open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mar Sancho

**Mar Sancho Sanz** (Valladolid, 1972ko martxoaren 28a) espainiar musika klasikoko idazlea eta kritikaria da.

## Biografia 
Poeta eta narratzailea, Zuzenbidean lizentziatua, Espainiar Literaturan doktoregaia eta musika kritikan. Hainbat komunikabidetako artikulugilea da, hala nola, egunkari eta aldizkari nazional eta nazioartekoetakoa. Gainera, hizlaria da Espainian, Europan, Estatu Batuetan eta Latinoamerika osoan. Bere lanak sari ugari jaso ditu eta ingelesera eta frantsesera itzuli da. Hainbat hedabidetan kolaboratu du erredaktore gisa, hala nola *ABC*, *El Universal, The Herald* eta *Erritmoa* eta *Opera News* aldizkarietan, Metropolitan Opera Houseko bazkidea dena.

Kargu publikoak ere bete ditu, hala nola ADE Internacional EXCALeko zuzendari nagusia, Gaztela eta Leongo Berrikuntza, Finantzaketa eta Enpresa Nazioartekotzeko Agentziako zuzendaria eta Gaztela eta Leongo Juntako Kultura Politiketako zuzendaria. Era berean, Estatu Batuetako Inbertsioen Erakarpen Bulegoan egon zen, besteak beste.
Kultura, Turismo eta Kirol Saileko kultura-ekintzako sailburuordea, VOXen izenean, Gaztela eta Leongo Juntan

## Lanak 
### Narratiba 
* *Conditio sine qua non* (Zaragozako prentsak, 2004)
* *Aún es tarde/* Berandu da *oraindik* (Rejadorada Saria, Multiversa, 2007)
* *Leningrado tiene setecientos puentes/Leningradok zazpiehun zubi ditu* (Tropo Editores, 2012)
* *La insensata vida de los santos/Santuen bizimodu zentzugabea* (Eolas Ediciones eta Menoslobos, 2021)

### Poesia 
* *Lisbon visited* (Gaztela eta Leongo Letra Gazteen Saria, Gaztela eta Leongo Junta, 2000)
* *Inventario de invierno/Neguko inbentarioa* (Gaztela eta Leongo Letra Gazteen Saria, Gaztela eta Leongo Junta, 2002)
* *Winterreise* (Federico García Lorca Saria, Granadako Unibertsitatea, 2002)
* *Variaciones sobre un viaje viejo/Bidaia zahar bati buruzko bariazioak* (Zaragozako prentsak, 2004)
* *Oblivion* (Literatur Granada, 2009)
* *Entre trenes/Tren artean* (Eolas Ediciones, 2019).

## Kritika 
Juan Manuel de Prada idazleak honako hau adierazi zuen Aún es tarde lanari buruz:

Eleberri honek liluratu gaitu hizkuntzaren erabilera poetikoak eta ahalegin estilistiko handiaren bidez atmosferak etengabe sortzen dituelakoSobre *Aún es tarde* reseñó el escritor Juan Manuel de Prada: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janet Mijaíl

**Janet Mijaíl** (arabieraz: **جانيت ميخائ,**  Ramallah, Zisjordania, 1945) edo **Janet Mikhail, Janet Jouri (جانيت خوري)** bezala ere ezaguna palestinar politikaria da, Ramallahko alkate ohia. Palestinako Aginte Nazionalean bere motako kargu bat lortu zuen lehen emakumea izan zen.

## Bizitza 
Arabiar kristau katolikoa da, Ramallahko familia tradizional batekoa. Bost neba eta hiru ahizparekin hazi zen eta bi urtez Estatu Batuetan ikasi zuen. 20 urtez hiriko emakumeen eskola bateko zuzendaria izan zen.

2005eko abenduan, hiru hamarkadaren ondoren, egin ziren lehen udal hauteskundeak Ramallahn, eta Mijail izan zen garaile, "*Ramallah denentzat"* zerrenda independentean lehiatuz. Zerrenda horrek sei eserleku lortu zituen 15 kideko Udal Kontseiluan, eta Hamasen zerrendak "*Aldaketa eta Erreformak"*, berriz, hiru. Alderdi horrek Mijaíl babestea erabaki zuen, Al-Fatahren aurka gehiengo bat osatzeko. Al-Fatah horren "*Watan"* zerrendak, Ghazi Hananiaren gidaritzapean, beste sei eserlekuak lortu zituen.

Bere agintaldian, Palestinako gobernuaren egoitza izan zen hiriak biztanle-hazkundea eta etxebizitza ugariren eraikuntza izan zituen, eta horien finantzaketa atzerriratutako palestinarrengandik edo mendebaldeko herrialdeetako inbertitzaileengandik etorri zen.

*Europa Press* albiste agentzia espainiarraren arabera, Mijaíl ezkertiarra da. 2008ko uztailean Langile Komisioak, UGT, Ezker Batua, Eusko Alkartasuna eta hainbat GKEtako emakumeak hartu zituen. Espainiako Alderdi Komunistak marxista gisa definitu du.

2009an Mijailek hiriko kaleei izenak eta zenbakiak esleitzeko, aurretik ez baitzeuzkaten, plan bat abiarazi zuen. Polemikak eragin ditu ekintza terroristen plangintzan nahasita dauden pertsonak omentzeak, adibidez, Yahya Ayyash, Hamasen bonba egilea.

Beste batzuetan ere hautatua izan da 2012ko abenduan kargua utzi arte.

Mijailek Ramallah gobernu palestinarraren «aldi baterako» egoitza dela nabarmendu du, ekialdeko Jerusalem subiranotasun palestinarraren alde eginez.

Bere bizitza pertsonalari dagokionez, ezkongabea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nouvelle Vague (2025eko filma)

***Nouvelle Vague*** 2025eko Richard Linklater estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Nouvelle Vague izeneko mugimendu zinematografiko frantziarraren sorreraren atzeko historia, Jean-Luc Godarden *À bout de souffle* film berritzailearen ekoizpenean (1959) ipiniz bereziki arreta.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milagros Frías

**Milagros Frías Albalá** (Jerez de los Caballeros, Badajoz, 1955) espainiar idazle, literatura kritikari eta editorea da.

## Biografia 
Jerez de los Caballeros herrian jaio zen 1955ean. [2]

Besteak beste, honako nobelak argitaratu ditu: *La sal de la vida* (1999), *Ars Amandi* (2000), *Paisajes de invierno* (2003), *La alambrada de Levi* (2006),[2] *El verano de la nutria* (2010) eta *Amor en un campo de minas* (2013).

Torrente Ballesteren 2009ko narratiba saria jaso du.

2017ko azaroan, Logroño Eleberri Saria irabazi zuen, *El corazón de la lluvia* eleberriagatik.

## Lanak 
* *La sal de la vida* (Espasa Calpe, 1999).
* *Ars Amandi*  (Espasa Calpe, 2000).
* *Paisajes de invierno* (Alianza Editorial, 2003).
* *La alambrada de Levi* (Lengua de Trapo, 2006).
* *El verano de la nutria* (Algaida, 2010).
* *Amor en un campo de minas* (Algaida, 2013).
* *El corazón de la lluvia* (Algaida, 2018).

## Liburu kolektiboak 
* *Relato L’ Ennui – La Casa Ciega bilduma* (Edaf argitaletzea, 2005).
* *Sobre raíles* (Imagine, 2004).
* *Suiza y la Migración* (Imagine, 2005).
* *Traslatio literaria* (Imagine, 2007).
* *Shukran. Espectros, zombis y otros enamorados* (Imagine, 2013).
* *Piedad y deseo. Otros hijos de la media noche* (Imagine, 2014).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Simón Viola, Manuel (2011). «Las narradoras extremeñas de las últimas décadas». Alborayque (5) (Badajoz: Biblioteca de Extremadura). pp. 247-286. ISSN 1887-9071. 

## Kanpo estekak 
* Concha Pinoren elkarrizketa La Voz de Galician. 2010eko uztaila.
* Fernando Molezunen elkarrizketa La Voz de Galician. 2006ko urria.
* Maria Celadaren elkarrizketa Extremadurako Liburuaren Gazetan (15. or.)
Vie privée (2025eko filma)

***Vie privée*** () 2025eko Rebecca Zlotowski frantziar zinema zuzendariaren film poliziakoa da.

## Sinopsia 
Lilian Steiner psikiatraren paziente batek asteak daramatza kontsultara joan gabe. Steiner ziur dago hura erail egin dutela, baina ez daki nork. Beraz, pazientearen bizitza pribatuaren inguruan ikertuko du. Ikerketak haren alabarengana eta senarrarengana eramango du zuzen-zuzenean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Affeksjonsverdi

***Affeksjonsverdi*** 2025eko Joachim Trier dano-norvegiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Nora eta Agnes ahizpek aitarekin egingo dute topo, aspaldiko partez. Haien arteko harremana ez zen batere gozoa izan elkarrekin zirenean, bereziki haurtzaroan, eta aitak, Gustavek, urruntzeko erabakia hartu zuen. Baina, hara non, amaren heriotzak berriro aitarekin aurrez aurre jarriko ditu bi ahizpak.

Gustav izen handiko zinemagilea da. Eta aitzakia bere emazte ohiaren hileta izanik ere, proiektu berri bat buruan duela helduko da alabengana: bere familiaren eta bereziki amonaren istorioa kontatu nahi luke, eta Nora alaba iruditzen zaio egokiena haren rolean. Baina Norak ez du fitsik entzun nahi, eta Agnesek ere arbuioa erakutsiko dio aitari.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adela Carboné

**Adela Carboné** (Genova, 1890 - Madril, 1960ko abuztuaren 9a) italiar aktore eta idazlea izan zen.
alt=Colección Dr Blas García|ezkerrera|thumb|277x277px|Adela Carbone, La Tanagra (Julio Romero de Torres). Dr Blas García bilduma
Espainian kokatu zen hamar urte besterik ez zituenean. Oso gaztetatik antzerkigintzan aritua eta María Tubaurekin trebatu ondoren, Álvarez Quintero anaien *Amor que pasa* lanarekin egin zuen debuta Antzoki Zaharrean (Bartzelona). 

Teatro de la Comedia konpainian sartu zen, eta hemezortzi urte eman zituen bertan. Eszenatoki horretan estreinatu zituen, besteak beste, Jacinto Benaventeren *La escuela de las princesas* (1909) eta *La propia estimacion* (1915), Carlos Arnichesen *Genio y figura* (1910),  eta Pedro Muñoz Secaren *El verdugo de Sevilla* (1916) eta *El rayo* (1917. Ondoren, Irene López Herediaren eta María Fernanda Ladrón de Guevararen konpainietan lan egin zuen. 
thumb|200px|Kaulak-ek erretratatua (1916)
thumb|200px|Tovarrek karikaturizatua *Antzerki Nobelan* (1918)
Besteak beste, *La noche del sábado*, *La venganza de don Mendo*, *Colombe*, *Leocadia* eta *Santa Juana de Castilla* lanetan parte hartu zuen.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, 1959an agertokietatik erretiratu zen arte jarraitu zuen bere ibilbidea, Antonio Buero Vallejoren *Historia de una escalera* (1949), Victor Ruiz Iriarteren *El gran minué* (1950),  *Celos del aire* (1950) eta  Veinte y cuarenta (1951), José López Rubiorena, *Ruy Blas*(1952), Victor Hugorenena, *Un sombrero de paja de Italia* (1952) Eugène Labichena, *Soledad* Miguel Unamunorena, *La fierecilla domada (1953)* Shakespearerena. .

Bere karrera zinematografikoari dagokionez, hogei bat tituluren filmaketetan parte hartu zuen, horien artean *Jeromín* (1953) eta *El ruiseñor de las cumbres* (1958) nabarmentzen dira. Gaztelerara itzuli zuen Luigi Pirandelloren *Carnaval de los muertos* lana. Jose Ramon Zaragozak erretratatu zuen, Asturiasko Arte Ederren Museoan erakutsitako erretratua.

1934an hil zen Ignacio Evans aktorearekin ezkonduta egon zen. Madrilen hil zen Carbone, 1960an, gaixotasun luze baten ondorioz.

## Sariak 
* Espakniako Antzerki Sari Nazionala (1955)
* Arte Ederren Zirkuluaren Urrezko Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amélie et la Métaphysique des tubes

***Amélie et la Métaphysique des tubes*** 2025eko Maïlys Vallade eta Liane-Cho Han zinema zuzendarien marrazki biziduneko filma da. Amélie Nothomben *Métaphysique des tubes* eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Bi urte eta erdi bete arte, Améliek digestio-hodi geldo eta begetatibo gisa deskribatzen du bere burua. Orduan, haurtzaroaren munduan murgilduko duen gertaera garrantzitsu-garrantzitsua jazoko da. Hurrengo sei hilabeteetan, hizkuntza, gurasoak, anai-arrebak, bere lorategiko paradisua, bere pasioak (Japonia eta ura), gorrotatzen dituen gauzak (karpa), urtaroak eta denbora ezagutuko ditu. Hiru urtetik aurrera gizaki oro behin betiko osatzen duen guztia.

## Ahots-aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talde babesle

Sintesi organiko batean zehar molekula batean **talde babesle** bat sartzen da talde funtzional baten aldaketa kimikoaren bidez ondorengo erreakzio kimiko batean kimioselektibitatea lortzeko. Hori inportantea da urrats anitzeko sintesi organikoan.
thumb|450x450px|Azetalak talde babesle gisa, zetona taldearen karboniloa babesten da hidruroaren bidezko erredukzioa ebitatzeko.
Konposatu organiko delikatuen sintesi askotan, molekulen zenbait talde funtzionalek ezin dituzte behar diren erreaktiboak edo ingurune kimikoak jasan. Talde funtzional horiek babestu egin behar dira. Adibidez, litio eta aluminio hidruroa erreaktibo oso egokia da, esterrak alkohol bihurtzeko erreduzio-erreakzio bati jarraituz. Karbonilo taldeekin beti erreakzionatzen du eta ezin du inola ere etsi. Hortaz erreduzitu nahi den esterrarekin batera beste karbonilorik badago, horrek ere erredukzioa pairtzen du. Hortaz, karboniloaren gaineko hidruroaren erasoa ekidin egin behar da. Modu bat da karboniloa babestea azetal bihurtuz, eta horrek ez du hidruroekin erreakzionatzen. Azetalari, orduan, karbonilorako talde babesle deritzo. Hidruroaren etapa amaitu ondoren, erreakzio-gunea azidotuz karboniloa bersortzen da. Pauso horri *babesgabetze* deritzo.

## Ezaugarriak 
Talde funtzional batek 7 irizpide bete behar ditu talde babesle ontzat hartua izateko:

* Babes-metodoak erraza eta eraginkorra izan behar du
* Erabilitako erreaktiboa(k) erraz lortzeko modukoa(k) izatea (komertzialki erabilgarri egotea da egokiena)
* Babes-taldea erraz karakterizatu behar da, eta analisian konplikazioak saihestu (adibidez, zentro asimetriko berriak sartuz)
* Ohiko purutze-kondizioak (kromatografia-zutabea adibidez) pairatzeko	gaitasuna behar du.
* Erreakzio kimiko askoren aurrean erresistentea izan behar du
* Moduleun eta selektiboan erauzi ahal izan behar da.
* Purutze-prozesuan babesgabetasun-erreakzioaren azpiproduktuak erraz ezabatzeko aukera izan behar da.

## Erreferentziak
Ástin sem eftir er

***Ástin sem eftir er*** 2025eko Hlynur Pálmason islandiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Urtebete familia baten bizitzan, gurasoak banantzen ari direla. Familiaren konplexutasunak, maitasuna eta partekatutako oroitzapenen eragina bineta intimoen eta jazoera arraroen bidez.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Varela Miño

**Ana Belén Varela Miño**, (Narón, Coruña 1978) galiziar idazle, itzultzaile eta poeta da.

## Ibilbidea 
Itzulpengintzan eta Interpretazioan lizentziatu zen Vigoko Unibertsitatean, eta Justizia Administraziorako itzultzaile eta interprete gisa lan egiten du Galiziako Justizia Auzitegi Nagusian.Lugoko Lurralde Auzitegian ere jardun zuen itzultzaile. Galizieta eta gaztelaniara itzultzen du.

## Lanak 
### Poesia 
* *Asombrario /Harrigarria*, 2017. Outesko Udala.
* *Onde nacen as hedras/huntzak jaiotzen diren lekua*, 2019. Ediciones Generales.

### Narratiba 
* *Runrun* (2024). Vigo: Galaxia. 124 orrialde. ISBN 978-84-1176-331-8.

### Itzulpenak 
* Edgar Allan Poe (2002). *Berenice eta beste ipuin batzuk* . Ana Varela Miñoren galegorako itzulpena. Ir Indo edizioak.
* Antía Otero (2018). "Yo escribo en...galego" [poemen aukeraketa]. Nayaguan: Poesia aldizkaria, 3(27), 91-103. Gaztelerara Ana Varela Miñok itzulia. José Hierro Poesia Zentroa Fundazioa.
* Virginia Woolfen kontakizunak . Ana Varela Miñoren galegorako itzulpena. Galegozko Literatura Unibertsaleko Liburutegi Birtuala.

## Sariak 
* Francisco Añon poesia lehiaketa saria (2017), *Asombrario* lanagatik.
* Gonzalo López Abente VI. Poesia Saria (2019) *Onde nacen como hedras* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen profila Oro har
* «Asko zor diogu Rosaliari eta ondoren etorri ziren autoreei». Elkarrizketa ''La Voz de Galician
Kimioselektibitate

Kimika organikoan, **kimioselektibitatea** da erreaktibo batek bi funtzio-talderen edo gehiagoren artean batekin erreakzionatzeko duen lehentasuna. Bi talde funtzionalen edo gehiagoren arteko talde funtzional batek bakarrik erreakzionatzea ahalbidetzen duten erreakzio-baldintzak lortzen direnean, batez ere horiek antzeko ezaugarriak dituztenean, erreakzioa *kimioselektiboa* dela esaten da.

Adibidez, molekula beraren barruan ester talde bat dagoenean, NaBH4 gai da zetona talde bat alkoholera kimioselektiboki erreduzitzeko, azken horri eragin gabe; aldiz, LiAlH4 erreduktore indartsuago batek bi taldeak alkoholera erreduzituko lituzke.

## Erreferentziak 
## Ikus,gainera 
* Erregioselektibitate
* Estereoselektibitate

## Kanpo estekak
Sarah Bernhardt, la Divine

***Sarah Bernhardt, la Divine*** 2024ko Guillaume Nicloux frantziar zinema zuzendariaren film biografikoa da.

## Sinopsia 
1915, Sarah Bernhardt munduko lehen izarra da. Askea. Modernoa. Eszentrikoa. Ameslaria. Kondairaren eta fantasiaren artean, Sarah Bernhardtek bere bizitza markatu zuen maitasun istorioa kontatuko digu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elskling

***Elskling*** 2024ko Lilja Ingolfsdottir norvegiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Mariak eta Sigmundek festa batean ezagutu zuten elkar, eta euforiaz eta irrikaz beteriko lehen topaketa batzuen ondoren, azkar maitemindu egin ziren. Zazpi urte igaro dira ordutik, eta harremanaren hasierako grina atzean utzia du bikoteak. Ezkonduta daude, bi haur dauzkate, eta Mariak bere aurreko senarrarekin izandako beste bi haurrak ere haiekin bizi dira. Mariak bere lana utzi zuen haurrak zaintzeko; izan ere, Sigmund musikaria da, eta asteak igarotzen ditu etxetik kanpo. Lan bidaia horietako batetik itzultzean, azkar haziko den eztabaida txiki bat izango du bikoteak, eta Sigmundek banandu nahi duela adieraziko du.

## Aktoreak 
* Helga Guren : Maria
* Oddgeir Thune : Sigmund
* Heidi Gjermundsen : terapeuta
* Elisabeth Sand : Mariaren ama
* Maja Tothammer-Hruza : Alma, Mariaren alaba
* Victor Roll Nordstoga : Mikael
* Solveig Nesle Stang Haugland : Stella

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alatskiviko gaztelua

**Alatskiviko gaztelua** (estonieraz: *Alatskivi loss*; alemanieraz: *Schloss Allatzkiwwi*) gaztelu neogotikoa da Alatskivin, Estonian. XVII. mendekoa da eta Alatskivi parrokian dago, Tartu konderrian. XIX. mendean von Arved Nolcken baroiak berreraiki zuen, Eskoziako Balmoral errege-erresidentziaren ereduari jarraituz. Eraberritze lanak 2005 eta 2011 artean izan ziren. Lehenengo pisuko bost geletan Eduard Tubin museoa dago, konpositore eta orkestra-zuzendari gisa izandako lorpenak dokumentatzen dituena.

Alatskivi gaztelua hainbat eraikin laguntzailek eta 130 hektareako (320 akre) baso-parke batek inguratzen dute, Tartu konderriko handiena. Parkean haritz, lizar, astigar eta haltza asko daude, eta ezkiz inguratutako sarbide-bidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Iriarte

**Ander Iriarte** (Oiartzun, 1986) euskal zinemagilea da. 

## Filmografia
* "Otsoko" (Film laburra, 2014).
* "Echevarriatik Etxeberriara" (Dokumentala, 2014).
* "Bihar dok 13" (Dok., 2018).
* "Emarri" (Dok., 2018).
* "Mirokutana" (Laburra, 2019).
* "Karpeta urdinak" (Dok., 2022).
* "Indarkeriaren Oi(h)artzunak" (Dok., 2024). Amaia Merinorekin batera.
* "Judoka" (Laburra, 2024).

## Ikus, gainera
* Dokumentalak Euskal Herrian 

## Erreferentziak
## Kanpo loturak
*Filmaffinity webgunean.
*IMDb webgunean.
Maliha Zulfacar

**Maliha Zulfacar** (Kabul, Afganistan, 1961) soziologoa, Afganistango unibertsitateko irakaslea da eta Afganistango enbaxadorea izan zen Alemanian 2006. urtetik 2010. urtera. Zinemagile eta ekoizle ere jardun du.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Zulfacar 1961ean jaio zen Kabulen, Afganistango hiriburuan. Aita diplomazialaria zuen. Eskola-hezkuntza osatu ostean, Alemaniara joan zen bizitzera eta Braunschweig-eko Unibertsitate Teknikora joan zen. Soziologiako lizentziatura, maistratza eta doktoretza Western College for Women Unibertsitatean egin zituen, Cincinnatiko Unibertsitatean eta Paderborn Unibertsitatean, hurrenez hurren.

## Ibilbidea 
Zulfacarrek soziologia irakatsi zuen Kabuleko Unibertsitatean 1979. urtera arte. Sobietarren inbasioaren ostean herrialdea utzi eta Alemanian finkatu zen aldi labur batez, Ameriketako Estatu Batuetara (AEB) joan baino lehen. AEBn Kaliforniako Estatu Unibertsitate Politeknikoaren fakultatearekin bat egin zuen. Afganistango Ikasketa Institutu Amerikarreko zuzendari gisa ere lan egin zuen eta bere liburua, *Afghan Immigrants in the USA and Germany* (euskaraz: Afganistango immigranteak AEBn eta Alemanian) 1998. urtean kaleratu zen. 2001. urtean Afganistanera itzuli ostean, Zulfacarrek 2002. urteko jirga loian hartu zuen parte, Afganistango trantsizio administrazioa aukeratzeko. "Loya jirga" hori eskatu zuten Bonn eta Bush presidentearen administrazio-akordioan. 2006. urteko azaroan Afganistango enbaxadore izendatu zuten Kabulen, eta kargu horretan egon zen 2010. urtera arte. Gutxienez, Afganistango bizimoduari buruzko bi dokumental ere zuzendu eta ekoitzi ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Getaway (2013ko filma)

***Getaway***, , 2013ko Courtney Solomon kanadarrak zuzendutako ekintza eta thriller film bat da. Ethan Hawke, Selena Gomez, Jon Voight, Rebecca Budig eta Bruce Payne aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Brent Magna (Ethan Hawke), auto lasterketa pilotuak, Leanne Magna emaztea bahitzen dutenean misio zail bati ekin beharko dio. *Mutila* (Selena Gomez) hacker neska gaztearen laguntza izango du, eta bete emaztea salbatzeko itxaropen bakarra Brenten autoan ezarritako kameren bidez bere mugimendu guztiak kontrolatzen dituen *Ahotsaren* (Jon Voight) aginduak betetzea izango da.

## Aktoreak 
* Ethan Hawke: Brent Magna
* Selena Gomez: Mutila
* Jon Voight: Ahotsa
* Rebecca Budig: Leanne Magna
* Paul Freeman: Gizona
* Bruce Payne: Gizon Nabarmena
* James Maslow: Max

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Los energéticos

***Los energéticos***, , 1979ko Mariano Ozores espainiarrak zuzendutako komedia film bat da. Andrés Pajares, Fernando Esteso, Antonio Ozores, Sara Mora eta Florinda Chico aktoreek antzeztu zituen.

## Argumentua 
Bi gaztelar errustiko egun batez beren lursailetan zentral-energetiko bat jartzera doazela jakingo dute. Beren biziak, ahuntzak eta lurjabetzak arriskuan daudelakoan, herriko alkatearengana protesta egitera joan baina ez dute ezer lortuko. Itxialdi politiko bat egiten daiatuko dira, baina porrot egingo du, petrolio esplotatzaileak diren herrialdeetako ordezkari bat beren protesta mundu guztian ezagutzera laguntzeko agertzen den arte. 

## Aktoreak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1975eko fusilamenduak salatzeko emakumeen Pausuko mobilizazioa

1975eko urriaren 5ean, Franco hil baino hilabete lehenago, Juan Paredes Manot *Txiki*, Angel Otaegi José Luis Sánchez Bravo, Ramón García Sanz eta Humberto Baenaren fusilamenduak salatzeko,  milaka emakumek elkarretaratzea egin zuten Urruñako Pausu auzoan (nahiz eta deialdian Hendaia agertu). Mobilizazio hau Frantziako kolektibo feministek eta antifaxistek antolatu zuten eta *Le Quotidien des femmes* aldizkariaren bidez zabaldu zuten deialdia.

## Ekintza 
Martxaren deialdian Hendaia azaltzen bada ere, Urruñako Pausu auzoan burutu zen ekintza, Irungo Behobia auzoarekin lotura egiten duen zubiaren ertzean. Jendea, zubi inguruan eta bertako harrobiaren erlaitzetan ere elkartu zen. Helburua, Espainiako Estatu frankistaren gehiegikeriak eta errepresioa salatzea zen.

Mugimendu feministaren nazioarteko dimentsioa nabarmena izan zen martxan: bertaratu ziren emakumeen artean zeuden; euskaldunak, katalanak, bretoinak, frantsesak eta beste herrialde batzuetakoak ere. Euskal aktibismo politikoari elkartasuna adierazteko ekintza ere izan zen. Aurelia Arkotxak honela oroitu zuen *Herria* aldizkarian. "Emazte antifaxistak azken fusilatuen sostengu" artkuluan Julene Muruaga Hiriartek biziberritu du emazteen martxa hura, Iparraldeko Hitzan.

*Enbata* aldizkariak eman zuen elkarretaratzearen berri, baita *Le Quotidien des femmes* eta bertze hainbat hedabidek ere. Egun hartako lekukotasuna eman dute, besteak beste, Hego-Lapurdin bizi ziren Jokin Apalategik, Ur Apalategik eta Joana Calbete Egurenek. Jone Forcada ere bertan zela oroitzen du hainbatek.

## Elkarretaratzearen dokumentazio grafikoa 
Manifestazioa dokumentatzeko, Paristik etorritako *Les Insoumuses* eta *Vidéa*, bideogintza feministako taldeek grabazioak egin eta hiru ikus-entzunezko sortu zituzten:
# *Marche des femmes à Hendaye (La)*
# *Manifestation à Hendaye  Octobre 1975*
# *Les Mères espagnoles*  

*La Marche des femmes à Hendaye* ordu erdiko filmean, emakume andana ikus daiteke, eraildako bost militanteen izenak daramatzaten banderolen artean. Parte-hartzaileen artean, besteak beste, Maite Idirin kantaria ageri da, Gabriel Arestiren *Nire aitaren etxea* poemaren bertsio bat abesten, "aita" hitza "ama"rekin ordezkatuta.

Ros Murrayk eta Arantza Santestebanek film horiek aztertzen jardun dute, erregimen frankistak 1975ean gauzatutako azken heriotza zigorren ondoan Parisko bideo feministako kolektiboak nola inplikatu ziren azaltzeko. Euskadiko filmategiak egina du "bideogintza feminista eta euskal aktibismo politikoarekin duen harremana aztergai ikerketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eritritol

**Eritritola** konposatu organikoa da HO(CH2)(CHOH)2(CH2)OH formula duena poliolen familiakoa. Izatez, 1,2,3,4-butanotetrolaren meso-diasteroisomeroa da. Solido kristalino zuria eta gozoa da. Disolbagarria da uretan eta piridinatan, baina disolbaezina dietil eterretan eta bentzenotan. Narritagarria da.

Eritritola produktu naturala da eta alga, liken eta onddoetan aurkitu da. Giza metabolitoa ere bada. Hartzitutako fruta eta elikagaietan aurkitzen da.

## Sintesia 
Eritritola eskala industrialean hartziduraren bidez ekoizten da. Hasierako material gisa, glukosazko edo sakarosazko ur-disoluzioak erabiltzen dira. Jatorri naturaleko *Moniliella pollinis* legamia  hartzidura eragiteko erabiltzen da. Hartziduraren saldan eritritol-kantitate handiak sortzen dira beste poliolez gain. Iragazi, ioi-trukeko kromatografia eta kontzentrazioa egin ondoren, eritritola kristalizatu egiten da, % 99tik gorako purutasunarekin.

## Erabilera 
Oso gozoa denez azukrea ordezteko usatzen da, ez baitu ia kaloriarik ematen, ez baitio odoleko azukre-mailari eragiten eta ez baitu txantxarrik sorrarazten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antía Veres

**Antía Veres Xesto** (Guitiriz, 1990ko ekainaren 19a) galiziar itzultzailea da.

## Ibilbidea 
2013an Itzulpengintzan eta Interpretazioan (ingeles-galego espezialitatean) lizentziatu zen Vigoko Unibertsitatean, eta 2014an karrera amaierako aparteko saria jaso zuen unibertsitate horretan. Urte hartatik aurrera, Globalingua Translation enpresa pertsonalean lan egin zuen, Vigon (Ver-en bizilekua) eta Coruñan.Bestalde, Trasno proiektuarekin kolaboratu zuen eta Traductores sen Fronteiras irabazi asmorik gabeko elkartearentzat boluntario lanak egin zituen.

Vigoko Unibertsitateko Trabalingua elkartearen sortzaileetako bat izan zen (2009) eta bertako presidente izan zen 2011 eta 2012 urteen artean.

## Itzulitako lanak 
### Argitalpenak 
[thumb|300x300px|Ezkerretik eskuinera, Celia Recarey, Andrea Barreira eta Antía Ver, "Klasikak galizierara itzultzea, [Mary Wollstonecraft|Mary Wollstonecraftetik Virginia Woolfera" hitzaldian, SELIC 2017ko jardueren artean.]]
* *O conto de Nadal de Auggie Wren*, Paul Auster.
* *Un amante fantasma*,  Vernon Lee (argitaletxea: Hugin e Munin, 2015)
* *Detrás da máscara*,  Louisa May Alcott (argitaletxea: Hugin e Munin, 2017).
* *Unha muller perdida*,  Willa Cather (argitaletxea: Hugin e Munin, 2018).
* *Unha historia detectivesca de dobre canón*,  Mark Twain (Kalandraka, 2018)
* *A orde do día*,  Éric Vuillard (Faktoría K, 2018)
* *O planeta dos simios*,  Pierre Boulle (Faktoría K, 2019)
* *A batalla de occidente*,  Éric Vuillard (Kalandraka, 2019)
* *O inimigo coñece o sistema*,  Marta Peirano (Kalandraka, 2019)
* *O home dos círculos azuis*,  Fred Vargas (Kalandraka, 2020)
* *As aventuras de Txano e Óscar. A pedra verde*,  Julio Santos (ilustr. Patricia Pérez) (Xarpa Books, 2020)
* *Operación sabuxo*,  Julio Santos (Xarpa Books, 2020)
* *O deus das pequenas cousas*,  Arundhati Roy (Narrativa K, 2021)
* *O estoico*,  John Galsworthy (Editorial Hugin e Munin, 2021)
* *A grande orquestra animal: á busca das orixes da música nos espazos salvaxes do planeta*, de Bernie Krause (Factoría K, 2021)

### Antzerki-itzulpena 
* *Os amantes sobrehumanos*,  Ruth Gutiérrez (Erregueté, 2019)

### Beste argitalpen batzuk 
* "Como traducimos nas cidades divididas?", *Viceversa*, nº19-20 (2014).

## Sariak 
* 2013an, 2013ko Vigoko Unibertsitateko Itzulpen Sariaren akzesita lortu zuen, Paul Austerren *Auggie Wren-en* *O conto de Nadal* lanaren itzulpenagatik.

* 2017an,  I. Realia Saria jaso zuen,Louisa May Alcotten *Detrás de mascara* itzulpenagatik.

* 2019an, XVIII. Plácido Castro saria irabazi zuen, Willa Cather-en  *Unha muller perdida*lanaren itzulpenagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itzultzailearen fitxa Artxibatua  04a . Bitragan
Armeghan Taheri

**Armeghan Taheri** (Afganistan, XX. mendea) alemaniar eta afganiar nazionalitateko artista, idazle eta aktibista feminista da, arrazakeria eta islamofobiaren aurkakoa. 2018. urtean ''What's Afghan Punk Rock*, Anyway? (euskaraz: Zer da, bada, Afganistango punk rocka?) izeneko aldizkaria sortu zenuen, gutxiengo batentzako adierazpen gunea. 

## Bizitza 
Armeghan Taheri Iranen jaio zen, Afganistango errefuxiatu familia batean. Aita preso politikoa izan zen Afganistanen, Kabuleko Ikasleen Mugimendu Iraultzaileko kide zenean, eta kartzelan eta torturapean egon zen. Bost urte zituen bere familia Alemaniara, Akisgaranera (Aix-La-Chapellera), bizitzera joan zenean. Europako zuzenbidea ikasi zuen Herbehereetan. Prestakuntza osatzeko, zuzenbideko eta genero-ikasketetako masterra egin zuen Londresko Ekialdeko eta Afrikako Ikasketen Eskolan.

Kultura, mugimendu politiko eta zatiketa sozialez osatutako mapa baten artean hazi zen zera aldattikatuz: *“mugimendu feminista antiinperialisten eragina, baita langileria eta landa eremuetako pertsonak erdigunean jartzen dituzten justizia sozialeko mugimenduak ere: Afganistan landa eremukoa da neurri handi batean, eta hori kontuan hartzea garrantzitsua da justizia eta berdintasuna nola lortu pentsatzean. Ideia horiekin hazi nintzen, baita Pantera Beltzek hainbat mugimendu maoistari palestinarren borrokarekiko elkartasun globalaren adibideekin ere*”.

2018. urtean, *What's Afghan Punk Rock, anyway?* ingelesezko aldizkaria sortu zuen Inès Lamari eta Sheikka Grossekin. Aldizkari hau gutxiengoentzako adierazpen gunea da, mendebaldeko begiradatik harago. Aldizkariak Egiptoko, Tunisiako, Frantziako edo Afganistango diasporako artisten ipuinak, poemak, saiakerak aurkezten ditu. Lehen alea 2018. urtean kaleratu zen eta traumaren gaia jorratu zuen. 2019an argitaratutako bigarren alea, maitasunaz izan zen eta hirugarrena etorkizunari buruzkoa.

## Argitalpenak 
* *What’s Afghan Punk Rock, anyway?*, 2018an sortutako urteroko aldizkaria

## Performanceak 
* *The Body of Trauma'', galerie Futura, Berlin, 2016

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laila el-Haddad

**Laila El-Haddad** (ezizenez: 'Gaza Mom'; Kuwait, 1978) palestinar kazetari, idazle, analista politikoa eta aktibista soziala da, eta Ameriketako Estatu Batuetan (AEB) bizi da. Hitzaldiak ematen ditu Gazari buruz, janariaren eta politikaren arteko harremanari buruz, eta Islam garaikideari buruz. Al-Shabaka-ren, The Palestinian Policy Network nazioz gaindiko hausnarketa talde independentearen, aholkularia ere bada. Palestinako politika-sarea.

*Gaza Mom: Palestine, Politics, Parenting, and Everything In Between* (euskaraz: Gazako Ama: Palestina, politika, aitatasuna eta beste guztia) lanaren egilea da eta *The Gaza Kitchen: A Palestina Culinary Journey* (euskaraz: Gazako sukaldaritza: Sukaldaritzako bidaia bat Silenced Palestinara) lanaren egilekidea.

## Ibilbidea 
Laila el-Haddad Kuwaiten jaio zen eta Saudi Arabian hazi zen, gurasoek lan egiten zuten lekuan, eta udak Gazan pasatzen zituen. AEBra bidaiatu zuen Duke Unibertsitatean ikasteko. Geroago master bat egin zuen Harvard Kennedy Eskolan, eta bertan graduondoko ikasle palestinarrentzako Clinton Beka jaso zuen. Gazara joan zen kazetari lan egitera, senarra Estatu Batuetan zegoen bitartean. Etengabe itxarotearen esperientziak, dokumentazioa dela, mugak zabaltzea dela, palestinarrek aurre egin behar dieten arazoez duten ikuspegiaren zati bat moldatu du.

Besteak beste, *The Washington Post*, *The International Herald Tribune*, *The Baltimore Sun*, *New Statesman*, *Le Monde diplomatique* eta *The Electronic Intifada* hedabideetan argitaratu du, eta Al Jazeera, CNN eta BBC telebista kateetan eta estatubatuarretar National Public Radiora **(**NPR) gonbidatu dute.

## Lanak 
Laila el-Haddadek liburu hauek argitaratu ditu: 

* *Gaza Mom: Palestine, Politics, Parenting, and Everything In Between* , 2010ean argitaratua, Al-Haddaden blogen bilduma bat da, eta Gazako historia estaltzen zuen bitartean bere eguneroko bizitzari buruz idatzitako beste idazki batzuk, non bere seme-alabei azaltzen saiatzen zen

* *The Gaza Kitchen: A Palestina Culinary Journey*  lanaren egilekidea izan zen, Maggie Schmittekin. 2013an argitaratu zen. Gazako Zerrenda osoko errezeten sukaldaritza-liburu honek eskualdeko elikagai-ondarea aztertzen du, eta Gazako emakume eta gizonen istorioak kontatzen ditu, palestinarren bizitzaren errealitatea ikuspegi pertsonal batetik erretratatzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Raising Yousuf: Diary of a Mother Under Occupation* izeneko blogaren egilea izan zen, *Gaza Mom* izenez ere ezaguna. Webgune horrek "Ekialde Ertaineko blog onenaren" Brass Crescent saria irabazi zuen, 2007ko Bloggies Sarian Ekialde Ertaineko blog onenaren izendapena jaso zuen, BlogAwards.com-ek *Eguneko Bloga* hautatu zuen eta Blogspot-ek Blog aipagarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Disengagement From Justice* Laila El-Haddad-en artikulua *The Washington* Post-en ingelesez (2005eko uztailaren 28a).
Patricia Echegoyen

**Patricia Inés Echegoyen** (Miramar, Buenos Aires, Argentina, 1962ko martxoaren 16a)  aktorea da, zinema, antzerki zein telebistan aritzen dena. Martín Fierro saria irabazi zuen. Ezaguna da, batez ere, *Por amor a vos* (2008), *Enséñame a vivir* (2009) *De corazón* (1997) lanengatik. 

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebista 
### Zinea 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ionatana Ionatana

**Ionatana Ionatana** (Funafuti, 1938ko azaroaren 5a – *ibidem*, 2000ko abenduaren 8a) Tuvaluko lehen ministroa izan zen 1999tik 2000ra.

Polizian sartu eta bertako buru bihurtu zen 1976an. 1977an gobernuko idazkari eta kabineteko kontseilari izendatu zuten, eta 1979ko apirilean Tuvaluko enbaxadore izendatu zuten Estatu Batuetan. 1981ean diputatu hautatu zuten Funafutiko barrutiaren ordezkari gisa, eta errepublikaren aldeko ideologiagatik nabarmendu zen.

Bikenibeu Paeniuren gobernuan hiru ministerioz arduratu zen 1996 eta 1998 bitartean: Osasun, Emakume eta Erkidegoko Gaietarako ministroa, Hezkuntza eta Kultura ministroa eta Merkataritza ministroa izan zen.

1999ko apirilean lehen ministro hautatu zuten. Bere agintaldian, Tuvalu 2000ko irailean sartu zen Nazio Batuetan. Ionatana hiru hilabete geroago hil zen.
Mona Imai

**Mona Imai** (Tokio, Japonia, 1978) itzultzaile profesionala da. Japoniar jatorrikoa, Vigon bizi da, eta ezaguna da japoniar literaturako liburuak galizierara eta gaztelaniara itzultzeagatik. Itsas Zientzietan lizentziaduna da.

## Ibilbidea 
Galegorako itzuli dituen autoreen artean, honako hauek narbarmentzen dira: Haruki Murakami, Junichiro Tanizaki, Takeshi Kitano, Banana Yoshimoto, Yasunari Kawabata eta Natsume Soseki. Azken horren *Botchan* eleberriari Imaik galegora egindako bertsioa saridun izan zen: izan zen 2015ean itzulpen onenaren Plácido Castro saria jaso zuen. Imaik Galiziako bi argitaletxerekin lan egin ohi du: Galaxia argitaletxearekin (tandemean, Gabriel Álvarez Martínez galiziar itzultzailearekin) eta Rinoceronte Editora argitaletxearekin.

## Itzulitako lanak 
### Japonieratik galizierara 
* *A casa das belas adormentadas*,  Yasunari Kawabata (Rinoceronte Editora, 2007).
* *Kitchen*,  Banana Yoshimoto (Rinoceronte Editora, 2008).
* *Tras do solpor*,  Haruki Murakami (Argitaletxea: Galaxia, 2008), Gabriel Álvarez Martínezekin.
* *Do que estou a falar cando falo de correr*,  Haruki Murakami (Argitaletxea: Galaxia, 2009), Gabriel Álvarez Martínezekin.
* *1Q84 (Libros 1&2)*,  Haruki Murakami (Argitaletxea Galaxia, 2010), Gabriel Álvarez Martínezekin.
* *Eloxio da sombra*,  Junichiro Tanizaki (Rinoceronte Editora, 2010), Gabriel Álvarez Martínezekin.
* *Botchan*, Natsume Soseki (Rinoceronte Editora, 2010).
* *1Q84 (Libro 3)*, Haruki Murakami (Argitaletxea: Galaxia, 2011), Gabriel Álvarez Martínezekin.
* *Kikujiro e Saki*,  Takeshi Kitano (Rinoceronte Editora, 2012).
* *O maletín do mestre*,  Hiromi Kawakami (Rinoceronte Editora, 2012).

### Galegotik japonierara 
*  '''' (), Berta Dávila (Pulp Books, 2013), Megumi Shiozawarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Tovah Feldshuh

**Terri Sue "Tovah" Feldshuh** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1952ko abenduaren 27a) estatubatuar aktore, abeslari, antzerki-zuzendaria eta ekoizlea da. Broadwayko izarra izan da lau hamarkada baino gehiagotan. Feldshuh lau aldiz egon da Tony sarietarako izendatuta, bi aldiz Grammy sarietarako, eta hainbat sari jaso zituen zinema, antzerki eta telebista emanaldiengatik. Zineman, bere lanik ezagunenak *A Walk on the Moon*, ''She's Funny That Way* eta *Kissing Jessica Stein* dira. AMCko *The Walking Dead* telesailean paper nabarmena izan zuen, Deanna Monroe pertsonaiarena egiten.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Tovah Feldshuh familia judu batean jaio zen, New York hirian. Bere gurasoak Lillian Kaplan eta Sidney Feldshuh abokatua izan ziren. Neba David Feldshuh-ek Pulitzer sari bat irabazi zuen *Miss Evers 'Boys* filmean izendapen dramatikoa egin zuen lanarengatik.

Scarsdalen (New York) hazi zen, Westchester konderriko komunitate aberatsean, eta Sarah Lawrence Collegen graduatu zen. 

## Ibilbidea 
Michael Langham zuzendariarekin hasi zuen ibilbidea Guthrie Antzokian, eta *McKnight Fellowship'' antzezlanean egindako lanarekin saria jaso zuen.

Tovah Feldshuh "Terri Fairchild" izenarekin agertu zen eszenatokian, izen hebrearra eta jatorrizko abizena izen profesional egitea, Tovah Feldshuh, erabaki baino lehen.

## Bizitza pertsonala 
Andrew Levyrekin ezkonduta dago 1977ko martxoaren 20tik. Bi haur dituzte.

### Filmak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Sariak eta aintzatespenak 
### Ohoreak 
* 1975: Aipamen Berezi gisa ohoratua Drama Desk Awards ekitaldian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucian Mureșan

**Lucian Mureșan** (Firiza, 1931ko maiatzaren 23a – Blaj, 2025eko irailaren 25a) errumaniar kardinala eta Errumaniako Eliza Greko-Katolikoaren burua izan zen.

1951 eta 1954 artean, soldadutza egin zuen abiazio-eskolan eta borrokarako hegazkin-batailoi batean. Azkenean, eraikuntzan lan egin zuen.

Erregimen komunistak Eliza Greko-Katolikoa debekatu zuenez, Mureșan klandestinoki ikasi zuen apaizarentzat, eta 1964an apaiz ordenatu zuten klandestinitatean. 1985ean Maramureșko elizbarrutiko gotzain egin zan.

1989ko Errumaniako Iraultzaren ondoren, Errumaniako Eliza Greko-Katolikoak errekonozimendu ofiziala jaso zuen eta Mureșan Maramureșko gotzain eparka izendatu zuten 1990eko maiatzean. 1994ko maiatzean, Făgăraș eta Alba Iuliako metropoli-artzapezpiku izendatu zuten. 1999ko maiatzean Joan Paulo II.a aita santuari lagundu zion Bukarestera egindako bisitan.

2003ko maiatzean Ekialdeko Elizen Kongregazioko kide izendatu zuten. 2005eko abenduan, artzapezpiku nagusiaren mailara igo zen, Vatikanoak Errumaniako Eliza Greko-katolikoaren autogobernua onartu baitzuen.

2012ko otsailean, Benedikto XVI.a aita santuak kardinal izendatu zuen. Mureșanek ez zuen parte hartu 2013 eta 2025eko konklabeetan, 80 urtetik gorakoa baitzen.
Kabankalango elizbarrutia

**Kabankalango elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1987ko martxoaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kabankalanen dago. Egun apezpikua Louie Galbines da.

## Ordinarioak 
* Vicente Navarra (1987-2001)
* Patricio Buzon (2002-2016)
* Louie Galbines (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suediako keinu hizkuntza

**Suediako keinu hizkuntza** () Suediako gorrek erabiltzen duten keinu hizkuntza da. Suediako gobernuak herrialdeko keinu hizkuntza ofizial gisa aitortzen du, eta gorren gurasoek estatuak babestutako ikastaroetan sartzeko eskubidea dute, Suediako keinu hizkuntza ikastea errazteko. 30.000 hiztun inguru ditu guztira, eta horietako 13.000 lagunek lehen hizkuntzatzat dute.

Suediako keinu hizkuntzaren lehen esku alfabetoa sortzea Pär Aron Borgi egozten zaio.

Fitxategi:Pär Aron Borg's hand alphabet.jpg|Pär Aron Borgen esku alfabetoa
Fitxategi:Swedish Sign Language Alphabet.png|Gaur egun erabiltzen den esku alfabetoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa Commedia (Lierna)

**Villa Commedia** Plinio Gaztearen erromatar villa bat izan zen, Lierna inguruko harkaitz baten gainean, Comoko aintziraren ertzeko maldan, Ipar Italian. Pliniok hainbat erromatar villa zituen Comoko aintziraren inguruan; hala ere, bere lagunari, Voconius Romanusi, idatzi zion Liernako Villa Comoedia, amaren herentziaz jaso zuena, zela bere gogokoena. Gaur egun villa hori desagertuta dago.  

Voconius Romanusi bidalitako gutun batean, Pliniok aipatu zuen Villa Tragoedia muino batean zegoela aintziraren gainean, eta Villa Comoedia berriz, uraren ondoan. Paolo Giovio historialariak (1483–1552) XVI. mendean Villa Comoedia aintziraren ondoan baina altuera batean kokaturik zegoela deskribatu zuen. 1876an erromatar mosaiko zorua eta erromatar txanpon ugari aurkitu ziren Liernan, Comoko aintzirako antzinako herri batean, lehen Varennakoa zen baina gero independente bihurtu zena. Askoren ustez mosaiko hori Villa Comoediarekin lotutako konplexu baten parte zen. Élisée Reclusek ere Liernan kokatu zuen Villa Comoedia, hasieran erromatar legioek neguko kuartel gisa erabili zutena, baina gero edertasunagatik erromatar aristokraziaren udako egoitza bihurtua. Ohiturak dioenez, *Li Erna* (“harkaitzean”) izena harkaitzean zizelkatutako villa batetik dator; horregatik Liernari batzuetan “La Rocca” deitzen zaio.  

Plinio Gazteak beste erromatar villa bati buruz ere idatzi zuen, bere lagun Caninius Rufusi zuzendutako gutun batean.  

Pliniok bere amaren Comoko aintziraren inguruko ondare handia (*praedia materna*) jaso zuen, nagusitasunera iritsi zenean bereganatu zuena eta oso lotuta zegoena, ahal zuen guztiarekin defendatzen zuena. Pliniok bere aitagandik eta gero lagun eta admiratzaileengandik ere oinordetzak jaso zituen, bere gutunetan irakur daitekeenez. Comoko aintziran batez ere bere bi villa gogoangarriengatik gogoratzen da: mendian zegoen *Tragoedia* eta harkaitzean, hondartza ondoan eraikia, *Comoedia*, terrazekin, handik makila luzearekin zuzenean arrantza egin zitekeen. Liernako Villa Comoedia Santo Montik identifikatu zuen, eta Sigismondo Boldonik ere bertan kokatu zuen. Liernako auzo historikoak “Villa” izena hartu zuen, han zegoelako Villa Comoedia, eta – erromatar villen ohiturari jarraituz – loro zuhaixka altuez inguratua zegoen.  

## Erreferentziak
Enas Al-Ghoul

**Enas Al-Ghoul** (Khan Yunis, 1974) palestinar nekazaritza ingeniaria da, Gazako zerrendako landa- eta ingurumen-garapenean espezializatua. Hondakin-materialak birziklatzeko proiektuak sortu ditu, eta eguzki-energiaz elikatutako gailuak garatu ditu, gizaldeko krisialdietan ur- eta energia-erronkei aurre egiteko. BBCk munduko 100 emakume garrantzitsuenetako bat zela aitortu zuen. 

## Ibilbidea 
2020an, Al-Ghoulek "Ibra wa Sinara" ("Orratza eta haria") izeneko proiektua jarri zuen martxan, eta hondakin-materialak birziklatzea zuen helburu, hala nola oihala, larrua, zura eta metala. Proiektuak bost emakumeri eman zien lana, horietako bi entzumen urritasuna zutenak. Zenbait produktu egiten zituen, hala nola arropa, poltsak eta altzariak, Gazako zerrendako ehun- eta larru-hondakin ohikoenekin. Ingurumen-kontzientzia eta birziklapena sustatu zituen, komunitate-tailerren eta trebakuntza-saioen bidez. Itsasoko ura edateko ur bihurtzeko diseinatu zuten gailua, eta, hala, Khan Yuniseko azpiegituraren suntsiketak eragindako ur garbiaren eskasiari heldu zioten. Eguzki-energiarekin funtzionatzen duen sukalde bat ere sortu zuen, eta material birziklatuekin artikuluak ekoizten jarraitu zuen, lekualdatuei laguntzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024ko abenduan, BBCko 100 Emakumeen zerrendan agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palestinako ingeniari batek itsasoko ura gatzgabetzen du eguzki-energia erabiliz YouTube
* Palestinar emakume batek ura arazteko gailu bat eraikitzen du Gazan YouTube
Villa Emo

**Villa Emo**, Italiako Vedelago udalerrian dagoen jauretxe bat da, Veneto eskualdeko Trevisoko probintzian.

1559an Andrea Palladio arkitektoak Veneziako Emo familiarentzat diseinatu zuen eta 2004an familia honek saldu zuen arte haien jabetzakoa izan zen. 

1996tik UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.
Monbijou parkea

**Monbijou parkea**, , Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen hiri-parke bat da, Berlin-Mitte auzoan. 4 hektareako azalera du.

Friedrichstadt-Palast, Sinagoga Berria eta Santa Sofia elizatik hurbil dago. Parke honen eremuan Monbijou jauregia zegoen.
Friedrichstadt-Palast

**Friedrichstadt-Palast** edo **Palast Berlin**, Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen antzoki bat da, Berlin-Mitte auzoan. Hiri honetako gau giroaren ikurretako bat da.

Eraikina 1865-1867 artean eraiki zen eta 1.895 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Ion I. C. Brătianu

**Ion I. C. Brătianu** (Ștefănești, 1864ko abuztuaren 20a – Bukarest, 1927ko azaroaren 24a) errumaniar politikaria izan zen. Bost aldiz izan zen Errumaniako lehen ministro.

Boluntario sartu zen armadan, artillerian eta, aldi berean, ingeniaritza ikasi zuen. 1883an Parisen ikasketak zabaldu zituen eta 1889an Errumaniara itzuli zen. Teniente mailara igo zen armadan eta ingeniari lanetan hasi zen Errumaniako trenbideetan.

1895ean Alderdi Nazional Liberalean sartu zen eta diputatu hautatu zuten. Herrilan eta Barne ministroa izan zen. Lehen ministroa izan zen lehen aldiz 1909tik 1910era.

1914an, Alderdi Nazional Liberalak Lehen Mundu Gerrako Aliatuak babestu zituen. 1914tik 1918ra lehen ministro izan zen, baina ez zuen berehala Errumania inongo alderdirekin lerrokatu. 1916ra arte ez zion gerra deklaratu Austria-Hungariari. Erdialdeko Inperioek Bukarest hartu zuten eta gobernua Iașin babestu zen.

Brătianu 1918ko azaroan izendatu zuten berriro lehen ministro. Parisko Bake Biltzarrara joan zen eta Transilvania, Bukovina eta Besarabia anexionatzea lortu zuen. 1919ko irailean dimisioa aurkeztu zuen.

Laugarren gobernuak 1922ko urtarriletik 1926ko martxora arte iraun zuen. 1923ko Konstituzioa onartu zuen eta Nekazarien Alderdi Nazionalak garaitu zuen 1926ko hauteskundeetan. Bere azken agintaldia 1927ko ekainetik hil zen arte igaro zen.
Andra Maria Berico Mendikoaren basilika

**Andra Maria Berico Mendikoaren basilika**, , Italiako Vicenza hiriaren hego-mendebaldean dagoen basilika katoliko bat da, Veneto eskualdean. Hiriaz gain, muino batean dago.

1430an basilika dagoen Ama Birjinaren eskultura Nicolò da Veneziak landu zuen. 

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Berlingo zoologikoa

**Berlingo Lorategi Zoologikoa**, , Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen zoologiko bat da. Tiergarten parkean dago, 35 hektareako azalewra du eta Alemaniako zoologiko antzinakoena da.

1844an inauguratua izan zen. 1.380 espezie diferente eta 20.200 inguru animalia baina gehiago ditu. 

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Santa Sofia eliza (Berlin)

**Santa Sofia eliza**, , Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen eliza bat da, Berlin-Mitte auzoan. Barroko estiloa du.

1713an Philipp Gerlach arkitektoak diseinatu zuen eta Frederiko I.a Prusiakoak lehen harria jarri zuen.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Berlingo Aquariuma

**Berlingo Aquariuma**, , Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen aquarium bat da. Alemaniako aquarium handiena da.

1913an Berlingo zoologikoaaren multzoko atal gisa eraikia izan zen.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Uridina

**Uridina** konposatu organikoa da C9H12N2O6 formula duena nukleosidoen klasekoa. Izatez, urazilo base nitrogenatua erribosa-eraztun bati β-N1 lotura glukosidiko baten bidez lotzen zaionean eratzen da. Solido zuria da. Narritagarria da.

Uridina produktu naturala da. Izan ere, azido nukleikoak osatzen dituzten bost nukleosido estandarretako bat da, besteak adenosina, timidina, zitidina eta guanosina direlarik. RNAren osagaietako bat da.

## Erreferentziak