open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melissa Aldana

**Melissa Aldana** (Santiago, Txile, 1988ko abenduaren 3a) saxofoi-jotzaile txiletarra da, eta bakarlari gisa nahiz *Melissa Aldana & Crash* Trio bandarekin jotzen du. 2020an, Grammy sarietarako izendatu zuten, jazz inprobisatu onenaren sarirako.

## Biografia 
### Lehen urteak eta prestakuntza 
Aldana Txileko Santiagon jaio zen. Aurkezpen horien ondorioz, Berklee College of Music zentroan sartu zen Bostonen. Bertan, irakasle Joe Lobao, George Garzone, Frank Tiberi, Greg Osby, Hal Crook, Bill Pierce eta Ralph Peterson izan zituen.

### Karrera profesionala 
thumb|Melissa Aldana The Jure Pukl Quartetekin, 2015
Aldana Berkleen graduatu zen 2009an, eta New Yorkera joan zen George Colemanekin ikastera. Lehenengo albuma grabatu zuen, *Free Fall*, Greg Osbyren Inner Circle Music zigiluak 2010ean argitaratua. Saria 25.000 dolarreko beka bat izan zen, eta grabazio-kontratu bat Concord Jazzekin. Garaipenaren berri ematean, *Washington* Post-ek honela deskribatu zuen Aldana: "jazzeko aukera- eta zuzendaritza-zentzu berria".

Gainera, Aldanak Txileko Arte Nazionalen Altazor saria eta Lincoln Centerreko Martin E. Segal saria jaso zituen. Visionsen, Aldanak haurtzarotik zuen pasio bati ekin zion berriro, pinturari, eta saxofoiagatik alde batera utzia zuenari. Aldanak Kahloren bizitzan oinarritutako suitea egin zuen:*Eta Frida Kahloren gainean set-a egitea bururatu zitzaidan, txikitatik miretsi dudan artista. Nik pinturen imitazio asko egiten nituen neska nintzenean. Eta asmoa suitea egitea zen, bere bizitzarekin, pinturekin eta izaerarekin lotuta egongo zena*.

2022an Getxoko (Bizkaia) 45. jazz festibala ireki zuen.

### Melissa Aldana & Crash Trio 
2012an, Melissa Aldana & Crash Trio taldea osatu zuen Aldanak, Francisco Mela bateria-jole kubatarrarekin eta Pablo Menares Txileko baxu-jotzailearekin, Santiagoko jazzaren lagunarekin.

## Bizitza pertsonala 
Washington Heights-en (Manhattan) bizi da Aldana.

## Sariak eta kondekorazioak 
* 2016: DownBeat aldizkaria : "25 para el futuro"

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Clara Galle

**Clara Huete Sánchez**, (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2002ko apirilaren 15a), **Clara Galle** izen artistikoz ezaguna, nafar modelo eta aktorea da, zineman eta telebista aritzen dena. Netflixen *A través de mi ventana, A través del ma*r eta *A través de tu mirada* jatorrizko film sortan Raquel Mendoza interpretatzeagatik da ezaguna, eta Eva Merino, berriz, Prime Videoren jatorrizko *El internado: Las Cumbres* telesailean.

## Bizitza 
Txikitatik erakutsi zuen interpretazioaren munduarekiko interesa, eta, horregatik, arte-eszenikoen batxilergoa egin zuen Plaza de la Cruz Institutuan, dantza garaikideko eta hiri-dantzako eskolak emateaz gain. Gaztetatik izan zuen emanaldiarekiko interesa. 2019ko apirilean, Emma Roberts protagonista zuen Tous etxeko Gabonetako kanpainarako lehen iragarkia filmatu zuen. Andorrako turismo kanpainetan eta Fantako spot batean ere lan egin zuen. Gainera, bere jaioterriko, Iruñeko, arropa dendetako irudia izan da, eta *Nyx*, *Arizona Vintage* eta *Kaotiko* markekin kolaboratu du. 2020an Madrilera joan zen, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Artearen Historia ikastera.

2021eko apirilean Netflixek Ariana Godoyren izen bereko eleberrian oinarritutako *A través de mi ventana* pelikularako fitxatu zuela baieztatu zen eta lehen esperientzia izan zuen pantaila handian. Hilabete bat geroago, maiatzean, Amazon Prime Videok *El internado: Las Cumbres* telesailaren bigarren denboraldirako fitxatu zuela jakinarazi zuten. Telesailean Evaren papera egin zuen. 2021eko urrian Sebastián Yatraren «Tacones rojos» singlearen bideokliparen protagonista izan zen.

2022ko otsailean, Netflixen *A través de mi ventana* jatorrizko filmean egin zuen debuta aktore gisa, eta Raquel Mendoza emakumezko protagonistaren rola interpretatu zuen bertan. 2021ean filmatu zuten filma, eta Ariana Godoy idazle venezuelarraren izen bereko eleberrian oinarritu zen.

Urte bereko maiatzean, Amazonen Prime Video *El internado: Las Cumbres* telesailaren bigarren denboraldian jardun zuen, eta bertan Eva Merinoren rola hartu zuen. Telesaila Antena 3 katean *El internado* (2007-2010) telesailaren berrabiarazte bat da.

2023an, Raquel Mendozaren papera errepikatu zuen Netflixek estreinatutako *A través del mar*,  *A través de mi ventana* lanaren jarraipenean.

2024an, *A través de mi ventana* trilogiako azken filmeko protagonista izan zen, *A través de tu mirada* izenburukoa, non Raquel Mendoza interpretatu zuen berriz. Filma 2024ko otsailaren 23an estreinatu zen.

2024ko maiatzean, Miguel Sáez Carral idazlearen *Ni una más* eleberrian oinarritutako Netflixeko sail txiki espainiarraren protagonistetako bat izan zen, eta Gretaren papera egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Bideo-klipak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guaguancó

**Guaguancó** Kubako Habanan sortutako erritmoa da. Rumbaren barietate bat da, eta afro-kubatar erritual profano batzuen fusioa du. Rumbaren beste barietateak hauek dira: 
*Yambú* eta *Columbia*.

## Historia 
Guaguancó Habanan 1886an sortu zen, esklabotzaren abolizioarekin batera. Erritmo hau Afrikatik indarrez eramandako pertsonen ondarea da. 

XX. mendeko 40. hamarkadan Arsenio Rodríguezek erritmo mota hau zabaldu zuen munduan. 60. hamarkadan New Yorken ezaugarri propioak garatu zituen, beste barietate bat sortuz.
 
## Ezaugarriak 
Guaguancó, normalean testu anonimoekin, hiru *tumbadurekin* interpretatzen da, kaxoi izeneko egurrezko kaxa mota batekin, zotzekin edo eskuekin perkutitua. Perkusio jotzaileekin batera koro bat dago bakarlari bati erantzuten diona. Dantzariek koreografia bat aurkezten dute, non gizona emakumearen atzetik ibiltzen den mugimendu oso erotikoekin. Hasieran uko egiten badio ere, azkenean onartu egiten du. Ekintza horrek gizonak emakumeari egindako "konkista" adierazten du, eta txertoaren izena hartzen du.

Konposizio zaharrenak, "Guaguancó del tiempo de España" izenekoak, Espainiak Kuban zuen aro kolonialaren amaierarekin bat datoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"El solar de los 6", Guaguancó.
Semeno Indartsua

**Semeno Indartsua** ( -) baskoien buruzagi militarra izan zen, Deierri inguruan bizi zena.

## Biografia 
Beranduagoko kronika arabiarretan Mothmin el-Akra edo Maximino Gartzeiz Argakoa izenez ageri da, eta Malduthun al-Atlal edo Baldowin Atalariko nagusi den lurraldearen ondoan zegoen Deioko gazteluaren tenente zela diote bertan. Biek Abd ar Rahman I.a borrokatu zutela ere ageri da, Karlomagnoren espedizioaren ondorengo 779. urteko razzian.

Kronika franko faltsuek errege frankoek Zaragozara bidean Ebroko goi-lurretan egindako kanpainaren berri ematen dute — zehazki, bere atzeguardia babesteko Iruñeko gotorlekuaren setioa eta hartzea —. Kanpaina horretan bahituak atzeman omen zituen, horien artean Semenoren balizko anaia bat zegoela: Fortun izeneko buruzagia.

Iturri batzuek bi seme-alaba izan zituela diote (beste iturri batzuek bilobatzat edo birbilobatzat aipatzen dituzte): Eneko eta Gartzia Semenoitz. Beste teoria batek Gartzia Semenoitzen benetako izena Gartzia Enekoitz izan zela proposatzen du (ez da Eneko Arista erregearen semea Gartzia Enekoitz erregearekin nahastu behar). Haren aita Eneko Semenoitz zen, eta hura ere Gartzia Semenoitzen anaiarekin nahastu zen. Iturri batzuek Semeno dinastiaren abiarazletzat aipatzen dute, nahiz eta Eneko Arista erregearen dinastiaren jatorria baino lehenagoko garai batean bizi izan zen. Beste autore batzuek bi dinastien arbaso komun posibletzat jotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihane Otaegi

**Oihane Otaegi** (Donostia, 1977ko maiatzaren 20a) gipuzkoar curling-jokalaria da, Txuri Berri Izotz Taldearen kidea. Leire ahizpa bikia curlingean ere aritzen da. 2018an Curling Mistoaren Munduko Txapelketan zilarrezko domina erdietsi zuen.

2020an, Oihane Otaegi eta Mikel Unanue Espainiako curlingeko txapeldun izan ziren Jacan, bikote mistoen kategorian, urtebete lehenago lortutako titulua berretsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fujiko Nakaya

thumb|300px|Fog Sculpture #94925 "Foggy Wake in a Desert: An Ecosphere", Sculpture Garden, Australian National Gallery, Canberra.
 Japoniako emakume artista ezaguna da, bereziki laino-eskulturei esker, horrelako bat Bilboko Guggenheim museoan sortu zuen 2009an. 

## Biografia 
Nakaya Sapporon jaio zen 1933an. Bere aita Ukichiro Nakaya lehen elur-maluta artifizialak egin zituena, garai hartan Hokkaido Unibertsitateko irakasle laguntzailea zen. Bere aitak film dokumental eta irratsaio ugari ekoitzi zituen gero eta Iwanami Productions sortu zuen, dokumental eta hezkuntza-filmen ekoizlea. Ukichirō Nakaya sumi-e artista ere izan zen, eta 1960an bere tintazko margolanak Fujiko Nakayaren olio-pintuekin batera erakutsi zituzten Chicagoko Sherman Galleryko erakusketa batean. Azken urteotan Oslo Kunstforening-en eta Le Forum Ginza Maison Hermès-en egindako erakusketek Ukichiro Nakayaren ideiek eta praktika zientifikoek Fujiko Nakayaren artegintzan izan duten eragina erakutsi dute.

Fujiko Nakaya Tokion batxilergoa egin zuen eta, ondoren, Japoniako Emakumeen Unibertsitateko Batxilergoan graduatu zen. Batxilergoko ikasketak egin ondoren, Estatu Batuetara joan zen Evanston-eko (Illinois) Northwestern Unibertsitatean gradua egitera. 1957an Ipar-mendebaldeko Arteetan lizentziatu zen eta Parisen eta Madrilen pintura ikasi zuen 1959ra arte.

## Laino-eskulturak 
Nakayaren laino-lanak 1992tik izan dira nagusi. 2014ko apirilaren 27an Irene Shum Allenekin izandako elkarrizketa batean, Nakayak azaldu zuen berak ez dituela zuzenean irudiak sortzen bere laino-eskulturekin, baizik eta lainoa tokiko baldintza meteorologikoetara erreakzionatzen duen transduktore mota bat dela. Paisaiak neurri handi batean estatikoa eman dezakeela esan zuen, lainoa sartu arte. Lainoa sartzearekin batera, naturari buruzko istorioak eta informazioa eskuragarriago bihurtzen dira behatzailearentzat. Kenjiro Okazaki artista eta arte kritikariak luze eta zabal idatzi du Nakayaren lanari buruz, eta bere laino lanak bere aita Ukichiro Nakaya zientzialariaren lanarekin lotzen ditu. Okazakik Fujiko Nakayak bideoarekiko eta lainoarekiko zuen interesa bere aitak elurra eta baldintza atmosferikoak erregistratzeko erabili zuen argazki eta zinemarekin alderatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Fujiko Nakaya: biografia eta lanak.(PDF)
Sergio Vez

**Sergio Vez Labrador** (Basauri, 1994ko maiatzaren 13a) bizkaitar curling-jokalaria da, Txuri Berri Izotz Taldearen kidea. Leire eta Oihane Otaegi ahizpa bikiekin eta Mikel Unanuerekin batera 2018an Curling Mistoaren Munduko Txapelketan zilarrezko domina erdietsi zuen.

## Kanpo estekak
Mikel Unanue

**Mikel Unanue** izen-deiturak dituzte gizaseme hauek:
* Mikel Unanue Calvo (1968-) esku huskako pilotari profesional ohia;
* Mikel Unanue Lobato, etakidea. Segoviako ihesean parte hartu zuen.
* Mikel Unanue Lobeto, historialaria;
* Mikel Unanue (1982-) curling-jokalaria.
Nick Drake

**Nicholas Rodney "Nick" Drake** (Rangun, 1948ko ekainaren 19a - Tanworth-in-Arden, 1974ko azaroaren 25a) ingeles abeslari eta abesti egilea izan zen.

Hogei urterekin kontratua sinatu zuen Island Recordsekin, Cambridgeko Unibertsitatean ikasten ari zela. Lehen diskoa 1969an argitaratu zuen eta beste bi plazaratu zituen, 1971n eta 1972an. Horietako batek ere zituen 5.000 kopia baino gehiago saldu, eta zuzenean abesteari uko egin zion beti. Hil ondoren, bere lanak aitorpen handiagoa jaso zuen pixkanaka.

Depresioa izan zuen bere bizitzaren azken zatian, eta bere abestietan islatu zuen. Antidepresiboen gaindosi baten ondorioz hil zen.

## Diskografia 
* *Five Leaves Left* (1969)
* *Bryter Layter* (1971)
* *Pink Moon* (1972)

## Kanpo estekak
Manuel Martinez de Ubago

**Manuel Martinez de Ubago Lizarraga** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1869 &#x2013; Zaragoza, Espainia, 1928ko urtarrilaren 16a) arkitektoa izan zen. Estilo eklektikoa zuen, eta Art Nouveauren eragina ere izan zuen.

Bereziki Nafarroa Garaian eta Aragoin utzi zuen bere arrastoa. Euskal Herrian, aipagarriak dira Iruñeko Nafarroako Foruen Monumentua (Nafarroako foru askatasunen defentsaren sinbolo) eta Chinchilla Jeneralaren kaleko 6. zenbakiko eraikina (arkitektura burges modernistaren adibide bikaina). Zaragozan, bere anaia Josérekin batera musika kioskoa diseinatu zuen 1908an, Hispano-Frantziar Erakusketarako sortutako egitura modernista dotorea. Gainera, 1916an Zaragozako zezen-plazaren handitze eta berrikuntza lanetan parte hartu zuen, eraikinari egungo itxura emateko.

## Bizitza 
Martinez de Ubago Iruñean jaio zen 1869an. Gaztetatik arte eta eraikuntzarekiko interesa izan zuen. Arkitektura ikasketak Madrilen egin zituen, Madrilgo Goi Eskolan, 1892 urtera arte. Madriletik itzuli ondoren, Nafarroan hasi zen lanean, eta 1893an Foruen Monumentua diseinatzeko enkargua jaso zuen. 1903an inauguratu zuten, eta bere lehen lan esanguratsua izan zen. Gainera, Nafarroako hainbat herritan etxebizitzak eta eraikin publikoak eraiki zituen, modernismoaren eta eklektizismoaren eragina nabarmenduz. Nafarroan hasi zuen bere jarduera profesionala, baina 1903 urtean, jada Foruen monumentua bukatuta, 1904tik aurrera Aragoin lan egin zuen.

thumb|226x226px|Foruen monumentua Iruñean (1893)thumb|341x341px|Musika kioskoa, Zaragozan (1908)

1904an Zaragozara bizitzera joan zen, han lan eskaintza hobeak baitzituen. Elizbarrutiko Arkitekto izendatu zuten, eta hainbat eraikin erlijioso eta zibiletan lan egin zuen. 1908ko Hispano-Frantziar Erakusketan musika kioskoa diseinatu zuen, gaur egun Primo de Rivera parkean kokatua. 1916an, Miguel Ángel Navarro Pérez arkitektoarekin batera, Zaragozako Miserikordia zezen-plaza berritu zuen.

1920an erretiratu zen, eta urte batzuk geroago, 1928 urtean hil zen Zaragozan. Bere lana Nafarroako eta Zaragozako hiri paisaian geratu da, eta bere estilo eklektiko eta modernistak arkitektura garaikidean eragina izan du.

## Lan adierazgarriak 
* Foruen monumentua (Iruñea, 1893-1903)
* Musika kioskoa, Hispano-Frantziar Erakusketan (Zaragoza, 1908)
* Miserikordiako zezen-plaza handitzea eta berritzea (Zaragoza, 1916)
* San Migel elizaren zaharberritzea (Lizarra)
* Zuerako parrokiaren zaharberritzea (Zuera, Zaragoza)
* Cipriano Salvatierra etxea, Chinchilla Jeneralaren kalean (Iruñea)
* Ruiseñores pasealekuko eta San José kaleko etxeak (Zaragoza)
* Coliseo proiektua, Jose Yarza Garciarekin batera (Zaragoza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nekane Aranburu

**María Dolores "Nekane" Aranburu Gil** (Donostia, 1965) gipuzkoar museologo eta kuradorea da. 2013tik aurrera Es Baluard museoaren zuzendaria izan zen.

EHUn artearen historia eta museologia ikasi ondoren, Artiumen hasi zen lanean. 1993 eta 2003 artean Trasforma elkartea zuzendu zuen.

## Kanpo estekak
Concepción Bona

**María de la Concepción Bona** **y Hernández** (Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 1824ko abenduaren 6a –*Ib.* 1901eko uztailaren 2a) hezitzailea izan zen bere lehengusu Pedro Alejandrino Pina Garcíak zuzentzen zuen eskolan eta XIX. mendeko ekintzaile dominikarra; María Trinidad Sánchez, Isabel Sosak eta María de Jesús aberriaren amekin batera dominikar lehen bandera egin zuen.

Santo Domingoko metroko 2. lineako geltoki batek Concepción Bona izena du bere omenez.

## Biografia 
Concepción Bona, Vicente Ignacio Bona Pérezen alaba zen 1844ko urtarrilaren 16ko Manifestuaren sinatzaileetako batena (1800 – 1844), eta Juana de Dios Hernández izan zuen ama, Josefa Brea Hernándezen lehengusina zena, Ramón Mella patrizioaren emaztearena.

Jean Pierre Boyer Dominikar lurraldeaz jabetu zenean, 1822an, talka politiko eta kulturala gertatu zen bi herrialdeen artean, haitiarrek afrikar oinarri kulturala baitzuten  eta dominikar herria beste era batera hezia zen, oinarri kultural hispaniarrean. Hori zela eta, errepresio militarizatua ezarri zitzaien, Gerónimo de Borgelláren ardurapean, zein Dominikar Errepublikako zerbitzu militarrerako gazteak errekrutatzeaz arduratu zen.

Concepción Bona, Juan Pablo Duarteren ideia abertzaleei jarraitzen zien kausari erabat atxikitako familia batean hazi zen. Gazte ausarta, familiarekin baldintzarik gabe integratu zen Trinitarioen ideietan; beraz, María de Jesús Pina lehengusuarekin, Isabel Sosarekin eta María Trinidad Sánchezekin batera, hiru koloreko bandera egin zuen, independentistek 1844ko otsailaren 27an Kondearen Atean jarri zutena. Concepción Bonak 19 urte zituen eta lehengusuak 16. 
thumb|250px|Kondearen Atea - Puerta del Conde

Dominikar historialarien arabera, berak eman zion Josefa Brea Hernández lehengusuaren senarrari, Ramón Matias Mella aberriaren jeneralari, La Misericordiako atean. Urte horretako otsailaren 27an, eguzkia ateratzen zenean, Bona eta María Trinidad Sánchezek egindako hiru koloreko bandera ikusi zen, eta Dominikar Errepublika sortu.

Bona 1851ko ekainaren 2an ezkondu zen Marcos Gómez eta Carvajalekin, Baniko oriundoarekin. Ezkontza horretatik sei seme-alaba jaio ziren: Marcos Antonio, Manuel de Jesús, Eloísa, Rafael María, José María eta José María.

Concepción Bona 1901eko uztailaren 2an hil zen Santo Domingon. Haren gorpuzkiak Panteoi Nazionalean lurperatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bilirrubina
* Buk.com aukera
* Concepción Bona Wiki Dominikarra
Montserrat Roca

**María Montserrat Roca Vázquez** (Sestao, Bizkaia,  -) bizkaitar politikari eta feminista da.

## Bizitza 
Roca Sestaon jaio zen. Bere gurasoak etorkinak dira, Euskal Herrira etorri ziren gazteak zirenean. Sestaoko Colegio Hijas de la Cruz Ikastetxean (gaur egun BAM La Salle Ikastetxea) ikasi zuen. Ondoren, Portugaleteko CIFP Repélega LHII zentroan ikasi zuen goi lanbide heziketa (FP II) administrazio eta kudeaketa adarrean. Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) empresa-zientzietan diplomatura ikasten hasi zen, baina karrera utzi eta lanean hasi zen..

2015eko udal hauteskundeetan *Bai* *Ahal Da-Sí Se Puede (Sestao)* hautesle-taldearen zerrendetan joan zen, zinegotzirako hautagai moduan, Soraya Pereira alkategai izanik. 2019eko udal hauteskundeetan, zinegotzirako hautagaia izan zen, *Podemos-IU-Equo Sestao* koalizioaren partez, Soraya Pereira alkategai izanik.[thumb|Topaketa Feminista, [Podemos-Ahal Dugu Euskadi|Podemos Euskadi (Santurtzi, 2023). Besteak beste, Paula Amieva, Pilar Garrido, Eneritz de Madariaga, Natalia Rey, Montserrat Roca, Soraya Pereira, Ángela Sevilla, Mariví Eizaguirre, Ainhoa Lopera, Isabel González eta Alba García (argazkian falta da, Inés Unzaga).]]2023ko udal hauteskundeetan, Sestaoko zinegotzi hautagaia izan zen berriro ere, *Elkarrekin Sestao* koalizioaren partez (Podemos, IU, Equo eta Alianza Verde).
2023ko EAEko Batzar Nagusietarako hauteskundeetan, Bizkaiko Batzar Nagusietarako batzarkide hautagaia izan zen Enkarterrietako hauteskunde-barrutitik, *Elkarrekin Bizkaia* koalizioaren partez (Podemos, IU, Equo eta Alianza Verde), Richar Vaquero zerrendaburu izanik eta Eneritz de Madariaga Ahaldun Nagusirako hautagaia izanik.

## Bizitza pertsonala 
Sestaon bizi da. Feminista da. Horrez gain, emakumeen aurkako indarkeriaren arloko legediaren defendatzaile sutsua ere bada, eta baita 'Soilik bai da bai' legearen defendatzailea ere, Irene Monterok bultzatutako legea.

## Hauteskundeak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Podemos Ahal Dugu Sestao
* Richar Vaquero
* Inma Arias

## Kanpo estekak
Immolazio

[thumb|Moje [Budismo|budista batu autoimmolazio bat eginez; Saigon, Hego Vietnam. 1963.]]
**Immolazioa** (latinezko , , hitzatik ekarria) edo **odolezko oparia** sakrifizio erlijiosoa da. "Inmolazioa", hedaduraz, "hilketa" edo "suzko biktima babesgabeen" sinonimo bilakatu da.

## Historia 
Antzinako Egiptoren garaian, immolazioa ur, su, lur, egur, burdina edo beste edozein modutan gerta zitekeen. Biderik ohikoena sua delarik, gaur egun terminoa oso lotuta dago, definizio ofizial ez hain murriztailea izan arren.

Judu-tradizioak Pesakhen Jaungoikoaren babesa izateko herriari familiako bildots bat immolatzeko agintzen zion. Ondorioz, Kristoari "bildots" esaten diote. 

Galiarren artean, immolazioa, itxaropenik gabeko gerlarien suizidioaren erritual bat izaten zen: bere etxeari su eman eta sugarretara oldartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbara Ward

**Barbara Mary Ward** (Heworth, Yorkshire, Erresuma Batua, 1914ko maiatzaren 23a - Lodsworth, Sussex, Erresuma Batua,1981eko maiatzaren 31) ekonomialari, kazetari eta idazlea izan zen, garatze-bidean dauden herrialdeetako arazoekiko interes eta konpromisoagatik ezagunagoa. Berak oso paper garrantzitsua interpretatu zuen Mendebaldeko gobernuen aurrean, bere oparotasuna munduko gainerakoekin partekatzeko ahaleginean.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|110px|Barbara Ward, Lady Jackson 1961
Sorbonan eta Somerville College-n, Oxforden, hezi zen, eta filosofian, politikan eta ekonomian titulazio gorena lortu zuen. 1939an *The Economist* aldizkariko plantillan sartu zen eta hurrengo urtean nazioarteko editore bihurtu zen. Lau urtez, 1946an hasita, British Broadcasting Companyko gobernadore izan zen. Hurrengo urteetan Carnegie Fellow eta Visiting Scholar izan ziren Harvardeko Unibertsitatean, Albert Schweitzer katedra bete zuen Columbian, eta Justizia eta Bake Batzorde Pontifizioko kide izan zen.

1960ko hamarkadan, Barbara Ward ingurumen-gaietan hasi zen lanean, eta garapen iraunkorraren lehen defendatzaileetako bat izan zen. Laster nazioartean kazetari, hizlari eta esatari gisa ezagutu zuten.

1960aren amaieran eta 1970aren hasieran, René Dubosekin batera, Giza Ingurumenari buruzko Nazio Batuen Konferentziaren aurreko txostena idazten parte hartu zuen, 1972an Stockholmen egin zena. Txosten hori bera  urte berean, "Lurra bakarra da" izenburupean argitaratu zen ("*Only One Earth*"; "Lur bakarra dugu").

Gai politikoei dagokienez, Barbara Ward Estatu Batuetako eta Britainia Handiko aholkulari garrantzitsua izan zen, baina baita beste herrialde batzuetakoa ere.

Beste esparru batean, Elizaren doktrina soziala eta elkarrizketa ekumenikoa bultzatu zituen katoliko konbentzitua izan zen.

1971n *International Institute for Environment and Development* sortu zuen.

## Idazki nagusiak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jean Gartlan (2010). Barbara War: Her Life and Letters. Continuum. ISBN 9781441155573. 
* Nigel Cross (2003). Evidence for Hope: The Search for Sustainable Development: the Story of the International Institute for Environment and Development. Earthscan. ISBN 9781853838552. 

## Kanpo estekak
Isidoro Temprano

**Isidoro Temprano Gutiérrez**, «**Isi**», (Sestao,  -) bizkaitar sindikalista, aktibista eta politikaria da.

## Bizitza 
Sestaon jaio zen. Barakaldoko IES Minas BHI institutuan ikasi zuen bigarren hezkuntza.

"ZF Sachs España" automobilgintzako enpresan lineako operario moduan jardun du urteetan zehar. Sindikalista lanetan ere aritu da. Sindikatu-ordezkaria (delegatu sindikala) izan da eta enpresa-komitean egon da.

Udal kontuetan barnebildua egon da betidanik. Sestao River futbol klubaren bazkide da.

## Ibilbide politikoa 
Podemos alderdiko kide izan da hasieratik, 2014. urtearen ingurutik. Sestaoko udalerrian Podemos alderdiaren hasierako sorreran lagundu zuen, "*Bai Ahal Da-Sí Se Puede (Sestao)*" (BAD-SSP) hautesle-elkartea sortzen lagunduz, beste kide batzuekin batera, hala nola, Inma Arias, Richar Vaquero, Soraya Pereira, Montserrat Roca edota Ángela Sevilla.

Gaur egun, Podemos alderdiaren kide da eta Podemos Ahal Dugu Sestao alderdiaren kide. 

2019eko udal hauteskundeetan (*Podemos-Ahal Dugu Sestao - IU - Equo Berdeak* koalizio moduan), hauteskunde-zerrendetan hautagai moduan joan zen.

## Bizitza pertsonala 
Sestaon bizi da. Ángela Sevillarekin ezkonduta dago. Bi seme-alaba ditu.

## Hauteskundeak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Podemos Ahal Dugu Sestao
* Richar Vaquero

## Kanpo estekak
Tabakorik Gabeko Mundu Eguna

**Tabakorik gabeko eta biriketako osasunaren aldeko  nazioarteko eguna** (**erretzearen aurkako nazioarteko eguna** ere esaten zaio) urtero ospatzen da maiatzaren 31n. Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) eta munduko beste erakundekide batzuek sortutako ospakizun bat da, eta tabako-kontsumoaren eragin kaltegarri eta hilgarriez eta besteen tabako-kearen eraginpean egoteaz kontzientziatzeko eta edozein eratako tabako-kontsumoa saihesteko helburua du.

## Jatorria 
Urtero, maiatzaren 31n, Tabakorik Gabeko Mundu Eguna sustatu eta ospatzen dute OMEk eta haren kideek. Egun horretan, tabako-kontsumoari lotutako osasun-arriskuak nabarmentzen dira, eta ohitura hori murrizteko politika eraginkorrak sustatzen dira. Tabakoaren eraginpean egotea da munduan heriotza prebenigarriak gertatzeko arrazoi nagusia; gaur egun, munduan, hamar heldutatik bat hiltzen du. Hautsontzi baten eta arrosa baten irudia da kanpaina honen ikurra edo logoa.
[thumb|275x275px|Yakartako zenbait unibertsitatetako medikuntza ikasleak Indonesia Kempinski [Jakarta hoteleko biribilgunean agertu ziren 2010eko maiatzaren 30ean, Osasunaren Mundu Erakundeak sustatutako Tabakoaren aurkako kanpaina-egunaren bezperan.]]

## Tabakoaren ondorioak 
Tabakoaren ondorio kaltegarriak lau dira nagusiki:

* Nikotina: tabakoaren osagai nagusia, mendekotasuna sortzen du.

* Karbono monoxidoa: tabako izpien eta errekuntzan dagoen edozein produkturen ez-osoko errekuntzatik datorren gasa da, barne errekuntzako ibilgailuen ketik hasita, gasolina zein diesel izan.

* Gas narritagarriak: arnas aparatuari eragiten dioten gasak.

* Substantzia kantzerigenoak: tabakoaren kean minbizia sor dezaketen zenbait substantzia hauteman dira, hala nola bentzopirenoa. Substantzia horiek tabakoa erretzean sortzen dira, zigarroen paperean edo zigarro horien tabakoa xehatzeko aglutinatzaile gisa erabiltzen den mundrunean.

Erretzean, erretzaileei ez ezik, hurbileko pertsonei ere eragiten die, erretzaile pasiboei.

## Tabakorik Gabeko Mundu  Egunaren aurreko kanpainak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2022 Tabakorik Gabeko Nazioarteko Egunaren Gune Ofiziala
* Osasunaren Erakunde Panamerikarra
Dutxako gel

thumb|Dutxako gela.

**Dutxako gela** bainu-gelaren antzeko substantzia da, dutxatzeko erabiltzen dena. Dutxako gel komertzial gehienek ez dute olio saponifikaturik, petrolioz edo beste substantzia batzuez egindako produktuak baizik.

Dutxako gela hainbat kolore eta usainetan aurki daiteke. Dutxako ia gela guztiek pH orekatua dute. Batzuek belarrak dituzte konposizioan, eta, beraz, onura aromaterapeutikoak eskaintzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lotura itsaskor

**Lotura itsaskorra** edo **tirita** (Heg.) luzapen laburreko zinta itsasgarria da, erdian apositu esterilizatu bat duena, zauri txikiak tratatzeko erabiltzen dena.

Produktua Earle Dickson estatubatuarrak garatu zuen 1917an, Johnson & Johnson laborategietarako lan egiten zuenak, bere emaztea sarritan mozten zela sukaldean lanean ari zela eta erraz askatzen zitzaizkion hesgailu deigarriak erabiltzen zituela konturatu zenean.

## Ikus, gainera 
* Esparatrapu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ur-txarro

**Ur-txarroa** mokodun pitxerra da eta helduleku handi eta altxatua, eskuak ontzi edo konketa baten antzeko ontzi zabal eta ez oso sakon baten gainean garbitzeko erabiltzen dena. Era berean, ura erortzen zen edukiontziari eta, hedaduraz, higiene pertsonalerako zerbitzu hori osatzen duten objektuei ere ur-txarroa ere deritze.

Antzinatik erlijio askotan erabilia, ur-txarroa eta bere osagaiak konketaren zeremonia magikoaren eta bere sinbolismoaren parte dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nezeser

**Nezeserra** maleta txiki bat edo estutxe bat da, higiene-gaiak eduki eta garraiatzeko balio duena. Nezeserra (frantsesezko , , hitzetik ekarria) XIX. mendetik erabiltzen den kutxatila da, edertasun- eta higiene-eragiketetarako erabiltzen diren flasko txikiak, poteak, guraizeak, brotxak eta bestelako tresnak sartzeko erabiltzen dena. Gordetzeko edo garraiatzeko erabiltzen dira, batez ere lekualdaketak edo bidaiak direla-eta. Beharrizanetan eguneroko zaintzarako eta garbiketarako beharrezkoak diren gaiak sartzen dira, baita botikak edo farmazia-gaiak ere: gazak, tiritak, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guadalupe Marín

**Guadalupe Marín Preciado "Lupe Marín"** (Guzman hiria, Jalisco, 1895eko urriaren 16a &ndash; Mexiko Hiria, 1981eko irailaren 16ra) mexikar modeloa eta eleberrigilea izan zen.  

## Familia-bizitza 
María Guadalupe (Lupe) Guzman hirian jaio zen, Jaliscon. Francisco Marín Palomino eta Isabel Preciado Cárdenas andrearen zazpigarren alaba izan zen.

Zortzi urte besterik ez zituela (1903), gurasoekin eta neba-arrebekin Zapotlándik atera zen Guadalajarara, familiaren estuasun ekonomikorako konponbide eraginkor baten bila.

Lehen hezkuntza Guanajuatoko Jerezano ikastetxean egin zuen, garai hartako moja-barnetegi garrantzitsuan.

Diego Rivera, pintore ospetsua, Europan bizi zen garaiko Mexikoko ideologiekin ados ez zegoelako, eta 1921ean itzuli zen bere herrialdera, Álvaro Obregon presidenteak deituta, José Vasconcelos Hezkuntza Publikoko idazkariaren bultzadapean. Orduan, Lupe Marín emakume misteriotsu eta ederra ezagutu zuen.

Diego Rivera margolariaren emaztea izan zen. Guadalajarako San Migel elizan izan zen ezkontza 1922ko abenduan. Bi alaba izan zituzten: Guadalupe Rivera Marín doktorea eta Ruth Rivera Marín arkitektoa.

Riveraren, Frida Kahloren eta Juan Sorianoren lanen modelo izan zen Guadalupe. Riveraren *La creación* (1922) horma-irudian, Justizia eta Emakumearen modeloa izan zen; *Chapingo* horma-irudian, biluzik modelatu zuen haurdun zegoela, "lur emankorra" irudikatzeko.

Mexiko, Paris eta New Yorkeko elite intelektualekin harremanak izan zituen, nahiz eta Guanajuatoko Jerezano ikastetxeko mojekin zuen asaldurak eragotzi egin zion lehen hezkuntza amaitzea.

Diego eta Lupe banandu egin ziren, Diego 1927an “Urriko Iraultzaren” 10. urteurrenean parte hartzeko Errusiara joan baino lehen amaitu zuten harremana, .

Jorge Cuesta kimikari eta poetaren emaztea ere izan zen .

## Lanak 
* *Un día patrio* eleberriaren egilea izan zen. 
* 1938an *La Única* eleberri erdi-autobiografikoa argitaratu zuen. 2003an, Lupe eta haren eleberria Salvador Oropezaren Garaikideak taldeari buruzko liburuan aipatu ziren, iraultzaren osteko Mexikoko feminista nabarmen gisa. 

## Marin fikzioan 
Lupe Marín Elena Poniatowska *Dos veces única* eleberriaren antiheroina da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordezkarien Nazioarteko Eguna

**Ordezkarien Nazioarteko Eguna**. Nazio Batuen Batzar Nagusiak, 73/286 ebazpena onartuta, Nazio Batuen helburu nagusiak betetzeko ordezkariek duten eginkizun erabakigarria aitortzen du. Ordezkarien zereginen zati bat helburu horiek betetzea da, dela nazioarteko bakea mantentzea, dela giza eskubideen eta oinarrizko askatasunen errespetua sustatzea, dela multilateralismo eraginkorra sustatzea.

Estatu kideen ordezkariek Nazio Batuen Erakundean duten papera ezagutarazteko, NBEren Batzar Nagusiak apirilaren 25a izendatu du Ordezkarien Nazioarteko Eguna.

## Eginkizunak
Ordezkariek Nazio Batuen Erakundea biziarazten dute. Haiek gabe, Erakundea ez litzateke dena izango. Akordioak negoziatzen dituzte eta euren herrialdeekin koordinatzen dira. Batzuk aliantzak osatzen dituzte, beste batzuk borrokan diardute konpromisoak lortzeko. Modu horretan, NBEk ordezkatzen duen multilateralismoa gorpuzten dute.

Ordezkariek beren herrialdeak ordezkatzen dituzte Nazio Batuen Erakundeko bileretan. Goi mailako politikaririk egon ezean, ordezkariek beren herrialdearen izenean hitz egiten dute, eta botoa ematen dute NBEko Batzar Nagusian eta beste foro batzuetan, hala nola NBEko Segurtasun Kontseiluan. Ordezkariak beren herrialdeek izendatzen dituzte. Horregatik, zerbitzatzen duten gobernuaren interesei jarraitzen diete.

## Aurrekariak
Nazioarteko Ordezkarien Eguna San Frantziskoko Konferentziaren lehen egunaren urteurrena ospatzen da, Nazio Batuen Nazioarteko Erakundearen Konferentzia bezala ere ezaguna. 1945eko apirilaren 25ean, berrogeita hamar herrialdetako ordezkariak elkartu ziren lehen aldiz San Frantziskon. Bigarren Mundu Gerraren hondamendiaren ostean elkartuta, munduko bakea berreskuratuko eta gerraosteko mundu-ordenari arauak ezarriko zizkion erakundea sortzea zen haien helburua.

850 ordezkarik hartu zuten parte bi hilabetez luzatu zen jardunaldi hartan. Munduko biztanleriaren ehuneko laurogeitik gora ordezkatzen zuten, munduko erlijio eta kontinente guztietako pertsonak; denak bakea gorde eta mundu hobe bat eraikitzen lagunduko zuen erakunde bat sortzeko ahaleginean.

Lehenengo bileratik bi hilabetera, 1945eko ekainaren 26an, Nazio Batuen Gutuna sinatu zuten konferentzian parte hartu zuten 50 herrialdeetako ordezkariek. Akordioaren ondorioz, Nazio Batuen Erakundea sortu zen, gaur egun 193 estatu kidek osatzen duten erakundea eta estatu kideetako ordezkarien arteko elkarrizketa kolektiborako nazioarteko gune nagusi gisa balio duena. Poloniak, konferentziaren garaian gobernurik ez zuena, geroago sinatu zuen gutuna, eta, ondorioz, Estatu kide fundatzaileen kopurua 51ra igo zen.

2019ko apirilaren 2ko 73/286 ebazpenean, Batzar Nagusiak San Frantziskoko Konferentziaren lorpena gogoratzen du, eta Ordezkarien Nazioarteko Eguna aldarrikatzen du apirilaren 25a.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Benedetto Cairoli

**Benedetto Cairoli** (Pavia, 1825eko urtarrilaren 28a - Napoli, 1889ko abuztuaren 8a) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1878an eta 1879tik 1881era.

1848tik Italiako batasunaren lorpenera arte Risorgimentora bideratu zuen bere jarduera. Garibaldiren armadako ofiziala, errefuxiatu politikoa, Austriaren aurkako konspiratzailea eta parlamentuko diputatua izan zen. Boluntario konpainia bat gidatu zuen eta Palermon larri zauritu zuten 1860an.

Ezkerra 1876an boterera iritsi zenean, Cairoli alderdiko buru parlamentuan izendatu zuten. 1878ko martxoan lehen ministro izendatu zuten 1878ko martxoan lehen ministro izendatu zuten eta politika frankofiloa eta irredentista egin zuen. Hunberto I.a Italiakoa erregea abenduan hiltzen saiatzeak gobernuaren erorketa eragin zuen, Cairoli erregea babesten saiatzean zauritu zuten arren.

1879ko uztailean Agostino Depretisekin koalizio gobernu batean boterera itzuli zen. 1881eko maiatzean dimisioa eman zuen, Frantziak Tunisia konkistatu izanak herrigintzan eragin zuen haserreagatik.
Lactarius glyciosmus

***Lactarius glyciosmus*** *Russulaceae* familiako onddo bat da. Ez da jangarria, espezie txikia eta arraroa delako. Ez da ohikoa Euskal Herrian, baina oso hedatua dago Europako iparraldean.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero laua eta azkenik apur bat hondoratua erdian, askotan titi txiki batekin. Azala likatsua eguraldi hezearekin; gainerakoan lehorra, pruinaduna eta apur bat zimurtua edo zimeldua. Kolorea gris-beix eta arrosa-lila artean ibiltzen da.

**Orriak:** Ez oso estu, adnatak edo dekurrenteak, tartekatutako orritxo ugarirekin, krema-laranja koloretik lehoi kolorera doazenak.

Orri adnatak: Oinera iritsi eta harekin bat egiten duten orriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak

**Hanka:** 2-4 x 0,3-0,8 cm-koa, luzea, lehorra, hauskorra, oinarrirantz mehetua eta orrien kolore berekoak.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, hasieran zaporea gozoa, gero garratz samarra, eta kokozko gaileten usain bereizgarria du. Latex-a ez oso ugari, zuria, hasieran zapore gozokoa, gero garratza.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa “lac”, “lactis”, esnetik dator; esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Glyciosmus* epitetoa grekotik dator, "glykys" hitzetik, gozoa esan nahi du, eta "osme" hitzetik usaina esan nahi du. Bere usain bereziagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz identifikatzen da, batez ere kokozko gaileten usain handiagatik, lila tinduak dituen titidun kapelagatik eta urkietan ateratzen delako.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, batez ere urkien eta haltzen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Svalbard, Europa, Errusia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernadette Iratzoki Luro

**Bernadette Iratzoki Luro** (Azkaine, Lapurdi, 1959) antzerkilaria, irakaslea eta dantzari ohia da.

## Biografia 
Goi mailako dantzaria izana da, irakasle jardun du urte luzez, antzerkilari amorratua da, eta hori guztia, euskaraz.

### Dantzari 
Bernadette 7-8 urterekin hasi zen dantzan jaioterrian Euskal dantzako kurtso bat jaso ondoren, eta 15-16 urte arte Azkaineko taldean jarraitu zuen.

Dantza klasikoan ere hasi zen Donibane Lohizunen, baina beranduegi izan zen serioski ekiteko. 16 urterekin Biarritzeko Oldarra dantza taldearekin Parisera joateko aukera izan zuen. Oldarran hamazazpi urtez egon zen. Dantza klasikoa ere landu zuen. Zenbait sorkuntzatan parte hartu zuen: *Gernika*, *Nafarroa*...Hego Euskal Herriko dantza jaietan ere izan zen: Getxon, Bergaran, Donostian, Bilbon... Oldarrak abertzaletasunera hubilketa ere ekarri zion.

Dantzari klasikoa izateko ametsa ere bete zuen Oldarran, baina erdizka, gerora beste alor batzuk ere ukitu zituen: flamenkoan ere aritu zen. 

### Irakasle 
Kanboko (Lapurdi) eskola pribatu batean hasi zen lanean, euskara irakasle ibiltari gisa. Bizpahiru urtez egon zen, baina ez zuen euskara irakatsi nahi, baizik eta euskaraz egin nahi zuen. Orduan, Seaskan sartu zen, 1981ean, Angeluko Blancpignongo ikastolan hasi, gero Donibane Lohizunekoan, eta, azkenik, 32 urtez Azkainekoan.

### Antzezle 
Bernadetten amak ere biziki maite zuen antzerkia.Harengandik zetorkion agian zaletasuna. Antzerkian ibilbide luzea eginik: irakasle gisa betitik landu baitu hori ikasleekin, baina gero, Iduzkilore taldeko obra guztietan aritu da antzerkilari gisa. Senperen abiatu zen *1609 elkartea*. Mintzaldiak egin zituzten orduko gertakari haiek oroitarazteko. Eta antzerki bat ere eman nahi izan zuten. Hala abiatu zen *Iduzkilore* taldean; lehen lanak ere izen bera zuen. Manex Fuchs izan zuten zuzendaria. Bigarren lana *Hazparneko anderea* izan zen, gailurrera eraman zituen Ander Lipusek. 

Geroztik ere, beste bi etorri ziren, Inazio Tolosarekin *Telesforo ez da Bogart,* eta azkena, Maika Etxekoparrekin *Herriko bozak*, Piarres Larzabalek idatzia. Bere lagun Maddi Zubeldiarekin *Oroitzen naizeno* obra ere bultzatzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Rivera Marín

thumb|275x275px|Anahuacalli Museoa, Mexiko DF, Mexiko.
**Ruth Rivera Marín** (Mexiko Hiria, 1927ko ekainaren 18a- 1969ko abenduaren 15a) arkitektoa izan zen eta Mexikoko Institutu Politekniko Nazionaleko Ingeniaritza eta Arkitektura Goi Eskolan sartu zen lehen emakumea. Rivera Marín irakaskuntzan aritu zen batez ere, eta 1959tik hil zen arte Arte Ederren Institutu Nazionaleko Arkitektura Departamentuko burua izan zen.

## Lehen urteak 
1950ean, Ingeniari Tekniko Nazionalaren (IPN) Ingeniaritza eta Arkitektura Goi Eskolako arkitekto titulua eskuratu zuen lehen emakumea izan zen. ESIA osatzen eman zituen urteetan, hainbat diziplinatan murgildu zen, literatura, antropologia, antzerkia, dantza eta arte ederretako eskolak hartuz. Diego Rivera, Juan O’Gorman, Pedro Ramírez Vázquez eta Enrique Yáñez bezalako figurekin egindako prestakuntzak indar intelektuala eta nazionalista indartu zituen harengan. Mexikoko ondare arkitektonikoa eta artistikoa zabaldu eta babesten aritu zen, hainbat arlotan ekarpen garrantzitsu lortuz: irakaskuntza, erakunde-kudeaketa, teoria eta lanbide-jarduera. Zentro Mediko Nazionalaren eraikuntzan ere parte hartu zuen eta Pedro Ramírez Vázquezekin lankidetzan aritu zen Arte Modernoaren Museoaren proiektuan (Chapultepec, DF).

## Ibilbidea 
1952tik aurrera irakasle jardun zuen Arkitekturaren Teoria, Konposizio Arkitektonikoa, Plangintza eta Hirigintza Lantegia eta Hirigintzaren Teoria katedretan. Eta 1959 eta 1969 bitartean, Arte Ederren Institutu Nazionaleko (INBA) Arkitektura Departamentuko buru izan zen.

Estatuko eta nazioarteko hainbat erakundetan parte hartu zuen, besteak beste, Mexikoko Arkitektoen Elkargoan, Mexikoko Arkitektoen Elkartean, Arte Kritikarien Elkarte Mexikarrean, ICOMOSen, UNESCOren Museoen Azpibatzordean, eta Mexikoko Arkitektoen Emakumeen Nazioarteko Batasuneko presidente eta lehendakariorde ere izan zen.

## Argitalpenak 
Arkitekturaren eta hirigintzaren teoriaren arloan, ekarpen garrantzitsuak egin zituen. Artikulu eta liburu hauexek idatzi zituen, besteak beste: *Meditaciones ante una crisis formal de la arquitectura*,*Treinta años de funcionalismo en la ESIA, Urbanismo y planificación en México, Anahuacalli y Arquitectura viva japonesa*; gainera kudeaketa baliotsua *Cuadernos de Arquitectura y Conservación del Patrimonio Artístico* argitaratzeko.

## Pentsamendua 
Arlo profesionalean, baztertu egin zituen “internazionalismoa” eta Europako kulturaren errepikapena eta imitazioa, herriaren eta geografiaren beharretatik kanpo, kultura-faktoreei eta inguruabarrei arreta jartzen dien arkitektura pluralaren alde. Bere lanik handiena, 1945 eta 1957 bitartean Diego Rivera eta Juan O’Gormanekin egindako Coyoacángo Anahuacalli Museoa izan zen.

## Bizitza 
Diego Rivera margolariaren eta Guadalupe Marín idazlearen alaba izan zen. Rafael Coronel artista eta margolari mexikarraren emazte bakarra izan zen, eta harekin seme bat izan zuen. Pedro Alvaradorekin bi izan zituen. Goiz hil zen, 42 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Kraus

eskuinera|thumb|260px|Patricia Kraus Juan Beldarekin

**Patricia Kraus** **Ley** (Milan, Italia, 1964ko urtarrilaren 4a) abeslari, musikagile eta ekoizlea da, Alfredo Kraus tenorearen alaba.

## Biografia 
Patricia Kraus Ley Milanen jaio zen, baina bere familiarekin Espainian bizi izan da haurtzarotik. Bederatzi urterekin hasi zituen musika-ikasketak, eta, geroago, Lina Huarte-Mendikoa sopranoarekin eta haren aitarekin, Alfredo Kraus tenorearekin, bokal-prestakuntza handitu zuen. Prestakuntza klasikoa izan arren, musika modernoaren alde egin zuen, eta, laurogeiko eta laurogeita hamarreko hamarkadetan, hainbat lan argitaratu zituen pop-munduan. Hura da letraren egilea, eta orduantxe agertu zen lehen aldiz  telebistan. Etapa horren ondoren, beste eredu musikal batzuetara eboluzionatu zuen, eta  batez ere, ahotsaren eta erritmoen ikerketaz arduratu zen. Bi lan argitaratu zituen Daniel Assante bateriaren ondoan, esperimentalak, zirkuitu komertzialetik urrunduz. Tarte horretan, musika alternatiboko jaialdi batzuetan aritu  ziren Espainian zehar.

Patriciak eta Danielek, Juan Belda produktore eta teklista ezagutu eta lankidetza estuari ekin zioten. Juan Belda eta Juan Gómezekin batera, *Wax Beat* taldea osatu zuen 1998an, tresna elektronikoekin eta ahotsarekin konbinatuz. 2007an, hainbat etapa eta musika-talde egin ondoren, bakarkako bideari ekin zion, eta *Alma* argitaratu zuen, Efeeme musika espezializatuko aldizkari entzutetsuak urteko diskorik onenetakotzat jo zuena. Gainera, irakasle gisa parte hartu zuen Telecincoren Operación Triunfo musika-programan. 2008an Gherardo Catanzaro piano-jole italiarrarekin kontzertu batzuk eman zituen. Besteak beste, Madrilgo Jazzaldian, Kanariar Uharteetako Jazzaldian eta Heineken Jazzaldian, Jazz Lucenan parte hartu zuen. 2011n eta 2013an argitaratu zituen bere lan berriak.

## Diskografia 
* Bakarrean
** *Patricia Kraus* (Zafiro, 1987)
** *Animalienak eta* oihanarenak (WEA, 1989)
** *Bateria eta ahotsa bi mugimendutan* (Alía Disco, 1996)
** *Atlanterra* (Alía Disco, 1998)
** *I am* (1998)
** *Alma* (egile lantegia, 2007)
** Vintage fun club 2009 (autoprod.)
** 2011ko atzerako irakurketa (autoebaluazioa)
** Divazz 2013 (autoprod)
** Ecos (2016)

* Wax beat-ekin
** *Laba lanp* (2000)
** *Go outside and play* (Boa Records, 2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orrialde ofiziala
Azazkal-mozteko

**Azazkal-moztekoa** azazkalak mozteko erabiltzen den hortz okerreko erreminta bat da. Metalezkoa izan ohi da, tamaina desberdinetakoak daude, eta, funtsean, bi xaflaz osatuta dago, mutur batez elkartuta. Xafla horiek ebaketa-orri bana dute elkarren aurka, kontrako muturrean, eta kirtenaren gainean, alderantziz jarrita. Azazkal-mozteko gehienetan, forma zorrotza eta lima-gainazala dituen beste xafla bat ere sartzen da, azazkalen azpian pilatutako zikinkeria kendu eta limatu ahal izateko.

Azazkal-moztekoaren mekanismoa bi palankaren konbinazio bat da, ia esfortzurik gabe ebaketa-presio handia egitea ahalbidetzen duena. Heldulekua bigarren mailako palanka bat da, eta bi ebaketa-orriak sakatzen ditu lotu arte. Hostoek indar handiz jokatzen dute, eta hirugarren mailako palanka-konbinazio bat sortzen dute. Hostoen ahoek mugimendu laburra egiten dute azazkalak eskaintzen duen erresistentzia gainditzeko.

Tamainagatik, etxeko azazkal-moztekoak eta bidaietakoak, txikiagoak, bereiz daitezke. Haurrentzako azazkal-moztekoak ere badaude, haurrentzako motiboekin apainduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sammy Sirapatsorn

**Sammy Sirapatsorn Atthayakorn** (), ezagunagoa **Sammy Sirapatsorn** izenez (), (Thailandia,  1989ko abenduaren 3a) thailandiar edertasun modeloa da. 2011n emakume transgeneroentzako Thailandia-mailako Miss Tiffany's Universe eta nazioarteko Miss International Queen edertasun-lehiaketak irabazi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brian Wilson

**Brian Douglas Wilson** (Inglewood, Kalifornia, 1942ko ekainaren 20a – Beverly Hills, Kalifornia, 2025eko ekainaren 11) estatubatuar musikari eta abeslaria izan zen. *The Beach Boys* taldeko sortzaileetako bat izan zen.

George Gershwin, The Four Freshmen, Phil Spector eta Burt Bacharach izan ziren bere lehen eraginak. 1961ean Beach Boys taldeko kide gisa hasi zuen ibilbidea. Abestien egilea, abeslaria, ekoizlea, baxuaren jotzailea, teklatuaren jotzailea eta taldeko burua izan zen. 1960ko hamarkadaren erdialdean hogei arrakasta handi baino gehiago konposatu zituen. 1964an buruko gaitz bat izan zuen eta taldeko partaidetza murriztu zuen. Harrezkero, hainbat itzulera izan zituen musikara, eta bakarkako ibilbidea egin zuen.

## Diskografia 
* *Brian Wilson* (1988)
* *Sweet Insanity* (1990) (ez ofiziala)
* ''I Just Wasn't Made for These Times* (1995) (soinu-banda)
* *Orange Crate Art* (1995) (Van Dyke Parksekin batera)
* *Imagination* (1998)
* *Gettin' In over My Head* (2004)
* *Brian Wilson Presents Smile* (2004)
* *What I Really Want for Christmas* (2005)
* *That Lucky Old Sun* (2008)
* *Brian Wilson Reimagines Gershwin* (2010)
* *In the Key of Disney* (2011)
* *No Pier Pressure* (2015)
* *At My Piano* (2021)
* *Brian Wilson: Long Promised Road'' (2021) (soinu-banda)

## Kanpo estekak
Arantza San Sebastian

**Arantza San Sebastian** **Mateos** (Donostia, Gipuzkoa, 1958ko abuztuaren 30a) Irakaslea, feminista eta sare-sozialetako iritzi-emailea da. Hezkuntza-aholkularia ere izan da urte askotan, blogaria eta hedabideetako kolaboratzailea.

## Biografia 
### Ikasketak 
Elizbarrutiko Irakasle Eskolan, Donostiako apaiztegian egin zituen ikasketak. Enkarni Genua, Imanol Urbieta, Jesus Mari Goñi eta beste batzuk izan zituen irakasle. Bi urte egin zituen han, eta gero lanean hasi zen: Jakintza ikastolatik deitu zioten, haur hezkuntzan aritzeko. Unibertsitate ikasketen hirugarren ikasturtea EHUn egin zuen, Ategorrietan, lanarekin uztartuz. Arantzaren esanetan:*EHUkoa beste mundu bat zen; ez zegoen euskararik.*

### Euskara 
Giro euskaltzalea izan zuen etxean, baina, etxeko hizkuntza gaztelania zen. Amak ez zuen lortu euskara ikastea hitz egiteko moduan; aitak bai, baina muga batzuekin. Familia abertzale batean hazi zen, eta txikitatik ikasi zituen kantuak, dantzak eta Euskal Herriarekiko maitasuna, baita independentziaren alde borrokatu behar zuela ere.

Antiguako Jakintza ikastolako gau eskolan ikasi zuen euskara. Aitak eta beste herritar batzuek sortu zuten Jakintza.

### Irakasle ibilbidea 
1979-80 ikasturtean, Jakintza ikastolan irakasle hasi zen Eskolaurrean (Haur Hezkuntza) eta, handik gutxira, Oinarrizko hezkuntza orokorrean (Lehen Hezkuntzan) jardun zuen. 

Irakasle eta IKTen arduraduna izan da Jakintza ikastolan (Donostia) 1979tik 2011ra eta 2013-14an. 33 urtez. 

### Aholkulari 
Lan ibilbideko azken urteetan, Lehen Hezkuntzako aholkulari jardun zuen Donostialdeko Berritzegunean. 2011tik 2013ra eta 2014tik 2021era. 

### Bestelakoak 
* Blogaria ZuZeu orainkarian 2009tik apirilaren 2013ra arte.
* Berria egunkarian zutabe idazlea 2011ko irailetik 2012ko abuztura.
* 2011n *Eskola hiztun bila* jardunaldian parte hartu zuen, Gasteizko Udalak antolatuta.

### Erretiroa 
2021ean hartu zuen erretiroa. Aurreratu egin zuen, lasaiago bizitzeko, kirola egiteko, irakurtzeko, idazteko, gitarra jotzen berriro ikasteko, etxekoei laguntzeko...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arantza San Sebastian, ikastetxeetako baliabide digitalez (2011-11-14)  YouTube

__NOINDEX__