open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Pars

thumb|Igel-en erromatar monumentua (Pars-en lanean oinarritutako John Boydell-en lana)
**William Pars** (Londres 1742ko otsailaren 28a - Erroma, 1782). Ingalaterrako erretratuen eta paisaien margolaria eta ilustratzailea izan zen.

## Bizitza eta lanak 
thumb|Rhone Glaziarra 1770-71, urmargoa.
London-en jaioa, burdin grabatzaile baten semea. Ikasketak St. Martin´s Lane Academy-ko Shipley-ren marrazki eskolan egin zituen baita  Duke Richmond's Gallery-n ere. 17 urte zituela, 1761 urtean, Incorporated Society of Artis-en, erretratu eta miniaturak erakusketa batean parte hartu egin zuen eta horrela 1763 Society of Artists-eko kide egin zuten. 1764 urtean  Society of Arts-en historiko margolan baten sari modura domina bat jaso zuen.

1764 urteko ekainean, Dilettanti Society-k antolatuta, Richard Chandler eta Nicholas Revett-ekin batera, Greziarako bidaiara joan zen. Bidaia honen emaitza 'Ionian Antiquies' (4 liburuki) izan zen, Pars-ek eginiko marrazkiekin hain zuzen ere.

1766 urteko abenduaren 2an Pars Ingalaterrara itzuli zen eta hortik lasterrera Henry Templerekin Suitzara marrazketak egitera joan zen, baita Tirol eta Erromara ere. 1769 urtean Royal Academy-ko lehen erakusketan Greziako zazpi irudi aurkeztu zituen. Elkargo horretan 1770 urtean bazkide izendatu zuten eta ondorengo urtean Europa inguruko beste zortzi irudi egin zituen, Tyrol eta Suitzakoan batez ere, baita erretratu bat ere. Akademia horretako erakusketetan aldian-aldian eta batez ere erretratuak aurkeztu zituen 1776 urtera arte.
eskuinera|thumb|*Koliseotik Venus eta Erroma Tenplua. * William Pars, margoa, luma eta tinta, 1781.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* James Stuart (1713-1788). Pars-ek bezala, Nikolas Revett gidatuak Greziako zaharkinak irudikatu zituen.

## Kanpo estekak 
* William Pars online (ArtCyclopedia)
* Biografia (handprint.com - scroll down page)
* Biografia eta lanak ("Artearen Historia")
* William Pars, Sepulchral Monumentu at Mylasa
* San Pedro Erroma (1770s Pintura - V&A)
Bengkulu (hiria)

**Bengkulu** () hego-mendebaldeko Sumatrako hiria da, Bengkulu probintziako hiriburua. 144,5 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 308.544 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lavrenti Beria

**Lavrenti Pavlovitx Beria** (, ''Lavrent'i P'avles dze Beria''; ; Merkheuli,  - Mosku, ) sobietar buruzagi komunista izan zen, 1938 eta 1953 urteen artean polizia eta zerbitzu sekretua (NKVD) zuzendu zuena.

Barne arazoetako ministroa, Politburoko kidea eta polizi-burua, Stalin hil ondoren, Sobietar Batasuna gobernatu zuen hirukotea osatu zuen Malenkovekin eta Molotovekin batera.

Askotan Purga Handiaren garaiko erailketa eta atxiloketei lotua, azken aldian baino ez zuen NKVDren zuzendaritza izan. Bigarren Mundu Gerra eta Stalinen heriotza artean botere asko izan zuen; Stalin hil eta gero, traidoretzat hartu eta exekutatu egin zuten ziur asko Nikita Khrustxev eta bere jarraitzaileek desestalinizaziorako oztopotzat zutelako.

## Bizitza pertsonala 
Nino Gegetxkori mingreliarrarekin ezkondu zen hau nerabea zela 1921an, bera ere oso gazte. Handik gutxira izan zuten semea (bakarra), Sergo Beria, ingeniari bilakatuko zena. Emakume gazteekin abenturak izateagatik izan zen ezaguna, sifilisa ere harrapatu zuen, eta Ninorekin ezkontza ez zen zoriontsua izan.

Atxilotu zutenean, Nino emaztea eta Sergo semea ere espetxeratu zituzten, baina urtebeteren buruan, Beria exekutatu eta hilabete batzuetara, askatu zituzten.

## Erreferentziak
Pelle Erobreren

***Pellen Konkistatzailea*** (; ) 1987ko Bille August daniar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. 1910eko Martin Andersen Nexø daniar idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Max von Sydow, Pelle Hvenegaard, Erik Paaske eta Bjørn Granath aktoreek antzeztu zuten.

Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi eta Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Max von Sydow) izendapena jaso zuen. Cannesko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.

Danimarkan dauden bi aita-seme suediar etorkinen kontakizuna da.

## Argumentua 
1850eko hamarkadaren amaiera aldera, AEBtara doan suediar etorkinez beteriko itsasontzi bat Danimarkako Bornholm uhartera iritsi berri da. Etorkinen artean Pelle mutikoa (Pelle Hvenegaard) eta haren aita Lasse daude (Max von Sydow), baten ama edo emaztea zena zendu ondoren emigratzea erabaki dute. Bidaia burutzeko nahiko dirurik ez dutenez, dirua aurrezteko lana bilatzen saiatuko dira, bertan denbora gutxian diru asko irabazteko aukera dagoela entzuten baita. Baserri batean lana topatuko dute, baina euren maila sozial baxua dela eta, esplotatuak izateaz gain tratu txarra jasoko dute.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Pellen Konkistatzailea* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Pellen Konkistatzailea'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Henry Barraud

**Henry Barraud** (Bordele, Frantzia, 1900eko apirilaren 23a - Bordele, Frantzia, 1997ko abenduaren 28a) musikagile frantsesa izan zen.

Paul Dukas eta Louis Aubertekin ikasi zuen musika. 1930eko hamarkadan laguntzaile aritu zen Tritonen (Parisen) antolatzen zituzten musika kontzertu ospetsuetan, eta 1944-1948 urteetan Frantziako Irrati Nazionaleko musika saioen arduraduna izan zen. RTF Frantziako III. irrati kate nazionala zuzendu zuen 1948tik 1965 arte. Bigarren Mundu Gerraz geroztik, Frantziako irratigintzaren kultura edukia berritzeari ekin zion, idazle ospetsuei elkarrizketak eginez batez ere (Paul Claudel, André Gide, Léautaud...), musikari handiei (Igor Stravinski...) eta denetariko artistei (Pierre Boulez musikagile eta orkestra zuzendaria, Iannis Xenakis musikagile eta arkitektoa...).

## Lanak 
### Musika instrumentala 
#### Musika sinfonikoa 
* *Finale* (1931)
* *Poème pour grand orchestre* (1932).
* *Concerto pour piano et orchestre* (1939)
* *Offrande à une ombre* (1942)
* *Symphonie de Numance* (Symphonie ) (1950)
* *Symphonie n°2*(1956)
* *Symphonie n°3* (1957)
* *Rapsodie cartésienne* (1959)
* *Rapsodie dionysienne* (1961)
* *Symphonie concertante* (1966)
* *Trois études pour orchestre* (1967)
* *Une saison en enfer* (1969)
* *Alceste* (1977)
#### Baletak 
* *La Kermesse* (1943)
* ''L'Astrologue dans le puits* (1948)

#### Kamera musika 
* *Trio* (1935)
* *Suite pour une comédie de Musset* (1936)
* *Quatuor à cordes* (1940)
* *Dix impromptus pour piano* (1941)
* *Sonatine pour violon et piano* (1941)
* *Musique pour petites mains* (1949)
* *Concertino pour piano, flûte, clarinette, cor, basson et orchestre de chambre* (1953)
* *Symphonie pour orchestre à cordes* (1956)
* *Divertimento* (1962)
* *Concerto pour flûte et orchestre à cordes* (1963)
* *Variations à treize* (1969)
* *Concert pour cordes* (1971)
* * Deux préludes pour piano* (1974)
* *Quatuor* (1975)

### Musique bokala 
#### Operak 
* *La Farce de maître Pathelin* (1938), opéra-comique
* *Numance* (1955)
* *Lavinia* (1958)
* *Le Roi Gordogane* (1975)
* *Tête d’or* (1980)

#### Musika korala 
* *Deux chœurs avec orchestre* : *Chanson villageoise* eta *La Ronde des trois filles vaniteuses* (1928)
* *Le Feu (1937)
* *Noël*
* *Te Deum* (1955)
* *Le Testament de François Villon* (1945)
* *Le Mystère des Saints Innocents* (1946)
* *Pange lingua* (1964)
* *La Divine Comédie* (1973)

#### Melodiak 
* *Quatre poèmes de Lanza del Vasto* (1945)
* *Chansons de Gramadoch* (1945)
* *Trois lettres de madame de Sévigné* (1957)
* *Huit chantefables pour les enfants sages*

### Idatziak 
* *La France et la Musique occidentale* 1956
* ''Pour comprendre la musique d'aujourd'hui*, Le Seuil, 1968
* *Hector Berlioz : sa vie, ses œuvres*, 1969
* *Johannes Brahms : sa vie, ses œuvres*, 1975
* *Cinq grands opéras : Don Juan, Tristan et Isolde, Boris Godounov, Pelléas et Mélisande, Wozzeck*, coll. Musiques, Le Seuil, 1972 
* *Hector Berlioz'', coll. Les Indispensables de la musique, Fayard, 1979 

## Erreferentziak
Airplane!

**Airplane!** 1980ko Jim Abrahams, David Zucker eta Jerry Zucker estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileek zuzendu eta idatzitako komedia film bat da. Robert Hays, Julie Hagerty, Leslie Nielsen, Robert Stack, Lloyd Bridges, Peter Graves, Kareem Abdul-Jabbar eta Lorna Patterson aktoreek antzeztu zuten.

*Zero Hour!* (1957) eta *Airport 1975* (1975) bezalako hegazkin hondamendi filmeen parodia bat da.

Film onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikalaren izendapena jaso eta sekulako arrakasta izan zuen, 3,5 dolarretako aurrekontuarekin 83 milioi dolarretako irabaziak izan baizituen.

1982an *Airplane II: The Sequel* izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Oveur kapitaina (Peter Graves), Roger Murdock kopilotua (Kareem Abdul-Jabbar) eta euren hegazkin komertzialeko bidaiari ugari jan txarraren ondorioz hegaldiaren erdian intoxikatuak eta gaixo jartzean, Ted Striker (Robert Hays) gerra hegazkin pilotu ohiak gudan bereganatutako trauma psikologikoaren ondorioz duen bere hegan egiteko beldurra gainditu eta eskifaia salatzeko larrialdi egoeran dagoen hegazkina pilotatu beharko du. Steve McCrosky (Lloyd Bridges eta Rex Kramer (Robert Stack) aire trafiko kontrolatzaileen laguntzaz Tedek hegazkina eguraldi txarreko baldintzetan barna hegan egin eta nola edo hala lurratuarazi beharko du. Gainera, hegaldian Teden neskalagun ohia den Elanie (Julie Hagerty) azafata gisa dago, eta honek Strikerek berez bere betekizunaren ondorioz duen tentsio latza oraindik gehiago areagatuko du. Bidaiarietako bat den Rumack doktoreak (Leslie Nielsen) eskifaia lasaitu beharrean jada berez duen paniko egoerari gehitu eta bidaiariak gehiago larrituaraziko ditu.

## Aktoreak 
* Robert Hays: Ted Striker
* Julie Hagerty: Elaine Dickinson
* Leslie Nielsen: Rumack doktorea
* Peter Graves: Clarence Oveur kapitaina
* Lloyd Bridges: Steve McCroskey
* Robert Stack: Rex Kramer kapitaina
* Lorna Patterson: Randy
* Stephen Stucker: Johnny Henshaw-Jacobs aire trafiko kontrolatzailea
* Frank Ashmore: Victor Basta
* Jonathan Banks: Gunderson
* Kareem Abdul-Jabbar: Roger Murdock
* Craig Berenson: Paul Carey
* Barbara Billingsley: Jive Lady
* Lee Bryant: Hammen andrea
* Nicholas Pryor: Jim Hammen
* Joyce Bulifant: Davis andrea
* Maureen McGovern: Moja
* Kenneth Tobey: Neubauer aire trafiko kontrolatzailea
* Marcy Goldman: Geline andrea
* Barbara Stuart: Kramer andrea
* Rossie Harris: Joey Hammen
* Norman Alexander Gibbs: 1. Jive tipoa
* Al White: 2. Jive tipoa
* David Hollander: kafedun mutil gaztea
* Michelle Stacy: kafedun neska gaztea
* David Leisure: Lehen Krishna
* Jason Wingreen: Brody doktorea
* Jill Whelan: Lisa Davis
* Ethel Merman: Hurwitz tenientea
* Lee Terri: Oveur andrea
* Jimmie Walker: Haizetako langilea
* James Hong: Japoniar jenerala
* Howard Jarvis: Taxi gizona
* Otto: Pilotu automatikoa, bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* *Airplane!* filmaren iragarkia ikusgai 
* *Airplane!* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Emakume trafikoa (Sorolla)

***Emakume trafikoa***, gaztelaniaz ***Tráfico de blancas***, Joaquín Sorolla margolari valentziarrak 1894an egindako margolana da; dena dela, ofizialki 1895an egindako bezala sinatu zuen. 1898an Buenos Airesen izan zen erakutsita. Sorolla Museoan gordeta dago. Mugimendu postinpresionistaren margolana da. Publiko tradizionalistak gogor kritikatu zuen margolan hau; haien arabera margolariak gai hori erabiliz haren lana zikindu zuen eta moralaren aurkako lan bezala katalogatu zuten.

## Margolanaren ezaugarriak 
Margolan hau errealismo kritikoaren barruan koka daiteke. Sorollaren kasuan kritika hori ez zen berez sortutakoa; aitzitik, garaiko lehiaketen beharrei erantzuteko premiaren ondoriotzat jo daiteke. Lan iluna da hau: emakume talde bat, bost, nekazari jantziez, buruak zapiez eta burukoez estalita ikus daitezke. Guztiek lotan dirudite, zaharrena izan ezik; azken hau, beltzez jantzita dagoena, zaintzen ari dela ematen du. Emakumeak espazio estu batean daude; horren bidez egileak ihes egiteko ezintasuna adierazi nahi zuen. Prostituzioaren erreferentzia, bestetik, oso ezkutua da; horretan egilearen errukia sumatu daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asteasuko udaletxea

**Asteasuko udaletxea** Gipuzkoako Asteasu udalerriko Udalaren egoitza da. Jose Lizardi arkitektoak XVIII. mendean egindako eraikin barrokoa da eta herrigunean dago, Lege Zaharren enparantzan.

## Ezaugarriak 
Udaletxearen eraikuntza korapilatsua izan zen, izan ere, lurrak erosi eta 1752an, hiriko semea zen Jose Lizardiren traza baten arabera abiatu eraikin lanak abiatu zirenean, Jose Lizardi bera hil baitzen. Baina, Asteasun ez zen har­gin‑mai­su onik falta, eta zenbait enkanteren ondoren, Usandizaga maisuak eskuratu zuen egitekoa; baina lanen hasiera urte ba­tzuetara atzeratu zen. Eraikin lanak 1754an hasita ere, zenbait al­ditan eten beharra gertatu zen, arazo ba­tzuen kon­tsulta bidera­tzeko: aurreikusitako harlangai­tzaren ordez mu­txardaturiko harlandua hautatu zen, zenbait puntutako okerdurak zuzendu beharra izan zen eta abar. Bukatu­tzat eman zen eraikin lana 1760an, teilatuetako arotz‑lanak, eskailera eta zoladurakoak bar­ne.

thumb|ezkerrera|Asteasuko udaletxea eta Lege Zaharren plaza
Udale­txeak barroko ku­tsu handi­txoagoa du Lizardik trazaturiko beste kon­tzeju eraikun­tzek baino. Frontoi triangeluarra du, profil berezia duena. Frontoi triangeluarreko beste udaletxetan ez bezala, eu­tsi egingo zaio Asteasun hiru ar­ku besterik ez duen ar­kupeari, alboetan leiho soilak dituela, Legaz­piko udaletxearen antzera.

Eskubanden batasuna deigarria gerta­tzen da, lehenengo solairuan erdiko hiru bal­koiak eta goieneko solairuko bostak el­kar­tzen dituena. Baoak uztai­tzen dituzten plakak, zura taillatua duen teilatu‑hegal zabalaren az­piko erlaitz mol­duratuak eta hormapikoaren ardatz bertikala az­pimarra­tzen duen armarriaren erliebe handiak alai­tzen dute gainazala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Asteasuko Udal webgunea
Domina

thumb|Urrezko domina|150x150px
Dominak metalezko diskoak izan ohi dira; alabaina, salbuespen ugari dago eta orokorrean txanpon itxura izateaz gain, diametro handiagoa eta erliebea nabarmenagoa izan ohi dute.

Dominek hainbat helburu dituzte, hala bada honako hauek aurki ditzakeguː
* Oroitzapen edo oroigarrigarri gisa sortuak
* Erakunde batek eskainitakoak, lan edo zerbitzu jakin baten sari modura (esaterako, Nobel saria).
* Lehiaketa batean irabazleei emandako sari gisa (olinpiar jokoetako domina).
* Gobernu edo administrazio zerbitzu batek eskaintzen dituenak. Hedaduraz militar sariak ere izan daitezke.
* Hainbat gurtza erlijioetan ematen direnak.[eskuinera|thumb|150x150px|Zilarrezko domina [Alfontso V.a Aragoikoa|Alfonso V (1449), Pisanello.]]
Numismatikaren arlo batek, dominen benekotasuna, jatorria eta sailkapenak egiten ditu. Errenazimenduan dominatzat hartzen ziren garai hartan erabiltzen ez ziren Antzinateko edozein txanpon. Orokorrean borobila izan arren, badaude obal itxurako dominak, baita alde anitzetakoak, laukiduna, izardunak, e.a.

## Loturak 
* Domina Paris (frantsesez)
* Domina Artea (gazteleraz)

## Kanpo estekak
Smultronstället

***Smultronstället*** () 1957ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako film dramatiko bat da. Victor Sjöström, Bibi Andersson, Ingrid Thulin eta Gunnar Björnstrand aktoreek antzeztu zuten.

Berlingo Zinemaldian Urrezko Hartza irabazi zuen. Kritikari eta zinezale askoren iritziz Bergmanen film biribil eta onenetakoa omen da.

## Argumentua 
Mediku goraipatua eta jada adineko gizona den Borg irakaslea (Victor Sjöström) bere 50 urtetako ibilbidearen omenezko sari bat jasotzeko Lundeko Unibertsitatera joan beharra dauka. Hunkiturik, bere gorpua ikusi berri duen amesgaizto batetik esnatu eta Estokolmotik Lunderako bidaia bere erraina Mariannekin batera (Ingrid Thulin) autoz burutuko duela erabakiko du. Errainak seme-alabak izateari uko egiten dion Evald senarrarekin (Gunnar Björnstrand) izandako eztabaida baten ondorioz bere etxea utzi berri du. Bidaian zehar, irakasleak bere haurtzaroko oporraldiak igarotzen zituen etxean geldituko dira, basa marrubiak hazten diren eta bere lehen amodioa bizi izan zuen lekua.

[400px|erdian|thumb|[Gösta Ekman, Ingmar Bergman eta Victor Sjöström, *Smultronstället* filmaren filmaketan zehar (1957).]]

## Aktoreak 
## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* *Smultronstället* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Smultronstället* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Agustí Bartra

**Agustí Bartra Lleonart** (katalanez  ahoskatua; Bartzelona, Espainia, 1908eko azaroaren 8a - Terrassa, Espainia, 1982ko uztailaren 7a) katalan olerkaria izan zen.

Bere lehen liburua irudi sentsualez betea ageri da: *Cant corporal* (1938). Gerra zibilaren ondoren Ameriketara erbesteratu zen. *L’arbre de foc* (1946) liburuan gerra-poemak biltzen dira: sinboloen bidez bere drama eta aberriarena unibertsal bihurtzen ditu. Bartrá-ren gainerako lan poetikoaren barne aurkitzen dira: *Màrsias i Adila* (1948); *Oda atlàntica* (1951); *L’evangeli del vent* (1956). Gero, 1971n argitaratutako liburu batean ordura arteko lanak bildu zituen: *Obra poètica completa*. Geroztikakoak dira: *Deixant flors a la tomba de Rilke* (1975); *La fulla que tremola* (1979); *Haikus d’Arinsal* (1981), etab. Eleberria, *Crist de 200.000 braços* (1968) eta antzertia, *El tren de cristall* (1978), *La noia del girasol* (1982), ere landu zituen. Itzultzaile gisa ere nabarmendu zen.

## Zenbait lan 
## Erreferentziak
Emakume bainulariak

***Emakume bainulariak *** (gaztelaniaz, ***Las bañistas***) margolanarekin 1930ean Aurelio Artetak Espainiako Margolaritza Saria irabazi zuen. Margolan honetan euskal gaietatik urrundu zen nolabait. 1988tik Sofia Erregina Museoan dago; aurretik Arte Garaikidearen Espainiako Museoan zegoen.
 
## Deskribapena 
Margolan honetan Artetak emakume talde bat jaso zuen. Sei neska itsasertzean daude, arkaitzen artean; atzean hordartza ikus daiteke. Hemen izadiak ez du beste lanetan moduan mehatxuaren zentzua. Neska gazteak dira eta erabat biluzik daude. Nerea Aresti eta Miren Llonaren iritziz, margolan hau Espainiako Bigarren Errepublikak ekarri zuen askatasunaren eta osasunaren aldeko jarreren ondorioa da. Irudiak erotikoak baino gehiago sinbolikoak dira. Errepublikako urte haietan Artetak biluzi artistiko asko margotu zituen; margolan horiek aurretikoekin diferentzi handia dute: lehen erretratu naturalistak baziren, oraingo hauek izadiaren eta osasunaren aldeko kantua izango dira, gizarte libreago eta irekiago baten sinboloak. Emakume horiek ez dira errealistak, arketipo klasikoak, idealizatuak baizik.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Miren Llona eta Nerea Aresti: "Las mujeres imaginadas de Aurelio Arteta".
Mustafa Barzani

**Mustafa Barzani** ( *Mistefa Barzanî*) (Barzan, Otomandar Inperioa; egungo KRG, Irak, 1903eko martxoaren 14a - Washington, AEB, 1979ko martxoaren 1a), **Mullah Mustafa** moduan ere ezaguna, buruzagi kurdua izan zen

Kurduen Errepublikako gudalburu nagusia zelarik (1945), Iran eta Sobiet Batasunera jo behar izan zuen, Iraketik egotzita. 1958an Irakera itzuli zen eta Kurdistango Alderdiko buru izendatu zuten. Autonomia lege bidez lortu ezinik, 1961ean berriz ere altxatu zen Bagdadeko gobernuaren aurka. Irakeko gobernuak kurdu herriaren genozidioa bideratu zuen eta, negoziazio ugariren ondoan, nolabaiteko autonomia lortu zuten arren, irakiarrak bi alditan saiatu ziren Barzani hiltzen; hark estatutua gaitzetsi eta eraso berri bati ekin zion, Iran eta Estatu Batuak alde eta Sobiet Batasuna aurka zituelarik. Altxamendu honen aurkako zapalkuntzaren ondorioz milaka kurduk Irana erbesteratu behar izan zuten 1975ean. Mustafa Barzani 1979an hil ondoan, Mussad Barzani haren semeak jarraitu zuen Kurdistanen aldeko borrokan.

## Erreferentziak
Pramoedya Ananta Toer

**Pramoedya Ananta Toer** (Blora, Java,  - Jakarta, ) indonesiar idazlea izan zen, herrialde horretako garrantzitsuenetako bat.

## Bizitza 
Pramoedya Ananta Toer erdialdeko Javako Blora herrian jaio zen. 1942an, japoniarrek uhartea inbaditu zutenean, inbasioaren alde agertu zen, indonesiar abertzale ugari bezala. Ondoren, japoniarren basakeria ikusirik, jarreraz aldatu zen. Herbeheretarrek espetxeratu zuten 1947-1949 bitartean, Indonesiako independentzia gerran, eta kartzelan idatzi zituen bere obrarik aipagarrienetariko zenbait: *Iheskaria* (1950, *Perburuan*), *Gerrillari familia* (1950, *Keluarga Gerilya*) eta *Hau ez da jaia* (1951, *Bukan Pasar Malam*). Kontakizun laburrak (1950, *Goizaldea*), eleberriak (1954, *Ustelkeria*), historiari buruzko saiakerak (1960, *Txinatarrak Indonesian*) eta kritika artikuluak idatzi zituen gerra amaitutakoan. Alderdi Komunistako kide izan zen, eta Suhartoren diktadura garaian 14 urte eman zituen preso Buru uhartean (1965-1979); han idatzi zuen *Buruko Saila* tetralogia ospetsua (1980-1988, *Tetralogi Buru*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euskarari ekarriak: Pramoedya Ananta Toer, ekarriak.armiarma.eus
2016ko Udako Paralinpiar Jokoak

**2016ko Udako Paralinpiar Jokoak** () gertakari honen XV. edizioa izan ziren. Brasilgo Rio de Janeiro hirian ospatu zituzten, 2016ko irailaren 7tik 18ra arte.

## Kirolak 
## Domimak 
## Ikus, gainera 
* 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Izaskun Osés

**Izaskun Osés Ayúcar** (Iruñea,  -) nafar erizaina eta kirolaria da. Atleta paralinpikoa da, ikusmen urritasuneko T13 mailan aritzen dena.

2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu eta brontzezko domina irabazi zuen. Europako Txapelketan, zilarrezko bi domina irabazi ditu 400 eta 1.500 metrokoetan .

2018an beste zilarrezko domina bat lortu zuen.

2025ean, Atletismoko Munduko Txapelketan, zilarrezko domina eskuratu zuen T13 1500metroko proban, - ikusmen urritasuna duten atletentzako kategorian.

## Biografia 
Izaskun Oses Ayucar-ek erizaintzako titulua lortu zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoan eta zainketa intentsiboetako erizaina izan zen Nafarroako Ospitalean, baina okularra izateak okerrera egin zuen eta uko egin behar izan zion bere lanari. Harrezkero, prestakuntza izan du ardatz nagusi. 

Osés beti izan da kirol guztien zalea, eta gaztetatik eliteko kirolean aritu da. Egokitu gabeko taekwondoarekin hasi zen, eta Espainiako selekzioarekin lehiatu eta hainbat aldiz txapeldun izan zen. Gainera, erizaintzako karrerarekin uztartu zuen, eta 12 urtez aritu zen horretan, bere ikusmen-patologia areagotu arte.

Motibazioa galdu beharrean, urte horretan bertan brontzezko domina irabazi zuen Rio de Janeiroko Joko Paraolinpikoetan (2016), 1.500 m-tan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Salguero

**Ivan Salguero Oteitza** (Iruñea,  -) nafar igerilari paralinpikoa da, ikusmen urritasuneko S13 mailan aritzen dena.

2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan 200 metro estiloetan , bular estiloko 100 metrokoan, 400 metrokoan, 50 metrokoan eta 100 metrokoan parte hartu zuen..

## Erreferentziak
Eduardo Santas

**Eduardo Santas Asensio** (Zaragoza,  -) aragoiar-nafar txirrindulari paralinpikoa da, garuneko paralisiarako C3, C1-3 eta C1-C5 mailatan aritzen dena.

Europako eta munduko txapelketetan hainbat domina lortu ondoren, 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen..

## Erreferentziak
Amador Granados

**Amador Granados Alkorta** (Andoain,  -) gipuzkoar txirrindulari paralinpikoa da, garuneko paralisirako C3 mailan aritzen dena.

Europako eta munduko txapelketetan dominak lortu ondoren, 2004, 2008 eta 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zituen.

## Erreferentziak
Iñigo Llopis

**Iñigo Llopis Sanz** (Donostia,  -) gipuzkoar igerilari paralinpikoa da, urritasun fisikoko S8 mailan aritzen dena.

2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan 100 metrokoan, 50 metrokoan eta 200 metro estiloetan parte hartu zuen. Dopina dela eta, Kirol Arbitrajeko Auzitegiak (KAA) errusiar kirolariak lehiatik kanpo uztea erabaki zuen, eta horrek Riorako sailkapena erraztu zion Llopisi, Madeiran jokatutako Europako Txapelketa zuzeneko txartela lortzeko ehunen gutxi batzuetara amaitu ondoren.

## Erreferentziak
Rakel Mateo

**Rakel Mateo Uriarte** (Mungia, Bizkaia,   bizkaitar triatleta paralinpikoa da, urritasun fisikoko PT2 mailan aritzen dena. Mateo Uriatek paralisia izan zuen ezker hankan 2001ean istripua izan eta gero.  

Nazioarteko txapelketetan dominak irabazitakoa da, estreinakoz 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Taldearen Zuzendaritza Teknikoko espedizio-buru Angel Aguado eta Zuzendaritza Teknikoaren laguntzaile-lanetan jardun zuen Joaquín Carrasco aldean izan zituen. 

Hiru aldiz izan da Espainiako paratriatloi-txapeldun eta bi aldiz izan da Europako domina-irabazle. Paralinpiar Jokoetan parte hartu du: 2016an Rio de Janeiron, 2020an (hurrengo urtera atzeratuta pandemia zela eta) Tokion eta 2024an Parisen. 

## Bizitza 
[thumb|180px|ezkerrera|[Maitane Azurmendi|Maitane Azurmendiren ilustrazioa]]
Anorexia —12 eta 22 urte bitartean— gainditzea, lortu eta gutxira 100 kilo erori zitzaizkion ezkerreko hankan, lan egiten zuen supermerkatuan maneiatzen ari zen zama. Ondorioak lesio neuropatiko batzuk izan ziren, hanka tolestea eta behatzak oinetatik altxatzea eragozten ziotenak. Hortik aurrera, egunero minarekin bizitzen ikasi behar izan zuen. 

Pastilla mordoa hartzen jardun zuen urtetan. Urteak aurrera egin ahala, gero eta gehiago huts egiten zion hankak, eta bat-batean erori ere egiten zen, kontrolatu ezinik. Izan ere, Australiako Munduko Txapelketan arrastaka iritsi zen helmugara. "Iritsi zen une bat non lehenik nire bizi kalitatea dzen, eta gero kirola", hausnartu zuen. eta 49 urterekin Pariseko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu eta 10. postua lortu zuen. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La historia de superación de la paratriatleta Rakel Mateo, en la serie 'BAT To Paris'. 2024
* Hesiak eraisteko tenorea. Berria 2021
Amnesia

**Amnesia** (, eusk: 'ahanztura') memoria galdu edo era nabarmenean ahultzea da. Hainbat eratako amnesiak daude. Anterogradoa, une jakin baten ondoren gertatutakoari dagokiona; erretrogradoa, berriz une hori baino lehenagoko gertakizunei dagokiena. Erabatekoa edo zatikakoa izan daiteke, eta bertan eragina duten psikologiazko mekanismoen arabera, bi mota daude: barneratuta dagoen oroitzapen bat oharmenera ekarri ezina bata, eta finkapenezkoa bestea, gertaerek oroitzapenik sortu ez dutenekoa. Gaitz hau, eritasun psikiatriko gehienetan nozitzen da uneren batean edo bestean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sacra di San Michele

**Sacra di San Michele** (piamonteraz ''Sacra 'd San Michel ëd la Ciusa*, euskaraz *Done Mikelen Sakratua*) Italiako Piemonte eskualdeko Susa haranean dagoen abadia bat da, Pirchiriano mendiaren gailurrean (962 metro), eta Avigliana eta Chiusa di San Michele udalerrien gain.

X. eta XI. mendeen artean eraiki zen, denbora luzez beneditarren jabetzakoak izan ondoren, gaur egun rosminiarren esku dago.

1980ko Umberto Eco italiar idazlearen *Il nome della rosa'' eleberrian agertzen den abadia honetan oinarritu zen.

Irudi:Sacra di San Michele07.jpg|Lainopean.
Irudi:Sacra di San Michele 2.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Sacra di San Michele - Corpo centrale.jpg|Fatxada.
Irudi:Sacra di San Michele04.jpg|2014an.

## Kanpo estekak 
* Sacra di San Michele abadiaren webgunea (eleanitza)
Erdialdeko Kalimantan

**Erdialdeko Kalimantan** (, jawiz: ) Indonesiako 34 probintzietako bat da, Kalimantango erdialdea hartzen duena. 153.564 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 2.447.428 biztanle zituen. Hiriburua Palangka Raya da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palangka Raya

**Palangka Raya** () Indonesiako hiria da, Erdialdeko Kalimantan probintziako hiriburua, Kahayan eta Sabangau ibaien artean hedaturik dagoena. 2678,5 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 220.952 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Errondo

**Errondo** Donostiako auzune bat da, Aiete eta Amara auzoen artean. Bertako etxe batzuetako Notario-eskrituretan "Alto Amara" gisa ere azaltzen da. Muino batean kokaturik. Errondotik ipar-ekialdera ikuspegi bikaina dago. Ezkerretik eskubira, gertura, Amara Berri, ia Gaseko Fabrika zegoenetik hasita Loiolako Erribera, Loiola, Zorroagako muinoa, Errealaren futbol zelaia eta Donostiako ospialaikusten dira. Urrutira, berriz, eta ezkerretik eskubira ere, ikusten dira Puyoko gaina, Amara zaharra, Urgull mendia, Artzain Onaren katedrala, Itsaso zabala, Kursaala, Gross auzoa, Ulia mendia, Jaizkibel mendia eta tontorra, Sibilia baserriaren inguruak Egia auzoan, eta atzean Larun mendia, Aiako Harriak, Bianditzko lepoak, Santiagomendi eta Adarra mendia. Hego-mendebaldera Miramon ingurua eta atzean Ernio mendia, eta Aiete. Guztiz hiritu gabeko auzunea da, oraindik inguru naturala gordetzen duena. Auzunean Errondo Aundi jauregia eta izen bereko baserria, Errondo Berri eta Errondo Txiki zeuden.2020ean jauregia da zutik dirauen bakarra, eta sarreran ipinita du bere izena. Inguruetan baziren beste baserri batzuk, hala nola Borroto, Uralde, Merkezabal, Puio, Aizkolene eta Juanistegi. 1976ko apirilak 28an Errondoko Bidea izeneko kalea izendatu zuen Donostiako Udalak, 1998ko urriaren 14an Errondoko Gaina kalea bilakatu zena. Auzoaren azpiko tuneletatik Donostiako Amara auzoko sarrerak daude.

## Kokapena 
Auzunearen ardatza Errondo Gaina kalea da, Amarako Errondo pasealekutik aldapan gora igotzen dena, Topoko trenbide gaineko zubia pasa ondoren, eta Aieteko Oriamendi pasealekuarekin bat egitean bukatzen dena.

## Ondare nabarmenak 
* San Juan de Dios Ospitalea Errondoko tontorrean dago eta 1952an ireki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordet

***Ordet*** () 1957ko Carl Theodor Dreyer daniar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoiztu eta idatzitako film dramatiko bat da. 1932ko Kaj Munk apaiz luterano eta antzerkigilearen *Ordet* antzezlanean oinarritua dago. Henrik Malberg, Emil Hass Christensen, Cay Kristiansen eta Preben Lerdorff Rye aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1930 aldera, Mendebaldeko Jutlandiako herrixka batean, Morten Borgen (Henrik Malberg) nekazari zaharra bizi da. Hiru semeren aita da: Mikkel (Emil Hass Christensen), Johannes eta Anders. Lehena Ingerrekin ezkondua dago (Birgitte Federspiel), bi alaben gurasoak dira eta seme baten esperoan daude. Johannnes (Preben Lerdorff Rye) iraganean Teologia ikaslea izan zen, Kierkegaarden ideien eragina izan eta bere burua Jesukristorekin identifikatua sentitzearen ondorioz denek erotzat dute. Hirugarrena, Anders (Cay Kristiansen), sektore erlijiotsu arerio baten buruzagi zorrotza den (Ejner Federspiel) jostunaren alabaz (Gerda Nielsen) maitemindua dago. Egoera honek betidanik bi familien artean egon diren liskarrak areagotuko ditu, bi familiek euren seme-alabak ezkontza ez baitute batere ongi ikusten.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Ordet* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Ordet* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gorroto-diskurtso

thumb|SIM txartela Polonian gorroto diskurtsoaren aurkako kanpainaren leloarekin "Hitzek boterea dute, erabili zentzuz"
**Gorroto-diskurtsoa** pertsona zein talde batzuen aurka egindako adierazpena da, haienganako gorrotoa eta aurreiritziak, haien aurkako indarkeria sustatu edota haiek mespretxatu egiten dituena, haien arraza, etnia, erlijio, naziotasun, adin, itxura, sexu-joera, hizkuntza, joera politiko edo moral edo estatus sozioekonomikoarengatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Ad hominem argudioa
*Agente zirikatzaile
*Astroturfing
*Bandera faltsuko operazio
*Divide et impera
*Gerra psikologiko
*Propaganda beltz

## Kanpo estekak
Santa Krutz baseliza (Asteasu)

**Santa Krutz baseliza** Gipuzkoako Asteasu udalerrian dagoen baseliza bat da.

## Kokalekua 
Elizmendi auzoan dago.

## Eraikina 
Bere barruan XIV. mendeko Ama Birjinaren irudi gotiko bat egon zen, eta gaur egun Donostiako Elizbarrutiko museoan ikusgai dago.
thumb|ezkerrera|Barnealdea eta erretaulak

## Kanpo estekak
Erdialdeko Sulawesi

**Erdialdeko Sulawesi** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Sulawesi uhartearen erdialdea hartzen duena. 61.841 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 2.813.651 biztanle zituen. Hiriburua Palu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palu

**Palu** () Indonesiako hiria da, Erdialdeko Sulawesi probintziako hiriburua. 395 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 336.532 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Frontea (Arteta)

***Frontea*** () margolana Aurelio Artetak Biarritzen 1937an egin zuen. Artista Lapurdin Hegoaldetik ihes eginda zegoen. Lan hau "*Gerraren triptikoa*" izeneko hiru margolanetako bat da; beste biak *Exodoa* eta *Atzealdea* dira. Kritiko askoren iritziz lan hauen oinarrian Gernikako bonbardaketaren ondorioz zabaldutako irudiak egon daitezke baina era sinboliko batez.
 
## Deskribapena 
Margolan honetan gazte bat fusila eskuetan eta zerura begira tirabidean jartzen ikus daiteke. Paisaian arrokak dira nagusi. Zeru zikina eta lainotuan abioiak gaztearen gainetik ikusten dira. Irudi gogorra da bai paisaiagatik baita ere gaztea hildakoez inguratuta baitago: ezkerrean buru kaskodun bat dago; eskuinean gora begira hilotz edo hilzorian dagoen gudari baten gorpua. Argia bizirik dagoen gudariaren gainean zentratzen da, haren alkandora zuriak, ziur aski garbitasunaren sinboloa, dramatismo handiko eszena argitzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Miriam Alzuri: de la guerra".
Kris (filma)

**Kris** (euskaraz *Krisia*) 1946ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako film dramatikoa da. Daniar irratiko Leck Fischer idazlearen *Moderhjertet* ("Amatasuna") antzezlanean oinarritua dago. Inga Landgré, Stig Olin, Marianne Löfgren, Dagny Lind, Allan Bohlin, Ernst Eklund eta Signe Wirff aktoreek antzeztu zuten.

Bergmanek bere zinemagintza ibilbide luze eta oparoan zuzendu zuen estreinako filma izan zen, gidoia ere berak idatziz.

## Argumentua 
Jenny (Marianne Löfgren), Estokolmoko edertasun institutu bateko jabea, Suediako eskualdeko bateko udalerri txiki batera itzuli eta iraganean Ingeborg (Dagny Lind) izeneko emakume baten ardurapean jaiotzetik utzi zuen bere 18 urtetako Nelly alaba (Inga Landgré) berreskuratzeko asmoa du. Jennyk iragan nahasia du, prostituzio eta eskandaluz betea, baina edertasun aretoak bere bizitzari nolabaiteko oreka eta lasaitasuna eman dizkio, orain bere maitalea den Jack (Stig Olin) arrakastarik izan ez duen aktore eta izaera suizidadunarekin udalerrira iritsi berri da. Aldiz, Ingeborg jendeari pianoa irakatsiz eta bere etxeko gelak alokatuz bizitza aurrera ateratzen duen emakume guztiz errespetagarria da. Nelly jada herriko gizonezkoentzat guztiz erakargarria den 18 urtetako neska gazte ederra bilakatu da. Bestalde, Ingeborgen etxean alokairuan dagoen Ulf albaitero gaztea ere (Allan Bohlin) Jennyz maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Wiktor Andersson – Musikaria
* Anna-Lisa Baude – Bezeroa
* Allan Bohlin – Ulf
* Julia Cæsar – Alkatearen emaztea
* Gus Dahlström – Musikaria
* Ernst Eklund – Osaba Edvard
* Sture Ericson – Musikaria
* Karl Erik Flens – Nellyren laguntzailea
* Holger Höglund – Musikaria
* Svea Holst – Malin
* Ulf Johansson – Musikaria
* Inga Landgré – Nelly
* Arne Lindblad – Alkatea
* Dagny Lind – Ingeborg
* Marianne Löfgren – Jenny
* John Melin – Musikaria
* Stig Olin – Jack
* Dagmar Olsson – Abeslaria
* Signe Wirff – Izeba Jessie

## Kanpo estekak 
* *Kris* filmaren eszena ikusgai. Youtube.com 
* *Kris* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Melanargia lachesis

***Melanargia lachesis*** Nymphalidae familiako lepidoptero ditrisio (tximeleta) bat da, Iberiar penintsulan eta hegoaldeko Frantzian aurki daitekeena.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 25–28&nbsp;mm-ko hegal luzera du. Helagak zuriak dira eta kolore marroiz inguraturik daude puntetan. Ertzak zuriak dira. Hegalen azpialdeak zuriak dira, marka grisekin, eta ozelo batzuk nabaritzen zaizkio.

Beldarra berde edo arre argia da eta lerro argi eta ilunak ditu.

## Habitata 
Zelaietan eta malda lehorretan aurkitzen da, 1.700 metrotako altuerarainoko eremuetan.

## Bizi zikloa 
Ekainetik abuztura egiten dute hegan. Emeak hegan dabilela arrautzak banan bana erortzen uzten ditu. handik beldarra ateratzen da eta negua horrela igarotzen du. Pupa landarearen oinean lurraren gainean ezartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Butterflies of Europe
Melanargia occitanica

***Melanargia occitanica*** Nymphalidae familiako lepidoptero ditrisio (tximeleta) bat da, iparraldeko Afrikan eta hego-mendebaldeko Europan aurki daitekeena.

25–28&nbsp;mm-ko hegal luzera dute eta apiriletik ekainera egiten dute hegan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Butterflies of Europe
Melanargia russiae

***Melanargia russiae*** Nymphalidae familiako lepidoptero ditrisio (tximeleta) bat da, hegoaldeko Europatik hego-mendebaldeko Siberiaraino aurki daitekeena.

26–30&nbsp;mm-ko hegal luzera dute eta ekainetik abuztura egiten dute hegan.

Bere larbek *Brachypodium*, *Poa*, *Stipa pennata* eta *Aegilops geniculata* landareak jaten dituzte.

## Azpiespezieak 
* *Melanargia russiae russiae*
* *Melanargia russiae caucasiaca* Nordmann, 1851 (Kaukaso Txikia, Armenia, Talysh)
* *Melanargia russiae transcaspica* Staudinger, 1901 (Kopet-Dagh)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Satyrinae of the Western Palearctic - Melanargia russiae
CABI

irabazi asmorik gabeko nazioarteko erakundea da. Bere egitekoa munduan zehar osasunaren egoera hobetzea da, garapen eramangarriarekin zerikusia duten ezagutza zientifikoak zabalduz, aplikatuz eta sortuz, nekazaritzari, basozaintzari, osasungintzari eta baliabide naturalen administrazioari dagokienez, bereziki; garapen bidean dauden herrien beharrei arreta berezia eskaintzen die.

## Historia 
Jatorriz Commonwealthen Nekazaritza Bulegoa izan zen erakundetik sortu zen CABI (Commonwealth Agricultural Bureaux, CAB) 1913an, Londresen, britainiar koloniei nekazaritzari buruzko informazio zientifikoa emateko zerbitzua sortu zenean. Urtez urte CABen zerbitzuak zabalduz joan ziren. 1985ean CAB International (CABI) izena hartu zuen, bere laguntza Commonwealthetik kanpo zeuden herrialdeetara ere hedatu baitzuen.

## Jarduera eremuak 
CABIk hiru eremu nagusi ditu: argitalpenak, garapenerako informazioaren arloa eta biozientzia izeneko arloa, biologiari, bioaniztasunari eta ingurumenari buruzko azterketak eta esperimentuak egiten dituena. Azken hori da berriena. 1998an sortu zen, CABIk zituen lau institutu zientifikoak bilduz: entomologia, mikologia, parasitologia eta kontrol biologikoa. Aniztasun horri esker aitzindaria da eremu horretan, mundu osoan dauden erronka nagusietan: nekazaritzaren emankortasuna handitzea, baliabide biologikoak zaindu eta ongi erabiltzea, giza jardueraren eragin txarren aurka ingurumena babestea eta tropikoetako parasitoen eragin kutsatzaileari aurre egitea.

## Erakundearen egoitzak 
Erakundearen egoitza, eta argitalpen, informazio eta biozientzia arloak Erresuma Batuan daude, Wallingforden, Oxfordshireko konderrian. Horrez gainera, zenbait ordezkaritza ditu Asiako hego-ekialdean (Kuala Lumpuren, Malaysian); Afrikan (Nairobin, Kenyan) eta Kariben (Curepen, Trinidad eta Tobagon). CABIren biozientzia sailak Erresuma Batuan dituen bi zentroetatik lan egiten du, eta beste bost ikerketagune ditu Kenyan, Malaysian, Pakistanen, Suitzan eta Trinidad eta Tobagon. Talde berezi batek irakaskuntzarako materialak prestatzen ditu eta prestakuntza programak antolatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Tutulani

**Margarita Tutulani** (Berat, Albania, 1925 – Gosë, Albania, 1943) Bigarren Mundu Gerran italiar okupazioaren aurka borrokatu zen albaniar ekintzaile komunista bat izan zen. 19 urte zituela, Ardatzeko potentziek preso hartu eta exekutatu zuten. Gerra ondoren Albaniako Heroi Nazional () izendatu zuten.

## Bizitza 
Margarita Tutulani 1925ean Berat herriko Goricë auzoan jaio zen. Dhimitër Tutulani politikari nazionalista albaniarraren biloba eta Miltiadh Tutulani finantza ministroaren alaba zen. Tirana hiriburuko Ama Erregina Pedagogia Institutuan (*Instituti Femëror Nëna Mbretëreshë*) egin zituen ikasketak. Hala ere, 1939an, Italiak Albania inbaditu zuenean, bere jaioterrira itzuli zen. Urte haietan Margarita Tutulani italiarren okupazioaren aurkako manifestazioen antolaketetan parte hartzen hasi zen. Bere familiak faxismoaren aurkako jarrera sendoa erakutsi zuen.
1942an Albaniako Alderdi Komunistako kide bihurtu zen eta polizia bere bila hasi zen. Klandestinitatean ekintza antifaxistekin jarraitu zuen baina 1943an, poliziak Kristiaq Tutulani (1919-1943) bere anaiarekin batera preso hartu zuen. Hainbat egunez torturak jaso ondoren, Tirana bidean zeramatzatela, Kavaja ondoko, Gosë herrian tiroz hil zituzten biak. Margarita Tutulaniren gorpu mutilatuaren irudiak sekulako oihartzuna izan zuen Albania osoan, eta inspirazio iturri bihurtu zen erresistentzia komunistarekin bat egin zuten lagunentzat, bereziki emakumezkoentzat.

Margarita Tutulani Albaniako Herri Errepublika Sozialistaren herriaren heroi izendatu zuten. Albaniako emakumeentzat eredu iraultzailean bilakatu zuen estatuak, eta herrialde osoan bere estatuak altxa ziren eta kale ugariri bere izena jarri zitzaien.

## Erreferentziak
Online Mendelian Inheritance in Man

***Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM)*** () genetikarekin loturiko gaixotasunen inguruko informazioa eskaintzen duen katalogoa da. 2015ean 23.000 artikulu inguru zituen, horietatik 8.062 fenotipoei buruzkoak.

Victor McKusick doktorearen *Mendelian Inheritance in Man* (MIM) datu-basearen jarraipen digitala da.

## Kanpo lotura 
*  OMIM

## Kanpo estekak
Balonmano Sagunto

**Club Balonmano Sagunto** Saguntoko emakumezkoen eskubaloi taldea da, 1978an sortua. Espainiako palmaresik onena izan du eta Europan ere garaipen handiak lortu ditu.

## Historia 
Taldea Sagunto hirian sortu zen 1978an ofizialki, baina aurretik ere liga batzuk irabaziak zituen. Hiru hamarkadatan Espainiako talde nagusia izan zen eta 1997an Europako Kopa eta Superkopa eskuratu zituen. 2011 urtean babesle gabe gelditu zen eta 2012an hirugarren egin arren azkenean desegin egin behar izan zuen. Gaur egun *CE Handball Marítim* izenarekin ari da.

## Izenak 
Babeslearen araberako izena izan zuen.
* *Medina Valencia* (1967-1980)
* *Íber Valencia* (1981-1992)
* *Mar Valencia* (1993-1994)
* ''El Osito L'Eliana* (1995-2004)
* *Mar Sagunto'' (2005- )

## Palmaresa 
### Espainian: 51 
* Espainiako liga (27): 1968, 1969, 1974, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005
* Erreginaren Kopa (20): 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000
* Espainiako Superkopa (4): 1999–00, 2001–02, 2002–03, 2005–06

### Europan: 3 
* EHF Txapeldunen Liga (1): 1997.
* EHF Errekopa (1): 2000.
* Europako Superkopa (1): 1997.

## Kanpo estekak
Ekialdeko Java

**Ekialdeko Java** (; ) Indonesiako 34 probintzietako bat da. Javaren ekialdeaz gain, Madura uhartea ere hartzen du. 47.799 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 39.155.439 biztanle zituen. Hiriburua Surabaya da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Happy Valley (telesaila)

***Happy Valley*** britainiar polizia telesaila da, Mendebaldeko Yorkshireko Calder Haranean filmatua eta girotua dagoena. Telesailaren protagonistak Sarah Lancashire eta Siobhan Finneran dira. Sally Wainwrightek idatzi eta sortu zuen eta Wainwrightek berak, Euro Lynek, eta Tim Fywellek zuzendu zuten. Serie lehen aldiz BBC One katean estreinatu zen 2014ko maiatzaren 29an, eta bigarren denboraldia bat ere egin zen, 2016ko otsailaren 9an estreinatu zena.

## Aktoreak  
* Sarah Lancashire, Catherine Cawood sarjentua.
* Siobhan Finneran, Clare Cartwright.
* Charlie Murphy, Ann Gallagher.
* James Norton, Tommy Lee Royce.
* George Costigan, Nevison Gallagher.

## Nazioarteko emisioak  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Happy Valley". *BBC-Programak*. 
*   Internet Movie Databasen
Det regnar på vår kärlek

**Det regnar på vår kärlek** (euskaraz *Euria ari du gure bihotzean*) 1946ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako film dramatikoa da. Oskar Braaten eleberrigile eta antzerkigilearen *Bra Mennesker* antzezlanean oinarritua dago. Barbro Kollberg, Birger Malmsten, Gunnar Björnstrand, Åke Fridell eta Ulf Johansson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
David Lindell (Birger Malmsten) eta Maggi (Barbro Kollberg) gazteek bizitzan zorte txarra izan dute. David lapurreta txiki baten ondorioz espetxealdian egon da eta orain libre dagoela bizitza berri bati ekin dio. Maggik aktore izateko helburua zuen, baina behinola ezezagun batekin abentura bat izan, haurdun gelditu eta orain haurtxoaren aita nor den ez delakiela eta bakarrik gelditu da, orain bigarren aukera baten bila bere jaioterrira itzuli da. Honela nada, David eta Maggi tren geltoki batean elkar ezagutu eta bikote bilakatuko dira.

Maitaleek gizarte puritanoak gaizki ikusten duen oro irudikatzen dute. Hortaz, nola edo hala bizirauten, alokairuko gela batean bizitzen eta eguneroko oztopoei aurre egiten ikasi beharko dute. Jendea haietaz aprobetxatu, bikotea lapurretaz salatu eta euren alokairuko gelatik kaleratuak izatean, "Aterkidun Gizona" (Gösta Cederlund) euren aingeru guardako modura agertuko zaie.

## Aktoreak 
* Barbro Kollberg: Maggi
* Birger Malmsten: David
* Gösta Cederlund: Aterkidun gizona
* Ludde Gentzel: Håkansson
* Douglas Håge: Andersson
* Benkt-Åke Benktsson: Fiskala
* Sture Ericson: Kängsnöret
* Ulf Johansson: Stålvispen
* Julia Cæsar: Hanna Ledin
* Gunnar Björnstrand: Purman jauna
* Erik Rosén: Epailea
* Magnus Kesster: Folke Törnberg
* Åke Fridell: Erreberendoa

## Kanpo estekak 
* *Det regnar på vår kärlek* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Det regnar på vår kärlek* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Persona (filma)

***Persona*** 1966ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatiko bat da. Bibi Andersson, Liv Ullmann, Gunnar Björnstrand eta Margaretha Krook aktoreek antzeztu zuten.

Suediar zuzendariaren film ausartenetakoa da, zinemagintzako Nouvelle Vague frantziar eta Free Cinema anglosaxoi mugimendu berritzaileen elementu abangoardista asko sartzen baiditu. Latinezko *Persona* izenburuak jatorriz aktoreek antzeztokian janzten duten mozorroaren aipamena da.

Maiz inoizko film onenen zerrendetan sailkatua agertu ohi da, Bergmanen maisulantzat hartzen da.

## Argumentua 
Elisabet Vogler (Liv Ullmann) antzerkiko aktore ezaguna *Elektra* antzezlana antzezten ari dela ahotsik gabe geldituko da. Ospitalean sartu eta inongo gaixotasunik izan ez arren hitzik egin ezinik jarraitzen du. Bere mututasunetik ateratzeko, Alma (Bibi Andersson) erizainarekin batera udaldiak igarotzen dituen etxean bizitzen jarriko da.

Han bi emakumeen harremana ia sinbiosi batean bilakatuko da. Almak Elisabeten isiltasuna berak bizitako kontakizunekin ordezkatuko du, hauetan aktoreari bere barne-barneko sekretuak kontatuko dizkio. Elisabeten senarraren agerpenak (Gunnar Björnstrand) bi emakumeen artean ezarri den lotura estua gauzatuko du.

## Aktoreak 
Pantailan minutu bat baino gehiago agertzen diren aktore bakarrak Bibi Andersson eta Liv Ullmann izan, Elisabet Voglerrek (Ullmannen pertsonaia) film osoan hamalau hitz bakarrik esaten ditu.

* Bibi Andersson: Alma, erizaina
* Liv Ullmann: Elisabet Vogler, aktorea
* Margaretha Krook: Medikua
* Gunnar Björnstrand: Vogler jauna
* Jörgen Lindström: Mutikoa, Elisabeten semea

## Kanpo estekak 
* *Persona* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Persona* filmaren IMDBko fitxa irakurgai