open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hilda Cid

**Hilda Cid Araneda** (Talcahuano, 1933ko otsailaren 20a) Txileko zientzialari bat da, kristalografiaren esparruan espezializatua. Zientzia zehatzetan doktoratu zen lehen txiletarra izan zen. Ekarpenak egin zituen matematikako eta fisikako irakasle gisa eta egiturazko biologian ikertzaile gisa, batez ere proteinen kristalografian.

## Biografia 
1933an jaio zen Talcahuano hirian (Txile), eta bertan egin zituen lehen eta bigarren mailako ikasketak. Hilda Mendoza Aranda eta Jose Cid Bastías lehen hezkuntzako bi irakasleren alaba zen.

1951n, Cid fisikako eta matematikako pedagogia-karreran matrikulatu zen Concepcióngo Unibertsitatean, eta 1955ean graduaurreko ikasle onenari emandako unibertsitate-saria irabazi zuen. Geroago, Santiagoko Txileko Unibertsitateko Institutu Pedagogikora joan zen. Han, kristalografiako laborategian sartu zen eta fisikako ikerketak egin zituen optikako laborategiko irakasle laguntzailea zen bitartean. Ikerketa horiek bere graduko tesia idaztera eraman zuten, "X izpien bidez kristalezko egiturak zehazteko metodo optiko batzuk" izenburupean, eta gai horri buruzko bere lehen lan zientifikoak argitaratzera. 1958an, Fisika eta Matematikako Irakasle titulua lortzeko baldintzak bete zituen, sari eta guzti (*summa cum laude*). Urte horietan, esperientzia handia garatu zuen X izpien erabileran molekula konplexu handien kristal-egitura zehazteko, eta terramizinaren (oxitetraziklina) egitura zehazten parte hartu zuen. 1964an zientzia zehatzetako doktoregoa amaitu zuen "Crystal structure of the turquoise group minerals" ("Turkesaren taldeko mineralen egitura kristalinoa") tesiarekin, eta diziplina horretan doktoratu zen lehen txiletarra izan zen. Lau emakume bakarrik graduatu ziren bera baino lehen MITeko departamentu honetan.

Doktorego-ikasketak egin ondoren, Txilera itzuli zen, eta han, Txileko Unibertsitateko kristalografiaren arlo berri samarrean, akademiko eta ikertzaile talde berri bat sortu zuen. Ondoren, biofisikako irakasle titular gisa hasi zen lanean Txileko Unibertsitate Australean, Valdivian.

1974an, Txileko Estatu Kolpearen ondoren, Cid eta bere familia Uppsala hirian (Suedia) erbesteratu ziren. Uppsalako Unibertsitateko Wallenberg Proteinen Laborategian sartu zen, eta han molekula biologiko handien X izpien difrakzioaren bidezko karakterizazioan lan egin zuen.

1979an Txilera itzuli zen eta Uppsalako Unibertsitateko zientzia-talde batzuk Concepcioneko Unibertsitateko Biofisika Molekularreko Laborategira eraman zituen. Bere *alma materrean* lanean jarraitu zuen 1996an erretiroa hartu zuen arte.

1972an aktiboki parte hartu zuen Zientzialarien Lehen Kongresu Nazionalean, non komunitate zientifikoak gizartearen aurrerabidean duen erantzukizuna onartu zen.

1980ko hamarkadan, Concepción Unibertsitateko Akademikoen Elkartea antolatzen lagundu zuen, lehendakari aukeratua izan zelarik, eta unibertsitateen esku-hartze militarraren aurkako ikasle mugimendua bultzatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pogonoloma spinulosum

***Pogonoloma spinulosum*** *Pseudoclitocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Tricholoma spinulosum*, *Porpoloma spinulosum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo titiduna, ertz inkurbatuarekin, hirtoa, feltrodun gainazala, hondo beixean ezkata bermejo-grisetik  bistre zurbil kolorera doazenak.

**Orriak:** zuri-krema antzeko kolorekoak, glaukoak edo horixkak.

**Hanka:** 13 cm inguruko garaierakoa eta 2 cm inguruko lodierakoa, klabiforme samarra, leuna, zurixka, gero horituaz.

**Haragia:** Zurbiletik horixkara; frutaren edo jasminen usainekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Sastrakadietan, pagoen basoetan, orbeletan. Sarritan lurzoru karetsuetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Espainia, Frantzia, Erresuma Batua, Alpeak, Danimarka, Alemania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Souley Abdoulaye

**Souley Abdoulaye** (Kaoura Acha, 1956 – Suresnes, 2023ko martxoaren 1a) Nigerko lehen ministroa izan zen 1994tik 1995era.

Mahamane Ousmane presidenteak Merkataritza, Garraio eta Turismo ministro izendatu zuen 1993ko apirilean. 1994ko irailean lehen monistro bihurtu zen, baina 1995eko urtarrilean konfiantza-mozio bat galdu zuen eta hauteskundeak deitu ziren.

1996ko urtarrilean, Ibrahim Baré Maïnassarak estatu-kolpe bat eman eta Abdoulaye Garraio ministro izendatu zuen. 1997ko abenduan Barne Ministerioa eman zion, eta oposizioa erreprimitzeaz arduratu zen. Abdoulaye 1999an atxilotu zuten, Mainassararen hilketaren ondoren.
Amaropostia stiptica

***Amaropostia stiptica*** *Polyporales* familiako onddo espezie bat da. Janezina, gogorra eta garratza. Usteldura arrea sortzen du.

Sinonimoak: *Spongiporus stipticus*, *Tyromyces stipticus*, *Postia stiptica*, *Oligoporus stipticus*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Forma aldakor samarrekoa, askotan zirkuluerdi bat osatuz eta hazkunde indibidualarekin, beste batzuetan, zenbait alekin, benetako kontsolak osatuz, elkarrekin haziz eta elkarrekin konektatuta. Ale bakoitzaren tamaina 10cm-ko zabalerara hurbil daiteke, 5 cm inguruko proiekzioarekin eta 2 edo 3 cm-ko lodierarekin substratuarekin lotzen den eremuan. Kapelaren gainazala zuri purua da, eta ez da aldatzen marruskadurarekin edo presioarekin; hala ere, zahartzean zikintzeko joera du, okre antzeko kolorekoa. Gainazal hau matea da, gaztetan fin-fin belusatua eta gero leuna, ertza zorrotza da ale gazteenetan, pixka bat kamutsagoa zaharretan.

**Himenioa:** Kolore bereko poro biribiletan amaitutako tutu zuri motzez osatutakoa, 3 edo 4 mm inguruko tamainakoak. Kapelaren gainazala bezala, marruskadurarekin ere ez da kolorez aldatzen.

**Haragia:** Biguna ale gazteetan, eta ezaugarri hau bereizgarria da genero hau eta hazkunde saprofitoa duten beste batzuk bereizteko. Zahartzean larrukara bihurtzen da, haragi zuri honek, lehortzen denean apur bat gris bihurtzeko joera du. 

**Etimologia:** *Postia* generoa Hampus Adolf von Post (1822-1911) suediar botanikariari eskainitakoa da. *Stipica* epitetoa grezieratik dator, astringentea esan nahi duen "stypticós" hitzetik. Bere zaporea astringente bereizgarria delako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Tyromyces lacteus* oso antzekoa da, hau mingotsa da eta hostozabalen zuraren gainean hazten da. *Postia fragilis* ere oso antzekoa da, baina bere kapela arrez tindatzen da marruskadurarik txikienarekin.

## Sasoia eta lekua 
Agerpen garaia ezin da zehaztu. Sesila da, zurezko substratuarekin bat egiten duena, substratu horren gainean hazten da bere zabalera osoaren zati handi bat. Hainbat koniferoen zur hiletan hazten da, hostozabaletan oso bakanak dira; ez da espezie arraro gisa hartu behar, baldintzak aldekoak badira ia urteko edozein sasoitan ager baitaiteke.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Uzbekistan, Japonia, Hego Korea, Txina, Indonesia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jason Richardson

**Jason Richardson** (1986ko apirilaren 4a) estatubatuar atleta ohia da eta 110 metro hesietan espezializatzen zen. Urrezko domina irabazi zuen 110 metro hesietan Daeguko 2011ko Munduko Txapelketan, eta zilarrezko domina proba berean, Londresko 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan. Ekitaldiko marka pertsonalik onena 12.98 segundokoa da, eta 2012ko ekainean ezarri zuen Estatu Batuetako  Olinpiar Jokoetara joateko txapelketan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hélène Vignal

**Hélène Vignal** (Paris, 1968) gazte literatura idazten duen idazle frantses bat da. Gazte eta helduentzako idazketa eta literatura tailerrak eskaintzen ditu. 

## Biografia 
Hélène Vignal Île-de-Francen hazi zen, arteen eta kulturaren munduan murgildutako familia batean. Literatura modernoak ikasi ondoren, animazioko unibertsitate-diploma lortu zuen Université Paris-Descartes unibertsitatean, eta geroago garapen lokalari buruzko espezializazio-diploma lortu zuen.

Hélène Vignalek 2005ean abiatu zuen bere idazle jarduna, *Le Grand Concours* izenburuko liburuarekin. Sylvie Gracia editorearen konplizitatearekin, gazte literaturak gai guztiak jorratu ditzakeelako ideia defendatzen du, baita pertsona batzuen iritziz gazteentzat egokiak ez diren gaiak ere. Horrela, 2007an argitaratu zuen *Gros dodo*, koma egoeran dagoen pertsona bati buruzko liburua.

Geroago, 2019an, ''Si l'on me tend l'oreille* argitaratu zuen, ipuina eta poetikotasuna nahasten dituen kontakizuna. 

*Queen Kong'' eleberria argitaratu zuen 2021ean , bere sexualitatea libreki bizi nahi duen neska batek jasaten duen jazarpenari buruz hitz egiten duena. Miren Agur Meabek itzuli eta Elkar argitaletxeak argitaratu zuen euskaraz 2023an. Liburu honekin, Le roman «Pépite d'or» deritzan saria irabazi zuen 2021ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arhopalus rusticus

***Arhopalus rusticus*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europan eta Asian bizi da, Siberian, Txinan, Japonian eta Pakistanen aurkitu baita. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina txiki ertaineko kakalardoa da, 10-30 mm artean neurtzen baititu. Gorputza luzea eta zapala du eta ile motz motzak estaltzen du. Elitroek bi edo hiru arrail azaltzen dituzte. Gorputz guztiak kolore marroia du, hala buruak, pronotoak, elitroek, antenek eta hankek. Horrela enborrarekin mimetizatzen da.

Buruaren alboetan begi beltz handiak ditu. Emeen antenek gorputzaren luzeraren erdia neurtzen dute eta arren antenak luzeagoak dira, gorputzaren bi heren ingurukoak.

Beldarra zuria da eta helduak bezala zapala. 28-39 mm luze izaten da. 

## Habitata 
Konifero basoetan aurkitzen da. Zuhaitzen enborraren oinarrian habia egiten du eta egunez bertan ezkutatzen da. Gauez da aktiboa eta herrietako argiek erakarri egiten dute. Hegalari onak dira. Emeak gai dira 18 kilometro gelditu gabe hegan egiteko.
  
## Bizi zikloa 
Helduak ekaina erdialdetik abuztu erdialdera ikusten dira. Ilunabarrean kopulatzen dute eta emeek zuhaitzen enborren azalean 800 arrautza jartzen dituzte. 2-3 astetara beldarrak jaiotzen dira eta zuhaizten azalaren azpialdean zurez elikatzen dira. 6-7 mm diametrodun tuelak egiten dituzte. Bi negutan hibernatu egiten dute eta hirugarren urtearen udaberrian pupa eratzeko ganbera sortzen dute enbor barnean. 14-21 egun pupa egoeran egon ondoren jaiotzen dira *Arhopalus rusticus* helduak.

## Iruditegia 

Irudi:Arhopalus rusticus (53141747046).jpg|Heldua.
Irudi:Arhopalus rusticus (14794503473).jpg|Heldua.
Irudi:Arhopalus rusticus (29261729398).jpg|Buruaren argazkia, begia eta antenaren oinarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stictoleptura scutellata

***Stictoleptura scutellata*** Cerambycidae familiako kakalardoa da. Europan, Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko kakalardoa da, 12-21 mm neurtzen ditu. Arrak emeak baino txikiagoak dira. Guztiz beltza da kolorez. Burua, pronotoa eta elitroak puntuz josita ditu eta zilar koloreko ile txikiz estalita daude, animaliari distira urdinxka emanez. Elitroak luzeak eta nahiko estuak dira. Elitroen artean duen ezkutu triangeluarra horixka izaten da.

Buruan antena sendoak eta nahiko luzeak ditu, gorputzaren luzeraren bi heren inguru hartzen dute.

## Habitata 
Baso hostoerorkorretan aurkitzen da, beldarrak zuhaitzen enbor lehorretako zurez elikatzen baitira. Helduek loreetako nektarra hartzen dute.

## Iruditegia 

Irudi:Stictoleptura scutellata male side.JPG|*Stictoleptura scutellata*.
Irudi:Stictoleptura scutellata 1.jpg|Heldua lore gainean.
Irudi:Stictoleptura scutellata couple.jpg|Bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estéparreko hobi komunak

**Esteparreko hobi komunak** Burgosko probintzian dagoen Estépar herrian aurki izan dira. Espainiako Gerra Zibilean irekitako hobi mutzo da. Bertan Burgosko espetxetik eramandako errepublikaren aldeko presoak fusilatu eta lurperatu izan ziren. Dokumentatuta dago 371 pertsona lurperatu zituztela, eta historialari batzuek milara igo dute kopurua, baina haien kokapenari buruzko zantzurik ez dagoenez, zaila da edozein lokalizazio-lan egitea.

## Eraildakoak bilatzen 
2003ko udan, Burgosko Memoria Historikoa Berreskuratzeko Koordinakundea (CRMH) sortu zen, biktimen senideak mobilizatzen hasi zirenean haien gorpuak bilatu eta berreskuratzea eskatzeko. 2012an, José Luis Rodríguez Zapateroren gobernuko Presidentzia Ministerioaren laguntza baten bidez, georradar bidezko ikerketa bat egin zen. Horrek hiru hobi komun aurkitzea ahalbidetu zuen. Geroago laugarren hobi bat aurkitu zuten ere bai. 2014ko uztailean, lehenengo hiru hobietatik 70 gorpu atera zituzten. 2015eko apirilean, lurpetik ateratzeko lanak egin zituzten laugarren hobian, eta beste 26 gorpu aurkitu zituzten.

## Biktima ezagun batzuk 
Biktima batzuk oso ezagunak ziren:
* Enrique Maestu Martínez, Melgar de Fernamental herriko alkatea.
* Antonio José Martínez Palacios (33 urte), musikaria.
* Antonio Pardo Casas (27 años), kazetaria.
* Benito Manso González, PSOE alderdiaren kidea

## Euskaldunak ere bai 
Herri honetan errepublikaren aldeko militante askoren gorpuzkinak aurkitu izan dira hobi komunetan. Frnakistek Burgosko espetxetik ateratako 371 lagun baino gehiago fusilatu zituzten Esteparreko mendian, batzuk euskal herritarrak, besteak beste, Antonio Larrañaga Goñirena, Enrique Etxabe Artola, Klaudio Egaña Otamendi anarkistak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Beñat Parra(https://eu.wikipedia.org/wiki/Be%C3%B1at_Parra): "Burgosen fusilatu eta lurperatutako anarkista donostiarrak", Hirutxuloko Hitza, 2392.zk., 2024/03/01.]
Saxa Putria

'*Oleksandra *(Saxa)* Jevheniivna Putria*' (; Poltava, 1977ko abenduaren 2a – *ibidem*, 1989ko urtarrilaren 24a) ukrainar artista izan zen. Artelan ugari egiteagatik ezagun egin zen, 11 urterekin leuzemiaren ondorioz hil aurretik.

## Bizitza 
1977ko abenduaren 2an jaio zen Poltavan, Jevheni Putria margolariaren eta Viktoria Putria (Jemets) musika-irakaslearen familian. Ez zen haurtzaindegira joan, aitak etxeko hezkuntza nahiago baitzuen. Hiru urterekin hasi zen marrazten. Txikitatik Indiako kulturaz interesatu zen,  etab ere marrazki gehienak Indiari eskainitakoak ziren, nahiz eta han inoiz egon ez zen. 

5 urte zituela, leuzemia diagnostikatu zioten. Oraindik eskolara joaten zen, baina lehen maila amaitu eta gero, bere osasun-egoerak okerrera egin zuen eta etxean ikasten jarraitu zuen. Ospitalean ere marrazten zuen. Gainera, irakirtzea gustatzen zitzaion, eta bere idazle gogokoenak Victor Hugo, Aleksandr Puxkin, Nikolai Gogol, Mark Twain, Alexandre Dumas, Robert Stevenson eta Thomas Mayne Reid ziren.

1989ko urtarrilaren 22an, Saxak 11 urte zituela, bere egoerak nabarmen okerrera egin zuen eta ospitalean sartu zuten. Bi egun geroago hil zen. 

2016ko maiatzaren 20an, Poltavako Plekhanov kaleari Saxa Putriaren izena jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arcadia Olenska-Petryshyn

**Arcadia Olenska-Petryshyn**, jaiotzez **Arkadia Ivanivna Olenska**, (; Roznoxyntsi, 1934ko ekainaren 19a – North Brunswick, 1996ko maiatzaren 6a) ukrainar-estatubatuar artista, arte kritikari eta argitaratzailea izan zen.

## Bizitza 
Roznoxyntsin jaio zen 1934an. 1944an Ukraina utzi zuen eta Augsburgera joan zen familiarekin bizitzera. Bost urte geroago, New Yorkera joan ziren. Washington Irving eskolan eta Hunter unibertsitatean ikasi zuen eta graduondoko ikasketak Chicagoko Unibertsitatean egin zituen. 1956an Walter Volodymyr Petryshyn matematikariarekin ezkondu zen.

Batez ere litografia eta olio-pintura lantzen zituen. Bere margolanen erakusketak New Yorken, Toronton, Bruselan, Shenyangen, Kieven eta Lviven antolatu ziren. New York Group Ukrainako artista eta idazleen elkarteko kide aktiboa izan zen, eta Ukrainako Artista Gazteen Elkartea sortzen lagundu zuen. Geroago errugabetzat jo zuten gaixotasun mentalarengatik.

Olenska-Petryshynen lanak hainbat bilduma publiko eta pribatutan daude, New Yorkeko Ukrainar Museoan barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsukuyomi

, **Tsukuyomi-no-kami** edo **Tsukiyomi** izenez ere ezaguna, Ilargiaren jainkoa da erlijio sintoistan eta japoniar mitologian.

## Etimologia 
*Tsukuyomi* izena antzinako hitz japoniarren konbinazio bat da, Tsuku (月, "ilargia, hila", zeinaren baliokide modernoa Tsuki baita) eta Yomi (読み, "irakurri, kontatu"). Beste interpretazio bat da izenak "ilargi-gaua" (月夜, "Tsukiyo") eta «begiratu» (見, "mi") hitzak konbinatzen dituela.

## Historia eta Mitologia 
### Jaiotza 
Tsukuyomi "hiru seme nobleetako" bigarrena zen, Izanagi, lehen lurra sortu zuen jainkoa, Onogoro-shima, bere bekatuak garbitzeko bainatu zenean jaio zen, hildakoen lurraldera joan ondoren, Yomi izenekoa. Tsukuyomi Izanagik eskuineko begia garbitu zuenean jaio zen, baina legendaren beste bertsio batean, Izanagik eskuineko eskuan eutsi zion kobre zurizko ispilu batetik jaio zen.

### Oinarrizko elikagaien jatorria 
Tsukuyomi zeruetara igo zen (Takamagahara) eskailera zerutiarretik, non bere arreba Amaterasurekin bizi izan zen, eguzki-jainkosarekin, honek Uke Mochi, janariaren jainkosa, hil zuen arte.

Gertaera hau Uke Mochik ospatutako festa handi batean gertatu zen, non jainko asko edo Kami bere jauregira gonbidatu zituen. Amaterasuk ezin izan zuen joan, eta Tsukuyomi bidaltzen dut bien ordezkari gisa. Festan ikusi zuen Tsukuyomik nola prestatzen zuen festa, baina higuingarria iruditu zitzaion Uke Mochik janariak gorputzeko atalen bidez lortzen zituela edo tu egiten zuela ikustean. Une horretan, Tsukuyomik, bere ekintzek izututa, Uke Mochi hil zuen. Ekintza izugarri hori, jainkoari kalte egingo diona, oso positiboa da izaki bizidunentzat, Uke Mochiren gorputzetik oinarrizko elikagai lurtarrak sortu baitziren: begietatik arroza sortu zen; belarrietatik artatxikia agertzen da; genitaletatik garia; sudurretik babarrun pintak sortzen dira; eta ondestetik soja. Geroztik, Amaterasu hainbeste haserretu zen, ezen ziurtatu baitzuen ez zuela Tsukuyomi berriro ikusiko, eta zeruaren alde batetik bestera mugitzen zela jainkoa saihestuz. Horregatik Ilargia eta Eguzkia ez dira inoiz aurkitzen.

Istorio honen beste bertsio batzuetan, Uke Mochi Susanook hil zuen. Tximista jainkoaren izaera oldarkorra nabarmentzeko erabili zen.

## Kanpo estekak
Latorre (Aínsa)

**Latorre** () Aínsa-Sobrarbe udalerriko herri espainiarra da, Sobrarben, Huescako probintzian, Aragoin. Antzina udal propioa izan zuen. Beste bi herritatik oso gertu dago: Castejón de Sobrarbe eta La Pardina

## Demografia 
Talavera amildegiaren ondoan dago landa-gune txiki hori, 20 etxe ingurukoa. 560 eta 604 metro arteko altuera du. 1991n 15 biztanle zituen, eta 1999an 9 inguru. 2005 eta 2009 artean, 12 biztanle zituen, eta 2010ean 9.

## Ondarea 
Bere eraikuntzen artean, XVI. mendeko San Jose eliza nabarmentzen da, gaur egun erortzear dagoen etxe gotor baten zati izan zena. Etxeko dorrea elizan integratuta dago, horregatik tenplua bizigunetik bereizita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mila Sivatska

'*Liudmyla *(Mila)* Oleksiivna Sivatska*' (; Kiev, 1998ko abenduaren 3a) ukrainar aktore, modelo eta telebista aurkezlea da.

## Bizitza 
Kieven jaio zen 1998ko abenduaren 3an. Txikitan dantzatzen ikasi zuen. 2011n Junior Eurovisionerako lehiaketan parte hartzeko Ukrainako aukeraketan abestu Flexki musika-taldean. 2012an *Holos. Dity* lehiaketan pate hartu zuen. Modelo gisa ere lan egin zuen haurrentzako aldizkari eta katalogoen azaletarako. *Oberezhno dity* haurrentzako programaren aurkezlea izan zen Ukrainako Ukrainako Lehen Kate Nazionalean. 10 urtetik aurrera filmetan antzezten du. Bere esanetan, ez du ikasketa espezializaturik egin.

2017an, 19 urte zituela, *Posledni bogatyr* errusiar filmean paper nagusietako bat jokatu zuen, garai hartan Errusiako zinemaren historiako diru-sarrerarik handiena izan zena hilabete bat estreinatu ondoren. Filmeko akrobazia guztiak bikoiztu gabe egin zituen. 2017ko udan, *Tsvety dozhdia* 8 ataletako telesailan parte hartu zuen. 2018an, *Grand* telesailean paper bat lortu zuen.

2022ko apirilean, Ukrainako inbasioari egindako kritikak zirela eta, Errusiara bidaiatzea debekatu zioten 50 urtez.

2022ko abenduaren 31n, Milaren mutil-lagunak ezkontzea proposatu zion, baina ez dute laster ezkontzeko asmorik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis-François Lejeune

**Louis-François Lejeune** baroia (Estrasburgo, 1775eko otsailaren 3a – Tolosa Okzitania, 1848ko otsailaren 29a) frantziar jeneral eta margolaria izan zen.

Margolaritza ikasketak utzi eta armadan sartu zen. Napoleondar Gerretako gudu askotan borrokatu zuen artilleriaren barruan, eta brigadako jeneral mailara iritsi zen. Espainian zauritu eta harrapatu egin zuten. Besteak beste, Marengo eta Austerlitzeko guduetan eta Errusiako inbasioan egon zen. 1810ean Inperioko baroi titulua jaso zuen.

Bere esperientzia pertsonalean oinarritutako gudu-margolanak egin zituen, eta litografian ere aritu zen.

## Iruditegia 

Louis-François Baron Lejeune 001.jpg|Piramideen gudua
Lejeune LF Charles X 1825.jpg|Karlos X.a ren sarrera Parisen koroatu ondoren
Augustins - La Chasse à l'ours vers la cascade du lac d'Oo, près de Bagnères-de-Luchon - Louis-François Lejeune - 2000 1 1.jpg|*Hartzaren ehiza Oô aintziran, Bagnères-de-Luchonetik gertu* (1834)
Croquis de soldat par Lejeune.jpg|Husar baten Marengon krokisa (1800)

## Kanpo estekak
Olha Franko

**Olha-Maria Fedorivna Franko** (), jaiotzez **Bilevytx**, (; Vyriv, 1896ko uztailaren 24a – Lviv, 1987ko martxoaren 27a) ukrainar idazle eta sukaldaria izan zen, Ukrainako lehen errezeta-liburua sortzeagatik ezaguna.

## Bizitza 
1896ko uztailaren 24an jaio zen Vyriv herrian, Teodor Bilevytx apaizaren eta haren emazte Olharen lau seme-alabetatik gazteena. Buskeko Markian Xaxkevitx ikastetxe pribatuan ikasi zuen.

1929an, *Praktitxna kukhnia* errezeta-liburua argitaratu zuen Kolomyian. Galitziako errezetetan zentratu zen. Ukrainako lehen errezeta-liburuetako bat omen zen. 1991n, liburu hau berrargitaratu zen.

1937an, bigarren liburua argitaratu zuen, *Vsenarodna kukhnia*.

1987an hil zen, 90 urte zituela. Senarra 1941ean hil zuten arren, Olhak ez zuen inoiz horren berri izan. 2024ko martxoaren 7an estreinatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tere Guenetxea

**Tere Guenetxea** **Sebal** (Soraluze, Gipuzkoa, 1953ko urriaren 15a) artista da, zeramikaria eta eskultorea. *Uralde* izenaz sinatzen ditu bere sorkuntzak. Feminista aitzindaria ere bada.

## Bizitza 
1953eko urriaren 15ean jaio zen Tere(sa), Teresa Ávilakoaren egunean, Euskal Herrian eta bereziki Gipuzkoan euriteek kalte material handiak eta 27 hildako eragin zituzten uholdeen erdian.

*Uralde* izena jarri nahi izan zioten, baina Frankismo garai hartan ez zuten baimendu.

Administratibo ikasketak egin zituen Plaentxiko mojetan eta 16 urte zituela tailer baten hasi zen bulegari lanetan eta bertan jardun zuen 28 urte bete zituen arte. Ama izan zenean, bulego lana utzi eta bere alaba Aiora zaintzeari ekin zion.

### Ibilbide artistikoa 
Tere Guenetxeak Debako Arte Eskolan hasi zuen bere ibilbide artistikoa. Gehien bat zeramika landu izan du, formato txikian zein handian.

Batzuetan abstraktoak eta bestetan figuratiboak, bere lanak oso espresiboak dira eta kolore paleta ausarta erabiltzen du. Gainera, berziklatzearen kultura integratzailea lantzen saiatzen da.

Tailerra Soraluzeko Santa Ana kalean dauka (Oleako aldapan), eta tailerreko inguruak lanen erakusgarri erabiltzen ditu: lorategia, Lete gainekoa...

Agian, bere lan ezagunenak Olentzero eta Mari Domingi izango dira, hamar urtetan baino gehiagotan urtero urtero Plaza Barriko bere etxolan Gabonetan egon direnak.

Honetaz gain, hainbat ekimenetan parte hartu du: *Plazentziatarren ibaixa, garbi zegoeneko testigantzak* dokumentala (Leire Ginearekin), Debako Arte Eskolaren aldekoak (Pablo Galarraga zein beste ikasle eta irakaslekin)...

## Erakusketak 
* 2014ko irailaren 22an *Isiltasuna hausten* Tere Guenetxeak egindako eskultura Iturburuko pasealekuan jarri zuten, Soraluzen nazionalak sartu ziren 78. urteurrenean hain zuzen.
*Ametsak... ametsetan?* 20 argazki eta euskarazko zein gaztelaniazko testuak (2024)*Bizipen pertsonal bat da emakumea eta natura konektatzeko prozesu baten baitan sortua, gure mitologiaren lekukoa ikuspegi feminista batetik landu eta sentimenduen hizkuntza beldurrik gabe autorretratu gisa aukezten duena*.                                       Tere Guenetxea

## Dokumentalak 
* *Plazentziatarren ibaixa, garbi zegoeneko testigantzak* dokumentala egin zuen Leire Ginearekin elkarlanean.

## Zutabegile 
Plaentxia.eus komunitateko zutabegilea da.

## Bestelakoak 
* Tere Guenetxea zeramikalariak, maskara afrikarrekin egindako Olentzero eta Mari Domingiren panpinak jarri zituen ikusgai Santa Ana kalean.

* Tere Guenetxea New York hiriko Times Square plaza ezaguneko pantaila erraldoian agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Teresa Guenetxea Sebal Youtube
Al-Salam meskita (Odesa)

**Al-Salam meskita** () Odesan musulmanen gurtzari eskainitako eraikin erlijiosoa da. **Arabiar kultur zentro** () bat dago bertan. Meskita zein kultur zentroa 2001eko ekainean inauguratu ziren. 

## Historia 
Islama tradizio luzea du Odesan. Hiria Hadzhibey izeneko antzinako tatariar herriaren tokian eraiki zen. 

Karbalayi Safikhan Karabakhi arkitekto ospetsuak 1870ean eraikitako meskita bat hiriaren erdialdean zegoen, hilerri musulmanaren ondoan. Sobietar Batasunean, Odesako musulmanen bizitza asko aldatu zen. Sabirzian Safarov mullah fusilatu zuten, eta meskita eta hilerria itxi eta gero suntsitu zituzten. Musulmanek ostiraleko otoitzetarako ezkutuan biltzera behar izan zuten. 1992an bakarrik lehen komunitate musulmana erregistratu zen hirian. 2001eko ekainean ireki zen. Munduko herrialde ezberdinetako enbaxadoreek, Odesako erlijioso musulman, kristau eta juduek, eta Ukrainako eta beste hainbat herrialdetako politikariekparte hartu zuten inaugurazioan. 

Zentroak arabierako doako eskola eta liburutegia ditu eta klaseak denei ematen dizkie, adina, erlijioa eta etnia kontuan hartu gabe. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Arabskiy-kulturny-tzentr-14.jpg
Fitxategi:Arabskiy-kulturny-tzentr-2.jpg
Fitxategi:Arabskiy-kulturny-tzentr-6.jpg
Fitxategi:Arabskiy-kulturny-tzentr-9.jpg
Fitxategi:Arabskiy-kulturny-tzentr-16.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irakasleen klaustro

**Irakasleen klaustroa** ikastetxean irakasten duten irakasle guztien partaidetza organoa da.

Organo tekniko-pedagogikotzat har dezakegu, eta bertan planifikatzen, koordinatzen, erabakitzen, informatzen eta ebaluatzen dira ikastetxean egiten diren hezkuntza-jarduera guztiak. Eginkizun nagusia da ikastetxean sartutako irakasle guztiei irakastea. 

Zuzendaritza Taldea arduratzen da Irakasleen Klaustroa deitzeaz, eta idatziz egin behar du, hurrengo bileran aztertuko diren gaiak gai-zerrendan sartuz.

Ikastetxeko zuzendariak izanen du ikastetxeko bilera guztietarako deialdia egiteko eta buru izateko ardura, bereziki irakasleen klaustrorako.

## Funtzionamendua 
* Hiru hilean behin bilera bat egiten da, eta urtean 5-6 bilera egin daitezke, baldin eta irakasleen organoaren heren batek gutxienez eskatzen badu.
* Bilerak gutxienez 48 ordu lehenago deituko dira.
* Gai-zerrendan ez dagoen punturen bat adosten ahalko da, baldin eta ikastetxeko irakasle guztiak bileran badaude.
* Irakasleen Klaustro guztietarako moderatzaile finko bat ezarriko da, esku-hartzeak eten eta elkarrizketa zuzentzeko ahalmena izanen duena, eguneko gai-zerrendako puntu bakoitzeko bi hitz txanda ezarrita, gutxi gorabehera.
* Etorri ezean, aldez aurretik jakinarazi beharko zaie zuzendaritza taldeko kideei.

Esan ere bilera hauek derrigorrezkoak direla.

## Gaitasunak 
Irakasleen eskumenen artean honako hauek daude:

* Ikastetxeko jarduerak programatzea.
* Eskola-kontseiluko ordezkariak aukeratzea.
* Ikasleak ebaluatu eta berreskuratzeko irizpideak finkatu eta koordinatzea.
* Ikasleen orientazio eta tutoretza eginkizunak koordinatzea.
* Saiakuntzaren edo ikerketa pedagogikoaren arloan ekimenak sustatzea.
* Ikastetxeko Urteko Plana egiteko proposamenak Zuzendaritza Taldeari eramatea eta ondoren Eskola Kontseiluari aurkeztea.
* Jarduera osagarriak, bisitak, bidaiak eta abar Zuzendaritza Taldeari aurkeztea.
* Curriculumaren zehaztapena eta proiektuen eta programazio orokorraren hezkuntza-alderdi guztiak onestea eta ebaluatzea.
* Ikastetxeko bizikidetza bultzatzeko neurriak eta ekimenak proposatzea.
* Ikastetxearen antolamendu eta funtzionamendu arauei buruzko txostenak egitea.

## Helburuak 
* Eskola Kontseiluak onetsitako curriculum proiektua prestatu, garatu eta ebaluatzea.
* Eskola ordutegiaren barrenean bilkurak nola banatuko diren aztertu eta onestea.
* Ikastetxearen Plana aztertu eta ebaluatzea.
* Irakaskuntza jarduera osagarriak antolatu eta egitea.
* Ikastetxeko erabilera anitzeko espazio eta baliabideen banaketa eta erabilera bideratzea, baita horiek eskuratzeko beharrak ere.

## Kanpo estekak
Kamianets-Podilskyko katedrala

**Kamianets-Podilskyko San Petri eta San Paulo katedrala** () Ukrainako Kamianets-Podilsky hiriko eliza katoliko naguzia da. 

Katedrala erromatar erritukoa da eta Kamianets-Podilskyko elizbarrutian dago.

1699an berriro katedral katoliko bihurtu zen. 1936ko maiatzaren 14an agintari komunistek itxi eta museo bihurtu zuten. 1941eko udatik 1945eko ekainaren 4ra arte irekita egon zen. 1946tik 1990era «ateismoaren museoa» izan zen. 1990eko ekainean agintariek eraikina katolikoei itzuli zieten, eta ekainaren 29an Julijonas Steponavičius Vilniusko artzapezpikuak lehen meza eman zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Petropavlivskyjkostel.jpg|Kamianets-Podilskyko katedrala (1910)
Fitxategi:Місяць над мінаретом.jpg|Minaretea
Fitxategi:Костел петра і павла.jpg
Fitxategi:Кафедральний костел святих Апостолів Петра і Павла 4.jpg
Fitxategi:Kamjanec Podilskij, katedrála, interiér.jpg
Fitxategi:Kamjanec Podilskij, katedrála, interiér 1.jpg
Fitxategi:Кам'янець-Подільський Кафедральний костел святих Апостолів Петра і Павла 7.jpg
Fitxategi:Interior of Saint Peter an Saint Paul Cathedral, Kamianets-Podilskyi Interior of Saint Peter an Saint Paul Cathedral, Kamianets-Podilskyi DSC 3048.jpg
Fitxategi:Кафедральний костел святих Апостолів Петра і Павла 7.jpg|Hilerria
Fitxategi:Кафедральний костел святих Апостолів Петра і Павла 14.jpg|Joan Paulo II.aren monumentua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sivas

**Sivas** (; , ) erdialdeko Turkiako hiria da, izen bereko probintziako hiriburua dena. Kizil-Irmak ibaiaren haranean dago.

Antzinatean, Sebaste zuen izena, eta Armeniaren zatitzat hartzen zen (bere muga, gaur egun, 600 km ekialdera dago). Kristau tradizioaren arabera, han jaio zen San Blas († ) herri askotako patroia. Turkiaren sorrera Sivasko Kongresuan aldarrikatu zuten, 1919ko irailaren 4an.

## Klima 
## Ekonomia 
Historikoki nekazal eremu bateko hiriburua, egun industria du.

## Herri eta hiri senidetuak 
* Grozny, Errusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aydın

**Aydın** ( ahoskatua; lehen **Tralles** eta **Güzelhisar** deitua; ) Turkiako hiria da, izen bereko probintziako hiriburua dena.

Hiria Büyük Menderes ibaiaren behealdeko ibilguan dago, Antzinarotik bere emankortasun eta produktibitateagatik ezaguna izan den eskualdea batean. Gaur egun, laboreen artean ezagunena pikua da, baina beste nekazaritza-produktu batzuk ere nabarmentzen dira. Industria arina ere badu. Probintzian, nazioartean ezagunak diren zenbait kokaleku historiko eta turismo-zentro daude. Klima beroa izaten da udan, eta tenperatura leunak izaten dira gainerako urteetan.

## Klima 
## Aydındar ospetsuak 
* Apolonio Tralleskoa (k.a. II. mendea), eskultorea
* Antemio Tralleskoa (474-534), arkitektoa
* Yeşim Büber (1977), aktorea
* Rıdvan Dilmen, futbolaria
* Sadık Giz (1911-1979), politikaria
* Ulaş Güler (1980), futbolaria
* Gökhan Kırdar (1970), musikaria
* Adnan Menderes (1899–1961), politikaria
* Ahmet İlhan Özek (1988), futbolaria
* Osman Özköylü (1971), futbolaria
* Evren Özyiğit (1986), futbolaria

## Herri eta hiri senidetuak 
* Bugulma, Errusia
* Montereau-Fault-Yonne, Frantzia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mazuelo de Muñó

**Mazuelo de Muñó** Espainiako Burgosko probintziako Alfoz de Burgos eskualdean dagoen Estépar udalerriko herria da. 1970eko datuen arabera 403 biztanle zituen. Lehen udalerri propioa zuen.

## Dorre gotortua 
Burgosko hobeto kontserbatu denetariko bat da gaztelu hau. Pero Carrillo Burgosko merio nagusiak XIV. menden eraiki zuen.

## Hiritar ospetsuak 
* Luis Sáez, margolaria (1925-2010)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Arcadia (argipena)

**Arcadia** hitzak adiera batzuk ditu:

## Toponimia 
* Arcadia, Floridako hiria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Hego Carolinako erroldak esleitutako lekua, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Indianako herria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Iowako hiria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Kaliforniako hiria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Kansasko hiria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Louisianako herria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Missouriko hiria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Nebraskako herria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, New Yorkeko inkorporatutako herria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Ohioko herria, Ameriketako Estatu Batuetan.
* Arcadia, Oklahomako herria, Ameriketako Estatu Batuetan.

* Arkadia,  Greziako prefektura bat.

* Arkadia (poesia), natura, artzaintza, nekazaritza eta landa eremuetako harmonia-ikuspegi idealizatu bat.

## Pertsona-izena 
* Arcadia Olenska-Petryshyn, ukrainar-estatubatuar artista, arte kritikari eta argitaratzailea.

## Besteak 
* *Arcadia*, Jacopo Sannazaroren liburua.
* 1020 Arcadia, asteroidea.

## Erreferentziak
Izaro Bilbao Arostegi

**Izaro Bilbao Arostegi** (Mungia, Bizkaia, 2004) Bizkaiko bertsolaria eta Lokatz Loreak sormen taldeko kidea da.

## Biografia 
Izaro Bilbao 13 urte zituela hasi zen bertsotan. Lehen plaza Gatikan egin zuen, 2018an. 2019an lehen aldiz kantatu zuen Bizkaiko Eskolartekoan. Hiru aldiz sailkatu zen finalera eta 2022an txapela jantzi zuen. 

Bizkaiko Bertsolari Txapelketan parte hartu du 2023an eta 2025ean.

Bestetik, Lokatz Loreak sormen taldearekin hainbat proiektu eraman ditu aurrera Izaro Bilbaok. 2022an "friki-saioak" antolatu zituzten. Hauetan Izaro, Janire Arrizabalaga eta Araitz Katarainekin batera, saioen aurkezle eta antolatzaile izan zen. 2022ko udazkenean, gainera, Instagrameko Poto! proiektuarekin elkarlanean, 2022ko Txapelketa Nagusiaren inguruko tira komikoak egin zituen hirukoteak. Horrez gain, 2024ko udaberrian *Itzal(iko) bagina* ikuskizuna plazaratu zuten, Iraitz Lizarragaren zuzendaritzapean.

## Palmaresa 
* Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Finalista (3): 2020, 2021, 2022
** Txapelduna (1): 2022 
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
** Lehen fasea (2): 2023, 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
June Aiestaran

**June Aiestaran Iparragirre** (Beasain, Gipuzkoa, 2006) Gipuzkoako bertsolaria da. Hiru aldiz izan da Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketan txapeldun. Hau lortu duen bertsolari bakarra da.

Bertso-irakaslea ere bada Goierriko bertso-eskolan.

## Txapelketak 
### **Gazte Sariketetan Sariak:** 
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (3): 2022, 2023, 2024

### Txapelketa Nagusietan 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** lehenengo fasea (1): 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ross Bekkering

**Ross Bekkering** (Taber, 1987ko abuztuaren 19a) saskibaloi jokalari da. Herbehereak ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Psathyrella artemisiae

***Psathyrella artemisiae*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Psathyrella squamosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo titiduna. Kapelaren azala arre zurbil kolorekoa, higrofanoa, lehortzen denean argiagoa; ale gazteak errezelaren maluta zuri eta fibrilosoz estalia, laster desagertzen dira. Ertza ildaska zeharrargi eta finekin.

**Orriak:** Zurbilak, arre bizi kolorekoak helduaroan, trinkoak, oso adnatuak.

**Hanka:** 3 cm arteko garaierakoa eta 0,3 cm arteko diametrokoa, zurixka, kapelan dituen bezalako maluta zuriekin, batzuetan eraztunaren eremua zirriborrotsua, barnehutsa, hauskorra.

**Haragia:** Lodia, zurbila edo arre ilun kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "Psathyra"-ren  txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehetzen erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea

## Sasoia eta lekua 
Udaberriaren amaieratik udazkenera arte. Baso hezeetan hazten da, belarretan eta goroldioetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskola-kontseilu

**Eskola-kontseilua** hezkuntza-komunitateko sektore guztiek ikastetxeen gobernuan parte hartzeko organoa da. Hezkuntza-komunitate osoko ordezkariek osatzen dute, hau da, zuzendaritzak, irakasleek, ikasleek, familiek, administrazioko eta zerbitzuetako langileek, toki-administrazioko ordezkariek eta kontseiluak beharrezkotzat jotzen dituen beste pertsona batzuek. Ikastetxea publikoa edo pribatu itundua den, eskola-kontseiluaren osaera ere alda daiteke.

## Eginkizunak 
Ikastetxearen funtzionamendurako eta antolaketarako garrantzitsuak diren gaiei buruzko erabakiak hartzen parte hartzea da eskola-kontseiluaren eginkizun nagusia: hezkuntza-proiektua, programazio orokorra, kudeaketa ekonomikoa, gatazkak konpontzea, eskolaz kanpoko jarduerak eta eskola-ordutegia, besteak beste. Ikastetxe bakoitzeko eskola kontseiluak kide bat izendatu behar du gizonen eta emakumeen arteko berdintasun erreala eta eraginkorra sustatzeko hezkuntza neurriak bultzatzeko. Hezkuntzari buruzko Legearen arabera, eginkizun hauek dagozkio:

* Ikastetxearen heziketa-proiektua eta dagozkion aldaketak onestea.
* Ikastetxearen Urteko Plana onestea eta garapena eta emaitzak ebaluatzea.
* Antolakuntza- eta Jarduera-Araudia eta dagokion aldaketak onestea.
* Ikastetxearen aurrekontua eta kontuen errendimendua onestea.
* Ikasleak onartzeko prozeduran parte hartzea.
* Gatazkak konpontzen parte hartzea eta, bidezkoa bada, ikasleen zigorrak berrikustea.
* Eskola jarduera osagarriak eta eskolaz kanpoko jarduerak programatzeko jarraibideak onestea eta garapena ebaluatzea.
* Ikastetxearen funtzionamendu orokorraren azterketa eta ebaluazioan parte hartzea eta eskolako errendimenduaren bilakaera ezagutzea.
* Beste ikastetxe batzuekin eta ingurunearekin lankidetzan aritzeko irizpideak onestea.
* Legezko edo erregelamenduzko arauek esleitzen dioten beste edozein.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Hope, Linlithgowko I. markesa

**John Adrian Louis Hope, Linlithgowko I. markesa, Hopetoungo VII. kondea** (South Queensferry, 1860ko irailaren 25a – Paue, 1908ko otsailaren 29a) eskoziar aristokrata eta politikaria izan zen. Australiako 1. gobernadore orokorra izan zen 1901etik 1902ra.

Hamabi urterekin Hopetoungo konde bihurtu zen bere aita hiltzean. Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko eta Lorden Ganberako kidea izan zen.

1889tik 1895era Victoriako gobernadore izan zen eta agintaldia amaitzean Lord Salisburyren gobernuan zerbitzatu zuen. 1901ean Australiako gobernadore orokor izendatu zuten, baina gaizki informatuta iritsi zen eta lehen ministroaren izendapenean huts egin zuen. Azkenean, Edmund Barton izendatu zuen kargurako. Politikan sartu zen, eta ezagun egin zen bere nabarmenkeriagatik.

Britainia Handira itzultzean markes titulua jaso zuen eta Eskoziarako estatu-idazkari izan zen laburki.
Psathyrella ammophila

***Psathyrella ammophila*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Psilocybe ammophila*, *Deconica ammophila*, *Pogonoloma spinulosum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 50 mm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero lau-ganbiletik zabaldura; ertza mehea, zorrotza, erregularra, basiodiokarpo heldugabeetan errezel zuriaren hondakinekin; kapelaren gainazala higrofanoa, erradioaren erdiraino edo gehiagoraino, gardentasunagatik ildaskatua eguraldi hezean, marroi ilun kolorekoa, marroi-gorrixka, krema zurbila eguraldi lehorrarekin, baina diskoan okre antzeko kolore apur bat ilunagoa mantenduz.

**Orriak:** Ez oso estu, lamelulekin, adnatuak, lehenik gris-krema zurbil kolorekoak, gero gris-marroi ilunetik arre-beltzaxkara edo arre-purpurara  doan kolorekoak helduaroan; ertza osoa eta zurbilagoa.

**Hanka:** 70 mm arteko garaierakoa eta 4 mm arteko diametrokoa, mehea, zilindrikoa edo erraboildun samarrekoa, fibrilosoa, krema-zurixka kolorekoa, okre kolorekoa oinarri aldera.

**Haragia:** Urria, krema kolorekoa edo okre antzeko kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehetzen erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Lurzoru hondartsuetan, kostaldeko dunetan, maiz *Ammophyla arenaria* delakoarekin.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Israel, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Argentina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mazuelo de Muñóko gaztelua

**Mazuelo de Muñó gaztelua** Gaztelako Mazuelo de Muñó herriko dorre gotortu bat da, Burgosko probintzian. Dorre bat eta barbakana bat ditu inguruan. XV. mendean eraikia, 1991tik Kultura Intereseko Ondasuna da.

## Historia 
Gaztelua XIV. mendearen erdialdean eraiki zuen Juan Alfonso Carrillok, Gaztelako Petri I. erregearen garaian, Mazuelo de Muñóko behetriaren jabeak, edo bere seme Pedro Carrillok, hiribilduko jaun eta Burgosko merio nagusiak, XV. mendearen lehen herenean. 1753an gaztelua Joaquín de la Cerda y Torquemadarena zen, La Rosako markesa, eta 1923an José de Saavedra y Salamanca, Vianako markesa. Dorrea 1923ko udaberrira arte funtzionamenduan izan zen, urte horretan sute batek barrualdea suntsitu zuen arte. Gaur egun zaharberritu egin da eta bisitak jasotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zarauzko Kopla Txapelketa Herrikoia

**Zarauzko Kopla Txapelketa Herrikoia** 2023an Zarautzen jokatu zen bertsolari txapelketa da. Koplazale Elkarteak antolatu zuen, 2023ko Zarauzko Kopla Txapelketan abestuko zuten Motxian-Etxebeltz bertsoguneko bi kideak hautatzeko. Hiruputzu gaztetxean jokatu zen lehen kopla txapelketa izan zen. 

14 bertsolarik hartu zuten parte. Buruz burukoa Aner Peritzen eta Oier Aizpuruaren artean jokatu zen, azken hau garaile izanik. Irabazleak kaskabiloa eraman zuen saritzat, Zarauzko Kopla Txapelketako ohiko zintzarriaren ordez. 

## Bertsolariak 
* Ainhoa Agirreazaldegi
* Amets Aizpurua
* Oier Aizpurua
* Uxue Alkorta
* Aner Peritz
* Markel Eizagirre
* Nahikari Gabilondo
* Manu Goiogana
* Hodei Iruretagoiena
* Iñigo Mantzizidor 'Mantxi'
* Ane Peñagarikano
* Aimar Sorazu
* Aitor Urbieta
* Julen Zulaika

## Irabazlea 
* Oier Aizpurua

## Erreferentziak
Estrella Abecassis de Laredo

**Estrella Abecassís de** **Laredo** (Melilla, Espainia, 1940ko otsailaren 7a) Simon Bolivar Unibertsitateko (Caracas, Venezuela) materialen fisikaren arloko ikertzaile eta akademiko venezuelarra da, eta irakasle emeritu izendatu zuten 2009an. 

Zientzia eta Teknologia Ikerketarako Kontseilu Nazionalak emandako *Zientziaren Sari Nazionala*,  Fisikan Aipamena, jaso zuen. Materialak aztertzeko Polarizazio eta Depolarizazio Korronte Termo Estimulatuen Teknikan egindako lanak nabarmentzen dira.

Venezuelara joan zen bizitzera, eta han IVICeko ikertzaile elkartua izan zen 1965 eta 1973 artean. 1970ean Simon Bolivar Unibertsitateko Fisika Saileko Irakasle Kontratatua izan zen, eta 1975az geroztik bertako Dedikazio esklusiboko Irakasle Titularra izan zen.

1996an *Zientzien Sari Nazionala* jaso zuen, Fisikako Aipamena, IVICen eskutik. 2007an Ikertzaile Emeritu izendatu zuten, eta 2009an Simon Bolivar Unibertsitateko (USB) irakasle emerituren izendapena jaso zuen. Parisen eman zituen urteetan, Moses Laredo Benzaquen-ekin ezkondu zen, eta lau seme-alaba ditu.

## Ibilbide akademikoa 
* Batxilergoa Matematikan. Tangerko Lizeo Frantsesa, Maroko (1957).
* Fisikako lizentziaduna. Zientzia Fakultatea, Parisko Unibertsitatea, Frantzia (1962).
* Ph.D. Kristalografian. Zientzia Fakultatea, Parisko Unibertsitatea, Frantzia (1965).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuestra Señora del Espinoko monasterioa (Vivar del Cid)

[thumb|250px|Kutxa honetan *[Mio Ciden eresia* gorde zen urtetan.]]

**Nuestra Señora del Espinoko monasterioa** Gaztelako Vivar del Cid herriko eraikina da, Burgosko probintzian. Dorre bat eta barbakana bat ditu inguruan. Gotiko estiloan XV. mendean eraikia, 1620an sute larria pairatu zuen. Elorri Andre Mariari eskainita dago. 

## Kondaira 
Tradizio herrikoi baten arabera, inguruko biztanleek irudi erlijioso batzuk ezkutatu zituzten lurpean musulmanen inbasioan. Urte batzuk geroago, Elorriko Ama Birjina aurkitu zuten. Honi mirari batzuk egotzi zitzaizkion eta baseliza bat eraiki zen, bere inguruan Santa Klara Erregela jarraitzen zuen beaterio bat eratuz.

## Historia 
1475ean, Pedro López de Padilla Gaztelako aurreratuak eta haren emazte Isabel Pachecok baimena eskatu zioten Sixto IV.a aita santuari ermita ondoan monasterio bat sortzeko, mojek erabiltzeko. Estilo gotikoko monasterioak sute larria jasan zuen 1620an. XIX. mendean, bestetik, frantsesen inbasioak komentua uztera behartu zituen erlijiosoak.

Komentuan ikusgai dagoen kutxa batean, *Mio Ciden eresia*ren eskuizkribua gorde zen, 1776an kodizea monasteriotik atera zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Monasterioaren webgune ofiziala.
Ikastetxearen hezkuntza-proiektu

**Ikastetxearen hezkuntza-proiektua** (**IHP**) hezkuntza arautua ematen duten zentro guztiek LOEren arabera izan behar duten dokumentua da eta bertan biltzen ditu zentro horren ideologia, hezkuntza-curriculuma, testuinguruaren analisia eta funtzionamendu-arauak. Irakasleek erabili beharreko oinarrizko metodologiari buruzko jarraibideak jasotzen ditu eta eskola-kontseiluak onartu ondoren irakasleen eta familien eskura egon behar du.

Dokumentu honek curriculum-proiektua edo hizkuntza-proiektua bezalako beste batzuen esparru gisa funtzionatzen du eta edozein hezkuntza-jarduerarako erreferentzia-testu gisa funtzionatzen du, ikastetxearen helburuak, nortasuna eta bitartekoak zehazten baititu.

IHPk egitura hau du:

# Printzipio inspiratzaileak
# Ingurunearen analisia.
# AJA (Antolakuntza- eta Jarduera-Araudia).
# ICP (ikastetxearen curriculum-proiektua).
# Proiektuak, planak eta hitzarmenak.
# Familiekin lankidetza.
# Aurrerapen-adierazleak.
# Programazio orokorra.

IHPa ikastetxe baten funtzionamendua zehazten duen dokumentua da. Beste ikastetxeetatik bereizten duten printzipio gidariak jasotzen ditu, bertako ikasleen ingurunearen errealitatera egokituta eta irakasleen konbentzimendu pedagogikoen arabera; aniztasunaren arreta-ildoak eta epe ertainerako helburuak azaltzen ditu; antolamendu-ildo nagusiak banatzen ditu, zeinak ikastetxearen curriculum-proiektuan eta ikasturte bakoitzeko ordutegi eta talde-lanetan zehaztuko diren, eta funtzioak hezkuntza-komunitateko kideen artean banatzen ditu. Dokumentu hau irakasleen ordutegiak eta ikastetxean egin daitekeen edozein ekintza bereziren oinarria da eta administrazioak ikuskatu behar du, hezkuntza-erakunde gisa  indarrean dauden hezkuntza legeetara egokitzen dela bermatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezkuntza arautu

**Hezkuntza arautua** ofizialki onartutako hezkuntza da, normalean herrialde bateko Gobernuak, ikastetxeetan edo antzeko zentroetan ematen dena. Haren izena hezkuntza ez-arautuaren aurkakotasunetik dator, eskoletatik kanpo lortzen dena. Bereizketa hori nahiko berria da, lehenago hezkuntza bakarrik eskolara asimilatzen baitzen.

Hezkuntza arautuak ikasketa-mailak gidatzen dituen curriculum preskribatzailea du, normalean ikasturteka edo zikloka egituratuta, eta maila bakoitzean eman beharreko irakasgaiak edo edukiak. Irakasleak ikasleak gidatu behar ditu eta beharrezko baliabideak eskaini behar ditu ezaugarri psikopedagogikoekin eta testuinguru soziokulturalarekin bat datorren irakaskuntza eta ikaskuntza prozesu bat sortzeko.

Oso instituzionalizatua, kronologikoki graduatua eta hierarkikoki egituratutako hezkuntza-sistematzat har daiteke, Lehen Hezkuntzako lehen mailetatik Unibertsitateko azken mailetara hedatzen dena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eurydice - Europako hezkuntza arautuari buruzko datu-basea