open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Munduko Bankuaren Taldea

**Munduko Bankuaren Taldea** (*World Bank* Group) nazioarteko bost erakundek osatutako taldea da, eta estatuen garapen-proiektuetarako, pobrezia murrizteko eta nazioarteko inbertsioa sustatu eta babesteko finantzaketaz arduratzen dira. Talde horrek, bere afiliatuekin, Washington hirian du egoitza. Hauek dira bost erakunde horiek:

* Berreraikuntza eta Garapeneko Nazioarteko Bankua
* Sustapeneko Nazioarteko Elkartea
* Nazioarteko finantza-korporazioa (CFI)
* Inbertsioak Bermatzeko Erakunde Multilaterala
* Inbertsioei buruzko Desadostasunak Konpontzeko Nazioarteko Zentroa

Munduko Bankua (BIRD eta AID) bereizitako beste erakunde batekin ari da lanean, Nazioarteko Diru Funtsarekin (NDF). Erakunde horrek finantzatzen du zorra ordaintzeko balantzan dauden arazoak arintzeko. Biak dira "Bretton Woods-eko erakundeak". Izan ere, erakunde horiek sortu zituen eta Bretton Woodseko Akordioak sinatu ziren nazioarteko batzarra 1944ko uztailaren 1etik 22ra egin zen izen bereko herrian, Bretton Woods herrian, Carroll udalerriko zati batean, New Hampshire-n (Ameriketako Estatu Batuak).

## Historia 
Munduko Bankuaren Taldea 1945eko abenduaren 27an sortu zen, Bretton Woods-eko Akordioak nazioartean berretsi ondoren. 1946ko ekainaren 25ean ekin zion lanari, eta 1947ko maiatzaren 9an onartu zuen lehen mailegua, $250 milioi dolar estatubatuar Frantziari, erakundearen historiako mailegurik handiena (termino errealetan, ez nominaletan) gerraostea berreraikitzeko.

Munduko Bankuaren jarduerak, gaur egun, garatze-bidean dauden herrialdeetara bideratuta daude (2000z geroztik, "garapen ekonomiko txikiagoko *herrialdeak*" (*less economically developed countries*, LEDC), hezkuntza, nekazaritza eta industria hobetzeko. Maileguak egiten ditu, lehentasunezko tasekin, zailtasunak dituzten estatu kideetan. Baina gobernuek zenbait politika egiteko ere eskatzen du, hala nola demokrazia sustatu eta ustelkeriari aurre egiteko.

## Helburuak 
Gaur egun, batez ere garapen-bidean dauden herrialdeetara (GBH) bideratuta dago, eta, bereziki, gutxien aurreratuta dauden herrialdeetara (GAH), hezkuntza, nekazaritza eta industria bezalako hardatzetara...

Maileguak lehentasunezko tasetan ematen dizkie arazoak dituzten herrialde kideei. Bestalde, xedapen politikoak («egiturazko doikuntza politikak» izenekoak) hartzea eskatzen du, adibidez, ustelkeria mugatzeko, aurrekontu oreka mantentzeko edo demokrazia baten sorrera errazteko.

Emandako maileguez gain, GKEen proiektuak ere finantzatzen ditu (zuzenean edo zeharka), eta herrialde bakoitzaren garapenari buruzko ikerketa ugari bideratzen ditu. Hala, Munduko Bankuak Giza Garapenaren Indizea (GGI) neurtzen du hainbat herrialde eta eremu geografikotan, edo Unicefekin urari eta saneamenduari buruzko gaikako azterketak gidatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthermobile

**Panthermobile** *The Pink Panther Show* marrazki bizidunen telesailerako egindako auto prototipo funtzional bat izan zen. “Munduko ibilgailurik bitxiena” deitu izan zioten bere faraian auto pertsonalizatu arrosa honi.

## Erabilpena eta ezaugarriak 
Ed 'Newt' Newtonek diseinatu zuen 1969an Bob Reisner California Show Cars delako lantegian, eta marrazki bizidunen telesaileko lehen jatorrizko kreditu eta tituluetan erabili izan zen. Sekuentzia ezagunean, gidaria haurra zen.

Oldsmobile Toronado baten txasisaren gainean eraiki ze. Zazpi litroko Oldsmobile V8 motorrak aurreko gurpilak gidatzen zituen. Berriro enkantean jarri zuten 2011n, eta Kaliforniako Los Angelesko Galpin Auto Sports-ek erosi eta zaharberritu zuen, Dave Shutenek gainbegiratuta..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Firebird I

**Firebird I** automobila izan zen General Motorsek 1954an sortu zuen kontzeptu-automobil bat, gas-turbinazko propultsioarekin AEBetan eraikitako lehen autoa. 

## Ezaugarriak 
Emmett Conklin ingeniaria buru zela, GMko taldeak Firebird XP-21 deitu zion prototipoari, eta gero Firebird I bilakatu zen. II, III eta IV modeloek jarraitu zioten 1964a arte, gas propultsioko sistema zelarik guztien ezaugarri nagusia.

Hasieran, Conklin bera zen gidatzeko kalifikatutako pertsona bakarra, eta 160 km/o abiadurara iritsita, bigarren mailara aldatzean, arazoakm sortu eta abiadura murriztu zuen lehen proban. Ez zen abiadura potentzialerako gehiago probatu, gas-turbinaren bideragarritasun praktikoa ikustea izan zen gehiago ingeniaritza proiektuaren zioa.

Eraiki zen ale bakarra 2022an erakutsi zuten Bilboko Gugggenheim Museoan egindako erakusketa batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Ereña

**María Ereña Larrea** (Sodupe, 1996) bizkaitar abeslaria eta musikaria da.

## Bizitza 
Zuzenbide Gradua ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean (2014-2018).

10 urterekin Egin kantu! programan parte hartu zuen eta 14 urterekin Haur Kantari Txapelketa programan.

Izarrak Kalean, Kantugiro eta Bago!az programetan parte hartu du.

2019 urtean Gure Doinuak programaren musika taldearen kide izan zen.

Patx&Run musika-taldearen kide da.

## Diskografia 
* Itzalak, 2019

## Telebista programak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jean-Luc Mélenchon

**Jean-Luc Mélenchon** (Tanger, Maroko, 1951ko abuztuaren 19a -) frantses politikari bat da, Frantzia Intsumisoa alderdi ezkertiarraren buruzagia.

Alderdi Sozialistako (PS) kide egin zen 1976 urtean. 1983an Massyko zinegotzi hautatu zuten, 1985ean Essonneko departamenduko kontseilari, eta 1986an senatari. 2000tik 2002ra Lionel Jospinen gobernuko Sustapen profesionalerako ministro-ordea ere izan zen. PSren ezker hegaleko kidea izan zen 2008ko Reimseko Kongresuan alderdia utzi zuen arte. PStik atera ondoren, Ezkerreko Alderdia (PG) sortu zuen, eta alderdi horren presidente izan zen lehenengo, eta kopresidente ondoren, 2014ra arte.

Ezkerreko Fronteko kide bezala (PG eta Frantziako Alderdi Komunista biltzen zituen koalizioa) Europako Parlamentuko diputatu hautatu zuten 2009an, eta berriro 2014an. 2012ko hauteskunde presidentzialetan Ezkerreko Frontearen hautagaia izan zen, eta laugarren izan zen lehen itzulian, botoen %11,10 eskuratuta.

2016an, Frantzia Intsumisoa (LFI) mugimendua sortu zuen, eta 2017ko presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zen mugimendu horrekin. 2012ko hauteskundeetan bezala, laugarren postuan amaitu zuen, baina botoen %19,58 lortuta. Gainera, PSko hautagaiaren aurretik geratu zen. Ondoren, 2017ko hauteskunde legegileetan Rodanoren Ahoaken 4. hautesbarrutirako diputatu izendatu zuten, eta 2021eko urrira arte LFI talde parlamentarioaren buru izan zen Nazio Biltzarrean.

2022an hirugarren aldiz aurkeztu zen presidentetzarako hauteskundeetara. Aurreko bi hauteskundeetan baino sostengu zabalagoa lortu zuen (botoen %21,95), eta emaitza horiekin ezkerraren lidergoa hartu zuen. Hala ere ez zuen lortu bigarren itzulira iristea, Marine Le Penek baino 1,2 puntu gutxiago lortu zituen-eta. Urte horretako hauteskunde legegileetan ez zen hautagai izan bere hautesbarrutian, eta Manuel Bompardi utzi zion diputatu kargua. Hauteskundeetarako ezker frantsesa haren inguruan batzea lortu zuen, NUPES aliantzari esker, eta frantziarrei hura lehen ministro hautatzea eskatu zien, Nazio Biltzarreko gehiengo absolutua eskuratu nahian. Hala ere, koalizioak ez zituen eserleku nahiko lortu, baina oposizioko lehen indar bihurtu zen, baita Emmanuel Macron presidentearen aliantzak gehiengo absolutua lortzea ekidin zuen.

Hurrengo hauteskunde presidentzialetan aurkeztu egingo ez dela iragarri zuen 2022ko hauteskundeen kanpainan.

## Kanpo estekak
Ainara Gorostitzu

**Ainara Gorostitzu Muxika**, (Ataun, 1981), euskal idazle eta kazetaria da.

## Argitalpenak 
* Tene Mujika Bekaren bidez egindako *Aldamenekoa* liburuan, hamaika laguni buruzko erreportajeak bildu zituen. 2012. Elkar. ISBN: 978-8490270110

## Erreferentziak
Carmen Arozena

**Carmen Arozena Rodríguez** (Santa Cruz de la Palma, La Palma uhartea, 1917 &ndash; Madril, 1963) margolaria eta grabatzailea izan zen. 1935ean bere jaioterriko Arte eta Lanbide Eskolan egin zituen lehen pintura-ikasketak. Geroago, 1929an, Madrilera joan zen bere familiarekin, eta hantxe graduatu zen San Fernandoko Arte Ederren Goi Eskolan (1946), erreprodukzio-grabatuan, jatorrizko grabatuan eta estanpazioan espezializatuz. Institutu Frantsesaren beka bati esker, Stanley Hayter grabatu ingelesaren maisuarekin eta Atelier 17 ospetsuarekin ikasi zuen Parisen.

## Bizitza profesionala 
### Erakusketak 
* 1955: Madrileko Kanariar Etxea.
* 1956: Bakearen Kultura Hispanikoko Emakumeen Zirkulua (Bolivia).
* 1957: Grabatu Garaikideen Nazioarteko Lehen Erakusketa (Txile).
* 1957: Madrilgo Arte Ederren Zuzendaritza Nagusia (Begoña Izquierdorekin batera).
* 1958: Pinturen erakusketa. Espainiako enbaxada, Paris.
* 1958: Zuriaren eta Beltzaren Nazioarteko Bosgarren Erakustaldia. Lugano, Suitza.
* 1958: Grabatuaren Nazioarteko Erakusketa. Jugoslavia.
* 1958: Erakusketa hispanoportugesa. Portugal.
* 1963: Galeria Apirila. Madril.
* Bere lanaren zati handi bat Espainiako eta atzerriko bilduma pribatuetan dago, baita Madrilgo Arte Garaikideko Museoan ere.

*“Bere bizitzan zehar, La Palmako artistak ospe handia lortu zuen grabatuaren teknikan, eta bere prozedura propioa sortu zuen, edozein tamainatan sortzea errazten zuena, baita xafla bakarreko aldaketak eta grabatu bakarrean bi xafla edo gehiago lotzea ere”. Ohiko grabatzaileen oihan anodinoan, Carmen Arozena izan zen lanbidearen zentzu pertsonal eta berritzaileagatik nabarmendu zenetariko bat”*.

*Carmenek esanetan: “galeriaren kontzesiorik gabe pintatzen zuen, printzipio teknikoekiko eta ikasketekiko fideltasunez”. Bere grabatuak bakarrak dira estanpa bakoitzean sartutako aldaerengatik, kolorea sartzeagatik eta erabili zuen estanpazio-prozeduragatik, ez baitzuen patentatu ez argitu, zeren eta esaten baitzuen berak prozedura hori aurkitu izan balu beste batzuek ere egin zezaketela, “iker dezatela nik egin nuen bezala”.*

## Merezimenduak eta aintzatespenak 
* 1959: Artista Grabatzaileen Espainiako Elkartea. XI. Grabatu Aretoa (Madril): Grabatuaren saria.
* 1960: Arte Ederren Erakusketa Nazionala (Madril): Grabatuko *hirugarren* domina.
* 1963: Bere obraren erakusketa antologikoa, hil ondorengoa (Arte Ederren Zuzendaritza Nagusia, Madril).
* 2008-2009: Omenaldi-erakusketa, ibiltaria. “Carmen Arozena saria. *Antologia* 1973-2008”. Santa Cruz de la Palma (La Palma)/ La Oliva (Fuerteventura)/Arrecife (Lanzarote)/Las Palmas Kanaria Handikoa

## “Carmen Arozena” Nazioarteko Grabatu Saria 
Nazioarteko grabatu-saria La Palmako Uharteko Kabildotik sortu zen, 1973an, eta, ondoren, Brita Prinz Art galeriaren laguntza jaso zuen. Bost kontinenteetako artista ezagunak saritu ditu:

### Carmen Arozena Grabatuaren Nazioarteko Sariaren irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirimetamina

**Pirimetamina** (**Daraprim**) protozoo-infekzioen aurkako sendagaia da. Batez ere malariaren tratamendurako eta profilaxirako erabiltzen dute. Sulfadiazinarekin batera erabiltzen dute *Toxoplasma gondii* (toxoplasmosia) bidezko infekzioa duten pazienteen tratamenduan, paziente immunokonprometituetan, hala nola GIBdun positiboetan, haurdunaldiaren 2. eta 3. hiruhilekoetan, eta toxoplasmosiaren tratamenduan.

## Ekintza-mekanismoa 
Pirimetaminak azido folikoaren sintesia oztopatzen du dihidrofolato erreduktasa (DHFR) entzima inhibituz. Azido folikoa beharrezkoa da espezie askoren DNA eta RNA sintesiak egiteko, protozooak barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulfadiazina

**Sulfadiazina** sulfamiden familiako antibiotikoa da.

## Erabilera 
Bakterio patogenoen aurka erabiltzen dute, bakterio-zelularen barruan azido folikoaren ekoizpena geldituz, eta batez ere gernu-infekzioak tratatzeko erabiltzen da.

Sulfadiazinaren eta pirimetaminaren arteko konbinazioa *Toxoplasma gondii* parasitoak eragindako infekzio bat erabil daiteke toxoplasmosia tratatzeko. Paziente horietan leukoverina ematea gomendatzen da pirimetaminak duen folatoaren aurkako eragina indargabetzeko.

## Ondorio kaltegarriak 
Sulfadizinarako ondorio kaltegarriek honako hauek barne hartzen dituzte: goragaleak, urdaileko ondoeza, anorexia eta bertigoa.

## Marka komertzialak 
Lantrisul; Neotrizine; Sulfa-Triple #2; Sulfadiazine; Sulfaloid; Sulfonamides Duplex; Sulfose; Terfonyl; Triple Sulfa; Triple Sulfas; Triple Sulfoid

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezkuntzan Librezale

**Hezkuntzan Librezale** taldea Euskal Herriko hainbat guraso,  irakasle eta eragilek sortu zuten 2017an, enpresa pribatu erraldoiek EHko eskoletako digitalizazio prozesuetan daukaten presentzia handiarekin kezkatuta. Urte hartako Durangoko Azokako *Kabi@*n aurkeztu zen taldea jendaurrean publikoki. Aurretiko hitzordu ia guztiak online gertatu ziren.

Gaur egun, Euskal Herri osoko, sare publiko eta  itunpeko 600 bat pertsona baino gehiagok osatzen dute taldea.

Taldearen izena aurretik existitzen zen software librearen aldeko Librezale talde euskaltzale eta software librearen aldekoaren omenez hartu zuten.

## Taldearen ezaugarri batzuk 
Taldeak eskolan software librea hobesteko lan egiten du. Nolabait, etengabeko bilera asinkronikoa dago online, bat-bateko mezularitza sistema pare bat erabiliz. Alde batetik, Telegram aplikazioari esker eta bestetik Matrix komunikazio protokoloaren bidez, taldekideen arteko komunikazio kanala etengabe dago zabalik. Bi komunikazio protokoloak bateratuta dauzkate, horretarako Matrix komunikazio protokoloak eskaintzen duen zubia erabiliz.

Komunikazio hizkuntza bezala betiere euskara erabiltzen da.

## Agerpen publikoak 
Taldekide batzuek nahiko aktibo ibili dira software librearen erabilpena eskoletan sustatzeko lanean. Horrela, euskarazko hezkuntzarako propio sorturiko Linux banaketak sortu dira: Luberri eta Txikilinux, Moodle plataformaren erabilera sustatu da, EAEko Legebiltzarrean hitz egin izan dute hiru aldiz, ―Hezkuntza Legerako akordioaren oinarriak adosteko Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordearen gonbidapenari erantzunez―, software librea instalatzeko "jaialdiak" antolatu dituzte, prentsa oharrak plazaratu dituzte Euskal Herriko hezkuntza sistemetan software librearen erabilpena defendatzeko, material infografikoak sortu dituzte, eta abar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miren Berasategi Zeberio
* Iratxe Esnaola Arribillaga

## Kanpo estekak 
* Hezkuntzan Librezale taldearen webgunea.
Orbaintze

**Orbaintzea** prozesu biologiko bat da, zeinaren bidez ehun bizidunek beren zauriak konpontzen dituzten, larruazaleko zaurien kasurako orbain estetiko edo ez-estetiko bat utziz.

Pertsona batek zauri bat duenean, konponketa-prozesuan hainbat erreakzio biokimiko konplexu gertatzen dira kaltea konpontzeko. Fenomeno horiek etapatan gertatzen dira, eta fase hauetan bana daitezke aztertzeko: hanturazkoa, ugaritzekoa eta birmoldatzekoa (egile batzuen ustez, orbaintzea lau etapatan edo gehiagotan gertatzen da, hantura- edo ugaltze-faseak tarteko urratsetan banatzen badira).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Mostow

**George Daniel Mostow** (1923ko uztailaren 4a &ndash; 2017ko apirilaren 4a) estatubatuar matematikaria izan zen, Lieren teoriari egindako ekarpenengatik ezaguna. Yale Unibertsitateko Henry Ford II Matematika katedraduna izan zen, National Academy of Sciences-ko kidea, American Mathematical Society-ko 49. presidentea (1987-1988) eta Princetongo (New Jersey) Institute for Advanced Study-ko administratzaile ohia.  .

Berak aurkitu eta arakatu zituen Lie taldeetako sare-taldeen zurruntasunaren fenomenoari Mostow-en zurruntasunaren teorema bezala ezagutzen da. Zurruntasunari buruzko bere lanak ezinbesteko papera izan zuen Fields-eko hiru dominadunen lanean, hots, Grigori Margulis, William Thurston eta Grigori Perelman. 1993an AMS Leroy P. Steele saria eman zioten Ikerketari egindako ekarpen nagusiagatik. 2013an, Matematikako Wolf Saria eman zioten.

## Biografia laburra 
George (Dan) Mostow 1923an jaio zen. Doktoregoa jaso zuen Harvard Unibertsitatean, 1948an. Bere izendapen akademiko nagusiak Johns Hopkins Unibertsitatean izan zituen 1952-1961 bitartean eta Yale Unibertsitatean 1961etik 1999an erretiratu zen arte. 1974an, Mostow Zientzien Akademia Nazionaleko kide hautatu zuten, 1987an eta 1988an American Mathematical Society-ko presidentea izan zen eta 1993an AMS Leroy P. Steele saria eman zioten Ikerketarako ekarpenagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giacinto Morera

**Giacinto Morera** (Novara, Italia, 1856ko uztailaren 18a - Turin, Id., 1909ko otsailaren 8a) italiar matematikaria eta fisikaria izan zen, analisi konplexuan lan garrantzitsua egin zuena.

## Biografia 
Novarako merkatari aberats baten semea, Morera ingeniaritza eta matematika puruan lizentziatu zen Turingo unibertsitatean. Pavia, Pisa eta Leipzigeko unibertsitateetan egin zituen ikasketak. 1886an Genovako Unibertsitateko mekanika katedradun izendatu zuten, eta errektore izan zen. 1900ean Turingo Unibertsitatera joan zen mekanika irakasle gisa, eta bederatzi urte geroago hil zen arte izan zuen kargua. 

Morera bere izena daraman analisi konplexuari buruzko teoremagatik  eta elastikotasun linealaren teoriari buruzko lanagatik gogoratzen da. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Santiago Zaragoza, Antonio Cipriano; Santiago Puertas, María José (2013). El análisis complejo y su historia. Liber Factory. ISBN 978-84-9949-383-1. 
* 
* Zill, Dennis G.; Shanahan, Patrick (2009). A First Course in Complex Analysis with Applications (en inglés). Jones and Barttlet Publishers. ISBN 0763757721. 

## Kanpo estekak 
*  
*
Pneumonia bakteriano

**Pneumonia bakterianoa** bakterioek eragindako biriketako infekzioa da. *Streptococcus pneumoniae* (CIE-10: J13), sarritan eztarria kolonizatzen duen organismo gram-positiboa, jaioberrietan izan ezik adin talde guztietan pneumonia mota hau gehien eragiten duen bakterioa da. Bakterio gram-positiboek eragindako pneumoniaren beste eragile garrantzitsua *Staphylococcus aureus* (CIE-10: J15.2) da.

Bakterio gram-negatiboek eragindako pneumonia bakterianoak ezohikoagoak dira, baina eragile nagusienak *Haemophilus influenzae* (CIE-10: J15.2), *Klebsiella pneumoniae* (CIE-10: J15.0), *Escherichia coli* (CIE-10: J15.5), *Pseudomonas aeruginosa* (CIE-10: J15.1) eta *Moraxella catarrhalis* dira. Bakterio horiek maiz traktu gastrointestinalean bizi dira eta biriketara sartzen dira eduki gastrikoa — gorakoen kasuan bezala — arnasten denean.

*Coxiella burnetti*, *Chlamydophila pneumoniae* (CIE-10: J16.0), *Mycoplasma pneumoniae* (CIE-10: J15.7), y *Legionella pneumophila* bakterioak arraroagoak dira. 
Beraz, organismo horiek eragindako pneumonia batek pneumonia atipiko izena hartzen du, eta nerabe eta heldu gazteen artean ikusten da eskuarki, ez da hain larria izaten, eta haien tratamendu-bidea eta pneumonia bakteriano tradizionalena desberdinak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zilar sulfadiazina

**Zilar sulfadiazina** sulfamiden familiako antibiotikoa da.

## Erabilera 
Historikoki 2. eta 3. mailako erredurak tratatzeko krema topiko gisa erabiltzen zuten. Bakterio sorta zabal baten hazkundea eta agente mikotikoen (onddoen) hazkundea prebenituz jarduten du, kaltetutako azalaren gainean. Azterlan batek orbaintze-denbora handitzen duela iradoki zuen, eta, beraz, ez dute gomendatzen.

Zilar sulfadiazina uretan disolbagarria den oinarri batean esekitako soluzio batean prestatuta dago. Konposatua berez ez da uretan disolbatzen, eta larruazalean oso barneratze mugatua du. Erretako eremu oso handietan aplikatzen denean bakarrik, xurgapenak arazoren bat sortzen du.

## Marka komertzialak 
Silvadene, Platsul, Flammazine edota Thermazenè

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klaritromizina

**Klaritromizina** makrolidoen familiako antibiotikoa da. 
Larruazaleko, bularretako eta arnasbideetako infekzioak tratatzeko erabiltzen dute; besteak beste, faringitisa, amigdalitisa, sinusitisa, bronkitis kronikoa, pneumonia bakterianoa — bereziki *Chlamydia pneumoniae* bakterioak eragindakoak — eta, GIBa duten pazienteetan, *Mycobacterium avium* konplexuak eragindako infekzioak prebenitzeko eta tratatzeko. Batzuetan, legionelosia tratatzeko ere erabiltzen dute.

## Sorrera 
Zientzialari japoniarrek asmatu zuten 1970eko hamarkadan. Produktua eritromizinaren bertsio bat garatzeko ahaleginen ondorioz sortu zen, ingurune azidoetako ezegonkortasun klasikoa, hala nola urin gastrikoa, eta goragale, okada eta urdaileko ondoezaren ondorio gastrointestinalak murrizteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friedrich Christian Kries

**Friedrich Christian Kries** (1768ko urriaren 18a &ndash; 1849ko maiatzaren 29a) filologo klasikoa, matematikaria eta fisikaria izan zen. 

## Biografia 
Kriesen aita, Johann Albin, Gotan jaio zen eta Thorner Lyceum-eko errektorea izan zen, non Kries hezi zen. 1786ko udaberrian Leipzigeko Unibertsitatean sartu zen, eta bertan teologia eta filologia ikasi zituen batez ere, baina filosofian eta matematikan ere aritu zen. Urtebete geroago Göttingengo Unibertsitatera joan zen, non antzinako hizkuntzen azterketa lehen planoan zegoen. Bertan filosofia, matematika eta naturako historia ikasten jarraitu zuen, Christian Gottlob Heyneren dizipulua izanik, bere filologia mintegikoa zena, eta Georg Christoph Lichtenberg fisikariarena. Seguruenik, garai horretan bere graduazioa ere egin zen.

Heyne-k eta Lichtenberg-ek gomendatuta, 1789an Friedrich Wilhelm Döring-ek zuzendutako Gotha Lyceum-en lanean hasi zen, garai hartan Alemaniako ikastetxe ospetsuenetako bat. Latin, historia, filosofia eta italiar hizkuntza irakatsi zituen eta 1797an irakasle izendatu zuten. 1801ean eskola-maisuen mintegian fisika eta matematika irakaskuntzaren ardura eman zioten, eta 1819an lortu zuen lehen katedra Lizeoan. 1840an erretiroa hartuta, eskolak ematen jarraitu zuen ikastetxeko irakasleen mintegian.

## Esker onak 
* Ernestine Etxea Saxoniako Ordena (1836)
* Gorte Dukaleko kontseilaria (1840)

## Lanak (hautaketa) 
* *Ikastetxe zibil eta landa-eskolen aritmetika liburua.* Becker, Gotham 1804.
* *Eskola akademikoetarako Fisikako testuliburua.* *Egur grabatuekin.* Fromman, Jena 1806.
* *Matematika puruko testuliburua.* *Egur grabatuekin.* 2. edizioa, Fromann, Jena 1810.
* *Geografia Matematikoko testuliburua.* Göschen, Leipzig 1814 (geroago Gruyter-en, Berlin).
* *Emakumeentzako natur zientziei buruzko hitzaldiak.* 3 liburuki, Dyk, Leipzig 1832-1836.
* *Zeregin fisikoen bilketa eta hauen desegitea: eskoletan erabiltzeko eta autoikaskuntzarako.* Fromman, Jena 1843.
* *Natur zientziak hasiberrientzako testuliburua.* *Gainera, natura-historiaren sarrera labur bat.* 8. edizioa, Becker, Gotha 1844.

Horrez gain, ingelesetik, frantsesetik edo italieratik hainbat itzulpen aurkeztu zituen Kriesek; Georg Christoph Lichtenberg-en idazlanen argitalpena Ludwig Christian Lichtenbergekin eskuratu zuen; eta *Gothaer Hofkalender* edo Alemaniako Liburutegi Nagusia bezalako aldizkako argitalpenetan kolaboratu zuen. Lurrikaren zergatiari buruzko bere saiakera ezaguna egin zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Max Schneider: *Die Lehrer des Gymnasium illustre zu Gotha.* Teila 2. Engelhard-Reyher, Gotha 1902, S. 7 f., Nr. 167.
* Albert Schumann (1883), " Kries, Friedrich Christian ", Allgemeine Deutsche Biographie (ADB) (alemanez) 17, Leipzig: Duncker & Humblot, pp. 167-169 .
* *Statisticsches Handbuch der deutschen Gymnasien, für das Jahr 1836.* Band 1, Krieger, Kassel 1837, S. 529.
* Christian Ferdinand Schulze: *Geschichte des Gymnasiums zu Gotha.* Perthes, Gotha 1824, S. 290, 301, 307, 309.

## Kanpo estekak 
* Werke von und über Friedrich Christian Kries in der Deutschen Digitalen Bibliothek
Linkomizina

**Linkomizina** linkosamiden familiako antibiotiko naturala da, *Streptomyces lincolnensis* bakteriotik ateratzen dutena. Linkomizina klindamizina osatzeko estrukturalki aldatutako sendagai onenetako bat izan da.

Nahiz eta egituran, bakterioen aurkako espektroan eta makrolidoen ekintza-mekanismoan antzekoa izan, linkomizina organismoen aurka ere eraginkorra da, hala nola actinomizeto, *mycoplasma* eta *Plasmodium* espezie batzuen aurka. Hala ere, toxikotasun handia dutenez, gaur egun oso gutxitan erabiltzen dute, eta penizilinari alergia dioten pazienteentzat edo organismo multiresistenteen infekzioetarako bakarrik gordetzen dute.

## Ekintza-mekanismoa 
Linkomizinak proteinen sintesia oztopatzen du, klaritromizinaren eta eritromizinaren antzera: erribosoma bakterianoaren 50S azpiunitatearekin bat eginez.

## Erresistentzia 
Estafilokokoen, estreptokokoen eta *Bacteroides fragillis*en andui batzuetan lortutako erresistentzia naturala ikusi da. Linkomizinaren eta klindamizinaren artean erresistentzia gurutzatu osoaren ebidentzia argia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hirugarren Federazioko XV. multzoa

**Hirugarren Federazioko XV. multzoa** artikuluan Nafarroako Foru Erkidegoko taldeek Hirugarren Federazioa kategorian izan duten bilakaera agertzen da. 2021-22 denboraldian izan zuen aurreneko ekitaldia, COVID-19 pandemiak eragindako berrantolaketaren ondoren. Espainiako liga sistemari dagokionez 5. kategoria da, ez profesionala beraz. Bigarren Federazioa eta Erregional Preferentearen artean dago kokaturik.

## Egitura 
18 taldetako multzoa da (hasierako bi denboralditak moldaketa urteak izan ziren eta kopuruak bestelakoak izan ziren) eta bi itzulitako liga egiten da. Ligaren amaieran txapelduna denak zuzenean lortzen du Bigarren Federaziora igotzea. Bigarren eta bosgarren postuen artean gelditzen direnek play offak jokatzen dituzte bi fasetan. Lehenik eta behin igotzeko IV multzoko hautagaia aukeratzen da. 2.ak 5.aren aurka jokatzen du eta 3.ak 4.aren aurka eta irabazleen artean IV multzoko finala jokatzen da. Hortik IV multzoko ordezkaria aterako da eta beste multzoetako taldeekin jokatu beharko du azkenean igoera lortzeko.

Liga fasearen amaieran lehen bi postutan gelditzen direnek hurrengo denboraldiko Errege Kopan jokatzen dute.

## Palmaresa 
* 10px igoera lortu zuten taldeak
* (*) play-offetarako IV multzoko ordezkaria izan zen taldea.
* 10px maila galdu zuten taldeak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hirugarren Federazioko IV. multzoa
* Hirugarren Federazioko XVI. multzoa

## Kanpo estekak
Claudia Albertina Ruiz Sántiz

**Claudia Albertina Ruiz Sántiz** (San Juan Chamula, Chiapas, Mexiko, ) ezaguna da tzotzil jatorriko lehen chef emakumezkoetako bat izateagatik, nazioartean ezaguna. *2021eko* *Munduko 50 jatetxe onenen* zerrendan dago, Ostalaritzan Aintzindaria sailean saritua, eta, zerrendaren arabera, gazte berritzailetzat hartzen dute gastronomiaren munduan. Ekarpen nagusietako bat sukaldaritzako jakintzetako osagai tradizionalak errespetatzea eta erreskatatzea da.

Gainera, Chiapasko Zientzia eta Arte Unibertsitatean Gastronomiako lizentziatura egin eta tesi bat bere ama-hizkuntzan argitaratu duen lehen emakume indigena tzotzila  da.

## Ibilbidea 
Gaztetatik sortu zitzaion sukaldaritzarekiko zaletasuna, eta 17 urterekin graduatu zen Chiapasko Zientzia eta Arte Unibertsitateko Gastronomiako lizentziaturan. Han, 2012an, tesi bat egin zuen: errezeta-liburu bat tzotzileraz eta gaztelaniaz."*Sorora joaten garenean, lurrari baimena eskatzen diogu ereiteko. Denak du ziklo bat, eta errespetatu egin behar dugu; zoritxarrez, hori galtzen ari da, eta horregatik dago naturaren deia, unibertsoarekin deskonektatu gara, gogoratu behar dugu, hark ematen digun bezala, guk itzuli egin behar diogula*”.

Pujol eta Máximo Bistrot-en sukaldean lan egindakoa da. Gainera, René Redzepi sukaldariaren gida gastronomikoa izana da. Harekin denboraldi bat eman zuen Chiapasko Goietan barrena.

2016az geroztik, Chiapaseko, San Cristobal de Las Casas hirian jatetxea du  (https://www.gob.mx/cultura/prensa/la-chef-tsotsil-claudia-santiz-que-puso-a-la-gastronomia-chiapaneca-en-la-mira-del-mundo)  eta bertan bi eskaintza garatzen ditu, Kokono sukaldaritza tradizionala eta Albertina Chefaren berezko sorkuntza (https://web.archive.org/web/20220630213030/https://chefclaudiasantiz.com/) 

Gaur egun Chef Claudia Santiz bere estatuaren aberastasuna eta indigena gazteen eskubideak sustatzean dabil sukaldaritzak zabaltzen dizkien bidetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karl Zsigmondy

**Karl Ernst Zsigmondy** (Viena, 1867ko martxoaren 27a; † 1925eko urriaren 14a) austriar matematikari eta unibertsitate irakaslea izan zen. Vienako Unibertsitate Teknologikoko errektorea izan zen.

## Biografia 
Karl Zsigmondyk Hernalseko Gymnasiumean ikasi zuen lehenik, eta 1886tik aurrera matematika ikasi zuen Vienako Unibertsitatean, non 1890ean doktoretza lortu zuen *Über die Eigenschaften der Binominalreihe und einige Auswirkungen derselben (Serie binomialaren propietateei eta haren inplikazio batzuei buruz)* tesiarekin. Bere irakasleen artean Gustav von Escherich, Emil Weyr eta Josef Stefan daude. Doktoretza egin ondoren 1891n Berlingo Unibertsitatera joan zen Leopold Kroneckerrekin zenbakien teoria ikastera. Kroneckerren heriotzaren ondoren, Felix Kleinekin elkartu zen Göttingengo Unibertsitatean, eta geroago Parisko Sorbonan. 1893an Vienara itzuli zen, eta hurrengo urtean Vienako Unibertsitatean matematikan lizentziatu zen.

1895etik 1901era Emanuel Czuberren laguntzaile izan zen Vienako Unibertsitate Politeknikoko matematika sailean, eta 1902tik irakasle elkartua izan zen han. 1905ean Pragako Alemaniako Unibertsitate Teknikoko matematikako irakasle titular izendatu zuten. Moritz Allék erretiroa hartu ondoren, 1906an Vienara itzuli zen, eta matematika I-eko katedradun izan zen I (1921 arte) eta II-koa (1921etik) 1925ean hil zen arte. Bere laguntzaileen artean Hermann Rothe zegoen. 1916/17 eta 1917/18 ikasturteetan, baita 1920/21ean ere, Departamentu Nagusiko dekanoa izan zen, eta 1918/19 ikasturtean Vienako Unibertsitate Teknologikoko errektore hautatu zuten.

1921ean zinegotzi izendatu zuten. Zsigmondyren teorema bere izena du. 

Bere anaia Richard Zsigmondyk Kimikako Nobel Saria jaso zuen 1925ean, Emil eta Otto anaiak mendizale eta medikuak ziren bitartean. Haien aita Adolph Zsigmondy dentista izan zen.

Karl Zsigmondy 1925ean hil zen 58 urte zituela eta Simmering Hilerri Ebanjelikoan lurperatu zuten. 

## Argitalpenak (hautaketa) 
* 
* 
* 
* 
* 

## Irakurketa gehiago 
* Mikoletzky, Juliane; Böhlau Verlag GmbH & Co. KG (2015). Eine Sammlung von außerordentlicher Geschlossenheit die Rektorengalerie der Technischen Universität Wien = A collection of unusual completeness ([1. Aufl.] edición). . OCLC 943052418. 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Karl Zsigmondy Matematika Genealogia Proiektuan
Atabaska (argipena)

**Atabaska** izenak hainbat adiera du.

Euskarazko lexikoan:

* **Atabaska**, **atabakaren** forma dialektala, elizetako objektu bat.

Ipar Amerikako toponimoa da **Athabasca**, euskaraz inoiz **Atabaska** edo **Athabaska** eran emana (baina Euskaltzaindiak arautu gabea), **Aðapaskāw** cree hizkuntza algonkinoan (landare ugariko tokia), termino hauekin erlazionatua:

* **Athabasca aintzira**
* **Athabasca glaziarra**
* **Athabasca ibaia**
* **Athabasca mendia**
* Athabasca, Alberta, Kanadako herria.
* **Atabaskera**, Na-dene taldeko hizkuntzen azpimultzo bat.
* 3307 Athabasca, asteroide bat.
* Athabasca, Willis Drummond euskal taldearen abestia.
Mairaga (argipena)

**Mairaga** izenak hainbat adiera du.

* **Mairaga**, Zidakos ibaiaren izen bat, edo bere bidearen parte batena bederen.
* Mairagako urtegia, Oloritzen.
* Mairagako Mankomunitatea, partzuergo publikoa, Nafarroa Garaiko erdialdeko zenbait udalerriren artean osatua, uraren kudeaketarako.
Portugesezko Herrialdeen Komunitatea

**Portugesezko Herrialdeen Komunitatea** (portugesez *Comunidade dos Países de Língua Portuguesa*, **CPLP**) alde anitzeko foroa eta nazioarteko erakundea da, portugesa hizkuntza duten herrialdeen artean sortua 1996an.

CPLPk 223 milioi biztanle inguru biltzen ditu  eta gutxi gora-behera 10 708 674 kilometro karratuko azalera. Erakundearen egoitza Lisboan dago, Portugalen.

## Historia 
CPLP 1996ko uztailaren 17an eratu zen Lisboan, zazpi estatuk osatuta (Angola, Brasil, Cabo Verde, Ginea-Bissau, Mozambike, Portugal eta Sao Tome eta Príncipe). Ekialdeko Timor 2002an elkartu zen Indonesiarekiko independentzia lortuondoren.

Ekuatore Ginea eta Maurizio behatzaile gisa onartu ziren 2006an, eta Senegal 2008an. Ekuatore Ginea kide oso bihurtu zen 2014an.

Georgia, Japonia, Namibia eta Turkia behatzaile gisa elkartu ziren 2014. urtean. Eslovakia, Hungaria, Txekiar Errepublika eta Uruguai, berriz, 2016. urtean. Geroago, Argentina, Txile, Frantzia, Andorra, Italia, Luxenburgo, Erresuma Batua eta Serbia kide behatzaile berri gisa sartu ziren 2018an. 2021ean, Espainia estatu behatzaile elkartu bihurtu zen.

## Portugalgo Inperioa osatu zuten beste herrialde eta lurralde batzuk 
[eskuinera|thumb|300x300px| CPLPren idazkaritza exekutiboaren egoitza [Lisboa|Lisboako Penafiel jauregian, Portugalgo hiriburuan.]]
Badira Portugalgo Inperioaren parte izan ziren beste herrialde eta lurralde batzuk Portugalen subiranotasunaren mende nola edo hola egon zirenak baina CPLPko partaideak ez direnak; Maroko, Etiopia, Zambia edo Uruguai esaterako (Marokok komunitate horretako kide izateko interesa agertu du).

## CPLPren garrantzia 
Portuges hiztunak 273 milioi pertsona baino gehiago dira munduan, zenbait ezaugarri kultural eta historiko partekatu dituztenak. CPLPko herrialdeek, guztira, 10.742 000 kilometro karratu dituzte. (Kanada baino azalera handiagoa)
thumb|200x200px|CPLPren bandera
Sortu zenetik, CPLPk gatazkak konpontzen lagundu du, Sao Tome eta Principe-n eta Ginea Bissau-n esaterako, bi herrialdeetako estatu-kolpeen ondorioz. Bi herrialde horiei lagundu die erreforma ekonomikoak (Sao Tomeren kasuan) eta demokratikoak (Ginea Bissauren kasuan) egiten.

CPLPko liderren ustez Angola eta Mozambikeko bakeak eta Ekialdeko Timorren independentziak erraztuko dute CPLParen geroko garapena eta alde anitzeko lankidetza sendotzea.

## Behatzaileak 
Partaideez gain Behatzaile Elkartuaren estatutua duten herrialdeak badaude CPLPren egituran, baita herrialde kideetako gizarte zibileko erakundeak ere aholku-emaile gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lusofonia

## Kanpo estekak 
* CPLPren webgune ofiziala 
* Portugalgo Camoes Institutuaren webgune ofiziala
Pegaso Z-102

**Pegaso Z-102** ENASA enpresa espainiarrak 1951tik 1958ra bitartean fabrikatutako kirol-autoa izan zen. Wifredo Ricart ingeniari espainiarrak diseinatu zuen, nazioartean publizitate-estandarte gisa erabiltzeko asmoz.

## Ezaugarriak eta modeloak 
Aurreko posizioan zeraman V8 motor bat, 2.500 cc, 2.800 cc edo 3.200 cc-ko gaitasunarekin, bertsioen arabera. Munduko abiadura-errekorra lortu zuen 1953an errepideko autoen artean, 244,62 km/o-ko abiadura lortuta. Guztira 86 ale ekoitzi ziren bertsio desberdinetan, eta garai hartako 500.000 pezeta inguruko prezioan saldu ziren. Konparazio gisa, SEAT 600 baten prezioa, 70.000 pezeta.
thumb|z-102 Cúpula auto horia, Rafael Trujillo diktadore dominikarrarena izana, Guggenheim Bilbao Museoan ikusgai.
1953an egin zen ale berezi hori bat (Cúpula izena eman zitzaiona), New York-eko erakusketa batean erakutsi zutren, eta bertan erosi zuen Dominikar Errepublikako presidente Rafael Trujillo diktadoreak. 1961an hil zen arte erabili zuen. Gero beste zenbait jabe izan diitu Louwman auto museoak erosi zuen arte. Auto ale bikain hau Bilboko Guggenheim Museoan erakutsi zuten 2022an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius tabidus

***Lactarius tabidus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Ohikoa da Euskal Herriko pagadi hezeetan. Bere latex zuriak kotoizko zapi zuri bat horiz koloreztatzen du; eta bere azala lehortzen denean, titi txikiaren inguruan zimurtu egiten da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero laua eta, azkenik erdian hondoratua, baina beti bere titi txikiarekin. Ertza kiribildua, uhindua eta batzuetan ildaskatua. Okre-arrosa kolorekoa, karpoforoa heze dagoenean, lehortzean zurbildu egiten da, eta zimurtuz joaten da batez ere titi txiki iraunkorraren inguruan.

**Orriak:** Estu samar, eta nahasi orritxoekin, oinean adnatak, edo, dekurrente samarrak, eta kapela baino zurbilagoak.

Orri adnatak: Oinera Iritsi eta harekin bat egiten duten orriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3-6 x 0,5-0,8 cm-koa, zilindrikoa, azala kizkurra, kapelaren kolore berekoa, baina apur bat ilunagoa oinarrirantz.

**Haragia:** Mehea, krema-okre kolorekoa, *Lactarius quietus* delakoaren antzeko usaina du, zapore garratz samarra. Latex gutxi du, zuria eta kotoizko zapi zuri bat horitu egiten du segundu gutxira.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator; esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Tabidus* epitetoa latinetik dator eta likidotu egiten dela esan nahi du. Bere degradazio azkarragatik?

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius decipiens* delakoarekin nahas daiteke baina honek kapela txikiagoa eta argiagoa ditu, eta ertza oso ildaskatua.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean ohikoa da Euskal Herriko pagadi hezeetan. Goroldiotan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Svalbard, Europa, Errusia, Japon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erribera Garaia

**Erribera Garaia** izena leku ezberdinei dagokie:

* Euskal Herrian:
** **Erriberagoitia**, Arabako udalerria.
** **Erriberagoiena**, Nafarroa Garaiko eskualdea.
* Espainian:
** **Ribera Alta**, Valentziar Herrialdeko eskualdea.
** **Ribera Alta del Ebro**, Aragoiko eskualdea.
Ane Maruri

**Ane Maruri Basterrika** (Lekeitio, Bizkaia, 1996ko martxoaren 6a) bizkaitar dantzaria eta irakaslea da. 2022an Lekeition San Pedro egunez *Kaxarranka* dantzatu zuen lehen emakumea izan zen. 

## Biografia
Hezkuntza bereziko irakaslea da Markinako ikastolan. Sei urte zituela hasi zen dantzan, eta *Etorkizuna* taldeko partaide da. Marurik 2022ko maiatzaren 15ean Zamudion ospatu zen Bizkaiko Dantzari Egunean dantzatu zuen Kaxarranka, baina San Pedro egunez, herriko jai nagusian lehen aldiz dantzatu zuen bere jaioterrian 2022ko ekainaren 29an. *Kaxarranka* XV. mendeko Euskadiko dantza bakarra, jatorriz kostaldeko hiribildukoa den dantza, Lekeitioko arrantzaleek beren kofradiako patroia ohoratzeko erabiltzen duten dantza da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Ane Maruriren bideoa 2022.06.28: Aldaketak eman behar dira derrigorrez berdintasunera ailegatzeko.
* Ane Maruri Lekeition Kaxarranka dantzatu zuen lehen emakumea.  YouTube Bideoa, 2022.06.29
Tazonesko Multzo Historiko Artistikoa

thumb|300px|Herria portutik ikusita.
thumb|300px|Tazonesko itsasargia.
**Tazonesko Multzo Historiko Artistikoa** izen bereko herrian dago, Villaviciosa udalean, Asturiasko Printzerrian. **San Miguel** eta **San Roque** auzoek Multzo Historiko Artistikoaren izendapena dute 1991ko ekainaren 17tik.

## Ondare nagusia 
Paisaiaren balioekin batera badira balore bereziko eraikin batzuk:
* Tazonesko eliza, San Miguel auzoan kokatuta.
* Maskorren Etxea, San Roque auzoan dago. Eraikinaren fatxada osoa kolore eta forma desberdinen maskorrez estalita dago.
* Itsasargia, Villar herrixkan dago. 1864tik dago martxan Asturiasko hobeto gordetzen direnetako bat da.
* Dinosauro aztarnak, hondartzatik gertu ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tazones

## Kanpo estekak
Depilazio brasildar

**Depilazio brasildar** esaten zaio emakumeen izter eta pubis-mendiaren depilazio partzial edo osoari. Horri esker, edozein kulero mota erabil daiteke bilo pubikoa agertu gabe.

Brasilen sortu zen, non tanga edo bikini oso txikiak maiz erabiltzeak komenigarri egiten zuen. Denboraren poderioz, Amerika eta Europa osora zabaldu da.

Horretarako, hainbat teknika erabiltzen dira: depilatzeko kremak, argizariak, bizarra mozteko makinak, fotodepilazioa, etab.

## Estiloak 
Integrala izan daiteke (ezpainak eta ipurmasailen arteko lerroa erabat depilatzen dira), edo partziala; kasu horretan, hainbat formatako eremu txikiak geratzen dira, gero tindatu ere egin daitezkeenak:
Fitxategi:Waxing.jpg|"Argizari osoa"
Fitxategi:Pubic hair - Landing Strip style.jpg|"Lurreratzeko pista"
Fitxategi:Pubic hair - Triangle style.jpg|"Triangelu txikia"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uzki-zuritze

[thumb|[Uzki|Uzkia zuritu ondoren.]]
**Uzki-zuritzea** uzkiaren inguruko azala helburu estetikoekin zuritzeko teknika da. Tratamendu hori giza gorputzaren beste atal batzuetan ere erabil daiteke. Artista pornografikoek asko erabiltzen dute prozedura. Esate baterako, Tabitha Stevens aktore pornoak onartu zuen, *The Howard Stern Show*-eko atal batean, uzki-zuritzearen tratamendua egin ziotela. Produktu zuritzailearen printzipio aktiboa hidrokinona da, substantzia horren ekoizpena blokeatzean melanina sortzen duten zeluletan eragiten duen konposatu despigmentatzailea, eta azalaren kolorearen arduraduna da. Hala ere, hidrokinona substantzia kantzerigenoa eta debekatua da zenbait herrialdetan.

## Historia 
1980 eta 1990ko hamarkadetan, *Playboy*k eta *Penthouse*k zabaldutako irudigintza erotikoan aldaketa izan zen. Ilerik gabeko genitalen eremua pixkanaka bihurtu zen arau, eta agerian geratu zen larruazalaren hiperpigmentazio naturala. Munduari errebelatutako gorputzeko atal berri horiek estetizatu nahian, uzki-zuritzea sortu zen, edo, oro har, bulbaren eta uzkiaren zuritzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Altzibar

**Xabier Altzibar Aretxabaleta** (Etxebarria, 1951ko abuztuaren 18a) euskaltzale, irakasle eta idazlea da, Euskaltzaindian euskaltzain urgazlea.

## Biografia 
Etxebarrian, Bizkaian, jaio zen 1951ko abuztuaren 18an. 1989an Euskal Filologian doktoretza egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Bere tesia, *Mogeldarrak, Astarloarrak, Prai Bartolome*, Rudolf de Rijkek zuzendu zuen. Unibertsitate bereko irakaslea da, Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko irakasle titularra. 1996ko martxoaren 29an euskaltzain urgazle izendatua izan zen. Euskaltzaindian batzorde hauetan aritu da: Literatura Ikerketa (1991-2007) eta Euskal Literaturaren Antologia egitasmoa (2018- ).

## Obra 
### Bakarka 
* *Askatasun eguzkia baino beharrago. Julene Azpeitia Gomez (1888-1980): biografia eta obra*, Andoain: Manuel Larramendi Kultur Bazkuna / 978-84-945641-5-4.
* *Bizkaierazko idazle klasikoak: Mogeldarrak, Astarloatarrak frai Bartolome: nortasuna, idazlanak, grafiak*. Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia, D.L. 1992. .
* *Ipuinak* / Juan Antonio Mogel [arg.] (1995)
* *Amodioaren martirra* / Ernest Daudet [arg.] (2013)

### Elkarlanean 
* *Historia de la literatura vasca*. Egileak: Jesús Pablo Chueca Intxusta, Joxerra Garzia Garmendia, Iñaki Aldekoa Beitia, Xabier Altzibar Aretxabaleta, Maria Jose Olaziregi Alustiza, Patri Urkizu Sarasua. UNED. .
* *Gilen Humboldt (1767-1835)*, Patxi Altunaeta Jose Aranarekin batera. Gasteiz: Antso Jakituna Fundazioa. 978-84-920813-3-2.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hitzaldia Youtuben, Gernikako Berritzeguneak (B10) antolatutako "Bizkaiera Geure Ondarea" jardunaldietan 2001.03.20an.
Arañotz

**Arañotz**, 840 m topa dezakegun euskal mendia da. 
Arañotz mendia Ultzama bailara erdian kokatuta dago.

Mendi honetara iristeko ibilbide ezagunenak Iraizotz eta Urritzola herrietatik abiatzen dira. Iraizotzeko igoera Urritzolakoa baino aldapatsuagoa da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arañotz, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aintzioako haitzak

**Aintzioako haitzak**, **Aintzioako harriak** edo  **Korroskari**, 1218 topa dezakegun euskal mendia da. 
Mendi ederra da Korroskari, Ekialdetik ikusita batez ere, baina zaila da oso gainaldean ibiltzea, karehaitzak eta ezpelak osatutako labirinto kaotiko horretan.
Aintzioa aldetik abiatzen diren bideak ere ezpeldian barrena igotzen dira, eta arrasto egokia aurkitu ezean, sekulako lana da aurrera egitea.
Urdirotz aldeko bidearen arrastoa nahiko galduta dago, antza denez.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aintzioako haitzak / Korroskari, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aizelekua

**Aizelekua**, 812 topa dezakegun euskal mendia da. Aizelekua mendia, 812 altuera duen eta Gipuzkoa probintzian topatzen den mendi bat da.

Kokapen zehatza 43.041889 eta -2.319313 da.

Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Legazpi, Ormaiztegi, Aztiria.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aizelekua, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aldaxur

**Aldaxur**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da. 
Urraulgoiti ibarraren gainean altxatzen diren mendirik haidorren eta ezagunena izanen da Aldaxur.
Harkaitz ikusgarri batek koroatzen du mendi honen gaina eta horrek ahalbidetzen du ikuspegi ezin zabalagoak izatea bertatik.

Inguruko gailur gehienek ez bezala, Aldaxurrek oso markaturik dauka gailurra: gurutze handi bat, aldare bat, erpin geodesikoa eta oroitarria.

Txartelontzirik ez ordea: Tx.

Nankik jarritako buzoitxo zaharra desagerturik dago egun.
Ohiko igoera Aietxukoa da, baina badago aukera Adoaindik edo are Itzalletik ere abiatzeko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aldaxur, *http://www.euskal-herria.org/*.
Altzegi

**Altzegi**, Nafarroa topa dezakegun euskal mendia da. 
Altzegi mendia, Altzadi bezala ere ezagutua, 1019 altuera duen eta Nafarroa probintzian topatzen den mendi bat da.

Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Eskibar, Leitza, Plazaola.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Altzegi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Amaritu

**Amaritu**, Araba topa dezakegun euskal mendia da. 
Mendi apala da eta ez dago Gasteiztik urruti, baina ingurune bakartia dirudi, basatia.
Artadiak estaltzen du ia gehiena eta lur-azala urratuta dauka han-hemenka, baina ibiltzeko leku erosoa da, bide ugarik zeharkatzen baitute baso lehor hori.

Mendialdea mendebaldera luzatzen da, Armikelo eta Arrato aldera, eta igoera arin eta errazeko mendiak direnez, neke handirik gabe heldu daiteke haietara ere, inongo zailtasunik gabe.

Ibilbide ederra egin daiteke, esaterako, Apodakatik abiatu, Amaritu (erpin geodesikoa, buzoia), Armikelo (buzoia), Arrato (erpin geodesikoa, buzoia) eta Arratobetik (buzoia, ermita) pasa eta Letona aldetik itzuliz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Amaritu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Añelarra

**Añelarra**, Nafarroa Garaia eta Bearno topa dezakegun euskal mendia da. Belagua aldeko menditzar horiek denak ikusteko leku aproposenaren bila bazabiltzate, ez da hori Auñamendia, ez eta Hiru Erregeen Mahaia, horiek berak ezin baitute faltatu paisaia horretan: Añelarra da ikusmira egokiena eskaintzen duen tontorra. Añelarra bera Auñamendiren kate berera lotuta dago, Castetne izeneko haitza tartean dutela, eta gertutasun horrek galarazten dio mendizaleen arreta. Ernaz aldetik datozen bideek Auñamendiren bila jotzen dute eta mendizale gutxi da hari uko egin eta Añelarrara jotzen dutenak. Elkarrengandik gertu gelditzen dira halere, eta indar nahikoa izanez gero, ez da ibilbidea asko luzatu behar bi tontorrak ibilaldi berean zapaltzeko.

## Kanpo estekak
Añelarra, *http://www.euskal-herria.org/*.
Antxorizko haitza

**Antxorizko haitza**, Nafarroa topa dezakegun euskal mendia da. 

Basoak eta sastrakak estaltzen du mendiaren gainaldea, IEan nabarmentzen diren haitz muturrak izan ezik.
Haitz mutur horiek ere ez dute ordea igotzeko erraztasun handirik ematen eta harriari heldu egin behar zaio ezinbestean panoramika osoaz gozatu nahi izanez gero.

Batek gurutzea jasotzen du herrira begira, eta buzoia besteak.

Landaretza trinkoa izanagatik, bada mendian gora eta behera ibiltzeko senda eroso ugari (mendizaleak ibiltzen diren seinale), ibilbide polit askoak egiteko aukera ematen dutenak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Antxorizko haitza, *http://www.euskal-herria.org/*.
Labazar

**Labazar**, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Labazar mendia, Arangachas, Arangatxa, Telleta bezala ere ezagutua, 923 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da.

Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Andagoia, Izarra, Delika. 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Labazar, *http://www.euskal-herria.org/*.
Argañeta

**Argañeta**, Nafarroa eta Iparraldea probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Hauzatik Hra luzatzen den gandorra altuera galtzen doa pixkanaka Berderizko lepoan 700 metrotik behera etorri arte.
Tarte horretan hainbat muino nabarmentzen dira eta horietan bereziena Argañeta da.
Izenak ondo dioen bezala, haitza gailentzen da tontorrean, amildegi ikusgarriak harrotuz gainera Aldude aldera.
Baztan aldeko isurialdea ordea leunagoa da, ibiltzeko eremu erraza eta polita, basoak estalia gehiena. Buzoirik ez da ageri tontorrean.

Tontorrak estatuen arteko muga zaharrarekin bat egiten du (113. mugarria tontorretik gertu dago, Baztan aldera luzatzen den bizkar harritsuan).
Ibilbidea luzatu nahi izanez gero Auza ez da urruti gelditzen (nabarmenak dira gandorrari jarraituz harantz doazen bideak).
Urruska izeneko beste gain bat du aldamenean bestela, ia bera adinakoa, basoak estalita.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Argañeta, *http://www.euskal-herria.org/*.