open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paco Etxeberria

**Francisco "Paco" Etxeberria Gabilondo** (Beasain, Gipuzkoa, 1957ko otsailaren 14a) auzitegi medikua da, antropologoa, espeleologoa, ikertzailea, EHUko Lege eta Auzitegi Medikuntzako irakasle titularra, Aranzadi Zientzia Elkarteko lehendakaria izan zen 2018ra arte. Jokin Otamendik ordezkatu zuen lehendakari karguan, Espainiako Paleopatologia Elkarteko idazkaria, eta Euskal Kriminologia Institutuko zuzendariordea da.

Pedro Sánchezen Lehendakaritza Ministerioari atxikitako Memoria Demokratikoaren Idazkaritzako aholkularia ere bada.

Gipuzkoa Giza Eskubideak saria eman zion Gipuzkoako Foru Aldundiak 2006an.

Irujo Etxea Elkarteak Manuel Irujo saria eman zion 2018an.

## Lanak 
Gune arkeologikoetan, gorpu ateratze ugaritan hartu du parte, ikertzaile gisa: Napoleondar Gerretako soldaduen gorpuak, Espainiako Gerra Zibileko fusilatuenak... ateratze lanei ikuspegi zientifikoa emanez, betiere. Argitalpen ugari egin ditu, Euskal Herrian eta nazioartean, antropologiaz, paleopatologiaz, lege eta auzitegi medikuntzaz eta abarrez.

Besteak beste, Euskal Herrian izandako tortura kasuak ikertu zituen 2017ko txostenean parte hartu zuen (hainbat kasu frogatutzat emanez). Ikerketa batzordeetan ere egin ditu agerpenak, frankismoaren garaian ustez lapurtutako haurren kasuan adibidez (frogarik ez dela esateko, kasu horretan).

Lasa eta Zabalaren gorpuak identifikatzen jardun zuen; Víctor Jara txiletar abeslari egilearen gorpuzkiak hobitik ateratzen eta autopsia egiten; Salvador Allende Txileko lehendakariaren gorpuzkiak aztertzen; eta Kordoban (Espainia) eraildako Ruth eta Jose haurren hezurrak aztertzen, besteak beste.

### Argitalpenak 
* *Estudio de la patología ósea en poblaciones de época alto medieval en el País Vasco: Santa Eulalia y los Castros de Lastra* Donostia: Eusko Ikaskuntza, 1984. 
* *Gaitza eta heriotza Euskal Herriko iraganean: hauen ikerketa paleopatologian zeha*. Bilbo: Mensajero, 1995. 
* *Gipuzkoako karst eta leizezuloak*. Carlos Galán, Francisco Etxeberria Gabilondo. Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia, Kultura eta Turismo Departamentua. 1994. 

## Sariak 
* 2006: "Gipuzkoa Giza Eskubideak Saria" (Gipuzkoako Foru Aldundia).
* 2007: "René Cassin Saria" (Eusko Jaurlaritza).
* 2013: "Humanitateak, Kultura, Arteak eta Giza Zientziak Saria" (Eusko Ikaskuntza).
* "9M Saria Desagertutako pertsonen alde” (Desagertutako Pertsonen Europako Fundazioa).
* 2018: "XVIII Manuel de Irujo Saria".

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mediku euskaldunak historian

* Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea (EHU)

## Kanpo estekak 
* Urkiri Salaberriak eginiko elkarrizketa (gaztelaniatik euskaratua): «Zirrara handiena tratu txarrek eragiten didate, beste izaki bizidun bati nahita min eragite horrek», *Euskonews*, 379. zenbakia (2007. urtea).
Morne Diablotin

**Morne Diablotin** edo **Mòn Djabloten** (1.447 m) Karibeko Dominika uharteko mendirik garaiena da. Antilla Txikietako bigarren garaiena da pittin bat altuagoa (1.467 m) den Guadalupeko Soufrièreren atzetik eta sumendia da.

## Izenak 
Ez da gorde karibearrek erabilitako bere balizko izena. Egungo izena frantsesean du jatorria eta ingelesez ere erabiltzen da. **Morne Diablotins** aldaera ere topatzen da eta uharteko herri-hizkuntza den *kwéyòl* edo frantses oinarriko Dominikako kreoleraz **Mòn Djabloten** idazten da.

*Morne* edo *mòn* (muino mota bat edo "mendi" esateko era bat) generikoa da, bere esanahia "deabruaren mendia" da. *Pterodroma hasitata* txoriak uhartean eta Antilletan oro har hartzen duen izena *Diablotin/Djabloten* da, "deabru itxura" duelakoan.

## Datu nagusiak 
Mendia uharteko barnealdean dago, iparraldean. Dominikako bigarren hiria den Portsmouthetik 9 bat kmko distantzia dago. Izen bereko parke nazional baten barruan dago. Tontorrean edo bere ingurumarian Dominikako hamar parrokietatik (*parish*) lauren lurrek bat egiten dute: Saint Andrew, Saint John, Saint Peter eta Saint Joseph.

Sumendia da; azken erupzio orain dela 30.000 bat urte gertatu zen eta historian ezagutzen den heinean ez da bat ere egon.

## Igoera 
Lehen igoera erregistratua John Imray mediku eta botaniko eskoziarrak burutu zuen 1868ko apirilaren 21ean.

Ibilbiderik erabiliena mendebaldeko kostaldeko Dublanc herrian hasten da, Portsmouthetik hegoaldera. Syndicate Estatera doan bidea (*Syndicate Trail*) segitu behar da. Hiru ordu eta erdi kalkulatu behar dira igotzeko; landareek bidea gogor bihurtzen dute, uharteak dituen bost landaredi motak zeharkatzen dira eta azken zatian igoera teknikoki zailago bihurtzen da. Hori dela eta **Mòn Djabloten** ez da mendizale asko erakartzen duen tontorra.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Dominika
* Morne-Mòn

## Kanpo estekak 
*  Mendia Peakbagger webgunean.
*  Mendia *Global Volcanism Program* webgunean.
*  Igoera interneteko liburu honetan.
Claudia Cardinale

**Claudia Cardinale**, edo **Claudia Giuseppina Rose Cardinale**, (Tunis, Tunisia, 1938ko apirilaren 15a - Nemours, Frantzia 2025eko irailaren 23a) italiar zinema aktore bat izan zen.

Sergio Leone, Luchino Visconti edo Federico Fellini bezalako zuzendari italiarren musa izandako honek *8½*, *Il gattopardo*, eta *Rocco e i suoi fratelli* bezalako film ospetsuetan parte hartu zuen. Hollywooden eta nazioarteko zineman ere ospea irabazi zuen, Blake Edwardsen, *The Pink Panther* eta Werner Herzog-en *Fitzcarraldo* bezalako film ezagunekin. Italiar zinemaren azken kondaira bizietako bat izan zen.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria de Medeiros

**Maria de Medeiros Esteves Vitorino de Almeida** edo **Maria de Medeiros** (1965eko abuztuaren 19a) Portugalgo aktorea, zuzendaria eta abeslaria da.

Lehenengo filma 1982an egin zuen (*Silvestre*). Portugalen eta Espainian egindako filmetan nabarmendu da, hala nola, *A Divina Comédia*, Manoel de Oliveirarena (1991); *Huevos de oro*, Bigas Lunarena (1993); *Três Irmãos*, Teresa Villaverderena (1994); edo Juanma Bajo Ulloaren *Airbag* (1997). Baina nazioartean ere ezaguna da, batez ere Estatu Batuetan 1990eko hamarkadaren hasieran egindHenrbi filmengatik: *Henry and June* (1992) eta *Pulp Fiction* (1994).

## Filmografia hautatua 
### Zuzendaria 
* *Sévérine C. (1987)
* *Fragmento II* (1988)
* *A Morte do Príncipe* (1991)
* *Capitães de Abril* (2000)
* *Mathilde au matin* (2004)
* *Je t'aime moi non plus* (2004)

### Aktorea 
* *1871* (1990)
* *Henry & June* (1990)
* *Meeting Venus* (1991)
* *Pulp Fiction* (1994)
* *Go for gold* (1997)
* *Airbag (filma)* (1997)
* *Honolulu Baby* (2001)
* *Stranded: Náufragos* (2002)
* *My Life Without Me* (2003)
* *The Saddest Music in the World* (2004)
* *Midsummer Madness (2007)
* *Riparo (edo Shelter Me) (2007)
* *My Stars'' (2008)
Le Professionnel

***Le Professionnel*** 1981. urtean Georges Lautner zinema zuzendari frantsesak zuzendutako filma da. Jean-Paul Belmondo, Jean Desailly eta Robert Hossein aktore frantsesak antzezten dute. 1976ko Patrick Alexanderren *Death of a Thin-Skinned Animal* eleberrian oinarriturik dago.

Filma musika Ennio Morriconek konposatu zuen eta musika gaia *Chi Mai* munduan zehar oso ezaguna da.

## Pertsonaiak 
* Jean-Paul Belmondo: Josselin “Joss” Beaumont
* Robert Hossein: Rosen komisarioa
* Bernard-Pierre Donnadieu: Farges inspektorea
* Jean Desailly: ministroa
* Cyrielle Clair: Alice Ancelin
* Marie-Christine Descouard: Doris Frederiksen
* Elisabeth Margoni: Jeanne Beaumont
* Jean-Louis Richard: Martin koronela
* Michel Beaune: Valeras kapitaina
* Pierre Saintons: N'Jala presidentea
* Gérard Darrieu: Picard instruktorea
* Sidiki Bakaba: iheslaria
* Dany Kogan: Gruber sarjentua
* Marc Lamole: hoteleko langilea

## Kanpo estekak
Lee van Cleef

**Clarence LeRoy Van Cleef, Jr.** (1925eko urtarrilaren 9a – 1989ko abenduaren 16a) estatubatuar aktorea izan zen, telebistan eta zineman aritutakoa.

Western filmetan —batez ere, spaghetti western azpi-generoan— egindako lanari esker ospetsu bilakatu zen.
Nemertea

**Nemertea** (batzuetan **Nemertina**, **Nemertinea**, **Nemertini** edo **Rhynchocoela**) animalia filum bat da, har azelomatu ez segmentatuz osatua. Gorputza luzea eta zapala da. Proboszide edo tronpa ebaginagarri bat dute. Luzeran 20 zentimetro baino motzagoak dira, Cerebratulus edo *Lineus lingissimus* bezalako espezieak ezik, 30 metro arteko tamaina izan dezaketela. Bizitza luzea dute, urtarrak dira, gehienak itsastarrak. *Prostoma* edo *Geonemerfes* generoak Nemertearen barruan sailkatzen dira.

1.200 espezie ezagutzen dira, bi klasetan banatuta: Anopla eta Enopla. Izena grezieratik dator, *Nemertes*etik, greziar mitologiako itsas-ninfetako bat.
Anopla

**Anopla** Nemertea itsas harren barruko klase bat da. Ez dute estileterik proboszidean, ahoa burmuinaren azpian edo atzean dago eta proboszide eta ahoarentzako hainbat irekiera dute. Anopla, hala ere, talde parafiletiko bat da, nahiz eta eskuarki erabiltzen den. Palaeonemertea eta Heteronemertea ordenatan banatzen da.

## Kanpo-estekak
Enopla

**Enopla** Nemertea itsas-harren barruko klase bat da.Estileteak dituzte proboszidean. Enopla talde monofiletikoa dela uste da, Anopla ez bezala. Talde oso deribatua da, gihar egitura konplexuarekin gorputzean zehar eta nerbio-sistema konplexuarekin. Ez dago argi hau plesiomorfiko eta apomorfikoa den, eta ikerketa molekurrak ez dira argiak. Paleontologo batzuen arabera *Amiskwia* Burguess Shaleko fosila Nemertea bat izango litzateke, Enoplaren barrukoa.
Joaquín Luis Romero Marchent

**Joaquín Luis Romero Marchent** (Madril, Espainia, 1921eko abuztuaren 26a - *ibidem*, 2012ko abuztuaren 16a) espainiar zinema zuzendari, telebista zuzendari eta gidoilaria izan zen.

Zinema genero asko garatu zituen, baina batez ere *spaghetti western*ak egiteagatik ezagutua da, azpi-genero honen aitzindaria izanik Espainian.

*Curro Jiménez* telesailaren lehenengo lau atalen zuzendaria ere izan zen.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo loturak 
*  Zuzendariari buruzko webgunea.
Morne

**Morne** edo **Mòn** orografia arloko hitz generiko bat da, "muino" edo "mendi" esateko era.

Frantses jatorriko kreoleretan, bereziki Antilletakoetan garatutako hitz hau 1640tik dago dokumentatuta eta espainierazko *morro* ("mendixka" esanahiarekin) hitzetik eratorria izan liteke. "Mendi txiki isolatua" edo "itxura borobila duena" esanahia ematen zaio.

Frantsesez **morne** idazten da eta ingelesak bere horretan hartu du maileguan; kreolera gehienetan **mòn** idazten da.

Frantziaren presentzia izan duten lurralde batzuetan hainbeste leku-izenek hitz hori daramate:

## Karibea 
### Dominika 
* Morne Diablotin/Mòn Djabloten (1.447 m) uharteko mendirik garaiena da.
* Beste mendi askok ere generiko hori daramate: Morne Trois Pitons (mendia -1,387 m- eta Parke Nazionala), Morne aux Diables (861 m), Morne Plat Pays (940 m), Morne Watt (1.224 m), Morne Bruce eta beste.

### 20px Grenada 
* Morne Jaloux, Morne Docteur eta Morne Rouge herriak Saint George parrokian.
* Morne Tranquille Saint David parrokian.
* Morne Longue Saint Andrew parrokian.
* Morne Fendue Saint Patrick parrokian.

### 20px Guadalupe 
* Morne-à-l'Eau udalerria.

### 20px Haiti 
* Gros-Morne edo Gwo Mòn Artibonite edo Latibonit departamenduko udalerri eta barrutia da.
* Morne à Chandelle Sud-Est/Sidès departamenduko herria da.
* Mendiak: Morne Baptiste (1.575 m), Morne du Cibao (2.280 m, Haitiko hirugarrena), Morne Jean (718 m), Morne Bois-Pins...
* Pic la Selle/Pik Lasèl (2.674 m, estatuko garaiena) Haitiko kreoleraz deitzeko beste modu bat Mòn Lasèl da.

### 20px Martinika 
* udalerriak: Le Morne Rouge, Gros-Morne (kantonamendua ere bai), Le Morne Vert.
* mendiak: Morne Macouba (1.282 m), Morne Piquet (1.159 m)...

### 20px Saint Barts 
* Morne du Vitet (280 m) uharteko garaiena da.

### 20px Santa Luzia 
* Morne Fortune: Castriesgo auzoa.
* Morne Ciseaux hiria.
* Mòn Djimi deitzen da kreoleraz uharteko mendirik altuena (950 m); kasu honetan ingelesezko baliokidea *Mount* da, Mount Gimie hain zuzen.

## Ipar Amerika 
### 20px Quebec 
* Gros-Morne: Gaspésie eskualdeko herria.

### 20px Saint-Pierre eta Mikelune 
* Morne de la Grande Montagne (240 m) lurraldeko garaiena da.
* Mendi hau dagoen muino-multzoak *Les Mornes* izena hartzen du; beste tontor batzuk: Grande Morne à Sylvain (222 m), Morne du Noroit de l'Étang aux Outardes (215 m), Morne de Suroit (222 m) eta Morne de la Presqu'Ile (219 m).

### 20px Ternua 
* Gros Morne mendia (807 m) eta parke nazionala.

## Hego Indikoa 
### 20px Maurizio 
* Morne Brabant: penintsula eta mendia.
* Le Morne: mendia eta lurmuturra.

### 20px Réunion 
* Mendiak: Gros Morne (3.019 m), Morne Langevin (2.380 m), Morne de Fourche (2.267 m)...

### 20px Seychelleak 
* Morne Seychellois/Mòn Seselwa (905 m), estatuko garaiena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendi
* Muino

## Kanpo estekak
Auzo-elkarte

**Auzo-elkarteak** auzo edo herri bateko bizilagunen elkarteak dira, atxikimendu askekoak eta gehienetan legeztatuak, komunitateko arazoak eta beharrak jaso, konpondu edo udalera bideratzen dituena. Udalaren aurrean herritarren ordezkari moduan aritzen dira zenbaitetan. Bestelako jarduerak ere antolatzen dituzte, hala nola kultura eta kirol-ekitaldiak edo auzoko jaiak.

Auzo-elkarteak ez dira nahastu behar eraikin bateko etxejabeak biltzen dituen jabeen erkidego izeneko erakunde juridikoekin.

## Ikus, gainera 
* NIMBY

## Kanpo estekak
Udaleku

thumb|250px|Haur eta begiraleak, Goñiko euskal udalekuan, 1994.

**Udalekua** haur eta gaztetxoen talde batentzat aisia, kirol eta heziketa-jarduerak garatzen dituen ekimen antolatu bat da. Udalekuak udako oporretan zehar eta haurrak bizi diren herri edo eskualdetik kanpo egiten dira, udalekuan bertan lo eginez gehienetan. 

## Ezaugarriak 
Haur-taldeak begiraleen gidaritzapean egoten dira. Mota anitzeko udalekuak daude: aisialdi-taldeek auzo bateko haurrak elkartuz egiten diren udalekuak, natura-toki batean egun batzuk elkarbizitzan igarotzeko; kirol jakin batean ikasi eta trebatzeko antolatzen diren egonaldiak edo atzerrian hizkuntzak ikasteko egiten direnak. Antzeko ekimenak dira auzolandegiak, non gazteek lan-proiektu batean hartzen duten parte, beste herrietako gazteekin esperientziak partekatuz.

## Euskal Herrian 
20. mendean hasi ziren hedatzen hezkuntza erakundeen artean, eta Euskal Herrian 20. mendeko 2. zatian udako koloniak antolatu izan zituzten zenbait erakundek: esate baterako Alfa enpresak Ondarroan Arrigorri etxean zituen *koloniak*, gaztelerazko jardunarekin egiten zirenak. 1960ko hamarkadan ikastolen mugimendutik euskara hutsezko koloniak antolatu beharra ikusi zen, eta hala sortu zen *udaleku* terminoa ere. Euskal Udalekuen mugimendu hark, 20. mendeko azken partean garatuak, jarraitzen du 21. mendean, kasu batzuetan erakundeek antolatutako udalekuekin, eta beste batzuetan Euskal Udalekuak elkarteak kudeatzen dituenarekin.

Era berean, ohikoa da hiri edo herrietan eguneko udalekuak egotea 21. mendean Euskal Herrian: haurrek etxean egiten dute gaua, baina eguneko jarduerak begiraleekin egiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Udalekuak

## Kanpo estekak
Luigi Pistilli

**Luigi Pistilli** (Grosseto, Italia, 1929ko uztailaren 19a – Milan, Italia, 1996ko apirilaren 21a) aktore italiarra. Antzerkigintzan Bertolt Brechten L'opera da tre soldiren aztezlerik onena kontsideratua.

## Kanpo estekak 
*  Luigi Pistilliren fitxa IMDB.com webgunean.
Ameriketako Estatu Batuetako zinema

[250px|thumb|eskuinera|[Hollywood Sign|Hollywoodeko kartela, estatubatuar industria zinematografikoaren ikur.]]
**Ameriketako Estatu Batuetako zinema**k , askotan eta metonimiaz **Hollywood** deitua (Los Angeleseko barrutia dela eta), XX. mendearen hasieratik eragin sakona izan du industria zinematografikoan. 1917 eta 1960 artean sortutako Hollywoodeko zinema klasikoak egungo filmen ezaugarriak finkatu zituen. Lumière anai frantziarrak zinema modernoaren sortzaileak baziren ere, estatubatuar zinemak industria nagusia sortu zuen eta urtero 800 film baino gehiago ekoizten ditu.

Hollywoodeko ekoiztetxe nagusiek munduko film arrakastatsuenak egin dituzte: *The Birth of a Nation* (1915), *Gone with the Wind* (1939), *The Ten Commandments* (1956), *The Sound of Music* (1965), *Jaws* (1975), *Star Wars* (1977), *E.T. the Extra-Terrestrial* (1982), *Jurassic Park* (1993), *Titanic* (1997), *The Dark Knight* (2008), *Avatar* (2009), *The Avengers* (2012) edota *Star Wars: The Force Awakens* (2015).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heroi

[thumb|[Sir Galahad, Arturoren legendaren heroia George Frederic Watts margo batean]]
**Heroia** (grekeraz, ἥρως *hērōs*, «erdi-dioa») edo **gizurena** antzinako Grezia eta Erromako mitologia klasikoan, Jainko baten eta gizaki baten arteko seme edo alaba zen eta, beraz, erdi gizakia eta erdi jainkoa zen eta bai moralki eta bai fisikoki ere gizakien gainetik zeuden. Herkules dugu adibide. Heroiak izaki soilek egin ezin dituzten balentria edo ekintza handi eta gogoangarriak egiteko gai izaten ziren eta, horregatik, gurtza edo erlijiozko gorazarrea jasotzen zuten, baina jainkoen mailara iritsi gabe. Horregatik, gizakiek hel egiten diete laguntza eske, Jainkoen aurrean bitartekari izateko edo haien haserrea arintzeko, eta haien balentriak ospatzen eta goraipatzen dituzte.

Gaur egungo hizkeran, heroi deitzen diogu, halaber, bere balentria edo ekintza gogoangarriengatik ospetsua den gizon edo emakumeari ere deitzen diogu heroi, ekintza heroikoak egiteko gai denari. Hedaduraz, «heroia» kontakizun bateko protagonista ere aipa daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antiheroi
* Protagonista

## Kanpo estekak
The Mark of Zorro (1940ko filma)

***The Mark of Zorro*** 1940ko abenturazko zinemako filma da.

Rouben Mamoulian zinema zuzendariak zuzendu eta Darryl F. Zanuckek ekoiztu zuen 20th Century Foxerako.

Tyrone Power aktoreak *Don Diego Vega (Zorro)* antzezten du. Linda Darnellek bere maitea, eta Basil Rathbonek gaizkilea. Aktoreen artean agertzen dira, Gale Sondergaard gobernatzailearen emaztea, Eugene Pallette Zorroaren fraidea, eta J. Edward Bromberg gobernatzailea, Montagu Love, Janet Beecher, Robert Lowery, eta Chris-Pin Martinekin, Don Diegoren laguntzaile mutua Bernardo.

## Antzezleak 
* Tyrone Power: Diego
* Linda Darnell: Lolita Quintero
* Basil Rathbone: Esteban Pasquale kapitaina
* Gale Sondergaard: Inez Quintero
* Eugene Pallette: Fray Felipe
* J. Edward Bromberg: Don Luis Quintero
* Montagu Love: Don Alejandro Vega
* Janet Beecher: Senora Isabella Vega
* George Regas: Gonzales sarjentua
* Chris-Pin Martin: Turnkey
* Robert Lowery: Rodrigo
* Belle Mitchell: Maria
* John Bleifer: Pedro
* Frank Puglia: Jabea
* Eugene Borden: ofiziala
* Pedro de Cordoba: Don Miguel
* Guy D'Ennery: Don Jose

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Rafael Romero Marchent

**Rafael Romero Marchent** (Madril, Espainia, 1926ko maiatzaren 3a - ibidem, 2020ko otsailaren 13a), zinema zuzendari espainiarra izan zen.

1965ean *Ocaso de un pistolero* filma zuzendu zuen eta gainera, film honekin estreinatu zen zinema zuzendari bezala.

## Kanpo estekak 
*  Zuzendariaren fitxa IMDB.com webgunean.
Navassa uhartea

**Navassa uhartea** (, ; ; Haitiko kreoleraz *Lanavaz* edo *Lavash*) Karibe itsasoan dagoen biztanlerik gabeko uharte bat da. Ameriketako Estatu Batuetako lurralde ez-inkorporatua osatzen du eta zuzenean administratzen da AEBetatik. Hala ere, Haitik uhartea erreklamatzen du 1801etik.

## Haitiar erreklamazioa 
Haitiko Konstituzioak (II. Atala: ''Du Territoire de la République D'Haïti'') Navassa aipatzen duen bere lurralde gisa:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteak

## Kanpo estekak
Hmong etnia

**Hmong** jendea (ahoskera: m̥ɔ̃ŋ) Asiako etnia bat dira, Vietnamgo, Laosko, Thailandiako eta Birmaniako eskualde menditsuetan bizi direnak. Hmongak, orobat, Txinako hegoaldean bizi den Miao etniaren azpitaldeetako bat (苗族) dira. Hmong taldeak pixkanaka hegoalderantz migratzen hasi ziren XVIII. mendean, asaldura politikoak eraginda eta lantzeko lurren bila.

Hainbat hmong Pathet Lao mugimendu komunista eta nazionalistaren aurka borrokatu ziren, Laosko Gerra Zibilean. Pathet Laok Laosko gobernua bereganatu zuenean, 1975ean, Hmong jendea bereizi egin zuten, zigortzeko. Dozenaka mila hmongek ihes egin zuten Thailandiara, asilo politikoaren bila. Iheslari haietako milaka batzuk Mendebaldeko herrialdeetan kokatu dira 1970eko hamarkadaren bukaeraz geroztik, batez ere Ameriketako Estatu Batuetan, baina baita Australian, Frantzian, Frantziar Guyanan eta Kanadan ere. Beste batzuk Laosa itzuli dira, Nazio Batuen Erakundeak babestutako aberriratze programen bitartez; beste batzuk, bortxaz aberriratu ditu Thailandiako Gobernuak, baita familiak bananduz ere. Gutxi gorabehera 8.000 hmong iheslari geratu dira Thailandian.

## Ikus, gainera 
* Txinako etniak
* Miao etnia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jabeen erkidego

**Jabeen erkidegoa** etxebizitza-eraikin bateko jabeak biltzen dituen erakunde juridiko bat da. Bere helburua eraikinean probetxu komuna eta jabetza partekatua duten elementuak (ezkaratza, eskailerak, fatxada, teilatua, kanalizazioak eta abar), jabetza horizontaleko elementuak alegia, kudeatzea da. Herrialde bakoitzean jabeen erkidegoak dagokion legeaz erabaki eta jardun beharko du. Espainian *Ley de Propiedad Horizontal* delakoren bitartez eta jabeen erkidegoak berak ezarritako estatutuak jarraituz erabakitzen dira jabeen erkidegoarekin loturik dauden gai guztiak.

Jabeen erkidegoaren funtzionamendurako kontzeptu garrantzitsu bat jabe bakoitzaren parte-hartze kuota da, elementu komunetan duen jabetza-partearen ehunekoa adierazten duena eta erabakiak hartu eta erkidegoko gastuak banatzean kontuan hartu beharrekoa.

## Kanpo estekak 
*  Zer da jabetza horizontala?
*  Jabeen erkidegoa
Folklore

[thumb|300px|eskuinera| [Hiru tximino jakintsuak Tōshō-gū tenpluan, Japoniako folklorearen zati bat direnak]]
**Folklore**, (ingelesezko *folk*, "herri" eta *lore*, "jakintza" hitzen lotunea) herri edo eskualde bateko ohitura, herri-literatura, sinesmen, kondaira, musika, eta abarrek osatutako multzoa da.

Herri edo nazio baten kontuak, musika, dantza, ahozko historia, atsotitzak, txisteak, usadioak eta ohiturak biltzen ditu.

Izena 1846ko abuztuaren 22an William Thoms arkeologo britainiarrak proposatu zuen, berak ordura arte izendatutako «antigoaleko herrikoiak» deitzeko. Hitza laster zabaldu zen adituen artean Dan Ben-Amos Pennsylvaniako Unibertsitatearen irakasleari esker. Folklore azterketak XIX. mendean hasi ziren. Lehen azterlariek nekazarien mundua hartu zuten aztergai, eta mundu modernotik nolabait kanpo ziren beste taldeak, ijitoak esate baterako. Haien helburua antzinako ohiturak eta usteak gordetzea zen, era horretan gizadiaren barne historia berregin ahal izateko. 1812an Grimm anaiek argitaratu zituzten Alemanian lehen maitagarrien ipuinak; haiei jarraiki Europa osoan hasi ziren ikerlariak genero askotako herri literatura jasotzen eta argitaratzen: ipuinak, kantak, esaera zaharrak, musika, eskulanak, antzeak. Sarritan abertzaletasuna zen lan horien bultzatzaile: talde baten folkloreak etnia nortasuna indartzen zuenez gero, maiz agertu zen folklorea askatasunaren eta nazio batasunaren aldeko borroketan. Ikerketek aurrera egin ahala, metodoa hobetu egin zen, eta analisi konparatiborako sailkapen baliozkoak egin ziren. Finlandar aditu talde batek, Kaarle Krohnen gidaritzapean, ikerketa metodo historiko-geografikoa garatu zuen: aztergaia lekuan eta espazioan kokatu, banaketa ereduak aztertzeko eta jatorrizko formak berregiteko. Metodo hau, estatistika erabiltzen zuena eta hasierakoa baino zehatzagoa, izan zen nagusi XX. mendearen lehen erdian.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, joera berri bat sortu zen, Estatu Batuetan batez ere: interesa ez zen mugatu nekazari taldeetara, ikusi baitzen hirietan ere badirela gizatalde bereziak, nortasun jakin bat ematen dieten antzeak, ohiturak eta balioak dituztenak. Era berean, iragana ezean mundu modernoa ere hasi zen aztertzen, jatorrira jo beharrean oraingo esanahiak eta funtzioak bilatu nahian; tradizioaren aldaketa eta egoera berrietara egokitzea hondatzea zelako ustea baztertu zen. Azken ikuspuntua soziologikoa eta funtzionalista da: gertaera bat bere ingurune osoan baino ez da ulertzen; kontalariaren edo abeslariaren biografiak eta nortasunak, hark gizataldean duen zereginak, errepertorioak eta antzeak, entzuleen zeregina, eta jarduera gertzatzen den uneak, denek moldatzen dute folklore esanahia.

## Etapak 
Adituen folklorek lau etapa ezberdin ditu:
* Hildakoa: Galdutako kultura batena, arkeologia eta historiak azaltzen duena.
* Hilzorian dagoena: elementu batzuk baino ez gordetzen dituena, gazteen artean galdurik eta bakarrik agureen artean mantentzen dena.
* Bizirik: Eguneroko bizitzan edo jatorrizko kulturaren barnean dagoena.
* Jaioberria: Etorkizunean tradizional bilakatuko diren elementuek osatuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serranilla

**Serranilla** mendebaldeko Karibe itsasoan dagoen uharte txikia da. Egun Kolonbiaren administraziopean dagoen arren, Jamaikak, Nikaraguak eta Estatu Batuek bere jabetza aldarrikatzen dute. Uhartetxoa Archipelago of San Andrés, Providencia and Santa Catalina kolonbiar departamenduko zati bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteak

## Kanpo estekak
Wake

**Wake** (,  ahoskatua) Ozeano Barean dagoen uharte estatubatuarra da. Hawaiitik Iparraldeko Mariana Uharteetarako bi hereneko distantziara dago. Data-aldaketa lerroaren gertutasunagatik Ameriketako Estatu Batuetako 50 estatuak baino egun bat aurreratuago dago. Ameriketako Estatu Batuetako urruneko uhartea da eta lurralde ez-inkorporatu bezala izendatuta dago.

## Geografia 
## Klima 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteak

## Kanpo estekak
Xamanismo

[thumb|
Errusiako postala, S. I. Borisovek 1908an eginiko argazki batean oinarritua. Emakumezko xaman bat ageri da; segur aski [turkiar herriak|turkiar herrietako khakas etniakoa da.]]

Antropologian, **xamanismoa** espirituen munduarekin komunikatzeari dagozkion sinesmen eta jardunen multzoa da. Xamanismoaren praktikatzaileari **xaman** deritzo. Tribuetan bizi diren herrietan, azti, magoa, mediuma edo sendatzailea, izpirituen munduarekiko harremanetan ahalmen bereziak dituenaren esanahiak hartzen ditu. Siberiako eta Ural-Altai mendietako erlijio sistemetan bereziki izaten dira xamanak, baina inuiten artean, amerikar leinu batzuetan, Asiako hego-ekialdean eta Ozeanian ere badira.

Xamanismoa animismoan oinarritzen da; xamanak izpiritu gaiztoetatik babesten ditu gizakiak, izpiritu horiek indargabetuz. Trantze hipnotikoak izaten ditu, eta horietan espirituekin harremanetan jartzen omen da. Aginpide eta izen handiko lekua izaten du bere tribuan. Taldean hartuko diren erabaki garrantzitsuetan xamanaren iritzia oso kontuan hartuko da.

Xamanak mundu espiritualarekin lotura hertsiago daukala besteek baino sinisten ohi dute bere kideek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirsten Dunst

**Kirsten Caroline Dunst** (Point Pleasant, 1982ko apirilaren 30a) aktore, modelo eta abeslari estatubatuarra da. Mundu mailan batez ere *Interview with the Vampire*, *Little Women*, *Jumanji*, *Tower of Terror*, *Spider-Man 1*, *Wimbledon*, *Marie Antoinette*, *Spider-Man 2*, *Eternal Sunshine of the Spotless Mind*, *Elizabethtown* eta *Spider-Man 3* filmetan agertu izanagatik ospetsua da.

## Kanpo estekak 
* Kirsten Dunsten IMDBko fitxa ikusgai 
* Kirsten Dunsten webgune ez ofiziala
Jameson Raid

**Jameson Raid** (1895eko abenduaren 29a - 1896eko urtarrilaren 2a) Paul Krugeren Hegoafrikar Errepublikan britainiarrek egindako eraso bat izan zen. Eraso hau Leander Starr Jameson estatistak eta bere Rhodesia eta Bechuanalandiako poliziek burutu zuten 1895-96ko Gabonetan.

Helburutzat, deserriraturik zeuden langile Britainiarren (*Uitlander* bezala ezagutuak) altxamendua bultzatzea zuen Transvaal-en, baina ez zuen lortu. Langileei Johannesburgoko konspiratzaileak deitu zieten. Langile hauek armadarekin bat egin eta altxamendu bat prestatuko zutela uste zen. Erasoak ez zuen bere helburua lortu, baina Bigarren Boer Gerra eta Bigarren Matabele Gerra sortu izanaren arrazoietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ndebele

**Ndebele**-ak (**matabele**-ak) Shaka Erregearen herritik 1820. hamarkadan banatu ziren zuluak dira, Mzilikaziren gidaripean, Shaka armadako jeneral bat.

Iparralderantz jo zuten 1838an, gaur egungo Zimbabwera, non shona tribuekin borrokatu ziren eta gaur egun Matabeleland deritzona sortuaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matabeleland

**Matabeleland** Zimbabweko hego-mendebaldean dagoen eskualdea da, hiru probintziatan- Hegoaldeko Matabeleland, Iparraldeko Matabeleland eta Bulawayo- banatuta dagoena. Probintzia horiek Limpopo eta Zambezi ibaien artean daude, eta Zimbabweko erdigunean dagoen Shangani ibaiak banatzen ditu Midlands probintziatik. Eskualdeak bere biztanleen izena darama, ndebele herriarena, 1834an beren jatorrizko lurretatik, Hegoafrikan, Mfecane garaian, kanporatuak izan eta britainiarrek "matabele" deituak izan ondoren, ez baitzuten 'Ma Ndebele' esaten. Matabelelandeko zati batzuetan bizi diren beste talde etniko batzuk tonga, bakalanga, venda, nambya, khoisan, xhosa, sotho, tswana eta tsonga dira. Matabelelandeko populazioa Zimbabweko populazio osoaren % 20a baino zertxobait gehiago da.

Hiri garrantzitsuena eta jendetsuena Bulawayo da, beste hiri garrantzitsu batzuk Plumtree, Victoria Falls, Beitbridge, Lupane, Esigodini, Hwange eta Gwanda dira. Lurra emankorra da, baina erdi-idorra. Inguru honetan ikatz eta urre hobiak daude. Industriek urre-meatzeak eta beste mineral batzuk eta ingeniaritza barne hartzen dituzte. Eskualde honetako industriek behera egin dute, ura gutxi baita euri-eskasiagatik. Matabeleland Zambezi Proiektu Hidrikoaren bidez eskualdeari ura ateratzeko Gobernuaren promesak ez dira gauzatu, eta, beraz, ur eskasiak aurrera jarraitzen du.

Biztanleria 1.855.300 biztanle ingurukoa zen 1992an, eta 181.605 km²-ko azalera zuen. Herritar gehienek hitz egiten duten hizkuntza ipar-ndebeleraa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shona

**Shona** hainbat pertsona talde osatzen duten pertsonei deitzen zaie Zimbabwen eta Mozambike hegoaldean. Garai batean Karanga bezala ezagutuak izan ziren eta bederatzi milioi pertsonak osatzen dute talde hau. Hainbat dialekto hitz egiten dituzte, zeinen forma estandarizatua shonera (bantu) den. Shonatarrak Zimbabwe Handiaren sortzaileak izateagatik ere ezagunak dira, Ekuatoretik hegoaldera aurkitzen den europarren aurreko harri estrukturarik handiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urrezko giltza

***Urrezko giltza*** 2005. urtean sortutako disko-liburua da. Liburu honetan Patxi Zubizarreta euskal idazle famatuaren hainbat istorio biltzen dira. Abendaño ikastolako haur abesbatzak hartu zuen parte disko honetan.

Bi zatitan banaturik dago.

## Istorioa 
Hona hemen familia bitxi baten istorioa: Olatz ile-apaintzailea, Martin kamioizalea, Kattalin, Nikolas eta Malen haurrak, Tomas aitona nekazaria eta Ageda amona bidaizalea, eta baita ile-apaindegira joaten diren Gaspar lorezain pobrea eta Maddi musika irakaslea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubron

[thumb|px 420|eskuinera|Zubron bat [Białowieża basoan]]
**Zubrona**, Żubroń polonieraz, etxeko behia eta Europako bisontearen arteko hibrido bat da. Zubrona da bera baino askoz hedatuago dagoen Amerikako beefaloaren parekoa. Azken hau Amerikako bisontearen eta etxeko behien arteko nahasketa da.
 
## Etimologia 
Bisontea, *żubr* deitzen da polonieraz, eta handik sortu zen zubron izena. Hibridoari zubron deitzea 1969. urtean onartu zen ofizialki, Przekrój aldizkari poloniarrak egindako inkestari erantzunez bertako jendeak egindako ehunka proposapenen artean izen hori aukeratuz.

## Arrazaren historia 
Sortutako lehendabiziko zubrona, ezagunak diren datuen arabera, Leopold Walicki poloniarrak sortu zuen 1847. eta 1850. urteren artean., nahiz eta baliteke aldez aurretik ere zubronen bat sortua izatea.
Lehen Mundu Gerra eta gero, zenbait zientzilariek uste zuten zubrona etxeko aziendaren ordezkoa izan litekela. Askoz gogorrago eta gaixotasunen aurrean indartsuagoa baitzen. Gainera abere hau oso larre kaskarreko parajetan ondo moldatzen da, baserri baten azpiegiturarik bat ere izan gabe ere.

1958. urtetik aurrera zubronekin egindako saiakerak jarraitu ziren Poloniako zenbait erakundeen eskutik, bereziki Białowieża basoan eta Mlodzikowon. Poloniako behi gorriak zein behi frisiarrak erabili zituzten bisontekin nahasteko. Experimentoaren lehendabiko 16 urtetan 71 abere jaio ziren, "Filon" izeneko alea barne 1960ko abuztuaren 6an jaio zena. Filonen ama zubron bat zen jada. Txahal eta txekorrek 60 kilogramo inguru pisatzen dute jaitzerakoan, eta oso azkar hazten dira. Haragitan emankortasuna ere handia da, kalitate handikoa gainera.
Abere hibrido hauen helburua etxeko aziendaren aurrean alternatiba merke eta iraunkorra bilakatzea zen.

1980. hamarkada arte experimentoa aurrera joan zen, baina orduan zenbait faktore batu ziren zubronen aurka.
Alde batetik ordurako nekazaritzako agintariak ez zeuden ados egindako esfortzu eta ateratako ondorio eta etekinekin. Are gutxiago ekonomia sozialista estutasun larrietan sartuta zegoenean. Agintariek experimentoarekiko interesa galdu zuten. Beste aldetik Europako beste herrialdetako etxaldeek ere interes gutxi zuten hibridoarekiko. Hori gutxi balitz beldurra zegoen zientifikoen artean abere hauek ugalduz gero, zubrona Europako bisonte puroekin libreki gurutzatuko ote zen arrazaren ondare genetikoa kutsatuz. Azken hau Europako zenbait herrialdetan gertatu da beste hibrido eta basa-animaliekin. Esate baterako basurde eta txerrien arteko kontrolik gabeko edota nahita sortutako aberekin.
thumb|px 400|eskuinera|Zubron zezena eta behia
Baldintza eta beldur guzti hauek bat etorri ziren azken erabakia hartzerakoan. Bi gune nagusi zeuden saikaera bultzatzen; alde batetik Lekno 391 aberekin eta Popielno 121 aberekin. Sobietar Batasuneko Askania Novan ere zenbait saikaera egin omen zuten hibridoarekin.
Programa bertan behera geratu zen azkenean, eta soikik zubronen samalda txiki bat mantentzen da egun Bialowieskako Parke Naturalean.

## Ikus, gainera 
* Beefalo
* Yakalo
* Europako bisonte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinema estudio

**Zinema estudioa** zinema ekoizpenaz eta banaketaz arduratzen den industri-entrepresari deitzen zaio.

## Munduko zinema estudio ezagunenak 
Munduan hiru lekutan konzentratzen dira zinema estudioak:

* **Hollywood**, Los Angelesen AEBn
* **Bollywood**, Bombayen Indian
* **Cinecittà**, Erroman Italia

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Zinema ekoizle

## Kanpo estekak
Cinecittà

**Cinecittà** () 1937ko apirilaren 28an inauguratutako zinema estudio italiar ezaguna da. Faxistek eraiki zuten Italiako zinema bultzatzeko. 1950eko hamarkadan bere urrezko aroa bizi zen, noiz Erromak "Hollywood Tiberrean" ezizena hartu zuen.

## Sorkuntza 
Sortze ideia hogeita hamargarren hamarkadan agertzen da, Mussoliniren erregimen faxistarekin, Estatu Batuetako Hollywoodarekin lehian aritzeko saiakera batean. Horrela, erregimena propaganda arma bat izatearen garrantziaz jabetu zen, Alemania nazian gertatu zen antzera.

1936ko urtarrilaren 26an Mussolinik lehen harria jarriko du, eta hamabost hilabeteko obren ondoren estudioak 1937ko apirilaren 28an inauguratuko dira. Urte berean 19 film egingo dira, eta datorren urtetan ehundaka film gehiago. Lehen urteetan italiar zineko izen garrantzitsuak pasa ziren bertatik: Roberto Rossellini, Federico Fellini, Vittorio De Sica eta Luchino Visconti. 1943an naziek harpilatu zuten Cinecittà, zibilen kontzentrazio esparru moduan erabili zutelarik eta ondoren bombardatua izanik aliatuengatik.

## Urrezko garaia 
Gerrak sortutako krisiaren ondoren, berrogeita hamargarren hamarkadan, Inperio erromatarrean girotutako hainbat film klasiko egin ziren bertan, hala nola, Quo Vadis (1949), eta Be Hur (1959), hau izan zelarik estudioen urrezko garaia. Horrenbestekoa izan zen Estatu Batuarrek bertan eginiko inbertsioa ezen, “la Hollywood sul Tevere” (Tiber gaineko Hollywood) gisara ere ezagutua izan baitzen. Datorren urteetan mendebaldeko hainbat pelikula filmatuko dira bertan, Spaghetti Western bezala ere ezagunak. Horien artean egongo dira Per un pugno di dollari (1946) edo Per qualche dollaro in più (1965). Estudio hauetan eginiko beste hainbat lan ezagun ondorengoak izan daitezke: Terry Gilliamen *The Adventures of Baron Munchausen*, Renny Harlinen Cliffhanger, Jonathan Mostowren *U-571*, Martin Scorseseren *Gangs of New York*, Mel Gibsonen *The Passion of the Christ* eta Wes Andersonen *The Life Aquatic with Steve Zissou*.

## Pribatizazioa 
Hirurogeita Hamragarren hamarkadan, telebistaren zabalkundearekin, estudioak serie eta telesailak egiten oinarrituko dira. Laurogehita hamargarren hamarkadan Cinecittà pribatizatua izango da.

2007ko abuztuan estudioek sute bat izan zuten HBO eta BBC *Roma* telesaila grabatzen ari ziren hangarrean.

## Ikus, gainera 
* Cine fiat
* Italiako zinema

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cinecittà
* Cinecittà Studios
Sexualitate

[thumb|250px|Sexualitatea [Kama Sutraren arabera.]]
**Sexualitatea** sexu bakoitzaren bereizgarri diren ezaugarri anatomikoen, fisiologikoen eta psikologikoen multzoa da. Gizabanakoaren izaera osatzen duten ataletako bat da, eta pertsonen arteko afektibitatea eta komunikazioa adierazteko modu bat.

Sexu organoen eginkizunari (heldutasun sexualari, beraz) lotu zaio luzaroan sexualitatea, baina Freudek, bere ikerketen ondorioz, bestelako oinarri batzuk ezarri zituen sexualitatea aztertzeko:
* Sexu bizitza ez da nerabe aroan hasten, jaiotzetik denbora laburrera baizik.
* Sexu senak ez du, nahitaez eta beti, beste sexukoengana jotzen, sen hori sexu berekoenganakoa, norbereganakoa edota animalienganakoa ere izan baitaiteke.
* Sexualitatea (sexuari dagokiona, alegia) eta sexu organoei lotutako jarduera ez dira gauza bat eta bera, zabalagoa baita sexualitatearen esparrua sexu organoen jarduerari dagokiona baino.
* Bizitza sexuala, berez, atseginari lotua da. Sexualitatearen muinean, hortaz, atseginaren bilaketa dago, eta ez ugaltzea (bigarren hau beste haren ondorio fisiologikoa, eta ez ezinbestekoa baino ez baita).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Echiura

**Echiura** (grezieratik, *echinos*, arantza eta *ourá*, isatsa) har protostomo zelomatu klase bat dira, Annelida filumaren barnekoak, nahiz eta urte askotan zehar filum berezitutzat hartu izan den. 3 eta 25 zentimetro arteko tamaina dute. Itsasoan bizi dira, hareatik gertu, lokatzean edo arroka-tartetan. 150 espezie ezagutzen dira eta Echiura fosilik zaharrena Karboniferokoa da, Penssylvaniarrekoa.

## Erreferentziak
Emily Watson

**Emily Watson** (1967ko urtarrilaren 14a, Islington, Londres) zinema eta antzerkiko ingeles aktore da, aktore onenaren Oscar Saria, Urrezko Globo Saria eta BAFTA sarientzako hainbat alditan izendatua izan da.

## Filmografia 
* *Breaking the Waves* (1996) - Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria, Urrezko Globo Saria eta BAFTA sariarentzako izendapena.
* *Metroland* (1997)
* *The Boxer* (1997)
* *Hilary and Jackie* (1998) - Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria, Urrezko Globo Saria eta BAFTA sariarentzako izendapena.
* *Cradle Will Rock* (1999)
* ''Angela's Ashes* (1999) - Emakumezko aktore onenaren BAFTA saria.
* *Trixie* (2000)
* *The Luzhin Defence* (2000)
* *Gosford Park* (2001)
* *Equilibrium* (2002)
* *Punch-Drunk Love* (2002)
* *Red Dragon* (2002)
* *The Life and Death of Peter Sellers* (2004) - Emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria.
* *Separate Lies* (2005)
* *Corpse Bride* (2005)
* *The Proposition* (2005)
* *Miss Potter* (2006)
* *Crusade in Jeans* (2006)
* *The Water Horse: Legend of the Deep* (2007)
* *Fireflies in the Garden* (2008)
* *Synecdoche, New York* (2008)
* *Cold Souls* (2009)
* *War Horse* (2011)
* *The Theory of Everything'' (2014)

## Kanpo estekak 
* Emily Watsonen IMDBko fitxa ikusgai 
* Emily Watsonen TCMko fitxa ikusgai 
* Emily Watsonen Allmovieko fitxa ikusgai
Erdialdea (Botswana)

**Erdialdea** Botswanako barruti handiena da bai azaleran eta bai biztanleriari dagokionez. Bamangwatotarren jatorrizko lurraldea baitan hartzen du. Botswanako politiko ezagun asko barruti hontatik irten dira hala nola Seretse Khama presidente ohia, Festus Mogae presidente ohia ala gaur egungo presidentea, Seretse Ian Khama teniente jenerala.

Barrutiko herrialde handienen artean Palapye eta Serowe aurkitzen dira, Afrikako tradizio handienetariko bi herri hain zuzen ere. Limpopo ibaia elikatzen duten hainbat ibai zeharkatzen dute barruti hau, bapateko uholdeak sortzeko erreztasuna dutenak ekaitzak daudenean.

## Kanpo estekak
Bryozoa

**Bryozoa** (grezieratik, *bryo*, goroldio eta *zooa*, animalia) -batzuetan **Ectoprocta** izendatuak- animalia ornogabe filum bat dira. 0,5 milimetro luze neurtu ohi dute eta aurkitzen duten janaria iragazten dute lofoforo batzuekin. Hauek koroa egitura batean lerrokatzen dira zilio ezberdinekin. Itsas espezie gehienak tropikoetan bizi dira, baina poloetan ere aurkitu daitezke. Ur gezatan ere badira hainbat espezie. 4.000 bat espezie ezagutzen dira eta generoetako bat bakartia da eta beste guztiak kolonialak.
Lurrama

**Lurrama** 2006tik urtero EHLGk antolatzen duen azoka da. Ipar Euskal Herriko laborariak, bere ekoizpenak eta amalurrarekiko atxikimendua hirira (kasu honetan BAB eta kostaldera batez ere) hurbiltzeko xedez pentsatuta dago. Lehen edizioak Baionan ospatu eta gero, 2011n Biarritzen antolatu zen estreinakoz.

## Datu nagusiak 
Kalitatezko laborantza bat garatzearen garrantziaz hiritar oro jabetzea du helburu. Adituez gain kontzientzia hartzea guztion lana delakoan ekoizpenak erakustearekin batera eztabaidak sustatzen dira eta informazioa zabaltzen da. Hitzaldiek, filmek, erakusketek eta tailerrek osatzen dute programa, herri-bazkariak ere burutzen direlarik. Horren guztiaren bidez kontsumitzaile eta ekoizleen arteko zuzeneko harremana errazten da. Adin guztietakoei zuzendutako ekintza pedagokikoez gain euskarak ere badu leku zabala eta hainbeste partaide izan ditu, instituzionalak, pribatuak edo hedabideak.

2011 aurreko edizio guztiak Baionan burutu dira, bai Xaho-Pelletier kaian (2007, 2008) bai Glaineko Elkarteen Etxean (2006, 2009, 2010). 2009ko edizioaren gaia ura izan zen. Antolakuntza lan oro ehunka bolondresek (700 batek 2008an) egiten dute.

Hasieratik arrakastatsua izan da (2006an 31.000 bat bisitari lau egunez, 2007an 35.000 bat hiru egunez). Nekazaritza eredu alternatibo batek eta EHLGk lortzen zuten irudi onarekin kezkatuta departamenduko Nekazaritza Ganbera ofizialak *La ferme en ville* ("etxaldea hirian") azoka antolatzeari ekin zion 2008an leku berean; operazioa begi bistakoa izan zen eta erantzuna ere jaso zuen *La ferme en vrille* ("etxaldea peko errekara" itzul daitekeena) webgune ironikoaren bidez.

2011n **Lurrama** Biarrizko Irati Erakustazokara lekualdatu zen, kokapen goxoagoa delakoan. 25.000 bat lagun bildu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amalur
* EHLG

## Kanpo estekak 
*   Lurramaren webgunea.
*   Azokari buruzko bloga.
*  Azokari buruzko gehigarria Le Journal du Pays Basque kazetan.
Zimbabweren banaketa administratiboa

**Zimbabwe** administratiboki **8 probintzia** eta **probintzia mailako 2 hiritan** banatzen da. Probintzia horiek 59 barruti osatzen dituzten eta azken hauek 1.200 udalerritan (*ward*).

eskuinera

## Kanpo estekak
Zutik Eskolako Atean

[thumb|300px|[George Wallace gobernadoarea Alabamako Unibertsitatean integrazioa saihesten saiatzen, Foster Auditorioaren aurrean dago argazkian, Nicholas Katzenbach Diputatuaren aurrean.]]
[thumb|300px|[Vivian Malone Jones bere inskripzioa egitera heldu zen unibertsitatera.]]
**Zutik Eskolako Atean** edo ingelesez ***Stand in the Schoolhouse Door*** Alabamako Unibertsitatean 1963ko ekainaren 11an izan zen gertakari bat izan zen. Alabamako Gobernadorea (Ameriketako Estatu Batuak) zen George Wallacek berak esandako "banaketa arraziala orain, banaketa arraziala bihar eta banaketa arraziala betiko" esaldia bete nahi izan zuen, Vivian Malone Jones eta James Hood ikasle beltzen sarrera blokeatzen saituz.

Gertakari honek George Wallace komunikabideen aurrean jartzea ekarri zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Afroamerikarren eskubide zibilen aldeko mugimendua (1955-1968)

## Kanpo estekak
Giù la testa

***Giù la testa*** 1971ko spaghetti western filma da 1916ko Mexikoko Iraultzan oinarritua.

Sergio Leone zinema zuzendariak zuzendua James Coburn, Rod Steiger eta Romolo Valli aktoreekin.

Rod Steigerek interpretatutako Juan Mirandaren pertsonaia eszena ezagunean, eskuen jestuan Mesa Verde bankua ikusten ari den bitartean.

## Berezitasuna 
Hau da *Once upon a time the Trilogy*ren bigarren filma *Once Upon a Time in the West* (1968) ondoren , *Érase una vez en América* (1984) aurretik.

## Aktoreak 
* James Coburn: John H. Mallory
* Rod Steiger: Juan Miranda
* Romolo Valli: Dr. Villegas
* Maria Monti: Adelita
* Rik Battaglia: Santerna
* Franco Graziosi: Gobernador Jaime
* Antoine Saint-John: Gutiérrez / Günther Reza koronela
* Vivienne Chandler: Johnen neska-laguna (flashback)
* David Warbeck: Sean Nolan (flashback)
* Giulio Battiferri: Miguel

## Kanpo estekak
Lofoforo

[thumb|[Bryozoa|Briozoo bat bere lofoforoak erakusten]]
**Lofoforoa** (grezieratik *lophos*, gandorra eta *phoreus*, eramaten duena) Lophophorata guztiek duten organoa da. Animalia talde hauek bilateralak, zelomatuak eta ziurrenik deuterostomoak dira. Koroa itxurako egitura bat da, hainbat tentakulu ziliaturekin ahora inguratzen, baina ez uzkia. Zilioen bibrazioak ur-korronte bat sortzen du eta horrek uran igerian dauden partikulak gerturatzen ditu tentakuluetara. Elikatzeko modu honi suspensiboro deritzo. Lofoforoak arnasketa egiteko ere balio dezake.

Bryozoa, Braquiopoda eta Foronidea dira lofoforoak duten taldeak. Batzuetan Entroprocta ere gehitzen da, biana talde honen filiazioa oraindik eztabaidagai dago.

## Kanpo estekak
Breaking the Waves

**Breaking the Waves** () Lars von Trier zuzendariaren 1996ko filma daniarra da.

## Sinopsia 
Kontakizuna 1970eko hamarkadan Eskozian leku hartzen du. Pertsonaia nagusia Bess McNeill (Emily Watson) deituriko emakume gazte bat da, hau ekialdeko kostaldean bizi den Eskoziako Elizako komunitate bateko kidea da. Komunitate honek izakera erlijioso oso zorrotza du, erabateko nortasun garbizale duelarik. Emakumeek elizan ezin dute hitz egin, hau da, ez dute inongo ahotsik, ospakizun erlijosoetan ere parte hartu ezin dutelarik.

Filma komunitate honen ardura duen Elizaren Batzarra Bess eta "arrotz" baten arteko ezkontza "baimendu" ala ez erabakitzeko biltzartzen den unean hasten da. Dena delako "harrotz" hau Jan Nyman da (Stellan Skarsgård), itsasoan dagoen petrolio plataforma batean lan egiten duen norvegiarra. Batzarreko agureek Bessen ezkontza onartu egiten dute, aurretik zituzten zalantzak alboratuz.

Jan ezagutu aurretik Bessek bere anaiaren heriotzaren ondorioz sortutako krisi pertsonal bat jasana zuen, horren ondorioz ospitalean ere izana zen. Bere anaiaren alarguna eta koinata Dodo McNeill da (Katrin Cartlidge), herriko ospitaleko erizaina, jatorriz komunitatekoa ez denez "arrotza" ere, eta bertan bizitzen jarraitzeko erabakia hartu eta Bessi lagundu eta zaintzen diona. Ezkondu eta Jan eta Bessek denboraldi alai eta eder bat bizitzen dute, baina handik gutxira Jan denboraldi luze baterako itsasoratzen denean, Dodok Bess zaintzeko ardura berrartzen du.

Bere senarraren itzuleraren itxaronaldi luze eta latzan zehar, ikuslea Bessek Jainko oso zorrotz batekin duen harremanarekin topatuko da. Bessek Jainko horrekin ustezko solasaldiak matenduko ditu, berak galdetu eta berak erantzuten duen bakar hizketa bat, bere ahotsa fina eta ahula entzuten da, Jainkoarena berriz zorrotza eta agintaria. Berak bere buruari Jainkoaren izenean erantzuten dio.

## Aktoreak 
* Emily Watson: Bess McNeill
* Stellan Skarsgård: Jan Nyman
* Katrin Cartlidge: Dodo McNeill
* Jean-Marc Barr: Terry
* Adrian Rawlins: Richardson doktorea
* Jonathan Hackett: apaiza
* Sandra Voe: ama
* Udo Kier: marinel sadikoa
* Mikkel Gaup: Pits
* Roef Ragas: Pim
* Phil McCall: aitona
* Robert Robertson: komunitateko burua

## Kanpo estekak 
* *Breaking the Waves* filmaren IMDBko fitxa irakurgai