Jack London

**Jack London** (San Frantzisko, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1876ko urtarrilaren 12a - Glen Ellen, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1916ko azaroaren 22a) idazlea, kazetaria eta gizarte ekintzailea izan zen. *Letagin zuri* eta *Oihanaren deia* eleberriengatik da ezaguna bereziki.

## Biografia 
Biografo batzuek Jack Londonen aita William Chainey astrologoa izan zela uste dute. Dena dela, Jack Londonek ez zuen heldua izan arte astrologo horren aitatasunarena jakin. 1897an Chaneyri idatzi zion, eta hark Flora Wellmanekin inoiz ez zela ezkondu eta harekin bizi zen bitartean inpotentea zela ihardetsi zion, eta beraz, ezin izan zela haren aita izan.

Ezkontza gauzatu zenetz ez da jakin, San Frantziskoko errolda 1906ko lurrikaran erre baitzen. Arrazoi berbera zela kausa bere benetako bataiatze izena ere ez da jakin. Chaneyk bere gogoetan Flora Wellmani bere emaztea deitzen dio, eta Florak ere bere burua Florence Wellman Chaneytzat agertu zuen iragarki batean.

Jack London bere burua hezitako gizasemea izan zen. 1883an Ouidaren "Signa" eleberri viktoriarra irakurri zuen. Eleberri hartan operagile ospetsu bilakatutako Italiako nekazari baten bizitza aipatzen da. Jackek hori bere idazlea izateko grinaren hasieratzat hartu zuen. 1889an eskolan amaitu ostean latak egiteko Hickmott lantegian hamabi-hamazortzi orduko laneko txandak egiten hasi zen. Lan neketsu horretatik ateratzeko nahian Jennie Prentiss amaordeari dirua maileguan hartu zion eta Razzle-Dazzle ontzia French Frank deritzon ostra piratari erosi zion. Eta segituan bera ere ostra pirata bilakatu zen. Hilabete batzuk pasa eta gero, hala ere, ontziak konponezinezko kalteak izan zituen, orduan lege aldera pasatu zen eta Kaliforniako arrantza patruilan sartu zen.

1893an "Sophia Sutherland" bela ontzian izena eman eta Japonia aldera abiatu zen. Itzultzean herria kinka larrian zegoen eta Oakland greban murgilduta zegoen. Lan latz batzuk izan zituen: errota batean eta argindar lantegi batean adibidez. Orduan Kellyren armadaren bazkide bilakatu eta ehiztari joan zen.

1894an alperkeria zela kausa Buffaloko Erie konderriko espetxean sartu zen hogeita hamar egunez.

1895ean Oaklandeko liburutegi publikoa eta Coolbrith liburuzaina ezagutu zituen (gero Kaliforniako lehen olerkari izendatu ziotena eta San Frantziskoko idazlerik garrantzitsuenetako bat).

Eskale, marinel eta Kelly armadako bazkide izan ostean Oaklandera itzuli zen eta hango unibertsitatean sartu zen. Hor "The aegis" literaturari buruzko aldizkarian artikulu batzuk idatzi zituen.

Jack London Kaliforniako unibertsitatera joateko irrikan zen, eta 1896an, udan asko ikasi eta gero, sartu ere sartu zen. Hala ere, diru kontua zela eta 1897an joateari utzi behar izan zion eta inoiz ez zuen bukatu.

Bere bizitza osoan zehar London kultur askoko laguna izan zen eta 15.000 liburu ale izan zituen.

### Idazle ibilbidearen hasiera (1898-1900) 
1897ko uztailaren 25ean Londonek Klondikeko urre bilatzeko karreran esku hartu nahi izan zuen eta haraino nabigatu zuen. Han bere lehenengo istorio arrakastatsuak idatzi zituen. Jack Oakland utzi zuenean lanaren etikan sinesle bat zen eta sozialista itzuli zen. Hor laneko tranpari ihes egiteko abagune bakarra heziketan eta bere "burmuina saltzean" zetzala ebatzi zuen. Idazketa lana edo negoziotzat hartu zuen; txirotasunetik ateratzeko eta aldi berean aberatsak haien joko propioan kolpatzeko aukera bakarra.

Oaklandera, 1898an, itzuli zenean ospetsu bilakatzeko bere borroka pertsonala hasi zen. Borroka hori, Martin Eden, haren eleberrian kontatu zuen. Argitaratutako bere lehenengo istorioa "To the Man On Trail" izan zen. Overland Monthly aldizkariak 5 dolar besterik eskeini zituenean eta gainera motel-motel ordainduz idazteari uztear egon zen. Hala ere, Black Cat, beste aldizkari batek "A thousand deaths" beste istorio baten truke 40 dolar ordaindu zizkion.

Jack Londonek oso zori ona izan zuen, idazten hasi zenean, merkeago argitaratzeko teknologia berriak sortzen ari baitziren. Honek merkatu zabal bat hedatu zuen eta jendea aldi berean erakarri zuen. Atlantic Monthly aldizkariaren lehenengo aleak Londonen "An odyssey to the North" istorioa argitaratu zuen. 1900ean 2.500 dolar irabazi zituen gaur egunean 50.000 dolar izango zirenak. Bere karrera literarioak erro finkoak zituen dagoeneko.

## Lehen ezkontza (1900-1904) 
Jack London Bess Maddern-ekin ezkondu zen 1900eko apirilaren 17an, eta *The Son of the Wolf* argitaratu zen egun horretan. Bess urte batzuetan bere lagun-taldeko kide izan zen. Staszek dio: "Biek publikoki onartu zuten ez zirela maitasunagatik ezkondu, baizik eta adiskidetasunagatik eta seme-alaba sendoak izango zituztelakoan." Kingmanek dio: "Ondo sentitzen ziren elkarrekin... Jackek argi utzi zion Bessieri ez zuela maite, baina nahikoa gustatzen zitzaiola ezkontza egokia izateko."

Ezkontzan zehar, Jack London-ek bere adiskidetasuna jarraitu zuen Anna Strunsky-rekin, eta elkarrekin *The Kempton-Wace Letters* idatzi zuten, gutun bidezko eleberri bat, non erromantizismoa eta maitasun zientifikoa alderatzen ziren. Anna-k, "Dane Kempton"-en gutunak idazten zituela, ezkontzari buruzko ikuspegi erromantikoa erakusten zuen. Jack-ek, berriz, "Herbert Wace"-ren gutunak idazten zituela, ikuspegi zientifikoa azaltzen zuen, Darwinismoan eta ondorengoen hobekuntzan oinarrituta.

## Plagio salaketak 
Jack London hainbat aldiz plagioan akusatuta izan zen bere ibilbidean zehar. Ez zen bakarrik idazle arrakastatsua izateagatik zaurgarria, baizik eta bere lan egiteko moduagatik ere bai. Elwyn Hoffman-i idatzitako gutun batean esan zuen: "adieraztea, dakizunez nire kasuan askoz errazagoa da asmatzea baino". London-ek Sinclair Lewis gaztearen ipuin eta eleberrien argumentuak hartzen zituen, eta egunkarietako berrietan agertzen ziren gertaerak erabiltzen zituen bere istorioak sortzeko oinarri gisa.

## Puntu politikoak 
Jack London 20 urte zituenean bihurtu zen sozialista. Lehenago, osasun eta indar onari esker, ikuspegi indibidualista eta baikorra zuen: lan gogorra eginez, mundua leku ona zela uste zuen. Baina "Nola bihurtu nintzen sozialista" izeneko saiakeran azaltzen duen moduan, ikuspegi horiek aldatu ziren gizartearen maila baxueneko pertsonak ezagutu zituenean. Orduan, bere baikortasuna eta indibidualismoa galdu zituen, eta erabaki zuen ez zuela inoiz behar baino gehiago lan egingo. Horrela, bere indibidualismoa zapaldua izan zen eta berriro jaio zen, sozialista gisa.

1896ko apirilean, Langileen Alderdi Sozialistan sartu zen, baina 1901ean utzi eta Amerikako Alderdi Sozialistan afiliatu zen. 1896an, *San Francisco Chronicle* egunkariak kontatu zuen nola 20 urteko London-ek Oaklandeko City Hall Parkean sozialismoari buruzko hitzaldi bat eman zuen gauez, eta horregatik atxilotu zuten 1897an.

Bi aldiz aurkeztu zen Oaklandeko alkategai: 1901ean (245 boto lortu zituen) eta 1905ean (981 boto). 1906an herrialde osoan zehar hitzaldiak eman zituen sozialismoari buruz, eta hainbat saiakera bildu zituen liburuetan: *Klaseen Gerra* (1905) eta *Iraultza eta Beste Saiakera Batzuk* (1910).

## Jack London eta boxeoa 
Jack Londonek interes asko izan zituen bere bizitza laburrean, eta horietako bat boxeoa izan zen. Idazleak hainbat lan egin zituen kazetari gisa, XX. mendearen hasierako boxeo-borrokaldi garrantzitsuenak estaliz. Garrantzitsuena 1910ean izan zen "Mendeko Borroka", Jack Johnson beltza eta ospe txarrekoa, eta James Jeffries zuri eta publikoaren gogokoena aurrez aurre jarri zituena. Borrokaldia Johnsonen garaipenarekin amaitu zen, knock-out bidez. Aurretik, Londonek Johnsoni buruz adierazpen arrazistak egin zituen. Gainera, boxeoarekiko zuen zaletasuna literaturan ere islatu zuen, eta horren emaitza izan zen *Knock Out: hiru boxeo istorio* izeneko ipuin bilduma.

## Heriotza 
Jack Londonek hil zenean, eztabaida handia sortu zen. Iturri zahar askok bere burua hil zuela esaten zuten, eta oraindik batzuek hori sinesten dute. Hala ere, badirudi hori zurrumurru edo espekulazio bat dela, bere fikziozko idazlanetan agertzen diren gertaeretan oinarrituta. Heriotza-agirian uremia aipatzen da heriotzaren arrazoia bezala. 1916ko azaroaren 22an hil zen.

Badakigu mina handia zuen eta morfina hartzen ari zela. Baliteke morfina gehiegi hartzeak, nahi gabe edo nahita, heriotzan eragina izatea. Clarice Stasz izeneko idazle batek bere biografian honela dio: “London hil ondoren, hainbat arrazoirengatik, bere inguruan mito bat sortu zen, non alkoholiko eta emakumezale bezala aurkezten zen, bere buruaz beste egin zuela esanez. Baina lehen eskuko dokumentuetan oinarritutako ikerketa berriek karikatura hori zalantzan jartzen dute.”

Jack Londonen istorioetan agertzen da suizidioaren gaia. Bere eleberri autobiografikoan, *Martin Eden*-en, protagonistak bere buruaz beste egiten du, itota hilz. Beste autobiografia batean, *John Barleycorn*-en, gaztetan San Frantziskoko badian mozkortuta ontzitik erori zela dio; "itsasbeheran zarata arraro batek harrapatu ninduen", eta orduetan zehar igerian ibili zen bere burua ito nahian. Ia lortzen du, baina mozkorraldia pasatu zitzaionean, arrantzale batek salbatu zuen. Jack Londonen gorpuzkiak, bere emazte Charmianenak bezala, Glen Ellen (Kalifornia) herrian dagoen Jack London Parke Historikoan daude lurperatuta. Hilobi xumea goroldioz estalitako harri handi batek markatzen du.

## Bibliografia