open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txartel (argipena)

**Txartel** hitzak erabilera zenbait ditu:

* tiket edo txartela, garraiobideak erabili ahal izateko eskubidea ematen duen agiria,
** txartel bakarra, eskualde bateko garraiobideak tarifa eta ordainketa sistema bateratua;
* helbide-txartela;
* nortasun-txartela;
* informatikan,
** txartel nagusia,
** txartel grafikoa;
* kirol zenbaitetan,
** txartel horia,
** txartel gorria.
* Txartel hotela, Lasarte-Oriako hotel bat.
Port de la Lune

***Port de la Lune*** (euskaraz: "ilargiaren kaia") Bordeleko kaiak duen izen herrikoia da, Garona hiria zeharkatzean ilgora itxurazko meandro batean dagoena. Meandro hau hiriko armarrian agertzen den ilargierdiak irudikatzen du.

XVI. eta XX. mendeen artean hiriko merkataritza-kaiak bertan izan zuen egoitza. 2007an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Galeria 

Image:Blason ville fr Bordeaux (Gironde).svg|Bordeleko armarria
Image:Bordeaux port de la lune 01.jpg|*Port de la Lune*
Image:Bordeaux quais 04.jpg|Kaiaren ikuspegia

## Kanpo estekak
Union Bordeaux Bègles

**Union Bordeaux Bègles** (UBB) Frantziako errugbi kluba da, egoitza Akitaniako Bordele hirian duena. 2006an sortu zen, hiriko bi taldeak, Stade bordelais eta Club Athlétique Bordeaux-Bègles Gironde, batu zirelarik. Top 14 Ligan parte hartzen du. 2015ean sailkatu zen lehenbiziko aldiz Europako Errugbi Txapeldunen Kopan aritzeko, eta  2025ean irabazi zuen.

## Palmaresa  
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea (9):
*** Stade Bordelais (7): 1914, 1921, 1925, 1938, 1944, 1955, 2009.
*** CA Bègles (2): 1969, 1991.
** finalista (7):
*** Union Bordeaux Bègles (2): 2024, 2025
*** Stade Bordelais (5): 1900, 1901, 1902, 1908, 1910.
*** CA Bègles (1): 1967
* Yves du Manoir Kopa/Frantziako Errugbi Kopa
** irabazlea (1):
*** CA Bègles (1): 1949
** finalista (3):
*** Stade Bordelais (2): 1943, 1944
*** CA Bègles (1): 1991
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea (1): 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Vincent Etxeto

**Vincent Etxeto** (Baiona, 1969ko martxoaren 5a) euskal errugbilari ohi eta entrenatzailea da, Aviron Bayonnais taldean joko-zabaltzaile postuan izandakoa.

2009tik aurrera Union Bordeaux Bègles taldeko entrenatzaile-laguntzailea da.

## Biografia 
Jean Daugerren iloba,

## Erreferentziak
Jean Dauger

**Jean Dauger** (Kanbo, 1919ko azaroaren 12a - 1999ko urriaren 23a), izengoitiz *Manex* deitua,  lapurtar errugbilaria izan zen, bai hamabosteko errugbian, bai hamahirukoan, Frantziako selekzioan jokatu zuena.

## Bizitza 
Jean Dauger Kanbon jaio zen, 1919ko azaroaren 12an. Haren gurasoak Compagnie du Midi trenbideko langileak ziren. Association Sportive Bayonnaisen hasirik errugbian, 15 urterekin Aviron Bayonnaisen gazte mailako taldean sartu zen. 
Bi urte geroago, debuta egin zuen Frantziako errugbi txapelketan. Izan ere, gaitasun fisiko bikainak zituen: 1,80 metro, 70 kilogramo, eta 11 segundo inguruko marka ehun metroetan. 

1937ko abuztuan, Racing Club de Roanne XIII hamahiruko errugbiko talde profesionalak kontratatu zuen, Robert anaiarekin batera. Berehala egokitu zen rugby leaguearen kodera, eta ezinbesteko bilakatu zen, hala klubean nola Frantziako selekzioan.

Gerra amaitutakoan, eskaintza handiak jaso zituen hamahiruko errugbian aritzeko, baina denak errefusatu zituen; 1956ra arte jarraitu zuen Avironen. Profesional izandako errugbilarien aurka zeuden iritziak zirela eta, hiru partida besterik ez zuen jokatu Frantziako errugbi selekzioan, eta 1953 arte ez zuen debutatu Bost Nazioen Txapelketan.
### Frantziako selekzioa 
* Europako Nazioen Kopa
** irabazlea: 1939

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Alexandre Camino

**Alexandre Camino** (Kanbo, 1897ko martxoaren 27a - *ibidem*, 1972ko urriaren 6a) lapurtar politikari bat izan zen.

Jaioterriko alkatea izan zen 1951 eta 1965 artean, eta Ezpeletako kantonamenduko kontseilari nagusi hautatu zuten 1925 eta 1931 artean, eta 1951 eta 1964 artean. 1958 eta 1962 artean, Pirinio Atlantikoetako hirugarren barrutian diputatu hautatu zuten.
Azukizakako gudua (1564)

1564an gertatu zen, Tokugawa Ieyasuk samurai gobernuaren aurka zeuden monjeek osatutako sekta bat zen Ikkō-ikkien geroz eta mehatxu handiagoaren aurka borrokatu zuenean. Ikkiak samuraiz, monjeez eta nekazariz osatuta zeuden, horietako asko Tokugawa klanekoak zirelarik.

Guduak aurrera egiten zuen bitartean, samurairen batzuk alderdiz aldatu ziren, tokugawatarrekin zuten betebeharra Ikkiekiko euren leialtasuna baino indartsuagoa zela erabakiz, eta, ondorioz, Ieyasu garaipena lortzeko gai izan zen.

## Ikus, gainera 
* Azukizakako gudua (1542)

## Kanpo estekak
1997ko Munduko Eskrima Txapelketa

**1997ko Munduko Eskrima Txapelketa** Munduko Eskrima Txapelketaren 58. edizioa izan zen. 1997ko uztailak 13 eta 19 artean ospatu zen Hegoafrikako hiriburua den Lurmutur Hirian Nazioarteko Eskrima Federakuntzak eta Hegoafrikako Eskrima Elkarteak antolatuta.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Kanpo estekak
Madrilgo Kodexa

**Madrilgo Kodex**a (*Codex Trocortesianus*) maia kodex bat da. Gaur egun horrelako hiru ezagutzen dira; laugarren baten inguruan zenbait zalantza dago oraindik. Kodex hori horoskopoei eta taula astrologikoei buruzkoa da. Antza, zortzi idazlariren lana izan zen. Bi zatitan aurkitu zen, biak 1888an elkarrekin jarritakoak. Batetik, Troano Kodexa zegoen; bestetik, Corteseko Kodexa. 112 orri ditu eta Madrilgo Amerikako Museoan dago. Amate paperaren gainean eginda dago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Arqueología Mexicana* aldizkaria: "Códices prehispánicos" mongrafikoa. IV.liburukia, 23.zk. 2.berrinprimatzea, Mexiko Hiria, 2002.
* Miguel León Portilla: *Literaturas indígenas de México*. Mexiko Hiria: FCE, 1992.

## Kanpo estekak 
* Kodex honen orrialde guztiak: http://www.famsi.org/mayawriting/codices/pdf/madrid_rosny_bb.pdf.

## Ikus, gainera 
* Mexikoko kodex kolonialak
* Maia kodexak
* Amate paper
Pavel Kolobkov

**Pavel Anatoilevitx Kolobkov** (; Mosku, 1969ko irailaren 22a) errusiar eskrimalari ohi bat da, ezpata modalitatekoa. Urrezko domina bat, zilarrezko bi eta brontzezko beste hiru irabazi ditu Olinpiar Jokoetan. Munduko Eskrima Kopa bat ere irabazi du.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
#### Urrezko dominak 
* 2000ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako ezpata proba (Sydney) (Errusia ordezkatuz)

#### Zilarrezko dominak 
* 1992ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako ezpata proba (Bartzelona) (Talde bateratua ordezkatuz).
* 1996ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako ezpata proba (Atlanta) (Errusia ordezkatuz)

#### Brontzezko dominak 
* 1988ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako ezpata proba (Seul) (Sobietar Batasuna Ordezkatuz).
* 1992ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako ezpata proba
* 2004ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako ezpata proba (Atenas) (Errusia ordezkatuz).

### Munduko Eskrima Txapelketa 
#### Urrezko dominak 
* 1993ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Essen)
* 1994ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Atenas)
* 2002ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Lisboa)
* 2003ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Habana)
* 2005eko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Leipzig)

#### Zilarrezko dominak 
* 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Lurmutur Hiria)
* 2002ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba

#### Brontzezko dominak 
* 1998ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (La Chaux de Fonds)
* 1999ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Seul)

### Europako Eskrima Txapelketa 
#### Urrezko dominak 
* 1996ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Limoges)
* 2000ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Funchal)

#### Zilarrezko dominak 
* 2002ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Mosku)
* 2003ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Bourges)
* 2005eko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Zalaegerszeg)

#### Brontzezko dominak 
* 1999ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Bolzano)
* 2001eko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Koblenz)
* 2004ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Kopenhage)
* 2006ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Esmirna)
One57

**One57** (Carnegie 57 ere deitua), Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian eraikitzen ari den etxebizitza etxeorratza da. Eraikuntza lanak 2009an hasi ziren eta eraikina 2013an amaitzea aurrikusten da.

Christian de Portzamparc arkitektoak diseinaturiko eraikin honek 306 metro eta 75 solairu izango ditu.

2012ko irailaren 25ean dorrean gorengo garaiera eskuratu zuen.

## Eraikuntzan arazoak 
thumb|150px|ezkerrera|Etxeorratza 2012ko urriaren 29an.
2012ko urriaren 29an Sandy urakanaren haize indartsuek etxeorratzaren eraikuntza garabi bat kaltetu zuten.

## New Yorkeko etxebizitzarik garestiena 
2012ko uztailean Qatargo lehen ministroak 100 milioi dolar ordaindu zituen etxeorratzaren gorengo solairuetan etxebizitza bat erosteagatik. Ordura arte hirian inoiz ordaindutako diru kopururik handiena.

## Enpresak 
* Arkitektoa: Christian de Portzamparc
* Sustatzailea: Extell Development Group

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Egitasmoaren webgune ofiziala.
* Sandy urakanak eraikuntza garabia erortzea eragiten duen momentua.
432 Park Avenue

**432 Park Avenue** Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian eraikitzen ari den etxebizitza etxeorratza da. Eraikuntza lanak 2011n hasi eta 2015 abenduaren 23an amaitu zuten. Lanak amaitzean dorrea hiriko eta AEBetako etxebizitza eraikinik garaiena izango da One57 dorrea gaindituz.

Dorrea SLCE Architects taldeko Rafael Viñolyk diseinatua da.

## Eraikuntza 
Lehen eraikuntza garabia 2012ko irailaren 29a instalatu zen.

### Eraikuntza argazkitan 

Fitxategi:432 park avenue dec2012.jpg|2012ko abendua
Fitxategi:432 Park Avenue March 2013.jpg|2013ko martxoa
|2013ko ekaina
|2013ko uztaila
Fitxategi:432 Park Ave under construction.jpg |2013ko urria

### Enpresak 
* Arkitektoa: Rafael Viñoly eta SLCE Architects, LLP
* Sustatzailea: CIM Group / Macklowe Properties
* Egitura ingeniaritza: WSP Cantor Seinuk

## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egitasmoari buruzko webgunea.
* Dorrearen ordenagailu bidezko irudikapena.
Lyle Campbell

**Lyle Richard Campbell** (Oregon, 1942ko urriaren 22a) hizkuntzalaria da, hizkuntza indigenetan aditua, Erdialdeko Amerikako hizkuntzetan batez ere. Hizkuntza uralikoak ere ondo ezagutzen ditu. Une honetan Hawaiiko unibertsitateko irakaslea da, Manoan.

## Biografia 
Campbell Oregoneko landaldean hazi zen. 1966an arkeologian eta antropologian graduatu zen, eta 1967an Washingtoneko unibertsitatean hartu zuen linguistikako master bat. Geroago, 1971n, hizkuntzalaritzan doktoratu zen Kaliforniako Unibertsitatean (UCLA).

Campbell munduko unibertsitate ezberdinetan izan da irakasle: Misurikoa (1971-1974), New Yorkekoa Albany-n (1974-1989), Lousianakoa (1989-1994), Canterburykoa Christchurchen (Zeelanda Berria), (1994-2004); Utahkoa (2004-2010); gaur egun Hawaiiko irakasle da Manoan.
Jean-Pierre Urkia

**Jean-Pierre Urkia** (Ezpeleta, 1918ko azaroaren 27a - Montbeton, 2011ko abenduaren 21a) lapurtar apezpiku katolikoa izan zen, Parisko Atzerritar Misioen kidea eta Laosko Pakse hiriko bikario apostolikoa (1967-1975).

## Biografia 
Jean Urkia 1942ko ekainaren 26an apaiz bilakatu zen Parisko Atzerritar Misioetan.

Tunisiako Masclianeko apezpiku *in partibus* izendatua, 1967an Pakse hiriko bikario apostoliko bihurtu zen. 1975ean, 56 urte zituela, herrialdeko agintari komunistek botata, dimisioa eman eta Brasilera joan zen misiolari. 1989an Europara itzuli zen.

## Kanpo estekak
1905 Ambartsumian

**1905 Ambartsumian** asteroide gerrikoan aurkitutako 1905. asteroidearen izena da. 1972ko maiatzak 14an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 JZ** zen. Bere izena Viktor Hambardzumyangatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1906 Naef

**1906 Naef** asteroide gerrikoan aurkitutako 1906. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 5ean aurkitu zuen Paul Wildek Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 RC** zen. Bere izena Robert A. Naefgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1907 Rudneva

**1907 Rudneva** asteroide gerrikoan aurkitutako 1907. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 11n aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 RC2** zen. Bere izena Yevgenija Rudnevagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
MRP (argipena)

**MRP** laburtzapenak esanahi zenbait ditu:

* MRP, XX. mendeko Frantziako alderdi kristau-demokrata;
* MRP, ingelesez *Material Requirements Planning*, ekoizpen-prozesuan behar diren osagaien ekoizpena eta hornikuntza planifikatzeko tresna;
* MRP II, ingelesez *Manufacturing Resource Planning*, enpresako baliabideen plangintzarako tresna.

## Kanpo estekak
Kolinahr

**Kolinahr** (ko-li-naar ahoskatua) emozien arrasto guztiak ezabatzeko erabiltzen den vulkaniar errituala da. Hala, burua emozioetatik aske mantentzea ahalbidetzen duen diziplinari ere baderitzo. Haurtzaroan Kahs-wanerako entrenamendu zorrotz baten ondoren, vulkaniar heldu bat logika hutserako bere azken bidaia egiteko prest dago. Honen iraupena 2 eta 6 urte artekoa (edo gehiago) izan daiteke.

T'Klass izan zen lehen maisuetako bat, Surak ere ezaguna den arren. Momifikatutako bere hondakinak T'Karath Santutegiko katakunbetan daude, horien kokapen zehatza adierazten ez den arren.

Spock jaunak bere kolinahr prozesu errituala 2269 aldean Izarretako Flotatik erretiratu zenean hasi zuen. 2273an Spockek kolinahrraren erritual guztiak bete zituen azkena izan ezik, eta betetzeari uko egin zion espaziotik seinale telepatiko bat jaso ondoren (benetan V'Ger delakotik zetorrena eta emozio indartsuak sentiarazten zizkiona).

Tuvokek Pon farra jasan zuen bere erritualaren seigarren urtean, hau behar baino lehenago utziz, eta, adostasun baten ondoren, bere emaztea izango zenarekin ezkonduz.

Tuvok eta T'Pelen alaba zen Asil kolinharrera iritsi zenean, bere aitaren laguna zen Kathryn Janeway aurrean zegoen.

## Kanpo estekak
MRP (enpresaren ekonomia)

**MRP**, ingelesez ***material requirements planning***, euskaraz **Materialen Beharkizunetarako Plangintza**, ekoizpen-prozesu batean behar diren osagai eta materialak behar den unean eta kopuru egokian ekoiztu eta eskuratzeko sistema bat da, gehienetan software baten bitartez aplikatua. Izakinen kudeaketarako beste eredu zenbait ez bezala, MRP metodoa eskari dependentean oinarritzen da, produktu bukatuen eskaria ezaguna delarik atzera behar diren osagai eta materialak ditu helburu, *push* sistema bati jarraiki. Halaber, eskari independenteko ereduetan ez bezala, eskaera-unea eta kopurua ez baizik eta beharkizunen zehaztapena du helburu. Bestalde, printzipioz segurtasun-stocka baztertu egiten duen sistema da. Bereziki muntaketa lana burutzen den enpresetan aplikatzen da, ekoizpen lote handietarako. Ikerkuntza eta garapena jarduera garrantzitsua den eta bezeroen eskariz lote txikiak ekoizten diren enpresetarako, berriz, ez da sistema egokiena. Horregatik, *pull* motako just-in-time ekoizpen sistemen aurkakoa dela aipatu izan da, bi sistemak bateratu daitezkeela ere irizten bada ere.

Funtsean, MRP sistema batek *ekoizpenerako programa nagusi* batetik abiarazten da, produktu bukatuen beharrak zehazten dituena,eskariaren aurresan finko batean oinarrituta, kopuruz nahiz denborari dagokionean. Programa horrekin batera inbentarioaren egoera aztertuta eta ekoizpen-unitate bakoitzak behar dituen osagaiak eta materialak zehazten dituen *fabrikazio zuhaitza* delakoa (*Bill of Materials* edo *BOM* ere deitua) baliatuz, *materialen beharkizunen leherketa* delakoa aplikatzen da, emaitza moduan osagaien beharrezko ekoizpenak eta hornikuntza-aginduak zehaztuz kopuruari dagokionean eta behar den unean.

MRP sistemen aitzindaria Joe Orlicky estatubatuarra izan zen 1960ko hamarkadaren hasieran. IBM enpresarentzat lanean hasi zenean, Oliver Wightekin batera, sistema informatikaren bidez garatu eta zabaltzeko aukera izan zuen.

## Kanpo estekak
San Joan bataiotegia (Poitiers)

**San Joan bataiotegia** (frantsesez *Baptistère Saint-Jean*) Poitiersko eraikin erlijiosoa, bataiotegia hain zuzen ere. Frantziako eraikin kristau zaharrenentzat eta merovingiar arkitekturaren ikurtzat jotzen dute.

Erromatar eraikin baten gainean eraiki zuten 360. urte inguruan. Erdi Aroan berreraikia, 1791n Frantziako Iraultzan bertan behera utzi zuten. XX. mendean berriro berreskuratua izan zen.

## Kanpo estekak
San Joan bataiotegia

Jesus Nazaretekoa bataiatu zuenez, hainbat bataiotegik Joan Bataiatzailearen izena dute:
* Laterango San Joan bataiotegia, Erroman;
* San Joan bataiotegia, Poitiersen;
* San Joan bataiotegia, Florentzian;
* San Joan bataiotegia, Sienan;
Idazmakina

[thumb|250px|[Underwood Typewriter Company|Underwood Five markako mahaigaineko idazmakina mekanikoa.]]
**Idazmakina** letra-moldeak euskarri batean, normalean paperean, inprimatzen dituen gailu mekaniko edo elektromekanikoa da. Idazmakinak giltza bat du letra bakoitzeko, eta hura sakatzean letra euskarrian markatuta geratzen da.
1860ko hamarkadan asmatua izan ondoren, idazmakina ezinbesteko tresna bihurtu zen edozein testu idazteko. Idazle profesionalek, bulegariek zein beste edozein pertsonak etxean idazteko bitarteko gisa arrunt bihurtu ziren. 1980ko hamarkadaren amaieran ordenagailu pertsonalek idazmakina ordezkatzen joan ziren, eta XX. mendearen hasierarako ia desagerturik zeuden. Gaur-gaurkoz erresistentzia eta nostalgia ikur bilakatu dira.

## QWERTY teklatua 
[eskuinera|thumb|330x330px|Latham Sholes-en giltzadia, 1878ko QWERTY giltzadi bat [Ameriketako Estatu Batuak|AEB]]
Idazmakinetako giltzadiaren goiko ezkerreko giltzekin osatutako hitza da QWERTY. Hasieran, idazmakina mekanikoen garaietan, ingeniarien kezka nagusia giltzak, azkar idazterakoan, elkar trabatuta ez geratzea zen. Ingelesez askotan eta gutxitan erabiltzen ziren letrak tartekatuta osatu zen tekleten posizioa, asko erabiltzen ziren teklak edo giltzak elkarren ondoan ez geratzeko. Gero, idazmakina saltzaileek "typewriter" azkar idazteko erakustaldia erraz egiteko, goiko lerrora igo zuten R letra.

Latindar alfabetoan idatzitako beste hizkuntza batzuetan QWERTY teklatuaren aldaerak erabiltzen dira, hala nola AZERTY frantsesez, QZERTY italieraz eta QWERTZ alemanez.

## Idazketa motela 
Ordenagailuen garaian, bada idazmakinari heldu eta idazketa analogikoagoa nahiago duen korrontea. "The Typewriter insurgency" manifestuak jasotzen du mugimenduaren esentzia:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Typewriter insurgency manifestua
The Avengers (2012ko filma)

'''''Marvel's The Avengers'''* 2012ko superheroi filma da, Joss Whedon estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Marvel Comicseko izen bereko superheroi taldean oinarriturik dago. Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson, Jeremy Renner, Tom Hiddleston, Clark Gregg, Cobie Smulders eta Stellan Skarsgård izan ziren antzezle nagusiak.

Filmak Marvel etxeko superheroi talde handia elkartu zuen: Thor, Hulk, Captain America eta Iron Man, besteak beste. Harrera beroa eduki zuen, aldeko kritika ugariak izan ziren eta emaitza ekonomikoa ere egundokoa izan zen. Haren jarraipena, *Avengers: Age of Ultron*, 2015ean estreinatu zen.

## Argumentua 
Nick Fury S.H.I.E.L.D. izeneko erakunde misteriotsuaren burua da, ustez munduan bakea lortzeko lan egiten duena. Captain America, Iron Man, Thor, Hulk, Hawkeye eta Black Widow elkarrekin lan egiten hastea lortu beharko du Furyk. Izan ere, Loki zitalak ahalmen ia mugagabea eta guztiz arriskutsua lortu du Kubo Kosmikoa eskuratu duenean. Mundu osoa arriskutan da, eta soil-soilik superheroien aliantza batek aurre egiten ahal dio hondamendiari.

## Aktoreak 
* Robert Downey Jr., Tony Stark / Iron Man
* Chris Evans, Steve Rogers / Captain America
* Mark Ruffalo, Bruce Banner doktorea / Hulk
* Chris Hemsworth, Thor
* Scarlett Johansson, Natasha Romanoff / Black Widow
* Jeremy Renner, Clint Barton / Hawkeye
* Tom Hiddleston, Loki
* Clark Gregg, Phil Coulson
* Cobie Smulders, Maria Hill
* Stellan Skarsgård, Erik Selvig doktorea
* Samuel L. Jackson, Nick Fury
* Gwyneth Paltrow, Pepper Potts
* Maximiliano Hernández, Jasper Sitwell
* Paul Bettany, Edwin Jarvis-en ahotsa.

[350px|thumb|erdian|Filmeko aktoreak, Joss Whedon zuzendaria eta Kevin Feige gidoigilea 2010eko [San Diego (Kalifornia)|San Diegoko komikialdian.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *The Avengers* filmaren webgunea 
* *The Avengers* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Avengers'' filmaren irargarkia ikusgai
San Petri katedrala (Poitiers)

**San Petri katedrala** (frantsesez *Cathédrale Saint-Pierre de Poitiers*) Poitiersko katedral katolikoa da.

1160an hasi zituzten eraikitze-lanak, Leonor Akitaniakoa eta Henrike II.a Plantagenetek hala aginduta. 1379an bukatu zituzten angerstar gotiko estiloan. Bere organo, François-Henri Clicquotek egina, Frantziako ospetsuenetariko bat da

## Kanpo estekak
Push-pull estrategiak

***Push-pull*** **estrategiak**, euskaraz **bultzada-arraste estrategiak**, marketinen eta ekoizpenaren kudeaketan erabiltzen diren kontzeptuak dira.

Marketinean, ***push*** estrategiak salmentak sustatzeko banatzailearen eta enpresako saltzaileen lana nabarmentzen duen estrategia. Horrela, *push* estrategiarekin, merchandisinga, eskaintzak eta salmenta-sustapena lehenetsik da. ***Pull*** estrategiaren bitartez, berriz, enpresaren marketin-lana eroslea izango du helburu zuzena: marka, publizitatea eta bezeroarekiko komunikazio-tresnak garatuko ditu.

Ekoizpenaren kudeaketan, ***push*** estrategiak ekoizpen-prozesuko lehen faseek bultzaturiko sistema, beharrezko material eta osagaiak ekoiztuz eta hurrengo faseetara eramanez, behar direnean erabiltzeko. Estrategi honek eskari handiko produktuetan eta zabaltzen ari diren merkatuetan bereziki da erabilgarria, bitarteko produktuen behar handia eta mugagabea denean. Estrategia hau eraginkortasunez kontrolatzeko tresnetako bat MRP da. ***Pull*** estrategian, berriz, bezeroaren eskaerak dira ekoizpena eragiten dutenak eta behar denean soilik ekoizten da ekoizpen prozesuko fase bakoitzean. Modu horretan, inbentarioa minimotu egiten da. Just-in-time sistema *pull* estrategian oinarritzen da.

## Ikus, gainera 
* Just-in-time.

## Kanpo estekak
Ordenagailu pertsonal

thumb|Mahai gaineko ordenagailu bate irudia.
**Ordenagailu pertsonala** edo **ordenagailua**, baita **PC** () ere deitua, pertsona batek bakarrik erabiltzeko diseinaturiko mikroordenagailu mota bat da. Normalean, PCz ari garenean IBM PC bateragarriz ari gara. Gehienetan, egungo erabilera ohikoentzat prestaturik dago: Interneten ibiltzeko, testuak idazteko, bulego edo etxeko-lanak egiteko, musika entzuteko edota bideoak ikusteko.

Mugikortasuna kontuan hartuta bi motakoak dira: mahai gaineko ordenagailuak eta ordenagailu eramangarriak.

## Kanpo estekak
Europar hartz arre

**Europar hartz arrea** (*Ursus arctos arctos*) Europako hartz arrearen azpiespeziea da. Batzuetan **Pirinioetako hartza** ere deritzo. Hartz arre mota hau da historikoki Euskal Herrian zabaldu dena. Bere banaketa eremuak Eurasia hartzen du, baina bere populazio asko elkarrengandik isolatuta daude.

## Ezaugarriak 
* Habitat: Europan baso helduetan bizi den espezie tipikoa da. Mendebaldeko Europan hostozabalen baso misto epel delako bioman, eta ekialdean tundran eta taigan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enterprise (NX-01)

**Enterpise (NX-01)** Star Trekeko Star Trek: Enterprise telesaileko fikziozko espaziontzi bat da. Jonathan Archer kapitainak zuzendua, Enterprise NX-01 Star Trek telesailaren unibertsoan Enterprise izena daraman lehen espaziontzia da. NX izendapena espaziontzi esperimentalentzako da.

## Historia 
Enterprixe NX-01 NX klaseko lehen espaziontzia izan zen, Izarretako Flotan gehienez ere warp 5eko abiadurara iris zitekeen lehen helmen luzeko esplorazio ontzia. 2151n komisionatua izan zen Jonathan Archer kapitainaren aita zen Henry Archerrek garatutako warp motorean 32 urtez lanean eman ondoren.

Bere partehartzea erabakigarria izan zen Xindien planetaren defentsan 2153-2154an. Ontziak kalte larriak jasan zituen misio honetan, eta tripulazioko 27 kide hil ziren, baina Lurrera itzultzea lortu zuen, 1944ko denbora lerro paralelo batera desbideratu ondoren, non Alemania naziak AEBen ekialdea denbora lerroa domeinatzea nahi zuen tropa estralurtar bati esker inbaditu eta konkistatu zuen.

## Datuak 
* Klasea: NX
* Mota: Esplorazioko gurutzeontzia
* Neurriak: 225 metro luze, 134 metro zabal eta 33 metro garai
* Pisua (kargarik gabe/kargarekin): 101.475/115.000 tona
* Kubiertak: 7
* Tripulazioa: 120 pertsona
* Gehienezko tripulazioa: 130 pertsona
* Telegarraiatzaileak: Erresoluzio Molekular/kuantikoko MFTA-25-M/Q unitate bat.
* Jaurtigailuak: 4
* Ihes kapsulak: 30, bakoitza 4 pertsonentzako tokiarekin
* Armamentua: 12 faser kanoi eta 6 torpedo hodi (espazialak eta fotoizkoak)
* Torpedo kopurua: 176 fotoizko eta 824 espazial (gehienezko edukia)
* Defentsa: Duraniozko krosko soila fase aldagarrizko polarizazio elektromagnetikoko sistemarekin.
* Gehienezko abiadura argiaren abiaduraren azpitik: 0,9 C (270.000 kilometro segunduko inguru)
* Gehienezko azelerazioa argiaren abiaduraren azpitik: 20 G
* Gurutze abiadura: Warp 2,5 (15,62 aldiz argiaren abiadura, gutxi gorabehera 4,68 milioi kilometro segunduko)
* Segurtasunezko gehienezko abiadura: Warp 5 (125 aldiz argiaren abiadura, gutxi gorabehera 37,47 milioi kilometro segunduko)
* Larrialdiko abiadura: Warp 5,25 ("Afliction" atalean; 144,70 aldiz argiaren abiadura, 43,38 milioi kilometro segunduko gutxi gorabehera)
* Eraikitzen hasi zen data: 2147ko urtarrilak 21
* Jaurtiketa data: 2151ko apirilak 21
* Erabiltzeari utzi zitzaion data: 2170eko uztailak 25
* NX klaseko eraikitako ontziak: 6
* Ontzi bikia: Columbia (NX-02)

## Kapitainak 
* Jonathan Archer (telesail osoan zehar)
* T'Pol (*Bi munduren artean* atalean)
* Charles "Trip" Tucker III.a (*Bi munduren artean* atalean)
* Lorian (*E2* atalean) (Lorian Trip eta T'Polen etorkizuneko semea da).

## Goiko ofizialak 
* Ofizial nagusia: Jonathan Archer kapitaina
* Lehen ofiziala/ofizial zientzialaria: T'Pol azpikomandantea
* Ingeniari nagusia: Charles "Trip" Tucker III.a komandantea/Kelby komandantea
* Ofizial mediku nagusia: Phlox doktorea
* Ofizial taktikoa: Malcolm Reed
* Nabigazio ofiziala: Travis Mayweather alfereza
* Komunikazio ofiziala: Hoshi Sato alfereza
* MACO komandantea: Hayes Maiorra (2153-54, 3. denboraldiko 1. ataletik 24.era).

## Kanpo estekak
Malcolm Reed

**Malcolm Reed** Star Trekeko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da. Star Trek: Enterprise telesailean agertzen da eta Dominic Keating aktoreak egiten du pertsonaia honen papera.

Reed ingelesa da, eta, une ezberdinetan, Enterprise (NX-01) espazio-ontziko ofizial taktikoa eta armategiko ofiziala da. Teniente maila du.

Reeden gurasoak Stuart eta Mary dira, eta badu arreba bat ere, Madelina izenekoa. Senideak diren arren, berari buruz oso gutxi dakite, oso isila baita, baita bere familiarekin ere.

Reeden osaba Royal Navykoa zen, urari beldurra zion (zehazki, itota hiltzeko beldurra zuen), baina, hala ere, itsasoratu egin zen eta bizitza eman zuen bere kideak salbatuz. Bere heroi eta jarraitu beharreko eredua da, ez bakarrik bere ekintza heroikoagatik, baizik eta berak ere urari beldurra diolako. Royal Navyra batu ez zen bere familiako kide gutxietako bat da, honek bere aitagandik aldendu zuelarik, eta elkarrekin urteetan zehar hitz egin gabe egotea eragin zuena.

## Kanpo estekak
Grolier Kodexa

**Grolier Kodexa** (*Codex Grolier*) Kodex hau Mexikoko Antropologia Museo Nazionalean dago eta ezagutzen den laugarren maia kodexa izan daiteke. Antza Chiapas inguruko kobazulo batean aurkitua izan zen, Palenquetik gertu. Karbono-14 bidezko datazioak XIII. mende hasierakoa dela erakutsi du. Izena publikoki erakutsi zen lehenengo tokitik dator, New Yorkeko Grolier Clubean. Edukia Artizarraren araberako egutegia omen da.

## Aurkikutza 
Beste hiru maia kodexekin aldetuta, Grolier kodexa oso berandu agertu zen. Goian aipatu dugunez Chiapasen mendietako kobazulo batean 1965an aurkitua izan omen zen. Lehenengo jabea José Saénz izeneko mediku bat izan zen eta honek Michael Coe ikertzaileari erakutsi zion. Publikoki 1971an, Grolier Clubean alegia, eman zen ezagutzera. Hasieratik ikusi zen besteak baino pobreago zela, zehaztasun gutxiagokoa, eta zati bat bakarrik zela.

Ikerlari batzuentzat iruzur bat da dokumentu hau. Nahiz eta zientifikoki datatua egon, erakusten duen egitura desberdina da. UNAMeko Laura Elena Soteloren ustez kodexa material zaharrak erabiliz 1960an egin zen. Beste batzuek benetakoa dela esaterakoan ez dute zalantzarik. Adibidez, Miguel León-Portillak demostratutzat ematen du bere jatorri historikoa. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Miguel León Portilla: *Literaturas indígenas de México*. Mexiko Hiria: FCE, 1992.

## Kanpo estekak 
* Grolier Kodexa osoa.

## Ikus, gainera 
* Mexikoko kodex kolonialak
* Maia kodexak
* Amate paper
San Remoko konferentzia

**San Remoko konferentzia** Lehen Mundu Gerran Entente Hirukoitza osatu zuten herrialde "aliatuek" 1920ko maiatzean Italiako San Remo hirian ospatu zuten konferentzia bat izan zen.

Konferentzia honetan aldez aurretik 1919ko Versaillesko Itunean Frantzia eta Erresuma Batuaren artean adostu ziren lurralde banaketak legeztatu eta berretsi ziren. Hala, Siria eta Libano frantziarren mende geratzen ziren, bata bestearengandik bananduak ziren aldi berean.

Irak, monarkia bezala antolatua, Faysal I.a errege bezala zuela Palestinako britainiar agintearen barnean geratu zen. Palestina, Siriatik banandua geratu zena, Balfour deklarazioan adostutako konpromezuak berretsiz, britainiar agintepean geratu zen, Transjordania bezala, urte batzuk beranduago gainontzeko lurraldetik artifizialki banandua izan zena.

## Bibliografia 
* Fromkin, David (1989). A Peace to End All Peace. New York: Henry Holt.
* Stein, Leonard (1961). The Balfour Declaration. London: Valentine Mitchell.

## Kanpo estekak
Anglo-errusiar ituna

**Anglo-errusiar ituna** 1907ko akordio bat izan zen, non Britainia Handiak eta Errusiar Inperioak Pertsia, Afganistan eta Tibeti buruzko euren norgehiagoka kolonialak baretu zituzten. Anglo-errusiar hitzarmenean sinatu zen.

Persiako eraginguneak zehaztu zituen, herrialde bakar batek ere Tibeteko barne arazoetan muturrik sartu behar ez zuela ezarriz eta britainiarren Afganistanen gaineko kontrola onartuz. Akordio honek Entente Hirukoitza deritzona sorrarazi zuen.

## Kanpo estekak
Gaumin

**Gaumin** argitaletxea Fernando Morillo idazleak sortu zuen, 2011n. Irunen du egoitza.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda
* Durangoko Azoka

## Kanpo estekak 
*  Gaumin argitaletxearen webgunea
Ospearen Aretoa

[250px|eskuinera|thumb|[Walhalla (Monumentua)|Walhalla tenplua, Alemania. Saritutako Alemaniar ospetsuen Ospearen Aretoa.]]
**Ospearen Areto** bat giza enpresaren edozein alorretan ezarritako museo mota bat da, alor horretan lorpen aipagarriak izan dituzten pertsonak ohoratzeko. Kasuren batzuetan, ospearen areto hauek pertsona omenduak eskultura, plaka eta oroigarriekin sagaratzen dituzten areto edo museoz osatuta daude. Beste kasu batzuetan ospearen aretoa irudizkoago zeozer da eta soilik erakunde edo komunitate batek mantendutako pertsona aipagarrien izenen zerrenda bat da.

Hauek dira ospearen aretoen adibide batzuk:

## Kirola 
* Atletismoko Ospearen Aretoa
* Saskibaloiko Ospearen Aretoa (Basketball Hall of Fame)
* Beisboleko Ospearen Aretoa
* Mexikoko Beisbol Profesionaleko Ospearen Aretoa
* Boxeoko Nazioarteko Ospearen Aretoa
* FIBA Ospearen Aretoa (saskibaloia)
* Eskoziar Futboleko Ospearen Aretoa
* Munduko Golfeko Ospearen Aretoa
* Futbol Amerikar Profesionaleko Ospearen Aretoa
* Teniseko Nazioarteko Ospearen Aretoa
* WWEko Ospearen Aretoa
* Hipikako Ospearen Aretoa
* Futboleko Ospearen Aretoa
* Pokerreko Ospearen Aretoa

## Musika 
* Erresuma Batuko Ospearen Aretoa (musika)
* Nashvilleko Konposatzaileen Ospearen Aretoa
* Countryaren Ospearen Aretoa
* Rockaren Ospearen Aretoa
* Rockabillyaren Ospearen Aretoa

## Kanpo estekak
Madness (Muse)

**Madness** (euskaraz *Erokeria*) Muse ingeles pop rock musika taldearen abesti bat da. 2012an *The 2nd Law* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Madness* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Nada (Juanesen abestia)

***Nada*** Juanes kolonbiar kantagilearen debut bilduma den *Fíjate Bien*en abesti bat da. Abestia Latinoamerikan eta Europa guztian 2000n merkaturatu zen. Abestia laster iritsi zen lehen postura Mexiko, AEB, Kolonbia, Puerto Rico, Uruguai, Costa Rica eta Venezuelako irratietan, Latinoamerikako beste herrialde batzuen artean.

## Abestia 
*Fíjate Bien* bilduma ilun bat da, non maitasun hautsiaz eta emakumeekin izan beharreko kontuari buruz hitz egiten den, eta hau, nagusiki, abesti honetan eta *Fíjate bien* abestian frogatzen da. Nada, merkaturatu eta bigarren egunera Espainia, Mexiko eta Kolonbiako 40 Nagusietako lehena bihurtu zen, honen konposaketa duten kantuen artean hain arrakasta azkarra izan duten abesti gutxietako bat izan delarik. *Podemos hacernos daño*, *Fíjate bien* eta *Nada* izan ziren bilduma honetako hiru abestirik arrakastatsuenak, eta hauek Latinoamerikan eta Europan milioi bat kopia baino gehiago saltzea ahalbidetu zuten, nagusiki Frantzian eta Alemanian bilduma lehen postura iritsi zen 200 mila kopia baino gehiagoko salmentak erregistratuz. *Nada*k *Fíjate Bien* bilduma maitasun hautsiez hitz egiten duten abesti ilunekin amaitzea ahalbidetu zuen, eta berehala bihurtu zen bilduma honetako abestirik entzunetako bat Latinoamerika zati handi batean 2001ean.

## Kanpo estekak
Gyöngyi Szalay-Horváth

**Gyöngyi Szalay-Horvath** (Tapolca, 1968ko martxoaren 24a - Veszprém, 2017ko abenduaren 30a) hungariar eskrimalaria izan zen, ezpata modalitatekoa. Brontzezko domina bat irabazi zuen Olinpiar Jokoetan.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
#### Brontzezko dominak 
* 1996ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako ezpata proba (Atlanta)

### Munduko Eskrima Txapelketa 
#### Urrezko dominak 
* 1989ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Denver)
* 1991ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Budapest)
* 1993ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Essen)
* 1995eko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Haga)
* 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Lurmutur Hiria)
* 1999ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Seul)

#### Zilarrezko dominak 
* 1990eko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Lyon)
* 1994ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Atenas)
* 1995eko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba

#### Brontzezko dominak 
* 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba
* 1998ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (La Chaux de Fonds)

### Europako Eskrima Txapelketa 
#### Urrezko dominak 
* 1991ko Europako Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba

#### Brontzezko dominak 
* 1991ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba.
Angostura de Paine

thumb|350px|Angostura de Paineko paisaia.
**Angostura de Paine**, soilik **Angostura** ere deitua, Santiagoko metropolitar eskualdea eta O'Higgins eskualdearen arteko mugan, iparraldean duen Paine eta hegoaldean duen Mostazalen artean dagoen Txileko hiri bat da.

## Geografia 
Geografikoki Angostura de Paine toki esanguratsu bat da toki honetan nabarmen hurbiltzen diren ekialdean duen Andeen eta mendebaldean duen Kostaldeko Mendilerroaren arteko pasabide estu bat bait da. Egoera hau Pelequendik (hemen ere estugune bat dagoelarik) hegoaldera gertatzen denaren ezberdina da, non Tarteko Beheragunea deritzon batasun geografikoak Erdialdeko Harana izena jasotzen duen, bi mendilerroen arteko lautada zabalak izateagatik bereizten dena.

Angostura de Painek Santiagoko arroa, non herrialdeko hiriburua den Santiago dagoen, Rancaguako arrotik banatzen du, non Rancagua hiria dagoen, O'Higgins eskualdearen hiriburua.

Hiri honetatik Angostura ibaia igarotzen da.

## Historia 
Hiriaren izenaren jatorria bi izenez osatua dago: Angostura, mendilerroen arteko pasabide estu bat izateagatik, eta "de Paine", Paine herriagatik jaso zuena, kolonia garaian hazienda handi bat bihurtu zena eta jabe bezala XIX. mendearen hasieran Paula Jaraquemada izan zuena. Hazienda honen azalera Angosturaraino iristen zen, hau "de Paine" gehigarriarekin bataiatua geratuz.

1814an, José Miguel Carrerak defentsa abertzalea Angostura de Painen ezartzea proposatu zuen, alderdi errealistaren Santiagorako hegoaldeko sarrera zaintzeko, urte horretan bertan Rancaguan gertatutako gudua irabazi zuena. Neurria Bernardo O'Higginsek baztertu egin zuen, hauek ez baitziren Rancaguatik Santiagorako bide bakarrak, Chada eta Aculeoko pasabideak existitzen baitziren. Carreraren ideia jarraituz gero, abertzaleak bi aldetik erasoak izango ziren.

Txiletik igaro zenean Mary Graham idazle ingelesa Angostura de Painetik igaro zen 1822an, istorio hau *1822an Txilen eman nuen denboraren egunerokoa* liburuan idatzi zuelarik 1824an.

## Garraioak 
[thumb|200px|[Autopista del Maipo Angostura aldean. Argazkian San Francisco de Asís eskola ikus daiteke peatoien pasarelaren atzean.]]
Angostura de Painetik Ruta 5-CH igarotzen da, Autopista del Maipo enpresari emana. Ibilbidea, puntu honetan, bi bidetan banatzen da. Iparraldetik Hegoalderako norantzan doana Angostura ibaiaren ertzetik igarotzen da, Hegoaldetik Iparralderako norantzan doana Andeetatik datorren mendilerroko muino baten azpiko tunel batetik igarotzen den bitartean. Bi errepideak elkartzen diren tokian (autobideko 57. kilometroa) honek ere Angostura izena duen bidesari gunea dago.

Trenbidea ere Angostura de Painetik igarotzen da, Metrotreneko Hospital eta San Francisco geltokiak elkartuz.

## Erakargarritasun turistikoak 
Hiriko interesguneetakoren batzuk Monticello Grand Casino, 2008an eraikia, eta Country Club Angostura dira.

## Ikus, gainera 
* Promaucaes
* Pucará de la Compañía

## Kanpo estekak
1911 Schubart

**1911 Schubart** asteroide gerrikoan aurkitutako 1911. asteroidearen izena da. 1973ko urriak 25ean aurkitu zuen Paul Wildek Berna-Zimmerwaldeko Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 UD** zen. Bere izena Joaquim Schubart alemaniar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1912 Anubis

**1912 Anubis** asteroide gerrikoan aurkitutako 1912. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **6534 P-L** zen. Bere izena egiptoar mitologiako Anubis jainkoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Amboiseko jauregia

**Amboiseko jauregia** (frantsesez: ''Château d'Amboise'') Frantziako Indre eta Loira departamenduko Amboise udalerrian dagoen pizkunde garaiko jauregia da. 1434an erregeak konfiskatua, errege-jauregi bilakatu zen eta pizkundetar estiloan berreraiki zuen. Karlos VIII.a Frantziakoa bertan hil zen, ateburu bat jo ondoren.

1840tik monumentu historiko izendaturik dago.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Chambordeko jauregia

**Chambordeko jauregia** () Frantziako Loir eta Cher departamenduko Chambord udalerrian dagoen pizkunde garaiko jauregia da. Frantzisko I.a Frantziakoa erregeak pizkundetar estiloan eraiki zuen. Loira haraneko jauregirik handiena da, inguruan 52,5 km² basoa duena.

1840tik Monumentu historiko izendaturik dago.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Loirako gazteluak

**Loira ibarreko gazteluak** Erdialdea-Loira Harana (Touraine, Blésois, Orleanerria eta Berry) eta Loirerria (Anjou) eskualdeetan eraikitako pizkundetar gazteluak dira, Loira edo bere ibaiadarrak diren Indre, Cher, Vienne, Maine eta Loira ertzeetan daudenak. Normalean 42 gaztelu eta jauregiek dute izen hau.

Hain gertu dauden hainbeste jauregi ezen UNESCOk Sully-sur-Loire eta Chalonnes-sur-Loire arteko Loiraren ibilbidea Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

thumb|erdian|800px|Loirako gazteluen mapa

## Gazteluen zerrenda 
## Bibliografia 
* 
* .

## Kanpo estekak
Vulkaniar agur

thumb|150px|Vulkaniar agurra.

**Vulkaniar agurra** Gene Roddenberryk 1966 eta 1969 artean ekoitzitako Star Trek zientzia-fikzioko telesailean asmatutako agur bat da. Agurra esku ahurra zabalik egiten da, hatzamarrak elkartuz erdiko bi hatzamarrak V zabal bat eginez bananduz. (Hasieran, egiteko zaila da, ez baita mugimendu natural bat). Ustez, vulkaniarren artean agur arrunta da, telesailaren arabera Lurreti 15 argi-urtera egongo litzatekeen Vulkano izeneko planeta batean biziko liratekeen arraza humanoide bat, arraza hau arrazoia eta logikan oinarritutako bere bizimoduagatik ezaguna delarik.

Agur hau Leonard Nimoy aktoreak egiten zuen Spock vulkaniar pertsonaiaren paperean, Enterprise ontziko lehen ofiziala zena.

## Jatorria 
thumb|eskuinera|150px|Vulkaniar agurrerako inspirazio iturri bezala balio izango zuen bedeinkapen keinua.

Vulkaniar agurra lehen aldiz 1967an agertu zen, jatorrizko telesailaren bigarren denboraldiaren hasieran, Amoken garaia atalean.

## Bitxikeriak 
* Ice Age filmean, giza haurrak agur hau egiten du OHE batekin topo egitean.
* Futurama marrazki bizidunetako telesailean Leonard Nimoyren burua ikusten da eta gai honi buruzko atal bat egiten da, non agurra egiten den.
* Buzz Lightyearrek honela agurtzen du Woody Sheriffa 1995eko Toy Story filmean.
* The Terminal filmean, Steven Spielbergek egina eta protagonista bezala Tom Hanks duena, agurra Zoe Saldañaren partetik ezkontza onarpen bezala egiten du, azken aktore honek, ondoren, Star Trek XI filmean Nyota Uhuraren papera egingo zuelarik.
* WCW eta WWFko borrokari profesionala den Vaderrek agur hau askotan egin izan du bere borroketan. Ondoren, WWEn Big Daddy V.ak bere omenez erabili zuen.
* The Big Bang Theory telesailean, bertako protagonista den Sheldon Cooper, Jim Parsonsek egiten duen papera, Spocken jarraitzaile sutsu bat izateagatik bereizten da, eta atal askotan agur hau egiten ikusi ahal izan da.
* Eminemen We made you bideoan Eminem askotan agertzen da agur hau egiten.
* Animaniacsen, "Star Truck" atalean, Spock Wakkoren garuna urtzen saiatzen da, baina soilik Wakko bezalako izaten amaitzea lortzen du, honela, Wakkok agurra ikasten duelarik.
* Mork & Mindyn Robin Williams aktoreak, Morken papera egiten duena, agur hau egiten du nano-nano deituz.

Irudi:George Takei.jpg|George TakeiHikaru Sulu kapitaina agurra egiten.
Irudi:Leonard nimoy 1980.jpg|Leonard NimoySpock Jauna.

## Kanpo estekak
Hikaru Sulu

**Hikaru Sulu** Star Trekeko pertsonaia bat da. George Takei eta John Cho (azken honek Star Trek XI filmean) dira pertsonaia honen papera egiten duten aktoreak.

## Fikziozko biografia 
Hikaru Sulu James Tiberius Kirken agindupean dagoen USS Enterprise (NCC-1701) espaziontziko ofizial eta pilotu bat da. Sulu Kaliforniako San Francisco hirian jaio zen 2237an. USS Enterprise NCC-1701 ontzian izan zuen lehen kargua, 2265ean, fisika departamenduko arduradun bezala izan zen, baina berehala bidali zuten zubira pilotu funtzioa egiteko. USS Enterprisekin eginiko misio ugarien ondoren, Suluk USS Excelsior (NCC-2000) espaziontziaren agintea jaso zuen, honekin, 2290etik aurrera Beta kuadrantearen zenbait esplorazio egin zituelarik, anomalia gastsuak sailkatuz. Hain zuzen ere esplorazio misio hauetako batean Excelsior ontziak Praxiseko ilargiaren eztandaren talka uhinaren eragina jaso zuen (tripulazio guztia onik irten zen arren), gertaera honek Klingon inperioa eta Planeta Elkartuen Federakuntzaren arteko aliantza sinarazi zuelarik. (Star Trek VI: Herrialde ezezagun hura).

## Garrantzi kulturala 
thumb|250px|ezkerrera|Star Trekeko tripulazio etnianitzaren irudikapena. Sulu behean eta eskuinean.
* Aipagarria da Star Trek: jatorrizko telesaila ematen hasi zenean (1966-1969), asiar jatorri etnikoa zuten pertsonaiek, telebistan, zerbitzari umil, maltzur edo asiarren irrimarra lotsagarrien (betaurreko sendoak, aurreko ebakortz irtenak, ingelesez ahoskatze kaxkarra, etab...) paper esterotipatuak egiten zituzten. Hikaruren pertsonaiak estereotipo guzti hauek hautsi zituen, esparru duinago bat irekiz asiar aktore eta pertsonaientzat.
* Gainera, aipagarria da Chekovek AEBen garai hartako egungo arerio bat irudikatzen zuen bezala (Sobietar Errusia, gerra hotzean), Suluk Bigarren Mundu Gerrako aurreko etsaia irudikatzen zuen, eta garai hartako filmeetan barbaro suizida bezala irudikatzen zirenak. Suluk kultura eta arraza ezberdinen arteko beradiskidetzea eta elkarlana irudikatzen du.

## Kanpo estekak
Iñigo Ortiz de Retez

**Iñigo Ortiz de Retez** (Lanteno, ? &ndash; ?, c. 1548) XVI. mendeko arabar itsaslaria izan zen. Ozeano Barea zeharkatu zuen, Ginea Berriko melanesiar kostaldea esploratuz. Uharteari *"Nueva Guinea"* edo Ginea Berria izena eman zion.

1545eko ekainaren 13an, *San Juan* itsasontziaren kapitaina zela, Ekialdeko Indietako Tidore utzi eta Ginea Berriko iparraldeko kostaldetaraino ailegatu zen, Mamberamo ibaiaren bokaleraino hain zuzen ere.

Espainiar koroaren izenean uharteaz jabetu eta *Nueva Guinea* izena aukeratu zuen, bertokoek Afrikako gineatarren itxura zeukatelako.

## Erreferentziak
Nelson Loyola

**Nelson Loyola** (1968ko abuztuak 3) kubatar eskrimalari ohi bat da, ezpata modalitatekoa. Brontzezko domina bat irabazi zuen Sydneyn ospatu ziren 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
* Brontzezko domina 2000ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako ezpata proban (Sydney)

### Munduko Eskrima Txapelketa 
* Brontzezko domina 1989ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Denver)
* Urrezko domina 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Lurmutur Hiria)
* Brontzezko domina 1999ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Seul)

### Panamerikar Jokoak 
* Urrezko domina 1999ko Panamerikar Jokoetako taldekako ezpata proban (Winnipeg)
* Urrezko domina taldekako ezpata proban eta zilarrezkoa taldekako florete proban 2003ko Panamerikar Jokoetan (Santo Domingo)