open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fianarantsoako artxidiozesia

**Fianarantsoako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar artxidiozesia da. 1913ko maiatzaren 10ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa, 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen eta 1958ko abenduaren 11n artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Fianarantsoan dago. Egun artzapezpikua Fulgence Rabemahafaly da.

## Ordinarioak 
### Fianarantsoako bikario apostolikoak 
* Charles Givelet (1913-1935)
* Xavier Ferdinand J. Thoyer (1935-1955)

### Fianarantsoako apezpikua 
* Xavier Ferdinand J. Thoyer (1955-1958)

### Fianarantsoako artzapezpikuak 
* Xavier Ferdinand J. Thoyer (1958-1962)
* Gilbert Ramanantoanina (1962-1991)
* Philibert Randriambololona (1992-2002)
* Fulgence Rabemahafaly (2002-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Jean Nicolas Rakotojaona (2025-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Gilbert Ramanantoanina (1960-1962)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ambositrako elizbarrutia

**Ambositrako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1999ko ekainaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ambositran dago. Egun apezpikua Fidelis Rakotonarivo da.

## Ordinarioak 
* Fulgence Rabemahafaly (1999-2002)
* Fidelis Rakotonarivo (2005-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walasi-Yi Interpretazio Zentroa

**Walasi-Yi Interpretazio Zentroa**, , AEBetako Neels Gap mendatean dagoen harrizko eraikin txiki bat da, Georgia estatuko Blue Ridge mendietan.

Apalatxeetako bidezidorran dago eta hura egiten duten ibiltarientzako ostatu ere bada.
Farafanganako elizbarrutia

**Farafanganako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1957ko apirilaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Farafanganan dago. Egun apezpikua Marcellin Randriamamonjy da.

## Ordinarioak 
* Camille-Antoine Chilouet (1957-1970)
* Victor Razafimahatratra (1971-1976)
* Charles-Remy Rakotonirina (1976-2005)
* Benjamin Marc Ramaroson (2005-2013)
* Gaetano Di Pierro (2018-2024)
* Marcellin Randriamamonjy (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Irazusta

thumb|1998ko irailaren 12an Lizarrako Akordioa sinatu zuten Euskal Herriko eragile sozial, politiko eta sindikal zenbaitek. Akordioaren aurkezpenean, Joseba Egibarren eta Arnaldo Otegiren artean eseri zen Richard Irazusta, ABren ordezkari gisa.
**Richard Irazusta** (Hendaia, Lapurdi, 1958 – 2025eko maiatzaren 26a) politikaria izan zen. Urte askoan Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzaleko kidea izan zen: Ezkerreko Mugimendu Abertzalekoa (EMA) eta Abertzaleen Batasunekoa (AB). Hala ere, 2008tik, Frantziako Alderdi Sozialistako kide eta Hendaiako auzapez Kotte Ezenarrorekin bat egin zuen; 2014tik, auzapezordea izan zen. ABko ordezkari gisa, Lizarra-Garaziko Hitzarmena sinatu zutenetako bat izan zen Irazusta. Jaioterrian hil zen, 66 urterekin, Charcot eritasunak jota.

EMAren sortzaileetako bat izan zen Irazusta, eta talde horren izenean aurkeztu zen 1986ko eskualdeko hauteskundeetara. Gerora, ABren zerrendetan aurkeztu zen Frantziako Nazio Biltzarrerako hauteskundeetara 1988an, 1993an, 1995ean eta 1997an.

1991ko apirilean, Irazusta atxilotu zuen Frantziako poliziak «lehergailuak egiteko materialez betetako garaje bat edukitzeagatik». Parisko epaile batek kartzelara bidali zuen «gaizkile elkarte bateko kide izateagatik» eta «ondasunak lehergailuz hondatzeagatik». Antza denez, pertsona bati errentan eman zion garaje hura Iparretarrak talde armatuak erabili zuen. Dena dela, Fleuryko espetxean 42 egun eman eta gero Irazusta aske utzi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrick Tuara

**Patrick Tuara** (1993ko martxoaren 23a) atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donazaharreko eraztuna

**Donazaharreko eraztuna** Donazaharreko aztarnategian (Nafarroa Beherea) Aranzadi zientzia elkarteak 2024ko ekainaren bukaerann aurkitutako urrezko pieza arkeologiko bat da, duela bi mila urtekoa; erromatarren garaikoa, beraz. Ipar Euskal Herrian aurkituriko lehenbizikoa da. Eraztuna 2025eko maiatzaren 26an aurkeztu zuten Iruñean, Zalduako eraztunarekin batera, bi eraztunek antza handia baitute.

Iruñeko aurkezpenean, Fanny Larrek, instrumentumen (metaletan) espezialista den arkeologoak, azaldu zuen Donazaharreko eraztuna Zalduakoaren oso antzekoa dela. Bi eraztunak urrezkoak dira eta harri urdin bat daukate erdigunean, grabatutako motiboarekin. Zalduaren kasuan, grabatuan Fortuna ageri da, aberastasunaren jainkosa. Donazaharrekoan, berriz, grabatutako motiboa gerrari erromatar bat da: zutik dago, lantzan jartzen du pisua, eta, estilo erromatarrera alderatuta, beste eskuan daukan ezpatari begiratzen dio, eta ezkutu bat dauka lurrean jarrita. Motibo hori Itsas Charenteko eta Borgoinako eraztunen hiru alek ere badaukate.

Zalduako eta Donazaharreko aztarnategietako zuzendari Oihane Mendizabalek aurkezpenean nabarmendu zuen piezak «ia berdinak» direla, eta hori berez Pirinioen bi aldeen arteko «lotura estuaren» erakusle dela. Mugaz gaindiko Pirinaeus proiektuaren babesean egin dituzte indusketa eta ikerketa lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aranzadi zientzia elkartea
Real Galeria

Errege Galeria lurpeko komunikazio-bide zaharra da, eta Melillako (Espainia) Santiago de Melilla la Vieja kaperan dago. Bigarren Esparru Gotortuaren, Hirugarren Esparru Gotortuaren eta Laugarren Esparru Gotortuaren (azken hori aurreko biekin lotzen zuen) eta Lehen Esparru Gotortuaren azpian dago.

## Historia 
Komunikazio-galeria hau . mendetik aurrera induskatu zen eta Melillaren defentsaren ardatza zen, gotorlekuko esparru guztiak lurpean komunikatzea ahalbidetzen baitzuen, eta hauetan, aldi berean, elementuak adarren bidez komunikatuta zeuden elkarren artean eta honekin, setio baten aurrean menderaezinak egiten zituena, zeren eta, nahiz eta lurrazalean hesi bat baino gehiago izan, oraindik ere lurpean komunikatuta zeuden, eta ez zuten inolako leiho santurik.

## Deskribapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MELILLAKO LURPEKO GOTORLEKUETAKO MEATZEAK ETA KOMUNIKAZIO-GALERIAK
L̄

[thumb|*[Xabiertxo* liburuan erabilera, urrezko arrautzak jartzen zituen oiloaren alegian.]]
**L̄**, **l̄** edo makrondun L latindar alfabetoko l letraren aldaera da, ikur diakritiko batekin bere gainean. Erabili izan den hizkuntza bakarra euskara da, *ll* edo *il* soinua adierazteko, adibidez, *ol̄o* idaztea oilo beharrean. Sabindarren euskara garbian erabili ohi zen, ŕ zeinuarekin batera.

## Kanpo estekak
Emilia Romagnako Motoziklismo Sari Nagusia

'''''', , Munduko Motoziklismo Txapelketaren Italiako sari nagusia da, Nazioarteko Motoziklismo Federazioak antolatua.

2020an sortua izan zen eta Misano Marco Simoncelli zirkuituan burutu izan da.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:MotoGPko Sari Nagusiak
Expo 92 Motoziklismo Sari Nagusia

'''''', , Munduko Motoziklismo Txapelketaren Espainiako sari nagusia izan zen, Nazioarteko Motoziklismo Federazioak antolatua.

1988an Jerezko zirkuituan burutu zen.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:MotoGPko Sari Nagusiak
Levanteko frontea

**Levanteko frontea** Melilla Zaharreko Lehen Esparru Gotortua inguratzen duten lau fronteetako bat da, eta . mendean eraiki zuten, Lehen Esparru Gotortuaren ekialdean.

## Deskribapena 
Harresi batez osatuta dago eta bertan honako hauek daude: Boneteren Dorrea, . mendeko Melillako Itsasargia altxatzen den karratua; Sorospenaren Atea; Bonete Txikiaren Dorrea, hemieseriarra; Jeneralaren Kobazuloak; Bolañoen Dorrea edo Peloten Dorrea, karratua Florentziako Dorreoia eta Torejoi Frantsesa; Dorreak 1515ean eraiki ziren eta 1527an Gabriel Tadino de Martinengok eta 1533an Sancho Escalantek zaharberritu zituzten. Data horretatik aurrera, bakoitzak eraldaketa espezifikoak izaten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Gamiz

Teresa Gamiz, Iruñekoa, 1691n joan zen Buenos Airesera, eta han Juan Prada y

Gayoso kapitainarekin ezkondu zen. Kapitaina Espainiara itzuli zen eta ez zen gehiago

itzuli Amerikara. Teresak jabetza ugari zituen Iruñean. Hego Amerikan bakarrik gelditu

zenean, etxe eta jabetzak erosi zituen eta denda bat ere zabaldu zuen. Soldatapeko

indigena bat eduki zuen dendan lanean, eta esklaboak ere bazituen. Testamentuan,

besteak beste, Santo Domingoko komentuan betiereko mezak utzi zituen kapilau-sari

gisa.
Frantziako Motoziklismo Sari Nagusia

'''''', , Munduko Motoziklismo Txapelketaren Frantziako sari nagusia da, Nazioarteko Motoziklismo Federazioak antolatua.

1951n sortu zen eta Bugatti zirkuituan burutzen da.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:MotoGPko Sari Nagusiak
Hungariako Motoziklismo Sari Nagusia

'''''', , Munduko Motoziklismo Txapelketaren Hungariako sari nagusia izan zen, Nazioarteko Motoziklismo Federazioak antolatua.

1990 eta 1992an Balaton Park zirkuituan burutu zen eta 2025eko denboraldian berriz burutzea aurreikusi da.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:MotoGPko Sari Nagusiak
Mananjaryko elizbarrutia

**Mananjaryko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1968ko apirilaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mananjaryn dago. Egun apezpikua José Alfredo Caires de Nobrega da.

## Ordinarioak 
* Robert Lucien Chapuis (1968-1973)
* François Xavier Tabao Manjarimanana (1975-1999)
* José Alfredo Caires de Nobrega (2000-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jørgen Herman Vogt

**Jørgen Herman Vogt** (Bragernes, 1784ko uztailaren 21a – Christiania, 1862ko urtarrilaren 12a) norvegiar politikaria izan zen, Norvegiako lehen ministroa 1856tik 1858ra.

Kongsbergen hezi zen bere hamabi anai-arrebekin. 1800ean Kopenhageko Unibertsitatean sartu zen eta 1806an zuzenbidean lizentziatu zen. 1809an barrutiko epaile izendatu zuten Nordfjorden.

1814an Norvegiako Batzar Konstituziogileko finantza batzordeko kide bihurtu zen Eidsvollen. 1822an estatu-idazkari eta gobernu zentralaren bulegoko buru izendatu zuten Christianian. 1825ean estatu-kontseilari eta Armadako Ministerioko buru izendatu zuten.

1856an lehen ministro bihurtu zen Nicolai Krogen dimisioaren ondoren eta 1858ko abenduan dimititu zuen. Norvegia eta Suedia batu ziren garai hartan, lehen ministroa gobernadorearen eta erregeordearen mende zegoen politikoki.
Indonesiako Motoziklismo Sari Nagusia

'''''', , Munduko Motoziklismo Txapelketaren Indonesiako sari nagusia da, Nazioarteko Motoziklismo Federazioak antolatua.

1996-1997 artean Sentulgo nazioarteko zirkuituan eta 2022-2024 artean Mandalikako nazioarteko kale zirkuituan burutu zen.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:MotoGPko Sari Nagusiak
Toamasinako artxidiozesia

**Toamasinako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar artxidiozesia da. 1935eko ekainaren 18an ezarri zen Vatomandryko prefetura apostoliko gisa, 1939ko maiatzaren 25ean Tamataveko bikariotza apostoliko egin zen, 1955eko itailaren 14an elizbarruti mailara igo zen, 1990eko urtarrilaren 31n Toamasinako elizbarrutia izena hartu zuen eta 2010eko otsailaren 26an artxidiozesi egin zen. Artzapezpikuaren egoitza Toamasinan dago. Egun artzapezpikua Désiré Tsarahazana kardinala da.

## Ordinarioak 
### Vatomandryko prefektu apostolikoa 
* Alain-Sébastien Le Breton (1935-1939)

### Tamataveko bikario apostolikoa 
* Alain-Sébastien Le Breton (1939-1955)

### Tamataveko apezpikuak 
* Alain-Sébastien Le Breton (1955-1957)
* Jules-Joseph Puset (1957-1972)
* Jérôme Razafindrazaka (1972-1989)
* René Joseph Rakotondrabé (1989-1990)

### Toamasinako apezpikuak 
* René Joseph Rakotondrabé (1989-2008)
* Desire Tsarahazana (2008-2010)

### Toamasinako artzapezpikua 
* Desire Tsarahazana (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ihosyko elizbarrutia

**Ihosyko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1967ko apirilaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ihosyn dago. Egun apezpikua Fulgence Razakarivony da.

## Ordinarioak 
* Luigi Dusio (1967-1970)
* Jean-Guy Rakodondravahatra (1972-1996)
* Philippe Ranaivomanana (1999-2009)
* Fulgence Razakarivony (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rioja y Pedal

thumb|Rioja y Pedal irteera, 2025
**Rioja y Pedal** Errioxako Cenicero udalerrian urtero ospatzen den txirrindularitza proba retroa da. Ez du izaera lehiakorrik eta txirrindularitza klasikoa du inspirazio iturri. 80 kilometro inguruko ibilbide bat egiten du eta Cenicero herrian bertan hasi eta amaitzen da. Maiatzaren amaieran edo ekainaren hasieran egin ohi da. Antolatzailea herriko Club Ciclista Cenicero Rioja y Pedal da eta lankidetzan aritzen dira hainbat udal eta upategirekin.

Igandeko ibilbide nagusia ardatza den arren, ostiraletik igandera asteburu osoa betetzen duten ekitaldiz eta ibilaldiz osatzen da Rioja y Pedal.

## Probak 
### Ibilbide nagusia 
Proba nagusia igandean egin ohi da. Asfaltoa eta asfaltatu gabeko harri txitxarrezko bideak tartekatzen ditu. Ibilbide zirkular honek 80 kilometro ditu eta ondorengo herriak zeharkatzen ditu:

* Cenicero
* Huércanos
* Naiara
* Alesanco
* Cañas
* Berceo
* Donemiliaga Kukula
* Badarán
* Arenzana de Abajo
* Ventosa
* Sotés
* Navarrete
* Fuenmayor
* Cenicero

Ibilbidean 4 hornidura-gune izaten dira: Naiara, Donemiliaga, Arenzana de Abajo eta Montecillo upategiak (Navarrete). Bertan aukera izaten da, ohiko edari isotonikoez gain, bertako ardoa eta hestekiak datatzeko.

### Ibilbide motza 
Ibilbide motzak 51 kilometro ditu eta Donemiliagan du abiapuntua. Hortik aurrera proba nagusiaren ibilbide berdina egiten du. Partaideek aukera dute Cenicerotik euren txirrinduekin autobusez Donemiliagaraino joateko.
## Upategien ibilbidea 
Larunbatean paseo bat egin ohi da herriko eta inguruko upategiak bisitatzera. Ohikoak izaten dira, esaterako, Valpiedra eta Marqués de Cáceres upategiak.

## Bizikleten ezaugarriak 
Bizkleta guztiak "historikoak" behar dute izan, hau da, 1989. urtea baino lehen egindako errepideko bizikleta guztiak.
* Bizikletek aldaketa-palankak koadroaren hodi diagonalean izan behar dituzte.

* Pedalek kalapiak izan behar dituzte.
* Balazta-kableak eskulekutik kanpo pasa behar dira (baina koadroaren barruan igaro daitezke).
* Gurpilek gutxienez 32 erradio izan behar dituzte.
* Sillinek bizikleten garai berekoak izan behar dute; beraz, 1989ko modeloak, aurreko urtekoak edo erreplikak izan behar dute.
* Koroa handiagoak dituen kasetea aldatzea baimenduta dago, proba zaila denez garapen gaurkotuagoak erabili ahal izango baitira.

Vintage estiloko bizikletak ere onartzen dira, eraiki berri den altzairuzko markoarekin, baina garaiko ezaugarriekin, eta proban erabili ahal izango dira, garaiko osagaiak edo leialtasunez erreproduzitutakoak erabiliz muntatzen badira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Moramangako elizbarrutia

**Moramangako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 2006ko maiatzaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Moramangan dago. Egun apezpikua Rosario Saro Vella da.

## Ordinarioak 
* Gaetano Di Pierro (2006-2018)
* Rosario Saro Vella (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indianapolis Motor Speedway

**Indianapolis Motor Speedway**, AEBetako Indianapolis hirian dagoen automobil eta motozikleta zirkuitu bat da, herrialdean nahiz mundu mailan urtero Indianapolisko 500 miliak eta Brickyard 400 lasterketen kokalekua izateagatik ezaguna.

Horretaz gain, bertan 1Fko Ameriketako Estatu Batuetako Sari Nagusia eta Indianapolisko Motoziklismo Sari Nagusia ere burutu izan dira.

## Zirkuitua 
1909an eraiki zen eta gaur egun 257.325 eseritako lagunentzat eta guztira 400.000 ikusleentzako edukiera du.

Indianapolis hiriaren erdigunetik 9,7 kilometro mendebaldera dago.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Toliarako artxidiozesia

**Toliarako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar artxidiozesia da. 1957ko apirilaren 8an ezarri zen Tuléarko elizbarruti gisa, 1989ko urriaren 28an Toliarako elizbarrutia izena hartu zuen eta 2003ko abenduaren 3an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Toliaran dago. Egun artzapezpikua Gustavo Bombín Espino da.

## Ordinarioak 
### Tuléarko apezpikuak 
* Michel-Henri Canonne (1959-1974)
* René Joseph Rakotondrabé (1974-1989)

### Toliarako apezpikua 
* Fulgence Rabeony (1990-2003)

### Toliarako artzapezpikuak 
* Fulgence Rabeony (2003-2023)
* Gustavo Bombín Espino (2023-)

## Apezpiku laguntzailea 
* René Joseph Rakotondrabé (1972-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morombeko elizbarrutia

**Morombeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1960ko apirilaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Moromben dago. Egun apezpikua Jean Désiré Razafinirina da.

## Ordinarioak 
* Joseph Zimmermann (1960-1988)
* Alwin Albert Hafner (1989-2000)
* Zygmunt Robaszkiewicz (2001-2022)
* Jean Désiré Razafinirina (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morondavako elizbarrutia

**Morondavako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1938ko urtarrilaren 8an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Morondavan dago. Egun apezpikua Marie Fabien Raharilamboniaina da.

## Ordinarioak 
### Morondavako prefektu apostolikoak 
* Joseph-Paul Futy (1938-1947)
* Stefano Garon (1947-1954)
* Paul J. Girouard (1954-1955)

### Morondavako apezpikuak 
* Paul J. Girouard (1955-1964)
* Bernard Charles Ratsimamotoana (1964-1998)
* Donald Pelletier (1999-2010)
* Marie Fabien Raharilamboniaina (2010-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jean Nicolas Rakotojaona (2023-2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fromental Halévy

**Jacques-François-Fromental-Élie Halévy** (Paris, 1799ko maiatzaren 27a – Niza, 1862ko martxoaren 17a) frantziar musikagilea izan zen.

Parisko familia judu batean jaio zen. Zortzi edo bederatzi urterekin Parisko Kontserbatorioan sartu zen eta Luigi Cherubiniren ikasle izan zen. 1819an Erromako Saria irabazi zuen kantata batekin. Ama hil zitzaiolako atzeratu behar izan zuen Erromarako martxa, eta, bitartean, Israelgo Kontsistorioaren enkargua jaso zuen, Berryko duke erailaren aldeko hileta martxa osatzeko.

Italiako Antzokiko abesbatzako maisua izan zen, eta ''L'artisan* operarekin arrakastarik izan ez arren, 1827an Operako koru zuzendari izendatu zuten. Urte horretan Parisko Kontserbatorioko irakasle ere izendatu zuten.

1835ean arrakasta handia lortu zuen *La juive* operarekin. 1836an Frantziako Institutuko kide hautatu zuten. Ez zuen La Juive-rekin izan zuen arrakasta bera lortu, hiru opera (*L'Éclair*, *La reine de Chypre* eta *Charles VI*) oso estimatuak izan ziren.

## Operak 
* *L'Artisan* (1827)
* *Le Batelier* (1827)
* *Clari*, italieraz (1828)
* *Le Dilettante d'Avignon* (1828)
* *Les Souvenirs de Lafleur* (1829)
* Manon Lescaut (1830), ballet-pantomime
* *La Tentation*, ballet-opera (1832)
* *Ludovic* (1833)
* *La Juive* (1835)
* *L'Éclair* (1835)
* *Guido et Ginevra* (1838)
* *Les Treize* (1839)
* *Le Shérif* (1839)
* *Le Drapier* (1840)
* *Le Guitarréro* (1841)
* *Le Lazzarone*, edo *Le bien vient en dormant*
* *La Reine de Chypre* (1841)
* *Charles VI* (1843)
* *Les Mousquetaires de la reine* (1846)
* *Les Premiers pas* (1847)
* *Le Val d'Andorre* (1848)
* *La Fée aux roses* (1849)
* *La tempesta*, italieraz (1850)
* *La Dame de pique* (1850)
* *Le Juif errant* (1852)
* *Le Nabab* (1853)
* *Jaguarita l’Indienne* (1855)
* *Valentine d'Aubigny*
* *La Magicienne* (1858)
* *Noé'' (1858 - 1862), Georges Bizetek 1869an amaitua

## Kanpo estekak
Tolagnaroko elizbarrutia

**Tolagnaroko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1896ko urtarrilaren 16an ezarri zen Madagaskarko Hegoaldeko bikariotza apostoliko gisa, 1913ko maiatzaren 20an Fort-Dauphingo bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen eta 1989ko azaroaren 23an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Tôlanaron dago. Egun apezpikua Luc Olivier Razafitsimialona da.

## Ordinarioak 
### Madagaskarko Hegoaldeko bikario apostolikoa 
* Jean-Jacques Crouzet (1896-1913)

### Fort-Dauphingo bikario apostolikoak 
* Jean-Jacques Crouzet (1913-1933)
* Antonio Sévat (1933-1952)
* Alphonse-Marie-Victor Fresnel (1953-1955)

### Fort-Dauphingo apezpikuak 
* Alphonse-Marie-Victor Fresnel (1955-1968)
* Jean-Pierre-Dominique Zévaco (1968-1989)

### Tolagnaroko apezpikuak 
* Jean-Pierre-Dominique Zévaco (1989-2001)
* Vincent Rakotozafy (2001-2023)
* Luc Olivier Razafitsimialona (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mackinac zubia

**Mackinac zubia**, , hizkera herrikoiez **Mighty Mac** edo **Big Mac**, AEBetako Goi penintsula eta Behe penintsula elkarlotzen dituen zubi eseki bat da, Michigan estatuan.

1957an eraiki zen eta David B. Steinman ingeniariak eraiki zuen. 8.038 metroko luzera du.
Michigango goi penintsula

**Michigango goi penintsula**, , AEBetako Michigan estatua osatzen duten bi penintsuletako bat da, bestea Michigango behe penintsula.

Nagusiki Superior eta Huron aintzirez gain Wisconsin estatuak inguratzen dute, eta Kanadako Ontario probintziatik St. Marys ibaiak banatzen du.

Bestalde, Michigango goi eta behe penintsulen srtean Mackinac itsasartea dago, baina Mackinac zubiak bi penintsulak elkarlotzea ahalbideratzen du.
Huamboko artxidiozesia

**Huamboko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar artxidiozesia da. 1940ko irailaren 4an ezarri zen Nova Lisboako elizbarruti gisa eta 1977ko otsailaren 3an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Huambon dago. Egun artzapezpikua Zeferino Zeca Martins da.

## Ordinarioak 
### Nova Lisboako apezpikuak 
* Daniel Gomes Junqueira (1941-1970)
* Américo Henriques (1972-1976)

### Huamboko artzapezpikuak 
* Manuel Franklin da Costa (1977-1986)
* Francisco Viti (1986-2003)
* José de Queirós Alves (2004-2018)
* Zeferino Zeca Martins (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benguelako elizbarrutia

**Benguelako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1970eko ekainaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Benguelan dago. Egun apezpikua António Francisco Jaca da.

## Ordinarioak 
* Armando Amaral dos Santos (1970-1973)
* Oscar Lino Lopes Fernandes Braga (1974-2008)
* Eugenio Dal Corso (2008-2018)
* António Francisco Jaca (2018-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Estêvão Binga (2021-2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuíto-Biéko elizbarrutia

**Cuíto-Biéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1940ko irailaren 4an ezarri zen Silva Portoko elizbarruti gisa eta 1979ko maiatzaren 16an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Cuíton dago. Egun apezpikua Vicente Sanombo da.

## Ordinarioak 
### Silva Portoko apezpikuak 
* António Ildefonso dos Santos Silva (1941-1958)
* Manuel António Pires (1958-1979)

### Cuíto-Biéko apezpikuak 
* Manuel António Pires (1979)
* Pedro Luís António (1979-1997)
* José Nambi (1997-2022)
* Vicente Sanombo (2024-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Manuel António Pires (1955-1958)
* José Nambi (1995-1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiako Motoziklismo Sari Nagusia

'''''', , Munduko Motoziklismo Txapelketaren Indiako sari nagusia izan zen, Nazioarteko Motoziklismo Federazioak antolatua.

2023an Buddh nazioarteko zirkuituan burutu zen.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:MotoGPko Sari Nagusiak
Michigango behe penintsula

**Michigango behe penintsula**, , AEBetako Michigan estatua osatzen duten bi penintsuletako bat da, bestea Michigango goi penintsula.

## Behe penintsula 
Nagusiki, Huron, Michigan aintzira, Erie aintzira eta Indiana eta Ohio estatuek inguratzen dute. 

Hego-ekialdean, Kanadako Ontario probintziatik Detroit ibaia, St. Clair ibaia eta St. Clair aintzirak banatzen dute, halere AEBetako Detroit eta Kanadako Windsor hiriak Ambassador zubiaren bidez elkarlotuak daude.

Bestalde, Michigango behe eta goi penintsulen artean Mackinac itsasartea dago, baina Mackinac zubiak bi penintsulak elkarlotzea ahalbideratzen du.
Ambatondrazakako elizbarrutia

**Ambatondrazakako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 1959ko maiatzaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ambatondrazakan dago. Egun apezpikua Orthasie Marcellin Herivonjilalaina da.

## Ordinarioak 
* Francesco Vòllaro (1959-1993)
* Antoine Scopelliti (1993-2015)
* Jean de Dieu Raoelison (2015-2023)
* Orthasie Marcellin Herivonjilalaina (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Antoine Scopelliti (1991-1993)

## Apezpiku laguntzailea 
* Gaetano Di Pierro (2001-2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fenoarivo Atsinananako elizbarrutia

**Fenoarivo Atsinananako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren madagaskartar elizbarrutia da. 2000ko urriaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Fenoarivo Atsinananan dago. Egun apezpikua Marek Ochlak da.

## Ordinarioak 
* Désiré Tsarahazana (2000-2008)
* Marcellin Randriamamonjy (2009-2024)
* Marek Ochlak (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Automobil lasterketa

[thumb|[Mercedes AMG F1 W09 EQ Power+, 1 Formulako eserleku bakarreko automobila.]]
[thumb|[Hyundai i20 Coupe WRC, rally kategoria.]]
**Automobil lasterketa**, automobilismo lasterketetan erabiltzeko bereziki egokitutako automobilez burututako kirol probak dira. Diziplinaren eta kategoriaren arabera, lasterketetako auto bat kaleko auto batean oinarrituta egon daiteke, edo lasterketetarako propio aldatuta egon daiteke.

Kirol-automobilak zabalagoak, luzeagoak eta altuagoak dira, eta horietako asko aldatu egiten dira, batez ere asfaltoari hobeto heltzeko edo *Drift* egiteko.

## Lasterketetarako automobil-motak 
Lasterketa zirkuituetako eta rallyetako lasterketetan oso ohikoa da turismoak eta kiroletakoak erabiltzea, bai beharrezko aldaketak urriak eta merkeak direlako, automobil markek beren modeloak salgai iragar ditzaketelako horrelako lasterketetan kanpaina arrakastatsuak eginez. Kategoria bakoitzak aldaketak murrizteko araudi tekniko bat du, homologazioa deitzen dena. Nazioarteko Automobilismo Federazioak kontinente guztietan erabiltzen diren homologazioak zehazten ditu, baina kategoria askok berezko homologazioak erabiltzen dituzte.

Beste lasterketa-automobil batzuk eserleku bakarreko automobilak eta sport prototipoak dira; eserleku bakarra dute, eta ez dute zerikusirik kaleko automobilekin. Eserleku bakarreko automobilak oso estuak dira airearekiko marruskadura-azalera murrizteko, eta ia beti aleroiak erabiltzen dituzte karga aerodinamiko bertikala handitzeko. Lasterketa-prototipoen beste barietate bat siluetak dira; kaleko automobil baten antzeko karrozeria dute, baina haien mekanika guztiz desberdina da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sugarloaf mendia (Maine)

**Sugarloaf mendia**, , AEBetako mendi bat da, Maine konderriko Carrabassett Valley herrian. 1.288 metroko garaieta du.

Katahdin mendiaren ondoren estatuko bigarren punturik altuena da.
Mbanza Congoko elizbarrutia

**Mbanza Congoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1984ko azaroaren 7an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza M'banza-Kongon dago. Egun apezpikua Vicente Carlos Kiaziku da.

## Ordinarioak 
* Afonso Nteka (1984-1991)
* Serafim Shyngo-Ya-Hombo (1992-2008)
* Vicente Carlos Kiaziku (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vianako elizbarrutia (Angola)

**Vianako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 2007ko ekainaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Vianan dago. Egun apezpikua Emílio Sumbelelo da.

## Ordinarioak 
* Joaquim Ferreira Lopes (2007-2019)
* Emílio Sumbelelo (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sumbeko elizbarrutia

**Sumbeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1975eko abuztuaren 10ean ezarri zen Novo Redondoko elizbarruti gisa eta 2006ko urriaren 22an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Sumben dago. Egun apezpikua Firmino David da.

## Ordinarioak 
* Zacarias Kamwenho (1975-1995)
* Benedito Roberto (1995-2012)
* Luzizila Kiala (2013-2021)
* Firmino David (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menongueko elizbarrutia

**Menongueko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1975eko abuztuaren 10ean ezarri zen Serpa Pintoko elizbarruti gisa eta 1979ko maiatzaren 16an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Menonguen dago. Egun apezpikua Leopoldo Ndakalako da.

## Ordinarioak 
* Francisco Viti (1975-1986)
* José de Queirós Alves (1986-2004)
* Mário Lucunde (2005-2018)
* Leopoldo Ndakalako (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Namibeko elizbarrutia

**Namibeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 2009ko martxoaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Namiben dago. Egun apezpikua Dionísio Hisiilenapo da.

## Ordinarioak 
* Mateus Feliciano Augusto Tomás (2009-2010)
* Dionísio Hisiilenapo (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondjivako elizbarrutia

**Ondjivako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1975eko abuztuaren 10ean ezarri zen Pereira de Eçako elizbarruti gisa eta 1979ko maiatzaren 16an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Ondjivan dago. Egun apezpikua Pio Hipunyati da.

## Ordinarioak 
* Fernando Guimarães Kevanu (1988-2011)
* Pio Hipunyati (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edgardo Codesal

**Edgardo Codesal Méndez** (Montevidro, 1951ko ekainaren 2a) uruguaiar-mexikar futbol epaile ohia da.

Aitona argentinarra zen eta aita epaile izan zen 1966ko Munduko Futbol Txapelketan. Edgardok atezain jokatu zuen Montevideoko Club Atlético Ferro taldean.

1976an hasi zuen epaile ibilbidea Uruguain, eta 1977an hasi zen lehen mailako partidak arbitratzen. 1980an Mexikora lekualdatu zen eta nazioarteko mailara iritsi zen.

Mexikoren ordezkaria izan zen 1990eko Munduko Futbol Txapelketan. Italiaren eta AEBren arteko multzoen faseko partida eta Kamerunen eta Ingalaterraren arteko final-laurdenetako partida zuzendu zituen.

Alemania eta Argentinaren arteko txapelketako finala arbitratu zen. Penalti bat egin zuen Alemaniaren alde eta bi jokalari argentinar kanporatu zituen.
Malanjeko artxidiozesia

**Malanjeko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar artxidiozesia da. 1957ko azaroaren 25ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 2011ko apirilaren 12an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Malanjen dago. Egun artzapezpikua Luzizila Kiala da.

## Ordinarioak 
### Malanjeko apezpikuak 
* Manuel Nunes Gabriel (1957-1962)
* Pompeu de Sá Leão e Seabra (1962-1973)
* Eduardo André Muaca (1973-1975)
* Alexandre do Nascimento (1975-1977)
* Eugénio Salessu (1977-1998)
* Luis Maria Perez de Onraita (1998-2011)

### Malanjeko artzapezpikuak 
* Luis Maria Perez de Onraita (2011-2012)
* Benedito Roberto (2012-2020)
* Luzizila Kiala (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Luis María Pérez de Onraita Aguirre (1995-1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baldomero Villasante

**Baldomero Villasante Antxustegi** (Zornotza, XIX. mendea - XX. mendea) bizkaitar notario eta politikaria izan zen, Bilboko alkatea izandakoa.

Gasteizko Unibertsitate Literarioan ikasi zuen eta notario bilakatu zen.
1902ko apirilaren 27an Vista Alegre hilerria inauguratu zuen. 1922an Galdamesko meatzeak ustiatzen zituen “Sociedad Bilbaína Urallaga y Magdalena” elkartearen idazkaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lubangoko artxidiozesia

**Lubangoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar artxidiozesia da. 1955eko uztailaren 27an ezarri zen Sá da Bandeirako elizbarruti gisa eta 1977ko otsailaren 3an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Lubangon dago. Egun artzapezpikua Gabriel Mbilingi da.

## Ordinarioak 
### Sá da Bandeirako apezpikuak 
* Altino Ribeiro de Santana (1955-1972)
* Eurico Dias Nogueira (1972-1977)

### Lubangoko artzapezpikuak 
* Alexandre do Nascimento (1977-1986)
* Manuel Franklin da Costa (1986-1997)
* Zacarias Kamwenho (1997-2009)
* Gabriel Mbilingi (2009-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Zacarias Kamwenho (1995-1997)
* Gabriel Mbilingi (2006-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uígeko elizbarrutia

**Uígeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1967ko martxoaren 14an ezarri zen Carmona eta São Salvadorko elizbarruti gisa eta 1979ko maiatzaren 16an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Uígen dago. Egun apezpikua Joaquim Nhanganga Tyombe da.

## Ordinarioak 
* José Francisco Moreira dos Santos (1967-2008)
* Emílio Sumbelelo (2008-2019)
* Joaquim Nhanganga Tyombe (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Emílio Sumbelelo (2006-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugenio Martínez Sevilla

**Eugenio Martínez Sevilla** (Madril, 1877 - Collado Villalba, 1914ko martxoaren 15a) bizkaitar abokatu eta politikaria izan zen, Bilboko alkatea izandakoa.

Martínez Sevillatarrak Portugaleteko familia burges ospetsua izan zen. 1914ko martxoaren 15eko goizeko 11:00tan  Villalbatik Berrocalerako trenak trenbide-pasagune batean José Luis eta Eugenio Martínez Sevilla anaiak zihoazen autoa inguratzen zuen, haien lagun batekin eta txoferrarekin. Jose Luis ez beste guztiak hil ziren. Hau mirariz atera zen, egoeraz arduratu zen eta, medikua zenez, biktimei lagundu zien, baina ezin izan zuen ezer egin anaiaren alde. Abokatu izateaz gain, ironikoki, Eugenio Martínez trenbideetan aditua ere izan zen. 1912ko azaroaren 4ko *El País* egunkarian, "El país ante el problema ferroviaria" izenburuko bere hitzaldi baten aipamena kontsulta daiteke, trenbideko langileen ustiapenari buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caxitoko elizbarrutia

**Caxitoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 2007ko ekainaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Caxiton dago. Egun apezpikua Maurício Camuto da.

## Ordinarioak 
* António Francisco Jaca (2007-2018)
* Maurício Camuto (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saurimoko artxidiozesia

**Saurimoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar artxidiozesia da. 1975eko abuztuaren 10ean ezarri zen Henrique de Carvalhoko elizbarruti gisa, 1979ko maiatzaren 16an Saurimoko elizbarrutia izena hartu zuen eta 2011ko apirilaren 12an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Saurimon dago. Egun artzapezpikua José Manuel Imbamba da.

## Ordinarioak 
* Manuel Franklin da Costa (1975-1977)
* Pedro Marcos Ribeiro da Costa (1977-1997)
* Eugenio Dal Corso (1997-2008)
* José Manuel Imbamba (2011-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Eugenio Dal Corso (1995-1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julian Benito Marco Gardoki

**Julian Benito Marco Gardoki** (Bilbo, 1880ko urtarrilaren 10a - XX. mendea) bizkaitar abokatu eta politikaria izan zen, Bilboko alkatea izandakoa.

1895ean Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasteari ekin eta 1901ean Abokatuen Elkargoan sartu zen. Lyon d'Or kafetegiko tertuliatan parte hartu zuen.

Alderdi Liberal-Kontserbadorearen aldekoa, Bilboko zinegotzi hautatu zuten 1911ko hauteskundeetan. Errege-agindu batek 1913ko azaroaren 14an alkate izendatu zuen. 1915eko irailean, lehenago sute batek suntsitutako Arriaga antzokia berreraikitzearen harira, José Sánchez-Guerra gobernazio ministroarekin izandako istilu baten ondoren, dimisioa eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dundoko elizbarrutia

**Dundoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 2001eko azaroaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Dundon dago. Egun apezpikua Estanislau Marques Chindekasse da.

## Ordinarioak 
* Joaquim Ferreira Lopes (2001-2007)
* José Manuel Imbamba (2008-2011)
* Estanislau Marques Chindekasse (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luandako artxidiozesia

**Luandako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar artxidiozesia da. 1596ko maiatzaren 20an ezarri zen Angola eta Kongoko elizbarruti gisa eta 1940ko irailaren 4an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Luandan dago. Egun artzapezpikua Filomeno do Nascimento Vieira Dias da.

## Ordinarioak 
### Angola eta Kongoko apezpikuak 
### Luandako artzapezpikuak 
*Moisés Alves de Pinho (1940-1966)
*Manuel Nunes Gabriel (1966-1975)
*Eduardo André Muaca (1975-1985)
*Alexandre do Nascimento (1986-2001)
*Damião António Franklin (2001-2014)
*Filomeno do Nascimento Vieira Dias (2014-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Manuel Nunes Gabriel (1962-1966)
* Eduardo André Muaca (1975)
* Zacarias Kamwenho (1995-1997)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Villabaso

**Fernando José Segundo Villabaso Zabaleta** (Bilbo, 1882ko azaroaren 18a - 1943ko otsailaren 9a) bizkaitar burtsako agente eta politikaria izan zen, Bilboko alkatea izandakoa.

1911n Bilboko Udaleko zinegotzi hautatu zuten. Urte berean Hiribilduko Burtsako Agenteen Elkargoan sartu zen. 1919an Liga de Acción Monárquica sortu zuen. 1941-1942an Bilboko Burtsaren sindikoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Power

**Ricardo Félix Power Zabala ** (Bilbo, 1879ko martxoaren 28a - 1974ko urtarrilaren 16a) bizkaitar enpresaburu eta politikaria izan zen, Bilboko alkatea izandakoa.

Irlandar jatorriko familia baten kidea, powertarrak enpresaburuak ziren eta La Peñan jute lantegi bat izateaz gain, ontzi-enpresetan eta metalurgian ere aritu ziren.

Alderdi Liberal-Kontserbadorearen aldekoa, senatari eta diputatua ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bookmaker’s sandwich

***Bookmaker’s sandwich*** (apustu-artekariaren ogitartekoa) Irlandako sukaldaritzako plater tipikoa da, tradizioz zaldi lasterketetara edo ehizaldietara –hotza– eramateko prestatua.

Azpizuna, ogi kurruskaria, ziapea eta gurinarekin egina, labean prestatzen da, pisu batekin zanpatuta. Hoztutakoan, xerra lodietan moztu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luenako elizbarrutia

**Luenako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren angolar elizbarrutia da. 1963ko uztailaren 1ean ezarri zen Lusoko elizbarruti gisa eta 1979ko maiatzaren 16an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Luenan dago. Egun apezpikua Martín Lasarte Topolanski da.

## Ordinarioak 
* Francisco Esteves Dias (1963-1976)
* José Próspero da Ascensão Puaty (1977-2000)
* Gabriel Mbilingi (2000-2006)
* Jesús Tirso Blanco (2007-2022)
* Martín Lasarte Topolansky (2023-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Gabriel Mbilingi (1999-2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabino Orbe

**Gabino Orbe Usandebaras** (Bilbo, XIX. mendea - XX. mendea) bizkaitar merkatari, banderillero eta politikaria izan zen, Bilboko alkatea izandakoa.

Tauromakiaren zalea, Guerrerito nobillero ospetsuaren ahalduna izan zen. Barrenkale kalekoa, 1890eko uztailaren 31n, Algortako zezen-plazaren inaugurazioan aritu zen.

Diputatu jeltzalea (1926-1927) izandakoa, 1911n Euskeria Orfeoiko lehendakaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bangers and mash

**Bangers and mash** (edo **sausages and mash**) Erresuma Batuko ohiko hitza da, patata purearekin (*mash*) zerbitzatutako saltxitxak (*bangers*) izendatzeko. Saltxitxak txerriki zaporekoak, sagarra, tomatea, txahalkia eta abarrekin izan daitezke. Platera barazkiekin batera zerbitzatu ohi da, ilarrak eta tipula-gravya, esaterako.

*Bangers and mash* terminoaren jatorria Bigarren Mundu Gerran dagoela esan izan da, saltxitxak hain kalitate baxukoak zirenean, non kozinatzen zituztenean partzialki lehertzen ziren, baina gutxienez 1919tik erabili izan da.

*Jellied eels* eta *pie and mash*-ekin batera, plater horrek esanahi ikonikoa du Londresko langile klasekoen artean.

## Oharrak 
## Kanpo loturak
Maseruko artxidiozesia

**Maseruko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lesothoar artxidiozesia da. 1894ko maiatzaren 8an ezarri zen Basutolandeko prefetura apostoliko gisa, 1909ko otsailaren 18an bikariotza apostoliko egin zen, 1951ko urtarrilaren 11n Maseruko elizbarruti bilakatu zen eta 1961eko urtarrilaren 3an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Maserun dago. Egun artzapezpikua Gerard Tlali Lerotholi da.

## Ordinarioak 
### Basutolandeko prefektu apostolikoa 
* Jules-Joseph Cénez (1895-1909)

### Basutolandeko bikario apostolikoak 
* Jules-Joseph Cénez (1909-1930)
* Joseph Bonhomme (1933-1947)
* Joseph-Delphis Desrosiers (1948-1951)

### Maseruko apezpikua 
* Joseph-Delphis Desrosiers (1951-1961)

### Maseruko artzapezpikuak 
* Emanuel Mabathoana (1961-1966)
* Alfonso Liguori Morapeli (1967-1989)
* Bernard Mohlalisi (1990-2009)
* Gerard Tlali Lerotholi (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leribeko elizbarrutia

**Leribeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lesothoar elizbarrutia da. 1952ko abenduaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tsikoanen dago. Egun apezpikua Vitalis Sekhonyana Marole da.

## Ordinarioak 
* Emanuel Mabathoana (1952-1961)
* Ignatius Phakoe (1961-1968)
* Paul Khoarai (1970-2009)
* Augustinus Tumaole Bane (2009-2025)
* Vitalis Sekhonyana Marole (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Arostegi

**Mariano Arostegi Ugarriza** (Bilbo, 1878ko azaroaren 13a - 1950eko maiatzaren 4a) bizkaitar prokuradore eta politikaria izan zen, Bilboko alkatea izandakoa.

Hasieran morroia izan zen, gero eskribaua, eta pixkanaka-pixkanaka gora egin zuen bizitza profesionalean, prokuradore gisa trebatua izan arte. Denborarekin, Bilboko Prokuradoreen Elkargoko dekanoa izan zen.

Liberal sutsua, El Sitio elkarteko bazkide izan zen, eta Bilboko Udalean parte hartu zuen, Liga de Acción Monárquicak bultzatuta. 1923an alkatetza lortu zuen, ezegonkortasun handiko une batzuetan, eta bi hilabete baino ez zituen iraun: 1923ko abuztuaren 3tik irailaren 30era.

Primo de Riveraren diktadura amaitu zenean, 1930ean, berriro hartu zuen postua alkateorde, II. Errepublika 1931n aldarrikatu zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohale's Hoekeko elizbarrutia

'''Mohale's Hoekeko elizbarrutia''' (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lesothoar elizbarrutia da. 1977ko azaroaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mohale's Hoeken dago. Egun apezpikua John Joale Tlhomola da.

## Ordinarioak 
* Sebastian Koto Khoarai (1977-2014)
* John Joale Tlhomola (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qacha's Nekeko elizbarrutia

'''Qacha's Nekeko elizbarrutia''' (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren lesothoar elizbarrutia da. 1961eko urtarrilaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Qacha's Neken dago. Egun apezpikua Joseph Mopeli Sephamola da.

## Ordinarioak 
* Joseph-Delphis Desrosiers (1961-1981)
* Evaristus Thatho Bitsoane (1981-2010)
* Joseph Mopeli Sephamola (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metxi Bogino

**Maria Mercedes Bogino Larrambebere, Metxi Bogino** izenez ezaguna (Arequito, Argentina, 1978) soziologoa da, ikertzaile dihardu.

## Ibilbide akademikoa 
Soziologia ikasketak egin zituen Nafarroako Unibertsitate Publikoan (NUP), eta Gizarte Lanean diplomatura unibertsitate berean. 

Genero Diziplinarteko Ikasketetako Unibertsitate Masterra lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM). FPU (Unibertsitateko Irakasleen Prestakuntza) bekadun gisa, ikerketa-egonaldiak egin zituen Parisko École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) eta Buenos Airesko Unibertsitateko (UBA) Genero Ikasketen Diziplinarteko Institutuan (IIEG).Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Zientzia eta Humanitateetako Diziplinarteko Ikerketen Zentroari (CEIICH) lotutako doktorego-ikasketetarako bikaintasun-beka baten onuradun izan zen, Nafarroako Kutxa Fundazioak finantzatua eta Maya Aguiluz Ibarguenek gidatutako Kidegoaren Ikasketen Mintegiari (ESCUE) atxikia.

2024 *Seminario de trabajo de campo de Antropología.* Metxi Bogino Larrambebere: Una etnografía de no-maternidades

## Sariak 
* Soziologia ikasketak egin zituen Nafarroako Unibertsitate Publikoan (NUP), espediente onenaren aparteko saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ez-amatasunena ez da kategoria hegemoniko bat: esperientzia anitz topatu ditzakegu» Berria, 2025.05.30
Coddle

***Coddle*** (batzuetan ***Dublin Coddle***) Irlandako Dublin hiriarekin lotu izan den plater bat da. Seán O'Casey eta Jonathan Swiften jakirik gustukoena izatearen ospea du. Dublin hiriko Irlandako hainbat literatur erreferentzietan agertzen da, James Joyceren lanak barne.

## Ezaugarriak 
Xerratan moztutako eta hirugiharrez (rashers) estalitako txerri-saltxitxen hainbat geruza ditu, guztia xerratan moztutako patatekin eta tipulekin nahastuta. Tradizioz, zereal-aleak ere sar daitezke, hala nola garagarra. Platera lurrunetan erdi egosia da, eta haragi-salda bizia sortzen du, urdaiaren eta hestebeteen edukia dela eta. Ohiko errezetetako batzuk eltzean egostean Guinness garagardo kantitate txiki bat gehitzearen aldekoak dira, baina eragiketa hori oso arraroa da errezetaren bertsio modernoetan. Platera eltze batean prestatu behar da, ondo doitutako estalki batekin, lurrunak urak estali gabeko osagaiak egosi ditzan. Gatza, piperbeltza eta perrexila besterik ez dute erabiltzen. Irlandan konfort elikagaitzat hartzen da, bere osagaiak direla eta, plater merkea, prestatzeko erraza eta prestatzeko azkarra kontsideratzen da. Sarritan zerbitzatzen da neguan. Katolikoek ostiraletan haragirik jan behar ez zuten egunetan, askotan ostegunetan zerbitzatzen den prestaketa izan zen, familia bati edozein saltxitxa edo urdai hondar erabiltzeko aukera ematen baitzion.

## Bitxikeriak 
* Slow food mugimenduaren irlandar plateretako bat da, oso mantso egosten delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euli beltz

**Euli beltzak** edo **Simuliidae** diptero nematoceraen familia bat dira. Intsektu txikiak dira (2-5 mm), oro har kolore ilunekoak. Batzutan eltxoekin nahasten dira baina ondo bereizten dira: gorputza potoloagoa dute, ahoa pikatzaile-zurrupatzailea, hegal zabalak eta hanka askoz laburragoak dituzte. 2100 espezie inguru ezagutzen dira, 35 generotan sailkatuta.

Ziztada, berez hozkada, oso mingarria da; horregatik azienda eta pertsonentzat benetako zigorra dira. Horregatik ere sarritan izurrite gisa aipatu egiten zaie. Espezie batzuek gaixotasun larrien bektore gisa jokatzen dute, hala nola onkozerkosia gaixotasuna.

## Generoak 

* *Araucnephia*
* *Araucnephioides*
* *Archicnephia*
* *Austrosimulium*
* *Baisomyia*
* *Cnephia*
* *Cnesia*
* *Cnesiamima*
* *Crozetia*
* *Ectemnia*
* *Gigantodax*
* *Greniera*
* *Gydarina*
* *Gymnopais*
* *Kovalevimyia*
* *Levitinia*
* *Lutzsimulium*
* *Mayacnephia*
* *Metacnephia*
* *Paracnephia*
* *Parasimulium*
* *Paraustrosimulium*
* *Pedrowygomyia*
* *Prosimulium*
* *Simuliites*
* *Simulimima*
* *Simulium*
* *Stegopterna*
* *Sulcicnephia*
* *Titanopteryx*
* *Tlalocomyia*
* *Twinnia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela Constance

**Angela Constance** (1970eko uztailaren 15ean jaioa) eskoziar politikaria da, 2023tik Justizia eta Barne Arazoetarako Kabineteko idazkaria. Eskoziako Alderdi Nazionaleko (SNP) kidea, eta 2007tik Almond Valleyko Eskoziako Parlamentuko (MSP) ordezkaria da.

Mendebaldeko Lothianen jaioa, Constance Glasgowko Unibertsitatean eta Stirlingo Unibertsitatean ikasi zuen, Lothianen gizarte langile gisa lan egin aurretik, Mendebaldeko Lothian Kontseiluko zinegotzi gisa aritu zen, non haurrentzako zerbitzuen eta bizitza osorako ikaskuntzaren bozeramailea izan zen. 2007ko Eskoziako Legebiltzarreko hauteskundeetan, Constance Eskoziako Parlamentuko kide hautatu zuten Livingston barrutian. SNPko atzeko eserlekuko diputatu gisa, Eskoziako Ikuskaritza Publikorako Batzordeko eta justizia batzordeko kide izan zen.

## Ibilbide politikoa 
2014ko SNPren udaberriko konferentzian, Alex Salmond lehen ministroak eta SNPko buruzagiak Constance Eskoziako Kabinetera igo zuen Prestakuntza, Gazteria eta Emakumeen Enpleguko Kabinete idazkari kargurako. Bestalde, Nicola Sturgeon Lehen Ministro hautatu ondoren, 2014ko azaroan, Constance Hezkuntzako Kabineteko idazkari izendatu zuten Eskoziako Kabinetean. 2016ko Eskoziako Parlamentuko hauteskundeen ondoren, Nicola Sturgeonek bere Kabinetea berrantolatu zuen. Maiatzaren 18an, Constance Komunitate, Gizarte Segurantza eta Berdintasuneko Kabineteko idazkari izendatu zuten.
ezkerrera|thumb|Constancek Justizia Eskozia independente batean aurkezten du (Eskozia Berri bat eraikitzeko dokumentua), 2024
2023ko martxoaren 29an, Humza Yousaf lehen ministro berriak Constance Justizia eta Barne Arazoetarako Kabineteko idazkari izendatu zuen, Constance Eskoziako kabinetera itzuliz, Nicola Sturgeonen lehen ministro karguan 2018an hirugarren agintaldian kabinetetik irten ondoren. Yousafek adierazi zuen "gogotsu" zegoela Constancerekin lan egiteko "benetako eta ukigarriak diren hobekuntzak lortzeko".

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
Eskoziako gobernua