open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cortinarius obtusus

***Cortinarius obtusus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna ez dago egiaztatua.

Sinonimoak: *Hydrocybe obtusa*, *Gomphos obtusus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 cm inguruko diametrokoa, haragi gabea, ertza mintzezko samarra, higrofanoa, ildaskatua erdiraino; hasieran koniko-kamuts-titiduna, barrurantz biribildutako ertzarekin, gero zabaldua. Lehoi-herdoil kolorekoa hezetasunarekin, okre antzeko kolorekoa  lehorrarekin, ilunagoa erdian.

**Orriak:** Zabalak eta sabeldunak, sinuado-itsatsiak, ez oso estu, hasieran krema-okre antzeko kolorekoak, gero lehoi-kanela-gorrixka kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,6 cm bitarteko diametrokoa, fusiformea, flexuosoa, behealdean mehetua, noizbait sabelduna eta baita konprimitua ere, fibrilosua, lasto argi kolorekoa, barnehutsa.

**Haragia:** Urria, horixka, iodoformoaren usain handiarekin (edo azido fenikoarena), zapore gozoarekin, apur bat errefauarena.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelen hondakin bereizgarriak direla eta. *Obtusus* epitetoa latinetik dator, kamutsa, esan nahi duen "obtusus" hitzetik. Kapelaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius obtusus var. fragilis* delakoarekin nahas daiteke, honek kolore berdexkako haragia du (ez gorrixka), iodo usaina eta errefau zaporea; koniferoetan ateratzen da, baita hostozabaletan ere. Antzeko beste espezie batzuk: *Cortinarius acutus*, *Cortinarius fragilis*.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Taldeak osatuz ateratzen da. Pinu eta koniferoen basoetan bakarrik.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Panama, Europa, Islandia, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Iran, Kazakhstan, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktor Klima

**Viktor Klima** (Schwechat, 1947ko ekainaren 4a) austriar politikaria eta negozio-gizona da.

Estatuko petrolio-konpainian lan egin zuen 1969tik 1992an politikan sartu zen arte. 1992tik 1996ra Garraioko eta Industria Nazionalizatuko ministro izan zen, eta 1996tik 1997ra Finantzetako ministro.
1997an Franz Vranitzkyren dimisioaren ondoren, Viktor Klima Alderdi Sozialdemokratako lider eta lehen ministro berri izendatu zuten. Austriako Alderdi Popularrarekin koalizio-gobernua berritu zuen, eta bere alderdia erdialdera bideratu zuen. 1999ko urriko hauteskundeetan botoak galdu ondoren, gobernuko lehendakaritza Wolfgang Schüsseli eman zion 2000ko otsailean.
Cristina Pascual

**Cristina Pascual Aldazabal** (Sestao, Bizkaia, 1990) kultura-komunikatzailea eta politikaria da. 2023. urtetik, zinegotzia da Sestaoko Udalean, EH Bildu koalizioaren partez.

## Bizitza 
Sestaon jaio zen. Gurutzetako eskolan eta Saturnino de la Peña institutu publikoan egin zituen ikasketak. Ikus-entzunezko Komunikazioko lizentziako ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Ondoren, zinemagintzan gradua ikasi zuen Andoaingo Zine Eskolan.

Komunikazio-eremuan trebatua, komunikazio arloan egin du lan, besteak beste IkerBasque fundazioan. Horrez gain, kazetari lanetan ere aritua da Hamaika Telebistan. Gaur egun Bilboko antzerki-eremuko Hacería-Arteak Elkartearen komunikazio arduraduna da, ZAWP (Zorrozaurre Art Work in Progress) proiektuaren barruan.

## Ibilbide politikoa 
Ikasle Abertzaleak-en ibilia, Sestaoko EH Bilduko parte da gaztetik. 2023ko udal-hauteskundeetan EH Bilduko hautagaia izan zen, zerrendako hirugarrena izanik, Javi Gonzalez Medrano alkategai izanik. Zinegotzia hautetsia da gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Romina Belluscio

**Romina Belluscio Maltez** (Tucumango San Migel, Tucumán probintzia, Argentina, 1979ko otsailaren 19a) argentinar kazetaria, aurkezlea eta modeloa da.

## **Biografia** 
Romina Tucumango San Miguel herrian jaio zen. Gurasoak René Belluscio eta Estella Maltez dira. Kazetaritza ikasi zuen.«Qué fue de Romina Belluscio, mujer de Guti y excolaboradora de 'Tonterías las justas'»

## Lan ibilbidea 
Kazetaritza ikasten ari zela, Bellusciok bere jaioterriko *La huella* saioan parte hartu zuen. Aurretik, 1999an 20 urterekin, *Miss Belleza Argentina* lehiaketa irabazi zuen eta Tucumángo ordezkari izan zen, 90-60-90 gorputz neurriei esker. Ondoren, Japoniako Miss Internazionalean parte hartu zuen —aurrez hizkuntzetan, dantzan eta modelajean prestatu zelarik—, eta ile onenaren saria irabazi zuen. Geroago, Boliviako Miss Hego Amerikan parte hartu zuen, eta epaimahaiko kide bat lilluratuta gelditu zen, Espainiako diseinatzaile bat,eta nazioarteko ibiltokietarako bidea zabaldu zion. Modelo lan egin du Milanen, Parisen, Londresen, New Yorken eta hainbat iragarkitan.

La Sexta kateko *El muro infernal* saioan modelo lan egin zuen. Gero Cuatro katera pasatu zen *Tonterías las justas* saioan lan egitera, Florentino Fernández, Anna Simon eta Dani Martínezekin batera. Formatua, *Otra movida* izenarekin, Neox katera igaro zenean, Bellusciok ez jarraitzea erabaki zuen, eta Cristina Pedroche *Sé lo que hicisteis* saioko erreportari ohiak ordezkatu zuen, *Tonterías las justas* saioarekin lehia zuzena zuen saioa zen.

2011ko uztailaren 11n, *Espejo público* (Antena 3) saioan estreinatu zen, udako etapan atal propioa zuen saioaren laguntzaile gisa, Alicia Senovillarekin (Susanna Grisoren ordezkoa) eta Roberto Lealekin batera. Irailaren 2an, bai Romina Bellusciok bai Roberto Lealek, berritu egin zituzten beren kontratuak, Susanna Grisorekin batera aurkezlekide izateko irailaren 5etik aurrera. Programa horretan egon zen 2012ko irailera arte (orduan amaitu zen kontratua).

2013ko otsailean, Antena 3eko *Splash! Famosos en el agua* saioan lehiakide parte hartu zuen, bere bikote zen Guti futbolari ohiarekin. Ondoren, 2013ko irailean, Telecincoko larunbat gauetan *Abre los ojos y... mira* saioaren barruan "*No seas pesado*" sekzioan epaimahaiko kide izan zen (emanaldi bakar batean).

### Bizitza pertsonala 
2004an César Pereira modelo eta aktore espainiarrarekin ezkondu zen. Gero, maitasun-harremana izan du Gutirekin, Real Madrileko jokalari ohiarekin. 2012ko maiatzaren 23an, bikotekideak iragarri zuen haurdun zegoela; hala, futbolari ohiaren hirugarren umea zen, eta aurkezlearen lehenengoa. 2013ko urtarrilaren 11n, Guti eta Romina Belluscio futbolariak Enzo Gutiérrez Belluscio semea izan zuten. 2020ko abuztuan iragarri zuten berriz zegoela haurdun, eta urtarrilaren 10ean Romeo Gutiérrez jaio zen. 2016ko uztailaren 14an ezkondu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Antena 3en elkarrizketa
*Antena 3 ii-ren elkarrizketa
Sandra Tejero

**Sandra Tejero Ruiz** (Bilbo, 1989ko uztailaren 10a) bizkaitar aktore, abeslari eta antzerki-irakaslea da.

## Bizitza 
Artebi Antzerki Eskolan egin zituen arte dramatiko goi ikasketak eta antzerkian graduatu zen,  metodo-aktore moduan formatuz, Stanislavsky-Vakhtangov-M.Txekhov-Meyerhold metodologia jarraituz (metodo errusiarra), errusiar eskola klasikoko metodologia.

Irakaslea da hainbat zentrotan, mugimendu eszeniko, interpretazio eta irakurketa dramatizatuak eremuetan. Abeslari moduan, Black Valerie taldearen bokalista da.

## Filmografia 
### Antzerkia 
* “El Paso”
* “Mi casa es esta maleta”
* “Hansel y Gretel y el Conjuro de la Bruja”
* “Carmen y Antonio”
* “Relatos de A. Chéjov”
* “La barca sin pescador”
* “Para qué recordar… “
* “Jesucristo SuperStar”
* “Grease”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelagonia

thumb|300px|Pelagoniako ikuspegia.

**Pelagonia** ( edo *Pelagonía*;  edo *Pelagonija*) Antzinako Greziako lurraldea zen. Ondoren, Mazedoniako Erresuman sartu zuten.

## Mugak 
Iparraldean Dardania, iparraldean eta mendebaldean Iliria, ekialdean Peonia eta, hegolaldean, Lynkestis zituen. Biztanleak pelagoniarrak, peoniarrak eta iliriarrak ziren. Geroago antzinako mazedoniarrek lurraldea kolonizatu zuten. Estrabonek Pelagoniari beste izen eman zion: *Tripolitis*, hau da, hiru hiri.

## Egungo egoera 
Gaur egun Pelagonia (edo *Pelagonija*) Mazedoniako Errepublika eta Grezia artean zatituta dago. Hiri nagusiak hauek dira: Bitola eta Prilep Mazedoniako Errepublikan, eta Florina Grezian. Bi aldeen arteko muga-pasadibea Medžitlija-Niki da.

## Historia 
Lurralde honetan Pelagoniako guda eman zen, 1259an, Akaiako Printzerria eta Nizeako Inperioa artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maya Hansen

**Maya Hansen** (Madril, 1978)madrildar moda-diseinatzailea da. 2000. urtean Porto *Fashion Award* saria irabazi zuen Santiago Calatrava arkitekto valentziarrean inspiratutako bilduma batekin. 2001ean *Smirnoff Fashion Awards* sarien bigarren saria irabazi zuen.
[thumb|260px|Charo Izquierdo, Eduardo López Huertas, [María Escoté, Manuela Carmena eta Maya Hansen, Madrileko Cibeles Fashion Week 2017 otsaila]]
## Biografia 
Maya Carbajal Alex-Hansen Madrilen jaio eta hazi zen. Aita argentinarra  eta ama daniarra  ditu.

Madrilgo Moda Diseinuko Goi Mailako Zentroan ikasi zuen eta ohorezko matrikularekin graduatu zen 2002an.

## Lan ibilbidea 
2002ko otsailean aurkeztu zuen lehen bilduma Gaudí Fashion Show-en.

*Maya Hansen* marka 2004an sortu zuen, eta, 2006tik aurrera,batez ere kortseetan espezializatu zen.

2009an *Cup Cakes Around the World* bilduma aurkeztu zuen Valentziako Modaren Astean. Bildun¡ma horrek tartak zituen oinarri.

Maya Hansen 2010ean hasi zen *EGO Madrid Cibeles Fashion Week* delakoan ''AW'10 Heavy Metal Couture* bildumarekin, eta 2010eko irailean *L' Oreal Prize* saria irabazi zuen, *SS11 Lace Wings’* bilduma duen diseinatzaile gazte baten bilduma onenarentzat.

*AW'11 Queens of Spain* bildumak oihartzuna izan zuen munduan, eta Lady Gagak bere hainbat jantzi erabili zituen. Hedapen handi horren ondorioz, *SS12 Knotted* bilduma aurkeztu zuen *Cibeles Fashion Show Madrid-*en, Espainiako moda-ospakizun garrantzitsuenean.[thumb|308x308px|ezkerrera|[María Escoté eta Maya Hansenen desfilea, Madril Fashion Week, 2017 otsaila]]*AW 5th Ave* bilduma izan zen *Mercedes -Benz Fashion Week Madrid-*en aurkeztu zuen lehen bilduma, eta, geroago, Parisko 2012ko moda-astean. New Yorkeko 5. etorbidean inspiratu zen, eta Diorren *New Look* motako bilduma izan zen, alfonbra gorria, zinema amerikarreko aktoreak eta zuri-beltzeko filmei keinu eginez.

2012an, *Skully Tulum'' bilduma Mexikoko floran, faunan, kolorean eta argian, Frida Kahlon, kalaberetan eta birjinetan inspiratuta zegoen.

Hainbat pertsona ospetsu jantzi ditu: Lady Gaga, Anne Igartiburu, Juncal Rivero, Txus Di Fellatio, Pilar Rubio, Paula Vázquez, Malena Costa, Paz Vega, Carolina Bang, Noelia López, Soraya Arnelas, Adriana Abenia eta Romina Belluscio.

## Iruditegia 

Fitxategi:Maya Hansen Corse 3.jpg|Maya Hansenen Kortsea. Classics bilduma. 2014.
Fitxategi:Maya Hansen Corse 1.jpg|Underbust kortsea.  Birth bilduma. 2019.
Fitxategi:Maya Hansen Corse 2.jpg|Kortsea. Art Globetrotter bilduma. 2019.
Fitxategi:Maya Hansen Corse 4.jpg|Kortsea.  Art Globetrotter bilduma. 2019.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maya Hansenen webgune ofiziala.
Cortinarius balteatocumatilis

***Cortinarius balteatocumatilis*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ia *Cortinarius* guztiak bezala ez da jangarritzat hartzen.

Sinonimoak: *Cortinarius balteatus*, *Phlegmacium balteatocumatile*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 100 mm arteko diametrokoa, lehenengo hemisferikoa, ganbila, azkenean lau-ganbila; ertza erregularra, denbora luzean biribilduta. Kapelaren azala bereizgarria, mehea, likatsua, distiratsua, marroia, arre-ardo kolorekoa, marroi iluna, tonu more koloreko batekin edo morearekin ertzean eta zahartzean desagertu egiten da; berezko fibrila erradialekin.

**Orriak:** Nahiko estu, meheak, adnatu samarrak, zurixkak edo buztin zurbil kolorekoak, batzuetan lila antzeko ñabardurekin, amaieran marroiak.

**Hanka:** 60 mm arteko garaierakoa eta 25 mm arteko diametrokoa, sendoa eta laburra, erraboilduna, lehorra, zuria edo zurixka, zetaduna edo fibrilosua; emarginatutako erraboila, oboidea, 40 mm arteko lodietakoa, zerrenda iletsu eta meheetan oinarrira apurtzen den purpura koloreko errezelarekin, ukitzean marroiak; gortina zuri iheskorrarekin.

**Haragia:** Lodia, zuria edo zurixka; lur usain pixka batekin eta zapore gozoarekin. Erreakzio kimikoak: KOH, haragian hori zurbila; Nh3, gris-marroia horiz aureolatua.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius balteatus* delakoak, antzeko itxura eta kapela du, baina tonu morexka gutxiago.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan (*Quercus*, *Fagus*)

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius balteatocumatilis 2.jpg
Fitxategi:Cortinarius balteatocumatilis 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma lividoalbum

***Entoloma lividoalbum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila baina ez erregularra, titi kamutsarekin, ertz mehea, gris-arrexka kolorekoa erdian ilunagoa, fibrilatu gabea, leuna gehiago itxura distiratsuarekin.

**Orriak:** Zuriak luzaroan onddo gaztean, ondoren arrosak, estu samar ertz koskadunarekin, oinean unziforme-biribilduak, lepoko formako beherakada batekin.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,6 eta 0,8 cm bitarteko lodierakoa. Zilindrikoa, ez beti zuzena, zuria, barrubetea.

**Haragia:** Zuria, irinaren usain eta zapore nabarmenarekin.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Lividoalbum* epitetoa berriz latinetik dator, zurbil, iluna, esan nahi duen " lividus" hitzetik eta zuria, esan nahi duen "albus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria da, baina ez kontsumitzea hobe, beste *Entoloma* toxiko batzuekin nahas baitaiteke. Urria.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Entoloma* toxiko batzuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabalen azpian  (gaztainondoa), baina baita pinu gorrien azpian ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa.

## Galeria 

Fitxategi:Entoloma lividoalbum 1.jpg
Fitxategi:Entoloma lividoalbum 2.jpg
Fitxategi:Entoloma libidoalbum 3.jpg
Fitxategi:Entoloma lividoalbum 4.jpg
Fitxategi:Entoloma lividoalbum 5.jpg
Fitxategi:Entoloma lividoalbum 6.jpg
Fitxategi:Entoloma lividoalbum 7.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanpo Arazoetako Ministerioa (Montenegro)

**Montenegroko Kanpo Arazoetako Ministerioa** (montenegroeraz: *Ministarstvo vanjskih poslova u Vladi Crne Gore* / *Министарство вањских послова у Владе Црне Горе*) Montenegroko Gobernuko Kanpo Arazoetako Ministerioa da.

## Kanpo Arazoetako ministroen zerrenda 
### Monarkia montenegroarra 
#### Montenegroko Printzerria 
#### Montenegroko Erresuma 
#### Gobernu montenegroarra erbestean 
### Montenegro erdi-independientea 
#### 1992-2006ko Montenegroko Errepublika 
### Montenegro independientea 
#### Montenegro 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yolanda Flores

**Margarita Yolanda Flores Remon** (Madril, 1960ko apirilaren 26a), **Yolanda Flores**  izenez ezagunagoa, kazetaria, esataria eta  telebistako aurkezlea da.

## Biografia 
Informazio Zientzietan lizentziatu ondoren (Kazetaritza adarra) Informazio Zientzien Fakultatean, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean (1978-1982) eta 1982-83 ikasturtean Irrati eta Publizitateko Masterra egin ondoren SER Katearen Ikasketa Kabinetean, 1983an ekin zion bere ibilbide profesionalari Algeciras Irratian, eta 1986an Radio Madridera pasatu zen. Irrati honetan *Carrusel de verano* koordinatu eta aurkezten du, eta *Fin de semana* y *Madrid 7 estrellas* zuzendu eta aurkezten ditu.

## Ibilbidea 
1986an, Espainiako Irrati Nazionalean sartu zen, eta, han, hainbat espazioren ardura hartu zuen; *Con los cinco sentidos*—asteburuetan—, *Ojos de gato* —goizetan—, *No es un sueño* —gauetan—, *Buscando a Yolanda* —arratsaldetan— eta *De cine/película* —eguerdiz eta gauez (1997-2012)— 

Telebistarako jauzia 1989an *egin* zuen TVEn, *Buenos días* programarekin. Ondoren, Telemadridek kontratatu zuen *Buenos días, Madrid* eta *Directo al corazón* saioen buru izateko.1997an Telecincoko plantillan sartu zen, María Teresa Camposek aurkeztutako *Día a día* magazinaren atala koordinatuz eta 1997 eta 2004 bitartean jai eta oporraldietan ordezkatuz. *Día a día verano* kolaboratzaile ere izan zen 2004an, eta, ondoren, Día a día Carolina Ferrerekin, urte horretako udazkenean. 2004ko udan eta Gabonetan, 2005eko udan eta beste sasoi batzuetan, eta beti kate horretan bertan, Emma Garcíaren ordez *A tu lado* *talk showa* jarri zen; 2006 eta 2007 artean *TNT* programa hartu zuen bere gain Jordi Gonzálezen irteeraren ondoren, eta 2007-2008an *El ventilador* programa aurkeztu zuen. 2011n, zenbait hilabetez, María Rodríguezek aurkeztutako *Gente que cuenta* programan parte hartu zuen 

## Sariak 
* 2012an, Urrezko Mikrofono batekin saritu zuten *De película* programako buru egindako lanagatik. Irrati eta Telebista Elkarteen Federazioak emandako sariak. Urte horretan bertan, RNEren arratsaldeko magazina gidatzen hasi zen. *Nunca es tarde* (*Inoiz ez da berandu)* 2013an Arturo Martínek ordezkatu zuen, orduan berriz itzuli zen *De película* programara.

* 2020an, Urrezko Antena saria jaso zuen Radio kategorian, De película programaren buru egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonor Lavado

**Leonor Lavado** (Puente Genil, Kordoba, 1987ko irailaren 19a) kordobar aktorea da, imitatzailea, umorista, aurkezlea eta youtuberra. Imitatzaile hoberentzat jotzen da.

## Biografia 
8 urte zituenetik bere herriko antzerkian, Puente Genilen, izan zuen lehen harremana. Eskolan paper txikiekin hasi, eta antzerki-tailerretan jarraitu zuen. Azkenean Arte Dramatikoa ikasi zuen Sevillako ESADen. Urte horietan, antzerki-konpainietan parte hartu zuen. 

## Lan ibibidea 
2014. urtean, Youtubera bideo bat igo zuen. Bideo horretan estatuko pertsonaia famatuak imitatzen zituen, eta, horren ondorioz, hainbat telebista-saiotan parte hartu zuen: *Los viernes al show,* *Zapeando*, *El último mono* edo Crackóvia saioa TV3n. Irratsaioan  Los 40 Principales kateko *Anda ya* eta Europa FMn Frank Blancok zuzentzen zuen *Vamos Tarde* irratsaioan kolaboratzailea izan zen, Onda Cero irrati-saioaren laguntzailea, Carlos Latre da Aruser@s (Arusitys izena izan zuen lehen denboraldian) goizeko saioaren laguntzailea, *Arranca en verde* (TVE eta Juegas de qué) saioaren aurkezlea. Gero, Onda Ceroko Carlos Alsinaren *Más de Uno* irrati-programan laguntzailea izan da. 

Espainiako emakume imitatzaile bakanetakoa da Leonor Lavado. 2022an, emakume imitatzaileak zera esan zuen: *Hitz egiten dugun bezalakoak gara, gure ahotsa gure DNA psikologikoa da*.  

## Erreferentziak 
=Kanpo estekak =

* Leonor Lavado Eva Hacheren saioan Eguraldiaren iragarpena ematen Tamara Falcó imitatuz
Kanadako Agindupeko Lurra

**Kanadako Agindupeko Lurra** (ingelesez: *Dominion of Canada*; frantsesez: *Dominion du Canada*) Britainiar Inperioaren koroapeko Kanadaren agindupeko lur-aroa izan zen, 1867ko uztailaren 1ean konfederazio bezala batu zenetik 1982ko Kanadako Aktaraino, non erabateko subiranotasuna Kanadari ematen zaion.

## Historia eta sorketa 
Ipar Amerikako hiru probintzia britainiar, Kanadako Probintzia, Eskozia Berria eta Brunswick Berria, Kanadako Agindupeko Lurra izeneko federazio batean batu ziren 1867ko uztailaren 1ean. Agindupeko lur terminoa aukeratu zen Kanadako estatua Britainiar Inperioaren entitate politiko autonomotzat adierazteko, herrialde baten gainean erabili zen lehen aldian. 1867ko Ipar Amerika Britainiarraren Legea indarrean sartu zenean (Parlamentu britainiarrak aldarrikatua), Kanada berezko eskubidez federatutako herrialde bihurtu zen. Federazioa bultzada ugariren ondorioz sortu zen: britainiarrek Kanada defendatzea nahi zuten; itsasgizonek trenbide-loturak behar zituzten, 1867an agindutakoak; nazionalismo anglo-kanadarrak lurrak herrialde bakar batean batzea bilatu zuen, ingelesak eta kultura lealistak menderatua; franko-kanadar askok Quebec frankofono berri baten barruan kontrol politikoa izateko aukera ikusi zuten, eta iparralderanzko balizko hedapenaren beldurrak puztu zituzten. Maila politikoan, gobernu arduratsua hedatzeko nahia zegoen, eta Kanada Garaiaren eta Behe Kanadaren arteko geldialdi legegilea ezabatzea, baita federazio batean probintzietako legegintzaldiekin ordezkatzea ere. Hau bereziki Kanada Garaiko erreforma liberalaren mugimenduak eta *Parti rouge* franko-kanadarrak bultzatu zuten Kanada Beherean, batasun deszentralizatua bultzatzen zuena Kanada Garaiko alderdi kontserbadorearekin eta, neurri bateraino, batasun zentralizatua bultzatzen zuen *Parti bleu* franko-kanadarrarekin alderatuta. Gero eta handiagoa zen autonomia hori 1931ko Westminsterko Estatutuan nabarmendu zen, eta 1982ko Kanadako Konstituzio Aktarekin amaitu zen, britainiar parlamentuan menpekotasun juridikoaren aztarnak hautsi zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Napoliko lau egunak

[thumb|300px|[Maddalena Cerasuolo eta Antonio Amoretti armatuak matxinadaren bitartean.]]

**Napoliko Lau Egunak** () 1943ko irailaren 27tik 30era arte Bigarren Mundu Gerran izan zen matxinada bat izan zen, Napoli hirian, Italiako Erresuman, nazi-faxisten okupaziotik askatzea lortu zuena. Napoli izan zen, Europako hiri handien artean, nazien okupazioaren aurka arrakastaz matxinatu zen lehena. Matxinadak eragotzi zien alemanei Hitlerrrek agindutako erretiratzea baino lehen Schöll koronelak antolatutako deportazio masiborako plana eta hiria suntsitzea.

## Gertakizunak 
Irailaren 28an italiar marinel batzuk fusilatu ondoren Napolin, herria matxinatu zen. Lau egunetan okupatzaileak garaitu zituzten eta aliatuak iritsi aurretik alemaniar tropak hiritik ihes egitea eragin zuen. Gatazka bereziki gogorra Vomero auzoan izan ziren. Matxinadak sorpresaz harrapatu zituen alemaniarrak, eta aliatuei bidea ireki zien frontean. Gainera, Italiako erresistentzia partisanoaren oinarriak ezarri zituen.

## Aliatuen helduera 
1943ko urriaren 1an, Aliatuak Napoles hirian sartu ziren, Italian. Ez zuten tiro bakar bat ere bota behar izan, paseo militar bat izan zen. Hiriak bere burua askatua zuen. Okupatzaile alemaniarren gehiegikerien aurrean, lau egun lehenago, nazi eta faxisten aurkako herri altxamendua hasi zen, lehenengoa Europako hiri handi batean. 

Gertaera horiengatik, herritarren sakrifizioengatik eta Erresistentzia antifaxistako jarduerengatik, hiriari balio militarraren urrezko domina eman zioten.

## Gertakizunak zineman 
Hiru filmetan jaso egin dira *Le Quattro Giornate di Napoli*etan gertatutakoa:
* '*O sole mio*, Giacomo Genilomo zuzendaria, 1945ean egina.
* *Le quattro giornate di Napoli*,, Nanni Loy zuzendaria, 1962an.
* *Bruciate Napoli*,, Arnaldo Delehaye zuzendaria, 2016an.

## Bibliografía 
* Aragno, Giuseppe, *Le Quattro Giornate di Napoli - Storie di Antifascisti*. Nápoles: Edizioni Intra Moenia, 2017, ISBN 9788874212033

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Alkorta

**Iñaki Alkorta Andonegi** (Donostia, 1950 - Ibidem, 2023ko irailaren 29a) zuzenbidearen eta enpresa kudeaketaren inguruan egin zituen ikasketak. Bere ibilbide profesionala desgaitasunen bat zutenen laneratzearekin egon da lotuta. Gureak taldearen sorreran eta hedapenean funtsezko pertsona izan zen. 2006tik Gureak taldearen presidentea izan zen eta 1977tik 2011 arte, zuzendari orokorra. EHLABE Euskal Herriko Lan Babestuaren Elkartearen sortzaileetako bat ere izan zen Alkorta, eta gaur egun presidentea zen. Donostiako Goienetxe fundazioaren patronatuko kide ere izan zen.

Atzegi elkartearen gurasoen kezkatik abiatu zen Gureak, desgaitasunen bat zutenentzako lan aukera egonkorrak sortu eta kudeatzeko, eta gaur egun 6.000 pertsona inguruk osatzen dute taldea; horietatik %84k desgaitasunen bat daukate.

## Sariak 
* 2003an enpresabururik onenaren saria jaso zuen, Gipuzkoako merkataritza ganberaren eskutik.
* 2015ean, enpresa munduan egindako lana aitortzeko, Joxe Mari Korta saria jaso zuen, Iñigo Urkulluren eskutik. Gureak-ek egindako ekarpena aitortu nahi izan zuen Eusko Jaurlaritzak: «Enpresa talde hori lan aukera egonkorrak eta pertsonen mugetara ahalik eta gehien egokitutako lan aukerak sortzeko eta kudeatzeko sortu zen, eta adimen desgaitasuna duten gipuzkoarrei lehentasuna ematen diete».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gureak Taldea

## Kanpo estekak
Celestina Marrón

**Celestina Marrón Llaneza** (Lada, Asturias, 1926ko ekainaren 29a &ndash; Gijon, 2016ko abuztuaren 9a) asturiar militante komunista izan zen. Tina Pérez eta Anita Sirgo kideekin batera lan erabakigarria egin zuen *Huelgona* izeneko 1962ko Asturiasko meatze-greban.

## Biografia 
Celestina Marrón 1926ko ekainaren 29an jaio zen Ladan (Langreo). Bere familiak errepresio frankistaren ondorioak jasan zituen eta txikitatik hasi behar izan zuen lanean. Aita eta neba fusilatu egin zituzten Pandon Gerra Zibilaren ondoren, eta falangistek etxea erre egin zuten Marronek 10 urte zituela.

1946an ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen, zazpi urte geroago dibortziatu egin zen. Era guztietako lanak egin behar izan zituen seme-alabak aurrera atera ahal izateko. Gainera, zeregin nabarmena izan zuen Langile Komisioen klandestinitatean, bere bizitzan zehar hainbat kargu betez. Bere etxea Alderdi Komunistako buruzagi historikoen babesleku izan zen, hala nola Horacio Fernández Inguanzo edo Ángel León Camblor buruzagiena.

1962an, Asturiasko Meatzarien Greban, grebak arrakasta izateko funtsezko lanak egin zituen Anita Sirgo, Tina Pérez eta Meatzeetako Arroetako gainerako emakumeekin, besteak beste, eskirolei artoa botatzetik, emakumeak antolatzera eta Alderdi Komunistaren propaganda ezkutua zabaltzera. Bestalde, Radio España Independiente irratirako korrespontsal gisa ere jardun zuen, *Amapola asturiana de pura cepa*  izengoitiaren pean. Erretiratu ondoren, Marronek bere militantziarekin jarraitu zuen Langile Batzordeetan.

## Heriotza 
Gijonen hil zen, 2016ko abuztuaren 9an, 90 urte zituela. Gorpuzkiak erraustu egin zituzten.

## Omenaldiak 
* 2016ko martxoan, Langreoko PCEk Celestina Marrón omendu zuen «borroka-bizitza» egiteagatik, bai klandestinitatean, bai ondoren bete zituen karguetan.
* 2009an, Rosa María Fernández Garcíarekin batera, Laneko Merezimenduaren Domina eman zioten, Zilarraren domina, langile-klasearen aldeko borrokagatik. Ekitaldian, Marronek gogora ekarri zituen «frankismoaren aurka eta demokraziaren alde borroka egin zutenak, emakume esplotatuak, krisia pairatzen duten langileak, eta «munduko edozein lekutan beren bizitza askatasunaren alde arriskuan jartzen duten sindikalistak».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lidia Moreno Boronat

**Lidia Moreno Boronat** informatika valentziarra eta irakasle erretiratua da. Valentziako Unibertsitate Politeknikoan garatu zuen irakaskuntza- eta ikerketa-karrera.

SEPLN elkartean eta hizkuntzaren prozesamenduaren arloan  egindako ekarpena eta lankidetza direla-eta, SEPLNk hiru ikertzaile omendu zituen 2019ko urteko kongresuan: **Lidia Moreno**, Arantza Díaz de Ilarraza eta Horacio Rodríguez Ontoria.

Hizkuntzaren prozesamenduaren eremuan, ikerketa-arloan, honako hauek izan zituen ardatz: Galdera-erantzunak bilatzeko sistemak, corpus linguistikoak etiketatzea eta programa informatikoetan egiten den kode-berrerabilera atzematea.

## Ikus, gainera 
* Arantza Diaz de Ilarraza
* HiTZ zentroa
* Felisa Verdejo
* Maria Antònia Martí
* Manuel Palomar
* Alfonso Ureña López
* Sociedad Española para el Procesamiento del Lenguaje Natural

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemen

**Hemen**, edo **(H)emen**, ikus-entzunezko sektoreko eta arte eszenikoetako emakumeei zuzendutako elkarte bat da, bi sektoreetan emakume profesionalen ikusgarritasuna bultzatzeko, lan-harremanak eta aukerak sustatzeko eta sexuen arteko desberdintasuna murrizteko. Izena "hemen" eta "eme" hitzekin jolasten du, bertako emakumeen topaleku dela adierazteko.

2016ko martxoaren 3an sortu zen "Hemen Here emakumeentzako Ikusentzunezko Elkartea" izenarekin.

Datu bilketa eta ikerketa sakonak egitea, legeetan eragitea (diru-laguntzen kuotetan emakumeen presentzia erdira igo nahi dute), curriculumetan eragitea (zinemagintza eta arte eszenikoen alorreko emakumeen datu basea sortu dute; aitzindariak izan dira horretan) eta iraultza hori feminismotik egitea dira haien helburu nagusietako batzuk.

Hainbat ikastaro eskaintzen dituzte, zinemarako musika eta argazki zuzendaritza, besteak beste.

2012ean 250 bazkide ziren, antzezleak, ekoizleak, eremu akademikoan dabiltzanak, zinema zuzendariak, gidoigileak, argazki zuzendariak, eta abar.

Aukera programen bidez, ikus-entzunezko emakumeei lehen aukera ematen die; 18 eta 30 urte bitarteko emakumeei zuzendutako film labur bat garatzeko mentoretza-programa da. Emakume zinemagileen proiektu multzo bat hautatzen dute mentoretza programa baterako, eta horietako batek ekoiztetxe baten laguntza jasotzen du proiektua gauzatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabella Eklöf

**Isabella Eklöf** (Östra Ryd, Suedia 1978ko otsailaren 10a) suediar zinema gidoilari eta zuzendaria da. 2023an Donostiako 71. Zinemaldiaren Epaimahaiaren Sari Berezia jaso zuen *Kalak* filmagatik. 

## Biografia 
Eklöfek Danimarkako Zinema Eskola Nazionalean ikasi zuen. 2008ko *Låt den rätte komma in* film suediarrean agertu zen "lasterkari" gisa.

Eklöf co-k Suediako 2018 *Border* filma idatzi zuen Ali Abbasi zuzendariarekin; elkarrekin jatorrizko materiala hornitu zuten, John Ajvide Lindqvist-en historia laburra. *Border* lanagatik, Eklöf, Abbasi eta Lindqvist Gidoi Onenaren Guldbagge Sarirako izendatu zituzten; Gidoilari Onenaren Europako Zinemaren Sarirako ere izendatu zituzten. Holiday 2018 film daniarra idatzi eta zuzendu zuen, eta, haren bidez, New Wave Best Picture eta New Wave Best Director sariak irabazi zituen Austin-eko (Texas) Fantastic Fest-en; *Holidayk* lau Bodil sari irabazi zituen, Danimarkako film onenaren saria barne.

2023an Donostiako 71. Zinemaldiaren Epaimahai ofizialaren Sari Berezia jaso zuen *Kalak* filmagatik 

## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erresuma Batua-Montenegro harremanak

**Erresuma Batuaren eta Montenegroren arteko harremanak** (ingelesez: *Relations between Montenegro and the United Kingdom*; montenegroeraz: *односима Црне Горе и Уједињеног Краљевства*; *odnosima Crne Gore i Ujedinjenog Kraljevstva*), edo **britainiar-montenegroar harremanak** (ingelesez: *British-Montenegrin relations*; montenegroeraz: *Британско-црногорски односи*; *Britanisko-crnogorski odnosi*), Montenegro eta Erresuma Batuaren arteko kanpo-harremanak dira. Bi nazio horiek Europako Kontseiluko eta NATOko kideak dira, eta alde beretik borrokatu zuten Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran.
[thumb|[Nikolas I.a Montenegrokoa|Nikolas I.a, Montenegroko erregea, eta Edmund Allenby, landa-mariskala]]

## Historia 
### Montenegroko Printzerria eta Montenegroko Erresuma 
1878an, Britainia Handiak, Montenegro, Berlingo Kongresuaren bidez, printzerri independente eta subirano bezala onartu zuen. Aldi horretan, Britainia Handiak enbaxada bat mantendu zuen errege hiriburuan, Cetinjen. Cetinjeko antzinako enbaxada britainiarrak zutik jarraitzen du eta gaur egun bere eraikina Montenegroko Unibertsitateko Musika Akademiaren egoitza bezala erabiltzen da.

Serbia eta Montenegro desegin ondoren, Erresuma Batuak Montenegro estatu independente gisa onartu zuen eta harreman diplomatikoak ezarri zituen 2006ko ekainaren 13an. Gero, Erresuma Batuak bere Bulego Britainiarra hobetu zuen Podgorican. Yorkeko Dukeak Montenegro bisitatu zuen 2009ko martxoan Podgoricako Enbaxada Britainiar berria ofizialki inauguratzeko.

Montenegrok enbaxada bat ireki zuen Londres-en 2007ko irailean (Serbia eta Montenegrok Londresen zuten enbaxada zaharra Serbiako Errepublikaren enbaxada bihurtu zen 2006ko ekainaren 5ean).
[thumb|William Hague, Erresuma Batuko Kanpo Harremanetarako idazkaria, Igor Lukšić, [Montenegroko lehen ministro ohiarekin, bildu zen Londres-en, 2013ko urrian.]]

## Kultura-harremanak 
*British Council* 1994tik egon da Podgorican lanean eta enbaxadaren ondoan dago. Montenegroko *British Council*-ek Erresuma Batuaren eta Montenegroren arteko harreman kulturalak sustatzen ditu hezkuntzaren, sormen-industrien, gobernantzaren eta ingelesaren arloetako proiektuetan egindako lanaren bidez, bai eta tokiko gobernuko, gobernuz kanpoko eta nazioarteko erakundeekin sareak mantenduz eta garatuz ere.

Erresuma Batuko 2001eko erroldak Serbia eta Montenegroko antzinako estatuan jaiotako 31.244 pertsona erregistratu zituen, gaur egun Serbia eta Montenegroko estatu independenteak direnak.
[thumb|[Cetinjeko britainiar enbaxada ohia]]

## Politika 
Erresuma Batuak irmo babesten du Montenegroren izaera Europar Batasunean eta NATOn.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japonia-Montenegro harremanak

**Japonia-Montenegro harremanak** (japonieraz: *日本とモンテネグロ関係; Nihon to Monteneguro kankei;* montenegroeraz: *Односи Јапана и Црне Горе*; *Odnosi Japana i Crne Gore*) Japonia eta Montenegro arteko bilateral harremanari egiten dio erreferentzia. 2006ko ekainaren 16an, Japoniak Montenegro ezagutu zuen, eta, horren arabera, "Japoniako Gobernuaren politika Montenegro barne hartzen duten mendebaldeko Balkanetako herrialdeen bakeari eta egonkortasunari garrantzia ematea [da]".

## Historia 
Errusia-Japonia Gerran zehar, Montenegroko boluntarioak animatu ziren Errusiako Armadan borrokatzera, Mantxurian. Hala ere, Montenegro ez zen aipatu 1905eko bake akordioan, eta bi herrialdeen artean gerra-egoera tekniko bat zegoela uste zen. 2006an, Japoniak independentzia montenegroarra aitortzearen keinua egin zuen Serbiatik bere sektari jarraituz, eta etsaitasuna amaitu zela adierazi zuen.

## Oraintsuko garapenak 
Montenegrok Tokion ohorezko kontsulatua du, baina ez dago japoniar ordezkaririk. Hala ere, herrialdeak Japoniako garapenerako laguntza jaso du, eta 2017an Serbiako enbaxadore japoniarrak lehen ministro montenegroarrari bisitatu zuen.

Montenegrok merkataritza harreman txikiak ditu Japoniarekin. 2017an 19 milioiko euroko balioa zuten merkantziak inportatu zituen eta 2 milioi euro esportatu zituen. Japoniako Kanpo Ministerioaren arabera, 2017an 27 japoniar komunitate hiri txiki zeuden Montenegron.

2016an, Montenegrok 58 atzerritar kanporatu zituen (horietatik lau baino ez ziren japoniarrak) Aum Shinrikyo kultur etxearekin lotuta, 1995eko martxoan Tokioko metroaren aurkako eraso urduriaren atzean zegoena. Poliziaren adierazpen baten arabera, "[Japoniako] segurtasun zerbitzuek informazioa jaso zuten, atzerriko herritar talde bat Montenegro hirian zegoela adieraziz. "

## Kanpo estekak
Elisabeth Reyes

**Elisabeth Reyes Villegas** (Malaga, 1985eko martxoaren 25a) malagar modeloa da, 2006an Miss Espainia izatean egin zen ezaguna.

## Biografia 
Malagan jaioa. Elisabeth Reyesek 20 urte zituenean  ikasketak utzi eta Miss Málaga lehiaketara aurkeztea erabaki zuen.

## Lan ibilbidea 
Haren garaipenak 2006ko apirilean Miss Espainia lehiaketara eraman zuen. Lehiaketa irabazi ondoren, ate ugari zabaldu zitzaizkion modaren munduan, Cibeles, Valladolid, Zaragoza bezalako ibiltoki nazionaletan desfilatzeko. Teleno eta Blusens bezalako markak ordezkatu ditu. S*alsa Rosa* edo *Pasapalabra* bezalako telebista-programetan ere parte hartzen hasi zen.

2008an TVEren *Mira quién baila* dantza-lehiaketan parte hartu zuen, baina ez zuen irabazi, hirugarren postuan geratu zen. Elisabeth Reyes *Interviú* aldizkariaren 1894. alean agertu zen, 2012ko abuztuko bigarren astean. Hurrengo urtean, 2013an, *Expedición Imposible* saioaren lehen edizioan parte hartu zuen, eta bigarren etaparen amaieran utzi zuen. *Splash! Famosos al agua* tranpolin-jauzien lehiaketan ere parte hartu zuen, baina lehen saioan bota zuten.

## Bizitza pribatua 
2007an, Sergio Ramos Madrilgo futbolariarekin hasi zuen maitasun-harremana, eta zortzi hilabete geroago hautsi zen. Ondoren, Alexis Ruano futbolariarekin izan zuen harremana. 2012ko udan, Sergio Sánchez futbolariarekin harremanetan hasi zen, eta Malagako El Álamo Haziendan ezkondu zen, 2014ko ekainean.

2017. urteko apirilaren 4an jaio zen Adriana lehen alaba, Malagako klinika batean.

## Miss Espainiaren ondorengotza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanca Padilla

[thumb|260px|[Malena Costa eta Blanca Padilla *080 Barcelona*-n, 2014]]
**Blanca Padilla** (Collado Villalba, Madril, 1995eko urtarrilaren 7a) madrildar modeloa eta diseinatzailea da. 2017. urteko urrian Givenchy Beautyren irudia izan zen. Victoria's Secret-erako bi aldiz desfilatu duen lehen espainiarra da.

## Lan ibilbidea 
### Modelo 
Blanca Padilla Madrilgo metroan aurkitu zuen Ignacio Aysak, kasualitatez. Padilla publizitateko eta harreman publikoetako ikaslea zen.

The Cool Models enpresarekin kontratu bat sinatu zuen Parisen, New Yorken, Milanen eta Londresen, eta haren enpresa nagusia The Cool Models izan zen. 2014ko otsailean, "Urteko Eredu Femeninoa" izendatu zuten Madrilgo Modaren 59. Astean, Merced-Benz, bere dotoreziagatik. Urte horretan bertan, bi aldiz *Telva* eta *Yo dona* aldizkarien azala izan ondoren, Victoria's Secrets Fashion Show-en desfilatu zuen.  Espainiako bosgarren modeloa izan zen hori lortzen, eta bi aldiz egin eta desfilean hegoak eramaten lehena. 2015ean, Dolce & Gabbanaren eta Suite Blancoren kanpainetan agertu zen., Ralph Lauren, Reem Acra, Tommy Hilfiger, Tory Burch, Trussardi, Valentino, Versace, Zac Posen, Zara, Zimmermann.

### Diseinatzaile 
2021ean, eredua diseinatzailearen lekuan jarri zen, *Ecoalf* enpresa jasangarriarekin lankidetzan aritu baitzen. Artista polifazetikoak kirol-giroko eta ingurumen-kontzientziako lerro bat diseinatu zuen markarako.

## Aintzatespenak 
* 2017ko abenduan *Glamour* aldizkariak emandako Nazioarteko Modelo Onenaren Saria jaso zuen 

* 2018an Yo Dona Nazioarteko Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jopara (argipena)

**Jopara** hitzak hainbat adiera ditu:

* **Jopara** edo **yopará**: Paraguain hitz egiten den hizkera berezia da gaztelania eta guaraniera hizkuntzak nahastetik sortua.
* **Jopara**: Paraguaiko eltzekari tipikoa babarrunekin eta lokroarekin prestatzen dena eta urriaren 1ean jan ohi dena.
Rosa María Fernández García

**Rosa María Fernández García** (Gijón, Asturias, 1942, 2021eko abenduaren 18a) sindikalista izan zen. 2009an Laneko Merezimenduaren Domina jaso zuen.

## Biografia 
Rosa María Fernández 1942an jaio zen Asturiasko Gijón herriko Eladio Carreño kalean, langile-familia batean.

17 urte zituela Gijongo Tabako Fabrikan hasi zen lanean, Cimadevillan, eta han jarraitu zuen 40 urtez lanean, 1999an aurre-erretiroa hartu zuen arte. Hainbat lanpostu bete zituen Tabako Lantegian, ofizio-ikasle hasi, taldeko arduraduna, langileen kudeaketan aditua edo langileen kudeaketa unitateko burua izateraino.

1968an, 25 urtetik gorakoentzako unibertsitatera sarrerari esker, Fernández Gijongo Gizarte Graduatuen Unibertsitate Eskolan matrikulatu zen Gizarte Graduatua egiteko. Horretarako, enpresak "ohorezko mailegua" eman zion, eta azkenean saritu egin zuen karrera aprobetxatzeagatik. Gijongo Tabako fabrikan ekin zion sindikatu-bideari, Tabacaleraren jabetzakoa baitzen. 1976an, UGTra afiliatu zen modu klandestinoan.

2021eko abenduaren 18an hil zen.

## Aitortzak 
* 2002an, Tabakalera Zaharreko gainerako zigarrogileekin  batera, Asturiasko Printzerriko Urrezko Domina eman zioten. 
* 2006an Gijongo UGTko (UPJP) Erretiratu, Aurrejubilatu eta Pentsiodunen Batasunak omenaldia egin zion Ulises Kontzeju Heviarekin batera. 
* 2008an, Emakume Langilearen Eguna zela eta, UGTko Batzorde Betearazle Konfederalak martxoaren 8an emandako 8. sarietan aintzatetsi zuten ibilbide sindikal osoagatik.
* 2009an, Celestina Marrón sindikalistarekin batera, Zilarrezko Merezimenduaren Domina eman zioten, bere lan-ibilbideagatik eta langileen eskubideen alde egindako lanagatik. 
* Zilarrezko Intsignia jaso zuen UGTren Asturiasko Oinarrizko Lan Sindikalaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Un instante, toda una vida... argitalpena, Rosa María Fernández García aipatzen duena
Jopara (Paraguaiko gastronomia)

**Jopara** (,  eta ) Paraguaiko sukaldaritzako eltzekari tipiko bat da. Jaki hau ondorengo osagaiekin prestatu ohi da: babarrunak, lokroa, tipula, kuia, piperrak, baratxuria eta Paraguai gazta. Guaranierazko jopara hitzak nahaste esan nahi du euskaraz.

Paraguaiko ohituraren arabera, jopara urriaren 1ean jan ohi da *Karai Octubre* izeneko izaki mitologiko gaiztoa etxeetatik uxatzen eta oparotasuna ekartzen duelakoan.

## Errezeta 
Urriaren 1eko aurreko gauean babarrunak eta lokroa beratzen jarri behar dira. Urriaren 1ean, goizean goiz, tomatea, tipula, piperrak, perrexila eta tipuleta frijitzen dira. Nahi izanez gero, jarraian haragi zatiak gehitu eta nahierara frijitu. Gero, babarrunak, kuia, lokroa eta ura bota. Nahastea irakiten utzi behar da babarrunak eta lokroa bigundu arte. Amaitzeko martorri xehatua jartzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tina Pérez

**Constantina Pérez Martínez**, **Tina Pérez** izenez ezagunagoa  (Santa Cruz de Mieres, Asturias, 1929 &ndash; 1965eko urriaren 14a), militante komunista izan zen. Lan erabakigarriak egin zituen *Huelgona* izeneko 1962ko Asturiasko meatze-greban, Anita Sirgo eta Celestina Marrón kideekin batera.

## Biografia 
Tina Pérez kontzientzia politiko sendoko familia batean jaio zen. Aita fusilatu egin zuten Gerra Zibilean, eta ama atxilotu eta kartzelaratu egin zuten. Horregatik, izeba batek jaso behar izan zituen neska eta haren sei neba-arrebak. Politikoki aktiboa izan zen hamasei urte zituela, eta poliziak kaskamotz utzi zuen lehen aldiz, Falangeko lokalak garbitzeari uko egin zionean, Amor Gutiérrez lagunarekin batera.

1946an Victor Bayonekin ezkondu zen, hau ere oso militante aktiboa, eta 1947an alaba izan zuten, Blanca. 1955ean, Joecarara joan ziren bizitzera. Fondon putzuan hasi zen lanean Bayon, eta Anita Sirgoren senarra ezagutu zuen, Alfonso Braña.

1962ko meatzarien grebak hasi zirenean, Tina Pérezek oso paper aktibo eta erabakigarria hartu zuen Anita Sirgorekin eta beste kide batzuekin batera. Hori dela eta, biak atxilotu eta galdekatu zituen Guardia Zibilak, eta, gainera, jipoitu eta kaskamotz utzi zituen umiliatzeko modu gisa. Senarrak ihes egin behar izan zuen Frantziara, 1964an beste greba batean parte hartu ondoren, eta 1965eko martxoaren 20an, berriz atxilotu zituzten Tina Pérez eta haren alaba Blanca Bayón. Blanca  berehala askatu zuten adinagatik. Hala ere, Tina Pérez ez zen maiatzaren 3ra arte atera eta espetxean hartutako kolpeek larriki hondatu zioten osasuna. Urte berean hil zen, 1965eko urriaren 14an. Ehorzketa jendetsua izan zen, eta doluaren adierazpentzat ez ezik, meatze-borroketan zeuden elkartzearen eta ermandadearen adierazpentzat ere hartu zen.

## Omenaldiak eta agerpenak herri kulturan 
* Tina Pérezek eta Anita Sirgo kideak kale bat dute Gijonen, La Camocha auzoan.
* Eduardo Arroyo pintoreak Tina Pérez ekarri zuen gogora, 1968tik aurrera, oleoetan eta litografietan. 
* Carlos Álvarez Cruzek poema bat eskaini zion Tina Pérezi.
* Amanda Castro zuzendari asturiarrak Tina Pérez eta Anita Sirgo kidea gogoratu zituen *A golpe de tacón* bere film laburrean.
* Alberto Vázquez Garcíaren *Los llazos coloraos* komikian ageri da pertsonaia gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Catrileo

**Rosa Catrileo Arias** (Ayllan Marillan, Temuco, Wallmapu, 1981eko irailaren 23a) Txileko etnia maputxearen mestizoa da, giza eskubideen eta politika txiletarraren defendatzailea, bereziki eskubide indigenen eta lurralderako eskubidearen aldekoa. 2021eko maiatzean, Txileko Konbentzio Konstituzionalean maputxe herriaren ordezkari izendatu zuten.

## Biografia 
Rosa Catrileo Tromen Huichucon sektoreko Ayllan Marillan komunitatean jaio zen, Temucoko (Araucanía eskualdea) Eliseo Catrileo Mariqueoren eta Rosa Marina Arias de la Fuenteren alaba da. Hezkuntza ertaina Juan Schleyer Lizeoan egin zuen, Freire komunan (Araucanía eskualdea), 1999an.

Gero, Zuzenbidea ikasi zuen Temucoko Unibertsitate Katolikoan, eta 2011ko apirilean titulua lortu zuen. Ondoren, Temucoko Unibertsitate Katolikoan Hiritarren Behatokiko Giza Eskubideetan eta Herri Indigenetan diplomatura bat eta Txileko Unibertsitateko Zuzenbideko Magister bat egin zituen. Ford Fundazioko bekaduna izan da 2011tik 2021era..

## Konstituzio Konbentzioaren postulazioa 
2021eko maiatzaren 15ean eta 16an Txilen egindako konstituziogile-hauteskundeetan, Catrileok sufragioen %4,78 lortu zuen, maputxeen herriaren botoen barruan, Francisca Linconaoren atzetik (%7,15), Elisa Loncónek (%5,37), Adolfo Millabur-ek (%5,63) eta Natividad Llanquileok (%6,0). Horrela, Konbentzio Konstituzionalak dituen 7 ordezkari maputxeetako bat da Rosa.

Erakunde horren barruan, Catrileok Erregelamenduaren batzorde iragankorra osatu zuen. Konbentzioaren erregelamendua onartu ondoren, 2021eko urrian, Sistema Politikoaren, Gobernuaren, Botere Legegilearen eta Hauteskunde Sistemaren batzorde tematikoan sartu zen; instantzia horren koordinatzaile hautatu zuten, Ricardo Monterorekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gonzalo Arias

**Gonzalo Arias Bonet** (Valladolid, 1926 &ndash; Cortes de la Frontera, Málaga, 2008) legelari, idazte eta ez-biolentziaren ekintzaile espainiarra izan zen. Bere ideiak zirela eta frankisten errepresioa jasan zuen.

## Erreferendum eske 
1968ko urriaren 20an, Frankismo betean, hauteskundeak eskatzen zituen kartelak paparrean eta bizkarraldean eramateagatik atxilotu zuten Gonzalo Arias ekintzailea. Zazpi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten. Kartzelatik irtetean berriro egin zuen eta orduan, psikiatrikoan sartu zuten. Frantzian bizi izan zenean ezagutu zituen ez-biolentziaren ekintzaileek inspiratu zuten eta kontzientzia eragozleen mugimenduan sartu zen buru-belarri. 

## Felipe Gonzálezi 
Felipe González presidente zela ere egunero ateratzen zen kartel batekin esanez: “Felipe Gonzalez, estimatzen dizugu egindako lana, baina dimitu behingoz”.

## Obra 
Liburu ugari plazaratu zituen. Hona hemen batzuk:
* *Los encartelados. Novela programa*. 1968
* *La noviolencia ¿tentación o reto?* 1973
* *El proyecto político de la noviolencia.* 1973
* *Gibraltareños y gibraltarófagos con el ejército al fondo*. 1975
* *Operación Antiverja-79. Informe de una acción noviolenta.* 1979
* *El Antigolpe*. 1982
* *Gibraltarofagia y otros cuentos noviolentos*. 1984
* *El ejército incruento de mañana. Materiales para un debate sobre un nuevo modelo de defensa*. 1995
* *La historia ramificada*. 2007

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[* Gonzalo Ariasi elkarrizketa.
Estonia Bigarren Mundu Gerran

Estoniak neutraltasuna adierazi zuen Bigarren Mundu Gerraren hasieran (1939 – 1945), baina herrialdea behin eta berriz eraso, inbaditu eta okupatu zuten, lehenik Stalinen Sobietar Batasunak 1940an, gero Alemania naziak 1941ean, eta azkenik Sobietar Batasunak 1944an berrinbaditu eta okupatu zuen.
Joan Jainkoarena (argipena)

**Joan Jainkoarena** (1495–1550) portugaldar santu katolikoa izan zen.

**Joan Jainkoarena** edo **San Joan Jainkoarena** izan daiteke:
* San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalaria, ordena hostalari katolikoa;
* San Joan Jainkoarena Ospitalea, Santurtziko ospitalea;
* San Joan Jainkoarena Ospitalea, Donostiako ospitalea;
* San Joan Jainkoarena Ospitalea, Iruñeko ospitalea;
* San Joan Jainkoarena Ospitalea, Arrasateko ospitalea.
Joyride (abestia)

***Joyride*** Suediako Roxette pop bikotearen abestia da. Per Gessle bikoteko gizonezkoak idatzi zuen, 1991ko otsailaren 25ean kaleratu zuten euren estudioko hirugarren diskoko single nagusi gisa, diskoak ere izenburu bera hartu zuelarik: *Joyride* (1991). Roxetteren arrakasta handienetako bat bihurtu zen, eta 1991ko single arrakastatsuenetako bat izan zen, Europa osoan, baita Australian, Kanadan eta Estatu Batuetan ere hainbat disko-zerrendetan . Abestiarekin batera zabaldu zen bideoklipak hedapen handia jaso zuen MTV Europe telebistan. 

Per Gesslek kontatua du abestiaren hasierako lerroa bere neska-lagunak (geroko emazteak) pianoan utzitako ohar batean inspiratu zela. Hala zioen: "Hej, din tok, jag älskar dig" ("Kaixo, tonto, maite zaitut), eta horixe bilakatu zen ingelesez abestiko hasiera: "Hello, you fool, I love you.  Izenburua Paul McCartneyk iradokia da, berak kontati baitzuen John Lennonekin abestiak idaztea "a long joyride", plazerezko bidaia luze bat. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoklipa Youtuben.