Juana de la Cruz (Cubas de la Sagrako abadesa)

**Juana Vázquez Gutierrez**, **Santa Juana de la Cruz** edo, besterik gabe, **la** **Santa Juana** izenez ezaguna (Numancia de la Sagra, Toledo, 1481ko maiatzaren 3a-Cubas de la Sagra, Madril, 1534ko maiatzaren 3a), Azañako moja frantziskotar tertziarioa izan zen, Toledoko probintzian, eta Cubas de la Sagra monasterioko abadesa. Juana de la Cruz izena hartu zuen Santa María de la Cruz de Cubas-eko beaterioan, gaur egungo Madrilgo probintziaren hegoaldean, non erlijioso sartu zen 1497ko maiatzaren 3an, eta bertan hil zen santutasun ospearekin, monasterio bihurtu ondoren, 1534. urteko egun berean. Frantzisko aita santuak beatifikatu zuen 2024an.
## Bizitza 
Mistikoa eta ameslaria, predikazioaren karisma eta hizkuntzen dohaina jaso zituen, eta bere sermoiekin hainbesteko ospea lortu zuen,  non Cubasera joan baitziren Karlos V.a enperadorea, Gonzalo Fernández de Córdoba  Kapitain Handia eta Cisneros kardinala predikatzen entzutera, 1510ean Cubaseko parroko izendatu zuelarik. Cisnerosek, dio Marcel Bataillonek, «babestu egiten du, eta bere burua aitortzen du bere estasien bermatzaile». 1509an abadesa hautatua, bere sermoiak estasian eta «hilda bezala» predikatzen zituen, eta idazkariarena egiten zion beste moja batek transkribatzen zituen, sor Maria Evangelistak, zeinak mirariz ikasi baitzuen irakurtzen eta idazten, "*Conorte Liburuan"(Libro del Conorte)* (konforteagatik edo konforteagatik) bildutako beataren hirurogeita hamabi sermoiak diktatuta kopiatzeko, 1509tik aurrera idatzitako eskuizkribua, San Lorenzo de El Escorialeko Monasterioko Errege Liburutegian kontserbatua. Sor Maria Ebanjelariari egozten zaio, halaber, bisionariari eskainitako lehen biografia. Biografia hori, neurri batean behintzat, bizirik edo hil eta gutxira idatzi behar izan zen, eta testigantza zuzenekin eta berak agindutakoekin: "*Vida y fin de la bienaventurada virgen Sancta Juana de la Cruz",* El Escorialen ere eskuz idatzita dagoena, eta  Antonio Dazak eta gainerako hagiografoek bertatik ikasi zuten.

Cubas de la Sagran hil zen 1534ko maiatzaren 3an. Bere heriotzaren une beretik, esaten denez, herriak santu izendatu zuen –nahiz eta urte gutxi batzuk igarota bertako batzuen oroitzapena nahasia izan, han egindako mirariei buruzko ikerketetan egindako adierazpenetatik ondorioztatzen denez–, baina «antzinako gurtzaren» ehun urteak bete ez zirenez, Trentoko Kontzilioan finkatutako arauen arabera, kanonizazio-prozesu arrunt bat ireki behar izan zen, inoiz amaitu ez zena.

Frantzisko aita santuak mirari beharrik gabe onartu zuen beatifikazioa 2024ko azaroaren 25ean.

## Memoria 
1610ean, Madrilen, sor Juana de la Cruzen biografiaren lehen edizioa atera zen . Antonio Dazak idatzi zuen, Ordenaren kronista orokorrak, "*Historia, vida y milagros, éxtasis y revelaciones de la bienaventurada Virgen santa Juana de la Cruz, de la Tercera orden de nuestro Seráfico Padre san Francisco"*, eta José Simón Díazen arabera, Madrilgo 1614. mendatearen aurreko gainerako edizioetan bezala, Inkisizioak debekatu egin zuen. Beste edizio batzuk Valladoliden eta Zaragozan atera ziren 1611n, eta geroago beste bat atera zen Lleidan 1617an eta, Juan Ángel de Zumaranek alemanierara itzulita, Munichen 1619an.

Aldi berean, 1613 eta 1614an Tirso de Molinaren trilogia estreinatu zen, “*La santa Juana”*. Alonso Jerónimo de Salas Barbadillok eta Francisco Bernardo de Quirosek ere parte hartu zuten haren figurarekiko interes literarioan, Lope de Vegaz gain, soneto bat eskaini baitzion. Haren biografiako pasarte nobelesko batzuek mesede egin zioten, hala nola etxetik ihes egin izanak eta oraindik nerabe zen beaterioan aurkeztu izanak, eta arropa maskulinoak jantzita, aitak hitzartuta zeukan ezkontza saihesteagatik. Une horretan, Tirsok honako hau esan zuen:

1614an ere, bere gorputza, 1600eko azterketa batean usteldu gabe zegoena, zilarrezko kutxa batean jarri zen, bere kanonizaziorako elizbarrutiko prozesuari hasiera emanez, 1621. urtean Erroman ireki zen prozesu apostolikoari bide eman zion kanonizaziorako. Azken honekin batera, 1622an sor Juanaren beste biografia bat atera zen Madrilen, Pedro Navarro frantziskotar eta Gaztelako definitzaileak idatzitakoa: "*Favores de el Rey del Cielo hechos a su esposa la Santa Juana de la Cruz, Religiosa de la Orden Tercera de Penitencia de N. P. S. Francisco".* Haren bidez, erantzuna eman, justifikatu eta argitu nahi zuen «bere errebelazioetatik berria edo zaila dirudiena» Daza  ez zen behar adina arduratu horretaz.  Guztiarekin ere, 1732an kanonizazioaren aldeko prozesua etenda geratu zen. Zalantzak sortu ziren berari egozten zitzaizkion mirari batzuen egiazkotasunari buruz eta bere sermoietan azaldutako doktrinari buruz, "los *Reparos por el eminentísimo señor cardenal Bona, a los sermones del libro que llaman el Conorte, en la causa de la beatificación de la Venerable Madre Sierva de Dios sor Juana de la Cruz"*. Eskuizkribuko mutilazioek eta bazterreko oharrek frogatzen dute, Zarco Cuevasen arabera, bere ortodoxia susmo larrietan erori zela.

[[Fitxategi:Santa_juana_de_la_cruz-daza-1617.png|thumb|Antonio Dazaren ilustrazioa, *Historia, bizitza eta mirariak, estasia eta errebelazioak* [...] *Sor Juana de la Cruz*, Lleida, Luis Manescal, 1617.]]

### Zentsurak 
Konplikazioak aurreikusiz, Antonio Dazak bere lanaren zentsura eskatu zion Inkisizio Santu eta Jeneralaren Kontseiluari 1610eko abuztuan, Madrilgo ordinarioaren eta Valladolideko San Frantziskoko teologia irakurleen onespena lortu ondoren. Kontseiluak Ignacio de Ibero Fiteroko abadeari, Ofizio Santuaren kalifikatzaileari eta "Í*ndice"* berria egiteko arduradunetako bati, eman zion zentsuraren ardura, eta hark aldeko iritzia eman zuen, bertan «zentsuratu daitekeen ezer» aurkitu gabe. Ignacio de Iberok zioen Dazaren testua eta sor Maria Ebanjelistaren idatziak eta gainerako informazioak aurrez aurre jarri zituela, eta errebelazioak egia eta benetakoak zirela aurkitu zuela, nahiz eta batzuk «*oso bereziak eta oso arraroak izan, egiazkoak eta oso egiazkoak izan arren, arreta handiagoz irakurtzen diren*». Horien artean, Purgatorioari buruzko zenbait errebelazio aipatzen zituen. Mojak zioenez, arima batzuk izotzetan, ibaietan edo harrietan igarotzen dira. Hala ere, iritzi hori Tomas Akinokoarekin baimenduta zegoen, edo sor Juana hobekien bereizten duen mirarizko gertaera: aingeru guardakoak zerura eraman eta Kristok bedeinkatuta itzuli zizkion, pribilegio eta induljentzia nabarmenekin, «*eta mirari hori nik gai honetan irakurri ditudan guztiak baino askoz handiagoa bada ere, erraz sinets daiteke, kontuan hartuta, istorio sakratuetan [...] oso antzekoak diren beste batzuk daudela*». Gortean ez zen horretaz zalantzarik izan, sor Juanaren kanonizazio prozesua babestu baitzuen beti. Pöttingeko kondeak, Madrilen enbaxadore alemanak, 1666ko ekainaren 22an bere egunerokoan kontatzen duenez, jauregian zerbitzari nagusiaren gelan Leonor de Velasco y la Cueva bisitatu zuen, eta hark «*Sancta Juana de la Cruzen kontu original bat oparitu zion, urrez ahokatua eta katetxo batean sartua, ezkerreko besoan jarriz bere oroimenean ekartzeko, oso alaja estimatua eta arraroa*».

Zailtasun gehiago aurkitu zituzten bai aita Sosak, zeinak Dazaren liburuko azken zentsura sinatu baitzuen Inkisizioaren izenean, arrosarioko kontuen pasartea zuzenketa beharrean zeudenen artean sartuz, bai Bona kardinalak eta Esparza jesuitak, Errituen Kongregazio Santuak kanonizazioaren kausan proposatutako zentsoreak. Besteak beste, amaren sabeleko ustezko santifikazioa gaitzesten zuten – gizon gisa sortua izango zen, baina haurdunaldian Jainkoak sexua aldatu zuen Ama Birjinak eskatuta, zeinak beaterioa biziberritzera bideratu nahi baitzuen, lehen egoera horren oroigarri gisa eztarrian geratu baitzitzaion intxaur maskulinoa–, «jaio zen bezala biluzik konfesatzea», Laurel izeneko ustezko aingeruarekiko etxekotasuna,«animaliak entzuteko fantasia»,  eta Purgatorioari edo Adan eta Evari buruzko errebelazio asko, eta beste batzuk, hala nola frantziskotarrei zeruan emandako lehentasunarena, beste zentsore batzuek benetakotasunean edo literalitatean erantzun eta zalantzan jarritako eragozpenak.

## Legatua 
Gaur egun, Juana de la Cruz Teresa de Jesusen «ama»tzat hartzen da. Bere eragina beste moja idazle batzuengan ere islatu zen, hala nola, Luisa de Carrión, Jeronima de la Asunción, Juana de San Antonio edo Sor María Jesús de Ágreda.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bataillon, Marcel, Erasmo eta Espainia, XVI. mendeko historia espiritualari buruzko ikerketak, Mexiko-Madril-Buenos Aires, Fondo de Cultura Económica, 1983, ISBN 84-375-0158-X
* Christian, Jr., William A., Felipe II.aren Espainiako *tokiko erlijiotasuna*, Madril, Nerea, 1991, ISBN 84-86763-59-2
*  Contreras Elvira, Ana (2022). Libro de lumbres. En compañía de Juana de la Cruz. Madrid: Huso. ISBN 978-84-124356-4-1. 
* Gómez López, Jesús y García de Andrés, Inocente, Sor Juana de la Cruz, mistika eta iluminista toledoarra, Temas Toledanos, 21, Toledoko Probintzia Aldundia, 1982.
* Luengo Balbás, María, *Juana de la Cruz*: vida y obra de una visionaria del siglo XVI, tesis doctoral hau Madrilgo Unibertsitate Konplutenseko Filologia Fakultateko Espainiar Filologia II Sailean aurkeztua, 2016.
* Zugasti, Miguel, «Santutasuna susmopean: Sor Juana de la Cruzen bizitza (1481-1534) santuen florilegietan, kroniketan eta Urrezko Mendeko eszenatokietan», Luis González Fernández eta Teresa Rodríguez (arg. ), *Hommage à André Gallego*. *La transmission de savoirs* cart ou illicites dans le monde hispanique péninsulaire (XVIIe au siècles), Toulouse, CNRS-Université de Toulouse-Le Mirail, 2011, pp. 339-367 (col. Méridiennes)
* Zugasti, Miguel, «Konpainiak, egileak eta aktoreak Tirso de Molinaren La *santa Juana* (1613-1614) trilogiaren estreinaldiaren inguruan»  , ., Hitzen antzerkia: urrezko antzerkiari buruzko aldizkaria, 6 (2012), or. 31-81

## Kanpo estekak