María Fasce

**María Fasce** (Buenos Aires, Argentina, 1969) idazle, itzultzaile eta editorea da. 2002 urtetik Espainian bizi da.

## Bizitza 
Letretan lizentziatu zen Salvadorreko Unibertsitatean eta Saboiako Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Besteak beste, Proust eta Patrick Modiano idazleen lanak itzuli ditu. 

2020 urteko urtarriletik Alfaguara, Lumen eta Reservoir Books argitaletxeen zuzendari literarioa da Penguin Random House izeneko talde editorialean, eta 2013 urtetik Alfaguara eta Taurus argitaletxeko zuzendari editoriala izan da. Aurretik, Alfaguarako editore exekutiboa (2008-2013), Norma argitaletxeko zuzendaria (2008), Edhasa argitaletxeko editorea (2004-2005), Grupo Santillana argitaletxekoa (1998-2002), Planeta argitaletxekoa (1996-1998) eta Emecé Editores argitaletxekoa (1995-1996) izan zen.

Editore lanean, hainbat idazle garaikideren lanak biltzen ditu: Lucia Berlin, John Banville, Pierre Lemaitre, Joyce Carol Oates, Rodrigo Rey Rosa, Joël Dicker, David Foenkinos, Luca D'Andrea, Franz-Olivier Giesbert, Agnès-Martin Lugand, Tony Judt eta Fréderic Martée. Fascek bere hastapenen berri eman zuen: "24 urterekin heldu nintzen nintzen hara [Editorial Planetara]. Planeta Sarirako nire irakurketa txostenek Willie Schavelzon-i deigarri egin zitzaizkion, eta kontratatu egin ninduen. Inork editatu nahi ez zituen liburuak editatzen hasi nintzen: sukaldaritza eta kirolak, kioskoetan saltzeko poesia antologiak ere bai, eta Juan Jose Saer editatzen bukatu nuen Seix Barral Argitaletxean. Planeta eskola zoragarria izan zen, eta haiek kontrako norabidean zihoazen arren, edozein liburu mota maitasun eta xehetasun berarekin zaindu behar zeln uste sendoa indartu zidan".

Bere lehen lana Abelardo Castillori (Emecé Editores, 1998) egindako elkarrizketa liburua izan zen, *El oficio de mentir*, non egileak eta elkarrizketatuak Jorge Luis Borges, Roberto Arlt, Julio Cortázar eta Leopoldo Marechal idazle argentinarrei buruz duten ikuspegia islatzen duten. 

Idazleak elkarrizketa horietan izandako esperientzia kontatu zuen: "Orduan ulertu nuen gizon horrentzat liburuak, egileak eta pertsonaiak beste edozein pertsona baino biziago eta errealago zeudela, Sylvia emaztea eta katua izan ezik. Hiru urtez irakurri eta entzun nuen eta elkarrizketa eternal hori elkarrizketa liburu bihurtu zen." 

Une horretatik aurrera Fascek ipuinak eta eleberriak tartekatzen hasi zen. Idazleak bere zaletasuna azaldu zuen: "Ez dakit horixe [ipuina] den gehien idaztea gustatzen zaidana, baina bai zailena dela, nolabait nobela batek momentu txarrak edo ez hain interesgarriak jasan ditzakeelako, baina ipuin batek ez. Ipuinean dena ona izan behar da, eserialdi batean amaitu nahi izan behar duzu eta marka bat utzi behar dizu. Eleberria lagun duzu: zurekin egiten du bidaia."

*La felicidad de las mujeres* (Planeta argitaletxea, 2000) lanean, María Fascek hamabi kontakizun bildu zituen, eta kontakizun horietan bere lanean behin eta berriz agertzen ziren zenbait elementu, hala nola emakumeen sexualitatea, ama-seme-alaben arteko harremanak edo bikote-harremanak. Lanak 1999 urtean Argentinako Arteen Funts Nazionalaren Saria jaso zuen. Bere La señorita *Julia* ipuina, *La felicidad de las mujeres* liburuan sartua, Ana María Matute Sariaren finalista izan zen 1998 urtean. Protagonisten emetasunari buruz hauxe esan zuenFascek:"Emakume bat naizenez, gizonen gaineko begirada femeninoa da. Zergatik emakumeei buruz? Emakumeei buruzko ipuinak baino gehiago maitasun ipuinak dira. Liburuak 'Felicidad' izenburu soila izan zezakeen. Eta nola gorde zorion hori. Niri eguneroko tragediak interesatzen zaizkit. Badago atentzioa ematen didan zerbait, eta horri buruz idazten dut, ulertzeko. Edonori gerta dakizkioke horrelako gauzak. Oso zaila da norbaitek bere buruaz beste egitea, gose delako edo dirurik ez duelako. Abandonatua den pertsona batek sentitzen duen minak suizidioa eragin dezake. Literaturak, azken buruan, horretaz arduratu behar du; beste batzuek arduratu daitezela goseaz edo pobreziaz. Kezkatzen eta obsesionatzen nauena kontatzea da dudan konpromiso bakarra".Lehenengo eleberrian, *La verdad según Virginia* (Editorial Planeta, 2004) izenekoan, Fascek Virginiaren istorioa kontatu zuen, senar eta semearekin batera Buenos Airesen bizi zen editore batena, 2001ean aspaldiko maitea etxean jasotzen zuena. Desira, ezkontza-sekretuak, desleialtasuna, eta protagonistaren iraganerako itzulera emozionalaren deserosotasuna uztartu zituen liburuan. Virginia, idazlearen hitzetan, "segurtasun bako emakumea da, inozoa gauza askotan, asegabea, emakume asko bezalakoa. Ni bezala zati txiki batean, edo ez hainbeste; tira, protagonista baino pixka bat hobea izatea espero dut. Bai pelikuletan bai liburuetan gustatzen zait irakurleak beti pertsonaiek baino pixka bat gehiago jakitea, egoera ikusten egotea, konturatuz Santiago ez dela berak ikusten duen bezalakoa, ezta urrunetik ere, eta senarra ere ez dela hain ergela. Virginiak uste du bera dela sekretu bat duen bakarra, baina denek ezkutatzen dute zerbait".*La Vérité selon Virginia* frantsesez argitaratu zuen hasieran Reditions Gallimardek.

Bere hurrengo lana beste ipuin liburu bat izan zen, *A nadie le gusta la soledad* (Emecé Editores, 2007). Liburuak hamabi kontakizun labur bildu zituen, *Diario de una madre* barne, kutsu autobiografiko nabarmenekoa. Lan horri buruz, kritikak uste du "Fascek beste behin ere frogatzen duela bere pertsonaien aldarteen behatzaile eta itzultzaile handia dela; sakon aztertzen ditu ironia basatiz, baina fintasuna galdu barik"; "Musika sinple eta sofistikatu bat entzuten da Maria Fascen, standardak entzuleengan tradizio biziak zirenean, 50eko hamarkadan bertsionatutako standard bat bezala. Bariazioak, kafearen gai klasikoei buruzko inprobisazioak, bukgabe ugaritzen eta itxuraldatzen diren horietakoak: zoriona, bakardadea, tristura, ahanztura. Ahots gozo baina maskulino bat da, zalantza barik kontakizunen egilea."

*La naturaleza del amor* (Emecé Editores, 2008) lanean, nobelara itzuli zen Fasce. Saint-Nazairen Maison des Écrivains Étrangers et des Traducteurs delako bekari esker idatzi zuen lana, eta Ana izeneko editore gazte baten istorioa kontatu zuen lan horretan: Buenos Aires utzi eta Errumaniara, Europara joan zen, 2001 urteko krisi ekonomikoa , eta forma hartu ez zuen maitasun batek bultzatuta. Bartzelonan zegoela, beste bidaia bati ekin zion protagonistak. Chick lit generoarekin obraren antzekoak aipatu zituen kritikak: "Fasceren heroiak emakume mundutar, adimentsu eta ziklotimikoak dira, eta haien helburu nagusia buztinezko oinak dituzten printze urdinak bilatzea dela dirudi: *Cosmopolitan* aldizkariaren dark bertsio baten koordenatuekin eraikitako gizonak."

Bere *Dos extraños* (2012) lan argitaragabeak Buenos Aires Hiriko Gobernuaren Saria jaso zuen eta finalista geratu zen Nadal Sarian. 

*La mujer de isla negra* (Alianza Editorial, 2015) izan zen Maria Fasceren hurrengo lana, Amsterdamgo Writers in Residence programan idatzia. Maitasun nobela izan zen, sentsualitatez eta tentsioz betea. Gertakari eta pertsonaia errealetan oinarritu zuen, Fascek Pablo Neruda eta bere ingurua erakutsi zituen 1953 eta 1961 urteen artean, izen bereko Txileko Isla Negra herrian, idazle eta poeta txiletarrak bere herrialdean zituen hiru etxeetako bat bertan zegoen eta. Lan horri buruz, kritikak zera adierazi zuen: "Asmatu egiten du idazle eta editoreak istorioa Elisaren begiradatik berreraikitzen duenean, eta bere amarekin Pablo Neruda bizi zen etxe ospetsura iristen da. Egitura nabarmeneko lehen kapituluetan, eta beharbada tentsio handienekoetan, Elisaren pubertaroa esnatzen da, poeta unibertsalaren pixkanakako ezagutzak erdibitua"; "Idazkera soil baina sentsualitatez beteak subjektiboki eta taxuz itzultzen ditu Elisaren sentimen-inpresioak eta gogo-berezitasunak".Eleberri horien ondoren, María Fasce kontakizun-liburuetara itzuli zen *Un hombre bueno* (Editorial Algaida, 2016) liburuarekin, "Cortes de Cádiz" Kontakizunen Iberoamerikako XII. Saria jaso zuena, eta Buenos Aires Hiriko Gobernuaren Saria kontakizun-liburu argitaragabeari eman ziona. Liburuak hamalau ipuin labur bildu zituen, egileak aurretik ere aztertu zituen gaiei lotuak: maitasuna, desira eta bakardadea. 

2023 urtean *Las vidas de Elena* (Edhasa) kaleratu zuen, artearen eta desioaren botere konpontzailea arakatzen zuen maitasun istorioa. 2021 urteean Café Gijón sariaren finalista izan zen. Lan horretan, egileak "zerbait ikaragarria gertatu zitzaion eta berriro bizitzan sartu behar zuen norbaiten bilakaera aztertu nahi izan zuen". Nobela hori "etorkizuneko zorionak helmuga zituzten giza bilaketei buruzko liburua izan zen, horrek guztiak urruti eta ezinezkoa  ematen badu ere".

2024 urtean, *El final del bosque* lanak Café Gijón Saria jaso zuen, "zalantza bako gaitasun formala eta hegaldi estilistiko ukaezina zuen" lan bat. Idazlearen hitzetan, "oso eleberri zaila, intimista eta nobela beltzaren puntu bat duena" da; "Bere sorrera amesgaizto bat izan zen, non asaldatuta esnatu nintzen. Berehala, ametsetan ari nintzena idatzi nuen nire ohar-koadernoan: nire bi haurrideak eta ni basoko txabola batean, bertatik gizon bat lurrean etzanda ikusten dudala. Horixe izan zen nobelaren jatorria. Gogo biziz idazten hasi nintzen, eta baita txundituta ere, azkenean nobela beltz bat eskuartean nuela uste nuelako; izan ere, nire bilbe guztiak konpontzeko edo argitzeko zerbait dagoela pentsatuz eraikitzen baditut ere, inoiz ez dut genero nobelarik idatzi, eta inoiz ez dut krimen bat kontatu. Horrelaxe hasi nintzen hiru haurride hauen istorioa idazten *basoan*, baina, beti gertatzen den legez, batek idazten du eta bilbea eraikitzen doa, zelan egingo duen aurrera jakin barik, gauza batzuk idatzi bitartean deskubritzen dira eta. Horixe da dibertigarria". Nobela Siruela Edizioetan argitaratu zen 2025eko urtarrilean. Lan horretan honako hau nabarmendu zuen kritikak: "Nobela familiarra eta psikologikoa, giza izaera anbibalentearen ezagutza intimoa agerian uzten duena; liburua, era berean, maitasun istorioa da, literaturari, zientziari, pinturari eta argazkigintzari buruzko gogoeta zehatz eta arinekin uztartua."

Halaber, 2024 urtean, Letren Andaluziako Zentroak María Fasceri Malaga hiriko bere Literatur Egoitzetako bat eman zion, nobela berri baten proiekturako.

## Estiloa 
Idazle gisa, Ernest Hemingway, John Cheever, Lorrie Moore, Siri Hustvedt eta F. Scott Fitzgeralden eragina du bere estiloak. Bere narratibak"lurrazpiko istorio indartsua du, eta hartatik puntu txikiak azaleratzen dira: tontakeria bat kontatzen dela dirudi, garrantzitsuena azpian dagoelako". Kritikak bere estiloari egin dio erreferentzia: "Detaile minimoen behatzaile bikaina da, eta sentiberatasun berezia du gogo-aldarte aldaketa sotiletarako, eta halako umore ezkutu bat, garratz samarra; Hizkera fresko eta lagunartekoa erabiliz, egoerarik gatazkatsuenak kontatu arren, Fascek bere istorioak argitzen ditu --Becketten kontakizun onenetan edo Greyace Pal-en miniatura iraingarrietan, esaterako--, iraganeko maitasun-ordenak kontatzen dakien bonba batek bezala; eta Maria Maitasun nahasiak kontatzen ditu."Bere lana alemanera, frantsesera, nederlandera, ingelesera, portugesera eta errusierara itzulia izan da. 

## Lanak 
### Frantseserako itzulpenak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1999an, Argentinako Arteen Funts Nazionalaren Saria, *La felicidad de las mujeres* lanagatik
* 2012an, Buenos Aires Hiriko Gobernuaren Saria *Dos extraños* Nobela argitaragabearekin
* 2015ean, Iberoamerikako  "Cortes de Cádiz" kontakizun saria *Un hombre bueno* lanarekin
* 2015ean, Buenos Aires Hiriko Gobernuaren Saria, *Gizon on bat* kontakizun-liburu argitaragabearekin
* 2024an, Café Gijón saria, El final del bosque lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *María Fasce*: «Argitaratzaile baten amesgaiztorik handiena erratak dira», Javier Ors-en elkarrizketa, La Razón egunkarian, 2021-10-06
* *Irakurlea despistatzea ideala da*, Elkarrizketa Prentsan, 2017-09-10
* *10 galdera María Fasceri*, Loli Rosen elkarrizketa, Liburuen biltegia, 2017-08-29
* *María Fascerekin*: “Liburu bat amaitzen denean oso babesgabe sentitzen da”, Daniel Divinskyren elkarrizketa podcasta, WeToker-en, 2016
* *Maria Fasceri elkarrizketa*, Silvina Dell'Isolaren elkarrizketa, Rancho, 2.6.2015
* "*Irakurri nahi nukeen liburua idazten saiatzen naiz beti*", Maximo Sotoren elkarrizketa, in Eremua, 2008-03-19
* *María* Fascerekin elkarrizketa: "Eguneroko tragediak interesatzen zaizkit", Diego Gandararen elkarrizketa, Jornada Semanal, 18.2.2001