Kuantil

thumb|300px|Bi banakuntzen **kuantil** zenbait erakusten dituen diagrama: **kuantilak** azpitik datuen portzentaje zehatz bat uzten duten balioak dira.
thumb|thumbtime=71|**Pertzentilak** kalkulatzeko ariketa.
Estatistikan, **kuantilak** banaketa edo datu-multzo batean datu-kopuru bereko datu-azpimultzoak mugatzen dituzten balioak dira. Adibidez, azterketa bat burutu duten ikasleen kalifikazioak jasotzen direnean, 4-koantilek banaketa osatzen duten kalifikazioak lau datu-azpimultzoetan zatitzen dute eta bakoitzean ikasleen %25 kokatzen da; *4*-kuantil hiru daude, *kuartil* izenekoak, eta horrela, adibidez, hirugarren kuartilaren azpitik ikasleen %75ak daude.

Probabilitate banaketa baterako ere definitzen dira kuantilak. Notazio arrunt bati jarraiki, *Q(p)* koantila bere azpitik *p* probabilitatea uzten duen zorizko aldagaiaren balioa da. Era horretan, *Q(0.75)* 75garren pertzentila da, adibidez. Datuetarako, beraz, lagin-koantilak, Q(p) populazio-kuantilen zenbatespen moduan, \hat{Q}(p) izendatzen dira eta ordena-estatistikoetan oinarrituta kalkulatzen dira.

Kuantilek banaketa bateko kokagune jakingarriak zehazteaz gainera (ikasleen %80ak zein kalifikaziotik behera kokatzen diren, adibidez), hainbat estatistiko jasankor kalkulatzeko erabiltzen dira, hala nola zentro joerako neurrietan (moztutako batezbestekoak, kasu) eta sakabanatze-neurrietan (kuartil arteko ibiltartea eta dezil arteko ibiltartea, kasu).

## Kuantil jakingarriak 
Badira izen berezia jasotzen duten *k*-kuantil jakingarriak:

* *4*-kuantilak 3 dira eta **kuartil** deritze: *Q1, Q2, Q3* (lehenengo kuartila, bigarren kuartila, hirugarren kuartila);
* *10*-kuantilak 9 dira eta **dezil** deritze: *D1, ...., D9*;
* *100*-kuantilak 99 dira eta **pertzentil** edo **zentil** deritze: *P1, ...., P99*.

Era berean **kintilek** eta **oktilek** maiztasun bereko 5 eta 8 azpimultzoetan, hurrenez hurren, zatitzen dute banaketa.

Kuantil ezberdinen artean baliokidetasunak daude; adibidez, lehenengo koartila bat dator 25garren pertzentilarekin.

Mediana *2*-kuantila da, bere azpitik datuen %50ak utzi eta horrela banaketa bi zatitan egiten duelako 

## Kuantilen kalkulua 
x_1,x_2,\ldots,x_n\, datuetarako, oro har, interpolazio lineala darabilen formula honi jarraiki kalkulatzen dira kuantilak:

::\hat{Q}(p)=(1-\gamma )X_j+\gamma X_{j+1}\,\ ,

:::\ j=\lfloor np+m \rfloor\,

:::\gamma=(np+m)-\lfloor np+m \rfloor\, izanik.

Adibidez, toki batean otsaileko 3 egunetako x_1=2,x_2=5,x_3=10\, tenperatura minimoak jasota, m=0\, balioa aukeratuz:

:::\ j=\lfloor 3 \times 0.6 \rfloor=\lfloor 1.8 \rfloor=1\,

:::\gamma=(1.8)-\lfloor 1.8 \rfloor=1.8-1=0.8\, izanik.

::\hat{Q}(0.6)=(1-0.8)X_1+ 0.8X_2=0.2 \times 2 + 0.8 \times 5 = 4.4

Horrela, lagin horretan oinarriturik, egun guztietatik %60etan tenperatura minimoa otsailean 4.4 edo txikiagoa dela zenbatesten da.

Estatistika-paketeetan koantilak kalkulatzeko bestelako aukerak ere eskaintzen dira, m\, balio ezberdinetarako. Ondoren, R estatistika paketeetan eskaintzen diren aukerak zehazten dira:

Arestiko metodoarekin bat ez datozen formulak ere erabiltzen dira:

* *np* baliotik gertuen dagoen zenbaki osoari dagokion datua kalkulatzen da; adibidez, 30. pertzentila kalkulatu behar bada 6 datuetan, 6×0.3=1.8 emaitza lortzen da eta beraz, gertuen dagoen zenbaki osoa 2 izanik, 30. pertzentila 2. datua izango da, datuak txikienetik handienera ordenaturik betiere; R paketeko 3. aukera da kantilak kalkulatzeko;
* \lceil np+1/2 \rceil\, balioari dagokion datua kalkulatzen da. Adibidez, 20. pertzentila kalkulatu behar bada 6 datuetan, 6×0.2=1.2 emaitza lortzen da eta beraz, sabai-funtzioa erabiliz, 30. pertzentila 2. datua izango da; R paketeko 1. aukera da koantilak kalkulatzeko;
* \lceil np+1/2 \rceil\, eta \lfloor np+1/2 \rfloor,balioei dagozkien datuen batez bestekoa kalkulatzen da. Adibidez, 20. pertzentila kalkulatu behar bada 6 datuetan, 6×0.2=1.2 emaitza lortzen da eta beraz, 30. pertzentila 1. eta 2. datuen batez besteko aritmetiko sinplea da; R paketeko 2. aukera da.

### Kalkulua tartetan bilduriko datuetarako 
Datuak tartetan bildurik daudenean, ez da ezagutzen datu bakoitzaren balio zehatza eta beraz, kuantilak zenbatesteko tarte barneko hurbilketa bat egin behar da interpolazio linealez. Adibidez, herri bateko biztanleen adinari buruzko datuak bilduta, \hat{Q}(0.3)=P_{30} balioa kalkulatu behar bada:

:::

Lehenengo pausoa np kalkulatzea da. Kasu honetan: np=64×0.3=19.2. Beraz, 30. pertzentila 19.2garren datua litzateke, 20-40 tartean kokatzen dena, maiztasun metatuetan egiazta daitekeenez. 19.2garren datuaren balio hurbildua hiruko erregela sinple batez kalkulatzen da:

[thumb|erdian|500px|**Kuantilen kalkulua** datuak tartetan bilduta daudenean, [interpolazio linealez egiten da. Irudian bigarren kuartila, %50ekoa maiztasunarekin, 20 da, 20tik behera probabilitatearen %50a dagoelako. Ikusten denez, horretarako maiztasun metatuen poligonoa marraztu behar da, histograma oinarritzat harturik, eta gero zutabeetako izkinak lotu, irudian agertzen den poligono osoa eratu arte. Gero, ardatz bertikalean, probabilitatearen ardatzean alegia, %50 artu, bigarren kuartileko probabilitatea, eta gero x ardatzera aldatu behar da,  eta hor ikusiko da bigarren kuartil hori 20 dela. Datuak banaka ematen direnean, gorago agertzen den formula garatu behar da, metodo hau bakarrik tartekako maiztasun banaketa baterako erabiltzen delako.]]

Horrela, biztanleen %30ak 31.33 urtetik beherakoa dela zenbatesten da. Emaitza hau hurbilketa bat dela nabarmendu behar da. Emaitza zehatza izateko jatorrizko datuetara jo behar da.

## left|24px Ariketak 

Fitxategi:Posizioneurriak  Pertzentilak edo zentilak kalkulatzea.webm|thumbtime=71|**Pertzentilak** zer diren ulertzeko bideoa.
Fitxategi:Posizio neurriak  Mediana eta kuartilak Kalkulatzea.webm|thumbtime=71|**Mediana eta kuartilak** kalkulatzeko ariketa.

## Historia 
Kuantilen kontzeptua 1879. urtean sortu bazen ere, kuartilak lehenengo aldiz erabili zirenean, 1940. urtean agertu zen terminoa lehen aldiz Maurice Kendall estatistikariaren eskutik, berak idatziriko *"Note on the Distribution of Quantiles for Large Samples"* artikuluan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak