open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elva Margariti

**Elva Margariti** (Tirana, 1980ko ekainaren 14a) albaniar arkitekto, hirigile eta politikaria da, Albaniako Alderdi Sozialistako kidea. 2019ko urtarrilaren 17tik 2024ko urtarrilera, Albaniako Kultura ministro izan zen Edi Ramaren II. eta III. gobernuetan.

## Bizitza 
Elva Margariti 1980ko ekainaren 14an jaio zen Tiranan. 2004tik 2005era Tampereko Teknologia Unibertsitatean (gaur egun Tampereko Unibertsitatea) ikasi zuen, 2006an Shanghaiko Tongji Unibertsitatean, eta 2008an Florentziako Unibertsitateko Arkitektura Fakultatean graduatu zen. Hainbat proiektu garrantzitsu zuzendu zituen 2019ko azaroaren 26ko lurrikarak eta COVID-19 pandemiak kultura sektorea larriki kaltetu zuten garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Arkhipova

**Tatiana Valerievna Arkhipova** (; 1983ko apirilaren 8an jaio zen Urmarski barrutian, Txuvasian, Tatiana Valerievna Petrova izenarekin) errusiar korrikalaria da. 3000 metroko oztopo-lasterketan espezialista ohia, brontzezko domina irabazi zuen 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan. Geroago maratoira igaro zen, eta brontzezko domina olinpikoa irabazi zuen proba horretan 2012ko Londresko Joko Olinpikoetan.

## Korrikalari ibilbidea 
Junior gisa, Petrovak hemeretzigarren postuan amaitu zuen 2001eko Europako Kros Txapelketan, eta 2002ko Munduko Junior Txapelketan 3000 metroko zein 5000 metroko finaletara iritsi zen. Petrovak 5000 metroko zilarrezko domina irabazi zuen 2003ko Europako Atletismo Txapelketan 23 urtez azpikoetan, Elvan Abeylegesse turkiar korrikalariaren atzetik amaituz. 2005ean itzuli zen probara, baina Binnaz Usluk garaitu zuen. Urrezko domina irabazi zuen 10.000 metroko proban txapelketa berean.

Petrova errepideko lasterketa probetan lehiatzen hasi zen eta jarraian bi garaipen lortu zituen Monument Avenue 10K lasterketan 2004 eta 2005ean. Maratoian debuta 2004ko abenduan egin zuen, Honoluluko maratoian bosgarren postuan geratuz. Zortzigarren postuan geratu zen 2005eko Chicagoko maratoian eta bere marka 2:31:03ra hobetu zuen.

2009ko Dubaiko maratoian 2:25:53ko denbora pertsonala lortu zuen, ondoren maiatzean Los Angelesko maratoia irabaziz. 2010ean ez zuen parte hartu, baina forma onean itzuli zen 2011ko Tokioko maratoian otsailean hirugarren postua lortuz, eta irailean Berlinen bosgarren postua (2:25:01).

Arkhipovak Londresko Olinpiar Jokoetako maratoian parte hartu zuen bere ezkondu-izenarekin. Lehen erdia modu kontserbadorean egin zuen eta liderrei harrapatu zien 30 kilometro inguruan. Haiekin egon zen azken kilometrora arte, brontzezko domina postuan geratu eta hirugarren postua lortuz 2:23:29ko denbora pertsonalarekin.

## Marka pertsonal onenak 
* 3000 metro – 8:44.13 min (2006)
* 3000 metro oztopo-lasterketa – 9:09.19 min (2007)
* 5000 metro – 15:46.58 min (2003)
* 10.000 metro – 32:17.49 min (2005)
* Maratoia – 2:23:29 ordu (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biscoe uharteak

**Biscoe uharteak** () Mendebaldeko Antartikan, Antartikako penintsularen kostaldean dauden uharte batzuk dira.

## Izena 
John Biscoe komnadante britainiarraren izena du uhartediak, 1832an uharte hauek esploratu zituen espedizioaren burua baitzen. Itsas txakurrak ehizatzeko helburua zuen espedizio hark.

## Geografia 
Graham Lurraldearekiko paraleloan kokaturik daude, guztira 150 kilometrotako luzera hartuz. 60 uhartetik gora daude, haietatik handienak honako hauek dira:
* Renaud uhartea
* Lavoisier uhartea (Txiletarrek *Isla Serrano* eta argentinarrek *Isla Mitre* esaten diote)
* Rabot uhartea
* Watkins uhartea
* Pitt uharteak (Argentinarrek *Avellaneda uharteak* esaten diote)

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentina, Txile eta Erresuma Batuak penintsularen jabetza aldarrikatzen dute: Argentinar Antartikoa, Txiletar Antartikoa eta Britainiar Antartikoa, hurrenez hurren. Aldarrikapen guztiak Itun Antartikoa dela eta geldituta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos III.a Napolikoa

**Karlos III.a Napolikoa** (Durazzo, 1345 – Visegrád, 1386ko otsailaren 24a) Napoliko erregea izan zen 1382 hil zen arte; **Karlos II.a** izenarekin Hungariako errege 1385etik hil zen arte, **Karlos II.a** izenarekin Jerusalemgo errege titularra 1382tik hil zen arte eta Akaiako printzea 1383tik hil zen arte ere izan zen.

Luis Durazzokoa eta Maria Sanseverinokoaren semea izan zen, Joan Durazzokoaren biloba eta Karlos II.a Napolikoaren eta Maria Hungariakoaren birbiloba.

Karlosek 1364an jaso zuen bere lehengusu urrun Luis I.a Hungariakoak Hungariara joateko gonbidapena. Bertan bi ezkontza eskaintza jaso zituen eta azkenean Margarita Durazzokoarekin ezkondu zen. Karlos, gainera, 1371n Eslavonia, Kroazia eta Dalmaziako gobernadore izendatu zuten duke tituluarekin.

1379 eta 1381 artean Napoliko tronua lortzeko borroka bat gertatu zen. Joana I.a Napolikoa erreginak Klemente VII.a antipapari babesa eman zion Urbano VI.a aita santuaren aurrean. Urbanok Joana eskumikatu zuen eta erresuma Karlosi eman zion, honek 1382an Napoli hartu eta Joana itotzeko agindu zuelarik. Hala ere, Karlosek aurre egin behar izan zion Luis I.a Anjoukoari, zeinak Savoia, Milan, Klemente VII.a eta Frantziaren laguntzarekin erresuma inbaditu zuen. 1384an Luis Anjoukoa hil zenean, gatazka amaitu zen. Gainera, Karlosek Urbano VI.aren aurka egin zuen.

Luis I.a Hungariakoa hil ondoren, Karlos Hungarian aurkeztu zen, Maria I.a Hungariakoa kanporatu zuen eta errege koroatu zuten. Hala ere, Elisabet Bosniakoak, Mariaren amak, Karlos hiltzea planifikatu eta lortu zuen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Balleny uharteak

**Balleny uharteak** () Antartikako kostaldean dagoen uhartedi bat da, Zeelanda Berriak haren jabetzakoa dela aldarrikatzen duena.

## Historia 
John Balleny eta Thomas Freeman baleazaleak izan ziren uharte hauek ikusten lehenak, 1839. urtean. Ballenyren izena jaso bazuten ere Freeman izan zen uharteetara iristen lehena, 1839ko otsailaren 9an. Hura izan zen Zirkulu polar antartikotik hegoaldera egin zen lehen desenbarkoa.

## Geografia 
Ozeano Australean daude, Somov itsasoan. Hiru uharte nagusi ditu uhartediak, iparraldetik hegoaldera:
* Young uhartea (inguruan ditu Pillar, Seal arrokak, Row uhartea, Borradaile uhartea eta Beale zutabea)
* Buckle uhartea (inguruan ditu Scott konoa, Eliza konoa, Chinstrap uhartea, Sabrina uhartea eta Monolitoa)
* Sturge uhartea

Guztira 792 km²-ko azalera dute uharteek eta punturik altuena Surge uharteko Brown Peak (1.524 m) mendia da.

## Lurralde aldarrikapenak 
Zeelanda Berriak uhartediaren jabetza aldarrikatzen du Ross Dependentziaren barnean. Aldarrikapen guztiak Itun Antartikoa dela eta geldituta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabrina uhartea (Antartika)

250px|thumb|Sabrina uhartea.
**Sabrina uhartea** () Antartikan dagoen uharte bat da, Balleny uharteetan. Uharte txikia da eta ez da inor bizi han. Zeelanda Berriak haren jabetzakoa dela aldarrikatzen du.

## Historia 
John Balleny eta Thomas Freeman baleazaleak izan ziren uharte hauek ikusten lehenak, 1839. urtean.. Freemanen flotako belaontzi azkarraren izena eman zioten uharteari, izan ere *Sabrina* eta haren tripulazioa ekaitz batek irentsi baitzituen martxoaren 24an.

Frantziarren Antartikarako bosgarren espedizioa izan zen uhartean lehorreratzen lehenengoa, 1949ko martxoaren 3an, ordu gutxi batzuk baino ez zituzten bertan egin.

## Geografia 
Ozeano Australean kokaturik dago, Buckle uhartearen hegoaldeko muturrean. Uharte txikia da, 1'5 km²-ko azalera du eta aurrealdean 180 metrotako altuera duen monolito bat du.

Uhartearen laurden bat gutxienez beti dago izotzez eta elurrez estalita.

## Babesa 
Antartikako Babes Eremu Berezian kokaturik dago, izan ere hegaztientzako kumatze toki garrantzitsua baita. Pinguino papozuriak, Adelie pinguinoak eta petrel pintoak kumatzen dute Sabrina uhartean.

## Lurralde aldarrikapenak 
Zeelanda Berriak uhartediaren jabetza aldarrikatzen du Ross Dependentziaren barnean. Aldarrikapen guztiak Itun Antartikoa dela eta geldituta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eunice Kirwa

**Eunice Jepkirui Kirwa** (1984ko maiatzaren 20an jaioa)[2] Kenyan jaiotako Bahraineko distantzia luzeko korrikalaria da, maratoian espezializatua. 2013an herrialdez aldatu ondoren, Bahraineko errekorra du 2:21:17 orduko denborarekin distantzia horretan, 2017an Nagoya Emakumezkoen Maratoian ezarria. 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen maratoian.

Bere ibilbidearen hasieran, Kenya ordezkatu zuen IAAF Munduko Gazteen Atletismo Txapelketan 1.500 metrotan. Errepideko lasterketara aldatu zen eta kirolaren maila gorenera iritsi zen 2012an, maratoi distantziara igo ondoren. Bere senarra, Joshua Kiprugut Kemei ere, distantzia luzeko korrikalaria bada. Bikoteak seme bat du.

Kirwa 2019ko maiatzean zigortu zuten dopinagatik.

## Ibilbidea 
Kirwak Kenyako nazioarteko debuta egin zuen hamabost urte zituela, 1999ko lehen Munduko Gazteen Atletismo Txapelketan. Bosgarren postua lortu zuen 1.500 metroko lasterketan, eta bere herrikide Sylvia Kibetek zilarra lortu zuen. 2001eko Munduko Gazteen Atletismo Txapelketan itzuli zen distantziara, baina ez zen finalera iritsi. Hurrengo urteetan ez zuen proba garrantzitsuetan parte hartu eta oztopo-lasterketa probatu zuen. 2004ko North Rift Txapelketan txapeldunorde izan zen 2.000 metroko oztopo-lasterketan, eta gero hirugarren postua lortu zuen 3.000 metroko bertsioan urte berean Keniako Atletismo Txapelketan.

Kirwa munduko errepideko korrikalari onenen artean kokatu zen hogeita hamar urte inguru zituela. 2012ko martxoan, Azkoitia-Azpeitia Maratoi Erdian bere marka pertsonalari ia bi minutu kendu zion, 68:39 minutuko denborarekin irabaziz. Estatuan distantzia horretan inoiz erregistratutako denborarik azkarrena izan zen. Maiatzean Brasilera zihoala, 10 kilometroko marka onena egin zuen, 31:57 minutukoa. Urte bereko abuztuan egin zuen debuta maratoi osoko distantzian, lehen saiakeran irabaziz: Asunciónen egindako 2:33:42 orduko denbora Paraguaiko lurretan inoizko azkarrena izan zen. 2012ko Amsterdamgo Maratoiak aurrerapen garrantzitsua markatu zuen: maila goreneko maratoian Meseret Hailurekin erritmoari eutsi zion lasterketa gehienean, eta bien arteko lehian atzean geratu ondoren, azkenean bigarren postuan amaitu zuen. Kirwaren 2:21:41 orduko denbora aurreko ibilbideko errekorra baino azkarragoa izan zen, eta urte hartan mundu osoko 16. postuan sailkatu zen, bere ibilbideko sailkapenik altuena, alde handiz.

Bahrainen nazioarteko debutean, 2014ko Asiako Jokoetan maratoiko urrezko domina irabazi zuen, Ryoko Kizaki japoniarra lasterketaren azken zatian garaituz. Horrela, Bahrainen inoizko lehen irabazlea izan zen lehiaketan.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Gjirokastrako gaztelua

**Gjirokastrako gaztelua** (albanieraz: *Kalaja eta Gjirokastrës*) gaztelu bat da Gjirokastran, Albanian (historikoki *Argyrokastro* bezala ezaguna, gero gazteluari ere aplikatzen zaion izena).

Gazteluak hiria menperatzen du, ibaiaren haranean zehar garrantzi estrategikoa duen ibilbideari begira. Bisitariei irekita dago, eta museo militar bat du, harrapatutako artilleriarekin eta alemaniarren okupazioaren aurkako erresistentzia komunistaren oroitzapenekin, bai eta Estatu Batuetako Aire Indarraren hegazkin bat ere, erregimen komunistak mendebaldeko potentzien inperialismoaren aurka egindako borroka oroitzeko.

Gotorlekua XII. mendea baino lehenagotik egon da hainbat formatan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krujëko gaztelua

**Krujëko gaztelua** (albanieraz: *Kalaja e Krujës*) Krujë hiriko gaztelu bat da eta Skanderbeg-eko otomandar inperioaren aurkako batailaren lekuko nagusia. Gazteluan Bektashisen Teqe de Dollme (sekta Sufi islamikoa), Skanderbeg-eko Museo Nactionalean, *Fatih Sultan Mehmet* meskitaren eta bere minaretearen hondakinak, museo etnografiko bat eta bainu turkiar bat daude.

## Historia 
1432-1436ko Albaniako matxinadan hiria Andrea Thopiak setiatu zuen, baina gazteluak turkiarren hiru erasoaldi jasan zituen 3.000 gizon baino ez gehiagoko armada batekin. Mehmed II-a "Konkistatzaileak" berak ez zuen gazteluaren defentsa apurtzea lortu.

Gaur egun, gaztelua, Albaniako gune turistiko bat da, eta inspirazio iturri bat Albaniako herriarentzat. Gaztelua 557 m-ko altueran dago.

## Legatua 
Gaztelua 1992-1996 bitartean inprimatutako 1000 lek-eko billeteen atzealdean dago irudikatuta, baita 1996tik inprimatutako 5000 lek-ekoa ere.

## Irudien galeria 

Fitxategi:Castillo_de_Kruja,_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_03.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Kruja,_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_08.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Kruja,_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_10.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Kruja,_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_12.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Kruja,_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_13.JPG
Fitxategi:Museo_Skanderbeg,_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_06.jpg
Fitxategi:Museo_Skanderbeg,_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_17.jpg
Fitxategi:Vista_de_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_09.JPG
Fitxategi:Vista_de_Kruja,_Albania,_2014-04-18,_DD_14.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petrelëko gaztelua

**Petrelëko gaztelua** (albanieraz: *Kalaja e Petrelës*) Tiranako Petrelë udalerrian dagoen gaztelua da, Albaniako erdigunean. Bere historia Justiniano I.aren garaikoa da. Petrelëko gaztelua itsas mailatik 329 metrora dago.

Historia aberatsa du eta VI. mendean eraikitako dorrea du.

Tiranatik gertu dagoen helmuga turistikoetako bat da, beraz, bisitari ugari erakartzen ditu. Gaztelua bera, egurrezko egitura bat, jatetxe bat da gaur egun. Izen bereko herriaren gaineko muino harritsu batetik zintzilik dago. Triangelu-forma du eta bi behaketa-dorre. Nahiz eta bere jatorria VI. mendekoa izan, gaur egungo eraikina XV. mendekoa da.

Petrelëko gaztelua Krujëko gazteluaren seinaleztapen eta defentsa sistemaren parte zen. Gazteluak ke-seinaleei esker komunikatzen ziren. Skanderbeg otomandarren aurkako gerran, Petrelë gaztelua Mamica Kastriotiren, Skanderbegen arrebaren, agindupean zegoen.

Gazteluak Erzen bailararen, muinoen, olibadien eta inguruko mendien bista ikusgarriak eskaintzen ditu.

## Irudien galeria 

Fitxategi:Castillo_de_Petrela,_Petrela,_Albania,_2014-04-17,_DD_04.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Petrela,_Petrela,_Albania,_2014-04-17,_DD_05.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Petrela,_Petrela,_Albania,_2014-04-17,_DD_07.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Petrela,_Petrela,_Albania,_2014-04-17,_DD_09.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Petrela,_Petrela,_Albania,_2014-04-17,_DD_10.JPG
Fitxategi:Castillo_de_Petrela,_Petrela,_Albania,_2014-04-17,_DD_11.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porto Palermoko gaztelua

**Porto Palermoko gaztelua** (albanieraz: *Kalaja e Porto Palermos*) Himaretik gertu dagoen gaztelua da, Albaniako hegoaldean. Porto Palermoko badian dago, Himaretik kilometro gutxira. 

Tokiko turismo gidariek gaztelua aurkezten dute, ongi kontserbatua, XIX. mendean Ali Pasha Tepelenakoak eraikia. Baina dirudienez, lehenago eraiki zen; seguruenik veneziarrek eraikiko zuten, itsasotik sar baitzitekeen bertara eta Butrinteko (Venezia) gotorlekuan dagoen oinplano triangeluarra eta dorre biribilak baititu. 1921ean gazteluari «veneziar» deitu zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neil Robertson

**Neil Alexander Robertson** (Melbourne, 1982ko otsailaren 11) Australiako snooker jokalari profesionala da. Erresuma Batutik kanpoko jokalari arrakastatsuena da, Koroa hirukoitza irabazi baitu.

## Kirol ibilbidea 
1998-99 denboraldian egin zuen debuta baina emaitzak eskasak izan ziren eta utzi egin zuen. 2003-04 denboraldian bigarrenez hasi zen profesionalen tourrean eta lehiaketa bat irabazten lehen australiarra izan zen, 2006ko Aberdeengo Grand Prixa. 

2010an Munduko Txapelketa irabazi zuen, Sheffield hirian, Ingalaterran. Finalean Graeme Dott eskoziarra garaitu zuen 18-13 emaitzaz. 2012an Mastersa irabazi zuen eta 2013an Erresuma Batuko txapelketa irabaztearekin "Koroa hirukoitza" eskuratu zuen.

2006 eta 2025 artean urtero irabazi du profesionalen tourreko lehiaketa bat. Guztira 26 lehiaketa irabazi ditu.

## Bizitza pertsonala 
Billarrean jokatzerakoan ezkertia da. 2008an Mille Fjelldal norvegiarrarekin elkartu eta bi haur izan dituzte. 2021ean ezkondu ziren.

Neil Robertson beganoa da eta kirolari beganoak aholkatzen ditu.

2025eko urtarrilaren 26an Australiako Merituaren Ordenaren domina jaso zuen.

## Palmaresa 
* Munduko txapelketa (1): 2010.
* The Masters (2): 2012, 2022.
* Erresuma Batuko txapelketa (3): 2013, 2015, 2020.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelaida uhartea

**Adelaida uhartea** () Mendebaldeko Antartikan, Antartikako penintsularen kostaldean dagoen uharte bat da. Biscoe uharteak ditu iparraldean. Bi base zientifiko ditu eta neguan 22 zientzialari bizi dira eta udan 140.

## Historia 
1832. urtean John Biscoe komnadante britainiarrak 1832an Antartikako penintsularen kostaldeko uhartedietan zehar itsas txakurrak ehizatzeko espedizioa burutu zuen. Biscoe uharteak esploratu zituen eta haietatik hegoaldera dagoen uharteari Ingalaterrako Adelaida erreginaren izena eman zion.

1908-1910 artean espedizio frantses batek uhartearen mapa egin zuen eta Adelaida izena mantendu zion.

Argentinarrek *Belgrano* izena ematen diote.

## Geografia 
Ozeano Australean kokaturik dago. Uharteak itxura luzatua du, 139 km luzeran eta 32 km zabaleran baititu. Guztira 4.463 km²-ko azalera du.

Punturik altuena Gaudry mendia (2.315 m) da.
* Rothera Base (): Uhartearen ekialdean kokaturik dago eta 1975ean eraiki zuten. Udan 130 zientzilari egoten dira eta neguan 22.

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak uharte hau Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoaren baldintzetara mugatuta daude

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:
* Erresuma Batuak *Adelaide island*
* Txilek *isla Adelaida*
* Argentinak *isla Belgrano*

## Iruditegia 

Irudi:Polarstern rothera hg.jpg|*Polarstern rothera* itsasontzia, atzean Gaudry mendia.
Irudi:BAS Rothera.jpg|Rothera basea.
Irudi:Adelaide Island (52259434709).jpg|Adelaidako kostaldeko izotz tenpanoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Aiestaran

**Josu Aiestaran**, *Suso* (1950, Donostia, Gipuzkoa), euskal alpinista eta mendizale bat da.

## Ibilbidea 
1950eko hamarkadaren amaieran Hernaniko Santa Barbaran beste eskalatzaile batzuekin batera lehen bideak ireki zituen. Donostialdean eskalada egiten aitzindarietakoa izan zen, Pako Lusarreta, Rodolfo Kirch, Patxi Berrio eta Julio Villar zeuden tartean.

Pirinioetan eskalatu zuen, Gaubeko korridorea, Vignemaleko Pique Longue gailur nagusia eta Piton Carré. Eskalada guztiak Julio Villarrekin eta Rodolfo Kirchekin egin zituen. Monte Perdidoko iparra ere askotan egiten genuen. Oso glaziar gogorra zen orduan. Cilindro mendiaren horma ere aipatu nahiko nuke, baita Tozal del Mallo ere. Garai hartako igoera nabarmenenak ziren haiek.

Gerora, munduko mendi garaiagoak igo zituen, tartean, Aconcagua (6.982 metro), Denali (6.193 metro) eta Ojos del Salado (6.882 metro).

## Idazlanak 
* *La cuerda y la maza*
* *Reflexiones sobre la marcha*
* *Viejas historias*

## Erreferentziak
Rodolfo Kirch

**Rodolfo Kirch Ugarte** (1940, Donostia, Gipuzkoa2021eko irailaren 9a), gipuzkoar alpinista bat izan zen.

Donostiarra izan arren Oiartzun udalerrian bizi zen. Leuneko harkaitzetan entrenatzen ikustea, baita Elorsoro kiroldegiko rokodromoan ere. Era berean, herriko eskalatzaile gazteekin gustukoa zuen hainbat bide urratzea, hala nola Txindokiko ertza klasikoa

## Ibilbidea 
1967. urtean Perun izan zen, hango mendiak igotzeko gogoz. Euskal herritarrak kanpora joaten ziren lehen espedizioa izan zen, 'Eusko-Nafar espedizioa' izenpean. Aurretik igo gabeak ziren hiru mendiren tontorra zapaldu zituzten: Uchuraju (5.450 m), Ayukuraju (5.647 m) eta Atunraju (5.987 m). Espedizio hura oso garrantzitsua eta gogoratua izan zen gerora, inongo euskal espediziorik ez baitzen atera Europatik, eta haiek izan ziren hori egiten lehenak.

1974ko Tximist Espedizioan, maiatzaren 25 eta 26an zehazki, Julio Villarrekin batera partaideetako bat izan eta Everest igotzearen saiakera egin zuten, baina 8.000 metrotara geratu ziren.

## Erreferentziak
Anna 'Matlelima Hlalele

'''Anna 'Matlelima Hlalele''' (Teyateyaneng, 1929 – Maseru, 2024ko martxoaren 24a) lesothoar politikaria izan zen, gobernuko ministro laguntzailea. Lesothoko lehen emakume ministroa izan zen.

## Bizitza 
Hlalele Teyateyanengen jaio zen 1929an, fabrikako langile baten familian. Lehenik Randfontein eskola metodistan ikasi zuen, ohoreekin graduatu zen eta Basutoland High Schoolera joan zen. Ikasketak amaitu zituenean, irakasle laguntzaile bihurtu zen. Ondoren, hiru urteko ikastaro bat egin zuen Bristolgo Unibertsitatean, eta amaieran irakasle titulua lortu zuen. 1961ean Tokiko Gobernu Saileko komunitate garapeneko espezialista bihurtu zen, hurrengo urtean Nekazaritza Sailera aldatu zen eta elikadura programa pilotuak abiarazi zituen; gainera, garbitasunari, haurren zaintzari eta elikadurari buruzko asteroko irratsaio bat hasi zuen Radio Lesothon. 1969tik 1970era elikagaien zientziak eta nutrizio aplikatua ikasi zituen Ibadango Unibertsitatean, eta ondoren Lesothora itzuli zen Nekazaritza Ministerioko nutrizio eta etxeko ekonomia sailak zuzentzeko. 1977an erretiratu zen funtzio publikotik eta etxeko ekonomia saila sortu eta zuzendu zuen Maseruko Machabeng eskolan.

1986ko estatu-kolpearen ondoren, Leabua Jonathan boteretik kendu zuenean, Hlalele Lesothoko kabinetean goi-mailako kargu bat izan zuen lehen emakume bihurtu zen, Kooperatiben, Landa Garapenaren, Gazteriaren, Kirolaren eta Emakumeen Gaietarako Ministerioko ministro laguntzaile izendatu baitzuten. Bernice Tlalane Mohapeloa eta 'Masechele Khaketla deskribatu zituen bere eredu gisa. 1987an, karguan zegoela, Pekin bisitatu zuen. 1989an Lesotho Opportunities Industrialization Center erakundeko zuzendaritzan sartu zen. 1991n SOS Children's Villages-eko zuzendaritza batzordeko presidente bihurtu zen, eta 1995ean talde horrek Hermann Gmeiner eskola ireki zuen Lithabenengen. 2001ean erretiratu zen presidente kargutik, eta SOS Children's Villages erakundearen Meritu Ordena jaso zuen. Lesothoko gobernuaren ia sari guztiak ere lortu zituen. Maseruko Adineko Emakumeen Elkartea sortu zuen 1992an, eta 2002an taldeak Zahartzeari buruzko Munduko Batzarrean parte hartu zuen. HIESaren eta giza eskubideen inguruko informazioa ere zabaldu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aiala Garabieta Oribe

**Aiala Garabieta Oribe** (Bilbo, Bizkaia,  2005eko otsailaren 8a) sortzailea da.

## Bizitza 
Idazketa du sorkuntza esparru nagusia, bereziki poesia lantzen duelarik. EAZ+Zuzenbide ikasketak hasi zituen Euskal Herriko Unibertsitatean eta Filosofiako graduan jardun du Urrutiko Hezkuntzako UnibertsitateNazionaean (UNED), idazketaren bitartez islatzen saiatzen den mundu ikuskera aberasteko asmoz. Marrazkigintzan zein argazkigintzan ere trebatua, hainbat sari irabazi ditu aipatutako hiru diziplinetan.

BEST ikerketaren arduraduna da (2025).

## Sariak 
Hainbat lehiketatan parte hartu du, baita sariak eskuratu ere, besteak beste:

2014an Bizkaiko Foru Aldundiko Ondare Aretoak Naturaren Argazkien lehen eskola-lehiaketako irabazleetako bat izan zen. Guztira 77 argazki aurkeztu ziren, bi kategoriatan banatuta. 10 urte arteko kategorian, Aiala Garabieta Oribe (9 urte) izan zen irabazlea, *Parque de Las Balsas* argazkiarekin.

2017an Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Zientzia eta Teknologia fakultateak, hirugarren urtez antolatu zuen Matematiketako Udaberriko lehiaketa, Madrilgo Unibertsitate Complutense-ak antolatzen zuenaren parekoa. Ikastolako 5. eta 6. mailetako ikasleek hartu zuten parte: Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE), 10 finalesten artean 6. mailako bi ikasle klasifikatu ziren, 2. saria Eneko Llabori Martínez-Arano eta Aiala Garabieta Oribek zazpigarrena. Urte horretako bigarren fasean, Bizkaiko 51 ikastetxek hartu zuten parte, eta guztira EAEn, 437 ikasle izan ziren.

2021eko urriaren 13an, Lauro ikastolan Batxilerra egiten ari zela, Haur eta Gazteen VII. literatura-sarian irabazle izan zen 1. gazte-saria euskarazko modalitatean. Unai Zaballa Euskarako irakasleak lagundurik bertaratu ziren ikasleak. Ikastolari ere saria egokitu zitzaion, eskola-materiala eskuratzeko opari-bonoa, hain zuzen ere.

2022an Bizkaiko Sopuerta eta Galdames udalek deitutako Antonio Trueba IX. Ipuin Lehiaketan euskarazko lehen saria Bigarren batxillergoko Aiala Garabieta Oriberen ‘*Errotabehere*’ lanarentzat izan zen.

Euskadiko Filosofia Olinpiadan hartu zuen parte eta bigarren postua lortu zuen, Fronteras y Justicia Global (2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Vigevani de Jarach

**Vera Vigevani de Jarach** (Milan, 1928ko martxoaren 5a - Buenos Aires, 2025eko urriaren 3a) italiar-argentinar kazetari, idazle eta ekintzailea izan zen. Familia judu batekoa izan zen, eta 1939an Argentinan babestu zen lege arrazista faxistetatik ihes egiteko. Maiatzaren Plazako Amen Fundatzailea izan zen giza eskubideen alde aktiboki militatzen hasi zena, bere alaba, Franca Jarach, azken diktadura zibikoan desagertu zenean. 

## Bizitza 
Vigevani familia italiarra eta judutarra zen, eta Argentinara emigratu behar izan zuten Verak 11 urte besterik ez zituenean, Italiako arraza- eta erlijio-intolerantzia zela eta.

Hasieran, apopilo-etxeetan kokatu ziren, eta, han, emigratutako beste familia judu italiar batzuk ere bizi ziren. Italiako eskola batean izandako lehen eskola-esperientzia ez zen positiboa izan, ia ikaskide guztiak familia faxistetakoak baitziren. Urtebete eta gero, Vigevanik bere etxebizitza erostea lortu zuen.

2013ko martxoan, Vera Armadako Eskola Mekanikoko (ESMA) krimenen epaiketako lekukoen bigarren entzunaldira joan zen deklaratzera, alabaz hitz egiteko.

2015ean frogatutzat eman zuten Francaren heriotza 1976ko uztaila eta abuztua bitartean gertatu zela, beste biktima batzuk bezala, hegazkin batetik itsasora bota zutenean, "heriotzaren hegaldiak" izenez ezagutzen den prozeduran.
thumb|ezkerrera|Vera Vigevani, bere alaba Francaren hormairudiaren aurrean
## Bilaketa eta Amekin borroka 
Verak hainbat gestio egin zituen bere alaba Franca bilatzeko, neurri batean atzerritarra eta ANSA agentziako kazetaria izateagatik mesedetuta. Barne Ministerioa eta I. Armada Kidegoa bezalako erakunde nazionaletan egindako erreklamoez gain, bere eskaerak Amnistia Internazionala, Gurutze Gorria, AEE, AEBko Enbaxada eta Italiako Enbaxadara eraman zituen. Hurrengo egunean, Alemaniako kantzilerrak Memoriaren Parkera egindako bisitaren testigantza eman zuen, eta gogorarazi zuen diktadura "Latinoamerikako odoltsuenetako bat" izan zela, "30.000 biktimarekin, alemaniarrak barne".

Vera Memoriaren Parkearen sortzaileetako bat ere izan zen. Rio de la Platako ibaiaren ondoan eraiki zuten, hilobirik ez dutenak gogoratzeko.
*  *Los chicos del exilio* (1. edizioa). El País de Nomeolvides. 2002. ISBN 978-987-20390-0-4. Diana Guelar eta Beatriz Ruizekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1976an desagertu zen Franca Jarachen bizi testigantza, bere amaren hitzetan.
* Vera Jarach eta Angela Merkel Memoria Parkean
Inozentzio VIII.aren hilobia

**Inozentzio VIII.a Aita Santuaren hilobia**, Antonio Pollaiuolok ( 1431–1498 ) egindako brontzezko lana da, 1498 ingurukoa, Erromako San Petri basilikako lan miretsi bat da  Quattrocentoko eskulturaren maisulanetako bat gisa aipatu izan da. 

## Ezaugarriak 
San Petri zaharrean kokatu zen 1498an, Inozentzio VIII.a hil eta sei urtera.  

Lehen aldia izan zen hilobi batean aita santu bat ez zela agertzen bakarrik bere sarkofagoan etzanda. Irudi hori badago, baina beste bat ere bai, lurreko agintari gisa goian ere badago Inozentzio tronuan eserita, bertute kardinalak irudikatzen dituzten erliebeek inguratuta, eta eskuineko eskua bedeinkapen keinuan altxatuta. 

Ezkerreko eskuan San Longinoren Lantza Santuaren erlikiaren irudikapena (lantzaren muturra) dauka Inozentziok, Kristoren bularra sastakatu zuena Kalbarioan. Inozentzio VIII.ak lantzaren erlikia jaso zuen 1492an, Bayezid II.a sultan turkiarrarekin egindako itun baten ondorioz.

1606. urtean San Petri eraberrituko posizio batera mugitu zen, eskumako kanpoko habeartera.
erdian|thumb|675x675px|Inozentzio VIII.a hilobi batean tronuan agertu zen lehen aita santua, ezkerreko eskuaz Lantza Santuari eusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolors Majoral Puig

**Dolors Majoral Puig**, **Lola Majoral** izenez ere ezaguna (Rubí, 1951), aktore eta antzerki-zuzendari katalana da, feminismo erradikalaren ordezkari historikoa eta lesbiana separatisten mugimenduaren sortzaileetako bat.

## Biografia 
Dolores Majoral Rubi herrian jaio zen, familia katoliko batean, eta txikitatik izan zuen interpretaziorako grina. 10 urterekin egin zuen debuta bere lehen paper eszenikoan. Jarduera hori ohiko ikasketekin eta antzerki amateurreko taldeen emanaldiekin uztartu zen. Arte dramatikoko ikasketak egin zituen Tarrasako Antzokiaren institutuan, eta laster jabetu zen bere sexu-joeraz.

1980ko hamarkadaren hasieran Dolors Majoralek Gretel Ammann filosofoa ezagutu zuen, lesbianismo separatistaren ideologoa eta aktibista, eta teoria horrekin erabat identifikatuta sentitu zen. Militantzia eta proiektuak partekatu zituzten, eta 18 urtez bikote izan ziren. El *Grup Gram,* emakumez soilik osatutako lehen antzerki-taldea sortu zuten eta 1984an, Bartzelonako Roselló kaleko bere etxean, *El Centro* *(Centro de Estudios de la Mujer)* izeneko gunea ireki zuten, jatorri matriarkalen topagune izateko eta *La Red de Amazonas* (1985) aldizkariaren bidez ezagutzak partekatu eta hainbat herrialdetako lankideekin trukeak eta konexioak egiteko.   

1986an Lehen Udako Eskola antolatu zuten, eta Xesca Camps eta Carmen Suárezekin, Parisen jardunaldi batzuk egin ondoren, "Nuestra Isla" kultur elkartea jarri zuten martxan.  Elkarte horretatik, hainbat aldizkari eta argitalpen bultzatu zituzten, hamarkada bat baino gehiago iraungo zuen *Laberint* nabarmenduz. Haien aldarrikapenen eferbeszentziak nazio eta Europa mailako parte-hartze ugari ekarri zituen, Genevako eta Berlingo jardunaldiak nabarmenduz, non Dolorsek Lola 's Clown ikuskizunarekin parte hartu zuen. 1987an, Bartzelonako Udalarekin alferrik negoziatu ondoren, Dolors eta Gretelek ehun bat emakumerekin batera parte hartu zuten Pueblo Secoko Font Honrada kaleko lokal bat okupatzen. Hamaika egunera poliziak bertatik atera zituzten arren, gertaera horrek hasiera eman zion 1988an, Ca la Donako lehen egoitza sortzea eragin zuen negoziazioari.  

Gretel Ammann 2000. urtean hil zen eta ordutik Dolors Majoral izan da bere ondarearen kontserbatzaile eta igorlea. Artxiboa Ca la Donako dokumentazio zentroari eman zion, eta lankidetzan jarraitu du hitzaldietan, antzezpenetan, mahai-inguruetan, irratia-telebistan eta erakusketetan.

## Liburua 
* *2023. Arxives FF (Fils feministes)* taldean egina

## Filmografia 
* 2018: *Nosotrxs somos*
* 2023: La *mesias*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Elkarrizketa
Johanna Christina von Hofsten

**Christina Johanna Augusta von Hofsten** (Valåsen, 1832ko irailaren 3a – Gerum, 1913ko abenduaren 19a), **Johanna Christina von Hofsten** izenez ezagunagoa, suediar haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Johanna Christina von Hofsten Valåsen landetxean jaio zen, Erland von Hofsten forja-maisuaren eta Johanna Fredrika Nordenfelten bost seme-alabetatik laugarrena.

1869an debutatu zuen idazle gisa *Familjen Stark* liburuarekin, eta geroago haur eta gazteentzako liburu ugari idatzi zituen. 1888tik 1895era *Lekkamraten* egutegia editatu zuen, eta 1888an *Arla* egutegia ere bai. Hainbat antologiatan, egutegitan eta aldizkaritan kolaboratu zuen. Bere idazlan batzuk danierara, norvegierara eta alemanierara itzuli dira.

Von Hofsten 1913ko abenduaren 19an hil zen Gerum herrian.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgi Gospodinov

**Georgi Gospodinov** (Yambol, 1968ko urtarrilaren 7a-) bulgariar idazle, poeta eta antzerkigilea da, haren herrialdeko literatura egile garaikiderik ezagunenetarikoa.

*"Time Shelter"* eleberriarekin jaso zuen 2023ko Nazioarteko Booker Prize saria, besteak beste. Bere lanak itzuli dituzte 25 hizkuntzetara. 2020an proposatu zuten Nobel Sarirako.

## Bibliografia
* *"And Other Stories"* (И други истории, 2001). 
* *"Natural Novel"* ("Естествен роман", 2005).
* *"The Physics of Sorrow"* ("Физика на тъгата", 2015).
* *"The Story Smuggler"* ("Там, където не сме", 2016).
* *"Time Shelter"* ("Времеубежище", 2020).
* *"Death and the Gardener"* ("Градинарят и смъртта", 2024).

## Ikus, gainera
* Bulgarierazko literatura

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
*Gospodinov, haren argitaratzaile estatubatuarraren webgunean.
Errusiako saskibaloi selekzio nazionala

**Errusiako saskibaloi selekzio nazionala** Errusia ordezkatzen du saskibaloi nazioarteko txapelketetan.

Palmaresean, brontzezko domina lortu zuten 2012ko Olinpiadetan, Munduko Saskibaloi Txapelketan bi zilarrezko domina (1994 eta 1998an) eta EuroBasketean urrezkoa 2007an, zilarrezkoa 1993an eta bi brontzezko (1997, 2011).

Errusia-Ukraina gerra hasi eta gero, 2022tik, debekatuta dute txapelketa ofizialetan parte hartzea. 

## Argazki galeria

Andrei_Kirilenko_in_2011.jpg|Andrei Kirilenko 2011an. 
Victor_Khryapa_31_PBC_CSKA_Moscow_20171027_(3)_(cropped).jpg|Victor Khryapa 2017an.

## Erreferentziak
## Kanpo loturak
* FIBAren webgunean.
Joseph Werth

**Joseph Werth** (; Karaganda, 1952ko urriaren 4a) alemaniar jatorriko kazakhstandar-errusiar elizgizon jesuita da, 2002az geroztik Novosibirskeko Antzaldatzearen elizbarrutiko ordinarioa dena.

## Bizitza 
thumb|left|Joseph Werth apezpikuaren armarria.|209x209px

Joseph Werth 1952ko urriaren 4an jaio zen Karagandan, Kazakhstanera deportatu zituzten alemaniar-errusiar katolikoen familia batean. 1975eko abuztuaren 15ean, jesuiten ordenako nobiziotza klandestinoan sartu zen Lituanian eta bi urte geroago ordena horretako monje egin zen. 1979an Kaunasko apaizgaitegian ikasten hasi zen. 

1983ko maiatazaren 28an diakono ordenatu zuen, eta 1984ko maiatzaren 27an apaiztu zen Kaunasko katedralean. Lituanian urtebete eman ondoren, Aktobera joan zen, eta 1987an Saratov oblasteko Marks hirira., eta 2004ko abenduan bizantziar errituko katolikoen ordinario. 2014ko otsailaz geroztik, Ekialdeko Elizetarako Dikasterioko kidea da.

## Sariak 
* 2005: Alemaniako Errepublika Federalaren Meritu Ordenako komandantea

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akuila Uate

**Akuila Uate**, ezizenez **"Aku"** (Votua, 1987ko urriaren 6a) Fijiko errugbilari ohia da, hamahiruko errugbian aritu izan dena. 

## Biografia 
Fijin jaio zen eta 16 urte zituela Australiara joan zen bizitzera, kostaldeko Woy Woy herrira. Hamahiruko errugbiko Newcastle Knights errugbi taldean hasi zen jokatzen gazte mailan. 2008an egin zuen debuta maila gorenean eta 2016 artean talde berean egon zen. Talde horretan entsegu gehien egin dituen jokalaria izan da, 110 hain zuzen ere.

2011-12 denboraldian Australiako selekzioarekin jokatu zuen hamahiruko errugbian Lau Nazioen Txapelketa irabazi zuen finalean Ingalaterra garaituta.

2012tik aurrera Fijiko selekzioarekin aritu izan zen. 2018 artean 18 partida jokatu zituen fijiarrekin eta 56 puntu lortu zituen. 2017an World All Stars taldean sartu zuten.

## Taldeak 
* Newcastle Knights (2008-2016)
* Manly Warringah Sea Eagles (2017-2018)
* Huddersfield Giants (2019)

## Palmaresa 
* Australiako selekzioarekin:
** Lau Nazioen Hamahiruko Errugbiko Txapelketa (1): 2011.
* Fijiko selekzioarekin:
** Munduko Hamairuko Errugbi Kopa (0): finalerdiak 2013an eta 2017an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesco Albani

**Francesco Albani** edo **Albano** (Bolonia, 1578ko abuztuaren 17a – *ibidem*, 1660ko urriaren 4a) italiar barrokoko margolaria izan zen.

Jatorri albaniarra zuen eta Bolonia, Erroma, Viterbo, Mantua eta Florentzian jardun zuen. Boloniako eskolako kide izan zen, Annibale Carracciren klasizismoaren eraginez. Paisaia idilikoengatik eta pintura mitologiko txikiengatik nabarmendu zen, eta ezaugarri lirikoek "margolarien Anakreonte" ezizena eman zioten.

## Iruditegia 

Vénus et Adonis - L'Albane - Q18573499.jpg|*Venus eta Adonis*, Louvre, Paris
Francesco Albani - Madonna with the Child and angels.jpg|*Birjina haurrarekin eta aingeruekin*, 1610-1615
Albani, Francesco - Holy family - Musée des Beaux-Arts et d’Archéologie de Besançon (Louvre INV 6).jpg|Familia santua*
Francesco Albani - Penitent Magdalene - Google Art Project.jpg|*Madalena penitentea*
Albani, Francesco - Eternal Father and Archangel Gabriel - Louvre INV 1.jpg|*Aita Betierekoa eta goiaingerua Gabriel*, Paris, Louvre
Apollo Daphne Albani Louvre INV18.jpg|*Apolo eta Dafne*, Paris, Louvre
Jupiter in the shape of a bull carrying off Europa by Francesco Albani.jpg|*Europaren bahiketa*, Hermitage Museoa, San Petersburgo
Francesco Albani 002.jpg|*Danza degli amorini* (1620-1630), Pinacoteca di Brera, Milano
Francesco Albani (1578-1660) - Andrea Calvi - NMW A 13 - National Museum Cardiff.jpg|Andrea Calviren erretratua, National Museum Cardiff
Francesco Albani - Rest on the Flight into Egypt - O 10627 - National Gallery Prague.jpg|*Atsedena Egiptorako ihesaldian*, Praga
The Baptism of Christ (Albani).jpg|*Kristoren bataioa*, c. 1640, Hermitage
Francesco Albani - Diana and Actaeon - WGA0108.jpg|*Diana eta Actaeon'', circa 1614–16, Paris
Noli me tangere - L'Albane - Q18572457.jpg|*Noli me tangere*,  circa 1620, Paris, Louvre
Francesco Albani - Holy Family with Angels - 1983.250 - Museum of Fine Arts.jpg|*Familia santua aingeruekin*, Boston
Miguel Ángel Contreras Llajaruna

**Miguel Ángel Contreras Llajaruna** (Cajabamba, 1979ko uztailaren 5a) perutar elizgizon marista da, 2025az geroztik Callaoko apezpiku laguntzailea dena.

## Bizitza 
1979ko uztailaren 5ean jaio zen, Peruko Cajabamba hirian, Cajamarcan. 1998an Sullanako maristen apaizgaitegian sartu zen. Filosofia ikasi zuen Limako Joan XXIII.a Teologia Institutuan, eta Teologia Guadalajarako Kristo Berpiztuaren Teologia Institutuan. Geroago Eskritura Santuko masterra egin zuen Belo Horizonteko Jesuiten Filosofia eta Teologia Fakultatean, eta Hezkuntza Kudeaketako masterra Limako Marcelino Champagnat unibertsitatean. 

2008ko apirilaren 25ean apaiztu zen Mariaren Lagunarteko kide gisa. Apaiz gisa, honako kargu hauek bete zituen: La Perlako San Jose parrokia-eskolako sustatzailea (2012-2021); La Perlako Andre Maria Misiolariaren kaperako administratzailea (2012-2015) eta lehen parrokoa (2015-2022); Bizitza Kontsakraturako apezpiku-bikarioa (2021-2025); Callaoko elizbarrutiko parrokia-eskolen sarearen zuzendari nagusia (2022-2025) eta maristen Hego Amerikako barrutiko nagusia (2022-2025).

2025eko maiatzaren 15ean, Leon XIV.a aita santuak Babrako apezpiku titular eta Callaoko apezpiku laguntzaile izendatu zuen. Urte bereko uztailaren 12an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Callaoko katedralean, Luis Alberto Barrera Pachecoren eskutik.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disulfiram

**Disulfirama** konposatu organikoa da C10H20N2S4 formula duena disulfuroen klasekoa. Solido zuri-horixka da. Disolbagarria da azetonatan, bentzenotan eta kloroformotan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Dilsulfirama sintetizateko dietilaminazko eta karbono disulfurozko disoluzioa iodozko disoluzio alkoholiko batekin tratatzen da. Ur hotza boteaz separatzen da disulfirama.

## Erabilera 
### Medikuntza 
Disulfirama medikuntzan alkoholismoa tratatzeko usatzen da bigarren aukera bezala akanprosatoa eta naltrexonaren ondoren.

Metabolismo normalean, alkohola gibelean alkohol deshidrogenasa  entzimaren bidez azetaldehido bihurtzen da, eta, ondoren, azetaldehido deshidrogenasa entzimaren bidez, azido azetikoaren deribatu kaltegabe (azetil koentzima A) bihurtzen da. Disulfiramak tarteko etapa blokeatzen du erreakzioa, azetaldehido deshidrogenasa blokeatuz. Disulfiramaren eraginpean alkohola hartu ondoren, odolean azetaldehidoaren kontzentrazioa alkohol-kantitate beraren metabolismoan aurkitzen dena baino bost edo 10 aldiz handiagoa izan daiteke. Azetaldehidoa ajearen sintomen arrazoi nagusietako bat denez, horrek erreakzio negatibo berehalakoa eta larria eragiten du alkohola hartzerakoan. Alkohola hartu eta 5-10 minutura, gutxi gorabehera, gaixoak aje larri baten ondorioak izan ditzake 30 minututik hainbat ordu bitartekoa.

Espainian disulfirama *Antabus* markarekin merkaturatzen da eta Frantzian *Esferal* markarekin.

### Industria 
Polimeroen industrian disulfirama azeleratzaile gisa baliatzen da estireno-butadieno eta isobutileno-isopreno, butadineno. isopreno eta nitrilo-butadieno kautxu sintetikoen bulkanizazioan.

Fungizida gisa ere usatzen da.

## Erreferentziak
Upile Chisala

**Upile Chisala** (1994) malawiar poeta eta ipuin-kontalaria da, herrialde horretako idazleen hirugarren belaunaldikoa. Askotan instapoetatzat hartzen da. Hainbat sari irabazi ditu, besteak beste, *Forbes Africa* aldizkariaren 30 Under 30.

## Bizitza 
Chisala Malawiko hego-ekialdean jaio zen 1994an, eta Zomban hazi zen. Unibertsitatean poesia idatzi zuen arrazismoarekin izandako esperientziak prozesatzeko. Han idazleentzako tutoretza programa bat sortu du, Khala Series izenekoa.
* 2019: *Forbes Africa* aldizkariaren 30 Under 30 saria

## Lanak 
* *soft magic* (2015)
* *nectar* (2017)
* *a fire like you* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kobaederra

**Kobaederra** barrunbe bat da, hegoaldera begira dagoen aho handi bat duena (25 metro zabal), hego-ekialdera begira, Aritsegane/Iruintxaurreta mendiaren hego-ekilakdeko magalean, Omako haranaren gainean, Gernikako itsasadarraren eskuinaldean eta Ereño udalerriko Gabika auzoan. Leizeak Axola, Gaitzkoba eta Txapelan Koba izenak ere jasotzen ditu. Izen aniztasun horrek nahasmen ugari sortu ditu bibliografia arkeologikoan. lau barrunbe aurkitu dira inguruan eta Kobaederra I-etik IV-ra izendatu. Kobaederra I, II eta III Kortezubin daude eta IV, aztarnategia duena, Ereñon.

Balizko Arkeologia Guneen Izendapena eman zion Eusko Jaurlaritzak 1994an. J. M. Barandiaranek aurkitu eta induskatzen hasi zen 1919an, Gaizkoba izenaz ezagutzen zuenean. Sntimamiñetik gertu dago.

Neolito hasieran, bertako biztanleek erlea etxekotuta zuten eztia biltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* “Maiatzaren lehena: Espeleologoen eguna. 2014/V/1 Gotzon, Antua, Laurent, Iñaki”. Asteroko kronikas. ADES Gernikako espeleologia taldian urteeren erregistroa.
* Cubas, M., García-Heras, M., Méndez, D., de Pedro, I., Zapata, L., Ibáñez, J. J., & González Urquijo, J. E. (2012). “La tecnología cerámica de los niveles IV y III en el yacimiento de Kobaederra (Cortézubi, Bizkaia). Aprovisionamiento y modificación de las materias primas”. *Trabajos De Prehistoria*, *69*(1), 51–64.
San Carlosko elizbarrutia (Filipinak)

**San Carlosko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1987ko martxoaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Carlosen dago. Egun apezpikua Gerardo Alminaza da.

## Ordinarioak 
* Nicolas M. Mondejar (1987-2001)
* Jose Advincula (2001-2011)
* Gerardo Alminaza (2013-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Salvador Trane Modesto (1987-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizonezkoen Munduko Hamahiruko Errugbiko Kopa

**Gizonezkoen Munduko Hamahiruko Errugbi Kopa** edo **RLWC** () mundu mailako hamahiruko errugbi () txapelketa da, International Rugby League erakundeak antolatutakoa. 1954tik aurrera jokatzen da eta Australiako selekzioa da garaipen gehien lortu dituena.

## Emaitzak 
*¹ 1972ko finala berdinketaz amaitu zen luzapenaren ondoren eta Erresuma Batua izan zen txapelduna ligaxkan aurretik gelditu zelako.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* RLWC-ren webgune ofiziala
People Like Us (2012ko filma)

***People Like Us*** (euskaraz *Gu Bezalako Jendea*), 2012ko Alex Kurtzman estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Chris Pine, Elizabeth Banks, Olivia Wilde, Jon Favreau, Michael Hall D'Addario eta Michelle Pfeiffer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bere heriotzaren ondoren, Sam Harperrek (Chris Pine) ordurarte ezagutzen ez zuen Frankie Davis (Elizabeth Banks) arrebaorde alkoholikoari 150.000 dolar bidali beharko dizkio, honek bere haserrealdiak kontrolatzeko gai ez den Josh (Michael Hall D'Addario) 12 urteko seme problematikoa du.

## Aktoreak 
* Chris Pine: Sam Harper, Jerryren semea eta Frankieren aitaren aldeko anaiorde gazteagoa
* Elizabeth Banks: Frankie Davis, Joshen ama eta Samen aitaren aldeko arrebaorde zaharragoa
* Olivia Wilde: Hannah, Samen ama
* Mark Duplass: Ted, bizilaguna
* Philip Baker Hall: Ike Rafferty, estatuko fiskala
* Jon Favreau: Richards
* Sara Mornell: Amanda, psikiatra

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Akanprosato

**Akanprosatoa** konposatu organikoa da C5H11NO4S formula duena azido sulfonikoen klasekoa. Solidoa da. Disolbagarria da uretan.

## Sintesia 
Akanprosatua sintetizatzen da homotaurina anhidrido azetikoz azetilatuz.

2 NH2(CH2)3S(O)2OH + (Ac)2O-> 2 AcNH(CH2)3S(O)2OH + H2O

## Erabilera 
Akanprosatoa alkoholismoa duten pertsonengan abstinentzia-sindromea tratatzeko usatzen da. Burmuinean seinaleztapen kimikoa egonkortzen duela uste da, bestela alkoholaren abstinentziak hankaz gora jarriko lukeena. Hutsik erabiltzen denean, akanprosatoa ez da terapia eraginkorra alkoholaren erabileraren nahasmenduarentzat gizabanako gehienetan, abstinentzia-sintomei bakarrik aurre egiten baitie, eta ez mendekotasun psikologikoari.

Espainian akonprosatoa *Campral* markarekin merkaturaten da eta Frantzian *Aotal* markarekin eta botika generiko gisa. Botika akonprosatoaren kaltzio-gatza izaten da.

Munduko Osasun Erakundearen funtsezko sendagaien zerrendan dago.

## Erreferentziak
Peibio Clafrog

**Peibio Clafrog** (**Pepiau Glavorawc** ere deitua, edo latinez *Pepianus Spumosus*) Ergyngeko erregea izan zen, Gales hego-ekialdean, V. edo VI. mendean. Batez ere San Dubrizioren inguruko kondairengatik da ezaguna; haren biloba omen zen. Bere izenaren garaiko forma Peibio zen, eta forma hori gordetzen da leku-izenetan, hala nola Montgomeryshireko Garthbeibion eta Holyhead inguruko Ynys Beibion.

## Aipuak San Dubrizioren *Vita-*n 
Peibio Clafrog San Dubrizioren *Vita* hagiografian agertzen da, XII. mendeko *Book of Llandaff* (Liber Landavensis) lanean jasota, baita hortik eratorritako testuetan eta Dubriziori loturiko hainbat kartan ere. Beti azaltzen da Dubrizioren amaren aitona gisa.

John Lewisek, bere *History of Great Britain* lanean, monumentua bere garaian oraindik zegoela deskribatzen du:

“Herefordshiren, parrokia batean (Madley izan liteke), errege baten irudia dago, bi gizonekin alboetan, haren ahotik jausten den listua zapiekin garbitzen; hain zen ugaria gaitz hori, ez zuela sendabiderik aurkitu. Herritarrek errege hori ‘*King Driveller*’ deitzen dute, britonieraz *Pebiau Glavorawc*, latinez *Pepianus Spumosus, Rex Ereychi*.”

Izenen antzekotasunagatik, litekeena da Peibio eta Brychan erregearen semea zen "Pabiali" pertsona bera izatea -baina hala balitz, Dubrizio Brychanen birbiloba izango litzateke, belaunaldi-tarte gehiegi litzatekeena. Gainera, Dubrizioren ama ezin izan zen Meyrig (Tewdrigen semea) izan, hura 575ean hil baitzen 90 urterekin, eta Dubrizio 475ean jaio, 505ean apezpiku izendatu eta 560an hil baitzen 85 urterekin.

*Jesus College MS 20* (XV. mendea) izeneko genealogia izkribuan, Peibio "Peibiawn Glawrawc" gisa izendatua agertzen da, Arbethen semea eta Tewdwren aita bezala.

Peibio San Inabwyren osaba ere izan zen; hura Dubrizioren ikaslea eta geroago Ergyngeko apezpikua izan zen.

## Balizko nortasun alternatiboak 
*Culhwch and Olwen* istorioaren arabera, Nynnio eta Peibio izeneko bi errege idi adardun bihurtu zituzten beren bekatuen zigor gisa. Halaber, errege ero eta anai gisa agertzen dira Rhitta Gawr kondairan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Homotaurina

**Homotaurina** edo **azido 3-aminopropanosulfonikoa** konposatu organikoa da C3H9NO3S formula duena azido sulfonikoen klasekoa. Solidoa da. Narritagarria da.

Homotaurina produktu naturala da eta algen metabolitoa da. Akanprosatoa sintetizatzeko lehengai gisa baliatzen da.

## Erreferentziak