open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irati Jimenez

**Irati Jimenez Uriarte** (Bermeo, Bizkaia, 1977ko maiatzaren 15a) euskal idazlea da. Horrez gain, Euskal Telebistan edota Euskadi Irratian kazetari aritu da. Edorta Jimenez idazlearen alaba da. Kultura eta gizarte gaiak jorratzen zituen Nabarra aldizkariaren azken zuzendaria izan zen. Egun, *Consumer Eroski* aldizkari eta webgunearen euskara edukien arduraduna izateaz gain, enpresei internetarako aholkularitza eta zerbitzuak ematen lan egiten du.

2006an, Augustin Zubikarai nobela laburren saria irabazi zuen *Bat, bi, Manchester* eleberriarekin. Urtebete geroago akzesita lortu zuen Igartza Sarian bere bigarren eleberriarekin, *Nora ez dakizun hori* eta liburu horrekin gainera, 2010ean, irakurleek ematen duten Beterriko Liburua Saria eskuratu zuen.  2022ko Euskadi Literatura Saria irabazi du Euskarazko Saiakera kategorian, *Begiak zabalduko zaizkizue* (Elkar, 2021) lanari esker.
[erdian|thumb|360x360px|Solasaldia "[Nora ez dakizun hori" eleberriaz (2009)]]

## Idazlanak 
[thumb|270x270px|Solasaldia "[Nora ez dakizun hori" eleberriaz (2009)]]

### Saiakera 
* *Begiak zabalduko zaizkizue. Literaturari buruzko elkarrizketa bat* (2021, Elkar).

### Biografia 
* *Malcom X: Duintasunaren kolorea* (2002, *Txalaparta*)

### Nobela 
* *Bat, bi, Manchester* (2006, *Elkar*). Augustin Zubikarai nobela laburren saria
* *Nora ez dakizun hori* (2009, *Elkar*), Igartza Sarian akzesita
* *Atsekabe zaitut* (2010, *Txalaparta*), Bizkaiko Liburu-saltzaileen "Farolillos de papel" saria

### Ipuina 
* *Laranja azalaren negarra* (2008, *Kutxa Fundazioa*), Donostia Hiria saria

### Bestelakoak 
* *11 urte orgasmorik gabe. Mulder, Scully eta errepresioaren arketipo erromantikoak telebistan*. Hainbat egilek telesailei buruz idatzitako*Telezailak* bilduman jasotako idatzia (2011, *Txalaparta*).
* *Aiztoa eta arkatza** Idazleek idazteari buruzko emandako aholkuak, auto-laguntza gida bat* (2013, *Txalaparta*)

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2022, Euskadi saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Irati Jimenez literaturaren zubitegian
*  Irati Jimenezi elkarrizketa Euskonews Gaztean
Betxí

**Betxí** Valentziako Erkidegoko udalerria da, Plana Baixa eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.

21,4&nbsp;km²-ko azalera du eta 2004an 5.528 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Xert

**Xert** Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Maestrat eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.

82,5&nbsp;km²-ko azalera du eta 2006an 912 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Abodi (mendia)

**Abodi** Nafarroa Garaiko ipar-ekialdeko mendi bat da, Pirinioetakoa. Abodiko mendilerroko tontorrik altuena da, 1.533 metrorekin. Ondoko mendirik altuenak Abodi Mendebaldea (1.496 m) eta Idorrokia (1.492 m) dira. Halaber, inguruan Ori eta Otsogorrigaña ditu.

Iratiko oihanaren hegoaldean kokatuta dago.

## Abiapuntuak 
* **Ollokia**ko lepotik, mendebalderantz: Ordubete eta 30 min.
* **Tapla**ko gainatik, ekialderantz: Ordubete eta 30 min.
* Otsagabitik, iparralderantz: 2 ordu eta 15 min.

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko mendiak

## Kanpo estekak 
* Abodi *luberri.net* webgunean
Larrino

**Larrino** Aretxabaletako (Gipuzkoa) auzoa da, herrigunearen ekialdean kokatutakoa.

Auzoaren hegoaldean Urkuluko uharka zabaldurik dago. Iparraldean Bedoña (Arrasate), ipar-mendebaldean Oro, mendebaldean Aretxabaletako erdigunea (2 kilometrotara) eta ekialdean Zañartu (Oñati) ditu mugakide.

23 baserrik osatzen dute auzoa, haien artean "Lekunberri", "Etxe-berri" eta "Iturriotz Garai". San Kristobal eliza da Larrinoko ikurra, eta izena ematen die bertako festei. Izan ere, San Kristobal jaiak ospatzen dira bertan uztailaren 10ean.
thumb|right|300px|San Kristobal eliza.
[thumb|right|300px|[Urkuluko uharkaren ikuspegia Larrinotik.]]
## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Debagoiena

## Kanpo estekak 
* Auzoei buruzko informazioa Aretxabaleta udal webgunean.
Montejurra

**Montejurra** —euskarazko testu batzuetan, *Jurramendi* edo *Mendixurra* izenez aipatua— Nafarroa Garaiko mendebaldeko mendi bat da, 1.046 metro garai. Lizarrako merindadean dago, Aiegi herritik hurbil. Mendi bakartzat jo ohi den arren, hiru tontor ditu, antzeko altueradunak. Montejurra sinbolismoz jantzitako lekua da Euskal Herrian eta bereziki Nafarroan, hainbat gerra gertaera izan zirelako bertan XIX. mendeko karlistaldietan. Ondorioz, XX. mendean karlistek erromeria jendetsua egiten zuten urtean behin.

## Izena 
*Montejurra* du izen arautua euskaraz eta gaztelaniaz. Euskaraz, izen hori da tradizioan lekukotza duen bakarra, bai ahoz eta bai idatziz. Agiri zaharretan, honako forma hauekin ageri da: *Montehurra*, *Montexurra* eta *Montejurra*. Lehen zatia baliteke gaztelaniazko izen arrunt bat izatea (*monte*); eta bigarrena, izen ezezagun bat, itxuraz euskarazkoa.

Gaur egun euskaraz saihestekotzat jotzen dira XX. mendean asmatutako *Jurramendi*, *Mendixurra* eta *Mendixurri* izen berriak, Euskaltzaindiaren arabera mendi honen arauzko izen bakarra euskaraz *Montejurra* baita.

## Morfologia 
Montejurra mendigunea hiru gailurretan amaitzen da. Haietako mendebaldekoenak antena estazio bat du gainean, baita mugarri geodesiko bat ere. Erdiko gailurra, ia altuera berekoa (1.046 metro), Montejurra deitzen da, eta ekialdean du gailur ezagunena, erromerien helmuga. San Ciprián (1.042 metro) gailurraren magalean izen bereko ermita dago, baita harrian zulatutako kapera ireki bat ere.

## Montejurrako guduak 
thumb|288px|Montejurraren itzulia oinez egiteko ibilaldia
Bi gudu gertatu ziren, bi karlistaldietan, Montejurraren eta Lizarraren inguruan: 1835. urteko azaroaren 16an, lehena; eta 1873ko azaroaren 7, 8 eta 9an, bigarrena.

1835. urtekoan Egia jeneral karlistaren gizonek Fernández de Córdoba jeneralaren mende zegoen Lizarra bereganatu zuten. Ozta-ozta egin zuten ihes liberalek.

1873. urteko gudua, berriz, askoz ere latzagoa izan zen, 25.000 bat gizon armatu bildu baitziren Lizarra aldera: 17.000 liberal eta 8.000 karlista. Hiru borroka egunen buruan, Moriones jeneral liberalak bere gizonei atzera egiteko agindua eman ziela jakin zuten karlista garaitzaileek. Karlos VII.a erregegaia han izan zen, bere osteen mugimenduei behatzen. Gertaera hura gogoratuz, Karlismoaren jarraitzaileek egun hori eta mendi hau bilgune bihurtu dute.

## 1976ko gertaerak 
1976ko maiatzaren 9an, Karlos Hugo Borboikoak *Una cita para el pueblo* esapidean gonbidatu zituen hainbat alderdi (PCE, PSUC, PTE, ORT, MCE, PSP, PSOE), urteroko festa egun karlista ospatzeko, baina eskuin muturreko Francoren jarraitzaileek, Sixto Henrike Borboikoa buru zela, atentatua burutu zuten eta 2 pertsona erail zituzten, Ricardo García Pellejero eta Aniano Jiménez Santos hain zuzen ere, hainbat zauriturekin batera.

Espainiatik kanporatzeko agindua jaso zuen Sixto Borboikoak haren ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Montejurra *luberri.net* webgunean
* *Euskal-Herria.org* webgunean.
*  Montejurrako ekitaldiak, Euskalherriko Karlista Alderdiaren webgunean.
Orkatzategi

**Orkatzategi** Gipuzkoako hego-mendebaldean dagoen mendia da, Zaraiako mendilerroaren barruan eta Oñatiko udalerriaren barnean. Aretxabaletan dagoen Urkuluko uharkaren ekialdeko ertzean kokaturik dago.

Tontorrak 874 metroko altuera dauka, eta inguruan tumuluak eta bestelako monumentu megalitikoak daude.

## Igotzeko abiapuntuak 
* Oñatiko Urrexola (Ordu 1) eta Aretxabaletako Goroeta (Ordu 1 45 m.) auzoetatik.
* Oñatiko Araotz auzotik: Ordu 1 45 m.

## Estazio megalitikoa 
Historiaurreko multzo interesgarria dago mendigune honetan, batik bat Brontze Arokoak diren Linatza, Urtao, Aitzgain eta Urtaotolueta II izeneko tumuluak, alde batetik, eta Urtapotolueta Ieko trikuharria eta Hiruatx I eta Urtao IIko kobak bestetik.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak
* Debagoiena
* Orkatz

## Kanpo estekak 
* Orkatzategi "Luberri" webgunean.
* "Mendikat" webgunean.
Gotzon Aleman

**Gotzon Aleman** (Donostia, Gipuzkoa, 1953 &ndash; 1978) euskal poeta izan zen. Txomin Artolak *Ttakun Ttakun* diskoa bere omenez egin zuen.

## Lanak 
### Poesia 
* *Iraganaz (1980, *Elkar'')

## Kanpo loturak 
*  Gotzon Aleman literaturaren zubitegian
Boliviaren banaketa administratiboa

'''Boliviaren banaketa administratiboa lau maila ezberdinetan egiten da:
* Maila gorena departamentuak dira. Hauek guztira bederatzi dira.
* Departamentuak probintziatan banatzen dira.
* Probintziak kantoietan.
* Kantoiak udalerritan banatzen dira.

## Departamentuak 
eskuinera|200px|thumb|Boliviako departamenduak
Boliviako departamentuak eta bere hiriburuak hauek dira:
* Beni (Trinidad)
* Chuquisaca (Sucre)
* Cochabamba (Cochabamba)
* La Paz (La Paz)
* Oruro (Oruro)
* Pando (Cobija)
* Potosi (Potosi)
* Santa Cruz (Santa Cruz)
* Tarija (Tarija)

## Probintziak 
Departamentu bakoitza probintziatan banatzen da. Guztira 100 probintzia ezberdin daude.
thumb|Boliviako probintziak|400px

## Ikus, gainera 
* Bolivia

## Kanpo estekak
Neus Asensi

**Maria Neus Asensio i Liñán** *alias* **Neus Asensi** (Bartzelona, 1965eko abuztuaren 4 - ) aktore kataluniarra da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Film laburrak 
## Telebista 
## Ikus, gainera
* Kataluniako zinema
* Espainiako zinema

## Kanpo estekak 
*  Neus Asensiren profila IMDBn
Ariadna Gil

**Ariadna Gil** (Bartzelona, 1969ko urtarrilaren 23 - ) aktore kataluniarra da.

## Filmografia 
### Filmak 
## Sariak 
Emakume aktore onenaren
* 1992 - Emakume aktore onenaren Ondas Saria, *Amo tu cama rica* filmarengatik.
* 1992 - Peñiscolako Zinemaldiko emakume aktore onenaren Saria, *Amo tu cama rica* filmarengatik.
* 1993 - Emakume aktore onenaren Goya Saria, *Belle Époque* filmarengatik.
* 1993 - Zilarrezko Fotogramak saria, *Belle Époque* filmarengatik.

## Ikus, gainera
* Espainiako zinema
* Kataluniako zinema
* Zerrenda:Bartzelonar ospetsuak

## Kanpo estekak 
*  Ariadna Gilen profila IMDBn
Kanpazar

**Kanpazar** edo **Kanpantzar** Bizkaia eta Gipuzkoa probintzien artean dagoen mendatea da, 467 metroko altuera daukana.

## Bidegurutzea 
Arrasate eta Elorrio herriak batzen ditu. Halaber, mendate honetatik ateratzen da Elgetara doan errepidea eta Angiozar (Bergara) auzora doan bidea.

## Udalatx azpian 
Udalatx mendira (1.177 m) igo daiteke Kanpazarretik, gutxi gorabehera 1 ordu eta 45 minutuko ibilaldia eginez.

## Gerra Zibila 
1936ko iraila eta 1937ko apirila artean gerrako frontea ingurune honetan egon zen kokatua. Intxortetako guduan kokaleku estrategiko horietako bat izan zen.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak
* Mikelete

## Kanpo estekak
Zaraia

**Zaraia** Gipuzkoako hego-mendebaldeko mendilerro bat da, Debagoiena eskualdekoa. Eskoriatza eta Aretxabaleta mendebaldean eta Oñati ekialdean banatzen ditu.

Tontorrik ezagunena Kurtzebarri (1.133 m) da, baina altuena Aranguren (1.158 m) da.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Aranguren, 1.149 m 
# Elorretako Haitza edo Elorreta, 1.141 m 
# Aranguren Txiki edo Aranguren Sur, 1.136 m 

# Aranguren, 1.149 m 
# Elorretako Haitza edo Elorreta, 1.141 m 
# Aranguren Txiki edo Aranguren Sur, 1.136 m 
# Aizkorri II, 1.132 m 
# Arlutz, 1.129 m 
# Ekialdeko Arlutz, 1.126 m 
# **Kurtzebarri** edo **Kurutzebarri**, 1.112 m 
# Erlaitz, 1.108 m 
# Aranguren Txiki, 1.106 m 
# Atain, 1.087 m 
# Maiputz, 1.079 m 
# Andarto, 1.074 m 
# Apotza, 1.071 m 
# Maruatx, 1.036 m 
# Gazteluko Aitza edo Gazteluko Haitza, 1.027 m 
# Orkatzategi, 869 m 
# Zamalbide, 853 m 
# Andarto Txiki, 847 m 
# Santikurutz Gain, 830 m 
# Ametzueta, 807 m 
# Atxarro, 796 m 
# Iruaitz, 755 m 
# Atxorrotz edo Aitzorrotz, 736 m 
# Arbe, 731 m 
# Gorordo, 692 m 
# Gorordo Txiki, 655 m 
# Illargaina, 640 m 
# Puntiaga, 588 m
# Galarrixa, 547 m 
# Kurtzetxiki, 531 m 
# Otaerre, 516 m 
# Mukieta, 496 m 
# Korua, 486 m
# Kortaburu, 484 mm 
# Arriaundiburu, 481 mm 

[thumb|300px|Zaraiako mendilerroaren ikuspegi partziala. Lehenengo planoan [Aranguren (mendia)|Aranguren ikusten da, mendilerroko altuena.]]

## Bailarak 
* Deguria
* Alabita

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Aspe (Vinalopó Mitjà)

**Aspe** (gaztelaniaz eta ofizialki *Aspe*; valentzieraz *Asp*) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Vinalopó Mitjà eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.

2006an, 18.821 biztanle zituen. Udalerriko tokiko hizkuntza espainiera da baina biztanleen %14ak katalanez hitz egiten daki.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Apotzaga

**Apotzaga** Eskoriatza udalerri gipuzkoarraren zazpi elizateetako bat da. Hirigunetik bi kilometro eta erdira dago, iparralderantz.

## Mugakideak 
Iparraldean Gellao, Untzilla (Aramaio) eta Apotzaga-Etxebarri (Aretxabaleta), hegoaldean Eskoriatzako herrigunea, ekialdean Aretxabaletako herrigunea eta mendebaldean Aramaioko udalerria mugakide ditu.

## Demografia 
## Jaiak 
Auzoko jaiak irailaren 29an, San Migelak, ospatzen dira.

## Interesguneak 
* **Apotzagako hilerria**: Kanposantu zirkular interesgarria da. Mondragoeko Iramendi baserrian jaiotako On Anastasio Otaduy apaizak 1960ko hamarkadan sortua eta EAEko monumentu historiko artistikoa izendatua.
* **San Migel** Parrokia, aztarna arkitektoniko erromaniko eta gotikoak dituena.
* **San Bernabe** baseliza.
* Interes handiko **baserriak**: Gaztañadui, Txarroalde, Arroaga, Arane Goikoa eta batik bat Okarantza.

## Iruditegia 

Irudi:Apotzaga.jpg|San Migel eliza.
Irudi:San Bernabe ermita - Apotzaga.jpg|San Bernabe baseliza.
Irudi:Apotzagako hilerria sarrera.jpg|Hilerriko sarrera.

## Kanpo estekak 
* Apotzaga udal webgunean
* "Gipuzkoa ezezaguna"
Bolibar (Eskoriatza)

[300px|thumb|Bolibar auzoko baserriak [Aitzorrotz mendiaren azpian.]]
**Bolibar** Eskoriatza udalerri gipuzkoarraren hegoaldean dagoen auzoa eta bertako zazpi elizateetako bat da.

## Mugakideak 
Iparraldean Eskoriatzako herrigunea, hegoaldean Elgea (Barrundia), ekialdean Mendiola (Eskoriatza) eta mendebaldean Mazmela eta Zarimutz (Eskoriatza) eta Leintz-Gatzagako udalerria mugakide ditu.

## Demografia 
## Auzuneak 
Lete eta Eraña auzuneek elizatea osatzen dute. Alde batetik, Lete kilometro bat baino gehixeagoko malda batek zeharkatzen du oso-osorik eta bertan dago Eskoriatzako hilerria. Eta, maldaren tontorrean, Bideko Andre Maria Birjinaren omenezko irudi bat dago. Bertatik, Erañarako, Mendiola (Eskoriatza) auzorako edo Aretxabaletako Arkarazo elizaterako bideak daude.

Bestetik, Erañan San Andres baseliza eta Axtrokiko harkaitza aipatzekoak dira.

## Arkeologia 
Bertan aurkitu ziren, Eraña auzoan zehazki, Brontze Aroko bi urrezko ontzi, Axtrokiko harkaitzean. Gorago, Eraña auzoko baserrien ondoan, San Andres Ermita dagoen tokian, bi harrizko sarkofago aurkitu ziren. Uxar kobazuloan ere ondare arkeologikoa topatu da.

## Mendiak 
Zaraia, Elgea eta Arlabaneko mendilerroetan aurkitzen diren mendi ugaritarako abiapuntua da. Horien artean, Aitzorrotz, Aranguren, Elorretako Haitza, Kurtzebarri eta Mugarriluze. Aitzorrotz menditik gertu, gainera, Gomiztiturri iturria dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bolibar ibaia

## Kanpo estekak 
* Bolibar udal webgunean
Gellao

**Gellao** Eskoriatza udalerri gipuzkoarraren iparraldean dagoen auzoa eta bertako zazpi elizateetako bat da.

## Mugakideak 
Ipar-ekialdean Galartza (Aretxabaleta), hegoaldean Apotzaga (Eskoriatza), ekialdean Isurieta eta Aretxabaletako herrigunea eta mendebaldean Untzilla (Aramaio) mugakide ditu.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
Elizate honi dagokion lurraldean Padovako San Antonioren omenezko ermita dago, Eskoriatzak Aramaiorekin duen mugatik pauso gutxitara. Ermita bera, XVII. mendeko lehenengo erdialdearen amaierakoa da, hau da, Eskoriatzak bere burujabetza lortu berri zuenekoa.

Bestela Andre Mariaren Zeruratzearen parrokia dugu, atari erromanikoa duena.

## Kanpo estekak 
* Gellao udal webgunean
Mazmela

**Mazmela** Eskoriatza udalerriko (Gipuzkoa) mendebaldeko auzo bat da, Eskoriatzako zazpi elizateetako bat. Herrigunetik hiru kilometrotara dago.

## Mugakideak 
Mugakide ditu ipar eta mendebaldean Arabako Aramaio udalerria; hegoaldean, Eskoriatzako Zarimutz auzoa; eta ekialdean, Eskoriatzako herrigunea.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Andre Mariaren Zeruratzearen eliza (1598) eta Santa Kolonbakoa, azken hori Gaztainadi auzoan kokatua.
* San Bartolome ermita: bertatik bertara dauka Erdi Aroko sarkofagoa. Baldintza txarretan dago gaur egun. Abuztuaren 24an ospakizuna dago, santu egunagatik.
* Abadetxea izandakoan Basauria elkarte gastronomikoa dago 2012tik. 
* Gaztainadi auzoa: Santa Kolonba eliza.
* Errota baserria.

## Kanpo estekak 
* Mazmela udal webgunean
* "Goitik begira: Mazmela auzoa" (Goiena).
* "Mazmela auzoa ezagutzeko aukera, Iban Diaz eta Juan Karlos Bengoarekin" (Goiena).
Mendiola (Eskoriatza)

**Mendiola** Eskoriatza udalerri gipuzkoarraren hego-ekialdean dagoen auzoa edo elizatea da, landa-girokoa.

## Mugakideak 
Iparraldean Bolinaga eta Arkarazo (Aretxabaleta), hegoaldean Elgea (Barrundia), ekialdean Areantza (Aretxabaleta) eta Urkuluko urtegia eta mendebaldean Eraña eta Bolibar (Eskoriatza) herri edo auzo mugakide ditu.

## Demografia 
1960an 114 biztanle zituen, 1970ean 89 eta 1981ean 64.

## Ondasun nabarmenak 
right|thumb|270px|Amabirjinaren monumentua Mendiolan.
* San Joan Bataiatzailea edo **San Joan Txiki** parrokia: XIX. mendekoa. Arkupe ederra dauka. Erromeria tradizionalki maiatzaren 6an egiten zen.
* XIX. mendeko hilerria.
* XVIII. mendeko baserria.
* Aipatzekoak dira Kamiokoa eta Isaspiribil baserriak eta Uriarte oinetxea.
* Gaztainadin Santa Kolunbako baseliza dago.

## Kurtzebarri 
Auzoa Kurtzebarri (1.133) mendiaren azpian dago kokatuta, Zaraiako mendilerroan dagoena, eta ohiko abaiapuntua da bertara igotzeko, ordu biko igoera eskatzen duelarik. 700 metro inguruko desnibela dago.

## Kanpo estekak 
* Mendiola udal webgunean
* Auñamendi entziklopedian.
Zarimutz

**Zarimutz** Eskoriatza udalerri gipuzkoarraren mendebaldean dagoen auzoa eta bertako zazpi elizateetakoa da.

## Mugakideak 
Iparraldean Mazmela, mendebaldean Marin, hegoaldean Leintz-Gatzaga eta ekialdean Bolibar mugakide ditu.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Pedro parrokia, Erdi Aroko aztarnak dituena eta XVIII. mendean berriztatua.
* San Andres Korsino ermita, Marulanda auzoan dagoena.
* Baserriak, haien artean Uruburu etxea.

## Kanpo estekak 
* Zarimutz udal webgunean
Marín (Galizia)

**Marín** Galiziako udalerria da, Pontevedrako probintziaren laugarren populatuena dena eta O Morrazoko eskualdean kokatuta dagoena. 2006an 26.190 biztanle zituen.

Zazpi parrokiatan banatuta dago.

## Parrokiak 
* Ardán (Marín)
* Mogor (Marín)
* O Campo (Marín)
* San Tomé de Piñeiro (Marín)
* San Xián de Marín (Marín)
* Santa María do Porto (Marín)
* Seixo (Marín)

## Kaia 
Arrantza ekonomia jarduera nagusia dute herrian.

## Hondartzak 
Hondartz ezagunak Portocelo, Mogor, Aguete eta Loira dira.

## Iruditegia 

Irudi:Elcano en marin.JPG|Maríngo ikuspegia
Irudi:Tambo marin.JPG|Maríngo ikuspegia
Irudi:Marin Porto parcial.JPG|Maríngo portua
Irudi:Igrexa Vella de Marín.jpg|Maríngo eliza zaharra

## Ikus, gainera 
* Pontevedrako udalerrien zerrenda
* Marin (Eskoriatza)

## Kanpo estekak 
* Udalerriko webgune ofiziala
Sugababes

**Sugababes** R&B, pop eta dance musika talde ingelesa da, 1998an Londresen sortua.

## Taldekideak 
* Keisha Buchanan
* Heidi Range
* Amelle Berrabah

### Taldekide ohiak 
* Siobhan Donaghy
* Mutya Buena

## Diskografia 
### Albumak 
## Kanpo estekak
Elgeako mendilerroa

[thumb|300px|[Betizu behiak, elurtutako Elgeako mendilerroaren gainetan. Atzean, Elgeako zentral eolikoko zenbait haize-errota.]]
[thumb|eskuinera|300px|Elegeako mendilerroa [Ixonatik]]
**Elgeako mendilerroa** Gipuzkoa eta Araba artean dago. Iparraldean ditu Gipuzkoako Debagoieneko Eskoriatza, Aretxabaleta eta Oñati udalerriak; eta hegoaldean, Arabako Lautadako Arratzua-Ubarrundia, Burgu eta Barrundia.

Mendilerroko tontor gehienak 1.000 metro ingurukoak dira. Mendebaldeko muturrean, iparraldetik hegoaldera: Makatzgain, Arriurdin, Urkitza, Arkamo, Albiturri eta Miritxa. Ekialderantz jarraituz: Mugarriluze, Aumategi, Mirubizkar, Burgamendi, Sekillaga, Gaboño eta Kextuigaña.

Ekialdean Urkilla mendilerroarekin jarraitu egiten da, Larrangoiti eta Trango tontorrekin.

## Historiaurrea 
Historiaurreko garaietatik, Elgea-Artia izeneko estazio megalitikoaren zati bat dugu tontor hauetan, Mugarriluzeko zutarria eta Mugarriaundikoa alde batetik eta Elgea I eta Artasoko trikuharriak eta Elgea II-ko tumulua bestetik.

## Aro garaikidea 
Aro garaikidean bestela 2000an Elgeako zentral eolikoa jarri zuten mendilerroaren gainaldean. Euskal Autonomia Erkidegoan ezarri den lehen parke eolikoa da, eta 660 kW-ko 37 sorgailu eoliko ditu; guztira, 24.42 MW-ko potentzia du instalatuta.

## Fauna 
Faunari dagokionez, Elgeako mendilerroan Arabako azken betizuak larretzen dira.

## Mendiak 
# **Aumategigaña** edo **Saiturri**, 1.192 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Gaboño, Gaboñu edo Artia, 1.176 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Sekillaga, 1.152 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Keixtui-Gaña, 1.132 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Mugarriluze, 1.111 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Bizkarlatza, 1.095 m  (Gipuzkoa)
# Mentazpi, 1.094 m  (Araba eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Burgamendi, 1.081 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Mirubixkar edo Mirubizkar, 1.048 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Pagobedeinkatuta edo Pagobedeinkatua, 1.017 m  (Gipuzkoa)
# Makatzgain, 996 m  (Gipuzkoa)
# Urdingain edo Arriurdin, 992 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Elgeamendi edo Albiturri, 944 m  (Araba)
# Urkitza, 915 m  (Araba eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Miritxa, 885 m  (Araba)
# Arkamo, 875 m  (Araba eta Gipuzkoa)
# Usako Atxa, 912 m  (Araba eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Troke, 899 m  (Araba eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Galbarrain, 831 m  (Araba eta Gipuzkoa arteko mugan)
# Urpaso, 756 m  (Araba)

## Erreferentziak_ 
## Ikus, gainera 
* Orkatzategiko Estazio Megalitikoa
* Arabako mendiak
* Gipuzkoako mendiak
* Elgea-Artiako Estazio Megalitikoa
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Aletxa

**Aletxa** Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdeako eskualdean eta Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokaturik. 1958 arte Laminoria udalerriaren zati izan zen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 38 biztanle ditu.

## Historia 
1025. urteko Donemiliagako goldean  ***Allegga*** izenarekin agertzen da.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Jakingarriak 
San Esteban eliza erromanikoa, herritik pittin bat aldenduta, eraikin aipagarria da. Erdi Aroko aztarnak badauzka ere, XVI. mendean eraiki zen eta zaharberrituta dago. Sartaldean leiho erromaniko bat dauka, XIII. mendekoa eta arku zorrotzekoa.

Herriko jaiak santu honen omenez ospatzen dira, abenduaren 26an.

Bi iturri daude herrian, biak ikuztoki eta edanlekua dutelarik: Goiko Iturria eta interesgarriagoa den Iturri Zaharra edo Beheko Iturria (1817an eraikia).

Larrioko errota herritik 2,5 kmra dago mendebalderantz. *Okindegia* izenez ezaguna, bere lehen aipamen dokumentala 1595ekoa da.
Fitxategi:Aletxa - San Esteban eliza.jpg|San Esteban eliza
Fitxategi:Aletxa - San Esteban eliza - Ataria.jpg|Elizaren ataria
Fitxategi:Aletxa - San Esteban eliza - Leiho erromanikoa.jpg|Elizako leiho erromanikoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Apilaiz
* Araba
* Arabako Mendialdeko kuadrilla
* Areatza
* Arraia-Maeztu
* Atauri
* Azazeta
* Birgarabarren
* Birgaragoien
* Elortza
* Erroeta
* Erroitegi
* Ibisate
* Korres
* Laminoria
* Maeztu
* Musitu
* Sabando
* Zekuiano

## Kanpo estekak 
* Udalaren web orria: https://www.arraia-maeztu.eus/arraia-maeztu/aletxa/?lang=eu
Apilaiz

**Apilaiz** (ofizialki* Apellániz / Apilaiz*) Arabako ekialdeko herri eta kontzeju bat da, Mendialdea eskualdekoa eta Arraia-Maeztu udalerrikoa. Izkiko natura parkeko mendien oinean dago, San Kristobal mendiaren itzalean.

Udalerri independentea izan zen 1958 arte; urte horretan Arraia eta Laminoriarekin batera Maeztu udalerri berria sortu zuten, egun Arraia-Maeztu deitzen dena. Apilaiz udalerriak 16,58&nbsp;km² zuen.

## Izena 
Euskaraz *Apilaiz* gehienbat palatalizatu gabe ahoskatu zela uste da, despalatalizazio baten ostean.

## Demografia 
## Historia 
Herria lehen aldiz agertzen da Donemiliagako goldean dokumentatuta (1025): *Apinganiz*, ('' grafema horrek ustez gaurko  fonemaren antzeko zerbait islatu nahi zuen).

Kastrofuerteko markesaren jaurerrian zegoen.

## Auzoak 
Gaur egun, hiru auzo ditu Apilaizko herriak: Bengara, Elespara eta Goikara.

Herrira iparraldetik joanda, Birgaragoien edo Birgarabarrenetik joanda, errepideak eliza ondoko auzora bideratzen du, Elespara auzora. Elesparara iritsi baino lehenago eskuinerantz eginez gero, Bengara auzoa ikus daiteke, Bengara auzoa Elespara baino beheragoko kota batean dago. Iparraldetik hegoalderako bideari jarraikiz, Elespara zeharkatu daiteke, eta kota altuago batean topatuko dugu Goikara auzoa.

Hiru auzoetan latsarriak daude, ondo kontserbatuak, azken urteetan kontserbaziorako egindako lanak direla eta.

Elizatik oso hurbil, Elespara auzoan, pilotaleku moderno eta berri handi bat dago, haurrentzako jolastoki baten ondoan.

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Jaiak 
Apilaizko jaia berez apirilaren 16an da, San Toribioren omenez. Hala ere, Aste Santuko asteburura aldatu ohi dira jaiak.

Urrian, Gaztainaren jaia egiten da; herriko gaztainondoek emandako fruituak jaten dira.

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza.

Fitxategi:Apellániz - Iglesia de la Asunción de Nuestra Señora 05.jpg|Jasokundeko Andre Mariaren eliza
Fitxategi:Apellániz - Iglesia de la Asunción de Nuestra Señora, portada tardorrománica 2.jpg|Elizaren ataria
Fitxategi:Apellániz - Casa-Palacio de los Fernández de Viana 1.jpg|Fernandez de Viana jauregia
Fitxategi:Apellániz - Casa-Palacio de los Neira-Alemany 5.jpg|Neira-Alemany jauregia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Apilaiz, Arraia-Maeztuko Udalaren webgunean.
Areatza (Arraia-Maeztu)

**Areatza** (*Arenaza* gaztelaniaz) Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdeako eskualdean eta Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokaturik. 1958 arte Laminoria udalerriaren zati izan zen.

Herriko jaiak Agustin Deunarekin ospatzen ditu, abuztuaren 28an.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Agustin Deunaren eliza

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Areatzaz Arraia-Maeztuko udal webgunean.
*  Areatza Euskomedian.
Atauri

**Atauri** Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdeako eskualdean eta Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokaturik.

1958an udalerri independentea izateari utzi zion arte, Arraia udalerriaren barruan egon zen.

## Historia 
Burdin aroko herri harresitu bat topatu da Alto del Failen; Cueva de los Moros leize-zuloan, berriz Burdin Aroko hilobiak aurkitu zituzten Armando Llanosek eta Jose Antonio Agorretak.

Herriaren izena, 1025ko Donemiliagako goldean dokumentatu da: *Atahuri* aldaerarekin. Dokumentu horretan ***Athauri*** bi aipatzen dira: ***Atahuri de Suso*** eta ***Atahuri de Iuso***, hau da *Athauri Goikoa* eta *Athauri Behekoa*. Donemiliagako goldearen edizio digitalaren kartografia egin zutenek, Lehenengo *Athauri Goikoa* hori gaurko Atauriko herrigunean kokatu zuten, ―maparen etiketa Atauriko beheko auzoan ezarri zuten― eta bigarrena, *Athauri Behekoa* hori gaur egun Atauri Erroaldea deitzen den tokian. (Ikus, *Atauri Erroaldea* mapan.) Herri hustu bat proposatzen zuten mapagileek, beraz, zeren haiek markaturiko tokian ez dago gaur egun ez etxerik ez hustutako herri baten hondakinik. Baina, Atauri herria ezagututa, badirudi hipotesi ekonomikoagoa dela pentsatzea duela mila urte, Donemiliagako goldea idatzi zenean,  gaur egun bezala, Atauri bi auzotan zegoela banatuta, biak elkarren ondoan. Bata, gaur egun bezala, bestea baino metro batzuk gorago, maldan gora, *Athauri de Suso*, eta bestea, *Athauri de Iuso*, gaur egun bezala, beherago.

Izkiko parke naturalaren eremuan, Korres izeneko dermioan, Lucia meategia dago. Bertatik asfaltu naturala ateratzen zen, eta 1872tik 1920 hamarkadara arte izan zen. 2018an ondare industrial bezala berreskuratzeko lanak hasi ziren, eta 2023tik bisitagarria da.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

[250px|thumb|[Bakardadearen baseliza (Atauri)|Bakardadearen baseliza.]]

## Ondasun nabarmenak 
* Bakardadearen baseliza erromanikoa.
* Andre Mariaren eliza
* Gurutze Santua

## Irudiak 

Fitxategi:Atauri (iluminado).jpg|Atauriko goiko auzoa.
Fitxategi:Atauri (GGPVN p.388).jpg|Atauri (*circa* 1915). Errepideak bi auzoak bereizten zituen: ezkerrean goiko auzoa ikusten da, eskuinean beheko auzoa.
Fitxategi:Atauri desde la carretera.jpg|Atauriko goiko auzoa, ezkerretara, Lizarra-Gasteiz errepidea, eta errepidearen eskuinaldea Atauriko beheko auzoa.
Fitxategi:2023-09-03-WikitakesVG-Atauri (1).jpg|Atauriko goiko auzoa.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla
* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Atauriz Arraia-Maeztuko udal webgunean
* Bakardadearen baseliza - bisita birtuala
Azazeta

**Azazeta** (azentua bigarren silaban) edo batzuetan **Zaita** Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdeako eskualdean eta Arraiako udalerriaren barruan kokaturik.

## Izena 
Antzina Azazetan hitz egiten zen euskararen eraginez, gaztelaniaz gaur egun oraindik ere azentua bigarren silaban jartzen zaio izenari.

## Historia 
Donemiliagako goldean, 1025 urteko agirian, ***Azazata*** izenarekin agertzen da, garai hartako ***HARRAHIA*** barrutian. 

1937an, Espainiako Gerra Zibila abian zela, Azazetako sarraskia deritzon erailketa masiboa gertatu zen bertan.

Arraia udalerriaren barruan egon zen, 1958an udalerri hori desagertu zen arte. (Gero Arraia-Maeztu udalerria sortu zen).

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza.
* San Bitor baseliza, Itxogana mendi-gailurraren ondoan.

## Mendatea 
Azazetako mendatearen azpian dago kokatuta, honen ekialdean, Gasteiz eta Lizarra lotzen dituen errepidean.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Azazetaz Arraia-Maeztuko udal webgunean

[250px|ezkerrera|thumb|[Azazetako mendatea.]]
Birgaragoien

**Birgaragoien** (ofizialki *Vírgala Mayor / Birgaragoien*) Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdeako eskualdean eta Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokaturik. Tradizioz, herriaren izena ahoskatzerakoan, bai euskaraz bai gaztelaniaz, intentsitate azentua lehen silaban egiten da.

1958an desagertu zen arte, Arraia udalerriaren barruan egon zen.

## Historia 
Historiaurrean leku garrantzitsua izan zen Birgaragoiengo ingurua. Bertan daude Kanpanoste, Kanpanoste Goikoa eta Atxoste harpeko aztarnategiak, K.a. 10.500 - 1.500 urte bitartekoak.

Herriaren izena lehen aldiz agertzen da dokumentatua Donemiliagako goldean, 1025ean: ***Birgara de Suso***.

1369. urtean hiribildu titulua jaso zuen.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* **San Andres eliza.** XIII. mendeko ataria dauka.

Fitxategi:Vírgala Mayor - Iglesia de San Andrés 03.jpg|San Andres eliza
Fitxategi:Vírgala Mayor - Iglesia de San Andrés, portada románica 18.jpg|Ataria, XIII. mendekoa
Fitxategi:Vírgala Mayor - Iglesia de San Andrés, portada románica 13.jpg|Atariko kapitela
Fitxategi:Vírgala Mayor - Iglesia de San Andrés, portada románica 12.jpg|Atariko kapitela
Fitxategi:Vírgala Mayor - Iglesia de San Andrés, portada románica 10.jpg|Atariko kapitela
Fitxategi:Vírgala Mayor - Iglesia de San Andrés, portada románica 15.jpg|Atariko kapitela
Fitxategi:Vírgala Mayor - Iglesia de San Andrés 05.jpg|Arkupea
Fitxategi:Birgalagoien - San Andres eliza - Leihoa.jpg|Leihoa

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Udalaren web orria: https://www.arraia-maeztu.eus/arraia-maeztu/virgala-mayor-birgaragoien/?lang=eu
Elortza

**Elortza** (*Leorza* gaztelaniaz) Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdeako eskualde eta Arraia-Maeztuko udalerrikoa. 1958 arte Laminoria udalerriaren zati izan zen. 

## Historia 
Mila urte baino gehiago dauzkan herri bat da, eta Donemiliagako godean, 1025ean, azaltzen da ***Elhorzahea*** izenaren aldaera zaharrenarekin. Santa Piako abadiakoa ere izan zen. Desegin zutenean, bere ataria Santa Eufemiako parrokia-elizan jarri zuten.

Euskara XVII. mendean galdu zen.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
Eraikin aipagarrien artean Santa Eufemia parrokia-eliz erromanikoa dago; horren omenez herriko jaiak irailaren 16an ospatzen dira.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Elortza (Araba) - Asfalto fabrika zaharra.jpg|Asfalto fabrika zaharra
Fitxategi:Elortza (Araba) - Atzean Santa Eufemia eliza ikusten da.jpg|Errepidea eta atzean Santa Eufemia eliza
Fitxategi:Elortza (Araba) - Santa Eufemia eliza - Leihoa.jpg|Santa Eufemia elizako leihoak
Fitxategi:Elortza (Araba) - Santa Eufemia eliza - Ataria.jpg|Santa Eufemia elizako ataria

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Udalaren web orria: https://www.arraia-maeztu.eus/arraia-maeztu/leorza-elortza/?lang=eu
* Santa Eufemia parrokia - bisita birtuala
Jose Javier Barkero

**Jose Javier Barkero Saludes** (Aretxabaleta, 1979ko apirilaren 27a-) futbolari gipuzkoarra da. Erdilari postuan jokatzen du.

## Kirol ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila Errealeko webgunean
Zekuiano

**Zekuiano** (ofiziala *Cicujano / Zekuiano*) Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdean eta Arraia-Maeztuko udalerrian dagoena. 1958 arte Laminoria udalerriaren zati izan zen, bere hiriburua izan zelarik.

Denemiliagako goldean, ustez 1025koa, ***Cekungau*** toponimoa dokumentatuta dago, Arraia-Maeztu inguruko garai hartako beste toponimo batzuekin batera.

## Geografia 
Maeztu eta Elortzatik gatozela Atxarte edo *Los Pocilones* izeneko arroil txikia pasatzen da, Igoroin edo Musitu ibaiak (Laminoria aldeko inportanteena) haranetik ateratzeko daukan gunea.

Musitu, Elortza, Areatza eta Aletxa ditu auzoherri.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Jakingarriak 
Herria historikoki herribildua da.

Eraikinik aipagarriena San Joan Bataiatzailearen Lepoa Moztearen eliza da, herritik gora apur bat aldenduta dagoena; XIX. mendean berregina, erromaniko aurreko leihatea eta gotikoan zabalduriko atari erromanikoa ditu. Bere ondoan ikasleria Maeztun kontzentratu arte eskolak izan ziren eraikina dago.thumb|300px|Ospakizuna Santa Ana baselizan.

Herrian bertan Santa Ana baseliza dago. Udalerri modernoa osatu zenean ordea udaletxea **Zekuianon** bertan eraiki zuten; egun etxea herriko batzar administratiboaren bileretarako eta noizean behin auzokideen bilgune gisa erabiltzen da.

Herri honetan hiru iturri (horietako bik edanlekua dute), pilotan aritzeko eta auzokideak biltzeko lekua (elizpean), 1802ko irin-errota baten hondakinak eta Anglo-Vasco-Navarro trenbide desagertuaren geltoki bat.

Biztanleria galduz joan bada ere, azken hamarkadetan herrian bigarren etxebizitza duten batzuk ere badaude; bereziki aipatzekoa da *Ama Lur* izena eman zitzaion etxea (Santa Ana baselizaren parean), Getxoko Itzubaltzeta auzoko talde batek atondutakoa eta urteetan zehar udaleku eta abarrerako erabili izan dena.

Herriko jaiak abuztuaren 29an ospatzen dira, San Joan Bataiatzailearen omenez.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Zekuiano - San Joan Bataiatzailearen Lepoa Moztearen eliza.jpg|San Joan Bataiatzailearen Lepoa Moztearen eliza
Fitxategi:Eskola zaharrak elizaren ondoan Zekuiano 2010-6-6.jpg|Eskola zaharrak
Fitxategi:Zekuiano - San Joan Bataiatzailearen Lepoa Moztearen eliza - Ataria.jpg|Ataria, San Joan Bataiatzailearen Lepoa Moztearen eliza
Fitxategi:Zekuiano - San Joan Bataiatzailearen Lepoa Moztearen eliza - Ataria - Kapitela.jpg|Atariko kapitela, San Joan Bataiatzailearen Lepoa Moztearen eliza
Fitxategi:Zekuianoko tren geltoki zaharra.jpg|Tren geltoki zaharra

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Udalaren web orria: https://www.arraia-maeztu.eus/arraia-maeztu/cicujano-zekuiano/?lang=eu
*  Zekuiano Auñamendi entziklopedian.
* San Joan Bataiatzailearen Lepoaren Mozketaren ermita - Bisita birtuala
Xilxes

**Xilxes** (ofizialki *Chilches/Xilxes*) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Plana Baixa eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.

13,6&nbsp;km²-ko azalera du eta 2005ean 2.566 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*   Udalaren webgunea
Korres

**Korres** Arabako ekialdeko herri bat da, Mendialdea eskualdekoa, Arraia-Maeztu udalerrikoa. Itsas mailatik 709 metro gorago dago.

Korres Izkiko natura parkearen barruan dago, eta herria ohiko abiapuntua da Soila (993 m) eta Muela (1.055 m) mendietara igotzeko.

## Historia 
Gaztela eta Nafarroako Erresumaren arteko mugan zegoenez, Portiellako gaztelua edo Mairuena eraiki zuten, Erdi Aroko guduen lekuko.

Borroka haiek amaiturik, 1204an Gaztelako Alfontso X.a Jakituna erregeak herriari foruak eman zizkion. Ondorengo mendeetan, Korresen jabetza Gaonatarrena izan zen lehenik, Lazkanotarrena ondoren, eta Valmedianoko Markesarena azkenik. XVII. mendean bertoko zenbait emakume sorgin salatu zuten.

1960ko hamarkadan utzi zion udalerri independentea izateari.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ekonomia 
Jarduera tradizionalak abeltzaintza eta ikazkintza izan dira, baina XX. mendearen hasieran San Ildefonsoko meategian asfalto ustiatzeari ekin zioten, eta argindarra sortzeko presa bat ere eraiki zuten herrian.

## Ondasun nabarmenak 
* Herrigunea, Erdi Aroko kaleez eta herribilduaren aztarnez hornitua.
* San Eztebe eliza, XVI. mendean eraikia eta XVIII. mendean berriztatua.
* Harkaitzeko Ama Birjinaren baseliza, jatorriz erromanikoa. Herriko hegoaldeko sarreran dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Korres, Arraia-Maeztuko Udalaren webgunean.
Musitu

285px|thumb|San Martin eliza.
**Musitu** Arabako ekialdeko herri bat da, Mendialdeako eskualdean.

## Geografia 
1958 arte, Laminoria udalerriaren zati izan zen. Gaur egun Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokatua dago, Iturretako mendilerroko arroila baten ondoan. Bere ondotik Musitu erreka igarotzen da, ibarrean behera Ega ibaiarekin bat egiten duena. Ibarrean gora, berriz, Igoroingo arroila aurkitzen da, Arabako natura ondare nabarmenetako bat.

## Geologia 
Musitu inguruko lurrean kareharria eta kalkarenita dira nagusi, daniar-montiar arokoak. Halere, hegoaldean tupa, kareharri, buztin eta konglomeratuz osatutako multzoak daude..

1865ean iturri-uraska eta garbitokia eraiki zituzten.

XX. mende hasieran Musitun eskola publikorik ez zenez, haurrak Zekuianora joaten ziren ikastera.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
thumb|Musitu (Araba), iturri, uraska eta latsagiz osatutako 1865eko multzoa.
Eraikinik aipagarriena San Martin eliza da. XIII. mendeko elementuak ditu. Egungo erretaula XVIII. mendekoa da eta San Martin ageri da erdian, alboan San Petri eta Paulo dituela. San Martinen omenez ospatzen dira herriko jaiak, azaroaren 11n. Frontoi bat ere badago.

San Martin kalean bertan iturri-uraska eta garbitokiaz osatutako latsagia dago, 1865 urtean eraikia.

Herriko etxe batean, kantoi-harriak Donasko hilerritik ekarritakoak dira.

Herritik ekialdera, Igoroingo sakana dago. Arroila hau Arabako Foru Aldundiak baso-erreserba izendatua du, bertan 52tik gorako landare espezie autoktono aurki baitaitezke.

2019 urtetik, Atabarri izeneko parajean, begiratoki bat dago Anglo-Vasco-Navarro trenbidearen bide berdetik hurbil, arroila-basoetako ikuspegiaz gozatzeko.

Zenbait herri hustu daude: Igoroin, Kerrianu, Luzkando eta Aizpiletaren zati bat ere Musituren lurretan dago gaur egun.

## Musituar ospetsuak 
* Abdón González de Alaitza (1876 - 1926) euskarazko lehen komikiaren egilea Musitun jaio eta hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak
Edmund Barton

Sir **Edmund Barton** (Glebe, Sydney, 1849ko urtarrilaren 18a – Medlow Bath, Hegoaldeko Gales Berria, 1920ko urtarrilaren 7a), Australiako politikaria eta epailea izan zen, herrialdeko estreinako Lehen Ministroa eta Auzitegi Gorenaren sortzaileetakoa.

Kargu horiek direla-eta, Australian aberri-ikur bilakatu da Barton. Bere ekarpen nagusia 1890eko hamarkadan federakuntza-mugimenduaren lidergoa izan zen. Lehendabiziko hauteskundeetan (1901) hautaturik irtenda, bi urte geroago utzi zuen kargua Australiako Auzitegi Goreneko kide bihur zedin.
Euskadiko Ezkerraren Gazteak

**Euskadiko Ezkerraren Gazteak** (**EGAZ**) Euskadiko Alderdi Sozialistaren (PSE-EE, Partido Socialista de Euskadi-Euskadiko Ezkerra) gazte antolakundea da. Bere jatorrizko izena, gaztelaniaz, Juventudes Socialistas de Euskadi (JSE, Euskadiko Gaztedi Sozialistak) da, eta sigla ofizialak JSE-EGAZ, JSE bere horretan Espainiako gaztedi sozialistena ere baita, Juventudes Socialistas de España. Halaber, Ramon Rubial izena gehitu ohi dio antolakundeak bere siglei (JSE-EGAZ Ramon Rubial), Euskal Kontseilu Nagusiaren lehen presidentearen omenez.

## Izenaren afera 
Nahiz eta antolakundearen erdal izena eta euskarazkoa literalki bat ez etorri, zentzua PSE eta EE alderdien fusioan bilatu behar da; 1993ko martxoan, jatorriz abertzale independentista zen EE, sozialistekin bat egitea onartu zuen, Kataluniako sozialisten atzeko batura Euskal Autonomia Erkidegora (EAE) eramateko zioaz. Horren ondorioz, PSEren eta EEren gaztediek ere erakunde bakarra antolatuko zuten, oraingo izen eta siglei bidea eginez. Alta, JSE-EGAZek bere sorkuntza 1903an kokatzen du, Tomas Meabek Erandion sortutako lehen gazte antolakunde sozialistaren bidetik, EE 1977ra arte sortu ez bazen ere.

1985etik hona 10 presidente izan ditu JSE-EGAZek, horietako bat Patxi Lopez EAEko lehen lehendakari sozialista izanik, PSE eta EEren arteko fusioa gertatu aurretik postu hura betetzen ibili zena (1985-1987).

## Erreferentziak
Alonsotegiko Ezkerra

**Alonsotegiko Ezkerra** Alonsotegiko (Bizkaia) herri mailako alderdia da.

Alderdia 1995ean sortu zen, eta ordutik lau udal hauteskundetan hartu du parte (1995, 1999, 2003 eta 2007). 2003-2007 legealdian bi zinegotzi zeuzkaten udalean eta herriko bigarren indarra ziren, baina 2007an, laugarren lekura pasa ziren PSE-EEk eta EAk tarte txikia atera arren, eta zinegotzi bakarra lortu zuten.

Euren burua alderdi lokal, independiente eta ezkertiar bezala definitzen dute.

## Kanpo estekak
Abantoko Herri Elkartea

**Abantoko Herri Elkartea** (A.H.E., gazteleraz *Agrupación Municipal de Abanto*) Abanto-Zierbena (Bizkaia) udalerriko herri mailako alderdi politikoa da.

Alderdia 1993an sortu zen eta ordtutik hona lau udal hauteskundetan hartu du parte (1995, 1999, 2003 eta 2007). Euren burua izaera independientea duen herri alderdi bezala definitzen dute.

Euren lehen hiru hauteskundeetan 2, 2 eta 3 zinegotzi lortu zituzten, hurrenez hurren. 2003an udal gobernua osatu zuten EAJrekin batera. Hala ere, horrek banaketa ekarri zuen AHEen barruan, eta taldeko zinegotzi bik taldea utzi zuten oposiziora igarotzeko, PSE-EEri alkatetza lortzeko lagundu barik, hala ere.

Alderdia kontrolatzeko barne gatazka izan eta gero, 2007ko udal hauteskundeetarako alderdia utzi zutenek beste alderdi bat sortu zuten, (Indaz, Abanto-Zierbenako Independienteak). 2007ko hauteskundeetan ez batzuek ez besteek ez zuten ordezkapenik lortu udalean.

## Kanpo estekak 
* Alderdiaren webgunea
Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia

**Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia** —gaztelaniazko **UPD** nahiz **UPyD** siglez ezagunagoa— () 2007. urtean Espainian sortutako eta 2020. urtean desagertutako alderdi politiko bat izan zen. Nagusiki, espainiar nazionalismoan oinarritutako pentsamoldea zuen.

Alderdiaren bultzatzaileak *Aski da!* taldearen barnean sortutako *Plataforma Pro* taldean antolatu ziren, alderdia sortzeko bidean. Bultzatzaile nabarmenen artean euskal herritarrak badaude, hala nola Fernando Savater, Rosa Díez eta Carlos Martínez Gorriarán.

Alderdiaren bultzatzaileen esanetan, alderdia «antinazionalista» zen. Espainiar Estatuko nazionalismo periferikoaren aurkako jarrera argia zuen, batez ere Euskal Herrikoaren eta Kataluniakoaren aurkakoa. Espainian nazio bakarra zegoela aldezten zuen, eta sutsuki haren batasunaren alde egiten zuen. Era berean, Espainiako Konstituzioa erreformatzea eskatzen zuten, Espainian federalismoa simetrikoa izan zedin.
[thumb|230px|eskuinera|[Fernando Savater, alderdiaren sorrera ekitaldian.]]

## Hautetsiak 
* Hiru Eurolegebiltzarkide.
* 128 zinegotzi Espainia osoan zehar.

## Hauteskundeetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alderdiaren webgune ofiziala
Erroitegi

**Erroitegi** (ofizilaki *Róitegui / Erroitegi*) Arabako ekialdean dagoen herria da, Mendialdeako eskualdean eta Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokaturik. 1958 arte Laminoria udalerriaren zati izan zen. 952 metroko garaieran dago, Arabako bigarren herririk garaiena izanik Iturrieta ondoren.

## Izena 
Antzina herrian hitz egiten zen euskararen eraginez, gaztelaniaz gaur egun ere oraindik azentua bigarren silaban jartzen zaio izenari.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Pedro eliza, frontoia eta hilerriak, xumeak izanagatik, hirigintza-multzo ederra sortzen dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak 
*  Erroitegiz Arraia-Maeztuko udal webgunean
Sinagoga

[thumb|250px|[Baionako sinagoga, Espiritu Saindua auzoan]]
**Sinagoga** (antzinako grezieraz συναγωγή, *synagogē*, hebreeraz בית כנסת, *beit knesset*, *"biltzar etxea"*) juduen erlijio gurtzarako eraikina da.

Gehienetan otoitzerako areto zabal bat eta ikasketetarako gela txikiago batzuk izaten dituzte, baita batzuetan bulego eta bilera gela batzuk ere.
[250px|eskuinera|thumb|Gaur egun munduan zutik dagoen sinagoga zaharrena [Pragako Sinagoga Zahar-Berria (1270ean eraikia) da.]]
Euskal Herrian gaur egun dagoen sinagoga bakarra Baionakoa da. Europa osoko singogarik zaharrena Praga hiriko Sinagoga Zahar-Berria da.

Sinagoga noiz sortu zen zehatz ezin jakin bada ere, batzuen ustez, K.a . VI. mendean, Babilonian sortu zen, eta beste batzuen ustez mende horretan bertan, Jerusalemen, hango tenplua suntsitu zenean. Antzina, Jerusalemgo tenpluaren garaian sinagoga sakrifizioak egiteko lekua besterik ez zen, baina K. o. 70. urteaz geroztik erritua aldatu eta liturgia berri bat sortu zen: hasieran Biblia eta Misna irakurri eta azaltzea, gero fedea aldarrikatzea eta azkenean otoitz egitea.

Sinagoga otoitzerako lekua izateaz gainera, biltoki, ikastetxe eta kultura areto ere bada. Jerusalemerantz begira egoten da; atzealdean tabernakulua du eta *Tora* edo Legearen paper sortak gordetzen dituen kutxa santua. Tabernakuluaren aurrean badu argi bat, Jerusalemgo Tenpluko argiaren oroitzapenetan beti piztua egoten dena, zazpi besoko argimutil bat *(menora)* eta aldare moduko irakurmahai bat.

Giza irudiak debekatuak daude sinagogan. Sinagogaren historiak bat egiten du juduen historiarekin eta auzo juduen erdian kokatu izan da beti. Erdi Aroko sinagoga gutxi gorde dira Europan: Toledokoa eta Kordobakoa, Wormekoa (Alemania), Sopronekoa (Hungaria) eta Pragakoa. XIX. mendean berpizkunde bat izan zen Europan, sinagoga asko eraiki ziren, batzuetan diru publikoaren laguntzaz. XX. mendean gauza bera gertatu zen Amerikan, hara joandako juduen eraginez. Nazien etsesaldiak Europako erdialdeko sinagoga asko suntsitu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak