open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Balbino Sobrado

**Balbino Sobrado Cobas** (Gasteiz; 1883 &ndash; ibidem; 1964) XX. mendearen hasierako bizitzari buruzko dokumentu grafiko garrantzitsuak egin zituen  argazkilari gazteiztarra izan zen. Argazkilaritza inoiz ez bazuen lanbide nagusi gisa erabili ere, bizitza osoan aritu zen horretan, beste negozio batzuk abiatu zituen bitartean, hala nola, bere jaioterrian motozikletak saltzea. **Sobradok** egindako argazkiek XX. mendearen hasierako bizitzari buruzko dokumentu grafiko garrantzitsuak eman ditu.

## Bizialdia 
Gasteizko Café Suizo-n gozogile hasi zen lanean oso gaztetandik. Hamasei urte baino ez zituela Bordelen lan egin zuen tarte labur batez, gozogintza-buru aritu ere. Bizitzan zehar era askotako jardueretan aritu zen. 1910ean taberna bat ireki zuen San Prudentzio kalean, hainbat kirolari eta zezenzaleren topagune bihurtuko zena. 

Motorzale amorratua zen eta zaletasuna lanbide bihurtu zuen. Taxilari hasi zen sidekardun motor batekin. Gerora motozikletak saldu eta konpontzeko lantegia izan zuen 30 urtez Ramon Ortiz de Zarate kalean. Beste hainbat kiroletan aritu zen, eta zezenketa zale amorratua zen.
* 2014. Atzera begirakoa. 20 urteko erakusketak. Oihaneder jauregia (Gasteiz).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eulalia Abaitua

## Kanpo estekak
Anna Veiga

**Anna Veiga Lluch** (Bartzelona, Katalunia, 1956ko abuztuaren 25a) bartzelonar biologoa, ikertzailea eta unibertsitateko irakaslea da, zelula amen azterketan eta lagundutako ugalketan nabarmena.

## Biografia 
1956an jaio zen Bartzelonan. Zientzia biologikoak ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, 1979an lizentziatu eta 1991n doktoratu zen. Dexeus Unibertsitate Institutuko obstetrizia eta ginekologiako ikerketa-katedrako kidea da. 

## Ibilbidea 
1997an irakasle-postua lortu zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta 2018tik Pompeu Fabra Unibertsitateko irakaslea da. Grifols multinazionaleko aholkularia ere bada.

Giza ugalketa lagunduan interesa zuen, batez ere in vitro ernalketan, eta 1982an Dexeus Institutuko ugalketa medikuntzaren zerbitzuko Biologia ataleko zuzendari bihurtu zen. Kargu hori 2005era arte bete zuen. 

2005ean, Bartzelonako Medikuntza Birsortzailearen Zentroko (CMRB) Zelula Lerroen Bankua zuzentzen hasi zen.

### Gertaera zientifikoak 
Victoria Anna Perearen "ama zientifikoa" da. Victoria 1984ko uztailaren 12an, in vitro ernalketaren bidez Espainian jaio zen lehen umea izan zen.

Zelula amak medikuntzarako oso baliagarriak direla jakinda, Espainian ikertzen hasi zen zientzialari aitzindarietako bat izan da, Bernat Soriarekin eta Juan Carlos Izpisúarekin batera.

## Argitalpenak 
200 artikulu baino gehiago argitaratu ditu Espainiako zein nazioarteko zientzia-aldizkarietan.

2011. urtean *El Milagro de la Vida* liburua argitaratu zuen, lehen pertsonan azaldutako zientziari eskainitako bizitza. Anna Veigak in vitro ernalketatik eraman duen bizitza, zelula amen ikerkuntzan, hobeto bizitzen laguntzen diguten aurrerapenen etengabeko ikerketan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2004an, Kataluniako Generalitatearen Sant Jordiren Creu saria eman zioten.
* 2005ean Honoris Causa doktore izendatu zuen Vic-Universitat Central de Catalunyak.
* 2006an, Kataluniako Pentsamendu eta Kultura Zientifikoaren Sari Nazionala jaso zuen, «zientziaren aurrerapenak zabaltzen eta finkatzen laguntzeagatik, bereziki biomedikuntzaren esparruan», Kataluniako Generalitateak emana.
* 2013an, Kataluniako Parlamentuko Ohorezko Domina jaso zuen.
* 2017an Kataluniako Biologoen Elkargoaren ohorezko saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka 
*  
*
Antxoka Martínez

**Antxoka Martínez Velasco** (Bilbo, 1973) bizkaitar arkeologoa da. Burdin Aroa, Erromatartzea eta bereziki, erromatar arkeologia militarra ikertzen ditu. 

## Biografia
Arkeologian Doktorea Santiago de Compostelako Unibertsitatean (2018). 2015etik Aranzadiko Kide Aktiboa eta Historiaurreko Arkeologia Saileko kidea da.

Bere ikerketa ildo nagusiak biltzen dira Kantauri Ekialdeko Burdin Aroan eta erromatar arkeologia militarreko eremuan. Horiekin batera, beste gai batzuk ere jorratu ditu bakarka edo elkarlanean, gai eta garai desberdinetakoak historiaurretik gaur eguneraino. Espainiako Espainiako gerra Zibileko hobi komunak ere induskatu ditu. 

Gaur egun, Aranzadiko kide den aldetik, Munoaundi (Azkoitia-Azpeitia) Burdin Aroko Herri Harresituaren proiektua zuzentzen du, baita bestelako jarduera arkeologikoak (miaketak, indusketak, ikerketa espezifikoak, etab.), bakarka edo elkarlanean.

Bere ikerketak argitalpen eta hitzaldi ugaritan ezagutarazi ditu.

## Argitalpenak
Hauek dira bere ikerketa idazlan batzuk:
* 2016. (elkarlanean) Torres Martínez, Jesús Francisco et alii. *La necrópolis del oppidum de Monte Bernorio como espacio funerio y ritual. Un balance de las excavaciones de 2007-2016. Sautuola: Revista del Instituto de Prehistoria y Arqueología Sautuola,*  ISSN 1133-2166, 26, 2021, 69-92 or.
* 2020. "Un Prutah bárbaro de Alejandro Janeo hallado en Zuia (Álava)". *Gaceta numismática*, ISSN 0210-2137, 199, 2020 (Honi eskainitako alea: XXXII Encuentro de Estudios sobre la Moneda), 15-24 or.
* 2019. Munoaundi herri harresitua (Azkoitia, Azpeitia: XIV. kanpaina".  *Arkeoikuska: Arkeologi Ikerketa*, ISSN 0213-8921,  2019, 2019, 486-487 or.
* 2019. Martínez Velasco, Antxoka ; Argandoña Otxandorena, Mikel; Argandoña Otxandorena, Pedro . "El campamento romano (castra aestiva) de Gazólaz (Navarra)". *Munibe Antropologia - Arkeologia*, ISSN 1132-2217, 70, 2019, 251-270 or.
* 2019. "La fosa común de la guerra civil de Parasimón ( Payares)". *Vindonnus: revista de patrimonio cultural de Lena,* ISSN-e 2530-8769, 3, 2019, 30-39 or.
* 2016. Martínez Velasco, Antxoka; Argandoña Otxandorena, Pedro . "El "signum equitum" de Altikogaña y el santuario del Balcón de Lazjua (Eraul, Navara): simbología y religión de un poblado protohistórico". *Munibe Antropologia - Arkeologia*, ISSN 1132-2217, 67, 2016, 127-149 or.
* 2013. "Gudu-zelaien arkeologia: Arrontegi mendia (Barakaldo, Bizkaia)". *Kobie. Paleoantropología,* ISSN 0214-7971, 32, 2013, 285-302 or.
* 2007. Bolado del Castillo, Rafael;  Martínez Velasco,Antxoka. "El recinto fortificado de Illunzar (Nabarniz, Bizkaia) y el Alto de Motrollu (Munitibar, Bizkaia)". *Nivel cero: revista del grupo arqueológico Attica*, ISSN 1134-0320, 11, 2007,  65-78 or.
* 2007. "Santa Ageda, (Delika)". *Arkeoikuska: Arkeologi Ikerketa*,  0213-8921, 2007. zk., 33-36

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Khaled Mouzanar

**Khaled Mouzanar** (Libano, 1974ko irailaren 27a) libanoar musika konposatzailea da, hainbat filmetako soinu bandak egin dituena. Abeslaria, idazlea eta film ekoizlea ere bada. Musika klasikoa, garaikidea eta folk musika uztartzen ditu.

## Bizitza 
Boghos Gelalian armeniar konposatzailearekin ikasi zuen. 2000. urtean ‘Mooz Records’ disketxea sortu zuen Zeid Hamdanekin elkarlanean eta Beiruteko underground musika eszenaren gehiengoa ekoiztu zuen. Talderik ezagunenak Soap Kills eta The New Government izan ziren.

2005ean *After Shave* laburmetraiaren soinu banda egin zuen eta filmeak César Sarietan laburmetrai onenaren saria irabazi zuen. Hori zuen zineman egindako lehen lana eta ondoren Nadine Labakik zuzenduriko filmen soinu bandak egin zituen, *Caramel* (2007), *Et maintenant, on va où ?* (2010), *Rio, I Love You* (2014) eta *Capharnaüm* (2018). Nadine Labaki emaztea du. 2008an *Caramel* filmeak Cannesko Zinemaldian musika onenaren saria irabazi zuen, 2011n *Where Do We Go Now?* filmeak Stockholmeko Zinemaldian irabazi zuen musika onenaren saria eta *Capharnaüm* filmea Oscar Sarietarako izendatua izan zen Nazioarteko film onenaren atalean

2009an *Jeux de la Francophonie* txapelketako hasierako zeremonia konposatu zuen.

2022an *De Vin Et De Musique* jialdia sortu zuen Batroun eskualdean, Libanon.

## Aktibismoa 
Libanoko ondarearen zaintzailea da. Etxe historiko eta tradizionalen eraisketaren aurka azaldu da sarritan eta espazio berdeen mantentzean. Emaztearekin batera Capharnaüm Fundazioaren sortzailea da. Fundazio honek hezkuntza aukerarik ez duten kaleko haurrak zaintzea du helburu.

## Diskografia 
### Soinubandak 
* *After Shave* (2005)
* *Caramel* (2007)
* *Melodrama Habibi* (2009)
* *Et maintenant, on va où ?* (2011)
* *Rio, I Love You* (2014)
* *Capharnaüm* (2018)
* *Perfect Strangers* (2022)

### Diskoak 
* *Les Champs Arides* (2008) 

## Zinema ekoizlea 
* *Rio, I Love You* (2014)
* *Capharnaüm* (2018)
* *Homemade* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Musikariaren IMDBko fitxa irakurgai
Juantxo Agirre

**Juantxo Agirre Mauleon** (Tolosa, 1965) gipuzkoar arkeologoa da eta Aranzadi Zientziak elkarteko idazkari nagusia.

Geografia eta Historiako lizentziatua eta Ondare arkeologikoa eta artistikoaren masterduna. Erdi Aroari eta Erdi Aro osteari erreparatzen die bere ikerketetan. Hainbat arkeologia-lan eta hiri- zein erlijio-testuinguruko azterketa historiko zuzendu ditu. Egun, Amaiur gazteluko indusketen zuzendarietako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Pescador

**Aitor Pescador Medrano** (Bilbo, 1970) bizkaitar historialaria eta dokumentalista da, batez ere, Nafarroako Erdi Aroa eta Aro Modernoa ikertu dituena.

Nafarroako Unibertsitatean lizentziatua, Goi Erdi Aroan euskal lurraldeek formakuntzari buruzko tesia idatzi zuen. 1977. urtean bekaduna izan zen Nafarroako Artxibo Nagusian. Liburu ugari idatzi ditu edo idazten lagundu du, eta artikulu ugari argitaratu ditu, maila akademikoak zein dibulgatzaileak.

## Idazlanak 
Bere produkzio akademikoa Nafarroaren historiari buruzkoak dira. Hauek dira berak bakarrik edo elkarlanean argitaratu dituen azken idazlan batzuk:  
* 2024. Pescador Medrano, Aitor; Esain Erviti, Peio ; Agirre Mauleon, Juantxo.  *Larunbe en su historia : desde la cima de Arriaundi hasta el Valle de Gulina*. Donostia : Aranzadi. ISBN: 978-84-10192-00-3
* 2014. Pescador Medrano, Aitor; Agirre Mauleon, Juantxo; Villarejo Pérez,Borja: *Gallipienzo-Galipentzu: orígenes e historia medieval*.  Thomson Reuters;  Aranzadi.  ISBN: 978-84-941323-7-7.
* 2013. Antxustegi Igartua, Esteban (koord); Aitor Pescador Medrano, Aitor; Adot Lerga, Alvaro: *Visiones poliédricas sobre la conquista de Navarra*. Pamiela, 2013.  ISBN: 978-84-7681-804-6.
* 2012. *Navarra, 1510-1513: diario de una conquista*. Pamiela, 2012.  ISBN: 978-84-7681-752-0
* 2012. *1512, el año de la guerra*. Pamiela, ISBN:  978-84-7681-737-7.
* 2011. Aitor Pescador Medrano, Jesús Barcos Carbonell: *El Ayuntamiento de Pamplona durante la Transición (1974-1979)*. Pamiela.  ISBN: 978-84-7681-680-6.
* 2010. Etayo Pérez, Alfonso; Pescador Medrano,Aitor: *Catálogo de los libros de Mercedes Rales del Reino de Navarra (1336-1859)*. Pamiela.  ISBN: 978-84-7681-651-6.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Aitor Pescadorren Dialnet fitxa.
Alvaro Arrizabalaga

**Alvaro Arrizabalaga Valbuena** (Oñati, 1970) gipuzkoar arkeologoa, historiaurrelari eta EHUko Geografia, historiaurrea, eta Arkeologia saileko ikerketa zuzendaria eta irakaslea da. Euskal Herriko hainbat aztarnategi ikertu ditu: Labeko koba, Irikaitz eta Lezetxiki, besteak beste. Neandertalen inguruko aurkikuntza garrantzitsuak egin ditu.

## Argitalpenak 
Bere produkzio akademikoa paleolitoko gizakiri buruzkoak dira. Hauek dira berak bakarrik edo elkarlanean argitaratu dituen azken idazlan batzuk:

* *2022. Álvarez Alonso, David eta beste: "La cueva de Los Azules (Cangas de Onís, Asturias, España), 50 años después"*.  *Entemu. ISSN: 1130-314X, 19 (Ejemplar dedicado a: Descendiendo el río Sella. Una (re)visión de la arqueología prehistórica del Valle del Sella (Asturias, España)*, 335-360 or.
* 2021. "Arkeologia zientifikoa Euskal Herrian, Lehenengo Berrezarkuntza borbonikoaren eta Gernikako Estatutuaren lehenengo garapenaren artean (1814-1981)". In: *Erraldoien bizkar gainean: euskal arkeologiaren historia* / koord: García Camino, Iñaki: ISBN: 978-84-7752-690-2,  50-83 or.
* 2020. Arrizabalaga Valbuena, Álvaro ; Iriarte Chiapusso, María José:  "De ayer y de hoy. Documentación, salvaguarda digital y actualización de los trabajos arqueológicos de J.M. de Barandiarán en la cueva de Lezetxiki (Arrasate), a la luz de las excavaciones más recientes y la documentación original.(Resumen Beca Barandiaran 2018)".  *Anuario de Eusko-Folklore: etnografía y paletnografía*,  ISSN: 0210-7732, 54, 2019-2020, 93-106 or.
* 2006. Barruso Bares, Pedro; Lema Pueyo,José Ángel (koord)  *Historia Del Pais Vasco - Prehistoria Y Antiguedad*. Hiria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alvaro Arrizabalagaren Dialnet fitxa
Misuzu Kaneko

**Misuzu Kaneko**, , *Kaneko Misuzu*,(1903ko apirilaren 11a, Nagato &ndash; 1930eko martxoaren 10a, Senzaki, Yamaguhi), japoniar poeta bat izan zen, nagusiki haurrentzako poesia idazteagatik ezaguna. Bere poesietan arrantzaleen foklorea eta itsasoa maiz agertzen diren gaiak dira. 

Kaneko Christina Rossetti ingeles idazlearekin parekatua izan da.

## Bizitza 
Umea zenetik irakurketa zaletasuna handia izan zuen. 20 urterekim haurrentzako poesia idazten hasi zen. Handik gutxira, Shimonoseki hiriko liburudenda bateko arduraduna eta langile bakarra bilakatu zen, bertan haur literaturari buruzko aldizkaria ezagutu eta haietan bost urtez 51 poesia argitaratu zituen.

Ezkontzean bere senarrak idaztea eragotzi zion, gainera hark putetxeetara egindako bisita ugarietan sexu-transmisiozko gaixotasun batez kutsatu zela jakitean senarrataz dibortziatu zen. Hasiera batez, senarrak Kanekok beren alaba bakarra hazi zezan onartu zuen, baina gerora ideiaz aldatu eta alabaren zaintza eskuratzen saiatu zen. Protesta gisa Kanekok bere buruaz beste egin zuen, aurrez bere senarrari Kanekok bere alaba hazi zezan eskatuz gutun bat idatzi ziolarik.  

1982an Setsuo Yazakik Kaneko berak eskuz idatzitako eta 512 poema zituen 3 koadernoen izatea ezagutzera eman zuen. JULA argitaletxeak 6 bildumako antologia batean bilduma osoa argitaratu zuen.  
## Kanpo estekak
Oulema minuta

***Oulema minuta*** *Chrysomelidae* familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1993an White-k zientifikoki deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Jenkins Roberts

**Joseph Jenkins Roberts** (Norfolk, Virginia, 1809ko martxoaren 15a - Monrovia, 1876ko otsailaren 24a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako lehendabiziko presidentea izan zen 1848tik 1856ra. 1872tik 1876ra arteko agintaldia errepikatu zuen.

Libre jaio zen Estatu Batuetan, galestar jatorriko aita batengandik eta ama mulata batengandik. Beste virginiar batzuekin eta bere familiarekin batera Liberiara emigratu zuen 1829an, Amerikako Kolonizazio Elkartearen laguntzarekin. Familiaren helburuetako bat afrikarrak ebanjelizatzea zen.

Liberian inportazio eta esportazio negozio batekin Estatu Batuekin aberastu zen.

1833an goi sheriff izendatu zuten barnealdeko tribuen zergak biltzeko, eta 1835ean gobernadore kargua hartu zuen, 1848an herrialdearen independentzia lortu arte mantendu zuena.

1848an herrialdeko lehendabiziko presidente bihurtu zen. 3.000 kolonoren ahaleginarekin estatu bat eraikitzeko zailtasunak izan zituen. Barruko tribuek erlijio tradizionalak mantendu zituzten eta esklaboen merkataritzari eutsi zioten. Marylandeko koloniari lagundu zion 1856an grebo eta kruen aurkako gerretan, eta 1857an kolonia Liberian integratu zen.

Lehen agintaldiaren ondoren, Liberiako armadako ofiziala eta Britainia Handian eta Frantzian enbaxadorea izan zen. 1862an Liberia Collegeren sortzaileetako bat izan zen eta 1876ra arte buru izan zen.

1872an presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen Alderdi Errepublikanoaren hautagai gisa. 1872an presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen Alderdi Errepublikanoaren hautagai gisa eta 1874an berrautatu zuten. 1875etik agintaldia amaitu arte ezinduta egon zen.
Nagato (Yamaguchi)

**Nagato**, japonieraz 長門市, *Nagato-shi*, Japoniako Yamaguchi prefekturan dagoen hiri bat da, Honshu uhartean. 2016an 34.882 biztanle zituen.

## Biztanle nabarmenak 
* Misuzu Kaneko (1903-1930), poeta.

## Kanpo loturak 
* Udal webgune ofiziala
Auxerreko erloju-dorrea

**Auxerreko erloju-dorrea**, , Frantziako Auxerre udalerrian dagoen erloju-dorre bat da, Borgoina-Franche-Comté eskualdeko Yonne departamentuan.

Dorreak erloju astronomiko bat du.
Daxa Koreika

**Daria Alekseievna Makarova** (), ***Daxa Koreika*** () izengoitiaz ezagunagoa, (Tambov oblasta edo Voronezh oblasta, 2001eko urtarrilaren 18a) streamer eta blogari errusiarra da. TikToken egin zen ospetsu.

## Bizitza 
2001eko (edo 2002ko) urtarrilaren 18an jaio zen Tambov. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu zioten. Eskolako 9. mailan graduatu ondoren, Tambovera joan zen eskola teknikoan ikastera eta nahikoa diru irabazi zuen berriro Moskura joaten saiatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jauziak 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, jauzi lehiaketak 2024ko uztailaren 27tik abuztuaren 10era bitartean Parisko Ur Zentroan aritzeko programatuta daude. Guztira, 136 partaide lehiatuko dira, gizonen eta emakumeen artean proportzio berdinean banatuak, zortzi domina-ekitalditan (lau generoko, banakakoa zein sinkronizatua), Tokio 2020ko kopuru bera. Lehen aldiz historian, Txinak urrezko domina guztiak eraman zituen.

## Sailkatzea 
136 plaza daude guztira, gizonen eta emakumeen arteko banaketa berdina dutenak, Paris 2024rako; NOC bakoitzeko gehienez ere bi jauzilari sar daitezke gizonen eta emakumeen banakako ekitaldietan, eta generoko bikote bat sinkronizatuetan, sei kideko herrialde-muga errespetatuz (zortzi sexu bakoitzeko).

## Egutegia 
## Dominak 
### Herrialdeka 
### Probaren arabera 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Díaz

**Mariano Díaz Díaz** (Villarejo de Salvanés, 1939ko irailaren 17a - Madril , 2014ko apirilaren 5a), espainiar txirrindularia izan zen, profesionala 1965 eta 1971 artean.

## Kirol ibilibidea
Amateurretan aipatzekoak dira Nafarroako Itzulian lortutako hiru garaipen (1963, 1964 eta 1965), baita 1965eko Etorkizuneko Tourra.
1964ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen errepide proban eta 100 km taldekako erlojupekoan, 32. eta 8. postuan amaituz, hurrenez hurren.

Profesionaletan, Frantziako Tourreko etapa bat eta Espainiako Vueltako bi etapa irabazi zituen, horretaz gain 1969ko Kataluniako Volta eta 1968ko Levanteko Itzulia eskuratu zituen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
DSK: deskalifikatua 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Zohra Ben Lakhdar

**Zohra Ben Lakhdar Akrout** (Kerkenna, 1943ko martxoaren 12a) fisikari tunisiarra da. Izpi infragorrien bidezko espektroskopia erabiliz uraren eta airearen kutsadura neurtzeko egindako ikerketengatik 2005ean Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

## Biografia 
Kerkenna uhartedian jaio zen 10 alaba zituen familia batean. Aita injeniaria zuen eta sindikatu eta antikolonalismo borroketan aritu zen. Susan egin zituen bigarren maiako ikasketak. 

1956an Tunisiak independentzia lortu zuen eta familia Tunis hiriburura aldatu zen. Zohrak bertako unibertsitatean egin zituen Fisika ikasketak. Ondoren beka bat lortu eta Parisen ikasten jarraitzeko eta Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean graduatu zen 1968an. Ondoren espektroskopian espezializatu eta 1978an doktoratu zen.

1994an Zientzietako Akademia Islamiarrerako aukeratua izan zen eta Tunisiako Unibertsitatean Fisika fakultateko irakasle lanetan hasi zen. 2005ean Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen. Zohra Ben Lakhdarren ikerketek airean, itsasoko uretan eta ondorioz landareetan dagoen metano kopurua neurtzeko aurrerapausua eman dute.

## Sariak 
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Habiba Bouhamed Chaabouni

**Habiba Bouhamed Chaabouni** (Tunisia, 1950) genetikalari tunisiarra da. Gaixotasun genetikoak dituzten neskatilen eta haien familien inguruan medikuntza genetikoa bultzatzen egindako lanarengatik 2005ean Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

## Biografia 
1975ean Tuisiako Medikuntza Fakultatean doktoratu zen. 1978an París-Descartes Unibertitatean Garapen biologiako ikerketa aurreratuen diploma lortu zuen, Tunisiako Medikuntza Fakultatean Fisiologia genetikoaren eta Pediatriaren diploma bana eta París-Descartes Unibertitatean Genetika ikasketa berezien agiria eskuratu zituen.

1985ean Tunisiako Medikuntza Fakultateko Genetika departamentuko irakasle eta zuzendari bihurtu zen. 1989tik 2014ra sortzetiko eritasunen eta eritasun heredagarrien zerbitzuburua izan zen Tunisiako Charles-Nicolle ospitalean. Tunisiako Medikuntza Fakultatean giza genetikako masterraren koordinatzailea, osasun biologiaren doktioretzaren sortzailea eta giza genetikarako laborategiaren zuzendaria izan zen.

## Ikerlana 
Populazioarentzako aholkularitza genetiko zerbitzua abiatu zuen 1981ean. 1983an Tunisia iparraldeko odolkidetasunaren inguruko ikerketa epidemiologikoa egin zuen eta ikusi zuen ezkontza guztien laurdena inguru lehengusuen artean egiten zirela. Horrek alelo azpirakorri loturiko gaixotasun genetikoen maiztasuna nabarmen handitzen du.

Bestalde hainbat patologiatan eragina duten mutazio berriak identifikatu eta deskribatu zituen.

## Sariak 
* Errepublikaren Ordena (1992 eta 2006)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2006)
* Irakaskuntzarako Meritu Ordena (1997 eta 2007)
* *Il Lazio tra Europa e Mediterraneo* Nazioarteko saria (Lazio, Italia, 2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gijsbert van Tienhoven

**Gijsbert van Tienhoven** (De Werken, 1841eko otsailaren 12a - Bentveld, 1914ko urriaren 10) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetakolehen ministroa izan zen 1891tik 1894ra.

Ibilbide politikoa udal mailan hasi zuen eta Amsterdamgo alkate izan zen 1880tik 1891ra. Urtebetez Ordezkarien Ganberako kide izan zen eta hamaika urtez senatari.

1891n lehen ministro izendatu zuten eta kargua Kanpo Arazoetako ministroarekin konbinatu zuen. Honako lan hauek proposatu ziren: sufragio-eskubidea eta zergak erreformatzea, lantegietako segurtasuna eta lan-aukerak hobetzea eta langileentzako gizarte-aseguruak sartzea. 1894an dimititu zuen, Ordezkarien Ganberak gizonezkoen sufragio unibertsalari uko egin ondoren.
Värttinä

**Värttinä** Finlandian 1983. urtean sorturiko folk talde bat da. Emakumezkoen ahotsek eta zenbait musika tresna akustikoek osatzen dute taldearen soinu berezia. 

Olatz Zugastik Euskadi Irratiko *Kantaita* musika saiorako Värttinä taldearen abesti bat erabili zuen sintonia gisa eta Euskal Herrian oso ezagun egin zen "Kylä Vuotti Uutta Kuuta" abestia.

## Ibilbidea 
Sari eta Mari Kaasinen abeslariak abiatu zuten proiektua 1983an Rääkkylä hirian, Finlandiako hego-ekialdean. Aurrez 1970. hamarkadan Tsupukat taldea osatu zuten amarekin batera. 1987an atera zuten aurreneko diskoa, taldearen izena daramana eta 1989an bigarrena. Ordurako baziren bost partaide, Kaasinen ahizpak, Janne Lappalainen, Kirsi Kähkönen eta Minna Rautiainen.

1990ean Helsinkira mugitu zen taldea eta Sibelius Akademian musika lantzen hasi ziren. Musika tradizional finlandiarrean oinarriturik eta musika tresna akustikoak sartuz, bestelako doinuak nahastu zituzten, rocka eta jazza esaterako. Disko honetakoa da "Kylä Vuotti Uutta Kuuta" abestia, Euskadi Irratiko Kantaita saioko sintonia izan zena. Bi urte eta erdiko lana izan zen. 2006an izan zen estrenoa Toronton eta 2007an Londresera joan zen antzezlana. 2007an taldearen 25. urteurrena ospatzeko *25* izeneko disko bilduma atera zuen taldeak.

2010ean Susan Aho eta Johanna Virtanen Eurovision Abesti Lehiaketan izan ziren Finlandiaren izenean baina finalerdian hamaikagarren egin zutene ta ez ziren finalera iritsi.

## Diskografia 
* *Värttinä* (1987)
* *Musta Lindu* (1989)
* *Oi Dai* (1991)
* *Seleniko* (1992)
* *Aitara* (1994)
* *Kokko* (1996)
* *Vihma* (1998)
* *Ilmatar* (2000)
* *6.12.* (2001) - Helsinkin zuzenean emandako kontzertua
* *Double Life* (2002) – 2 CD-tako zuzeneko bilduma *6.12.*-ko abestiak eta estudioan garbaturiko beste batzuk.
* *iki* (2003)
* *Snow Angel* (2005) – bilduma
* *Miero* (2006)
* *25* (2007) – 25. urteurreneko diskoa, bilduma
* *Utu* (2012)
* *Viena* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Oihana Amundarain Zubillaga

**Oihana Amundarain Zubillaga** (Elduain, Gipuzkoa, 1980ko abenduaren 6a) Enpresa Zuzendaritzan eta Administrazioan Lizentziatua eta politikaria da, 2023ko ekainaren 17an Elduain udalerriko alkate bilakatu zen bigarren aldiz, 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.
thumb|250px|ezkerrera|Elduaingo udalbatza, 2023.06.17
## Biografia 
Enpresa Zuzendaritzan eta Administrazioan Lizentziatua da Oihana.2023ko ekainaren 17an bigarren agintaldiari heldu zion, maiatzaren 28ko hauteskundeetan emaitza hauek lortu ondoren: 56 boto eskuratu zituen EH Bilduk. Baliogabeak 7 boto izan ziren, 13 zuri eta %49,35-eko abstentzioa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alkatearen agurra
Juan Carlos Arciniegas

**Juan Carlos Arciniegas** Kolonbiako Bogota hirian jaiotako kazetari eta aurkezle kolonbiarra da. Gaur egun ShowBiz programa aurkezten du eta tokiko berriemailea da, CNN en Español-en . 

## Kazetaritza ibilbidea 
Kazetaritza ikasi zuen Bogotako (Kolonbia) Pontificia Universidad Javeriana-n. Telebistako erreportari eta editore gisa lan egiten du Kolonbiako QAP Noticias-en nazioarteko ekitaldiak biltzen dituena.   Editore laguntzaile gisa lan egin zuen Reuters America, Inc., Miamin.  1997an, CNN en Español-en sartu zen. Showbiz-eko aurkezlea eta CNN en Español-eko tokiko berriemailea da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CNN en Español

**CNN en Español** (**CNÑ** gisa estilizatua) Ameriketako Estatu Batuetako jatorriko albiste ordainpeko telebista kate bat da, Warner Bros, Discovery-ren jabetzakoa, eta Latinoamerikako, Karibeko eta Estatu Batuetako publiko hispanoari zuzendua. CNNren gaztelaniazko bertsioa da, eta 1997ko martxoaren 17an hasi zituen transmisioak. Latinoamerikarako, Kariberako eta Estatu Batuetarako albisteak gaztelaniaz ematen ditu eguneko 24 orduetan Atlantako eta Miamiko estudioetan. Kanalak hiru seinale ezberdin ditu kontinentean, bat Mexikorako, bat Estatu Batuetarako eta beste bat Latinoamerikarako. Gaur egun, eskualde mailako seinalea bere YouTube kanal ofizialaren bidez sintonizatu daiteke.

Kanalak bere korrespontsalak eta ekoizpen zentroak ere baditu Mexiko Hirian eta Buenos Airesen eta albisteak biltzeko langileak Washington D.C., New York, Los Angeles, Rio de Janeiro, São Paulo, Caracas, Hong Kong, Londres eta Jerusalemen. Hiri horiez gain, Turkia, Ingalaterra, Brasil eta Txileko CNN-ko beste afiliatu batzuek, kazetari-talde propioarekin, ohar batzuk bidaltzen dituzte Latinoamerikako gainerako herrialdeetara igortzeko edo beste hizkuntza batzuetako korrespontsalek, hala nola portugesak, ingelesak eta turkierak, gaztelaniara itzultzeko.

CNNk CNN en Español Radio izeneko irrati-seinalearen jabea da, bere langileak dituena. Gainera, Latinoamerika osorako emisioa dela eta, Estatu Batuetara barne, albistegiek eta kazetariek gaztelania neutroa erabiltzen dute, filmen gaztelaniazko bikoizketan ere erabiltzen den azentua.   Argentinan, CNN Radio Argentinaren jabea da, telebista katearen programazioa emititzen duena, nahiz eta irratirako berariazko ekoizpenak egiten dituen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Prüm

**Pierre Prüm** (Troisvierges, 1886ko uztailaren 9a - Clervaux, 1950eko otsailaren 1a) luxenburgoar politikaria izan zen. Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 1925eko martxotik 1926 uztailera.

Anaiarekin batera ikasi zuen Lovainako Unibertsitatean eta biak elkartu ziren anaitasun katoliko batera.

Abokatu gisa lan egin zuen politikan sartu aurretik, Eskuineko Alderdiko diputatu gisa. 1918an alderdi hura utzi eta Alderdi Independente Nazionala sortu zuen.

1925ean lehen ministro izendatu zuten, inongo alderdiren gehiengorik gabeko hauteskundeen ondoren. Frantziara politikoki hurbildu zen eta Locarnoko itunei esker herrialdeak nazioarteko arbitraje-funtzioak bete ahal izan zituen. Neurri sozialak ere onartu zituen, sozialisten babesarekin.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, lau urteko kartzela-zigorra ezarri zioten alemaniarrekin kolaboratzea egotzita.
Pauline Nyiramasuhuko

**Pauline Nyiramasuhuko** (Ndora, 1946ko apirila) politikari ruandarra da. Ruandako Familia Gaietarako eta Emakumeen Aurrerapenerako ministroa izan zen. 1994ko Ruandako genozidioan bortxatzera bultzatzeagatik leporatuta egon zen. 2011ko ekainean, zazpi delitu egotzita eta biziarteko kartzela zigorra ezarri zioten. Ruandako Nazioarteko Zigor Auzitegiak genozidioagatik kondenatutako lehen emakumea da. 2015ean, berrogeita zazpi urtera murriztu zioten zigorra.

## Bizitza 
Hutu gurasoen alaba, Ndora herrian jaio zen. Karubandako gizarte-eskolan ikasi zuen eta bertan Agathe Kanzigarekin lagun egin zen, Ruandako presidente izango den Juvénal Habyarimanaren emaztea izango zena.

Graduatu ondoren, gizarte-langile bihurtu zen. 1968an Maurice Ntahobalirekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituzten. Haurren osasunaren eta zaintzaren arloan lan egin zuen. 1986an, zuzenbidea ikasi zuen Ruandako Unibertsitate Nazionalean. Familia ministro izendatu zuten Habyarimanaren 1992ko gobernuan. Akazuko (Juvénal eta Agathe Habyarimanaren segizio hurbila) kide ere izan zen.

1994ko apirilaren 6an, Juvénal Habyarimanaren hilketaren ostean, hasi zen Ruandako genozidioa. Butare eskualdekoek genozidioan parte hartzeari uko egin zioten bitartean, tarteko gobernuak Pauline Nyiramasuhuko Kigalitik Butarera bidali zuen bertan esku har zezan. Gobernadoreari sarraskiak antolatzeko agindua eman zion eta hark ezezkoa eman zuenean, kaleratu eta gero hil zuten. Orduan Nyiramasuhukok Kigaliko miliziak deitu zituen. 1994ko apirilaren 25ean, Gurutze Gorriak aterpea eta janaria eskaintzen zien estadio batean milaka tutsi bildu zirenean, Nyiramasuhukok tranpa bat antolatu zuen bertan. Arsène Shalom Ntahobali Paulinen semeak zuzendutako interahamweek estadioa inguratu zuten. Errefuxiatuak bortxatu, torturatu, hil eta gorpuzkiak erre zituzten. Pauline Nyiramasuhukok sarraskia gainbegiratu zuen. «Emakumeak hil baino lehen, bortxatu behar dituzue», agindu zuen.

1994ko uztailaren 3an utzi zuen azkenean Butare.

2011ko ekainaren 24an, genozidioan, gizateriaren aurkako krimenen eta Genevako Konbentzioen 3. artikuluaren urraketa larrien erruduntzat jo zuten eta biziarteko kartzela zigorra ezarri zioten.

2015ean, berrogeita zazpi urtera murriztu zioten zigorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Informazio perfektu

thumb|Xakea informazio perfektua duen joko bat da.
thumb|Pokerrean informazioa inperfektua da.
Ekonomian, **informazio perfektua** (batzuetan "ezkutuko informaziorik eza" esaten zaio) lehia perfektuaren ezaugarri bat da. Merkatu batean informazio perfektua izanik, kontsumitzaile eta ekoizle guztiek merkatuko prezio guztien, beren erabilgarritasunaren eta beren kostu-funtzioen ezagutza osoa eta berehalakoa dute.

Jokoen teorian, joko sekuentzial batek **informazio perfektua** du, baldin eta jokalari bakoitzak, edozein erabaki hartzean, aldez aurretik gertatutako guztiaren berri badu, jokoaren "hasiera-gertaera" barne (adibidez, jokalari bakoitzak karta-joko batean dituen hasierako eskuak). Honen adibide da xakea, non jokalari bakoitzak besteak mahai gainean duen guztia ezagutzen duen.

Informazio perfektua eta informazio osoa desberdinak dira, hau da, jokalari bakoitzaren erabilgarritasun-funtzioak, ordainketak, estrategiak eta "motak" denek ezagutzea eskatzen du. Informazio perfektua duen joko batek informazio osoa izan dezake edo ez.

Aurkariek jokoaren alderdiren bat ezkutatzen duten jokoak, pokerra edo musa esaterako, informazio inperfektua duten jokoen adibide dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warner Bros. Discovery

**Warner Bros.** **Discovery, Inc.** (**WBD**) Estatu Batuetako komunikabideen eta entretenimenduaren konglomeratu multinazional bat da, New York hirian duen egoitza. Amazon-ek WarnerMedia-ren spin-offaren ondoren sortu zen, eta Discovery, Inc.-ekin bat egin ondoren, 2022ko apirilaren 8an. 

Konpainiaren propietateak bederatzi negozio-unitatetan banatuta daude, besteak beste, Warner Bros. zinema- eta telebista-estudio enblematikoena, DC Entertainment komiki-argitaletxea, Home Box Office, Inc. (HBO barne hartzen duena), US Networks (aurrekoen iragarkiekin onartzen diren kable sare gehienak barne hartzen dituena, Discovery, Scripps Networks, Turner Broadcasting eta Warner barne), CNN, Sports (motor Trend Group, AT&T SportsNet, TNT Sports eta Eurosport, besteak beste), Global Streaming & Interactive Entertainment (horrek Max streaming zerbitzua eta Warner Bros bideo-jokoen argitaletxeak barne hartzen ditu. Jokoak), eta Nazioarteko Sareak. Gainera, The CW-ko partaidetza minoritarioa du eta Food Network-en partaidetza gehiengoa (bere spin-off sarea Cooking Channel barne), horiek guztiak Comcast-en NBCUniversal-ekin batera, eta lehena Nexstar Media Group-ekin batera.

## Kanpo estekak
José Arteaga

**José Arteaga** (San Juan de Pasto, Kolonbia, 1963)  *latin jazz*, salsa eta Karibeko musikaren historian espezializatutako idazle eta kazetari kolonbiarra  da.  Bere lana jaioterrian hasi bazuen ere, Arteaga Kolonbiako saiakeragileen belaunaldi batekoa da, eta Bogotan, bere lanak gaur egungo gizarte eta kultura gaien azterketara bideratu ditu. Gai juridikoei, kirolari eta herri kulturari buruz ere idatzi du. 

*El Espectador* egunkarian lan egin zuen eta bertan "La radiola" idatzi zuen, salsa, son, latin *jazz* eta rumba bezalako genero ezberdinei eskainitako zutabea.  Javeriana Estéreo irratiak argitaratutako *91.9. La revista que suena* aldizkarian ere kolaboratu zuen.  Kolonbiako salsaren historiaren azterketan nabarmen lagundu zuen Cali eta Bogotako kazetarien taldekoa da , zeina emankorrenetakoa baita. 

1997tik Espainian bizi da. Bartzelonan finkatu zen lehenik, "Paramigente" izeneko Latinoamerikako musikari eskainitako areto baten arduraduna izan zen  eta gero Zaragozan.  Hainbat musika programatan ere parte hartzen du, batez ere Gladys Palmera irratian. 

Bere azken liburua, *Oye cómo va*, 2003an argitaratua, Fernando Truebak egin zuen hitzaurrea.  *Cuadernos de jazz*-eko Jesús Gonzalok idatzi zuen lana "bere idazkera eleberriagatik" eta "salsaren aldeko predilekzioagatik" bereizten zela. 

## Lanak 
* 1990 - *La salsa* - Karibeko musika urbanoaren kronika soziala. 
* 1990 – *Colombia gol  – Kolonbiako futbolaren historia* .
* 1991 - *Maestro de maestros* - Lucho Bermúdez musikariaren biografia . 
* 1992 - *Música tropical y salsa en Colombia* - Kolonbiako musikari buruzko saiakera.
* 1993 - *Momentos trágicos del deporte- Dopinaren, indarkeriaren, heriotzaren, drogen eta alkoholaren kirolaren kronograma* .
* 1993 - *Los imaginarios y la cultura popular* - Jardunaldietako testuak Andeetako Unibertsitateko Antropologia fakultatean .
* 1994 - *La música del Caribe* - Antillako erritmo guztien historia.  
* 1994 - *Grandes fugas de las cárceles colombianas - Kronika Judizialak* . 
* 1997 - *Grandes crímenes en la historia de Colombia* - Kronika judizialak. 
* 2000 - *La salsa, un estado de ánimo*. 
* 2004 - *Oye cómo va... El mundo del jazz latino*. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agathe Habyarimana

**Agathe Habyarimana**, jaiotzez **Agathe Kanziga**, (Karago, 1942ko urtarrilaren 21a) Juvénal Habyarimana Ruandako presidente ohiaren alarguna da. Ruandako lehen dama izan zen 1973tik 1994ra. 2010eko martxoaren 2an atxilotu zuten Frantziako agintariek Nicolas Sarkozyk Ruandan egindako bisitaren ostean.

## Bizitza 
Askotan ezkutuko indar politikoetako bat bezala ikusten zen senarraren 20 urteko presidentetzan. 1994ko Ruandako genozidioaren antolatzaile izan zen Akazu muturreko erakunde informalaren erdigunea zen.

1994ko apirilaren 9an, Juvénal Habyarimana hil eta Ruandako genozidioa hasi eta berehala, tropa frantsesen laguntzarekin Ruandatik hegazkinez atera zen eta 8 egun geroago Parisera iritsi zen. Berarekin batera Akazuko beste hogeita hamar kide izan ziren, Ferdinand Nahimana, Mila Muinoen Irrati eta Telebista Askearen zuzendaria barne. Parisera iristean, 230.000 libera jaso zuen Frantziako Gobernuaren eskutik, «Ruandako errefuxiatuentzako premiazko laguntzarako» esleitutako aurrekontutik. 1997ko irailean, Librevillera (Gabon) joan zen, Omar Bongok gonbidatuta, eta gero Gbadolitera (Zaire). Gabonen pasaporte diplomatikoa eman zioten izen faltsu batekin. Mehatxuei erantzunez, Libreville utzi eta Frantziara joan zen, non legez kanpo bizi den.

2007ko urtarrilaren 4an asilo politikoa ukatu zioten Frantzian, baina bertan jarraitu zuen bizitzen. 2010eko martxoaren 2an atxilotu zuten Frantziako agintariek Nicolas Sarkozyk Ruandan egindako bisitaren ostean. 2021eko abuztuan, Parisko Apelazio Auzitegiak «onartezintzat» jo zuen Habyarimanaren estradizio eskaera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simeon Diaz de Ilarraza

**Simeon Diaz de ilarraza** (Los Arcos, Nafarroa Garaia, 1893ko apirilaren 21a &ndash; Providencia irla, Maracaibo, Venezuela, 1980ko martxoaren 23a) misiolari nafarra izan zen, 50 urte baino gehiago eman zuen Venezuelako leproseri batean lanean eta bertako gaixoen bizitza dinamizatzen. 

Monteagudoko agustindar errekoletoen komentuan sartu zen 1910eko irailaren 22an eta 1916ko abenduaren 22an presbiteroa ordenatu zuten. 1917ko irailean, Donemiliaga Kukulako ikastetxera bidali zuten, eta 1918ko abuztuan, Garesko ikastetxera (Nafarroa). Venezuelara bidali zuten hurrengo urtean, 1919ko abuztuaren 21ean iritsi zen, eta urriaren 20an, legenarraz kutsatutako pertsonak jasotzen zituen Cabo Blancoko leprokomioaren kapilau-kargua hartu zuen, 1922ko maiatzaren 1era arte aritu zen bertan. Gero Caracasen konbentu bateko kapilau izan zen  (1922-1924), eta Coron (1924-1926). 
[thumb|[Venezuela &ndash; Zulia &ndash; Maracaibo]]
Azken urte horretako urriaren 26an, Maracaibo lakuko Providencia uharteko leprokomioaren kapilautzaz arduratu zen. Han, Kilometro koadro bakar batean, ehunka legenardun pilatzen ziren, kutsatzeko beldurrak isolatuta. Kargu horretan 53 urtez egon zen gaixoen artean apaiz moduan, Santa Anako Karitateko ahizpekin batera, eta institutu hartako enplegatuekin. Venezuelako Gobernuak 1975eko abenduaren 22an eman zion erretiroa, 1976ko urtarriletik aurrera indarrean sar zedin, eta hileko 663,10 bolivarreko pentsioa esleitu zioten. Simeonek keinua eskertu zuen, baina leprosoen ondoan uzteko eskatu zuen. Bost urte geroago hil zen bertan ia 87 urterekin.
Fitxategi:SVMC visual approach chart (2019).pdf|alt=
Fitxategi:Isla 5.jpg|alt=
Fitxategi:Lepers Island, Lake Maracaibo.jpg|alt=
Fitxategi:Tyrannus savana from Providencia Island 2.jpg|alt=

Fitxategi:Abandoned house in the former lepers Island, Lake Maracaibo 2.jpg|alt=
Fitxategi:Abandoned house in the former lepers Island, Lake Maracaibo 3.jpg|alt=
Fitxategi:Abandoned house in the former lepers Island, Lake Maracaibo.jpg|alt=
Fitxategi:Abandoned church in the former lepers Island, Lake Maracaibo.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  F. Alonso, Historia de los leprocomios de Venezuela, Isla de Providencia y Cabo Blanco (Logroño 1977) 38-79; A. Lejarraga, «Muerte del P. Simeón Díaz de Ilarraza», Boletín de la Provincia de San José, 5 (1981) 67

## Kanpo estekak
Zuriak (Montenegro)

**Zuriak** (serbieraz: Бјелаши, erromanizatuz: Bjelaši) Montenegroko aktibiste panserbiar eta jugoslavistei 1918ko azaroan Podgoricako Batzarraren adierazpenaren garaian eta ondoren emandako izena izan zen. Podgoricako Batzarrak Montenegroko herriari patua bozkatzeko aukera eman zion Montenegroko Erresumaren helmuga aukeratzeko.  Bi aukerak ziren Montenegroko Erresumak Serbiako Erresumarekin bat egitea anexioan oinarritutako batasun baten bidez edo konfederazioetan oinarritutako bateratze baten bidez. Zurien izena "Zerrenda Zuritik" eratorria, "Zerrenda Berdearen" aldean, Berdeek bere izena hartu zuten. Batzarra anexioan oinarritutako bateratzearen aldeko erabateko laguntzarekin amaitu zen. Marko Daković, Andrija Radović eta Ljubomir Vuksanović-ek zuzendu zuten mugimendua. Kontrako bi aldeek talka egin zuten 1919ko Gabonetako Altxamendu laburrean eta garaile atera ziren matxinada baretuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bolsover gaztelua

**Bolsover gaztelua** Ingalaterrako Bolsover udalerrian dagoen gaztelu bat da, Derbyshire konderrian.

Jatorrizko gaztelua XII. mendean Peveral familiak eraikiarazi zuen eta 1155ean Crown familiaren jabetzara igaro zen.

## Kanpo estekak
Tolypocladium ophioglossoides

***Tolypocladium ophioglossoides*** *Ophiocordycipitaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna ezezaguna da.

Sinonimoak: *Elaphocordyceps ophioglossoides*, *Cordyces parasitica*, *Clavaria parasitica*, *Cordyceps ophioglossoides*.

## Deskribapena 
**Estroma:** Bakarrik edo ale gutxi elkartuta. Gainazal garatxoduna duen buru luzanga eta ligulatu batez osatua. Beltz-oliba antzeko kolorekoa. 2,5 eta 1 cm-koa.

**Hanka:** Horia, 3 eta 7 cm bitarteko garaietakoa, zilindrikoa, 0,5 eta 0,7 cm bitarteko lodierakoa. 

**Haragia:** Zuntzezkoa, hori kolorekoa, zaila, usainik eta zaporerik gabea.

**Etimologia:** *Ophioglossoides* epitetoa grekotik dator, sugea, esan nahi duen, "ophis" hitzetik eta mihia, esan nahi duen "glossa" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Cordyceps capitata* delakoarekin nahas daiteke, Honek, koniferoen basoetan *Elaphomyces* hipogeo espezieak parasitatzen ditu. Honetan burua esferikoa da eta esporak askoz txikiagoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Irailetik azarora bitartean agertzen da, *Elaphomices*-ak parasitatzen. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Europa, Errusia, Hego Korea, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xarnegu ikastola

**Xarnegu ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Bardoze herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
2021an sortu da, Bardoze herriko haurrak biltzeko.

## Kanpo estekak 
* Seaska
Helvella fibrosa

***Helvella fibrosa*** *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa gordinik eta egosita ere kalitate kaskarrekoa.

Sinonimoak: *Helvella villosa*, *Helvella dissinghi*, *Helvella chinensis*, *Cyathipodia villosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, irregularki zirkularra edo pixka bat zela formakoa, alboetatik pixka bat konprimitua. Ertz izurtua, inkurbatua eta pixka bat koskaduna, batzuetan ebaki batzuekin. Himenio leuna eta matea, kolorea gris ilunetik gris-arre-marroira doana. Kanpoko azalak eta ertzak belus fin bat izaten dute eta kolore argixeagokoak dira.

**Hanka:** Zilindrikoa, betea, leuna; gutxitan, luzetara pixka bat ildaskatua. Zuri zikin kolorekoa edo krema kolorekoa.

**Haragia:** Oso urria, hauskorra, elastiko samarra. Zaporegabea eta usaingabea.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta, lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua.

## Jangarritasuna 
Toxikoa gordinik eta egosita ere kalitate kaskarrekoa.

### Nahasketa arriskua 
*Cyathipodia cupuliformis* delakoarekin nahas daiteke, hau okre-arre kolorekoa da. Baita *Macroscyphus macropus*, *Leptopodia ephippium* eta *Helvella queletii* espeziekin ere.

## Sasoia eta lekua 
Udaberri eta udazken artean, gehienetan bakarrik, baina batzuetan baita taldeetan ere, bideen ertzetako lur biluzi eta hareatsuetan; baita humus asko eta lur buztintsuak dituzten hostozabalen basoetan ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Europa, Nigeria, Australia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbatore Mitxelena ikastola

**Salbatore Mitxelena ikastola** Zarauzko (Gipuzkoa) ikastola da. Gaur egun, Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta DBH etapak eskaintzen ditu eta hiru gunetan kokatzen da: Azken Portu (HH2), Ispilla (HH2) eta Iñurritza (HH3-DBH4). Ikastolen Elkarteko kide da.

## Sorrera 
1964-1966 urteetan –frankismoan– herritar talde bat elkartu zen, seme-alabak euskaraz hezteko asmoz, frantziskotarrek utzitako lokalean, “katekesi” talde moduan gobernuaren aurrean. Zarauzko “Eskolaurre” handiena izan zen.

1972an, artean ere frankismoan, ikastola legeztatu zen, Madrilgo udatiar politikari baten bidez eta Salbatore Mitxelena euskal olerkariaren izenarekin.

## Gertaera nagusiak 
* 1964: Herritar talde bat elkartu zen, seme-alabak euskaraz hezteko asmoz frankismoan.
* 1972: Frankismoan: Salbatore Mitxelena ikastola legeztatu zen, Madrilgo udatiar politikari baten bidez.
* 1975: Eraikin berriaren inaugurazioa Iñurritzan. Aurrez, 14 lokaletan sakabanatuta ibili ginen.
* 1987: Kilometroak ospatu ziren lehen aldiz. Seaska iparraldeko ikastolen elkartearekin eta Nafarroako Ikastolen Elkartearekin banatu ziren irabaziak solidarioki.
* 1993: Ikastolak Buesak eskainitako publikotasun eredua ez onartzeko erabakia hartu zen, mehatxu guztiei aurre eginez.
* 1995: Obrak: DBH etaparen ezarpenerako solairu berria.
* 1998: HH 2ko gelak martxan jarri ziren Azken Portun.
* 2002: Oteitza Lizeo Politeknikoaren sorrera, Orioko herri ikastola eta Antoniano ikastetxearekin elkarlanean. Batxilergoa eta Lanbide Heziketa ikasketak eskaintzeko bidea.
* 2004: Kilometroak ospatu ziren, Orioko ikastola eta Oteitza Lizeoarekin batera.
* 2005: Herri Onurako Erakundea izendatu zen.
* 2014: 50. urteurrena ospatu zen.
* 2019: Kilometroak, ohiko ereduan antolatutako azkena.

## Irakasle ohi nabariak 
* Anjel Lertxundi 'Andu'
* Martin Etxeberria Zuloaga
* Josu Txapartegi 'Txapas'

Fitxategi:Salbatore Mitxelena Zarauzko Hitza.jpg|Salbatore Mitxelena
Fitxategi:Sanpelaio4.jpg|Ikastola
Fitxategi:Anjel Lertxundi.jpg|Anjel Lertxundi
Fitxategi:IOSU TXAPARTEGI TXAPAS Tokikom.jpg|Josu Txapartegi "Txapas"
Fitxategi:Martin Etxeberria Zuloaga.jpg|Martin Etxeberria Zuloaga

## Ikasle ohi nabariak 
* Aritz Aranburu, surflaria
* Bertol Arrieta, idazlea
* Iratxe Esnaola, informatikaria
* Xabier Etxabe, idazlea
* Aitziber Etxeberria, idazlea
* Martin Etxeberria, idazlea
* Xabier Etxeberria, idazlea
* Nahikari Gabilondo, bertsolaria
* Maite Lizaso, futbolaria
* Ainhoa Murua, triatleta olinpikoa
* Alex Padilla, futbolaria
* Nadia Erostarbe, surflaria
* Adur Amatriain, surflaria
* Usoa Ostolaza, txirrindularia

## Kanpo estekak 
* Ikastolaren webgunea
Els Visser

**Els Visser** (Haren, 1990eko apirilaren 3a - ) triatleta herbehereetarra da. Triatloi ugari irabazi ditu, baita hainbat Ironman proba ere.

## Biografia 
Utrechteko Unibertsitatean medikunta ikasketak egin zituen eta 2019an kirurjian doktoratu zen.

Ikasle zela Hellas atletismo klubean sartu zen eta 2016an *Sprint Ouderkerkplas* triatloia irabazi zuen. Hurrengo urtean Zuricheko Ironmanean hartu zuen parte eta laugarren egin zuen. Emaitza hauek animatuta zirujau lana utzi eta atleta profesionala bihurtzea erabaki zuen.

2018an Maastricht-Limburg Ironmanean Herbeheretako txapelduna izan zen. Igeriketa proban antolakuntzaren agindu oker baten ondorioz buia bat galdu zuen eta proba amaitu eta sei astetara deskalifikatu egin zuten. Zortzi hilabetera Herbeheretako Epaitegian justifikatu gabeko deskalifikazioa izan zela ebatzi zuen eta titulua berreskuratu zuen.

2014an Indonesian bidaiatzen ari zela itsasontziak arrezifea jo zuen eta urperatu egin zen. Els Visserrek eta Zeelanda Berriko emakumezko batek itsasontzitik salto egin eta zortzi orduz igerian ibili ondoren Sangeang uhartera iritsi ziren. Hurerngo egunean erreskatatu zituzten. Gertaturikoa kontatuz *Geen zee te hoog: Hoe ik een schipbreuk overleefde en de beste triatlete van Nederland werd* liburua idatzi zuen, "Nola bizirik iraun nuen naufragio baten ondoren eta Herbeheretako triatloilari onena bihurtu nintzen".

## Palmaresa 
### Garaipenak 
* **2016**
** Sprint Ouderkerkplas triatloia
* **2017**
** Heerenveen triatloia
** TriAmsterdam triatloia
* **2018**
** Moreton Bay (Australia) triatloia
** **Maastrichteko Ironmana**; Herbeheretako distantzia luzeko triatloi txapelduna
* **2019**
** Allgäu Immenstadt (Alemania) triatloia
* **2023**
** **Zeelanda Berriko Ironmana**

### Ironmanak 
* 2017: 4.a, Züricheko Ironmana
* 2018:  Maastrichteko Ironmana
* 2019: 16.a, Hawaiiko Ironmana
* 2022:  Lanzaroteko Ironmana
* 2022:  Australia Mendebaldeko Ironmana
* 2023:  Zeelanda Berriko Ironmana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak