open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uzta (Van Gogh)

thumb|250px|Margolan aurretik egindako akuarela.

***Uzta***, baita ere ***Crau-ko lautada*** eta ***Crauko lautada Montmajour erorkinarekin*** (neerlanderaz *De oogst*) Vincent van Goghek 1888an, Arlesn sortutako olio-pintura inpresionistaren izenburua da. Amsterdamgo Van Gogh Museoan gordeta dago. Tamainua 73 x 92 zm.koa da. Izenburua, *Uzta*, egile berak eman zion.

## Historia 
Van Goghen beste margolan batzuk bezala, aire zabalean margotutako lana da. Van Goghek 1888ko ekainetik aurrera margotu zituen gari-soroei eta uztari buruzko koadro batzuen multzoko partea da. Van Goghek hainbat aldiz margotu zuen paisaia mediterraneoa irudikatzen du. Paisaia argitsu eta proventzala da, Cezanne miretsiak margotzen zuenaren antzekoa.

## Deskribapena 
Van Goghek trebeki erabiltzen du perspektiba begirada gari-soroetan zehar urrutiko mendietara eta zeru urdinera eramateko.
Galburu, hesi, gurdi eta etxaldeetatik distirak ateratzen dituen udako eguzki bizia nagusitzen da eszenan. Hain zuzen ere, argiaren intentsitateak lautada zabala margotzea zailtzen zuen, Van Goghek berak Émile Bernardi bidalitako gutun batean adierazi zuen bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
KIT

**Kartzelako Irakurketa Taldea** edo **KIT** Bergarako (Gipuzkoa) Kartzela Zaharrean kokatzen den irakurketa taldea da. 

2021ean abiatu zuten, Kolax Txapa irratiko saioaren bueltatik sortutako talde baten bidez.

Hamarnaka lagunek osatzen dute kolektiboa, eta nagusiki liburuen gaineko solasaldiak antolatzen dituzte. Etxeko marka da saioetara idazlea gonbidatzen dutela beti.

## Saioak 
## Emanaldiak 
[thumb|[Maialen Lujanbio **Erre(AH)ala** lantzen Bergarako Kartzela Zaharrean.]]
Irakurketa taldeen funtzio klasikoez gain, literatutarekin lotuta dauden hainbat zuzeneko emanaldi antolatu izan dituzte:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bergarako Kartzela Zaharra
* Txapa irratia
* Irakurle talde
Iván Martín Seoane

**Iván Martín Seoane** (Barakaldo, Bizkaia, 1987) bizkaitar igerilari ohi eta entrenatzaile bat da. Gaur egun Valentziako CN Vila-real taldeko entrenatzailea da.

## Bizitza 
Barakaldon jaioa. 1995. urtean hasi zuen bere ibilbidea igerilari profesional moduan. Igerilari profesionala izan zen 2005. urtera arte. 2008an entrenatzaile ibilbidea hasi zuen.

## Entrenatzaile ibilbidea 
* CN Sestao (2008-2011)
* Bizkaiko Igeriketa Federazioa (2009-2011)
* Club Deportivo La Unión (2011-2013)
* CN Abulense (2013-2015)
* CN Criptana Gigantes (2019-2021)
* Espainiako Igeriketa VI. Txapelketa. Gaztela-Mantxako Talde Ofiziala. 2020.
* CN Vila-real (2021-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmina Virgili

**Carmina Virgili Rodón** (Bartzelona, 1927ko ekainaren 19a - *Ibidem*, 2014ko azaroaren 21a) Kataluniako geologo, kudeatzaile zientifiko eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Lluis Solé i Sabarísen dizipulutzat hartua, Natur Zientzietan doktorea zen Bartzelonako Unibertsitatean 1956tik. Triasikoaren eta Permiarraren sedimentologian eta estratigrafian espezializatu zen. 

1963an Oviedoko Unibertsitateko Estratigrafia katedra lortu zuen — unibertsitate horretako lehen emakume katedraduna izan zen, eta Espainiako hirugarrena — eta geroago Madrilgo Unibertsitate Konplutentsekoa. Geologia Zientzien Fakultateko dekanoa izan zen, eta Espainiako Sedimentologia Taldearen eta Mesozoikoaren Taldearen sortzaileetako bat izan zen. Irakasle elkartu gisa egin zuen egonaldia Estrasburgoko Unibertsitatean (1974). Société Géologique de Franceko presidenteordea izan zen eta Bartzelonako Zientzia eta Arteen Errege Akademiako, CIRITeko Gizarte Kontseiluko eta *Observatori de Bioètica i Dret* elkarteko kidea. Sociedad Española de Mecánica de Rocas elkarteko Zuzendaritza Batzordean parte hartu zuen lehen emakumea izan zen. 1987an Parisko Espainiako Kolegioko zuzendari izendatu zuten, eta kargu horretan aritu zen 1996ra arte. 1996ko Espainiako hauteskunde orokorretan PSCko senatari hautatu zuten Bartzelonako probintziatik.
* 1993*. Ohorezko Legioko ofiziala* (Frantzia).
* 2008. *Honoris causa doktore* izendatu zuen Gironako Unibertsitateak.
* 2008 *Medalla al Treball President Macià.*
* 2011. Bartzelonako Unibertsitatearen *Urrezko Domina*.
* 2013. Unibertsitate Konplutentseko *Ohorezko Domina*.
* 2015. (hil ondoren) ''Medalla de l'Associació Catalana d'Universitats Públiques (ACUP'').
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katedraduna eta irakaslea hil da. UCMko Estratigrafiako Emeritua, Carmina Virgili Rodón. Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Geologia Zientzien Fakultateko nekrologikoa.
Anne Nelson

**Anne Nelson** (1954ko azaroaren 26a) estatubatuar kazetaria, idazlea, dramagilea eta irakaslea da.

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Anne Nelson Fort Sill-en jaio zen, Oklahoman, 1954an, eta haurtzaroa Lincoln-en eman zuen, Nebraskan. 1976an graduatu zen Yaleko Unibertsitatean.

## Ibilbidea 
1980tik 1983ra, Nelson gerrako korrespontsal izan zen El Salvadorren eta Guatemalan.

1989an, Livingston Saria eman zioten Nazioarteko Erreportajeen bikaintasunagatik *Mother Jones-* en " "In the Grotto of the Pink Sisters" (Ahizpa larrosaren koban) lanagatik.

2005ean, Guggenheim beka bat jaso zuen Ez fikzioan eta Alemaniako eta Ekialdeko Europar Historian, *Orkestra* *Gorriaren* libururako egindako ikerketagatik.

Nelsonek Columbiako Unibertsitateko Nazioarteko Gaien eta Gai Publikoen Eskolan irakasten du.

Nelson-en 2019ko liburua (Shadow Network: Media, Money *and the Secret Hub of the Radical Right*) taldeen eragin politikoaz arduratzen da, Politika Nazionalerako Kontseiluaren eskuinaldea barne.

2024an Oklahomako Kazetaritzaren Ospearen Aretoan izendatu zuten.

## Bizitza pertsonala 
Nelson George Black kazetari eta idazlearekin ezkonduta dago. Elkarrekin bi seme-alaba dituzte.

## Bibliografia 
* Hilketa bi banderaren azpian: Estatu Batuak, Puerto Rico eta Cerro Maravilla Cover-up; New York: Ticknor & Fields, 1986.  
* *Mutilak*: A Play. New York: Random House, 2002.  ISBN 9780812967296
* Orkestra Gorria: Berlingo metroaren historia eta Hitlerri aurre egin zioten lagunen zirkulua. New York: Random House, 2009.  ISBN 9781400060009  
* Suzanne's Children New York: Simon & Schuster, 2017.  ISBN 9781501105333
* Shadow Network: Media, Money, and the Secret Hub of the Radical Right, New York: Bloomsbury Publishing, 2019.  ISBN 9781635573190

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktoriya Beloslyudtseva

**Viktoriya Beloslyudtseva** (Almaty, 1972ko urtarrilaren 9a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sultan Duzelbayev

**Sultan Duzelbayev** (1994ko martxoaren 12a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denis Gankin

**Denis Gankin** (Taldykorgan, 1989ko abenduaren 13a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tequixquiaceko bandera

**Tequixquiaceko bandera** 2017ko urtarrilaren 31n erabakitakoa da. Neurri bereko hiru zutabez osatuta dago: berdea, zuria eta urdina. Banderaren erdian Tequixquiaceko armarria dauka. 

Banderak kolore hauek ditu, arrazoi honengatik:
*urdina: ur ugaritasuna.
*zuria: bakea irudikatzeko.
*berdea: natura eta mendiak irudikatutak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melanoleuca stridula

***Melanoleuca stridula*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Collybia stridula*, *Marasmius stridulus*, *Tricholoma stridulum*, *Melanoleuca graminicola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, biguna, urria, kanpai itxurako zabaldua; fuliginoso-beltzaxka, tomentuduna, zurbiltzen eguraldi lehorrarekin.

**Orriak:** Estu, okertu-itsatsiak, edo zabal, zuriak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaietakoa eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa, azpi-fistulosoa, zilindrikoa, zurruna eta hauskorra, fibriloso-ildaskatua, oinarrira loditua eta sustrai antzekoarekin, mehea, ia korneoa, tomentuduna, fuliginoso kolorekoa.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. *Stridula* epitetoa berriz latinetik dator, karrankari, sarkorra zentzu figuratiboan, esan nahi duen “stridulus” hitzetik. Sustrai antzekoa duelako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Xerula longipes* delakoak kapela ia urdin kolorekoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Kare-lurretan, hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Uzbekistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius haasii

***Cortinarius haasii*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Phlegmacium arquatum var. haasi*, *Cortinarius arquatus f. haasii*, *Cortinarius calochrous var. haasii*, *Cortinarius speculus*, *Cortinarius aurantiorufus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Hondo hori biziaren gainean orban arreekin, bat egindako fibrila arrexkekin diseinatua, ertz mehea, pixka bat barrurantz errekurbatua, gero zuzena.

**Orriak:** More kolorekoak, gero arrexka-gorriak, baina ertza luzaroan morea, itsatsi biribilduak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, marjinatutako erraboil nabarmenarekin, kolore more-lila ederrekoa, batez ere goialdean, luzaroan mantentzen duena; behealdean zurbilagoa okre kolorerako joerarekin.

**Haragia:** Zurixka, usaingabea eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Haasii* epitetoa pertsona izenetik dator. Hans Haas mikologo alemaniarraren omenez.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius pseudoglaucopus* antzekoa da, honek kapela,  oliba kolore ilunagokoa du, inoiz ez horia.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Batez Suediako Gotland uhartea eta Alpeak ere, Frantzia, Euskal Herria, Espainia, Erresuma Batua, Italia, Estonia, Japonia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Folikulugenesi

thumb|Folikulugenesiaren faseak
**Folikulugenesia** obulutegian gertatzen den obulutegiko folikuluen garapena da.

## Garapena 
Enbriogenesiaren hasieran, garatzen ari den gonadara migratzen dute lehen zelula primordialek, eta bertan diferentziatzean oogoniak bilakatzen dira. Ondoren, obogenesian sartuko dira: oogonia batzuk mitosia burutzen dute, obozito primario bihurtuz, eta meiosian sartzen dira. Behin meiosian sartuta zelulek bikoizteko gaitasunik ez dutenez, obozito primarioen kopurua finkatzen da. Haurdunaldiaren hirugarren eta zortzigarren hilabeteen artean gertatzen da prozesua, eta lehen mailako obozitoak I. zatiketa meiotikoaren profasean blokeatuta geratzen dira pubertaroan erabat garatzen diren arte.

### Folikulu primordiala 
Haurra jaiotzean, folikulu primordialak sortzen dira: obozito primarioaren inguruan zelula somatiko folikularrek gaineztadura-epitelio bakun laua osatzen dute.

### Folikulu primarioa 
Nerabezarotik menopausiara arte, hilero 20-50 folikulu primario hasten dira garatzen, baina bakarrak burutuko du prozesua; gainontzekoak galdu egiten dira, atresia izeneko prozesuaren bidez. Hormonek aktibatuta, obozito primarioaren I. zatiketa meiotikoak aurrera egiten du, obozito sekundarioa eta gorpuzki polarra (bigarren hau baztertua izango da) sortuz. Obozito sekundarioa hazi egingo da, eta inguruko zelula folikularrak zatitu eta gaineztadura-epitelio bakun kubiko gisa antolatuko dira. Bestalde, glikosaminoglikano eta proteoglikanoz osatutako geruza iletsua edo *zona pellucida* sortzen da, ernalkuntzan espermatozoidea ezagutzeaz arduratuko dena.

### Folikulu sekundarioa edo folikulu atriala 
Zelula folikularrek zatitzen jarraitzen dute, eta gaineztadura-epitelio geruzatua sortzean, granulosa geruza osatzen duten granulosa zelulak bilakatzen dira. Gainera, folikuluaren inguruko estromako zelulek teka folikularra (ehun konektiboa) eratzen dute, barne-teka eta kanpo-tekan bereizten dena. Granulosa zelulek 6-12 geruza osatzen dituztenean atrioa sortzen da, hots, likido folikularrez betetako barrunbea.
thumb|Folikulugenesiaren faseak

### De Graafen folikulua edo folikulu heldua 
Azken fasean, granulosa zelulek zatitzeari uzten diote eta atrioa hazi egiten da. Koroa radiata deritzo obozito, *zona pellucida* eta inguruko granulosa zelulek osatutako multzoari.

## Obulazioa 
Obulazioan koroa radiata falopioren tronpetara askatzen da. Obozito sekundarioaren II. zatiketa meiotikoa metafasean geldituta egon da orain arte; obulazioaren ondoren ernalketa gertatzen bada, meiosiko II. zatiketak aurrera egingo du, obulua eta baztertua izango den bigarren gorputz polar bat sortuz. Ernaltzen ez bada, hilekoaren bidez kanporatuko da obulua.

Obulutegian geratutako granulosa zelulak eta teka folikularra tolestu eta kolapsatu egiten dira, *corpus luteum* sortuz. Hau endekatzen denean (zelulen autolisi bidez, zelulak lipidoz betetzean gertatuko dena) *corpus albicans* sortzen da, txikituz desagertzen den arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errobi (albuma)

***Errobi albuma*** Errobi musika talde euskaldunak Daniel Landarten hitzekin 1975an argitaratutako diskoa da, Rock musikazko lehen diskoa izan zen euskaraz.

Euskarazko lehen rock diskoa grabatu izanaren ohorea du Errobi taldeak. 1975. urtea zen, eta Hego Euskal Herrian zalaparta politiko eta soziala nabaria zen arren, Ipar Euskal Herrian dena zen lasaitasuna eta herriko giroa. Urte hartan, 45 kontzertu eman zituen. Bacchanales taldearen inguruan ibilitako lagunek Donibane Lohizunen (Lapurdi) eraikitako estudioan grabatu zen Errobi (Elkar, 1975), eta Jean Phocasek soinu teknikari gisa egindako lehen lanetako bat izan zen. Phocas bera Errobiko baxu jotzailea izan zen garai hartan, eta **Robert Suhas** lagundu zien teklatuetan.

Ipar Euskal Herrian baino harrera beroagoa jaso zuen Errobik Hegoaldean, non "Perttoli", "Aitarik ez dut", "Kanpo..." edota "Zuretzat" ezinbesteko bilakatu ziren garaiko dantzaldietan. Kantaldi politikoen garaia zen, mezua musikari nagusitzen zitzaionekoa, eta Errobik haize freskoa ekarri zion gazte jendeari. Hitzak kutsu politiko handikoak izan arren, Errobiren agerraldiak kontzertuak ziren, ez mitin politikoak. Errobik euskal kantagintzari zekarkion berrikuntza nagusia ahots harmonien erabileran eta moldaketak lantzeko joeran zetzan, eta haiek euskal tradiziotik gertu zeuden melodiekin josteko trebetasunean. Halaber, folk-rock soinu aratza, garbia lortzen zuen taldeak.

## Abestiak 
Abesti guztien hitzak Daniel Landartek idatzi zituen. Hauek dira albumeko hamar kantak. 

# Kanpo... (Musika: Mixel Ducau)
# Gure zortea (Musika: Anje Duhalde)
# Perttoli (Musika: Anje Duhalde)
# Nora goaz? (Musika: Anje Duhalde, Mixel Ducau)
# Zuretzat (Musika: Mixel Ducau)
# Andere haundi (Musika: Mixel Ducau)
# Euzkadi (Musika: Mixel Ducau) Oldarra abesbatzak lagundu zien ahotsekin
# Euskadi (Musika: Mixel Ducau / Moldaketa: Iñaki Urtizberea)
# Aitarik ez dut (Musika: Anje Duhalde, Mixel Ducau)
# Hi (Musika: Anje Duhalde, Mixel Ducau)

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak 
* «Errobi (albuma)»&#x20;*www.badok.eus*&#x20;(Noiz kontsultatua: 2024-06-21).
Franca Rame

**Franca Rame** (Parabiago, Lonbardia, Italia, 1929ko uztailaren 18a – Milan, Italia, 2013ko maiatzaren 29a) italiar aktorea, idazlea eta politikaria izan zen. Dario Fo dramagile italiarrarekin ezkondu zen, 1997an Literaturako Nobel saridunarekin.

## Bizitza 
Parabiagon jaio zen, Lombardian, antzerki-tradizio luze eta zabaleko familia batean. Antzerkian 1951n egin zuen debuta. Handik gutxira, Dario Fo ezagutu zuen, eta 1954an ezkondu ziren. Bere semea, Jacopo Fo, 1955eko martxoaren 31n jaio zen. 1958an, senarrarekin batera, *Dario Fo-Franca Rame* antzerki-konpainia sortu zuen Milanen, Fo zen zuzendaria eta idazlea, eta Rame aktore protagonista eta administratzailea. Urtebete geroago, Foren *Goiangeruek ez dute jokatzen petako-makinetan* izeneko lana estreinatu zuten.

Ramek Forekin lan egiten jarraitu zuen antzerki-lan askotan eta antzerki-konpainia batzuetan, arrakasta handia lortu zuelarik. 1968tik aurrera, senar-emazteek antzerki-talde independente bat sortu zuten, arrazoi politiko eta ideologikoengatik. Antzerki-lan satiriko eta kontrakultura-lan oso konprometituetan jardun zuten, *Anarkista baten ustekabeko heriotza*  eta *Hemen ez du inork ordaintzen* esaterako. Senarrarekin batera, *Soccorso Rosso Militante* italiar taldearen alde egin zuen.

70eko hamarkadan mugimendu feministan parte hartu zuen bere testu propiak interpretatuz, hala nola, *Tutta casa*, *letto* e chiesa, Grasso è bello!, *La madre*...

1973ko martxoan, eskuin muturreko talde batek bahitu zuen, bortxaketa, eta zauri ugari eta garrantzitsuak jasan zituen. Ondoren, *Lo stupro* (Bortxaketa) bakarrizketa idatzi zuen, bere esperientzia pertsonalean oinarrituta. Lan hori bi mila emanaldi baino gehigotan egin zen.

2006ko Italiako hauteskunde orokorretan, Piamonte, Lombardia, Véneto, Emilia-Romaña, Toscana eta Umbriako Senatuko liderrak Baloreen Italia alderdi politikoaren lerroen arteko hautagaia izan zen. Senatari hautatu zuten Piamonten. 2006an, Antonio Di Pietrok Errepublikako presidente izateko proposatu zuen. Hogeita lau boto jaso zituen. Senatua 2008an utzi zuen. 

2009an, Dario Fo senarrarekin batera, ''Una vita all'improvvisa* autobiografia idatzi zuen.

Milanen hil zen 2013ko maiatzaren 29an, 83 urte zituela.

## Argitaratutako lanak 
* 2009an, *Una vita all'improvvisa* autobiografia idatzi zuen, Dario Fo senarrarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Franca Rame, *Lo stupro'' (Bortxaketa) bakarrizketa, gaztelaniazko itzulpenekin

* Franca Rameren orri ofiziala (italieraz).
Àngels Margarit

**Àngels** **Margarit Vinyals** (Terrassa, Bartzelonako probintzia, Katalunia, 1960) bartzelonar dantzaria, koreografoa eta pedagogoa  da. 2010ean Dantza Sari Nazionala lortu zuen Rocío Molinarekin batera, Espainiako Kultura Ministerioak ematen duen sorkuntza modalitatean. 2016ko abenduan, Mercat de les Flors-en zuzentzen hasi zen.

## Bizitza 
1960an jaio zen Terrassan, Vallès Oeste eskualdean. 1970eko hamarkadaren amaieran sortu zen dantzari garaikideen lehen belaunaldikoa da, Bartzelonako Antzerki Institutukoa, eta gero, Europako hainbat tokitan eta New Yorken jarraitu zuen ikasten.

## Lan ibilbidea 
Àngels Margarit-ek hiru hamarkada baino gehiago interpretazioan, koreografian eta pedagogian eman ditu. Inprobisazioaren arloan, besteak beste, Andrés Corchero, María Muñoz, Alexis Eupierre eta Mónica Valencianorekin aritu da lankidetzan, eta bideo-dantzako piezak sortu ditu, hala nola *Boquería* eta *Du Parc 504.* Pedagogo gisa, ikastaroak, tailerrak eta errepertorioa eman ditu Espainian, Frantzian, Alemanian, Finlandian, Kanadan, Kolonbian eta Venezuelan. Sortzaile gisa hainbat sari jaso ditu, hala nola Kataluniako *Premi Nazional de Dansa* hiru alditan, Arte Eszenikoen Bartzelonako Hiria Saria 1993an eta Bagnoleteko Lehiaketa Koreografikoaren Gran Prix saria 1998an. 

1979tik 1984ra, Heura talde kolektiboan parte hartu zuen, herrialdean dantzan aitzindari eta erreferente izan zen taldean. Mugetatik haratago proiektatu zen, eta uneko nazioarteko sari entzutetsuak irabazi zituen. Heuraren baitan koreografo gisa hasi zen, eta bereziki aipatu behar da *Temps al Biaix* (1981), pieza bakar gisa pentsatutako herrialdeko lehen dantza-ikuskizuna. Talde horrekin bost urte eman ondoren, bere lanari ekitea erabaki zuen, eta *Mudances* (1985) sortu zuen. Bost dantzarirentzako pieza bat da *Mudanzas*, konpainiari izena eman ziona. 1985ean Espainiako dantza-konpainia finkatuenetako bat zuzentzen hasi zen: Mudances.

### Koreografiak 
## Sariak eta aintzatespenak 
Bere ibilbidean zehar hainbat sari jaso ditu:

* 1988an Grand Prixek Bagnolet-eko Concours Choregraphique *Kolbebasar* lanarekin.
* 1986an Kataluniako Dantza Sari Nazionala, *Mudanzas* lanarekin 
* 1991n Kataluniako Dantza Sari Nazionala,  *Atzavara*-rekin. 
* 1993an Bartzelonako Hiria saria jaso zuen Arte Eszenikoen kategorian.
* 1996an, Kataluniako Generalitateak emandako Dantza Sari Nazionala.
* 2010ean Dantza Sari Nazionala irabazi zuen, besteak beste. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre d'Aubusson

'''Pierre D'Aubusson''' (Le Monteil-au-Vicomte, 1423 – Rodas, 1503ko uztailaren 3a) Jerusalemgo San Joan Ordenaren 40. Maisu Handia izan zen 1476tik hil zen arte.

Ordenarekin bat egin zuen 1444an edo 1445ean. 1476ko hasieran, Auverniako hizkuntzako Prior Handia hautatu zuten, eta 1486ko ekainean, Ordenako Maisu Handia, Rodas uharteko gotorlekuak konpontzeko eta modernizatzeko arduraduna izan ondoren. 1480an otomandarrak kanporatu lortu zuen, maiatzetik abuztura uhartea estali baitzuten. D'Aubusson hiru aldiz zauritu zen setioan. Cem Sultan hartu zuen, bere anaia, Bayezid II.a, trono otomandarra, lehian ari zela.

1489an kardenal izendatu zuten. Gainera, San Joanekin bat egindako Jerusalemgo Hilobi Santuaren Zaldun Ordenaren ondasunak jaso zituen. Azken urteetan, otomandarren aurkako gurutzaketa handi bat zuzentzen saiatu zen, baina 1501ean Mitileneren aurkako igorpen bakarra antolatu ahal izan zuen, veneziarren laguntzarekin.
Memory (2023ko filma)

***Memory*** 2023ko Michel Franco mexikar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sylviak hamahiru urte daramatza alkoholik edan gabe. Pertsona nagusientzako egoitza batean egiten du lan, eta 13 urteko alaba bat du. Lanean, Alkoholiko Anonimoen bileretan, eta alaba zaintzen igarotzen du egunerokoa; asko arduratzen da nerabearengatik, eta alkoholarengandik edo mutilengandik urrun mantendu dadin saiatzen da. Sylviak gertuko harremana du ahizparekin eta haren familiarekin, baina amarekin ez da ondo moldatzen. Institutuko ikasle ohien bilera batera joango da Sylvia, eta etxera bidean gizon bat jarraika duela ohartuko da. Etxera iristean atea giltzaz itxi eta ohera joango da, baina hurrengo goizean ikusiko du gizona atarian dagoela oraindik: dardarka dago, eta ez du argi non dagoen edo zergatik dagoen hor. Saul da gizona, Sylviaren institutu berean ikasitakoa, eta dementzia goiztiarra du.

## Aktoreak 
* Jessica Chastain: Sylvia
* Peter Sarsgaard: Saul
* Merritt Wever: Olivia
* Jessica Harper: Samantha
* Elsie Fisher: Sara
* Brooke Timber: Anna
* Josh Charles: Isaac
* Tom Hammond: Robert

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alumbramiento

***Alumbramiento*** () 2024ko Pau Teixidor kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Espainia, 1982. Marisak 16 urteko alaba Madrilera eramatea erabakiko du: nahi ez duen haurdunaldia eteteko. Lucia Peñagranden sartuko da, haurdun dauden nerabeentzako zentro batean. Bertan lagun handiak egingo ditu hark, eta ohartuko da oraindik ez duen hori kendu nahi diotela: alaba.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Frantziako Tourra

**2024ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 111. edizioa izan zen, UCI World Tour 2024 lehiaketa zirkuituaren barruan antolatua, 2.UWT mailan. Irteera nagusia (*grand départ*) 2024ko ekainaren 29an izan zen Florentzian eta lehenbiziko hiru etapa hauek Italian garatu ziren, Grand Départ Florence Émilie-Romagne delakoa osatuz. Lasterketa uztailaren 21ean iritsi zen Nizara, historiako lehen aldia Parisen amaitzen ez dena. Antolatzaileek justifikatu dute hori Frantziako hiriburuan 2024ko Udako Joko Olinpikoak hurbilegi suertatzen zirelako.

Honekin batera, Jonas Vingegaard daniarra (aurreneko bi Tourreko garaile izandakoa) eta Remco Evenepoel belgikarra igo ziren podiumera, bigarren eta hirugarren sailkatu baitziren, hurrenez hurren.

Lehenbiziko euskalduna, Soudal Quick-Step taldeko Mikel Landa arabarra izan zen, sailkapen orokorreko bosgarren postuan amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
### Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
### 9. etapa 
### 10. etapa 
### 11. etapa 
### 12. etapa 
### 13. etapa 
### 14. etapa 
### 15. etapa 
### 16. etapa 
### 17. etapa 
### 18. etapa 
### 19. etapa 
### 20. etapa 
### 21. etapa 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
### Mendiko sailkapena *(Maillot à Pois Rouges)* 
### Gazteen sailkapena *(Maillot Blanc)* 
### Taldekako sailkapena *(Classement par Équipes)* 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Grand Départ Florence Émilie-Romagne 2024

## Kanpo estekak
London Academy of Music and Dramatic Art

**London Academy of Music and Dramatic Art** (**LAMDA**; ) Londresen dagoen antzerki-eskola ezaguna da. Henry Wylde lehen presidenteak sortu zuen 1867an. Benedict Cumberbatch da egungo presidentea eta Peter James zuzendaria.

2007az geroztik, Hammersmith auzoko eraikin bat dago, Royal Ballet Eskolak erabiltzen zuena. Gainera, MacOwan Antzokia du, Kensingtonen dagoen emanaldietarako gunea.

Erresuma Batuko Dantza eta Antzerki Kontserbatorio Nazionaleko kide izateaz gain, akademia da, eta programa zabalak eskaintzen ditu emanaldietan, antzerkiaren zuzendaritza eszenikoan eta lan teknikoan. Kenteko Unibertsitateak akademian antzerkiko zuzendari eta irakasleentzako ikastaroak ere eskaintzen ditu.

Kontserbatorioak LAMDA azterketak egiten ditu antzerki eskoletako ikasleak kalifikatzeko.

## Ikasle ezagunenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Håndtering av udøde (filma)

***Håndtering av udøde*** 2024ko Thea Hvistendahl norvegiar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da, John Ajvide Lindqvisten izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Udako egun bero batean, Oslon, hildakoak esnatzen hasiko dira, misteriotsu, eta hiru familia kaosean murgilduko dira beren hildakoak itzuli direla ikusita. Nor dira, eta zer nahi dute?

## Aktoreak 
* Renate Reinsve: Anna
* Bjørn Sundquist: Mahler 
* Bente Børsum: Tora
* Anders Danielsen Lie: David
* Bahar Pars: Eva
* Inesa Dauksta
* Kian Hansen: Kian
* Olga Damani: Elisabet

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alesbes Kirol Kluba

**Alesbes Kirol Kluba** Alesbesko futbol taldea da.

## Historia 
1922an sortu zen *Club Deportivo Alesves* izenarekin. 1956-17an Hirugarren mailan hokatu zuen baina azkena gelditu zen. 2018-19an ere Hirugarren mailan aritu zen urtebetez. 2021ean Hirugarren Federaziora igo zen eta bi urte egin zituen.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 2
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 2
* **Emaitzarik onena**: 15.a (Hirugarren Federazioa, 2021-22)

## Azken denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenteko Unibertsitatea

**Kenteko Unibertsitatea** (), lehen **University of Kent at Canterbury** edo **UKC** soilik bezala ere ezaguna, Ingalaterrako izen bereko konderrian egoitza duen ikerketa unibertsitate publikoa da. 1965ean sortu zuten, goi mailako ikasketak areagotzeko helburuarekin. Canterburyn, Medwayn eta Tonbridgen, Londrestik gertu campusak ditu. Era berean, egoitzak ditu Bruselan, Parisen, Atenasen eta Erroman

Erresuma Batuko 20 unibertsitate onenen sailkapenaren barruan dago (Guardian University Guide 2015). National Student Survey-rako egindako inkestetan, gogobetetze-indize orokorraren % 90 eman zioten, batez beste.

Honako *college*ak ditu bere barnean:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Warwickeko Unibertsitatearen webgunea
Biltzar-arbola

[thumb|[Iñigo Urkullu, Gernikako Arbolaren aurrean lehendakari karguaren zina egiten. Gernikako Arbola biltzar-arbola baten adibide ezaguna da.]]
**Biltzar-arbola** bere inguruan biltzar bat egiteko erabiltzen den zuhaitz bat da. Euskal Herrian ohitura handiko elementua da, gaur egun oraindik bizirik dagoena Gernikako Arbolan. 

## Kanpo estekak
René Cagnat

**René Cagnat**, izen osoa **René Louis Victor Cagnat** (Paris, 1852ko urriaren 10a - Frantzia, 1937ko martxoaren 27a) frantziar historialaria izan zen, latindar epigrafian eta Arika erromatarrean aditua.

1898an idatzi zuen '''', funtsezko liburua izan da Epigrafiaren ikasketetan eta azterketetan. Bere obratze iraunkorrena 1888an sortu zuen L 'Année epigraphique aldizkaria da, non lehen oso sakabanatuak ziren epigrafia txostenak biltzen eta argitaratzen diren.

## Idazlanak 
* '**, Paris, Imprimerie nationale, 1882.
* **', Paris, 1885, berrargitaratua: 1890.
* ''L'armée romaine d'Afrique et l'occupation militaire de l'Afrique sous les empereurs*, Paris, 1892
* *Timgad, une cité africaine sous l'Empire* Elkarlean: Émile Boeswillwald eta Albert Ballu, Editions Ernest Leroux, Paris, 1895-1905
* Collection *Les Villes d'Art célèbre*, *Carthage, Timgad, Tébessa et les villes antiques de l'Afrique du Nord*, Paris, 1909, H.Laurens éditeur, berrarg. 1927
* *Manuel d'archéologie romaine''. Elkarlanean: Victor Chapot, Paris, 1916-1920
* René Cagnat eta Alfred Merlin, Inscriptions latines d'Afrique, Paris, Editions Ernest Leroux, 1923, 227 or.
* (la + grc) , 1. lib., Paris, E. Leroux, 1901

## Bibliografia 
* Dussaud, René (1937). Notice sur la vie et les travaux de M. René Cagnat.  Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres  Année, 81-5, 374-389 or.

## Kanpo estekak
Maria Teresa Nuzzo

**Maria Teresa Nuzzo** (; Valleta, 1851ko maiatzaren 11 – Ħamrun, 1923ko apirilaren 17a) maltar moja katolikoa izan zen, Bihotz Sakratuaren Alaben kongregazioaren sortzailea.

## Bizitza 
Maria Teresa Nuzzo 1851ko maiatzaren 11n jaio zen Valletan eta hurrengo egunean bataiatu zuten. Paolo Nuzzo eta Louisa Morrocchiren zazpi seme-alabetatik bigarrena zen, baina haren neba nagusia kolerak jota hil zen. Zortzi urterekin sendotza egin zuen.

Teresak moja izateko asmoa zuen, baina hori ezinezkoa zen bitartean, Pietro Pace kontzientziako gidariaren aholkatuz, boto pribatuak eman zituen. Bi urte geroago, Teresak hogeita bost urte zituela, aita hil zitzaion, eta bost urte geroago ama ere. Nuzzo klausuran sartzeko asmoa zuen, baina Pacek uste zuen ez zitzaiola egokituko. 1902ra arte, ikastetxe batean lan egin zuen, eta 1903an Bihotz Sakratuaren Alaben kongregazioa sortu zuen. Gaur egun, kongregazio honetako monasterioak Maltan ez ezik, Italian, Indian, Kenyan, Tanzanian, Ugandan, AEBetan, Filipinetan.

2003ko maiatzaren 2an, Nuzzoren beatifikazio prozesua hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amada Morentín Roldán

**Amada Morentín Roldán** (Lodosa, Nafarroa Garaia, 1910eko otsailaren 21a – Deierri, Nafarroa Garaia, 1936ko irailaren 15a) etxekoandrea izan zen. 26 urte zituela, 1936ko Gerran fusilatu zuten.  

## Bizitza 
Amada Moretín Lodosan, jaioterrian, bizi zen bere senar Jacinto Rodriguezekin. Ángela izeneko urte eta erdiko alaba bat zuten eta Amada haurdun zegoen. 

## Fusilatzea 
Lizarrako espetxean egon zen preso. 1936ko uztailaren 19an atxilotu zuten eta irailera arte egon zen preso. Handik atera zuten eta bere alaba txikia ikusteko aukerarik ere eman gabe Deierrin fusilatu zuten, Ilkai fosan, N-120 errepidearen ondoan (Lizarra-Beasain). Hiru hilabete eta erdiko haurdun zegoen.

## Familiak jasandako errepresioa 
Bere senar Jacinto San Cristobal gotorlekuan egon zen preso 1942ra arte. Ondoren Burgosko kartzelara eraman zuten. Antonio Morentín 19 urteko neba, tabernaria lanbidez eta Lanaren Konfederazio Nazionaleko (CNT) kidea, Iruñean fusilatu zuten 1936an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pradales gobernua

**Pradales gobernua** edo **XIII. legealdiko Eusko Jaurlaritza** 2024ko ekainaren 22tik aurrera agintean dagoen Eusko Jaurlaritza da, 2024ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren osatua. Iñigo Urkulluren hiru legealdiren ondoren, Imanol Pradalesen lehenengoa da. 15 sailbururekin, inoizko Eusko Jaurlaritzarik zabalenetarikoa da. EAJren eta PSE-EEren arteko koalizio gobernua da, eta gehiengo osoa du legebiltzarrean.

## Gobernua 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wiesko eliza

**Wiesko gaztelua**, , Alemaniako Steingaden udalerrian dagoen barroko eta rococo estiloko eliza katoliko bat da, Bavaria estatuan.

1754an Dominikus Zimmermann eta Johann Baptist Zimmermann anai arkitektoek eraikiarazi zuen.

1983an UNESCOk Gizateriaren Ondarea izendatu zuen.
Larunbeko brontzea

**Larunbeko brontzea**. Émile Taillebois arkeologoak ikertu zuen 1888an, eta 1890ean argitaratu zuen, idolo txiki hau kultura iberiarrarekin lotuz. Gero Iturralde Suitek ere eman zuen honen berri 1895eko apirilean.

## Deskripzioa 
Brontze horizko idoloak 18 cm neurtzen du. Gizonezko baten ezaugarriak ditu, ezkerreko eskua ireki eta goratuta duela eta eskuineko eskuan aginte-makila izan zitekeenaren zantzuak ikusten dira. Tailleboisen arabera Baal jainko feniziarraren antza izan lezake.
[thumb|250x250px|[Ugariteko Baal, Louvren.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baskoi
* Larunbeko aldarea
* Pirinioetako panteoia
* Antzinako euskaldunen erlijioa

## Kanpo estekak
Bâtiment 5

***Bâtiment 5***, nazioartean ***Les Indésirables***-  ahoskatua- deitua, 2023ko Ladj Ly frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Hiriko alkatea bat-batean hil ondoren, Pierre mediku idealista gaztea izendatuko dute haren ordezko. Aurrekoaren politikarekin jarraitu nahi du, langile auzoa birgaitzea amesten baitzuen. Haby, Maliko jatorria duen eta erortzear dagoen etxebizitza bloke batean bizi den gazte frantsesa, bere familia hazi zen auzotik kanporatua izatearen aurka azalduko da.

## Aktoreak 
* Anta Diaw : Haby Keita
* Alexis Manenti : Pierre Forges, alkatea
* Aristote Luyindula : Blaz
* Steve Tientcheu : Roger Roche, alkatearen laguntzailea
* Aurélia Petit : Nathalie Forges
* Jeanne Balibar : Agnès Millas
* Judy Al Rashi : Tania
* Mohamam Al Rashi : Elias
* Djénéba Diallo : Tanti
* Bass Dhem : Bakari
* Stefan Godin : CRSko komandantea
* François Pérache : Pelletier
* Christophe Vandevelde : CRSko brigaderra
* Stephane Mercoyrol : prefeturako ajentea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Granados

**Laura María Granados Páez**, artistikoki **Laura Granados** (La Línea de la Concepción, Cadiz; 1966ko abuztuaren 11) cádiztar konpositorea, piano-jolea eta egile abeslaria da.

## Ibilbide artistikoa 
Pianoa ikasi zuen eta 1990ean Madrilera joan zen, eta autore-abestiaz arduratu zen, hiriburuan generoari eskainitako kontzertu-aretoetan jardunez. Telecincoren "*Mañana serán estrellas*" telebista-lehiaketa irabazi zuen *Canela y miel* abestiarekin, eta TVEren "*Saber vivir*" saioko piano-jolea izan zen. 1990-1996 bitartean, Venakapaká bikotea osatu zuen Juan Antonio Muriel kantautorearekin.

2007an, Paco Ortegak ekoitzitako *Laura Granados*  izeburuko lehen diskoa grabatu zuen. Lehen bakuna *No me dejes sola* izan zen. Granadosek disko kolektiboetan parte hartu zuen, hala nola “*Secuestrados y Malditos*” eta “*Libertad 8*”, eta beste artista batzuentzat idatzi zuen (Pasión Vega, Silvya Pantoja, Maita Vende Ca...). 2013an, *8 voces y un destino* grabatu zuen,non abesti batzuk bikote batekin interpretatu zituen, hala nola, Carmen París, Tontxu, Toni Zenet, Inma Serrano, Javier Ruibal, Juan Antonio Muriel edo Muerdo.

2019an omenaldia egin zion Mercedes Sosari, hil eta hamarkada bat geroago: *Diez años sin La Negra*. Covid-19ko pandemian hildako nagusien omenezko gai bat konposatu zuen: *Sin primavera*. 2021ean, martxoaren 8a ospatzeko, Emakume Langilearen Nazioarteko Egunak errezitaldi eta bideo bat egin zuen Silvia Cuevas Morales idazlearekin batera.

## Diskografia 
* *Laura Granados* (2007)
* *8 voces y un destino* (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laura Granadosen webgune ofiziala
* Laura Granadosen Youtube kanala
* Discogs - Laura Granados
Grand Départ Florence Émilie-Romagne 2024

**Grand Départ Florence Émilie-Romagne 2024** delakoa Frantziako Tourraren 2024ko edizioaren Grand Départ ekitaldia izan zen, osorik Italian garatua, eta hiru etapaz osatua. 2023an Euskal Herrian izandako Grand Départ jendetsuaren ondorengoa izan zen. 2024an Grand Départ hau hastear zela iragarri zen 2026ko Frantziako Tourraren Grand Départ izango zela Bartzelonan 2026ko uztailaren 4tik 6ra.

## Garapena 
Lehen etapa antolatu zen Florentziako irteeratik Riminira, hau jada Emilia-Romagna eskualdean. Bigarrena osorik garatu zen eskualde horretan, Cesenatico eta Bolonia artean, eta hirugarrena eskualdeko Piacenza hiritik abiatu zen, baina bukatu Emilia-Romagnatik kanpo, Turin hirian. 4. etapa Pinerolo hiri italiarretik (Piemonte) abiatu zen, baina ez zen Grand Départ delakoaren parte kontsideratu.

Lehen aldia izan zen Tourraren historian lasterketa Italiatik abiatzen dena, eta marka da mendeurrena izan zelako italiar batek lehen aldiz irabazi zueneko Tourra, 1924an, Ottavio Bottecchiak. 

Ekitaldi prebio bezala, ekainaren 27an taldeen aurkezpena egin zen Palazzo Vecchion Florentziako erdigunean, eta taldeek bide zeremoniala egin zuten Piazzale Michelangelora. 29an lehen etapa abiatu zen txirrindularientzat Piazzale delle Cascine parkean, irteera instituzional bat egon zen antolatua berriz Palazzo Vecchioren aurrean, Piazza della Signorian, eta hortik hiri kanpoalderantzat joan ziren, non Bagno a Ripolin lasterketa ofizialki hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibone Bengoetxea

**Ibone Bengoetxea** (Bilbo, 1967 - ) psikologoa eta euskal politikari jeltzalea da. 2024ko ekainaren 25etik aurrera Eusko Jaurlaritzako lehendakariordea da, Pradales gobernuan. Kultura eta Hizkuntza Politika sailburua ere bada. 

## Biografia 
Bilbon jaio zen 1967an. Deustuko Unibertsitatean psikologia ikasi zuen. 2003an ibilbide politikoa hasi zuen zinegotzi gisa Bilboko Udalean. Bertan, zirkulazio, garraio eta kultura eta hezkuntza zinegotzi izan da. 2011tik 2015era, EUDEL Euskadiko Udalen Elkarteko buru izan zen. 2015 eta 2021 artean, Administrazio
Publikoko eta Erakunde Harremanetako foru diputatua izan zen, eta hainbat arlotako ardura izan zuen, hala nola udal harremanak, giza baliabideen kudeaketa, eraldaketa digitala eta gobernu irekia.

2021etik EITBko Zuzendari Gerentea, kultura-erakundeetako buru izan da, hala nola Arriaga Antzokikoa eta Bilbao Musikakoa, eta Kulturaren Euskal Kontseiluko kide izan zen, baita hainbat patronatu eta kultura-elkartetako kide ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan Te Kahurangi King

**Susan Te Kahurangi King** (Te Aroha, Waikato eskualdea, 1951) zeelandaberritar artista da.

## Bizitza 
Susan Te Kahurangi King Te Aroha herrian jaio zen 1951n. Lau urte zituela, hitz egiteko gaitasunak behera egin zion, eta zortzi urterekin hitz egiteari utzi zion erabat. 

Artista autodidakta da eta mundu alternatibo oso bat sortu du marrazkien bidez, boligrafoak, arkatzak, argizari-arkatzak eta tinta erabiliz. 1970eko hamarkadaren erdialdean eta amaieran, Kingek panorama konplexu eta hipnotikoak sortu zituen, animaliak, gizakiak eta objektu bizigabeak irudikatzen zituztenak. 1980ko hamarkadan, bere lanen irudikapen-edukia aldatzen hasi zen, zelula- edo mapa-itxurako egitura duten konposizioetan zentratuz. 1990eko hamarkadaren hasieran marrazteari utzi zion arrazoi ezezagunengatik, baina 2008an ekin zion berriro, Dan Salmon bere arteari buruzko dokumentala filmatzen hasi zenean. 2015ean *Drawings from Many Worlds* bakarkako erakusketa bat egin zen New Yorkeko Andrew Edlin galerian, eta 2016ko uztailean beste erakusketa bat inauguratu zen Miamiko Arte Garaikideko Institutuan. Horrez gain, Kingen artelanak Londresko Marlborough Contemporary galerian erakutsi ziren 2018an eta Chicagoko Intuit Arte Zentroan 2019an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inozentzio III.a (antipapa)

**Inozentzio III.a** (Lando di Sezze; Sezze, 1110 – Cava de' Tirreni, 1183) italiar antipapa izan zen 1179tik 1180ra.

Jatorriz noble alemaniarra zen eta Lando Sitino zuen izena. Viktor IV.a antipapak kardinal izendatu zuen. Alexandro III.aren aurkako kardinalek Aita Santua aukeratu zuten Lano 1179an. Inozentzio izena aukeratu eta Palpmbarako gaztelu gotortuan bizitzea erabaki zuen. Bere aurrekariek ez bezala, ez zuen Frederiko I.a enperadorearen laguntzarik izan. 1180an Palombaran preso hartua izan zen bere aldeko batzuen traizioaren ondoren eta Cava di Tirreniko Hirutasun Santuaren lurralde abadian giltzapetua izan zen, non handik gutxira hil zen. Horrela amaitu zen Victor IV.arekin hasitako zisma.
Nixelpixel

'*Veranika *(Nika)* Sergeievna Vodvud**, ***nixelpixel''''' ezizenez ezagunagoa, (; Protvino, 1993ko urriaren 20a) errusiar feminista intersekzionala eta youtuberra da.

## Bizitza 
Veranika Vodvud 1993ko urriaren 20an jaio zen Moskuko oblasteko Protvino hirian. Haren gurasoak diseinu-ingeniariak dira, Mars, Incorporated enpresako langileak. 1999an negozio-bidaia egin zuten Erresuma Batura, eta Veranika ere han bizi izan zen bi urtez. Errusiara itzulita, Stupino hiriko eskola batean ikasi zuen, eta 2011tik 2015era Ekonomia Goi Eskolako soziologia fakultatean.

Publizitate-agentzia batean lan egin zuen sormen-zuzendariaren laguntzaile gisa, baina 2017ko udan lan hori utzi zuen, bere esanetan, lankideen intolerantziagatik. 2011tik ilustrazioak egiten ditu. Urte berean kanal bat sortu zuen YouTuben. Urte bereko abuztuan, senarrari jarraituz Vienara joango zela iragarri zuen  Europako Erdialdeko Unibertsitatean masterrean sartu baitzen.

2023ko martxoaren 10ean, Errusiako Justizia Ministerioak atzerriko agenteen zerrendan sartu zuen.

### Aktibismoa 
2013an hasi zen feminismoan interesatzen Zhenia Belykhen (Anastasia Davydova-Lewis) bloga ezagutu ostean. 2016ko neguan, bideo sorta bat kaleratu zuen YouTubeko kanalaren bidez, eta bertan feminismoaren oinarriei buruz hitz egin zuen. Bost bideoetako bakoitzak bostehun mila ikustaldi inguru jaso zituen. Ikustaldiak hazten ari zirela, iruzkin iraingarriak agertzen hasi ziren kanalean, eta laster Vodvud Dvatx foruan eta The Question webgunean antolatutako ziberjazarpenaren biktima bihurtu zen.

2017ko udan, Vodvuden aitari garuneko tumore bat diagnostikatu zioten, eta handik gutxira hil zen. 2018ko udazkenean, Vodvudek esan zuen burn-out sindromea zuela, eta bideoak kaleratzea murriztu zuen. 2019an, feminismoari buruzko hainbat bideo kaleratu zituen. Irailaren 5ean iragarri zuen aktibismoa utziko zuela. Hala ere, COVID-19 pandemia zela eta, programa murriztu egin zen, eta Vodvudek ezin izan zuen parte hartu.

Meduza webguneak artikulu handi bat eskaini zion eta Errusiako feminista ospetsuena deitu zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Lopez de Luzuriaga

**Iñaki Lopez de Luzuriaga** (Gasteiz, 1973) euskal itzultzailea, idazlea, ikertzailea eta dibulgatzailea da. 

1996an Euskal filologian lizentziatu zen Donostiako Deustuko Unibertsitatean. Londresko Euskal Elkartean eta Stanford Unibertsitatean euskarazko eta gaztelaniazko klaseak bost urtez eman zituen, itzultzaile aritzearekin batera. 

Euskarazko eta Ingelesezko Wikipedian eta proiektu senideetan aktiboki parte hartu du 2008az geroztik. 2016an, Euskal Wikilarien Elkartea sortzen parte hartu zuen, eta geroztik bertako kidea da. Bertako Zuzendaritza Batzordeko idazkari izan zen. Hainbat idazlan eta artikuluren autorea da, eta Nabarraldeko kidea da.

Humanitate Digitaletan graduondokoa egin zuen 2021ean UEUn, eta XVIII. mendeko Euskal Herriko edizioaz ikertu du, Bizkaiko Foru Liburutegia ("Lau Haizeetara") eta Wikidata oinarritzat hartuz.    

## Argitaratutako lanak 
Pixkanaka hizkuntza-gaietatik historiara lerratu zen, eta historiari buruzko lanak argitaratu ditu:

* 2016an *Euskaldunak eta karolingiar iraultza. Akitanian eta Baskonian barrena* ikerlan dibulgatiboa Udako Euskal Unibertsitatearekin. Irutxuloko Hitzan eman zen horren berri. Euskaltzaindiaren Euskararen Historia Sozialean aipatua. 
* 2017an "790eko Baskoien zapalkuntza: Hurbilpen Historiko Zirkunstantziala" artikulua *Kondaira: euskarazko historia* aldizkaria sarean.
* 2020an "1620ko Paueko Ediktua Frantziako Koroa Nafarroa-Biarnoren hizkuntza kemenaren kontra", in *1620. Nafarroa Beherea. El fin de la soberanía navarra*. *Haria*, 40, 106-199.
* 2021ean, *1200. urteko Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)* gidaliburu entziklopedikoa, EWKEren eta Nabarralderen lankidetzaz.
* 2023an "Edizioa XVIII. mendeko Euskal Herrian: datu kuantitatiboak, joerak eta inprimategien bilakaera Wikidataren argitan" artikulua *Uztaro* aldizkarian. 

Itzultzailea da ogibidez, historia-idazlea, eta historiaren arloan argitalpen batzuetan parte hartu du Txalaparta argitaletxean:

* 2020an Jose Mari Espartzaren *Gernikako Arbolaren biografia Euskal Herriko ereserkia* liburuaren itzulpena.
* 2023an Xabier Irujoren *Gamazada Batasunaren indarra liburuaren hitzaurrea* 
* 2024an Jose Mari Espartzaren *Imago Vasconiae Euskal Herria: kartografia historikoaren atlasa* liburuaren itzulpena.
* 2025ean Xabier Irujo Ametzaga, Iñaki Lopez de Luzuriaga Martinez  eta Unai Belaustegi Bedialauneta autoreen *Iraganaren lekuko. Euskal Herriaren historia.* Txalaparta argiltaletxea. 

## Hitzaldiak 
* 2012an *Gernikako Bonbardaketaren 75. urteurrenaren karietara hitzaldia BCCn.*
* 2022an 'La importancia histórica del derecho foral' hitzaldia *Amaiur 1522-2022.La construcción de un lugar de la memoria a través de la historia y el derecho* izenburupeko EHUko Udako Ikastaroetan. 
* 2022an *Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)* Senperen. 
* 2023an 'Akitania-Baskonia eta franko karolingioen erresuma aurrez aurre' hitzaldia 'Goi Erdi Aroko mende ilunak argitzen' zikloan barnean Elgoibarren.

## Elkarrizketak 
Orokorra

* "Garai bateko erronkak eta oraingoak antzekoak dira"
* Xabier Irujo: Gure historiaren kapitulu batzuk bizi izan ditugu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Prudencio Kirol Elkartea

**San Prudencio Kirol Elkartea** Gasteizko San Prudencio ikastetxearen kirol taldea da. 

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 0

## Azken urteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamara Eidelman

**Tamara Natanovna Eidelman** (; Mosku, 1959ko abenduaren 15a) errusiar historialari, irakasle, idazle, itzultzaile, blogari eta irrati esataria da.

## Bizitza 
Natan Eidelman eta Eleonora Pavliutxenko historialarien alaba, Moskun jaio zen 1959an. 1981ean historian lizentziatu zen Moskuko Estatu Unibertsitatean eta 1567. eskolan irakasten hasi zen. 1986tik 2021era 67. eskolan aritu zen lanean.

Hainbat artikulu argitaratu ditu ditu *Russki zhurnal*, *Jevroklio* eta *Xkolnoie obozrenie* aldizkarietan. 2013an eta 2014an historiari buruzko saioak antolatu zituen irratian. 2012tik 2022ra, blog bat idatzi zuen Ekho Moskvy irrati kateko webgunean. Arzamas proiektuan ere parte hartu du. 2019ko urrian kanal bat sortu zuen YouTuben. 

### Ikuspegi politikoak eta aktibismoa 
2014an, Errusiako politikariak kritikatu zituen Ukrainan egindako esku-hartze militarragatik. Apirilaren 9an esan zuen bere klaseetan abertzaletasuna irakastea gustatuko litzaiokeela, baina bere modura egin ahal izango balu, Bigarren Mundu Gerran gertatutako Krimeako tatariarren deportazioari erreferentzia eginez, oraindik ez baitzegoen curriculumean. 2014ko martxoaren 2an, Moskuko Defentsa Ministerioaren aurrean gerraren aurkako pikete batean parte hartu zuten Eidelmanek eta bere alabak. Atxilotu eta polizia-etxera eraman zituzten beste 15 manifestari baino gehiagorekin, eta bertan legez baimendutako hiru ordu baino gehiago egon ziren. Geroago esan zien kazetariei leihotik ihes egin zutela.

2014ko abuztuaren 31n, Vladimir Putin Errusiako presidentea kritikatu zuen zuzenbidea aintzat ez hartzeagatik.

2021eko apirilean, Mugarik Gabeko Medikuen bulegora bidalitako gutun ireki bat sinatu zuen, Aleksei Navalni politikariari laguntzeko eskatuz.

2021eko apirilaren 26an berriro atxilotu zuten. Atxiloketa hori Navalniren aldeko manifestazio batekin lotuta omen zegoen, baina Eidelman ez zuen antolatzaileekin harremanik izan.

2022an Ukrainako inbasioaren aurka agertu zen eta herrialdea utzi zuen. 

2022ko irailaren 9an, Errusiako Justizia Ministerioak Eidelman atzerriko agenteen zerrendan sartu zuen.

### Bizitza pertsonala 
Piotr Alexkovski idazle eta kazetariarekin ezkonduta dago. Bi seme-alaba ditu, Anna (j. 1983) eta Dmitri (*Mitia*; j 1985).

## Lanak 
* *Naxa era: Istoria Rossi v kartakh* (2016)
* *Nikolai II* (2017)
* *Kak rabotaet propaganda* (2018)
* *20 zagadok russkoi istorii* (2019)
* *Borodinskaia bitva: 1812* (Jekaterina Buntmanekin batera, 2019)
* *Pravo na zhizn: Istoria smertnoi kazni* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak