Yvonne Blake

thumb|282x282px|Goya sariak, 2017

**Yvonne Blake** (Manchester, Erresuma Batua, 1940ko apirilaren 17a – Madril, Espainia, 2018ko uztailaren 17a) jantzien diseinatzaile espainiar-britainiarra izan zen, 1971n jantzi onenaren Oscar Saria —*Nicolás y Alejandra* filmarekink— eta lau Goya Sari irabazi zituena. 2012an Zinematografia Sari Nazionala irabazi zuen lehen emakumea bihurtu zen, aktore izan barik. Gainera, Espainiako Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiako (AACCE) presidentea izan zen 2016tik 2018ra.

## Bizitza 
16 urterekin, Manchesterreko Regional College of Art & Design-en artea, diseinua eta eskultura ikasteko beka bat irabazi zuen. Gero, Londresera bidaiatu zuen, eta Casa Bermans ospetsuan aurkeztu zen bere portafolioarekin, Kleopatraren itxurako aldagelak sortu zituena. Bere zirriborroak ikustean, etxeko diseinatzaile egonkorra eta zinema izarren jantzien sortzailea zen Cynthia Tingeyren laguntzaile postua eskaini zioten.

### Hastapenak 
Laguntzaile gisa hainbat etapa egin ostean, zinemako jantzi-diseinatzaile egin zuen lehen lana 1966an izan zen, Daniel Mannen *La Venus de la Ira en Israel* filmean, Sophia Loren protagonista zuela. Bere hurrengo lanak*The Idol*, *The Spy with a Cold Nose* eta *Fahrenheit 451*, Ray Bradburyren izen bereko eleberrian oinarritutakoa izan ziren.

*Farenheit 451* filmean, François Truffaut zuzendariaren eta Tony Walton ekoizpen zuzendariaren aginduetara egon zen Blake. Blakek eta zuzendari frantziarrak ia hasieratik elkarren arteko moldaketa egokia izan zuten. Filma horretan hiritar alienatuen munduaren artifizialtasuna gizaki liburudunen izaerarekin kontrajartzen zuen estetika bilatu zen. Bitxikeria bat du filmak, Blake bera gizon-liburu itxuran agertzen baita filmaren amaieran, liburua Jean-Paul Sartreren *La cuestión judía* (Juduen auzia) zela.

### Etapa ingelesa 
*Farenheit 451* pelikularen ostean, Londresera joan zen Blake, eta Albert Finneyk zuzendu eta protagonizatutako *Charlie Bubbles* filmetan —Liza Minnellik paper bat antzeztu zuen lan horretan— eta *The Best House in London* filmean parte hartu zuen. Michael Caine eta Omar Sharif protagonista zituen *El último valle* filmaren jantziez ere arduratu zen, James Clavellek zuzendua (*Shogun* eleberriaren egilea).

### Lehen etapa Espainian 
Espainian egin zuen lehen etapan, Blakek bi film filmatu zituen: Susannah York, James Coburn eta James Mason protagonista zituen *Duffy, el único*, eta *A Talent for Loving* western komikoa. Filmaketan gero bere senarra izan zen Gil Carretero ezagutu zuen, une horretan bigarren zuzendari laguntzailea zena.

### Jantzi onenaren Oscar Saria 
1971n, Jantzi Onenaren Oscar Saria irabazi zuen Franklin J. Schaffnerrek zuzendu zuen *Nicolás y Alejandra* filmarekin. Sam Spiegelek ekoitzi zuen, eta, besteak beste, David Leanen kolaborazioen arduraduna izan zen, hala nola *Lawrence of Arabia* (Lawrence  Arabiakoa) eta *The Bridge on the River Kwai* (El puente sobre el río Kwai).

Spiegelek ekoizpen talde handia izan zuen: lau arte zuzendari —tartean, Gil Parrondo—, John Box ekoizpen diseinatzailea, Freddie Young argazki zuzendaria, eta Blake bera jantzi talde handia bere zerbitzura zuela. Jantzi gela nagusia Londresen zuen, Bermans and Nathans etxean.

Hori guztia Sam Spiegelen beraren kontrol zorrotzaren pean zegoen, hortaz, zuzendariak aldatuz joan ziren, Terence Young ere pasatu zen, Schaffner iritsi zen arte.

Esan daiteke Blakek lortutako Oscarra ez zela berea bakarrik, Antonio Castillok ere partekatzen zuen, filmeko bi pertsonaiarentzako jantziak errepasatzeaz arduratu baitzen. Hala ere, Blakeren lan mastodontikoaren aurrean, haren lana ia testimoniala da, eta horregatik ez zen Blakerekin batera Oscar saria jasotzera joan.

### *Jesukristo Superstar * 
Oscar saria irabazi ostean, Blakek All *Creatures Great and Small* filmean lan egin zuen Anthony Hopkins gaztearekin eta Elizabeth Taylorrekin *Una hora en la noche* filmean. Hori bere semearen jaiotzarekin batera izan zen. Semea David Carretero argazki zuzendaria da.

Baina proiekturik garrantzitsuena, eta sasoi hartan Blakek  jaso zuen lehenengo Oscar saria, *Jesucristo Superstar* izan zen, Andrew Lloyd Weberren izen bereko musikalean oinarritua.

Broadwayn estreinatu eta bi urtera, musikalaren ekoizpen zinematografikoa proposatu zen, Norman Jewisonek zuzenduta. Filmerako antzezlanean hain look sofistikatua, ikasleen ekoizpena balitz bezala, eta Blakek interesa agertu zuen testura eta material ezberdinen konbinazioan.

1974an BAFTA baterako izendatu zuten Blake film horrekin.

### *Los mosqueteros, Robin Hood* eta *Superman* 
Blakek Richard Lester zuzendariarekin egin zuen lehen filma *Los tres mosqueteros* izan zen, eta haren ondorengoa, *Los cuatro mosqueteros*, Alexander eta Ilya Salkinek ekoitzia.

Filmazioko milaka anekdoten artean, aipagarria izan zen Raquel Welchek bere mutil-laguna zen Ron Talsky gailendu izana, Constance Bonancieuxen pertsonaiaren jantzien diseinurako, eta, hortaz, Talskyren diseinuekin alderatuta, harrigarriak izan arren, biak izendatu zituzten Oscarretarako 1975ean *Lau mosketarien* lanagatik.

Blake Lesterrekin jardun zuen berriro *Robin eta Marian* filmean, Robin Hooden istorioaren bertsioan, Sean Connery eta Audrey Hepburn protagonista izan zituena, eta *The Return of the Musketeers* (El regreso de los mosqueteros) filmean, *Los tres Mosqueteros* talde osoarekin elkartuta.

Blakek garai horretan egin zuen beste proiektu bat Richard Donnerrek zuzendutako *Superman* lanaren zinemarako egokitzapena izan zen, Londresen ekoitzia eta Bernmans and Nathans etxeak egin zituen jantziak. Blakek arazo bereziak izan zituen Supermanen jantziaren oihalekin, zuntz transpiragarriak ez zirelako eta efektu berezietarako pantaila urdinarekin kolorez bat zetozelako; horrela, hainbat proba egin behar izan ziren tonu zehatza aurkitu arte. Kryptonen jantziekin,  nolabaiteko esperimentazioa ere egon zen oihal islatzaileekin eta zetekin.

### 80ko hamarkada 
Blakek proiektu oso ezberdinak kateatu zituen hamarkada horretan, Ava Gardnerrekin lan egin zuen *Harem* serie txikian, *Evasión en Atenea* edo *Las aventuras de Enrique y Ana,* gero Jaime Chavarrik zuzendu zuen *Bearnen o La sala de las muñecas* lanean parte hartzeko aukera eman ziona.

Blakek filmaren tonu orokorra jarraitu zuen bere lanean, dotorea eta neurrizkoa, 1865eko modaren birsortze ia perfektuarekin.   

Guztiz kontrako aldean dago Paul Verhoevenek zuzendutako *Los señores del acero*. Filmeko jantziak egiteko, Blake Alberto Durero eta El Boscoren margolanetan oinarritu zen batez ere, arropan jarritako labankadez arduratuz, eta bere ekipoa filmerako arropa berri kopuru handiak eginda.

### Gonzalo Suarez eta Vicente Aranda zuzendariekin 
Blakeren ibilbidean bereziki aipagarriak dira bi zuzendari espainiarrekin egindako kolaborazioak: Gonzalo Suarez eta Vicente Aranda.

Lehenengoarekin, Gonzalo Suarezekin, *Remando al viento* egin zuen, non Blakek Erromantizismo sasoiko soineko eta traje sorta handia sortu zuen, bere lehen Goya eskuratu zuena; baita *Don Juan en los infiernos* ere, Molière-ren lanean oinarritua, Felipe II.aren sasoian girotua; eta sasoi modernoan girotutako beste bi film ere, *La reina anónima* eta *El detective*.

Vicente Arandarekin Prosper Meriméeren liburuan oinarritutako *Carmen* istorioa birsortu zuen lehenik, bandolero arropa nolabait berrasmatu behar izan zuen dokumentazio askorik ez izateagatik eta, oro har, emakume ijito zigarrogile gaztearen inguruko munduari estilo propioa eman zion; eta *Tirante el Blanco*, Joanot Martorellen nobelako kapitulu batzuetan oinarrituta. Lan horretan, Bizantzioko gortearen distira eta gainbehera guztia birsortu zen, ekialdeko oihalez jantzita eta barrokismotik hurbil zeuden bitxiz beteta.

### 90eko hamarkada 
1990eko hamarkadan, Blakek Ameriketako Estatu Batuetan lan egin zuen batez ere, baina Espainiarekin ez zuen harremanik galdu, eta *Canción de cuna* eta *Carmen* lanekin Janzkera Onenaren bigarren Goya saria irabazi zituen.

Ameriketako Estatu Batuetan hainbat proiektutan parte hartu zuen, *Crime of the Century* edo *James Dean* telefilmak zein *Más allá de los sueños* edo *Looking for Richard*, non Ricardo III.aren (Al Pacino) armadura egin zuen amaierako eszenarako.

Kanzaman ekoiztetxearekin hiru filmetan parte hartu zuen: *El misterio de Wells*, *El puente de San Luis Rey* eta *Los fantasmas de Goya.* Azken horretan, Espainiako gortearen girotzeaz gain, soldadu eta nekazarien girotze zehatza birsortu zuen, pelikularen bi zatietan kolorea argi eta garbi zatituz.

Gero, Roland Jofféren *Buscando dragones* filmean eta Judy Garlanden bizitzari buruzko *Al final del arcoiris* musikalean lan egin zuen.

## Heriotza 
2018ko urtarrilaren 3an, Ramon y Cajal Unibertsitate Ospitalean ingresatu zuten urgentziaz, AACCEn Goya sarien urteko gala prestatzen ari zen bilera batean iktus bat izan ostean. Astebete geroago utzi zuen UCI hori, eta susperraldi luze bati ekin zion. Bere osasun egoera txarrarengatik, Blakek AACCEn zituen ardurak utzi behar izan zituen. 2018ko apirilaren 9an, Akademiak erakundearen ohorezko presidente izendatu zuen, Mariano Barroso izendatu zuen bertako jarduneko presidente, eta presidentetzarako hauteskundeak iragarri zituen.

Yvonne Blake 2018ko uztailaren 17an hil zen Madrilen, 78 urte zituela, 6 hilabete lehenago jasandako iktusa gainditu gabe zuela.

## Aintzatespenak AACCEn 
* 2012an Espainiako Zinematografia Sari Nazionala jaso zuen. Sari hori jaso zuen zazpigarren emakumea eta lehen ez-aktorea izan zen.
* 2014an, Yvonne Blakek 52ko Emakume Zinema Saria jaso zuen. Gijongo Nazioarteko Zinema Jaialdiak 2011tik FICXek Mujeres de Cine elkartearekin batera ematen duen saria "belaunaldien erreferente diren emakume zinemagileak nabarmentzeko".
* 2016ko uztailaren 14an, Yvonne Blakek Espainiako Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiako presidente kargua hartu zuen, bere aurrekoak, Antonio Resinesek, dimisioa eman ostean. 2016ko urriaren 15ean —hauteskundeetan hautagai bakarra izan zenez—, erakundeak berretsi egin zuen presidente, handik aurrera jabetzan.

## Filmografia hautatua 
## Sariak eta aintzatespenak 
; Oscar sariak

; BAFTA sariak

; Goya sariak

; Beste batzuk

* Laneko Merituaren Urrezko Domina (2011).
* Zinematografia Sari Nazionala (2012).
* Aula de Cine Fundazioko Ohorezko Patrona Josep M. Queraltó (2013).
* Zinemako Emakumeak Saria. Gijongo Nazioarteko Zinemaldia (2014).

## Bibliografia 
* Matellanos, Víctor. *Diseñado por… Yvonne Blake, figurinista de cine*. Madril: Fundación Autor
* Laver, James.(2008) *Breve Historia del traje y la moda*. Madril: Ensayos Arte Cátedra
* O’Hara Callan, Georgina. (1999) *Diccionario de la moda y los diseñadores* Bartzelona: Ediciones Destino
* Lamarca, Manuel y Valenzuela, Juan Ignacio (2008): *Cómo crear una película.* *Anatomía de una profesión*. Madril, T&B Editores.**ISBN-13:** 978-8496576766.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak