Kóryos

***Kóryos-ak*** (Aitzinindoeuroperaz: "armada, armadapeko jendea" edo "destakamendua, gerra-partida") Aitzinindoeuropar ermandade teoretikoari dagozkio, non gizon gazte ezkongabeek hainbat urtez jarduten zuten, gizontasunera igarotzeko erritu gisa, garaiko gizartean erabat integratu aurretik.

Ikertzaileen teorizazioen aburuz,  geroago sortuko diren Indoeuropar tradizioetan eta mitoetan oinarritutako *kóryoak*  agertuko dira. Lurrik gabeko gizon gazteen artean lotura duten taldeak osatuko dituzte. Hots, gizon ezkonduen komunitatean oraindik erabat integratuta ez zeuden adin-klasetzat hartzen ziren gizonezko nerabe eta gazte hauek. Hiritartasuna eta helduen gizartean integratzeko xedearekin urteko zati bat erbestera edo atzerrira bidalitako "polizia - armada" batean ematen zuten zerbitzua (bertan animaliak ehizatzen eta eraso egiten zuten), eta haurtzaroko gizartea urteko gainerako egunetan babesteko itun sakratua ere. 

Otsoekin eta txakurrekin identifikazio mistikoa zuten; heriotzaren, legegabetasunaren eta gerra-amorruaren sinbolo gisa. Gainera, zaurezintasunaren eta heriotzaren,  baita gaztetasunaren eta helduaroaren arteko liminalitatearen ideia irudikatzeko gizarte erritua zen.

## Etimologia 
Protoindoeuropar substantiboak* *kóryos* 'armetan dagoen herri' bat izendatzen du, eta 'armada, gerra banda, gerlarien unitate' bezala itzuli da, edo 'destakamendu, gerra talde' bezala . **kóro*- 'ebaketa, sekzioa, zatiketa' substantibotik dator, antzinako persieraz *kāra* "herria, armada" eta lituanieraz *kãras* "gerra, armada" .

*Koryos* kognatuak ondorengo batzuk ditu *kāryas* 'armada' protobalto-eslavieran,  [1. oharra] zelta **koryos* 'tropa, tribu', [2. oharra] eta germaniar **harjaz* 'hueste, tropa, armada, eraso taldea'. [3. oharra]   Mendebaldeko erdialdeko dialekto indoeuroparretan, [4. oharra] **koryonos* izendapena, '* korioren liderra' esan nahi duena (hemen -nos 'maisu' atzizkiarekin lotuta), honako hau ere egiaztatuta dago: antzinako greziera *koiranos* 'armadaren liderra', antzinako eskandinaviarra *Herjan* (2-*an ('tribua, arma-jendea') sartu aurretik, gizon heldu ezkonduek eta jabetzak zituztenek osatua.

David W. Anthony eta Dorcas R. Brownen arabera, *kóryos*ak "taldearen kohesioa eta borrokaren eraginkortasuna sustatzen zuen erakunde bezala balio izan zezakeen, kanpoko lurraldea hedatzeko tresna bezala eta nagusiki festan zentratutako ekonomietan erregulatzeko tresna bezala".

Europan, iniziazio gerra-banda hauek zinaren bidez loturik, Burdin Aroan gero eta boteretsuagoak bilakatuko ziren mezenas eta erregeek xurgatu zituzten, bestalde, antzinako Indian, brahmanen kastaren gorakadarekin degradatuak izan ziren bitartean, hori dela eta, pixkanaka desagertzen  joan ziren. 

]]
Adituek argudiatu dutenez, *Kóryos-*ak zeregin garrantzitsua izan zuen indoeuropar migrazioetan eta indoeuropar hizkuntzak mendebaldeko Eurasia gehienean hedatu zirenean. Gudari gazte horiek buru zituzten erasoaldiek atzerriko lurretan kokaleku berriak ezartzera eraman zezaketen, tribu osoen migrazio zabalagorako eremua prestatuz, adinekoak, emakumeak eta haurrak barne. 

## Ezaugarriak 
### Otsoen edo Txakurren antzeko portaera 
*Kóryos-*eko kideek otsoen antzeko portaerak hartzen zituzten eta "otso" edo "txakur" hitzak zituzten izenak zeramatzaten, indoeuropar sinesmenetan heriotzaren eta azpimunduren sinboloak direnak.Koriarren ezaugarri idealizatuak otsoaren inguruko iruditeriatik zetozen: indarkeria, maltzurkeria, azkartasuna, indar handia eta gerra-amorrua.  Oseta *balc* kide gazteak oso lotuta zeuden otsoarekin eta ''k'war'' ('manada ') gisa deskribatzen ziren.]]

Eskandinaviar tradizioan, berserkerrei batzuetan *ulfheðnar* ("otso-larrua dutenak") deitzen zitzaien, eta otso-larrua zeramaten frenesi-gerlariei *ulfheðinn* ("otso-kapa daramatenak").  Gizotsoaren elezahar folklorikoa ("gizon-otsoa"), Europako tradizio askotan agertzen denak, ziurrenik gudarien banden otso-portaera gogorarazten du. Mendebaldeko hizkuntza indoeuroparretan antzeko formak daude, hala nola antzinako grezierazko *luk-ánthrōpos* ("otso-gizon"), protogermanieraz* *wira-wulfaz* ("gizon-otsoa"), protozeltaz* *wiro-ku* ("gizon-txakurra") edo protoeslavieraz **vьlko-dlakь*, ("otso-iledun bat").  "eromen-eraso" baterako indoeuropar terminoa (**eis)* tradizio vediko, germaniar eta irandarretan ohikoa da  Cuchulainn heroi irlandarra, Emain Macha hiriburuko biztanleen artean irudi beldurgarria bihurtzen da, bere herriko hiru aurkariri (Ulaid familiakoak) lepoa moztu ondoren. Amorrua baretzeko, harrapatzea erabakitzen dute, eta gorputza urez betetako erratzetan murgiltzea, "hozteko". Iturri irlandarrek ere gerra-banda batzuk basati (*diberg*) bezala deskribatzen dituzte, otsoak arpilatzen eta sarraskitzen bezala bizi zirenak. Era berean, greziar gerra-banda batzuk *hybristḗs-*ak deitzen ziren, eta arpilatzaileen talde bortitz eta lotsagabe gisa deskribatzen ziren.

Estepa pontiar-kaspiarrean aurkitutako hilarri kurgan estela askok, kultura protoindoeuroparrari lotuak daudenak, gerriko bat eta bere armak baino gehixeago harrian zizelkatutako gizonezko gerlari biluzi bat irudikatzen dute. Geroko indoeuropar tradizioetan, *kóryos* inbaditzaileek, ustez, euren buruzagia eta jainkoak lotzen zituen gerriko bat ere zeramaten.Telamongo guduan (K.a. 225), galiar gerlariek prakak eta kapak bakarrik zeramatzaten  Eskandinaviar tradizioan, Berserkerrek animali larruzko armadurak  erabiltzea arbuiatzen zuten, eta batzuetan biluzik borrokatzen zirela ere esaten zen 

K.a. V. mendetik III. mendera bitarteko estatuatxo zeltiberiarrek gudari biluziak irudikatzen dituzte, ezpata batekin, armarri biribil txiki batekin (*kaetra*), "botere-gerriko" batekin eta, batzuetan, kasko batekin. baita indar ktonikoen mobilizazioarekin  ere.  Indoeuropar literaturan maiz aipatzen dira "lur beltza" edo "gau iluna", eta badirudi ehiza eta gaueko borroka izan zirela *Kóryos-*aren ezaugarri bereizgarrietako bat  Izan ere, ehiztari beltzaren eredu grekoak, Meleagrok, bere izena "beltza" (*melas*) hitzari zor dio 
# Galierazko *corios* tropa, armada; Erdialdeko Irlanderatik *cuire* "tropa, oste"; Galesko *cordd* "tribua, klana". 
# Gotikozko *harjis* "armada"; antzinako eskandinaviarazko *herr* "armada"; antzinako ingelesezko *here* "armada"; aintzinako goi-alemanierazko  *hari "*armada, jendetza"; saxoiera zaharrerazko *heri* "armada".
# Blanca María Prósper adituak iraniar izen pertsonal bat aipatzen du, *Κηρπáτης*, Galazian (gaur egungo, Turkian) aurkitua: Izena, ziur aski, konposatu batetik dator**kār(i̯)a-pati* "armadako jauna edo nagusia".

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Anthony, David W. (2007). *The Horse, the Wheel, and Language.* Princeton University Press. .
* Anthony, David W.; Ringe, Donald (2015). "*The Indo-European Homeland from Linguistic and Archaeological Perspectives"*. Annual Review of Linguistics. 1 (1): 199–219. doi:10.1146/annurev-linguist-030514-124812.
* Anthony, David W.; Brown, Dorcas R. (2019). "Late Bronze Age midwinter dog sacrifices and warrior initiations at Krasnosamarskoe, Russia". In Olsen, Birgit A.; Olander, Thomas; Kristiansen, Kristian (eds.). *Tracing the Indo-Europeans: New evidence from archaeology and historical linguistics*. Oxbow Books. .
* Cebrián, Reyes B. (2010). "Some Greek Evidence for Indo-European Youth Contingents of Shape Shifters". *The Journal of Indo-European Studies*. 38 (3/4): 343–358. ISSN 0092-2323.
* Daryaee, Touraj (2018). "The Iranian Männerbund Revisited". *Iran and the Caucasus.* 22 (1): 38–49. doi:10.1163/1573384X-20180104. ISSN 1573-384X.
* Delamarre, Xavier (2003). *Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental.* Errance. .
* Derksen, Rick (2015). *Etymological Dictionary of the Baltic Inherited Lexicon.* Brill. .
* Falk, Harry (1986). *Bruderschaft und Würfelspiel: Untersuchungen zur Entwicklungsgeschichte des vedischen Opfers.* Hedwig Falk. .
* Ivančik, Askold I. (1993). "Les Guerriers-Chiens: Loups-garous et invasions scythes en Asie Mineure". ''Revue de l'histoire des religions.* 210 (3): 305–330. doi:10.3406/rhr.1993.1478. ISSN 0035-1423. JSTOR 23671794.
* Kershaw, Priscilla K. (1997). *The One-eyed God : Odin and the (Indo-)Germanic Männerbünde*. Monograph Series. Vol. 36. Journal of Indo-European Studies. .
* Kristiansen, Kristian; Allentoft, Morten E.; Frei, Karin M.; Iversen, Rune; Johannsen, Niels N.; Kroonen, Guus; Pospieszny, Łukasz; Price, T. Douglas; Rasmussen, Simon; Sjögren, Karl-Göran; Sikora, Martin (2017). "Re-theorising mobility and the formation of culture and language among the Corded Ware Culture in Europe". *Antiquity*. 91 (356): 334–347. doi:10.15184/aqy.2017.17. ISSN 0003-598X.
* Kroonen, Guus (2013). *Etymological Dictionary of Proto-Germanic.* Brill. .
* Lincoln, Bruce (1991). *Death, War, and Sacrifice: Studies in Ideology & Practice.* University of Chicago Press. .
* Loma, Aleksandar (2019). *Problems of chronological and social stratification in the historical anthroponomastics: The case of "lupine" and "equine" proper names among the Indo-European peoples* (PDF). Personal Names and Cultural Reconstruction. University of Helsinki.
* Mallory, James P.; Adams, Douglas Q. (1997). *Encyclopedia of Indo-European Culture.* Fitzroy Dearborn. .
* Mallory, James P.; Adams, Douglas Q. (2006). T*he Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World.* Oxford University Press. .
* Mallory, James P. (2006). "Indo-European Warfare". *Journal of Conflict Archaeology.* 2 (1): 77–98. doi:10.1163/157407706778942312. ISSN 1574-0773. S2CID 162297933.
* Matasović, Ranko (2009). *Etymological Dictionary of Proto-Celtic.* Brill. .
* McCone, Kim R. (1987). "Hund, Wolf und Krieger bei den Indogermanen". In Meid, Wolfgang (ed.). *Studien zum indogermanischen Wortschatz.* Institut für Sprachwissenschaft. pp. 101–154. .
* MacKillop, James (2004). *A dictionary of Celtic mythology.* Oxford University Press. .
* Petrosyan, Armen (2011). "Armenian Traditional Black Youths: the Earliest Sources". *Journal of Indo-European Studies* (2019 ed.). 39 (3/4): 155–164.
* Ringe, Donald (2006). *From Proto-Indo-European to Proto-Germanic. A Linguistic History of English.* Vol. 1 (2017 ed.). Oxford University Press. .
* Roymans, Nico (2009). "Hercules and the construction of a Batavian identity in the context of the Roman empire". In Roymans, Nico; Derks, Ton (eds.). *The Role of Power and Tradition. Ethnic Constructs in Antiquity''. Amsterdam University Press. pp. 219–238. . JSTOR j.ctt46n1n2.13.
* Sergent, Bernard (2003). "Les troupes de jeunes hommes et l'expansion indo-européenne". ''Dialogues d'Histoire Ancienne.* 29 (2): 9–27. doi:10.3406/dha.2003.1560.
* Speidel, Michael P. (2002). "Berserks: A History of Indo-European Mad Warriors". *Journal of World History.* 13 (2): 253–290. ISSN 1045-6007. JSTOR 20078974.
* Vidal-Naquet, Pierre (1986). *The Black Hunter: Forms of Thought and Forms of Society in the Greek World*. Johns Hopkins University Press. .
* West, Martin L. (2007). *Indo-European Poetry and Myth.* Oxford University Press. .

## Irakurketa gehigarria 
* Daryaee, Touraj. "Männerbund Aspects of Old Persian Anušiya-."  *Achemenet. Vingt Ans Apres: Etudes Offertes a Pierre Briant a L'occasion Des Vingt Ans Du Programme Achemenet.* Edited by Agut-Labordère Damien, Boucharlat Rémy, Joannès Francis, Kuhrt Amélie, and Stolper Matthew W. LEUVEN; PARIS; BRISTOL, CT: Peeters Publishers, 2021. pp. 73–78. Accessed July 2, 2021. doi:10.2307/j.ctv1q26jhj.9.
* Das, Raul Peter; Meiser, Gerhard, eds. (2002). *Geregeltes Ungestüm. Brüderschaften und Jugendbünde bei altindogermanischen Völkern.* Hempen-Verlag.
* Harris, Joseph C. (1993). "Love and Death in the Männerbund: An Essay with Special Reference to the Bjarkamál and The Battle of Maldon". H*eroic Poetry in the Anglo-Saxon Period: Studies in Honor of Jess B. Bessinger.* Western Michigan University, Medieval Institute Publications. .
* McCone, Kim (2021). *Age grades, coevals, age sets and the Roman curiae.* Power, Gender and Mobility: Features of Indo-European Society. University of Copenhagen.
* Powell, Eric A. (2013). "Wolf Rites of Winter". *Archaeology.* 66 (5): 33–36. ISSN 0003-8113. JSTOR 24363683.
* Ruck, Carl Anton Paul (2019). "The Beast Initiate: The Lycanthropy of Heracles". *Athens Journal of History.'' 5 (4): 225–246. doi:10.30958/ajhis.5-4-1. ISSN 2407-9677.
* Russell, James R. (1998). "The Armenian Shrines of the Black Youth (t'ux manuk)". *Le Muséon*. 111 (3–4): 319–343. doi:10.2143/MUS.111.3.519500.
* Sergis, Manolis G. (2010). "Dog Sacrifice in Ancient and Modern Greece: From the sacrifice ritual to dog torture *(Kynomartyrion*)" (PDF). *Folklore*. 45: 61–88.
* Vassilkov, Y. V. (2019). "The Armenian Epic "Daredevils of Sassoun" and the Mahābhārata: Similarity of the Ethnographic Substratum". *Archaeology, Ethnology & Anthropology of Eurasia (in Russian).* 47 (2): 140–147. doi:10.17746/1563-0110.2019.47.2.140-147. ISSN 1563-0110.
* "Youthbands, Migrants, and Wolves". In: Vuković, Krešimir. Wolves of Rome: *The Lupercalia from Roman and Comparative Perspectives.* Berlin, Boston: De Gruyter Oldenbourg, 2023. pp. 146-172. 
* Zoller, Claus Peter (2017). "Traditions of transgressive sacrality (against blasphemy) in Hinduism". *Acta Orientalia* (78): 1–162. doi:10.5617/ao.7265. ISSN 0001-6438. 

## Ikus, gainera 
* Berserker, Gizotso
* Iragate-ohikune
* Efebo, Fianna, 

## Kanpo estekak