Claire Denis

**Claire Leboucq**, **Claire Denis** bezala ezaguna (Paris, Frantzia, 1946ko apirilaren 21a) frantziar gidoilari eta zinema zuzendaria da.

## Biografia 
### Familia eta prestakuntza 
Parisen jaio zen Claire Denis, Afrikan bizi ziren arren, bere amak Frantzian erditu nahi izan zuelako, eta bi hilabete zituela itzuli zen Afrikara. Han hazi zen, eta bertan egin zuen lehen hezkuntza eskola mistoetan, batez ere Kamerunen, Somalian, Volta Garaian (egungo Burkina Faso) eta Djibutin. Bere aitak Afrikako kolonia frantsesetan lan egiten zuen administratzaile zibil gisa, eta independentzia Afrikako herrialdeentzako gauza positibo gisa aurkezten zien bere seme-alabei. Poliomielitisak jota, 12 urte zituela, Frantziara itzuli zen sendatzera, eta Saint-Germain-en-Laye institutuan jarraitu zuen eskolatzen; han, zinemaren historiako irakasle baten ondoan, autore-zinema zer zen ezagutu zuen, bereziki autore-zinema japoniarra. Frantzian oso deseroso sentitu zela adierazi zuen, integratu ezinik, arrotz, "bazterreko" eta deserrotua sentitu zela. Letretako ikasketak eta Ekonomia Zientzietako lizentziatura egin ondoren, O Langues hizkuntzen institututik iragan zen, baina Claire Denisi ez zitzaion gustatzen fakultatea. 1969an, argazkilari batekin ezkondu zen, eta bere laguntzaile bihurtu zen, harik eta azkar dibortziatu ziren arte. Afrikara itzuli zen Télé Nigerren lan egitera, non animazio-filmak egin zituen. Gero, berriz Frantziara itzuli, eta Office de radiodiffusion-télévision française-ren (ORTF) "Recherche" (Ikerketa) zerbitzuko langile izan zen.

Claire Denisek Institut de hautes études cinématographiques (IDHEC) institutuan sartzeko lehiaketa pasa zuen 1969ko urtarrilean. 1972an graduatu zen. Denboraldi hartan, Parisen bere etxean bezala sentitu zen azkenik. IDHEC ekarpen "pertsonala eta soziala" izan zen berarentzat; izan ere, eskolak nahiko libre uzten zituen ikasleak teknikari dagokionez. Bertan, Louis Daquinekin filiazio bat sentitu zuen, eta Henri Alekanen eskolek bereziki markatu zuten (nabaria da haren eragina bere estudioko film laburrean, Philip K. Dickek inspiratutako aurreratze lan bat). Zientzia fikzioaren zale amorratua zen orduan, eta *La Quatrième Dimension* (Laugarren dimentsioa) telesailerako lan egin nahi izan zuen.

*Le 15 mai* (Maiatzaren 15a) bere film laburra Hyèreseko Zinema Gaztearen Nazioarteko Jaialdian aurkeztu zuten, non Pathé Cinemako ekoizleen arreta bereganatu zuen. Haiek finantzatu zuten bere lehen film luzea, Jérôme Savaryren *Grand Magic Circus*-ari eskainia.

### Hastapenak zineman 
Ikasketak amaituta, Claire Denis zuzendari laguntzaile bilakatu zen. IDHECetik ateratzen ziren asko ORTFn sartzen ziren orduan, baina denbora luzez engaiatzea saihestu nahi zuen. Lan hura bizimodua ateratzeko modu bat zen harentzat, baina, sasoi hartan, uste zuen okerreko bidea hartu zuela, egiaz zuzendari izan nahi zuelako. Aurreiritziak ere bazituen ekoizpen harremanen nolakotasunari buruz, eta imajinatzen zuen esparru horretan gauzatzea zailegia eta mingarriegia egingo zitzaiokeela. Bere ustez, lan horrek ez zion irakasten nola izan zuzendari; bere askatasunari eusteko bidea aurkitzen ziharduen lan hori egiten zuen bitartean.

### Zuzendari ibilbidea 
Esperientzia horiek bultzatuta eta Wim Wendersek animatuta, Claire Denisek 1988an idatzi eta zuzendu zuen bere lehen film luzea: *Chocolat*. Oso autobiografikoa eta, batez ere, Kamerunen bizi izan zuen haurtzaroak markatua. Lehiaketa ofizialean hautatu zuten Canneseko Zinemaldian, 41. edizioan. Jean-Michel Frodoren arabera, film hark zuzendariaren nortasunari buruzko «gaizki-ulertu bat» eragin zuen: "[Filma] folklorerik gabeko bere exotismoarengatik gustatu zitzaion jendeari, iradokitako bere haraindikoengatik. Kronika intimora bideraturiko ibilbide bat iragarri zioten, 'begirada femeninoa' esaten zaiona gehituta, horrek zer esan nahi duen gehiegi jakin gabe". Bere bigarren film luzearekin, ''S'en fout la mort* (Bost axola heriotza), hobeto ulerrarazi zizkion bere ezaugarriak kritikari: bai bortizkeria jakin bat, bai forma zinematografikoari buruzko ikerketa bat eta gorputzarekiko erlazio bat. Film hori porrot publikoa izan zen, *Je n'ai pas sommeil* (Ez naiz logale) bezalaxe, nahiz eta *Le Monde* kazetaren arabera, film politiko handia izan.

Ondoren, autore-film ugari etorri ziren, askotan desioaren deskribapenari lotuak, hala nola *Beau Travail* (Lan ederra) edo *Vendredi soir* (Ostiral arratsa), eta maitasunaren deskribapenari lotuak, bere bortizkeria osoan (*Trouble Every Day*). Musikak beti leku garrantzitsua izan izan du bere lanean (Tindersticksekin edo Dickon Hinchlifferekin bakarrik kolaboratuta). Sonic Youth taldearen *Incinerate* abestiaren bideoklipa ere egin zuen, *Rather Ripped* (2006) albumekoa.

1990eko hamarkadaren hasieran, Claire Denisek jada idatzita zeuden gidoietatik abiatutako bi film zuzentzea baztertu zuen, argudiatuz ezin zuela nahikoa inbertitu beste batzuek idatzitako proiektu batean. Maroun Bagdadik 1992an zuzendutako *La Fille de l'air* (Airearen alaba) eta Christine Vachon ekoizle estatubatuarrak proposatutako *Boys Don't Cry* ziren, zeina, azkenean, Kimberly Peircek (1999) pantailaratu zuen.
thumb|Claire Denis 1991n.
Nerabezaroan entzuten zituen musikak erabiltzeko gogoz, 1994an Artek telefilm bat egindako proposamena onartu zuen, kolekzio honetan: *Tous les garçons et les filles de leur âge: US Go Home* (Haien adineko mutil eta neska guztiak: US Go Home)*.* Bertan, bere aktore fetitxeetako bat izango dena ezagutu zuen, Grégoire Colin, baita Alice Houri gaztea ere. Telefilm horren ondoren, liburu-egokitzapen bat egiteko asmoa bazuen ere, aktore haiekin berekin film bat egitea erabaki zuen. Izan ere, filmaketatik atera zen "ia deskubritu ez izanaren irudipenarekin". *Nénette et Boni* filmean, anai-arreben papera eman zien. Gai horrek berebiziko garrantzia zuen beretzat, besteak beste, anaia gazteagoa duelako eta harreman horiek maitasun franko gisa ikusten dituelako, non «ez zaion elkarri ezer zor» eta non ez dagoen maitasun harremanean bezala banaketaren larritasunik.

Dokumentalak ere egin izan ditu Claire Denisek; besteak beste, *Man No Run*, Kamerungo musikariei buruzkoa, eta *Jacques Rivette, le veilleur* (Jacques Rivette, beilaria), Serge Daneyren eta Jacques Rivette harekin lan egin duen eta lagun duen zinemagilearen arteko elkarrizketa.

Wim Wenders, Jim Jarmusch, Yasujirō Ozu eta Hou Hsiao-hsienen lanek eragin handia izan dute Claire Denisengan; 1995ean, hau adierazi zuen bere planteamendu zinematografikoari buruz: "Irudian konfiantza duten zinemagileen esparrua aukeratu dut", eta eszenaren, bere markoaren eta irudiaren garrantzia nabarmendu zuen (bere ustez, "lehenik hitz egiten duena" da). Claire Denisen zineman leku garrantzitsua dute esan gabekoek. Elkarrizketen erabilera plus gisa baino ez da hartzen.

Halaber, Fémiseko esku-hartzaile izan zen.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
#### Film luzeak 
#### Film laburrak 
#### Dokumentalak 
* 1989: *Man No Run*
* 1990: *Jacques Rivette, le veilleur* (kolekzioa: *Cinéastes de notre temps*)
* 2005: *Vers Mathilde* (Mathilde Monnier koreografoari eskainia)
* 2015: *Le Camp de Bredjing* (erdiko filma)

#### Film laburrak 
### Aktorea 
* 1998: *En avoir (ou pas)*, Laetitia Massonena – Alicen ama
* 1998: *Le Jour de Noël*, Thierry Joussena
* 1998: *Vénus Beauté (Institut)'', Tonie Marshallena – Bezero asmatikoa

### Zuzendari laguntzailea 
## Goraipamenak 
### Sariak 
* 1996: Léopard d'or Locarnoko Zinemaldian, *Nénette et Boni* lanagatik
* 1996: Bayard d'or, ekarpen artistikorik onena*, Nénette et Boni* lanagatik
* 2001: Berlingo Nazioarteko Zinemaldiko Berliner Zeitungeren irakurleen epaimahaiaren aipamena, *Beau Travail* lanagatik
* 2001: aipamen berezia Rotterdameko Nazioarteko Zinemaldiko KNF Award*, Beau Travail* lanagatik
* 2010: Prix Henri-Langlois Coup de cœur, *35 Rhums* lanagatik
* 2022: Zilarrezko Hartza, zuzendari-lan onenagatik, *Avec amour et acharnement* lanagatik
* 2022: Sari nagusia, *Stars at Noon* lanagatik

### Izendapena 
* 1989: César Film Onenaren Saria, *Chocolat* lanarekin

### Jaialdietako epaimahaiak 
* 2005: Veneziako Mostrako epaimahaikidea
* 2019: film laburren eta Zinemaldiaren epaimahaiburua Cannesko zinemaldian
* 2020: *Orizzonti* saileko epaimahaiburua Veneziako Mostran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak