Siriar Gerrak

thumb|Zelesiria eskualdeko satelite-ikuspegia
**Siriako gerrak** sei gatazka armatu izan ziren Zelesiria eskualdean («hutsik dagoen Siria» esan nahi du) Alexandro Handiaren ondoren izan ziren Seleukotar Inperioa eta ptolomeotar erresumen artean, K.a. III. eta II. mendeetan. Zelesiria Egiptora joateko bide natural bakanetako batean dago. Gatazka horiek bi aldeen indar materialak eta giza indarrak nabarmen gutxitu zituzten, eta horren ondorioz geroxeago Erromatar Errepublikak eta Partiar Inperioak suntsitu egin zituzten  Seleukotari inperioa eta ptolomeotar erresuma.

## Aurrekariak 
Alexandro hil ondorengo Diadoko gerretan, Zelesiria Antigono begibakarraren mende erori zen. K.a. 301. urtean, Ptolomeo I.ak, lau urte lehenago bere burua Egiptoko errege koroatu zuenak, Issosko batailaren inguruko gertaerak aprobetxatu zituen eskualdea kontrolatzeko. Ptolomeoren aliatu ohia zen Seleuko I.a Nicàtor-ri, seleukotar Inperioaren sortzaileari, esleitu zioten Zelesiria Ipsos batailaren irabazleek. Seleukok, baina, Ptolomeok boterera igotzen lagundu zionez, ez zuen ekintza militarrik hasi eskualdea erreklamatzeko. Biak hil ondoren, hala ere, haien ondorengoak gatazka armatuetan sartu ziren.

## Siriako lehen gerra (K.a. 274-271) 
thumb|Txanpona Ptolomeo II.aren eta Arsinoe II.aren efigiekin
Bere erregealdiko hamarkadan, Seleuzia Pieria hirian izandako matxinada bat aprobetxatuz, Egipto Ptolomeo II.a Filadelfoa erregeak Antioko I.a Soter erregeari aurre egin zion, Siria eta Anatoliako lurraldeak konkistatuz bere inperioa zabaldu nahi baitzuen. Ptolomeok gobernari indartsua eta jeneral kualifikatua zela frogatu zuen. Gainera, Arsinoe ahizparekin ezkondu ondoren, Egiptoko gortea egonkortu egin zen, ziur aski, tronua erreklamatu zezaketen Ptolomeotar dinastiako kideak kendu zituelako. Horri esker, Ptolomeok arrakastaz burutu zuen kanpaina. Historiako interpretazio batzuek diotenez, gerra irabazi zutenak Arsinoeren egarri eta talentuak izan ziren.

Lehen gerra hori garaipen handia izan zen Ptolemorentzat. Gatazkaren hasieran, Antiokok galatak garaitu zituen, eta, Pontoko Erresumako Ariobarzanes erregearekin aliatuta —tropa ptolemoatarrak garaitu zituen, galat zitsuen laguntzarekin—, Siriako kostan eta Anatoliako hegoaldean zeuden Egiptoko lurraldeetan bereganatu zituen. Ptolomeok K.a. 271. urtean birmoldatu zituen lurralde horiek, eta, gainera, Egiptoko domeinuak Kariaraino eta Ziliziako zatirik handienetaraino hedatu zituen. Ptolomeo ekialdeko gerretan zegoela, haren anaia Magas-ek, Zireneko erregeak, independentetzat jo zuen Zirenaikako probintzia, eta K.a. 250era arte izan zen, berriro ere Egiptoko Inperioaren parte izatera pasatu zenean.

Gatazka armatu horri, edo gutxienez haren lehen faseari, Kariako gerra ere esaten zaio.

## Siriako bigarren gerra (K.a. 261-253) 
**Bigarren Siriar Gerra** K.a. 260 eta K.a. 253 bitartean gertatu zen. Antigono II.a Gonatas eta Antioko II.a Theos, azken hau, Antioko I.a Soterren oinordekoa zena, aliatu eta Ptolomeo II.a eraso zuten, hau, bere aldetik, Pergamoko Eumenes I.a erakartzen saiatu zelarik. Gerra, egiptoar flotaren porrotarekin amaitu zen Koseko guduan, non, egiptoar faraoiak, Egeoko itsas nagusitasuna galdu zuen. Honen ondorioz, Egiptok, Asia Txikiko lurralde askoren kontrola galdu zuen, eta, zenbait estatu txiki, Seleukotar Inperioaren eraginpean sartu ziren. Egiptok, Anatolia hegoaldeko hiriren batzuk kontrolatzen jarraitu zuen, eskualdean modu erabakiorrean eraginik izan gabe.

## Siriako hirugarren gerra (K.a. 246-241) 
Laodize Gerra ere esaten zaio, eta Siriar hirugarren gerra estatu helenistikoetan izan ziren ondorengotza-krisi ugarietako batekin hasi zen.

Ptolomeok gerra deklaratu zion Laodizeren seme koroatu berriari, Seleuko II.a Kalinikoari, eta arrakasta handiz mobilizatu zen. Seleukoren gaineko garaipen garrantzitsuak irabazi zituen Sirian eta Anatolian, Antiokia okupatu zuen, eta, duela gutxi egindako lagin kuneiformeen aurkikuntza baten arabera, Babiloniara ere iritsi zen. Garaipen horiek lausotu egin ziren, Androsko guduaren ondoren Antigonaren esku zeuden Zikladeen galerak eraginda. Garai hartan, aldi berean Seleukok bazituen bere zailtasunak. Bere amak, natura menderatzailekoak, bere anaia txikiari, Antioko Hierax, korregentzia emateko eskatu zion, baita Anatoliako lurralde seleukotarren nagusitasuna ere. Antiokok bere ondasunen independentzia aldarrikatu zuen, Seleukok Ptolomeogandik defendatzeko egiten zituen ahaleginak ahultzen zituela.

Bakearen truke, K.a. 241. urtean, Ptolomeori lurralde berriak eman zitzaizkion Siriako iparraldeko kostan, Pieriako Seleuzia Antiokiako portua barne. K.a. 221. urtean, ekialdeko probintzien gaineko kontrol zigilatua ezarri zuen berriro, eta berriz ere Asia Txikia okupatu zuen.

Egipto nabarmen ahuldu zen palazioko intrigen eta ezinegon publikoaren ondorioz. Ptolomeo IV.a Filopator koroatu berriaren inperioa (bere erregealdia K.a. 221etik K.a. 204ra artekoa izan zen) ama erreginaren hilketarekin hasi zen, Berenize II.a Egiptoko Inperioak ahultzen jarraitu zuen hurrengo urteetan, arazo ekonomikoak eta matxinadak jasan zituenean. Sentimendu nazionalistak garatu ziren Rafah-n borrokatu zuten natibo egiptoarren artean. Fidakor eta oso trebaturik, Ptolomeorekin hautsi zuten Ankhmakis-eko matxinadan, eta bertan ezarri zuten Egipto Garaiko beren erresuma,  geroago Ptolemeotarrek, azkenean, K.a. 185an berkonkistatu zutena.

Agitazio horren abantailak aprobetxatu nahian, Antioko III.ak Zelesiriaren bigarren inbasioa prestatu zuen. Filipo V.a Mazedoniakoarekin akordio batera iritsi zen itsasoz haraindiko Ptolemeo-ren lurraldeak konkistatu eta partekatzeko, nahiz eta aliantzak ez zuen luze iraun. Antiokok berehala suntsitu zuen eskualdea, pasatzen zen toki guztietan. Atzerakada labur baten ondoren, Gazaraino, Ptolemeok Jordan ibaiaren goi-ibarretik gertu hartu zituen, eta horrek Sidon portu garrantzitsua menderatu zuen.

K.a. 200. urtean, enbaxadore erromatarrek Filipo eta Antíokorengana jo zuten, Egipto inbaditu ez zezatela eskatuz. Erromatarrek, beraz, ez zuten inolako aldaketarik izango Egiptoko zerealen inportazioan, funtsezkoak baitziren Italiar penintsulako biztanleen mantenurako. Erregeek Egipto inbaditu nahi ez zutenez, Erromaren eskariak bete zituzten. K.a. 198. urtean, eta Paniongo batailan izandako garaipenari esker, Antikok Zelesiria mendean hartu zuen eta Ptolomeoren gainerako gotorlekuak hartzeko espedizio bat zabaldu zuen Karia eta Ziliziako kostetaraino. Eleusis-en, hiriburuaren kanpoaldean, Antioko Popillo Laenasekin bildu zen, berarekin adiskidetua zen Erroman egon zenean. Baina ongietorri beroaren ordez, Popillok Erromako Senatuaren ultimatuma eman zion erregeari: berehala ebakuatu behar zituen Egipto eta Zipre. Antiokok denbora gehiago eskatu zion erromatarrari erretiratze-ordena aztertzeko, baina Popillok azukre-kanabera bat hartu zuen, seleukotarraren inguruan zirkulu bat marraztu zuen harean, eta erabaki arte ez irteteko agindu zion. Antikok ultimatum erromatarrari obeditzeko aukeratu zuen. «Eleusiseko egunean» amaitu ziren Siriako seigarren gerra eta Egiptoko lurraldea konkistatzeko Antiokok zituen itxaropenak. 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Garai helenistikoa
* Seleukotar Inperioa
* Ptolomeotar dinastia

## Bibliografia 
* Green, Peter. Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age.  Berkeley: Universitat de Califòrnia, 1990. . 
* Grimal, Pierre. El mundo mediterráneo en la edad antigua. Vol. II: El helenismo y el auge de Roma.  Madrid: Siglo XXI, 1990. . 
* Serge, Lancel. Aníbal.  Barcelona: Crítica, 1997. . 
* Will, Edouard. L'histoire politique du monde hellénistique. Vol. II.  Editions du Seuil, 2033. 

## Kanpo estekak