open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fermin Izurdiaga

**Fermin Izurdiaga Lorca** () (Iruñea, 1903ko urriaren 25a-ibidem,1981eko abenduaren 10a) eskuin muturreko apaiza izan zen. Ideologikoki falangista, "Apaiza urdina" izengoitiarekin ezagutu zitzaion, Espainiako Gerra Zibilean FET y de las JONS erakundearen Prentsa eta Propagandaren delegatua izan zen. Frankisten publikazio batzuk ere zuzendu zituen, besteak beste, *Arriba España* eta *Jerarquía* aldizkaria. Bere jarduera politikoak eta faxismoaren aldeko jarrerek Espainiako Elizaren hierarkia batzuekin gatazkak izatera eraman zuten. Frankistek Uztarri eta Gezien Ordena Inperialarekin saritu zuten. Adolf Hitlerren jarraitzaile sutsua zen. Frankismoan goi karguak bete zituen.

## Obra 
* «Poema de Navarra», 
* «Concilio de Santa María y dogma de España», Mariano de Cavia saria 1937an.
* *El Cardenal Cisneros* (1945)
* *Novena a Santa María la Real de Pamplona* (1946)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius croceocaeruleus

***Cortinarius croceocaeruleus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Zapore mikatzekoa, ez da gomendatzen jatea.

Sinonimoak: *Cortinarius cumatilis subsp. croceocaeruleus*, *Cortinarius croceocaeruleus*, *Myxacium croceocaeruleum*, *Gomphos croceocaeruleus*, *Phlegmacium croceocaeruleum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Neurri txikikoa, 1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta zertxobait deprimitua, ertza pixka bat gorago. Kapelaren azala likatsua, zeharrargitsua, leuna, urdin ilun kolorekoa, horixkara koloregabetzen da, fibrila ilunagoekin.

**Orriak:** Adnatuak, zabal samar, bihurgunetsuak, lamelulekin, ertza zirpildua, krema kolorekoa, isla lila kolorekoekin, eta zahartzean buztin-okre antzeko kolorea hartzen du.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, mehea, zilindrikoa (goialdea konikoa), fusiformea (erdia loditua), bihurgunetsua behean, likatsua, zurixka, okre kolorera biratuz, fibrila finekin. Gortina behean, gaztetan zuria, gero desagertu egiten da.

**Haragia:** Zuria, okre kolorera biratzen du. Usain zehatzezinekoa eta zapore oso mingotsekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarrirasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasteko arriskua 
*Cortinarius salor* delakoarekin nahas daiteke, hau handiagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostogalkorretan (haritza, pagoa), izeietan. Humusean aberatsak diren lurzoruetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errussia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius cyanites

***Cortinarius cyanites*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Zenbait autorek uste dute, toxikoa izan daitekeela.

Sinonimoak: *Sphaerotrachys cyanites*, *Cortinarius alboviolaceus var. cyanites*, *Gomphos cyanites*, *Inoloma cyanites*, *Phlegmacium cyanites*, *Cyanicium cyanites*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero laua, more iluna, ezkatatxo hori-arrexka koloreko ugariz estalita; ertza oso biribildua barrurantz. Zahartzean ezkatak lodiagoak izaten dira.

**Orriak:** Hasieran urdin-more kolorekoak, gero arre-morexkak, nahikoa estu.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 4 cm bitarteko lodierakoa, erraboil lodiarekin; goialdean urdin-morea, behealdean arre-sepia kolorekoa; goialdean ezkatatxo hori-arrexka kolorekoekin. Gortina zurixkarekin.

**Haragia:** Urdin-more bizi kolorekoa, ebakitzean gorri-arrosa kolorekoa bihurtzen da. Usaingabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Cyanites* epitetoa grekotik dator, urdin-turkesa, esan nahi duen, "kyanos" hitzetik. Haragiaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius purpurascens* delakoarekin nahas daiteke, hau ez da koloregabetzen, baina erreakzionatu egiten du iodoarekin, ukitzean oina urdindu egiten zaio.

## Sasoia eta lekua 
Abuztutik urrira. Hostozabalen basoetan eta mistoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minnehaha

**Minnehaha** (Dakota hizkuntzan **Barre egiten duen ura** esan nahi du) fikziozko emakume estatubatuarra da. Henry Wadsworth Longfellow-ek 1855ean idatzitako "*Hiawatharen kanta*" poema epikoan agertzen da. 

## Deskribapena 
Minnehaha poema epikoko Hiawatha protagonista nagusiaren emaztea da. Izena oker itzultzen da askotan: ‘Ur alaia', baina amerindiar Dakota hizkuntzan ‘Barre egiten duen ura’ esan nahi du. Bera da poemaren , ondorengo abestiaren, kantataren eta *La muerte de Minnehaha* pinturaren protagonista.

## Aintzatespenak 
* Minnesotan leku askok gordetzen dute bere izena: Minnehaha Falls, Minnehaha Park, Minnehaha Creek, Minnehaha Akademia
* Twin City Rapid Transit-en barna Minnetonka lakuan nabigatu zuen ontzi baten izena ere bai, Minnetonka lakuaren Museoan dago orain. 
* Minnehaha etorbidea eta Hiawatha etorbidea elkarrean parean dira Mineapolis erdigunearen hego-ekialdean dauden errepide nagusiak. 
* Hiri Bikietako trenbide-sistema arinaren izena ere Hiawatha da.
* Bere izena Minnehaha Springs izeneko hiri batekin ere lotuta dago. Hiri hori Pocahontas konderrian dago, Mendebaldeko Virginian. 
* Floridan, Minnehaha izeneko bi laku daude: bata Clermont Laku Katean dago, Floridan, eta bestea Outstanding Florida Watersen; bestea Maitland-en dago, Winter Parkeko Aintzira Kateari lotuta.
* Minnehaha Island, Marylandgo Montgomery County eta Potomac ibaian. 
* Sturgeon Falls herri txikian (Ontario, Kanada) Minnehaha badia ere badago
* Minnehaha konderria Sioux Fallsen, Hegoaldeko Dakotan.
* Minnehaha Arroka , Pazko uhartetik eta Sala y Gomez uhartetik gertu dagoen Uharte mamua, Txilen.

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Facundo Bosch

**Facundo Bosch** (Necochea, ) argentinar errugbilaria da, orpokatzaile postuan aritzen dena. 2019-2022 bitartean, Top 14ko Stade Rochelaisen jokatu zuen, eta Aviron Bayonnaisen 2022tik aitzina. 2016ko maiatzaren 28an egin zuen debuta Argentinako selekzioarekin, Colonia del Sacramenton, Uruguairen kontra.

## Palmaresa 
### Club Universitario de Buenos Aires 
* Argentinako Errugbi Txapelketa (URBA)
** irabazlea: 2013, 2014, 2015
### Stade Rochelais 
* Top 14 
** finalista: 2021
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2022
** finalista: 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
H. C. Hansen

**Hans Christian Svane Hansen** (Aarhus, 1906ko azaroaren 8a - Kopenhage, 1960ko otsailaren 19a) daniar politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1955etik hil zen arte.

Alderdi Sozialdemokratako gazteria zuzendu zuen eta 1936an parlamentuko kide aukeratu zuten. Finantza ministroa izan zen 1945eko maiatzetik azarora, batasun nazionaleko gobernuan, alemaniarren okupazioa amaitu ondoren. Hans Hedtoften gobernuan Finantza, Industria eta Merkataritza eta Kanpo Arazoetako ministroa izan zen.

1955ean Hedhoft hil zenean lehen ministro bihurtu zen, eta gizarte-ongizaterako hainbat neurri ezarri zituen.

## Kanpo estekak
Catalina Flaquer

**Catalina Flaquer, Na Catalina Torreta** izenez ere ezaguna (Capdepera, Balearrrak, 1876 &ndash; Porreras, Balearrak, 1937ko urtarrilaren 5a) aktibista politiko espetxeratua eta torturatua izan zen alabak non zeuden ez esateagatik. *Roges des Molinar* izeneko taldekideekin fusilatu zuten Porrerasko hilerrian.

## Biografia 
Catalinak saskiak egiten zituen El Molinar auzoko bere etxean. Langile auzoa zen, arrantzaleena, eta lehenengo gas eta larrugintzako beharginena.  .

Catalinak iritzi politiko sendoak zituen, eta emakumea askatzeko eta bizitza politikoan bete-betean parte hartzeko borrokatu zen. Ideologia komunistakoa, Antonia eta Maria Pascual Flaquer alabekin batera, *Les Roges des Molinar* izenez ezagutzen ziren.

1934an, Emakumearen Nazioarteko Eguna ospatu zen lehen aldiz Mallorcan, martxoaren 8an, beren eskubideak erreklamatzeagatik fabrika batean erre zituzten 129 emakume amerikar oroitzeko. Egun horretan parte hartu zuten Aurora Picornellek eta beste emakume batzuek, bai Antonia Rigo bezalako errepublikanoek, edo sozialistek, hala nola Pilar Sánchezek. Horiek guztiek, Palman egin zituzten lau mitinetan, oinarrizko elikagaiak garestitzea, umezurztegien beharra umeentzat, faxismoaren aurkako borroka eta Elizak gizartean zuen boterea murrizteko beharra izan zituzten ardatz, oztopo baitzen emakumea askatzeko.

Espainiako Gerra Zibilean, emakume horien bizitza zapuztu egin zen. Catalina Flaquer kartzelaratu eta torturatu egin zuten, alabak non zeuden esan zezan. Ez zuen ezer adierazi, baina, azkenean aurkitu egin zituzten alabak eta Ca'n Salas kaleko emakumeen kartzelara eraman zituzten ama-alabak..

1937ko urtarrilaren 5eko gauean, Catalina Flaquer eta bere alabak Porrerasko hilerrian fusilatu zituzten, Aurora Picornell eta Belarmina González Rodríguezekin batera.

## Aintzatespenak 
* Palma Mallorcakoan kale batek Catalina Fraquer izena darama 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Peñarrubia, I. (2008). Mugimendu feminista eta sufragi (Segle XX). Palma: Edicions Document Balear.
* Escartín, J. M.; Serrano, A. R. (1997). Mallorca Contemporànian eman du.' Palma: Edicions Document Balear.

## Kanpo estekak
Manuel Leindekar

**Manuel Leindekar Virginio** (Montevideo, ) uruguaitar errugbilaria da, bigarren lerroko postuan aritzen dena. Top 14ko Aviron Bayonnaisen jokatzen du 2022tik. 2017ko maiatzaren 13an egin zuen debuta Uruguaiko selekzioarekin, Asuncionen, Paraguairen kontra. 2019an eta 2023an, Munduko Errugbi Kopan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
### Uruguaiko selekzioa 
* Hego Amerikako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Cabot Quincy Waterston

**Anna Cabot Quincy Waterston**, ezagunagoa **A. C. Q. W.** eta **W. A. C. Q.** izengoitiez (Boston, Massachusetts, AEB, 1812ko ekainaren 27a – ibidem, 1899ko urriaren 14a) estatubatuar idazlea izan zen. 17 urterekin egunkaria, poemak, nobelak eta himnoak idatzi zituen.

## Bizitza goiztiarra eta familia 
Anna Cabot Lowell Quincy 1812ko ekainaren 27an jaio zen Bostonen (Massachusetts). Harvardeko Unibertsitateko presidente, AEBetako ordezkari eta Bostongo alkatea izan zen Josiah Quincy III.aren alaba gazteena izan zen. Ama Eliza Susan Morton Quincy zuen.  Annaren aitona, Josiah Quincy II.a ere Bostongo alkatea izan zen, Josías neba bezala. Beste neba-ahizpak Eliza, Abigail, Maria, Margaret eta Edmund ziren. 

1840ko apirilaren 21ean, Rev. Robert C. Waterstonekin (1812-1993) ezkondu zen. Europan bi urte igaro ondoren, eta denak bezala etxera itzultzeko zorian zeudela, Helen Ruthven Waterston alaba (1841-1858ko uztailaren 25a) Napolin (Italia) hil zen.  Bere lanak izengoiti hauexekin argitaratu zituen: "A. C. Q. W." eta "W. A. C. P.".  2003an 17 urterekin idatzitako egunkaria A Woman's *Wit and Whimsy* izenburupean argitaratu zen hil ondoren. 
[ezkerrera|thumb|[Edmonia Lewis eskultorearen Anna Cabot Quincy Waterston lana, 1866, David Finnen argazkia, ©David Finn Archive, Irudi Bildumen Saila, Arte Liburutegi Nazionala, Washington Hiria|271x271px]]
## Hautatutako lanak 
* *Quincy*
* *Sketchbook*, 1835 ingurukoa
* *Together*, 1863
* *Verses*, 1863
* *Edmonia Lewis. (Shaw koronelaren bustoa arrakastaz modelatu duen emakume gaztea.)*, 1865
* *Adelaide Phillipps: A Record.* Boston: A. Williams and Company, 1883.

### Hil ondoren argitaratua 
* A Woman's Wit & Whimsy: Anna Cabot Lowell Quincyren 1833ko egunkaria, Beverly Wilson Palmerrek argitaratua. Boston: Northeeastern University Press, 2003.

## Aintzatespenak 
* 1866. urtean  Edmonia Lewis afroamerikarrak Eskultura bat egin zion. Eskultura hori Irudi Bildumen Sailean dago, Washington Hiriko Arte Liburutegi Nazionalean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Works by or about  at Internet Archive
Maria Pascual Flaquer

**Maria Pascual Flaquer**  (Capdepera, Balearrak, 1914 &ndash; Porreres, Balearrak, 1937ko urtarrilaren 5ean) balear militante komunista izan zen. Haren ama,  Catalina Flaquer, ahizpa Antonia, eta *Roges des Molinar* izeneko gainontzeko taldekideekin fusilatu zuten Maria Porrerasko hilerrian.

## Ibilbidea 
Capdeperan jaio zen, Catalina Flaquer eta Rafael Pascual zituen gurasoak. Molinar de Palmako auzunean hazi zen, non ama alabekin joan baitzen bizitzera senarragandik banandu zenean.

Gaztetatik hasi zen bere auzoko jarduera sozial eta kulturaletan parte hartzen eta artikuluak idazten *Nuestra Palabra*, Balearretako Alderdi Komunistaren organoan. Mariari, amari eta Antònia ahizpari *Roges des Molinar* deitzen zitzaien. 1931n, ama-alabek eta Aurora Picornellek “Emakume-talde” baten prestakuntza bultzatu zuten, emakumezko langileei beren eskubide sozial eta politikoen alde borrokatzeko deia eginez.

Maria jostuna zen eta Palmako Coll plazan San Antonio jantzigintza-dendarako lan egiten zuen. Josep Juliàrekin ezkonduta zegoen, Gazteria Komunisten buruzagiarekin, eta harekin alaba bat izan zuen, Natalia.

1934ko urriko Iraultzaren eta Palman deitutako greba orokorraren ondoren, beste bi emakume komunistarekin espetxeratu zuten, Antònia Pascual bere ahizpa nagusia eta Antonia Miguel Balaguerrekin, bere kideen atxiloketaren aurka protesta egiteagatik. Ondoren, Nazioarteko Sorospen Gorriak sortutako “Masa Koral Antifaxistan” parte hartu zuen, presoen, errepresaliatuen eta haien familientzat laguntzak biltzeko ekitaldiak antolatzeko.

Parte-hartze aktiboa izan zuen manifestazioetan, hala nola martxoan Palman Balearretako hauteskundeen errepikapena eskatzeko egin zenean, edota martxoaren 8ko Manacor bezalako mitin antifaxistetan. Gazteria Sozialisten eta Komunisten bateratze-ekitaldietan parte hartu zuen, Alderdi Komunistako Emakumearen Idazkaritzaren ordezkari gisa. 

1936ko uztaileko estatu-kolpearen ondoren, bere auzoan bertan zegoen larrugintza-fabrika batean ezkutatu zen. Falangistek hiru urteko alaba erabili zuten ezkutalekua aurkitu eta kartzelaratzeko. Ama, Aurora Picornell eta beste lagun batzuk zeuden Can Sales kaleko emakumeen kartzelan sartu zuten. Senarra ere atxilotuta zegoen.

1937ko urtarrilaren 5eko gauean, Aurora Picornellekin (Molinar auzoko bizilaguna) eta Belarmina González Rodríguezekin batera, ama eta alabak fusilatu egin zituzten Porreresko hilerrian. Harrezkero, *Roges des Molinar* deitzen zaie.

## Ikus, gainera 
* Roges des Molinar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barrexerka

Barrexerka 2018an Donostian sortu zen antzerki konpainia da. Umorea ardatz, bakarrizketak, esketxak eta antzerkiak uztartzen dituzte emanaldi bakarrean. Azken 5 urte hauetan 11 emanaldi desberdin sortu dituzte, antzokiak jende gaztez betetzea lortuz eta euskaraz umorea egitea uste baino sinpleagoa dela erakutsiz.  

Aurten "Bagoiaz" deituriko emanaldiarekin ari dira Euskal Herriko txoko desberdinak alaitzen. Donostian estreinatu zen emanaldi honek arrakasta eta harrera paregabea jaso du hurbildu ziren guztien partetik. 
thumb|Barrexerka, "Bagoiaz" emanaldian|420x420px

## Partaideak 
Zuzendariak: Mikel Irazusta, Maialen Sorzabalbere 

Gidoilariak: Mikel Irazusta, Ekain Arrieta eta Maialen Sorzabalbere 

Aktoreak: Graxi Arregi, Nerea Aranburu, Amaia Iraundegi, Amaia Rojo, Ekain Arrieta, Mikel Irazusta, Maialen Sorzabalbere, Peru Ansoren, Garazi Mitxelena, Nerea Ramirez 

Teknikariak: Ander Murua, Amaia Sorzabalbere eta Imanol Mendizabal 

## Ibilbidea 
### 2018 
Lugaritz Kultur Etxean  "BXK 1.0" 

Gure Zirkuan "BXK 2.0"

### 2019   
Gazteszenan "BXK 3.0" 

Bergarako Seminarixoan "BXK Barretourra" 

Oiartzungo Kataxulon "BXK Barretourra 2019"   

Saguesen Real Sociedad ft. "BXK"

### 2020 
Antzoki Zaharrean “Barkatu Eragozpenak” emanaldia    

Elgetako Kafe Antzokioan "BXK Barretourra"

DOKA kafe antzokian "BXK Barretourra" 

Hernanin Biteri Antzokian "BXK Barretourra" 

Astigarragan Erribera Antzokian  "BXK Barretourra" 

### 2021 
Gazteszenan “Ez Etorri” emanaldia    

Pasai Antxoko Kultur Etxean “Ez etorri” emanaldia

Añorgako Antzoian “Ez Etorri” emanaldia 

Baztan Iruritan "BXK Barretourra" 

Tolosa Leidor Antzokian BXK Barretourra

### 2022 
Gazteszenan “Hor esketxa dago” emanaldia 

Korrika Kulturalean “Hor esketxa dago” emanaldia 

Lezamako euskaraldian "BXK Barretourra" 

Durangoko Azokako inaugurazio ekitaldia 

Durangoko Azokako Eszenan "Hor Esketxa dago"

Donostiako Kutxa Kultur kluban “Hor esketxa dago” emanaldia 

### 2023    
Hernaniko Biteri Antzokian “Hor esketxa dago” 

Gazteszenan “Bagoiaz!” emanaldia (pase bikoitza estreinaldian) 

Astigarragako Erriberan “Bagoiaz!” emanaldia

Oñatiko antzokian “Bagoiaz”  emanaldia (pase bikoitza) 

Lezon “Bagoiaz” emanaldia 

Urnietako Sarobe Antzokian “Bagoiaz” emanaldia
Frank Morgan

**Francis Phillip Wuppermann**, **Frank Morgan** zineman profesionalki ezaguna (New York, 1890eko ekainaren 1a - Beverly Hills, Kalifornia, 1949ko irailaren 18a) estatubatuar aktorea izan zen.

1916an zinema mutuan hasi zen lanean. Bere karrerak 35 urtez jarraitu zuen eta 1930 eta 1940ko hamarkadetan MGM ikasketetan lan egin zuen. Bere lanik ezagunena *The Wizard of Oz* filman aztia izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Suitzar opil

**Suitzar opila** (edo sinpleki **suitzarra**) Espainian eta Euskal Herrian ezaguna den opil goxoa da.

## Jatorria 
Madrilgo Café Suizo izeneko kafetegiak 19. mendearen erdialdean ospetsu bihurtu zuela esaten da, baina izatez, kafetegi haren jabeak, Bernardo (Pedro) Fanconi eta Francesco (Francisco) Matossi suitzarrak, Bilbon zeuden ezarrita 19. mende hasieratik, eta beren gozogintza / kafetegi negozioa zenbait hiritan zabaldu izan zuten beraiek edo beren ondorengoek: Bilbon, Iruñean, Zaragoza eta beste hiri batzuetan ere ireki ziren 19. mendean Café Suizo izenekoak.  Opilak Madrilgoak bakarrik direla esatea murriztailea litzateke, hortaz. Opilaren ondorengo produktu bat, berriz, gurin-opila, guztiz bilbotartzat jotzen da, eta submarino izenekoa, berriz Donostialdean da ezaguna.

Enrique Jardiel Poncela idazle espainiarrak *Exceso de* *equipaje* liburuan dio Suitzan zerbitzari bati eskatu ziola opil suitzar bat, eta hark erantzun zion ez zegoela. Forma deskribatzean, zerbitzariak esan zion «antzekoena opil espainiar bat da», eta suitzar bat zerbitzatu zioten.

## Prestakuntza eta forma 
Brioxa-opil soil batez egindako opila da. Kanpoko ezaugarri gisa, forma ohikoenean, gainazalean arraildura bat du, eta horren gainean azukre hautsa edo kristalizatua jartzen da. Azukrea labetik ateratzean gehitzen zaio opilari, oso itsatsia geratzen zaio azalari eta horrek itxura kurruskaria ematen dio. Suitzarren mamia samurra izan ohi da egin berria denean, baina denbora igaro ahala lehortzen joaten da. Bi edo hiru egun iraun dezake erakuslekuan badago. Gosariari edo hamaiketakoari laguntzen dio kafesnearekin edo esnearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Serrano i Llàcer

**Rosa Serrano i Llàcer** (Paiporta, 1945eko ekainaren 5a) haurrentzako fikziozko idazle valentziarra da, itzultzailea eta editorea. Valentziar hizkuntzaren alde duen konpromiso kulturalagatik nabarmendu da. Lehena Blanca Cassany izengoitiarekin argitaratu zen.

## Biografia 
Paiportan jaioa 1945ean, Bartzelonako Unibertsitatean lizentziatu zen hezkuntzan. Picanyako Gavina eskola sortu zuen, Valentziako lehen eskola. 

Tàndem Edicions zuzendu zuen, Valentziako Kultura Kontseiluko kide izan zen 1998 eta 2002 artean, eta hainbat eleberri, poesia liburu eta haurrentzako irakurleentzako Enric Valoren 36 Rondalles Valencianes-en moldaketaren egilea da, hainbat eleberri frantsesera ere itzuliz. 

Associació d'Editors del País Valencià-ko presidentea izan zen eta Isabel de Villena (1999) saria, Fondation Bromera (2007) eta Vicent Ventura (2011) saria irabazi zituen. 2019an, Acadèmia Valenciana de la Llengua-k goi-mailako bereizketa akademiko handiena duen lana aitortu zuen, erakunde honen sorreran egindako ekarpena. 2019an, Valentziako Generalitatearen Goi Mailako Aitorpena jaso zuen Valentziar hizkuntzaren alde egindako kultur lanagatik. 

Besteak beste, Isabel de Villena saria (1999), Bromera Fundazioa saria (2007) eta Vicent Ventura saria (2011) jaso zituen. 2019an, Academia Valenciana de la llengua goren-goreneko akademiari aitortu zion bere lana, eta bereizi egin zuen erakunde hori sortzeko egindako ekarpena. 2019an, Valentziako Generalitatearen Goi-mailako Saria jaso zuen, Valentziarako kultura-lanagatik   

## Obra 
Rosa Serranok lan hauek idatzi zituen:

* La paraula és una aventura (1981)
* Ma casa (1985)
* La domadora de somnis (1990)
* Papers secrets (1991)
* David està malalt (1988)
* Amanida de bruixes (1994)
* El vell mariner (1999)
* Paraules de vidre (2000)
* Noves lectures de les Rondalles d'Enric Valor
* Converses amb un senyor escriptor (1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carl Milles

**Carl Milles** (Lagga, 1875eko ekainaren 23a - Lidingö, 1955eko irailaren 19a) suediar eskultorea izan zen.

Bere jaiotza izena Carl Wilhelm Emil Andersson izan zen eta Uppsalako konderrian jaio zen. 1897an Parisera iritsi eta artea ikasi zuen, Auguste Rodinen tailerrean lan egiteaz gain. Munichetik igaro ondoren, Suediara itzuli zen eta Millesgården eraiki zuen etxebizitza eta lanerako. 1931n Michiganera bidaiatu zuen, enkarguz hainbat eskultura eta iturri egiteko. Estatu Batuetan hogei urte eman ondoren, Millesgardenera itzuli zen bere azken urteak bizitzera.

## Iruditegia 

Milles Godofpeace.jpg|*Indian God of Peace*, Saint Paul City Hall and Ramsey County Courthouse, Saint Paul, Minnesota
Poseidon MTV World Stage GBG.jpg|*Poseidon*
Aenglar 2007.jpg|*Aingeruak musika jotzen*, Millesgården
C Milles Boar.jpg|*Basurde basatia*, Millesgården
Millesgården 1986.jpg| Millesgården
Millesgården 2009b.jpg| Millesgården
UT-McClungPlaza.jpg|*Europa zezenaren gainean*, Tennesseeko Unibertsitatea, Knoxville
Gud Fader 3a.jpg|*Jainko Aita*, Nacka Strand, Nacka
Milles Pegasus 2008.jpg|*Gizon eta Pegaso*, Millesgården
Guds hand 2007.jpg|*Jainkoaren eskua*, Millesgården
Sunsinger by Carl Milles.jpg|*Eguzkiaren kantaria*, National Memorial Gardens, Falls Church, VA
MayoClinicCM.jpg|*Triton maskor bati putz egiten*, Mayo Clinic, Rochester, Minnesota
Danserskorna - Gbg - Milles1.jpg||*Bi dantzari*, Götaplatsen, Göteborg
Greendale War Memorial, Worcester, Massachusetts (Front).jpg|The Greendale War Memorial, West Boylston Street, Worcester, Massachusetts
FORT CHRISTIANA, WILMINGTON, NEW CASTLE COUNTY, DELAWARE.jpg|Fort Christina
C Milles Indian head.jpg|Indiarraren burua

## Kanpo estekak
Isidoor De Ryck

**Isidoor De Ryck** (1926ko irailaren 5a - 2009ko urtarrilaren 11) flandriar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1950**
* Luxenburgoko Tourra eta etapa bat 
**1951**
* 6. Dauphiné Libérén eta etapa bat
**1952**
* Alemaniako Itzulia
* 4. Kataluniako Voltan eta bi etapa
**1953**
* Eibarko Bizikletako etapa bat
**1955**
* 6. Het Volken

## Kanpo estekak
William Tackaert

**William Tackaert** (Zele, 1956ko abuztuaren 9a-) flandriar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1979**
* La Panneko Hiru Egunetako etapa bat
**1980**
* Omloop van Wallonie
* Étoile des Espoirsko etapa bat
**1981**
* Dauphine Libereko etapa bat 
* 2. Nationale Sluitingsprijsean
* 3. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1982**
* Nokere Koerse
**1983**
* E3 Harelbeke
* Omloop Mandel-Leie-Schelde
* 2. Denaingo Sari Nagusian
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan
**1984**
* 2. Luxenburgoko Tourrean eta etapa bat
* 2. Flèche Hesbignonnen
**1985**
* Kuurne-Brusela-Kuurne
* 2. Luxenburgoko Tourrean
* 2. Brusela-Ingooigemen
* 2. Binche-Tournay-Binchen
**1986**
* 3. Le Samynen

## Kanpo estekak
Katsudon

Japoniako gastronomiaren plater tradizionala da. Tendon antzera prestatzen da: arroz-ontzi bat, txerri txuleta bozatu batekin (*tonkatsu*), arrautza nahasiarekin eta ongailuekin estalia. Platerak *tonkatsu* ("txerri txuleta") eta *donburi* ("arroz ontzia") hitz japoniarretatik hartzen du izena.

## Aldagaiak 
* Katsudon saltsarekin (*Worcestershire*)
* Demi katsudon (demi glacerekin eta, askotan, ilarra berdeekin). Espezialitate hau Okayamakoa da.
* Shio katsudon (gatzarekin) hau ere Okayamakoa da.
* Shōyu-dare katsudon (soia-saltsarekin, Nigatako estiloan).
* Miso-katsudon (Nagoya hiriko espezialitatea).

## Ohitura 
Japoniar ikasleen erritu-tradizio modernoa bihurtu da katsudon jatea azterketa garrantzitsu bat pasa aurreko gauean. Honen azalpena erraza da: *katsu*  aditzaren homofonoa da, ‘irabazi’ edo ‘irabazle atera’ zentzuan.

## Ikus gainera 
* *Donburi*
* *Unadon*
* *Tonkatsu*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Katsudon errezeta.
* :Errezeta gaztelaniaz.
* :Errezeta gaztelaniazko bideoan.
Suitzar (argipena)

**Suitzar** terminoak hainbat adiera du:

* **Suitzar**, Suitzako herritarra.
* **Suitzar opila** edo **suitzarra**, opil tipiko bat Euskal Herrian eta Espainian.
* **Suitzar labana**, labana mota bat.
* **Suitzar Guardia**, Vatikanoko indar armatu bat.
Submarino (opila)

**Submarino opila** suitzar opilaren aldaera bat da, Donostian eta Donostialdean ezaguna, hala nola gurin-opila Bilboaldean den ezaguna. Opila erdibituta saltzen da, barruan esne-gaina edo krema duelarik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaanus Kuum

**Janus Kuum** (Tallinn, 1964ko urriaren 2a - Oslo, 1998ko abuztuaren 27a) estoniar txirrindularia izan zen. Norvegiar bihurtu zen, 1985. urtean eta lau urte erretiratu ostean, bere buruaz beste egin zuen. Badirudi arazo ekonomikoak izan zirela arrazoi nagusia.

## Palmaresa 
**1983**
* Estoniako Bikoteko erlojupeko txapelketa
* 2. Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**1985**
* 2. Texasko Itzulian
**1986**
* 20x20px Norvegiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Norvegiako Taldekako Erlojupeko Txapelduna
* 2. Texasko Itzulian eta etapa bat
* 2. Sabatini Kopan
**1988**
* 2. Luxenburgoko Tourrean
* 3. Aragoiko Itzulian
* 3. Eddy Merckx Sari Nagusian
* 3. Asturiasko Itzulian
* 4. Meatze Haranetako Itzulian eta etapa bat
**1989**
* 2. Asturiasko Itzulian
**1990**
* 2. Norvegiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 6. Arrateko Igoera-Eibarko Bizikletan
* 9. Euskal Herriko Itzulian

## Kanpo estekak
Submarino (argipena)

**Submaribo** terminoak hainbat adiera du:

* **Submarinoa**, euskara batuan, **itsaspeko** edo **urpeko ontzia.**
* **Submarino** opila, Euskal Herrian, Donostialdeko opil gozo bat.
* **Submarino** opila, Mexikon, **twinkie** opil bat da.
* **Submarinoa**, txokolatezko edari bat Urugai eta Argentinan.
* **Submarino (2010eko filma)**, film daniar-suediarra.
Hubert Deltour

**Hubert Deltour** (Wandre, 1911ko martxoaren 23a-Lieja, 1993ko abenduaren 20a) valoniar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1936**
* Mendebaldeko Zirkuituko bi etapa
* Hesbaye Sari Nagusia
**1937**
* 2. Paris-Saint-Etiennean
* 2. Flandriako Tourrean
**1938**
* Hiru Itxasoetako Giroko hiru etapa
* 3. Luxemburgoko Tourrean eta etapa bat
* 2. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1942**
* 2. Hesbayeko Sari Nagusian
**1946**
* 2. Famenne Sari Nagusian

## Kanpo estekak
Francis Darwin

**Francis Darwin** (Down House, Downe, Kent, 1848ko abuztuaren 16a - Cambridge, 1925eko irailaren 19a) britainiar botanikaria izan zen, Charles Darwinen semea.

Matematika ikasten hasi zen Cambridgeko Unibertsitatean, baina natur zientzietara aldatu eta 1870ean graduatu zen. Medikuntza ere ikasi zuen Londresen, baina ez zuen inoiz lanik egin.

Bere aitarekin lan egin zuen landareen mugimenduari buruzko esperimentuetan, fototropismoan bereziki. Elkarrekin idatzi zuten *The Power of Movement in Plants* (1880) liburua eta Francisek *Insectivorous Plants* (1888) liburuaren bigarren edizio zabaldua argitaratu zuen bere aita hil ondoren.

Linnean Society of London elkarteko kide aukeratu zuten 1875ean eta 1882an Royal Society elkartean sartu zen. 1887an *The Autobiography of Charles Darwin* argitaratu zuen.

## Lanak 
* *Life and Letters of Charles Darwin* (1880); (revised 2nd edition, 1887)
* *The Power of Movement in Plants* (1880)
* *The Practical Physiology of Plants* (1894)
* *Elements of Botany* (1895)
**Rustic Sounds and Other Studies in Literature and Natural History* (1917)

## Kanpo estekak
José Casas García

**José Casas García**, (Viator, 1945eko martxoaren 21a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1971 eta 1976 artean.

## Palmaresa 
**1970**
* Cinturón a Mallorca eta etapa 1
* 2. Kantabriako Itzulian
* 3. Nafarroako Itzulian
**1971**
* 2. Errioxako Itzulian
**1974**
* 2. Meatze Haranetako Itzulian eta etapa 1
* 6. Setmana Catalanan eta etapa 1 
* 3. Errioxako Itzulian
**1975**
* Asturiasko Itzuliko etapa 1
* 2. Kantabriako Itzulian eta etapa 1
**1976**
* 3. Meatze Haranetako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Werner (1971-1972) 
* Monteverde (1973-1974) 
* Super Ser-Zeus (1975-1976) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* José Casas *sitiodeciclismo.net*
Emilio Hernán

**Emilio Hernán Díaz Herrera** (Madrid, 1932ko apirilaren 9a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1956tik 1961ra. 

Lorpenik aipagarriena, 1956ko Asturiasko Itzulia izan zen.

## Palmaresa 
**1955**
* 2. Nafarroako Itzulian
**1956**
* Asturiasko Itzulia
* Mallorcako Itzuliko etapa 1
**1958**
* Andaluziako Itzuliko Mendiko sailkapena

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Emilio Hernán “sitiodeciclismo.net”
* Emilio Hernán “museociclismo.it”
* Emilio Hernán “cyclebase.nl”
Antonio Blanco Martínez

**Antonio Blanco Martínez** (Leganés, 1940ko apirilaren 14a)  espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1962tik 1968ra.

## Palmaresa 
**1962**
* Nafarroako Itzulia
**1963**
* Leintz Bailarari Itzulia
* Loinaz Proba
* 2. Espainiako errepideko txapelketan (independententzako)
* 3. Clásica a los Puertos de Guadarraman
**1964**
* Aix-en-Provenceko Sari Nagusia
* 3. Espainiako errepideko txapelketan (independententzako)
**1965**
* 3. Pascuas Sari Nagusian
* 5. Eibarko Bizikletan
**1966**
* 2. Laudioko Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kanazawako portua

**Kanazawako portua** (金沢港,kanazawa kou) Kanazawa hirian dago, Ishikawa prefekturan, Japonian. 1970ean inauguratu zen. Gaur egun Busango eta New Yorkeko portuekin trafiko handia du. 2000. urtean 5188 metroko luzera zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Portuari buruzko informazioa.
Guadarramako Mendateetako Klasika

**Guadarramako Mendateetako Klasika** () egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen, Guadarramako mendilerroan jokatzen zena.

Probak 146 kilometroko luzera zeukan eta txirrindulariek Alto de La Serranilla, Alto del León, Alto de Los Ángeles de San Rafael eta Navacerrada mendatea zeharkatu behar zituzten.
Irteera eta helmuga Madrileko Guadarraman izaten zen.

## Historia 
1920an sortua, **Vuelta a los Puertos** edota **Campeonato de Madrid** izenarekin,. 2005etik aurrera UCI Europe Tourreko egutegian egon zen, 1.1. mailan. 2008an jokatu zen azkeneko aldiz.

## Palmaresa 
**Oharra:** 1965eko, 1978ko, 1979ko eta 1981eko ekitaldiak, amateurrentzako probak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rathausplatz (Viena)

**Rathausplatz** (Udaletxearen Plaza) Vienako plaza ospetsua da. Rathausplatz Innere Stadten dago, Rathaus (Vienako Udaletxea) berritik gertu. Bere tamaina, diseinua eta inguruko eraikinen arkitektura direla eta, Viena erdialdeko plaza garrantzitsuenetako bat da. Plaza horretan kultura ekintza ugari antolatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alicia de los Ríos Merino

**Alicia de los Ríos Merino** (San José Bachíniva, Chihuahua, Mexiko, 1945eko irailaren 22a***)*** **Susana** izengoitiz ezaguna, ikaslea, ekintzailea eta gerrillari mexikarra da.Desagertuta dago 1978tik, Segurtasun Zuzendaritza Federaleko elementuek atxilotu zutenetik. 

Horren ondoren, galdeketa egin eta torturatu egin zuten, militatzen zuen erakundeari buruzko informazio gehiago eman zezan. Ondoren, bizilekuen eta ligako pertsonen identifikazio behartuan parte hartu zuen.1978ko apirilean, José Alfredo Medina Vizcalias *Guaymas* atxilotu eta Mexiko Hiriko 1. eremu militarreko instalazioetara eraman zuten. De los Ríosek identifikatu zuen. Beste lekukotasun bat, Amanda Arciniega Canorena, 1980an berak ikusi zuela adierazten du, identifikatzean, eta Miguel Nazar Harok eta Alberto Estrellak gidatu zutela. Gertaera horren ondoren, Mexikoko agintariek ezkutatu egin zuten benetan non zegoen, eta familiari esan zioten Kubara joan zela.

Harrezkeroztik, Miguel Agustín Prodh Giza Eskubideen Zentroak ordezkatzen du kasua, estatuko eta nazioarteko erakundeen aurrean. 2002an, Iraganeko Mugimendu Sozial eta Politikoetarako Fiskaltza Bereziak (Femospp) salaketa jaso zuen De los Ríos Merinoren familiak bortxaz desagertzeagatik jarria, eta, emaitzarik izan ez zuenez, salaketa jarri zuen Amerikartekok Giza Eskubideen Batzordean.

## Erreferentziak kulturan 
* *Alicia*... amor de mi vida kanta, Francisco Barrios "El Mastuerzo"rena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Weenix

**Jan Weenix** edo **Joannis Wenix** (Amsterdam, 1641 eta 1649 artean - *ibidem*, 1719ko irailaren 19an lurperatua) herbeheretar margolaria izan zen.

Bera eta bere lehengusu Melchior d'Hondecoeter bere aita Jan Baptist Weenix-en ikasleak izan ziren. Utrechteko margolarien gremioko kidea izan zen. 1690ean Petri Handia tsar errusiarra erretratatu zuen, Holandan bisitatzen ari zena.

Ehizako eszenak eta izadi hiletako ehizatutako animaliekin margotu zituen. Etxebizitzetako hormak ere apaindu zituen. Bere ikasleen artean Maria Weenix alaba egon zen.

## Iruditegia 

After the Hunt by Jan Weenix.jpg|*Ehizaren ondoren* (1665), olioa, 44.7 × 34.5&nbsp;cm.,  Alte Pinakothek
Jan Weenix - The Prodigal Son - WGA25514.jpg|*Seme oparoa* (1668), olioa, 111 x 99&nbsp;cm., Residenzgalerie
Jan Weenix - Still Life with a Peacock and a Dog - WGA25517.jpg|*Izadi hila indioilarrarekin eta txakurrarekin* (1669), olioa, 143.5 x 187&nbsp;cm., Louvre
Jan Weenix - Still Life of a Dead Hare, Partridges, and Other Birds in a Niche - 2001.82 - Museum of Fine Arts.jpg|*Erbi hila, eperrak eta beste txori batzuk horma-hobi batean* (ca. 1675), olioa, 105.5 x 88.5 Cm., Museum of Fine Arts, Houston
Een hond bewaakt een parelhoen Centraal Museum 29837.jpg|*Txakur bat gineako oilo bat zaintzen* (ca. 1680), olioa, Centraal Museum
Jan Weenix 003.jpg|*Indioilar zuria* (1692), olioa, 191 x 166&nbsp;cm., Arte Edrren Akademia
Landscape with Huntsman and Dead Game 1697 Jan Weenix.jpg|*Ehiztaria eta harrapakinak dituen paisaia* (1697), olioa, 344 x 323&nbsp;cm., Scottish National Gallery
Jan Weenix - Südamerikanischer Königsgeier - GG 9045 - Kunsthistorisches Museum.jpg|*Hego Amerikako errege-putrea* (ca. 1700), 117 x 98&nbsp;cm., Kunsthistorisches Museum
Jan Weenix - Still life - M.Ob.2501 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|*Izadi hila* (1705), olioa, 123 x 99&nbsp;cm., Varsoviako Museo Nazionala
File:Jan Weenix - Dead Birds and Hunting Equipment in a Landscape - 41.744 - Museum of Fine Arts.jpg|*Txori hilak eta ehiza-tresnak paisaia batean* (data gabe), olioa, 97.8 x 83.8&nbsp;cm., Museum of Fine Arts, Boston
Jan Weenix (1642-1719) - Dead Peacock and Game - P140 - The Wallace Collection.jpg|*Indioilar hila* (1707), olioa, Wallace Collection
Jan Weenix - Hunting Still Life - 207 - Mauritshuis.jpg|*Ehizaren izadi hila* (ca. 1708) oiloa, 79.2 x 69.5 cm., Mauritshuis
Weenix-Gibier et armes de chasse.JPG|*Ehizarako animaliak eta armak* (ca. 1675-1700), oiloa, Musée Fabre

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Arano)

**San Martin Tourskoaren eliza** Aranoko parrokia-eliza da, XIX. mendeko eraikina da, lehenagoko elizen gaineko tokian eraikia, parte zahar batzuk aprobetxatuz. Gaur egungo egitura gurutze latindarreko oinarridun eraikina da, kanoi erdiko ganga estaldurarekin.  

## Deskribapena 
Argi-iturri asko ditu, nabarmenena gurutzaduraren kaperetako batean dagoen arrosa-leihoa. Erdiko nabearen bi aldetara, hartako tarteko atalean, bi sarrera daude, sarbidea artikulatuz. Garrantzitsuena, Epistolaren aldekoa, dobela marduleko erdi-puntuko sarrera da, arkupe baten barnean paratua. Haren gainean udalerriko ezkutua eta azken eraberritzea egin zen urtea adierazten duen 1829 zenbakia ageri dira.

Aldarean erretaula nagusia gailentzen da. Lan barrokoa da, XVII. mendearen bigarren erdialdekoa. Bada bigarren erretaula txikiago bat Ebanjelioren aldean, Arrosarioko Andre Mariarena, hori ere barrokoa, baina apur bat zaharragoa denboran. Beste zenbait irudi ere gordetzen dira barruan, barrokoak salbu eta San Sebastian gotiko bat, azken hori ermita batetik ekarria. Bataiarri errenazentista ere badago, egitura angeluzuzena duena, halako lanetan oso ohikoa ez zen forma.

thumb|300px|center|Elizako leiho itsu batean, buru bat eta gurutzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Gavrilița

**Natalia Gavrilița**, ezkongabetan **Natalia Catrinescu**, (Mălăiești, Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista, SESB, 1977ko irailaren 21a) moldaviar ekonomialaria eta politikaria da. 2021eko abuztuaren 6a eta 2023ko otsailaren 16a bitartean Moldaviako lehen ministroa izan zen Maia Sandu presidentea zela.

2021eko hauteskunde parlamentarioetan Moldaviako parlamentari hautatu zuten Ekintzaren eta Elkartasunaren Alderdiko hautes-zerrendan aurkeztuta. Aurretik, 2019ko ekainaren 8tik azaroaren 14ra, Moldaviako Finantza ministroa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luana Najara

**Luana Najara Aben Athar Silva**, (Porto Velho, Brasil, 1986ko otsailaren 15a) brasildar telebista aurkezlea eta edertasun modelo ohia da. 2004ko Miss Rondônia edertasun lehiaketa irabazi zuen.

Edertasun lehiaketetan parte hartzeari utzi ondoren, TV Candelária telebista katean hasi zen lanean *Câmera 11* saioa aurkezten.

## Kanpo estekak
Nahant

**Nahant** Massachusetts-eko Essex konderriko hiria da Ameriketako Estatu Batuetan

Hiriak 3.410 biztanle zituen 2010eko zentsuan. udalerri erresidentzial Estatu osoko udalerri txikiena da, eta 2,7 km2 ditu.

## Oharrak eta erreferentziak 
ezkerrera|thumb|Nahanteko Udala.

## Kanpo estekak 
 
* (en) webgune ofiziala
Muqdishoko katedrala

**Muqdishoko katedrala** (, ) Muqdishon (Somalia) dagoen hondatutako katedral katolikoa da. 1928 eta 1991 artean, Muqdishoko eliza katoliko nagusia izan zen, eta 1975etik 1989ra apezpikuaren egoitza. Cesare Maria De Vecchi italiar gobernadoreak agindu zuen bezala, Ekialdeko Afrikako katedral handiena izan zen.

Antonio Vandone di Cortemilia arkitektoak estilo gotiko normandoan diseinatu zuen. Oinplanoa latindar gurutze formakoa zen.

1989an, Somaliako Gerra Zibila piztu zen bezperan, Salvatore Colombo Muqdishoko azken apezpikua hil zuten matxinatu armatuek katedralean mezan zehar. Muqdishon lurperatu zuten eta gerraren ostean Milanera (Italia) eraman zuten gorpua. Hilketak argitu gabe jarraitzen du. 2008 amaieran, eraikinaren zati handi bat suntsitu zen.

2013ko apirilean, etorkizun hurbilean katedrala berreraikitzeko asmoa iragarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izar Zubiaga

**Izar Zubiaga Iriarte** (Durango, Bizkaia, 2006ko azaroaren 15a) bizkaitar futbolaria da. Atezain jokatzen du Emakumezkoen Euskal Ligako Elorrioko Lehen taldean. 2023ko ekainaren 18an Elorrio emakumezkoen Futbol Taldea Euskal Kopako **txapelduna** izan zen Laudion.
## Biografia 
Durangoko Kurutziaga ikastolan ikasi du. 7 urte zituela *Gure esku-*ren 123 kilometroko giza-katea osatu zuenetako bat izan zen. Hasierako kilometroan egon zen, Landakon hain zuzen ere. Hasierako kilometro horretan hauexek egon ziren: Iñaki Gorritxategi, 83 urteko gerrako mutikoa; Maribi Estankona, andereño eta 71 urteko Durangoko ikastolaren sortzailea; Rakel Odiaga, Berbaroko langilea eta Durangoko Gure Esku Dagoko kidea; Peru Arrasate, 20 urteko kazetaritza-ikaslea; Xabier Barreña, Durangoko Bertso Eskolako lehen kilometroa, 14 urtekoa; Izar Zubiaga, 7 urtekoa. 2018-2019 denboraldia Atthetic taldearekin jokatu zuen, hurrengo urtean kadete taldean aritu zen. 2021ean, 15 urte zituela Elorrio B taldera pasatu zen. Hurrengo denboraldian goi mailara pasatuta, Elorrio Lehen taldera.

2023ko ekainaren 18an Elorrioko emakumezkoen Futbol Taldea Euskal Kopako txapelduna izan zen Laudion. 1-1 berdindu ostean, penalti-txandan, Zubiagak 3 penalti-jaurtiketa gelditzea lortu zuen. Arratsalde berean Elorrioko udaletxeko balkoitik taldeak herritarren eta zaletuen omenaldia jaso zuen.[ezkerrera|thumb|269x269px|[Izar Zubiaga (behean, eskuinean,berdez)Elorrio emakumezkoen futbol taldea Euskal kopako **Txapelduna**, Laudio, 2023.06.18]]2022-2023ko taldeko kideak hauexek izan ziren: Atean (Olatz Alberdi Etxeberria eta Izar Zubiaga Iriarte), defentsan (Desiré Guardado Mingo, Irati Uriarte Gómez, Izaro Sanz de Vicuña Arego, Maite Huerta Martínez eta Sara Igartua Agirre), zelai erdian (Alaine Marcos Larrañaga, Elene Arando Esnaola, Eneritz González Arruti, Irene Azkune Ansa, Jone Alas Ugarte, Itsasne Larruskain Antxia, Maider Jorge Gabilondo eta María López Castillo), aurrean (Miriam Exposito García, Irune Parras Noval, Izarra Arredondo Barturen, Janire Ibarluzea Moto, Laura Romero Vilarchao, Matxalen Fondado Eriz eta Nerea González Guerrero), entrenatzailetzan, besteak beste, Gontzal Arana Eriz. Athleticera bueltatzeko aukera izanda, ezetz esan zuen. Elorrion hartu-eman pertsonalen kalitatea eta giro hurbila izateaz gain, presioagaz eta urduritasunagaz gozatzen ikasi du. Arratsalde berean Elorrioko udaletxeko balkoitik taldeak herritarren eta zaletuen omenaldia jaso zuen.
* Hamaika idealean sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* EMAKUMEZKOEN EUSKAL KOPA - COPA VASCA FEMENINA| FINAL: CD ELORRIO - SD EIBAR
* Emakumezkoen Euskal Kopa: Izar Zubillaga CD Elorrio jokalariaren adierazpenak
*
Demenzia Sozial

**Demenzia Sozial** hardcore punk talde galiziarra da.  Haien estiloa punk eta trash metal gisa definitzen da. Taldea Coruñan sortu zen, 2019an. Haien estiloa eta hitzak oso erreibindikatiboak dira. 

## Taldekideak 
Hauek dira gaur egungokoak:
* Diego - ahotsa 
* Diego (soto)- gitarra elektrikoa 
* Xavi - bateria
* Mikel - baxu 

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Sin reacción" abestia Youtuben.
Concepción Caceres

**Concepción Cáceres Jurado (**Puente Genil, Kordoba,  1886 - *ibidem*, 1936) emagina izan zen, tropa frankistak Puente Genilen sartzean, Espainiako gerra zibilaren hasieran, fusilatu egin zuten 

## Ibilbidea 
1886an jaio zen, familia liberal batean. Emagin gisa trebatu zen, eta Puente Genilen eta inguruetan jardun zuen.

Marcos Deza Montero sozialistarekin ezkondu zen 1922ko abenduaren 6an, Jesusen elizan. Emagin gisa jatorri sozial guztietako emakumeak artatu zituen. hala ere, bere ideia sozialistei jarraituz, emakume bakoitzaren baliabideen arabera kobratzen zuen.

1930ean, Puente Genilgo alkate Antonio Romero Jimenezek espedientea eman zion. Cáceresek gertaera salatu zuen Kordobako Emaginen Eskolan eta Eskolak garai hartako prentsan ageri baten bidez lagundu zion. 1933an emakume ezkertiarren talde bateko burua izatea leporatu zioten eta Acción femenina taldeko beste emakume batzuei harrika egitea leporatu zioten. Berria *El Defensor de Córdoba* eguneroko katolikoan islatu zen, joera kontserbadorekoan eta Gobernu Errepublikanoaren aurka zegoenean.

"La Princesa" eta "La Pasionaria de Puente Genil" izenez ezaguna izan zen, oratoriako dohainengatik eta aktibismo politikoagatik, seguruenik. Lanaren Egunean Igeltseroen Gremioak desfilatzeko eramaten zuen bandera brodatzeko ardura hartu zuen. Bandera errepublikanoarekin ere desfilatu zuen Bigarren Errepublikaren etorrera ospatzen zuen desfilean.

Puente Genil matxinatutako tropek hartu zuten, Antonio Castejón Espinosa komandantea buru zutela, 1936ko uztailaren 31n. Tropa horiek Sevillatik atera ziren uztailaren 28an Puente Genil hartzeko asmoz. Okupazioa azkarra izan zen eta berehala hasi zen errepresioa.

Cáceres Juradori sozialista izatea egotzi zioten, eta etxean atxilotu eta fusilatu egin zuten.

## Aintzatespenak 
* Puente Genilen kale bat dago bere izenarekin.

## Bibliografia 
Dolores Ruiz -Berdún eta Alberto Gomis Blanco Compromiso social y género: la historia de las matronas en España en la Segunda República, la Guerra Civil y la Autarquía (1931-1955) Alcalá de Henaresko Udala ISBN: ά15005-44-5 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bubanzako elizbarrutia

**Bubanzako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren burundiar elizbarrutietako bat da. 1980ko ekainaren 7an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bubanzan dago. Egun apezpikua Emmanuel Ntakarutimana da.

## Ordinarioak 
* Évariste Ngoyagoye (1980-1997)
* Jean Ntagwarara (1997-2023)
* Emmanuel Ntakarutimana (2025-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Georges Bizimana (2013-2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bujumburako artxidiozesia

**Bujumburako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren burundiar artxidiozesia da. 1959ko ekainaren 11n ezarri zen Usumburako bikariotza apostoliko gisa, 1959ko azaroaren 10an elizbarruti bihurtu zen, 1964ko urriaren 9an Bujumburako elizbarrutia izena hartu zuen eta 2006ko azaroaren 25ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Bujumburan dago. Egun artzapezpikua Gervais Banshimiyubusa da.

## Ordinarioak 
### Usumburako apezpikua 
* Michel Ntuyahaga (1959-1964)

### Bujumburako apezpikuak 
* Michel Ntuyahaga (1964-1988)
* Simon Ntamwana (1988-1997)
* Évariste Ngoyagoye (1997-2018)

### Bujumburako artzapezpikuak 
* Évariste Ngoyagoye (2006-2018)
* Gervais Banshimiyubusa (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bururiko elizbarrutia

**Bururiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren burundiar elizbarrutietako bat da. 1961eko ekainaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bururin dago. Egun apezpikua Salvator Niciteretse da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Joseph Germain Martin (1961-1973)
* Bernard Bududira (1973-2005)
* Venant Bacinoni (2007-2020)
* Salvator Niciteretse (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako aitaginarreba

**Europako aitaginarreba**, XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako bi errege europarrei erreferentzia egiteko erabili izan den *sobriquet* bat da: Kristian IX.a Danimarkakoa eta Nikolas I.a Montenegrokoa, beren seme-alabek atzerriko printze eta printzesekin izan zituzten ezkontzengatik. Bakoitza botere moderno edo apaleko monarka izateak (eta horrela ezkontzak ez luke mehatxatuko boterearen oreka delikatua) aukera eman zien beren seme-alaba ugarietako batzuk kontinentean zehar aberastasun handiagoko oinordekoekin ezkon zitezen.
[thumb|[Kristian IX.a Danimarkakoa|**Kristian IX.a Danimarkakoa**]]
[thumb|[Kristian IX.a Danimarkakoa|Kristian IX erregea bere familia handiarekin Fredensborg jauregian bildu zen Laurits Tuxenek 1883tik 1886ra.]]

## Kristian IX.a Danimarkakoa 
Kristian IX.a Danimarkakoren (1818-1906) eta Louise erreginaren (1817-1898) seme-alabek, besteak beste:

* Frederiko VII.a Danimarkakoa (1843-1912)
* Alexandra erregina Erresuma Batukoa (1844-1925) Eduardo VII.a erregearen erregina.
* Jurgi I.a Greziakoa (1845 – 1913)
* Maria Feodorovna enperatriz Errusiakoa (1847-1928) Alexandro III.a enperadorearen enperatriza.
* Thyra Hanoverko printzesa (1853 – 1933), Fidel Augusto printzearekin ezkondu zena.

Kristian IX.ak bere seme-alabak, ume-koinata eta bilobak biltzen zituen Fredensborg eguna deitutakoengatik Fredensborg jauregian, Kopenhageko iparraldean. Kristian eta Louisen bilobak Jurgi V.a Erresuma Batukoa erregea, Nikolas II.a Errusiakoa enperadorea, Konstantino I.a Greziakoa erregea eta Haakon VII.a erregea eta Maud Norvegiako erregina izan ziren.
[thumb|**[Nikolas I.a Montenegrokoa**]]
[thumb|[Nikolas I.a Montenegrokoa|Nikolas erregea bere familiarekin Montenegroko Erresumako aldarrikapen-egunean, 1910eko abuztuaren 28an]]

## Nikolas I.a Montenegrokoa 
Nikolas I.a Montenegrokoa (1841-1921) aita izan zen:

* Zorka Montenegrokoa, Petri I.a Serbiakoa erregearekin ezkondu zena.
* Elena Montenegrokoa, Viktor Emanuel III.a Italiako erregearekin ezkondu zena.
* Anna Montenegrokoa, Frantzisko Jose Battenberg-ekoa printzearekin ezkondu zena.
* Bi alaba, anaiekin ezkondu zirenak:
* Anastasia Montenegrokoa, Nikolas Nikolaievitx Errusiakoarekin ezkondu zena George Leuchtenberg-eko dukea dibortziatu ondoren.
* Milica Montenegrokoa, Piotr Nikolaievitx Errusiakoarekin ezkondu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristian Gilés

**Cristian Gilés Sánchez** (Iruña, Nafarroa Garaia, 1992ko urriaren 18a) Euskal Herritar futbolari nafarra da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Txantrearen harrobian hezia, bere taldearekin jokatu zuen. Peña Sporten eman zuen bere mailarik onena.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila