open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pet Sematary

**Pet Sematary** (euskaraz *Maskota Hilerria*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1983ko azaroaren 14ean Doubleday argitaletxeak argitaratu zen.

## Argumentua 
Church katua beste behin ere hantxe zegoen, Louis Creed-ek nahi bai baina beldur zuen bezala. Bere alabatxo Ellie-k katua zain zezala eskatu zion, baina auto batek jota eta bertan hil zuen. Louisek bere begiz egiaztatu zuen: katua hilda zegoen, maskoten hilerritik haratago lurperatu ere egin zuen. Halere, Church itzuli egin zen, eta bere begirada iraganean baina zital eta ankerragoa zen. Baina etxera itzuli zen eta Ellie ez zen damutuko. Aldiz, Louis Creed damutuko zen. Maskoten hilerritik haratago, inor igarotzea ausartzen ez zen enbor hesitik haratago, berrogeitabost eskilara mailetatik haratago, antzinako indiar hilerri bateko deabruzko botereak egarri hilkor eta asekaitzez deitzen baitzion...

## Zinema 
* *Pet Sematary*: 1989an Mary Lambertk zuzendu eta Dale Midkiff, Fred Gwynne, Denise Crosby, Miko Hughes eta Blaze Berdahl aktoreek antzeztutako filma bat da.

## Kanpo estekak
Cycle of the Werewolf

**Cycle of the Werewolf** (euskaraz *Gizotsoaren Zikloa*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1983ko azaroaan Land of Enchantment argitaletxeak argitaratu zen.

## Argumentua 
AEB, Maine estatuko Traker's Mills herri txiki eta lasaian otsogizonaren ailegatzea adierazten duela dirudien hilketa bolada bat hasi da, hilabetero, ilargi beteko gau guztietan herritarren hilketekin hasi zen. Herrian PIZTIA nor ote denaren zurrumurrua barra-barra dabil, uztailaren 4eko gauean gurpildun-eserlekuko Marty Coslaw mutilak gizotxoari petardo sorta bat bota eta PIZTIA begi bakar batekin lagatzen duen arte. Honela, Martyk PIZTIA nor den jakin ahalko du, baina hark herriko norbaitek bere ezkutuko nortasuna zein den badakiela jabetzean mutil gaztea nola edo hala isilarazten saiatuko da. Marty, bere osabaren laguntzaz, PIZTIAri aurre egiteko ere prestatuko da.

## Zinema 
* *Silver Bullet*: 1989an Daniel Attiasek zuzendu eta Gary Busey, Everett McGill, Megan Follows, Corey Haim, Terry O'Quinn, Lawrence Tierney, Bill Smitrovich, Kent Broadhurst, David Hart eta James Gammon aktoreek antzeztutako filma bat da.

## Kanpo estekak
Christine (eleberria)

**Christine** Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1983ko apirilaren 29an Viking Press argitaletxeak argitaratu zen.

## Argumentua 
Arnold Cunningham, ezizenez *Arnie*, institutuko xake elkarteko kidea den nerabe oso lotsati eta ikaslea da. Bere aknea eta betaurreko handien ondorioz beste ikasle batzuen txantxen eta umilazioen jomuga da. Arnieren lagunminena Dennis da, institutuko amerikar futboleko taldean jokatzen duenez gainontzeko ikasleen artean oso ongi ikusia dago.

Egun batez, Arniek *Christine* deritzon 1958ko Plymouth modeloko auto bat ikusiko du, gasolina merkeagoa eta rock and rolla puri-purian zegoen garaiko autoa. Arnie autoa nola edo hala erosteko prest dago. Eta horrelaxe egingo du. Baina autoa zaharberritzeko lan neketsuan dabilela, autoak berezko bizia duela jabetuko da. Edota bere irudipena ote da? Dennisek azkeneko hau pentsatzen du, baina Libertyville herriko kale eta etorbideetan barna jendea hila agertzen hasiko da, gainera autoak Arnierengan eragin oso kaltegarria ere baduela dirudi, mutil gaztean mundutik isolatu eta autoarekin guztiz obsesionatzeraino. Eta azkenean Dennisek errealitate beldurgarriari uko ezingo dion unea iritsiko da: *Christine* bizirik dago...

## Zinema 
* *Christine (1983ko filma)*: 1983an John Carpenterrek zuzendu eta Keith Gordon, John Stockwell, Alexandra Paul, Robert Prosky eta Harry Dean Stanton aktoreek antzeztutako filma bat da.

## Kanpo estekak
Oud-Heverlee

**Oud-Heverlee** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Blanden, Haasrode, Oud-Heverlee bera, Sint-Joris-Weert eta Vaalbeek. 2013ko urtarrilaren 1ean 11.046 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
The Shining (eleberria)

'''*The* *Shining*'* (euskaraz *Distira*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1977ko urtarrilaren 28an Doubleday argitaletxeak argitaratu zen.

2013an Kingek *Doctor Sleep* izeneko jarraipena argitaratu zuen.

## Argumentua 
REDRUM. Hori zen Dannyk ispiluan ikusi zuen hitza: nahiz eta irakurtzen jakin ez, izuaren mezua zela laster asko ulertu zuen. Bost urte zituen, eta adin horretan haur gutxi ohartzen dira ispiluek islada aldarazten dutela, eta are gutxiago errealitatea eta fantasia ezberdindu ere. Baina Dannyk bere fantasiak ispiluko distirarekin zerikusia zuela eta benetako bilakatuko zirelako frogak zituen: REDRUM... MURDER, (euskaraz, "hilketa").

Dannnyren ama dibortzioaz pentsatzen ari zen, eta aita, berriz, heriotza eta suizidioa bezalako gauza txarrez guztiz obsesionatuta zegoen; hortaz, Coloradoko mendietako luxuzko hoteleko zaintzailea izateko proposamenari ezin zion inola ere muzin egin, sei hilabetez elurpean eta isolaturik egoten zen hotel erraldoiko zaintza egitea. Udaberrian izotz eta elurrak urtzen hasi arte hirurek hotelean bakar-bakarrik egon behar zuten. Bakarrik?...

## Zinema 
* *The* *Shining'' (filma): 1980an Stanley Kubrickek zuzendu eta Jack Nicholson, Shelley Duvall, Danny Lloyd eta Scatman Crothers aktoreek antzeztu zuten.

## Kanpo estekak
Thinner (eleberria)

**Thinner** (euskaraz *Meheago*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1984ko azaroaren 19an New American Library argitaletxeak argitaratu zen.

Stephen Kingek liburu hau Richard Bachman ezizenez idatzi eta argitaratu zuen.

## Argumentua 
AEBtako Connecticut estatua, Fairview udalerria. Billy Halleck bere emaztea eta alabarekin batera bizi den abokatu arrakastatsu eta lodikote bat da. Lagun batzuk bisitatzen egon ondoren, senar-emazteak autoz etxerako bidean doaz, baina Billy gidatzen doan bitartean bere emaztea sexu fantasia gisa masturbatzen hasiko zaio, ondorioz Billyk une batez autoaren kontrola galdu eta kalea gurutzatzen ari zen atso bat jo eta bertan hilko du. Billyk herriko poliziaburua eta epailearekin duen adiskidetasunaz baliatuz ondorengo epaiketan atsoaren hilketa kargutik absolbitua ateratzea lortuko du. Atsoa, hain zuzen ere, egun horietan udalerrian zeuden ijito ibiltari komunitate bateko kidea zen.

Baina Billyk epaitegitik kalera ateratzekoan ijito komunitate horretako buruzagia eta hildako atsoa zenaren aitarekin topo egingo du, ijito zaharra delakoa, honek Billyri eskuarekin masaila ukitu eta honakoa aipatuko dio: "Meheago".

Egun horretatik aurrera Billy gero eta gehiago mehetzen hasiko da, eta nahiz eta hasieran pisua galtzeaz pozik egon eta zergatik ote den susmorik izan ez arren, mehegia egon eta bere osasuna egunez-egun okertze aldera hasten denean bere biziarengatik kezkatzen hasiko da, hortaz bere herritik joan zen ijito komunitatearen bila hasiko da, madarikazio horretatik aska dezakeen bakarra ijito zaharra baita, baina hori ez da bere kezka bakarra izango, bere emaztea eta mediku talde batek bere gaixotasuna ikertu asmoz herrira itzularazi nahi baidute. Billyri epaiketan lagundu zioten epailea eta poliziaburua ere azaleko gaixotasun arraroekin madarikatuak izan zirela ere jakingo du, biak ere beren buruaz beste egiten amaitu zutelarik.

## Zinema 
* *Thinner (filma)*: 1996ean Tom Holland ek zuzendu eta Robert John Burke, Joe Mantegna, Lucinda Jenney, Michael Constantine, Kari Wührer eta Bethany Joy Lenz aktoreek antzeztutako filma bat da.

## Kanpo estekak
Muturreko (abereak eta beste animaliak)

thumb|300px
**Muturrekoa** edo **mozala** abere eta animalia batzuei muturrean jartzen zaien tresna da, haien ahoa itxi eta jan eta hozka egin ez dezaten prestatua.

## Kanpo estekak
Tatiana Sorokko

**Tatiana Nikolaievna Sorokko** (; Arzamas-16, Errusia, 1971ko abenduaren 26a) modelo errusiar eta estatubatuar ospetsua da, San Frantzisko bizi dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tatiana Sorokko fitxa (IMDb)
Wezembeek-Oppem

**Wezembeek-Oppem** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa, Bruselako erdigunetik 10 kilometrora dagoena. 2013ko urtarrilaren 1ean 13.830 biztanle zituen.

Wezembeek-Oppem Brusela inguruko nazioarteko langileen erresidentzia guneetako bat da, besteak beste, bertan baitaude Internationale Deutsche Schule Brüssel (iDSB) eta British School, Tervuren ondoko herrian.

thumb|ezkerrera|upright|Wezembeek-Oppemeko udaletxea
1947ko azken hizkuntza-zentsuaren arabera, Wezembeek-Oppemeko populazioaren %30a ren ama hizkuntza frantsesa zen. 1963an, Belgikan hizkuntza-mugak ezarri zirean, udalerria Nederlandera hizkuntza eremuaren barruan kokatu zuten baina frantses hiztunentzat zenbait eskubide bermatuz. 1993an, Belgika federazio bilakatu zenean, Flandria erregio sortu berriaren barruan geratu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hizkuntza erraztasunak dituzten udalerriak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Zabaltza (arkitektura)

thumb|300px
Arkitekturan, **zabaltza** edo **gaindegia** eraikinetako goi-aldean dagoen estalki laua da, horren gainean hainbat ekipamendu eta azpiegitura jarri eta oinez ibiltzeko prestatua.

Teilatu lauaren aldaera bat, berezkoa eta Euskal Herrian 20. mendean garatua, teilatu putzuduna izan da, batez ere industria lantegietan erabilia.

## Kanpo estekak
Holt gaztelua

**Holt gaztelua** (galeseraz *Castell Holt* eta ingelesez *Holt Castle*) Galesko Wrexham konderriko Holt udalerrian dagoen gaztelu baten hondakinak dira. Gaztelua Gales eta Ingalaterrako Erresumaren arteeko mugan eta Dee ibaiaren ertzean zegoen.

Erdi Aroan, bost dorredun gotorleku honi *Castrum Leonis* edo *Lyonsbecaus castle* deitzen zitzaion, izatez, sarrera nagusiaren gainean arlandutako leoi bat baitzegoen. XVII. menderako, gazteluko ia harri guztiak ebatsi zituzten, eta ondorioz, gaur egun hareharrizko oinarria baino ez da geratzen.

thumb|thumbtime=9|350px|ezkerrera|Holt gazteluaren berreraikuntza (1495)

## Kokapen mapa 
* Holt gazteluaren argazkia eta informazioa
* Holt gaztelua - webgunea
* Holt gazteluaren irudiak

## Kanpo estekak
The Dead Zone (eleberria)

**The Dead Zone** Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1979ko abuztuan Viking Press argitaletxeak argitaratu zuen.

## Argumentua 
John Smith esnatu zenean lau urtez koman egon zela jakiteak zeharo izutu zuen. Are eta gehiago etorkizuneko gertakizunak iragartzeko nahiz pertsonen iragana jakiteko ahalmena bereganatu zuela jabetzeak. AEBetako presidenterako hautagaia zen Greg Stillson izeneko gizon maltzur hark hauteskundeak irabazi eta gizateria gerra nuklear batean sartuz mundua suntsituko zuela ere bazekien. Hortaz, hondamendia gauzatu ez zedin hura hiltzea beste irtenbiderik ez zuen.

## Zinema 
* *The Dead Zone (filma)*: 1983an David Cronenbergek zuzendu eta Christopher Walken eta Martin Sheen aktoreek antzeztutako filma bat da.

## Kanpo estekak
Galbuli

**Galbuli** Piciformes ordenaren barruan sailkatzen den bi hegazti azpirodenetako bat da. Bere barruan Bucconidae eta Galbulidae familiak daude. Beste subordena Pici da.

## Familiak 
* Bucconidae
* Galbulidae

## Kanpo estekak
Artezgailu (argipena)

**Artezgailua** honakoa izan daiteke:

* Mekanikan, artezketa egiten duen makina, hau da, pieza bati behar duen forma eta neurri zehatza ematea dion makina.
* Elektrizitatean, artezgailua, korronte alternoa korronte zuzen bihurtzen duen osagai edo zirkuitu elektrikoa.
Aleksandr Khalifman

**Aleksandr Valerievitx Khalifman** (; Leningrado, 1966ko urtarrilaren 18a) errusiar xake jokalaria da, Nazioarteko Maisu Handia eta FIDEren Munduko xake txapelduna 1999tik 2000ra.

Ezustean irabazi zuen 1999ko FIDEren Munduko Xake Txapelketa, finalean Vladimir Akopian armeniarra garaitzean. Une hartan xake jokalari onenen sailkapenean 44. postuan zegoen, eta Munduko Xake Txapeldun Klasikoa zen Gari Kasparov zegoen lehen postuan.

Errusiako xake taldearekin urrezko domina irabazi zuen 1992, 2000 eta 2002ko Xake Olinpiadetan eta 1997ko Taldekako Munduko Xake Txapelketan.

## Kanpo estekak 
*  FIDE
*  Chessgames
Salmenta gurutzatua

Marketinean bezero batek kontsumitu edo kontsumitu nahi dituen antzeko produktuak saltzen saiatzean datzan teknikari “salmenta gurutzatua” (ingelesez cross-selling) deritzo. Konpainia baten sarrerak handitzea da bere helburua. Adibidez, mugikor bat erosten duen norbaiti, funda, kotxerako kargagailua edo GPS gisan erablitzeko oinarria ere eskeiniko zaizkio.

Marketinean bezero batek kontsumitu edo kontsumitu nahi dituen antzeko produktuak saltzen saiatzean datzan teknikari “salmenta gurutzatua” (ingelesez cross-selling) deritzo. Konpainia baten sarrerak handitzea da bere helburua. Adibidez, mugikor bat erosten duen norbaiti, funda, kotxerako kargagailua edo GPS gisan erablitzeko oinarria ere eskeiniko zaizkio. Erlazionaturiko produktuak eskainiz, salmenta prezioa garestitu daiteke.
Interneti esker salmenta gurutzatuak gorakada handia jasan du. Sarean eginiko erosketetan, enpresek kontsumitzaileen gustuen edo ohituren berri ematen duten erregistroak gordetzen dituzte. Honek kontsumitzailearen edo bezero potentzialen etorkizuneko bisitetan cross-selling estrategiak inplementatzeko aukera ematen die denda birtualei. Adibidez, bezero batek beldurrezko filmeak erosteko ohitura badauka, genero horretako nobelak eskeiniko zaizkio, bai, baita beldurrezko posterrak edota OST diskak, etab.

Zerbitzu mota hauek Software As A Service gisan eskeintzen dira, kalkuluen zailtasunagatik. Salmenta gurutzatua barneratzen duen zerbitzuari gomendatze sistema deitzen zaio eta salmentak %10 eta %30 artean bultzatzen ditu. 

## Erreferentziak 
* ¿Por qué utilizar estrategias de venta cruzada? - Roberto Espinosa (Gazteleraz)

## Kanpo estekak
Archilochus

:

***Archilochus*** Trochilidae familiako hegazti genero bat da. Bi espezie migratorio oso txiki daude barruan. Negua Ertamerikan igarotzen dute eta uda Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldean.

## Espezieak 
* *Archilochus colubris*
* *Archilochus alexandri*

## Kanpo estekak
Finnegans Wake

***Finnegans Wake*** James Joyce irlandar idazlearen komedia eleberri bat da. Estilo esperimentalean idatzia, ingelesez idatzitako fikziozko idazlan irakurgaitzenetako bat izatearen ospea du. Parisen hamazazpi urtetan idatzia, 1939an argitaratu zen, idazlearen heriotza baino bi urte lehenago:

## Argumentua 
Haren esanahi ilun ugari eta dozena bat hizkuntzetan egindako hitz-jokoen ondorioz, edukiaren laburpena egitea nekeza da.

Liburua honelaxe hasten da:

"Commodius vicus" delakoa Giambattista Vico (1668-1744) italiar filosofoari buruzko aipamena da. Vicok historia ziklikoaren teoria defendatzen zuen. Alegia, mundua hiru aroen amaierara hurbiltzen ari zela uste zuen: jainkoen aroa, heroien aroa eta gizakien aroa. Hastapen honek Joycen eleberri osoan eragingo du, bukaeran "riverrun" hitzarekin ere amaitzen baitu.

Orokorrean, sarrerako kapituluak liburuaren gaien ikuspegia osoa ematen du. Lehenbizi, pertsonaia nagusiarekin mintzatzen da, Finnegan delakoa, Dublingo igeltseroa (munduko historian egon diren eraikuntza-langile guztien ordezkaritzat jo ohi da), andamio edo dorre batetik erori eta hil egingo da. Bere hiletan zehar (ingelesez "wake"), "Finnegan 's Wake" umorezko irlandar abesti herrikoia entzuten da (Joycek liburuaren izenburutzat nahita hautatua), borroka bat jazoko da, gorputza whiskeyz zipriztindu eta Finnegan berriz ere zutitu egingo da (ingelesez "Finnegan Awakes").

## Kanpo estekak
Neolebias

***Neolebias*** Distichodontidae familiaren barruan sailkatzen den arrain genero bat da. Afrikan bizi dira.

## Espezieak 
Guztira 11 espezie ezagutzen ditugu:
* *Neolebias ansorgii* Boulenger, 1912
* *Neolebias axelrodi* Poll & J. P. Gosse, 1963
* *Neolebias gossei* (Poll & J. G. Lambert, 1964)
* *Neolebias gracilis* Matthes, 1964
* *Neolebias kerguennae* Daget, 1980
* *Neolebias lozii* Winemiller & Kelso-Winemiller, 1993
* *Neolebias philippei* Poll & J. P. Gosse, 1963
* *Neolebias powelli* Teugels & T. R. Roberts, 1990
* *Neolebias trewavasae* Poll & J. P. Gosse, 1963
* *Neolebias trilineatus* Boulenger, 1899
* *Neolebias unifasciatus* Steindachner, 1894

## Kanpo estekak
Adierazle mikrobiologiko

**Adierazle mikrobiologikoa** mikrobio patogeno baten balizko presentziaren zantzua ematen duen mikroorganismoa da. Ur eta elikagaien analisi mikrobiologikoetan ohikoa da adierazle mikrobiologikoen bilaketa laborategian.

## Adierazleak ur-analisietan 
Gaixotasun ugari mikrobioz kutsatutako ura edatean harrapatzen dira. Horregatik, edateko uraren hornidura publikoak kontrolatu behar dira, ur-analisien bidez. Kutsadura mikrobiologikoa antzemateko ez da praktikoa mikrobio patogeno guztiak bilatzea, eta horregatik mikrobio adierazleen bilaketa besterik ez da egiten. Horren arrazoia zera da: mikrobio adierazlerik ez badago uretan, patogenoak ere ez dira izango 

Edateko ur batean gorotz-kutsadura edo kutsadura fekalaren arrastoak izatea arriskutsua da oso; ez kutsadura fekalak, berez, eragile patogenoa delako, mikrobio patogenoen balizko presentzia adierazten duelako baizik. Izan ere, kontuan hartu behar da gaitz gastrointestinal larri batzuk (kolera, disenteria, sukar tifoidea...) kutsadura fekala duten uren bidez transmititzen direla, animalia edo gizaki gaixoek gorotzekin batera bakterio edo mikrobio patogenoak askatzen baitituzte.

Kutsadura fekala edateko uretan ikertzeko mikrobio adierazleak bilatzen dira, patogenoen ordez. Kutsadura fekalaren adierazleak dira giza zein animalien hestean bizi diren bakterioak, eta beren agerpenak analizatutako uretan gorotz-aztarnen presentzia adierazten du (eta bakterio patogeno balizko presentzia ere -Salmonella, Shigella, Vibrio cholerae, etab.-).

## Adierazle mikrobiologikoen ezaugarriak 
Esan bezala, mikrobio adierazleak gizabanako guztien (osasuntsu zein gaixoen) gorotzetan daude kopuru handietan. Adierazle mikrobiologiko on batek honako ezaugarri hauek bete behar ditu:

* ez da patogenoa izan behar
* patogenoarekin batera bizi behar du
* patogenoa baino kopuru handiagoetan izan behar du gorotzetan
* erraz detektatu behar da laborategian
* bere presentziak kutsadura fekala adierazi behar du
* gai izan behar du hesteetatik kanpo bizitzeko (uretan)

Kutsadura fekala antzemateko gehien bilatzen diren adierazleak honako bakterio hauek dira:

* koliforme taldeko bakterioak, batez ere Escherichia coli
* Enterococcus faecalis
* Clostridium perfringens

Adierazleen artean koliformeak dira garrantzitsuenak. Talde horretako kideek ezaugarri hauek dituzte: kokobazilo Gram negatiboak eta anaerobio fakultatiboak dira; ez dute esporarik sortzen eta gai dira laktosa hartzitzeko 37º C-tan 48 ordutan, gasa sortuz. Koliformeek ornodunen hesteak dute bizitokia .

Koliforme taldean lau genero sartzen dira: Escherichia, Citrobacter, Enterobacter eta Klebsiella. Escherichia coli da koliforme ezagunena: bakterio honek laktosa hartzitzen du gasa sortzen 24 ordutan eta 44,5º C-tan, beste koliformeek egiten ez dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chelonoidis donfaustoi

***Chelonoidis donfaustoi*** *Chelonoidis* generoko dortoka erraldoia da. Narrastien barruko Testudinidae familian sailkatuta dago.

2015era arte espezimenak beste espezie baten barnean, *Chelonoidis porteri* espeziean hain zuzen ere, sailkatzen zituzten baina, ikerketa morfologiko eta genetikoak egin ostean, espezie berri izendatu zuten.

Galapagoak uhartedian dagoen Santa Cruz uhartearen ekialdean, Cerro Fatal inguruan, bizi diren dortokek osatzen dute espeziea, eta ikerketetan adituek ehundaka zenbatu zituzten. Santa Cruzen mendebaldean bizi direnak, berriz, milaka dira eta *Chelonoidis porteri* espeziearenak dira. Espeziearen izen zientifikoa Fausto Llerenaren omenez jarri dute, Galapagoetako Parke Nazionaleko ugalketa eta hazkuntza zentroko burua izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Engómez sendia

**Engómez sendia** Donostiako (Gipuzkoa) historian garrantzi handiko merkatari familia bat izan zen. Probestu kargua haien esku egon zen zenbait mendez, 1351tik. Probestua hiriko agintari nagusia zen; beste goi kargu batzuen artean, berak zuen botere betearazlea eta botere judiziala, erregearen ordezkaritzat. Engómeztarren dorretxea, harrizkoa, herriaren garrantzitsuenetariko bat izan zen. Engómeztarrek gaskoi jatorria zuten. Donostian, bestetik, lur eremu eta etxe askoren jabeak izan ziren bai herri bilduan baita ere inguruan, esaterako Uba mendian (Loiolan). Haien etxe nagusiaren aztarnak Embeltran kalean eta Narrika kalean agertu dira; baliteke bi kale horien izenak familia honekin loturarik izatea.

## Familiakide batzuk 
* Migel Martínez de Engómez
* Pelegrin de Engómez
* Domingo de Engómez
* Maria de Engómez
* Erasmo de Engómez
* Santxo de Engómez
* Martin Gómez de Engómez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  [Jabier Maria Sada(https://eu.wikipedia.org/wiki/Jabier_Maria_Sada): *Historia de la ciudad de San Sebastián a través de sus personajes*. Alberdania, 2006.]
Hime

**Hime** hitzarekin honakoak ezagutzen dira:
* *Hime*, arrain generoa.
* Hime, japonierazko hitza, (姫), printzesa mota bat izendatzeko.
Crithagra

***Crithagra*** Fringillidae familiaren barruan sailkatzen den hegazti genero bat da. Tradizionalki bertako espezieak *Serinus* generoaren barruan sailkatzen ziren, eta batzuk *Alario* eta *Pseudochloroptila* generoaren barruan. Hala ere ikerketa genetikoek espezie guzti hauek berkokatu eta *Serinus* eta *Crithagra* generoetan sailkatu dira.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Dromaius

**Dromaius** Australia dauden Dromaiidae familiako Casuariiformes ordena generoa da. Espezie existitzen bat, *Dromaius novaehollandiae* normalean emu bezala ezagutzen dago.

## Espeziea 
* *Dromaius novaehollandiae*
* †*Dromaius baudinianus*
* †*Dromaius ocypus*

## Kanpo estekak
Austrolebias

***Austrolebias*** Rivulidae familiako arrain genero bat da. Hego Amerikako oihanetako hainbat erreka eta ibaitan bizi dira.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sint-Genesius-Rode

**Sint-Genesius-Rode** (nederlanderazko ahoskera: ; ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. 2013ko urtarrilaren 1ean 17.934 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Hizkuntza erraztasunak dituzten udalerriak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Galmaarden

**Galmaarden** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Galmaarden bera, Tollembeek eta Vollezele. 2013ko urtarrilaren 1ean 8.535 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hime (arraina)

***Hime*** Aulopidae familiako arrain genero bat da. Ozeano Indikoan eta Ozeano Barean bizi dira.

## Espezieak 
* *Hime curtirostris* (J. M. Thomson, 1967)
* *Hime formosana* (S. C. Lee & W. C. Chao, 1994)
* *Hime japonica* (Günther, 1877) (
* *Hime microps* Parin & Kotlyar, 1989
* *Hime pyrhistion* M. F. Gomon, Struthers & A. L. Stewart, 2013

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scherpenheuvel-Zichem

**Scherpenheuvel-Zichem** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerria da, Flandriako Brabante probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Averbode, Messelbroek, Okselaar, Scherpenheuvel, Schoonderbuken, Keiberg, Kaggevinne, Testelt eta Zichem. 2013ko urtarrilaren 1ean 22.592 biztanle zituen.

Scherpenheuvel (euskaraz: "mendi zorrotz"), Belgikako eliza katolikoaren peregrinazio gune nagusia da.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Carbisdaleko gaztelua

**Carbisdaleko gaztelua** () Eskoziako Highland eskualdean kokatzen den gaztelua da, Carbisdale herrian.

## Historia 
1905 eta 1917 artean eraiki zen Mary Caroline Sutherland-eko dukesarentzat.

Mary Caroline aurrez Blair dukesa izenarekin ezagutu zen, Arthur Kindersely Blair kapitainaren alarguna baitzen Sutherlandeko dukearekin ezkondu zenerako. Sutherland familiak ez zuen begi onez ikusi ezkontza hori eta dukea hil zenean haren semearen eta dukesa berriaren arteko istilua sortu zen testamentuari zegokionean. Epaileak dukesa agiriak suntsitu izana leporatuta Londresen giltzaperatu zuen. Azkenean familia eta dukesak adostasuna lortu zuten eta gaztelu bat eraikitzeko adina diru eman zion beti ere Sutherlandeko lurraldetik urrun baldin bazen.

1933an Theodore Salvesen negoziogizon eskoziar-norvegiarrak erosi zuen eta Bigarren Mundu Gerra garaian naziek Norvegia okupatu zutenean Haakon VII.a Norvegiakoak eta haren seme Olav printzeak bertan hartu zuten babesa. 1941ean Carbisdaleko konferentzia antolatu zuen eta tropa sobietarrei Norvegiara sartzeko baimena eman zien bertan.

Theodore Salvesen hil zenean haren seme Haroldek jaso zuen gaztelua eta honek *Scottish Youth Hostels Association* (Eskoziako gazteen aterpetxeen elkartea) erakundeari eman zion. Aterpeak 1945ean reki zituen ateak.

## Bitxikeriak 
Carbisdaleko gazteluak 365 leiho ditu eta dorreak hiru aldetan dauka erlojua, baina Sutherlandeko norantzan dagoen horman ez.

Artelan ugari ditu, zaharrenak 1680 urtekoak. Italiatik ekarritako marmolezko estatua ugari ere badaude barnean. Estatua bat bira araziz ate sekretu bat zabaltzen da.

Gazteluan hainbat mamu daudela esaten da eta hainbatetan ikertzaileak ibili izan dira bertan. Zuriz jantzitako emakume bat, Carbisdaleko guduko soldadu bat eta gazteluko lorezaina izan zena ere aipatzen dute.

## Iruditegia 

Irudi:Carbisdale Castle - geograph.org.uk - 1730146.jpg|Gaztelua basoan.
Irudi:Carbisdale castle near Invershin - geograph.org.uk - 712429.jpg|Sarrera eta dorrea.
Irudi:Carbisdale Castle (3869612619).jpg|Gazteluaren dorrea.
Irudi:"The Long Corridor" - geograph.org.uk - 225250.jpg|Korridore luzea.
Irudi:Carbisdale Castle-interior-1.JPG|Hall-a.

## Kanpo estekak 
* Carbisdale.org webgunea
Doricha

***Doricha*** Trochilidae familiako hegazti genero bat da. Mexikoko hegoaldean, Guatemala, El Salvador eta Hondurasen bizi dira.

## Espezieak 
* *Doricha eliza*
* *Doricha enicura*

## Kanpo estekak
Laverne Cox

**Laverne Cox** (Mobile, Alabama, Ameriketako Estatu Batuak, 1972ko maiatzaren 29an) aktore, telebistako reality-etako izar, telebistako ekoizle eta LGBTen defendatzaile estatubatuarra da. Netflixeko *Orange is the New Black* telesailean *Sophia Burset* izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da. Horri esker, Primetime Emmy Saria irabazteko hautagaia izan zen antzezpen onenaren kategorian.

Laverne Cox emakume transgeneroa da, komunitate honen eskubideen defendatzaile. Bereziki, ikus-entzunezkoen alorrean pertsona transek duten rolaz egin du aktibismoa: *Disclosure* dokumentala ekoitzi zuen alor horretan, hain zuzen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oinetxe

**Oinetxea** leinu historiko bateko antzinako lehen etxea da. Hego Euskal Herrian oinetxeak Behe Erdi Aroan sortu ziren bereziki, Ahaide Nagusien inguruan, eta haietan abizena ematen zitzaien oinetxeko senide guztiei. Ez dira nahastu behar baserriekin, azken hauek XIV. mendearen bukaeratik soilik hasi baitziren eratzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinloch gaztelua

**Kinloch gaztelua** (, ) Eskoziako Highland eskualdean kokatzen den gaztelua da, Rùm uhartean, Barruko Hebridetan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
XIX mendean Alexander Maclean zen Rùm uhartea jabea. Napoleondar Gerretarako leherkariak egiteko sodio karbonatoa ekoizten zen eta honek nabarmen aberastu zuen Maclean. Baina gerra bukatzean prezioek gainbehera handia izan zuten eta 1828an Macleandarrek alde egitearekin batera uharteko biztanleek ere utzi egin zuten Rùm. Bertako ardiak zainduko zituzten artzain batzuk baino ez ziren uhartean gelditu. Lachlan Maclean Kinloch etxea eraikitzen hasia zen dagoeneko baina bertan behera gelditu ziren lanak.

1845ean James Gascoyne-Cecil Salisburyko markesak uhartea erosi zuen eta bertako azienda antolatu zuen. Ardiez gain oreinak ere sartu zituen eta hainbat etxola eta errepide eraiki zituen.

1879an John Bullough Lancashireko ehungintzako magnateak erosi zuen eta honen seme Sir George Bullough izan zen 1897 eta 1900 artean Kinloch gaztelua eraiki zuena. Familiaren mausoleoa ere egin zuen, baina jendeak "komunak" ziruditela esaten zuenez eraitsi eta tenplo doriko bat eraiki zuen.

Gaztelua altxatzeko 300 langile aritu ziren eta Annango hareharri gorria erabili zuten. Argi-indarra, berogailua eta telefonoak zituen eta luxuzko gaztelua eraiki zuten. 250.000 libera gastatu zituen magnateak. 1912an urezko eta japoniar lorategiak, bolatokia eta golf zelaia gehitu zizkion, bai eta beirazko negutegia ere. Ehizaldiak antolatzen zituen lagunekin baina Lehen Mundu Gerraren ondoren bertara etortzeari utzi zion eta gaztelua bertan behera gelditzeaz gain uhartea ere berriz hustuz joan zen. 1900 urteko 100 biztanletatik 1951eko 28 biztanletara jeitsi zen.

1957an Eskoziako Natur Babesgunea erakundeak erosi zuen, eta mausoleoa izan zen familiaren eskutan gelditu zen eraikin bakarra. Natura Erreserba Nazionala bihurtu zen eta 1992an Eskoziako Natur Ondare.

1996an Kinloch gazteluaren lagunen elkartea sortu zen gaztelua babestu eta mantentzeko asmoaz.

## Iruditegia 

Irudi:Kinloch Castle - geograph.org.uk - 2506621.jpg|Gazteluaren aurrealdea.
Irudi:Kinloch Castle from SW - geograph.org.uk - 858066.jpg|Gazteluaren mendebaldeko erpina.
Irudi:Castle tower - geograph.org.uk - 1001241.jpg|Dorrea.
Irudi:Entrance hall, Kinloch Castle - geograph.org.uk - 476061.jpg|Hall-a.
Irudi:Kinloch Castle, Rum - geograph.org.uk - 155481.jpg|Beirateak.

## Kanpo estekak 
* Kinloch gazteluaren lagunen webgunea
Egiarte (argipena)

**Egiarte** izenak adiera zenbait ditu:
* **Egiarte,** Nafarroako herri hustua; eta honetatik gertu:
** **Egiarteko Andre Mariaren eliza.**
* Egiarte Goikoa, Muxikako auzoa;
* Egiarte, euskal abizena,
** Beñar Egiarte, bizkaitar tenorea,
** Eduardo Egiarte, bizkaitar trikitilaria.
* Egiarte, euskal emakume izena.
Jenna Talackova

**Jenna Talackova** (Vancouver, Kanada, 1988ko urriaren 15a) kanadar modelo eta telebistako pertsonaia da. 2012an hedabideen arreta bereganatu zuen justiziak Miss Unibertso Kanada lehiaketan parte hartzeko baimena eman zionean, aldez aurretik emakume transexuala izateagatik kanporatua izan ondoren.

## Biografia 
### Hasierako urteak 
Vancouverren jaio eta bertan hazi zen. Aita, Vladimír Talacko, txekiar jatorrikoa da eta ama Nataotingo atabaskar jatorrizko kanadarra da. Oso gazterik genero-disforia izan zuen. 14 urterekin genero-trantsizioa hasi eta 19 urterekin amaitu zuen, sexua berriz esleitzeko ebakuntza pasa ondoren.

### Miss Unibertso Kanada 
2010ean emakume transgenero eta transexualentzako Miss International Queen lehiaketan parte hartu ondoren, Talackovak 2012ko Miss Unibertso Kanada lehiaketan izena eman zuen. Nahiz eta Talackova 65 lehiakideetako bat izateko aukeratu, antolakuntzak Talackova kanporatu zuen gizon jaio izanagatik, lehiaketaren araudiak emakume jaiotako lehiakideak eskatzen zituela argudiatuz.

Talackova Gloria Allred abokatuarekin haremanetan jarri zen eta biek lehiaketaren antolatzaileei aurre egin zieten, baita Donald Trumpi ere, Miss Unibertso lehiaketaren jabe gisa. Auzia auzitegietara iritsi aurretik, antolakuntzak atzera egin zuen eta Talackovari parte hartzen utzi zion.

Lehiaketa 2012ko maiatzaren 19an ospatu zuen eta 12 lehiakide onenen artean bukatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meyko gaztelua

**Meyko gaztelua** () Eskoziako Highland eskualdearen ipar-ekialdeko muturrean kokatzen den gaztelua da, John o' Groats herritik 10 kilometro eskasera. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
George Sinclair Caithness-eko kondeak eraiki zuen gaztelua 1566 eta 1572 artean, aurretik izan zen beste gotorleku baten gainean, hala dirudi behintzat. Z itxurako eraikina zen, hiru solairu zituena. Gazteluak izena aldatu zuen eta Barrogill bihurtu zen. XVII eta XVIII mendeetan hainbat aldiz handitu zuten eta berriz ere 1821ean, azken hau William Burn eskoziar arkitektuak diseinatu zuen.

1928an Imbert-Terry kapitainak erosi zuen eta Bigarren Mundu Gerra garaian ofizialentzako atseden leku bihurtu zen. 1952an Erresuma Batuko Elizabeth erreginak, Jurgi VI.aren alargunak erosi zuen eta gaztelua berriztu zuen. 1955etik aurrera sarritan bisitatu izan zuen uda sasoian. 1996an publikoarentzako ireki zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Mey castle.JPG
Irudi:Castle of Mey -Caithness -Scotland-6July2006.jpg
Irudi:Castle of Mey 2.jpg
Irudi:Castle of Mey from the Woods - geograph.org.uk - 931356.jpg
Irudi:Rose Garden of the Castle of Mey - geograph.org.uk - 259305.jpg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Glenfinnan biaduktoa

**Glenfinnan biaduktoa** () Eskoziako Highland eskualdeko Glenfinnan herrian dagoen trenbide zubi ezaguna da. Finnan ibaia gurutzatzen du 30 metrotako altueran. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Fort William eta Mallaig arteko trenbidea egiteko ezinbestekoa zen eta 1897an hasi zituzten lanak. 1901ko apirilaren 1ean ireki zen.

## Deskribapena 
Hormigoiz egina dago eta 380 metrotako luzera duenez Eskoziako hormigoizko zubi luzeena da. 21 arku semizirkularrek eusten dute, bakoitzak 15 metrotako diametroa du.

## Sona 
Hainbat fimetan agertu izan da, aipagarrienak Harry Potterren filmak dira, mundu mailan ezagun egin baitute biaduktoa. Eskoziako Bankuaren billetetan ere ageri da irudia.

## Iruditegia 

Irudi:Glenfinnan Viaduct.jpg|Trena pasatzen.
Irudi:Approaching the Glenfinnan Viaduct by Rail - geograph.org.uk - 659934.jpg|Biaduktoa.
Irudi:Crossing the Glenfinnan Viaduct - geograph.org.uk - 659940.jpg|Biaduktoa.
Irudi:Glen Finnan viaduct - geograph.org.uk - 626021.jpg|Arkuak.
Irudi:N2 glenfinnan viaduct.jpg|Azpialdetik begiratuta.

## Kanpo estekak
Shiel aintzira

**Shiel aintzira** (, ) Eskozia iparraldean dagoen aintzira da, Highland eskualdean hain zuzen ere, Lochaber udalerrian, Fort Williametik 18 kilometrotara.

## Geografia 
18 kilometrotako luzera duen ur gezatako aintzira da. Ia 1.000 metrotako garaierara iristen diren mendiek inguratzen dute.

## Historia 
Aintzirako uharte handienean kapera baten hondarrak ageri dira, San Finan Lindisfarnekoaren lehen etxea izan omen zena.

1140an bertan izandako guduan Somerledek Norvegiarrak garaitu zituen eta Uharteetako Jaunaren dinastia sortu zuen.

1745ean bertan hasi zen Jakobiten matxinada, Charles Edward Stuart printzeak estandartea altxatu zuenean. Zortzi hilabete iraun zuen matxinadak Cullodengo guduan porrota izan zuen arte. Ondoren *Highland Clearances* Highlandetako garbiketa etorri zen eta lurraldea hustu egin zen.

## Iruditegia 

Irudi:Loch Shiel 2.jpg|Aintzira.
Irudi:Glenfinnan - geograph.org.uk - 4259.jpg|Glenfinnango monumentua, Jakobiten matxinadaren oroigarria.
Irudi:Loch Shiel.jpg|Aintziraren ertza.

## Kanpo estekak
Dunrobin gaztelua

**Dunrobin gaztelua** () Eskoziako Highland eskualdean kokatzen den gaztelua da, Golspie herrian. Sutherland leinuaren eta ondoren kondeen egoitza da.

## Historia 
Sutherlandeko konderria 1235ean sortu zen. Gaztelua Erdi Aroan eraiki bide zen, ordutik mantentzen den bakarra 1401ean egindako burdinezko atea da. Hasiera hartan dorretxea izango zen eta hainbat eskutatik pasazen 1512an Adam Gordon Huntlyko kondeak eskuratu zuen arte. Sutherland familia sarritan saiatu zen gaztelua berreskuratzen baina inoiz indarrez hartzea lortu bazuten ere denbora oso laburrerako izan zen.

XVII mendean gaztelua zabaldu egin zen, hego-mendebaldean diseinaturiko patio baten inguruan eraikinak ezarriz. XVIII menderako Gordondarrek izena aldatu zioten familiari eta Sutherlandeko konde bihurtu ziren. Sutherland familiak ingelesen alde jokatu zuenez Jakobiten matxinadan gaztelua erasotua izan zen eta William Sutherland 17. kondeak atzeko ate batetik ihes egin zuen Aberdeenera. 1766an hil zenean alaba Elizabethek jaso zuen gaztelua eta hau George Leveson-Gower ezkonduta Sutherlandeko dukerria eratu zuten. 1785ean berriz handitu zuten gaztelua eta 1835 eta 1850 artean berrantolaketa berria egin zuen Sir Charles Barry arkitekto ingeles prestigiodunak. 1870an tren geltoki pribatua ere eraiki zen gazteluarentzako.

Lehen Mundu Gerra garaian, 1915ean, itsas armadaren ospitale bihurtu zen. Sute batek barnealdea kaltetu zuen eta gerraren ondoren berrizte lanak izan ziren. 1965 eta 1972 artean inguruko haurren eskola izan zen. 1973tik aurrera publikoari ateak ireki zizkion, Sutherland familiak gela pribatuak mantentzen ditu oraindik.

## Deskribapena 
Gazteluak 189 gela ditu. Sarrerako dorrea da altuena, 41 metrotako garaiera dauka, dorre zirkularrek 35 metro eta erlojuaren dorreak 38m. Patioa da gazteluko egitura zaharrena eta barnean dagoen St. John's Well (putzua) Eskoziako sakonena da, 28 metrotako sakonera baitu.

Lorategiak frantziar estilora eraiki zituen Barryk 1850an, Versaillesko jauregian inspiratu baitzen. Parterre bakoitzak badu putzu zirkular bat eta iturria gainean. Lorategiek 558 hektareatako azalera hartzen dute. Zetreria erakustaldiak ere ohikoak izaten dira bertan.

XVIII mendeko eraikin batean museo txiki bat ere badago.

## Iruditegia 

Irudi:Dunrobin Castle - geograph.org.uk - 1234249.jpg|Gazteluaren ikuspegia.
Irudi:Dunrobin Castle - geograph.org.uk - 1275429.jpg|Gazteluaren ikuspegia.
Irudi:Dunrobin Castle, Sutherland, Scotland-31May2008.jpg|Patioa.
Irudi:Entrance to Dunrobin Castle - geograph.org.uk - 483648.jpg|Sarrera.
Irudi:Gardens at Dunrobin Castle - geograph.org.uk - 537076.jpg|Lorategiak.
Irudi:Dunrobin Castle gardens, Sutherland, Scotland-31May2008a.jpg|Lorategiak.
Irudi:Dunrobin Castle Garden.jpg|Lorategiak.
Irudi:Bubo bubo -Dunrobin Castle -Scotland-8a.jpg|Hontza.
Irudi:Beach south of Brora - geograph.org.uk - 129075.jpg|Hondartza.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Erakarle Handia

[eskuinera|thumb|444px|Zeruaren ikuspegi panoramikoa espektru [infragorri hurbilean. Erakarle Handiaren kokapena behean eta eskuinean dagoen gezi urdinak adierazten du.]]
thumb|ESA/Hubble teleskopioak bere begirada Erakarle Handia dagoen zeru eremura zuzendu zuen.
**Erakarle Handia** galaxiarteko espazioko ezohikotasun bat da. Virgo superkumuluaren erdian dago eta galaxiak milioika argi-urteko eremu batera erakartzen ditu.

Galaxia guzti hauek gorriranzko lerrakuntza dute, Hubblen legearen arabera, gugandik urrunduko balira bezala, baina gorrirako hurbiltzean duten aldaketak nahikoa dira milaka eta milaka galaxien baliokidea den masa kontzentrazio baten existentzia adierazteko. Izan ere, justu gune hipermasibo horien atzean dauden galaxiek, eurengan eragindako grabitate erakarpenaren ondorioz, urdineranzko lerrakuntza dute.

## Kokapena 
Unibertsoaren hedapen uniformearen desbideratze baten lehen zantzuak 1973an ezagutu ziren, eta berriz 1978an. Erakarle Handiaren kokapena, azkenik, 1986an zehaztu zen, eta Esne Bidetik 150 eta 250 milioi urte bitartera (47 eta 79 megaparsec artean) (azken hau estimaziorik berriena) dagoen eremu baten dago, Triangulum Australe eta Norma (arotzaren eskuaira) konstelaziora bidean. Norantza horretan dauden objektuak eremu hutsean (esne bideak ilundutako gaueko zeruaren zatia) daude, eta uhin luzera ikusgarriekin aztertzea zaila da, baina X izpiekin eginiko behaketek, espazioaren eremu honetan Norma kumulua (ACO 3627) nagusi da, galaxia kumulu masibo bat, horietako asko euren ondokoekin talka egiten ari direlarik, irrati uhin ugari igorriz.

## Bere itxurazko masari buruzko eztabaida 
1992an, Erakarle Handiaren itxurazko seinalearen zati bat Malmquisten zehartasunaren efektuaren ondorioa zela uste izan zen. 2005ean, astronomoek Eremu Huts (CIZA) bezala ezagutzen zen espazio zati baten X izpiko ikerketa bat egin zuten, Erakarle Handiak, hasieran zientzialariek kalkulatutako masaren hamarrena baino ez zuela adierazi zuena. Ikerketak, Esne Bidea Erakarle Handitik haratago dagoen Shapley superkumulutik gertuko galaxia talde masiboago batera erakarria dela adierazten zuten aurreko teoriak ere berretsi zituen.

## Isuri iluna 
Isuri iluna, ustez, Erakarle Handiak eraginik norantza baten mugitzeko galaxien abiaduraren joera bat da, baina orain, teoriek, unibertso ikusgarritik "kanpo"ra adierazten dute. Aurkikuntza hauek 2008an argitaratu ziren eta oraindik eztabaidagai dira.

## Kanpo estekak
Aegithalos

***Aegithalos*** Aegithalidae familiako hegazti genero bat da. Eurasiaren hegoaldean aurki daitezke, baita Txina eta Taiwanen ere. Euskal Herrian buztanluze deitzen dugu genero honetako *Aegithalos caudatus* espeziea.

## Espezieak 
* *Aegithalos bonvaloti*.
* *Aegithalos caudatus* - **Buztanluze**
* *Aegithalos concinnus*
* *Aegithalos fuliginosus*.
* *Aegithalos glaucogularis*.
* *Aegithalos iouschistos*.
* *Aegithalos leucogenys*
* *Aegithalos niveogularis*
* *Aegithalos sharpei*.

## Kanpo estekak
Leptopoecile

***Leptopoecile*** Aegithalidae familiaren barruan sailkatzen den hegazti genero bat da. Lehen Sylviidae familiaren barruan sailkatzen ziren, baina ADN ikerketek familia honetan bersailkatzea ekarri dute. India eta Txinan bizi dira, Tibet barne.

## Espezieak 
* *Leptopoecile sophiae*.
* *Leptopoecile elegans*.

## Kanpo estekak
Malmquisten zehartasuna

**Malmquisten zehartasuna** (Malmquist bias ingelesez) behaketa astronomian hautespen zehartasun bat da. Bere izena, lehen aldiz datuetan bere eraginak deskribatu zituen Gunnar Malmquist suediar astronomoagatik jasotzen du.

Zehazki, objetu lagin bat (galaxiak, izarrak, kuasarrak etab.) magnitudean mugatuta baldin badago, orduan, behatzaileak, distantziarekin, bataz besteko argitasunaren handitze bat ikusiko du. Hau, distantzia handitzean, iturririk ahulenak jada detektatzen ez direlako gertatzen da.

## Irtenbidea 
Arazo honentzako irtenbidea isurian edo magnitudean mugatutako lagin bat erabiltzearen ordez, bolumenean mugatutako lagin bat erabiltzea da, hau da, distantzia zehatz baterainoko objektu guztiak hartzea, objekturik ahulenak bolumenean deteketagarriak direla ziurtatuz.

## Kanpo estekak
Eurylaimidae

**Eurylaimidae** Passeriformes barruan sailkatzen den hegazti familia bat da. *Eurylaimus* generoak ematen dio izena. *Smithornis* eta *Pseudocalyptomena* generoak Saharaz hegoaldeko Afrikan bizi dira; beste guztiak Himalayatik ekialdera bizi dira, Indonesia eta Filipinak barne.

## Generoak 
* *Smithornis*
* *Pseudocalyptomena*
* *Corydon*
* *Cymbirhynchus*
* *Eurylaimus*
* *Psarisomus*
* *Serilophus*
* *Calyptomena*
* *Sarcophanops*

## Kanpo estekak
Smithornis

***Smithornis*** Eurylaimidae familiako hegazti genero bat da.

## Espezieak 
* *Smithornis capensis*.
* *Smithornis rufolateralis*.
* *Smithornis sharpei*.

## Kanpo estekak
Cawdorko gaztelua

**Cawdorko gaztelua** () Eskoziako Highland eskualdean kokatzen den gaztelua da, Cawdor herrian, Invernesstik 16 kilometro ekialdera eta Nairnetik 8 kilometro hego-mendebaldera. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Kondairak dio urrez zamaturiko asto bat bertan gelditu zela atseden hartzera eta toki hori ukeratu zutela gaztelua eraikitzeko.

Gazteluaren aipamenik zaharrena 1454ko agiri batean dago, baina dorre nagusia lehenago eraiki zela uste da, gorosti baten inguruan. Gorostiaren hondarrak bertan diraute eta ikerketa zientifikoek erakutsi dute zuhaitza 1372an hil zela.

Mendeetan zehar gazteluak hainbat zabalkuntza izan ditu, garrantzitsuena 1510an hasitakoa. 1635ean lorategiak gehitu zitzaizkion. 1720an lorategia harresitu egin zuten eta basoak landatu ziren inguruan. 1789an John Campbell of Cawdor (parlamentaria) Carlisleko kondearen alabarekin ezkondu zen eta 1796an Cawdorko baroi titulua eskuratu zuen. Bere semea Cawdorko lehen kondea bihurtu zen 1827an eta gaztelua kondeen udako egoitza bihurtu zen. Thomas Mackenzie eta Alexander Ross arkitektoek hegoaldeko eta ekialdeko hegalak gehitu zizkioten gazteluari.

## Lorategiak 
Gaztelua ezagun bihurtu bada bere lorategiengatik izan da. Hiru ataletan banatzen da:
* Lorategi harresitua (XVII mendekoa)
* Loreen lorategia (XVIII mendekoa)
* Lorategi basatia (1960 hamarkadakoa)

Basoetan ere zuhaitz espezie ugari daude eta 100 liken espezietatik gora ere aurkitu dira.

## Literatura 
William Shakespeareren antzezlan famatuko Macbeth erregearen gaztelua Cawdor dorrea da. Dena dela erabat fikziozkoa da, izan ere benetako Macbeth erregea XI mendekoa baita, gazteluaren aurrekoa beraz.

## Iruditegia 

Irudi:Cawdor Castle - geograph.org.uk - 967936.jpg
Irudi:Cawdor Castle1.jpg
Irudi:Cawdor castle2.jpg
Irudi:Garden at Cawdor Castle - panoramio.jpg
Irudi:Cawdor Castle Heraldic Panel - geograph.org.uk - 968507.jpg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Calyptomena

***Calyptomena*** Eurylaimidae familiako hegazti genero bat da.

## Espezieak 
* *Calyptomena viridis*.
* *Calyptomena hosii*.
* *Calyptomena whiteheadi*.

## Kanpo estekak
Eurylaimus

***Eurylaimus*** Eurylaimidae familiako hegazti genero bat da.

## Espezieak 
* *Eurylaimus javanicus*.
* *Eurylaimus ochromalus*.

## Kanpo estekak
Sarcophanops

***Sarcophanops*** Eurylaimidae familiako hegazti genero bat da. Sailkapen batzuetan hegazti hauek zuzenean *Eurylaimus* generoan sartzen dira.

## Espezieak 
* *Sarcophanops steerii*.
* *Sarcophanops samarensis*.

## Kanpo estekak
Israel Nash

**Israel Nash Gripka** (Missouri, 1981eko urtarrilaren 5a-) abesti egile, abeslari eta gitarra jotzaile estatubatuarra da. Alternative country, rock psikodelikoa eta indie rock estiloak landutakoa, 2009an argitaratu zuen bere lehendabiziko diskoa, New York Cityra bizitzera joan eta hiru urtera. 2011ko amaieran Dripping Springs herrira (Texas) aldatu zuen bizitokia.

Joey McClellan, Eric Swanson, Aaron McClellan eta Josh Fleischmann bere bandakideak dira.

## Diskografia 
* *Ozarker* (2023)
* *Topaz* (2021)
* *Lifted* (2018)
* ''Israel Nash's Silver Season* (2015)
* *Israel Nash's Rain Plans* (August 19, 2014 / North America Release)
* *Israel Nash's Rain Plans* (2013)
* *2011 Barn Doors Spring Tour, Live in Holland* (2011)
* *Barn Doors and Concrete Floors* (2011)
* *New York Town'' (2009)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Armadaleko gaztelua

**Armadaleko gaztelua** () Eskoziako Skye uhartearen hegoaldean kokatzen den gaztelua da, gaur egun hondarretan aurkitzen dena.

## Historia 
MacDonald leinuaren gaztelua izan zen. 1790 inguruan etxaldea eraiki zen baina 1815ean handitu eta gaztelu itxura eman zioten babes egiturak gehituz. James Gillespie Graham arkitekto eskoziarrak diseinatu zuen.

1855 urtean suak gazteluaren zati handi bat erre zuen eta erdialdean David Bryce arkitektoak hegal berria eraiki zuen. 1925ean MacDonald familiak alde egin zuen eta ordutik aurrera hondatuz joan da gaur egungo egoerara iritsi arte. Gazteluaren inguruko lorategiak mantendu dituzte eta gaur egun bertan dago Uharteetako Museoa eta MacDonald Leinuaren Zentrua.

## Iruditegia 

Irudi:Armadale, Armadale Castle - geograph.org.uk - 1030591.jpg|Gazteluaren ikuspegia.
Irudi:Armadale Castle Winter - geograph.org.uk - 1638795.jpg|Etxaldea.
Irudi:Armadale Castle - geograph.org.uk - 182792.jpg|Atea.
Irudi:Armadale Castle Gardens - geograph.org.uk - 1048396.jpg|Lorategia.
Irudi:Armadale Castle - gardens 3.jpg|Lorategia.

## Kanpo estekak 
* MacDonald leinuaren webgune ofiziala
Hydrornis

***Hydrornis*** Pittidae familiako hegazti genero bat da.

## Espezieak 
* *Hydrornis baudii*.
* *Hydrornis caeruleus*.
* *Hydrornis cyaneus*.
* *Hydrornis elliotii*.
* *Hydrornis guajanus*.
* *Hydrornis gurneyi*.
* *Hydrornis irena*.
* *Hydrornis nipalensis*.
* *Hydrornis oatesi*.
* *Hydrornis phayrei*.
* *Hydrornis schneideri*.
* *Hydrornis schwaneri*.
* *Hydrornis soror*.

## Kanpo estekak
Neodrepanis

***Neodrepanis*** Philepittidae familia osatzen duten bi hegazti generoetako bat da. Madagaskaren bizi dira.

## Espezieak 
* *Neodrepanis coruscans*.
* *Neodrepanis hypoxantha*.

## Kanpo estekak
Erythropitta

***Erythropitta*** Pittidae familiako hegazti genero bat da.

## Espezieak 
* *Erythropitta kochi*.
* *Erythropitta erythrogaster*.
* *Erythropitta arquata*.
* *Erythropitta granatina*.
* *Erythropitta venusta*.
* *Erythropitta ussheri*.

## Kanpo estekak
Obligazio (argipena)

**Obligazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* zuzenbidean, **obligazio** edo betebeharra,
* finantzetan, **obligazioak**, enpresek jaulkitako epe luzerako bonua, akzioetan bihurgarria eta ez-bihurgarria izan daitekeena.
Pitta

***Pitta*** Pittidae familiako hegazti genero bat da.

## Espezieak 
* *Pitta sordida*.
* *Pitta maxima*.
* *Pitta steerii*.
* *Pitta superba*.
* *Pitta angolensis*.
* *Pitta reichenowi*.
* *Pitta brachyura*.
* *Pitta nympha*.
* *Pitta moluccensis*.
* *Pitta megarhyncha*.
* *Pitta elegans*.
* *Pitta iris*.
* *Pitta versicolor*.
* *Pitta anerythra*.

## Kanpo estekak