Bretainiera

**Bretoia**, **bretoiera**, **bretainiera** edo **breizera** (bretainieraz, *brezhoneg*, [bʀe'zõːnɛk] edo [bɾəhɔ'nək] ahoskatua) Bretainiako mendebaldean hitz egiten den zelta adarreko indoeuropar hizkuntza da. Eskualdeko bi hizkuntza tradizionaletako bat da, Bretainiako ekialdean hitz egiten den erromantze adarreko galoarekin batera.

Zelta hizkuntzen multzoaren barruan, britoi taldekoa da, hots, galesaren eta kornubieraren familia berekoa da, beraz, eta haien oso antzekoa.

Gaur egun, bretoia galtzeko arriskuan dago, lehen hizkuntzatzat duten hiztun guztiak zaharrak direlako; hala ere, bretoia ikastetxean ikasi duten hiztun gazteak ere baditu, ikastetxe batzuetan bretoia baita irakaskuntzarako erabilitako hizkuntza.

## Hiztunak 
ezkerrera|thumb|220px|Bretainiera entzungai
XX. mendearen hasieran, Bretainia Behereko biztanleriaren erdia-edo bretainiera hiztun elebakarra zen; eta beste erdia-edo, elebiduna, alegia bretainiera eta frantses hiztuna. XX. mendean, ordea, eskola eta ikastetxeetan frantsesa bakarrik irakatsi zen, eta gainerako hizkuntzetan irakastea debekatu; gainera, euren hizkuntzetan mintzatzean irakasleek umiltzen zituzten. Horrek guztiak bretainierari —euskarari Ipar Euskal Herrian bezala— sekulako hiztun galera eta hondamendia eragin zion.

1950 inguruan, oraindik ere milioi bat hiztun inguru zituen, horietatik 100.000 elebakar, baina jada ez zen bretainieradun elebakarrik geratzen, zenbait faktore zirela kausa: Frantziako politika zentralista; 1960ko hamarkadaren amaiera arte irakasle eta andereño frantses hiztunek eskoletan ikasle bretainieradunak euren hizkuntzan mintzatzeagatik umildu eta zigortzea; hedabideen eragina; frantses hiztunen etorrera; eta bretainierazko hiztun gehienak 60 urtetik gorakoak izatea eta, hortaz, pixkanaka hilez joatea. Horiek horrela, 1997an, hiztun kopurua 300.000ra jaitsi zen (haietako 190.000, gainera, 60 urtetik gorakoak ziren).

Dena den, 2006 eta 2012 artean, irakaskuntza elebiduna jasotzen zuten ikasleen kopurua %&nbsp;33 hazi zen, eta 14.709 haurrek bretainiera eta frantsesezko irakaskuntza elebiduna jaso zuten.

2018an, bretoiera oso ondo edo nahiko ondo hitz egiten zuten herritarrak %&nbsp;5,7 ziren, 214.000 hiztun guztira; 2024an, %&nbsp;2,7 ziren, 107.000 hiztun. 2018an hiztunen batez besteko adina 70 urtekoa zen; 2024an, 58,5 urtekoa. Gaztetzea gertatu da kontrako noranzkoan doazen bi gertaerengatik: batetik, 70 urtetik gorako hiztunak gutxitu dira, heriotzen ondorioz; eta, bestetik, 15-24 urte arteko hiztun kopuruak gora egin du eta 25-39 urte artekoen kopurua mantendu egin da.

Familiako transmisioak behera egiten jarraitu du. 2018tik 2024ra hamar puntuko beherakada izan du. Orain, familian baino gehiago, haurrak ikastetxeetan ari dira bretoiera ikasten. Sei urteko tartean hamar puntuko igoera izan du ikastetxeetan ikasitakoen kopuruak. Hizkuntzarekiko duten atxikimenduaz galdetuta, emaitza bere horretan mantendu da: %&nbsp;64k dio bretoierarekiko atxikimendua sentitzen duela. %&nbsp;49k uste du datozen hamar urtean bretoieraren erabilera mantendu egingo dela edo gora egingo duela.

Bretoieraren akademian hartu zuten kanpotar bakarra izan zen. Gerla denboran ikasi zuen bretoieraz. Aurrerago, Sorbonako sumeriar hizkuntzen irakasle Riec Jestinek, Jon Mirandek eta Txomin Peillenek *Ar Stourmer* aldizkari abertzale sozialista atera zuten bi urtez, eta Jon Mirandek hantxe eman zituen bretoierazko artikulu hoberenak, eta kantuak eta olerkiak ere bai. Haren olerkitxo erotikoak bretoieraz idatzi bakarrak izan ziren. Bertzalde, hebraieratik eta nederlanderatik ere ekarri zuen bretoierara lanik. Hil gabean, aleman eta nederlanderazko poemak idazten ari zen, bretoieraz.

## Musika 
Folk musikaren barruan honelako ordezkari ezagunak ditu lurraldeak:
* Gwendal taldea.
* Alan Stivell (1944-), musikaria.

## Ikus, gainera 
* Europako hizkuntza gutxituak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ofis publik ar brezhoneg
* Brezhoweb, telebista katea bretoieraz osorik
* Bibl.bzh, Biblia katolikoa bretoieraz
* Geriafurch, Hiztegia (Fr-Br)
* Diwan Breizh:Eskolen webgunea
* Bretoierazko webguneak
* Musika bretoia
* Gwalarn-en webgunea
* Al Liamm aldizkariaren webgunea