Juan Gisasola (Begoñes I.a)

**Juan Gisasola Bilbao**, pilota arloan **Begoñés I.a** izengoitiz ezaguna, (Bilbo,  - 1958) pilotari profesionala izan zen.

Hamabost urterekin hasi zen profesional modura Bilboko Euskalduna frontoian. Berehala bihurtu zen bertako izar nagusietako bat, pilotari bikaina baitzen hala eskuz nola palaz, xisteraz edo erremontean. Hala ere, bere espezialitatea pala zen.

Jaioterrian ez ezik, Madrilen, Habanan eta Mexikon aritu zen 18 urtez, 35 urterekin (1930ean) erretiroa hartu zuen arte.

## Garai historikoa: frontoiaren eta pala-jokoaren sorrera eta arrakasta 
Antzina, pilotalekuak belar soroak (*soropil* edo *pilota soro* izenekoak) ziren, hormarik gabe. Orduan joko bakarra errebotea izaten zen, luzeko pilota jokoa; hau da, luzean jokatzen zen beti, plaza batean bi talde aurrez aurre jarrita eta pilota alde batetik bestera jaurtiz. Pilota xisteraz jotzen zen; geroago herriko "plazak" erabili ziren, oraindik hormarik gabe; eta, gaur egun, pilotaleku gehienek horma bat, bi edo hiru dituzte (gutxienez alde bat paretarik gabe dutela). Bi horma dituen frontoia (ezker pareta) XIX. mende bukaerako berrikuntza izan zen. Orduan sortu zen, esate baterako, Jai Alai Izena hartu zuen lehenengo frontoia, Donostian. Orduan sortu zen Zabalbideko frontoia, eta orduan asmatu ziren eskuz nola palaz, xisteraz (zestaz) edo erremontean jolasteko modalitateak. Arau sinpleagoak asmatu ziren jolasteko modu berrietarako. Bilbo inguruan pala-jokoak arrakasta handia lortu zuen, errazago zen-eta ikusle asko jokalariengatik gertu biltzea, eta Begoñako pilotari-dinastia honek ekarpen handiak egin zituen jokoaren garapenean.

Zabalbideko frontoirako joera handia eduki zuten hala *matzorriek* (mahatsorriek, begoñarrek) nola *txinbo*ek (bilbotarrek). Azken horiek Zazpikaleetatik igotzen ziren pilotan edo bolotan olgatzera eta Anton Gisasolaren txakolina eta sagardoa edatera. XX. mendearen lehenengo herenean hamaika mitin egin zituzten bertan, batez ere ezkerreko indarrek (sozialistek eta komunistek). Frontoia Gerra Zibilaren ostean eraitsi zuten.

## Begoñako "Begoñes" palista begoñarrak 
*Begoñés* ezizena erabili zuen Begoñako pala jokalari multzo batek, denok elkarren senide. Lehenengo lauak anaiak izan ziren (Juan, Miguel, Rafael eta Higinio Gisasola Bilbao) eta ondoren Higinioren semeek eman zioten segida leinuari. Familiak Zabalbideko frontoi ospetsuarekin lotura estuak eduki zituen, nahiz eta karrera profesionalak Bilbon, Madrilen, Habanan edo Mexikon egin zituzten. Iñaki (Begoñes VI) eta Jon (Begoñes VII).  Denak palan aritu ziren palari profesional gisa Euskaldunan, Deportivon, Madrilen…  Euskadiko Pilota Federazioak ‘Urrezko Intsignia’ ezarri zion 1992an. Bilboko Deportivo Pilotalekuak, pala-partidak ondo antolatu nahi izan zuenean, Madrilgo Recoletosera bidali zuen pertsona bat misio bakar batekin: Begoñes VII.a fitxatzea. Garai hartan mitikoa zen palistak erantzun zien Deportivon jokatuko zuela, bai, baina baldintza batekin: bere anaia Begoñes VI.a fitxatzea, Bartzelonako Kolon pilotalekuan jokatzen baitzuen. Biak mugitu ziren Bilbora, palista gehiago fitxatu ziren eta palaren arrakasta hura gorantz hasi zen.

Erretiratu ondoren , eta 1929ko krakaren eragina berak ere jasan zuenez, apustu-artekaria, intendentea eta film-etxeetako saltzailea izan zen Juanito Gisasola 1958an hil zen.

## Errekonozimenduak 
* Bilboko udalak 1972an Santutxuko kale bati Juan Gisasola izena jarri zion, Miraflores-etik Cocherito de Bilbao kaleraino doa kale hori.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AROCENA, A: El frontón de Zabalbide y los Begoñés. Vida Vasca aldizkaria. Bilbo. 1954. 31 zkia. 194-195; ALVAREZ, M: Bizkaitar entzutetsuen galeria. Kirolariak, artistak, idazleak. Euskal Museoa. Bilbo. 2013.

## Ikus, gainera 
* Pala (pilota jokoaren aldaera)
* Begoñako errepublika
* Jon Gisasola (Begoñes VII.a)
* Higinio Gisasola

## Kanpo estekak 
*  Pelota-vasca.  CAPITULO I: Breve-historia de la pala dedicado a los amantes del "leño",  Blog de José Javier Albisu Pérez. (Noiz kontsultatua: 2023-10-29).