Pilareko basilika

**Pilareko basilika** edo **Pilareko Ama Birjinaren basilika** (sarritan *El Pilar* edota *Pilaricaren basilika* deitua) Espainiako Aragoi erkidego autonomoko Zaragoza hiriburuan dagoen basilika bat da. Gaur egungo eraikin barrokoa 1681-1961 urte bitartean eraikia izan zen. 

Zaragozako eliza nagusia da, baina ez katedrala, hori San Salvador katedrala edo La Seo delakoa baita.

## Izena 
Aragoiko eliza barroko handiena eta herrialdeko erromesaldi-gune garrantzitsuenetako bat. Pilare edo zutoin batek izendatzen du, eta zutabe hori erlikia gisa gordetzen da han. Kondairak dio Done Jakue apostolua iberiar penintsulara joan zenean, Ebro ibaiaren ondoan, zutabe bat agerrarazteko miraria egin ziola Andre Mariak, bertakoak kristautasunera bihurtzen laguntzeko. Ama Birjinaren eskari gehigarria izan omen zen, kapera bat eraikitzeko bertan, bere irudia gurtzeko.

## Historia 
VIII. mendeko kapera txiki baten gainean eliza erromaniko bat eraiki zen 1118an, Zaragoza hiria Aragoiko erresumak konkistatu ondoren. Sute batean suntsitu zen hura eta 1515ean eliza gotiko-mudejar berri bat inauguratu zen. 

Gaur egungo eliza XVII. mendearen amaieran hasi eta XX. mendearen erdialdean amaitu zen eraikuntza prozesu konplexu eta luze baten emaitza gisa, estilo barrokoan nagusiki. Felipe Sánchezek diseinatu zuen eta Francisco Herrera el Mozok eta Ventura Rodríguezek osatu zuten gero.

## Deskribapena 
Eraikin bakarra da, dimentsio handikoa, proportzio harmoniatsuak eta zabalera espazial handikoa. 

### Kanpoaldea 
Kanpoaldean, elizak adreilu eta harrizko lau fatxada ditu, konposizio oso zorrotzarekin, pilastrek eta arkuek artikulatutako hormekin, ateak inguratzen dituztenak. Fatxada nagusian elementu aipagarrienak daude, hala nola Pablo Serranoren kareharrizko erliebea, Pilarreko Ama Birjinaren Zaragozarako irteera irudikatzen duena. Multzoa teila beiraztatuz estalitako kupula sendoek osatzen dute, linterna eta kupula batekin errematatuta, eta izkinako dorre meheek, eraikinaren monumentalitatea azpimarratzen dutenak eta goranzko azentu nabarmena duen dinamismoa ematen diotenak.

Oinplano angeluzuzena du, altuera bereko hiru naberekin, erdikoa zabalagoa izanik, eta elizaren perimetro osoa inguratzen duten kontrahormen arteko kaperak. Horrela, erromesaldi eliza gisa pentsatu zen, barrualdera erraz sartzeko aukera emanez, gurtza oztopatu gabe. Teilatu mota desberdinak ditu (gangak, kupulak), zutabe karratu lodien gainean dinamikoki txandakatzen direnak, erdiko kupula handia eusten dutenak izan ezik, poligonalak baitira horiek. Hormak kaperetarako sarrerak markoztatzen dituzten pilastrek artikulatzen dituzte.

### Barrualdea 
Barnealdeko dekorazioa Ventura Rodríguezen lana da nagusiki, joera klasizistak jarraituz, jatorrizko barroko apaingarri elementuak ordezkatu zituena.

Eraikinaren barnealdeko elementu aipagarri bat Kapera Santua da, Ventura Rodríguezek diseinatutako santutegi obalatua, erdiko nabearen bigarren badian kokatua. Ama Birjinaren Kapera hartzeko eraiki zen, non Zutabe Santua eta Ama Birjinaren irudia dauden. Kapera Santuaren aldareen gainean, José Ramírez de Arellanok egindako Carrarako marmolezko bi eskultura-taldek irudikatzen dituzte Done Jakuek Zaragozan kristautu zituen lehen zazpi konbertituak (santuarekin) eta Ama Birjinaren etorrera. Egitura osoa ganga eliptiko ireki batez estalita dago, Antonio González Velázquezek margotutako kupularen dekorazio piktorikoa agerian uzten duena.

Barrualdean ere aipagarria da koruko eserlekuen ganga, Kapera Santuaren aurrean, Francisco Goyak gazte zela apaindua eta "Jainkoaren Izenaren loria" irudikatzen duena. Beste kupula bat ere bada Goyak margotua, "martirien erregina" irudikatzen duena. Aipagarriak dira halaber Bayeu anaiek apaindutako kupulak; Damián Formenten harrizko erretaula nagusia; eta Nicolás de Lobato, Esteban de Obray eta Juan de Moretoren koruko eserlekuak.

Frankismoaren garaiko oroigarri bada ere bada, zutabe batean dauden Espainiako Gerra Zibileko bi bonba, lehertu ez zirenak hegazkinlari errepublikarrek eraikinaren gainera jaurtiak eta eroriak (frankisten esku zegoela hiria gertatu zen bonbardaketa hura, 1936ko abuztuaren 3an).

Aro Modernoko Zaragozako artzapezpiku gehienak elizan lurperatuta daude, baita San Braulio eta Palafox jeneralaren gorpuak ere, besteak beste. 

### Altxorra 
Basilikaren altxor edo erakistokian liturgiako eta urregintzako objektu ugari daude. Hauetan aipagarriena Ama Birjinaren Bitxien Kutxa deiturikoa da, harribitxiz egindako koroak, diadema, distira eta abar dituena. Ama Birjinaren irudoa biltzeko eg8ndako 350 mantu baino gehiagoko bilduma ere badago.

## Iruditegia 

Irudi:E5242-Zaragoza-Nuestra-Senora-del-Pilar.jpg|Hegoaldeko ataria
Irudi:Retablo mayor de la Basílica del Pilar.jpg|Erretaula nagusia
Irudi:Zaragoza - El Pilar - Ofrenda de flores.JPG|Pilareko Ama edo *Pilarica*
Irudi:Zaragoza and Ebro view from the highest tower.jpg|Ganga eta dorreak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak