open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
World Atlas of Language Structures

***World Atlas of Language Structures*** ("Munduko hizkuntza egituren atlasa" edo **WALS**) material deskribatzaileetatik bildutako hizkuntzen egiturazko (fonologiko, gramatikal, lexiko) propietateen datu-basea da. Oxford University Pressek argitaratu zuen lehen aldiz CD-ROMa dakarren liburu gisa 2005ean, eta Interneteko bigarren edizio gisa kaleratu zen 2008ko apirilean. Antropologia Ebolutiborako Max Planck Institutuak eta Max Planck Liburutegi Digitalak kudeatzen dute. Editoreak Martin Haspelmath, Matthew S. Dryer, David Gil eta Bernard Comrie dira.

Atlasak munduko hizkuntza askoren kokapenari, loturari eta oinarrizko ezaugarri tipologikoei buruzko informazioa dakar. *OpenStreetMap* mapekin elkarreragiten du. Atlasaren informazioa *Creative Commons* 4.0 Nazioarteko lizentziaz argitaratzen da. *Max Planck Institute for the Science of Human History* erakundeak antolatutako *Cross-Linguistic Linked Data* proiektuaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web-orri ofiziala
* Deskargatu WALS Interactive Reference Tool (zaharkituta – Windows XP edo Mac PowerPC)
* Conlang Atlas of Language Structures  artxibatua, 2024ko maiatzak 23. WALS-en inspiratuta, WALS-en dagoen informazioaren zati bat biltzen du eta hizkuntza eraiki askori buruzko datuak gehitzen ditu.
Pyaasa

***Pyaasa*** (; ; ) 1957an Guru Dutt indiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. 2005ean *Time*k zinemaren historiako 100 film onenen zerrendan sartu zuen.

## Sinopsia 
Vijay lanik gabeko poeta da, Kalkutako kaleetan bizi da, eta amaren eta lagun batzuen laguntza jasotzen du. Bere anaiek, ordea, mespretxatu egiten dute. Gulabo izeneko prostituta bat ezagutu ondoren, berataz maiteminduko dena, bere aspaldiko neska-lagunarekin elkartuko da, orain gizon aberats batekin ezkonduta dagoena. Denek uste dute hilda dagoela bere buruaz beste egiten saiatu ondoren, eta orduan egiten du ezagun bere poesiak. Miresleen aurrean agertzen da berriro, baina azkenean ospeari uko egitea erabakitzen du, eta Gulaborekin alde egiten du.

## Aktoreak 
## Soinu-banda 
* *Jaane kya tune kahi* - Geeta Dutt
* *Hum aapki aankhon mein* - Geeta Dutt, Mohammed Rafi
* *Jane who kaise log* - Hemant Kumar
* *Sar jo tera chakraye* - Mohammed Rafi
* *Aaj sanam mohe ang lagalo* - Geeta Dutt
* *Jinhen naaz hai* - Mohammed Rafi
* *Yeh duniya agar mil bhi jaye to kya hai* - Mohammed Rafi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lumen Monteiro

**Lumen Monteiro** (Calangute, Goa, 1952ko otsailaren 1a) indiar elizgizon katolikoa da, Gurutze Santuaren kongregazioko kidea. 1996tik aurrera Agartalako apezpikua da.

## Bizitza 
Lumen Monteiro 1952an jaio zen Calanguten, Goan, Indian. Gurutze Santuaren kongregazioan sartu zen, 1974ko maiatzaren 30ean botoak eman zituen, eta 1980ko urriaren 28an apaiztu zen. Urte bereko maiatzaren 26an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Agartalako Gurutze Santuaren eskolako kaperan, Tarcisius Resto Phanrang artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Denzil Reginald D'Souza eta Joseph Mittathany izanik.

1997tik 2001era, Monteiro Indiako apezpiku-konferentzia katolikoko Ekumenismorako Batzordeko presidentea izan zen.

2000ko urriaren 18tik 2001eko urriaren 2ra, Aizawleko elizbarrutiko administratzaile apostoliko gisa jardun zuen, Denzil Reginald D'Souza apezpikua gaixotu eta erretiratu ondoren. Indiako apezpiku-konferentzia katolikoa Osasun bulegoko presidente gisa ere aritu da.

## Ondorengotza apostolikoa 
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luigi

Shigeru Miyamotok Nintendo enpresarako sortutako bideo-joko pertsonaia bat da, Mario anaiarekin batera konpainiaren maskota dena. 

Luigi Marioren anaia gazteena da, eta Marioren frankizian zehar anaia zaharrenaren kide ikonikoa. Luigi lehen aldiz agertu zen Game & Watcheko *Mario Bros.* jokoan, Marioren laguntzaile gisa, eta rol hori *Mario Bros.* arcade-jokoan mantendu zuen, bigarren jokalariak kontrolatutako pertsonaia gisa, eta rol hori errepikatu zuen *Super Mario Bros.*, *Super Mario Bros. 3* edota *Super Mario World* tituluetan, besteak beste. Pertsonaia nagusi gisa eskuragarri zegoen lehen jokoa *Super Mario Bros. 2* izan zen. Luigi Mario saileko deuteragonista nagusia da, eta bost aldiz izan da protagonista nagusia: 1990eko Game Watch-erako ''Luigi's Hammer Toss* LCD jokoan lehenik, 1993ko *Mario is Missing!*en ondoren, 2001ean Nintendo GameCuberako *Luigi's Mansion* jokoan, Nintendo 3DSrako *Luigi's Mansion: Dark Moon* jokoan eta Nintendo Switcherako *Luigi's Mansion 3* jokoan. Bost joko hauetan, Mario, frankiziaren barruan ohikoa den heroia, erreskatatzeko beharrean dago. Nintendo Entertainment System eta Super Nintendo sailetan oinarritutako hiru DIC telesailetako protagonista ere bada, anaiarekin batera.

Hasiera batean, Luigi jantzi berde batekin hasi zen eta anaiaren antza fisiko apur batekin. Denborarekin bere nortasuna eta estiloa aldatuz joan zen. Mario sailean bere rola aurrera zihoan heinean, Luigi bere anaia nagusia baino fisikoki ezberdina, altuagoa eta argalagoa bihurtu zen.

Luigik bere anaia Mariorekin batera lortu zuen ospea 1985eko *Super Mario Bros.* joko ospetsuenetik. Horiek dira, beharbada, garai guztietako bideojokoen historiako pertsonaiarik ezagunenak. Luigi Nintendoren bideojokoen historian lankide ezagunentzat jotzen dute askok, Nintendoren pertsonaia ikonoetako bat izateaz gain, eta, bestalde, garai guztietako bideojokoen historian lagun ikonoena izan daiteke.

Nintendo konpainiak «Luigiren urtea» izendatu zuen 2013, pertsonaiaren existentziaren hogeita hamargarren urteurrena ospatzeko. Urte horretan, izar nagusi Luigi izan zuten jokoak atera ziren, hala nola *Luigi Mansion: Dark Moon*, *Mario & Luigi: Dream Team*, *Dr. Luigi* eta *New Super Mario Bros. U*rako *New Super Luigi U* paketea. *Luigi Bros.* izeneko gai desblokeagarri bat, *Mario Bros.*en bertsioa zena, *Super Mario 3D World''en ere sartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaagaz Ke Phool

***Kaagaz Ke Phool*** () 1959an Guru Dutt indiar zinema zuzendariaren melodrama da. CinemaScopen grabaturik, iraultzailea izan zen Indiako zinematografian, eta bere garairako aurreratua.

## Sinopsia 
Gau euritsu batean, Suresh Sinha zinema zuzendari ospetsuak emakume bat ezagutuko du, Shanti, eta berokia emango dio. Zinema-estudiora dator berokia itzultzera, nahi gabe filmaketa eragotziz, kamera aurrean ibiliz. Grabazioak berrikusten dituen bitartean, Sinhak izar bat izango zela konturatu eta *Devdas*en Paro egitea proposatuko du. Shanti zinema-izar bihurtuko da. Shanti eta Suresh, bi lagun bakarti, elkartu dira. Haien arteko harremana sutsuki eztabaidatzen da esamesen zutabeetan, eta Pammiren lagunek bera oinazetzen dute, eskolan. Pammik Shantiri eskatzen dio Sinharen bizitza uzteko eta gurasoen ezkontzari beste aukera bat emateko. Pammiren erreguak hunkituta, Shantik bere karrera baztertu eta herri txiki bateko irakasle bihurtzen da.

Pammik bere aitarekin bizitzea erabakiko du, honek bere aitaginarreben aurka borrokatzen du epaitegian, baina Pammiren zaintza galduko du Veena, orain bere emazte ohia dena. Pammiren zaintza galtzeak, Shanti filmetatik ateratzearekin batera, alkoholera bultzatzen du Suresh. Horrek esan nahi du, bai pertsonalki eta bai profesionalki, bere ibilbide profesionalean eta bere aberastasunen gainbeheran hasi zela. Bitartean, Shanti filmetara itzultzera behartuta dago estudioarekin kontratua duenetik. Bere ekoizleak Suresh kontratatzea onartzen du Shanti dela eta, baina Sureshen buruarenganako errespetuak ez dio itzultzen utziko eta bere lana Shantiren izar estatusari zor dio; beraz, ezin dio lagundu, erredentzio bila urrunegi baitago. Azken eszenan, bere iragan loriatsua gogoratuz, zuzendariaren aulkian hiltzen da zinema-estudio huts batean, gizon bakarti eta ahaztuta.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korma

***Korma***, ***kurma***, ***qorma*** edo ***qurma*** bezala ere idatzita dagoena, Indiatik eta Turkiatik datorren *curry* zapore leunekoa da, askotan jogurtarekin, esnegainarekin edo fruitu lehorrekin egiten dena. *Korma* normalean koko esnearekin egiten da. *Kormaren* bertsio begetariano ezagunak ere badaude. *Curry* hau askotan arroz plateren laguntzaile gisa zerbitzatzen da, hala nola *biryaniarekin*.

## Osagaiak 
*Curry* honen zapore leuna espezia desberdinen nahasketatik dator: martorria, kuminoa, kardamomoa eta iltzea 8:2:1:1 proportzioan, jogurtarekin edo esnegainarekin konbinatuta. Fruitu lehorrak erabiltzen dira, baina ez kantitate handitan; arbendolak edo anakardoak ere ondo doaz *curry* honekin.

## Kanpo estekak 
* *Korma* begetarianoa (ingelesez)
Gulab jamun

[thumb|[Crocus sativus|Azafraiak apur bat gorritutako *gulab jamunen* prestaketa.]]
thumb|*Gulab jamunak* .
**Gulab jamuna** Indiako sukaldaritzako gozokia da, khoya (esne kondentsatu mota bat) eta maida (irina) osagai nagusiak dituen orearekin egiten dena, eta ondoren oliotan frijitzen dena bola txikien moduan. Ondoren, urez, azukrez, arrosa-urarekin eta kardamomoz egindako almibarretan jartzen dira, eta azafrai-hari batzuekin koloreztatzen dira, eta horrek bere kolore gorri bereizgarria ematen dio.

## Tradizioak 
Plateraren jatorria Indiako ekialdean izan daiteke (Orissa eta Bengala). Gulab jamunak ere ezagunak dira Pakistanen eta Bangladeshen . Antzeko plater bat badago arabiar sukaldaritzan, postre gisa ere zerbitzatzen dena, ''lu'mat al-adi'' izenekoa (arabieraz "epailearen ahamena"). Indiako bertsioan bezala, arrosa-ura edo baita eztia ere erabiltzen dira edulkoratzaile gisa.

## Kanpo estekak 
* Gulab jamun errezeta eta beste Indiako azkenburuko errezeta batzuk.
* Errezeta: gulab jamun.
* Gulab jamun errezeta.
Mother India

***Mother India*** (; ; ) 1957an Mehboob Khan indiar zinema zuzendariaren melodrama epikoa da. 1940ko *Aurat* filmaren remake hau Katherine Mayoren izen bereko liburuko polmikoaren aurkako indiar erantzuna izan zen eta mezu nazionalista sutsua du.

## Sinopsia 
Radha, herrixkako "amatzat" hartzen da, eta obra berri bat inauguratzera joaten da. Emakumea, orain zaharra, bere iragana gogoratzen hasi da. Bere burua Shamurekin ezkontzen den egunera arte bidaiatzen du. Bere ospakizuna Radharen amabitxiak ordaintzen du Sukhilala izeneko mailegu-emaile baten bitartez. Ekitaldiaren kostu alebatuak direla eta, familia muturreko pobrezian ikusten da, eta egunak ia amaitu arte iraungo du. Mailegu hori ordaintzeko, beren uztaren hiru laurden saldu behar dituzte landetan. Tragedia zoritxarra hartzen hasten da familian, Shamu senarrak istripu batean bi besoak galtzen dituenean. Lotsatuta bere ezintasunagatik eta bere herritarren umiliazioagatik. Radha utziko du, bere seme-alaba bihurriez arduratu eta mailegu-emaileari eta etorkizuneko beste erronka batzuei aurre egin beharko diena.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabsa

**Kabsa** () Yemenen sortua eta beste hainbat herrialde arabiartan zerbitzatzen den arroz eta haragi espeziekin egindako plater multzoa da, hala nola Saudi Arabian, Jordanian, Iraken, Omanen, Arabiar Emirerri Batuetan, Qatarrean, Bahrainen eta Kuwaiten, eta ia guztietan plater nazionaltzat hartzen da.  Persiar golkoaren eremuan, plater honen prestaketa oso zabalduta dago, eta *majbús* () deitzen zaio Qatar, Bahrain eta Kuwait bezalako lekuetan edo *makbús* () Arabiar Emirerri Batuetan. Guztietan modu berean zerbitzatzen da.

## Ezaugarriak 
Plater hauek batez ere arrozez prestatzen dira eta espezien, arrozaren (normalean ale luzeko arroza, basmati bezalakoa), haragiaren eta barazkien nahasketa dira. Kabsa barietate ugari daude, bakoitza bakarra. Kabsa egiteko aurrez egindako espezia nahasketak eskuragarri daude arabiar herrialdeetako dendetan, baina haien zaporea nabarmen desberdina da eskuz egindako kabsa tradizionaletik. Espezieen artean piperbeltza, iltzea, kardamomoa, azafraia, kanela, lima beltza, erramu hostoa eta intxaur muskatua daude. Osagai garrantzitsuena haragia da, oilaskoa, ahuntza, arkumea, gamelua edo, noizean behin, behia izan daitekeena, baita arraina eta batzuetan izkirak ere. arbendolak, pinaziak, datilak, tipulak eta tomateak gehitzen dira askotan. Platera *hashuz* ()  apaindu daiteke eta bero zerbitzatzen *dakkusekin* (), etxeko tomate saltsarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malvika Singh

**Malvika Singh** edo **Mala Singh** (Mumbai, 1949) indiar idazlea, historialaria, *Seminar* aldizkariaren argitaratzailea eta Indiako eskulanen defendatzailea da. Bere liburu ezagunenetako bat *New Delhi: Making of a Capital* (2009) da.

## Bizitza 
Malvika Singh, Mala hipokoristikoz ere ezaguna, 1949an jaio zen Mumbain, Romesh Thapar eta haren emazte Rajen alaba. Bere neba gazteagoa Valmik Thapar zen. Malvika  nerabea zela, Delhira joan zen familiarekin bizitzera, eta han Eskola Modernoan ikasi zuen. Miranda House utzi ondoren, Antzerki Eskola Nazionalean matrikulatu zen.

Hogeita urte inguru zituela, Pupul Jayakar aktibistarekin lan egin zuen Handicrafts and Handlooms Corporation of Indian, Cambridgeko (Massachusetts) eskulanen dendan. Geroago Ashok Advanik *Business India* aldizkariko argitaratzaile gisa kontratatu zuen. 2024an *Saris of Memory* argitaratu zuen, sariaren historiari buruzko liburua; egileak berak sariak biltzen ditu eta jantzi tradizional hau Indiako identitatearen metafora gisa erabiltzen du. Liburu horrek independentzia osteko garaian eskuzko ehungailuen berpizkundearen kontakizun esanguratsuak jasotzen ditu.

## Lan hautatuak 
* *New Delhi: Making of a Capital* (2009)
* *Bhutan: Through the Lens of the King* (2012)
* *Saris of Memory* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiar nazionalismo

, askotan indiar nazionalismoaren ikurra dena.]]  
**Indiar nazionalismoa** nazionalismo zibikoaren adibidetzat hartzen da. Bere barnean hartzen ditu Indiako herri guztiak, jatorri etniko, linguistiko eta erlijioso desberdinak izan arren. Indiar nazionalismoak kolonia aurreko Indiari sustraiak bilaka diezazkioke, baina erabat garatu zuen britainiar agintearen ia bi menderen aurkako kanpaina egin zuen Indiako mugimendu independentistak. Indiar nazionalismoak berehala lortu zuen ospea Indian, koalizio eta mugimendu antikolonial bateratu horien bidez. Mahatma Gandhi, Subhas Chandra Bose eta Jawaharlal Nehru bezalako independentistak Indiako mugimendu nazionalistaren buru izan ziren, Indiako Kongresu Nazionala buru zutela.

Indiaren independentzia 1947an gehiengo musulmana zuen Pakistanen banantzearekin batera gertatu zen, nazio hori India britainiarraren ipar-mendebaldeko eta ekialdeko eskualdeetatik aterata. Ondoren, Nehru lehen ministroak eta bere ondorengoek indiar nazionalismoaren aldeko kanpaina egiten jarraitu zuten, Txina zein Pakistanekiko mugako gerren aurrean, azken hauek behin Kaxmirko mugaldean baino gehiagotan talka egin zutelarik. 1971ko Indo-Pakistandar Gerraren eta Bangladeshko Askapen Gerraren ondoren, Ekialdeko Pakistanen independentzia ekarri zuena, indiar nazionalismoak independentzia osteko gailurra jo zuen. Hala ere, 1980ko hamarkadan tentsio erlijiosoak irakiten jarri ziren, Indiako Kongresu Nazionalak bere nagusitasun politikoa galdu zuen eta autoritarioago bihurtu zen, eta hurrengo hamarkadetan nazionalismo indiarra moteldu egin zen. Bere gainbehera eta nazionalismo erlijiosoaren gorakada gorabehera, indiar nazionalismoak eta bere pertsonaia historikoek Indiako politikan eragin handia izaten jarraitzen dute eta nazionalismo hinduaren eta nazionalismo musulmanaren ildo sektarioen aurkako jarrera islatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Corey

**Albert Louis Corey** (1878ko apirilaren 16a - 1926ko abuztuaren 3a) frantziar atleta bat izan zen, 1904ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zena St. Louisen, Missourin, Estatu Batuetan. Zilarrezko domina irabazi zuen maratoian, eta baita Chicagoko Kirol Elkarteko taldeko kide gisa lau miliako taldekako lasterketan ere.

## Biografia 
Jokoen txostenak Coreyri buruz dio "Chicagoko Kirol Elkartearen koloreak daramatzan frantziarra" zela. Corey Estatu Batuetara etorritako frantziarra zen, Estatu Batuetan bizi zena eta ez zuen paper egokirik. Nazioarteko Olinpiar Batzordeak maratoian eta lau miliako taldekako lasterketan lortutako dominak Frantziari egozten dizkio.

1908ko ekainaren 6an Chicagoko Lehen Erregimentuko Kirol Elkartearentzat lehiatuz, Coreyk Roy Kemper eta Alexander Thibeau taldekideen aurretik amaitu zuen 15 miliako St. Louis Maratoi Erdia irabazteko.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Khichdi (janaria)

**Khichdia** (*khichdee*, *khichadi*, *khichuri*, *khichari* eta beste hainbat aldaera bezala ere ezaguna) arrozez eta dilistez osatutako Indiako platerra da. Oro har, plater informaltzat hartzen da. *Khichdia* Indian haurtxoei ematen zaizkien lehenengo elikagai solidoetako bat da. Arroza eta dilistak beratzen dira gogortasuna galdu arte eta kurkuma eta gatzarekin ondu. Khichdia askotan gaixoei eta pazienteei zerbitzatzen zaien lehenengo janaria da. Azalorea eta patatak bezalako barazkiak gehitzen zaizkio normalean.

## Erabilerak 
Khichdia, oro har, "kadhi" izeneko beste Indiako plater batekin zerbitzatzen da. Beste lagungarri batzuk beguni (besan orean frijitutako berenjena), ghee (gurin iragazia), achar (landare-olioa) eta jogurta dira.

## Kanpo estekak
Larrialdia (India)

**Larrialdia** () 1975etik 1977ra 21 hilabeteko aldia izan zen, noiz Indira Gandhi lehen ministroak, herrialdearen barne eta kanpo mehatxuak aipatuz, herrialde osoan larrialdi egoera ezarri zuen.

Fakhruddin Ali Ahmed presidenteak ofizialki emana, Konstituzioaren 352. artikuluaren arabera, "Barne Nahaste" nagusi baten ondorioz, Larrialdia 1975eko ekainaren 25etik 1977ko martxoaren 21era arte indarrean izan zen. Aginduak dekretuz agintzeko ahalmena ematen zion lehen ministroari, hauteskundeak bertan behera utziz eta askatasun zibilak bertan behera utziz. Larrialdiaren zati handi batean, Gandhiren aurkari politiko gehienak kartzelatu zituzten eta prentsa zentsuratu zuten. 100.000 aurkari politiko, kazetari eta disidente baino gehiago espetxeratu zituen Gandhiren erregimenak. Denbora horretan, basektomiaren aldeko kanpaina jendetsu bat bultzatu zuen Sanjay Gandhi Indiraren semeak.

Larrialdia ezartzeko azken erabakia Indira Gandhik proposatu zuen, Indiako presidenteak adostua, eta Kabineteak eta Parlamentuak berretsia 1975eko uztailetik abuztura. Oinarriaren arabera, Indiako Estatuarentzat berehalako barne eta kanpo mehatxuak zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duvvuri Subbamma

**Duvvuri Subbamma** (Daksharamam, East Godavari barrutia, Andhra Pradesh, 1881eko azaroaren 15a – 1964ko maiatzaren 31) indiar aktibista izan zen, Indiako mugimendu independentistan paper garrantzitsua izan zuena. Kongresuko Emakumeen Batzordearen sortzaileetako bat izan zen.

## Bizitza 
Subbamma 1881ean jaio zen

1922an Kongresuko Emakumeen Batzordea sortu zuen. 1923an bilera bat antolatu zuen Kakinadan, Andhra Pradeshen, non ehunka emakume boluntariok parte hartu zuten Kakinadako Mahasabha Kongresuan. Indian ukiezintasunaren abolizioaren alde hitz egin eta lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beguni

thumb|*Beguni* (beheko ezkerreko izkina).
***Begunia*** (bengaleraz: বেগুনী) alberjinia xerra arrautza-irinetan pasatu eta frijituz egindako Bengalako aperitibo bat da.   Antzeko Europako plater bat berenjena frijituak bezala ezagutzen da. 

Alberjinia xerra luzeak txitxirio-irinarekin egindako ore batean gatz eta kurkumaz bustiz eta mostaza-olioan frijituz prestatzen da. Batzuetan mitxoleta hazi kopuru txiki bat gehitzen zaio zaporea hobetzeko. Batzuek legamia pixka bat gehitzea nahiago dute oreari kurruskariagoa izan dadin. Arroz puztuarekin jaten da normalean, eta horrek kaleko janari oso ezaguna bihurtzen du hirietan eta Bangladesheko etxeetan arratsaldeko mokadu gisa. Bangladeshen *iftar-*aren osagai oso ohikoa da Ramadan hilabetean.

*Bengunia* ere bengalako montzoi sukaldaritzaren osagai ezinbestekoa da, *khichuri* izeneko arroza eta dilistak dituen plater batekin jaten denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Misol-Ha ur-jauzia

**Misol-Ha ur-jauzia** () Mexiko hego-ekialdeko Chiapas estatuan dagoen ur-jauzi bat da, Salto de Agua izeneko udalerrian, Palenquetik 20 kilometro hegoaldera.

Chʼol hizkuntzatik datorkio izena eta "urezko erratza" esan nahi du.

## Deskribapena 
Misol-Ha ibaiak egiten duen 35 metrotako jauzia da. Azpian putzu ia zirkularra du, oihan tropikalaz inguratuta.

Inguruko oihana esploratzeko abiapuntua ere bada, Palenque eta Tonináko eremu arkeologikoak eta Agua Azul ur-jauzi ikusgarriak.

## Iruditegia 

Irudi:Misolha idyllic.jpg
Irudi:Cascada chiapas.JPG
Irudi:Chiapas, Misol-Ha, by ovedc 08.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Marin Arrizabalaga

**Isabel Marin Arrizabalaga** (Errenteria, Gipuzkoa, 1963) filologoa, irakaslea eta ekintzailea da, kulturartekotasunaren alorrean aditua eta Alemaniako Mimi (*Mit Migranten, für Migranten*) proiektuaren zuzendaria.

## Bizitza 
Euskal Filologia ikasketak egin zituen Isabel Marin Arrizabalagak. 

Euskara irakasle ere aritu da Alemanian. 2011n Hanburgoko Cervantes Institutuak euskara ikastaro egonkor bat martxan jartzeko asmoa izan zuen, eta tailer irekiak eman zituen etorkizuneko ikasleen artean euskara ezagutzera emateko. Helburua astean behin euskara klaseak ematea zen.

#### Berriemaile 
Euskadi Irratiarekin kolaboratu du Hanburgon korrespontsal gisa. 

#### Hizlari 
Hainbat hitzaldi eman ditu, hala nola, “Kulturartekotasunaren bila” izenburuko mintegia 2011ko azaroren 16 eta 17an Errenteriako Xenpelar etxean. 

## Mimi proiektua 
2005ean sortu zen Hanburgon (Alemania) Mimi proiektua. Alemaniara iristen diren migratzaileei osasungintzaren alorrean laguntzea du helburu. Horretan dihardu Isabel Marinek, proiektuaren zuzendari errenteriarrak.

*Mit Migranten, für Migranten* da gure leloa (Migratzaileekin, migratzaileentzat), eta proiektuaren izena, Mimi, horren laburdura da. Isabelek adierazten duenez proiektuan  lan egiten duten guztiek daukate migrazioarekin lotutako istorio bat, bakoitzak bizi izan du migrazio prozesu bat, eta ikuspuntu jakin batetik ekiten diote lanari. Osasunaren arloan egiten dute lan, baina ez dira medikuak; errefuxiatuei eta migranteei medikuarenera laguntzen diete, eta arlo horrekin lotutako informazioa ematen diete. Azken finean, helburua da osasungintzan izan ditzaketen mugak eta oztopoak gainditzen laguntzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maneckji Seth Agiary

**Maneckji Seth Agiary** Indiako Mumbai hirian dagoen zoroastroar tenplua da, 1735ean eraikia. Hiriko bigarren zoroastroar tenplu zaharrena da Zoroastroarrak ez diren pertsonak ezin dira barruan sartu, zoroastroar tenplu guztietan bezala. Eraikinaren arkitektura persiar eta greziar berpizkundeko estiloen nahasketa da, eta sarrera bi lammasuekin apainduta dago.

300px|thumb|erdian|Maneckji Seth Agiaryko sarrera.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Falooda

**Falooda** edo hobeto (ahoskeraren arabera) **faluda**, Hegoaldeko Asiako herrialdeetan aurkitzen den ohiko edari freskagarria da. Esne, ziriol vermicelli, albahaka hazi (*sabja/takmaria*), tutti frutti eta azukre nahasketa batekin egiten da, guztia izozkiarekin zerbitzatuta. Erabiltzen den fideo vermicelli marantaz egina dago, gari-irinaren ordez. Faloodaren zapore ezagunenak arrosa, kesar (azafraia), mangoa, txokolatea eta ficusa dira.

*Falooda* oso edari ezaguna da Ipar Indian, Pakistanen eta Myanmarren (non *pha-loo-da* bezala ezagutzen den) eta hoteletan eta hondartzako tabernetan eska daiteke. Aldaera bat *falooda kulfi* da, non falooda eta kulfi almibarrarekin batera zerbitzatzen diren. Erabiltzen den zapore-emaile ohikoena arrosa-ura da.

## Aldaerak 
Edari hau, batzuetan postre gisa zerbitzatzen dena,  persiar faludeh-aren eta thailandiar nam manglak-aren oso antzekoa da, biak albahaka haziekin, azukrearekin, urarekin eta arrosa-urarekin nahastuta eginak. Irakeko kurduek edari honen beren bertsioa dute, baina vermicelli meheagoekin egiten dute.

## Kanpo estekak
Uretako landare

thumb|Igebelarrak
[thumb|*[Aldrovanda vesiculosa|Aldrovanda* besikulosoa, uretako landare haragijale baten antzekoa]]      

**Uretako landareak** , ingurune urtarretan edo hezetasun handiko eremuetan bizirauteko egokitu diren landareak dira. Makrofitak edo hidrofitoak ere esaten zaie. Uretako landareak uraren gainean edo barruan hazten dira, eta urperatu, azaleratu edo flotatu egin daitezke.
Landare mota hauek, oro har, ur gezako inguruneetan bizi dira, aintzirak, ibaiak edo urmaelak kasu, baina ur gaziko inguruneetan ere aurki ditzakegu. Mangladiak, eskualde tropikaletan, ur gezaren bokaletik gertu dagoen marearteko eremuan dauden gatz kontzentrazio altuari eusten dioten sustraiak dituzten zuhaitzek osatzen dituzte.    

### Landare zingiratarrak edo helofitoak 
Oro har, sustraiak uraren barruan edo itsasertzetik oso hurbil mantentzen dituzte, baina landarearen gainerakoa azaleratuta dago. Landarerik ohikoenak dira eta altuera handienak dituzte, batzuetan oso handiak. Hautakoak dira, adibidez, ihi espezieak, hala nola *Scirpoides holoschoenus*, *Juncus striatus*, etab., Eleocharis palustris, Mentha cervina, Lytrhum, etab.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fitoplanktona
* Padura
* Zingira
* Akuaponia

## Kanpo estekak
Tai Po barrutiko sutea (2025)

thumb|Wang Fuk Court 2009an.

**Tai Po barrutiko sutea** Hong Kongen 2025eko azaroaren 26an gertatu zen, Wang Fuk Court konplexuan. Ez dago argi zerk eragin zuen sutea. Gobernuburuak jakinarazi zuen Poliziak ikerketa bat abiatuko zuela. 27an hildakoen kopurua 55 pertsonetakoa zen.

Elkarren alboan zeuden hainbat etxe orratzek su hartu zuten. 32 solairuko zortzi eraikinez osatuta dago Tai Po auzoko bizitoki eremu hori, Hong Kong iparraldean. Obrak egiten ari ziren, eta etxe orratzak banbu kanaberazko aldamioz inguratuta zeuden. Aldamio horietan zehar azkar zabaldu ziren garrak, eta zortzi eraikinetatik zazpi kiskali ziren. Zortzi eraikin horietan ia bi mila etxebizitza zeuden, eta lau mila pertsona inguru bizi ziren bertan. Hildakoen zifra gora jo zuen oso azkar: azaroaren 30ean 146 pertsonak ziren.

## Wang Fuk Court 
Sutea Wang Fuk Court zortzi dorre dituen bizitegi-konplexu batean izan zen. 31 solairuko dorreak ditu, bakoitza 93 metroko altuerakoa, eta 1983an eraikia izan zen. 2021ean 4.643 biztanle bizi ziren 2.000 apartamentuetan. Tai Po barrutian dago, Hong Kongeko 18 barrutietako batean, Lurralde Berrietan, 1970eko hamarkadatik aurrera hiri berri bat eraiki zen lekuan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxi Larretxea

**Patxi Larretxea Lizardi** (1955, Arantza, Nafarroa Garaia), euskal aizkolari eta harri-jasotzaile bat da. 

Donato Larretxea aizkolariaren anaia eta Hasier Larretxea idazlearen aita da. Gaur egun Arraiozen bizi da eta Donato anaiarekin batera Oronoz-Mugairiko Herri kirol eskola zuzentzen du.

## Erreferentziak
Banaji Limji Agiary

**Banaji Limji Agiary** Indiako Mumbai hirian dagoen zoroastroar tenplua da, 1709an eraikia. Mumbaiko 50 tenplu zoroastroar inguruen artean dago, eta haietako zaharrena da.

Tenpluko sua Seth Banaji Limji negozio-gizonak parsiak sagaratu zuen 1709an., hiriko beste hiru zoroastroar tenplurekin batera.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maneckji Seth Agiary

## Kanpo estekak
Jarogo ur-jauzia

**Jarogo ur-jauzia** edo **Jarogo Banda ur-jauzia** (شلال جاروغو) Pakistan iparraldean dagoen ur-jauzi bat da, Matta Tehsil herrian, Khyber Pakhtunkhwa probintzian. Swat haraneko ur-jauzi ezagunena da.

## Deskribapena 
Hindu Kush mendikatean aurkitzen da, Mingora hiritik 55 kilometro iparraldera.

## Iruditegia 

Irudi:Highest Cascade of Pakistan.jpg
Irudi:Jarogo Banda Water fall Swat KPK Pakistan.jpg
Irudi:Jarogo Waterfalls, Swat.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dope (musika taldea)

**Dope**, AEBetako metal industrial bat da. 1997an New York hirian sortu zen eta taldekideak honakoak dira, Edsel Dope (ahotsa), Virus (gitarra), Daniel Fox (bateria) eta Acey Slade (baxua/gitarra).

## Diskografia 
* *Felons and Revolutionaries* (1999)
* *Life* (2001)
* *Group Therapy* (2003)
* *American Apathy* (2005)
* *No Regrets* (2009)
* *Blood Money Part 1* (2016)
* *Blood Money Part Zer0* (2023)
Choli

thumb|Emakumea choli jantzita ().
thumb|Indiako moda desfile batean choli bat daraman modeloa.
**Choli** edo **ravike** blusa edo gerruntze itxurako jantzia da, Hegoaldeko Asiako emakumeek eramaten dutena. Normalean motza izaten da eta sabela biluzik uzten da. Hegoaldeko Indian *ravike* bezala ezagutzen da, eta Gujarat estatuko iparraldean *polku* bezala. Indiako azpikontinentean sari batekin erabiltzen da, edo *ghagra choli* jantziaren parte ere izan daiteke. Rajput jatorriko emakumeek kurti bat choliren gainean eramaten zuten historikoki, cholik sabela eta bizkarra biluzik uzten baititu.

Cholia antzinako *stanapatta*tik eboluzionatu zuen. Jantzi hau *kurpsika* edo *kanchuki* bezala ere ezaguna izan zen, eta antzinako garaiko emakumeek erabiltzen zituzten hiru piezako jantzi bat zen. Hiru pieza honako hauek dira: *antriya* azpiko arropa; *uttariya* beloa, sorbaldan edo buruaren gainean eramaten zena; eta *stanapatta*, bularreko mota bat, K.a. VI. mendeko sanskritozko literaturan eta palizko literatura budistan aipatzen dena. Cholien lehen irudi erregistratutzat K.a. lehen milurtekoko Maharashtrako eta Gujarateko margolanak hartzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garazi Goldarazena Sanchez

[thumb|Garazi Goldarazena"Marx eta Keynes ekonomia mistoaren krisia" liburua aurkezten, [Hedoi Etxarte|Hedoi Exarte editoarekin. Azoka, 2025]]
**Garazi Goldarazena Sanchez** (Berriozar, Nafarroa Garaia, 2002ko apirilaren 7a) itzultzailea eta interpretea da, Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteko  (EIZIE) bazkidea.

## Bizitza 
Itzulpengintzan eta Interpretazioan graduatu zen Garazi Godarazena Gasteizko Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Euskara, gaztelania eta ingelesa menperatzen ditu. 

2024an Garazi Goldarazenak MPKren ekoizpena aztertu zuen bere Gradu Amaierako Lanerako. Berak jasotakoaren arabera hainbat hizkuntza eta herrialdetatik itzuli da euskarara, itzultzaileen genero-banaketa aurretikoa baino orekatuagoa da, baina joerek eta botere-harremanek hor jarraitzen dute: ingelesa eta Europa nabarmentzen dira sorburu-hizkuntza eta lurraldeka, itzultzaileen erdia baino gehiago dira gipuzkoarrak. 

Itzultzaile-interprete eta liburu-saltzaile gisa egiten du lan.
Paul Matticken ekonomiari buruzko bi testuk osatzen dute liburu hau. Lehenengoa, *Marx eta Keynes*, 1955eko azaro-abenduko Western Socialist aldizkarian argitaratu zuten. *Ekonomia mistoaren krisia*, berriz, 1974an idatzi zuen eta 1977an argitaratu Economics, Politics and The Age of Inglation liburuko aurreneko kapitulu gisa. 

### Bestelako testuak 
* *Zorroztu ezpata zeure lepoan*  Bseiso, Zein (Senez 56,  2025, on line) Poesia.
* *Bai ez gara hilen, baina*  Bseiso, Muin  (Senez 56,  2025, on line) Poesia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suraya Pakzad

**Suraya Pakzad** ( persieraz: سوریا پاکزاد; Herat, Afganistan, 1975) emakumeen eskubideen aldeko afganiar ekintzailea da.

## Bizitza 
Suraya Kabulgo gobernu pro-sobietarraren aurkako erresistentzia armatuaren urteetan hazi zen. Pakzad-ek 15 neba-arreba ditu (denak aita berarekin), eta esan zuen bere familiako neskek, mutilek bezalako hezkuntza-aukera berdinak jaso zituztela.  Bere alaba nerabearen etorkizunaren beldur, familiak bere ezkontza konpondu zuen 14 urte zituenean. 15 urterekin bere lehen haurra erditu zuen, neskato bat. "*Normala zen garai hartan. Segurtasuna ez zen ona, eta denak saiatzen ziren beren alabak gizon on batekin ezkontzen, milizia eta buruzagiengandik salbatzeko. Zortea izan dut, emakumeen eskubideetan tinko babestu eta sinesten duen senarra dudalako. Nire heziketan aurrera egiten lagundu zidan, ezkonduta egotea oso zaila zen arren; bigarren hezkuntzatik graduatu nintzenean, bi alaba nituen"*. Aitak eta senarrak ikasteko nahia babestu zuten, baina berak eskolan ezkutatu zuen ezkontza, eskola-arauek debekatu egiten baitzieten ezkondutako emakumeei ikasle ezkongabeekin ikastea. Bigarren hezkuntza amaitu eta familia bat sortu eta bi urtera, Kabulera joan zen bizitzera senarrarekin eta seme-alabekin, unibertsitatean matrikulatzeko. Literaturan lizentziaduna lortu zuen Kabuleko unibertsitatean (Afganistan), poetisa bokazioz. Lizentziatu zenerako, 1992an, hiru alaba zituen.

Pakzadek sei seme-alaba ditu, hiru neskato eta hiru gizon.

## Ibilbidea 
1998an "Voice of Women" (Emakumearen Ahotsa) erakundea sortu zuen, emakumeei babesa, aholkularitza eta lanerako gaitasuna eskaintzen hasi zena.

Suraya Pakzadek "*Voice of Women Organization"* (VWO) Afganistango emakumeen elkartea zuzentzen du, Afganistanen muturreko indarkeriaren biktima diren emakumeei babesa eta lege-laguntza eskaintzen diena.  VWOk tratu txarrak jasaten dituzten emakumeentzako hainbat harrera-etxe ditu Afganistango mendebaldean, eta neskatoen haur-ezkontzen, emakumeen salerosketaren eta sexu-abusuen aurka aktiboki borrokatzen duen elkarte bakanetakoa da. Harrera-etxeak gaizki ikusita daude:*“Komunitatearen ikuspegitik, senarrengandik ihes egiten duten emakumeak eroak dira eta harrika hartu beharko lirateke, eta ez da ulertzen laguntzea. Horregatik, senarrek eta senideek aurkitzen dituztenean, mutilatu egiten dituzte, baita lepoa moztu ere, beste emakumeentzat eredu izan dadin”.* Bizirik erreta bere buruaz beste egiten saiatu diren emakumeei ere eskaintzen die laguntza.

* 2010ean Pensilvaniako Unibertsitateko ohorezko doktoregoa eta Burlington Country College-ko Arte Elkartuko ohorezko titulua jaso zituen, baita "Clinton Global Citizen Award" saria ere.

* 2011n Newsweek aldizkariak 150 "Mundua astintzen duten emakumeak" izendatu zuen. 2012an Astraia Emakumeen Lidergo Fundazioaren Urteko Emakumezko Lider Saria jaso zuen Alemanian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Prakash Saginala

**Paul Prakash Saginala** (Badvel, Andhra Pradesh, 1960ko azaroaren 28a) indiar elizgizon katolikoa da, 2025etik aurrera Cuddapahko apezpikua dena.

## Bizitza 
Paul Prakash Saginalak filosofia eta teologia ikasi zituen Poonamalleeko Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren apaizgaitegian. Kazetaritzako diploma ere lortu zuen Delhiko Unibertsitatean. 1987ko apirilaren 27an apaiztu zen, Cuddapahko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Apaiz-ordenazioa jaso ondoren, parrokietako apaiz eta irakasle gisa aritu zen 1994ra arte. 1994tik 1998ra, Teologia Biblikoa ikasi zuen Erromako Urbaniana unibertsitatean, teologian doktoretza lortuz. Ondoren, Erromako San Paulo ikastetxeko errektoreorde gisa aritu zen 2004ra arte. Indiara itzuli zenean, Proddaturreko parroko eta dekano izan zen 2008ra arte. 2008tik 2015era, eta berriro 2022tik aurrera, Teologia Biblikoko irakasle gisa irakatsi zuen Hyderabadeko San Joan eskualdeko apaizgaitegian. Bitartean, elizbarrutiko kuriako kantziler eta Masapeeko parroko gisa jardun zuen, Kadapa barrutian.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
WorldView-3

**WorldView-3** (**WV 3**) Lurra behatzeko satelite komertziala da, Vantor enpresaren jabetzakoa. 2014ko abuztuaren 13an jaurti zen Maxarren orbitako seigarren satelite bihurtzeko. 1999an jaurti zen Ikonos, 2001ean QuickBird, 2007an WorldView-1, 2008an GeoEye-1 eta 2009an WorldView-2. **WorldView-3-k**  0,31 m-ko bereizmeneko irudi pankromatikoak eskaintzen ditu, baita 1,24 m-ko bereizmeneko zortzi bandako irudi multiespektralak, 3,7 m-ko bereizmeneko irudi infragorri laburrak eta 30 m-ko bereizmeneko CAVIS datuak (Hodeiak, Aerosolak, Lurrunak, Izotza, eta Elurra).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vantor Constellation WorldView-3 en Vantor
Matemágicos

**Matemágicos** Nafarroako Unibertsitate Publikoaren taldea Liga Matemátican.

## Historia 
Taldearen ordezkaria Liga Matemática 2023-2024ko María Virto izan zen. Jokalariak hauek izan ziren: Iñigo Larraza de la Torre, Hugo Lozano Mendoza, Pablo Alfaro Lasa, Rede Cordido Pérez, Xavier Praturlon Francés eta Alberto Yustes Correro.

2024ko urtarrilean, Virtok Cadena COPE Navarra saioan egindako elkarrizketa batean adierazi zuen matematikako ikasleek osatu gabeko taldea izan arren, multzoko lehen postuan geratu zirela.

2024ko urtarrilaren 25ean, 2024ko Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Biltzar Bienalan, EHUlerren aurkako Matematika Ligako partida zuzenean jokatu zuten. 2-2 berdindu zuten.

Liga Matemática 2024-2025eko taldearen delegatua María Virto izan zen. Jokalariak Íñigo Aguirre Zazo, Íñigo Larraza de la Torre, Hugo Lozano Mendoza, Martín Pascual García, Iván Nieto Gutiérrez, Xavier Praturlon Francés, Alberto Yustes Correro izan ziren.

2025eko urtarrilaren 17an, EHUler eta Matemágicosen arteko partida epaitu zen Espainiako Matematikako Errege Elkartearen 2025eko Ikertzaile Gazteen Kongresuan. Emaitza 3-1eko garaipena lortu zuen euskal selekzioak.

2025eko otsailaren 8an Matemágicos-i buruzko erreportaje bat argitaratu zen Navarra Televisiónen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jerome Dhas Varuvel

**Jerome Dhas Varuvel** (Paduvoor, Tamil Nadu, 1951ko urriaren 21a – Chetpet, Chennai, 2026ko martxoaren 24a) indiar elizgizon salestarra izan zen, 2014tik 2020ra Kuzhithuraiko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Jerome Dhas Varuvelek lehenik Kottarreko elizbarrutiko apaizgaitegi txikian ikasi zuen, Nagercoilen, eta ondoren, 1970etik 1973ra, Poonamalleeko apaizgaitegi nagusian. 1976an, Don Boscoren Salestar Ordenan sartu zen eta 1978ko maiatzaren 24an lehen botoak eman zituen. 1981eko maiatzaren 24an betiko botoak eman ondoren, Erromako Salestar Unibertsitatean ikasi zuen 1981etik 1986ra, non ekonomian eta teologian lizentziatura lortu zuen, baita pedagogian lizentziatura ere. 1985eko ekainaren 2an, Joan Paulo II.a aita santuak apaiz ordenatu zuen.

1986tik aurrera, salestar hasiberrien prestakuntza programan laritu zen Indiako hainbat tokitan. 1996tik 2001era, Madras eta Mylapore artxidiozesiko Aingeruen Ama Birjinaren konkatedraleko parrokoa izan zen. Probintziako kontseilari gisa, bere ordenaren probintziako zuzendaritzan aritu zen 1999tik 2003ra. 2010etik aurrera, nobizioen maisua izan zen.

Varuvel Chennaiko Chetpet auzoko Harrington Roadeko Pobreen Ahizpa Txikien egoitzan hil zen 2026ko martxoaren 24an, dementziaren eta Parkinsonen gaixotasunaren ondoriozko konplikazioen ondorioz.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lillaz ur-jauziak

**Lillaz ur-jauziak** () Italia iparraldean kokaturik dagoen ur-jauzi hirukoitza da. Aostako Haranean aurkitzen da, Cogne udalerrian.

Gran Paradiso Parke Nazionalaren barnean dago.

## Deskribapena 
Italiar Alpeetako ur-jauzi bat da, 1.745 metrotako garaieran. Urtier ibaiak hiru jauzi egiten ditu jarraian eta guztira 150 metrotako altuera jaisten du.

## Turismoa 
Ibilbide bat dago. Alertze artetik ibiliz ur-jauziaren oinarrira iristen da eta maldan gora igoz ur-jauziaren gaineraino iristen da.

Udan pilatzen da jende gehien. Neguan izoztu egiten da eta izotz-eskalatzaileak ikusten dira gehienbat.

## Iruditegia 

Irudi:Cascate di Lillaz - Gran Paradiso (12).jpg|Ibilbidea, ur-jauziaren alboan.
Irudi:Cascata di Lillaz.jpg|Ur-jauziaren oinarria.
Irudi:Cascate di Lillaz 2.jpg|Ur-jauzi izoztuan eskalatzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoya Akhtar

**Zoya Akhtar** (Bombay, Maharashtra, 1972ko urriaren 14a) zinema-zuzendari eta gidoilari indiarra da. Zinema-zuzendaritzako ikasketak amaitu ondoren, Mira Nair, Tony Gerber eta Dev Benegal zinemagileen laguntzaile gisa aritu zen, bere film propioak zuzentzen hasi aurretik.

*Luck by Chance* (2009), *Zindagi Na Milegi Dobara* (2011) eta *Sheila Ki Jawani* (2013) filmak zuzendu ditu, besteak beste. T*alaash: The Answer Lies Within* (2012) filmerako gidoia idatzi zuen Reema Kagtirekin batera eta bi urte geroago *Dil Dhadakne Do* (2015), punjabi familia disfuntzional batean oinarritutako filma zuzendu zuen.

## Ibilbidea 
Zoyak *Pentagram rock* taldearen "Price of Bullets" abestiaren bideo musikala zuzenduz hasi zuen bere ibilbidea. *Dil Chahta Hai* eta *Split Wide Open* filmetan casting zuzendari gisa lan egin zuen, baita bere anaia Farhan Akhtarren zuzendari laguntzaile gisa ere *Lakshya* eta *Dil Chahta Hairen* filmetan. Geroago, ekoizle exekutibo gisa aritu zen Reema Kagtiren *Honeymoon Travels Pvt* *Ltd* filmean. 

Zuzendari gisa debuta egin zuen *Luck By Chance* (2009) filmean, bere anaia Farhan Akhtar eta Konkona Sen Sharma protagonista zituela. Zinema industrian indarrez sartzen den jatorri xumeko aktore baten istorioa kontatzen du. Kritikak harrera ona egin zion filmari, nahiz eta leihatilan zenbaki onik ez izan.

2011n *Zindagi Na Milegi Dobara* filma zuzendu zuen, eta Hrithik Roshan, Abhay Deol, Farhan Akhtar, Katrina Kaif eta Kalki Koechlin ditu protagonista.

2013an Anurag Kashyap, Dibakar Banerjee eta Karan Joharrekin elkartu zen *Bombay Talkies* filma egiteko, Indiako zinemaren ehun urteen ospakizun gisa.

2015ean Akhtarrek *Dil Dhadakne Do* komedia zuzendu zuen, familia punjabi disfuntzional baten istorioa kontatzen zuena. Anil Kapoor, Shefali Shah eta Priyanka Chopra eta Ranveer Singh dira protagonistak. Anushka Sharma eta Farhan Akhtar ere agertzen dira Singh eta Chopraren maitasun-interes gisa.

2019an estreinatu zen *Gully Boy* filma, Ranveer Singh eta Alia Bhatt direlarik protagonista. Bombay Divine eta Naezy raperoen bizitzetan oinarrituta dago filma. Reema Kagtirekin batera, *Made in Heaven* telesailaren historian ari da lanean, Amazon Prime plataforman estreinatzeko asmoarekin.

## Egoera pertsonala 
Zoya Akhtar Javed Akhtar poetaren eta Honey Irani gidoilariaren alaba da. Bere amaordea Shabana Azmi da. Anaia gazteena Farhan Akhtar aktore eta zuzendaria da. New Yorken zinema ekoizpena eta zuzendaritza ikasi zituen.

Bere aitonak, Fazl-e-Haq Khairabadi teologia islamiarreko jakintsuak, Mirza Ghaliben lehen *diwan* (goi-mailako gobernu-kidegoa) argitaratu zuen eta 1857ko Indiako Matxinadan Khairabad natiboan figura garrantzitsu bihurtu zen.

Zoya giro agnostiko batean hazi zen, eta bere anaia Farhan eta aita Javed Akhtarrek bezala, ez du erlijiorik.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
### Gidoilari gisa 
### Idazle gisa 
### Zuzendaritzako laguntzaile gisa 
### Ekoizle exekutibo gisa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jojo Anand

**Jojo Anand** edo **Anand Jojo** (Minjiutgarha-Kutungia, 1959ko maiatzaren 17a) indiar elizgizon katolikoa da, 2012tik aurrera Hazaribageko apezpikua dena.

## Bizitza 
Jojo Anandek lehenik Ranchiko apaizgaitegi txikian ikasi zuen eta ondoren Ranchin, Mangaloren eta Jabalpurren. 1992ko apirilaren 24an apaiztu zen, Ranchiko artxidiozesian inkardinatuta geratuz. Simdegako elizbarrutia 1993ko maiatzaren 28an sortu zenean, bertara joan zen.

Hainbat postutan aritu ondoren, Erromako Salestar Unibertsitatean ikasi zuen 2001etik 2005era, katekesian lizentzia lortuz. 2005etik 2007ra, Simdegako elizbarrutiko bikario jeneral gisa aritu zen. Ondoren, ebanjelizazioaz eta erlijio-formazioaz arduratu zen, baita elizbarrutiko apaizgaien prestakuntzaz ere.

2016ko uztailaren 7tik 2021eko abenduaren 8ra arte Daltonganjeko elizbarrutiko administratzaile apostolikoa izan zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesca Pattaro

**Francesca Pattaro** (Este, Paduako probintzia, Italia, 1995eko martxoaren 12a) txirrindularia da, errepide modalitatean jardun duena. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Ibilbidea 
Italiako errepide modalitatean lehiatzen hasi zen 2016an profesionaletan. 2020. urteko hamarkadaren hasieran Astana Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasuneko (UCI) emakumezkoen talde kontinentalak fitxatu zuen. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen emakumezkoen taldekako jazarpen ekitaldian.

## Taldeak 
## Palmaresa pistan 
* 2013
** Junior mailako Europako txapelduna taldekako jazarpenean (Arianna Fidanza, Michela Maltese eta Maria Vittoria Sperottorekin)link=Fitxer:UEC_Champion_Jersey.svg|20x20px|Campió d'Europa link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px
* 2016
** Europako txapelduna taldekako jazarpenean (Elisa Balsamo, Tatiana Guderzo, Simona Frapporti eta Silvia Valsecchirekin)link=Fitxer:UEC_Champion_Jersey.svg|20x20px|Campió d'Europa link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px
* 2017
** 23 urtez azpiko Europako txapelduna taldekako jazarpenean (Martina Alzini, Elisa Balsamo eta Marta Cavallirekin)link=Fitxer:UEC_Champion_Jersey.svg|20x20px|Campió d'Europalink=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px

### Munduko Kopako emaitzak 
* 2017-2018
** 1. postua Pruszków, taldekako jazarpenean link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* a fitxa sitiodeciclismo.net
* a fitxa cyclebase.nl
* a fitxa museociclismo.it
* a fitxa procyclingstats.com
Ernst Fast

**Ernst Robert Efraim Fast** (1881eko urtarrilaren 21a, Stockholm - 1959ko urriaren 26a, Sigtuna) XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran lehiatu zen distantzia luzeko Suediako korrikalaria izan zen. Maratoian espezializatuta, Parisen egin ziren 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan atletismoan parte hartu zuen, brontzezko domina irabaziz, bigarren postuan geratu zen Émile Championen atzetik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Theodore Mascarenhas

**Theodore Mascarenhas** (Camurlim, Goa, 1960ko azaroaren 9a) indiar elizgizon katolikoa da, San Frantzisko Xabierkoaren Misiolarien Elkarteko kidea. 2014tik 2023ra Ranchiko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2023tik aurrera Daltonganjeko apezpikua da.

## Bizitza 
thumb|left|Theodore Mascarenhas apezpikuaren armarria.|209x209pxTheodore Mascarenhas Sebastião Mascarenhas Barodako apezpikuaren anaia da. 1978an San Frantzisko Xabierkoaren Misiolarien Elkartean sartu zen eta lehen botoak 1979ko ekainaren 14an eman zituen. Filosofia Nagpurreko San Karlos apaizgaitegian eta teologia katolikoa Goa Hiri Zaharreko apaizgaitegian ikasi zuen. Gainera, Arte Lizentziatura eta Zientzia Politikoetako Masterra lortu zituen Nagpurreko Unibertsitatean Horrez gain, 1998tik 2004ra Erromako Pilareko Ama Birjinaren Misiolarien ongintzazko lanak koordinatu zituen eta Agnelo de Souzaren beatifikazio prozesuko postulatzaile gisa aritu zen. 2006tik aurrera, Kulturako Kontseilu Pontifikalean lan egin zuen. Gainera, Pilareko Ama Birjinaren Misiolarien ordezkari gisa aritu zen Europarako 2005etik eta Fiskal Nagusi gisa 2010etik. Nazioarteko Kongresu Eukaristikoetarako Batzordeko kide ere izan zen. Horrez gain, ikasketa biblikoak irakatsi zituen Pontifize Unibertsitate Gregorianoan eta Santo Tomas Akinokoaren Unibertsitatean.

Mascarenhas Indiako apezpiku-konferentzia katolikoko Ekologia Batzordeko presidentea da.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Washita ibaiko gudua

**Washita ibaiko gudua** (), baita ere Washitako sarraskia, 1868ko azaroaren 27an burutu zuen Ameriketako Estatu Batuetako armada  
George Armstrong Custer teniente koronelaren Zalditeriako 7. Erregimentuak Teontzi Beltzak Hegoaldeko Cheyennen Washita ibaian zuen kanpalekua erasotu zuenean.

## Gertakizunak 
1868ko azaroaren 27an, AEBetako armadak 103 txeiene hil zituen Washita Ibaiko Batailan. Txeiene jatorrizko herrixkari goizaldean eraso egin zioten, biztanleak lo zirela. Soldadu guztiak hil eta haur eta emakumeak preso hartzeko agindua bazuten ere, sarraski indiskriminatua egin zuten. 53 emakume eta haur bahitu zituzten.

Txeieneen buruzagi Teontzi Beltzek, jazartzen zituzten soldaduen aurrean herri baketsua zirela adierazi zuen, baina AEBetako Armadako Philip Sheridan jeneralak Arkansas hegoaldeko jatorrizko herriak suntsitzeko planak zituen. 

## Bibliografia 
* Dee Brown: *Ehortzi ezazue ene bihotza Wounded Kneen*, Txalaparta, 2005.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gertakizunen kronologia.
Jaggery

**Jaggery** azukre beltza natural tradizionala da , Indiako azpikontinentean, Hego-ekialdeko Asian, Ipar Amerikan,  Erdialdeko Amerikan, Brasilen eta Afrikan kontsumitzen dena.  Azukre-kanaberaren zukuaren eta askotan datila edo palma-izerdiaren produktu kontzentratua da, melaza eta kristalak bereizi gabe, eta kolorez urre-marroitik marroi ilunera alda daiteke. % 50 arte sakarosa, % 20 arte azukre inbertituaren xarabea eta % 20 arte hezetasuna ditu, eta gainerakoa beste materia disolbaezin batzuek osatzen dute, hala nola egur-errautsak, proteinak eta ahotz-zuntzak.  Jaggery oso antzekoa da muskobadoarekin (azukre ez-findua), Portugalgo, Britainia Handiko eta Frantziako sukaldaritzan edulkoratzaile garrantzitsua dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak