Konputazio kuantiko

Teknologiaren historian zehar, gizakia beti saiatu da konputagailuen elementuak ahalik eta txikien egiten, modu horretan konputazio prozesua azkartu egiten baita. Gaur egun, txikitze honen muga fisikoa nanometroen eskalan ezarri da eta dagoeneko 7nm-ko transistoreak fabrikatzen ari gara. 
[thumb|**Bloch esfera** kubit baten irudikapen bat da, [Ordenagailu kuantiko|ordenagailu kuantikoen oinarrizko eraikuntza-blokea.]]
Konputazio kuantikoa edo informatika kuantikoa  informatika klasikoaz bestelako konputazio-paradigma bat da. Bit kuantikoen (cubitak) erabileran oinarritzen da, bat eta zero balioen konbinazio berezi batean. Konputazio klasikoaren bitak 1 edo 0 balioetan egon daitezke, baina egoera bakarra aldi bakoitzean, eta kubitak aldi berean bi egoerak izan ditzake. Horrek konputagailuaren  funtzionamendua aldatzen du, logika berri bat eta ate logiko berriak sortzen ditu, algoritmoak idazteko bide  berriak ahalbidetzen dituztenak. Zeregin berak konplexutasun desberdina izan dezake konputazio klasikoan konputazio kuantikoan duenarekin alderatuta, eta horrek ikusmin handia sortu du, orain arte bideraezin ziren problema mota batzuk bideragarri izatera pasatzen baitira. Ordenagailu klasiko bat Turing makina baten baliokidea den bitartean, ordenagailu kuantiko bat Turing makina kuantiko baten baliokidea da. 

Talia Gershon doktoreak (IBMko Ikerketa eta Hazkunde Ekimenen Estrategiako zuzendaria) konputazio kuantikoa, oso modu orokorrean, hiru faktoreren arteko konbinazio gisa deskribatzen du: biraketen gainjartzea, bi objekturen gurutzaketa eta interferentzia, zeinak egoera kuantikoak kontrolatzen eta erantzun zuzenera bideratuta dauden seinale motak anplifikatzen laguntzen duen, eta, ondoren, erantzun okerrera eramaten duten seinale motak ezeztatzen. Teknologiak eboluzionatu ahala eta mikrotxipak sortzeko transistoreen tamaina murriztu ahala, prozesu-abiadura handiagoa lortzen da. Hala ere, txipak ezin dira infinituki txikiak egin, muga bat gaindituz gero behar bezala funtzionatzeari uzten baitiote. Nanometro-eskalara iristean, elektroiek ihes egiten dute zirkulatu behar duten kanaletatik; horri tunel efektua esaten zaio. Partikula klasiko batek, oztopo batekin topo egiten badu, ezin du zeharkatu eta errebotatu egiten du. Baina nanometro-eskalan partikula kuantikoak diren eta uhin gisa jokatzen duten elektroien kasuan, litekeena da horietako zati batek horma zeharkatzea, behar bezain mehea bada; horrela, seinalea kanaletatik igaro daiteke, eta ez da zirkuitutik normal mugituko. Horregatik, nanometro-eskalako txipak ez du behar bezala funtzionatzen.
[thumb|[Paul Benioff fisikaria]] 
Konputazio kuantikoaren ideia 1981ean sortu zen, Paul Benioffek informatikaren inguruko lege kuantikoak aprobetxatzeko teoria azaldu zuenean. Tentsio elektrikoetan lan egin beharrean, zenbatekoan lan egiten da. Konputazio digitalean, bit batek bi balioetatik bakarra har dezake: 0 edo 1. Aldiz, konputazio kuantikoan mekanika kuantikoaren legeek esku hartzen dute, eta partikula gainposizio koherentean egon daiteke: 0, 1 izan daiteke eta 1 eta 0 aldi berean izan daiteke (partikula subatomiko baten bi egoera ortogonal). Horri esker, hainbat eragiketa egin daitezke aldi berean, kubit kopuruaren arabera. Kubit kopuruak adierazten du zenbat bit egon daitezkeen gainezarrita. Ohiko bitekin, hiru biteko erregistro bat izanez gero, zortzi balio posible zeuden, eta erregistroak balio horietako bat bakarrik har zezakeen une bakoitzean. Aldiz, hiru kubiteko bektore bat izanez gero, partikulak zortzi balio desberdin har ditzake aldi berean, gainjartze kuantikoari esker. Horrela, hiru kubiteko bektore batek zortzi eragiketa paralelo egitea ahalbidetuko luke. Espero daitekeen bezala, eragiketa kopurua esponentziala da kubit kopuruarekiko.

## Funtzionamendua 
[link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Peter_Shor_2017_Dirac_Medal_Award_Ceremony.png|thumb|[Peter Shor ikerlariak 1994an aurreikusi zuen konputagailu kuantiko eskalagarri batek RSA kriptografia-sistema  hautsi ahalko zuela.]]Ohiko zenbaketa-ereduan, bita gutxieneko informazio-unitatea da, eta sistema bitar bati dagokio. Bi balio soilik har ditzake, 0 eta 1. Bit gehiago erabil eta konbina daitezke informazio gehiago adierazteko. Bestalde, zenbaketa kuantikoko sistema batean, gutxieneko informazio-unitatea kubita da, zeinak gainjartze kuantikoaren printzipioa duen, zeinak aukera ematen baitio kubitari hainbat balio aldi berean hartzeko, 0 eta 1 izan daiteke, edo, bestela, gerta daiteke bi balioak gainjartzea ez ezik, konbinatzen ari diren kubit guztiak aldi berean gainjartzea ere. Bi **kubiteko** multzo batek, aldi berean, balioak gainjartzea adieraz dezake: 00, 01, 10 eta 11. Gainjartzeko gaitasunaren gehikuntzak informazioa adierazteko gaitasun handiagoa ematen du.

### Korrelazio kuantikoa 
Elkarri lotutako bi kubit (korrelazio kuantiko batean) gauza bera egiteko manipula daitezke, paraleloan edo aldi berean eragiketak egin daitezkeela bermatuz. Printzipio horri paralelismo kuantikoa esaten zaio, eta eragiketak paraleloan egiteko gaitasuna modu esponentzialean haztea ahalbidetzen du, ordenagailuak erabil ditzakeen kubit kopuruarekiko.

### Interferentzia kuantikoa 
Kubitak manipulatzen diren bitartean, interferentzia kuantikoa izeneko eragiketa bat egin daiteke. Eragiketa horrek gainjarpenaren propietateak aprobetxatzen ditu emaitza jakin batzuk indartzeko edo ezeztatzeko, eta, horrela, kalkuluen zehaztasuna eta eraginkortasuna hobetzen dira.

## Arazoak 
Konputazio kuantikorako oztopo nagusietako bat dekoherentzia kuantikoaren arazoa da, algoritmo kuantikoaren urratsen izaera unitarioa (eta, zehazkiago, itzulgarritasuna) galtzea eragiten duena. Sistema hautagaientzako deskoherentzia-denborak, bereziki zeharkako erlaxazio-denbora (erresonantzia magnetiko nuklearreko teknologian eta erresonantzia magnetiko bidezko iruditerian erabiltzen den terminologian), nanosegundoen eta segundoen artean egoten dira, tenperatura baxuetan. Errore-tasak proportzionalak izan ohi dira eragiketa-denboraren eta deskoherentzia-denboraren arteko arrazoiarekiko, eta, beraz, edozein eragiketa koherentzia-denbora baino askoz denbora laburragoan osatu behar da. Errore-tasa nahikoa baxua bada, errore kuantikoen zuzenketa eraginkortasunez erabil daiteke; beraz, kalkulu-denbora dekoherentzia-denbora baino luzeagoak izan daitezke, eta, printzipioz, arbitrarioki luzeak. Maiz aipatzen da 10-4ko errore-tasa muga, eta horren azpitik errore kuantikoen zuzenketa modu eraginkorrean aplika daitekeela uste da. **Steven Girvin** doktoreak (fisikako irakaslea Yale-ko Institutu Kuantikoan), zeinaren ikuspegi nagusia akats kuantikoen zuzenketa den eta akatsekiko tolerantziaren kontzeptua ulertzen saiatzen den, hau dio: «denek uste dute badakitela ikusten dutenean, baina kasu kuantikoan inork ezin du zehaztasunez definitu». Halaber, aipatzen du sistema kuantiko batean, akatsekiko tolerantzia ikusten denean edo neurketak egiten direnean, sistema alda daitekeela kontroletik kanpo dagoen modu batean.   Beste arazo nagusietako bat eskalagarritasuna da, ea martxan jar daitekeen kubit askotako konputagailua, batez ere akatsak zuzentzea beharreskoa denean edozein kalkulu egiteko behar den kubit-kopurua handia kontuan hartuta. Gaur egun konputazio kuantikorako proposatutako sistemetan ez da bat ere erraza konputagailu bat diseinatzea, konputazionalki interesgarriak diren problemak ebazteko behar diren kubit-kopuru handi samarra erabiliko dituena.  

## Kronologia 
### **1980ko urteak** 
1980ko hamarkadaren hasieran, kalkulu kuantikoak egiteko aukera adierazten zuten lehen teoriak sortzen hasi ziren.

#### 1981 - Paul Benioff 
Konputazio kuantikoaren funtsezko ideiak Paul Benioffen burutik sortu ziren, Argonne Laborategi Nazionalean lan egiten zuena, Illinoisen (Estatu Batuak). Mekanika kuantikoaren printzipio batzuekin lan egiten zuen ordenagailu tradizional bat irudikatu zuen (Turing makina).  

#### 1981-1982 Richard Feynman 
Richard Feynman, Kaliforniako (Estatu Batuak) Teknologia Institutuko fisikaria eta 1965ean Nobel Saria irabazi zuena, Massachusettseko (Estatu Batuak) Teknologia Institutuan egindako Konputazioaren Fisikari buruzko Lehen Konferentzian hitzaldi bat aurkeztu zuen. Bere hitzaldiak, Fisikaren simulazioa ordenagailuekin (Simulating physics with computers) izenekoak, fenomeno kuantikoen erabilera proposatzen zuen konputazio-kalkuluak egiteko eta, bere izaera kontuan hartuta, konplexutasun handiko kalkulu batzuk arinago egingo zirela ordenagailu kuantiko batean azaltzen zuen.  

#### 1985 - David Deutsch 
**David Deutsch**, Oxfordeko Unibertsitateko (Ingalaterra) fisikari israeldarrak lehen konputagailu kuantiko unibertsala deskribatu zuen, hau da, beste edozein konputagailu kuantiko simulatzeko gai zena (**Church-Turing** hedatuaren printzipioa). Horrela, ordenagailu kuantiko batek hainbat algoritmo kuantiko exekutatu ahal izateko ideia sortu zen.

### **1990 urteak** 
Garai honetan teoria praktikan islatzen hasi zen: lehen algoritmo kuantikoak, lehen aplikazio kuantikoak eta kalkulu kuantikoak egiteko gai ziren lehen makinak agertu ziren.

#### 1993 - Dan Simon 
Microsoften ikerketa sailetik (Microsoft Research) arazo teoriko bat sortu zen, ordenagailu kuantiko batek tradizionalaren aldean izango zuen abantaila praktikoa erakusten zuena. Probabilitate klasikoaren eredua eredu kuantikoarekin alderatu zuen eta bere ideiek etorkizuneko algoritmo batzuen garapenerako oinarri gisa balio izan zuten (Shorena kasu).  

#### 1993 - Charles Benett 
Charles Benett-ek teletransporte kuantikoari buruz hitz egin zuen, Haoriizango zen, hain zuzen ere, komunikazio kuantikoaren garapenarentzako lehen urratsa.  

#### 1994-1995 Peter Shor 
AT & T Bell Laboratories zientzialari estatubatuar honek bere izena daraman algoritmoa definitu zuen. Algoritmo horri esker, zenbakien faktore lehenak edozein ordenagailu tradizionaletan baino askoz abiadura handiagoan kalkula daitezke. Gainera, bere algoritmoak gaur egun erabiltzen diren kriptografia-sistema asko hausteko aukera emango luke. Bere algoritmoak komunitate zientifikoaren zati handi bati konputazio kuantikoaren aukerak sinesgabe ikusten zituela frogatzeko balio izan zuen, potentzial handiko ikerketa-eremu bat zela. Gainera, urtebete geroago, kalkulu kuantikoan akatsak zuzentzeko sistema bat proposatu zuen.  

#### 1996 - Lov Grover 
Bere izena daraman datuak bilatzeko algoritmoa asmatu zuen, Grover-en algoritmoa. Lortutako azelerazioa kalkulu faktorialetan edo simulazio fisikoetan bezain zorrotza ez bada ere, aplikazioen maila askoz ere handiagoa da. Gainerako algoritmo kuantikoak bezala, asmatze-indize handia duen probabilitate-algoritmoa da.

#### 1997 - Lehen esperimentuak 
1997an hasi ziren lehen esperimentu praktikoak eta ateak ireki ziren teorian ordura arte deskribatutako kalkulu eta esperimentu guztiak exekutatzen hasteko. Kriptografia kuantikoa erabiliz egiten den komunikazio seguruko lehen esperimentua arrakastaz egiten da 23 km-ko distantzian. Gainera, fotoi baten lehen teletransportazio kuantikoa egiten da.

#### 1998-1999 Lehen kubitak 
**Los Alamoseko** eta **Massachusettseko Institutu Teknologikoko ikertzaileek** aminoazidoezko soluzio baten bidez lehen kubita hedatzea lortzen dute. Kubit batek garraiatzen duen informazioa aztertzeko lehen urratsa izan zen. Urte horretan bertan, 2 kubiteko lehen makina sortu zen, Kaliforniako (AEB) Berkeleyko Unibertsitatean aurkeztu zena. AEB). Urtebete geroago, 1999an, IBM-Almaden laborategietan, 3 kubiteko lehen makina sortu zen, eta, gainera, Grover bilatzeko algoritmoa lehen aldiz exekutatzeko gai izan zen.

### **2000. urtea, orain arte** 
#### 2000 - Aurrera jarraitzen dute 
Berriro ere, IBMk, **Isaac Chuangek** zuzenduta, 5 kubiteko ordenagailu kuantiko bat sortu zuen, ordena bilatzeko algoritmo bat exekutatzeko gai zena, **Shor** algoritmoaren parte dena. Algoritmo hau urrats sinple batean exekutatzen zen, ordenagailu tradizional batean iterazio ugari behar zirenean. Urte horretan bertan, Los Alamoseko (AEB) Laborategi Nazionaleko zientzialariek AEB) 7 kbiteko ordenagailu kuantiko baten garapena iragarri zuten. Erresonadore magnetiko nuklear bat erabiliz, pultsu elektromagnetikoak aplikatzea lortzen da, eta ordenagailu tradizionalen bit-kodifikazioa emulatzea ahalbidetzen du.

#### 2001 - Shorren algoritmoa gauzatu zen 
IBMk eta Stanfordeko Unibertsitateak, lehen aldiz Shorren algoritmoa exekutatzea lortzen dute Los Alamosen garatutako 7 kubiteko lehen ordenagailu kuantikoan. Esperimentuan 15 zenbakiaren zenbaki lehenak kalkulatu ziren, eta emaitza zuzena izan zen: 3 eta 5. Horretarako 1018 molekula erabili ziren, eta horietako bakoitzak zazpi atomo zituen.  

#### 2005 - Lehen Qbytea 
Innsbruckeko (Austria) unibertsitateko Optika eta Informazio Kuantikoaren Institutuak iragarri zuen bere zientzialariek lehen qbytea sortu zutela, 8 kubiteko serie bat ioi-tranpak erabiliz.  

#### 2006 - Hobekuntzak zenbatekoen kontrolean 
Waterloo eta Massachusetts-eko zientzialariek, kumearen kontrola hobetzeko metodoak diseinatzen dituzte eta 12 kubiteko sistema bat garatzea lortzen dute. Zenbat eta konplexuagoa egiten den kontrola, gero eta kubit gehiago erabiltzen dira ordenagailuetan.

#### 2007 - D-Wave 
Kanadako **D-Wave Systems enpresak** 2007ko otsailaren 13an aurkeztu omen zuen Silicon Valleyn 16 kubiteko lehen ordenagailu kuantiko komertziala; ondoren, konpainiak berak onartu zuen makina hori, **Orion** izenekoa, ez dela benetan konputagailu kuantiko bat, baizik eta mekanika kuantiko pixka bat erabiltzen duen helburu orokorreko makina mota bat arazoak konpontzeko.  

#### 2007 - Bus kuantikoa 
2007ko irailean, bi ikerketa-talde estatubatuarrek, **Boulderreko National Institute of Standards (**NIST) eta New Haveneko Yale Unibertsitateak, supereroaleen bidez osagai kuantikoak batzea lortu zuten. Horrela, lehenengo bus kuantikoa agertzen da, eta gailu hori, gainera, memoria kuantiko gisa erabil daiteke, informazio kuantikoa denbora-tarte labur batean atxikiz, hurrengo gailura transferitu aurretik.

#### 2008 - Biltegiratzea 
AEBetako Zientzien Fundazio Nazionalaren (NSF) arabera, AEBetako zientzialari talde batek fosforo atomo baten nukleoaren barruan kubit bat biltegiratzea lortu zuen lehen aldiz, eta informazioa 1,75 segundoz bere horretan mantentzea lortu zuten. Aldi hori zabaldu egin daiteke erroreak zuzentzeko metodoen bidez, eta, beraz, aurrerapen handia da informazioa biltegiratzeko.  

#### 2009 - Egoera solidoko prozesadore kuantikoa 
Yaleko Unibertsitateko **Robert Schoelkopf** irakasleak zuzentzen duen ikertzaile-talde estatubatuarrak, 2007an jada Bus kuantikoa garatu zuenak, egoera solidoko lehen prozesadore kuantikoa sortzen du orain, mikroprozesadore konbentzionalaren antzeko mekanismoa da, baina zeregin bakan batzuk egiteko gaitasuna du, hala nola eragiketa aritmetikoak edo datu-bilaketak. Gailuan komunikatzeko, bus kuantikoaren gainean mugitzen diren fotoiak erabiltzen dira. Mikrouhin-fotoiak biltegiratzen eta neurtzen dituen zirkuitu elektronikoa da, eta atomo baten tamaina artifizialki handitzen du.  

#### 2011 - Saldutako lehen ordenagailu kuantikoa 
Lehen ordenagailu kuantiko komertziala 1999an sortutako D-Wave Systems enpresak Lockheed Martini saldu zion 10 milioi dolarren truke. 

#### 2012 - Aurrerapenak txip kuantikoetan 
IBMk iragarri zuen txip egonkor bat sortu zuela informatika kuantikoa etxeetara eta enpresetara iritsi ahal izateko. Kalkuluen arabera, 10 edo 12 urteren buruan merkaturatuko ziren lehen sistema kuantikoak.   

#### 2013 - Ordenagailu kuantiko arrunt bat baino azkarragoa 
Apirilean, D-Wave Systems enpresak D-Wave Two konputagailu kuantiko berria merkaturatu zuen, bere aurreko D-Wave One baino 500 000 aldiz handiagoa, 439 kubiteko kalkulu-ahalmenarekin. Egia esan, D-Wave Two-k arazo larriak izan zituen azkenean, ez baitzituen prozesamendu-hobekuntza teorikoak D-Wave One-ren aldean.  Hau Intel Xeon E5-2690 mikroprozesadorean oinarritutako konputagailu batekin alderatu zen, 2.9 GHz-ra, kontuan hartuta lortzen zuela, hau da, batez besteko emaitza 4000 aldiz handiagoa zela . 2016an, Intelek silizioaren domeinuan lan egiten du lehen ordenagailu kuantikoaren bidez  2017ko maiatzean, IBMk prozesadore kuantiko komertzial berria aurkeztu zuen, orain arteko indartsuena , 17 kubitekoa .

#### 2019 - Merkataritzarako lehen ordenagailu kuantikoa 
2019ko EGKn, IBMk IBM Q System One aurkeztu zuen, erabilera komertzialerako lehen ordenagailu kuantikoa. Bertan konputazio kuantikoa eta «tradizionala» konbinatzen dira 20 qubiteko sistema bat eskaintzeko, ikerketetan eta kalkulu handietan erabiltzeko . Irailaren 18an, IBMk iragarri zuen laster kaleratuko zuela bere hamalaugarren ordenagailu kuantikoa, 53 qubitekoa, ordura arteko handiena eta indartsuena komertzialki . Irailaren 20an, Financial Times egunkariak lehen aldiz argitaratu zuen «Googlek dio nagusitasun kuantikoa lortu duela».

#### 2020 - Lehen artelan kuantikoa 
Hasieran Gaetano Dellepiane-ren proposamen bat zen CERN laborategiko zati gisa Collide Residency Award sarirako 2020ean. Konputagailu kuantikoek hornitutako etorkizuneko simulazioen kontrastean oinarritutako musika-lan gisa osatu zuten "Sound of Prediction, No. 1"  (fenomeno kuantiko kontrastatuetan oinarritutako audio-sintetizadore modular mota bat) . 

#### 2022 - 433 bit kuantikoko edo kubiteko prozesadore kuantikoa 
2022ko azaroaren 9an, IBM Quantum Summit-en esparruan, **Osprey** aurkeztu zuen, 433 kubiteko bere prozesadore kuantikoa .

## Kuestio etikoak 
Lehen aipatu bezala, hasiera batean, konputazio kuantikoaren aurrerapenean unibertsitateek zuten ekimena, baina geroago enpresa pribatuek hartu zuten protagonismo nagusia, neurri handi batean. Lehen aldiz, esku pribatutan dago aurrerapen teknologiko izugarri bat. Hori bada arrisku etiko bat. Nola erabiliko du, zer helbururekin, zer ikuskapenekin eta zer alborapenekin? Konputazio kuantikoa eraginkortasunez erabiltzeko, funtsezkoa da adituek eta gobernuek gai etikoak jorratzea eta jarraibide komunak ezartzea. Jarraibide etiko horiek oinarri izango dira konputazio kuantikoaren erabilera arduratsua arautuko duen legedi egoki bat garatzeko, eta, horrela, aplikaziorako ingurune etiko eta seguru bat ziurtatuko da. Konputazio kuantikoaren erabilerak onura ekarriko dien eremu asko daude, hala nola kimika kuantikoa, adimen artifiziala, zibersegurtasuna eta optimizazio-prozesu guztiak. Hala ere, esku okerretan, hori arriskutsua izango litzateke aurrerapen baten ordez, eta, beraz, funtsezkoa da erronka horiei buruz hausnartzea teknologia horien erabilera arduratsua eta onuragarria bermatzeko.

### Pribatutasuna eta segurtasuna 
Konputazio kuantikoak kriptografia konbentzionala hausteko duen gaitasunak dilema etikoak planteatzen ditu pribatutasun indibiduala eta segurtasun kolektiboa babesteari dagokionez. Horrek datu pertsonalen eta konfidentzialen segurtasunari buruzko kezkak planteatzen ditu, gaur egun segurutzat jotzen dugun informazioa eraso kuantikoen aurrean kaltebera bihur baitaiteke. Konputazio kuantikoaren aurrerapenek aldez aurretik zifratutako komunikazioen deskodetzea ere erraztu dezakete, eta horrek pertsonen pribatutasunean eta espioitza zibernetikoan inplikazioak izan ditzake. Hori dela eta, zifratze simetrikoko eskema berriak ikertzen ari dira.

### Desberdintasun eta arrakala teknologikoa 
Konputazio kuantikoa garatzea eta mantentzea lan konplexua eta garestia da. Horrek teknologia-arrakala sor lezake teknologia hori eskura dutenen eta eskura ez dutenen artean. Herrialde, enpresa edo gizabanako batzuek bakarrik badute konputazio kuantikorako sarbidea, munduan desberdintasun teknologikoa eta ekonomikoa zabaltzeko arriskua dago. Egoera honek inpaktu etiko negatiboak izan ditzake, hala nola aberatsen eta pobreen arteko zatiketak sakontzea eta teknologia hau erabiltzen ez dutenentzako aukerak mugatzea.

### Ingurumen-inpaktua 
Konputazio kuantikoak baliabide ugari behar ditu, energia barne, funtzionatzeko. Konputazio kuantikoko sistemak tenperatura oso baxuetan hoztu behar dira, eta horrek energia kantitate esanguratsua kontsumitzen du. Honek, eskala handiko konputazio kuantikoaren ingurumen-inpaktuari eta aldaketa klimatikoaren eta jasangarritasunaren erronkei egin diezaiekeen ekarpenari buruzko kezkak planteatzen ditu .

### Etika adimen artifizial kuantikoan 
Adimen artifizialaren (AA) eta konputazio kuantikoaren arteko elkarguneak erronka etiko gehigarriak ere planteatzen ditu. Algoritmo kuantiko ahaltsuagoak garatu ahala, funtsezkoa izango da zenbait alderdi kontuan hartzea, hala nola sistema kuantikoek hartutako erabakien gaineko erantzukizuna eta giza kontrola, sistema horiek sortutako emaitzen azalgarritasuna eta sistema horiek gaizki erabiltzeak izan ditzakeen ondorioak.  

### Giza genoma eta gerra teknologikoa 
Konputazio kuantikoaren aurrerapenak kezka etikoak planteatzen ditu giza genomaren manipulazio kaltegarriari buruz eta gerrarako material berriak sortzeko.  Garrantzitsua da kezka horiei ikuspegi etikotik heltzea eta teknologia horien garapena eta ezarpena modu arduratsuan eta ekitatiboan egingo direla bermatzea.

## Erreferentziak 
##   
## Ikus, gainera 
## * Adimen artifiziala
* Zibersegurtasuna
* Ordenagailua
* Hizkuntza informatikoa
* Sistema eragilea
* Konputazioaren zientziak
* Internet
* Booleren aljebra
* Biltegiratze-formatuak
* Donostiako Informatika Fakultatea
* Informatikari euskaldunen bilkurak  
## Kanpo estekak 
== 
*  Stanford Encyclopedia of Philosophy: "Quantum Computing"  Amit Hagar and Michael E. Cuffaro
*  Introduction to Quantum Computing for Business by Koen Groenland
*  Schneider, J., & Smalley, I. (2024, August 5). *What Is Quantum Computing? | IBM*. https://www.ibm.com/think/topics/quantum-computing 

*  Quantum computing for the determined – 22 biideo -  Michael Nielsen
*  Video Lectures  David Deutsch
*  Lomonaco, Sam. Four Lectures on Quantum Computing given at Oxford University in July 2006  ==