open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Kopp

**David Kopp** (Bonn, 1979ko urtarrilaren 5a) alemaniar txirrindulari ohia da. Bere lehenengo Urtean profesionaletan garaipen asko lortu zituen.

## Palmaresa 
**2001**
* Thuringe Tourreko bi etapa
* Circuito Montanesko etapa bat
**2004**
* Zottegem Hiriko Sari Nagusia
* Duren Tourra
* Bochum Tourra
* 2. Hel van het Mergellandean
**2005**
* Koloniako Itzulia
* Bavariako Itzuliko etapa bat
**2006**
* Calviá Saria
* Eneco Tourreko etapa bat
* 2. Gante-Wevelgemen
* 2. Koloniako Itzulian
**2007**
* Poloniako Itzuliko etapa bat
**2008**
* 2. E3 Harelbeken

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingeniaritza urbano

[thumb|Ingeniaritza Fakultatea, [Kalkutako Unibertsitatea|Kalkuta (India).]]
**Ingeniaritza urbanoak** zientziaren, artearen eta ingeniaritzaren tresnak aplikatzen ditu hiri ingurunean.

Ingeniaritza urbanoak udal azpiegituraz arduratzen da. Helburua da kaleak, espaloiak, ur hornidurako sareak, estolderia, argiteria publikoa, udal hondakin solidoen trataera eta erabilera, mantentze lanetarako eta herri lanetarako erabiltzen diren solteko materialen biltontziak (gatza, harea, etab.), parke publikoak eta bizikleta bideak zehaztu, diseinatu, eraiki eta mantentzea. 

Lurpeko zerbitzu publikoen sareen kasuan, elektrizitate eta telekomunikazio zerbitzuen tokiko banaketa sareen zati zibila (hodiak eta sarbide ganberak) ere sar daitezke ingeniaritza urbanoan. Zabor bilketaren optimizazioa eta autobus zerbitzuen sareak ere sar daitezke. Diziplina horietako batzuk ingeniaritza zibileko beste espezialitate batzuekin gainjartzen dira; hala ere, ingeniaritza urbanoak azpiegitura sare eta zerbitzu horiek koordinatzen ditu, askotan aldi berean eraikitzen baitira (kale baterako edo garapen proiektu jakin baterako) eta udal agintaritza berak administratzen baititu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ingeniaritza
* Ingeniaritza zibil

## Kanpo estekak 
* Urbanengineers
Stefan Schumacher

**Stefan Schumacher** (Ostfildern, 1981eko uztailaren 21a) alemaniako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2004**
* Druivenkoers Overijse
* Bavariako Itzuliko etapa bat 
**2005**
* Ster ZLM Toer
* 2. Koloniako Itzulian
* 2. Hel van het Mergellanden
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian eta 4 etapa
**2006**
* Sartheko Zirkuitua
* Poloniako Itzulia eta bi etapa 
* Eneco Tourra eta etapa bat 
* Italiako Giroko bi etapa 
**2007**
* Amsteld Gold Race
* Bavariako Itzulia eta etapa bat 
**2008**
* Bavariako Itzuliko etapa bat 
**2011**
* Asturiasko Itzuliko bi etapa
**2012**
* Serbiako Itzulia eta etapa bat
**2013**
* Argeliako Tourreko etapa bat
**2014**
* Beauce Tourreko etapa bat
**2016**
* Marocoko Itzulia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucien de Louw

**Lucien de Louw** (Oss, 1969ko irailaren 22a)  Herbehereetako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1995 
Wielerrevue Sari Nagusia

### 1996 
Hell van het Mergelland

### 1997 
Boland Bank Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pim Ligthart

**Pim Ligthart** (Hoorn, 1988ko ekainaren 16a), Herbehereetako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**2007**
* Hel van Voerendaal
**2011**
* Hel van het Mergelland 
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 3. Almeriako Klasikan
**2012**
* 3. Valoniako Tourrean
**2013**
* Ster ZLM Toerreko etapa bat
**2014**
* Paris-Nizako Mendiko Sailkapena
**2015**
* Marseillesa Sari Nagusia
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
* 2. Binche-Chimay-Binchen
**2016**
* 2. Jef Scherens Sari Nagusian
**2019**
* Drentheko Itzulia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Zonifikazio

[thumb|[Skopje, Ipar Mazedoniako hiriaren zonifikazioa, hirigintza plangintza orokorraren barruan. Zona bakoitza kolore batez agertzen da.]]
**Zonifikazioa** da hirigintza plangintzan erabiltzen den metodo bat, udalerri batek edo beste gobernu maila batek lurzorua «zona» izeneko eremutan banatzen duenean. Zona edo eremu horietako bakoitzak garapen berrietarako erregulazio multzo bat du, beste eremuetatik bereizten duena. 

Zonak erabilera bakarrerako definitu daitezke (adibidez, bizitegitarako, industriarako...); erabileraren arabera bateragarriak diren zenbait jarduera konbinatu ditzakete; edo, forman oinarritutako zonifikazioaren kasuan, erregulazioek arautu egin ditzakete baimendutako eraikinen dentsitatea, neurria eta forma, edozein direla ere.

Zona edo eremu bakoitzeko hirigintza arauek zehazten dute hirigintza baimena eman daitekeen urbanizazio jakin baterako. Zonifikazioak lurzoruaren erabilera zuzen eta baldintzatu batzuk zehatz ditzake. Adibidez, lurrak zatitzeko orubeen neurria, edo eraikinen forma eta eskala adieraz ditzake. Halako jarraibideak funtsezkoak izan daitezke hiri hazkundea eta garapena bideratzeko. Zonifikazioa da herrialde garatuetako tokiko gobernuek gehien erabiltzen duten hirigintzako plangintza erregulatzailearen metodoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hirigintza
* Hirigintza partzelazio

## Kanpo estekak 
*Zoning Point Ameriketako Estatu Batuetako hiri bakoitzaren zonifikazio bilatzailea.
Zomergem-Adinkerke

**Zomergem-Adinkerke**, Belgikan egiten zen txirrindularitza lasterketa profesional bat zen. Normalean irailean egiten zen. 1965etik  2000ra arte (biak barne) ospatu zen eta garaile ia guztiek belgikarrak izan ziren. Garaile ospetsuen artean, Franck Vandenbroucke dago. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Analisi funtzional

[thumb|right|200px|Danbor zirkular ideal baten bibratzeko modu posibleetako bat: [danbor mintza. Eragile lineal baten funtzioa da, analisi funtzionaletako ohiko emaitzetako bat.]]
**Analisi funtzionala** analisi matematikaren adar bat da, limite estrukturaren bat duten bektore espazioak aztertzen dituena (produktu eskalarra, norma edo topologia adibidez). Sustrai historikoak transformatuetan ditu, Fourier-en transformatuan esaterako, eta ekuazio diferentzial eta ekuazio integralen azterketan. *Funtzional* hitza bariazioen kalkulutik dator, eta argumentu gisa funtzio bat duen funtzioari egiten dio erreferentzia, hau da, funtzio-espazioetan definituriko funtzioei.  

Analisi funtzionalera sarrera liburu modernoetan, bektore-espazio normatu osoen azterketarekin hasten dira, zenbaki errealen edo konplexuen gainean. Espazio horiei Banachen espazioak deitzen zaizkie. Hilberten espazioak dira horietako adibide garrantzitsu batzuk, non norma produktu eskalar batetik eratorria den. Espazio hauen berezitasunetako bat, aljebra linealarekin alderatuz, infinitu dimentsioetan lan egiteko aukera ematen dutela da. Hau funtsezkoa da esaterako mekanika kuantikoaren formulazio matematikoan. Orokortuz, gaur egun beste azterketa batzuk kokatzen dira analisi funtzionalean: Fréchet-en espazioak eta beste bektore-espazio lokalki konbexuak, baita topologikoak ere. 

Analisi funtzionalean aztertzen den alderdi garrantzitsu bat Banach eta Hilbert-en espazioetan definitutako eragile lineal jarraituak dira. Horiek eramaten dute, modu naturalean, C* aljebrara eta eragiletako beste aljebra batzuetara. 
## Erreferentziak 
* Yosida, K.: Functional Analysis, Springer-Verlag, 6th edition, 1980
* Schechter, M.: Principles of Functional Analysis, AMS, 2nd edition, 2001
* Hutson, V., Pym, J.S., Cloud M.J.: Applications of Functional Analysis and Operator Theory, 2nd edition, Elsevier Science, 2005, 
* Dunford, N. and Schwartz, J.T. : Linear Operators, General Theory, and other 3 volumes, includes visualization charts
* Brezis, H.: Analyse Fonctionnelle, Dunod
* Sobolev, S.L.: Applications of Functional Analysis in Mathematical Physics, AMS, 1963
* Lebedev, L.P. and Vorovich, I.I.: Functional Anlysis in Mechanics, Springer-Verlag, 2002

## Kanpo estekak
System Security Services Daemon

**System Security Services Daemon** (**SSSD**) Linux sistema eragilerako garatutako software bat da, eta urruneko direktorio-zerbitzuetarako sarbidea eta autentifikazio-mekanismoak kudeatzeko daemon multzo bat ematen du. SSSDaren hasiera FreeIPA (Identitatea, Politika eta Ikuskaritza) kode irekiko softwarearen proiektuan dago. SSSDren helburua da hainbat hostalari edo hornitzaile mota inplikatzen dituen erabiltzaile baimendu eta kautotuaren sarbide-sistemaren administrazioa erraztea, besteak beste LDAP domeinua, IdM edo identitateen kudeaketarako domeinua, Active Directory (AD) edo Kerberos erreinu bat.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)
* GitHubeko orria (ingelesez)
* Red Hat-en dokumentazioa (gazteleraz)
Harrapakin militar

thumb|*Ospila*, Theodoro Rallis.
**Harrapakin militarra** edo **gerrako ospila**: soldaduek, beren buruzagiaren baimenarekin, etsaiari hartutako ondasun mugigarriak dira.

Herri gerlarien artean, diziplina militar bati lotuak, ospila ondasun publikoa zen, eta haren banaketa armadako buruaren borondatearen mende zegoen. Soldaduei ematen zitzaien zatia ordenaz banatzen saiatzen ziren, eta zati bat gerran parte hartu ez zutenen batzuentzat ere gordetzen zen. 

Ospila, objektu baliotsu eramangarriak, gizakiak eta abereak izaten ziren. (Gizakiak esklabo bihurtzeko asmoz-edo). 
ezkerrera|thumb|350x350px|Romulo ospila eramaten, Ingres, 1812.

## Ikus gainera 
* Gerra bortxaketa.
Moreno Hofland

**Moreno Hofland** (Roosendaal, 1991ko abuztuaren 31), Herbehereetako txirrindulari ohia da, profesionala 2013tik 2021era.

## Palmaresa 
**2011**
* Leongo Itzuliko etapa bat
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
**2012**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
**2013**
* Hainango Tourra eta 3 etapa
**2014**
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
* Paris-Nizako etapa bat
* Volta Limburg Classic
* Hainango Tourreko etapa bat
* 2. Kuurne-Brusela-Kuurnen
**2015**
* Yorkshire Tourreko etapa bat
* 3. Ster ZLM Toerren eta etapa bat
**2016**
* 3. Nationale Sluitingsprijsean
**2020**
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Andrew Slack

**Andrew Gerard Slack** (Brisbane, 1955eko irailaren 24a) australiar errugbilari ohia da, erdiko postuan aritzen zena. 1975 -1987 bitartean, 133 partida jokatu zituen Queenslandekin. 1978ko ekainaren 11n egin zuen debuta Australiako selekzioarekin, Brisbanen, Galesen aurka; harrezkero, 39 aldiz jokatu zuen talde nazionalarekin. Australiako kapitaina izan zen 1984ko Grand Slameko biran eta 1987ko Munduko Errugbi Kopan.

## Palmaresa 
### Australiako selekzioa 
* 39 test-partida, 1978 eta 1987 bitartean.
* 40 tanto (10 entsegu)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvia Baleztena Azkarate

**Sylvia Baleztena Azkarate** edo **Ascárate** (Iruñea, 1886ko azaroaren 2a – Iruñea, 1978ko martxoaren 29a) nafar idazlea eta orientalista izan zen.

## Biografia 
Karlista eta Eusko Ikaskuntzako bazkide goiztiarren handiki familiako kidea izan zen, Iruñeako Baleztena Etxearen jabe zirenak. Bere beste 8 neba eta ahizpen artean daude: Dolores eta Ignacio idazleak, Joaquín politikaria eta Pedro Mari pilotaria.

Pablo Jaurrieta Músquiz diplomatikoarekin ezkondu zen eta hiru alaba eta seme bat izan zituen.

1920an II Eusko Ikaskuntzen astean Iruñeako katedralean egin zen erakusketan (“Exposición de arte retrospectivo” bere abanikoen bilduma izan zuen erakusgai. Ume pobreentzako eskola sortu zuten, ”Colegio Español de Jerusalén” izenekoa.

Israelgo estatua sortu ostean, senarra berriro izendatu zuten diplomatiko Jerusalemen eta bertara joan ziren bizitzera aldi batez.

Jerusalemen bizi izan zenean, Joseph Lagrange domingotar hizkuntzalari, arkeologo eta Biblian aditua frantsesaren laguna izan zen eta Jerusalemgo École Biblique-k antolatutako ikastaroetara joaten zen sarritan eta indusketetan parte hartu zuen.

Euskal Herritik bultzatuta Ekialde Hurbilera eta Egiptora egin ziren bidaia erlijioso – kulturalak lagundu zituen eta Tutankhamonen hilobia aurkitua izan zenean, 1922an, ondoren, hilobia eta Erregeen Harana ikustera joatera animatu zituen bidaiari horiek. 
thumb|Sylvia Baleztenaren *Jerusalén* lanaren azala.
1937an Acción Católicarekin kolaboratu zuen erakusketa bat eginez eta objektu ugari bilduz saltzeko eta Gerra Zibilean hondatutako elizak konpontzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontraargi

[thumb|260x260px| Kontraargia [Stonehenge-n ilunabar batean.]]
**Kontraargia** argazki-teknika bat da, non kamera argi-iturri batera zuzentzen den.
Teknika honek objektuaren atzeraargiztapena eragiten du. Horrez gain, hainbat efektu sortzen ditu, hala nola argiaren eta ilunaren arteko kontraste handia, argazkian xehetasunak ezkutatzen ditu, siluetak sortzen ditu eta lerroak eta formak nabarmentzen ditu. Eguzkia edo beste argi iturri bat gaiaren atzean puntu distiratsu edo distira indartsu gisa ikusten da sarri.    

Kontraargia egiteko erabili beharreko tekniken artean, eguzkia atera baino lehen edo ilunabarrean sartu ondoren, eguzkia zerumuga azpian dagoenean argazkiak egitea gomendatzen da, edo eguzkia egitura, objektu edo pertsona baten atzean ezkutatzen saiatzea. Lentearen kalitateak eragina izango du distira edo irudi fantasma sortzeko aukeran. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafaela López Aguado de Rayón

**María Josefa Rafaela López Aguado de Rayón** (Michoacán, Nueva España, 1754-1822) Mexikoko Independentziaren heroina, López Rayón bost anaien ama izateagatik. Semeak gerra horretan borrokatu ziren, eta nagusiena nabarmendu egin zen: Ignacio López Rayón generala, Miguel Hidalgoren idazkaria.

## Bizitza 
Arbasoak espainiarrak zituen, aspalditik Michoacanen bizi zirenak. Rafaela López Aguado andrea Tlalpujahuan kokaturik zegoen.eta meatzaritza negozioan aritzen zen eta ahaidea zuen Andrés López Rayónekin ezkondu zen.

Bost seme izan zituen: Ignacio, Ramón, José María, Rafael eta Francisco; horietatik lehena izan zen 1810ean independentearen aldeko aldarrikapenekin bat egin zuena, eta gero beste anaiak borrokarekin bat egiteko konbentzituko zituena.

1815eko abenduan, oraindik ere borroka armatuan zihardutela, bere seme gazteena, Francisco, errealistek preso hartu eta Ixtlahuakan (gaur egungo Mexikoko Estatua)  hiltzera kondenatua zuten. Rafaela andreari semearen bizitza barkatzea eskaini zitzaion, besteekin bitartekaritza egitearen eta armak uzteko konbentzitzearen truke. Tribulazio horretan, erantzun hau ematen zion Aguirre komandanteari: «*Nahiago dut seme hila, aberriari traizioa egiten diona baino*».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mexikoren independentzia
* Josefa Ortiz de Domínguez
* Leona Bikarioa
* Gertrudis Bocanegra
* Rita Pérez Jiménez
* María Ignacia Rodríguez de Velasco
* Francisco López Rayón
* Ignacio López Rayón

## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Fotonika

[thumb|[Argi|Argia prisma baten bidez sakabanatuta]]
[thumb|Aphrodita *aculeata*, animalia batek fotonika aplikatzen duelako adibidea. Itsas zizare [poliketo mota horrek argi horia, gorria eta berdea islatzen ditu harrapariak urruntzeko.]]
**Fotonika** fotoien sorkuntza, kontrola eta detekzioa aztertzen dituen zientzia da, fotoiek materiarekin dituzten elkarreraginak ere aztertzen ditu. Fotoiak indar elektromagnetikoari lotutako oinarrizko partikulak dira, energia-trukerako erabiltzen direnak. Pierre Aigrain fisikari frantsesak 1967an asmatu zuen "*fotonika*" terminoa, eta 1970eko hamarkadaren erdialdetik aurrera asko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Optoelektronika

## Kanpo estekak 
* Euskampuseko Fotonika Komunitatea. Ftonikaren esparru guztietan lan aktiboa egiten duten Euskal Herriko zenbait erakundetako ikertzaileak biltzen ditu.

* Photonics Spectra
* Laser Focus World
* Optics & Photonics Focus
* Nature Photonics
* Photonics news
* Industrial Laser Solutions
Aniés

thumb|San Esteban eliza.
**Aniés** Huescako Hoya eskualdeko herria da. Huescako probintziako La Sotonera udalerriari dagokio. Riel eta Soton ibaien artean dago, bere izeneko mendilerroaren oinean dagoen muino baten gainean. Huesca hirirako distantzia 27 kilometrokoa da. Ospetsua da bertan dagoen Haitzeko Birjinaren baseliza erromanikoa. 

## Historia 
1084tik 1158 arte tenentzia bat izan zen. 1198an Petri II.a Aragoikoak Rikardo Huescako apezpikuaren eskuetan utzi zuen. 1201ean García Gudal apezpikuak Maltako Orden militarrari eman zion. XIX. mendean herri garrantzitsua zen 114 etxeekin. 1960. hamarkadan, Bolea, Puibolea, Lierta, Esquedas eta Plasencia del Monte herriekin batera La Sotonera udalerria sortu zuen.

## Demografia 
## Monumentuak 
* Haitzeko Birjinaren baseliza
* San Esteban eliza
* San Cristóbal baseliza
* Santa Bárbara baseliza
* San Cosme eta San Damián baseliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kultibadore (makina)

**Kultibadorea** traktore batek tiratuta ibiltzen den nekazaritzako makina da; forma desberdinetako hortzak izaten ditu, eta lurra lantzeko, hazientzako ohea prestatzeko edo uztondoak jasotzeko balio du. Lan horien artean daude ereiteko oheak prestatzea edo uztondoak kentzea, hortz egokiak dituen goldatzeko tresna da. Halako makinen artean, ezagunenetako bat da makina kanadarra, hortzak 25 cm-ko tartez bereizita eta lotune (hau da, hortz bakoitza xasisari lotzen dion pieza) malgu bat duena.

Eredu batzuk sastrakadiak garbitzeko erabil daitezke, eta, horretarako, haginen zabalera laboreari egokitu behar zaio, laboreak lerro urrunetan egiten direnean.

Nekazaritzan oinarrizko tresna bat  da; beste tresna batzuekin konbinatu daiteke, hala nola arearekin eta alperrarekin. Bertsio askotan dago eskuragarri.

## Hortz motaren araberako sailkapena 
* **Hortz malguak** **edo erdizurrunak** (malguki-lotuneetan jarriak) dituzten lurra lantzeko makina astunak.

* **Hortz zurrun**ak dituzten lurra lantzeko makina  astunak. Gaur egun sastrakak kentzeko eta laborantza sakona berreskuratzeko erabiltzen dira.

* **Hortz malguak** dituzten lurra lantzeko makina arinak, «kanadar» edo «dardarkari» izenekoak, laborantza berreskuratzeko eta ereiteko ohea prestatzeko erabiltzen direnak. Lur geruza sakonera ertainean lantzen dute. Iraganean, «goldatzaile» ere esaten zitzaien makina arin hauei, haien zabalerari esker, landaketa lerroen artean igaro zitezkeelako, edo hortzak prestatu zitezkeelako laboreak lerroan goldatzeko, hori funtsezkoa baitzen herbiziden aurretik.

* **Hortz birakari tolestuak** (*rotavator*) edo **zuzenak** (*rototiller*, *cultirotor*) dituzten lurra lantzeko makina **birakariak**.

## Egin beharreko lanaren araberako sailkapena 
thumb|Monosem markako goldatzaile modernoa, bibrazio barra batez osatua. Labore ilarak errespetatzeko, automatikoki gida daiteke.

* Lan sakona: **laiagailua**.

* Ereiteko ohea prestatzea: **landatzailea**, **bibrokultorea**.

* Belar txar zailak suntsitzea (askimotz, ezkerte, mingarratz…): **erauzgailua**, **soilgailua**; golde nabar zabalez hornituta egon ohi dira.
* Lurzorua aireztatzea, larreak eta belardiak birsortzea: hortz zuzeneko **areagailua**, laban formako golde nabarrez hornitua.
* thumb|Farmalleko makina, bi ilarako laboreak lantzeko prestatua; 1949ko multzoaSasi kentzea: hortzek prestatu behar dira landu gabeko tarteak uzteko labore ilaren artean (**sastrakagailua**). Farmall C edo baita John Deere 420 oso eredu ezagunak izan ziren. Atzeko ardatza aise egokitu zitekeen, lerrotan egin beharreko labore guztietara.

* Sastrakadiak garbitzeko makina **horzdunak**.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Motokultorea

## Kanpo estekak
Plancken unitateak

**Plancken unitateak** Max Planck fisikari alemanak 1899an proposatutako unitate-sistema dira. Unitate naturalenez osatutako sistema bat da, oinarrizko konstante fisiko gutxi batzuetan oinarritzen baita, 1 zenbakian normalizatuak.

Erabiltzen ari den teoria estandarra, fisiko gehienek onartzen dutena, lau konstante onartzen ditu:

* G, grabitazio-konstantea
* c, argiaren abiadura hutsean
* ħ, Plancken konstantea 
* kB, Boltzmann-en konstantea

Aurrekoei ε0 gehitu dakieke permitibitatea hutsean.

*K*onstante horietako bakoitza oinarrizko teoria fisiko batekin lotu daiteke, *g*utxienez: *c* erlatibitate bereziarekin, G erlatibitate orokorrarekin eta grabitazio newtondarrarekin,  \hbar mekanika kuantikoarekin, *ε*0 elektrostatikarekin eta *k* mekanika estatistikoarekin  eta termodinamikarekin. Planck-en unitateek garrantzi berezia dute fisikari teorikoentzat, lege fisikoen adierazpen aljebraikoak sinplifikatzen baitituzte. Bereziki garrantzitsuak dira grabitate kuantikoaren teoria bateratzaileen ikerketan.

## Oinarrizko Planck unitateak 
Tots els sistemes d'unitats tenen unes unitats bàsiques, en el SI en són set i, per exemple, la unitat base de longitud és el metre. En el sistema d'unitats de Planck, hi ha cinc unitats de base que deriven de les cinc constants físiques esmentades. Com tots els sistemes d'unitats naturals, les unitats de Planck són una instància de l'anàlisi dimensional.

G grabitazio-konstantea, ħ Plancken konstantea, c argiaren abiadura eta kb Boltzmannen konstantea onartuta, konstante unibertsal horien terminoetan honela adieraz daitezke luzera-unitateak (lp Plancken luzera), denbora-unitateak (tp Plancken denbora), masa-unitatea (mp Plancken masa) eta tenperatura-unitatea (θp Plancken tenperatura):

Planckek berak ezarri zuenez, "kopuru horiek beren esanahi naturalari eusten diote, hala nola grabitazioaren, argiaren hutseko hedapenaren eta termodinamikaren lehen eta bigarren legeen bidez, baliozkoak dira. Beraz, beti berdin mantendu behar dira, nahiz eta adimen desberdinenek neurtu, baita metodo desberdinenekin ere".

## Planck unitate eratorriak 
Edozein neurri-sistematan, magnitude fisiko askotako unitateak oinarrizko unitateetatik abiatuta deribatu daitezke. Ondoko taulan, Planck unitate deribatuen adibide batzuk daude, eta horietako batzuk oso gutxitan erabiltzen dira. Oinarrizko unitateak bezala, fisika teorikoaren esparruan erabiltzen dira ia erabat; izan ere, gehienak handiak edo txikiegiak dira erabilera praktiko edo enpiriko baterako, eta, gainera, ziurgabetasun handiak dituzte balioetan.

## Fisikaren oinarrizko ekuazioen sinplifikazioa 
Magnitude fisikoek dimentsio desberdinak dituzte, eta ezin dira zenbaki hutsekin baliokidetu: segundo bat ez da metro bat. Baina, fisika teorikoan, *xehetasun* horiek ken daitezke kalkuluak sinplifikatzeko. Hori lortzen duen prozesuari adimensiolitzazio deritzo; hurrengo taulan, zenbait ekuazio fisiko *dimentsiogabetzeko* oinarrizko konstanteen erabilera ageri da:

## Ikus, gainera 
* Konstante fisikoen zerrenda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Planck-eko unitateen gaineko plana ().
Camila Bordonaba

**Camila Bordonaba Roldán** (El Palomar, Buenos Aires, 1984ko irailaren 4a) zinemako eta telebistako aktore eta abeslari argentinarra da.

*Chiquititas* telesailean Camila Bustillo eta *Rebelde Way*-en Marizza Pía Spirito izateagatik da ezaguna. Azken telesail honetan oinarrituriko Erreway musika taldeko kidea izan zen.

## Biografia 
Hiru urte baino ez zituela Canta Niño musika programan agertu zen Melina ahizparekin batera. 

### Arrakasta 
12 urte zituela *Chiquititas* telesailean hasi zuen aktore ibilbidea, eta 1996 eta 2001 artean telesailaren antzerkirako bertsioan aritu zen. 2002-2003 denboraldian *Rebelde Way* telesaileko protagonista izan zen Benjamín Rojas, Luisana Lopilato eta Felipe Colomborekin batera. Marizza Pia Spiritoren papera egin zuen, institutuko gazte errebelde bat hain zuzen ere. Nerabeentzako egindako telesaila izan zen eta arrakasta itzela lortu zuten Argentinan eta ondoren atzerrian ere bai. Rebelde Wayko laukoteak Erreway pop musika taldea osatu zuen. Erreway hiru diska atera zituen eta filmea ere egin zen, *Erreway: 4 caminos* izenekoa.

2008an *Atracción x4 en Dream Beach* telesailean hartu zuen parte eta Luisana Lopilatorekin berriz egin zuen lan.

### Bestelako proiektuak 
2009an arrakasta eta fama alde batetara uztea erabaki zuen eta bestelako proiektuei ekin zien. Buenos Airesko San Telmo auzoan "Arcoyrá" kultur zentroa ireki zuen, baina Buenos Aires bizitzerik ez zuela nahi eta lagunen kargu utzi zuen proiektua. "Teodoro" karabanarekin Argentinako luze zabalak ezagutzea erabaki zuen, zelaietan lo egin eta kanpingasean kozinatuz. Beranduago Bahía Blanca hirian "El Peladero" espazioa ireki zuen, arte independenteari dedikaturikoa, eta bertan bizi zen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Mario Kummer

**Mario Kummer** (Suhl, 1962ko maiatzaren 6a) alemaniar txirrindulari ohia da. Junior mailan, pista Munduko txapelduna izan zen Taldeka eta afizionatuetan, taldekako erlojupeko Munduko txapelduna izan zen, baita ere. Erretiratu ostean zuzendari bezala lan egin du.

## Palmaresa 
**1983**
* Joaquim Agostinho Garaikurrako bi etapa 
**1984**
* Valoniako Tourra eta etapa 1
* Normandiako Tourra
**1986**
* 3. Saxoniako Itzulian
**1987**
* Valoniako Tourra
* Renania-Palatinatuko Itzulia
**1990**
* 3. Florentzia-Pistoian
**1991**
* Apuliako Giroko etapa 1
* 3. Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1996**
* Hainleite Tourra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carol Dunlop

**Carol Dunlop** (Massachusetts, AEB, 1946ko apirilaren 2a &ndash; Montparnasse, Frantzia, 1982ko azaroaren 2a) estatubatuar idazlea, itzultzailea, ekintzailea eta argazkilaria izan zen.

## Biografia 
Quincy, Massachusetts, Estatu Batuaetan jaio zen. Gurasoak Jean Ayersen eta Daniel Dunlopizan ziren. François Hebert idazlearekin ezkondu zen, eta harekin seme bat izan zuen, Stephane (1968). Montrealen, Quebecen (Kanada) finkatu zen bikotea. 1970eko hamarkadan, Hebert eta Dunlop dibortziatu egin ziren, eta Dunlop Parisera joan zen.

1970aren amaieran, Dunlop Julio Cortázar idazlearekin ezkondu zen. Hainbat tokitara joan zen Cortazarri laguntzera eta, batzuetan, hura gabe ere bidaiatu zuen. Bere aktibismo politikoan Nikaragua eta Polonia izan ziren bisitatu zituen tokiak, eta Txilekiko elkartasunari buruzko kongresu batean parte hartu zuen. 

Cortazar baino bi urte lehenago hil zen eta Montparnasseko hilerrian lurperatuta dago.

## Heriotza 
*Julio Cortázar* liburuan, Cristina Peri Rossi idazle uruguaitarrak, Cortazarren eta Dunlop-en laguna izan zenak, esan zuen biak HIESez hil zirela. Peri Rossiren arabera, Dunlop Cortazarrekin kutsatu zen, Frantziako hegoaldean urte batzuk lehenago egindako odol-transfusio baten ondorioz gaixotasuna harrapatu baitzuen. Hala ere, Cortazarren biografoak, Miguel Herráezek, idatzi zuen Dunlop muin-aplasiaz hil zela eta Cortazar leuzemiaz.

## Lan aipagarriak 
* 1976, Carol Dunlop, *La solitude inachevée: Roman*.
* 1982, Julio Cortázar, Carol Dunlop, *Los autonautas de la cosmopista*.
* 2009, Julio Cortázar, Carol Dunlop, Silvia Monrós-Stojakoviκ, *Korrespondentzia*, Alpha Decay, Bartzelona

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The road to Carol Dunlop
* Imágenes y memorias del último viaje de Cortázar
Belgikar zela ponia

**Belgikar zela ponia**, (Nederlanderaz: *Rijpony*,  *BRP* laburtuta), Belgikako bertako zaldi arraza moderno bat da. Kirolezko zaldi bat da. Tamainagatik eta gainerako ezaugarriengatik, abere hauek ponien sailkapen taldean sartzen dira.

Arrazaren erregistro liburua 2013. urtean sortu zuten. Egun, 360 abelburu daude denera.

## Arrazaren historia 
Arraza 1973. urtean sortu zen. Horretarako, hainbat kirolezko poni gurutzatu zuten, zaldun gazteentzat zaldi egokiak lortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
### Bideoak 
* Arrazako poniak
Konstante fisiko

**Konstante fisiko** bat, zientzian, magnitude fisiko bat da, zenbakizko balio finkoa duena, eta ez da aldatzen denbora igaro ahala. Horrek kontrastea egiten du konstante matematikoekin, zenbaki horiek ez baitaude zuzenean inplikatuta magnitude fisikoen neurketan. Konstante fisikoak dimentsiogabeak izan daitezke, hau da, zenbakiak zentzu hertsian, baina gehienetan konstanteak, fisikan, dimentsio batzuei lotutako zenbaki gisa adierazten dira.

Konstante fisiko asko daude, eta ezagunenetako batzuk hauek dira: Plancken konstantea, grabitazio-konstantea eta Avogadroren konstantea (Avogadroren zenbakia izenaz ezagunagoa). Konstanteek forma asko hartzen dituzte: Plancken luzerak funtsezko distantzia fisiko bat adierazten du; hutseko argiaren abiadurak adierazten du unibertsoarekiko abiadura maximoa, eta α konstanteak, edo egitura meheko konstantea izanik, elektroien eta fotoien arteko elkarrekintzaren ezaugarri da, eta dimentsiogabea da.

Paul Adrien Maurice Dirac, 1937. urtean, zenbait konstantek denborarekin balioa gutxitu zezaketela pentsatu zuen lehenengo. Nolanahi ere, urteko aldakuntza-kotak oso txikiak dira: 10-5 egitura meheko konstanterako eta 10-11 grabitazio-konstanterako. Gaur egun arte ez dago behin betiko ondoriorik arlo horretan, horren inguruko frogak neurketen muga estatistikoen barruan baitaude.

Hauek dira konstante fisikoak:

## Ikus, gainera 
* Nazioarteko unitate-sistema
* Unitate atomikoak
* Planck unitateak

## Kanpo estekak 
* Pisu eta neurrien nazioarteko bulegoa
* CODATA 2002 balio gomendatuak
* CODATA (Committee non Fecha for Science and Technology)
* ICSU (International Council for Science)  artxibatua.
Ángel Gutiérrez Fanlo

**Ángel Gutiérrez Fanlo** (Quinzano, Huesca, 1936-Iruñea, 1995) Aragoiko margolari garaikidea izan zen. 1994an, Gardena Asociación de Artistas de Navarra elkartearen sortzaile bat eta lehen presidentea izan zen. Huescako probintzia bere lanen protagonista izan zen. Vázquez Díazen eta Valentín Zubiaurreren eragina ezagutu zuen. Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian eta Círculo de Bellas Artes erakundean ikasi zuen. 1965tik marrazketa katedratikoa izan zen, leku desberdinetan lan eginez: Ponferradan, Leónen eta, 1969tik, Iruñean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ángel Gutiérrez Fanlori buruzko webgunea.
Suberaketa

**Suberaketa** tratamendu termikoa da, berotu ondoren oso astiro hoztuz produktu metalurgikoei ematen zaiena. Beste tratamendu termiko batzuengatik edo mekanikoki lantzeagatik propietate naturalak galdu dituen metal bati propietate horiek itzultzea da tratamendu honen helburua. Biguntzeko, homogeneotzeko, xaflakortzeko eta egonkortzeko egin daiteke. Beiragintzan ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paolo Giovio

**Paolo Giovio** (Isola Comacina, Comoko aintzira, 1483ko apirilaren 19a - Florentzia  1552ko abenduaren 11) italiar sendagile, historialari, biografo eta apaiza izan zen.

## Bizitza 
1511n medikuntzan graduatu zen Paduan eta Comon egin zuen lan. Izurria hirira iritsi ondoren, Erromara joan zen 1513an. Han, Leon X.a Aita Santuak Filosofia Moraleko eta Filosofia Naturaleko katedradun izendatu zuen Erromako Unibertsitatean. Garai hartan saiakera historikoak idazten hasi zen eta oroitidazki bat idatzi zuen Leon aita santua hil ondoren.

1517an Giuliu di Giuliano de' Medici kardinalaren mediku pertsonal izendapena jaso zuen, gerora Klemente VII.a izango zena. Gioviok Klemente lagundu zuen Erromako sakean 1527an eta 1528an Nocera de' Paganiko gotzain izendatu zuten.

1536an hiribildu bat eraiki zen Aintziran, Museoa deitua. Bertan, militarren eta idazleen erretratuen bilduma erakutsi zuen.

## Lana 
[thumb|Paolo Giovoren monumentua [Francesco da Sangallo eskultorea, San Lorenzo Basilika, Florentzia]]

*Historiarum sui temporis libri XLV* izeneko historia garaikideko lan bat,  bost gizon ospetsuren bizitza bilduma bat, *Vitae virorum illustrium* izenekoa, eta gerlari ospetsuen laudorioa, *Elogia virorum bellica virtute illustrium* izenekoa idatzi zituen.

Italiar gerren kronikari garrantzitsua izan zen. Skanderbegi buruz ere idatzi zuen eta Rafaelen lehen biografoa izan zen.

### Lan hautatuak 
Giovio's notable work include:
* *De romanis piscibus* (1524)
* *De legatione Basilii Magni Principis Moschoviae* (1525)
* *Commentario de le cose de’ Turchi* (1531)
* *Elogia virorum litteris illustrium* edo *Elogia doctorum virorum* (1546)
* *Descriptio Britanniae, Scotiae, Hyberniae et Orchadum* (1548)
* *Vitae* (1549)
* **Pauli Jovii historiarum sui temporis* (1550–52)
* *Elogia virorum bellica virtute illustrium* (1554)
* *Dialogo dell'imprese militari et amorose'' (1555)

## Kanpo estekak
Cyathus stercoreus

***Cyathus stercoreus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Cyathus melanospermus*, *Cyathus puiggarii*, *Cyathodes wrightii*, *Cyathodes stercoreum*, *Cyathodes melanospermum*, *Cyathus dimorphus*, *Cyathus affinis*, *Cyathus rufipes*, *Cyathia stercorea*, *Cyathia melanosperma*, *Cyathia wrightii*, *Cyathia rufipes*, *Cyathus stercoreus f. ephedrae*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 10 mm arteko garaierakoa eta 6 mm arteko zabalerakoa, upel edo kopa formakoa. 

**Exoperidioa:** Berehala urratzen da eta batzuetan hondarrak ertzean uzten ditu, barrualde leuna eta kolore arre ilunekoa ikusten utziz, esporak dituzten peridiolo beltz eta distiratsuekin hondoan, 1 eta 2 mm-ko dilista formakoa, hondoan funikulu txiki baten bidez finkatuak. Kanpoko aldea ile hertsi eta tentez estalia dago, okre-arrexka kolorekoa, ondoren glabroa geratzen da, gris-arre edo arre beltzaxkakoa. 

**Etimologia:** *Cyathus* hitza latinetik dator, eta kopa esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du balio gastronomikoak.

### Nahasketa arriskua 
*Cyathus striatus* delakoarekin, honek ile hirtsutuak ditu, marroi iluna da eta barrualdea ildaskatua du. *Cyathus olla* espeziearekin ere bai, hau ez da hain iletsua.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Deskonposatutako simaurra dagoen lurrean ateratzen da, oso zur zaharren hondakinetan, eta suak utzitako hondakinetan,

### Banaketa eremua 
Mundu osoan, batez ere klima epeleko eremuetan.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Gaye de Martignac

**Jean-Baptiste Sylvère Gaye, Martingaceko bizkondea** (Bordele, 1778ko ekainaren  20a - Paris, 1832ko apirilaren 3a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1828tik 1829ra.

Emmanuel Joseph Sieyèsen idazkaria izan zen, armadan egon zen denbora batez eta gero literaturan aritu zen. Inperioan abokatu arrakastatsua izan zen Bordelen, eta 1818an errege-gorteko abokatu-jeneral izendatu zuten. 1819an fiskal-jeneral izendatu zuten Limogesen, eta 1821ean Diputatuen Ganberan sartu zen, Jean-Baptiste de Villèleren politika ultramontanistak babestuz. 1822an estatu-kontseilari izendatu zuten, 1823an Angulemako dukearekin batera Espainiara joan zen eta 1824an bizkonde eta erregistroetako zuzeneko jeneral izendatu zuten.

Bere jarrera politikoa ez zen hain erradikala bihurtu eta 1828ko urtarrilean Karlos X.a erregeak lehen ministro izendatu zuen. Prentsako zentsura ezabatu zuen. Ezker muturrak eta eskuin muturrak kritikatu egin zuten, eta haren aurka egin zuten Ganberan eta 1829ko abuztuan erregeak kargutik kendu zuen.

## Lanak 
* *Bordeaux au mois de Mars 1815* (1830)
* ''Essai historique sur les révolutions d'Espagne et l'intervention française de 1823'' (1832).
T baskoniko

thumb|T baskonikoa.
thumb|Irulegiko Eskuko testuan, T baskonikoa hirugarren lerroko lehen hitzeko bigarren zeinua da.

**T baskoniko**a idazkera iberikoen ipar-ekialdeko aldaeran gutxi batzuetan agertzen den zeinu grafiko bat da, haren itxuragatik *T* izendatu dena (T latindar larri baten forma bera du). Baskoiekin lotutako testu idatzi iberiarretan agertu delarik, eta handik kanpo apenas (agerpen gutxi batzuk egon badauden arren), baskoien hizkuntzako soinu berezi bat adieraz lezakeela pentsatu da. Irulegiko Eskua T baskoniko bat duen testuetako bat da: hortaz, euskararen aurrekari posible horren soinu bat izan litekeela iradoki izan da (*ts* moduko zerbait, batzuen aburuz).

## Agerpenak 
### Irulegiko Eskua 
Irulegiko Eskuan, hirugarren lerroko hitz batean ageri da, *oTiŕtan* gisa irakurri den hitzeko bigarren zeinuan. 

T larria erabiltzeak ez du soinu-kidetasunik adierazten transkripzio sistema horretan: konbentzioa da, adituek zeinuaren soinuarentzat forma adostu bat eman arte erabiliko dena.

### Txanpon baskoietan 
Bi txanpon multzo baskoitan ere agertu da: *uTanbaate* eta *oTtikes* irakurketak dituzten aleak dira. Forma bakoitzak txanponaren sorlekua adieraz lezake:
* : uTanbaate
* : oTtikes
Lehen terminoari dagokionez, hitza bereiz agertu da zenbait txanponetan, batean *uTanba/ate* (txanponeko irudiko zaldien hankak bereiziak bi formak) eta *uTanbaa/te*, eta Eduardo Orduña Aznar adituaren ustez, lehenbizikoak balio linguistiko handiagoa bide du, bi lexema bereiziz. Orduñak proposatzen du Ultzama izan litekeela azpian dagoen toponimoa, eta Ultzama Ate delakoa, gertuko Belateko mendatea izendatzeko izan daitekeela, Iruñea eta Oiasso lotzeko puntu garrantzitsua. Hobeto ulertzeko, kontuan hartu behar da *NB* hizki-multzoa *M* soinua adierazteko ere erabili izan zela; *M* ez omen zegoen antzinako euskaraz, eta zeltiberierazko *-AMA* idazteko, *NB* idazten zela ikusi da. Lotura proposatzen duten beste aurrekari batzuk Uxama toponimo zelta (hori ere "Ultzama"rekin lotu da) eta Erdi Aroko *Utzama/Utçama* testigantzak dira. Hortaz, agian T baskonikoa *ts*/*tz* soinu baten adierazgarri da, kasu horretan.

*Ultzama/uTabna* lotura hala bada, Orduñak proposatzen du *otstikes* irakurketa, *oTtikes* idazkunerako: hor, Ultzamaldeko herri batekin lotura egin liteke: Ostitz, Odieta udalerriko kontzejua. Hortaz, Orduñak zeinu horretarako ts ahoskera proposatzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Idazkera paleohispaniar

## Kanpo estekak
Fátimako sarraskia

thumb|250px|Biktimak gogorarazteko monumentua eta plaka.
**Fatimako sarraskia** ezaguna da 1976ko abuztuaren 20ko goizaldeko orduetan dinamitatu zituzten hogeita hamar gorpu agertu zirelako Argentinako diktadura militarrean, militarrek Argentinako Berrantolaketa Prozesu Nazionala izena eman zioten prozesuan, Fatima herrian, Buenos Airesko probintzian.

## Gertaerak 
1976ko abuztuaren 20ko goizaldean hogei gizon eta hamar emakume bahitu zituzten Armada menpeko indar militar eta polizialek. Biktimak Fatima herritik gertu dagoen auzo-bide batean pilatu eta dinamitatu zituzten. Aurretik, lotu, bendatu eta tiroak jaso zituzten buruan metro batetik beherako distantziatik, Buenos Airesko Ganbera Federalak 1985ean egiaztatu zuenez. Hau izan zen Argentinako azken diktadura militarreko sarraskirik basatiena.

## Biktimen identifikazioa 
Lehen unean bakarrik bost biktima identifikatu ziren. 1985ean, ardurak ikertzeko prozesuan lehendabizi, 1997tik aurrera ondoren, forentseek 17 biktima identifikatu zituzten. Azkenean, eraildakoen zerrenda hau gelditu zen: 
Inés Nocetti, Ramón Lorenzo Vélez, Ángel Osvaldo Leiva, Alberto Evaristo Comas, Conrado Alsogaray, Jorge Daniel Argente, Carlos Raúl Pargas, Ricardo José Herrera, José Daniel Bronzel, Susana Pedrini de Bronzel, Carmen María Carnaghi, Haydeé Cirullo de Carnaghi, Norma Susana Fontini, Selma Julia Ocampo, Horacio García Gastelú, Juan Carlos Vera, Roberto Héctor Olivestre, Enrique Jorge Aggio, María Rosa Lincon, Cecilia Podolsky de Bronzel.

## Hiltzaileak 
2008ko apirilaren 29an, 5.zenbakiko Auzitegi Federala erantzuleak epaitzen hasi zen Fatimako sarraskiagatik. Juan Carlos Lapuyole – Harguindeguy ministro ohiaren gizona –, Carlos Gallone eta Miguel Angel Timarchi poliziak erretiratu zituzten, Segurtasun Federaleko Superintendentzian bahituta zeuden hogei gizon eta hamar emakume hiltzea egotzita.

Auzitegiak 2008ko uztailaren 18an epaia eman zuen, hogei gizon eta hamar emakumeren aurka azpikeriaz kalifikatutako askatasun-gabetze eta giza hilketaren delituengatik, funtzionario publikoa izateagatik larriagotua. Hauek izan ziren emaitzak:

* Juan Carlos Lapuyole, betiko espetxealdia.
* Carlos Gallone, betiko espetxealdia.
* Miguel Ángel Timarchi, absoluzioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Presiozko moldekatze

thumb|300x300px| Aluminio-magnesio fundiziozko motor blokea
**Presiozko moldekatzea** metal urtua presio altuan moldeko barrunbean sartu behartzen duen metal galdaketa prozesua da. Moldearen barrunbea sortzen da gogortutako erremintentzako diren altzairuzko bi matrize erabiliz, zeinak   moldatzeko eta lantzeko mekanizatu diren eta, prozesuaren zehar, injekziozko molde baten antzera funtzionatzen duen. Presioz moldekatutako pieza gehienak burdinazkoak ez diren metalez egiten dira, zehazki, zinka, kobrea, aluminioa, magnesioa, beruna, eztainua eta eztainuan oinarritutako aleazioekin. Funditzen den metal motaren arabera, ganbera bero edo hotz makina erabiltzen da.

Moldekatze-ekipoek eta metalezko trokelek kapital-kostu handiak suposatzen dituzte, eta horrek prozesua bolumen handiko ekoizpenera mugatu ohi du. Presiozko moldekatzea erabiliz, piezak fabrikatzea nahiko erraza da; lau urrats nagusi baino ez ditu, pieza bakoitzeko kostu gehigarria baxua mantenduz. Bereziki egokia da tamaina txikiko eta ertaineko galdaketa kopuru handi baterako, eta, horregatik, Presiozko moldekatzeak beste edozein prozesuk baino galdaketa gehiago sortzen ditu. Presiozko moldekatzez sortutako piezak gainazaleko akabera oso onagatik (galdaketa-arauen arabera) eta dimentsio koherentziagatik bereizten dira.

## Historia 
Presiozko moldekatze ekipoak 1838an asmatu ziren inprimaketa industriarako letra mugikorrak ekoizteko helburuarekin. Presiozko moldekatzeari buruzko lehen patentea 1849an eman zen mekanizaturiko inprenta-tipoak fabrikatzeko eskuzko makina txiki batentzako. 1885ean, Otto Mergenthaler-ek linotipo-makina asmatu zuen, Presiozko moldekatze prozesuaren bidez tipo-lerro oso bat unitate bakar gisa galdatzen zuena. Makina horrek ia erabat ordezkatu zuen argitaletxeen industrian eskulana. Brooklyn-en (New York) fabrikatutako Soss Presiozko moldekatze makina izan zen Ipar Amerikako merkatu irekian saldu zen lehen makina. Beste aplikazio batzuk azkar hazi ziren Presiozko moldekatzearekin kontsumo-ondasunen eta etxetresna elektrikoek hazkundea errazten, pieza korapilatsuak bolumen handietan ekoizteko kostua asko murrizten baitzuten. 1966an, General Motorsek *Acurad* prozesua jarri zuen martxan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Ipar Amerikako Die Casting Elkartea
* Presiozko galdaketarako perdoiak (DIN 1688 GTA 13, Alemaniako arauen arabera)
* Die Casting Diseinuaren Fitxa Orokorra
Ugné Karvelis

**Ugné Karvelis** **Bakνtyte** (Noreikiškės, Lituania, 1935eko ekainaren 13a – Paris, Frantzia, 2002ko martxoaren 4a) lituaniar idazle, literatura-kritikaria, itzultzailea eta diplomazialaria izan zen. Gallimard argitaletxe frantsesaren editore gisa egindako lana funtsezkoa izan zen Frantzian literatura latinoamerikarra eta Ekialdeko Europa zabaltzeko. Julio Cortazarren lagun sentimentala izan zen, Europan bere lanaren literatura-ordezkaria eta dibulgatzailea.

## Biografia 
Ugné Karvelis Noreikiοkhiriburuan jaio zen, Kaunasetik gertu, eta haren gurasoak Petras Karvelis politikaria (Lituaniako Kanpo Harremanetarako ministroa, 1925etik 1929ra) eta Veronika Bakνtyte kultura-ekintzailea izan ziren. Karvelis familiak Alemaniara emigratu zuen 1944an.

1940an Berlingo Sacre Coeur, Kaunas Auνra Gymnasium (1943-1944) eta Tubingako Eskola Frantsesean (1945-1950) ikasten aritu zen. Sorbonan ikasi zuen (1951-1952) eta gero Parisko Ikasketa Politikoen Institutuko Nazioarteko Harremanen Departamentuan, 1952tik 1956ra. New Yorkeko Columbiako Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak, Historia eta Ekonomia sailetan (1957-1958).

## Lan ibilbidea 
1955ean hasi zen lanean ''L'Express* aldizkarirako, Nazioarteko Harremanen Sailean. 1959tik 1983ra Publicions Gallimard-en editore izan zen, eta han hasi zen Nazioarteko Departamentuko zuzendari gisa, eta gero Latinoamerika, Espainia, Portugal eta Ekialdeko Europarako sailak zuzendu zituen. Horri esker, garrantzi handiko zenbait autore argitaratu ziren Frantzian: Julio Cortázar, Alejo Carpentier, Carlos Fuentes, Pablo Neruda, Octavio Paz, Mario Vargas Llosa, Milan Kundera eta Vassilis Vassilikos. *Figaro* Littéraireren *(Le Figaro*-ren eta *Le Monde-*ren literatura-gehigarria) kritikari literarioa ere izan zen.

1988an Karvelis Lituaniara joan zen eta 1991n bere herrialdeari UNESCOn sartzen lagundu zion. 1993an Lituaniako enbaxadore iraunkor izendatu zuten UNESCOn.

Lituaniako zenbait autoreren lanak frantsesera itzuli zituen: Saulius Tomas Kondrotasen eleberriak, Ricardas Gavelis, Bite Vilimaite eta Jurga Ivanauskaite; Kristijonas Donelaitis, Maironis, Balys Sruoga, Salomeja  Neris, Vincas Mykolaitis-Putinas et Jonas Aistis; Egile modernoen poemak: Marcelijus Martinaitis, Eduardas Mieželaitis, Justinas Marcinkevicius, Sigitas Geda, Antanas A. Jonynas, Gintaras Patackas  eta Almis Grybauskas, besteak beste.

1967tik 1978ra Julio Cortazarrekin izan zuen harremana erabakigarria izan zen idazlearen pentsamenduaren, idatzien eta jarduera publikoen politizazioan.

## Lanak 
* *Demain'', il n'y aura plus de trains, 1991, eleberria (*Traukiniu daugiau nebus*, 1997).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UgnirakasleaKarvelis ( )
Bando (agiria)

thumb|310x310px|1906. urteko udal espainiar baten bando adibidea.
**Bandoa**, Espainiako administrazio-zuzenbidean, agerraldi solemne batez osatutako administrazio-egintza da, udalerri bateko alkateak emandakoa, non herritarrei publikoki dei egiten zaien, dela indarreko araudia betetzeko gogorarazteko, dela argibideak emateko gaui batez, dela herrikideen kolaborazioa eskatzeko, edo herritarren arteko elkarbizitzaren onerako izan daitekeen zerbait proposatzeko.

Hego Euskal Herrian, 1982an entzutetsua bilakatu zen Eibarko Udalak alketearen bidez emandako bandoa, Euskaraz eta kitto! aldarria egiten zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cauchyren formula integral

thumb|Hondar konplexuen adibide bat, g(z)=\frac{z^{2}}{z^2+2z+2} gainazalaren parte erreala. Puntu singularrak ikusgai, |z|=2 kurbaren barnealdean.
Matematikan, **Cauchy-ren formula integrala**, izena Augustin-Louis Cauchy-ren omenez duena, analisi konplexuaren funtsezko emaitzetako bat da. Kurba itxi sinple batean eta haren barnealdean definitutako funtzio holomorfo bat, kurban dituen balioek erabat determinatua dagoela adierazten du emaitza honek. Kurbaren barnealdeko puntuetan funtzioak duen balioa kurba itxi sinplearen gaineko integral baten bidez adierazten du teoremak. Gainera, Cauchy-ren formula integraletik ondorioztatzen dira: batetik, puntu batean holomorfoa den funtzio batek maila guztietako deribatuak dituela puntu horretan. Eta bestetik, puntu batean holomorfoa den funtzio baten deribatu guztien integral bidezko formula.

Cauchyren formulak erakusten du, analisi konplexuan, deribazioa eta integrazioa “baliokideak" direla. Deribazio konplexuak, integrazioak konplexuak bezala, "portaera ona" du konbergentzia uniformeari dagokinez. Ohartu emaitza hori ez dela betetzen analisi errealean.

Oso erabilia da Cauchy-ren formula integrala Cauchy-Goursat-en teoremarekin batera puntu singularrak dituzten funtzioen lerro integralak kalkulatzeko.

## Teorema 
Izan bitez, C kurba itxi sinplea, positiboki orientatua, eta C kurbaren puntuetan zein barnealdean holomorfoa den f funtzioa. Orduan, C kurbaren barnealdeko z_{0}, (z_{0}\notin C), puntu bat hartuz gero,

f(z_{0})=\frac{1}{2\pi i}\int_{C}\frac{f(z)dz}{z-z_{0}},

beteko da. Formula horri deritzo *Cauchy-ren formula integrala*. Formula honetan argi dago eskuineko atala C-ko puntuen balioen araberakoa dela (z_{0} puntua salbu) eta beraz, kurbaren barnealdeko edozein puntutan funtzio holomorfoak duen balioa kurbako balioek determinaturik dagoela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak