open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blanca Ochoa de Molina

**Blanca Ochoa de Molina**, **Blanca Ochoa Sierra** bezala jaioa (Fredonia, Antioquia, 1914-2008ko maiatzaren 1a), Kolonbiako antropologia aitzindaria izan zen, Unibertsitate Nazionaleko Antropologia sailaren sortzaileetako bat izan zen.

## Biografia 
Blanca Ocho -Edith Jimenezekin batera- Antioqueño Lizeoko lehenengo lizentziatuetako bi izan ziren, ondoren, Bogotako Goi Eskola Normalean jarraitu zituzten ikasketak.

1941ean Etnologia Institutu Nazionala sortu zen, Paul Rivet eta Gregorio Hernandez de Albak sortutako ikerketa-erakundea eta Goi Eskola Normalari atxikia, non Blanca Ochoa etnologo gisa trebatu zen. 1942an Kolonbiako Institutu Indigenista sortu zen, eta bertan Ochoa bekaduna da Liman Andeetako Arkeologia ikasteko, Edith Jimenez de Muñozekin batera. Bertan Julio Tello eta Rebeca Carrión arkeologo ospetsuekin lan egin zuten. Itzuli zirenean, Arkeologia Museoa antolatu zuten, eta, ondoren, Etnologia Institutuan sartu ziren, eta etnohistoriaz arduratu ziren, batez ere ehunez eta zeramikaz. 

Jorge Eliecer Gaitanen hilketa dela eta, 1948ko apirilaren 9an joera politiko ezkertiarreko pertsonenganako jazarpena hasi zen, eta ondorioz, Etnologia Institutuko kideak estigmatizatuak izan ziren eta handik gutxira erbesteratu egin behar izan zuten. Ochoak, bere irakasle Paul Rivet-en laguntzaz, Parisera bidaiatu zuen La Sorbonako Unibertsitatean Antropologia ikasketak egitera. Parisen zegoela, Gerardo Molina ezagutu zuen, bere senarra izango zena; 1953an, lehen semea izan zuten, Juan Patricio, eta urte horren amaieran Kolonbiara itzuli ziren. Itzuli ondoren, Blanca Kolonbiako ikastetxe batzuetan irakaskuntzan hasi zen.

1956an bere bigarren semea jaio zen, Carlos Gerardo, 1960ko hamarkadaren erdialdean. Ochoa Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko Soziologia sailean sartu zen irakasle gisa, eta 1966an beste aitzindari batzuekin batera Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko Antropologia saila sortu zuten, gerora irakasle izango zena.

1983an Colombia prehispánica: arte e imaginería liburua argitaratu zuen.

1988an Unibertsitate Nazionaleko “Blanca Ochoa de Molina” Etnografia Laborategia sortu zen.

2004an José Acevedok eta Gómezek “Orden civil al mercability” saria jaso zuten Cruz de Platako graduan.

2008ko maiatzaren 1ean hil zen, 94 urte zituela.

Gaur egun, bere jaioterrian, Fredonia “Blanca Ochoa de Molina” Museoa dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.ecured.cu/Metodolog%C3%ADa
* https://periodicoelsuroeste.com/la-fredonita-blanca-ochoa-primera-antrop-loga-de-colombia/
* https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-51767
* https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-204519
* https://enciclopedia.banrepcultural.org/index.php/Blanca_Ochoa_de_Molina
* (0 URLa)(42-58).pdf
*
Eyipantla ur-jauzia

**Eyipantla ur-jauzia** () Mexiko hego-ekialdeko Veracruz estatuan dagoen ur-jauzi bat da, San Andrés Tuxtla herrian.

Nahuatl hizkuntzatik datorkio izena eta "hiru isuritako jauzia" esan nahi du.

## Deskribapena 
Catemaco aintzirara doan *Río Grande de Catemaco* ibaiak egiten duen jauzia da.

## Turismoa 
San Andrés Tuxtlatik 10 kilometro eskasera dagoenez eskualde turismogune bat da. Egurero 500 bisitari hartzen ditu batazbeste.

## Iruditegia 

Irudi:El Salto en Catemaco.JPG|Ur-jauzia eurite sasoian.
Irudi:Eyipantla, salto - panoramio.jpg|Ur-jauzia sasoi lehorrean.
Irudi:EyipantlaWaterfall17.JPG|Gainaldea.
Irudi:EyipantlaWaterfall12.JPG|Inguruan jateko postuak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Selegilina

**Selegilina** edo '''*N*-metil-*N*-(1-metil-2-feniletil)prop-2-in-1-amina'* konposatu organiko aromatikoa da, C13H17N formula duena feniletilamina ordezkatuen klasekoa. Solido kristalino zurixka da. Uretan, kloroformoetan eta metanoletan disolbagarria da. Substantzia lipifiloa da. Narritagarria da.

N-metil-N-(1-metil-2-feniletil)prop-2-in-1-aminak estereozentro bat du eta, beraz, konposatu kirala dai. Bi enantiomero ditu. (*R*)-enantiomeroari *selegilina* deitzen zaio. Errazematoa, (*R*)- eta (*S*)- formen 1:1 nahastea, *deprenil* izenarekin ezagutzen da. Normalean klorhidrato gisa merkaturatzen dira bi formaok.

Selegilina Parkinsona eta depresioa tratatzeko sendagai gisa usatzen da. Espainian *Plurimen* markarekin merkaturatzen da eta Frantzian *Deprenyl* markarekin. Pilula edo larruazaleko txaplata moduan hartzen da.

## Sintesia 
Selegilina sintetizatzeko (*R'')-metanfetamina propargil bromuroz trataten da.

312x312px|Selegiline synthesis

## Albo-ondorioak 
Albo-ondorio ohikoenen artean, zorabioa, zefalea, ezohiko mugimenduak (diszinesia, adibidez), bertigoa, goragaleak, bradikardia, nahasmendua eta haluzinazioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basopresore

**Basopresorea**, edo **hipotentsioaren aurkakoa**, arteria-presioa jaisten denean handitzea ahalbidetzen duen farmakoa da. Basopresore batzuek hodi-uzkurtzaile gisa jokatzen dute erresistentzia periferiko osoa handitzeko, beste batzuek katekolaminen adrenoerrezeptoreak sentsibilizatzen dituzte — glukokortikoideak— eta hirugarren klaseak bihotz-emaria handitzea ahalbidetzen du (dopamina).

## Erreferentziak
Katina

**Katina** edo **(+)-norpseudoefedrina** konposatu organiko aromatikoa da, C9H13NO formula duena feniletilamina ordezkatuen klasekoa. Fenilpropanolaminaren lau estereoisimeroetako bat da.  Solidoa da. Narritagarria eta toxikoa da.

Katina produktu naturala da eta katinonarekin batera *Chata edulis* (kat) landarearen eragin estimulatzailearen erantzulea da. Droga psikoaktiboa da. Katina Substantzia Psikotropikoen Hitzamenaren III. atalean jasota dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Armatrading

**Joan Anita Barbara Armatrading** (Basseterre, Saint Kitts eta Nevis, 1950eko abenduaren 9a) kantautore eta gitarra-jotzaile britainiarra da.

## Lan ibilbidea 
Hiru aldiz izendatu dute Grammy sarirako, eta bi izendapen ditu Brit Awards sarietan. Berrogei urte baino gehiagoko ibilbidean, Armatradingek gutxienez estudioko 18 album grabatu ditu, baita zuzeneko disko ugari eta arrakasta bilduma ugari ere. 1976 urteko *Love and Affection* eta 1976ko *Down to Zero*, eta 1981eko *The Weakness In Me* abestiak dira bere errepertoriotik aipagarrienak, bereziki Erresuma Batuan oihartzun handia lortu zutenak. Queen taldearen "*Don’t Lose Your Head*" abestirako ahotsa jarri zuen, *A Kind of Magic* (1986) albumekoa.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mandapa

**Mandapa** indiar arkitekturako erritu publikoetarako areto edo pabilioi bat da, bereziki jainismo eta hinduismoko tenpluetako arkitekturan nabarmentzen dena.

## Ezaugarriak 
Zutabeak dira mandapen osagarri eta apaingarri nabarmen bat, areto hipostilo mota bat direlarik oro har. Lau zutabe soileko sinpleak ere egon daitezke dena den, *praggriva* izenekoak.

Mandapak "irekiak" edo "itxiak" direla esaten da, kanpoaldeko hormak izan ala ez. Tenpluetan, *mandapa* bat edo gehiago santutegiaren eta tenpluaren sarreraren artean kokatzen dira maiz ardatz berean. Tenplu handi batean beste mandapa batzuk egon daitezke alboetara, edo tenpluaren esparruarem barruan eraikin aske bezala.

Tenplu batek mandapa bat baino gehiago baditu, bakoitza funtzio ezberdin baterako erabiltzen da, eta izen bat ematen zaio erabilera islatzeko. Adibidez, ezkontza jainkotiarrari eskainitako mandapa bati *kalyana mandapa* esaten zaio. Ezkontza hindu modernoak egon ohi dira halakoetan 21. mendean, ezkongaiek apaizak piztutako su santua inguratu ohi dutelarik mandaparen erdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elektrizitatearen Gaselec Museoa

**Elektrizitatearen eta Industriaren Gaselec Museoa** Espainiako Melilla hiriko museoa da. Comandante García Morato kaleko 3. zenbakian dago.
## Historia 
1997an, Gas eta Elektrizitatearen Konpainia Hispano-Marroi gisa 1913an sortutakoaren lehendakariak, eta 2003an, Gas eta Elektrizitatearen Melillense (GASELEC) konpainia gisa berrizendatua, Gustavo Cabanillasek, Industria eta Elektrizitatearen Museoa sortu zuen, eta 2004tik aurrera Gaselec Fundazioan sartu ziren.

## Sekzioak 
Atal hauek ditu: Areto Teknikoa eta biltegia, Bulegoa, mende hasierako altzariekin, eta Industria Museoa, konpainiaren forjarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Melillako Museoa
* Melillako Museo Historiko Militarra
* Melillako Egiptoar Museoa
* Melillako Automobilaren Museoa
* Andrés García Ibáñez Arte Moderno eta Garaikideko Museoa
* Melillako Museo Etnografikoa
* Arte Sakratuaren Bilduma Museografikoa

## Kanpo estekak 
* Museo de la Electricidad
* Museo de la Industria
Saadah Alim

thumb|Saadah Alim indonesiar idazlearen ikatz-erretratua
**Saadah Alim** (Padang, 1897 - Jakarta, 1968) idazlea, antzerkigilea, itzultzailea, kazetaria eta hezitzailea izan zen Ekialdeko Herbeheretar Indietan eta Indonesian, independentziaren ondoren. Kolonialismo garaian argitaratu zen Indonesiako emakume egileen eskukadako bat baino ez zen izan, Fatimah Hasan Delais, Sariamin Ismail, Soewarsih Djojopoespito eta beste gutxi batzuekin batera. Ezaguna da batez ere bere kazetaritzagatik, '** (1941) ipuin bildumagatik eta **' (1940) antzezlan komikoagatik.

## Biografia 
### Haurtzaroa 
Saadah Minangkabau familia batean jaio zen Padang-en, Sumatra-ko Westkust Erresidentzian, Ekialdeko Herbeheretar Indietan, 1897ko ekainaren 9an.

### Ibilbidea 
Saadah lehen hezkuntzako irakasle bihurtu zen Padang-eko nederlander-azko eskola batean 1918an. bezalako praktika batzuen aurkako jarrera zeuden. Hala ere, batez ere gizonezko idazle gazteak errekrutatzea lortu zuen, hala nola Mohammad Hatta, Bahder Djohan, Mohammad Yamin eta Adi Negoro. 1920an Padang-eko eskola utzi eta inguruko Padang Panjang-eko neskentzako eskola pribatu bateko lehen irakasle bihurtu zen, ''*  izenekoa, eskulanak egiten irakastea helburu zuena. Hala ere, 1921erako eskolak zailtasunak zituen ikasleak erakartzeko eta atxikitzeko. egunero argitaratzen zuen aldizkari berrian. 1930eko hamarkadan, *Zij* izeneko hilabetekari holandar batentzat ere idatzi zuen, *Die Volksstern* inguruko gaiak ukitzen zituzten. *Krekots* *Magazine* aldizkariaren editore ere bihurtu zen 1930ean, 1943an Holandako agintearen amaierara arte mantenduko zuen kargua, eta, azkenean, aipatutako *Bintang Timur-''en Antza, enpresak bere izenean saltzeko inolako autoritaterik ez zuen hirugarren bati erosi zizkion haren eskubideak, '**  izenburu ezberdinarekin, eta afera korapilatu egin zen Herbehereak Indonesiatik erretiratzen ari ziren garaian gertatu zelako zinema ekoizpena.1968ko abuztuaren 18an hil zen, Jakarta-n.

## Hautatutako lanak 
### Jatorrizko lanak 
* **' (Balai Pustaka, 1940,  Sandiwara antzerkia)
* '** (Balai Pustaka, 1941, Ipuin laburren bilduma)

### Itzulpenak 
* **' ( F. A. Volkers-Schippers-en neerlander hizkuntzako lan baten itzulpena, 1939)
* '** (Pearl S. Buck, 1941)
* **' (Noordhoff-Kolff, 1949,  Freddy Hagers and Hans Borrebach-en Ipuin laburren bilduma)
* '** (Frederick Marryat, 1949)
* **' (Mark Twain, 1949)
* '** (1950s, G.A. Leenbruggen-en neerlander hizkuntzako lan baten itzulpena)
* **' (data gabea, Diet Kramer-en  neerlander hizkuntzako lan baten itzulpena) 
* '''' (Riesco)

### Saadahren lanaren ingelesezko itzulpenak 
* XX. mendeko Indonesiako ipuin laburren lontar antologia fikzio laburra (Lontar Fundazioa, 2017)
* Indonesiako dramaren Lontar antologia (Lontar Fundazioa, 2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glòria Sabaté Marín

**Glòria Sabaté i Marín** (Bartzelona, Katalunia, 1985eko abuztuaren 29a) filologo, eleberrigile, unibertsitateko irakaslea eta Erdi Aroko ikertzailea da.

## Bizitza 
Sabaté filologia katalanean lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean, eta bertan doktoretza ere egin zuen, filologia katalanari eta Erdi Aroko literatura katalanari buruzko ikastaroak jarraituz. Bere doktore-tesiaren izenburua «*Aquells qui ho voldran saber, lligen ...»: Llibres i lectors a la Barcelona del segle XV* (euskaraz: Jakin nahi dutenek irakurri egiten dute...*: Liburuak eta irakurleak XV. mendeko Bartzelonan».* Gorteaz gain, XV. mendeko Bartzelonako irakurleak zer ziren, zer gizarte-egoeratan zegoen, zer interes zituen, nondik ateratzen zituen liburuak, zertarako erabiltzen zituen, eta abar aztertu zuen.

Gainera, arabiar filologia (UB), «Zientziaren Historia: Zientzia, Historia eta Gizartea» masterra (UB/UAB) eta «Erdi Aroko Kulturak» masterra (UB) egin zituen.

### Lan ibilbidea 
Bartzelonako Unibertsitateko Filologia eta Komunikazio Fakultateko irakaslea izan da. 2016 urtean, lan akademikoa eta eleberrien idazketa uztartzen hasi zen. 2020. urtean *El velo de la Diosa* lana kaleratu zuen, eta lan horrekin eleberri historikoaren Nèstor Luján saria lortu zuen.

## Argitaratutako liburuak 
Besteak beste, lan hauexek argitaratu ditu:
* *Lilithen alaba –* Ediciones B (2016)
* El velo de la diosa – Ediciones Zutabea (2020)
* *Lehoiaren marka –* Fanbooks (2020)
* *Brujas –* Bindi Books (2021)

## Artikulu nabarmenak 
* Sabaté, Glòria; Soriano Robles, L. (2015). ''La cavalleria a la Corona d'Aragó. Tractats teòrico-jurídics de producció pròpia* (euskaraz: Zalduntza Aragoiko Koroan. Ekoizpen propioko tratatu teoriko-juridikoak.) eHumanista. Journal of Iberian Studies, 31, or. 154 - 170. ISSN: 1540-5877
* Glòria Sabaté (2019). *Més enllà de la cort: els lectors potencials del Curial e Güelfa* (euskaraz: Gortetik haratago: Curial eta Güelfako irakurle potentzialak). Alacanteko Unibertsitateko edizioak. .

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2020an, Nèstor Luján saria, *El velo de la Diosa'' lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maloca

**Maloca** Amazoniako indigenek eraikitako, bereziki Kolonbian eta Brasilen, antzinako herri-etxea da.  Komunitate bakoitzak maloka bakarra du bere ezaugarriekin.

Harreman patrilinealak edo matrilinealak dituzten familia batzuk maloca batean bizi dira, herri-etxean zeharreko konpartimentu ezberdinetan banatuta. Oro har, nagusia herri-etxearen atzealdeko hormatik hurbilen dagoen konpartimentuan bizi da. Familia bakoitzak bere sua du.

Festetan eta ospakizun formaletan, gizonezkoentzako dantzak barne hartzen dituztenetan, etxeko espazio luzea berrantolatzen da; herri-etxearen erdialdea da dantza egiten den gunerik garrantzitsuena. Maloca bakoitzak bi sarrera ditu, bat gizonentzat eta bestea emakumeentzat. Gizon eta emakume ezkonduek elkarrekin egiten dute lo, eta gizon eta emakume ezkongabeek aparte. Maloca bat tradizionalki bi baratzez inguratua dago: barnealdeari sukaldeko baratzeak deitzen zaio (banana, papaia, mangoa eta anana bezalako landareen hazkuntza) eta manioka hazten duten kanpoko baratzeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Almira Hart Lincoln Phelps

**Almira Hart Lincoln Phelps** (Berlin, Connecticut, 1793ko uztailaren 15a – Baltimore, 1884ko uztailaren 15a) XIX. mendeko estatubatuar hezitzaile eta idazlea izan zen. Phelpsek zientzia dibulgazioko hainbat testuliburu argitaratu zituen botanika, kimika eta geologiaren arloetan.

## Bizitza 
1793ko uztailaren 15ean jaio zen Berlinen (Connecticut). Bere familiako gazteena izan zen, ingurune intelektual eta erlijiosoan hazi zen, nahiz eta librepentsatzailea izan. Bere bizitzako inspirazio handienetako bat bere ahizpa zaharrena izan zen, Emma Hart Willard. Ahizparekin bizi izan zen bitartean, John Willard eta bere hiru ikaskideren ikasle ere izan zen, hauek ere Willardarren egoitzan bizi zirelarik. Almirak matematika eta filosofia ikasi zituen.

## Ibilbidea 
16 urterekin, Almira Hart bertako eskoletan hasi zen irakasle. Gero bere heziketa propioarekin jarraitu zuen. 1814an, neskentzako lehen barnetegia ireki zuen Berlingo bere etxean; eta bi urte geroago, Sandy Hill-eko (New York) eskola bateko zuzendaria izan zen.

1830ean, Almira Hart Lincoln Troyko Emakumeen Seminarioko zuzendariorde izan zen, eta emakumeen hezkuntzari buruzko hitzaldi batzuk eman zituen, geroago bere bigarren liburua izango zirenak:  *Lectures to Young Ladies*.

1859an, Almira Phelps Zientziaren Aurrerapenerako Elkarte Estatubatuarreko hirugarren emakume kidea izan zen. Bere afiliazioa lortu ondoren, Almira Phelpsek idazten jarraitu zuen, hitzaldiak ematen, eta bere testuliburuak berrikusten 91. urtebetetzean Baltimoren hil zen arte, 1884ko uztailaren 15ean.
thumb|Almira Hart Lincoln Phelpsen lehen liburuko,  *Familiar Lectures on Botany,* orrialde lagina
## Lanak (aukeraketa) 
* *Familiar Lectures on Botany* (1829) 
* *Dictionary of Chemistry* (1830)
* *Botany for Beginners* (1831)
* *Geology for Beginners* (1832)
* *Female Student; or, Fireside Friend* (1833)
* *Chemistry for Beginners* (1834) 
* *Lectures on Natural Philosophy* (1835)
* *Lectures on Chemistry* (1837)
* *Natural Philosophy for Beginners* (1837)
* *Hours With My Pupils* (1869)
* *Caroline Westerly* (1833)
* *Ida Norman* (1850)
* *Christian Household* (1860)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Almira Lincoln Phelpsek idatzitako edo horri buruzko lanak  Internet Archive-n
Herri-etxe

[360px|right|thumb|[Bikingoen Aroa|Bikingoen Aroen antzeko etxe luze birsortua.]]
Arkeologian eta antropologian, **herri-etxea** edo **etxe luzea** () gelarik gabeko eraikin handi eta estua da, munduko hainbat lekutan hainbat herrik bizitzeko eraiki zutena. Erabilera arkaikoko etxebizitza komunitarioak dira, oro har zurezkoak, eta gaur egun ere erabiltzen diren formak dituzte.

Askotan, kultura askotako egitura iraunkorreko formarik zaharrena dira. Mota askotakoak daude: Europako Neolitoko herri-etxea, Erdi Aroko Dartmoor herri-etxea, harrizkoa, ganadua ere hartzen zuena, eta *ganonh’sees* kultura ezberdinek eraikitako hainbat etxe mota, gelak zituzten etxe komunal angeluzuzenak, non bost eta hogei familia artean bizi ziren. Zedrozko hagak eta bi ate zituzten. Teilatuak urki-azalez egiten zituzten. Sei bat metroko zabalera, hirurogei metroko luzera eta sei metroko altuera dute.

Iberiar penintsulan, Madrilgo Villaverde Bajo auzoan dagoen Las Camas aztarnategian, Erdialdeko Europako *longhose* izenekoen antzekoak diren bi etxola edo herri-etxe handiri dagozkien bi egitura aurkitu zituzten.

Brasilen eta Venezuelan, yanomamien herrixkak (Amazoniako, Roraima]]ko eta Venezuelako indigenak) herri-etxe bakar batek osatzen ditu (*yano*a edo *xapono*a), eta familia multzo handi batean bizi dira. Herri-etxe honek eraztun forma du, eta erdigunea zerura irekita dago. Lastoz estalitako eraztun horren azpian, familia bakoitzak 10 metro karratuko sekzioa du. Bikote bakoitzak bere sekzioa eraikitzen du. *Xabono*ak sarrera bakarra du, eta hesi edo hesi arindu bat, hiru metroko altuerarekin inguruan. Marauia ibaiaren mendebaldean, estaldura irekiagoa da eta familia bakoitzaren konpartimentuak bakarrik estaltzen ditu, eta etxe handiaren diametroa handiagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basque (Columbia Britainiarra)

**Basque** Kanadako Britainiar Kolunbia probintzian dago, Ashcroft herritik gertu. Posta bulegoa eta bidegurutzea da Basque Ranch historikoan eta Britainiar Kolunbiako barnealdeko lehen arrantxoetako bat da. Basque familiaren ondorengoetako bat Garnet Basque da, Kolunbia Britainiarreko historialari ospetsua, abeltzaintzari eta urre sukarraren historiari buruz asko idatzi duena.

Basque aipagarria da Kanadako Iparraldeko Trenbideak 1915ean azken ziria ezarri zuen tokia izateagatik.

Basque Canadian Pacific eta Canadian National Railroad-en arteko lotura-puntu bat da Thompson ibaiaren beheko haranean. Hemen gelditzen da bi trenbideen norabide bakarreko ibilaldia eta bi norabideetan ibiltzen hasten dira berriro beren bideetatik. Beste puntua Missionen dago, Vancouverretik ekialdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Achill-henge

**Achill-henge**, Irlandako mendebaldeko kostaldeko Achill uhartean dagoen hormigoizko egitura bat da, Mayo konderrian.

Muino batean dago, Pollagh eta Keel herrien artean.

## Egitura 
Kolokialki henge izendapena erabilia arren, ez du historiaurreko egitura horiekin zerikustekorik, itxuraz bakarrik ez bada.

2011n Joe McNamara higiezinen sustatzaileak eraiki arazi zuen.

Egiturak 300 metroko zirkunferentzia du eta 4 metro inguruko hormigoi blokeez osatua dago.
Matarranya

300px|thumb|Eskualdea Aragoiren barruan eta udalerrien konapena.

**Matarranya** (ofiziaki **Matarraña/Matarranya**) Teruelgo probintziaren hego-ekialdean dagoen eskualde mugakidea da, Aragoiko autonomia erkidegoaren barruan (Espainia) eta Tarragonako probintziaren ondoan (Katalunia). Bere eremua, gutxi gorabehera, Matarranya ibaiaren arroa da, gehi Algars ibaiaren arroaren zati aragoiarra. 

Azalera 933 km² luze-zabal da eta 8259 biztanle ditu (2017), 18 ufalerritan. Hiriburu administatiboa Vall-de-roures da (eta biztanle gehien dituen udalerria), eta hiriburu kulturala  Calaceit. Bi herri hauetaz gain, besteak ez dira mila biztanletara iristen. 

Matarranya eskualdea Sartaldeko Zerrendan sartzen da eta, hortaz, katalana mintzo da nahiz eta Aragoi izan.

## Udalerriak 
Eskualde (*comarca*) hau osatzen duten 18 udalerriak hauek dira (izenak gaztelaniaz): Arens de Lledó, Beceite, Calaceite, Cretas, Fórnoles, La Fresneda, Fuentespalda, Lledó, Mazaleón, Monroyo, Peñarroya de Tastavins, La Portellada, Ráfales, Torre de Arcas, Torre del Compte, Valdeltormo, Valderrobres eta Valjunquera.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Engobe

thumb|Jar, Giyan IV motako ontzia, mendebaldeko Iran, k.a. 2500-2000, buztinaren azala engobe "pintatua" dago, fondo argia ematen diona.
thumb|Adreilu honek engobe azal bat du gainean. Azala kenduta duen zatietan, ez da engobea ikusten, adreiluaren barruko lorea baizik. hala era, engobea ez dela erraz azaletik kentzen ikus daiteke irudi honetan.
**Engobe** edo **engalba** egoera likidoan dagoen buztina da. Normalean, buztinezko gainazal bati aplikatzen zaio -oro har, larruaren trinkotasuna duenean- kolorea eta testura emateko. Engobe buztina eta beste material batzuk urarekin nahastuz lortzen den zeramika-orearen sinonimoa da, eta, oro har, desmalutatzaile bat, adibidez, sodio silikatoa. Demalutatzaile baten agregatuak ur-edukia minimoa izatea ahalbidetzen du, eta horrek uzkurdura murrizten du. Nahasketa eskuz egin daiteke, edo, gehienetan, irabiagailu diluitzaile baten bidez. Engobe gorria izan ohi da ohikoena.

## Teknika 
Engobeko buztingintza-tekniken inbentario anitzetik, gizadiaren historian zehar zeramika-artisautzari dagokionez egindakoak, arau orokor bezain anekdotikoak egon daitezke. Adibidez, litro bat engobe egiteko 800 zentimetro kubiko ur nahastuko dira, eta aukeratutako material lehorra gehituko zaio. Engobe "klasiko" batean (barbotina-oinarria, morteatua eta % 1-%10eko oxido koloratzailearekin nahastua), kolorearen intentsitatea erabilitako oxido koloratzailearen motaren eta nahasketaren ehunekoen araberakoa izango da. Oro har, engobeak "larru" egoeran, lehorrean edo biskuitatuta dagoen piezari aplika dakizkioke (kasu horretan engobe hori formulatzea komeni da).

## Erabilera 
Engobea apaingarri gisa erabil daiteke, buztinaren gainazalean jarriz, ia lehor dagoenean. Zipriztinaren, pintzelez pintatzearen edo urperatzearen bidez aplikatzen da. Pasta gordinak eta freskoak kolore desberdinekin apaintzeko balio du. Barbotina engobe gisa erabil daiteke, baina normalean ez alderantziz. Normalean engobe deitzen zaio oxido edo pigmentu koloratzaile batez koloreztatutako barbotinari. Kolore-engobea prestatzeko erabiltzen den barbotina likidoak ez du beti euskarriaren konposizio kimikoaren berdina izan behar (pieza horretan aplikatzen da). Engobean eta euskarrian konposizio kimiko bera lantzearen abantailetako bat dekorazioa, adibidez, uzkurdura-desberdintasunengatik ez desegitea da.

Biskuitatu ondoren erabiltzen den pieza batean, engobeak aurrez gainazalean aplikatzeak ez du iragazgaitz bihurtzen; beraz, likidoa gordetzeko tresna bada, pitxer bat, adibidez, esmalte batez busti behar da barruan, eta engobearen gainetik esmaltatu behar da. Engobe baten gainean esmaltea aplikatzean, kolorazioak aldaketak izan ditzake. Kobre oxidoa duen engobe bat bada, tonalitate marroixka lortzen da, baina esmalte garden bat aplikatzen bada, kolorea berde bizira aldatuko da, piezaren kalitateari buruzko aldaketak kontuan hartu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gisela von Arnim

**Ottilie Beate Gisela** (edo **Giesela**) **Walburgis von Arnim** (Berlin, 1827ko abuztuaren 30a – Florentzia, 1889ko apirilaren 4a) alemaniar idazlea izan zen, batez ere maitagarri-ipuinengatik ezaguna.

## Bizitza 
Achim eta Bettina von Arnimen seme-alabetatik gazteena Ez zuen hezkuntza formalik jaso eta ahizpen eskutik ikasi zuen. Gaztaroan ipuinak eta poesia erromantikoa irakurri zituen, batez ere Wilhelm Hauffen lanak, eta ipuinak idazten hasi zen. Ahizpekin batera, "Kaffeter zirkulua" sortu zuen, lehenik emakume gazteentzako talde bat eta geroago literatura-saloi oso bat, gizonak ere barne hartzen zituena (ohorezko kideen artean Hans Christian Andersen eta Emmanuel Geibel zeuden, besteak beste)., 1859an Gisela von Arnim Herman Grimmekin ezkondu ondoren amaitu zena. 1853an Johannes Brahms ezagutu zuen Robert eta Clara Schumann ezagunen bidez. Brahmsek eta Joachimek Gisela von Arnimen izenaren elementuak kriptografia musikalerako erabili zituzten beren lan batzuetan. Joachimek 1854an argitaratutako Biolin eta Pianorako Hiru Pieza lana eskaini zion. Gisela von Arnimek Joseph Joachimi idatzitako gutunak argitaratu gabe daude eta Frankfurteko Freies Deutsches Hochstiften gordetzen dira.

1859ko urriaren 24an Herman Grimm germanista eta arte historialariarekin ezkondu zen, Wilhelm Grimmen semearekin.

## Lanak 
* *Das Leben der Hochgräfin Gritta von Rattenzuhausbeiuns* (Bettina von Arnimekin batera)
* *Mondkönigs Tochter*
* *Aus den Papieren eines Spatzen*
* *Das Licht*
* *Die gelbe Haube*
* *Dramatische Werke* (bilduma)
* *Drei Mährchen*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louisianako Lafayetteko elizbarrutia

**Louisianako Lafayetteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1918ko urtarrilaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lafayetten dago. Egun apezpikua J. Douglas Deshotel da.

## Ordinarioak 
* Jules Jeanmard (1918-1956)
* Maurice Schexnayder (1956-1972)
* Gerard Louis Frey (1972-1989)
* Harry Joseph Flynn (1989-1994)
* Edward Joseph O'Donnell (1994-2002)
* Charles Michael Jarrell (2002-2016)
* J. Douglas Deshotel (2016-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Harry Joseph Flynn (1986-1989)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Maurice Schexnayder (1951-1956)
* Robert Emmet Tracy (1959-1961)
* Warren Louis Boudreaux (1962-1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nataly von Eschstruth

**Nataly (Natalie) Auguste Karline Amalie Hermine von Eschstruth** (ezkondu ondorengo izenez **Nataly von Knobelsdorff-Brenkenhoff**; Hofgeismar, 1860ko maiatzaren 17a – Schwerin, 1939ko abenduaren 1a) alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Hesseko ofizial baten alaba zen eta Berlinen hazi zen. 1880an, Franz Knobelsdorff-Brenkenhoff kapitainarekin ezkondu zen, eta bidaia batzuk egin ondoren, Schwerinera joan zen bizitzera. Gaztetan hasi zen ipuin laburrak eta antzezlanak idazten. Antzezlan hauetatik, *Karl Augusts Brautfahrt* eta *Die Sturmnixe* eszenatokira iritsi ziren. Bere eleberri eta ipuinek azkar lortu zuten ospea eta batzuk hainbat aldiz berrargitaratu ziren.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Find Me Guilty

***Find Me Guilty***, , 2006ko Sidney Lumet estatubatuarrak zuzendutako drama eta komedia film bat da. Vin Diesel, Peter Dinklage, Linus Roache, Ron Silver, Annabella Sciorra eta Alex Rocco aktoreek antzeztu zuten.

Lucchese familiaren kide izan zen Jackie DiNorscio kidearen epaiketan oinarritua dago.

## Argumentua 
1980ko hamarkada erdialdea, urte luzez iraun duen ikerketa baten ondoren, AEBetako historiako prozesu kriminal luzeenan zehar Lucchese familiako 20 mafia buru epaituak izango dira, haiei 76 delitu egotziz.

AEBetako Gobernuak herrialde osoko mafiaren familia nabarmenetako bat desegiteko asmoa izan zuen. Akusatuetako bat den Giacomo “Jackie Dee” Di Norscio (Vin Diesel), New Jerseyko mafiaren kideetako bat izateagatik ezaguna denak, ezusteko erabakia hartuko du: epaiketan bete burua defendatzea.

## Aktoreak 
* Vin Diesel: Jackie DiNorscio
* Peter Dinklage: Ben Klandis
* Linus Roache: Sean Kierney (Samuel Alito)
* Ron Silver: Sidney Finestein epailea
* Annabella Sciorra: Bella DiNorscio
* Alex Rocco: Nick Calabrese (Anthony Accetturo)
* Jerry Adler: Rizzo
* Raúl Esparza: Tony Compagna
* Richard Portnow: Max Novardis
* Aleksa Palladino: Marina DiNorscio
* Robert Stanton: Chris Newberger
* Marcia Jean Kurtz: Sara Stiles
* Domenick Lombardozzi: Jerry McQueen
* Josh Pais: Harry Bellman
* Peter McRobbie: Peter Petraki
* Chuck Cooper: James Washington
* Frank Pietrangolare: Carlo Mascarpone (Michael Taccetta)
* Richard DeDomenico: Tom "Nappy" Napoli
* Jerry Grayson: Jimmy "The Jew" Katz
* Tony Ray Rossi: Joe Bellini
* Vinny Vella: Graziedei
* Paul Borghese: Gino Mascarpone (Martin Taccetta)
* Frank Adonis: Phil Radda
* Nick Puccio: Alessandro Tedeschi
* Frankie Perrone: Henry Fiuli
* Salvatore Paul Piro: Mike Belaggio
* James Biberi: Frank Brentano
* Oscar A. Colon: Pissaro
* Ben Lipitz: Henry Kelsey
* Steven Randazzo: Chris Cellano
* Gerry Vichi: Theodore
* Louis Guss: Epaitegiko harreragilea
* Gene Ruffini: Giacomo DiNorscio, Sr.
* Roger Zamudio: Octavio Juarez
* Terry Serpico: Michael Kerry
* Mark Kachersky: Brandon agentea
* Frank Lentini: Charley Kraus
* Antoni Corone: Detektibea
* Dennis Paladino: Sylvester
* David Brown: AEBetako 1. marshalla
* Louis Mustillo: AEBetako 2. marshalla
* John DiBenedetto: Jesse
* Eddie Marrero: Zaindaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Patricia Armendáriz

**Carmen Patricia Armendáriz Guerra** (Comitán de Domínguez, Chiapas, 1955eko uztailaren 14a) mexikar aktuario eta funtzionario publikoa da, Birsorkuntza Nazionaleko Mugimenduko militantea. 2021eko irailaren 1az geroztik, Batasuneko Kongresuko kide anitzeko diputatu federala da. Banorte Finantza Taldeko kontseilaria ere izan zen. Jatorriz Chiapaseko Comitán de Domínguez udalerrikoa da.

## Ibilbide profesionala 
### Ikasketak eta prestakuntza 
Aktuaritza ikasketak egin zituen UNAMen, Ekonomia Garapenean masterra egin zuen Cambridgeko unibertsitate batean eta Ekonomian doktorea da Columbiako Unibertsitatean.

### Karrera profesionala 
Bere lan-bizitzan zehar funtzio publikoak bete ditu Alderdi Iraultzaile Instituzionaleko militante gisa. Alderdi horretako kidea izan zen bere bizitza profesionalaren zatirik handiena, eta Carlos Salinas de Gortari presidentearen gobernuan Ogasun eta Kreditu Publikoko idazkari izan zen Pedro Asperen laguntzailea izan zen. 

1994an Mexikon gertatu zen krisi ekonomikoa dela-eta, Banku eta Baloreen Batzorde Nazionalaren (CNBV) lehendakariordetzaren arduraduna da.

1999an, Nazioarteko Ordainketen Bankuko (BIS, ingelesezko sigletan) zuzendari elkartu bihurtu zen, Basileako Komitearen bitartez. 2001ean, Banorteko Administrazio Kontseiluko presidenteari aholkuak ematen hasi zen.

2006an, Finantza Jasangarri bat sortu zuen, egoera sozioekonomikoari dagokionez biztanleriaren maila baxuenari laguntzeko, mexikar gehienei iruditzen zaien bezala. Banorteko kontseilaria ere izan da.

2009. urtean, Armendarizek PRI utzi zuen, bere bizitzako zati handi batean alderdi horretako kide izan baitzen, oposizioko alderdiko, Ekintza Nazionaleko Alderdiko, hautagai izan zelako VIII. hauteskunde-barrutian aldundi federal bat izateko.

Armendarizek Shark Tank México telebista-programan parte hartu zuen denboraldi batzuetan. Proiektu hori Sony Pictures Televisionek, SPT Networksek eta Claro Videok koproduzitu zuten. Hori, bere parte-hartzea bere helburu politikoekin bateraezina zela esan zioten arte, publizitate txarra ematen baitzuen, beraz, Shark Tankera itzultzeko edozein saiakera baztertuta geratzen da.

## Bizitza pertsonala 
Armendariz Fernando Hinestrosa Reyrengandik banandu da, eta bi alaba izan zituzten. Gustavo Alberto Armendáriz Ruizen alaba da. Gainera, Manuel Carrascosa Chiapaseko gobernadore ohiaren eta Mariano Armendariz del Castillo Mexikoko diplomazialariaren ondorengoa da.

## Ibilbide politikoa 
### Diputatu federal plurinominal (2021) 
2021eko otsailean, Armendarizek 2021eko hauteskunde federaletarako hautagaia izateko eskaera aurkeztu zuen. Armendarizek behin eta berriz adierazi du bere onarpena, gaur egun boterean dagoen alderdiak mexikarren artean burutzen duen "doktrinamendua" deitzen duenagatik.

2021eko martxoan, Morenak Armendáriz 3. barrutian diputatu plurinominal izateko hautagai izateko eskaera onartu zuela jakinarazi zuen. Eskaera horren erantzule ere izan zen, eta 2021eko abuztuaren 1ean hartu zuen protesta.

## Erreferentxiak 
## Kanpo estekak
Proteus mirabilis

**Proteus mirabilis** Proteus generoaren eta Morganellaceae familiaren bakterio Gram negatiboa da, giza zein animalien hesteetan bizi dena baina uretan eta lurzoruan ere egon daitekeena. Mikrobio oportunista da, hainbat patologiaren eragilea. 

Bere ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

*katalasa: (+)
*indol: (-)
*nitratok erreduzitzen ditu
*laktosaren hartzidura: (-)
*metilo gorria: (-)

Proteus vulgarisen aldean (beste Proteus bat, oportunista ere badena), Proteus mirabilis indol negatiboa da. Laborategiko proba horrek aipaturiko bi espezie bereizten ditu .

Mugikorra da, dituen flagelo peritrikoei esker. Bere mugimendua oso azkarra eta ezohikoa da, "erlekumearena" deritzona ("*swarming motilit*"y, ingelesez). Mugikortasun berezi horrek bere infektatzeko ahalmena areagotzen du .

## Patogenizitatea 
Aipatu den bezala, Proteus mirabilis mikrobio oportunista da, immunitate-sistema ahulduta dutenei eta tratamendu antibiotiko luze bat egin dutenei, bereziki, eraso egiten diena.

Gernu-infekzioak sortu ohi ditu, batez ere ospitaletako paziente kateterizatuei. Proteus vulgarisek gernu-infekzioak sortzen baditu ere, Proteus mirabilis da Proteus-eko bakterioen artean gernu-infekzio gehienen (%90) eragilea.

Proteus guztien antzera, Proteus mirabilisek urea hidrolizatzen du, ingurunea alkalinizatuz (NH3 sortzen baitu). Gernu-infekzio batean gernua alkalinoa bada, Proteus mirabilisen infekzioa susma daiteke.

Bakterio honek sortzen duen gernu-infekzioek, tratatu ezean, estrubitaren kristalak eta kalkuluak eratzen ditu, pH alkalinoak amonio eta magnesio fosfatoaren (estrubita) hauspeatze prozesua errazten duelako. Ondorioz, giltzurrun-arazoak ager daitezke .

Beste patologia batzuen atzean dago Proteus mirabilis: zauri infektatuak eta otitisak, besteak beste.

Hainbat antibiotikoren aurrean erresistentea denez, tratamendua ezarri aurretik antibiograma bat egitea gomendatzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Houma-Thibodauxko elizbarrutia

**Houma-Thibodauxko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1977ko martxoaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Houman dago. Egun apezpikua Simon Peter Engurait da.

## Ordinarioak 
* Warren Louis Boudreaux (1977-1992)
* Charles Michael Jarrell (1992-2002)
* Sam Jacobs (2003-2013)
* Shelton Fabre (2013-2022)
* Mario E. Dorsonville (2023-2024)
* Simon Peter Engurait (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caborana

'''''', Espainiako Aller udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 1.085 biztanle zituen.
Santibanez de la Fuente

'''''', , Espainiako Aller udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2019an 360 biztanle zituen.
Katinona

**Katinona** edo **β-zetoanfetamina** konposatu organiko aromatikoa da, C9H11NO formula duena feniletilamina ordezkatuen klasekoa.  Solido horixka da. Metanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan disolbagarria da. Narritagarria da.

Katinona konposatu kirala da eta bi enantiomero ditu (*R*)-katinona eta (*S*)-katinona.

Katinona produktu naturala da eta katinarekin batera *Chata edulis* (kat) landarearen eragin estimulatzailearen erantzulea da. Kat landarean (*S*)-katinona baino ez dago. Droga psikoaktiboa da. Katinona Substantzia Psikotropikoen Hitzamenaren I. atalean jasota dago. Kata kontsumitzea Ekialdeko Afrikan eta Yemenen gizarte-erritual bat da, beste zibilizazio batzuetan kafeak, teak, mateak eta kokak dutenaren parekoa. Praktika legezkoa da Etiopian, Eritrean, Yemenen eta Djibutin esaterako.

## Sintesia 
Kantinona kataren hostoetatik erauzi ahal da. Alabaina, merkatu beltzean dabilena sintetikoki lortzen da.

Katinonaren nahaste errazemikoa sintetizatzeko propiofenonatik abia daiteke, zein bromatu egiten da, segidan, amoniakoarekin erreakzionaraziz bi enantiomeroen nahastea lortuaz.

337x337px|Cathinone synthesis

Enantiomerikoki purua den (*S*)-katinona lortzeko beste estrategia sintetiko bat usatu behar da. Bide sintetiko hau optikoki aktiboa den (*S*)-alaninaren, N-azetilazioarekin hasten da. Ondoren, fosforo pentakloruroa (PCl5) azido karboxilikoa kloratzeko erabiltzen da azil kloruro bat eratuz. Aldi berean, Friedel-Crafts azilazio bat gertatzen ari da bentzenoaren gainean, aluminio kloruroa katalizatzaile gisa baliatuz. Azkenik, azetilo-talde babeslea azido klorhidrikoarekin berotuz kanporatzen da (*S*)-katinona erdietsiz.

Synthesis of Enantiomerically Pure S-Cathinone

## Erreferentziak
Koldo Urrutikoetxea

**Koldo Urrutikoetxea** (Arbolantxa, Bilbo) Bilboko Arbolantxa eta Otxarkoaga auzoan kultur dinamizatzailea. Besteak beste, Asapala Elkarteko kide, Berton aldizkari lokalaren sustatzaile (1998-2018) eta Justu eguneko festaren sortzaileetako bat da. 

Urteetan Arbolantxa auzo baserritarraren eta Otxarkoaga auzo urbano berriaren arteko zubi-lan handia egin zuen.

## Berton aldizkaria 
Aspaldiko Begoñako Errepublikaren lurretako albisteak zabaltzen zituen Berton aldizkari lokalaren sustatzailea izan zen, administratzaile gisa batzuetan eta kolaborazioak idazten ere este batzuetan. Aldizkaria 1998tik 2018ra bitarte argitaratu zen.

Bere azken urteetan ia 2.000 etxetara heltzen zen, Asapala Kultur Elkartearen eskutik. Otxarkoaga, Begoña, Santutxu, Txurdinaga, Uribarri eta inguruetako albisteak argitaratzen zituen paperezko herri-aldizkari honek.
Fitxategi:Berton azken azala.png|Berton (2018)
Fitxategi:Berton 215 azkena - Koldo.jpg|Berton-en hasiera eta amaera
Fitxategi:Asapala Elkartea Berton aldizkaria Begoña 1998-2003 129.jpg|Asapala (2000). Koldo behean ezkerraldetik laugarrena da.

## Justu eguneko erromeria. 
Gutxienez XVI. mendearen geroztik Abuztuaren 6an ospatzen zen *Justugune* jaia (Justu eguna) eta inguruko beste hainbat ermitatan egiten zen moduan (Santo. Domingo - Egirleta, San Roke edo San Antolinen), meza ostean egun osoko erromeria egiten zen Landazabal baserri ondoko landan. Ospe handiko eguna zen eta bertara, Begoña, Zamudio, Etxebarri eta inguruko beste herrietako jendea hurbiltzen zen. Egun osoa ematen zen bertan iluntzeraino eta batzuk astoz ere mugitzen ziren, umeak eta bazkaria eramateko.

1941etik galduta egon zen erromeria luzaro, baina 1995az geroztik berreskuratu egin da, urte batzuetan Tetuane landan eta gaur egun, Arbolantxa bideko Goikoetxe baserri ondoan. Herri bazkaria eta arratsaldeko ospakizunak leku eta era ezberdinetan antolatu izan dira.
Fitxategi:Justibaso-kartela-2024.png
Fitxategi:Justugune_2025_-_Arbolantxa_-_Bertsolariekin.jpg
Fitxategi:Justugune_2025_-_Arbolantxa.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arbolantxa bidea
* Justibasoko ermita
* Begoñako errepublika
* Topagunea
## Kanpo estekak 
* Uriola-Berton: Berton aldizkariko aleak 2010etik
* "Bilbo eta herri aldizkariak"
* "Berton" sarean
* *Matzorrianori kendute*, "Berton"en editorialaren bloga

* Berton aldizkariko ale askotan, informazio ugari argitaratu zituen Begoña udalerriaz.
Shona Robison

**Shona McRory Robison** (1966ko maiatzaren 26an jaioa) eskoziar politikaria da, 2023tik Finantza eta Tokiko Gobernuko Kabineteko idazkaria izan dena. Eskoziako Alderdi Nazionaleko (SNP) kidea, aurretik Eskoziako lehen ministroordea izan zen 2023tik 2024ra. Robison Dundee City East-eko Eskoziako Parlamentuko kidea (MSP) izan da 2003tik eta Eskoziako Ipar-ekialdeko eskualdeko kide gehigarria izan zen 1999tik 2003ra.

Nikola Sturgeonek 2023an lehen ministro kargua utzi ondoren, Robison Humza Yousafek izendatu zuen lehen ministroorde eta Finantza idazkari bere gobernu berrian. Yousafek dimisioa eman eta John Swinney lehen ministro izendatu ondoren 2024an, Robisonek lehen ministroorde kargua utzi zuen, baina finantza zorroa mantendu zuen Kabinetean, tokiko gobernuaren ardura gehigarriarekin.

## Gaztaroa 
Shona McRory Robison 1966ko maiatzaren 26an jaio zen Redcarren, Yorkshireko Iparraldeko Riding-en, Ingalaterran. Clackmannanshireko Alva Akademian ikasi zuen. Gizarte Zientzietako Masterra lortu zuen Glasgowko Unibertsitatean 1989an. Hurrengo urtean, Komunitate Hezkuntzako Graduondoko Ziurtagiria lortu zuen Jordanhill Collegen.

Robison Eskoziako Alderdi Nazionalean (SNP) sartu zen 1988an. Alderdiko gazte hegaleko kide aktiboa izan zen, Young Scottish Nationalist, gaur egun Young Scots for Independence bezala ezagutzen dena, eta bertan ezagutu zituen Nicola Sturgeon eta Fiona Hyslop bezalakoak.

Eskoziako Parlamenturako hautatua izan aurretik, Glasgowko Udaleko Gizarte Lan Sailean lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
La Pola Vieya - La Pola del Pino

'''''', Espainiako Aller udalerrian dagoen herri bat da, Asturias erkidegoan.

2022an 66 biztanle zituen.
Benwiskin

**Benwiskin**, , Irlandako ipar-mendebaldean dagoen mendi bat da, Sligo konderrian. Dartry mendietan dago.

514 metroko garaiera du. Cliffoney eta Grange herrietatik hurbil dago, Benbulbin mendiaren ipar-ekialdean.
Bricia (Llanes)

**Bricia**, Espainiako Llanes udalerrian dagoen herri bat da, Asturias erkidegoan.

2013an 195 biztanle zituen.
Villanueva (Pría)

**Villanueva**, Espainiako Pría parrokian dagoen herri bat da, Asturias erkidegoko Llanes udalerrian.

2008an 101 biztanle zituen.
Chilliwack

**Chilliwack**, Kanadako hiri bat da, Columbia Britainiarran. Fraser ibaiaren ibilbidean dago, Vancouver hiritik 100 kilometro inguru ekialdera.

2021ean 93.203 biztanle zituen.
Auseva mendia

**Auseva mendia**, asturieraz eta gaztelaniaz *Monte Auseva*, Espainiako Asturias erkidegoan dagoen mendi bat da, Kantauri itsasoko ertzako Europako mendietan. 440 metroko garaiera du.

Europako Mendietako parke nazionalan dago.

Cangas de Onís udalerritik hurbil dago, eta bere magalean Covadongako santutegia egoteagatik ezaguna da.
Soto (Ayer)

**Soto**, Espainiako Aller udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 214 biztanle zituen.
Azucena Liévano

**Azucena Liévano Gómez** (Bogota, Kolonbia, 1961eko abenduaren 16a) kazetari, esatari, editore, zuzendari eta telebista aurkezlea da.

## Bizitza 
Bogotan jaio zen. Komunikazio eta kazetaritza katedraduna da Sergio Arboleda eta Sabana Unibertsitateetan. Gerentzian espezializatuta EAN Unibertsitateko Marketin Sailean.

### Lan ibilbidea 
Telebistako ibilbidea *Noticiero Nacional* saioan ordezko aurkezle, erredakzio-buru eta Noticiero Criptón-eko zuzendari lanean hasi zen. 1990 urteko abuztuaren 30ean bahitu zuen Pablo Escobar buru zuen Los Extraditables izeneko  taldeak Bogotatik beste bost lagunekin atera zena, tartean Diana Turbay, Hero Buss (BBCrako Kolonbiari buruzko artikuluak idazten zituen alemaniarra), Richard Becerra, Orlando Acevedo eta Juan Vitta zeudelarik. Gero, abenduaren 13an askatu zuten.

Editore orokor eta politikoa izan zen *Noticiero 24 Horas* egunkarian. Signal Colombian hasi zen *Gay Tury*, *Secuestro* eta *Qué hay Bogotá* saioetan ekoizle eta aurkezle lanetan, Kolonbiako Elkartasunaren Ibilaldiaren aurkezle. *Canal Congreso* izenekoan lan egin zuen, *Rumbo a la paz*, *Sin formato* eta *Noticiero del Senado* saioen zuzendari. *Noticias Caracol* egunkariko erredakzioburu eta kazetari politiko egin zuen azken lana, 2023 urtean karguari uko egin zion arte.

Irratian esatari lanetan aritu da, Todelar, RCN Radio eta Cadena Súper-eko hainbat saioren zuzendari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
João Tamagnini Barbosa

**João Tamagnini de Sousa Barbosa** (Macao, 1883ko abenduaren 30a – Lisboa, 1948ko abenduaren 15a) portugaldar militar eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1918tik 1919ra.

Armadako ingeniarien ofiziala izan zen eta ideia errepublikarrak zituen. Sidónio Pais eta João do Canto e Castroren gobernuetan Kolonietako eta Finantzetako ministro izan zen, eta Pais hil ondoren lehen ministro izendatu zuten 1918ko abenduaren 23an, eta karguan jarraitu zuen 1919ko urtarrilera arte. Gainera, diputatu, Lourenço Marqueseko Udal Ganberako presidente, Mozambikeko hainbat enpresatan ingeniari buru, Ilha Terceirako komandante militar eta gas, elektrizitate eta trenbide konpainien administratzaile izan zen.

1947an SL Benfica taldeko presidente izendatu zuten.
Anbulatorio (argipena)

**Anbulatorio** terminoak hainbat adiera du:

* **Anbulatorio** barik, **deanbulatorio** da arkitekturako terminoa.
* **Anbulatorio, anbulategi** edo **Osasun-etxea**.
Sevillako katedraleko erretaula nagusia

**Sevillako katedraleko erretaula nagusia** hiri hartako katedraleko artelan erraldoia da, 1481ean Pedro Dancart eskultore hispano-flandestarrak hasi zuen erretaula nagusia. Dancarten bizialdia gainditu zuten lanek eta 80 urte baino gehiagoan jarraitu zuten. 1564an amaitu zuten erabat. Tartean hainbat artista espainiar eta atzerritarrek lan egin zuten, besteak beste, Alejo Fernandez, Jorge Fernandez, Roque Balduque, Juan Bautista Vazquez el Viejo eta Pedro de Herediak.

## Ezaugarriak 
Kristau tenpluen arteko erretaularik handiena da, 26 metroko altuera du, 18 metroko zabalera eta 5 metroko sakonera eta 400 m2-tik gorako azalera zizelkatua. Garaiko eta estiloko orduko Gaztelako erresumako erretaulen artean, tamainan atzean datozkio Toledoko (erretaula hau) katedralekoa eta Lekieitioko basilikakoa (edo euskal erretaula honekin lehian hortxe-hortxe agian, Oviedoko katedraletako erretaula gotikoa.  

Pasarte ebanjeliko batzuk deskribatzen ditu, 200 irudi baino gehiagotan deskribatuak, intxaurrondo eta gaztainondo zurez eginak. Gorputz edo solairuak lerro horizontalen bidez *irakurtzen* dira eta behetik gora. Goitik behera irakurtzen dena erdiko kalea da, besteak baino zabalxeagoa dena. Irudiak handituz doaz behetik gora, ikusmen-perspektiba koherentea mantentzeko. 

## Iruditegia 
eskuinera|thumb|260x260px|Altzariko irudien diagrama
erdian|thumb|948x948px|Erretaula bere osotasun bikainean.
Diagraman, irudi bakoitzaren kokapena.

Fitxategi:21_El_bautismo_de_Cristo.jpg|Kristoren bataioa (21).
Fitxategi:22_Resurección_de_Lázaro.jpg|Lazaroren piztuera (22).
Fitxategi:30_Nacimiento_de_la_virgen.jpg|Andre Mariaren jaiotza (30).
Fitxategi:31_Anunciación.jpg|Deikundea (31).
Fitxategi:32_nacimiento_de_jesus.jpg|Jesusen jaiotza (32).
Fitxategi:Catedral_de_Sevilla_(Retablo_mayor).jpg|Sevillako katedrala. Giralda ikusten da goiko errematea oraindik eraiki gabe zegoenean (42)
Fitxategi:Retablo_de_la_Catedral_de_Sevilla.jpg|Erretaularen gainean dagoen Kalbarioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuevo Leongo Unibertsitate Autonomoa

**Nuevo Leongo Unibertsitate Autonomoa** (**UANL**) hezkuntza ertain-goieneko eta goi-mailako hezkuntzako erakunde publikoa da. Egoitza nagusia San Nicolás de los Garza udalerrian dago, Monterreyko metropoli-eremuan (Nuevo León, Mexiko).

Nuevo Leongo Unibertsitate Autonomoaren sustraiak XVIII. mendeko Real y Tridentino Colegio Seminario de Monterrey ikasgeletan, XIX. mendeko goi-mailako ikasketen zentroetan, José Eleuterio González “Gonzalitos” doktore ospetsuak sortutako Medikuntza Eskolan, Jurisprudentzia Eskolan eta Ikastetxe Zibilean daude, ofizialki, 1933an.

Akademiaren leloa hauxe da sortu zenetik: "*Alere Flammam Veritatis*" (Elikatu egiaren garra). Hainbat campus ditu Nuevo León estatuko hainbat udalerritan. Gaur egun, Unibertsitateak 215 035 ikasle inguru ditu, eta 7000 irakasle inguruk jasotzen dute arreta. Bere egoitzen artean, Hiri Unibertsitarioa, Osasun Campusa, Nekazaritza eta Abeltzaintzako Campusa, Mederos Campusa eta Marín, Sabinas Hidalgo eta Linares udalerrietako instalazioak nabarmentzen dira.

UANL Mexikoko hirugarren unibertsitate handiena da, eta herrialdeko iparraldean goi mailako hezkuntza erakunde publiko garrantzitsuena eta eskaintza akademiko handiena duena. 47 ikerketa-zentro ditu, eta ehunka ikertzailek egiten dute lan horietan. Horietatik 1014 Ikertzaileen Sistema Nazionaleko (SNI) kideak dira, eta 114 liburutegi ditu (4.238.000 kontsulta-liburuki).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak