open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herri-kultura

thumb|300px|Jazza, Ameriketako Estatu Batuetako biztanle afroamerikar xumeenen artean jaioa, musika kultura garaikidean erabat txertatu da.
**Herri-kultura** terminoak herri xeheak (irakaskuntza akademikorik gabeko behe- edo erdi-mailako klasea, edo "plebe" antzinaroan) nagusiki sortu edo kontsumitutako kultura-patroi eta adierazpen artistiko eta literarioei egiten die erreferentzia, tradizioz goragokotzat eta oro har elitistatzat eta baztertzailetzat jo izan diren adierazpen-bitartekoetan zentratutako kultura akademiko, altu edo ofizialarekin kontrajarrita.

## Historia 
Historian zehar, eta biziraupen arrazoi nabarmenak eta eskura dauden baliabideak direla medio, kulturaren aurrerapenak eta aldaketak elite ekonomiko eta akademikoetan izan duen abangoardia ikusita, herri-kultura nahiko estatikoa izan da. Horrek, XIX. mendetik aurrera, pentsamendu nazionalistak herri-kultura talde-nortasunaren erreferentzia gisa erabiltzea eragin zuen, zeinu kultural horietan oinarritu baitzuen nazio edo lurralde bateko kide izatearen ideia.

XX. mendean zehar, hala ere, munduaren zati handi batean eskolatzearen hedapenak eta aisialdiko kulturaren agerpenak herri-kulturak nagusiki estatikoa zen izaera bertan behera uztea eragin dute, batzuetan abangoardia akademikoen sormena gainditzen duen elementu dinamizatzaile bilakatuz. Hala, komikiak — margolaritzaren eta literaturaren eremuan — edo jazzak musikaren eremuan, azkenean, bere izaera marjinala gainditu dute eta arte akademiko gisa ezarri dira.

Gazteak lan-merkatuan sartzeko adina atzeratu denez, errazagoa izan da kultura-produktuen sortzaile eta kontsumitzaile izatea, eta, gainera, berezko azpikulturak edo hiri-tribuak sortu dira, arte- eta filosofia-lehentasun espezifikoekin eta "mainstream" edo gehiengoaren pentsamendu-lerrotik urrun.

Herri-kulturaren edukien merkataritza-ustiapena, behin haren elementu urratzailetik aldenduta, elementu garrantzitsua da masa-kulturaren eraketan, eta garrantzi handiko faktore ekonomikoa musikaren, komikiaren edo bideo-jokoaren industrien bidez.

## Agerpenak XX. mendean 
Osotasunik gabe eta adibide gisa, honako hauek dira XX. mendeko herri-kulturaren agerpen aipagarrienetako batzuk:

* Musikan: tangoa, jazza, bluesa, reggaea, rapa, heavy metala, rocka, popa.
* Dantzaldian: hip-hopa, street dance eta beste hiri-genero batzuk.
* Arte plastikoetan: grafitia.
* Literaturan: generoko literatura deiturikoak: fantastikoa, nobela beltza, zientzia fikzioa.
* Adierazpen bide berrietan: komikia, animazioa, bideo-jokoak, rol jokoak.

## Erreferentziak
Echegaray (kraterra)

**Echegaray** Merkurioko krater bat da. 63 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1985ean jarri zion. José Echegaray (1832-1916) idazle espainiarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Holst (kraterra)

**Holst** Merkurioko krater bat da. 170 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2012an jarri zion. Gustav Holst (1874-1934) musikagile britaniarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Sporting CP (eskubaloia)

**Sporting Clube de Portugal** eskubaloi taldea da, Sporting CP klubaren barruan.

## Palmaresa 
### Portugalen: 37 
* Andebol 1 (19): 1951–52, 1955–56, 1960–61, 1965–66, 1966–67, 1968–69, 1969–70, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1977–78, 1978–79, 1979–80, 1980–81, 1983–84, 1985–86, 2000–01, 2016–17, 2017-18
* Portugaleko Kopa (15): 1971–72, 1972–73, 1974–75, 1980–81, 1982–83, 1987–88, 1988–89, 1997–98, 2000–01, 2002–03, 2003–04, 2004–05, 2011–12, 2012–13, 2013–14
* Superkopa (3): 1997/98, 2001/02, 2013/14

### Nazioartean: 2 
* EHF Challenge Cup (2): 2009/10, 2016/17

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Pavilhão João Rocha

**Pavilhão João Rocha** pabiloia Lisboan kokatutako kirol pabilioia da. Sporting CP kiroldegiko jabea da eta gehienez 3000 ikusle biltzen ditu.

[thumb|500px|erdian|[Sporting CP|Sporting - Benfica Portugaleko Futbol Txapelketarako]]

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Dantza urbano

thumb|250px|URBANOS hiri dantza lehiaketa Brasilen.
**Dantza urbanoa** edo **hiri dantza** () termino generikoa da, eta dantza sozialeko estilo ugari biltzen ditu, hala nola: breakdance, popping, locking, house dance, waacking, voguing, etab. Dantza sozialeko estiloek pauso eta oinarri ugari dituzte, organikoki kultura, denbora une bat, bizimodu bat oinarri hartuta sortuak, elkarrekintza sozial naturalaren eraginez. Kaleko dantza bat herri-dantza bat da, hiri testuinguru batean sortua. Dantza inprobisatuak eta izaera sozialekoak izaten dira, ikusleekiko eta beste dantzariekiko interakzioa eta kontaktua sustatuz. Dantza hauek beraien jatorrizko eremu geografikoko herri kulturaren parte dira.

Kale dantzaren adibide bat litzateke New Yorken, Bronx auzoan, sortu zen b-boying (edo breakdance) delakoa, adibidez. Clogginga hiri dantzaren aurrekaritzat hartzen dute, XIX. mendearen erdialdean iparraldeko Ingalaterrako kale eta fabriketan eboluzionatu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Aiestaran Elizalde

**Mikel Aiestaran Elizalde** (Pasaia, 1910eko irailaren 29a - 1992ko otsailaren 1a), futbol munduan **Aiestaran** bezala ezaguna, 1930. hamarkadako nazioarteko euskal futbolaria izan zen. Bere bizitza profesionala Donostiako Real Sociedad taldearekin lotuta egon zen.

## Biografia 
Mikel Aiestaran Pasaian (Gipuzkoa) jaio zen, 1910ean. Futbolean lehenengo urratsak herriko taldean eman zituen, Pasayako Lagun Ederrak taldean alegia, Pasai Antxo barrutikoa. 1929n, 19 urte bete gabe, Real Sociedad taldeak fitxatu zuen. Erdilari moduan jokatu zuen, nahiz eta defentsa moduan aritzeko gauza izan. Buruko jokuan eta tiro indarrean zituen bere ezaugarri nagusiak. Azkarra zen, bestetik. Futbol profesionalean Aiestaranek bere lanbidearekin lotzeko arazoak izan zituen; bere lanbidea ardo eta olio enpresa batean gerentearen postua zen eta, entrenamenduetara edo kanpora joateko garaian, beti desorduetan ibili behar zuen.

Errealekoan, 1913tik Donostia FC, zazpi denboraldi aritu zen. 169 partidu ofizialak jokatu zituen eta 15 gol sartu zituen; horietatik 95 partidu eta 7 gol lehenengo mailan izan ziren. Errealarekin lortu zuen arrakasta nagusia 1930-31ko Ligan hirugarren postua izan zen (puntuekin lehenengoarekin berdinduta). 1933an Gipuzkoako Txapelketa irabazi zuten.

1933an, 22 urte zituelarik, Espainiako Selekziora deitu zioten. Partidu bakarra jokatu zuen, Frantziako Selekzioaren aurka. Partidua apirilaren 23an izan zen, Parisko Colombesko Stadiumen. Frantziak 1-0 irabazi zuen. Antza denez, Aiestaranek gaizki jokatu zuen.

1935an, Erreala, Donostia FC izenarekin, Bigarren mailara jaitsi zen. Talde horrekin azken denboraldia urte horretan jokatu zuen. Espainiako Gerra Zibilarekin batera bere ibilbidea amaitutzat eman zuen. 19139an, nahiz eta bakarrik 29 urte izan, futbola utzi zuen.

## Taldeak 
### Tituluak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mikel Aiestaranen biografia.
Parisienne

[thumb|*[Vogue* frantziar aldizkariaren azala (1922ko apirila).]]
 () Parisko emakumeen estereotipo bat da. Frantziar dotorezia eta pentsamoldearen ikur, beti  () definiezinagatik bereizten dena, idazleek (Théodore de Banville eta Octave Uzanne adibidez), margolariek, ilustratzaileek (René Gruau, Kiraz, eta berriki Margaux Motin) eta zinemagileek goraipatu zuten. John Galliano moda diseinatzaile britainiarrak, oro har, "ondo orraztua, ondo jantzia" dela deskribatu zuen.

 moda diseinatzaileentzako inspirazio iturria da, horien artean Yves Saint Laurent — bera izan zen ordezkaririk esanguratsuena —, edo lurrin-egileentzako, modaren ikur bihurtuz.

Gaur egun,  gehien pertsonifikatu duen pertsona Inès de La Fressange da, nahiz eta lehenago Bettina Graziani izan, Jeanne Lanvin —  bezala definituta — edo Catherine Deneuve, berriagoa.

## Erreferentziak
Iberiar matxo

**Iberiar matxo** () espainiar maskulinitatearen estereotipo bat da, frankismo berantiarrean eta trantsizioan Alfredo Landaren filmetatik eta Destape zinematik sortua. Garai hartako erdi mailako espainiar gizona irudikatzen du: garaiera txikikoa, beltzarana, iletsua eta emakumeekin obsesionatua.

## Sorrera eta bilakaera 
Francoren politika immobilistak inposatutako aurreiritzi eta tradizio nazional-katolikoak gorabehera, 1960ko hamarkadako Espainiako gizartea kanpotik modernitate-mugimendu berrien etorrera sumatzen hasi zen, garapen eta europar turismoaren aldaketa ekonomikoek bultzatuta.

Orduko Espainiako zinemak ondo islatzen du testuinguru hori bere filmetan, eta horien artean "komedia sexy" izenez ezagutzen den generokoak nabarmentzen dira. Eduki erotikoko filmak dira, zentsuraren oniritzia errazteko umore kutsua dutenak; eta horietan protagonista nagusia gizon bat da, iberiar matxoa, zeinak frankismoaren azken garaiko balioak pertsonifikatzen dituen atzerritik datozen irekitasunaren aldeko idealen aurrean. Estereotipo hau hobekien interpretatu zuen aktorea Alfredo Landa izan zen, bere azpigenero filmografiko propioari izena eman ziona, landismoa. Andres Pajaresek, Fernando Estesok eta Antonio Ozoresk, besteak beste, rol hori jokatu zuten Trantsizio garaiko destape zineman.

Komedia hauetan, iberiar matxoa klase ertain edo ertain-baxuko espainiarra zen, kanpotik zetozen balioez lotsakorra eta suediarrekin obsesionatua, hau da, edozein atzerritar emakume gazterekin. Suediarrak garai hartako espainiarrek amesten zuten oparotasun ekonomikoaren eta askatasun politiko eta sexualaren ikurra ziren. Film hauen argumentuak turismoa, landa exodoa, emigrazioa, etxeko zerbitzua edo tradizio zaharrak bezalako topikoak parodiatzen zituen.

Demokrazia sendotu ondoren, Espainia hainbat hamarkadatan europeizatuta bizi da maila politikoan, ekonomikoan eta sozialean. Hala ere, iberiar matxoaren kontzeptuak bere horretan dirau Espainiako imajinario kolektiboan. Horren frogarik nabarmenena Santiago Segura zinemagileak zuzendu eta protagonizatutako Torrenteren film saila da. Horietan, estereotipo maskulino horren gehiegizko bertsioa berreskuratu zuen.

## Bibliografia 
*
Hegoaldeko Irlanda

**Hegoaldeko Irlanda**,  eta , 1920ko Irlandako Gobernu Legearen pean Irlanda bitan banatutako zatietako bat izan zen. Uharteko 32 konderrietako 26ek osatu zuten, gainontzeko ipar-ekialdeko 6ek Ipar Irlanda osatuz. Hegoaldeko Irlandan Donegal konderria ere sartu zen, Ulster probintziako konderri handiena eta Irlandako iparraldekoena.

Halere, irlandar errepublikarrek Ipar Irlandaren kasuan bezala ez zuten inoiz onartu izan eta garai berean haiek aldarrikatutako Irlandar Errepublikarekin zilegitasun lehia izan zuen.

1921eko maiatzaren 3an sortu zen, Erresuma Batuko zati bezala, eta 1922ko abenduaren 6an desegin zen, Anglo-Irlandar Gerraren amaiera eta Anglo-irlandar Itunaren ondorioz Hegoaldeko Irlandako lurraldea Irlandako Estatu Askea izatera pasatu baitzen.
Iriarte etxea (Ordizia)

**Iriarte etxea**, Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen eraikin bat da, San Joan auzoan.

## Izena 
Letxeria izenez ere ezagutzen da eta horren lekuko Letxeria ahoz bildu da eta iturri dokumentaletan bildutako Lecheria Iriarte eta Lecheria toponimoak. Iriarte izenak etxe bien erdian edo hiriaren erdian dagoen etxe edo ingurua izendatzen du, gaur egun kasu askotan erdigunea deitzen dena, alegia. Izenak historian zehar: Lecheria Iriarte (1863), Iriarte (1956), Lecheria (1956) eta Iriarte (2006)

## Erreferentziak
Chav

thumb|Chav baten karikatura
 ( ahoskatua; iparraldeko Ingalaterran ) Erresuma Batuko zenbait gazteri aplikatutako termino peioratiboa da.  baten irudi estereotipatua langile klasean jatorria duen nerabe edo gazte heldu oldarkor batena da, markako arropak janzten dituena eta estilo informala duena. Gainera, borroka egiteko ohitura du, eta hantustetsua izan ohi da, krimen arinetan parte hartzen du, eta maiz lanik gabe edo soldata baxuko enplegu bat du.

Uste denez, hitza erromanieratik ekarri zuten, gaztelerazko  bezala. Erromanierazko *chavi* hitzak euskaraz "motel" esan nahi du. Termino horren ingelesezko formak esanahi mespretxagarria hartzen du, eta hiztegi nagusietan 2005. urtetik aurrera agertzen hasi zen.

## Erreferentziak
Ordiziako hilerria

**Ordiziako hilerria**, Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen hilerri bat da, San Joan auzoan.

XIX. mendean aurreko hilerria txiki gelditu eta gaur egungo kokalekuan, Beleniturri, Beleniturrialdea edo Altutxo zeritzon lekuan eraiki zen.

## Erreferentziak
Roger B. Chaffee

**Roger Bruce Chaffee** (1935eko otsailaren 15a, Grand Rapids, Michigan &ndash; 1967ko urtarrilaren 27a, Cañaveral lurmuturra, Florida), AEBetako Aire Armadako pilotua eta NASAren Apollo programako estatubatuar astronauta bat izan zen.

Apollo 1 misioaren proba bateko ezbehar batean zendu zen, Virgil Ivan Grissom eta Edward White astronautekin batera, ontzi barnean sutea piztu eta handik atera ezinik kiskaldu zirenean.
Estatuarteko Autobide Sistema

thumb|350px|eskuinera|Estatuarteko Autobide Sistemaren mapa.
**Dwight D. Eisenhower Estatuarteko eta Defentsa Autobide Sistema Nazionala** edo **Estatuarteko Autobide Sarea**,  edo *Interstate Highway System*, AEBetako estatuarteko autobide sare bat da. Oraindik eta handiadoa baina ezezagunagoa den Autobide Sistema Nazionalaren zati da.

1953an Dwight D. Eisenhower presidente bilakatu ostean, bere adiministrazioak autobide sare bat burutzeko proposamena garatzen hasi zen. 1956ko ekainaren 29an osatu zen, eta ordutik aurrera herrialde osoan barna hedatuz eta jada eraikiak zeuden autobideak ere gehituz joan da, batez ere ipar-ekialdean.

2016an sistema guztiko autobideek 7.,556 kilometro luze zuten. Etorkizunean autobide gehiago gehitu eta eraikitzea aurreikusi da.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Ameriketako Estatu Batuetako estatuarteko autobideak
Aingeru matxino eroriak

***Aingeru matxino eroriak***, 1562ko Pieter Bruegel Zaharra flandiarraren margolan bat da. Gaur egun Belgikako Arte Ederretako Errege Museoetan ikusgai dago.

Itun Berriko Apokalipsiaren liburuko 12, 2-9 pasartean oinarritua dago, eta munstruo erdi gizaki erdi animalia diren aingeru erorien itxura bitxiek Jeronimo Boschen eragina erakusten dute.
Margari eroa

***Margari Eroa***, , 1563ko Pieter Bruegel Zaharra flandriarraren margolan bat da. Margoak Margari Eroa edo Dulle Griet infernua erasotzen ari den emakume armada bat gidatzen islatzen du.

Gaur egun, Anberes hiriko Mayer van den Bergh Museoan ikusgai dago.

## Kanpo estekak
Sporting CP (areto-futbola)

**Sporting Clube de Portugal** futsal taldea da Sporting CP klubeko kide.

## Palmaresa 
### Portugalen: 33 
* Lehen Maila (15): 1990/91, 1992/93, 1993/94, 1994/95, 1998/99, 2000/01, 2003/04, 2005/6, 2009/10, 2010/11, 2012/13, 2013/14, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* Portugaleko Kopa (7): 2005/06, 2007/08, 2010/11, 2012/13, 2015/16, 2017/18, 2018/19
* Liga Kopa (2): 2015/16, 2016/17
* Superkopa (9): 2001, 2004, 2008, 2010, 2013, 2014, 2017, 2018, 2019

### Nazioartean: 1 
* UEFA Kopa (1): 2018/19

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mayer van den Bergh Museoa

**Mayer van den Bergh Museoa**, Belgikako Anberes hirian dagoen museo bat da. 1904ean ireki zen eta izena Fritz Mayer van den Bergh (1858-1901) arte-bildumatzailearen bilduman oinarrituz sortu izanagatik datorkio.

Gotiko eta Pizkunde garaiko Belgika eta Herbehereetako margolan garrantzitsuak ikusgai dauzka, tartean Pieter Bruegel Zaharrarenak.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Güell Koloniako kripta

**Güell Koloniako kripta**, Kataluniako Santa Coloma de Cervelló udalerrian dagoen eliza bat da, Baix Llobregat eskualdean.

1908-1915 artean Antoni Gaudi kataluniar arkitektoak Eusebi Güell enpresaburuaren enkarguz eraikiarazi zuen, Güell Koloniako haren langileentzako eraikin erlijiotsu bezala.

## Kanpo estekak 
* Güell Koloniako kripta - Gaudiallgaudi.com
Güell Kolonia

**Güell Kolonia**, Kataluniako Baix Llobregat eskualdean dagoen industria kolonia bat da, Bartzelonako probintziako Santa Coloma de Cervelló udalerrian. Antoni Gaudíren arkitektura ikertzeko erreferente nagusietako bat da, bai eta Kataluniako modernismoaren gune garrantzitsuenetako bat ere.

1890eko hamarkadatik aurrera eraiki zen. Kataluniako industria kolonia gehienetan ez bezala, Eusebi Güell enpresaburuak bere langileen bizi baldintzak hobetzea erabaki zuen, eta bere kultur mezenazgoa ezartzea. Honela, bere izena daraman koloniari arkitektura moderdistako kultura eta erlijio eraikinak eraikitzea erabako zuen, horien artean, Antoni Gaudi arkitektoaren Güell Koloniako kripta nabarmentzen da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Industria kolonia

[thumb|250px|eskuinera|[Ihurre (Olaberria)|Ihurre, Gipuzkoako Goierri eskualdeko Olaberri udalerriko Aristrain lantegiaren industria edo langile kolonia.]]
[thumb|250px|left|[Thouars trenbide herria, Frantzia mendebaldea, 1931 eta 1960 artean garatu zen.]]
**Industria kolonia** edo **langile kolonia**, hiri edo herrigunetik aldenduta lantegi bati loturik dagoen instalazio edo bizileku eraikin multzoa da. Hauetan langileak bizi arren, jabetza partzialki edo osoki enpresarena da.

Beren helburua lantegi horretako langileen bizilekua izateaz gain lantegitik hurbil mantentzean datza. Normalki, langileek egunerokotasunean dauzkaten beharrak asebetetzeko instalakuntzak dauzka, adibidez, ekonomatoa, parkeak, kulturguneak, aisiguneak, tabernak eta abar.

Euskal Herrian XIX. mendearen amaieratik industriagune nagusietan eraiki izan dira, bereziki Bizkaia eta Gipuzkoan.
The Gentlemen (2019ko filma)

***The Gentlemen*** (),  Guy Ritchie ingelesak 2019an zuzendutako ekintza eta komedia film bat da. Matthew McConaughey, Charlie Hunnam, Henry Golding, Michelle Dockery, Jeremy Strong, Eddie Marsan, Colin Farrell eta Hugh Grant aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mickey Pearson britainiar estilodun gangster eta kannabis trafikatzailea bere inperioa jatorria Oklahoman duen aberats dinastia bati saltzen saiatu da. Horrek gatazkak sortu ditu aurkariekin, boxeoko entrenatzaile batekin eta ikertzaile pribatu oso zorrotz batekin.

## Aktoreak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ezkata distiratsu

thumb|Ezkata distiratsudun zapatua
**Ezkata distiratsuak**, **lentejuelak** (Heg.) edo **pailletak** (Ipar.) xafla distiratsu txikiak dira, orokorrean, dilista edo zirkulu formakoak, apaintzeko asmoarekin erabiltzen direnak. Kolore eta tamaina ugaritan daude eskuragarri, baita beste forma geometriko batzuekin ere, karratuak edo izardunak kasu. Ezkata distiratsuak arropa, bitxiak, poltsak eta bestelako osagarriak apaintzeko erabiltzen dira.

Ezkata distiratsu handiak, goiko aldetik bakarrik lotuak, karteletan eta beste adierazle batzuetan erabili dituzte, bereziki kartel argitsuak eta neonezko errotuluak garatu aurretik.

Modan, ezkata distiratsuak gorakada berezia izan zuen 1920 eta 1950eko hamarkaden artean, bereziki emakumeentzako diseinu ausartetan; ohikoa baitzen zinemaren eta ikuskizunaren munduan erabiltzea. 1970eko hamarkadan, disco musikaren sukarrarekin, ezkata distiratsuek indarra berreskuratu zuten eta gizonezkoen modan protagonismoa irabazi zuten; Jackson Fivetarrek eta Bee Geesek harri erakutsi zituzten, eta Gary Glitterrek ere bere izen artistikoa aukeratu zuen haiei erreferentzia eginez. Ondoren, ezkata distiratsua modaz pasatutzat jo zen, gaur egun pasabideetan berreskuratu den arren, ohi  frantses hitzarekin deitua.

## Erreferentziak
Nabarmen (estereotipoa)

thumb|"El Hortera", *Los españoles pintados por sí mismos* bildumaren ilustrazioa (ed. 1851).
**Nabarmen** () bere ohitura, egite, molde edo itxura gaitzesgarri edo bitxiengatik nabarmentzen dena da.

Estereotipoa Madrilgo burgesiaren merkataritza loretsuaren garaian agertu zen, XIX. mendearen eta XX.aren lehen herenean. Sarri bere garaikideek pertsonaia pintoresko eta kastizo bezala erretratatu zuten. Espainiar errealismoko maisuek deskribatu zuten, Benito Pérez Galdós eta Ramón Pérez de Ayala kasu, edo alderdi anitzeko literatuak, Ramón Gómez de la Serna kasu, eta sarritan zartzuelako pertsonaia koral bezala agertzen zen.

1970eko hamarkadatik aurrera, terminoa berreskuratu zuten tonu peioratiboarekin modu deigarrian eta gusturik gabe, jatorri germaniarreko kitsch mugimenduaren estetikatik gertu, janzten eta apaintzen den gizabanakoa izendatzeko, eta arrunt, zakar edo gustu txarrekoa dena adjektibatzeko mespretxuzko epiteto gisa.

Gaiari buruzko azterlan batzuek nabarmen berri hauen agerpena 1960ko hamarkadaren amaieran kokatzen dute. Nabarmen berri honek jada izaera nazionala du eta ez da Espainiako hiriburura mugatzen. Frankismoaren gainbeherarekin eta Espainiako herriaren ohiko forma kateatuen liberalizazioarekin batera, zeina, azkenean, atzerriko modei lotsarik gabe irekita baitzegoen, estetika deigarri eta koloristak erabakitako une estrategikoan. Ameriketako Estatu Batuetatik eta Ingalaterratik ekarritako beat modaren jarraitzailea, lentejuelak, kanpai-formako galtzak, papar-hegal handiak eta orpo rokokoko zapatak jantzi zituen, Queen, The Bee Gees, David Bowie edo ABBA laukote suediarra bezalako musikariek ospetsu bilakatu zituztenak.

## Erreferentziak
Irlandar Aliantza Unionista

**Irlandar Aliantza Unionista**,  edo *IUA*, baita **Irlandar Alderdi Unionista**, , edo **Unionistak** bezala ezaguna ere, Irlandako alderdi unionista bat izan zen. Eskuineko ideologia kontserbadorea zuen, bere kideen artean Irlanda osoan bizi ziren jauntxo eta merkatari anglo-irlandar protestanteak zeuden.

1891an sortu zen, aurreko Irlandar Batasun Unionista eta Abertzalea (1885-1991) alderdi unionista ordezkatuz. Irlanda osoan hedatzen zen, gaur egungo Ipar Irlandara mugatzen diren alderdi unionistak ez bezala, horregatik haien aitzindaria da. XIX. mendea eta XX. mendearen hasieran Ipar Irlanda unionismoaren gotorleku nagusia izan arren, Dublin hiriburuan eta hegoaldeko beste hainbat hiri eta udalerri handietan ere unionistak baitzeuden, irlandar nazionalista eta errepublikarren aurrean gutxiengoa izan arren. Alderdi honetako buruzagi nagusiak Edward James Saunderson eta Arthur Maxwell anglo-irlandarrak izan ziren.

1921ean desegin zen, Hegoaldeko Irlanda eta Irlandako Estatu Askea hedatzearekin bat, Hegoaldeko Irlandako unionista asko Ipar Irlanda edo Erresuma Batuko beste lurraldeetara lekualdatu baitziren.
Inès de La Fressange

**Inès Marie Lætitia Églantine Isabelle de Seignard de La Fressange** (Gassin, 1957ko abuztuaren 11) frantziar modeloa da.

15 urterekin hasi zen modelo lanetan. Louvreko Eskolan artearen historia ikasten ari zela, modelo gisa zortea probatzea erabaki zuen, diru pixka bat lortzeko helburuarekin. Handik hiru urtera, Paolo Roversi argazkilariak *Elle* aldizkarirako erretratatu zuenean, Karl Lagerfeld diseinatzaile alemaniarrak Chanel enpresa frantziarraren irudi esklusiboa izateko aukera eskaini zion. 1980an, joskintza handiko etxe honekin modelo kontratu esklusibo bat sinatu zuen lehen modeloa bihurtuz eta nazioarteko ospea lortuz.
Bettina Graziani

**Bettina Graziani** (Normandia, 1925eko maiatzaren 8a - Paris, 2015eko martxoaren 2a), **Simone Micheline Bodin** jaioa, frantses modeloa izan zen.

1950eko hamarkadako modelorik kotizatuena izan zen, Dior etxearen irudia hilezkortzen lagundu zuena, baina Hubert de Givenchy eta Jacques Fath diseinatzaileen musa ere izan zen. Henri Cartier Bresson, Irving Penn, Robert Doisneau, Erwin Blumenfeld eta azkenaldian Pierre & Gilles eta Mario Testino argazkilarientzat posatu zuen.

Bere karreraren gailurrean, 1955ean amaiera eman ziona, Bettina, Frantziako modelorik nabarmenena zen, eta garaiko hobekien ordaindutakoa. Gero, Valentino eta Ungaro markentzat aritu zen harreman publikoetan. baina, ezkondu baino pixka bat lehenago, auto istripu bat izan zuten, non bera hil zen.

## Erreferentziak
Amaral (kraterra)

**Amaral** Merkurioko krater bat da. 108,52 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2008ko azaroaren 20an jarri zion. Tarsila do Amaral (1886-1973) margolari brasildarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Eitoku (kraterra)

**Eitoku** Merkurioko krater bat da. 101 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2010ean jarri zion. Kanō Eitoku (1543-1590) margolari japoniarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Jeanne Lanvin

**Jeanne-Marie Lanvin** (Paris, 1867ko urtarrilaren 1a - *ib.*, 1946ko uztailaren 6a) frantses moda-diseinatzailea izan zen. Oraindik jardunean zegoen Parisko moda-etxe zaharrena sortu zuen, Lanvin etxea.

Bere talentua aitortu zuten eta 1909an emakumeentzako lehen bilduma bat kaleratu zuen. Une horretatik aurrera, Lanvin, bere diseinu ultrafemeninoengatik ezagutua izan zen, greko-erromatar inspirazioagatik, kolorearen nagusitasun handiarekin, Lanvin urdina, Polignac arrosa eta Velasquez berdea nabarmenduz.

## Bilduma Metropolitan Museum of Art, New York 

File:"Roseraie" MET 64.126.7a-b front CP3.jpg|"Roseraie", gaueko soinekoa (zeta), udaberri/uda 1923.
File:"Jolibois" MET 86.71.1 CP3.jpg|"Jolibois", gaueko soinekoa (zeta), udazken/negu 1922-23.
File:"Ko.I.Noor" MET C.I.60.19ab F.jpg|Ko.I.Noor, gaueko jantzia (zeta eta metala), udaberri/uda 1927.
File:"Phèdre" MET 84.30 front CP3.jpg|"Phèdre", gaueko soinekoa (zeta eta metala), udazken/negu 1933.
File:"Fusée" MET DT10674.jpg|"Fusée", gaueko soinekoa (zeta), 1938.
File:"Cyclone" MET CI.46.4.18ab.jpg|"Cyclone", gaueko soinekoa (zeta lentejuelekin), 1939.
Michelangelo (kraterra)

**Michelangelo** Merkurioko krater bat da, lehen Solitudo Promethei izenarekin ezagututa. 216 kilometro diametroko zabalera du. H-12 koadrantean dago. Bere izena Michelangelo (1475-1564) margolari italiarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Belgikako Arte Ederretako Errege Museoak

**Belgikako Arte Ederretako Errege Museoak**,  eta , Belgikako Brusela hiriburuan dauden sei museoz osatutako multzoa da.

Bere bilduma 20.000 marrazki, eskultura eta margolanez osatua dago, XV. mendetik hasi eta gaur egun artekoak. Flandriar margolaritzaren bilduma zabala du, tartean Pieter Bruegel Zaharra, Rogier van der Weyden, Robert Campin, Antoon van Dyck eta Jacob Jordaens. Bestalde, Peter Paul Rubensi buruzko "Rubens Gunea" ere badu, artista horren 20 margolanez osatua.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Rembrandt (kraterra)

**Rembrandt ** Merkurioko krater izugarri handia da. 750 kilometroko inguru diametroko zabalera du. Dirudienez asteroide baten inpaktua orain 4000 milioi urte sortu zuen. MESSENGER espazio zundak aurkitu zuen 2009ko apirilean.

Bere izena Rembrandten (1606-1669) margolariaren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Disney (kraterra)

**Disney** Merkurioko inpaktuzko krater bat da. 113 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2012an jarri zion. Walt Disneyren (1901-1966) omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Calvino (kraterra)

**Calvino** Merkurioko inpaktuzko krater bat da. 67 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2009an jarri zion. Italo Calvinoren (1923-1985) omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Mena (kraterra)

**Mena** Merkurioko inpaktuzko krater bat da. 25 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1976an jarri zion. Juan de Mena (1923-1985) Gaztelako idazlearen omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Gilbert (Marteko kraterra)

**Gilbert** izeneko Marten dagoen tamaina handiko talka krater bat da: 126 km-ko diametroa du. Promethei Terra aldean dago. 1973tik Grove Karl Gilbert geologo estatubatuarraren izena darama. Goi ordoki berean beste krater batzuk daude, guztiak oso markatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akutagawa (kraterra)

**Akutagawa** Merkurioko inpaktuzko krater bat da. 106 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2015ean jarri zion. Akutagawa Ryunosuke (1892-1927) idazle japoniarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Iazu (kraterra)

**Iazu** izeneko Marten dagoen tamaina handiko talka krater bat da: 6,8 km-ko diametroa du. Meridiani Planum aldean dago. 2006tik Errumania hegoaldeko Iazu herriaren izena darama.

Iazu kraterra Mars Exploration Rover-B Opportunity jaitsi zen tokikit gertu dago, 38 kilometro. Haren hormak Roverri esker ezagutzen da, Endeavour kraterako bidean egin zituen argazkiei esker..

## Orbitatik ikuspegia 

Fitxategi:Endeavour Crater Annotated 2009-03-07.jpg|bi kraterren ikuspegia goitik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plan cœur

***Plan cœur*** Frantziako telesail komikoa da, 2018an Netflixek igorri zuena.

## Sinopsia 
Elsa 30 urte betetzear da, eta bere mutil-lagun ohiarengandik liluraturik dago, bi urteko hausturaren ostean. Bere lagunek *escort* bat kontratatzea erabakitzen dute, harekin atera eta autoestimua igo ahal izateko.

## Aktoreak 
* Zita Hanrot: Elsa Payette
* Sabrina Ouazani: Charlotte Ben Smires
* Joséphine Draï: Emilie "Milou" Châtaigne
* Syrus Shahidi: Antoine Ben Smires
* Marc Ruchmann: Julio Saldenha/Jules Dupont
* Guillaume Labbé: Maxime "Max" Pauillac
* Tom Dingler: Matthieu

## Kanpo estekak
Kuasisatelite

thumb|Kuasisatelite arrunt baten orbita erakusten duen diagrama.
**Kuasisatelite** bat izar bat orbitatzen duen argizagi bat da, planeta jakin batekiko 1:1 erresonantzia orbitalean dagoena. Erresonantzia honetan dagoen gorputz orok orbita erlatiboki egonkorra manten dezake denbora luzez.

Planeta baten kuasisatelite batek eta planetak berak denbora-tarte bera behar dute izarraren inguruan itzuli bat egiteko. Alabaina, bi orbitek eszentrikotasun desberdina edukiko dute. "Egiazko" sateliteek ez bezala, kuasisateliteek planetaren Hill esferatik kanpo orbitatzen dute; Hill esferaren barnean, planetak satelitearengan eragiten duen grabitazio-indarra beste edozein argizagik eragiten duena baino handiagoa da. Hortaz, kuasisatelite baten orbita ez dago bere planetaren mende bakarrik, beste argizagiek ere alda dezakete eta hortaz, uneren batean erresonantzia orbitala hautsi daiteke.

## Adibideak 
### Artizarra 
Artizarrak soilik kuasisatelite ezagun bat du, 2002 VE68. Asteroide hau Merkurio- eta Lur-gurutzatzaile bat da aldi berean eta dirudienez, Artizarraren "bizilagun" izan da azken 7000 urteetan, baina hemendik 500 urtera erresonantzia-orbitatik kanporatua izango da.

### Lurra 
2016an Lurrak bost kuasisatelite ezagun zituen: (164207) 2004 GU9, (277810) 2006 FV35, 2013 LX28, 2014 OL339 eta (469219) 2016 HO3. 2002 AA29, 2003 YN107 Esan dezakegu kuasisatelite gisa izango duen egonaldiaren erdialdean dagoela, duela 12.500 urte inguru ezarri baitzuen orbita hori eta hurrengo 12.500 urteetan hala iraungo baitu. Alabaina, Jupiterren kuasisateliteek gehien jota 10 milioi urte iraun dezakete eta Saturnorenek ehun mila urte. Jakina da Jupiterrek eta Saturnok kuasisateliteak dituztela.

### Kuasisatelite artifizialak 
1989an, Phobos 2 sobietar zundak Marteren Phobos satelitearekiko kausisatelite orbita ezarri zuen, zainak 100 kilometroko batez besteko orbita-erradioa zuen. Konputagailu bidezko kalkuluen arabera, zundak bertan iraun zezakeen zenbait hilabetetan zehar. Alabaina, zundarekiko konexioa galdu egin zen, bere aginte sistemako akats baten erruz.

### Kuasisatelite arrotzak 
Zenbait kuasisatelite ez daude orbita horretan haien planetak eragindako indar grabitazionalarengatik, beste gorputz batek eragindako zeharkako indarrarengatik baizik. Gorpuz hauei *nahigabeko kuasisatelite* edo *kuasisatelite arrotz* izena jartzen zaie.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
Ardi merino

**Ardi merinoa** () Espainiako ardi arraza endemikoa da.

## Historia 
Bere jatorria zalantzazkoa da, litekeena da Leongo Erresumako merio () edo zerga kobratzaileengandik etortzea. Ideia honen arabera, ardi merinoa iparraldeko Afrikan sortu eta Iberiar penintsulara pasa zen, non Mestaren Kontseilu Zintzoa boteretsuak azkar bereganatu zuen, mende batzuetan zehar bere monopolioa izatera iritsiz, ordura arte nonahi agertzen zen Mantxako ardiaren kaltetan. Dena den, litekeena da arraza penintsulako hegoaldean sortzea garai horretan edo pixka bat lehenago.

XVIII. mendean sartu zen lehen aldiz Frantzian. Borboiko lehen errege Filipe V.aren ekimenez, Luis XIV.a Frantziako erregeari arraza kotizatu honetako bikote bat oparitu zizkion. Ordura arte oso delitu larria izan zen arraza hori Espainiatik kanpora ateratzea. Izan ere, Mestako Kontseilua arduratzen zen horrelakorik gerta ez zedin. Espainiak bere artile kotizatua monopolioan esportatzen zuen Europako gainerako tokietara.

Gaur egun buru gehienak AEBetan, Argentinan, Hegoafrikan, Zeelanda Berrian eta, batez ere, Australian biltzen dira.

## Ezaugarriak 
Arraza trinkoa da, lepo eta hanka motzekoa, artile luze, fin eta kizkurra duena. Hau giro eguzkitsu eta hondartsuetan hazten diren espeziemenetan kalitate hobekoa da. Mantuaren kolorea zurixka da, orbanik gabea, eta oso kasu bakanetan soilik arrek adar batzuk dituzte kiribilean.

## Kanpo estekak
Focas (Marteko kraterra)

thumb|300px|Focas kraterrean kanalak ikus daitezke.
**Focas** izeneko Marten dagoen talka krater bat da: 76,5 km-ko diametroa du. Ismenius Lacus lau angelukoa da. Inguruan Cerulliren ipar-ekialdean, Magginiren ipar-mendebaldean eta Semeykinen hego-ekialdean dago. Jean Focas (1909-1969) greziar-frantses astronomoaren izena darama. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1973an jarri zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Focas kraterraren kokapena Google Marsen.
Au service de la France

***Au service de la France*** Frantziako umorezko telesail da, 2015ean Arten igorri zutena.

## Sinopsia 
1960an André Merlaux gaztea Frantziako Zerbitzu sekretuan sartzeko entrenamenduan onartua izan zen. Bere lana Moïse zuzendariak zainduko du, Moulinier (Afrikari buruzko gaien arduraduna), Jacquard (Aljeria) eta Calot (ekialdeko Europa) lankideek aholkatzen duten bitartean. Hau guztia, Gerra Hotzaren erdian, Frantziako kolonien deskolonizazioa, Aljeriako Independentzia Gerra, eta Frantziak krisian duen superpotentzia gisa duen posizioa.

## Aktoreak 
* Hugo Becker: André Merlaux
* Wilfred Benaïche: el Coronel Maurice Mercaillon.
* Christophe Kourotchkine: Georges Préjean, "Moïse"
* Mathilde Warnier: Sophie Mercaillon
* Karim Barras: Jacky Jacquard
* Bruno Paviot: Roger Moulinier
* Jean-Édouard Bodziak}}: Jean-René Calot

## Kanpo estekak
Meurtres à...

***Meurtres à...*** Frantziako telefilm saila da. 2013tik *France 3*n igorri dute. Atalek bina heroi dituzte, atalez atal aldatuz doazen bi pertsonaia. Sailak sekulako arrakasta du Frantzian, eta *France 3* kateko ikusienetako bat: batez beste, lau milioi ikusle ditu.

## Telefilmak 
### 1. denboraldia (2013-2014) 
# *Meurtres à Saint-Malo*
# *Meurtres au Pays basque*
# *La Disparue du Pyla*
# *Meurtres à Rocamadour*
# *Meurtres à Rouen*

### 2. denboraldia (2014-2015) 
# *Meurtres à Guérande*
# ''Meurtres à l'île d'Yeu*
# *Meurtres à Étretat*
# *Meurtres à Carcassonne*
# *Meurtres au mont Ventoux*

### 3. denboraldia (2015-2016) 
# *Meurtres à Collioure*
# *Meurtres à La Rochelle*
# *Meurtres en Bourgogne*
# *Meurtres à Avignon*
# *Meurtres à l'île de Ré*
# *Meurtres à La Ciotat*
# *Meurtres sur le lac Léman*
# *Meurtres en Martinique*

### 4. denboraldia (2016-2017) 
# *Meurtres à Dunkerque*
# *Meurtres à Grasse*
# *Meurtres à Aix-en-Provence*
# *Meurtres à Strasbourg*
# *Meurtres en Auvergne*

### 5. denboraldia (2017-2019) 
# *Meurtres dans les Landes*
# *Meurtres à Sarlat*
# *Meurtres à Orléans*
# *Péril blanc (Meurtres en Savoie)*
# *Meurtres en pays d'Oléron*
# *Meurtres en Cornouaille*
# *Meurtres en Haute-Savoie*
# *Meurtres à Brides-les-Bains*
# *Meurtres dans le Morvan*
# *Meurtres à Lille*
# *Amours à mort (Meurtres en Moselle)*
# *Meurtres en Lorraine*
# *Meurtres à Colmar*
# *Les Ombres de Lisieux (Meurtres à Lisieux)*
# *Meurtres en Cotentin*

### 6. denboraldia (2019-2020) 
# *Le Pont des oubliés*
# *Meurtres en Corrèze*
# *Meurtres à Belle-Île*
# *La Malédiction de Provins*
# *Les Secrets du château (Meurtres à la Rochefoucauld)*
# *Meurtres à Tahiti*
# *Meurtres dans le Jura*
# *Meurtres en Pays Cathare*
# *Meurtres à Cayenne*
# *Meurtres à Cognac*
# *Meurtres à Albi*
# *Meurtres dans les Trois Vallées*
# *Meurtres à Pont-L'Évêque*
# *Meurtres à La Pointe du Raz''
Meurtres au Pays basque

***Meurtres au Pays basque*** Frantziako telefilma da, Éric Duretek France 3rako zuzendu zuena. *Meurtres à...* filmaren bigarren atala izan zen.

## Sinopsia 
Donibane Lohizunetik gertu, emakume gazte bat hilotz aurkitu dute, torturapean hila. Marie Daguerrek ikerketari ekin dio.

## Aktoreak 
* Antoine Duléry: Vincent Becker
* Claire Borotra: Marie Daguerre
* Julien Alluguette: Mathias Cazes
* Sébastien Lalanne: Gabriel Elbaz
* François Dunoyer: Perrat komisarioa
* Thomas Jouannet: Antonio
* Smadi Wolfman: Claire Vannier
* Stéphane Caillard: Kattin Arrosteguy
* Xavier Boiron: Coben
* Sidwell Weber: Lola
* Juliette Plumecocq-Mech: Faustine
Iparraldeko Ingalaterra

**Iparraldeko Ingalaterra** () Ingalaterrako eskualde kulturaletako bat da. Ez da eskualde administratibo bat, baizik eta konderrien amalgama informal bat. Hegoaldeko muga, gutxi gora-behera, Trent ibaia da, iparraldekoa, berriz, Eskoziak inguratzen du. Batzuetan Man uharteko historian, gaur egun Koroaren dependentzia bat dena, geopolitikoki eskualdearekin lotu izan dute, eta zenbait alderdi kulturaletan hala izaten jarraitzen du. Ingalaterra iparraldeko konderriek 14,5 milioi biztanle dituzte, 37.331 km²-ko azalerarekin.

## Historia 
Antzinatean, eremuaren zatirik handiena Brigantiaren zati zen, brigantiarten aberria eta Britainia Handiko britaniar erresumarik handiena zena. Britania konkistatu ondoren, York hiria, erromatar probintziako hiriburu bihurtu zen, lehenik Behe Britania deitua, eta, ondoren, Britania Secunda. Erromatar legioak eskualdea utzi ondoren, Yr Hen Ogledd bezala ezagutua izatera pasa zen. Elite gobernari anglo batek Bernicia eta Deira erresumak sortu zituen, horietatik Northumbria sortu zelarik, eta, Lindisfarne inguruan zentratua eta Irlandako monjeen laguntzarekin, jarduera kultural, akademiko eta monastikoko urrezko aro bat. Eskandinaviar bikingoek eremuaren zati handi baten kontrola lortu zuten: Danelaw izeneko eskualdea Man Erresuma eta uharteekin, Dublin eta Norvegiarekin bat eginez.

1066an normandiar konkistaren ondoren, Iparraldeko sarraskiak hondamena eragin zuen. Hala ere, hirien eraikuntza eta fundazioa, handik gutxira sustatu zen. Iparraldeko Kontseilu bat indarrean egon zen Behe Erdi Aroatik Ingalaterrako Iraultzara arte. Anglo-eskoziar mugako eremuan Britainia Handiaren bateratzeraino borrokatu zuten Estuardotarren alde.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montevallo (kraterra)

**Montevallo** izeneko Marten dagoen nahiko talka krater handia da: 51,9 km-ko diametroa du. Tibrikot kraterraren ipar-ekialdean eta Balvicar kraterraren hego-ekialdean dago. Izena 1988an onartu zuen Nazioarteko Astronomia Elkarteak AEBko Alabamako Montevallo herriari erreferentzia eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Montevallo kraterraren kokapena Google Marsen.
Soju

**Soju**a () Koreako edari destilatu bat da. Soju marka gehienak gaur egun Koreako Penintsulan eginak dira. Sojua tradizionalki arrozarekin egina dagoen arren, marka garrantzitsu gehienek arroza beste almidoi batzuekin ordezkatzen dute, hala nola, patata, garia, garagarra eta juka (koreeraz *dangmil* deitua). Sojuaren kolorea argia da, eta alkohol-graduazioa %&nbsp;16,8tik %&nbsp;53ra bitartekoa izan ohi da, ohikoena %&nbsp;20koa izanik. Sojuaren zaporea vodkarenarekin konpara daiteke, nahiz eta sarri gozoagoa izan, bere elaborazioan gehitutako azukreak direla eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grieg (kraterra)

**Grieg** Merkurioko talka krater bat da. 59 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1979an jarri zion. Edvard Grieg (1843-1907) musikagile norvegiarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Edari destilatu

**Edari destilatua** ardo, fruitu edo barazkien destilazioak eragindako edari alkoholikoa da. Destilazio prozesuak likidoa kontzentratzen du alkohol-graduazioa handitzeko.

### Destilatutako  edariak 
# Absenta
# Aquiavit
# Arak Baliko irlako
# Arak Libanokoa
# Baiju txinatarra
# Boukha
# Bourbon
# Brandya
# Brennivín
# Cachaça  Brasilgo edaria
# Calvados
# Caribeko rona
# Dolo Burkina fasoko edaria
# Gin
# Grappa
# Guaro edaria
# Jenever Herberehetako edaria
# Koñac,
# Mezkala edaria
# Palinka: Hungariako edaria da 37,5-70% artekoa aurkitu daiteke. Aranak, sagarrak, gereziak, udareak, abrikot, fruituen zukua hartzitu eta destilatu ondoren lortzen den edaria da. Normalean txuria izaten da baina kasu batzuen barriketan zahartzearen ondorioz kolore gorrixka izan dezake. Gehienetan txupitoko edalontzietan eta trago txikietan edaten da. Urrian Budapesten Saltxitxak eta palinka festibal ezaguna izaten da.
# Pastis
# Pattarra
# Pattarra Galiziarra
# Pisto hegoamerikako edaria
# Rakija
# Rona Karibekoa
# Rona Reunión irlakoa
# Sagardoz
# Sake japoniarra
# Shochu japoniarra
# Singani edaria
# Single malt
# Sobadi
# Soju Coreako edaria
# Tequila
# Vodka
# Whiskia
# Whisky irlandesa
# Whisky Japoniarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gainsborough (kraterra)

**Gainsborough** Merkurioko talka krater bat da. 95 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1985ean jarri zion. Thomas Gainsborough (1727-1788) margolari ingelesaren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Roerich (Merkurioko kraterra)

**Roerich** Merkurioko talka krater bat da. 111,67 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2013an jarri zion. Nikolaj Konstantinovic Roerich (1874-1947) margolari errusiarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Txorien hizketa

**Txorien hizketa** edo **txorien hizketaldia**, pertsieraz منطق الطیر‎, *Mantiq al-Tayr*, edo مقامات الطیور, *Maqāmāt-uṭ-Ṭuyūr*, Farid ud-Din Attar pertsiar sufiaren olerki bat da. Izenburua Koraneko 27:16 pasartetik hartua da, honetan Sulayman (Salomon) eta Dāwūdi (Dabid) txorien hizketa (manṭiq al-ṭayr) irakatsi zietela aipatzen da.

## Argumentua 
Epopeia mistiko bat da, honetan hogeitamar mila txori argi-oilar baten gidaritza espiritual baten pean, bildu eta Simurg edo errege-txoriaren bila abiatzen direla azaltzen da, batzutan Fenixa bezalako hegazti mitologikoekin ere parekatzen da. Simurg hegaztia jainkotasuna, jatorria eta edozein txori bidaiariaren patuaren analogia da.

Idazlan hau sufismoaren erlijio eta kultur usadioaren lan nagusienetakotzat jotzen da. Musulman kottonte honetako edozein pertsonarentzako gida bezala zerbitzatzeko idatzia dago, Ala edo jainkoarengana hurbildu dadin. Bidaiaren istorioaz gain, liburuak ipuinak, kondaira erdihistorikoak, Koranaren aipuak eta kultur usadiotik ateratako kontakizunak ere baditu, hastapen bidaiko oztopoak islatu eta nola gainditzeko balio dutelarik. Bidaian zehar txoriak banaka-banaka aitzakia bat jarriz taldea uzten joango dira, hegazti bakoitzak portaera txarra sinbolizatzen du, eta bidaia hasitako txori ugarietatik amaierara hogeitamar iritsiko dira.

### Haranak 
Hegaztiek Simurg bilatzeko beren bidaian zehar zazpi haran igaroko dituzte:

# Talab (Bilaketa)
# Ishq (Maitasuna)
# Ma'refat (Jakintza)
# Isteghnâ (Eskuzabaltasuna)
# Tawhid (Jainkoarekin batasuna)
# Hayrat (Harridura)
# Faqr eta Fana (Txirotasuna eta Frustrazioa)

Honakoak sufiek Jainkoaren benetako izaerara iristeko pasatu beharreko aldiak dira.

## Ilustrazioak 
New Yorkeko Metropolitar Arte Museoan udaden ilustrazioak ikusgai, 1600 ingurukoak. Ilustrazioak Habiballah Savakoak (1590-1610 artean aktibo), paperean, tinta eta akuarela ilun, urre, eta zilarreztatuz margotuak daude, 25,4 x 11,4 cm neurriez.

Fitxategi:"The Concourse of the Birds", Folio 11r from a Mantiq al-tair (Language of the Birds) MET is63.210.11.R.jpg
Fitxategi:"The Concourse of the Birds", Folio 11r from a Mantiq al-tair (Language of the Birds) MET DT227735.jpg
Fitxategi:"The Concourse of the Birds", Folio 11r from a Mantiq al-tair (Language of the Birds) MET DT227736.jpg
Fitxategi:"The Concourse of the Birds", Folio 11r from a Mantiq al-tair (Language of the Birds) MET DT227737.jpg
Dvořák (kraterra)

**Dvořák** Merkurioko talka krater bat da. 75 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1976an jarri zion. Antonín Dvořák (1841-1904) musikari txekiarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Tambo uhartea

**Tambo uhartea**, , Espainiako Pontevedrako probintziako kostaldean dagoen uharte bat da, Pontevedrako itsasadarran, Galiziako autonomia erkidegoan. Lur lehorretik 1,1 kilometroko itsasarteak banatze du eta 0,28&nbsp;km²-ko azalera du. Bere punturik garaiena 80 metrora dago.
Luis Arraiago

**Luis Arraiago Ormazabal**, *Xegama* (1931ko abuztuaren 24a, Areso, Nafarroa Garaia &ndash; 2020ko urtarrilaren 3a) frantziskotar fraidea eta baratzezaina izan zen.

Jaiotzez nafarra bazen ere, 8 urterekin bere familiarekin batera Gipuzkoako Zegama udalerrira lekualdatu zen: hortik haren ezizena. 26 urterekin frantziskotar fraide sartu nahi izan zuenez, Arantzazuko santutegira joan zen. Oñatiko Gomiztegi baserrian lau urtez fraidegia egin zuen, Zarautzen, nobiziotza eta 1964ko abenduaren 8an Arantzasun, profesa.

Bizitzako zatirik handiena Gomiztegi baserrian eman zen, batik bat baserri lanak egin eta, bereziki, baratzezaintzakoak. Langile porrokatua eta ortulari aparta, Oñatin San Mikel jaietan ospatu ohi diren baserritarren eta ortularien fruitu erakusketetan parte hartu zuen, baita porru eta zenbait barazki klasetan lehenbiziko sari asko lortu ere.
Srpski film

***Srpski film***, ingelesez *A Serbian Film* (), 2010eko Srđan Spasojević serbiarrak zuzendutako beldurrezko explotation film bat da. Srđan Todorović eta Sergej Trifunović aktoreek antzeztu zuten.

Hasiera batean, zirukuitu artistikoetan bakarrik proiektatua izan zen, baina gai oso polemikoak eta desatseginak jorratzen ditu, tartean snuff filmak, pedofilia, intzestua, nekrofilia, bortxaketak, pornografia eta haurren aurkako sexu-abusua, horregatik herrialde askotan estreinatzeko arazoak izan zituen. Zuzendariak filma alegoria politiko bat zela ziurtatu zuen, eta Serbia jaioterrian bertan adingabeen babesarekin lotutako sexu moralaren aurkako krimenarengatik ikertua izan zen. Espainia, Alemania, Australia, Zeelanda Berria, Malaysia, Singapur eta Norvegian debekatua izan zen, eta Brasilen denboraldi batez zinemetan pantailaratzea debekatu zen.

## Argumentua 
Serbia, Miloš (Srđan Todorović) jada erretiratutako pornoko izar ohia Marija (Jelena Gavrilović) emaztea eta Petar (Luka Mijatović) sei urteko semearekin batera bizi da, baina familia diruz larri dabil. Layla (Katarina Žutić) porno izar eta lankide ohirarekin topo egin eta Miloši hark lan aukera bat eskeiniko dio, Vukmir (Sergej Trifunović) deritzon tipo batekin haren porno esperimental film berrian parte hartzea. Miloš filma zehazki zertaz dihoan jakin gabe eskeintza onartu eta ustelkeria, gaiztakeria, bortizkeria, snuff, pedrofilia eta drogez beteriko mundu ilun batean barneratuko da, eromenaren atarian geldituz.

## Aktoreak 
* Srđan Todorović: Miloš
* Sergej Trifunović: Vukmir
* Jelena Gavrilović: Marija
* Slobodan Beštić: Marko
* Katarina Žutić: Lejla
* Anđela Nenadović: Jeca
* Ana Sakić: Jecaren ama
* Lidija Pletl: Jecaren amona
* Lena Bogdanović: Medikua
* Luka Mijatović: Petar
* Nenad Heraković: 1. zaindaria
* Carni Đerić: 2. zaindaria
* Marko Crljen: 3. zaindaria
* Miodrag Krčmarik: Raša
* Tanja Divnić: Haurntzaindegiko irakaslea
* Natasa Miljus: Emakume haurduna

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gomiztegi baserria

**Gomiztegi baserria**, Gipuzkoako Oñati udalerriko baserri bat da, bertan **Gomiztegiko Artzain Eskola** dago. Arantzazu auzoko 43. zenbakian dago, Arantzazuko santutegitik 3 kilometrora.

Gomiztegin nagusiki gaztak, esnea eta okela ekoizten da, baserrian bertan, internet bidez edo herrietako merkatu eta azoketan salgai. Baratzea ere badu.

Nikolas Segurola azpeitiar fraide, artzain eta bertsolaria artzain eskolaren bultzatzaile nagusienetako bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala