Esther M. Conwell

**Esther Marley Conwell** (New York, AEB, 1922ko maiatzaren 23a - Rochester, 2014ko azaroaren 16a) estatubatuar kimikari eta fisikari aitzindaria izan zen. Erdieroale eta eroale organikoen propietateak aztertu zituen, bereziki elektroien garraioa. Conwell Conwell-Weisskopf-en teoriagatik da ezaguna. Teoria horrek elektroiek erdieroaleetan zehar nola bidaiatzen duten azaltzen du. Lorpen horrek iraultza ekarri zuen informatika modernora. 

1990ean, Rochesterreko Unibertsitateko irakasle laguntzaile bihurtu zen Conwell, Xeroxen lan egiten zuen bitartean. 1998an, Rochesterreko Unibertsitateko fakultatean sartu zen kimika irakasle gisa denbora osoz, DNAren bidezko elektroien fluxuan espezializatuta. Hainbat ohore jaso zituen, besteak beste, Zientziaren Domina Nazionala 2009an.

## Bizitza 
Esther Conwell New York hirian (AEB) jaio zen, 1922an. Gurasoak etorkinak zituen. Bi ahizpa izan zituen. Brooklyn College-ko fisikako lizentziatura lortu zuen 1942an. Gero Rochesterreko Unibertsitatera joan zen, 1945ean fisikako masterra egin zuen Victor Weisskopf-ekin. Conwellek Karl Lark-Horovitz eta Vivian Johnsonekin batera aritu zen Purdue Unibertsitatean germanioan ezpurutasunek eragindako elektroien sakabanaketa aztertzen. Egindako masterrean  Conwell-Weisskopf teoria zehaztu zuen. Teoria hau erdieroaleen fisikaren oinarrizko propietateetako bat da eta elektronika modernoaren aurrebaldintza bat.

Fisikako doktoregoa 1948an jaso zuen Chicagoko Unibertsitatean, Yerkes Behatokian Subrahmanyan Chandrasekhar Nobel saridunaren gidaritzapean, eta Enrico Fermiren laguntzailea ere izan zen. Chicagon irakaskuntza-laguntzailea izan zen eta Chen-Ning Yang eta Owen Chamberlain bezalako Nobel saridunen lana kalifikatu zuen.

## Ibilbidea 
Graduondoko ikasketetako lehen urtearen ondoren, Western Electric-ek ingeniari laguntzaile gisa kontratatu zuen. Une horretan, nominan ez zegoen lan-tituluaren koderik ingeniaritzako emakumezko laguntzaileentzat; beraz, titulua ingeniaritza-laguntzailera aldatu behar izan zen, eta ordainsaria murriztu egin zen lehendik zegoen kode bati egokitzeko.
* Conwell *IEEEko kide* izendatu zuten 1980an, “erdieroaleen teorian egindako ekarpenengatik, batez ere eremu elektriko baxuetan zein altuetan egindako garraioagatik”. Amerikako Fisika Elkarteko kide ere bazen.
* 1960an *Emakume Ingeniarien Elkartearen Lorpen Saria* jaso zuen.
* Ingeniaritza Akademia Nazionaleko (1980), Zientzien Akademia Nazionaleko (1990) eta Arte eta Zientzien Amerikako Akademiako (1992) kide hautatu zuten. Rochesterreko Unibertsitateko kide bakarra da hori lortu duena.
* 1997an *IEEE Thomas Alva Edison domina* jaso zuen "erdieroaleen eta eroale organikoen garraio-teoriari egindako funtsezko ekarpenengatik, eta erdieroaleen, kopia elektronikoen eta inprimaketaren industrietan duten aplikazioagatik". Beste saridun aipagarri batzuk Alexander Graham Bell, Vannevar Bush eta Mihajlo Pupin dira.
* 2009an, Conwellek *Zientziaren Domina Nazional* ospetsua jaso zuen Barack Obama presidentearen eskutik, "erdieroaleen materialetan elektroi eta zuloen garraioa ulertzeko egindako ekarpen zabalengatik, erdieroaleen eta gailu elektroniko organikoen aplikazio komertzialak ahalbidetzen lagundu zutenengatik, eta bere analisia DNAren propietate elektronikoak aztertzera zabaltzeagatik". Mildred Dresselhausek izendatu zuen, MITeko fisika eta ingeniaritza elektrikoko irakasle eta Zientziaren Domina Nazionalaren irabazleak.
* Conwellek *ohorezko doktoregoa* jaso zuen Rochesterreko Unibertsitatetik eta Brooklyn Collegetik.

## Legatua 
Conwellek sari eta ohore ugari jaso ditu erdieroaleen zientziaren arloan egindako ekarpenengatik. Fisika teorikoaren arloan aitzindaria izan zen eta askotan emakume bakarra izan zen bere klaseetan eta ingeniaritza lantokietan. 1948an, Conwellek Fisikako doktoregoa lortu zuen urtean, Estatu Batuetako beste bost emakumek baino ez zuten antzeko titulua lortu (doktorego guztien % 2 baino gutxiago).

## Heriotza 
2014ko azaroaren 16an, Conwell oinez zihoala, bizilagunaren autoak harrapatu zuen, bere etxetik ateratzen ari zela. Brightongo Polizia Departamentuko David Catholdi kapitainak adierazi zuen alkohola eta abiadura ez zirela gertakariaren faktoreak izan. Strong Memorial Ospitalera eraman zuten, eta han hil zen ordu batzuk geroago jasandako zaurien ondorioz. 92 urte zituen eta oraindik ikerketa aktiboki egiten ari zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oral History interview transcript with Esther M. Conwell on 22 January 2007, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives
* Biography of Conwell from IEEE