open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Swarovski

**Swarovski** (alemanez  ahoskatua) Austriako beira enpresa bat da. Egoitza nagusia Wattensen du eta 1895ean Daniel Swarovskik sortu zuenetik familia-enpresa da.

Swarovski Taldeak hiru sektore nagusi ditu: Swarovski Crystal Business, batez ere kristalezko bitxiak eta osagarriak ekoizten dituena; Swarovski Optik, tresna optikoak ekoizten dituena, hala nola teleskopioak eta prismatikoak; eta Tyrolit, makineria ekoizten duena.

Swarovskiren kristal sortak fabrikatzaile eta artistentzako eskulturak, bitxigintzarako eta goi-mailako joskintzarako kristalezko miniaturak, etxeko dekorazioa, argi-armiarmak, argimutilak eta *rhinestone*ak (diamantearen antzeko harri mota) biltzen ditu.

Eskultura guztiek logotipoa dute. Swarovskiren jatorrizko logotipoa elur-lore edo edelweiss bat zen. Geroago, S.A.L. siglek ordezkatu zuten. 1988an, zisne bat hautatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Betiledun

**Betileduna** (*Scutellinia scutellata*)  *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio sukalderako.

Sinonimoak: *Peziza cupularis*, *Helvella ciliata*, *Patella ciliata*, *Peziza aurantiaca*, *Helvella ciliaris*, *Octospora scutellata*, *Octospora hirta*, *Octospora ciliata*, *Peziza ciliata*, *Peziza palpebralis*, *Peziza hirta*, *Peziza nigrociliata*, *Humaria scutellata*, *Lachnea scutellata*, *Ciliaria scutellata*, *Humaria ciliata*, *Allophylaria terrigena*, *Humariella scutellata*, *Patella scutellata*.

## Deskribapena 
**Apotezioa:** 0,5 eta 1 cm bitarteko diametrokoa; gorri bizi kolorekoa edo gorri-eskarlata kolorekoa, ertza ile zurrun eta beltzez apaindua izaten du. Kopa forma du eta kanpoko aldea barruko aldea baino zurbilagoa.

**Hanka:** ia ez du.

**Haragia:** Mehea eta hauskorra.

**Etimologia:** *Scutellata* epitetoa latinetik dator, katilu, esan nahi duen "scutella" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Es du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Scutellinia stenosperma* delakoarekin nahas daiteke eta batez ere, *Scutellinia trechispora* espeziearekin, esporengatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Apiriletik azarora, batez ere udaberrian, lur hezeetan sortzen da, baina maizago motzondo, adar eta sustraietan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argi-armiarma

**Argi-armiarma** sabaitik zintzilikatu ohi den lanpara da, argi-iturriak eta elementu erregogorrak erabiliz (harribitxiak, beira edo plastikoa batez ere) giro dotorea sortzen laguntzen dutena.

Argi-armiarmak elizetako argi-koroa handien deribazioak dira. Erdi Aroan, horizontalki gurutzatutako besoak edo erradiatzaileak eta esekiak ziren, eta arte gotikoaren garaian, apaingarriz betetako brontzezko edo burdinazko adarrez osatuta zeuden, batez ere XV. eta XVI. mendeetan. XVIII. mendean hasten dira armiarma harritsuak,  lits deritzen beirazko zintzilikario ugariz apainduak, eta aberatsenetan haitzezko kristalezkoak izatera iristen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goi-mailako joskintza

[thumb|250px|[Pierre Balmain 1947an Ruth Ford modeloari soineko bat doitzen (Carl Van Vechtenek atera zuen argazkia).]]
**Goi-mailako joskintza** edo **goi-mailako jantzigintza** (,  ahoskatua) bezeroaren neurrirako jantzi esklusiboak sortzen duen joskintza da. «Goi mailako joskintza» neurrira egindako moda da, eskuz egina, josteko makinaren esku-hartze eskasarekin, hasieratik bukaeraraino, kalitate handiko oihalekin, garestiak eta ezohikoak. Xehetasunetan arreta handiz josita dago, eta esperientzia eta gaitasun handieneko jostunek amaitzen dute, denbora asko hartzen duten eskuzko teknikak erabiltzen baitituzte.

 hitzaren hitzez hitzeko itzulpena «jantzigintza» da, baina modari, josteari edo joskintzari buruzkoa ere izan daiteke. Eskuarki, *haute couture* laburdura gisa ere erabiltzen dute, eta izpirituz gauza berari egiten dio erreferentzia. -ren hitzez hitzeko itzulpena «altua» da. Goi-mailako joskintzako jantzi bat, normalean, bezero batentzat egiten dute, zehazki, jantzia erabiliko duenaren gorputz-neurriekin eta posturekin egiten da. Pieza bakoitzak behar duen denbora, dirua eta trebetasuna kontuan hartuta, goi-mailako jantziek «ez dute preziorik» esaten da. Goi-mailako joskintzako pieza guztiak ez daude salgai; batzuetan, pasabiderako diseinatzen eta eraikitzen dira, arte-erakustaldi gisa.

Terminoa, jatorriz, XIX. mendearen erdialdean Parisen ekoitzitako Charles Frederick Worth ingelesaren lanari buruzkoa zen. Frantzia modernoan, «goi-mailako joskintza» izen babestua da, eta zehaztutako estandar jakin batzuk betetzen dituzten enpresek baino ezin dute erabili. Hala ere, termino horrek berak balio du, zentzu zabalean, neurrira egindako modako jantziak izendatzeko, Parisen edo modaren beste hiriburu batzuetan ekoitzitakoak izan, hala nola Londresen, Milanen, New Yorken edo Tokion.

Hala, goi-mailako joskintzak honako hauek izan ditzake:
* moda-etxeak edo moda-diseinatzaileak, moda esklusiboak sortzen dituztenak eta, askotan, joerak inposatzen dituztenak.
* artisau erara egindako janzkerak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berunezko beira

**Berunezko beira** berun oxidoa duen beira mota bat da, eta ez kaltzio oxidoa. Berun oxidoaren kantitatea %18 eta 35 artekoa da. Berun ugariko beirarako, berunezko beira barietate baterako, kuota gutxienez % 24koa izan behar da. Beira mota honek propietate optikoak ditu, batez ere apaingarriak edo abstraktuak egiteko.

Berunezko kristala terminoak nahasmena sor dezake, kristal-egiturarik ez duelako eta, beraz, beira mota bat delako eta ez kristalezkoa, baina arrazoi historiko eta komertzialengatik mantentzen dute.

## Ezaugarriak 
Beirari berun-oxidoa gehitzeak errefrakzio-indizea handitzen du, eta, gainera, galdaketa-tenperatura baxuagoa da. Horrek beiraren lana eta modelazioa errazten du. Berunaren dentsitate handiak propietate optikoak eragiten ditu. Distira errefrakzio-indizearen araberakoa da, eta horrek ere handitu egiten du dispertsio edo sakabanaketa. Dispertsioa espektroetan argia bereizteko neurri bat da, prisma batean gertatzen den bezala.

Pb2+ ioiaren erradio ioniko handiak geldotasun handia ematen dio erretikula atomikoan, eta beste ioien mugimendua zailtzen du; horrek erresistentzia elektriko handia ematen die, beira alkalinoak baino magnitude handiagoko bi ordena inguru (108.5 vs 106.5 Ohm·cm, korronte jarraituan 250&nbsp;°C-tan). Ondorioz, berunezko beirak maiz erabiltzen dira argiztapen-gailuetan.

Izpi katodikoen hodien pantailetan ere erabiltzen dute, X izpien eraginpean egon ez daitezen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamelodi Sundowns FC

**Mamelodi Sundowns Football Club** Hegoafrikako futbol talde bat da, Pretoria hirikoa. Hegoafrikako liga gehien irabazi dituen taldea da eta Afrikako Txapeldunen Liga irabazi zuen 2016an.

## Palmaresa 
### Hegoafrikan: 32 
* Hegoafrikako Liga (15): 1997–98, 1998–99, 1999–2000, 2005–06, 2006–07, 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21, 2021–22, 2022–23, 2023–24, 2024-25.
** National Soccer League (3): 1988, 1989–90, 1992–93.
* Hegoafrikako Kopa (6): 1986, 1998, 2008, 2014–15, 2019–20, 2021–22.
** Telkom Knockout (4): 1990, 1999, 2015, 2019.
* MTN 8 (4): 1988, 1990, 2007, 2021.

### Nazioartean: 2 
* Afrikako Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (1): 2016.
** Finalista (1): 2011.
* CAF Superkopa (1): 2017.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Berun sulfuro(II)

**Berun sulfuro(II)** substantzia iluna da, uretan eta azido ahuletan disolbaezina, beste berun gatz eta sulfuro batzuetatik erraz sortzen dena. Kimika analitikoko erreakzio hori baliatzen da beruna eta disolbagarriak ez diren beste sulfuro batzuk martxa analitikoan gainerako katioietatik bereizteko.

## Sorrera 
Konposizio kimiko bera duen galena mineraletik ateratzen dute. Beruna eta metal horren beste konposatu batzuk lortzeko iturri gisa balio du.

Laborategian, azido sulfhidrikoarekin tratatutako berunezko disoluzio batetik edo sodioarena bezalako sulfuro disolbagarri baten disoluzio batetik lor daiteke.

Dentsitate optikoa: nD20 = 3,921

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bihi (artesania)

[thumb|[Merovingiar bihia]]
**Bihi**, **ale** edo **beira-alea** hainbat gauzaren zati xehe biribil antzekoa da. Bihia apaingarri bat da, ikusgarria eta, oro har, balio gutxikoa. Era berean, hainbat materialez egindako kontu edo pieza zulatuari erreferentzia egiteko ere erabiltzen da terminoa, beste material batzuekin txertatzen dena edo zenbait jantziren gainean josten dena apaingarri gisa. Forma, material, kolore eta diseinu askotan erabiltzen dira lepokoak, eskumuturrekoak edo apaingarri pertsonaletarako bestelako objektuak egiteko.

Bitxigintzaren lehen aztarnekin batera agertu ziren: iparraldeko Afrikan duela 100.000 urtez *Nassarius* generoko itsas-barraskiloz egindako bi ale topatu zituzten. Aurkikuntza arkeologiko batzuek antzinako Mesopotamian erabiltzen zirela iradokitzen dute, baita Indian ere, urrezko bihien eran. Antzinako Egipton nobleek koloretako harribitxiak zituzten lepokoak oparitzen zituzten, baita kristalezkoak edo zeramikazkoak ere. Bizantzioko gortesauek eta noble mongolek perlazko lepokoak zeramatzaten aldean. Mesoamerikan bihi-lepoko txikiak erabiltzen ziren. Aztekek *maxtlatl* izeneko janzkera nagusiaren zati gisa erabiltzen zituzten; sorbalden gainean *tilmatl* deitzen zioten manta bat zeukaten, nobleek lumaz eta alez apaintzen zutena.

Hainbat material, kolore, forma eta kalitatetakoak izan daitezke. Ale terminoan sar daitezkeen material ugarien artean kristalak nagusitzen ari dira, eta horien artean mota ezberdinak nabarmentzen dira: austriarra, Bohemiako edo txekiar kristalezkoa eta Muranokoa. Mota hauetaz gain, Asian egindako kristalak ere nagusitzen ari dira. Horien guztien artean, Austriako kristal mota bat azpimarra daiteke, bere kalitate, distira eta forma eta kolore aniztasunagatik izen propioa duena: Swarovski kristala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berun sulfuro(IV)

**Berun sulfuro(IV)** PbS2 formulako konposatu kimikoa da. Berun sulfuro(II)ren, PbS, erreakzioaren ondorioz sortzen da substantzia hori, eta errazago aurkitzen da, sufrea 600&nbsp;°C-tik gora eta presio altuetan dagoenean. PbS2, eztainu sulfuro(IV)zko, SnS2, gatz bezala kadmio ioduroaren kristal-egitura berean kristalizatzen da, MX2 formulako konposatuetan ohikoa dena, eta horrek berunak 4+ oxidazio-egoera duela adierazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pulgerko urmaela

thumb|300px|Lezkadia Pulgerren.
[thumb|250px|[Sugandila buztangorria urmaelan ikus daiteke.]]

**Pulgerko urmaela** (), **Erriberako hondartza** izenarekin ezaguna, Nafarroa Garaiko aintzira artifiziala da. 1627an urmaela bat egin zen aintzira txiki baten gainean inguruko lurrak ureztatzeko. Tuterako eta Cascanteko udal-barrutien artean, Pulgerko urmaela 2008tik natura-erreserba da eta Batasunaren intereseko habitatak ditu Natura 2000 Sarearen kontserbaziorako. Hezegune gazi honetan, gainera, interes handiko fauna eta flora hazten da; landaredian gatz eta mineral ugariko inguruneei lotutako landareak dira. Gaur egun, gainera, aisia leku garrantzitsua izatera iritsi da uda partean Erriberako jendearentzat. 

## Ezaugarriak 
Litekeena da jatorri endorreikoa izatea, baina aspaldidanik dago ordezkatuta ureztatzeko urtegi gisa erabiltzeko. Lehenengo presa 1627an eraiki zuten. 50 ha. inguruko azalera hartzen du (horietatik % 90 Tuterako udalerrikoak dira) eta 2 milioi m3 inguruko bolumena du. Bere urak Boqueron ibaitik datoz, Llano ibaiaren soberakinak jasotzen dituena, Cintruenigon eta Corellan erabili ondoren. Azken honi Alhama ibaitik eratorriak iristen zaizkio. Tuterako Huertas Mayores sindikatuko kidea da, eta herri horretako 1.600 ha baratze inguru ureztatzeko eskubidea dute. Urte jakin batzuetan, denak ezin dira ureztatu, ura ez baita nahikoak eskariari erantzuteko.

## Habitak 
Pulguerrek bi habitat arras ezberdin ditu: batean bizi diren espezieek oso ingurune hezeak behar dituzte hazteko. Bestean, ordea, lur lehorragoetan dago, hezegunearen kanpo-gerrikoan, hain zuzen. Igeltsu-lurzoruen eta lur gazien eraginez, gainera, balio ekologiko handiko flora babestua hazi da. 

### Landareak 
thumb|300px|Inguruan lur lehorrak ikus daitezke.
Horrela, badira intereseko habitatak. Landare berezien artean *Microcnemum coralloides* eta *Sideritis spinulosa* daude.

### Hegaztiak 
Bi eremu izatearen ondorioz, era askotako animaliak ibiltzen dira hemen: hegazti urtarrak eta estepakoak. Uretako hegaztien artean, aipatzekoak dira zingira-mirotza, basahatea, uroilanda handia, murgil handia eta zikoina zuria. Bestelako hegaztiak bizi eta elikatzen dira, ordea, zereal-alorren eta estepako berezko landaretzaren arteko mosaikoetan, hala nola portugalgo pirripioa, ganga azpibeltza, atalarra eta beste asko, gehienak ere Europan arras mehatxatuak daudenak.

### Narrastiak 
Sugandila buztangorria Nafarroako bi eremutan bizi da, eta horietako bat Pulguerko urmaelaren ingurunea da.

### Abeltzaintza 
Zenbaitetan, ardi-azienda ere hurbiltzen da urmael honetara. Izan ere, Logroñotik Ejea de los Caballeros herrira doan Errege Abelbidearen adar batek urmaelaren iparraldeko ertza inguratzen du.

## Aisialdirako tokia 
2 km inguruko ibilbide batek urmaela inguratzen du. Halaber, beste ibilbide batzuek naturgune hau zeharkatzen dute. Urmaela, bestetik, tuterar askok erabiltzen dute arrantza-leku gisa, nabigatzeko eta beste jolas-helburu batzuetarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pulgerko urmaela Nafarroako naturgune babestuen weborria.
Muranoko beira

**Muranoko beira** edo **Veneziako beira** () Venezian, arruntki Murano uhartean, egindako beira da.

Behe Erdi Aroan, beira fabrikatzeko zentroak ez ziren gutxi izan Mendebalde kristauan. Horien artean, Poitou eta Normandiakoak (Frantzia) izan ziren garrantzitsuak, beren kopak grabatu, esmaltatu eta edestuekin, eta Nurenbergekoak (Alemania), berriz, beren beirate edo edalontzi handi zilindriko esmaltatuekin, armarri, enblema eta erretratuekin. Baina denak eklipsatu zituen Veneziak XIII. mendearen hasieratik XVII. mendera arte.

Veneziak bizantziarrak izan zituen maisu, eta haien esmaltatzea eta piezen urre-kolorea ikasi zuen. Hirian eta bere ondoko Muranoko irlatxoan, ezin konta ahala kopa landu zituen, oin altuko kopak, apendize apetatsuak, katiluak, hari zuriko () edo kolorezko pitxerrak, harribitxi faltsuak eta abar, aipatutako prozedura guztiez baliatuz eta gaur egun museo eta bilduma askotan miresten diren produktuen fintasun, dotorezia, arintasun, barietate eta fantasiagatik bereiziz. XIV. mendetik aurrera (1325 inguruan), Venezian beirazko ispiluen fabrikazioa dago, XVI. mendearen hasieran hain garrantzi berezia hartu zuena.

Kanabera-lana beira puzteko teknika veneziar bat da, eta beirazko objektuei patroi intrinkatuak gehitzeko erabiltzen zuten. Kanaberak koloredun beirazko barrei egiten die erreferentzia; hagaxka hauek sinpleak edo kolore bakarrekoak izan daitezke, edo konplexuak izan daitezke eta patroian kolore askotako hari asko izan ditzakete.

Veneziako beira-maisuek kristalak egiteko tresna espezializatuak erabiltzen zituzten: *borselle*a (beira gorriari forma emateko erabiltzen zituzten pintzak edo aliketak), *canna da soffio* (putz egiteko hodia), *pontello*a (putz egin ondoren artisauak kristalarekin konektatzen duen burdinazko barra bat, azken ukituak gehitzeko), *scagno* (beira-maisuaren lan-bankua) eta *tagianti* (beira mozteko).

Frantzian, Herbehereetan, Espainian eta Alemanian Veneziako beirak kopiatzen ziren, perfekzioz eta gustuz berdindu gabe, eta XVII. mendearen erdialdetik ispiluak imitatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Esteve

**María Esteve Flores** (Mar del Plata, Argentina, 1974ko abenduaren 30a) aktorea da.

## Biografia 
Marisol (Pepa Flores) aktore eta abeslariaren eta Antonio Gades dantzariaren alaba zaharrena da.  Bi ahizpa ditu: Celia Flores (abeslaria) eta Tamara Esteve (psikologoa). Hainbat lan egin ditu zineman, telebistan eta publizitatean; besteak beste, Emilio Martín-Lázaroren *El otro lado de la cama* filma eta *Doctor Mateo* telesaila. Telesail horretan  agertzen den herriko Elena okinaren papera interpretatzen du. *Me resbala* umore- eta komedia-programan ere parte hartu du artista gonbidatu gisa.
2011ko uztailean ezkondu zen.

2004an, Antonio Gades Fundazioa sortu zuen, aitaren ondarea gordetzeko, eta orduz geroztik zuzentzen du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebistako serieak 
### Telebista-programak 
## Sariak eta izendapenak 
; Goya sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetriko II.a

**Gaius Pius Esuvius Tetricus**, **Tetriko II.a**, Galietako Inperioko zesarra izan zen 273tik 274ra.

Tetriko I.aren semea izan zen. 273an zesar mailara igo zuten *Princeps juventutis* tituluarekin eta 274ko urtarrilean bere lehen kontsulatua hasi zuen bere aitarekin batera. 

Aureliano enperadoreak 274ko udazkenean Tetriko I.a garaitu eta kargutik kendu ondoren, bi Tetrikoak enperadorearen garaipenaren ospakizunean agertu ziren, nahiz eta ez zituzten exekutatu. Iturri batzuen arabera, Tetriko II.ak senatari maila mantendu zuen.
Pertzaren logika

**Pertzaren logika** (frantsesez, *logique du chaudron*) baliabide erretoriko bat da, iritzi bat justifikatzeko hainbat arrazoi kontraesankor erabiltzean datzana. Jacques Derrida filosofoak sortu zuen terminoa, Sigmun Freud psikoanalistaren *Ametsen interpretazioa* (1990) eta *Adarjotzeak eta inkontzientearekin erlazioa* (1905) liburuetako pasarte bat oinarritzat hartuta.

Sigmun Freudek paziente baten ametsa kontatzen du liburuetan. Ametsean, gizon bat auzokideak salatzen du, gizonari utzi zion pertza hautsita itzuli diola argudiatuz. Gizonak bere burua defendatzen du, argudio hauek emanez:

# Auzokideari pertza egoera onean itzuli ziola.
# Auzokideak utzi zionean pertza jadanik hautsita zegoela.
# Auzokideak ez ziola pertzarik utzi.

Freudek dio argudioak banaka egokiak izan daitezkeela, baina elkarrekin aurkeztuta kontraesankorrak eta mundu errealean falazia bat direla. Ametsetan kontrako ideia edo gertakariak aldi berean gerta daitezkeela azaltzeko erabili zuen kontakizuna.
Sphaerobolus stellatus

***Sphaerobolus stellatus*** *Geastraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da inola ere jangarria. Oso ugaria da, baina ez da sumatzen luparik gabe.

Sinonimoak: *Sphaerobolus stercorarius*, *Sphaerobolus impatiens*, *Sphaerobolus* *carpobulus*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Espezie oso txikia,  gaztetan, peridioa itxita dagoenean, 1 eta 2 mm bitarteko diametroko esfera edo globo forman agertzen da, hori argi kolorekoa edo hori-laranja kolorekoa, heltzean, goiko muturretik irekitzen da, 6 punta edo lobulutik 9ra bitarteko izar forman, eta barrutik kolore biziagoa du. Lobulu hauek esfera hori baten formako errezeptakulu edo peridiolo bati eusten diote, eta barruan esporak ditu. Bola edo peridiolo hau, hezetasun eta tenperatura egokia dagoenean, kanpora jaurtitzen du eta metro bateko distantziara iristen da. Normalean eguerdian gertatzen da fenomeno hau. Fenomeno honen mekanismoa nahiko konplexua da, eta errezeptakuluaren ehunen egiturek hartzen dute parte, bost geruza desberdin ditu, eta ura xurgatzean presio osmotikoa handitzen dute, bola bere esporekin bortizki jaurtiz. Badirudi prozesu honetan ere garrantzi handia duela eguzkiaren argiak, bolatxoak jaurtitzeko norabidean eraginez.

**Etimologia:** *Stellatus* epitetoa bere izar forma irekiagatik du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie oso berezia, nahastezina.

## Sasoia eta lekua 
Udatik negura, zur deskonposatuetan.

### Banaketa eremua 
Amerika, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Azoreak, Europa, Errusia, Asia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarzetta catinus

***Tarzetta catinus*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoa: *Pustularia catinus*.

## Deskribapena 
**Errezeptakulua:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa; krema-alutazeo kolorekoa. Kopa formarekin gutxi-asko irekia, gehienetan ertza koska txikitan moztua.

**Hanka:** Normalean laburra, baina nabarmena.

**Haragia:** Zuri zikin kolorekoa eta zaila.

**Etimologia:** *Catinus* epitetoa latinetik dator, terreina, palankana, esan nahi duen "catinus" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Tarzetta cupularis* delakoarekin nahas daiteke. Hau urriagoa da, eta ia esporengatik bakarrik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberri amaieratik udazkenaren hasierara, basoetan eta bideetan, lur biluzietan, talde txikitan edo bakarrik. Ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Kanariak, Errusia, Iran, Turkia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Zugasti

**Patricia Zugasti Osés** (Errezu, Nafarroa Garaia, ) euskal futbolaria da. Aurrelari postuan jokatzen du.

## Ibilbidea 
10 urte zituela Donibane Kirol Elkartean sartu zen eta hurrengo urtean Ardoiko kadete mailako taldean jokatu zuen. Nafarroako hainbat taldetan ibili zen (Ardoi taldea, Lagunak taldea, Mulier eta Gazte Berriak) harik eta 2017an Osasunak fitxatu zuen arte.

2019an egin zuen debuta talde nagusiarekin bigarren mailan. Partida guztiak jokatu zituen. Hurrengo urtetan ere titularra izan zen eta 2022-23an taldeak goren mailara igotzea lortu zuen.

2022ko abenduaren 20an Euskal Herriko selekzioarekin jokatu zuen Txileren aurka. Euskaldunek 3-0 irabazi zuten.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Burgosko Itzulia

**2023ko Burgosko Itzulia** etapako lasterketa horren 45. edizioa izan zen. 2023ko abuztuak 15 eta 19 bitartean egin zuten, 5 etapatan banatutako 682,1 kilometro eginez.

## Taldeak 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Andoni Lopez de Abetxuko

**Andoni Lopez de Abetxuko Jiménez** (Agurain,  - ) arabar txirrindulari profesionala da.

Arabarrak Kirol Taldean hazia, 2022an Caja Rural-Seguros RGAn hasiberri moduan hasi zen. Hurrengo urtean, profesionaletara pasatu zen Euskaltel-Euskadi taldean.

## Palmaresa 
**2017**
* Iruñeko Itzuliko etapa bat 
* Errioxako Itzuliko etapa bat (junior)
**2018**
* 2. San Isidro Sari Nagusian
**2019**
* Udaberri Saria
* 2. Andra Mari Sari Nagusian
* 2. Euskaldun Txapelketan
* 3. Iturmendi Sarian
**2020**
* Urantziako Zirkuitua Sari Nagusia
* 3. Zumaiako Sarian
**2021**
* Gran Premio San José
* 2.  Zamorako Udala Sarian
* 3. Iturmendi Sarian
**2022**
* 2. Guerrita garaikurran
* 2. Onturko Udaberri Sarian
* 2. Eusebio Vélez Sarian
* 3. Manuel Sanroma Memorialan eta etapa bat 
* 3. Espainiako txirrindularitza Kopan (amateur)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Xabier Isasa

**Xabier Isasa** izan daiteke:
* Xabier Isasa Irigoien (1966-) gipuzkoar txirrindulari ohia da, pistan aditua.
* Xabier Isasa Larrañaga (2001-) gipuzkoar txirrindularia da, errepidean aditua.
* Xabier Isasa Ibáñez, gipuzkoar kazetaria
Xabier Isasa Larrañaga

**Xabier Isasa Larrañaga** (Urretxu,  - ) gipuzkoar txirrindulari profesionala da.

Bellota-Goierri eta Eulen taldeetan hazia, 2022an Euskaltel-Euskadin profesional mailara pasa zen.

## Palmaresa 
### Amateurretan
### Profesionaletan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Etxeberria

**Asier Etxeberria Zafra** (Iruñea,  - ) nafar txirrindulari profesionala da.

Aranguren Txirrindularitza Klubean hazia, 2019an Euskaltel-Euskadin hasiberri moduan hasi zen. Hurrengo urteetan, Laboral Kutxan aritu zen 2022an talde profesionalera pasa arte.

## Palmaresa
**2018**
* San Martin Proba
* 3. Lehendakari Txapelketan
* 5. Bidasoko Itzulian
**2019**
* Udako Kriteriuma
* San Bartolome Saria
* 2. Gorlako Igoeran
* 2. Oñati Sarian
**2021**
* Gorlako Igoera
* Etxaniz Memoriala
* 2. Jose Mari Anza Memorialan
* 2. Electricidad Robert Innova Sarian
* 2. San Bartolome Sarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vincenzo Coronelli

**Vincenzo Maria Coronelli** (Venezia, 1650eko abuztuaren 16a - *ibidem*, 1718ko abenduaren 9a) italiar fraider frantziskotar, kosmografo eta kartografoa izan zen.

Hamar urterekin Ravenara xilografia ikastera iritsi zen eta 1763an frantziskotarren komentu batean sartu zen. Hamasei urterekin argitaratu zuen 140 lanetatik lehena. 1672an Erromara joan zen teologian doktoretza lortzeko eta astronomia eta Euklides ikertzen nabarmendu zen.

1678 inguruan geografo lanetan hasi zen eta Parmako dukeak lurbira-globoak eta zeruko-globoak fabrikatzeko enkargua eman zion. Dukea txundituta geratu zen emaitzarekin, eta Coronelli Gorteko teologo izendatu zuen. Coronellik teologo gisa zuen ospea hazi egin zen eta 1699an Frantziskotar Ordenako Aita Nagusia izendatu zuten.

Hurrengo urteetan Europako hainbat herrialdetan lan egin zuen 1705ean Veneziara itzuli aurretik. Bere proiektu kosmigrafikoa argitaratzen jarraitu zuen eta Veneziako Errepublikako kosmografo izendatu zuten. *Accademia Cosmografixa degli Arhonauti ere sortu zuen*.

## Luis XIV.arentzako globoak 
César d'Estrées kardinalak Parisera gonbidatu zuen Coronelli 1691n, Luis XIV.a Borboikoa erregearentzat bi globo egiteko, Ipar Amerikako frantses esplorazio berrienak barne.
thumb|upright|left|Lurbira-globoa
thumb|upright|Zeruko-globoa

## Mapa batzuk 

Coronelli America Settentrionale Colle Nuove Scoperti fin all' Anno 1688 UTA.jpg|''America Settentrionale Colle Nuove Scoperte fin all' Anno 1688*, Atlante Veneto liburua
Vincenzo Coronelli03.jpg|Koroniren setioa Grezian veneziarrek Moreako gerran
1690 Coronelli Map of Ethiopia, Abyssinia, and the Source of the Blue Nile - Geographicus - Abissinia-coronelli-1690.jpg|"Abissinia, doue sono le Fonti del Nilo descritta secondo le relationi de P.P. Mendez, Almeida, Pais, Lobo, e Lodulfo del P. M. Coronelli M.C. Cosmografo della Seren. Rep. di Venetia"--Vincenzo Coronelli (1690)

#1690-91 *Atlante Veneto*
#1696-97 *Isolario dell' Atlante Veneto*
#1996 *Londra*
#1692 *Corso geografico universale*
#1695 Re-issued
#1693 *Epitome Cosmografica*
#1693 *Libro dei Globi*
#1701 Re-issued
#1695 *World Map*
#1696 *Pacific Ocean*

## Bibliografia partziala 
* *Morea, Negroponte & Adiacenze* (1686).
* *Atlante Veneto* (1691 - 1696).
* *Ritratti de celebri Personaggi* (1697).
* *Lo Specchio del Mare* (1698).
* *Singolarità di Venezia* (1708-1709).
* *Roma antico-moderna'' (1716).

## Kanpo estekak
Jacques Nienaber

**Jacques Nienaber** (Kimberley, 1972ko urriaren 16a) hegoafrikar fisioterapeuta eta errugbi entrenatzailea da. 2004-2019 bitartean, Johan Erasmusen laguntzailea izan zen, eta 2020tik Hegoafrikako selekzioko entrenatzaile-burua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia Flores

**Celia Esteve Flores** (Madril, 1981eko maiatzaren 30a) abeslaria da.

## Biografia 
Marisol (Pepa Flores) aktore eta abeslariaren eta Antonio Gades dantzariaren alaba gazteena da. María Esteve ahizpa aktorea da eta Tamara Esteve psikologoa. Manuel de la Curra flamenko-kantari jereztarrarekin (Manuel Chacón Carrasco) seme bat du.

## Abeslari ibilbidea 
Gaztetatik musikan aritzea erabaki zuen, Antonio Gadesen Konpainiako abeslari gisa. 2006. urtean musikaren merkatura abiatu zen bere lehen estudio-lanarekin (*Celia Flores*), Paco Ortega produktore eta konpositorearen eskutik. Urte batzuk geroago, 2012an, *En una calle blanca* aurkeztu zuen. 2016. urtean, bere hirugarren lana heldu zen *20 años de Marisol a Pepa Flores*. Bere amaren omenez, haren kanta ezagunenetako batzuk interpretatu zituen..

## Diskografia 
* ***Celia Flores*** (Dulcimer Songs, 2006):
** *Me dices que soy bonita*
** "Canción para Celia"
** "Un consejo"
** "Cuando me beses"
** "Tangos de la lluvia"
** "No me lo creo"
** "Yo que tanto te di"
** "Mira qué guapa me pongo"
** "Flamenco azul"
** "Tangos de Granada"

* ***En una calle blanca*** (Kankana, 2012):
** "Alfarero"
** "Lucharé"
** "En una calle blanca"
** "Canción en tu honor"
** "Noche y madrugada"
** "Cositas de la vida"
** "Oye"
** "Ciudad de los sueños libres"
** "Qué te puedo dar"

* ***20 años de Marisol a Pepa Flores*** (Dulcimer Songs, 2016)
** Chiquitina.
** Bossa nova junto a ti
** Ven, ven
** Tómbola
** Balada para la soledad de mi guitarra
** Mamy Panchita
** Háblame del mar marinero (Estrella Morenterekin)
** Estando contigo (Beberekin)
** Me conformo (Antonio Carmonarekin)
** Corazón contento (María Esteverekin)
** Ahora que te has ido
** Galería de perpetuas (Lin Cortésekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
We Live Here

***We Live Here*** ("Hemen bizi gara" euskaraz) Pat Metheny Groupen albuma da, Geffen Records zigiluak 1995ean argitaratua. Album honetan, aurreko hiru albumetako soinu "brasildarra" alde batera utzi zuen taldeak, eta estilo modernoago batera bideratu zen, drum loops eta sampleak erabiliz. Disko honek Lyle Mays eta Pat Methenyren arteko kolaborazio maila altua erakusten du, ia abesti guztiak elkarrekin konposatu baitzituzten; salbuespena "Episode d 'Azur" izan zen.

1990eko hamarkadan, albumaren izen bereko bira bat egin zuen taldeak. 1995ean, Japoniako aurkezpenetako bat, bideoan erregistratu zen. Bira honetarako Armando Marçal (ezizenez "Marçalzinho") perkusio jotzaile brasildarra ere batu zen taldera.

## Abestiak 
Guztiak Pat Methenyk & Lyle Maysek eginak, "Episode d'Azur" salbu, azken hau Lyle Maysena baita.
# "Here to Stay" – 7:39
# "And Then I Knew" – 7:53
# "The Girls Next Door" – 5:30
# "To the End of the World" – 12:15
# "We Live Here" – 4:12
# "Episode d'Azur" – 8:45
# "Something to Remind You" – 7:04
# "Red Sky" – 7:36
# "Stranger in Town" – 6:11

## Parte-hartzaileak 
* Pat Metheny - Gitarrak
* Lyle Mays - Piano, Teklatuak
* Steve Rodby - Baxu akustiko, Baxu elektriko 
* Paul Wertico - Bateria
* David Blamires - Ahotsa
* Mark Ledford - Ahotsa, Tronpeta
* Luis Conte - Perkusioa

Musikari gonbidatuak:
* Sammy Merendino - perkusio-loopsen programazioa
* Dave Samuels - Txindatak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma AllMusic webgunean.
The Act

***The Act*** Nick Antosca eta Michelle Deanek sortutako telesail dramatikoa da, 2019ko martxoaren 20tik maiatzaren 1era Hulu zerbitzuak igorri zuena.

## Argumentua 
Telesaila Dee Dee Blancharden hilketan oinarritzen da. Gaixotasun baten ondorioz gurpil-aulkia erabiltzen duen Gypsy Blancharden istorioa jarraitzen du. Gypsyk amarekin duen harremana okertzen hasten da gehiegizko babesarengatik. Gypsyk hainbat sekretu aurkitzen dituenean, are toxikoagoa bihurtzen da harremana. Kontakizunak hilketara eramaten du azkenean, Gypsyk bere mutil-lagunari ama hiltzeko eskatu ostean.

## Aktoreak 
## Atalak 
# La Maison du Bon Reve (Laure de Clermont-Tonnerrek zuzendua, Nick Antosca eta Michelle Deanek idatzia);
# Teeth (Laure de Clermont-Tonnerrek zuzendua, Dan Dietzek idatzia);
# Two Wolverines (Adam Arkinek zuzendua, Robin Veithek idatzia);
# Stay Inside (Christina Choek zuzendua, Michelle Deanek idatzia);
# Plan B (Steven Pietek zuzendua, Nick Antosca eta Lisa Longek idatzia);
# A Whole New World (Laure de Clermont-Tonnerrek zuzendua, Heather Marionek idatzia);
# Bonnie & Clyde (Hannah Fidellek zuzendua, Dan Dietz eta Robin Veithek idatzia);
# Free (Steven Pietek zuzendua, Nick Antosca, Michelle Dean eta Lisa Longek idatzia).

## Ekoizpena 
Effingham konderrian filmatu zen 2018ko urritik 2019ko otsailera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minnesang

***Minnesang*** poesia liriko eta maitasun kantu tradizio alemaniarra da, XII. mende erditik XIV. mende erdira zabaldu zena. Kantu horiek abesten zituzten trobadoreei *minnesänger* deitzen zitzaien eta anaidi edo fraternitateetan elkartu ohi ziren.

## Historia 
Proventzako trobadoreen kantuekin antzekotasun handiak zituzten. Maitasun kortesa zuten hauek ohiko kanturako gaia, horregatik dute izen hori: goi alemaniar *minne* (“oroitzapena” ‘maitasuna’) hitzetik eratorrita.

Ezagunenak ziren *minnesängers*ek poesia epikoa eta narratiboa ere idatzi zuten gorteko nobela frantsesak itzuliz; batez ere, Chrétien de Troyesek idatzitako Arturo eta bere zaldunen inguruko gaiak: 

* Hartmann von Aue (1170? - 1220?): egile honek argi adierazten zuen bere lanen jatorria zein zen (*Erek*, *Iwein* lanak), nahiz kontakizuna forma eta edukiz egokitu eta apaindu egiten zuen; 
* Wolfram von Eschenbach (1170-1220): beste egile honek, aldiz, errukirik gabe plagiatu zuen *Perceval* lana. 
* Godofredo Strassburg, Straßburg edo Strasburg-ekoa, Tristani buruzko Bretainiako kondairak (eta agian Proventzakoak ere) jaso zituena bere Tristan eta Iseo/Isolda lanean; 
* Walther von der Vogelweide (1170-1228), garai hartako poeta berezi eta originalena izan zena.

## Gorteko kantuak 
Gorteko kantu edo *minnelied*en melodia nahikotxok iraun dute gaur egun arte, nahiz eta eskuizkriburik zaharrenak XV. mendekoak izan eta, ondorioz, agian jatorrizkoengandik aldatuta kopiatuak izan ziren. Era berean, zaila da garai horretako notazio musikala ulertzea eta jarraitzea: melodia interpretatzeko erraza izanagatik, erritmoa zein zen jakitea ezinezkoa baita.

XV. mendean *minnesang* edo ‘gorteko kantua’ garatu egin zen eta "maisu kantarien" tradizioa gauzatu zuen *(meistersinger)*, burges merkatarien gizarte taldekoak izan ohi zirenak, *minnesänger*rak nobleak izaten ziren bitartean.

*Minnesang*en tradizio honetan oinarrituta daude:  bai Richard Wagnerren *Tannhäuser*, bai eta Richard Straussen *Guntram* operak.

## *Minnelied* adibidea 
Egile anonimo batek egin zuen hurrengo maitasun kantua. Goi alemaniar hizkuntzan idatzi zuen eta XII. mendeko kodize latindar batean topatu zuten Tegernseeko monasterioan.

## *Minnesänger* ezagunenen zerrenda 
## Kanpo estekak 
* Piccoli, Hector A.: El *Minnesang* en la génesis de la lírica occidental.
Otamendi natura erreserba

**Otamendi natura erreserba** Campanako erreserba biologiko bat da, Buenos Aires probintzian. aa ss dd ff gg hh jj kk 

1990eko urriaren 10eko 2149/90 Dekretuaren bidez sortu zen  1994ko martxoan, 453/1994 Dekretuak natura- eta aisialdi-erreserbak sortu zituen, Otamendi Natura Erreserba hiru kategoriatan banatuz: zorrotza, basatia eta hezigarria. 

Erreserbako lurrak Argentinako trenbideen mugak egiten aritu zen Rómulo Otamendi (1852-1934) ingeniariarenak ziren, lur horiek sari gisa jasoz. 1980ko hamarkadaz geroztik, jabetza utzita zegoen, beraz, horrek erreserba sortzeko justifikazio gisa balio izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isohieta

[thumb|368x368px| [Antofagasta eskualdea|Antofagasta Eskualdearen mapa, eroritako uraren mm-ko isohietak erakusten dituena. Mendebaldean Ozeano Barea dago, erdialdean Atacama basamortua eta ekialdean Atacamako puna, Andeetako mendilerroan, prezipitazioarekin, batez ere goi-ordokiko neguan. Eskuineko "udare" handia Atacamako gatzagari dagokio, 25 mm/urte-ko isohietaz inguratuta dagoena. Udarearen erdian dagoen "25" zenbakia, kasualitatez, Txileko arroaren inbentarioko elementuaren zenbakia da.]]
**Isohieta** kontuan hartutako denbora-unitatean prezipitazio bera duten plano kartografikoko puntuak batzen dituen isolinea da. Horrela, eremu bererako, plano ugari diseina daitezke isohietekin; adibide gisa, urtarrileko, otsaileko eta abarretako epe luzeko batez besteko prezipitazioaren isohietak edo hileko prezipitazioen isohietak. ss dd ff gg hh jj kk 

## Prezipitazio-kurba 
Isohieta meteorologiaren arloan erabiltzen da urteko batez besteko prezipitazioen adierazle bera duten lurreko puntuak maila kartografikoan irudikatzeko aukera ematen duen kurba izendatzeko. Isolinea da, plano kartografiko batean, urte batean edo baita beste denbora-tarte batean prezipitazio bera erregistratzen den puntu guztiak lotzen dituena.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Panpa lehorra

**Panpa lehorra** edo **Mendebaldeko Panpa** Argentinako azpieskualde geografiko bat da, Panpa eskualdekoa, Panpa hezeak ere integratua. Bere izenak adierazten duen bezala, eskualde osoarekin partekatzen du lautada handia izatearen ezaugarri orokorra ("panpa" kitxuaz lautada esan nahi du), eta bere klimaren lehortasunagatik bereizten da, Panpa hezearen mendebaldean kokatuta baitago. Panpa lehorra eta Panpa hezearen arteko muga urtean 600 mm-ko isohietaz adierazten da. Buenos Aires probintziako barnealdeko hego-mendebaldeko zati bat hartzen du (beste zatia Patagoniako eskualdeari dagokio), La Pampako probintziaren erdialdea eta San Luis probintziaren hego-hego-ekialdea.

Iparraldean, Panpa lehorrak Panpako mendilerroarekin egiten du muga; mendebaldean Cuyo eskualdearekin; eta hegoaldean Patagoniarekin.

## Ezaugarriak 
Ekoeskualde Neotropikala da, 327.000 km azalera hartzen duena.Eremu honen ezaugarriak prezipitazio eskasak zuzenean zehazten ditu, urteko 700 mm inguruko prezipitazioak, mendebalderantz areagotzen den zirkunstantzia hori. Lehortasunak Panpa lehorrean Panpa hezea ezaugarritzen duten larre naturalak desagertzea dakar.

Padurak daude, hala nola "Las Tunas - El Hinojo" Aintzira Multzoa, Lagunas Encadenadas del Oeste Sistema, Paso de las Piedras presa, Chasicó arroa eta Sierra de la Ventana Mendialdea (Canevari et al. 1998),  fauna eta florarako habitat paregabeak osatzen dituztenak, baita lehortzen ari diren eta gatzagak eratzeko prozesuan dauden arro edo aintzira ugari ere. Horien artean, Salinas del Bebedero eta Salinas Grandes, herrialdeko handiena eta nazio ekonomiarako gatz arruntaren hornitzaile nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Argentinako Eskualde Geografikoak*, ONI Ikastetxeak.
Pat Metheny Group

**Pat Metheny Group** 1977an sortutako jazz eta jazz fusioko taldea da. Taldeko kide nagusiak Pat Metheny taldeko gitarrista eta liderra eta Steve Rodby baxu-jotzaile eta ekoizlea dira. Beste parte-hartzaileen artean, Lyle Mays konpositore, teklatu jotzaile eta pianista, 2020an hil zen arte taldean egon zena, eta Paul Wertico, 18 urtez taldeko bateria-jotzailea izan zena ditugu.

## Partaideak 
### Gaur egungoa 
* Pat Metheny (Gitarra, gitarra elektrikoa)
* Steve Rodby, 1980tik (baxu)
* Antonio Sánchez, 2002tik (bateria, perkusioa)
* Cuong Vu, 2002tik (tronpeta, ahotsa, perkusioa)
* Grégoire Maret, 2005etik (armonika, ahotsa, perkusioa)
* Nando Lauria, 2005etik (gitarra, ahotsa, musika tresna batzuk, perkusioa)

### Beste parte-hartzaileak 
* Lyle Mays, 1977-2020 (2020an hil zen) (piano, teklatua, sintetizadorea)
* Mark Egan, 1977-1980 (baxu)
* Danny Gottlieb, 1977-1982 (bateria)
* Naná Vasconcelos, 1981-1982 (2016an hil zen) (ahotsa, perkusioa)
* Pedro Aznar, 1983-1985, 1989-1992 (ahotsa, perkusioa, baxu, gitarra, saxofoia)
* Paul Wertico, 1983-2001 (bateria)
* David Blamires, 1987-1988, 1995-1997 (ahotsa, musika tresna batzuk)
* Mark Ledford, 1987-1988, 1995-1998  (2004an hil zen) (ahotsa, musika tresna batzuk)
* Armando Marçal, 1987-1996 (perkusioa)
* Jeff Haynes, 1997-1998 (perkusioa, ahotsa, musika tresna batzuk)
* Philip Hamilton, 1997-1998 (ahotsa, musika tresna batzuk)
* Richard Bona, 2002-2005 (perkusioa, ahotsa, baxu elektrikoa, gitarra akustikoa)
* Faith Hendricksen, 1986-circa 1999 (Synclavier, ahotsa)

## Diskografia 
### Estudio albumak 
* *Pat Metheny Group* (1978)
* *American Garage* (1980)
* *Offramp* (1982)
* *First Circle* (1984)
* *Still Life (Talking)* (1987)
* *Letter from Home* (1989)
* *We Live Here* (1995)
* *Quartet* (1996)
* *Imaginary Day* (1997)
* *Speaking of Now* (2002)
* *The Way Up* (2005)

### Zuzeneko albumak 
* *Travels* (1983)
* *The Road to You* (1993)
* *Epic-Live at the Bottom Line, NY 26 Sep 1978 Remastered* (2015)

### Soundtracks 
* *The Falcon and the Snowman* (1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Berun oxido(II)

**Berun oxidoa** (PbO), hori kolorekoa, Pb3O4 
(berun-oxido bikoitza (II) eta beruna (IV), gorria), PbO formula molekularra duen konposatu inorganikoa da. PbO2 bi polimorfotan agertzen da: litargirioa, kristal-sistema tetragonaleko egitura duena, eta massicota, kristal-sistema ortorronbikoko egitura duena. PbO2ren aplikazio modernoak berunean eta zeramika industrialetan oinarritutako berunezko beira zeramika industrialetan daude, osagai informatikoak barne. Industria kimikoan eta zeramikoan erabiltzen dute gas-hodietako zigilatzaile gisa. Konposatu anfoterikoa da.

## Erabilera 
PbO-a berun metalikoa airean berotuz presta daiteke 600&nbsp;°C-tan. Tenperatura horretan, beste berun oxido batzuen oxidazioaren azken emaitza ere bada, airean jartzean:
:PbO2 –(293 °C)→ Pb12O19 –(351 °C)→ Pb12O17 –(375 °C)→ Pb3O4 –(605 °C)→ PbO

Berun nitratoaren (II) edo berun karbonatoaren deskonposizio termikoak ere PbO sortzen du:
:2 Pb(NO3)2   →   2 PbO2  +  4 NO2  +  O2
:PbCO3  →  PbO  +  CO2

PbO eskala handian ekoizten da berun-minerala fintzeko bitarteko produktu gisa, berun metalikoa lortzeko. Horretrako, orokorrean erabiltzen duten minerala galena (PbS) da. Tenperatura altuan (1400&nbsp;°C) eta koke erregai gisa hartuta, sulfuroa oxido bihurtzen da:
: PbS + 1.5 O2 → PbO + SO2

Berun metalikoa PbO karbono monoxidoarekin 1200&nbsp;°C ingurura murriztuz lortzen da.
: PbO +  CO  →  Pb + CO2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko The Rugby Championship

**2023ko The Rugby Championship** The Rugby Championship Hego Hemisferioko txapelketaren 11. edizioa izan zen, 28.a Hiru Nazioen Txapelketak eta Tri Nations Series kontuan hartuta. Zeelanda Berria atera zen txapeldun, partida guztiak irabazirik.

## Txapelketaren egitura 
2015ean eta 2019an bezala, txapelketaren datak aurreratu eta itzuli bakarra egin zen, urte horretako irailean eta urrian jokatzekoa zen Munduko Errugbi Kopa ongi prestatu ahal izateko. 2023ko uztailaren 8an hasi zen eta uztailaren 29an amaitu.

## Taldeak 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Eraso bonusa
!bgcolor="#efefef" width="20"|Defentsa bonusa
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Zeelanda Berria** ||**14**|| 3 || 3 || 0 || 0 || 114 || 39 || +75 || 2 || 0
|-
| 2 ||align=left|  Hegoafrika ||**9**|| 3 || 2 || 0 || 1 || 85 || 68 || +17 || 1 || 0
|-
| 3 ||align=left|  Argentina ||**5**|| 3 || 1 || 0 || 2 || 67 || 94 || –27 || 0 || 1
|-
| 4 ||align=left|  Australia ||**1**|| 3 || 0 || 0 || 3 || 50 || 115 || –65 || 0 || 1
|}

## Partidak 
### Lehenbiziko jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Kurt-Lee Arendse (Hegoafrika)
**Oharrak:**
* Hegoafrikako Jean Kleyn eta Australiako Richie Arnold, Carter Gordon, Tom Hooper eta Zane Nonggorr nazioarteko debuta egin zuten.
----

**Partidako jokalaria:**
Jordie Barrett (Zeelanda Berria)
**Oharrak:**
* Gonzalo Bertranouren (Argentina) nazioarteko 50. partida izan zen.
* Emoni Narawak debuta egin zuen Zeelanda Berriko selekzioarekin.

### Bigarren jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Richie Mo'unga (Zeelanda Berria)
**Oharrak:**
* Tamaiti Williamsek debuta egin zuen Zeelanda Berriko selekzioarekin.
* Jordie Barrettek 50. partida jokatu zuen Zeelanda Berriko selekzioarekin.
* Zeelanda Berriak Freedom Kopa atxiki zuen.
----

**Partidako jokalaria:**
Mark Nawaqanitawase (Australia)
**Oharrak:**
* Josh Kemenyk (Australia) eta Rodrigo Isgrok (Argentina) nazioarteko lehenbiziko partida jokatu zuten.
* Argentinak Puma Trophy irabazi zuen lehenbiziko aldiz.

### Hirugarren jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Will Jordan (Zeelanda Berria)
**Oharrak:**
* Cam Roigardek lehenbiziko partida jokatu zuen Zeelanda Berriko selekzioarekin.
----

**Partidako jokalaria:**
Eben Etzebeth (Hegoafrika)

## Estatistikak 
### Puntugileak 
### Entsegugileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pálné Veres

**Pálné Veres** (), jaiotzez **Hermin Karolina Beniczky** (), (Lázi, Austriar Inperioa, 1815eko abenduaren 13a – Váchartyán, Hungaria, 1895eko irailaren 28a) irakasle eta feminista hungariarra izan zen.

## Bizitza 
Pavol Benický (Pál Beniczky) eta Karolina Sturmannen alaba.

1839an, Pál Veres notarioarekin ezkondu zen eta, hungariar tradizioaren arabera, senarraren  izenetik datorren Pálné Veres izena erabiltzen hasi zen (*-né* «emaztea» esan nahi du).

Eskola 11 klasetan banatuta zegoen: lehen mailako lau, erdi mailako lau eta goi mailako hiru. Curriculumak honako irakasgai hauek biltzen zituen: erlijioa, hungariera, hungariar literatura, estetika, pedagogia, antropologia eta psikologia, logika, zibilizazioaren historia, aljebra eta geometria, alemana, frantsesa, orratz lanak, musika, gimnastika, estereometria eta marrazkia.

Pálné Veres etsita zegoen ikasle kopuru handi batek ikasketak uzten zituelako, baina lortu zuen goi-burgesiari eta aristokraziari eragitea nesken hezkuntzaren onurak aitor zezaten eta Vanyarc-eko hilerrian lurperatu zuten. 1906an, Pálné Veresen omenezko monumentua ireki zuten Budapesten. Gero, eskola zegoen kaleari Pálné Veres izena jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Western Force

**Western Force** Australiako errugbi talde profesionala da, Perth hirian egoitza duena. Super Rugby ligan jokatzen du.

## Historia 
Super Rugby ligan jokatzen hasi zen baina 2017an kanporatua izan zen. COVID-19 pandemiak eragindako etenaren ondoren 2022an egin zen berrantolaketan berriz sartu zen Super Rugby Ligan.

## Palmaresa 
* Super Rugby (0): zazpigarrena 2007an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Orocomay

**Orocomay** (XVI. mendea) egungo Venezuelako zentro-ekialdean zegoen komunitate bateko kazikea izan zen, Unare ibaitik gertu. 5.000 indigenaz osatutako palenke bat komandatzen zuen.

Hiru dira haien kroniketan Orocomay aipatu zuren kronikagileak: Gonzalo Fernández de Oviedo, Pedro de Aguado fraidea eta Juan de Castellanos. 

Gonzalo Fernández de Oviedo kronikagileak *Historia general y natural de Indias* idatzi zuen, horren arabera, 1536 urte inguruan, Jerónimo Dortal, Paria probintziko gobernadoreak, espedizio bat sustatu zuen El Dorado mitikoaren bila eta orduan egin zuten topo Orocomay kazikearekin. Amerikaren historian aditua den Lola G. Lunak Fernández de Oviedoren hurrengo pasartea berreskuratu zuen non Orocomayren boterea argi adierazten den: *Probintzi haietan, kristauek emakume erregin, kazize edota andere nagusiak ziren leku asko topatu zituzten, non agindu eta gobernatzen zuten, ez haien senarrek, izanda ere. Eta bazegoen bat bereziki, Orocomay, bere lurretatik hogeita hamar legoatara ere men egiten ziotena. Eta emakumez baino ez zen inguratzen, eta bere herrian ez zen gizonik, berak zerbaitetarako edota gerrara bidaltzeko deitzen zituenak baino. Erregina honen lur eta estatua, han zegoen guztia, lur osasuntsu eta emankorra zen, ur oso ona eta arto asko, manioka eta bestelakoak, aire on eta lur epela.* (En aquellas provincias hallaron los cristianos en muchas partes, pueblos donde las mujeres eran reinas o cacicas e señoras absolutas, e mandan y gobiernan, e no sus maridos, aunque los tengan: y en especial una llamada Orocomay, que la obedescían más de treinta leguas en torno de su pueblo, la cual fue muy amiga de los cristianos. E no se servía sino de mujeres, y en su pueblo y conversación no había hombres, salvo los que ella enviaba a llamar para les mandar alguna cosa, o los enviar a la guerra. La tierra y estado desta reina, e todo lo que por allí es en sus confines, es tierra fértil e sana, e de muy buenas aguas e de mucho maíz e yuca e otros mantenimientos, de gentiles aires e templada región).Badira ere emakume honen edertasuna goraipatzen duten testigantzak, amazonen sexualizazioaren testuinguruan. Juan de Castellanosen *Elegías de varones ilustres de Indias* (1589) liburuan idatzi zuenez: *Orocomay ederra da, gizon izaera du, zentzuduna, proportzio guztietan liraina da, bakerako zein gudarako nahikoa. Talentu handiko anderea da, edozein espainiar du gustoko.* (Orocomay es «hermosa, varonil, cabal, en todas proporciones elegante, y para guerra y paz mujer bastante», es «Señora de grandísimo talento, y á cualquier español aficionada»).

## Ikus, gainera 
* Venezuelako historia
* Apacuana

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lola G. Luna (1982). *Las amazonas en América.* Boletín americanista, 32, (279-305).
* Lucía del Carmen Rincón-Soto (2014). *Las mujeres indígenas venezolanas y sus logros en los albores del siglo XXI*. Nuestra América en Femenino, 55, (73-89).
* Remedios Mataix (2010). *Androcentrismo, Eurocentrismo, Retórica Colonial: Amazonas en América*. América sin nombre, 15, (118-136)

## Kanpo estekak
Fijian Drua

**Fijian Drua** Fijiko errugbi talde profesionala da, Nadi hirian egoitza duena. Etxeko partidak Suva hiriburuan eta Lautoka hiriko estadioetan jokatzen ditu. Super Rugby ligako taldea da 2022tik aurrera.

## Palmaresa 
* Super Rugby (0): zazpigarrena 2023an eta 2024an.
* National Rugby Championship (1): 2018

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala