Zabaione

**Zabaione** (italierazko *zabaione* edo *zabaglione* hitzetik dator, eta italiera arkaikoko *zabajone* hitzetik), gaztelaniaz **sabayón** edo **sambayón** ere esaten zaio Argentinako eta Uruguaiko sukaldeetan, eta sukaldaritza italiarraren postre tradizional bat da. Arrautza gorringoz, azukrez eta ardoz egindako krema da. Zabaionearen ospea Europako herrialde askotara zabaldu da XVI. mendetik.

## Historia 
Postreak hainbat mende ditu eta . mendeko italiar errezeta batzuetan agertzen da. Postrearen hainbat "asmatzaile" daude, eta Italiako hainbat eskualde hura sortzeko lehian ari dira (Venezia, Lonbardia, Sizilia, Emilia, Piemonte). Diotenez, Reggio Emiliako bizilagun batek asmatu zuen postrea 1500. urtean, kasualitate baten ondorioz. Emiliano Giovanni Baglioni itsasontzi kapitaina portura iritsi zen eta ematen zizkioten mahats, ardo eta arrautzez elikatzen joan zen. Horrela atera zen postrea Giovanni Baglione-tik (*Zvàn Bajòun* bezala ezaguna) eta krema izena aldatuz joan zen mendeetan zehar, *zambajoun*, *Zabajone* eta antzerako Zabaglione-ra. Beste herri-historia batzuek XVI. mendearen amaierako aurkitzailea finkatzen dute; Pascual Baylón apaiz frantziskotarrak berreraikitzaile gisa erabiltzen zuen, eta, horregatik, literaturan *San Baylon krema* gisa agertzen da, Sambayon besterik ez dela ondorioztatuz. 

Kondairak alde batera utzita, zabaionearen jatorria ardoarekin eta arrautza-gorringoarekin egindako edari berreraikitzaileak kontsumitzeko ohitura zaharraren ondorio izan daiteke. Ohitura hori Italian ez ezik, Europako leku askotan ere zabaldua dago. Errezeta Martino da Como Maisuaren *Arte* Kokinarioko Liburuan agertzen da lehen aldiz, 1465 inguruan argitaratua, zabaglionearen jatorri geografikorik zehaztu gabe. Mende bat geroago, Scipione doktoreak (Girolamo Merkurio dominikar monjearen ezizena da) Milango berezitasuntzat jo zuen errezeta hori Venezian 1595ean argitaratutako *La commare o riccoglitrice* liburuan. Lan gogorrek ahuldutako jendearentzat eta erditu berriak ziren emakumeentzat gomendatu zuen berreraikitzaile gisa. Platera ere 1570ean agertzen da B. Scappi-ren obran, ''Opera dell'arte del cucinare* izenburua duena.

XVI. mendean, Katalina Medicik bere sukaldari italiarrak Frantziako gortera eramatean *zabaionea* ezagutzera eman zuen Europan. Izan ere, bere chef Ruggerik Italiako lehen izozkiak sortu zituen zabaionearen errezetan oinarrituta.

## Ezaugarriak 
Errezeta tradizionala arrautza gorringoak, azukrea eta ardo gozoa (normalean marsala ardoa) irabiatzea da, lapiko batean su baxuan edo Maria bainuan. *Zabaioneak* oso trinkotasun arina du, natillen eta *mousse* baten arteko erdibidean. Errezeta modernoek, batzuetan, esnegaina, Mascarpone gazta freskoa edo merengea izaten dute (elur-punturaino jarritako zuringoa, arinagoa izan dadin). Batzuetan eztia erabiltzen da gozagarri gisa azukrearen ordez. Haurrei edo alkoholik kontsumitu nahi ez duten pertsonei zerbitzatzen zaienean, ardoaren alkohol-edukia saihestu egiten da, nahiz eta pentsa daitekeen prozesatzean lurruntzen dela ardoaren parte handi bat.

## Nola zerbitzatu 
*Zabaionea* bero edo epel zerbitzatu ohi da bol edo kopa batean, eta modu tradizionalean piku freskoekin edo fruta gorriekin laguntzen da. Batzuetan, azkenburuko ardoak erabiltzen dira usaina emateko (*vin santo*, *moskatel''), eta kanela-adar batekin apaintzen da. Batzuetan tartekin zerbitzatzen da, adibidez, Ostiglia opila.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Errezeta originala, aldaera modernoak eta zabaionearen historia. Chef italiarrak.
* / Nazioartean Kolonbiako ardogileek duten parte-hartzea azpimarratzen duen artikulua