open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sortzez Garbiaren eliza (Mendaro)

**Sortzez Garbiaren eliza** Garagartzako parrokia eliza da, Mendaroko bi parrokia tradizionaletako bat.

## Historia 
1452. urtean datatu da urterik antzinakoenean, zeinean Nikolas V.a aita santuaren izenean emandako dokumentu batean ageri den Iruñeko Elizbarrutiak eskaintzen duen eliza Debako Intxausti auzoko herritarrentzat (gero Garagartza izendatu zena, 20. mendetik Mendaroren parte).  18. mendean erreforma handia izan zuen, Ignazio Ibero arkitektoak zuzendutakoak (1757-1767 urteen artean). Ondorioz, eraikin funtsean neoklasikoa egin zuten, oinplano laukizuzen eta habearte bakarrekoa.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hélène Swarth

**Stephanie Hélène Swarth** (Amsterdam, 1859ko urriaren 25a – Velp, 1941eko ekainaren 20a) herbeheretar poeta izan zen.

## Bizitza 
thumb|Hélène Swarthen *Nacht* poemaren eskuizkribua (1940ko iraila).
thumb|*Diepe Wateren* liburuaren azala (1897).
thumb|*Octoberloover* liburuaren azala (1903).

Hélène Swarth Eduard Swarth merkatari eta diplomazialariaren eta Maria Jacoba Heijblomen bederatzi seme-alabetatik gazteena zen. Bruselan hazi zen eta gero Malinasen bizi izan zen ezkondu arte. 1894tik 1910era, Frits Lapidoth herbeheretar idazlearekin ezkonduta egon zen.

Alphonse de Lamartinek eraginda idatzitako frantsesezko poemekin egin zuen debuta, eta geroago, Pol De Monten iradokizunez nederlanderaz idazten hasi zen. Willem Kloosek harrera beroa egin zion eta bere poemak *De Nieuwe Gids* aldizkarian argitaratu zituen.

Hamarkada baten ondoren, mugimendu berri batzuk agertu ziren. Hélène Swarthek, ordea, etengabe idazten jarraitu zuen, baina ez forma ez edukia ez ziren aldatu. Kritikarien esanetan, poesia eskala industrialean ekoitzi zuen. 1900etik aurrera, bere lana garaiko izpirituarekin bat ez zetorren. 1916an, De Gids argitaletxeak bere poemak argitaratzeari utzi zion, eta bere lanak hainbat argitalpen ez hain ezagunei eskaini zizkien, besteak beste, *De Nieuwe Gids* aldizkariari.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amatitlán aintzira

**Amatitlán aintzira** Guatemalan dago, Guatemala hiritik 26 km-ra, 1.188 m-ko altitudean. 12 km-ko luzera eta 3 km-ko zabalera du, eta 15.2 km²-ko azalera. Beraz, herrialdeko laugarren ur-gorputz handiena da. Gehienezko sakonera 33 m-koa da eta batez besteko sakonera 18 m-koa. Ur-gorputzaren bolumena gutxi gorabehera 0.286 km³ da. Administratiboki, Guatemalako departamenduaren barnean dago aintzira. Hala ere, aintziraren barruan Villa Nueva, Villa Canales, San Miguel Petapa eta Amatitlánen banaketa administratiboa dago, eta beraz, udalerri horietako bakoitzak bere lurraldearen zati bat du aintziran. Gainera, 14 udalerrik osatzen dute arroa, eta horietako 7k eragin zuzena dute aintziran, baliabide naturalen degradazioaren ondorioz. Hauek dira udalerriak: Villa Nueva, Villa Canales, Santa Catarina Pinula, San Miguel Petapa, Mixco, Amatitlán eta Guatemala hiriko 11, 12 eta 21 eremuak. Arroak 2 milioi biztanle baino gehiago ditu, eta Villa Nueva da biztanle gehien dituen udalerria.

## Irudien galeria 

Fitxategi:Amatitlan1897.jpg|link=Archivo:Amatitlan1897.jpg|1897an aintziraren ertzean ibilaldia. Alberto G. Valdeavellanoren argazkia.
Fitxategi:Amatitlan1900.jpg|link=Archivo:Amatitlan1900.jpg|XX. mendearen hasieran aintziraren ikuspegiak.
Fitxategi:Lagoamatitlan.jpg|link=Archivo:Lagoamatitlan.jpg|Amatitlán aintziraren maketa Guatemala Hiriko La Aurora zoologiko ohian. 1920ko hamarkadako argazkia.
Fitxategi:2010.05.15.131950_Vista_Lago_Amatitlán_Guatemala.jpg|link=Archivo:2010.05.15.131950_Vista_Lago_Amatitlán_Guatemala.jpg|2010eko hamarkadako argazkia.
Fitxategi:Lago_de_Amatitlán.jpg|link=Archivo:Lago_de_Amatitlán.jpg|Aintziraren ikuspegi panoramikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerusalemgo tren arina

**Jerusalemgo tren arina** (, ) edo **Jerusalemgo tranbia** Jerusalemgo tren arineko linea da, 2011n inauguratua. 2002an eraikitzen hasi eta 2010ean amaitu zen, atzerapen askoren eta eraikuntza-enpresaren porrotaren ondoren. Ospetsua da tren arinaren 1. lineak Jerusalemerako mendebaldeko sarreran zeharkatzen duen Soken Zubia, Santiago Calatravak diseinatua.

## Zabalpena 
thumb|Jerusalemgo tren arinaren ibilbidearen mapa.
2019an, agintariek publiko egin zuten CAF beasaindar enpresak eta Shapir Engineering and Industry israeldarrak osatutako JNET partzuergoaren aldeko linea gorriaren eta linea berde berri baten hedapenaren irabazlea.

Horren ondorioz, 2025ean Nazio Batuen Erakundeak CAF sartu zuen Palestinako lurralde okupatuetan ari ziren enpresen zerrenda beltzen. Ekain amaieran, Francesca Albanese NBEren Palestinari buruzko kontalari bereziak CAFi leporatu zion «genozidioaren ekonomiatik» etekina ateratzea, beste enpresa batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chautla Hacienda

**Chautla Hacienda** lehen nekazaritza-lur zabal bat zen, Puebla estatuan, Mexikoko Puebla hiriaren ipar-mendebaldean, San Martín Texmelucan haranean kokatua. XVIII. mendean sortu zen, batez ere alea ekoizteko. XIX. mendean, Thomas Gillow izeneko ingeles baten jabetza bihurtu zen. Honek jabetza bere seme Eulogio Gillowri eman zion, eta hau Antequerako (Oaxaca hiria) artzapezpiku bihurtu zen. Eulogiok hacienda modernizatzen lan egin zuen, Latinoamerikako lehen presa hidroelektrikoa eraikiz bertan. Jabetzaren eraikin sinadura ere eraiki zuen, ingeles estiloko etxebizitza bat, tokikoek "El Castillo" (Gaztelua) deitzen dutena, presari begira dagoena. Gaur egun, haciendaren zati txiki bat baino ez da geratzen, eta Puebla estatuko agentzia batek aisialdi eta kultura zentro gisa kudeatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douglas gaztelua

**Ortega gaztelua**,  **Douglas gaztelua**   bezala ezagutzen dena, Mexikoko Aguascalientes hiriaren erdigunean dagoen jauregi bat da, lehen etxebizitza gisa erabilia eta gero biztanlerik gabe geratu zena.

## Diseinua 
Douglas gaztelua Mexikoko Aguascalientes hiriko erdigunean dagoen jauregi-eraikina da. Antzina, bertan bizi izan zen eta, ondoren, bertan ez zen inor bizi. Edmundo Ortega Douglas jabeak Federico E. Mariscal arkitektoaren esku utzi zuen diseinua, eta Reyes Rivas aterpeak eraikitzea. Obra 1923an hasi zen eta hiru urte geroago amaitu zen.

Gazteluak gotorleku militarraren itxura zuen, feudalismoaren diseinu frantsesen antzekoa, eta sotoaz gain bi solairu zituen. Lubanarroa, zubi altxagarria, kanpoaldeko harresia eta kapera erlijiosoa ditu, eta bereziki San Luis Potositik ekarritako harriz eraikita dago.

## Historia 
John Douglas 1840ko otsailaren 6an jaio zen Bury-n, Ingalaterrako herri txiki batean. Geroago Mexikora joan zen, Aguascalientesera, non hainbat enpresa sortu zituen, hala nola "La Perla" irin-errota eta tranbia-sistema, eta "Chalet Douglas" izeneko baserri batean kokatu zen, geroago gaztelua eraiki zen lurraren ondoan. 1887an bere alaba Adela Douglas Valencia José Guadalupe Ortegarekin ezkondu zen, eta haren lehen semea Edmundo Ortega Douglas izan zen, eta honek beti izan zuen miresmen eta maitasun handia John Douglasekiko, beraz, bere baserriari "Castillo Douglas" izena jarri zion.

“Amore ne vanitate” (Maitasuna, ez harrokeria) gazteluaren sarreran ikus daitekeen ikurra da, Edmundo Ortega Douglas-ek 1923an gotorleku hau eraikitzeko agindu zuen arrazoi nagusia adierazten duena, Carmen Llaguno Cansino-rekiko zuen maitasunaren froga gisa. Eskoziako Erdi Aroko gaztelu batean bizitzeko nahia betetzeaz gain, bere arbasoek lehenago egin zuten bezala, bere familia Eskoziako independentziaren aldeko borrokan parte hartu zuen James Douglasengandik baitator. Edmundo Ortega eta Carmen Llagunoren inizialak ere harrobian zizelkatuta daude sarrerako atearen gainean.

Uste da Ortega Douglas gaztelu medieval zahar batean inspiratu zela, zeinaren hondakinak oraindik ere Edinburgoko hego-ekialdean dauden, Douglas gazteluan, eta non dorreen hondakinak oraindik ikus daitezkeen. 

Proiektua Federico E. Mariscal maisuak gauzatu zuen, garai hartako arkitekto ospetsuak, eta eraikuntza-lanak Errege-Babeslekuak egin zituen.

Bikotea gazteluan bizi izan zen hil zen arte: Carmen 1967ko azaroan hil zen eta Edmundo 1969ko otsailean. Edmundo hil ondoren, bere , gero gaztelua hutsik geratu zen 1970. urtearen ondoren. 1997an zaharberritu egin zuten, eta taberna-jatetxe bat egin zuten, dagoeneko geldirik dagoena. Eraikina Edmundo Ortega eta Carmen Llagunoren oinordekoen eskuetan geratu zen hurrengo hamarkadetan, 2015. urtean saldu zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak
Orsola Cozzi

**Orsola Cozzi** (Grosseto, 1788ko ekainaren 20a – Pisa, 1831) italiar eleberrigilea izan zen. XIX. mendeko eleberri sentimental herrikoiaren aitzindaria izan zen, eta ustez lehen emakumezko eleberrigile italiarra ere bai.

## Bizitza 
Orsola Cozzi 1788an jaio zen Grosseton. Moja eta eleberri sentimentalen egilea izan zen. Bere estilo berezia, italierazko literatura tradizioaren konbentzio zurrunetatik urrunekoa (hala nola eleberri epistolarrak), batez ere atzerriko joeren eraginpean garatu zen. Bere eleberri gehienek amaiera zoriontsuak dituzte. Pertsonaien psikologia aztertzeko ahaleginak ere egin zituen, ''Melinda, L'orfana infelice* eta *Lo specchio morale* liburuetan nabaritzen den bezala. 1818an *Le avventure di Adullio di Roselle* eleberri historiko alegorikoa plazaratu zuen.

## Lan hautatuak 
* *Il mausoleo* (1816)
* *Melinda, o le stravaganze della sorte* (1816)
* *L'orfana infelice, ovvero le avventure della contessa N. N.* (1816)
* *Lo specchio morale. Lettere* (1817)
* *Le avventure di Adullio di Roselle'' (1818)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eulogio Gillow Zavalza

**Eulogio Gillow Zavalza** (* 1841eko martxoaren 11, Puebla hirian - † 1922ko maiatzaren 16a, Ejutlan. Antequerako (Oaxaca) azken gotzain eta lehen artzapezpikua. Botere eta eragin handia izan zuen Porfirio Díaz Errepublikako presidentearekiko adiskidetasun handiari esker —ikus gai politikoak Porfirio Díazen—, eta horrek lagundu egin zuen Elizaren eta Estatuaren arteko harreman onetan; presidentearekiko adiskidetasuna gizarte-egonkortasunerako faktore bat izan zen Mexikoko hego-ekialdean, eskualde osoa haren jurisdikzioaren mende zegoelako. San Antonio Chautlaren etxaldearen jabe izan zen, Diazekin zuen adiskidetasunari esker, Porfiriatoan Mexikoko aberatsenetakoa eta garrantzitsuenetakoa izan zena.

## Jatorria 
Bere aita, Thomas Gillow (1797-1877), Liverpoolekoa, 1819an Mexikora joan zen Roskel bitxi-dendaren sukurtsal bat irekitzera. Sukurtsal hori Profesa kalean kokatu zuen, arrakasta handia lortuz eta hiriburuko goi-mailako gizartean sartuz. Han ezkondu zen, 1830eko irailaren 6an, Soledad Gutiérrez de Rivero Rodríguez de Pinillos (1788-1832) Selva Nevadako markesarekin, Felipe Zavalza Arósteguiren alarguna (1782). Hamaika seme-alaba izan zituzten, eta haietatik hiru bakarrik heldu ziren. Markesa hil zenean, Soledadek Puebla hiritik hurbil zeuden ondasun garrantzitsuak oinordetzan hartu zituen. Hiri hori Thomas Gillow senar berriarekin partekatu zuen. Lehen ezkontza horretatik jaio zen Francisco de Paula Gillow Gutiérrez del Rivero (1932-1934). 1832an Soledad hil zenean, Gillow bere alabaordea zen Josefa Zavalza Gutiérrez del Riverori lotuta geratu zen (1807. urtea). Zirkunstantziak zirela eta, Selva Nevadako markesaren herentziarekin zerikusia zuten arazoak konpontzeko elkarren oinordeko izateko elkartuta egon ziren. Ez ziren ezkondu. Hala ere, Eulogio seme bakarra izan zuten, Gillow eta Zavalza abizenekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amiodarona

**Amiodarona** konposatu organiko aromatikoa da, C25H29I2NO3 formula duena bentzofurano ordezkatua eta konposatu organoiodatua da. Solidoa da.

## Sintesia 
Amiodarona sintetizatzeko hainbat bide daude, denak zenbait urratsetakoak. Adibidez, bentzofenotatik abiatuta 6 urratseko bide bat usa daiteke:

1- Bentzofuranoa anhidrido azetikoaren bidez azilatzen da azido fosforikoaren presentzian 2-butiroilbentzofuranoa emateko.

2- 2-butiroilbentzofuranoaren karboniloa Wolff-Kizhner-en erreakzioaren bidez hidrazina hidratoa baliatuz erreduzitu egiten da 2-butilbentzofuranoa emateko.

3- 2-butilbentzofuranoa azido 4-metoxibentzoikoaren kloruroaz azilatzen da 2-butil-3-(4-metoxibentzoil)bentzofuranoa emateko.

4- Atzen hau piridina hidrokloruroa baliatuz desmetilatzen da 2-butil-3-(4-hidroxibentzoil)bentzofuranoa emateko.

5- 2-butil-3-(4-hidroxibentzoil)bentzofuranoa iodoz tratatzen da potasio ioduroaren presentzian 2-butil-3-bentzofuranil-4-(2-hidroxi-3,5-diiodophenyl) zetona emateko.

6- Bukatzeko atzen hau 2-etilaminoetil kloruroarekin tratatuz amiodarona lortzen da.

## Erabilera 
Amiodarona arritmia larriak tratatzeko usatzen da. Ahoz edo injektatuta hartzen da. Espainian botika generiko gisa saltzen da. Frantzian *Cordarone* markarekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da.

## Albo-ondorioak 
Eguneko 400 mg-ko edo gehiagoko ahozko dosietan, amiodaronak albo-ondorio larriak eta askotarikoak izan ditzake, besteak beste, toxikoa izan daiteke tiroide guruinarentzat, gibelarentzat, birikentzat eta erretinarentzat. Hortaz zaintza klinikoa eta laborategiko proba erregularrak eskatzen ditu. Amiodaronaren aurkako erreakzio alergikoak sor daitezke.

Halaber ez da gomendatzen amiodarona haurdunaldian hartzea.

## Erreferntziak
Ramón Paz Ipuana

**Ramón Paz Ipuana** (Yosipa, Guajira, 1937ko abenduaren 17a - Paraguaipoa, 1992ko urriaren 27a) Venezuelako irakasle, ikertzaile, hizkuntzalari, poeta eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Yosipa baserrikoa izan zen jatorriz, Zulia estatuan, Venezuelako guajira erdian, Paraguaipoa herrixkatik gertu. Ipuana klanaren ondorengoa, Jalaala eskualdekoa, bere ama Josefina González Iipuana izan zen, bere klana heredatu zuena, eta bere aita Francisco de Luque izan zen, Sapuana klanekoa. Helduaroan juusayu klaneko Josefa Pazekin elkartu zen. Harekin Yawaasiru’u komunitatean bizi izan zen, eta hiru seme-alaba izan zituen: Neida Paz, Neima Paz, eta Ma'ayüi Paz.

Haren gorpuzkiak Yawaasiru'un daude, Paraguaipoan hobitik atera ondoren, 2008an.

## Ibilbidea 
Wayuera hizkuntzako idazlerik garrantzitsuenetakotzat jotzen da. Rafael Mercado Epieyu hizkuntzalari eta ikerlariaren hitzetan, «Paz Ipuana irakurtzea garaiotan geure buruaz hitz egitea da, Paz Ipuana irakurtzea berak esaten duen andereari aditzea bezalakoa da, eserita belaunaldie gazteei berak bizi izandakoa kontatzen dien adineko emakumea, eta hori da Ramon Paz bihurtu dena, lan hau irakurtzera datorren orok gure arbasoek zelan bizi izan diren ikasten du».

Ramon Paz geroko hainbat lanen aitzindaria izan zen, hainbat idazle eta ikerlari ugarik garatu dutenaren aitzindaria.

## Obrak 
* *Mitos, leyendas y cuentos guajiros (*Mito, kondaira eta ipuin guajiroak) (1973)
* El Conejo y el Mapurite (1979)
* El Burrito y la Tuna (1979)
* *La Capa del Morrocoy* (1982)
* *La Leyenda de Waleker (Walekerren kondaira*). (2007)
* Ale'eya. Cosmovisión wayuu: Relatos sagrados, conceptos y descriptions de la cultura wayuu (2016)

## Erreferentziak
Zientzia eta Industria Museoa (Chicago)

**Zientzia eta Industria Museoa**, 2024tik formalki **Kenneth C. Griffin Zientzia eta Industria Museoa**, , *MSI* edo *Kenneth C. Griffin Museum of Science and Industry*, AEBetako Chicago hirian dagoen zientziari buruzko museo bat da, Illinois estatuan. Hyde Park auzoko Jackson parkean dago.

2024tik Kenneth C. Griffin ongilearen omenezko izena darama.

Arte Ederretako Jauregian egoitza du, 1893ko Munduko Kolondar Erakusketaren testuinguruan eraikia, baina museoa berez 1933an sortu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Neurri (argipena)

**Neurri** terminoak hainbat adiera du:

* **Neurria** da neurketa operazioaren emaitza, oro har.
* **Neurri-unitatea**, magnitude bat neurtzeko tresna edo erreferentzia.
* **Neurria**, jantzi eta oinetakoen tamainaren araberako estandarizazioa. 
* **Neurria**, bertsolaritzan eta poesian, lerro batek izan behar duen silaba klase eta zenbatekoa.
Cesira Pozzolini

**Maria Cesira Angelica Filomena Pozzolini** (Florentzia, 1839ko azaroaren 16a – *ibidem*, 1914ko irailaren 5a) italiar idazle eta filantropoa izan zen.

## Bizitza 
Cesira Pozzolini Luigi eta Gesualda Malenchiniren alaba eta 1859an Toskanako Behin-behineko Gobernua zuzendu zuen Vincenzo Malenchiniren biloba zen. 1864an Pietro Siciliani filosofoarekin ezkondu zen. Nekazarien edo pobreen seme-alabentzako lehen doako eskola publikoa  sortu zuen Biviglianon.

Garai hartako intelektual asko ezagutu zituen (horien artean Giosuè Carducci, Luigi Capuana, Giannina Milli eta Alinda Bonacci Brunamonti). Istorio ugari (gehienak bidaia-generokoak) eta memoriak idatzi zituen, batez ere *La rassegna nazionale* aldizkarian argitaratuak. Bere ahizpa Antoniettarekin batera, amari laguntzen zion Biviglianoko eskolan irakasten. Atto Vannucciren paperen zaindaria izan zen eta Florentziako Liburutegi Nazionalari oinordetzan utzi zizkion.

Pozzolini Florentziako Porte Sante hilerrian lurperatuta dago. Vagliako liburutegiak bere izena darama.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talla (argipena)

**Talla** ez da euskal hiztegietako hitza, baina bai honako hauek:

* **Tailla**, material gogorretan zizelkatuz egindako eskulana.
* **Taila**, Frantziako Antzinako Erregimeneko zerga bat.

Bestelakoak:

* **Talla**, Italiako herria.
* *Talla* edo **neurria**, jantzi eta oinetakoen tamainaren araberako estandarizazioa. 
* *Talla* edo **giza-garaiera**, pertsona baten garaiera.
William Katt

**William Theodore Katt** (1951ko otsailaren 16a, Los Angeles, Kalifornia), estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da. Mundu mailan *The Greatest American Hero* (1981–1983) telesailan Ralph Hinkley/Hanley protagonista antzezteagatik ospetsu egin zen.

Antzeztutako film nabarmenen artean *Carrie* (1976), *First Love* (1977), *Big Wednesday* (1978) eta *Butch and Sundance: The Early Days* (1979) faude. 1985-1988 artean *Perry Mason* telesailan ere Paul Drake, Jr.  detektibea antzeztu zuen, *1957ko jatorrizko telesailan* nahiz honetan Della Street idazkaria antzeztutako eta bere ama den Barbara Hale aktorearekin batera.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Robert Culp

**Robert Martin Culp** (1930ko abuztuaren 16a, Oakland, Kalifornia - 2010eko martxoaren 24a, Los Angeles, Kalifornia), estatubatuar zinema eta telebistako aktore eta telebistako gidoilari bat izan zen. 

Mundu mailan *I Spy* (1965-1968) telesailan Kelly Robinson espioia eta *The Greatest American Hero* (1981-1983) telesailan Bill Maxwell agentea antzezteagatik ospetsu egin zen.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Marvin's Room

'''''Marvin's Room'''* () 1996ko Jerry Zaks estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Scott McPherson antzerkigilearen *1990eko izenburu berdineko antzezlanean'' oinarritua dago. Meryl Streep, Leonardo DiCaprio, Diane Keaton, Robert De Niro, Hume Cronyn, Gwen Verdon eta Hal Scardino aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Jada badira 20 urte Leek (Meryl Streep) eta bere ahizpa nagusia den Bessiek (Diane Keaton) bizitzan bide oso ezberdinak jarraitzea erabaki zutela. Leek bere senarrarekin Ohiora aldegin zuen, Hank (Leonardo DiCaprio) eta Charlie (Hal Scardino) izeneko bi seme ditu eta jada ez du familiarekin harremanik, aldiz Bessie Floridako familiaren etxean bien aita den Marvin (Hume Cronyn) zaintzen gelditu zen, enbolia batek jota ohetik ezin altxaturik gelditu baitzen.

Baina Bessieren medikuak leuzemia duela eta hezur-muin transplante bat beharko fuela jakinaraztean Lee ahizpari laguntza eskatzeko dei egingo dio.

## Aktoreak 
*Meryl Streep: Lee, Hank eta Charlieren ama
*Leonardo DiCaprio: Hank, Leeren 17 urteko demea
*Diane Keaton: Bessie, Leeren ahizpa
*Robert De Niro: Wally doktorea
*Hume Cronyn: Marvin, Lee eta Bessieren aita
*Gwen Verdon: Ruth, Marvinrn arreba
*Hal Scardino: Charlie, Leeren 10 urteko semea
*Dan Hedaya: Bob, Wallyren anaia
*Cynthia Nixon: Erretiro Etxeko zuzendaria
*Margo Martindale: Charlotte doktorea
*Joe Lisi: Bruno

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
I Am the Beggar of the World

***I Am the Beggar of the World: Landays from Contemporary Afghanistan*** () 2014. urteko 100 landay baino gehiagoko bilduma da (Afganistango forma poetiko tradizional bat, binakako bakar batean datzana), Afganistango emakumeek idatzi eta Eliza Griswold kazetari eta poetak ingelesera itzuliak. Seamus Murphyk hartutako irudiak daude liburuan. Bildumak 2014. urteko Poesia Itzulpeneko PEN Saria irabazi zuen. Kritikariek goraipatu egin zuten poemek Afganistango emakumeen bizitzari eskaini zioten leihoa, baita Murphyren argazkiak eta Griswoldek sartutako testuinguruko bestelako materialak ere.

## Aurrekariak eta konpilazioa 
Landay delakoa Afganistango jatorrizko poesia estilo bat da. Normalean hogeita bi silaba dituzten binakakoak dira, lehen lerroan bederatzi silaba dituztenak eta bigarrenean hamahiru. Eliza Griswold poeta estatubatuarra Afganistanen ibili zen Seamus Murphy argazkilariarekin, herrialde osoko irudiak biltzen. Sarritan ezkutuan bidaiatzen zuten. Griswoldek BBCk kaleratutako artikulu batean idatzi zuen bere proiektua berak "ikerketa-poesia" deitzen zuena zela. Poesia molde hori ezagutu zuen, ustez poesia idaztea debekatzeagatik neska gazte batek bere buruaz beste egin zuela jakin zuenean.

Guztira, poeta ingelesak afganiarrek idatzitako 100 poema baino gehiago batu zituen poemategia sortzeko. Paxtunera hizkuntzan idatzitako poemak ingelesera itzuli zituenean, bi bertsodun ia poema guztiak rima izan zezaten egokitu zituen eta ezohikoa da. Murphyk hartutako 50 irudi inguru ere badira liburuan.

2014. urtean kaleratu zuen Farrar, Straus and Giroux argitaletxeak. Barnean dauden landayak gaiaren arabera antolatuta daude. Griswold-ek poemak nondik zetozen edo zeri buruzkoak diren jaso zuen. Liburuaren izenburua Jalalabadetik gertu, errefuxiatu-eremu batean, bizi zen emakume batengandik dator, zeinaren senarra hiltzear zegoen:In my dream, I am the president. (Nire ametsean, lehendakaria naiz)

When I awake, I am the beggar of the world. (Esnatu naizenean munduko eskalea naiz.)

## Harrera 
Poesia itzulpenen 2014ko PEN Saria irabazi zuen liburuak. Tess Taylorrek liburuaren poesia "anonimo eta unibertsala batera" bezala deskribatu zuen NPR irrati katean eta Afganistanen bizi ziren emakumeen bizitza Mendebaldean ezagutzeko eman zuen aukera goraipatu zuen. Liburua "bilduma aberats eta dotorea" zela esan zuen Elizabeth T. Gray Jr.-ek *Harvard Review-n*. Berarentzat bertsoak errimatzeko erabakia egokia izan zen. John Bradleyk Rain Taxirentzat idatzi zuenez, "asko eskaintzen du liluratzeko eta aztoratzeko". Poemen testuinguruak boteretsuago bihurtzen zituela sentitu zuen, eta landayek emakumeen istorio "bikainak" eskaintzen zituztela, haien ahotsak sarritan isilduak ziren kultura batean. Ohio Estatuko Unibertsitateko *The Journal* egunkarian, aipamen batek esan zuen liburuak "kapitulu berri bat gehitzen ziola giza-hezkuntza ezintasunaren historia zaharrari". *The Christian Science Monitor* aldizkariko kritikari batek idazkera ez ezik, argazkia ere goraipatu zituen.

Grayk Murphyren argazkiak goraipatu zituen, "ikaragarriak" zirela esan zuen eta poemak zelan osatzen zituzten nabarmendu zuen.

## Erreferentziak
Ainvelle

**Ainvelle** hainbat lekuren izena da:

* Ainvelle, Frantziako Saona Garaiko udalerria ;
* Ainvelle, Frantziako Vosgetako udalerria.
Allainville

**Allainville** honakoa izan daiteke:

* Allainville, batzuetan Allainville-aux-Bois, Yvelinesko udalerria, Frantzian;
* Allainville-en-Drouais, Eure-et-Loirreko udalerria;
* Allainville-en-Beauce, Outarvilleko udalerrian, Loireten.
Thizay

**Thizay** honakoa izan daiteke:

* Thizay, Indreko udalerria, Frantzian; 
* Thizay, Indre-et-Loireko udalerria, Frantzian.
Germigney

**Germigney** honakoa izan daiteke:

* Germigney, Jurako udalerria, Frantzian.
* Germigney, Saona Garaiko udalerria, Frantzian.
Rocquigny

**Rocquigny** honakoa izan daiteke:
* Rocquigny, Aisneko udalerria, Frantzian; 
* Rocquigny, Ardenetako udalerria, Frantzian;
* Rocquigny, Pas-de-Calaiseko udalerria, Frantzian.
Hamida Aman

**Hamida Aman** (Kabul, Afganistan, 1973) enpresaburua, kazetaria eta idazlea da. Irrati estazio bat sortu zuen Kabulen, genero-apartheidaren ondorioz hezkuntza publikotik baztertutako neskatoak heztean espezializatu zena. 2024. urtean, BBCren 100 emakume inspiratzaileetako bat izan zen.

## Bizitza 
Hamida Aman Afganistango hiriburu eta hiririk handienean, Kabulen, jaio zen 1973. urtean. Amona "Begum" tituludun emakume noblea izan zen. Sei urte zituenean, familia Suitzara joan zen bizitzera gatazka saihesteko. Ikasketak osatu zituen eta 2001. urtean talibanak boteretik erori zirenean, bere herrialdea bisitatu zuen. 

### Lan ibilbidea 
Parisen bizi zen familiarekin, eta komunikazio eta kazetaritza ezagutzak erabili zituen Afganistanen hainbat proiektu martxan jartzeko.

2020. urtean *Emakumeentzako Begum Erakundea* izeneko erakundea sortu zuen.

2021. urteko abuztuan indar estatubatuarrak Afganistanetik erretiratu zirenean, Hamida Amanek Begum Irratia izeneko irrati-estazio bat jarri zuen martxan aurreko martxoan. Talibanen gobernu erak geroago *genero-apartheid* deitu zena ekarri zuen, emakumeak bizitza publikotik baztertuak izan baitziren eta bigarren mailako eskolak eta unibertsitateak haur eta gizonentzat erreserbatuak geratu baitziren.

## Begum irratia 
Begum Irratia emakume talde batek zuzentzen zuen eta 2022. urtetik Komunikazioaren Garapenerako Nazioarteko Programaren babesa zuen. Finantzaketari esker, berrogei emakume gehiago trebatu ziren, eta haien ikuspegia arauei egokitzea izan zen, Afganistango emakumeei transmititzen jarraitu ahal izan zezaten. Kalkuluen arabera, milioi erdi pertsona inguruk entzuten zuten irrati-katea, hamabi transmisoreren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Arroman

**Saint-Arroman** honakoa izan daiteke:
* Saint-Arroman, Gerseko udalerria, Frantzian.
* Saint-Arroman, Pirinio Garaietako udalerria, Frantzian.
Bouloc

**Bouloc** () honakoa izan daiteke:

* Bouloc, Garona Garaian, Frantzia.
* Bouloc-en-Quercy, Tarn eta Garonan, Frantzia.
Curel

**Curel** honakoa izan daiteke:
* Curel, Proventza Garaiko Alpeetako udalerria, Frantzian.
* Curel, Marne Garaiko udalerria, Frantzian.
Œuilly

**Œeuilly** honakoa izan daiteke:
* Œuilly, Aisneko udalerria, Frantzian.
* Œuilly, Marneko udalerria, Frantzian.
Montirat

**Montirat** honakoa izan daiteke:
* **Montirat** Audeko udalerria, Frantzian.
* **Montirat** Tarneko udalerria, Frantzian.
Mariam Ghani

**Mariam Ghani** (New York, AEB, 1978) afgano-libanoar jatorriko bideoartista, zinemagile, idazle eta irakasle estatubatuarra da.

## Bizitza 
Gurasoen erbestealdian —ama libanoarra eta aita afganiarra ditu—, Ameriketako Estatu Batuetan jaio zen. Aita, Axraf Ghani, Afganistango presidentea izan zen 2014. urtetik 2021. urtera. Mariam Ghanik Literatura Konparatuan lizentziatura du New Yorkeko Unibertsitatean, argazkilaritza, bideo eta erlazionatutako komunikabideetan masterra New Yorkeko Arte Bisualen Eskolan.

### Lan ibilbidea 
Hainbat unibertsitatetan irakatsi du. Irakasle bisitaria izan da New Yorkeko Unibertsitatean eta Brooklynen bizi. 

Bere praktika artistikoak istorioak, lekuak, identitateak eta komunitateak aztertzen ditu, zelan eraikitzen eta berreraikitzen diren, eta zelan kontakizun publiko eta pribatu aldakorrek eraikuntza horiek integratzen eta zalantzan jartzen dituzten.

Bere bideo eta instalazioak nazioartean aurkeztu dira New Yorkeko MoMA, Londresko Tate Modern eta Washingtongo National Gallery museoetan, eta Kopenhageko DOX, Berlingo Transmediale, Pragako Futura, Rio de Janeiroko Curtacinema, Seulgo EMAP, Mumbaiko Bodhi Art eta Rottedameko zine Jaialdia  , baita Xarja zein Liverpoolgo biurtekoan eta Kassel zein Kabulgo dOCUMENTAn. Bere lehen film luze dokumentala *What We Left Unfinished* (2019) izan zen, Berlingo Nazioarteko Zinemaldiaren 69. edizioan aurkeztu zena eta Afganistango okupazio sobietarraren sasoiko bost pelikula afganiar osatugabeen istorioa kontatu zuena.

Bere proiektu publiko eta parte-hartzaileek, besteak beste, Creative Time (New York), Visual Foreign Directants (Berlin eta Amsterdam) edo Arab American National Museum de Detroit erakundeen laguntza izan dute. Bere testuak *Abitare*, *Filmmaker* edo *The New York Review of Books* bezalako aldizkarietan kaleratu dira. New Yorkeko Zinema Eskolan (NYFA) eta Soros Fellowships delakoan saritua izan da, AEBko hainbat fundazio pribaturen diru-laguntzak lortu ditu eta Eyebeam Atelier eta Smack Mellon (New York) eta Akademie Schloss Solitude (Stuttgart) hirietan egonaldiak egin ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yn

thumb|Yn letra
**Yn** (**Ꙟ ꙟ**) idazkera zirilikoko antzinako letra bat da. Errumaniako alfabeto zirilikoaren berrikuntza bat izan zen, baina ez zen gainontzeko alfabeto zirilikoetan agertu. Yus letra handiaren aldaera bat izan zen.

Errumaniako alafabeto zirilikoan [ɨn], [ɨm] eta [ɨ] soinuak adierazteko erabiltzen zen hitzen hasieran. Gaur egungo errumaniar alfabetoan ⟨în⟩, ⟨îm⟩ edo ⟨î⟩ erabiltzen dira. 

Hasieran yus handiarekin truka zitekeen, baina 1683-1688 tartean aldatu zen eta hitzen hasieran erabiltzen hasi zen.

Tipografia askotan letra existitzen ez denez, (↑) goranzko gezia erabili ohi da ordezko gisa.

## Kanpo estekak
Faimalaga Luka

**Faimalaga Luka** (1940ko apirilaren 15a – Suva, Fiji, 2005eko abuztuaren 19a) tuvaluar politikaria izan zen. Tuvaluko lehen ministroa izan zen 2001ean eta Tuvaluko gobernadore orokorra 2003tik 2005era.

Irratiko esataria eta politikaria izan zen, eta berrogei urteko ibilbidea egin zuen funtzionario eta politikagintzan. 1994tik 1996ra Osasun ministro izan zen, eta 1999tik 2001era Barne Arazoetako ministro.

2001eko otsailean lehen ministro bihurtu zen, baina bere gobernuak abendura arte ez zuen iraun, konfiantza-mozioa galdu baitzuen.

2003ko ekainean parlamentuko presidente bihurtu zen, nahiz eta oposizioan egon. 2003ko irailean Tuvaluko gobernadore orokor izendatu zuten eta 2005eko apirilean erretiratu zen 65 urte bete zituenean.
Sidney Webb

**Sidney Webb, I. Passfield baroia** (Londres, 1859ko uztailaren 13a – Liphook, 1947ko urriaren 13a) ingeles politikari sozialista izan zen.

1884an Fabian Societyn sartu zen George Bernard Shawrekin batera eta beste batzuekin Ingalaterrako Eduardotar Aroko klub politiko eta intelektual garrantzitsu bihurtu zuten.

Webbek zuzenbidea ikasi zuen Birbeck Literary and Scientific Institution-en eta Londreseko Unibertsitatean graduatu zen. 1895ean London School of Economics-en fundazioan lagundu zuen Fabiana Societyk jasotako herentzia batekin. 1912an Administrazio Publikoko irakasle izendatu zuten.

1892an Beatrice Potterrekin ezkondu zen. Biak Alderdi Laboristako kideak izan ziren eta 1894an sindikalismoaren historiari buruzko liburu bat idatzi zuten (*History of Trade Unionism*). 1913an *New Statesman* astekaria sortu zuten.

Webb 1922an aukeratu zuten Komunen Ganberako kide. *Coefficients* izeneko afariak antolatu zituen estatu eta intelektual gizonekin eta eragin politiko handia lortu zuen. 1929an Passfield baroi eta Ramsay MacDonalden gobernuko Kolonietako estatu idazkari izendatu zuten. 1930ean kargua utzi zuen osasun arrazoiengatik. Webb eta bere emaztea Sobietar Batasunaren defendatzaileak izan ziren.

## Lanak 
* *Facts for Socialists* (1887) 
* *Problems of Modern Industry* (1898) 
* *Grants in Aid: A Criticism and a Proposal* (1911) 
* *Seasonal Trades*, con A. Freeman (1912) 
* *The Restoration of Trade Union Conditions* (1916)

**Béatrice Webb**ekin batera
* *History of Trade Unionism* (1894) 
* *Industrial Democracy* (1897) 
* *English Local Government* Vol. I-X (de 1906 à 1929) 
* *The Manor and the Borough (1908) 
* *The Break-Up of the Poor Law* (1909) 
* *English Poor-Law Policy* (1910)
* *The Cooperative Movement* (1914) 
* *Works Manager Today* (1917) 
* *The Consumer's Cooperative Movement* (1921) 
* *Decay of Capitalist Civilization* (1923)
* *Methods of Social Study* (1932) 
* *Soviet Communism: A new civilization?* (1935) 
* *The Truth About Soviet Russia'' (1942)
Anna van der Aar de Sterke

**Anna van der Aar de Sterke** (Leiden, 1755eko otsailaren 23a – Delft, 1831ko urtarrilaren 24a) herbeheretar poeta izan zen. Die Erg Denkt Vaart Erg In ’T Hart () emakumeen poesia elkartea sortu zuen, Herbehereetako emakume poeten elkarte zaharrena.

## Bizitza 
Anna van der Aar de Sterke Leidenen jaio zen. 19 urterekin hainbat poesia elkartetan sartu zen, hala nola Leideneko Kunst wordt door arbeid vergegen () elkartean. Emakumea baitzen, ohorezko kidea baino ez zen, kuotak ordaintzen zituen eta poemak aurkezteko baimena zuen, baina ez zuen literatura irakurketak egiten ziren ekitaldietan parte hartu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hester Wilhelmina Callenburgh Baartmans

**Hester Wilhelmina Callenburgh Baartmans** (Vianen, 1739 – Utrecht, 1826ko maiatzaren 20a) herbeheretar poeta izan zen.

## Bizitza 
Hester Wilhelmina Callenburgh Baartmans 1739an jaio zen eta azaroaren 22an bataiatu zuten. Gerard Callenburgh Baartmans (h. 1757) ur-batzordeko presidente eta eta Vianengo diruzainaren eta Johanna Wilhelmina Graviaren (h. 1777) bederatzi seme-alabetako bat zen.

1762ko urriaren 22an, bere ahizparen ezkontzarako, *Zegenwensch* poema idatzi zuen, bere lehen poema ezaguna. 1768ko ezkontza baterako idatzitako beste poema baten ondoren, hileta-kantu bat (1772) eta *Rouwklagt* (1781) poema etorri ziren.

1794an, Callenburgh Baartmansen poema bilduma bakarra kaleratu zen, Laugarren Gerra Anglo-Holandarrari eta Hego Herbehereetako gertaerei buruzko poemez osatua. Horren ondoren, poema indibidualak baino ez zituen idatzi, hala nola *Dankzegging* (1801) Jacobus Hinlopen ministroaren urtebetetzerako. Ezagutzen den azken poema *Lofzang in Herinnering van den pol- en bededag* (1814) da. Hester Wilhelmina Callenburgh Baartmans 1826ko maiatzaren 22an hil zen Utrechten.

## Lanak 
* *Lijkzangen. Op het smertelijk doch zalig afsterven, van de weledele gebore vrouwe, mevrouwe Françoise Hendrina Berger, weduwe wijlen den weledelen groot achtbaren here mr. Everhard van Harscamp. Raad in de vroedschap, en president burgermeester der stad Utrecht, &c. &c. Ontslapen, den 1 februarij MDCCLXXVIII* (1778)
* *Rouwklagt op de dood van den wel eerwaarden ... Michaël Buys* (1781)
* *Gedichten* (1794)
* *Treur- en troostzang op het smertlijk, doch zalig afsterven van den eerwaarden, zeer geliefden en godzaligen heer Jacobus Hinlópen, bedienaar des heiligen woords in de gemeente van Utrecht, ontslapen, in den Heere in den ouderdom van tagtig jaar den 23 junij 1803* (1803)
* ''Opmerkzaamheid op de stem van Leijden's ongeval, den 12 januarij 1807. Benevens gedachten op den dood van mevrouwe de wed. Van Alphen, daarbij omgekomen* (1807)
* *Lofzang ter nagedachtenis van den dank- boet- en bededag, gevierd den 13 januarij 1814'' (1814)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katharina Wilhelmina Schweickhardt

**Katharina Wilhelmina Schweickhardt** (Haga, 1776ko uztailaren 3a – Haarlem, 1830eko apirilaren 16a) herbeheretar poeta eta margolaria izan zen.

## Bizitza 
Hendrik Willem Schweickhardt margolariaren (1746-1797) eta Magdalena Josina van Olsten alaba zen. Delften denbora batez bizi ondoren, Londresera joan zen aitarekin 1787an, eta han ingelesa ikasi zuen. Horrez gain, alemanez, frantsesez, gaztelaniaz eta italieraz hitz egiten zuen. Willem Bilderdijk ezagutu baino lehenago, *Fatal Love* tragedia idatzi zuen ingelesez, geroago nederlanderara itzuli zuena *Elfriede* izenburupean. 1797az geroztik Willem Bilderdijk legelari eta poetaren (1756-1831) bikotekidea izan zen, eta 1802an harekin ezkondu zen. Zortzi seme-alaba izan zituen, eta haietatik bi helduarora arte bizi izan ziren.

## Lanak 
thumb|*Lore-konposizioa* (1809).
* *Gedichten voor kinderen* (1813)
* *De veldslag van Waterloo* (1816)
* *Treurspelen* (1818)
* *Poëzy* (1820)
* *Gedichten* (1827)
* *Nieuwe gedichten* (1829)
* *De gedichten van Vrouwe Katharina Wilhelmina Bilderdijk* (hil ostekoa; hiru liburukitan, 1858-1860)
* *Vrouwe Bilderdijk’s drama Fatal Love en Elfriede. Een parallel-uitgave* (hil ostekoa, 2002)
* *Vrouwe Katharina Wilhelmina Bilderdijk, Gedichten voor kinderen* (hil ostekoa, 2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hampstead Heath

**Hampstead Heath**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen eremu natural edo hiri-parke bat da, Hampstead eta Highgate auzoen artean.

320 hektareako azalera du eta nagusiki hondarrezko lurzorudun belardiez osatua dago. Zingirak, antzinako zuhaiztiak eta landaketa berriko zuhaiztiak ere baditu, eta hiriko eremu garaienen artean dago. Gaur egun haurrentzako jolaslekuak era entrenamendu gune bat ere badaude.
Gazako Zerrendarako Trumpen plana

**Gazako Zerrendarako Trumpen plana** Donald Trump AEBko presidentearen proposamena da, Gazako Zerrenda garatzeko eta eskualdea Ekialde Hurbilako Riviera bihurtzeko. Haientzat, Estatu Batuek eskualdearen kontrola hartuko zuten Gazako gerra amaitu ondoren.

2025eko otsailaren 4an, Trumpek planaren berri eman zuen Etxe Zuriko Ekialdeko Aretoan, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroarekin batera. Planak proposatzen du Gazako populazio palestinarraren zati garrantzitsu bat Egiptorantz, Jordaniarantz eta beste herrialde batzuetarantz kanporatzea.

Donald Trumpek Gazako Zerrendan bizi diren 1,8 milioi palestinarrak kanporatzeko eta bertan "garapen ekonomikoa" sortzeko plana zuela adierazi zuen, "eskualdeko jendearentzako lanpostu ugari eta etxeak eraikitzeko".

## Erreakzioak 
Palestinak Nazio Batuen Erakundean duen enbaxadoreak, Riyad Mansourrek, berehala kritikatu zuen Etxe Zuriko maizter berria kazetarien aurrean eginiko prentsaurrean: "Gure lurraldea gure lurraldea da. Palestinarrek Gaza berreraiki nahi dute, eskolak, ospitaleak, azpiegiturak, hangoak direlako eta han bizitzea maite dutelako". Bestalde, Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren bozeramaile Volker Turkek gogorarazi dio Trumpi lurralde okupatu bateko pertsonak lekualdatzera behartzea "erabat debekatuta" dagoela nazioarteko legedian.

AEBetako politikariei dagokionez, Alderdi Demokrataren baitan kongresista ugarik altxatu dute ahotsa Trumpen adierazpenen aurka, Al Jazeera hedabideak jaso zuenez. Esaterako, Rashid Tlaib palestinar-estatubatuarrak AEBetako presidentearen plana "garbiketa etnikoaren aldeko aldarrikapena" dela uste zuen.

Gaitzespen ugari jaso arren, AEBetako presidenteak bere asmoa berretsi du Truth Social sarean argitaratutako mezu batean: "Palestinarrak leku politagoetara eta seguroagoetara lekualdatuko dira".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Proposamana zabaltzeko bideoa.
Augusta Abrahamsen

**Maren Augusta Deodata Abrahamsen** (jaiotzez **Falkenberg**; Valle, 1861eko abenduaren 18a – 1959ko uztailaren 24a) norvegiar idazle, feminista, neurritasunaren aldeko aktibista eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Augusta Abrahamsen Magnus Falkenberg deanaren eta Bolette Margrethe Søebergen alaba zen. Bi urte zituela, Valletik Flekkefjordera joan zen familiarekin, eta kostaldeko herri txiki horretan hazi zen. 1891ko ekainaren 6an 1925eko udal hauteskundeetan, Tønsbergeko udal kontseilurako hautatu zuten Neurritasunaren Alderdiaren ordezkari gisa.

Oraindik gaztea zela hasi zen idazten. Hasieran, hainbat aldizkari eta egunkaritan kolaboratu zuen, Augusta mononimoa erabiliz

## Lanak 
* *Storskrytaren och andra berättelser för barn* (1894)
* *8 barnefortællinger* (1901)
* *Radikalerens hustru ; Mammon ; Faderløs ; Henrik* (1908)
* *Den lille tyske musikant : og andre barnefortællinger* (1912)
* *For lenge, lenge siden : fortellinger fra mors og bestemors tid* (1939)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
West Wing

**West Wing** edo Etxe Zuriaren **Mendebaldeko Hegala** eraikinaren alde garrantzitsua da. Bertan Bulego obala, kabineteko bilera-gela eta egoera-gela daude. Amerikako Estatu Batuetako presidentearen eta bere administrazioko kiderik garrantzitsuenen eguneroko lantokia da.

Etxe Zuriaren Ekialdeko Hegalean, aldiz, zinema pribatua eta Estatu Batuetako lehen damaren bulegoak daude. Kanpoaldean, Etxe Zuriko Arrosen Lorategia dago, historikoki bilera formal eta informaletarako erabilia.

West Wing izen horrek inspiratu du *The West Wing* seriearena, Josiah Bartlet (Martin Sheen) fikziozko presidentea protagonista duena.

## Iruditegia 

Image:
19 03 2019 Encontro com o Senhor Donald Trump, Presidente dos Estados Unidos da América (40455738403).jpg|Sarrera nagusia.
Oval Office view from Rose Garden.jpg|Arrosen lorategia.
View of Oval Office in 2017.jpg|Bulego obala.
ClintonRooseveltRoom.jpg|Roosevelt room.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* East Wing
* Etxe Zuria
* Bulego obala
* *The West Wing*

## Kanpo estekak 
* :"West Wing of the White House", The White House Museum webgunean.
Aleksandr Ditiatin

**Aleksandr Nikolaievitx Ditiatin** (, Leningrado, 1957ko abuztuaren 7 – San Petersburgo, 2025eko urriaren 14a) errusiar gimnasta izan zen.

Hamabost urterekin SESBko txapelketetan parte hartu zuen eta bi urte geroago espartakiadetan. 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan bi domina lortu zituen. 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan zortzi domina lortu zituen. Joko berdinetan zortzi domina lortu zituen lehen pertsona izan zen.

## Olinpiar Jokoetako emaitzak 
[[Kategoria:Sanpetersburgotarrak])]
[Kategoria:Errusiako gimnastak]]
Hermine Bernhoft-Osa

**Augusta Sophie Hermine Bernhoft-Osa** (Eigersund, 1865eko irailaren 27a – Voss, 1929ko abuztuaren 7a) norvegiar haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Hermine Bernhoft-Osa Theodor Kristian Bernhoft (1833-1885) espetxeko artzain eta katekistaren eta Petra Martine Augusta Bernhoften (1841-?) alaba eta Sofie Bernhoft aktorearen ahizpa zen. Lars Osa (1860-1950) artistarekin ezkondu zen eta Sigbjørn Bernhoft Osa (1910-1990) biolin-jotzaile eta folk musikariaren ama izan zen. Familiak denbora asko ematen zuen Setesdaleko Vallen, Lars Osak margotzen zuen tokian. 1897an bertan egon zen bitartean, Hermine Bernhoft-Osak igande-eskola bat sortu zuen zuen. 1887tik aurrera haurrentzako hainbat liburu idatzi zituen, eta horietako batzuk hainbat aldiz berrargitaratu ziren.

## Lanak 
* *Fra barnets verden – fortælling for smaafolk* (1887)
* *Smaatraak* (1889)
* *Mere fra barnets verden* (1890)
* *Den, som liden er – fortællinger for børn og børnevenner* (1892)
* *Stua fuld og andre fortællinger* (1892)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jone Hualde

**Jone Hualde Estremera** (Iruñea, Nafarroa Garaia, XX. mendea) idazlea,  itzultzailea da. 

## Ibilbidea 
## Itzulitako argitalpenak 
* *Amanda Black,* Juan Gómez-Jurado eta Bárbara Montesen lana (Denonartean, 2022)  192 or. ISBN 978-84-17940-94-2

=== Haur eta gazte literatura
* Wonder: Mutiko miragarria, Raquel Jaramillo Palacio, ilustratzailea: Tad Carpenter (2019) 340 or. ISBN 9788417940140
* *Afaltzera etorri ziren otsoak,* Smallman,  Steve (Denonartean, 2021) ISBN 978-84-17940-48-5
* *Afaltzera etorri zen arkumetxoa*, Steve Smallman eta Joelle Dreidemy. Ilustratzailea: Joelle Dreidemy  (2018) 32 or. ISBN 9788416791569. 
* *Oinordetza arriskutsua.* Montes, Bárbara (Denonartean, 2021) 192 or. ISBN 9788417940942
* *Afaltzera etorri zen krokodiloa,* Smallman, Steve (Denonartean, 2021) 36 or. ISBN 978-84-17940-49-2
* *Afaltzera etorri zen tigrea.* Smallman, Steve (Denonartean, 2023) Ilustratzailea: Joëlle Dreidemy ISBN 978-84-19529-12-1
* *Galdutako amuletoa.* Montes, Bárbara (Denonartean, 2023) 192 or. ISBN 9788419529107
* *Afaltzera etorri zen ahatea,* Smallman, Steve (Denonartean, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parfondeval

**Parfondeval** honakoa izan daiteke:

* **Parfondeval** Aisneko udalerria, Frantzian.
* **Parfondeval** Orneko udalerria, Espainian.
Thieux

**Thieux** honakoa izan daiteke:
* Thieux, Frantziako Oise departamenduko udalerria.
* Thieux, Frantziako Seine-et-Marne udalerria.
Cescau

**Cescau** honakoa izan daiteke:
* Cescau, Ariège departamenduko udalerria, Frantzian.
* Cescau, Pirinio Atlantikoetako udalerria, Frantzian.
Maillol museoa

**Maillol museoa** () 7. barrutian dagoen arte museo bat da, Parisko Grenelle kaleko 59-61 zenbakian.

## Historia 
1964an, Dina Viernyk Aristide Maillolen eskultura monumentalak eman zizkion estatuari. André Malraux Kultura ministroak Tuileries-en kanpoaldean instalatu zituen. Urte berean, Dinak fundazio bat sortu zuen, Aristide Maillolen lana publikoari sustatzeko helburuarekin.

Museoa Dina Viernyk sortu zuen 1995ean. 1995eko urtarrilaren 20an, Maillol Museoa ireki zen Parisko 7. barrutiko jauregi batean, Hôtel Bouchardon-en. Dina Viernyk eta Pierre Devinoy arkitektoak zuzendutako berritze lanak hamabost urte baino gehiago iraun zuen. Denbora horretan, sotoa berritu zuen 1951tik Cabaret La Fontaine des Quatre-Saisons-en egoitza izan zuen jatetxea kokatzeko, Les Frères Jacques eta Pierre Prévertek ireki zutena.

Maillol Museoak 4.250 m² inguru hartzen ditu. Maillolen lanari eta bilduma iraunkorrei eskainitako galeriez gain, aldi baterako erakusketetarako gelak ere badaude.

2015eko otsailean, erakundea krisi batean sartu zen Tecniarte enpresaren likidazio legalaren ondoren, Dina Vierny 2009an hil zenetik galeriaren erakusketa guztiak antolatu zituena. 2015eko martxoaren 25ean irekitzekoa zen "''Le Baiser dans l'art: Errenazimentutik gaur egunera arte''" erakusketa ofizialki atzeratu zen.

2016an, museoak bere jarduerak berreskuratu zituen Culturespaces-ek (Engie) enkargatutako programa batekin, eta kontratua 2020an amaitu zitzaion.

2021ean, museoaren berrirekiera Dina Viernyren oinordekoek zuzenean kudeatu zuten, Tempora kultur erakunde belgikarraren laguntzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Musée Maillol
Cortés jauregia

**Cortés jauregia** XVI. mendeko Espainia Berriko jauregi zibila da, Cuernavacan, Morelosen (Mexiko) dagoen monumentu historikoa, Hernán Cortés espainiarrak Inperio Aztekaren konkistatu ondorengo urteetan eraikitzea agindu zuena. Mexiko Hirian bizi ondoren, Oaxaca Haraneko markesgoa hartu zuenean emandako enkomienda bertan finkatu zuen. Santo Domingoko (Dominikar Errepublika) Kolonen alkazarraren antza handia du, honen aurrekoa baita (1506). Gaur egun, Moreloseko Herrien Eskualde Museoaren egoitza da, 1974ko otsailaren 1ean inauguratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GMC (automobilak)

**GMC** edo **General Motors Corporation**, formalki **General Motors Truck Company** (1911-1943) edo **GMC Truck & Coach Division** (1943-1998), General Motors estatubatuar automobilgintza multinazionalaren kamioi eta ibilgailu erabilgarriak ekoitzitzen dituen saila edo azpienpresa da. 

## Ibilgailu motak 
Ibilgailu erabilgarri horien artean pickup ibilgailuak, furgonetak eta kirol ibilgailu utilitarioak daude, bai eta suhiltzaileen ibilgailuak, anbulantziak, ibilgailu astunak, ibilgailu militarrak, autokarabanak, autobusak eta tamaina ertaineko kamioiak ere.

## Historia 
1911an William C. Durantek sortu zuen eta Detroit hirian egoitza nagusia du.

## Merkatua 
Bere merkatua Ipar Amerika, Hego Korea, Ekialde Ertaina, Txina eta Australasiara hedatzen da.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Trajanoren Atea

**Trajanoren Atea** (bulgarieraz; Траянови врата) Sofia (Bulgaria) ondoko muino batean dagoen pasabide bat da. 986ko guduaren lekua izan zen, non Basilio II.a, orduko bizantziar enperadorearen indarrak, Bulgariako Samuelek (Bulgariako lehen gobernadore erregionalaren semea) garaitu zituen. Samuelek Bulgariako tsar izendatu zuen bere burua eta Greziako iparraldea inbaditu zuen. 

Hala ere, Basilio enperadorea mertzenario bikingoz osatutako armadarekin itzuli zen, Kieveko printzearen ordainketarekin. Samuel garaitu zuen, eta, mendeku horren ondorioz, herriak «Bulgaróctono» («bulgariarren hiltzailea») deitu zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jone Irazu

**Jone Irazu Garikano** (Zalduondo, 2000) euskal itzultzailea da.

## Itzulpenak 
### Gaztelania-Euskara 
* *Oharra*       Serrano Burgos, Pilar (2022) Jatorrizkoaren titulua: *La nota*
* *Arkara sartzeko ilaran*       Papatheodoulou, Antonis (2021) Jatorrizkoaren titulua: *En la cola para el arca*

### Portugesa-Euskara 
* *Esker mila!* Martins, Isabel Minhós (2022)  Jatorrizkoaren titulua: *Obrigado a todos*! (2021)

### Galiziera-Euskara 
* *Nor naiz ni? : Animalien kumeak. Afrika*  Tándem Seceda (2021) jatorrizkoaren titulua: *Quen son? :  Crías de animais. África*
* *Nor naiz ni? : Animalien kumeak. Europa*  Tándem Seceda (2021) Jatorrizkoaren titulua: *Quen son? :  Crías de animais. Europa*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nor da Nor
* Jone Irazu Garitanoren liburuak. Txalaparta