Menhir

[thumb|275px|eskuinera|[Iruñarri|Iruñarriko zutarria, Malerreka eskualdeko Eratsun udalerrian. Nafarroa, Euskal Herria.]]
[thumb|275px|eskuinera|[Kurtzeganeko zutarria. Orozkon, Bizkaia, Euskal Herria.]]
[thumb|200px|Zutarria [Belle-Île uhartean (Bretainia).]]
[thumb|200px|[Beradown man zutarria, Dartmooren (Ingalaterra).]]

**Menhirra**, **zutarria** edo **iruinarria** lurrean zutik jarritako harri luze batez osaturiko Historiaurreko monumentu megalitikoa da, bereziki Europa Mendebaldean agertzen dena. Bakarrik ager daitezke, monolito moduan, nahiz beste zutarriekin batera egitura konplexuak osatuz eta beste monumentu megalitiko handiagoen elementu osagarri handi moduan.

## Etimologia 
*Menhir* hitza bretainieratik dator, *maen* (harria) eta *hir* (luzea) hitzetatik.

## Zenbait menhir ikusgarri 
* Spellenstein (En Rentrisch) (Alemanian): 5 metroko garaiera du.
* The Géant di Manio (Carnac) (Frantzian): 6,5 metroko altuera du. Bretainian dago.
* Co Corkekoa, Millstreet eta Ballinagree artean, Irlandan

### Menhirrak Euskal Herrian 
* Arribirilleta, Bergara, Elgoibar eta Soraluze artean.
* Bustitzako zutarria, Mendaurreko magalean.
* Etenetako zutarria, Adarra mendiaren magalean dago.
* Iruñarri, izen bereko mendian dago. Malerreka eskualdeko Eratsun udalerrian.
* Kurtzeganeko zutarria. Orozkon, Bizkaian. 5,4 metro luze. Euskal Herriko altuena.
* Mugarriluzeko zutarria. Hau, Elgeako mendilerroan dago.
* Saltarri, Aralar mendilerroaren alde gipuzkoarrean, lurrean etzanda dago.
* Sekillagako zutarria Mugarriluzekoa bezala, Elgeako mendilerroan dago.
* Txoritokieta zutarria, Gipuzkoan.
* Zorrotzarri zutarria Peru-Aitz mendiaren oinean.
* Arlobiko zutarria, Gorbeiako natura parkea, Zuia.
## Kondaira 
Euskal Herriko kondairetan, zutarriak jentilek, Errolan eta Sanson erraldoiek botatako harriak dira askotan.

## Fikzioa 
Asterixen istorioetan Obelix modu ezaugarritsuan agertzen da zutarri bat bizkarrean duela. Halaber, *"Obelix eta Konpainia"* istorioan menhirren salerosketa argudioaren ardatz nagusia da. Zesarren plan ezkutu baten arabera merkataritza jarduera egiten du galiarrekin Erromak herrixka bereganatu ahal izateko, porrot egingo duen arren.

## Iruditegia 

Irudi:2019 03Jaizkibeletik (23).jpg|thumb|Jaizkibel mendiko zutarria.
Irudi:Arribiribilleta zutarria.jpg|thumb|Arribiribilleta zutarria. Bergara, Elgoibar eta Soraluze artean.
Irudi:Buztitza lepoko zutarria 01.jpg|thumb|Buztitza lepoko zutarria. Mendaurreko magalean.
Irudi:Cromlech y menhir de Eteneta.JPG|thumb|Etenetako zutarria eta harrespila, eta atzealdean Adarra mendia.
Irudi:Iruñarriko zutarria, Euskal Herria.JPG|thumb|Iruñarri mendiko zutarria, Eratsun, Malerreka. Nafarroa.
Irudi:Kurtzeganeko zutarria 5.jpg|thumb|Kurtzeganeko zutarria. Orozkon, Bizkaian. 5,4 metro luze. Euskal Herriko altuena.
Irudi:Mugarriluze zutarria.jpg|thumb|Mugarriluzeko zutarria, Elgeako mendilerroan.
Irudi:Saltarri.jpg|thumb|Saltarri, Aralar mendilerroaren alde gipuzkoarrean, lurrean etzanda dago.
Irudi:Arriaundi zutarria.jpg|thumb|Sekillagako zutarria lurrean datza.
Irudi:Txoritokieta zutarria 03.jpg|thumb|Txoritokietako zutarria.

## Ikus, gainera 
* Mugarri
* Harrespil
* Trikuharri
* Hilarri

## Kanpo estekak 
* www.menhires.blogspot.com bloga

## Bibliografia 
* Peñalver, Xabier (1983): «Estudio de los menhiren de Euskal Herria». *Munibe*, 35. Donostia: Aranzadi zientzia elkartea. 355-450 or.