Troiatar

*Artikulu hau konputagailu sareen arloko malwareari buruzkoa da, beste esanahietarako ikus: Troiatar (argipena)*

## Troiatarra 
[thumb|*Zaldiaren sarrera Troian*, [Giandomenico Tiepolo|Giovanni Domenico Tiepoloren margoa (1773). Troiatar informatikoen izenak pasarte mitologiko honi egiten dio erreferentzia.]]
**Troiatarra**, **Troiarra** edo **Troiako zaldia**, informatika arloan, itxuraz zilegi eta onbera dirudien malware mota da. Erabiltzaileari programa lagungarri gisa aurkezten zaion arren, exekutatzen denean, erasotzaileari kutsatutako sistemaren gaineko urruneko kontrola edo sarbidea ematen dio.  Izena Homeroren Odisearen pasarte mitologikoan oinarritzen da, Troiako gerran greziarrek erabilitako estrategia gogoratzen duelako. hala ere, maiz erabiltzen dira atzeko ateak ezartzeko, datu pertsonalak lapurtzeko, sarrera-kredentzialak eskuratzeko edo erasotzaileari sistemaren urruneko kontrola ematen dioten tresnak instalatzeko. Askotan, beste malware motekin adibidez, zizareekin edo ransomwarearekin konbinatzen dira, sistemari kalte handiagoa eragiteko. Bi elementu horiek konbinatuta, bi fasetan gauzatzen den eraso-mota bat osatzen dute.

Azken urteetako datuek erakusten dute troiatarrek malware motarik ohikoenetako bat izaten jarraitzen dutela. 2024ko txostenen arabera, malware-eraso guztien % 58 troiatar motakoak izan ziren. Mugikorren arloan, nahiz eta adware publizitate-programak izan kuantitatiboki ugarienenak (erasotako erabiltzaileen % 57), arrisku handieneko banku-troiatarren (Trojan-Banker) erasoak hirukoiztu egin ziren 2024an aurreko urtearekin alderatuta; guztira, 1.2 milioi eraso baino gehiago erregistratu ziren. Mehatxu horiek Windows eta Android plataformetara bideratzen dira negusiki, nahiz eta RiskTool motako arrisku-tresnak ere oso zabalduta egon.

## Historia 
Lehen troiatar informatiko gisa **John Walker** informatikari estatubatuarraren *ANIMAL* programa (1974-1975) aipatu ohi da.  Galdera bidez animalia bat asmatzeko joko interaktibo bat zen. Hala ere, programak **PERVADE** izeneko azpifuntzio bat zuen; haren bidez, programa automatikoki kopiatzen zen erabiltzailearen direktorioetan, berariazko baimenik gabe. Walkerrek berak adierazi zuen hori “Troiatar klasikoaren eredu” zela, nahiz eta ez zuen kalterik eragiten, ezta sistemaren segurtasuna arriskuan jartzen ere. Hori dela eta, *ANIMAL programa gaur egun ezagutzen den lehen troiar informatikoetako bat dela jotzen da*.
[thumb|[AIDS DOS Trojan ransomwarearen pantaila-argazkia]]
Hurrengo mugarri nagusia *AIDS Trojan* (edo *PC Cyborg Trojan*) izenekoa izan zen, Joseph L. Popp Jr biologo estatubatuarrak 1989an sortutakoa. Programa horrek AUTOEXEC.BAT fitxategia aldatzen zuen, eta sistema 90 aldiz abiarazi ondoren, fitxategi-izenak zifratzen (edo enkriptatzen) zituen. Jarraian, erabiltzaileari ordainketa bat eskatzen zion “lizentzia berritzeko”; hori dela eta, gaur egungo ransomware moten aitzindaritzat jotzen da.
thumb|Nuclear RAT troiatarraren pantaila-argazkia.
1990eko eta 2000ko hamarkadetan, troiatarrek gero eta konplexutasun handiagoa hartu zuten. *Beast* (2002) edo *Sub7* bezalako atzealdeko ateko troiatarrek (*backdoor Trojans*) erasotzaileei sistema osoa urrunetik kontrolatzeko aukera eman zieten. Geroago, mota espezializatuak sortu ziren; esaterako, datu ekonomikoak lapurtzeko diseinatutako banku-troitarrak   edota erabiltzailearen jarduera zelatatzeko gaitasuna duten RAT (*Remote Access Trojan*) deiturikoak. 

Gaur egun, troiatarrek teknika sofistikatuagoak erabiltzen dituzte, hala nola sinadura digital faltsuak, kriptografia edota bot-sareen bidezko integrazioa. Hala ere, oinarrizko ezaugarriak bere horretan dirau: engainua eta itxurazko onberatasuna erabiltzen dituzte, erabiltzaileak berak malwarea bere sisteman sar dezan.

## Mota nagusiak 
Troiatar informatikoak beren funtzio nagusiaren, helburuaren edo sistemari eragiten dioten kaltearen arabera sailkatu ohi dira. Gaur egun, malware hauek konplexuagoak bihurtu dira eta maiz hainbat kategoriaren ezaugarriak konbinatzen dituzte .

* **Adibidea:** *Zeus* troiarra da ezagunenetako bat; FBIk detektatutako iruzur-egitasmo handien oinarria izan zen, mundu osoan milioika dolarreko kalteak eraginez . Gaur egun, *TrickBot* edo *IcedID* bezalako troiarrek teknika horiek findu dituzte.

#### Urruneko sarbiderako troiatarrak 
*Remote Access Trojans* (RAT) izenekoek "atzealdeko ate" (*backdoor*) bat irekitzen dute sisteman, eta erasotzaileari kutsatutako ekipoaren gaineko kontrol administratibo osoa ematen diote. Egitura honi esker, ziberkriminalak fitxategiak ikusi eta ezaba ditzake, web-kamera eta mikrofonoa aktibatu, pantaila-argazkiak egin eta sistemaren ezarpenak nahierara aldatu ditzake, erabiltzailea konturatu gabe .

* **Adibidea:**  DarkComet. Jatorriz administrazio legitimo baterako sortu bazen ere, mundu osoan erabili da ziberespioitzarako eta urruneko kontrolerako, bere erabilera errazagatik eta indarragatik.

#### Troiatar deskargatzaileak 
[thumb|[SkyNet ransomwarearekin infektatutako ordenagailu bat erakusten duen erreskate-oharra (*ransom note*) ikusten da; biktima ohartarazten du bere fitxategiak zifratu direla eta diru-sari bat ordaindu behar duela deskodetzeko gakoa lortzeko.]]
Mota honetako malwareek ez dute kalte zuzenik egiten lehen fasean; haien helburua bidea prestatzea eta segurtasun-hesiak ahultzea da. Behin sistema kutsatuta, erasotzailearen zerbitzari batera konektatzen dira malware konplexuagoak deskargatzeko, hala nola ransomwarea, spywarea edo kriptomeatzariak, infekzio masiboak ahalbidetuz .

* **Adibidea:** Emotet. Hasieran banku-troiatarra bazen ere, munduko deskargatzailerik arriskutsuena bihurtu zen, sare korporatibo osoetan beste malware batzuk banatzeko "ate" nagusi gisa erabilia.

#### Informazio-lapurrak 
Infostealer-ak kutsatutako sisteman gordetako informazio espezifikoa biltzera bideratuta daude, ondoren datu horiek erasotzaileari bidaltzeko. Nabigatzailean gordetako pasahitzak, saio-cookieak (kontuak berriz autentifikatu gabe erabiltzeko), dokumentu konfidentzialak eta posta elektronikoko datuak lapurtzen dituzte, askotan *keylogger* funtzioak erabiliz .

* **Adibidea:** RedLine Stealer. Gaur egun oso hedatua dagoen malwarea da; Telegram bidez kudeatzen da sarritan eta erabiltzaileen joko-kontuak, kripto-zorroak eta enpresa-kredentzialak lapurtzen espezializatuta dago.

* **Adibidea:** Mac Defender. Apple ordenagailuen erabiltzaileei zuzendutako kanpaina handi bat izan zen; segurtasun-hutsune baten itxura egiten zuen erabiltzaileak bere kreditu-txartela sar zezan "garbiketa" softwarea erosteko.

### Malware aurreratuagoak eta joerak 
Gaur egungo troiarren joera nagusietako bat bot-sareak (*botnets*) edo «ordenagailu zonbien» sareak sortzea da. Troiatarrek ordenagailu ugari kutsatzen dituzte eta erasotzailearen kontrolpean jartzen dituzte; ondoren, sare hori erabiltzen dute spam masiboa bidaltzeko edo zerbitzu-ukapen erasoak (DDoS) egiteko. Historikoki, troiatarrek osatu dute malware-detekzioen ehunekorik handiena, BitDefender bezalako segurtasun-etxeen txostenek urteetan zehar berretsi duten moduan.

Hodeiko konputazioaren (*cloud computing*) gorakadarekin batera, troiatarrak egoera berrira moldatu dira. Zerbitzu edo aplikazio zilegietan integratzen saiatzen dira, erabiltzaileari inolako susmorik piztu gabe. Hodeiko segurtasun-sistemek trafikoa «zilegitzat» hartzen badute, troiarrak bere kodea exekutatu eta datuak kanporatu ditzake.

## Babes neurriak 
Troiatarren aurkako babes-neurri eraginkorrena prebentzioa eta erabiltzaileen kontzientziazioa dira, malware mota hau ingeniaritza sozialean oinarritzen baita nagusiki . Segurtasun-neurri teknikoen artean, ezinbestekoa da sistema eragilea eta instalatutako aplikazio guztiak egunean izatea, erasotzaileek ezagutzen diren segurtasun-hutsuneak balia ez ditzaten. Horrez gain, analisi heuristikoa eta portaera-analisia egiten duten segurtasun-soluzioak (antibirusak) erabiltzea gomendatzen da, mehatxu berriak detektatzeko gaitasun handiagoa baitute sinadura-base tradizionalek baino .

Erabiltzailearen jokabideari dagokionez, funtsezkoa da iturri ezezagunetako fitxategiak ez deskargatzea eta posta elektronikoz jasotako eranskin susmagarriak ez irekitzea, baita ezaguna dirudien bidaltzaile batengandik etorrita ere . Suebakien (*firewalls*) konfigurazio egokiak baimenik gabeko sare-konexioak blokeatzen lagun dezake, troiarrak komando-zerbitzariekin komunikatzeko duen gaitasuna mugatuz. Azkenik, bi faktoreko autentifikazioa (2FA) erabiltzeak eta datuen segurtasun-kopia erregularrak egiteak kalteak minimizatzen laguntzen dute, infekzio baten kasuan informazio sentikorra babesteko .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Password Crack
* Hijacking
* Sniffing
* Spoofing
* Birus
* MAC
* ARP
* Router
* SSL
* Switch
* Segurtasun informatiko

## Kanpo estekak 
*  UEU-ren kurtsoa: Segurtasuna Aplikazio Informatikoetan 
*  Zientzia.net atariko artikulua: "Sare barneko marinelak... ala piratak?" 
*  Kriptopolis Webgunea