open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veneto

thumb|300px|eskuinera|Venetoko probintziak
**Veneto** (italieraz: *Veneto*, venezieraz: *Vèneto*, friulieraz: *Venit*, ladinoz: *Veneto*) Italiako eskualdea da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena. 18.399 km²ko azalera du eta 2011n 4.957.082 biztanle zituen (269,4 biztanle/km²). Hiriburua eta hiri nagusia Venezia da.

Historikoki garrantzi handia izan zuen Veneziako Errepublikaren garaietan, VII. mendetik XVIII. mendera arte.

## Geografia 
Iparraldean Trentino-Adige Garaiarekin du muga, ipar-ekialdean Austriarekin, ekialdean Friuli-Venezia Giulia eskualdea eta Itsaso Adriatikoarekin, hegoaldean Emilia-Romagnarekin eta mendebaldean Lombardiarekin.

Iparraldea menditsua da oso. Gardako aintziraren eta Karniako Alpeen artean Dolomitak daude. Gailurrak Marmolada (3.342 m) eta Tre Cime di Lavaredo (2.999 m) dira. Hegoaldea ordoki emankorra da, Veneziaraino hedatzen dena. Ibairik garrantzitsuenak Po, Adige, Brenta, Piave eta Livenza dira.

## Probintziak 
Administratiboki, Veneto zortzi probintziatan banaturik dago.

## Udalerri nagusiak 
## Ekonomia 
Laborantza (artoa, garia, garagarra, azukre erremolatxa, mahatsa, fruitu arbolak) eta industria (janari industria, ehungintza, altzairugintza, papergintza, azukre findegiak, ontziolak) ekonomiaren oinarriak dira. Portu nagusiak Veneziakoa eta Chioggiakoa dira.

## Venetoar ezagunak 
* Marco Polo, veneziar esploratzaile eta merkataria.
* Giacomo Casanova, veneziar abenturazalea.
* Carlo Goldoni, XVIII. mendeko veneziar antzerkigilea.
* Giorgione, margolaria.
* Andrea Mantegna, Pizkundeko margolaria.
* Giovanni Bellini, Pizkundeko margolaria.
* Giambattista Tiepolo, XVII. mendeko margolaria.
* Tiziano Vecellio, XVI. mendeko margolaria.
* Canaletto, XVII. mendeko margolaria.
* Andrea Palladio, Pizkundeko arkitektoa.
* Paolo Veronese, veronar margolaria.
* Antonio Vivaldi, Barrokoko musikagile, biolin-jotzaile eta konposatzailea.
* Luciano Benetton, enpresaburua.
* Giovanni Rana, enpresaburua.

## Ikus, gainera 
* Ladinia
* Padania
* Veneziera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mantxa (departamendua)

**Mantxa** (frantsesez *Manche*) Frantziako departamendua da (50), Normandia zatitzetik sortutako bost departamendutako bat. Normandia eskualdean kokatua dago, Mantxaren itsasertzean.

Mugakide ditu Calvados, Orne, Mayenne eta Ille eta Vilaine.

Prefektura Saint-Lô hirian dago.

250px|thumb|ezkerrera|Mont Saint Michel herri ikusgarria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ez Dok Hiru Bikoteatroa

[thumb|300x300px|*[Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa* (2017)]]
**Ez Dok Hiru Bikoteatroa** euskal antzerki taldea da, lanak euskara hutsez sortzen eta eskaintzen dituena. Bilbon daukate bizileku. Tartean teatroa konpainiaren barnean dago.

Eskarmentu handi samarra duten bi partaidez osatua da: Mikel Martinez eta Patxo Telleria. Beste lan batzuk ere egiteaz gain, urteak daramatzate *bikote artistiko* moduan lanean, hala antzerkian nola telebistan (Irrikitan).

## Ezaugarriak 
Denborarekin, halako estilo bat sortu dute ia oharkabean, iturri askotatik edaten duena (Marx anaiak, Ionesko, Miura...) baina bere kaligrafia berezkoa duena: aktore bion elkarrizketetan oinarritzen da, berbaldi motz eta pikatuak, azkarrak eta eroak ohikoak dira.

Bikoteatro honen lanaren ezaugaurriak, beraz, hauexek lirateke:

* Aktore-pertsonaia biren elkarrizketetan oinarritutako hitzezko umorea.
* Euskara hutsez sortua eta eskainia.
* Edozein txokotara heldu ahal izateko moduko formato txiki-arinean prestatua.
* Gertuko gizajendea da beti mintzagaia (euskara, euskal gizartea, kultura...).
[thumb|300x300px|EZ DOK ERO antzezlana, ([2020)]]
Mikelek eta Patxok Ez dok ero obran euren buruaz barre egiten dute, ironia handiz eta batere gupidarik gabe. Sarritan antzerki-kritikariek esan dute erabiltzen duten komedia-estilo hori infantila, hutsala eta azalekoa dela, eta iritzi hori integratu dute antzezlan honetan. Alde horretatik, nahiko krudelak dira Patxo eta Mikel euren buruarekin. Autofikzioa hor dago denbora guztian, terapia moduan erabilita ere.
** *Euskara Sencilloaren Manifiestoa*
** *Larru haizetara*
** *Euskarazetamol*
* *Marxkarada*
* *Monstruo Sakratuak*
* *Desentxufatuak*
* *Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa*
* *GHERO. Azken euskalduna*
* Ez dok ero (2020)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda
* Euskal antzerkigintza
* Euskal antzerkilariak

* Simplicissimus (2019)
* Ghero. Azken euskalduna (2018)
* Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa (2017)
* Zergatik, Jamil? (2015)
* Lingua Nabajorum (2013)
* *Kontrabaxua* (1988)

## Kanpo estekak 
* Bikoteatroaren Web-a
* Bikoteatroaren blog-a
* TARTEAN teatroaren web-a
Itsas Sena

**Itsas Sena** (frantsesez *Seine-Maritime*; antzina *Seine-Inférieure*) Frantziako ipar-mendebaleko departamendu bat da (76), Normandia zatitzetik sortutako bost departamendutako bat. Normandia eskualdean dago, Sena ibaia itsasoratzen den tokian.

Mugakide ditu Somme, Oise eta Eure departamenduak.

Prefektura Rouen hirian dago; Suprefeturak Dieppen eta Le Havren daude.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|240px|Seine-Maritimeren errepide-mapa.

Sena ibaiaren, itsasoaren eta Brayko eskualdearen artean hedatzen da.

Cauxeko goi-ordokia hartzen du (200 m inguru), eta kostaldeak pikatuak eta malkortsuak dira.

## Ekonomia 
Nekazaritza (garia, garagarra, lihoa, bazkarako landareak, behi eta zerri azienda), arrantza eta industria (petrolio findegiak, ontziolak, tresneria elektriko eta mekanikoak, ehungintza, kimika industria, papergintza) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Itsas Senako kontseilu nagusiaren webgunea
Umbria

**Umbria** Italiako erdialdeko eskualdea da, kostalderik ez daukana. Apenino mendien (ekialdean), Trasimeno aintziraren (mendebaldean) eta Terminillo mendiaren (hegoaldean) artean dago. Tiber ibaiak zeharkatzen du Umbria bestela.

Nekazaritza (olibondoak, mahatsa, garia, garagarra, artoa, patata, behi- eta ardi-azienda) eta industria (altzairugintza, industria kimikoa, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, ehungintza, janari industria) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Indarretxe garrantzitsuak daude Tiber ibaian eta haren adarretan.

Hiriburua **Perugia** da, eta beste hiri nagusiak Terni, Narni eta Foligno dira.

## Geografia 
Iparraldean eta ekialdean Markak, iparraldean eta mendebaldean Toscana eta hegoaldean Lazio eskualde mugakide ditu.

## Probintziak 
* Perugia
* Terni

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Webgune Umbria

## Erreferentziak
Toruń

**Toruń** (alemanez: *Thorn*, kaxubieraz: *Torń*, latinez: *Thorunium*) Poloniako erdi-iparraldeko hiria eta ibai portua da. Vistula ibaiaren ertzean dago, Varsoviatik 210 kmra. 1999tik Kujavia-Pomeraniako voivoderriko bi hiriburuetako bat da. 2021eko abenduaren 31n 197.812 biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Leszek Balcerowicz
* Grzegorz Ciechowski
* Tony Halik
* Zbigniew Herbert
* Nikolas Koperniko
* Bogusław Linda
* Janina Ochojska
* Tadeusz Rydzyk
* Wisława Szymborska
* Aleksander Wolszczan

## Hiri senidetuak 
Toruń ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calvados

**Calvados** (frantsesez  ahoskatua) Frantziako departamendua da (14), Normandia zatitzetik sortutako bost departamendutako bat. Normandia eskualdean kokatua dago, Mantxaren itsasertzean. Mugakide ditu Eure ekialdean, Orne hegoaldean eta Manche mendebaldean.

Prefektura Caen hirian dago, hiri eta portu nagusia ere badena. Suprefetura hiriak Bayeux, Lisieux eta Vire dira. Nekazaritza da bertako ekonomia jarduera nagusia (garia eta azukre kanabera, Auge lurraldean; behi azienda, esnekiak eta gaztak, Bessin eta Bocage Normand lurraldeetan). Turismo herri garrantzitsuak Deauville eta Cabourg.

## Historia 
Departamendua Frantziako Iraultzan sortu zuten: 1790eko martxoaren 4an, Normandiako antzinako probintziaren zati batean. Hasiera batean Orne Beherea () deitzea pentsatu zuten, baina 1790eko otsailaren 26an -eratu baino sei egun lehenago- bere egungo izena erabiltzea erabaki zen. Kondairaren arabera, bere izena *Çalvador* (*Salvador*) izeneko Itsas Armada Garaiezinaren espainiar itsasontzi batetik dator, bere kostaldean hondoratu omen zena. Edonola ere, litekeena da, hala ere, Calvados izena *calva dorsa* esalditik eratorria izatea, hau da, bizkar biluzitik, bere itsasertzeko bi arroka landaretu gutxiri erreferentzia eginez.

Waterlooko guduan aliatuek izandako garaipenaren ondoren, 1815eko ekaina eta 1818ko azaroa bitartean, prusiar tropek departamendua okupatu zuten.

Bigarren Mundu Gerraren garaian, Calvados Normandiako guduaren (1944) eszenatoki garrantzitsua izan zen. E egunean, tropa aliatuen lehorreratzeak euren hondartzetan izan ziren. Bere artean, Omaha Beachena nabarmentzen da. Caengo borroken ondorioz, hiri gehiena suntsitu zuten.

## Demografia 
## Ekonomia 
Nekazaritzan, esne, sagardo eta brandy ekoizten ditu. Calvados izena oso famatua da izen bereko sagar patsez eginiko edari bizi ospetsuengatik.

Familia-, kirol- eta natura-turismoa ere nabarmenak dira.

## Galeria 

File:Caen France (28).JPG|Caen
File:Chateau de Falaise 2008.jpg|Falaiseko gaztelua
File:Harold dead bayeux tapestry.png|Bayeuxko tapizaren zati bat
File:Omaha-beach-cemetery.jpg|Normandiako estatubatuar hilerria
File:Beuvron-en-Auge plein.JPG|Beuvron-en-Augeko etxeak, Les Plus Beaux Villages de France zerrendako herrikoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trentino-Adige Garaia

**Trentino-Adige Garaia** edo **Trentino-Hego Tirol** (*Trentino-Südtirol* alemanez, *Trentino-Alto Adige* italieraz, *Trentin-Südtirol* ladineraz) estatutu berezia duen Italiako eskualdeetakoa da, estatuko ipar-ekialdean dagoena.

Lurralde honek oso desberdinak diren esparru batzuk hartzen ditu: iparraldean Hego Tirol alemanduna eta hegoaldean Trentino italieraduna. Horrez gain, bi esparru hauetako zenbait haran Ladiniakoak dira. Bere lehen eskualde kontseilua 1948ko hauteskundeetan aukeratu zuten.

## Mugakideak 
Iparraldean Tirol eta Salzburg (Austria), hegoaldean Veneto eskualdea, ekialdean Tirol eta Veneto berriro eta mendebaldean Grisonia Kantoia (Suitza) eta Lonbardia mugakide ditu.

## Probintziak 
* Bozen-Bolzanoko probintzia autonomoa: alde alemanduna, Hego Tirol alegia. Gherdëina eta Gran Ega haranak ladiniarrak dira.
* Trentoko probintzia autonomoa: alde italieraduna, Trentino alegia. Fascia harana ladiniarra da.

## Hizkuntzak 
* Italiera: biztanleen %60 inguruk hitz egiten dute.
* Alemana: %35.
* Ladinera: %5.
 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ladinia
* Tirol

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala.
*  Eskualdeko gobernuaren gaineko azalpena.
Campania

**Campania** hegoaldeko Italiako eskualdea da, Tirreniar itsasoaren ertzean kokaturik dagoena. 13.590&nbsp;km2 eremua du eta 2014an 5.869.029 zituen. Biztanle-dentsitatea Italiako hirugarren handiena bada ere, ez dago Campaniako probintzia guztietan berdin banatua.

## Orografia 
Kostaldeko lautaden artean (Napoli, Paestum) Vesuvio sumendia altxatzen da. Hegoaldean Sorrentoko penintsula dago. Barnealdea menditsua da (Matese, Cilento). Ibai nagusiak Garigliano, Volturno eta Sele dira.

## Ekonomia 
Abeltzaintza eta baso-ustiapena dira barnealdeko ekonomia-jarduera nagusiak. Apenino mendietako ordokia oso emankorra da: laboreak, fruta-arbolak, mahastiak, olibondoak eta barazkiak lantzen dira bertan. Italia hegoaldeko industria-eskualderik handiena da Campania: altzairugintza, ontziolak, petrolio-findegiak (Napoli eta Salernoko hirialdeetan, batez ere). Turismoak garrantzi handia du (Napoli, Vesuvio, Capri, Ponpeia, Herkulano eta Paestum).

## Historia 
Oskoak eta ausoniarrak bizi ziren antzina herri hartan. K.a. VIII. mendetik aurrera Greziaren kolonia izan zen (Cumes, Paestum, Parthenope-Napoli, Pozzuoli hiriak sortu zituzten) eta etruriarrak nagusitu ziren ondoren (Herkulano eta Ponpeia hiriak hartu zituzten eta Capua sortu zuten). Samnitek konkistatu zuten K.a. V. mendean eta erromatarrek kolonizatu K.a. 300. urte aldera.

Erromatar Inperioa deuseztatu zenean, ostrogodoen, bizantziarren, lombardiarren eta normandiarren eskuetan egon zen. XII. mendetik aurrera, Campaniako historia Siziliako eta Napoliko erresumarekin lotua egon zen. 1860. urtetik aurrera, Italiako lurraldea izan da Campania.

## Probintziak 
thumb|200px|Campaniako probintziak
* Avellino
* Benevento
* Caserta
* Napoli
* Salerno

## Pertsona ezagunak
* Paulo IV.a (1476-1559), Aita Santua.
* Giambattista della Porta (1535-1615), astronomoa.
* Giambattista Basile (1566-1632), maitagarri-ipuinen biltzailea.
* Guglielmo Ferrero (1871-1942), idazlea.
* Nicola Mancino (1931-), politikaria.
* Pupetta Maresca (1935-2021), Camorraren kidea.
* Carmine Preziosi (1943-), txirrindularia.
* Massimo Troisi (1953-1994), aktorea.
* Francesca Albanese (1977-), giza eskubideen aldeko ekintzailea.
* Vittoria Schisano (1983-), aktorea.
* Gianluigi Donnarumma (1999-), futbolaria.
* Manila Esposito (2006-), gimnasta artistikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Emilia-Romagna

**Emilia-Romagna** (emiliano-romagnoloz: *Emégglia-Rumâgna*) Italiako eskualdea da, erresumaren ipar-ekialdean, Po ibaiaren, Apenino mendien eta Itsaso Adriatikoaren artean dagoena. 22.452,78 km²ko eremua du eta 2015ean 4.446.811 biztanle zituen.

Hiri nagusiak Bolonia (hiriburua), Ferrara, Forlì, Imola, Modena, Parma, Piacenza, Ravena, Reggio nell'Emilia eta Rimini dira.

## Historia 
*Aemiliako* herrialdea (*Via Aemilia* izeneko galtzadak zeharkatzen zuen) erromatarrek sortu zuten K.a. IV. mendean, Alpeez haranztiko Galiako partean eta Liguriako probintziaren ekialdean.

## Geografia 
Iparraldean Lombardia eta Veneto, hegoaldean Markak eta Toscana, ekialdean itsaso Adriatikoa eta mendebaldean Piemonte eta Liguria eskualde mugakide ditu.

## Banaketa administratiboa 
Emilia-Romagna 8 probintzia eta metropoli-hiri batean banaturik dago.

350px

## Ekonomia 
Emilia-Romagnako zabaldia oso emankorra da, Italiako nekazaritza produkzioaren %14 ematen du (garia, barazkiak, fruituak, erremolatxa, arroza eta kalamua. Behi azienda). Metanoa eta petrolioa (Cortemaggiore). Janari eta tresneria industria dago (Bolonia, Ferrara, Modena).

## Ondarea 
[thumbt|220px|[Ferrarako Castello Estense.]]
Emilia-Romagnako lurraldeak Erdi Aroko monumentu ugari ditu. Arkitektura eta eskulturako molde erromanikoak XII. mende hasieratik zabaldu ziren Emiliako hirietara, Modenako katedrala (1099) abiapuntu harturik. Boloniak, bestalde, XIII. mendearen erdialdeko eraikuntza gotikoak ditu (Santo Domingoko eta San Frantziskoko elizak). XV. mendetik aurrera, eskualdeko arkitekturak eraikuntza zibil ikusgarriak plazaratu zituen (Ferrara hiria, Parma eta Boloniako jauregiak).

Bertako margolariek ospe handia jaso zuten XIV. mendetik aurrera. Horietan garrantzitsuena Parmako Il Correggio, Errenazimentuaren garaiko pintorea izan zen.

## Biografiak 
* Il Correggio (1489-1534), margolaria.
* Giuseppe Verdi (1813-1901), musikagilea.
* Giovannino Guareschi (1908-1968), idazlea.
* Hugo Pratt (1927-1995), idazlea.
* Luciano Pavarotti (1935-2007), tenorea.
* Marco Pantani (1970-2004), txirrindularia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, regione.emilia-romagna.it
Friuli-Venezia-Julia

**Friuli-Venezia-Julia** (Friulieraz *Friûl-Vignesie Julie*) Italiako eskualdea da, ipar-ekialdean dagoena. Trieste du hiriburu. Hiri nagusiak Udine eta Montfaucon dira.

1963az geroztik, lurralde autonomoa da. Udine, Gorizia, Pordenone eta Triesteko probintziak hartzen ditu (7.846&nbsp;km2; 1.233.984 biztanle 1981ean).

## Orografia 
Karniako Alpeen eta Juliakoen artean, iparraldea mendiz eta muinoz osaturiko lurraldea da. Hegoaldea ordoki emankorra da; mendebala, aldiz, lehorra edo urez betea da. Itsasertzeko aintzirak lehortu egin dituzte. Ibai nagusiak Piave, Tagliamento eta Isonzo dira.

## Ekonomia 
Nekazaritza lurralde guztian nagusi da: mendian, abere-hazkuntza eta basoak ustiatzen dira. Mendebaleko ordokiak belardiz estalita daude eta ekialdean artoa lantzen da batik bat (Udinen, barazkiak). Industriak ez du munta handirik, zeta eta altzariak salbu. Metalgintza astunak ere bere lekua du Udinen eta Montfauconen. Azken hori eta Trieste Italiako portu nagusietakoak dira.

## Historia 
*Friuli* deitura *Forum Julii* antzinako hiriaren izenetik dator. Dukerri lombardiarra izan zen VI. mendean; Karlomagnok bere egin zuen (775), eta 1077an Akileako aitalehenen eskuetara aldatu zen, eta horiek zatirik handiena Veneziari eman zioten (1420). Dukerriaren beste zatia Austriara joan zen 1500ean, eta hortik dator Austriako Friuliaren (Trieste hiriburua) eta Veneziako Friuliaren (hiriburua Udine) bereizketa; azken hori Campoformioko hitzarmenean Austriara joan zen. Eskualdeko zatirik handiena Italiako erresumara itzulia izan zen (1866). 1947an, Italiak Jugoslaviari eman behar izan zion Ekialdeko Friuli, Trieste ezik.

## Mugakideak 
Iparraldean Karnten estatua (Austria) eta Karniar Alpeak; hegoaldean Itsaso Adriatikoa eta Triesteko golkoa; ekialdean Goriška (Eslovenia), Isonzo ibaia eta Juliar Alpeak; eta mendebaldean Veneto eskualdea eta Piave ibaia mugakide ditu.

## Probintziak 
* Gorizia (Friulieraz *Gurize*)
* Pordenone (*Pordenon*)
* Trieste (*Triest*)
* Udine (*Udin*)

## Hizkuntzak 
* Italiera.
* Alemana.
* Esloveniera.
* Friuliera.

## Pertsonaia ezagunak 
* Dino Zoff (1942-), futbolaria.
   
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala

## Erreferentziak
Molise

**Molise** (*Mulise* napolieraz) Italiako eskualdea da, hegoaldean dagoena. Bi probintzia besterik ez du. Campobasso hiriburua da.

## Geografia 
Iparraldean itsaso Adriatikoa, hegoaldean Campania, ekialdean Apulia eta mendebaldean Abruzzo eta Lazio eskualde mugakide ditu.

## Probintziak 
* Campobasso
* Isernia

## Hizkuntzak 
Italiera batuaz eta napolieraz gain, kroaziera ere mintzatzen da eskualde honetan (Moliseko kroaziera gutxiengo baten hizkuntzatzat onartua izan da).

Bestalde, arbëreshë komunitatea ere bada Molisen. Komunitate horren berezko mintzaira arbëreshera da (albanieraren dialekto bat).

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Markak

**Markak** (italieraz *Marche*) Italiako erdi-ekialdeko eskualdea da.

## Geografia 
Iparraldean Emilia-Romagna, hegoaldean Abruzzo eta Lazio, ekialdean Itsaso Adriatikoa eta mendebaldean Toskana eta Umbria eskualde mugakide ditu.

## Probintziak 
* Ancona
* Ascoli Piceno
* Fermo
* Macerata
* Pesaro e Urbino
   
## Pertsonaia ezagunak 
* Gioacchino Rossini (1792-1868), opera egilea.
* Valentino Rossi (1979-), moto gidaria.
* Raffaello Sanzio
* Donato Bramante
* Giovanni Battista Pergolesi
* Giacomo Leopardi
* Ciriaco Pizzecolli
* Beniamino Gigli

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Rodanoren Ahoak

**Rodanoren Ahoak** (frantsesez eta ofizialki *Bouches-du-Rhône*; okzitanieraz *Bocas de Ròse*) Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko kostaldeko departamendua da (13), izenak dioen bezala Rodano ibaia itsasoratzen den tokian kokatua.

Prefektura Marseilla hirian dago.

[thumb|ezkerrera|250px|[Cassis herriko portua]]
[thumb|ezkerrera|250px|[Arlesko anfiteatro erromatarra, egun zezen plaza]]

## Mugakideak 
Departamendu mugakide ditu Vaucluse iparraldean, Gard mendebaldean eta Var ekialdean, eta Mediterraneo itsasoa hegoaldean.

## Pertsonaia ezagunak 
* Frédéric Mistral (1830-1914), okzitanierazko poeta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Departamenduaren webgune ofiziala
Marne

**Marne** Ekialde Handia eskualdeko departamendua da (51), Marne ibaiak zeharkatua. Prefektura Châlons-en-Champagne hirian dago, nahiz eta Reims hiri handiena izan.

## Pertsonaia ezagunak 
* Albert Uderzo (1927-), komikigilea.

## Kanpo estekak
Lazio

**Lazio** () Italiako 20 eskualde administratiboetako bat da, penintsularen erdialdean dagoena. 17.207,29 km²ko eremua du eta 2015eko maiatzean 5.889.646 biztanle zituen.

Hiriburua Erroma da.

## Geografia 
Lazio Bolsena aintziraren, Tirreniar itsasoaren eta Abruzzi mendien artean dago. Eskualde menditsua da, Abruzzi mendiek (Sabini, 1.000 m; Sibillini, 2.200 m; Prenestini, 1.000 m) eskualdeko lurraldearen herena hartzen baitute.

Iparraldean Toskana, Umbria eta Markak, hegoaldean Campania, ekialdean Molise eta Abruzzo eta mendebaldean eta hegoaldean Tirreniar itsasoa mugakide ditu.

## Historia 
K.a. 2000. urte inguruan finkatu ziren latinoak Lazion. K.a. VI. mendearen bukaera arte etruriaren mendean egon ziren, K.a. 509 arte, Tarkino Harroa Erromako azken errege etruskoaren amaiera arte hain zuzen. K.a. V. mendean, herri latinoek Latinoen Liga osatu zuten, etruriar, ekuo eta volskoei aurre egiteko. Hogeita hamar herri bildu ziren, Alba, Tusculum, Prenestes, Fidenes eta Lavinium, besteren artean; Erroma ez zen oraindik haien artetik gailendu. Samnioko lehen gerraren ondoren (K.a. 343-341) borrokatu zen Erroma latinoen aurka, eta K.a. 338an latino guztiak Erromako herritar bihurtu ziren.

## Hiri nagusiak 
Hauek dira eskualdeko udalerririk populatuenak, 30.000 biztanletik gorakoak (parentesi artean, probintziaren laburdura):

# Erroma (RM): 2.869.461 biztanle.
# Latina (LT): 125.375 bz.
# Guidonia Montecelio (RM): 88.453 bz.
# Fiumicino (RM): 77.051 bz.
# Aprilia (LT): 72.641 bz.
# Viterbo (VT): 67.273 bz.
# Pomezia (RM): 62.737 bz.
# Tivoli (RM): 56.461 bz.
# Velletri (RM): 54.018 bz.
# Anzio (RM): 53.949 bz.
# Civitavecchia (RM): 53.069 bz.
# Ardea (RM): 48.939 bz.
# Nettuno (RM): 48.595 bz.
# Rieti (RI): 47.690 bz.
# Frosinone (FR): 46.529 bz.
# Terracina (LT): 45.763 bz.
# Albano Laziale (RM): 41.698 bz.
# Marino (RM): 41.119 bz.
# Monterotondo (RM): 40.771 bz.
# Ladispoli (RM): 40.767 bz.
# Fondi (LT): 39.690 bz.
# Ciampino (RM): 38.899 bz.
# Formia (LT): 38.212 bz.
# Cerveteri (RM): 37.258 bz.
# Cisterna di Latina: 36.756 bz.
# Cassino (FR): 35.913 bz.
# Fonte Nuova (RM): 32.262 bz.

## Banaketa administratiboa 
Lazio lau probintzia eta hiri metropolitano batean banaturik dago:
eskuinera|400px

## Ekonomia 
Ekonomia-jarduera nagusiak laborantza (garia, garagarra, mahatsa, olibondoak) eta abeltzaintza (behiak eta ardiak) dira. Industria gehiena Erroman dago (industria mekanikoa, petrolio-findegiak, industria kimikoa, ehungintza).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala regione.lazio.it
Côte-d'Or

'''Côte-d'Or''' Borgoina-Franche-Comté eskualdeko departamendua da (21), izenak iragarri ez bezala, kosta gabekoa.

Prefektura Dijon hirian dago.

## Mugakideak 
Departamendu mugakide Aube iparraldean, Saona eta Loira hegoaldean, Marne Garaia, Saona Garaia eta Jura ekialdean eta Yonne eta Nièvre mendebaldean ditu.

## Inguru naturala 
Sena ibaia departamendu honetan sortzen da, Source-Seine izeneko udalerri txikian. Ipar-mendebalean Chatillonnais eskualdea eta basoz beteriko Langres goi-ordokia daude. Hego-ekialdean Saona ibaiaren harana dago. Dijonen hegoaldean dago benetako Côte-d'Or, Frantziako mahatsalde aintzat hartuenetakoa. Industria Dijon aldera bildu da nagusiki.

## Ikus, gainera 
* Frantziako departamenduak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Departamenduaren webgune ofiziala
Cher (departamendua)

**Cher** (okzitanieraz *Char*) Erdialdea-Loira Harana eskualdeko departamendua da (18), Cher ibaiak zeharkatua.

Prefektura Bourges hirian dago.

Mugakide ditu Indre,Loir eta Cher, Loiret, Nièvre, Allier eta Creuse departamenduak.

thumb|ezkerrera|250px|Sancerre herria landa lurrez inguratua
thumb|ezkerrera|250px|La Mothe landa gaztelua

## Ikus, gainera 
* Cher departamenduko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eta (argipena)

**eta** eta **ETA** hitzek hainbat adiera dituzte.

Sigla gisa edo letra larriz:

* **Euskadi Ta Askatasuna** (ETA): euskal erakunde armatu klandestinoa.
* **ETA (etxetresna elektrikoak)**, etxetresna elektrikoen enpresa bat, Txekiakoa.
* **Kalkulatutako iritsiera-ordua**, ingelesez *estimated time of arrival,* laburtuta **ETA**. Eta termino honetan oinarritua:
** **ETA**, NewJeans K-Pop taldearen abestia.

Euskarazko terminoak:
* eta: juntagailua.
* ETA edo AND, elektronikan: ate logikoa.
* -eta, atzizki multzokaria euskal toponimian.

Bestelakoak:
* Eta (Η): letra grekoa.
* Eta (matematika): eragile matematikoa.
* estatistikan, Eta, zenbakizko aldagai baten eta aldagaia kualitatiboen arteko erlazio estatistikoaren sendotasuna neurtzen duen estatistikoa.
* Eta mendia: Greziako mendia.
Cantal

**Cantal** Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko departamendua da (15), Cantal mendigunean kokatua.

Prefektura Aurillac hirian dago.

Mugakide ditu Corrèze ipar-mendebaldean, Puy-de-Dôme iparraldean, Loira Garaia ipar-ekialdean, Lozère ekialdean, Aveyron hegoaldean eta Lot hego-mendebaldean.

thumb|ezkerrera|250px|Garabit bidezubia
thumb|ezkerrera|250px|Murat herriko teilatu-ikuspegia

## Ikus, gainera 
* Cantal departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Suge berde-hori

220px|thumb|Suge berde-horiaren hedadura Europan.
**Suge berde-horia** (*Hierophis viridiflavus*) Espainia ipar-ekialdeko muturra, Frantzia (iparraldean izan ezik), ekialdetik Luxenburgo, Suitza hegoalde eta Jugoslavia ohiko ipar-mendebalderaino hedatzen den sugea da. Hegoaldetik Sizilia eta Maltaraino iristen da. Mediterraneoko Korsika, Sardinia eta zenbait irla txikietan badago. Euskal Herrian ere aurki daiteke.
 
## Itxura 
Suge hauek tamaina 150 cm izatera irits daitekeen arren, ale batzuk 200 cm-tara iristen dira. Gorpuzkera lerdeneko suge handi honek buru txikia eta ondo definitua, ezkata leunak, begi irtena eta begi-nini bertikalak ditu.

Koloreari dagokionez, atzealdea hori-berdexka da, pigmentu beltza edo berde ilunaz goibelduta aurreko atalean zeharkako barrak eginez. Gainerako gorputzean orban horiz egindako marra edo ilarak besterik ez dira gelditzen. Isatsaren marka hauek ikusgai dira sugea ezkutatzera joaten denean. Sabelaldea horixka edo berdexka, batzuetan puntu ilun txikiekin. Zonaldeko ipar-ekialdeko aleak (Italia hegoaldean, Sizilia eta zenbait uhartetan)zeharo beltzak dira. Gazteak gris argia edo oliba kolorekoak dira eta buruan nabarmena den marrazki bat dute.

## Ohiturak 
Oso suge azkar eta bizkor hau egunekoa da gehienbat.Lurrekoa da batik bat baina zuhaitzetan eta harkaitzen artean gora egiteko abilezia du. 1500m-raino aurkitzen dugun sugea da. Normalean habitat idorretan egoten da hala nola, baso idorrak eta eguzkitsuak, sastrakadi ,baso irekiak, hegal menditsu, zuhaixka-erako zonalde eta harrizko horma zaharretan; batzuetan ere, zelai hezeetan dago. Sarritan oso ugaria da zonalde mugatu batzuetan. Oso ehiztari trebea da eta agerian ehizatzen du. Bere ehizakiak mikrougaztun (arratoi, sagu, satitsu, muxar, hegazti (habian harrapatzen dituzte), eta bestelako narrastiak ( sugegorri,sugandila eta muskerrak bereziki) dira. Euren ehizakiak ahoaz eutsi, eta konstrikzioz akabatzen dituzte irentsi aurretik. Ale gazteek, batez ere sugandilak eta matxinsalto handiak harrapatzen dituzte.

## Ugalketa 
Suge berde-horiak obiparoak dira eta maiatzaren azkenetan, edota ekainaren hasieran araldia izaten dute. Emeak 5-15 arrautza erruten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Coluber gemonensis
* Coluber jugularis
* Malpolon monspessulanus

## Kanpo estekak
Poznań

**Poznań** [pɔznaɲ] (latinez Posnania; alemanez: Posen; yiddishez: פוזנא edo פּויזן Poyzn) Polonia erdialde-mendebaldean Warta ibaiaren ondoan kokaturiko hiri bat da. 2009ko ekainean 556.022 biztanle zituela, Poloniako bosgarren hiririk jendetsuena zen. Poloniako hirien artean zaharrena da Poznań eta herrialdeko lehenengo agintariak bertako katedralean lurperatuak izan ziren.
 
Poznań Poloniako lehen hiriburua izan zela esaten da sarritan eta egun Wielkopolska ("Polonia handia") eskualdeko hiriburu historikoa da.

Poznań merkataritza, industria, eta hezkuntza zentro garrantzitsua da, eta ohiko nazioarteko merkataritzaren azoka ospatzen da bertan urtero. Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Kongresua bertan egin zen, 2008ko abenduan; Kiotoko Protokoloa sortzeko funtsezkoa izan zen.

## Historia 
thumb|ezkerrera|200px|Udaletxea

Poloniaren kristautzea heldu arte, Poloniako hiririk garrantzitsuena izan zen Poznań. Mieszko I.ak, Poloniako lehenengo agintaria izango zenak bertan eraiki zuen bere lehenengo egoitza nagusia.

Jordan Poloniako lehen apezpikua bertan bizi izan zen urte askotan, egungo katedralaren irlan.

Wielkopolskako hiriburua izan zen mendeetan zehar Prusiak indarrez hartu zuen arte 1793an. 1800. urtean Poznań hiria hazi egin zen Warta ibaiaren beste aldean zeuden lurrak eta inguruko Śródka, Ostrówek eta Łacina herriak batu zitzaizkionean.

1806ko Poloniako matxinadan, soldadu eta zibil poloniarrek Napoleon Bonaparterekin bat egin zuten prusiarrak bertatik atera ahal izateko. Horrela, bada, 1807an Varsoviako dukerriaren parte bilakatu zen Poznan hiria. hala ere, Vienako Kongresuaren ostean, Polonia Handia Prusiaren eskuetan geratu zen berriz eta Poznan Posen Dukerri Handiaren hiriburu bilakatu zen. Geroago Alemaniar Inperioaren parte bilakatu zen 1871ko alemaniar estatuen bateratzearekin.

Gerra Handian Alemaniar enperadoregoak izan zuen porrotaren ondoren, Wielkopolskaren matxinada jazo zen 1918 eta 1919an, Poznan hiria eta inguruko lurrak askatu zituena.

Bigarren Mundu Gerran, nazien okupazioa oso modu gogorrean bizi izan zuten Poloniarrek eta 1945ean, Adolf Hitlerrek *Festung* izendapena eman zion Poznan hiriari. Berlin eta Varsovia hirien bitartean dagoenez kokatua, Armada Gorriak setiatu egin zuen horrela Poznango batailan Alemaniaren erasoari aurre egiteko. Poznango gotorlekuan bukatu zen bataila eta hiria guztiz suntsitua geratu zen eraso horren ondoren. Bigarren Mundu Gerraren ostean, Poznan izan da beti Wielkopolskaren hiriburua, baina eskualdearen mugek hainbat aldaketa izan dute 1957, 1975 eta 1999. urteetan.

1956ko ekainaren 28 eta 29ko segurtasun indarren kontrako langile mugimenduak egungo gertaera garrantsitsuenetarikoak izan dira Poznango historian.

## Klima 

## Pertsonaia ezagunak 
* Paul von Hindenburg
* Günther von Kluge
* Krzysztof Komeda
* Leo Koenigsberger
* Dorota Krajewska
* Max Kretzer
* Heinrich Mendelssohn
* Janusz Pałubicki
* Maciej Żurawski

## Irudiak 

Fitxategi:PP św. Roch konar Poznań.JPG|Warta
Fitxategi:Poznan 10-2013 img10 Town hall.jpg|Udaletxea
Fitxategi:Poznan 10-2013 img06 University.jpg|Unibertsitatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hérault

**Hérault** (okzitanieraz *Erau*) Okzitaniako erdi-hegoaldeko eta Frantziako hego-ekialdeko departamendua da (Frantziako 34. departamendua), Okzitania eskualdekoa, Mediterraneo itsasoaren ertzean dagoena. Prefektura Montpellier hirian dago. suprefeturak: Béziers, Lodève.

thumb|ezkerrera|250px|Hérault edo Erau ibaiko arroilak eta Deabruaren Zubia

## Geografia 
Iparraldean Larzac kareharrizko goi-ordokiaren ertza den Séranne mendikatea du. Ipar-ekialdean granitozko mendiak Espinouse, Haut Minervois, eta haien ondoan artea eta txilarra hazten diren kareharrizko goi-ordokiak. Hegoaldea Languedoceko alubioizko ordokia da.

Arroka gaineko hondartza zerrenda betez osatua da itsasertza, ur gaziko aintzirak mugatua.

## Ekonomia 
Hérault mahasti lekua da. Azken urteetan, bertako ekonomiaren oinarria den langai bakar horri beste zenbait produktu erantsi zaizkio, ureztapenaren laguntzaz. Sète da Languedoc-eko itsasertzeko portu eta industriagune nagusia. Kostaldean turismoak indar handia hartu du azken urteetan.

## Héraulteko herritar ospetsuak 
* Georges Brassens (1921-1981), abeslaria.
* Thomas Heurtel (1989-), saskibaloi jokalaria.

## Ikus, gainera 
* Hérault departamenduko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gondwana

thumb|300px|Gondwanaren mapa
**Gondwana** Pangearen hausturatik sorturiko hegoaldeko kontinentearen izena da. Tetis itsasoaren hausturarekin Gondwana kontinenteak Hego Amerika, Afrika, Australia, India eta Antartika jasotzen zituen bere baitan.

Biogeografiaren ikuspegitik garrantzitsua da, bertan garatu eta hedatu baitziren hainbat animalia talde.

## Ikus, gainera 
* Pangea
* Plaka tektonikoak
* Alfred Wegener

## Kanpo estekak
Laurasia

thumb|300px|Gondwana eta Laurasiaren mapa
**Laurasia** Pangearen apurketaren ondoren iparraldean sorturiko kontinentea da. Gondwanatik Tetis itsasoak bereizten zuen.

Denborarekin **Laurasia** bi zatitan banatu zen: Eurasia eta Laurentia.

## Ikus, gainera 
* Pangea
* Plaka tektonikoak
* Alfred Wegener

## Kanpo estekak
Laurentia

thumb|300px|Laurentia
**Laurentia** Ipar Amerika osatzen duen kratoia da.
Historia geologiko osoan aldi ezberdinetan banatu eta batu da beste kontinenteekin. Pangeatik abatuta Laurasiaren apurketaren ondorioz sortu zen berriro, Kretazeoan. Neogenoan Hego Amerikarekin batu zen Panamako istmoan.

## Ikus, gainera 
* Laurasia
* Plaka tektonika

## Kanpo estekak
Panamako istmoa

**Panamako istmoa** () Panaman dagoen istmoa da. Hego Amerika eta Ipar Amerika batzen ditu, eta Ozeano Atlantikoa eta Ozeano Barea bereizten ditu. 700 km luze da, eta 50–200 km bitarte zabal.

Panamako kanalak zatitzen du istmoa, eta bi ozeano horien artean batetik bestera nabigatzeko aukera ematen du.
thumb|thumbtime=44|**Panako istmoari** esker Euskal Herriko latitudea Ipar Amerika baino beroagoa da.|erdian
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Istmo

thumb|250px|Panamako istmoa satelite irudian
thumb|250px|Tehuantepec istmoa
**Istmo** bat penintsula bat kontinentera batzen duen lur-eremua da, hau da, bi lurrak baino zabalera txikiagoa duen lur-eremua da eta itsasoz inguratuta dagoena.

Hainbat istmo:

* Panamako istmoa, Panama - Ipar eta Hego Amerika lotzen diren tokia, Panamako kanala zulatu tokia
* Korintoko istmoa, Grezia - munduko lehen istmoa horrela izendatua, Korintoko kanala zulatu tokian
* Suezko istmoa, Egipto - Afrika eta Asiaren artean, Suezko kanala zulatu tokian
* Kra istmoa, Malaysia - Asiarekin lotzen dena
* Avalongo istmoa, Kanada - Ternua eta Avalon lotzen diren tokia
* Tahitiko istmoa.
* Tehuantepec istmoa, Mexiko

## Ikus, gainera 
* Itsasarte

## Kanpo estekak
Penintsula

[thumb|250px|[Iberiar penintsula]]
[thumb|250px|[Italiar penintsula]]
**Penintsula** edo **erdiuhartea** alde batetik izan ezik urez inguratutako lurraldea da. Erdiuhartea eta beste lur masa handiago bat lotzen dituen lur tarteari istmo deritzo. Euskal Herrian, San Anton (Getaria) eta Urgull (Donostia) ditugu penintsula ezagunenak, biak antzina uharte izanak.

## Munduko penintsula nagusiak 
### Amerikakoak 
* Florida
* Kalifornia Beherea
* Labrador
* Yucatán

### Antartikakoak 
* Penintsula antartikoa

### Asiakoak 
* Arabia
* Indotxina
* Korea

### Europakoak 
* Balkanetako penintsula
* Bretainia
* Cotentin
* Eskandinavia
* Iberiar penintsula
* Italiar penintsula
* Jutlandia
* Kaningo penintsula
* Kolako penintsula
* Krimea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lublin

**Lublin** Poloniako ekialdeko hiria eta udalerria eta Lublingo voivoderriko hiriburua da. 2010ean 348.450 biztanle zituen. Bystrzyca ibaiaren alboan kokatuta dago, Vistula eta Bug ibaien artean, Karpato mendialdearen oinetan.

## Historia 
thumb|ezkerrera|200px|Udaletxea.
1569an Lublingo Batasuna delako hitzarmena sinatu zen, hots, Poloniaren eta Lituaniaren arteko batasuna finkatzen zuen akordioa. 1795. urtean Austriaren mende egon zen, 1809an Varsoviako dukerriaren esku, 1815ean Errusiaren mende eta austriarren mende, berriro ere, 1915-1918 urteetan.

Bigarren Mundu Gerra garaian alemaniarren mende geratu zen eta Poloniako milaka judu hil zituzten kontzentrazio esparrua sortu zuten bertan (Majdanek). Sobietar gudarosteak hiria alemaniar mendekotasunetik askatu ondoren (1944) Poloniako behin-behineko hiriburu izan zen, urtebete geroago Varsovia gobernuaren egoitza bihurtu zen arte.

## Klima 
## Ekonomia 
Industriagune garrantzitsua (elektrokimika industria, ehungintza, janari industria, nekazaritzarako makineria, tabakogintza).

## Ondarea 
Aipagarria da Erdi Aroko gaztelua, XII. mendean eraikia eta XX. mendean berritua. Apezpikutegia. Unibertsitate katolikoa.

## Herritar ezagunak 
* Henryk Wieniawski
* Joan Paulo II.a
* Józef Czechowicz
* Krzysztof Cugowski
* Bohdan Łazuka
* Władysław Żmuda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pantalasa

**Pantalasa** Pangea sortu zen garaian itsaso guztiak biltzen zituen ozeanoa zen. Permiarretik Kretazeorarte munduko Ozeano bakarra zen.

## Ikus, gainera 
* Pangea
* Plaka tektonika

## Kanpo estekak
.eu

**.eu** Europar Batasuna eta bertako erakunde eta herritarrentzako herrialdeentzako goi mailako domeinua da, 2005eko abenduaren 7an abian jarri zena. Hasieran marka erregistratuentzako ireki zen erregistro prozesua, baina 2006ko apirilaren 7tik aurrera Europar Batasuneko edonork eskuratu dezake domeinua.

Domeinu hauek EURid erakundeak kudeatzen ditu, Belgika, Txekiar Errepublika, Suedia eta Italiako eragileen partzuergoa.

Europako Batzordeak euskara.eu, euskadi.eu, euskalherria.eu eta nafarroa.eu bezalako domeinuak Espainiako Gobernuari erreserbatu zizkion.

## Kanpo estekak 
*  .eu whois informazioa IANAren webgunean
.eh

**.eh** Mendebaldeko Sahararentzako gordetako herrialdeentzako goi mailako domeinua da, baina Marokoren okupazio militarra dela-eta, oraindik ez dago martxan. IANAk ez dio babeslerik esleitu domeinu honi.

Euskal Herriaren siglak *eh* izan daitezkeelako 1998n kanpaina bat abiatu zen .eh domeinua Euskal Herriari esleitzeko edo Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoak Euskal Herriari sal ziezaion erabilpen eskubideak. Hala ere gaur egun goi-mailako domeinua lortzeko zailtasunak direla eta, eta Mendebaldeko Sahararen egoerak .eh domeinuaren erregistratzea zailtzen duelako, .eus domeinuaren alde egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  .eh whois informazioa IANAren webgunean
Itsas Alpeak

**Itsas Alpeak** (frantsesez *Alpes-Maritimes*) Proventza-Alpeak-Côte d'Azur eskualdeko departamendua da (06), Mediterraneo itsasoaren ertzean eta Italiako mugan.

Prefektura Niza hirian dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itsas Alpeak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Marratxo

**Marratxo**a (**-** edo **‐**), **gidoi**a ere deitua, puntuazio zeinu bat da. Hitzak elkartu eta silabak banatzeko erabiltzen da. Sarritan marrarekin (**–**, **—**, **―**) nahasten da, baina azken hori luzeagoa da.

## Kanpo estekak
Zubieta (argipena)

**Zubieta** euskarazko toki izena eta abizena da.

## Toki izena 
Euskal Herrian, herri edo auzo hauen izena da:
* Zubieta: Nafarroa Garaiko herria.
* Zubieta: Gipuzkoako Donostia eta Usurbilgo auzoa.
* Zubieta: Erreala entrenatu ohi den lekua.
* Zubieta: Bizkaiko Lemoako auzoa.
* Zubieta: Bizkaiko Gordexolako auzoa.
* Zubieta: Bizkaiko Ispaster herriko jauregia.

## Abizena 
* Angel Zubieta (Galdakao, 1918ko uztailaren 17a -1985eko urriaren 28a): futbolaria eta futboleko entrenatzailea.
* Aitor Zubieta (Etxarri-Aranatz , Nafarroa, 1984ko martxoaren 29a): esku huskako pilotaria.
* Joxe Juan Zubieta (Lesaka, Nafarroa, 1975): bertsolaria
* Xabier Zubieta (Bera , Nafarroa - Taillon mendia, Frantzia , 2007ko urtarrilaren 13a): alpinista.
.kp

**.kp** Ipar Korearentzako gordetako herrialdeentzako goi mailako domeinua da, baina momentuz ez diote erabilerarik eman. IANAk domeinua gordeta dauka, baina momentuz ez diote babeslerik esleitu domeinu honi.

## Kanpo estekak 
*  .kp whois informazioa IANAren webgunean
.tk

**.tk** Tokelaurentzako herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

Tokelauk domeinu gehienak edonori ematen dizkio doan. Doako domeinu hauen bidez HTML marko edo frame batzuk erabiliz berbideraketa egiten du, eta honez gain 5 berbideraketa posta helbide sortzeko aukera ere ematen du. Berbideraketa hau dela-eta, .tk domeinuak ofizialki ezin dira beste zerbitzu batzuekin erabili, FTP edo IRC esate baterako; dena dela, PHP script bat erabiliz azpidomeinuak sortzea posible da.

Domeinu gehienak doakoak diren arren, izen berezi batzuk eskuratu ahal izateko erabiltzaileak ordaindu beharra dauka.

## Kanpo estekak 
*  .tk domeinuak
Ascension

**Ascension** () Ozeano Atlantikoko hegoaldean kokatuta dagoen uharte bat da. Santa Helena eta Tristan da Cunharekin batera Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunhako Erresuma Batuko dependentzia osatzen dute. 97 km²-ko azalera eta 1.100 biztanle ditu.

Hiriburua Georgetown da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ascension Uharteko Gobernuaren webgunea
Columbia (superkontinentea)

**Columbia**, baita ere **Nuna**, **Hudsonia** edo **Hudsonlandia** izenekoa, ezagutzen den munduko bigarren superkontinentearen izena da. Orain dela 1.800 milioi urtetik 1.500 milioi urtera izan zen, Paleoproterozoikoan. Laurentia, Baltika, Ukraina, Amazonia, Australia eta Siberia, Txinako iparraldea eta Kalahari ere har zitzakeen. Datu paleomagnetikoen bitartez teorizatu da beraren inguruan.

12.900 kilometro luze (Ipar-Hego) eta 4.800 zabal izango zituela uste da. Indiako mendebaldeko kosta Ipar Amerikara lotuta zegoen eta Australiako Hegoaldea Kanadara. Hego Amerika biratuta zegoen eta Brasileko mendebaldea ekialdeko Estatu Batuekin bat eginten zuen.

Orain dela 1.500 milioi urte hasi zen apurtzen eta apurketa horietako Rift Haran Handiak Estatu Batuetan eta Indian aurkitu dira. Apurtutako zatiek Rodinia osatu zuten 500 milioi urte geroago.

## Ikus, gainera 
* Plaka tektonika
* Superkontinente

## Kanpo estekak
William Watson

**Sir William Watson** (Londres, 1715eko apirilaren 3a - Londres, 1787ko maiatzaren 10a) mediku eta fisikari ingelesa izan zen.

Indar elektroeragilearen fenomenoa aztertu zuen. Leyden botilan eraldaketak sartu zituen metalezko kobertura bat sartuz eta modu honetan karga elektrikoa handitzen zela aurkitu zuen. 1747an indar elektroeragile estatikoa korronte elektriko bat dela demostratu zuen.

1745an Copley Domina eman zioten eta 1772an Royal Societyko lehendakariorde aukeratu zuten.

## Ikus, gainera 
* Historiako medikuen zerrenda.
Stephen Gray

**Stephen Gray** (Canterbury, 1666ko abendua - Londres, 1736ko otsailaren 7a) fisikari ingelesa izan zen. 1727an material eroaleak elektra-indarrez bete ahal zirela demostratu zuen eta hauek isolatu ahal zirela. 1729an energiaren garraioaren inguruko lehen frogak egin zituen. Esperimentu hauek John Theophilus Desaguliersekin batera egin zituen.

Eroankortasun elektrikoa ziurtatzeko materialak lurretik isolatu behar zirela aurkitu zuen. Material eroale eta isolatzaileen arteko desberdintzea finkatu zuen.

Copley Domina bitan eman zioten: 1731 eta 1732an.
Joseph Priestley

**Joseph Priestley** (Birstall, Mendebaldeko Yorkshire, 1733ko martxoaren 13a - Northumberland, Pennsylvania, 1804ko otsailaren 6a) kimikari eta apaiz anglo-estatubatuarra izan zen, hainbat gasen aurkitzailea, euren artean oxigenoa, izandakoa.

Gas asko garatu zituen bere bizitzan zehar. Eurekin batera gasen ikerketarako tramankuluak asmatu zituen. 1772an landareek behar zuten gasa ikertu zuen. 1774an oxigenoa aurkitu zuen (nahiz eta 1771an Carl Wilhelm Scheelek aurkitu zuen). Amoniakoa, Azido klorhidrikoa, Sufre dioxidoa, karbono monoxidoa eta barrearen gasa aurkitu zituen.

1772an Copley Domina eman zioten bere lanagatik.

## Kanpo estekak 
* "The Joseph Priestly Society"
K.a. VII. mendea

**Kristo aurretiko VII. mendeak** K.a. 700etik K.a. 601. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
* K.a. 605: Karkemishko gudua, non babiloniarrek egiptoarrak eta asiriarrak mendean hartu zituzten.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. VIII. mendea

**Kristo aurretiko VIII. mendeak** K.a. 800etik K.a. 701. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
* K.a. 748: Tito Tazioren hilketa.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
Santa Helena

**Santa Helena** Ozeano Atlantikoko uharte bat da. Administrazioaren aldetik Erresuma Batuko itsasoz haraindiko lurralde bat osatzen du Ascension uhartearekin eta Tristan da Cunharekin batera, Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha izenez. Hiru uharteek Santa Helenako dependentzia britainiarretako bat osatzen dute. Dependentziako hiriburu nagusia, Jamestown da.

## Geografia 
Afrikako kostaldetik 1.850 kilometrora dago. Sumendiek eragindako uhartea da. Klima epela da. Oso landaredi oparoa du barnealdean baina kostaldera hurbildu ahala murriztu egiten da.

## Banaketa administratiboa 
Santa Helena uhartea honela banatzen da administratiboki:
250px|ezkerrera

## Biztanleak 
Europarrek (britainiarrak, batez ere), asiarrek eta Afrikako etorkinen ondorengoek osatzen dute Santa Helenako biztanleria. Kakatuak zeuzkaten.

## Historia 
Portugaldarrek aurkitu zuten uhartea 1502an, eta erbesteratuentzat egokitu zuten hasieran. 1645ean holandarrek hartu zuten. Ingalaterraren esku zegoen 1659an, eta aldi batez berriro holandarrek konkistatu bazuten ere (1673), ingelesen mende geratu zen betiko.
[thumb|ezkerrera|250px|Santa Helena uhartearen hiriburu [Jamestown (Santa Elena)|Jamestown hiria.]]
Hara erbesteratu zuten ingelesek Napoleon (1815-1821) eta han hil zen. 1834. urtean Ingalaterrako gobernuaren administraziopean jarri zen eta XIX. mendean portu garrantzitsu bihurtu zen Indietarako bidean, Suezko ubidea zabaldu zen arte, hain zuzen.

## Ekonomia 
Laborantza (lihoa, patata, artoa, barazkiak), abere hazkuntza (behi eta zerri azienda) eta arrantza dira ekonomia jarduera nagusiak. Garapen bidean dagoen herria da, eta Ingalaterrak kitatzen ditu uharteko urteko aurrekontuaren bi-heren. Estatu Batuen mendeko hegazkin base garrantzitsua dago Ascension uhartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diaspora

**Diaspora** (grezieraz διασπορά, "sakabanaketa", διασπείρω, edo "sakabanatu" aditzetik) jatorri berdina duten baina haien jaioterri edo bizitokia utzi eta beste herrialdeetan sakabanatu diren pertsona eta horien ondorengoen multzoa da.

## Ikus, gainera 
* Judu-diaspora
* Euskal diaspora
* Galesak Ipar Amerikan
* Galesak Patagonian

## Kanpo estekak
K.a. IX. mendea

**Kristo aurretiko IX. mendeak** K.a. 900etik K.a. 801. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
Belfort Herrialdea

**Belfort Herrialdea** (frantsesez *Territoire de Belfort*, frankoproventzeraz *Tèrritouèro de Bélfôrt*) Frantziako Borgoina-Franche-Comté eskualdeko departamendua da (90).

Prefektura Belfort hirian dago.

Mugakide ditu Doubs, Saona Garaia, Vosgeak eta Rhin Garaia eta Suitzako Jura kantonamendua.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ain

**Ain** Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko departamendua da (01), Suitzarekin muga egiten du.

Prefektura Bourg-en-Bresse hirian dago.

## Kanpo estekak
Alpe Garaiak

**Alpe Garaiak** (frantsesez *Hautes-Alpes*, okzitanieraz *Aups Nautas*) Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko departamendua da (05).

Prefektura Gap hirian dago.

Mugakide ditu Proventza Garaiko Alpeak, Drôme, Isère eta Savoia departamenduak eta Italia.

thumb|ezkerrera|250px|Serre-Ponçon aintzira
thumb|ezkerrera|250px|Bric Bouchet

## Kanpo estekak
K.a. 500eko hamarkada

**Kristo aurreko 500ko hamarkada**k **K.a. 509etik** K.a. 500. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

eskuinera|200px|thumb|Eki-hemisferioa K.a. 500ean

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. 540ko hamarkada

**Kristo aurreko 540ko hamarkada**k K.a. 549etik K.a. 540. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
Dario I.a Handia (antzinako persieraz: Dārayava(h)uš‎; K.a. 540-K.a. 486) persiar erregea.

## Kanpo estekak
K.a. 550eko hamarkada

**Kristo aurreko 550ko hamarkada**k K.a. 559etik K.a. 550. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
- Confucius (K.a. 551-K.a. 479), filosofo txinatarra.

## Kanpo estekak
K.a. 570eko hamarkada

**Kristo aurreko 570ko hamarkada**k K.a. 579etik K.a. 570. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 660ko hamarkada

**Kristo aurreko 660ko hamarkada**k K.a. 669etik K.a. 660. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
* K.a. 667 - Bizas erregaren agindupean, Megarako kolonoek Bosforoaren europar aldean Bizantzio sortu zuten (data tradizionala).

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 730eko hamarkada

**Kristo aurreko 730ko hamarkada**k K.a. 739etik K.a. 730. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
* K.a. 734: Korintoko kolono batzuk Sirakusa hiri eratu zuten Sizilian.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 740ko hamarkada

**Kristo aurreko 740ko hamarkada**k K.a. 749etik K.a. 740. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
* K.a. 748: Tito Tazioren hilketa.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 750eko hamarkada

**Kristo aurreko 750ko hamarkada**k K.a. 759etik K.a. 750. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak