Ekainaren 9

**Ekainaren 9**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeigarren eguna da, 161garrena bisurteetan. 205 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1976 &ndash; ETAk Luis Carlos Albo Llamosas zibila hil zuen Basaurin.
* 2006 &ndash;
** Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak onartu egin zuen Ermuko Foroak Juan Jose Ibarretxeren aurka aurkezturiko salaketa, Ibarretxek Batasunarekin bilera egin zuela eta.
** Zamakona Ontziolak Pasaiako Ontziola erosi zuen.
* 2013 &ndash; Arga ibaiak gainezka egin eta Atarrabia, Burlata, Uharte eta Iruñean uholdeak izan ziren. Hiriburuan Ebroko Ur Konfederazioak inoiz neurtu gabeko ur maila neurtu zuen.

### Mundua 
* 721 &ndash; As-Samh ibn Malik Al-Andaluseko valia Eudon Handia Akitaniako dukearen aurkako Tolosako guduan hil zen.
* 1660 – Luis XIV.a Frantziakoa Maria Teresa Austriakoarekin ezkondu zen Donibane Lohitzuneko elizan.
* 1815 &ndash; Vienako Biltzarra amaitu zen, Europako mugak berridatzi zituena Napoleonen desegigoaren ostean.
* 2012 &ndash; Espainiak Europar Batasunari 100.000 milioi euro arteko erreskatea eskatu zion.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1985 &ndash; Maiatzaren 31n Atharratzen hasitako 4. Korrikari amaiera eman zitzaion Iruñean.

### Mundua 
* 1987 &ndash; *The Living Daylights* ("Erabateko Tentsioa") filma estreinatu zen, John Glenek zuzendu eta Timothy Dalton, Maryam d'Abo, Jeroen Krabbé, Art Malik, John Rhys-Davies eta Joe Don Baker aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1995 &ndash; *Smoke* ("Kea") filma estreinatu zen, Wayne Wang eta Paul Austerek zuzendu eta Harvey Keitel, William Hurt, Harold Perrineau eta Forest Whitaker aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2015eko Durango-Durango Emakumeen Saria: Emma Johansson suediarra irabazle.
* 2019ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiaren finala: Irribarriak bere bigarren txapela lortu zuen, Urrutikoetxearen aurka 22-20 irabazita.

### Mundua 
* 2006 &ndash; Alemania: Munich hirian Munduko Futbol Txapelketari hasiera eman zitzaion.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1424 &ndash; Zuria II.a Nafarroakoa, Nafarroako erregina (h. 1464).
* 1666 &ndash; Louis-Armand de Lom d'Arce, Lahontango baroia, lapurtar antropologo eta esploratzailea (h. 1716).
* 1690 &ndash; Matías Escalzo, nafar apaiz katolikoa, Astorgako apezpikua (h. 1749).
* 1878 &ndash; Luis Eleizalde, ''Eleizalde'tar Koldo*, euskal herritar politikari, idazle eta pedagogoa (h. 1923).
* 1884 &ndash; Jon Andoni Irazusta, euskal idazle eta politikaria (h. 1952).
* 1888 &ndash; Feliciano Beobide, *Lexaka*, gipuzkoar musikagilea (h. 1956).
* 1898  &ndash; Resurrección Martínez Sánchez, errioxar maistra Hernanin. (h. 1936)
* 1909 &ndash;
** Melitón Manzanas, Espainiako Brigada Politiko-sozialaren Donostiako burua, atxilotuak torturatzeagatik ezaguna (h. 1968).
** José Urdangarin, gipuzkoar txirrindularia.
* 1913 &ndash; Jean Pinatel, lapurtar kriminologo eta katedraduna (h. 1999).
* 1927 &ndash; Luis Lopetegi, *Agerre I*, gipuzkoar harri-jasotzailea (h. 1969).
* 1934 &ndash; Juan Antonio López, gipuzkoar futbolaria (h. 2025).
* 1945 &ndash; Jesús María Castillo, *Txitxia*, gipuzkoar futbolaria (h. 2022).
* 1947 &ndash;
** Marco Antonio Boronat, gipuzkoar futbolari ohia eta entrenatzailea.
** Mari Karmen Garmendia, gipuzkoar irakasle eta politikaria.
* 1958 &ndash; Lourdes Oñederra, euskal hizkuntzalaria (fonologian espezializatua) eta euskal idazlea.
* 1960 &ndash; Rafael del Amo Arizu, nafar kirolari eta entrenatzailea.
* 1963 &ndash; Antton Irusta, bizkaitar idazlea.
* 1964 &ndash; Arantxa Iturbe, gipuzkoar idazle eta irrati esataria.
* 1965 &ndash; Eukene Martínez de Lagos, arabar arte-historialaria eta ikerlaria.
* 1966 &ndash;
** Horazio Argarate, gipuzkoar apaiza.
** Xabier Euzkitze, gipuzkoar kazetaria, euskaltzalea eta bertsolaria.
** Amaia Ugartemendia, gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia.
* 1968 &ndash; Prudencio Indurain, nafar txirrindulari ohia eta politikaria.
* 1970 &ndash; Ana Galarraga, zientzia dibulgatzailea.
* 1977 &ndash; Ibon Pérez Arrieta, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1979 &ndash; Karmele Irastorza Lekuona, eremu zabaleko ekintzaile eta kirolari gipuzkoarra.
* 1981 &ndash; Julen Ribas, gipuzkoar ilustratzaile, marrazkigile eta komikigilea.
* 1983 &ndash; Iker Irazu, gipuzkoar txirrindulari ohia.
* 1987 &ndash; Aritz Erkiaga, bizkaitar puntista.
* 1995 &ndash; Gurutze Etxezabal Iturrioz, gipuzkoar politikaria.
* 1999 &ndash; Alex Sola, gipuzkoar futbolaria.
* 2001 - Alex Saleta, gipuzkoar errugbilaria.

### Mundua 
* 1075 &ndash; Lotario II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1137).
* 1595 &ndash; Ladislao IV.a Vasa, Poloniako erregea, Lituaniako duke handia, Suediako errege titularra eta Errusiako tsarra (h. 1648).
* 1597 &ndash; Pieter Jansz Saenredam, herbeheretar margolaria (h. 1665).
* 1640 &ndash; Leopoldo I.a Habsburgotarra, Germaniar Inperio Sainduko enperadorea (1658-1705).
* 1661 &ndash; Teodoro III.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (h. 1682).
* 1672 &ndash; Petri I.a Errusiakoa, Errusiako tsarra eta Errusiako enperadorea (h. 1725).
* 1781 &ndash; George Stephenson, ingeles ingeniaria, lurrunezko lokomotoraren diseinatzailea (h. 1848).
* 1803 &ndash; Juan Bravo Murillo, espainiar politikaria (h. 1873).
* 1810 &ndash; Otto Nicolai, alemaniar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1849).
* 1812 &ndash;
** Johann Gottfried Galle, alemaniar astronomoa (h. 1910).
** Hermann von Fehling, alemaniar kimikaria (h. 1885).
* 1836 &ndash; Elizabeth Garrett Anderson, lehenengo emakumezko britainiar mediku lizentziaduna (h. 1917).
* 1843 &ndash; Bertha von Suttner, austriar idazle eta bakezalea, bakearen Nobel Saria 1905ean (h. 1914).
* 1849 &ndash; Michael Ancher, daniar margolaria (h. 1927).
* 1865 &ndash; Carl Nielsen, danimarkar musikaria (h. 1931).
* 1868 &ndash; Jane Avril, *Moulin-Rouge* kabareteko dantzaria, Toulouse-Lautrec margolariaren lan askoren protagonista (h. 1943).
* 1875 &ndash; Henry Hallett Dale, ingeles sendagilea, 1936ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1968).
* 1877 &#x2013; Maria Nikolaevna O’Rourke, Maria Nikolaevna O’Rourke (h. 1949)
* 1891 &ndash; Cole Porter, estatubatuar musikagilea (h. 1964).
* 1892 &ndash; Armand Lunel, frantziar idazlea eta shuadit edo judu-proventzeraren azken hiztuna (h. 1977).
* 1898 &ndash;
** Luigi Fagioli, italiar auto gidaria, 1 Formulako lasterketa bat irabazi duen gidaririk zaharrena (h. 1952).
** Curzio Malaparte, italiar kazetaria eta idazlea (h. 1957).
* 1900 &ndash; Joaquín Vaquero Palacios, espainiar pintorea, eskultorea eta arkitektoa (h. 1998).
* 1909 &ndash;
** José Luis López Aranguren, espainiar entsegugilea.
** Marie-Andrée Schwindenhammer, trans pertsonen eskubideen aldeko ekintzaile frantziarra (h. 1981).
* 1910 &ndash; Robert Cummings, estatubatuar aktorea (h. 1990).
* 1911 &ndash; André Dewavrin, frantziar ofiziala, Frantziako Erresistentziako kidea (h. 1998).
* 1916 &ndash; Robert McNamara, estatubatuar politikaria (h. 2009).
* 1917 &ndash;
** Eric Hobsbawm, ingeles historialari eta idazle marxista (h. 2012).
** Fulbert Youlou, Kongoko Errepublikako lehen presidentea (h. 1972).
* 1921 &ndash; Guido Münch, mexikar astrofisikaria (h. 2020).
* 1922 &ndash; Fernand Seguin, kanadar biokimikaria (h. 1988).
* 1923 &ndash; Torcuato Luca de Tena, Luca de Tenako markesa, espainiar idazle eta kazetaria (h. 1999).
* 1924 &ndash;
** Tony Britton, ingeles aktorea (h. 2019).
** Sinikka Luja-Penttilä, finlandiar politikari eta idazlea (h. 2022).
** Marina Vega, kantabriar espioi, borrokalari antifrankista eta nazi harrapatzailea (h. 2011).
* 1927 &ndash; Franco Donatoni, italiar musikagilea (h. 2000).
* 1930 &ndash;
** Barbara, frantziar kantugile eta abeslaria (h. 1999).
** Alda Lara, portugalerazko angolar idazle, ipuin idazle eta poeta (h. 1962).
** Jordi Pujol, Kataluniako Generalitateko 126. lehendakaria.
** Ragnhild Norvegiakoa, Norvegiako printzesa (h. 2012)
* 1931 &ndash; Phoebe Snetsinger, estatubatuar ornitologoa (h. 1999)
* 1933 &ndash;
** Montserrat Gudiol, kataluniar margolaria (h. 2015).
** Marisa Leza, aktorea.
* 1934 &ndash;
** Jackie Wilson, musikaria.
** Jesus Aguirre, Albako dukea (h. 2001).
* 1938 &ndash; Tengiz Kitovani, georgiar militar eta politikaria (h. 2023).
* 1939 &ndash;
** Jaime Carvajal y Urquijo, espainiar enpresaburua.
** Ileana Cotrubaş, errumaniar opera-abeslaria, sopranoa.
* 1941 &ndash; Jon Lord, ingeles konpositore, piano jotzailea eta Hammond organo jotzailea (h. 2012).
* 1945 &ndash;
** Faina Melnyk, sobietar disko-jaurtitzailea (h. 2016).
** Luis Ocaña, espainiar txirrindularia, historiako txirrindulari onenetako bat (h. 1994)
* 1947 &ndash;
** Françoise Demulder, frantziar gerra-fotokazetaria, *World Press Photo* saria irabazi zuen lehen emakumea (h. 2008).
** Mitch Mitchell, musikaria.
* 1948 &ndash; André Juillard, frantziar komikigilea (h. 2024).
* 1949 &ndash; Carlos Oteyza, venezuelar zinema zuzendari, historialari eta gidoigilea.
* 1952 &ndash;
** Bülent Ersoy, turkiar abeslari eta aktorea.
** Luis Pastor, espainiar musikaria.
* 1954 &ndash; Jad Fair, estatubatuar musikaria, *Half Japanese* taldearen sortzaileetako bat.
* 1955 &ndash; Monica Rubio, txiletar astronomoa da eta Txileko Astronomia Elkarteko (SOCHIAS) zuzendaria.
* 1956 &ndash; Joaquín Alonso González, futbolaria.
* 1961 &ndash;
** Michael J. Fox, estatubatuar aktorea.
** Aaron Sorkin, estatubatuar gidoilaria, zinema zuzendaria, ekoizlea, eta antzerkigilea.
* 1962 &ndash; Silvia Cuevas Morales, txiletar-australiar idazlea, kazetaria eta itzultzailea.
* 1963 &ndash; Johnny Depp, estatubatuar aktorea.
* 1964 &ndash; Carlos Pauner, hamalau zortzimilakoak igo dituen lenengo espainiar alpinista.
* 1973 &ndash; Laura Ponte, galiziar top-model ohia.
* 1976 &ndash; Aziza Brahim, saharar abeslari eta aktorea da.
* 1978 &ndash;
** Matthew Bellamy, britaniar musikaria.
** Miroslav Klose, alemaniar futbolari ohia.
* 1979 &ndash; David Muñoz Bañón, espainiar txirrindularia.
* 1980 &ndash; Anthony Geslin, frantziar txirrindulari ohia.
* 1981 &ndash;
** Parinya Charoenphol, thailandiar boxeolari, modelo eta aktore kathoeya.
** Natalie Portman, israeldar-estatubatuar aktorea.
** Anoushka Shankar, bengalar-ingeles abeslari, artista eta sitar konpositorea.
* 1982 &ndash; Yoshito Okubo, japoniar futbolaria.
* 1983 &ndash; 
** Bárbara Santa-Cruz, espainiar aktorea.
** Teodora Greziakoa, aktorea eta printzesa.
* 1984 &ndash;
** Masoud Shojaei, irandar futbolaria.
** Wesley Sneijder, herbehereetar futbolari ohia.
* 1989 &ndash;
** Logan Browning, estatubatuar aktorea.
** Blanca Paloma, espainiar abeslaria, musikagilea eta eszenografoa.
** Katie Zaferes, estatubatuar triatleta.
* 1990 &ndash; Marumi Yamazaki, japoniar futbolaria.
* 2000 &ndash; Polina Miller, errusiar atleta, 200 eta 400 metroko lasterketetan aditua.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1572 &ndash; Joana Albretekoa, Nafarroako erregina (j. 1528).
* 1799 &ndash; Dominique Cabarrus, lapurtar bankari eta armadorea (j. 1716).
* 1881 &ndash; Joan Batista Artxu, euskal idazlea (j. 1811).
* 1884 &ndash; Antonio Kortazar, gipuzkoar arkitekto eta hirigilea(j. 1823).
* 1961 &ndash; Pablo Zabalo, gipuzkoar arkitekto eta margolaria (j. 1893).
* 1963 &ndash; José Félix Lekerika, bilbotar diplomatiko eta politikaria (j. 1891).
* 1999 &ndash; Maurice Journeau, lapurtar musikagilea, Versaillesen (j. 1898).
* 2007 &ndash; Ekain Gerra, Barañaingo herritarra, Dena da ETA politikan adibide esanguratsua (j. 1980).
* 2013 &ndash; Elias Kerejeta, hernaniar zinemagilea (j. 1930).
* 2017 &ndash; Joakin Madurga, nafar apaiz, irakasle eta musikaria, Logroñon (j. 1938).

### Mundua 
* 68 &ndash; Neron, erromatar enperadorea (54-68), (bere buruaz beste egin zuen).
* 597 &ndash; San Kolunba, fraile misiolari gaelikoa (j. 521).
* 1305 &ndash; Guillaume de Villaret, Ospitaleko Zaldunen 24. Maisu Handia (j. c. 1235).
* 1361 &ndash; Philippe de Vitry, frantziar musikagilea, musikako teorialaria, Erromatar Eliza Katolikoko apezpikua eta latinezko poeta (j. 1291).
* 1527 &ndash; Heinrich Finck, alemaniar musikaria (j. 1444/1445).
* 1582 &ndash; Marie-Christine de Lalaing, Tournaiko gobernadore ezkontidea (j. 1545).
* 1597 &ndash; José de Anchieta, kanariar jesuita eta misiolaria (j. 1534).
* 1636 &ndash; Antoine de Paule, Maltako Ordenako 56. Printze eta Maisu Handia (j. c. 1551).
* 1701 &ndash; Filipe I.a Orleanskoa, frantziar printzea (j. 1640).
* 1817 &ndash; Theroigne de Mericourt, Frantziako Iraultzan zeregin garrantzitsua izan zuen valoniar jatorriko politikari eta feminista (j. 1762).
* 1825 &ndash; Pauline Bonaparte, Napoleon Bonaparteren arreba (j. 1780).
* 1849 &ndash; Marie-Éléonore Godefroid, frantziar margolari, erretratugile, marrazkilari, akuarelista eta pastelista (j. 1778).
* 1870 &ndash; Charles Dickens, britaniar idazlea (j. 1812).
* 1871 &ndash; Anna Atkins, ingeles botanikari eta argazkilaria (j. 1799).
* 1875 &ndash; Paulina Wilkońska, poloniar eleberrigile, egunerokogile eta argitaratzailea (j. 1815).
* 1884 &ndash; Aníbal Pinto, Txileko presidentea (j. 1823).
* 1894 &ndash; Karl Friedrich Louis Dobermann, Doberman Pinscher txakur arrazaren lehen hazlea (j. 1834).
* 1903 &ndash; Gaspar Núñez de Arce, espainiar poeta eta politikaria (j. 1832).
* 1907 &ndash; Therese Schefer, alemaniar idazlea (j. 1861).
* 1910 - Auguste Fickert, austriar kazetaria, feminista, ekintazailea eta irakaslea (j.1855)
* 1912 &ndash; Ion Luca Caragiale, errumaniar idazlea (j. 1852).
* 1915 &ndash; Les Paul, estatubatuar jazz gitarrista eta gitarra elektrikoen diseinatzailea (h. 2009).
* 1919  &#x2013; Marie Helene Aarestrup, norvegiar margolaria. (j. 1826).
* 1926 &ndash; Sanford B. Dole, Hawaiiko presidentea (j. 1844).
* 1927 &ndash; Victoria Woodhull, emakumeek bozkatzeko eskubideraren aldeko lider bat Ameriketako Estatu Batuetan (j. 1838).
* 1937 &ndash; Antoni Rubió i Lluch, kataluniar historialaria (j. 1856).
* 1940 &ndash; Armando Buscarini, espainiar idazlea.
* 1946 &ndash; Ananda Mahidol (Rama VIII.a), Thailandiako erregea (j. 1925).
* 1952 &ndash; Alice Austen, estatubatuar argazkilaria (j. 1866).
* 1953 &ndash; Ugo Betti, italiar antzerkigilea (j. 1892).
* 1958 &ndash; Robert Donat, britainiar aktorea (j. 1905).
* 1959 &ndash; Adolf Windaus, alemaniar kimikaria, 1928ko Kimikako Nobel Saria (j. 1876).
* 1961 &ndash;
** Arnstein Arneberg, norvegiar arkitektoa, bere garaiko erangikorrenetarikoa (j. 1882).
** Jeannie Gunn, australiar idazlea (j. 1870).
* 1963 &ndash; 
** Antony Thachuparambil, indiar apaiz katolikoa eta gizarte-erreformatzailea (j. 1894).
** Jacques Villon, frantziar margolaria (j. 1875).
* 1964 &ndash;
** Max Aitken (Beaverbrook I. baroia), kanadar-britainiar argitaratzaile eta politikaria (j. 1879).
** Guillermo Larregi, *El Vasco de la Carretilla*, Patagoniatik Buenos Airesera 22.300 km-ko bidaia oinez eta 130 kg.-ko eskorga eramanez egin zuen (j. 1885).
* 1969 &ndash; Harold Davenport, britainiar matematikaria (j. 1907).
* 1974 &ndash; Miguel Angel Asturias, guatemaldar idazlea, 1967ko Literaturako Nobel Saria (j. 1899).
* 1989 &ndash; George Wells Beadle, estatubatuar biologoa, 1958ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1903).
* 1991 &ndash; Claudio Arrau, txiletar piano-jotzailea (j. 1903).
* 1994 &ndash; Jan Tinbergen, herbeheretar ekonomialari eta estatistikaria, 1969ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1903).
* 1995 &ndash; Vivienne Malone-Mayes, estatubatuar matematikaria (j. 1932).
* 1996 &ndash; Rafaela Aparicio, espainiar aktorea (j. 1906).
* 1998 &ndash;
** Agostino Casaroli, italiar Kardinala (j. 1914).
** Lois Mailou Jones, estatubatuar margolaria eta irakaslea (j. 1905).
* 2000 &ndash;
** Ernst Jandl, austriar idazlea (j. 1925).
** George Segal, estatubatuar eskultorea (j. 1924).
* 2001 &ndash; Ronnie Allen, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1929).
* 2007 &ndash; Ousmane Sembène, senegaldar idazlea eta zinemagilea (j. 1923).
* 2011 &ndash; Aurèlia Muñoz Ventura, kataluniar artista (j. 1926).
* 2013 &ndash;
** Iain Banks, eskoziar eleberrigilea (j. 1954).
** Walter Jens, alemaniar idazlea (j. 1923).
* 2014 &ndash;
** Rik Mayall, ingeles aktore, idazle eta umorista (j. 1958).
** Leslie Santana, txiletar dantzari eta aktorea (j. 1954).
* 2015 &ndash; Margarita Pisano, txiletar arkitekto, idazle, lesbiana teorikoa eta feminista (j. 1932).
* 2017 &ndash; Adam West, estatubatuar aktorea (j. 1928).
* 2020 &ndash; Pau Donés, kataluniar abeslaria eta gitarra-jotzailea, *Jarabe de Palo* taldeko kidea (j. 1966).
* 2021 &ndash;
** Gottfried Boehm, alemaniar arkitektoa (j. 1920).
** Diogo Correa de Oliveira, brasildar futbolaria (j. 1983).
* 2022 &ndash; 
** Julee Cruise, estatubatuar abeslaria (j. 1956).
** Matt Zimmerman, kanadar aktorea (j. 1934).
** Emilia Baylo, kataluniar dantza klasikoko dantzari, koreografo eta maistra (j. 1946)
* 2023 &ndash; Alain Touraine, frantziar soziologoa (j. 1925).
* 2024 &ndash;
** Lynn Conway, estatubatuar informatikari, ingeniari elektriko, asmatzaile eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea (h. 2024).
** Yoshiko Kuga, japoniar aktorea (j. 1931).
** Barbara Repetto, italiar politikaria (j. 1947).
* 2025 &ndash;
** Frederick Forsyth, ingeles eleberrigilea, *Daily Express'' egunkarirako kazetaria eta espioia (j. 1938).
** Marta Kryzhanovskaia, errusiar artearen historialaria (j. 1930).
** Sly Stone, estatubatuar musikaria (j. 1943).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Ainhoa, Bihotz/Biohtza/Bihozne eta Burni.

## Kanpo estekak 
Ekainaren 8 | Urteko egutegi | Ekainaren 10