open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Espainiako Konstituzioko laugarren xedapen iragankorra

**Laugarren xedapen iragankorra** (gaztelaniaz *Disposición transitoria cuarta*) 1978ko Espainiako Konstituzioan dauden bederatzi xedapen iragankorretako bat da. Xedapen horrek Nafarroa Euskal Autonomia Erkidegoarekin batzea ahalbidetzen du. Autonomia erkidegoen batzea ahalbidetzen duen kasu bakarra da, Espainiako Konstituzioan autonomia erkidegoen arteko federazioa debekatuta baitago (145.1 Artikulua).
Xedapenak honakoa dio:

143.3 artikuluak ezartzen duen epea, bigarren zatiari dagokiona, bost urtekoa da.

## Xedapenari erreferentziak estatutuetan 
### Nafarroako Foru Hobekuntzan 
Foru Hobekuntzaren bigarren xedapen gehigarriak honakoa ezartzen du:

### Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuan 
Euskadiko Autonomia Estatutuko bigarren artikuluak hau adierazten du:

## Eusko Kontseilu Nagusiari buruz 
Xedapen iragankor horretan "eta berori Eusko Kontseilu Nagusian edo horren ordezko izango den euskal autonomia-araubidean sar dadin" esaldian Eusko Kontseilu Nagusia aipatzen da. Izan ere, legea 1978an idatzi zenez, garai hartan Euskal Autonomia Erkidegoko gobernu-erakundea Eusko Kontseilu Nagusia zen, Ramón Rubial sozialista buru zuela. Urtebetera, Euskadiko Autonomia Estatutua onartu zen, eta haren bitartez Eusko Jaurlaritza berrezarri zen.

## Ikus gainera 
* Nafarroako Ikurren Legea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herrixka

[thumb|[Castle Combe herrixkaren kale nagusia, Wiltshiren.]]
thumb|Herrixka
**Herrixka** bat biztanleria tamaina txikiko populazio-nukleoari deritzo. Herrixkak herri eta auzoen arteko biztanleria-multzo finkoak dira. Herrixkek historia zehar eskuarki ez dute eskumenik izan, adibidez, udalerria osatzea.

Herrixketan lehen sektoreak garrantzia handiagoa izaten du herrietan baino, nahiz eta egun hirugarren sektoreko jarduerak ere izan (adibidez nekazal turismoa). Badaude bera baino txikiagoak diren populazio-nukleoak, auzoak izenekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gradiente

Matematikan, **gradientea** aldagai anitzeko funtzio batean bere deribatu partzialek osaturiko bektorea da. Besteak beste, puntu jakin batean funtzioaren hazkunde handieneko norabidea azaltzen du. Honela adierazi eta kalkulatzen da, nabla edo *grad* ikurrak erabiliz:

::: \nabla f  = grad\ f\ = \left(\frac{\partial f}{\partial x_1 }, \dots,  \frac{\partial f}{\partial x_n }  \right).
Pepsina

260px|thumb|**Pepsina** entzimaren molekula
**Pepsina** proteinak degradatzen dituen entzima bat da, urdailean jarduten duena. Urin gastrikoaren entzimarik garrantzitsuena da. Theodor Schwannek aurkitu zuen 1836an, gizakian aurkituriko lehenengo entzima izanik.

Liseriketa edo digestioan funtsezko zeregina betetzen du, eta pH oso azidoetan funtzionatzen du hobekien (pH=2-3).

Urdaileko guruinetako zelulek ekoizten dute, pro-entzima moduan (pepsinogeno). Gero, urdailean dagoen azido klorhidrikoak pepsinogenoa pepsina bihurtzen du (HCl horrek pepsinogenoaren aminoazido batzuk deusestatzen ditu, pepsina agertuz):

:Pepsinogeno → Pepsina

Pepsinak proteinak deskonposatzen ditu, polipeptidoak agertuz:

:Proteina → Polipeptidoak

## Kanpo estekak
Ros na Rún

**Ros na Rún** Irlandako TG4 telebista katean emititu den irlanderazko telesail bat da. 1996ko azaroaren 3an emititzen hasi zenetik, urtero 35 atal grabatu eta astero telebistan bi atal aireratu dira.

Telesaila TG4 katean astearte eta ostegunetan 20:30etan emititzen da eta igandean 22:30etan aste guztiko laburpena ematen da.

## Bitxikeriak 
* Telesaila Galway konderriko Spiddal udalerrian kokatzen da (Galway hiritik hurbil).
* Telesailak gizarteko gai ugari jorratzen ditu: etxeko bortizkeria, infidelitatea, lapurreta, piromania edo suzaletasuna, abortua, homosexualitatea, adopzioa, hilketa, bortxaketa, drogak...
* 2009ko abenduaren 31n 1000. atalera iritsi zen.

## Ikus, gainera 
* *Goenkale*: euskaraz eginiko telesaila.
* *Pobol y Cwm*: galeseraz eginiko telesaila.
* *Mareas Vivas*: galizieraz eginiko telesaila.
* *Poblenou*: katalanez eginiko lehenbiziko telesaila.
* *El cor de la ciutat*: Katalunian emisioan egon den telesailik iraunkorrena (1906 atal).
* *EastEnders*: Erresuma Batuko telesaila.
* *Coronation Street*: Erresuma Batuan emisioan daraman telesailarik iraunkorrena (1960tik gaur egun arte).

## Kanpo estekak 
* **Ros na Rún** telesailaren webgune ofiziala
Poblenou (telesaila)

***Poblenou*** 1994an Kataluniako TV3 telebista katean emititu zen telesail bat izan zen. Katalanez telebistan igorri zen lehenbiziko telesaila izan zen, bere gidoiak Josep Maria Benet i Jornet idazleak idatzi zituelarik.

## Argumentua 
Telesaila honek Bartzelona hiriko Poblenou auzoan bizi den pertsonen bizitza azaltzen digu. Telesailaren gune nagusia Aiguadé familiaren supermerkatua da, honen inguruan, telesailean agertzen diren familia nagusienen istorioen lotura ezberdinak sortzen direlarik.

## Antzezleak 
## Kanpo estekak
Gnomon

thumb|200px|Gnomon-a eguzki-erloju honen atal triangeluarra da.

***Gnomon*** hitza (grezieraz γνώμων: *adierazlea* edo *maisua*) denbora neurtzeko erabiltzen den eskala graduatu baten gainean itzala egiten duen objektu luzanga bat izendatzeko erabiltzen da. Geroago matematiketan eta beste esparru batzuetara hedatu da hainbat elementu izendatzeko.

## Geometria 
Geometrian, laukizuzen baten gnomon-a haren alderantzizkoa sortzeko behar den laukizuzena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gold

***Gold*** Kiss hard rock taldearen 2005eko arrakasten diskoa da. Bi disko dituen album honek taldearen 1974tik 1982rarteko grabazioak biltzen ditu. Abesti guztiak aurretik argitaratuak izan ziren.

## Abesti zerrenda 
## Langileak 
**Kiss:**
* Paul Stanley - Ahotsa, koruak, gitarra erritmikoa
* Gene Simmons - Ahotsa, koruak, baxua
* Peter Criss - Bateria, perkusioak, koruak, ahotsa
* Ace Frehley - Gitarra nagusia, koruak, ahotsa
* Eric Carr - Bateria, perkusioak, koruak (2. diskoa, 18-20 abestiak)

eta (ordena alfabetikoan)

* Bill Bodine - Baxua (2. diskoa, 13. abestia)
* Steve Buslowe - Baxua (2. diskoa, 10. abestia)
* Lenny Castro - Perkusioa (2. diskoa, 13. abestia)
* Susan Collins - Koruak (2. diskoa, 11. abestia)
* Bill Cuomo - Teklatuak, sintetizadorea (2. diskoa, 13. abestia)
* Sean Delaney - Perkusioa (2. diskoa, 12. abestia)
* Bob Ezrin - Pianoa (1 . diskoa, 19. abestia), orkestrazioa (1. diskoa, 19. abestia; 2. diskoa, 18. abestia), piano elektrikoa (2. diskoa, 18. abestia)
* Anton Fig - Bateria (2. diskoa, 11, 14-17 abestiak)
* Richie Fontana - Bateria (2. diskoa, 10. abestia)
* Tom Harper - Baxua (2. diskoa, 16. abestia)
* Neil Jason - Baxua (2. diskoa, 12. abestia)
* Michael Kamen - Orkestrazioa (2. diskoa, 18. abestia)
* Larry Kelly - Koruak (2. diskoa, 11. abestia)
* Holly Knight - Teklatuak (2. diskoa, 16. abestia)
* Bob Kulick - Gitarra nagusia (2. diskoa, 10, 19-20 abestiak)
* Steve Lacy - Gitarra (2. diskoa, 12. abestia)
* David Lasley - Koruak (2. diskoa, 11. abestia)
* Will Lee - Baxua (2. diskoa, 11. abestia)
* Art Munson - Gitarra (2. diskoa, 13. abestia)

* Stan Penridge - Gitarra, koruak (2. diskoa, 13. abestia)
* Vini Poncia - Koruak (2. diskoa, 13-15 abestiak)
* Elliott Randall - Gitarra (2. diskoa, 12. abestia)
* Allen Schwartzberg - Bateria (2. diskoa, 12. abestia)
* Eric Troyer - Pianoa, koruak (2. diskoa, 12. abestia)

eta

* The American Symphony Orchestra (2. diskoa, 18. abestia)

## Kanpo estekak
Samuel Hahnemann

**Christian Friedrich Samuel Hahnemann** (Meissen, Saxonia, 1755eko apirilaren 10a – Paris, 1843ko uztailaren 2a) alemaniar medikua izan zen, homeopatia izeneko medikuntza mota alternatiboaren sortzailea izateagatik ezaguna dena.

Gaztetatik hizkuntza ugari ikasi zituen, tartean ingeles, frantses, italiera, greziera eta latin, arabiera eta hebreera. Sendagintza Leipzig, Viena eta Erlangenen (Bavaria) ikasi zuen, eta tesia egin zuen *"Conspectus adfectuum spasmodicorum aetiologicus et therapeuticus"* gaia hartuta ("Karranpen zergatiak eta tratamenduari buruzko tesia").

1796an teoria homeopatikoei buruz lehenengo artikulua argitaratu zuen, medikuntza tradizionalaren onurak zein kalteak aintzat harturik abiatuta. Ordutik aurrera beste lan ugari idatzi zituen, guztien artean *"Organon der rationellen Heilkunde"* ("Sendatzeko artearen organona", 1810) azpimarratu beharrekoa, korronte berriaren kontzeptuak biltzen dituena.

88 urtez hil zen Parisen eta Père Lachaiseko hilerrian mausoleoa eraiki zioten. Haren ondorengo batzuk berak hasitako bideari jarraitu zioten bestela.

## Ikus, gainera 
* Medikuen biografia interesgarriak

## Kanpo-estekak 
* Biografia eta bibliografia
Hospital de San Rafael (Santander)

**Hospital de San Rafael** (euskaraz *San Rafael Ospitalea*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Santander hiriburuan dagoen eraikin bat da. Kantabriako Parlamentuaren egoitza da.

## Kanpo estekak
HNK Hajduk Split

thumb|250px|eskuinera|Hajduken sortzaileak, Pragako U Fleků tabernan.
thumb|250px| Hajduken jarraitzaileak.
**HNK Hajduk Split** Kroaziako futbol talde bat da, Split hirikoa. Kroaziako ligan jokatzen du eta 6 aldiz eskuratu du txapelketa. Jugoslaviako Ligan berriz 9 aldiz izan zen txapelduna.

## Historia 
1911an sortu zen Pragako *U Fleků* izeneko pubean. Bertan ikasten ari ziren splitar gazte batzuek Pragako Slavia eta Spartaren arteko partidua ikusi ondoren kirol berri honetaz hain harrituta gelditu ziren beraien herriko futbol taldea sortzea erabaki zutela.

*Hajduk* ziren otomandarren aurka borrokatu izan zuten bandidoak ziren eta haien ohorez hartu zuten izen bitxi hori. berehala bihurtu zen kroaziar abertzaleen kluba eta horregatik gehitu zioten izenari *hrvatski nogometni klub* (Kroaziako futbol kluba) horrela gelditu zelarik HNK Hajduk Split. Armarriaren barruan Kroaziako bandera darama, baina 1960 eta 1990 artean izar gorri komunista eraman zuen.

Jugoslaviako lehenengo ligak 20. hamarkadan lortu zituen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren talde indartsua osatu zuen eta 1950, 1952 eta 1955eko ligak irabazi zituen. Dena dela bere "urrezko aroa" 70. hamarkadan ezagutu zuen, Jugoslaviako 4 liga eta 5 Kopa irabazteaz gain Europako Errekopako final erdietara ere iritsi baitzen. Leeds United talde ingelesak utzi zuen finaletik kanpo. Ez zuen Jugoslaviako liga gehiagorik irabazi, baina bai beste hiru kopa. 1984ean UEFA Kopan iritsi zen final erdietara baina oraingoan gerora garaile izango zen Tottenham Hotspurrek irabazi zion.

1992an Kroaziako Liga sortu zen. Lehenengo urteetan bera izan zen talderik indartsuena baina ondoren Dinamo Zagreben itzalean egon da. Hala ere 2013 artean lortu zituen Kroaziako 6 liga, 5 kopa eta 5 Superkopa. Urte batzutan titulorik eskuratu gabea izan ondoren, 2022an denboraldi bikaina egin du, Kopa berri bat irabaziz eta ligan bigarren eginez.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Kroazian: 18 
* Liga (6): 1992, 1994, 1995, 2001, 2004 eta 2005
* Kopa (8): 1993, 1995, 2000, 2003, 2010, 2013, 2022 eta 2023.
* Superkopa (5): 1992, 1993, 1994, 2004 eta 2005

### Jugoslavian: 18 
* Liga (9): 1927, 1929, 1950, 1952, 1955, 1971, 1974, 1975 eta 1979
* Kopa (9): 1967, 1972, 1973, 1974, 1976, 1977, 1984, 1987 eta 1991

### Nazioartean: 0 
* Europako Errekopa: final erdiak 1973an.
* UEFA Kopa: final erdiak 1984an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Songhai Inperioa

**Songhai Inperioa** mendebaldeko Afrikako estatua izan zen, Afrikako historiako zabalenetako bat. XV. eta XVI. mendeetan izan zuen hedadurarik handiena. Talde etnikorik garrantzitsuena songhai herria zen. Hiriburua Gao zen.

Ekonomiaren oinarria Saharan zeharko merkataritza zen. Afrikako iparralderantz gatza, urrea, anbar grisa, Arabiako goma, lehoinabar larruak eta esklaboak eramaten zituzten. Magrebetik, berriz, produktu manufakturatuak (bitxiak, ehunak, armak, ispiluak) eta nekazaritza produktuak (garia, zaldiak) jasotzen zituzten. Gatz meategien jabetza zela eta liskarrak izan zituzten saadiekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  The Story of Africa: Songhay BBC World Service
Betrachtung

***Betrachtung*** (euskaraz *Kontenplazioa*) Franz Kafkaren 18 narrazioko antologia baten izenburua da. 1913an argitaratu zen. Hau izan zen Kafkari argitaratu zioten lehen liburua. Narrazioak 1904 eta 1912 artean idatzi zituen Kafkak. Narrazio horietako zortzi, ordea, 1907an argitaratu ziren *Hyperion* aldizkarian, Kontenplazioa (*Betrachtung*) izenburupean.

## Narrazioak 
:* Haurrak mendi bidean (*Kinder auf der Landstraße*)
:* Liluratzaile bat harrapatzea (*Entlarvung eines Bauernfängers*)
:* Bat-bateko paseoa (*Der plötzliche Spaziergang*)
:* Erabakiak (*Entschlüsse*)
:* Mendirako irteera (*Der Ausflug ins Gebirge*)
:* Mutilzaharraren zoritxarra (*Das Unglück des Junggesellen*)
:* Dendaria (*Der Kaufmann*)
:* Begirada oharkabetua lehiotik kanpora (*Zerstreutes Hinausschaun*)
:* Etxerako bidea (*Der Nachhauseweg*)
:* Oinezkoak (*Die Vorüberlaufenden*)
:* Bidaiaria (*Der Fahrgast*)
:* Soinekoak (*Kleider*)
:* Ezezkoa (*Die Abweisung*)
:* Zaldizko zaldunek hausnar dezaten (*Zum Nachdenken für Herrenreiter*)
:* Kalera begira dagoen lehioa (*Das Gassenfenster*)
:* Indio izateko desioa (*Wunsch, Indianer zu werden*)
:* Zuhaitzak (*Die Bäume*)
:* Zoritxarreko izatea (*Unglücklichsein*)

## Kanpo estekak
Ricardo Gómez López

**Ricardo Gómez López** (Bilbo, Bizkaia, 1964ko maiatzaren 7a) euskalaria da, Euskal Filologian doktorea, EHUko Unibertsitateko irakasle titularra (Euskal Filologia sailean) eta Monumenta Linguae Vasconum ikerketa taldeko kidea. 2019ko uztailean erretiroa hartu zuen. Euskaltzain urgazle izendatua izan zen 2006ko maiatzaren 26an.
[thumb|270x270px|[Beñat Oihartzabal|Beñat Oihartzabali (ezkerrean, zutik) gorazarre egiteko ekitaldian (Baiona, 2010-03-05), Ricardo Gómez (erdian, eserita) eta Ricardo Etxepare Igiñiz (eskuinean, eserita).]]
Lehenik Euskal Filologia lizentzian eta gero Euskal Ikasketak graduan askotariko gaiak irakatsi ditu, hala nola "Euskal Filologiaren Hastapenak", "Euskal Gramatika Historikoa", "Euskal Hizkuntz Ideien Historia" eta "Euskal Lexikografia". Era berean, Hizkuntzalaritza eta Euskal Filologia unibertsitate masterreko irakaslea izan da.

Ikergaiaren aldetik, euskal dialektologian, gramatika historikoan, euskararen historian eta euskal testu zaharretan espezializatu da bereziki. Hain zuzen ere horretan dihardu Ricardo kidetzat duen Monumenta Linguae Vasconum ikerketa taldeak. Horrezaz gain, euskarari buruzko hizkuntza ideien historia eta batez ere euskal gramatikagintzaren historia jorratu ditu.

## Lan hautatuak 
* 2020: Gidor Bilbao Telletxea, Ricardo Gómez-López, Joseba A. Lakarra Andrinua, Julen Manterola Agirre, Céline Mounole & Blanca Urgell Lázaro. Lazarraga Eskuizkribuaren edizioa eta azterketa. I. Sarrera, gramatika, hiztegia eta adizkitegia. Bilbo: UPV/EHU.
* 2020: Gidor Bilbao Telletxea, Ricardo Gómez-López, Joseba A. Lakarra Andrinua, Julen Manterola Agirre, Céline Mounole & Blanca Urgell Lázaro. Lazarraga Eskuizkribuaren edizioa eta azterketa. II. Testua. Bilbo: UPV/EHU.
* 2020: Ricardo Gómez-López & Josu M. Zulaika, El Vocabulario Pomier: edición y estudio de un diccionario manuscrito anónimo euskera-español. Bilbao: UPV/EHU.
* 2020: Grammatical ideas on the Basque language, in Lenore Grenoble, Pia Lane & Unn Røyneland (eds.), Linguistic Minorities in Europe online. Berlin & Boston: De Gruyter Mouton.
* 2018: Mounole, Céline & Ricardo Gómez-López, "Euskara Zahar eta Klasikoa", in J. Gorrochategui, I. Igartua & J.A. Lakarra (eds.). Euskararen historia, Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco, 469-541.
* 2006: *XIX. mendeko euskal gramatikagintzari buruzko ikerketak*. Ricardoren doktorego tesia, Beñat Oihartzabalek zuzendua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ricardo Gómezen Academia orria, bere argitalpen gaurkotuekin.
* Ricardo Gómezen ORCID orria.
* Ricardo Gómezen FiloBlogia bloga, euskal hizkuntzalaritza-filologiei eta inguruko gaiei buruzkoa, 2021eko urtarrilean saretik desagertu zen.
Kantabriako Parlamentua

**Kantabriako Parlamentua** (gaztelaniaz *Parlamento de Cantabria*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko legebiltzarra da. Santander hiriko Antzina Alta kalean dagoen Hospital de San Rafael eraikinean kokatzen da. *Asamblea Regional de Cantabria* (*Kantabria Eskualdeko Biltzarra*) deitzen zen.

## Osaketa 
## Ikus gainera 
* Erkidegoko ganberak

## Kanpo estekak 
* Kantabriako Parlamentuaren webgune ofiziala
Chimborazo

**Chimborazo** geruza-sumendi inaktibo bat da, Ekuadorko mendirik altuena. Bere azken erupzioa ziurrenik K.a. 1. milurtekoan gertatu zen, baina gaur egun elurrak estaltzen du galdara.

XIX. menderarte sumendi hau munduko mendirik altuena zela uste izan zen eta, horregatik XVII. eta XVIII. mendeetan bertara igotzeko saiakera ugari egon ziren.

### Punturik urrunena Lurraren erdigunetik 
Chimborazoren tontorra Lurraren erdigunetik urrunen dagoen puntua da. Everest mendia baino urrunago dago Lurraren erdigunetik, izan ere Lurraren itxura esfera bat baino oboide bat da eta, beraz, ekuatoretik gertuago dauden puntuak urrunago daude. Konkretuki erdigunetik 6.384,4 kilometrora dago.

Bigarrena Huascarán mendia da.

## Kanpo estekak
Olaerrea

**Olaerrea** (gaztelaniaz eta ofizialki *Herrera*) Burgosko probintziako Miranda Ebro udalerriko herrixka abandonatua da. 2008 urteko erroldaren arabera herrixkak 4 biztanle ditu, eta han zutik geratzen den eraikin bakarrean bizi dira, monasterioan.

Donemiliagako goldean (1025) aipatuta agertzen da: ***Olhaerrea***.
ko pasartea: In Quartango, XII regas: In Urca, octo regas. Boara (Bocara c marratua), una rega. Irzu, una rega. Revendeca, una rega. **Olhaerrea**, una rega. Bardahuri, una rega.  Alfoze de Fornello, XX ...	]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inbestimendu

Ekonomian, **inbestitze**, **inbestimendu** edo **inbertsioa** negozio eredu bat garatzeko ekintzaileak egiten duen diruzko ekarpena da, diru gehiago irabazteko. Irabazten den diruari errentagarritasuna deitzen zaio, horretarako aurrezkia edo kanpoko finantzaketa erabiliz. Inbestimenduak erabaki eta horretarako dirua jartzen dutenak **inbestitzaileak** edo **inbertitzaileak** dira.

Inbestimendua enpresaren funtsezko arloetako bat da, finantzaketa-arloarekin batera: finantzaketa beharrezko finantza-baliabideak (dirua, adiera zabalean) eskuratzeaz arduratzen den bitartean, inbestimendu-arloak baliabide horiek esleitzen ditu. Inbestimenduak fisikoak (makina bat, adibidez) zein finantza-inbestimenduak (akzioak, adibidez) izan daitezke, eta euren helburua aurreko inbestimendu bat ordezkatu edo enpresa-egitasmo berria bati ekitea izan daiteke. Aldi berean, epe laburreko zein epe luzerako inbestimenduak bereizten dira, errentagarritasuna zein epetara bilatzen den.

## Kanpo estekak
Beñat Oihartzabal

**Beñat Oihartzabal Bidegorri**, Frantzian ofizialki **Bernard Oyharçabal** izen-abizenez ezaguna, (Paris, 1949ko martxoaren 17a) euskal idazlea da, euskalaria, Zuzenbideko lizentziaduna, Euskal Ikasketetan doktorea eta Frantziako Estatuaren CNRS ikerketa erakundeak Baionan duen IKER guneko ikerketa zuzendaria. Euskaltzain oso izendatu zuten 1990eko irailaren 28an.

Nanterreko unibertsitatean Zuzenbideko lizentziako ikasketak bukatuta, Seaskako euskara irakasle izan zen, eta Hizkuntzalaritzako lizentzia eta maisutza egin zituen Parisen. Hirugarren zikloko tesia egitera jo zuen Jean Haritxelharrengana, Bordelera. Hizkuntzalaritzako lizentzia eta maisutza eskuratu zituen 1981ean, eta hirugarren zikloko doktoregoa 1982an; Koldo Mitxelenak haren doktore tesia (*Charlemagne pastoralaren edizio kritikoa*) goraipatu zuen.
[ezkerrera|thumb|270x270px|[Beñat Oihartzabal|Beñat Oihartzabali gorazarre (Baiona, 2010-03-05)]]
1989/1990 ikasturtea Massachusetts Institute of Technology unibertsitatean egin zuen, ikertzaile trukaketa baten bidez. 1991an, CNRSk brontzezko domina eman zion, eginiko ikerketa lanengatik. 2009ko azaroaren 4 arte.

2010eko martxoaren 5ean, hirurogeita hamahiru euskalariren omenaldia jaso zuen: *Beñat Oihartzabali gorazarre* liburuan bilduriko euskal hizkuntzalaritzako berrogeita hamazazpi artikuluak eskaini zizkioten. Euskaraz, frantsesez, gaztelaniaz eta ingelesez idatzitako mila orrialdetik gorako liburu haren editore izan ziren Ricardo Etxepare (CNRSren IKER ikerketa zentroko burua), Ricardo Gómez eta Joseba Lakarra (EHUko irakasle-ikertzaileak, azken biok).

## Lanak 
Hona hemen Inguma datu basean ageri diren Oihartzabalen lanak (hauetako zenbait, beste egilekide batzuekin eginak dira):

### Liburuak 
* 2003: *P. Laffitteren sortzearen mendemugako biltzarra*.
* 1999: *Euskal gramatika: lehen urratsak V (Mendeko perpausak-1, osagarriak, erlatiboak, konparaziozkoak, ondoriozkoak)*.
* 1997: *Euskal gramatika: lehen urratsak II (2. argitaraldia)*.
* 1991: *Euskal gramatika: lehen urratsak I*.
* 1991: *Hitz-elkarketa/3*.
* 1990: *Euskal gramatika: lehen urratsak III*.
* 1987: *Euskal gramatika: lehen urratsak I-II (gai aurkibidea)*.
* 1987: *Euskal gramatika: lehen urratsak II*.
* 1986: *Euskal sintaxiaren zenbait arazo*.
* 1985: *Euskal gramatika: lehen urratsak*.
* 1985: *Euskal gramatika: lehen urratsak I (berrargitalpena)*.

### Itzulpenak 
* 1993: *Gizarte-hitzarmena*
* 1992: *Sisyforen mitoa*

### Irakasgaiak 
* 2004: Oinarrizko Hizkuntzalaritza II
* 2003: Oinarrizko Hizkuntzalaritza II

### Hitzaldiak 
### Artikuluak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Oihartzabal: «Bokal koloratuei jarraikiz», *Iritzi-muinetik*, 2010-11-05. [Beñat Oihartzabal euskaltzainak Xarles Bidegainen sarrera hitzaldiari emandako erantzuna.]
Cibona Zagreb

**Košarkaški klub Cibona** Zagrebeko saskibaloi talde nagusia da. Kroazia eta Jugoslaviako ligataz gain Europako txapelketak ere irabazi ditu, tartean Europako Kopa bi. Bere estadioa "Drazen Petrovic Basketball Centre" da, bertan jokatu zuen Dražen Petrovićen omenez.

## Historia 
1946an fundatu zuten *BC Sloboda* izenarekin, "askatasuna" esan nahi du kroazieraz. 1950ean *Lokomotiv* izena hartu zuen eta 1975etik aurrera sponsorra zuen *Cibona* izena jaso zuen. 80ko hamarkadan Europako talde garrantzitsuenetakoa izan zen. 91-92 eta 92-93 deenboraldietan taldeak Zagrebtik kanpora atera behar izan zuen gerraren erruz, eta Espainian (Cadizen) jokatu zuen.

## Palmaresa 
* Europako Kopa (2) = 1985 eta 1986
* Europako Errekopa (2) = 1982 eta 1987
* Korać Kopa (1) = 1972
* Jugoslaviako Liga (3) = 1982, 1984 eta 1985
* Jugoslaviako Kopa (7) = 1969, 1980, 1981, 1982, 1983, 1986 eta 1988
* Kroaziako Liga (18) = 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2004, 2006, 2007, 2009, 2010, 2012 eta 2013
* Kroaziako Kopa (7) = 1995, 1996, 1999, 2001, 2002, 2009 eta 2014

## 2014-2015 denboraldiko taldea 
## Jokalari historikoak 
* Dražen Petrović

## Kanpo estekak 
*  Cibonaren web orria
KK Split

**KK Split** (Košarkaški Klub Split) Kroaziako Split hiriko saskibaloi talde historikoa da. 1945ean fundatu bazen ere, 1980ko hamarkadaren bukaera eta 1990ekoaren hasiera izan ziren bere garairik onenak, Europako kopa hiru aldiz irabazi baitzuen.

## Historia 
1945ean sortu zen *KK Hajduk* izenarekin. Hiru urtez tartekako partidak jokatu zituen eta 1949an *KK Split* izena hartu zuen. 1963-64 denboraldian Jugoslaviako ligako lehen mailan jokatzen hasi zen. 1967an **KK Jugoplastika** Split izena hartu zuen eta 1990era arte horrela ezagutua izan zen. Bere garairik onenak orduan iritsi ziren. Ordutik aurrera izen ugari izan ditu, hala nola, *POP 84-Split*, *Slobodna Dalmacija* eta 1993tik aurrera *Split Croatia Osiguranje*.

## Palmaresa 
* Europako Kopa:
** Txapelduna (3): 1989, 1990, 1991
** Finalista (1): 1972
* Korać Kopa:
** Txapeluna (2): 1976, 1977

* Jugoslaviako Liga (6): 1971, 1977, 1988, 1989, 1990 eta 1991
* Jugoslaviako Kopa (5): 1972, 1974, 1977, 1990 eta 1991

* Kroaziako liga (1): 2003
* Kroaziako kopa (5): 1992, 1993, 1994, 1997, 2004

## Jokalari historikoak 
* Toni Kukoč
* Dino Rađa
* Duško Ivanović
* Velimir Perasović
* Zan Tabak

## Kanpo estekak 
*  KK Spliten webgune ofiziala
Aragoiko Gorteak

**Aragoiko Gorteak** (aragoieraz ''Cortz d'Aragón*, gaztelaniaz *Cortes de Aragón* eta katalanez *Corts d'Aragó'') Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko legebiltzarra da. Bere egoitza Zaragoza hiriko Diputatuen kalean dagoen Aljaferia jauregian kokatzen da.

## Aragoiko Gorteetako mahaiburuak 
* Antonio Embid Irujo (1983-1987) - (PSOE)
* Juan Bautista Monserrat Mesanza (1987-1991) - (CDS)
* Ángel Cristóbal Montes (1991-1995) - (PP)
* Emilio Eiroa García (1995-1999) - (PAR)
* José María Mur (1999-2003) - (PAR)
* Francisco Pina Cuenca (2003-2011) - (PSOE)
* José Ángel Biel Rivera (2011-2015) - (PAR)
* Antonio Cusculluela Bergua (2015-2016) (PSOE)
* Violeta Barba Borderías (2016-2019) (Podemos)
* José Javier Sada Beltrán (2019-) (PSOE)

## Aragoiko Gorteetako diputatuen banaketa autonomia denboraldian (1983-2007) 

## Ikus, gainera 
* Erkidegoko ganberak

## Kanpo estekak 
* Aragoiko Gorteak
Osijek

**Osijek** 114.616 biztanlerekin Kroaziako laugarren hiria da, eta Eslavoniako handiena. Drava ibaiaren ertzean dago.

## Izena 
Daukan kokapen geografikoa dela eta hainbat herrik gobernatu izan dute Osijek, horren lekuko hizkuntza ezberdinek berari emandako izena (hungarieraz: Eszék, alemanez: Esseg, latinez: Essec, turkieraz: Ösek). Izena berez "oseka" hitz kroaziarretik dator eta itsasbehera esan nahi du, izan ere ibaiaren igoeren erruz sarritan uholdeak izaten zituenez pixka bat gorago eraiki zuten herria, "itsasaldia" iristen ez zen tokian.

## Historia 
Iliriarrak izan ziren inguru hauetako lehen biztanleak. Hadriano enperadoreak 131ean Mursa zeritzon asentamentuari kolonia izaera eman zion. Baina ingurua oso istilutsua zen eta kroaziarrak iritsi zirenerako Mursaren aztarnak baino ez ziren gelditzen. Hauek orduan Osijek sortu zuten 1196 urtean. 1526 urtean otomandarrek hiria suntsitu eta beren estilora berreraiki zuten.

1687an Habsburgotarren menpe gelditu zen eta XVIII mendean *Tvrđa* izeneko gotorlekua eraiki zuten goiko hiria (*Gornji Grad*) eta beheko hiriaren (*Donji Grad*) ondoan. 1786 arte ez zuten hiru hiriek bat egingo. XIX mendean hiri berria (*Novi Grad*) sortuko zen eta une horretan Kroaziako hiri handiena izatera iritsi zen Osijek.

1958tik aurrera Zagreb eta Belgraden arteko errepide berrian zegoenez oso ongi konektaturiko hiria izan da. Kroaziaren askatasunerako gerran ez zuen kalte handirik jasan.

## Klima 

## Ondasun nabarmenak 
* Tvrđa zitadela.
* *Ante Starčevića* enparantza
* Baranjarako eskegitako zubia

## Iruditegia 

Irudi:Osijek from Drava.jpg|Hiria Drava ibaiaren ertzean.
Irudi:St. Michael's Church, Osijek.jpg|Mikel deunaren eliza.
Irudi:Tvrđa Fortress.jpg|Tvrđa zitadela.
Irudi:Osijek, Trg Ante Starčevića.jpg|*Ante Starčevića* enparantza.
Irudi:Arheološki muzej.JPG|Museo arkeologikoa.

## Pertsona famatuak 
* Mgr Josip Jurag Strossmayer Đakovoko apezpikua, XIX mendeko Kroaziako kulturaren sustatzailea.
* Davor Šuker futbolaria
* Igor Cvitanović Errealeko futbolaria izandakoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Informazio turistikoa
*  Informazio Osijek
Urin gastriko

**Urin gastrikoa**, **urdail-urina** edo **urdail-azidoa** urdaileko paretako guruinek jariatzen duten likidoa da, janarien digestio kimikoa errazten duena.

Bere osagai nagusiak hauek dira: ura, azido klorhidrikoa (ClH), mukia, elektrolitoak eta hainbat entzima (pepsina, errenina eta lipasa gastrikoa). Giza gorputzak 2 litro/eguneko jariatzen ditu.

Urin gastrikoen entzimek proteinak eta lipidoak degradatzen dituzte. Bestalde, urdaileko zelula parietalek ClH ekoizten dute, pepsinaren sorreran zeregin oso garrantzitsua betetzen duena (ClH-ren ezean pepsina ez baita sortzen).

Urin gastrikoa oso azidoa da (pH=1-2). Likido honi esker, urdailean elikadura boloa kimo izeneko ahi batean bihurtzen da.

Urin gastrikoaren jariaketa estimulu psikiko zein kimiko-hormonalen menpe dago. Estimulu psikikoak erreflexu baldintzatuak dira, Pavlov-ek bere txakurrekin egindako esperimentu ospetsuetan agerian utzi zuenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osijek-Baranja eskualdea

**Osijek-Baranja eskualdea** (kroazieraz *Osječko-baranjska županija*) Kroaziako Eslavonia eremuan kokaturiko eskualde edo konderria da. 4.155&nbsp;km²ko azalera eta 304.899 biztanle ditu (2011). Hiriburua Osijek da.

## Banaketa administratiboa 
Osijek-Baranja eskualdeak 7 hiri eta 35 udalerri ditu.

* Hiriak
** Osijek
** Beli Manastir
** Belišće
** Donji Miholjac
** Đakovo
** Našice
** Valpovo
* Udalerriak
** Antunovac
** Bilje
** Bizovac
** Čeminac
** Čepin
** Darda
** Donja Motičina
** Draž
** Drenje
** Đurđenovac
** Erdut
** Ernestinovo
** Feričanci
** Gorjani
** Jagodnjak
** Kneževi Vinogradi
** Koška
** Levanjska Varoš
** Magadenovac
** Marijanci
** Petlovac
** Petrijevci
** Podravska Moslavina
** Podgorač
** Popovac
** Punitovci
** Satnica Đakovačka
** Semeljci
** Strizivojna
** Šodolovci
** Trnava, Croacia
** Viljevo
** Viškovci
** Vladislavci
** Vuka

## Kanpo estekak 
*  Web orri ofiziala
Zaratustra

**Zaratustra** (avesteraz: *Zaraϑuštra*) edo '*Zoroastro

## Izena 
*Zaratustra* jatorrizko avesterazko izenaren ahoskera modernoa da; *Zoroastro*, berriz, jatorrizko izenaren grezierazko eratorpena da. Pahlaviz eta egungo persieraz *Zartosht* (زرتشت) du izena.

## Bizitza 
Zaratustraren jakinbidea bere garaiko apaizek azaltzen zutenaren aurkakoa zen, eta borrokan aritu zen haien aurka, baina Vishtaspa printzearen babesa lortu zuen eta, pixkana-pixkana, hedatuz joan zen haren irakaspena. *Avesta* mazdeismoaren testu sakratuan, Zaratustrak idatzi bide zuen testu bat gorde da: *(gatha)* kantuena. Testu horretan profetak bere jainkoarekin, Ahura Mazdarekin, hitz egiten du.

## Zoroastrismoa 
Zoroastrismoa Irango antzinako erlijioaren berritze bat da; seguru asko profeta bera jaio baino lehen hasia zegoen erlijio hura. Ongiaren eta gaizkiaren kontzeptuak oso markatuak daude dotrina horren barruan; gizakia bien artean hautatzeko aske da. Zintzoak eta gaiztoak nor diren, etorkizun den su epai batek erabakiko du. Dotrina hedatu ahala, aldatuz joan zen, jainko zaharrak bereganatu zituen (Mithra eta Zurvan, esaterako), Zaratustra bera jainkotu egin zen, eta bikoizketa sakon erabatekoa sortu zen Ohrmazden (ongiaren jainkoa) eta Ahrimanen (gaizkiaren jainkoa, aurrekoaren anaia bikia) artean. Gaur egun, bada, oraindik ere, Zaratustraren jarraitzailerik, farsien eta gebreen erkidegoak esaterako.

Zaratustrak sortutako kantu sakratuek (*Gatha* izenekoak) zoroastrismoaren oinarrizko liturgia osatzen dute. Kantu horietan, Zaratustrak gizakiaren barruan borroka dagoela dio, *aša* (egia) eta *druj* (gezurra) kontzeptuen arteko borroka, hain zuzen ere. Bere pentsamendu osoko oinarrizko printzipioa *aša* da, eta beraz, Ahura Mazda, sorrera, bizitza edo borondate askea *aša* dira. Zaratustraren jakinbidea eragin handia izan zuen judaismoan eta platonismoan.

## Nietzsche 
Zaratustra hartu zuen oinarritzat Nietzschek *Horrela mintzo zen Zaratrusta'' (1883-1885) lana idazteko.

## Erreferentziak
Davor Šuker

**Davor Šuker** (Osijek, Kroazia, 1968ko urtarrilaren 1a - ) Kroaziako futbol jokalari ezagunena izan zen.

Kroaziako futbol selekzioarekin hirugarren gelditu zen Frantzian jokaturiko 1998ko Munduko Futbol Txapelketan eta bera izan zen gainera txapelketako goleatzaile nagusia. Selekzioarekin 45 gol sartu ditu, gehien sartu dituena da, eta Pelek munduko 125 futbolari onenen zerrendan sartu zuen.

Klub mailan ere emaitza onak lortu zituen, batez ere Real Madrilekin, 1997an Espainiako Liga eta Superkopa eta 1998an Txapeldunen Liga eta Kopa Interkontinentala irabaziz.
Otoitz

[eskuinera|thumb|[Budismo|Budistek Thailandiako Wat Phra Kaewen otoitz egiten.]]
**Otoitz**, **otoi**, **errezo** edo **otoitzaldi** arima izaki espiritual batekin harremanetan jartzea edo komunikatzea da, hari eskerrak emateko nahiz laguntza eskatzeko edo hura goresteko. Otoitza banakakoa edo taldekoa izan daiteke eta kanpoan nahiz pribatuan egin. Batzuetan, otoitzeko hitzak edo abestiak erabiltzen dituzte eta erlijio gehienek ekintza hau eskatzen diete bere jarraitzaileei era erritual edo natural moduan.

## Jarrera fisikoa otoitzean 
Normalean, otoitzarekin batera jarrera fisikoren bat agertzen da, hala nola esku-ahurrak elkartzea edo esku irekiak erakustea; besoak gurutzean irekitzea; zerura begiratzea, edo begirada jaistea edo aurpegia eskuen artean ezkutatzea; higidura itxurako mugimenduak egitea; eta makurtzea, bihurtze-jarrera aszetikoan umiliatzeko modu gisa, hala nola belaunikatzea edo makurtzea (grezieraz proskynesis). Bada jarrera bat, zen eskolako budismotik datorrena, monje kristauek hartua, diamantearen posizioa edo jarrera karmeldarra deritzona, non hizlaria belauniko jartzen baita, orpoen gainean eserita, esku-ahurrak zabalik, belaunen gainean gora, bere baitan bildurik eta harreraz. Horretarako, objektu egokiak ere diseinatu dira: belaunaulkiak, katolizismoan, eta otoitz-alfonbrak, islamean eta kristautasun koptoan.

Musulmanen otoitzak jarrera oso kodetuen erritual bat eskatzen du, Mekarako orientazioa barne.

Oro har, judu garaikideak ez dira makurtzen. Hala ere, otoitzak errezitatzean makurtu egin ziren, eta gaur egun otoitz-erritual bat mantentzen dute, balantzaka Erosten harresiaren aurrez aurre eta testu sakratuak errezitatzen. Etiopiar judu modernoek makurtzearen ohitura dute, ziur aski antzinako egunetan Etiopiara emigratu zuten antzinako juduengatik. Etiopiar inklinazioa japoniar inklinazioaren antzekoa da.

Jarrera deserosoa otoitzean zehar edo bere iraupen luzean, mortifikazio fisikoaren modu arin bat kontsidera daiteke, kasu batzuetan kolpeka kanporatzen dena; hauek estilizatuak izan daitezke soilik (adibidez, ukabila bularrera eramatea nire erruz, nire erruagatik, nire erru handiagatik, *confiteor* katolikoarena -ni, bekataria- esaterakoan), edo, salbuespen gisa, benetakoak izatea. Hala ere, erlijio-helburuak dituzten auto-eraso horiek ez dira otoitzari dagozkionak, baizik eta penitentzia-moduren bati dagozkionak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rann na Feirste

**Rann na Feirste** (irlanderaz eta ofizialki **Ranafast**) Irlandako Ulster probintziako Donegal konderrian dagoen udalerri bat da. The Rosses (Na Rosann) eskualdean kokatzen da.

Udalerri honetako eguneroko hizkuntza nagusia irlandera da, hortaz, Gaeltacht eremuaren barnean kokatzen da.

Herritar ezagunen artean Séamus Ó Grianna eta Seosamh Mac Grianna idazleak daude, Skara Brae musika taldea ere bertakoa da.

## Kanpo estekak
Lios Póil

**Lios Póil** (ingelesez *Lispole*) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Kerry konderriko udalerria da. Munster probintzian dagoen Dingle penintsulan dago, horretaz gain, Gaeltacht eremuan dago, hots, irlandera mintzatzen den eremua.

## Herritar ezagunak 
* Thomas Ashe (1885-1917), irlandar nazionalista eta errepublikarra.

## Iruditegia 

Irudi:Lispole Viaduct 2012 09 12.jpg|Lispolgo biaduktoa.
Irudi:Pasture near Lispole - geograph.org.uk - 17811.jpg|Landa paisaia.
Irudi:Church at Lispole - geograph.org.uk - 17816.jpg|Eliza.

## Kanpo estekak
Cypraea

***Cypraea*** Cypraeidae familiako itsas molusku gastropodoen generoa da. Kauri hitza erabiltzen da molusku hauen maskor hutsei deitzeko ere. Mundu osoko itsaso tropikal eta subtropikaletan bizi dira.

Kauri maskorra izan da, *Cypraea moneta*-rena batez ere, historiako dirurik erabilienetakoa. Afrikan eta Asian maskor hauekin salerosi zen Alexandro Handiaren garaitik XX. mendeko lehenbiziko hamarkadak arte. Marco Polok, XIII. mendean, kauriak Txinaratz zeramatzaten gamelu-karabanak ikusi zituen. Ekialdeko Indietan merkataritzan ibiltzen ziren europar itsasontziak lehenik kauriz hornitu behar izaten ziren. Horretarako molusku hauek bizi diren tokietara joaten ziren. Portugaldarrak eta herbeheretarrak Maldivetan hornitzen ziren. Alemaniarrak eta britainiarrak Zanzibar eta Mozambikera jotzen zuten, non beste espezie bat (*Cypraea annulus*) oso ugaria baitzen.

Stanley eta Livingstoneren espedizioek (1871-1876) egiaztatu zuten Afrikako Aintzira Handien eskualdean kauria zela ohiko dirua. Bugandan (Uganda) behi batek 2.500 kauri balio zuen, ahuntz batek 500 kauri, oilasko batek 25 kauri eta 30 kiloko bolizko letagin batek 1000 kauri. Garai hartan errupia bat 7.000 kauri oskolen truke aldatzen zen. Ordurako prezioa jaisten hasiak ziren, oso kopuru handiak harrapatzen zirelako. Esate baterako, 1850 eta 1860 artean alemaniar konpainia batzuek 35.000 tona kauri harrapatu zuten Zanzibarreko koral arrezifetan.

## Espezieak 
Lehen hainbat espezie zituen baina egungo *Cypraea* generoko espezieak honakoak dira:
* † *Cypraea ficoides* (Hutton, 1873)
* *Cypraea pantherina* Lightfoot, 1786
* *Cypraea porcellus* Brocchi, 1814
* *Cypraea tigris* Linnaeus, 1758

## Erreferentziak
Antigona

**Antigona** () greziar mitologian, Edipo eta bere ama zen Iokastaren alaba izan zen.

## Mitoa 
Antigona pertsonaia mitologikoa da eta Sofoklesen tragedia baten izenburua. Bertan  Antigonaren kondaira azaltzen du, baita politikaren, moralaren eta legeen inguruko hausnarketarako tarte zabal eskaini ere.

Edipo erbestera joan zenean, Kreontek, Iokastaren anaiak eta Ediporen koinatuak, behin behineko agintea hartu zuen, Ediporen semeek  Tebaseko erregetza hartzeko adina izan arte.  Ediporen semeek, Eteoklesek eta Polinizesek, agintea txandaka hartuko zuten. Baina  bere txanda bukatu zenean, Eteoklesek ez zion Polinizesi tronua jaregin nahi izan. Polinizes haren kontra oldartu zen eta Tebas erasotu zuen. Borrokan, bi anaiek elkar hil zuten. Orduan, Kreontek, erregetza berreskuratuta, Eteoklesi hileta-ospakizunak eskaini zizkion Tebasen defentsan hil izanagatik, eta  Polinizesen gorpua, ordea, lurperatu gabe uzteko agindu zuen piztien bazka bihurtu zedin. Agindu hori hausten zuenaren kontra heriotza zigorra dekretatu zuen.

Antigonak, Ismene ahizpak ez bezala, bere kontzientziari men eginez, anaiaren gorpuari beharrezko erritualak egin zizkion, zetorkion zigorraren jakitun. Tiresias igarleak Kreonteri Antigona ez zigortzea aholkatu zion, horrek bere hurkoentzako zorigaitza ekarriko ziola esanez. Hala ere, Antigona bizirik kobazulo batean giltzapetu zuten janaririk gabe. Antigonak nahiago izan zuen bere buruaz beste egin gosez hil baino. Hori ezagutu zuenean, Hemonek, Kreonteren semeak eta Antigonaren ezkongaiak, ere bere burua hil zuen, eta Euridizek, Kreonteren emazteak, gauza bere egin zuen.

Kreonte ohartu zen semea eta emaztea bere burugogorkeriaren ondorioz hil zirela. Tragediako koruak  eginiko aholkua hau entzun behar izan zuen: "Alde handiz, zuhurtzia da zoriontasunaren oinarria".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Antigonaren euskarazko bertsioa.
Erruduntasun sentimendu

**Erruduntasun sentimendua** pertsona batek gertaera larri baten aurrean behar bezala jokatu ez duela sentitzen edo pentsatzen duenean gertatzen da. Psikoanalisian sarri landutako gaia da. Nietzscheren planteamenduetatik abiatuta, eta estoikoen filosofiari jarraiki, askatasuna bizitza naturalaren araberako jokaera da: *vivere secundum natura*, latinezko esamoldeaz. Horrela, pertsona batek ekintzen gain duen ardura ukatu egiten du erabat eta Kanten pentsaeraren zutarria den *nahimen askea* asmakeria metafisikotzat jotzen da, giza bulkadak ahultzeko. Iritzi horiei jarraiki, beraz, inor ez da bere ekintzen edo izatearen arduradun: ekintza moralak borondate askearen arabera gauzatuak badira, orduan, ez dago ekintza moralik.

Ildo horretatik, Sigmund Freudek erruduntasunik gabeko ingurunean jatorri judu-kristau arau eta aginduak lekuz kanpo daudela iritziko dio. Superniarekin kanpotik ezarritako lege moral multzoa adierazten du, giza kolektibitatea arautzea helburu dutenak. Honek “ni” kontzientearen nahiak eta “hura” subkontzientetik datozen bulkadak ekiditea du helburu. Horrela, erruduntasun sentimendua “ni”an sortzen da, “super ni”aren aginduaren eta bulkaden arteko dialektika dela medio.

Judu-kristau moralean, ongi morala nahita senen aurka egitea da, eta hauei bide ematea gaizki morala. Instintuen errepresioa da, beraz, ezartzen den agindua. Freud "*instintuzko bulkada batek errepresioa jasaten duenean, bere libidozko elementuak sintoma bilakatzen dira, eta erruduntasun sentimendu, berriz, osagai oldarkorrak *" adierazpena behar eta proposizio gisa formulatzera ere helduko da. Nietzschek berak, ahultasun gisa ikusten du damua: ekintza bat egokia izan dadin, denbora amaiezin errepikakorrean beti egingo litzakeen ekintza behar du izan, egoera horretan beti erabaki berdina gauzatuz.

## Kanpo estekak
Espainiar Herbehereak

**Espainiar Herbehereak** (; ); ) Germaniako Erromatar Inperio Santuko estatu multzo bat izan zen, Herbehereetan kokatutakoa, batasun pertsonalaren bitartez Espainiar Inperioari loturik egon zena. Gaur egungo Luxenburgo eta Belgika hartzen zituen, eta baita mendebaldeko Alemaniako eta iparraldeko Frantziako lurralde batzuk. Hiriburua Brusela zen.

Espainiar agintea 1556an hasi zen, Karlos Habsburgokoa enperadoreak Filipe semearen esku utzi zituelarik estatu hauek. 1581ean, iparraldeko Herbehereetako zazpi probintziek bereizi eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublika osatu zuten. Gainerakoak Espainiaren mende egon ziren Espainiako Ondorengotza Gerra arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cumann na nGaedhael

**Cumann na nGaedhael** () Irlandako Estatu Askeko alderdi politiko bat izan zen. Irlandako Gerra Zibilaren ondoren, 1923ko apirilaren 27an Itun anglo-irlandarraren alde zeuden Sinn Féin alderdiko diputatuek sortu zuten. 1922an Michael Collins eta Arthur Griffith hil zirelarik, alderdi politiko berri honen buruzagia William T. Cosgrave izan zen. 1923ko Dáil Éireann legebiltzarrerako hauteskundeetara aurkeztu eta 63 eserleku lortu zituen, honela 1932. urterarte Irlandako Estatu Askearen gobernu guztien agintean egon zen.

1933ko irailaren 3an National Centre Party eta Army Comrades Association alderdiekin elkartu eta Fine Gael alderdi berria sortu zuten.

## Kanpo estekak
Ekoizteko ahalmen

Ekonomian, **ekoizpen-ahalmena** edo **ekoizteko ahalmena** enpresa, sektore ekonomiko edo eskualde bateko ekonomia batek ekoiztu dezakeen kopuru handiena da, uneko kapital eta lan-baliabide guztiak erabiltzen badira. Sarri, epe batean izandako ekoizpena ekoizteko ahalmen osoaren ehuneko gisa adierazten da (enpresa bat bere ekoizpen ahalmenaren %70ean dagoela aipatuz, adibidez). Era horretan, koiuntura ekonomikoa ebaluatzeko erabiltzen den adierazle ekonomiko bat, izaten da, ekoizteko ahalmenaren ehuneko txiki baten erabilpenak ekonomia bateko inbertsioaren atzerakada ekartzen baitu, esaterako. Beste alde batetik, enpresa bat bere ekoizteko ahalmenaren mugan dagoenean, gehiago ekoiztu ezin duela eta kapital-aktibo berriak behar dituela ere adierazten da.

## Kanpo estekak
CNRS

**CNRS** edo **Frantziako Zientzia Ikerketarako Gunea** () Frantzian den ikerketarako gobernu erakunderik handiena da, eta Europan den oinarrizko zientziako erakunderik handiena. 1939ko urriaren 19an sortu zuten, lege dekretu baten bidez. Kontratu iraunkorreko 26.000 langile ditu (ikerlariak, ingeniariak eta administrariak), eta aldi baterako kontratuko 6.000 langile.

Euskal Herrian, euskal hizkuntza eta testuak ikertzen diharduen IKER zentroa du, Michel de Montaigne-Bordeaux 3 unibertsitatearekin eta Paueko eta Aturri Herrialdeko Unibertsitatearekin batera; 23 langilek dihardute han, Ricardo Etxepare buru dutela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  CNRSren webgunea
*  IKER ikerketa zentroaren webgunea
Alberto J. Armando estadioa

**Alberto J. Armando estadioa** (ezagunagoa **La Bombonera** ezizenez) Argentinako Buenos Aires hiriburuko La Boca barrutian dagoen futbol estadio bat da. Boca Juniors taldearen egoitza da, bertan etxeko partiduak jokatzen dituelarik. Viktor Sulčič arkitektoak diseinatu eta 1940ko maiatzaren 15an inauguratua izan zen. Mundu mailan bere akustika harrigarria duelako ezaguna da. Maradonak *Munduko futbolaren tenplua* bezala deskribatu zuen.

File:Foto palco bombonera.JPG
File:LaBomboneraViewOfInterior.jpg
File:Bombonierka.JPG
File:Buffarini2.jpg
File:La_Bombonera_-_Buenos_Aires_-_Argentina.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akihito

Japoniako enperadore ohia (天皇 tennō) da, 125. enperadorea oinordekotza tradizionalaren arabera. (1989-2019) an koroatua, bere garaiko estatu-buruen artean, "enperadore" titulua zuen bakarra izan zen.

## Biografia 
Hirohito enperadorearen eta Nagako enperatrizaren semea da. Politika eta ekonomia ikasketak egin zituen Gakushin Unibertsitatean eta 1956. urtean graduatu zen. 1952. urtean, adin nagusitasunera iritsi zenean, Japoniako tronurako oinordeko izendatu zuten. 1959. urtean Michiko Shōdarekin ezkondu zen, Tokioko industrialari baten alabarekin. Hura izan zen Japonian erregezko bat herri xeheko kide batekin ezkondu zen lehen aldia. Bere herriko konstituzioaren aginduari jarraituz, printzea lau agintaldiz izan zen erregeorde, bere aita enperadore zela. 1989an aita hil ondoren, enperadore egin zuten Tokioko jauregi inperialean eta ordutik aurrera  aroa hasi zen (aberastasuna bakean). Enperadoreak ikerketa ugari egin zituen eta liburu asko argitaratu zuen arrainei buruz.

2019ko apirilaren 30ean Tokioko jauregi inperialean abdikatu ondoren, Naruhito bere semea enperadore bilakatu zen. 2016ko abuztuaren 8an iragarri zuen abdikatu egingo zuela, osasun arazoak argudiatuz. Japoniako legedia aldatu behar izan dute abdikazioa onartzeko. Kōkaku enperadorea izan zen azkena abdikatzen: 1817ko maiatzaren 7an utzi zuen kargua.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1959ko apirilaren 10ean Michiko Shōda enperatrizarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan dituzte:

* Naruhito enperadorea (1960ko otsailaren 23a - )
* Fumihito printzea (1965eko azaroaren 30a - )
* Sayako printzesa (1969ko apirilaren 18a - )

## Erreferentziak
Waffen-SS

**Waffen-SS** zirelakoak Schutzstaffel edo SS indar armatuen elitezko borroka talde bat zen. Heinrich Himmler komandantea buru zutelarik, Waffen-SS indar armatuek Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuten. Gerra hau amaitu ostean buruzagietako batzuk gerra krimenengatik epaituak izan ziren.

Alderdi Naziaren babes eta borroka unitate gisara ekin zioten, azkenik 950.000 gerlariz osatutako indar armatu bat bilakatu zen arte, horietatik 352.000 inguru gerra ekintzan hil ziren, eta beste 50.000 desagertutzat jo ziren.

Beraien ideologia irmoagatik eta Alemaniako gudaroste guztiak kontuan hartuta arma hobeagoak zituztelako, parte hartu zuten gudetan gudari irmoagoak eta sendoagoak izan ziren. Alemaniarrentzat gauzak txarto zihoaztenean "suhiltzaile" moduan bihaltzen zituzten frontearen leku batetik bestera. Irmotasun, sinismen, indar eta leialtasunaren zentzuan, Erdi Aroko Tenpluko ordenarekin aldera daitezke Waffen SSko gudariak. Hala eta guztiz ere, bere sendotasun eta zindotasunaren ospeaz gainera, gupidagabetzat jo izan ziren bai Alemanian baita etsaien artean ere, eta Reichak gerra galtzean, gudari hauek jaso zituzten zigorrik gogorrenak.

Waffen-SS ikurpean 25 herrialde ezberdinetako gizonak borrokatu ziren. Nurenbergeko epaiketetan Waffen-SS indar armatuak gerra basakeriagatik eta krimenetan parte hartu zuten erakunde kriminal gisara epaituak izan ziren.

## Kanpo estekak
Monumental Antonio Vespucio Liberti estadioa

**Monumental Antonio Vespucio Liberti estadioa** (ezagunagoa **El Monumental** ezizenaz) Argentinako Buenos Aires hiriburuko Belgrano barrutian kokatzen den futbol zelai bat da. River Plate futbol taldearen egoitza da, bertan etxeko partiduak jokatzen dituelarik. Figueroa Alcorta etorbidea eta Udaondo etorbidearen arteko bidegurutzean kokatzen da. José Aslan eta Héctor Ezcurra arkitektoek diseinatu eta 1938ko maiatzaren 25an inauguratua izan zen.

File:Estadio Monumental 1970s.jpg
File:Estadio Monumental Mundial 78.jpg
File:002.Buenos Aires desde el cielo (Estadio de River).JPG
File:Estadio Monumental.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Boca

**La Boca** Argentinako Buenos Aires hiriburuko auzo bat da. Hiriaren hego-ekialdeko mugan kokatzen da. Bere izena bertan Matanza-Riachuelo ibaiak bere urak Río de la Platan isurtzen dituelako zor dio. Hainbat gauzen artean, auzo hau Boca Juniors futbol taldeko La Bombonera zelaiaren kokalekua izateagatik ospetsua da.

## Iruditegia 

Irudi:Puerto La Boca Riachuelo Transbordador.jpg|La Boca auzoko portua eta zubia
Irudi:Buenos_Aires-La_Boca-P2070003.JPG|La Boca auzoko eraikin klasikoak
Irudi:Caminito Buenos Aires Argentina.jpg|Caminito kalea
Irudi:Buenos Aires - La Boca - Caminito - 200807f.jpg|Ohiko etxe koloretsuak

## Kanpo estekak
Hibrido (biologia)

[thumb|250px|[Zebrastoa. Zebra eta astoaren arteko hibridoa]]
**Hibridoa** biologian izaki bizidun bat da, landare edo animalia eta beste bi izakien arteko nahasketaren ondorio. Nahasten direnak arrazak, espezieak edo azpiespezieak izanik, haiekin konparatuz gero, ezaugarri bat edo batzuk ezberdinak dauzka.

Biologian, eta bereziki genetikan, hibridoak zenbait esanahi dauzka, denak ernalkuntza sexualarekin loturik.

## Ezaugarriak 
Espezie ezberdinen artean sortutako hibrido asko antzuak dira.

## Kanpo estekak