Anton Mendizabal Cristobal

**Anton Mendizabal Cristobal** (Donostia, 1945eko abenduaren 12a) irakaslea, eskultorea, artisaua eta musikaria da. Historia eta etnografiaren inguruko hainbat ikerketa eta proiektu landu ditu, herrigintzan eta herri ondarearen ikuspegitik. Kultura sustatzailea eta Oiartzungo Ondare Mahaiko partaidea da. Beste hainbat artistarekin batera Pagoarte kultur elkartea sortu zuen Oiartzunen 1997an. Aldi berean estatu mailako “Arrancadilla” artisau berritzaile-taldearen sortzailea da.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Anton, Donostiako alde zaharreko Sarriegi plazan jaio zen; *Koxkero* petoa, familia euskaldunean jaio zen. Ama Karmen eta aita Agustinen seme zaharrena. Bere ondoren jaio ziren beste anaia eta arreba. Amak -erdal hiztuna zenak-  euskara ikasi zuen 40ko hamarkadan jada, eta euskaraz hazi zituen seme-alabak. Antonek berak bost urte bete arte ez zuen ikasi gazteleraz hitz egiten. Probintziatik salgaiekin etortzen ziren baserritarren artean hazteko zoria izan zuen Antonek eta haiei esker ere indartu zuen bere euskal nortasuna.

Hiru urterekin hasi zen ikastolan Elvira Zipitriarekin eta hortik eta unibertsitateko ikasketak bukatu zituen arte, ibilbide luzea egin zuen:

* 1948-1953:  Elvira Zipitriaren Ikastolan. Donostia
* 1953-1962: Jesuitak Donostia, San Ignazio ikastetxean
* 1962-1965:  ESTE, Teknikari Entrepresarien Eskolan. Donostia 
* 1965-1978: Magisteritza eta Filosofia eta Letrak, Pedagogia arloan lizenziatua;  Donostian, Zaragozan, Madrilen eta Valentzian (libre moduan).

Musika ikasketak egin zituen,

* 1958-1963: Txistu karrera (5 urte). Isidro Ansorena irakaslearekin. Donostia.
* 1968: Musika kultura. Joaquin Rodrigo irakaslearekin. Madrid.
* 2021: Organo Erromantikoa. Pedagogia gaurkotzeko ikastaroa. Thomas Ospital, organojole eta irakaslearekin, Donostian, Ataunen, Tolosan eta Usurbilen.

Familiakoa zuten “Mendi” okindegian hasi zen lanean, Adunako aitona Argentinara migratu eta itzuleran sortu zuen okindegian. Aitak eman zion jarraipena lanbideari eta aitaren arrimuan Antonek. 15 urterekin jada hasi zen bertan lanean eta 1960-1972 bitarte eginbehar desberdinetan aritu zen: Okina, labeko ofiziala, ogi-banatzailea eta asteburuko okindegi-arduraduna izan zen.
Fitxategi:2. Mendi okindegiko Panhard Furgoneta. 1963.jpg|Mendi okindegiko Panhard Furgoneta. 1963
Fitxategi:3. Donostiako Zinemaldian.1962.jpg|Donostiako Zinemaldian.1962
Fitxategi:4. Loiola Mendiza taldearen ibilialdi-nehurtuaren kontrola. 1962.jpg|Loiola Mendiza taldearen ibilialdi-neurtuaren kontrola. 1962

### Euskara eta euskal kultura 
Abertzaletasuna eta euskara ziren Antonentzat gauzarik inportanteenak garai haietan. Kaleko musikan eta dantza taldeekin ibili zen txistua jotzen, bai Donostiako Zinemaldian eta URKI-ko danborradetan ere, eta hainbat kultur taldetan parte hartzen hasiko zen: 

* 1962-1965  “Loiola” Mendi Taldean eta bertako sortzailetakoa izan zen.
* 1962-1965  “Donostiarrak” euskal irrati taldearen partaide izan zen eta musika arloaren arduraduna. Talde honek, Loiolako Herri Irratian emititzen zuen.
* 1962-1966  Euskal Herriko Mendi Federakuntza-zuzendaritzaren batzarkidea. 
* 1963-1970  “Donostia”, mendi eta kultur taldean jardun zuen eta hemen ere taldeko sortzaileetako bat izan zen. 

Testuinguru horretan egin zuen salto ikastolan lan egitera, okindegiko lana utzita. 
* Aldizkari pedagogikoetan kolaborazioak: Jakin (1972), Urrats (1978-79), Lokarri pedagogikoa (1977-80).
* Bideogintza: “Oiarson aldeko artea”. Ikastolen Elkartea (1985) 

### Ikastolatik kanpoko irakaskuntza 
* Euskal Herriko Unibertsitatean, pedagogia orokorreko irakaslea. Zorroaga, Donostia (1978).
* Club de Arte Catalina de Erauson, tailu-gintzako irakaslea (1982-84) eta Musika kulturako irakaslea (2002-2005)
* Gipuzkoako Foru Aldundian tailu-gintzako irakaslea (1985-87). 
* Ikertzen eskultura irakaslea haurrekin (2003-05).

Urteak aurrera joan ahala irakaskuntzarekin batera artisautza eta eskultura lantzen hasi zen. Lan horiek geroz eta denbora gehiago hartuko diote eta irakaskuntza utziko du azkenerako, buru-belarri arte munduan murgiltzeko.
Fitxategi:5. PAKE TOKI. Batxillergoaren lehenengo egoitza. 1970.jpg|PAKE TOKI. Batxillergoaren lehenengo egoitza. 1970
Fitxategi:6. Langile taldeak. 1971.jpg|Langile taldeak. 1971
Fitxategi:7. Ikasleekin kanpaldia. BEINZAR, Karrika. 1971.jpg|Ikasleekin kanpaldia. BEINZAR, Karrika. 1971
Fitxategi:8. Zikloturista Taldea. Azkaine. 1980.jpg|Zikloturista Taldea. Azkaine. 1980
Fitxategi:9. Monte la Reinako kanpamendua. 1970.jpg|Monte la Reinako kanpamendua. 1970
Fitxategi:10. irakasle tadea. 1978.jpg|Irakasle taldea. 1978
Fitxategi:11. Aldizkari pedagogikoa. 1979.jpg|Aldizkari pedagogikoa. 1979
Fitxategi:12. Arte bideoa. 1985.jpg|Arte bideoa. 1985

## Arte eta kultur taldeen sortzailea 
“Arrancadilla” artisau berritzaile-taldearen eta "Pagoarte" kultur elkartearen sortzailea da. Arrancadilla kolektiboa 1985ean sortu zen Madrilen artisauen topaketako  Udazkeneko I. Tailerra egin eta gero. Bertan biltzen ditu Andaluziako, Kanarietako, Kantabriako Aragoiko Euskadiko, Errioxako, Madrileko, Murtziako eta Valentziako autonomia-erkidegoetako artisau profesionalak. 

Gai nagusi bakoitzari, lan adierazgarri baten bidez eman izan dio amaiera, “epílogo” gisan; “Sutar”, Azkoitiako “Oteiza Pilotalekuak”, “Akorde”.

Lan publikoa ugariak ditu eginak Oiartzunen, Donostian, Irunen, Azkoitian, Ordizian, Lasarte-Orian, Urepelen, Parisen, eta Subiratsen.
Fitxategi:13. euskal tailugintza. Argizaola. 1978.jpg|Euskal tailugintza. Argizaola. 1978
Fitxategi:14. Manuen Lekuonarekin. Gaspar Galeria. 1985.jpg|Manuen Lekuonarekin. Gaspar Galeria. 1985
Fitxategi:15. Argenborbaratz. 1991.jpg|Argenborbaratz. 1991
Fitxategi:16.intxixubaratz.1992.jpg|Intxixubaratz.1992 Oiartzungo pleno aretoan
Fitxategi:17. Krontelatalde. 2006. Errekaldeko Tanatorioan.jpg|Krontelatalde. 2006. Errekaldeko Tanatorioan
Fitxategi:18. Sutar. Oiartzun. 2008.jpg|Sutar. Oiartzun. 2008
Fitxategi:19. frontela.1983.tif|Frontela.1983
Fitxategi:20.ezkerpareta estalia. 1997.tif|Ezkerpareta estalia. 1997
Fitxategi:21. Pilotaria. 1999.tif|Pilotaria. 1999
Fitxategi:22. pilotakada. 2000.tif|Pilotakada. 2000
Fitxategi:23. Oteizaren omenezko frontoiak. Azkoitia. 2005.jpg|Oteizaren omenezko frontoiak. Azkoitia. 2005
Fitxategi:24. Parsons. 1980.jpg|Parsons. 1980
Fitxategi:25. Hirutasunaren misterioa. O. Messiaen. 2005.jpg|Hirutasunaren misterioa. O. Messiaen. 2005
Fitxategi:26. Resurrectionem mortuorum. O. Messiaen. 2007.jpg|Resurrectionem mortuorum. O. Messiaen. 2007
Fitxategi:27. Akorde. 2012.jpg|Akorde. 2012
Fitxategi:28. Euskal selekzioa. 1999.jpg|Euskal selekzioa. 1999

### Oroigarriak, logoak eta kartelak 
Zenbait udaletxe eta taldeentzako eskultura, logo eta kartel esklusibo ugari ditu eginak.

#### Eskulturak 
Ikastolen Elkartea, Bertsozale Elkartea, Oiartzungo Udala, Lasarte-Oriako Udala, Azkoitiako Udala, Egunkaria, Berria, Argia, Gipuzkoako Aurrresku Txapelketa, Altzako Bizarain taldea, Errenteriako Ereintza taldea, Errenteriako Sagardozaleak, Euskal Selekzioa, Ordiziako Argi Berri taldea, Oiartzungo Haurtzaro Ikastola, Gipuzkoako Elikagaien Bankua… 

Ikerketa arloan,  inguruko mendietako Pilota-soroen dokumentazioa, katalogazioa eta kokapenean ikertu du, J.M. Mitxelenarekin batera. 

Joko zuzenen zabalkuntzan, Oiartzungo Txost Taldearen sortzailetako bat izan da (2010), pasaka, errebotea eta bote luzea jokoen berreskurapena bidean jarriaz.

Gipuzkoako Foru Aldundiak lagunduta, “Joko Zuzenak herriz herri” programaren parteartzailea izan da  J.M. Mitxelenarekin batera, Gipuzkoako zenbait herritan joko zuzenen erakusketak antolatuz. (2015, 2016). 
Fitxategi:51. J. Olaizola eta A. Mendizabal. Azpeitia.jpg|J. Olaizola eta A. Mendizabal. Azpeitia
Fitxategi:52. Planoburu. Artikutza. 2023.jpg|Planoburu. Artikutza. 2023
Fitxategi:53. Ondarearen Jardunaldia. 2024.jpg|Ondarearen Jardunaldia. 2024
Fitxategi:54 Artikutzako Trena. Mugarri. 2016.jpg|Artikutzako Trena. Mugarri. 2016
Fitxategi:55. Burnizko Potoa komikia.jpg|Burnizko Potoa komikia

### Oiartzungo elizako tekla instrumentuak 
2000 urtean, eta Oiartzungo elizako obrak eta “Cavaillé-Coll” organoaren konponketa amaitu ondoren, hasi zen Anton Mendizabal instrumentu garrantzitsu hauen inguruko lanak egiten eta ekintzak antolatzen.

#### “Cavaille-Coll” organoa 
Organoaren egoeraz arduratu da eta bere historiaren Ikerketan dihardu. Organoaren desmuntatzearen ondoren (2020), berriztaketa iritzi-adituen koordinazioan aritu da. Organo honen garrantzia eta egoera zabaltzen saiatu da, idatziak argitaratuz, eta hitzaldi eta bisita gidatuetan parte hartuz. 

#### “Christophe Etienne” harmoniuma 
Baztertua zegoen elizako “Christophe Etienne” harmoniumaren erabilpena bultzatu du, eta Sergio del Campo organo konpontzailearekin batera, harmoniumaren berriztaketan parte hartu du (2021). Instrumentu honen mantenuaz arduratzen da (2021-2025).

“Oiartzungo Organozaleak” taldearen sortzailea eta batzarkidea da (2016). Talde honetan, instrumentuen ardura, zuzendaritza artistikoa eta diseinu grafikoaren ardurak ditu. 

##### Kontzertuen antolakuntzan partaidetza 
* Pagoarte taldeak antolatutako organo kontzertuetan (2001 – 2008). 

* A. Arozenarekin batera Azkue Memorialaren lehenengo bi kontzertuetan (2009 – 2010). 
* Oiartzungo Organozaleak antolaturiko Azkue Memorialaren (III-XII) kontzertuetan (2016-2025). 

#### Organo eta harmoniumaren erabilpen irekiaren bideratzea 
Arlo honetan, Musikeneko irakasle eta ikasleekin harremanak koordinatzen ditu, instrumentu hauen erabilpen irekia bideratuz.
Fitxategi:56. Oiartzungo Cavaillé-Coll organoa.jpg|Oiartzungo Cavaillé-Coll organoa
Fitxategi:57. J.M. Azkue eta A. Mendizabal. 2001.jpg|J.M. Azkue eta A. Mendizabal. 2001
Fitxategi:58. Organo kontzertua. Oiartzun.jpg|Organo kontzertua. Oiartzun
Fitxategi:59. Organoaren inguruan. 2023.jpg|Organoaren inguruan. 2023
Fitxategi:60. T. Ospital eta A. Mendizabal.jpg|T. Ospital eta A. Mendizabal
Fitxategi:61. S. del Campo eta A. Mendizabal.jpg|S. del Campo eta A. Mendizabal
Fitxategi:62. Soinu tresnak II.jpg|Soinu tresnak II

## Argitalpenak 
### Liburuak eta kolaborazioak 
* Suberri Matelorekin batera, ”Artikutzako trena” liburua argitaratu zuen Mugarri bilduman, 2017an.  
* Pilota Oiartzunen. Pilotasorotik Madalensorora liburua. Taldean egina. Mugarri saila 25. 2018. 
* Artikutza. Naturaleza e historia liburuko “Artikutzako trena” artikulua Suberrirekin batera. Donostiako udala 2019.
* Antton Kazabon eta Jokin Mitxelenaren “Burnizko potoa” (Denonartean. 2020)) komikian, ideiaren proposatzailea izan zen, eta dokumentazio-lanak egin zituen. 
* Soinutresnak euskal herri musikan. Entziklopedia II. liburuko Harmonium artikulua. Soinuenea fundazioa. 2024. 
* “Artikutzako trena naturbidea” Oiartzungo udalarentzat eta Foru Aldundiarentzat egindako txosten orokorraren egile izan zen, 2024ean.

### Artikuluak 
* 1995 Jakin, 88 zkia. “Pilota eta espazioa”. 

* Oiartzun 1997, 93 orr. “Behizko megalito ikusgarriak eta gure konletx umilak... bakoitzari berea”. 
* Xanistebanak 2004, 67 orr. “Oiartzungo beheko plaza: iragana eta geroa”. 
* Xanistebanak 2005, 101 orr. “70 urte geroago, Xistera berriz ere oiartzuarren esku!”. 
* Xanistebanak 2006, 121 orr. “Oiartzungo errebote zaharberritua martxan berriro”. 
* Xanistebanak 2007,144 orr. “Oiartzungo errebotearen geroa lantzen”.

* Xanistebanak 2009, 86 orr. “Sutar eskultura Oiartzunen”. 
* Xanistebanak 2011, 170 orr. “Oiartzun itzulu zuen trenbide hura”. 
* Xanistebanak 2013, 159 orr. “Pilota zuzenean Oiartzunen”. 
* Xanistebanak 2014, 30 orr “Oiartzungo Cavallé-Coll organoa”. 
* Xanistebanak 2015, 132 orr. “Bote luzea berriro Oiartzunen”. 
* Xanistebanak 2016, 32 orr. “Artikutzako trenaren arrastoen atzetik”.thumb|342x342px|Mendizabal Idiazabal familia. 1987
* Xanistebanak 2016, 136 orr. “Txost pilota taldea Herbereetan barrena bote luzean jokatuz”.
* Xanistebanak 2021, 96 orr “Harmonium historikoak Oiartzunen”. 
* Xanistebanak 2022, 68 orr. “Arditurriko eta Artikutzako trenen memoria Oiartzungo bidegorrian”. 

* Xanistebanak 2024, 115-119 orr  “Zer berri Oiartzungo Cavaillé-Coll organoaren inguruan?. 

## Sariak eta aintzatespenak  
Manuel Lekuona saria “Argela” ekulturarekin. Lasarteko udalak 1995.

Errenteriako Ereintza elkarteak. Feriko Artisau saria, Gipuzkoako tradiziozko artisau saria jasoz besteak beste.

## Egoera pertsonala 
Bizilekua eta lantokia Oiartzunen ditu. 1969an Arantza Idiazabal Gorrotxategirekin ezkondu zen, Orereta ikastolako lehenengo irakaslea eta Oiartzungo Tolarieta etxadian jarri ziren bizitzen. Hiru seme-alaba izan dituzte: Leire, Mikel eta Garazi eta sei biloba: June, Irati, Nagore, Maddi, Uxue eta Helene.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pagoarte 
*  Pilotaz proiektua. Idazki bilduma
*  Eskulturen Bideoak 
*  *Soinuak soin* erakusketari buruzko artikulua *Argia* astekarian