open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Propergol

[thumb|300px|A [Delta IV Heavy espazio-anezka aireratzean. Suziriak hidrogeno likido eta oxigeno likido propultsatzaile kriogenikoak erabiltzen ditu.]]
Suziri-motorretarako erabiltzen diren **propergol**ak askotariko substantziak dira, eta egoera solidoan, likidoan, gaseosoan edo mistoan egon daitezke. Bultzatze-ganberan edo errekuntza-ganberan erreakzionatzen dute propultsatzaile horiek presio handiko eta tenperatura handiko gasak sortzen dituzte. Gas horiek abiadura handian ateratzen direnean toberatik, suziria igo eta bizkortzeko behar den bultzada sortzen dute.

## Sailkapena egoera fisikoaren arabera 
### Propultsatzaile likidoak 
Hona hemen propultsatzaile likidoen adibideak:

* Hidrogeno likidoa (erregaia) eta oxigeno likidoa (oxidatzailea).
* RP-1 (keroseno findua, erregaia) eta oxigeno likidoa (oxidatzailea).
* Hidrazina (erregaia) eta nitrogeno tetroxidoa (oxidatzailea).
* Hidrogeno peroxidoa, monopropultsatzaile gisa.

### Propultsatzaile solidoak 
Propultsatzaile solidoen artean, hauek daude:

Beste abantaila bat biltegiratzea da: propelente solidoa denbora luzez gorde daiteke suzirian aireratu aurretik; likidoa, berriz, aireratu baino ordu batzuk lehenago kargatu behar da, eta, beraz, misiletarako erabili ohi da. Oro har, xenon gasa erabiltzen da helburu horretarako.

## Substantzia-kopuruaren araberako sailkapena 
Bultzada-gasak sortzeko erreakzioetan inplikatutako substantzia-kopuruaren arabera, honakoak izan daitezke:
* Monopropultsatzaileak: osagai bakarra dutenez, oxidatzailea ez da hornitu behar. Monopropultsatzaile solidoak nahiko egonkorrak dira tenperatura- eta presio-baldintza normaletan. Propultsatzaile likidoetan, abantaila handi bat da nabarmen sinplifikatzen dutela elikadura-sistema, baina eraginkortasun propultsiboa sakrifikatuz; desabantaila da segurtasun-arazo larriak dituztela, beste substantzia batek esku hartu beharrik gabe biltegiratutako energia askatzeko gai direlako. Bi kasuetan, monopropultsatzaileek beste osagai batzuk izan ditzakete kantitate txikian: gehigarriak, katalizatzaileak, etab. Adibidez: nitrometanoa, n-propil-nitratoa, hidrogeno peroxidoa eta hidrazina hidratoa.
* Bipropultsatzaileak: Bi osagai dituzte: erregaia eta oxidatzailea. Errekuntza-ganberara eramaten dira, eta bertan nahasten dira eta oxido-erredukzio erreakzioa eragiten dute. Erreakzio horren bidez, energia ateratzen da erreaktiboetatik, eta bero eta presio moduan lagatzen da. Adibideak: hidrogeno likidoa eta oxigeno likidoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fenilpropanoide

**Fenilpropanoideak** konposatu organikoen familia anitza dira, eta landareek fenilalanina eta tirosina aminoazido naturaletatik abiatuta sintetizatzen dituzte. Finilpropanoideen egituran propilbentzenoaren egitura dago eta hortik datorkie izena.

Fenilpropanoideak landare-erreinu osoan daude. Zenbait polimero estrukturalen funtsezko osagai gisa balio dute, argi ultramoretik babesten dute, belarjaleen eta patogenoen aurka babesten dute, eta landareen  polinizazioa laguntzen dituzten lore-pigmentuetan eta aromatizatzailetan parte dira.

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederico Westphalengo elizbarrutia

**Frederico Westphalengo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1961eko maiatzaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Frederico Westphalenen dago. Egun apezpikua Antônio Carlos Rossi Keller da.

## Ordinarioen zerrenda 
* João Aloysio Hoffmann (1962-1971)
* Bruno Maldaner (1971-2001)
* Zeno Hastenteufel (2001-2007)
* Antônio Carlos Rossi Keller (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vacariako elizbarrutia

**Vacariako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1934ko irailaren 8an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1957ko urtarrilaren 18an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Vacarian dago. Egun apezpikua Silvio Guterres Dutra da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Cândido Julio Bampi (1936-1957)
* Augusto Petró (1958-1964)
* Henrique Gelain (1964-1986)
* Orlando Octacílio Dotti (1986-2003)
* Pedro Sbalchiero Neto (2003-2007)
* Irineu Gassen (2008-2018)
* Silvio Guterres Dutra (2018-)

### Apezpiku lagunkideak 
* Orlando Octacílio Dotti (1983-1986)
* Pedro Sbalchiero Neto (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Traka (piroteknia)

**Traka** edo **petardo-saila** soka baten luzeran elkarren jarraian lehertzeko jartzen diren petardoen saila da. 

Metxa mutur batetik piztu ondoren, petardoak modu jarraituan eta erritmikoan lehertzen dira, eta, azkenean, potentzia handiagoko azken trumoi batean amaitzen da. Luzera aldakorrekoak dira, hamar metro eta ehun metro artekoak. Hala ere, ehunkada metroko trakak ere egiten dira enkarguz.

Valentziako Erkidegokoak ospetsuak dira, eta funtsezkoak mascletà ekitaldien garapenean. Hainbat ospakizunetan ere erabiltzen dira, hala nola ezkontzetan, bataioetan edo jaunartzeetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Őrimagyarósd

**Őrimagyarósd** Hungariako udalerri bat da, Körmendeko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Traka

**Traka** izan daiteke:
* Traka (Ipar.), itxura.
* Traka (Heg.), soka baten luzeran elkarren jarraian lehertzeko jartzen diren petardoen saila; petardo horien leherketak eragiten duen danbada handia. Su-festa bateko eztanda zaratatsuen sorta, bereziki amaierakoa.
Propilbentzeno

**Propilbentzenoa** konposatu organiko aromatikoa da, C9H12 formula duena, hidrokarburoen klasekoa. Kumenoaren egiturazko isomeroa da. Likido kolorge eta sukoia da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta kloroformotan. Narritagarria eta toxikoa da.

Propilbentzenoaren egitura fenilpropanoideen familiko konposatu naturalen en egituretan ageri da.

## Sintesia 
Petrolioaren destilazio zatikatutik lor daiteke. Dietil sulfatoa bentzil magnesio kloruroarekin erreakzionaraziz sintetizatzen da.

(CH3CH2)2SO4 + 2 C6H5MgCl -> 2C6H5CH2CH2CH3

## Erabilera 
Disolbatzaile ez-polar gisa baliatzen da hainbat prozesu industrialetan, hala nola, inprimategietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wigtownshire

**Wigtownshire** edo **Wigtown konderria** (Eskozieraz, Coontie edo Wigtoun; Gaeleraz, Siorrachd Bhaile na h-Uige) Eskoziako hego-mendebaldean dagoen erregistro konderri bat da. Iparraldean Ayrshire du mugakide, eta ekialdean Stewartry of Kirkcudbright. Elkarrekin The Stewartry eta Wigtownshire Galloway bezala aipatzen dira: XIX. mendera arte Wigtownshire batzuetan West Galloway bezala ere ezaguna izan zen. 1.263 km²-ko azalera du, eta Wigtown du hiriburua. **Wigtown** bezala Eskoziako udalerria da. Hiriburua Wigtown izan zen historikoki. 1890ean konde-kontzeju bat ezarri zenean, Stranraer, konderriko hiririk handiena, administrazio-gune bihurtu zen. Wigtownek Eskoziako puntarik hegoaldekoena, Gallowayko Mull-a, Machars-ak eta Gallowayko Rhins-en penintsula barne hartzen du. Eremuarekin bat egiten duen errepide nagusia A77 da iparraldean, eta A75 ekialdean. Gaur egun, Dumfries and Gallowayko Kontzejuak administratzen du. 1975era arte konderri bat izan zen.

## Hiri nagusiak 
* Newton Stewart
* Stranraer
* Whithorn
* Wigtown

## Beste herri garrantzitsu batzuk 
* Ardwell
* Sandhead
* Castle Kennedy
* Drummore
* Glenlutzea
* Kirkcowan
* Portpatrick
* Port William
* New Luce

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelotasko artxidiozesia

**Pelotasko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1910eko abuztuaren 15ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 2011ko apirilaren 13an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Pelotasen dago. Egun artzapezpikua Jacinto Bergmann da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Francisco de Campos Barreto (1911-1920)
* Joaquim Ferreira de Melo (1921-1940)
* Antônio Zattera (1942-1977)
* Jayme Henrique Chemello (1977-2009)
* Jacinto Bergmann (2009-)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Ângelo Félix Mugnol (1966-1969)
* Jayme Henrique Chemello (1969-1977)
* Jacinto Bergmann (2002-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinamaldehido

**Zinamaldehidoa** konposatu organiko aromatikoa da, C6H5CH=CHCHO formula duena aldehidoen klasekoa, preseski, karbonilo α,β-asegabeen taldekoa eta fenilpropanoideen familikoa. Bi isomero ditu; *cis*- eta *trans*-. Atzen hau da komertzialki interesgarria. Likido oliotsu horrixka da. Disolbagarria da etanoletan, dietil eterretan eta kloroformotan. Narritagarria da.

Produktu naturala da eta kanela-arbolaren azalean eta *Cinnamomum* generoko arboletan aurkitzen da.

Synthesis Cinnamaldehyde

*Cis*-zinamaldehidoa trans-zinamaldehidoaren isomerizazio fotokimikoaz lortzen da

Cinnamaldehyde Isomerization

## Erabilera 
Zinamaldehidoa aromatiazatzaile gisa usatzen da elikagai-industrian, lurringintzan eta kosmetikan. Europar Batasunean baimenduta dago erabiltzea. Halaber, intsektizida moduan baliatzen da moskitoen larbak kontrolatzeko. Industrian baditu nitxo erabilera batzuk, etsenplurako, metalak korrosioaz babesteko gainazalean film bat eratuta.

## Arriskuak 
Zinamaldehidoa larruazala narrita dezake eta alergeno gisa joka dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirkcudbrightshire

**Kirkcudbrightshire**, **Kirkcudbright konderria** edo **Kirkcudbright Stewartry** Eskoziako konderri historikoetako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoen eremua hartzen duena. 1975era arte, Kirkcudbrightshire tokiko gobernuarentzat erabiltzen zen konderri administratiboa zen. 1975etik, eremua Dumfries eta Galloway konderriaren parte da tokiko gobernuaren helburuetarako. Kirkcudbrightshire lurren erregistrorako erregistro konderri gisa erabiltzen jarraitzen da. Stewartry izeneko behe-mailako barruti batek konderri historikoaren gehiengoa hartu zuen 1975etik 1996ra. Stewartry barrutiko eremua oraindik teniente eremu gisa erabiltzen da. Dumfries eta Gallowayko Kontseiluak Stewartry eremuko batzorde bat ere badu.

Kirkcudbrightshirek Erdi Aroko Galloway jaurerriaren ekialdea osatzen du, autonomia maila mantendu zuena Eskoziak erabat bereganatu zuen arte XIII. mendean, 1369an, Cree ibaiaren ekialdeko Gallowayko zatia Kirkcudbrighten egoitza zuen maiordomo baten kontrolpean jarri zen eta, beraz, eremu hori "Kirkcudbrighteko Stewartry" bezala ezagutu zen. Gallowayko gainerakoak Wigtownen egoitza zuen sheriff baten agintepean geratu ziren, eta horrela Wigtownshire bezala ezaguna egin zen. Kirkcudbrightshire batzuetan Ekialdeko Galloway bezala ezagutua izan zen. Iparraldean Ayrshire, mendebaldean Wigtownshire, hegoaldean Irlandako itsasoa eta Solway Firth, eta ekialdean Dumfriesshire ditu mugakide. Hiriburua Kirkcudbright da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bagéko elizbarrutia

**Bagéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1960ko ekainaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bagén dago. Egun apezpikua Cleonir Paulo Dalbosco da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* José Gomes (1961-1968)
* Ângelo Félix Mugnol (1969-1982)
* Laurindo Guizzardi (1982-2001)
* Gílio Felício (2002-2018)
* Cleonir Paulo Dalbosco (2018-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Laurindo Guizzardi (1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rio Grandeko elizbarrutia

**Rio Grandeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1971ko maiatzaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Rio Granden dago. Egun apezpikua Jorge Pierozan da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Frederico Didonet (1971-1986)
* José Mário Stroeher (1986-2016)
* Ricardo Hoepers (2016-2023)
* Jorge Pierozan (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Mariako artxidiozesia

**Santa Mariako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1910eko abuztuaren 15ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 2011ko apirilaren 13an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Santa Marian dago. Egun artzapezpikua Leomar Antônio Brustolin da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Miguel de Lima Valverde (1911-1922)
* Ático Eusébio da Rocha (1922-1928)
* Antônio Reis (1931-1960)
* Luís Victor Sartori (1960-1970)
* Érico Ferrari (1971-1973)
* José Ivo Lorscheiter (1974-2004)
* Hélio Adelar Rubert (2004-2021)
* Leomar Antônio Brustolin (2021-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Luís Victor Sartori (1956-1960)

### Apezpiku laguntzaileak 
* João Cláudio Colling (1949-1951)
* Walmor Battú Wichrowski (1961-1965)
* Antônio do Carmo Cheuiche (1969-1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karin Pistarini

**Amalia Maria Lamota**, **Karin Pistarini** izenez ezaguna (Buenos Aires, 1937ko apirilaren 26a-Ibidem; 2021eko martxoaren 2a), modelo, aktore eta Argentinako telebistako aurkezlea izan zen.

## Ibilbidea 
Bere aitaginarreba Juan Pistarini jenerala (1882-1956) izan zen, Edelmiro Julián Farrellen presidenteordea [1], eta lehengusu politikoa Pascual Pistarini jenerala (1915-1999), Argentinako Iraultza izeneko erregimen militarraren bultzatzailea, Arturo Umberto Illia presidente konstituzionala kargutik kendu zuena..

Hogei urterekin azafata izatea amestu zuen, baina 60ko hamarkadan hasi zuen modelo ibilbidea, moda fineko etxeetarako desfilatuz, besteak beste  Jacques Dorianentzat

Pistarinik 1967an sortutako Modelo Argentinarren Elkarteko lehen zuzendaritza batzordeko kide fundatzailea izan zen eta idazkari nagusia, Chunchuna Villafañe, berriz, administrazio idazkaria zen, eta Ante Garmaz, idazkari gremiala. Geroago, elkarte horretako buru izan zen, eta herrialdeko modelatze-langileak ordezkatu zituen lehen gremioa izan zen.

1999an Muñiz Ospitaleko Immunoeskasiaren Laguntzarako Fundazioko (Fundai) presidenteordea eta boluntarioa izan zen.

Grafikarako eta telebistarako publizitate ikonikoetan ere lan egin zuen, telebista-programen baterako gidaritzan ere parte hartu zuen. *Las artes marriages* zikloan lan egin zuen Walter Murua eta Eduardo Lorenzo Borocotórekin

Zinemari dagokionez, 1973ko *Las dos culpas de Betina* filmean egin zuen lan protagoniko bakarra, Eduardo Rudyrekin batera eta Ignacio Tankelen zuzendaritzapean.

Claudia Sanchez, Chunchuna Villafañe, Maria Noel, Marta Cerain, Maria Victoria Bueno, Maria Marta Lagarrigue eta Susana Gimenez modelo ezagunen taldeko kidea izan zen.

## Bizitza pertsonala 
Senarrarekin batera hiru alaba izan zituen: Patricia, Claudia eta Mariana. 2021eko martxoaren 2an hil zen, 83 urte zituela, luzaroan borrokatu zen minbizi baten ondorioz..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
ZaSu Pitts

**ZaSu Pitts** (1894-1963ko ekainaren 7a) estatubatuar aktorea izan zen. filmetako kredituetan eta artikulu garaikideetan,  **Zazu Pitts** izenez agertzen da.

## Biografia 
ZaSu Pitts Parsonsen (Kansas) jaio zen eta Santa Cruzen (Kalifornia) hazi zen. "Eliza" eta "Susan" senideen izenak elkartzetik jarri zioten ezohiko izena. 

Pitts Tom Gallery aktorearekin ezkonduta egon zen 1920tik 1932ra. Bi seme-alaba izan zituzten: neskato bat, Ann Gallery, eta mutiko bat, Don Gallery (Marvin Carville La Marr-en jaioa), 1926an adoptatu zutena, bere ama, Barbara La Marr zinema mutuko aktorea, hiltzean.

## Ibilbide profesionala 
Pittsek 1917an egin zuen debuta zinema mutuan, hainbat roletan, *The Little Princess* filmean Beckyrena barne. Agian bere paperik famatuena Erich von Stroheimen *Avaricia* (1924) izan zen. Pelikula horretan egindako lanagatik, von Stroheimek "bere aktore dramatikorik handiena" dela esan zuen. Von Stroheimek *The Wedding March* (Fay Wrayrekin), *Walking Down Broadway*, *No, No, Nanette* (1940) eta *Nurse Edith Cavell* filmetarako ere kontratatu zuen. Bere azken lana, hil baino lehentxeago, ''It's a Mad Mad Mad* World komedian ahots-aktore gisa aritu zen.

Mae Questel Fleischer Popeyeren istorioaren bertsio animatuan "Olivia Oyl" pertsonaiarentzako pantailako ahotsa sortzera gonbidatu zutenean, ZaSu Pittsen ahotsa izan zuen inspirazio iturri.

1940ko eta 1960ko hamarkaden artean, ZaSu Pittsek agerraldi ugari egin zituen telebistan, Oh!-n egindako lana barne. *Susanna'' (1956-1960), Gale Storm iloba zuela.

## Heriotza 
ZaSu Pitts minbiziak jota hil zen Hollywooden, Kalifornian, 69 urte zituela. Kaliforniako Culver Cityko Holy Cross Cemeteryn lurperatu zuten.

## Aintzatespenak 
* Hollywoodeko Ospearen Pasealekuan izar bat du. 
* 1994an Al Hirschfeld karikaturagileak diseinatutako Estatu Batuetako zigilu batean bere irudia mertatuz ohoratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* ZaSu Pitts en Internet Broadway Database (en inglés)
* ZaSu Pitts (gaztelaniaz)
* ZaSu Pitts-en argazkiak
* ZaSu Pitts hemen: Cinefania.com
Susan Pitt

**Susan Pitt** (Trenton, New Jersey; 1948ko ekainaren 18a – 2024ko azaroaren 23a) estatubatuar igerilaria izan zen, tximeleta estiloan aditua.

## Ibilbidea 
15 urterekin munduko errekorra ezarri zuen tximeleta estiloko 200 metroetan, 1963ko uztailaren 27an 2:29.1eko denborarekin, Sharon Stouderrek 1964an gainditu zuena.

16 urterekin Estatu Batuetako ordezkari izan zen 1964ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, non Pittek 4x100 metroko errelebo konbinatuaren atariko errondan parte hartu zuen, baina adinagatik ezin zen domina bat irabazteko hautagai izan.

Lau urte geroago, 1968an, Mexikora itzuli zen, Estatu Batuetako ordezkaritzako bigarren igerilari adintsuena bezala, urte unibertsitario hartan Rutgers Scarlet Knights taldearekin igeriketako gizonezkoen taldearekin entrenatzen egon ondoren, ordezkaritza olinpikoko kapitaina izateaz gain.

1973an, Pittek marka nazionala ezarri zuen Banakako 200 metro konbinatuan U.S. Masters Swimming-en (USMS), 1973ko ekainaren 22an, 2: 50.50eko denborarekin.

## Heriotza 
Pitt 2024ko azaroaren 23an hil zen glioblastomak jota, 76 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inchiquin aintzira

**Inchiquin aintzira**,  eta , Irlandako mendebaldeko ur gezadun aintzira bat da, Clare konderrian. The Burren eskualdean dago.

1,5 kilometro luze eta kilometro 1 zabal ditu, eta Ennis udalerritik 15 kilometro iparraldera dago, Corofin udalerritik hurbil. Aintzira Fergus ibaiaren ibilbidean dago.
Craggaunowen

**Craggaunowen**, , Irlandako Quin herritik 10 kilometro iparraldera dagoen aire libreko museo bat da, Clare konderrian.

## Museoa 
Izena bertan dagoen eta museoko eraikinetako bat den XVI. mendeko izen berdineko gazteluari zor dio.

1965ean John Hunt ingeles antikuarioak sortu eta eraikitzen hasi zen. 

Dolmen multzoak gain eta crannog baten eta currach baten errekonstruzioak ikusgai ditu. Ringfort bat ere badago.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Théophile Nkounkou

**Théophile Nkounkou** (Kongo Frantsesa, 1952ko urtarrilaren 7a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ghyd-Kermeliss-Holly Olonghot

**Ghyd-Kermeliss-Holly Olonghot** (Brazzaville, 1986ko martxoaren 15a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisette de Brinon

**Jeanne Louise Rachel Franck**, ezagunagoa, **Lisette, Brinongo Markesa** izenez *(*ezizenez: 'Ohorezko arioa', Paris, Frantzia, 1896ko apirilaren 23a – Montmorency, Frantzia, 1982ko apirilaren 23a) socialitea izan zen, Fernand de Brinon erregimen naziaren kolaboratzaile frantziarraren emazte judua.

## Bizitza 
Sortzez Jeanne Louise Rachel Franck izena zuen. Barne erbestean bizi izan zen Bigarren Mundu Gerra osoan. "Ohorezko aria" izendatua, ez zuten hil zenean deportatu, baina Vichyn eta Parisen ere ez zen ongi etorria izan. 

Lisette de Brinon Parisko bankari juduen familia batean jaio zen. Lehen ezkontzan Claude Ullmann bankari juduarekin ezkondu zen. Lisette de Brinon socialite inguruan jende nabarmena izan zuen, hala nola, ezkerreko (Léon Blum idazle eta politikaria) edo eskuineko (Pierre Drieu la Rochelle idazle frantziarra). Emmanuel Berl kazetari, historialari eta saiakeragilea, Philippe Petainen lehen hitzaldietako batzuk idazteagatik ezagunagoa, lehengusua zuen. 

Bere bigarren senarra, Fernand, Brinongo markesa, aristokrata katolikoa zen, Adolf Hitlerrekin izandako lehen elkarrizketa batekin nabarmendu zena, eta 1940 urteko ekainean alemaniarrek Frantzia hondamenezko porrotaren ostean frantziar elkarlanaren arkitektoetako bat bihurtu zen. Gerrak aurrera egin ahala, Lisetteren judaismo eragozleak elkarrengandik aldendu zituen, neurri batean, eta baita senarrak Simone Mittre idazkariarekin zuen epe luzeko erromantzeak ere. Lisette Brinoni jarraitzen saiatu zen Vichyko gobernuak Sigmaringen enklabeko gazteluan erbestera ihes egin zuenean, aliatuen askapenaren ostean. Alemanian sartzean hiltzeko arriskuan egon bazen ere, ez zen inoiz gaztelura heldu. 

Brinon eta bere senarra Indar Aliatuek harrapatu eta Toulousen eraman zituzten auzitara. Denbora labur batean espetxeratu zuten, senarra traizioagatik errudun deklaratu eta 1947 urtean exekutatu zuten bitartean. Jacques Benoist-Méchin kolaboratzailearen baten laguna zen. 

Brinongo markesa 1982 urtean hil zen, Parisko Montmorency aldiriko zaharren etxe batean. 

## Erreferentziak
## Bibliografia 
* Bernard Ullmann, Lisette de Brinon, ma mère: Une Juive dans la tourmente de la Collaboration (Ediciones Complexe, Paris, 2004,  )
## Kanpo estekak
Elena Bibescu

**Elena Bibescu**, sortzez **Elena Costache Epureanu** (Bârlad, Errumania, 1855 – Iasi, Errumania, 1902ko urriaren 18a) piano-jotzailea eta filantropoa izan zen, eta oso paper aktiboa izan zuen Parisko XIX. mendearen bukaerako arte-bizitzan.

## Bizitza 
Errumaniako Kontseiluko presidentearen alaba zen. Alexander Bibescu printzearekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten: Odo de Montesquiou kondesa eta Marcel Prousten bi lagun ospetsu, Emmanuel eta Antoine Bibesco printzeak (Washingtonen eta Madrilen enbaxadore izandakoa). Anna de Noailles idazlearen izeba izan zen.

Vienako Kontserbatorioan ikasi zuen eta Anton Rubinsteinen ikaslea izan zen. 

### Musikari ibilbidea 
1873 urtean egin zuen lehen agerraldia Bukaresten kontzertista gisa, eta Alexander Bibescu printzearen eskua izan zuen, George Bibesco Printzearen seme gazteena, Valakiako Hospodarra (euskaraz: Jauna).

Kontzertista-ibilbidearekin jarraitu zuen denboraldi batez, eta Franz Liszt erromantizismo garaiko hungariar musikagile, piano-jotzaile eta zuzendariaren laudorioak jaso zituen 1873 urteko urriaren 11n Caroline Sayn-Wittgenstein printzesari idatzitako gutun batean. Gero, Frantziara joan zen, bere herrialdeko gobernu-alderdia Bibescuren aurka zegoelako. 

XIX. mendearen bukaerako Parisko bizitza artistikoan paper aktiboa izan zuen. Bere aretoan pertsonaia intelektual ezagunak hartu zituen, hala nola Pierre Bonnard, Puvis de Chavannes, Edouard Vuillard, Henri Martin margolariak, Pierre Loti, Anatole France, Jules Lemaitre idazleak, Aristide Maillol eskultorea eta Debussy, Gounod, Saint-Saens, Massenet, Chausson, Fauré musikari garrantzitsuak eta bere herrikidea, Georges Enesco gaztea.

1902an minbiziaren ondorioz hil zen zenean, senarra 1908an Teatro d´Ambigúko Helen Reyes aktorearekin ezkondu zen, eta liskarrak eragin zituen bere familiarekin eta hiru seme-alaben lotsa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jean-Yves Tadic, Marcel Proust, Paris, Gallimard, 1996.
## Kanpo estekak
Alfredo Rodrigues Gaspar

**Alfredo Rodrigues Gaspar** (Funchal, 1865eko abenduaren 8a – Lisboa, 1938ko azaroaren 30a portugaldar militar eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1924ko uztailetik azarora.

Portugalgo Itsas Armadako militarra izan zen. Lisboako alkate izan zen 1918ko urtarrilean eta 1919tik 1920ra. 1914tik 1924ra Kolonia, Marina, Barne eta Nekazaritza ministro karguetan aritu zen hainbat alditan, eta Diputatuen Ganberako presidente ere izan zen. Portugalgo Lehen Errepublikaren ezegonkortasun handiko garaian lehen ministro izan zen 1924ko uztailetik azarora.

Hil zenean, itsas armadako lehergailuen laborategiko zuzendaria eta itsas ingeniaritzako batzorde teknikoko presidentea zen.
Unai Ramos

**Unai Ramos Murillo** (Tutera, 2005eko irailaren 24a), txirrindulari nafarra da.

2025eko irailean jakitera eman zen, kontratu profesionala sinatu zuela Kern Pharma taldearekin, hurrengo bi denboraldietarako.

## Palmaresa 
## Taldeak
* Finisher - (2024-2025)
* Kern Pharma - (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Unai Ramos - *Firstcycling*
Judith Gautier

**Louise Charlotte Ernestine Gautier**, ezagunagoa **Judith Gautier** izenez (ezizenez: '''Judith Walter'* edo *'F. Chaulnes'*; Paris, Frantzia, 1846ko abuztuaren 25a – Dinard, Bretainia, 1917ko abenduaren 17a) idazle, poeta, itzultzaile eta abeslaria izan zen. 1910eko urrian, Goncourt Akademiako kidea izan zen lehen emakumea izan zen.

## Bizitza 
Judith Gautier Théophile Gautier eleberri erromantiko frantseseko idazlearen alaba izan zen. Aitaren eraginari esker, laster bereganatu zuen musika eta literatur kultura zabala, eta bereziki ekialdeko letrak eta Ekialdeko aire exotiko eta koloretsuak ezagutu eta landu zituen, bere eskala pentatonikoan. Mandarin batekin, Parisen ikasi zuen txinera hitz egiten eta, handik gutxira, japoniera ere bai, hizkuntzalari aditu batekin. 

### Lan ibilbidea 
#### Idazle 
1867 urtean, bere literatur ekoizpen oparoari hasiera eman zion, txineratik frantsesera, besteak beste, *El libro de Jade* itzulita, Judith Walter izengoitiarekin. Gero, ekialdeko kontuei buruzko eleberriak idatzi zituen, F. Chaulnes izengoitiarekin. 

Catulle Mendès literatoarekin ezkondu zen. Richard Wagner-en gurtzaile sutsua izan zen, bere jarraitzaile handienetako bat bihurtu zen berehala, Bayreuth-eko Jaialdira joan ostean, non lagun egin zen eta maisu teutoia maite izan zuen, honekin adiskidetasun handia sortuta, musikariari bere artearen gailurra den musika mistiko apartak, *Parsifal* izenarekin ezagutzen denak, eragin ziolarik. Jarraian, Wagnerren lan eszenikoa frantsesera itzuli zuen.*

Bere musika lanak hauexek dira: *Amaieraren gaua*, 1888ko Rossini Jaialdian saritua, eta *1900eko erakusketa bizarrerako musika*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Remy de Gourmont, *Judith Gautier*
* Istrianet, *Judith Gautier* *2021eko apirilaren 26an* *artWayback Machinenxibatua'' .
Worknesh Degefa

**Worknesh Degefa** (; 1990eko urriaren 28an jaioa) etiopiar distantzia luzeko errepideko korrikalaria da. 2019ko apirilean, historiako laugarren emakumezko maratoilari azkarrena izan zen, Dubaiko Maratoian egindako 2:17:41eko denboran oinarrituta. Dubaiko lasterketaren irabazlea Ruth Chepngetich izan zen, hirugarren maratoi denborarik onena duena. Degefak Dubain 2017an irabazi zuen, 2:22:36rekin. 2018an itzuli zen 2:19:53ko denborarekin, laugarren postuan amaituz beste hiru etiopiarren atzetik, guztiak lehen 25en artean sailkatuta zeudenak. Lehen aldia zen lau emakumek lasterketa berean 2:20tik behera egin zutela. 2019ko apirilean, 25 onenen kanpoan sailkatuta zegoen maratoi erdian ere, 2016ko Pragako Maratoi Erdian 1:06:14 denbora eginez.

2019ko apirilaren 15ean, Degefak Bostongo maratoia irabazi zuen 2:23:31ean, lasterketa hasi eta 8 km-ra bakarrik aurrera eginez, ibilbidea inoiz ikusi ez bazuen ere, ezta entrenamenduetan ere. 30 km-rako, ia 3 minutuko aldea zuen atzetik zihoazenengandik. Edna Kiplagat Heartbreak Hill-etik behera joan zen Degefa harrapatzeko ahaleginean, eta helmugara 42 segundora murriztu zuen aldea.

## Nazioarteko lehiaketak 
* 2017, Dubaiko maratoia, Arabiar Emiratoak, lehenengo, 2:22:36
* 2017, Olomoucko maratoi erdia, Txekia, lehenengo, 1:09:19
* 2018, Dubaiko maratoia, Arabiar Emiratoak, laugarren, 2:19:53
* 2018, Pragako maratoi erdia, Txekia, hirugarren, 1:08:10
* 2019, Dubaiko maratoia, Arabiar Emiratoak, bigarren, 2:17:41
* 2019, Bostongo maratoia, AEB, lehenengo, 2:23:31

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azala/Ikusgela/ZGDG/Asteka

{{#switch:{}
|1=hutsik
|2=left|80px|thumbtime=0ZGDG**Nola lortzen du irrati batek estazio desberdinak hartzea?**
|3=hutsik
|4=hutsik
|5=hutsik
|6=left|80px|thumbtime=0ZGDG**Nola funtzionatzen du iparrorratz batek?**
|7=hutsik
|8=hutsik
|9=hutsik
|10=left|80px|thumbtime=0ZGDG**Nola funtzionatzen du GPSak?**
|11=hutsik
|12=hutsik
|13=hutsik
|14=hutsik
|15=hutsik
|16=hutsik
|17=hutsik
|18=hutsik
|19=hutsik
|20=hutsik
|21=hutsik
|22=hutsik
|23=hutsik
|24=hutsik
|25=hutsik
|26=hutsik
|27=hutsik
|28=hutsik
|29=hutsik
|30=hutsik
|31=hutsik
|32=hutsik
|33=hutsik
|34=hutsik
|35=hutsik
|36=hutsik
|37=hutsik
|38=hutsik
|39=hutsik
|40=hutsik
|41=hutsik
|42=hutsik
|43=hutsik
|44=hutsik
|45=hutsik
|46=hutsik
|47=hutsik
|48=hutsik
|49=hutsik
|50=hutsik
|51=hutsik
|52=hutsik
}}
Cachoeira do Sulgo elizbarrutia

**Cachoeira do Sulgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1991ko uztailaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Cachoeira do Sulen dago. Egun apezpikua Edson Batista de Mello da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Ângelo Domingos Salvador (1991-1999)
* Irineu Sílvio Wilges (2000-2011)
* Remídio José Bohn (2011-2018)
* Edson Batista de Mello (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite López Zabala

**Maite López Zabala** (Berriz, Bizkaia**,** 1980ko irailaren 13a) euskal antzerki-aktorea da. 

## Bizitza 
### Ikasketak 
Lehen urratsak jaioterriko Learreta-Markina eskola publikoan eman zituen. Ondorengoak, berriz, Durangoko Fray Juan de Zumarraga institutuan. Farmazia ikasketak hasi zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, Gasteizen, eta Arte Ederrak unibertsitate bereko Leioako campusean, baina ez zen amaitzera heldu.

2017tik 2019ra Iurretako Lanbide Heziketa LHIIn "Administrazio eta Finantza goi mailako zikloa" egin zuen. 

### Lan ibilbidea 
Hainbat lanbidetan jardun du Maite Lopezek, besteak beste: 2004tik 2020ra San Agustin Kultur Guneko langile. 2005etik 2016ra antzerki irakasle Berriz eta Durangoko hainbat elkartetan. 2018tik Teatro Gorakadako administrari. 2023tik TAULA kultur ekoizpeneko enpresaren sortzaileetariko bat da Markel Ganboa eta Diego Collatekin batera. 

### Aktore ibilbidea 
1998tik Karrika Antzerki taldeko partaide da, gazteen sormena bultzatzea, ikuskizunak euskaraz sortu eta plazaratzea, lan prozesua talde lanean oinarritzea eta irudia eta soinua erabiltzea dira proiektuaren zutabeak.

Durangoko Fray Juan de Zumarraga Institutuko proiektu batetik abiatuta, Kurutziaga ikastola, Berbaro eta institutuaren elkarlanaren babesa izan zuen talde amateurrak eta hasieran Jose Martin Urrutia "Txotxe" izan zen konpainiaren bultzatzaile nagusietako bat; hainbat antzezlanen zuzendari eta testuen egile izateaz gain. Hala nola, Fartsa (1998ko ekainean estreinatu zen kale antzerkia), Haize freskoa frenopatikoan (1998ko abendua), Kokopeli komandoa (1999), Martxoak 31 (2007), Ametsen faktoria (2008) eta Oinez dabilen jende eskasa (2009), besteak beste. Aipatutako antzezlan guztietan hartu zuen parte Maitek eta bertan trebatu zen aurrerantzean bere lanbide izango zen disziplinan.

## Ikuskizunak 
### Karrika Antzerki taldearekin 
* Zubigizakiak (1999)

* Prostibuloa (2002)

* Durango Tabira 1440 (2003-04)

* Nabigatu dezagun (2005-06)

* Txin Txin: Mugaz bestaldeko kasinoa (2005-06)

* Martxoak 31 (2006-07)

* Hau ez da Kalkuta (2009-10)
* Oinez dabilen jende eskasa (2010)

* Lurra astinduz (2011)
* Sustraiak airean (2013)

* Zapoi (2015)

* Hamabi harrien ahotsa (2015)

* Deshakespeareazioa (2016-17)

* Karrikan (2021)
* Durangoko gaba baltza (2023)

* Hurrengo galtokia (2025)
* Parkingdarrak (2025)

### Profesionalki 
* Euskaldungak (2024) Aroa Blancorekin.

## Sariak 
* 2022an, Maite Lopez partaide den Karrika Antzerki taldeak Durango Saria jaso zuen.

## Bestelakoak 
* Berrizko udalean zinegotzi izan zen 2011-2015 legealdian EH Bildu ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maite López Zabala Karrika taldearen 25. urteurrenaz Muga Kultura, 2024.01.09
* 100 pertsona baino gehiago izan dira Karrika Antzerki Taldeko kideak une batean edo bestean Durangon.com, 2024.01.14
* Hitzez eta ahotsez irakurraldi girotuan YouTube
Cruz Altako elizbarrutia

**Cruz Altako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1971ko maiatzaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Cruz Altan dago. Egun apezpikua Nélio Domingos Zortea da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Walmor Battú Wichrowski (1971-1972)
* Nei Paulo Moretto (1972-1976)
* Jacó Roberto Hilgert (1976-2002)
* Friedrich Heimler (2002-2014)
* Adelar Baruffi (2014-2021)
* Nélio Domingos Zortea (2023-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Pedro Ercílio Simon (1990-1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordon Bajnai

**György Gordon Bajnai** (Szeged, 1968ko martxoaren 5a) hungariar ekonomiali, enpresaburu eta politikaria da. Hungariako lehen ministroa izan zen 2008tik 2009ra.

1991n Budapesteko Corvinus Unibertsitatean graduatu zen. Master bat egin ondoren, hainbat enpresatan lan egin zuen.

Ideologia sozial liberalekoa, 2007an Ekonomia ministro izendatu zuten Ferenc Gyurcsányren gobernuan. 2008ko martxoan Gyurcsányk dimisioa eman ondoren, Bajnai lehen ministro bihurtu zen. Hurrengo urtean ez zen hautagai izan eta Viktor Orbánek lehen ministro bezala ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Uria

**Uria** Larrabetzuko (Bizkaia) auzo nagusia da, udalerriko bizigune nagusia osatzen duena.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagykölked

**Nagykölked** Hungariako udalerri bat da, Körmendeko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Santa Cruz do Sulgo elizbarrutia

**Santa Cruz do Sulgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1959ko ekainaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santa Cruz do Sulen dago. Egun apezpikua Itacir Brassiani da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Alberto Frederico Etges (1959-1986)
* Aloísio Sinésio Bohn (1986-2010)
* Canísio Klaus (2010-2016)
* Aloísio Alberto Dilli (2016-2024)
* Itacir Brassiani (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Fachtna katedrala (Rosscarbery)

**San Fachtna katedrala**, **Ross katedrala** edo **Rosscarberyko katedrala**, Irlandako hegoaldeko Rosscarbery herrian dagoen katedral anglikano bat da, Cork konderrian. Irlandako Elizaren jabetzakoak da.

Fachtna Rosscarberykoa santuari sagaratua dago.

Erdi Aroan 1160an sortutako Ross Elizbarrutiko eliza zen eta 1583sn Corkeko elizbarrutiarekin bategin zuen.
Santo Ângeloko elizbarrutia

**Santo Ângeloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1961eko maiatzaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santo Ângelon dago. Egun apezpikua Liro Vendelino Meurer da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Aloísio Lorscheider (1962-1973)
* Estanislau Amadeu Kreutz (1973-2004)
* José Clemente Weber (2004-2013)
* Liro Vendelino Meurer (2013-)

### Apezpiku laguntzailea 
* Estanislau Amadeu Kreutz (1972-1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uruguaianako elizbarrutia

**Uruguaianako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1910eko abuztuaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Uruguaianan dago. Egun apezpikua Clésio Facco da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Hermeto José Pinheiro (1911-1941)
* José Newton de Almeida Baptista (1944-1954)
* Luís Filipe De Nadal (1955-1963)
* Augusto Petró (1964-1995)
* Pedro Ercílio Simon (1995-1998)
* Ângelo Domingos Salvador (1999-2007)
* Aloísio Alberto Dilli (2007-2016)
* José Mário Scalon Angonese (2017-2024)
* Clésio Facco (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porto Alegreko artxidiozesia

**Porto Alegreko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1848ko maiatzaren 7an ezarri zen Hegoaldeko Rio Grandeko San Petri elizbarruti gisa eta 1910eko abuztuaren 15ean artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Porto Alegren dago. Egun artzapezpikua Jaime Spengler kardinala da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Hegoaldeko Rio Grandeko San Petri elizbarrutiko apezpikuak 
* Feliciano José Rodrigues de Araújo Prates (1852-1858)
* Sebastião Dias Laranjeira (1860-1888)
* Cláudio José Gonçalves Ponce de Leão (1890-1910)

#### Porto Alegreko artzapezpikuak 
* Cláudio José Gonçalves Ponce de Leão (1910-1912)
* João Batista Becker (1912-1946)
* Alfredo Vicente Scherer (1946-1981)
* João Cláudio Colling (1981-1991)
* Altamiro Rossato (1991-2001)
* Dadeus Grings (2001-2013)
* Jaime Spengler (2013-)

### Apezpiku lagunkidea 
* João Antônio Pimenta (1906-1911)

### Artzapezpiku lagunkideak 
* Altamiro Rossato (1989-1991)
* Dadeus Grings (2000-2001)

### Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caxias do Sulgo elizbarrutia

**Caxias do Sulgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1934ko irailaren 8an ezarri zen Caxiasko elizbarruti gisa eta 1966ko urriaren 19an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Caxias do Sulen dago. Egun apezpikua José Gislon da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* José Barea (1935-1951)
* Benedito Zorzi (1952-1983)
* Nei Paulo Moretto (1983-2011)
* Alessandro Carmelo Ruffinoni (2011-2019)
* José Gislon (2019-)

### Apezpiku lagunkideak 
* Nei Paulo Moretto (1976-1983)
* Alessandro Carmelo Ruffinoni (2010-2011)

### Apezpiku laguntzailea 
* Cândido Júlio Bampi (1957-1978)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montenegroko elizbarrutia

**Montenegroko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 2008ko uztailaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Montenegron dago. Egun apezpikua Carlos Rômulo Gonçalves e Silva da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Paulo Antônio de Conto (2008-2017)
* Carlos Rômulo Gonçalves e Silva (2017-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Carlos Rômulo Gonçalves e Silva (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Novo Hamburgoko elizbarrutia

**Novo Hamburgoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1980ko otsailaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Novo Hamburgon dago. Egun apezpikua João Francisco Salm da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Aloísio Sinésio Bohn (1980-1986)
* Carlos José Boaventura Kloppenburg (1986-1995)
* Osvino José Both (1995-2006)
* Zeno Hastenteufel (2007-2022)
* João Francisco Salm (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Cousins

***Les Cousins*** (Lehengusuak) 1959ko Claude Chabrolen frantziar filma da. Zuri-beltzez egina, 110 minutu irauten du.

## Argumentua 
Charles, gazte probintziano serio eta langilea, Neuillyra iristen da, bere lehengusu Paulen etxera, ziniko eta seduktore handi baten etxera. Biak lanean ari dira. Gero Charles Florencez maiteminduko da, baina Paulek bere maitale bihurtuko du...

## Aktoreak 

* Gérard Blain : Charles
* Jean-Claude Brialy : Paul
* Juliette Mayniel : Florence
* Guy Decomble : le libraire
* Geneviève Cluny : Geneviève
* Michèle Méritz : Vonvon
* Corrado Guarducci : Arcangelo Minerva kontea
* Stéphane Audran : Françoise
* Paul Bisciglia : Marc
* Jeanne Perez : atezaina
* Françoise Vatel : Martine
* André Chanal
* Gilbert Edard
* Clara Gansard
* Jean-Louis Maury : Bridgeko jokalaria neska ilehoriarekin
* Virginie Vitry
* Jean-Marie Arnoux
* Robert Barre
* Michel Benoist
* Gaby Blandé
* Chantal Bouchon
* Catherine Candida
* Jacques Deschamps
* Abdou Filali
* Yann Groël
* André Jocelyn : Philippe
* Jacques Kemp
* Jean-Pierre Moulin : ikasle bat
* Sabine Moussali
* Christian Pezey
* Emmanuel Pierson
* Jacques Ralf
* Taty Rocca
* Colette Teissedre
* Jean-Paul Thomas
* Simone Vannier
* André Zamire
* Claude Cerval : Jean, Clovis
* László Szabó : atea irekitzen duen gaztea
* Sophie Grimaldi : la fille aux Champs-Élysées

## Fitxa teknikoa 
* Ekoizke, zuzendari eta dekoragilea : Claude Chabrol
* Elkarrizketa : Paul Gegauff
* Jatorrizko musika : Paul Misraki
** Orkestraren zuzendaria Georges Derveaux - Editions Impéria
* Argazkia : Henri Decae
* Eszenatokiak : Jacques Saulnier et Bernard Evein
* Muntaia : Jacques Gaillard
* Muntairen laguntzailea : Gisèle Chézeau
* Soinu-injeniaria : Jean-Claude Marchetti
* Zuzendariaren laguntzailea: Philippe de Broca
* Kamera : Jean Rabier
* Estudioak : Studios de Boulogne
* Laborategia : GTC à Joinville
* Ekoizlearen zuzendaria : Jean Cotet
* Ekoizle konpainia : Ajym-Films
* Banatzailea : Les Films Marceau
* Genre : Komedia dramatiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
Osórioko elizbarrutia

**Osórioko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1999ko azaroaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Osórion dago. Egun apezpikua Jaime Pedro Kohl da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Thadeu Gomes Canellas (1999-2006)
* Jaime Pedro Kohl (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fagoaga (argipena)

**Fagoaga** izenak hainbat adiera du:

* **Fagoaga** edo **Pagoa** dorretxea, Oiartzungo eraikina.

Fagoaga euskal deitura ere bada, pertsona hauena adibidez:

* **Isidoro Fagoaga** (1839-1976), opera abeslari nafarra.
* **Joxe Mari Fagoaga**, bertsolari nafarra.
Ikus, gainera:
* Fagollaga 
* Pagoaga (argipena)
Csákánydoroszló

**Csákánydoroszló** Hungariako udalerri bat da, Körmendeko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Gaëlle Bélem

**Gaëlle Bélem** (Saint-Benoît, Reunion, 1984ko azaroaren 14a) idazlea eta historia-geografiako irakaslea da. Bere lana hainbat hizkuntzatara itzulia dago.

## Biografia 
Gaëlle Bélem 1984an jaio zen, Saint-Benoît udalerrian. Familia apal batean hazi zen, zeinetan etxean zituzten liburu urriek ateei eusten balio zuten batez ere. Hamabi urte zituenetik idazten du.

2002tik 2005era, literaturako prestaketa-klaseetan ikasi zuen, Pierre-de-Fermat lizeoan, Tolosan, eta, ondoren, Parisko I - Panthéon-Sorbonne unibertsitatean sartu zen, 2005ean, Goi Mailako Ikasketen Eskola Praktikora joan aurretik. Frankofoniako bost kontinenteetako sariketan finalista izan zen urte berean.

Umorez kontatzen du Saint-Benoîteko familia pobre eta disfuntzional batean hazten ari den neska gazte baten istorioa, baina ez da nobela autobiografikoa.

2024an, bere lehen eleberria, *Un monstre est là, derrière la porte*, Karen Fleetwoodek eta Laëtitia Saint-Loubertek itzuli zuten ingelesera, eta itzulpen hori 2025eko Booker Nazioarteko Sarirako hautatu zuten (longlist).

2025ean, Gaëlle Bélemek *Sud Sauvage* (Hegoalde salbaia) atera zuen, Réunionen girotutako fantasiazko ipuin-bilduma bat, gai honetan eredu zituenak omentzeko: Guy de Maupassant, Edgar Allan Poe edo Howard Phillips Lovecraft. Aurkezpen ofiziala apirilaren 4an egin zen Saint-Denisko mediatekan, Séverine Ledoux harpa-joleak musikatutako Philippe Morvan egilearen aurrean.

## Lanak 
* *Un monstre est là, derrière la porte*, éditions Gallimard, coll. « Continents noirs », 2020 (ISBN 978-2-07-285590-0)
* ''Le fruit le plus rare: ou la vie d'Edmond Albius*, éditions Gallimard, coll. « Continents noirs », 2023, 243 p. (ISBN 978-2-07-302989-8, OCLC 1396101435)
* *Sud Sauvage*, éditions Gallimard, coll. « Continents noirs », 2025 (ISBN 978-2-07-311360-3)

## Sariak eta goraipamenak 
* 2020ko mestizaia eleberriaren sari nagusia, *Un monstre est là, derrière la porte* lanagatik.
* 2020ko lehen eleberriko André-Dubreuil saria (Letretako Jendearen Elkartea), *Un monstre est là, derrière la porte* lanagatik.
* 2025eko Estudianteen eleberri mestizoaren saria, *e fruit le plus rare ou la vie d'Edmond Albius* lanarengatik.
* Republic of Consciousness 2025 *There’s a Monster Behind the Door* lanagatik.

## Hautaketak 
### *Un monstre est là, derrière la porte* 
* 2020ko Frankofoniako Bost Kontinenteen Saria.
* International Booker Prize 2025.

### *Le fruit le plus rare ou La vie d'Edmond Albius* 
* Pépites littéraires Cultura 2023
* Prix Renaudot 2023
* Prix Renaudot des lycéens 2023
* Prix Saveurs et Savoirs
* Trophées FNAC Réunion
* Prix des Libraires Folio Télérama 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* . Durée 23 min 21 s. Romanska och klassiska institution. Gaëlle Bélem est interrogée sur son roman *Le fruit le plus rare ou la vie d'Edmond Albius'' (2023) lors de sa visite à Stockholm en 2023.
Americana (argipena)

**Americana** izenak hainbat adiera du:

* **Americana**, Brasilgo udalerria, Sao Paulo estatuan.
* **Americana (musika)**, pop-rock aldaera, musika estiloa.
Agirre (Laukiz)

**Agirre** edo **Jose Antonio Agirre** Laukiz udalerriko auzoa da.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Laukiz

## Kanpo estekak
Jean-Claude Theillière

**Jean-Claude Theillière**, (Blanzat, Puy-de-Dôme, 1944ko maiatzaren 23a) txirrindulari frantziar ohia da, profesionala 1966tik 1972ra.

Lorpenik nabarmenenak, 1966ko Frantziako errepideko txapelketa eta urte bereko Midi Libre.

## Palmaresa 
**1966**
* 20px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa 
* Midi Libre
* 6. Eibarko Bizikletan
* 9. Dauphiné Libérén
**1967**
* 9. Midi Libren
**1968**
* 5. Masferrer garaikurran
**1969**
* 10. Dauphiné Libérén  eta etapa 1
**1970**
* 2. Montaurouxeko Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Azkue (argipena)

**Azkue** izenak hainbat adiera du:

* **Azkue**, Oiartzungo baserria, dorretxe izandakoa.
* **Azkue**, Ibarrako baserri nabarmen bat.
* **Azkue-San Roke**, Elgoibarko baserri-auzoa.
* **Azkue Fundazioa**, Bizkaiko erakundea, euskara sustatzen duena.
* **Azkue biblioteka**, Euskaltzaindiaren liburutegi eta artxiboa.
* **Azkue saria**, BBK emandako saria.

Azkue euskal deitura ere bada, pertsona hauena adibidez:

* **Resurreccion Maria Azkue**, hizkuntzalaria.
* **Rufina Azkue**, euskal idazlea.
Rachel Chikwamba

**Rachel Chikwamba** (1967, Zimbabwe) bio-genetista zimbabwearra da. Zientzia eta Industria Ikerketarako Kontseiluaren barruan (CSIR), aliantza estrategikoez eta komunikazioaz arduratzen den taldea zuzentzen du. Landarez egindako farmazia-produktuei eta ingeniaritza metabolikoari buruzko ikerketak egiten ditu; eta horretarako hainbat landarerekin lan egin du, besteak beste, basartoa, artoa eta platanoa.

Horrez guztiaz gain, Hegoafrikako Zientzien Akademiako kide aktiboa ere bada.

## Ibilbidea 
Rachel Chikwamba Zimbabwen jaio zen 1967an, eta bertako Unibertsitatean Laborantza Zientzia lizentziatura lortu zuen. Geroago Queenslandeko Unibertsitatean  master bat egin zuen, eta 2002an, genetikan doktoregoa lortu zuen Iowako Estatuko Unibertsitatean, landareen proteina berrien ekoizpena aztertzen zuen tesi bati esker.

Ondoren, doktoratu ondoko ikertzaile lanetan hasi zen Arizonako Estatuko Unibertsitateko Gaixotasun Infekzioso eta Txertoen Zentroan, Bio-diseinuko Institutuan. Han, bere ikerketak landare-proteinen adierazpen eta muntaketan zentratu ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pagoaga (argipena)

**Pagoaga** izenak hainbat adiera du:

* **Pagoaga**, Hernaniko auzoa.
* **Pagoa**, **Pagoaga** edo **Fagoaga** dorretxea, Oiartzungo eraikina.

Pagoaga euskal deitura ere bada, pertsona hauena adibidez:

* Mariasun Pagoaga (Arrasate, 1950), aktorea.
* Jose Manuel Pagoaga *Peixoto*, ETAko ekintzailea.
* Jose Maria 'Patxi' Pagoaga, eskubaloiko jokalari gipuzkoarra.

Ikus, halaber:
* Fagoaga (argipena)
* Pagoa (argipena)
* Pagoeta (argipena)
Andia (argipena)

**Andia** izenak hainbat adiera du:

* **Andia mendilerroa**, euskaraz zuzen **Andimendi** litzateke.
* **Andia mankomunitatea**, Nafarroa Garaiko zenbait herrik osatutakoa.
* **Andiako koba,** Nafarroako leize bat.
* **Andia lantegia** edo Andia S.A.L., Gernikako eraikin babestua.
* **Andia kalea**, Donostiako kale bat.
* **Andia dorrea**, Tolosako eraikina.

Andia euskal deitura ere bada, pertsona hauena adibidez:

* **Domenjón Gonzalez Andia**, 15. mendeko handiki gipuzkoarra.
* **José Andia**, 18. mendeko itsasgizon bizkaitarra.
* Mary Luz Andía, atleta peruarra.

Ikus, halaber:
* Andiaga (argipena)
Andiaga (argipena)

**Andiaga** izenak hainbat adiera du:

* **Andiaga partzuergoa**, Zangozerriko partzuergoa.
* **Andiaga**, Nafarroa Garaiko herri hustua, Uxue udalerrian.

Ikus, halaber:
* Andia (argipena)
Urkia ekaitzaren erdian

***Urkia ekaitzaren erdian*** ( ) Johan Christian Dahl norvegiar margolariak 1849an egindako olio-pintura da, 92 x 72 zm.-koa. Bergen Billedgalleriko jabegoa da eta orain Bergengo KODEn erakusten da. Artistak Eidfjorderako bidean ikusi zuen zuhaitz bat erakusten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak