open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Versalles (Buenos Aires)

**Versalles** (**Versailles** izenez ere ezaguna) Buenos Aires Hiria zatitzen duen auzoetako bat da. 1o. Komuneko zati da Vileneral la Real, Monte Castro, Floresta, Vélez Sarsfield eta Villa Luro-rekin batera, Buenos Aires Hiri Autonomoko komunek kudeatzen duten kudeaketa politiko eta administratiboaren sistemaren barruan.

Nogoyá, Irigoyen, Juan B. Justo eta General Paz kaleek mugatzen dute. Villa Real auzoak mugatzen du iparraldetik, Monte Castro eta Villa Luro ekialdetik eta Liniers hegoaldetik eta Ciudadela hiriak mendebaldetik.

## Historia 
Gaur egun Versalles auzoak hartzen duen eremua Don Pedro Fernández de Castroren jabetzakoa zen eta duela bi mende ezagutzen zuten Monte Castro izenarekin. XVIII. mendearen amaieran, lur horien zati bat Don Juan Pedro de Córdobaren ondarea bihurtu zen eta heriotzaren ondoren, bere alaba Mercedesen esku geratu zen, lurrak zatitan banatzeko ardura izan zuena. XIX. mendean Manuel de Sarrateak erosi zuen eremua eta gero Justa Visillac de Rodríguez enpresari saldu zioten. Hil ondoren, bere semeetako batek, Luis José Rodríguezek, bere anaiei erosi zien haien zatia eta lurraren jabe bakarra bilakatu zen.

1911. urtean, Mendebaldeko trenbideak Villa Lurotik bere ibilbidea hedatu zuen gune honetara eta Tierras del Oeste konpainiak Gral. Paz etorbidearen ondoko lurrak eskuratu zituen, horiek banatzeko, oraindik izenik ez zuten arren. Garai hartan, konpainiaren medikua, José Guerrico doktorea, Parisetik itzuli zen, eta horrek, Parisko Versaillesko jauregia gogoan, iradoki zuen jauregiaren izena eremu berrirako.

## Auzoaren ezaugarriak 
Auzoak ezaugarri berezi batzuk ditu. Buenos Airesen biztanle bakoitzeko berdegune kopuru handiena du, hiriko altitude handiena duen auzoa da, eta, gainera, Hiriko Gobernuak neurtuta, Buenos Aires Hiriko auzo lasaiena da. Izan ere, bere geografian hiru kale baino ez dira hiribideak, eta kale bakar batek ez ditu mugak gainditzen (Álvarez Jonte etorbidea, auzoa bost etxadiko bide batetik bakarrik zeharkatzen duena).

Buenos Airesko Gobernuak *egoitza* jotzen duen auzoa izanik, hiru solairu baino gehiagoko eraikinak ez dira onartzen, beraz, biztanle-dentsitatea Buenos Aires Hiri Autonomoko baxuenetarikoa da. Euren etxeen estiloak ingeles arkitekturaren eragina du, trenbidean lan egiteko auzoan kokatu ziren etorkin ugariengatik. Beraien estiloa inposatu zutenak dira, leku batzuetan oraindik ere mantentzen dena.

Bere erakunde ezagunenak *Belisario Roldán Liburutegia*, *John F. Kennedy* eta *Estados Unidos de América* oinarrizko eskolak, *Guillermo Hudson* eskola, *Club Atlético Versailles kluba* eta *Versailles Herri Ateneoa dira* .

## Kanpo estekak
Afinina

**Afinina** alkaloide indol monoterpenoide bat da, *Tabernaemontana* generoko landareetatik isolatu daitekeena. Egitura aldetik, bobasina alkaloideen familiako da, eta baliteke triptofanotik sintetizatu ahal izatea. Test farmakologiko gutxi egin dira, baina baliteke azetilkolinesterasaren eta buririlkolinesterasaren inhibitzaile eraginkorra izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erraldoi (greziar mitologia)

**Erraldoia**, , "lurretik sortuak", singularrez, Γίγας, *Gígas*, Greziar mitologian, indartzu eta oldarkor izatea ezaugarri duen izaki bat da, ez preseski erraldoi izateagatik. Gigantomakian kosmosaren nagusitasuna bereganatzeko Olinpiar jainkoekin borrokatzeagatik ezagunak dira.

Bere artean bi talde sailkatzen dira, mitologiaren hastapenekoak, Gearen seme-alabak, eta ondorengoak.

Kondairen arabera, jainkoek erraldoiak garaitu eta sumendietan lurperatuak izan ziren, eta horregatik sumendi-erupzio eta lurrikaren eragileak direla.

## Kanpo estekak
-uri

[thumb|300px|[Urturi Bernedo udalerriaren barruan dago, eta Baxauri Trebiñon.]]
**-uri** eta bere aldaera **-uli** (ohikoagoa gaztelerazko formetan) euskarazko toponimian ohikoa den amaiera atzizki bat da, batez ere Mendebaldean, eta Euskal Herritik kanpo ere, Errioxa Garaian.

## Azalpena 
Etimologikoki *uri/hiri* terminoarekin azaldu izan da nahiko erraz, eta atzizkiak aurretik duen osagarria gehienetan izena dela ikusi dute adituek: esate baterako Zihuri (Errioxan, gazteleraz orain *Cihuri* historiko *Zufihuri* gisara dokumentatua) *zubi + uri* eran azaltzen da, eta Atauri (*Ate + uri,* kasu honetan zintzur bat da herrira doan ate delakoa, sarbide bat mendi artean). Lehen osagarri hori beste toki izen bat ere izan daiteke: Ollauri Errioxan Oja ibaiaren izenarekin lotu da.

Azken adibide hauek Errioxakoak dira, non atzizkia nahiko hedatua dagoen euskal jatorriko beste toponimo askoren artean.

thumb|500px|erdian|Euskaraz -uri amaiera duten toki populatuen hedadura, Wikidatan jasoak 2020ko abuztura artean.

## Bitxikeriak 
Atzizkia Resurrección Maria Azkuek erabili zuen 1903an, proposatu zitzaiolarik Getxon auzo eraiki berri bat izendatzeko, Neguri aukeratu zuenean. Geroago, txantxetan, Gabriel Arestik komentatu izan zuen Azkue beraren bigarren deitura egokiagoa izango zela auzo hartarako, *Aberasturi* baitzen abizen hori.

20. mendeko azken laurdenean, euskararen normalizazio ahaleginekin bat, -uri erako forma batzuk asmatu ziren erdarazkoen parekide gisa, hala nola *Laniuri* Araban eta *Uxanuri* Nafarroan, baina Euskaltzaindiak zuzendu egin ditu ondoren forma horiek (Nuvilla eta Genevilla herriak dira adibide gisa aipatuak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* -uri, Wikidata bilaketa, mapan kokatua. Euskaraz dokumentaturiko toki populatuak.
Osma (argipena)

**Osma** izenak hainbat adiera du:

* **Osma (Mallabia)** Bizkaiko herri-auzunea.
* **Osma (Gaubea)**, Arabako kontzejua.

Euskal Herritik kanpo:

* El Burgo de Osma-Ciudad de Osma
Pamplona (argipena)

**Pamplona** hitzak errealitate desberdinak azaldu ditzake:

## Geografia 
* Pamplona: Nafarroako hiriburuaren gaztelaniazko izena.
* Pamplona: Kolonbiako ipar-ekialdeko Norte de Santander departamenduko hiria da.
* Pamplona: Filipinetako Cagayan lurraldeko udala.
* Pamplona Filipinetako Camarines Sur lurraldeko udala.
* Pamplona (Negros oriental), Filipinetako Negros Oriental probintziako udala.
* Pamplona: Kolonbiako XVI. mendeko probintzia.
* Pamplonako Departamendua: Kolonbiako departamendu zaharra.

## Gastronomia 
* Café Pamplona: Ameriketako Estatu Batuetako Cambridge (Massachusetts) hirian dagoen kafetegi ezaguna da. Saltegia Iruñeako Josefina Yanguas (1917-2007) emakumeak ireki zuen 1959an.
* Pamplona txorizo edo Iruñeko txorizo: Nafarroako hiriburuko elikagai bereizgarria da
* Pamplona, txerriki edo oilaskoarekin txingarretan egindako Uruguaiko platera.

## Kirola 
* Estanislau de Figueiredo Pamplona (1904-1973), Brasilgo futbolaria.
* Club Deportivo Pamplona, Iruñeko kirol kluba.
Sergio Araitz

**Sergio Néstor Araitz Michel** (Aiegi,  - ) nafar txirrindularia da. 2020z geroztik txirrindulari profesionala da.

## Palmaresa 
**2019**
* San Juan Sari Nagusia

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olhão

**Olhão,** (ofizialki *Olhão da Restauração)* Portugalgo hiri bat da, Faroko barrutian dagoena, Algarbe eskualde eta azpi-eskualdean. 28.000 biztanle inguru ditu.

Izen berdineko udalerriaren egoitza da eta 130 km²-ko azalera  eta 45.396 biztanle (2011) dituena,  4 parrokiatan banatua dago.  Udalerriak, zati kontinentalaz gain, Ilha da Armona ere hartzen du, Ria Formosa barnean. Iparraldean São Brás de Alportel udalerriarekin egiten du muga; ekialdean Tavirarekin, mendebaldean Farorekin eta hego-ekialdean Ozeano Atlantikoko kostaldearekin.

Olhão udalerria 1808an sortu zen.

## Parrokiak 
ezkerrera|thumb| Olhão udalerriko parrokiak.
Olhão udalerria 4 parrokiatan banatuta dago:

* Moncarapacho e Fuseta
* Olhão
* Pechão
* Quelfes

## Erreferentziak
Lleyton Hewitt

**Lleyton Glynn Hewitt** (Adelaide, 1981eko otsailaren 24a) australiar tenislari ohia da. 30 txapelketa irabazi zituen, grand slameko bi txapelketa barne (AEBetako irekia 2001ean eta Wimbledongo txapelketa 2002an). Wimbledongo binakako txapelketa ere irabazi zuen Max Mirnyirekin 2000n. Australiako taldearekin bi aldiz irabazi zuen Davis Kopa, 1999an eta 2003an. ATPko lehen izatera iritsi zen 2001eko azaroan.

## Kanpo estekak
Silves (Portugal)

**Silves** Portugalgo hiri bat da, Faroko barrutian eta Alagarbeko eskualde eta azpi-eskualdean dagoena. 6.300 biztanle ditu. Udalerriak 680,06 km2ko azalera da eta udalerriko biztanleria guztira 37.126koa da   6 parrokiatan banatuta dago.  Udalerriak iparraldean muga egiten du Ourique udalerriarekin; ipar-ekialdean Almodôvarrekin, ekialdean Loulérekin, hego-ekialdean Albufeirarekin, hego-mendebaldean Lagoarekin, mendebaldean Portimão eta Monchiquekerekin eta ipar-mendebaldean Odemirakin. Agintaldi musulmandarren garaian, Silves hainbat menedeetan Algarbeko hiriburua izan zen. 

Cittaslow Hirien sarearen barruan dago. 

Azken urteotan, udalerria bisitatzen duten turisten kopurua nabarmen handitu da.  Silves Portugalgo hiri zaharrenetako bat da. 

## Parrokiak 
ezkerrera|thumb| Parrokiak Silves udalerrian.
[[Fitxategi:Castelo_Silves_Sancho.JPG|thumb| D. Antso I.aren estatua, Silves gazteluan. Hiria konkistatu zuen erregea. [[Fitxategi:Porta da Cidade de Silves - 22.10.2019.jpg|alt=|ezkerrera|thumb| Hiriko ateak (horren eraikuntza Portugalgo lehen dinastiakoa da) eta Torre Albarrã. https://www.barlavento.pt/destaque/achado-inedito-em-silves-testemunha-a-violencia-da-reconquista-crista ]]]]
Silves udalerria 6 parrokiatan banatuta dago:

* Alcantarilha e Pêra
* Algoz e Tunes
* Armação de Pêra
* São Bartolomeu de Messines
* São Marcos da Serra
* Silves

## Ondarea 
* Silves gaztelua
* Alcantarilha gaztelua
* Silvesko katedrala
* Silvesko zubia
* Ermida de Nossa Senhora dos Mártires

## Garraioak 
Herria Silves tren geltokiak hornitzen du .

## Erreferentziak
Ogro

**Ogroa** elezahar eta ipuinetako erraldoia da, giza haragiz elikatzen dena.
Mitologian eta elezaharretan, ogroak, kreatura handi eta altuak dira, neurrigabeko buru handi batekin, ile ugarirekin, ezohiko koloreko larruarekin, jangura izugarri batekin eta gorputz indartsu batekin. Garai modernoko ogroren adibidea Shrek da.

## Etimologia 
Hitza, berez, frantziar jatorria du (ziur asko Orko etruriar jainko antropofagoan oinarrituta) eta, jada XII. mendean, Chrétien de Troyesek *Pertzeval, Grialaren ipuina* bere liburuan erabili zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xantipa

**Xantipa** () Sokratesen emaztea eta Lanprokles, Sofronisko eta Menexenoren hiru seme-alaben ama zen. *Xantipa* grezieraz "zaldi hori" esan nahi du, ξανθός *xanthós* ("hori") eta ἵππος *híppos* ("zaldia"). Berari buruz idatzitako gertaerek erakusten dute karakte eta nortasun handiko emakumea izan zela.

## Biografia 
Xantiparen eta Sokratesekin izan duen harremanaren inguruko lehen eskuko iturri gutxi daude; haren izena apenas aipatzen dute Xenofontek eta Platonek Fedon elkarrizketan. Azken horretan, aipatzen da Sokratesen dizipuluek Xantipa aurkitu zutela bere semeetako bat besoetan zeramala, haren sententziaren eguneko goizean. Une hartan Sokratesek hirurogeita hamar urte zituela kontuan hartuta, ondorioztatu izan da Xantipak hogeita hamar urte inguru izango zituela Sokrates hil zenean.

## Erreferentzia literarioak 
K.o. II. mendean, Diogenes Laerziok filosofo ospetsuenen bizitzak, iritziak eta esaldiak lanean bildu zuen ondorengo mendeetan oihartzuna izango zuen pasadizoetako bat: eztabaida baten ondoren, Xantipak ur zikinez beteriko ontzia burutik behera bota omen zion Sokratesi; Horrek, lasaitasuna galdu gabe, trumoiak erauntsi bilakatzen direla erantzun omen zuen.

Pizkundean, garai klasikoko pertsonaiek protagonismoa berreskuratu zutelarik, Xantia izaera txarra duen emakumearen eredu gisa erabili zen, neurri batean Sokratesengan pertsonifikatutako filosofo-idealaren kontrapeso gisa. Shakespeareren *Otzandutako piztitxoan* Katerina *Xantipa* moduko emakume edo okerrago batekin konparatua izan zen. 1. ekitaldiko 2. eszenan.

Historian zehar dikotomia matxista baten bidez eta beti Sokratesen bertuteak goraipatzeko asmoz (tenperatua, gogoetatsua, ulerkorra), Xantipa, umoregabe, suminkor eta jeloskor bezala deskribatua izan da. Horrela eraikitako arketipo matxistan, filosofoak arrazoi gorena zuen eta bere emazteak errealitate sentigarrian oinarritutako eguneroko bizitza.

## Iruditegia 

Fitxategi:Penni Socrates and Xanthippe.jpg
Fitxategi:Luca Giordano - Xanthippe schuettet Sokrates Wasser in den Kragen.jpg
Fitxategi:Xantippe.jpg
Fitxategi:Socrate et sa femme.jpg
Fitxategi:Socrates mg 0068.jpg
Fitxategi:An alphabet of celebrities - X.jpg
Fitxategi:Trouble Comes to the Alchemist FA 2000.001.269.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa Crespo (Buenos Aires)

**Villa Crespo** Argentinako Buenos Aires hiriburuko auzoa da. Palermoko auzoaren hego-mendebaldean dago eta 3,8 km² ditu. Villa Crespok 89.859 biztanle ditu eta biztanle-dentsitatea 23.647 biztanle/km²-koa da (2001etik aurrera).

## Deskribapena 
Villa Crespon klase ertaina da nagusi. Auzoa, Antonio F. Crespo alkatearen izena daramana, 1888an irekitako *Fábrica Nacional de Calzado* zapata fabrikaren inguruan garatu zen. San Bernardo bertako eliza 1894ko apirilaren 11n kontsagratu zen, eta han ere hainbat "Conventillo" ere egon ziren, horien artean *Conventillo de la Paloma*. *Conventillo* gela bakoitza familia batek alokatzen duen hiriko bizitegi kolektibo mota da.

Villa Crespo Buenos Aireseko judu auzo historikotzat jotzen zen eta gaur egun oraindik ere hainbat sinagoga daude. Gaur egun, biztanleria funtsean mistoa da, Buenos Airesko gainerako lurraldeetan bezala.

Auzoko gune ekonomikoa Scalabrini Ortiz etorbidearen eta Corrientes etorbidearen elkargunearen inguruan dago.

Auzoko pertsonaia ezagunen artean Osvaldo Pugliese tango aitzindaria, Leopoldo Marechal idazlea eta Juan Gelman poeta argentinarra eta Cervantes saria irabazi zuena.

Club Atlético Atlanta futbol taldeak auzoan du egoitza. 2001ean Argentina-Holandako koprodukzio batean filmatutako *Bolivia* filma, neurri handi batean, Villa Crespoko kafetegi batean kokatzen da.

## Kanpo estekak 
* GCBA: Villa Crespo
* Barriada.com: Villa Crespori buruzko informazioa eta estatistikak
* The Guardian urtarriletik aurrera 2009ko urtarrila: "Streets ahead" - Villa Crespori buruzko bidaia-txostena
Villa del Parque (Buenos Aires)

**Villa del Parque** Buenos Aires Argentinako hiriburuko mendebaldean dagoen auzoa da. Ia 60.000 biztanle ditu (2001etik aurrera) 3,6 km²-ko azaleran. Villa Parque C11 komunan da.

## Historia 
Auzoaren izenak "parkean dagoen herria" esan nahi du eta hasieran inguruan sortu zen 100 hektareako parkeari (Parque del Oeste) aipamena egiten dio.

Julio Argentino Rocaren presidentetzan nekazarien prestakuntza hobetzeko ekimena hasi zen munduko merkatuan Argentinako produktuak hobeto saldu ahal izateko. Horretarako 1901ean erabaki zen eredu baserri bat eta nekazaritza eskola bat eraikitzea. Horiek 1903an inauguratu ziren. Garai hartan 50 bat etxadi zeuden inguruan eta kokalekuak "Ciudad Feliz" (hiri zoriontsua) deitzen zen. Lekuari geroago Villa del Parque deitu zitzaion, Parque Agronómico (antzinako Parque del Oeste) parean zegoelako. 1908ko azaroaren 8an Villa del Parque Buenos Aireseko auzo ofiziala bihurtu zen.

Villa del Parqueko erdigunea 1907an inauguratutako tren geltokiak, Aristóbulo del Valle plazak eta Cuenca kaleak osatzen dute gaur egun.

Auzoko pertsonaia ezagunenak Julio Cortázar idazlea eta Mariano Mores eta Horacio Salgán musikariak dira.

## Kanpo estekak 
* GCBA: Villa del Parque
* Barriada.com.ar
Ymir

Eskandinaviar mitologian, **Ymir**, **Aurgelmir**, **Brimir** edo **Bláinn** jötnar guztien arbasoa da. Ymir XIII. mendean idatzitako Edda poetikoan, Snorri Sturlusonek idatzitako eta aurreko materialetan oinarritutako Edda prosaikoan eta eskaldoen poesian agertzen da. Iturri guztiak bilduz, Edda Poetikoan bildutako lau poemetako zenbait bertsok Ymir izaki primariotzat aipatzen dute, Élivágar ibai izoztuetatik isurtzen zen pozoitik jaio eta Ginnungagap hutsune belargabean bizi zena. Ymirrek bere besapeetatik gizon eta emakume bat sortu zituen, eta bere zangoek sei buruko izaki bat sortu zuten. Odin, Vili eta Vé jainkoek bere haragitik, bere odoletik, ozeanotik, bere hezurretatik, bere ileetatik, zuhaitzetatik, bere garunetik, hodeietatik, zerutik eta bere bekainetatik Midgard sortu zuten. Gainera, bertso batek dio nanoei Ymirren haragi eta odoletik (edo Lurra eta itsasotik) bizia eman zitzaiela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pranab Mukherjee

**Pranab Mukherjee** (Mirati, Bengalako Lehendakaritza, Britainiar Raj, 1935eko abenduaren 11 &ndash; New Delhi, 2020ko abuztuaren 31) Indiako 13. presidentea izan zen. Indiako Kongresuko Nazionaleko eta Indira Gandhiren gertuko kolaboratzaile izan zen. Finantza ministroa eta Kongresuko lehendakaria izan zen eta Indira Gandhi hil zenean, haren ordezko izateko hautagai izan zen. Rajiv Gandhiren aurka galdu ondoren, Rashtriya Samajwadi Congress alderdia sortu zuen. 1989an, Rajiv Gandhirekin adiskidetu ondoren, Kongresuko alderdian sartu zen berriro eta P. V. Narasimha Raoren hainbat gobernutan ministro izan zen. 2012an hautatu zuten presidente, hauteslekuaren botoen % 70ekin.
Hiru Probintzien Pabiloia

thumb|250px|Pabiloiak egun zutik dirau Sevillan.
**Hiru Probintzien Pabiloia** 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketan Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko Foru Aldundiek jarri zuten jauregia izan zen.

## Proiektua eta historia 
Diseinua Diego Basterra Berastegi (1883-1959) arkitektoak egin zuen. Jauregi honekin batera Hiru Probintzietako Industria-pabiloia jarri zen, azken hau Francisco Urkola arkitektoaren lana. Forualdundien eta euskal udalen asmoa kultura eta etnologia jauregi honetan aurkeztea zen eta eduki industrialak eta komertzialak Industria-pabiloian. Beraz, bi proeiektuak, nahiz eta elementu amankomun asko izan, ezin dira nahastu. Erakusketa 1929ko maiatzaren 9an inauguratu zen eta 1930eko ekainaren 21ean itxi. Eraikin honek euskal jauregi baten egitura imitatzen zuen. Pabiloiaren lema *Irurak-bat* zen.

Erakusketa bukatu ondoren eraikina hutsik gelditu zen. Espainiako Gerra Zibilean espetxea izan zen eta, ondoren, Aireko Armadaren eskuetara pasa zen. 1968 arte militar ospitala izan zen. 1971tik Onkologia Zentroa izan zen eta gaur egun Andaluziako Osasun Zerbitzuaren eskuetan dago, Duque del Infantado ospitalearen izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Juan José Cabrero Nieves-en webgunearen informazioa.
Venezuelako panteoi nazionala

**Venezuelako panteoi nazionala** () Venezuelako historiako pertsonaia gailenen gorpuzkiak gordetzen dituen eraikina da. Caracasko Altagracia parrokian dago, Hirutasun Txit Santuaren eliza zegoen orubean eraikia.

## Kanpo estekak
Salleko Dantza Taldea

**Salleko Dantza Taldea**, **Salleko Dantza eta Txistu Taldea**, **Salleko** edo "**el Salleko**" izen laburrez ezagutua, Sestaoko euskal dantza talde bat da.

## Historia 
Sestaoko *La Salle*-ko kristau eskolen parte zen Basilio anaiak sortu zuen 1962an, Euskal Herriko folklorea ikertu, ikasi, irakatsi eta zabaltzeko helburuarekin.

Sestaoko lehendabiziko elkarteetako bat izan zen.

1988-an Salleko Dantza eta Txistu Taldea elkarte bihurtu zen, Eusko Jaurlaritzaren zerrendan barneratuz.

Gaur egun, Sestaoko Begoñako Andra Mari-La Salle ikastetxearen instalazioak erabiltzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Salleko Dantza Taldea 2021.jpg|Salleko Dantza Taldea 2021ean.
Irudi:Salleko 50 urte dantzan Sestao 2012 Urteurrena.jpg|Salleko 50 urte dantzan Sestao 2012 Urteurrena.
Irudi:Salleko 50 urte dantzan - 1962-2012 (Sestao, 2012).jpg|Salleko 50 urte dantzan - 1962-2012 (Logoa).
Irudi:Salleko_Dantza_Taldea_1979.jpg|Salleko Dantza Taldea 1979an.

## Ikus, gainera 
* Eusko Lorak (Sestaoko Dantza Taldea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa Devoto (Buenos Aires)

**Villa Devoto** Argentinako Buenos Aires hiriburuko mendebaldean dagoen auzoa da. "Hiriko lorategia" ere deitzen zaio zuhaitz ugari dituelako. Villa Devoto 6,6 km²-ko tamaina du eta 68.000 biztanle inguru (2001etik aurrera). Biztanle-dentsitatea 10.000 biztanle/km² da eta beraz Buenos Aireseko batez bestekoaren azpitik dago, 13.500 biztanle/km² duena.

Auzoa *Campana*, *San Martin*, *Francisco Beiró etorbidea*, *Joaquín* *V. González*, *Baigorria*, *Lope de Vega* *etorbidea* eta General *Paz etorbidea* kaleek mugatzen dute.

## Deskribapena 
Villa Devoto-k Antonio Devoto jaunarengandik izena jaso zuen, auzo honetako zati handien jabea eta Buenos Aireseko elite sozialeko kidea izan zena. Mundu Gerran italiarrei lagundu ondoren, erregeak konde titulua eman zion.

Devoto jaunak bere garaiko jauregirik handiena eraiki zuen, Palacio Devoto izenarekin ezagutzen zena. Hunberto I.a hemen egon zen Argentinan egindako egonaldian. Eraikina *Avenida Nacional etorbidean* eraiki zen eta guztira 10.238 m² zituen. Brontzez, zilarrez eta urrez apainduta zegoen, Italian forjatutako burdineria eta Florentziako mosaikoak zituen

Antonio Devoto 1916an hil zen bere etxeko lanak amaitu aurretik. Ondorengoak ez zituenez eta etxe eszentrikoa erosi nahi zuen inor aurkitu ezin zenez, orubea gaur egungo Villa Devotoko etxeak geroago eraiki ziren lursailetan banatu zen.

Gaur egun, Villa Devoto klase ertain eta altuko egoitza da, zuhaitzez inguratutako kaleak dituena. Villa Devotoren zati bat, batez ere "Devoto R”,&nbsp; ezaguna da buenosairestar aberatsenen artean. Auzoan "General Lamadrid" futbol kluba dago.

## Kanpo estekak 
* GCBA: Villa Devoto
* Barriada: Villa Devoto
* Devoto aldizkaria
La Nouvelle-Beauce

**La Nouvelle-Beauce** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Chaudière-Appalaches eskualdean kokatuta dago, hiriburua Sainte-Marie da eta bere sorrera 1982ko urtarrilaren 1an izan zen.

## Kanpo estekak
L'Assomption (konderriko eskualde-udalerria)

'''L'Assomption''' Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Lanaudière eskualdean dago, hiriburua L'Assomption da eta bere sorrera 1983ko urtarrilaren 1an izan zen.

## Kanpo estekak
Le Golfe-du-Saint-Laurent

**Le Golfe-du-Saint-Laurent** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Côte-Nord eskualdean kokatuta dago, hiriburua Côte-Nord-du-Golfe-du-Saint-Laurent da eta bere sorrera 2010ko uztailaren 7an izan zen.

## Kanpo estekak
Le Granit

**Le Granit** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Estrie eskualdean kokatuta dago, hiriburua Lac-Mégantic da eta bere sorrera 1982ko apirilaren 25an izan zen.

## Kanpo estekak
Les Collines-de-l'Outaouais

'''Les Collines-de-l'Outaouais''' Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Outaouais eskualdean kokatuta dago, hiriburua Chelsea da eta bere sorrera 1991ko abenduaren 4an izan zen.

## Kanpo estekak
Le Rocher-Percé

**Le Rocher-Percé** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine eskualdean kokatuta dago, hiriburua Chandler da eta bere sorrera 1981ko apirilaren 1an izan zen.

## Kanpo estekak
Le Fjord-du-Saguenay

**Le Fjord-du-Saguenay** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Saguenay–Lac-Saint-Jean eskualdean kokatuta dago, hiriburua Saint-Honoré da eta bere sorrera 2002ko otsailaren 18an izan zen.

## Kanpo estekak
John David Washington

**John David Washington** (Los Angeles, 1984ko uztailaren 28a) estatubatuar futbol amerikar jokalari ohia eta aktorea da. Morehouse College taldean jokatu zuen, eta 2006an St. Louis Rams taldeak fitxatu zuen, agente libre bezala. Lau urtez jokatu zuen United Football League-eko Sacramento Mountain Lions taldean.

Washington aktore lanetara pasa zen, gurasoen pausoak jarraituz: aita Denzel Washington du, eta ama Pauletta Washington. HBOren *Ballers* (2015-2019) komedia telesaileko antzezle nagusietakoa izan zen. Spike Leeren *BlacKkKlansman* (2018) polizia filmaren protagonista izan zen, Ron Stallworthen papera antzeztuz, eta Urrezko Globo Sarietara izendatu zuten. Christopher Nolanen *Tenet* (2020) espioi filmaren protagonista izan zen.

## Filmografia
Mulan (1998ko filma)

***Mulan*** 1998ko Barry Cook eta Tony Bancroftek zuzendutako eta Walt Disney Feature Animation ekoiztetxeak ekoiztutako ekintzazko musikal marrazki bizidun film bat da. Hua Mulan txinatar kondairan oinarritzen da.

## Argumentua 
Fa familiaren alaba bakarra da Mulan, eta bere lagunek ez bezala, ez du senargai bat aurkitzerik nahi, gudarostean sartzea baizik, bere lekuan bere aita adinduna zerrendaratzea sahiesteko, enperadorea hunoetatik babesteko kanpainan. Enperadorean mandatariak familia bakoitzeko gizonezko helduena errekrutatzeko agindua burutzen duenean, Mulan soldadutzat aurkezten da, eta entrenamendu gogor bat igarotzen du, bere eskuadroiaren estimua eta konfiantza lortu arte.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
La Mitis

**La Mitis** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Bas-Saint-Laurent eskualdean kokatuta dago, hiriburua Mont-Joli da eta bere sorrera 1982ko urtarrilaren 1an izan zen.

## Kanpo estekak
Karlos XIII.a Suediakoa

**Karlos XIII.a** (Stockholm, 1748ko urriaren 7a - ibidem, 1818ko otsailaren 5a) Suediako eta Norvegiako (Karlos II.a) erregea izan zen. Adolfo Frederiko Suediakoa eta Luisa Ulrika Prusiakoaren bigarren semea izan zen. Bere anaia zaharrena Gustavo III.ak 1771n tronua lortu zuen, eta 1772an Karlosek bere anaiari lagundu zion Suedian monarkia absolutua ezartzeko 1772ko Iraultzan. 1774an Hedwige Elizabete Karlota Holstein-Gottorpekoa ezkondu zen. 1792an Gustavo III.a hil ondoren, Karlosek bere iloba Gustavo IV.a Adolforen erregeorde gisa jardun zuen 1796ra arte. 1809an Gustavo IV.a Adolfo kargutik kendu zuten estatu-kolpe batean, eta Karlos errege hautatu zuten. 1814an Norvegiako errege ere bihurtu zen Suedia eta Norvegiako Batasunaren ondoren. Jean Baptistez Bernadotte frantziar marexala adoptatu eta printze oinordeko izendatu zuen.
Mulan (2020ko filma)

***Mulan*** 2020ko Niki Caro zeelandaberritarrak zuzendutako ekintzazko film bat da. 1998ko izenburu berdineko marrazki bizidunetako filmaren berregokitzapena da, hau aldi berean Hua Mulan txinatar kondairan oinarritzen delarik. Liu Yifei, Donnie Yen, Jason Scott Lee, Yoson An, Gong Li eta Jet Li aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Enperadore txinatarrak herrialdea iparraldeko inbaditzaileetatik babesteko familia bakoitzeko gizonezko bat gudarostean errekrutatzeko agindua ematen duenean, Hua Mulan, gerlari ohoretsu adindun baten alaba helduenak, aitaren lekua hartzen du. Gizonezkotzat aurkezten da, eta froga gogorrak igarotzen ditu, gerlari ohoretsu bihurtu eta bere aberriaren eta aita harroaren errespetua lortu arte.

## Estreinaldia eta polemika 
COVID-19 pandemiaren eraginez, hainbat aldiz atzeratu zen filmaren estreinaldia zinema aretoetan. Azkenik, Walt Disney Pictures ekoiztetxeak Disney+ streaming plataforman alokairuan estreinatzea erabaki zuen, 2020ko irailaren 4ean, zerbitzua eskuragarri zeukaten herrialdeetan (tartean Euskal Herrian), zinema aretoetatik pasa gabe. Handik gutxira, jada euskarazko azpidatziak prest zeuden, boluntario baten eskutik, ez Disneyren borondatez.

Zenbait talde politikok boikota eskatu izan dute filmaren kontra, Txinako agintaritzaren ikuspegi politikoak defendatzen dituelakoan. Bereziki, Liu Yifei aktore protagonistak Hong Kong-eko poliziaren alde hitz egin du hiri hartako protesta mugimenduaren kontestuan, eta horregatik jomugan jarri dute aktibista askok.

## Aktoreak 
* Liu Yifei: Mulan
** Crystal Rao: Mulan gaztea
* Donnie Yen: Tung komandantea
* Jason Scott Lee: Bori Khan
* Yoson An: Chen Honghui
* Gong Li: Xian Lang
* Jet Li: Enperadorea
* Tzi Ma: Hua Zhou
* Rosalind Chao: Hua Li
* Xana Tang: Hua Xiu
* Ron Yuan: Qiang sarjentua
* Jimmy Wong: Ling
* Doua Moua: Chien-Po
* Chen Tang: Yao
* Nelson Lee: Kantzilerra
* Cheng Pei-pei: Artekaria
* Utkarsh Ambudkar: Skatch
* Chum Ehelepola: Ramtish
* Arka Das: Red Fez
* Jun Yu: Cricket

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Joanna Russ

**Joanna Russ** (New York, - Tucson, ) idazle, akademiako kide eta feminista estatubatuarra zen. Zientzia fikzioko eta fantasiazko zenbait lan idatzi zituen, bai eta literatura-kritika feministako lanak ere, esate baterako, ''How to Suppress Women's Writing* [Nola ezabatu emakumeen idazketa]. *The Female Man* du lanik ezagunena, satira eta fikzio utopikoa uztartzen dituen nobela, zeina nobela gisa nahiz testu teoriko gisa irakur daitekeen.

## Prestakuntza eta hastapenak 
Joanna Russ Bronxen jaio zen, New York hirian. Evarett I. eta Bertha (jaiotzez, Zinner) Russ zituen gurasoak, eta irakasleak ziren biak ere. Familia judua zuen. Gazte zela hasi zen fikziozko lanak idazten. Urteetan zehar kaiera ugari bete zituen istorio, poema, komiki eta ilustrazioekin; askotan, berak koadernatzen zituen eskuz, haria erabilita.

William Howard Taft institutuan azken urtean zegoela, Russ Westinghouse Science Talent Search sarian lehen hamarren artean sailkatu zen. Cornell Unibertsitatean graduatu zen; Vladimir Nabokovekin ikasi zuen bertan, 1957an, eta 1960an amaitu zuen masterra Yaleko Antzerki Eskolan. Albert Amateaur-ekin ezkonduta egon zen denbora labur batez. Cornell Unibertsitatean eta eta Binghamton Unibertsitatean irakasle aritu ondoren, 1977an, Washingtongo Unibertsitatean hasi zen, eta han erretiratu zen, 1990an.

## Obra 
Russ 1960ko harmarkadaren amaiera aldera egin zen ezagun zientzia fikzioaren munduan, batez ere *Picnic on Paradise* lanari esker. Sasoi hartan, zientzia fikzioaren eremuan gizonezko autoreak ziren nagusi, zeinek, batez ere, gizonezko irakurleentzat idazten zuten, baina emakumezkoak ere hasiak ziren apurka sartzen. Russ izan zen eremu hartako gizonezkoen nagusitasunari aurre egin zien emakumezko idazleetako bat, eta oro har zientzia fikzio feministaren eremuko idazle eta ikertzaile nagusienetakotzat jotzen da. Halaber, lehen idazleetako bat izan zen *slash*a eta haren eragin kultural eta literarioak serio hartzen. Berrogeita hamar ipuinetik gora argitaratu zituen. Russ iparramerikako zientzia fikzioko Olatu Berriarekin lotu izan da.

Bestalde, fikzioa prosan idazteaz gainera, antzerkiak, saiakerak eta ez-fikziozko lanak idatzi ditu, eskuarki kritika literarioa eta teoria feminista hizpide hartuta. Besteak beste, saiakera hauek idatzi ditu: *Magic Mommas, Trembling Sisters, Puritans & Perverts,* *How to Suppress Women's Writing*, eta *What Are We Fighting For?.* Halaber, hainbat aldizkaritan argitaratu ditu artikuluak.

Russek feminista sozialistatzat zuen bere burua, eta Clara Fraserren lana eta teoriak eta haren Freedom Socialist Party miresten zituen bereziki. Hala fikzioa nola ez-fikzioa benetako munduarekin konprometitutako teoria-moduak ziren haren ustez; hala, *The Female Man* lana testu teoriko gisa nahiz narratibako lan gisa irakur daiteke. Nobela horretatik eratorritako *When It Changed'' ipuinak generoaren hertsadurak aztertzen ditu, eta galdera egiten du, ea generoa beharrezkoa den gizarte batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaraunspen tamalgarria

***Jaraunspen tamalgarria*** () Joaquín Sorolla espainiar margolariaren margolan bat da, 1899an egina. Tamaina handiko obra da, eta Valentziako Cabañal hondartzako eszena bat irudikatzen da. Bertan, hainbat ezintasun-motaren eraginpean dauden haurrak ikusten dira, itsasoan bainua hartzeko prest daudenak, osasun-arazoei aurre egiteko neurri terapeutiko gisa.

Nabarmentzekoa da haur baten irudi zentrala, makulu batzuetan lagunduta nekez mugitzen dena. Makuluak dituen ume horretan poliomielitisaren ondorioak ikus daitezke. Garai hartan gaixotasun hori oso ohikoa zen, eta lokomozio-aparatuari kalte larriak eragiten zizkion. San Joan Jainkoarenaren Ordenako erlijioso batek laguntzen dio eta arretaz zaintzen ditu haurrak. Artelana margolariaren lehen garaikoa da, non interes sozialeko hainbat gai jorratu zituen.

Margolan hau 1900. urteko Parisko Erakusketa Unibertsalera aurkeztu zen, eta *Grand Prix* saria jaso zuen. 1901ean ohorezko domina lortu zuen Espainiako Arte Ederren Erakusketa Nazionalean. 1981ean Bancajak New Yorkeko Jasokundearen Elizari erosi zion.

## Kanpo-estekak
Volterrako bataiotegia

**San Giovanni bataiotegia** Volterra hiriko XIII. mendeko bataiotegi oktogonala da, Volterriko Duomoaren aurrean dago, hiriaren erdialdean. Eraikin honen aurretik, beste bat zaharragoa zegoen 7. mendetik, eta horrek ere eguzkiaren gurtzari eskainitako tenplu erromatarra ordezkatu zuen. Toscanako bataoitegi ikusgarrien tradizioan sartzen da (ikus Pisakoa, Florentziakoa...).

## Ezaugarriak 
Kanpoaldetik, alboetako bakarra du marmol berdez eta zuriz hornituta. Atari erromanikoa Nicola Pisanoren jarraitzaile bati egotzi zaio.

Barruan XVI. mendeko aldarea dago, agian Balsimelli da Settignanirena, Mino da Fiesolek egindako diseinua erabiliz.

Ur bedeinkatuaren hargunea antzinako erromatar sarkofagoa da, Giovanni Vaccàk gehitutako iturri batez dotoretua 1759. urtean.

ezkerrera|thumb|267x267px| Giovanni Vaccà-ren bataio-iturria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GPS artea

[thumb|[2017ko Manchesterreko atentatuaren biktimak gogoratzeko gps marrazkia, Nathan Rae artistak egina.]]
**GPS artea** Kokapen Sistema Globala erabiltzen duen marrazteko teknika da. Artistek GPSa erabiltzen duen gailu bat erabiliz aurretik prestatutako ibilbide bat jarraitzen dute eskala handiko irudi bat egiteko edo mapan testuren bat irudikatzeko. Ibilbide horiek korrika edo bizikletaz egin ohi dira, baina zenbait artistek autoak, furgonetak, itsasontziak edo hegazkinak erabili dituzte irudi handiagoak egiteko. Laura Kurgan arkitekto hegoafrikarrak asmatu zuen GPS bidezko marrazketaren kontzeptu hau.

## Planifikazioa 
GPS artistek ordu asko eman ditzakete mapa batean ezkutatuta dauden irudi, forma edo testuak topatzen edo batzuetan zuzenean ikusten dute irudiren bat pareidolia dela eta. Hiri eta herrien errepideen diseinuak eta paisaiak artisten ibilbideak mugatzen dituzte, beraz haien irudiak marrazteko modu sortzaileak aurkitu behar dituzte. Errepide edo kaleek sareta eredu handi bat sortzen badute, ia edozein objektu edo forma sor daitezke 8-bit estiloa erabiliz. Bidaia jarraitzeko ibilbidearen marrazkia egin ohi da aldez aurretik, paper batean edo digitalki.

## Estiloa 
Egin nahi den irudiaren, kokapenaren edo baliabideen arabera, artistek estilo ezberdinak erabiltzen dituzte GPS artea egiteko.

### Errepideak eta bideak soilik 
Estilo honek jadanik existitzen diren errepideak, kaleak, bideak,... erabiltzen ditu, ibilbidea bilatzeko eta marrazkiaren planifikazioa erronka bat bihurtuz. Hala ere marrazterako orduan bide horiek errazagoak dira jarraitzeko, horregatik GPS marrazki gehienak horrela eginda daude.

### Marrazketa librea lur, aire edo uretan 
thumb|Parke batean egindako marrazkia.
Artistek irudi edo marrazkiak irudikatzen dituztenean aurretik prestatutako biderik gabe, marrazketa librea deritzo. GPS gailuaren pantaila begiratuz marrazten da kasu honetan. Eremu zabalak erabili ohi dira teknika hau burutzeko, hala nola, aparkalekuak, desertuak, zelaiak, aireportuak... Muga fisikoak ez izatea aukera gehiago ematen ditu irudi ezberdinak sortzeko, baina era berean erraztasuna bidetik galtzeko edo hanka sartzeko.

## Bistaratzea 
Ibilbideak mapan grabatzen eta erakusten dituzten aplikazioak erabiltzen dira egindako lana gordetzeko eta aurkezteko. Strava, Map My Run eta Garmin erabilienak dira. Egindako ibilbidea Google Maps, Openstreetmmap, Viewranger edo antzeko aplikazioetan ere kargatu ohi da lanaren irudi hobe bat lortzeko. Azkenengo horiekin artistek artelanaren tamaina, kolorea, kontrastea, perspektiba edo bestelako aldagaiak kontrolatu ditzakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.gpsdrawing.com/
* http://gpsdrawing.info/
* https://www.strav.art/
* https://www.gpsartify.com/
The Forgotten (2004ko filma)

***The Forgotten*** (euskaraz *Ahaztuak*), 2004ko Joseph Ruben estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller psikologiko bat da. Julianne Moore, Dominic West, Gary Sinise, Alfre Woodard, Linus Roache eta Anthony Edwards aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Telly Paretta (Julianne Moore) hegazkin istripu batean bere 8 urteko seme Samen heriotza gainditzen saiatzen ari den emakumea da. Baina, bapatean, trauma gainditzen laguntzen ari zaion Jack Munce (Gary Sinise) psikoterapeutak semea bere irudimenaren sorkuntza bat besterik ez dela esango dio. Halere, Tellyk egoera berdinean dagoen eta Samen laguna zen Lauren (Kathryn Faughnan) alabatxoa galdu duen Ash (Dominic West) izeneko gizona ezagutuko du. Tellyk bere kaxa ikertzen hasi eta bere semeaz topatzen ahalegintzeaz gain erotua ez dagoela ere frogatu beharko du.

## Aktoreak 
* Julianne Moore: Telly Paretta
* Dominic West: Ash
* Christopher Kovaleski: Sam Paretta
** Matthew Pleszewicz: Sam, 5 urterekin
* Jessica Hecht: Eliot
* Gary Sinise: Jack Munce doktorea
* Alfre Woodard: Anne Pope
* Anthony Edwards: Jim Paretta
* Kathryn Faughnan: Lauren
* Linus Roache: Gizon lagunkoia
* Lee Tergesen: Al Petalis
* Felix Solis: Brasher
* Robert Wisdom: Carl Dayton
* Tim Kang: Alec Wong agentea
* Susan Misner: Lisa Franks agentea
* J. Tucker Smith: Howell sheriffa
* Ann Dowd: Eileen diruzaina

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mary Rose

***Mary Rose*** Ingalaterrako Errege Itsas Armadako karraka ontzi bat izan zen.

1511-1512 artean, Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren erregealdian, Portsmouth hirian eraikia izan zen.
Elecnor

**Elecnor**, sorreran **Electrificaciones del Norte**, Madrilen egoitza duen ingenieritza-enpresa da, 1958an Bilbon sortua.

Egun 12.000 langile baino ditu eta mundu osoan ditu filialak. Ingenieritza ez ezik, eraikuntza, energia, ingurumena eta hegazkigintza arloak ere jorratzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mékinac

**Mékinac** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Mauricie eskualdean dago, hiriburua Saint-Tite da eta bere sorrera 1982ko urtarrilaren 1an izan zen.

## Kanpo estekak
Nicolet-Yamaska

**Nicolet-Yamaska** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Centre-du-Québec eskualdean kokatuta dago, hiriburua Nicolet da eta bere sorrera 1982ko urtarrilaren 1ean izan zen.

## Kanpo estekak
Sept-Rivières

**Sept-Rivières** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Côte-Nord eskualdean kokatuta dago, hiriburua Sept-Îles da eta bere sorrera 1981ko martxoaren 18an izan zen.

## Kanpo estekak
Nylonaren istiluak

**Nylonaren istiluak** edo **nylonezko galtzerdien istiluak** () 1945eko abuztu eta 1946ko martxo bitartean nylonezko galtzerdien urritasunaren ondorioz Ameriketako Estatu Batuetako hainbat saltokitan gertatu ziren istiluei deritze.

## Historia 
### Aurrerkariak 
1939an DuPont etxea nylonezko lehen galtzerdiak saltzen hasi zen. Produktu berriak berehalako arrakasta lortu zuen, Ameriketako Estatu Batuetan azkar hedatuz.

Bigarren Mundu Gerran zehar Japoniako zetaren hornikuntza eteten zen maiz. Hori dela eta, Ameriketako Estatu Batuek Japoniako zeta inportatzeko arazoak izan zituzten. Ondorioz, DuPont enpresak Ameriketako Estatu Batuetako armada konbentzitu zuen nylona erabil zen, honako hay zeta baino erabilgarriagoa zela argudiatuz. Pixkanaka nylonezko ehunek geroz eta erabilera handiagoa izan zuten gaiaren elastikotasunagatik, txikiagotzeen eta sitsen kontrako babesagatik.

1941an Ameriketako Estatu Batuak Bigarren Mundu Gerrara sartu zirenean, gobernuak gerra-ekonomia ezarri zuen eta baliabide ugari bideratu zituen gerrarako ekoizkinak sortzeko. 1942ko otsailaren 11an AEBtako Gerra Ekoizpenerako Batzordeak (WPB) nylonezko galtzerdiak merkatutik kendu zituen eta DuPont etxeak ekoitzitako nylona produktu militarrak egiteko erabili zen, hala nola paraxutak eta paraxut-kordak.

### Istiluak 
Istiluak 1945eko abuztu eta 1946ko martxo bitartean gertatu ziren. 1945eko abuztuan, Japoniaren errendizioa gertatu eta zortzi egun geroago, DuPontek nylonezko galtzerdiak berriro ekoizteari ekingo ziola iragarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denier

**Denierra** (ikurra: **den**) ehun-zuntzen masa-dentsitate lineala neurtzen duen unitatea da. Denierrak adierazten du zenbat gramo masa dagozkion 9.000 metro luzerako zuntz bati.

 1 den = \frac{1 g}{9000 m}

Denierra galtzerdien eta pantien dentsitate-neurritzat erabiltzen da. Neurri horrek, halaber, jantzi horien opakutasuna zehazten du. Zenbakia zenbat eta handiagoa izan, jantzia orduan eta opakuagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiwetel Ejiofor

**Chiwetel Umeadi Ejiofor** (Londres, 1977ko uztailaren 10a) ingeles aktorea eta zinemagilea da. *12 Years a Slave* (2013) filmean egindako antzespenagatik Oscar sarirako eta Urrezko Globo sarirako izendatu zuten, eta BAFTA saria irabazi zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Maria-Chapdelaine

**Maria-Chapdelaine** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Saguenay–Lac-Saint-Jean eskualdean kokatuta dago, hiriburua Dolbeau-Mistassini da eta bere sorrera 1983ko urtarrilaren 1an izan zen.

## Kanpo estekak
The Rescuers Down Under

***The Rescuers Down Under*** (ezagunago gaztelaniaz ***Los Rescatadores en Cangurolandia*** eta frantsesez ***Bernard et Bianca au pays des kangourous***) 1990eko Hendel Butoy eta Mike Gabrielek zuzendutako Walt Disney Productions ekoiztetxearen abenturazko marrazki bizidun film bat da. 1977ko *The Rescuers* filmaren jarraipena da, Margery Sharp idazlearen liburu sail batean oinarritua. Jarraipen honetan, sagu protagonistak Australiako Outback eremura bidaiatzen dute erreskate misioan.

## Kanpo estekak
Enrico De Nicola

**Enrico De Nicola** (Napoli, 1877ko azaroaren 9a - Torre del Greco, 1959ko urriaren 1a) Italiako lehenbiziko presidentea izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Napoliko Unibertsitatean. 1909an aukeratu zuten lehen aldiz diputatu, eta politikaria erretiratu zen faxismoa iritsi zenean. 1946ko ekainaren 28an Batzar Konstituziogileak behin-behineko estatuburu hautatu zuen. 1948ko urtarrilaren 1ean Italiako Errepublikako lehenbiziko presidentea izan zen baina ez zuen aurkeztu nahi izan maiatzeko hauteskunde presidentzialera. Ondoren, Senatuko eta Konstituzio Auzitegiko presidente hautatu zuten.

## Kanpo estekak
Abbottina

***Abbottina*** Cyprinidae familiako arrain genero bat da. Asiako ekialdean bizi dira, Txinan, Korean, Japonian eta Vietnamen. Izena James Fisher Abbott amerikar zoologoaren omenez jarri zitzaion, Stanford Unibertsitateko ikaslea eta zoologia irakaslea Washington Unibertsitatean.

## Espezieak 
* *Abbottina binhi* Nguyễn, 2001
* *Abbottina lalinensis* Huang & Li, 1995
* *Abbottina liaoningensis* K. J. Qin, 1987
* *Abbottina obtusirostris* (H. W. Wu & Ki. Fu. Wang, 1931)
* *Abbottina rivularis* (Basilewsky, 1855)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brandoliniren legea

**Brandoliniren legea** edo **mordoiloen asimetria printzipioa** Interneteko zuhur-hitz bat da, astakeriak eta mordoiloak ezeztatzeko zailtasunari buruzkoa: "edozein mordoilo ezeztatzeko behar den energia kopurua sortzeko behar dena baino magnitude ordena handiagoa da".

Lehen aldiz 2013ko urtarrilean argitaratu zuen Alberto Brandolini italiar programatzaileak. Brandoliniren arabera, Daniel Kahnemanen *Thinking, Fast and Slow* irakurri ostean inspiratu zen, justu Marco Travaglio eta Silvio Berlusconiren arteko eztabaida bat ikusten ari zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matawinie

**Matawinie** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Lanaudière eskualdean dago, hiriburua Rawdon da eta bere sorrera 1982ko urtarrilaren 1an izan zen.

## Kanpo estekak
Hotaru no Haka

1988ko gerra tragedia anime filma da, Isao Takahata egile ezagunak idatzia eta zuzendua, Ghibli Estudioarekin. Akiyuki Nosaka idazlearen izenburu berdineko kontakizun laburrean oinarritzen da.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra. Seita eta Setsuko Koben bizi diren japoniar itsas armadaren ofizial baten seme-alabak dira. Egun batean, bonbardaketa batean, ez dira garaiz heltzen bunkerrera, non ama dago beraien zain. Ondoren, amaren bila joaten direnean, larriki zaurituta aurkitzen dute eskolan, kanpaina-ospitale bihurtu dutena.

## Pertsonaiak 
Seita: 1945eko irailaren 21ean hil zen 14 urteko mutila.

Setsuko: Seitaren arreba desnutrizioak jota eta hilko dena.

Izeba: aitaren arreba harroputza.

Ama: xamurra da eta bonbardaketaren ondorioz hilko da.

Polizia: Seitarekin laguntza duen heldu bakarra da, Seita gosea hiltzen ari dela konturatzen denean, Seita baserritar batek kolpatzen duen bitartean soroak arpilatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gaztela plaza (Madril)

**Gaztela plaza**, , Espainiako Madril hiriburuko Chamartín barrutian dagoen plaza bat da. Bere azken zatian hiriburuko hiribide garrantzitsuenetakoa den Castellana pasealekuak zeharkatzen du, eta Castilla auzoaren bihotza da.

## Metroa 
* Plaza de Castilla geltokia
Parmako bataiotegia

**Parmako bataiotegia** () Parmako eraikin erlijiosoa da, Italia iparraldean. Arkitekturaz, bataiotegi honek trantsizio historiko bat markatzen du erromaniko eta gotiko estiloen artean. Erdo Aroko Europako monumentu inportanteenetakoa da.

## Ezaugarriak 
Parmako hiriak Benedetto Antelamiri eskatu zion 1196an bataiotegia egiteko.

Veronako marmol arrosaz dago apaindua kanpoaldea, eta eraikin oktogonala da.

Barnealdean hamasei arku daude, alkobak eratuz, eta horietako margotutako eszena bana ikus liteke. Eszena horiek XIII eta XIV. mendeko freskoak eta margolanak dira. Partetik deigarriena, ordea, kupulako sabaia margotua da.

## Erreferentziak
Robinson zerrenda

**Robinsonen zerrendak** hainbat pertsonek, bereziki telefono operadoreek praktikatzen dituzten telefono deien, SMSen, posta elektronikoaren bidez, posta bidez edo faxaren bidez publizitate jazarpena kentzen laguntzeko helburuarekin sortutako hainbat direktorio dira. Kategoria bakoitzerako atal bat dago.  Hainbat Robinson zerrenda daude, publizitatea jasotzeari utzi nahi diotela borondatez adierazi duten pertsonen datuak bildu eta gordetzen dituztenak. Kasu bakoitzean harremanetarako datuak zerrenda beltz batean gordetzen dira.

Espainian hedatuena FECEMD *Merkataritza Elektronikoaren eta Zuzeneko Marketinaren Federazioak* sortu zuen 1993an. 

Zerbitzu hau pertsona baten izenari eta posta helbide bati, helbide elektroniko bati edo telefono zenbaki jakin bati zuzendutako publizitatearen eremuan sartzen da. 

## Izenaren jatorria 
Izena " *Robinson Crusoe"* eleberriko protagonistari inspiratu zitzaion, *Daniel Defoe*k idatzia*,* uharte huts batean naufragatu ondoren zibilizaziotik isolatuta. Era sinboliko batean, publizitate bazterketa zerrendan izena ematen duen edonork kanpotik datorren guztia baztertzen du.

## Prozesua 
Izena emateko webgunean sartu eta erabiltzaile gisa erregistratu behar duzu. Ondoren, publizitatea mugatu nahi duzun zerbitzu horien datuak eman behar dira: telefonoa, posta helbidea edo helbide elektronikoa.

## Polemika 
Robinson zerrenden xedea nahi ez den publizitatea jasotzea saihestea bada ere, iritzi desberdinak daude haien erabilgarritasunaren neurrian. Enpresek erregistratutako pertsonen datuak ezagutzea derrigorrezkoa denez, bide erraz horren bidez sar daitezke, eta ez dago bermerik edo bitartekorik erregistratutako pertsonen eskakizunak betetzera behartzeko .

## Lege esparrua 
Robinsonen zerrendak Espainian legezko funtzionamendua ahalbidetzen duten hainbat arauz osatutako lege esparruan kokatzen dira:

* 95/46 Araua / CE Europako Parlamentuaren eta horren Kontseilua, 1995eko urriaren 24an, jakina, pertsona fisikoen babesari datu pertsonalen tratamenduari eta datu horien zirkulazio librea dagokionez orrian.
* 3/2018 Lege Organikoa, abenduaren 5ekoa, datu pertsonalak babesteari buruzkoa.
* 1720/2007 Errege Dekretua, abenduaren 21ekoa, datu pertsonalak babesteari buruzko abenduaren 13ko 15/1999 Lege Organikoa garatzeko Araudia onartzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Robinson zerrenda
Gone Baby Gone

***Gone Baby Gone*** (euskaraz *Agur, Txiki, Agur*), 2007ko Ben Affleck estatubatuarrak zuzendutako misteriozko neo-noir thriller film bat da. Dennis Lehane idazlearen *1998ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Casey Affleck, Michelle Monaghan, Morgan Freeman, Ed Harris eta Amy Ryan aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Amy Ryan) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
AEB, Boston, Patrick Kenzie (Casey Affleck) eta Angela Gennaro (Michelle Monaghan) detektibeak lau urteko neskato bat topatzeko kontratatuak izan dira, Helene McCready (Amy Ryan) ama drogazalearen alaba, hiriko auzo ustelenetako batean bahitua izan baita.

## Aktoreak 
* Casey Affleck: Patrick Kenzie
* Michelle Monaghan: Angie Gennaro
* Morgan Freeman: Jack Doyle kapitaina
* Ed Harris: Remy Bressant sarjentua detektibea
* John Ashton: Nick Poole detektibea
* Amy Ryan: Helene McCready
* Madeline O'Brien: Amanda McCready
* Amy Madigan: Beatrice "Bea" McCready
* Titus Welliver: Lionel McCready
* Slaine: Bubba Rogowski
* Edi Gathegi: Cheese
* Mark Margolis: Leon Trett
* Michael K. Williams: Devin Amronklin
* Jill Quigg: Dottie
* Raymond "Ray" Alongi: West Beckett, polizia ofiziala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai