Afrikako exarka-herria

**Afrikako exarka-herria**, **Kartagoko exarka-herria** ere deitua, Ekialdeko Erromatar Inperioaren barruti administratibo bat izan zen, VI. eta VIII. mendeen artean, Kartagon bizi zen exarkaren jurisdikziopeko lurraldeak hartzen zituena.

## Sorrera 
Exarka-herriaren independentzia handiak agintari inperialen aurkako matxinadarako joera komuna izatea ahalbidetu zien exarkei. Batzuetan matxinada inperioko zabarkeriaren ondorioa izaten zen, exarkek beren arazoak konpondu behar izan baitzituzten Konstantinoplaren laguntza gutxirekin edo batere gabe.

476an Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori ondoren, Ekialdeko Erromatar Inperioa egonkor mantendu zen Erdi Aroaren hasieran, eta etorkizuneko hedapenerako gaitasunari eutsi zion. Justiniano I.ak berriro konkistatu zituen iparraldeko Afrika, Italia, Dalmazia eta, azkenik, Hispaniaren eremuak Ekialdeko Erromatar Inperioarentzat. Honek, ordea, Inperioaren baliabide mugatuen gaineko presio handia ekarri zuen. Geroko enperadoreek ez zuten berriro konkistatutako lurra utziko egoera konpontzeko. Horrela, probintzietako egoera kontrolatzeko eginkizuna Maurizio enperadoreak konpondu zuen, zeinak exarka-herrien sorrera ezarri zuen.

Italian lombardiarrak ziren bizantziar boterearen oposizio nagusia. Ipar Afrikan, amazigak edo berbereen printzeak ugaritzen ari ziren, kostaldeko hirietatik kanpoko erromatar ahuleziaren ondorioz. Hainbat frontetan etsai askorekin lotutako arazoek (bisigodoak Hispainian, eslaviarrak eta abaroak Balkanetan, sasandar persiarrak Ekialde Ertainean eta amazigak Ipar Afrikan) gobernu inperiala deszentralizatzera eta boterea antzinako probintziekin delegatzera behartu zuten.

Exarka-herria, probintzietako autoritate inperialaren ahultzeari emandako erantzun bat zen, eta Inperioaren erabateko militarizazioaren parte izan zen, azkenean Herakliok themak edo *thémata* sortzea ekarriko zuena.

Exarka terminoak zerikusi handiagoa du Ravennako exarkarekin, zeinak Italia eta Dalmazia eremua gobernatu zuen, Justinianoren birkonkistaren ondoren oraindik bizantziarren kontrolpean zegoena.

Hala ere, exarka-herriak Kartagoko (Qart Hadasht) exarkak gobernatzen zuen Afrikako eremua ere izendatzen zuen. Antzinako Kartago hiria Afrikako probintziako hiri nagusia zen.

Arabiarren konkistaren ondorioz Afrikako exarka-herria galdu ondoren, Ravennako exarka-herriak nagusitasuna irabazi zuen, mendebaldeko Mediterraneoaren kontrol bizantziarrerako borrokan jabetza inperial bezala ezarri zenean.

## Historia 
### Kartagoko exarka-herria 
Kartago Afrikako exarka-herriaren hiriburu bihurtu zen Belisariok bandaloen eremua birkonkistatu zuenean. 533an, Gelimer garaitu zuen Ad Decimum eta Trikameron guduetan. Ravennan bezala, Kartagon portu bikaina eta Mediterraneorako sarbidea zuten ontziolak zeuden. Exarka-herriak Afrika Prokontsularra, Bizazena, Mauretania Caesariensis, Mauretania Tingitana, Numidia, Sardinia eta Tripolitania probintziak hartu zituen bere barnean. Tingitanako mugak zabaldu egin ziren Iberiar penintsulako hegoaldeko muturra (orduan Mons Calpe, orain Gibraltar) eta Spaniaren zati izan ziren Balear uharteak barne hartzeko. Konstantinoplarekin eta Damaskorekin zergak ordaintzeko ahaleginak exarka-herriaren baliabideak agortu zituen, herritarren artean ezinegon handia sortuz.

Bizantziar kontrol ahularekin, kostaldeko gotorleku ahul batzuetara mugatuta, zaldizko arabiarrak Zirenaikara iritsi ziren lehenik 642an, eta erresistentzia gutxi aurkitu zuten. Exarka-herriak bere amazig aliatuen laguntzarekin (Kusaila ibn Malzam erregeak gidatuak) lortu zuen erresistentziarik handiena, Uqba ibn Nafiren indarren aurkako garaipena izan zen Biskrako guduan, 682an. Garaipenak musulmana Egiptora erretiratzera behartu zuen, exarkatuari bake erlatiboko hamarkada bateko epea emanez. 698an, Hassan ibn al Numan komandante musulmanak berrogei mila gizoneko indarrarekin Kartago hiria suntsitu zuen. Bere defendatzaileetako asko bisigodoak ziren, erregeak exarka-herria defendatzera bidaliak. Erregea musulmanen hedapenak bere lurraldeetara iritsiko ote zen beldur zen. Bisigodo asko hil arte borrokatu ziren, baina hurrengo batailan musulmanek Kartago hondakin bihurtu zuten, erromatarrek mende batzuk lehenago egin zuten bezala.

Afrikar kontinentearen galera oso ezbehar larria zen Bizantziar Inperioarentzat mendebaldeko Mediterraneoan, Kartago baitzen, Egiptorekin batera, eskulanaren eta zerealen iturri nagusietako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak