open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paper psikikoa

**Paper psikikoa** () BBC kateko *Doctor Who* zientzia-fikziozko telesailean agertzen den tresna bat da, Doktoreak pasaporte gisa erabiltzen duena. Telesailaren aro berriko tresna da, 2005etik aurrera azaldu izan da.

## Deskribapena 
Katanarru edo diru-zorro batean dagoen paper zuria da. Doktoreak beste inori erakusten dionean Doktoreari komeni zaiona ikusten du bertan idatzia. Horri esker edozein tokitan sartzeko edo edozeinekin hitzegiteko baimena lortzen du.  

## Istorioa 
Boda planetako zuhaitz psikikoetatik ateratako materialarekin egina da. Gaitasun psikikoak dituzten gizaki edo izakietan ez du funtzionatzen ordea, oso noizean behin gertatzen dena. Shakepearek papera zuriz ikusi zuen eta "The Vampires of Venice" atalean Rossana vanpiroa konturatu zen paper psikikoaren amarruaz. Torchwood Institutuko zientzilari batek "Army of Ghosts" atalean aipatzen du paper psikikoa ezagutu daitekeela entrenamendu espezializatua eginez, fraktalei zuzenki begiratuta.

Hamairugarren Doktoreak Ryan Sinclair eta Graham O'Brien laguntzaileei paper psikiko zati bana oparitu zien hauek TARDISa utzi zutenean.

"Silence in the Library" atalean honako mezu hau irakurri zuen Doktoreak paper psikikoan: "Please come" ("Mesedez etorri"). Mezuari erantzunez liburutegi nagusira joango da eta River Song ezagutuko du. Gerora jakingo da River Song izan zela mezua idatzi zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hanna Abu-Hanna

**Hanna Abu-Hanna** (1928ko urriaren 16a - 2022ko otsailaren 2a) idazle, poeta eta ikerlari palestinarra izan zen. 1928ko urriaren 16an jaio zen Reineh-en, Palestinako Britainiar Mandatuan.  Israelgo erresistentzia arabiar olerkarien lehen belaunaldikoa da. Hanna Haifako Arabiar Unibertsitate Ortodoxoko zuzendari gisa lan egin zuen 1987ra arte. Haifako Unibertsitatean eta Irakasleen Prestakuntza Fakultatean ere irakasle izan zen 1973an. Abu-Hannak literaturan masterra lortu zuen. Jerusalemgo eta Ekialde Hurbileko irratietan ikasleen programak editatu eta prestatu zituen. *Al-Jadeed* aldizkariaren argitalpenean parte hartu zuen 1951n, *Al-Ghad* aldizkarian 1953an, *Al-Mawakib* 1984an eta *Al-Mawqaf* 1993an 

## Biografia 
Abu-Hanna 1928an jaio zen Reineh herrian Nazaretetik 3 km iparraldera. Aitaren lana zela eta, Jerusalem, Ramallah, Jaffa, Ashdod, Najd, Haifa eta Nazaret artean ibili zen, eta gero Reineh-era itzuli zen. Ashdodeko eskolara joan zen lehenengoz, eta ondoren Haifako Al Maaref Mutilen Eskolara joan zen. Ondoren, Nazaretera joan zen, non 1936ko arabiar matxinadan parte hartu zuen. Geroago Reineh-ko Latin Eskolan ibili zen pixka bat, Nazareteko Ma'arif ikastetxean bigarren mailako ikasketak egin aurretik. 

Batxilergoaren ostean, Abu-Hannak Jerusalemgo Arabiar Unibertsitatean ikasi zuen, Palestinako gobernuko eskoletako ikasle bikainak matrikulatu zituena. Britainia Handian ikasketak egiteko aukeratu zuten. 1947an gobernu misio bat esleitu zioten, baina familia-egoerek eta Nakbak aukera hori ezabatu zuten. Ingeles Literaturan lizentziatu zen Haifako Unibertsitatean.

### Karrera 
Nakbaren ostean, Abu-Hanna Haifara itzuli zen 1950ean, eta 

erredakzio batzordean lan egin zuen Tawfik Toubi, Emile Habibi, Emile Touma, Saliba Khamis, Muhammad Khas, Ali Ashour eta Jabra Nicolarekin.  *Al-Ghad* eta *Al-Jadeed* aldizkariak ezartzen lagundu zuen, 1951n *Al-Ittihad-en* osagarri gisa argitaratu zirenak eta gero 1953an berriro ekin zion argitaratzeari lizentzia lortu ondoren.  Israelgo agintariek Ramleko espetxean espetxeratu zuten 1958an. 

### Bizitza pertsonala eta heriotza 
Abu-Hanna Shefa-Amr-eko Samia Farah-rekin ezkondu zen. Bikoteak bi alaba izan zituen, Rabab Abu-Hanna eta Umayya Abu-Hanna kazetaria, eta seme bat, Amin Abu-Hanna irakaslea.    2022ko otsailaren 2an hil zen, 93 urte zituela 

## Lan aipagarriak 
### Poesia 
* *The Call of the Surgeon* (Amman Liburutegia, 1969).
* *Poems from the Garden of Patience* (Akre, 1988).
* *I swallowed your poison until reaching immunity* (Haifa, 1990). 

### Ikerketak 
* *The World of the Short Story* (Carmel Press, Haifa, 1979)
* *My Soul on My Comfort: The Divan of Abd al-Rahim Mahmoud* (Arabiar Ondarea Berpizteko Zentroa, Taybeh, 1985 AD)
* ''The Russian Teachers' House* (in Nazareth, 1994)
* *A journey in search of heritage'' (Haifa, 1994)
* Epic Literature
* Palestinian Poetry divan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irmgard Möller

**Irmgard Möller** edo **Irmgard Moeller** (Bielefeld, Alemania, 1947ko maiatzaren 13a) alemaniar aktibista politikoa, Armada Gorriaren Frakzioko lehen belaunaldiko kide ohia da. 1977ko urriaren 18an, Stammheimen heriotzaren gaua deitutakotik bizirik atera zen bakarra izan zen: talde armatuko lehen belaunaldiko kide nagusiek bere buruaz beste egin zuten Stuttgart-Stammheimen espetxean, eta Stuttgart-Stammheimek larri zauritu. 1979an, betiko kartzela-zigorra ezarri zioten bi atentatutan eta hiru hilketetan parte hartzeagatik. 1972tik preso egon ondoren, 1994an askatu zuten. 

## Biografia 
Möller 1947ko maiatzaren 13an jaio zen Bielefeld hirian, Ipar Westfaliako Rin eskualdean (Alemania), eta aita bigarren hezkuntzako irakaslea izan zen. Garai batean, Fritz Teufel izan zuen bikotekide, ikasle-mugimenduaren ezkerreko iraultzaile nabarmenetako bat. Hasiera batean, Schwarze Hilfe-n parte hartu zuen, preso anarkistekiko elkartasun-erakunde batean. 1971n Armada Gorriaren Frakzioko militante bihurtu zen. Ulrike Meinhof 1976an hil ondoren, Stuttgart-Stammheimen espetxera eraman zuten erakunde armatuko beste preso batzuekin. 

## RAF taldeko kide 
1972ko maiatzaren 24an, Möllerrek eta Angela Lutherrek leherkariz betetako ibilgailuak eraman zituzten Ameriketako Estatu Batuetako Base Militarrera, Heidelbergeko Campbell kuarteletara. Eraso horren ondorioz, hiru militar iparramerikar hil ziren: Ronald Woodward eta Charles Peck soldaduak eta Clyde Bonner kapitaina, eta beste bost lagun zauritu.

Möller Hans-Peter Konieczny RAFeko kidearekin batera atzeman zuten eta 1972ko uztailaren 2an atxilotu zuten, eta, ondoren, kartzela-zigor luzea ezarri zioten. Bertsio ofizialaren arabera, taldeko beste kide batzuekin batera (Andreas Baader, Gudrun Ensslin eta Jan-Carl Raspe), bere buruaz beste egiten saiatu zen bularrean hainbat zauri eraginez sukaldeko labana batekin, 1977ko urriaren 18kan, Alemaniako Udazkenaren garaieran zehar. 

Möller izan zen bizirik iraun zuen taldeko kide bakarra, eta, ondoren, adierazi zuen Alemaniako gobernuak antolatutako exekuzio estrajudizialak izan zirela, Armada Gorriaren Frakzioaren eskakizunei erantzunez. Möller 1994an askatu zuten espetxetik, osasun-arrazoiengatik. Gero modu anonimoan bizi da bere bikotekidearekin Alemaniako hegoaldean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakher Habash

**Yahya Sakher Habash** (, 1939ko azaroaren 10a - 2009ko azaroaren 1a), Abu Nizar izenez ere ezaguna,  Fatah-ren sortzaile buruzagietako bat izan zen.

## Biografia 
Habash Bayt Dajanen jaio zen, Jaffa ondoan, 1939ko azaroaren 10ean. 1948ko arabiar eta israeldar gerran errefuxiatu egin zen, Ramallahen amaitu zuen lehenik, eta Nablus ondoko Balatako errefuxiatu-esparruan amaitu zen.  1952an Baaths-ekin bat egin zuen.  Geologia eta ur baliabideak ikasi zituen Kairoko Ain Shams Unibertsitatean 1958an hasita, eta geroago Arizonako Unibertsitatean .

## Ibilbide politikoa 
1960ko hamarkadaren hasieran abertzale palestinar bihurtu zen eta 1962an Fatahen sartu zen, errekrutatzearen arduraduna izanik. Libanoko Fatah eskualdeko komandante izendatu zuten 1972ko urrian. Arafatekin erbestera joan zen 1970eko hamarkadan.  Habash Palestinaren enbaxadore izan zen Sobietar Batasunean 1984 eta 1985 artean. Fataheko Batzorde Zentraleko kide izan zen 1989ko abuztutik 2009ko abuztura. Idazle, poeta eta artista ere izan zen. Habash mugimenduko gai intelektualen diputatu nagusia izan zen. 

## Heriotza 
2009ko azaroaren 1ean iktus baten ondorioz hil zen Zisjordanian eta bere emaztea eta lau seme-alabak (hiru seme eta alaba bat) geratu ziren bizirik. 

## Ohoreak 
2013ko urriaren 5ean hil ostekoa eman zioten Habash Jerusalemgo Izarra, Palestinako agintariak emandako dominarik altuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sakher Habash-en webgunea
* Fatah-ren Intelektual bulegoaren webgunea
* Abbas presidenteak Sakher Habash-i Jerusalemgo Izarra eman dio
La imatge permanent

***La imatge permanent*** 2023ko Laura Ferrés kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Espainia hegoaldeko herri batean, Antonia, ama nerabe bat, gau erdian desagertu egingo da. 50 urteren ondoren, eta kilometro asko iparraldera, Carmenek, *casting* zuzendari batek, hiriz aldatu ondoren bere oroitzapenak kontatzen dituzten pertsonak aurkitu beharko ditu. Bere bilaketan Carmenek Antonia ezagutuko du, haren bakardadea inbaditzen duen emakume oldarkorra. Nork esan zuen denborak zauri guztiak sendatzen dituela?

## Aktoreak 
* María Luengo: Carmen
* Rosario Ortega: Antonia
* Saraida Llamas
* Claudia Fimia
* Mila Collado
* Dolores Martínez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El sueño de la sultana

***El sueño de la sultana*** 2023ko Isabel Herguera donostiar zinema zuzendariaren animazio filma da, izen bereko ipuin feministan oinarritutakoa. Ipuina Begum Rokeya egileak sortua.

## Sinopsia 
Ines 30 urteko animazio zuzendari espainiarra da, eta Ahmedabaden dago bere maitale indiarrarekin duen harremana amaitzeko. Kasualitatez, liburu denda batean sartuko da, eta emakumeek gobernatutako irudimenezko herrialde bat kontatzen duen eleberri bat aurkituko du. Istorioarekin eta egilearen jarrera urratzailearekin liluratuta, Inesek film bat egitea erabakiko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filma banaketa plataforman
Etxebizitzaren auzia

***Etxebizitzaren auzia*** () 1872ko Friedrich Engelsen saiakera da.

1872ko maiatzetik 1873ko urtarrilera bitarte Alemaniako *Volksstaat* egunkarian argitaratu ziren Engelsen hainbat testu jasotzen dira liburuan, etxebizitzaren auzia lantzen dutenak. Liburuaren lehen edizioa 1873. urtean argitaratu zuten, eta, handik hamabost urtera, 1887an, eguneratu eta berriro atera zuten, hitzaurre berri batekin.

2023an Ane Garciak euskaratu zuen, Katakrak argitaletxearen eskutik.

## Sinopsia 
Liburua hiru ataletan banatuta dago; lehenengoan, Proudhonen pentsamenduari erantzuten dio Engelsek; bigarrengoan, etxebizitzaren auzia ebatzi nahi duten burgesen neurriei egiten die kontra; eta hirugarrengoan, berriz, bestelako «adibide eta frogak» gaineratzen ditu.

Engelsen arabera, kapitalismoaren berezko ezaugarrietako bat da etxebizitza izateko langileen gabezia, eta egiturazkoa da etxebizitzaren auzia. Modu horretara, proposatutako bideekin arazoa ez zela konponduko iritzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Xifa Ospitalea

**Al-Xifa** ospitalea (, **Al-Shifa** ere letrakatua) Palestinak Gazan duen ospitalerik handiena da. Al-Remal auzoko iparraldean dago. Khaled Hassan da ospitaleko zuzendaria.'

Al-Xifa, arabieraz «sendatzea» esan nahi duena, britainiar armadaren kuartel bat izan zen hasiera batean, baina Palestinako Britaniar Mandatuaren gobernuko zentro bihurtu zen koarentena- eta sukar-gaixotasunei tratamendua emateko. 

1948ko gerra Arabiar-israeldarren baino lehen, Al-Xifa zen Gazako ospitale bakarra. Egiptoarrek gerraren ondoren Gazako zerrenda administratu zutenean, koarentenako eta sukarrezko gaixotasunen saila hiriko beste eremu batera aldatu zen, eta Al-Xifa Gazako ospitale zentral gisa garatu zen. Hasieran, barne-medikuntzako sail bat ezarri zen, eta, ondoren, beste hegal bat kirurgiarako; ondoren, pediatria eta oftalmologiarako eraikin berriak gehitu ziren ospitalean.

2023-2024ko Israelen Gazako inbasioan, **Al-Xifa ospitalea** zaurituz eta hilzorian zeuden gaixoz gainezka egon zen, eta aldi berean, erregairik, oherik eta hornidura medikorik gabe geratu zen. Bonbardaketek zaurituak tratatzeko zuen gaitasunetik haratago eraman zuten ospitalea, eta kolapsutik hurbil zegoen. Azkenean Palestinako agintariek itxi egin behar izan zuten Al Shifa ospitalea, inguruko erasoengatik eta argindar faltagatik ebakuntzak. Bertan behera utzi behar izan zituzten Gazako ospitale handiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Verouli

**Anna Verouli** (Kavala, Grezia, 1956ko azaroaren 13a) greziar atleta ohia da, xabalina jaurtitzeko proban espezializatua, eta 1983an munduko brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Verouli eta Sofía Sakorafa greziarrek lehia gogorra izaten zuten.

1982ko Europako Atletismo Txapelketan urrezko domina eta 1983ko Helsinkiko Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zituen xabalina-jaurtiketan, eta 65.72 metroraino iritsi zen, Tiina Lillak finlandiarraren eta Fatima Whitbread britainiarraren atzetik. 

Verouliren proba positiboa izan zen nandrolonarako 1984ko Udako Joko Olinpikoetan, eta lehiatzea debekatu egin zioten.

Ioannis Tsintsarisekin ezkonduta egon zen1984tik 1988ra.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suheir Hammad

**Suheir Hammad** (Amman, Jordania, 1973ko urriaren 25a) palestinar  jatorriko estatubatuar poeta, idazle, interprete eta ekintzaile politikoa da. Ammanen jaio zen, Israeldik kanporatutako guraso palestinarren alaba, baina Brooklynen eta Staten Island-en (New York) hazi zen. Bere lanen artean aipatzekoak dira *Born Palestinian*, *Born Black*, New Yorkeko auzo batean izandako haurtzaroaz, "beste gutxiengo baten barruan gutxiengoa" zena, eta *Breaking Poems*, Israelek Libano bonbardatu ondoren izandako esperientziak eta palestinarren sufrimenduaren ingurukoak.

## Bizitza 
Ammanen (Jordania) jaioa, gurasoak Tel Aviveko errefuxiatu palestinarrak ziren. Beirutera joan ondoren, non Sabrine ahizpa jaio zen, gurasoek Brooklynera (New York) emigratu zuten 2 alabekin, Suheirrek bost urte zituenean.Institutua amaitu ondoren, New Yorkeko Hunter College unibertsitatera joan zen, baina ikasketak utzi eta literatura-karreran jarri zuen arreta. Ugaritu egin zen, halaber, gurasoek eta aitona-amonek Lyddako jaioterriko bizitzari buruz kontatu zizkioten istorioak entzunez, Israelgo tropek hiritik biztanle palestinar guztiak kanporatu aurretik, eta ondoren errefuxiatu gisa jasan zuten sufrimenduaz, lehenik Gazako Zerrendan *eta* gero Jordanian: *"eta horregatik, gurasoek eman zidaten ideia hori mundu mailako desplazamendu eta errefuxiatuen krisiei buruzkoa zen. (...) eta gero eskolara joan eta narratiba hori ez zen existitzen, baizik eta haren lekua hartzen zuen narratiba justu kontrakoa zen: palestinarrak berez bortitzak eta berez antijudoak diren ideia".*.
* *The Fourth World War* (2004) – Narradora
* *La sal de este mar* (2008) – Soraya

## Antzerki lanak 
* *breaking letter (s)* (2008), New WORLD Theater
* *Blood Trinity* (2002), The New York Hip Hop Theatre Festival
* *ReOrientalism* (2003)
* *Libretto*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nelly Evans Risco

**Nelly Marión Evans Risco de Alvarez Calderón** (1943ko abenduaren 21a) Peruko erlijioso ohia da, terrorismoagatik kondenatua Sendero Luminoso talde iraultzaileko kidea izateagatik.

## Biografia 
Stanley Evans Lembcke eta Nelly Risco Bohl-en alaba. Limako Villa María ikastetxean ikasi zuen.

Mariaren Bihotz Garbiaren Ahizpa Zerbitzarien Kongregazioan sartu zen, baina handik alde egin zuen.

Filosofia eta Gizarte Zientzietako espezializazioa duen Bigarren Hezkuntzako karrera ikasi zuen Peruko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan.

Carlos Álvarez-Calderón Ayulorekin ezkondu zen, hura ere erlijiosoa izandakoa.

Villa El Salvador barrutiko ikastetxeetan egin zuen lan, eta José María Arguedasen lanen ikasketa-zirkuluak sustatu zituen. Uste da garai horretan errekrutatu zuela Sendero Luminoso erakunde iraultzaileak.

Evansek higiezinak alokatu zituen Abimael Guzmán iraultzalearentzat.

### Espetxeratzea 
1991ko urtarrilaren 31n harrapatu zuten Chacarilla del Estanque urbanizazioko etxe batean. Bertan, Sendero Luminosoren dokumentuak eta bideoak aurkitu zizkioten.

2006an, 15 urteko espetxe-zigorra eta ehun mila eguzki berriren erreparazio zibila ezarri zizkioten filiazio terroristaren delituagatik. Kondenak iraupen hori izan zuen, terrorismo-deliturako zigorrik handiena zelako Evans atxilotu zutenean.

2006ko martxoaren 10ean kartzelatik atera zuten zigorra bete baitzuen.

## Ikus, gainera 
* Sendero Luminoso

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hohenbuehelia geogenia

***Hohenbuehelia geogenia*** *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da. Erdipurdiko jangarria, balio gastronomiko gutxikoa.

Sinonimoak: *Acanthocystis geogenia*, *Pleurotus geogenius*, *Agaricus geogenius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, mamitsua, tronpeta forman edo belarri lobulatua bi zatitan. Azal leuna, distiratsua, oso gelatinakara, zuri-gris kolorez hautseztatua. Kolore aldakorra: gris-horixka, larru-arrosa edo arre-grisa.

**Orriak:** Zurixkak, oso dekurrenteak, estu, meharrak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Kapelaren behealdearen luzapen bat da, motza, trinkoa, kolore zurbilekoa.

**Haragia:** Zuria, lodia. Irin usain eta zaporekoa. Espora-jalkina zuria.

## Jangarritasuna 
Kalitate ertaineko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Pleurotus* generoak kapela ez du gelatinakara. *Lentinellus cochleatus* delakoak, anis usaina du. *Hohenbuehelia petaloides* espezieak, kapela ez du hain mamitsua, espatula formakoa eta kolore hori zurbilekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, oso urria. Hostozabalen eta koniferoen basoetan. Itxuraz lurrean hazten dela ematen du, baina zuhaitzen sustraiekin mikorrizatzen du.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Brasil, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiina Lillak

**Ilse Kristiina Lillak,** ezagunagoa **Tiina Lillak** izenez (Helsinki, Finlandia, 1961eko apirilaren 15a) finlandiar atleta da, xabalina jaurtitzen espezialista, 1983ko Helsinkiko munduko txapelduna eta 1984ko Los Angeleseko Olinpiar Jokoetako txapelduna.

Finlandiak, xabalina jaurtitzeko tradizio handia duen herrialdeak, ez zuen inoiz emakume-kategoriako txapeldunik izan. Tiina Lillak izan zen atletismoko munduko txapelketa bat irabazi zuen lehena, eta gero etorri diren beste batzuentzako bidea ireki zuen, hala nola, Heli Rantanen lehen olinpiar txapelduna, Päivi Alafrantti edo Mikaela Ingbergen txapeldun olinpikoa izateko.

## Ibilbidea 
**1982**: Uztailaren 29an, munduko errekorra hautsi zuen Helsinkin: 72'40 m. Hala ere, urte horretako irailean Sofía Sakorafa greziarrak 74'20 m jaurtitzea lortu zuen.

* 10. postua Europako Split Txapelketetan,

**1983**: Ekainaren 13an, munduko errekorra berreskuratu zuen Tamperen 74'76 m jaurtitzean. Errekor hori 1985era arte egon zen indarrean, Petra Felkek hautsi zuen arte.

* Helsinkiko Munduko Txapelketetan, bere kirol-ibilbidearen arrakastarik handiena lortu zuen, eta munduko txapelduna izan zen, azken saiakeran 70'82 metroko jaurtiketarekin. link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px
* Denboraldi horretan, Lillakek 16 aldiz jaurti zuen 70 metrotik gora, eta ez zuen lehiaketa bakar bat ere galdu. Bere urterik onena izan zen.

**1984**: Zilarrezko domina lortu zuen Los Angelesko Olinpiar Jokoetan, Tessa Sanderson britainiarraren (69,56 m) atzetik 69'00 m bota zituela. link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px

**1986**: 4. postua Stuttgarteko Europako Txapelketetan.

**1987**: 6. postua Erromako Munduko Txapelketetan.

**1988**: Seulgo Olinpiar Jokoetan ezin izan zen finalerako sailkatu.

**1989**: Lillasek bost lehiaketatan parte hartu zuen, eta emaitzak ez ziren batere onak izan.

**1990**: Finlandiako zazpi txapelketetako azkena irabazi zuen

* 4. postua.Atenasen egindako Europako Txapelketetan.

**1991**: Ez zuen lortu Tokioko Munduko Txapelketetan finalera igarotzea, izan ere, ez zuen lortu denboraldi osoan 62 metrotik igarotzea.

**1992**: Atletismotik erretiratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.sporting-heroes.net
Beata Peters

**Beata Peters** (Marl, Renania Ipar-Westfalia, Alemaniako Errepublika Federala, 1959ko urriaren 12a) alemaniar atleta izan zen, xabalina jaurtitzeko proban espezializatua. 1987an munduko brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
1987ko Erromako Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen xabalina-jaurtiketan, eta 65,72 metroraino iritsi zen, Fatima Whitbread britainiarraren eta Petra Felke alemaniarraren atzetik.

### Palmaresa 
### Bizitza pribatua 
Beate Peters lesbiana da, eta Sabine Braun atleta alemanarekin bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Logan (argipena)

**Logan** izenak hainbat adiera du:

* Logan Nazioarteko Aireportua, Bostongo aireportua
* Dacia Logan, auto modeloa.
* Logan edo Otsokume, ingelesez Wolverine, superheroia, Marveleko pertsonaia. Eta honetan oinarritua:
** Logan (filma), 2017koa. Goiko pertsonaian oinarritua.
* ''Logan's Run,'' 1976ko filma. 

Tokiak:

* Logan (Alabama)
* Logan (Arkansas)
* Logan (Colorado)
* Logan (Georgia)
* Logan (Illinois)
* Logan (Indiana)
* Logan (Iowa)
* Logan (Kalifornia)
* Logan (Kansas)
* Logan (Missouri)
* Logan (Montana)
* Logan (Nebraska)
* Logan (Mexiko Berria)
* Logan (New York)
* Logan (Ohio)
* Logan (Oklahoma)
* Logan (Oregon)
* Logan (Pennsylvania)
* Logan (Texas)
* Logan (Utah)
* Logan (Virginia)
* Logan (Australia)

* Logan mendia, Kanadako mendia
* Mount Logan (Washington), Washington estatuko mendia, AEB
* Logan ibaia, Australiako ibaia

Ikus halaber:
* Logan konderria, Estatu Batuetako konderri askok dute izen hori.
Fatima Whitbread

**Fatima Whitbread** (Stoke Newington, Erresuma Batua, 1961eko martxoaren 3a) britainiar atleta izan zen. Xabalina-jaurtiketa proban espezializatu zen, eta 1983an munduko txapeldunordea eta 1987an txapelduna izatera iritsi zen.

## Kirol- ibilbidea 
1983ko Helsinkiko Munduko Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen xabalina-jaurtiketan, 69,14 metroko markarekin, Tiina Lillak finlandiarraren atzetik eta Anna Verouli greziarraren aurretik.

Lau urte geroago, 1987ko Erromako Munduko Txapelketan, proba berean irabazi zuen urrea, Petra Felke eta Beata Peters alemaniarren aurretik.

## Estatistikak 
### Nazioarteko lehiaketak 
Taula honetan, Whitbaker-ek Britainia Handia eta Ingalaterra nazioarteko lehiaketetan ordezkatuz egindako emanaldiak ageri dira. q) Sailkapen-txandako posizio orokorra adierazten du.

### Titulu nazionalak 
* 1977 Ingeles Eskoletako Atletismo Txapelketak (tartekoa)
* 1977 AAA Junior Txapelketak (17 urtetik beheitikoak) 
* 6 aldiz AAA txapelduna: 1981, 1982, 1983, 1984, 1986, 1987
* 8 aldiz Erresuma Batuko Atletismoko Txapelduna: 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988
ezkerrera|thumb|251x251px|Fatima Whitbread, 2012
## Argitalpenak 
* Whitbread, Fatima; Blue, Adrianne ( 988). *Fatima: The Autobiography of Fatima Whitbread./Fatima: Fatima Whitbaker-en autobiografia*. Londres: Pelham..
* Whitbread, Fatima; Blue, Adrianne (2012). *Survivor: The Shocking and Inspiring Story of a True Champion/Bizirik: benetako txapeldun baten historia zirraragarria eta inspiratzailea*. Londres: Liburu birjinak. .

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1986an eman zioten Nigel Manselli Urte Sarien BBCko kirol-nortasuna.
* 1987an irabazi zuen titulua.
* 1986an eta 1987an izendatu zuten Kirol Idazleen Elkarteko kirolari.
* 1987an Britainiar Inperioaren Ordenako kide izendatu zuten, atletismoko zerbitzuengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maneki-neko

***Maneki-neko*** (, literalki, "gonbidatzen zaituen katua") Japoniako kulturako ohiko estatua txiki bat da. Bere helburua jabeari zorte ona ematea da. Gaur egun zeramikazkoak edo plastikozkoak daude. Figuratxoa katu bat da, bobtail japoniar arrazakoa, aurreko hanka bat gorantza duela, sartzera gonbidatzen zaituen keinua. Estatua txiki hauek maiz egoten dira denda, jatetxe, taberna, hotel edo sartzea eskatzen duten komertzioetan, normalki atearen aurrean; etxeetako sarreran jartzea ere ohikoa da. *Maneki-neko* batzuek gailu mekanikoa dute barruan, hanka gora eta behera mugitzen dutenak.

Gaur egun *maneki-neko*ak kolore, estilo eta xehetasun oso aldakorrekoak dira. Zuriak, beltzak, gorriak edo urrekarak egon ohi dira. Estatuaz gain badaude ere giltzak eramatekoak, itsulapikoak edo airea garbitzeko tramankuluak. *Maneki-neko* izena erabili beharrean, maiz esaten zaie ere "zortearen katua" edo "deitzen duen katua". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikaela Ingberg

Europako Junior  
**Mikaela Johanna Emilia Ingberg**, ezagunagoa **Mikaela Ingberg** izenez (Vaasa, Finlandia, 1974ko uztailaren 29a) finlandiar atleta da. Xabalina jaurtitzeko proban espezializatuta dago, eta 1995ean munduko brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol-ibilbidea 
1995eko Goteborgeko Munduko Txapelketan, xabalina-jaurtiketan brontzezko domina irabazi zuen, 65,16 m-ko markarekin. Natalia Shikolenko bielorrusiarraren eta Felicia Tilea errumanarraren atzetik geratu zen.

## Lorpenak 
## Iruditegia 

Fitxategi:SuomalaisurheilijoitaBudapest1998.jpg|Petra Söderström, Mikaela Ingberg, Tiia Hautala eta Mia Strömmer, 1998
Fitxategi:IlkkaKanervaJaMitalistitBudapest1998.jpg|Mikaela Ingberg ezkerrean, 1998

Fitxategi:Micce ja Tapsa Botniahalli 22.2.2008.jpg|Mikaela Ingberg eta Tapsa Botniahalli, 2008
Fitxategi:Micce Ingberg Eezy United.jpg|Mikaela Ingberg, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balbino García de Albizu

**Balbino García de Albizu** **Jimenez** (Donostia, Gipuzkoa, 1943) Nafarroako etnografo eta dibulgatzailea da. Lau hamarkadatan Ameskoako iragana ezagutzeko eta zabaltzeko hainbat ekimen eta ikerketa-proiektu bultzatu ditu. Estellerriko Erriberako kultura tradizionalaren dibulgazio-lana nabarmena izan da.

Ameskoako historiarekin, toponimiarekin, abizenekin eta hizkuntzarekin lotutako gaiak aztertu ditu eta hainbat lan argitaratu ditu. Bere jardunean kultura herrikoi eta tradizionala bultzatzen eta garatzen lagundu du.

Elurtegiak eta txondorrak lantzen zituzten lanbide tradizionalak berreraikitzeko lan handia egin du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Otsaportilloko bideko leizea

## Kanpo estekak 
* Balbino García de Albizu. 1993 - 2010 tarteko argitalpenak. Dialnet.
Rahim Huseynov

**Rahim Huseynov** (; Baku, 1936ko apirilaren 5a - *ibidem*, 2023ko azaroaren 12a) azerbaijandar ingeniari eta politikaria izan zen. Azerbaijanko 3. lehen ministroa izan zen 1992tik 1993ra.

Moskuko Altzairuaren eta Aleazioen Institutuan ikasi zuen 1953tik 1959ra, eta Ingeniaritza Metalurgikoan graduatu zen. 1959tik 1962ra Azerbaijango oliobideak fabrikatzen zituen konpainian lan egin zuen, eta 1959tik 1962ra Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistako Estatuko Plangintza Batzordeko departamentuburua izan zen. 1990eko hamarkadan, Azerbaijan Ingeniari eta Zientzialarien Elkartearen sortzaileetako bat eta presidentea izan zen.

1989tik 1992ra Azerbaijango lehen ministroordea izan zen, eta 1992ko maiatzean lehen ministro izendatu zuten. 1993ko urtarrilean kargutik kendu zuen. Agintaldian, herrialdeko errenta % 20 jaitsi zen.
Irlandar Brigada

[thumb|250px|[Cáceresko hotel hau, jatorriz Hotel Álvarez deitua, Eoin O 'Duffyren lehen egoitza izan zen.]]

**Irlandar Brigada**, **Irish Brigade** edo **Irlandar Bandera** () bezala ere ezaguna, Espainiako Gerra Zibilean matxinatutako tropa faxistei lagundu zieten irlandar boluntario talde bat izan zen. Unitatea Eoin O'Duffyren agindupean zegoen; aurretik jarrera ultrakatoliko eta antikomunistak zituen  O'Duffy Army Comrades Association edo *blueshirts* erakundea sortua zuen Irlandan.

Antolaketari eta garraioari dagokionez zailtasun ugari gainditu ondoren, O 'Duffyko taldea, 700 gizonez osatua, 1936ko amaieran iritsi zen Espainia frankistara, azaroaren 13an, zehazki Caceresko basera. Bere kopurua nahikoa ez zenez unitate militar autonomo bat osatzeko, eta ezin zenez beste boluntario-unitate handiago batean sartu, ez zegoelako, izan ere, O 'Duffyren brigada «Francoren bandora osorik batu zen boluntarioz osatutako indar antolatu bakarra zen», Atzerriko Legioan sartu zen, XV. Banderan.

Jaramako guduan, Andaluzian, gaizki-ulertu bat tarteko, beren bandoko Kanarietako batailoi falangistaren aurka aritu ziren borrokan. Halako akats gehiago, mozkorkeriak eta unitatearen barne-gatazkak tarteko, 1937ko apirila 13an Francok Irlandar Brigada disolbatu eta soldaduak bueltan Irlandara bidali zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Connolly zutabea, Espainiako Errepublikaren alde borrokatu zuen unitatea.

## Kanpo estekak
Buda (argipena)

**Buda** izenak hainbat adiera du:

Budismoarekin lotuta:
* **Buda Gautama** edo **Siddhartha Gautama**, budismoaren sortzaile historikoa.
* **Buda kontzeptua**, budismoan, pertsona batek lor dezakeen argitasun gorena.
* **Buda**, budismoko eskultura ohikoena.
* **Buda irribarretsua** edo **hotei**, budismoko errepresentazio ikoniko bat, Buda gizen irribarretsu bat.

Besterik:
* **Buda**, Budapest hiria sortzeko fusionatu zen hirietako bat Hungarian.
Petra Felke

**Petra Felke**, ezkontzaz, **Petra Meier** (Turingia, Ekialdeko Alemania,1959ko uztailaren 30a) alemaniar atleta ohia, xabalina-jaurtiketan aditua izan zen. 1988ko Seuleko Udako Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen eta lau aldiz gainditu zuen proba horretako munduko gainmarka.

## Kirol ibilbidea 
Club Motor Jena taldean hasi zuen bere karrera atletikoa. Ruth Fuchs jaurtitzaile mitikoa ere talde horretakoa zen. Fuchs erretiratu zenean, Petra Felke bere jarraitzaile duinena bihurtu zen.

1978an hirugarrena izan zen.Ekialdeko Alemaniako txapelketa nazionaletan. Nazioarteko lehiaketetan lehen emaitzak hauexek izan ziren: 1981ean Erromako Mundu Kopako 2. postua, 1982ko Europako Atenasko Txapelketetan 7. postua eta 1983ko Helsinkiko Munduko Txapelketetan 9. postua.

1984an lortu zuen ospea, bere marka pertsonala bost metrotik gora hobetu baitzuen, eta 74,72 metro jaurti zituen maiatzaren 5ean Celje-n. Urteko munduko rankingeko burua izan zen. Beraz, urte hartako Los Angelesko Udako Olinpiar Jokoetan urrea irabazteko faboritoa zen, baina ekialdeko herrialdeetako boikotak parte hartzea eragotzi zion.

1985eko ekainaren 4an munduko errekorra bi aldiz gainditzea lortu zuen Schwerinen egun berean, lehenengo 75.26 metrorekin eta gero 75,40 metrorekin. Aurreko errekorra Tiina Lillak finlandiarrak zuen 1983az geroztik (74,76 metro).

Hiru aste geroago, urrezko domina olinpikoa lortu zuen 1988ko Seuleko Udako Olinpiar Jokoetan, 74,68 metrorekin (errekor olinpikoa), eta ordukoan Fatima Whitbread gainditu  zuen, bigarrena izan baitzen 70,32 metrorekin. Brontzezko domina Beate Koch ekialdeko alemaniarrarentzat izan zen, 67,30 metrorekin.

Horixe izan zen bere kirol-ibilbideko garaipen garrantzitsuena, eta nazioarteko lehiaketa handi batean lortu zuen urrezko domina bakarra. Munduko rankingaren buru izaten jarraitu zuen 1989an eta 1990ean. Bere azken emaitza nabarmenenak hauexek izan ziren: 1990eko Europako Split Txapelketako brontzezko domina eta 1991ko Tokioko Munduko Txapelketako zilarrezkoa.

1992ko Bartzelonako Joko Olinpikoetan izan zen, bere azken lehiaketa handia, eta 7. postu diskretuan amaitu zuen. Urte horren amaieran erretiratu zen, 33 urterekin.

Petra Felke historiako xabalina-jaurtitzaile onenetakoa da. 80,00eko munduko errekorra 1999ra arte egon zen indarrean, xabalina araudia aldatu  zen jaurtiketak hain luzeak ez izateko.

Nazioarteko arrakastez gain, 6 aldiz izan zen Ekialdeko Alemaniako txapelduna (1984-1989).

## Emaitzak 
## Munduko errekorrak 
* 75,26 - (Schwerin, 1985eko ekainaren 4a)
* 75,40 - (Schwerin, 1985eko ekainaren 4a)
* 78,90 - (Leipzig,1987ko Uztailaren 29a)
* 80,00 - (Potsdam, 09 1988ko iraila)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Athletics Heroes 1
* Athletics Heroes 2
Jalamah

**Jalamah** (:) edo **Jalameh** Palestinako herrixka bat da Zisjordanian dagoena, Jeninetik 5 km-ra. Palestinako Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, hiriak 2.304 biztanle zituen 2006. urtean eta 2.268 2017an.

## Historia 
*Jiliimna* zela iradoki da, Tutmosis III.ak konkistatutako tokietako bat.

Bizantziar aroko zeramikak aurkitu dira bertan.

### Otomandar Aroa 
Jalamah, Palestinako gainerako lur eremuak bezala, Otomandar Inperioaren parte izatera pasa zen 1517an. XVI. eta XVII. mendeetan, Turabay dinastiaren Emiratoaren parte izan zen (1517-1683), Jezreelgo harana, Haifa, Jenin, Beit She'an bailara, Jabal Nabluseko iparraldea, Bilad al-Ruha/Ramot Menashe eta Xarongo lautadaren iparraldea bezala.

1596ko erroldan, *Jalama* belaza agertzen zen, Sararen *nahiyan,* Lajjunen *liwan eta* 16 etxebizitza zituen, guztiak musulmanak. Nekazaritza-produktuen gaineko zerga-tasa finkoa ordaintzen zuten, % 25a. Guztira, 8.000 akçe.

1838an, Jeningo barrutiaren herrixka bezala agertu zen.

1870ean, Victor Guérin-ek herrixka nabaritu zuen mendi batean, zisternak eta siloak zituela. Herrixkak 200 biztanle izango zituela estimatu zuen, eta *kubbeh* bat ere antzeman zuen, santu bati eskeinia.

1870/1871n (1288 AH), otomandar errolda batek  Shafa al-Qiblyren *nahiyaren* azpibarrutian zerrendatu zuen.

1882an, Palestinako Estatistika Bulegoaren Mendebaldeko Palestinari buruzko inkestak (SWP) honela deskribatu zuen Jelameh: "Jabbul-en antza du. Lautadan dago, landu daitekeen lurrez inguratuta, eta zisternekin hornitzen da. *Kubbeh* bat du iparraldean".

### Britainiar Mandatuaren aroa 
1922ko erroldan, Palestinako Britaniar Mandatuak egina,, Jalamehek 261 biztanle zituen; 253 musulman eta 8 kristau, kristau guztiak ortodoxoak. 1931ko erroldan populazioak gora egin zuen, 304ra; 300 musulman eta 4 kristau, guztira 68 etxe.

1944/5eko estatistiketan, Jalamak 460  biztanle zituen, guztiak musulmanak, eta 5.827 dunam. 86 dunam landa eremu gisa erabiltzen ziren, 4.777 zerealetarako, eta 15 dunam eraikitzeko (hirikoak).

### 1967tik aurrera 
Sei Eguneko Gerraz geroztik, 1967an, Israelgo okupaziopean egon da Jalamah.

2022ko irailaren 14an, bi palestinar eta soldadu israeldar bat hil ziren Israelgo kontrol militarreko postu batean, Zisjordaniaren mugan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Welcome to Jalama
* Jalama
* Mendebaldeko Palestinari buruzko inkesta, 9. mapa: IAA, Wikimedia commons
Durham Palestine Educational Trust

**Durham Palestine Educational Trust** (lehen Durham Birzeit Studentship Fund) laguntza ekonomiko eta sozialerako erakunde britainiarra da, eta bekak eskaintzen dizkie Palestinako graduatuei Durhameko Unibertsitatean master ikastaroak egitek.

## Helburuak 
Laguntza horien helburua Gaza eta Zisjordanian garapen sozial eta ekonomikoari laguntzea da.

## Bekak 
Bekak Al-Quds eta Palestinako beste egunkari batzuetan eta euren web-gunean  webgunean iragartzen dira urte bakoitzeko urtarrilaren hasieran. 1984tik aurrera (hasiera batean Durham Birzeit-eko Ikasketa Funtsa deitu zioten), Fideikomisoak Zisjordaniako eta Gazako ikasleak hainbat sail akademikotan ikastera eraman ditu.

## Finantzaketa 
Durhameko Unibertsitateak asko laguntzen du matrikula-bekak eskainiz hautagaiei. Ikasleen mantenu, bidaia eta bestelako gastuak ordaintzeko behar diren funtsak banakoen borondatezko dohaintzek biltzen dituzte, batez ere unibertsitateko gaur egungo langileek eta erretiratuek eta Durhameko eremuko beste pertsona batzuek.

2021ean, Bryan Fortescueren (Paul Fontesciu izenaz ere ezaguna) jaraunspen batek hornitu zuen fideikomisoa. Pauline Trust izeneko zuzkidura iraunkorra ezarri zuen jaraunspen horrek, eta fideikomiso horretatik, soilik  kapitalaren diru-sarrerak gastatzeko. 2021etik aurrera, eskariaren guztizko balioa 1.859.561,74 liberakoa zen.

Ez du inolako enpresa edo korporazioetako babeslerik eta bakarrak dohaintza pribatuak jasotzen dituzte.

Horiez gain, liburuak saltzen dituzte, berriak zein bigarren eskukoak eta hainbat gaitakoak: akademikoak, fikziozkoak, umeentzako, eta bestelakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Trust-en webgunea
Miriam Tlali

**Miriam Masoli Tlali** [] (Doornfontein, Johannesburgo, 1933ko azaroaren 11 &ndash; 2017ko otsailaren 24a) Hego Afrikako emakume beltz eta idazlea izan zen, eleberri bat argitaratu zuen Hego Afrikako lehenengo emakume beltza izateagatik ezaguna, *Muriel at Metropolitan* (1975), ondoren, *Between two worlds* izenburuarekin argitaratua. Sydney Sipho Sepamla eta Mongane Wally Serote idazleekin batera, Sowetoko altxaldian tragedia landu zuen lehenengo idazleetako bat izan zen.

## Biografia 
Johannesburgon jaio eta St Cypriann-eko eskola anglikanoan eta Madibane High School-en ikasi zuen. Ondoren, Witwatersrandeko Unibertsitatean ikasi zuen, apartheidaren ondorioz beltzen sarrera debekatu zen arte. Lesothoko Unibertsitatean jarraitzeko saiakera egin bazuen ere, arazo ekonomikoak medio, utzi egin zuen.

## Lanak 
* 1979: *Between Two Worlds*, Longman African Classics (Muriel at Metropolitan)
* 1980: *Amandla!*, Ravan Press
* 1984: *Mihloti*, Skotaville Press
* 1989: *Soweto Stories*, Pandora Press

## Sariak eta aitortzak 
* 2005ean, South African Lifetime Achievement Literary Award
* 2008an, Ikhamanga Ordena, zilarrean

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Christina Cullhed. *Grappling With Patriarchies: Narrative Strategies of Resistance in Miriam Tlali’s Writings*, Univ. de Upsala, 2006 
* Lilyan Kesteloot. « Miriam Tlali », en *Anthologie négro-africaine.* *Histoire et textes de 1918 à nos jours*, EDICEF, Vanves, 2001 (nueva éd.) p. 526-528

## Kanpo estekak
Adam Kszczot

**Adam Piotr Kszczot** (1989ko irailaren 2a) distantzia ertaineko poloniar atleta ohia da, eta 800 metroko lasterketan zen espezialista. Lorpenen artean, besteak beste, 2015 eta 2017 Atletismoko Munduko Txapelketetako zilarrezko dominak, urrea 2018ko Munduko Pista Estaliko Txapelketan, eta zilarra eta brontzea, hurrenez hurren, 2014ko eta 2010eko Munduko Pista Estaliko Txapelketan. Kszczot-ek urrezko hiru domina irabazi zituen 800 m-tan Europako Kanpo eta Barne Txapelketetan. Bi aldiz lehiatu zen Olinpiar Jokoetan, 2012an eta 2016. urtean, eta bi aldietan ez zen finalera sailkatu.

Kszczot izan zen 800 metroko brontzezko domina 2007ko 20 urtez beherakoen Europako Txapelketan. Urrezko dominak lortu zituen 2009ko eta 2011ko Europako U23 Txapelketetan. 800 metroko pista estaliko poloniar errekorra du. Kszczot-ek banakako 13 titulu nazional irabazi zituen (barruan eta kanpoan, 1.500 metroko bi titulu barne).

## Kirol ibilbidea 
### Marka pertsonalak 
* 400 metro – 46.51 (Bydgoszcz 2011)
** 400 metro barrukoak – 47,56 (Espainia, 2013)
* 800 metro – 1:43.30 (Rieti 2011)
** 800 metro barrukoa – 1:44.57 (Liévin 2012) NR
* 1000 metro – 2:15.72 (Brusela 2014)
** 1.000 metro barrukoa – 2:19,14 (Val-de-Reuil 2022)
* 1500 metro – 3:38.31 (Biaσystok 2017)

### Nazioarteko lehiaketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Livia Gouverneur

**Livia Margarita Gouverneur Camero** (Caracas, Venezuela, 1941eko uztailaren 15a &ndash; 1961eko azaroaren 1a) Venezuelako Unibertsitate Zentraleko psikologia ikaslea eta Venezuelako Gazteria Komunistako kidea izan zen, 1961ean eraila, Rómulo Betancourten gobernualdian.

### Gerrillaria 
Venezuelako alderdi komunistak borroka armatuaren alde egitean, Fuerzas Armadas de Liberación Nacional (FALN) taldeko Borrokarako Unitate Taktiko (UTC) batean sartu zen Livia Margarita Gouverneur Camarero. Unitate horrek "azaroaren 21" izena zuen, 1957ko Venezuelako Unibertsitate Zentraleko ikasleen greba orokorraren omenez. Greba hura Marcos Pérezen diktaduraren aurkako protesta izan zen, hautezkundeen eta preso politikoen askapenaren alde ere egin zuen. Erbesteratu kubatar batzuen aurkako atentatu batean parte hartzen zuen bitartean erail zuten Livia Margarita Gouverneur, 1961eko azaroan.

## Ikus, gainera 
* Gerrilla

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ztanda (telebista saioa)

***Ztanda!*** ETB1en emititzen den talent show formatuko lehiaketa da. Barbara Goenaga eta Iker Villa dira aurkezleak. 2023ko urrian hasi da emititzen, igandero 22:00etan. Euskal Herriko bazter askotako gazteak elkarren aurka lehiatuko dira, kantuan eta dantzan, 15.000 euroko saria lortzeko. Goenaga eta Villaren gidaritzaz gain, programak La Oreja de Van Gogheko Leire Martinez, ETB1eko SOS Kantak Arriskuan programako aurkezle Klara Mendizabal eta Chill Mafia taldeko abeslari Beñat Rodrigo (Kiliki Frexko) epaimahaikide izango ditu. Saio batzuetan, epaimahaikide gonbidatu bat egongo da, hala nola Gatibu taldeko abeslari den Alex Sardui (2. saioan) edo Kai Nakai (4. saioan).

= Formatua =

Lehenengo edizioa 13 partaiderekin hasi zen, 17 eta 24 urte bitartekoak. Saio bakoitzean lehiakideetako bat edo bi kanporatuak izango dira, saioan zehar eginako lanak kontuan hartuz. Gainera, saio bakoitzean, irabazle bati urrezko mikrofonoa emango zaio. Mikrofono honekin, hurrengo saioan inmunitatea eskuratuko du, izendatuen artean lehiakide bat salbatzeaz gain.

Saio bakoitzean, lehiakide guztiek parte hartzen duten sarrerako pot-purri edo medley baten ondoren, taldeko fase batekin hasiko dira lehiakideak elkarren artean lanean. Gero, kanporaketa lehian, bakarka, binaka edo talde txikietan, lehiakideak aurrez aurre lehiatuko dira, gaueko irabazlea eta hiru izendatuak jakiteko. Ondoren, irabazleak izendatu bat salbatuko du, eta geratzen diren bien artean aurrez-aurreko batekin erabakiko dute epaimahaikideek nork utziko duen programa.

= Lehenengo edizioa (2023) =
### Lehiakideak 
### Abestiak 
Urrez, gaueko irabazlea; urdinez, irabazleak salbatutako arriskuan egon den lehiakidea; laranjaz, arriskuan dauden lehiakideak; berdez, aurrez-aurrekoaren irabazlea; eta gorriz, kaleratua.

{| class=wikitable
!Saioa!!Fasea!!Lehiakideak!!Abestia
|-
|rowspan=11|1||rowspan=3|Taldeko lehia||EnaraNahiaMiriamJuneItxaso||Wannabe (Spice Girls, 1996)
|-
|VioletaJulenJonkasGaizka||Arratsalde honetan (Sorotan bele, 1993)
|-
|ErikDanelNaiaraJon||Kulebrin kulebron (Gozategi, 1995)
|-
|rowspan=6|Kanporaketa lehia||Jonkas||EH sukarra (E.H. Sukarra, 1992)
|-
|VioletaJulenNaiara||Vogue (Madonna, 1990)
|-
|GaizkaJuneNahia||Itxaropena (Su ta gar, 1992)
|-
|DanelItxaso||Corazón Partío (Alejandro Sanz, 1997)
|-
|ErikEnara||Sexu makina (Negu Gorriak, 1996)
|-
|Miriam||Ironic (Alanis Morissette, 1995)
|-
|rowspan=2|Aurrez-aurrekoa||Nahia||Drivers License (Olivia Rodrigo, 2021)
|-
|Gaizka||Way Down We Go (Kaleo, 2016)
|-
|rowspan=11|2||rowspan=4|Taldeko lehia||JonkasMiriamErik||Euritan dantzan (Gatibu, 2014)
|-
|GaizkaDanelNaiara||El primer día del resto de mi vida (La Oreja de Van Gogh, 2013)
|-
|EnaraJuneJulen||Aldapan gora (Huntza, 2016)
|-
|VioletaItxaso||Rolling in the Deep (Adele, 2011)
|-
|rowspan=5|Kanporaketa lehiaketa||Violeta||Er(h)ori (Izaro, 2018)
|-
|ItxasoJulenErik||Happy (Pharrel Williams, 2014)
|-
|NaiaraEnara||Gure kaiola (Glaukoma, 2017)
|-
|GaizkaJune||Shape of You (Ed Sheeran, 2017)
|-
|JonkasDanelMiriam||Gogoak (Esne beltza, 2010)
|-
|rowspan=2|Aurrez-aurrekoa||Itsaso||Soñar contigo (Zenet, 2008)
|-
|Danel||In my blood (Shawn Mendes, 2018)
Yao Ming

**Yao Ming** (1980ko irailaren 12a) txinatar saskibaloi jokalari ohia da. Txinako Saskibaloi Elkarteko (CBA) Shanghaiko Sharks eta NBAko Houston Rockets taldeak izan dira bere taldeak. Yao zortzi aldiz hautatu zuten NBAko All-Star jokoan Mendebaldeko Konferentzian egoteko, eta bost aldiz izendatu zuten All-NBA taldean. Azken denboraldian, NBAko jokalari aktiborik altuena izan zen, 2,29 m-rekin.

Yao Shanghain jaio zen, eta nerabe zela hasi zen Sharks-ekin jolasten. Bost urtez jokatu zuen bere senior taldean CBAn, eta azken urtean txapelketa irabazi zuen. CBArekin eta marrazoekin negoziatu ondoren, Yao aukeratu zuten 2002ko NBAren lehen hautapen orokor gisa. Lau aldiz iritsi zen NBAko playoffetara, eta Rockets-ak lehen seriea irabazi zuten 2009ko denboraldian, hau da, playoffeko seriearen lehen garaipena 1997tik. 2011ko uztailean, Yaok saskibaloi profesionaletik erretiratuko zela jakinarazi zuen, oineko eta orkatilako lesio batzuen ondorioz.  Zortzi denboralditan, Rocketsekin, Yao seigarren postuan dago puntu totaletan eta errebote totalen artean, eta bigarrena blokeoetan.

Yao Txinako kirolaririk ezagunenetako bat da, hainbat konpainia garrantzitsuren babesarekin. The Year of the Yao dokumentala izan zen NBAn egon zen lehen urtekoa, eta NBA-ko Ric Bucher analistarekin batera *Yao*: A Life in Two Munduen autobiografia idatzi zuen. Txinan "Yao Ming fenomenoa" deitzen zioten, eta Estatu Batuetan, berriz, "Ming dinastia", Yaok NBAn izandako arrakasta eta jarraitzaileen artean izan zuen ospea. Hori dela eta, Txina berri baten sinbolo bihurtu zen, modernoagoa eta seguruagoa.

2016ko apirilean, Yao Saskibaloiaren Fama Aretoan egoteko hautatu zuten, Shaquille O'Neal eta Allen Iversonekin batera. 2017. urteko otsailean, Yao aho batez hautatu zuten Txinako Saskibaloi Elkarteko lehendakari.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armand Vaquerin

**Armand Vaquerin** (Sévérac-le-Château, 1951ko otsailaren 21a - Béziers, 1993ko uztailaren 10a) frantziar hamabosteko errugbilaria izan zen, harroin postuan aritzen zena.

AS Béziers taldeko jokalaria 1970etik 1986ra, Frantziako hamar errugbi txapelketa irabazi zituen. Frantziako errugbi selekzioarekin 26 partida jokatu zituen 1971tik 1980ra. Errusiar erruleta erakustaldi batean hil zen Bezierseko taberna batean 1993an.

*The Times* egunkariaren arabera, Frantziako selekzioarekin inoiz jokatu duten 10 errugbilari beldurgarrienetako bat izan zen.

## Palmaresa 
* Frantziako errugbi txapelketa: 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1978, 1980, 1981, 1983, 1984
* Yves du Manoir errugbi txapelketa 1975 eta 1977

## Oharrak 
## Erreferentziak
Women in Red

**Women in Red** Wikipediako genero arrakalari aurre egiteko Wikiproiektua da. Emakumeen biografiak eta emakumezkoen lanak ikustarazteaz gain emakume wikilariak hurbiltzea eta saretzea du helburu. Izenak sortu gabeko esteka gorriei egiten dio erreferentzia.

## Historia 
Women in Red  2015ean sortu zen Rosie Stephenson-Goodknight eta Roger Bamkin wikilarien ekimenez. Hasiera batean, Bamkinek "XX proiektua" bezala izendatu zuen, baina gutxira egungo izenarengatik aldatu zuen, *Women in Red*. Ondoren, Emily Temple-Wood wikilaria ere gehitu zen. Wikimania 2016an (Esino Lario, Italia), Jimmy Walesek, Wikipediaren sortzaileetako batek, Stephenson-Goodknight eta Temple-Wood izendatu zituen urteko wikilariak, aurreko 12 hilabeteetan, genero-arrakala murrizteko egin zuten ahaleginengatik.
[eskuinera|thumb| 2017ko [Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna|Emakumeen Nazioarteko Egunaren omenez egindako txapa.]]
Proiektu honek editatoiak antolatzen ditu mundu osoan zehar. Egun osoko edizio-maratoiak aurrez-aurre egiten dira, genero arrakala murrizte aldera formakuntzak eskaintzen dira wikilari berriak hurbiltzeko eta emakumezkoen biografiak gehitu eta hobetzeko. Izan ere, emakumeak wikilarien %10 baino ez ziren 2015ean.

Women in Red-eko parte-hartzaileek esteka gorriak dituzten artikuluen zerrendak biltzen laguntzen dute, falta diren artikuluak bilatu eta sortzen laguntzeko.

2016ko abenduaren 22ra bitartean, *Women in Red* proiektuko wikilariek 45.000 artikulu berri sortu zituzten. 2015eko uztailean artikuluen %15a izatetik, %16,8ra pasa ziren.

## Ikus, gainera 
* Wikiproiektu:WikiEmakumeok

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak