open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
María Gámez Gámez

**María Gámez Gámez** (Sanlúcar de Barrameda, Cádiz, 1969ko urtarrilaren 29a) cadiztar abokatua, funtzionarioa eta politikaria da. Malagako Udaleko zinegotzia izan zen 2011tik eta 2016ra, Gobernuaren ordezkariordea Malagako probintzian 2018tik eta 2020ra. 2020an, 175 urteko historia zuen Guardia Zibilaren lehen emakume-zuzendari nagusia izan zen 2020ko urtarriletik 2023ko martxora. Zuzenbidean lizentziatu zen Malagako Unibertsitatean eta ondoren, Goi Mailako Enpresa Zuzendaritzan diplomatu zen San Telmo Nazioarteko Institutuan. Andaluziako Juntan eta Malagako Udalean Administratzaile Orokorren Goi Mailako Kidegoko maila handiko funtzionarioa, Malagako Nekazaritza eta Arrantza Ordezkaritzan hasi zen lanean. Andaluziako Administrazioan, Sevillako Lan eta Gizarte Gaietako Ordezkaritzatik eta Malagako Turismo eta Kirol Ordezkaritzatik igaro zen. 2004an Berrikuntza, Zientzia eta Enpresa Saileko ordezkari izendatu zuten Malagan, eta 2008tik 2010era Andaluziako Juntako Gobernuaren ordezkari ere izan zen.

## Ibilbide politikoa 
Malagako alkatetzarako hautagaia izan zen PSOEren alderdian bai 2011n bai 2015ean. PSOEko Batzorde Betearazle Federaleko kide izan zen, Andaluziako PSOEko Batzorde Betearazleko Osasun idazkari eta Malagako PSOEko Batzorde Betearazleko presidente. Malagako Udaleko bozeramaile sozialista ere izan zen.

Teknologia berrien zalea da. Blog pertsonal bat ireki zuen 2007an, eta 2011n sare sozialetan Andaluziako politikaririk aktiboena zela esan zuten.

2016. urtean utzi zuen politika, baina handik bi urtera itzuli zen, 2018ko irailean, Gobernuaren ordezkariorde izateko. Garai hartan, Julen Rosellóren erreskate-operazioan buru zela egin zuen kudeaketa. Martxoaren 8ko manifestazio feministetan eta Malagako genero-indarkeriaren aurkako azaroaren 25eko mobilizazioetan ere parte hartu zuen.

### Guardia Zibilaren 1. emakumezko zuzendaria 
2020ko urtarrilean iragarri zen, Barne Ministroaren proposamenez, Fernando Grande -Marlaska, eta Defentsa ministro zen Margarita Robles, Guardia Zibilaren zuzendari berria izango zela Félix Azónen ordez, eta 175 urteko historia duen erakunde horren buru den lehen emakumea izango zela.

2020ko maiatzaren amaieran, zuzenean parte hartu zuen Diego Pérez de los Cobos koronela Guardia Zibilaren komandantziaren buru izateari uzten.

2023ko martxoaren 22an, Guardia Zibilaren zuzendari nagusiaren kargua utzi zuen, Juan Carlos Martínez senarra Sevillako Instrukzioko 6. Epaitegian egotzi ondoren, «prebarikazio administratiboa, bidegabeko erabilera eta kapitalen zuriketa» delituak egiteagatik, Francisco Vallejo Andaluziako Juntako Herri Lan kontseilari ohiaren kabineteko burua zenean, eta Gaspar Zarrías kontseilari ohiaren kabinete-zuzendaria, PSOEkoak biak, Andaluziako zenbait politikariren aurkako kausatik bereizitako pieza batean, Andaluziako Juntaren funts publikoekin finantzatutako enplegu-erregulazioko espedienteak (ERE) iruzurrez emateagatik. Mercedes González, ordura arte Gobernuak Madrilen zuen ordezkariak ordezkatu zuen. Mercedes Gonzálezek, ordura arte Gobernuak Madrilen zuen ordezkariak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urtza Garay Ruiz

**Urtza Garay Ruiz** (1977) irakaslea eta ikerlaria da Euskal Herriko Unibertsitatean. Bilboko Hezkuntza Fakultateko dekanoa da 2022ko ekainean hasita.

## Biografia 
Bigarren Hezkuntzako ikasketak Bilbo-Txurdinagako Gabriel Aresti Institutuan egin zituen.

2000. urtean hasita eta 2008ra arte, Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen, unibertsitatean klaseak ematen hasi arte.

Garay irakaslea 2011n doktoratu zen Psikodidaktikan UPV/EHUn. Bere tesiaren izenburua "Ahozkotasunaren ikaskuntza - irakaskuntza DBHko ikasle etorkinetan. Deskripzioa, esperimentazioa eta emaitzen azterketa" Carlos Castañok zuzendu zuen; eta defentsa tribunalean Sevillako Unibertsitateko Julio Cabero izan zen buru, Ignacio Gaminde, Gorka Palazio  eta Ignasi Vila mahaikide izanik.

Bere lana, bai ikerketan baita irakaskuntzan ere Hezkuntza Teknologian kokatzen da, hezkuntza berrikuntzan eta hizkuntzen ikasketak gai garrantzitsuak izanda.

Hezkuntza Fakultatean STEAM hezkuntzan zentratu da E*torkizuneko Gelak* deritzon eta MAKERSpaces delako esperientziak gauzatuz. 

Ikertzaile gisa hainbat unibertsitatetan aritu da, estatu mailan eta nazio artean ere: Sevilla eta Kordobako Unibertsitateetan, baita Santo Domingoko Pedro Henríquez Urena Unibertsitatean eta Dominikar Errepublikan ere.

Euskal Herriko Unibertsitateak eskaini zuen lehen MOOC ikastaroan ere parte hartu zuen, eta ikasteko modu berritzaile horretaz  ikerketa bat egin zuten.

## Argitalpenak 
26 liburu eta material didaktikoetako ko-egilea izan da, Anaya edo Erein editorialek argitaratu dituztenak.

2013an "*Enseñar y aprender en entornos m-learning"* liburua argitaratu zuen Julio Cabero eta Carlos Castaño irakasleen koordinaziopean*; Sintesis* editorialak eman zuen argitara 978-84-9958-895-7 ISBN zenbakiarekin.

Euskarazko lau liburu hauek argitaratu ditu:

* *Teknologia berriak eta gaur egungo Hezkuntza joerak*. 2018.  Eneko Tejada eta Carlos Castaño, *Weblearner* taldeko ikerketa-kideekin batera. EHUren argitalpen zerbitzuak atera zuen eta  ISBN zenbakia. 978-84-9082-650-8 da.

* *Ahoskera lantzeko argibideak eta jarduerak. Laguntzarako materiala: teoria eta praktika*.  2014.    Iñaki Gaminde Terraza, Gotzon Aurrekoetxea Olabarri, Aintzane Etxebarria Lejarreta, Urtza Garay Ruiz, Asier Romero Andonegi    UPV/EHU arg
* *Komunikazio-gaitasuna: Lehen Hezkuntzako irakaslegaiak trebatzen*.    2013.    Aintzane Etxebarria Lejarreta, Urtza Garay Ruiz    UPV/EHU arg
* *Hizkuntzaz jabetzen (0-6)*.    2012.    Kaxildo Alkorta Barrena, Olatz Zabalondo Maguregi, Marian Araucua , Andoni Barreña Agirrebeitia, Ibon Manterola Garate, Idurre Alonso Amezua, Mariam Bilbatua Perez, Diego Egizabal Ollokiegi, Maider Huarte Abasolo, Jone Ozerinjauregi , Iñaki Gaminde Terraza, Aintzane Etxebarria Lejarreta, Urtza Garay Ruiz, Asier Romero Andonegi, Patxi Uribarren Leturiaga, Sabin Gorrotxategi Zelaieta    MENDEBALDE arg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Urtza Garay irakaslearen ekoizpen zientfikoen orrialdea EHUn.
*Urtza GarayRuiz Linkedinen.
*Garay irakasle ikertzailearen ORCID profila.
*Garai irakaslearen SCOPUS profila.
Txistu (komikia)

***Txistu*** haurrei zuzendutako aldizkaria eta lehen euskal komikia izan zen, 1927tik hamasei zenbaki publikatu zituzten. Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean gordetzen dira ale guztiak.

## Historia 
1926ko apirilaren 4an, Haurrentzako euskarazko lehen komikia iragarri zuen Argia astekariak: *Txistu*. Abdón González de Alaitzak bultzatuta eta Madrilgo zenbait euskal ikasleren laguntzaz, euskarazko komiki-sorta argitaratzea zen asmoa, denbora-pasa, ipuin eta besterekin. Argia aldizkariarekin batera zabalduko zen hamabostean behin. 1927ko urtarrilean ikusi zuen argia.

Madrildik aldizkariaren sortze prozesuan aritu zen Alaitza. Dena dela, egilea hil eta gero argitaratu ziren komikiak Argia aldizkarian: hamabostean behin ateratzen zen, zortzi orrialde zituen eta guztira 16 ale argitaratu ziren. Umeak euskalduntzea zuen helburu. Aldizkariaren egile batzuk Madrilen zeuden, arkitektura ikasleak zirela jakina da, baina ez da beraien izenik ezagutzen. 90. hamarkadan egindako ikerketan ondorioztatu zen ez zela aldizkariaren alerik gorde, baina 2010 urtetik aurrera egindako beste ikerketa batzuei esker jakin zen Koldo Mitxelena kulturunean Antonio Zavalaren funtsetan bazeudela ale guztiak. 

Lehen asmoak, ordea, ez ziren komiki bat ateratzekoak: hasieran, Txistu ez zen komiki baten izena, pertsonaia batena baizik. 1926ko urtarrilaren lOelik hasten da argitaratzen "Txisturen txokoa" izeneko ataltxoa, irregularki ateratzen zen zati txiki bat. Orokorrean, garai hartan haurrentzako komunikabide guztiek egundoko garaipena ezagutu zutela Ameriketan eta Europa osoan. Beraz, komiki bat ateratzeko momentu egokia zen. Hamasei zenbaki ondoren, proiektua bertan behera gelditu zen, arrakasta handirik gabe. 1932an *Txistu* birsortzen, urte haiek lehengoak baino aproposagoak zirelakoan. Alferrik, *Txistu* ez baitzen berriro argitara irten. 1935ean beste euskaltzale batek, Ixaka Lopez Mendizabal tolosarrak, *Poxpolin* izeneko komikia argitaratzeari ekin zion, hau ere euskara hutsez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Argia aldizkaria*
* Abdón González de Alaitza
* *Poxpolin*

## Kanpo estekak 
* Txistu aldizkariaren zenbaki guztiak eskaneatuta Koldo Mitxelena Kulturunearen hemerotekan
* https://web.archive.org/web/20230404085240/https://www.jakin.eus/aldizkaria/artikulua/%C2%ABtxistu%C2%BB-euskarazko-lehen-komiki-aldizkaria/1928Javier Diaz Nociren artikulua, *Jakin* aldizkarian, 60.zk, 1990, 55-64. or.
* https://www.berria.eus/paperekoa/1933/030/001/2020-06-10/gonzalez-de-alaizaren-itzala-txistu-lehen-komikia.htmMiel Anjel Elustondoren artikulua *Berria*n, 2020/06/10.
Alfonso Servando Tortolo

**Adolfo Servando Tortolo** 1911ko azaroaren 10a - 1998ko apirilaren 1a) apezpiku argentinarra, Argentinako Gotzainen Batzarreko presidentea, Opus Deiren Argentinako hazkundea babestu zuen. Militarrekin oso harreman onak zituen eta Jorge Rafael Videlaren estatu kolpea babestu zuen; diktadorean konfidantzako aitorle-entzulea izan zen. Giza eskubideen urraketaz galdetzen ziotenean, nahiz eta lehen eskuko informazioa izan, berak ez zekiela ezer erantzuten zuen. Diktadura militarraren laguntzaile aktiboa izan zen.

Vatikanoko II. kontzilioan parte hartu zuen. Paranako katedralean lurperatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkitektura erromanikoa Portugalen

**Arkitektura erromanikoa Portugalen** XI. mende amaieran sartu zen. Gazteluak eta elizak eraikitzeko erabili zen, Europako beste herrialdeetan bezala.

Portugalgo katedralek itxura pisutsua dute, gotorleku itxurakoa eta dekorazio gutxikoa. 

Eraikin erromaniko gehienak herrialdearen ipar-ekialdeko eta erdialdeko nekazaritza eremuetan kokatzen dira, errekonkista iparraldetik hegoaldera izan zelako.

Estilo hau bultzatu zutenak kanpotik etorritako ordena erlijiosoak izan ziren (Cluny, Zister...). Ordena hauek erregeen eta nobleen pribilegioak jaso zituzten, lurralde konkistatua defendatu eta antolatzeko.

## Eraikin nagusiak 
Hauek dira Portugalen aurki daitezkeen eraikin erromaniko nagusiak:

* Bragako katedrala: Portugalgo lehen eraikin erromanikoa izan zen, eta Compostelakoa hartu zuen eredu bezala. 
* Portoko katedrala: Hiru nabe eta transeptua ditu. 
* Bragantzako Domus Municipalis: Arkitektura erromaniko zibileko erakusgarri nabarmena da. 
* Coimbrako katedral zaharra: Hiru nabe ditu eta kanoi ganga.
* Lisboako katedrala: Coimbrakoa du eredu, baina berriagoa da. 

Fitxategi:Se Catedral de Braga.jpg|Bragako katedrala
Fitxategi:Porto.Cathedral01.jpg|Portoko katedrala
Fitxategi:Domus Municipalis 5.jpg|Bragantzako Domus Municipalis
Fitxategi:Coimbra BW 2018-10-06 14-33-51 stitch.jpg|Coimbrako katedral zaharra
Fitxategi:Sé de Lisboa1.jpg|Lisboako katedrala

## Erromanikoaren amaiera 
Errekonkista Portugalgo hegoaldera iritsi zenean, erromanikoa amaitzen ari zen jada. Garai hartakoa da Evorako katedrala. 

## Bibliografia 
* ALMEIDA, Carlos Alberto Ferreira de, BARROCA, Mário Jorge - *Historia de Arte en Portugal - O Românico* , 1ª ed., Lisboa, Editora Presença, 2001.
* KLEIN, Bruno - "A arquitectura românica em Espanha e Portugal", *O Românico: Arquitectura, Escultura y Pintura* , Lisboa, Edição de Rolf Toman, Konemann, 2000.

## Kanpo estekak
N-po belaunaldia

**N-po belaunaldia** (hangul: N포세대; RR: *N-po sedae* ) Hego Korean sortu den neologismo bat da, gauza askori uko egin dioten pertsonen belaunaldia izendatzeko asmatua. Lehenengo, *Sampo belaunaldia* bezala hasi zen, honek "hiru gauzari uko egin dion belaunaldia" esan nahi duelarik; eta pixkanaka zenbakia handitzen joan da **N-po belaunaldia** izatera iritsi arte, "n-gauzari uko egin dion belaunaldia", alegia.

Hego Koreako 20 eta 30 urte bitarteko gazte askok uko egiten diote gauza askori (bikotea izatea, ezkontzea, seme-alabak izatea, etxe baten jabe izatea, karrera bat garatzea...) gizarte-presioengatik eta arazo ekonomikoengatik, hala nola bizitza-kostuaren igoera, ikasketak ordaintzea, langabezia izugarria eta etxebizitzen prezioa. Guraso eta gizartearen presioak exijitutako guztia egin ondoren, esfortzu guztiak ordainik ez duela sentitzen dute gazte hauek.
## Aurrekariak 
*N-po belaunaldia* neologismoaren jatorrian *Sampo belaunaldia*  terminoa dago eta "hiru gauzari uko egin dion belaunaldia" esan nahi du; bikote izateari, ezkontzeari eta seme-alabak izateari uko egiten dion belaunaldia. Honen ondoren *Opo belaunaldia* etorri zen, "bost gauzari uko egin dion belaunaldia", hauek aurreko hiruei beste bi gehitu zizkieten: lanpostu bat izatea eta etxe baten jabe izatea. Hurrengoa *Chilpo belaunaldia* izan zen, "zazpi gauzari uko egin dion belaunaldia"; kasu honetan gehitzen diren bi elementuak harreman pertsonalak eta esperantza lirateke. Ondoren, *Gupo belaunaldia* bezala izendatuak, "bederatzi gauzari uko egin dion belaunaldia", osasuna eta itxura fisikoa zaintzea gehituz albo batetara utzitako gauzen zerrendara. Eta, azkenik, *Sippo belaunaldia*, *Wanpo belaunaldia* edo *Ilpo belaunaldia*, hamar gauzari uko egin dion belaunaldia, denari uko egin dion belaunaldia, edo, laburbilduz gauza bakarrari (bizitzari) uko egin dion belaunaldia izango litzateke. 

Eta, beraz, *N-po belaunaldia* guzti hau izendatzeko asmatutako beste termino bat litzateke. Ikuspegi ekonomikotik, ekonomikoki deprimituta dagoen herrialdea da, eta, aldi berean, barne-merkatua atzeraka doa, Korea esportatzaile handien mende baitago neurri handi batean. Estanflazioa ohikoa den herrialde gisa defini daiteke, hazkunde ekonomiko txikiaren eta soldata oso baxuen eta goranzko prezioen ondorioz. Horren ondorioz, bizitzaren kostua handiagoa da diru-sarrera txikiekin alderatuta, eta horrek termino horiek sortzea dakar.
## Antzekotasunak beste herrialdeetan 
Aurrez aipatutako termino hauen sorrerak, besteak beste, zailtasun ekonomikoak ditu oinarrian, esan bezala. Eta zentzu horretan, neologismo berri hauen aurretik. "880,000 Won Generation" izeneko kontzeptua ere sortu zen, goi mailako ikasketak egin ondorean lanean egon arren soldata duina jasotzen ez dutenei buruz hitz egiteko. Espainian (eta, ondorioz, Hego Euskal Herrian) erabilia den Mileurista kontzeptuaren parekoa litzateke.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gentz del Valle

**Gentz del Valle Lersundi y Manso de Zúñiga** (Lekeitio, Bizkaia, 1957ko urtarrilaren 24a) Arte Ederretan doktorea eta irakasle titularra da UPV/EHUn, feministatzat dauka bere burua.

## Bizitza 
Bizkaiko kostaldean jaiotako artistak, gaztaroa Nafarroan igaro zuen eta helduaroa Lekeitio, Iruñea eta Bilbo arteko joan-etorria izan da. Meatze-ingeniariaren eta geologoa zen aita, ama berriz, etxeko etxekoandrea, pinturazalea. Gentzek hasieran Freelance gisa lan egin zuen, eta, ondoren, EHUko Arte Ederretako Fakultateko irakaslea postua lortu zuen. 

### Lehen urratsak 
Txikitatik hasi zen marrazten, haren esanetan, gauza erraza delako haurtzaroan marraztea idaztea baino askoz naturalagoa. Amak animatu egiten zituen, bai neba eta bai bera, papera amaitzen zenean hormekin jarraitzen zuten. Iruñeko Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen lehenik, eta ondoren Bilboko Arte Ederretako Fakultatean. 70eko hamarkadaren amaiera zen, eta abangoardiako artea marjinala zen, berak Rauschemberg, Hamilton, Hockney, Bourgeois... jarraitzen zituen.

## Artista ibilbidea 
Lehenengo bakarkako erakusketa zentsuratu egin zioten eta inauguratu eta biharamunean itxi zen, instalazio bat zelako, gizonezko biluziak zituelako eta emakume batek margotuta zegoelako. Horrelako egoeran aurrean, Gentzen esanetan:*Feminista izatea ia saihestezina da emakumea bazara.* 

## Argitalpenak 
* *En ausencia del dibujo.*(2001).

## Erakusketak 
* Donostiako Tabakaleran.

* Irungo  Mentxu Gal erakusketa aretoan *Perséfone no habla* (Irún, 2019)
* *Perspectiva (Lekuz kanpo).* KMK (Donostia, 2017).
* Galería Vanguardia  *La montaña interna* (Bilbo, 2013).
* Bilboko Arte Ederren Museoan 
* Getariako Cristobal Balenciaga Museoan
* Tokioko Galería Vell Aöyama
* Madril Estampan
* Nafarroako Museoan *Basati* erakusketa (Iruñea, 2022). 

Horrez gain, Gentzen obra Gasteizko Artium Museoko bildumetan,  Iruñeko Nafarroako Museoan eta bilduma partikularretan aurkitzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilimon Trail

**Kilimon Trail** Mendaron jokatzen den mendi lasterketa da. 2011n izan zuen lehenengo ekitaldia.

2020ko eta 2021eko ekitaldiak ez ziren jokatu COVID-19 pandemiaren erruz.

## Ibilbidea 
23 kilometrotako ibilbidea da Mendaron hasi eta amaitzen dena. Kilimon bailarari buelta ematen zaio. 1650m-ko desnibel positiboa du eta Otarre mendia du puntu garaiena (662 m).

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lasterketaren webgune ofiziala
Graciliana Montelongo

**Graciliana Montelongo Amador** (San Cristóbal de la Laguna, Tenerife, 1962) ilustratzailea, margolaria, idazlea eta kultura kudeatzailea da.

## Argitalpenak 
* *Cimientos*. Narrazio laburrak (2007)
* *Cuentos del Vino.*
* *La leyenda de la escritora de haikus.*(l Aguere –Idea, 2012)

* *36+1 El vuelo de la pardela.* 

## Bestelakoak 
* 2013an Poesiaren astean gonbidatu zuten Bartzelonan. Bertan, haikuari buruzko hitzaldiarekin parte hartu zuen, *La leyenda de la escritora de haikus* liburua aurkeztu zuen eta haren irudiak erakutsi zituen. 2010. urteaz geroztik haikuari buruzko hitzaldiak eta tailerrak ematen ditu

* 2014. urtetik Kanarietako Idazleen Topaketa antolatzen du urtero La Laguna hirian.
* Puerto de la Cruzeko Ikerketa Hispanikoen Institutuko kidea da.

## Sariak 
* 2012an Ohorezko Diploma jaso zuen  Txileko Limache hirian egin zen Kontakizun Laburren Nazioarteko Lehiaketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltzatutako gelaren misterioa

**Giltzatutako gelaren misterioa** detektibeen fikziozko krimen mota bat da, gehienetan hilketa bat, egiten dena ezinezkoa delarik hiltzaileak krimenaren lekura sartu, krimena egin eta inork ikusi gabe krimenaren lekua uztea. Adibidez, barnetik giltzatutako gela batean.

Lehenengo inpresioa da hiltzailea naturaz gaindiko izaki arriskutsua dela, naturaren legeak hausten dituena paretak zeharkatuz edo airean desagertuz. Misterioari azalpen arrazionala ematea da protagonistaren xedea, krimena nork egin duen argituko badu.

## Kanpo estekak
Alistair Brownlee

**Alistair Edward Brownlee** (Dewsbury, 1988ko apirilaren 23a) britainiar triatleta da, bi aldiz txapeldun olinpikoa izan zena, 2012an eta 2016an. Jonathan Brownlee anaia ere eliteko triatleta da.

Lau aldiz irabazi du Munduko triatloi txapelketa eta Ironman 70.3 Munduko txapelketan ere bi aldiz izan da txapeldunordea.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gwen Jorgensen

**Gwen Jorgensen** (Waukesha, 1986ko apirilaren 25a) estatubatuar triatleta da. 2016an txapeldun olinpikoa izan zen.

## Ibilbidea 
Munduko txapelketa hiru aldiz irabazi zuen 2014 eta 2016 artean, eta ondoren txapeldun olinpikoa izan zen Rio de Janeiron. 2016an ustekabean triatloia utzi eta atletismora pasako zela iragarri zuen. Azken urteetan horretan ibili den arren ez du emaitza aipagarririk izan eta 2024ko Parisko Jokoetarako triatloira itzuliko dela esan zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskala diatoniko

thumb|Eskala diatonikoan oinarritutako teklatu modernoa.
**Eskala diatoniko** bat (grezierazko *diatonikos* hitzetik) 7 notako eskala musikal bat da, 5 tonuz eta 2 tonuerdiz banatua. Tarte horiek antolatzeko moduaren arabera, eskala mota bat baino gehiago lortzen dira, batez ere eskala maior eta eskala minor. Solfeo barruan, eskalako gradu bakoitza adierazten duten 7 silabak hauek dira: "Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si"   edo   "C - D - E - F -G - A - B"  sistema ingelesean)

Eskala diatonikoak Europako musika-tradizioaren funtsezko egitura dira. Eskola pitagorikoaren akustika-ezagutzaren bilakaeraren ondorio dira. Haren kideek *Monocordi* izeneko tresna bat eraiki zuten, hari batez osatua. Hari horren luzera aldatuz egin zitekeen soinu desberdinak sortzeko.  Emandako f maiztasun batetik abiatuta balio hauek defini zitezkeela ikusi zuten:

* **Zortziduna**: Soka bat beste baten erdia zenean, soinua errepikatu egiten zen, baina askoz zorrotzagoa.
* **Bostuna**: Sokaren luzera jatorrizko sokaren luzeraren 2/3 bazen, soinua  jatorrizkoaren 3/2 zen.Pianoko 5 tekla zuriko saltoari dagokio.
* **Lauduna**: Sokaren luzera jatorrizko sokaren 3/4 zenean, orduan maiztasunen arteko proportzioa 4/3-koa zen.

Fitxategi:YB0214 Clavier tempere.png|alt=|Eskala oso baten 7 notak pianoan ("Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si").
Fitxategi:Klaviatrura.png|alt=|"Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si"   edo   "C - D - E - F -G - A - B"
Fitxategi:Musical keyboard.png|alt=|Pianoko hiru eskala jarraian
Pitagorasek aurkitu zituen proportzio horiek, batezbesteko aritmetiko, geometriko eta harmonikoen eta zenbaki arrunten mistizismoaren ezagutzek eraginda, batez ere lehenengo laurak (tetrakis). Esperimentuak egin zituen sokaren luzera-proportzio batzuekin: ½, 2/3 (½ eta 1eko batezbesteko harmonikoa) eta ¾ (½ eta 1eko batezbesteko aritmetikoa),  eta soinu atseginak sortzen zituztela ikusi zuen, eta proportzio horietan oinarritutako eskala bat eraiki zuen. Aipatutako tarteei diapasoi, diapente (bostun) eta diatessaron (laudun) deitu zien.

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Pianoaren maiztasunak

## Kanpo estekak
Chang Hye-Jin

**Chang Hye-Jin** (; Daegu, 1987ko maiatzaren 13a) Hego Koreako emakume arkularia da, 2016ko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina irabazi zituena.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*Chang Hye-Jin World Archery-n
Amparo Rubiales

**Amparo Rubiales Torrejón** (Madril, 1945eko urriaren 20a) madrildar irakaslea eta PSOEren politikaria da, Andaluziako Juntako kontseilari ohia.

## Biografia 
Zuzenbidean doktoretua, abokatua eta Administrazio Zuzenbideko irakasle titularra da Sevillako Unibertsitatean.

2015. urtean, Gobernu Kontseiluak, Ekonomia eta Ezagutzako kontseilariak proposatuta, unibertsitateetako kontseilu sozialetako lehendakariak izendatzea erabaki zuen, eta Amparo Rubiales Torrejón aukeratu zuten Pablo de Olavide Unibertsitateko organoko buru izateko, Kontseilu Sozialaren arduradun nagusi. Hurrengo urtean, Gizarte Kontseiluko lehendakari zelarik, Emakume Ikertzaile eta Teknologoen Elkarteak saria eman zion emakumeek zientzian eta teknologian duten jarrera eta ikusgarritasuna hobetzen lagundu zuelako.

## Politika 
Amparo Rubiales Andaluziako gobernu bateko kide izan zen lehen emakumea izan zen, eta Andaluziako lehen gobernuan (1982-1984) Lehendakaritzako kontseilari izan zen. Era berean, Espainiako Senatuan hautatu zuten 1986ko ekainaren 22an, Talde Parlamentario Sozialistakoa (GPS) izanik. Hauxek dira betetako karguak: Diputazio Iraunkorra, ordezko (1986ko ekainaren 15etik 1989ko azaroaren 20ra) eta batzordekide lau aldiz: Autonomien eta Lurralde Antolamendu eta Administrazio Batzordean (1986ko irailaren 16tik 1989ko irailaren 2ra), Justizia Batzordean (1986ko irailaren 17tik 1989ko irailaren 2ra), eta Lurralde Gobernuko Funtsaren Jarraipenerako Batzordea (1986ko irailaren 17tik 1989ko irailaren 2ra). 1991n Sevillako Udalera itzuli zen zinegotzi eta Udal Talde Sozialistaren bozeramaile; 1993an diputatu nazionala izan zen; Sevillako gobernadore zibila, eta 1993tik 1996ra bitartean Gobernuak Andaluzian duen ordezkaria. Sevillako diputatu nazionala 1996 eta 2000 bitartean, Talde Parlamentario Sozialistaren Alboko Idazkaritza Nagusia bere gain hartuz.

2000tik 2004ra, Diputatuen Kongresuko bigarren lehendakariordea izan zen. Andaluziako Kontseilu Aholku-emaileko (2005-2008) eta Estatuko kontseilari hautetsia (2008-2012) izan zen. Munduko Parlamentuen arteko Batasuneko kide eta Italia, Grezia eta Argentinarekiko Adiskidetasuna Parlamentuko Taldeetako presidente izan da. 2012ko uztailean PSOEko presidente izendatu zuten.

## Lanak 
## Hitzaldiak 
* *La mujer frente al derecho* 1968ko otsailaren 8an Sevillan.

* *La conquista de los derechos de las mujeres/Emakumeen eskubideen konkista*, 2014ko martxoaren 6an, Emakumearen Informazio Zentroan, San Roken.

* *Del derecho al voto a la democracia paritaria/Demokrazia paritarioa izateko eskubideaz* Probintziako Etxean, Sevillan, *Clara Campoamor foroko* lehendakari gisa , 2006ko apirilaren 4an.

* *Saber pactar: las coaliciones posibles/Hitzartzen jakitea:egin daitezkeen koalizioak* Sevillako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean 2016ko otsailaren 4an .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Aldazabal

**Simon Aldazabal Azpiri** (Markina-Xemein, 1918ko irailaren 25a - 1999) bizkaitar atleta, krosean aritzen zena.

## Ibilbidea 
Club Deportivo de Eibar taldearekin aritu zen 1940. eta 1950. hamarkadetan eta emaitza aipagarrak lortu zituen kros lasterketatan. Aipagarrienak Elgoibarko Juan Muguerza Krosa hiru aldiz jarraian irabazi izana.

Simon Aldazabal memoriala jokatzen da urtero. Arraterako igoera izaten da, 5'4 kilometroko luzera eta 400 metrotako desnibela duena.

## Palmaresa 
* Juan Muguerza Nazioarteko Krosa (3): 1947, 1948, 1949
* Gipuzkoako Kros Txapelketa (1): 1950

## Markak 
* Maratoi erdian: 1:05:28
* Maratoian: 2:23:33

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosario Torres

**Rosario Torres Ruiz** (Antequera, Malaga, 1959), Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren malagar politikaria  da, eta 2019ra arte Andaluziako Juntako Herritarren Partaidetzako eta Boluntariotzako zuzendari nagusia izan zen. Andaluziako sozialisten presidentea (2010-2012) eta Andaluziako Juntako Kultura sailburua (2004-2010) izan zen. 

## Biografia 
Irakasle-ikasketak egin zituen eta militante sozialista izan zen 1983tik, eta bere jaioterrian hasi zuen karrera politikoa. *El pais* egunkarian iritziak eman ditu.

## Politikari ibilbidea 
Antekeran hartu zuen lehen kargu instituzionala, Antequerako Udaleko zinegotzi hautatu zutelako 1987tik 1996ra, eta berriz ere 2011tik 2015era. 

1991tik 1995era Malagako Diputazioko probintziako diputatua izan zen. 1996. urtetik 2004. urtera bitartean, Andaluziako Juntaren Kultura Ordezkaria izan zen Malagan. 2004tik 2015era Andaluziako Parlamentuan parlamentari izan zen Malagako hauteskunde-barrutian.

Andaluziako sozialisten presidentea (2010-2012) eta Andaluziako Juntako Kultura sailburua (2004-2010) izan zen.

### Andaluziako ERE kasuak 
Rosario Torres Ruiz Andaluziako ERE kasuko «fondos de reptiles» izenekoekin lotu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shohreh Aghdashloo

**Shohreh Aghdashloo** (, jaiotzez **Shohreh Vaziri-Tabar** شهره وزیری‌, Teheran, 1952ko maiatzaren 11) Irango zinema eta antzerki aktorea da. 

1976an egin zuen debuta zineman, Mohammad Reza Aslaniren *Shatranje bad* filmarekin. 1979an bere herrialdea utzi zuen arrazoi politikoengatik eta Londresera joan zen bizitzera. Han zientzia politikoak ikasi zituen. 1987an Los Angelesera joan zen bizitzera, non, bigarren mailako hainbat rol eta antzerki-agerraldiaren ostean, 2003an *House of Sand and Fog* filmarekin aurrerapausoa eman zuen. 2009an, Emmy bat jaso zuen *House of Saddam* (2008) telesailean egindako lanagatik. 2013an bere memoriak argitaratu zituen.

## Kanpo estekak
Petronila Guerrero

**Petronila Guerrero Rosado** (Conil de la Frontera, Cádiz, 1953) cadiztar politikaria da. 

## Politikari ibilbidea 
1976an sartu zen PSOEn eta UGTn. Huelvako Diputazioko lehendakaria izan zen 2007tik 2011ra, eta Aljaraqueko (Huelva) PSOEko presidentea. 2007ko irailean, Juan Ramón Jiménez Fundazioko presidente hautatu zuten hurrengo lau urteetarako. 1994tik 2008ra, diputatu autonomikoa izan zen. Andaluziako Parlamentuko Mahaiko bigarren presidenteordea ere izan zen, Huelvako Udaleko zinegotzia, Aljaraqueko Udaleko lehendakariordea eta zinegotzia, Andaluziako PSOEko Batzorde Betearazle Erregionaleko komunikazio-idazkaria, Huelvako PSOEko Batzorde Probintzialeko Antolaketa eta Administrazioko idazkaria eta PSOEko idazkari nagusia. Senataria izan da Huelvatik.

PSOEko hautagaia izan zen Huelvan 2011ko maiatzaren 22ko udal-hauteskundeetarako, eta Senaturako hautagaia izan zen 2011ko azaroaren 20ko hauteskundeetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leccinum variicolor

***Leccinum variicolor*** *Boletaceae* familiako onddoa da. Usain nabarigaitza dauka eta zapore suabea. Egosten denean, testura desatsegina hartzen du, baina arrautza-irinetan pasatuta eta zartaginean segundo batzuk frijituta, gozo-gozoa da.

Sinonimoak: *Krombholziella oxydabilis*, *Boletus oxydabilis*, *Leccinum oxydabile*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 (12) cm bitarteko diametrokoa, ganbila, arre ilun kolorekoa, irregularki koloreztatua, gune argi eta ilunekin. Belusdun azala.

**Tutuak:** Finak, zurixkak, nahiko luzeak karpoforoaren dimentsioei dagokienez, 

**Poroak:** Txikiak, biribilak, tutuak bezala zurixkak, baina arrez zikintzen dira.

**Hanka:** 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa, oinarrirantz pixka bat loditua, lerro bertikaletan dauden pikortatze grisaxka edo beltzaxkez estalita izaten du. Oinaren oinarria beti berde esmeralda kolorekoz edo urdin-berdexkaz zikinduta.

**Haragia:**  Nahiko biguna kapelan, oinekoa gogorra, zurixka eta ez da kolorez aldatzen hainbat ordutan, gero arrosa zurbil kolorekoa bihurtzen da eta azkenik gris kolorekoa.

**Etimologia:** *Leccinum* hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Jangarri nahiko ona.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus leucophaeus* delakoarekin nahas daiteke, honek kolore argiagoa du eta oinaren oinarria inoiz ez da urdinez zikintzen. *Leccinum carpini* espeziearekin ere bai, honek, lehenik, okela zurixka du, eta gero, beltzaxka.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean, urkien (*Betula pendula*) basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Svalbard, Europa, Errusia eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sant Climent eliza (Taüll)

**Sant Climent eliza** Taüll herrian dago, La Vall de Boí haranean (Lleida, Katalunia).

2000. urtean Gizateriaren Ondare izendatu zuten, La Vall de Boíko beste eliza erromanikoekin batera.

## Historia 
Eliza 1123ko abenduaren 10ean kontsakratu zuten. Hori dio zutabe batean topatu zen idatzi batek.

## Ezaugarriak 
Basilika oina dauka eta hiru nabe. Hauek hiru zutabe zilindrikorekin banatuta daude. Zutabeek ez dute kapitelik. Horren ordez, abakoak dituzte.

Absidea dauka eta alboetan bi absidiolo. Hegoaldean 6 solairuko dorre bat dauka, XII. mendean eraiki ziren Italiako dorreen itxurakoa. Laugarren solairuan kanpai bat dago.

Hormetako harriak landu gabe daude, eta ez dute leihorik. Hiru ate ditu.

Kanpoko dekorazioa lonbardiarra da, batez ere absidean. Jatorrian eliza margotuta zegoen kanpotik eta barrutik.

Barruan fresko batzuk gorde dira, nahiz eta gaur egun Kataluniako Arte Museo Nazionalean dauden. Absidean erreplika bat marraztu zen, Pantokratorrarena eta Tetramorfoarena.
Fitxategi:Planta Sant Climent de Taüll.svg|Elizaren oina
Fitxategi:Taüll Sant Climent 4807.JPG|Absideko apaingarri lonbardiarrak
Fitxategi:Iglesia de Sant Climent de Taüll.jpg|Dorrea, absidioloa eta absidea
Fitxategi:Meister aus Tahull 001.jpg|Absideko marrazkiak: Pantokratorra eta Tetramorfoa
Fitxategi:Paintings of Sant Climent in Taull- MNAC (2).jpg|Kontsakrazioa adierazten duen marrazkia

## Ikus, gainera 
* La Vall de Boíko eliza erromanikoak

## Kanpo estekak 
* https://www.centreromanic.com/
Elena Larrauri

**Elena Larrauri Pijoan** legelaria da eta irakasle katedraduna Zuzenbide Penalez eta Kriminologiaz Pompeu Fabra Unibertsitatean (Bartzelona). Euskal Herriko Unibertsitateak honoris causa doktore izendatu zuen 2022ko uztailaren 13an.

## Ikasketak 
Zuzenbideko ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitatean (1982), eta, ondoren, doktoretza egin zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (1982 - 1986).

Fulbright-la Caixa beka batekin Kaliforniako Santa Barbarako Unibertsitatean ikasi zuen. Halaber, Alexander von Humboldt beka batekin Frankfurteko Unibertsitatean ikerketa-egonaldi bat egin zuen, eta "Visiting Fellow" izan zen Oxfordeko Unibertsitateko *All Souls College* fakultatean (2013-2014). 2007 eta 2010 urteen artean. Irakasle bisitaria ere izan zen Espainiako eta atzerriko zenbait unibertsitatetan, besteak beste, Oxfordeko Unibertsitateko All Souls College (Ingalaterra, 2013-2014) eta Hanburgoko Unibertsitateko Kriminologia Institutua (Alemania, 1993-1994). Hainbat ikerketa-egonaldi egin ditu, hala nola Berkeleyko Unibertsitateko Centre for the Study of Law & Society (Kalifornia, 2015), New Yorkeko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean (EE). AEB, 1997-1998); Osloko Kriminologia Institutuan (Norvegia, 1996); eta Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearreko Zuzenbide Fakultatean (Israel, 1988). Pompeu Fabra Unibertsitateko Kriminologiako eta Sistema Penaleko Ikerketa Taldearen sortzailea da. 

2017tik EniriC Bikaintasun Sareko ikertzaile nagusia da.
* 2007: Rafael Salillas Saria (Sociedad Española de Investigación Criminológica).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elena Larrauri Pompeu Fabra Unibertsitatea
* Elena Larrauri Curriculum Pompeu Fabra Unibertsitatea
* ORCID Elena Larrauri
* Elena Larrauri - Google Scholar
* Elena Larrauri - academia.edu
Euskal arrosario

thumb|Lepoko bitxi moduko euskal arrosarioa
**Euskal arrosarioa** otoitza egiteko erabiltzen den bihi-sorta katolikoa (arrosarioa) da, Euskal Herrian hedatua. Egurrezkoa edo metalezkoa izan daiteke eta 4 zentimetro inguruko zulo bat dauka erdian hatza sartzeko. Goialdean gurutze bat du, Gure Aita otoitza sinbolizatzen duena, eta zirkunferentziaren inguruan hamar esfera txiki ditu, Agur Maria sinbolizatzen dutenak. Askotan lauburu batekin eta *Ongia ene gogoa* leloarekin apainduta dago.

Euskal arrosarioa bihi-sorta ohikoa baino txikiagoa da eta erraz ezkuta daiteke arroparen azpian. Lepoan eraman daiteke kate batean.

Fitxategi:Utilisation_du_chapelet_basque_1de3.jpg
Fitxategi:Utilisation_du_chapelet_basque_2de3.jpg
Fitxategi:Utilisation_du_chapelet_basque_3de3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoa (globala)

thumb|400x400px|Gorriz, Hegoaren parte diren herrialdeak.
**Hegoa** ikerketa postkolonial eta transnazionaletan erabiltzen den terminoa da, eta hirugarren munduaz nahiz garapen bidean dauden herrialdeez ari da. Herrialde aberatsetako (iparraldekoak) eskualde pobreenak ere bildu ditzake (oro har, hegoaldean). *Hegoa* terminoak garatze bidean dagoen herrialde kontzeptua zabaltzen du. Normalean, kolonialismoaren, neokolonialismoak eragindako herrialdeak dira; baita egitura sozial eta ekonomikoari dagokionez, ezberdinkeriak ageri dituztenak ere bizi-mailan, bizi-itxaropenean edo baliabideen eskuratze mailan.

## Terminoaren jatorria 
Carl Oglesbyk erabili zuen lehen aldiz termino hori, 1969an, *Commonweal* aldizkari katolikoan, Vietnamgo gerrari buruzko zenbaki berezi batean. 

Hitzak protagonismoa irabazi zuen XX. mendearen bigarren erdian, eta XXI. mendearen hasieran hedatuz joan zen.

## Terminoaren erabilerak 
Iparra eta Hegoa ez dira izen geografiko soilak, ekonomikoak eta geopolitikoak baizik. Iparrak historikoki nagusi izan diren nazioei zein kolonizatuta baina oparoak diren hegoaldeko elite agintedunei egiten die erreferentzia. Hegoak, aldiz, herrialde aberatsetan esplotatutako gutxiengo etnikoak, emakumeak eta historikoki kolonizatutako edo «pobreak» diren herrialdeak biltzen ditu.

Hegoa "neurri batean sortu zen laguntzeko Hego hemisferioko herrialdeei gai politiko, ekonomiko, sozial, ingurumeneko, kultural eta teknikoetan lankidetzan aritzeko". Hegoa-Hegoa arteko lankidetzan, termino politiko eta ekonomikoa da, eta epe luzera munduko ekonomia-aldaketak lortzeko helburua adierazten du, mundu sisteman egoera ahulean daudenen artean elkartasun handiagoa eraginez. Subiranotasun nazionala, burujabetza nazionala, independentzia, berdintasuna, baldintzarik eza, barne-arazoetan ez sartzea eta elkarrekiko onura bezalako printzipioek arautzen dute. 

Hegoako liderrak asertiboago bihurtu ziren 1990eko eta 2000ko hamarkadetan, eta Hegoa-Hegoa lankidetza handitu egin da Iparra  globaleko politika- eta ekonomia-eremuari aurre egiteko. Lankidetza hori kontzeptu politiko eta ekonomiko herrikoia bihurtu da, manufaktura-jardueraren eta Iparraldetik Hegoako ekoizpenaren migrazio geografikoen eta zenbait estatutako ekintza diplomatikoaren ondorioz, hala nola Txina.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
*  [Bideoa, 2022] *COP 27 | Von der Leyen pide solidaridad con el "Sur Global"*
*  [Bideoa, 2022] *¿Debe el Norte global pagar las reparaciones climáticas al Sur?*
Darerka Irlandakoa

**Santa Darerka** edo **Darerka Irlandakoa** () Patrizio Irlandakoaren arreba izan zen. Hamabost seme izan zituela uste da, eta horietatik hamar apezpiku bihurtu ziren Irlandan. Valentia uhartearen zaindaritzat hartzen zaio. Santa Darerka eguna martxoaren 22an ospatzen da

Bi aldiz ezkondu zen. Lehen senarra Restituto zen. Hainbat seme izan zituzten: San Sechnall (Sekundino; santu-eguna: azaroaren 27a), San Nektan (ekainaren 17a), San Auxilio (data aldakorra martirologia ezberdinetan), San Diarmaid (apirilaren 24a), baita Dabonna, Mogornon, Drioc, Luguat eta Coemed Maccu Baird. Beste lau seme Irlandako idazleek esleitu zizkioten. Horrez gain, bi alaba izan zituen: Santa Eiche eta Santa Lalloc.

Lehen senarraren heriotzaren ondoren Chonasekin ezkondu zen. Both-chonais eliza sortu zuen azken horrek.

Kondairaren arabera, Bredach bisitatzean San Patriziok Aengus mac Ailill ordenatu zuen. Horren ondoren, hiru diakono topatu zituen, haren arrebaren semeak: San Reat (santu-eguna: martxoaren 3a), San Nenn (apirilaren 25a) eta San Aedh (abuztuaren 31a).

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2019ko Nafarroako Itzulia

**2019ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko LVIII. ekitaldia izan zen. Bost etapatan banatua, Lizarran hasi eta bukatu zen. Ekitaldi honen babesle nagusiak Laboral Kutxa eta Nafarroako Gobernua izan ziren.

## Taldeak 
* Lizarte 
* Gomur-Cantabria infinita 
* Grupo Deportivo Supermercados Froiz
* Goierriko TB-Laboral Kutxa
* Caja Rural 
* Eibar Energía Hiria-Debabarrena
* Grupo Eulen
* Eiser Hirumet
* Telco,m
* Team Compak
* Aiarabide Trek Electroalavesa
* Cafés Baqué 
* Escribano Sports Team
* Vigo-Rias Baixas
* Valverde Team
* AVC Aix-en-Provence 
* AV Villas Auteco 
* Dare Bikes Development 
* Delio Gallina Colosio Eurofeed 
* Kometa Cycling Team 
* Lotto Soudal 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faxista Txikien Erakundea

thumb|*Kroxka* aldizkaria
**Faxista Txikien Erakundea** () Errusiako Alderdi Faxistaren umeentzako erakundea izan zen. 1934ko maiatzaren 10ean sortua izan zen Harbinen. «Jainkoarengan sinesten duten, Errusia maite duten, lana errespetatzen duten neska-mutil errusiarrek» bertan sartzeko eskubidea izan zuten (3 eta 10 urte bitarteko neska-mutil emigrante errusiarrak ziren). «Faxista Txikien Gutunaren» arabera jokatu zuen. Erakundearen xedeak «ume errusiarrak kaletik eta desnazionalizazioaren kolpetik salbatzea» izan zen.

Faxista txikien sei aginduak:

# Faxista txikiak Jainkoarengan sinesten du;
# Faxista txikiak Errusia maite du;
# Faxista txikiak gurasoak errespetatzen ditu;
# Faxista txikiak lana errespetatzen du;
# Behera komunistak;
# Aintza Errusiari!.

Faxista txikien uniformea ​​honako hauek osatzen zuten:

* mutilentzat: alkandora beltza, gerrikoa eta galtza beltzak;
* neskentzat: alkandora zuria eta pitxi soineko beltza. 1938ko Santa Olga jaietarako *Kroxka* aldizkarian argitaratutako faxista txikien araudiak:

* faxista txikiak ez da luzaroan ohean egoten, baizik eta berehala jaikitzen da;
* beste inork baino garbiago garbitzen du bere burua, eta hortzak garbitzen ditu egunero;
* inoiz ez da bihurri izaten, eta guraso guztiek faxista txikia eredu gisa jar diezaiekete haien seme-alabei;
* ez du inoiz juduekin jolasten, ez die ezer hartzen eta ez du haiekin hitz egiten;
* faxista txikiek ez dira inoiz elkarren artean liskarrik egiten eta ilunabarra baino lehen berriro adiskidetzen dira beti;
* gogoan dute uniformeak faxista txikiak direlako ematen zietela;
* uniformea ​​gordetzen dute eta harrotasunez janzten dute, handiek bezala.

## Buruzagiak 
* Zoia Bulytxeva
* Natalia Pats-Pomarnetskaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Nafarroako Itzulia

**2018ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko LVII. ekitaldia izan zen. Bost etapatan banatua, Tuteran hasi eta Otsagabian bukatu zen.

## Taldeak  
* Ampo-Goierriko T.B.
* Cafés Baqué 
* Debabarrena
* Eiser Hirumet
* Grupo Eulen
* Compak
* Super Froiz
* Gomur
* Porlatec
* Aiarabike
* Electro Hiper
* Escribano
* Hostal Latorre
* Bicicletas Rodríguez Extremadura
* Caja Rural 
* Telco,m
* Lizarte
* AVC Aix-en-Provence 
* La Pomme de Marseille 
* Team Colpack 
* Lotto Soudal 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorka Campo

**Gorka Campo Lotza** (Leioa, Bizkaia, 2000ko maiatzaren 27a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. 2019an bere jaioterriko Leioaren harrobitik heldu zen Athleticera Baskonian jokatzeko. 2023an 2.federaziorako igoera lortu zuen Barakaldorekin. 2025ean Zamudiorekin 3.federaziorako igoera lortu zuen, bere kontratua berrituz.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Tonalitate erlatibo

Musikan, tonalitate maior baten **tonalitate erlatibo** minor edo, alderantziz, tonalitate minor baten **tonalitate erlatibo** maiorra armadura bera baina tonika desberdina duen tonalitatea da. Adibidez, fa maior eta re minor tonalitateek si bemol bat dute armaduran, si notaren posizioan; gauzak horrela re minorra fa maiorraren tonalitate erlatibo minorra dela esaten da. Tonalitate maior bateko erlatibo minorraren nota tonikoa beti da maiorraren tonika baino hirudun bat baxuagoa.

Hona hemen, tonalitate erlatibo maior eta minorretako bikoteen zerrenda osoa, bostunen zirkuluari jarraituz:

## Kanpo estekak
Milton Caniff

**Milton Arthur Paul Caniff** (Hillsboro, Ohio, 1907ko otsailaren 28a - New York, 1988ko apirilaren 3a) estatubatuar komikigilea izan zen.

Ohioko Estatu Unibertsitatean lizentziatu ondoren, *Columbus Dispatch* egunkarian hasi zen lanean. 1932an New Yorkera joan zen Associated Pressen marrazkilari gisa lan egitera.

1934an *Terry and the Pirates* komikia sortu zuen. Abentura istorio hau Ekialde misteriotsuan gertatzen zen. Beste komiki garrantzitsu baten sortzailea izan zen, *Steve Canyon*, Koreako gerran parte hartu zuen hegazkin pilotu bati buruzkoa.

== Bibliografía ===
* Caniff, Milton Arthur (1975). Enter the Dragon Lady: From the 1936 classic newspaper adventure strip (The Golden age of the comics). Escondido, California: Nostalgia Press. ASIN B0006CUOBW.
* Caniff, Milton Arthur (2007). The Complete Terry And The Pirates. San Diego, California: IDW (Idea and Design Works). .
Marc Ellis

**Marc Christopher Gwynne Ellis** (Wellington, 1971ko urriaren 8a) zeelandaberritar errugbilari ohia da, hegaleko postuan aritzen zena. 1993-1995 bitartean, 8 partida jokatu zituen Zeelanda Berriko selekzioarekin, eta Hegoafrikako Errugbi Kopan parte hartu zuen. 1995eko denboraldiaren amaieran, hamahiruko errugbira aldatu zen, eta hamabostekora itzuli 1998an.

## Palmaresa 
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* 8 test-partida, 1993-1995 bitartean
* 55 puntu (11 entsegu)
* Munduko Errugbi Kopa 
** finalista: 1995

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Hathaway

**Henry Hathaway** (Sacramento, 1898ko martxoaren 13a - Hollywood, 1985eko otsailaren 11) estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen.

Ama Belgikako familia aristokratiko baten ondorengoa zen. Henryk Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen.

1925ean zuzendari laguntzaile gisa hasi zen zinema mutuan, eta 1932an lehen filma zuzendu zuen. Randolph Scott, John Wayne eta Gary Cooper protagonista dituzten westernen zuzendaritzan espezializatu zen.

## Filmografia 
* *The Ten Commandments* (Cecil B. DeMilleren laguntzailea – kredituetan agertu barik) (1923)
* *Ben-Hur: A Tale of the Christ* (B. Reeves Easonen laguntzailea – kredituetan agertu barik, 1925) 
* *The Rough Riders* (zuzendari laguntzailea, 1927)
* *Heritage of the Desert* (1932)
* *Wild Horse Mesa* (1932)
* *The Thundering Herd* (1933)
* *Under the Tonto Rim* (1933)
* *Sunset Pass* (1933)
* *Man of the Forest* (1933)
* *To the Last Man* (1933)
* *The Witching Hour* (1934)
* *The Last Round-Up* (1934)
* *Now and Forever*  (1934)
* *The Lives of a Bengal Lancer* (1935)
* *Peter Ibbetson* (1935)
* *The Trail of the Lonesome Pine* (1936)
* *Souls at Sea* (1937)
* *Spawn of the North* (1938)
* *The Real Glory* (1939)
* *Johnny Apollo* (1940)
* *Brigham Young* (1940)
* *The Shepherd of the Hills* (1941)
* *Sundown* (1941)
* *Ten Gentlemen from West Point* (1942)
* *China Girl* (1942)
* *Wing and a Prayer* (1944)
* *The House on 92nd Street* (1945)
* *The Dark Corner* (1946)
* *Kiss of Death* (1947)
* *13 Rue Madeleine* (1947)
* *Call Northside 777* (1948)
* *Down to the Sea in Ships* (1949)
* *The Black Rose* (1950)
* *The Desert Fox: The Story of Rommel* (1951)
* *Fourteen Hours* (1951)
* *Rawhide*  (1951)
* *Diplomatic Courier* (1952)
* ''O. Henry's Full House* (1952)
* *Niagara* (1953)
* *Garden of Evil* (1954)
* *Prince Valiant* (1954)
* *The Bottom of the Bottle* (1956)
* *23 Paces to Baker Street* (1956)
* *Legend of the Lost* (zuzendari eta ekoizlea – 1957)
* *From Hell to Texas* (1958)
* *Woman Obsessed*  (1959)
* *Seven Thieves* (1960)
* *North to Alaska* (zuzendari eta ekoizlea) (1960)
* *How the West Was Won* ("The Rivers", "The Plains", eta "The Outlaws" atalak, 1962)  
* *Circus World* (1964)
**The Sons of Katie Elder* (1965)
* *Nevada Smith* (zuzendari eta ekoizlea, 1966)
* *The Last Safari* (1967)
* *5 Card Stud* (1968)
* *True Grit* (1969)
* *Airport* (neguko kanpoko eszenak, 1970)
* *Raid on Rommel* (1971)
* *Shoot Out* (1971)
* *Hangup'' (1974)

## Kanpo estekak
David Movilla

**Luis David Movilla Madrid** edota futbolean ezagunagoa **David Movilla** moduan (Barakaldo, Bizkaia, 1980ko otsailaren 9a) euskal herritar futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
* Arenas (2002-2006)
* Leioa (2006-2015)
* Barakaldo (2015-2017)
* Zamora (2018-2021)
* Real Union (2022-2023)

## Kanpo estekak
Imanol De la Sota

**Imanol De la Sota Aberasturi** (Santurtzi, Bizkaia, 1975eko apirilaren 2a) euskal herritar futbol entrenatzailea da.
 
## Kirol ibilbidea 
* Cultural Durango (2013-2015)
* Athletic Gazteak (2015-2016)
* Baskonia 2.entrenatzailea (2016-2017)
* Eibar Gazteak (2017-2019)
* Athletic Gazteak (2019-2021)
* Bilbao Athletic (2021)
* Barakaldo (2022-Egun)

## Kanpo estekak
Lentinellus ursinus

***Lentinellus ursinus*** *Auriscalpiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Zapore minegia eta mikatzegia ditu.

Sinonimoak: *Agaricus pelliculosus*, *Lentinus ursinus*, *Lentinus pelliculosus*, *Hemicybe ursina*, *Pocillaria ursina*, *Pocillaria pelliculosa*, *Panellus ursinus*, *Lentinus anastomosans*, *Lentinus vulpinus f. ursinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, zirkuluerdi formakoa edo espatula formakoa, Arre-herdoil kolorekoa edo arre-gorrixka kolorekoa, ertzean argiagoa, lobulatua; belus itxurako tomentu nabarmen batez estalita izaten du gainazala, ertza izan ezik.

**Orriak:** Zabalak, hasieran zurixkak, gero arrexka kolorekoak, ertzean koskak izaten dituzte.

**Hanka:** Ez du.

**Haragia:** Zurbila, usain mina du eta zaporea oso mina.

**Etimologia:** *Lentinus* terminoa latinetik dator, "lentus" hitzetik, eta zaila, elastikoa, esan nahi du, kapelaren haragiari erreferentzia eginez, zuntzuna eta larrukara.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lentinellus castoreus* delakoarekin, hau handiagoa da (4 - 12 cm) eta koniferoetan ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean hostozabalen egurretan, batez ere pagoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Brasil, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak