Concha Zardoya

**Concha Zardoya Gonzalez** (Valparaiso, Txile, 1914ko azaroaren 14a – Madril, Espainia, 2004ko apirilaren 21a) txiletar-espainiar idazlea, poeta, saiakeragilea, zinema-gidoilaria, itzultzailea, literatura-kritikaria eta unibertsitateko irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Concha Zardoya Txileko Valparaiso hirian jaio zen 1914an. Gurasoak Nafarroako eta Kantabriakoak ziren. Hamazazpi urte zituenean, familia Espainiara joan zen, Zaragozara lehenik, Bartzelonara gero, eta, azkenik, Madrilera joan zen bizitzera. Han, Filosofia eta Letretako ikasketak hasi zituen, eta Valentzian bibliotekonomiako ikastaro bat egiteko utzi zituen.

### Lan ibilbidea 
Valentzian herri kulturan lan egin zuen, eta erakunde horretan liburutegi bat eta kultur ekitaldi asko antolatu zituen ospitaleetan, fabriketan zein irratian. Zuen neba bakarra frontean hil zen, Errepublika defendatuz.

Sasoi hartan, *Hora de España* aldizkarian argitaratzen zituen olerkiak idazten hasi zen, eta, Madrilen zegoela, eskolak eman, itzulpenak egin, zinema gidoiak eta saiakerak egin eta narratiban murgildu zen, bere lehen ipuinak argitaratuta.

1947an, Filologia Modernoko unibertsitate-karrerari ekin zion berriz, eta Madrilen bukatu zuen, baina Ameriketako Estatu Batuetako Illinoiseko Unibertsitatean doktoratu zen “*España en la poesía americana*” tesiarekin. Gero, AEBko beste unibertsitate batzuetan egon zen: Tulane, Kalifornia, Yale, Indiana, Boston... 

1947tik 1977ra bitarteko hogeita hamar urteetan, Espainiako Literaturako eskolak eman zituen AEBko unibertsitateetan, Pedro Salinasek eta Jorge Guillének egin zuten bezala, eta behin betiko itzuli zen Espainiara.

Concharen biografian merezitako sariak daude, hala nola, 1947ko Adonais Sariaren akzesita, *Dominio del llanto* lanagatik; Lehen Ohorezko Aipamena, Ipuin Dastaketa Habanan lanarengatik; Boscán Saria, Bajo la luz lanarengatik; Fémina, *El corazón y la sombra* lanarengatik; Café Marfil, Ritos lanarengatik; zifrak eta opera 

Letren arloan idatzi zituen lanak honako hauek dira: itzulpengintza (Walt Whitman edo Charles Landgbridge Morganena), biografia (Miguel Hernandez), literatur kritika (*Historia de la Literatura Norteamericana* o *Poesía española del siglo XX*  (Ipar *Amerikako Literaturaren Historia* edo XX. mendeko *Espainiako* Poesia), Leopoldo de Luisen poesiaren azterketa eta "Concha de Salamanca" ezizenarekin argitaratu zituen narrazioen idazketa: *Cuentos del antiguo Nilo*, *Historias y leyendas españolas* e *Historias y leyendas de Ultramar.*

Poesia da bere literatur ekoizpenaren zatirik handiena hartzen duen generoa. Erregistroen zabaltasuna eta gaien aniztasuna ditu ezaugarri. Los ríos caudales poema-liburua Conchak 27ko Belaunaldiko poetei egin zien omenaldi pertsonala izan zen. Horietako asko ezagutu eta miretsi egin zituen. Horrela, Gerardo Diego gogora ekarriz:

: Zure *Fábula de Equis y Zed*a, gongoratuta, berrezagutu duzu maitasuna eta haren mailak ukitu. *(…)*
: Tximistak, loreak, teoria zehatzak… Poeta, barrokizatu duzu hiperbolizatzen eta ezkutatzen duen kapritxo-boluta salomonikoa, kalderoniar hipogrifoa abesteko.**

*El don de la simiente* liburua garai guztietako poea emakumeei eskainita dago (Rosalía de Castro, Carmen Conde, Gabriela Mistral zein beste asko); *Marginalia* poema-liburuak autore klasikoak eta modernoak aipatzen ditu, uneko poeta espainiarrak ahaztu barik.

*Ciudadanos del Reino* lanean giza tipoen desfilea hasi da. Adibidez: zekena, fededuna, poetastroa, edo harroputza.

*La estación del silencio* poema-liburua elegien arrosario bihurtzen da: batzuk familiakoak, intimoak eta pertsonalak (*Hermano mío*), beste batzuk sasoi guztietako letra hispanoetako pertsona ospetsuak. Nazioarteko figurak ere ekartzen ditu gogora (Nijinski, esaterako). 

*Patrimonio de ciegos* (Itsuen Ondarea), izaera intimistako liburua da. 

Ezbairik gabe, Concharen misioa, helburua, bere bizitzan poeta izatea izan zen. Poeta izatea, klasikoen hitz jakintsuak entzunez. Poeta izatea, etortzekoak ziren belaunaldien eredu izatea. Poesia, idatzi zuen, odol komuna zen, hereditarioa, ahizpatzen gintuen ondarea, sufrimenduak eta gozamenak hitzetan itxuraldatzen zituena. 

La reunión de fonemas y sílabas forman la palabra, que para la poetisa Concha Zardoya es ese dios que nos domina y a quien el poeta sirve, valiéndose del verso libre, corto o largo, de la estrofa rimada y de todos los recursos estilísticos que están a su alcance: símbolos, metáforas, juegos de palabras, parábolas, epítetos, neologismos, encadenamientos, personificaciones...

## Lanak 
Besteak beste, lan hauene egilea da:    

## Sariak eta aintzatespenak 
Concharen biografian merezitako sariak daude, hala nola, 

* 1947ko Adonais Sariaren akzesita, *Dominio del llanto* lanagatik
* Lehen Ohorezko Aipamena, Ipuin Dastaketa Habanan lanarengatik;
* Boscán Saria, Bajo la luz lanarengatik
* Fémina, *El corazón y la sombra* lanarengatik
* Café Marfil, *Ritos, cifras y evasiones* lanarengatik
* Ópera Óptima *Manhattan y otras latitudes* lanarekin
* Poesiaren Prometeo *Altamor* lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak