open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karlos Olaetxea

**Karlos Olaetxea Elosegi** (Berastegi, Gipuzkoa, 1962) gipuzkoar arkeologoa eta historiaurrelaria da. Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura, Turismo, Gazteria eta Kirol Departamenduko goi teknikari arkeologoa izan da. Gaur egun,  Gordailuko Zerbitzuen eta Museoan burua da eta Gordailuko zuzendaria.

## Jarduera akademikoa eta profesionala 
Euskal Herriko Unibertsitatean lizentziatura lortu zuen eta Madrilgo Complutense unibertitatean aurkeztu zuen bere doktore tesia Euskal Herriko protohistoriako zeramikari buruzkoa.

Hainbat ikerketa arkeologiko egin ditut, Gipuzkoako Burdin Aroan gehien bat.

## Argitalpenak 
Hauek dira bere argitalpen batzuk:

* 2017. "Andoain Burdin Aroan". *Leyçaur: Andoaingo ikerketa historikoen aldizkaria*.  1130-2488, 14, 2017, 49-65 or.
* 2012. Iñaki Vadillo, Arantza Aranburu Artano, Begoña Urresti Estala, Eneko Iriarte Avilés, Carlos Olaetxea Elosegi, Peru Iridoy, Martín Arriolabengoa Zubizarreta, Daniel Merchán Elena: "Ensayo de trazador en la zona no saturada de la Cueva de Praileaitz (Deba, Guipúzcoa): Aplicación a la protección de cavidades kársticas". *Geogaceta*,  0213-683X, 52, 2012, 243-246 or.
* Carlos Olaetxea Elosegi, Xabier Peñalver Iribarren: *Azken brontze aroa eta burdin aroa Euskal Herrian*. Bilbo: Mensajero, D.L. 1993. ISBN: 84-271-1816-3.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Garona (Gállegoren ibaiadarra)

**Garona** () Aragoiko ibaia da, Gállegoren adarra, Huescako probintziaren mendebaldea zeharkatzen duena. Sasos de Sarramianan du iturburua, 1100 metroko garaieran, Bentué de Rasal herrian. 20  kilometroko luzera du, eta Garoneta Viellatik hurbil (Las Peñas de Riglos udalerria) Gállegora isurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermann Reichenaukoa

**Hermann Reichenaukoa**, **Hermann der Lahme**, **Hermannus Contractus** edo **Herimannus Augiensis** (Altshausen, 1013ko uztailaren 18 &ndash; Reichenauko abadia, 1054ko irailaren 24a) alemaniar monje beneditarra, musikagile, matematikari, astronomo, astrologo, historialari, idazle eta olerkaria izan zen.

Wolfrat II.a Altshausen-Veringeneko (Wurtemberg) kondearen semea izan zen. Haurtzarotik paralitikoa izan zen eta *Contractus* ezizena jaso zuen. 1020an Reichenau uhartera joan zen, beneditarren monasterio batera, eta han eman zuen bizitza osoa, irakaskuntzan eta ikaskuntzan.

Monje beneditar ordenatua izan zen eta poesia erlijiosoan eta musika konposizioan nabarmendu zen. Kronikak idatzi zituen eta matematika, astronomia, geometria, medikuntza eta gnomonikan nabarmendu zen.

Monasterioko abade hautatu zuten eta han hil zen. Hermannen kultua eta beatifikazioa Eliza Katolikoak berretsi zituen 1863an.

"Salve Regina", "Veni Sancte Spiritus" eta "Alma Redemptoris Mater" egozten zaizkio.

## Lanak 
### Kro ikak 
* *Chronicon* eta beste lan batzuk Johannes Sichardek bilduak *Chronica eruditissimorum auctorum*en, Basel 1529. 

### Matematika eta astronomia 
* *De mensura astrolabii*
* *De utilitate astrolabii*
* *De mense lunari*
* *Qualiter multiplicationes fiant in abaco*
* *De conflictu rithmimachiae* 
* *Carmen de octo vitiis principalibus*

### Musika 
* *De musica*
* *De monochordo*
* *Opuscula musica*
* *Hermanni Contracti Musica*
Ezkertiar populismo

[thumb|[Oskar Lafontaine, Die Linke alderdiko kidea.]]
**Ezkertiar populismoa** ideologia politikoa da, populismoa eta ezkerreko politikak konbinatzen dituenak. Cas Mudderen definizioaren arabera, populismoa ideologia politiko bat da, gizartea bi ente homogeneo eta antagonistatan banatzen duena: herria eta eliteak, politikak lehenengoaren borondate orokorraren adierazpena izan behar duela argudiatuz.

Ezker populistarentzat garrantzitsuak izan ohi diren gaiak antikapitalismoa, justizia soziala eta globalizazioaren aurkakoa izan ohi dira; klase sozialaren ideologia edo teoria sozialista, berriz, ez da ezker tradizionaleko alderdientzat bezain garrantzitsua. Kapitalismoari eta globalizazioari kritika egitea antiamerikanismoari lotuta dago, Estatu Batuetako gerra-ekintza ez-herrikoien ondorioz, batez ere Ekialde Hurbilekoak. Aditu batzuek mugimendu ezkertiar populista nazionalistak ere aipatzen dituzte, Turkian kemalismoak erakusten duen ezaugarria adibidetzat jarriz. Ezkerreko alderdi populistek gutxiengoen eskubideak babesteko joera dela eta, besteak beste, «populismo inklusiboa» terminoa ere erabili dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskuindar populismo
* New Left
* Populares
* Populismo

## Kanpo estekak
Moghreb Atlético Tetuán

**Moghreb Atlético Tetuán** edo **MAT** (), Marokoko futbol talde bat da, Tetuan hirikoa. Marokoko bi liga irabazi ditu. Espainiako lehen mailan jokatzera iritsi zen Club Atlético de Tetuán taldearen ondorengoa da.

## Palmaresa 
1922ko martxoaren 12an *Unión Deportiva Moghreb* sortu zen Tetuanen. 1933an *Sporting de Tetuán* eta *El Hispano-Marroquí* taldeak elkartu zitzaizkion eta Club Atlético de Tetuán sortu zen. Bilboko Athletic taldearekin harreman handia izan zuen eta hortik koloreak eta armarria. 1950-51 denboraldian Bigarren mailako txapelduna izan zen eta urtebetez Lehen Mailan jokatu zuen.

1956an Marokok independentzia lortu zuenean Federazio berria sortu zen eta talde berria eratu zen, *Moghreb Atlético Tetuán*, aurrekoaren koloreak eta baliabideak jaso zituena. 2012an eta 2014an Marokoko Ligako txapelduna izan zen. 2017an Atlético Madril taldearekin harremanak eratu zituen.

## Palmaresa 
* Marokoko Liga (2): 2012, 2014.
* Marokoko Kopa (0): finalista 2021ean.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Paulina Amengual Payeras

**Paulina Amengual Payeras** (Llubí, Pla de Mallorca, 1918ko apirilaren 12a &ndash; Palma, 1987ko apirilaren 25a) sindikalista, maistra eta erizaina izan zen. Emakume polifazetikoa izan zen ikuspuntu intelektualetik: kazetaritzan, literaturan, erizaintzan eta hezkuntzan jardun zuen.Borrokalari bakartia izan zen, emakumea bigarren mailako zereginetara baztertzen zuten garai historiko batean, baliteke arazo horrek bultzatu izana literatura karrera alde batera utzi eta  alderdi sozialago baten alde.

## Biografia 
Aita, Bernat Amengual, kontablea zen eta ama, Joana Payeras, jostuna eta jantzigintzako irakaslea. Aita Palmara bidali zuten lanera eta harrezkero hiri horretako hainbat auzotan bizi izan zen: Son Alegre, Porto Pi eta El Tierra auzoetan.

1936an Batxiler-titulua lortu zuen Ramon Llull Institutuan. Une horretan aldatu zioten izena ikastetxeari, ordura arte «Escola Balear» izenez ezaguna. Garai hartan ezagutuko zuen bere bizitza kulturala markatuko zuten irakasle eta ikaskideen taldea. Irakasleen artean Llorenç Riber i Campins eta Luís Ferbal Campo nabarmendu ziren. Ikasleen artean, Encarna Viñas, Josep Mª Llompart, Joan Capó eta Cèlia Vinyes izan ziren.

Paulinaren eraginari esker, Celia sormen norabidean hasi zen.  Última Hora egunkariko kultura gehigarrian zenbait ipuin argitaratu zituen. Emakumeei egindako elkarrizketak ere publikatu zituen, besteak beste emakume kirolarien artean aitzindari izan zen Carme Guardia Amer .

1940an Gurutze Gorrian graduatu zen erizaintzan. Hamarkada beraren hasieran, maistra-titulua ere lortu zuen Escola Normal de Mestres de Balears izenekoan. Une horretatik aurrera, Mallorca, Menorca eta Castelló de la Planan bitarteko maistra lanean arituko zen hainbat herritan. Irakaslana amaitutakoan, sendaketak egiteko astia zuen oraindik. Paulina, zalantzarik gabe, emakume sendo eta solidarioa izan zen.

1946an, Mas del Salas (Castelló) Landa Eskola Unitario Nazionalean erabili zuten. Aurten bertan Gabriel Mesquida Vich maisuarekin ezkondu zen. 1947ko urtarrilean jaio zen nagusitan idazlea izango zen bere lehen semea,  Biel Mesquida Amengual.

1951. urtea Ciutadellan eman zioten destinoa eta 1952. urtean Manacorren plaza lortu zuen. 1966. urtera arte egon zen bertan. Urte hartan, Son Espanyoleteko Eskola Graduatuan aritu zen, 1987an erretiratu zen arte. 1956an jaio zen bere bigarren semea.

Orduko curriculum ofizialak irakasteaz gain, Paulinak helduen prestakuntzan eman zuen denbora. Era berean, hainbat sari eta lehiaketatan parte hartzera animatu zituen ikasleak eta horietako hainbat irabazi zituzten. Horrela, kultur ekintza eta partaidetza sustatzen zituen. Izan ere, Paulinak aktiboki hartu zuen parte kultura-bizitzan. Kulturarekiko maitasun hori 5.000 eta 10.000 bolumen arteko liburutegi pertsonal bihurtu zen, klasiko handiek nahiz garaiko narratibak, pedagogiak edo zientziak osatua. Liburutegi horretan berak hitzez eta idatziz menperatzen zituen hainbat hizkuntzatan idatzitako liburuak zeuden, katalanez, gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez.

Palma hil zen hirurogeita bederatzi urterekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Luis Londoño

**Juan Luis Londoño De la Cuesta** (Bogotá, 1958ko ekainaren 26a  - Cajamarca, Tolima, Kolonbia; 2003ko otsailaren 6a) kolonbiar ekonomialaria, kazetaria eta politikaria izan zen. Politika publikoen eta garapen sozialaren sustatzailea izan zen, batez ere gizarte segurantzan, osasunean, hezkuntzan, pobrezian eta lanean. 2002an, Álvaro Uribe presidentearen gobernuak Gizarte Babeserako Ministerio izendatu zuen, eta osasun eta lan ministerioak bateratu zituen.  Londoño zihoan hegazkina erori ostean hil zen. 

Londoño, paisa jatorriko bogotarra 

## Ikasketak 
Londoño Medellíngo San Ignacio de Loyola ikastetxean batxilergoa egin zuen. Enpresen Administrazioa eta Ekonomia ikasi zituen Antioquiako Unibertsitatean eta Andeetako Unibertsitatean 

## Ibilbidea 
Osasun ministroa izan zen César Gaviria presidentearen gobernuan, Plangintza Nazionaleko Saileko buruordea, eta 1990 eta 1992 bitartean Ekonomia eta Gizarte Politikarako Kontseiluko (Conpes) idazkari gisa. 1992an, bost exekutibo antioquiar onenetariko bat bezala nabarmendu zen eta Zurriagoko Ordenarekin kondekoratu zuten. 1993ko 60. Legearen diseinuan eta Kolonbiako osasun sistema publikoaren ezarpenean parte hartu zuen eta Gizarte Segurantzaren Erreformaren kudeatzailea izan zen (1993ko 100. Legea),  Londoñorekin batera bere idazkari partikularra, Lena Bloss, zihoan; baita Alirio Arcila, lan gaietan Ministerioko aholkularia; José Vera, segurtasun burua, eta Germán Vanegas pilotua ere. 

San Julián muinoan erreta aurkitu zituzten gorpuak, 3.140 metroko altueran, Cajamarca (Tolima) udalerritik hurbil, Juan Carlos Velez Aeronatika Zibileko zuzendariak jakinarazi zuenez; Armadako indar bereziak istripu lekura iritsi ziren eta gorpuak aurkitu zituzten. Hegazkina aurrez aurre talka egin zuen muinoaren kontra. 

### Erreakzioak 
Haren oroimenez, intelektual talde batek Juan Luis Londoño de la Cuesta sariaren sorrera sustatu zuen, zeina bi urtean behin ematen den 40 urte edo gutxiagoko kolonbiarrentzat kolonbiarren ongizatean egindako ekarpenek politika publikoen ikerketan, diseinuan edo ezarpenean izan duten eragina aintzat hartzea merezi duenari. Ohorezko dominaz gain, irabazleak $10.000.000 peso jasoko ditu.

Álvaro Uribe presidenteak Londoño de la Cuestaren eta eroritako hegazkinaren gainontzeko bidaiarien heriotza deitoratu zuen, Gobernu Nazionalak ere 312 Dekretuaren bidez dolu nazionaleko bi egun ezarri zituen.  Londoñoren ordez, Diego Palacio Betancourt izendatu zuten ministro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.juanluislondono.org/
Cajamarca (Tolima)

**Cajamarca** Kolonbiako udalerri bat da, Tolima departamenduan dagoena.

## Leku-izena 
Hacienda Cajamarca izena oinordetzan hartu zuen.

## Ekonomia 
Udalerri hau *Kolonbiako nekazaritza-janaritegia* bezala ezagutzen da*,* batez ere Anaimeko arroilaren nekazaritza-ekoizpen aberatsagatik eta baita Ibaguérekin, departamenduko hiririk handiena eta bere hiriburuarekin duen hurbiltasunagatik ere.

## Hezkuntza 
Udalerriak lau landa-hezkuntza-erakunde ditu, hau da: Pan de Azúcar Hezkuntza Erakundea, Cajamarcako Hezkuntza Erakunde Teknikoa, Anaime Hezkuntza Erakundea eta La Leona Hezkuntza Erakundea. Era berean, 3 hezkuntza-erakunde ditu hiri-eremuan: Nuestra Señora del Rosario Ikastetxe Teknikoa, Ismael Perdomo Ikastetxe Ofiziala eta Cajamarca Nekazaritzako Hezkuntza Teknikorako Erakundea (ITAIC).

## Hiri homonimoa 
* Cajamarca, Perú. Iparraldeko mendilerroko hiria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marra berdea

***Marra berdea*** (), baita ere *Madame Matisse*, 1905ean Henri Matissek, olio muhise gaineko teknika erabiliz bukatu zuen erretratua da. Margolanaren protagonista bere emaztea zen, Amélie Noellie Matisse-Parayre. Kopenhageko Danimarkako Galeria Nazionalean erakusten da.

## Ezaugarriak 
Ausardia kromatiko handiko pintura da, formen, argiaren eta perspektibaren irudikapen errealistarekin hausten duena, guztia kolorearen adierazpen-ahalmenaren mende jarriz. Mihise hau 1905eko Udazkeneko Aretoan erakutsi zen, André Derain, Albert Marquet eta Maurice de Vlaminck margolarien obrekin batera. Erakusketa hartako partaideei *Les fauves* ("piztiak") izena emango zitzaien, kolorearen erabilera zaratatsuagatik eta formen distortsioagatik.

Matisseren miresle eta kritikariek irudi kezkagarritzat jo dute margolan hau: pinturaren jabeen lagun batek "erretratu baten karikatura zoroa" deitu zion. Matissesen bikoteko zailtasunek pertsonariaren inpertsonalateari eta erretratuaren maskara itxurari lagundu ahal izan zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://open.smk.dk/en/artwork/image/KMSr171 Margolanaren erreproduzkioa.
Pater familias

***Pater familias*** latinezko esapidea da, eta "familiako aita" esan nahi du. Forma arkaikoa du latinez, antzinako desinentzia genitiboa -as gordetzen baitu.

*Pater familias* hiritar independentea zen, autoritatea zuena eta etxeko aginte guztiak; ezin zen inoiz emakumea izan, beti gizona zen. Bere agintepean zeuden familiako ondasun eta pertsona guztiak, eta bere borondatearen arabera jarduteko eta *patria potestas*, *manus*, *dominica potestas* eta *mancipium*, hurrenez hurren, gauzatzeko gaitasun juridiko osoa zuen pertsona fisikoa zen, bere borondatearen mende zeuden gainerako pertsona *alieni iuris*engan (emakume ezkonduengan, esklaboengan eta beste gizon batzuengan)

## *Pater familias*en aginteak eta iraungitzea 
*Pater familias*en botereari *patria potestas* esaten zitzaion — guraso-ahal edo guraso-aginte, euskaraz —. *Potestas* norbaitek beste norbaiti bere borondatea betearazteko zuen ahalmena eta boterea zen, beharrezko bazen, indarra erabiliz baliatuko zena. *Potestas* eta *auctoritas* desberdinak dira, nahiz eta azken hau ere *pate*rrari dagokion. Hamabi Taulen Legearen arabera, *pater familias*-ak *vitae necisque potestas* (bizi- eta heriotza-eskubide) zuen, hau da, bere potestatepean (*sub manu*) ziren senide eta esklaboak epaitzeko eta haiei heriotza-zigorra emateko zuen ahalmena. Azken ahalmen honen muga bakarrak erlijio arauak eta nagusikeria nabarmenak zigortzen zituen herri kontzientziaren kontrola ziren. Bere agintearen menpekotasunak *paterr*a hil arte edo, ekitaldi nagusi baten bidez, beste pater baten menpeko izan arte (*adoptio*), independizatu arte (*emancipatio*) edo, emakumea izanik, ezkontzagatik senarraren pean izan arte.

*Pater familias* ondare-eskubideen jabe bakarra zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maskara dantza operan (Manet)

***Maskara dantza operan*** () 1873ko udaberrian Édouard Manetek margotutako olio-pintura da. Egun Washingtongo Arte Galeria Nazionaleann erakusten da. Erabilitako teknika olio mihise gainean da.

## Historia 
Artistak prestaketa-zirriborro ugari egin zituen bertan, eta gero bere estudioan sortu zuen obra, rue d'Amsterdamen, aldatu berria zen lekuan. Mihisea Maneten lanen bildumagilea zen Jean-Baptiste Faure opera kantari ospetsuarena izan zen. Horace Havemeyerren alargunak eman zion Galeria Nazionalari 1982an. Naturalistegia zelakoan, margolan hau 1874ko Saloiko erakusketarako baztertua izan zen. 

Opera-antzokia, zeinaren ataria mihisean irudikatuta dagoena, 12 rue Le Peletierren zegoen, Parisko 9. barrutian. Manetek koadro hau margotu zuen urtean eraikina erabat kizkali zen eta, ondorioz, eraitsi zuten. Urteko ekitaldia Opéra Garnier berrian egitera pasa zen.

## Deskribapena 
Mihise honek La música en las Tullerías gogorarazten du, hamar urte lehenago sortua; hiri-bizitza modernoaren beste irudi bat aurkezten du, horrela, tradizio akademizista hautsiz. Margolan hartan bezala, Manetek bere lagun batzuk ere sartu zituen, estudioan berarentzat paratu zirenak. Lanean jai-ekitaldian korista gazteak eta pertsonaia bitxiak zaldunekin elkartzen ziren. Adibidez, Emmanuel Chabrier musikagilea eta Hecht bildumagilea ezagut daitezke, baita Manet bera ere, bigarrena eskuinetik.

Margolanak koloreen arteko kontrasteekin jolasten du, gizon xisteradun batzuen eta beltzez erabat jantzitako antifazdun emakume batzuen eta "maskarak", arropa koloretsuekin modu bitxian jantzita dauden pertsonak. 
Pintzelkada arina da, xehetasunei garrantzirik eman gabe, nahiz eta asko izan, hala nola lore-sorta, abanikoak edo emakumezkoen janzkeretako parpailak; dantzarako sarrera bat ere erabiltzen du beheko solairuan, eskuinean, bere sinadura marrazteko. Alboetako ertzetako irudi batzuk moztuta daude, enkoadraketatik aterata, eta goiko barandan bertaratutakoen hankak baino ez dira agertzen, tradizioarekiko beste haustura bat izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana National Galleryren webgunean.
* :Lanaren fitxa Washingtongo Arte Galeria Nazionalaren webgunean.
Vito Rogado

**Vito Rogado** (Errenteria,  - ) gipuzkoar aktorea da, *Mi querido Klikowsky* telesailean Ainhoa idazkariaren papera betetzeagatik ezaguna. Antzerkian lan ugari egin ditu.

## Ibilbidea 
Antzerkian eta zineman hasi zen aktore lanetan. Hainbat laburmetrai egin zituen, gehienak Javi Alonso zuzendariaren lanetan. 2003an ETBn egin zuen debuta eta bost urtez *Mi querido Klikowsky* telesailean agertu zen Ainhoaren paperean, eta gero eta pisu handiagoa hartuz joan zen.

Antzerkian lan asko egin du eta hainbat sari ere jaso ditu. 2016an *Maitasunaren ostean maitasuna* antzezlanak Donostia Antzerki Saria irabazi zuen. Azken urteetan Tanttaka Teatroak egindako antzezlanetan zuzendari laguntzailea ere izan da, *Muxua* eta *Viaje a América* lanetan esate baterako.

## Filmografia 
### Laburmetraiak 
* *Nadie va a matarme* (1999)
* *Wendoline* (2000)
* *Funeral* (2000)
* *Making Off* (2003)
* *Los otros hijos de Adán* (2004)
* *No robarás* (2007)
* *Autorretrato* (2008)
* *Zeinek gehiago iraun* (2010)

### Telebistan 
* *La gran evasión* (2003, ETB2)
* *Algo pasa con López* (2004, ETB2)
* *Mi querido Klikowsky* (2005-2010, ETB2)
* *Cuestión de sexo* (2010, Cuatro)
* *Ciudad K* (2010-2011, TVE)

## Antzerkia 
* *Deseos* (1999, Laboratorio Layton)
* *Noche de Juerga* (2000, Laboratorio Layton)
* *Solsticio* (2001, Laboratorio Layton)
* *El trueno dorado* (2001, Laboratorio Layton)
* *Victor Hugo Pasaian* (2002, Oarsoaldea) - Kale antzerkia
* *Mach improvisaciones* (2002)
* *Sopa de Ganso* (2004, Ados Teatroa) - Kale antzerkia
* *Walt Disney me jodió la vida* (2007, La Lulú Comedy)
* *Comida para peces* (2008, Tanttaka Teatroa)
* *El club de las mujeres invisibles* (2009, Vaivén produkzioak)
* *La vida y sus cosas* (2010, Las Txirenitas)
* *Te invito a una copla* (2011, Las niñas del bodegón)
* *Gala At! Etxepare* (2011, Tanttaka Teatroa)
* *Soinujolearen semea* (2012, Tanttaka Teatroa)
* *Maitasunaren ostean maitasuna* (2014, Ados Teatroa)
* *Kitto, nik utziko dut* (2016, En2do Produkzioak)
* *La casa de la llave* (2018, Tanttaka Teatroa)
* *Erlauntza* (2020, Vaivén produkzioak)
* *Todas las hijas* (2022, Erre Produkzioak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vito Rogadoren fitxa Euskal Aktoreen Batasuneko webgunean
Kazerne Dossin Museoa

**Kazerne Dossin Museoa** Holokaustoari eta giza eskubideei buruzko memorial, museo eta dokumentazio zentro bat da, 2012an inauguratua**,** Bigarren Mundu Gerrako Malinasko iragaitzazko kanpalekuan ezarri zena, eta bertatik, Alemaniak okupatutako Belgikan, atxilotutako juduak eta erromaniak kontzentrazio-esparruetara bidali zituzten. Aipatutako museoa eta dokumentazio zentroa plaza publikoan zehar horretarako eraikitako multzo berri batean daude kokatuta.

## Historia 
1942ko uztailetik 1944ko irailera bitartean, Kazerne Dossin-i (Dossin Barracks) SS-Sammellager Mecheln deitu zioten, nazien bilketa- eta deportazio-eremua. Han, 25.274 judu eta 354 erromani harrapatu eta eraman zituzten Auschwitz-ra eta ekialdeko beste kontzentrazio-esparru batzuetara. Bi heren hil zituzten iristean. Belgika askatu eta Holokaustoa amaitu zenerako, haietako 1.395 baino ez ziren bizirik atera..

Gerra ostean, lehengo infanteriako kuartela partzialki berritu zuten etxebizitza zibil gisa; Flandesko Gobernuak, Anberesko Probintziak eta Malinasko Udalak beheko solairua eta eskuin hegaleko sotoa erostea finantzatuz. 1995ean eraikin hau **Juduen Deportazio eta Erresistentzia  Museoaren** egoitza bihurtu zen, gerora izena aldatuz. 

## Museoa 
thumb|Kazerne Dossin museo eta dokumentazio zentroaren eraikin berria, plazaren parean dagoen kuartel zaharretik ikusita, eta bertan kokatzen da Holokaustoaren memoriala.
Museoak Belgikan eta Europan Azken Irtenbidearen alderdi hauek bildu zituen:

* Eskuin muturraren gorakada Belgikan eta atzerrian 1930eko hamarkadan,
* Alemania okupatzeak ezarritako politika antisemitak,
* Juduen erresistentzia eta haurren ezkutatzea,
* Belgikako juduen deportazioa konboietan.

2001ean, Flandriako Gobernuak gune hori zabaltzea erabaki zuen, kuartel zaharraren parean museo-multzo berri bat eraikiz. 2012ko irailean ireki zituen ateak gaur egungo izenarekin. Fort Breendonk, Malinas ondoan dagoen nazien presondegi bat, museo gisa ere zabalik dago.

## Kritika 
2019ko azaroan, Christoph Busch zuzendari nagusiak dimisioa eman zuen, bere ustez, eguneroko kudeaketa Holokaustoaren memoriaren alderdian gehiegi zentratu zelako eta ez zen nahikoa egungo giza eskubideen urraketak dokumentatzen. 2020ko martxoan, zientzia-aholkularitza-kontseiluko 18 kideetatik erdiek dimisioa eman zuten 2019ko abenduko istilu baten ostean, non eguneroko zuzendaritzak bat-batean bertan behera utzi zuen Pax Christik Ekialde Hurbileko  adituari bake-enbaxadorea emango zion ekitaldia. Bederatzi akademikoek esan zuten Kazerne Dossinek ez lukeela Israelgo egungo politika garatzeko lekua izan behar.  Talde juduek sariaren aurka protesta egin zuten, Herremans Palestinaren aldeko aktibista bat dela eta Israelen aurkako zigorrak onartzen dituena eta Israel aldeko ekintzaileek antisemitismoa "izugarri puzten" dutela esan zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez, alemanez, gaztelaniaz, frantsesez, hebreeraz eta nederlanderaz)
* Malinas - Ameriketako Estatu Batuetako Holokaustoaren Oroimenezko Museoa
Lactarius helvus

***Lactarius helvus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Gordinik toxikoa izan daiteke, baina zenbaitek espezia gisa erabiltzen dute hauts bihurtuta. Prestatuta, haragia gozoa da, baina kalitate gastronomikoki eskasekoa.

Sinonimoak: *Lactarius aquifluus,*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 16 cm bitarteko diametrokoa, ezkatatsu-tomentoduna, lehorra, hori-gorrixka kolorekoa, eremu zirkularrik gabea, erdigunean hondoratua, zabaldua, ertz mehearekin eta ebaki bihurgunetsuarekin, irregularra.

**Orriak:** Ez estu, itsatsiak, edo pixka bat dekurrenteak koska batekin, orritxoekin, batzuetan baita urkilatuak ere, hasieran zuri-horiak arrosa koloreko ñabardurekin, gero ilunagoak, okre-laranja kolorerainokoak, zahartzean esporen hauts zuria agertzen da.

**Hanka:** 4 eta 13 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 4,5 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, pixka bat hondoratua oinarrirantz, luzanga, behealdea mizelio zurixkaz estalia, leuna edo fin-fin apaindua, kapela baino kolore argiagokoa, goialdea zurixka.

**Haragia**: Okre argia, gorri-arre kolorekoa oinaren oinarrian, hasieran usain gabea, ondoren, batez ere lehortutako onddoetan, txikoria edo Maggi kubituen usain sendoarekin, luzaroan irauten du. 

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" " lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Helvus* epitetoa  latin dialektaletik dator, horia, esan nahi duen "heluus" hitzetik. Koloreagatik?

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Zenbait autoreren ustez, pixka bat toxikoa da.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius quietus var. yunque* delakoarekin nahas daiteke, honek gaztetan kolore gorri iluna izaten du eta latex zuri iluna (opakua, ez koloregabea)

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Goroldio asko dagoen eta hezeak diren basoetan, pinuen azpian edo *picea*-en azpian (gutxitan pagoetan).

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasoko eremua, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mónica van Campen

**Mónica van Campen** (Terrassa,  - ) kataluniar aktorea eta modeloa da, *Mi querido Klikowsky* telesailean Silviaren papera betetzeagatik ezaguna. Zineman ere egin du lan, *Princesas* filmean adibidez.

## Ibilbidea 
Oso gaztetatik aritu da modelo eta aktore lanetan eta 1990. hamarkadan hainbat iragarkitan azaldu zen. Ezagunena Isabel Coixetek zuzenduriko ''Busco a Jacq's* iragarkia izan zen.

Kataluniako TV3 kateko telesailetan agertzen hasi zen. Lanik ezagunena ordea ETBko *Mi querido Klikowsky* telesailean izan zuen. Protagonistaren neskalaguna zen, Silvia, eta telesailak aurrera egin ahala gero eta pisu handiagoa hartu zuen. Ondoren espainiar telesail ugaritan azaldu zen; *La que se avecina*, *El comisario*, *Hospital Central*, *Makinavaja*...

Zinemari dagokionez Tricicleren *Palace* filmean egin zuen debuta. Ondoren *Alas rotas* eta *Princesas* filmetan hartu zuen parte, besteak beste.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Palace* (1995)
* *Atolladero* (1995)
* *Aquí hacemos los sueños realidad* (1995)
* *Asunto interno* (1996)
* *Tomándote* (2000)
* *Faust: La venganza está en la sangre* (2000)
* *Alas rotas* (2002)
* *Comarcal 130* (2003)
* *Inconscientes* (2004)
* *Cota roja* (2004)
* *Princesas* (2005)
* *Juego* (2007)
* *9* (2009) - laburmetraia
* *Una hora, un paso* (2013)
* *Soinujolearen semea* (2018)
* *La ofrenda* (2020)

### Telebista 
* *Estació d'enllaç* (1994) - atal bakarra
* *Oh! Espanya* (1996) - atal bakarra
* *Plats bruts* (1999) - atal bakarra
* *Sota el signe de...* (1999) - atal bakarra
* *Policías, en el corazón de la calle* (2001) - atal bakarra
* *El comisario* (2003-2006) - 4 atal
* *Los 80* (2004) - 3 atal
* *Hospital Central* (2004) - atal bakarra
* *Mi querido Klikowsky* (2005-2008) - 65 atal
* *Lo Cartanyà* (2007) - atal bakarra
* *Makinavaja*
* *La que se avecina*
* *Maricón perdido'' (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
2023ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**2023ko uztailaren 23**an **Espainian hauteskunde orokorrak** antolatu zituzten. Trantsizioaz geroztik hamabostgarren hauteskundeak izan ziren hauek, eta 2023ko maiatzeko autonomia eta udal-hauteskundeetan gertatutakoaren ondorioz deitu ziren.

2023ko maiatzaren 30ean, Espainiako Erregeak Gorteak desegin eta hauteskunde berrietara deitu zuen Meritxell Batet Diputatuen Kongresuko presidentearen babesarekin.

Alderdi Popularrak 137 diputatu lortu zituen. PSOE 121ekin geratu zen; Vox, 33rekin, eta Sumar, 31rekin. Feijook esan zuen "gobernatzeko saioa" egingo zuela. Sanchezek talde abertzaleen beharra izango zuen (26 aulki) Espainiako presidente segitzeko; Juntsek zuen giltza. PSOEko buruak adierazi zuen "bloke atzerakoiak porrot" egin zuela. PP eta PSOE nahikoa parean geratu ziren botoetan.

Espainiako Gorteetarako hauteskundeek argazki aldaketa eragin zuten Hego Euskal Herriko botoen joeran, eta, beste behin, kontrastez beteriko mapak utzi zituzten agerian. Kontrasteak, lau herrialdeetan hiru alderdi izan zirelako lehen indarrak -EAJ Bizkaian, EH Bildu Gipuzkoan eta PSE-EE eta PSN Araban eta Nafarroan-, eta kontrasteak, kolore urdinaz margotutako Espainiako mapak ezer gutxi duelako komunean Hego Euskal Herrikoarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katalina Aragoikoaren ametsa

***Katalina Aragoikoaren ametsa*** () Johann Heinrich Füssli margolari britainiarraren lana da, 1781ean amaitua. Gaur egun Lytham St Annes Art Collectionen jasota dago, Fylde boroughen, Lancashiren (Ingalaterra). 

## Gaia 
Mihise gaineko olio honek William Shakespeareren *Henri VIII.a* obraren pasarte bat irudikatzen du, non Katalina Aragoikoak bere heriotzaren amets makabroa duen, Ana Boleyn-en alde erbesteratua izan ondoren. Bere heriotza-ohean, Katalinak emakume-espektro partzialki biluziek eskaintzen dioten koroarantz ezkerreko besoa luzatzen du, hartu nahian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://www.lythamstannesartcollection.org/the-vision-of-catherine-of-aragon-by-johann-heinrich-fuumlssli-fuseli.html Margolanaren fitxa Lytham St Annes Art Collectionen webgunean.
Gineako futbol liga

**Gineako futbol liga**, Ginean urtero jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 1965an sortu zen.

## Podiuma 
## Palmaresa 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

### XXI mendea 
*¹ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Gineako futbol kopa

## Kanpo estekak
Horoya AC

**Horoya Athletic Club** edo **Horoya Conakry** Gineako futbol talde bat da, Konakry hiriburukoa. Gineako liga gehien irabazi dituen taldea da.

## Palmaresa 
### Ginean: 36 
* Gineako Liga (21): 1986, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1994, 2000, 2001, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2025.
* Gineako Kopa (9): 1989, 1994, 1995, 1999, 2013, 2014, 2016, 2018, 2019.
* Gineako Superkopa (6): 2012, 2013, 2016, 2017, 2018, 2022.

### Nazioartean: 2 
* Afrikako Futbol Errekopa (1): 1978.
* UFOA Kopa (1): 2009.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hafia FC

**Hafia Football Club** Gineako futbol talde bat da, Konakry hiriburukoa. Gineako liga gehien irabazi dituen bigarren taldea da eta Afrikako Txapeldunen Kopa hiru aldiz irabazi du, txapelketa hau irabazi duen talde ginear bakarra da.

## Historia 
1951. urtean sortu zen *Conakry II* izenarekin eta izen horrekin irabazi zituen 1960. hamarkadako ligak. 1970. hamarkadan Afrikako talde indartsuena izan zen, 1972 eta 1978 artean Afrikako Txapeldunen Kopako bost final jokatu zituen, hiru irabazi eta bi galdu.

1985ean lortu zuen Gineako azkenengo liga eta 38 urte beranduago Gineako Liga irabazi zuen berriz.

## Palmaresa 
### Ginean: 20 
* Gineako Liga (16): 1966, 1967, 1968, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1982, 1983, 1985, 2023.
* Gineako Kopa (4): 1992, 1993, 2002, 2017.

### Nazioartean: 3 
* Afrikako Txapeldunen Kopa:
** Txapelduna (3): 1972, 1975, 1977
** Finalista (2): 1976, 1978
* UFOA Kopa (0): finalista 1992an.

## Kanpo estekak
AS Kaloum Star

**Association Sportive Kaloum Star** (izen osoa, *Association Sportive Kaloum Star*) Gineako futbol talde bat da, Konakry hiriburukoa.

## Palmaresa 
### Ginean: 35 
* Gineako Liga (13): 1965, 1969, 1970, 1980, 1981, 1984, 1987, 1993, 1995, 1996, 1998, 2007, 2014.
* Gineako Kopa (7): 1985, 1997, 1998, 2001, 2005, 2007, 2015.
* Gineako Superkopa (1): 2015.

### Nazioartean: 2 
* CAF Kopa (0): finalista 1992an.
* UFOA Kopa (0): finalista 1977an.

## Kanpo estekak
Gymnosporangium clavariiforme

***Gymnosporangium clavariaeforme*** *Pucciniaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna oraindik ezezaguna da.

Sinonimoak: *Podisoma clavariiforme*, *Podisoma juniperi-communis*, *Tremella* *clavariiformis*.

## Deskribapena 
**Fruktifikaioa:** Pucciniaceae familiako Uredinal honek ipurua parasitatzen du eta septado mizelioa garatzen du. Mizelioaren luzapenak egur-landareen zeluletan sartzen dira. Orduan ipuruaren adarrek, tumoreen itxura hartzen dute,  puztu egiten dira, ardatzaren forma hartuz, eta horien gainean agertzen dira fruktifikazioak, gelatinakarak denbora hezean, kolore hori bizi samarrekoak, 10 eta 20 mm bitarteko luzerakoak eta 2 eta 3 mm bitarteko lodierakoak.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
Habitata, forma eta kolorea kontuan hartzen baditugu, espezie hau erraz identifikatzen da.

## Sasoia eta lekua 
Martxotik maiatzera ipuruetan (*Juniperus communis*).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Turkia, Australia, Errusia, Argentina.

## Galeria 

Fitxategi:Gymnosporangium clavariiforme 1.jpg
Fitxategi:Gymnosporangium clavariiforme 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paxina queletii

***Paxina queletii*** edo ***Helvella queletii*** *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez kontsumitzea gomendatzen da.

Sinonimoak: *Helvella solitaria*, *Peziza solitaria*, *Acetabula queleti*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitartekoa, alboetatik estutua, kopa itxuran, hasieran ertza biribilduta, gero zabaldu egiten da eta ertza urratu egiten zaio. Himenioa leuna du, zahartzean uhindua, arre argi koloretik gris-arre ilunera doan kolorekoa. Kanpoko aldea zurixka edo gris-okre kolorekoa, iletsua eta ertzerantz feltro nabarmenarekin.

**Hanka:** Nahiko luzea, zilindriko samarra, oinarrirantz lodixeagoa, kapelan pixka bat luzetara luzatzen diren saihets batzuekin, grisa edo okre-zurixka kolorekoa, gorantz iletsua, barnehutsa edo zertxobait leizetsua.

**Haragia:** Argizari-mintzezkoa, zuria, ale gazteetan arrosara biratuz, oinetik gertu ebakitzen denean. Usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua. *Queletii* epitetoa pertsona izenetik dator 

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Cyathipodia villosa* delakoarekin nahas daiteke, honen oinak gehienetan ez ditu luzetarako ildoak izaten.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udan. Bakarrik edo taldeetan basoetan, sasi azpian, lur buztintsuetan eta karetsuetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1977ko Nafarroako Itzulia

**1977ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XVII. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (laugarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Leitzan hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Super Ser
* Moliner Vereco
* Josman
* Lugonés
* Echesa
* Teka
* Barcelona-IAMP

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasio Greciano

**Anastasio Greciano Greciano** (Galapagar,  1951ko urtarrilaren 6a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1976tik 1986ra.

## Palmaresa 
**1974**
* 2. Nafarroako Itzulian
**1976**
* 3. Laudioko Sari Nagusian
**1977**
* Nafarroako Itzulia
* Toledoko Itzulia
* 2. Segoviako Itzulian
**1978**
* 3. Samianigoko Klasikoan
**1980**
* 2. Clásica a los Puertos de Guadarraman
**1982**
* Andaluziakio Itzuliko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* Errioxako Itzuliko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 4. Nafarroako Sari Nagusian
**1983**
* Gaztelako Itzuliko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Super Ser (1976)
* Eldina (1977)
* Novostil-Helios (1978) 
* Reynolds (1980-1984)
* Seat-Orbea (1985)
* Reynolds (1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Anastasio Greciano *sitiodeciclismo.net*
Guepiniopsis buccina

***Guepiniopsis buccina*** *Dacrymycetaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Peziza buccina*, *Peziza merulina*, *Guepinia cochlearis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 0,5 eta 1,5 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 6 mm bitarteko zabalera duen ñimiñoa, hori-laranja kolorekoa. Formak asto belarri tente baten antza du edo *Peziza onotica* txiki-txiki batena. Dena ondo ikusten da lupa baten bidez.

**Himenioa:** Kupula elipsoidalaren forma duen errezeptakuluaren hutsunean kokatzen da.

**Hanka:** Zilindrikoa, pixka bat klabiformea, luzetarako nerbioekin.

**Haragia:** Horixka eta elastikoa hezea dagoenean; zurruna eta tentea lehortearekin.

## Jangarritasuna 
Ez du garrantzi praktikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Guepiniopsis chrysocoma* delakoarekin nahas daiteke. Pinuen egurretan hazten da eta espora handiagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan, pagoen motzondoetan eta eroritako enborretan. Nahiko ohikoa.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Peru, Bolivia, Brasil, Europa, Errusia, Txina, Japonia, Tasmania, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stockholmgo Unibertsitatea

**Stockholmgo Unibertsitatea** () Suediako hiriburuan dagoen unibertsitate publiko bat da, herrialde hartako handiena eta nagusia Humanitateetan, gizarte-zientzietan, zuzenbidean eta natur zientzietan. Gaur egun 34000 ikasle inguru ditu bere lau fakultateetan, 1600 doktorego ikasle eta 5500 langile inguru. Bertan ikasi duten bost zientzialarik jaso dute Nobel saria. Giza eta natur zientzien ikerketetan eta ikerketan Europan aitzindari den zentroetako bat da. Munduko 100 unibertsitate onenen rankingetan agertzen da.

XIX. mendearen amaieran sortu zen unibertsitatea, Suedian goi-mailako hezkuntza biziberritzeko asmoz. Hasieratik, munduarekiko harreman hurbila eta ezagutzaren eta esperientziaren truke aktiboa bere ikuspegi akademikoaren parte izan dira. Campus nagusia Frescati Hiriko Errege Parke Nazionalean dago.

## Historia 
Stockholmgo Unibertsitatea 1878ko udazkenean jarri zuten martxan, ekarpen publikoen eta Stockholmgo Udalaren laguntzarekin. Hasieran zientzietako irakasgaiak baino ez ziren eman. 1880ko hamarkadan kontratatutako lehen irakasleen artean, Suediako lehen irakasle emakumea egon zen (Sofia Kovalevskaia), analisi matematikoan maila handiagoko irakaslea. Lehen irakasleak ere merezi du aipamena (Viktor Rydberg), 1884tik aurrera artearen historiako irakaslea izan zenak. Svante Arrhenius irakaslea izan zen 1903an Kimikako Nobel Saria jaso zuen lehen suediarra.

1904an unibertsitateak medikuntzako tituluak emateko eskubidea jaso zuen. Hurrengo urteetan, Kungstensgatan etxearen egitura eraiki zuten, eta unibertsitateak Stockholmgo Behatokiaren instalazioak izan zituen muinoan. 1930eko hamarkadan, Stockholmgo beste unibertsitate batzuekin bat egitea proposatu zen, unibertsitate bateratu bat osatzeko, baina, azkenean, ez zen inolako akordiorik lortu, eta, beraz, Stockholmek aniztasun handia izaten jarraitzen du hainbat diziplinatan aritzen diren unibertsitateetan.

1970eko hamarkadan bere jarduera nagusia hasi zuen, Stockholmgo hainbat sail Frescatihallenera eramanez. Hori dela eta, gaur egun erakunde batzuk eskolatik kanpo daude, hala nola NADA (Zenbakizko Analisiaren eta Konputazio Zientzien Departamentua) Ingeniaritza Fakultatean, DSV (Informatika eta Informazio Zientzien Departamentua) Kistan, Kazetaritza (JMK) Schefflerska jauregian, Gizarte Laneko Sveaplan Departamentua, Osasun Desberdintasunei buruzko Ikerketa Zentroa eta SoRAD (Alkoholari eta Drogei buruzko Gizarte Ikerketen Zentroa).

2008an aurreko Hezkuntza Institutua sartu zuten, orain Konradsbergeko campusean dagoena.

## Ikasle ospetsuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hanno (elefantea)

[250px|thumb|Hanno eta [mahoutaren marrazkia, Rafael, c.1514.]]
**Hanno elefantea** Manuel I.a Portugalgoak 1514an Leon X.a Aita Santuari haren koroazioan oparitutako elefante bat izan zen. Bi urte beranduago hil zen. 

## Historia 
1510 urtearen inguruan jaio zela uste da India hegoaldean. Kochiko Rajak oparituta edo Afonso de Albuquerque erregeordeak erosita jaso zuen elefantea Manuel I.a enperadoreak. Elefanteak zuria behar zuen izan. Itsasontziz iritsi zen Lisboara. Leon X.a Aita Santua ordenatu berria zen eta Manuel I.ak Erromara bidali zuen elefante zuria, zilarrezko eserleku erraldoi batean, Tristão da Cunha enbaxadorearekin batera.

Hasieran Belvedereko patioan sartu zuten, San Petri basilikaren alboan berarentzako eraikin propioa altxatu artean. Berehala bihurtu zen Aita Santuaren gorteko animalia gogokoena eta prozesio guztietan ateratzen zuten.

BBi urte beranduago gaixotu egin zen eta idorreria tratatzeko urrez aberastutako libragarriak ematen zizkioten. Dirudienez tratamenduaren eraginez hil zen 1516ko ekainaren 8an. Belvedereko patioan lureratu zuten. Rafael margolariak fresko bat marraztu zuen, dagoeneko existitzen ez dena eta Leon X.ak epitafioa idatzi zuen.

Hanno elefantea bizi zela egindako lau marrazki gordeta daude Oxfordeko Ashmolean Museoan.

Silvio Bedini idazleak "Aita Santuaren elefantea" (The Pope's Elephant) liburuan kontatzen du istorioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leó Szilárd

**Leó Szilárd** (1898ko otsailaren 11, Budapest, Austriar-Hungariar Inperioa &ndash; 1964ko maiatzaren 30a, San Diego, AEB), hungariar-alemaniar-estatubatuar fisikaria eta asmatzaile bat izan zen. 

1933an kate-erreakzio nuklearra asmatu zuen, 1936an bere ideia pantentatu. Manhattan proiektuan erabateko eragina izan zuen, AEBetako Franklin D. Roosevelt presidenteari aukera horri buruzko azalpendun gutuna igorri zion eta 1939an Albert Einsteinen babesa jaso zuen. 

## Kanpo estekak
Otto Robert Frisch

**Otto Robert Frisch** (1904ko urriaren 1a, Viena &ndash; 1979ko irailaren 22a, Cambridge), austriar-britainiar zientzialari bat izan zen, fisika nuklear arloan lan egin zuena. 

Lise Meitner austriar-suediar zientzialariarekin elkarlanean fisio nuklearraren lehen azalpen teorikoa garatu zuten, izendapen hori bera ere sortuz, eta fisio hori bera detektatzeko lehen esperimentuak burutu zituzten. Beranduago, 1940ean, beren lankidea zen Rudolf Peierlsek bonba atomikoaren lehertarazteko lehen mekanismo teorikoa diseinatu zuen.
Raymond Hernando

**Raymond «Ramuntxo» Hernando**, (Donibane Lohizune, 1954ko abenduaren 7a - Stavelot, 2012ko ekainaren 15a) txirrindulari laupurtarra izan zen, profesionala 1980an.

## Kirol ibilibidea 
1980an profesionaletan aritu zen eta 8. amaitu zen Mallorcako Itzulian.

2012an hil zen auto istripu batean, Spa-Francorchamps zirkuiturako bidean, auto klasiko lasterketa batean parte hartzera zihoalarik .

## Palmaresa 
**1977**
* 3. Gorlako Igoeran
**1978**
* Gorlako Igoera
**1979**
* Nafarroako Itzuliko etapa 1 
* 3. Chalosseko Zirkuituan

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
-: Ez zuen parte hartu
Err.: Erretiratu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
1975eko Nafarroako Itzulia

**1975eko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XVI. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (laugarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Etxarri Aranatzen hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Super Ser
* Olsa
* La Casera
* Novostil
* Henninger
* SVAC
* Barcelona-Radiant
* Ruisbroek Sportief 
* Hastel
* Peugeot Suitza 
* Suitzako selekzioa 

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Energia Atomikoaren Ikerketarako Erakundea

**Energia Atomikoaren Ikerketarako Erakundea**,  edo *AERE*, edo **Harwell laborategia**, *Harwell Laboratory*, Ingalaterrako Harwell udalerrian egon zen energia nuklearraren ikerketa eta garapenerako zentro edo erakunde nagusia izan zen, Oxfordshire konderrian. 

1946 eta 1990eko hamarkada artean martxan egon zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Illeta

*Artikulu hau Francisco Escuderoren oratorioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hileta».*

***Illeta*** Francisco Escuderoren oratorio elegiakoa da, Xabier Lizardiren *Biotzean min dut* olerkian oinarritua, 1952an moldatua eta 1955ean estreinatua. Escuderoren konposizioen katalogoan 19. zenbakia du. XX. mende hasierako Euskal Herriko hileta tradizional batean oinarritzen da argumentua.

## Historia 
Oratorioa sortu zuen garaian, Escudero Zarautzen bizi zen, Xabier Lizardiren jaioterrian, eta bere olerkia aukeratu zuen oratoriorako testu gisa, euskaraz ez zekien arren. Euskal izaeraren eta euskal kulturaren ezaugarri den heriotzaren pertzepzioaren hainbat adierazpen erakutsi zituen. Herri doinuak (*Ahaire zahar huntan* abestia, esaterako) eta kantu gregorianoaren elementuak erabili zituen oratorioan.

Estreinaldia 1955eko urtarrilaren 12an izan zen Bilboko Buenos Aires antzokian.

## Egitura 
Bost zati ditu oratorioak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemeinnützige Krankentransport GmbH

thumb|300px|Autobus gris bat, Hadamarreko sarraski zentroan.
[thumb|300px|[Victor Brackek Aktion T4 programa zuzendu zuen.]]

**Gemeinnützige Krankentransport GmbH**, baita ere **Gekrat** edo **GeKraT**, "Anbulantzia karitatiboak" gisa itzulita, Aktion T4 programa nazi barruan zegoen azpidibisioa zen. Enpresak gaixoak eta ezinduak eramaten zituen nazien sarraski-zentroetara (Grafeneck, Brandeburgo, Schloss Hartheim, Schloss Sonnenstein, Bernburg eta Hadamar bezalako sarraski zentroetara), nazien eugenesia programaren barruan erail zitzaten; ezaguna zen erabiltzen zituen autobus grisengatik. 
Biktima asko zigilatutako gas-ganberetan hil zituzten. Reinhold Vorberg garraio-bulego nagusia zuzentzen zuen eta Hermann Schwenninger zuzendari exekutibo izendatu zuten.

Aktion T4 programa Victor Brackek zuzendu zuen, Nurembergen gerra-krimenengatik epaitua eta exekutatua izan zena. Adolf Hitlerrek agindu zuen operazioa 1939ko irailaren hasieran, eta Reicharen Kantzelaritzaren Philip Bouhler eta Karl Brandtek antolatu zuten. Ez bata ez bestea ez ziren bizirik atera gerratik.

1941aren ondoren, Gekrat ere arduratzen zen Aktion 14f13 programarako garraioaz. Programa horrek gaixo zeuden presoak eta nazien kontzentrazio-esparruetan lan egin ezin zutenak desagerrarazten zituen. Horretarako sarraski-zentroetara eramaten zituzten, gas-ganberetara bidaliz eta erailez.

Gerraren ondoren, Vorbergek Espainiara ihes egin zuen 1961ean, baina 1963ko martxoan Alemaniara estraditatu zuten. 20 hilabete iraun zuen epaiketa baten ondoren, 10 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten milaka pertsonaren hilketan konplizitateagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SS-Sammellager Mecheln

**Mecheleneko garraio-esparrua**, ofizialki '*** (lit.  SS Assembly Camp Mechelen&#x27;) alemanez, **Dossin kuartela*' bezala ere ezagutzen dena, Alemaniak okupatutako Belgikan dagoen Malinasen armadako kuartel ohi batean ezarri zen atxiloketa eta urruntze eremua izan zen. Holokaustoaren garaian Belgikako juduak eta erromaniak biltzeko balio izan zuen Europa Ekialdeko kontzentrazio- eta sarraski-esparruetara deportatu aurretik.

Kanpamendua 1942ko martxoan ezarri zen eta Belgikako iragaitzazko esparru bakarra izan zen. -k (SiPo-SD) kudeatzen zuen, Reich-eko Segurtasun Bulego Nagusiaren adar bat, eta juduak eta erromaniak atxikitzeko erabili zen, Auschwitz-Birkenaura deportatu aurretik, baita Heydebreck-Cosel barne beste sarraski-esparru batzuetara ere.  1942ko abuztuaren 4tik 1944ko uztailaren 31ra bitartean, 28 tren atera ziren kanpamentutik gertu eta 25.800 pertsona baino gehiago deportatu zituzten.   1.240 baino ez ziren bizirik atera gerratik. 

1944ko irailean Belgikako Askapenean bertan behera utzi zuten kanpamentua eta, ondoren, etxebizitzarako berrerabili zuten. 1996an museo bat sortu zen eta, gaur egun, kuartel ohiaren zati batek eta parean dagoen eraikin berri batek Kazerne Dossin - Holokaustoaren eta Giza Eskubideen Oroimenezko Museoa eta Dokumentazio Zentroaren parte dira, Holokaustoaren museo bat barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Malinastiko garraioak Holokaustoaren Europako Ikerketa Azpiegituran
Zigor (opera)

***Zigor*** Francisco Escuderoren lau aktoko opera da, Jose Zinkunegiren *Sancho Garcés* ipuinean oinarritua, zeina, berriz, Arturo Kanpionen izen bereko poema dramatiko historiko-legendarioan oinarrituta dago. Libretoa Francisco Escudero eta Manuel Lekuonak idatzi zuten.

## Historia 
1957 eta 1963 artean konposatu zen. 

Francoren diktaduran Euskal Herrian konposatu eta estreinatu zen opera bakarra izan zen.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Judu auzia

**Judu auzia**, **judu arazoa** ere deitua, eztabaida zabala izan zen XIX. eta XX. mendeko Europan, juduen estatus eta tratamendu egokiari zegokiona. Eztabaida, beste "auzi nazional" batzuen antzekoa zena, juduek gizartean gutxiengo gisa duten estatus zibil, juridiko, nazional eta politikoaz jorratu zuen, batez ere Europan XVIII., XIX., eta XX. mendeetan.

Eztabaida juduen emantzipazioarekin hasi zen Europako mendebaldeko eta erdialdeko gizarteetan Argien Garaian eta Frantziako Iraultzaren ostean. Eztabaidaren gaiak judu ezintasun juridiko eta ekonomikoak (hala nola judu kuotak eta segregazioa), juduen asimilazioa eta judu ilustrazioa izan ziren.

1880ko hamarkadatik aurrera mugimendu antisemitek erabili izan dute esamoldea, eta "Judu auziaren azken irtenbidea " nazien esaldiarekin amaitu da. Era berean, aberri judu autonomoa edo estatu judu burujabea ezartzearen aldekoek eta aurkariek erabili zuten esamoldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Israelgo Kanpo Politika eta judu auzia