open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Clota

**La Clota**, Kataluniako Bartzelona hiriko Horta-Guinardó barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 480 biztanle zituen, hortaz hiri osoko biztanle gutxien dituen auzoa da. El Carmel auzoa eta Vall d'Hebron paselakuaren arteko sakonunean kokatua dago, Horta auzoaren hego-mendebaldean, Lisboa kalea, Cardenal Vidal Barraquer etorbidea eta Kataluniako Estatutuaren etorbidearen artean. La Clota auzoa barruti honetako gune zaharrenetakoa da. Jatorrizko eremu txikitik XIII. mendekoa zen eta gaur egun desagertua den Tarrida Etxeko ordekan zehar hedatuz joan zen. Dorre eta baratzadun etxebizitzez osatutako auzune herrikoia da.

Auzo honetan Hortako hiribidea, San Ginés, Catorze Plomes eta Genissa errekek bat egiten zuten. Honek instalakuntza hidrauliko, ur putzu eta ubide ugariren garapena ekarri zuen, hauek Horta auzoa Bartzelonako ur hornitzailea izatearen ospea eman zioten, gainera eremu honetan garbitegi ugari ezartzearen arrazoia ere bada.

La Clota auzoaren hazkundea ez da oso handia izan, honi esker gaur egun arte bere baserri giroko izaera mantendu du, gaur egungo Bartzelona hiriko auzoen artean izaera berezia eman diolarik. Bertan garaiera txikiko etxebizitzak eta ehunka urte eta baratzak dituzten masia daude, hauen ondoan euren biztanleek beren kaxaz eraikitako etxebizitzak ere badaudelarik. Orandik aroztegi, marmoltegi eta perralekuak ere badaude.

## Iruditegia 

Irudi:Horta - Bar La Clota.jpg|La Clota taberna.

## Kanpo estekak 
* La Clota auzoa Bartzelonako udal webgunean
1675 Simonida

**1675 Simonida** asteroide gerrikoan aurkitutako 1675. asteroidearen izena da. 1938ko martxoak 20an aurkitu zuen Milorad B. Protićek Belgradotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 FB** zen. Bere izena Bizantziar Inperioko Simonida printzesagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1676 Kariba

**1676 Kariba** asteroide gerrikoan aurkitutako 1676. asteroidearen izena da. 1939ko ekainak 15ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 LC** zen. Bere izena Kariba lakuagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1983ko Andaluziako Itzulia

**1983ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 29. edizioa izan zen. 1983ko otsailak 8 eta 13 artean ospatu zen, sarrerako bat eta horietako bat bikoitza izan zen 5 etapatan banatutako 796,50 kilometroko ibilbidea eginez. Itzulia Rincón de la Victorian hasi eta Águilasen amaitu zen.

Ekitaldi honetako garailea Eduardo Chozas izan zen. Proba, batez beste, 34,543 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Noël Dejonckheererentzat izan zen, mendikoa Francis Vermaelenentzat, tarteko helmugena Peter Heerenentzat, eta taldekakoa Zorrentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Noël Dejonckheere

**Noël Dejonckheere** (Lendelede, 1955eko apirilaren 23a - Izegem, 2022ko abenduaren 29a) belgikar txirrindulari bat da, profesionala 1979 eta 1988 artean. Bere lorpenik handienak Espainiako Vueltan lortu zituen, Itzuli Handi honetako bere parte-hartze guztien artean sei etapa garaipen lortuz.

Txirrindularitza profesionaletik erretiratu ondoren Motorola taldeko kirol zuzendaria izan zen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Alemaniako Itzulia

**Alemaniako Itzulia** (alemanez *Deutschland-Tour*) Alemaniako etapakako itzulirik handiena zen, eta UCI ProTourren egitarauan zegoen 2005etik. 2009tik 2017 arte ez zen ospatu, antolatzaileen arabera, txirrindularitzan gertatzen diren doping kasuengatik.

## Palmaresa 
**Oharra:** 2005ean Levi Leipheimer garailea izan zen, baina Lance Armstrongen dopin kasuan izandako zigorren ondorioz, Leipheimerren garaipen guztiak bi denbora tarteetan deuseztatuak izan ziren: alde batetik 1999ko urtarrilaren 1etik 2006ko uztailaren 30ra eta bestetik 2007ko uztailaren 7tik 2007ko uztailaren 27ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskoziar liburu

[thumb|Eskoziar liburuaren zati bat [Stefan Banachen eta Stanislaw Ulamen oharrekin.]]
** Eskoziar liburua** (Polonieraz: *Księga Szkocka*), eskoziar koadernoa ere deiturikoa, Lwoweko Matematika Eskolako (*Lwowska Szkola Matematyczna*) matematikariek erabilitako koaderno bat izan zen, non ebazteko zituzten problemak idazten zituzten. Koadernoak Eskoziar Kafetegitik (*Kawiarnia Szkocka*) haren izena jasotzen du. Kafetegi horretan biltzen ziren matematikaren gainean eztabaidatzeko modu informalean Poloniar Matematika Elkartearen toki ordezkaritzaren bileren ostean.

## Kanpo lotura 
* "Eskoziar liburua"

## Kanpo estekak
Cornelis Johannes van Houten

**Cornelis Johannes van Houten** (Haga, 1920ko otsailaren 18a -2002ko abuztuaren 24a) herbeheretar astronomo bat izan zen, batzuetan **Kees van Houten** deitua.

Bere karrera guztia Leidengo Unibertsitatean eman zuen, 1954tik 1956 arteko epe laburrean izan ezik Yerkes Behatokian ikerketa laguntzaile bezala. Bere lizentziatura 1940an lortu zuen, baina Bigarren Mundu Gerrak bere ikasketak geldiarazi zituen, eta gerra amaitu ondoren, 1952an lortu zuen doktoretza.

Bere lankide zen Ingrid Groeneveld astronomoarekin ezkondu zen (Ingrid van Houten-Groeneveld bihurtu zena) eta elkarrekin asteroideenganako interesa piztu zitzaien. Karel izeneko seme bat izan zuten.

Ingridekin lan taldea osatu zuten Tom Gehrelsek, Lewis Dalyk eta Bernhard Schmidtek, hauekin milaka asteroide aurkitu zituztelarik. Tom Gehrelsek zeruaren azterketa bat egin zuen 48 hatzbeteko Schmidt teleskopioarekin Palomar Behatokian.

Aurkitutako propietate estatistikoengatik, asteroideak zenbait "familia"tan banatzen zirela aurkitu zen.

Gertuko izar bitarren abiadura erradialak ere ikertu zituen. Ez zen sekula erretiratu baizik eta aktibo egon zela asteroideei eta izar bitar itzaltzaileei buruzko artikuluak argitaratuz hil zen arte.
Ingrid van Houten-Groeneveld

**Ingrid van Houten-Groeneveld** (ezkongabetan Ingrid Groeneveld, Berlin, 1921eko urriaren 21a - Oegstgeest, 2015eko martxoaren 30a) herbeheretar astronomo bat izan zen.

Bere lankidea zen Cornelis Johannes van Houtenekin (1920-2002) ezkondu zen, Ingrid van Houten-Groeneveld bihurtuz. Elkarrekin asteroideenganako interesa piztu zitzaien. Karel izeneko seme bat izan zuten.

Biek Tom Gehrels eta Bernhard Schmidtekin lan talde bat osatu zuten. Elkarrekin milaka asteroide aurkitu zituzten. Tom Gehrelsek zeruaren azterketa bat egin zuen 48 hatzbeteko Schmidt teleskopioarekin Palomar Behatokian. Beranduago taldetik banandu ziren.
Zhytomyrko oblasta

**Zhytomyrko oblasta** (ukraineraz: Житомирська область, translit. Zhytomyrs’ka oblast’), Ukrainako ipar-mendebaldeko oblasta da. 29.832 km²ko azalera du eta 2008an 1.307.976 biztanle zituen. Iparraldean Bielorrusiarekin du muga, mendebaldean Khmelnitski eta Rivneko oblastekin, hegoaldean Vinnytsiako oblastarekin eta ekialdean Kieveko oblastarekin. Zhytomyr hiria da oblastaren zentro administratiboa.

Polesia eskualde historikoaren parte da.

## Ekonomia 
Nekazal produktu nagusiak laboreak, azukre-erremolatxa, patata eta barazkiak dira. Ukrainako lupulu eta liho ekoilerik handiena da. Industriako arlo garrantzitsuenak elikagaien prozesamendua, makinagintza, zurgintza, eraikuntzako materialen produkzioa eta kontsumoko artikuluen industria dira. Aipagarriak dira portzelana ekoizpena, lihozko ehungintza eta musika tresnen (akordeoiak batez ere) fabrikazioa):
* Zhytomyr: 277.875 biztanle
* Berdytxiv: 84.313 biztanle
* Korosten: 66.267 biztanle
* Novohrad-Volynsky: 55.966 biztanle

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zhytomyrko oblasteko administrazioaren ataria
1674 Groeneveld

**1674 Groeneveld** asteroide gerrikoan aurkitutako 1674. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 7an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 DS** zen. Bere izena Ingrid van Houten-Groeneveldengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Zori

**Zoria**, batzuetan **zorizkotasuna** ere deitua, aurresanezinezko fenomenoak, dado baten jaurtiketa nahiz 30 egun barru egingo duen eguraldia, deskribatzeko erabiltzen den terminoa da. Zoriaren mendean dauden gertakizunak **zoriz** gertatzen direla edo **zorizkoak** direla esaten da. Zorizko gertaerak arrazoi edo lege zientifiko orotik at daude eta ziurgabeak nahiz xehetasunez aurresanezinak dira. Hala ere, zoriz gertatzen diren fenomenoek erregulartasunak agertzen dituzte epe luzera; erregulartasun hauek zorizko fenomenoak aztertzeko erabili dira, zorizko gertaera baten ziurgabetasun maila neurtzen duen probabilitate kontzeptuaren bitartez. Adibidez, dado bat jaurtitzean suertatzen den emaitza guztiz zorizkoa da, baina epe luzera 2 zenbakia sei aldietatik batean gutxi gorabehera gertatuko dela ezaguna; horrela, bere probabilitatea 1/6 dela esaten da.

## Kanpo estekak
Eskubeltz taldearen abenturak

***Eskubeltz taldearen abenturak*** (jatorrizko alemanezko izenburua *Die Abenteuer der schwarzen hand*) 1965. urtean Hans Jürgen Press alemaniar idazle eta marrazkilariak idatzitako haurrentzako abenturazko eleberri bat da. Liburu hau jolas modura irakurtzen da: testua bakarrik ez, marrazkiak ere irakurri egin behar baitira.

Eleberri hau 1985an Pilar Iparragirre idiazabaldarrak euskaratu zuen.

Idazleak irakurleari kontakizunetan parte hartzeko aukera luzatzen dio, bertan irakurleak istorioan zehar agertzen diren misterioak konpondu edo asmatzeko asmoz hainbat marrazki edo ilustrazioetan agertzen diren pista edo zertzeladak topatu behar dituelarik. Orri bakoitzari bere marrazkia dagokio eta marrazki bakoitzean detektibetzan aurrera segitzeko behar den aztarna bat dago erdi-ezkutaturik. Irakurlea bera ere detektibe bihurtzen delarik.

Hans Jürgen Press eta Fritz Raab idazleek elkarlanean Stern alemaniar aldizkariko *Stemchen* haurrentzako gehigarrian hainbat kapitulu argitaratu zituzten. Kapitulu bakoitza bi zatitan banatua zegoen: lehenbizikoan neska-mutil taldea misterio baten aurrean topatzen zen, misterioari buruzko xehetasun ugariz osatutako marrazki edo ilustrazio bat zegoen, bigarrenean zertzelada hauek arazoa edo misterioa konpontzeko lagungarriak zirelarik. Hurrengo kapituluan aurreko kapituluko misteroaren soluzioa edo konponbidea argitzen zen. Kontakizun eta kapitulu guzti hauek bildu eta 1965an liburu bakar honetan argitaratu ziren.

## Istorioa 
Liburu honetako protagonista nagusia *Eskubeltz* izeneko gaztetxo talde bat, lagun koadrila hau denbora librean Kanal kaleko 49. zenbakiko teilatupe batean bildu ohi da, leku honi "aireportua" deitzen diote. Gaztetxo hauek batetik eta bestera gelditu gabe eta topatzen dituzten kasu eta misterio guztiak argituz joaten dira, adibidez: droga kasuak, lapurketa kasuak, sellu faltsuen kasu bat... Heuren kontakizun guztietan gaizkileren bat dago, eta Eskubeltz taldeko detektibe gazteek hura harrapatu arte ez diote bakerik emango. Jolas moduan irakurtzen da liburu hau, testua bakarrik ez, marrazkiak ere irakurri egin behar baitira.

## Pertsonaiak 
Euskarazko bertsioan *Eskubeltz* taldeko partaideak honako hauek dira:
* Felix: taldeko buruzagia betaurrekoduna, oso mutil argia eta kasuak amaitzea gustatzen zaio, beti turuta batekin ibili ohi delarik.
* Pottolo: Beti jertse marradun batekin doa.
* Idoia: neska pinpirin eta buruagia.
* Kiki Ka: Beti katagorri batekin doa.
* X- jauna: gaizkilea.

## Kasuak 
Liburua lau atal edo kasutan banatua dago:

* Etxe misteriotsua
* Kastoreen aintzirako altxorra
* Trafikanteen tunela
* Zooko lapurreta
 
## Kanpo estekak 
* *Eskubeltz taldearen abenturak* liburua salgai. Elkar.com
Montbau

**Montbau**, Kataluniako Bartzelona hiriko Horta-Guinardó barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 5.261 biztanle zituen.

## Eraikinak 
* Vall d'Hebron Ospitale Unibertsitarioa
* Les Heures jauregia
* Sant Rafael ospitalea
* Bartzelonako Unibertsitateko Psikologia Fakultatea.

## Iruditegia 

Irudi:Mundet2.JPG|Mundet.
Irudi:Palau de les Heures 3 - Barcelona (Catalonia)-08019-2843.jpg|Les Heures jauregia.
Irudi:Hospital Vall Hebron.JPG|Vall d'Hebron ospitale.
Irudi:Ermita de Sant Cebrià - per dins.jpg|Sant Cebrià eliza.

## Kanpo estekak 
* Montbau auzoa Bartzelonako udal webgunean
1909ko Frantziako Tourra

**1909ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 7. edizioa izan zen. 1909ko uztailak 5 eta abuztuak 1 artean ospatu zen, 14 etapatan banatutako 4488 kilometroko ibilbidea eginez. Frantziarra ez zen txirrindulari batek irabazi zuen lehen edizioa izan zen. François Faber luxenburgotarra izan zen garailea. Garailea puntuen arabera erabaki zen. Ibilbidea aurreko urteko berbera izan zen, ohikoa itzuli honen lehen edizioetan. Faberrek proba, batez beste, 28,658 kilometro orduko abiaduran bete zuen. 100.000 pertsona baino gehiagok ikusi zituzten txirrindulariak Parisko helmugara heltzen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Canyelles (Nou Barris)

**Canyelles** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 7.359 biztanle zituen. 1974an eraiki zen, Diktadura Frankista garaian eraiki zen azken etxebizitza blokeoak izan zirelarik. Denbora luzez azpiegitura eta zerbitzu gabezia larria jasan behar izan zuen.

1991an garraiobideen hobekuntzetako batzuk jazo ziren, bai eta Bartzelonako metroaren 3. linearen auzoko bi geltokien eraikitzea ere, eta 2009an linea hau Trinitat Nova auzoraino luzatu zen.

Era berean, auzo honetan Serra i Martí eta Iturri Magikoaren parkeak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Can Masdeu - Centro Social Ocupado con huertos.JPG|Can Masdeu.
Irudi:Barcelona Metro - Canyelles platform.jpg|Canyelles auzoko metro geltokia.

## Kanpo estekak 
* Canyelles auzoa Bartzelonako udal webgunean
Abd al-Karim ibn Abd al-Wahid ibn Mugit

**Abd al-Karim ibn Abd al-Wahid ibn Mugit** () IX. mendeko Kordobako emirerriko jenerala izan zen, Hixam I.aren agindupean zegoena.

794an emirerriak, Asturiasko Erresuma arpilatzeko *razzia* prestatu zuenean, bi zutabetan banatu zuen bere armada: Abd-al-Karimek Araba eta Abd-al-Malik bere anaiak erdialdea eraso zuten. Lutosko guduan menderatuak izan ondoren, 795ean Abd-al-Karimek zutabe biak zuzendu eta garaipenak lortu zituen Babiasen, Quirós ibaian eta Nalón ibaian,. 796an berriro eraso zuen Asturias.

816an Pancorboko guduan garaipena lortu zuen.

## Erreferentziak
Ciutat Meridiana

**Ciutat Meridiana** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. Berez, hirian iparraldeena dagoen auzoa da. 2009an 11.355 biztanle zituen. Antzinako Sant Andreu de Palomar udalerriko Valbona eremuko lursailetan kokatua dago. Montcada i Reixac udalerriarekin mugatzen du eta Turó de Roquetes muinoaren malda aldapatsuan dago.

## Iruditegia 

Irudi:Aqüeducte del Vallès-a1.jpg|Vallésko akueduktua.
Irudi:Barcelona Metro - Ciutat Meridiana.jpg|Ciutat Meridiana auzoko metro geltokia.

## Kanpo estekak 
* Ciutat Meridiana auzoa Bartzelonako udal webgunean
La Guineueta

**La Guineueta** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 15.411 biztanle zituen. Canyelles, Verdum, Porta, Turó de la Peira eta Torre Baró auzoen artean kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Parque Central de Nou Barris.jpg|Nou Barris erdiguneko parkea.
Irudi:Ginesta 004.jpg|Sant Mateu eliza.
Irudi:Barcelona Guineueta.svg|Guineueta auzoaren kokapen mapa.

## Kanpo estekak 
* La Guineueta auzoa Bartzelonako udal webgunean
Amrus ibn Yusuf

**Amrus ibn Yusuf** (; Huesca, 760 &ndash; Talavera de la Reina edo Zaragoza, 813 edo 814) andalustar militar eta politikaria izan zen, Al Hakan I.aren *wali* izan zena.

## Bizitza 
Nahiz eta bere jaiotze datari buruz zalantzak izan, litekeena da 760an izatea. Aita Yusuf al-Muladi omen zuen eta Aysunen morroia izan zen. Carolus Handiarekin Zaragozaren aurka borrokatu ostean areriotu eta baskoiekin batera aritu zen Orreagako guduan. Kordobako emirraren alde egin eta honek Talavera de la Reinako (*Medina al-Talabaira*) vali izendatu zuen. Bertan ezkondu eta Yusuf ibn Amrus izeneko semea izan zuen.

*Al-Tagr al-Ala*ko gobernadore bilakatuta, 799an Bahlul ibn Marzuq menderatu eta Zaragoza konkistatu zuen. 802an jaioterria eta Tutera konkistatu zituen, eta Yusuf semea bertoko vali izendatu zuen. Hurrengo urtean Banu Qasitarrek, aritzatarren laguntzarekin, hiria berreskuratu zuten. 809an Aureolus Aragoikoa hil zenean Aragoiko konderria konkistatu zuen.

Bere heriotza data ere ezezaguna da, edonola ere, Banu Amrus izeneko berak sorturiko leinuak (بنو&nbsp;عمروس) beti kordobatarren alde egin zuen.

## Erreferentziak
Salvitxada

[300px|thumb|[Calçotak euren saltsarekin zerbitzatuak.]]
**Salvitxada** bere jatorria Katalunian duen saltsa bat da. Zehazki Tarragonako probintziako Valls herrian du jatorria, eta calçotadetan calçotak laguntzeko erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
Bere osaketan romeskoaren antzekoa da. Bere osagai nagusiak honakoak dira:

* Baratxuri erre eta gordinak.
* Tomate erreak
* Txikitutako almendra xigortuak.
* Hur xigortu eta txikituak
* Ozpinetan bustitatko ogi xigortua
* Ñora
* Oliba olioa
* Gatza

Osagaiak motrailu baten txikitzen dira sendoera ertaineko (ez fin ezta sendoa ere) saltsa bat osatu arte.

## Kanpo estekak
Porta (Nou Barris)

**Porta** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 23.993 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Can Verdaguer-a1.jpg|Can Verdaguer.
Irudi:Catalunyafotos 003.JPG|Fabra pasealekua.
Irudi:Parc Can Dragó 002.jpg|Can Dragó parkea.
Irudi:Parc Can Dragó - Pista atlètica 01.jpg|Atletismo pista, Can Dragó parkea.

## Kanpo estekak 
* Porta auzoa Bartzelonako udal webgunean
Al-Tagr al-Ala

***Al-tagr al-Ala*** (; ) Al-Andaluseko ipar-ekialdean zegoen eskualdea izan zen, Ebroko haranean zegoena. Bere mugak *grosso modo* Hispania Tarraconensis erromatar probintziarenekin bat egiten zuten. Duero eta Tajo ibaien iturburuan, al-Tagr al-Awsat edo Erdialdeko Marka hasten zen.

*Al-tagr al-Ala*k luzaroan Qurtubarekiko bere independentzia mantendu zuen, baita Kordobako Kalifa-herrian ere.

## Korak 
Al-Udrik azaldu zuen moduan, *Al-tagr al-Ala* hainbat koratan banatu zen:
* *Barbitaniya*, Huescako probintziako Barbastro, Boltaña eta Alquezar hiriak zituena.
* *Washka*, Huesca hiria eta Bolea gotorlekua zituena.
* Lleida, Mequinenza eta Fraga hiriak zituena.
* Zaragoza, *kora* nagusiak Zaragozaz gain Zuera, Ricla, Muel, Belchite, Alcañiz eta Calanda zituena. Kaliferria desagertu zenean, Zaragozako taifa bilakatu zen.
* Calatayud, gainera Muruenda eta Daroca zituena.
* *Tutila*, gainera Tarazona eta Borja zituena.
* *Barusa*, Molina de Aragón hiriburua zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calçotada

[thumb|[Calçotak txingarretan sukaldatzen calçotada batean.]]
**Calçotada** Katalunia mendebaldeko janari tipiko bat da. Bere jatorria Tarragonako probintziako Valls herrian du, Alt Camp eskualdean. Azken hamarkadetan hedatu egin da eta ia erkidego osoan zehar jan daiteke negu amaiera eta udaberri hasiera artean. Calçotak, bereziki asmo honekin landatutako tipulin mota bat, zuzenean xirmenduen garren gainean erretzen eta eskuarekin jaten dira, romeskoaren antzekoa den salvitxada izeneko saltsa bereziarekin onduak. Bitartean, txingarrak, bigarren platererako haragi edo hestebeteak erretzeko probesten dira.

Kanpoaldea kiskali egiten da, barnealdea xamur eta krematsu utziz. Tradizionalki mahaira buztinezko teila batean eramaten dira edo egunkari paperetan biltzen dira, bero mantentzen laguntzen dutenak.

Jate prozedurak, kiskalitako geruza eskuekin kentzea, ezinbestean zikintzea dakar, eta, beraz, tradizionala da lepotik belaunetaraino iristen den adur-zapi bat jartzea.

Tipula gozo mota hau dastatzeko garai tipikoa negu eta udaberriko hilabeteak dira.

Ohitura da kataluniar cava on batekin (calçotentzat) eta inguruko ardo bikainekin (bigarren platerarekin, zenbait puristek "botifarra amb mongetes" nahiago dutela diotelarik).

## Kanpo estekak
Al-Udri

**Abu al-abbas Ahmad ibn Umar ibn Anas ibn Dilhat ibn Abu al-Jiyar Anas ibn Faladan ibn Imran ibn Munayb ibn Zugayba ibn Qutba al-Udri**, **Al-Udri** izenaz ezaguna, (Dalías, 1003 &ndash; Almería edo Valentzia, 1085) andalustar geografo eta historialaria izan zen.

Tudmirreko kora eta *Al-Tagr al-Ala*ri buruzko bilduma geografiko-historikoa idatzi zuen, Banu Qasi, Banu Sabrit eta Banu Tujibi leinuen arteko gudak azalduz. Zaragozako taifan bizi zen.

## Lanak 
* *Tarsi al-ajbar*, 1014ko Almeriako gerra zibilari, Tudmirri eta *Al-Tagr al-Ala*ri buruzkoa.
* Muhammad ibn Furtis kadiari buruzko biografia
* “Profeziaren ezaugarrien liburua”, teologia eta zuzenbideari buruzkoa.
* “Bide eta erresumei buruzko perlen haria”, geografiari buruzkoa.
KV50

**KV50** Egiptoko Erregeen Harana izeneko nekropolian dagoen hilobi bat da. 1906an aurkitu zuen Edward Russell Ayrtonek Theodore Davisentzat lanean ari zenean, baina bere kokapena gaur egun hondakin mordo baten azpian galdu da. Hala ere, KV51 eta KV52 hilobietatik gertu dagoela ezagutzen da, hauek ere KV35ak, KV36ak eta KV49 hilobiek osatutako hirukian galduak.

Ayrtonen sorpresa handia izango zen KV50 hilobiaren jabeak ez zirela errege familiako kideak, ezta nobleak ere, baizik eta gaur egun nahiko kontserbazio egoera onean dauden zakur eta tximu bat, honen ondorioz, "Animalien Hilobiak" deritzen hilobi taldeko lehena delarik. Beranduago, KV51 eta KV52 berehala hondakinez garbituaz batera, hiru hilobiak animaliak maite zituen faraoiren baten maskota hilerriaren zati zirela ebatzi zen. Bere hilobiaren gertutasunagatik, faraoi hori Amenofis II.a izan daiteke.

Tamaina eta egiturari dagokionez KV52ren oso antzekoa den arren, KV50 apur bat txikiagoa da, eta, uste denez, oinplano erregularrekoa eta ia erabat amaitua. Gainontzeko animali hilobien profil bera du, sarrera putzu txiki batekin (A) eta ondo zulatu eta leundutako laukiluze formako gela bakar bat. Gela honetan aurkitu ziren aipaturiko zakur eta tximuaren momiak. Hilobi xume honek apaindurarik eta errege zehatz bati buruzko aipamenik ez duen arren, egituragatik Egiptoko XVIII. dinastian eraiki zela ebazten da.

Aurkitu zenerako hilobia jada arpilatua izan zen, animali hauek euren hil hatu propioa zutela ezagutzen den arren, bitxiak barne. Hilobiaren ez ohiko bi okupatzaileak alde batera utziz, zurezko sarkofago baten hondakinak aurkitu ziren, zalantzarik gabe bi momietakoren batena. Momiak horman pausatuak zeuden elkarri begira Ayrton toki hartan lehen aldiz sartu zenean.

## Kanpo estekak
Les Roquetes (Nou Barris)

**Les Roquetes** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 16.233 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Metro Barcelona Roquetes Station.JPG|Roquetes metro geltokia.

## Kanpo estekak 
* Las Roquetes auzoa Bartzelonako udal webgunean
La Prosperitat

**Porta** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 26.848 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Plaça de la Zona Verda.jpg|Zona Verda parkea.
Irudi:Plaça Harry Walker.jpg|Harry Walker parkea.
Irudi:Casal de Barri.jpg|Auzoetxea.
Irudi:Plaça Santa Engràcia.jpg|Santa Engràcia plaza.

## Kanpo estekak 
* La Prosperitat auzoa Bartzelonako udal webgunean
Fernando Savoiakoa

**Fernando Maria Alberto Amedeo Filiberto Vincenzo Savoiakoa, Genovako I. dukea** (Florentzia, 1822ko azaroaren 15a-Turin, 1855eko otsailaren 10a) Savoia leinuko italiar noble bat izan zen.

Karlos Alberto Sardiniakoa eta Maria Teresa Toskanakoaren bigarren semea izan zen. Genovako duke 1831n bihurtu zen.

1850eko apirilak 22an ezkondu zen Dresden Elisabet Saxoniakoarekin (1830eko otsailak 4-1912ko abuztuak 14).

1848ko ekainak 10ean 1848ko Siziliako iraultza independentistaren ondoren iritsi zen gobernu sezesionistak Siziliako errege aukeratua, tronuari uko egin zion subirano legitimoa zen Fernando II.a Bi Sizilietakoa ez iraintzeko, bere italiar aliatuak baztertu zituena lehen independentzia gerran eta Austriar Inperioarekin bakeak egin zituena.

Bi seme-alaba izan zituzten:

* Margarita Teresa Savoiakoa (1851-1926), Italiako erregina ezkontidea Hunberto I.a Italiakoarekin ezkondu ondoren.
* Tomas Savoia-Genovakoa (1854-1931) Genovako II. dukea.
El Turó de la Peira

**El Turó de la Peira** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 16.593 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Barcelona Turó Peira.svg|El Turó de la Peira auzoaren kokapen mapa.
Irudi:Ca LArtes - Barcelona (Catalonia)-08019.2885.jpg|Ca l'Artés.
Irudi:Sta Eulàlia Vilapiscina - Barcelona (Catalonia)-08019-2886.jpg|Sta Eulàlia Vilapiscina eliza.
Irudi:Can Baste 2 - Barcelona (Catalonia)-08019.2884.jpg|Can Basté.

## Kanpo estekak 
* El Turó de la Peira auzoa Bartzelonako udal webgunean
Vallbona (Nou Barris)

**Vallbona** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. Hiriaren ipar-mendebaldeko muturrean kokatzen da, berez ekialdeena dagoen auzoa delarik. 2009an 1.314 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Barcelona Vallbona.svg|Vallbona auzoaren kokapen mapa.
Irudi:Barcelona Metro - Torre Baro-Vallbona.jpg|Torre Baró-Vallbona metro geltokia.

## Kanpo estekak 
* Vallbona auzoa Bartzelonako udal webgunean
Verdum

**Verdum** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 12.418 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Barcelona Verdun.svg|Verdum auzoaren kokapen mapa.
Irudi:Barcelona barris El Verdum, Trinitat, Quaranta Metros.jpg|Verdum auzoa.

## Kanpo estekak 
* Verdum auzoa Bartzelonako udal webgunean
Vilapicina i la Torre Llobeta

**Vilapicina i la Torre Llobeta** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 25.957 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Barcelona Vilapicina - Torre Llobeta.svg|Vilapicina i la Torre Llobeta auzoaren kokapen mapa.
Irudi:Catalunyafotos 003.JPG|Porta eta Vilapicina i la Torre Llobeta auzoak banatzen dituen Fabra i Puig pasealekua.
Irudi:Torre Llobeta-Barcelona (Catalonia)-08019-2870.jpg|Llobeta dorrea.
Irudi:Estació Vilapicina.jpg|Vilapicina metro geltokia.

## Kanpo estekak 
* Vilapicina i la Torre Llobeta auzoa Bartzelonako udal webgunean
Kharkiveko oblasta

**Kharkiveko oblasta** (ukraineraz: Харківська область, translit. *Kharkivs’ka oblast’*), **Kharkoveko oblasta** (errusieraz: Харьковская область, translit. *Kharkovskaïa oblast*) ere deitua, Ukrainako ekialdeko oblasta da. Iparraldean Errusiako Belgorod oblastarekin du muga, ekialdean Luhanskeko oblastarekin, hego-ekialdean Donetskeko oblastarekin, hegoaldean Dnipropetrovskeko oblastarekin, mendebaldean Poltavako oblastarekin eta ipar-mendebaldean Sumyko oblastarekin. 31.415 km²ko azalera du eta 2008an 2.795.108 biztanle zituen. Kharkiv hiria da oblast honetako zentro administratiboa.

## Banaketa administratiboa 
* Bohodukhiv raiona (Богодухівський район)
* Izium raiona (Ізюмський район)
* Kharkiv raiona (Харківський район)
* Krasnohrad raiona (Красноградський район)
* Kupiansk raiona (Куп’янський район)
* Lozova raiona (Лозівський район)
* Txuhuiv raiona (Чугуївський район)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kharkov oblast, Ukraine Ukrainetrek.com
*  Kharkiv Oblast Facts & Figures
Zorte

[thumb|300px|**Zorte** ona erakartzeko Japoniako [kutun|kuttunak.]]

**Zortea** pertsona edo talde batek aldeko edo aurkako gertaerak izateko ustezko joera da, gertaera horien aparteko errepikapenean oinarrituta eta sineskeriaz bereganatzen dena. Aldeko gertaeren errepikapenaren kasuan pertsonak **zorte ona** duela esan ohi da; aurkako gertaeren kasuan, berriz, **balbe** edo **zorte txarra** dagoela esaten da. Beraz, zortea kontzeptu subjektiboa da, pertsona edo talde baten interesei buruz hartzen baita gertaera bat edo gertaera segida bat zorte oneko edo txarreko. Era berean, zortea izateko, aldez aurretiko ezjakintasuna edo ziurgabetasuna egon behar da gertatuko denari buruz. Beste alde batetik, zorteko gertaerak apartekoak izan behar direla nabarmendu behar da; izan ere, aldeko nahiz aurkako gertaera puntualak, senide baten heriotza adibidez, ez dira ebaluatzen zorte kontzeptua erabiliz, bizitzan arruntak diren gertaerak baitira, norberari zoritxarrez edo zorionez egokitu zaizkionak. Zorte ona erakarri nahiz txarra uxatzeko, kuttunak erabili ohi dira kultura anitzetan, zortea bera bezalaxe orobat sineskeriazko elementuak direnak.

Zientzian baztertzen den kontzeptua da, aparteko gertaera segida bat zoriaren kontzeptuaren baitan aztertzen baita, probabilitatearen bitartez. Adibidez, dado-joko batean 6 ateratzen denean irabazten bada eta 4 aldiz segidan 6 ateratzen bada, jokalariak zorte ona duela esan ohi da, baina posible bada hori gertatzea, 0.0007ko probabilitateaz hain zuzen, 10.000 aldietatik 7etan alegia.

## Ikus, gainera 
* Kasualitate
* Patu

## Kanpo estekak 
*  The Attempt to Define Luck: What the Luck?;
*  Philosophy of Luck.
Jugoslaviako Erresuma

**Jugoslaviako Erresuma** (serbokroazieraz, *Kraljevina* *Jugoslavija* / Краљевина Југославија; ) hego-ekialdeko eta erdialdeko Europako estatua izan zen, 1918-1941 bitartean iraun zuena, bi mundu gerren arteko garai gorabeheratsuan. Egungo Bosnia-Herzegovina, Serbia, Kosovo, Montenegro eta Ipar Mazedonia hartzen zituen, eta baita Kroaziako eta Esloveniako zatirik handiena ere.

## Historia 
Lehen Mundu Gerraren ondoren, 1918an, sortu zen hegoaldeko eslaviarren estatu modernoa, Austria-Hungariako Inperioaren parte izandako Balkanetako lurraldea (Esloveniarren, Kroaziarren eta Serbiarren Estatua) Serbiako Erresumari batu zitzaionean. **Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuma** ( / Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца; ) izen ofiziala hartu zuen, Petri I.a Karageorgevic errege zela. Neuillyko (1919), Saint-Germaingo (1919) eta Trianongo (1920) hitzarmenetan zehaztu ziren estatu berriaren mugak.

1921ean. Alexandro I.ak hartu zuen Petri aitaren lekua, eta serbiarren politika zentralista ez ezik, beste herrien asmo nazionalistak ere areagotu ziren. 1929an, Alexandro I.ak diktadura ezarri eta Jugoslaviako Erresuma izena eman zion estatuari. Garai hartan talde armatu eskuindarrak (ustatxa edo gerrilari kroaziarrak) eratu ziren Kroazian, Ante Pavelic zutela buru. 1934an hil zuten kroaziarrek Alexandro I.a Marseillan eginiko atentatu batean. Petri II.a erregearen aginpidea erregeordeen esku zen garaian, Italia, Alemania eta Bulgariaren aldera lerratu ziren Jugoslaviako erregeordeak (1937-1938ko akordioak). Kroaziak autonomia zabala lortu zuen, bestalde, 1939an.

1941eko apirilaren 17an, Alemania Naziak Jugoslavia inbaditu eta zatitu zuen. Gerrako urteetan, faxista kroaziarrek hainbat sarraski egin zituzten, nazien babesa aprobetxatuz, serbiarren eta juduen aurka. 1944ko azaroaren 2rako, komunistek gidatutako milizia partisanoek naziak eta haien kolaboratzaileak kanporatzea lortu zuten. Orduan, erbesteko gobernu monarkikoarekin adostu zuten Jugoslavia Federal Demokratikoaren sorrera. Dena den, gerran lortutako ospea zela eta, Josip Broz Tito buruzagi komunistak hartu zuen agintea erreferendum bidez; horren ondorioz, Jugoslaviako Erresuma amaitu eta *Jugoslaviako Herri Errepublika Federala* aldarrikatu zen, 1953an Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista bihurtu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1677 Tycho Brahe

**1677 Tycho Brahe** asteroide gerrikoan aurkitutako 1677. asteroidearen izena da. 1940ko irailak 6an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1940 RO** zen. Bere izena Tycho Brahe astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1981eko Italiako Giroa

**1981eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 64. edizioa izan zen. 1981eko maiatzak 13 eta ekainak 4 artean ospatu zen, sarrerako bat eta horietako bat bikoitza izan zen 22 etapatan banatutako 3895 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Giovanni Battaglinek, batez beste, 37,150 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.

Miguel Mari Lasa izan zen etapa garaipen bat lortu zuen euskal txirrindulari bakarra.

Giovanni Battaglin izan zen edizio honen garailea, bigarren eta hirugarren postuan, hurrenez hurren, Tommy Prim eta Giuseppe Saronni sailkatu zirelarik.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
1679 Nevanlinna

**1679 Nevanlinna** asteroide gerrikoan aurkitutako 1679. asteroidearen izena da. 1941eko martxoak 18an aurkitu zuen Liisi Otermak Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 FR** zen. Bere izena Rolf Nevanlinnagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1680 Per Brahe

**1680 Per Brahe** asteroide gerrikoan aurkitutako 1680. asteroidearen izena da. 1942ko otsailak 12an aurkitu zuen Liisi Otermak Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1942 CH** izan zen. Bere izena XVII. mendean Finlandiako gobernaria izan zen Per Brahegatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1678 Hveen

**1678 Hveen** asteroide gerrikoan aurkitutako 1678. asteroidearen izena da. 1940ko irailak 28an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1940 YH** zen. Bere izena Ven uharteagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Stuhmsdorfeko hitzarmena

**Stuhmsdorfeko hitzarmena** Polonia eta Suediaren artean 1635eko irailak 12an Stuhmsdorf herrian sinatu zen bake hitzarmen bat da, Prusia Errealean dagoen Sztum herritik gertu. Hitzarmen hau 1629an sinatu zen Altmarkeko hitzarmenaren ondoren lortu zen. Hitzarmen honek herrialde gudarien artean hogeitasei urte eta erdiko su eten bat inposatu zuen. Suedia ahuldua zegoen Hogeita Hamar Urteko Gerran parte hartu ondoren, eta Poloniari egin beharreko kontzesioak onartu zituen, baina Suediari lurraldeak mantentzea baimentzen dio, bere aliatuak ziren Frantzia, Ingalaterra eta Herbehereak konforme utzi zituena, nortzuk Suediak bere ahaleginak Erromatar-Germaniar Inperio Santuarekin zituen gatazketan kontzentratu behar zituela eskatzen zuten, Baltiko ertzean baino gehiago. Su etenak 1655 arte irauten du, Suediak poloniar-lituaniar batasuneko lurraldeak berriz inbaditzen dituenean, hala 1655 eta 1660 artean iraun zuen Iparraldeko Lehen Gerra piztuz.

## Kanpo estekak
Per Brahe gaztea

**Per Brahe gaztea** kondea (1602ko otsailak 18-1680ko irailak 2) suediar soldadu eta estatista bat izan zen. 1630etik Kontseilari Pribatu eta 1640tik Goi Ordezkari Sindikala.

Brahe Rydboholm uhartean jaio zen (gaur egun Österaker udalerria), Uppland eskualdean. Gustavo Vasaren Kontseilari Pribatuetako bat zen Per Brahe zaharraren biloba izan zen, Erik IV.a Suediakoak konde bihurtu zuena, Peder Svartek Gustavori buruzko kronikari jarraipena eman ziona eta 1585ean nobleentzako gidaliburua zen Oeconomia izeneko lana idatzi zuena bezala ere ezaguna. Per Brahe gaztea, atzerrira zenbait urtez bidaiatuz bere heziketa amaitu ondoren 1626an Gustavo II.a Adolfo Suediakoaren txanbelan bihurtu zen, bere adiskidetasuna ere lortuz.

Prusian nabarmendu zen Poloniar Gerrak iraun zuen hiru urteetan, baita, zaldun erregimentu baten buruzagi bezala Alemanian ere. Gustavo Adolfo 1632an hil ondoren armada utzi eta aktibitate politikora dedikatu zen. Riksdageko Lantmarskalk aukeratua izan zen 1629an eta hurrengo urtean Kontseilari Pribatu bihurtu zen. 1635ean Poloniarekin armistizio bat lortzeko negoziaketak gidatu zituen (Stuhmsdorfeko hitzarmena).

## Ikus, gainera 
* Nils Brahe
* Nils Magnus Brahe
1984ko Andaluziako Itzulia

**1984ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 30. edizioa izan zen. 1984ko otsailak 7 eta 12 artean jokatu zen, sarrerako bat eta horietako bat bikoitza izan zen 5 etapatan banatutako 790,40 kilometroko ibilbidea eginez. Mijasen hasi eta Águilasen amaitu zen.

72 txirrindularik parte hartu zuten 9 taldetan banatuta, eta proba 60k amaitu zuten.

Garailea izan zen Julian Gorospek proba, batez beste, 34,648 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Puntukako sailkapena Guido Van Calsterrentzat izan zen, mendikoa Felipe Yáñezentzat, tarteko helmugena Alfonso Gutiérrezentzat eta taldekakoa Kelmerentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Can Peguera

**Can Peguera** Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 2.210 biztanle zituen. Nou Barris barrutiko Turó de la Peira eta La Guineueta auzoak eta Horta-Guinardó barrutiko Horta auzoaren artean kokatua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Parc central de Nou Barris, a Barcelona.jpg|Nou Barris barrutiaren erdiguneko parkea.

## Kanpo estekak 
* Can Peguera auzoa Bartzelonako udal webgunean
R. Orin Cornett

**R. Orin Cornett** (Driftwood, Oklahoma, 1913ko azaroaren 13a - Laurel, Maryland, 2002ko abenduaren 7a) Estatu Batuetako fisikaria izan zen.

Texasko Unibertsitatean fisika eta matematikako ikasketak egin zituen. AEBetako Hezkuntza Bulegoan lan egiten zuenean pertsona gorrek haien inguruko hizkuntza ikasteko garaian zituzten arazoak ezagutu zituen. 1965an Gallaudet Collegen hasi zen lanean (gero Gallaudet Unibertsitatea izango zena). Hantxe ahots-hizkuntza era bisual bat adierazteko sistema berri bat hasi zen prestatzen, Cued speech alegia. Gaur egun sistema hori munduko 60 hizkuntzetan erabiltzen da.

## Kanpo estekak 
* R. Orin Cornett Memorial Cued Speech Collection – Cornett irakasleak sortutako dokumentuak.
* R. Orin Cornett doktorearen biografia
* Estatu Batuetako Cued hizkuntza
* Cued Portuguese: Português Falado Complementado
* Britania Handiko Cued Speech Association
* Cued Speechi buruzko informazioa

## Ikus, gainera 
* Cued speech
Baró de Viver

**Baró de Viver** Kataluniako Bartzelona hiriko Sant Andreu barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 2.372 biztanle zituen. Besòs ibaia eta Santa Coloma de Gramenet udalerriarekin muga egiten du. 1920ko hamarkadan eraiki eta Cases Barates izeneko lau multzoetako bat da. Auzoak bere izena Darius Rumeu i Freixari zor dio, hau Vivergo bigarren baroia eta 1924-1930 bitartean Bartzelona hiriko alkatea ere izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Col.legi l'Esperança - Baró de Viver.JPG|Esperança ikastetxea.
Irudi:Plaça del Baró de Viver 02.JPG|Baró plaza.
Irudi:Plaça del Baró de Viver 03.JPG|Baró plaza.

## Kanpo estekak 
* Baró de Viver auzoa Bartzelonako udal webgunean
Felipe Yáñez

**Felipe Yáñez de la Torre** (Cózar, Ciudad Realgo probintzia, Espainia, 1953ko urtarrilaren 21a) txirrindulari ohia da, profesionala 1977 eta 1988 artean. Denbora horretan 21 garaipen lortu zituen. Espainian jaioa, Araban egin zuen bere karrera profesionala, eta geroztik Araban bizi da.

Profesionaletan Kas gasteiztar taldean debutatu zuen, izatez, bere kirol baimena arabarra zen. Eskalatzaile handi bat izan zen, mendiko sailkapena irabazten espezialista, sailkapen hau Espainiako Vueltan bi aldiz irabaziz. Gainera, Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa irabazi zuen 1982an.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Kas (1977 &ndash; 1978)
* Novostil Helios (1979)
* Kelme (1980)
* Teka (1981 &ndash; 1983)
* Orbea (1984 &ndash; 1985)
* Zahor (1986)
* Lucas-Mullers-Orbea (1987)
* Helios CR (1988)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fiore Sardo

**Fiore Sardo** Europar Batasuneko 1263/96 araudiak babestutako jatorrizko izendapena duen italiar gazta bat da. Sardinia uhartean egiten da.

## Historia 
Izenak "Sardiniako Lorea" esan nahi du. "Fioretto Sardo" ere deitzen zaio. Sardinian XIX. mendean *Pecorino Romano*aren teknika sartu aurretik egiten zen gazta tradizional bat da. 1776ko *Rifiorimento della Sardegna nel miglioramento della sua agricoltura*n eta 1826ko *Voyage en Sardaigne* lanetan agertzen da.

## Elaborazioa 
Metodo tradizionalaren arabera eta artisau erara ardi esnearekin egiten da. Gazta freskoak arinki keztatzen dira, eta oliba olioarekin igurzten dira. Ondoren, 3 eta 6 hilabete bitartean heltzen uzten da. Urteroko ekoizpena 1000 tona inguruan dago.

## Ezaugarriak 
Zilindro edo gurpil forma duen gazta bat da, edo oinarririk handienetik elkartutako bi kono sekzio forma duena. Azala naturala da, urre hori kolorekoa marroira iristen dena gaztak 6 hilabete baino gehiago baditu. Bere testura gogorra eta bikortsua da, erraz pirrintzen delarik. Orea horixka da. Usai heze eta garratz bat dario. Zaporea gozoa da, baina kutsu gazi batekin eta fruta itxura apur batekin. Freskoa denean mahai gazta bezala erabiltzen da. Heldua dagoenean birrindu egin daiteke pastari Parmigiano Reggiano edo Grana Padano batek emango liokeena baino zapore gehiago emateko.

## Kanpo estekak
Koefiziente (matematika)

Matematikan, **koefizientea** zenbaki edo parametro bat da, monomio edo polinomio batean aldagai bat edo aldagai horren berretura biderkatzen duena. Koefizienteak konstanteak izan ohi dira. Adibidez, 9*x*2 adierazpenean, *x*2 -ren koefizientea 9 da.

Koefizienteak biderkatzen duen objektua aldagai bat, bektore bat, funtzio bat, etab. Batzuetan, objektuak eta koefizienteak modu berean ordenatuta daude, honela:

:a_1 x_1 + a_2 x_2 + a_3 x_3 + \cdots 
non *a**n* *x**n* aldagaiaren koefizientea den *n* = 1, 2, 3, … bakoitzeko.

*P*(*x*) polinomioan , *x**k*-ren koefizientea *k*-ren arabera ordena daiteke, adibidez:

:P(x) = a_k x^k + \cdots + a_1 x^1 + a_0.

*k* balio handienerako, non *a**k* ≠ 0, *a**k*-ri *P*-ren **koefiziente nagusia** deritzo. Beraz, adibidez, honako polinomioaren koefiziente nagusia:

:\, 4x^5 + x^3 + 2x^2

4 da.

Matematikaren zenbait koefiziente garrantzitsu koefiziente binomialak dira, binomioaren teoreman agertzen direnak. Horiek kalkula daitezke, neurri batean, Pascalen hirukia erabiliz.

## Aljebra lineala 
Aljebra linealean, matrize baten errenkada baten **koefiziente nagusia** haren lehenengo sarrera ez nulua da. Hots, adibidez, emanda:

:M = \begin{pmatrix}
1 & 2 & 0 & 6 \\
0 & 2 & 9 & 4 \\
0 & 0 & 0 & 4 \\
0 & 0 & 0 & 0
\end{pmatrix}.

Lehenengo errenkadaren koefiziente nagusia 1 da; 2 bigarren errenkadaren koefiziente nagusia da; 4 hirugarren errenkadarena, eta azken errenkadak ez dauka koefiziente bat ere ez.

Oinarrizko aljebran askotan koefizienteak konstanteak direla esan arren, orokorragoan aldagaiak izaten dira. Esaterako, (x_1, x_2, ... x_n) *v* bektore (fisika) baten koordenatuak, \lbrace e_1, e_2, ... e_n \rbrace  oinarria duen bektore espazio batean, oinarriaren bektoreen koefizienteak dira ondoko adierazpenean
 
: v = x_1 e_1 + x_2 e_2 + ... x_n e_n .

## Ikus, gainera 
* Polinomioaren maila

## Kanpo estekak
Jolas egiteko ipuinak

**Jolas egiteko ipuinak** (italierazko jatorrizko izenburua: *Tante Storie Per Giocare*) 1971an Gianni Rodari italiar idazleak idatzitako liburu bat da. Iluztrazioak Ganni Peg marrazkilariak marraztu zituen. 1980ko hamarkadan Joxan Ormazabal zegamarrak euskaratu zuen.

## Argumentoa 
Liburu honetako istorioak Rodariren surrealismoz beteriko ipuinak dira, irudimen eta bizitasun handiko istorio dibertigarriak. Idazleak ipuinaren zioa azaldu eta azkenean ipuin bakoitzari hiru amaiera ematen dizkio, honela idazleak irakurleari ipuinaren amaiera hautatzeko aukera ematen diolarik. Teknika original honen bidez irakurleak jolas egiten duela esan genezake. Hortik datorkio izenburua.

## Kanpo estekak 
* *Jolas egiteko ipuinak* liburua erosgai. Elkar.com
Kantabriako Itzulia

**Kantabriako Itzulia** () Espainiako zaletu mailako elite edo 23 urtez azpikoen txirrindularitza egutegiko proba bat da. Kantabrian egiten dute.

Proba hau 1925etik egiten dute, batzuetan bai eta beste batzuetan ez. Edizio askotan, Kantabriako Itzulia soilik profesionalentzat izan zen, baina 1963 eta 1970 artean zaletuentzat izan zen, eta 2003an berreskuratu zenetik zaletu mailako elite/23 urtez azpikoen proba bat da.

Itzulia Santanderren amaitzen da. Proba honetan garaipen gehien lortu dituena Francisco Galdos da, hiru aldiz irabazi bait zuen (1968, 1976 eta 1977)

## Palmaresa 
Horiz: amaturrentzako edizioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Hilse

**Peter Hilse** (Friburgo, 1962ko maiatzaren 8a) alemaniar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1985 eta 1992 artean. Bere garaipenik handienak Espainiako Vueltan lortu zituen, 1989ko edizioan etapa bat irabaziz.

## Palmaresa 
**1983**
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian

**1984**
* 2. Gilen Tell Sari Nagusian

**1985**
* 3. 16px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Meatze Haranetako Itzulian
* 5. Nafarroako Sari Nagusian

**1986**
* Ordiziako Klasika
* Bartzelona-Andorra
* 2. Andaluziako Itzulian eta 2 etapa
* 2. 16px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Udaberriko Klasikan

**1987**
* 20px 16px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Narancora igoera
* 2. Setmana Catalanan eta etapa 1
* 5. Andaluziako Itzulian

**1988**
* 2. Udaberriko Klasikan

**1989**
* Etapa 1 Espainiako Vueltan
* Narancora igoera
* 2. Gaztela eta Leongo Itzulian
* 2. 16px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Andaluziako Itzulian

**1990**
* Kantabriako Itzulia
* Etapa 1 Burgosko Itzulian

**1991**
* Etapa 1 Andaluziako Itzulian.
* 2. Nafarroako Foru Erkidegoko Sarian
* 3. Valentziako Erkidegoko Itzulian

**1992**
* 8 Andaluziako Itzulian.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak 
*
Celebrian

**Celebrian** Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Leinu altuko emakumezko elfo bat da, Lothlorieneko jaunak ziren Galadrielen (Noldor nobleen artean Erdialdeko Lurraldean bizi izan zen azkena) eta Celebornen alaba. Rivendeleko jauna zen Elronden emaztea izan zen, honekin hiru seme-alaba izan zituelarik: Elladan eta Elrohir semeak eta Arwen alaba.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 109. urtean Elrondekin ezkondu zen eta elkarrekin Rivendelen bizitzen hasi ziren. Euren seme bikiak ziren Elladan eta Elrohir Hirugarren Aroko 130. urtean jaio ziren, Arwen Hirugarren Aroko 241ean izan zuten bitartean.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2509. urtean Celebrian Mendi Lainotsuetatik bere gurasoen Lothlorieneko etxera bidaiatzen ari zen orkoek harrapatu zuten arte. Orkoek pozoitu eta torturatu egin zuten. Bere semeek aurkitu egin zuten eta Elrondengana eraman zuten bere zauriak senda zitzan, baina Celebrian sekula ez zen oneratu, eta, horregatik, Ustelezinezko Lurretara joan behar izan zuen Hirugarren Aroko 2510ean.

Celebrianen semeek denbora asko pasa zuten mendietan orkoak ehizatzen euren amarekin gertatutakoaren mendeku bezala. Ez da zehatz ezagutzen Elladanek eta Elrohirrek Erdialdeko Lurraldean bizitzen jarraitu ala euren amarekin Amanera joatea erabaki zuten.

Celebrianen alaba zen Arwenek bizitza hilkorra eta Erdialdeko Lurraldean bere senar Aragornekin bizitzea erabaki zuen hil arte. Elrondek Erdialdeko Lurraldean jarraitu zuen Sauron erori arte. Hirugarren Aroko 3021. urtean Amanera abiatu zen Gandalf, Frodo Zorrozabal, Bilbo Zorrozabal eta Galadrielekin batera bere emaztearekin biltzeko.

## Kanpo estekak
Le Petit Vingtième

***Le Petit Vingtième*** *Le Vingtième Siecle* belgikar egunkariaren haur eta gazteentzako gehigarria zen. Batez ere, bertan Hergék idatzi eta marraztutako Tintinen abenturak argitaratu zirelako da ezaguna.

Gehigarria, lehen aldiz, 1928ko azaroak 1ean kaleratu zen. Hergé izan zen aldizkari honen zuzendaria, Le Vingtième Siecle egunkariaren zuzendaria zen Norbert Wallez abadearen konfiantzari esker. Gehigarri honen orrialdeetan Tintinen lehen zortzi abenturak osorik argitaratu ziren (Tintin sobieten herrialdean, Tintin Kongon, Tintin Amerikan, Faraoiaren Zigarroak, Loto Urdina, Belarri Hautsia, Uharte Beltza eta Ottokarren Zetroa). Saileko 9.ena zen Urre beltzaren herrialdean izenburu zuen abenturaren argitalpena Bigarren Mundu Gerran Belgikak Alemaniaren partetik 1940an jasan zuen inbasioak geldiarazi zuen. Le Petit Vingtième aldizkariaren azken zenbakia 1940ko maiatzak 8an argitaratu zen. Askatua izan ondoren, 1944an, Tintinen abenturak berriki sortu zen aldizkari batean argitaratzen hasi ziren, 1946an agertu zen Tintin izeneko aldizkarian.

Argitalpenean serialak agertzeaz gain, Tintinen lehen hiru abenturak bilduman ere argitaratuak izan ziren Éditions du Petit Vingtièmen eskutik (1930, 1931 eta 1932an hurrenez hurren). Alabaina, aurrerago, Hergé Casterman argitaletxearekin akordio batera iritsi zen, argitaletxe hau izango zelarik, ordutik aurrera, Tintinen abenturak argitaratzeaz arduratuko zena.

Aipatu behar da egunkari honen izena Tintinek kazetari bezala lan egiten duenari buruz egiten duen aipamenarekiko alusiboa dela, honentzat Tintin sobieten herrialdean eta Tintin Kongon abenturak esklusibak eman dituelarik.

## Kanpo estekak