Senpere

**Senpere** Lapurdiko erdialdeko udalerri bat da, Uztaritzeko kantonamendukoa, Lapurdi Erdialdekoa. Probintziako udalerri handienetakoa da hedaduraz.

Bereziki ezaguna da aintziragatik eta bertan ospatzen den Herri Urrats-engatik.

thumb|280px|Seinale elebiduna.

## Izena 
Herriaren izena gaur egun *Senpere* da euskaraz, *Saint-Pée-sur-Nivelle* frantsesez, *Sent Pèr de Nivela* okzitanieraz eta ''San Per d'Ibarra* aragoieraz. Historian, izenak itxura hauek izan ditu:
* *Sanctus Petrus d'Ivarren* (1233, Baionako eskutitzak),
* *S-Pé* (1650, *Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins* eskutitza),
* *Sainct-Pee de Labour* (1690) eta
* *Beaugard* (1793, egun Ibarron auzoak mantendu duen izena.

Auzoen toponimoak ere urteen joanean aldatu dira:
* Amotze 1506an izan zen aipatua).
* Ibarrunek, berriz, itxura bi izan ditu: *Ibarre en Labort* eta *Ybarre* (1450).
* Ihintz *Ihins* izan du izena (1863, Raymondek aipatua Urdazuri, Ixakahandia erreka eta Uhabiak.

Udalerriko lurretan, Urdazuri edo Ugarana ibaira () Lizuniako, Opalazioko, Uzkaingo, Arraioko, Xuhailko, Etxeberriko , Tontoloko eta Amezpetuko errekak isurtzen dira.

Uhabia ibaia aldiz, udalerriko lurretan bertara isurtzen diren Zirikolatzeko erreka (eta bere ibaiadarrak), Besaingo erreka eta Uroneko errekaz elikaturik dago.

Ostolapeko erreka, Basarun ibaira txikira isurtzen da udalerriko lurretan.

Urloko erreka, Errobi ibaiaren zeharkako ibaiadarra dena ere udalerritik igarotzen da.

Horretaz gain, herrigune nagusitik ekialdera Senpereko aintzira dago.

### Udalerri mugakideak 
* Ahetze eta Arrangoitze iparraldean.
* Donibane Lohizune eta Azkaine mendebaldean.
* Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi (azken biak Nafarroa Garaian) hegoaldean.
* Uztaritze, Zuraide eta Ainhoa ekialdean.

### Etxeak eta auzoak 

* Ahantzenborda
* Altziburua
* Amotze
* Amezpetu
* Artzirin
* Bidegurutzea
* Helbarrun
* Errotaberria
* Herburua
* Hergarai
* Ibarrun
* Ihintz
* Laputzagaraia
* Larreondoa
* Lizardia
* Olha
* Olhaso
* Otha
* Uhaldekoborda
* Urguri
* Uzkain
* Xerrenda
* Zirikolatz

## Historia 
1790ean, Senpere Uztaritzeko barrutiaren menekoa zen kantonamendu bateko buru izan zen. Kantonamendu horretan, Ahetze eta Senpere udalerriak zeuden sarturik.

## Ekonomia 
Senpereko merkatua XIX. mendean hasi zen garrantzia hartzen, Sarakoaren bizkarrean.

## Demografia 
XIX. mendearen erdialdean 2.700 biztanle izatera iritsi zen Senpere. Hurrengo hamarkadetan, berriz, beheranzko joera txikia izan zuen biztanle kopuruak eta 1960ko hamarkadan 2.200 biztanleraino jaitsi zen. Haatik, ordutik aurrera biztanle emendio handia gertatu zen eta XXI. mendearen lehen hamarkadarako populazioa ia hirukoiztu zen, 6.000 biztanleen maila gaindituz.

## Politika 
## Azpiegiturak 
### Hezkuntza 
Senperek baditu haur-eskola bi —publikoa eta pribatua (Saint-Joseph)—, kolegio pribatu bat (Arretxea), nekazaritza-lizeo pribatu bat (Saint-Christophe) eta ikastola bat.

### Garraiobideak 
D3, D4, D255, D305, D307, D855, D856 eta D918 departamendu errepideak udalerritik igarotzen dira.

## Kultura 
[thumb|275x275px|Senpereko Josep Zuburu ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Euskara 
1968an, 2.422 biztanleetatik 2.050 euskaldunak ziren, herriko euskalkia lapurtera izanik. Uztarite inguruko hizkera mintzatzen da herrian.

Phillippe Veyrinek XVIII. mendeko erretaulaz hornitua.
* Senpereko gaztelua, non Pierre de Lancre 1609an bizi zen, Lapurdiko ezagunenetakoa. Herriaren ekialdean dago.

Irudi:Saint-Pée-sur-Nivelle Eglise.jpg|Senpereko eliza
Irudi:Saint Pée sur Nivelle-Château-Vue Est-20150507.jpg|Senpereko gazteluaren hondakinak
Irudi:Saint-Pée-sur-Nivelle fronton.jpg|Pilotalekua
Irudi:Saint Pée sur Nivelle Lac (1).jpg|Aintzira
Irudi:Saint Pée sur Nivelle Ibarron Fronton.jpg|Ibarrun auzoko pilotalekua
Irudi:Saint-Pée-sur-Nivelle (Pyr-Atl., Fr) mairie.JPG|Senpereko herriko etxea

## Senpertar ospetsuak 
* Joanes Etxakon (1490-1535), Senpereko jauna, Nafarroako defentsan aritu zena.
* Grazian Adema "Zaldubi" (1828-1907), idazlea.
* Jean Barbier (1875-1931), apaiza eta euskal idazlea.
* Matxin Irabola (1879-1935), bertsolaria.
* *Gantxiki Harotza*, xisteraren asmatzailea.
* Dominique Dufau (1880-1956) notarioa eta auzapeza
* Christophe Dufau

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Senpereko aintzira
* Ezpeletako piperra

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
* *Ttipi-ttapa*, eskualdeko hedabidea.
* Senpereko gazteluari buruzko artikulua, *Hiru.com'' webgunean.
* Senpereko ikastolaren hastapenak: https://files.eke.eus/liburutegia/senpereko-ikastolaren-hastapenak.pdf
*  Senpereko lurrak
* "Herri txiki, infernu handi" saioan (2025/05/25).
* Hats berri - Nouvel élan, 2026ko udal hauteskundeetarako zerrendaren webgunea