Kanbodiako historia

**Kanbodiako historia** hego-ekialdeko Asiako herrialde horretan bizi izan diren herrien historia da. Eta, batez ere, bertako etnia nagusiarena, khmer herriarena, eta haien erresumena, historian zehar gaurko estatuaren mugak gainditu zutenak.

## Lehenbiziko erresumak 
Khmer herria lehenbizietakoa izan zen Indiako ideiak eta egitura politikoak hego-ekialdeko Asian ezartzen, hots, erresuma zentralizatu bat eremu zabalean agintzen zuena. Eskualdeko lehenbiziko erresuma ezaguna Funan izan zen, I. mendean ezarri zena hego-mendebaldeko ordokietan; Malaysiako penintsula osora zabaldu zen haren eragina. VI. mendean, artean Funanen mende egondako Txenla erresuma nagusitu zen egungo Kanbodia, Laos, Thailandia eta Vietnamgo lurraldeetan. 

## Khmer Inperioa 
[thumb|260px|[Angkor Wat, Angkor hiriko tenplu nagusia]]
VIII-XI. mendeetan, Khmer Inperioa garatu zen. Dinastiaren sortzaileak, Jayavarman II.ak (802-850), erresuma bateratu, Eguzki-jainkoarenganako kultua ezarri, eta Mekong ibaiaren ertzean kokatu zuen hiriburua, Mahendraparvatan. Iasovarman I.arekin, berriz, Angkor bilakatu zen hiri nagusia. Haren ondorengoek oso estatu ahaltsua eratu zuten. Suryavarman II.aren agintaldian, 1113 eta 1150 bitartean, iritsi zuen une gorena Angkorko zibilizazioak. Jayavarman VII.a (1181–1218 agintean) budismora bihurtu zen.

## Vietnamdar inbasiotik aurrera 
1979an, Vietnamgo gudarostea Kanbodian sartu eta herriaren batzorde iraultzailea jarri zuen gobernuan, zortzi kidez ostatua, Heng Samrin buru zela. Haren gobernuak, vietnamdarren gidaritzapean, erregimen komunista ezarri zuen. Hala ere, Khmer Gorrien gerrillak borrokan jarraitu zuen Kanbodiako iparraldean eta Thailandiako muga bere kontrolpean hartu zuen. Halaber, Khmer Herriaren Askapenerako Frontea eta Sihanuken aldeko taldeak sortu ziren gobernuari eta Khmer Gorriei aurre egiteko. 

1989an, Vietnamgo gudarostea Kanbodiatik atera zen. 1991ean, Nazio Batuen aholkuei jarraituz, borrokan ari ziren taldeek su-eten baterako akordioa izenpetu zuten. Norodom Sihanouk erregea Kanbodiara itzuli eta nazio batzordearen buru jarri zen 1993ko maiatzeko hauteskundeak bitartean. Hauteskundeetan Funcinpec alderdi erregezalea izan zen garaile, baina ez zuen gehiengorik lortu. Sihanoukek lau alderdiren arteko koalizioko gobernua osatu zuen, Funcinpec-eko buru Norodom Ranariddh printzea eta Kanbodiako Herriaren Alderdiko Hun Sen (Vietnamen aldekoa) lehen ministro izendaturik. Konstituzio berriak aginpidean ezarri zuen berriro erregea. 

Khmer Gorrien gerrillak ez zuen amore eman eta borrokan jarraitu zuen gobernuaren kontra, harik eta zenbait galera handiren ondoren 1996an giroa baretzen hasi zen arte. Ahuldadea erakusten ari zen gerrilla eta gobernuak ahaleginak egin zituen haien artean zatiketa eragiteko. 1997. urtean, ordea, Hun Sen "bigarren lehen ministroaren" jarraitzaileek Sihanouken semea aitaren kontrako estatu kolpea prestatzeaz akusatu, bere kargutik kendu eta epaitu egin zuten 1998an. 

Nazio Batuek zuzendurik, legebiltzarrerako hauteskundeak egin ziren 1998an, eta Kanbodiako Herriaren Alderdia izan zen garaile, Funcinpek alderdiari aurrea harturik. Gobernuari boikota egingo zioten beldur zen Hun Sen ordea, eta Funcinpec alderdiarekin koalizioa osatzea erabaki zuen. 1999an senatua antolatuko zutela adostu zuten. Pol Pot 1998an hil zen eta, urte horretan bertan, Norodom Sihanouk erregeak amnistia eman zien Khmer Gorrien buruzagi nagusiei. 1999ko hasieran, Khmer Gorrien buruzagi nagusiek eskaini zitzaien bake prozesua onartu zuten eta gutxi batzuek baizik ez zuten jarraitu ipar-mendebaldeko probintzietan. 2004an, Norodom Sihanoukek abdikatu zuen, eta haren seme Norodom Sihamoni bilakatu zen errege. Ta Mok, Pol Poten oinordeko politikoa, espetxean hil zen 2006an. 

Giza eskubideen aldeko elkarte askoren eta NBEaren presioz, Hun Senen gobernuak Khmer Gorrien buruzagiak epaitu behar izan zituen, genozidioa egin izana egotzirik. 2007an hasi zen epaiketa. 2014ko abuztuaren 7an, bizi guztiko espetxe zigorra eman zieten Khieu Samphan eta Nuon Chea agintari ohiei. Epaileak errudun jo eta, besteak beste, gizateriaren aurkako krimenen, hilketen, desagertzen eta jazarpen politikoaren erantzule egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak