open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castlerea

**Castlerea** (irlanderaz *An Caisleán Riabhach*), Irlandako Roscommoneko konderriko bigarren herria da. 3.055 biztanle ditu (2011).

## Etimologia 
Irlanderazko *An Caisleán Riabhach* izenak "Gaztelu margotua" edo "Gaztelu zikindua" esan nahi du. Baliteke irlanderaz *An Caisleán Rí* izatea ere, orduan "erregearen gaztelua" esan nahiko luke.

## Historia 
XVII mendean ingelesek O'Conor familiari lurrak kendu eta Theophilus Sandfordek eskuratu zituen. Hauen gaztelua bota eta Castlerea etxea eraiki zuen 1640 inguruan. Sandfordtarrek destilategi bat ireki zuten eta herriaren garapena ekarri zuen honek. XIX mende bukaerarako Castlerea herriak bazituen 1.146 biztanle, astero egiten zuen merkatua eta urtean lau feria antolatzen zituen, baina herritarrak ez zeuden gustora Sandfortarrekin eta XX mendea hastearekin batera lurrak berreskuratu zituzten.

## Ondasun nabarmenak 
* Clonalis etxea: 1878an eraikitako etxea. O'Conortarren 60 generazioren inguruko margolanak daude bertan.

## Hiritar ezagunak 
* Douglas Hyde (1860-1949), Irlandako presidentea (1938-1945)

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak
Jakoba Errekondo

**Jakoba Errekondo** (Usurbil, 1961- ) agronomo eta paisajista da. Ezaguna da hainbat hedabidetan landare gaien inguruan parte hartzeagatik. Hala nola *Argia* aldizkarian 1995 urteaz geroztik ari da astero landareen kulturari buruz idazten. Era berean *www.bizibaratzea.eus* webguneko arduraduna da. Baita ere, Euskadi irratian 1985 urteaz geroztik astero landareei buruzko zuzeneko kontsultategi publiko irekia dauka, azken urte hauetan larunbat goizeroko *Landaberri* saioan. *Elhuyar* zientzia aldizkarian ere kolaboratzaile gisa aritu da.

Urte luzez Landa Garapeneko herri txikien biziberritze proiektuetan jardun du teknikari gisa, eta baita proiektuak sortzen, diseinatzen eta zuzentzen ere.

## Argitalpenak 
* *Etxe barrurako landareak* (Elhuyar, 1995)
* *Euskal Herriko Sagardoa*  (Elhuyar – Usurbilgo Sagardo Egunaren Lagunak, 1997)
* *Bizi Baratzea - Garaian Garaikoa Garaiz, Eman Eta Hartu (*Argia, 2015)
* *Bizi Baratzea - Altza Porru* (Argia, 2016)
* *Landareak Lantzen 2018*  (Argia, 2017)
* *Eskola Baratzea* (Euskal Fondoa, 2017)
* *Landareak Lantzen 2019* (Argia, 2018)

## Sariak 
* 2025ko azaroan Rikardo Arregi sarien ohorezko mugarria jaso zuen, Euskadi Irratian eta Argia aldizkarian baratzeari buruz egindako dibulgazio lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2170 Byelorussia

**2170 Byelorussia** asteroide gerrikoan aurkitutako 2170. asteroidearen izena da. 1971ko irailak 16an aurkitu zuen Krimeako Astrofisika Behatokiak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 SZ** zen. Bere izena Bielorrusia herrialdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2171 Kiev

**2171 Kiev** asteroide gerrikoan aurkitutako 2171. asteroidearen izena da. 1973ko abuztuak 28an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 QD1** zen. Bere izena Ukrainako hiriburu den Kievgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2172 Plavsk

**2172 Plavsk** asteroide gerrikoan aurkitutako 2172. asteroidearen izena da. 1973ko abuztuak 31n aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 QA2** zen. Bere izena Plavsk hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2173 Maresjev

**2173 Maresjev** asteroide gerrikoan aurkitutako 2173. asteroidearen izena da. 1974ko abuztuak 22an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 QG1** zen. Bere izena Aleksei Maresievgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2174 Asmodeus

**2174 Asmodeus** asteroide gerrikoan aurkitutako 2174. asteroidearen izena da. 1975eko urriak 8an aurkitu zuten Schelte John Busek eta John Huchrak Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1975 TA** zen. Bere izena Asmodeo deabruagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2175 Andrea Doria

**2175 Andrea Doria** asteroide gerrikoan aurkitutako 2175. asteroidearen izena da. 1977ko urriak 12an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1977 TY** zen. Bere izena Andrea Doriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2176 Donar

**2176 Donar** asteroide gerrikoan aurkitutako 2176. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **2529 P-L** zen.Bere izena eskandinaviar mitologiako Thor jainkoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Kirikiñausi

[thumb|350px|[Bertizko kirikiñausia (bertan izkiñu esaten zaio).]]
**Kirikiñausi** edo **gaztain hespilak** gaztainak bildu eta egoera onean kontserbatzeko erabiltzen ziren harrizko gordailuak dira.

## Izenak 
Erakuntza hauek izen desberdin ugari hartzen dituzte euskaraz: *kirikiñausie*, *kirikiñosie*, *kirikiñausia*, *kirikiñotokie*, *kirikiño-ezie*, *gaztaine-ezie* (Gorbeialdea), *izkiñue* (Malerreka), gaztain espil (Sara), kurtsila (Lapurdi) eta *eskorta*.

## Deskripzioa 
Gaztain hespilak harrizko hesi biribil edo eliptikoak dira. Gorbeialdean biribilek 2 eta 8,6 metro arteko diametroa dute, eta eliptikoek 1,55 - 4,1 mko luzera eta 1,15 - 4,8 mko zabalera. Hesia 1,1 - 2,15 metro gora izaten da. Gehienek ate-zuloa dute, baina badira irekigunerik gabekoak ere.

Guregana harrizkoak iritsi diren arren, behinola hesola eta adarrekin ere egiten zituzten.

## Erabilpena 
Gaztainak morkots eta guzti pilatzen ziren kirikiñausiaren barnean. Ondoren, iratze, belar, gaztainondo-adar, elorri edota zakuekin estaltzen ziren. Era horretan, gaztainak egoera onean kontserbatzeaz gain, zerri edo basurdeek jatea eragozten zen. Gehienean, abenduan hasten ziren kirikiñausietan gordetako gaztainak jaten. Morkotsak arrasteluekin ateratzen ziren biltegitik eta, aletu ondoren, baserrira eramaten ziren. Aldi bakoitzean aste bateko behar zirenak ateratzen ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Westport etxea

**Westport etxea** (ingelesez *Westport House*) Westporten (Mayoko konderrian) kokaturiko jauregia da.

## Historia 
Browne familiak eraiki zuen XVIII mendean, aurrez O'Malley gaztelua zegoen toki berean. Gráinne Ní Mháille erreginaren gazteluaren aztarnak oraindik badiraute lurazpian, gartzelak dira hain zuzen ere.

Ekialdeko zatia 1730an Richard Cassels arkitektuak eraiki zuen eta ondoren James Wyatt arkitektuak beste hiru aldeak diseinatu zituen, lauki itxura emanez. XIX mendean abeletxea eraiki zen atzealdean.

Browne familia Sligoko markes bihurtu zen 1800an. Jeremy Browne oraindik Westpot etxearen jabea da eta bertan bizi da.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Céide Fields

thumb|250px| Céide Fields
thumb|250px| Interpretazio zentrua
**Céide Fields** (irlanderaz *Achaidh Chéide*, "mendi lauko zelaiak") Irlandako Mayoko konderriko kostaldean dagoen ingurune megalitikoa da, Ballycastletik 8 kilometro eskasera. Harri Aroan egina da eta beraz munduko zelai itxitura zaharrenak dira.

Patrick Caulfield irakasleak aurkitu zuen 1930an, zohikatza ateratzen ari zela. Seamus bere semeak arkeologia ikasketak egin zituen eta indusketak egin ondoren zelai, etxe eta hilobiak aurkitu zituen.

Duela 200 belaunaldiko jendearen bizimodua erakusten duen interpretazio zentrua ireki da. Bertan ikusten denez nekazari komunitateak pinudiak soildu zituen abereek bazka izan zezaten eta garagarra eta garia hazteko lurrak ere landu zituen. Harruiez zelaiak itxi zituzten lurrari eusteko.

Dirudienez basoa soiltzeak lurrari kalte egin zion eta nekazaritzarako balio ez zuenean eremua alde batera utzi zuten.

## Kanpo estekak 
*  Heritage Ireland
WEP

**WEP** (Wired Equivalent Privacy) routerrak dakarren hasiera enkriptazioa da. Dena dela apurtzeko erraza danez geroa eta gutxiago erabiltzen da. Enkriptatzeko pasahitzaren tamaina 64 bitekoa edo 128 bitekoa da, zenbat eta luzeago sendoagoa izango da pasahitza, beraz zailagoa apurtzeko. Erabilitako zifratze algoritmoa RC4-a da.

## Kanpo estekak
Iberiako Erresuma

**Iberia** (; ; ) antzinako greziar eta erromatarrek Kartliko georgiar erresuma (K.a. 302 – K. o. 580) aipatzeko erabili zuten izena izan zen, egungo Georgiako ekialdeko eta hegoaldeko eskualdeetan zegoena. Egungo adituek **Kaukasiar Iberia** edo **Ekialdeko Iberia** izenak ere erabiltzen dituzte, Iberiar penintsulatik bereizteko.

Haren mendebaldean zegoen Kolkidarekin batera, egun ezagutzen dugun Georgia sortu zuen.

## Iberiako erregeen zerrenda 
* Samara Mtskhetakoa (K.a. 355-322)
* Azon Mtskhetako (K.a. 322-302)
Pharnavaziar leinua
* Pharnavaz I.a (K.a. 302-237)
* Saurmag I.a (K.a. 237-162)
* Mirian I.a (K.a. 162-112)
* Farnadjom (K.a. 112-93)
Arshakiar leinua
* Arshak I.a (K.a. 93-81)
* Artag (K.a. 81-63)
Nimrodiar edo Pharnavaziar leinua (berrezarpena)
* Parnavaz II.a (K.a. 63-32)
* Mirian II.a (K.a. 32-23)
* Arshak II.a (K.a. 23-k .o. 2)
Arshakiar leinua (berrezarpena)
* Farasmanes I.a (2-58)
* Mithridates I.a (58-106)
* Amazasp I.a (106-116)
* Farasmanes II.a Kvéli (116-132)
* Radamisto I.a (132-135)
* Farasmanes III.a (135-185)
* Amazasp II.a (185-189)
Arsazidar leinua
* Rev I.a (189-216)
* Vache I.a (216-234)
* Bakur I.a (234-249)
* Mithridates II.a (249-265)
* Amazasp III.a, antierregea (260-265)
* Asphagur (265-284)
Kosroidar leinua
* Mirian III.a (284-361)
* Rev II.a, erregekidea (345-361)
* Saurmag II.a (361-363)
* Varaz-Bakur I.a (Asphagur II.a, 363-365)
* Mithridates III.a (365-380)
* Varaz-Bakur II.a (Asphagur III.a, 380-394)
* Tiridates (394-406)
* Farasmanes IV.a (406-409)
* Mithridates IV.a (409-411)
* Archil (411-435)
* Mithridates V.a (435-447)
* Vakhtang I.a (447-502)
* Vache II.a (502-514)
* Bakur II.a (514-528)
* Farasmanes V.a (528-542)
* Farasmanes VI.a (542-547)
* Bakur III.a (547-580)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los bomberos

**Los bomberos** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen 1979ko abentura bat da.

## Istorioa 
Mortadelok eta Filemonek ganberro talde bati aurre egin behar diote, nortzuk, euren gaiztakeriak egiteko mota orotako bonbak erabiltzen dituzten.

## Kanpo estekak
Sakurairen objektua

**Sakurairen objektua** (''Sakurai's object'' ingelesez) Sagitarius konstelazioan dagoen nebulosa planetario ahul baten erdiko izarra da. **V4334 Sagittarii** (**V4334 Sgr**) izena ere jasotzen du. Gaur egun +11,4ko itxurazko magnitudekoa, izar aldakor bezala aurkitu zuen 1996ko otsailak 20an Yukio Sakurai japoniar astronomoak kometen bila ari zen bitartean. Izar hau gure eguzki sistematik ze distantziara dagoen ez da ezagutzen, baina 11.500 argi-urtekoa (3500 parsec) izan daitekeela uste da.

Sakurairen objektua bere izar eboluzioaren azken faseetan dagoen izar bat da. Noba batenaren antzeko jokaeraduna, aurretik, nano zuri bihurtu aurretik "amaierako helio flash" bat jasan duen adar asintotiko erraldoiko izar bat zela uste da. Izarra inguratzen duen nebulosa planetarioak, oso ahul eta hedatua dena, azken masa eiekzioa duela zenbait milaka urte gertatu zela adierazten du.

1996an hasi zen helio flashak denbora batez adar asintotiko erraldoira itzularazi du, horregatik, mota honetako gertakarietan "berpizte" edo "birjaiotze"az hitz egiten da. Astronomikoki, amaierako flasha oso iraupen laburreko etapa bat, apenas hamarnaka urte batzuk, ondorioz gertakari mota hauek ikustea oso zaila delarik. Gertakari alderagarri bakarra 1917an V605 Aquilaen gertatu zena da. Izarraren egungo tenperatura 12.000 kelvinekoa da, eta, dirudienez, bere tenperatura urteko 1.000 kelvin handitzen doa. Izarra 75ºko okerdura duen hautsezko disko trinko batek inguratzen du. 500 unitate astronomikoko kanpo erradio batekin, bere masa 6 x 10-5 eguzki masakoa da. Diskoa, nagusiki, karbono ale amorfoz osatua dago.

Sakurairen objektuak sistemaren eboluzioari biziraun zion masa baxuko gorputz batekin sistema bitar bat osatzen duela proposatu da. Laguna M7 espektro motako izar hotz bat izan liteke. Horrek nebulosa planetarioan ikusi den forma asimetrikoa azal dezake.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* V605 Aquilae
* FG Sagittae

## Kanpo estekak
Kiribilen grabitate kuantikoa

[eskuinera|thumb|250px|[Spin sare sinplea, Kiribilen grabitate kuantikoan erabilitakoen modukoa]]
**Kiribilen grabitate kuantikoa** (ingelesez: *LQG*, *loop quantum gravity*) edo baita **errepikapenen grabitate kuantikoa**, Abhay Ashtekarrek 1986an formulatutako grabitate kuantikoaren teoria bat da. Itxuraz bateraezinak diren mekanika kuantikoa eta erlatibitate orokorra nahasten ditu. Grabitate kuantikoaren teoria bezala, korden teoriaren arerio nagusia da, azken hau defendatzen dutenak kiribilen grabitate kuantikoa defendatzen dutenak baino hamar aldiz gehiago diren arren.

Teoria honek espazioa spin sare (*spin network*) deritzon kuantizatutako kiribil edo lakio kopuru mugatu batekin sortutako sare fin bat izan daitekeela iradokitzen du. Sare hauei denbora gehitzen badiegu spin bits (*spin foam*) bat izango dugu. Beste hitz batzuetan, LQGk eskala oso txikietan (Plancken distantzian), denbora-espazioa bits moduko baten elkarehotutako lakio sare batez osatua dagoela planteatzen du. Espazioa leuna eta jarraikakoa ez dela, baizik eta 10-35 metroko diametroko zati banaezinez osatua dagoela defendatzen du. LQGk denbora-espazioa espazio bolumen hauek (lakio edo kiribilak) grafo baten korapilo elkarlotuak bailiran konektatzen dituen lotura abstraktuzko sare bat bezala definitzen du.

Oraindik amaitzeke dagoen eta zuzena ote den oraindik ezagutzen ez den teoria bat den arren (bere dinamika ere ez da ezagutzen) jada lortu ditu zenbait arrakasta. Teoria honen bertsio sinplifikatuek Big Bangaren aurreko egoera ere esploratzea ahalbidetu dute, "aurretik" zer egon zen kontatuz. LQG substratu-independentea den teoria kuantiko bat formulatzearen ahaleginaren ondorio da. Eremu kuantikoen teoria topologikoak adibide bat eman zuen, baina tokiko askatasun mailarik gabe, eta soilik askatasun global maila mugatuekin. Hau ez da egokia grabitatea deskribatzeko, hutsean ere tokiko askatasun mailak dituena erlatibitate orokorraren arabera.

## Kanpo estekak
Oh Yeah (abestia)

**Oh Yeah** (euskaraz *Oi, Bai*) Yellow suitzar bikotearen abesti bat da. 1985ko *Stella* diskoaren barnean argitaratu zuten. 1987ko ''Ferris Bueller's Day Off* filmaren soinu bandan agertzean mundu mailan ospetsu bilakatu zuen.
thumb
## Kanpo estekak 
* *Oh Yeah'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Badia

[thumb|350px| [Donostiako Kontxako Badia eta Grosekoa.]]
[thumb|250px|[Diego badia Madagaskarren.]]

**Badia** itsas ertzean lurrean barneratuz izaten den sakongune handi samarra edo golko txikia da. Gurean ezagunak dira Donostian dagoen Kontxakoa, Pasaiakoa edo Donibane Lohizunekoa, lehenengo biak Gipuzkoan, hirugarrena Lapurdin. Modu batez badiaren aurkakoa lur-muturra izan daiteke; baita penintsula ere. Badia handia bada golkoa bezala har daiteke, esaterako Bizkaiko golkoa; bien arteko desberdintasuna, badia eta golkoa artekoa, ez dago oso zehaztuta. Badiak estuak direnean *fiordo* esaten zaie.

Ekonomikoki badiek garrantzia handia izaten dute bertan portu handiak eta herriak kokatzen baitira. Halaber, giza presentziaren ondorioz, ekologikoki orokorrean txikituta egoten dira. Badietan olatuen eta haizeen eragina moteldu egiten da, eta horren ondorioz inguru babestuagoak sortzen dira. Arrantzarako toki egokiak dira, bestetik, arrainak arrautzak jartzeko kostaldera hurbiltzen direlako.

## Eraketa 
Modu asko daude badiak naturalki sortzeko. Handienak kontinenteen jitoaren ondorioa dira. Gondwana superkontinentea sortu zen arabera, beste kontinenteak aldendu ziren munduko badia handienak sortuz: Gineako golkoa, Pertsiar Golkoa, Alaskako golkoa, Mexikoko golkoa eta Bengalako golkoa, azken hau munduko handiena.

Beste badia batzuk glaziarren eta ibaien eraginez sortu dira. Normalean fiordoak glaziarren eraginez sortu dira. Gurean, aldiz, itsasadarretan sortu dira, hau da, ibaiaren eta olatuen erosioaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lurmuturra
* Golko
* Fiordo
* Penintsula

## Kanpo estekak 
* Mikel Estonbaren artikulua.
Mircea Cărtărescu

**Mircea Cărtărescu** (1956ko ekainaren 1a, Bukarest) errumaniar idazle, olerkari, eleberrigile eta saiakeragile bat da. Ioana Nicolaie olerkariarekin ezkondua dago. Mundu mailako literatur kritikariek aho batez 1980ko hamarkadako errumaniar olerkari garrantzitsuenetzat jo ohi ditu. Bukaresteko Unibertsitatean Errumaniar Literaturako katedraduna da.

## Idazlanak 
### Bertsoak 
* *Faruri, vitrine, fotografii...*, Cartea Românească, 1980 - 1980ko Errumaniar Idazleen Batasunaren Saria
* *Poeme de amor*, Cartea Românească, 1983
* *Totul*, Cartea Românească, 1985
* *Levantul*, Cartea Românească, 1990 - 1990eko Errumaniar Idazleen Batasunaren Saria
* *Dragostea*, Humanitas, 1994
* *Dublu CD*, Humanitas, 1998
* *50 de sonete de Mircea Cartarescu cu cincizeci de desene de Tudor Jebeleanu*, Brumar, 2003

### Prosa 
* ''Desant '83* (elkarlanean burututako bilduma), Cartea Românească, 1983
* *Visul*, Cartea Românească・1989 - 1989ko Errumaniar Akademiaren Saria
* *Nostalgia*, edición integral del libro *Visul*, Humanitas 1993, Impedimenta argitaletxea, 2012, *Ruletistul* (*Erruletista*) kontakizuna barne - Impedimenta argitaletxea, 2010. 1989ko Errumaniar Akademiarean Saria, 1989; Unión Latina Sariko finalitza, 1989; 1992ko Medicis Sariko finalista, 1992.
* *Travesti*, novela, Humanitas, 1994, 1994ko Errumaniar Idazleen Batasunaren Saria eta ASPRO Saria, *Lulu* gisa argitaratua - Impedimenta argitaletxea, 2011
* *Enciclopedia zmeilor*, Humanitas, 2005
* *De ce iubim femeile*, Humanitas, 2004, *Zergatik gustatzen zaizkigu emakumeak* - Funambulista, 2006
* *Frumoasele străine* ("Atzerritar emakume ederrak"), Humanitas, 2010

### *Orbitor* trilogia 
* *Orbitor, Aripa stângă*, Humanitas, 1996, *Cegador* - Funanbulista, 2010, alemanezko itzulpena.
* *Orbitor, Corpul*, Humanitas, 2002
* *Orbitor, Aripa dreaptă*, Humanitas, 2007

### Saiakera 
* *Visul chimeric*, Litera, 1991
* *Postmodernismul românesc*, Humanitas, 1999
* *Pururi tînăr, înfăşurat în pixeli*, Humanitas, 2002
* *Baroane*, Humanitas, 2005

### Egunkaria 
* *Jurnal I, 1990-1996*, Humanitas, 2001
* *Jurnal II, 1997-2003*, Humanitas, 2005

### Audioliburuak 
* *Parfumul aspru al ficţiunii'', Editura Humanitas, 2003
Openfield

[thumb|300px|[Arabako lautadako **openfield** paisaia.]]

***Openfield***, euskaraz **landa zabala**, paisaia eta landa mota bat da, non lursailak hesirik gabeko zerrenda handietan banatzen diren landa paisaia zabal batean zehar, baso-eremu handirik gabe. Bereziki lautadetan agertzen paisaia da eta zentralizatutako herria izaten da dagokion gizarte-egitura. Sistema hau ohikoa da Polonian, Errusian, Alemanian eta Gaztelan. Euskal Herrian, Arabako lautadan eta Nafarroako hegoaldean daude openfield motako paisaiak.

## Kanpo estekak
Histograma (argipena)

**Histograma** terminoak erabilera zenbait ditu:

* estatistikan, histograma, datu-diagrama mota bat;
* argazkilaritzan, histograma, argazki baten tonuen banaketa irudikatzen duen diagrama, argazki-kamera digitaletan egoten dena.
Item

**Item** bat zerrenda bateko elementuetako bakoitza da. Erabilera zenbait ditu:

* psikometrian eta soziologian, **item** bat test erako galdeketa edo azterketa batean dauden galderetako bakoitza da;
* industrian eta merkataritza, **item** bat artikulu mota bakoitza da, erreferentzia jakin eta zehatz batez identifikatua.
Sturges erregela

Estatistikan, **Sturges erregela**, datu-multzo bati dagokion histograma bat eratzeko behar den tarte kopurua kalkulatzen duen erregela bat da, Herbert Sturgesek 1926 urtean proposatutakoa. Erregelak *n* datu kopuruaren arabera kalkulatzen du tarte kopurua:

:k=1+\log_2n=1+\frac{\ln\ n}{\ln\ 2}=1+3.322\log_{10}n

Erregelak datu-multzoa banaketa normal bati jarraiki banatzen dela hartzen du hipotesi moduan. Oinarri estatistiko sendorik ez badu ere, maiz erabiltzen da praktikan.

## Formularen dedukzioa 
Sturgesen arabera histograma *ideala* *i=0, 1, ..., (k-1)* balioetan zentraturiko tarteak dituena da, {k-1 \choose i} balioko maiztasunekin. Adibidez, *k=5* tarteetarako, maiztasun *idealak* 1-5-10-5-1 lirateke. Beraz, datu kopuru totala honela adieraz daiteke:

:n=\sum_{i=0}^{k-1}{k-1 \choose i}

Koefiziente binomialen propietateak erabiliz,

:n=\sum_{i=0}^{k-1}{k-1 \choose i}=(1+1)^{k-1}=2^{k-1}

Eta hortik, *k* tarte kopurua honela kalkulatu behar da:

:k=1+\log_2n

## Formularen hipotesiak 
{k-1 \choose i} maiztasunak *B(k-1,0.5)* banaketa binomial bateko probabilitateak kalkulatzeko koefiziente binomialak dira. Banakuntza binomial honetan, probabilitateak honela kalkulatzen dira:

:P[X=i]= {k-1 \choose i} 0.5^{i} 0.5^{k-1-i}={k-1 \choose i}0.5^{k-1}.

(k-1) handitzean, aurreko P[X=i] probabilitateak (eta beraz, enpirikoki dagozkion maiztasunak) {k-1 \choose i}  mendean soilik geratzen dira, 0.5^{k-1} koefizientea ez baitago *i*-ren mendean.

Beste alde batetik, banaketa binomial hori, *k* handietarako N\Bigg(\frac{k-1}{2},\frac{k-1}{4}\Bigg) banaketa normal baten bitartez hurbildu daiteke.

Beraz, Sturgesek histogramako tarteetako erdipuntuak banaketa binomial bati jarraiki banatzen direla irizten du. Tarte kopuru handietarako, banaketa normala litzateke datuen eredua.

## Erabilera 
Sturges erregela eratzean onarttuako hipotesiak oso murritzak direnez, formulak oinarri estatistiko eskasa duela esan daiteke. Hala ere, maiz erabiltzen da praktikan, bereziki datu-kopuru txikietarako (*n<200*) formula zorrotzagoen antzeko emaitzak ematen dituelako, datu-kopurua soilik hartuta eta datuetan oinarrituta beste kalkulurik egin beharrik gabe. Datu kopuru handiagoetarako erregelak beste formulek baino tarte kopuru txikiagoa ematen du, bereziki alborapen handiko eta moda anitzeko datu-multzoetan, histograma leunduz horrela.

Formula aplikatzean, tarte kopurua zenbaki ez-osoak ematen ditu oro har. Gehienetan, gehiegiz biribildu eta hurrengo balioa hartzen da aplikatu beharreko tarte kopuru moduan.

Ondoren, datu-kopuru batzuetarako ematen dituen tarte kopuruak azaltzen dira:

::

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro de la Roca gaztelua

**San Pedro de la Roca gaztelua** edo **Morro gaztelua**, Unescok 1997an Gizateriaren ondare bezala izendatu zuen. Erakunde horren arabera Hispanoamerikako arkitektura militarraren gaztelu osatuena eta hobeto gordeta da. Diseinuaren oinarria italiarra izan zen, errenazimentu estilokoa. Bere bigarren izena dela eta, batzuetan San Juan de Puerto Ricoko San Felipe del Morro gotorlekuarekin nahasi izan da.

Gotorleku militar hau Santiago de Cuban dago. Eraikuntza nagusia 1590tik 1610ra egin zen. Zitadelaren eraikuntza 1638 hasi zen eta 42 urte behar izan zituzten lanak burutzeko. Helburua itsas-erasoetatik, bereziki pirateriatik, hiria babestea zen. Gazteluaren lehenengo ideia Pedro de la Roca y Borja gobernadoreak eman zuen eta hortik datorkio izena.

Eraikuntza-lanak eta diseinua Giovanni Batista Antonelli ingeniari italiarrak zuzendu zituen. Ingeniari honen asmoa lur-eremuaren ezaugarriez baliatzea izan zen gazteluaren aukera defentsiboak hobetzeko. Gero behin baino gehiagotan berreraikia eta moldatua izan da. Santiagoko Morro hau bitxi arkitektoniko, estetiko eta historiko bezala dago onartuta. Antonellik beste gotorleku planifikatu zituen Kuban: Cojimar gotorlekua eta Santa Doratea de Luna de Chorrera gotorlekua.

## Gazteluak izandako erasoak eta arazoak 
* 1662an filibustero ingelesek, Christopher Myngs-en agindupean, Santiago de Cuba okupatu zuten eta gotorlekuaren zenbait alde txikitu zituzten.
* 1663 eta 1669 artean Juan Císcara Ibáñez, Juan Císcara Ramírez eta Francisco Pérez ingeniariak saiatu ziren gaztelua konpontzen eta hobetzen.
* 1680an Frantziako eskuadra baten erasoa eman zen.
* 1680, filibusteroen eraso berri bat.
* 1675an eta 1692an bi lurrikarek gaztelua kaltetu zuten.
* 1693an gaztelua konpontzeko lanak, Francisco Pérezen agindupean.
* 1757an, beste lurrikara.
* 1766an, beste lurrikara.
* 1775an, gazteluaren alde garrantzitsuak espetxe moduan moldatu ziren, bereziki preso politiko kubatarrak bertan sartzeko.
* 1898an, Ameriketako Estatu Batuekin izandako gerran berriro ere gaztelu militarraren eginkizunak bete zituen.

thumb|ezkerrera| San Pedro de la Roca gaztelua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santiago de Cubako San Pedro de la Roca gazteluaren argazkiak.
* San Pedro de la Roca Unescoren weborrian.
Pontoko Erresuma

**Pontoko Erresuma** Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostaldean zegoen persiar jatorriko herrialdea izan zen. Mitridates I.a Pontokoak K.a. 291n sortu zuen eta K.a. 63ra arte iraun zuen, Erromatar Errepublikak konkistatu zuen arte hain zuzen ere. Mitridates VI.aren agindupean eremu luzeena lortu zuen, Kolkida, Kapadozia, Bitinia, Taurikako Kersonesoko greziar koloniak eta erromatar Asia konkistatu ondoren. Hiru Gerra Mitridatiko egin ostean, Erromak eskualdea konkistatu zuen: mendebaldeko eskualdeak Bitinia eta Ponto izeneko erromatar probintzia eratu zuen eta ekialdekoa erresuma babestu bilakatu zen.

Erresumaren gehiengoa Kapadozian zegoenez, hasieran Kapadozia Pontokoa (Itsaso Beltzak *Pontus Euxinus* izena zuen) deitua izan zen. Gero iparraldeko aldea Ponto eta hegoaldekoa Kapadozia bilakatu ziren.

## Pontoko agintariak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ponto

## Kanpo estekak
2177 Oliver

**2177 Oliver** asteroide gerrikoan aurkitutako 2177. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **6551 P-L** zen. Bere izena Bernard M. Olivergatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2178 Kazakhstania

**2178 Kazakhstania** asteroide gerrikoan aurkitutako 2178. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 11n aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 RA2** zen. Bere izena Kazakhstan herrialdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2179 Platzeck

**2179 Platzeck** asteroide gerrikoan aurkitutako 2179. asteroidearen izena da. 1965eko ekainak 28an aurkitu zuen Arnold Richard Klemolak Felix Aguilar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1965 MA** zen. Bere izena Ricardo Pablo Platzeck argentinar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2180 Marjaleena

**2180 Marjaleena** asteroide gerrikoan aurkitutako 2180. asteroidearen izena da. 1940ko irailak 8an aurkitu zuen Heikki A. Alikoskik Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1940 RJ** zen.

## Kanpo estekak
2181 Fogelin

**2181 Fogelin** asteroide gerrikoan aurkitutako 2181. asteroidearen izena da. 1942ko abenduak 28an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1942 YA** zen. Bere izena 1979 eta 1980 artean Minor Planet Centerreko laguntzailea izan zen Eric S. Fogelingatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2182 Semirot

**2182 Semirot** asteroide gerrikoan aurkitutako 2182. asteroidearen izena da. 1953ko martxoak 21ean aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1953 FH** zen. Bere izena 1947 eta 1971 artean Bordeleko Behatokiko zuzendaria izan zen Pierre Semirot frantziar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2183 Neufang

**2183 Neufang** asteroide gerrikoan aurkitutako 2183. asteroidearen izena da. 1959ko uztailak 26an aurkitu zuen Cuno Hoffmeisterrek Bloemfonteindik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1959 OB** zen. Bere izena Turingiako Neufang herriagatik jasotzen du, aurkitzailearen jaioterria zena.

## Kanpo estekak
2184 Fujian

**2184 Fujian** asteroide gerrikoan aurkitutako 2184. asteroidearen izena da. 1964ko urriak 9an aurkitu zuen Mendi Gorrindoleko Behatokiak Nankindik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1964 TV2** zen. Bere izena Fujian probintziagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
El transformador metabólico

**El transformador metabólico** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen 1979ko abentura bat da.

## Istorioa 
Bacterio profesoreari berak asmatutako birus bat zuen probeta bat hautsi zaio. Birus horrek, T.I.A. guztitik hedatu dena, pertsonak goitik behera aldatzen ditu (ahula indartsu bihurtzen du, edo ondratua lapur etab...) T.I.A.ko langile batzuk birus horrekin kutsatuko dira egora sinestezinak sorraraziz.

## Kanpo estekak
Heldenplatz

**Heldenplatz** (euskaraz *Heroien Plaza*) Austriako Viena hiriburuaren erdigunean dagoen plaza bat da.

Plaza hau gertakari historiko garrantzitsu ugariren lekuko izan da, horietan nabarmena 1938an Adolf Hitlerrek iragarri zuen Hirugarren Reichak Austriarekiko burutu zuen anexio edo *Anschluss* delakoa izan zen.

## Plaza 
*Heroien Plaza* delakoa Hofburg jauregi inperialaren alboan dago eta eraikin multzo honetan zati da, Frantzisko Josef I.a Austriakoa enperadorearen agintaldian eraikia izan zelarik, *Kaiserforum* ("Foro Inperiala") delakoaren zati bezala, halere ez zen osoki amaitua izan. Ipar-mendebaldetik, Leopoldo Hofburgekoa hegalarekin muga egiten du, hego-ekialdean Neue Hofburg ("Hiri Berri Inperiala") eremuarekin, eta hego-mendebaldean Ringstraße (*Etorbide Zirkularra*) etorbidea du, honetatik *Äußeres Burgtor* (*Kanpoaldeko Ataria*) ateak banatzen duelarik. Ipar-mendebaldean, eraikinik ez dago, Ringstraße etorbidearen ikuspegia dago, bertan Austriako Legebiltzarra, Vienako udaletxea eta Burgtheater ("Antzoki Inperiala") antzokia daudelarik.
 
Plazan bi estatua daude, bata Eugenio Saboiakoa printzearena eta bestea Karlos Austriako Artxidukearena, biak buruzagi militar bikainak izateagatik oroituak direlarik, hortik plazaren izena.

Plazaren alboan, beste hiri eremu handi bat topatzen da, Maria-Theresien-Platz edota "Museoen Plaza", honen alboan Kunsthistorisches Museum ("Artearen Historiaren Museoa") eta Natur Historiaren Museoa eraikin bikiak daudelarik.

## Literatura 
Nahiz eta plaza ospakizun eta ekitaldi ugarientzako erabilia izan zen, Hitlerrek bertan burututako hitzaldiekin duen loturak jendearengan eragin handia izaten jarraitzen du. Arrazoi honexegatik, "Heroien Plaza" literatur idazlan ugariren gaia izan da, horietako ezagunena Thomas Bernhard idazlearen *Heldenplatz* idazlana eta Ernst Jandl olerkariaren *Wien: Heldenplatz* ("Viena: Heroien Plaza").

## Iruditegia 

Irudi:Hofburg Heldenplatz.png|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Kaiserforum-Wien-1870.jpg|Kaiserforum eremuaren 1870eko Gottfried Semper arkitektoaren planoa.
Irudi:GuentherZ 2005-10-06 0103 Burgtor I.jpg|Äußeres Burgtor.
Irudi:Heldenplatz-Karte.png|Planoa.

## Kanpo estekak 
* *Wien: Heldenplatz* - Ernst Jandl
Ponto (argipena)

**Ponto** izan daiteke:

* **Pontoko Erresuma**, antzinako Anatolian zegoen erresuma;
* **Ponto**, itsasoaren jainko greziarra;
* **Ponto** eskualdea;
Kateen zubia

**Kateen zubia** (hungarieraz *Széchenyi lánchíd*) Hungariako Budapest hiriburuan dagoen zubi bat da. Danubio ibaia zeharkatzen du, Buda eta Pest hiriak elkarlotuz. 1849an ireki zen, Budapest hirian Danubio ibaia zeharkatzen zuen lehenbiziko zubi finkoa bilakatuz. 1949an zaharberritua izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Aerial photograph of Budapest Chain-Bridge02.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Budapest Kettenbrücke.jpg|Gauez.
Irudi:Budapest Castle with ship.jpg|Zubia eta Budapesteko gaztelua.
Irudi:Budapest Chain bridge lion.jpg|Zubiko leoietako bat.

## Kanpo estekak
Harizpi bikoitzeko erretrotranskribatutako DNA birus

**Harizpi bikoitzeko erretrotranskibatutako DNA birusa**, edo **kbDNA-AT birusa**, bere genoman kate bikoitzeko DNA duen birusa da, zelula ostalarian alderantzizko transkripzioaren bidez ugaltzen dena, hau da, DNAzko moldetik abiatuta tarteko RNA eratuz. Baltimoreko sailkapeneko VII. taldeko birusak dira.

## Ugalketa 
Birus partikuletan dagoen DNAzko genoma bi modutan transkribatzen da kutsatutako zelulan:

* RNA mezulariaren bidez, proteina birikoak sintetizatzeko.
* RNA aurregenomikoaren (ARNmc+) bidez, genoma ugaltzeko.

Birusak kodetutako alderantzizko transkriptasak RNA aurregenomikoa erabiltzen du molde gisa birusaren DNA genomikoa sortzeko.

Xehetasun gehiagoz, birusaren ugalketak honako etapa hauek ditu:

thumb|ezkerrera|280px|kbDNA-AT birus baten ugalketaren eskema.

* Birusaren DNAren sarrera nukleoan eta konponketa zelula ostalariaren konponketa mekanismoaren bidez.
* DNAren transkribapena kate bakarreko RNA positiboan (ARNmc+) eta RNA mezularian (mRNA).
* RNA mezulariaren itzulpena zitoplasman, non proteina birikoak ekoitzi eta metatzen diren, horien artean alderantzizko transkriptasa.
* Proteina birikoen elkarreragina kate bakarreko RNA positiboarekin, protobirioien elkarketa, eta RNAren alderantzizko transkribapena birioien barnean RNA/DNA konplexu batean alderantzizko transkriptasaren bidez.
* Birioiaren azken helketa eta irteera, gemazio bidez Hepadnaviridaeren kasuan.

Genoma partzialki kate bikoitzekoa den DNAzko molekula zirkular eta ez kobalenteki itxi bat izan daiteke. 3,2 base pareko luzerarekin (Hepadnaviridae), edo baita kate bikoitzeko DNA molekula bat ere, bi kateetan ezjarraikortasunak dituena, 8 base pareko luzerarekin (Caulimoviridae)

## Espezieak 
Talde honek bi familia ditu: Hepadnaviridae, ornodunak kutsatzen dituena eta B hepatitisaren birusa barne duena, eta Caulimoviridae, landareak kutsatzen dituena eta azaloreko mosaiko birusa barne hartzen duena.

## Ikus, gainera 
* RNA birus
* DNA birus
S2 (izarra)

**S2** (**S0-2** ere deitua) Sagitarius konstelazioan Sagitario A* irratiturritik gertu dagoen izar bat da. B1V espektro motako izar zuri-urdinska bezala katalogatua, bere masa gure eguzkiarena baino 15 aldiz handiagoa eta bere erradioa gure eguzkiarena baino 7 aldiz handiagoa dela uste da.

S2 Sagitario A*ren inguruan 15,56 ± 0,35 urteko orbita periodo batekin orbita oso eszentriko (ε = 0,87) baten mugitzen da, bi objektuen arteko banaketa 5,5 argi egun eta 17 argi ordu (periastroan) bitartean aldatzen delarik. Sagitario A*entzat estimatutako 3,7 milioi eguzki masako masa batentzat S2k bere orbitaren perizentroan jasaten duen gehienezko grabitate azelerazioa 1,5 metro segundo karratukoa da, edo ia Lurraren grabitatearen seiren bat. Dena dela, gaur egun orbita egonkorra da, S2 Sagitario A*en marea indarraren ondorioz soilik 16 argi minutura egotean suntsitua geratuko bailitzateke, gaur egun baino 70 aldiz hurbilago.

S2ren itxurazko kokapena 1995etik jarraitu da Esne Bidearen erdigunean zulo beltz supermasibo baten existentziari buruz informazioa biltzeko asmoz. 2008an S2ren orbita osoa ikusi ahal izan zen. Zulo beltz supermasibo bat da eginiko behaketak, aurkitutako orbita parametroak eta bere dentsitate handia azaltzen dituen gaur egun ezagutzen den zeru objektu bakarra.

Astronomo talde batek, nagusiki Estralurtar Fisikarako Max Planck Institutukoak, S2ren Sagitario A*ren inguruko orbita dinamikaren behaketak erdigune galaktikoa dagoen distantzia neurtzeko erabili zituen. Distantzia 7,94 ± 0,2 kiloparsecetan zehaztu zuten, aurretik beste metodo batzuekin eginiko zehaztapenekin bat datorrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urumea pilotalekua

**Urumea pilotalekua** Donostiako antzinako frontoia izan zen, Ramon Maria Lili pasealekuan zegoena. 1926an inauguratu zuten, eta 1969an eraitsi. 

## Historia 
Urumea pilotalekua 1926ko uztailaren 17an inauguratu zen. Lehenbiziko urteetan, 1935 arte, zesta punta partidak egin ziren. Handik aurrera, erremontelariak aritu ziren bertan, Abrego I.a barne. 1940an berritu, eta 1941eko ekainaren 12an berriro inauguratu zuten.

## Ezaugarriak 
Honako neurriak zituen:
* luzera, 54,20 metro 
* frontisaren zabalera, 12,45 metro
* kantxaren zabalera, 10,50 metro
Jokalekuaren parean harmaila handia zuen, eta beste hiru solairu gehiago. Denera, 980 ikuslerendako tokia zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Budako gaztelua

**Budako gaztelua** (hungarieraz *Budavári Palota*, alemanaz *Burgpalast* eta turkieraz *Budin Kalesi*) Hungariako Budapest hiriburuan dagoen gaztelu bat da, Danubio ibaiaren ertzean. *Errege Jauregia* (*Király-Palota*) edota *Errege Gaztelua* (*Királyi Vár*) izeneaz ere deitua bada, bertan denbora luzez Hungariako errege-erreginak bizitu baitziren.

Gaztelua lehenbiziko aldiz 1265an osatu zen, XIX. mendea arte etxe, eliz eta eraikin publikoak gehituz joan zitzaizkiolarik. 1987an Budapesteko Gizateriaren Ondarea den multzoaren barnean sartu zuten, hala izendatuz. Funikular baten bidez Clark Ádám enparantza eta Kateen zubiarekin lotua dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:BudapestDSCN3998.JPG|Aurrealdea.
Fitxategi:Buda--Castles01.jpg|Aireko ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Burg Budapest bei Nacht.jpg|Gauez.
Fitxategi:Várbelső.jpg|Leoioak barnealdeko patioan.

## Kanpo estekak 
* https://free-budapest-tours.com/history-of-the-budapest-castle/ (En)
* https://web.archive.org/web/20191024040342/http://budacastlebudapest.com/buildings/ (En)

* Budako gazteluari buruzko orrialdea.
Cambalache

[thumb|220px|[Enrique Santos Discépolo]]
**Cambalache** (Argentinako gaztelaniaz bigarren eskuko gauzen denda esan nahi du) Argentinako tango bat da, 1934an Enrique Santos Discépolok ondu zuena, *El alma del bandoneón* filmaren soinu bandarako. Ernesto Famák abestu zuen aurrenekoz, Francisco Lomutok zuzendutako orkestrak lagundurik. Ondoren beste tango abeslari askok kantatu dute, Carlos Gardelek barne.

## Historia 
Enrique Santos Discépolok Hamarraldi Zitalean (1930-1943) idatzi zuen *Cambalache* tangoa, eta hitzak ezin hobeki laburbiltzen du Argentinako historiako garai horretako hondamendi material eta morala. Urte horietan herrialdeak zenbait diktadura pairatu zituen, 1946an Juan Perón agintera iritsi zen arte. *El alma del bandoneón* filmerako idatzirik, arrakasta handia erdietsi zuen. 1943an, diktadura militarrak debekatu zuen, eta gauza bera egin zuten Argentinako ondorengo diktadura guztiek ere. XX. mendeko egoerarekin oso kritikoa eta etsia da, umore ironikoz betea eta, idatzi zenetik 80 urte baino gehiago igaro diren arren, edukia indarrean dago.

Hau da *Cambalache*-ren bertsiorik ezagunena:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Cambalache* tangoaren hitzak irakurgai, todotango.com
*  Jatorrizko 1935eko Ernesto Famá abeslariaren *Cambalache* tangoaren bertsioa entzungai, youtube.com
*  Carlos Gardel abeslariaren *Cambalache* tangoaren bertsioa entzungai, youtube.com
*  Carlos Sosa abeslariaren *Cambalache* tangoaren bertsioa entzungai, youtube.com
Piztiaren begiak

**Piztiaren begiak** Alberto Ladron Arana idazle nafarrak 2012an plazaratutako eleberri beltza da. Iruñean giroturik, etakide ohiak, guardia zibilak eta desagerturiko haurrak ditu hariaren gidari.

## Kanpo estekak 
* Piztiaren begiak, Gizapedian.
* Elberrioaren trailerra
* Kritika, *zubitegia.armiarma.eus* webgunean.
Heinen korrelazio

**Heinen korrelazioa** item edo elementu zerrenda bat bi aldagai edo gehiagori buruz sailkatu edo ordenatu ondoren, aldagaien arteko korrelazioa aztertzen duen tekniken multzoa da. Bereziki psikometrian eta beste gizarte zientzietan erabiltzen da, non neurketa zehatza konplexua eta subjektiboa den eta elementuak irizpide baten arabera ordenatzea askoz ere sinpleagoa den.

## Sailkapenezko korrelazio-neurriak 
* Spearmanen korrelazio-koefizientea
* Kendallen konkordantzia-koefizientea

## Kanpo estekak
Kanuri hizkuntza

**Kanuri hizkuntza** Afrikako Sahara aldean hitz egiten den hizkuntza bat da. Gaur egun 4 milioi pertsona inguruk erabiltzen du atzera egiten ari den hizkuntza hau. Hiztun hauek lau estatuetan aurki daitezke: Nigerian, Nigerren, Txaden, Libia hegoaldean eta Kamerun; baita Sudanen dauden iheslarien komunitateek ere hitz egiten dute. Nilo-saharar hizkuntzen familian kokatzen da. Kanurik Kanem eta Bornu inperioekin zabaldu zen eta hauen desagerpenarekin indarra galdu zuen. Bi inperio horiek Txad ingurua mendetan menperatu zuten. Garai horietan eta ondoren ere bai, kanuri *lingua franca*ren papera bete zuen.

Kanuri hizkuntzaren erabiltzaileek sarritan hausa hizkuntza eta arabiera bigarren hizkuntza erabiltzen dute.

## Dialektoak 
* Erdialdeko Kanuri
* Manga Kanuri
* Tumari Kanuri
* Bilma Kanuri
* Kanembu

## Hiztegia 
* *lìtìlîn* = astelehen
* *shim* = begi
* *samo* = belarri
* *karǝgǝ* = bihotz
* *talam* = hizkuntza
* *kanza* = sudur

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kanuri hizkuntzaren mapa (LL-Map project)
*  Kanuri hiztegiaren zerrenda (World Loanword Database)
*  Kanuri hizkuntzari buruzko orria PanAfrican L10n weborrian
*  *Kanuri Alfabetoa*
Dardania

**Dardania** (; ) dardaniarren herrialdea izan zen.

Trazia eta Iliria artean kokaturik, zalantzazkoa da dardaniarrak traziarrak edo iliriarrak zirela esatea. Estrabon da erromatarrak agertu baino lehenagoko historiari zerbait azaldu zuen bakarra. K.a. 168an erromatarrek Iliria konkistatu zutenean, Dardania ere konkistatu zuten eta zenbait hiri eratu zituzten bertan.

Image:Illyria and Dardania Kingdoms (230 BC) (English).svg
Image:Illyria and Dardania Kingdoms.png
Image:Dardania kingdom.png
Image:Ancient balkans 4thcentury.png
Image:Dardania and kosovo.png

## Kanpo estekak
2012ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskunde presidentzialak

**2012ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeak** herrialde hartan 2012an lehendakaria aukeratzeko egindako hauteskunde orokorrak izan ziren. Halaber, lehendakariordea ere aukeratu zen. Bien kargua, 2012tik hasi eta 2016 artekoa izango zen. 2012ko azaroaren 6an izan ziren hauteskundeak. Hauteskundeak Barack Obama demokratak irabazi zituen bigarrenez jarraian, eta Joe Biden hautatu zuten lehendakariorde.

## Hautagai nagusiak 

File:President Barack Obama, 2012 portrait crop.jpg|**Barack Obama**AEBetako lehendakaria, Illinoistik**hautagai demokrata**
File:Mitt Romney by Gage Skidmore 6 cropped.jpg|**Mitt Romney**gobernadore ohia,Massachusettsetik**hautagai errepublikanoa**

### Beste hautagai batzuk 
* Alderdi Libertarioa: **Gary Johnson**, Mexiko Berriko gobernadore ohia
* Alderdi Berdea: **Jill Stein**, fisikaria, Massachusettstik
* Konstituzioaren Alderdia: **Virgil Goode**, Kongresuko ordezkaria, Virginiatik
* Justiziaren Alderdia: **Rocky Anderson**, Salt Lake Cityko alkate ohia, Utahtik
* Alderdi Libertarioa:

## Emaitzak ofizialak 
thumb|300px|Lehendakaritarako hauteskundeen emaitzen mapa. Kolore urdinak Obama/Biden bikoteak irabazitako estatuak/barrutiak adierazten ditu; gorriak, berriz, Romney/Ryan bikoteak irabazitakoak. Zenbakiek estatu bakoitzeko irabazleari esleitutako hauteskunde botoak adierazten dituzte.

## Kanpo estekak 
*  Hauteskunde Batzorde Federala
Mitt Romney

**Williard Mitt Romney** (Detroit, Michigan, Ameriketako Estatu Batuak, 1947ko martxoaren 12a) enpresaburua eta politikaria da. Massachusettseko gobernadorea izan zen 2003tik 2007ra, eta Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoaren lehendakarigaia 2012ko hauteskundeetan. Mitt Romney enpresaburu aberats eta arrakastatsua da Estatu Batuetan.

## Bizitza eta ikasketak 
Detroiten jaio zen 1947an, eta Bloomfield Hills (Michigan)en egin zuen haurtzaroa. Bere aita George W Romneyk (Michigango gobernadore ohia) eta ama Leonore Romneyk misiolari bidali zuten Frantziara, gaztea zenean. Brigham Young eta Harvard unibertsitateetan egin zituen zuzenbide eta enpresa ikasketak. Ann Daviesekin ezkondu zen 1969an, eta bost seme-alaba dituzte.

## Politika 
Hainbat enpresaren gestioan (Bain & Company, Bain Capital) arrakasta handia izan ondoren, Massachusettseko gobernadore hautatu zuten 2002an. Legealdi bakarra egin zuen karguan, 2003tik 2007ra. 2006ko hauteskundeetan ez zen berriro aurkeztu. 2012an Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoaren lehendakarigai aurkeztu zen, eta hauteskundeak galdu zituen 206 ordezkari lortuta; haren aurkari Barack Obama berriro ere hautatua izan zen, 303 ordezkari bereganatuta.
Mendaroko Talde Independientea

**M.T.I** (Mendaroko Talde Independientea) Mendaro udalerri gipuzkoarrean 1995an sortutako alderdi politikoa da.

Hainbat herritar gaztek sortutako alderdia da, herriaren arazo nagusiei erantzuna emateko asmoz. Alderdiak ez du ideologia konkreturik, baina euskalduna, ezkertiarra eta progresista dela esan daiteke.

## Hauteskundeak 
1995ean botoen 13,01%a eskuratu zuten, eta 1999an botoen 13,00%a.2003ko udal auteskundeetan gehiengo absolutua lortu zuen M.T.I-k, eta alkatetza lortu zuten botoen 50,39%arekin. Esti Gonzalez izan zen mendaroko alkatea 2003tik 2007ra.

## Kanpo Loturak 
* Webgunea

## Kanpo estekak
Ringstraße

**Ringstraße** () Austriako Viena hiriburuko Innere Stadt barrutia inguratzen duen etorbide zirkular bat da. 1860 eta 1890eko hamarkadaren artean jazo zen Ringstraßenstil (Ringstraße estiloa) arkitektura estiloko adibide nabarmenena da. Vienako hiria babesten zuten antzinako harresien ibilbideari jarraituz eraiki zen. Denbora igaro hala, hirian erdigunean lekurik ez zegoenez, bertako jauntxoek euren jauregiak harresietatik at eraikitzen hasi ziren, hortik harresiak eraitsi eta etorbide hau eraiki izana.

## Iruditegia 

Irudi:Rathaus Vienna June 2006 165.jpg|Udaletxeat(*Neues Rathaus*)
Irudi:Wien Hofburg Neue Burg Heldenplatz.jpg|Jauregi Inperiala(*Hofburg*)
Irudi:Wien - Staatsoper (2).JPG|Vienako Estatu Opera(*Staatsoper*)
Irudi:WienerBörse01.jpg|Antiga Bolsa de Viena
Irudi:Parlament Vienna June 2006 183.jpg|Austriako Legebiltzarra(*Parlament*)
Irudi:Wien - Haus des Wiener Musikvereins (2).JPG|*Musikverein*
Irudi:Wien Burgtheater.jpg|Vienako antzokia(*Burgtheater*)
Irudi:311004 wien-votivkirche-am-abend 1-480x640.jpg|Eliza Botiboa(*Votivkirche*)

## Kanpo estekak 
*  suf.at - Wiener Ringstraße
*  Die Ringstraße - ein Juwel unter den Straßen der Welt
*  viennatouristguide.at - Denkmäler im Bereich der Wiener Ringstraße
Harrobia ikastola

{{

**Harrobia ikastola**, 2011ra arte **Ibar Ezkerra** deitua, Lanbide ikastola Kooperatiba Elkartea da eta irabazi asmorik gabeko erakundea da. Portugaleten jaio zen 2001-2002 ikasturtean, eta Euskal Herriko Ikastolak europar kooperatiba-elkartearen partaide da.

Egun, zerbitzua Bilbon eskaintzen du, Harrobia Fundazioak ikastolen lanbide etxean burutzen ari den proiektuaren baitan.

Ibar Ezkerra Lanbide ikastola Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak baimendutako eta itundutako Lanbide Heziketako zentro euskalduna da.

## Ikasgaiak 
* Mikroinformatika Sistemak eta Sareak
* Gorputz eta Kirol Ekintzen Sustapena

### Mikroinformatika Sistemak eta Sareak 
Formazio espezializatua eta ofiziala da.

Heziketa Zikloa: Mikroinformatika Sistemak eta Sareak
Familia: Informatika eta komunikazioak

## Kanpo estekak 
* Flickr.
* Ikastolaren webgunea.
Nadau

**Nadau** edo **Los de Nadau** (euskaraz *Eguberria* edota *Eguberrietakoak*) Okzitaniako folk musika taldea da, 1973an sortu zena Bigorrako Tarbe hirian. 13 disko argitaratu ditu eta 1000 kontzertu baino gehiago eman, horietako lau Parisko Olympian. ''De cap tà l'immortèla* eta *L'encantada* ditu abestirik ezagunenak.  Taldeak garrantzi handiko lana egin du okzitaniera sustatzen.

## Ibilbidea 
1973an, Michel Maffrand (Jan), Jacques Roth (Jaqueish) eta Ninon Paloumet (Nina) musikariek *Los Nadau* izeneko musika taldea sortzea erabaki zuten. 1975an argitaratu zuten lehenbiziko diskoa, * Monsur lo regent*, okzitanierazko protesta eta maitasun kantuez osatua. 1976an *La venta a las enchèras* karrikaratu zuten, eta 1978an *L'immortèla*. Hirugarren lan honen izenburu bereko kantua Okzitaniako ereserki ez ofiziala bilakatu zen.

Era berean, musika taldeak Calandreta (euskaraz Hegatxabaltxo) okzitaniera-frantseszko ikastetxe elebiduneei babesa eskaini zien, bai eta lehenbiziko irrati libreei ere. 1982an *T'on vas* diskoa argitaratu zuten eta 1986an *Qu'èm ço qui èm* diskoa, b:rtan 400 abeslarik parte hartu zuten. Pierre Micouleau, Jacques Baudoin, Serge Cabos, Gilbert Bastelica (aurretik *Chaussettes noires* musika taldeko bateria-jotzailea zena) eta Jean-Pierre Médou taldekideak elkartu eta *Los de Nadau* taldearen izena *Nadau* hitzera laburtu zuten.

1991an Jacques eta Jacques Baudoin Roth kideek musika taldea laga zuten; urte hartan, *De cuu au vent* diskoa argitaratu zuten.

## Diskografia 
* 1975 : *Monsur lo regent*
* 1976 : *La venta a las enchèras*
* 1978 : *L'immortèla*
* 1982 : *T'on vas*
* 1986 : *Qu'èm ço qui èm*
* 1991 : *De cuu au vent*
* 1994 : *Pengabelòt*
* 1995 : *S'aví sabut* (bilduma)
* 1996 : *Nadau en companhia* (zuzenekoa)
* 1999 : *Plumalhon*
* 2003 : *Saumon*
* 2005 : *Nadau a l'Olympia* (zuzenekoa)
* 2007 : *Maria*
* 2010 : *Nadau a l'Olympia* (zuzenekoa)
* 2013 : *L'encantada*
* 2017 : *Zenith de Pau 2017* (zuzenekoa)

## Bideografia 
* 1993 : *Nadau en companhia*
* 1996 : *Nadau en companhia*
* 2000 : *Nadau a l'Olympia*
* 2002 : *Nadau en companhia*
* 2005 : *Nadau a l'Olympia*
* 2010 : *Olympia 2010*
* 2014 : *Olympia 2014*
* 2017 : *Zenith de Pau 2017*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Nadau'' musika taldearen webgunea