Itziar Ituño

**Itziar Ituño Martinez** (Basauri, Bizkaia, 1974ko ekainaren 18a) aktore euskalduna da. Interpretazioa ikasi zuen Basauriko Antzerki Eskolan, eta soziologia ikasketak ere gauzatu zituen. Lan ugari egindakoa da antzerkian, telebistan zein zineman. Ezagun egin da ETB 1eko *Goenkale* telesailean egindako paperagatik, 15 urtez Nekane Beitia pertsonaia antzeztu baitzuen. Beste lan ezagun batzuk *Lasa eta Zabala*, *Errementari* eta *Loreak* filmakoak dira. Halaber, *La casa de papel* telesailean (Antena 3 katean aurrena, ondoren Netflix plataforman) egindako lanak nazioartean ezagutarazi du.

Aktore-lanez gain musika munduan ere aritu izan da abeslari lanetan, Dangiliske dantza taldean eta EZ3 zein Ingot rock taldeetan.

## Lehen urteak 
Ama nafarra du, Lizarra aldekoa. Aitaren familian gehienak bizkaitarrak baziren ere, Itziar oso giro erdaldunean hazi zen, Francoren diktaduraren ondoren euskara erabat galdu baitzen bere familian. Jaio Bilboko Solokoetxeko Maternitatean jaio zen, baina haurtzaroa Basauriko  Kareaga (Kalero) auzoan igaro zuen. Gurasoak Basauriko ikastolara bidaltzen saiatu ziren, euskara ikas zezan, baina kanpoan geratu zen eta ikasketak A ereduan egin behar izan zituen. Nerabezaroan deseroso sentitzen hasi zen euskaldun sentitu arren euskararik gabekoa zelako, eta AEKn izena ematea erabaki zuen, Basauriko Bolintxu euskaltegian. Gerora EGA ere eskuratu zuen.

Txikitan gurasoek zinema-aretoetara zein antzokietara eramaten zuten sarri, eta horrek antzeztearekiko zaletasuna piztu zion. 14 urterekin Basauriko Antzerki Eskolan hasi zen, afizioz, aktore izango zela pentsatu gabe. Izan ere, oso lotsatia zen eta hasiera batean asko sufritzen zuen bertan. Gerora argi eduki zuen aktore izan nahi zuela, baina badaezpada ere soziologia ikasketak bukatu zituen. Soziologia urbano-industrialean eta politikoan espezializatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Gerora Fagor enpresan hasi zen lanean, hozkailuak egiten. Haren aitak ere enpresa berean egiten zuen lan. 1995ean Basauriko Antzerki Eskolako antzerki-ziurtagiria eskuratu zuen. 1997an izan zuen lehen papera telebistan, *Agur, Olentzero, agur* gaztelerazko telefilmean. Horren aurretik, 1995 eta 1996 bitartean, zenbait publizitate bideotan eta film laburretan parte hartu zuen.

### *Goenkale* eta bestelako lanak 
Fagorren lanean zebilela curriculuma bidali eta ETB 1eko *Goenkale* telesailerako proba bat egin zuen. Hasieran egin zuen proba Imanol (Iñaki Perurena) pertsonaiaren etxea garbitzen zuen neskaren papererako izan zen, baina ez zuten hartu. Hala ere, handik hilabete batzuetara dei bat jaso zuen zuzenean paper bat eskainiz. Jakin zuenean fabrikako lanpostu finkoari uko egin zion. 1998-1999 denboraldian (telesailaren 5. denboraldian) hasi zen telesailean, Nekane Beitia ertzain hasiberriaren paperean. Lehenengo agerraldia 1999ko martxoaren 3an izan zen. Pertsonaiak joan-etorriak izan zituen telesailean; baina orotara 15 urtez aritu zen bertan lanean, telesailaren azken denboraldira arte (2015ean). Tarte horretan Nekane Beitia pertsonaia Arraldeko komisaldegiko ertzainburua bilakatu zen, eta paper honek Itziar Ituñori ospea ekarri zion Euskal Herrian.

2000ko hamarkadan ETBren beste telesail batzuetan paper sekundario zein episodikoak izan zituen. *Goenkale* telesailean aritu zen urteetan zehar beste zenbait filmetan ere parte hartu zuen, besteak beste *Agujeros en el cielo* (2004), *Izarren argia* (2010), *Sabin* (2011) *Dragoi Ehiztaria* (2012) eta *Lasa eta Zabala* (2014). Horretaz gain antzerkian lanean ere jarraitu zuen, hainbat obratan parte hartuz. 2017ko Donostiako Zinemaldian Euskal Zinema eta ETB Galaren aurkezlea izan zen.

### Euskal Herritik haratago 
[thumb|[Igelak (filma)|Igelak filma.]]
Itziarren Euskal Herriko mugetatik haragoko ospea lortu zuen *Loreak* filmarekin, film onenaren Goya sarirako izendapena lortu zuenean eta Espainiako Zine Akademiak filma Oscar sarietarako hautagai izendatu zuenean. 2016an *Igelak* filmean parte hartu zuen. *Loreak* filmean agertu ondoren Madrilera joan zen lan bila, eta Antena 3 katearen *La casa de papel* telesailerako proba egin ondoren protagonista papererako hartu zuten. Telesaila Netflix plataformak eskuratu zuen, eta horrek nazioartean ezaguna izatea ekarri zion. 2018an telesailak Drama Onenaren Nazioarteko Emmy Saria eskuratu zuen.

#### Boikota 
Antzezleak parte hartu zuen *La casa de papel* telesailari boikot egin zioten sarean, estreinaldiaren aurreko eta ondoko egunetan. Izan ere, Miren Gaztañaga aktorearekin gertatu bezala, zenbaitek ez zuten ondo ikusten Ituñok telesail horretan parte hartzea.

Hala, traol bat sortu zuten Twitterren, *#BoicotLaCasaDePapel* izenekoa, eta bertan, Dena da ETA kasuko logikari jarraikiz, ETAren alde egotea leporatu zioten Itziarri, Euskal Preso Politikoen sakabanaketaren kontra agertu zelako. Horregatik, boikotaren aldekoen iritziz, Itziarrek eta telesailak berak boikota merezi zuten, hilabete lehenago El guardián invisible filmak merezi izan zuen bezalaxe. Boikotatzaileek halaber gogoratu zuten iraganean Itziarrek Bildu alderdi politikoaren alde hitz egin izana.

### Azken lanak 
2017an *Errementari* filmean paper txiki bat antzeztu zuen. 2018ko *Basque Selfie* filmaren protagonistetako bat izan zen, eta berak zuzendutako *(Des)kontrolatuta?* antzerki obra estreinatu zuen. Antzezlan honek Pabilioi 6ren Antzerki Arinaren publikoaren saria jaso zuen. 2019an *Voces* zein *El silencio de la ciudad blanca filmetan* agertu zen, eta *La casa de papel* telesailaren hirugarren denboraldia estreinatu zuen.

Bere hurrengo lanen artean *Hil kanpaiak* filma dago, Miren Gorrotxategiren *33 ezkil* eleberrian oinarritua. Imanol Rayok zuzendua, filmeko protagonista izan zen Eneko Sagardoy eta Yon Gonzalezekin batera. 2020an Igor Legarreta zuzendariaren *Ilargi guztiak* pelikulara batu zen, protagonista gisa, Josean Bengoetxearekin batera. Urte berean *Alardea* telesail laburraean parte hartu zuen, nahiz eta grabaketak eten egin behar izan ziren koronabirusaren pandemiagatik. Ingelesez egindako lehen papera iragarri zuen *Salvation Has No Name* animaziozko film laburrerako. Film labur hori Ituñoren lehen animazio papera ere bada.

## Aktibismoa 
2002an Amazoniara joan zen kooperante gisa, antzerki-tailerrak ematera.

## Bizitza pertsonala 
2019ko azaroan tupi guarani kulturako gizon batekin harreman bat hasi zuela adierazi zuen. 2020ko martxoan COVID-19 gaixotasuna zuela jakinarazi zuen.

## Lanak 
### Filmak 
### Telebista 
### Antzerkia 
* thumb|Santurtziko Zinemaldiko saria jasotzen[thumb|[Bilboko Aste Nagusiko pregoilari|Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria 2024an]]*Fortius* (1995, Bakardade) - Kaleko antzerkia
* *Izarrak - Estrellas* (2003, Teatro Paraiso)
* *Amets gozoak* (2003, Teatro Paraiso)
* *Ciudad Salvaje* (2003, Teatro Mutante)
* *Pakitarentzat bakarrik* (2004, Txalo)
* *Zeta - Seda* (2005, Hika Teatroa)
* *Jostailuen istorioak - Historia de juguetes* (2005, Teatro Paraiso)
* *Lapurzuloa - Cueva de ladrones* (2007, Kanpingags)
* *Grönholm metodoa* **-** *Metodo Grönholm* (2008, Txalo)
* *Auri Auri* (2010, Kukubiltxo)
* *Ilunpetan - El apagón* (2010, Kanpingags)
* *Amantalaren ahotsa* (2011, Hika teatroa)
* *Herioa eta dontzeila* (2012)
* *Hitzak - Palabras* (2013, Hika teatroa)
* *Barealdi majikoa* (2014, Tanttaka)
* *Koadernoa Zuri - Cuaderno en blanco* (2016)
* *Desoxirribonucleico* (2017).
* *Funtzak* (2017).
* *Yo soy Pichichi* (2018)
* La Tarara(2022, Hika Teatroa)

### Zuzendaritza 
* *(Des)kontrolatuta?* (2018, Pabellón 6) - Antzezlana

### Discografia 
Ingot musika taldeko abeslaria da.

* Itziar Ituño, Ingot Wararu (2018)
* Itziar Ituño, Ingot Sorgina Kaskarina (2019)
* Itziar Ituño, Ingot Zeugaz (2018)
* Anne Etchegoyen, Itziar Ituño : No es No (2020)
* Dupla, Itziar Ituño: Hamaika Gara

## Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria 2024an 
Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria. izan zen 2024an. Ituñoren pregoi aldarrikatzaileak mezu oso positiboak eragin zituen sare sozialetan, baita Coviteren kritika ere.  Astean zehar ere, Nagore Ugarte txupinerarekin batera, jai-giro oso ederrean aritu zen, Aste Nagusiko parte hartzaileekin eta sare sozialetako bere jarraitzaileekin. Euskaraz egin zuen pregoia eta Jon Maiaren laguntzaz osatu zuen bertso honekin hasi zen:
[thumb|[Bilboko Aste Nagusiko pregoilari|Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria  txupinerarekin (2024).]]
::*Aupa zu, Bilbo maite
::*Amets denen kaia
::*Zu Bilbo euskalduna
::*Herrikoi, alaia
::*Zuk elkartu dituzu
::*Mari eta jaia
::*Ai neure, geure Bilbo
::*Hastera doa ja…*
::Gora aste Nagusia!
::Gora Mari Jaia!(BIS)

::Arrasti on, Bilbooooo!!
::[...]

## Sariak eta aitortzak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itziar Ituñoren Instagram kontua
* Itziar Ituñoren 
* «Itziar Ituño: “Ezerosoa baldin bazara, aktore moduan jai edukiko duzu”» Jon Gomez Garai,  *TTAP aldizkari digitala &#x20;(2018-10-05).&#x20;''