open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bresciako erromatar antzokia

**Bresciako erromatar antzokia** () Brescian -antzinako Brixian- dagoen antzoki erromatara da, kapitoliotar tenplu eta foroaren ondoan dagoena.

2011n, Gizateriaren Ondare izendatu zuten, «Longobardoak Italian: botere-lekuak (568-774)» multzoaren barruan.

## Historia 
Antzokia flaviotar garaian eraiki zuten, ondoko Capitolium bezala (arkupe baten bidez lotuta zegoena), eta Septimio Severoren agintaldiaren hasieran eraberritu zen, III. mendean. Ziur aski, IV. mendean inguruan zegoen eraikin erlijiosoa zati batean eraitsi zuen sute berak kaltetu zuen, baita V. mendeko lurrikara batek ere, eszenatokia eta kalera ematen zuen horma erabat suntsitu baitzituen. Hala ere, 1173ra arte erabili zen.

Eraikina Kapitolio ondoan aurkitu zuten 800. urtean, antzokiaren hondakinen gainean hainbat garaitan sortutako eraikin guztiak eraitsi zirenean, Maggi Gambara jauregia izan ezik, harmailen mendebaldeko zatia hartzen baitu oraindik, balio historiko eta artistiko handiko freskoak baititu.

## Egitura 
Antzokia, neurri batean, Cidnea muinoaren malda naturala erabiliz eraiki zen. Egituraren aukeraketa antzinako antzoki grekoetara hurbiltzen da erromatarretara baino, non harmailak egitura batek eusten zituen. Hori guztia ikus daiteke gaur egun; izan ere, harmailetako errenkadarik baxuenak, zuzenean lurrean bermatuta, iraun duten bakarrak dira; aldiz, eraikitako arkuek eusten dieten guztiak desagertu egin dira, azken horiek erori egin direlako. Kapitolioaren eta Foroaren hurbiltasunak, alderdi batzuetan Erromako Ponpeioren Antzokia gogorarazten duena, adierazten digu antzerkia herritarraren bizitza sozial eta erlijiosoaren funtsezko zati bat zela. Eraikina Italiako iparraldeko handiena zen (Veronako antzokiaren ondoren) eta 86 metroko luzera eta 34 metroko altuera zuen. Eszenatokiak 48 metroko luzera zuen. Kalkuluen arabera, antzerkiak 15.000 pertsona inguru har zitzakeen. Erromatar antzoki guztiek bezala, erraz ezagutzen da hemizikloaren forma, gaur egun ere ondo ikusten dena. Antzokia tenpluari lotuta zegoen areto luze baten bidez. *Pilastrini*ek, gainera, toskanar ordenako kapitelak zituzten bi pilastra ilaratan banatzen zuten.

## Hondarrak 
Gaur egun, harmailen, agertokiaren eta kalearen jatorrizko hormaren aztarnak ikus daitezke. Beste aztarna batzuk Maggi Gambara jauregia eremuan daude, edo eraikinean bertan: barruan, erromatarren garaiko zoladura eta horma-hondarrak ikus daitezke, foroa utzi zen lehen urteetakoak. Urteetan zehar hainbat errebalorizazio-proiektu proposatu dira, esate baterako, eroritako harmailak zurez berreraikiz, baina ez da ezer egin. Esku-hartzeak, izan ere, zentzua izango luke testuinguru berean berrosatuko balitz, bai irisgarritasunari dagokionez: antzokia oso mugatuta dago Cidneo muinoaren eta hegoaldean dauden Erdi Aroko etxeen ilara baten bidez; indarrez egingo liratekeen eraispenetatik ihes eginda, eszenatokiaren gutxieneko bat berreraikitzeko asmoa balego eta Musei bidearekin konexio eraginkorren bat balego, gaur egun sarbidea dagoen kale estuetara mugatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Punto Fijoko elizbarrutia

**Punto Fijoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1997ko uztailaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Punto Fijon dago. Egun apezpikua Luis Enrique Rojas Ruiz da.

## Ordinarioak 
* Juan María Leonardi Villasmil (1997-2014)
* Carlos Alfredo Cabezas Mendoza (2016-2022)
* Luis Enrique Rojas Ruiz (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cumanáko artxidiozesia

**Cumanáko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar artxidiozesia da. 1922ko urriaren 12an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1992ko maiatzaren 16an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Cumanán dago. Egun artzapezpikua Ángel Francisco Caraballo Fermín da.

## Ordinarioak 
### Cumanáko apezpikuak 
* Sixto Sosa Díaz (1923-1943)
* Crisanto Darío Mata Cova (1949-1966)
* Mariano José Parra León (1966-1987)
* Alfredo José Rodríguez Figueroa (1987-1992)

### Cumanáko artzapezpikuak 
* Alfredo José Rodríguez Figueroa (1992-2001)
* Diego Padrón Sánchez (2002-2018)
* Jesús González de Zárate (2018-2024)
* Ángel Francisco Caraballo Fermín (2025-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Rafael Ignacio Arias Blanco (1937-1939)
* Pedro Pablo Tenreiro Francia (1939-1954)
* Eduardo Herrera Riera (1965-1966)
* Manuel Felipe Díaz Sánchez (1997-2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barcelonako elizbarrutia

**Barcelonako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1954ko ekainaren 7an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Barcelonan dago. Egun apezpikua Jorge Aníbal Quintero Chacón da.

## Ordinarioak 
* José Humberto Paparoni (1954-1959)
* Ángel Pérez Cisneros (1960-1969​)
* Constantino Maradei Donato (1969-1991)
* Miguel Delgado Ávila (1991-1997)
* César Ramón Ortega Herrera (1998-2014)
* Jorge Aníbal Quintero Chacón (2014-)

## Apezpiku laguntzailea 
* José Manuel Romero Barrios (2012-2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carúpanoko elizbarrutia

**Carúpanoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 2000ko apirilaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Carúpanon dago. Egun apezpikua Jaime Villarroel Rodríguez da.

## Ordinarioak 
* Manuel Felipe Díaz Sánchez (2000-2008)
* Jaime Villarroel Rodríguez (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Tigreko elizbarrutia

**El Tigreko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 2018ko maiatzaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza El Tigren dago. Egun apezpikua José Manuel Romero Barrios da.

## Ordinarioak 
* José Manuel Romero Barrios (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaritako elizbarrutia

**Margaritako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1969ko uztailaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza La Asunciónen dago, Margarita uhartean. Egun apezpikua Fernando José Castro Aguayo da.

## Ordinarioak 
* Francisco de Guruceaga Iturriza (1969-1973)
* Tulio Manuel Chirivella Varela (1974-1982)
* César Ramón Ortega Herrera (1983-1998)
* Rafael Ramón Conde Alfonzo (1999-2008)
* Jorge Aníbal Quintero Chacón (2008-2014)
* Fernando José Castro Aguayo (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarito Salazar Cárdenas

**Margarito Salazar Cárdenas** (Matamoros, 1958ko otsailaren 22a) mexikar elizgizon katolikoa da. 2018tik 2026raMatehualako apezpikua izan zen eta 2026tik aurrera Tampicoko apezpikua da.

## Bizitza 
thumb|left|Margarito Salazar Cárdenas apezpikuaren armarria|209x209pxEzequiel Salazar Domínguez eta Conrada Cárdenas Trujilloren seme-alabetatik seigarrena, Margarito Salazar Cárdenas Matamorosen jaio zen 1958an. Hamar anai-arreba ditu: Nicolás, María de Jesús, Juan, Ezequiel, María Reyes, Lourdes, Sara Elvira, Carolina, Celso Israel eta Javier. 1978an Matamorosko San Jose apaizgaitegian sartu zen. Gero Monterreyko apaizgaitegian ikasi zuen. 1989ko ekainaren 12an apaiztu zen, Matamorosko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Mexikoko Unibertsitate Pontifizean Oinarrizko Teologian graduatu zen. Apaiz gisa, honako kargu hauek bete zituen: elizbarrutiko apaizgaitegiko hezitzaile, irakasle, errektoreorde eta errektorea, bokazio-pastoralgintzarako batzordeko koordinatzailea, eta hainbat elizetako parroko eta bikarioa.

2026ko otsailaren 6an, Leon XIV.ak Tampicoko apezpiku izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nambung parke nazionala

**Nambung parke nazionala** Mendebaldeko Australiako Wheatbelt eskualdean dagoen parke nazionala da, Perthetik 120 kilometro ipar-mendebaldera eta Cervantes kostaldeko hiri txikitik 17 kilometro hegoaldera. Parkearen barruan, Pinakuluen basamortua dago, kareharrizko milaka formaziorekin.

Kangaroo Point eta Hangover Bay hondartzak eta kostaldeko dunak ditu. Thetis lakutik estromatolitoak ikus daitezke. Parke nazionala 1994an sortu zen.

## Iruditegia 

A200, Nambung National Park, Western Australia, pinnacles and the Indian Ocean, 2007.JPG
Pinnacles at Nambung National Park.jpg

## Kanpo estekak
María Esperanza Morales Mérida

**María Esperanza Morales Mérida** (Tuxpan, 1913ko azaroaren 29a – 1990eko urtarrilaren 2a) mexikar irakaslea izan zen. 1929ko urtarrilaren 22an lehen eskola mistoa sortu zuen Palma Sola petrolio eremuan, gaur egungo Poza Rica de Hidalgo hiritik gertu. 

## Ekarpenak 
Palma Solako petrolio-langileen seme-alabei oinarrizko hezkuntza eman zien lehen irakaslea bezala gogoratzen da. XX. mendearen lehen erdian hasi zen irakasten, Mexikoko petrolio-industriaren gorakadaren ondoren, Veracruz estatuko iparraldeko eskualdean. Eskolari María Enriqueta Camarilloren izena jarri zioten, Moralesek miresten zuen poetaren omenez.

Palma Solako bigarren hezkuntzako lehen eskola (Salvador Díaz Mirón ikastetxea) ere sortu zuen, baita haurtzaindegi bat, irakasleentzako eskola bat, langileentzako gaueko eskola bat, jostungintza eskola bat eta saskibaloi liga bat ere.
* Tuxpango lehen hezkuntzako eskola batek eta haurtzaindegi batek bere izena daramate, eta Poza Ricako kale batek ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria de Lourdes Modesto

**Maria de Lourdes Modesto** (Beja, 1930eko ekainaren 1a – Lisboa, 2022ko uztailaren 19a) portugaldar sukaldaria izan zen.

## Bizitza 
1958an hasi zuen telebistako ibilbidea. Lisboako Lizeo Frantsesean Eskulanak irakasten ari zela, Rádio e Televisão de Portugalek kulturaren inguruko programa bat aurkeztera gonbidatu zuen (Molièreren *Monsieur de Pourceaugnac* antzezlanean emanaldi nabarmen baten ondoren, non irrati-kateko talde bat egon zen). Portugalgo telebista publikoan aurkeztu zuen, hamabi urtez, herrialdeko historian sukaldaritza programarik ezagunena. Bere estilo bereziak eta «zuzeneko sukaldaritzak» publiko ugari irabazi zizkioten. Alentejoko sukaldaritzarako zuen zaletasunetik sortutako formatuaren arrakastak bere ikuspegia zabaltzera eta Portugalgo eta Frantziako gastronomia aztertzera bultzatu zuen. Hainbat sukaldaritza liburu idatzi zituen, besteak beste, *Grande Enciclopédia da Cozinha*, *Cozinha Tradicional Portuguesa* (Portugalen gehien saltzen den sukaldaritza liburua) eta *Receitas Escolhidas*.

Francine Dupré izengoitia erabiliz, *Vaqueiro* margarinaren publizitate kanpainetarako errezetak prestatu zituen. 1970eko hamarkadan *Sem Sal* proiektuan parte hartu zuen. 1982an Turismoko Estatu Idazkariak Portugalgo sukaldaritza sustatzeko sortutako lan-taldeko kide izan zen.

«Portugalgo gastronomiaren diva» bezala ezaguna egin zen. José Quitériok «suaren zaindari gero eta arraroagoetako bat» bezala goraipatu zuen, eta *The New York Times* egunkariak «Portugalgo Julia Child» deitu zion 1987ko martxoaren 4ko artikuluan.

2004ko ekainaren 9an Merezimenduaren Ordenako komandante izendatu zuten. 2022ko uztailaren 19an hil zen, 92 urte zituela.

## Liburuak 
* *Cozinha Tradicional Portuguesa* (1981)
* *Cozinhar com vegetais* (2006)
* *Queijos portugueses: e um olhar gastronómico sobre famosos queijos europeus* (2007)
* *Cogumelos do campo até à mesa - conhecer, conservar e cozinhar* (2010)
* *Sabores com história* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amulio

**Amulio**, , erromatar mitologian, Alba Longako errege bat izan  zen, Numitor erregearen anai txikia eta Prokasen semea. 

## Kondaira 
Bere anaia Numitor aurrez Askaniok sortutako Alba Longa hiriko erregea zen, baina Amuliok Numitor kargugabetu eta Alba Longatik erbestearazi zuen, baita haren semeak hilez Amuliori lehiarik egingo lioketen Numitorren ondorengorik egon ez zedin. 

Gainera, Numitorren Rea Silvia alabari Vestaren birjina bat izatera derrigortu zion, hark ere Amuliori lehiarik egingo ez zioten semerik eta Numitorren ondorengorik izan zen zitzan. Baina Marte jainkoa Rea Silvaren edertasunaz erakarria sentitu eta bortxatu egin zuen, Rea Silvak bi anai biki erdituz, Romulo eta Remo.

Amuliok Rea Silvia bizirik lurperatzea eta Romulo eta Remo Tiber ibaiaren uretan saskitxo batean abandonatzea agindu zuen. Tiberino jainkoak, Tiber ibaiaren pertsonifikazioak, saskia lehorreratuz bikien biziak salbatu zituen, bertan bere otsokumeak galdu berri zituen Luperka otsoemeak umeak topatu eta titia eman zien. Ondoren Tiberinok Rea Silvia salbatu eta berarekin ezkondu zen. 

Gerora, Faustulo artzaiak eta Aka Larentia emazteak bikiak hazi zituzten. Bikiak heldutzean, Alba Longara joan eta Amulio osaba zaharra kargugabetu eta Numitor aitona berriz ere tronuan jarri zuten.
Tiberino

**Tiberino**, , erromatar mitologian, Tiber ibaiaren pertsonifikazioa eta jainko bat zen. Jano eta Kamasenaren semetzat jotzen da, aitaren aldetik, Fonto eta Kanenteren anaia, beste batzuen artean. Aldiz, Interpretatio graecaren arabera, Ozeanidak edo ibaietako jainkoen gisa Ozeano eta Tetis jainko-jaikosen semea litzateke.

## Kondaira 
Virgilioren *Eneida* idazlaneko VIII. liburuaren arabera, Tiberino jainkoak Eneas Troiatik Italiara ailegatzean lagundu egin zion, Tiber ibaian goruntz Palatinora iritsi eta Evandrok Turnorekin zuen gerran aurrenekoarekin aliatu zedin iradokiz. Tiberino Eneasi ametsetan agertu eta bere benetako bizilekura ailegatu zela iragarri zion. Tiberinok Eneas hirira salbu heldu zedin itsasoa ere baretu zuen.

Tiberino Romulo eta Remo biki jaioberriak Tiber ibaian topatu eta Luperka otsoemeari zaindu zitzan emanez salbatu zituen ibai-jainkoa gisa ezaguna ere bada. Gerora, Amulio erregeak heriotzera zigortutako Rea Silvia bikien ama eta Vestaren birjina salbatu eta harekin ezkondu zen.

## Ikus gainera 
* Ozeanidak edo ibaietako jainkoak
* Tiber
Filipa Vacondeus

**Maria Filipa Carneiro de Mendonça Corte-Real Vacondeus** (Lisboa, 1933ko maiatzaren 12a – *ibidem*, 2015eko urtarrilaren 6a) portugaldar sukaldaria izan zen.

## Bizitza 
Filipa Vacondeusen ibilbide profesionala oso anitza izan zen. TAP Portugalen hasi zen hegaldi-laguntzaile gisa, geroago Costa do Sol Turismo Batzordeko presidentearen aholkulari bihurtuz. Setúbalgo automobilgintzako muntaketa-lantegi bateko administrazio-idazkaria ere izan zen.

1981ean, Rádio e Televisão de Portugal kateko sukaldaritza saio bat aurkeztera gonbidatu zuten, eta bertan arrakasta handia lortu zuen. Hala ere, bere ospea  asko areagotu zen Herman Josék, bere *O Tal Canal* saiorako, Filipa Vasconcelos izeneko pertsonaia sortu zuenean (Vacondeusen baimenarekin), dena piperrauts askorekin prestatzen zuen «sasi-sukaldari» bat.

## Liburuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Uclés

**David Uclés** (Úbeda, Jaén, 1990eko urtarrilaren 21a) idazle, musikari, marrazkilari eta itzultzaile espainiarra da. Bere liburu ezagunena *La península de las casas vacías* (2024) eleberri arrakastatsua da.

## Biografia 
David Uclések hizkuntza-ikasketak egin zituen (Itzulpengintza eta Interpretazioa/Atzerriko Hizkuntzako Irakasleen Masterra) Kordoban, Münsterren (Alemania) eta Granadan. Gaztelania, alemana eta ingelesa irakatsi zuen Alemanian, Frantzian eta Suitzan. Ingalaterran ere bizi izan zen, eta hainbat urte eman zituen Galizia, Euskal Herria eta Kataluniaren artean. Gaur egun Madrilen bizi da.

Musikari gisa, harpan, pianoan, akordeoian eta gitarran jotzen eta konposatzen du. Hainbat antzezlan, dokumental eta erakusketen musika konposatu du.

## Obra 
Bere lanak errealismo magikoaren joeran kokatzen dira. Besteak beste, egile hauen eragina onartu du bere eleberrigintzan: Günter Grass, Gabriel García Márquez, José Saramago, Mercè Rodoreda, Miguel de Unamuno, Edgar Hilsenrath eta Olga Tokarczuk.

Orain arte hiru eleberri plazaratu ditu; laugarren bat prentsan dago:

## Sariak 
* (2019). Literaturaren Konplutentse Saria *El llanto del león* liburuarekin.
* (2020). Aranjuezko San Carlos Ospitalearen Gizarte Aretoaren X. Narrazio Laburren akzesita *Bicardio Reis* narrazioarekin.
* (2021). Salva Elkarte Hispaniar-errumaniarraren Narrazio Laburren saria: lehenengo aipamena *La filósofa en el café y el pintor en el prostíbulo* lanarekin.
* (2022). Bartzelonako Udaletxea: Montserrat Roig beka *La península de las casas vacías* eleberria egiteko.
* (2022). BBVA Fundazioa. Ikerketa zientifiko eta kultur sorkuntzako Leonardo beka *La península de las casas vacías* eleberria idazteko.
* (2024). Kultura Ministerioa: "Niños jugando en las ruinas" obrarako literatura-sorkuntzarako dirulaguntza.
* (2024). Cálamo Saria: '2024ko Urteko Liburua', *La península de las casas vacías* eleberriarekin.
* (2025). Kritikako Andaluzia Saria.
* (2025). Europar Batasuneko Literatura Sarirako finalista eta hautagai espainiarra.
* (2025). Gijongo Aste Beltzeko Spartacus Saria Eleberri Historiko Onenari
* (2025). Kelvin 505 saria eleberri fantastiko onenari.
* (2025). Dulce Chacón espainiar narratiba saria.
* Urteko ubedatarra (Cultura).
* IX. Corazón de Olavidia Saria.
* (2026). Nadal Saria: *La ciudad de las luces muertas*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Egilearen webgune ofiziala.
* :Elkarrizketa Cervantes Institutuan.
Felicita Kalinšek

**Terezija Kalinšek** (Podgorje, 1865eko irailaren 5a – Ljubljana, 1937ko irailaren 21a), ***Felicita*** erlijio-izena zuena, esloveniar moja, sukaldari, irakasle eta idazlea izan zen, 1923ko *Slovenska kuharica* sukaldaritza liburuarengatik ezaguna.

## Bizitza 
Terezija Kalinšek Kamnik inguruko Podgorje herrian jaio zen, Tomaž Kalinšek eta Uršula Kalinšeken alaba. 1892an Mariborreko komentu batean nobiziotza hasi zuen, Felicita izena hartuz, eta 1896an betiko botoak eman zituen. Irakasle eta sukaldari gisa trebatu zenean, Ljubljanara bidali zuten lanera, elizak bertan nekazaritza eta ostalaritza eskola bat ireki baitzuen, 1898an. Bere eginkizuna sukaldaritza irakastea eta elizako funtzionario garrantzitsuentzako (hala nola apezpikuarentzako) janariaren prestaketa gainbegiratzea zen. Ljubljanako Etxeko Ekonomia Eskolako lehen sukaldaritza irakasle bihurtu zen. Magdalena Pleiweisen *Slovenska kuharica ali navod okusno kuhati navadna in imenitna jedila* sukaldaritza liburua berrikusi eta zabaltdu zuen, elikagaiak biltegiratzeari eta kontserbazioari buruzko eguneraketak eginez eta errezeta ugari gehituz. 8. argitaraldirako (1935), liburua bere izenean bakarrik argitaratu zen.

Terezija Kalinšek 1937ko irailaren 21ean hil zen Ljubljanako Ama Birjinaren Umezurztegi eta Eskolan, non 43 urtez lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ravennako exarka-herria

**Ravennako exarka-herria**  (; ), **Italiako exarka-herria** ere deitua, Ekialdeko Erromatar Inperioaren barruti administratibo bat izan zen, VI. eta VIII. mendeen artean, Ravennan bizi zen Italiako exarkaren (*exarchus Italiae*) jurisdikziopeko lurraldeak hartzen zituena. Terminoa historiografian bi zentzutan erabiltzen da: zentzu hertsian, exarkaren zuzeneko jurisdikziopeko lurraldeari egiten dio erreferentzia exarka-herriak, hau da, Ravennako hiriburuaren eremuari, baina, zentzu zabalean, Italia kontinentaleko eta penintsulako bizantziar lurralde guztien multzoa izendatzeko erabiltzen da nagusiki. Izan ere, garai hartako lege-iturrien arabera, Italiako Probintzia (*Provincia Italiae*) esaten zitzaion lurralde horiei ere, gutxienez VII. mendearen amaiera arte, exarkaren jurisdikziopean erortzen ziren eta haien mende *dux*ek edo *magistri militum* delakoek gobernatzen zituzten.

Exarka-herria 584 inguruan eratu zen, urte horretan lehen aldiz Ravennan exarka baten presentzia egiaztatzen delarik, lombardiarren aurkako etengabeko gerra-egoeraren ondorioz (bitartean bizantziarrei Italia kontinentalaren eta penintsularraren bi heren inguru kendu zizkieten), bizantziar Italiaren militarizazioa suposatu zuena. Gerra-premiek boterea zentralizatzera bultzatu zituzten komandante militarrak, eta, horrela, agintari zibilak ahuldu zituzten, VII. mendearen bigarren erdiko iturrien aztarnarik ez baitzuten. Honela, Dioklezianok eta Konstantino I.ak bultzatutako botere zibil eta militarren banaketa desagertu zen. Italia bizantziarra Italiako exarkaren menpeko *dux* edo *magistri militum* bidez gobernatutako zenbait barruti militarretan banatua izan zen, enperadoreak bere jeneral edo konfiantzazko funtzionarioen artean hautatutako botere osoak zituen gobernadore militarra, gainontzeko lurralde italiarrak gobernatzeko eta defendatzeko. Barruti horiek pixkanaka eboluzionatu zuten, gero eta autonomoagoak ziren benetako eta berezko dukerri bihurtu arte.

VII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, tokiko aristokrazien joera autonomistek eta, betiere, Erromako Elizaren aldi baterako paper politiko gero eta handiagoak Italiako autoritate inperialaren ahultze progresiboa ekarri zuten. Bizantziar Italia dukerri autonomo sail batean zatitua zen, exarkaren kontrol eraginkorretik kanpo, zeinaren autoritatea ez baitzen Ravennako eremutik harago hedatzen. Aita Santuaren eta Bizantzioren arteko gatazka fiskal eta erlijiosoek exarka-herriaren desintegrazioa bizkortu zuten. Armadek, bertakoen artean errekrutaturik, Aita Santua defendatzera jotzen zuten, eta ez zuten zalantzarik izaten, Aita Santuaren aurka konspiratzen bazuen, exarkaren aurka altxatzeko. Lombardiarrek hori aprobetxatu zuten beren konkistak handitzeko, Italia beren menpe bateratzeko ahaleginean. Exarka-herria 751n erori zen Ravennako lonbardiar konkistarekin, Aistulfo lonbardiar erregeak azken exarka hil zuenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Briony Fer

**Briony Fer** (Erresuma Batua, 1956ko urriaren 21a) arte historialari, irakasle, kritikari eta erakusketa komisario britainiarra da. Artearen historiako irakaslea Londresko University Collegen. XX. mendeko artearen eta garaikidearen hainbat gairi buruz idatzi du luze eta zabal. Hainbat artista garaikideri buruzko saiakerak idatzi ditu, hala nola Gabriel Orozco, Vija Celmins, Jean-Luc Moulène, Roni Horn, Ed Ruscha edo Rachel Whiteread. Ikerketaren ardatzetako bat Eva Hesse eskultore estatubatuarraren artea izan du, artistaren atzera begirako katalogoa idatzi zuenean, esaterako, Elisabeth Sussman erakusketa komisarioak San Frantziskoko Arte Modernoko Museoan ondua. 2015. urtetik akademia britainiarreko (FBA) kide da, artearen eta musikaren historia sailean.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta hezkuntza 
Briony Fer-ek Artearen Historia ikasi zuen Sussex-eko Unibertsitatean eta 1979. urtean lizentziatu zen. 1988. urtean bukatu zuen doktoretza, Unibertsitate berean, abangoardia sobietar eta frantsesei buruzko hitzaldi batekin. Tesia Dawn Adès eta Michael Podro irakasleek gainbegiratu zuten.

### Ibilbidea 
1980. urtean, Fer Open Universityko (OU) Artearen Historia Sailean sartu zen, eta hantxe garatu zituen OUk eta Yale University Pressek 1993. urtean kaleratutako *Modernity and Modernism* testuliburuetan argitaratutako saiakerak. University College-ko Artearen Historia Sailera batu zen 1990. urtean, eta 2005. urtean irakasle izendatu zuten.

Fer hainbat erakusketatan aritu izan da komisario lanak egiten, hala nola Gabriel Orozcoren erakusketa Eskoziako Edinburgo hiriburuko Fruitmarket Galleryn 2013. urtean.

2025. urtean *Gabriel Orozco*: *Politécnica Naciona*l erakusketa ondu zuen, Gabriel Orozcoren lanaren atzera begirako erakusketa, Mexikoko Jumex Museoan.

### Beste jarduera batzuk 
Briony Fer izan zen Nasher sarirako Isa Genzken (2019), Michael Rakowitz (2020), Senga Nengudi (2023) eta Otobong Nkanga (2024) hautatu zituen epaimahaikideetako bat.

## Argitalpenak 
### Fer-en argitalpenak 
* *On Abstract Art* (2000, Yale University Press)
* *The Infinite Line* (2004, Yale University Press)

### Fer saiakerak dituzten katalogoak 
* *Jean-Luc Moulene* (2009)
* *Karla Black - Brains are Really Everything* (2011)
* *Gabriel Orozco - Thinking in Circles* (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UCLren Artearen Historiaren profila
Magdalena Pleiweis

**Magdalena Pleiweis** (jaiotzez **Knafel**; Maria Elend, 1815eko ekainaren 21a – Ljubljana, 1890eko uztailaren 20a) esloveniar sukaldari eta idazlea izan zen. 1868an eslovenierazko lehen sukaldaritza liburua idatzi zuen: *Slovenska kuharica ali navod okusno kuhati navadna in imenitna jedila*.

## Bizitza 
thumb|*Slovenska kuharica ali navod okusno kuhati navadna in imenitna jedila* liburuaren azala (1868).
thumb|Magdalena Pleiweisen hilobia, Ljubljanan.

Magdalena Knafel 1815eko ekainaren 21ean jaio zen Maria Elenden, Karintian, Joseph Knafel eta Maria (Wernig) Knafel nekazarien familian. 1856ko urtarrilaren 20an Valentin Pleiweisekin ezkondu zen Ljubljanako katedralean.

Sukaldari ona zen eta, Valentin Vodniken 1799ko *Kuharske bukve* liburuak inspiratuta, eslovenierazko lehen sukaldaritza liburua idatzi zuen, *Slovenska kuharica ali navod okusno kuhati navadna in imenitna jedila* izenekoa. Liburu horrek Vodniken errezeta ezagunenetako batzuk jasotzen zituen, Esloveniako plater tradizionalak gehituta eta eslovenieraren sustapenari buruzko atalak kenduta. Hainbat aldiz berrargitaratu da, XXI. mendera arte. Geroagoko egile batek, Felicita Kalinšekek, liburua gehiago garatu zuen 1912an eta 1935ean, 3.000 errezeta bildu arte. 1956rako, 13 aldiz berrargitaratu zen, 1970eko hamarkadan berriro ezagun egin zen eta 1990eko hamarkadan eguneratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olalla Castro Alvaredo

**Olalla Castro Alvaredo** (O Incio, Lugo, 1975eko ekainaren 3a)  zientzialari galiziarra da, Fisikan eta Matematikan aditua eta Londresko Unibertsitatean (City  St. George, University of London) irakaslea.

## Ibilbidea 
Olalla Castro 1975eko ekainaren 3an jaio zen, Novelín-en, O Incio udalerriko Rendar parrokian (Lugo).

Irakasle gisa, Olalla Castrok irakaskuntza, administrazio eta ikerketa arloetan egiten du bere lana. Irakaskuntza arloan, matematikan eta bere aplikazioetan espezializaturik dago, Unibertsitateko Matematika Departamentuan lan egiten baitu. Bere ikastaroetan kalkulua, programazioa, ekuazio diferentzialak, sistema dinamikoak, zenbakien teoria eta abar azaldu ditu. Ikasketa-amaierako proiektu ugari, bi tesina eta hiru doktoretza-tesi ere zuzendu ditu.

Saileko eta Unibertsitateko kudeaketa arloan, Castrok hainbat ardura izan ditu, bai ikasle berrien harreran, bai bere sailak ematen duen Matematikako graduaren diseinuan eta kudeaketan ere. Horrez gain, bere fakultateko Berdintasun, Aniztasun eta Inklusio batzordeko kide ere bada, eta baita Athena Swan komiteko kide ere. Komite horrek mundu akademikoan genero-diskriminazioa desagertzea du helburu, batez ere zientzia arloetan.

## Familia eta bizitza pertsonala 
Bere bikotekidea Benjamin Doyon fisikari teorikoa da. Francisco Castro Alvaredo idazlearen arreba da.

Bere webgune pertsonalean aitortzen duen moduan, Castrok "bigarren bizitza bat" du (*My 2nd Life*), Olalla artistarena, hain zuzen.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
* Webgune pertsonala
* Olalla Castro Alvaredo: "Hay que desmitificar las matemáticas como algo que solo entienden los genios"
* O Incio deja su huella en la física cuántica
* Nena de Novelín (Olalla Castro Alvaredoren arte lanak)
Maniola jurtina

***Maniola jurtina*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europan zehar Siberiaraino eta Afrika iparraldean aurkitzen da, baita Euskal Herrian ere.

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen lehenengo aldiz 1758. urtean *Systema Naturae* liburuan, *Papilio jurtina* izena eman zion.

## Deskribapena 
Tamaina handiko tximeleta da, 40-50 mm arteko hegal-zabalera hartzen du. Arraren hegalen gainaldea marroia da eta ozelo txiki bana du aurreko hegalen muturretan, emeak orban laranjak agertzen ditu eta ozeloak handiagoak dira.

Beldarrak kolore berdea du eta alboetan lerro zurixka bana.

## Bizi zikloa 
Helduak maiatza edo ekainetik urriraino ikusten dira eta belaunaldi bakarra atertzen du urtean. Lahar eta kardaberen loreetan ikusten dira. Emeak arrautzak banan bana jartzen ditu landareen zurtoinetan. Handik jaiotzen diren beldarrak gramineoetaz elikatzen dira eta negua iristean hibernatu egiten dute. Udaberrian pupa eratzen dute landareen zurtoinetan.

## Habitata 
Zelaietan, belardietan, basoen argigunetan eta bide ertzetan ikusten da, baita herri eta hirietako lorategietan ere. Itsas mailatik 1.800 metro arteko altueran bizi da.

## Iruditegia 

Irudi:2017.07.15.-04-Wochowsee-Storkow (Mark)--Grosses Ochsenauge-Maennchen.jpg|Arra.
Irudi:Großes Ochsenauge - Oberseite (28056377891).jpg|Emea.
Irudi:Maniola jurtina 3.jpg|Arraren azpialdea.
Irudi:Maniola jurtina - Meadow brown, Giresun 2018-08-20 2.jpg|Emearen azpialdea.
Irudi:Maniola jurtina caterpillar 1.jpg|Beldarra.
Irudi:Maniola jurtina pupa.jpg|Pupa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fischbacheko gaztelua

**Fischbach-eko gaztelua**, Luxenburgoko dukerri handia familiaren egoitza da, Fischbach herrian. 

## Historia 
Luxenburgoko gaztelu guztien artean historiarik luzeena du Fischbachek. Echternacheko abadia, mendeetan zehar Luxenburgoko erakunde aberatsena izan zena, Fischbach finkaren lehen jabea izan zen. Erregistroen arabera, Elizako lehen jaun independentea 1050ean jabetu zen gazteluaz. Gazteluak hainbat berrikuntza eta aldaketa jasan zituen, 1635ean Hogeita Hamar Urteko gerran izandako erabateko suntsipena barne.
thumb|Gazteluaren antzinako argazkia
. mendearen bigarren laurdenean, Augusto Garnier industrialari eta metalurgikoa gazteluaren jabe izan zen eta bertan labe garaiak eraikiz finka industria gune bihurtu zuen. Gilen II.a duke handia izan zen lehen estatuburua gazteluaren jabe 1847an, finka erosi zuenean Luxenburgoko bere kontrol politikoa sendotzeko eta Belgikako Iraultzaren ondoren bertako biztanleak baretzeko. Berehala agindu zuen Garnierreko labe garaiak eraistea.

1884an, Adolfo Nassaukoa dukea, Luxenburgoko Duke Handia bihurtu zena, Herbehereek eta Luxenburgok batasun pertsonala 1890ean amaitu eta Fischbach-eko gaztelua Gilen III.a duke handia erosi zutenean.

Bigarren Mundu Gerrako nazien okupazioan, Fischbach alemaniar artistentzako atseden-etxe gisa erabili zen, horrela *Künstlerheim Fischbach* deituz. Izendapen hori gorabehera, Fischbach-ek ez zuen saihestu Luxenburgoko beste jauregi batzuek jasan zuten arte eta tramankulu historikoen arpilatzea. Hala ere, beste jauregiak ez bezala, ez zuten berritu, ezta partzialki eraitsi ere, nazien asmoak asetzeko, eta Carlota dukesa handiarentzat bizigarri utzi zuten erbestetik itzultzean.

Beste errege-jauregien desegokitasunaren ondorioz, Karlota Fischbach-en bizi izan zen gerraren ondoren, eta tokiari maitasuna hartu zion. Berg-eko gaztelua eta Ducal Handia jauregia erabat zaharberritu ondoren ere, Carlota Dukesa handia Fischbach-en bizi izan zen bere erregealdi osoan. Izan ere, abdikatu ondoren ere, 1964an, Fischbach-en egon zen 1985ean hil zen arte. Charlotte hil eta bi urtera, Henrike printzea eta Maria Teresa printzesa gaztelura joan ziren bizitzera, eta bertan bizi izan ziren Henrikek bere aita, Joan, Duke Handi bezala ordezkatu zuen arte, 2000. urtean. Juan duke handia Fischbach-en bizi izan zen 2019ko apirilaren 23an hil zen arte. Gilen duke handia eta Estefania oinordeko dukesa handia Fischbach-eko gaztelura joan ziren bizitzera 2019ko amaieran, Luxenburgora itzuli zirenean, urtebetez Londresen bizi ondoren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Chamber (1996ko filma)

***The Chamber***, , 1996ko James Foley estatubatuarrak zuzendutako thriller eta drama film bat da. John Grisham idazlearen *1994ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Chris O'Donnell, Gene Hackman, Faye Dunaway, Lela Rochon, Robert Prosky, Raymond J. Barry eta David Marshall Grant aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Adam Hall (Chris O'Donnell) Chicagoko 26 urteko abokatu gaztea da, mutikoa zela bere aitak bere buruaz beste egin zuena. Orain bere lege ezagutza guztia haren Sam Cayhall (Gene Hackman) aitona defendatu eta salbatzeko erabili beharko du, pertsona ugari lehergailuekin erailtzeaz akusatua eta espetxeko heriotz korridorean bere exekuzioaren zain dagoen Ku Klux Klan erakunde arrazistaren kide ohia. Cayhall, supremazismo zuriaren liderra, 28 egun barru haren hilobak epaiketan galerazten ez badu gas ganberara bidalia izango da.

## Aktoreak 
* Chris O'Donnell: Adam Hall 
* Gene Hackman: Sam Cayhall 
* Faye Dunaway: Lee Cayhall Bowen 
* Robert Prosky: E. Garner Goodman 
* Raymond J. Barry: Rollie Wedge
* Bo Jackson: Clyde Packer sarjentua
* Lela Rochon: Nora Stark 
* David Marshall Grant: David McAllister gobernadorea
* Nicholas Pryor: Flynn F. Slattery epailea
* Harve Presnell: Roxburgh fiskal nagusia
* Millie Perkins: Ruth Kramer

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Minois dryas

***Minois dryas*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa erdialdean eta hegoaldean aurkitzen da eta Erdialdeko Asiatik Japoniaraino iristen da haren hedapena. Iberiar penintsulari dagokionez iparraldean soilik ikusten da, Asturiasen eta Euskal Herriaren artean.

## Taxonomia 
Giovanni Antonio Scopoli italiar naturalistak deskribatu zuen 1763. urtean. Kretako Minos erregearen izena eman zion.

## Deskribapena 
Tamaina handiko tximeleta da, 50-60 mm-tako hegal-zabalera hartzen du. Emeak arrak baino dezente handiagoak dira. Marroi ilun kolorekoa dute hegalen gainaldea, arrak ilunagoa, eta aurreko hegaletan bina ozelo handi dituzte, beltzak, barrualdea urdin-zurixka dutenak. Atzeko hegaletan beste ozelo bana dute, txikiagoak hauek. Emearen ozeloak arrarenak baino handiagoak dira Belaunaldi bakarra ateratzen dute urtean. Emeak hegan ari dela arrautzak banan bana erortzen uzten ditu landaretzaren gainera. Handik jaioko diren beldarrak *Avena, Bromus, Dactylis, Brachipodium, Lolium...* generotako landareez elikatzen dira eta neguan hibernatu egiten dute. Udaberrian pupa eratuko dute eta helduen belaunaldi berria jaioko da.

## Habitata 
Zelai eta belardietan, baina mendi magaletan ere, eta baso ertzetan ikusten dira. Itsas mailatik hasi eta 500 metrotako altuera arte bizi dira.

## Iruditegia 

Irudi:Minois dryas, Giresun 2017-07-05 03-5.jpg|Arra.
Irudi:Minois dryas (35529890633).jpg|Emea.
Irudi:Minois dryas and Clinopodium chinense in Mount Ibuki 2011-07-24.jpg|Hegalen azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delphine Saxonia-Coburgokoa

**Delfina Saxonia-Coburgokoa**, aurretik **Delphine Boël** izenez ezaguna, (Uccle, Brusela, 1968ko otsailaren 22a) Belgikako printzesa eta eskultorea da, multimedialekin egindako lanetan espezializatua. Alberto II.a Belgikako erregearen ezkontzaz kanpoko alaba da. Ama Sybille Selys Longchampseko baronesa da. Delfina Filipe Belgikako erregearen arreba erdia da. 2020. urteko urriaren 1a baino lehen Belgikako nobleziakoa zen eta legalki jonkvrouw (euskaraz: "andra") Boël zen. Egun horretatik aurrera, Belgikako printzesa izatera pasa zen, Errege Gorentasunaren tratamenduarekin.

## Bizitza 
### Familia, aitatasuna 
Delfina printzesa, Alberto II.a Belgikakoaren ezkontzaz kanpoko alaba da, Sybille Selys Longchamps-eko baronesarekin izan zuena (1941ean jaioa). Albertoren maitalea izan zen hamazortzi urtez, Belgikako tronura igo baino lehen. Bere ama, Jacques Boël (1929an jaioa) noble eta industrialari batekin ezkonduta egon zen. 1978. urtean dibortziatu ziren. Alberto II.ak ez zuen alabatzat hartu 2020. urteko urtarrilean DNA azterketa egin eta positiboa izan arte. 2020. urteko urriaren 1ean, epaitegiek ofizialki aitortu zizkioten Saxonia-Coburgoko printzesa titulua eta Errege Gorentasunaren tratamendua, berari eta ondorengo bi haurrei.

### Ikasketak 
Printzesa Ingalaterrako eta Suitzako eskola pribatuetara joan zen, eta Londresko Chelseako Arte eta Diseinu Eskolan ikasi zuen. Handik, Arte Ederretako Letretako Unibertsitate Batxilergoarekin (ohoreekin) graduatu zen 1990. urtean.

### Ezkontza 
2003. urtean James O'Hare irlandar jatorriko estatubatuarrarekin maitasun harremana hasi zuen. Bikoteak bi seme-alaba ditu, Josefina (2003ko urriaren 17an jaioa) eta Oscar (2008ko apirilaren 28an jaioa) printze-printzesak.

2020. urteko urriaren 9an, bere neba Filipe Belgikako erregeak eta berak Laekengo Errege Gazteluan izan zuten lehen topaketa. Bere aitarekin eta haren emaztearekin, hau da, Alberto II.a eta Paola errege-erregina emerituekin, lehen topaketa 2020. urteko urriaren 25ean izan zen Belvèreko gazteluan. 

## Kaleratutako lanak 
* *Couper le Cordon* (2008/04/08)  
* *Never Give Up* (2017/02/17)  

## Filmografia 
* *Delphine: My Story* (2022).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
***Delphine Boël**: Sitio oficial de la escultora
Bataiarriko tapa

**Bataiarriko tapa** elizetako bataiarriak estaltzen dituzten estalki edo tapak dira. 

## Historia 
Ohikoak dira elizetan 13. mendetik aurrera, non bere erabilera Elizaren legedi askok arautu zuten, profanazioarekiko kezka handia baitzegoen, pontearen eta bere ur bedeinkatuaren eraginkortasun magikoaren sinesmenekin batera. Horren aurrean, bataiarriak bataiorako bakarrik erabiltzearen alde agertu zen eliza, eta giltzaz itxitako estalkiak proposatu zituen, babesak zituztenak, hala nola oihalez forratutako estalki estuak, eta haien gainean tapa gehigarriak. Tapak arautu ziren, adibidez, Ingalaterran Poore de Sarum gotzainaren (Salisbury, 1217) eta San Edmundo Richen (1236) konstituzioetan  eta baita kontzilio hauetan ere: Tours (1236), Treveris (1238), Fritzlar (1243) eta Breslau (1248).

Tenplete edo kupula itxura duten estalki hauetan garapen artistiko handiak egin dira kasuak kasu.

## Iruditegia 

Fitxategi:Coria_Museo_Catedral_10904.jpg|Zati mugikorrak dituzten estalkiak ere ezagunak dira, hala nola Coriako katedraleko hau oso landua.
Fitxategi:Pica_baptismal_de_l'església_de_Sant_Martin_de_Tours.jpeg|Tapa mugikor eta apaindua, Aran haraneko eliza batekoa.
Fitxategi:Pila_bautismal_y_tapa.jpg|Tapa bataiarriaren gainean zintzilik, Toledoko katedralean.
Fitxategi:Church_of_St_Mary_Hatfield_Broad_Oak_Essex_England_-_baptismal_font.jpg|Tenplete formakoa, Essexko eliza anglikano batean.
Fitxategi:Etxarri-Aranatz_-_Iglesia_de_Santa_María,_interior_01.jpg|Etxarri-Aranazkoa, kupula formakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabayama Sukenori

japoniar samurai buruzagi militar eta politikari izan zen. Japoniako Armada Inperialeko jenerala eta Japoniako Itsas Armadako almirantea izan zen. Geroago, Taiwaneko lehen gobernadore nagusia bihurtu zen uhartea japoniar kolonia gisa izan zen garaian. Batzuetan **Kabayama Motonori** bezala ere ezagutzen da.

## Biografia 
Satsuma domeinuan (gaur egungo Kagoshima prefektura) jaioa, samurai familia batean, Kabayama Anglo-Satsuma Gerran eta Boshin Gerran borrokatu zen.

1871n, Japoniako Armada Inperialeko berrian sartu zen eta maior mailarekin onartu zuten aurreko borroka esperientziagatik. Kumamoto gazteluaren defendatzaileetako bat izan zen Satsuma matxinadan bere Satsuma herrikide ohien aurka. Ondoren, koronel, jeneral nagusi eta Tokioko Polizia Metropolitanoaren arduradun izendatu zuten.

1883an, Kabayama armadatik itsas armadara aldatu zen, Itsas Armadako *taifu* (ministroorde nagusia) bihurtuz, kontralmirante mailarekin, eta bizkonde (*koshaku*) titulua ere eman zioten kazoku noblezia sistemaren arabera. Hurrengo urtean, almiranteorde izendatu zuten.

Kabayama Itsas Armada ministroorde bihurtu zen 1886an. Estatu Batuak eta Europa bisitatu zituen 1887ko irailaren 25etik 1888ko urriaren 19ra. Ondoren, hainbat kargu izan zituen Yamagata lehen eta Matsukata  kabineteetan Itsas Armada ministro izendatu aurretik, 1890etik 1892ra. Politikaria ez izan arren, gogor hitz egin zuen ordezkaritza demokraziaren eta gobernuan eragin zibilaren aurka *Banyu Enzetsuk* bigarren Dieta Inperialaren saioan egindako hitzaldi batean. 1892an erretiratu zen.

Lehen Txina-Japonia Gerran, Kabayama erreserbetatik deitu zuten eta zelaiko agintea onartu zuen, eta Yaluko guduan eta Weihaiweiko guduan egon zen. Bere nortasunaren zati bat adierazten du bere itsasontzi nagusiari, *Saikyo* bidaiari-ontzi arin armatuari, Yalu ibaiko guduan Txinako flota erasotzeko agindu ziola.

Kabayama Taiwango japoniar inbasio-indarraren komandantea zen. 1895eko maiatzaren 10ean, almirante nagusi izendatu zuten eta Taiwango lehen gobernadore nagusi japoniarra bihurtu zen, gobernuaren egoitza Taipeira eramatearen arduraduna izanik. 1895eko abuztuaren 5ean ha*kushaku* (Konde) izendatu zuten eta Eguzki Jaitsieraren Ordena (lehen mailakoa) ere eman zioten.

Taiwanen gaineko Japoniaren agintea egonkortzeko ahalegin guztiak egin arren, gobernadore nagusi gisa egindako 13 hilabeteko agintaldia ez zen baketsua izan. 1895eko abendutik 1896ko urtarrilera, matxinadak piztu ziren uharteko leku askotan, eta etxetik errefortzuak eskatzera behartuta egon zen. Ondorengo ekintzan, 2800 taiwandar hil ziren. Kabayamaren ondorengoa Katsura Tarō teniente jenerala izan zen.

1896ko ekainean Japoniara itzuli ondoren, Kabayamak Kontseilu Pribatuan aritu zen, Barne Arazoetalo ministro gisa bigarren Matsukata kabinetean eta Hezkuntza ministro gisa bigarren Yamagata kabinetean.

Kabayama berriro erretiratu zen kargutik 1910ean. Bere hilobia Somei Reien hilerrian dago, Sugamon, Tokion.

## Kargu politiko eta militarrak 
## Kanpo estekak
Maria Laura Belgikakoa

**Maria Laura Belgikakoa** (Woluwe-Saint-Lambert, Brusela, Belgika, 1988ko abuztuaren 26a) Belgikako printzesa eta Austria-Ekialdeko artxidukesa da.

## Bizitza 
### Jaiotza 
Maria Laura 1988. urteko abuztuaren 26an jaio zen Saint-Luc Klinika Unibertsitarioan, Bruselako Woluwe-Saint-Lambert-en, Belgikan. Astrid Belgikako printzesaren eta Lorenzo Austria-Ekialdeko artxidukearen bigarren alaba. Hortaz, Alberto II.a Belgikako erregearen biloba da eta Filipe I.a Belgikako erregearen iloba.

### Hezkuntza 
Maria Laurak Basilean ikasi zuen, Suitzan, 1993. urtera arte, gurasoak Belgikara joan arte. Bere neba-ahizpak bezala, jesuiten eskolan hezia izan zen, eta bigarren hezkuntza Waterlooko San Juan Nazioarteko Eskolan osatu zuen. Denboraldi horretan trafiko istripu batean sartuta egon zen, eskolako autobusak hiru autoren kontra talka egin eta kanpai buelta batzuk eman zituenean, printzesa onik atera zen.

Gero, Londresen ikasi zuen, eta txinera ere ikasi zuen. 2007-2008 urteen artean Txinan denbora bat eman zuen bere ikasketen parte gisa.

Printzesak frantsesez, alemanez, nederlanderaz (Belgikako hizkuntza ofizialak) eta ingelesez hitz egiten du.

### Ezkontza 
Maria Laura printzesak eta Guillermo Isvyk 2021. urteko gabonetan iragarri zuten euren konpromisoa. Ezkontza 2022. urteko irailaren 10ean izan zen, zeremonia bikoitz batean. Lehenengo Bruselako Udaletxean, eta gero San Miguel eta Santa Gúdula Katedralean. 

2025. urteko urtarrilaren 26an jaio zen Bruselan bikotearen lehen semea, Alberto Isvy.

## Tituluak eta tratamenduak 
IGMren ondoren Austriako errepublika ezarri zenetik, titulu austriarretako bat ere (artxidukalak eta beste) ez dira aitortzen, eta Austrian eta helburu ofizial eta protokolokoetarako erabiltzea legez debekatuta dago. Belgikan, ordea, monarkia konstituzionala izanik, adarreko kideen (Belgikako printze eta printzesen) titulu lokalen erabilera 1991 eta 1995. urteko legedietan islatuta geratu da. 1991. urteko legedian, gainera, austriar tituluak protokolo-xedeetarako erabiltzea onartu zen (hala ere, Belgikako titulua soilik onartzen da ondorio ofizialetarako). Indarrean dauden Europako beste monarkia batzuek hala aitortzen dituzte, hala nola Luxenburgok eta Liechtensteinek. 2007. urtean, Austriak kexa formala aurkeztu zuen titulu austriarrak beste monarkia batek legez kontra erabiltzeagatik. Alemanez, Austria-Ekialdeko etxea ez da berezko adar bat, eta ez da halakotzat hartzen hizkuntza horretako herrialdeetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonor Belgikakoa

**Leonor** **Belgikakoa** (*Eléonore Fabiola Victoria Anne Marie*; Anderlecht, Belgika, 2008ko apirilaren 16a) printzesa da. Filipe Belgikako eta Matilde Belgikako errege-erreginen laugarren haurra. Sortzez, Belgikako, eta herrialde horretako errege-etxeko kidea. Tronurako oinordetzan laugarren postuan dago, Elisabet Belgikakoa (Brabantekoa), Gabriel eta Manuel haurrideen atzetik.

## Bizitza 
### Jaiotza 
Printzesa goizaldean, 04:50ean, jaio zen Anderlechteko Erasmus Ospitalean. 3.2 kg pisatu eta 50 cm luze neurtu zituen jaiotzean.

### Bataioa 
2008. urteko ekainaren 14an bataiatu zuen Godfried Danneels kardinalak Ardenetako Ciergnon-eko gazteluko kaperan, Bruselako elizan.

Amabitxiak Viktoria Suediako printzesa eta Clara Belgikako  printzesa eta aitabitxia Sebastien von Westphalen zu Fürstenberg kondea izan ziren.

### Izenak 
**Leonor**: gurasoei gustatzen zitzaielako.

**Fabiola**: bere izeba-amona espainiar Fabiola Mora y Aragón Belgikako erregina izandakoarengatik.

**Viktoria**: amabitxiarengatik Viktoria Suediako printzesak

**Ana**: bere amaren aldeko amona Ana d'Udekem d'Acoz-engatik.

**Maria**: Ama Birjinarengatik.

### Armak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duarte Leite

**Duarte Leite Pereira da Silva** (Porto, 1864ko abuztuaren 11 – *ibidem*, 1950eko irailaren 29a) portugaldar historialari, matematikari, kazetari, diplomazialari eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1912tik 1913ra.

1885ean Matematikan graduatu zen Coimbrako Unibertsitatean eta Oportoko Akademia Politeknikoan irakasle izan zen 1886tik 1911ra. Aldi berean, *A Pátria* egunkariko zuzendaria izan zen. Historialari gisa bere artikuluen bilduma bat argitaratu zuen, *Historia dos Descobrimentos* izenekoa.

Portugalgo Lehen Errepublika aldarrikatu ondoren, Augusto de Vasconcelosen gobernuan Finantza ministro izendatu zuten Leite. 1912ko ekainetik 1913ko urtarrilera Portugalgo lehen ministro izan zen.

1914tik 1931ra Portugalgo enbaxadore izan zen Brasilen. 1925ean errepublikako presidente izateko hautagaitza aurkeztu zuen kongresuak egindako hautaketan.

Ezkerreko ideia errepublikanoekin beti leial, Leitek 1945etik 1948ra Batasun Demokratikoaren Mugimenduan parte hartu zuen, Portugalgo diktaduraren aurkako lehen erakundea izan zena.
Ekain Imaz

**Ekain Imaz Agirre** (Beasain, 2002ko abenduaren 7a)  errugbi jokalaria da, bigarren mailan jokatzen du, Frantziako Rugby Pro D2-n,  Biarritz Olympique taldean  eta  Espainiako selekzioak erregularki deitua izan da.

## Ibilbidea 
Ekain Imaz Agirre beasaindarra 2012an hasi zen errugbian Ordizia erruby elkartean, 10 urte zituela.

2019an fitxatu zuen Biarritz Olympique taldeak, eta 2023ko apirilean egin zuen debuta lehen taldearekin. 

2022ko ekainean deitu zuen lehen aldiz Espainiako selekzioak  eta ordutik  erregularki deitua izan da.  

2022-2023 denboraldian egin zuen debuta Biarritzekin.

2024ko udazkenean, Biarritz Olympique taldearekin duen kontratua luzatu zuen,  Kontratua 2026ean berriro beste bi denboraldirako luzatuz.    

Frantziako bigarren mailan –ProD2– lehiatzen den Biarritz Olympique taldearekin bere bi lehen entseguak lortu zituen 2025ean. Partidako jokalari onena ere izendatu zuten, eta *Midi Olimpique* Frantziako errugbiko aldizkari espezializatuak, Prod2 mailako asteko hamabostekorik onenean sartu du.

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
* Ekain Imaz allrugby.com
* Ekain Imaz, itsrugby.fr
Choctaw hizkuntza

**Choctaw hizkuntza** edo **choctawera** Estatu Batuetako hego-ekialdeko choctaw etniak hitz egiten duen muskogi hizkuntza da, bereziki Oklahoma, Misisipi, Louisiana eta Tennesseen. 9.200 hiztun ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prokas

**Prokas** edo **Proka**, (K.a 817-794 ustezko erregealdia), Erromaren Sorrera mitikoaren arabera Alba Longa hiriko erregeetako bat izan zen. Amulio eta Numitorren aita eta Romulo eta Remo bikiak eta Erromaren sortzaile mitikoen aitona.