open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sustraiak (abesbatza)

**Begoñako Sustraiak** edo **Sustraiak abesbatza** 20 emakumez osatutako Begoñako abesbatza da, Bilbokoa.

2007an sortu zen; ahots zuriz osatua dago. Euskal musikagileekiko leialtasuna da abesbatzaren interes nagusia, eta, 2014tik, musika-ildo berean jarraitzen dute Itziar López Arberasen zuzendaritzapean.

## Historia 
José Luis Etxebarria Goiri-k ("Txelu") 1987ko martxoan sortu zuen *Garaizarko Lagunak abesbatza*. Gaur egungo Jesus Galindez kaleko 10-12 zenbakietako etxabean entseatzen zuten. Gerora frontoiko gela huts batean jarraituko zuten. 1989an neska adiskide eta ezagunekin izen bereko emakume-abesbatza ere eratu zuten.

1992an koru biek izena aldatzen dute eta Garaizarko Mahatsorriak hasten da. Izen horrekin federatu egin zen B.A.E.n (Bizkaiko Abesbatzen Elkartea).

2010eko Santa Zezilia eguna ospatzeko eta Jose Luis Etxebarria Goiri “Txelu” omentzeko Garaizarko Mahatsorriak eta Begoñako Sustraiak abesbatzek kontzertu bat eman zuten elkarrekin.

Betidanik landu dituzte euskal folkloreko abestiak eta Bilboko kantu klasikoak.

## Ohiko jarduerak 
Urtean zehar hainbat jardueratan parte hartzen dute. Kaleko animazioan, auzoko jaietan, ospakizunetan, Begoñako astea koralean, Bizkaiko udaberriko emanaldietan etabarretan jarduten dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Begoñako Sustraiak Abesbatza Facebook sare soziala.
* Garaizarko Mahatsorriak abesbatza
*  BAE (Bizkaiko Abesbatzen Elkartea)
* Begoña eta bere mahatsorriak argazki-bilduma.
Fernando José de França Dias Van-Dúnem

**Fernando José de França Dias Van-Dúnem** (Luanda, 1934ko abuztuaren 24a – Lisboa, 2024ko ekainaren 12a) angolar politikari, diplomazialari eta irakaslea izan zen.

Zuzenbide publikoa ikasi zuen Aix-en-Provencen eta 1964tik 1965era nazioarteko zuzenbideko ikerketa laguntzailea izan zen Utrechteko Unibertsitatean. Nazioarteko Zuzenbideko Amerikako Elkarteko kide izan zen 1964tik, eta Burundiko Unibertsitatean irakasle izan zen 1969tik 1971ra.

1970etik 1972ra Afrikar Batasunerako Erakundeko aholkularia izan zen, eta 1972tik 1978ra langileen bulegoko burua izan zen. 1979tik 1982ra Angolako enbaxadorea izan zen Belgikan, Herbehereetan eta Europako Ekonomia Erkidegoan, eta 1982tik 1986ra Angolako enbaxadorea Portugalen eta Espainian.

Politikoki Angolaren Askapenerako Herri Mugimenduko kide izan zen. Bere herrialdean diputatua, Batzar Nazionaleko presidentea, Justizia ministroa, Planeamendu ministroa eta bi aldiz lehen ministroa izan zen. Angolako Unibertsitate Katolikoan ere irakasle izan zen.
Josune Zearra

**Josune Zearra** (Begoña, Bilbo) Begoñazpi ikastolaren sortzailetako bat.

Begoñazpi ikastola guraso talde batek sortu zuen 1970ean. Taldeak, Josune Zearra eta Sabin Zubiri buru zirela, Bilboko ikastolen mugimenduan parte hartzen zuela, Bilboko Gotzaitegiarekin harremanetan jarri ondoren hezkuntza ikastetxea sortu zan, Santutxuko Karmelo kalean, 13an.

## Sariak eta aitortzak 
* 2015: Lauaxeta saria eman zion Bizkaiko Foru Aldundiak Joseba Arrieta Txertudi, Josu Meabe Mintegi, Sabin Zubiri senarrarekin batera irakaskuntza-munduan aitzindaria izateagatik.

[thumb|[Begoñazpi Ikastola|Begoñazpi ikastola]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begoñazpi Ikastola
* Libe Altuna

## Kanpo estekak 
*  Sabin Zubiriren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.eus
Olson datu-basea

thumb|Olson datu-basearen araberako munduko ordu-eremuen banaketa 2023d bertsioa.

**Olson datu-basea, tz database** edo **tzdata** (azken biak letra xehez hasita) izeneko datu-basea sistema informatiko konektatuek erabiltzen duten datu-base bat da, konpilazio bat, munduko ordu-eremuei eta eguneko argiaren aurrezte-denbora behatzeko arauei buruzko informazioa biltzen duena. Programa informatikoek eta, bereziki, sistema eragileek erabiltzen dute, eta Interneten funtzionamenduan ere inportantea da. 

## Ezaugarriak 
Paul Eggert izeneko teknikaria editore eta mantentzaile ofiziala da, ICANN erakundearen laguntzaz, 2005az geroztik. Formalki, IANAren ordu-eremuen datu-basea ere esaten zaio, baina batez ere, ingurune informatikoetan, sortu zuen informatikariagatik esaten zaion Olson: Arthur David Olsonengatik. ICANN eta IANAren inplikazioak erakusten duen bezala, Interneten funtzionamendurako ere funtsezkoa da.

Datu-baseak kontuan hartzen ditu ordu-eremuen historia 1970etik aurera (Unix denbora hasi zenetik, zehazki) eta iraganean izan diren aldaketa guztiak erregistratzen saiatzen da. Segundo gehigarri guztiak ere erregistratzen ditu. 1970 baino lehenagoko datuak ere biltzen dira, erregistro osoak izate aldera.

Datu-basea eta bere jatorrizko kode informatikoaren parte bat jabari publikokoak dira. Datu-basearen edizio berriak urtean zenbait aldiz argitaratzen dira, xehetasun osoz.

## Iragana eta etorkizuna zehaztea xede 
Komunikazio informatikoan, toki desberdinetan dauden sistemek bakoitzak bere ordu-eremua erakutsi eta erabiltzea inportantea da, baina aldi berean sistema jakitun izan behar da (edo prozesatu beharko du) beste eremu batean ze ordu den, gertaera edo erregistroak ordena jakin batean ulertu ahal izateko. Delako A sistema batek 18.00etan bidali zuen mezu bat, eta jasoketa 17.59etan baieztatu zen B sistemaren egoitzan? Denbora-bidaia atzeraka ezinezkoa denez, toki bakoitzean ordu-eremu desberdina izan dela kalkulatu behar dute elkarrekin lotutako sistemek, bestela prozesatze errore larriak gerta daitezkeelako.

Era berean, ordu-eremuen aldaketa geografikoak, edo energia aurrezpeneko motiboz egiten dira udako eta neguko ordutegi aldaketak aurretiaz jakin behar dituzte sistema informatikoek.

Olson datubaseak iraganeko datuen kontrola zein etorkizunerako aurrikuspenak zehaztasun osoz markatzen ditu. Esate baterako, 2024ko lehen eguneraketak, 2024a izendatuak,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garbitasuneko Haurrideak

**Garbitasuneko Haurrideak** () Basoran, Irak, IX. eta X. mendean aktiboa izan zen filosofi musulmanen sozietate sekretu bat izan zen. Filosofoak nortzuk izan ziren ez da inoiz argi egon.

Euren irakaspen esoterikoak eta filosofia gutun formatuan landu zuten, eta *Garbitasuneko Haurrideen Entziklopdia* garatu zuten (Rasā'il Ikhwān al-ṣafā'), 52 gutun biltzen zituen liburu handi bat, beste hainbat entziklopediaren gaineko eragina izan zuena. Akademiak ikerketa luzeak egin ditu Haurrideak nortzuk ziren jakin ahal izateko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermína Franková

**Hermína Franková**, jaiotzez **Mračková**, (Praga, 1928ko uztailaren 6a – *ibidem*, 2024ko ekainaren 7a) txekiar idazle eta gidoilaria izan zen.

## Bizitza 
Hermína Frankováren gurasoek zapata-denda bat zuten Pragako Vodičkova kalean. Gerra ostean beste denda bat ireki zuten Jungmannova kalean, 1948an nazionalizatu zena. Familiak Pragatik alde egin zuen, aita Slapyko urtegiaren eraikuntzan aritu zen lanean eta ama sanatorio militar batean. 1947an farmakologia ikasten hasi zen Pragako Unibertsitate Karolinoan, eta 1953an lizentziatu zen Brnoko Masaryk unibertsitatean. Farmazialari gisa lan egin zuen, eta 1956tik 1961era Sendabelarrak enpresa nazionaleko sustapen sailean. 1961az geroztik idazle profesionala zen. 1968an sobietar inbasioaren aurka agertu zen eta Txekoslovakiako Alderdi Komunista utzi zuen. Hori zela eta, hamar urtez argitaratzeko baimenik ez zuten egileen zerrendan sartu zuten. 1970eko hamarkadan hamar urtez farmazialari gisa lan egin zuen, eta denbora horretan bere liburuak beste izen batzuekin argitaratu ziren. 1969tik 1976ra, Ota Šafránek idazlearekin ezkonduta zegoen. Pragan eta Txekiako hegoaldean bizi zen txandaka. Bi alaben ama zen. 2024ko ekainaren 7an hil zen Pragan, 95 urte zituela.

## Lanak 

;Haurrentzako liburuak
* *Panáček Švícko* (1961)
* *Plavčík a sardinky* (1965)
* *Město hraček* (1968)
* *Čarodějnička na koštěti* (1968)
* *Jedna zrzka navíc* (1976, Josef Vinař izenez)
* *Ani v noci, ani ráno* (1979, Josef Vinař izenez)
* *Poslední prázdniny* (1980, Jarmila Černíková-Drobná izenez)
* *Vendula aneb francouzština pro pokročilé* (1981)
* *Dívka na koštěti* (1987)
* *Kluk od vody* (1987)
* *Lékárníkových holka* (1996)
* *Čarodějnice bez koštěte* (2006)
* *Jupí, jdeme do světa!* (2014)
* *Padavka a bezva pes* (2016)

;Helduentzako liburuak
* *Děti platí polovic?* (1961)
* *Vánoce v hotelu* (1964)
* *Blázni a Pythagoras* (1966)
* *Blázni mají propustky* (1969)
* *Helena v lázni* (1971)
* *Ubohý Džony* (1988)
* *Ohnivé ženy* (1992, 2004)
* *Hlavně dýchat* (2006)

;Zinema, telebista, antzerkia
* *U Černé Matky boží* (1962)
* *Nechte maličkých* (1967)
* *Dívka na koštěti* (1971)
* *Jak se naučit švédsky* (1979)
* *Babička se nám zbláznila* (1982)
* *Levé křídlo* (1983)
* *Takový talent* (1983)
* *Ohnivé ženy* (1984)
* *Ohnivé ženy se vracejí* (1986)
* *Ohnivé ženy mezi námi* (1986)
* *Nejlepší kšeft mého života* (1988)
* *Kinolabyrint (Cinelabyrinth)* (1990)
* *Lékárníkových holka* (1996)
* *Politik a herečka* (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johan Ludwig Mowinckel

**Johan Ludwig Mowinckel** (Bergen, 1870eko urriaren 22a – New York, 1943ko irailaren 30a) norvegiar politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1924tik 1926ra, 1928tik 1931ra eta 1933tik 1935era.

Bergengo merkatari familia zahar batean jaio zen. 1889an Osloko Unibertsitatean graduatu zen eta Bremen eta Londresera bidaiatu zuen itsas garraioaren negozioa ikasteko. 1893an Bergenera itzuli zen eta 1912an itsas konpainia bat sortu zuen.

Politikoki Alderdi Liberaleko kide izan zen. Bergengo alkate, parlamentuko kide, parlamentuko lehendakari eta Merkataritza eta Kanpo Arazoetako ministro izan zen. Lehen ministroa izan zen hiru alditan (1924-1926, 1928-1931 eta 1933-1935). Hiru aldi horietan krisi ekonomikoak eta fiskalak izan ziren nagusi.

Bakearen Nobel Sariaren batzordeko kide izan zen eta Nazioen Ligan parte hartu zuen. 1933an, Holodomorrari buruz eztabaidatzeko ukrainarren eskaerak sartu zituen Ligan.

Alemaniak Norvegia inbaditu ondoren, erbesteko gobernuari jarraitu zion Londresen, eta Estatu Batuetara egindako bidaia batean hil zen.
Manolita Piña

**Manolita Piña Torres-García**, sortzez **Manolita Piña Rubies** (Bartzelona, 1883ko otsailaren 24a - Montevideo, 1994ko ekainaren 11) margolaria zen, eta ehun urte baino askoz gehiago bizi izan zen (111 urte). Uruguain, "Doña Manolita" deitzen zioten. Torres Garcíaren "lagun banaezina" zen, hitzaldietara eta erakusketetara lagundu zion, eta haren ahalegin artistikoetan sostengatu zuen. Modu askotan, "bere itzala bezalakoa" zen. Montevideoko Torres García Museoaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
Piña Torres Bartzelonan jaio zen, 1883ko otsailaren 24an, eta Montevideon hil zen, 1994ko ekainaren 11n. Familia aberats batekoa zen, eta gurasoek hezi zuten. Pianoa jotzen ikasi zuen.

Joaquín Torres Garcíarekin ezkondu zen, 1908ko abuztuaren 20an, Bartzelonan. Senarra eta biak Europan eta New Yorken bizi izan ziren hainbat hamarkadatan, eta Montevideon 1934tik aurrera.
[thumb|Manolita Piña, bere familiarekin 1916an, [Terrassa|Tarrasako Mon Repòs egoitzaren aurrean]]
Bere artea eta senarrarena Emilio Ellenak bildu zituen. Ellenak Piñaren artea sortzaile eta polit gisa deskribatzen du. PiñaTorresek pintatzeari utzi zion ezkondu ondoren, eta adierazi zuen hala egin zuela senarra baino margolari hobea ez izateko edo haren lana ez aztoratzeko. Hori lotsagarria izango baitzatekeen bere familiarentzat, bere garaian eta kulturan. Bere kalitate artistiko handiaren erregistro bat dago Torres Garcíaren *Notas sobre Arte* liburuan (1913). Artistei laguntzen zien jazarpen politikoa jasaten zutenean. Haren bilobetako bi kartzelan eta erbestean egon ziren.

Uruguain, gehien bizi izan den pertsona dela egiaztaturik dago (111 urte).

## Ondarea 
1951n, Piña Torresek talde bat sortu zuen Montevideon, MAOTIMA izenekoa (partaideen izenengatik: Manolita, Otilia, Ifigenia eta Maria Angelica), eta, bertan, tapiz bradatuetan lan egiten zuten.

Bere senarraren lanaren bildumazale nekaezina izan zen, eta lehenago ezkutuan egondako haren artea sustatzen lagundu zuen. Bere lanaren inbentarioa ere egin zuen, 350 artelan baino gehiago zerrendatuta. Piña Torresek sentitzen zuen senarra hil ondoren haren ondarea aseguratu behar zuela, eta, beraz, arteari eta senarraren ondareari buruzko museo bat sortu zuen 106 urte bete zituenean. Piña Torresek Torres García Museoa babesteko egin zuen fundazioa, eta 1953ko uztailaren 29an ireki zen museoari lagundu zion. Historia luze eta zail batetik igaro zen museoa, harik eta Uruguaiko gobernuak egonkortu zuen arte, eta museoa 1986an inauguratu zen gaur egun duen formarekin. Fundazioa eta museoa sortzeaz gain, artxibo bat ere jarri zuen bere bizitzako lana dokumentatzeko.

2000n, Caixa Terrassa Casal Fundazioak ohoratu zuen.

## Ikus, gainera 
*Homenatge a Manolita Piña de Torres García*. Centre Cultural, Fundacio Caixa Terrassa. 2000. Centrar Cultural, Fundacio Caixa Terrassa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manolita Pina del Museo Torres Garcia (en castellano)
Margarita (Karlismoa)

[thumb|250px|Emakume eta haur karlistak [Atarrabian, 1919an.]]
[thumb|250px|[Margarita Borboi-Parmakoa. Margarita izena berari omenez aukeratu zuten.]]
[thumb|250px|[María Rosa Urraca Pastor, Margariten antolatzailea. ]]

**Margaritak** (Bitxiloreak) (Karlos Maria Borboi Austria-Estekoaren emaztea zen Margarita Borboi-Parmakoaren omenez horrela deituak) karlismoaren emakume-erakundeko partaideak izan ziren. Nafarroa Garaian presentzia handia izan zuten baina baita Hegoaldeko beste lurraldetan ere.

## Jantzia 
Uniforme gisa, txapela zuri bat erabiltzen zuten, erreketeen gorriekin kontrastea egiten zuena; eta bitxilore bat, eskuarki eskuz brodatua.

## Ereserkia 
Baldomero Barón Rada eta Luis Aramaiona «Himno de las Margaritas» ereserkia idatzi zuten. 

Gainera, ezkerreko botoen gorakadaren aurrean, karlisten buruzagiek jarduera politikoetan taldeari paper aktiboagoa ematea erabaki zuten, hala nola alderdiaren mitinetan eta bileretan parte hartzea.

Emakumeak irudikatuak izan ziren ideologia karlistaren zutabe nagusien gisa, aberria (espainiarra, jakina) eta erlijioa salba zitzaketen bakarrak. Hezkuntza margariteen zeregin nagusitzat hartu zen, familia karlisten seme-alaben hezkuntzaz arduratu behar baitzuten. Horren arabera, haurrak jaiotzen ziren familiak bisitatzea haien lan bat zen; haurra mutila ala neska zen kontuan hartuta, txapela edo bitxilorea oparitzea agindu zitzaien. Ondoren, jaioberria dagokion elkarteko kide gisa erregistratzen zen. Elkarte horietan, gainera, bazkideen beste seme-alaba batzuekin bilerak antolatzen ziren egunero, eta jarduera ludikoak sustatzen ziren, hala nola jolasak, dantzak...

### Espainiako Gerra Zibilean 
Margaritak ospitaletan eta beste laguntza-lan batzuetan aritu ziren matxinatuen aldean. Gerra-amabitxiak izatea bezalako misioak ere eman zitzaizkion, azken hau soldadu kolpistekin gutunak trukatzeko sortu zen figura bat zen, horrela fronte belikoaren baldintzetan gizonak psikologikoki sostengatzeko.

Errepublikanoen aldean, berriz, beren jarrerengatik jazartu zituzten margaritak. Franco diktadoreak aldarrikatutako Bateratze Dekretuaren ondoren, Falangeak karlismoaren gaineko nagusitasunezko posizioa lortu zuen. Margariteei ez zitzaien Batasuna gustatu. Hala ere, dekretua onartu behar izan zuten; ondorioz, probintzietako ordezkariak falangistak ziren bitartean, Margaritek idazkaritza postuak hartu zituzten.

Gaur egun, Margariten talde aktibo txiki bat dago, eskuin muturreko Comunión Tradicionalista Católica (CTC) alderdiko emakumeen saila gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* María Rosa Urraca Pastor

## Kanpo estekak 
* :[https://portalcomunicacion.uah.es/diario-digital/actualidad/antonio-moral-historiador-de-la-uah-apenas-hay-estudios-sobre-el-papel-de-las-mujeres-en-el-carlismo/ ] Antonio Moral, historiador de la UAH: 'Apenas hay estudios sobre el papel de las mujeres en el carlismo', *Portal de Comunicación*, 2021eko urriaren 29a.
Getxoko Arenas 2024-2025

Entrenatzailea: Ibai Gómez (2024-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten jokalariak harrobiko taldetako jokalariak dira, eta beraz talde biekin joka ditzakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 16 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Lagatakoak 
#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
## Ikus, gainera 
* Arenas 2023-24
* Arenas 2025-26

## Kanpo estekak
San Nikolas eliza (Valentzia)

**San Nikolas Barikoa eta San Petri Martiriaren eliza**, , Espainiako Valentzia hirian dagoen eliza katoliko bat da, Valentziako Erkidegoan. La Seu auzoan dago.

1240 eta XV. mendearen artean eraiki zen, estilo gotiko eta barrokoan eraikia izan zen.
Santa Klara eliza (Porto)

**Santa Klara eliza**, , Portugalgo Porto hirian dagoen eliza bat da, Sé parrokian. Gotiko eta barroko estilokoa da.

1416an eraikitzen zen, klaratar mojen Santa Klara komentuarekin batera. Mojak 1527an bizitzen jarri eta eraikina 1557an amaitu zen. Ordutik zenbait zaharberritze izan ditu.
San Luis Frantziakoaren eliza (Sevilla)

**San Luis Frantziakoaren eliza**, , Espainiako Sevilla hirian dagoen eliza katoliko bat da.

Leonardo de Figueroa arkitektoak diseinatua eta 1699-1730 artean jesuiten enkarguz eraikia izan zen. 1835ean jesuitak Espainiatik kanporatuak izatean hainbat erabilera izan zituen. Gaur egun Sevillako Aldundiaren jabetzakoak da.
San Laurendi eliza (Turin)

**San Laurendi errege eliza**, , Italiako Turin hirian dagoen eliza katoliko bat da, errege titulua Savoiako etxearen nahiez du. Laurendi Erromakoari sagaratua dago eta barroko estiloa du.

1634an Ascanio Vittozzi eta Guarino Guarini arkitektoek diseinatu eta eraikiarazi zuten.
Lyongo opera

**Lyongo opera**, Frantziako Lyon hirian dagoen opera antzoki bat da.

Jacques-Germain Soufflot arkitektoak diseinatu eta 1831n inauguratu zen. Italiar estiloa eta perra itxura du. 1.100 ikusleentzako edukiera du.
Lindita Ahmeti

**Lindita Ahmeti** (; Prizren, 1973ko apirilaren 26a – Skopje, 2024ko apirilaren 8a) albaniar jatorriko mazedoniar poeta eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Xhabir Ahmeti idazlearen alaba eta Luran Ahmeti aktorearen arreba, Lindita Ahmeti Prizrenen (Jugoslavia) jaio zen.

Skopjen bizi zen eta lan egin zuen. 2024ko apirilaren 8an hil zen, hainbat idazlan amaitu gabe utziz

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lolita Astolfi

**Dolores "Lolita" Astolfi** **García** (Sevilla, 1904 - Donostia, Gipuzkoa, 1938) XX. mendearen lehen erdiko dantzaria izan zen.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|Pellicer-ek karikaturizatua *Inpartzialean* (1924)
1904an jaio zen Sevillan, eta Teresita Españaren iloba zen.  Astolfi-k Madrilgo Komediaren antzokia bezalako lokaletan lan egin zuen.  José Díaz de Quijano kritikariak esan zuenez, «fina eta, aldi berean, handi-handia da, bere artea benetako andaluziarrekin lotuta dago».  1938ko abenduaren 31n hil zen Donostian.

Julio Romero de Torres margolari kordobarrak *Cante hondo* (1929) koadroan erretratatu zuen, hurrengo urtean hil zen.  Artistak, altuera txikikoak eta azal eta ile beltzekoak, gitarra espainiar bat du aurrean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Palencia Cerezo, José María (2019). «Coplas y copleras para el arte de Córdoba: Romero de Torres y la copla». De cómo la copla canta el deseo de la mujer. Actas del X Congreso Internacional de Análisis Textual Trama y Fondo. ISBN 978-84-09-14908-7. 
* 

## Kanpo estekak
Joseba Arrieta

**Joseba Arrieta Txertudi** (Begoña, Bizkaia, 1932ko martxoaren 14a - 2022ko azaroaren 30a) Karmelo Ikastolaren sortzaileetako bat izan zen; eta, geroago, Kirikiño Ikastolako zuzendaria. Gaztedi dantzari taldean ere parte hartu zuen hasieratik.

## Gaztedi Dantzari Taldearen sortzaileetako bat 
[ezkerrera|thumb|Joseba Arrieta (*[Berton,* 2000).|218x218px]]
Aita Txanton Goiria karmeldarrarekin batera, Gaztedi Dantzari Taldearen sortzaileetako bat izan zen Joseba Arrieta. Dindirri dantza talde mitikoaren laguntza teknikoa izan zuten (Txelu Etxebarria izan zen laguntzaileetako bat). *Grupo de Danzas Vascas de la Juventud del Carmelo y Praga de Begoña* izenpean egin zuten lehenengo emanaldia, baina bi urte geroago *Talde Gazte* izena hartu zuen, eta gerora bilakatu zen *Gaztedi*. Bizkaiko dantzekin hasi ziren, eta gerora gainerako lurraldeetara jo zuten, han-hemengo dantzak ikastera.

Garai hartan nahiko ohikoa zen komentu eta parrokiek mota guztietako kultur jardueretarako ematen zuten babesa. Gazte-gaztetatik folklore-taldeetan hasi zen lanean Joseba Arrieta.
## Karmelo ikastolaren sortzaileetako bat 
[alt=gabin-azaola-jose-luis-kerexeta-joseba-arrieta-iñaki-zabala|thumb|290x290px|Karmelo ikastolaren sortzaile taldea. Ezker-eskuin: [Gabino Azaola, Jose Luis Kerexeta, Joseba Arrieta eta Iñaki Zabala.]]
1964an Bilbon euskaraz irakasteko zentro bakarra Elkano kalean zegoen, horretarako Euskaltzaindiaren babespean legeztatua izan zelarik. Elkanon bateratu ziren, euskara umeei irakasten izandako esperientzia guztiak, hots, San Nikolas elizako katekesikoak (1957), frantziskotarrek izandakoa eta zenbait etxebizitzatan izandakoak.

Esperientzia horiek arriskugarriak ziren andereñoentzat, irakaskuntzatik kanpo egotera zigorturik geratzen baitziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karmelo Ikastola
* Kirikiño ikastola
* Gaztedi Dantzari Taldea
## Kanpo estekak 
* Karmelo ikastola, Santutxu, 1964-1989 Wikiteka. 25. urteurreneko liburuxkaren atal batzuk (Ikastolaren sortzaileen Iritziak eta asmoak. Auzoa euskalduntzeko etxez etxe sortutako proiektua. Karmelo ikastolaren kulturaren alde. Ikastolaren eragina Santutxu auzategian).
Elżbieta Starosławska

**Elżbieta Stanisława Starosławska** (Jarosław, 1952ko abuztuaren 17a – Lublin, 2024ko martxoaren 4a) poloniar medikua izan zen, onkologian aditua.

## Bizitza 
Elżbieta Starosławska Jarosławeko 1. lizeoan graduatu zen. 1978an Lublingo Medikuntza Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean lizentziatu zen. 1994an erradioterapiako espezialista titulua lortu zuen, eta 2009an medikuntzako doktoretza eskuratu zuen Lublingo Medikuntza Unibertsitatean. 2019an zuzendari izendatu zuten berriro epaitegiko akordio baten ondorioz. 2011ko abenduan, osasun ministroaren menpeko kontseilu akademikoko kide bilakatu zen.

Lublinen hil zen 2024ko martxoaren 4an.

## Sariak eta omenaldiak 
* 2007: Urteko Emakume Lublindarra
* 2023: Sapientia et Veritas urrezko domina
* 2024: Polonia Restituta ordenako komandante gurutzea (hil ostekoa)
* San Silvestre ordena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giacomo Doria

**Giacomo Doria** markesa (1840ko azaroaren 1a &#x2013; 1913ko irailaren 19a) italiar naturalista, botanikaria, herpetologoa eta politikaria izan zen.

Genovako Museo Civico di Storia Naturalearen sortzailea izan zen 1867an, eta zuzendaria ordutik hil zen arte.  Gaur egun, Giacomo Doriaren Historia Naturalaren Museoa da. 

Persian landare, maskor, tximeleta, beste intsektu eta hainbat animalia lagin ugari bildu zituen Filippo de Filippirekin (1862–63),  Sarawaken Odoardo Beccarirekin (1865–66), Itsaso Gorrian (1879-1880). ) eta Tunisian (1881). 

Entomologo amorratua zen. 1891n Italiako Errege Geografia Elkarteko presidente hautatu zuten. 

Herpetologiaren arlo zientifikoan, anfibio eta narrasti espezie berri asko deskribatu zituen, tartean Wilhelm Petersekin deskribatu zituen hainbat.   Zortzi narrastiren izen zientifikoetan oroitzen da: *Agama doriae*, *Ptyas doriae*, *Gonocephalus doriae*, *Homalophis doriae*, *Latastia doriai*, *Scincella doriae*, *Stenodactylus doriae* eta *Tropidonophis doriae*. 

Beste animalia batzuek haren izena dute, Doriaren zuhaitz-kangurua (*Dendrolagus dorianus*), Doriaren azora ( *Megatriorchis doriae*), Doriaren haitzuloetako kakalardoa (*Duvalius doriae*), Irango eskorpioi horia (*Odontobuthus doriae*), *Doriaren igela* (*Limnonectes doriae*), Doriaren barea (*Limax doriae*), armiarma espezie bat (*Nelima doriae*), hainbat gurtza espezie (*Asytesta doriae*, *Hoplopisthius doriae*, *Rhinoscapha doriai* eta beste batzuk).

1891n, Vittorio Bottego esploratzaile italiarrak Doria izena eman zion Jubba ibaiaren ibaiadar nagusiari, gaur egun Ganale Doria ibaia deitzen zaiona.

Genovako alkate ere izan zen hilabete batzuetan 1891n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hideki Kikuchi

**Hideki Kikuchi** (Hiroshima, 1986ko urtarrilaren 27a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sayoko Kitabatake

**Sayoko Kitabatake** (Higashiōsaka, 1978ko urriaren 24a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gernika Kluba 2024-2025

Entrenatzailea:  Gorka Iraizoz (2024-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten jokalariak Urbieta taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin joka ditzakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 16 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Lagatakoak 
#### Baja Neguan 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
## Ikus, gainera 
* Gernika 2023-24
* Gernika 2025-26

## Kanpo estekak
Isabella Mamani

**Isabella Brunilda Mamani Mamani** (1988ko urtarrilaren 7a) Txileko Aimara etniako abokatua eta politikaria da. 2021eko Konstituziogileen Hauteskundeetan, Txileko Konstituzio Konbentzioan gordetako eserleku batean Aimara herria ordezkatzeko aukeratu zuten.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Mamani familia *aimara* batean jaio zen 1988ko urtarrilaren 7an. Arturo Prat Unibertsitateko zuzenbideko titulu batekin graduatu zen, eta bere hezkuntzari egotzi dio bere jendea defendatzeko behar zituen tresnak eskuratzea.

Tarapacako Eskualdeko Alto Hospicioko egoiliarra da, eta, gaur egun, Txileko Unibertsitate Zentraleko zuzenbide prozesaleko magisterra egiten du.

## Konstituzio Konbentzioa 
2021ean Konstituzio Konbentzioan hautatu ondoren, Mamani zazpi eguneko bidaia bati ekin zion, Alto Hopiciotik Santiagoraino. Bidaiak ordu gutxi batzuk hartzen bazituen ere, Mamanik azaldu zuenez «aymarek zerbait egiten duten bakoitzean, zerbait erosten dutenean edo zerbait nahi dutenean, beti eskatzen diete baimena Pachamamari eta Tata Intiri, ondo joan dakien. Beti errespetatu behar da hori». Astebetez Santiagora egin zuen bidaian, Colchanen gelditu zen "*jauntxoen* bedeinkapena jasotzeko", eta Aimara herrirako antzinako garrantzia zuten beste eremu batzuk bisitatu zituen. 2022ko urtarrilaren 3an, Herri Indigenen eta Nazioaniztasun Eskubideen Batzordeko koordinatzaile hautatu zuten, Victorino Antilefen ordez, azken honek koordinazioari uko egin ziolako.

### Phawaren eztabaida 
Mamamik eskatu zuen *phawa* bat egitea, aimara otoitz-zeremonia tradizional bat, Konbentzio Konstituzionalaren lekuan. Eskaera hori Administrazio Idazkaritzako idazkari exekutibo Francisco Encinak baztertu zuen, eta hark bere erabakia defendatu zuen arrazoi logistikoengatik. 

Encinaren erabakia ekintzaile indigenek uko egitera deituz jaso zuten.

### Ikuspegi politikoak 
Plurinazionalismoari dagokionez, Mamanik adierazi du kezkatuta dagoela "estatu plurinazional" baterako proposamenak indigenen autonomia aitortze hutsaren parekoak izango liratekeela, eta ez duela neurri esanguratsurik hartuko bertako komunitateak gaitzesteko. Boliviako Konstituzioaren kasua aipatu zuen, orduko presidente Evo Moralesek bultzatu zuena, aimara hori ere, uste baitu ez duela lortu Boliviako herri indigenak modu esanguratsuan goratzea.“Boliviako Konstituzioaren idazketa edo testua gustatzen zait, baina, praktikan, bertako legeria indigena mugatua izan da.. Konstituzio berri honetan horrela ez izatea nahi dugu, baizik eta nazio anitzeko estatua zeharkakoa izatea eta lehen nazio guztiak eta haien autodeterminazioa aitortzea arlo guztietan: juridikoa, politikoa, soziala, kulturala. . . "

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kyoko Kitahara

**Kyoko Kitahara** (1951ko abuztuaren 20a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinue Kodama

**Kinue Kodama** (1972ko abuztuaren 2a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florilegio

**Florilegio** bat literatura lanen zatiekin osatutako bilduma, antologia edo miszelanea bat da. Hitzaren jatorria latinean dago, *florilegium* (plurala, *florilegia*), bi hitzekin osatua: *flos* ('lorea') eta *legere* ('bildu', 'hautatu'). Florilegio bat, literalki, lore-sorta bat da, eta zentzu figuratiboan beste lan batzuetatik ateratako zatiekin osatutako bilduma bat. Etimologiaren aldetik antologiaren jatorri berbera du, grezieraz *ἀνθολογία*. 

## Erdi Aroan 
Erdi Aroko florilegioak Elizako Gurasoek eta beste idazle kristau batzuek idatzitako lanen zatiekin egindako bildumak ziren. Maiz filosofo paganoak sartzen ziren, Aristoteles kasu. Tomas Irlandakoaren *Manipulus florum* adibide garrantzitsua da, XIV. mendearen hasieran amaitua. Florilegio hauen helburua zen gai, doktrina edo eztabaida batzuekin osatutako zatiak hartzea eta, horrekin, argudioen bilduma bat ilustratzea. Erdi Aroaren ostean lan zientifiko edo literarioen bilduma miszelaneoak aipatzen zituen terminoak. 

## Kanpo estekak
Clitopilus scyphoides

***Clitopilus scyphoides*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Merulius buccinalis*, *Agaricus scyphiformis var. ß buccinalis*, *Agaricus buccinalis*, *Agaricus scyphoides var. ß buccinalis*, *Agaricus inconspicuus*, *Agaricus cretatus*, *Omphalia scyphoides*, *Clitopilus cretatus*, *Rhodophyllus cretatus*, *Omphalina scyphoides*, *Omphalia buccinalis*, *Orcella cretata*, *Eccilia cretata*, *Omphalina buccinalis*, *Cantharellus hrabanovi*, *Pleurotus mutilus*, *Clitopilopsis cretata*, *Clitopilus scyphoides*.

## Deskribapena 
**Kapela:**1,5 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Mintzezkoa, ganbil-unbilikatua, leuna, distiratsua, zurixka, ertza beherantz biribildua eta askotan lobulatua; batzuetan eszentriko edo alboan; pruinadun-zetaduna.

**Orriak:** Dekurrenteak, meheak, horixkak, gero gorriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:**  Motza, tomentuduna, zuria, mizelio flokoso batetik ateratzen.

**Haragia:** Zuria, usaingabea.

**Etimologia:** *Clitopilus* terminoa grekotik dator eta pendulua, zintzilikaria, esan nahi du. *Cretatus* epitetoa latinetik dator, kretaz koloreztatua esan nahi duen “cretatus” hitzetik. Orrien kolore horixkagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz nahasten da *dealbata* taldeko *Clitocybe* batzuekin.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Baso mistoetako lurzoruan

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Belize, Martinika, Kolonbia, Uganda, Burundi, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, India, Himalaiako eremua, Kirgizistan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myochromella inolens

***Myochromella inolens*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Collybia inolens*, *Lyophyllum inolens*, *Tephrocybe inolens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurako-ganbila, pixka bat konkorduna, askotan ertzatua, itxuragabea, haragi urria, oso higrofanoa, gris-bistre kolorekoa baina eguraldi lehorrarekin alutazeo kolorea hartzen du; ertza batzuetan ildaskatua.

**Orriak:** Sinuado-itsatsiak, nahikoa estu, ez oso zabalak, zurixkak, gero arre-grisaxkak.

**Hanka:** Fistuloso-kortikatua, flexuoso-uhindua, kapela bezala hauskorra, arre-sepia kolorekoa, oinarrian fibrilositate zurixka batez estalia, eta goialdean lihazki txiki zuriekin.

**Haragia:** Ia usain gabea eta pixka bat ukitu irintsuekin.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. *Inolens* epitetoa berriz latinetik dator, usaingabea esan nahi duen, “inolens” hitzetik. Ez duelako zahar usainik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Ez da erraza perretxiko hauek bereiztea.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calypso Botez

**Calypso Botez** (Bacău, Errumania, 1880 - 1933) errumaniar idazlea zen, sufragista eta bere herrialdeko emakumeen eskubideen aldeko aktibista.

## Biografia 
Iașiko Alexandru Ioan Cuza Unibertsitatean graduatuta, Bukarestera joan zen, eta bigarren hezkuntzako eskola bateko irakasle bihurtu. Gero, Gurutze Gorriko presidentea izan zen Galațin.1917an, Maria Baiulescu, Ella Negruzzi eta Elena Meissnerekin batera, *Asociaţia de Emancipare Civil şi Politică a Femeii Române* elkartea eta *Errumaniako Emakumeen Batasuna* (UFR) sortu zituen.

Emakumearen eskubideei buruz idatzi zuen, eta azpimarratu zuen Errumaniako Konstituzioaren lehen artikuluak ezartzen duela herritar guztiak berdinak direla. Gobernuaren boterearen erreformaren, emakumearen eskubideen eta dibortzioen eskubidearen alde jardun zuen. 1921ean, *Consiliul Naţional al Femeilor Române s*ortu zuen, beste batzuekin batera.

## Obrak 
Calypso Botezek liburu hauek idatzi zituen, besteak beste:

* *Problema drepturilor femeii române* [Emakumearen eskubideen gaia Errumanian] (1919)
* *Problema feminismului. O sistematizare a elementelor lui* [Feminismoaren auzia. Bere elementuak taldekatzeko ahalegina] (1920)
* *Drepturile femeii în constituţia viitoare*  [Emakumearen eskubideak etorkizuneko Konstituzioan] (1922)
* *Drepturile femeii în viitorul Cod Civil* [Emakumeen eskubideak etorkizuneko Kode Zibilean] (1924)
* *Emakumearen egoera juridikoari buruzko txostena* (1932).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma (2015)
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak
Deke Slayton

**Donald Kent "Deke" Slayton** (Sparta, Wisconsin, 1924ko martxoaren 1a – League City, Texas, 1993ko ekainaren 13a) estatubatuar militar, hegazkinlari, ingeniari aeronautiko eta astronauta izan zen.

Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadarekin bat egin zuen Bigarren Mundu Gerran, eta Europan eta Ozeano Barean borrokatu zuen. Gerra ostean ingeniaritza aeronautikoan graduatu zen Minnesotako Unibertsitatean 1949an. 1955ean Aireko Armadako proba pilotuen eskolan sartu zen eta 1959an Mercury programako zazpi astronautetako bat aukeratu zuten. Bigarren hegaldi espazial orbitalean parte hartzeko aukeratu zuten, baina gaixotasun baten ondorioz ezin izan zuen parte hartu. 1975ean Apollo-Soyuz batzeratzeko pilotuetako bat izan zen. 1982ra arte NASAn egon zen eta STS espazio-anezka garatzen lagundu zuen.
Mariano Lagasca

**Manuel Mariano la Gasca y Segura** (Encinacorba, Zaragoza, 1776ko urriaren 4a - Bartzelona, 1839ko ekainaren 23a), **Mariano Lagasca** bezala ezaguna, botanikari aragoiarra izan zen, Madrilgo Errege Lorategi Botanikoaren zuzendari zela hura hobetzeko lanengatik ezaguna.

## Datu biografikoak 
Bere gurasoak nekazariak izan ziren, Ramón Gasca eta Manuela Segura. Haurra zela, Tarragonara bidali zuten Antonio Verdejo apaizaren etxera, abade ikasketak egitekotan.

XIX. mende hasieran Antonia Carrasco Sanabriarekin ezkondu zen. 1801ean filosofia eta medikuntza batxiller tituluak atera zituen, Mediku titulua 1807an eskuratu zuen. 

1803ko udan, Espainiako Jaurlaritzaren dirulaguntzarekin, Leongo eta Asturiasko mendietan laginketan ibili zen, Espainiako lore-bilduma osatze aldera. eta Vicente Melo de Portugal markesa ezagutu zuen, zeinaren laguntzaz 1811an *Amenidades naturales de las Españas o bien Disertaciones varias sobre las producciones naturales espontáneas, o connaturalizadas en los Dominios Españoles* idazlanaren 1. liburukia argitaratu zuen 

1817tik aurrera Manzanares kanalaren nekazal lurren eta zuhaiztien ikuskatzaile lanak egin zituen.

*Cetraria islandica* liken espeziea lehen aldiz aipatu zuen Iberiar Penintsulan. Asturiasen aurkitu zuen, eta aurkikuntza garrantzitsua izan zen, landare hau kanpotik ekarri behar izaten baitzen, tuberkulosiaren aurkako botika prestatzeko. eta Madrilen, barrena, kale bana daude haren izenarekin.

Hainbat botanikariren aurkikuntzak Lagascari eskainiak daude, genero eta espezie berriei haren izena emanez.
; Generoa
* (Asteraceae) *Lagascea* Cav.

; Espezieak
* (Asteraceae) Colymbada Lagascana (Graells) Fern.Casas & Susanna
* (Asteraceae) *Hieracium lagascanum* Arv.-Touv. & Gaut.
* (Brassicaceae) *Diplotaxis lagascana* Willk. ex Willk. & Lange
* (Euphorbiaceae) *Acalypha lagascana* Müll.Arg.
* (Fabaceae) *Anthyllis lagascana* Benedí
* (Lamiaceae) *Sideritis lagascana* Willk.
* (Ranunculaceae) *Ranunculus lagascanus* DC.
* (Rosaceae) *Potentilla lagascana* Ser.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Gabino Azaola

**Gabino Azaola Artolozaga** (Begoña, Bilbo) Karmelo Ikastolaren sortzailetako bat izan zen.]]
1964an Bilbon euskaraz irakasteko zentro bakarra Elkano kalean zegoen, horretarako Euskaltzaindiaren babespean legeztatua izan zelarik. Elkanon bateratu ziren, euskara umeei irakasten izandako esperientzia guztiak, hots, San Nikolas elizako katekesikoak (1957), frantziskotarrek izandakoa eta zenbait etxebizitzatan izandakoak. María Ángeles Garai izan zen Bilboko andereño aitzindaria, Elbira Zipitriaren ereduari jarraituz.

Esperientzia horiek arriskugarriak ziren andereñoentzat, irakaskuntzatik kanpo egotera zigorturik geratzen baitziren.

## Sariak eta aitortzak 
* 2015: Lauaxeta saria eman zion Bizkaiko Foru Aldundiak Karmelo ikastola sortu zuen taldeko Joseba Arrietari, irakaskuntza-munduan aitzindaria izateagatik. Karmeloko ikastolako sortzaileen lana (1964) aitortzeaz gain, Bilbo aldean aitzindari izan ziren Elkano kaleko Azkue ikastola (1957), Begoñazpi ikastola (1970), eta Lauro ikastola (1970). Ikastola horien sortzaileek ere jaso zuten aldundiaren saria (Josu Meabe Mintegi, Josune Zearra eta Sabin Zubiri).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karmelo Ikastola
## Kanpo estekak 
* Karmelo ikastola, Santutxu, 1964-1989 Wikiteka. 25. urteurreneko liburuxkaren atal batzuk (Ikastolaren sortzaileen Iritziak eta asmoak. Auzoa euskalduntzeko etxez etxe sortutako proiektua. Karmelo ikastolaren kulturaren alde. Ikastolaren eragina Santutxu auzategian).
Itelvina Massioli

**Itelvina Maria Masioli**, **Itelvina Massioli** baita Itelvina Masioli izenez ezaguna dena, (Brasil, XX. mendea) Lurrik Gabeko Landa Langileen Mugimenduaren (MST) buru den emakume ekintzaile pedagogo brasildarra da, eta nekazarien feminismo herrikoia babesten duena. Emakume Langile Landatarren Artikulazio Nazionalean parte hartzen du, 20 mugimendu antolatuk eta landa-eremuko emakumeen talde autonomoek osatutako taldean. Mato Grosso aldean dagoen Antônio Conselheiro egonlekukoa da jatorriz.
## Nekazal feminismo herrikoia 
Itelvinak uste du ezin dela hitz egin elikadura-subiranotasunaz, ezta beste nekazaritza- edo gizarte-eredu batez ere emakumeen protagonismo aktiborik gabe, gogoan izanik gaur egun emakumeek munduko elikagai guztien % 81 baino gehiago ekoizten dutela. Bestalde, klaseen borroka ikuspegi feministatik ikusteko beharra planteatzen du, eta sozialismoaren eraikuntza ez dela posible genero-indarkeriarekin eta gainerako diskriminazio-mota guztiekin amaitu gabe."Gaur, genero-harreman berriak eraikitzeko beharraz ez ezik, beste batzuez ere hitz egiten hasi gara. Indar handiz eztabaidatu dugu parekotasunaren gaia, genero-borroka klase-borrokarekin batera egiten den borroka dela; baina hori baino gehiago, feminismoari buruzko hausnarketa hasi dugu gaur. Eta esan behar da, ezinezkoa dela sozialismoa eraikitzea feminismoaz hitz egin gabe, berdintasunaren, justiziaren eraikuntzaren bila harago doan proposamen politiko gisa, benetako parte-hartzea eta emakumeen protagonismoa. Hori urte hauetan metatutakoaren eta emakumeen mugimenduaren eta gure erakundeetako borrokaren esperientziaren isla da".         Itelvina Massioli. 15 años de articulación y lucha (15 urte artikulazio eta borroka) (2009)Massiolik zera defenditzen du: mugimendu feministek MHSFn parte hartzea erabakigarria izan dela. "Ziurtasunez, gure kontinenteko nekazarien erakundearen maila politikoa igo dugu emakumeok, esku hartzeko eta gai feministak nekazari-mugimenduaren barrura ekartzeko gaitasunagatik" (2009)

Nekazarien feminismo herrikoiak, Massioliren aburuz, ez ditu soilik landako emakumeak barne hartu nahi, baita diskriminatuta dauden pertsona-talde guztiak ere.

## Argitalpenak 
* 2004 Massioli, Itelvina; Vicente, Lurdes (2004) Como avançar na participaçao e na construçao de novas relaçoes de gênero no MST. Sao Paulo, argitaratu gabeko dokumentua.
* 2006 Massioli, Itelvina Zergatik Açao da Via Campesina na Aracruz deseroso? Jornal Sem Terra. Apirila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tira, teçamos a nossa liberdade. Emakume liderrak Lurrik Gabeko Mugimenduan (Ce–Brasil). Doktore-tesia. María Carballo. 201
Joan (usurpatzailea)

**Joan** (; Aquileia, ? – *ibidem*, 425) Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperaforea izan zen 423tik 425era.

Honorio enperadorea hil ondoren, Teodosio II.ak ez zuen berehala oinordekorik izendatu. Bitartean, Flavio Castino patrizioak enperadore izendatu zuen, Joan. Teodosiok ez zuen erabakia onartu eta Joan kendu egin zuen gerra zibilean.

Izendatu zutenean, Joan goi-funtzionario zibila zen," primicerius notariorum" kargua zuena. Hasieratik inperioaren kontrol oso ahula izan zuen eta matxinadak izan ziren Galian eta Afrikan. Pretoriar joko batzuk ospatu zituen eta operazio basea Ravennara eraman zuen Ekialdeko Inperioaren eraso bat aurreikusiz. 424. urtearen amaieran hunoei laguntza eskatu zien, baina bitartean ekialdekoen erasoa jaso zuen. Joan Ravennan harrapatu eta Aquileiara eraman zuten. Han esku bat moztu eta umiliatu egin zuten. 425. urtearen erdi aldera burua moztu zioten, beharbada maiatzean edo ekainean.
Amanda Milanen hilketa

**Amanda Milan** 25 urteko emakume transexualaren hilketa 2000ko ekainaren 20an gertatu zen, bi gizonek hil zutenean New Yorkeko autobus-terminaletik gertu zegoen kale batean. Kasuak komunitate transgeneroaren protesta eragin zuen. Adierazpen publiko askotan gogoratu zen, eta hainbat argitalpen egin ziren.

## Gertakizunak 
2000ko ekainaren 20ko goizeko 4etan, lagun talde bat autobus terminalean utzi ondoren, Amanda Milan taxi bat hartzera zihoan. Lekukoen arabera, Dwayne McCuller izeneko gizon bat hurbildu zitzaion, eta hura setiatzen eta mehatxatzen hasi zen. Milanek aurre egin zion eta ea borrokatu nahi zuen galdetu zion. Poliziaren txostenen arabera, gizonak tiro egingo ziola eta jo egingo zuela mehatxu egin zion. Lekukoek ziurtatu zuten gero ez zuela egin. Urrutiratzen ari zela, beste gazte batek, Eugene Celestinek, labana bat zuela esan zion McCullerri. McCullerrek hartu eta lepoan sastakatu zuen. David Anderson izeneko gizon batek McCullerrek eszenatik ihes egiten lagunduko zuen. Oinezko bat odoljarioa gelditzen saiatu zen, eta anbulantzia batek ospitalera eraman zuen Milan. Hala ere, saiatu arren, ordubete baino gutxiagoan hil zen Saint Vincent ospitalean.

## Gizartearen erantzuna 
Hilketa harrotasunaren desfilea baino egun batzuk lehenago gertatu zen. Sylvia Rivera trans aktibista Milanen heriotzaren ikerketaren alde borrokatu zen eta Milanen hileta politikoa antolatu zuen, LGBT komunitate handienen eskubide transgeneroen deskonexioa salatzen zuten beste manifestazio batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Krüger

**Maria Krüger** (Varsovia, 1904ko irailaren 6a – *ibidem*, 1999ko abuztuaren 13a) poloniar idazle eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
thumb|Maria Krügerren hilobia
Edmund Krüger idazlearen eta Aniela Paulina Krügerren alaba eta Halina Bielińska zuzendariaren ahizpa zaharrena, Maria Krüger Varsovian jaio zen 1904ko irailaren 6an. 1924tik 1929ra Varsoviako Zientzia Politikoen Akademian ikasi zuen, eta hurrengo hiru urtez Varsoviako Unibertsitatean. Aldi berean Trzaska, Evert i Michalski eta Nasza Księgarnia argitaletxeen lan egin zuen. 1930eko hamarkadaz geroztik, kazetari gisa lan egin zuen hainbat aldizkaritan, eta horrez gain, *Płomyk* eta *Płomyczek* aldizkarietan haurrentzako ipuinak eta olerkiak argitaratu zituen. Naziek Polonia okupatu zutenean, Maria Krügerrek Epoka talde demokratikoarekin kolaboratu zuen, eta 1944an Varsoviako matxinadan parte hartu zuen.

Gerra ostean, denbora batez Kultura eta Arte Ministerioan aritu zen, eta gero Atzerri Ministerioan.

Maria Krüger 1999ko abuztuaren 13an hil zen. Varsoviako Powązki hilerrian lurperatu zuten.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hale Irwin

**Hale S. Irwin** (Joplin, Missouri, 1945eko ekainaren 3a) estatubatuar golflaria da.

Missourin jaio eta Kansas eta Coloradon hezi zen. Kolegioan futbol amerikarrean, beisbolean eta golfean nabarmendu zen. Coloradoko Unibertsitatean futbolean eta golfean jokatzen jarraitu zuen.

1968an golfeko ibilbide profesionalari ekin zion eta 1971n lehen txapelketa irabazi zuen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetako jokalaririk nabarmenetakoa izan zen. 83 txapelketa irabazi zituen eta hiru aldiz irabazi zuen AEBetako Irekia, 1974, 1979 eta 1990 urteetan. 1990ean irabazi zuenean, 45 urterekin, txapelketa irabazi zuen jokalaririk zaharrena bihurtu zen.

Estatu Batuetako taldearekin Ryder Cup txapelketa irabazi zuen 1975, 1977, 1979, 1981 eta 1991n.

Ondoren, golf-zelaien arkitektoa izan zen.
Fronte Herritar Berria (Frantzia)

**Fronte Herritar Berria** (), 1936n boterean egon zen Fronte Popularraren omenez hala izendatua, 2024ko Frantziako hauteskunde legegileak deitu zirenean osatutako hauteskunde koalizio zabala izan zen, Frantziako ezker politiko guztia biltzeko asmoarekin.

Frontearen parte dira, besteak beste, Europa Ekologia-Berdeak, Frantzia Intsumisoa, Frantziako Alderdi Komunista, Frantziako Alderdi Sozialista edo Génération.s alderdiak. Ipar Euskal Herrian dauden hiru barrutien kasuan Euskal Herria Bai alderdia ere koalizioko kide da. 

Hauek izan ziren Ipar Euskal Herrian Fronte Herritarreko etiketa eraman zuten hautagaitzak: 4. hautesbarrutian, Iñaki Etxaniz (PS) eta Cecile Senderain; 5. hautesbarrutian, Colette Capdevielle (PS) eta Alain Iriart (EH Bai); eta 6. hautesbarrutian, Peio Dufau (EH Bai) eta Marie Hegi-Urain. 

thumb|Frantziako Fronte Herritar Berriaren logotipoa euskaraz eta frantsesez|270x270px

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Aldo Manuzio

**Aldo Manuzio** (; ; c. 1449/1452 – 1515eko otsailaren 6) italiar inprimatzaile eta humanista izan zen, Aldine Inprentaren sortzailea. Bere bizitzaren azken urteak inprentari eskaini zizkion, baita testu bitxiak zabaltzeari ere. Antzinako Greziako eskuizkribuak gordetzeko zuen interesari esker, inprimatzen zituen lanen editore izatera eraman zuen. Aldo Manuziok liburu txiki eta eramangarria sortu zuen, *enchiridia* izenarekin, gaur egungo poltsikoko liburuaren aurrekaritzat hartzen dena. Puntuazioa estandarizatu zuen, koma eta puntu eta komaren erabilera hobetuz.

Manuziok bere irakurleentzat grezierazko testuak sortu nahi zituen, uste zuelako Aristoteles edo Aristofanes eskaini behar zirela bitartekaririk gabe, hau da, itzulpenik gabe. Manuzio baino lehen, inprimatzaileek oso gutxitan egin zituzten grezierazko liburuak, batez ere oso zaila zelako alfabeto greziarreko tipografiak sortzea. Manuziok bi zutabetan argitaratu zituen liburuak, alderdik alde latinezko eta grezierazko testuekin. Eskuizkribuen itxura emateko, gaur egun letra etzan moduan izendatzen duguna asmatu zuen. Aldine Inprentaren arrakasta nabarmena zenez, bere berrikuntzak laster hedatu ziren Italia osoan zehar. Lehenengo aldiz ere koska erabili zuen paragrafoak markatzeko.

Bere arrakastas hain zen handia, ezen Erasmok bertan inprimatu zuen *Iphigenia in Aulis* liburuaren itzulpena. 

## Kanpo estekak