open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miranda Argako udaletxea

**Miranda Argako udaletxea** Miranda Arga nafar udalerriko udaletxea da.

Miranda Argako Udalaren egoitza da eta karrika beherean kokatuta da, hiriaren erdialdean.

## Historia 
XVII. mende amaierako fata. Juan José Vizcaino y Vizcaíno, Santiagoko zalduna eta infanteriako maisua, eraikitzeko agindu zuen, eta gerrako ekintza askotan parte hartu zuen. Rosa Etxalatzekin ezkonduta egon zen, eta hainbat seme-alaba izan zituen, horien artean Juan José, oinordekoa. 1691n, nobleen informazioa eman zen, ebakietan esertzeko baimena eman aurretik.

Jauregiko obrak 1695. urtean hasi ziren, Bautista Zabala harginaren eskutik. 1700. urtean, artean lanean ari zela, erregeordeak zedula bat egin zuen Juan Jose Vizcainori angeluetan lau dorre (errege-jauregiak, esaterako) eta atean kateak jartzeko ahalmena emanez. Bestalde, fiskalaren aurka irabazitako epaiketan, bere armarrian koroa jartzeko pribilegioa aitortu zioten, frontisean zizelkatua. 1736an egiletsitako testamentuaren arabera, Vizcainoren asmoa zen hura hiltzean erlijio-komunitate bat jauregira eramatea, eta desio hori ez zen beteko. Jasota dago, halaber, garai hartan oraindik ez zegoela eraikina osorik amaituta.

## Eraikina 
Jauregiko eraikin dotorea da, barroko estilokoa, balkoietan belarri-babesak ditu, atikoetan balaustradak eta fatxadan zutabe salomonikoak, alboetan lau angeluko bi dorre sendo dituela. Multzoaren atzealdea aspaldi desagertu zen, eta bere orubeak gaur egun eskolentzako patio gisa balio du. 1750ean Manuel Vizcaino y Colomo, Agustín Colomok, Cabanillaseko markesak, Fermin Colomoren aurka izandako ondasunen administratzailea, pleitatu zuen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Miranda Arga
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Zoriaren gurpila (Tarot karta)

thumb|259x259px|Zoriaren gurpila (X) Rider–Waite tarota

**Zoriaren gurpila** (X) 78 kartako tarot-estalki batean, triunfoen eta Arkano Nagusien arean eta hamargarren karta da Tarot joko gehienetan. Jokoan zein kartomantzian erabiltzen da.

## Deskribapena 
A.E. Waite funtsezko pertsona izan zen tarotaren garapenean, garai hartan ere garatzen ari zen sistema hermetikoaren ildotik, eta berak sortutako karta-sorta gaur egun erabilera komunean egoteaz gain, tarot modernoko beste sorta batzuen oinarria ere bada.

1910eko Waiteren *Pictorial Key to the Tarot* liburuaren arabera, Zoriaren Gurpila txartelak hainbat elkarte jainkotar ditu:

10.ZORIAREN GURPILA: helburua, fortuna, arrakasta, goratzea, zortea, zoriona. Alderabtzuz: gehitzea, ugaritasuna, alferrikakotasuna.

Zoriaren gurpila txartela, Arkana Nagusietako beste karta batzuk bezala, asko aldatzen da Tarot sorten arteko irudikapenean.  Karta XV. mendeko tarotaren hasieratik irudikatu da, *Rota Fortunae* Fortuna jainkosaren gurpilaren ondoren. Irudiek, eskuarki, sei edo zortzi erradioko gurpil bat izaten dute, eta, askotan, indibiduo batek (batzuetan gizakia; batzuetan, esfinge baten antza duen izakia) laguntzen dio, orrazkera egiptoar klasiko batekin.  Sorta batzuetan, hala nola AG Müller-ean, benda bat daraman pertsona batek ere zaintzen du gurpila; eta, askotan, pertsona batzuk eserita edo gurpil gainean jartzen dira, eta beste batzuk, berriz, gurpil horretatik erortzen.

[thumb|Zoriaren gurpila sinbolo [Alegoria|alegoriko komuna izan zen Europako ikonografian.  Lau irudiak gailurrean daude, igotzen, erortzen, edo he ndian, Fortuna pertsonifikatua buru duen gurpil birakariaren hondoan.]]
Gurpila ez da beti letraz inskribatuta agertzen.  Kasua bada, T-A-R-O (erlojuaren orratzen noranzkoan) edo T-O-R-A (erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan) letrak lau erradiorekin lerrokatuta egon daitezke maiz, eta R-O-T-A gisa ere interpreta daitezke, "gurpil" esan nahi duen hitz latindarra.  Sorta batzuetan, hala nola Waite-n, gurpilak sinbolo kimiko gehigarriak ditu, lau elementuak adierazten dituztenak: Lurra, Airea, Sua eta Ura (esaten da, halaber, Tarot osoan Pentakuluen edo Diskoen, Bastoen, Ezpaten eta Kopen lau "paloak" dituztela, hurrenez hurren.  Ikur horiek aztiaren mahaian ere ikus daitezke aztiaren txartelean [I. txartela].

Waiteren kartan, beste batzuetan nahitaez agertu ez arren, lau izaki hegodun daude txartelaren izkinetan, lau ebanjelisten sinboloak irudikatzen dituztenak (Lehoia, Idia, Gizakia eta Arranoa).  Lau ebanjelista horiek lau zeinu astrologiko finkoek ere irudikatzen dituzte: Taurus, Leo, Scorpius eta Aquarius. Gainera, Anubis jainkoaren irudikapen bat ikusten da gurpila eskuinaldean altxatuz, eta Typhon, berriz, ezkerreko aldean jaisten. Gurpilean, T-A-R-O letrekin txandakatuz, י-ה-ו-ה hebrear letrak dira, gehienetan YHWH (Yahvé - hebrearra Jainkoak) bezala transliteratuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazteluko Andre Mariaren baseliza (Miranda Arga)

**Gazteluko Andre Mariaren baseliza** Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristiau basilika bat da.

## Eraikina 
1683tik aurrera Pedro Agirre hargin eta igeltseroak, Corellako bizilagunak eta Arguedasko Yugoko Andre Maria gurutzaduraren egileak, eraikitako eraikina. Nabe bat du, ilargixkak dituen kanoi-gangaz estalia, kupula eta igeltsero geometrikoak dituen gurutzadura, bi kapera eta erretaula barroko bat, Francisco de San Juan y Velascok egina ziurrenik. Kota altuago batean, kontserbazio-egoera eskasean dagoen dorre biribil bat eta gotorlekuen hondarrak kontserbatzen dira, Bigarren Karlistaldian Erdi Aroko gaztelu zaharraren kokaleku berean gotorleku bat izan zenaren aztarna bakarrak. Ermiten artean, San Joan Bataiatzailea nabarmentzen da, Erdi Aroko Kahoze herriko parrokia hondatua, XII. mende amaierako obra erromanikoa baita, nahiz eta estalkiak eta burualdea asko aldatu. Monumentu-multzoa zortzi begi eta jatorri gotikoa dituen Arga ibaiaren gaineko zubi batek osatzen du. Zubi horrek berrikuntza handiak jasan zituen XVII. mendean, eta 1976an zabaldu egin zen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Chromatium

**Chromatium** generoa sufrearen bakterio purpuren multzoan dagoen genero bakteriarretako bat da, bakterio Gram negatiboz osatuta dagoena. Bazilo itxura dute, mugikorrak dira eta fotosintesi bakteriarra egiten dute, SH2 izanik elektroien emailea eta CO2 karbono iturria:

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S

Chromatium generoko bakterioek purupura kolorea dute, karotenoideek emanda, eta hortik bakterio horien goitizena (sufrearen bakterio purpurak). Fotosintesi bakteriarra anaerobioa denez, oxigenorik gabeko ur sakonetan bizi dira Chromatium generoko bakterioak. 

Chromatiumek, beste bakterio fototrofoen aldean, ez ditu gas-bakuolak. Fotosintesian sortzen duen sufre elementala (S) zelula barneko pikorretan pilatzen du 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ambroise Vollard

**Ambroise Vollard** (Saint-Denis, La Réunion, 1866ko uztailaren 3a - Versailles, 1939ko uztailaren 21a) frantziar arte-saltzailea eta galerista izan zen.

Bere jaioterritik joan zen zuzenbidea ikastera Montpellierren eta Parisen. 1893an arte-galeria bat ireki zuen Parisen. Garai hartan ezezagunak ziren artista askori (Paul Cézanne, Aristide Maillol, Pierre-Auguste Renoir, Louis Valtat, Pablo Picasso, André Derain, Georges Rouault, Paul Gauguin eta Vincent van Gogh) erakusketak egitea eskaini zien eta laguntza eskaini zien. Argitaratzailea eta arte bildumagilea ere izan zen.
Kahoze

**Kahoze** Argako Erriberako Miranda Arga udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean. 

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Mirandako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *kahoztarrak* ziren.

## Izena 
Kahoze toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Cahués*
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Cagués*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Cabues* (1713)
* *Molino de Cabues* (1845)
* *Cahués* (1993)

## Historia 
Dirudienez, XII. mendearen hasieran nobleen jaurerrikoa zen, eta bertan, dohaintza bidez, Iratxeko monasterioa jaso zuen 1114an. Hurrengo mendean, San Joan Ospitaletarrek 1208an erosi zuten, eta 1237an enkomienda bat ezarri zuten bertan. Hala ere, hiribildua 1280 baino lehen Koroaren jabetzan integratu zen, eta urtean 15 kahitzeko garia eta beste hainbeste garagar eta olo ematen zizkion. Gainera, Gil Gartzeitz Azagrakoa eta Gonzalo Ibainetz Baztangoa izan ziren 20 kahitzeak gehitu behar ziren, Nabarreriako Gerraren ondorioz haien ondasunak bahitu zituzten arte.

XIV. mendearen lehen erdian despopulatu bide zen. Haren amaiera, 1307an Oier Maulekoa utzia eta, dirudienez, gero Koroaren ondarera itzulia, Faltzesko eta Miranda Argako kontzejuek eztabaidatu zuten 1422an.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Kanpaitxo esnegorri handi

**Kanpaitxo esnegorri handia** (*Mycena haematopus*) *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi eta mikatza. Ez du balio sukalderako. 

Sinonimoa: *Mycena haematopoda*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm arteko diametrokoa, hasieran oboidea edo eliptikoa, ertza soberakin askorekin, ondoren kanpai itxurakoa edo konikoa, ertza askotan koskaduna, ildaskatua eta gris-arre-arrosa kolorekoa.

**Orriak:** Zurixkak, arrosaz edo grisez tindatuak, zabal samar, sabel apur batekin eta Itsatsiak.

**Hanka:** Barnehutsa, 4 eta 7 cm arteko garaierakoa, kapelaren kolorekoa goiko herenean, eta gorri-ardo ilun kolorekoa eta belusatua gainerako bi herenetan.

**Haragia:** Mehea, apurtzean zuku arre ilun edo arre-odol koloreko bat jariatzen du; hortik datorkio *haematopoda* izena.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. *Haematopoda* epitetoa arre-odol koloretik datorkio

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena sanguinolenta* delakoaren antza du, baina hau txikiagoa da eta isolatuta hazten da, goroldioaren eta hostoen artean.

## Sasoia eta lekua 
Nahikoa ohikoa, baina ez ugaria, udazkenean hazten da, motzondo edo enbor ustel eta lurreratuetan multzoka.

### Banaketa eremua 
Mundu osoa Ipar Afrika eta eremu tropikalak izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berbintzanako zubia

**Berbintzanako zubia** Argako Erriberako Berbintzana udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Arga ibaiaren gainean. Berbintzanako sarrerako ate nagusia, Arga ibaia gainditzen du, Tafallatik datorren errepidearen etorrera ahalbidetuz.

Gaur egun arkupetan zintzilikatuta daude helduleku batzuk eta gazteak ibiltzen dira udan horietan kulunka eta ibaira botatzen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Berbintzana
* Argako Erribera
* Arga

## Kanpo estekak
Mycena inclinata

***Mycena inclinata*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da, Jangarritzat jotzen bada ere, ez du merezi sukaldean erabiltzea. *Mycena* generoko espezie ederra da, oinetik elkartuta multzoka hazten dena, berehala ezagutzeko moduko xaboi usain bereziarekin.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3,5 cm arteko diametrokoa. Kapelak beti kanpai itxura dauka, batzuetan itxiagoa eta beste batzuetan irekiagoa, ertz ildaskatua eta koskadun samarra gaztetan. Kolore arre-grisaxkakoa edo arre-datil argikoa.

**Orriak:** Zurixkatik gris-hauskarara doazen kolorekoak, zabal samar eta zabalak, mehetuaz oinari itsatsita.

**Hanka:** Normalean oso luzea, kapelarekin konparatuta neurriz kanpokoa, askotan okerra, distiratsua, ilegabea; batzuetan fibriloso samarra eta ildaskatua. Goitik kolore zurixkakoa, eta oinarrian arre-horixkatik gaztaina kolorera. Oinarrian beste oin askorekin elkartuta, lore sorta itxura hartzen du.

**Haragia:** Zurixka, mehea, hauskorra. Xaboiaz oroitarazten duen usain zaharmindu bat botatzen du; zaporea ere antzekoa du.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze,mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. *Inclinata* epitetoa latinetik dator, inklinatua esan nahi duen "inclinata" hitzetik. Oinaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzako baliorik; gainera usain desatsegina botatzen du, eta horregatik baztertu egiten da.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena galericulata* delakoarekin, hau bere oin leunagatik ezagutzen da eta baita zahartzean arrosa koloreko orriak dituelako. *Mycena inclinata* espezieak xaboi usain berezia eta handia du, eta horrek berehala ezagutarazten du. *Mycena alcalina* egur gainean hazten da, baina kolore hori-marroia du eta lixiba usaina du, ez xaboi usaina.

## Sasoia eta lekua 
Udan hasi eta udazkenaren amaierara arte irteten du. Hostozabalen degradatutako motzondo eta enborretan, oinetik elkartutako taldeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Kenya.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michele Pace del Campidoglio

**Michele Pace**, baita ere **Michelangelo da Campidoglio** (Erroma, 1610-ibidem, 1670) Barrokoaren margolari italiarra izan zen. Haren bizitzari buruzko informazio gutxi dago. Haren espezialitatea izadi hil generoko margolanak ziren. 

## Biografia 
Margolari honen inguruko datu biografiko gutxi dago, Erroman XVII. mendeko erdialdeko hamarkadetan aktibo egon zena. Benedetto Fioravantiren ikaslea izan zen. *Campidoglio* ezizena Erroman, Kapitolino muinotik gertu zuen tailerretik datorkio. Bere obra izadi hilari eskainita dago ia erabat. Estilo dotore eta kargatuagatik nabarmentzen da, konposizio nabarretan, non objektuek — gehienetan frutek — ia mihise osoa estaltzen duten. Nahiago zituen fruta irekiak eta mamitsuak, ikusgarriak. Batzuetan animalia txikiak (untxiak edo tximinoak, esaterako) eta giza irudiak ere agertzen ziren eszenan, gehienetan emakumeak, irribarretsu eta axolagabeak.

Ziurtasun gutxi dago bere lanen egiletzat: Ajaccioko Museoan, New Yorkeko Metropolitan Museumean eta Veneziako Ca' d'Oron kontserbatutakoak dira nabarienak.

## Iruditegia 

Michele Pace del Campidoglio - Still Life with Melons, Peaches, Figs, and Grapes - Google Art Project.jpg|*Natura hila meloi, mertxika, piku eta mahatsekin* (1640 ingurukoa), Houstongo Arte Ederren Museoa.
Michele Pace del Campidoglio - Still Life with Grapes, Figs and Marrow - Google Art Project.jpg|*Natura hila mahats, piku eta kalabazarekin*, Kataluniako Arte Museo Nazionala, Bartzelona.
Michele Pace Del Campidoglio - Still-Life with Grapes - WGA16799.jpg|*Natura hila mahatsekin* (1650 eta 1670 artean), Hermitage Museoa, San Petersburgo.
1658 Pace del Campidoglio Stillleben anagoria.JPG|*Natura hila kalabazekin eta gereziekin* (1658),Jekaterinburgoko Arte Ederren Museoa.
Michele Pace Del Campidoglio - Still-Life with a Female Figure - WGA16798.jpg|*Kalabazak, udareak, untxia, frutadun saskia eta emakumezko irudi bat*, bilduma pribatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miranda Argako zubia

**Miranda Argako zubia** Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Arga ibaiaren gainean. Mirandako sarrerako ate nagusia, Arga ibaia gainditzen du, Tafallatik datorren errepidearen etorrera ahalbidetuz. Kontserbatzeko lan ugari egin behar izan dira, azkena 1976koa, zubia zabaldu eta gaur egun oraindik ikus daitekeena.

## Historia 
Ez da gorde gaur egungo gotikoaren aurreko zubi erromatar eta musulmanik. XVII. mendearen erdialdean, Erdi Aroko zubi zaharra erabat eraberritzeko lanak egin ziren, egoera txarrean baitzegoen. Zaharberritze-lanak XVIII., XIX. eta XX. mendeetan zehar egin dira, askotan ibaiaren ur-goraldiek eragindako kalteen ondorioz. Gaur egungo zubia osatzen duten zortzi begi zorrotzek herriaren irteera eta sarrera nagusia ematen diote Mirandari, ibai arrea gainditu eta Tafallarako bidea errazten baitute.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Arga

## Kanpo estekak
Andre Maria eliza (Berbintzana)

**Andre Maria eliza** Argako Erriberako Berbintzana udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da, XVIII. mendean berraikia barroko estiloan.

## Eraikina 
Gaur egun, XVIII. mendeko fabrika barroko gisa aurkezten da, nahiz eta XIII. mendeko aurreko tenplu bat egon. Gaur egun, gurutze latindar formako oinplanoa, lau ataleko habeartea, gurutzadura eta burualde pentagonala duen komentu-eliza da barrutia, eta frai Pascual Galbe zistertarraren proiektuari zor zaio. Proiektu hori 1740 eta 1745 artean egin zuten Antonio Benito de Urrizola eta Manuel de San Juan maisuek.

Barrualdean pilastra xumeak ditu, eta bere hormak eta kanoi erdiko gangak ilargixkak dituzte, gurutzaduraren erdiko zatia izan ezik, horrek laranja erdia baitarama, zerrenda erradialekin. Kanpoaldean harlanduzko hormak ditu, atalak markatzen dituzten kontrahormak eta zirkuluerdiko portada xumea, zirkuluerdiko hiru arkudun arkupe batez babestua.

Gurutzadura eta presbiterioa apaintzen dituzten erretaulak fabrika amaitu ondoren egin ziren. Albokoak errokokoak dira eta Miguel Zufiak egin zituen 1765ean, José Pérez de Eulate elizbarrutiko ikuslearen proiektuari jarraituz. Erretaula nagusia, XVIII. mendearen erdialdekoa, oskol batekin ixten da eta, erdiko horma-hobian, Andra Mari motako XIV. mendeko gotikoa den Jesus Haurrarekin eserita dagoen Ama Birjinaren irudia gordetzen du. Mota horretako alerik onenetakoa da, Los Arcos edo Miranda de Argaren tailuen parekoa.

Taula-aldarean, XIV. mendeko Erdi Aroko aro zaharra kontserbatzen da, inskripzio erdi galduarekin. Mende berekoa da presbiterioko hormetan aprobetxatzen den anakeleria gotikoa. Sakristiak hainbat tailu ditu, besteak beste, XVII. mendeko gurutzebide bat eta XVIII. mendeko San Gregorio Ostiakoa bat, baita zilargintzako pieza batzuk ere, XVIII. mendekoa kasu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Berbintzana
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Gualberto Villarroel

**Gualberto Villarroel López** (Villa Rivero, Cochabamba, 1908ko abenduaren 15a - La Paz, 1946ko uztailaren 21a) boliviar militar eta politikaria izan zen. Boliviako presidentea izan zen  1943tik 1946ra. Erreformista bat izan zen, eta Juan Perónekin alderatu zuten, eta bere sinpatia faxistengatik eta bere heriotza bortitzagatik gogoratzen dute.

Ikastetxe Militarrean graduatu ondoren Chacoko Gerran esku hartu zuen. Boliviak gerran izandako porrotak erreformen beharraz konbentzitu zuen, eta David Tororen eta Germán Buschen erregimen militar sozialistak babestu zituen.

1943ko abenduaren 20an estatu-kolpe batean boterea hartu zuen ofizialen taldean parte hartu zuen eta *de facto* presidente izendatu zuten. Estatu Batuek gobernu berria Ardatzeko potentzien hurbilekotzat jo zuten eta ez zuten onartu.

Villarroel Boliviako indigenen alde egiten saiatu zen eta 1944an Indigenen Kongresua antolatu zuen La Pazen. 1945ean hauteskundeak deitu eta presidente konstituzional hautatu zuten. 1945ean konstituzio berria aldarrikatu zuen.

Oposizioaren errepresio bortitzak gobernuaren ospea hondatu zuen. Villarroelek armadaren babesa galdu zuen eta 1946an izandako matxinada batean hil zuten. Haren gorpua farola batetik zintzilikatu zuten.
1998ko Franco-Belgikar Zirkuitua

**1998ko Franco-Belgikar Zirkuitua**, lasterketa honen LX. ekitaldia izan zen. Ekainaren 26tik 28ra ospatu zen eta hiru etapa izan zituen. Toufflers hirian hasi zen eta Pipaix hirian bukatu zen, 535km-ren ondoren. Garailea, Frank Hoj danimarkarra izan zen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aissa Doumara Ngatansou

**Aissa Doumara Ngatansou** (Kamerun, ç 1972) Kamerungo ekintzaile bat da, neskatoen eta emakumeen eskubideen defendatzailea. 2019an *Simone Veil* saria irabazi zuen. Frantziako gobernuak sortu zuen Veilen omenez, emakumeen kausen alde borrokatzen diren pertsonak ohoratzeko. Sari horren bidez, emakumeek autonomia, hezkuntza, lidergo-funtzioetan parte hartzea eta indarkeria eta diskriminaziorik eza sustatzeko egiten dituzten ahaleginak nabarmendu nahi dira.      

## Biografia 
Doumara Ngatansou Kamerungo iparraldeko eskualdekoa da. Ama 11 urte zituela hil zen, eta, 15 urte betetzean, bere baimenik gabe, aitak eta familiak hautatutako gizon batekin ezkontzea erabaki zuten.

Ezkondu ondoren, ikasketekin jarraitzea erabaki zuen. Senarraren familiak aurka egin zion erabakiari, baina irmo eutsi zion. Denborarekin, senarra ulergarriagoa bihurtu zen.

Bigarren mailako ikasketak amaitu ondoren, beste emakume batzuekin lan egin zuen, Maroua herrian indarkeria jasaten duten emakumeei eta neskei laguntzeko elkarte bat sortzeko. 1996an, *Emakumearen aurkako Indarkeria Ezabatzeko* Elkartearen filial baten sortzaileetako bat izan zen. Elkarte horrek bizirik atera zirenekin egiten du lan, baita ezkontza goiztiarrak eta behartuak eta genero-indarkeriaren beste modu batzuk amaitzeko erabakiak hartzeko ardura dutenekin ere.

Elkarteak sorospen-zerbitzuak, sostengu emateko bitartekoak eta laguntza psikosoziala ematen dizkie Boko Haram eskualdean duen islam-larrialdiak kaltetutako emakume eta neskei.

Generoan eta neskatoen eta emakumeen aurkako indarkerian aditua da. ALVFko programen koordinatzailea Kamerunen iparraldeko muturrean, eta ‘*We are the solution - let us celebrate women’s role in small-scale farming*’ proiektuko zuzendaritza-batzordeko kidea, FAHAMU GKEak zuzendua.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019 Frantziako *Simone Veil* Sariaren edizio gorena irabazi zuen, bortxaketa eta ezkontza bortxatuen biktimei laguntzeagatik. Nganasouk esan zuen saria eskaintzen ziela Nigeriako Boko Haram talde terroristaren indarkeria eta ezkontza bortxatu eta bizirik atera ziren emakume guztiei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erlojuaren dorrea (Miranda Arga)

**Erlojuaren dorrea** Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian kokatutako Erdi Aroko kanpandorre bat da, XVI. mendean berraikia. Herriko Jasokundeko Andre Mariaren elizaren ondoan dago eta herria inguratzen zuen antzinako harresiarekin bat eginez, mudejar estiloko dorre lirain hau nabarmentzen da.

## Eraikina 
Nafarroako arkitektura mudejarraren presentzia, bitxia ez bada ere, ohikoagoa da Erriberako hegoaldeko herrietan. Hala ere, VIII. mendetik X. mendera, Miranda, etenaldiekin, Banukasitarren dinastiako feudoa izan zen, eta, ondoren, noizbehinka, moriskoen presentzia erregistratu da herrian. Beraz, ez da harritzekoa dorrea eraikitzerakoan estiloa aukeratzea, kontuan hartuta materialaren eskuragarritasuna eta eraikuntza- eta dekorazio-teknika horiek eremuan duten iraupena.

Dorreak ondo bereizitako hiru gorputz ditu. Lehenengoak lau angeluko oinplanoa du, eta erlojuaren dorrearen eta kanpandorrearen euskarria da, antzinako harresi erromanikoarekin lotzen duen materialarena. Kanoi erdiko ganga zorrotza du, ate gisa balio du, eta herrira sartzeko antzinako portadetako bat da, Portalejo izenez ezagutzen dena. Gaur egun gorputz honetan ikus ditzakegun baoak hirugarren karlistaldian estali ziren, tropen balizko erasoetatik babesteko. Beharbada, bere garaian beiratez apainduta egongo ziren. Bigarren gorputza adreiluzko kubo bat da, XVI. mendeko Mudejarreko prototipikoa, Tafallako merindadean estilo honetako dorre bakarra. Aipagarria da bere dekorazio geometrikoa: hormak erronboz eta adreiluz egindako arkutxo itsuz estaltzen ditu, eta horrek kontrastea eragiten du urperatutako eremuen eta irtenguneen artean. Azkenik, dorrea oinplano oktogonaleko kanpandorrez amaitzen da. Kanpandorrea atzeko etapa batean eraiki zen, zirkuluerdiko arkuak ditu zortzi aldeetan eta piramide-formako estalki batez errematatuta dago.

Historikoki dorreak funtzio hirukoitza izan du. Lehenik eta behin, parrokiako erloju eta kanpandorre gisa balio zuen, lanbro-egunetan nekazariak lanaren ondoren etxera itzultzean gidatzeko baliagarri zena. Bigarrenik, funtzio militarra zuen, jagole eta gotorleku gisa jarduten baitzuen, udalerria inguratzen zuen harresian kokatuz. Azkenik, hiribildurako sarbide izateko hirigintza-funtzioa ere bazuen.

Dorrearen kontserbazioa arazotsua izan da hasieratik. XVII. eta XVIII. mendeetatik zaharberritze-lanak egin dira, eta azken hamarkadan azken zaharberritze-lanak egin ziren, mantentze-arazoak konponduz, dorrearen lehen ataleko baoak berriro irekiz eta kanpandorrerako eta erlojuerako sarbidea erraztuz.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
McLaren

**McLaren Racing Limited** auto-lasterketa talde britainiarra da, egoitza McLareneko Teknologia Zentroan (McLaren Technology Centre, ingelesez) duena, Woking herrian (Surrey, Ingalaterra). Oso ezaguna eta arrakastatsua da 1 Formulan: gaur egun aktibo dagoen bigarren talde zaharrena da, eta lorpen gehien lortu dituen bigarren taldea ere bai, Ferrariren ondoren. 183 lasterketa, 12 gidari-txapelketa eta 8 talde-txapelketa irabazi dituzte.

## Kanpo estekak
Kanpaitxo arbiusain

**Kanpaitxo arbiusaina** (*Mycena pura*) *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa edo  zaporegabea eta ez du interes gastronomikorik. Bere kolore aldakorragatik erraza da beste *Mycena* askorekin nahastea. Horregatik aldaera ugari deskribatu izan dira, horietako asko azkenean espezie independente izatera pasatu dira.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm arteko diametrokoa, konikoa, gero ganbila edo laua, ondo markatu gabeko titi batekin, ertz ildaskatua. Kolore aldakorrekoa: lila edo bioleta zurbila izan ohi da normalean, baina badaude aldaera zuriak, arrosak, horixkak eta lehoi kolorekoak ere.

**Orriak:** Zabal, zabalak, sabeldunak, itsatsiak eta orritxoekin. Zuri-lila edo arrosa zurbil kolorekoak.

**Hanka:** Hauskorra, barnehutsa, zilindrikoa, kapelaren antzeko kolorekoa, eta nakar itxurakoa.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zuria, eta errefrau usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia  *Pura* epitetoa ere latinetik dator, "purus" hitzetik, garbia, purua esan nahi du. Bere kolore ederragatik.

## Jangarritasuna 
Bere usain eta zapore txarra direla eta, ez da jangarria, eta batzuek haluzinogenotzat jotzen dute.

### Nahasketa arriskua 
Perretxiko hau oso kolore aldakorrekoa denez, askotan biltzailea engaina dezake; hala ere, erraz antzematen zaio, errefrau usain handiagatik eta kapela ildaskatuaren ertzagatik. *Mycena pelianthina* delakoa orrien ertzaren kolore moreak edo purpura ilunak bereizten du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, arrunta konifero eta hostoerorkorren basoetan, batez ere hosto hiletan, koniferen orratzetan eta adaxketan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan Ipar Afrika eta Arabiako penintsula izan ezik.

## Galeria 

Fitxategi:Mycena pura 1.jpg
Fitxategi:Mycena pura bi.jpg
Fitxategi:Mycena pura hiru.jpg
Fitxategi:Mycena pura lau.jpg
Fitxategi:Mycena pura bost.jpg

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Nico Diederichs

**Nicolaas Johannes Diederichs** (Ladybrand, 1903ko azaroaren 17a - Lurmutur Hiria, 1978ko abuztuaren 21a) hegoafrikar politikaria izan zen. Hego Afrikako presidentea izan zen 1975etik hil zen arte.

Zientzia politiko eta filosofiako irakaslea izan zen Oranjeko Estatu Askeko Unibertsitatean. 1930eko eta 1940ko hamarkadetan afrikaner zirkulu nazionalisten figura garrantzitsuetako bat izan zen.

Alderdi Nazionaleko kide izan zen 1953tik 1975era. Ekonomia Gaietarako ministroa (1958tik 1967ra), Meatzeetako ministroa (1961etik 1964ra) eta Finantza ministroa (1967tik 1975era) izan zen, eta "Urrezko Jauna" ezizena jaso zuen. Rand Afrikaans Unibertsitateko lehen kantzilerra ere izan zen.

1975ean Hegoafrikako presidente hautatu zuten eta hiru urte geroago hil zen karguan.

## Kanpo estekak
India Arie

**India Arie,** benetako izena: **India Arie Simpson** (Denver, Ameriketako Estatu Batuak, 1975eko urriaren 3a) neo souleko abeslaria da, eta 1990eko hamarkadaren amaieran sortu zen. Motowneko soulean eta bluesean oinarritutako konpositore eta gitarrista esperientziaduna da.

## Biografia 
Bere gurasoak Memphis eta Detroit hirietakoak izan arren, India Denverren jaio zen. Txikitatik harreman handia izan zuen musikarekin. Hamahiru urte zituela Atlantara joan zen, adin horrekin amak gitarra jotzen irakatsi ziolako. 

## Abeslari ibilbidea 
thumb|ezkerrera|200px|Lokeren 2004
Atlantako hiri-musikaz jabetzen hasi zen, eta Groovement musika-kolektiboan eta EarthShare diskoetxe independentean parte hartzen hasi zen, bere lehen kantetako batzuk horietan argitaratuz. 1998an, bira luze baten ondoren, Motown disketxearekin sinatu zuen. "Acoustic soul" (2001) bere lehen albuma izan zen horretan, bi urte eman ziztuen lanean gutxi gorabehera; eta neo soularen lagin onenetako bat bihurtu zen. Bere lehen ekoizpena "Video" delakoak, oihartzun handia izan zuen musika-eszenan, eta haren atzetik beste hits batzuk etorri ziren, hala nola "Strength, courage & wisdom" eta "Brown skin". Urtebete geroago, India Arie-k "Voyage to India" delako album berrirako gaiak bildu zituen, 2002ko irailean argitaratzeko. Album horrekin bi Grammy irabazi zituen, bata R&B-ren album onenari eta bestea Urban kanta onenari "Little things" sinplearekin. 2006an, "Testimony: Vol.1 Life & Relationship" izenekoa argitaratu zuen, eta Billboardeko hot100aren lehena izatea lortu zuen disko horrekin. Urte horretan bertan  Sérgio Mendesekin ere lan egin zuen "Timeless" abestian.
thumb|200px|India Arie (2010)
2010ean, Marc Cohn abeslariarekin lankidetzan aritu zen "Listening Booth:1970" diskoan, eta 70 Bread-eko soft pop taldearen "Make It with You" abestia kantatu zuen.

## Diskografia 
2013 Songsversation

George Harrisonen "While My Guitar Gently Weeps" abestiaren bertsio bat grabatu zuen Carlos Santana eta YoYoMarekin batera.

## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "India Arie soul abeslari konprometituak 50 urte bete ditu", 2025eko urriaren 3ko Gaur8
William Maxwell

**William Maxwell**, baita ere **William Keepers Maxwell, Jr** gisa ezagututa, (Lincoln, Illinois, 1908ko abuztuaren 16a-New York, 2000ko uztailaren 11), idazle, eleberrigile eta argitaratzaile estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
William Maxwell Illinois estatuko hiri txiki batean jaio zen. Hamar urte besterik ez zituenean, ama gripeak jota hil zen, eta gertaera horrek bere bizitza osoa markatu zuen. Ondoren, aita berriro ezkondu zen eta familia Chicagora joan zen bizitzera. Kazetaritza ikasi zuen Harvardeko Unibertsitatean, eta 1937an fikziozko editore gisa lan egiten hasi zen *The New Yorker*en, non berrogei urte baino gehiago eman zituen prosa eta hainbat egileren karrerak bideratzen: J. D. Salinger, John Updike, John Cheever, Flannery O'Connor edo Eudora Welty. Askorentzat, Maxwell, aldi berean, irakurle eta editore ideala zen, eta haren izaera hezia eta zorroztasun errukiorra nabarmentzen ziren.

Editore gisa egin zuen ibilbidearekin batera, Maxwellek sei nobelek osatutako lan bikaina garatu zuen, esaterako *Bright Center of Heaven*, *Time Will Darken It* eta *The Chateau* mailako eleberriekin; sei ipuin-liburu plazaratu zuen, bestetik.

Adituek XX. mendeko egile garrantzitsuenetakotzat jotzen dute. Bere lanean, haurtzaroko, familiako, bat-bateko heriotzako edo isilean eta konponezinki aldatzen diren bizitzetako gaiak errepikatzen dira. Bere lanaren zati bat autobiografikoa da, batez ere amaren galerari dagokiona.

## Obra 
### Eleberriak 
* *Bright Center of Heaven* (1934)
* *They Came like Swallows* (1937) 
* *The Folded Leaf* (1945) 
* *Time Will Darken It* (1948)
* *The Chateau* (1961)
* *So long. See you Tomorrow* (1980) 

### Ipuinak 
* *The Heavenly Tenants* (1946).
* *Stories* (1956).
* *The Old Man and the Railroad Crossing and Other Tales* (1966).
* *Over the River and Other Stories* (1977).
* *Five Tales* (1988).
* *Billie Dyer and Other Stories* (1992).
* *All The Days and Nights: The Collected Stories of William Maxwell* (1995).
* ''Mrs. Donald's Dog Bun and His Home Away from Home* (1995).
* *Early Novels and Stories* (2008).

### Saiakera eta memoriak 
* *Ancestors: A Family History* (1972), memoriak
* *The Outermost Dream*  (1989), saiakera bilduma

## Sariak 
* 1947ko Newbery dominaren bigarrena, *The Heavenly Tenants* liburuarentzat
* 1980 William Dean Howells domina *So Long, See You Tomorrow* lanagatik
* 1982ko Liburu Sari Nazionala *So Long, See You Tomorrow* lanagatik
* 1984ko Brandeis Sormen Arteen Saria 
* 1995eko PEN/Malamud Saria
* 1995eko Mark Twain saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Maxwellen aipuak.
* :Elkarrizketa *The Paris Review'' aldizkarian, 1982an.
Marasmio baratzuri txiki

**Marasmio baratzuri txikia** (*Mycetinis scorodonius*) *Marasmiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri erdipurdikoa, gozagarri gisa erabil daiteke, baratxuriaren ordez.

Sinonimoak: *Agaricus alliatus*, *Agaricus schaefferi*, *Hypophyllum alliaceum var. minus*, *Agaricus scorodonius* (Basionimoa), *Gymnopus alliatus*, *Marasmius scorodonius*, *Marasmius alliatus*, *Chamaeceras scorodonius*, *Collybia foetida*, *Marasmius rubi*, *Gymnopus scorodonius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2 cm arteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero zabaldua, ia laua, zimur samarra, leuna, gero ildaskatua, apur bat higrofanoa. Gorri-lehoi kolorekoa, hezetasunarekin, ildaska gardenak; zahartzean eta eguraldi lehorrarekin kolore zuria hartzen dute.

**Orriak:** Zabal, nahiko estuak, desberdinak, sabeldunak, borobilean oinari itsatsita, zurixkak edo zuri-haragi kolorekoak.

**Hanka:** Mehea, zilindrikoa, fistulosoa, leuna, oso fina, kartilaginosoa, zaila. Kapelaren kolore berekoa goiko aldean, baina ilunagoa, ia beltzaxka, mehetzerako joera dute oinarrian.

**Haragia:** Zurixka, mamirik gabea. Baratxuri usain eta zaporea, oso sarkorra eta iraunkorra; usain hori nabarmenagoa da hatz artean igurtzita.

**Etimologia:** *Marasmius* terminoa, latinetik dator, eta "marasmos" hitzetik, literalki lehortzea esan nahi du. *Scorodonius* epitetoa berriz grekotik dator eta baratxuria esan nahi duen "skorodon" hitzetik. Bere baratxuri usainagatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria. Pertsona batzuek janaria usaingozatzeko erabiltzen dute baratxuriaren ordez.

### Nahasketa arriskua 
*Micromphale perforans* delakoarekin, hau handiagoa da eta antzeko usaina du, oinaren oinarriari itsatsita pinu orratza batekin irteten dena. *Marasmius alliaceus* delakoa urriagoa da, honek ere baratxuri usaina eta zaporea ditu, oin oso luzea, beltza eta handiagoa. *Marasmius prasiosmus* espeziea, honek ere baratxuri usaina du eta kapela hemisferikoa.

## Sasoia eta lekua 
Urtaro mikologiko osoan aurki daiteke, eta euri asko egin ondoren, koniferen orratzetan. Hostoerorkorretan Mediterraneoko forma txikiagoa ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Afrikako iparraldea, Asia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ONEKIN Taldea

**Onekin taldea** Euskal Herriko Unibertsitateko ikerkuntza-taldea da, software ingeniaritzan lan egiten duena .

Ikerketa-ildoak: Software-produktuen lerroak, Nabigatzailetarako pluginak, Txatbot-ak, Ikerketa zientifikoaren diseinua eta Kode irekiko softwarearen ingeniaritza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* https://github.com/onekin
Animaliek egindako arte

[thumb|250px|[Makako baten selfie. Argazkiak animalia batek egindako lanen inguruko egile eskubideen auzia azaldu zuen.]]
[thumb|250px|[Beluga balea margotzen.]]
thumb|250px|Tximino bat artelana sortzen
**Animaliek egindako artea** gizakiak ez diren animaliek sortutako artelanei dagokie. Hainbat artelan primate, elefante, narrasti, hegazti eta beste animalia batzuek sortu dituzte.

## Animalia margolariak 
Mota askotako animaliak margotzeko gaitasuna erakutsi dute:
* zerriak
* primateak
* izurdeak
* elefanteak
* astoak
* untxiak

## Egile eskubideen arazoa 
Artelan baten egile-eskubidea, normalean, egilearena izaten da. Obra artistiko bat animalia batek sortzen duen kasuetan, jabetza intelektualean adituak diren Mary M. Luria eta Charles Swanek argudiatu dute ez tresneria hornitzen duen gizakiak ez animaliaren jabeak (aplikagarria denean) ezin dutela egile-eskubiderik izan animalia batek ekoitzitako obra baten gainean. Kasu horietan, animaliaren lana ez da giza sorkuntza intelektual bat, eta hori legezko baldintza bat da.

Animaliek sortutako argazkietarako egile-eskubideen jabetzari dagokionez, 2014. urtearen erdialdean kasu bat planteatu zen, makako baten autofotoarekin. David Slater naturako argazkilariaren taldea makako beltz krestatu batek haien kamera bat erabili zuen, Indonesiako Tangkoko Batuangus erreserba naturalean, autoerretratu batzuk hartzeko. Slaterrek irudiaren gaineko egile-eskubideak eskatu zituen, egoera berak prestatu zuela argudiatuz (nahiz eta lehenago istripuz izan zela adierazi zuen). Beste gizabanako eta erakunde batzuek, ordea, argudiatu zuten argazkiak, animalia baten lanaren emaitza gisa, jabetza publikokoak zirela. Honako hau adierazi zuen Slaterrek: irudiak Wikimedia Commonsera igotzea, eduki askeen gordailura, 10.000 libera esterlina baino gehiago kostatu zitzaiola galdutako irabazietan; argazkiak ezabatzen saiatu zen arrakastarik gabe. Estatu Batuetako Egile Eskubideen Bulegoaren arabera, 2014ko abuztuan plazaratutako erabakiarekin, animaliek egindako argazkiak ez daude egile-eskubideekin babestuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Conn Ó Muíneacháin, "‘Monkey Selfie’ Photographer David Slater on his Fight with Wikipedia (audio)", www.technology.ie/ Abuztuaren 14a, 2014. —Audio file.
Danel Goikolea

**Danel Goikolea Diaz** (Arrasate, 1969 - *ib.*, 2022ko urtarrilaren 15a)  bertsolari zein bertsozalea izan zen. 

Arrasate Euskaldun Dezagun elkartean bertso Eskola sortu zuen.

## Txikitatik bertsolaritzan 
thumb|ezkerrera|190px|Lehen bertso eskoletako ikasleak Manuel Olaizola 'Uztapide' bertsolariarekin, 1983ko maiatzaren 14an.
Lehen pausuak Eskoriatzako Almeneko bertso-eskolan eman zituen bost urterekin, aitak eramanda. Patxi Goikolearen, Almeneko bertso-eskola aitzindariaren sortzaileetako bat, semea zen. Felix Iñurritegi, Jon Iñaki Izarzelaia, Arantzazu Loidi, Aitor Sarasua eta Jon Sarasuarekin batera aritu zen, besteak beste.

1980an, Gipuzkoako Eskolarteko Txapelketan kantatu zuen lehen aldiz publikoan, Donostian. Hogei urterekin utzi zion konturatu zelako ez zuela publikoaren aurrean disfrutatzen.

## Azken bertso publikoa 
2022ko urtarrilaren 4an, Eskoriatzako udal pilotalekuan bildu zen Xanti Iparragirreren azken agurra. Bere maisu izandakoari eskaini zion azken bertso publikoa Jon Sarasua eta Andoni Egaña bertsolariekin batera.

Danel Goikoleak Xanti Iparragirreri eskaini zion bertsoa:Txapelhandiak gure artean

eman du bere itzala

maisua izan zaitugu eta

ez da suerte makala!

Nola dantzatu erakutsiaz

bizia eta azala

ea guk ere egiten dugun

zuk nahi zenuen bezala.
Hitzak neurtzeko doaiarekin

Hitzak neurtzeko doaiarekin

etorria Añarbetik

etenik bako borrokalari

maite zenuenagatik

oraindik ere ikusten zaitut

so zaudela txapelpetik

argi handi bat piztu diguzu

sasi guztien gainetik.

## Kanpo estekak 
* Danel Goikolea Bertsolaritzaren datu-basean
* Danel Goikolearen gertukoek kolpe gogorra izan dela adierazi dute
* Azken agurra Danel Goikoleari
Maria Meharra

**Maria Meharra** (Donibane Lohitzune, Lapurdi, XIX. mendea) kaskaroten erregina izan zen. Donibane Lohizuneko herriko kontseiluak 2022ko apirilaren 8an aho batez bozkatu zuen bere omenez karrika bati haren izena jartzea  

## Biografia 
### Kaskarotak 
Kaskaroten jatorria buruz,1857an, Francisque Michelek honelaxe idatzi zuen: "Donibane Lohizuneko bohemioak, herrialdean *cascarots* gisa ezagutzen direnak, nomadismoaren arauaren salbuespen dira. Arrantzale egiten hasi ziren eta gero bertakoekin ezkondu ziren. Bohemio horiek herrian txertatu ziren. Espainiatik baztertuta, nomada horiek Donibane Lohizunen finkatu ziren. Bohemio horiek bertako biztanleriarekin nahastuta sortu ziren kaskarrotak.

Beste iturri batzuen arabera, XIX. mendera arte jazarpena jaso zuten kaskarotek, segur aski kagoten eta bohemioen ondorengoak ziren, Nivelle ibaiaren ertzean ezarritako komunitatea. Gehienbat Donibane Lohizune eta Ziburu inguruan. Emakumeak oso ederrak ziren, eta Baionara joaten ziren arraina saltzera. Gizon kaskarotek, itsasoan, arrantza gogorra egiten zuten.Beren lege eta ohitura bereziak zituzten: ezkontza, salerosketa eta harremanetan arau zehatzak zituzten, eliza propioa zuten, hitz eta esamolde bereziak, etab.

Beraien ezaugarrien artean dantzarako zaletasuna eta kolore biziko jantziak aipa daitezke. Ez ziren nomadak, eta, gutxiengo taldea izan arren, integratuta bizi ziren lapurtarren artean. Gaur egun, ez dira besteengandik bereizten.

### Maria Meharra 
Ziburuko Haristoy apezak bere «Les paroisses du Pays Basque pendant la revolution» liburuan (1895) azaltzen du kaskaroten populazioak erregina bat zuela, Maria Meharra izenekoa.

1818ko Donibane Lohizuneko M. Leremboure auzapez ohiaren idatzietan ere Maria Meharra kaskaroten erregina aipatzen da. «*Kaskarotek emazte bati erregina titulua eman zioten, doan autoritatearekin eta obedientziarekin. Kaskaroten gainean eragin osoa zuen. Maria Meharra deitzen zen. Balioko zerbait galduz gero, harengana joaten ginen eta bere jarraikitzaileetako batek lapurtu bazuen, hiru eta lau egunetara itzultzen zuen leialki. Bere leinuak zerbaiten beharra zuelarik, edo gaixotasun bati aurre egin behar ziolarik, Erregina konfiantza osoz hurbiltzen zen lehen etxeetara. Haiek beharrezkoa zen guztia ematen zioten. Erregina berezi horrek 45 urtez erreinatu zuen miserian. Aurpegi ederra zuen eta erraztasunez eta dotoreziaz hitz egiten zuen*». 

## Aitortza 
Jackes Ospital historialariak egindako proposamena onartu zuen 2022ko apirilean Donibane Lohizuneko herriko kontseiluak eta Mariaren omenez kale bati haren izena ematea erabaki. Harrezkero ondorengo izena darama kaleak:*«Rue Maria Meharra, Reine des Kaskarot de Saint Jean de Luz- Maria Meharra karrika, Donibane Lohizuneko Kaskaroten erregina»* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
PEN/Malamud Saria

**PEN/Malamud Saria** eta Memorial Reading Ameriketako Estatu Batuetan urtero ematen den saria da. PEN/Faulkner Fundazioak ematen du. Sari horrekin "ipuinaren artearen bikaintasuna" saritu nahi dute. Hautaketa-batzordea PEN/Faulkner-eko zuzendariek eta Bernard Malamuden literatur egikarien ordezkariek osatzen dute. Saria 1988an eman zen lehen aldiz. Saria 145 zentro baino gehiagotan zabaldutako nazioarteko PEN erakundeak babestuta dago. Lehen sariduna John Updike izan zen.

## Saridunak 

* **2024** - Ted Chiang
* **2023** - Edwige Danticat
* **2022** - Yoyun Li
* **2021** - Charles Baxter
* **2020** - Lydia Davis
* **2019** - John Edgar Wideman
* **2018** - Joan Silber eta Amina Gautier
* **2017** - Jhumpa Lahiri
* **2016** - Joy Williams
* **2015** - Deborah Eisenberg
* **2013** - George Saunders
* **2012** - James Salter
* **2011** - Edith Pearlman
* **2010** - Edward P. Jones eta Nam Le
* **2009** - Alistair MacLeod eta Amy Hempel
* **2008** - Cynthia Ozick eta Peter Ho Davies
* **2007** - Elizabeth Spencer
* **2006** - Adam Haslett eta Tobias Wolff
* **2005** - Lorrie Moore
* **2004** - Richard Bausch eta Nell Freudenberger
* **2003** - Barry Hannah eta Maile Meloy
* **2002** - Junot Diaz eta Ursula K. Le Guin
* **2001** - Sherman Alexie eta Richard Ford
* **2000** - Ann Beattie eta Nathan Englander
* **1999** - T. Coraghessan Boyle
* **1998** - John Barth
* **1997** - Alice Munro
* **1996** - Joyce Carol Oates
* **1995** - Stuart Dybek eta William Maxwell
* **1994** - Grace Paley
* **1993** - Peter Taylor
* **1992** - Eudora Welty
* **1991** - Frederick Busch eta Andre Dubus
* **1990** - George Garrett
* **1989** - Saul Bellow
* **1988** - John Updike

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nándor Hidegkuti

**Nándor Hidegkuti** (Budapest, 1922ko martxoaren 3a - *ibidem*, 2002ko otsailaren 14a)

Bere ibilbide gehiena MTK Hungaria FC taldean jokatu zuen. 1950eko hamarkadan Hungariako futbol selekzio nazionaleko jokalaririk garrantzitsuenetako bat izan zen. Selekzioa "Urrezko Taldea" bezala ezagutua izan zen eta 1954ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunorde izan zen. 1953an hat-trick bat sartu zuen Hungariak Ingalaterrari Wembley estadioan lortutako 6-3ko garaipenean, faltsu 9 posizio berritzailean jokatuz.

Erretiratu ondoren, Hungaria, Polonia, Italia eta Egiptoko taldeak entrenatu zituen.

## Palmaresa 
### Futbolaria 
#### Selekzioa 
 Hungariako futbol selekzio nazionala
* 1952ko Udako Olinpiar Jokoak: Urrezko domina
* Erdialdeko Europako Nazioarteko Kopa: 1953
* Munduko Futbol Txapelketa txapeldunordea: 1954
#### Taldea 
;MTK Hungária
* Hungariako futbol liga: 1951, 1953, 1958
* Hungariako futbol kopa: 1952
* Mitropa Kopa: 1955
### Entrenatzailea 
;ACF Fiorentina
* Europako Futbol Errekopa: 1961
;Győri ETO FC
* Hungariako futbol liga: 1963
* Europako futbol kopa
** Finalerdia: 1965
* Hungariako futbol kopa: 1965, 1966, 1967
;Al-Ahly
* Egiptoko futbol liga: 1975, 1976, 1977, 1979, 1980
* Egiptoko futbol kopa: 1978

## Kanpo estekak
Nora Heysen

**Nora Heysen** (Hahndorf, Australia, 1911ko urtarrilaren 11 &ndash; Sidney, Australia, 2003ko abenduaren 30a) margolari australiarra izan zen, Archibald erretratu saria irabazi zuen lehen emakumea, baita gerrako artista ofizial izendatu zuten lehen emakumea ere, borroka-eremuko  eszenatokiak erretratatzeagatik.

## Biografia 
vignette|thumb|ezkerrera|150px|Elink Schuurman andrearen erretratua, Nora Heysenek margotua. Archibald prizeko 1. saria, 1938an
thumb|ezkerrera|150px|Sheila McClemans, 1943an Heysen lana
Hans Heysen margolariaren alaba, 1926an hasi zen artea ikasten. Art Gallery of New South Walesi eta Art Gallery of South Australiari margolanak saldu zizkien 1930ean.  Bere lehen erakusketa Sydneyn egin zuen 1933an. Hurrengo urtean Londresera joan zen bere familiarekin, Europan egon zen 1937ra arte. Han ikasten eta margotzen jarraitu zuen. Australiara itzulita, denbora laburrean egon zen Adelaiden, Sydneyra joan aurretik.

1938an Archibald Sarian bi margolanekin parte hartu zuen, Madame Elink Schuurmanen erretratuarekin irabaziz. Ondoren, emakume baten garaipen hori gogor kritikatu zuen Max Meldrum margolariak. 1943ko urriaren 12an, Heysen Australiako gerrako artista izendatu zuten lehen emakumea izan zen. 1946an Ginea Berrian amaitu zen. Lan horrek iraun zuen bitartean, margolariak 170 artelan baino gehiago sortu zituen

Ginea Berrian Nora Heysen-ek Robert Black ezagutu zuen, eta harekin 1953an ezkondu zen. Gerra amaitu eta berehala Londresera joan zen, eta 1948an Sydneyra itzuli zen. Margolariak margotzen jarraitu zuen, bere lanak erakusten eta senarrarekin bidaiatzen. 1993an Heysenek Australiako Kontseiluaren Arteen Lorpenen Saria jaso zuen eta 1998ko urtarrilaren 26an Australiako Ordenako kide izendatu zuten bere meritu artistikoengatik.  

Bere lanak Australiako National Gallery, Australian War Memorial, National Library of Australia, National Portrait Gallery eta Australiako beste museo batzuen bildumetan gordetzen dira.

## Sariak eta aitortzak 
* 1993an Heysenek Australiako Kontseiluaren Arteen Lorpenen Saria jaso zuen
* 1998ko urtarrilaren 26an Australiako Ordenako kide izendatu zuten bere meritu artistikoengatik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Launceston gaztelua

**Launceston gaztelua**, , Ingalaterrako Kornualles konderriko Launceston udalerrian dagoen gaztelu bat da.

Ziur aski 1068an Roberto Mourtaingo kondeak lehen gotorlekya eraikiarazi zuen, eta 1227an Rikardo Kornualleskoak berreraikia.