open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonio Prieto Lucena

**Antonio Prieto Lucena** (La Rambla, 1974ko urtarrilaren 13a) espainiar elizgizon eta irakaslea da. 2023an Alcalá de Henaresko apezpiku bihurtu zen.

## Bizitza 
thumb|left|Antonio Prieto Lucena apezpikuaren armarria|209x209px

1974an jaio zen La Ramblan (Kordobako probintzia). Medikuntza ikasi zuen Kordobako Unibertsitatean. 1996ean Kordobako San Pelaio Apaizgaitegi Nagusian sartu zen, eta bertan egin zituen erlijio-ikasketak. 

2002an Ezkontza eta Familiaren Teologian lizentziatu zen, Joan Paulo II. Eliz Institutuan.

2000ko uztailaren 2an apaiztu zen Kordobako Santa Maria katedralean. Apaiz gisa honako ministerio hauek bete zituen:

* Kordobako San Pelaio Apaizgaitegi Nagusiko errektoreordea (2004tik 2007ra), errektorea (2007tik 2018ra) eta irakaslea.
* Victoria Díez Erlijio Zientzien Goi Institutuko zuzendaria (2005etik 2007ra) eta irakaslea.
* El Higueróneko San Isidro elizako bikarioa (2004tik 2005era).
* Kordobako San Petri basilikako bikarioa (2005etik 2007ra).
* Elizbarrutiko Familia eta Bizitzarako Ordezkaritzaren Kontsiliarioa (2004tik 2015era).
* Kontseilu Presbiteraleko kidea (2004tik 2023ra).
* Bokazio Saileko Elizbarrutiko Delegatua (2007tik 2018ra).
* Elizbarrutiko Argitalpen Zerbitzuko zuzendaria (2012tik 2015era).
* Aholkularien Elkargoko kidea (2012tik 2023ra).
* Fedearen Doktrinarako Apezpiku Batzordeko kidea (2012tik aurrera).
* Kleroaren Ordezkaritzako Taldeko kidea (2015etik 2018ra).
* Fedearen Doktrinarako Elizbarrutiko Idazkaritzako zuzendaria (2015etik 2023ra).
* Kordobako katedraleko kalonjea (2016tik 2023ra).
* Elizbarrutiko bikario nagusia eta kuriako moderatzailea (2018tik 2023ra).
* Kordobako San Mikel elizako parrokoa (2018tik 2023ra).
* Kordobako Martiri Santuen fundazioko presidenteordea (2018tik 2023ra).
* Joan Paulo II. Eliz Institutuko irakaslea (2007tik 2018ra).
2023ko apirilaren 1ean, Frantzisko aita santuak Alcalá de Henaresko apezpiku izendatu zuen. Urte bereko ekainaren 10ean apezpiku ordenatu zuten Alcalá de Henaresko katedralean. *Ut vitam habeant* () leloa hautatu zuen.

## Lanak 
* *De la experiencia de la amistad al misterio de la caridad. Estudio sobre la evolución histórica de la amistad como analogía teológica desde Elredo de Rieval hasta Santo Tomás de Aquino* (tesia, 2007)

Hainbat artikulu argitaratu ditu aldizkari espezializatuetan.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Napoli Milan trenaren aurkako atentatua

**Napoli Milan trenaren aurkako atentatua**, baita ere **Gabonetako sarraskia**, 1984ko abenduaren 23ko arratsaldean Apeninoen azpiko tunelean 904 expres trenaren aurka eragindako atentatuaren izena da. Atentatuaren atzean mafia zegoen. 16 pertsona hil ziren.

## Gertakariak 
1984ko abenduaren 23an, igandea, 904 expres trena zerbitzu erregularra ematen ari zen Napoli eta Milan artean. Iparralderantz zihoan, gainkargatuta, oporretako 700 bidaiarirekin. Etxera itzultzen ziren edo senideak bisitatzen zituzten, Gabonetako hurrengo oporraldietan. 19:08an, lehergailu batek eztanda egin zuen trenaren erdian, bederatzigarren bagoian, bigarren mailako bagoi batean. Trena Apeninoetako oinarrizko tuneletik 8 kilometrora zegoen, Florentzia-Bolonia linean, Verniotik gertu, tramu zuzen luze batean. Trena 150 km/h-ko abiaduran zihoan.

## Hildakoak 
Hildakoak hamasei izan ziren:
* Giovanbattista Altobelli (51 urte)
* Anna Maria Brandi (26 urte)
* Angela Calvanese épouse De Simone (33 urte)
* Anna De Simone (9 urte)
* Giovanni De Simone (4 urte)
* Nicola De Simone (40 urte)
* Susanna Cavalli (22 urte)
* Lucia Cerrato (66 urte)
* Pier Francesco Leoni (23 urte)
* Luisella Matarazzo (25 urte)
* Carmine Moccia (30 urte)
* Valeria Moratello (22 urte)
* Maria Luigia Morini (45 urte)
* Federica Taglialatela (12 urte)
* Abramo Vastarella (29 urte)
* Gioacchino Taglialatela (50 urte, zaurien ondorioz hil zen)

267 pertsonak zaurituak izan ziren.

## Egileak 
Arduradunak mafiako partaideak izan ziren: Giuseppe Calò, Guido Cercola eta Franco Di Agostino. 
2011ko apirilean Salvatore Riinari atentatua agintzea leporatu zioten, baina 2015ean absolbitu egin zuten. Dirudienez, atentatu horrek zenbait Mafiako informatzaileek, tartean Tommaso Buscetta, zabaldutako informaziotik jendearen atentzioa desbideratu behar zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hinke (jolasa)

**Hinke**, baita ere **Kinkike** eta **Kinkinan**, mutilen jolasa omen da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Lau bat mutilen artean jolasten zen. Hinke izeneko ezpelezko makila bat erabiltzen zen, metro eta erdi inguruko luzera eta mutur zorrotza izaten zuen. Lurrean marra biribil bat egin ondoren , metro beteko distantziatik marraren barruan sarturik utzi behar zen hinkea, muturrez behera. Bigarrenak gauza bera eginez lehenaren hinkea lurrera bota behar zuen . Eta horrela jarraitzen zen puntu gehien lortutakoa irabazle gertatzen zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Hinke jolasa.
Iskilinba-joko

**Iskilinba-jokoa**, baita ere **Ixkilima-joko**, taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Baigorrin, Nafarroa Beherean, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa. Iskilinba Hegoaldean orratza da.

## Arauak 
Nesken denborapasa zen eta bi taldek esku hartzen zuten txandaka. Bi buruorratz edo iskilinba jartzen zituzten mahai gainean, buruz buru. Jokoa zen bietako bati bultza egin edo kolpen ba emanez bestearen gainean gurutzaturik jartzea. Neska bakoitzak jokorako egokienak ziren bi buruorratz erabiltzen zituen, eta galtzaileak lagunari bi eman behar zizkion, baina ez jokorako erabilitakoak nahitaez, espresuki emateko ekarritakoak baizik. Urte guztiko jokoa zen eta extean zein eskolan aritzen ziren horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovani Edgar Arana

**Giovani Edgar Arana** (La Paz, 1974ko maiatzaren 23a) boliviar elizgizona da. 2018an El Altoko apezpiku laguntzaile bihurtu zen eta 2021ean elizbarruti bereko ordinario.

## Bizitza 
La Pazeko San Jeronimo apaizgaitegian filosofia eta teologia ikasi zuen. 2004ko abenduaren 8an apaiztu zen. 2009ko ekainaren 5ean Apaiz Prestakuntzako Diploma lortu zuen Erromako Eliz Unibertsitate Gregorianoan.

Apaiz gisa honako ministerio hauek bete zituen:

* La Pazeko Nazareteko Familiaren elizako bikarioa (2005etik 2006ra).
* La Pazeko San Jeronimo apaizgaitegiko formatzailea (2007tik 2008ra).
* Erromako Eliz Unibertsitate Gregorianoko ikaslea (2009).
* La Pazeko Kandelariako Andre Mariaren parrokiako administratzailea (2010etik 2015era).
* Schönstatt mugimenduko zuzendaria (2010etik 2013ra).
* La Pazeko San Jeronimo apaizgaitegiko errektoreordea (2014tik 2015era).
* Boliviako apezpiku-konferentziako idazkariordea (2013tik 2015era).
* La Pazeko San Jeronimo apaizgaitegiko errektorea (2016tik 2018ra).

2020ko uztailaren 15ean, Eugenio Scarpellini apezpikua COVID-19ren ondorioz hil zenean, Giovani Edgar Arana apezpiku laguntzailea El Altoko administratzaile apostoliko izendatu zuten. 2021eko martxoaren 30ean, Frantzisko aita santuak El Altoko apezpiku ordinario izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erika petrolio-ontzia

thumb|250px|Marea beltzak 300.000 hegazti hil zituen.

**Erika** petrolio-ontzia izan zen. 1975ean Japonian eraikitako Maltako komenientzia-banderarekin, Tevere Shipping enpresaren jabetzakoa eta Panship Management and Services Srl enpresak kudeatua zegoen. 1999ko abenduaren 12an petrolio-ontzia denborale baten erdian, bitan zatitu eta hondoratu zen. Marea beltz handia eragin zuen Bretainiako (Frantzia) kostaldean. Gertakariaren unean, TTC enpresak pleitatuta zegoen (Total Transport Corporation). 

## Ezbeharra 
1999ko abenduaren 12an, Bretainiako kostaldean Erika petrolio-ontzia erdibitu zen ekaitzaren ondorioz, 20.000 tona fuel isuriz itsasoan. Kutsadurak 300.000 hegazti hil zituela kalkulatzen da. Ezbeharraren ondorioz, Europako Batzordeak hainbat araudi proposamen egin zituen, batez ere petrolio-ontzien ikuskapenaren eta segurtasunaren inguruan.

## Epaiketa 
2007ko urtarrilean, Parisko auzitegi korrekzionalak epaia eman zuen, eta Total enpresa, armadorea, petrolio-ontziaren kudeatzailea eta Italiako Rina ziurtapen-sozietatea (ontziaren ikuskapen teknikoen arduraduna) zigortu zituen 192 milioi euro kolektiboki ordaintzera marea beltzaren biktimentzako kalte-ordainetan. Epai berak absolbitu egiten zituen kapitaina, Karun Mathur, eta salbamendu-zerbitzuko ofizialak, arduragabekeriaz jokatzea leporatzen baitzitzaien.

Epaia historikoa zen, Frantzian lehen aldiz "kalte ekologikoaren" kontzeptua ezartzen duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Istripuaren gaineko Frantziako Gobernuaren orria.
* :[Ecologistas en Acción(https://eu.wikipedia.org/wiki/Ecologistas_en_Acci%C3%B3n) erakundearen artikulua.]
Senpronia

**Senpronia** (K.a.170 –101) Erromako Errepublikaren amaierako emakume erromatar noblea da, Tiberio eta Gaio grakotarren arreba eta Eszipion Emiliano jeneral eromatarraren emaztea. 

## Testuingurua 
Senpronia Tiberio Senpronio Grako eta Kornelia Afrikarraren seme-alaben artean zaharrena izan zen eta guztien artean bizirik geratu zen bakarra. Bere anaia gazteak Tiberio Grako eta Gaio Grako politikari ospetsuak izan ziren, senatua ahultzeko eta demokrazia indartzeko erreformekin konprometituak. Amaren aldeko aitona-amonak Eszipion Afrikarra jeneral erromatarra eta haren emazte Emilia Paula dira; amaren aldeko osaba handia Luzio Emilio Paulo Mazedoniko jeneral erromatarra da. Bere aita jeneral ospetsua zen, zentsore zorrotza, baina oso ezaguna.

Senpronia Erroman jaio zen K.a. 170 inguruan. Amak hezi eta hazi zuen. Aita bat-batean hil zen K.a.154. urtean. Litekeena da oraindik bizirik egotea, Senpronia bere amaren lehengusu Eszipion Emiliano Afrikarrarekin, Eszipion Afrikarrarekin, ezkondu zenean,  lehengusua adopzioz (amaren osabagatik). Aita hiltzean, anaia gazteak Eszipiondarren etxera eraman eta han hezi zituzten. Ezaguna da  Eszipionen Zirkulua, hau da, filosofo, poeta eta politikari erromatarren taldea, Korneliak, Tiberio, Gaio Grako eta Senproniaren amak, eta Eszipion Emiliano suhiak babestu zutena, K.a. II. mendearen erdialdetik aurrera. Senproniak 17 edo 18 urte zituenean, eta seguru asko K.a. 151an (Eszipion Gaztea Hispaniara ateratzen denean), Eszipion Emilianorekin ezkondu zen.

## Ezkontza 
Historiagile batzuen arabera, Eszipionek eta Senproniak ez zuten ezkontza zoriontsua izan. Ez dute elkarrenganako erakargarritasunik, eta Eszipion bere edertasun ezaz eta antzutasunaz kexatzen da. Senproniak ez zuen seme-alabarik izan. Ez da ezer heldu bere Bizitza pribatutaz edo izaeraz. 

K.a. 129an, inongo eritasun aurrekaririk gabe, Eszipion Emiliano ohean hilda aurkitu zuten. Bere gorputza presaka erre zuten, Eszipiondarren artean ohi bezala lurperatu beharrean. Hil egin dutenaren zurrumurrua zabaltzen da. Senpronia emazte eta Kornelia Afrikarra amaginarreba susmagarriak dira.

## Azken urteak 
Senarra hil ondoren, Senpronia amarekin bizitzera joan zen. 121. urtean, bere anaia txikia hil ondoren, Tiberioren oinordeko bihurtu zen (haren hiru seme-alabak gazte hil baitziren), Senatuak konfiskatu zituen Senproniaren ondasunak. Haren ama, Kornelia Afrikarra, urte hartan bertan geroago hil zen, eta ondasunak utzi zizkion Senpronia biloba txikiari. Senpronia K.a. 102-101. urtean artean bizi da, Tiberio Grakoren seme ez-legitimoa zela zioen pertsona batek epaitegian testigantza ematera behartu zuenean. Hau berak haserre ukatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benoni Ambăruș

**Benoni Ambăruș** (Somușca, 1974ko irailaren 22a) errumaniar elizgizon katolikoa da. 2021ean Erromako apezpiku laguntzaile bihurtu zen.

## Bizitza 
thumb|left|Benoni Ambăruş apezpikuaren armarria|209x209px

1990etik 1996ra Iașiko apaizgaitegian ikasi zuen eta 1996ko azarotik *Pontificio Seminario Romano Maggiore*n. 2000ko ekainaren 29an apaiztu zen.  

2001etik 2007ra Erroman apaiz-ministerioa gauzatu zuen: 2001etik 2004ra *Pontificio Seminario Romano Maggiore*n eta gero San Frumentzio parrokian. 2001ean Erromako Eliz Unibertsitate Gregorianoan teologia dogmatikoan lizentziatu zen. *Omnia quae habuit misit* () leloa hautatu zuen. 

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tikal Parke Nazionala

**Tikal Parke Nazionala** Guatemalako iparraldeko Petén departamenduan dago. Carlos Castillo Armasen gobernuaren 1955eko maiatzaren 26ko gobernu-dekretuz sortu zuten. Tikal proiektua, horrela deitu baitzuten, Pennsylvaniako Unibertsitateak proposatu zuen, eremuaren garbiketa, indusketa eta zaharberritzea bere gain zituela. Tikal Proiektuaren arduraduna Adolfo Molina Orantes legelaria izan zen, bere sorrera kudeatu eta bere araudia idatzi zuena.

57.583 hektarea ditu, eta 1979an UNESCOk, bere balio natural zein kulturalengatik, Gizateriaren Ondare izendatu zuen. 1990etik biosferaren erreserben munduko sareko kide da, Biosferaren Erreserba Maiaren barruan.

Parkeko erakarpen turistiko nagusia Tikal antzinako hiri-estatu maia da, oihanez inguratua dagoelarik.

## Herri kultura 
George Lucasen *Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria* filmean, Yavin IVaren fikziozko ilargiaren eszenak parke honetan filmatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quiriguá

**Quiriguá** maia zibilizazioaren aztarnategi arkeologikoa da, Guatemalako ipar-ekialdeko Izabal departamenduan dagoena. Tamaina ertaineko aztarnategi bat da, gutxi gorabehera 3 km²-ko azalera duena, Motagua ibaiaren behealdean kokatua. Hiri-estatuko zeremonia-gunea ibaiaren iparraldeko ertzetik kilometro batera dago. 1981ean, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko gune arkeologiko bat da. Monumentu handiak ditu, besteak beste, E Estela ospetsua. Estelaren ardatz osoak 10,6 metroko garaiera du, eta 65 tona inguruko pisua du. Amerikako kontinentean eta, ziurrenik, Mundu Berrian, harrizko monumentu independente handientzat hartzen dute.

Maien zibilizazioaren aro klasikoan (k.o. 200-900), Quiriguá merkataritza-bide garrantzitsu batzuen elkargunean zegoen. Lekua 200. urtetik aurrera okupatu zuten eta akropoliaren eraikuntza 550. urte inguruan hasi zen. VIII. mendean izugarrizko eraikuntzen gorakada hasi zen, klasiko ondoko goiztiar aroan (900-1200) berpizkunde txiki bat izan ezik, harik eta 850 urte inguruko eraikuntza-jarduera oro gelditu zen arte. Quiriguák hurbileko Copán hiriarekin bere estilo arkitektoniko eta eskultorikoa partekatzen du, eta hiri horren historia Quiriguárenarekin estu lotuta dago.

Quiriguáren hedapen azkarra K'ak' Tiliw Chan Yopaat erregeak 738an Copánen aurka lortutako garaipen militarrari lotuta zegoen. Bere porrotaren ondoren, Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil (edo "18 untxi") Copángo errege garrantzitsuena, harrapatu eta Quiriguáko Plaza Handian sakrifikatu zuten. Aurretik, Quiriguá Copánen menpeko estatua izan zen, baina, garaipen honen ondoren, independentzia lortu zuen.

Quiriguáko zeremonia-arkitektura nahiko apala da, baina tokiaren garrantzia bere eskulturaren aberastasunean datza, Mundu Berrian eraikitako harrizko monumenturik altuenak barne. Egun, herrialdeko leku turistikorik arrakastatsuenetariko bat da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
1924ko Paris-Roubaix

**1924ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa honen 25. edizioa izan zen. 1924ko apirilaren 6an egin zuten eta Jules van Hevel belgikarra gailendu zen. Maurice Ville frantziarra eta Félix Sellier herrikidea bigarrena eta hirugarrena izan ziren.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
The Portrait of a Lady (filma)

***The Portrait of a Lady*** (euskaraz ***Dama baten erretratua***) 1996ko film bat da, Jane Camoionek zuzendua. Henry Jamesen izen bereko nobelaren egokitzapena da, eta aktore nagusiak ditu Nicole Kidman, Barbara Hershey, John Malkovich, Shelley Winters, Viggo Mortensen, Valentina Cervi, Christian Bale, ¡ Mary-Louise Parker eta John Gielgud.

## Sinopsia 
Isabel Archerren istorioa kontatzen du filmak. Emakume gazte eta xaloa da, baliabide propioak izanik askea bizitzeko eran. Hala ere ustezko adiskide bat, Madame Merle honen lagun Gilbert Osmondekin batera, Isabel manipulatzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Nicole Kidman, Isabel Archer.
* John Malkovich, Gilbert Osmond.
* Barbara Hershey, Madame Serena Merle.
* Martin Donovan, Ralph Touchett.
* Shelley Winters, Mrs. Touchett
* John Gielgud, Mr. Touchett
* Shelley Duvall, Gemini kondesa,
* Richard E. Grant Lord Warburton .
* Viggo Mortensen, Caspar Goodwood.
* Christian Bale, Edward Rosier.'
* Valentina Cervi, Pansy Osmond.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angie Turner King

**Angie Lena Turner King** (McDowell konderria, AEB, 1905eko abenduaren 9a – Kanawha konderria,  2004ko otsailaren 28a) kimikako eta matematikako titulua eta matematika-hezkuntzako PhD lortu zuen lehen emakume afro-amerikarretako bat izan zen. Bere ikasleengan eragin handia izan zuen, Margaret Strickland Collins eta Katherine Goble Johnson barne.
## Familia eta prestakuntza aldia 
Angie Lena King (Turner ezkongabea) 1905ean jaio zen Elkhornen, Mendebaldeko Virginiako McDowell konderrian, ikatz-meatzaritzan aritzen den komunitate bereizi batean. Virginiako William Turner eta Laura King Turnerren alaba zen. Emantzipatu ondoren lurra, idia eta egurrezko txabola bat eman zitzaizkien esklaboen biloba zen. Denbora batez amonarekin bizi izan zen, ama hil ondoren, Kingek zortzi urte zituenean. Etxola batean bizi zela gogoratzen du, "neguan, elurra egiten zuenean, ohean elurrarekin esnatzen nintzen", eta bere amonak, azal argiagoa zuenak, hitz gutxiesgarri batez hitz egiten zion, azal ilunagoa zuelako. Aitarekin bizitzera joan zen. Bera analfabetoa zenez,  eskolara joatera animatzen zuen Anngie. Aita 1927ko azaroaren 8an hil zitzaion, meatze-auto batek harrapatuta. 1900 baino lehenagoko hezkuntza-liburuetako aljebraren azterketari buruzkoa zen hitzaldia. Bere maisutza tesia eta hitzaldia izan ziren bere argitalpen bakarrak.

Kingen karrera bere irakaskuntzagatik nabarmendu zen, graduondokoak ikasten ari ziren ikasle batzuen ondarearekin, Katherine Johnson barne, *Hidden Figures-*eko zientzialarietako bat. West Virginia estatuko ikasleei egindako galdera-sorta batean, 72 ikasletik 27k King izendatu zuten irakasle gogokoena, eta gehienek graduondoko hezkuntza jaso zuten.

## Sariak eta aintzatespenak 
Kingek *West Virginia State College Alumnus of the Year saria* jaso zuen 1954an. King Ameriketako Estatu Batuetako Emakume Unibertsitarioen Elkarteko kide izan zen, Mendebaldeko Virginiako dibisioko bigarren lehendakariorde eta lehendakari bezala. 1962an *Beta Kappa Chi* ohorezko elkartearen presidenteordea izan zen, eta *Beta Kappa Chi* *Bulletineko* editore izan zen. eta *Alpha Kappa Alphak* omendu zuen 1968an aipamen berezi batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giraldilla

**Giraldilla** Antonio Esquivias sevillarrak 1999an Sevillan ospatutako Atletismoko Munduko Txapelketarako diseinatutako maskota izan zen. Bertoko Giralda monumentoaren haize-orratzaren irudikapen umoretsu eta haurrentzakoa zen.

## Historia 
Lau diseinuren artean aukeratu zen. Horretarako bozketa bat egin zen non 35.000 pertsonek parte hartu zuten; horietatik %41eko gehiengoak aukeratu zuen "Giraldilla" maskota. 1998ko otsailean Marrakexen (Maroko) bilduta aurkeztu zegoen Nazioarteko Atletismo Federazioaren (IAAF) Kontseiluari aurkeztu zitzaion. Azkenik, aurkezpen ofiziala 1998ko urriaren 25ean egin zen haur ikuskizun baten erdian.

## Euskal Giraldillak 
1999ko abuztuaren 20an, Giraldillaz mozorrotuta Sevillan ekintza egin zuten Munduko Atletismo Txapelketaren inaugurazio ekitaldian euskal presoak euskal herriratzeko eskatuz. Presoekin Solidarioak taldeko bi ekintzaile igo ziren agertokira eta musikarekin dantzan aritu ziren. Harmailetatik beste ekintzaile talde bat zintzilikatu zen, presoen aldeko pankartak erakutsiz, eta beste ekintzaile batzuk nazioarteko prentsari komunikatua banatzen aritu ziren. Milioika lagunek ikusi zuten ekintza telebistaz.

Poliziak bi giraldilla eta beste zazpi kide atxilotu zituen. Handik ia urtebetera, hamar solidario epaitu zituzten Sevillan. Absoluzioa defendatu zuten, protesta «irudimentsua eta atsegina» izan zela argudiatuta. Eta lortu zuten. Epaileak ulertu zuen ez zela desordena publikorik izan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Giralda

## Kanpo estekak 
* :Euskal Giraldillen ekintzaren bideoa.
* "Giraldillen txangoa mundu osoan barrena", *Argia*, 1999ko irailaren 05ean.
* :Ekintzaren oroimena 20. urtemugan, naiz.eus agerkari digitalean.
Justine Triet

**Justine Triet** (Fécamp, Normandia Garaia, 1978ko uztailaren 17a) zinema-zuzendari, gidoilaria eta Arte Ederretako Goi Eskolak diplomatutako aktore frantsesa da. 2023an, Urrezko Palma irabazi zuen Canneseko Zinemaldian, ''Anatomie d'une chute* filmarekin, eta, hala, sari hori lortu zuen hirugarren emakumezko zuzendaria bilakatu zen.

## Ibilbidea 
Justine Trietek Parisko Arte Ederren Goi Eskola Nazionalean ikasi zuen. 

Bere lehen film luzea, La Batalla de *La Bataille de Solférino*, Cannesko 2013ko zinemaldira aurkeztu zuten Acid saileko programazioan. Zinemaldi hartarako *Cahiers du Cinéma'' aldizkariak atera zuen alean (2013ko apirila)  zinemagile frantsesen 21. mendeko hasierako belaunaldi berean kokatu zuten, Antonin Peretjatko, Guillaume Brac, Sébastien Betbeder, Djinn Carrenard edo Vincent Macaignerekin batera.

2016. urtean Victoria idatzi eta zuzendu zuen, eta César sarietarako izendatu zuten Film Onenaren eta Gidoi Original Onenaren sarirako.'** 2019an Sibyl estreinatu zuen Canneseko Zinemaldian, sail ofizialean.

Anatomie d**une chute* Canesko 76. Zinemaldian estreinatu zen, 2023ko maiatzaren 21ean. Urrezko Palma film onenaren saria irabazi zuen, eta Palm Dog saria irabazi zuen halaber. *Queer Palm* sarirako ere lehiatu zen.
[erdian|thumb|300x300px|Justine Triet zuzendaria eta [Sandra Hüller protagonista Cannesen filnak Urrezko Palma irabazi ondoren.]]Film onenaren urrezko palma irabazi zuen hirugarren emakumea izan zen, aurrekoak izan zirelarik Julia Ducournau 2021eam *Titane*-gatik and Jane Campion 1993an *The Piano''-gatik. Trierrek Jane Fondaren eskutik jaso zuen garaikurra, eta ekitaldian Fondak azpimarratu ziren sariagatik sail ofizialean inoiz baino emakimezko zuzendari gehiago zeudela, zazpi guztira.

## Bizitza pertsonala 
Trietek bi seme-alaba ditu bere bikotekidearekin, Arthur Harari zuzendariarekin, zeinarekin sarritan kolaboratu izan duen profesionalki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bedřich Hrozný

**Bedřich Hrozný** (Lysá nad Labem, 1879ko maiatzaren 6a - Praga, 1952ko abenduaren 12a) txekiar hizkuntzalaria izan zen, Ekialdeko Ikasketetan aditua.

Hititera deszifratzen lagundu zuen, hizkuntza indoeuropar gisa identifikatu zuen eta hititologiaren oinarriak jarri zituen.

Kolonian hebreera eta arabiera ikasi zituen eta Vienako Unibertsitatean akadera, aramera, etiopiera, sumerrera eta sanskrito ikasketak egin zituen, Asia Txikian, Mesopotamian eta Persian erabilitako idazkera kuneiformeaz gain. Ekialdeko ikasketak ere egin zituen Berlingo Humboldt Unibertsitatean.

1905ean, Palestinan indusketa batzuk egin ondoren, irakasle postua lortu zuen Vienako Unibertsitatean. 1906an, alemaniar espedizio batek errege hititen artxiboak aurkitu zituen Hattusan. Kuneiformez idatzita zeuden, baina hizkera ezezagunean. 1917an, Lehen Mundu Gerran austriar-hungariar armadako kide zela, Hroznýk hititera hizkuntza indoeuroparra zela erakutsi zuen.

1925ean, Kültepen 1000 tableta kuneiforme aurkitu eta Kanesh hiri hitita induskatu zuen arkeologo talde bat zuzendu zuen. 1929an *Archiv Orientální* aldizkaria sortu zuen.
1919tik 1952ra irakasle izan zen Pragako Unibertsitate Karolinoan.

## Lanak 
* *Sumerisch-babylonische Mythen von dem Gotte Ninrag (Ninib)*. Berlin: Wolf Peiser, 1903.
* *Obilí ve staré Babylónii.* (= “Wheat in Ancient Babylonian”). Vienna: Hölder in Kommission, 1913.
* “Die Lösung des hethitischen Problems”, *Mitteilungen der Deutschen Orient-Gesellschaft* 56 (1915): 17–50.
* *Die Sprache der Hethiter, ihr Bau und ihre Zugehörigkeit zum indogermanischen Sprachstamm*. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1917 (reprint: Dresden: TU Dresden, 2002).
* *Hethitische Keilschrifttexte aus Boghazköi, in Umschrift, mit Übersetzung und Kommentar*. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1919.
* *Über die Völker und Sprachen des alten Chatti-Landes: Hethitische Könige*. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1920.
* *Keilschrifttexte aus Boghazköi*, vol. 5 (of 6): *Autographien*. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1921 (reprint: Osnabrück: Zeller, 1970).
* *Les inscriptions hittites hiéroglyphiques: Essai de déchiffrement, suivi d’une grammaire hittite hiéroglyphique en paradigmes et d’une liste d’hiéroglyphes*. Prague: Orientální Ústav, 1933.
* *Über die älteste Völkerwanderung und über das Problem der proto-indischen Zivilisation: Ein Versuch, die proto-indischen Inschriften von Mohendscho-Daro zu entziffern*. Prague, 1939.
* *Die älteste Geschichte Vorderasiens und Indiens*. Prague: Melantrich, 1940, 1941, 1943.
* *Inscriptions cunéiformes du Kultépé*, vol. 1. Prague, 1952.
* *Ancient history of Western Asia, India and Crete*. New York, 1953.

## Kanpo estekak
A. R. Penck

**Ralf Winkler**, **A.R.** **Penck** izenez ezaguna (Dresden, Alemania ; 1939ko urriaren 5a &ndash; Zurich, Suitza; 2017ko maiatzaren 2a),  alemaniar margolaria, eskultorea, artista grafikoa eta bateria-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Margolari neoespresionista talde batekin ikasi zuen. Erregimen komunistan, polizia sekretuak kontrolatu zuen disidentetzat jota. 1970eko hamarkadaren amaieran Mendebaldeko Berlinen hainbat arte aurkezpenetan parte hartu zuen eta Ekialdeko Berlinen adierazpen askeko lehen lanetan aitzindaria izan zen.

Bereziki, Penck-ek egindako lanak 1980ko hamarkadaren hasieran hasi ziren arte galerietan eta Mendebaldeko zenbait museotan erakusten gehienbat. Bere ikusizko artelan garrantzitsuenen artean, Martin Gropius Bau museoan aurkeztutako Zeitgeist-en eta 1983an Tate Britain-eko Modern Art erakusketan egin zituen erakusketak.

1980ko hamarkadan pintura piktografikoa eta bere arte totemikoa eta forma primitiboen erabilera giza formak zirriborratzeko menderatu zituen. Hori dela eta, nazioarteko hainbat arte aurkezpenetan aritu da, batez ere New Yorken eta Londresen.

Pencken eskulturek, hain ezagunak ez diren arren, bere margolan eta marrazkien gai primitibo berberak gogora ekartzen dituzte eta ohiko materialak erabiltzen dituzte, hala nola egurra, botilak, kartoizko kaxak, latak, enbalatzeko zinta, eztainua eta aluminiozko papera, alanbreak eta pasta, denak sinpletasunez eta berezkotasunez muntatuta eta margotuta. .

Xehetasun estetiko txikia izan arren, haien eraikuntzaren kalitate zakarra eta sinpletasuna izan arren, bere margo sinboliko lauak bezalako forma antropomorfo sinboliko berberak dituzte. Bere margolanek Paul Kleeren lanen eragina izan dezakete, eta egiptoar edo maien idazkeraren lautasuna eta pintura beltz berantiarreko gordintasunarekin nahasten dituzte, Jackson Pollocken kasu. Eskulturak Pazko uharteko harri-buruak eta polinesiar artearen beste adierazpen batzuk iradokitzen dituzte.

A.R. Penck, bateria-jotzailea eta perkusionista, Triple Trip Touch rock taldeko kidea zen, eta aukera guztiak aprobetxatu zituen 1980ko hamarkada amaierako jazz musikari onenetako batzuekin jotzeko, Butch Morris barne, bere Heimbacheko jauregian musika-ekitaldiak eta arte erakusketak antolatuz 1990ean, Lee Lennie, Ana Homler eta Christine Kuhn-en margolanekin elkarlanean.

A.R. Penck Berlinen, Düsseldorfen, Dublinen eta New Yorken lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.michaelwerner.com
Mary Berg

**Miriam Wattenberg**, gaztelaniaz **Mary Berg** izenez ezaguna (Polonia, 1924ko urriaren 10a &ndash; Pensilvania, Estatu Batuak, 2013), *Varsoviako ghetto* judutarretik bizirik atera zen, eta *El ghetto de Varsovia l*iburuaren egilea izan zen (gerra amaitu baino lehen argitaratua), 1939ko urriaren 10etik 1944ko martxoaren 5era bitartean Alemaniak Bigarren Mundu Gerran Polonia okupatu zuenean idatzi zuen egunkari pertsonalaren idazkiak biltzen dituena. Nazien jazarpen odoltsuari ihes egitea lortu ondoren, Amerikako Estatu Batuetan babestu zen, eta herrialde horretan ia anonimotasun osoz bizi izan zen hil zen egunera arte.

## Biografia 
Miriam Wattenberg Shya Watttenbergen alaba zen, Lena estatubatuarrarekin ezkondutako arte poloniarreko merkatari ospetsua. Ahizpa txiki bat zuen, Anna. Bere familia osoa Poloniako, Alemaniako eta Frantziako nazien kontrolpean egon zen harekin batera, behin betiko askatasuna lortu aurretik.

15. urtebetetze-egunean, bere egunkari pertsonala idazten hasi zen, eta egunkari hori idazten jarraitu zuen Alemaniako nazien armadaren gatibu iraun zuen bitartean. Haren kontakizuna kronika zirraragarri eta egiazkoa da, Varsovian naziek diagramatu zuten ghetto juduko biztanleen eguneroko sufrimenduari eta izuari buruzkoa. Biziraupenaren lekukotza zirraragarria ere bada, ghettoaren bizitzari eta herri juduaren nekaezintasunari buruzko xehetasun historiko sakonak erakusten dituena, haien aurkako bizimodua sustatzen jarraitzeko asmoz.

## Erreferentziak 
### Artikuluak (ingelesez) 
* 
* 

## Bibliografia 
* *El ghetto de Varsovia*. Mary Berg-ek idatzia. Hemisferio argitaletxea, Buenos Aires, Argentina. 1945.

## Kanpo estekak
Hilda Martindale

**Hilda** **Martindale** **Spicer** (Leytonstone, Erresuma Batua, 1875eko martxoaren 12a – South Kensington, 1952ko apirilaren 18a) britainiar funtzionarioa, aitzindaria eta idazlea izan zen, Louisa Martindale femenistaren alaba.  Erresuma Batuko Barne Ministerioan 1952an Hilda Martinalen testamentuak Trust Hilda Martindale delakoa ezarri zuen, gizonek menderatutako lanbideetan lan egiten saiatuko ziren emakume britainiarrak finantzatzeko.

## Biografia 
Hilda Martindale 1875eko martxoaren 12an jaio zen Leytonstonen. Ama Louisa Martindale zen, ezkondu aurretik Spicer, emakumearen eskubideen aldeko ekintzaile britainiarra eta sufragista. Aita William Martindale zen, bera jaio aurretik hil zen hiriko merkataria. Bere ahizpa nagusia, Louisa Martindale (amarengatik jarri zioten izena), zirujau ezaguna izan zen. 1900-1901 bitartean mundu osoan zehar ibili zen haurrak nola tratatzen ziren aztertzen.

## Lan ibilbidea eta aktibismoa 
1901ean fabrika-ikuskatzaile bihurtu zen Erresuma Batuko Barne Ministerioan. Britainia Handiko fabriken lehen ikuskatzaileetako bat izan zen. 1903an txosten garrantzitsu bat idatzi zuen adreilu-fabriketako berun bidezko pozoitzeari buruz. 1904an, bera eta haren ama Berlingo Emakumeen Nazioarteko Biltzarrera joan ziren. 1914an ikuskatzaile seniorra bihurtu zen. 1918an Ohoreetako bat jaso zuen 1918ko Urtebetetzeagatik; zehazki, Inperio Britainiarraren Ordenako (OBE) ofizial izendatu zuten.         

1925ean fabriketako ikuskatzaile nagusia izan zen. 1933an Altxorrean sartu eta 65 urterekin jubilatu zen, 1937an. Funtzio publikoko mailarik altuenak lortu zituen lehen emakumeetako bat izan zen. Whitley Kontseiluko Batzordeko kide izan zen, emakumearen auziari buruz, eta, hala, emakumeek beren lanak utzi ala ez aukeratzeko zuten eskubidea defendatu zuen, ezkontzen ziren ala ez, baita soldata-berdintasunerako eskubidea ere.

Erretiroa hartu ondoren, hainbat liburu idatzi zituen: *A History of Women in the Civil Service*, *One Generation to Another* (familiari buruz), *Some Victorian Portraits* eta *Women Servants of the State*: *1870-1938*.

## Lanak 
* *A History of Women in the Civil Service*
* *One Generation to Another* 
* *Some Victorian Portraits* 
* *Women Servants of the State*: 1870-1938.

Testamentuan, Bedford College izendatu zuen Trust Hilda Martindaleren komisario. Trust Hilda Martindale-k "nolabaiteko finantzaketa ematen zien emakume britainiarrei, emakumeak ordezkaritza txikia zuten lanbide batean karrera bat egin edo ikasketak egin zitzaten". Gehienezko saria 3000 £ liberako zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1918an Inperio Britainiarraren Ordenako (OBE) ofizial izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrophorus karstenii

***Hygrophorus karstenii*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da erabiltzen sukaldean.

Sinonimoak: *Limacinum karstenii*. Autore batzuen arabera baita *Hygrophorus melliceus* delakoarena ere.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7,5 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, ganbila, gero lau-hondoratua; lehorra, leuna, hasieran zuria, ondoren, erreflexu okre antzekoekin, itxura bereizgarriarekin, opakua.

**Orriak:** Lodi samarrak, ez estu, dekurrenteak, arbeletxeko kolore ikusgarriarekin 

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierarekin eta 0,8 eta 1,8 cm bitarteko lodierarekin. Ez oso luzea, mehetua, betea, kapelaren kolore eta itxurarekin, kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Samurra, zuria, usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Karsteni epitetoa pertsona izenetik dator. Karsten mikologo finlandiarraren omenez.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus hedrychii* delakoarekin nahas daiteke, honek almendra mingotsen usain handia du eta krema koloretik marroi horixkara bitarteko kapela du.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran. Koniferoen basoetan, ahabien artean, oso gutxitan pagoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrophorus lindtneri

***Hygrophorus lindtneri*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Interes gastronomiko txikia.

Sinonimoak: *Hygrophorus lindtneri var. carpini*, *Hygrophorus leucophaeus*, *Hygrophorus unicolor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa  hemisferikotik kanpai itxurakora, ganbila eta laua, ertza soberakinekin eta inbolutua. Azala likatsu-glutinosua, haritsua ez, arre-more kolorekoa edo okrea kafesne koloreko tonuekin, ertza koloregabetuta krema kolorekoa. Erdiko diskoa, haragi-arre kolorekoa.

**Orriak:** Adnatuak, dekurrente, anastomosatuak, Zuri-krema kolorekoak, tonu arrosekin.

Orri dekurrenteak: hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko luzerakoa, zilindrikoa, gainazal zuria, goialdean flokosoa.

**Haragia:** Haritsua, krema-okre-arrosa kolorekoa kapelaren azpian. Usain eta zapore gutxikoa.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus discoideus* delakoarekin nahas daiteke, honek ere erdian diskoa du, baina koniferoen eta hostozabalen azpian hazten da. *Hygrophorus roseodiscoideus* espeziearekin ere bai, hau ikusgarriagoa da (arrosa-arrea) eta ez hain likatsua.

## Sasoia eta lekua 
Ia hurritzen azpian bakarrik hazten da, kareharrizko lurzoruan. Batzuetan, pagoen eta hostozabalen azpian ere bai.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doloretako Ama Birjina ermita (Gorostapalo)

**Doloretako Ama Birjina ermita** baseliza kristaua da, Nafarroa Garaiko Erratzu herrian dagoena, Gorostapalo auzoan.

## Eraikina 
Habearte bakarreko oinplano laukizuzena du. Atzealdean sakristia dago, eta elizpe txiki bat aurrealdean, alboetako murruen luzapenak eratua. Elizpean dago sarrerako atea, bi alboetan errejadun leihoak dituena. Bi isurkiko teilatua dauka, eta ezkilategi txiki bat haren gainean. 

Erretaula barrokoa da, XVIII. menderen lehen erdikoa. Haren nitxo bakarrean Nahigabeetako Ama Birjinaren irudi barrokoa dago; 

Elizpeko karreran zurezko kartel bat dago, "Emen salbe bat errezatzen da" dioena. 

Gaur egun, Ostiral Santuan ematen da meza bertan. Lehenagoko denboretan Igokunde bezperan ere izaten zen, eta idortearen kontrako errogatibak egiteko erabiltzen zuten, Ama Birjinaren irudia hartu eta prozesioan herriraino eramanez. Horretaz gain, Gorostapalon norbait hiltzen bada, baselizan jotzen dira hil-ezkilak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deftones

**Deftones**, AEBetako metal alternatibo musika talde bat da, 1988an Kaliforniako Sacramento hirian sortua. Gaur egun Chino Moreno (ahotsa eta gitarra), Stephen Carpenter (gitarra), Abe Cunningham (bateria) eta Dominic Garcia (baxua) kideek osatzen dute.

## Diskografia 
* *Adrenaline* (1995)
* *Around the Fur* (1997)
* *White Pony* (2000)
* *Deftones* (2003)
* *Saturday Night Wrist* (2006)
* *Diamond Eyes* (2010)
* *Koi No Yokan* (2012)
* *Gore* (2016)
* *Ohms* (2020)
* *Private Music* (2025)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Marjorie Boulton

**Marjorie Boulton** (Teddington, Middlesex, Erresuma Batua, 1924ko maiatzaren 7a - 1977ko abuztuaren 30era) idazle eta poeta britainiarra izan zen.

Bere lana ingelesez eta esperantoz egin zuen. *Zamenhof* : *Esperantoaren sortzailea* (1960) ñamaren egilea da, L. Zamenhof Routledge & Kegan Paulek argitaratua Londresen. Bestalde, literaturari buruzko hainbat lan argitaratu zituen, besteak beste, *The Anatomy of Poetry*, *The Anatomy of Prose*, *The Anatomy of Drama*, *The Anatomy of the Novel* eta *The Anatomy of Language*.

Marjorie Boultonek ingelesa ikasi zuen Somerville Collegen (Oxfordeko Unibertsitatea), eta literatura ingeleseko irakasle izan zen 42 urtez, batez ere prestakuntza pedagogikoko eskolak ematen (1962 eta 1970 artean, institutuko zuzendari gisa), harik eta lana erabat aldatu eta idazketara eta ikerketara pasatu zen arte. Liburu-kopuru handia idatzi zuen, eta esperantoz egindako bere idatziengatik ere ezaguna da.

Marjorie esperantoarekin lotutako bi erakunderen lehendakaria izan zen: *Kat-amikaro* eta ODES.

## Argitalpenak 
; Ingelesez

* *Preliminaries: Poems* (1949).

* *Saying What We Mean* (1959).

* *Zamenhof: Creator of Esperanto* (1960) biografía de L. L. Zamenhof publicada por Routledge & Kegan Paul, 223 p. Londres

; Literatura sarrera-testuen serieak

* *The Anatomy of Poetry* (1953), (*Routledge Revivals*) Routledge-k argitaratua, 274 or. (2014) ISBN 1317936493, ISBN 9781317936497
* *The Anatomy of Prose* (1954), (*Routledge Revivals*) Routledge-k argitaratua, 204 or. (2014) ISBN 1317936531, ISBN 9781317936534
* *The Anatomy of Drama* (1960), (*Routledge Revivals*) Routledge-k argitaratua, 224 or. (2014) ISBN 1317936132, ISBN 9781317936138
* The Anatomy of Language (1968).
* *The Anatomy of the Novel* (1975) (*Routledge Revivals*). Routledge-k argitaratua, 202 or. (2014) ISBN 1317936345, ISBN 9781317936343
* *The Anatomy of Literary Studies* (1980).

* *Words in Real Life* (1965).

* *Reading in Real Life* (1971).

; Esperantoz

* *Kontralte* (poemak, 1955)
* *Kvarpieda* kamarado (katu baten egunkaria, 1956)
* *Cent ĝojkantoj* (poemak, 1957, berrinprimaketa 1977)
* *Eroj kaj aliaj poemoj* (1959)
* *Virino ĉe la landlimo* (dramas 1959)
* *Zamenhof, aŭtoro de Esperanto* Esperanto (biografia, 1962, 1989ko bigarren edizioa)
* *Dek du piedetoj* (umorezko kontakizunak, 1964)
* *Okuloj* (kontakizunak, 1967)[1]
* Nia *sango* (zortzi pertsonaiarentzako antzezlana, 1970)
* *Ni aktorak* (hiru komedia, 1971)
* *Rimleteroj* (William Auldekin korrespondentzia, 1976)
* *Poeto fajrakora: la verkaro* Julio Baghy (Julio Baghyren lanari buruzko saiakera, 1983)
* *Faktoj kaj fantazioj* (1984, 1993ko bigarren edizioa)
* *Esperanta literaturo – fenomeno unika* (literaturari buruzko saiakera, 1984)
* *Du* el (Poul Thorsenekin, 1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Juliano

**Antonio Juliano** (Napoli, 1942ko abenduaren 26a - *ibidem*, 2023ko abenduaren 13a) italiar futbolaria izan zen.

16 denboraldiz SSC Napoliko jokalaria izan zen eta bere azken denboraldia Bologna FCn jokatu zuen. 1966 eta 1974 artean 28 partida jokatu zituen Italiako futbol selekzio nazionalarekin. Europako txapeldun izan zen 1968an eta munduko txapeldunorde 1979ean.

## Palmaresa 
### Napoli 
* Italiako futbol kopa (1): 1975–76
* Anglo-Italiar Ligako Kopa (1): 1976
* Alpeetako Kopa (1): 1966

### Italia 
* Europako Futbol Txapelketa (1): 1968
* Munduko Futbol Txapelketa txapeldunordea: 1970

## Kanpo estekak
Ezinne Okparaebo

**Ezinne Okparaebo** (1988ko martxoaren 3a) norvegiako lasterkaria da. Eskandinaviako emakumerik azkarrena da, 60 m eta 100 m-etan. Okparaebok 100 metroetan 13 titulu nazional lortu ditu. 19 urterekin Norvegiara joan zen eta Ammeruden hazi zen. Haugen skolea bisitatu zuen. Bertan, abiadurako probetan kalitatea zuela ikusi zuten. Norvegiako emakumezkoen atleta nagusia izan da 2005az geroztik, eta IL Norna-Salhus klubean lehiatu da.  2009an zilarrezko domina (60 metro) irabazi zuen Pista Estaliko Atletismoko Europako Txapelketan, eta diziplina bereko brontzezko domina, 2011n.

## Marka pertsonalak 
(Parentesi arteko zifrek Norvegiako estatistiketan garai guztietako postua adierazten dute)

### Pista Estalia 
* 60 metro: 7,10 (1) &#x2013; Praga, Txekiar Errepublika, 2015eko martxoaren 9a.
* 100 metro: 11,42 &#x2013; Florø, 2009ko otsailaren 21a.
* 200 metro: 25.94 &#x2013; Stange, 2006ko otsailailaren 19a.

### Aire Librea 
* 60 metro: 7,69 (n/a) &#x2013; Asker, 2005eko maiatzaren 28a.
* 100 metro: 11,10 (1) &#x2013; Londres, 2012ko abuztuaren 4a.
* 150 metro: 17,31, &#x2013; Oslo, 2010eko maiatzaren 19a.
* 200 metro: 23,30 (2) &#x2013; Florø, 2012ko ekainaren 2a

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dominika Cibulková

**Dominika Cibulková** (1989ko maiatzaren 6a) eslovakiako tenislaria profesional ohia da. Bera da WTA Finals-eko 2016ko txapelduna, eta laugarren jokalaria da (Serena Williamsen atzetik 2001ean, Maria Sharapova 2004an eta Petra Kvitová 2011n) txapelketa debut urtean irabazten. Zortzi banakako WTA titulu irabazi zituen eta bi ITF zirkuituan.

Cibulkovák final-laurdenak edo fase aurreragoetara iristea lortu zuen Grand Slameko lau txapelketetan, gutxienez behin. Lorpen aipagarrienetako bat Australiako Irekian (2014) izandako azken agerraldia izan zen. Li Na-ren aurka galdu zuen arren, Grand Slam txapelketako finalera iritsi zen lehen emakume eslovakiarra izan zen.

## Estatistikak 
### Grand Slam txapelketako finalak 
#### Banaka: 1 
### WTA Tour Finals 
#### Banaka: 1 (titulua) 
## Grand Slam-en denbora-lerroa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Settimio Todisco

**Settimio Todisco** (Brindisi, 1924ko maiatzaren 10a – Ostuni, 2025eko martxoaren 26a) italiar elizgizona izan zen, Brindisi-Ostuniko artzapezpiku emeritua.

## Bizitza 
Brindisin jaio zen 1924ko maratzaren 10ean. Ostuniko apaizgaitegian eta gero Molfettako Pio XI. Apuliar Eskualdeko Apaizgaitegian ikasi zuen. 1947ko uztailaren 27an apaiztu zen Ostunin. 

Ostuniko apaizgaitegiko irakaslea zen; aldi berean eskolan erlijioa irakasten zuen eta Ostuniko katedralean zerbitzatzen zuen. *Corde et Fide* leloa hautatu zuen. 

1975eko maiatzaren 24an Brindisiko artzapezpiku izendatu zuten. 2000ko otsailaren 5ean erretiroa hartu zuen. 

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koreatown (Los Angeles)

**Koreatown**, , "Korea Hiria", AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da. Erdigunean dago, Zortzigarren kalea eta Irolo kalearen artean.

Izena 1960ko hamarkadan zehar bertan bizitzen jarritako korear komunitateari zor dio.
Jenny Meadows

**Jennifer Brenda** "**Jenny**" **Meadows** (1981eko apirilaren 17a) atleta britainiar erretiratua da. Bere proba nagusia 800 metrokoa izan zen, nahiz eta lehenago 400 metroetan ere lehiatzen zuen. 2009ko Munduko Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen, eta zilar bat 2010eko Munduko Pista Estaliko Txapelketan. Europako Atletismo Txapelketan, Meadowsek 2010ean zilarra lortu zuen aire librean, eta 2011n urrea. Nazioartean ere arrakasta izan zuen, Britainia Handiko 4 x 400 metroko errelebo-taldearen parte gisa.

Meadowsek 2011ko 800 m-ko Diamanteen Liga irabazi zuen. 2009an, betiko hirugarren emakume britainiar azkarrena izan zen, eta 2022 arte 8.a da. Txapeldun nazional britainiarra zen (gehienak pista estalian). Meadows Caster Semenya eta Alysia Montano bezalako atletekin batera, dopinaren aurkako lehiatzailea izan zen, batez ere Errusiakoen aurka, nazioarteko domina garrantzitsuak ukatu zizkieten atletetako batzuk zirela adierazi zuten prentsan.

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Verstraete

**Daniel Alphonse Omer Verstraete** (Oostrozebeke, 1924ko uztailaren 31) belgikar-hegoafrikar elizgizona da, 1978 eta 1994 urteen bitartean Klerksdorpeko apezpikua izan zena. Aurretik, 1965 eta 1978 urteen bitartean, Mendebaldeko Transvaalgo prefektu apostolikoa izan zen. Vatikanoko II. kontzilioan parte hartu zuen.

## Bizitza 
Flandrian jaio zen eta gaztetan Maria Sortzez Garbiaren Misiolari Oblatoen kongregazioan sartu zen. 1950eko otsailaren 19an apaiztu zen.

Misiolari gisa aritu zen Hegoafrikan eta 1965eko azaroaren 9an Mendebaldeko Transvaalgo lehen prefektu apostoliko izendatu zuten. 1965ean Vatikanoko II. kontzilioko laugarren saioan parte hartu zuen. leloa hautatu zuen.

1994ko martxoaren 26an erretiroa hartu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingo Sauttuola

**Domingo Sauttuola** (Bilbo,?-?), bilboko errementaria izan zen. Famatua zenez, Espainiako Erregeak Armadarentzat lan egitea ezkeini zion, eta horregatik, 1626ean, Bilboko Udalak bere fabrika egiteko soruak eman zizkion, San Nikolas auzoan.

## Historia 
1622an, Espainiako Armadak arazoak izan zituen itsazuntzi batzuen metalesko atalekin. Horregatik, itsazuntzietako atal hoiek Bizkaiko burdinarekin egin behar zituztela eta Bilbon egingo zirela ezarri zuen erregeak.

1626ko apirilaren 23ko Erreal "Célula"k Bilboko udaletxeari Domingori lur soru bat ematea gomendatzen zion non Espainiako Armadarentzat aingurak egin zitekeen. Horrela, ekainaren 15ean, Bilboko Udalak lur sorua eman zion, San Nikolas auzoan. Gainera, Armadas aparte, edonorentzat fabrikatzea ahalbidetu zitzaion. Bereala hasi ziren fabrika eraikitzen, baina egin zezakeen baino handiagoa egin zuen eta horrek Udalarekin arazoak ekarri zizkion. 1627ko urtarrilearen 28an, akordio batera iritsi ziren eta 10 urte eta gero fabrika desegin behar zela ezarri zuen Udalak. 1638ean, Domingok lanean jarraitzeko baimen berri bat lortu zuen.

Domingo hil egin zenean, Jauregik fabriken jabe bihurtu zen eta honek salmentan jarri zituen. Udaletxeak berriz, bereak zirela aldarrikatu zuen eta hospitalera eman zizkion eta honek subasta batean salu zituen. Jabe berria Joaquin Basabe izan zen. 1728ko ekainaren 27ean, errege agindu bitartez, erregeak beretzat hartu zituen eta, 1756ean, Bilboko Udalak jabetza hartu zuen berriro. Mende azkenean, Armadarentzat lan egiteari utzi zion eta biltegi moduan erabili zen. Gero, Campo Volantín kalera mugitua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Gyarmati

**Olga Gyarmati** (; Debrecen, Hungaria, 1924ko urriaren 5a – Greenfield, Massachusetts, Estatu Batuak, 2013ko urriaren 27a) atleta hungariarra izan zen, luzera-jauzian aditua.

Hungaria ordezkatu zuen 1948ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetan Olinpikoetan . Luzera-jauziko urrezko domina lortu zuen, 5 metro eta 69 zentimetroko markarekin, azken saiakeran; proba hori Joko Olinpikoetan egiten zen lehen aldia izan zen.

## Palmaresa 
* Urrezko domina 1948ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetan

## Ikus, gainera 
* Udako olinpiar jokoak

## Kanpo estekak
Petworth House

**Petworth House** edo **Petworth Etxea**, Ingalaterrako Petworth udalerrian dagoen landetxe edo jauregi bat da, Mendebaldeko Sussex konderrian. 

1688an Charles Seymour, Somerseteko 6. Dukeak eraikiarazi eta 1870eko hamarkadan Anthony Salvin arkitektoak zaharberritu zuen. Eraikina lorategi dotoreez osatutako lurjabetzaz inguratua dago.

1984ko ekainaren 1etik National Trust erakundeak mantendu eta kudeatutako eraikina da eta gaur egun museoa ere bai.

## Zinema 
Zineman film ugariren eszenak girotzeko kokalekua izan da, tartean *Barry Lyndon* (1975), *Silver Bears* (1977), *Elizabeth: The Golden Age* (2007), *Maleficent* (2014), *Mr Turner* (2014), *Rebecca* (2020), *Bridgerton* (2022) eta *Napoleon*.

## Kanpo estekak
Boughton House

**Boughton House** edo **Boughton Etxea**, Ingalaterrako Weekley udalerrian dagoen landetxe edo jauregi bat da, Northamptonshire konderrian, eta Kettering udalerritik 4,8 kilometro ipar-ekialdera. Kokatua dagoen lurjabetzak 4,451.5 hektareako azalera du.

Gaur egungo eraikina 1683an Ralph Montagu, Montaguko 1. Dukeak bere aitarengandik ondorengotzan jaso bezain azkar berreraiki zuen. Lorategi dotoreez inguratua dago.

Gaur egun museoa da.