open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff

thumb|228px|
**Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff** (Hannover, 1807ko urriaren 28a – Munich, 1882ko abenduaren 5a) alemaniar fisikari eta biologoa izan zen.

## Bizitza 
1835 eta 1843 artean Heidelbergeko Unibertsitate ospetsuko anatomia irakaslea izan zen, hurrengo hamarkadan Giesseneko Unibertsitatean jardun zuen fisiologia eskolak ematen, eta, ondoren, Municheko Unibertsitatean eman zituen bi ikasgaiak. Ekarpen garrantzitsuenak, artean Heidelbergen zela, enbriologiaren alorrean egin zituen, ugaztunen obuluen ikerketan, hain zuzen.

Handik aurrerako ikerlanak ez ziren hain arrakastatsuak izan. Urea neurtuz animalien metabolismoa aztertzeko esperimentuek ez zioten emaitza onik eman. Eta giza burmuinaren eta burezurraren azterketak ere buruhausteak ekarri zizkion Hannoverreko zientzialariari.

Urteak eman zituen giza burmuinak biltzen, aztertzen, neurtzen... eta pisatzen. 1870eko hamarkadan ikerketa horiek nolabaiteko ospea eman zioten alor horretan ere, gizonezkoen artean bereziki. Emakumeak, ordea, ez zetozen bat Bischoffen hipotesiekin.

Burmuinen bilduma zabala pisatu eta gero, anatomistak emaitza hauek lortu zituen: gizonezkoen burmuinen batez besteko pisua 1.350 gramokoa zen, eta emakumezkoen burmuinak, aldiz, 1.250 gramo besterik ez zuen pisatzen, batez beste.

Bischoffek gizonezkoak emakumeak baino gehiago direla pentsatzen zuen burmuinen bilduma aztertu baino lehen ere, eta neurketa horiek bere ustea egiaztatzen omen zuten. Gizakien ahalmen intelektuala burmuinaren pisuaren araberakoa omen zen eta, beraz, emakumezkoak gizonak baino 100 gramo ergelagoak izan behar zuten. Mugimendu sufragistaren oldar betean, gizarteko goi-mailako emakume askok oihuka eta txistuka arbuiatzen zituzten haren hitzaldi eta agerpen publikoak.

Bischoffek lehendik erabakita utzi zuenez, hil zenean bere burmuina zientziari utzi zion, bildumako beste burmuin guztiekin batera. 1.245 gramo pisatzen zituen.

## Erreferentziak
Harpadon erythraeus

***Harpadon erythraeus*** *Harpadon* generoko animalia da. Arrainen barruko Synodontidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Harpadon*
* Synodontidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Kalyptatherina helodes

***Kalyptatherina helodes*** *Kalyptatherina* generoko animalia da. Arrainen barruko Telmatherinidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Kalyptatherina*
* Telmatherinidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Amniataba affinis

***Amniataba affinis*** *Amniataba* generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Amniataba*
* Terapontidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra

**Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra** XVII. mendean hasi eta 1986an amaitu zen gerra izan zen, Scilly uharteak eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren artean. Odolik gabeko gerra bat izan zen. Gainera, ofizialki, historiako gerrarik luzeena da.

## Gertaerak 
1651. urtean, Ingalaterrako bigarren gerra zibila amaitzear zela, alderdi parlamentarioak ia lurralde osoa hartua zuen eta Kornubia mendebaldeko Scilly uharteak erregezaleen azken gotorleku bilakatu ziren.

Herbehereetako Probintzia Batuek independentzia lortu zuten, espainiarren aurka Laurogei Urteko Gerran (1568-1648) borrokatu ondoren. Ingelesak holandarren aliatuak izan ziren gerra horretan, eta, horregatik, Herbehereek Ingalaterrako gerra zibilean Oliver Cromwell buru zuten parlamentarioen alde egitea erabaki zuten.

Baina erabakia hartzerako Scilly uharteak ziren alderdi erregezaleen esku zegoen lurralde bakarra, eta ez zuen zentzurik gerra herrialde osoari deklaratzea. Hortaz, uharteei soilik deklaratu zieten gerra, eta Herbehereetako ontzidia Scilly aldera abiatu zen, urte batzuk lehenago jasotako laguntza itzultzeko prest.

Baina deklarazioa eta berehala, 1651ko ekainean, Robert Blake almirantea buru zuen flota parlamentarioak erregezaleak errenditzera behartu zituen. Oliver Cromwellek, berehala, Tresco uhartean gotorleku bat eraikitzea erabaki zuen, monarkia parlamentarioaren aldekoen nagusitasunaren seinale. Herbehereetako ontzidia, iritsi bezala erretiratu zen, tiro bakar bat bota gabe. Baina gerra deklarazioa bertan behera uztea ahaztu zitzaien.

1985ean, Roy Duncan historialaria Scilly Uharteetako Kontseiluko presidentea zen. Holandarren gerra deklarazioaren “mitoaren” berri zuen, baina ez zekien benetan deklarazio ofizialik izan zen, ala mendetan zehar ahoz aho elikatutako legenda hutsa. Berak ordezkatzen zituen uharteak oraindik gerran ote zeuden argitzeko, Herbehereen Londresko enbaxadara gutun bat bidali zuen.

Enbaxada gaiari buruzko dokumentazioa aztertzeaz arduratu zen, eta deklarazioa benetakoa zela eta oraindik indarrean zegoela erantzun zioten historialariari. Duncanek uharteak bisitatzeko gonbitea luzatu zion Rein Huydecoper enbaxadoreari, eta, hala, 1986ko apirilaren 17an, gerra ofizialki “hasi” eta 335 urtera, bake ituna sinatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetrabrachium ocellatum

***Tetrabrachium ocellatum*** *Tetrabrachium* generoko animalia da. Arrainen barruko Tetrabrachiidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Tetrabrachium*
* Tetrabrachiidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Amblyrhynchotes honckenii

***Amblyrhynchotes honckenii*** *Amblyrhynchotes* generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Amblyrhynchotes*
* Tetraodontidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Tetragonurus pacificus

***Tetragonurus pacificus*** *Tetragonurus* generoko animalia da. Arrainen barruko Tetragonuridae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Tetragonurus*
* Tetragonuridae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Vasa (ontzia)

***Vasa*** (edo ***Wasa***) 1626 eta 1628 bitartean Suediak eraikitako ontzi bat izan zen.

## Historia 
XVII. mende hasieran, Suedia Baltikoko potentzia nagusia bihurtu zen, baina 1618an, Hogeita Hamar Urteko Gerra hasi zenean, itsasoaren kontrola arriskuan ikusi zuten suediarrek, eta Gustavo II.a Adolfo erregeak inoizko gerra makinarik beldurgarriena eraikitzeko agindu zuen.

1626an, mila haritzetik gora bota ondoren, *Vasa* eraikitzen hasi ziren. Eta 1628ko udan gerraontzi ikusgarria prest zegoen. 69 metroko luzera zuen, 1.275 metro koadro haize oihal, eta 64 kanoi. Tripulazioa 145 pertsonak osatzen zuten, baina beste 300 soldadurentzako tokia ere bazuen. Gainera 700dik gora eskultura zituen, egurrean zizelkatuta eta kolore biziz margotuta.

Abuztuaren 10ean festa giroak hartu zuen Stockholm. Herritarrak itsasertzean bildu ziren *Vasa* lehenengoz nola itsasoratzen zen ikusteko. Itsasoa bare zegoen eta brisa leuna besterik ez zebilen. Baina Suediako erregeak, kanoi lerro bat nahikoa ez, eta beste lerro bat egiteko agindu zuen. Ondorioz, ontziaren astuntasun zentroa igo behar izan zuten. Ontzia altuegia zen, zabalera kontuan hartuta. Horrenbestez, egun hartako haizekirria nahikoa izan zen itsasontzia makurtzeko. Ura beheko kanoi zuloetan sartzen hasi zen, eta ontzia berehala ondoratu zen.

*Vasa*ren estreinaldiarekin alderatuta, Titanicen lehen eta azken bidaia hura arrakastatzat jo daiteke. Titanicek lau egun egin zituen itsasoan; *Vasa* ez zen milia nautiko bakarra ere egiteko gai izan eta Stockholms strömen bukatu zen.

Baltikoko gatz kontzentrazio bereziak eta Stockholmgo portuko uren kutsadurak eraginda, egurra jaten duten mikroorganismoek ezin izan dute ingurune horretan biziraun. Hala, 333 urtez urpean egon ondoren, 1961ean *Vasa* egoera ezin hobean lehorreratu zuten, denboraren makina geratu bailitzan. Eta museo bat egin zuten arrasto ederrak erakusteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ablabys macracanthus

***Ablabys macracanthus*** *Ablabys* generoko animalia da. Arrainen barruko Tetrarogidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ablabys*
* Tetrarogidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Herriaren etsai

**Herriaren etsaia** Frantziako Iraultzan Izu Garaian ezarri berri zen erregimen politikoaren etsai edo aurkariak izendatzeko erabiltzen hasi zen izendapena da.

Izendapen honen jatorria erromatar zuzenbideko '''' (literalki "etsai publikoa") kontzeptuan datza, legedian bortizkeriz sustsiketa burutzen zuen edonor zigortzeko zegoen akusazioa zen, honen bidez akusatua errepublikaren aurka armak eskuetan zituela borrokatzen zen soldadu etsaiarekin parekatzen zen. Frantziako Iraultza eta Stalinen Purga Handian ere asmo berdinarekin erabilia izan zen.

"Herriaren etsaien" aurkako borroka areagotzearen ezinbesteko beharra Stalinek komunismoaren eraikitze prozesuko klase-borrokaren tesiaren oinarrietako bat izan zen. Errusiako SESFko Kode Kriminaleko 58. artikuluaren arabera, "etsai" klaseak honakoak omen ziren: kontrairaultzaileak, "dibertsionistak", espioiak, saboteatzaileak, mediku hiltzaileak, etab., SESBko gainontzeko errepubliketan ere antzeko kodeak zeudelarik.

## Kanpo estekak
Grahamichthys radiata

***Grahamichthys radiata*** *Grahamichthys* generoko animalia da. Arrainen barruko Thalasseleotrididae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Grahamichthys*
* Thalasseleotrididae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Lasiognathus amphirhamphus

***Lasiognathus amphirhamphus*** *Lasiognathus* generoko animalia da. Arrainen barruko Thaumatichthyidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Lasiognathus*
* Thaumatichthyidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Torpedo adenensis

***Torpedo adenensis*** *Torpedo* generoko animalia da. Arrainen barruko Torpedinidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Torpedo*
* Torpedinidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Miyako poni

**Miyako ponia**, (japonieraz *宮古馬*), hau da, "Miyako uma", Japoniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Bere jatorria Japoniako Miyako-jima uhartean dago, Okinawa prefeturan.
Miyako ponia Japongo bertako zaldi arrazen artean kokatzen da. Japoniako bertako zortzi zaldi arrazetatik gehienak poniak dira, Miyako poniaz gain: Hokkaidoko ponia, Kiso ponia, Tokara ponia, Noma ponia, Misaki ponia, Tsushima eta Yonaguni ponia.

Japoniako beste hainbat zaldi arraza bezala mongoliar zaldien ondorengoa dela uste da.

## Arrazaren historia 
thumb|280px|ezkerrera|Miyako ponia argazki zahar batean
Arraza hau mendetan mantendu eta hazi da Miyako uhartedian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toxotes blythii

***Toxotes blythii*** *Toxotes* generoko animalia da. Arrainen barruko Toxotidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Toxotes*
* Toxotidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Aulotrachichthys argyrophanus

***Aulotrachichthys argyrophanus*** *Aulotrachichthys* generoko animalia da. Arrainen barruko Trachichthyidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Aulotrachichthys*
* Trachichthyidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Trachinus armatus

***Trachinus armatus*** *Trachinus* generoko animalia da. Arrainen barruko Trachinidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Trachinus*
* Trachinidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Desmodema lorum

***Desmodema lorum*** *Desmodema* generoko animalia da. Arrainen barruko Trachipteridae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Desmodema*
* Trachipteridae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Nettastomatidae

**Nettastomatidae** arrain angiliformeen familia da, mundu osoko itsaso epel eta tropikaletan bizi dena.

## Generoak 
* *Facciolella*
* *Hoplunnis*
* *Leptocephalus*
* *Nettastoma*
* *Nettenchelys*
* *Saurenchelys*
* *Venefica*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neoscopelidae

**Neoscopelidae** arrain miktofiformeen familia da, mundu osoko itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* *Neoscopelus* generoa
** *Neoscopelus macrolepidotus*
** *Neoscopelus microchir*
** *Neoscopelus porosus*
* *Scopelengys* generoa
** *Scopelengys clarkei*
** *Scopelengys tristis*
* *Solivomer* generoa
** *Solivomer arenidens*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nemichthyidae

**Nemichthyidae** arrain angiliformeen familia da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena.

## Generoak 
* *Avocettina* generoa
** *Avocettina acuticeps* (Regan, 1916).
** *Avocettina bowersii* (Garman, 1899).
** *Avocettina infans* (Günther, 1878).
** *Avocettina paucipora* Nielsen & Smith, 1978.
* *Labichthys* generoa
** *Labichthys carinatus* Gill & Ryder, 1883.
** *Labichthys yanoi* (Mead & Rubinoff, 1966).
* *Nemichthys* generoa
** *Nemichthys scolopaceus* Richardson, 1848.
** *Nemichthys curvirostris* (Strömman, 1896).
** *Nemichthys larseni* Nielsen & Smith, 1978.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nemacheilidae

**Nemacheilidae** arrain zipriniformeen familia da, batez ere Eurasiako, baina genero bat baita Afrikan ere, ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
* *Aborichthys*
* *Acanthocobitis*
* *Afronemacheilus*
* *Barbatula*
* *Claea*
* *Draconectes*
* *Dzihunia*
* *Eonemachilus*
* *Hedinichthys*
* *Heminoemacheilus*
* *Homatula*
* *Ilamnemacheilus*
* *Indoreonectes*
* *Indotriplophysa*
* *Iskandaria*
* *Labiatophysa*
* *Lefua*
* *Mesonoemacheilus*
* *Metaschistura*
* *Micronemacheilus*
* *Nemacheilus*
* *Nemachilichthys*
* *Neonoemacheilus*
* *Oreonectes*
* *Oxynoemacheilus*
* *Paracobitis*
* *Paranemachilus*
* *Paraschistura*
* *Petruichthys*
* *Physoschistura*
* *Protonemacheilus*
* *Pteronemacheilus*
* *Qinghaichthys*
* *Schistura*
* *Sectoria*
* *Seminemacheilus*
* *Speonectes*
* *Sphaerophysa*
* *Sundoreonectes*
* *Tarimichthys*
* *Traccatichthys*
* *Triplophysa*
* *Troglocobitis*
* *Tuberoschistura*
* *Turcinoemacheilus*
* *Yunnanilus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blood Diamond

**Blood Diamond** (euskaraz *Odolezko Diamantea*) 2006ko Edward Zwick estatubatuar zinema zuzendariaren drama thriller filma bat da. Leonardo DiCaprio, Jennifer Connelly, Djimon Hounsou, Michael Sheen eta Arnold Vosloo aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak ongi adierazten duen gisa, *Odolezko diamanteeei* buruzko filma da, hots, 1990eko hamarkada edo XXI. mendearen hasieran Mendebaldeko Afrikako esklabotzan edo erdiesklabotzan jarduten zuten pertsonen izerdiaz topatutako diamanteak, diamante hauen salmentek eskualde horretako gerrak finantziatzen zituzten.

Bost Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen. Urrezko Globo Sariaren izendapen bat ere jaso zuen.

## Argumentua 
1999, Sierra Leona, herrialdea gerra zibil (1991-2002) batean murgildurik dago. Danny Archer (Leonardo DiCaprio) harribitxien salmentan espezializatua dagoen kontrabandista bat da, bere salmenten diru etekinak matxinatuak nahiz gobernua finantzatzeko balio dute. Behinola, Fronte Iraultzaile Batuko matxinatuen esklabo gisa lanean ari zela diamante handi bat topatu eta ezkutatu zuen Solomon Vandy (Djimon Gaston Hounsou) izeneko arrantzale bat ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Danny Archer
* Djimon Hounsou: Solomon Vandy
* Jennifer Connelly: Maddy Bowen
* Kagiso Kuypers: Dia Vandy
* Arnold Vosloo: Coetzee kolonela
* Antony Coleman: Cordell Brown
* Benu Mabhena: Jassie Vandy
* Anointing Lukola: N'Yanda Vandy
* David Harewood: Poison kapitaina
* Basil Wallace: Benjamin Kapanay
* Jimi Mistry: Nabil
* Michael Sheen: Rupert Simmons
* Marius Weyers: Rudolf van de Kaap
* Stephen Collins: Walker enbaxadorea
* Ntare Mwine: M'Ed
* Ato Essandoh: "Rambo" kapitaina
* Gaurav Chopra: frantziar kazetaria

## Ikus gainera 
* Urrezko diamante

## Kanpo estekak 
* *Blood Diamond* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Narcinidae

**Narcinidae** arrain torpediniformeen familia da, mundu osoko ur epel eta tropikaletan bizi dena.

## Generoak 
* *Benthobatis*
* *Diplobatis*
* *Discopyge*
* *Narcine*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nandidae

**Nandidae** arrain pertziformeen familia da, Asiako eta Afrikako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
Hona hemen ITISek proposatutakoak:
* *Badis* Bleeker, 1854 (FishBasek *Badidae* familian kokaturikoa)
* *Dario* Kullander et Britz, 2002 (FishBasek *Badidae* familian kokaturikoa)
* *Nandus* Valenciennes, ex Cuvier eta Valenciennes, 1831
* *Pristolepis* Jerdon, 1849

Hona hemen FishBasek proposatutakoak:
* *Afronandus* (ITISek *Polycentridae* familian kokaturikoa)
* *Nandus*
* *Polycentropsis* (ITISek *Polycentridae* familian kokaturikoa)
* *Pristolepis*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narkidae

**Narkidae** arrain torpediniformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko uretan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* *Crassinarke* generoa Takagi, 1951
** *Crassinarke dormitor* Takagi, 1951
* *Electrolux* generoa Compagno & Heemstra, 2007
** *Electrolux addisoni* Compagno & Heemstra, 2007
* *Heteronarce* generoa Regan, 1921
** *Heteronarce bentuviai* (Baranes & Randall, 1989)
** *Heteronarce garmani* Regan, 1921
** *Heteronarce mollis* (Lloyd, 1907)
** *Heteronarce prabhui* Talwar, 1981
* *Narke* generoa Kaup, 1826
** *Narke capensis* (Gmelin, 1789)
** *Narke dipterygia* (Bloch & Schneider, 1801)
** *Narke japonica* (Temminck & Schlegel, 1850)
* *Temera* generoa J. E. Gray, 1831
** *Temera hardwickii* J. E. Gray, 1831
* *Typhlonarke* generoa Waite, 1909
** *Typhlonarke aysoni* (A. Hamilton, 1902)
** *Typhlonarke tarakea* Phillipps, 1929

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neosebastidae

**Neosebastidae** arrain eskorpeniformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko uretan bizi dena. Espezie batzuk pozoitsuak dira.

## Genero eta espezieak 
* *Maxillicosta* generoa
** *Maxillicosta lopholepis* Eschmeyer & Poss, 1976
** *Maxillicosta meridianus* Motomura, Last & Gomon, 2006
** *Maxillicosta raoulensis* Eschmeyer & Poss, 1976
** *Maxillicosta reticulata* (de Buen, 1961)
** *Maxillicosta scabriceps* Whitley, 1935
** *Maxillicosta whitleyi* Eschmeyer & Poss, 1976
* *Neosebastes* generoa
** *Neosebastes bougainvillii* (Cuvier, 1829)
** *Neosebastes capricornis* Motomura, 2004
** *Neosebastes entaxis* Jordan & Starks, 1904
** *Neosebastes incisipinnis* Ogilby, 1910
** *Neosebastes johnsoni* Motomura, 2004
** *Neosebastes longirostris* Motomura, 2004
** *Neosebastes multisquamus* Motomura, 2004
** *Neosebastes nigropunctatus* McCulloch, 1915
** *Neosebastes occidentalis* Motomura, 2004
** *Neosebastes pandus* (Richardson, 1842)
** *Neosebastes scorpaenoides* Guichenot, 1867
** *Neosebastes thetidis* (Waite, 1899)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hadith

thumb
**Hadith** (, “berriak” edo “historia”), ***Hadīt***, ***Ḥadīth***  edo ***Athar*** (*arabieraz*: أثر, *ʾAṯar*, "ohitura"), Islam erlijioaren jarraitzaileen ustez, Mahoma profetaren hitz eta ekintzen erregistroa osatzen duten kondairak dira; bere laguntzaile eta beste narratzaileen bidez ahoz aho zabaldurikoak. Erregistro hauek profetaren irakaskuntzak ulertzeko erabiltzen dira, musulmanek jarraitu beharreko portaera erakutsiz, eta bildurik Sunnah bezala ezagutzen dira.

Zentzu zabalean *hadith* musulman tradizioari esaten zaio, eta “*ilm al-hadit*”, tradizio hori aztertzen duen zientziari.

Islamean ofizialki onarturik dauden hadithen artean al-Bukhari, Ibn Majah, Abu Dawood, at-Tirmidhi eta Al-Nasaienak daude.

## Etimologia 
*Hadīth*  hitza arabierako *ḥ-d-th* sustraietik dator, "gertatu", "gertakizuna kontatu", "berriak izan edo eman" edo "zerbaiti buruz hitz egin" esan nahi duena. eta askotan, pertsona baten hizkerari ere egiten dio erreferentzia. Bere forma plurala *aḥādīth* (أحاديث [ʔæħæːˈdiːθ]) da. 

Omeiatarren dinastiaren garaian (AD 717-720), Umar ibn Abd al-Aziz edo Umar II.ak ere *hadith*-ak bildu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheerleading

[thumb|150px|eskuinera|"[Dallas Cowboys" taldearen animatzaileak, "USS Harry S. Truman" hegazkin-ontzian.]]
***Cheerleading*** edo **kirol animatzailea** musika, dantza eta gimnasia nahasten dituen kirola da, kirol talde baten jarratzaileak taldea animatzera bultzatzen dituena.

## Kirolaren sorrera 
*Cheerleader*rek bide luzea egina dute AEBetako unibertsitateetan. XIX. mende amaieran Princetoneko ikasle Thomas Peeblesi unibertsitateko kirol taldeak animatzeko eta ikusleak motibatzeko jarduerak antolatzea bururatu zitzaion. Baina ideia gauzatzen lehena Minnesota Unibertsitateko Johnny Campbell izan zen.

1898an Minnesotako amerikar futbol taldeak Nothwestern taldearen aurka jokatu zuen eta Campbellek aurrez prestatutako leloa kantatu zuen jendaurrean: *“Rah, Rah, Rah! Ski-U-Mah! Hoo-Rah! Hoo-Rah! Varsity! Varsity! Minn-e-so-tah!”*. Leloen maila literarioak ez du mende osoan bilakaera handirik izan, baina beste elementu batzuk asko aldatu dira.

Hasieran gizonezkoek soilik parte hartzen zuten animatzaile taldeetan. Baina 1923an emakumezkoei ere baimena eman zieten. Gainerako kirol jardueretan parte hartzerik ez zutenez, ponponak astintzen hasi ziren buru-belarri, eta 1940rako *cheerleader* gehienak emakumezkoak ziren.

1948an NCA sortu zen, AEBetako Cheerleader Elkarte Nazionala, eta 30 urte geroago lehen *cheerleader* txapelketa antolatu zuten. Orduz geroztik, beste kirol taldeekiko loturarik gabeko cheerleader talde independenteak sortzen hasi ziren, jarduera gimnastikoak gero eta konplexuagoak bilakatu ziren, eta animatzea kirol olinpiko izenda dezaten eskatzen duten lehen ahotsak ere entzuten hasi dira.

1961ean, Pittsburghen (AEB), hiriko *Steelers* amerikar futboleko talde profesionalak Robert Morris institutuan ikasten zuten zortzi neskato hautatu zituen, NFLko frankizien lehen *cheerleader* edo animatzaile taldea osatzeko. *Steelers* taldeak ez zuen ia zalerik, estadiorik ere ez, eta kirol emaitza kaskarrak ere ez zituzten lagun, horregatik erabaki zuten *Steelerette*ak martxan jartzea.

Animatzaile taldea 1969an desagertu zen, itxura denez, bere helburua erabat bete gabe; Pittsburgheko futbol taldea 70eko hamarkadan hasiko zen nabarmentzen, *Steelerette*en animoak jasotzeari utzi zionean, hain zuzen. Baina zortzikotearen eskutik, jarduera bitxi horrek profesionaltasunerako jauzia egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Misfits (filma)

**The Misfits** (euskaraz: *Ezegokituak*) 1961eko drama filma da, John Huston estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Gidoia Arthur Millerrek idatzi zuen, eta Clark Gable, Marilyn Monroe, Montgomery Clift, Thelma Ritter eta Eli Wallach izan ziren aktore nagusiak. Clark Gable eta Marilyn Monroe mitikoen azken filma izan zen.

## Argumentua 
Nevada, Reno hiria. Roslyn (Marilyn Monroe) dibortziatu berria den emakume eder eta erakargarria da. Bi lagun ezagutuko ditu, Guido (Eli Wallach) eta Gay (Clark Gable), eta egun batzuk igaroko ditu haiekin Guidoren landetxean. Laister, bi gizonak Roslynez maitemindu eta haren amodioa nork lortuko lehiatuko dira; baina lehia horretan, bi gizonen ezaugarri txarrak azaleratuko dira. Egun batzuren ondoren, hirugarren lagun bat agertuko da, Perce (Montgomery Clift), eta azken hau izanen da Roslynen begikoa. Laukotea zaldi basatiak ehizatzera irtengo da, beren arteko giroa gero eta txarragoa delarik.

## Aktoreak 
* Clark Gable: Gay Langland
* Marilyn Monroe: Roslyn Tabor
* Montgomery Clift: Perce Howland
* Thelma Ritter: Isabelle Steers
* Eli Wallach: Guido
* James Barton: Fletcheren aitona
* Kevin McCarthy: Raymond Tabor
* Estelle Winwood: elizako emakumea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *The Misfits*, imdb.com
Nanteos Kopa

[thumb|Nanteos Koparen antzeko eta mende bat lehenagoko [kopa (argipena)|kopa bat]]
**Nanteos Kopa** (galesez, *Cwpan Nanteos*) Erdi Aroko kopa bat da. Jesukristok azken afarian kopa horretatik edan omen zuen.

## Testuingurua 
Ingalaterran, 1533an, Henrike VIII.a Anne Boleynekin ezkondu zen Eliza Katolikoaren baimenik gabe. Orduan, parlamentuak Aita Santuaren aginpidea deuseztatu zuen eta erregea buru zuen Eliza Anglikanoa sortu zen. Henrikek abadetxe katolikoen aurkako jazarpen kanpaina abiatu zuen, ahalezko erresistentzia gunetzat baitzituen.

## Koparen historia 
1539an, Glastonburyko abadeak monasterioko ondasun preziatuena hartu eta hainbat fraiderekin batera ihes egin zuen, erregearen mandatariak iritsi baino lehen. Hasieran, Cardiganshireko Strata Florida abadetxeak eman zien babesa fraide iheslariei. Baina erregearen atzaparrak bertaraino luzatzear zeudela, berriro alde egin behar izan zuten.

Galeseraino joan ziren eta Powell familiak Nanteos etxaldean eman zien aterpe fraideei eta zeramaten altxorrari. Altxor hura, berez, olibondo egurrez egindako edontzi zati bat baino ez zen. Kontua da Jesukristok azken afarian kopa horretatik edan omen zuela eta hura hil ondoren Arimateako Josek Britainiara eraman omen zuela. Grial Santua zen, alegia.

Nanteos Kopa izen bereko etxaldean geratu zen mendetan, eta erromesaldi gune bilakatu zen ia, egur puskak sendatzeko ahalmena omen duelako. Azken urteetan kopa Steadman sendiaren eskuetan egon da, banketxe bateko kutxa gotorrean gordeta. Baina berriki, ontziak sendatze jarduerari heldu dio berriro, eta 2014ko uztaila hasiera arte gaixo dagoen emakume baten etxean egon da, Weston-under-Penyard herrian (Herefordshire, Ingalaterra). Itxuraz, kopak ez zuen emakumearen osasunean eraginik izan eta emakumea ospitalera eraman behar izan zuten.

Jabea kanpoan zela baliatuta, lapurrak emakumearen etxera sartu ziren uztailaren 7a eta 14a bitartean eta Nanteos Kopa ostu zuten. Orduz geroztik West Merciako poliziak Grial Santuaren bila dabiltza, ustezko Grial Santuaren bila, behintzat. Izan ere Nanteos Kopa aztertu duten adituek XV. mendean datatu dute pieza. Henrike VIII.aren jazarraldia baino mende bat lehenago, eta Jesus Nazaretekoak azkenekoz afaldu eta 1.400 urtera.

File:Nanteos Cup 1.jpg
File:Nanteos Cup 2.jpg
File:Nanteos Cup 3.jpg
File:Nanteos Cup 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crumbles murders

**Crumbles murders** hitzak bi hilketari egiten diote erreferentzia eta "The Crumbles" lekuan gertatu ziren. Lehenengoa, 1920an gertatu zen Eastbourne eta Pevensey Bay arteko hondartzan. Bertan, Irene Munro Field eta Grayk hil zuten. 1924koan, berriz, Emily Kaye hil zuen Patrick Mahonek.

## Emily Kayeren kasua 
1924ko apirilaren 15ean, Sussexen, Patrick Mahonek bere maitale Emily Kaye hil zuen. Kaye 37 urteko mekanografoa zen. Mahon ezkonduta zegoen arren, andrezale amorratua zen, eta ordurako ezaguna zen hainbat lapurreta eta iruzurrengatik. Mahonek elkarrekin Hegoafrikara ihes egingo zutela agindu zion Kayeri, eta ihesaldia prestatzea aitzakia gisa erabili zuen mekanografo xaloari aurreztutako sosak eskatzeko. Mahonek ez zuen hitza betetzeko asmorik, eta maitaleari ahal zuen zuku guztia atera zionean Sussexeko konderriko bungalow batean asteburu erromantikoa igarotzeko proposamena egin zion.

Hurrengo astelehenean Emily ez zen lanera itzuli. Patrick, aldiz, emaztearekin etxera itzuli zen. Baina handik egun batzuetara, Mahonen emazteak Waterlooko geltokiko kontsignaren erreziboa aurkitu zuen senarraren jaka bateko poltsikoan. Geltokira hurbildu zen, kontsignan senarraren desleialtasunaren frogaren bat topatuko zuela pentsatuz, baina Patrick Mahonek odolez betetako emakumezko jantziak eta labana handi bat gordetzen zituen bertan.

Scotland Yardeko kideek maiatzaren 2an atxilotu zuten Mahon, eta galdeketak Sussexeko bungalowera eraman zituen. Emily Kayeren gorpua 37 zatitan laurdenkatuta topatu zuten. Zati batzuk kutxa batean gordeta zeuden, beste batzuk gaileta kaxetan banatuta, eta zati batzuk beheko suan erretzen saiatu zen. Biktimaren burua ez zuten sekula aurkitu.

Patrick Mahonek istripu bat izan zela argudiatu zuen, alferrik. Poliziak egun batzuk lehenago labana eta zerra handi bat erosi zituela eta, beraz, maitalea hiltzea aurrez pentsatuta zeukala frogatu ahal izan zuen, saltzailearen lekukotasuna medio. Epaileak “sekula ikusi dudan hilketa anker eta higuingarriena” izan zela adierazi zuen, eta hiltzaileari heriotza zigorra ezarri zion. Urte bereko irailaren 2an exekutatu zuten.

Emily Kayeren gorpuaren zatiak bildu behar izan zituzten poliziek ere haien karrerako krimen higuingarriena zela adierazi zuten. Ondorioz, Scotland Yardeko arduradunei eskaera bat luzatu zieten:  handik aurrera eskularruak erabili nahi zituzten hilketen gertalekuak prozesatzeko. Hasierako helburua hura ez bazen ere, eskaera hari esker, gomazko eskularruak ezinbesteko bihurtuko ziren aztarnak eta frogak ez kutsatzeko.

### Filma 
Hilketa izugarri hark izan zuen beste eraginik. 30 urte geroago, *Rear window* (Atzeko leihoa) suspense film ezaguna estreinatu zen. Alfred Hitchcock zuzendariak berak onartu zuen Emily Kayeren hilketa inspirazio iturri izan zuela maisulana filmatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihana Zubikoa

**Oihana Zubikoa Paniagua** (Gasteiz, Araba, ) aktorea eta irakaslea da. Ezaguna da batez ere *La extension del cielo* (2012), *El ángel entre la niebla* (2012) eta *Nexos* (2014) filmetan egindako lanarengatik.

## Bizitza 
Oihana Paniagua Zubikoa zituen abizenak  jaiotzez, baina ordenaz aldatu ditu. Gasteizen jaio zen 1994an eta Altsasun (Nafarroa) bizi da. Gustuko du korrika egitea, hala noa, San Silvestre.

### Lan ibilbidea 
#### Aktore 
Karlos Alastrueyren filmetan lan egin du batez ere. 2010ean egin zuen debuta zineman, Karlos Alastrueyk zuzendutako *El ángel entre la niebla* film luzean paper nagusietako batekin. Pelikula horretan, Oihana izeneko neska gazte lotsati baten papera egin zuen. Bere aita minbiziak larriki jota zegoen. Era berean, neska ikaskide batekin maiteminduta dago ezkutuan. Oihanak basoan ate magiko bat aurkitu zuen, zeharkatzen zuenari bere desiorik intimoena betetzea ahalbidetzen ziona. Andrei Tarkovskyren *Stalker* filmeko pertsonaien antzeko paradoxa bati aurre egin behar zion horrela Oihanak.

Oihana Paniaguak zineman eta bideoan egindako beste kolaborazio batzuk dira *Roca Bon: la geometria del alma* dokumentalaren euskararako bikoizketa, Germán Ormaechearen *Look at me* bideosormena musikarekin eta Karlos Alastrueyren *La extension del cielo* film esperimentala.

2011n, Oihana Zubikoa Karlos Alastrueyren *El espíritu de la escalera* film luzearen protagonista izan zen. Bertan, Ura interpretatzen du, bere lagun taldearekin batera inoiz irten ezingo den baso batean galtzen den neska, baina bertan bizitzen denbora asko daramaten pertsona talde batek hartuko ditu. Ura txundituta dago Ira gaztearekin, sekreturen bat gordetzen duela ematen du eta.

#### Irakasle 
Andramendi ikastolako irakaslea da, Tere Irastortzak zuzentzen duena. Ikastola horretan 2018an hasi zen. 2019ko udan, berriz, ikastola bertan behera utzi zuen, Iruñeara joanez.

Altsasun kultura euskaraz ainguratu gura ekimeneko kidea da. Euskara dela eta hauxe esan zuen:"Euskarazko eskaintza ezak erdarakoen gorakada dakar"
* *Nexos* (2013)
* *La extensión del cielo* (2012)
* *El ángel entre la niebla* (2012)
* *Roca Bon: la geometría del alma* (2010, ahotsa eta bikoizketa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foronda jauregia

**Foronda jauregia** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen jauregi bat da. Muino batean kokatua dago eta dorrean Ikurrina zintzilikatua izan ohi du.

## Historia 
XX. mendearen hasieran Forondako Markesaren udako bizitoki izateko eraikia izan zen. Juan Jose Gurrutxagak Eibarko udal-arkitektoak diseinatu zuen. Estilo eklektikoak jauregiari Erdi Aroko gazteluaren itxura ematen dio, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran nobleziak eta burgesia berriak gogoko zuen estiloaren adibide garbia da.

## Kanpo estekak 
* Baleike aldizkaria 334. zenbakia
Ubillos jauregia

**Ubillos jauregia** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerria dagoen jauregi da. Izena Ubillos familiaren jabetzakoa izateagatik datorkio. Zumaiako Alde Zaharran dago. Gipuzkoako kultura ondasunen zerrendaren barnean sailkatua dago.

## Historia 
Dirudienez dorrea XV mendean eraiki zuen Zumaia familiak. Ganboatarren arteko familia zen. San Pedro elizaren jabetza ez zuenea ez zen familia indartsua eta aliantzak bilatu nahian zehazki ezagutzen ez den data batean Zumaia familiako alabaren bat Ubillos jaunen batekin ezkondu eta hauek Ubillos dorretxea eskuratu zuten. Hasierako dorrea gotiko estiloan eraikia izan zen.

Ubillos familia jatorriz Ordiziakoa zen. Familia honek itsas merkataritzan hartu zuen parte, Indietara espedizioak ere egin zituen eta ontziolak ere bazituen. Jauregiko jauna zen Francisco de Hubillos 1530 eta 1550 artean Indietan bizi izan zen, ondoren Sevillan eta azkenik 1562an Zumaiara etorri zen. 1584 artean jauregiaren inguruko lurrak erosi zituen eta dorreari eranskinak egin zizkion. Jatorrizko dorreari eraikin nagusia erantsi zion, Berpizkundeko gustuen araberako patio karratua, eskuineko dorrea, sarrera zabala eta balkoiak. Gaztelako pizkundeko jauregien itxura emanez. Berrikuntza guzti horiekin, garai batean jauregiak izan zuen defentsarako eraikin militarraren itxura galdu zuen.

Gaur egun, Zumaiako Musika Eskolaren egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Ubillos 2.jpg|Jauregiaren lehen solairuko leihoak.
Irudi:Ubillos 3.jpg|Sarreraren gainean dagoen armarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myroconger

***Myroconger*** arrain angiliformeen generoa da, **Myrocongridae** familia osatzen duen bakarra.

## Espezieak 
* *Myroconger compressus* Günther, 1870
* *Myroconger gracilis* Castle, 1991
* *Myroconger nigrodentatus* Castle & Béarez, 1995
* *Myroconger prolixus* Castle & Béarez, 1995
* *Myroconger seychellensis* Karmovskaya, 2006

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myliobatidae

**Myliobatidae** arrain miliobatiformeen familia da, itsasoko ur irekietan bizi dena.

## Sailkapena 
### Myliobatinae subfamilia 
#### *Aetobatus* 
* *Aetobatus narinari*
* *Aetobatus flagellum*

#### *Aetomylaeus* 
* *Aetomylaeus nichofii*.
* *Aetomylaeus maculatus*.
* *Aetomylaeus vespertilio*.

#### *Myliobatis* 
* *Myliobatis aquila*
* *Myliobatis californica*

#### *Pteromylaeus* 
* *Pteromylaeus bovinus*
* *Pteromylaeus asperrimus*

### Rhinopterinae subfamilia 
#### *Rhinoptera* 
* *Rhinoptera javanica*
* *Rhinoptera neglecta*
* *Rhinoptera bonasus*.

### Mobulinae subfamilia 
#### *Manta* 
* *Manta birostris*
* *Manta alfredi*

#### *Mobula* 
* *Mobula eregoodootenkee* (Bleeker, 1859).
* *Mobula hypostoma* (Bancroft, 1831).
* *Mobula japanica* (Müller & Henle, 1841).
* *Mobula kuhlii* (Müller & Henle, 1841).
* *Mobula mobular* (Bonnaterre, 1788).
* *Mobula munkiana* Notarbartolo-di-Sciara, 1987.
* *Mobula rochebrunei* (Vaillant, 1879).
* *Mobula tarapacana* (Philippi, 1893).
* *Mobula thurstoni* (Lloyd, 1908).

## Galeria 

Image:Eagle ray jb.jpg|*Aetobatus narinari*
Image:Manta birostris-Thailand6.jpg|*Manta birostris*
Image:Atlantic mobula lisbon.jpg|*Mobula mobular*
Image:Myliobatis aquila Réunion.jpg|*Myliobatis aquila*
Image:Pteromylaeus bovinus valencia.jpg|*Pteromylaeus bovinus*
Image:Rhinoptera bonasus columbus.jpg|*Rhinoptera bonasus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muraenolepididae

**Muraenolepididae** arrain gadiformeen familia da, Hego hemisferioko itsasoetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
* *Muraenolepis*
** *Muraenolepis marmorata* Günther, 1880
** *Muraenolepis orangiensis* Vaillant, 1888
** *Muraenolepis microps* (non Lönnberg, 1905)
** *Muraenolepis andriashevi* Balushkin & Prirodina, 2005
** *Muraenolepis trunovi* Balushkin & Prirodina, 2006
** *Muraenolepis kuderskii* Balushkin & Prirodina, 2007
** *Muraenolepis pacifica* Prirodina & Balushkin, 2007
** *Muraenolepis evseenkoi* Balushkin & Prirodina, 2010
* *Notomuraenobathys*
** *Notomuraenobathys microcephalus* (Norman, 1937)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espartel lurmuturra

**Espartel lurmuturra** () Marokoko ipar-mendebaldeko kostaldean dago, Gibraltarko itsasartearen mugetako bat dena.

## Geografia 
Tangerretik hurbil dago, 12 kilometrotara. 110 metroko altuera du eta tontorrean 23 itsas milietara ailegatzen den itsasargia du. Bere magalean, Neolitoren aztarnak dituzten Herkulesen leizeak daude.

## Historia 
Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran, 1782ko urriaren 20an, britainiar eta frantziar/espainiar itsas-armaden arteko gudua izan zen kostaldetik 18 itsas milietara. Espartel lurmuturreko guduan Luis de Córdova y Córdova eta Richard Howe almiranteek zuzendutako armadek Gibraltarreko setioa hausteko borrokatu zuten.

1911ko abenduan, P&O konpainiaren SS Delhi itsasontzia handik gertu hondoratu zen. Britaniar eta frantziar itsasontziek bidaiari guztiak salbatu zituzten baina hiru frantziar erreskatatzaile hilik suertatu ziren.

Espainiako Gerra Zibilean, 1936ko azaroaren 29an, Espartel lurmuturreko guduan bi gurutze-ontzi matxino eta bi destruktore errepublikano borrokatu zuten. Matxinoen garaipenak itsasartearen jabetza eman zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Land of the Pharaohs

**Land of the Pharaohs** (euskaraz *Faraoien Lurraldea*) 1955eko Howard Hawks estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako historia filma bat da. Jack Hawkins, Joan Collins eta James Robertson Justice aktoreek antzeztu zuten. Antzinako Egipton girotua dago eta Erromako Titanus estudioan filmatu zen, Keops faraoiaren agintaldia eta Gizako Piramide Handiaren eraikuntza kontatzen da.

Hollywoodeko Urrezko Aroan filmatutako superekoizpena izanik, estraz lepo betetako eszenak ditu, Warner Bros. ekoiztetxeko prentsa bulegoaren arabera, eszena jakin batean kamera aurrean 9.787 estra batzera ere iritsi zirelarik. Garai hartan filmatutako *Quo vadis?* (1951), *The Robe* (1953, "Tunika Sakratua"), *The Ten Commandments* (1956, "Hamar Manamentuak"), *Ben-Hur* (1959) eta *The Fall of the Roman Empire* (1964, "Erromatar Inperioaeren Gainbehera") filmeekin batera Antzinaroan girotutako epika superekoizpen ospetsuenetakoa da. Joan Collins aktorea bere edertasun osoan agertzen da.

## Argumentua 
Antzinako Egipto. Keops faraoiak (Jack Hawkins) hil ondoren bere gorpuak atseden hartuko duen Piramide Handiaren eraikitzea agindu du. Bere asmoa ordurarte edonon egin den edozein eraikin gaindituko duen piramidea eraikitzea da, baina inguruko harrobien emaria amaitu denez piramidearen eraikuntza lanak eten egin dira. Erakiuntza lanak berrekiteko asmoz, Keopsek Txipreri tributuak kobratzea erabakiko du, bertan Nellifer printzesa (Joan Collins) eder bezain handigura bizi da, azkenean Keops eta Nefiller ezkondu egingo direlarik.

## Aktoreak 
* Jack Hawkins: Keops faraoia
* Joan Collins: Nellifer printzesa
* Dewey Martin: Senta
* Alex Minotis: Hamar
* James Robertson Justice: Vashtar
* Luisella Boni: Kyra (Luisa Boni gisa)
* Sydney Chaplin: Treneh
* James Hayter: Mikka
* Kerima: Nailla
* Piero Giagnoni: Xenon

## Kanpo estekak 
* *Land of the Pharaohs* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Land of the Pharaohs* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Nuadhibu

**Nuadhibu** (; ) Mauritaniako hiria da, herrialdeko bigarren handiena dena. Ras Nouadhibou edo Lurmutur Zuriaren mendebaldeko mugan kokaturik, La Güera saharar hiri hustuaren aurrean dago.

Mauritaniako burdinbide bakarrak (675 km) lotzen du portu hau Fderik eta Zouerateko burdina hobi garrantzitsuekin. Arrantza eta merkataritza portu garrantzitsua da (7.800.000 tona 1983an. Burdin mea esportatzen da bertatik). Han dago Mauritaniako aireportu handiena.

Nuadhiburen portu autonomia eta Cansado-ko meatzaritzaren kilometro gutxira esker, Zouerate meategiaren burdina garraiatzen da, Industria eta Meatzaritzako Enpresa Nazionalak kudeatzen duena SNIM), munduko trenbide handienetako bat da. Nuadhibou ere arrantza jarduera garrantzitsu bat da, Herrialdeko hegoaldeko biztanleak erakartzen dituena. Hiriak ere truke pole bat izaten du, trafikoa ere Saharako meteoritoak. 2005ean hasitako inauteriak , Nuadhibou-ra Nouakchott-era lotzen du; Mauritania ere lotzen du Mendebaldeko Saharako hegoaldeko mugatik administratzen eta Marokok erreklamatu du. Komunikazio bide berri honek hegoalderagoak erakartzen ditu lan bila. Horrez gain, migrazio irregularren atxiloketa zentroa finantzatu zen Espainiatik, Europar Batasunaren kanpo-politikaren asilo-politikaren barruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atar

**Atar** izan daiteke:
* Atar, zoroastrismoan ikusgarri eta ikusezina den su sakratua.
* Atar, Mauritaniako hiria.
* Atar, Mauritaniako departamendua.
Atar (Mauritania)

**Atar** (; ) Mauritaniako hiria da, Adar eskualdeko nagusia dena. Aireportu, museo eta meskita ospetsua (1674an eraikia) ditu.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiffa

**Kiffa** (; ) Mauritaniako hiria da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Bere beira-aleak ezagunak dira oso. Aireportua du.

## Klima
Taghazak basamortuko klima beroa du (Köppen *BWh*). Klima saheliarra da, apiriletik ekainera izaten dira hilabeterik beroenak eta uztailetik irailera izaten diren urteko prezipitazio baxuen %85a.

1990eko hamarkadan eta 2000koaren hasieran, Kiffan mendebaldeko Saheleko beste toki batzuetan baino euri gehiago egin zuen. Kiffari mesede egiten dio "Sahelen berdetzeak". Zonaldeko bazka-ekosistemak kalteberak dira oraindik gainlarratzegatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleg

**Aleg** Mauritaniako hiria da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Sidi Ould Cheikh Abdallahi antzinako presidentearen jaioterria da. Ideydba leinuaren sorlekua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaedi

**Kaedi** (; ) Mauritaniako hiria da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Senegal ibaiaren iparraldeko ertzean kokaturik, eremu kulturaniztun batean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nema

**Nema** (; ) Mauritaniako hiria da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Mairuak nagusiak badira ere, fulak eta banbarak ere badaude. Aireportua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akjoujt

**Akjoujt** (; ) Mauritaniako hiria da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Urre eta kobrezko meak ditu. Aireportua du.

## Herritar ezagunak 
* Mohamed Ould Abdel Aziz, presidentea.
* Med Hondo, aktorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zouerat

**Zouerat** (; ) Mauritaniako hiria da, herrialdearen iparraldean handiena dena. Burdinzko meak ditu, Nuadhibura trenen bidez garraiatzen dituztenak.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baratzezaintza

[thumb|300px|Famili baratze txikia [Brasilgo Avarén]]
**Baratzezaintza** barazkien ekoizpenaren inguruko zientzia, teknologia eta negozioak dira.

Azken hamarkadetan hiri edo kale baratzezaintza asko zabaldu da, baita Euskal Herrian bertan ere. Herri eta hiri barneko baratzezaintza berri honek zer ikusirik dauka lorezaintzarekin, ingurumen eta elikadura burujabetzarekin. Euskal udal askok baratze parkeak ari dira sortzen bertako herritarren artean baratzezaintza bultzatzeko.

Barazatzezaintza frutagintzengatik bereizten da zeren eta baratzezaintzak belarki-laboreak lantzen dituen bitartean, frutagintzak berriz zurki-laboreak zaintzen ditu fruituak lortzeko.

Bi jarduerak ezberdintzen dira bai erabilitako gaiengatik, jarduerengatik zein aurrera eramateko eskakizunengatik. Zehazki baratzezaintzak, izenak adierazten duenez, baratzetan landutako landarez arduratzen da. Hala ere hainbatek beste hainbat landareen hazkuntza zuzenki kokatzen dute baratzezaintzan, frutagintza barne

## Baratzezaintzaren ikerketa eta lan arloak 
Baratzezaintza Zientzien Nazioarteko Elkartearen arabera (ISHS), bost ikerketa arlo dauzka:
* Lorezaintza.
* Baratzezaintza.
* Fruituzaintza.
* Usai gozoko landareak, sendabelarrak eta Lurringintza, beti ere landarei loturik.
* Uzta eta geroko fisiologia.

## Ikus, gainera 
* Baratze
* Barazki
* Baratze parke

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olazabal jauregia (Zumaia)

**Olazabal jauregia** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen jauregia da. Zumaiako Alde Zaharran dago, San Joan iturria eta Zumaia jauregiaren parez-pare. Izena Olazabal familiaren egoitza izateagatik datorkio.

## Historia 
Juan de Olazabal Bastidak eraiki zuen, Filipe IV.a Espainiakoaren idazkaria eta Inkisizioaren Kontseilu Goreneko kontulari nagusia izan zena.

XVII. mendeko eraikin eder honen elementu deigarriena hareharri landuz eraikitako etxearen aurrealdea da. Bertan du sarrera, eta solairu nagusian, burdina forjatuzko bi balkoi ditu. Erdiko balkoiaren alde banatan, olazabaldarren leinuko bi armarri eder daude, kareharrizkoak biak. Aurrealdearen erremate gisa, teilatu-hegal zabala du, garaiko gustuen arabera apaindua.

Irudi:Zumaia - 42.JPG|Olazabaldarren armarria.

## Kanpo estekak
Muraenesocidae

**Muraenesocidae** arrain angiliformeen familia da, mundu osoko itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.

## Generoak 
* *Congresox*
* *Cynoponticus*
* *Gavialiceps*
* *Muraenesox*
* *Oxyconger*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Jose komentua (Zumaia)

**San Jose komentua** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen karmeldar komentu bat da. Zumaiako Alde Zaharran dago, Zumaiako merkatuaren alboan eta Zumaiako udaletxearen parean, eraikinaren aurrealdetik Kostaldeko Done Jakue Bidea igarotzen delarik.

## Historia 
1609an Francisca Labaienek bere dorretxean komentua sortu zuen. Dirudienez, Santa Teresaren erreformei jarraitu zien Euskal Herriko Karmeldarren lehen komentuetako bat izan zen. Eraikina erreformak proposatutako soiltasunaren erakusgarri da. XX. mendearen hasieran aurrealdean erantsitako elementuek soilik ematen diote monumentu ukitua.

## Kanpo estekak
Zuloaga museoa

**Zuloaga etxe-museoa** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen museoa da. Ignacio Zuloaga eibartar magolari ezagunari eskeinia dago, Zumaian bizileku izan baitzuen. Museoa Urola ibaiaren bokalaren ekialdeko ertzean dago, Santixo hondartza eta Zumaiako kirol-portuaren artean. Bertan, Santiago baseliza ere badago. XX. mendearen hasieran Santiago baseliza Ignacio Zuloaga margolariak erosi zuen.

Gipuzkoako kultura ondasunen zerrendaren barnea sailkatua dago.

thumb|400px|erdian|Zuloaga museoa.

## Museoa 
Museoa bi zatitan banatuta dago: lehenengoan Zuloagaren lanak daude ikusgai eta bestean, margolariak bere bizitzan bildutako lanak. Bilduma horretan margolan gotikoak, Grekoaren, Zurbaranen, Goyaren eskolakoak, Vicente Lópezen, Gutiérrez Solanaren margolana eta abar ikusgai daude. Baina, horiez gain, Rodinen eskulturak, greziar zeramika eta beste zenbait obra ere badira han.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ignacio Zuloaga kultur gunearen webgunea
Altzolaras jauregia

**Altzolaras jauregia** Gipuzkoako Zestoa udalerriko Aizarna auzoan dagoen jauregi baten hondakinak dira. Izen berdineko Altzolaras bailaran kokatua dago.

Gebaratarrak izan ziren jatorrizko dorretxearen jaunak.

## Historia 
Nahiz eta jada 1419. urtean Juan de Olaeta eta Lope de Olaeta "Alzolarasko baserri eta burdinolan" bizi zirela erregistratua egon, 1542. urterarte ez da dorretxearen aipamenik topatzen, hain zuzen ere, San Juan Pérez de Idiakez zenaren Maria Pérez de Alzolaras alargunak Beltran de Mendia izkribauaren aurrean Alzolarasko maiorazkoa ezarri zueneko data.

Hortaz, gaur egun arte iritsi den eraikina, XVI. mendean eraikitako landa jauregi baten ondorengoa da, XVII. mendean eraldatua izan zelarik. 1972an egurrezko bere barne egitura suntsitu eta teilaturik gabe laga zuen sute bat jasan zuen, ordutik aurrera eraikinak ukilu eta arditoki gisa erabiliak izan direlarik.

## Zaharberritzea 
Gaur egun lehen zaharberritze fase batean eraikinaren egitura eta teilatua eraiki nahi dira, bai eta bat ez datozen gehigarriak kendu ere, antzinak eraikinak zuen duintasuna berreskuratzeko asmoz. Honela, bigarren fasean oraindik zehaztu gabe dagoen erabilpen batentzako erabatzeko zaharberritzea gauzatuko litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Altzolaras jauregia. Baserriak. Aizarna.com
Zumaia jauregia

**Zumaia jauregia** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen jauregi bat da. Zumaiako Alde Zaharran dago, San Pedro elizatik hurbil.

## Historia 
Izena Zumaia-Ganboa familia boteretsuaren egoitza izateagatik datorkio. Senitarte hau Gipuzkoako Ahaide Nagusien 24 etxeetako bat zen eta Zumaiako aberatsenetako bat.

XV. mendean eraiki zutenetik aldaketa handiak izan dituen arren, oraindik garai hartako zenbait elementu ikus daitezke bertan: aintzinako sarrera izan zeneko arku zorotza, leiho gingilduna eta eraikinaren azpiko aldean dauden hare-harri landuak.

## Kanpo estekak