Pepa Bikandi Ibarretxebea

**Pepa Bikandi Ibarretxebea** (Zornotza, Bizkaia, 1922ko abenduaren 14a - 2021eko uztailaren 4a) emakume aitzindaria izan zen, erreferentea. Administrari, irakasle, itzultzaile eta kanpomerkataritza lanean jardun zuen.

## Bizitza 
Zornotzako Jauregibarria auzoko Aldekoena baserrian jaio zen Pepa. Ama, Maria Ibarrebetxebea, bertakoa zen, aita, Jose Bikandii hurbilekoa, Ibarra auzokoa (Zornotza); lau ahizpetatik zaharrena izan zen bera. Ondoren heldu ziren Mari, Jesusa eta Dolores. Aitak bere lau alabako familian mutikoren bat faltan botatzen zuela uste zuen Pepak. 

Umetan difteria gaitza jasan zuen, eta horren ondorioz amamak ez zion errekako edota umeak hoztu zitezkeen jolasetan olgetan uzten. Lartxo babestu omen zuen amamak.  

### Ikasketak 
Umetan, Kaittanako eskolara joan zen (Etxano). Izan ere umea zenean, Zornotza eta Etxano 2 udalerri ziren, halere, Etxanoko eskola etxetik gertuago zegoenez, Pepa bertan eskolatu zen, eskola publikoan. Eskolan hasi zenean, erdaraz berbarik ere ez zuen egiten eta eskolakideek barre egiten omen zioten, baina hiru hilabete igaro ondoren besteen antzera moldatzen zen.  

Eskolako maistraren oroimen ona zeukan Pepak. Asko irakatsi ziola zioen, eta ikasleak berdintasun osoz artatzen zituela. *Baserritar ikasleei kaletarrek iseka egiten zietenean, maistrak kaletarrak zigortu egiten zituen, eta ikasle ahaltsuagoen opariak ez zituen onartzen.* Doña Satur, Doña Saturnina Olañeta izan zen maistra. 

Gerra ostean 15 urte ingururekin, Durangoko karmeldarretara joan zen merkataritza-peritu ikasketak egitera lau urtez, egunero trenez egiten zuen joan-etorria. Ondoren azterketa Bilboko "Escuela de Comercio"n egin zuen. Beti mantendu zuen interesa ekonomia gaietan. Ikasketak burututa Frantziako Melunera joan zen urtebetez bertako karmeldar mojetara, etxera bueltatu eta beharrean hasi arte.

Hainbat Hizkuntza menperatzen zituen: euskara, jubilatu ondoren titulua ere lortu zuen, gaztelania, frantsesa, ingelesa, alemana eta errusiera. 
### Gerra 
Gerraren oihartzuna Zornotzara heldu zenean, ganadu guztiarekin Zamudiora egin zuten alde amak eta lau alabek. Aita "Hidroeléctrica Ibérica"ko (gero Iberduero) langilea zen eta Bilbora bidali zuten lanera.Zamudiotik Burtzeñara (Barakaldo) joan behar izan zuten, amaren neba baten etxera, ganadu-tratularia zen hura. Francoren tropak sartu ziren arte egon ziren bertan.Burtzeñatik etxerako bidean Zornotza erreta ikusita pena handia sentitu zuen Pepak. Aldekoena baserria osorik aurkitu zuten, zorionez, nahiz eta altzari batzuk apurtuta aurkitu zituzten.

### Lan ibilbidea 
Ikasketekin lotuta hainbat lanetan aritu zen bere bizitzan zehar: lehenengo, Abadiñoko Areitio barazkizainaren (Viveros Areitio) administrazio-arduradun 10 urtez; gero, Zornotzako Berriotxoa akademian 10 urtez frantses eta gaztelania irakasle; eta, azkenik, Zornotzako "Forjas de Amorebieta" lantegian itzultzaile-administrari jardun zuen, baita idazkari-zuzendari postuan eta kanpomerkataritzan ere,  25 urtez.

### Bidaiari 
Zornotzar peto-petoa izan zen, baina kanpoan ere bizi izan zen; Frantzian, Inglaterran, baita Errusian ere. Bidaiatu ere asko egin zuen Ameriketan egon zen laneko zereginengatik. Alemaniara ta Poloniara hogeta hamar bat bider joan zen gutxienez, bidaia komertzialengatik. Horrez gain, Afrikan, Egipton, Turkian... Munduko hainbat leku ikusteko eta bisiatzeko aukera izan zuen.

### Euskara 
Pepa gaztea zenean, eleganteagoa omen zen erdaraz mintzatzea. Aita oso euskara zalea zen, baina
*Desietan gu erderaz eitteko ta etxian zelan gintzezan lau neska ba pelukerixe ta eitten-ta juntetan gintzezan ba gaztiek gintzezanien, ta erderaz eitten gendun, baia gure aittek entzuten euenien: “Hori erderiori!”. Ta "Ez Jose, ez Jose “ gure lagunek be, “Eindo dogu /eingu/ euskeraz, ez Jose!”. Ta bueno, holantxik, holantxik eitten gendun euskeraz, da holantxe segidu duu euskeraz eitten. Ta niri asko guste jat beti be euskeraz eittia ta umiari oin be umiari pentseu bez. Baina umia bada frantsesa be euskeraz eitten dotset nik berba, ta umia bada inglesa be euskeraz. Ze ez doste urtetan beste moduten umieri eitterik berba.* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak