open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mantentze-unitate pneumatiko

thumb|150px|Mantentze-unitatearen ikurra.
thumb|150px|Mantentze-unitatearen ikur xehatua.
**Mantentze unitate pneumatikoak** instalazio pneumatikoetan airea egokitzeko erabiltzen diren unitateak dira. Aire konprimaturako iragazki, presio-erregulatzaile eta aire konprimaturako olioztagailuez osatuta daude.

Iragazkiak aireak dituen ez-purutasunak (hautsa, herdoila, partikula likidoak) kentzea du helburu instalazioko osagaien bizitza erabilgarria luzatzeko. Izan ere, ez-purutasunek higadurak sortzen dituzte gainazal irristagarrietan, pistoien zurtoinetan, junturetan, eta abar.

Presio-erregulatzaileak lan-presioa (presio sekundarioa) konstate mantentzea du helburu, sareko presioan (presio primarioa) egon daitezkeen presio-aldakuntzak alde batera utzita. Horretarako, presio primarioa sekundarioa baino handiagoa izan behar du beti.

Olioztagailuak instalazioko osagaiak olioztatzea du helburu, instalazioko pieza mugikorren higatze goiztiarra saihesteko eta herdoilaren aurka babesteko. Olioztagailuak, oro har, Venturi efektua du oinarri.

## Kanpo estekak
Funtzio sigmoide

eskuinera|300px
**Funtzio sigmoidea** zerbaiten bilakaera deskribatzen duen funtzioa da. Zenbait naturako prozesuk eta zenbait sistema konplexuren ikaste-kurbak denboran zeharreko progresioa deskribatzen dute, hasieran txikia eta denbora jakin bat igaro ondoren goi-mailaraino gerturatzen doana. Grafikak "S" itxura du nolabait. Gehienetan funtzio sigmoidea funtzio logistikoaren kasu partikularra da, eskuineko irudiak erakusten duena eta ondoko adierazpen matematikoa duena:

: 
P(t) =
\frac{1}{1 + e^{-t}}

## Ezaugarriak 
Oro har, funtzio sigmoidea aldagai errealeko funtzio erreal deribagarria da.

: 
y =
\frac{1}{1 + e^{-x}}

Bi asintota horizontal ditu:
: 
\lim_{x \to -\infty} \frac{1}{1 + e^{-x}}= 0

: 
\lim_{x \to +\infty} \frac{1}{1 + e^{-x}}= 1
.

Bere lehenengo deribatua ez-negatiboa da:
: 
y' =
\cfrac{dy}{dx} =
\frac{e^{-x}}{(1 + e^{-x})^2}

Funtzio sigmoideak deribatu bakuna du:

: 
y' = y(1-y) \;

Inflexio-puntu bat ere badu:
: 
x = 0 \;

## Adibideak 
Funtzio logistikoaz gain, badira beste funtzio sigmoide batzuk: arku tangentea, tangente hiperbolikoa, errore-funtzioa, Gompertzen funtzioa, funtzio logistiko orokortua eta f(x)=\tfrac {x}{\sqrt{1+x^2}} bezalako funtzio aljebraikoak.

## Kanpo estekak
Bergantzuko zentral hidroelektrikoa

**Bergantzuko zentral hidroelektrikoa** Arabako Bergantzu herrian dagoen indarretxea da. Arabako Elektrohidraulika Elkarteak () eraiki zuen 1897an. Zentralak Jugalez ibaitik hartzen du ura eta Urizaharretik Bergantzurako bidean (5 kilometro baino gutxiagotan) dagoen 200 bat metroko desnibelaz baliatzen da. Gaur egun ere badabil, baina automatizaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plazida Otaño

**Plazida Otaño Odriozola** (Zizurkil, 1867ko otsailaren 18a - Zizurkil, 1954ko otsailaren 18a) gipuzkoar bertsolaria izan zen, Joxe Bernardo Otañoren alaba, Adriana Otañoren ahizpa eta Pedro Mari Otañoren lehengusina. Emakume bertsolari aitzindarien artekoa da.  Ezagutzen den emakumeen lehen bat-bateko bertsoa berea da.

## Bizitza 
Zizurkilgo Errekalde baserrian jaioa, Joxe Bernardo Otaño eta Inazia Odriozolaren alaba zen. 1892an ezkondu zen Joxe Migel Zalduarekin eta Zizurkilgo Benta baserrian jarri ziren bizi izaten. Etorri handiko emakumea zen, erantzun azkarrak ematen trebea. Alaba bat izan zuten: Klara. 1950ean, Pedro Mari Otañori Zizurkilen egindako omenaldian parte hartu zuen. Hantxe abestu zuen lehendabiziko aldiz eremu publikoan, 84 urte zituela. 1954an hil zen Plazida Otaño. Egun, Zizurkilen dagoen Aiztondo bailarako liburutegiak bere izena darama.

## Bertsoak 
18 urte zituela, etxeko sukaldean, adinez aurrera zihoala esan omen zion aitari eta, ezkontzeko asmoa zuenez, dotea prestatzen joateko. Joxe Bernardo aitak bertso hau kantatu omen zion

Eta alaba Plazidak erantzun:

Behin, Txirrita Zizurkilera joan eta Plazida Otaño ikusi omen zuen
zelaian pagotxa ebakitzen ari zela. Bertso hau bota omen zion Txirritak:

Eta baita Plazidak erantzun ere:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eizagirre Kerejeta, Estitxu. Bidea urratu duten bertsoak. Argia, 2014. http://www.argia.eus/fitx/bestelakoak/bidea%20urratu%20duten%20bertsoak.pdf ]
* Emakume bertsolariak. Argia. http://www.argia.eus/emakume-bertsolariak ]
* Plazida Otaño. BDB Bertsolaritzaren datu-basea. http://bdb.bertsozale.eus/es/web/haitzondo/view/3865-plazida-otao ]
Aribeko zubi erromanikoa

**Aribeko zubi erromanikoa** Aezkoako Aribe udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Irati ibaia zeharkatuz.

## Deskribapena 
Nahiz eta jende askok erromatar zubia dela uste izan, ez da garai hartakoa, Erdi Arokoa baizik, erromaniko estilokoa. Erromatar izena agian toki hartan bertan aurretik beste zubi egon izanaren adierazpide izan daiteke. Zubia Garaiora doan errepidearen hasieran dago, eta gaur egun Aribe herriaren ikur nagusia da. Oinezkoek bakarrik erabil dezakete.

## Ezaugarriak 
Zubia 50 metro luze da, eta 3,20 metro zabal. Hiru arku ditu, eta zubi begien zabalera sei metrokoa da. XVIII. eta XIX. mendeetako gerretan eraso handiak pairatu zituen, eta 1795an ia suntsituta gelditu zen; 1823an, erdiko arkua suntsitu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aribe
* Irati

## Kanpo estekak
Antoñanako zentral hidroelektrikoa

**Antoñanako zentral hidroelektrikoa** Arabako Kanpezu udalerriko Antoñana herrian dagoen indarretxea da. Arabako Elektrohidraulika Elkarteak () eraiki zuen 1905ean Gasteizko argindarrez hornitzeko. Zentralak Izki eta Ega ibaietatik ura hartzen du energia elektrikoa ekoizteko. 2011n Barbo Renovables enpresak indarretxea erosi zuen eta eraberritze-lanei ekin zion. Lanok amaituta, 2015eko maiatzean jarri zuen abian berriro urtean 2.000.000 kwh-ko energia ekoitzi ahal duen zentrala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La central hidroeléctrica de Antoñana, de nuevo en marcha
Emailearen erretratua

[thumb|[Ugolino di Nerioren Lan honetan, 1335. urte ingurukoa, emailea beheko aldean ikus daiteke.]]
**Emailearen erretratua** edota **Botozko erretratua** da enkarguzko arte-lana edo erretratua non lana enkargatu eta ordaindu zuena edo haren familiako norbait bertan agertzen den. Askotan bi kontzeptu hauek nahastu eta identifikatu egiten dira baina haien artean badago alde txiki bat. Emailearen erretratuak bakarka enkargatutako lanak izaten dira eta emailea bertan agertzen da. Botozko erretratuak, aldiz, lan handiak izaten dira, erlijioko pertsona askorekin, batez ere enkargua egin duena pertsona ospetsua baldin bada; pertsona asko horien artean ordaintzen duena eta, batzutan, familia kideak agertzen dira.

## Historia 
Horrelako erretratuak Erdi Aroan eta Pizkundean ugariak izan ziren. Garai horietan emailea albo batean, lehen planoan agertzen zen, belaunikatuta, otoitz egiten. Batzutan emailea tamainu txikiz agertzen zen, perspektibaren legeak saihestuz. XV. mendetik aurrera ohikoago izan zen emailea eszenan integratuta jartzea.

## Helburuak 
Horrelako erretratuen enkargua, normalean, batetik ordaintzaileari eta bere familiari gogoraraztea zen eta, bestetik, haien heriotzaren ondoren beraien aldeko otoitzak eskatzeko. Ohikoena arte-lana elizari eman ondoren, horren truke, betirako, haien arimen aldeko mezak jasotzea izaten zen. Erlijiotik haratago, gizarte maila eta aberastasuna erakusteko modu bat zen.

## Galeria 

Irudi:Rogier van der Weyden - Bladelin Triptych - The Nativity.jpg|XV. mendeko Rogier van der Weyden margolariaren lan honetan emailea eszenan integratuta agertzen da.
Irudi:Giovanni di Paolo Crucifixion with donor Jacopo di Bartolomeo.jpg|Giovanni di Paoloren Gurutziltzatze honetan Jacopo di Bartolomeo emailea belaunikatuta agertzen da, buruan aurarik gabe. Izkinean haren ezkutua ikus daiteke baita ere.
Irudi:Glasmacherfamilie Familie Friedrich mit Kreuz 1596.jpg|Eberhard Cornelius margolariaren lan honetan familia oso bat ikus daiteke, Martin Friedrich gaztearena alegia. Gurutzez markatutako haurrak hilda zeuden ordurako.
Irudi:Hans Memling 037.jpg|Hans Memling. Haurrak belaunikatuta dagoen emailearei bere bedeinkapena ematen dio; emailearen ondoan san Antonio Abad dago, aurkezpena egiten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Fofanova

**Margarita Vasilievna Fofanova** (, 1883ko urriaren 2agreg./irailaren 20ajul. - 1976ko martxoaren 29a) militante boltxebikea izan zen.

## Biografia 
Militante boltxebikea izan zen gaztetatik, 1902. urtetik. 1903an lehen aldiz atxilotua izan zen. Perm, Arkhangelsk, Simferopol eta Ufa hirietan lan politikoa egiten ibilitakoa. Ogibidez, agronomian aditua zen. 1917an, Otsaileko iraultzaren ondoren, Petrogradeko Sobietaren diputatu izan zen. 1917ko Uztaileko Krisian, Leninen jada iheska zihoenean, Finlandiara ihes egin aurretik, bileraren bat Fofanovaren etxean egin zuen, ordutik Fofanova Leninen konfidantza osoko burkide izan zen.

Urriko Iraultzan, oso paper garrantzitsua izan zuen; 1917ko urrian, Lenin Finlandiatik Petrogradera itzuli zenean, Fofanovaren etxean gorde baitzen (egun horietan, Fofanovak Lenin informatua izan behar zuen, egunkariak ekarriz, Petrogradeko giroa sumatuz eta transmitituz, eta baita ere Leninen eta Komite Zentralaren arteko lotura lanak eginez). 1917ko urriaren 25ean, Sobietan II. Biltzarra hastera zihoala eta boltxebikeek Petrogradeko toki nagusiak jada hartu zituztela, Leninek, Smolni Institutura operazioak koordinatzera joan aurretik, bere azken oharra Fofanovari idatzi zion, hitz hauekin: “*Zuk nahi ez zenuen tokira joan naiz. Ilitx*”.

Urriko Iraultzaren ostean, Nekazaritzarako Herri-Komisariotzan egin zuen lan (beste postu batzuen artean, Armada Zuriak alde egin ostean, Krimeako nekazaritza berrindartzen). 1922an ekonomia departamenduan lanean ibili zen, 1934an erretiratu zen arte. Leninen biografia bat idatzi zuen. Leninen Ordenaren Saria eta Urriko Iraultzaren Ordenaren Saria irabazi zituen. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren XXV. Biltzar Nagusian ordezkari izan zen. 1976an hil zen.

## Erreferentziak
Cantinoren planisferioa

500px|thumb|Cantinoren planisferioa
**Cantinoren planisferioa**, baita **Cantinoren mapa** bezala ere ezaguna, jada XVI. mendea portugaldarrek ezagun zuten munduaren geografia irudikatzen duen mapamundi bat da. Noiz egin izanaren data ezezaguna da, egilea ere ezezaguna da, nahiz eta ziurrenik portugaldarra izan. Pedro Reinel portugaldar kartografoa proposatu izan da, hark sinatu zituen mapekin duen antzekotasuna dela eta. Ziurtatua dagoena, 1502an, Alberto Cantino, Ferrarako dukearen agenteak, Italiara eraman zuela da. Mapak honako idazkia du: ''Carta da navigar per le Isole nouam tr [ovate] in le parte de l'India: dono Alberto Cantino al S. Duca Hercole''.

## Kanpo estekak
Whig (Erresuma Batua)

**Whig alderdia** edota **Whigak**, Ingalaterra, Eskozia, Gales eta Irlandako alderdi politiko bat izan zen. **Whig** izendapena eskozierazko *whiggamore* («ganadu lapurra») izenaren laburdura da, eta hasiera batean haien aurkako mespretxuz erabiltzen zen arren, denbora gutxira normaldua eta edonork erabilitako izendapen neutrala bilakatu zen.

Whig alderdiaren pentsamoldea nagusiki liberalismoan oinarritzen zen. Alderdiko buruzagi nagusiak Robert Walpole, William Pitt "Zaharra", George Grenville, Charles James Fox, Charles Grey, William Lamb, John Russell eta Henry J. Temple izan ziren.

1678an sortu eta 1859ko ekainaren 6an desegin zen. Luzaroan, Tory alderdiarekin lehia bizia izan zuen. Whig alderdiaren jatorria monarkia konstituzionala eta monarkia absolutuaren arteko gatazkan egon zen. Whigek 1688ko Iraultza Loriatsuan paper nabarmena jokatu zuten, Estuardo etxea eta katolikoen etsai sutsuak izan baitziren. Whigek herrialdearen kontrola bereganatu eta 1760an Jurgi III.a Erresuma Batukoa tronura iritsi arte nagusi izan ziren.

Gaur egun, Erresuma Batuko Alderdi Liberal Demokrata beren oinordekotzat jotzen da.

## Kanpo estekak
BBVA Hiria

**BBVA Hiria**, , Espainiako Madril hiriburuan dagoen Banco Bilbao Vizcaya Argentaria bankuaren zazpi eraikinez osatutako egoitza da. Las Tablas auzoan dago eta A-1 autobidetik bertaratu daiteke.

2015ean inauguratu zen. Egoitzaren eraikinik nabarmenena **La Vela** delakoa da, multzoaren erdigunean, eta 93 metroko garaiera du.

## Ikus gainera 
* BBVAren Dorrea

## Kanpo estekak
Tory (Erresuma Batua)

**Tory alderdia** edota **Toriak**, Ingalaterra, Eskozia, Gales eta Irlandako alderdi politiko bat izan zen. 1678an sortu eta 1834an desegin zen. Beren ideologiaren oinarria kontserbadurismoa zen, alegia torysmoa, hasiera batean, jakobitismoaren alde ere egon zen, nahiz eta handik gutxira babesa ematetik laga. Luzaroan, Whig alderdiarekin lehia bizia izan zuen.

Alderdi honetako buruzagi nagusiak Jakue II.a Ingalaterrakoa, James Butler, William Pitt "Gaztea", Robert Jenkinson, Arthur Wellesley eta Robert Peel izan ziren.

Gaur egun, Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadorea bere oinordekotzat jotzen da.

## Kanpo estekak
Llywelyn Handia

**Llywelyn Handia**, , izen osoz **Llywelyn ap Iorwerth** (1172 &ndash; 1240ko apirilaren 11) Galesko iparraldeko Gwynedd Erresumako erregea izan zen, eta Galesko zati handi baten errege ere *de facto* izan zen. Gerra eta diplomazia uztartuz, 1200etik aurrera eta 40 urtez Galesen nagusi izatea lortu zuen, urte honetan Joan Lurgabea Ingalaterrakoarekin bi erregen arteko harreman onak ziurtatuko zituen hitzarmen bat sinatu baitzuen.

## Ikus, gainera 
* Llyewlyn ap-Gruffud
2017ko Kataluniako urriko greba orokorra

**2017ko Kataluniako greba orokorra**, urriaren 3an, asteartez, Katalunia osoan burututako greba orokor bat izan zen. Greba honako sindikatu eta erakundeek deitu zuten, CGT, CNT, COS, I-CSC, IAC, Taula per la Democràcia (ANC, Òmnium, CCOO, UGT, eta beste hainbat). Deialdiaren arrazoia Anubis Operazioa eta ondorengo Kataluniaren independentzia erreferenduman zehar Espainiako Guardia Zibilak eta Espainiako Polizia Nazionalak bozkalekuetan zegoen jendearen aurka burutu zituzten eraso eta bortizkeriak salatzea izan zen.

## Ikus gainera 
* 2017ko Kataluniaren independentzia erreferenduma

## Kanpo estekak
Mireia Boya

**Mireia Boya e Busquet** (Saint-Gaudens, Okzitania, 1979ko uztailaren 28a) okzitaniar ingurumen hezitzailea eta politikari bat da. Gaur egun, Candidatura d'Unitat Popular - Crida Constituent koalizioaren bozeramailea da.

Arango Haranako ANC alderdiko sortzailea eta koordinatzaile ohia, 2016. urteaz geroztik Les udalerriko zinegotzia ere bada. Bere ama Maria Pilar Busquet zena, aranera eta Arango kulturaren aldeko ekintzailea eta Arango sindikoa izan zen. Bere anaia Jusèp Boya historialaria da.
David Fernàndez i Ramos

**David Fernàndez i Ramos** (Bartzelona, 1974ko irailaren 24a) kataluniar kazetari eta ekintzaile sozial bat da. Kataluniako Parlamentuan Candidatura d'Unitat Popular alderdiko senataria eta bozeramailea da.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda
* Kataluniako prozesu independentista
Michèle Audin

**Michèle Audin** (Aljer,  1954ko urtarrilaren 3a – Estrasburgo, 2025eko azaroaren 14a) matematikari frantsesa izan zen.

Goi Mailako Arauzko Eskolaren (Sèvres) ikasle ohia, Estrasburgoko Ikerketa Matematiko Aurreratuen Institutuan (IRMA) irakaslea izan zen, 1987ko apirilaren 1etik 2014ko otsailaren 28ra bitartean. Bere ikerketa nagusiki geometria sinplektikoaren esparruan oinarritu zen. 2009an Oulipo taldearen aldeko apustua egin zuen. Bourbaki taldean parte hartu zuen, talde honen bi kideen, Henri Cartan eta André Weil matematikarien, (1928-1991) arteko korrespondentzia argitaratu zuen. Errusiako matematikari Sofia Kovalevskayari eskainitako liburu bat ere argitaratu zuen.

Maurice Audin matematikariaren alaba izan zen, 1957ko ekainean hil zen Aljerian, Massu jeneralaren paraxutistek atxilotu eta torturatu ondoren. 2009ko urtarrilaren 1ean, Michèle Audin-ek Ohorezko Legioari uko egin zion, Nicolas Sarkozy Errepublikako presidenteak ez baitzion bere aitaren desagerpenari buruzko bere amaren gutunari erantzun.
Dvina (argipena)

**Dvina** izenak adiera zenbait ditu:
* Ipar Dvina, Errusiako ibaia.
* Mendebaldeko Dvina edo Daugava ibaia, Europa ekialdeko ibaia.
Raül Romeva

**Raül Romeva i Rueda** (Madril, 1971ko martxoaren 12a) kataluniar analista eta politikari bat da. Gaur egun Kataluniako Generalitatea bozeramailea eta Kanpo Harremanetarako kontseilaria da. Eleanitza da, katalana eta gaztelaniaz gain, ingelesa, frantsesa, italiera eta serbokroaziera mintzatzen ditu, horregatik Generalitateko nazioarteko prentsaurrekoetan ingelesez edo frantsesez mintzatzen, bera agertu ohi da.

Madrilen jaio arren, 9-22 urte artean Caldes de Montbui udalerrian bizi izan zen. Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Ekonomia Zientzietan lizentziatua eta nazioarteko harremanetan doktoratua. Balkanetako Gerran Bosnia-Herzegovinako gatazkan Kroaziako errefuxiatu zelaietako jendeari laguntza humanitarioa etaemateko ekimenen bultzatzailea iza zen. UNESCO eta Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundean lanean jardun zuen.

2004-2014 artean Europako Parlamentuan Iniciativa per Catalunya Verds alderdiko parlamentaria izan zen. 2017ko urriko independentzia aldarrikapenaren eta 155. artikuluaren aplikazioaren ondotik, Audientzia Nazionalak Raul Romeva atxilotu zuen, Kataluniako Gobernu osoarekin batera.

## Idazlanak 
* 1997 — ''Pau i seguretat a Europa: prevenció de conflictes armats a l'Europa de la postguerra freda* (CUNESCO, 1997)
* 1999 — *Bòsnia-Hercegovina: lliçons d'una guerra* (UNESCO, 1998) 
* 2000 — *Desarme y desarrollo: claves para armar conciencias* (Intermón Oxfam, 2000) 
* 2003 — *Bosnia en paz: lecciones, retos y oportunidades de una posguerra contemporánea* (Catarata, 2003) ISBN: 84-8319-158-X
* 2003 — *Guerra, posguerra y paz: pautas para el análisis y la intervención en contextos posbélicos o postacuerdo* (Icaria, 2003) 
* 2012 — *Sayonara Sushi'' (Novela / Plaza & Janés / Rosa dels Vents 2012) 

## Ikus, gainera 
* Kataluniako prozesu independentista
* Kataluniaren independentziarako 2017ko erreferenduma

## Erreferentziak
El Áncora de Abechuco

**El Áncora de Abechuco S.A.** Gasteizko Abetxuku auzoan dagoen irin-fabrika historikoa da. Molinuevo y Cía sozietateak sortu zuen 1854an eta 1991 urtera arte egon zen zabalik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jordi Turull

**Jordi Turull i Negre** (Parets del Vallès, Katalunia, 1966ko irailaren 6a) politikaria da. CiUko politikaria izana, gaur egun Junts per Catalunyako kidea. Kataluniako Generalitateko sailburua eta bozeramailea izan zen. Zuzenbidean lizentziatua da, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

## Ibilbide politikoa 
1987 eta 2003artean, bere herriko udalaren zinegotzia izan zen, Parets del Vallèsen. Kataluniako Parlamentuan diputatua izan da 2004tik, hasieran CIU alderdiarekin, eta azkenik PDECATekin, beti ere Bartzelonako probintziatik. 2015 eta 2017 artean talde parlamentarioaren burua izan zen, eta azken urte hartan Kataluniako Generalitatearen bozeramailea eta Presidentetza kontseilaria Carles Puigdemont presidentearekin.

Azken urte hartako urriaren 1ean antolatutako Kataluniaren independentziarako 2017ko erreferendumaren alde egindako lanarekin, beste politikari eta ekintzaile sozialekin batera preso politiko sartu zuten espainiar botereek 2018ko martxoan, Kataluniako presidentea izendatzeko bidean zegoenean, 51 urterekin, ezkonduta eta 2 alabekin.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako prozesu independentista

## Kanpo estekak 
* "Neurtzen dakien buruzagia"
Maltzagako Mahaia

**Maltzagako Mahaia** Ibarretxeren legealdiaren azkeneko urteetan egin zen talde bat zen. Euskaria Fundazioak koordinatzen zuen eta mugimendu abertzalearen zenbait kide ezagunek osatzen zuten. Maltzagako Mahaiaren mahaikideek zenbait ekimen bultzatu zituzten. Taldean ezker abertzalearen korronte guztietako kideak egoteaz gain (Batasuna; Aralar; AB); Eusko Alkartasunekoa ere baziren. Talde honek Ibarretxe lehendakariari 1.500 sinadura eraman zizkion. Sinatzaileetan talde abertzale guztietako kide ezagunak zeuden, baita euskal diasporako kide aktibo ezagunenak.
Maltzagako Mahaiak Burujabetzaren aldeko prozesua abian jartzea aldarrikatzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleksandr Tsiurupa

**Oleksandr Dmytrovytx Tsiurupa** ( *Aleksandr Dmitrievitx Tsiurupa*;  *Oleksandr Dmytrovytx Tsiurupa*; Olexki, 1870eko urriaren 1agreg./irailaren 19ajul. — Mukhalatka, Krimea, 1928ko maiatzaren 8a) Ukrainako boltxebikea izan zen, ogibidez nekazal-ingeniaria eta estatistikalaria.

## Biografia 
1891tik zirkulu marxistetan aktibo ibili zen, lehen atxiloketa 1893an urtean jasan zuen *Vozrozhdenie* (“Berpiztea”) aldizkaria ateratzearren; eta 1895an eta 1902an berriz atxilotua izan zen. 1898tik Alderdi Sozialdemokrata (marxista) Errusiarraren kide. 1900tik *Iskra* aldizkarian lan egiten zuen eta 1903an boltxebikeekin lerratu zen. Ordutik ingeniari eta estatistika-egile bezala egin zuen lan; baina aldi berean Kharkov, Tula, Tambov eta Ufa eskualdeetan alderdi-lana egin zuen.

1905 eta 1907 artean Ufa eskualdean matxinadak zuzendu zituen. Urriko Iraultzaren garaietan, Uraletako Ufa hiriko Komite Iraultzaileko kide izan zen. Postu horretan, janariaren kontzentrazioa eta janari birbanaketa sistema has zituen, lan horren arrakastak ezagun egin zion zuzendaritza boltxebikearen artean, eta Leninen proposamenez hiriburura joan zen. Hortik aurrera, Estatu Sobietarraren goi-postuetan egin zuen lan, betiere, ekonomia postuei lotuta.

1917tik aurrera, Elikadurarako Herri Komisariotzako komisario-orde izan zen, eta 1918tik aurrera, Elikadurarako Herri Komisario, 1921. urtea arte (NEP, Politika Ekonomiko Berria hastearekin batera, aurreko politika ekonomikoari hain lotuta zegoen gizon bat ez zen postu horretan jarraitzeko egokiena). Bera izan zen Hornikuntza Batzordeak sortzea proposatu zuena, hau “guda-komunismoaren” politikaren zutarrietako bat izan zelarik: hau da, merkataritzan prezioak finkatzeko, eta hirietako gosea arintzeko baserri-guneetako soberakinak desjabetzeko ardura zuten taldeak sortzea proposatu zuen. Honela, Tsiuruparen politika ekonomikoak guda irabazteko giltzarri suertatu ziren, eta klase-borroka nekazalgunera eraman zuen.

1921an Sovnarkomeko lehendakariorde aukeratu zuten, eta Lanerako eta Defentsarako Herri Komisarioa baita ere. 1922-1923 artean Ikuskaritzarako Herri Komisarioa izan zen (Sovnarkomeko lehendakariorde postua mantenduz), eta 1923 eta 1925 artean, GOSPLANeko lehendakari. 1925an, Merkataritzarako Herri Komisario izendatua da. Gainera, 1923an (Alderdi Boltxebikearen XII. Biltzar Nagusian), Komite Zentraleko kide aukeratu zuten. 1928an hil zen.

Leninek “*Tsiurupa inoiz izan dugun Herri Komisario onenetarikoa dugu*” esan zuen behin.

## Erreferentziak
Larrasoañako zubia

**Larrasoañako zubia** —*Bidelapurren zubia* ere deitua— Esteribarko Larrasoaña kontzejuan XIV. mendeko harrizko zubi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Kondaira 
Herriko jendearen esanetan zubi honen inguruan lapurrak ezkutatzen ziren Donejakue bidea egiten zuten erromesei lapurtzeko asmoz. Hortik herrian erabiltzen den izena, Bidelapurren zubia.

## Zubia 
Bi arku beheratu handi eta erdi-puntuko hirugarren txikiago bat ditu. Bigarrena, errotako irteera-ubidearen pasabideari dagokio, ibaian gora. XVI. mendearen erdialdetik, zubi honen arkuen azpian zura zirkulatzeagatik ordaindu behar zen. Bi zubi-bular zapalgarri ditu, triangelu-formakoak eta poligonalak. 1987an, ezkerreko zubi-bularra ia askatuta zegoen, eta erdiko arkuaren ezkerreko oinarrian arrakala garrantzitsuak antzeman ziren. Gaur egun erabat zaharberritu da.
  
## Erreferentziak 
* Santiago Sainz de los Terreros Goñi, (2010), *Puentes antiguos de Navarra: Zubiri, Yesa, Larrasoaña, Iroz, Burlada*.
*Imanol Goikoetxea, (1993), *Guía práctica para recorrer el camino de Santiago: a pie, en bicicleta, a caballo, en coche*, Donostia: Txertoa, 

## Ikus, gainera 
* Larrasoaña
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
Herri Batasun Hautagaitza - Dei Eratzailea

**Herri Batasun Hautagaitza - Dei Eratzailea**, , laburdura: **CUP-CC**, Kataluniako hainbat ezkerreko koalizio bat da. Koalizioa honako alderdi politiko eta erakundeek osatzen dute: Candidatura d'Unitat Popular, Endavant-Osan, Poble Lliure, Arran, Sindicat d'Estudiants dels Països Catalans, Coordinadora Obrera Sindical, Col·lectiu Drassanes, Constituents per la Ruptura, En lluita, Lluita Internacionalista eta Corrent Roig (2015-2016), bai eta tokian tokiko Alternativa d'Esquerres de Cornellà, Alternativa d'Esquerres del Prat, Compromís per Ripollet eta Alternativa Ciutadana de Rubí alderdiak ere.

2015ean eratu zen eta gaur egun Kataluniako Parlamentuan 10 parlamentari ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aljerko Arte Ederren Museo Nazionala

**Aljerko Arte Ederren Museo Nazionala** (; ) Aljerren (Aljerian) dagoen museo garrantzitsua da, Magrebeko eta Afrikako handiena. 4.000m²etan 8.000 arte-lan gordetzen dira.

## Historia 
Eraikina Paul Guion arkitektoaren obra da. 1927an eraikita, Aljerreko inguru historikoan kokatua dago, batzuk Aljeriako Gizateriaren Ondarearen elementuak: Hammako lorategi botanikoa, Cervantesen leizea eta Abd-El-Tif jauregia. Museoaren eraikina lau solairu ditu eta Art Déco estilokoa da. Museoaren inguruan lorategi ederrak ikus daitezke eta han pergola italiar bat. Museoaren jatorria 1875an Hyppolite Lazerges sortutako Arte Ederren Elkartean dago; baita ere aurretik, 1908an, sortutako udal museoan oinarritu zen.

## Bildumak 
* Arte plastiko europarraren bilduma, XIV. mendetik.
* Arte orientalista, XVIII. mendetik.
* Aljerian inspiratutako arte bilduma, XIX. mendetik.
* Altzari zaharren bilduma.
* Eskultura bilduma
* Numismatika bilduma
* ...

Dena dela, bere bilduma berezienak hauek dira:
* Aljeriako Eskolako bilduma: jatorri kanpotarra zuten baina Aljerian jaiotako margolarien bilduma.
* "Artea eta Iraultza": Aljeriak independentzia lortu zuenean kanpoko artista asko estatu berriari oparitutako obren bilduma.

## Aljeriako artistak museoan 

File:Bensari2.jpg|*Fête à Tlemcen*|Bachir Yellèsen miniatura baten zehaztasuna.
File:B. Yelles Scène de campagne.jpg|*Rencontre* - Scène de campagne en Kabylie (2005), par Bachir Yellèsen *Berriz biltzea* - Kabiliaren mendi paisaia (2005)
File:Mosquée de Sidi Bellahsen.JPG|*Sidi Bellahsenen mezkita*, de Bachir Yellès
File:Fulgurance.jpg|Bachir Yellèsen *Fulgurance*
File:5b - Nature morte Berbère.jpg|Hocine Zianiren *Silo urdina*
File:Hocine Ziani - La reine Tin Hinan.jpg|Hocine Zianiren *Tin Hinan erregina*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
Joseph Espainiakoa

**Joseph Espainiakoa** IX. mendeko merkatari judu bat izan zen, seguruenik radhanita, zeini Erdi Aroan erabilitako hainbat tratatu matematikoren egiletza egozten zaiona. Bere izenagatik Espainiako musulmanen garaian zegoen juduen komunitatearengandik etorri omen zen.

XII. mendeko judu-espainiar intelektual gailenek (Abraham ibn Daud filosofo eta historialaria eta Abraham ben Ezra poeta eta zientzialaria) hindu-arabiar zifrak Europan sartu zituela esan zuten.
Jalal Talabani

**Jalal Talabani** (kurdueraz: جەلال تاڵەبانی Celal Tallebanî; arabieraz: جلال طالباني Jalāl Ṭālabānī; Kelkan, 1933ko azaroaren 12a - Berlin, Alemania, 2017ko urriaren 3a) Irakeko politikari kurdua izan zen. 2005-2014 bitartean Irakeko presidentea izan zen.
Kortex zerebral

**Kortex zerebrala** edota **garun-azala**, garun hemisferioen azalera estaltzen duen nerbio geruza da. Garun azalean pertzepzioa, irudimena, pentsamendua, gogoeta, arrazoiketa eta erabakia gauzatzen dira. Materia grisezko azal fin bat da, normalki 6 geruzez osaturikoa. Azal fin hau oso zirkungaratua dagoenez, 2500 cm²-ko azalera izatera iris daiteke. Azal honek 10.000 milioi neurona eta 50 triloi sinapsi dauzka. Neurona sare hauek makroskopikoki, alegia, begi-bistara, materia gris gisa ikusten dira. Egitura nahiz filogenetika ikuspuntutik azalaren hiru geruza nabarmentzen dira:

# Isoazala (edo neoazala), garun bilakaeran agertutako azkena, gogoeta prozesuen arduraduna, hots, garunaren atal kontzientea.
# Paleoazala, usaimenaren geruza.
# Arkiazala, hipoeremuaren eraketaz osatua, honakoa garunaren atal "animalia" edo senarena da, biziraupena, erreakzio automatikoa eta prozesu fisiologikoetaz arduratzen den atala.

Filogenetikoki garun azala, nerbio sistema zentralaren beste atal batzuekin parekatuz gero, erlatiboki oraintxu agertu da. Dena den, garun azalean bertan, berriagoak diren eta informazioa prozesatzeko gaitasuna duten atal eraginkorragoak ere nabarmendu daitezke:

* Neokortexa, Erregistro Sinbolikoaren oinarrizko atala
* Lobulu tenporala, oinarrizko entzumen geruzan, soinu ezaugarriak atzematen dituzten neuronak dauzka. Mintzaeraren ulermena, oroimena eta ikasketarekin lotura duten neuronak ere badauzka.
* Lobulu frontalak nagusiki oinarrizko geruza motorra du, honetan gorputzaren giharrak kontrolatzen dituzten neuronak daude. Gorputz atal bakoitzaren arabera antolatua dago.
* Lobulu parietalean oinarrizko geruza somatosentsoriala du, ukimenarekin lotura duten neuronak dauzka, hau ere gorputz atal bakoitzaren arabera antolatua dago.
* Lobulu okzipitalak oinarrizko ikusmenaren geruza du, garunaren behealdean dago, eta begi erretinak atzematen duen informazio bisuala prozesatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2017ko MTV Europe Music Awards

**2017 MTV EMAk**, (MTV Europe Music Awards izenaz ere ezagunak), 2017ko azaroaren 12an Londresko Wembleyko SSE Arenan egin zen musika sariak banatzeko ekitaldia izan zen. Ekitaldiak Rita Ora britainiar abeslaria izan zuen aurkezle.

Taylor Swiftek sariak irabazteko 6 izendapen zituen eta Shawn Mendesek 5. Hala ere, Shawn Mendes izan zen ekitaldiko artistarik sarituena 4 sari irabaziz.

## Saioak 
### Ekitaldiaren aurrreko saioak 
### Saio nagusia 
## Hautagaiak 
### Abestirik onena 
Hauek dira abestirik onenaren () kategoriako hautagaiak:

### Artistarik onena 
Artistarik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Ariana Grande
* Ed Sheeran
* Kendrick Lamar
* Miley Cyrus
* Shawn Mendes
* Taylor Swift

### Itxurarik onena 
Jarraian itxurarik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Dua Lipa
* Harry Styles
* Rita Ora
* Taylor Swift
* ZAYN

### Artista berririk onena 
Honatx artista berririk onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Dua Lipa
* Julia Michaels
* Khalid
* KYLE
* Rag'n'Bone Man

### Pop artistarik onena 
Pop artistarik onenaren () kategoriako hautagaiak honako hauek dira:

* Camila Cabello
* Demi Lovato
* Miley Cyrus
* Shawn Mendes
* Taylor Swift

### Bideoklipik onena 
Bideoklipik onenaren () kategoriako hautagaiak:

### Zuzenekorik onena 
Zuzenekorik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Bruno Mars
* Coldplay
* Ed Sheeran
* Eminem
* U2

### Musika elektroniko artistarik onena 
Musika elektroniko artistarik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Calvin Harris
* David Guetta
* Major Lazer
* Martin Garrix
* The Chainsmokers

### Rock artistarik onena 
Rock artistarik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Coldplay
* Foo Fighters
* Royal Blood
* The Killers
* U2

### Hip Hop artistarik onena 
Hip hop artistarik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Drake
* Eminem
* Future
* Kendrick Lamar
* Post Malone

### Musika alternatiborik onena 
Musika alternatiborik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Imagine Dragons
* Lana Del Rey
* Lorde
* The xx
* Thirty Second To Mars

### Zalerik amorratuenak 
Zalerik amorratuenen () kategoriako hautagaiak:

* Ariana Grande
* Justin Bieber
* Katy Perry
* Shawn Mendes
* Taylor Swift

### *Push* artistarik onena 
*Push* artistarik onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Hailee Steinfeld
* Jon Bellion
* Julia Michaels
* Kacy Hill
* Khalid
* KYLE
* Noah Cyrus
* Petite Meller
* Rag'n'Bone Man
* SZA
* The Head And The Heart

### World Stage onena 
*World Stage* onenaren () kategoriako hautagaiak:

* Steve Aoki – 2016ko Isle of MTV Maltako zuzenekoa
* Kings of Leon – Ouder Luxor Antzokiko zuzenekoa, 2016an, Rotterdamen
* Tomorrowland 2017
* DNCE – 2017ko Isle of MTV Maltako zuzenekoa
* The Chainsmokers – 2017ko Isle of MTV Maltako zuzenekoa
* Foo Fighters – Bartzelonako zuzenekoa, 2017an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
V-3 kanoia

eskuinera|thumb|200px|V3 kanoiaren prototipoa Zalesian, Alemania (gaur egun, Polonia).
**V-3 kanoia**, , ofizialki *Vergeltungswaffe 3*, literalki "Zigor Arma 3", Bigarren Mundu Gerran zehar, Hirugarren Reichak Frantziako ipar-ekialdeko Pas-de-Calais departamenduan eta Mantxako kanaletik hurbil zeuden bi bunkerretan ipini zituen bi kanoi erraldoi izan ziren. Karga anitzean oinarrituz funtzionatzen zuen, alegia, jaurtigaia abiadura handian jaurtitzen zuen, horretarako bigarren mailako kargen leherketek jaurtigai nagusia bultzarazi eta berezko abiadurari abiadura gehigarria ematen zioten.

Jaurtigaiek 15000 metro/segunduko abiadura izatera iris zitezkeen, eta kanoiak berak orduko 300 jaurtigai jaurti zitzazkeen. Baina ezaugarririk nabarmenen eta baliotsuena kanoiak jaurtigaiak 160 kilometroko distantziara jaurti zitzazkela zela zen.

Kanoi honen helburua argia zen: aurrez, Ingalaterrako Guduan Luftwaffek hegazkinekin Britainia Handiaren aire nagusitasuna bereganatzen hutsegitean, oraingoan Frantzia bertatik, inongo inbasioaren beharrik gabe, urrutitik eta mendeku gisa, Ingalaterra bonbardatu nahi zen, eta bereziki Londres hiriburua zigortu.

Dena den, Aliatuen bonbardeketen ondorioz kanoiak kaltetuak eta bailogabetuak izan ziren. 1944. urtearen amaieraldetik 1945eko otsailerarte, alemaniarrek Luxenburgon antzeko ezaugarrietako beste bi kanoi erabili zituzten.

## Kanpo estekak
Adama

**Adama** (; , *Ädama*) edo **Nazret** (, *Nazret*) erdialdeko Etiopiako hiria da, Oromia eskualdeko hiriburu ohia. 1.712 metroko garaieran dago, Addis Abebatik 99 kilometro hego-ekialdera. 2015ean 324.000 biztanle zituen.

## Klima 
Adamak sabanako klima du, *Aw*, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Pilar Busquet i Medan

**Maria Pilar Busquet i Medan** (1937ko martxoaren 23a, Les -2016ko azaroaren 13a, Bartzelona) arandar politikari eta ekintzaile bat izan zen. CiU alderdiko kide izan zen.

1991-1993 artean Arango sindikoa izan zen. Aranera hizkuntzaren ekintzailea ere izan zen.

Bere semea Jusèp Boya historialaria da, alaba berriz Mireia Boya, CUP alderdiko kidea eta Kataluniako Parlamentuko biltzarkidea.
Abraham ibn Daud

**Abraham ibn Daud** (Kordoba, 1110 &ndash; Toledo, 1180) filosofo arrazionalista eta historialari judu-espainiarra izan zen, famatua judaismoaren tradizioan pentsamendu aristotelikoa sartzeagatik.

## Bizitza 
Bere formakuntza akademikoak iradokitzen du Kordoban ikasi zuela, non garai hartan judu ikastetxerik ospetsuenak zeuden. Almohade intoleranteen inbasioa 1148an hasi zenean, Ibn Daud, judu askok bezala, Maimonides gaztearen familia barne, hiritik ihes egin zuen eta Toledo kristauan babesleku hartu zen. Han, Sefer Ha-Kabbalah (Tradizio Liburua, 1161) bere lan ezagunena idatzi zuen, judu-buru espiritualen belaunaldien zerrenda zehatza dena. Horren helburua etengabeko jarraitutasuna frogatzea zen, Ibn Dauden arabera, Moisesen eta bere garaiko errabinoen artean zegoena. Beste era batera esanda, liburu hau Karaitar judaismoaren eta Anan ben Daviden irakaspenen aurkako diatriba bat zen. Judaismo arrazionalaren zilegitasuna justifikatzeko asmoa 

Abraham ibn Daud Aristotelesen arrazionalismoaren aldeko lehen judu pentsatzailea izan zen. Aurretik, filosofo musulman bakar batzuk, hala nola Avicena eta Al Farabi —eragin handia izan zutenak harengan—, izan ziren. Ordura arte, judu pentsalariek neoplatonismoari ekin zioten, Ibn Gabirolren kasuan bezala, bere Fons Vitae lanean. 1160. urtearen inguruan Ibn Daud-ek Al-Akidah al-Rafiyah lan filosofikoa idatzi zuen arabieraz, bi aldiz itzuli zutena hebreerara, eta "Ha-Emunah ha-Ramah" ("Fede gorena") izeneko bertsioa mantentzen da.

Judu pentsamendu arrazionalistaren benetako aita izan arren, Maimonidesek gainditu zuen neurri handi batean. Dirudienez, 1190. urtean egindako Harrituen gidaren sorreraren geroztik ez zen beharrezkoa Ha-Emunah ha-Ramah irakurtzea, askoz gutxiago konplexua eta integrala zena.

Ibn Daud Toledon hil zen 1180an. Iturri batzuen arabera, fedearen martirioaz hil zen, xehetasun gehiagorik ez dagoen arren. Bere lan filosofikoa, jatorrizko arabierazkoa galdu dena, Simson Weilik hebreeratik alemanera itzulita, *Der erhabene Glaube* (Fráncfort del Meno, 1852) izenburupean. Argitaratutako azken edizioak hebrearra (Jerusalem, 1967) eta ingelesa (New Jersey, 1987) dira.

## Iturriak 
* **Fontaine, T. A. M.** (1990). In defence of Judaism: Abraham ibn Daud [Sources and structure of ha-Emunah ha-Ramah]. Assen: Van Gorcum.

* **Ibn Daud, Abraham, Ferre, Dolores** (1990). *Libro de la tradición*. Bartzelona: Riopiedras.

* **Samuelson, N., Weiss, G.** (1987). *The Exalted Faith: Abraham ibn Daud*. New Jersey: Fairleigh Dickinson University Press.

## Kanpoko loturak 
* *"Abraham ibn Daud"*, **Stanford Encyclopedia of Philosophy**.
* Abraham Ibn Daud larramendi.es webgunean.
Txarama

**Txarama** Gipuzkoako Leaburu udalerriko auzo bat da. Herrigunetik urruti dago, Tolosako mugan bertan.

Araxes ibaiaren bazterrean dago, Tolosatik Lizartzara doan GI-2135 errepidean.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Hadear

thumb|300px|Animazio honetan, Hadearrean agian izango zen paisaia ageri da.
**Hadearra** Lurraren historiako lehen eona edo garai geologikoa da. Lurra sortu edo eratu zenean hasten da, duela 4567 milioi urte eta 567 milioi urte irauten du, hau da, duela 4000 milioi urte arte. Hadearra amaitzean, Arkearra hasi zen.

## Ezaugarri nagusiak 
Garai hauetan, seguruenik, Eguzki sistema sortzen ari zen, eta Lur planeta ere bai. Lur planeta kiskalitako suzko bola bat zela uste da, oso ezegonkorra, Hadearrean zehar Lur planeta hozten hasi zen, lurzoru solido bat eratu zitzaion arte. Hasieran eratu zen lurzoru honek aldaketa handiak jasan zituen, sumendien erupzio bortitzen ondorioz. Eon honetan zehar, Lur planetak eta Eguzki sistemako beste hainbat astroek, Ilargiak adibidez, hainbat asteroide eta beste motatako astroen talka bortitzak jaso zituzten, duela 3800-4000 milioi urte.

## Harri Hadearrak 
[thumb|200px|[Mikroskopio bidez ikusitako Zirkoniozko harri bat.]]
XX. mendearen amaieran hainbat zientzialariek harri Hadearrak aurkitu zituzten Groenlandian, Kanadako iparraldean eta Australian. Bertan aurkitu dira, besteak beste, ezagutzen diren mineralik zaharrenak, Zirkoniozko kristalak. Mineral hauetatik zaharrenek 4400 milioi urte dituzte, Lurraren sorreratik hurbilen datatu direnak dira.

## Ilargiaren sorrera 
Gaur egun dagoen hipotesi hedatuenak dio Lurra-Ilargia sistema inpaktu erraldoi baten ondorioz sortu zela. Duela  Marteren tamaina zuen gorputz batek (Tea izenekoak) proto-Lurra sortu berriarekin talka egin zuen, materiala orbitara bidaliz eta hortik Ilargia sortuz. Inpaktu bortitz honek baporizarutiko arroka kopuru izugarria utzi zuen garai hartako atmosfera finean. CO2-ko atmosfera honetan ura ere izango zen eta planeta hoztu ahala prezipitatu eta lehenengo ozeanoak sortzen hasi ziren.

## Azpibanaketak 
Aztarna geologiko gutxi gelditzen denez Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak ez du Hadearraren azpibanaketarik egin. Dena dela Ilargiaren fase geologikoak erabili izan dira Hadearra hainbat fasetan banatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Garai geologiko

## Kanpo estekak
Errabiaren zubia

**Errabiaren zubia** —*Zubiriko zubia* ere deitua— Esteribarko Zubiri kontzejuan XI. mendeko harrizko zubi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Kondaira 
Zubiaren izena sinesmen desberdinekin lotuta dago. Amorrua, garai batean, oso gaitz zabaldua zen, bereziki nekazari inguruetan non animaliak libreago ibiltzen ziren eta gaixotasun horrek jende asko hiltzen zuen. Jatorriz, egungo Errabiaren zubia abelbide batean altxatu omen zen: artzaiek Pirinioetatik goi ordokira joateko bide hori egiten zuten. Beraz, kondaira honen sustraia datu horretan oinarri daiteke.

Herriaren ustez, zubi honek amorrua sendatzeko propietatea zuen. Horretarako animaliek zubia zeharkatu behar zuten eta erdiko zutabean hiru aldiz ibili; beste iritzien arabera, zubi azpitik igaro behar zuten, beti erdiko zutaberaren inguruan. Sinesmen honen oinarrian beste bat zegoen: herriaren ustez zubi honen azpian, II. mendeko (beste tradizioen arabera V. mendeko) santa Kiteriaren hezurrak aurkitu omen zituzten eta hortik zetorren zubiaren propietate harrigarri hori. Gorpuzkinak zubia egitera hasi zirenean topatu omen zituzten. Nahiz eta behin eta berriro saiatu, ezin zuten eraikuntzan aurrera egin; azkenik, erdiko zutabea kokatu behar zen tokian begiratu zuten eta, azpian, harri baten azpian, usain ona sortzen zuten emakume baten aztarnak aurkitu zituzten. Herriak berehala susmatu zuen hura santa Kiteria izan behar zela.

Aurkikuntza behin egin eta gero, erlikiak Iruñeara eramatea erabaki zuten baina Burlata herrira heldu zirenean, gorpuzkinak zeramatzan mandoa bertan gelditu zen eta zuten mugiarazi lortu. Orduan, herriak Kiteria bertan gelditu nahi zuela ulertu zuen eta horregatik herri horretan gordetzen dira oraindik.

Elizaren arabera Kiteriaren aurrean txakurrak beti lasaitzen omen ziren eta horregatik errabiaren aurkako santua zela erabaki zuen.

## Zubia 
Bide batez, Konpostelara zihoazen erromesentzat balio zuen, eta 1097an jada ezagutzen da, Petri I.a Santxitz erregeak Iruñeko elizari "Zubiria izeneko nire hiribildu bat" eman zionean, "Zubiaren ondoan" esan nahi duena.

Zubiaren jatorria XI. mendekoa izan daitekeen arren, egungo egoeran, eraikuntza, XIV. mendean egin behar izan zen, garai gotikoan. Harrizko harlangaitzez egina dago, 30 metro inguruko luzera du eta kanpoko parametroen arteko zabalera 3,60 metrokoa da. 12 metroko luzera duten 2 arku ditu, eta eskuina pixka bat zorrotza da. Ibaiaren erdian zutabe bat du, ibaian gora irteten den zubi-bular batekin, eta baztergune gisa balio du.

Bi aldeetako malda sendoa da, erdi-puntuko arku bat lortzeko. Egoera onean kontserbatzen da, eta petriletan izan ezik, ez da berreraikuntzarik detektatzen.

## Erreferentziak 
* Santiago Sainz de los Terreros Goñi, (2010), *Puentes antiguos de Navarra: Zubiri, Yesa, Larrasoaña, Iroz, Burlada*.
* Imanol Goikoetxea, (1993), *Guía práctica para recorrer el camino de Santiago: a pie, en bicicleta, a caballo, en coche*, Donostia: Txertoa, 

## Ikus, gainera 
* Zubiri
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
Eon

[thumb|Eonen eskala geologikoa: [Hadearra, gorriz; Arkearra, arrosaz; Proterozoikoa, horiz; eta gainerako koloreak, Fanerozoikoa irudikatzen.]]
**Eona** Lurraren historia geologikoa banatzeko erabiltzen diren aldi nagusietako bakoitza da. Eona garai geologikoen taulan erabiltzen da, denbora tarte luzeenak adierazteko. Unitate geokronologiko bat ere bada. Lau eon bereizten dira: Hadearra, Arkearra, Proterozoikoa eta Fanerozoikoa. Eonaren baliokide kronoestratigrafikoa eontema da, denbora tarte horretan eratutako arroka gorputza.

Eona 1957an unitate gisa onartzeko proposatu zuten hainbat zientzialarik, mila milioi urte balioko zuen unitate gisa, baina proposamena ez zen onartua izan. Gaur egun, eon bat beste batetik bereizteko, bizidunen artean oinarrizko aldaketa bat gertatu behar da.

## Onartutako eonak 
Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak ondorengo lau eon hauek ditu onartuta: Hadearra (Priskoarra ere deitua), Arkearra, Proterozoikoa eta Fanerozoikoa, Lurraren historiaren kronologiaren ordenan. Lehen hirurak Kanbriarraurrea supereonaren barruan sartuta daude.

### Hadearra 
Lurraren sorreratik (duela 4600 milioi urte) Arkearraren hasieraraino iraun zuen.

### Arkearra 
Duela 4000 milioi urte hasi eta Proterozoikoaren hasieraraino iraun zuen. Lehenengo bizi aztarnak garai honetakoak dira; zehazki, duela 3800 milioi urtekoak.

### Proterozoikoa 
Duela 2500 milioi urtetik, duela 542 milioi urtera iraun zuen. Aldi hartan, bizia garatu zen, eta lehen izaki zelulaniztunak sortu ziren.

### Fanerozoikoa 
Bizidun makroskopiko gehien bizi izan ziren eta diren garaia: algak, onddoak, animaliak eta landareak. Fanerozoikoa duela 543 milioi urte hasi zen, eta gaur egun arte irauten du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fanerozoikoa eta Kanbriarraurrea garai geologikoen inguruko zehaztapenak.

* Garai Geologikoak

* Zer da Geologia?

* Lurraren sorrera

## Kanpo estekak 
* «Lurraren Historia», *Hiru.eus*.
Van Diemenen Lurraldea

[thumb|1663ko Van Diemenen Lurraldearen mapa, Abel Tasmanek aurkitutako zatiak erakutsiz, besteak beste [Storm badia, Maria uhartea eta Schouten uhartea.]]
**Van Diemenen Lurraldea** europarrek Tasmania uharteari eman zioten lehen deitura zen, gaur egun Australiako zati bat dena. Herbeheretar esploratzaile Abel Tasman lehen europarra izan zen Tasmania esploratzen, eta *Anthoonij van Diemenslandt* izena eman zion, Anthony van Diemenen omenez, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiako gobernadore nagusia, eskualdeko espedizioa (1642-1643) sustatu zuena .

1803an, uhartea britainiarrek kolonizatu zuten kolonia penal bezala, *Van Diemenen Lurrandea* izenarekin. Hegoaldeko Gales Berriko kolonia bihurtu zen. 1825eko abenduaz geroztik, aparteko kolonia zen, eta 1856an gobernu autonomoa. Orduan, *Tasmania* bezala berrizendatu zuten.

## Erreferentziak herri-kulturan 
Irlandako U2 rock taldeak Van Diemen's Land izena eman zion abesti bati, John Boyle O'Reilly irlandar buruzagiaren uharterako erbesteratzea gogora ekartzeko, kolonia penala izan zenean, 1845 eta 1849 artean gertatu zen Irlandako Gosete Handia eragin zuten britainiarren aurkako matxinada antolatzeagatik.

## Ikus, gainera 
* Gerra Beltza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gonder

**Gonder** edo **Gondar** (, *Gonder* edo *Gondar*) iparraldeko Etiopiako hiria da. Amhara eskualdean dago, 2.133 metroko garaieran; hegoaldera Tana aintzira dauka, iparraldera Simien mendiak. 2015ean 323.900 biztanle zituen.

## Geografia 
### Klima 
Gonderrek klima subtropikala du, negu lehorrekin (*Cwa*), Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garum

***Garum*** edo ***liquamen*** (grezierazko  hitzetik ekarria) erromatar zibilizazioan estimu handiko arrain-saltsa bat zen, arrain tripaki hartzituaz, ardo edo ozpinaz, olioz eta uraz osatua. Antxoa, sardina eta berdela erabiltzen zituzten gehien bat.

Euskal Herrian, besteak beste Gipuzkoako Getaria eta Lapurdiko Getaria herrietan (latinez *cetaria* ketaria ahoskatuta: arrain kontserbak) produzitzen zen garai batean.

## Kanpo estekak
San Felix eliza (Girona)

**San Felix eliza**, , Kataluniako Girona hirian dagoen basilika bat da. Gironako Alde Zaharran dago. Felix Gironakoa martiriaren omenezko izena darama.

Kristautasuna lurralde honetara iritsi zen garaikoa da, jada 882an aipatua. Antzinako eliza erromanikotik elizburuaren oinplanoa eta oina mantendu dira. Halere, gaur egungo eraikina XIV. eta XVIII. mendearen artean estilo gotiko eta barrokoan eraiki zen.

## Kanpo estekak
Ingalaterrako Iraultza Loriatsua

[thumb|250px|eskuinera|[Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa|Gilen Orangekoa printzea, Torbayn lehorreratzen.]]

**Ingalaterrako Iraultza Loriatsua** edota **1688ko Iraultza**, Ingalaterrako Erresuman, Parlamentarien eta Gilen Orangekoaren batasunak Jakue II.a Ingalaterrakoa eta VII.a Eskoziakoa erregetzatik kentzea izan zen. Gilenek Ingalaterra herbeheretar itsas armada batekin inbaditu eta bere emazte Maria II.arekin, Jakue II.aren alaba, Ingalaterrako errege-erregina berriak bilakatu ziren.

Iraultza oso lotuta dago kontinenteko Bederatzi Urteko Gerraren gertakariekin eta Ingalaterraren azken inbasio arrakastatsutzat jo daiteke. Jakue II.a erregearen uzkailtzerekin abiatu zen Ingalaterrako demokrazia parlamentario modernoa: Erregeak ez zuen inoiz gehiago botere absoluturik izango, eta *Bill of Rights* (Eskubideen Legea) Britainia Handiko dokumentu garrantzitsuenetako bat bihurtuko zen. Errege katolikoaren batzertzeak Ingalaterran katolizismoa berrezartzeko aukera ezabatu eta protestante ez-konformisten tolerantzia ekarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arango sindiko

[thumb|[Carlos Barrera, Arango sindiko.]]
**Arango sindikoa**, araneraz: ''Sindic d'Aran'', Kataluniako Aran Haraneko administrazioaren burua da, alegia, Arango Kontseilu Nagusiaren burunagusia. 1991an sorturiko kargu politikoa da.

## Sindikoak 
## Ikus gainera 
* Arango Kontseilu Nagusia

## Kanpo estekak 
* Arango sindikoa