Emily Brontë

**Emily Brontë** (Thornton, Yorkshire, 1818ko uztailaren 30a - Haworth, Yorkshire, 1848ko abenduaren 19a) idazle britainiarra izan zen. Bere lanik garrantzitsuena *Wuthering Heights* (*Gailur ekaiztsuak*) da, 1847an argitaratua eta literatura ingeleseko klasikotzat hartu dena.

## Biografia 
### Hasierako urteak 
Emily Brontë Thorntonen jaio zen, Ingalaterrako Yorkshire konderrian. Sei anai-arrebatatik bosgarrena izan zen. 1820an familia Haworthera joan zen bizitzera, bertan aita erretore izendatu baitzuten. Aita, Patrick Brontë, kezka intelektual handiko gizona zen, elizgizona, errementaria, oihalgile-mutila eta herriko eskolako maisua, eta seme-alaba guztiak eskolatzeaz arduratu zen. Bi liburu, poemak, liburuxkak eta sermoiak ere idatzi zituen, eta beraz, Brontë anai-arrebak giro intelektual batean hazi eta hezi izan ziren.

Ama, Mary Branwell, 1821eko irailaren 21ean hil zen eta, 1824ko abuztuan, Charlotte eta Emily ahizpak, euren ahizpa nagusiak ziren Mary eta Elizabethekin batera, Clergy Daughters barnetegira bidali zituzten, Lancashireko Cowan Bridgen. Bertan, bi ahizpa zaharrenak tuberkulosiak jota hil ziren, hurrenez hurren hamaika eta hamar urte besterik ez zutela. Emilyk eta Charlottek lortu zuten barnetegiko bizimodu lazgarri hari aurre egitea (hain zuzen ere, eskola horretan inspiratu zen Charlotte Brontë bere Jane Eyre izeneko eleberrian agertzen den Lowood eskola izugarria deskribatzeko), baina zuten osasun makala eta, barnetegiaren baldintza txarrak medio, atera egin zituzten bi ahizpak eskolatik; hala, bizirik zirauten lau senideen arteko loturak estutu egin ziren.

1846an bere ahizpa Charlottek, kasualitatez, Emilyk idazten zituen olerkiak aurkitu zituen. Orduan, hiru Brontë ahizpek elkarren artean olerki liburu bat argitaratzea erabaki zuten. Emakumezko idazleei buruzko aurreiritziak eragozteko, hirurek gizonezkoen ezizenak erabili zituzten (Currer Bell, Ellis Bell eta Acton Bell, izengoitietan ahizpen inizialak gordez). Emilyren olerkiak dira, inongo zalantzarik gabe, liburuko hoberenak, eta ez dago zalantzarik Ingalaterrako olerkaririk onenetako bat izan zela. Anne ahizpak idatzitako poemak, Emilyrenak bezain maila altukoak ez baziren ere, Charlottenak baino hobeak dira, azken honen talentua nagusiki eleberrietan nabaritzen delarik.
Liburuaren bi ale baino ez ziren argitaratu, oharkabean pasa zena, baina Brontë ahizpek ez zuten horregatik amore eman, eta eleberri bana idaztea erabaki zuten. Hala, 1847an Emilyren *Gailur ekaiztsuak* argitaratu zen, eta duen egitura berritzaileak kritikariak harritu zituen arren, literatura ingeleseko klasiko bilakatu zen.

### Euskaratuak 
* *Gailur Ekaiztsuak* (*Wuthering Heights*, 1929), Donostia: Erein, 2017. Itzultzailea: Irene Aldasoro

## Zinema egokitzapenak 
*Gailur Ekaiztsuak* hainbat aldiz egokitu da zinemara, zinema mutuaren garaitik. Baloraziorik onena jaso duen egokitzapena William Wylerrek 1939an zuzendu zuena izan zen, non Laurence Olivier, Merle Oberon eta David Niven ziren protagonista nagusiak. Eleberriaren bertsio partzial bat den arren, filmak eleberriaren berezko espiritua ez traizionatzea lortzen du, eta dramatikoa, erromantikoa eta bizia da.

1953an, Luis Buñuelek eleberriarekiko are leialagoa zen egokitzapen bat egin zuen Mexikon, non pertsonaiak ez diren 1939ko bertsioan bezain seduktoreak. Izan ere, ez zen Hollywoodeko gustuen arabera egokitzeaz arduratu eta, horren ordez, lehentasuna eman zion batez ere pertsonaien muturreko espirituak berreskuratzeari.

Adibidez, ez zuen inongo ahaleginik egin Heathcliff "maitagarri" egiteko, Brontëk berak deskribatu bezalakoa nahi zuelako: biolentoa, zakarra, egokitugabea, gorrotoz betea eta guztiz maitemindua. Halaber, ez zen Catherini "gizatasun" zertzeladak emateaz ahalegindu, zen bezalakoa nahi zuelako: guratsua, histerikoa, hauskorra, ume mizkin baten akats guztiekin eta guztiz maitemindua. Honela, bi pertsonaien arteko ezberdintasun soziala nabarmenagoa egiten da.

2022an *Emily* filmean idazle gaztea Emma Mackey britainiar-frantziar aktoreak antzeztu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kritiken hemeroteka
*  Oxford Dictionary of national Biography
*  Irudiak, National Portrait Gallery-n
*  The Key to the Brontë Works, Gutenberg Proiektuan
*  Charlotte, Emily and Anne Brontëren poemak, Gutenberg Proiektuan
*  IMDb