Irailaren 28

**Irailaren 28**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita hamaikagarren eguna da, 272.a bisurteetan. 94 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 2006 &ndash; Europako Parlamentuak babesa eskaini zion Euskal Herrian zabalduriko bake-prozesuari. Parlamentuko talde politiko guztiek aldeko botua eman zuten PPk izan ezik.
* 2007 &ndash; Juan Jose Ibarretxe lehendakariak 2008ko urriaren 25erako herri-galdeketa iragarri zuen EAEn.
* 2009 &ndash; Miguel Sanzek CDN alderdia kanporatu zuen Nafarroako gobernutik, eta handik aurrera PSNren laguntzarekin gobernatu zuen Nafarroa.
* 2010 &ndash; Espainiako Poliziak zazpi lagun atxilotu eta inkomunikatu zituen "Askapena elkarteko kide izateagatik".

### Mundua 
* [[1541]a &ndash; Espainiako erregeak 500 itsasontziz eta 24.000 soldaduz osaturiko zorigaiztoko Aljerko espedizioa hasi zuen.
* 1978 &ndash; Joan Paulo I.a Aita Santua hil zen.
* 2012 &ndash;
** Espainiako bankuek 53.745 milioi euroko defizita dute, Bankiak bakarrik 24.743 milioi euro behar ditu.
** Hamar pertsona hil dira Murtziako Eskualdean eta Espainia hego-ekialdean egondako euriteetan.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2013 &ndash; Donostiako Zinemaldian Hugh Jackman australiar aktoreak Donostia Saria jaso zuen.

### Mundua 
* 1990 &ndash; *Pacific Heights* filma estreinatu zen, John Schlesingerek zuzendu eta Melanie Griffith, Matthew Modine eta Michael Keatonek antzeztu zuten.
* 2001 &ndash; *Zoolander* filma estreinatu zen, Ben Stillerek zuzendu eta idatzi, eta berak eta Owen Wilson, Will Ferrell, Christine Taylor, Milla Jovovich, Jerry Stiller, David Duchovny eta Jon Voight aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2015 &ndash; NASAko zientzialariek Marten ura badagoela baieztatu zuten.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1717 &ndash; Juan Ignacio Madariaga, bizkaitar itsasgizona (h. 1771).
* 1774 &ndash; Bartolome Oteitza, nafar elizgizon eta politikaria (h. 1836).
* 1814 &ndash; Joanes Otsalde, bidarraitar bertsolaria (h. 1897).
* 1842 &ndash; Cosme Etxebarrieta, bizkaitar enpresaburu eta politikari errepublikanoa (h. 1903).
* 1876 &ndash; Guillermo Torrijos Goyarzu, bilbotar militante sozialista (h. 1942).
* 1879 - Luis Silva, bizkaitar futbolaria (h. 1946).
* 1890 &ndash; José María Alonso, euskal tenislaria (h. 1979).
* 1894 &ndash; Gregorio Beorlegi, gipuzkoar antzerki eta zinema antzezlea (h. 1959).
* 1896 &ndash; Saturnino Legarda, nafar organista eta musikagilea (h. 1970).
* 1904 &ndash; Juan Antonio Kareaga, bizkaitar politikari jeltzalea (h. 1964).
* 1910 &ndash; Gillermo Amutxastegi, ondarroar puntista (h. 1979).
* 1922 &ndash; Cipriano Agirrezabal, bizkaitar txirrindularia (h. 2001).
* 1941 &ndash; Manu Leguineche, bizkaitar kazetaria, idazlea eta bidaiaria (h. 2014).
* 1949 &ndash; Maria del Mar Lozano Bartolozzi. iruindarra,  Letren eta Arteen Extremadurako Errege Akademiako (RAEx) lehen emakume zuzendaria.
* 1951 &ndash; Andres Vilariño, gipuzkoar auto pilotua.
* 1961 &ndash;
** Nerea Txapartegi, Bilduko donostiar politikaria.
** Enrique Zuazua, gipuzkoar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea.
* 1970 &ndash; Vicente Uritz, nafar futbolari ohia.
* 1973 &ndash; Roberto Jiménez, PSNko nafar politikaria.
* 1975 &ndash; Arantza Ibarra, bizkaitar publizista, ipuin irakurle eta idazle, musikagile, zinema gidoigile eta zuzendaria.
* 1977 &ndash;
** Gorka Gonzalez, gipuzkoar txirrindulari ohia.
** Maria Urcelay, gipuzkoar aktorea.
* 1985 &ndash; Jonathan Apeztegia, nafar futbolaria.
* 1990 &ndash; Julen Telleria, gipuzkoar irrati esataria eta telebista aurkezlea.
* 1994 &ndash; Pello Olaberria, gipuzkoar txirrindularia.

### Mundua 
* 1597 &ndash; Justus Sustermans, flandriar margolaria (h. 1681).
* 1636 &ndash; Sofia Dorotea Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburgekoa, alemaniar noblea (h. 1689).
* 1735 &ndash; Augustus FitzRoy (Graftongo III. dukea), Britainia Handiko lehen ministroa (h. 1811).
* 1741 &ndash; William Brodie, eskoziar altzarigilea eta gauez ezkutuko lapurra (h. 1788).
* 1768 &#x2013; Pauline León, frantziar feminista, ekintzaile erradikala, iraultzailea (h. 1838)
* 1780 &ndash; Élie Decazes, Frantziako lehen ministroa (h. 1860).
* 1803 &ndash;
** Prosper Mérimée, frantziar idazlea, hizkuntzalaria eta arkeologoa (h. 1870).
** Ludwig Richter, alemaniar margolaria (h. 1884).
* 1819 &ndash; Narciso Monturiol, kataluniar asmatzaile eta politikaria (h. 1885).
* 1823 &ndash; Alexandre Cabanel, frantziar margolari akademizista (h. 1889).
* 1841 &ndash; Georges Clemenceau, Frantziako Errepublikako Lehen Ministroa (h. 1929).
* 1844 &ndash; Robert Stout, Zeelanda Berriko lehen ministroa (h. 1930).
* 1848 &ndash; Heinrich Winkler, alemaniar pedagogo eta hizkuntzalaria, euskaran eta altaitar hizkuntzetan aditua (h. 1930).
* 1852 &ndash;
** John French, britainiar militarra, Lehen Mundu Gerran ezaguna (h. 1925).
** Henri Moissan, frantziar kimikaria, 1906ko Kimikako Nobel Saria (h. 1907).
** Isis Pogson, britainiar astronomo eta meteorologoa, Royal Astronomical Societyko lehen emakumea (h. 1945).
* 1863 &ndash; Karlos I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1908).
* 1865 &ndash; Amelia Orleanskoa, frantziar printzesa eta Portugalgo azken erregina ezkontidea (h. 1951).
* 1866 &ndash; Maria Abella, uruguaitar idazle eta sufragista (j. 1926).
* 1867 &ndash; Hiranuma Kiichiro, Japoniako lehen ministroa (h. 1952).
* 1870 &ndash; Florent Schmitt, frantziar musikagilea (h. 1958).
* 1871 &ndash;
** Gerardo Machado, Kubako presidentea (h. 1939).
** Pietro Badoglio, Italiako Erresumako lehen ministroa (h. 1956).
* 1876 &ndash; José Antonio Ubierna, espainiar legelari eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 1964).
* 1880 &ndash; Liberato Pinto, Portugalgo lehen ministroa (h. 1949).
* 1881 &ndash; Eugeni d'Ors, kataluniar filosofo eta idazlea (h. 1954).
* 1882 &ndash; Mart Saar, estoniar musikagilea, organo-jotzailea eta abesti herrikoien biltzailea (h. 1963).
* 1887 &ndash;
** Avery Brundage, estatubatuar enpresaburu eta atleta, Nazioarteko Olinpiar Batzordeko 5. zuzendaria (h. 1975).
** Beulah Louise Henry, *Lady Edison*, estatubatuar asmatzailea, 49 patente eta 110 asmakizunen garatzailea (h. 1973).
** Petru Rocca, korsikar idazle eta nazionalista (h. 1966).
* 1893 &ndash; Felix Borboi-Parmakoa, Luxenburgoko duke handi ezkontidea (h. 1970).
* 1897 &ndash; Carme Claramunt i Barot, Esquerra Republicana eta Estat Catalàko militantea (h. 1939).
* 1899 &ndash; Sylvain Floirat, frantziar enpresaburua (h. 1993).
* 1901 &ndash; Ed Sullivan, estatubatuar ikuskizun eta kirol kazetaria, telebista aurkeztea eta egunkarietako zutabegilea (h. 1974).
* 1905 &ndash; Max Schmeling, alemaniar boxeolaria (h. 2005).
* 1906 &ndash; Mari Carmen Prendes, espainiar aktorea (h. 2002).
* 1907 &ndash; Bhagat Singh, Indiako askatasunaren aldeko iraultzaile nagusietako bat (h. 1931).
* 1909 &ndash; Al Capp, estatubatuar komikigilea (h. 1979).
* 1910 &ndash; Diosdado Macapagal, Filipinetako 9. presidentea (h. 1997).
* 1915 &#x2013; Bonnie Cashin, estatubatuar moda-diseinatzailea (h. 2000)
* 1916 &ndash; Peter Finch, australiar aktorea (h. 1977).
* 1918 &ndash; Willi Ritschard, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1983).
* 1920 &ndash; Mara Natseva, mazedoniar politikari komunista, jugoslaviar partisanoen kidea (h. 2013).
* 1924 &ndash; Marcello Mastroianni, italiar aktorea (h. 1996).
* 1925 &ndash; Seymour Cray, estatubatuar ingeniaria eta konputagailugintzaren aitzindaria (h. 1996).
* 1928 &ndash;
** Gladys Erbetta, argntinar atleta (h. 2026).
** Koko Taylor, estatubatuar blues-abeslaria (h. 2009).
* 1929 &ndash;
** Lata Mangeshkar, indiar abeslaria (h. 2022).
** Nikolai Ryzhkov, Sobietar Batasuneko lehen ministroa (h. 2024).
* 1930 &ndash; Immanuel Wallerstein, estatubatuar soziologo eta gizarte-zientifiko historikoa, mundu-sistema analisiaren teoriko nagusia (h. 2019).
* 1932 &ndash; Victor Jara, txiletar pedagogoa, antzerki-zuzendaria, poeta, egile abeslaria eta politika aktibista (h. 1973).
* 1933 &ndash; Miguel Ortiz Berrocal, espainiar eskultorea (h. 2006).
* 1934 &ndash; Brigitte Bardot, frantziar aktore, abeslari eta modeloa (h. 2025).
* 1935 &ndash;
** David D. Kpormakpor, Liberiako estatuburua (h. 2010).
** Simon Leys, belgikar-australiar idazle eta sinologoa (h. 2014).
* 1936 &ndash; Vincent Conçessao, indiar artzapezpiku katolikoa.
* 1937 &ndash;
** Paz Fernández Felgueroso, asturiar abokatu eta politikaria, Gijóngo alkate ohia.
** Bob Schul, estatubatuar atleta, olinpiar txapelduna (h. 2024).
* 1938 &ndash;
** Huang Ju, txinatar politikaria eta Shanghaiko alkatea (h. 2007).
** Ben E. King, estatubatuar soul eta abeslaria (h. 2015).
* 1939 &ndash; Rrok Mirdita, albaniar artzapezpiku katolikoa (h. 2015).
* 1941 &ndash;
** Peridis, espainiar arkitektoa, marrazkilaria, umoregilea eta idazlea.
** Edmund Stoiber, alemaniar politikaria, Bavariako ministro-presidentea.
* 1942 &ndash; Donna Leon, estatubatuar idazlea.
* 1944 &ndash;
** Yoshitada Yamaguchi, japoniar futbolaria.
** Miloš Zeman, Txekiar Errepublikako presidentea.
* 1945 &ndash;
** Marielle Goitschel, frantziar eskiatzaile ohia.
** Fusako Shigenobu, japoniar iraultzaile eta militante komunista.
* 1947 &ndash; Sheikh Hasina, Bangladeshko lehen ministroa.
* 1949 &ndash; Maria del Mar Lozano, Extremadurako Unibertsitateko irakasle emeritua.
* 1950 &ndash; Josef Tošovský, Txekiako lehen ministroa.
* 1952 &ndash;
** Sylvia Kristel, herbeheretar aktorea (h. 2012).
** David Salle, estatubatuar margolaria.
* 1953 &ndash;
** Jeane Freeman, eskoziar enpresaburu eta politikaria (h. 2026).
** Otmar Hasler, Liechtensteingo lehen ministro ohia.
* 1954 &ndash;
** Ila Arun, indiar aktore eta abeslaria.
** Rosi Braidotti, italiar-australiar filosofo eta teorialari feminista garaikidea.
** Patrick Tosani, frantziar argazkilaria.
* 1956 &ndash; Antonio Soler, andaluziar idazle, telebistarako gidoilaria eta prentsan kolaboratzailea.
* 1957 &ndash; Conchi Sánchez, Espainiako lehen emakume futbolari profesionala.
* 1958 &ndash; Inés Ballester, espainiar kazetari eta telebista aurkezlea.
* 1959 &ndash; Margarita del Val, espainiar kimikaria, birologoa eta inmulogoa.
* 1962 &ndash; Alena Anisim, bielorrusiar hizkuntzalari eta politikaria.
* 1963 &ndash; Luis Arce, Boliviako presidentea.
* 1964 &ndash; Sergio Dalma, kataluniar abeslaria.
* 1965 &ndash; Susana Roza, asturiar kazetaria, telebistako aurkezlea, irakaslea, enpresaburua, hizlaria eta coaching-a.
* 1967 &ndash; 
** Mara Gabrilli, brasildar psikologo, publizitate-eragile eta politikaria.
** Mira Sorvino, estatubatuar aktorea.
* 1968 &ndash;
** Mika Häkkinen, 1 Formulako finlandiar pilotu ohia.
** Naomi Watts, ingeles-australiar aktorea.
* 1972 &ndash; Dita Von Teese, estatubatuar artista burlesque, modelo eta aktorea.
* 1975 &ndash; Ana Brnabić, Serbiako lehen ministroa.
** Tània Sàrrias, bartzelonar aktorea eta telebista aurkezlea.
* 1977 &ndash; Dani Álvarez, galiziar kazetaria.
* 1978 &ndash;
** Dana Loesch, ideologia kontserbadoreko estatubatuar telebista eta irratsaio aurkezlea.
** Pastora Soler, espainiar abeslaria.
* 1981 &ndash;
** Nihan Büyükağaç, turkiar aktorea.
** José Manuel Calderón, espainiar saskibaloi jokalari ohia.
** Carlos Coloma, espainiar mendi-txirrindulari ohia.
* 1982 &ndash;
** Takeshi Aoki, japoniar futbolaria.
** Nolwenn Leroy, bretainiar abeslaria.
** Janeane Garofalo, estatubatuar komediantea, aktorea, ahots-artista, ekintzaile politikoa eta idazlea.
* 1984 &ndash; María Pry, espainiar futbolari ohia eta entrenatzailea.
* 1987 &ndash;
** Hilary Duff, estatubatuar aktore eta abeslaria.
** Cecilio Valgañón, errioxar esku huskako pilotari ohia.
* 1990 &ndash; Kirsten Prout, kanadar aktorea.
* 1991 &ndash; Álex Martínez, espainiar aktorea.
* 2000 &ndash; 
** Alemitu Tariku, etiopiar atleta.
** Valentina Matos, izotz gaineko patinatzaile artistiko dominikar-espainiarra.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1104 &ndash; Petri I.a Santxez, Nafarroa eta Aragoiko erregea (j. 1068).
* 1428 &ndash; Martin III.a Enrikez Lakarrakoa, Nafarroako Erresumako noblea.
* 1792 &ndash; Joan Urkitza, bizkaitar arkitekto eta zizelkaria (j. 1714).
* 1941 &ndash; Ricardo Duque de Estrada, nafar politikari eta arkeologoa, Llanesen (j. 1870).
* 1943 &ndash; Juan José Maiztegi, bizkaitar apaiza (j. 1878).
* 1971 &ndash; Amalia Galarraga, gipuzkoar idazle feminista, Madrilen (j. c. 1895).
* 1979 &ndash; Tomas Alba Irazusta, Donostiako Herri Batasuneko zinegotzia, Batallón Vasco Españolek eraila (j. 1937).
* 1989 &ndash; José Arribas, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea, Frantzian (j. 1921).
* 2005 &ndash; Bitor Lekunberri, *Otxabiña*, gipuzkoar miliziano komunista (j. 1913).
* 2012 &ndash; Juan Maria Orbe, euskal enpresaburua eta EHNE sindikatuko sortzaileetako bat (j. 1944).
* 2015 &ndash;
** Amale Arzelus, gipuzkoar euskaltzalea eta irrati esataria (j. 1924).
** Ignacio Zoco, nafar futbolaria (j. 1939).
* 2016 &ndash; Imanol Urbieta, zarauztar musikari eta idazlea (j. 1934).
* 2021 &ndash; Josetxo Zaldua, kazetari eta argazkilari nafar eta mexikarra, Mexikon (j. 1951).
* 2025 &ndash; Jose Arakistain, gipuzkoar futbolari eta entrenatzailea (j. 1937).

### Mundua 
* 782 &ndash; Leoba, moja anglosaxoia (j. c. 710).
* 935 &ndash; San Wentzeslao I.a Bohemiakoa (j. 907).
* 1197 &ndash; Henrike VI.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 1165).
* 1213 &ndash; Gertrudis Meraniakoa, Hungariako erregina ezkontidea (j. 1185)
* 1691 &ndash; Johannes Fatio, suitzar kirurgialari eta obstetrizialaria (j. 1649).
* 1792 &ndash; Isabel de Godín, bidaiari aitzindari ausarta Amazonian (j. 1728)
* 1834 &ndash; Teresa Cónsul, asturiar moja eta idazlea.
* 1859 &ndash; Carl Ritter, alemaniar geografoa (j. 1779).
* 1870 &ndash; Bonifacio Ruiz de los Llanos, guda gautxoan zerbitzatu zuen militarra (j. 1791).
* 1873 &ndash; Émile Gaboriau, frantziar eleberrigile eta kazetaria, detektibe-eleberrien aitzindaria (j. 1832).
* 1875 &ndash; Victor de Tornaco, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1805).
* 1879 &ndash; Karl Friedrich Mohr, alemaniar kimikaria eta botikaria (j. 1806).
* 1891 &ndash; Herman Melville, estatubatuar idazlea (j. 1819).
* 1895 &ndash;
** Louis Pasteur, frantziar mikrobiologoa (j. 1822).
** Pálné Veres, hungariar irakasle eta feminista (j. 1815).
* 1899 &ndash; Giovanni Segantini, italiar margolaria (j. 1858).
* 1903 &ndash; Jesús de Monasterio, espainiar biolin-jotzaile eta musikagilea (j. 1836).
* 1910 &ndash; Marie Laurent, Louis Pasteur frantziar kimikari eta bakteriologoaren emaztea, laguntzaile zientifikoa eta lankidea (j.1826)
* 1913 &ndash; Alfred East, ingeles margolaria (j. 1844).
* 1918 &ndash;
** Georg Simmel, alemaniar soziologoa eta filosofoa (j. 1858).
** Jean Espagnolle, frantziar apaiza (j. 1828).
* 1921 &ndash; Ludwig Forrer, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1845).
* 1926 &ndash; Hellen Allingham, ingeles ilustrailea eta akuarelista (j.1848).
* 1932 &ndash; Emil Orlík, txekiar margolari, grabatzaile eta litografoa (j. 1870).
* 1953 &ndash; Edwin Hubble, estatubatuar astronomoa (j. 1889).
* 1962 &ndash; Knud Kristensen, Danimarkako lehen ministroa (j. 1880).
* 1964 &ndash; Harpo Marx, estatubatuar umorista eta aktorea (j. 1888).
* 1965 &ndash; Sándor Rónai, Hungariako estatuburua (j. 1892).
* 1966 &ndash;
** André Breton, frantziar idazle eta poeta, surrealismoaren sortzaile nagusia (j. 1896).
** Francisco Sáenz de Tejada, errioxar magistratu eta politikari kontserbadorea, Araba eta Gipuzkoako gobernadore zibila (j. 1895).
* 1970 &ndash;
** Gamal Abdel Nasser, Egiptoko presidentea eta bere garaiko arabiar buruzagirik garrantzitsuena (j. 1918).
** John Dos Passos, estatubatuar idazle eta margolaria (j. 1896).
* 1973 &ndash; Norma Crane, estatubatuar aktorea (j. 1928).
* 1975 &ndash; Nieves Fariza, galiziar irakasle, sindikalista eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1911).
* 1976 &ndash;Margherita Piazzola Beloch, italiar matematikaria, geometria aljebraikoan, topologia aljebraikoan eta fotogrametrian aditua (j. 1879).
* 1978 &ndash; Joan Paulo I.a, aita santua (j. 1912).
* 1981 &ndash; Rómulo Betancourt, Venezuelako presidentea (j. 1908).
* 1985 &ndash; André Kertész, hungariar argazkilaria (j. 1894).
* 1986 &ndash; Robert Helpmann, australiar dantzari, aktorea eta koreografoa (j. 1909).
* 1989 &ndash; Ferdinand Marcos, Filipinetako diktadorea (j. 1917).
* 1990 &ndash; Dan Davin, zeelandaberritar idazlea (j. 1913).
* 1991 &ndash; Miles Davis, estatubatuar jazz tronpeta-jotzailea eta musikagilea, jazz modernoaren joera berrien aitzindaria (j. 1926).
* 1994 &ndash; Franco Moschino, italiar moda-diseinatzailea (j. 1950).
* 2000 &ndash; Pierre Trudeau, Kanadako lehen ministroa (j. 1919).
* 2003 &ndash;
** Althea Gibson, estatubatuar tenislari eta golflaria, tenis txapelketa bat jokatu zuen lehen kirolari afro-amerikarra (j. 1927).
** Elia Kazan, greziar jatorriko estatubatuar zinemagilea (j. 1909).
* 2004 &ndash; Mulk Raj Anand, indiar idazlea (j. 1905).
* 2005 &ndash; Guillermina Medrano, espainiar maistra eta politikaria, Valentziako Udaleko lehenengo emakumezko zinegotzia (j. 1912).
* 2009 &ndash; 
** Guillermo Endara Galimany, Panamako presidentea (j. 1936).
** María Silva Ossa, txiletar idazle eta poeta (j. 1918)
* 2010 &ndash; Arthur Penn, estatubatuar zuzendari eta ekoizlea (j. 1922).
* 2015 &ndash; Abdel Tawab Jusef, arabierazko eta ingelesezko egiptoar idazlea (j. 1928).
* 2016 &ndash; Shimon Peres, Israelgo lehen ministroa, presidentea eta 1994ko Bakearen Nobel Saria (j. 1923).
* 2017 &ndash; Antonio Isasi-Isasmendi, espainiar zinema zuzendaria, gidoilaria eta zinema ekoizlea (j. 1927).
* 2019 &ndash; Ismail Petra Kelantangoa, Kelantango sultana (j. 1949).
* 2022 &ndash;
** Coolio, estatubatuar rap abeslaria (j. 1963).
** Alfredo Remus, argentinar musikaria (j. 1938).
* 2024 &ndash;
** Kris Kristofferson, estatubatuar country eta folk abeslari eta aktorea (j. 1936).
** Jacques Teugels, belgikar futbolaria (j. 1946).
* 2025 &ndash; Terry Farrell, britainiar arkitekto eta hirigilea (j. 1938).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Artos, Artozki, Xemein eta Xemen.

## Kanpo estekak 
Irailaren 27 | Urteko egutegi | Irailaren 29