open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adji Bousso Dieng

**Adji Bousso Dieng** informatikari eta estatistikari senegaldarra da, eta adimen artifizialean egiten du lan. Eredu grafiko probabilistikoetan eta ikaskuntza sakonean ikertzen du, etiketatu gabeko datuetatik egitura esanguratsuak aurkitzeko. Gaur egun, adimen artifizialeko ikerlaria da Google Brain-en (Mountain View, Kalifornia). 2021etik, irakaslea da Princetongo Unibertsitatean, eta bertan, Ingeniaritza eta Zientzia Aplikatuen Fakultateko lehenengo emakume beltza da, eta baita Informatika Saileko lehenengo kide beltza ere.  Dieng-ek irabazi asmorik gabeko “*The Africa I Know*” (TAIK) erakundea sortu berri du, Afrikako gazteak STEM eta adimen artifizialaren arloetako ikasketak egitera animatzeko. Horretarako, eredu afrikarren ikusgarritasuna lantzen du, afrikarrek STEMean eta AAean egindako garapenei buruzko informazioa zabaltzen du, eta Afrikaren historia aberatsa gizarteratzen du.

## Bizitza eta hezkuntza lehen urteetan 
Dieng Kaolack-en jaio eta hazi zen, Senegalen. Aita ez zen inoiz eskolara joan, eta ama hasi zen, baina bigarren hezkuntza ez zuen amaitu. Dieng 15 anai-arrebetako bat zen, eta, familiari laguntzeko, gurasoek ehunen salmentarakonegozio bat zuten. Lau urte zituela hil zen bere aita. Hala ere, amarentzat hezkuntza lehentasunezko kontua izan zen. Dieng-ek lehen eta bigarren hezkuntza Kaolack-eko eskola publikoetan egin zituen.

## Sariak eta ohoreak 
* 2020 - Afrikako eragin handieneko 100 gazteetako bat izendatu dute
* 2020 - Savage Metodologia Aplikatua saria jaso zuen, "Modelatze Grafiko Probabilistiko Sakona" tesirako
* 2019 - Ikasketa automatikoan hazten ari den izarra (Marylandeko Unibertsitatea)
* 2019 - Googleren doktoretza-beka ikaskuntza automatikoan
* 2016 - Microsoft Azure Research Award
* 2014 - Columbia University Dean Fellowship
* 2013 - Cornell Institute for African Development Fellowship
* 2007 - Pathfinder Fundazioaren beka
* 2006 - Senegalgo Gobernuaren bikaintasun-beka
* 2006 - Laureate du Concours General (Senegalgo Olinpiada, Filosofia) 

## Argitalpenak 
* A B. Dieng, F. J. R. Ruiz, eta D. M. Blei. Gizarteratzeko espazioetan gaiak modelatzea. Hizkuntzalaritza Konputazionalaren Elkartearen transakzioak (TACL), 2020
* A B. Dieng, Y. Kim, A. M. Rush, eta D. M. Blei. Jauzi generatiboko ereduekin ezkutuko kolapso aldagarria saihestea. Adimen artifiziala eta estatistikak (AISTATISTICS), 2019
* A B. Dieng, R. Ranganath, J. Altosaar eta D. M. Blei. Noisin: Erregularizazio inpartziala neurona-sare errepikarietarako. Ikaskuntza Automatikoari buruzko Nazioarteko Konferentzia (ICML), 2018
* A B. Dieng, C. Wang, J. Gao eta J. W. Paisley. RNN: Irismen handiko mendekotasun semantikoa duen neurona-sare errepikaria. Ikaskuntzaren Ordezkaritzari buruzko Nazioarteko Konferentzia (ICLR), 2017
* A B. Dieng, D. Tran, R. Ranganath, J. W. Paisley eta D. M. Blei. Goiko kota minimizatuz bariazio-inferentzia. Informazio neuronala prozesatzeko sistemak (NIPS), 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Adji Bousso Dieng  Google Scholar-en indexatuak
Bombus genalis

***Bombus genalis*** erle espezie bat da, *Bombus* generoan eta Apidae familian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erlastar.
thumb|*Bombus genalis*, goian, eskuinean, B irudian, *Bombus genalis* espezieko eme langile bat.
## Kanpo estekak
Notre-Dame-des-Victoires eliza (Quebec)

**Notre-Dame-des-Victoires eliza** Quebec Hirian dagoen eliza katolikoa da. Eraikina Place Royale ospetsuan dago. Eraikuntza 1687an hasi zen Champlain kokalekuan eta 1723an amaitu zen. Elizak izena ingelesen aurkako Frantziako eta garaiko kanadarren (gaur egungo Quebecois) garaipenari zor dio; 1711an, bestetik, ingelesen aurkako beste garaipena lortu zuten. Kanadako harrizko eliza zaharrena da.

## Historia 
1688an hasi zen eraikuntza eta 1723 amaitu zen. Jatorriz Jesus haurrari eskainita zegoen, 1690an Notre-Dame-de-la-Victoire izena jaso zuen arte. 1711an berriro izendatu zuten, Notre-Dame-Des-Victoires-en, pluralean, Britainia Handiko flota sakabanatu ondoren. 

1759ko abuztuaren 9an, britainiarrek eliza suntsitu egin zuten, Abrahamen lautadako borrokaren aurretik egindako bonbardaketaz. François Bailargék, arotzak, 1762an sortu zuen sakristia eta hurrengo urtea erabili zuen bere hondakinen eliza altxatzeko. Berreraikuntzak hainbat urte igaro zituen 1766an bere amaierara iristeko. 1816an, François Baillairgé-ri elizaren erabateko konponketa enkargatu zitzaion.

1929ko uztailaren 11n, Eliza monumentu historikoen Batzordeak monumentu historiko gisa sailkatu zuen. 1988ko urtarrilaren 1ean Leku Historiko Nazionala izendatu zuen Kanadako Gobernuak.

## Iruditegia 

Image:
Place Royale at night, Vieux-Québec, Quebec ville, Canada.jpg|Place Royalaren ikuspegia.
Notre_Dame_des_Victoires,_Québec_city.jpg|Elizaren barrualdea. Aldare nagusia.
Place Royale at night, Vieux-Québec, Quebec ville, Canada.jpg|Gaueko irudia.
Notre-Dame-des-Victoires, Quebec ville, Canada 02.jpg|Zinopari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elizaren kanpaiak.
Purcell mendiak

**Purcell mendiak**, Kanadako Columbia Britainiarra probintziaren hego-ekialdean dagoen mendilerro bat da, berez Columbia mendietako azpimendilerro bat da.
Steve Shirley

**Steve Shirley**, edo **Stephanie Shirley** (Dortmund, 1933ko irailaren 16a – 2025eko abuztuaren 9a), informatikako enpresaria eta filantropo britaniarra izan zen.

Steve Shirley Erresuma Batura iritsi zen 1939an, Kinderstransport programaren barruan. Alemaniako eta beste herrialde batzuetako hamar mila haur judu ebakuatu zituen programa. Alemanian jarraitu behar izan zuen senar-emazte judu baten alaba zen; Shirley gurasoekin elkartu zen gerraren ondoren. Britainia Handian, Birmingham inguruko senar-emazte batzuek hartu zuten. Harrerako gurasoak anglikanoak ziren arren, ikastetxe katoliko batean ikastera bidali zuten, eta han matematikan nabarmendu zen.

Hemezortzi urterekin, Dollis Hilleko postaritza britainiarraren ikerketa-zentroan lana lortu zuen, eta zortzi urtez aritu zen lanean, aljebrako eta estatistikako prestakuntza jaso zuelarik. 1950eko hamarkadaren erdialdean, ordenagailuei buruzko lehen ezagutza izan zuen, eta, horren ondorioz, lan egiten zuen zentroaren barruan sail horretara aldatzeko eskatu zion..Hainbat arrazoirengatik utzi zituen postaritza Shirleyk; besteak beste, emakume izateagatik mailaz igotzea ukatu ziotelako eta beste langile batekin ezkontzeko asmoa zuelako. Garai hartan, eskontzekotan bietako batek enpresa utzi behar izan baitzukeen.

Postaritza utzi ondoren, Shirleyk ICLn lan egin zuen urte eta erdian. Berak eta bere taldeak ICT 1301 ordenagailua probatu behar zuten. ICL, orduan, English Electric ICT esaten zitzaion, eta lana General Electric Company-rekin (Computer Developments Limited, CDL) egiten zen, Kentonen, Londresko iparraldean. Enpresa horren barruan, emakume izateagatik igotzeko gaitasuna ere murriztuko zen, eta ondorioz, bere enpresa sortzea pentsatu zuen.

1962an *F. I. Group PLC* software-enpresa sortu zuen. Lan-bizitzaren hasieran, *Steve* pila-izen gisa erabiltzeko ohitura hartu zuen; izan ere, izen maskulinoa izan ohi da, eta negozio-mundua, garai hartan, gizonek menderatzen zuten. 1975ean sexu-bereizkeriaren aurkako lege britainiarrak horrelako jarduerak debekatu zituen arte, Shirleyk emakumeak bakarrik kontratatzen zituen.

1993an erretiroa hartu ondoren, *Shirley Foundation*-en bidez jarduera filantropikoak egin zituen. 2014an 65 milioi libera eman zituela kalkulatzen zen, bere enpresa saldu ondoren metatutako 150 liberatatik. Bere kausen artean autismoari buruzko ikerketa nabarmentzen da, Giles seme hilak gaixotasun hori izan baitzuen.

Shirley-k British Computer Society elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Britainiar Inperioaren Ordenako (OBE) ofizial izendatu zuten eta 2000. urtean Dama Komendadora izendapenera igo zen. 2009ko maiatzetik 2010eko maiatzera, Filantropiarako Erresuma Batuko enbaxadorea izan zen.

2013an, BBCk urteko emakume garrantzitsuenetakotzat hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuphophyllus lacmus

***Cuphophyllus lacmus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Nahiko jangarri ona, kalitate gehiegirik gabea.

Sinonimoak: *Hygrophorus subradiatus subsp. lacmus*, *Hygrophorus lacmus*, *Camarophyllus subradiatus subsp. lacmus*, *Hygrophorus subradiatus var. lacmus*, *Camarophyllus lacmus*, *Hygrocybe lacmus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, lehenik ganbil-kanpai itxurakoa, gero ganbila, gris-morea, arrosa-morea edo gris-arrosakara kolorekoa.

**Orriak:** Lodiak, zabal, tartekatutako orritxo txikiekin, dekurrenteak, arrosa-grisaxkak edo gris-more kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Lodia, kurbatua, oinarrirantz loditua, kapelaren kolorekoa baino pixka bat zurbilagoa.

**Haragia:** Zurixka edo zertxobait grisaxka, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Cuphophyllus* terminoa grekotik dator, kurbatura, konkor,  esan nahi duen "kûpulos" hitzetik eta orritxoa, esan nahi duen "pyllon" hitzetik. Orritxo okertuekin. *Lacmus* epitetoa berriz latin berantiarretik dator, gris-more kolorea, esan nahi duen "lacmus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Nahasteko zaila den espeziea da. Honen kolore morexka ez da ohikoa *Hygrophorus* generoan. *Hygrocybe calyptraeformis* antzeko kolorekoa da, baina honek kapela koniko puntazorrotza du, ez dago nahasterik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean larreetan, ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Bates

[thumb|260px|[Samira Ahmed, Laura Bates eta Caroline Criado Pérez ]]
**Laura Carolyn Bates** (Oxford, Britainia Handia, 1986ko abuztuaren 27a) britainiar idazle feminista eta aitzindaria da. 2012an *Everyday Sexism Project* atari digitala sortu zuen, emakumeek sexismo-egoerak era anonimoan eta askatasun osoz salatzeko. Londresko Hackney eta Taunton auzoan hazi zen, eta ahizpa nagusi bat eta neba txiki bat ditu. Batesek 20 urte zituela banandu ziren gurasoak. Taunton King's Collegen izan zen. 

Bates Cambridgen egon zen bi urte eta erdian, Susan Quilliam psikologoaren ikertzaile gisa. *The Joy of Sex-*en edizio eguneratu batean ari zen lanean.

## Ibilbidea 
2012an *Everyday Sexism Project* sortu zuen, emakumeek sexismo-egoerak era anonimoan eta askatasun osoz salatzeko atari digitala. Sare sozialen kasu arrakastatsuenetako bat da proiektua, eta hogei herrialde baino gehiagotan zabaldu da. 2015ean, Britainiar Inperioaren Ordenaren Domina jaso zuen. The *Sunday Timesek* Urteko Emakumea izendatu zuen eta, 2013an, Cosmopolitan aldizkariaren Ultimate New Feminist Award saria jaso zuen, besteak beste.

### *Everyday Sexism/Eguneroko* *sexismoa*-ren proiektua 
2012an sortu zen Eguneroko Sexismo Proiektuaren webgunea. Webgunearen hirugarren urteurrenaren inguruan, 2015eko apirilean, eguneroko sexismoak 100.000 sarrera zituen. Batesek esan zuen lineako abusuari egin behar izan ziola aurre.

Bates Daily Sexism-en lehen liburua, proiektuan oinarritua, Simon & Schusterren Londresko filialak argitaratu zuen 2014. urtean.

## Argitaratutako lanak 
* 2014: *Everyday Sexism: The Project that Inspired a Worldwide Movement/Eguneroko sexismoa: mundu mugimendu baten oinarri izan zen proiektua*, Simon & Schuster 
* 2016: *Girl Up: Kick Ass, Claim Your Woman Card, and Crush Everyday Sexism/Girl Up: Kick Ass, Emakume-txartela eskatzea eta eguneroko sexismoa zapaltzea*, Simon & Schuster 
* 2018: *Misogynation: The True Scale of Sexism/Misogynation: Sexismoaren benetako eskala*, Simon & Schuster 
* 2019: *The Burning/Erretzea*, Simon & Schuster 
* 2020: *Men Who Hate/ Emakumeak gorrotatzen dituzten gizonak*, Simon & Schuster 
* 2022: *Fix the System, Not the Women/Sistema konpontzea, ez emakumeak*, Simon & Schuster 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2013:  *Cosmopolitan* aldizkariaren Ultimate New Feminist Award/Azken Feminista Saria, 2013an.
* 2015: Britainiar Inperioko Domina, Genero-berdintasunerako zerbitzuetarako 2015eko Urtebetetze Sarietan.
* 2018: Royal Socie2020: Honorary Fellow of St John's College, Cambridge. ty of Literature-ko kidea "40 Under 40" ekimenean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eguzki ondorengo krema

alt=Recipient de crema postsolar dibuixat per una intel·ligència artificial.|thumb| Adimen artifizial batek marraztutako eguzki ondorengo krema ontzia.
**Eguzki ondorengo krema** (ingelesezko izenarekin ere ezagutzen dena, *aftersun, after sun* edo *after-sun* ) produktu kosmetiko bat da, krema, ukendu edo esprai, eran banatu ohi dena. Eguzkia hartu ondoren larruazalean aplikatzen da azala hidratatzeko  eta beroa, gorritasuna eta nekea kentzen saiatzeko ematen da. 

Produktu honek ez ditu erredurak edo larruazala kentzea saihesten, ezta dagoeneko jaso duen eguzki-erradiazio murrizten, eta beraz ezin da eguzki-krema baten fotobabesarekin alderatu: babes hori eguzki-krema egoki bat eguzkitan egon aurretik emanda lor daiteke, lortzekotan.
## Kanpo estekak
Megachile gahani

***Megachile gahani*** erle espezie bat da, *Megachile* generoan eta Megachilidae familian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aftersun (argipena)

**Aftersun** terminoak hainbat adiera du:

* **Aftersun (2022ko filma)**, Charlotte Welshek zuzendutako filma.
* **Aftersun**, Flashy Ice Cream taldearen 2022ko EPa
* **Aftersun**, 2005eko Delaféren abestia
* **Aftersun** edo **after-sun**, eguzki ondorengo krema adierazteko terminoa.
Price eraikina

**Price eraikina**, Kanadako Quebec Hirian dagoen etxe orratz bat da, 18 solairu eta 82 metroko garaiera du.

1928-1931 artean Ross and Macdonald arkitektoek diseinaitu eta eraikiarazi zuten.
J. Cole

**Jermaine Lamarr Cole** (Frankfurt am Main, 1985eko urtarrilaren 28a), **J. Cole** izenez ezagunagoa, rapero, abeslari, konpositore eta musika-ekoizle estatubatuarra da. Ameriketako Estatu Batuetako armadaren Frankfurteko (Alemania) baseko ospitalean jaio zen. Zortzi hilabete zituela, Fayettevillera (Ipar Carolina) joan ziren bizitzera ama eta bera. Kritikari eta analistek garai guztietako rapero onenetakotzat hartzen dute, eta, Kendrick Lamarrekin batera, bere belaunaldikoen artean eraginik handiena duena da.

## Diskografia 
### Estudioko albumak
* *Cole World: The Sideline Story* (2011)
* *Born Sinner* (2013)
* *2014 Forest Hills Drive* (2014)
* *4 Your Eyez Only* (2016)
* *KOD* (2018)
* *The Off Season* (2021)
* *Might Delete Later* (2024)
* *The Fall-Off* (2026)

### Zuzeneko albumak 
* *Forest Hills Drive: Live* (2016)

### Bildumak 
* *Revenge Of The Dreamers* con Dreamville (2014)
* *Revenge Of The Dreamers II* con Dreamville (2015)
* *Revenge Of The Dreamers III* con Dreamville (2019)
* *D Day: A Gangsta Grillz Mixtape* con Dreamville (2022)

### *Extended play*ak 
* *Truly Yours* (2013)
* *Truly Yours II* (2013)
* *Lewis Street* (2020)

### *Mixtape*ak 
* *The Come Up* (2007)
* *The Warm Up* (2009)
* *Friday Night Lights* (2010)
* *Might Delete Later* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alaskako Ipar Malda

**Alaskako Ipar Malda**,  eta Iñupiaqez Siḷaliñiq, AEBetako Alaska estatuko iparraldeko kostaldean dagoen lurralde bat da.

Hegoaldean Brooks mendilerroa du, iparraldean Ozeano Artikoaren Txuktxien itsasoa, ekialdean Beaufort itsasoa eta mendebaldean Barrow lurmuturra.

Bertara ibilgailuz iristeko modu bakarra Dalton autobidearen bidez da.
Isto mendia

**Isto mendia**, , AEBetako Brooks mendikatean dagoen gailur bat da, Alaska estatuan. 2.736 metroko garaiera du.
Debekatuta dago oroitzea

**Debekatuta dago oroitzea** 2010ean sortutako film dokumentala da, Saturrarango Emakumeen Kartzelari buruzkoa.

## Lapurpena 
1937 eta 1944 urte bitartean frankistek Saturrarango bainuetxea emakume-kartzela bihurtu zuten. Betan, 16 eta 80 urte bitarteko 4.000 mila emakume inguru giltzapetu zituzten haien seme-alabekin batera. Filmak biziraun duten hainbat emakumeren testigantzak biltzen dira.

## Ekoizpena 
Josu Martinez eta Txaber Larreategi zuzentzen dute dokumentala. Bestetik, Loreto Aguirre, Ane Antoñanzas eta Amagoia Martínez ekoizpenean aritu dira,  Alberto Cantenacci eta Juantxo Sardón kamaran. Txaber Fernández Martín, Eneko Olasategui, Iurre Telleria, Enara Goikoetxea eta Eraitz Loiti ere ekoizpen eta edizio lanetan aritu dira. Dokumentalaran ekoiztetxeak dira Moztu, Tentazioa eta REC. Azkenik, Eguzki Bideoak izan da filmaren banatzailea.

## Sariak eta Aitortzak 
* 2011an Naonedeko Espainiar Zinema Jaialdian dokumental onenaren saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Debekatuta dago oroitzea (SSIFF, 2010)
Liard ibaia

**Liard ibaia**, Kanadako Yukon eta Columbia Britainiarra probintzien artean hedatzen den ibai bat da, 1.115 kilometro luze ditu. Pelly mendietan jaio eta Mackenzie ibaian amaitzen da.
Pelly mendiak

**Pelly mendiak**, Kanadako Yukon probintzian dagoen mendikate bat da. Bareko kostako mendikateen zati da.
Dalton autobidea

**Dalton autobidea**, **James W. Dalton autobidea** edo **Alaska 11 Autobidea**, AEBetako Alaska estatuaren iparraldeko lurraldea ipar-hego ardatzan zeharkatzen duen errepide bat da. 

Elliott autobidean hasi, Fairbanks udalerriaren iparraldean, eta Deadhorse kokalekuan amaitu, Ozeano Artikoaren kostaldeko Prudhoe Bay udalerrian.
Ruby ibaia

**Ruby ibaia**, AEBetako Montana estatuaren hego-mendebaldean dagoen ibai bat da. 122 kilometro luze ditu, Tobacco Root mendietan jaio eta Beaverhead ibaian amaitzen da.
Tobacco Root mendiak

**Tobacco Root mendiak**, AEBetako Montana estatuko mendikate bat da, Jefferson ibaia eta Madison ibaiaren artean. Gailurrik garaiena Hollowtop tontorra da (3.232 metro).
Teton mendikatea

**Teton mendikatea**, Ipar Amerikako Mendi Harritsuetako mendikate bat da, AEBetako Wyoming estatuan.

Grand Teton (4.199 m.) mendirik garaiena da.
Iparraldeko Maineko basoak

**Iparraldeko Maineko basoak**, , AEBetako Maine estatuaren iparraldean dagoen lurralde bat da, Kanadako mugan. 14.000 kilometro karratuko baso eremu zabalez osatua dago.
Wind River mendikatea

**Wind River mendikatea**, AEBetako Wyoming estatuan dagoen mendikate bat da, berez Mendi Harritsuetako zati dena. 

Gannett tontorra (4.207 m.) mendirik garaiena da.
Gannett tontorra

**Gannett tontorra** , AEBetako Wyoming estatuan dagoen mendi bat da, Mendi Harritsuetako Wind River mendikatean. 4.210 metroko garaiera du.
Bighorn mendiak

**Bighorn mendiak**, AEBetako Wyoming estatuaren iparraldean dagoen mendikate bat da, berez Mendi Harritsuetako azpimendikate bat da.

Cloud tontorra (4.016 m.) mendirik garaiena da.
Sawtooth basa-eremua

**Sawtooth basa-eremua**, , AEBetako Idaho estatuan dagoen basa eremu bat da. 87.852 hektareako azalera du.
Chaim Topol

**Chaim Topol** (; Tel Aviv, 1935eko Irailaren 9a – *ibidem*, 2023ko martxoaren 8a) israeldar aktore eta abeslaria izan zen.

*Fiddler on the Roof* musikalean eta izenburu bereko filmean Tevye pertsonaiaren interpretazioagatik da ezaguna, batez ere. Aktore ibilbidea hasi zuen Israelgo armadan, eta gero birak egin zituen kibbutz antzokiekin. 30 film israeldar eta estatubatuar baino gehiagotan parte hartu zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
2023-2024ko Georgiako protestak

**2023-2024ko Georgiako protestak** Georgia osoan 2023ko martxotik egiten diren kale manifestazio etengabeak dira. Protesten jatorria atzerriko agenteen lege berri baten babes parlamentarioa da. Legearen arabera, finantzaketaren %20tik gora atzerritik jasotzen duten erakundeek «atzerriko entitate juridiko» gisa erregistratu beharko dute Georgian. EBn sartzearen alde dauden manifestariek «antidemokratikotzat» jo dute legea. Poliziak ur-kanoiak eta gas negar-eragileak erabili zituen protestak sakabanatzeko, batez ere Tbilisi hiriburuan. 

## Lege berria 
Georgiako Parlamentuak onartutako atzerriko agenteei buruzko legeak haserre olatua eragin du Georgian. Arau horren arabera, atzerriko finantzaketa jasotzen duten erakundeek «atzerriko agente» gisa erregistratu beharko dute Kaukasoko estatu horretan; besteak beste, GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta zenbait hedabide egongo lirateke zerrenda horretan.  

Europako Batasunera batzearen alde dauden milaka manifestarik «antidemokratikotzat» hartu zuten legea, eta legebiltzarreko sarrera blokeatu zuten. Tentsioa hain zen handia, ezen istiluak egon baitziren estatuko indarren eta protestarien artean. Barne Ministerioaren arabera, gutxienez 66 lagun atxilotu zituzten, eta desordena publikoa eta desobedientzia egotzi diete. 

Atzerriko agentearen kontzeptua legean finkatzeko ekinbideak kritika handiak eragin ditu oposizioaren eta Mendebaldeko politikarien artean. Georgiako presidente Salome Zurabixvilik New Yorken egindako adierazpenetan salatu zuen legea «Moskuren agindupean idatzi» dela, eta legea «erretiratzeko» eskatu zuen. Kritikoek diote parlamentuak ontzat emandako legea Errusian 2012an indarrean ezarritako legearen «parekoa» dela; Kremlinek lege hori erabili du Mendebaldeko funtsetatik finantzatutako zenbait GKE eta hedabide ixteko.

Martxoaren 9ko goizeko lehen orduan, gobernu-koalizioak atzerriko agenteei buruzko lege-proposamena erretiratuko zela iragarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salmon ibaia (Idaho)

**Salmon ibaia**, AEBetako Idaho estatuan dagoen ibai bat da, 685 kilometro l7ze ditu. Sawtooth mendikatean jaio eta urak Snake ibaian isurtzen ditu.
Sawtooth mendikatea (Idaho)

**Sawtooth mendikatea**, AEBetako Idaho estatuan dagoen mendikate bat da, Mendi Harritsuetan. Thompsom tontorra (3.222 m.) mendirik garaiena da.
Indar nuklear

**Indar nuklearra** (edo **nukleoa-nukleoi elkarrekintza** edo **hondar-indar indartsua**) atomoetako protoien eta neutroien artean eragiten duen indarra da. Neutroiak eta protoiak, nukleoi biak, indar nuklearraren eraginpean daude ia modu berdinean. Protoiek karga +1e dutenez, horiek bereizteko joera duen indar elektrikoa esperimentatzen dute, baina distantzia nahiko laburrean indar nuklear erakargarria indar elektromagnetikoa gainditzeko bezain indartsua da. Indar nuklearrak nukleoak batzen ditu nukleo atomikoetan.

## Historia 
Atomoaren elektroi-egituraren kasuan bezala, nukleoaren osaeraren aurkikuntzak ere azalpen bat eskatzen zuen, indar elektromagnetikoa eta grabitatorioa kontuan hartuta ezinezkoa zelako ulertzea karga positiboko partikulak, hau da, protoiak, nukleoan elkarri atxikirik nola egon zitezkeen (elektromagnetikoren aldaratze-indarra grabitatearena baino askoz ere intentsitate handiagokoa baita).

Erantzuna indar berri bat proposatzea izan zen: indar nuklearra. Oso distantzia laburretan, indar hori aldaratze elektromagnetikoa baino bortitzagoa da, baina distantzia handitu ahala, berehala hutseratu egiten da eta protoiek elkar aldaratzen dute orduan.

Pentsatzekoa da, beraz, bi protoi elkartu ahal izateko, energia handia beharko dela, lehenik aldaratze elektromagnetikoa gainditu behar baita. Izan ere, halaxe da, energia-kantitate itzela dagoenean bestetan ezin delako elkartze edo "fusio" hori gertatu. Izarretan bai, adibidez. Nukleoak, hidrogenoaren kasuan protoiak, elkarri atxikitakoan, energia izugarria askatzen da: nukleoaren lotura-energia (ikus «fusio nuklear»; «nukleoaren lotura-energia»).

Bestetik, nukleoa egonkorra izan dadin, hidrogenotik aurrera neutroiak behar dira protoien arteko aldaratze-indar elektromagnetikoari kontra egiteko. Taula periodikoan kaltziora iritsi arte, isotopo egonkorretan protoi- eta neutroi-kopuru bera egoten da gutxi gorabehera. Hortik aurrera, nukleoak egonkorrak izan daitezen, neutroi gehiago behar dira. Berunetik eta bismutotik aurrera, ordea, nukleoa ez da betiko egonkorra, ezin die partikulei iraunkorki eutsi. Nukleoak energia-maila txikiagoko egoerara jotzen du eta, horretarako, desintegratu egiten da. Horretarako probabilitatea nukleoaren osaeraren, hau da, egonkortasunaren araberakoa da (ikus «erradioaktibitate»; «fisio nuklear»).

Gaur egun, badakigu protoiak eta neutroiak ez direla oinarrizko partikulak, quark-ez osatuak diren hadroien multzo ugariko partikulak baizik (eredu estandar; quark). Protoien eta neutroien arteko indar nuklearra ere quarken arteko interakzio edo indar bortitzaren "hondar-indar" bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Lost Fingers

**The Lost Fingers** (Behatz galduak) Quebeceko jazz talde ezaguna da.

## Historia 
Byron Mikaloff-ek, Christian Robiste eta Alex Morrisstetek sortu zuten taldea. Django Reinhardt-eko Ijito Jazzak berrikusitako abesti ezagunen berrantoletan espezializatuta daude. Taldearen izenak 1930eko hamarkadan bere trailerraren sutan Reinhardt-ek galdu zituen bi hatzak aipatzen ditu. 

80ko hamarkadan atera zen taldearen lehen diskoa, 2008an: ''Lost in the 80's*. Albumak Quebec eta atzerrian arrakasta handia izan zuen. 2009an, taldea Juno bi sarietarako izendatu zuten. 

2019an, Valérie Amyot-ek taldea utzi zuen bere osasunean arreta jartzeko eta bakarkako proiektuak jarraitzeko. Rosalie Robergek hartu zuen orduan abeslariaren eginkizuna.

## Taldekideak 
* Byron "Maiden" Mikaloff : Ahotsa eta gitarra.
* Alex Morrissette : koroak eta kontrabaxo.
* Rosalie Roberge : Ahotsa.
* François Rioux : Gitarra.

## Diskografia 
*2008: *Lost in the 80's*
*2009: *Rendez-vous rose*
*2010: *Gypsy Kameleon*
*2011: *La Marquise* 
*2014: *Wonders of the World*
*2016: *Christmas Caravan*
*2017: *Coconut Christmas*
*2018: *Worldwide Christmas*
*2020: *VS.''

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Django Reinhardt

## Kanpo estekak 
* :Taldearen webgune ofiziala.
O.K. Garage

***O.K. Garage*** (baita ere *All Revved Up* izenburuarekin ezaguna) 1998ko filma da. escrita y dirigida por Brandon Cole idatzi eta zuzendu zuen. Filma sari batzuk irabazi zituen. Estatu Batuetan Los Ángelesko zinema independentearen jaialdian estreinatu zen.

## Argumentua 
Mekanikari batek iruzur egiten dion emakume batek bizilaguna eta lagunik onenak errekrutatzen ditu mendekua hartzeko.

## Aktoreak 
* John Turturro - Jonny Candellano
* Lili Taylor - Rachel
* Will Patton - Sean
* Gemma Jones - Mrs. Wiggins
* Joseph Maher - Lilly
* Paul Calderon - Carl
* Olek Krupa - Yannick
* Bruce MacVittie - Chuck
* Richard Bright - Louis
* Aida Turturro - Mary

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sariak IMDb webgunean.
* :Webgune ofiziala.
Bilboko Eusko Etxea

**Bilboko Eusko Etxea**, Bilboko Erronda kaleko 32. zenbakian zegoen. Errepublika garaian Eusko  Abertzale Ekintza alderdi politikoaren  egoitzarik handiena izan zen, hau da, EAEk izan zuen Eusko Etxearik garrantzitsuena eta baita ere Tierra Vasca aldizkariaren Bilboko erredakzioa ere.

Bilboko Eusko Etxea 600 bazkide inguru izatera iritsi zen. 

1933 urtean ondorengoek osatzen zuten zuzendaritza batzordea:

* Lehendakaria: Julián Guimón Rezola
* Lehendakari ordea: Eugenio Anakabe
* Diruzaina: Emeterio Jauregibeitia
* Idazkaria: Luis Arrien
* Bokalak: Floren Tasende, Bernardino Bilbao, Heraclio Murga, Víctor Lizundia, Angel Etxaniz eta Jesus Bengoetxea.

## Erreferentziak
Idoia Rodríguez Buján

**Idoia Rodríguez Buján** (Friol, Lugo, Galizia, 1983ko urriaren 25a &ndash; Herat, Afganistan, 2007ko otsailaren 21a) lugoar militarra izan zen. Afganistanen, ISAF misioaren barruan, nazioarteko bake-misio batean hildako Espainiako lehen emakume militarra izan zen.

## Ibilbidea 
Rodríguez Buján Espainiako Indar Armatuetan sartu zen 2004ko irailaren 27an, Infanteriako Brigada Arin Aerotransportableko (BRILAT) infanteriako soldadu gisa.

## «Idoia Rodríguez soldadua, emakumea Indar Armatuetan» saria 
2007ko martxoan, Defentsa Ministerioak Idoia Rodríguez soldadua saria sortu zuen bere oroimenez, Espainiako Indar Armatuetan emakumearen integrazioa eta genero-berdintasuna sustatzen duten pertsona, talde eta erakunde militar zein zibilen ahalegina eta lana aitortzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007an  Meritu Militarrari Gurutzea bereizgarri horiarekin
* 2007an  NATOren domina
* 2007an Defentsa Ministerioak Idoia Rodríguez soldadua saria sortu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* DEF/509/2007 Agindua, martxoaren 6koa, «Idoia Rodríguez soldadua, emakumea Indar Armatuetan» saria sortzen duena.
* Ez dago asko arratsaldeko  laurak emateko. Idoia Rodríguez Buján soldadua. Isabel Katolikoa infanteria erregimentua, 29. zk.
Luziferina

**Luziferinak** organismo biolumineszenteetan argia lortzeko erabiltzen diren konposatuak dira. Dagokion luziferasa entzimaren jarduera katalitikoaren bidez, oxigenoarekin erreakzionatzen dute (oxidazioa). Aldaketaren ondorioz, luziferinatik ezabatzen diren talde funtzional gehienek energia askatzen dute argi moduan. Luziferinak zein luziferasak taxoien espezifikoak dira, hau da, espezie bakoitzaren ezaugarriak.

## Kanpo estekak
Theo de Meester

**Theodoor Hermann "Theo" de Meester** (Harderwijk, 1851ko abenduaren 16a - Haga, 1919ko abenduaren 27a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1905etik 1908ra.

Ekialdeko Indietako funtzionarioen etapa baten ondoren, koalizio-gobernua eratu zuen 1905eko abuztuan. Gobernuak ez zuen gehiengorik inongo ganberatan, eta "portzelanazko gobernua" deitu zioten. Legebiltzarrak 1908rako defentsa-aurrekontua atzera bota ondoren dimititu zuen.
Diplocardia longa

***Diplocardia longa*** Ipar Amerikakoberezko lur-zizare espezie bat da. John Percy Moore zoologo estatubatuarrak deskribatu zuen lehen aldiz 1904an. Ingurune tipoa Hawkinsville, Georgia da. Zizare honek propietate biolumineszenteak ditu; bere gorputz-fluidoek eta estimulatuta dagoenean jariatzen duen muki itsaskorrak distira urdinxka bat igortzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirosoma

**Pirosomak**, *Pyrosoma* generoa, flotazio libreko taliazeo kolonialak dira, oro har itsaso epeletan ozeano zabaleko goiko geruzetan bizi direnak, nahiz eta batzuk sakonera handiagoetan aurki daitezkeen. Pirosomak ehunka edo milaka indibiduo dituzten kolonia zilindrikoak edo kono-formakoak osatzen dituzte, zooide izenez ezagutzen direnak. Kolonien tamaina aldakorra izan daiteke, milimetro bat baino txikiagoetatik metro ugari neurtzera iritxi direnak topatu dira. Orokorki, "itsas pepinoak" izenarekin ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fotoforo

**Fotoforoa** argia igortzen duen organo bat da, puntu argitsu gisa ikus daitezkeenak animalia itsastar ugaritan, arrainak eta zefalopodoak barne. Organoa sinplea edo giza begia bezain konplexua izan daiteke; lente, obturadore, argi filtro eta islatzaileekin. Argia harrapakinaren digestioa burutzen den bitartean sor daiteke fotozito izeneko zelula mitokondrialen osagarri espezializatuen bitartez, edo bakterioekin ezarritako erreakzio sinbiotikoengatik eman daiteke.

Arrainetan fotoforoak harrapakinak erakartzeko edo harrapariak nahasteko erabiltzen dira batez ere.

## Bibliografia
Zooide

**Zooide** bat animalia kolonial baten parte den animalia isolatu bat da. Bizimodu hori elkarri lotuta ez dauden taxon desberdinetako animaliek hartu dute. Zooideak zelulanitzak dira; beste animalia bakartien antzeko egitura dute. Zooideak ehunen bidez zuzenean konektatuta egon daitezke (adibidez, koralak, Catenulida, Siphonophorae, *Pyrosoma* edo Ectoprocta) edo exoeskeleto komun bat parteka dezakete (adibidez, Bryozoa edo Pterobranchia). Organismo koloniala, bere osotasunean, *zoon* deitzen da.

Zooideek polimorfismoa izan dezakete. Adibidez, gaur egungo briozooek funtzio desberdinetara egokitutako zooideak izan ditzakete, hala nola elikadura, koloniak substratuarekin duen ainguraketa eta enbrioien hazkuntza. Hala ere, briozoo fosilak, euren bizitzan zehar zooideek eratu zituzten koloniaren egiturengatik bakarrik ezagutzen dira.

Korrelazioak daude zooide batzuen tamainaren eta tenperaturaren artean. Fosilen kolonien barruan zooideen tamainaren aldaketak itsasoek iragan geologikoan duten tenperaturaren eta urtarokotasunaren adierazle gisa erabil daitezke.

Historikoki, zooide terminoa organismo bizi baten barruan mugimendu independentea duen zelula organiko edo gorputz antolatu bat izendatzeko ere erabili izan da, bereziki gameto mugikor bat espermatozoide gisa (algen kasuan, orain zoide deritzo), edo asexualki ekoiztutako animalia motako organismo independente bat, biki edo fisio gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aberri Emakume Batza

**Aberri Emakume Batza**, AEB, Euskadi Mendigoxale Batza taldearen barruko emakumezkoen atala izan zen.

1937ko otsailaren 2an sortu zen Aberri Emakume Batza. Irlandako emakume mugimenduetan zuen inspirazioa mugimendu honek, taldearen helburuak katolizismoaren defentsa eta Euskal Herriaren independentzia zirelarik.

Modu federalean antolatu ziren, herriz herriko taldeak osatuz eta federazioan elkartuz.

### Zuzendaritza batzordea 
Taldea sortu eta gutxira, batzorde interinoa sortu zuten, bost kidek osatzen zuten batzordea hau: Karmele Uzkiano, Imanole Pe Mentxaka, Garbiñe Pradera Amondo, Pilare Santamaria de Orbea eta Matilde de Bilbao.

AEBren kide ezagunenetako bat Polixene Trabudua izan zen, aurrez Emakume Abertzale Batzako kide izana. EAJko muturreko aldeak (Yagi-Yagi) 1933-1934an banandu zenean Trabuduak banandutakoekin lankide lanetan aritu zen alderdiaren politika autonomistaren aurkako burujabetasun sutsu eta erraietakoa erakutsiz. Gudan zehar Mendigoxaleen Elkartera atxikitako Aberri Emakume Batzako kidea izan zen.

Dena den, AEBk bazkide kopuru txikia izan zuen.

### **Zereginak** 
Taldeko emakumeen zereginak bi ataletan definitu zituzten. 

* **Aberriaren aldeko ekintza:** euskara ikastea eta euskal "arrazari" zegozkion ohiturak ikastea (musika, dantza), gurasoak eta aberria maitatzea eta ekintza hauek praktikan jarri eta exenplua ematea.
* **Gizarte ekintza:** miseriaren kontra borroka egitea, pertsonaren duintasuna zauritu gabe, eta minaren kontrako borroka, gaixoak eta hauen familiak kontsolatuz eta alaituz.
thumb|Euzko Mendigoixale Batzaren ikurra
Patria Libre - Aberri Azkatuba egunkarian, talde honek atal finkoa izan zuen egunakariaren 5. zenbakitik aurrera.

### Gerra garaiko lanak 
1936ko gerra garaian, ondorengo lanak egin zituen taldeak: ospitaleetara bisitak, zauritu abertzaleak eta beste ideologietakoak bisitatuz, Patria Libre egunkariaren eta liburuen banaketa, diru bilketa.

Bilboko Korreo kaleko 16. zenbakian, josteko tailerra jarri zuen AEBk eta bertan gudarientzat Euskadi Mendigoxale Batzaren ikurrak josi zituzten.

### Gastetxu Batza 
Aberri Emakume Batzan izan zuten lehen ideietako bat izan zen "gastetxu"-en (haurrak) saila sortzea, baina gerra-koiunturak ez zion mesederik egiten proiektu honi. Guraso abertzaleen seme-alaba guztiak EMBren inguruan biltzeko deia egitea pentsatu zen.

Aberri Gastetxu Batza eratu ondoren, eta AIBren laguntzarekin, Aberri Gastetxu Ikastola sortuko zen, eta bertan euskara, abertzaletasunaren kultura, euskal kantak eta abar irakatsi ahal izango ziren, haurrei oinarrizkoena irakatsiko zieten beste ikasgai batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raphaël Dubois

**Raphaël Horatio Dubois** (Le Mans, 1849ko ekainaren 20a-Tamaris-sur-Mer, 1929ko urtarrilaren 21a) frantziar farmakologoa izan zen, biolumineszentzia eta anestesia arloan egindako lanagatik ezaguna.

## Erreferentziak
Amanda Levete

**Amanda Jane Levete** CBE (Bridgend, Gales, 1955eko azaroaren 17a) arkitekto britainiarra da, 2009az geroztik Londresen *AL_A* (Amanda Levete Architects) estudioaren jabe dena.

## Biografia 
Levetek Londresko Arkitektura Elkarteko Arkitektura Eskolan ikasi zuen eta graduatu ondoren Alsop & Lyall eta YRM Associates bezalako arkitektura enpresetan lan egin zuen. Geoffrey Powisekin aritu zen Powis & Levete gisa 1983-96 tarteab eta Richard Rogersen bulegoan lan egin zuen baita 1984-89 uerteetab. 1989tik 2008ra bere senarra izango zen Jan Kaplickýk sortu zuen Future Systems arkitektura-bulegoko bazkide izan zen. 2009an AL_A enpresa propioa sortu zuen.

Levete Kaplickýrekin ezkondua egon zen 1991tik 2006ra eta ezkontza honetako seme bat du. 2007an Londresko Diseinu Jaialdiko zuzendari Ben Evansekin ezkondu zen.

Levete Londresko Royal College of Art-eko irakasle asoziatua da. *Young Foundation* think tankeko zuzendaria ere bada. Leveteren agerpenak ohikoak dira irrati eta telebistan britainiarrean. *Building* aldizkarian ere artikuluak idazten ditu.
[thumb| Timber Wave, [London Design Festival 2011]]
[thumb| [Victoria & Albert Museum-eko Sackler Courtyard sarrera, Londres 2017]]

## Proiektu nabarmenak 
* 1994: Jan Kaplickýrekin: Hauer-King House Douglas Road, Canonbury, Islington, Londres.
* 1998: Comme des Garçons-entzat *Triptychon* proiektua Tokion, Japonian.
* 1999: Lord's Cricket Ground kirol zelaiko Media Center, Londres.
* 1999: Selfridges markataritza-gunea Birminghamen, Ingalaterran.
* 2003: Metropolitana di Napoli, Napoliko metroko diseinu berrikuntza sorta.
* 2004: *Kopenhagen Apartment Tower*, Danimarka.
* 2009: Spencer Dock zubia, Dublin, Irlanda .
* 2008: Bangkokeko Central Embassy, Thailandiako denda kate baten egoitza nagusia eta merkataritza gune handia ere bai Bangkok, Thailandia.
* 2009: *Edge* lanpararen diseinua, Philips -ek Established & Sons diseinu-markatik garatutako argi-igorle organikoko diodoarekin (OLED).
* 2009: 10 Hill Place, hotela Edinburgon, Eskozian
* 2011: *Timber Wave.* Egurrezko eskultura Victoria & Albert Museum-eko sarrera nagusiaren aurrean.
* 2017: Victoria & Albert Museum Exhibition Road kaleko museoaren luzapena eta Sackler Courtyard patioa.  

## Sariak 
* 1999: Royal Institute of British Architects -en Stirling saria Londresko Lord's Media Centre-gatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Martin Pawley: *Future Systems – Die Architekturen von Jan Kaplický und Amanda Levete*. Birkhäuser, Basel/Berlin/Boston 1993, .
* Julie Sinclair Eakin: *Amanda Levete.* In: Jan Cigliano Hartman (Hrsg.): *The women who changed architecture.* Beverly Willis Architecture Foundation / Princeton Architectural Press, New York 2022, , S. 212f.

## Kanpo estekak
Hygrocybe russocoriacea

***Hygrocybe russocoriacea*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumi badaiteke ere, oso kaskarra da. Larru usaina du.

Sinonimoa: *Camarophyllus russocoriaceus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, pixka bat ildaskatua. Zuri-marfil koloretik hori-anbar kolorera, gris-okre antzeko koloreraino.

**Orriak:** Zabalak eta lodiak, zurixkak edo baita larru kolore argira biratuz ere, oso zabal, okertuak eta dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zurixka kolorekoa, mehea eta liraina, zilindrikoa, pixka bat mehetua oinarrirantz, sarritan pixka bat izurtsua edo bihurtua, barrubetea hasieran, gero barnehutsa.

**Haragia:** Nahiko gutxi, trinkoa kapelaren. erdian; kolore zurixkakoa, batzuetan hori-anbar kolorez tindatua. Bere ezaugarriak, Errusiako larruazalaren usaina, zedroaren egurrarena edo baita sandaloarena ere. Usain hauek areagotu egiten dira lehortzean, eta erraz identifikatzeko aukera ematen dute.

**Etimologia:** *Russocoriaceus* epitetoa "Errusiako larruazalaren" usainaren antzekoa duelako du.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra. Larru usaina duenez, ez jatea gomendatzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Camarophyllus niveus* eta *Camarophyllus fuscescens* delakoarekin, hau aurrekoaren aldaera bat da, jangarri bikainak dira eta ez dute larru usainik. *Camarophyllus virgineus* espeziearekin ere bai, zenbait autorerentzat *Camarophyllus niveus* handiago bat da, ia  beti orban gorri bereizgarriak izaten ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran, abenduan eta urtarrilean, zelaietan eta larreetan, batzuetan ale askoko taldeetan. Urri samarra.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Kanariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Blake (aktorea)

**Robert Blake** (**Michael James Gubitosi** jaiotzez izena; Nutley, 1933ko irailaren 18a - Los Angeles, 2023ko martxoaren 9a) estatubatuar aktorea izan zen.

Jatorriz italiarra, umetan hasi zen lanean eta 1997ra arte iraun zuen bere ibilbide luzeak. *In Cold Blood* filmean eta Baretta telesailean egindako lanagatik da ezaguna.

2005ean epaitu eta absolbitu egin zuten bigarren emaztearen hilketagatik, eta urte horretan bertan zigortu zuten jurisdikzio zibilean.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Natalka Poltavka

***Natalka Poltavka*** (ukraineraz: Наталка Полтавка, *Poltavako Natalka*) Ivan Kotliarevskyk idatzitako ukrainar antzezlana da.

## Historia 
thumb|Natalka Poltavkaren irudia Kharkiveko *Утренняя звезда* (Goizeko Izarra) almanaka literarioan (1834)
1819an idatzi zen ukraineraz, eta 1821ean antzeztu zen lehen aldiz Kharkiv hirian, 1838ra arte inprimatuta ez zegoen arren. Mykola Lysenko konpositore ukrainarraren *Natalka Poltavka* operetarako oinarri izan zen, eta Ukrainan eta atzerrian egindako hainbat filmetarako ere bai. Poetika klasizistaren ezaugarriak ditu antzezlanak eta, gainera, idatzi zen garaiko ukrainar nazio berpizkundearen izpiritua eta ukrainar herri arruntaren eta nekazarien bizimoduarekiko interes nabarmena. Azken elementu honek Ukrainan izan zuen ospe handia XIX. mendean zein gaur egun.

Antzezlana idatzi eta denbora batera, haren berrikuspenak agertu ziren. Hala, 1848an, Ivan Ozarkevitxek Txernivtsin argitaratu zuen *Divka na vydanniu, abo Na myluvannia nema syluvannia* antzezlana, zeinaren argumentuak *Natalka Poltavka* errepikatzen duen, baina ekintza Kolomiyara eraman zen, eta pertsonaia nagusiak Annytxka du izena.

## Pertsonaiak 
* Natalka
* Petro
* Borys Tetervakovsky gobernu judizialeko funtzionarioa
* Makogonenko
* Mykola
* Horpyna Terpylykha

## Argumentua 
thumb|*Natalka Poltavka* antzezlaneko eszena Poltavako Kotliarevskiren monumentuan (1903)
Pertsonaia nagusiak Natalka eta Petro dira. Ezkontzeko asmoa izan zuten; hala ere, Natalkaren aitak ez zuen ezkontza onartzen, haren ustez Petro ez baitzen nahiko aberatsa. behar den dirua irabaztera alde egin zuen Petrok. Bitartean, Natalkaren aita hil ondoren, familia pobre geratu zen. Bost urtez Petroren berririk gabe, Natalkak amaren nahiei men egin zien eta azkenean beste ezkontza-eskaera bat onartu zuen, gobernuko funtzionario zahar eta aberats batengandik zetorkiona. Petro irabazi zuen fortuna txikiarekin itzuli da eta bere maiteak beste norbaitekin ezkontzean hitzeman zuela deskubritu zuen. Maitalearen egoera tragiko itxurazkoen artean, Ukrainako gobernuko funtzionario errusiarraren herriko komedia erliebea dago, zeinak hizkuntza hautsi batean hitz egiten duen, egungo errusiar funtzionarioen hizkuntza arrakastarik gabe imitatu nahian. Azkenean, benetako maitasunak garaitu zuen guztien gainetik.

## Filmak 
Antzezlana Ivan Kavaleridzek zuzendutako eta 1936ko abenduaren 24an Ukrainan estreinatutako film bihurtu zen.

Vasyl Avramenko ukrainar estatubatuarrak zuzendutako beste film bat urtebete geroago estreinatu zen 1937ko otsailaren 14an AEBetan. Hau izan zen AEBetan ukranieraz ekoitzitako lehen filma.

1978an Rodion Jefimenkok beste film bat zuzendu zuen Ukrainan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saskibaloia 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Saskibaloia** Parisko 2024ko Udako Olinpiadetan, Frantzian, 2024ko uztailaren 27tik abuztuaren 11ra izango da. 5-5-eko saskibaloiko hasierako partidak Pierre Mauroy estadioan jokatuko dira, Lillen, eta azken fasea Parisko Bercy Arena estadioan izango da. Programari eutsiz, 3 x 3-ko partidak Place de la Concordean jokatuko dira.

## Partaideak 
## Dominak 
### Dominen taula 
### Ekitaldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ectocarpus siliculosus

[thumb|*Ectocarpus siliculosus* [itsas uraza zati batean handitzen.]]
**Ectocpus siliculosus** alga arre filamentosoa da (Heterokontophyta). Inguru epeletan eta kostaldean dago. Bere genoma izan zen sekuentziatu zen lehen genoma makroalgal arrea, makroalga marroien eredu genetiko eta genomikotzat balioko zuelakoan.

## Habitat 
Mundu osoan zehar banatzen da, alde sublitoraletan eta mareartean arrokei, blokeei edo bestelako algei ezarrita.

## Barietateak 
World Register of Marine Species (WoRMS) erregistroan hauek biltzen dira:

* *Ectocarpus siliculosus* var. *adriaticus* (Ercegovic) Cormaci & G.Furnari, 1987.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *arctus* (Kützing) Gallardo, 1992.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *dasycarpus* (Kuckuck) Gallardo, 1992.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *divergens* Schiffner, 1933.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *elongatus* Schiffner.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *hiemalis* (P.L.Crouan & H.M.Crouan) Gallardo, 1992.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *megacarpus* Schiffner.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *pygmaeus* (J.E. Areschoug) Gallardo, 1992.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *subulatus* (Kützing) T.Gallardo, 1992.
* *Ectocarpus siliculosus* var. *venetus* (Kützing) Gallardo, 1992.
* *Ectocarpus siliculosus* f. *maior* (Ercegovic) Antolic & Span, 2010.
* *Ectocarpus siliculosus* f. *varians* Kuckuck, 1892.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konposatu organolitiko

Kimika organometalikoan **konposatu organolitikoak** dira karbono-litio (C-Li) lotura duten konposatuak. Konposatu hauek erreaktibo inportanteak dira sintesi organikoan eta, sarri, zati organikoa edo litio-atomoa substratu bati transferitzeko baliatzen dira.

Halaber, konposatu organolitikoak anioi-polimerizazioetan usatzen dira hasarazle gisa. Industria farmazeutikoan sintesi asimetrikoak burutzeko erabiltzen dira.

1930eko hamarkada arte ez ziren konposatu organosilizikoak erreaktibo gisa baliatzen hasi.

## Ezaugarriak 
Karbonoaren eta litioaren arteko elektronegatibotasun-diferentzia oso handia da eta horrek ondorioa du C-Li lotura oso polarizatuta egotea, karga negatibo gehiena karbono-atomoan metatzen delarik. Hortaz, konposatu organolitikoek nukleozale onak eta base sendoak dira.

Konposatu organolitikoak oso erreaktiboak dira eta, batzuetan, baita piroforikoak ere. 

## Prestakuntza 
Alkilo- eta arilo-haluroak erraz erreakzionatzen dute litio metalikoarekin dagozkien konposatu organolitikoak emateko.

R-X + 2Li -> R-Li + Li-X
	

Prestakuntza industrialetan erreakzioa abiatzeko eta errazteko % 0,5 – 2 bitarteko kontzentrazioan sodioa eransten da. Erreakzioa oso exotermikoa da.

Beste metodo batek inplikatzen du alkillitio baten litio-atomoa alkilo-haluro bati transferitzea. Adibidez, tert-butillitioaren litio-atomoa transferitzea aril edo alkenil ioduro edo bromuroei dagozkien konposatu organolitikoak emateko.

(CH3)3CLi + ArX -> (CH3)3X + ArLi

## Maneiua eta erabilera 
Konposatu organolitikoak oso erreaktiboak dira eta maneiatzeko teknika bereziak behar dituzte. Sarri korrosiboak, sukoiak eta, batzuetan, piroforikoak dira. Halaber, bero-deskonposizioa paira dezakete. Hortaz, konposatu organolitikoak 10 C-tik beheragoko tenperaturatan gordetzen dira.

Konposatu organolitikoak nukleozale eta base gisa joka dezaketenez erabilera zabala dute sintesi organikoetan, adibidez, aldehido eta zetonen karboniloekin erreakzionatzen dute kate luzegoko alkoholak emanez.
erdian|465x465px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marko Vovtxok

**Maria Oleksandrivna Vilinska** —ukraineraz: Марія Олександрівна Вілінська—, ***Marko Vovtxok*** —ukraineraz: Марко Вовчок— izengoitiaz ezagunagoa (Jekaterininskoe, Errusiako Inperioa, 1833ko abenduaren 22agreg./abenduaren 10ajul. – Dolinsk, Errusiako Inperioa, 1907ko abuztuaren 10agreg./uztailaren 28ajul.) idazle eta itzultzaile ukrainarra izan zen.

## Bizitza 
Jekaterininskoe herrian jaio zen pobretutako familia noble batean. Gurasoak Aleksandr Alekseevitx Vilinski eta Paraskeva Petrovna Danilova izan ziren. Errusierazko hedabidean hazi zen. 1845ean, Kharkiveko barnetegi pribatu batean ikasi zuen.

16 urte zituela, Opanas Markovytx folklorista eta etnografo ukrainarra ezagutu zuen. Opanasek zuzentzaile lanpostu bat lortu zuen Txernihiven. Laster Maria haurdun geratu zen. Alabari Vera izena jarri zioten eta ez zen luzaro bizi. 1878an, San Petersburgo utzi zuen eta Mikhail Lobatx-Zhutxenkorekin ezkondu zen. 1891n Boris biloba adoptatu zuen.

## Lanak 
* *Narodni opovidannia* (1857, 1862, 1865)
* *Institutka* (1862)
* *Vid sebe ne vtetxex*  / Pavlo Txornokril (1862)
* *Vykup* (1862)
* *Marusia* (1875—1878)
* *Txortova prygoda* (1902)
* *Haidamaky* (1908)
* *Diak* (1908)
* *Jak Khapko solodu vidriksia* (1908)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak