Jacqueline Barton

**Jacqueline K. Barton** (New York, 1952ko maiatzaren 7a) estatubatuar kimikaria da. Kimikako irakasle gisa lan egin zuen Hunter Collegen (1980-82) eta Columbia Unibertsitatean (1983-89), Kaliforniako Teknologia Institutuan sartu aurretik. 

Bartonek DNAren propietate kimiko eta fisikoak eta jarduera biologikoetan duten zeregina aztertzen ditu. Bere ikerketaren ardatz nagusia DNA bikoitz-kateatuan zeharreko elektroien garraioa da, DNAren kaltearen eta konponketaren biologian dituen inplikazioak, eta materialen zientziaren aplikazioetarako duen potentziala, hala nola minbiziaren aurkako tratamendu kimioterapiko zuzenduak. Beste sari askoren artean, Bartonek 2011ko Zientziaren Domina Nazionala eta 2015eko Priestley Domina jaso ditu.

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Jacqueline Ann Kapelman 1952ko maiatzaren 7an jaio zen New Yorken. Bere aitak ia hamarkada bat eman zuen Asanblean, hurrengo bi hamarkadetan New Yorkeko Auzitegi Goreneko epaile gisa aritu aurretik.

Jacqueline Kapelmanek Riverdale Country School for Girls eskolan ikasi zuen, Riverdale-n (New York), eta han bere matematika irakasleak, Rosenberg andreak, mutilen eskolan kalkulua ikasteko baimena eman ziezaion eskatu zuen. Kimikarekiko interesa Barnard Collegen hasi zuen, eta kimika fisikoa ikasi zuen Bernice Segalekin. Laborategiko lana eta eraldaketa kimikoak maite zituen, eta Segal inspirazio iturri izan zen irakasle gisa. Barnarden azken urtean, Donald J. Barton medikuntza ikaslearekin ezkondu zen, eta Barnard Collegen lortu zuen Arteetako lizentziatura,  summa cum laude-rekin, 1974an. 

Ondoren, kimika ez-organikoa ikasi zuen Columbiako Unibertsitatean, Stephen J. Lippard-en gainbegiradapean. Columbian zegoela, trantsizio-metal konplexuak eta kimioterapian izan zitzaketen aplikazioak aztertzen hasi zen. Kimika Ez-organikoan doktoretza lortu zuen 1979an, *The structure and chemical reactivity of a blue platinum complex: the interaction of antitumor platinum drugs and metallointercalation erreaktibo with nukleiko acid* ikertuz.

## Karrera eta ikerketa 
1979an Columbian doktoregoa lortu ondoren, Bartonek doktorego ondoko lanak egin zituen Bell Labs eta Yale Unibertsitatean, non Robert G. Shulmanekin lan egin zuen. Erresonantzia magnetiko nuklearraren bidezko irudigintza teknologia erabili zuen legamia-zelulen metabolismoa aztertzeko. Barton kimika irakasle aritu zen Hunter Collegen 1980tik 1982ra, eta bere laborategi propioa garatzen hasi zen, Barton Ikerketa Taldea. Hunterren zegoela, zink ioien eta DNAren arteko elkarrekintzak aztertu zituen, eta geroago rutenio(II) eta kobalto(III) konplexuen eta DNAren arteko elkarrekintzak. Horri esker, DNA helize bateko konplexuak gutxi gorabehera modelatu ahal izan zituen eta enantiomeroekin lotutako propietate fotofisiko eta fotokimikoak aztertzen hasi zen. eta Columbiako kimika sailean kargua jaso zuen lehen emakumea izan zen.

DNA helize bikoitzak elektroi-transferentzia kimikaren bitartekaritza ulertzeak oinarriak ezarri ditu diagnostiko tresna berriak garatzeko eta kimioterapia berrien diseinu posiblerako. "Eredu bikaina, ez bakarrik emakume gazteentzat, baizik eta zientzialari gazte guztientzat" bezala aitortua, 2009ko uztailaren 1etik aurrera, Kaliforniako Teknologia Institutuko Kimika eta Ingeniaritza Kimikoko Dibisioko buru izendatu zuten. Gilead Sciences Scientific Advisory Board-en ere aritu da (1989-2008), eta Gilead-eko Zuzendaritza Batzordeko kidea da 2018tik.

1990ean, Peter Dervanekin ezkondu zen, Caltecheko kimikari eta irakasle lagun batekin, eta Zientziaren Domina Nazionala ere irabazi zuen. Bi seme-alaba ditu, alaba bat, Elizabeth (1991n jaioa), eta semeorde bat Andrew.

### Ikerketaren laburpena 
thumb|250x250px|Barton (hirugarren eskuina) Zientziaren Domina Nazionala jasotzen Etxe Zurian 2011n
Bartonek trantsizio-metalen konplexuen aplikazioa aurkeztu zuen DNA helikoidal bikoitzaren ezagutza eta erreakzioak aztertzeko. DNA lotzen duten proteinen propietateak imitatzen dituzten metal konplexu kiralak diseinatu ditu, eta horrek beste ikertzaileei mota honetako esperimentuak simulatu eta aztertzeko gaitasuna eman die. Bartonek, gainera, frogatu zuen DNAren karga-garraioaren kimika oso sentikorra dela DNAren base-pilan gertatzen diren perturbazioekiko, hala nola base bakarreko desadostasunekiko edo lesioekiko. Aurkikuntza hau funtsezkoa izan da DNAn oinarritutako sentsore elektrokimikoak garatzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
Bartoni Zientziaren Domina Nazionala eman zion Barack Obamak 2011n, "DNA helizearen propietate berri bat aurkitzeagatik, distantzia luzeko elektroi transferentzia, eta elektroi transferentzia base bikoteen metaketaren eta DNAren dinamikaren araberakoa dela erakusteagatik". Bere esperimentuek DNA konpontzeko proteinek DNAren lesioak nola kokatzen dituzten azaltzen dute eta DNAren bidezko karga-transferentziak duen zeregin biologikoa erakusten dute". Beste sari batzuen artean hauek daude:

* Zientzia Fundazio Nazionalaren *Alan T. Waterman saria* (1985), lehenengo emakume hartzailea.
* *Fresenius saria* Phi Lambda Upsilonen eskutik (1986), lehenengo emakume hartzailea.
* *Eli Lilly saria* Kimika Biologikoan American Chemical Society-ren eskutik (1987).
* *Kimika Puruko Amerikako Elkartearen Saria* (1988), lehenengo emakumea hartzailea.
* New Yorkeko alkatearen Zientzia eta Teknologiako Saria (1988).
* Amerikako Kimika Elkartearen *Baekeland Domina* (1991), lehenengo emakumea hartzailea.
* Amerikako Arte eta Zientzien Akademiako kidea (1991).
* MacArthur Fundazioaren beka (1991).
* Amerikako Kimika Elkartearen *Tolman Saria* (1994), lehenengo emakumea hartzailea.
* *Havinga Domina* (1995).
* *Paul Karrer Urrezko Domina* (1996), lehenengo emakumea hartzailea.
* *Skidmore Collegeko Zuzenbideko Doktore ohorezko titulua* (1997).
* American Chemical Society-ko *Nichols domina* (1997), lehenengo emakume hartzailea.
* *Weizmann Emakumeen eta Zientziaren Saria* (1998).
* *American Philosophical Society-ko hautatua* (2000).
* *Zientzia Akademia Nazionaleko hautatua* (2002).
* *Ronald Breslow Saria* Kimika Biomimetikoan American Chemical Society-ren eskutik (2003).
* Yale Unibertsitateko *Zientzia Doktore ohorezko titulua* (2005).
* Hamilton Collegeko *Zientzia Doktore ohorezko titulua* (2005).
* *ACS Gibbs Domina* (2006).
* *Linus Pauling Saria* (2007).
* American Chemical Society-ren *F.A. Cotton Domina* Ikerketa Kimikoko Bikaintasunagatik (2007).
* *Zientziaren Domina Nazionala* (2011).
* *Medikuntza Institutuko hautatua* (2012).
* American Chemical Society-ko (ACS) kidea (2014).
* Kimika Errege Elkarteko Ohorezko Kide (2014).
* *Amerikako Kimikarien Institutuko Urrezko Domina* (2015).
* *Priestley Domina* (2015).
* Mendeurreneko Saria (2018) Kimika Errege Elkartekoa.
* Asmatzaileen Akademia Nazionaleko kidea (2018).
* NAS Saria Zientzia Kimikoetan (2019).
* Theodore Richards Saria, Ipar-ekialdeko Atala, Amerikako Kimika Elkartea (2021).
* Welch saria Kimikan (Welch fundazioa) (2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jacqueline K. Barton