Urazurrutiko kaia

**Urazurrutiko kaia** Bilbo Zaharra auzoan dagoen kai bat da, Bilboko udalerrian, Bizkaiko lurralde historikoan.

## Kokalekua 
Kaia Zamacola kalean hasten da eta San Antongo zubian amaitzen da. Urazurrutiko kaia Martzana kaiarekin lotuta dago, zubi azpiko tunel baten bidez. 1884ko abenduaren 27tik du izen ofiziala, eta izen bereko kale bat ere badago. Kaia Ibaiondo barrutian dago (Bilboko 5. barrutia).

## Testuinguru geografikoa 
Urazurrutia izena, kaiak kalearekin partekatzen duena, toponimo bat da, gaztelaniara *allende el agua* bezala itzul daitekeena, eta frantsesera ''au-delà de l'eau* bezala. Izen horrek ezin hobeto definitzen du Bilbotik *Allende la Puente*ko errebal zaharraren kokapen geografikoa, eremu horri gaztelaniaz esaten zitzaion bezala. Bilboko errebal hori Abandoko elizateko lurretan zegoen, eta pasabide garrantzitsua zen, Ibaizabalen alde batetik bestera pertsonak eta merkantziak igarotzea errazten zuen ibi baten ondoan baitzegoen.

## Historia 
thumb|Kaia eraiki aurretik, c.1874
Kaiaren eraikuntzari dagokionez, ez dugu datu askorik, nahiz eta badakigun kaiko arrapala bigarren Karlistaldian (1872-1876) konpondu zela. 1878. urtean, San Antongo zubi berria inauguratu zen, eta haren obrek, gerra garaian geldirik egon zirenak, kaiaren zati bat urbanizatzea ekarri zuten. Behin gerra amaituta, Pablo Altzolaren aurreproiektua, portuko Obra Batzordea sortzeko (1872ko azaroaren 19ko Errege Dekretuak partzialki onartu zuena) 1877an jarri zen martxan, eta, horrekin batera, Bilboko kaiak eraikitzeko proiektu orokorra. Egitasmo honek Urazurrutiko kaia ere barnean hartu zuen, eta kaia 1890erako eraikita zegoen.
thumb|Kaia ereiki eta gero, c.1895
Gaur egun, kaia ia erabat autoak aparkatzeko erabiltzen den gunea bada ere, ez zen beti horrela izan. 1843an, Bilboko Alkatetzak Abandoko Udalari eskatu zion Urazurrutian, egunean zehar, biluzik zeuden gazte eta helduen bainua debekatzeko, moral publikoari eraso egiten ziolako; 1885ean, zenbait herritarrek farolak jartzea eskatu zuten gaueko bilerak eta eskandalu publikoak egiteko ohiko lekua izateagatik; eta, 1931. urtean, oraindik ere, udalbatzari interpelazio bat egin zitzaion itsasadarrean bainua zaintzeko zaindari bat jartzeko eskatuz, Urazurrutiko kaitik Botelleria deitutako lekuraino, haurrek zituzten arriskuak saihesteko eta adinekoak jendaurrean ez biluzteko.

Baina kaiko jarduera guztiak ez ziren ludikoak izan, gauza gehiago zeuden:

### Burdin mearen biltegiak 
thumb|San Luis meategiaren kargalekua, c.1890
Historikoki, inguruko meategietako burdina-minerala kaian biltzen zen, zehazkiago "las veneras" izeneko puntu batean, ondoren gabarretan ibaian behera garraiatzeko.

1899ko proiektu baten planoek, biltegietarako sarrera batzuk irekitzeko zirenak, aukera ematen digute jakiteko kaiaren alde batean, Iturburu Behea kalearen parean (garai hartan Urazurrutia kaleko zati bati esaten zitzaion bezela), Miribillako meatze-barrutiko meategi desberdinetako minerala uzten zela, eta, ondoren, handik ontziratzen zela. Lehenengo, Silfide meategiko materiala zegoen, San Antongo zubiaren aldean; gero, Abusu auzorantz, San Luis meategiko minerala uzten zen, eta azkenik, horren ondoan, Malaespera meategiko minerala zegoen. Minerala kairaino gurdietan garraiatzen zen, baina erregistro batzuen arabera, kaia eta San Luis meategiko kargarako biltegi bat lurpetik lotzen zituen galeria bat ere egon zen. Auzotarren eta meategien ustiapenaren arteko elkarbizitza-arazoak etengabeak izan ziren denboran zehar, erregistroek erakusten dutenez, dela gurdien joan-etorriak kaleetan eragindako kalteengatik, dela beste arrazoi batzuengatik, hala nola Facundo Perezagua zinegotziak salatu zuena bezala, 1903ko urriaren zazpiko osoko bilkuran, Urazurrutiako iturria eta garbitegia hornitzen zituen iturburua desagertzeari buruzkoa, San Luis meategiko Luis Núñezi iturri horretako ura kaira eramateko emandako baimenaren ondorioz. 

### Zaborrak 
thumb|Kaiaren erdialdea
Urazurrutiko kaian Bilboko zaborren kargalekua egon zen 1882 urtetik aurrera gutxienez, han teilape bat eta zamalanetarako kaia inauguratu zituztenetik. Zaborra gabarren bidez eramateko sistema horrek 1930era arte iraun zuen.

### Bilbotik Durangora eta Arratiara zihoan tranbia elektrikoa 
Bilbotik Durangorako eta Arratiako haranerako tranbia elektrikoa, Arratiako tranbia izenez ezagunagoa, 1902ko abenduaren 7an inauguratu zen ofizialki, eta ordutik Urazurrutia kaletik sartu eta kaian barrena ibili zen. Gerra zibilaren ondoren, Bilbo eta Zeanuri lotzera mugatu zuten. 1953ko urriko uholdeek kalte larriak eragin zituzten Urazurrutiko kaietan, eta kalte handiak eragin zizkioten zerbitzuari. 1954an, Bilboko Udalak Arriaga Antzokiko tranbiaren geralekua kentzea erabaki zuen, eta terminala Urazurrutiko kaietara lekualdatu zuen. 1965eko azaroaren 30ean egin zuen bere azken bidaia.

### Udal Ohatilarien Kidegoa 
XX. mendearen hasieran, eraikin bat egin zen Urazurrutiko kaian, Eraikuntza Zibiletako arkitekto buruak 1911n egindako proiektu batekin, Bilboko udaleko Ohatilarien guardia-zentro izateko. Iturri batzuen arabera, zaurituak zein hildakoak ohatiletan garraiatzen zuten hauek, 1893ra arte Gorpu-gidarien Kidegoa deitua, aurretik etxola bat izan zuten kaian.
thumb|Urazurrutiko kaiaren ikuspegia

## Kaia XXI. mendean 
thumb|Zubi azpiko tunela
Kaia bizi zen garaira egokituz joan da. Adibidez, 1915ean udalak oniritzia eman zion kaiko arrapala kentzeari, baina konponketa txikiek ez zuten saihestu denboraren joanak kaian eragina izatea. XXI. mendearen hasieran, Bilbo Zaharreko eta San Frantziskoko kaiak guztiz birgaitu ziren, egitura modernizatzeko eta oinezkoentzat jartzeko.Obrak 2001eko azaroan hasi ziren, eta berritze horren beharra agerian geratu zen, urte bereko apirilaren 22an, kaiko 40 m-ko tarte bat erori ondoren. Erorketa horrek Urazurrutia kaleko 1. atariari ere eragin zion, *Etxe Gorri'' gisa ezagutzen denari.Lanek Urazurrutiko kaiaren zati txiki bati bakarrik eragin zioten, San Antongo zubitik sehaska etxearen atzealderaino, eta zati hori oinezkoentzat geratu zen.2023an, zubiaren azpiko tunelean ere esku hartu zuten, Zouhir Oujaa artistaren horma-irudi batekin. Mural horrek, 2024. urtearen amaieran, itxura oso hondatua zuen, mantentze-falta zela eta.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Urazurrutia kalea

## Kanpo estekak