open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Woodrow Wilson

**Robert Woodrow Wilson** (Houston, Texas, 1936ko urtarrilak 10ean jaioa), fisikari estatubatuar bat da.

1978an, Fisikako Nobel Saria lortu zuen Arno Allan Penziasekin, nahi gabe, 1964an, mikrouhinen hondoko erradiazioa edo, ingelesez CMBa aurkitu izanagatik (urte horretako nobel saria, Pyotr Leonidovich Kapitsarekin banatu zuten beste lan bategatik). AEBetako New Jersey estatuko Holmdel herriko Bell Laborategietan antena mota berri batean lanean ari zirela, azaldu ezin zuten zarata iturri bat aurkitu zuten atmosferan. Antenaren hartzea findu ondoren, zarata hori, azkenik, CMBa bezala identifikatu zen, Big Bangaren teoriak proposatutako suposaketak baieztatzen zituena.

Wilson, Riceko Unibertsitatean graduatu zen, eta Kaliforniako Teknologia Institutuan graduondoko bat du.
Kaliforniako Teknologia Institutua

**Kaliforniako Teknologia Institutua** (, **Caltech** bezala ezagunagoa), AEBetako Kalifornia estatuko Pasadena hirian dago, eta zientzia, ingeniaritza eta ikerketara emaniko munduko instituziorik nagusienetako bat da. 2009rarte 35 Nobel Sari ditu: 17, antzinako ikasleei dagozkienak, beste 14, antzinako ikasle ez diren irakasleenak, eta, azken 4ak, antzinako ikasle ere badiren irakasleenak, hauen artean, Linus Pauling, William A. Fowler, Edward B. Lewis eta Carl D. Anderson daudelarik. Caltechek, Zurruztada bidezko Propultsio Laborategia ere kontrolatzen du, NASArena dena. 1891n sortua, bere leloa "Egiak, aske egingo zaitu" da, "Truth Shall Make You Free" ingelesez.

Bere sei sailek, biologia, kimika eta ingeniaritza kimikoa, ingeniaritza eta zientzia aplikatuak, zientzia planetario eta geologikoak, humanitateak eta gizarte zientziak eta fisika, matematikak eta astronomiak, orotara, karrerako 900 ikasle inguru eta doktoretzako beste 1200 inguru hartzen ditu.

## Nobel Sariak 
* Robert Andrews Millikan - Fisika 1923
* Thomas Hunt Morgan - Medikuntza 1933
* Carl David Anderson - Fisika 1936
* Edwin Mattison McMillan - Kimika 1951
* Linus Carl Pauling - Kimika 1954, Paz 1962
* William Bradford Shockley - Fisika 1956
* George Wells Beadle - Medikuntza 1958
* Donald Arthur Glaser - Fisika 1960
* Rudolf Mößbauer - Fisika 1961
* Charles Hard Townes - Fisika 1964
* Richard Phillips Feynman - Fisika 1965
* Murray Gell-Mann - Fisika 1969
* Max Delbrück - Medikuntza 1969
* Leo James Rainwater - Fisika 1975
* David Baltimore - Medikuntza 1975
* Renato Dulbecco - Medikuntza 1975
* Howard Martin Temin - Medikuntza 1975
* William Lipscomb - Kimika 1976
* Robert Woodrow Wilson - Fisika 1978
* Roger Sperry - Medikuntza 1981
* Kenneth Geddes Wilson - Fisika 1982
* William Alfred Fowler - Fisika 1983
* Rudolph A. Marcus - Kimika 1992
* Edward B. Lewis - Medikuntza 1995
* Douglas D. Osheroff - Fisika 1996
* Robert C. Merton - Ekonomia 1997
* Ahmed H. Zewail - Kimika 1999
* Leland H. Hartwell - Medikuntza 2001
* Vernon Lomax Smith - Ekonomia 2002
* H. David Politzer - Fisika 2004
* Robert H. Grubbs - Kimika 2005

## Kanpo estekak
Columbia Lions

**Columbia Lions** (), Columbiako Unibertsitateko kirol taldea da. Lionseko kirol talde ezberdinek, NCAAk antolatutako lehiaketa unibertsitarioetan parte hartzen dute eta Ivy League delakoaren zati dira.

## Ezizena 
Uste denez, Unibertsitateak, *Lions* () ezizena, instituzioaren errege jatorriaren ondorioz hartu zuen. Unibertsitate hau, 1754an Jurgi II.a Erresuma Batukoa erregeak sortu zuenetik, King's College deitu zen. Lehoia, Ingalaterrako armarrian agertzen den animalia bat da. Soilik Amerikar Iraultzaren ondoren pasa zen, instituzioa, Columbia Unibertsitatea deitzera.

## Kirol egitaraua 
Lions taldeak, honako kirol hauetan parte hartzen du:

* Gizonezkoetan:
** Amerikar futbola
** Saskibaloia
** Beisbola
** Esgrima
** Golfa
** Atletismoa
** Tenisa
** Arraunketa
** Futbola
** Igeriketa eta Jauziak
** Borroka librea

* Emakumezkoetan
** Saskibaloia
** Arku tiraketa
** Lacrossea
** Golfa
** Arraunketa
** Futbola
** Igeriketa eta Jauziak
** Tenisa
** Atletismoa
** Boleibola
** Belar hockeya
** Softballa

### Saskibaloia 
Columbiak, saskibaloian, bere arrakastarik handiena, 1968an lortu zuen, NCAAko txapelketako final zortzirenetara iritsi zirenean, beranduago, NBAko New York Knicks taldean jokatuko zuen Jim McMillian buru zutela. 2002an, nazio osoko talderik defentsiboena izan zen, aurkaririk, batez beste 57 puntu sartzen utziz soilik partiduko. Aurretik, txapelketa ofiziotsuak lortu zituzten 1903 eta 1904an.

McMillianez gain, Lionseko beste lau jokalari iritsi dira NBAn jokatzera, 1979tik, profesionaletan bakar bat bera ere ez dagoelarik.

### Esgrima 
Esgrimako taldea izan da Unibertsitateari titulu gehien eman dizkiona, NCAAko taldekako txapeldun izan baitzen 1992 eta 1993an, gizonezkoen 11 txapelketa irabazteaz gain. Norbanakoen mailan, gizonezkoetan 21 titulu eta, emakumezkoetan 2 lortu dituzte.

### Amerikar futbola 
Bere jatorria, 1870ean dago, ordutik, Ivy Leagueko txapelketa behin baino lortu ez duten arren. Bere arrakastarik handiena, 1934ko Rose Bowla irabazi izana da.

## Kanpo estekak
Galindo (Sestao)

**Galindo** Sestaoko hegoaldean dagoen ingurunea da, Trapagarango auzoa den Galindo-Salcedillo auzoarekin mugan kokatuta dagoena. Ekonomikoki oso garrantzitsua izan den Babcock and Wilcox enpresak lantegia hemen ipini zuen eta garraiobideei dagokienez Galindoko geltokia udalerri sestaoarrean dugu, Bilboko Renfe Aldirietako sarearen barruan eta Bilbo eta Muskiz lotzen dituen trenbidean baitan dagoena.

Zonalde honi guztiari Galindo ibaiak izena eman dio.

## Kanpo estekak
Kueto

**Kueto** Sestaoko erdialdean dagoen auzoa da, "La Protectora" eta "La Humanitaria" auzuneak mendebaldean eta "La Aurora" ekialdean dituelarik. Jose Antonio Agirreren Gran Via kaleak auzoa zeharkatzen du.

Zerbitzuei dagokionez, Osakidetzako osasun zentroa, eliza eta kirolgunea daude.

## Kanpo estekak
La Iberia (Sestao)

**La Iberia** Sestaoko erdialdean dagoen auzoa da, "Fidelidad", "Anunciación" eta "La Unión" auzuneek inguratuta eta Bilboko itsasadarraren ertzean kokatuta dagoena. Bizkaiko Labe Garaiek udalerri honetan zituen lantegien ondoan egonda, ingurune honek garrantzi historikoa izan du, eta bertan dugu tren geltokia, Bilbo eta Santurtziren arteko trenbidean. Halaber, Osakidetzako osasun zentroa eta euskaltegia ditugu bertan.

Txabarri kaleak auzoa zeharkatzen du.

## Kanpo estekak
Urbinaga

**Urbinaga** Sestaoko iparraldean dagoen ingurunea da, "La Aurora" auzunea mendebaldean daukana, Rivas kaleak eta Kaiku etorbideak bat egiten duten lekuan eta Bilboko itsasadarraren ertzean kokatuta dagoena. Bizkaiko Labe Garaiek udalerri honetan zuen lantegi baten ondoan eta La Naval ontziolatik hurbil dugu, eta bertan dugu metro geltokia, Bilbo eta Santurtziren arteko linean.

## Kanpo estekak
Markonzaga

**Markonzaga** Sestaoko auzoa da, harrobietako gunea ekialdean, "Santiago Apostolua" taldea mendebaldean, Galindo hegoaldean eta herriko erdigunea iparraldean dituena.

Zerbitzuei dagokienez, Osakidetzako osasun zentroa dago bertan.

## Hezkuntza 
Markonzaga eskola, auzoko ikastetxe nagusia da, antzina "Antonio Trueba" izan zen eskolaren izena.

## Kanpo estekak
Aranguren (Zalla)

**Aranguren** Zallako (Bizkaia) ekialdean dagoen auzoa da, Gueñesko mugan kokatuta dagoena. Paper-fabrika herri guztiaren motor ekonomikoa izan zen, eta auzo honetan eraiki zuten XX. mendearen hasieran.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.835 biztanle zituen, udalerriaren bigarren populatuena izanda.

## Auzuneak 
Txabarri, Oreña, Ojibar, San Juan, La Inmaculada, El Corso, Mendialde, Muñeran, Lasarte, La Perenal, El Torrejón, El Txakoli, Arangoiti, Oribe eta El Barranco.

## Paper-fabrika 
1901ean *La Papelera Española* sortu zuten Arangurenen Nicolás María Urgoitiren eskutik, Zallako industriaren ikur nagusi bihurtuta. XX. mendearen amaieran Pastguren, Virtisú, Smurfit eta Kimberly-Clark enpresek osatu zuten herriko industriagunea, baina Pastguren krisialdi sakonean sartu ostean 2010ean jarduna eten egin behar izan zuten. Orue taldeak 2013an erosi eta martxan ipini zuten atzera.

## Gertaerak 
2015eko urtarrilaren amaieran uholdeek auzoa kaltetu zuten, Kadagua ibaiak gainezka egin ondoren. Javier Portillo Zallako alkatearen esanetan "azken 40 urteetako kalterik handienak" jaso zituzten Arangurenen, 1983ko uholdeak baino okerragoak izanda.

## Demografia eta biztanleria 
## Zerbitzuak 
Fevek auzoan geltokia dauka, eta bertan banatzen dira Karrantza eta Santanderrera jotzen duen trenbidea eta Balmaseda eta Leonera jotzen duena, biak Bilbotik datozelarik. Bilbo-Balmaseda aldirikoen lineak ez du geldiunerik egiten, baizik eta zuzenean geralekura doa.

Bestela, Osakidetzako kontsultategi medikoa eta zentro sozio-kulturala (hiltegia zegoen tokian kokatuta) daude.

## Jaiak 
Ekainaren 24an San Juan jaiak ospatzen dituzte, besteak beste pilota eta futbito txapelketekin eta berbenekin.

## Ikus, gainera 
* Enkarterri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sollano-Llantada

**Sollano-Llantada** Zallako (Bizkaia) hegoaldean dagoen auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 543 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zalla

## Kanpo estekak
Herrera (Zalla)

**Herrera** edo **Ibarra** (ofiziala: *La Herrera*) Zallako (Bizkaia) mendebaldean dagoen auzoa da, Balmasedako mugan kokatuta dagoena. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 251 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
[thumb|ezkerrera|La Herrerako [hilerriaren sarrera]]
Bertan Terreros dorrea ikustekoa da, XIV. mendekoa.

## Garraioa 
Auzoan Feve eragileak ustiatzen duen La Herrerako geltokia dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zalla

## Kanpo estekak
Otxaran

**Otxaran** Zallako (Bizkaia) ipar-mendebaldean dagoen auzoa da, Sopuertako mugan kokatuta dagoena. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 231 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Otxarango geralekua
* Zalla

## Kanpo estekak
Mimetiz

**Mimetiz** Zallako (Bizkaia) auzo nagusia da, biztanle gehien eta zerbitzuak biltzen dituena. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 5.318 biztanle zituen.

Herriko pilotalekua bertan dago.

## Demografia eta biztanleria 
## Iruditegia 

Irudi:Zalla (Mimetiz) - Plaza Euskadi 3.jpg|Mimetizko Euskadi plaza.
Irudi:Zalla (Mimetiz) - Iglesia de San Miguel Arcángel 07.jpg|San Migel eliza.
Irudi:Zalla (Mimetiz) 07.jpg|Mimetizko etxebizitza bat.
Irudi:Zalla (Mimetiz) - Palacio Murga (sede del Ayuntamiento de Zalla) 04.jpg|Murga jauregia, egun Zallako udaletxea.

## Garraioa 
Auzo honetan FEVEren Zallako geltokia eta Mimetizko geltokiak daude.

## Ikus, gainera 
* Zalla

## Kanpo estekak 
*  Mimetiz Ikastetxearen bloga.
Joseba Andoni Leizaola

**Joseba Andoni Leizaola Azpiazu** (Donostia, Gipuzkoa, 1931ko urtarrilaren 3a - *ib.*, 2017ko urtarrilaren 6a) EAJeko gipuzkoar politikaria izan zen. 1980-2001 artean Eusko Legebiltzarkidea izan eta 1990-1998 artean Legebiltzarreko mahaiburua.

## Bizitza 
Caracasko Euzko Gaztediko lehendakaria eta Euskal Etxeko batzordeko bozeramalea izan zen. 1998ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan ere legebiltzarkide aukeratu zuten, baina legegintzaldi hori amaitutakoan, politikagintza uztea erabaki zuen.

## Erreferentziak
Juan Jose Pujana

**Juan Jose Pujana Artza** (Bilbo, Bizkaia, 1943ko urtarrilaren 13a - Elorrio,  2022ko otsailaren 1a) politikaria eta abokatua izan zen, Eusko Legebiltzarreko estreinako lehendakaria. Eusko Alderdi Jeltzaleko (EAJ) kide bere ibilbide politikoaren hasieran, Eusko Alkartasuna alderdiaren sortzaileetako bat gerora, 1986an. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea zen. Grezia klasikoaren zalea zen, eta kultura ingurune hartako zenbait idazlan euskaratu zituen.

## Ibilbidea 
Ekonomia Zuzenbideko lizentzia eskuratu zuen Deustuko Unibertsitatean. Gazte-gaztetatik politikan sartuta, Eusko Alderdi Jeltzaleko kide izan zen klandestinitatean, Francoren diktaduraren garaian. Alderdi horren bileretako asko egin ziren Pujanaren bulegoan. Euzkadi Buru Batzarreko idazkari nagusia izan zen.

Eusko Kontseilu Nagusian Lurralde-Antolamendu, Hirigintza eta Ingurumeneko sailburu izan zen 1978tik 1980ra bitartean, Juan Ajuriagerraren ordezko. Euskal Autonomia Erkidegoa sortu berritan, Bizkaitik legebiltzarkide postu baterako hautatu zuten, eta Eusko Legebiltzarreko lehendabiziko mahaiburua izan zen. Kargu horretan jardun zuen Legebiltzarraren lehenengo bi legealdietan, 1980-1986 artean.

Ondoren, 1986an, Eusko Alkartasuneko (EA) kide sortzaileetako bat izan zen. Alderdi horrekin, legealdi batez senataria izan zen Espainiako Senatuan, 1987tik 1991 arte. EAJ eta EA alderdien arteko koalizioa desegin zenean, Pujana Eusko Alkartasunetik irten zen.

Politika utzi eta gero, 2005ean, Musikene-Euskal Herriko Goi Mailako Musika Ikastegiko koordinatzaile nagusia izan zen, 2009 arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José de Urrutia y de las Casas

**José de Urrutia y de las Casas** (Zalla, 1739ko azaroaren 19a - Madril, 1803ko martxoaren 1a) bizkaitar militar eta ingeniaria izan zen.

## Bizitza 
Lehenengo ikasketak Balmasedan egin ostean, Bartzelonara joan zen hango akademia militar batean matematika ikastera. 1755ean Espainiako armadan sartu zen, Fernando VI.a erregearen garaia zelarik. Hiri espainiar batzuetan ibili ondoren, 1764an gaur egungo Mexiko aldera abiatu zen, eta sei urte eman zituen bertan.

Penintsulan bueltan, leku batetik bestera ibili zen hala zeregin zibil nola militarretan, eta Europan barrena ere aritu zen politikari eta diplomazialari lanetan.

Konbentzio Gerran, Nafarroa Garaiko Erronkaribarren frantziar armadaren aurka borrokatu zen, bai eta garaile atera ere; ondoren, Katalunian jardun zuen frantziarren aurkako borrokan. 1797an jeneral izendatu zuten, eta ibilbide guztian zehar hainbat kargu eta ohore jaso zuen.
Soba

**Soba** izan daiteke:

* Soba, Kantabriako udalerria;
* Sobako harana, Kantabriako harana;
* Soba, Sudango hiria;
* Soba, japoniar fideoak.
21 Lutetia

**21 Lutetia**, asteroide gerrikoan aurkitu zen 21. asteroidearen izena da. M motakoa da eta 100 kilometroko diametroa du. Bere izena, Parisen izen latindarragatik (*Lutetia*, euskaraz Lutezia) jasotzen du. 2,036 unitate astronomikoko perihelioa eta 2,834 unitate astronomikoko afelioa du. 1852ko azaroak 15en aurkitu zuen Hermann Mayer Salomon Goldschmidtek Parisko bere apartamentuko balkoitik.

Asteroidea, Rosetta zundak bisitatuko du 2010eko uztailak 10ean. Hurbilen, 3.000 kilometroko distantziara egongo da, eta, 15 kilometro segundoko edo 54.000 kilometro orduko abiada erlatiboan.

## Kanpo estekak
20 Masalia

**20 Masalia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 20. asteroidearen izena da. 1852ko irailak 19an aurkitu zuen Annibale de Gasparisek Napolitik. Hurrengo gauean, modu independentean aurkitu zuen Jean Chacornacek Marsellatik. Azken honi ematen zaio asteroide honen aurkikuntza, de Gasparisen aurretik iragarri bait zuen.

B. Valzek, aurkitzailearen baimenik gabe izendatu zuen, Temis izena jartzeko asmoa zuena. Masalia, Marsellaren izen greziarra da. Ortografia latindarrean, batzuetan, Masilia bezala erabili zen. Izen mitologikorik jaso ez zuen lehen asteroidea izan zen.

## Kanpo estekak
The Wolfe Tones

**The Wolfe Tones** Irlandako musika errebelde edo abertzalean sakonki errotutako taldea da. Beren izena 1798ko Irlandako matxinadaren buru nagusia izan zen Theobald Wolfe Tone irlandar abertzalearen deituratik hartu zuten, halere esanahi bakoitza ere badu, irlandar musika giroan wolfe tone bat biolinen saileko musikatresnei eragin diezaioketen soinu faltsua baita.

## Eraketa eta lehendabiziko urteak 
Taldearen jatorria 1963ra atzeratu daiteke, Dublingo auzogunea den Inchicore auzoko hiru haurrek, Brian eta Derek Warfield anaiak eta Noel Nagle, beren dirutxoa lortzeko asmoz batera jotzea erabaki zutenean. Honek hiru lagunak Irlanda guztiko fleadhs (festak) eta musika jaialdietara aurkezteko aukera eman zielarik.

Brian Warfieldek 2004ko DVDean oroitarazten duenez Ameriketan 14 urtez bizi izan ziren, bertan astero eta hilabetero etengabeko musika emanaldiak ematen zituztelarik.

## "Jauzia" 
1989 urte aldera Derek Warfieldek Amerikar ekoiztetxe batekin kontratua sinatu zuen. Kontratu honen ondorioz taldeko gainontzeko kideak itxuraz behintzat beren ordezkapen eta iritzia erabiltzeko aukerarik gabe utzi zituen. Kontratua atzera botatzeko gaitasunik gabe, materiale berria sortzeko betarik gabe birak emateari jarraitu behar izan zuten.

1995an Derek Warfieldek oraindik bere izenpean grabatzeko aukera zuelarik "Legacy" estudioko diska kaleratu zuen. Derekek abestu eta mandolina jotzen zuelarik, bilduma hau talde berri bateko moldaketa bat izan zen, halere Derek The Wolfe Tones taldearekin biran jarraitu zuen. Dereken bakarkako lanek bi urtez jarraitu zuten.

Orduan 2001an Limericken jotako giga baten ondoren, Derekek oraindik gaur egun ezezagunak diren arrazoiengatik taldea laga zuen. Brian, Noel eta Tommyk beranguago "You'll Never Beat the Irish" ("Irlandarrak Ez Dituzue Inoiz Garaituko") diska argitaratu zuten, honekin kritikarien goraipamen orokorra lortu eta 6 hilabete ostean platinozko 3 diska bereganatu zituztelarik.

## Gaur egun 
The Wolfe Tones taldeak euren 45. urteurrena 2008ko urtarrilaren 26ko Igande batez Belfasteko Waterfront Hall antzokian emandako musika emanaldi berezi batekin ospatu zuten.

## Musika lan nabarmenak 
Brian Warfieldek Celtic Football Club taldeko 100. urteurrena ospatzeko "Celtic Symphony" abesti ospetsua idatzi zuen. Hainbat eta hainbat musika taldeek abesti honen bertsio ezberdinak jo izan dituzte. Talde honetako beste abesti ezaguna Joe McDonnell da, 1981ko Gose Greban hil zen bosgarren presoa eta IRA kideari buruzko abestia da.

"A Nation Once Again" irlandar abesti ospetsuaren beren berkaleratzea BBC World Servicen garai guztiko abesti aipagarrinatzat aukeratu zuten.

## Diskografia 
* 2006 As Gaeilge
* 2005 Profile
* 2005 You'll Never Beat the Irish
* 2005 We Must Carry On
* 1993 Sing Out For Ireland
* 1993 Irish to the Core
* 1993 Across the Broad Atlantic
* 1993 Belt of the Celts
* 1991 Profile
* 1991 Rifles of the IRA (jatorrizko LPtik)
* 1987 A Sense of Freedom
* 1986 Alive Alive-Oh
* 1964 Spirit of the Nation
* 1963 Let the People Sing

**Kutxa/Bilduma**

* 2000 The Wolfe Tones Greatest Hits
* 1963 25th Anniversary

## Kanpo estekak
Santa Cruz (Artzentales)

**Santa Cruz** Artzentalesko auzoa da. Ondareari dagokionez Santa Elena baseliza aipatzekoa da, eta bertako jaiak irailaren 14an ospatzen dituzte.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Enkarterri

## Kanpo estekak
Ezhou

**Ezhou** (txinera sinplifikatuz: 鄂州; pinyineraz: Èzhōu), Hubei probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 1.064.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 1.504 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Ezhou hiriaren mugakideak honakoak dira: Wuhan iparralde eta mendebaldean, Huanggang ekialdean, eta Huangshi hegoaldean.

## Banaketa administratiboa 
thumb|250px|ezkerrera|Hiriaren erdiguneko kalea.
* Echeng Barrutia (鄂城区)
* Huarong Barrutia (华容区）
* Liangzhihu Barrutia (梁子湖区）

## Hiri senidetuak 
*  Sanjō, Japonia

## Ikus, gainera 
* Hubei probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Ezhou hiriko gobernuaren webgunea.
Traslosheros

**Traslosheros** Artzentalesko auzoa da. Ondareari dagokionez San Hermenegildo baseliza nabarmentzekoa da.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Artzentales

## Kanpo estekak
Aldapa (Zierbena)

**Aldapa** (gaztelaniaz:*La Cuesta*) Zierbenako auzo nagusia da.

Auzo honetan udalerriko biztanleriaren laurden bat bizi da. Zierbenako erdigunean kokatuta, Udaletxea ez ezik San Roman eliza ere (antzinako kontzejuaren biltzarraren egoitza zena) bertan daude.

Auzoko jaiak, San Rokeren omenez, abuztuaren 16an ospatzen dituzte.

Zerbitzuen artean, Osakidetzako osasun zentroa dago bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Traslaviña

**Traslaviña** Artzentalesko auzoa da. Ondareari dagokionez Andra Maria eliza, Horcasitas dorrea eta Traslaviñako dorrea aipatzekoak dira, eta bertako jaiak irailaren 8an ospatzen dituzte.

Zerbitzuen artean, Osakidetzako osasun zentroa dago bertan. Bestalde, auzo honetan FEVE tren konpainiaren Traslaviñako geltokia dago.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Arena (Zierbena)

**Arena** Zierbenako kostaldeko auzoa da, bertan izen bereko hondartza duena. Pobeña auzo muskiztarra mugakide du mendebaldean.

Auzoko jaiak, San Inazio Loiolakoaren omenez, uztailaren 31n ospatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Čárajávrrit

**Carajávrrit aintzira** Finlandiako Utsjoki eta Inari udalerrietako aintzira bat da. Iparraldean dago, Nuorgam herrixkatik eta Norvegiako mugatik hurbil, Kaldoaivi Eremu Basatian.

Oso ohikoak dira bertan, urre txirri arrunt abeslariak, beltz handiak, antzara nanoak, ipar-belatzak, arrano beltzak eta elur-hontzak bezalako hegaztiak. Hala ere, udan, aintzira inguruan ur-hegaztiak dira nagusi; hala nola, kuliska gorriak eta izotz-ahateak. Ia urte osoko lurzoru elurreztatuetan, ohikoak dira ipar beleak eta eper zuriak.

Ugaztunen taldea, erbinude zuri eta arruntek, azeri gorriek, igarabek eta 2003. urtetik babestuak dauden azeri artikoek osatzen dute.

## Kanpo estekak
Portua (Zierbena)

**Portua** Zierbenako kostaldeko auzoa da, bertakoak Bilboko portuaren "zabalkuntza kaiak" direlarik. Arrantza-portua bertan dago.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 310 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
thumb|Portua
## Jaiak eta ospakizunak 
Auzoko jaiak, Ama Birjinaren omenez, abuztuaren 15ean ospatzen dituzte.

## Kirolak 
Auzo honetan Zierbenako arraun elkarteak lokalak ditu. Hondartza artifizial txiki bat ere badu.

## Ikus, gainera 
* Zierbena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valle (Zierbena)

**Valle** Zierbenako barnealdeko auzoa da, Serantesen hegalean kokatuta dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 143 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Jaiak eta ospakizunak 
Auzoko jaiak abuztuaren azken astean ospatzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Zierbena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguel de Linares

**San Miguel de Linares** Artzentalesko auzo nagusia da, udaletxea barne hartzen duena. Beste zerbitzu batzuen artean Osakidetzako osasun zentroa dago bertan.

Ondareari dagokionez, San Migel eliza aipatzekoa da. Irailaren 29an San Migel jaiak ospatzen dituzte auzoan.

## Demografia 
## Zuhaitz nabarmenak 
### Kontzejuko ametza 
Elizaren aurrean, San Migel enparantzan *Rebolla del Concejo* izeneko haritza dago (udaleko webgunean *Kontzejuko ametza* euskaratu dela ). Haritzaren ondoan, harrizko mahaia dago. Bertan ospatzen ziren herriko kontzejuko batzarrak, XX. mendera arte. *Rebolla* eta *rebollo* gastelaniazko berbak, erkametzak (*Quercus faginea*) eta batez ere ametzak (*Quercus pyrenaica*) izendatzeko erabiltzen dira, nahiz eta bertan orain dagoena haritz kanduduna da (beraz, *Quercus robur* espeziekoa). Aintzinean bertan ametza zegoen eta oraingo haritzak bere lekua hartu zuela pentsarazten du izenak. 1990. urteko Euskadiko zuhaitz bitxien katalogoan *EN-6* kodea eman zitzaion. Garai hartan 17 metroko altuera zuen, enborrak 1,7 metroko perimetroa zuela.

Harrizko mahaia behin baino gehiagotan lapurtu dute Artzentalesko beste auzo batekoek, kontzejuko herriburutasuna aldarrikatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bizkaiko Foru Aldundiaren fitxa.
Ariz

**Ariz** Basauriko herriguneko auzoa da. Bertan dago EuskoTreneko Ariz-Basauri geltokia, Bilbo eta Bermeo, Durangaldea eta Donostia lotzen dituen ibilbideetan dagoena.

## Garraiobideak 
2007an Bilboko metroaren geltokiaren lanak hasi ziren, eta geltokia 2011ko otsailaren 28an zabaldu zen. Geltokiak Basauri behealdeko biztanleak Bilboaldeko metro sarearekin lotzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Basauri

## Kanpo estekak
Logroñoko geltokia

**Logroño** Errioxako Autonomia Erkidegoko izan berez hiriburuko udalerriko geltokia da. Renfe Operadorako distantzia Ertain eta Luzeko zerbitzuak ditu.

## Egoera 
Geltoki honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Sarbideak 
Geltokiak sarbide bakarra du, kaleko kotan eta trenbideen gainean kokatutako bestibulura. Behealdean bi nasa zentral daude, eskailera mekanikoz zein igogailuz hornituta.

*  Colón etorbidea, 83

## Historia 
### Lehen geltokia 
Logroñoko lehen geltokia 1863ko irailaren 21ean inauguratu zen Espartero jeneralaren aurrean. Tuteratik Bilborako Trenbide Konpainiak eraiki zuen, aste batzuk lehenago Castejon-Urduña tartea martxan jarri zuena Castejon eta Bilbo lotu nahi zituen trenbidean.

### Bigarren geltokia 
1958ko azaroaren 9an, Jorge Vigón Herri Lanetako ministroak RENFEk eraikitako geltoki berri bat inauguratu zuen. Horrez gain, burdinolako langileei zuzendutako etxebizitza-eremu bat ere bazuen. Guztira, lanak 10 milioi pezeta baino pixka bat gehiago balio izan zuen. Bilbo-Zaragoza Correos izan zen instalazioak estreinatu zituen lehen trena. 2010eko abuztuaren 9an eraitsi zuten.

### Hirugarren geltokia 
2010eko apirilak 30ean, behin-behineko geltoki bat ireki zen, antzinakoaren inguruetan zegoena, honen funtzioa, geltoki berri bat eraiki arte ordezkatzea zelarik, lurperatutako trenbideekin, hiriko trenbidearen integrazioaren ondorioz. Behin-behineko esparru horrek oinplano angeluzuzen bakarra zuen, eta bi gunetan banatuta zegoen: bata, trenbide-erabilerarako 324 metro koadrokoa, eta, bestea, 399 metro koadrokoa, itxarongela eta kafetegia zituena. Beirazko paramentu batek bereizten zituen biak. Informazio guneak, komunak, kioskoa, ibilgailuak alokatzeko eta txartelak saltzeko lokalak ere bazituen. Kanpoaldean 109 plazako aparkalekua zegoen. Bere funtzioa beteta, 2012ko apirilean erabat desegin zuten.

### Laugarren geltokia 
2011ko abenduaren 18an Alvia Bilbo-Bartzelonak *Logroñoko geltoki berria* estreinatu zuen. Barruti berri hau Iñaki Abalos eta Juan Herreros arkitektoek asmatu zuten, *Logroño Hirian Trenbidearen Hiri Integraziorako Nazioarteko Lehiaketa* irabazi zutenak.

## Geltokia 
1 500 metro karratu baino pixka bat gehiagoko azalera duen atari bat du, beheko solairuan bost bide eta erdiko bi nasa dituen nasa-nabe bat, eta 8.000 metro karratu baino gehiagoko estalki artifizial iragankor bat. Instalazioak osatzeko, eraikinaren hegoaldeko zatia eraikiko da, eta lurpeko aparkaleku bat egingo da. Aparkaleku horren obrak behin-behineko geltokia eraitsi ondoren hasiko dira.

Sarrera nagusia mendebaldeko fatxadan dago, baina eraikinaren hegoaldeko fatxadatik bigarren sarrera bat eta iparraldetik larrialdietarako hirugarren irteera bat egitea aurreikusten da.

## Zerbitzuak 
## Zerbitzuak 
### Distantzia luzea 
### Distantzia ertaina 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Castejon-Bilbo burdinbidea

## Kanpo estekak 
* Larga Distancia - Alvia web gunea
* Media Distancia - Errioxa web gunea
Arvegil

**Arvegil**, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Pertsonaia honen istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Arvegil, Arthedaineko hamaikagarren erregea da. Argeleb II.aren semea da, eta Fornosten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1553. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "errege ezpata" bezala itzul daiteke.

Bere aitaren oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1670. urtean. Bere erregealdian, hobbitek, Arnorrera iristen jarraitu zuten, horietako gehienak, Eskualdean ezarri zirelarik. Guzti hau, bere aitona Arveleg I.aren erregealditik ezarri zen baretasun politiko erlatiboari eta Erdialdeko Lurraldeko Izurrite Handiaren eraginei esker izan zen, azken honek, Dunedainengan eragin handia izan bazuen ere, beste horrenbeste gertatu zen hauen etsaiekin.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1743an hil zen, 73 urteko erregealdia eta 190eko bizitzaren ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Arveleg II.a izan zen.

## Kanpo estekak
Arnor

Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, **Arnor**, sindarinez "Erregearen Lurraldea" esan nahi duena eta *Iparraldeko Erresuma* bezala ere ezagutzen dena, Elendil "Garaia"k Numenor hondoratua izan ondoren erbestean sortutako erresumetako bat da. Erdialdeko Lurraldearen mendebaldean hedatzen zen erresuma zen, ia Eriador guztia hartuz. Iparraldean, Angmarreko erresumarekin eta Forochelgo izotzezko badiarekin muga egiten zuen, mendebaldean Ered Luin edo Mendi Urdinekin, ekialdean Mendi Lainotsuekin, eta, azkenik, hegoaldean, Gwathlo ibaiarekin.

Erresumako hiriburua Annuminas zen, non Annuminaseko zetrua, Arnorreko erregeen boterearen ikurra zena, Palantirretako bat eta Barahirren eraztuna aurkitzen ziren. Beste toki garrantzitsu batzuk Emyn Beraid, Bree, Amon Sûl, Fornost eta Tharbad ziren.

Zortzi errege egon ziren Arnorren, tronurako oinordetzarako anaien arteko banaketen ondorioz, erresuma hirutan zatitua izan aurretik: Kardolan, Rhudaur eta Arthedain. Hiru erresuma hauek, Angmarrek suntsitu zituen, azken erresuma honetako erregea Errege Aztia zelarik, Nazgûlen jauna.

Eraztunaren Gerraren eta Aragorn, Erresuma Bateratuaren errege bezala koroatua iznaren ondoren, erresumak, bere berreraikitzea hasi zuen.

## Kanpo estekak
NCAA

**NCAA**, **National Collegiate Athletic Association**en siglak dira, AEBetan, unibertsitateetako kirol egitarau gehienak antolatzen dituzten 1200 instituzio, konferentzia, erakunde eta pertsonez osatutako elkarte bat dena. Gaur egun, bere egoitza, Indiana estatuko hiriburua den Indianapolisen du.

## Historia 
Bere aurrekaria, Estatu Batuetako Atletismoko Kolegioarteko Elkartea (IAAUS bere ingelesezko siglengatik), 1906ko martxoak 31n sortua izan zen, Estatu Batuetan kirol amateurraren arauak finkatzeko. Bere sorrera, garai hartan AEBetako presidentea zen Theodore Rooseveltek iradoki zuen, futbol unibertsitarioan gertatzen ari ziren lesio larri eta heriotz ugariengatik zuen arduraren ondorioz. IAAUS, ondoren, 1910ean, NCAA bihurtu zen.

1980ko hamarkadararte, elkarteak ez zuen emakumeentzako kirolik. 1982an, ordea, NCAAko maila guztiek eskaintzen zituzten emakumeentzako txapelketa nazionalak.

1973an, NCAAk, bere kideak hiru mailatan banatu zituen: I. Maila, II. Maila eta III. Maila. NCAAren araupean, I. eta II. mailetako unibertsitateek, ikasleei bekak eman diezazkie kirolen bat egiteagatik. III. mailako unibertsitateek, ordea, ezin ditzakete beka horiek eman.

NCAA ez da bere arloko elkarte bakarra Estatu Batuetan, diferentzia handiarekin, handiena bada ere, baizik eta National Association of Intercollegiate Athletics edo NAIA ere existitzen dela. Kanadan, Canadian Interuniversity Sport edo CIS dago.

## Antolaketa 
[thumb|200px|[2006ko txapeldunen zutoihalak NCAAko txapeldunen aretotik zintzilik, Indianapolisen]]

NCAAren egitura legegilea, kabinet eta komiteetan delegatua dago, unibertsitateetako ordezkariek osatzen dituztenak. Hauek, aldi berean, azpi-komiteetan banatuak daude. Araudiak, handik Administrazio Kontseilura pasatzen dira, kabinet eta komite guztiak gainbegiratzen dituena eta unibertsitateetako ordezkariak ere hartzen dituena, kirol zuzendari eta aholkulari akademiko bezala. Administrazio kontseiluko legedia, Board of Directorsera pasatzen da, unibertsitateetako errektoreek osatzen dutena, behin betiko onartua izateko.

NCAAko langileek, euskarria ematen dute, gida, kontaktu, ikerlari eta harreman gisa aritzen da komunikabideekin. NCAAko egungo presidentea, Myles Brand da, Indianako Unibertsitateko antzinako zuzendaria.

## Kirolak 
NCAAk onartutako kirolak honako hauek dira:

* Gizonezkoena eta emakumezkoena: Atletismoa, saskibaloia, krossa, golfa, lacrossea, futbola, gimnastika artistikoa, arraunketa, boleibola, izotz hockeya, ur poloa, tenisa, igeriketa eta tranpolin jauziak
* Soilik gizonezkoena: Beisbola, futbol amerikarra eta borroka librea
* Soilik emakumezkoena: Softbolla, belar hockeya eta boloak
* Mistoa: Esgrima, alpetar eskia eta tiroa.

1961 arte, kirol hauen artean, boxeoa ere bazegoen.

NCAAk gainbegiratzen ez dituen praktikatzen diren beste kirol unibertsitario batzuetan, lehiaketa arautzen duten erakunde baliokideak daude. Adibidez:

## Konferentziak 
3 mailek, euren kideak konferentzia ezberdinetan taldekatzen dituzte. Mailak honako hauek dira:

* NCAAko lehen maila
* NCAAko bigarren maila
* NCAAko hirugarren maila

## Kanpo estekak
Atxukarro

**Atxukarro** Basauriko kanpoaldean dagoen auzoa da, Arrigorriagako herrigunetik gertu.

## Industria 
Atxukarron, izen bereko industrialdea dago, etxe eta Arrigorriagako herrigunearen artean.

## Errepideak 
BI-712 errepidea auzoaren ekialdetik igarotzen da.

## Ikus, gainera 
* Basauri

## Kanpo estekak
Basozelai

**Basozelai** Basauriko herrigunean dagoen auzoa da.

## Kirolak 
Basozelain, Baskonia Kirol Kluba talde beteranoak urteetan zehar erabilitako futbol zelaia dago, izen berekoa. Futbol zelaia 1913an eraiki zen.

2006an, Eusko Jaurlaritzak futbol zelaian babes-ofizialeko etxebizitzak eraikitzeko proiektua aurkeztu zuen, eta Baskonia Kirol Klubak 2007ko maiatzaren 19an hjokatu zen.

## Ikus, gainera 
* Basauri

## Kanpo estekak 
*  Futbol zelaiaren amaierari buruzko albistea Deia egunkarian.
Narya

**Narya**, *Suaren eraztuna* edo *Eraztun gorria* ere deitua, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den eraztun magiko bat da.

Narya, Botere eraztunik boteretsuenetako bat da eta, Eraztunen Jauna eleberrian agertzen den "Hiru Eraztun Errege Elfoentzat zerupean" bertsoak adierazten dituenetako bat. Bere botereen artean, bihotzak biziberritu eta kemena emateko ahalmena zuen. Urrezko eraztun bat zen, errubi gorri batekin apaindua. *Nar* hitza, sindarinez, suarekin eta eguzkiarekin lotua dago.

Zelebrinborrek sortu zuen Sauron Eregionetik joan ondoren, eta jaun ilunaren eraginetik aske zegoen, elfoek, Eraztun bakarra egina izan zela jakitean, Narya ezkutatu egin baitzuten, baina, gainontzeko eraztunak bezala, eraztun bakarraren boterearen mende zegoen. Elfoen eta Sauronen arteko gerraren hasieran, Zelebrinborrek, Narya eraztuna, Vilya eraztunarekin batera, Noldorren erregea zen Gil-Galadi utzi zion. Honek, era berean, Zirdani utzi zion, Portu Grisetako jaunari, Gil-Galad hil ondoren matendu zuena.

Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialdean, Zirdanek, Istariak Portu Grisetan lehorreratu zirenean eraztuna, Gandalfi eman zion, Zirdanek, beste inork baino sakonago ikusten baitzuen Erdialdeko Lurraldean, eta bazekine Gandalf nondik zetorren, baita hau nora zihoan ere, eta, Azti guztien artean, altuera izpiritualik handiena zuena Gandalf zela nabaritzen zuen, garrantzi gutxien zuena bazirudien ere. Honako hau esanez eman zion:

 Istariak. Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko Amaitu gabeko ipuinak

Ordutik aurrera, Gandalfek izan zuen, bere etxean Sauronen aurka erabiliz eta berataz baliatuz guztien bihotzak biziberritzeko Jaun Ilunaren aurkako borrokan. Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran. Eraztun bakarra suntsitua izan ondoren, une horretan, eraztun guztiek euren boterea galdu zutelarik, Gandalf Mithlonden ontziratu zen Eraztunaren gainontzeko eramaleekin batera, Narya eraztuna, Antzinako Mendebalderantz eramanez.
Finaga

**Finaga** Basaurin dagoen auzoa da. Auzoa San Migel auzoaren gaineko gune menditsuan dago. Auzoan San Martin baseliza dago, hainbat nekropolitako aztarnak dituena, eta Euskal Herriko baseliza zaharrenetako bat dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguel

**San Miguel** Mikel goiaingeruaren gaztelaniazko izena da.
 
## Toponimia 
* San Miguel de Tucumán hiria, Argentina
* San Miguel hiria, El Salvador
* San Miguel hiria, Filipinak
* San Miguel uhartea, Kalifornia
* San Miguel de Abona hiria, Kanariak
* San Miguel hiria, Kolonbia
* San Miguel hiria, Txile

## Pertsona izenak 
* Luis García San Miguel (1929-2006), espainiar legegizon eta filosofoa
* Gregorio San Miguel (1940), euskal herritar txirrindularia

## Produktuak 
* San Miguel, Espainiako garagardo marka, 1890ean Filipinetan sortua.

## Ikus, gainera 
* San Miguel Eskaut Taldea, Sestaoko eskaut taldea 1957an sortuta.
* San Migel
* San Mikel
* Saint Michel
Urbi

**Urbi** Basauriko herrigunean dagoen auzoa da. Ingurune honetan bat egiten dute Ibaizabal eta Nerbioi ibaiek, Bilboranzko bidean. Bestela, industriagune handi bihurtu da azken hamarkadotan.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Basauri

## Kanpo estekak
Luzarre

**Luzarre** Basaurin dagoen auzoa da, Atxukarro eta Finaga auzoen artean. Luzarrera doan errepidea BI-712 errepidean hasi eta aipaturiko guneak zeharkatzen ditu.

2009ean Bizkaiko foru aldundiak Basauriko hainbat auzoren saneamendu azpiegiturak hobetzeko lanak hasi zituen, Luzarre horien artean.

## Ikus, gainera 
* Basauri

## Kanpo estekak
Solobarria

**Solobarria** Basaurin dagoen auzoa da.

## Kokapena 
Izen bereko plazaren inguruko etxebizitza blokeek osatzen dute, Basauri udalerriaren behekaldean Renfe Aldiriakeko burdinbidetik gertu.

## Ikus, gainera 
* Basauri

## Kanpo estekak 
*  Solabarria Plazaren kokapena Wikimapia webgunean.
Atxikorre

**Atxikorre** Basauriko kanpoaldean dagoen auzoa da. Auzoan baserriak eta etxe zaharrak, industria txikiekin tartekatzen dira.

## Errepideak 
2008an Bilboaldeko Metropoliaren Hegoaldeko Saihesbidearen lanak hasi ziren, eta Atxikorren autobidearen bidezubi bat egongo da, hainbat talde ekologisten aurkako erantzuna sortuz.

## Ikus, gainera 
* Basauri

## Kanpo estekak
Covadonga glorieta (Sevilla)

**Covadonga glorieta** (bere lehen urteetan "estatuena" bezala ere ezaguna), Sevillako Maria Luisa Parkearen sarreretako baten ondoan dago (Espainiako Plazaren albo batean). Lau eskultura multzoz osatua dago, modu alegorikoan, "Artea" eta "Jenioa", Lorenzo Coullat Varela eskultore sevillarrak eginak, eta, hau ere Sevillako eskultorea zen Manuel Delgado Brackemburyk eginiko "Lana" eta "Zientzia". Irudiak, 1919an jarri ziren.

Multzoetako bakoitzak, esanahi bat du. Honela, "Artea"k, eskultura, margolaritza eta arkitektura irudikatzen ditu, "Jenioa"k, jakinduriaren jainkosa den Minervarekin doan gazte bat erakusten du, eta garaitutako ezjakintasuna irudikatzen duen beste irudi bat. "Lana"k, gizon bat zutik, hausnartzen ari den emakume bat, eta, bere eskuen artean ume bat daraman beste emakume bat erakusten ditu, lehenak, bizitza aktiboa, bigarrenak, kontenplatiboa, eta, azkenak, lanaren fruituak irudikatzen dutelarik. Ugaritasunaren adar bat ere ikus daiteke bere frutak idulki gainera botatzen.

Bere alboetako batean, 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketako "Prentsaren Pabilioia2 izango zena eraiki zen (gaur egun, eskola bat da). Gertu, Domecq Pabilioia ere badu.

## Irudi galeria 

Fitxategi:SevillaGlorietaDeCovadonga01.JPG|"Jenioa"ren irudikapen alegorikoa
Fitxategi:SevillaGlorietaDeCovadonga03.JPG|"Lana"ren irudikapen alegorikoa
Fitxategi:SevillaGlorietaDeCovadonga04.JPG|"Zientzia"ren irudikapen alegorikoa

## Kanpo estekak
Antzezlan

[eskuinera|thumb|300x300px|*[Macbeth* antzezlana jokatzen (2018).]]
**Antzezlana** literaturako lan bat da, gehienetan pertsonaien arteko elkarrizketan oinarritua; eta antzerkian jokatua izateko sortua da, eta ez irakurtzeko soilik. Antzezlanaren idazleari antzerkigile deritzo.
Varuna

*Artikulu hau mitologia hinduko pertsonaiari buruzkoa da, argizagiari buruzkoa hurrena: (20000) Varuna.*[thumb|300px|Gezikadaka, [Rama errege jainkoak Varuna itsasotik irtetzera behartzen du.]]
Hinduismoari dagokionez, **Varuna**, ozeanoaren jainkoa da.[thumb|300px|Sui Ten, hamabi [deva (erlijioa)|deva nagusietako bat (Varuna jainkoaren bertsio japoniarra. Kyotoko Museo Nazionala, Japonia]]
## Vedatar garaian 
Erlijio vediko primitiboan (hinduismoaren aurrekoa), Varuna jainko nagusi bat zen, Ādityatako bat. Jainko hindu garrantzitsuenetako bat zen, asuren buruzagia, Rig-vedan aipatzen denaren arabera.

Zeruaren edo euriaren jainkotzat hartzen zen, gutxi gorabehera alde negatiboan, zeruko kaosa eratzen baitzuen, euria, ekaitzak, tximistak eta trumoiak sortuz.

Varunak hildakoen erresuma ere gobernatzen zuen.[thumb|450px|[X. mendea|X. mendeko Varunaren estatua, champa kulturan (zibilizazio hinduista Vietnamen). Goian, Kubera eta Īśāna. Behean, Nairrita, Agni, Varuna eta Indra.]]Beti zihoan bere anaia biki Mitrarekin ('laguna' esan nahi duena), Eguzkiaren, Egunsentiaren eta adiskidetasunaren jainkoa zenarekin. Biak ziren zinaren eta kontratuen jainkoak. Elkarrekin egun osoa irudikatzen zuten: Varuna gaua eta iluntasuna zen; Mitra eguna, goiza eta eguzki argia zen. Horregatik, biek irudikatzen zuten legea bere bi aurpegiekin.

Atharva vedak Varuna guztia dakiena bezala deskribatzen du, edozein gezur atzemateko gai. Izarrak mila begiko bere espioiak dira, gizakien mugimendu bakoitza zaintzen.

Mitrak adiskidetasunean eta harreman guztietan promesak, zinak, kontratuak eta zintzotasuna betetzen zirela zaintzen zuen bitartean, Varunak beste horrenbeste egiten zuen bere aldetik, baina modu gatazkatsuan, zeruan zein sakontasunen handitasunean.

## Hinduismoan 
Purana garaian, Varuna itsasoaren jainko bat izatera pasa zen, bigarren mailako erdijainko bat. Bere *vajana* (ibilgailua) krokodilo bat zen.

Ramaiana testu epikoaren arabera, Varuna Saumanasaren jabea zen, alegia, Unibertsoari eusten dioten lau elefanteetatik Mendebaldekoarena, alegia.

## Kanpo estekak
Saumanasa

Mitologia hinduaren arabera, **Saumanasa**, unibertsoa eusten duten lau elefanteetako baten izena da. Elefante hau, ekialdeko zatian dago.

Ramaiana testu epikoaren arabera, lau elefanteak, honako hauek dira:

* Ekialdeko elefantea (Indra jainkoarena), Viru Paksha deitzen da
* Mendebaldeko elefantea (Varuna jainkoarena), Saumanasa deitzen da
* Hegoaldeko elefantea (Iama jainkoarena), Maha Padma deitzen da
* Iparraldeko elefantea (Kubera jainkoarena), Hima Pandara deitzen da.

Bere izena, sanskritozko *su-manas*etik dator (*su*: asko, oso, *manas*: burua, buruko gogoa), "zentzumenendako atsegina, loreez datzana, konforta, poza, gozamena" esan nahi duena.

Saumanasa, zortzigarren hilabete zibilaren izena ere bada.

## Kanpo estekak
Cardeo

**Cardeo** (ofizialki: "Kardeo") Zierbenako barnealdeko auzoa da.

Auzoko jaiak, San Inazio Loiolakoaren omenez, uztailean ospatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Antonio Momeñe

**José Antonio Momeñe Campo** (Zierbena, Bizkaia, 1940ko abuztuaren 15a - Barakaldo, Bizkaia, 2010eko abenduaren 23a) euskal txirrindularia izan zen, 1960ko hamarkadan profesionala.
Biloba Iñigo Elosegi ere txirrindularia da.

## Ibilbidea 
Amateur mailan 1960ko Erromako Olinpiar Jokoetako errepide eta talde-erlojupeko probetan hartu zuen parte, non 8.a izan zenez diploma olinpikoa lortu zuen.

1962an Kas taldean sartu eta profesional bihurtu zen. Urte hartan Andaluziako Itzulia irabazi zuen.

1964an Espainiako Vueltan 8.a eta 1966an 5.a izan zen, azken honetan etapa bat ere lortu zuen.

1965ean Espainiako Txirrindularitza Txapelketan txapeldunordea izan zen.

1966. urtea izan zen, zalantzarik gabe, bere kirol ibilbideko onena. Urte horretan, Espainiako Vueltan etapa bat irabazi zuen eta 5. amaitu zuen sailkapen orokorrean, horretaz gain, etapa bat irabazi zuen Dauphine Liberen, baina, beharbada, garrantzitsuena, Frantziako Tourrean lorturiko sailkapen orokorreko laugarren postua izan zen.
Tour horretan, kirol honetako aditu askoren iritziz, bere kirol zuzendariak hobeto jokatu izan balu, sailkapen are hobeagoa lortuko zuen.
Tourra amaitzeko hiru etapa falta zirelarik, sailkapen orokorreko 4. postuan zegoen, Jacques Anquetil edo Raymond Poulidor bezalako txapeldun handien aurretik, eta ihesaldi garrantzitsu batean sartu ahal izan zen. Tropelari denbora asko hartuta, etapa amaitzeko kilometro gutxi falta zirenean, Frantziako Tourreko lider birtuala zen. Hala ere, taldeko autotik Dalmacio Langarikak gidatua, agindu bat jaso zuen: "Ez jarraitu tiratzen". Momeñek ez zuen ulertu, urte hartako Tourra eskuratzeko aukera ederra baitzuen, baina Dalmaciori, zuzendaria izanik, kasu egin behar zion, eta erreleboak emateari utzi zion. Momeñeren haserrea izugarria izan zen; etapa amaitzean bizikleta bota zuen protesta moduan eta Tourra uzteko zorian egon zen. Gregorio San Miguel taldekideak bizikletan jarraitzeko animatu behar izan zion. Tourra bukatzeko egun bat falta zenean, erlojupekoan Poulidorrek Momeñe gainditu zuen, baina, aldi berean, Momeñek, sailkapen nagusian bere aurrean zegoena ere gainditu zuen. Tourreko 4. postua beraz gazi-gozoa izan zen Momeñerentzat eta horen ondorioz, hurrengo urtean KAS taldea utzi eta Fagor taldearen lerroetara joan zen.

1967an Fagorren aritu zen eta hurrengo urtean Italiako Giroan etapa bat eta Elola Saria lortu zituen.

1969an, Espainiako Txirrindularitza Txapelketan hirugarren sailkatu zen.

1970ean Werner taldean eman zuen azken urte profesional moduan. 1971an bizikleta utzi eta zuzendari bihurtu zen Wernerren bertan bi urtez.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urtekaria: José Antonio Momeñeren palmaresa
*
3. Sinfonia (Brahms)

eskuinera|300px|page=94
eskuinera|300px|page=95
eskuinera|300px|page=96
eskuinera|300px|page=97
**3. Sinfonia** fa nagusian opus 90, Johannes Brahmsena, 1883an idatzi zuen konposatzaile honek Hesse estatutko hiriburu den Wiesbadenen, 2. Sinfonia amaitu eta sei urtera. Bi lan hauen artean, Brahmsek bere maisulanik hoberenetako batzuk idatzi zituen, hauen artean, Biolinarentzako kontzertua, bi oberturak eta Pianoarentzako 2. kontzertua daudelarik.

## Historia eta estreinaldia 
Ziuraski, aurreko urteetako zirriborroetan oinarrituta dago. Bere gai nagusietako bat, oso bere esaldi bat den "Frei aber froh"ren (askea, baina zoriontsu, FAF, hau da: Fa, La, Fa, benetan, bigarren nota la bemol bat den arren) hasierako hizkien transposizio musikal batean oinarritua dago.

1883ko abenduak 2an estreinatu zuen Vienako Orkestra Filarmonikoak, Hans Richterren zuzendaritzapean, Brahmsen *Eroica*tzat hartu zuena (Ludwig van Beethovenen Hirugarren Sinfoniari erreferentzia eginez).

## Mugimenduak 
Sinfonia, 4 mugimendutaz osatua dago, guztien artean, 40 minutuko iraupena dutelarik. Honako hauek dira:

* Allegro con brio
* Andante
* Poco allegretto
* Allegro

## Orotarik 
Hirugarren mugimenduko gai ospetsua, Anatole Litvaken *Aimez vous Brahms?* filmean eta BBCko Adam Curtisen *Century of the Self* dokumentalean agertu zen, eta Serge Gainsbourgen *Baby alone in Babylone* kantuan ere berrerabili zen. Civilization IV bideo-jokoaren soinu bandaren zati ere bada.

## Kanpo estekak
Cory Doctorow

**Cory Doctorow** (Toronto, 1971ko uztailaren 17a - ) kazetaria eta zientzia fikziozko idazlea da, eta BoingBoing blogean koeditore lanak egiten ditu Xeni Jardinekin batera.

Copyright eskubideak askatzearen aldeko ekintzailea da eta Creative Commons erakundearen bultzatzailea, bere lizentzietako batzuk bere liburuetarako erabili dituelarik. Bere lanetan jorratzen dituen gaien artean eskubide digitalen kudeaketa, fitxategien partekatzea, Disney eta politika ezkertiarrak dira. Askotan aipatzen da 2022ko azaroan Cory Doctorow-k bere blogean famatu egin zuen terminoa: *enshittification*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kakazte (Internet)

## Kanpo estekak 
* Cory Doctorowren gune pertsonala
* Boing Boing bloga
Sobao

thumb|225px|eskuinera|Pasiegotar sobao bat.

**Sobao** delakoa Pas haraneko produktu herrikoia da (bereziki Selaya eta Vega de Pasekoa) eta Kantabria ordezkatzen dutenen artean garrantzitsuenetakoa. Aintzineko errezetaren osagaiak ogiaren orea, azukre zuria eta gurina ziren. Aintzineko sobao pasiegoari bi arrautza, limoi azal birrindua eta anis edo ron pattarra gehitzen zitzaion. Gaur egungo sobaoa 1896an sortu zen, Enrique Diego Madrazo y Azcona doktorearen sukaldaria zen Eusebia Hernández Martínek ogi orea hirinarengatik ordezkatu zuenean.

## Ezaugarriak 
Bere errezetak honako osagai hauek ditu: kilo bat azukre, beste gurin kilo bat, 900 gramo irin, 12 arrautza, gatz pittin bat, limoi birrindua, ron edo anis koilarakada bat eta legamia hautsean. Azukrea eta gurina nahasi, ondoren gatza eta limoia gehitu eta oratutzen jarraitzen da. Segidan pixkanaka-piskanaka arrautzak gehitzen dira, pattar koilarakadarekin batera. Jarraian irina eta legamia gehitzen dira. Behin orea gertu izanez gero, paperezko moldeetan ezarri eta labera sartzen da, betiere gainaldeko egosketa orekatua izan dadila saiatuz.

Sobao pasiegoak 2004. urtez geroztik Ezaugarri Geografiko Babestua du.

## Ikus gainera 
* Quesada pasiega.
* Valles Pasiegos eskualdea

## Kanpo estekak