open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buddy DeFranco

**Boniface Ferdinand Leonard "Buddy" DeFranco** (Camden, New Jersey, AEB, 1923ko otsailaren 17a – Panama Hiria, Florida, AEB, 2014ko abenduaren 24a) jazzeko klarinete jotzailea izan zen.

## Biografia 
Bizitzan, Billie Holidayrekin eta Frank Sinatrarekin lan egin zuen, eta bere belaunaldiko klarinete jotzaile garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Diskografia 
### Buru moduan 
* *Buddy De Franco*. Partaide ere: Kenny Drew, Jimmy Raney, Teddy Kotick/Curley Russelll, eta Art Taylor/Art Blakey, 1952.
* *Mr. Clarinet* (Buddy DeFranco Quartet moduan). Partaide ere: Art Blakey, Milt Hinton, Kenny Drew, 1953
* *Buddy DeFranco and Oscar Peterson Play George Gershwin*, 1954
* *Cooking the Blues*. Partaide ere: Sonny Clark, Tal Farlow, Gene Wright, Bobby White, 1954
* *Sweet and Lovely*. Partaide ere:Sonny Clark, Tal Farlow, Gene Wright, Bobby White, 1954
* *Generalissimo*. Partaide ere: Harry "Sweets" Edison, Bob Hardaway, Jimmy Rowles, Barney Kessel, Curtis Counce, Alvin Stoller, 1958
* ''Plays Nelson Riddle's Cross Country Suite*, 1958
* *Live Date!*. Partaide ere: Herbie Mann, Bob Hardaway, Victor Feldman, Pete Jolly, Barney Kessel, Scott LaFaro, Frank DeVito, 1958
* *Pacific Standard (Swingin'!) Time*, Tommy Gumina, 1960
* *Presenting the Quartet*, Tommy Gumina, 1961
* *Kaleidoscope*, Tommy Gumina, 1962
* *Polytones*, Tommy Gumina, 1963
* *The Girl From Ipanema*, Tommy Gumina, 1964
* *Blues Bag*. Partaide ere: Victor Feldman, Curtis Fuller, Lee Morgan, Art Blakey, Freddie Hill, Victor Sproles, 1964
* *Do You Want To Dance*. Partaide ere: The World Famous Glenn Miller Orchestra, Zuzendari: Buddy DeFranco, 1969
* *Free Fall*. Partaide ere: Victor Feldman, John Chiodini, Joe Cocuzzo, Victor Sproles, 1974
* *Like Someone in Love*. Partaide ere: Tal Farlow, Derek Smith, George Duvivier, Ronnie Bedford, 1977
* *Jazz Party: First Time Together*. Partaide ere: Terry Gibbs, 1981, Palo Alto Records
* *Hark*. Partaide ere: Joe Pass, Oscar Peterson, Martin Drew, Niels-Henning Ørsted Pedersen, 1985
* *Holiday for Swing*. Partaide ere: John Campbell, Terry Gibbs, Todd Coolman, Gerry Gibbs, 1988
* *Born to Swing!*. Partaide ere:Al Grey, Lin Biviano, Dave Cooper, 1988
* *Nobody Else But Me*, 1989
* *Chip off the Old Bop*. Partaide ere: Jimmy Cobb, Keter Betts, Joe Cohn, Larry Novak, 1992
* *Buenos Aires Concerts*. Partaide ere:Jorge Navarro, 1995
* *Mr. Lucky*, Live albuma. Partaide ere: Albert Dailey, George Duvivier, Ronnie Bedford, Joe Cohn, 1981/1997
* *Gone with the Wind*. Partaide ere:Todd Coolman, Jerry Coleman, 1999
* *Do Nothing Till You Hear from Us*. Partaide ere:Dave McKenna, Joe Cohn, 1999
* *Cookin' the Books*. Partaide ere: Butch Miles, John Pizzarelli, Martin Pizzarelli, Raymond Louis Kennedy, 2004
* *Wailers*. Partaide ere: Harry "Sweets" Edison, Barney Kessel, Jimmy Rowles, 2006

### Laguntzaile moduan 
**Dizzy Gillespiekin**
* *The Complete RCA Victor Recordings, 1937-1949'' (Bluebird, 1995)

## Erreferentziak
Norman Atlantic

**Norman Atlantic** Itsaso Adriatikoan su hartu zuen ferry bat izan zen.

## Gertaerak 
Abenduaren 28an, 466 bidaiari zituen ferry bat hustu zuten Grezian, sute batengatik. 150 lagun ontzitik atera zituzten eta kontrolpean zuten sutea. Su hartu zuen ontzia erreskatatzeko zailtasunak zituzten eguraldia zela-eta. Gutxienez, pertsona bat hil eta beste bi zauritu ziren. Guztira, 478 bidaiari zeuden.

Abenduaren 29rako zazpi lagun ziren hildakoak 'Norman Atlantic' ferryko sutean eta kontrolpean zuten sutea. Amaitu zituzten erreskate lanak ere. Hala ere, jakitera eman zutenez, bilaketa-dispositiboa indarrean egongo zen desagerturik ez zegoela ziurtatu arte. Istripuaren unean ontziak behar baino karga handiagoa zuela esan zuten Italiako hainbat komunikabidek. Azkenik, Gutxienez bederatzi pertsona (hiru greziarrak, bi italiarrek, bi alemaniar, inork turkish eta Georgian bat) hil dira eta gutxienez 16 (9 greziarrak, lau turkiarrak, bi italiar eta inork German) sakabanatuta daude..

Abenduaren 29 gauean jakin zenez, hamar pertsona hil ziren ontziaren ezbeharrean. Bilaketa-dispositiboa martxan egongo zen desagerturik ez dagoela egiaztatu arte. Ezbeharra izan zen unean ontziak behar baino karga handiagoa zuela zabaldu zen. Bestalde, 427 pertsona erreskatatu zituzten.

Abenduaren 30ean, Albaniako bi langile hil ziren, ontzia atoian eramaten ari zirela kableetako bat hausteagatik.

Urtarrilaren 2an, 'Norman Atlantic' iritsi zen Brindisiko portura, atoian eramanda. Italiako agintari judizialek itsasontzia konfiskatu eta ikerketa hasi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandar Panaiotov Aleksandrov

**Aleksandar Panaiotov Aleksandrov** (; Omurtag, Targovixteko probintzia, Bulgariako Herri Errepublika, 1951ko abenduaren 1a) bulgariar kosmonauta ohia da. Espazioan egondako bigarren bulgariarra da Georgi Ivanoven ondoren.

thumb|Aleksandar Aleksandroven Sokol espazio-jantzia.
Kakumeiki Valvrave

, ***Valvrave The Liberator*** bezala ere ezaguna, mecha generoko anime serie bat da, Sunrisek ekoiztua. Kō Matsuo izan du zuzendari, eta Ichirō Ōkouchi, berriz, gidoilari, lehenago Code Geass idatzi eta Angelic Layer animearen egokitzapena egin zuena. Telesaila 2013ko apirilaren 12an estreinatu zen lehen aldiz. 12 ataleko bi denboralditan dago banatua.

## Argumentua 
Istorioa etorkizunean kokatzen da, egutegi errealeko 71. urtean (真 *Shinreki* ?). Etorkizun horretan gizakien %70a Lurretik eguzki-sistemako beste planeta batzuetara edota Eguzkiaren inguruan sorturiko Dyson sphere plataformara atzerriratu dira. Gizateria bi superpotentziatan banatua dago: Dorushia (FMD) (ドルシア軍事盟約*Dorushia Gunji Meiyaku Renpo* ?) eta Eraztun Atlantikoko Estatu Batuak (ARUS) (环大西洋 *Kan Taiseiyō Gasshūkoku* ?). Bi herrialde horien artean ekonomikoki oparoa den JIOR (*Jiōru* ?) izeneko herria dago. Urte hartan, JIOR herriak eraikitako Dyson spherea Dorushiako indar armatuek inbaditua izan da. Haruto Tokishimak, “77. Moduluko” Sakimori eskolako ikasleak, Valvrave (ヴァルヴ *Varuvureivu* ?) izeneko mekanismo robotiko misteriotsu zein ahaltsu bat aurkitu du inbasioa gertatzen ari dela. Honetaz baliatuz, modulua Dorushiagandik babestuko du JIORren inbasioa burutu bitartean.

Inbasioari aurre egin eta gero, Dorushia eta ARUS kosta ala kosta Valvrave eskuratu nahian dabiltzala ohartuko dira JIORreko biztanleak. Horretarako 77. Modulua sakrifikatu behar badute ere. Hori dela eta, Sakimori eskolak 77. Modulua estatu independente aldarrikatuko du eta JIORreko lurraldetik alde egingo dute. Beranduago Valvrave unitate gehiago aurkituko dituzte. Hauek beste kide batzuek eskuratu dituzte eta Harutorekin bat egingo dute lurralde berria babesteko.

## Valvrave Unitateak 
Seriean 6 unitatek parte hartzen dute:

'*RM-011 Valvrave I *Hito***

Animean agertuko den lehenengo unitatea, gorri kolorekoa eta Haruto Tokishimak zuzendua.

**RM-031 Valvrave III *Hikaminari***

Hori koloreko unitatea, Raizo Yamadak gidatua eta Nobu Lightning ezizenaz ezaguna.

**RM-047 Valvrave IV *Hinowa***

Berde koloreko unitatea, Saki Rukinok zuzendua eta Carmilla izengoitia duena.

**RM-056 V Valvrave *Hiuchiba***

Inuzuka Kyumak gidatutakoa, urdin kolorekoa eta ezkutua darama.

**RM-069 Valvrave VI *Hiasobi***

Anil kolorekoa eta Akira Renbokojik zuzendutakoa.

**RM-020 [FREEZE] Valvrave II*'

Bukatu gabeko unitateak, Cain bideratutakoak.

## Kanpo estekak
Aleksandr Pavlovitx Aleksandrov

**Aleksandr Pavlovitx Aleksandrov** (; Mosku, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1943ko otsailaren 20a) sobietar kosmonauta ohia da.
Flatliners

**Flatliners** 1990eko Joel Schumacher estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko thriller filma bat da. Kiefer Sutherland, Julia Roberts, William Baldwin, Oliver Platt eta Kevin Bacon aktoreek antzeztu zuten.

1990eko Soinu edizio onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

Urte honetan ere estreinatu zen *Pretty Woman* filma ospetsuarekin batera, ordurarte gaur egun aski ezaguna den Julia Roberts aktoreak protagonizatu zituen lehenbiziko bi filma garrantzitsuak izan ziren. Gainera, benetazko bizitzan Julia Roberts eta Kiefer Sutherland aktoreak bikote harreman bati hasiera eman eta ezkontzekotan ere egon ziren.

## Argumentua 
Medikuntzako bost unibertsitateko ikasle gaztek (Kiefer Sutherland, William Baldwin, Kevin Bacon, Oliver Platt eta Julia Roberts) heriotzaz haratago zer dagoen jakinminez euren buruekin esperimentatzea erabaki dute. Horretarako, monitoreetan euren bizi konstanteak heriotzaren marra horizontala erakutsi arte haietako bakoitzaren bihotz taupadak eta burmuinak une labur batez geldituaraziko dituzte. Une horretantxe hil berriaren gorputzaren berpiztea gauzatuko dute. Lehen saiakeraren arrakastaren ondoren, heriotz egoera horretan gero eta denbora gehiago egotea erabakiko dute.

## Aktoreak 
* Kiefer Sutherland - Nelson Wright
* Julia Roberts - Rachel Manus
* Kevin Bacon - Dave Labraccio
* William Baldwin - Joe Hurley
* Oliver Platt - Randy Steckle
* Kimberly Scott - Winnie Hicks
* Joshua Rudoy - Billy Mahoney
* Benjamin Mouton - Manus jauna
* Hope Davis - Anne Coldren
* Patricia Belcher - Edna
* Beth Grant - Etxekoandrea

## Kanpo estekak 
* *Flatliners* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Eurozentrismo

thumb|300px|eskuinera|Eurozentrismoaren adibide bat: munduko mapa honek Europa erdian eta "goian" erakusten du

**Eurozentrismoa**, Europa eta bere kultura zibilizazioren motorra eta erdigunea dela adierazten duen edozein jarrerari, eboluzioari loturiko ikuspegi intelektualari eta historiografikoari deitzen zaio. Ikuspegi honen arabera, Europako historia eta Historia Unibertsala gauza bera dira. Eurozentrismoa etnozentrismo mota bat da.

Eurozentrismoak (etnozentrismo gainerako formak bezala), aurreiritzi kognitiboa eta kulturala ere baden heinean, eskema kultural finko batzuek eragindako esperientzia historiko lineal baten existentzian sinisten du. Eskema kultural horiek Europako historiak emandakoak dira, eta hala, europarrak ez diren gainerako ibilbideak burutu gabeak edo traketsak kontsideratzen ditu.

## Terminoa 
Eurozentrismo terminoa Samir Amin ekonomistak asmatu zuen 1988an. Halere, *Europa-zentriko* (*Europe-centric*) adjektiboa XX. mendearen hasieran erabiltzen hasi ziren. Zehazki, Karl Haushofer idazle eskuindar alemanaren idazkietan agertzen da 1920ko hamarkadan, Ozeano Bareko geopolitikaren inguruan egin zuen lan batean (*Geopolitik des pazifischen Ozeans*, 1925).

## Europar dominazioa 
Eurozentrismoa Europako mendebaldeko esperientziaren araberako munduaren ikuskera da, non beste kulturen lepotik europarrentzat eta haien ondorengoentzat lortu diren abantailak edo etekinak, paradigma edo arau etikoekin justifikatzen den. Hala, europar kultura eta ezagutza lehenesten da eta besteen gainetik jartzen da. Horrela, Europaren gailentasun kultural eta teknologiko hegemonikoaren ikuskera honek, munduaren ikuskera distortsionatu eta partzial bat sortu dezake. Ikuskera horren arabera, garapenerako gizarte-eredu bakarra europarra da eta gainerako kulturak dominatzailea den horren kopia baino ez dute izan nahi.

## Eurozentrismoaren bazterketa akademikoa 
Enrique Dussel-ek azaltzen du XVIII. mendean, Europa Modernoak eta “barbaroak”, ibilbide historiko lineal bat asmatu zuela Antzinako Grezia, Erromatar Inperioa eta Europa Modernoa lotzen dituena. Ordutik, ibilbide hori kontakizun historikoaren oinarrizko eskema ideologiko gisa erabili izan da.

Historiaren ikuskera eurozentriko hori historiografiari eta soziologiari loturik joan da gaur egun arte, nahiz eta zenbait historialarik esfortzu handia egin, bereziki XX. mendean, giza esperientzia bere osotasunean ulertzen eta azaltzen. Europar Iraultza Industrialak soilik irauli zuen oreka hori, eta hori, konkista militarrekin loturik, europar potentziek Asiako zati handi bat kontrolatzera pasa ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kolonialismoa
* Inperialismoa
* Deskolonizazioa
* Etnozentrismoa
* Euroeszeptizismoa

## Kanpo estekak
Tampako badia

**Tampako badia** () Mexikoko golkoan, Floridako (AEB) mendebaldeko itsasaldean, kokatutako estuario eta portu naturala da. Lau zati ditu: Hillsborough Bay (ipar-ekialdean), Old Tampa Bay (ipar-mendebaldean), Middle Tampa Bay (erdialdean) eta Lower Tampa Bay (hegoaldean). Badiako hiri nagusiak Tampa eta St. Petersburg dira. Harea zuriko hondartza bikainak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ugao-Miraballesko geralekua

**Ugao-Miraballes** Euskal Herriko Bizkaiko tren eta autobus geraleku bat da, Ugao-Miraballes udalerrian kokatuta dagoena.

Geralekua 1863ko martxoaren 2an ireki zen.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 235,100 kilometro-puntua

## Sarbideak 
*  Ugao dorrea kalea, 36

### Irisgarritasuna 
Nahiz eta sarbidea irisgarria izan, 2018ko ekainaren 14an geltokira eta nasetara heltzeko igogailuak martxan jarri zirela, geltokiaren erabilera ez da irisgarria. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «*Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu*», eta «*Burdinbide zerbitzuen eragileak ez du Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatu ibilgailutik igo edota jaistea*.»

## Historia 
Geralekua 1863ko martxoaren 2an ireki zen, Nafarroa eta Bizkaia Errioxa eta Araba bidez lotu nahi zituen trenbidearen Miranda Ebro-Bilbo zatia ireki zuenean, Castejondik Bilborako Burdinbide Konpainia delakoak, Castejon-Bilbo burdinbidea.

Berehala, konpainia hondatu egin zen eta Norteko Konpainiak bere gain hartu zuen. Iberiar Penintsulako Iparraldeko burdinbideen konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

## Geralekua 
Geltokiak bi nasa ditu, bata izkinekoa eta bestea zentrala, eta nasen arteko aldaketa trenbide azpiko pasabidea gurutzatuz egiten da, eskailera zein igogailu bidez, 2018ko ekainaren 14tik.

## Zerbitzuak 
### Aldiriko trenak 
### Hiriarteko autobusak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Barne Indarra (Star Wars)

**Barne Indarra** George Lucasek sortutako Star Warsen unibertsoan, Sith eta Jediei euren boterea ematen dien elementu metafisikoa da. Existitzen diren gauza guztiek sortutako energia eremu metafisiko bat da, alde guztietan dagoena ("gauza bakoitza" musika partitura interpretatzen duen musikari bakoitzaren parekoa da). Eremu horrek unibertso osoa eta bertan dagoen guztia hartzen du. Unibertsoko indarra da, eta galaxia elkartuta mantentzen duena.

Jedi eta Sithek euren gorputz eta adimenarekin erabil eta kontrola dezakete barne indarra, hala, telekinesia, iragarmena, kontrol mentala, erreflexuak eta abiadura handitzea bezalako trebeziak eta beste ahalmen psikologiko eta fisiko batzuk lortuz. George Lucas Japoniako sintoismoa eta zeltena bezalako erlijioetan oinarritu zen. Jedi zaldunak barne indarra menperatzen duten jakintsuak dira, eta zelten eta budisten tradizioetako heroiak gogorarazten dituzten elkartearen zerbitzurako eta izpirituzko bokazioa duten gerlariak dira.

### Aldeak 
#### Alde argia 
Indarraren alde argiaren kontzeptua jakindurian, armonian eta justizian oinarritzen da. Barne indarraren alde argia ez da gudarako erabiltzen, besteei laguntzeko baizik. Indarrean benetan sinisten zutenak hil eta gero arima libre batean bihurtzeko joera zuten, esaterako: Yoda, Luke Skywalker, Mace Windu, Obi-Wan Kenobi...

#### Alde iluna 
Indarraren alde iluneko osagaiak maltzurkeria, gorrotoa, amorrua eta mendekua dira. Hauek enfokatuta daude batez ere, kontrol absolutuan eta desagerpenean. Alde iluna azkarrago era errazago ikasten zen sarritan, baina alde ilunaren maisuei hiltzean gorputza osorik erretzen zitzaien. Adibidez: Darth Sidious, Darth Maul, Darth Vader ziren galaxia osoko zitalenak.

## Kanpo estekak
Sinkronia (argipena)

**Sinkronia** hitzak adiera zenbait ditu:
* **sinkronia**, sinkronizazio edo sistema bateko elementuak aldi berean jarduteko modu egokiaren efektua;
* hizkuntzalaritzan, sinkronia eta diakronia, hizkuntzak aztertzeko aukerako bi ikuspuntu.
Pisueña (ibaia)

**Pisueña** Espainiako iparraldeko ibaia da, Selaya udalerriko izen bereko herrian jaioa eta Kantabriako izen bereko harana zeharkatzen duena. Pas ibaiaren ibaiadarra da.

## Ezaugarri nagusiak 
* **Iturria**: Pisueña herria (Selaya).
* **Ahoa**: Pas ibaia (Puente Viesgoko Vargas herrian).
* **Ibaiadar nagusiak**: Campillo, Suscuaja, Rozas eta Linquera.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Jedi Banaketa Handia

**Jedi Banaketa Handia** edo Lehen Zisma Handia, George Lucasen sortutako Star Warseko fikziozko istorioko gertakari bat da.

## Historia 
Errepublika Galaktikoa apenas irten zen galaxiako nukleotik. Mende bat zeraman existitzen, Jediekin batera. Yavingo Guduaren aurreko 24.900. Urtea zen. Eroritako jedia edo jedi beltza zen Xendorrek Jediak biltzen zituen. Horien artean, indartsuena eta nabarmenena Krisfor zen. Berriki aurkitua izan zen alde ilunari buruz hitzegitean Jedien aurka borrokatu eta flota bat osatu zuen.

## Kanpo estekak
Kantabriako Alderdi Erregionalista

**Kantabriako Alderdi Erregionalista** (, *PRC*) Kantabriako (Espainia) alderdi erregionalista da. 1978ko amaieran sortu zuten, *Asociación para la Defensa de los Intereses de Cantabria* (ADIC) elkartean Kantabria Gaztela eta Leonen parte bat izan ez zedin. 1995 eta 2011 artean Kantabriako Gobernuan izan zen, 2003ra arte PPrekin eta gero PSOErekin. 30 udalerrik alderdi honen alkate bat dute, nagusiena Reinosa izanik.

1988tik aurrera bere idazkari nagusia Miguel Ángel Revilla da. Buruzagi horrek Espainiaren batasunaren aldeko posizio estrategikoa adierazi du 2020ko urtarrilean, printzipio nagusi gisa, Espainiako gobernu koalizioei begira.

## Kanpo estekak 
*  PRC-ren webgunea
Juan José Villegas

**Juan José Villegas Gómez** (Cóbreces, Alfoz de Lloredo, 1815 – 1890) militar espainiarra izan zen.

## Biografia 
18 urte zituela, armadan sartu zen. Lehen Karlistadan kapitain izendatu zuten karlistek baina bandoz aldatu eta isabeldar soldadu bihurtu zen. Hirugarren Karlistaldian alfontsotar armadan izan zen eta teniente-jeneral izendatu zuten.
Villaverde Turtziozko gudua

**Villaverde Turtziozko gudua** Kantabriako udalerri eta Bizkaiko barrendegi hartan Bigarren Karlistaldian egindako gudua izan zen, alfontsotar eta karlistek 1875eko abuztuaren 11n egina.

Balmaseda erasotzeko asmotan zegoen alfontsotar armadak (Juan José Villegas eta Morales de los Ríos jeneralek zuzendutako eta 10.000 lagunez, 450 zaldiz eta 16 kanoiz osaturikoa) eta armada karlistak (Fulgencio Carasak zuzendutako 7 batailoi) bertan borrokatu zuten. Gutxiago ziren arren, karlistek garaipena lortu zuten. Alfontsotarrek 205 soldadu galdu zuten eta karlistek, berriz, 85; gainera Villegas jeneralak preso izateko zorian izan zen. Karlos VII.a erregegaiak Carasari "Villaverde Turtziozko konde" izendatu zion garaipenaren ordainsari moduan. Guduaren ostean haraneko eraikin gutxik zutik iraun zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2477 Biryukov

**2477Biryukov** Marte eta Jupiter artean dagoen asteroide gerrikoan aurkitutako 2477. asteroidearen izena da. 1977ko abuztuak 14an aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nautxnyjeko Krimeako Astrofisika Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1977 PY1 zen.

## Kanpo estekak
Nikolai Txernykh

**Nikolai Stepanovitx Txernykh** (; 1931ko urriaren 6a - 2004ko maiatzaren 26a) sobietar eta ukrainar astronomo bat izan zen.

Txernykh Voronezh Oblasteko (gaur egun Lipetsk Oblasta) Usman hirian jaio zen. Eguzki-sistemako gorputz txikien astrometria eta dinamikan espezializatu zen eta Ukrainan Krimeako Astrofisika Behatokian lan egin zuen 1963tik aurrera.

Txernykhek 74P/Smirnova-Txernykh eta 101P/Txernykh aldizkako kometak aurkitu zituen. 537 asteroide ere aurkitu zituen, horien artean 2867 Šteins eta 2207 Antenor troiar asteroidea. Txernykhek bere emazte eta lankidea zen Liudmila Txernykhekin pan egin zuen. 1979an Antonin Mrkos txekiar astronomoak aurkitu zuen 2325 Txernykh asteroidea bere omenez izendatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2207 Antenor

**2207 Antenor** Jupiter planetaren L5 Lagrange puntuan, planetagandik 60° atzera orbitatzen duen, eta, beraz, troiar eremuan dagoen troiar asteroide bat da. Bere izena Troiako gerrako heroia izan zen Antenor pertsonaia mitologikoagatik jasotzen du. 1977ko abuztuak 19an aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nautxnyjeko Krimeako Astrofisika Behatokiatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1977 QH1 zen.

## Kanpo estekak
Ulster (ibaia)

**Ulster ibaia** Alemaniako Turingia eta Hesse estatuak zeharkatzen dituen ibai bat da. Werra ibaiaren ezkerraldeko ibaiadarra da eta Weser ibaiaren arroaren zati da. Bere iturria Ehrenberg etik gertu dauden Rhon mendietan dago. Iparralderanzko ibilbidea du, Hilders, Tann, Geisa eta Unterbreizbach herriak zeharkatuz. Werra ibaian amaitzen du bere ibilbidea Philippstahl herrian.

## Kanpo estekak
Geisa (Alemania)

**Geisa** Alemaniako Turingia estatuko Wartburgkreis barrutiko hiri bat da. Rhon mendietan dago, Fuldatik 26 kilometro ipar-ekialdera. Gertu duen Hesse estatuko muga Mendebaldeko Alemania eta Ekialdeko Alemaniaren arteko muga izan zen Gerra Hotzaren garaian. Ekialdeko Alemania izan zeneko mendebaldereneko hiria da.

## Geografia 
Geisa Rhon mendien iparraldean dagoen hiria da, Turingia estatuan. Ulster ibaiak zeharkatzen du. Eskualde hau Buchonia izen zaharrarekin ere ezagutzen da. Gertuen duen hiria Fulda da.

### Auzoak 
Herriak, orotara, 3390 biztanle ditu, honela banatzen direnak:

* Herrigunea: 2260 biztanle inguru
* Borsch: 620 biztanle inguru
* Bremen: 320 biztanle inguru
* Geblar: 60 biztanle inguru
* Otzbach: 140 biztanle inguru
* Wiesenfeld: 180 biztanle inguru

## Demografia 
## Kanpo estekak
Species inquirenda

***Species inquirenda***, (pluralean *species inquirendae*), euskaraz "Espezie ikertuak", Sailkapen zientifikoan espezie bat aztertzerakoan honen inguruko identitatearen gainean zalantzak planteatzen direnean esaten da; ondorioz, espezie hori hobeto aztertu behar da.  Latinezko esaldi hau biologian XIX. mendetik erabiltzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avellanedako Batzarretxea

**Avellanedako Batzarretxea** Enkarterriko Batzarren biltokia eta egoitza zen eraikina da. Sopuertako Avellaneda auzoan dago.

XVI. mendean sortu zuten lehen (gutxienez XIV. mendetik aurrera) Batzarretarako erabiltzen zen haritzaren ondoan. 1806. urtean Enkarterriko kontzeju guztiak Bizkaiko Jaurerrian sartuta geratu ziren ondorio guztietarako eta Avellanedako Batzar Nagusiak ez ziren gehiagotan egin. XX. mendean zaharberritu zuten, egun Enkarterrietako Museoaren egoitza izateko.

## Iruditegia 

Irudi:Encartaciones.jpg|Avellanedako Batzarretxearen ikuspegia.
Irudi:Urrestieta Abellanedako Batzar Etxea.JPG|Batzarretxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rangoli

[thumb|Kolori anitzeko rangoli bat [Tirunelvelin, Tamil Nadu.]]
[thumb|Rangoli bat [Krishna eta Radharen idolo batekin apainduta dago.]]
**Rangolia**, **Kolam** edo **Muggu** izenez ere ezaguna, Indiako folk arte mota bat da.

## Ezaugarriak 
Indiako Argien Jaian emakumezkoek margozen dituzten marrazkiak dira. Etxeen atarian egiten dituzte eta marrazki horiekin Lakshmi jainkoari detzen diote, bere ingurukoei oparotasuna eskaintzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Three Musketeers (1993ko filma)

**The Three Musketeers** (euskaraz *Hiru Musketariak*) 1993ko Stephen Herek estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko abentura filma bat da. Alexandre Dumas idazlearen izen berdineko *Hiru Musketariak* eleberrian oinarritu dago. Charlie Sheen, Kiefer Sutherland, Chris O'Donnell, Oliver Platt, Tim Curry eta Rebecca De Mornay aktoreek antzeztu zuten.

Filmaren soinu bandan agertzen den Bryan Adams kanadar abeslariak eta Robert John "Mutt" Lange eta Michael Kamen musikagileek elkarrekin idatzi eta Bryan Adams, Rod Stewart eta Sting abeslariek elkarrekin batera abestutako *All for Love* (*Guztia Maitasunarengatik*) abestia aski ospetsua bilakatu zen, bai eta filma beraren ikur ere.

## Argumentua 
D'Artagnan (Chris O'Donnell), Gaskoniako ezpatari trebea bere ametsa betetzeko Paris hiriburura iritsi berri da: iraganean bere aitak egin zuen bezala, Luis XIII.a Frantziakoa (Hugh O'Conor) erregearen zaindarik diren Mosketari Konpainian izen ematea. Bitartean, Erregearen aholkularia den Richelieu kardinala (Tim Curry) zitalak Rochefort kondearen (Michael Wincott) laguntzaz haren handigura asetu eta Frantziako Erresuman aginte osoa izan dezan Mosketarien Konpainia deseginarazi du.

## Aktoreak 
* Charlie Sheen: Aramis
* Kiefer Sutherland: Athos
* Chris O'Donnell: D'Artagnan
* Oliver Platt: Porthos
* Tim Curry: Richelieu kardinala
* Rebecca De Mornay: Milady
* Gabrielle Anwar: Ana erregina
* Michael Wincott: Rochefort kondea
* Paul McGann: Girard eta Jussac
* Julie Delpy: Constance
* Hugh O'Conor: Luis erregea
* Christopher Adamson: Henri
* Philip Tan: Parker
* Erwin Leder: a Peasant
* Axel Anselm: Mosketaria Musketeer
* Bruno Thost: 1. seneskala
* Oliver Hoppa: 2. seneskala
* Emma Moore: Damsel
* Herbert Fux: ostalaria
* Nichola Cordey: tabernako neska zerbitzaria
* Sebastian Eckhardt: Armand de Winter
* Bob Anderson (krediturik gabe): Erregearen esgrima irakaslea

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *The Three Musketeers* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Erdibizitza (farmakologia)

Farmakologian eta Medikuntzan, botika baten **erdibizitza**, kanporatzearen **batez besteko bizitza**, edo **batez besteko bizitza biologiko**a gorputzak hartutako botika baten odol-kontzentrazioaren erdia kanporatzeko behar duen denbora da. Horrela idazten da: t_{1\over2}\,.

Hots, odol-plasman dagoen botika baten kontzentrazioa erdira jaisteko behar den denbora da botika horren erdibizitza.

## Kanpo estekak
2206 Gabrova

**2206 Gabrova** Jupiter eta Marte planeten artean dagoen asteroide gerrikoan aurkitutako asteroide baten izena da. 1976ko apirilak 1ean aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Krimeako Astrofisika Behatokitik. Bere izena Bulgariako Gabrovo hiriagatik jasotzen du. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1976 GR3 zen.

## Kanpo estekak
Setepenra

**Setepenra** Akenaton faraoiak bere Errege Emazte Handia izan zen Nefertitirekin izan zuen seigarren eta azken alaba izan zen.

## Biografía 
Dirudienez, Setepenra bere aitaren erregealdiko 9. edo 10. urtean jaio zen eta oso gutxitan ikusia izan zen. Bere izena (Raren aukeratua esan nahi duena) ez zen batere ohikoa, faraoien tribu izena bezala erabiltzen baitzen. Bitxia da, baita ere, Ra jainkoa aipatzea, Atonen ordez, bere ahizpa Neferneferuragen kasuan bezala.
Robin Hood (2010eko filma)

**Robin Hood** 2010eko Ridley Scott ingeles zinema zuzendariaren abentura filma bat da. Ingeles mitologiako Robin Hood pertsonaia ospetsuan oinarritua dago. Russell Crowe, Cate Blanchett, Matthew Macfadyen, Mark Strong, Oscar Isaac, Kevin Durand, Mark Addy, William Hurt, Danny Huston eta Max von Sydow aktoreek antzeztu zuten. Hainbat herrialdeez gain, urte hartako Canneseko Zinemaldian ere estreinatu zen.

Ingalaterrako ipar-ekialdeko Northumberland konderriko Alnwick gaztelua, Bamburgh gaztelua eta Kielder basoan, Hertfordshire konderriko Ashridge eta Little Gaddesden udalerrietan, Surrey konderriko Bourne Wood eremuan eta Derbyshire konderriko Dovedale haranean filmatu zen, bai eta Gales hego-mendebaldeko Pembrokeshire konderriko eta Freshwater West hondartzan ere.

## Argumentua 
XIII. mendea, Ingalaterrako Erresuma. Robin Longstride (Russell Crowe), Gurutzadetan Rikardo Lehoi Bihotzaren (Danny Huston) zerbitzupean borrokatu den ingeles arkulari trebea Lur Santutik itzuli eta Frantziako Erresuman frantsiarren aurkako gerran dabil. Châlus-Chabroleko gazteluarn setioan frantziar balestari batek Rikardo I.a Ingalaterrakoa gezi batez zauritu eta hiltzen denean, Robin Ingalaterrako Erresuma eta Nottinghamera itzuli eta Sir Robert Loxley (Douglas Hodge) zaldunari hura hiltzorian zegoela emandako hitza beteko du: haren aita Sir Walter Loxley (Max Von Sydow) zaldunari bere semearen ezpata itzultzea. Bertan, Robinek Lady Marion (Cate Blanchett) ezagutuko du, Loxley semearen alarguna. Bienbitartean, Londres eta Ingalaterran, Joan Lurgabeak (Oscar Isaac), nortasun eskasa eta barne matxinadei aurre egiteko nortasunik ez duen erregeak agintzen du, kanpoaldetik datorkion Godfrey (Mark Strong) zitalaren mehatxuaz ere jabetu gabe. Robin eta bere gizonek ingelesen arteko gerra zibil odoltsu bat ekidin eta Ingalaterrako herrialdeari bere iraganeko loria itzularazten saiatuko dira.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *Robin Hood* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Omar Karami

**Omar Abdul Hamid Karami** (batzuetan abizena **Karamé** eta **Karameh** gisa transliteratuta, , 1934ko irailaren 7a - 2015eko urtarrilaren 1a) Libanoko lehen ministroa izan zen bi alditan. 1990ko abenduaren 24an izan zen lehen aldiz, Selim al-Hossek boterea utzi zuenean. 1992ko maiatzaren 13an boterea utzi zuen, egoera ekonomiko txarraren ondorioz. 2004ko urriaren 26an berriro izan zen Lehen Ministroa, 2005ko apirilaren 19an kargua utzi zuen arte, Rafik Haririren erailketaren aurkako protestek eraginda. Abdul Hamid Karami politikari eta lider erlijiosoaren semea zen eta 8 aldiz Lehen Ministro izan zen Rashid Karamiren anaia. Bere semea Faisal Karami da, Gazteria eta Kirol Ministroa Libanon.
Hausnarketa (fisiologia)

[thumb|250px| Basahuntz ar batek ([Capra pyrenaica victoriae) hausnarketa egiten. Bazkatu ondoren hausnarkariak etzan ohi dira eta hausnarketa egiten dute.]]
**Hausnarketa** animalia hausnarkariek burutzen duten elikagaien digestio-prozesu berezia da. Hausnarkariek, orokorrean, elikagaiak bi etapetan digeritzen dituzte: lehenengo etapan elikagaiak pixka bat mastekatu eta irensten dituzte, eta bigarren etapan -hausnarketan- elikagaia urdailetik ahora igotzen da mastekatua eta irentsita izateko berriz. Urdailetik ahora joateko prozesu horri berrahoratze deritzo (*regurgitation*, ingelesez).

Hausnarkarien artean behiak eta bovinae, ardiak, ahuntzak eta oreinak aipa daitezke. Hausnarkariak ez diren beste belarjaleek (zaldiak, adibidez) ez dute hausnarketa egiten.

## Hausnarkarien digestio-aparatua 
Hausnarkarien digestio-aparatuak lau zati berezi ditu: hestegorritik duodenora, hauek dira: errumena, erretikulua, omasoa eta abomasoa.

Errumena edo zaku handia zatirik handiena da, behiengan ia 150 litroko bolumena duena. Bertan hausnarkariek flora bakteriar trinkoa dute, oso aktiboa dena, hausnarkariak jaten duen landare-gai guztiak (eta zelulosa, batez ere) degradatzen dituena. Kontuan hartu behar da animalia ugaztunek ezin dutela zelulosa berez digeritu, horretarako behar den entzima ez dutelako. Errumenean dituzten bakterioei esker, aldiz, hausnarkariek zelulosa digeritu dezakete.

Irentsitako elikagaiak jarraitzen duen bidea hau da: hestegorritik errumenera iristen da. Bertan, zelulosa digeritzeko gai diren bakterioak eta beste mikroorganismo batzuk daude. Elikagaien hartzidura burutzen da, eta baita (errotazio-mugimendu bati esker) janariaren birrinketa ere. Gero janaria erretikulura (zaku txikira) pasatzen da, ore bat bihurtuz. Hortik ahora bidaltzen da (berrahoratzea), berriz mastekatua izateko eta listua eransteko.

Hurrengo etapan (hausnarketaren ostean) janaria berriro irensten da eta omasora pasatzen du, urin gastrikoak jasoz; azkenik abomasora heltzen da, hortik hestera pasatuz. Abomasoa edo gatzagia hausnarkarien benetako urdaila da, digestio kimikoa burutzen duena.

## Hausnarkarien flora bakteriarra 
Hausnarkarien flora bakteriarra ugaria da errumenean. Organo handi hori hartzidura-ontzi industrial batekin alderatu da, bertan ingurunea etengabe berritzen baita. Errumenean, oxigenorik ezak bakterio, arkeo, onddo eta protozoo anaerobioen hazkundea errazten du. Mikroorganismo horiek guztiek zelulosa eta beste gluzido batzuk hartzitzen dituzte, gasa askatuz (hidrogenoa, karbono dioxidoa eta metanoa; azken honek eragin kaltegarria du ingurugiroan, berotegi-efektua areagotzen baitu)

Hartzidura horien ondorioz gantz-azidoak sortzen dira, hausnarkariak energia-iturri moduan erabiltzen dituena.

Janarien digestioa egiteaz gain, errumeneko mikroorganismoek aminoazidoak eta bitaminak ere ekoizten dituzte, animaliaren elikagai-iturri direnak.

Azkenik, errumeneko mikrobio ugari abomasoan digeritzen dira, eta proteina-iturri ere bihurtzen dira animaliarentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etnozentrismo

**Etnozentrismoa** kultura ikusmolde bat da, non norberaren gizataldea den guztiaren zentroa eta eredua, beste gizatalde guztiak neurtzeko eta sailkatzeko. Beste modu batera esanda, etnozentrismoa talde bakoitzak duen ohitura bat da, uste izatekoa bere kultura hobea dela besteena baino. Etnozentrismoak norbere kultura bihurtzen du eredu eta horrekin neurtzen dira beste kultura guztiak eta on edo txartzat kalifikatzen dira; aurrerakoi edo atzerakoi, itxurazko edo itxuragabe dira norberaren antzekoak edo desberdinak diren heinean.

Etnozentrismoa fenomeno unibertsala da, gizarte guztietan gertatzen da, baita gizarte baten barruan dauden azpitaldeen artean ere. Hala, badakigu instituzio edo elkarteek (anaidi, eliza, kolegioak...) euren organizazioaren prestigioa soberesten dutela.

Franz Boas eta Bronisław Malinowski antropologoek uste zuten zientziek, zientzialariak gizabanako gisa zuen etnozentrismoa gainditzen lagundu behar ziotela. Boasek kultura-erlatibismoaren kontzeptua garatu zuen, eta Malinowskik funtzionalismoa ezarri zuen kultura desberdinen ikerketa ez etnozentrikoak egiteko jarraibide gisa. Antropologia ez etnozentrikoaren adibide dira Malinowskiren *The Sexual Life of Savages*, Ruth Benedicten *Patterns of Culture* eta Margaret Meaden *Coming of Age in Samoa* liburuak.

## Etnozentrismo motak 
* **Alderantzizko etnozentrismoa**, edo **xenozentrismoa**: pentsatzea norberaren kultura besteak gutxiago dela eta garapen pertsonalerako oztopo dela pentsatzea.
* **Arraza etnozentrismoa**: pentsatzea kultura edo etnia bateko kideek ezaugarri genetiko hobeagoak dituztela zibilizazioaren garapenerako.
* **Hizkuntza etnozentrismoa**: pentsatzea norberaren hizkuntza konplexuena, sotilena eta pentsamendurako egokiena dela gainerako herrien hizkuntzen aldean; horiek, barbaroak, zakarrak, eta zenbait zioetarako eskasak eta zurrunak kontsideratzen dira.
* **Erlijio etnozentrismoa**: pentsatzea norberaren sinismen erlijiosoa besteen gainetik dagoela benetako bakarra delako, gainerako praktikak eta sinesmenak idolatriatzat jota.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eurozentrismoa
* Chauvinismoa
* Arrazismoa
* Xenofobia

## Kanpo estekak 
* Etnozentrismoa, Gizapedian.
Fulgencio Carasa

**Fulgencio Carasa Naveda** (Bárcena de Cicero, 1805 – Morentin, 1877) espainiar militar karlista izan zen.

## Biografia 
17 urte zituela, armadan sartu zen eta 1831n jada teniente zen. Lehen Karlistadan karlisten alde egin zuen eta Bergarako besarkada onartu ez zuenez, Frantzian erbesteratu zen. Hirugarren Karlistaldian berriro itzuli eta Bizkaiko komandante-jeneral bilakatu zen. Villaverde Turtziozko guduan lortutako garaipenari esker Karlos VII.a erregegaiak "Villaverde Turtziozko konde" izendatu zion garaipenaren ordainsari moduan.

## Erreferentziak
KV63

**KV63** Egiptoko Luxor hiritik gertu dagoen Erregeen Haranean berriki aurkitutako hilobi bat da. Erregeen hilobi bat zela uste izan zen arren, orain baltsamatze putzu bat de la uste da.

Ganberak eguurezko zazpi sarkofago eta bilketarako pitxer handi ugari zituen. Zerraldoek momifikazio prozesurako erabiltzen ziren materialak baino ez zituzten, eta pitxerrek gatzak, liho oihalak eta habita hautsitako zeramika.

Buztinezko hondakinetakoren batzuk textual dituzte, izen zati bat kasu, *paaten*, Tutankamon faraoiaren emazte izan zen Ankesenamonen a izan daitekeena. Idazkun honek, hilobiaren estilo arkitektonikoak eta sarkofago eta pitxerren formak Egiptoko XVIII. dinastiakoa dela pentsarazten dute, Tutankamonen garaikoa hain zuzen (honen hilobia ere hurbil dago).
## Aurkikuntza 
Hilobi hau 2000n aurkitu zuen "Valle y of the Kings Foundation" eta "Amarna Royal Tombs" eko zuzendari den Nicholas Reeves egiptologoak ikerketa geofisiko bat eginez eta sonarra erabiliz. Reevesi, alabaina, antzinekotasunen kontrabandoarekin lotuta egotea leporatu zioten eta, horregatik, bere taldearentzako indusketa baimenak behin-behinean baliogabetuta geratu ziren. Berriki, ikerketa xehe batek errugabea de la frogatu du, eta funtsik gabeko irainak baino ez zirela. Alabaina, tarte horretan, tokian industeko baimena AEBetako Tennessee estatuko Memphiseko Unibertsitateko Otto Schadenen taldeari eman zioten.

Ofizialki, Otto Schadenen taldeak 2005eko martxoaren 10ean berretsi zuen Nicholas Reevesen taldeak aurkitutako hilobiaren existentzia, baina Antzinekotasunen Kontseilu Gorenak ez zuen 2006ko otsailaren 8 arte iragarri, zeinak aurkikuntza Otto Schadenek zuzenduta Erregeen Haranean lanean ari den estatubatuar talde honi eman zion. Taldeak hilobia KV63 izenarekin katalogatzea adostu zuen, 1922an Howard Carterren taldeak Tutankamonen hilobia den KV62 aurkitu zuenetik osorik aurkitutako lehen hilobia bait da.

2006ko maiatzaren 26an, burkopean, tamaina ertaineko zerraldo baten barnean urre orriz estalitako 42 zentimetroko sarkofago txiki bat aurkitu zen.

## Kanpo estekak
Otto Schaden

**Otto John Schaden** (1937ko abuztuaren 26a - 2015eko azaroaren 23a) estatubatuar egiptologo bat izan zen.

Tennesseeko Memphiseko Unibertsitatean Amenmesesen hilobiaren indusketetako (*Amenmesse Tomb Project*) zuzendaria. Amenmeses faraoiaren hilobia den KV10ean lan egin zuen Erregeen Haraneko eremu nagusian, eta mendebaldeko haraneko WV23, WV24 eta WV25 hilobiak garbitu eta ikertu zituen.

2006ko otsailaren 8an bere taldeak KV63 hilobia aurkitu zuela adierazi zuen, aurkikuntza 2005eko martxoaren 10ean egin zen arren. Kalterik gabeko ezkutaleku bat da, 1922an Howard Carterren taldeak Tutankamonen hilobia den KV62a aurkitu zuenetik aurkitutako lehena.
Balrog

**Balrogak** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen diren fikziozko deabruzko izakiak dira. Sua kontrolatzeko ahalmena eta beste ahalmen gaizto batzuk dituzte.

## Etimologia 
*Balrog* "boterezko deabrua" esan nahi duen sindarinezko hitz bat da. Quenyazko bere hitz baliokidea *Valarauko* da (*Valak* boterea eta *rauko[r]* deabrua esan nahi du). Bere lehen agerpen zehatza Eraztunen Jauna eleberrian den arren, Tolkienen aurreko liburuetan ere barato aipamenik, Silmarillion kasu.

## Kanpo estekak
Karánsebesko gudua

**Karansebesko gudua** (, ) Austro-Turkiar Gerraren barneko gudu bat izan zen.

## Gertaerak 
1788ko irailaren 17an, Caransebeșen (Errumania), arratsaldean Austriar Inperioko osteak hirira iristen hasi ziren, turkiarrei aurre egiteko asmoz, Errusia eta Turkiaren arteko gerran austriarrak lehenengoen aliatuak baitziren. Armada herrialde askotako 100.000 kide inguruk osatzen zuten. Serbiarrak, kroaziarrak, errumaniarrak, poloniarrak, hungariarrak... Baina gutxik ulertzen zuen ofizial austriarren hizkuntza, alemana, hain zuzen ere.

Abangoardian husar talde bat bidali zuten lehenik, osteek kanpatuko zuten eremua ikuskatzera. Etsaien arrastorik ez eta pattarra saltzen zuen ijito familia bat besterik ez zuten aurkitu. Upel batzuk erostea erabaki zuten eta, infanteria errumaniarreko lehen soldaduak elkargunera iristerako, husarrak mozkor-mozkor eginda zeuden. Baina ez zuten geratzen zitzaien pattar apurra errumaniarrekin partekatu nahi. Hitzez ezin ulertuta, mutur joka hasi ziren. Liskar betean, norbaitek airera tiro egin zuen, eta zenbaitek larrituta turkiarren tiroa izan zela egin zuten garrasi. Une horretan austriar ofizialak iritsi izana ez zen mesedegarri izan;  (Geldi! Geldi!) oihuka hasi zirenean, soldaduei “Allah” esaten zutela iruditu zitzaien eta, turkiar musulmanak zirelakoan, nagusien kontra su egin zuten; haiek berdin erantzun zuten.

Ondoren, zalditeria iritsi zen. Borrokaldia ikustean turkiarren eraso bat zela ondorioztatu eta itxura guztien arabera etsaiak zirenen aurka eraso egitea erabaki zuten. Zaldizkoen erasoa ikusi zutenean, etengabe iristen ari ziren infanteriako osteek ere berdin pentsatu zuten: zalditeriako kideak turkiarrak zirela. Eta, jakina, haien kontra su egin zuten.

Hainbat orduz, austriar osteak talde txikietan sakabanatu ziren, ustezko etsaia alde guztietan, elkarri tiroka. Baina zenbat eta tiro gehiago, orduan eta indartsuago alegiazko turkiarrak. Eta azkenean ihes egin behar izan zuten. Diotenez, ihesaldian enperadorearen zaldiak kontrola galdu eta Jose IIa putzu batera erori zen.

Handik bi egunera otomandar osteak, benetakoak, Karánsebesko zelaietara iritsi ziren eta 9.000 gorpurekin egin zuten topo.

## Guduaren inguruko ikerketak 
Historialari askok zalantzan jartzen du Karánsebesko gudua benetan hala gertatu zen. Batetik iturri askotan jasota dagoela eta iturriak koherenteak direla onartzen dute. Baina guduaren lehen aipamena handik 40 urtera egin zen austriar aldizkari batean, eta iturririk fidagarrienak, A. J. Gross-Hoffinger-ek, ia 60 urte geroago jaso zuen gertatutakoaren berri. Denbora tarte horiek, ezinbestean, distortsioa eragiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exodus: Gods and Kings

**Exodus: Gods and Kings** (euskaraz *Irteera: Jainkoak eta Erregeak*) 2014ko Ridley Scott ingeles zinema zuzendariaren historia-erlijio-epika filma bat da. Bibliako bigarren liburua den *Exodoa* edo *Irteera*n eta Moisesen gidaritzapean juduak Antzinako Egiptotik irten zirenekoa azaltzen du. Christian Bale, Joel Edgerton, John Turturro, Aaron Paul, Ben Mendelsohn, Sigourney Weaver eta Ben Kingsley aktoreek antzeztu zuten.

Ingalaterrako Londres hiriburuko Pinewood estudioetan eta Espainiako Almeriako probintzia Pechina eta Macael udalerrietan eta Tabernasko basamortuan, eta Kanariar Uharteetako Fuerteventura uharteko Pájara eta Antigua udalerrietan filmatu zen.

## Argumentua 
Bibliaren arabera, Antzinaroan, Moises (Christian Bale) judu kementsuak Egiptoar Inperioari aurre egin eta bere herria esklabo zeukan Ramses II.a (Joel Edgerton) faraoi ahalguztidunaren aurkako altxamenduareen buru bilakatu zen, 600.000 esklabo judu askatu eta *Irteera* delakoan Antzinako Egipton barrena arriskuz, izurrite hilgarri eta basamortuak igaroz Agindutako Lurraldera gidatu zituen.

## Aktoreak 
* Christian Bale: Moises
* Joel Edgerton: Ramses II.a
* John Turturro: Seti I.a
* Aaron Paul: Josue
* Ben Mendelsohn: Hegep
* Ben Kingsley: Nun
* Sigourney Weaver: Tuya
* María Valverde: Zipporah
* Indira Varma: Apaiz nagusia
* Hiam Abbass: Bithiah
* Kevork Malikyan: Jethro
* Anton Alexander: Dathan
* Golshifteh Farahani: Nefertari
* Tara Fitzgerald: Miriam
* Dar Salim: Khyan
* Andrew Tarbet: Aaron
* Issac Andrews: Malak aingerua

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *Exodus: Gods and Kings* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Alexis Tsipras

**Alexis Tsipras** (; Atenas, Grezia, 1974ko uztailaren 28a -) greziar politikaria da, 2015eko urtarrilaren 26tik 2019ko uztailaren 8ra Greziako lehen ministroa, Syriza alderdiaren eskutik.

## Biografia 
### Ikasle mugimenduetako parte hartzaile 
Junta Militarra desagertu eta hiru egunera sortu zen Alexis Tsipras. Unibertsitatean, Ingeniaritza Zibileko ikasketak burutu zituen. Gaztetatik oso ikasle konprometitua izan zen gai sozialetan. Horrela, 1990eko hamarkadaren hasieran, 17 urterekin Hezkuntza ministroak proposatutako lege polemiko baten kontrako ikasle protesten burua izan zen. Telebistan egin zioten elkarrizketa baten ondoren, ikasle mugimenduaren ordezkari ezagunena bilakatu zen.

Unibertsitatean hiru urtez segidan aukeratua izan zen Greziako Ikasleen Batzar Nagusiko ordezkari gisa. Ikasketak amaitutakoan Synaspismos alderdiko gazte mugimenduaren buruzagitzan jarri zen.

### Politika profesionala 
2006an politika profesionalean hasi zen, Atenasko udal hauteskundeetara aurkeztean. 2008an, 33rekin, Synaspismos alderdiak sekulan izandako buruzagi gazteena bilakatu zen. 2009an lehen aldiz aurkeztu zen legebiltzarreko hauteskundeetan, eta Syrizak ezkerreko koalizioaren buruzagitza hartu zuen erabateko babesarekin.

2009. urtetik da parlamentaria Greziako Legebiltzarrean, baina apenas ezagutzen zuen inork herrialdetik kanpo. Egun, ordea, Europako ezkerreko alderdien esperantza da, izar mediatiko moduko bat. Europako Ezkerreko Alderdiaren Europako Batzordeko presidentegaia izan zen maiatzeko bozetan.

#### Syriza alderdian 
2012ko legebiltzarreko hauteskundeak egin eta gero nazioarteko hedabideetan ezagun egin zen. Krisia amaitzeko Greziarako proposaturiko austeritate neurrien aurkako mugimenduen bultzatuta Syriza herrialdeko bigarren indarra bilakatu zen.

Horregatik, merkatuen eta hedabide kontserbadoreenen jomuga bilakatu zen. Syrizaren gorakadak Europako agintariengan ezinegona sortu zuen eta Berlinera egin zuen bisita Tsiprasek hauteskundeak eta gero bere jarrera azaltzeko. Esan zuenez, austeritatea zen bere etsaia eta ez euroa.

Europako faxismoaren aurkaria ere bada, izan ere, krisiak pobretutako eta sumindutako herritarrek Egunsenti Urrekara alderdi neonazia sortu dute.

2015ko Greziako Hauteskundetan Syrizak gehiengoa lortu zuen eta gehiengo osoa izatetik 2 parlamentarira geratu ziren. ANEL alderdiaren botoei esker lortu zuen lehen ministro izatea.

## Erreferentziak
Fringilla

***Fringilla*** Fringillidae familiako txonten genero bat da, **Fringillinae** subfamilia monotipikoa osatzen duen bakarra.

Barnean hiru espezie besterik ez ditu:
* Txonta arrunta (*Fringilla coelebs*)
* Txonta urdina (*Fringilla teydea*)
* Negu-txonta (*Fringilla montifringilla*)

## Kanpo estekak
Apirileko Feria

**Apirileko Feria** () edo **Sevillako Feria**, Andaluziako hiriburuan ospatzen den jaialdirik ospetsu eta jendetsuena da. Los Remedios auzoan ospatzen da, eta bertan kasetak eta atrakzioak egoten dira. Orokorrean, aste santua amaitu eta bat edo bi astera ospatzen da, eta, aldi berean, La Maestranzan zezenketak ospatzen dira, ospakizun hauek Sevillako udaberriko Jaiak direlarik. Gainera, Andaluzia guztian eragin ekonomikorik handiena duen jaialdia ere bada.

## Etimologia 
Feria hitza latinetik dator, , , eta pluralean erabiltzen zen, , . Erromatarrek jaiak eta atseden egunak adierazteko aipatzen zuten. Baina ez ziren lanari buruzko atsedenak, baizik eta ekintza zibil orori buruzkoak erlijio gurtzari eta ospatzen ziren jaiei dedikatzeko.

## Lehen azoka eta Ferien historia 
Europan zehar hiriak sortzearekin bat, XI. mendetik aurrera salgai ororekin negozioak hasi ziren. Hiri bakoitzean, egunero edo astero dago azoka, merkatarien topaketa edo beste merkataritza topaketaren bat, eta bere aberastasun edo kokapen estrategikoagatik prestatuago dauden hirietan antolatzen dira feriak. Hasieran, gertu hornitzerik ez zuten merkatariek toki eta data zehatz batean egin ahal izateko sortu ziren.

Azokak hain ugariak izatean eta hauek lasaitasunez gara zitezen, "azoka bakea" bezala ezagutzen zen errespetu kode bat sortu behar izan zen, "feria eta bideko bakea" den beste bat eta frankizia eta pribilegioen beste bat, bakoitzak merkatariak zeuden unearen arabera zaintzen zituen, azoka batetik besterako bidean, unean zegokion tokian eman beharreko astean izan beharreko lasaitasuna, lapurretak, armak erabiltzearen debekua eta merkatariei jarritako beste muga batzuk.

## Kanpo estekak