open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Malcampo y Monge

**José Malcampo y Monge jauna**, **San Rafaeleko 3. markesa**, espainiar noble, almirante eta politikari bat izan zen, 1868ko Iraultzan parte hartu zuena itsasgizon gisa eta Espainiako lehen ministro izan zena 1871n, Amadeo I.a erregearen erregealdian.

## Biografia 
Malcampo San Fernandon, Cádizen, jaio zen. Bere ibilbidean zehar, beste kargu militar eta politiko garrantzitsu batzuk bete zituen, hala nola Estatu Ministroa 1871n, eta Filipinetako kapitain eta gobernadore nagusia 1874tik 1877ra, Alfontso XII.a erregearen erregealdian. Bere agintaldian, Jolo hiria Suluko sultanerriari kendu zioten, eta markesari **Joloko kondea**ren eta **Mindanaoko bizkondea**ren tituluak eman zizkioten garaipen titulu gisa. Lehen Logia Masonikoa sortu zuen Caviten. *La Primer Luz Filipina* zuen izena. Sanlucar de Barramedan hil zen.

## Gainerako kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Eduardo Maragoto

**Eduardo Xesús Maragoto Sanches** (O Barqueiro, 1976) galiziar filologoa da, Santiago de Compostelako Unibertsitatean portugesa irakasten duena. Associaçom Galega da Língua elkartearen presidentea izan zen 2015etik 2023ra.

## Bizitza 
Haurtzaroa Feásen (Cariño) eman zuen. Filologia portugesa ikasi zuen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Erreintegrazionista aktiboa da, Movimento Defesa da Línguaren sorreran eta *Novas da Galiza* aldizkariko eta *Portal Galego da Língua* webguneko erredakzio-kontseiluan parte hartu du. 2015ean Associaçom Galega da Língua elkartearen presidente hautatu zuten lehen aldiz, eta 2019an berriro aurkeztu zen. 2017tik aurrera *Galego de Todo o mundo* saioa aurkezten du Nós TV telebista katean.

## Lanak 
### Liburuak 
* *Manual Galego de Língua e Estilo* (Mauricio Castro Lopes eta Beatriz Peres Bieitesekin batera, 2007)
* *Como ser reintegracionista sen que a familia saiba. 30 leccións prácticas para aproximar o teu galego do portugués e non desobedecer a normativa oficial* (2013)

### Artikuluak 
* *Critérios para orientar a ortografia da língua do val de Xálima* (Antonio Corredera Plaza eta José Luis Martín Galindorekin batera, 2017)
* *Por que reaparece Carvalho Calero?* (2020)

### Filmak 
* *Entre línguas* (João Aveledo eta Vanessa Vila Verderekin batera, 2010)
* *Em companhia da morte* (João Aveledo eta Vanessa Vila Verderekin batera, 2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benita Edds

**Benita Edds** (1958ko ekainaren 12a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edwin Eliason

**Edwin Eliason** (Kitsap konderria, 1938ko maiatzaren 1a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Frentz

**Edward Frentz** (Maine, 1863ko maiatza - Melrose, 1943) arkularia zen. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1904ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pia Getty

**Pia Christina Miller Getty** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1966) estatubatuar film ekoizlea eta zuzendaria da. Ezaguna da, batez ere, *Axis of Ligh*t (2011), *La profesora de parvulario* (2018) eta *Here Before* (2021) filmeengatik.

## Bizitza 
Gurasoak Robert Warren Miller enpresaburua eta ama ekuadortarra, Maria Clara Pesantes Becerra. Marie-Chantal Greziako printzesa oinordekoaren eta Alexandra von Fürstenbergen ahizpa zaharrena da, *The Miller Sisters* hirukotea izenez ezaguna (euskaraz: Miller ahizpak).

Hong Kongen igaro zuen haurtzaroa Piak, eta Suitzako Le Rosey Institutuan izan zen. Gero artearen historia ikasi zuen Georgetowneko Unibertsitatean.

### Bizitza pertsonala 
1992an, Balin, *Getty Oil* konpainiaren oinordekoarekin ezkondu zen, Christopher Ronald Gettyrekin, Jean Ronald Gettyren seme eta Jean Paul Gettyren bilobarekin. Bikoteak lau seme-alaba ditu, Isabel (1993), Robert Maximilian (1996), Conrad (1998), eta Maximus (2002). 2005ean dibortziatu ziren. Bere iloba OlinpiaGreziakoaren amabitxia da, 

### Ibilbidea 
Sephora kosmetiko markaren AEBko bozeramailea da Pia. Maiz agertzen da *Vogue*, *Vanity Fair* eta beste gizarte-aldizkari batzuen azaletan.

Bere lehen dokumentala, China Power - Art Now After Mao, 2008an kaleratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buachaille Etive Mòr

**Buachaille Etive Mòr**, Eskoziako gaeleraz **Buachaille Èite Mòr**, Eskoziako Lur Garaietako mendi bat da, Glen Etive haranean. 1.101 metroko garaiera du.

Ipar-ekialdetik ikusita piramide itxura du, horregatik Eskoziako mendi ezaguterrazena da.
Trápanako kala

**Trápanako kala** Melillako hiri autonomoan dago, Espainian. 200 metro inguruko luzera eta 30 metroko batez besteko zabalera du.   

Conventicoko Kobazuloetatik sartzen den kala da, edo beste sarbidea itsasotik zuzenean.  

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Béla Miklós

**Béla Miklós de Dálnok** (Budapest, 1890eko ekainaren 11 – 1948ko azaroaren 21a) hungariar militar eta politikaria izan zen. Hungariako estatuburu eta lehen ministroa izan zen 1944tik 1945era.

Budapesten jaio zen, sikulo-familia batean. 1910ean Ludovina Akademia Militarrean graduatu zen eta husarren teniente mailara igo zuten. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen eta, gerra amaitzean, Estatu Nagusiko Ikastetxean graduatu zen. 1929an Miklós Horthy erregeordearen bulego militarreko buruzagiorde izendatu zuten. Ondoren, inteligentzia militarreko buru izan zen, harik eta 1933tik 1936ra Stockholmen eta Berlinen agregatu militar izendatu zuten arte.

1944ko abuztuaren 1ean, Hungariako Lehen Armada zuzentzeko agindu zioten, eta ardatzeko herrialdeetatik banatzen eta Armada Gorriari laguntzen lagundu zion. 1944ko abenduan, sobietarren laguntza izan zuen behin-behineko gobernu bat zuzentzeko ardura izan zuen. 1945eko azaroko hauteskundeak arte egon zen gobernuburu, eta ondoren Biltzar Nazional Gorenako kide izan zen.

1947ko ekainean Independentziaren Alderdi Hungariarra sortu zuen eta eserleku bat irabazi zuen hauteskundeetan. 1947ko azaroan sobietarrek haren alderdiko eserlekuak baliogabetu zituzten eta Miklos politikatik erretiratu zen.

## Kanpo estekak
Tuber borchii

***Tuber borchii*** *Tuberaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona, nahiz eta boilur hau inoiz ez den izan estimatua, bere tamaina txikiagatik, kontserbatan erabiltzen da, pateetan, edo boilurdun gaztan bezala. Jatetxe batzuek hornigai gisa erabiltzen dute.

Sinonimoak: *Tuber album*, *Tuber albidum*, *Tuber mixtum*, *Rhizopogon borchii*, *Tuber elegans*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 4 cm bitartekoa (txitxirioaren eta arrautzaren tartekoa), tuberkulu txiki baten itxurakoa, globo itxurako-oboidea. Gainazal leuneko peridioa, glebatik bereiz ezina, zirrikituetan tomentuduna, konkor irregularrekin, Zurixkatik hori zurbilera biratuz, okre ilunera edo marroi-gorrixkara.

**Haragia:** Gogorra eta trinkoa, zuritik arre-txokolate kolorera edo okre antzekora biratzen, zain zuri-krema koloreko jaspeztatuarekin. Usain bizia.

**Etimologia:** *Tuber* terminoa “tuber” “tubero”  hitzetatik dator, boilurraren izena Plinio eta beste autore batzuentzat. *Borchii* epitetoa De Borch mikologoaren omenez du

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Tuber maculatum* eta *Tuber puberulum* boilurrak ere zuriak dira. *Tuber magnatum* askoz handiagoa da, horixka,  eta udazkenean eta negu hasieran hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Urtarrila-Apirila.  Habitat ezberdinetara egokitzen da: hareatsua batez ere, baina baita buztintsua, karetsua, azidoa ere. Nahiko sakoneran hipogeo hazten da. (Baita hazkuntza artifizialean ere), koniferoen azpian (*Pinaster* pinua, zedroa) eta hostozabaletan (artelatza, artea, haritza, erkametza, makala, hurritza, gaztainondoa, haltza , ezkia) untxiek zulo sakonak egiten dituzte perretxikoaren  bila.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Kolonbia, Europa, Kaukasia, Iran, Turkia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naima Lamcharki

**Naima Lamcharki** (; Casablanca, 1943ko uztailaren 11 – *ibidem*, 2024ko urriaren 5a) marokoar aktorea izan zen.

Libération egunkariak «Marokoko eszena artistikoko pertsonaia enblematikoetako bat» deitu zion.

2001n, emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen Film Nazionaleko Zinemaldian *À la recherche du mari de ma femme* filmean antzezteagatik.

2012ko uztailean, Marokoko Ordeno Nazionalaren ofizial bihurtu zen.

2021ean, emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen Malmöko Arabiar Zinemaldian Mohamed Mouftakirren ''L'automne des pommiers'' filmean antzezteagatik.

Casablancan hil zen 2024ko urriaren 5ean, 81 urte zituela.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kulturen plaza (Melilla)

**Kulturen Plaza** Melillako lekurik enblematikoenetako bat da. Plaza hori Melilla Zaharraren inguruan dago, eta hiriko kultur aniztasunari egindako omenaldia da. Bertan, Melillan arrastoa utzi duten kultura ezberdinak irudikatzen dituzten eskultura eta monumentu ezberdinak aurki daitezke, hala nola kristaua, judua edo musulmana. 

## Historia 
Birmoldaketa 2002ko apirilean hasi zen eta 2004ko irailean amaitu zen. Harrezkero, gure ekipamendu apaingarriekin gero eta prestutasun handiagoa lortu du.

## Deskribapena 
Plazak 8.700 metro karratu baino gehiagoko azalera du. Eraikuntza zela eta, alboko eraikin berri bat ere eraiki zen, 600 metro karratu inguruko azalera baten gainean, beheko solairuan lokal komertzialak eta Turismo Bulego bat hartzeko, eta lehen solairuan Futbol Federazioaren bulegoak jartzeko. Beheko partean, lur azpiko aparkalekua sortu zen, 265 ibilgailurentzako lekuarekin. 
Fitxategi:MELILLA_(2004)_MIGUEL_BERROCAL._PLAZA_DE_LAS_CULTURAS.jpg|link=Archivo:MELILLA_(2004)_MIGUEL_BERROCAL._PLAZA_DE_LAS_CULTURAS.jpg
Fitxategi:Spain_from_Africa_(4)_(7482677150).jpg|link=Archivo:Spain_from_Africa_(4)_(7482677150).jpg
Fitxategi:CASA_SALAMA.jpg|link=Archivo:CASA_SALAMA.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuber excavatum

***Tuber excavatum*** *Tuberaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat hartu behar, oso haragi gogorra du.

Sinonimoak: *Aschion fuscum*, *Tuber fuscum*, *Rhizopogon excavatus*, *Vittadinion montagnei*, *Aschion excavatum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Intxaur baten tamainakoa, azpi-esferikoa edo deformatua, papilosoa, okre antzeko kolorekoa, bere barnean sartzen den irekidura basilarrarekin. (Hortik bere izena)

**Gleba:** Gogorra, lehorra eta larrukara, okre zurbil kolorekoa, erdiko leizean irekitzen diren eta kanporantz erradialki mehetzen diren zain zurixkekin. Usain aromatikoa.

**Etimologia:** *Tuber* terminoa “tuber” “tubero”  hitzetatik dator, boilurraren izena Plinio eta beste autore batzuentzat.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarri gisa estimatzen den espeziea.

### Nahasketa arriskua 
Oso ondo ezagutzen da karpoforoan sartzen den zulo antzeko horregatik. Ia beti presente egoten den ezaugarria.

## Sasoia eta lekua 
Uztaila eta abendua bitartean. Hostozabalen basoetan (haritza, pagoa) batez ere lurzoru arin eta buztintsu-karetsuetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Maroko, Iran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Heroien plaza

**Espainiako Heroien plaza** Melilla hiri autonomoko plaza bat da. Zabalgune Modernistan dago, hirigune berrian (Reina Victoria auzoa). 

## Historia 
2016an ibilgailuen trafikoari itxi zioten, eta hiriko modernismoaren omenez plaza bihurtu zuten.

## Deskribapena 
Plaza 3.100 metro karratuko oinezkoentzako gunea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ioannis Theotokis

**Ioannis atheotokis** (; Korfu, 1880ko irailaren 5a – *ibidem*, 1961eko ekainaren 6a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1950eko urtarriletik martxora.

Georgios Theotokis Greziako lehen ministroaren semea izan zen. Zazpi aldiz izan zen diputatu eta hiru aldiz Nekazaritza ministro. 1935ean Georgios Kondilisen gobernuko presidenteorde bihurtu zen, Jurgi II.a erregea erbestetik itzultzea ahalbidetu zuena. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, parlamentuko presidente bihurtu zen 1946an, eta 1950ean lehen ministro izan zen.

Hargin beltza eta Georgios Rallis lehen ministroaren osaba izan zen.
Tom Odell

**Thomas Peter Odell** (1990eko 1990eko azaroaren 24a, Chichester, Mendebaldeko Sussex), ingeles kantautore bat da. Mundu mailan, nagusiki, *Another Love* (2012) abestiarekin ezaguna egin zen.

## Diskografia 
* Long Way Down (2013)
* Wrong Crowd (2016)
* Jubilee Road (2018)
* Monsters (2021)
* Best Day of My Life (2022)
* Black Friday (2024)
* A Wonderful Life (2025)

## Kanpo estekak 
* Wegbune ofiziala
Miller's Girl

'''''Miller's Girl'''* () 2024an Xade Halley Bartlettek idatzi eta zuzendu zuen film dramatikoa da. Aktore nagusiak Jenna Ortega, Martin Freeman eta Dagmara Domińczyk dira. Gaia nerabe baten inguruan da, nola haren literatura irakasle erakartzen duen harreman txikitzaile batera. Filmaren giroa nahiko gotikoa eta suspensekoa da, ia beldurrezkoa nahiz eta, berez, filma *Lolita'' lanarekin lotura gehiago izan. Lionsgate Films konpainiak Estatu Batuetan, Palm Springsgo Nazioarteko Zinemaldian, urtarrilaren 26an aurkeztu zuen filma.

## Argumentua 
Sormenezko idazketa-lan batek emaitza sexualak eragiten ditu maisu baten eta bere ikasle talentudun eta misteriotsuaren artean. Ikaslea bolada luzeak bakarrik bizi da eta aspertuta dago bere bizitzarekin. Halaber, sexuarekin eta Henry Milleren literaturarekin obsesionatuta dago. Poliki-poliki irakaslea bere jokoan eroriko da. Filmean emakumeen presentzia ez da oso positiboa zeren eta, aldi berean, irakaslea sarritan iraintzen dion emakume alkoholiko batekin bizi baita.

## Aktoreak 
* Martin Freeman Jonathan Millerren paperean
* Jenna Ortega Cairo Sweeten paperean
* Dagmara Domińczyk Beatrice June Harkerren paperean
* Gideon Adlon
* Bashir Salahuddin
* Christine Adams

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filmaren webgune ofiziala.
* :Filma IMDb webgunean.
* :Filmaren trailler ofiziala.
Sungai Johor zubia

**Sungai Johor zubia** () Malaysia hegoaldean dagoen Johor hiriko tirante-zubi bat da, izen bereko ibaia zeharkatzen duena.

Herrialdearen hegoaldean kokaturik dago, Singapurreko mugatik nahiko gertu.

## Historia 
2005ean hasi ziren zubia eraikitzen eta 2008ko abendurako amaitu behar bazen ere hainbat atzerapen izan zituen eta 2011ko ekainaren 10ean inauguratu zen.

## Egitura 
1.708 metrotako luzera du eta E22 autobia igarotzen da bertatik norantza bietan. Elkarrengandik 500 metrotara banaturik dauden bi dorre garaik eusten diote zubiari. Dorreek 143 metrotako altuera dute. Malaisiako zubi begi handiena da, izan ere Johor ibaia oso zabala baita puntu horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AADACL3

**Arilazetamida deazetilasa-antzekoa 3** gizakiengan ***AADACL3*** geneak kodetzen duen proteina bat da. Gizakiengan 1. kromosoman dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AASDHPPT

**L-aminoadipata-semialdehido dehidrogenasa-fosfopanteteinil transferasa** entzima bat da, gizakietan ***AASDHPPT*** geneak kodetzen duena.

Proteina *Saccharomyces cerevisiae*ren LYS5 bezalakoa da, beharrezkoa dena alfa-aminoadipato dehidrogenasaren aktibaziorako lisinaren bide biosintetikoan. Legamiaren alfa-aminoadipato dehidrogenasak alfa-aminoadipato-biosintetikoa alfa-aminoadipatoan bilakatzen du. Uste da gizakiengan gene honen akatsek azidemia pipekolikoa sortzen dutela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BPY2

**Barrabileko Y 2 proteina basikoa** edo **karga basikoa, Y-ri lotuta** giza proteina bat da, ***BPY2*** geneak kodetzen duena, Y kromosoman kokatua. 

## Funtzioa 
Gene hau Y kromosomaren zati ez-errekonbinantean dago, eta barrabiletan adierazten da zehazki. Kodetutako proteinak ubikitinaren E3A proteina ligasarekin elkarreragiten du, eta gizonezkoen zelula germinalen garapenean eta ernalezintasun maskulinoan parte har dezake. Gene horren hiru kopia ia berdin daude Y kromosoman; bi kopia eskualde palindromikoaren parte dira. Artikulu honetan datuek eskualde palindromikoaren kanpokoa erakusten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hexakloroziklohexano

**Hexakloroziklohexanoa (HCH)** konposatu organikoa da, C6H6Cl6 formula duena, organokloratuen familikoa. Sei estereroisomero ditu: 8 diastereoisomero eta horietako batek bi enatiomero ditu. Hexakloroziklohexanoa toxikoa da eta poluitzaile organiko iraunkorra. Isomeroak, puruak edo nahastea, intsektizida gisa baliatu dira. Stockholmeko hitzarmenak guztiak fabrikatzea eta erabiltzea debekatzen du, salbuespen batzuekin.

Hexakloroziklohexanoa dimerizatu egiten zen mirex intsektizida sintetizatzeko.

## Sintesia 
HCH bentzenoa kloroz tratatuz oxigenorik gabeko ingurune batean eta eguzkiaren argia baliatuz sintetizatzen da. 

C6H6 + 3Cl2 ->[argia]C6H6Cl6

Emaitza HCHren isomero-nahastea da. Hauek separatzeko erreakzio-nahastea metanol/azido azetiko nahaste batez tratatzen da zeinetan alfa-HCH eta beta-HCH disolbatzen diren. Lindanoa erreakzio-ingurunean gelditzen da

## Isomero inportanteenak 
HCHren isomeroen artean usatuenak behekoak dira:

* alfa-hexakloroziklohexanoa. Hau optikoki aktiboa da.
* beta-hexakloroziklohexanoa.
* Gamma-hexakloroziklohexanoa (*lindanoa*). Guztietan erabiliena
* *Hexakloroziklohexano teknikoa*. Isomeroen nahastea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* alfa-hexakloroziklohexano
* beta-hexakloroziklohexano
* lindano

## Kanpo estekak
Zumaia Flysch Trail mendi lasterketa

**Zumaia Flysch Trail mendi lasterketa** Zumaian jokatzen den mendi lasterketa da. 2009an izan zuen lehenengo ekitaldia.

## Historia eta ibilbidea 
27'8 kilometrotako distantzian jokatzen hasi zen eta 2013an bi lasterketa osatu ziren; luzea 31,2 km-koa eta motza. 2015 eta 2021 artean lasterketa luzea maratoi distantziakoa izan zen eta laburra maratoi erdia. Tartean 2020ko ekitaldia ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren erruz.

2022an distantziak laburtzea erabaki zen eta maratoi erdi bihurtu zuten, 2023tik aurrera 23,6 km distantzia duena. Laburrak 13 km-ko luzera du.

## Palmaresa 
260px|thumb|2010eko ekitaldia.

* 2024an Helene Alberdi eta Ainara Urrutia eskutik helduta iritsi zuren helmugara, baina epaileek ebatzi zuten Helene segundo bat arinago sartu zela eta hari eman zioten garaipena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lasterketaren webgune ofiziala
Moraza Kirol Elkartea

**Moraza Kirol Elkartea** Bilboko Matiko-Uribarriko auzoko futbol taldea da.

## Historia 
thumb|Matiko kalea, Tiboli kalea eta Moraza plaza.
Morazari buruz ditugun lehen berriak 1920ko hamarkadakoak dira: zale talde bat, Ignacio Miñon jaunaren gidaritzapean, Moraza plazako hiltegi zaharreko korta batean biltzen zen.

1922an, **Club Moraza Sport** izenarekin ezagutzen zen, eta ez zen ofizialki Bizkaiko Futbol Federazioan inskribatu 1.925era arte.

1944-45 denboraldian, Juan Atucha Lecue jauna presidente zela, Moraza Kirol Elkartearen egungo izendapena hartu zuen.
## Janzkera 
* **Lehenengoa**: Zamarra zuria V urdin batekin eta praka urdinak.
* **Bigarrena**:  Zamarra eta praka gorriak.

## Futbol zelaia 
Lehen entrenamenduak Moraza Plazan izan ziren, eta lehen partidak Etxezuri zelaian (Deustuko Erribera) zein Artxandan jokatu ziren. 1947-48 denboraldian Artxandako zelaian jokatu zuen, eta bertan jarraitzen du bere partidak jokatzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*  Begoña Kirol Elkartea
*  Santutxu Futbol Kluba

## Kanpo estekak
Beta-hexakloroziklohexano

**ß-hexakloroziklohexanoa,** konposatu organikoa da, C6H6Cl6 formula duena, organokloratuen familiakoa da. Hexakloroziklohexanoaren estereoisomeroetako bat da. Solido zuria da.

Lindanoaren ekoizpenean azpiproduktuetako bat da. *HCH tekniko* delakoa osatzen duten hexakloroziklohexanoaren isomeroetako bat da, % 5-15 bitarteko proportzioan. Intsektizida gisa usatu izan da,

Poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko hitzarmenak fabrikatzea eta erabiltzea debekatzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hexakloroziklohexano
* alfa-hexakloroziklohexano
* Lindano

## Kanpo estekak
El hoyo 2

***El hoyo 2*** 2024ko Galder Gaztelu-Urrutia bilbotar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Lider misteriotsu batek 'El hoyo'n bere legea ezartzen duen heinean, maizter berri batek elikadura-sistema basati horren aurka borrokatzeko metodo polemiko horren aurkako borrokan inplikatuko da. Baina okerreko platera janez gero heriotza-sententzia jasoz gero, noraino iritsiko zinateke zure bizitza salbatzeko?

## Aktoreak
* Milena Smit: Perempuan
* Hovik Keuchkerian: Zamiatin
* Natalia Tena
* Óscar Jaenada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klordano

**Klordanoa** konposatu organikoa da, C10H6Cl8 formula duena, organokloratuen familiakoa da. Solido zuria da. Toxikoa da irentsiz, arnastuz edo larruazalean zehar xurgatuz.

Intsektizida gisa usatu da artoa, zitrikoak eta lorategietako soropila tratatzeko baita termitak akabatzeko ere. Poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko hitzarmenak fabrikatzea eta erabiltzea debekatu zuen.

## Sintesia 
Synthese Chlordan

Klordanoa sintetizatzeko hexakloroziklopentadienoa ziklopentadienoarekin erreakzionarazten da eta emaitza kloroz tratatzen da. Erreakzioaren emaitza klordanoaren bi isomero, α eta β, eta beste hamaika produktuz, adibidez heptakloroa, osatutako nahastea da. 147 osagai izan ditzakeen nahaste honi *klordano tekniko* deritzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casa en flames

***Casa en flames*** () 2024ko Dani de la Orden kataluniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Montse zirraraz gainezka dago familia osoarekin asteburu bat pasatzear dagoelako Costa Bravako bere etxean. Aspaldi dibortziatu zen, senar ohiak bikote berria du, seme-alabak hazi egin dira eta aspaldi egiten dute nahi dutena amari kasurik egin gabe, baina Montseri ezerk eta inork ez dio izorratuko aldarte ona; denbora gehiegi eman du une horren zain, luzaroegi amestu du une horrekin: asteburua ezin aproposagoa izango da, eta hori lortzeko dena erre behar badu, ez du zalantzarik izango.

## Aktoreak
* Emma Vilarasau: Montse Codina
* Enric Auquer: David Alvarado
* María Rodríguez Soto: Julia Alvarado
* Alberto San Juan: Carlos Alvarado
* Clara Segura: Blanca
* José Pérez-Ocaña: Toni
* Macarena García: Marta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justicia artificial

***Justicia artificial*** 2024ko Simón Casal de Miguel espainiarrak zuzendutako thriller politiko film da. Verónica Echegui, Tamar Novas, Alba Galocha, Alberto Ammann, Lúcia Moniz, Afonso Pimentel, Paula Morado eta Santi Prego aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
2028, Espainiako Gobernuak erreferendum bat iragarri du justizia-administrazioan adimen artifizialeko THENTE 1 deritzon sistema onartzeko, justizia automatizatu eta despolitizatze aldera eta, praktikan, herrialdeko auzitegi guztietan AA horrek epaileak ordeztuko ditu. Erreferendumak hauteskunde-kanpaina gogorra abiaraziko du: batetik, sistema sortu duen teknologiarekin aliatuta dago Gobernua; bestetik, justizia gizakioi dagokigula defendatzen du karrera judizialak.

## Aktoreak
* Verónica Echegui: Carmen Costa epailea
* Tamar Novas: Brais
* Alba Galocha: Alicia Kóvack
* Alberto Ammann: Alex
* Lúcia Moniz: Sofía
* Afonso Pimentel: Jesús
* Paula Morado: Manuela
* Santi Prego: Goitia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La abadesa

***La abadesa*** 2024ko Antonio Chavarrías kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
IX. mendean, Emma −17 urteko neska bat− abadesa izendatu dute, moriskoekin gatazkan zeuden muga-lurraldeak birpopulatu eta kristautzeko. Abadiara iristean, bere eginkizuna betetzeko prest dagoen emakume batek pizten duen mesfidantza gainditu beharko du mesfidantza hori; nobleei, nekazariei eta mojei aurre egin beste erremediorik ez du izango. Alabaina, ezarritako botere-egiturei aurre egin ahal zaiela frogatuko du Emmak, baina garesti aterako zaio hori lortzea...

## Aktoreak
* Daniela Brown: Emma Bartzelonakoa
* Blanca Romero: Eloisa
* Carlos Cuevas: Borrell
* Ernest Villegas: Eduard
* Oriol Genís: Odón
* Joaquín Notario: Gotmar apezpikua
* Olivia Auclair: Elvira
* Berta Sánchez Bajona: Clara
* Marcel Jordan: Ismael

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giro Big Start Israel 2018

**Giro Big Start Israel 2018** (izen horrekin zabaldu zuen marektinak) Grande Partenza erako hasiera (Grand Départ bat, baina gizonezkoen Giroan) bat izan zen 2018ko Italiako Giroak ospatu zuena Israelen. 

## Antolakuntza eta kritikak 
Antolakuntzak izan zuen bultzada ekonomikoa, Sylvan Adams aberats kanadiar-israeldarrak jarri zuen, milioika euro inbertituz hartan. Adams da, Ron Baron enpresariarekin batera, Israel txirrindularitza taldearen jabe eta bultzatzailea. Talde horrek Hiru Itzuli Handietan egindako estreinaldia Giro honetan izan zen, UCI World Team bilakatu baino lehenago izatez. Adamsek esana da insistitu egin zuela Big Start honetan Bahrain eta UAE txirrindularitza taldeak, herrialde musulmanen izenak dituztenak, egon zitezen .  

Palestinarren eskubideen aldeko taldeek protesta azaldu zuten Giroaren hasiera hau dela-eta, kirolaren bidez giza eskubideen zapalkuntza zuritzeko estrategia izan zelakoan, *sportswashing* esan izan dena. Giroaren antolakuntza hasi zen sustatzen Big Start delakoa adieraziz irteera izango zela Mendebaldeko Jerusalemen, baina Israelgo presioek aldarazi zuten hori eta Jerusalem bakarrik geratu zen informazio ofizialetan. Jerusalemeko nazioarteko estatusean, Ekialdeko Jerusalem lurralde okupatua da, eta lasterketa izatez ez zen zonalde horretan abiatu edo ibili, Mendebaldeko aldean baizik, baina hala ere Israelen anatema da hiri zatituaz hitz egitea, eta kriterio politiko hori gailendu zen.  

Israelgo hiru egunen ondoren Siziliara aldatu zenean lasterketa, hasieran gatazka izan zuten poliziek eta palestinarren aldeko protestalariek.  

## Lasterketa 
Lasterketari dagokionez, lehen erlojupeko labur bar izan zen Jerusalemen, eta gero bi etapa amaitu ziren Tel Aviven (Mediterraneoko kostaldean) eta Eilaten (Itsaso Gorrikoan). Tom Dumoulinek irabazi zuen erlojupekoa, eta hurrengo biak Elia Vivianik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rock Bottom

***Rock Bottom*** 2024ko María Trénor espainiar zinema zuzendariaren animaziozko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Robert Wyatten bizitzan eta musikan inspiratutako maitasun-istorio sutsua. Bobek eta Alifek artista-bikote gazte bat osatzen dute eta 1970eko hamarkadako hippien kultura esperimentatzen ari dira Deiàn. Drogen eraginez, amesgaizto bihurtuko da ametsezko uda bat, eta arte-sorkuntzaren euforia eta nahigabea, drogekiko lilura, errutinarekiko desilusioa eta degradazio fisiko eta mentala esploratuko dituzte. Artearen eta musikaren botere eraldatzaileari buruzko istorio unibertsala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Lafont

**Cristina Lafont** (Valentzia, 1963) filosofoa da, Northwestern Universityko (Chicago) Filosofia katedraduna.

## Ibilbidea 
Cristina Lafont Espainian jaio zen Francoren diktadura garaian, Valentziako Unibertsitatean sartu zen Filosofia ikasketak egiteko estatu-kolpe baten sasoian, eta harrezkero demokrazia defendatzeko interesa izan du.

Filosofian doktoratu zen Frankfurteko Unibertsitatean (1992), eta Alemaniako Filosofian espezializatu zen, bereziki hermeneutikan eta teoria kritikoan. Jürgen Habermasen ikaslea eta interpretea izan zen. Kontatzen du Habermasekin lan egiteko zortea izan zuela eta filosofo gisa ez ezik demokraziaren gotorleku gisa ere miresten duela.

2024an  Eusko Ikaskuntzaren XIX. Kongresuan hartu zuen parte, honako hitzaldiarekin: *Demokrazia bidezidorrik gabe: nola indartu herritarren parte-hartzea populismoaren eta teknokraziaren aurka*. Bertan ondorengoa azpimarratu zuen:*«Gu ez gara ari statu quo-a defendatzen. Proposatzen dugu herritarrak ahalduntzea erakundeak erabiliz»*

## Argitalpenak 
Hainbat liburu ditu argitaratuak:
* *Democracia sin atajos. Una concepción participativa de la democracia deliberativa* (Trotta, 2021)

* *La Razón como Lengua* (Antonio Machado Libros, 1993).
* *Lenguaje y apertura del mundo.El giro lingüístico de la hermenéutica de Heidegger* (Alianza Editorial, 1997)
* *The Linguistic Turn in Hermeneutic Philosophy* (MIT Press, 1999).
* *Heidegger, Language, and World-disclosure* (Cambridge University Press, 2000)
* *Habermas Handbuch* (Metzler Verlag, 2010) egilekidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volveréis

***Volveréis*** edo ***Septembre sans attendre*** 2024ko Jonás Trueba espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ale eta Álex 40 urte betetzear daude eta bizitza-erdi daramate bikote gisa. Banantzeko unea iritsi dela onartzen dutenean, festa bat eginez ospatzea erabakiko dute, beren maitasuna eta elkarrekin igarotako denbora guztia ohoratzeko, baina festara gonbidatutako lagunek ez dute sinesten serio ari direkin ez festarekin ez banantzearekin.

## Aktoreak
* Itsaso Arana: Alejandra, «Ale»
* Vito Sanz: Álex
* Andrés Gertrudix
* Fernando Trueba : Alejandraren aita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arna Mer-Khamis

**Arna Mer-Khamis** (; Rosh Pinna, 1929ko martxoaren 20a – 1995eko otsailaren 15a) israeldar ekintzaile politikoa eta giza eskubideen defendatzailea izan zen.

## Bizitza 
Arna Mer-Khamis 1929an jaio zen Rosh Pinna herrian, Palestinako Britainiar Mandatuan. Arnak Tiberiaden ikasi zuen, eta Ben Shemen gazte-herrian ere bai, eta Gordonia gazte mugimenduko kide aktiboa zen. 1948ko arabiar-israeldar gerran, Palmachen eta Israelgo Defentsa Indarretan borrokatu zuen.

Saliba Khamis arabiar kristauarekin ezkondu zenean, Nazaretera joan zen bizitzera. Bertan Mer-Khamis atxilotu zuten hirian baimenik gabe sartzeagatik, eta bi astez egon zen espetxean. Juliano Mer-Khamis, aktore, zinemagile eta bakezaleak ''Arna's Children'' filma zuzendu zuen eta 2011n eraila izan zen.

## Aktibismo politikoa 
Mer-Khamis Israelgo Alderdi Komunistako kide aktiboa zen. Lehenengo Intifadan, Zisjordaniako haurren hezkuntza sustatzeko proiektu baten baitan, In the Defense of Children Under Occupation/Care and Learning erakundea sortu zuen, eta geroago Askatasuna Antzokia ezarri zuen Jeningo iheslarien esparruan.

## Sariak 
1993an, Right Livelihood Award saria eman zioten. Bere hitzaldian, Arna Mer-Khamisek Palestinako haur errefuxiatuekiko eta haien sufrimenduekiko sinpatia adierazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klordekono

**Klordekonoa** konposatu organikoa da, C10Cl10O formula duena, organokloratuen familiakoa da. Zetona ziklikoa ere bada. Solido zuri-arrexka da. Toxikoa da irentsiz, arnastuz edo larruazalean zehar xurgatuz.

Intsektizida gisa usatu da tabakoa, bananak, apaintzeko sastrakak eta zitrikoak tratatzeko baita inurriak akabatzeko ere. Poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko hitzarmenak fabrikatzea eta erabiltzea debekatu zuen.

## Sintesia 
Klordekonoa sintetizatzeko hexakloroziklopentadienoa dimerizatzen da sufre trioxidoa katalisatzaile gisa baliatuz eta ondoren hidrolizatuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rich Flu

***Rich Flu*** 2024ko Galder Gaztelu-Urrutia bilbotar zinema zuzendariaren film distopikoa da.

## Sinopsia 
Gaixotasun batek Lurreko pertsona aberatsenei zuzentzen die, bilioilariengandik hasita, gero milionarioengandik, eta abar.  Heriotza saihesteko, jendeak bere ondasunak eman ditzan eragiten du.

## Aktoreak
* Mary Elizabeth Winstead
* Rafe Spall
* Lorraine Bracco
* Dixie Egerickx
* Timothy Spall
* Jonah Hauer-King
* César Domboy
* Dayana Esebe
* Richard Sammel
* Phillip Schurer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norbert(a)

***Norbert(a)*** 2024ko Sonia Escolano espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Norberto eta María betidaniko senar-emazteak dira. Auzo xume batean bizi dira, eta hainbat hamarkadaz geroztik ezagutzen dituzte bertako bizilagunak, baina sekretu bat dute: tarteka atrakoak egiten dituzte, euren pentsioaren osagarri gisa ez ezik, lagunen bati laguntzeko ere bai. Baina Norbertok norabidea aldatu beharko du aske sentitzeko, emakume izateko. Ustekabeko aitorpen horrek kolokan jarriko du bere bizitza eta ingurukoena.

## Aktoreak
* Luis Bermejo: Norberto
* Adriana Ozores: María
* Mariona Terés: Natalia
* María Romanillos: Paula
* Adelfa Calvo: Pepa
* Carmen Balagué: Tere
* María Lanau: Rosa
* Ramon Agirre: Manolo
* Xavier Deltell: Paco
* César Tormo: Tomás
* Ángeles Ortega: Samantha
* Teresa Lozano: Magdalena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blood and Sand (1989ko filma)

***Blood and Sand*** 1989ko Javier Elorrieta espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Vicente Blasco Ibañezen *Sangre y arena* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Zailtasun askoren ondoren, Juan Gallardo zezenketako lehen figura bihurtu zen. Carmen, bere betiko neska-lagunarekin ezkontzen da. Baina Sol neska gazte ilehori eta aberatsarekin topo egingo du, eta zerbait berezia sentituko du, toreatzaile gisa duen bizitza eta ibilbidea markatzeko.

## Aktoreak
*Sharon Stone (Sol)
*Christopher Rydell (Juan)
*Alicia Agut (María)
*Ana Torrent (Carmen)
*Antonio Flores (*Chiripa*)
*José Luis de Vilallonga (don José)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alina de Brito

**Alina de Brito** (Rio de Janeiro, 1863ko azaroaren 29a – 1934ko uztailaren 31) brasildar irakaslea eta Braille sistemaren dibulgatzailea izan zen.

## Bizitza 
1863ko azaroaren 29an jaio zen Rio de Janeiron, non pedagogia ikasi zuen eta 1889an graduatu zen. 1897an, 34 urte zituela, Benjamin Constant Eskola Taldea zuzentzen hasi zen, hurrengo urtean José de Alencar eskolaren zuzendaritza hartzera pasatuz.

1915ean, itsu geratu zen diabetesaren garapenaren ondorioz, eta horrek Braille alfabetoa ikastera bultzatu zuen. Geroago entzumena ere galdu zuen, baina irakasle lanetan jarraitu zuen, itsuen irakaskuntza erreformatuz eta Braillerako egokitutako liburuak idatziz.

Horrez gain, emakumeek pedagogia eskoletan ikasteko eskubidea defendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blood and Sand (1922ko filma)

***Blood and Sand*** 1922ko Fred Niblo estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Vicente Blasco Ibañezen *Sangre y arena* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Juan Gallardok toreatzaile gisa lortu nahi du arrakasta. Emaztegaiarekin ezkondu ondoren lortu zuen, baina orduan beste emakume bat aurkitu zuen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dekabromodifenil eter

**Dekabromodifenil eterra,** konposatu organikoa da, C12 Br10O formula duena, organobromatuen familiakoa da eta polibromatutako difenil eterren multzokoa. Solido zurixka da. 

Neurotoxinatzat jotzen da. Begiak, arnasbideak, larruazala eta mukosak narritatzen ditu. Poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko hitzarmenak fabrikatzea eta erabiltzea debekatu zuen 2017an salbuespen batzuk ezarrita. 

## Sintesia 
Dekabromodifenil eterra sintetizatzen da difenil eterra bromatuz Lewisen azido bat katalizatzaile gisa usatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blood and Sand (1941eko filma)

***Blood and Sand*** 1941eko Rouben Mamoulian estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Vicente Blasco Ibañezen *Sangre y arena* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Juan Gallardok txikitatik izan nahi izan du toreatzaile, bere aita zenak bezala. Arrakasta lortzen du, baina ordurako emakume bat agertuko da bere bizitzan: Sol andrea

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferdinand the Bull (filma)

***Ferdinand the Bull*** 1938ko Dick Rickard estatubatuar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko film laburra da. Animaziozko film labur onenaren Oscar Saria eskuratu zuen.

## Sinopsia 
Ferdinando bizi zen belardian zezen pila bat zegoen, elkarren ondoan biraoka eta buruak elkar joka. Zezen bakarra zegoen hori egiten ez zuena, eta hori Ferdinando zen. Egin nahi nuen gauza bakarra zen zuhaitz itzaltsu baten azpira joan eta egun osoan loreak usaintzea. Egun batean, ama konturatu zen ez zela beste zezenekin jolasten ari. Amak galdetu zion ea zergatik ez zuen burua beste zezenekin jotzen. Eseri eta loreak usaindu besterik ez zuela egin nahi erantzun zion. Zorionez, ama oso ulerkorra izan zen.

Urteen poderioz, Ferdinando hazi eta hazi egin zen, zuhaitza bezain handia zen arte. Beste zezenek bizitzan helburu bakarra lortu nahi zuten: Madrilen, Espainian, zezenketetan egotea, baina ez Ferdinando. Orduan, egun batean, itxura bitxiko bost gizon belardian zeuden zezenak ikusteko. Zezenek erreparatu zietenean, ahal bezain gogor borrokatu ziren, bilduko zituztelakoan, baina ez Ferdinandok, loreak usaindu baitzituen berriro. Ferdinando bezala, erlastar bat zegoen eserita, eta bertan eseri zen ustekabean. Horrek erotu egin zuen eta zalaparta handia sortu zuen, beste zezenak kolpatuz eta zuhaitz baten kontra joz. Bost gizonek Ferdinando Madrilera eraman zuten.

Zirrara handia zegoen zezenketaren egunean. Karteletan, "Ferdinando ankerra" deitu ziotena ageri zen. Hondarrera banderilleroak, pikatzaileak eta toreatzailea atera ziren. Agurtzen ari zela, ikusleen emakume batek lore-sorta bat eman zion, eta eskuan lurreratu zen. Orduan iritsi zen Ferdinandok alde egin behar zuen unea. Zertan ari ote zen han? Banderilleroak eta pikatzaileak beldur ziren eta ezkutatu egin ziren, eta toreatzailea beldurrak akabatzen zegoen, Ferdinando handia eta indartsua zelako. Ferdinandok toreatzaileak eusten zuen lore-sorta ederrari begiratu zion eta harengana joan zen. Toreatzailea oso haserre zegoen, zeren Ferdinando ez baitzen bere kontra ari, lore sortak mirestera baizik. Azkenean, plazatik kanpora eraman zuten eta bere belardira itzuli. Han, zuhaitzaren azpian lasai eseri eta loreak usaintzen jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustín de Luque Coca

**Agustín de Luque Coca** espainiar militar eta politikaria izan zen, Gerra ministroa eta Guardia Zibilaren zuzendari nagusia.

## Biografia 
Malagan jaio zen 1850eko urriaren 1ean, Juan José Luque Ortiz teniente koronelaren eta Juana Coca Ocañaren semea. Hamalau urterekin sartu zen Toledoko Infanteria Ikastetxean. 1868an alferez graduatu zenean, Elisabet II.a tronutik kendu zuen iraultzan parte hartu zuen.

Hirugarren Gerra Karlistan borrokatu zuen eta Melillan eta Kuban destinatu zuten Gerra Hispaniar-estatubatuarrean, non dibisioko jeneral izatera igo zen.

Errepublikanoarekin lotuta egon zen Manuel Ruiz Zorrillaren bitartez. Gerra Ministerioan kabineteburu bezala lan egin zuen, non ministro izatera iritsi zen lau aldiz (1905; 1906-1909; 1911 eta 1912-1915). Palentzia eta Lugo probintziako senatari hautatua izan zen (1905-1908), geroago, biziarteko senatari izendatua izateko (1909).

Guardia Zibilaren zuzendari nagusia izan zen bi aldiz: 1913ko urriaren 30etik 1915eko abenduaren 10era eta 1917ko apirilaren 20tik 1917ko ekainaren 26ra. Horri zor zaio Derrigorrezko Zerbitzu Militarraren Legea onartzea. 1920ko urriaren 6an, Gerra Ministerioak dekretu bat argitaratu zuen, Agustin Luque y Coca teniente jeneralak komandante jeneral kargua eta Elbarrien kuartela uztea eta arauzko adina betetzeagatik erreserbara igarotzea xedatuz.

1925ean, Miguel Primo de Rivera diktadoreak Gorputz Hezkuntza, Hiritar eta Aurremilitarren Zerbitzu Nazionala sortzeko proiektua landu zuen batzordeko presidente izendatu zuen.

Senatari izan zen hainbat alditan, besteak beste, 1905-1907 legealdian.

## Kanpo estekak
Ferdinand (filma)

***Ferdinand*** 2017ko Carlos Saldanha brasildar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko abenturazko filma da. Ingelesezko ahotsak John Cena, Kate McKinnon, Bobby Cannavale, Peyton Manning, Anthony Anderson, David Tennant, Miguel Ángel Silvestre edota Gina Rodriguezek egin zuten.

## Sinopsia 
Espainian, Morenoren jabetzako finka batek zezenketetarako zezenak entrenatzen ditu, Zezenaren Etxea izenekoa, eta bertan Ferdinand izeneko zekor bat dago. Barregarri uzten dute Bones, Guapo y Valiente bere txahalek, gatazkatsuak ez direlako eta loreak usaindu eta babesteko joera duelako. Egun triste batean, Ferdinandek ihes egin zuen Zezenaren Etxetik, bere aita Raf ez baitzen zezenketa batetik itzuli. Azkenik, lore-saltzaile baten baserrian amaitzen du, eta Juan jabeak, Paco txakurrak eta Nina alabak adoptatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolas Brito Sales

**Nicolas Brito Sales** (São Paulo, 1999ko otsailaren 26a) brasildar argazkilaria, idazlea eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Nicolas Brito Sales São Paulon jaio zen 1999an. Anita Brito amaren esanetan, urte bat bete baino lehen ere autismoaren ezaugarri atipikoak izan zituen. Gurasoek hainbat mediku eta profesional bisitatu zituzten hainbat urtez, baina ezin izan zuten ondoriorik atera. Azkenean, Nicolasek bost urte zituela, autismoa diagnostikatu zioten.

Hasierako pronostikoa zen Nicolasek ez zuela inoiz hitz egingo eta ez zela independente izango. Hala ere, hamaika urterekin hitz egiten hasi zen. Garai hartan, haren ama idazlea zen jada eta autismoari buruzko ikerketak egiten zituen São Pauloko Unibertsitatean, eta Nicolasek ere bere hitzaldietan parte hartu nahi izan zuen.

10 urte inguru zituela, Nicolas Brasilgo pertsona autista ezagunenetako bat bihurtu zen, liburuak idatziz eta hitzaldiak bultzatuz. 2019az geroztik, *Revista Autismo*ko zutabegilea da.

## Liburuak 
* *TEA e inclusão escolar: Um sonho mais que possível* (2014)
* *Tudo o que eu Posso Ser* (2017)
* *Ivana e a cura para o preconceito* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manolete (filma)

***Manolete*** 2008ko Menno Meyjes herbeheretar zinema zuzendariaren biopica da, izen bereko toreatzailearen bizitzan oinarrituta.

## Sinopsia 
Filmak Manolete toreatzailearen bizitza eta bere bizitzako maitasuna- Antoñita "Lupe" Sino- izan zenarekiko harreman sentimentala kontatzen ditu. Sinoren joera politikoak eskandalu bihurtu zuen haien afera 1940ko hamarkadaren hasieran, batez ere PCEko kide batekin ezkondu zela jakin ondoren. Filma Manoleteren azken egunarekin hasten da, Linaresen.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mellah Slimane zubia

**Mellah Slimane zubia** () Aljerian dagoen Konstantina hiriko zubi eseki ezaguna da. Antzina **La passerelle Perrégaux** izenaz ezagutu zen.

Oinezkoentzako pasabide bat da, hiriaren alde zaharra eta tren geltokia lortzen dituena. Rhummel ibaiak sortzen duen haran estua zeharkatzen du ibilbidea nabarmen laburtuz.. Zubia ibaiarekiko 107 metrotako altuerara kokaturik dago.

Gauez kableak argitu egiten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaragozako zezen-plaza

**Zaragozako zezen-plaza**, «**La Misericordia**» edota «**Ramón Pignatelliren zezen-plaza**» ere deitua, Espainiako lehen mailako bigarren zezen-plaza zaharrena da. Hondarrak 48 metroko diametroa du, eta sei korta, zezenak sartzeko hiru korta txiki, zortzi zezentoki, horietako 6 hondarrera zuzenean irtenda eta husteko 2 zezentoki, zaldientzako ukuilua eta erizaindegia ditu. Estalki bat zuen Espainiako lehen zezen-plaza izan zen.

Lehen kategoriako plaza da, eta 10.070 lagunentzako lekua du, herriak murriztu ondoren. Zaragozako Diputazio Probintzialaren ardurapean dagoen Ostatu Probintzialaren jabetzakoa da.

## Jatorrizko eraikuntza 
Ramón Pignatelli alkatearen aginduz eraikia, El Pilar bezperako 1764ko urriaren 8an inauguratu zuten, La Misericordia ospitalea eta erruki-etxea diruz laguntzeko. Jatorrizko eraikuntza, 70 egunekoa bakarrik, harlangaitzezkoa, adreiluzkoa eta egurrezkoa zen, kareletan eta portada nagusian harrizko motiboak zituena, eta, oro har, estilo arkitektoniko neomudejarrekoa. 1858an Zaragozako Diputazio Probintziala zezen-plaza kudeatzera pasa zen.

## Zabalkuntzak 
Jatorrizko eraikuntzak hainbat berrikuntza eta handitze izan zituen denboran zehar. Garrantzitsuena 1916an hasi zen, «zezensuzkoaren urrezko aroan», Miguel Ángel Navarro Pérez aragoiar eta Manuel Martínez de Ubago Lizarraga nafar arkitektoen eskutik. Lineen edukiera handitu zen, kanpoko eraztuna handitu zen beheko solairuan ataripe batekin, eta erizaintza eta bulegoak eraiki ziren. Kanpoko fatxada ere eraberritu zen, toriletako erreforma bat gehituz, eta horrek, funtsean, egungo itxura hartu zuen. Erreforma hain izan zen garrantzitsua, ezen, ondorio guztietarako, plaza desberdintzat jotzen baita.

1989tik aurrera eraberritze berri bat hasi zen, tefloizko estalki mugikor bat instalatzea (1990ean amaitua), eta ospitale-bloke bat hartzen duen eraikin osagarri bat eraikitzea, ebakuntza-gelarekin eta zaurituei arreta emateko behar den guztiarekin, baita prentsa-areto gisa erabili ohi den erabilera anitzeko gune bat ere. 2002an linea guztiak ordeztu ziren eta eserleku zabalagoak eta erosoagoak jarri ziren, 14.300 eserlekutik 10.300era murriztuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
DEFCON

**DEFCON** (*DEFense CONdition* esaldiaren akronimoa, "Defentsa Baldintza"), Ameriketako Estatu Batuetako Armadak bere Indar Armatuen prestutasuna eta defentsa maila neurtzeko izendapena da. Defentsa baldintza hauek Estatu Nagusi Bateratuak aktibatutako larrialdi eta prestutasun egoera progresiboak deskribatzen dituzte. DEFCON mailak egoera militarraren larritasunaren arabera egokitzen dira. Bake garaian DEFCON 5 aktibatua dago, eta egoeraren larritasuna areagotzen doan heinean maila jaisten doa. DEFCON 1ek AEBen aurkako berehalako eraso aurreikuspena adierazten du eta ez da inoiz aktibatu.

## Egoerak 
## Kanpo estekak
1983ko sobietar alarma nuklear faltsuaren gertaera

**1983ko sobietar alarma nuklear faltsuaren gertaeran**, Gerra Hotzan zehar, eta urte hartako irailaren 26an, Sobietar Batasuneko berehalako alerta radar batek AEBetako baseetatik kontinente arteko misil balistiko bat eta haren atzetik beste lau jaurti zirela detektatu zuen. Une hartan berehalako alerta sistemaren aginte zentroan zegoen Sobietar Aire Defentsa Armadako Stanislav Petrov ofizialak misil eraso oharpen horiek faltsuak zirela susmatu zuen. Hortaz, aginte-kateari oharpena berehala helarazi beharrean, bere ustea baieztatuko luken ebidentzia agertze aldera itxarotea erabaki zuen, baina ez zen iritsi.

Petroven erabaki horrek Sobietar Batasunaren AEBen eta NATOko aliatuen aurkako errepresalia erasoa ekidin zuela jotzen da, honek ziur aski eskala handiko gerra nuklearra eragingo zuen. Gerora, satelite bidezko berehalako sistemaren ikerketak sistemak gaizki funtzionatu zuela zehaztu zuen.
Korean Air 007 Hegaldia

**Korean Air 007 Hegaldia**, **KAL 007** edo **KE007**, 1983ko abuztuaren 31n AEBetako New York hiritik abiatu, Alaskako Anchoragen eskala egin eta Hego Koreako Seul hiriburua helmuga zuen Korean Air konpainiaren Boeing 747-200 hegazkinaren hegaldi bat izan zen. 

Irailaren 1ean Sobietar Batasunaren aire eremu mugatuan barneratu zenean sobietar hegazkin intertzeptoreek lurrera bota zuten. 

KA007 hegazkina Sakhalin uhartearen mendebaldean lurreratu zuten. Eskifaia eta bidaiarien artean, denera 239 pertsona zihoazten, tartean Larry McDonald, Georgia estatuko kongresista. Gaur egun arte gai militar eta nazioarteko inteligentzia interes elkargurutzatuen ondorioz gertaera honi buruzko datu zehatzak ezezagunak dira.