open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neskatxa ilea txukuntzen

***Neskatxa ilea txukuntzen*** () Mary Cassatt margolariak 1886an egin zuen olio mihise gainekoa da. Tamainua 75 x 62,5 zm.koa da. Washingtongo National Gallery of Art pinakotekan erakusten da.

## Deskribapena 
Koadroak, bere ile gaztain kolorekoa txirikorda batean txukuntzen ari den neskatila bat erakusten du. Neska kamisoia jantzita du eta oheratzeko prestatzen ari da. Bere aurpegia ez da oso erakargarria eta horrek naturaltasuna handiagotzen du. Koloreek eta estiloak asko hurbiltzen dute obra inpresionismora: zortzigarren erakusketa inpresionistan erakutsi zen pintura, 1886an. Han Edgar Degasek, obraren edertasunaz txundituta, margolariari eskatu zion beretzat gorde zezala.

## Historia 
1886an margaolana Degasen eskuetara pasa zen. 1917an Degas hil zenean bere lanak salgai jarri ziren. Tartean *Neskatxa ilea txukuntzen* zegoen eta, ondorioz, lehen momentuan lana berari egotzi zitzaion, ez Mary Cassatti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Washingtongo Arte Galeria Nazionalaren webgunean.
Tandil

**Tandil** Argentinako udalerri bat da, Buenos Airesko probintziako ekialdean dagoena. Tandiliako sistemako mendilerroen gainean dago. Martín Rodríguez brigadier jeneralak, Buenos Aires probintziako gobernadorea 1823an, Fuerte Independencia izenarekin sortu zuen. Hasieran, 400 biztanle zituen, eta maputxe-tehueltxe amerindiarren setio iraunkorra jasan behar izan zuen, herrixka sendotzea eragozten saiatu baitziren. Azken urteotan, hiriak hazkunde demografiko handia izan du, Argentinako batez bestekoaren gainetik, eta gaur egun 170.000 biztanle baino gehiago ditu.

1872ko urtarrilaren 1ean, gautxo talde batek, «hil itzazue euskaldunak eta gringoak» oihukatuz, bertan 36 etorkin hil zituen, Argentinako historiaren erritu sarraskirik handiena gauzatuz.

## Auzoak 
## Biztanleria
## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodanoko harana

**Rodanoko harana** () Rodano ibaiaren harana da. Lyondik behera doa, Proventzan zehar. Valence hiria, Drômen, haranaren bihotztzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoltán Czibor

**Zoltán Czibor** (Kaposvár, 1929ko abuztuaren 23a – Győr, 1997ko irailaren 1a) hungariar futbolaria izan zen.

Hungariako hainbat taldetan jokatu zuen, Ferencvárosi TC eta Budapest Honvéd FC barne. Hungariako futbol selekzio nazionalarekin 43 partida jokatu zituen aurrelari gisa 1949 eta 1956 artean eta Urrezko Taldean parte hartu zuen 1952an txapeldun olinpikoa eta 1954an munduko txapeldunordean.

1956ko Hungariako Iraultzaren ondoren ez zen bere herrialdera itzuli eta FC Bartzelonan jokatu zuen.

## Palmaresa 
**Ferencváros**
* Hungariako futbol liga: 1949

**Honvéd**
* Hungariako futbol liga: 1954, 1955

**Bartzelona**
* Espainiako Futbol Liga: 1958–59, 1959–60
* Hirietako Ferien Kopa: 1958–60
* Europako futbol kopa txapeldunordea: 1960–61

**Hungaria**
* 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan
* Europako Erdialdeko Nazioarteko Kopa: 1953
* Munduko Futbol Txapelketa: txapeldunordea: 1954
Emak Hor

**Emak Hor** edo **Emak Hor Rugby Arcangues-Bassussarry** Lapurdiko errugbi taldea da, Arrangoitze eta Basusarriko jokalariez osaturikoa. Fédérale 3 ligan ari da jokatzen.

2023ko ekainaren 25ean Frantziako Régionale 1 txapelketako irabazlea izan zen, Vic-en-Bigorreri 13-12 irabazi zion, eta Fédérale 3ra igo zen.

## Azken urteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disteleologia

[thumb|250px|[Ernst Haeckel 1860an.]]

**Disteleologia** () existentziak *telos*ik edo azken kausarik ez duela defendatzen duen ikuspuntu filosofikoa da. Ernst Haeckelek (1834 – 1919) asmatu eta zabaldu zuen termino modernoa da. Haren obra ezagunena *The Riddle of the Universe* liburua da. Biologian doktrina naturalista bat izendatzen du, zeinaren arabera eboluzio biologikoak ez duen aurretik ezarritako plan bat jarraitzen edo helburu jakin baterako joera duen. Teleologiaren edo azken kausen doktrinaren aurka dago.

Disteleologia ateismoaren modu oldarkor baina baikorra da zientziaren ikuspegitik, hasiera batean Haeckel eta bere jarraitzaileekin lotua, baina gaur egun Richard Dawkins, Sam Harris edo Christopher Hitchensen planteamenduetatik hurbilago dago.

Mendebaldeko filosofia, Kopernikotik, gero eta disteleologikoagoa izan zen garatu ahala. Ikuspegi filosofiko eta erlijioso tradizionalak ez bezala, naturalismo metafisiko modernoak berezko helbururik gabeko existentzia ikusten du. Disteleologia arbuiatzen duten eskola filosofiko batzuk idealismo alemana (Hegel eta Schellingen filosofiak), teoria integrala eta printzipio antropikoaren jarraitzaile gehienak dira.

Argumentu teleologikoari kontrajartzen zaion erlijioaren filosofiaren arrazoiketa hildoari ere disteleologia deitu izan zaio. 

Ezadostasunaren, beldurraren eta gaitzaren aurrean, etab., unibertsoa ez dagoela kreazio ahalmen onberaren azpian aldarrikatzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Argudio teleologiko
* Epistemologia
* Existentzialismo
* Erlijioaren filosofia
* Zientziaren historia
* Pentsamendu eboluzionistaren historia
* Materialismo
* Bizitzaren zentzua
* Teleologia
* Søren Kierkegaard
* Friedrich Nietzsche

## Kanpo estekak
Natalia Ortiz Ceberio

**Natalia Ortiz Ceberio** (Donostia, Gipuzkoa) ikerlari, irakasle, idazle, eta zinema zuzendaria da. Marta plana aurkitu, ikertu eta zabaldu du liburu eta filmen bitartez.

## Bizitza 
1990 hamarkadaren erdian joan zen Australiara, espainiarrek herrialde horretara egindako inmigrazioa ikertzera. Gai horri buruzko tesia prestatzen ari zela, Marta planarekin egin zuen topo Ignacio Garcíaren ikerketan. Egindako ikerketa sakonaren ondorio dira *El Plan Marta (1960-1963)* liburua eta Javier Castrorekin batera egindako *El avión de las novias* filma, RTVE-ren babesa izan zuena.  Horrez gain, Australia eta Zelanda Berriko espainiar zinema jaialdiaren sortzaileetako bat da, hamabost urtez zuzendu izan du. Australian dagoen Espainiako ondare kulturalaren elkartearen zuzendari eta sortzailea ere bada, besteak beste, elkarteak ikerketa sustatzen du.

### Filmak 
* El avión de las novias (*Ezkongaien hegazkina*) (2020)

## Sariak eta Aitortzak 
* 2009an Elisabet Katolikoaren Ordena, espainiako kultura Australian zabaltzeagatik.
* 2019an Film onena, Victoria Multicultural Film Festival (Memory).
* 2022an Film latino onena, Cannes World Film Festival (Ezkongaien hegazkina).
* 2022an ADA ECAN Awards (Ezkongaien hegazkina).
* 2023an UNSW Awards.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El avión de las novias (RTVE)
Mikel Gogorza

**Mikel Johan Gogorza Krüger-Johnsen** (Bergen, Norvegia, 2006ko irailaren 27) Euskal herritar jatorriko futbolari danimarkarra da.

## Biografia 
Aurrelari gisa jokatzen du. Aita Baionan jaioa eta Errenterian hazia da, eta ama berriz Danimarkarra. 

## Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Tserendorjiin Dagvadorj

**Tserendorjiin Dagvadorj** (1940ko urriaren 25a) arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melenie Mahinamalamalama Eleneke

**Melenie Mahinamalamalama Eleneke** (Honolulu, 1959ko abenduaren 25a – Daly City, 2013ko irailaren 9a) pertsona transen eskubideen aldeko ekintzaile estatubatuarra izan zen, *Transgender, Gender Variant, and Intersex Justice Project* erakundeko kidea. Hula dantzaria eta sendalari espirituala ere izan zen.

## Bizitza 
Jerett Kalani Eleneke eta Alene Ku’ukama’aloha Parker Eleneke-Paren bost seme-alabetatik gazteena, Honolulun jaio zen 1959ko abenduaren 25ean. Kailua ikastetxean ikasten ari zela, genero-trantsizioa hasi zuen. 1977an graduatu zen.

Justizia soziala ikasi zuen San Frantziskoko Estatu Unibertsitatean. Bere lanaren baitan, pertsona transgeneroak bisitatu zituen espetxeetan. Kalifornian eta herrialde osoan gutunak idazteko ekitaldiak antolatu zituen presoentzat. Espetxetik irteten ziren pertsona transentzako sendatze espiritualari buruzko tailerrak egin zituen.

The Ladies of Keolalaulani Halau eta House of Valenciaga erakundeetako kide aktiboa izan zen. Hula dantzatzen ikasteko talde bat sortu zuen emakume transentzako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linda Bassett

**Linda Bassett** (Kent, Erresuma Batua, 1950eko otsailaren 4a) britainiar aktorea da, Erresuma Batuan bere ibilbide zinematografikoarenagatik ezaguna, besteak beste "*East Is East*" (1999), "Egutegiko neskak" (2003) eta "*Pisando fuerte*" (Kinky Boots) (2005). Telebistarako egin dituen lan nagusiak Victoria Wooden *Dinnerladies* (1999), *Lark Rise* tono Candleford (2008–11), ''Grandma's House* (2010–12) eta *Callo the Midwife* (2015–...) dira.

*East Is East* 1999ko filmagatik aktore nagusi onenaren BAFTA sarirako eta emakumezko aktore onenaren Evening Standard sarirako izendatu zuten, *Roots* at the Donmar Warehouse lanaren 2013ko revival-arengatik.

## Bizitza 
Bassett Kent herrian (Ingalaterra) jaio zen, ama mekanografoa zuen eta aita polizia. Julian Foster kazetariarekin ezkonduta dago.

### Aktore ibilbidea 
Besteak beste, Ella Khan rola egin zuen *Oriente es Oriente* film britainiar ingelesean eta Jennigns andrea, *Sentido y sensibilidad* telesailean. Doll bezala Cass filmean, eta Brenner andrea estatubatuar-alemaniar filmean, *The Reader* eta *Las Chicas del Calendario*.

Besteak beste, Medea, *El jardín de los cerezos* eta Athol Fugarden *El camino a La Meca* antzezlanak taularatuko ditu. 

2009ko urtarrilaren 26an, Linda Bassett The One Show programan agertu zen, non alkoholarekin eta beste gai batzuekin izandako arazoak eztabaidatu ziren.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:
* Harolden bidaia (2023)
* Lark Rise to Candleford (2009) Seriea
* The Reader (2008)
* Cass (2008)
* Sense and sensibility (2008) Seriea
* Errautsak (2007) Seriea
* Harem ingelesa (2005) Seriea
* Taupada (2005) Seriea
* Laburra (2004-2005) Seriea
* Kinky Botas (2005)
* Color Me Kubrick: Benetako Historia... (2005)
* Separa las Mentiras (2005)
* Spivs (2004)
* Egutegiaren Neskak (2003)
* Esta Pequeña Vida (2003) Seriea
* Orduak (2002)
* The Last Time (2002)
* *East Is East'' (1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Pepe Domínguez

**José del Carmen Domínguez Saldívar**, artistikoki **Pepe Domínguez** gisa ezaguna, (Dzidzantún, Yucatán, 1900ko uztailaren 16a-Habana, Kuba, 1950eko urtarrilaren 11a), maisu, musikagile eta musikari mexikarra izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Joaquin Dominguez Lizama eta Severina Saldívar y Saldívar izan zituen. Yucatango Literatura Institutuan egin zituen ikasketak, Mérida hirian eta Maisuen Eskola Normalean. Bere lanbidean lanean Cansahcab udalerrian hasi zuen. 1918an hasi zen konpositore lanetan. Lau urte geroago Meridara joan zen bizitzera Ernesto Paredesekin dueto bat osatzera eta ondoren Felipe Castillorekin. 1927an Mérida boskotea zuzendu zuen. XEZ-AM irratiko esataria izan zen. 1950eko urtarrilaren 11n hil zen Habanan.

## Abesti ospetsuak 
Batzuk aipatuko ditugu:
* «Aires del Mayab» 
* «Beso asesino» (Carlos Duarte Morenorekin batera egina) 
* «Granito de sal»
* «Manzanita»
* «Muñequita»
* «La rosa»
* «Manos de armiño»
* «Flor del mal»
* «Almendra roja»
* «Dentro de mí» 
* «Pájaro azul».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :«Aires del Mayab» abestia Youtuben.
* :Pepe Domínguez Mexikoko SACM erakundean.
Diachea leucopodia

***Diachea leucopodia*** *Didymiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Stemonitis leucopodia*, *Stemonitis elegans*, *Stemonitis leucostyla*, *Diachea elegans*, *Diachea leucostyla*, *Diachea confusa*.

## Deskribapena 
**Esporangioa:** Estuki bilduta edo gregarioak; zilindrikoak edo elipsoidalak, pendunkulatuak; gutxitan azpiglobosoak, kamutsak, azpiumbilikatuak; urdin metaliko kolore eder batekoa edo brontze purpura kolorekoa, irideszentea, 1 eta 2 mm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,6 cm bitarteko lodierakoa. Pendunkulu sendoa, hauskorra, karetsua, elurra bezain zuria, goialdean mehetua, esporangioaren garaiera erdia du. Hipotalo zuria, zainekin, erretikulu dentso bat eratzen du. Kolumela lodia eta mehetua, esporangioaren altuera erdiraino harzen du. Kapillizioa harizpi anastomosatu eta adarkatuekin. Arreak.

**Etimologia:** *Leucopoda* epitetoa grekotik dator, zuria esan nahi duen “leucos” hitzetik eta hanka esan nahi duen “pus” hitzetik. Pendunkoloaren koloreagatik.

## Sasoia eta lekua 
Eroritako hostoetan eta adartxoetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xiangfen zaldi

**Xaingfen zaldia**, (Txineraz: 襄汾 ; pinyineraz: xiangfen)  Txinako bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Xiangfengo Konderrian dauka jatorria, Shanxi probintzian. Tamaina txikiko abere hauek Zela zalditzat zein  trakzio-zalditzat erabiltzen da.

## Arrazaren historia 
Arraza 1951. urtean sortu zuten bertako mongoliar zaldiak   eta Ardenetako zaldiak gurutzatuz. 

Oso informazio gutxi dago zaldi hauei buruz: Xiangfen arraza ez da agertzen Oklahomako Unibertsitateko zaldi arrazak zerrendatzen dituen lanaren bi edizioetan (2007), ezta CAB International- eko animalia-arrazen entziklopediaren edizio ezberdinetan ere. DAD-IS datu-basean eta "All the horses in the world" entziklopedian bakarrik aipatzen da.

Azken lan honen arabera, Xiangfen arraza oso  hurbil dago bertako mongoliar zaldi arrazatik Ardenetako zaldien ikutuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius chrysolitus

***Cortinarius chrysolitus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Dermocybe palustris*, *Dermocybe palustris var. huronensis*, *Dermocybe huronensis var. olivacea*, *Dermocybe huronensis*, *Dermocybe chrysolita*, *Cortinarius chrysolitus var. huronensis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, titiduna, arre ilunetik arre-sepia kolorera, gaztaina kolorekoa eguraldi lehorrarekin, laranja-burdin koloreko ezkata finekin (zahartzean ia desagertu egiten dira)

**Orriak:** Berdexka-oliba antzeko kolorekoak, gero kanela kolorekoak, zabal eta ez oso zabalak ertz osoarekin edo koskadunekin.

**Hanka:** 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,6 cm bitarteko diametrokoa, arre iluna edo baita arre argia ere, hori-burdin  koloreko errezel batekin, azkenean biluzik, zuria, berdexka, goialdea oliba antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Herdoil kolorekoa, ilunagoa oinaren behealderantz.

**Etimologia:** *Palustris* epitetoa latinetik dator, zingiratar esan nahi duen  “palustris” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria *Dermocybe* guztiak bezala.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Eremu zingiratsuetan, goroldiotan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antigoaleko gauzen denda

[thumb|250px|Antigoaleko gauzen denda [Iruñean.]]
[thumb|250px|[Indiako antigoaleko gauzen denda bat.]]

**Antigoaleko gauzen denda** txikizkako denda bat da, antzinako objektuak saltzen espezializatua. Bere produktua normalean enkante bidez hornitzen da baina baita ere estatuko salmenten bidez, azoka txikietan bilaketen bidez, partikularrei etxeak erosiz heriotzagatik edo etxez aldatzeagatik, etab. Antikuario batean saldutako objektuak era askotakoak izan daitezke: altzariak, pinturak, dekorazioko objektuak, imitaziozko bitxiak, liburuak, etab.

Beren izaeragatik beragatik, horrelako establezimenduetan gauza arraroak eta bakarrak saltzen dira, eta jabeak, berriz, prest daude artikuluak erosteko, baita partikularrei ere. Objektu horien kalitatea oso desberdina izan daiteke, dendaren izaeraren eta kokapenaren arabera.

Antigoaleko gauzen dendak merkatuko eremu partikular batean espezializatu daitezke, antzinako altzari edo bitxigintza gisa, adibidez, bai eta estilo jakin batean ere: landakoa, hirikoa, altzari ingelesa edo frantsesa, modernismoa, Art Decó artikuluak, etab. Gaur egun denda batek lineako salmenta-osagai gehigarri bat izan dezake, baita online salmenta esklusibo bat ere, inolako denda fisikorik izan gabe.

Horrela negozioetan aritzen diren profesionalak antikuarioak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chandalar (Alaska)

**Chandalar**, AEBetako Alaska estatuan dagoen gehitutako biztanle-entitate bat da, Fairbanks hiritik 200 kilometro iparraldera. Chandalar aintziraren ekialdeko ertzean dago eta Chandalar Lake aireportuaren bidez elkarlotzen dira.
Tengrela (aintzira)

**Tengrela aintzira** () Burkina Fason dagoen aintzira txiki bat da. Herrialdearen hego-mendebaldeko Banfora hiritik hurbil dago. Hipopotamoak ikusteko toki aproposa delako ezagutzen da.

2009an Ramsarko Hitzarmenean sartu zuten.

## Geografia 
Aintzirak 2 kilometroko luzera eta 1'5 kilometroko zabalera du. Tengrela aintziran ez da krokodilorik ageri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chandalar aintzira

**Chandalar aintzira**, , AEBetako Alaska estatuan dagoen aintzira bat da, Fairbanks hiritik 295 kilometro iparraldera eta Brooks mendikatetik hurbil. 

15,3 kilometro luze ditu eta bere ekialdeko ertzean Chandalar gehitutako biztanle-entitatea dago.
Gao–Guenie meteoritoa

**Gao–Guenie** Burkina Fason, Afrika mendebaldean, 1960ean erori zen meteoritoa da. Zati ugaritan hautsi zen, Afrikan inoiz ikusi den harri zaparrada handiena osatuz.

## Erortzea 
1960eko martxoaren 5ean arratsaldeko 17:00etan erori zen Sissili eta Ziro probintzietan. 1.000 kg-tik gorako meteoritoa izan zela uste da baina atmosferara sartzean hiru eztanda izan zituen eta milaka zati erori ziren 70 km2-ko azaleran. Erorketaren soinua 100 kilometrotara dagoen Uagadugu hiriburuan ere entzun zen.

Lekukoek diotenez hainbat zuhaitz apurtu eta oilategi suntsitu zituzten harriek. Jaso zen harri zati handienak 10 kilogramo pisatzen ditu.

## Sailkapena 
Kondrita arrunten H5 taldean sailkatutako meteoritoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chandalar ibaia

**Chandalar ibaia**, gwich'in hizkuntzaz ''T'eedriinjik'', AEBetako Alaska estatuan dagoen ibai bat da, Yukon ibaiaren adarretako bat da. 160 kilometro luze ditu.

Brooks mendikatean jaio eta urak Yukon ibaira isurtzen ditu.
Chandalar Lake aireportua

**Chandalar Lake aireportua**, AEBetako Alaska estatuan dagoen aireportu bat da, Chandalar gehitutako biztanle-entitatean.

914 metro luze dituen harritxingorrezko pista bakarra du.
Nguyễn Phú Trọng

**Nguyễn Phú Trọng** (Hanoi, 1944ko apirilaren 14a - *ibidem*, 2024ko uztailaren 19a) vietnamdar politikaria izan zen. Vietnamgo Alderdi Komunistako idazkari nagusia izan zen 2011tik hil zen arte, eta Vietnamgo presidentea ere izan zen 2018tik 2021era.

1968an alderdi komunistara batu zen, 1994an Batzorde Zentraleko kide izendatu zuten eta 1997an Politburoko kide. 2002an Biltzar Nazionaleko kide aukeratu zuten.

2011n Alderdi Komunistaren 11. kongresu  egin zen, idazkari nagusi aukeratu zuten eta 2016an eta 2021ean berrautatu zuten. Gainera, Vietnameko presidente izendatu zuten 2021ean, Trần Đại Quang hil ondoren, eta 2023ra arte egon zen karguan. Bere agintaldian ustelkeriaren aurkako kanpaina bat zuzendu zuen goi kargudunen aurka eta atzerri politikan oreka bilatu zuen Txinarekin eta Estatu Batuekin zituen harremanetan.
Ducie uhartea

**Ducie uhartea**, pitcairneraz *Ducie Ailen*, Ozeano Barean dauden Pitcairn uhartediko populaturik gabeko atoloi bat da, Polinesian.
Fairbanks Nazioarteko Aireportua

**Fairbanks Nazioarteko Aireportua**, , (IATA: FAI, ICAO: PAFA, FAA LID: FAI), AEBetako Alaska estatuan dagoen Fairbanks hiriari zerbitzua ematen dion aireportua da. 

1951n inauguratu zen eta 4 pista dauzka.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Port Macquarie

**Port Macquarie**, Australiako Hegoaldeko Gales Berriko kostaldeko hiri bat da, Sydney hiritik 390 kilometro iparraldera eta Brisbane hiritik 570 kilometro hegoaldera, Tasmaniako itsasoan eta Hastings ibaiaren bokalean.

2022ko erroldaren arabera 51.154 biztanle zituen.
Rocas Alijos

**Rocas Alijos**, Mexikoko Behe Kaliforniaren kostaldean dauden sumendi uhartetxo multzo bat da, Ozeano Barean.
Pitcairn uhartea

**Pitcairn uhartea**, Ozeano Barean dauden Pitcairn uhartediko uharte bat da, Polinesian. Uhartedi horretako populatutako uharte bakarra da, 2024an 42 biztanle zituen.

HMS Bounty britainiar itsasontziaren matxinatuen ondorengo asko uharte honetan bizi dira.
Izadi hila (Pereda)

***Izadi hila*** () Antonio de Pereda margolari espainiarraren margolana da. 1652an egina, San Petersburgoko (Errusia) Hermitage Museoan dago.

## Deskribapena 
Obra erlijiosoen, bodegoien eta vanitas edukien margolaria, Peredak era askotako elementuak zituen izadi hila erakusten zuen lan honetan, jateko elementuekin eta apaingarriekin. Objektu batzuk perfekzio handiz eginda daude; esaterako likido zehaztugabe bat duen ontzia. Xehetasun hori da lanaren ezaugarri nagusietako bat.

Lan honek duen bereizgarria txokolatearen presentzia da. Aipamen hori bi objektuetan islatzen da: txokolatera eta errotatxoa.Amerikatik eraman berria zen txokolatea Europa osoan modako elikagaia zen eta margolanetan aurkeztea modernitatea aipatzea zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :María Pilar Ruiz López: "Bodegón con confre de ébano de Antonio Pereda" artikulua.
Guy Fawkes uharteak

'''''', Ekuadorko Galapagoak uhartediko bi uhartetxo eta bi harkaitzez osatutako multzo bat da, Ozeano Barean.
Samoa uharteak

**Samoa uharteak**, samoeraz *Motu o Sāmoa*, Polinesian dagoen uhartedi bat da. Samoa eta Samoa Estatubatuarraren artean banatua dago
Sainimili Naivalu

**Sainimili Naivalu** (Dakuibeqa, 1986 – 2019) fijiar mahai-tenislaria eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

## Bizitza 
Sainimili Naivalu 1986an jaio zen Dakuibeqan, Beqa uhartean. Erregresio kaudalaren sindromea pairatzen zuen eta gurpil-aulkia erabiltzen zuen bizitza osoan. Fijiko Bizkarrezurreko Lesioen Elkarteko kidea zen. Desgaitasuna duten pertsonei nola kontsultatu behar zaien informazioa zabaltzen zuen, Fijik inklusibitate handiagoa lortu ahal izateko. Fijiko pertsona desgaituentzako hiru arazo nagusi ikusten zituen: irisgarritasuna, osasun-arreta eta segurtasuna, eta 2017an zilarrezko domina Oceania Para txapelketan, Merewalesi Rodanekin batera.

Naivalu 2019an hil zen.

## Lan hautatuak 
* *They don’t see my disability anymore’–The outcomes of sport for development programmes in the lives of people in the Pacific* (A. Devine, A. Carrol, S. Seru, S. Baker, B. Bayak-Bush eta M. Marellarekin batera, 2017)
* *Promoting Effective Implementation of Disability Inclusive Sports for Development Programmes. Lessons Learnt from Australian Government Programs in the Pacific* (A. Devine, A. Carroll eta S. Serurekin batera, 2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermann Bahr

**Hermann Bahr** (Linz, 1863ko uztailaren 19a –  Munich, 1934ko urtarrilaren 15a) austriar eleberrigile, antzerkigile, antzerki zuzendari eta kritikaria izan zen.

Vienan, Grazen, Txernivtsin eta Berlinen ikasi zuen, eta interes berezia jarri zuen filosofian, ekonomia politikoan, filologian eta zuzenbidean. Parisen egindako egonaldi luze batean literaturaz eta arteaz interesatu zen eta arte kritikari gisa lan egin zuen Berlinen eta Vienan.

Egunkari eta aldizkari alemaniar eta austriar batzuetako editorea izan zen. 1906-1907an Max Reinhardtekin lan egin zuen Berlingo Deutsche Theaterreko zuzendari gisa eta 1918tik Vienako Burgtheaterreko zuzendarietako bat izan zen.

Viena Gaztea literatur taldearen bozeramailea izan zen, eta Austriako abangoardismoko kide aktiboa. Literatur lanetarako modernismo esamoldea erabili zuen lehen kritikaria izan zen. Berrogei antzerki lan eta hamar eleberri ere idatzi zituen.

## Lanak 
### Kritika 
* *Zur Kritik der Moderne. Gesammelte Aufsätze.* 1890
* *Die Überwindung des Naturalismus.* 1891
* *Russische Reise.* 1893
* *Der Antisemitismus. Ein internationales Interview.* 1894
* *Studien zur Kritik der Moderne.* 1894
* *Renaissance. Neue Studien zur Kritik der Moderne.* 1897
* *Bildung. Essays.* 1900
* *Secession.* 1900
* *Rede über Klimt.* 1901
* *Dialog vom Tragischen.* 1903
* *Dialog vom Marsyas.* Bard, Marquardt & Co., Berlin 1906
* *Wien.* 1907
* *Buch der Jugend.* 1908
* *Dalmatinische Reise.* 1909
* *Austriaca.* 1911
* *Essays.* 1912
* *Inventur.* 1912
* *Expressionismus.* 1916
* *Summula.* 1921
* *Selbstbildnis.* 1923
* *Sendung des Künstlers.* 1923

### Eleberriak 
* *Die gute Schule. Seelenstände.*, 1890.
* *Fin de siècle.* Erzählungen, 1891.
* *Dora.* 1893.
* *Neben der Liebe.* Wiener Roman. 1893.
* *Caph.* 1894.
* *Theater.* 1897.
* *Die Rahl.* 1908.
* *Drut.* 1909; 2. Auflage: *Die Hexe Drut.* 1929.
* *O Mensch.* 1910.
* *Himmelfahrt.* 1916.
* *Die Rotte Korahs.* 1919.
* *Österreich in Ewigkeit.* 1929.

### Antzezlanak 
* *Die neuen Menschen.* 1887.
* *Die Mutter.* 1891.
* *Das Tschaperl.* 1897.
* *Wienerinnen.* 1900.
* *Der Franzl.* 1900.
* *Der Krampus.* 1902.
* *Der Meister.* 1904.
* *Ringelspiel.* 1907.
* *Das Konzert.* 1909
* *Die Kinder.* 1911.
* *Das Prinzip.* 1912.
* *Das Phantom.* 1913.
* *Der Querulant.* 1914.

## Kanpo estekak
Telegonia (sasizientzia)

[thumb|[August Weismann (1834-1914), biologo alemaniarra, lehenengoa izan zen telegonia hitza erabiliz.]]

**Telegonia** herentziaren transmisioari buruzko teoria bat da, ondorengoek emearen aurreko sexu-kide baten ezaugarriak heredatu ditzaketela dioena. XIX. mendearen amaieran hainbat espezierekin egindako esperimentuek ez zuten telegoniaren frogarik eman. *Encyclopædia Britannica*k dio gaur egun telegonia sineskeria gisa sailkatu behar zaiola. Teoria honi erreferentzia egiteko *telegonia* terminoa erabili zuen lehen zientzialaria August Weismann alemaniar biologoa izan zen. Telegoniaren kontzeptua ospetsu egin zen George Douglas Mortongo 16. kondeak behor bat eta quagga bat gurutzatu zituenean, hibrido bat lortuz. 1820an gertaera honi buruz Royal Societyri jakinarazi zion.

XIX. mende amaierako, telegoniak arrazakeriaren ideiak eragin zituen. Ideia hedatua da Sobietar Batasunaren osteko Errusiako ortodoxian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horro zaldi

**Horro zaldia** Etiopiako bertako zaldi arraza bat da.  Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Arrazaren jatorria eta hedapen nagusia Horro eskualdean dago, Etiopiako mendebaldeko eta erdialdeko goi-ordokian.

## Arrazaren historia 
Horro arraza duela gutxi ezaugarritu da, 2012an argitaratutako Effa Delesa Kefena et al.-en doktorego tesiari eta azterketari esker. Populazio horretan 95 abere daude guztira.

Etiopiako zortzi zaldi arrazetako bat da, baina hooro zaldiaren kasuan ez dago arrazako libururik. Horroa ez da aipatzen ere CAB International entziklopediaren 2016ko azken edizioan . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koké Ardáiz Loyola

**Francisco Jose** ***Koke*** **Ardáiz Loyola** (Obanos, Nafarroa, 1943) eskultore nafarra da, «prestakuntza autodidakta duena», eta ezaguna da bere lanak egur gainean egiteagatik. Obanosko Mutikoandia Etxean jaio zen.

## Lanbide-ibilbidea 
Bere aita Miguel Ardáizengandik jaso zituen lehen nozioak.  2010ean egindako elkarrizketa batean, honela zioen:

Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan  ikasi zuen marrazketa, pintura eta harri-tailarako prestakuntza, eta horri forja klaseak gehitu zizkion Brunen tailerrean.  Era berean, Leongo Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan harri-tailan lan egin zuen. 

1972an egin zituen bere lehen erakusketak Nafarroako Lizarra, Zangoza eta Tafalla herrietan. Hala ere, 1981. urtera arte ez zen profesionalki dedikatzen hasi.

Iruñean, Donostian, Burlatan, Zizur Nagusian eta Garesen ere erakutsi ditu bere eskulturak, gaur egun lan egiten duen eta bere tailer-etxea-museoa duen herrian.

Gaur egun, bere tailer-erakusketan lan egiteaz gain, egurra zizelkatzeko teknikei buruzko eskolak ematen ditu Obanos eta Mendigorría udalerrietan. 

2013an ***Árboles, troncos y albures*** lana erakutsi zuen Iruñeko Ziudadelako Arma Aretoan, bai horma-tailak bai bolumeneko lanak erakutsiz, altuena 2,15 metrokoa izanik. 

Era berean, Kokék bere artista lana eta erlezainarena uztartzen ditu, 25 erlauntza ditu Obanos eta Gareseko zelaietan familia-kontsumorako. 

## Teknika 
Bere lanak gereziondoa, intxaurrondoa, pinua eta haritza bezalako egur autoktonoarekin eginak dira autorearentzat material moldagarriagoa baita eta harria ez bezala erosoago sentitzen den. 

Koké-k bere lanak modu primitiboan zizelkatzen ditu, figurak lerro hutsen bidez xehetasunik gabe egiten baititu. Obanostarraren eskulturak dinamikoak dira, mugimendua eta ekintza transmititzen dituzte; denak izaera errealista izanik. 

Kolorearen aplikazioa erliebeetarako gordeta dago eta ez horrenbeste eskultura exentuetarako. Azken horiek enbor berean zizelkatuta daude, batzuetan zuzenean bertan marraztuta. Beste batzuetan aurretiazko maketa txiki bat egiten du eta motiboa erabaki duenean zizelkatzen hasten da. 

## Lanak 
* "Santa Feliziaren erretaula" San Salvador de Obanos ermitan. 
* "Nevado del Ruiz" (1986) Nafarroako Museoan gordetako egurrezko taila da, non egileak Armeroren tragedia (1985) jasotzen du. «Munduari urdaila uzkurtzen zaio, eta Talima Departamentuan bizitza aldatzen da. Munduari bira eman dio albisteak. Irudia ariman geratzen zait, behar dudana aurkitzen dut: enborra eta nire higadura pertsonaletik taila hau sortzen da». 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1964. Iruñea. Jaiotzagileen Elkartearen lehen saria. 
* 1975. Gasteiz. Gasteizko Udaleko Pintura eta Eskultura Plastikoko Biurtekoko lehen saria *Sopor* izeneko irudiagatik.

## Erreferentziak 
## kanpo estekak 
* Garesko udalak Facebooken bere Arte Gares erabiltzailearekin bere lan batzuen argazkiak aurkezten ditu.
*  non bere figura baten egiteko prozesuaren argazkiak erakusten diren.
Mama Cax

**Cacsmy Brutus** (New York, 1989ko azaroaren 20a – Londres, 2019ko abenduaren 16a), ***Mama Cax*** izengoitiaz ezagunagoa, haitiar-estatubatuar modelo eta aktibista izan zen, pertsona desgaituen eskubideen alde borrokatu zena.

## Bizitza 
New Yorken jaio eta Haitin hazi zen. Hamalau urte zituela, osteosarkoma eta birikako minbizia diagnostikatu zizkioten. Bi urte geroago aldakako protesia ezarri zioten eta eskiuneko hanka anputatu zioten. Geroago aitortu zuen hiru urte behar izan zituela bere buruarekiko konfiantza berreskuratzeko eta lehen urteetan protesia ezkutatu zuela. Unibertsitatean ikasten ari zela, Mama Cax izena erabiltzen hasi zen. Nazioarteko harremanetan lizentziatu zen. Hemezortzi urterekin gurpil-aulkiko saskibaloia jokatzen ikasi zuen.

2016ko irailaren 15ean, Barack eta Michelle Obamak antolatutako Etxe Zuriko lehen moda desfilean parte hartzera gonbidatu zuten. Garai hartan New Yorkeko alkatetzan lan egiten zuen eta aldi berean ikasketak amaitzen zituen. Wet'no Wild Beauty kanpainan parte hartu zuen eta 2017an Jag Models agentziak kontratatu zuen.

2018ko irailean lehen agerraldia egin zuen New York Fashion Weeken Becca McCharen diseinatzaileak sortutako bainujantzian. Okasiorako, erabili zuen hanka protesikoa bainujantziaren kolore berekoa zen. Hilabete berean, *Teen Vogue* aldizkariko azalean agertu zen Jillian Mercado eta Chelsea Wernerrekin batera. Gorputzaren positibotasunari buruz hitz egin zuen eta konferentziak antolatu zituen.

2019ko urrian iragarri zuen New Yorkeko maratoian parte hartzeko entrenatzen ari zela, gurpil-aulkia erabiliz. Abenduaren hasieran Londresko ospitale batean ingresatu zuten sabeleko mina eta odol-koaguluekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doljin Demberel

**Doljin Demberel** (1938ko maiatzaren 19a) arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gombosure Enkhtaivan

**Gombosure Enkhtaivan** arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cribraria cancellata

***Cribraria cancellata*** *Cribrariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Dictydium cancellatum*, *Dictydium cancellatum subsp.* anomalum*, *Clathrus recutitus*, *Mucor cancellatus*, *Stemonitis cancellata*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Taldekoiak, globo itxurakoak, zapalduak, behean unbilikatuak, luze estipitatuak, arre-gorrixka-purpura kolorekoak, 0,4-0,7 mm (Oinaren guztizko altuera: 1-5 mm). Pendunkulo lesiniformea, luzea 1-8 aldiz esporangioaren diametroa, goialdean zurbila, arre iluna behealdean, bihurria goialdean. Peridio iheskorra, loditze bat uzten duena luzetarako zain forman, zeharkako zinta delikatuetan bilduak, sare poligonal irregularrak edo laukizuzenak osatuz.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Oso espezie arrunta, ondo ezagutzen zuten antzinako botanikariek. Kolore oso aldakorrak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Enbor hiletan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patti Scialfa

**Vivienne Patricia "Patti" Scialfa** (/skalfah/ irakurrita), (Deal, New Jersey, 1953ko uztailaren 29a) pop-rock estiloko Ameriketako Estatu Batuetako abeslari, gitarra jotzailea eta musikagilea da. 

Bakarlari gisa ere lan egiten duen arren, bereziki ezaguna da, Bruce Springsteenekin batera sarritan jotzen duen E Street Band taldeko kideetako bat izateagatik. 1991tik Bruce Springsteenekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba dituzte.

## Biografia 
Joseph Scialfaren (Siziliako arbasoekin) eta Patricia Scialfaren (Morris jaioa, arbaso eskoziar-irlandarrekin) alaba, bere aita ekintzaile arrakastatsua izan zen: telebisten biltegi xume batekin hasi zen eta higiezinen sustatzaile bihurtu zen.
Scialfak txikitatik idazten zituen abestiak, eta, institutua amaitu ondoren, bere lehen lan profesionala New Jerseyko tokiko taldeei laguntzeko abeslari gisa aritu zen. Musikan lizentziatu zen New Yorkeko Unibertsitatean, Miamiko Unibertsitateko Frost School of Musiceko jazz kontserbatorio ezagunetik igaro ondoren. Fakultatean egon zen bitartean, Scialfak prestatutako materiala bidali zien beste artista batzuei, grabatuko zutelakoan. Hala ere, bere abestietako bat ere ez zen grabatu eta graduatu ondoren, Scialfak kaleko musikari eta zerbitzari gisa lan egin zuen Greenwich Villagen. Soozie Tyrell eta Lisa Lowellekin batera kaleko taldea sortu zuen: «Trickster».

1984an, Scialfa E Street Band taldearekin elkartu zen, *Born in the U.S.A. Tour* taldearen inaugurazio kontzertua baino egun batzuk lehenago. Aurretik, maketa batzuk aurkeztu ondoren, kontratu bat sinatu zuen Columbia Recordsekin.

Beste abeslari eta talde ospetsuekin ere kolaboratu du, besteak beste The Rolling Stones (*Dirty Work* albumean), Keith Richards, Elliott Murphy...

## Diskografia 
* *Rumble Doll* (1993)
* *23rd Street Lullaby* (2004) – (#152, US *Billboard* 200)
* *Play It As It Lays* (2007) – (#90, US Billboard 200)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Diskografia Allmusic.com webgunean.
* :Kontua Instagramen. 
* :Patti Scialfa Youtuben, "As Long As I (Can Be With You)" abesten.
Jacqueline McKenzie

**Jacqueline Susan McKenzie** (Sydney, Hegoaldeko Gales Berria, Australia, 1967ko urriaren 24a) australiar aktorea da, zineman, telebistan zein antzerkian jardun duena. Ezaguna egin zen *Deep Blue Sea* (1999), *Romper Stomper* (1992) eta *Angel Baby* (1995) lanekin.

## Bizitza 
Sydneyn jaio zen, Australiako Hegoaldeko Gales Berrian. McKenzie Daniel Pollock aktorearekin (*Romper Stomper* lanean berarekin lan egin zuena) atera zen, hark 1992an bere buruaz beste egin baino lehen.

1996an, Garry Sheadek egindako McKenzieren erretratu bat finalista izan zen Archibald Prizerentzat. Saria "Arte, Literatura, Zientzia edo Politikan gizon edo emakumeren baten erretratu onenari" ematen zaio saria.

## Ibilbidea 
McKenziek 1987ko *Wordplay* filmean egin zuen debuta zineman, eta antzerkian, berriz, *Child Dancing* antzezlanean, Griffin Theatre Companyrekin. *Romper Stomper* (1992) filmeko lana goraipatua izan zen, eta hurrengo urteetan etorkizun handiko aktore australiar gaztetzat jo zuten. Australian Film Institute erakundearen izendapenak jaso zituen *Stark*, ''This Won't Hurt a bit* (biak 1993koak), *The Battlers* eta *Traps* (biak 1994koak) filmetan egindako lanengatik, 1995ean bi sari irabazi baino lehen, "Telebistako drama bateko emakumezko aktore onena" *Halifax f.p: Lies of the*  *Mind* eta "Emakumezko aktore nagusi onena" *Angel Baby* lanarengatik.

Arrakasta horren ondoren, Ameriketako Estatu Batuetara menturatu zen eta Green Card-a lortu zuen "Trebetasun Handiko Pertsona" izateagatik. Ondoren, *Deep Blue Sea* (1999) eta *Divine Secrets of the Ya-Ya Sisterhood* (2002) filmetan lan egin zuen.

2004an, Diana Skouris interpretatu zuen, Los *4400* zientzia-fikziozko telesaileko protagonista emakumezkoena, urteko arrakastetako bat. Lau denboraldi iraun zuen telesailak, eta 2007an amaitu zen. 

Two *Twisted* (2006) telesaileko atal batean ere paper nagusia egin zuen, Australiako telebistan. McKenzie 2006an agertu zen telebistan, beste behin, Linda Landry interpretatzen *Umney's Last* Case-n, *Nightmares and Dreamscapes* telesailaren hirugarren atala TNTn.

"*Shy Baby*", "*Boo Boo*", "*Find Me*", "*Summer*", "*Under The Elm*" eta "*Ever*" abestiak grabatu ditu. "*Shy Baby*" *Los 4400en* bigarren denboraldiaren amaieran erabili zen eta 2007ko apirilean kaleratutako telesailaren soinu bandan sartu zen.

2014ko abuztuan iragarri zuten *Hiding* minisailaren zerrendara batu zela, eta Ferdine Lamayren papera egin zuen bertan, 2015ean.

2017ko maiatzaren 15ean iragarri zuten SBSren *Safe Harbour'' telesailean hartuko zuela parte.

## Filmografia 
Besteak beste, han hauexetan hartu du parte:

### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Webgune ofiziala ()
Iryna Farion

**Iryna Dmytrivna Farion** (; Lviv, 1964ko apirilaren 29a – *ibidem*, 2024ko uztailaren 19a) ukrainar hizkuntzalaria eta eskuin muturreko politikari nazionalista izan zen. 2012tik 2014ra Verkhovna Radako diputatua izan zen.

## Bizitza 
### Ikasketak eta ibilbide zientifikoa 
Iryna Farion Lviven jaio zen 1964ko apirilaren 29an. 1971tik 1981era Lviveko 75. eskolan ikasi zuen. 1987an filologian lizentziatu zen Lviveko Unibertsitatean. 1996an hautagai-tesia defendatu zuen eta 2015eko irailaren 15ean doktoretza lortu zuen. 1991tik 2023ra ukrainera irakatsi zuen Lviveko Unibertsitate Politeknikoan. 1987ko apirilean, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistarako hautagai bihurtu zen eta urtebete geroago, 1988ko apirilaren 15ean, alderdikide gisa onartu zuten. Geroago esan zuen «alderdia barrutik suntsitzeko» sartu zela bertan.

2005az geroztik, Svoboda alderdiko kidea izan zen. 2006 eta 2007ko hauteskundeetan, Ukrainako Verkhovna Radako diputatu izateko hautagaia izan zen. 2012tik 2014ra diputatua izan zen.

2023ko azaroaren 15ean, Ukrainako Segurtasun Zerbitzuak auzi penal bat ireki zuen Farionen aurka.

### Ikuspegiak 
Farionek publikoki defendatu zuen Stepan Banderaren memoria.

2010eko otsailean haurtzaindegi bat bisitatu zuen, haurrei errusierazko izen hipokoristikoak ez erabiltzeko eskatuz. Farionen ekintzek haserrea eragin zuten Ukrainako guraso, psikologo, hedabide eta politikarien artean. Euren seme-alabak irainak izan zirela sentitu zuten gurasoek auzia jarri zuten Farionen aurka.

2010eko ekainaren 3an, errusiera ama-hizkuntza duten ukrainarrak auzipetu beharreko «ukrainiar degeneratuak» zirela esan zuen. 2023an iragarri zuen ez zituela errusieraz hitz egiten zuten ukrainar militar ukrainartzat hartzen.

2019ko martxoaren 3an, Facebookeko argitalpen batean, Dmytro Gordon kazetariari «agonia izugarrian» hiltzeko opa egin zion publikoki.

### Hilketa 
2024ko uztailaren 19an eraso egin zioten Lviven. Buruan tiro egin zioten eta berehala ospitalean ingresatu zuten egoera larrian. Farion ospitalean hil zen egun berean, 60 urte zituela.

## Sariak 
* 2001: Mykhailo Hruxevsky ohorezko ziurtagiria
* 2004: Ukrainako Mesenasen Ligaren Oleksa Hirnyk nazioarteko saria
* 2008: Borys Hrintxenko saria
* 2013: Ukrainako Mesenasen Ligaren Dmytro Nyttxenko saria
* 2014: Ukrainako Verkhovna Radaren ohorezko ziurtagiria
* 2016: Ivan Ohienko saria
* 2021: Erakunde Zientifikoetako Langileentzako Eskualdeko Saria
* 2022: Lviveko Unibertsitate Politeknikoaren ohorezko ziurtagiria
* 2023: Borys Hrintxenko saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimberly García

**Kimberly García** (Huancayo, 1993ko urriaren 19a) perutar atleta da, distantzia luzeko ibilketa atletikoko lasterketatan espezializatua. Munduko txapelduna izan zen 2022an 20 eta 35 km distantzian. 2010an 18 urtze azpiko Hego Amerikako txapelduna izan zen 5 km ibilketan eta 2013an Panamerikar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen 20 km ibilketan. Hurrengo urtean Hego Amerikako txapelduna izan zen.

2016an Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan 14. egin zuen. 2018an berriz izan zen Hego Amerikako txapelduna. Tokioko Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Athletics webguneko fitxa
Josefina Constantino

**Josefina Dionisio Constantino** (1920ko martxoaren 28a – Quezon Hiria, 2024ko uztailaren 19a) filipinar saiakeragile, poeta, literatura kritikari eta moja karmeldarra izan zen, ***Teresa Joseph Patrick of Jesus and Mary*** erlijio-izena zuena.

## Bizitza 
Josefina Constantino 1920ko martxoaren 28an jaio zen. Filipinetako Unibertsitatean lizentziatu zen eta Columbia Unibertsitatean egin zuen ingeleseko eta literatura konparatuko masterra. Michigango Unibertsitatean eta Edinburgheko Unibertsitatean ere ikasi zuen. Hainbat urtez humanitateak eta literatura garaikidea irakatsi zituen Filipinetako Unibertsitatean.

1970eko hamarkadan, Filipinetako Garapen Bankuan hasi zen lanean laguntzaile berezi gisa. Geroago gobernu kargua eta Filipinetako Unibertsitateko fakultatea utzi zuen Karmeldar Oinutsen komentuan sartzeko. 1979an eman zituen botoak eta 2024ko uztailaren 19an hil zen, 104 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Falkoneria

**Falkoneria** berariaz entrenaturiko hegazti harrapariak erabiliz egiten den ehiza da. Belatzak, aztoreak, arranoak edota antzeko harrapariak erabiltzen dira lurreko ugaztunak edo bestelako hegaztiak harrapatzeko. 2010ko azaroaren 16an UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen nazio anitzek elkarrekin egindako proposamenari erantzunez.

## Historia 
Antzinako garaietan txinatar idazkietan aipatzen da falkoneriaren praktika eta Arabiar penintsulan duela 9.000 urtetik egiten zela esaten da. Mundu greziar-erromatarrak aldiz ez zuen falkoneriarik erabili.

Europako lehenengo aztarna Greziako mosaiko batean aurkitzen da, baina K.o. V. mendekoa da. Dirudienez germaniar herrien inbasioekin iritsi zen falkoneria Europara.

Falkoneriaren "urrezko aroa" Erdi Aroa izan zen. Belatzak eta aztoreak izan ziren gehien erabili ziren hegazti espezieak. Nobleen jarduera zen, oso garestia baitzen hegaztiak haztea eta zaintzaileak eta entrenatzaileak mantentzea. XVI. mendean jaitsiera nabarmena gertatu zen suzko armak agertu zirelako.

Erdialdeko Asian gaur arte iraun du falkoneriak. Herri nomadek ehiza egiteko erabili izan duten metodo tradizionala izan da. Kazakhstanen, Kirgizistanen, Mongolian eta Txina ipar-mendebaldean zaldiz ere egiten da falkoneria, eta Nomaden jaialdietan txapelketak egiten dituzte.

## Egungo falkoneria 
Gaur egun kirol gisa praktikatzen da falkoneria. Lehenik eta behin hegazti harraparia gizkaiarengana ohitzen da eta eskularrura zentratzen du atentzioa. Ehiztariak haragi pusketa bat ematen dio hegaztiari animalia bat ehizatzen duen bakoitzean.

## Espezieak 
* Aztorea
* Zapelatza
* Arranoak
* Belatzak
* Hontzak

## Iruditegia 

Irudi:2013-09-07 Falconer with his eagle in Barskoon valley, Kyrgyzstan 01.jpg|Arrano bidezko falkoneria, Kirgizistanen.
Irudi:Tuukka Tiensuu with Mongolian Eagle-hunters.jpg|Zaldizko falkoneria, Mongolian.
Irudi:Friendly owl.jpg|Hontz handia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan Prior

**Susan Prior** (Australia, 1972) aktore australiarra da, *Puberty Blues* telesailean Yvonne Hennessey antzezteagatik ezaguna, baita *El cazador* (2014), *Puberty Blues* (2012) eta *Animal Kingdom* (2010) filmetan egindako lanagatik ere.

## Bizitza 
1991n, National Institute of Dramatic Art (NIDA) eskola australiarrean graduatu zen, antzerpenean lizentziatuta.

## Aktore ibilbidea 
Sydneyko (Australia) "Screenwise Film & TV School for Actors" eskolarako tutorea izan zen.

2005ean, *All Saints* mediku munduko telesailean hasi zen lanean Beth Chandler interpretatzen, Vincent Hughes doktorearen neska-lagun ohi jeloskor eta arriskutsua, interpretatu zuen.

2012ko martxoaren 6an, Australiako *Home and Away* telesail ezaguneko hainbat ataletan gonbidatu gisa agertu zen, eta Margaret Henderson, Stu Hendersonen ama (Brenton Thwaites), interpretatu zuen urte bereko apirilaren 3ra arte, Alan Hendenson (Peter Phelps) senarra hiltzen saiatzeagatik bere pertsonaia atxilotu arte. Urte horretan bertan, *Puberty Blues* telesaileko partaidea izan zen, eta Yvonne Hennessey lotsati eta hauskorraren papera egin zuen, Ferris Hennesseyren (Rodger Corser) emaztea eta Gary Hennesseyren (Sean Keenan) ama. Eta *Rake* telesaileko atal batean agertu zen, eta Barbarar pertsonaia interpretatzeko. 2013an Melindaren papera egin zuen *Handyman* film laburrean.

## Filmografia 
### Telebistako serieak 
### Filmak 
### Idazlea 
### Agerraldiak 
### Antzerkia 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Susan Prior on TV.com
Antonio de Pereda

**Antonio de Pereda y Salgado** (Valladolid, 1611 - Madril, 1678) Barrokoko margolari espainiarra izan zen. Bere ezaugarri nagusiak naturalismo tenebristan eta veneziar kolorea izan ziren.

## Biografia 
Aita pintorea zuen, eta hura hil ondoren Madrilera joan zen. Pedro de Las Cuevasen tailerrean ikasi zuen. Han, beste batzuen artean, Juan Carreño de Miranda, Francisco Camilo eta Jusepe Leonardo zituen ofizio-lankide. Francisco de Tejada errege kontseilariak babestuta zegoen Giovanni Battista Crescenzi margolariak, margolan bilduma handi baten jabeak, tutoretza eman zion eta haren laguntzarekin Peredak ikasketak osatu zituen. Ondoren, gortean aurkeztu zuen. Bere gaztetako lanek Buen Retiroko jauregirako lanak barne hartzen dituzte. Vicente Carduchoren eragina erakusten zuen une hartan.

Pereda natura hilen margolari handia izan zen. 1635ean Crescenzi hil zenetik, gai erlijiosoari lotu zitzaion. Bere estiloak maisu flandestarren zehaztasuna eta Veneziar eskolaren kolore aberastasuna konbinatzen zituen.

## Obrak 
Hauek dira batzuk:
* *Harrokeriaren alegoria* (1632 -1636)
* *Genoaren laguntza Santa Cruzeko II. markesaren eskutik* (1634).
* *San Jeronimo* (1643)
* *Kristo gurutziltzatua* (1652)
* *Tobiasen sendaketa* (1652)
* *Zaldunaren ametsa* (egiletza ezatabaidatua)
* *Izadi hila* (1652)

## Iruditegia 

Image:
El_socorro_de_Génova_por_el_II_marqués_de_Santa_Cruz_(Antonio_de_Pereda).jpg|*Genoaren laguntza Santa Cruzeko II. markesaren eskutik*.
Antonio_de_Pereda_-_El_sueño_del_caballero_-_Google_Art_Project.jpg|*Zaldunaren ametsa*.
Antonio_de_Pereda_y_Salgado_-_Still-Life_with_an_Ebony_Chest_-_WGA17174.jpg|*Izadi hila*.
Antonio_de_Pereda_-_Allegory_of_Vanity_-_Google_Art_Project.jpg|*Harrokeriaren alegoria*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia Pradoko museoaren webgunean.
Ricardo Lagos

**Ricardo Froilán Lagos Escobar** (Santiago, Txile 1938ko martxoaren 2a) Txileko abokatu, ekonomialari eta politikari sozialdemokrata bat da, 2000tik 2006ra Txileko presidente izan zena. 1980ko hamarkadan Txileko diktadura militarraren aurkari ezaguna izan zen eta 1988an garaikideak harritu zituen argi eta garbi. Augusto Pinochet diktadorea salatuz zuzeneko telebistan. 1990etik 1992ra Hezkuntza ministroa eta 1994tik 1998ra Sustapen ministroa izan zen Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidentearen agindupean, 1999-2000 aldirako presidentetzarako hauteskundeak gutxigatik irabazi aurretik, Joaquín Lavín Batasun Demokrata Independentearen (UDI) hautagaiaren aurkako itzulian. Lagos 1990az geroztik Txile gobernatzen duen zentro-ezkerreko Demokraziaren Alderdien Koalizioko hirugarren presidentea izan zen. 2006ko martxoaren 11n Michelle Bachelet sozialistak ordezkatu zuen, koalizio berekoa. 2007tik 2010era Ban Ki-moon Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiaren Klima Aldaketaren inguruko mandatari berezi gisa aritu zen. Lagosek arrakastarik gabe egin zuen 2017ko Txileko hauteskunde orokorretan presidente izateko hautagai izateko.

## Kanpo estekak