open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simon Guggenheim

**John Simon Guggenheim** (Filadelfia, 1867ko abenduaren 30a-New York, 1941eko azaroaren 2a) Estatu Batuetako negozio-gizona, filantropo eta Alderdi Errepublikanoaren senataria izan zen. Haren familiak jatorri askenazia zuen.

## Biografia 
Meyer Guggenheimen semea zen. Bere anaiak Daniel Guggenheim, Solomon R. Guggenheim eta Benjamin Guggenheim ziren; azken hau RMS Titanicen hondamendian bizitza galdu zuen. Denveren bizi izan zen eta Colorado estatua ordezkatu zuen 1907tik 1913ra Estatu Batuetako Senatuan, Alderdi Errepublikarraren alde. 1919 eta 1941 artean Estatu Batuetako American Smelting and Refining Companyren presidentea izan zen.

Bere emaztea Olga Hirsh zen. Bere semea Simon Guggenheim, 1922an hil zen, hamazazpi urte zituela, mastoiditisaren ondorioz. John Simonek eta haren emazteak John Simon Guggenheim Memorial Fundazioa sortu zuten eta Guggenheim bekak hasi ziren ematen.

Simon Guggenheim 1941ean hil zen. New Yorkeko Bronxen dagoen Woodlawn Cemeteryn dago lurperatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* John Simon Guggenheim Memorial Foundation beka

## Kanpo estekak 
* :Simon Guggenheim Biographical Directory of the United States Congress
* :Biografia laburra Jewish Virtual Libraryn.
Mikrofinantza

**Mikrofinantza** pobrezia egoeran dauden pertsonei, mikroenpresei edo diru-sarrera txikiko bezeroei finantza-zerbitzuak ematea da, kontsumitzaileak eta autoenplegatuak barne. Zerbitzu horiek modu iraunkorrean eskaintzeari ere esaten zaio. 

## Mikrofinantzak vs mikrokredituak 
Bi terminoak nahastu ohi dira, mikrokreditua (edo mikroenpresentzako maileguak) gehiago zabaltzen baita garapenerako tresna gisa. Mikrofinantzak osatzen dituzten produktu ugarietako bat da, eta aurrezki, inbertsio, aseguru eta mikrokredituetatik bertatik egin daiteke.

Beraz, Mikrofinantzaketa mikrokreditu soil bat baino gehiago da, hau da, edozein arrazoirengatik kreditua, aurrezki-kontuak edo merkatu konbentzionaleko aseguruak eskuratu ezin dituzten biztanle-taldeei zuzendutako finantza-zerbitzuen multzoa, ez dituztelako betetzen zenbait baldintza, hala nola abalak ez izatea, ez ordaintzearen aurrean bermeak betearaztea bermatzen duten jabetza-eskriturak.

Finantza-zerbitzu horiek aurrezki-mekanismoak, inbertsio-mekanismoak edo maileguak izan daitezke, eta kasu horretan mikrokredituaz hitz egingo litzateke.

## Mikrofinantzak vs Finantza inklusiboak 
Finantzaketa inklusiboa mikrofinantzen kontzeptu orokorra da, eta, beraz, baita mikrokredituarena ere. Helburua pobreei finantza-sistemarako sarbidea ematea da. Finantzaketa inklusiboa eskuragarri dago bai enpresari txikientzat, bai enpresa txiki eta ertainentzat. Finantza inklusiboen helburua, ekintzaileen eta haien familien bizi-maila hobetzeaz gain, enpresa txiki eta ertainen ekonomia eta merkataritza-jarduerak sustatzea da.

## Mikrofinantzako interes-tasa 
Mikrofinantzako interes-tasak eztabaida eta eztabaida handiak eragiten ditu, azken kontsumitzaileari finantza-produktuen prezioan eragiten dion azken kostua dela eta, batez ere maileguetan. Muhammad Yunus espezialistak dio kostu horrek ez duela interes-tasaren %10 gainditu behar kostuak bete ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Grameen bankua
* Mikrokréditu
* Jacques Attali
* Oikocredit

## Kanpo estekak
Murder Mystery

***Murder Mystery*** 2019an Netflixen estreinaturiko estatubatuar komedia eta misterio filma da, Kyle Newacheck-ek zuzendurikoa eta James Vanderbilt-ek idatzirikoa. Happy Madison Productions, Endgame entertainment, Vinson Films, Tower Hill Entertainment, Mythology Entertainment eta Denver and Delilah Productions ekoiztetxeen arteko koproduzio bat da, Netflix izanik filmaren nazioarteko enpresa banatzailea. Filma Jennifer Aniston, Adam Sandler eta Luke Evansek protagonizatzen dute. Izugarri aberatsa den gizon baten hilketan murgildurik amaitzen duen bikote amerikar ezkondu baten ikerketan oinarritzen da filma.

2019ko ekainaren 14an estreinatu zen Netflixen eta lehenengo hiru egunetan 30.000 ikusle baino gehiagok ikusi zuten mundu osoan zehar.  2019ko uztailean Netflixek publikatu zuen filma 73 milioi etxe desberdinetan ikusi zela lehenengo lau asteetan, kontuan izanda neurketa kontrola filmaren %70a ikustean zegoela. Ordea, bistaratzeak 83 milioi etxeetara iritsi ziren neurketa kontrola lehenengo bi minutuetan ezarri zenean, Netflixen film originalen artean bosgarren postuan kokatuz, *Extraction, Bird Box, Spencer Confidential* eta *6 Underground* filmeen atzetik.

## Sinopsia 
Nick eta Audrey Spitz hamabost urte ezkonduta daramatzaten polizia agente eta ile-apaintzailea dira. Ezkontza egunean Nickek zin egin zion Audreyri Europara eramango zuela oporretan eta hamabost urte igaro dira egun seinalatua iritsi arte. Hegazkinean Charles Cavendish bizkonde aberatsa ezagutzen dute eta honek oporrak bere osabaren yatean igarotzera gonbidatzen ditu.

Spitztarrek bilera familiar baten erdian ikusten dute bere burua. Malcolm Quincek, Cavendishen osabak, bere senide eta hurbileko lagunak bildu ditu testamentuaren inguruko mezu garrantzitsu baten berri emateko. Malcolm testamentu berria sinatzen dagoen momentuan hil egiten dute eta Nick eta Audrey susmagarri nagusiak bihurtzen dira. De la Croix inspektorea Spitztarren atzetik ibiliko da hauek paraleloki hilketaren misterioa ebazten saiatzen diren bitartean.

## Aktoreak eta pertsonaiak 
* Jennifer Aniston: Audrey Spitz
* Adam Sandler: Nick Spitz
* Luke Evans: Charles Cavendish
* Terence Stamp: Malcolm Quince
* Gemma Arterton: Grace Ballard
* David Walliams: Tobey Quince
* Dany Boon: de la Croix inspektorea
* John Kani: Ulenga koronela
* Adeel Akhtar: Maharajah
* Ólafur Darri Ólafsson: Sergei
* Luis Gerardo Méndez: Juan Carlos Rivera
* Shioli Kutsuna: Suzi Nakamura
* Erik Griffin: Jimmy Stern
* Sufe Bradshaw: Holly
* Jackie Sandler: hegaldi laguntzailea

## Sari eta nominazioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Murder Mystery Netlixen
*
Patti Harrison

**Patti Harrison** (Orient, Ohio, Ameriketako Estatu Batuak, 1991) estatubatuar aktorea eta umorista da. *Shrill*, *I Think You Should Leave with Tim Robinson*, *Search Party* eta *Broad City* telebista saioetan parte hartu du.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
1978ko Tolosako tren istripua

**Tolosako tren istripua** 1978ko martxoaren 28an gertatu zen Tolosako geralekuaren eta geltokiaren artean. 55 tona azido zianhidriko zeraman trena errailetatik atera zen eta hondamendi izugarri bat gertatzeko zorian egon zen.

## Gertaera 
Istripua 1978ko martxoaren 28an 01:30ean gertatu zen, asteartez, Lyondik Burgoserako bidea egiten zuen trena errailetatik atera zenean. 80 kilometro orduko abiaduran zioan. Trenak trenbide osoa hartu zuen eta lau errailak moztuta geratu ziren. Trenak garraiatzen zuen materialaren arriskua ikusita, Iñaki Linazasoro orduko alkateak berehala inguruko etxebizitzetako bizilagunak ebakuatzeko agindua eman zuen. Tolosarren %5ak herria utzi behar izan zuen. Halere, jende mordoa gerturatu zen istripua ikustera horrek zekarkeen arriskuaz jabetu gabe.

Azido zianhidrikoaren arriskua zela eta, adituen hiru fasetan aurreikusi zuten trenaren lekualdatzea. Edukiaren %70a zisterna batetik bestera mugitu zuten lehenik, eta zisternak erabat hustu zituzten gero. Azkenik, deposituak zutik jarri, eta azido guztia lekualdatu zuten.

## Iruditegia 

File:Tolosako tren istripua (1978) 04.jpg
File:Tolosako tren istripua (1978) 03.jpg
File:Tolosako tren istripua (1978) 02.jpg
File:Tolosako tren istripua (1978) 01.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 2018an Karlos Linazasoro *6012* eleberrian, gertakari hauek hartu zituen oinarri. Izatez, 6012 istripua izan zuen trenaren zenbakia zen. Karlos Linazasoro: *6012.* Erein, 2018.
Metil laranja

**Metil laranja** edo **sodio 4-{[4-(dimetilanimo)fenil]diazenil}bentzeno-1-sulfonatoa** (IUPAC) konposatu organiko aromatikoa da, C14H14N3NaO3S formula duena, koloratzaile azoikoen klasekoa da. Solido laranja da. Uretan disolbaezina da. Toxikoa da.

Metil laranj pH adierazle gisa erabiltzen da, gorritik laranja-horira aldatzen delako pH 3,1 eta 4,4 artean. Indar gutxiko azido baten pKa inguruan aldatzen denez kolorez, normalean ingurune azidoetarako erabiltzen da. Adierazle unibertsal batek ez bezala, meatil laranjak ez du kolore aldaketa espektro osoan hartzen, baina punta zorrotza erakusten du.

Gaur egun, aplikazio asko ditu: farmazia-prestakinetan, ehunetan eta plastikoetan % 5eko tindatze-koloratzaile gisa, eta petrolio-prozeduretan lohiaren alkalinotasunaren determinatzaile gisa. Zitologian ere aplikatzen da, Fuschin-en disoluzioarekin batera.

## Adierazlearen koloreak 
ezkerrera|thumb|metil laranj disoluzioak|196x196px
Bere azidotasuna gutxitzen duen soluzio batean, metil laranja kolore gorritik laranjara pasatzen da, eta, azkenik, horira, bere azidotasuna handitzen duen soluzio batean kontrakoa gertatzen delarik.

Azido batean gorrixka da eta alkali batean horia. metil laranjak 3,47ko pKa du uretan 25 C-tan.

## Sintesia 
Erabiltzen den sintesi biderik ohikoena diazoazio-erreakzio baten oinarritzen dena da. Lehen urratsean azido sulfanilikoa azido nitrosoarekin erreakzionarazi eta diazoazio-erreakzioa gertatzen da, diazonio-gatza eratuz. Jarraian, dimetilanilina gehitzen da eta eraso nukleozale baten bidez, anilinaren *para* posizioan adizio-erreakzio jazoten da.

## Arazoak 
Metil laranjak propietate mutagenikoak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Flash (2014ko telesaila)

***The Flash***, Greg Berlanti, Andrew Kreisberg eta Geoff Johns-ek garatutako estatubatuar superheroi-telesail bat da, 2014ko urriaren 7az geroztik The CW katean emititu zen.

## Aktoreak 
* Grant Gustin: Barry Allen / The Flash
* Candice Patton: Iris West-Allen
* Danielle Panabaker: Caitlin Snow / Killer Frost
* Rick Cosnett: Eddie Thawne (1. denboraldia; gonbidatuen 2-3 denboraldiak)
* Carlos Valdes: Cisco Ramon / Vibe
* Tom Cavanagh: Harrison Wells:
* Jesse L. Martin: Joe West
* Keiynan Lonsdale: Wally West / Kid Flash (2-4 denboraldiak; 5-6 denboraldi gonbidatuak)
* Neil Sandilands: Clifford DeVoe / The Thinker (4. denboraldia)
* Hartley Sawyer: Ralph Dibny / Elongated Man (5-6 denboraldiak; 4. denboraldi errepikaria)
* Danielle Nicolet: Cecile Horton (5. denboraldia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Lenoir

**Jean Joseph Étienne Lenoir** (Mussy-la-Ville, Belgika, 1822ko urtarrilaren 12a - La Varenne-Saint-Hilaire, 1900eko abuztuaren 4a) Belgikako ingeniaria izan zen, Frantzian bertakotuta, barne errekuntzako lehen motorraren asmatzailea.

1860an sortu zuen bi aldiko barne-errekuntzako lehen motorra eta lau aldikoa 1863an.

## Lenoirren motorra 
1860an oso automobil astuna (20 tona inguru) eta oso motela (6 km egin zituen hiru ordutan, horrek esan nahi du normaltasunez oinez joanda gainditu zitekeela) eraiki zuen bere motorrekin. Emaitza horregatik ibilgailu bat bere motorretik sortzeko proiektua alde batera utzi zuen, baina bere ideia garai hartako beste ingeniari askok hartu zuten abiapuntutzat.

Erregaia zuzenean propultsatzaile gisa erabiliko duen motor bat edukitzeko arazoaren lehen irtenbidea da haren eredua. Horri esker, aurrerago lurrun-makina baztertu ahal izango da ibilgailu autopropultsatuak sortzeko.

Lenoir, diseinu honetara, erregaia zilindro berean erretzen duen motor bat eraikiz iristen da, lurrun makinak behar duen ganbera banandua erabili beharrik gabe. Motor horretan, eusten duen erregaia gas moduan kargatzen da eta txinparta elektriko baten bidez su hartzen du, pistoi bat bultzatzen duen gasaren hedapena hasiz.

Geroago, Lenoirrek bere asmakizuna egokitu zuen ontzi bat bultzatzeko.

## Ikus, gainera 
* Lenoir zikloa

## Kanpo estekak
Idoia Aierbe

**Idoia Aierbe Iribar** (Donostia, 1962 - Donostia 2018ko abenduaren 4a). 1985eko azaroaren 26an, Guardia Zibilak Aierbe, Mikel Zabalza mutil-laguna, Ion Arretxe eta Manuel Bizkai atxilotu zituen. Zabalza hil eta beste hirurak baldintzarik gabe aske utzi zituzten, torturak pairatuta bada ere.

2018ko abenduaren 4an hil zen, 56 urte zituela, Mikel Zabalzaren heriotzari buruz aitortza ofizialik ezagutu gabe. Idoia Aierbe omentzeko ibilaldia antolatu du Mikel Zabalza Herri Ekimenak.

Beti azaldu zuen bere testigantza heriotza horren inguruan.

## *Non dago Mikel?* dokumentala (2020) 
2020ko irailean, *Non dago Mikel?* dokumentala aurkeztu zuten Donostiako Zinemaldian. 2021eko otsailaren 25ean Hego Euskal Herriko zinema-aretoetan estreinatu zuten.

## Donostiako udalaren omenaldia (2020-12-19) 
2020ko abenduan Donostiako Udalak omenaldia egin zion, udal autobus konpainiako langilea baitzen Mikel. Ekimenak aurrera egin zuen talde guztien adostasunarekin (EAJ, PSE, EH Bildu, PP eta Elkarrekin Donostia).

Udalbatza-aretoan egindako ekitaldian Donostiako bandera eta plaka bat hantxe izan ziren. Eneko Goia alkateak omenaldian gogoratu zuen Zabaltza Donostiako Tranbia Konpainiaren langilea zela. Erantzukizuna, boterea eta gaitasuna dutenek auzia argitzen lagundu zezatela eskatu zuen, Zabaltzaren senideek eta adiskideek zauriak itxi ahal izateko, ezinbesteko pausoa zela; izan ere, zauriek zabalik segitzen zutela handik 35 urtera. Lourdes Zabaltza arrebak ahanztura saihesteko Udalaren laguntza eskertu zuen. Gainera, Altza auzoko San Martzial plazan 'Mikelen Txokoa' inauguratu zuten, Zabaltzaren oroimenerako tokia.
Fitxategi:Idoia Aierbe egunkaria azala albistea 1995.jpg|Mikel Zabalzaren amarekin justizia-eske 1995ean
Fitxategi:Idoia Aierbe Egunkariko azala1995.jpg|Mikel Zabalzaren amarekin justizia-eske (Egunkaria,1995)
Fitxategi:2016 mikel zabaltza 01.jpg|Mikel Zabaltza herri-ekimena
Fitxategi:Mikelen Txokoa - Altza (2020) 14.jpg|Mikelen Txokoa
Fitxategi:Mikelen Txokoa - Altza (2020) 4.jpg|Mikelen Txokoa - Altza (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Idoia Aierbe confirma su denuncia de torturas (Ahotsa Info, Youtube,2015-12-17)
* Non Dago Mikel? dokumentala eta Galdutako Objektuak proiektuaren inguruko webgunea.
Ruth Negga

**Ruth Negga** (Addis Abeba, Etiopia, 1982ko urtarrilaren 7a) emakumezko aktore irlandar-etiopiarra da.

## Biografia 
Ama irlandarra du eta aita etiopiarra. Lau urte zituenean, ama eta alaba Irlandara joan ziren bizitzera, aitak aurrerago bat egiteko asmoarekin, baina aita Etiopian trafiko istripu batean hil zen alabak 7 urte zituela.

Dublinen, drama eskolak hartu zituen Trinity College- ko Samuel Beckett antzezpen zentroan eta han aktore karrera hasi zuen. Bere karrera hastapenetako lan nabarmenena Loving filma izan zen, zeinarekin nominazioa izan zuen Oscarretarako (baina ez zuen irabazi).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Houston

**Samuel Houston** (Rockbridge, Virginia, 1793ko martxoaren 2a - Huntsville, 1863ko uztailaren 26a) estatubatuar militar eta politikaria izan zen, Texasko Errepublikako presidentea izan zena.

Virginian jaioa, familiarekin Tennesseera emigratu zuen, eta ihes egin zuen txerokiekin bizitzeko. Andrew Jacksonekin parte hartu zuen 1812ko angloamerikar gerran. Gerra ostean, Tennesseeko txerokien kanporatzea zuzendu zuen. Ameriketako Estatu Batuetako kongresista aukeratu zuten 1823an eta Tennesseeko jaurlaria 1829an.

1832an Texasen kokatu zen eta Texasko Iraultzaren buruzagietako bat izan zen. Behin-behineko gobernua antolatu zuen eta buruzagi militarra izan zen. Mexikoko armada garaitu zuen San Jacintoko guduan. Bi aldiz izan zen Texasko Errepublikako presidente (1836-1838 eta 1841-1844).

1845ean paper garrantzitsua izan zuen Texas Estatu Batuei anexioan. 1846an Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratan sartu zen, eta senatari izan zen. 1859an Texasko jaurlari hautatu zuten, eta arrakastarik gabe saiatu zen estatua alderdi konfederatutik kanpo atxikitzen.
Paleodictyon

***Paleodictyon*** iknofosil bat da, ezezaguna den animalia batek utzia. Kanbriarrean agertu ziren lehen aldiz, eta gaur egun ere ozeanoko guneetan aurki daitezke. Lehen aldiz Guiseppe Meneghinik deskribatu zituen 1850ean. Euskal Herrian, Zumaia inguruko flyschetan aurkitu dira.

## Deskribapena 
*Paleodictyon* tunel txikiak izaten dira, hexagono formarekin, askotan erlauntza baten antza duten poligono sareekin. Sare irregular zein erregularrak ezagutzen dira estratigrafian, baina erlauntza itxura duten *Paleodictyon carpathecum* eta *Paleodictyon nodosum* dira gehien ikertu direnak.

Sarearen egitura bakoitzak milimetro-zentimetro arteko tartea izaten dute, eta sare oso batek metro karratu bat har dezake. Erpinak normalki zilindrikoak edo elipsoideak izaten dira zehar-ebakian, eta forma batzuek hodi bertikalak dituzte sedimentua eta uraren arteko lotura eginez. Dolf Seilacherrek proposatu zuen 1977an izan zitekeela janaria lortzeko tranpa moduko bat, edo *abeltzaintza* egiteko modu bat. Xenophyophora protisten marka ere izan daitekeela proposatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geraldine Elizabeth Carmichael

**Geraldine Elizabeth Carmichael** (Indiana, Ameriketako Estatu Batuak, 1927 &ndash; Ameriketako Estatu Batuak, 2004ko otsaila), **Liz Carmichael** izenez ezaguna, estatubatuar automobilgintza exekutiboa eta zigortutako iruzurgilea izan zen.

2004ko otsailean hil zen minbiziak jota.

2021ean HBOk bere bizitzari buruzko lau ataleko dokusail bat eman zuen, *The Lady and the Dale* izenburukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andreas Thorkildsen

**Andreas Thorkildsen** (Kristiansand, Norvegia, 1982ko apirilaren 1a) Norvegiako atleta ohia da, xabalina jaurtiketan espezializatua, 2004ko Atenasko Jokoetan eta 2008ko Pekingo Jokoetan proba honetako txapeldun olinpiko izendatu zena. Azken txapelketa honetan errekor olinpikoa hautsi zuen 90,57 metrorekin eta junior mailako munduko errekorra ere eduki zuen.

Bere bi olinpiar tituluez gain, bi aldiz Europako txapeldun izan zen (Gothenburg 2006 eta Bartzelona 2010), hiru aldiz munduko txapeldunorde (Helsinki 2005, Osaka 2007 eta Daegu 2011) eta behin munduko txapeldun (Berlin 2009). Bere marka pertsonala 91,59m izan zen, Oslon 2006ko ekainaren 2an lortutakoa, eta jaurtiketa horrekin historiako seigarren postua lortu zuen. 2016ko maiatzaren 11n, atletismo profesionaletik erretiratu zela iragarri zuen.

## Emaitzak 
## Urteroko marka onenak 
## Ohoreak 
* Urteko atleta izendatu dute Norvegian 2004, 2005, 2006, 2007 eta 2008. urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IAAF profila - Andreas Thorkildsen
Eukene Larrarte

**Eukene Larrarte Arteaga** (Tolosa, 1998ko irailaren 13a) tolosar txirrindulari profesionala da. Errepideko txirrindularitza pistarekin uztartzen du. Tania Calvorekin batera, hiru aldiz irabazi du madison proba Espainiako Pista Txapelketan.

2025eko abenduan goi mailako txirrindularitza utzi zuen.

## Bizitza 
Aitaren eraginez sartu zen txirrindularitzan, eta berarekin hasi zen ibiltzen hastapenetan. Garai hartan futbolean ere ibiltzen zen baina uztea erabaki zuen. Txirrindulari talde batean sartzeko erabaki hartu zuen eta Gipuzkoa Ogi Berri taldean hasi zuen bere txirrindulari ibilbidea.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Pistan hobeto pasatzen dut errepidean baino Berria, 2023.02.19
Mussy-la-Ville

**Mussy-la-Ville** (luxenburgeraz *Missech*/*Misseg*, alemanez *Mutzich*) Belgikako Musson udalerriko atal bat da, Luxenburgo probintziako Valonia eskualdean dagoena.

## Geografia 
Virtonetik hamar bat kilometro ekialdera kokatua, herria Gaume-ren zati da, herri hizkera Gaumera duen azpieskualde kulturalean. Frantziako Meurthe eta Mosela departamenduko mugatik bi kilometro iparraldera dago.

## Kanpo estekak
Rebecca (2020ko filma)

***Rebecca***, intriga, drama, maitasuna eta thrillerra batzen dituen melodrama film britaniarra da. 2020an Ben Wheatlyk zuzendutako eta Working Title Filmsek Netflix plataformarentzat ekoiztutako filma da. Film hau, Daphne du Maurierek 1938an idatzitako *Rebecca* eleberrian oinarrituta dago, hainbat alditan, film formatuan egokitua izan dena, arrakastatsuena Alfred Hitchcockek 1940an zuzendutakoa izanik. Filmeko aktore nagusiak, Lily James, Armie Hammer, Kristin Scott Thomas, Keeley Hawes, Ann Dowd eta Sam Riley dira.

## Sinopsia 
Emakume gazte bat, Maxim de Winter aristokrata Monte-Carlon ezagutu ostean, berarekin ezkondu eta honen familiaren Manderley izeneko jauregira joaten dira bizitzera, Kornuallesera. Izan ere, de Winterren azken emazte hilaren presentziak, jauregiko bizimodua zailtzen du.

## Aktoreen zerrenda 
## Ekoizpena 
2018ko azaroan, Lily James eta Armie Hammer filmeko protagonistak, Ben Wheatly zuzendaria eta Netflix, filmaren banatzailea izango zela iragarri zen. 2019ko Maiatzan berriz, Kristin Scott Thomas, Keeley Hawes, Ann Dowd, Sam Riley eta Ben Crompton, filman aktore lanak egingo zituztela jakin zen.

2019ko ekainak 3an, grabaketa hasi zuten. Uztailan, Hartland Quay, Devonen, filmatu zuten. Guztira, sei lurralde desberdinetan errodatu zen. Korridoreak filmatzeko, Hatfield etxea erabili zuten; Mapperton berriz, Manderleyko lorategia filmatzeko; Loseley parkea, Manderleyren logelak eta eskailerak filmatzeko; Petworth etxean, korridore bat erabili zuten eta Osterley parkea, Manderleyko sukaldea grabatzeko.

## Kaleratzea 
Rebecca, 2020ko Urriak 21ean mundu osoan zehar argitaratu zen Netflix plataforman.  Izan ere, hurrengo astebururako jada *top* 10 listatik kanpo gelditu zen. 

## Erantzuna 
Orokorrean, Rebeccak ez zuen oso harrera ona izan. Rotten Tomatoes-en arabera, 207 kritikarien %40 erantzun positiboa izan zuten, bataz besteko nota 5,4/10 izanik.  FilmAffinityk emandako nota berriz, 10etik 4,8 izan zen eta IMBDk, 6/10. Ecartelerako nota positiboagoa da, emandako puntuazioa 5 izarretik 3 izanik. http://www.sensacine.com/peliculas/pelicula-203393/

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rebecca Netflixen.
*  IMDBn.
* Rebecca trailera.
Berro (argipena)

**Berro** izenak adiera hauek ditu:

# laharra (Ipar.),
# iturri-belarra (Heg.),
# Elizondoko auzo baten izena.
László Nemes

**László Nemes** (Budapest, 1977ko otsailaren 18a) hungariar idazle eta zinegilea da. András Jeles zinema zuzendariaren semea da, bestaldetik, bere amaren familia Nazismo garaian kontzentrazio kanpoetan desagertu zen. Hamabi urte zituela bere amarekin Frantziara joan zen bizitzera eta Parisen hezi zen. Bertan, Historia, Harreman Internazionalak eta Gidoigintza ikasi zituen ''Institut d'Études Politiques* ikastetxean ezin izan zuelako Zinema Eskolara joan. Hogeitasei urterekin Budapestera bueltatu zen eta bertan laburmetraiak egiten hasi zen *Mátyás Erdély* argazki zuzendaria eta *Tamás Zányi* soinu diseinatzailearekin. Hauekin bere lehen laburmetrai ezaguna bukatu zuen *35mm Türelem (2007)*. *New Yorkeko Artes Tisch* unibertsitatean Zine Zuzendaritza ikasketak hasi zituen, baina, urtebetea bukatu baino lehen ikasketak utzi zituen gustoko ez zituelako. Honen ondoren, *Béla Tarr* zinegilearen laguntzailea izan zen laburmetraien zuzendaritzan. 2007ko irailean bere lehen laburmetraia aurkeztu zen *Veneziako Zine Internazional Festibalean*. 2008ko abenduan *European Film Awards* festibalean “laburmetrai hoberenaren” sarian nominatua izan zen. 2015ean *El hijo de Saúl* berak zuzendutako lehenengo luzemetraia *Canneseko Zinemaldia''n aurkeztu zuen eta sekulako arrakasta lortu zuen.

## Filmografia  
#### Zuzendaria eta gidoilaria 
* Atardecer (Luzemetraia - 2018)
* El hijo de Saúl (Luzemetraia - 2015)
* The Gentleman Takes His Leave (Laburmetraia - 2010)
* The Counterpart (Laburmetraia - 2008)
* Türelem (Laburmetraia - 2007)
* Arrivals (Laburmetraia - 1999)

#### Zuzendari laguntzailea 
* El hombre de Londres (2007)
* Before Dawn (2005)
* Visions of Europe (2004)
* Une vie en l'air (2004)

#### Aktorea 
* Zero (2015)

#### Casting zuzendaria 
* Türelem (2007)

#### Ekoizlea 
* The Gentleman Takes His Leave (2010)

## Sariak eta nominazioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cannes Zinemaldiaren webgune ofiziala
* Oscar sarien webgune ofiziala
* BAFTA sarien webgune ofiziala
* Urrezko Globo sariak webgune ofiziala
* Zinebi webgune ofiziala
João Bernardo Vieira

**João Bernardo "Nino" Vieira** (Bissau, 1939ko apirilaren 27a - *ibidem*, 2009ko martxoaren 2a) gineabissautar militar eta politikaria izan zen. Hiru aldiz izan zen Ginea Bissauko presidentea (1980-84, 1984-99, 2005-09), 23 urte guztira.

Papel etnia gutxiengoko kidea zen. 1960an PAIGCn sartu zen eta portugaldarren aurkako gerrilla gerran parte hartu zuen. 1978an Luis Cabral presidenteak lehen ministro izendatu zuen. 1980ko azaroaren 14an presidente bihurtu zen Cabral kargutik kendu zuen estatu kolpe militar baten ostean.

Boterean 19 urte eman ondoren, 1994an alderdi anitzeko hauteskundeak antolatu eta irabazi zituen. Hala ere, gerra zibilean garaitua izan zen eta 1999an Portugalera ihes egin zuen.

2005ean herrialdera itzuli zen eta ekainean presidente hautatu zuten. 2009ko martxoan militarrek Vieira hil zuten Batista Tagme Na Waie armadaburuaren hilketaren ondoren.

## Kanpo estekak
ISO 216

**ISO 216** nazioarteko estandar bat da, paperaren neurriak munduan zehar modu bateratuan emateko. Normalizaziorako Nazioarteko Erakundearen (*International Organization for Standardization*, ISO) arauak paperezko formatuak zehazten ditu, eta gaur egun munduko herrialde askotan erabiltzen da, baina ez guztietan. Esate baterako ez da AEBko eta Kanadako estandar nagusia.

Besteak beste, estandar honek **DIN A3** eta **DIN A4** paperaren tamaina ezagunak definitzen ditu.

ISO 216 araua **DIN 476**ren baliokidea da, edo DIN A. A serieko estandarra ere deitua.

Badaude antzekoak diren beste bi estandar: **ISO 217** eta **ISO 267**. Hau da, B eta C serieko estandarrak.

**ISO 216**, **ISO 217** eta **ISO 269** paper guztiek (gutun-azal batzuk izan ezik) itxura bereko proportzioa dute, **\sqrt{2}: 1**ekoa, milimetroetara biribiltzen dena. Proportzio honek ezaugarri bakarra du: erdi zabaleran moztu edo tolestean, erdiek ere itxura proportzio bera dute. ISO paperezko tamaina bakoitza, serie bereko hurrengo tamaina handieneko eremuaren erdia da, eta aurrekoaren bikoitza.

## Dimentsioak A, B and C seriak 
## Ikus, gainera
* *Deutsches Institut für Normung*.(DIN)
* Paper formatu.

## Kanpo estekak
Jelle Zijlstra

**Jelle Zilstra** (Oosterbierum, 1918ko abuztuaren 27a - Wassenaar, 2001eko abenduaren 23a) herbeheretar politikari eta ekonomialaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1966tik 1967ra.

Ekonomia ikasi zuen Rotterdamen eta irakasle izan zen Amsterdamgo Unibertsitatean. 1952an Willem Dreesek ekonomia ministro izendatu zuen. 1956an diputatu hautatu zuten. 1966ko azarotik 1967ko apirilera lehen ministro eta 1967tik 1982ra Banku Zentraleko presidente izan zen.

## Kanpo estekak
Antxone Telleria Mendia

**Antxone Telleria Mendia** (Lekeitio, Bizkaia, 1956ko otsailaren 26a) irakaslea da. 2012ko azaroan, indarkeria politikoaren biktimatzat jo zuen Eusko Jaurlaritzak beste zazpi kiderekin batera. Talde horretako bizirik dagoen bakarra da.

## Biografia 
Antxone Telleria Lekeition jaio zen. Derion (Bizkaian) egin zituen irakasle ikasketak eta Azkue Lekeitioko Ikastolan aritu da irakasle.

Hainbeste urtetan «ahaztuta eta estalita» egon diren biktima horiei denei ekitaldi «xumea» eskaini zien gobernuak, Idoia Mendia Justizia eta Herrizaingo sailburuaren eskutik.

Urte luzeetako bazterketa, diskriminazio eta isiltasunaren ostean, gertatutakoa onartu eta aitorpena jendaurrean egitea pauso garrantzitsua dela uste du Antxone Telleriak, oraindik egiteko asko dagoela nabarmenduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Antxone Telleriaren facebook orria
Andy Irons: Kissed by God

thumb
***Andy Irons: Kissed by God*** 2018ko estatubatuar film dokumentala da. Bipolarra eta opioideei adiktoa den Andy Irons surflariaren bizitzan zehar. Andyren bizitzaren historiak bi gaixotasun basatiei lotutako mitoak suntsitzeko balio du.

## Sipnosia 
Gaitz bipolarra eta opioideei adikzioari buruzko filma, Andy Irons surflariaren bizitzan zehar ikusi zen bezala. Andyk milioika pertsonak egunero borrokatzen dituzten deabru berberekin egin zuen borroka. Andy ezin sinetsizko presentzia izan zen munduko eszenatokian. " Hawaiiko harrotasuna zen, eta munduan zehar birsortu zen bere lepo urdina ospea eta arrakasta lortzeagatik. Hala ere, askok ez zituzten ezagutzen heriotza ekarri zioten barne-borrokak. Krisi opioidea Estatu Batuetako larrialdi nazionalera iristen den heinean, Andyren bizitzaren historia zaharrak bi gaixotasun basatiei lotutako mitoak eraisteko balio du. Teton Gravity Research

## Aktoreak eta Pertsonaiak 
* Andy Irons
* Lyndie Irons
* Bruce Irons
* Kelly Slater
* John John Florence

## Kanpo estekak
Rhea Galanaky

**Rhea Galanaky** (; Heraklion, Kreta, 1947-) Greziako emakumezko idazle bat da. Historia eta arkeologia ikasi zuen Atenaseko Unibertsitatean koronelen diktaduraren garaian (1967-1974), eta 1970eko hamarkadan hasi zen literatura idazten, bere garaiko gazte askok bezala Eskola Politeknikoko matxinadan (1973ko azaroaren 14-17) parte hartu ondoren. Eleberriak, kontakizun laburrak, saiakerak eta poesia liburuak argitaratu ditu.

Poesiarekin hasi bazen ere, olerki bildumak baitira bere lehenbiziko liburuak, berehala heldu zion prosari: 1986an *Ομόκεντρα διηγήματα (Kontakizun homozentrikoak*) kontakizun laburra argitaratu zuen, eta 1989an *Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ Πασά (Ismail Ferik Pacharen bizitza)* eleberria. Horien atzetik beste sei eleberri idatzi ditu eta, mota askotako bestelako testuak ere: nobela laburren bilduma bat, poema bilduma bat, bi literatura saiakera, eta lan kolektibo ugaritan izandako parte-hartzea, besteak beste Jean Altamoura artista, XIX. mendeko margolari greziar nagusietako bat, protagonista duena. Petros Márkaris idazlearekin batera gidoilari lanak egin zituen Greziako zinema berriko Theo Angelopoulos zuzendariaren azken film bukatu gabean *(Beste itsasoa,* 2012) ===

* 1987 Nikos Kazantzakis Saria

* 1999 Literatura Sari Nazionala
* 2004 Akademiaren Sari Nazionala
* 2005 Literatura Sari Nazionala
* 2006 Greziako Liburuaren Institutuko Irakurleen Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.ccma.cat/tv3/alacarta/mes-324/lescriptora-grega-rea-galanaki-ens-presenta-ledicio-en-catala-de-la-seva-novella-lultima-humiliacio/video/5916828/
Hidrogenazio

**Hidrogenazioa** esaten zaio substantzia bat hidrogenoarekin konbinatzen den prozesu kimikoari. Substratu ohikoenak konposatu organiko asegabeak izaten dira, hala nola, alkenoak, alkinoak, konposatu aromatikoak, zetonak eta nitriloak. Eskuarki katalizatzaileen bidez egiten da. Katalizatzaileak platinoaren , paladioaren, rodioa edo iridioaren gisako trantsizio-metalak izaten dira.

Hidrogenazioak garrantzia handia du elikagaien, petrolioaren eta botiken industrian.

Kontrako erreakzioari, hots, konposatu bati hidrogeno-atomoak kentzeari *deshidrogenazioa* esaten zaio, esaterako, alkano bat alkeno bihurtzean.

## Adibideak 
Azido maleikoa hidrogenatzean azido sukzinikoa lortzen da paladio katalizatzaile moduan usatuz.
 511x511px
1-Butanola polimeroak eta disolbatzaileak prestatzeko baliatzen da. Uretan oinarritutako margoetan, adibidez, maiz aurkitzen den kodisolbatzailea izaten da. Prozedura tradizionalean 1-butanola bi faseko erreakzio baten bidez sintetizatzen da azetaldehidotik abiatuta. Lehenean bi molekula azetaldehidok erreakzionatze dute krotonaldehidoa emanez. Hau hidrogenatuz sintetizatzen da 1-butanola. Egun gehiago baliatzen den propilenoaren hidroformilazioan, atzen urratsa bitarteko produktu den butanalaren hidrogenazioa da.
 459x459px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1-Butanol

**1-Butanola** edo **n-butanola** (IUPAC: **butan-1-ola**) C4H9OH formula eta egitura lineala duen alkohol primarioa da. Hiru isomero ditu: isobutanola, 2- butanola eta tert-butanola.

## Produkzioa 
Sintesi-prozedura tradizionalean 1-butanola bi faseko erreakzio baten bidez sintetizatzen da azetaldehidotik abiatuta. Lehenean bi molekula azetaldehidok erreakzionatzen dute krotonaldehidoa emanez. Atzen hau hidrogenatuz sintetizatzen da 1-butanola.

Egun gehiago baliatzen den propilenoaren hidroformilazioan, atzen urratsa bitarteko produktu den butanalaren hidrogenazioa da. Rodioa eta kobaltoa usatzen dira katalizatzaile gisa.
 355x355px

## Erabilera 
1-butanolaren produkzioaren zati handi bat bernizak produzitzeko baliatzen da, % 85aren bueltan. Disolbatzaile moduan ere erabiltzen da, adibidez, nitrozelulosa disolbatzeko edo uretan oinarritutako margoetan. Azken horietan kodisolbatzailea izaten da.

Bestetik, zapore-emaile askoren osagarria ere bada.

## Naturan 
Naturan karbohidratoen hartziduraren ondorioa izaten da. Edari alkoholdun askotan agertzen da, hala nola, garagardoan, ardoan, brandyan eta whiskia. Biharamunaren erantzuletzat jo izan da, baina ez dago horren ebidentzia zientifiko irmorik. Kontzentrazioa txikia eta aldakorra izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vilagarcia de Arousako geltokia

**Vilagarcia de Arousa** Galiziako O Salnes eskualdeko tren geltoki bat da, Vilagarcia de Arousa udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Historia 
1863an sortu zen Isabel infantaren Compostelano Trenbidearen Elkartea, Santiago de Compostela eta Vilagarcia de Arousa lotzeko asmoz. Elkarte hau 1866an The West Galicia Railway Company Limited konpainiari saldu zitzaion, konpainia britainiar honek jarri baitzuen martxan aipatutako zatia 1873ko irailaren 15ean, hamaika urtez lanean aritu ondoren.

1928ko irailaren 9an, MZOVk The West Galicia Railway Company Limited bereganatu zuen. Hala ere, egoera honek urtebete baino ez zuen iraun, Mendebaldeko Trenbideen Konpainia Nazionalak lehenengoa bereganatu ondoren. 1941ean, Mendebaldea nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zen, eta ADIF eta Renfe Operadoraren arteko banaketa 2004ko abenduaren 31n egin zen.

## Geltokia 
## Zerbitzuak 
### Distantzia luzea 
### Distantzia ertaina 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Redondela–Abiadura Handia geltokia

**Redondela–Abiadura Handia** edo **Redondela AH** Galiziako Vigoko eskualdeko tren geltoki bat da, Redondela udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Historia 
Geltokia Redondelari zerbitzua emateko eraiki da, Coruña-Vigo abiadura handiko burdinbide berriaren barruan, Portugalgo muga Ferrolekin lotuko duen Atlantikoko ardatzaren barruan. 2015eko martxoaren 29an inauguratu zen eta urte bereko apirilaren 18an hasi zen bidaiariei zerbitzua ematen.

## Geltokia 
Geltokia Redondela herrigunearen ekialdean dago, Rua Os Eidos eta Estrada de Pazos artean.

Eraikina trenbideetatik beherago dago, eta igogailu pare bat ditu nasetara sartzeko, bai eta igotzeko eskailera mekanikoak ere. Barruan, atari zabala du, itxarongela, txartel-salmenta eta komunekin. Gainera, desgaitasuna duten pertsonentzat gaituta dago.

Trenbideen eremuan, geltokiak alboetako bi nasa ditu, partzialki markesinekin estalita.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Medina del Campo–Abiadura Handia geltokia

**Medina del Campo–Abiadura Handia** Gaztela eta Leongo Valladolideko probintziako tren geltoki bat da, Medina del Campo udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Historia 
Geltokia 2016ko otsailaren 1ean inauguratu zen Alvia zerbitzuaz Chamartin eta Galizia artean. Inaugurazioa geltokia amaitu gabe zegoela egin zen, merkurio eta asbesto hondarren agerpenak lanak geldiarazi baitzituen. Bidaiarientzako eraikinik ez zegoenez, txartelen salmenta eta sarrera-kontrola Medina del Campoko geltokian egiten zen, eta bidaiariak handik eramaten zituzten autobus bidez, trena irten baino ordu erdi lehenago. Behin betiko geltokiaren inaugurazioarekin autobus zerbitzua kendu egin zen. 2017ko abenduaren 7an, Iñigo Sernakoa ministroak behin betiko terminala inauguratu zuen, eta abenduaren 18an hasi zen lanean.

## Geltokia 
Geltokira ibilgailu pribatuz edo taxiz irits/irten daiteke, eta bizikleta-errei bat dago bainuetxeraino, oinezkoentzako sarbidea ere ahalbidetzen duena.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Valladolid-Gasteiz burdinbidea

**Valladolid — Gasteiz abiadura handiko burdinbidea** Euskal Herriko eta Iberiar penintsulako burdinbide bat da, Valladolid–Campo Grande eta Gasteiz geltokiak lotzen ditu.

Burdinbidea lanean da, eta bere inaugurazioa 2021. urtera izango da, Valladolid eta Burgos artean.

## Historia 
Burdinbidea bi zati handitan banatzen da: lehenengoa, jada esleitua dagoena, Palentziako Venta de Baños eta Burgosko aldagailuaren artean, 87,076 kilometro ditu, 4,485 kilometroko adar batekin, eta, bigarrena, definitzeke dagoena, Burgos eta Gasteiz artean, 109,1 kilometro izango lituzke azken proiektuaren arabera.

Venta de Bañosko korapiloa Valladolid-Leon, Valladolid-Gasteiz eta Palentziatik bi lineak lotzeko adar batek osatutako triangelu batean datza. Venta de Baños eta Cerrato arteko aldeak, non Soto de Cerratotik lotura-adarra txertatzen den, 5,121 kilometro ditu, Venta de Baños eta Soto de Cerrato artean, non Palentziatik lotura-adar bera txertatzen den, 5,096 kilometrokoa da, eta Cuadro de Curcación, berriz, 4,4m, 4,4m lotura-adarra. Honen eta Burgosen artean, bi erdibitzaileetan bakarrik egin ahal izango dira gurutzaketak: Arlanzon ibaian (257,565 KP) eta Esteparren (282,378 KP).

Burgosko saihesbideak 17,4 kilometro neurtzen ditu Arandara bifurkazioa eta Rubenara bifurkazioa artean, eta bi bide jarri dira zabalera iberiarrean, hiru biderentzako plataformaren gainean balio anitzeko trabesarekin. Bere ibilbideko 13,2 kilometroak 200 kilometro orduko abiadurarako egokiak dira.

Burgosko aldagailua Burgos–Rosa Manzano geltokiaren iparraldeko irteeran dago eta TCRS3 (pieza mugikorrak) motako duala da, CAF eta Talgo trenak egiteko egokia. Quintanillejan instalatzea aurreikusita zegoen, Burgosetik 14,489 kilometro hegoaldera, baina, irizpide egokiarekin, azkenean geltokiaren iparraldean kokatu zen, trenek denbora gutxi galtzen duten toki batean, abiadura baxuan pasatzean.

### Venta de Baños-Burgos 
Gaur egun, Venta de Bañostik Burgosra bitarteko zatia amaituta dago, Burgos–Rosa Manzano geltokiko 4. trenbideko nasaren erremateak falta baitira, EFAk testak egiaztatzeko zain. Lehen testak oraintsu egin ziren Adifen BTarekin 200 km/h-ko abiaduran eta Seneka trenarekin 300 km/h-ko abiaduran, gaur egun ERTMS N2-ko 130 eta 730 proba egiten dira ASFA 200 km/h-ko abiaduran probatu ondoren. Testak egiaztatu ondoren, zirkulazio-proben fasea hasiko da (ERTMS N2), bai eta makinisten prestakuntza ere tarte osoan, eta horiek inauguratu aurreko izapideak egiaztatuko dira, taula honetan ikus daitekeen bezala.

2021ean irekitzea aurreikusten da.

### Burgos-Gasteiz 
Gaur egun, tarte gehienak proiektuan edo hasi aurreko izapideetan daude, taula honetan ikus daitekeen bezala.

Proiektuak atzerapenarekin doaz; izan ere, aldaketak egin ziren linea 220 km/h-ko gehieneko abiaduratik 350 km/h-ra pasatzeko.a horiek inauguratu aurreko izapideak egiaztatuko dira, taula honetan ikus daitekeen bezala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Paul Jaray

**Paul Jaray** (hungarieraz: *Járay Pál*; 1889ko martxoaren 11 &ndash; 1974ko irailaren 22a) ingeniari aeronautikoa eta automobilen diseinatzailea izan zen, aerodinamika automobilgintzan aplikatzen aitzindaria.

## Biografia 
ezkerrera|thumb| Zeppelin LZ 120 Bodensee
[ezkerrera|thumb| [Tatra 77 baten modeloa (Paul Jaray, 1934)]]
ezkerrera|thumb| Audi-rako Jaray-ren prototipo baten erreplika (1923)
Jaray, judu jatorriko hungariarra, Vienan jaio zen. Vienako "Maschinenbauschule-n" ikasi zuen eta Pragako Unibertsitate Teknikoan lan egin zuen Rudolf Dörfl irakaslearen laguntzaile gisa.

Geroago, Flugzeugbau Friedrichshafen hegazkinak eraikitzeko enpresako diseinu ingeniari nagusia bihurtu zen, ur-hegazkinak diseinatzen. 1914tik *Luftschiffbau Zeppelin* (LZ) baloi gidatuen eraikuntza enpresan lan egin zuen, hiri berean kokatuta, hegazkinen optimizazio aerodinamikoan arreta jarriz. Bertan Zeppelin LZ 120 Bodensee diseinatu zuen eta geroago oinarritu ziren Graf Zeppelin LZ 127, LZ 129 Hindenburg eta LZ-130 bezalako hegazkinak. LZ konpainiaren haize tunelean egindako esperimentu gehigarriek autoen diseinuen arrazionalizazio aerodinamikorako printzipio batzuk ezartzea ahalbidetu zioten. 1923an Suitzara joan zen behin betiko, eta bulego bat ireki zuen Brunnen .

*1927an Stromlinien Karosserie Gesellschaft enpresa* sortu zuen, karrozerien diseinu aerodinamikoan espezializatua. Bere lizentziak ibilgailuen fabrikatzaile ezberdinek eskuratuko lituzkete, baina Tatra konpainia (Kopřivnice-n kokatuta dago, Txekoslovakian) izango litzateke, Jaray-k bere autoak ekoizteko optimizazio printzipioak erabili zituen fabrikatzaile bakarra. 1923an, Jarayk bere autoa diseinatu zuen, *Jaray-Ley T6*, eta Chrysler, Mercedes-Benz, Maybach, Apollo, Dixi, Audi, Adler, Jawa, Ford, Steyr eta beste batzuentzako diseinuak ekoizten jarraitu zuen.

1933an, bere automobil propioa diseinatu zuen, Mercedes-Benz txasis baten gainean eraikia, Huber eta Bruehwiler Luzernako enpresa batek eraikitako karrozeriarekin. Irrati eta telebistaren teknologian ere interesa zuen. 1941ean Farner AG de Grenchen-entzat lan egin zuen aurreko lurreratze tren baten diseinuan. 1944an ingeniari independente bezala ezarri zen, energia eolikoko zentral batean lan eginez. Diseinu aerodinamikoarekin, trenbideetarako aire-konpresoreekin eta isilgailuak dituzten gasak maneiatzeko gailuekin lotutako patente tekniko ugari sortu zituen. Ondoren, eskolak eman zituen Eidgenoessische Technische Hochschule Swissen (Zuricheko Eskola Politekniko Federala).

Jaray 1974an hil zen San Gallen.

## Ikus, gainera 
* Tatra
* Herrestatze-koefizientea automobiletan

## Kanpo estekak 
* *BMW Car Designers* Paul Jaray BMWko automobilen diseinatzailen deskribapen orokorrean.
Andoni Saratsola Martínez

**Andoni Saratsola Martínez** (Itsasondo, 1917-Donostia, 2006) gipuzkoar ingeniari ezaguna izan zen. Ingeniari gisa Espainiako Compañía Minera de Sierra Menera enpresan lan egin zuen 1947tik 1967ra. Valentziako Erkidegoko Sagunto udalerrian 2008an kale bati haren izena eman zioten.

## Biografia 
Gurasoak Paula Martínez eta Jose Manuel Sarasola Zalakain ziren. Aita, EAJren militantea, 1930. hamarkadan Itsasondoko alkatea izan zen. Anaia, bestetik, Gurutz Saratsola "Lotsati" (1915-1936) euskal idazlea izan zen; guztira zortzi seme-alaba ziren. Familia, orokorrean, lotuta zegoen industria munduarekin. Andonik Ingeniaritza Doktoretza egin zuen. CMSM enpresan zuzendariaren postuan hasi zen eta urte asko eman zuen lanean bertan. Bere izena 501 lokomotorarekin dago lotuta.

## Bibliografia 
* Andoni Sarasolak bere lan esperientziak liburu batean bildu zituen: *Ojos Negros-Sagunto: minas y ferrocarril, siderurgia integral : testimonio de un ingeniero en la dirección de una empresa, 1947-1967*, Alba argitaletxea, Bartzelona:2000, ISBN 10: 848428042X.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gurutz Saratsola

## Kanpo estekak 
* Andoni Sarasolaren argazkia 501 lokomotoran.
LABI

[thumb|245x245px|LABIren Aholku Batzordearen bilera, [Iñigo Urkullu lehendakaria buru, 2020ko urrian]]
**Larrialdiei Aurre Egiteko Bidea** edo **Euskadiko Babes Zibilerako Plana**, **LABI** akronimoaz ezagutua, Euskal Autonomia Erkidegoko plana da, Eusko Jaurlaritzak 1997an onartua, larrialdi egoerak kudeatzeko. EAEn sor daitezkeen larrialdi guztiei aurre egiteko antolaketa markoa ezartzen du, erakunde guztien planak, prozedurak, bitartekoak eta baliabideak zehaztuz. Larrialdiak Kudeatzeko Legean du oinarria, bertan arautzen baita administrazioak izan beharreko jarduera. Plana dekretu bidez aktibatzen da, eta Segurtasun sailburuari dagokio hura zuzentzea, baina lehendakariak bere gain har dezake zuzendaritza.

LABI planaren zuzendariak haren Aholku Batzordeko kideak hautatzeko eskumena du. Aholku Batzordean erakunde guztietako ordezkariak egon ohi dira, baita segurtasun eta osasun arduradunak ere, eta planaren baitan hartu beharreko neurriak adosten dituzte. Gainera, Batzorde Tekniko bat ere sortu daiteke, zientzialariek eta bestelako adituek osatua, Aholku Batzordeari erabakiak hartzeko orduan laguntzeko.

2020ko martxoan plana indarrean jarri zen, osasun larrialdia deklaratu ondoren, koronabirusaren pandemiari aurre egiteko. Iñigo Urkullu lehendakariak hartu zuen zuzentzeko ardura, Aholku Batzordeko zuzendari gisa. Halaber, osasun adituek osatutako Batzorde Teknikoa eratu zen, eta horren koordinazio lanak Jonan Fernandezi esleitu zizkion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Babes Zibila
## Kanpo estekak 
* Larrialdie Aurre Egiteko Bidea (LABI), 2015ean onartutako bertsioa
* 1/1996 Legea, apirilaren 3koa, Larrialdiak Kudeatzekoa
* 5/2016 Legea, apirilaren 21ekoa, Larrialdiak Kudeatzeko Legea aldatzekoa
Bunny Wailer

'''Neville O'Riley Livingston**, **Bunny Wailer'* bezala ezaguna (Kingston, 1947ko apirilaren 10a - Saint Andrew, 2021eko martxoaren 2a) jamaikar musikari, abeslari eta bateria-jotzailea izan zen. Reggaeko pertsonaia nagusietako bat izan zen, eta Bob Marley eta Peter Toshekin batera The Wailers taldeko kideetako bat.

Bere haurtzaroan bizi izan zen Nine Mile herrian eta han Bob Marleyren lagun egin zen. 1963an The Wailing Wailers taldea sortu zuen Marley eta Toshekin batera. Soul musikak eta Curtís Mayfield abeslariak eragina izan zuten bere estiloan. 1967an, hirurek esklusibotasun-kontratu bat sinatu zuten JAD Recordsekin. Bunny bira egitera joan zen Ingalaterrara eta Estatu Batuetara, baina 1973an taldea utzi zuen, bidaiekin nekatuta.

Bere bakarkako ibilbiderako, "Bunny" izena aukeratu zuen eta rastafari espiritualtasunean zentratu zen.

## Diskografia 
### Albumak 
* *Blackheart Man* (1976) Island/Tuff Gong (2 album extra Blackheart Man-ekin: *Dubd'sco vol.1* (1976) Island/Tuff Gong and *Blackheart Man (Remastered & Extended)* (1976) Island/Tuff Gong)
* *Protest* (1977) Solomonic
* *Struggle* (1978) Solomonic
* *In I Father's House* (1979) Solomonic
* *Bunny Wailer Sings the Wailers* (1980) Solomonic
* *Dubd'sco vol.2* (1981) Solomonic
* *Rock 'n' Groove* (1981) Solomonic
* *Tribute* (1981) Solomonic
* *Hook Line & Sinker* (1982) Solomonic
* *Roots Radics Rockers Reggae* (1983) Shanachie
* *Live!* (1983) Solomonic
* *Marketplace* (1985) Solomonic
* *Roots Of Jamaica* (1986) Clinton
* *Rootsman Skanking* (1987) Shanachie
* *Rule Dance Hall* (1987) Shanachie
* *Liberation* (1989) Shanachie
* *Time Will Tell: A Tribute to Bob Marley* (1990) Shanachie
* *Gumption* (1990) Shanachie
* *The Never Ending Wailers* (1991) RAS
* *Dance Massive* (1992) Solomonic
* *Just Be Nice* (1993) RAS
* *Hall of Fame: A Tribute to Bob Marley's 50th Anniversary* (1996) RAS
* *Communication* (2000) Solomonic
* *World Peace* (2003) Solomonic
* *Bunny Wailer's Sound Clash* (2006) Charly Records
* *Rub A Dub* (2007) Solomonic
* *Cross Culture* (2009) Solomonic
* *Combinations Vol.1* (2009) Solomonic
* *Reincarnated Souls* (2013), VP – 3CD + 2DVD set Solomonic
* *Dub Fi Dub* (2018) R.O.K./The Original Genesis

### Bildumak 
* *Crucial! Roots Classics* (1994) RAS
* *Retrospective* (1995) Solomonic/Shanachie
* *Dubd'sco Volumes 1 & 2* (1998) RAS
* *Bob Marley & The Wailers Vol 2: Bunny Wailer & Johnny Lover* (2002) Saludos Amigos (Johnny Loverrekin)
* *Winning Combinations: Bunny Wailer & Dennis Brown* (2002) Universal Special Products (Dennis Brownekin)
* *The Wailers Legacy* (2006) Solomonic (Bunny Wailer & The Wailers)
* *Tuff Gong/Island Singles 1: Tread Along: 1969–1976* (2016) Dub Store Records/Tuff Gong/Island
* *Solomonic Singles 2: Rise and Shine: 1977–1986* (2016) Dub Store Records/Solomonic

### DVDak 
* *Live* (2005) Video Music, Inc.

#### DVD bildumak 
* *A Reggae Session'' (1988) Sony BMG, "Roots, Radics, Rockers and Reggae" eta "Rise and Shine"

## Kanpo estekak
Àlex Casademunt

**Àlex Casademunt González** (Vilassar de Mar, Katalunia, 1981eko ekainaren 30a - Mataró, Katalunia, 2021eko martxoaren 2a) kataluniar abeslaria, aktorea eta aurkezlea izan zen. *Operación Triunfo* telebista saioan parte hartzeagatik egin zen ezaguna.

## Diskografia 
### Fórmula abierta taldearekin 
* *Aún hay más* (2002)
* *Sin conexión* (2018)
* *Si tu vuelves* (2019)

### Bakarlari 
* *Inquietudes* (2003)

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak