Lurmuturreko Bidea

thumb|300px|Vasco da Gamak 1498an egin zuen Indiarako itsas-bidea (beltzez).
**Lurmuturreko Bidea** (), **Indiarako itsas-bidea** ere deitua, Esperantza Oneko lurmuturraren paretik, hegoaldeko Afrikako muturretik, igarotzen den Mendebaldearen eta Ekialdearen arteko itsas nabigaziorako bidea da. Lurmuturreko Bidea ezartzea portugaldarrek Ozeano Atlantikoan izandako esperientziaren eta zientzia nautikoaren emaitza izan zen. Lehen aldiz Vasco da Gamak zeharkatu zuen, 1498an Calicutera iritsiz, Indiara itsasoz iristea posible zela frogatu zuena. Portugalgo Koroaren aspaldiko ametsa bete zuen: Ekialdearen eta Mendebaldearen arteko kontaktua jada ez zegoen Zetaren Bidearen mende, eta aberastasun izugarria suposatzen zuen. Itsas-bidea garrantzitsua izan zen bela-nabigazioaren aroan, baina 1869an Suezko kanala ireki zutenean partzialki zaharkitua bihurtu zen.

## Historia 
Antzinate klasikoko jakintsuak ez zetozen bat Atlantikoa Indiako ozeanoarekin lotuta ote zegoen. Antigoaleko Afrikako zirkunnabigazioari buruzko kontakizun anekdotikoak daude; Herodotoren arabera, Nekao II.a faraoiak (k.a. 610 eta 595 bitartean agintean izan zena) k.a. 600. urte inguruan agindautako espedizio batek Itsaso Gorritik Niloren deltara egin zuen bidaia. Eudoxo Zizikokoak Afrikako mendebaldeko kostaldea esploratu zuen, baina itzuli egin behar izan zuen. Ptolomeoren mapamundiak, non Erdi Aroko Europaren ezagutza geografikoa oinarritu zen, ozeano bananduak erakusten zituen, eta Ptolomeok Afrika eta Indiaren artean lurreko zubi bat dagoela susmatzen zuen.

## Aurkikuntza 
Erdi Aroaren amaieran, Indiako espezia merkataritzak eta Txinako Zetaren Bideak garrantzi ekonomiko handia zuten, baina 1453an Konstantinoplaren erorialdiak merkataritza eten eta europarrak itsas-bide bat bilatzera bultzatu zituen. Diogo Cão esploratzaile portugaldarrak Afrikako kostaldea esploratu zuen egungo Namibiaraino, eta Bartolomeu Diasek Esperantza Oneko lurmuturra aurkitu zuen 1488an. Vasco da Gamak 1498an portugaldarren Indiarako itsas-bidea aurkitzera eraman zuen espedizio bat gidatu zuen, baita Carreira da Índia garaiko espedizio batzuk ere. Harrezkero, Lurmuturreko Bidea erabili da.

Kristobal Kolon Indiako azpikontinentea mendebalderantz eramango zuen itsas bide bat aurkitzen saiatu zen, baina haren ordez Amerikarako bidea aurkitu zuen. Espedizio hauek Esplorazioen Aroaren hasiera markatu zuten, non esploratzaile europarrek munduko ozeanoak kartografiatu zituzten.

## Bela-nabigazioaren garaiko erabilera 
Aurkitu zutenetik, portugaldarrek Lurmuturreko Bidea menderatu zuten, eta 1498tik 1635era 917 flota-partida egin ziren Tajo ibaiaren bokaletik. Laurogei urte baino gehiagoz, Indiako Itsas-Armada deiturikoak eta espezia-itsasontziak Lurmuturreko Bidean zehar ibili ahal izan ziren, Carreira da Índia () deiturikoa eginez, inolako mehatxurik sentitu gabe; itzultzean bakarrik, Azore uharteetako uretan sarturik, bidearen azken etapa, pirata edo kortsario frantses eta ingelesek eraso ziezaieketen.

Lurmuturreko Bidearen garrantzi komertzial eta politikoa izugarria izan zen, Indiako ozeanoa ekoizpen-eskualdeak Europako merkatuekin zuzenean lotuz, eta espezien merkataritza munduko ekonomiaren eragile garrantzitsua izan zen Erdi Aroaren amaieratik garai modernoetaraino. Frantziar saiakerek, 1529an Sumatrara bidaiatu zuen Jean Parmentierenak kasu, ez zuten inolako mehatxurik egin portugaldarren monopolioari, XVII. mendean bakarrik hasi baitzen arriskuan jartzen, nederlandarrek eta britainiarrek errezeloak sortu zituztenean.

1605ean, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiako () merkatariek portugaldar gotorleku bat harrapatu zuten Moluka uharteetan. Beranduago, nederlandarrak nagusi izatera pasa ziren, Esperantza Oneko lurmuturretik Sondako itsasarteraino (gaur egun Indonesia) nabigazio zuzena eginez eta portugaldarrak lurraldez konkistatuz. 1652ko apirilaren 6an, Jan van Riebeeck VOCeko merkatariak Esperantza Oneko lurmuturretik gertu horniketa-postu bat ezarri zuen, Lurmutur Hiria bihurtu arte eboluzionatuko zuena, nederlandarrei Lurmuturreko Bidea menderatzea ahalbidetuz.

## Suezko kanala 
1869an Port Said egiptoarra, Mediterraneo itsasoan, Suezekin, Itsaso Gorrian lotzen dituen Suezko kanala ireki zuten arte, Esperantza Oneko lurmuturraren inguruan Afrika inguratu behar izan gabe itsasontziek Europatik Asiara nabigatzea ahalbidetuz, Lurmuturreko Bideak munduko ekonomian garrantzi handiko lekua mantendu zuen.

1869an Suez ireki zenean, Mediterraneora zentralitate bihurtu zen, Eurasiako bi muturren (Asia eta Europa, «Ekialdea» eta «Mendebaldea») arteko merkataritza-ibilbideei begira, Erdi Aro osoko egoera, Vasco da Gamaren aurkikuntzak Mediterraneoaren garrantzi geopolitikoa murriztu zuen arte.

Duela gutxi, Lurmuturreko Bidea berriro ere arreta gune bihurtu zen Mendebaldea petrolioz hornitzeko ezinbesteko ibilbide gisa, 1967 eta 1975 urteen artean nabigazio-kanal hori ixteak astindu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak