Maria Modenakoa

**Maria Modenakoa** (italieraz: Maria d 'Este; Modena, 1658ko urriaren 5a - Paris, 1718ko maiatzaren 7a), Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregina, Ingalaterrako Jakobo II.a erregearen ezkontidea izan zen.   Alfontso IV   Reggioko eta Modenako dukearen eta Julio Mazarino kardinal ospetsuaren iloba Laura Martinozziren hiru semeetatik bigarrena izan zen.

## Lehen urteak eta ezkontza 
Bere anai gazteena, Frantzisko, bere gurasoren oinordekoa izan zen duke bezala 1662an hil ondoren, Mariak lau urte zituenean.

Mariaren eta Frantziskoren ama, Laura Martinozzi, zorrotza izan zen haiekin, eta dukerriko erregeorde bihurtu zen semea hazi ahala. Mariaren heziketa bikaina izan zen; frantsesez eta ingelesez aise hitz egiten zuen, latina ongi ezagutzen zuen.

Hazkuntza katoliko zorrotza izan zuen, eta bere amak sortutako ordena erlijioso baten abadesa izatea pentsatu zuen. Frantziako Luis XIV.a erregeak aukeratu zuen Jakoboren neska-lagun katoliko izateko. Done Jakue alarguna Yorkeko dukea zen — Ingalaterrako Jakue II.a errege izango zena —, eta katolizismora bihurtu zen. Botereen araberako ezkontza Modenako duke-jauregian egin zen, 1673ko irailaren 30ean. Ezkontza zeremonia formala Kenteko Dover hirian egin zen urte bereko azaroaren 21ean.

Batasuna alderdi politiko eta dinastiko urgenteen ondorio zen. Jacobok bere lehen ezkontzako bi alaba protestante zituen, Maria eta Ana. Bigarren ezkontza honetatik jaiotako ume bat errege izango zen egunen batean, errege katoliko bat. Maria ederra eta xarmanta zen arren — Karlos II.a gorteiatzera ere iritsi zen —, ingelesek gorroto izan zuten katolizismoagatik. Herri-asmamenak Madame Este goitizena jarri zion. Zurrumurruek, gainera, Clemente X.a aita santuaren agente sekretua zela zioten, Yorkeko dukearen emaztegai egokia zelakoan bere hautagaitza presionatuko zukeena. Ustezko konplot papistan (1678), non bere idazkari Coleman biktima bat izan zen, bera eta Jacobo atzerrira joan ziren zuhurki.

## Seme-alabak 
Gogoeta dinastikoek seme bat premiaz eskatzen zuten. Bere lehen haurdunaldia abortu batean amaitu zen (1674), eta hurrengo 10ak ere abortuak izan ziren edo, lortzen baziren, haurtzaroan hildako seme-alabak izan ziren. 1685ean Jakobo tronura igo ondoren, Mariak seme bat asmatzea lortuko ote zuen galdera esanguratsuagoa izan zen, hau, fede katolikoan hazia, Ingalaterrako etorkizuneko erregea izango baitzen.

1688an, Mariak seme bizi bat izan zuen: Jakobo Frantzisko Eduardo. Gertakizunak espekulazio handia eragin zuen. Haurra hilda jaio zela eta beste batengatik aldatu zutela iradoki zuten, gorpua lapiko batean ateratzen ari zirela disimulatzeko. Arrazoi politikoengatik, benetako jaiotza oso publikoa zen, behintzat: jende askok konplize izan beharko zukeen konspirazio sinesgaitz horretan. Hala ere, zurrumurruak hain izan ziren kezkagarriak, ezen Jakobok bere Kontseilu Pribatuaren bi bilkura berezi deitu behar izan baitzituen Galesko printzea zalantzarik gabe erreginaren semea zela frogatzen zuten testigantzak entzuteko.

Mariak Jakoborengan izan zuen eraginak — maitale multzo batengan jartzen zuen arreta — jesuitei eta absolutismoari mesede egin zien, Frantziako ereduaren arabera.

## Herbestea 
Oinordekoa jaio eta hilabete batzuetara, Whigs aristokraten konplota — Iraultza Loriatsua bezala ezagunagoa — lehertu egin zen. Mariak Frantziara ihes egiten du bere semearekin (1688ko abenduaren 10a). Konspiratzaileek Jakoboren alaba nagusia, Maria, bere senarrarekin, Orangeko Gilen, gonbidatu zuten tronua hartzera. Jakobok ihes egitea eta familiarekin biltzea lortu zuen abenduaren 23an. Erbestean, Luis XIV.a erregearen apopilo gisa bizi izan ziren Saint-Germain-en-Layeko gazteluan.

## Erregina ama erbestean eta heriotzan 
Jakobo hil zenean (1701eko irailaren 6an), Mariak Luis XIV.a konbentzitzea lortu zuen, bere semea Ingalaterrako eta Eskoziako errege bezala onar zezan, Espainiako ondorengotza-gerran ingelesek parte hartzea bizkortu zuen gertaera.Jakobita erbesteratuei lagundu zien bere trebetasunik onenekin.

13 urte besterik ez dituen errege berriak, Maria erregina amak "erregeordetza" bere gain hartzen du hiru urtez, bere semearen gehiengoraino.

Maria erreginak azkar konkistatzen du bere lehengusinaren estimua ezkontzagatik, Frantziako Erregea. Ez du zalantzarik bere jokabidea adibide gisa aipatzeko bere familiari eta bere gorteari, eta ez du inoiz ahazten gonbidatzea eta ohorezko leku bat gordetzea Versaillesen ospatzen diren ekitaldi garrantzitsuetan.

1703 eta 1705ean kirurgia egin zioten bularreko minbizia diagnostikatzeko, eta orain Saint-Germainen bizi ez zenean Chaillot-en geratzen zen maiz. Monasterio honetan, ia uda guztietan egoten zen bere alaba Luisa Mariarekin, zeina amaren lagun hurbila eta kontsolagarria baitzen. Chaillot-en, Maria Beatrizek 1711n jakin zuen bere semeak, Utrechteko Bakeari buruzko aurretiazko hitzaldien ondoren, Luis XIV.a Ingalaterrako errege izatearen aitorpena galdu beharko lukeela eta Frantziatik alde egin beharko lukeela. Izan ere, Jacobo Francisco Eduardo 1712an erbesteratua izan zen. Baina Maria Beatrizek, semearengandik banandu ez ezik, alaba galtzeko mina ere izan zuen 1712an, baztangaren ondorioz, 19 urte zituela. Maria Beatriz gogor jipoitu zuten haren heriotzak. Urteetan alferrik saiatu zen berarentzat egokia zen senar bat aurkitzen. Bi ekitaldiek erregina ohiaren osasuna kaltetzen jarraitzen dute. Hiru urte geroago, Eguzki Erregea hil egin zen eta Orleanseko Felipe I.a erregeordea Hannover Etxera hurbildu zen, erregina ama errespetatu zuen eta bere urrezko erbestean bizitzen utzi zuen.

Familiaren konpainiaz gabeturik, Maria erregina Chaillot eta Saint-Germainen bizi izan zen gainerako egunetan, pobrezia birtualean, bere kabuz bidaiatzeko gai ez zela, zaldi guztiak hil zitzaizkiolako eta ezin zituelako ordezkatu.

1714. urtearen hasieran, hain larri gaixotu zen, ezen bere heriotzak berehalakoa ematen baitzuen, eta, horregatik, agur-gutunak bidali zizkien Luis XIV.ari eta Madame de Maintenoni, baina bere onera etorri zen.

Mariak ia bere ondasun guztia xahutu zuen senarraren eta semearen Britainia Handia gobernatzeko asmo politikoak egia bihurtzeko. Ana erreginak 1713ko abenduan baimena eman zion Mariari bere Wittumaren ordainketak bidaltzeko, baina ez zuen dirurik jaso. Anne zortzi hilabete geroago hil zen eta bere oinordekoa zen Jorge I.ak ez zion axola. Erregina ohiak, beraz, nahiko egoera apalean eman zituen bere azken urteak, baina, hala ere, bere semearen eskubideen alde lan egiten saiatu zen, Jorge tronura iritsi ondoren. Baina jakobitarren lehen matxinadak 1715ean porrot egin zuen; "erregegai zaharrari" errege-koroa ingelesa ukatu zitzaion. Semea ikusi zuen azken aldia 1716. urtearen hasieran izan zen, Eskoziatik itzuli eta denbora baterako Saint-Germainen geratu zenean. Maria Beatrizek, behintzat, bere emazte izango zen Maria Clementina Sobieska aurkitu ahal izan zuen.

Bularreko minbiziak jota eta pneumonia konplikatuak jota hil zen, birikaren ezkerreko aldean, Saint-Germain-en-Laye gazteluan, Parisen, 1718ko maiatzaren 7an, 59 urte zituela. Biharamunean, Liselotte del Palatinadok nekrologiko moduko bat idatzi zuen, hildakoa erregina ona eta errukitsua izan zela eta pobreei zeukan guztia eman ziela esanez, eta ez zen inoiz bere zorigaitzaz kexatu. Chaillot abadian lurperatu zuten. Urte batzuk geroago, bere hilobia suntsitua izan zen Frantziako Iraultzan. Bere erraiak Eskoziako Ikastetxeko kaperan gordetzen dira, gaur egun Santa Genoveva Eskolan, Parisen, 5. barrutian.

Maria maitasunez oroitu zuten bere frantziar garaikideek, eta haietako hiruk, Isabel Carlota del Palatinadok, Saint-Simongo dukeak eta Dangeauko markesak, "santutzat" jo zuten.

## Kanonizazioa 
2007an batzorde bat sortu zen Modenan, eliz agintaritzatik Maria Beatriz erreginaren kanonizazio-kausaren sarrera lortzeko, erreginaren bizitzan *"... santutasuna bereizten duten elementu guztiak" aitortuz, hau da, moralki ukaezina eta menderaezina den bizimodu bat eta uko egitearen bertutea: "Maria Beatrizek tronuari uko egiten jakin zuen bere fedearen izenean, goiburuari jarraiki:" Zeruetako Erresuma ezin da aldatu lurreko erresuma batengatik, handia izan arren ". Lelo nagusia "egizu nahi duzuna" den mundu batean, eta ondasun materialei uko egiten dien bakoitzean jasanezina dirudien mundu batean, Maria Beatrice bizitzaren adibide bat da, benetako itsasargia.*

## Lekukotasun garaikidea 
Bere garaikideek diotenez, neska ederra, jatorra eta adeitsua zen, adeitsua, beti umore onekoa eta oso erlijiosoa, eta, beraz, arropa dotoreen azpian ere zilizioa janzten zuen, eta oheratu aurretik otoitz luze eta debozioz egiten zuen, belauniko, zoru hotzean. Ekialdeko familia osoa bezala, arteen eta literaturaren kultua eta maitalea zen, eta, beraz, artistez eta idazleez inguratu zen. Benedetto Gennari, gorteko pintore bat, Hampton Court-en freskoak eginarazi zituen, eta pinturarekiko, musikarekiko, kantuarekiko, operarekiko eta antzerkiarekiko interesa piztu zuen.

Batzuek diote horrek garaiko arte ingelesa garatzen lagundu zuela. Martin Haile historialari ingelesak aztertu eta deskribatu zuen lehen aldiz Modenako Erregina Maria obran. Haren bizitzak eta 1905ean argitaratutako gutunek honako hau adierazten dute: «... zenbat eta gehiago irakurri zure gutunak eta zenbat eta gehiago ezagutu zure izaera, orduan eta gehiago estimatzen eta miresten zaitugu».

## Arbasoak 
## Bibliografia 
* [*Biografia universale antica e moderna* *Universal ancient and modern biography* (italieraz).**XIX**. presso Gio. Battista Missiaglia.1824, 61.orrialdean.
* «Le Royaume d'Italie, vol. I.». *Les Manuscrits du C.e.d.r.e : Dictionnaire Historique et Généalogique* (Les manuscrits du C.E.D.R.E. (Cercle d'Études des Dynasties Royales Européennes): Dictionnaire Historique et Généalogique): 131-132. 1992. ISSN 0993-3964
* Hanlon, Gregory (2014). ''The Hero of Italy: Odoardo Farnese, Duke of Parma, his Soldiers, and his Subjects in the Thirty Years' War*.Oxford University Press, 8.orrialdea.  ISBN 9780191510908.
* Lombard, Paul (2000). *Vice And Virtue: Men of History -- Great Crooks for the Greater Good''. Algora Publishing. 56.orrialdea. ISBN 9781892941213.
* «La casata d'Este»(italieraz).Castello Estense di Ferrara.2018ko maiatzaren 5ean kontsultatua.
*Stella, Julio César (2010). *La Columbeida. CSIC argitaletxea - CSIC Press.* 21.orrialdea, ootnote 24. 2018ko maiatzaren 5ean kontsultatua. ISBN 9788400085964.

## Kanpo estekak