Ellen DeGeneres

**Ellen Lee DeGeneres** (Metairie, Louisiana, AEB, 1958ko urtarrilaren 26a) estatubatuar aktore, umoregile eta aurkezlea da, batez ere, *The Ellen DeGeneres Show* saioaren aurkezlea izateagatik ezaguna. Hainbat Emmy sari irabazi ditu. Emmy sarietako bi gala aurkeztu ditu, Grammy sariak 1996an eta 1997an, eta Oscar sarien 79. eta 86. galetako zeremonia-maistra izan zen. Hiru gala aurkezten dituen historiako lehen pertsona da. Denboraldi batez, *American Idol* talentuen programa kotizatuko epaimahaietako bat izan zen.

= Bizitza =

### Familia 
Gurasoak Elliot DeGeneres, aseguru saltzailea, eta Elizabeth (Betty) Jane izan ziren. Frantses, ingeles, aleman eta irlandar jatorriko familia batekoa da.

#### Ikasketak 
Bere neba Vance DeGeneres, *Cowboy Mouth* rock musika taldeko aktore eta gitarrista, eta biak kristau zientzia erlijioan heziak zian ziren hamahiru urte bete arte. Gurasoak 1974ko urtarrilean dibortziatu egin ziren. Dibortzioaren ondoren, ama Roy Gruessendorf saltzailearekin ezkondu zen 1975ean, Ellenek 17 urte zituenean. Gruessendorfekin batera, Betty Jane eta adin txikiko neba-arrebak New Orleansetik Texas estatuko Atlanta hiriburura joan ziren. DeGeneres Atlanta High School-en graduatu zen 1976ko maiatzaren 21ean.

Saio propioa lortu baino lehen, DeGeneresek *Open House* (1989-1990) eta *Laurie Hill* (1992) egoera komedietan hasi zuen telebista ibilbidea.

1997ko apirilean DeGeneres (eta bere pertsonaia telesailean) 'armairutik irten' zenean *Ellenek* mugarri bat lortu zuen: alde batetik, *Time* aldizkariaren azalean agertzea; eta bestetik, telebista nazionalean, non bere terapeuta lana egin zuen Oprah Winfrey aktoreari lesbiana zela adierazi zion publikoki. Polemika gorabehera, edo beharbada polemikaren ondorioz, hori gertatzen zen atala, *The Puppy Obisode* ("Kumearen atala") izenekoa, izan zen telesaileko ikusienetako bat. Hala ere, ondorengo kapituluek ez zuten lortu atal ezagun horren arrakasta errepikatzea, eta audientzietan beherakada bat izan ostean, telesaila programaziotik kendu zuten. DeGeneresek bakarrizketa-bira bat egin zuen berriro, eta geroago arrakastaz berrezarri zen aurkezle gisa.ezkerrera|thumb|290x290px|DeGeneres 2009an.
### Animazio-ahotsa 
2003ko Disney eta Pixarren *Finding Nemo* (Nemo topatzen) animaziozko film ezagunean DeGeneresek epe laburreko oroimen arazoak zituen *Dory* arrainari ahotsa jarri zion. Filmak ospea berreskuratzen lagundu zion DeGeneresi, kritika oso positiboak emateaz gain.Lan hori animaziozko film arrakastatsuenetako bat da. 2016an, 'Dory topatzen' film arrakastatsuan berriro jarri zion ahotsa. Film horrek mila milioi dolar baino gehiago bildu zituen mundu osoan.

### Elkarrizketa-programa eta beste agerraldi batzuk 
2003ko irailean, DeGeneresek elkarrizketa-formatuko goizeko programa berri bat aurkeztu zuen, *The Ellen DeGeneres Show* izenekoa. Pertsona ospetsuek 2003an aurkeztutako elkarrizketa-programa ugarien artean, DeGeneres-en audientzia asko hazi zen eta oso kritika onak jaso zituen iturri askotan. Bitxia bada ere, gonbidatutako lehen pertsona ospetsua Jennifer Aniston izan zen, AEBko gay komunitatearen ikurra. Programa 11 Daytime Emmy sarietarako izendatu zuten bere lehen denboraldian, eta horietatik lau irabazi zituen, *talk show* onenarena barne. Programak gutxienez 15 Emmy sari irabazi zituen airean eman zituen lehen hiru denboraldietan. Saioaren hasieran eta publizitate-etenaldietan publikoarekin egiten dituen dantza eta abestiengatik da ezaguna DeGeneres. Hainbat sari eta bidaia ematen dizkio (bere babesleei esker) zuzenean ikustera joaten den publikoari. 2005eko azaroaren 17an, saioa alderantziz eman zen, *Memento* filmaren antzera. 2009ko maiatzaren 1ean, 1000. emisioa egin zen, eta hainbat gonbidatu berezi izan ziren bertan, besteak beste, Paris Hilton, Justin Timberlake eta Oprah Winfrey. 2004ko azaroan, DeGeneres dantzan agertu zen American Expressen publizitate-kanpaina batean. Ogilvy eta Matherrek sortutako American Expresseko iragarki bat 2006ko azaroan eman zuten. Iragarkiak bi minutuko iraupena zuen eta zuri-beltzean filmatu zen. Gainera, bere programa Charlie Puth bezalako artistentzako plataforma izan zen, musikaren mundura masiboki salto egiteko; Ellen, jendearen talentua aurreikusten aditua da.[ezkerrera|thumb|[Michelle Obama eta DeGeneres dantzan *The Ellen DeGeneres Show* emanaldian, 2012an.]]2006ko maiatzean, DeGeneres ezustean agertu zen ikasturte ha2siera egunean New Orleanseko Tulane Unibertsitatean. George H. W. Bush eta Bill Clintonen ondoren, podiumera igo zen bata jantzita eta zapatila barrubigunak jantzita, "Denek tunikak eramango zituztela esan zidaten" (hitz-jokoa ingelesez, *robe* hitzak tunika edo bata esan nahi baitu) argudiatuz.

2007an, *Forbesek* 75 milioi dolarretan kalkulatu zuen DeGeneresen dirutza. Urtean 15 milioi dolar inguru irabazten zituen *The Ellen DeGeneres Show* lanarekin. Gero, saioaArgentina, Txile, Kolonbia, Ekuador, Peru, Uruguai eta Venezuelan transmititu da OnDIRECTV bidez.

Saioa 2022ko maiatzaren 26an amaitu zen, hemeretzi denboraldiren ostean. Azken saioak Jennifer Aniston eta Billie Eilish izan zituen eta Pink musika-gonbidatua. Laneko jazarpenagatiko akusazioeak zirela eta, saioa amaitu eta ez zen telebistan agertu.

### Lan-giroagatiko eztabaidak 
2020ko uztailean, *BuzzFeed* News-en ikerketa batek *The Ellen DeGeneres* Show-ko langile ohien akusazioak azaleratu zituen, lan giro “toxikoa” deskribatzen zutenak. Lekukotzen esanetan, langileak arrazoirik gabe kaleratu ziren medikuek huts egin ostean edo doluarengatik, iruzkin arrazistak egin zizkieten, larderiatu egin zituzten eta DeGeneresek ez zuen zuzeneko ikuskapenik egin langileen tratuari buruz. Hiru ekoizle exekutibo seinalatu zituzten salaketetan, jokabide desegokiarengatik eta sexu-jazarpenarengatik.

WarnerMediak, saioaren enpresa ekoizleak, barne ikerketa bat ireki zuen, urte horretako abuztuan Ed Glavin, Kevin Leman eta Jonathan Norman ekoizleak kanporatuak izan ziren.

18. denboraldiaren estreinaldian, 2020ko irailaren 21ean, DeGeneresek publikoki aipatu zuen egoera, aitzakia batekin: “Hemen gertatu ziren eta inoiz gertatu behar ez ziren gauzak ikasi genituen. Oso serio hartzen dut eta esan nahi dut sakonki sentitzen dudala kaltetutako pertsonee gertatutakoa”.

### Oscar sariak 
2006ko irailaren 7an, DeGeneres zeremonia-maistra izendatu zuten 2007ko otsailaren 25ean ospatu zen Oscar sarien 79. gala aurkezteko. Horrela, gala aurkeztu zuen lehen pertsona homosexuala izan zen. Oscar sariak aurkezteak amets pertsonal bat lortzea zekarrela adierazi zuen DeGeneresek. Zeremonian DeGeneresek esan zuen "Bai gau zoragarria! zenbat aniztasun aretoan! Jendearen arrazari, erlijioari edo sexu-joerari buruz hainbeste gauza negatibo esan diren urte honetan. Eta hau adierazi nahi dut: beltzik, judurik eta homosexualik ez balego, ez legoke Oscarrik, edo, pentsatuz gero, Oscar izeneko inor". Kritikak, oro har, positiboak izan ziren, hala nola: "DeGeneresek arrakasta izan zuen, inoiz ez baitzuen ahaztu, Oscar sarietarako izendatuak entretenitzeko ez ezik, etxeko jendea dibertitzeko ere zegoela han". Izan ere, Regis Philbinek elkarrizketa batean esan zuen "eragozpen bakarra Ellen gehiago ez egotea izan zen".

Zazpi urte geroago, Oscar sarien 86. edizioan, 2014ko martxoaren 2an, anfitrioia izan zen berriro.

## Filmografia 
### Lanak 
### Telebista 
## Sariak 
### Emy sariak 
Bi Emmy sari mota daude: bata, ohiko ordutegietan ematen diren saioei dagokiena; eta bestea, ikus-entzule gehien dagoen orduetan ematen diren programei dagokiena. DeGeneresek bi modalitateetan irabazi ditu sariak, jarraian erakusten den bezala.
[thumb|DeGeneres 1997ko [Primetime Emmy Sariak|Primetime Emmy sarien banaketan.]]

### Urrezko Globoa 
### People's Choice Awards 
### Kids Choice Sariak 
* 2004ko animaziozko film bateko ahots gogokoena, *Finding Nemo*

### Teen Choice Awards 
* 2009 twitter onena (Interneteko orrialdea)

### 2009 twitter onena (Interneteko orrialdea) 
* 2012 aurkezle izateagatik (The Ellen Show)

### Kondekorazioak 
* 2016 - Medalla Presidencial de la Libertad

= Liburuak =

* *My Point...And I Do Have One* (1995)
* *The Funny Thing Is...* (2003)
* ''Seriously... I'm kidding* (2011)
* *Home* (2015)

## Diskografia 
* *Ellen DeGeneres: Taste This*
* *The Ellen DeGeneres Show: DVDlicious*

## Omenaldiak 
* ICONS: *The Lesbian and Gay History of the World*, Vol. 1 – Jade Esteban Estrada *Comedy'' Centraleko izarrak DeGeneresen papera egiten du 2002ko komedia txalotuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak