open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hematoxilina-eosina tindaketa

right|thumb|270px|Birika-ehunaren lagina mikroskopioan ikusita, hematoxilina-eosina tindaketaz prestatua

**Hematoxilina-eosina tindaketa**  laborategian usu erabiltzen den tindaketa da, prestakin histologikoak mikroskopioan ondo ikusi ahal izateko. Bi tindagai edo koloratzaile erabiltzen ditu: hematoxilina (basikoa dena) eta eosina (azidoa dena). Lehenengoak zelula nukleoa eta bertan dagoen kromatina (material genetikoa duena) tindatzen ditu, azidoak direlako; bigarrenak gauza bera egiten du zitoplasmarekin, basikoa (eta beraz azidofiloa) delako.

Tindaketa hau erabiltzen denean zelula nukleoa urdin edo morea ikusten da (hematoxilinaren eraginez), eta zitoplasma gorria (eosinaren eraginez).

Hematoxilina-eosina tindaketa ehun eta zelulen azterketa mikroskopikoa ahalbidetzen du, eta ehun bateko zelulen egiturari, itxurari eta ezaugarriei buruzko informazio baliotsua ematen du. Minbiziaren diagnostikorako, besteak beste, erabiltzen da, biopsiak aztertuz .

## Prozedura 
Zelulen tindaketak haien kontrastea areagotzen du, mikroskopioan hobeto ikus daitezen.

*lagina finkatu (parafina erabiliz) eta mikrotomo batean moztu ondoren, gehiegizko parafina kentzen zaio xilenorekin. 
*lagina birhidratatu egiten da, kontzentrazio ezberdinetako alkoholetan sartuz
*urez garbitu, alkohola kentzeko
*prestakina hematoxilinaz tindatu, 10 minututan
*ura gehitu garbitzeko, gero alkohol azidoa, eta berriz ura
*eosina gehitu, eta utzi 2 minutu
*kontzentrazio ezberdinetako (70, 96, 100) alkoholetan prestakina sartu, deshidratatzeko
*xileno gehitu, 5-10 minutu

Ehunaren arabera eta bere lodieraren arabera emandako denborak aldatuko dira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuria Marqués

**Nuria Marqués Soto** (Bartzelona, Katalunia, 1999ko maiatzaren 4a) bartzelonar igerilaria da, igeriketa egokituan lehiatzen den kirolaria. 2016, 2020 eta 2024 Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu du.  Gainera, hamahiru domina lortu zituen Igeriketa Egokituko Munduko Txapelketan 2015 eta 2022 urteen artean.

## Bizitza 
Ezkerreko hankako femurra eskuinekoa baino motzagoa zuela jaio zen. Bederatzi urterekin oina anputatu zioten, eta protesi bat jarri zioten, hobeto ibiltzeko aukera eman ziona. Medikuaren gomendioz hasi zen igeriketan, ariketa horrek bizkarra indartzeko aukera emango ziolako. Hamaika urterekin hasi zen lehiatzen, eta 2014an bere lehen Munduko Txapelketan parte hartu zuen, zilar bat eta hiru brontze lortuz. 2016an Funchaleko Europako igeriketa txapelketan parte hartu zuen, eta emanaldi aipagarri batekin osatu zuen, bi urre, hiru zilar eta bi brontze lortuz. 2016ko irailean Rio de Janeiroko Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen; han lortu zuen bere lehen urrea 400 metro libreko proban, non 4:42.56ko denbora egin zuen, zilarrezko Ellie Colle australiarrak baino bi ehunen gutxiago.Zilarra ere lortu zuen bizkar estiloko 100 metroko proban.

2017ko abenduan urrezko domina lortu zuen Mexikon jokatutako igeriketa paralinpikoko Munduko Txapelketan, 100 metro bizkarrean.

### Paralinpiar Jokoak 
2016 eta 2024 artean zazpi domina irabazi zituen Udako Paralinpiar Jokoetan.  Gainera, hamahiru domina lortu zituen Igeriketa Egokituko Munduko Txapelketan 2015 eta 2022 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irimoko Batasuna

**Irimoko Batasuna** 1696tik 1845 arte Gipuzkoako bi herrien batasuna izan zen: Urretxu eta Antzuola. Izena Irimo menditik hartu zuten.

## Historia 
Elkartzeak hurbileko hiribildu batzuen akordiotik sortzen ziren, aldi baterako konkordia-eskritura sinatzen zutenak eta gero berritzen zihoazenak. Fusio horiei esker, kideen suak — botoen baliokideak — biltzen zituzten, eta Gipuzkoako Batzar Nagusietara ordezkari amankomun bat bidaltzen zuten.

1696ko irailaren 26an sinatu zuten konkordia. Udalerria 1845ean desegin zen. Deskribapena Pablo Gorosabelen *Diccionario histórico-geográfico-descriptivo de los pueblos, valles, partidos, alcaldías y uniones de Guipúzcoa* (1862) hiztegian agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Javier Maria Sada(https://eu.wikipedia.org/wiki/Javier_Maria_Sada): *Breve historia antigua de los pueblos de Gipuzkoa*. Gipuzkoako Foru Aldundia.]
Avery Skinner (boleibolaria)

**Avery A. Skinner** (1999ko apirilaren 25a) AEBetako boleibol jokalari profesionala da, Estatu Batuetako emakumezkoen boleibol talde nazionalerako eta Italiako A1 Serieko Chieri talde profesionalerako kanpoko bateatzaile gisa jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Lauren Carlini

**Lauren Nicole Carlini** (1995eko otsailaren 28a) AEBetako boleibol jokalaria da. Amerikeriketako Estatu Batuetako emakumezkoen boleibol-taldean jokatzen du. 2016ko Sullivan Saria irabazi zuen Estatu Batuetako atleta amateurrik onena bezala. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Dana Rettke

**Dana Lynn Rettke** (1999ko urtarrilaren 21a) AEBetako boleibol jokalari profesionala da Eczacıbaşı Dynavit turkiako ligako taldean. Boleibola jokatu zuen Wisconsin–Madisoneko Unibertsitatean eta AVCA First Team All American bost urteko lehen taldea da historia kolegiatuan. Rettke AEB-etako talde nazionaleko kide ere izan zen eta All-Big Ten ohoreak irabazi ditu bere bost unibertsitate denboraldietan, Urteko Big Ten 2019-20ko emakumezko atletak izan zen eta Honda Sports Award saria irabazi zuen 2021-2022ko emakumezkoen boleibolean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak
Kathryn Plummer

**Kathryn Rose Plummer** (1998ko urriaren 16a) boleibol jokalari profesional estatubatuarra da, Estatu Batuetako emakumezkoen boleibol talde nazionalean eta Turkiako Eczacıbaşı Dynavit klubean kanpoko bateatzaile gisa jokatzen duena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Nyeme Costa

**Nyeme Victória Alexandre Costa Nunes** (1998ko urriaren 11a) boleibol jokalari brasildarra da. Gaur egun, Brasilgo emakumezkoen boleibol talde nazionaleko kidea da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thaísa Menezes

**Thaísa Daher de Menezes** (1987ko maiatzaren 15a) brasilgo boleibol jokalaria da. Bi urrezko domina lortu zituen 2008ko eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen. Best Spiker eta Best Blocker sari ugari irabazi ditu, eta Brasilgo inoizko jokalari onenen artean nabarmendu ohi da sarri.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## kanpo estekak
Júlia Bergmann

**Júlia Isabelle Bergmann** (2001eko otsailaren 21a) brasilgo boleibol jokalaria da. Lukas Bergmann Brasilgo boleibol talde nazionaleko jokalariaren arreba da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Psathyrella vernalis

***Psathyrella vernalis*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** Okre-marroia edo okre-arrexka beroa, okre-krema lehorrean, glabroa eta leuna, *Agrocybe praecox*-en antzekoa.

**Orriak:** hur-arre kolore bereizgarriarekin.

**Hanka:** Erdigunean hori bereizgarri bat hartzen du.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa. “Psathyra”-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, “xehatzen erraza” esan nahi du. *Vernalis* epitetoa latinetik dator, udaberria, esan nahi duen, “vernus” hitzetik. Hazten den garaiagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Agrocybe praecox* delakoak badu antz pixka bat.

## Sasoia eta lekua 
Apiriletik maiatzera. Basoetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Eslovenia, Austria, Belgika, Alemania, Polonia, Danimarka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tainara Santos

**Tainara Lemes Santos** (2000ko martxoaren 9a) boleibol jokalari brasildarra da. Berak ordezkatu zuen Brasil 2024 Udako Olinpiar Jokoetan. Bertan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorenne Teixeira

**Lorenne Geraldo Teixeira** (1996ko urtarrilaren 8a) boleibol jokalari brasildarra da. Brasil ordezkatu zuen 2024 Udako Olinpiar Jokoetan eta brontzea lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shem Tov biblia

***Shem Tov biblia***, Shem Tov ben Abraham ibn Gaon gaztelar-juduak idatzitako hebrear biblia bat da. 1312an Gaztelako Erresumako Soria udalerrian idatzi zen.

2024ko urrian Londres hiriko Sotheby's enkantetxeak hasierako 5-7 milio dolarretan salneurrian ateratzea aureiragarri da.

1909an David Solomon Sassoon bibliofilo juduak erosi zuen.
Sotheby's

'''Sotheby's''', Erresuma Batuan sortu eta gaur egun egoitza nagusia New York hirian duen enkantetxe bat da. Nagusiki artelanak eta objektu bildumagarriekin lan egin ohi du.

1744ko martxoaren 11n Samuel Baker ingeles liburu salerosleak Londres hiriburuan sortu zuen.

Gaur egun multinazional egitura du, munduko hiri ugarietan ordezkaritza dituelarik, tartean New York, Hong Kong, Madrid, Paris, Geneva, Milan, Amsterdam, Doha, Zürich eta Toronto.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
San Estebango Batasuna

**San Estebango Batasuna** XVII. mendean zehar Gipuzkoako bost herrien batasuna izan zen:  Ormaiztegi, Astigarreta, Gudugarreta, Zerain eta Mutiloa.

## Historia 
Elkartzeak hurbileko hiribildu batzuen akordiotik sortzen ziren, aldi baterako konkordia-eskritura sinatzen zutenak eta gero berritzen zihoazenak. Fusio horiei esker, kideen suak — botoen baliokideak — biltzen zituzten, eta Gipuzkoako Batzar Nagusietara ordezkari amankomun bat bidaltzen zuten.

1617ko apirilaren 4an sinatu zuten konkordia. Hitzartutako hemezortzi urteen buruan berritu zen, baina 1637an desegin zen, bost hiribilduek, Zegamakoarekin batera, batasun berri bat osatu zutenean, Zegamako Batasuna, alegia. Deskribapena Pablo Gorosabelen *Diccionario histórico-geográfico-descriptivo de los pueblos, valles, partidos, alcaldías y uniones de Guipúzcoa* (1862) hiztegian agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Javier Maria Sada(https://eu.wikipedia.org/wiki/Javier_Maria_Sada): *Breve historia antigua de los pueblos de Gipuzkoa*. Gipuzkoako Foru Aldundia.]
Doosan Arena

**Doosan Arena**, aurrez **Stadion města Plzně** (*Pilsen Hiriko Estadioa*), baita **Stadion ve Štruncových sadech** deitua (*Estadioa Štrunc Parken*), Txekiar Errepublikako Pilsen hirian dagoen erabilera anitzeko kiro-estadio bat da. Štrunc Parkean dago, Mže eta Radbuza ibaien elkargunean. FC Viktoria Plzeň futbol taldearen jokalekua da.

1953-1955 artean eraikia, 11.700 lagunentzako edukiera du.
Marina Lubian

**Marina Lubian** (2000ko apirilaren 11a) boleibol jokalari italiarra da. Italia ordezkatu zuen 2024 Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina bat irabazita.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Arantxa Arbe

thumb|Arantxaren irudia Donostian**María Aránzazu Arbe Méndez (Donostia, Gipuzkoa, 1967ko martxoaren 23a) ** Fisikako irakaslea da UPV/EHUn  eta ikertzailea da Materialen Fisika Zentroan eta Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusian (CSIC).

## Biografia 
Arantxa arbe Fisikako lizentziaduna eta irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean, materialen fisikan bereiztuta. Beira eta polimeroak eratzeko sistemen egitura eta dinamika aztertzen ditu nagusiki. Erabilitako metodologia sakabanatze-tekniken aplikazioan oinarritzen da (neutroiak, X izpiak eta argia), eta beste metodo esperimental batzuekin konbinatzen da (espektroskopia dielektrikoa, erreologia, etab.) baita dinamika molekularraren simulazioak ere, Materialen Fisika Zentroa ren Polimeroen eta Materia Bigunen Taldeko beste kide batzuekin elkarlanean.
## Ibilbidea 
Arbe bost urtez Bilbon Egoera Solidoaren Fisika Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) (1886-1990) aritu zen, gero doktoretza lau urtez egiteko, Juan Colmenero de León gainberagaile bezala.

Ondoren, postdoktoretza egin zuen hiru urtez, non Egoera Solidoaren Ikerketa Institutua (IFF), Alemanian eta Materialen Fisika Sailean (UPV/EHU) egon zen azken urtean. Denbora horretan Neutroien Dispertsioaren Europako Elkartearen Gazte Zientzialari Saria irabazi zuen (1996ean).

Postdoktoretza amaitu eta gero, Donostira bueltatu zen Ikerketari lotutako posizioa CSICen Materialen Fisikako Unitatean (Materialen Fisikako Unitatea, CSIC-UPV)

Gerora, CFMko zientzialari titularra eta Ikertzaile zientifikoa izan zen zortzi urtez (2001-2009), bere lehendabiziko aipatuak egiteko. Denbora tarte honetan  ere bai 45 artikulu publikatu zituen, Juan Colmenero eta beste pertsona batzuekin.

Geroztik, Fisikako lizentziaduna eta irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta aipatu eta artikulu asko publikatzen ditu gaur egun.

Denbora honetan lortu dituen helburu bezala, Heinz Maier-Leibnitz Zentrum-eko (2012-2020) SAB-eko Zientzia Aholku Batzordeko kidea izan zela aipatu dezakegu. Ere bai, ehun baino artikulu publikatu ditu, nagusiki neutronen spin-a aztertzen. Azkenik, 2010ean liburu bat publikatu zuen  Dieter Richter,  M. Monkenbusch eta Juan Colmenerorekin.

## Kanpo estekak 
Arantxa CFM ( Materialen Fisika Zentro) web site-a
Stephan Lipke

**Stephan Lipke** (; Essen, 1975eko abenduaren 31) alemaniar-errusiar elizgizon jesuita da. Novosibirskeko Antzaldatzearen elizbarrutiko apezpiku laguntzailea da 2024az geroztik.

## Bizitza 
thumb|left|Stephan Lipke apezpikua

Stephan Lipke Essenen jaio zen 1975eko abenduaren 31n. Filosofia eta teologia ikasi zituen Bonneko Unibertsitatean eta 2000n lizentziatu zen. Gainera, Koloniako apaizgaitegian eta Erromako Unibertsitate Gregoriano Pontifikalean ikasi zuen. 2001eko ekainaren 10ean diakono ordenatu zuten, eta 2002ko ekainaren 7an apaiztu zen, non, besteak beste, helduei kristau-ikasbidea irakatsi zien. 2011n Tomskera bidali zuten. Han eskola katoliko batean irakatsi zuen, eta 2014tik 2017ra bertako parrokian zerbitzatu zuen.

2018ko apirilaren 2an, Moskuko San Tomas institutuko errektore izendatu zuten.

2020az geroztik, idazkari kargua du Errusiako apezpiku-konferentzia katolikoan. *Obsecramus pro Christi* () leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
[thumb|left|Ezkerretik eskuinera: [Paolo Pezzi (Moskuko artzapezpikua), Stephan Lipke (Novosibirskeko apezpiku laguntzailea) eta Nikolai Dubinin (Moskuko apezpiku laguntzailea)]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlotta Cambi

**Carlotta Cambi** (1996ko maiatzaren 28a) boleibol jokalari italiarra da Igor Gorgonzola Novara eta Italiako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Masséna plaza

**Masséna plaza**, Frantziako Niza hirian dagoen plaza bat da, Itsas Alpeak departamenduan. 

1843-1844 artean Joseph Vernier arkitektoak diseinatu zuen eta André Masséna (1758-1817) nizar militarraren omenezko izena darama.
Alessia Orro

**Alessia Orro** (1998ko uztailaren 18a) boleibol jokalari italiarra da. 

2016ko Udako Olinpiadetan, 2020ko Udako Olinpiadetan eta 2024ko Udako Olinpiadetan hartu du parte. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, gainera, urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Monica De Gennaro

**Monica** "**Moki**" **De Gennaro** (1987ko urtarrilaren 8a) boleibol jokalari profesional italiarra da. 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu du parte. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen. Inoizko libero handienetakotzat jotzen dute bera.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Caterina Bosetti

**Caterina Chiara Bosetti** (1994ko otsailaren 2a) boleibol jokalari profesional italiarra da. Italiako emakumezkoen boleibol talde nazionalean jokatzen du. 2012ko, 2020ko eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 2024an urrezko domina lortu zuen. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Anna Danesi

**Anna Danesi** (1996ko apirilaren 20a) boleibol jokalari profesional italiarra da. Gaur egun, Italiako emakumezkoen boleibol talde nazionaleko kapitaina da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Errepublikaren plaza (Pilsen)

**Errepublikaren plaza**, , Txekiar Errepublikako Pilsen hiriko plaza nagusia da. 168 x 191 metroko azalera du eta Txekiarko Erdi Aroko plaza handienetakoa da.

XIII. mendearen amaieraldera eraiki zen. Bertan San Bartolome katedrala dago.
Myriam Sylla

**Myriam Fatime Sylla** (1995eko urtarrilaren 8a) boleibol jokalari italiarra da. Italiako talde nazionalarekin 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Paola Egonu

**Paola Ogechi Egonu** (1998ko abenduaren 18a) italiako boleibol jokalaria da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Blanca Estrella Ruiz Ungo

**Blanca Estrella Ruiz Ungo** (Barakaldo, 1944 - *ibidem*, 2024ko irailaren 12a) maistra eta  Clara Campoamor elkartearen, sortzailea eta presidentea izan zen, emakume askoren babeslea.

## Biografia 
3 urte zituen amak bertan behera utzi zuenean. Oroitzapen hori betiko geratu zitzaion grabatuta. 4 urtetik 8 urtera Caracasera joan zen. Bere oroitzapenik onenak mojekin egindako barnetegi batekoak ziren. Urquijo markesa bere aitonaren laguna zen eta eskolara sarrera kudeatu zion. 12 urterekin mojei aitortu zien ateoa izaten ikasi nahi zuela eta ez zuela mezatara joan nahi.17 urterekin Teresiar Ikastetxean matrikulatu zen Irakasle ikasketak egiteko. Azken urtean, Eskola Normalera pasatu zen, magisteritza laikoa egiteko asmoz.Ramon Rubial eta Luciano Rincon garai horretan ezagutu zituen.Garai hartan, Bilbon, telefonista gisa, gaueko txandan, tratu txarrak jasan zituzten emakumeekin harremanetan jartzen hasi zen, eta emakumeak komisarietara laguntzen zituen. PSE-EEn militatu zuen, eta emakume sozialistek gidatutako euskal feminismoaren aitzindarietako bat izan zen. 50 urte baino gehiagoz, aktibismo feminista oso pertsonala gauzatu zuen, bere zintzotasuna, konpromisoa, irmotasuna ezaugarri zituela eta politikoki zuzena zenari men egin gabe. Urteen poderioz, Clara Campoamor elkartea giltzarri izan zen emakumeen eta adingabeen aurkako indarkeria prozesu judizial ugaritan.

2024an, hil zenean, elkarteko presidentea izaten jarraitzen zuen.Emakumeen aurkako indarkeriaren aurkako borrokan aitzindaritzat jotzen dute, eta emakumeen eskubideen defentsan erreferentetzat.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024 Vitoria-Gasteizko Udalaren Emakume Kartagileak’ aitortza.
* 2020 Barakaldoko Udalaren Emakume eta Berdintasun Jolin Saria jaso zuen 

* 2008 Azaroaren 25eko Oroitzapen-Saria Genero Indarkeriaren aurkako Gobernuaren Ordezkaritzak emana.

* .
* 2016 Berdintasuna Lantzen IV. *Sariak*, 2016-03-14, Euskadiko Gazte Sozialisten eskutik. PROJUSTICIA elkartearen eskutitk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Blanca Estrella Ruiz eta Clara Campoamor elkartea, Gente Despierta, RTVE, 2018ko maiatzaren 16a
* Blanca Estrella Ruiz, emakumeen defendatzaile historikoa, Liderrak espazioan izan da, Onda Vascan, 2023ko urtarrilaren 28an
* Blanca Estrella Ruiz, Clara Campoamor elkarteko presidenteari elkarrizketa, 2023ko otsailaren 14a
Herri Juduaren Museoa (Tel Aviv)

**ANU – Herri Juduaren Museoa** (, «Diasporen Etxea»), Israelgo Tel Aviv hirian dagoen historia eta antropologia museo bat da, mundu osoan hedatua dagoen judu-diasporari buruzkoa.

1978ko maiatzaren 15ean inauguratu zen eta Yitzhak Yashar arkitektoak diseinatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Sarah Luisa Fahr

**Sarah Luisa Fahr** (2001eko irailaren 12a) boleibol jokalari italiarra da, eta Imoco Volley Coneglianorentzat blokeatzaile ertain gisa jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Gaia Giovannini

**Gaia Giovannini** (2001eko abenduaren 17a) boleibol jokalari italiarra da eta Megavolley taldean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Sandy Park

**Sandy Park**, Ingalaterrako hego-mendebaldeko Exeter hirian dagoen errugbi estadio bat da, Devon konderrian. Exeter Chiefs taldearen jokalekua da.

2006ko irailaren 1ean inauguratu zen eta 15.600 lagunentzako edukiera du.
Arantza Mariskal Balerdi

**Arantza Mariscal Balerdi** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1967) dokumentazio zentro eta liburutegi arduraduna da. Arraunlaria ere bada.  

## Bizitza 
### Formakuntza 
Bibliotekonomian eta Dokumentazioan diplomatua da Bartzelonako Unibertsitatean, Geografia eta Historia ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean. Kultura Baliabideen Kudeaketan graduondokoa eskuratu zuen Deustuko Unibertsitatean eta Dokumentazio Digitalari buruzko ikasketak egin zituen Kataluniako Universitat Obertan.

### Lan ibilbidea 
1990etik 2009ra Xenpelar Dokumentazio Zentroak (euskal ahozko ondare inprobisatua gorde, kontserbatu eta zabaltzeko dokumentazio zentroa) martxan jarri eta zuzendu zuen.Ostean Tabakalerako Donostiako kultura garaikideko zentroko lantaldean jardun zuen 2009tik 2020ra, Ubik Tabakalerako sorkuntza-liburutegiaren arduraduna izan zen, eta proiektua diseinatzean, zehaztean, abian jartzean eta sendotzean zentratu zen. 

Ondoren Medialab Tabakaleraren ardura hartu zuen, Ubik eta Hirikilabs laborategi herritarraren fusiotik sortutako proiektua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bozue

**Bozue** Hernio eta Aralar mendien erabiltzerako herri ezberdinetako komunitatea zen, oso garai urrunetatik zetorrena. Aipa bedi, hain zuzen ere, Ozkue harana Iruñeko gotzaindegiaren mugapeko tresnan, Nafarroako Antso Nagusia erregeak 1027. urtean emana, zalantzarik gabe Bozuekoari dagokiona. Uste hori berresten du adierazitako eskriturak Areriako Batasuna eta Hernani barrutien artean aipatzen izanak; beraz, Bozueren izendapena baino antz handiagoa duen lurralderik ez dagoen Gipuzkoakoa dela baieztatzen du.

## Antolaketa 
Deskribapena Pablo Gorosabelen *Diccionario histórico-geográfico-descriptivo de los pueblos, valles, partidos, alcaldías y uniones de Guipúzcoa* (1862) lanean agertu zen.

Komunitate hau bi aldetan banatuta zegoen: bata Bozue Nagusia izenekoa, bestea Bozue Txikia edo Villafrancakoa. Biek eskubide berdinak zituzten aipatutako mendien aprobetxamenduan, eta, beraz, haien produktuak erdibana banatzen ziren bien artean.

### Bozue Nagusia 
Hauek ziren herriak: Amezketa, Abaltzisketa, Orendain, Ikaztegieta eta Baliarrain. Bozuen Nagusian zeuden herriek ordezkari amankomuna zuten Gipuzkoako Batzar Nagusietan. Hau lehen aldiz, 1617ko apirilaren 1ean sinatu zen Amezketa, Abaltzisketa, Baliarrain eta Altzo artean.

### Bozue Txikia 
Hernio eta Aralar mendiak erabiltzeko hainbat herritako komunitatea zen. Hauek ziren herriak: Altzaga, Arama, Ataun, Beasain, Gaintza, Itsasondo, Lazkao, Legorreta, Ordizia eta Zaldibia. Mendi horien erabilerari eta aprobetxamenduari buruzko konkordia-eskritura Ordizian egin zen 1663ko ekainaren 18an, Juan de Mendizábal Tolosako hiribilduko eskribau numeralaren aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Javier Maria Sada(https://eu.wikipedia.org/wiki/Javier_Maria_Sada): *Breve historia antigua de los pueblos de Gipuzkoa*. Gipuzkoako Foru Aldundia.]
Ox Nché

**Retshegofaditswe Nché** (Bloemfontein, 1995eko uztailaren 23a) hegoafrikar errugbilaria da, harroin postuan aritzen dena. 2020tik aitzinera, Sharks taldearekin jokatzen du United Rugby Championshipen, eta Natal Sharksekin Currie Cupen. 2018ko ekainaren 2an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, Washingtonen, Galesen aurka. 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zuen Hegoafrikako talde nazionalarekin.

## Ibilbidea 
* Cheetahs: 2016-2019
* Free State Cheetahs: 2016-2019
* Sharks: 2020-
* Natal Sharks: 2020-

## Palmaresa 
### Free State Cheetahs. 
* Currie Cup
** irabazlea: 2016

### Sharks 
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2024

### Hegoafrikako selekzioa 
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atazalbea

**Atazalbea** Gipuzkoako hiru herriren batasuna izan zen: Ataun, Zaldibia eta Beasain herriena, alegia. Izena sortzeko, herri horietako bakoitzaren izenaren hasiera hartu zuten. Atazalbeako batasunak 1818tik 1852 arte iraun zuen.

## Historia 
Elkartzeak hurbileko hiribildu batzuen akordiotik sortzen ziren: aldi baterako konkordia-eskritura sinatzen zuten, eta gero berritzen zihoazen. Fusio horiei esker, kideen suak —botoen baliokideak— biltzen zituzten, eta Gipuzkoako Batzar Nagusietara ordezkari amankomun bat bidaltzen zuten.

1818ko apirilaren 10ean sinatu zuten konkordia. Udalerria 1852an desegin zen. Deskribapena Pablo Gorosabelen *Diccionario histórico-geográfico-descriptivo de los pueblos, valles, partidos, alcaldías y uniones de Guipúzcoa* (1862) hiztegian agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Javier Maria Sada: *Breve historia antigua de los pueblos de Gipuzkoa*. Gipuzkoako Foru Aldundia.
Loveth Omoruyi

**Oghosasere Loveth "Lolly" Omoruyi** (2002ko abuztuaren 25a) boleibol jokalari italiarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan Italia ordezkatu zuen eta txapelduna izan zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Lupe Artola Cornú

**Lupe Artola Cornú** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1945) frantses eta euskara irakasle ohia da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
16-17 urterekin Madrilgo Hizkuntza Eskola Ofizialeko diploma eskuratu zuen, frantses irakasle izateko. Ondoren, formakuntza jarraitu zuen Pariseko Sorbonan “Professeur de Français à l’Etranger” titulua lortuz 21 urte zituenean. 1974an, “Catedrática de Francés, de Instituto de Enzeñanza Media” titulua atera zuen, 10. lekuan geratu zen 50 plaza betetzeko zeuden oposaketa librean. “Románicas” lizentziatura prestatu zuen eta ikastaroak egin zituen, euskera irakasteko ezinbestekoak ziren Euskaltzaindiako D eta B maila diplomak lortu arte. Xalbador Garmendia irakaslearen metodoari esker Euskal Aditz Laguntzailearen egitura ulertu eta ikasi zuen.

Bere bokazioa, Hondarribiko gazteei frantsesa irakastea izan da. Tolosako Institutuan lanean ari zela alfabetizatu nahi zuten hiriko euskaldun helduei klaseak ematen hasi zen gauez eta arratsaldez. Euskal Aditz Laguntzailea eta Deklinabidea irakasten espezializatu egin zen. Denbora berean, Hondarribiko Institutuko hasierako urteetan eta klaseko orduetatik kanpo, ilusioz beteta, euskarazko klaseak eskeintzen zizkien ikastoletatik ez zetozen nerabeei. Garai hartan Jose Antonio Mujika eta Juan Antonio Letamendiaren gidaritzapean, Institutoak utzitako gelan talde txikian ere biltzen zen “Jalgi Hadi” metodoa prestatu ahal izateko.

### Bestelakoak 
* 20-21 urterekin, Parisen zegoela, Erroman, Vaticano II Kontzilioa bere gorenaldia ospatzen ari zela, sinismenean sendotu zen, eta Hondarribira itzultzerakoan, Katekumenadutzarako gazte taldeak prestatzen hasi zen, neba eta ahizparekin batera.

* 1965ean Hondarribiko Musika Bandaren kantinera izan zen Hondarribiko alardean.
* Amahizkuntza frantsesa du eta aitahizkuntza euskera, biak oso errotuak bihotzean. Oso gustukoa du frantses hizkuntza, bere hitzen jatorriak, semantika, bilakaera...
* Ameslaria, edozein arte, paisaia, gizaki, esaldi, edo gogoetak erakartzen omen baitute.
* 1982an gaitz anker batek bizitza berri batera jaioarazi zuen,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Dietrich Grabbe

**Christian Dietrich Grabbe** (Detmold, 1801eko abenduaren 11 – *ibidem*, 1836ko irailaren 12a) Vormärz garaiko alemaniar antzerkigilea izan zen.

Espetxe-funtzionario baten semea izan zen. Hamasei urterekin hasi zen antzerki-lanak idazten, institutuan zegoela. Beka bati esker, zuzenbidea ikasi ahal izan zuen Leipzigen eta Berlinen, eta han ezagutu zuen Heinrich Heine. 1823an graduatu ondoren, antzerki zuzendari izaten saiatu zen, baina ez zuen lortu.

1826an legezko aholkulari militar izendatu zuten. 1831tik aurrera alkoholismoa jasan zuen. Frankfurtera joan zen bizitzera, eta gero Düsseldorfera, non Altes Theaterren lan egin baitzuen Karl Leberecht Immermannekin. 1836an hondatuta itzuli zen bere jaioterrira.

Gai historikoko antzezlanak idatzi zituen, mundu desilusionatu eta ezkor baten ikuspegiarekin. Heinek Alemaniako antzerkigile nagusienetakotzat hartu zuen eta "Shakespeare mozkor" bat deitu zion.

## Lanak 
* *Herzog Theodor von Gothland*, (1822)
* *Scherz, Satire, Ironie und tiefere Bedeutung*, (1822/27)
* *Nannette und Maria*, (1823)
* *Marius und Sulla*, (1823–27)
* *Über die Shakspearo-Manie*, (1827)
* *Don Juan und Faust*, (1828) 
* *Kaiser Friedrich Barbarossa*, (1829)
* *Kaiser Heinrich VI.*, (1829) 
* *Etwas über den Briefwechsel zwischen Schiller und Goethe*, (1830)
* *Napoleon oder Die hundert Tage*, (1831)
* *Kosciuzko*, (1835)
* *Aschenbrödel*, (1829/35)
* *Hannibal*,(1835)
* *Der Cid*, (1835)
* *Die Hermannsschlacht*, (1835–36)

## Kanpo estekak
Graça Lobo

**Maria da Graça Monteiro Lobo da Costa** (Vialonga, 1939ko apirilaren 12a – Torres Vedras, 2024ko irailaren 9a) portugaldar aktore eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Artur Leal Lobo da Costa militarraren eta Lia Sacramento Monteiroren alaba bakarra zen. Vialongako jauregian jaio zen, eta bertan pasatzen zituen oporrak eta asteburuak 18 urte bete arte. Ikastetxe onenetan ikasi ondoren, aitak Dublingo komentu batera bidali zuen. 19 urte zituela, Bogotako aire konpainia batean lan egin zuen eta gero TAP Portugalen. Lisboako Estudio Antzokian, Cascaiseko Antzoki Esperimentalean eta Garai Guztietako Antzokian ere jardun zuen egile ospetsuen antzezlanetan, hala nola Pirandello, Giraudoux, Gombrowicz, Genet, Copi, Albee, Feydeau. 1979an Lisboako Antzerki Konpainia sortu zuen.

2006an, Graça Loboren ibilbideari eskainitako dokumental bat estreinatu zen, *Graça Lobo Dois Pontos*.

Graça Lobo Luís Filipe da Mota Veirarekin ezkonduta zegoen. Torres Vedrasen hil zen 2024ko irailaren 9an, 85 urte zituela.

## Lanak 
### Filmografia hautatua 
### Liburuak 
* *Sinceramente* (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maylis Adhémar

**Maylis Adhmar** (Frantzia, 1985) idazlea eta kazetaria da. *Bénie soit Sixtine* (Julliard) bere lehen eleberriarekin eman zen ezagutzera, 2020an.

## Biografia 
1985ean jaioa, Maylis Adhémar Tarneko herri txiki batean hazi zen, lau alabako familia katoliko tradizionalista batean. Haurtzarotik idazten ditu istorioak eta antzezlanak. Nekazaritzako batxilergoa lortu zuen, egurgile bihurtzeko asmoz. Historia masterra egin ondoren, Patagoniara joan zen, eta, gero, prentsan ikastaro ugari egin zituen. Frantseseko irakaslea ere izan zen Txinan. 2010etik, Toulousen bizi da, kazetari independentea da, eta idazteko eta kazetaritzan hasteko tailerrak antolatzen ditu gazteentzat, landa-eremuetan. Maylis Adhémar bi seme-alabaren ama da.

## Lanak 
* *Bénie soit Sixtine*, Paris, Éditions Julliard, 2020, 295 p.  
* *La grande ourse,* Stock, 2023, 288 p.  

## Sariak 
* Prix A livre ou verre 2021, *Bénie soit Sixtine* lanagatik
* Prix des lecteurs de la Maison du livre 2021*, Bénie soit Sixtine* lanagatik
* Prix des lecteurs de Loudéac communauté 2021*, Bénie soit Sixtine* lanagatik
* Prix littéraire Féminin Pluriel Montpellier Méditerranée 2021*, Bénie soit Sixtine* lanagatik''*

## Lotutako artikulua 
* *Bénie soit Sixtine'', Sophie Reineren telefilma (2023-2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Françoise Mézières

**Françoise Mézières** (Hanoi, 1909ko ekainaren 18a – Noisy-sur-École, 1991ko urriaren 17a) frantziar fisioterapeuta izan zen. Muskulu-katearen kontzeptua eta Mézières metodoa asmatu zituen.

## Bizitza 
Aita autoritario batek etxetik kanporatu zuen 16 urte zituela. Neskatoak bakarrik arduratu behar izan zuen bere buruaz. Lan txiki askorekin batera, zaldiz ibiltzen eta eskrima egiten hasi zen arrakastaz. Egiazko autodidakta, ia kasualitatez egin zituen fisioterapia ikasketak, gauez lan eginez, ikasketak ordaintzeko.

Bigarren Mundu Gerraren eta haren ondorengo poliomielitis epidemiaren ondorioz, bere lanbidea sortu zen. Jatorrizko kinesiterapia honen oinarria da giharretako indarra berreskuratzea, zauritu handiek eta paralizatuek ez baitzuten beste aukerarik uzten.

Ondoren, aukera terapeutiko hori dogma bihurtu zen, pentsamendu bakar. Min guztiak, disfuntzio guztiak indar-falta hipotetiko bati egozten zitzaizkion, deformazio guztiak larritasun negargarriari aurre egiteko ezintasun gertagaitz batek eragiten zituen. Tratamenduak giharrak indartzea besterik ez ziren, behin eta berriz. Eskolen arteko desadostasunak xehetasunetara mugatzen ziren, muskulazioaren eta indarra irabaztearen gai etengabe berraztertuaren inguruko aldaeretara. Askoz geroago, posturologo eta dantzari askok lurreko erakarpenaren indarra erabiltzea bultzatu zuten; ez aurka eginez edo erresistituz, baizik eta energia hori lurrean atzemanez, gero indar hori mugimendua egiteko erabiltzeko.

Françoise Mézièresek Parisko Cujas kaleko Ortopedia eta Masaje Eskola Frantsesean ikasi zuen, Boris Doltoren zuzendaritzapean. Bere estatu-diploma Parisko ebakuazioaren bezperan lortu zuen, tropa alemaniarren aurrerapenaren aurrean. Bertan, garai hartako teknikak ikasi zituen, batez ere “gimnasia zuzentzailea”, zeina  giharrak indartzean oinarritzen baita.

## Metodo baten sorrera 
Gerraren biharamunean, Cujas kaleko eskolak bere arrastoa berraurkitu zuen, eta irakastera etortzeko eskatu zion. 1947ko udaberrian, opuskulo bat idazten amaitu zuen, hots, garai hartako gimnastika medikoaren konpilazio moduko bat, eta gerora bere “princeps behaketa” deitu zuena egin zuen.

## Lanak 
Mézièresek hiru opuskulu eta artikulu batzuk baino ez zituen idatzi. Denak agortuta daude, eta haien legatu-hartzaile unibertsalak ez ditu berrargitararazi. Liburu bakar batek kontatzen du bere bizitza eta lana.

; Liburuak

* *La gymnastique statique*, Paris, Vuibert, 1947.
* *L’Homéopathie française*, Ed. G. Doin, avril 1972, 4 zk., 195 or. 
* *Révolution en gymnastique orthopédique*, Amédée Legrand et compagnie, 1949.
* *Originalité de la Méthode Mézières*, Maloine, 1984 (95) 15-16.

Artikuluak

* «Le réflexe antalgique *a priori*» in *Cahiers de la méthode naturelle* 1970, 15-25 or.
* «Méthodes orthopédiques et kinésithérapiques et fonction du sympathique» in *Cahiers de la méthode naturelle* 1971, 18-28 or., eta komunikazio-lan bera, Journées de travail post-universitaire du CHFeko jardunaldietan aurkeztua (1971eko urria)

## Bibliografia 
* Michaël Nisand, Sylvie Geismar, *La méthode Mézières, un concept révolutionnaire*, Ed. J.Lyon, (2005eko iraila)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baldomero Esparteroren laugarren gobernua

**Baldomero Esparteroren laugarren gobernua** 1854ko azaroa eta 1856ko uztaila bitartean Biurteko Progresista bezala ezagutzen da. Garai horren ezaugarri nagusia liberal aurreratuek bultzatutako erreforma batzuk izan ziren, nahiz eta barne-gatazkek eta buruzagitzari egindako erronkek ere markatu zuten. 

Bere gobernuan, 1855eko maiatzean Madozen Desamortizazio Legea bezalako neurri garrantzitsuak onartu ziren, Estatua finantzatzeko eliza- eta herri-ondasunen salmenta bilatzen zuena. Gainera, Gorte Konstituziogileak deitu ziren, konstituzio berri batean lan egin zutenak, nahiz eta konstituzio hori ez zen aldarrikatu. Hala ere, Esparteroren gobernuak hainbat zailtasuni aurre egin behar izan zien, baita beste buruzagi liberal batzuekin ere, hala nola Leopoldo O'Donnellekin, zeinek 1856ko uztailean ordezkatu zuen krisi politiko baten ondoren.

## Kabinetea
Ruandako Liburutegi Nazionala

**Ruandako Liburutegi Nazionala** (, , ) Ruandako Kigali hiriburuan dagoen liburutegi nazionala da. Bertan, 96 mila agiri inguru gordetzen dira. 2014ra arte, Ruandako Kirol eta Kultura Ministerioaren menpe zegoen. 2014ko maiatzaren 9an, Ruandako Artxibo eta Liburutegi Zerbitzuen Agentzia sortzeko legea onartu zuten.

Liburutegiaren eraikin berria 2012an eraiki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Ignacio Rodríguez

**Juan Ignacio Rodríguez** (1992ko apirilaren 19a) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Teresa Romero

**Maria Teresa Romero** (Madril, 1930eko irailaren 22a) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Rubio

**Manuel Rubio** (1951ko irailaren 13a) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Valdés

**María Teresa Valdés** (Lugones, 1961eko apirilaren 11 - 2003ko ekainaren 1a) arkularia zen. Espainia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Vázquez

**Antonio Vázquez** (Ḷḷevinco eta Vega, 1961eko urtarrilaren 26a) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beskoitzeko gatzagak

**Beskoitzeko gatzagak** 19. mendean modu industrialean ekoizten hasi ziren gatzaga batzuk dira, haien iturri diren ur gaziak lehenagotik ezagunak ziren arren Beskoitzen. Urgazieta auzoari izena ematen diote.

## Historia 
Ustiaketa industriala 1830eko hamarkadan hasi zen, Jean Larre gatz ekoizelarekin. Garapen azkarra izan zuen ustiapenak harrezkero, eta 500 bat langile ziren Beskoitzeko gatz lantegietan 1851n, herriko bizibide ekonomiko nagusia zelarik ordurako. 

27 putzu desberdinetatik ateratzen zen ur gazia 19. mendean, gehienak Urgazieta auzoaren inguruan. Herrigunetik 2.5 kilometrora, 19. mendean Beskoitzeko auzo garrantzitsuena eta aberatsena huraxe izan zen, , “Parise ttipia” esaten zioten.

Putzuen ustiapena sei kontzesio nagusitan banatu zen Urgazietan: Zentrokoa, Latsaldea, Ardanabia, Sataritzea, Teileria eta Elixaga. Handik kanpo beste bi ere baziren: Harretxea-Eihartzea (Mugerre aldera) eta Gorteaga-Bidartea (Ahurti akdera). Urtean kasik 7.000 tona gatz zen kontzesio nagusiotatik. 
erdian|thumb|515x515px|Urgazieta inguruko putzu nagusiak eta kontzesioak, 1862an.

19. mendean bertan, amaieran, hasi zen industria beherantz, hala ere. 1892an sei gatz lantegi nagusienak salduak zituzten, eta harrezkero 20. mendean Beskoitzeko gatzaren erabilpen nagusia Biarritzeko bainuetxera zuzenu zen, hodi bidez igortzeko sistema antolatu zelarik. Lehenago, beste erabilpen batzuen artean, Baionako xingarraren gazitzeko erabili zen. Biarritzeko bainuetxeak zerbitzua eten zuen 1950eko hamarkadan, eta horrek Beskoitzeko gatz ustiapenari behin betiko geldialdia eragin zuen.

2017an gatzagen historiari buruzko lan mardula argitaratu zuen Henri Duhauk, elebiz, *Beskoitzeko Ur Gaziak.*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Duhau, Henri. Les Sources Salées de Briscous / Beskoitzeko Ur Gaziak (2017).

## Kanpo estekak
Psilocybe cyanescens

***Psilocybe cyanescens*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Stropharia coprinifacies*, *Hypholoma coprinifacies*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 (7,5) cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, titi gabea, likatsua, higrofanoa, hezetasunean arre-hur-horixka-oliba antzeko kolorekoa, lehorrean okre zurbila. Errezel zurixka.

**Orriak:** Arre-kanela kolorekoak edo gris-arre-gaztaina kolorekoak, ertz argiagoarekin.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,25 eta 0,5 cm bitarteko lodierakoa, nahiko zurruna eta zurixka, fibriloso-zetadun-zilar koloreko geruza lodi batez estalia; hirtsutua oinarrian  ile trikoideen presentziagatik.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, grekozko bi hitzetatik dator: biluzik, esan nahi duen “psilos” hitzetik eta burua, esan nahi duen “kübe” hitzetik. Pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia. Cyanescens epitetoa ere grezieratik dator, urdinxka esan nahi duen “cianos” hitzetik. Igurztean hartzen duen koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, ziurrenik perretxiko haluzinogenoa.

### Nahasketa arriskua 
Igurzten denean onddo osoa urdin-berde kolorekoa bihurtzen da.

## Sasoia eta lekua 
Lurrekoa eta ez fimikola, generoko  beste espezieak bezala.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Hawaii, Europa baina Euskal Herrian ez dago horrelakorik, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Sorribes

**Sara Sorribes Tormo** (Vall d'Uixó, Castelló, 1996ko urriaren 8a) Castellóko tenislaria da. 2022ko otsailean, ATPren banakako *rankinean* munduko 32. postua lortu zuen. 2024ko maiatzean munduko 17. postua lortu zuen binakako rankingean. Sorribesek 5 WTA titulu irabazi ditu binakako kategorian, eta horrez gain, banakako 8 titulu eta ITF zirkuituko binakako bost titulu.

## Ibilbidea 
Sarak WTA txapelketa bateko koadro nagusi batean egin zuen debuta, 2015ean, Rio de Janeiroko txapelketan, aurreko fasea gainditu ondoren. 

2018ko apirilean, Sarak bere lehen WTA torneoa irabazi zuen binakako modalitatean, Naomi Broadyrekin batera, Monterreyko txapelketan (Mexiko). 

2019ko maiatzean, bere bigarren WTA titulua irabazi zuen, binakako modalitatean ere, ordukoan María José Martínez espainiarrarekin batera, Rabateko (Maroko) txapelketan. Urtea binakako modalitateko titulu berri batekin amaitu zuen, WTA 125ks Serieseko bere lehen tituluarekin, Limogesen, Georgina García Pérezekin batera.

## Olinpiar Jokoak 
### Binakakoak 
#### Brontzezko domina 
## WTA tituluak (6; 2+4) 
### Banakakoa (2) 
### Binakakoak (5) 
#### Finalista (1) 
## WTA 125K Serieak (1; 0+1) 
### Banakakoa (0) 
#### Finalista (1) 
### Binakakoak (1) 
## ITF tituluak 
### Banakakoak (10) 
### Binakakoak (5) 
## Sailkapen historikoa 
* *2024ko urtarrilean eguneratua.*

## Federazio Kopa 
### Banakakoak (5; 2-3) 
## Estatistikak beste jokalarien aurrean 
### Top 10aren gaineko garaipenak, denboraldiko 
## Junior mailako Grand Slameko finalak (0; 0+0) 
### Binakakoak (0) 
#### Finalista (1) 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sara Sorribes Tormo Emakumezkoen Tenis Elkartean
* Sara Sorribes Tormo Nazioarteko Tenis Federazioan
Psilocybe phyllogena

***Psilocybe phyllogena*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. Bere toxikotasuna oraindik frogatu ez bada ere, zuhur jokatu beharra dago, antzeko beste espezie batzuena frogatu da.

Sinonimoak:*Psilocybe rhombispora*, *Psilocybe modesta*, *Psilocybe cearulipes*, *Turficola Neorhombispora*, *Psilocybe Subbrunneocystidiata*, *Deconica rhombispora*, *Hypholoma rhobispora*, *Neamatoloma rhombisporum*, *Agaricus phyllogenus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 1,5 cm-ko diametro artekoa, hemisferikotik ganbil-lauraino. Kapelaren azala higrofanoa, okre tonuekin, ertzerantz ezkata zuriekin.

**Orriak:** Atxikiak, oso zabal, arre tonuekin, ertz zurbilarekin.

**Hanka:** 4 cm arteko garaierakoa, arrea, ezkata zuriekin.

**Haragia:** Urria, usain handiarekin. Espora-jalkia morexka.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, grekozko bi hitzetatik dator: biluzik, esan nahi duen “psillos”  hitzetik eta burua, esan nahi duen, “kūbe” hitzetik. Pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia. *Rhombispora* epitetoa esporen formagatik du.

## Jangarritasuna 
Susmagarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Gorotzetan hazten diren beste *Psilocybe* batzuekin nahas daiteke, gehienak toxikoak.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Zaldien gorotzetan hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Guyana Frantsesa, Gabon, Europa, Errusia, India, Vietnam, Laos, Kanbodia, Japonia, Hego Korea, Taiwan, Borneo, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melyridae

**Melyridae** kakalardoen taldeko familia bat da 520 espezie inguru dituena, 48 generotan banatuta.

## Ezaugarri orokorrak 
Kakalardo txikiak dira, 10 mm edo gutxiago neurtzen dutenak. Gorputz biguna eta itxuraz obalatu luzanga izan ohi dute. Askok kolore aposematikoak izaten dituzte, hori-beltzak edo gorri-beltzak izaten dira. Abdomen aldean egitura laranjak edukitzea ere nahiko ohikoa izaten da.

## Azpifamiliak 
* Dasytinae (Laporte de Castelnau, 1840)
* Malachiinae (Fleming, 1821)
* Melyrinae (Leach, 1815)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Selale

**Selale**, ( amhareraz: ሸዋፈረስ/shewa feresi ), Etiopiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik selale arraza ponien sailkapen taldean sartzen da. Arraza Etiopiako ekialdego goi-ordokietan hedatzen da bereziki.

## Arrazaren historia 
Arraza zaharragoa izanik, bere karakterizazioa nahiko berria da, 2012. urtekoa hain zuzen. 
Arraza hau “Oromo zaldia” izenez ere ezagutzen da nahiz eta honek abisiniako poniarekin nahasketa ekarri. Izena arraza ugaltzen duen Etiopiako Oromo etniatik dator. 

Ikertzaile talde batek Shewa eskualdeko arraza honetako 60 zaldi eta 43 behorrekin egindako karakterizazio-azterketa egin zuen, eta ondoren, 2012an, Cambridgeko Unibertsitateak argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxepare porno (liburua)

***Etxepare porno. Zibernetika euskalduntzeko metodoa*** Luis Fernandez Ostolaza "Luistxo"k 1998an argitaratutako saiakera da. Liburu honetan egileak euskal kultura Interneten eta teknologia berrietan aztertu zuen. 

## Edukia 
Edukia azpizenburuan ondo adierazita dago. Nolabait zein den egoera eta zein erronka nagusiak aurkeztu nahi zituen egileak. Ez da, ordea, ohiko esku-liburu bat, erreportaia bizia baizik, adibide praktikoez, umore gaziz, ironiaz eta xehetasun xume baina garrantzitsuz betea. Ironia hori izenburuan berean ikus daiteke zeren eta lanak ez du pornografiarekin ezer ikusitik. Liburua Alberdania argitaletxeak plazaratu zuen. 

Saiakera honetan egileak ironiaren eta umorearen arteko tonuan erakusten zituen euskararen zailtasunak zibernetikan, eta bereziki Interneten, presente egoteagatik. XX. mende amaieran idatzi arren, liburuan azaltzen diren gaiek eta kezkek nolaitezko gaurkotasuna dute.

Izenburuaren justifikazioa esaldi honetan jasotzen da: "Goigoiñoei maittea-maittea" euskararen historian. Gutenberg galaxian Bernat Etxepare guretzat goizeko izarra izan zen bezala, ziberrespazioko aro berri honetako lehenbiziko supernova distiratsua Vicente Gil de Paules pornografoa izan da". Interneten euskaraz agertu zen lehen idatzia Gil de Paulesen kontakizun erotiko bat izan zen eta, nolabait, Bernat Etxepare, euskarazko lehen idazlearekin parekatu zuen Fernandezek. Lander Muñagorriren hitzetan "Alde nabarmena dago bi aitzindari horien idatzien artean, baina, azken batean, garaian garaiko euskarrietan euskarak lekua edukitzeko lehen urratsa egin zuten biek".

## Bibliografia 
* *Etxepare porno*, Zerberri bilduma, 2.zk., 1998, ISBN: 978-84-88669-65-0, 80 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Mikel Aldalurren kritika Euskaldunon Egunkaria(https://eu.wikipedia.org/wiki/Euskaldunon_Egunkaria), 1998/11/21.]
Teresa Gorria Arrizabalaga

**Apolonia Teresa Gorria Arrizabalaga** (Lorka, Nafarroa Garaia, 1836 – Hondarribia, Gipuzkoa, 1905ko abenduaren 8a) Hondarribiko nesken eskolako maistra izan zen 40 urte luzez.

## Bizitza 
Apolonia Teresa Gorria Arrizabalaga Lorkan (Delerri harana, Lizarrako merindadea, Nafarroa Garaia) 1836 urtean jaio zen, eta, 69 urte zituela, Hondarribian hil zen. Ezkongabe hil zen, Hondarribiko nesken eskola publikoko irakasle titularra zela. Denda kalean zegoen 1903 urtera arte. Urte horretan, nesken eskola Viteri eskola berrietara joan zen.

Teresa Gorriak Lehen Hezkuntzako Irakasle titulua lortu zuen 1860an Nafarroako Batzordean, eta, 1862an, Gipuzkoako Instrukzio Publikoko Probintzia Batzordearen aurrean egindako eskola oposizioan, lehen postua lortu zuen.

Jarraian, Valladoliden, 1862ko abenduaren 5ean, Hondarribiko nesken eskola zuzentzeko titulua lortu zuen, Valladolideko Unibertsitateko errektore Manuel de la Cuesta Cossiok emana. 1862ko abenduaren 24an, Hondarribiko nesken eskolako maistra titulalarraren karguaz jabetu zen, eta bertan iraun zuen 1905ean hil zen arte.

Ikasle kopuru handia izan zuen, 1903ko eskola-erroldan, Teresa Gorriak martxoaren 7an sinatu zuen urte horretako ikasleen zerrenda: 99 neska, sei eta hamahiru urte bitartekoak. Urte hartako abuztuaren 23an, Udalak Kristina Garmendia Pikabea izendatu zuen irakasle laguntzaile.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clanoptilus elegans

***Clanoptilus elegans*** Melyridae familiako kakalardoa da. Europa erdialdean eta mendebaldean zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Kakalardo txikia da, 1 cm inguru neurtzen du. Burua, pronotoa eta elitroak beltzak dira eta distira metaliko berdea dute. Sabelaldea hori-laranja da, eta elitroen atzealdean orban laranja ikusten zaie. Abdomenaren amaieran plaka beltzak agertzen ditu gainaldean. Ile finak estaltzen du gorputza.

Barailak ere laranja-hori kolorekoak dira.

## Habitata 
Lore asko dauden zelaiak atsegin ditu. Helduak lorez lore ikusten dira hegan.

## Iruditegia 

Irudi:Clanoptilus elegans OLIVER, 1790; ♂ - Malachiidae FLEMING, 1821 (Coleoptera- Cleroidea) (9579029434).jpg|Lore gainean.
Irudi:Clanoptilus-elegans-03-fws.jpg|Heldua.
Irudi:Clanoptilus elegans-pjt.jpg|Bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak