open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Federica Mogherini

**Federica Mogherini** (Erroma, Italia, 1973ko ekainaren 16a), politikaria da, Alderdi Demokratikoko kidea eta Renziren gobernuko Atzerri-Ministro ohia. 2014ko abuztuaren 30ean, Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkari izendatu zuten (*Europar Batasuneko diplomazia burua*) eta 2014ko azaroaren 1ean hasi zen kargu horretan.
Sos (argipena)

**Sos** edo **SOS** hitzek adiera zenbait dituzte:
* **sos** edo dirua;
* sos, txanpon historiko batzuei emandako izena;
* **Sos** edo Sause, Zaragozako herria;
* SOS, laguntza eskatzeko mezua.
Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkari

**Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkaria** Lisboako Itunak (2007) ezarri zuen Europar Batasuneko kargua da. Garai batean Europar Batasuneko Kontseiluko Idazkari Nagusiak, Atzerri politika eta segurtasun erkideko goi-ordezkariak (*Mister PESC*) eta Kanpo harremanetarako Europar Komisarioak betetzen zituen diplomazia funtzio guztiak beregain hartzen ditu.

Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkari postua betetzen lehena Catherine Ashton britainiarra izan zen, 2009ko azaroaren 19an.

### Goi-ordezkarien zerrenda 
## Ikus, halaber 
* Europar Batasuneko Ordezkaritza
Izal (argipena)

**Izal** hitzak esanahi zenbait ditu:
* Idiazabal, bertakoen hizkeran;
* Itzalle/Izal, Nafarroako Gallotze udalerriko kontzejuaren gaztelaniazko izena.
* IZAL, Madrilgo pop-rock musika taldea;
* Jorge Cortes Izal, euskaltzain urgazlea.
Jürgen Trumpf

**Jürgen Trumpf** (Düsseldorf, Alemania, 1931ko uztailaren 8a - Bonn, 2023ko maiatzaren 13a) Europar Batasuneko Kontseiluko idazkari nagusia izan zen 1994ko irailaren 1a eta 1999ko urriaren 17a bitarte.

Amsterdameko ituna indarrean sartu zenean, denbora labur batez *Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkaria* izan zen, hilabete berenduago, Koloniako Europako Batasuneko Kontseiluak Javier Solana hautatu zuen arte.
Garranga (argipena)

**Garranga** hitzak adiera zenbait ditu:
* **garranga** edo izotz-kandela;
* **garranga**, amua edo horren zati laua;
* **garranga** edo artzanorren lepokoa, otsoen erasoetatik babesteko punta zorrotzak dituena;
* **garranga** edo kakara, oiloen hotsa.
Paraxutismo

thumb|250px
**Paraxutismoa** erorketa aritzeko paraxut edo jausgailuak erabiliz altuera batetik pertsonak edo obejktuak lurreratzeko teknika da. Ohikoena paraxutismoa aireontzi batetik praktikatzea da, eraikin edo mendi baten gailurretik ere egin badaitekeen arren.

## Kanpo estekak
Mikel Vesga

**Mikel Vesga Arruti** (Gasteiz, Araba, 1993ko apirilaren 8a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Gasteizko Aurreraren harrobian hezia, egun Athletic-en jokatzen du. Erdilari lanetan aritzen da. Euskal selekzioarekin ere jokatu du. Athleticekin berritu zuen kontratua 2027rarte. 2023-24 Kopako finalean talde zurigorriaren 3. penaltia sartu zuen, nahiz eta irrist egin.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 2021 Superkopa
* 23-24 Kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Larraina parkea

**Larraina parkea** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen hiri-parke bat da. Zitadela-Takonera eremuan dago.

## Kokapena 
Bere mugak honakoak dira: hegoaldean Takonera parkea, mendebaldean Erreginaren aldapa kalea eta Donibane auzoa, iparraldean Iruñeko harresiak eta Trinitarioak auzoa, eta ekialdean Ate berria.

## Parkea 
Takonera parkearen alboan dago, izan ere, jende askok Takonera parkeko zati dela uste du, baina hura baino berriagoa da, 1931an harresiaren luebakiak betez eratu baitzen. Leku lasaia eta zuhaitzez betea da, bertan hiru elementu nabarmentzen dira: iturria, Tibalt I.a Trobalariaren monumentua eta harresietako barandillak, azken hauek Ezkaba mendia eta San Kristobal gotorlekuari so egiteko behatoki bikaina dira.

Burdinezko iturria hasiera batean 1885ean Sarasate pasealekuan jarri zen. Hain zuzen ere, gaur egun Foruen monumentua dagoen lekuan bertan, ondoren Takonera parkera lekualdatua izan zen, Julian Gaiarreren monumentua dagoen lekura (hura oraindik ez zegoenean), gerora Larraina parkeko gaur egungo kokalekuan amaitzeko.

## Kanpo estekak
Alto Douroko mahastiak

**Alto Douroko mahastiak** (), Portugalgo Trás-os-Montes Garaia eskualdean kokaturik dagoen lurraldea da, herrialdeko ardo eremu ezagunena dena eta horregatik 2001 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

## Historia 
Erromatar Inperioaren amaieran jadanik ardoa egiten zen eskualde honetan, baina mahatsen arrasto zaharragoak ere aurkitu dira indusketa arkeologikoetan. XII mendean Salzedas, São João de Tarouca eta São Pedro das Águias monasterio zistertarrek ekoiztu zuten ardoa.

XVII mendean mahastiak hedatu egin ziren eta 1675ean dugu "Portoko ardoaren" lehen aipamena. 1703an Methuen ituna sinatu zuten Portugalek eta Ingalaterrak eta britainiarrak Portoko kaian ezarri ziren. Hauen eraginez ardoa bihurtu zen eskualdeko merkatal gai nagusia eta 1756an Portugalek Portoko ardo eskualdea definitzeko araudia atera zuen.

XIX mendean penintsuako beste eremu batzuetan bezala bi izurrite handiri aurre egin behar izan zion, zurinari (1852) eta Phylloxerari (1863).

Fernando Nicolau de Almeida enologoak Bordeleko mahastiak bisitatu zituen Bigarren Mundu Gerra garaian eta handik kalitate goreneko ardoa egiteko ideia ekarri zuen. 1952an *Barca Velha* ardoa ekoiztu zuen.

## Geografia eta klima 
Douro ibaia da lurraldeko bizkarrezurra eta honi Varosa, Corgo, Távora, Torto eta Pinhão ibaiadarretako haranak gehitzen zaizkio. Marão eta Montemuro mendietatik Atlantiar ozeanoko haizeak iristen zaizkio baina klima mediterranearra dauka, uda bero eta lehorrak eta negu hotzak. Ohikoak dira mendi maldetako terrazatan landaturiko mahastiak.

Hiru azpieskualde bereizten dira:
* Baixo Corgo (Corgo azpian): Eremu epel eta hezeena da. Mahastiek 14.000 hektarea hartzen dituzte. Lehenengo landaketak bertan egiten dira baina beste eremuak baino ardo apalagoak lortzen dira.
* Cima Corgo (Corgo gainean): Eremurik zabalena da, 19.000 hektarea ditu. Pinhão herriaren inguruan zabaltzen da.
* Douro Superior (Douro garaia): Eremu beroena eta lehorrena da. 8.700 hektarea hartzen ditu eta Espainiarekin muga egiten du. Eskualde berriena da eta oso kalitate oneko ardoak egiten dira bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ontzi komunikatu

thumb|300px|Ontzi komunikatuetan urak garaiera bera du, ontziaren forma edozein dela ere.
**Ontzi komunikatua** azpialdetik loturik daudelarik likido batez beteriko ontzi edo hodietan gertatzen den fenomeno fisikoa da, non likidoa maila berean geratzen den ontzi guztietan, ontzi eta hodien forma gorabehera. Ontzietako batean ura gehituz gero, ontzi guztietako maila igoko litzateke, hein berean.

Hainbat aplikazio ditu; adibidez, ur-hornikuntzan ur-gordailu eta urtegiek altuera kontsumo saretik goragoko altueran jartzen dira, metatutako ura azpitik dauden etxebizitza eta instalakuntza guztietara iritsiko dela ziurtatzeko.

## Oinarri teorikoak 
thumb|Ontzi komunikatuaren efektuak erakusten dituen animazioa
Ontzi komunikatuen efektua ontzi guztietan presio atmosferikoa eta grabitatea berdinak direlako gertatzen da. Presioa jariakinean zehar transmititzen da, eta likidoak oreka topatzekotan, presioak berdintzera joko du, altuerak berdintzera beraz. Izan ere, sakonera jakin bateko presio hidrostatikoa berdina da beti, ontziaren geometrian edo likido motan eragin gabe. Hau da, ontzi ezberdinetako likido kantitateak ez du garrantzirik (ez baitira masak berdindu edo orekatzen), ontzietako presioak baizik.

Blaise Pascalek XVII. Mendean frogatu zuen likido baten mol baten gainean egiten den presioa erabat transmititzen da norabide guztietan, eta intentsitate berdinaz, gainera (Pascalen printzipioa).

## Ikus, gainera 
* Sifoi

## Kanpo estekak
Estela

thumb|250px
**Estela** (antzinako grezieraz: στήλη, *stēlē*; plurala: στήλαι, *stēlai*; latinez: *stela*; plurala: *stelae*) zutikako monumentu megalitikoa da, zabala baino luzeagoa, idazkun, irarlan, sinbolo edo eskulturak izan ditzakeena, ehorzte, oroitzapen edo erlijiozko funtzioarekin edo mugarri gisa eraikitakoa.

## Ikus, gainera 
* Hilarri
* Monolito
* Zutarri

## Kanpo estekak
Etxegarai etxeko garaia

**Etxegarai etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Orbaizetan dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago. San Pedro kalean dago; Estankero etxeko garaia du alboan, eta Larraineta etxeko garaia ere hurbil du.

1991n Vianako Printzea Erakundeak berritu zuen. Zortzi zutabetxo ditu. Aurrealdean, garai batean izan zuen balkoi txiki baten arrastoak daude. Balkoitxoa galdu egin zen, zura usteldu egin zelako..

thumb|400px|erdian|Etxegarai etxeko garaiaren irudia.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larraineta etxeko garaia

**Larraineta etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Orbaizetan dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan kokatua, Francisco Antxorena kalean. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago. Estankero etxeko garaia eta Etxegarai etxeko garaia hurbil ditu.

Erantsia duen neurri handiagoko borda batekiko (geroztik eraikia) simetria berezia dauka. Garaiaren behealdea zeharkatzen duen horma, bordaren lerrokatzearen arabera, garaia eraikiz geroztikoa da; halaxe ikus daiteke, alde bateko kofaduraren paldoa integratzerakoan. Eskailera galdua du, atzealdeko fatxadaren bi oinen artean egindako bao batetik sartzen baita gaur egun garaira.. 2014ean zaharberritu zen, Vianako Printzea Erakundearen ekimenez.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estankero etxeko garaia

**Estankero etxeko garaia** edo **Primorena etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Orbaizetan garai bat da, izen berdineko etxearen alboan kokatua, San Pedro kalean. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago. Atzealdean, Etxegarai etxeko garaia du, eta Larraineta etxeko garaia ere hurbil.

Oinplano laukizuzena eta harginlanezko hormak ditu. Primorena etxeak hauxe du idatzia aurrealdean: *“Esta casa reedifico Miguel Eguinoa y Petra Elizondo año de 1869”*. Kokapen berezia du: bi kale estuen artean eta etxetik bereizirik. Pasabidea zabaltzearren, garaiaren alde bati puska ederra kendu behar izan diote.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballaz etxeko garaia

**Ballaz etxeko garaia** Nafarroako Galoze udalerriko Itzalle herrian dagoen garai bat da. Zaraitzu ibarreko garai bakarra da. Herrigunean sartu eta berehala dago, San Bizente kalean.

Egur eta harriz eginiriko eraikina da eta 1993an zaharberritua izan zen.

Oinplano laukizuzena eta bi uretako teilatua ditu. Garaia egurrezko zeharkako hiru haga eta luzerako hiru hagez osaturiko egitura batean esekia dago.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benchmark (informatika)

Informatikan,  ordenagailu programa bat, programa talde bat edo beste operazio batzuen exekuzioari deitzen zaio, objektu baten errendimendu erlatiboa neurtzeko, normalean test eta proba estandar batzuk erabiliz. *Benchmark* hitza proba hauek egiteko apropos diseinatu den softwarearentzat ere erabiltzen da.

*Benchmarking*a orokorrean konputagailuaren hardwarearen errendimenduaren ezaugarriak ezagutzeko erabiltzen da, PUZ baten errendimendua koma higikorreko operazioak egiterakoan adibidez. Batzuetan teknika hau softwareari ere aplikatu ahal zaio, konpiladore edo datu-base baten errendimendua neurtzeko adibidez.

## Kanpo estekak
Maizterra etxeko garaia

**Maizterra etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Garaioan dagoen garai bat da. Txikirrin kalean dago, herrigunearen ekialdeko muturrean.

Aezkoa ibarrean egituraren zeharkako habeak luzetarako habeen gainean dituen bakarra da. Barnealdean atalak ditu, eta oholez egindako kutxatzarra pasilloaren bukaeran. Egin zaizkion aldaketa batzuk gorabehera, garai honek jatorrizko elementu anitz gorde ditu. Zutabeak prisma-formakoak dira. Beste garai batzuk ez bezala honek sarrerako balkoia atxiki du.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domentx etxeko garaia

**Domentx etxeko garaia ** Nafarroa Garaiko Aribe udalerrian dagoen garaia da. Herrigunean dago, Santa Maria kalean, Irati ibaiaren ondoan.

Ibarreko garairik handiena da: oinplanoa 5,20 x 7,00 metrokoa du.

Denboran zehar garaiari egin zaizkion hainbat aldaketek izaera kendu diote: zutabetxoen arteko tarteak itxi dizkiote, nahiz eta, oraindik ere, garai batean betetzen zuten eginkizuna erakusten duten burute batzuk eta zurezko habeak geratzen zaizkion, gaur egun horman sartuta.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Schulz

**Martin Schulz** (Eschweiler, Ipar Renania-Westfalia, Alemaniako Errepublika Federala, 1955eko abenduaren 20a) alemaniar politikaria da. 1994tik eurodiputatua da Europako Parlamentuan Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren aldetik, Europako Alderdi Sozialistaren barruan. 2012tik 2017ra Europako Parlamentuko lehendakaria izan zen.

2014ko Europako Hauteskundeetan, Europako Batzordeko lehendakaritzarako hautagai aurkeztu zen baina ez zuen postua eskuratzerik izan.

## Kanpo estekak
Reka etxeko garaia

**Reka etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Hiriberrin dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan kokatua. Nafarroako kultura ondasun izendatua dago.

Herrira errepidetik sartzean ageri den lehenengo garaia da. 1995ean zaharberritu berritu zuten. Garai guztietatik honek du teilaturik pikoena. Hiriberriko garai guztiek bezala (Hiriberri itsas mailatik oso altu dagoen eta eguraldi zorrotza duen herria izanik), hegalkina oso txikia da lau hormetan, eta ez dirudi aurrealdean handiagoa izanen zuenik. Behealdea trasteleku gisa erabiltzen da. Ganbara, atalak ez baditu ere (langet puska batzuk baino ez daude), aleak gordetzeko erabiltzen da.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ertzillako garaia

**Ertzillako garaia** Bizkaiko Iurreta udalerrian dagoen garai bat da, Gaztañatza auzoko Ertzilla Handi baserriaren alboan dago. Bizkaiko kultura ondasuna izendatua dago.

Bertaratzeko, Amorebieta-Durango errepide nagusitik Gaztañatza auzorako sahiesbidea hartu behar da. Garaia bidegurutzetik 200 metrora dago, A-8 autobidetik igaro ondoren.

## Historia 
Ertzilla baserriko garaia XVI. mendearen bigarren erdialdean eraiki zuten eta XIX. mendearen hasieran aurreko ipilareak eta kanpoaldeko bildukina eta barrualdeko trenkadak osatzen zuten ohol asko galdu zituen. Hala ere, jazenetan zeuden ohol zaharren muntaiaren aztarnei esker jatorrizko itxura eta egitura zaila berreraiki ahal izan dira.

## Eraikina 
Itxura apaleko eraikina da, baina muntai konplexua dauka, pieza guztiak oso ondo uztartzen dira metalezko iltzerik gabe, buruhausgarri ikaragarri batean bezala. Haritz egurrezko egitura hareharrizko lau pilare tronkopiramidaleen gainean jazota dago eta horien gainean rodezno izeneko harrizko diskoak daude.

Asturiasko garaiak ez bezala, bi isurialdeko estalkia du eta bertan teilategaleko hegalkinaren azpian ganbara txiki bat dago.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Bizkaiko kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Ertzillako garaia. Bizkaiko Kultura Ondarea. Bizkaia.nt
"Weird Al" Yankovic

**Alfred Matthew** "**Weird Al**" **Yankovic** (Downey, ) Estatu Batuetako ahots-aktore eta umorista da.

## Diskografia 
* *"Weird Al" Yankovic* (1983)
* *"Weird Al" Yankovic in 3-D* (1984)
* *Dare to Be Stupid* (1985)
* *Polka Party!* (1986)
* *Even Worse* (1988)
* *UHF – Original Motion Picture Soundtrack and Other Stuff* (1989)
* *Off the Deep End* (1992)
* *Alapalooza* (1993)
* *Bad Hair Day* (1996)
* *Running with Scissors* (1999)
* *Poodle Hat* (2003)
* *Straight Outta Lynwood* (2006)
* *Alpocalypse* (2011)
* *Mandatory Fun* (2014)

## Filmografia
Ekialdeko Kristautasuna

[thumb|[Santa Sofia|Hagia Sophia katedraleko pantokratorra]]
**Ekialdeko Kristautasuna** lau eliza ezberdinen multzoa da: Ekialdeko Eliza Ortodoxoa, Eliza Orientala, Asiriako Ekialdeko Eliza eta Ekialdeko Eliza Katolikoak. Termino hau erabiltzen da Mendebaleko Kristautasunari kontrajarrita. Kolektiboki Balkanak, Ekialdeko Europa, Asia Txikia, Ekialde Hurbila, Afrika, Indian eta Ekialde Urrunean hainbat mendetan garatutako elizak osatzen dute. Ekialdeko eliza batzuek Mendebaldeko Kristautasunarekin harreman teologiko eta historiko gehiago dute euren artean baino. Ekialdeko eliza gehienek ez dute euren burua "Ekialdeko" izendatzen, Asiriako Ekialdeko Eliza eta bere ondorengoak izan ezik.

"Ekialdea" eta "Mendebaldea" izenak Eliza Kristauaren zatiketarekin hasi zen, Ekialde helenistikoa eta Europa Latinoaren arteko aldeagatik eta Mendebaldeko Erromatar Inperioa eta Bizantziar Inperioaren zatiketa politikotik abiatuta. Ekialdeko elizarik boteretsuena Ekialdeko Eliza Ortodoxoa denez askotan "Ortodoxoa" erabiltzen da "Ekialdeko" terminoaren sinonimo gisa, nahiz eta ez den zuzena: hainbat elizek euren burua Kristautasun Ortodoxoa eta Katolizismoaren arteko komuniotzat dute.

## Kanpo estekak
Europa Latinoa

**Europa Latinoa** terminoa Europan hizkuntza erromantzeak hitz egiten den eremuaren izen ez-formala da. Eremu horretan Portugal, Espainia, Andorra, Frantzia, Monako, San Marino, Italia, Errumania eta Moldavia sartzen dira, hala nola Valonia eta frantsesa, italiera edo erromantxera hitz egiten den Suitzako eremua.

## Kanpo estekak
Alex Maestresalas

**Alex Maestresalas** (Lizarra, 1992ko uztailaren 3a -) euskal herritar futbolari bat da. Erdilari edo atzelari gisa aritu ohi da. Sestao River klubean jokatu du.

## Ibilbidea 
*2022ko maiatzaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Mikel Azkoiti

**Mikel Azkoiti Juaristi** (Azkoitia, 1987ko martxoaren 17a- ) euskal herritar futbolari bat da. Real Union gipuzkoar klubean jokatzen du atzelari gisa.

## Estatistikak 
*2020ko maiatzak 7an eguneratua. Datu ofizialak.*
Julen Goñi

**Julen Goñi Cariñanos** (Iruña, Nafarroa Garaia, 1989ko irailaren 17a - ) euskal herritar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena. Tudelanon jokatu zuen. Iker Muniain jokalariaren lehengusua eta Adrien Goñi jokalariaren anai gaztea da.

## Estatistikak 
*2024ko Maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Alex Iriondo

**Alexander Iriondo Kortabarria** (Donostia, Gipuzkoa, 1994ko maiatzaren 21a) Euskal Herriko futbolaria da, erdilari lanetan aritzen dena. 

## Biografia 
Errealaren harrobian hezi eta gero Lagun Onaken jokatu zuen bere lehen denboraldia senior mailan. 2016ko udan Barakaldok fitxatu zuen Real Unionetik. 2018an lesio larria sufritu zuen eta denboraldi oso bat egon zen partidarik jokatu ezinik. Beasainekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen 2025ean, baina ez zuen hurrengo denboraldirako kontratua berritu.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Ospitale etxeko garaia

**Ospitale etxeko garaia** edota **Ekaiko garaia** Nafarroako Longida udalerriko Ekai kontzejuan dagoen garai bat da. 1516an eraikitako eta gaur egun hotela den Juan etxearen patioaren barnean dago.

2003an Vianako Printzea Erakundea eta Nafarroako Gobernuak zaharberritu zuten. Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Ospitale etxeko garaiaren irudia zaharberritu aurretik
Jainkoaren hiria

***Jainkoaren hiria*** () hau da *Jainkoaren hiria paganoen aurka*, Agustin Hiponakoak 22 liburukietan idatzitako obra da. Liburuaren idazkera hamabost urte luzatu zen: 412tik 426ra. Lana Kristautasunaren apologia da. Erdi Aroko idazlan eragingarrienetako bat da, ezin besteko erreferentzia bihurtu baitzen franko karolingiarrek zein Clunyko Ordenak eta, XI. mendetik aurrera, Egoitza Santuak haien agintaritza (zilegitasuna) eta agintearen oinarriak finkatzeko orduan.

## Testuingurua 
410. urtean bisigodoek Erroma hartu zuten. Kristauen artean kezka sortu zen ea inperioa desagertzekotan berarekin batera kristautasuna desagertuko ote zen. Kezka horri erantzuna eman zion San Agustinek *Jainkoaren hiria* liburuan. Bertan, historiaren nondik norakoa planteatu behar izan zuen.

## Liburuaren ideiak 
Agustinen ustez, historiak ziklo bat osatu beharrean, hau lineala da, eta helburu jakin bat du: gertakarien atzean - Jainkoaren probidentziari jarraituz - arrazoi bat dago ezinbestez, hau da, argumentu bat du. Historia, Jainkoak gizakiaren salbamenaren alde esku hartzearen historia da. Gaitz guztiak gizakiak sortuak izan arren, Jainkoaren obra oztopatzen duten arren, denbora guztien amaieran Jainkoaren Erresuma gauzatuko da, eta gaitza betiko desagertuko da mundutik. Erromatar inperioaren erorketa posible da, baina, Jainkoaren Hiriak, Erroma desagertuta ere, biziraungo du.

Historian zehar antzezten den benetako drama bestelakoa da: Jaungoiko (Jerusalem) eta Munduko (Babilonia) hirien arteko gatazka. Historiaren amaieran, Kristo lurrera etorriko da eta bizidunak eta hildakoak epaituko ditu. Kristau zintzoak salbatuko dira eta Jainkoaren ondoan biziko dira betirako (bertan dago zoriona). Bataiatu gabe hil direnak eta bekatuez damutu ez direnak infernura joango dira. San Agustinentzat, salbatuen eta kondenatuen sailkapena Jainkoak egingo zuen, haiek jaio eta ekintza onak edo txarrak egin aurretik. Historiaren ikuspuntu honek eragin handia izan zuen mendebaldeko pentsaera modernoan. Nietzschek arbuiatu zuen gero.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, Javier (2008): "Erdi Aroko filosofiaren sorrera. Agustin Hiponakoa" in Agustin Arrieta (koord.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Andonegi, Xabier (2004): "Erdi Aroko Filosofia" in Joxe Azurmendi (argk.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 
* Dolby, María del Carmen (2003): "Hitzaurrea" in *San Agustinen hainbat idazlan*, Bilbo, Klasikoak 

## Kanpo estekak 
* : Jatorrizko testua; The Latin Library.

**Itzulpenak:**
* *San Agustinen hainbat idazlan* euskaraz EHUren webguneko *Klasikoak* bilduman.
* : La Cité de Dieu 
* : [The City of God, Marcus Dods(https://eu.wikipedia.org/wiki/Marcus_Dods) itzultzailea; Christian Classics Ethereal Library].
Erdotzaingo garaia

**Erdotzaingo garaia** Nafarroako Longida udalerriko Erdotzain kontzejuan dagoen garai bat da. Antzinako jauregi baten hondakinen barnean dago, herriaren sarreran ezkerrera. 1993an zaharberritu zen eta Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago.

Harlangaitzezko erdi-puntuko arkuen gainean esekia dagoen harrizko eraikina da. Oinplano angeluzuzena da eta bi isurkiko teilatua dauka.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Erdotzaingo garaiaren irudia zaharberritu aurretik
Mark Rutte

**Mark Rutte** (Haga, 1967ko otsailaren 14a), Herbehereetako politikaria da. Herrialde horretako lehen ministroa izan zen 2010etik 2024ra. 2024ko ekainean NATOko idazkari nagusi hautatu zuten eta 2024ko urrian karguaren zina egin zuen.

2002an sartu zen politikan Jan Peter Balkenenderen gobernuan. Gizarte Administrazio eta Enplegu ministroa eta Hezkuntza, Kultura eta Zientzia ministroa izan zen. 2006an Askatasunerako eta Demokraziarako Herri Alderdiko buruzagi hautatu zuten, eta 2000ko hauteskundeak irabazi ondoren, lehen ministro bihurtu zen. 2024ko uztailera arte koalizioko hainbat arloren buru izan zen.

NATOko idazkari nagusi hautatu zuten Jens Stoltenbergen ordez.

## Kanpo estekak
Messier 43

**Messier 43** (baita **M43**, **De Mairan nebulosa** eta **NGC 1982** izenekin ezagututa ere) Oriongo Nebulosan dagoen zonaldea da. Jean-Jacques Dortous de Mairanek 1731n deskubritu zuen. Nebulosa hau Orion nebulosa nagusitik hauts filamento batez bananduta dago.
thumb|erdian|M43 nebulosa.

## Kanpo estekak 
* The De Mairan's Nebula @ SEDS Messier pages
Joan Lunbier

[thumb|[Borjako San Bartolomeren parrokiaren erretaularen zirriborroa.]]

**Joan Lunbier** (fl. 1579-1625) nafar margolari manierista berantiarra izan zen.

Iruñean jaioa, ikasketak 1579an hasi zuen Zaragozako Pedro Pertúsen tailerrean. Gehienbat Tuteran aritu zen baina Borjan, Malejánen, Cadreitan, Casalarreinan edo Ablitasen ere lan egin zuen.

## Erreferentziak
Aiantzeko dorrea

**Aianzko dorrea** Longidako Aiantz lekuan XIV. mendeko dorretxe bat da.

## Historia 
Longida ibarraren hegoaldean dago, Irati ibaiaren ezkerreko ertzean, lur oso emankorrean. Mugak: iparraldean, Aos; hegoaldean, Gongolazko mendilerroa, Itzagaondoatik bereizten duena; ekialdean, Longidako Murillo; eta mendebaldean, Gongolaz mendia.

Aiantz jauregia edo dorrea oinetxe jauregi gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Aiantz 1513an kuartelak ordaintzetik bidalitako orubeen biribilketan ere ageri da. 1539an, Xerles Aiantzen alargun Ana Donamariak jauregia saldu zion Migel Donamaria kapitainari, bere ondasunekin, urrezko 500 dukat zaharren truke. Antonio Ureta Aiantzek, 1617az geroztik, 30.000 marabedi jasotzen zituen, lehenago bere anaia Joanek jaso zuen bezala, eta 1643an 40.000ra igo zitzaion. 1745ean Aiantzeko kondeak errebatea eskatu zuen, eta 1766an Beatriz Beraitzek, Joakina Agirre Beraitz, Aiantzeko kondesa, Erroibarko eta Ezpeletako bizkondesaren amak, berriz eskatu zuen. 

Nafarroako Armagintza Liburuaren arabera, jauregiko armak, XVI. mendean, hiru pertz gorri ziren, urrezko hiru pertzez estekatuak, bertikalki jarrita, zilarrezko zelai gainean.
erdian|thumb|175x175px|Aianz familiaren ezkutua edo "armak"

Erdi Aroko dorre indartsuak XIV. mendeko koroatzea gorde izan du zati batean, bere almenekin eta matakanekin. Erremate hori dorrearen bi frontetan galdu zen neurri batean, eta Vianako Printzea Erakundeko arkitektoak Leopoldo Gil Cornetek 2003. urtean zuzendutako zaharberritzean berriro jarri ziren.

Gotiko militar estilokoa da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aiantz

## Kanpo estekak
Benchmark

izan daiteke:
* Benchmark, finantzetan, konparaketak egiteko erabiltzen duten erreferentzia.
* Benchmark, informatikan, sistema baten errendimendua neurtzeko teknika.
Bilbilis

**Bilbilis** (, ) edo **Augusta Bilbilis** Aragoin eratutako erromatar hiria izan zen. Jalón ibaiaren ibarrean, Bámbola izeneko muinoan, egungo Calatayuden sortu zuten antzinako zeltiberiar herrixkan. I. mendean bere urrezko aroa bizi zen eta II.ean gainbehera hasi zen III.ean hustu arte. Marko Valerio Martzial poetaren jaioterria izan zen.

1931n kultura ondasun izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apat etxeko garaia

**Apat etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Arian dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Herrigunearen hegoaldeko sarbidetik sartu eta berehala ezkerretara topa daiteke. Jauri etxeko garaitik hurbil dago. Nafarroako kultura ondasun izendatua dago.

Gaur egun duen fatxadaren zati handi batean jatorrizko harlanduak gorde ditu, eta alboko hormak karez zurituak dauzka, 1566ko fatxadak giltzarrian duen erdi-puntuko arku-formadun atearekin (giltzarria balkoi batek banatzen du).

Ez dago ia elementurik bere jatorrizko itxura aldatzen duenik. Zortzi zutabeak gorde ditu.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Masamigel etxeko garaia

**Masamigel etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Garraldan dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Harategira doan errepidearen ondoan dago, herrigunearen hegoaldean. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago. Barnealdean, ezkerraldeko atalak gordetzen ditu. Duela urte gutxi arte, eskuineko horman ogia egiteko labea zeukan atxikirik. Gaur egun, goialdea ganbara gisa eta behealdea oilategi gisa erabiltzen dira.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Xabat etxeko garaia

**Xabat etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Orbaran dagoen garaia da, izen bereko etxearen alboan. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago. Jatorriz, zortzi zutarriren gainean esekia zegoen, baina gaur egun sei besterik ez ditu. Sarbide aldean balkoitxo bat zuen.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ager Vasconum

thumb|332x332px|Veleia-ko sarrerako kartela

 () baskoiak menderatzean sortutako *ager publicus* edo lurzoru publikoa izan zen.

Erromatartzearen garaian, iristerrazak ziren eremuak ziren. Duero arroa, Ebro ibaia eta Akitaniako arroa lotzen zituzten bideetatik gertu zeuden, eta bideei loturiko trukea garatu zen haietan. Alderdi horri kontrajarria, *saltus vasconum* delakoa bazterreko aldea zen, mendialdea, iristeko zaila eta usadiozko abeltzaintza sostengu nagusia zuena.

Iruña-Veleia, Gasteiztik 10 kilometro mendebaldera dagoen hiri erromatarra lurzoru honetan kokatuta dago.

## Interpretazio geografikoa 
Baskoien lurraldeari buruz *Ager* eta *Saltus* terminoak agertu zirenez, bi eremu horiek bereizi dira garai horretako euskal lurraldea zatitzeko. Euskarak bizirik iraun izana erromatartze ahularekin lotu izan da, eta euskara bereziki bizirik egon denez *Saltus*arekin bat egiten zuen lurraldean, erromatartzerik gabeko eremutzat hartu da.

Interpretazio horren arabera, erromatarren administrazioan bi alor oso desberdinak izan ziren *Saltus* eta *Ager* delakoak. *Saltus*a mendikoa, basokoa, bazter xamarrean geratzen da. *Ager*rean, berriz, azaltzen da bere aniztasunean erromatarren administrazioa.

Geografikoki, *Saltus*a, funtsean Gipuzkoa eta Bizkaia zirela esan daiteke, eta baita, Mediterraneoko isurialdean, Jakatik Iruñerainoko marra eginez, iparraldera geratzen diren lurrak. Uste da lurralde menditsu honetan bizi zirenak erromatarren gizarteari muzin eginez zeudela, eta erromatarren aldetik ere, ez zuela interes berezirik esparruak. Martín Duqueren arabera, bisio honek balio izan du pentsatzeko euskalduna modu independentean, basoan eta erromatartu gabe bizi zena zela eta, kontrastean, Ebro ibarrean kanpoko eraginaren menpe bizi izan direnak bizi zirela, XX. mendean egindako interpretazio politikoak indartuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Saltus Vasconum
* Euskal Herriko ekonomia erromatar garaian

## Kanpo estekak 
* : "Del ager y el saltus vasconum", Imago Pyrenaei webgunean.
Merobaudes

**Merobaudes** izan daiteke:
* Merobaudes (jenerala), IV. mendeko jeneral franko eta erromatar kontsula.
* Merobaudes (poeta), V. mendeko hispaniar poeta.
Merobaudes (jenerala)

**Flavio Merobaudes** (; ?- 383 edo 388) jatorri frankoa zuen erromatar jenerala izan zen.

## Biografia 
Juliano Apostataren garaian (361-363) ofiziala zen. Sasaniarren aurkako kanpainan enperadorea hil zenean, Merobaudesek bere hilotza itzuli zuen.

375. urte inguruan, Valentiniano I.a enperadoreak  izendatu zuen. Valentinian I.a urte hartan hil zenean, Merobaudesek Valentinianoren semea, Valentiniano II.a, enperadore bilakatzen bazen armada kontrolpean izango zuela esan zuen. Valentiniano II.a Graziano anaiarekin batera enperadore bihurtu zenean, Merobaudesek biak kontrolatu zituen.

Bitan izan zen kontsul: 377an Grazianoarekin eta 383an Saturninorekin. Postua ohore handikoa zen, Konstantino I.a Handiaren agintalditik aurrera familia inperialaren eskuetan bakarrik izan zelako.

378an Merobaudesek Grazianoren aurka egin zuen: ez zituen gudarosteak bidali alamanen aurka borrokatzen ari zen Valente ekialdeko enperadorea laguntzeko eta Valente Hadrianopolisko guduan hil zen.

Zenbait iturrien arabera, 383an Merobaudesek Magnus Maximus usurpatzailea babestu zuen eta enperadoreak jenerala hil zuen. Egungo historialariek, berriz, ez dituzte iturri hauek onartzen eta 383ko bere heriotza ere zalantzan jartzen dute. Zenbait idazkunen arabera, 388an hirugarrenez izan zen kontsul. Litekeena da Treveri inguruan lurperatua izatea.

## Erreferentziak
Arbogasto

**Flavio Arbogasto** (; ?- ) jatorri frankoa zuen erromatar jenerala izan zen.

## Biografia 
Richomeresren iloba, Magnus Maximus 388an hil zenean, Teodosio I.a Handiak Inperio osoko  izendatu zuen eta horrela,  potere osoa lortu zuen. Pagano sutsua, kristautasuna uzteko senatarien matxinada zuzendu zuen.

392an Valentiniano II.a hil zenean, Flavio Eugenio hautatu zuen bere enperadore txotxongilo. Teodosiok Honorio bere semea enperadore izendatu zuen eta bion arteko gerra zibila piztu zen.

394ko irailaren 5ean Teodosiok Arbogasto eraso zuen Frigidusko guduan. Borroka latza izan zen eta, gudua galtzerakoan, Arbogastok bere buruaz beste egin zuen. Eugenio gudu-zelaian hil zen.

## Erreferentziak
Unai Bilbao

**Unai Bilbao Arteta** (Bilbo, Bizkaia, 1994ko otsailaren 4a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari moduan aritzen da. Indautxu, Barakaldo eta Athletic-en hezi zen. Talde zurigorriarekin 2015ean Bilbao Athleticekin Bigarren mailarako igoera lortu zuen Yerayrekin erdiko defentsa bikaina osatuz. 2018an bere aro zurigorria bukatuta Mexikora joan zen jokatzera. Bere lehen denboraldian lehen maialrako igoera lortu zuen, bertan denboraldi ugari jokatuz. 2022ko maiatzean belauneko lesio larria sufritu zuen, hilabete ugari jokatu gabe pasatuz.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Unai Bilbaoren fitxa - Athletic Club
Alfred Schmidt

**Alfred Schmidt** (Berlin, 1931ko maiatzaren 19a - Frankfurt, 2012ko abuztuaren 28a) filosofo alemaniarra izan zen.

## Lanak 
* *Der Begriff der Natur in der Lehre von Karl Marx*. Europäische Verlagsanstalt, Frankfurt am Main 1962.
* *Geschichte und Struktur. Fragen einer marxistischen Historik*. Hanser, München 1971, .
* *Emanzipatorische Sinnlichkeit. Ludwig Feuerbachs anthropologischer Materialismus*. Hanser, München 1973, .
* *Goethes herrlich leuchtende Natur. Philosophische Studie zur deutschen Spätaufklärung*. Hanser, München 1984, .
* *Idee und Weltwille. Schopenhauer als Kritiker Hegels*. Hanser, München und Wien 1988, .

## Ikus, gainera 
* Frankfurteko Eskola

## Kanpo loturak 
* *Ein Hauch von Melancholie* (*Der Spiegel*, 5 June 1972)
* Lorenz Jäger: *Zum Tode von Alfred Schmidt: Begriffene Natur* (*FAZ*, 29 August 2012)
Jauki etxeko garaia

**Jauki etxeko garaia** edota **Xauki etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Hiriberrin dagoen garai bat da. Izen bereko etxearen alboan dago, herriko sarreratik ezkerreko errepidea hartuz, Portal etxeko garaitik oso hurbil; biak ere herrigunearen ipar-mendebaldean daude. Nafarroako kultura ondasun izendatua dago.

Joakin Domentxek berreraiki zuen 1822an. Hiriberriko garaien artean, harrizko atelada duen bakarra da. Reka etxeko garaiaren neurritsukoa da.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portal etxeko garaia

**Portal etxeko garaia** edota **Portala etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Hiriberrin dagoen garai bat da. Izen bereko etxearen alboan dago, herriko sarreratik ezkerreko errepidea hartuz, Jauki etxeko garaitik oso hurbil; biak herrigunearen ipar-mendebaldean daude. Nafarroako kultura ondasun izendatua dago.

Alboko Portal etxearen ateburuko harrian honako idazkun hau dago zizelkatua:

Garaiak zati batean bera estaltzen duten bi estalpetxo atxikiak ditu.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizondo etxeko garaia

**Elizondo etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Hiriberrin dagoen garai bat da. Herrigunearen bihotzean dago, bere izenak ongi adierazten duen moduan, San Salbador elizaren alboan.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko Idazleen Biltzarra

**Euskal Herriko Idazleen Biltzarra**, **Euskal Idazleen Biltzarra** edota **Sarako Idazleen Biltzarra** Lapurdiko Sara udalerrian urtero Pazko egunez ospatu ohi den topagune edo biltzarra da. Hastapenetik xede bera izan du: egun berean, toki batean, Euskal Herrian bizi edo honetaz ari diren idazleen biltzea, euskaldunak izan ala ez.

Sarako Turismo Bulegoak eta Euskal Kultur Erakundeak antolatzen dute eta Sarako kiroldegian ospatzen da. Bertan, idazleek ez ezik, musikariek, argazkilariek eta grafistek ere parte hartzen dute.  

## Historia 
Sarako Idazleen Biltzarra lehen aldikoz 1984ko Pazko astelehenez egin zen. Omordiako geletan ospatzen hasi zen, baina 1993tik aurrera herriko kiroldegian burutzen da.

Biltzarrak arrakasta gero eta handiagoa bildu du. Lehen urtean 70 idazle bildu baziren, gaur egun 150 idazle inguru etorri eta bertaratutako orori heuren liburuak sinatu ohi diete. Lehen urtean 70 idazle bildu baziren, gaur egun 150 etortzekotan dira liburuen sinatzeko.

2016ko martxoaren 28an ospatutako ekitaldian, orotara, 11 argitaletxek, 22 elkartek eta ehun idazlek baino gehiagok parte hartu zuten.

## Sarituak 
* 1994: Iratzeder eta Lauburu
* 1996: Janbattitt Dirassar eta Euskal Museoaren Adiskideen Elkartea
* 1998: Emile Larre eta Izpegi argitaletxea
* 2000: Junes Casenave eta Jacques Blot
* 2002: Marijane Minaberri eta Miguel Angulo
* 2004: Filipe Oihanburu eta Jean-Louis Davant
* 2006: Piarres Xarritton eta Claude Dendaletche
* 2008: Xipri Arbelbide eta Txomin Peillen
* 2010: Eñaut Etxamendi eta Alexandre de La Cerda
* 2012: Pier Paul Berzaitz eta Jakintza
* 2013: Jean Haritxelhar (Omenaldia)
* 2014: Erramun Baxok, Manex Pagola eta Patrice Rouleau
* 2016: Itxaro Borda eta Michel Iturria
* 2018: Jean-Claude Larronde eta Auxtin Zamora

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Durangoko Azoka

## Kanpo lotura 
* Euskal Herriko Idazleen Biltzarraren webgunea  

## Kanpo estekak
Gerusia

**Gerusia** () agure kontseilu espartarra izan zen, Herodotoren ustez, 28 geronte eta bi erregek osatua. Hauek, Apellak () hautatzen zituzten, forma goraipagarriarekin eta biziarteko karakterrarekin.

Gerusiako kide izateko, hirurogei urte baino gehiago izan behar zuten. Tribu bakoitzak, kontseilura hamar kide bidaltzen zituzten, eta printzipioz, jakintsuena eta bertutetsuena aukeratzen zen. Aristokraziaren paladinak, Gerokhia izendatzen zuen, hau da, "Pribilegiatuen Kontseilua".
Garai klasikoan, oso garrantzitsua izan zen organo hau: lege proiektuak onartzen zituzten Apellatik pasa ondoren, biltzarra disolbatu ahal zuten proiektua atzera botatzen bazen eta justizia gorte goreneko partaide ziren. Gerusiak, bere zantzu aristokratikoak kontserbatuko zituen. Esan daiteke ere, kanpo politika kontrolatzen zutela. Kriminalean, apelazio gabeko epaitegia zen, eta erregeak epaitu ahal zituzten. Haien botereak, benetako gerontokrazia zehaztu zuten Espartan.

## Kanpo estekak
Frederik X.a Danimarkakoa

**Frederik X.a Danimarkakoa** (Kopenhage, 1968ko maiatzaren 26a) Danimarkako erregea da 2024tik. Margrethe II.a Danimarkakoa eta haren Henri Laborde, Montpezateko Kondea senarraren semerik zaharrena da. Monpezat-eko kondea da ere.

## Genealogia
Gontzal Díez

**Gontzal Díez del Hoyo** (Bilbo, Bizkaia, 1961 – *ib.*, 2013ko ekainaren 12a) gaztelaniazko kazetaria, idazlea, arte kritikaria eta poeta izan zen.

## Bizitza 
Euskal Herriko Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziaduna, *Zurgai. Euskal Herriko Poetak* aldizkariaren eta kolektiboaren sortzailetariko bat izan zen. Bilbon ere, 1987an, *La Ría del Ocio* aldizkariaren sortzailea izan zen eta haren erredakzio-burua; haren ardura nagusia literatura saila izaten zen. Bere poemak, kolaboratzaile gisa beste hedabidetan ere agertu ziren, esaterako *Antaria* eta *La alegría de los naufragios* aldizkarietan. Halaber, urte bereetan Txotxongilo Arteetako Dokumentazio Zentroa - Pantzerkin lan egin zuen. 1990eko hamarkadaren hasieran Murtziara joan zen, Vocento taldeko hango *La Verdad* egunkarian lan egiteko; egunkari horretan bereziki kultura gehigarriaren ardura izan zuen. Pinturaren inguruan interes handia erakutsi zuen beti eta katalogoen aurkezpenak eta komentario kritikoak idatzi zituen: Ángel Baltasar, Antonio Mir, Rosa Vivanco, Pepe Yagües eta beste askoren katalogoetan. 2002an Murtziako Las Torres de Cotillas herriak sortu berri zuen mikroipuinen lehiaketa irabazi zuen.

52 urte zituela hil zen, Bilbon; urtebete geroago *Zurgai* aldizkariak haren azken poema-liburua plazaratu zuen, *Zaguan del cielo*, 2007an idatzia. Haren obra guztia gaztelaniaz sortua da.

## Poesia 
* *Poemas de la galerna*. Alonso Ertzila Saria, 1986. Bere momentuan argitaratu gabe gelditu zen egileak proposatzen zitzaion argitalpenarekin ados ez zegoelako. 2018an, bere familiak plazaratu zuen azkenik, *Poemas de la galerna y otros escritos inéditos* izenburupean (Bilbo: El Sastre de Apollinaire, 2018. ISBN978-84-947249-3-0)
* *Los poemas de Al Zeid*. Antonio Oliver Belmás Saria. Murtzia:Editora Regional de Murcia, 2002.
* *Poemas para una dramática elemental*. Tres Fronteras, 2008.
* *Cusco*. Almeria: Ediciones perdidas, 2009.
* *Zaguan del cielo*. Hitzaurrea: Amalia Iglesias. Bilbo: Zurgai, 2014. 82 or. . Hil onodren plazaratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Artikulu nekrologikoa *La Verdad* egunkarian.
*  Félix Maraña: «Gontzal Díez Del Hoyo», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
*  Kolaboratzailearen fitxa *Zurgai* aldizkariaren webgunean.
*  Webgune honetan idazlearen bi liburu irakur daitezke: *Cusco* eta *Zaguán del cielo*.

## Ikus, gainera 
* *Zurgai*
Jacques Blot

[thumb|259x259px|Beorlegi edo [Behorlegi (mendia)|Behorlegi mendia eta izen bereko herria. Bertan aurkitu zuen Jacques Blotek Burdin Aroko harrespila 1973an.]]
**Jacques Blot** (Aljer, Aljeria, 1933ko irailaren 7a - Donibane Lohizune, 2021eko urriaren 9a) lapurtar mediku eta arkeologoa zen. Ipar Euskal Herriko eta Pirinioetako Historiaurrearen ikerlari garrantzitsuenetakoa izan da.

## Bizitza 
Aita-amak biarnes jatorrikoak zituen; aita, militar medikua. Familia Aljerren zegoenean jaio zen. Lo eta Garonan eman haur eta gazte garaia. Bordeleko Unibertsitatean medikuntza ikasi ondoren, Donibane Lohizunen mediku iritzi zen eta bertan bizitzen geratu.

1967an monumentu megalitikoen prospekzio lanetan hasi zen Jose Migel Barandiaranen ikerlanak bultzatuta. 1971n bere aurkikuntzak Euskal Museoaren agerkarian argitaratzen hasi zen. Bordeleko Akitaniako antzinaroko obra historikoen zuzendaritzaren Euskal Herriko ordezkaritza eman eta indusketa arkeologikoak egiten hasi zen. 

"Herri Harriak" euskal arkeologia-elkarteko lehendakariak Ikuska saria jaso zuen 1996an, arkeologia-lanagatik, eta 2000. urtean Saran urtero egiten den Euskal Herriko Idazleen Biltzarraren saria jaso zuen, arkeologiari buruzko argitalpenei dagokienez. 2001eko maiatzean Eusko Ikaskuntzak ematen duen Euskal Kulturaren 2000 ohorezko makila jaso zuen. 2015ean Aranzadi Zientzia elkarteak omenaldia egin zion. 

Ehunka trikuharri, tumulu-harrespil, harrespil, monolito eta bizileku aurkitu zituen. 

Arkeologia arloan, hainbat lan argitaratu *zituen Munibe*, *Kobie*, *Bulletin du Musée Basque*, *Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne* aldizkarietan.

Iparraldeko mendiak arakatu eta bertako monumentu megalitikoen aurkikuntza eta ikerketaren aita da Blot, cromlechen identifikazioan berezik

## Argitaratutako idazlan batzuk 
* 1984*. Artzainak / Les bergers basques / Los pastores. Baiona: Elkar. ISBN-13: 978-8475292151*
* 1990. "L'Âge du Fer en Pays Basque de France". *Munibe Natur Zientziak,* 1990, 42, 181–187 or. 
* 1993*. Archéologie et Montagne Basque*. Donostia: Elkar. ISBN-13: 978-8479172572
* *2004. Inventaire des monuments protohistoriques en Pays Basque.* (Baionako Museoan gordetzen diren eskuizkribuak. Inbentarioa on-line formatura itzuli da: Inventaire de monuments protohistoriques en pays basque par Jacques Blot. Projet Blot.)

* 2014''. Parcours d'un archéologue dans la montagne basque*. Baiona-Donostia: Elkar. ISBN-13: 978-8490272619

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jaques Blot: *Archéologie et montagne basque*   2009 abenduak 12. [ Bere bloga. Euskal Herri kontinentalaren monumentu protohistorikoen inbentarioa du, eta berari eta bere lanari buruko azalpenak. ]
* "Jacques Blot la passion de la montagne basque". *Images du Pays Basque*. [Youtubean ikus daitekeen elkarrizketaren bideoa].
* *Collection Jaqcues Blot. Patrimonie archéologique du Pays Basque''. HAL Open science.
* Inventaire de monuments protohistoriques en pays basque par Jacques Blot. Projet Blot.
José Ignacio Vegas

thumb|San Joan Ante Portam Latinamgo aztarnategia ikertu zuen Jose Ignacio Vegas
**José Ignacio Vegas Aranburu** (Gasteiz, 1934 – 2024ko urtarrilaren 8a) arabar historialari eta arkeologoa izan zen.

Mercedes Benz automobilen lantegian lan egin  zuen baina bere kultur lanagatik da ezaguna. Arabako arkeologian erreferente izateaz gain, argazkilaritzan, zineman, artean eta kulturako beste hainbat arlotan aritu zen bere bizitzan zehar.

## Arkeologia lana 
Helburu dibulgatzailearekin Arkeologia Museoaren Lagunen Elkartea sortu zuten historialari eta arkeologoetako bat izan zen. Halaber, Aranzadi eta Eusko Ikaskuntzako kide izan zen.

## Argazkilaritza 
Argazkilari gisa egindako ibilbidearen isla da Gasteizko Udalari bere argazki funts osoa eman ziola dohaintzan: 1956tik 2020ra bitarteko artxiboa, 50.000 irudi baino gehiagokoa. Arkeologiari buruzko argazkiak dira horietako asko, baina baita Gasteizko gizartearekin, kulturarekin eta artearekin lotutakoak ere.

## Bibliografia 
* 2007. *San Juan Ante Portam Latinam: una inhumación colectiva prehistórica en el valle medio del Ebro : memoria de las excavaciones arqueológicas*, 1985, 1990 y 1991. koord. José Ignacio Vegas Aramburu. Arabako Foru Aldundia. ISBN: 9788478216697.
* 1999. *San Juan ante Portam Latinam-eko ehorzleku neolitika: [erakusketa].* Gasteiz : Arabako Foru Aldundia, Kultura eta Euskara Saila ISBN: 8478213953
* 1990. Los grupos humanos en la Prehistoria de Encia-Urbasa: análisis cultural de asentamientos, sistemas de explotación, modos de vida y ritos desde el Neolítico hasta el final de la Edad Antigua. koord. Ignacio Barandiarán Maestu eta José Ignacio Vegas Aramburu. Eusko Ikaskuntza. ISBN: 8487471021
* *1983. Alava en sus manos*. Bilduma: Llanos Ortiz de Landaluce, Armando (zuz.): Alava en sus manos. 5 liburuki. Arabako Kutxa, D.L. 1983.
* 1978 *Zenbait Egile. Guía del Museo Provincial de Arqueología de Alava. M*useo Provincial de Arqueología (Vitoria). Arabako Foru Aldundia, Kultura saila, Arkeologia azpisaila. ISBN:9788450026993,  8450026997.
* *1973. Dólmenes de Alava. Guía para su visita.* Arkeologiarako Arabar Institutua eta Arabako Foru Aldundiko Kultura saila. DL VI 78-1983.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Lebrun

**Albert Lebrun**, (Mercy-le-Haut, 1871ko abuztuaren 29a - Paris, 1950eko martxoaren 6a) frantziar politikaria izan zen, Frantziako Errepublikako Presidentea 1932a eta 1940a bitarte, Hirugarren Errepublikako azken presidentea.

Presidente hautatu zuten Paul Doumer-en hilketaren ondoren 1932ko maiatzaren 6an. Berriro ere hautatua izan zen 1939an, izan ere gainerako alderdiengatik ondo ikusia zegoen, baina botera gutxi izango zuen, eta 1940an errendizioa onartu behar izan zuen Alemaniaren aurrean. Hortik gutxira Henri Philippe Pétain mariskalak hartu zuen presidente postua nahiz eta ofizialki ez zuen dimititu.

Vizille (Isère) herrira alde egin zuen baina alemanek harrapatu zuten 1943ko abuztuaren 27 eta Tiroleko gaztelu batean kartzelatu zuten. Hala ere, bere osasun txarra zela eta, Vizille-re itzultzen utzi zioten, zaintzapean. Abuztuaren 9an aliatuak frantses gobernua berrezartzen dutenean, Charles de Gaulle jeneralarekin bilduko da eta haren lidergoa onartuko zuen. Gerraren ondoren, bizitza publikotik aparte bizi izan zen eta Parisen pneumoniaz hil zen
Xamar etxeko garaia

**Xamar etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Arian dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Nafarroako kultura ondasun izendatua dago.

Garai honek irregulartasunak ditu, bai oinplanoan, baita gauzatzeko moduan ere: nabarmenak dira egin zaizkion aldaketak eta gehitutako elementuak. Nabarmena da, halaber, gehitutako zenbait eraikuntza-elementuren lotura eza eraikinarekin.

Goialdean aletegia eta trasteak gordetzeko biltegia dago. Behealdean tresnak eta erremintak.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Xamar etxeko garaiaren irudia ikusgai. Lurrak.com
Jauri etxeko garaia

**Jauri etxeko garaia** Nafarroa Garaiko Arian dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Herrigunearen hegoaldean dago, Apat etxeko garaitik hurbil, azpialdean, hain zuzen ere. Nafarroako kultura ondasun izendatua dago.

Gaur egun oso aldaturik dago. Nabarmenki handitu dute, eta biltegi bihurtu dute. Jatorriz, Ariako handiena eta Aezkoako bigarrena da. Aurrealdeko balkoiaren solairua bere horretan gorde da; Ariako gainontzekoetan eta ibarreko gehienetan, berriz, desagertu egin dira.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak