboko Kontserbatorioan ikasi zuen kantua Aurora Abasolo durangarrarekin, ondoren Madrilera eta  Milanera joan zen ikasten jarraitzera.

Berrogeita hamarreko hamarkadan egin zuen debuta Bilboko San Bizente Aretoan. 1959an Coruñako Colón antzokian Verdiren Rigoletto abestu zuen eta  Pucciniren La Bohème Alfredo Krausekin batera, eta hurrengo urtean Verdiren La Traviatako Violetta abestera itzuli zen. Urte horretan bertan, La Bohème eta La Traviata abestu zituen Bilboko Opera Denboraldiak kontratatuta.

1958ko urrian Federico Moreno Torrobaren Luisa Fernanda Zarzuela Antzokian abestu zuen, Duquesa Carolinaren paperean Isabel Garcisanz eta Estrella Alsinarekin txandakatuz, eta Dolores Perezek Luisa Fernandarena Gloria Aizpuru eta Amparo Azconekin tartekatuz.

Zarzuela batzuk grabatu zituen. Federico Moreno Torroba konpositoreak zuzenduta, La Marchenera grabatu zuen Odon Alonso eta Benito Lauretekin Amadeo Vivesen La generala eta Francisco Alonsoren La picarona.

## Diskografia   
* La generala (1958)
* La picarona (1959)
* La marchenera (1960)

## Sariak 
* *Bilboko Kontserbatorioko Kantu Karrera Amaierako Saria* jaso zuen 
* *Ibáñez de Betolaza saria* jaso zuen.

## Erretiroa 
Bost urte besterik ez zeraman ibilbide artistiko arrakastatsuan, eta espainiar estatuko sopranorik onenetakotzat jotzen zuten, familiaren egoerak erabaki zorrotza hartzera bultzatu zuenean. Sinatuta zituen kontratuak bete zituen, Milango Scalan eta beste antzoki garrantzitsu batzuetan abesteko eskaerak baztertuz, baita Olaetako baletarekin Estatu Batuetatik bira bat egitea, eta bere giza kalitate handiagatik gidatuta, Portugaleteko bere etxera erretiratu zen behar zuten gurasoak zaintzera.
2018ko Portugaleteko egutegian gogoan izan zuten. 
## Erreferentziak
Alzateko jaun (abestia)

**Alzateko jaun** Xabier Lete oiartzuar abeslariaren kantua da. Xabier Lete izeneko haren lehen diskoan agertu zen. Abestia *Altzateko Jaun-en kontu zaharra* (jatorrizko edizioan *La leyenda de Jaun de Alzate*, 1922), Pío Barojaren eleberrian oinarrituta dago.

## *Xabier Lete* izeneko albuma 
[thumb|[Xabier Lete]]

1974an plazaratutako *Xabier Lete* izeneko albumean 5. abestia izan zen.

* Herriaren nortasuna desegiten ari zen: 
: *Altzateko Jaun / hor zaude nonbait, / zure lurrera itzultzeko zai. / Gure izatearen  / testigu zuzena, / makurtu gabeko / zuhaitz lerdena, / desertuko haizeak / legortu ez zuen lorea, / itsasoaren kolorea / hor zaude zu!*

* Neurri handi batean kristautasunaren eraginez: 
:*Hamasei salbe, / hamalau kredo, / erderaz entzunagatik, / bazenekizun / hori ez zela / sekulan guretzat egin. / Urrezko dukate / eta dirua / ez dira engainu txarrak, / alde batera / apartatzeko / lehengo sinismen zaharrak.*  
:
:*Merkatarien aldamenera, / amildegian, / goitik behera, /ohar gabean / eroriko gera, / baina guztiok / jakin dezagun / bidea nondik / dijoan. / Altzateko Jaun, / hor zaude zu!*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ni naiz
* Nafarroa arragoa 
* Izotz-ondoko eguzki
* Seaska kanta
* Kontrapas

## Kanpo estekak
Azido trikloroazetiko

**Azido trikloroazetikoa** konposatu organikoa da, CCl3COOH formula duena azido karboxiliko kloratuen familiakoa. Solido zuri higroskopikoa da. Azido kloroazetikoa eta azido dikloroazetikoa antzeko konposatuak dira.

## Sintesia 
Azido trikloroazetikoa  azido azetikoa zuzenean kloratzen da fosforo gorriakatalizatzaile gisa usatuz.

CH3COOH + 3 Cl2 → CCl3COOH + 3 HCl

Azidko trikloroazteikoa trikloroazetaldehidoa zuzenean kloratuz ere sintetiza daiteke.

## Erabilera 
Biokimikan asko erabiltzen dute, makromolekulak prezipitatzen dituelako, hala nola proteinak, azido desoxirribonukleikoa (DNA) eta azido erribonukleikoa (RNA).

Azido trikloroazetikoa lesio intraepitelialak, zerbikalak, uterinoak edo displasia zerbikalak suntsitzeko erabili daiteke (lesio preneoplasikoak; displasia zerbikalak; CIN-I, CIN-II, CIN-III; LIP edo SIL maila altu eta baxukoak). 

Medikuntzan eta kosmetikan beste erabilera batzuk ere baditu, hala nola esfoliazio kimikoa (arruntki *peeling* deitua), tatuajeak kentzea, garatxoen tratamendua (GPB bidezko garatxo genitalak barne) eta gazte-aknea.

Odontologian ere erabiltzen dute: ahoko mukosaren lesio epitelialetan aplikatzen dute, hala nola aftetan, zaurietan, etab.

Azido trikloroazetikoaren sodio gatza (sodio trikloroazetatoa) herbizida gisa erabili zen XIX. mendetik aurrera, baina 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990ko hamarkadaren hasieran kendu zuten merkatutik erregulatzaileek.

## Toxikotasuna 
Produktu Kimikoen Europako Agentziaren arabera azido trikloroazetikoak errekuntza larriak eragin ditzake larruazalean eta begietan, baina ez dago ebidentzia sendorik gizakientzat toxikoa denik

## Ikus, halaber 
* azido kloroazetiko
* azido dikloroazetiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tambo (esnetegia)

**Tambo** direlakoak, Argentina, Paraguai eta Uruguaien, behi esne jeizti, ekoitzi eta saltzen den esnetegiak dira, orokorrean, esne gordina. Izendapena esnerako espezializatutako arrazen jeizti eta ekoizte abeltzaintza jarduera guztia izendatzeko ere erabiltzen da.

Izendapenaren jatorria kitxuerazko *tampu* hitzean omen dago, *Bide Inkan* hogeitamar kilometroro bizirauteko beharrezkk hornigaiak gordeak zeuden aterpeak.
Aretxabaleta Campusa

thumb|Lantegi zaharreko irudia, eraberritze lanak hasteko unean.
**Aretxabaleta Campusa** edo **Aretxabaletako Campusa** Mondragon Unibertsitateak Aretxabaletan duen ikastetxe bat da. Huhezi fakultatearen komunikazio ikasketen egoitza da 2013. urtetik.

Eraikina San Migel Bedarreta auzoan, Tubos de Precisión enpresa zegoen esparruan dago, eraikin bat eraberrituz egin zen (zehazki Vergara, Jauregui, Resusta y Cia enpresaren eraikina zena), eta egokitzapen-lanek Aretxabaletako Udalaren laguntza izan zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamin List

**Benjamin List** (Frankfurt, 1968ko urtarrilaren 11) alemaniar kimikaria da. 2021eko Kimikako Nobel Saria jaso zuen David MacMillanekin batera organokatalisi asimetrikoa garatzeagatik. Teknika horrek botikak garatzeko prozesuak azkartu eta hobetu ditu, eta konposatu merkeagoak sortzeko bidea ireki du. Modu berean, industria kimikoak ingurumenean duen inpaktua txikitzen lagundu du.

Ikatzaren Ikerketarako Max Planck Institutuko zuzendarikideetako bat eta kimika organikoko irakaslea Koloniako Unibertsitatean da. Christiane Nüsslein-Volharden iloba da, 2005ean Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuena.

## Erreferentziak
Kapadozia (argipena)

**Kapadozia** izenak adiera zenbait ditu:
* Kapadozia  Turkiako erdialdean dagoen eskualdea eta Anatoliako antzinako lurraldea.
* Cappadocia (Abruzzo), Italiako udalerri bat.
Almijarako mendilerroa

**Almijarako mendilerroa**, gaztelaniaz *Sierra de Almijara*, Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoan dagoen mendilerro bat da, Málagako probintzia eta Granadako probintziaren artean. Mendikate Penibetikoaren zati da.

## Gailurrak 
Mendebaldetik ekialdera, 15 mendi garaienak honakoak dira:

## Kanpo estekak
Yordas Tontorra

**Yordas Tontorra**, **Burín** edo **Borín**, gaztelaniaz *Pico Yordas*, Espainiako Leóngo probintziaren iparraldean dagoen mendi bat da, Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoan, eta Kantauriar mendikatean. 1.967 metroko garaiera du.

Riañoko urtegiaren alboan dago.
Pandora Papers

**Pandora Papers** () mundu mailan egin den kazetaritza ikerketa erraldoi baten ondorioz filtratu diren 11,9 milioi dokumentu dira. Herrialde desberdinetako kazetariekin batera International Consortium of Investigative Journalists erakundeak koordinatu du ikerketa. Informazioak 2021eko urriaren 2an iragarri ziren eta hurrengo egunean hasi ziren plazaratzen. ICIJ erakundearen arabera hau izan da finantzia munduko dokumentuen filtrazio handiena. Txosten honen aurrekaria Panama Papers izenekoak izan ziren. Hurrenez hurren, Pandora Papersen bidez 11,9 milioi dokumentu filtratu dira (2,94 terabytes) eta Panama Papersen 11,5 milioi izan ziren (2,6 terabytes).

## Ikerketaren datuak 
Jakinarazi dutenez, agirietan azaltzen dira, besteak beste, 330 politikari eta kargudun publiko baino gehiago eta munduko aberatsenen Forbes zerrendako 133 pertsona. 1971 eta 2018 artean sortutako 27.000 konpainia baino gehiago dira auzian inplikatuak. Ia 30.000 onuradun dira horietan. Zerga iruzurraren gaineko ikerketak ia bi urte iraun du, eta 11,9 milioi artxibo baino gehiago aztertu dituzte: dokumentu idatziak, kalkulu orriak, posta elektronikoak eta irudiak. ICIJ kazetari elkarteak koordinaturik, munduko 117 herrialdetako 600 kazetarik baino gehiago hartu dute parte ikerketan. Besteak beste, ikerketan hedabide hauek izan dira, *Le Monde*, *The Guardian*, *The Washington Post*, ''L'Espresso*, *La Nación* eta *El País''. Auzian inplikatuak diren dirudunen izenak jakinarazteko garaian, ikerketan parte hartu duen hedabide bakoitzari bere herrialdekoak diren pertsonen datuak ematen zaizkio.

## Inplikatutako zerbitzu-emaileak 
Zabaldutako artxiboak 14 Offshore konpainietatik filtratu dira. Enpresa hauek paradisu fiskalek zerga gutxiago ordaintzeko eskaintzen duten aukera aprobetxatu egiten dute, jabetza norena den ezkutatzeko aukera. Horretarako ezkutuko gezurrezko konpainiak sortzen laguntzen diete iruzugileei.

## Inplikatutako ospetsu batzuk 
Arlo guztietako izenak pilatzen dira paperetan:

### Politikariak 
Munde mailako 35 buru. Esaterako:
* Abdullah II.a Jordaniakoa
* Andrej Babiš, 2017tik Txekiako Lehen Ministroa
* Sebastián Piñera, Txileko Presidentea
* Guillermo Lasso, Ekuadoreko Presidentea
* Enrique Peña Nieto, Mexikoko Presidente ohia

### Abeslariak 
* Elton John
* Julio Iglesias
* Shakira
* Ringo Starr
* Chayanne

### Kirolariak 
* Pep Guardiola

### Aktoreak 
* Claudia Schiffer

### Idazleak 
* Mario Vargas Llosa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :International Consortium of Investigative Journalists.
The Interpreter

***The Interpreter*** (euskaraz *Itzultzailea*), 2005eko Sydney Pollack estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. Nicole Kidman, Sean Penn, Catherine Keener eta Jesper Christensen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Silvia Broome (Nicole Kidman) NBEeko itzultzaileak, nahigabean, Afrikan genozidio burutzea leporatzen Edmond Zuwanie (Earl Cameron) Matoboko Errepublikako presidentea herrialde hartako errebeldeek hura erailtzeko egitasmoa entzungo du. Tobin Keller (Sean Penn) NBEeko agente sekretuak Silvia babesteko ardura hartuko du, hark bere idealak izan arren egitasmo hura gerarazteko lekukotasuna eman nahi baitu.   

## Aktoreak 
* Nicole Kidman: Silvia Broome
* Sean Penn: Tobin Keller
* Catherine Keener: Dot Woods
* Jesper Christensen: Nils Lud
* Yvan Attal: Philippe
* Earl Cameron: Zuwanie
* George Harris: Kuman-Kuman
* Michael Wright: Marcus

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Crazies (1973ko filma)

***The Crazies*** edo **Code Name: Trixie** (euskaraz *Eroak* edo *Kode Izena: Trixie*), 1973ko George A. Romero estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Lana Carroll, W.G. McMillan, Harold Wayne Jones, Lloyd Hollar, Lynn Lowry eta Richard Liberty aktoreek antzeztu zuten.

DEnboraren poderioz beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu du. *2010ean izenburu berdineko berregokitzapen filma* izan zuen.

## Argumentua 
AEB, Pennsylvania, Evans City udalerria, izurri biologiko bat herrian barna hedatu da. Hura geldiarazteko helburuz AEBetako Armada bertaratu da, baina gaixotasunak kutsatutako jendea matxinatu eta soldaduak erasotuko ditu.

## Aktoreak 
* Lane Carroll: Judy
* Will McMillan: David
* Harold Wayne Jones: Clank
* Lloyd Hollar: Peckem kolonela
* Lynn Lowry: Kathy
* Richard Liberty: Artie
* Richard France: Watts doktorea
* Harry Spillman: Ryder maiorra
* Will Disney: Brookmyre doktorea
* Edith Bell: Laborategiko teknikaria 
* Leland Starnes: Shelby
* Bill Thunhurst: Brubaker
* A.C. McDonald: Bowen jenerala
* Robert J. McCully: Hawks
* Robert Karlowsky: Cooper sheriffa
* Ned Schmidtke: Tragesser sarjentua
* Tony Scott: Shade udaltzaina
* Roy Cheverie: Armadako doktorea
* Jack Zaharia: Apaiza
* Bill Hinzman: Erizaindegiko gizona eta doktorearen bulegoko tiratzaile kutsatua  

## Berregokitzapena 
* *The Crazies (2010eko filma)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Crazies (2010eko filma)

***The Crazies*** (euskaraz *Eroak*), 2010eko Breck Eisner estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. George A. Romerok zuzendutako *1973ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da. Timothy Olyphant, Radha Mitchell, Joe Anderson eta Danielle Panabaker aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Iowa, uran dagoen toxina misteriotsu batek hartatik edaten duen oro eskrupulurik gabeko hiltzaile bilakatzen du. Ogden Marsh nekazal herri txikiko biztanleak anarkia odoltsu batean amaituko den mugarik gabeko bortizkeria eta sarraski beldurgarri ekingo diote. Izurri hau kontrolatzeko helburuz, AEBetako Armadak eliteko talde armatu bat herriko sarbideak blokeatu ditzan bidaliko du, kutsatutako herritarrak isolatu eta ilunpean zain dauden hiltzaile gupidagabeen menpe utziz. 

## Aktoreak 
* Timothy Olyphant: David Dutton
* Radha Mitchell: Judy Dutton
* Joe Anderson: Russell Clank
* Danielle Panabaker: Becca Darling
* Christie Lynn Smith: Deardra Farnum
* Brett Rickaby: Bill Farnum
* Preston Bailey: Nicholas Farnum
* John Aylward: Hobbs alkatea
* Joe Reegan: Billy Babcock kaporala
* Glenn Morshower: Inteligentzia ofiziala
* Larry Cedar: Ben Sandborn
* Gregory Sporleder: Travis Quinn
* Mike Hickman: Rory Hamill
* Lisa K. Wyatt: Peggy Hamill
* Justin Welborn: Curt Hamill
* Chet Grissom: Kevin Miller
* Tahmus Rounds: Nathan
* Brett Wagner: Jesse
* Alex Van: Red
* Frank Hoyt Taylor: Charles Finley ehorztzailea
* Justin Miles: Scotty McGregor
* Marian Green: McGregor andrea
* E. Roger Mitchell: Tom suhiltzaile burua

## Berregokitzapena 
* *The Crazies (1973ko filma)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Malèna

***Malèna***, 2000eko Giuseppe Tornatore italiarrak zuzendutako drama-komedia erotiko bat da. Monica Bellucci eta Giuseppe Sulfaro aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Ennio Morriconek konposatu zuen.

Argazkigintza onenaren Oscar Saria eta Soinu banda onenaren Oscar Sariaren izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
1940, Italia, Sizilia, Malena Scordia (Monica Bellucci) deritzon emakumea siziliar kostalde eguzkitsuan dagoen Castelcuto herriko emakume eder eta erakargarriena da. Herrira iritsi berria da, bere senarra gerra dela, eta herritik bertako gizonezkoen begirada lizunean pean ematen duen paseo bakoitza ikuskizun batean bilakatzen da, beren emazteen inbidia eta zurrumurruen jomuga bihurtuz. Herriko nerabe batek doan edonora txirrinduaz jarraitzen dute, haren edertasun fin eta arketipikoa mirestu asmoz. Baina beraien artean Renato Amoros dago (Giuseppe Sulfaro), bere desioak fantasia obsesibora daramatzan hamairu urteko mutila. 

## Aktoreak 
* Monica Bellucci: Malèna Scordia
* Giuseppe Sulfaro: Renato Amoroso
* Luciano Federico: Renatoren aita
* Matilde Piana: Renatoren ama
* Pietro Notarianni: Bonsignore, irakaslea
* Gaetano Aronica: Nino Scordia
* Gilberto Idonea: Centorbi, abokatua
* Angelo Pellegrino: Alderdi Nazional Faxistako burua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lepenski Vir

**Lepenski Vir**, serbieraz Лепенски Вир, Serbiako ekialdean dagoen europar historiaurreko kokaleku bat da, Errumaniako muga eta Danubio ibaitik hurbil, zehazki Burdinazko Ateetan. K.a. 9500/7200–6000 urteen artean datatua dago, Mesolito garaian.

## Aurkikuntzak 
Indusketa nagusiak 1965-1971 artean Belgradeko Unibertsitateko Dragoslav Srejović arkeologoaren zuzendaritzapean egin ziren. Haren ikasle eta jarraitzaile Ivana Radovanović izan da gero gunea gehienbat aztertu duena.

Ikusgarritasunaren aldetik, tokiko aztarna deigarrienak eskultura antropomorfo oso bereizgarri batzuk dira. Erdi gizaki erdi arrain dira, Radovanovićen arabera, arkeologoak uste duelarik Danubio ibaiari oso lotuta zegoela guneko kultura. Beste seinale bat litzateke hildakoak ehorzten zituztela burua ibaiaren jarioko norabidean zuzenduta, espirituak eraman zitzan. Gero, urtero beluga gaizkaten iritsiera gertatzen zelarik inguruan, 9 metro arteko arrain handi eta funtsezkoak izanik Lepenski Virreko bizitzan, pizkunde seinale izango ziren arrain haiek, eta eskulturentzako inspirazio, Radovanovićen ustez.

## Iruditegia 
erdian|thumb|500x500px|Arrain eta gizakien nahasketatzat jo izan diren eskulturak.

Fitxategi:Lepenski Vir 03.jpg|Berregindako etxea.
Fitxategi:Lepenski Vir, muzej 01.jpg|Museo eta interpretazio zentroa.
Fitxategi:Lepenski Vir, muzej 15.jpg|Eskultura adierazgarrietako bat.
Fitxategi:Lepenski Vir, muzej 27.jpg|Ehortzitako gizakia.
Fitxategi:Lepenski Vir, muzej 22.jpg|Zeramika piezak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lepenski Vir - Bisita Birtual Gidatua
Kladovo

**Kladovo**, Serbiako udalerri bat da, Bor barrutian. Danubio ibaiaren eskuineko ertzean dago.

2011ko erroldaren arabera 20.635 biztanle zituen.
Sarah Sjöström

**Sarah Frederica Sjöström** (Ronninge, Suedia, 1993ko abuztuaren 17a) igeriketan aritzen den kirolari suediarra da. 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), hiru domina irabazi zituen Suedia ordezkatuz: brontzezkoa *100 m estilo libre*an Simone Manuel estatubatuarraren (urrezko domina) eta Penny Oleksiak kanadiarraren (zilarrezkoa) atzetik geratuz; zilarrezkoa *200 m estilo libre*an Katie Ledecky estatubatuarraren (urrezko domina) atzetik eta Emma McKeon australiarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz, eta urrezkoa, *100 m tximeleta estilo*an (munduko errekorra (ME) ezarri zuen 55,84 denborarekin), Penny Oleksiak kanadiarraren (urrezko domina) atzetik eta Dana Vollmer estatubatuarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriz, bakarra lortu zuen: zilarrezkoa  *50 m estilo libre*an Emma McKeon australiarraren (urrezko domina) atzetik eta Pernille Blume danimarkarrari (brontzezkoa) aurre hartuz.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen 50 m eta 100 m libreetan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabula Traiana

**Tabula Traiana** edo **Trajanoren Taula**, Danubioren ertzean, Burdinazko Ateetan dagoen eta Trajano erromatar enperadorearen omenez latinez idatzia dagoen harlauza bat da. K.o. 100-103 urteen artean egin zen.

Gaur egun beste hainbat erromatar aztarnekin batera Đerdapeko Parke Nazionalean dago, Serbiako Kladovo udalerritik hurbil.

## Idazkia 
Monumentuak 3,20 metro luze eta 1,80 metro altuera dauzka, eta bi hegaldun izurdez, sei petalodun arrosez eta hegal zabaldudun arrano batez apaindua dago. Frontoi antzeko batek babesten du, honetan «TABULA TRAIANA» hitz modernoagoak daude tailatuak. 

Testua literalki:
IMP CAESAR DIVI NERVAE F
NERVA TRAIANVS AUG GERM
PONTIF MAXIMVS TRIB POT IIII
PATER PATRIAE COS III
MONTIBVS EXCISI. ANCO..BVS
SVBLATIS VIA .E.

Jatorrizko latinezko testua:
« IMP(erator) CAESAR DIVI NERVAE F(ilius)
NERVA TRAIANVS AUG(ustus) GERM(anicus)
PONTIF(ex) MAXIMVS TRIB(unicia) POT(estate) IIII
PATER PATRIAE CO(n)S(ul) III
MONTIBVS EXCISI[s] ANCO[ni]BVS
SVBLAT[i]S VIA[m r]E[fecit] »

Itzulpena:
Zesar enperadorea, Nerva jainkotiarraren semea,
Nerva Trajano Augusto, germaniarren garailea,
Máximo Pontifize, lauetan tribuniziaren potestateaz izendatua,
Aberriaren Aita, hirugarrenez kontsula,
mendiak zulatu eta bide hau
berregiteko euskarria sartu du.

## Kanpo estekak
Frederiko III.a Palatinatukoa

**Frederiko III.a Palatinatukoa** -*Jainkozalea*- (Simmern, 1515eko otsailaren 14a – Heidelberg, 1576ko urriaren 26a), Wittelsbacheko etxekoa, Simmern-Sponheim-eko Palatinatuko Kontea eta printze hauteslea izan zen (1559-1576). Palatinatuko Hauteslerriaren gaineko Palatinatu-Simmerneko etxearen agintea ezarri zuen, 1685era arte jaurri zuena. Joan II.a Palatinatu-Simmernekoaren semea zen, eta 1559an Palatinatua Oton-Henrike umerik gabeko hauteslearengandik oinordetu zuen. Kalbinismoko bihurtu sutsua zen, eta sinesbide errefermatua bere agindupeko lurraldearen erlijio ofizial egin zuen, bai eta *Heidelbergeko Kristau-ikasbidearen* idazketa eta aldarrikapena ikuskatu ere. Hark kalbinismoa babestu zuela-eta, Alemaniako higikunde erreformatuak euskarri bat eduki zuen Germaniako Erromatar Inperio Santuan.

## Kanpo estekak
Paul Sérusier

**Paul Sérusier** (Paris, 1864ko azaroaren 9a - Morlaix, 1927ko urriaren 7a) frantziar margolaria izan zen.

Académie Julianen ikasi zuen eta 1888ko udan Pont-Aven-en Paul Gauguinen inguruko artista taldean sartu zen. Margolari postinpresionista izan zen eta Les Nabis taldean parte hartu zuen Pierre Bonnard, Édouard Vuillard eta Maurice Denisekin.

1921ean *ABC de la peinture* liburua argitaratu zuen.

## Iruditegia 

Serusier - the talisman.JPG|Talismana (1888)
Paul Sérusier 001.jpg|Paisaia eta zuhaitzak Pont-Avenen, 1888
La barrière fleurie, Le Pouldu 1889 Paul Serusier.jpg|Hesi loreduna, 1889
Porträt Paul Ranson.jpg|Paul Ransonen erretratua, 1890
Paul Sérusier 002.jpg|Melankolia, 1890
Le pardon de Notre-Dame-des-Portes à Châteauneuf-du-Faou vers 1894 Paul Sérusier.JPG|Notre Dame des Portesen barkamena, 1894
Sérusier Les mangeurs de serpents.jpg|Sugeen jantokiak, 1894
Serusier - boys on a river bank.jpg|Mutilak ibaiaren ertzean, 1906
Paul Sérusier Autoportrait à la barbe rutilante.jpg|Bizar distiratsuko autorretratua, 1908-1908
Paysage 1912 Paul Serusier.jpg|Paisaia, 1912
Paul Sérusier La veuve de guerre.jpg|Gerrako alarguna, 1919

## Kanpo estekak
Malcolm Marx

**Malcolm Justin Marx** (Germiston, Gauteng, 1994ko uztailaren 13a) hegoafrikar errugbilaria da, orpokatzaile postuan aritzen dena. 2021etik Japoniako League Oneko Kubota Spearsen jokatzen du. 2016an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, eta 2019ko  eta 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zituen talde nazionalarekin.

## Ibilbidea 
* Golden Lions: 2014-2019
* Lions: 2014-2019
* NTT Shining Arcs: 2020
* Kubota Spears: 2021-

## Palmaresa 
### Lions 
* Super Rugby
** finalista: 2016, 2017, 2018
### Golden Lions 
* Currie Cup
** irabazlea: 2015
### Kubota Spears 
* League One
** irabazlea: 2023 

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Marta Espinós

**Marta Espinós** (Xàbia-Jávea, Valentzia, 1979ko martxoaren 19a) piano-jotzailea eta musika-komisarioa da.

## Biografia 
Alacanteko Oscar Esplá Goi Mailako Musika Kontserbatorioan  graduatu zen, Ana Floriren ikasle gisa, eta Ganbera Musikaren Sari Berezia lortu zuen. Institut Valencià de la Músicaren beka bati esker, Piano eta Ganbera Musikako Graduondokoa egin zuen L’Escola de Música de Barcelona-n, Albert Attenelle eta Jordi Mora zuzendari zituela. Ondoren, Artistaren Ziurtagiria eta Pianoaren Interpretazioko Masterra lortu zituen Meadows School of the Arts-en, Southern MethobanUniversity (Dallas, EE). AEB) Joaquín Atxukarro maisuarekin.

Musikaren eta ia edozein diziplina edo gairen arteko zeharkako harremanak ehuntzen espezializatuta, Martak bere piano-ibilbidearekin batera  musika komisarioaren alderdi garrantzitsua ere garatzen du.

Dibulgazio-alderdi nabarmen bati esker, formula berrien bilatzailetzat hartzen da eszenatokian, entzuleekin komunikazio arinagoa izateko. Gaikako kontzertuetan, ez-musikarientzako workshopetan, ikus-entzunezko eta multimedia kontzertuetan eta bestelako errezeta eszenikoetan espezializatua, betiere musika klasikoa eta garaikidea publiko guztietara hurbiltzeko helburuarekin.

XVII. mendetik gaur egun arteko errepertorioa du, eta Marta ezohiko errepertorioen bilatzaile nekaezina da. Sakon aztertzen du, ahalik eta programa entzutetsuenak egiteko. Bakarlari gisa Europako eta Amerikako areto eta auditorioetan aritu da.

Bere piano-jarduerarekin batera, Marta *Lo Otro* taldeko zuzendarikidea da, Juan Alberto García de Cubas arkitektoarekin batera. *Lo Otro* museoetarako eta kultura-erakundeetarako musika-komisariotzan espezializatutako plataforma da, eta proiektu bereziak garatzen ditu arteen arteko zeharkakotasun eta interkonexio filosofiatik abiatuta. 2017an, bere diskografia-zigilua inauguratu zuen. Zigilu horren ildo editoriala ekoizpen diskografiko eta ikus-entzunezkoen musika proiektu berezi eta bereizgarriak argitaratuko ditu, batez ere musika klasikoaren, jazzaren eta flamenkoaren esparruetan, baita proiektu berritzaile eta sailkaezinak ere. *Musika en Vena* Aholku Batzordeko kidea da, irabazi-asmorik gabeko erakundea da, eta zuzeneko musikaren bidez ospitaleko egonaldiak hobetzen ditu. Marta Espinós Joaquín Atxukarro Fundazioko piano-jotzaile babestua da, bere dizipuluen bitartez piano-jotzaile entzutetsuaren ondarea kontserbatu eta garatzeko.

## Diskografia 
* Estremada armonía: Cervantes en el piano español contemporáneo (Lo Otro, 2017).
* Miguel de Cervantesen heriotzaren IV. mendeurrena dela eta  Tomás Marco, Benet Casablancas eta Carlos Cruz de Castrori egindako bost enkargu.
* Mercedes Zavala eta César Cano, lehendik zeuden Manuel Angulo eta José Zárateren obrez gain 

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Música en venaMúsica en los hospitales
* Joaquín Atxukarrori omenaldia
Hipolita Ibaibarriaga

**Hipolita Ibaibarriaga Ormaetxea** (Ermua, Bizkaia, 1914ko abuztuaren 22a &ndash; Bartzelona, 1942ko abenduaren 26a) atzelari gisa aritutako euskal erraketista profesionala izan zen, ***Poli*** ezizenaz ezaguna.

## Biografia 
Ermuan frontoi izkinan bizi zen Ibaibarriaga familia. Ez bakarrik Hipolita, beste hiru ahizpak (Rosario, Irene eta Bitxori) ere erraketistak izan ziren, eta Vicente anaia zestalaria. Gazterik hil zitzaien Juan aita, eta Dolores ama eta 8 anai-arrebak Eibarrera joan ziren bizi izatera. Txaltxa-zelaiko frontoian hasi zuen Polik bere erraketista ibilbidea eta bertan jaso zuen Madrilera joateko gonbitea.
thumb|280x280px|Erraketistak
### Erraketista ibilbidea 
Hiriburuan Cortezo kaleko Madrid eta Aduana kaleko Chiki-Jai pilotalekuetan aritu zen, eta 1935 urtean azken honetako jokalari nagusiena zen. Bere irudia aldizkari bateko portada izaterainoko fama izan zuen. Sasoi hartan partiduak bikoizten zituen, arratsalde zein gaueko saioak eginez, sarritan bakarka jokatutako baten ondoren bikoteka kantxaratuz. Partidu gogoragarriak eskaini zituen, zaleen artean akorduan egon zirenak luzaroan. *El Mundo Deportivo* egunkariak "¡Poli ha muerto!" iragarri zuen abenduaren 1942ko 27ko kronikan, gaixotasun bizkor eta krudel baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan 
* Emakume erraketistak. Antzinako lanbideak
* Azken erraketistak, mende hasierako kirolari profesionalak. Bideoa
Luteroren Kristau-ikasbide Txikia

**Luteroren Kristau-ikasbide Txikia** () Martin Luterok 1529an umeei kristautasuna irakasten hasteko idatzi zuen kristau-ikasbidea da. Gizaldirik gizaldi irakasmaterialik garrantzitsuenetariko bat izan da, bai eliza luthertarretan, bai eremu protestanteetako herri-ikastetxeetan; gainera, gaur egun ere, eliza luthertar eta batuetako sendotza-eskoletan sarri erabiltzen da. *Ausburgeko Aitormenaz* gain, eliza luthertar guztietako sinesbide-idazkietako bat da, elizaren irakasbidearen oinarri direnak. Suediako Elizan sendotza-emandakoentzat 1960ko hamarraldira arte nahitaezkoa izan zen.

Kristau-ikasbideak honako hauek jasotzen ditu: Hamar Aginduak, Apostoluen Kredoa, Gure Aita, bataioa, giltzen ahalaren elizkizuna eta aitortza, eta eukaristiaren sakramentua; bai eta Gogaidetasunaren Liburua ere. 

Erreforman agertu ziren Bibliaren interpretazio desbideratuek kezkatuta, Martin Luterok, idazlan honen bitartez, Jainkoaren Hitza ahal zen jende gehienari eta erarik errazenean iritsarazi nahi zion: "Sendiburu batek bere sendiari oso errazenik irakasteko moduan", idazlanean zehar sarri aipatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Pernille Blume

**Pernille Blume** (Herlev, Danimarka, 1994ko maiatzaren 14a) igeriketan aritzen den kirolari danimarkarra da. 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), bi domina irabazi zituen Danimarka ordezkatuz: urrezkoa *50 m estilo libre*an Simone Manuel estatubatuarraren (zilarrezko domina) eta Aliaksandra Herasimenia bielorrusiarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz, eta brontzezkoa *4x100 igeri-estilo errelebo*tan AEBren (urrezko domina) eta Australiaren (zilarrezkoa) atzetik.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriz, bakarra lortu zuen: brontzezkoa *50 m estilo libre*an Emma McKeon australiarraren (urrezko domina) eta Sarah Sjöström suediarraren (brontzezkoa) atzetik.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siobhán Haughey

**Siobhán Bernadette Haughey** (Hong Kong, (Hong Kong), 1997ko urriaren 31) igeriketan aritzen den kirolari hongkongdarra da. 
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen: zilarrezkoa *100 m estilo libre*an Emma McKeon-en (urrezko domina) atzetik eta Cate Campbell-i (brontzezkoa), biak austrialiarrak, aurre hartuz, eta zilarrezkoa *200 m estilo libre*an Ariarne Titmus australiarraren (urrezko domina) atzetik eta Penny Oleksiak (brontzezkoa) kanadarra gaindituz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, brontzezko bi domina eskuratu zituen, 100 m eta 200 m librean.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Steyn

**François Philippus Lodewyk Steyn** (Aliwal North, Lurmutur Ekialdea, 1987ko maiatzaren 14a) hegoafrikar errugbilari ohia da, gibeleko, zabaltzaile, erdiko eta hegaleko postuetan aritzen zena. 2016–2020 bitartean Montpellier HR taldean jokatu ondoren, Pro 14 Ligako Cheetahsek kontratatu zuen 2020an. 2023ko uztailean, errugbi profesionala uztea erabaki zuen.

2006an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, eta bi aldiz atera zen munduko txapeldun: 2007an eta 2019an.

## Palmaresa 
### Natal Sharks 
* Currie Cup
** irabazlea: 2008
### Sharks 
* Super Rugby
** finalista: 2007
### Montpellier Hérault Rugby 
* Top 14
** finalista: 2018 
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2016
### Hegoafrikako selekzioa 
* 78 partida, 2006-2022 bitartean
* 168 puntu (11 entsegu, 13 transformazio, 26 zigor-kolpe, 3 drop)
* Tri-nations
** irabazlea: 2009
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Txapelketa
** irabazlea: 2007, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penny Oleksiak

**Penelope "Penny" Oleksiak** (Scarborough, (Kanada), 2000ko ekainaren 12a) igeriketan aritzen den kirolari kanadarra da. 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), lau domina irabazi zituen Kanada ordezkatuz: urrezkoa irabazi zuen ***100 m estilo libre***an  Simone Manuel estatubatuarrarekin berdinduta geldituz; biek 52,70 denboraz urrezko domina jaso zuten. 1984. urteko Olinpiar Jokoetan gauza bera gertatu zen Nancy Hogshead eta Carrie Steinseifer estatubatuarren artean proba berean, eta, baita 2000. urtekoetan ere, 50 m estilo librean berdin gertatu zen. Sarah Sjöström suediarra izan zen hirugarren Tokion, eta brontzezkoa (52,99) jaso zuen. ***4x100 errelebo libre***an brontzezkoa lortu zuen Kanadako taldearekin (3:32,89) Australiakoko (urrezko domina 3:30,65) eta AEBko (zilarrezkoa 3:31,89) taldeen atzetik sailkatuz; Hauek izan ziren taldekideak: Chantal Van Landeghem, Michelle Williams, Penny Oleksiak, Sandrine Mainville eta Taylor Ruck. ***4x200 errelebo libre***an brontzezkoa lortu zuen Kanadak (7:45,39) AEBko (urrezko domina 7:43,03) eta Australiako (zilarrezkoa 7:44,87) taldeen atzetik; taldekideak honako hauek izan ziren: Brittany MacLean, Katerine Savard, Emily Overholt, Kennedy Goss, Penny Oleksiak eta Taylor Ruck. Eta zilarrezkoa (56,46) ***100 m tximeleta***n  Sarah Sjöström suediarraren (urrezko domina 55,48) atzetik eta Dana Vollmer estatubatuarraren (brontzezkoa 56,63) aurretik geratuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), hiru domina eskuratu zituen: brontzezkoa (1:54,70) ***200 m estilo libre***an Ariarne Titmus australiarraren (urrezko domina 1:53,50 **(OE)**) eta Siobhán Haughey hongkongdarraren (zilarrezkoa 1:53,92) atzetik sailkatuz.  *4x100 errelebo libre*an, zilarrezkoa Kanadako taldearekin (3.32,78 minutuko denborarekin), Australiako taldearen atzetik (urrezko domina 3.29,69koarekin, **ME**) eta AEBren taldea garaituz (brontzezkoa 3.32,81ekoarekin). Hauek osatu zuten taldea: Kayla Sanchez, Rebecca Smith, Maggie Mac Neil, Penny Oleksiak eta Taylor Ruck-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El último viaje de Robert Rylands

***El último viaje de Robert Rylands***, ingelesez '''''Robert Rylands' Last Journey '''* (euskaraz *Robert Rylandsen azken bidaia*), 1996ko Gracia Querejeta espainiarrak zuzendutako drama film bat da. Javier Marías espainiar idazlearen *Todas las almas'' (1989) eleberrian oinarritua dago. Ben Cross, William Franklyn, Gary Piquer eta Cathy Underwood aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ingalaterra, Robert Rylands (William Franklyn) azken hamar urtez haren berririk izan ez den eta Oxfordera itzuli berri den 70 urte betetzear dagoen unibertsitateko irakasle eta arkeologo bat da. Gau oso batez poliziaren komisaldegian bere borondatezko lekukotasuna ematen igaroko du. Bere kontakizunak hainbat pertsonen arteko loturak ezarriko ditu: Jill ilegorria (Cathy Underwood), haren alaba Sue (Perdita Weeks), Ahira indiarra (Lalita Ahmed), Abraham Jones (Karl Collins) ikasle beltza, eta literatura ikastaro bat irakastera etorri den Juan Noguera espainiarra (Gary Piquer). Rylandsen adierazpenek Alfred Cromer-Blakerekin (Ben Cross) harreman intimoa eta iraunkorra duela agertaraziko du. Cromer-Blaken egunak jada amaitzear daudelako albisteak Robert Rylandsen azken bidaia bizipen emozional pertsonal batean bilakatuko dute.

## Aktoreak 
*Ben Cross: Alfred Cromer
*William Franklyn: Robert Rylands
*Gary Piquer: Juan Noguera
*Cathy Underwood: Jill, Alfreden arreba
*Perdita Weeks: Sue, Jillen alaba
*Kenneth Colley: Archdale komisaria
*Lalita Ahmed: Ahira, Roberten etxezaina
*Karl Collins: Abraham, Juanen ikaslea
*Maurice Denham: Hume

## Kanpo estekak 
* LGBTeei buruzko filmak
Josefa Errázuriz

**María Josefa Errázuriz Guilisasti** (Santiago, 1952ko irailaren 30a), **"Pepa" Errázuriz** izenarekin ezaguna, Txileko politikaria da. Providencia komuneko alkate izan zen 2012 eta 2016 artean. Gaur egun, 2021az geroztik, udalerri bereko zinegotzi lanetan dihardu.

## Haurtzaroa eta gaztaroa 
Octavio Errázuriz Letelier eta Virginia Guilisasti Tagle senar-emazteen alaba. Octavio Errázurizen (bere herrialdeko enbaxadorea Estatu Batuetan, 1989 eta 1990 bitartean) arreba, Virginia Errázuriz artista bisualaren ahizpa, eta Rafael Guilisasti enpresaburu eta sindikatuko buruzagiaren lehengusina da. 

Santiagoko Villa María Academy eskolan ikasi zuen eta handik 1969. urtean graduatu zen. 

1974an, GNBPren idazkari lanetan hasi zen. Erretiratu ondoren, eragiketen kudeatzaile gisa, herritarren lanean kontzentratu zen gobernuz kanpoko erakundeen bidez, hala nola Probidentziako Auzo-Batzarren Batasuna (2006-2008), Hiri Bizia, Txileko Ondare Eremu eta Auzoen Elkartea, Giza Eskalako Santiago baten aldeko Elkartea eta Lurralde Hiritarren Sarea.

2012ko Urriaren 28ko hauteskundeetan, Providenciako alkate hautatu zuten, Labbé garaituz. Labbé hamasei urtez aritu zen komuneko alkate.

## Erreferentziak 
## kanpo estekak
Guillermo Arthur Errázuriz

**Guillermo Ladislao Arthur Errázuriz** (Santiago, 1948ko maiatzaren 11) Txileko abokatu eta politikaria da. Eskuineko Batasun Demokratiko Independentea (UDI) alderdiaren sortzailea izan zen 1983an eta Augusto Pinochet Ugarte jeneralaren diktadura militarraren Lan ministroa 1988-1989 aldian. Txileko Pentsio Funtsen Administratzaileen Elkarteko (AAFP) presidentea izan zen 1999 eta 2014 artean.

## Kanpo estekak