open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khornabuji gaztelua

**Khornabuji gaztelua** (), batzuetan **Tamarren gotorlekua** bezala ere ezagutzen da (), georgiako ekialdean dagoen gaztelu zahar bat da. Dedoplistsqarotik iparraldera dago, Kakhetia eskualdean, 3 kilometrora gutxi gorabehera. Gazteluaren hondakinak Tsiv-Gombori mendikate ikusgarrian daude. Jatorriz, K.a. I. milurtekoaren amaieran eraiki zen ziurrenik, garai hartan Iori eta Alazani ibaien haranak kontrolatzen zituen gotorleku bakarra zen.  

1970eko hamarkadan eremuan egindako lan arkeologikoek gazteluaren azpiko lur lauan Erdi Aroan eta aurretik loratu zen kokagune baten froga ugari aurkitu zituzten. Horri buruzko lehen idatzizko erregistroak Vakhtang I.aren erregealdikoak dira, V. mendean. Garai hartan, Khornabuji Kakhetia eskualdeko kokagune handienetako bat zen.  Kronikaren arabera, Vakhtangek Mtskhetako Svetitskhoveli katedrala eraiki ondoren gotzain bat izendatu zuen lekuetako bat izan zen. 

V. mendearen amaieran edo VI. mendearen hasieran, Khornabuji sasandarrek konkistatu zuten. Badirudi inguruko herria suntsitu zutela, nahiz eta gazteluaren zati bat bizirik iraun eta herria berriro agertu zen gazteluaren harkaitzaren hegoaldean zegoen lur lauan hurrengo mendeetan.  XIII. mendean, iturri batzuen arabera, gaztelua Tamar erreginaren aginduz berreraiki zen, nahiz eta beste batzuek iradokitzen duten Tamara erreginak gaztelu bat eraiki zuela dioen erreferentziak beste toki batean eraikitako gaztelu bati erreferentzia egin diezaioketela. Iturrien interpretazio baten arabera, Khornabuji herria Berke Khanen agindupean zeuden mongol inbaditzaileek suntsitu zuten 1264 inguruan, eta bizirik atera zirenak Sighnaghira lekualdatu ziren, eta ondoren ez zen gazteluaren harresien kanpoaldeko kokaleku esanguratsu gehiago egon. Beste ikuspegi bat da kokalekua XVII. mendean hondatu zela, hau da, Iranek Shāh Abbāsen agindupean egindako inbasioaren ondoren. Gaztelua geroago berreraiki zen Kartli-Kakhetiko Heraklio II.aren agindupean, baina inguruko herria ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ildaura Murillo-Rohde

**Ildaura Murillo-Rohde** (Panama,1920ko irailaren 6a - 2010eko irailaren 5a) Panamako erizain, akademiko eta erakunde administratzailea izan zen. Erizain Hispanoen Elkarte Nazionala sortu zuen 1975ean.

Erizaintza psikiatrikoan espezializatu zen eta hainbat unibertsitatetan kargu akademikoak bete zituen. Munduko Osasun Erakundeko aholkularia izan zen Guatemalako gobernurako, eta NBEren ordezkari iraunkor izendatu zuten UNICEFen aurrean, Emakume Enpresari eta Profesionalen Nazioarteko Federaziorako. 1994an Erizaintzako Amerikako Akademiako Kondaira Bizidun izendatu zuten.

1971n, New Yorkeko Unibertsitatean (NYU) doktoretza bat jaso zuen lehen erizain hispanoa izan zen. Murillo-Rohde biztanleria hispanoan aritu zen erizain psikiatriko lanean eta erizaintza praktikan kontzientzia kulturalean zentratu zen.

1991n, David Dinkinsek New Yorkeko ospitaleetako arretaren kalitatea aztertu zuen batzorde batean izendatu zuen. 1994an, Erizaintzako Amerikako Akademiako Kondaira Bizidun izendatu zuten. Murillo-Rohde 2010eko irailaren 5ean hil zen Panaman, 90 urte bete baino egun bat lehenago.
* 2021eko Hispaniar Herentziaren Hilabete Nazionalaren hasiera markatzeko, Googlek 2021eko irailaren 15eko *doodlea* eskaini zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ildaura Murillo Rohde doktorearen biografia YouTube
* Dr Ildaura Murillo Rohde YouTube
Deception (2008ko filma)

***Deception***, 2008ko Marcel Langenegger suitzarrak zuzendutako thriller erotiko film bat da. Hugh Jackman, Ewan McGregor eta Michelle Williams aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jonathan McQuarry (Ewan McGregor) kontularia bizitzari bizkar emanez bizi da, baina harem lagun ona den Wyatt Bose (Hugh Jackman) abokatu karismatiko eta boteretsuak *Zerrenda* deritzon sexu klub misteriotsuan barneratuko du. Bere ametsetako emakumea ezagutu ondoren, *S* ederra (Michelle Williams), Jonathan hainbat gertaera larrien arduraduna izatearen susmagarri nagusia bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Hugh Jackman: Wyatt Bose
* Ewan McGregor: Jonathan McQuarry
* Michelle Williams: S
* Charlotte Rampling: Wall Street Belle
* Lisa Gay Hamilton: Russo detektibea
* Maggie Q: Tina
* Natasha Henstridge: Wall Streeteko analista
* Lynn Cohen: Emakumea
* Danny Burstein: Clute kontrolatzailea
* Malcolm Goodwin: Cabbie

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Suha Arafat

**Suha Arafat** (arabieraz:  سهى عرفات), sortzez **Suha Daoud Tawil** *(سهى طويل)*  (Nablus, Zisjordania, 1963ko uztailaren 17a)  Yasser Arafat Palestinako Aginte Nazionaleko presidentearen alarguna da.

## Biografia 
Suha Arafat Nablusen (Zisjordania) jaio zen, Greziako familia palestinar batean. Bere ama, Raymonda Tawil, kazetari, poeta eta idazle ospetsua izan zen Lurralde Okupatuetan eta bere aita, Daoud Tawil, Oxfordeko Unibertsitatean hezitako bankaria. Beit Haninako Arrosarioko institutu erlijioso katolikoan ikasi zuen distrituan, Ekialdeko Jerusalemen. 

Berak 1985ean ezagutu zuen Yasser Arafat. Suha Tawil Arafat 1989an elkartu zen berarekin, Parisko La *Sorbona* Unibertsitatean ikasle zela, bilera ofizialetarako itzultzaile gisa. Gero bere idazkari bihurtu zen, Tunisian erbestean zegoenean. 1990ean, Islamera bihurtu zen, eta hilabete batzuk geroago, 

1990eko uztailaren 17an, lider palestinarrarekin ezkondu zen, bera baino hogeita hamalau urte zaharragoa. Alaba bat izan zuen, Zahwa, 1995ean Neuilly-sur-Seinen batasun horretatik sortua. Palestinan nahiko ezezaguna izanik, Suha Arafat Parisko erbestean bizi da bere alabarekin 2000. urtean bigarren Intifada lehertu zenetik.

## Kanpo estekak 
*
Georg von Hertlingen kabinetea

**Hertlingen kabinetea**k Gilen II.a kaiserraren agindupean jardun zuen 1917ko azaroaren 1etik 1918ko urriaren 3ra. Inperioko lehen kabinetea izan zen Reichstag-eko gehiengo alderdien arteko kontsulten ondoren eratu zena. Sozialdemokratak ez ziren kabinetean sartu, gobernua osatzeko prozesu zaila konplikatu nahi ez zutelako. Hala ere, kabineteari babesa eman zioten parlamentuan.

## Reichstag-eko gehiengoa 
Georg von Hertling izan zen Reichstag-eko gehiengo alderdiek babestu zuten lehen kantzilerra bere erregealdian: SPD, Zentro Alderdia, Austriako Askatasun Alderdia (FVP) eta Herri Alderdi Nazionala (NLP). Zentro Alderdi Katolikoaren eskuin hegalekoa zen eta Reich-eko sistema parlamentarioaren aurka zegoen. Matthias Erzberger-ek zuzendutako Zentro Alderdiaren ezker hegalak kontrako ikuspegia zuen, eta Zentro Alderdiaren erdigune zabalak eskuin hegala egokitu nahi zuen, baina baita langile katolikoen artean demokratizazio nahia ere aitortzen zuen. Zentro alderdiak ez zuen parlamentarizazioa oztopatu nahi eta ez zuen ekimenik hartu zentro barruko zatiketa saihesteko. Hertlingen kantzilertza posible izan zen erdiko alderdiak eta ezkerreko liberalek indar kontserbadoreagoak kontuan hartzen zituztelako. Hauek gobernu forma batera egokitu ahal izan ziren, non printzipio parlamentarioak lehen baino paper sendoagoa betetzen zuen. Lehen aldiz, erdiko alderdiko, Austriako Askatasun Alderdiko (FVP) eta Herri Alderdi Nazionaleko (NLP) ordezkariak sartu ziren gobernuan. Sozialdemokratak ez ziren kabinetean sartu, gobernua osatzeko prozesu zaila konplikatu nahi ez zutelako. Hala ere, kabineteari babesa eman zioten parlamentuan.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Maruxa Barrio

**Maruxa Barrio Val** (Berredon, Agolada, Pontevedra, 1949ko irailaren 12a - Cangas, 2023ko urtarrilaren 1a) galiziar maistra eta idazlea izan zen.

## Ibilbidea 
Txikitan Ferrolera joan zen familiarekin, eta gero Coruñara. Manuel Lourenzok zuzendutako Zirku Antzokian integratu zen. Irakasle izateko oposizioak gainditu zituen 1978an eta maistra izan zen Nazareten (Cangas), El Hio, San Roque (Darbo) eta Monte Carrasco BHIn, bertako zuzendaria izan zelarik. 1982an Xiria Elkarte Zibiko-Kulturalaren sorreran parte hartu zuen eta ondoren Cangas-eko Antzerki Komikoaren Erakustaldian.

Galegozko haur-irakaskuntzaz arduratuta, *Textos pra o ensino de galego* (1976), *Lerias e enredos para os máis pequenos* (1981) e *Contos populares* (1983), argitaratu zituen Henrique Harguindey-rekin batera, 1994an Antología del cuento popular *gallego* (Galizierazko herri-ipuinaren antologia) berrargitaratua. 1979an Geografía descriptiva de Galicia argitaratu zuen.
thumb|272x272px|Herri Ipuinak, BBdCG.

## Lanak 
* *Textos pra o ensino de galego* (1976)
* *Xeografía descriptiva de Galicia* (1979)
* *Lerias e enredos para os máis pequenos* (1981)
* *Contos populares*, Biblioteca Básica da Cultura Galega (1983)
* *Antoloxía do conto popular galego* (1994)
* *O mal do zapateiro e outros contos* (1998)

## Bizitza pertsonala 
Henrique Harguindeyrekin ezkondu zen. Breixo Harguindey  semeaz erditu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Vilavedra, Dolores, ed. (1995). Diccionario da Literatura Galega. Autores I. Vigo: Editorial Galaxia. p. 73. ISBN 84-8288-019-5. 
## Kanpo estekak
Avranlo gotorlekua

**Avranlo gotorlekua** () Tsalka udalerrian dagoen egitura megalitiko bat da, Georgiako Kvemo Kartli eskualdeko hego-erdialdean. Harlandu lehorreko teknika erabiliz eraikitako gotorleku ziklopea da, izen bereko herritik 0,5 km ipar-mendebaldera dago, Ktsia ibaiaren ezkerreko ertzean, itsas mailatik 1640 m-ra. K.a. I. milurtekoaren azken laurdenekoa da.  

Avranlo ibaiaren arroilaren gainean dauden hiru terraza-mailatan antolatutako konplexu megalitiko bat da. Beheko maila, mendiaren oinarrian, 80 metro inguruko luzera duen horma erdizirkular batek osatzen du, eta toki batzuetan 3 metroko altuera du. 1,9 m-ko altuera eta 1,75 m-ko zabalera duen ate bakarra dago, eta 2,2 m-ko luzera eta 1,8 m-ko zabalera duen monolito batek estaltzen du. Harri handiak sakabanatuta daude beste leku batzuetan. Horma honen eta mendiaren artean, Erdi Aroko eliza kristau txiki bat eta gertu dauden hainbat kobazulo daude, Abibos monasterioa bezala ezagutzen direnak.  

Bigarren eta hirugarren mailak benetako "ziklopeo" egiturak dira, harkaitz handiek, harlandu lehorrez eta antolamendu modu ezohiko batek ezaugarritzen dituztenak. Hirugarren mailak, goikoenak, mendiaren gainean jartzen du. Oinplano angeluzuzena du, 25 m luze eta 18 m zabal. Hormak 3-4 m lodi dira. Egitura nabarmen kaltetuta dago eta zati asko suntsitu egin dira. Gotorleku megalitikoaren iparraldean dauden ondoko zelaietan egindako indusketa arkeologikoek, 2006an, Kura-Araxes kultura motako kokaleku bat eta K.a. XII-XI. mendeko nekropoli bat aurkitu zituzten.  

Gotorlekua Georgiako Garrantzi Nazionaleko Kultur Monumentu Higiezinen zerrendan sartu zen 2007an.  2019ko irailean, Georgiako kultura ondarearen agintariek urte anitzeko ikerketa arkeologiko proiektu bat abiarazi zuten herrialdeko konplexu megalitikoak gehiago aztertzeko eta kontserbatzeko, besteak beste, Abuli, Shaori, Avranlo eta Samebakoak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabela López Pato

**Sabela López Pato** (Ourense, 1975eko urriaren 14a) galiziar arte historialaria eta museologoa da.

## Ibilbidea 
Artearen Historian lizentziatu zen Santiagoko Unibertsitatean. 2009an *Da Terra de Lemos ap Reino de Galicia*, "Os que habitan en nós" (2010) eta *"Vigo, cidade Babel"* (Fernando Ramallorekin) (2014) erakusketen komisarioa izan zen. Galiziako museoen azterketan espezializatuta dago. 2018an *Fóra dos museos (Museoetatik kanpo)* erakusketaren komisarioa izan zen. Literatura eta Kultura Ikerketetan doktorea USC-tik 2023an *Museoloxías contemporáneas e sistemas culturais emerxentes: modelos, heurísticas, conceptos. Aplicación ao sistema museal galego* tesiarekin. 

## Lanak 
### Itzulpenak 
* *Aquí*, Hilde Domin, Noitarenga, 1998 (Silvia Montero Küpper-ekin).

* *Insulto o Público*,  Peter Handke, 2016 (Catuxa López Patorekin).

### Lan kolektiboak 
* *Da terra de Lemos ao Reino de Galicia (Lemos lurretik Galiziako Erresumara)*, Anselmo López Carreira (2009) Galiziako Xuntarekin elkarlanean.

## Aintzatespenak 
* Arte eta Humanitateen Ícarus Saria 2024.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia Recarey

**Celia Recarey Rendo** (Dodro, Coruña, 1977) galiziar itzultzaile da.

## Ibilbidea 
Itzulpengintza eta interpretazioa ikasi zuen Vigoko Unibertsitateko Itzulpen Fakultatean, eta bertan lizentziatu zen. Era berean, edizioan masterra egin zuen Salamancako Unibertsitatean.

Hermanas Cartoné argitaletxeko Carlos Valdésen sortzailea da. Jatorrizko hizkuntzatik Virginia Woolf, Sherwood Anderson, Jane Austen, Rudyard Kipling edo Katherine Mansfield egileen lanak itzuli zituen galizierara.

## Lanak 
### Galizierara itzuliak 
[thumb|300x300px|Ezkerretik eskuinera, Celia Recarey, Andrea Barreira eta [Antía Veres|Antía Ver, "Klasikak galizierara itzultzea, Mary Wollstonecraftetik Virginia Woolfera" hitzaldian, SELIC 2017ko jardueren artean.]]

* *Quince relatos*,  Rudyard Kipling, 2002, Ir Indo. ISBN 84-7680-411-3.
* *Orlando. Unha biografía*,  Virginia Woolf, 2014, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-942570-01.
* *Hadrián VII*,  Frederick Rolfe, 2014, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-942570-1-8.
* *O triunfo do ovo*,  Sherwood Anderson, 2015, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-942570-3-2 (Carlos Valdés Garcíarekin).
* *Nunha pensión alemá*, Katherine Mansfield, 2015, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-942570-4-9  (Carlos Valdés Garcíarekin).
* *O gozo das damas*,  Émile Zola, 2015, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-942570-7-0.
* *Ethan Frome*, Edith Wharton, 2015, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-942570-8-7.
* *Ruar. Unha aventura londiniense*,  Virginia Woolf, 2015, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-942570-5-6.
* *Silas Marner. O tecelán de Raveloe*,  George Eliot, 2016, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-945411-0-0.
* *Persuasión*,  Jane Austen, 2017, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-945411-3-1.
* *Kipps*,  H. G. Wells, 2017, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-945411-4-8.
* *Canción de solpor*,  Lewis Grassic Gibbon, 2018, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-948421-0-8.
* *A señora Dalloway*, Virginia Woolf, 2018, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-948421-2-2.
* *O conto da criada*,  Margaret Atwood, 2019, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-948421-3-9 (traducido xunto con Carlos Valdés García).
* *O inferno*,  Henri Barbusse, 2019, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-948421-4-6.
* *David Golder*,  Irène Némirovsky, 2019, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-948421-5-3.
* *Martin Eden*  Jack London, 2019, Irmás Cartoné. ISBN 978-84-948421-7-7.
* *Plasticus maritimus, unha especie invasora*, 2020, Kalandraka. ISBN 978-84-1343-016-4.
* *O sorriso do coñecemento*, 2021, Kalandraka. ISBN 978-84-1343-095-9
* *O Grande Hotel Babylon*, Arnold Bennett, Irmás Cartoné (Carlos Valdésekin)
* Cabalo baio, xinete pálido,  Katherine Anne Porter, 2022, Irmás Cartoné.
* *Expiación e outros relatos*,  Edith Wharton, 2023, Irmás Cartoné. 
* *Jane Eyre*, Charlotte Brontë, 2023, Irmás Cartoné. 
* *Os caravanistas*,  Elizabeth von Arnimn, 2024, Irmás Cartoné. 

## Sariak 
* Galizierazko Liburuaren IV. Galaren Itzulpen Saria (2019),  *A señora Dalloway* (2018).
* 2025: Liburu Galegoaren Orri Berriak saria itzulpen modalitatean, Elizabeth von Arnimen *Os caravanistas* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La grazia (2025eko filma)

***La grazia*** 2025eko Paolo Sorrentino italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Dilema moral bat izango du Italiako Errepublikako presidente katolikoak: eutanasia baimenduko duen legea onartu ala ez. Izan ere, amaitzear da bere agintaldia, eta horrek erabaki politikoak eta pertsonalak hartzera behartuko du protagonista. Askotariko maitasun formei buruz, zalantza egitearen alde, eta boterearen ardura etikoari buruz hitz egiten du filmak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Mage du Kremlin (filma)

***Le Mage du Kremlin*** () 2025eko Olivier Assayas frantziar zinema zuzendariaren thriller politikoa da.

## Sinopsia 
1990eko hamarkada hasierako kaos postsobietarrearen erdian, Vadim Baranov gazte bikaina bere etorkizuna lantzen hasi zen. Artista lehenik, telebistako reality-ekoizle geroago, KGBko agente baten prentsa-agente bihurtu zen: Vladimir Putinena. Boterearen erraietatik, Errusia berria eratuko zuen Baranovek, egiaren eta gezurraren, sinesmenaren eta manipulazioaren arteko mugak lausotuz. Ksenia magnetikoa, gizonaren kontrolpetik kanpoko pertsona bakarra, hura joko arriskutsutik aldentzen saiatuko da. Urte batzuk geroago, mututu eta misterioan murgildu ondoren, Baranovek bihotza ireki eta eratzen lagundu zuen erregimenaren sekretu ilunak agerian utziko zituen azkenik.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jay Kelly

***Jay Kelly*** 2025eko Noah Baumbach estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Zinemako izar bat da Jay Kelly. 60 urte ditu, eta krisian dago. Zinemako jaialdi garrantzitsu batek omenaldia egingo dio aktoreari, eta horrek iraganera begiratzeko eskatuko dio. Bere bizitzaren parte izan diren guztiekin berriz ere harremana estutu beharko du. Denek ezagutzen dute Kelly, baina berak ez du bere burua ezagutzen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamlaket al-qasab

***Presidentearen pastela*** () 2025eko Hasan Hadi irakiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1990eko urteak dira, eta garai latza da Irakeko herritarrentzat, hala Sadam Husseinen erregimenak indarrean jarritako agindu eta debekuengatik, nola nazioarteak eta bereziki AEBek herrialdeari ezarritako zigorrengatik. Bizirik irautea bera da askoren eguneroko egitekoa. Baina Lamia neskatoari beste lan bat ere emango diote: herrialdeko presidentearentzako tarta bat prestatzea. Husseinen urtebetetzea izango baita laster batean.

## Aktoreak 
* Baneen Ahmad Nayyef : Lamia
* Sajad Mohamad Qasem : Saïd
* Waheed Thabet Khreibat : Bibi 
* Rahim Alhaj : Jasim

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orwell: 2 + 2 = 5

***Orwell: 2 + 2 = 5*** 2025eko Raoul Peck haitiar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
1949. George Orwellek bukatu egin du azkena baina garrantzitsuena izango zen eleberria, *1984*. Filma idazlearen azken hilabeteetan eta etorkizuna iragarri zuen obra murgiltzen da haren maisulan distopikoan munduari erakutsi zizkion kontzeptu bizi eta kezkagarrien erroak arakatzeko... Bikoizpentsatzea, Pentsamendu-krimena, Hizketaberria, Anaia Handiaren nonahiko espektroa... egia soziopolitiko kezkagarriak, gaur egun geroz eta ozenkiago entzuten direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Bachofner

**Anna Bachofner** (jaiotzez **Buxtorf**; Berna, 1839ko ekainaren 10a – Männedorf, 1909ko otsailaren 2a) suitzar idazlea izan zen, *Mathildens Genesung* ipuina, Gabonetako ipuin ugari eta hainbat biografia idatzi zituena.

## Bizitza 
Anna Buxtorf 1839ko ekainaren 10ean jaio zen Bernan, Friedrich Buxtorf merkatariaren familian, eta Basilean hazi zen.

1874an  1874an Heinrich Bachofner irakasle eta Züricheko epilepsia-klinikaren sustatzailearekin ezkondu zen. Hiru seme-alaba izan zituzten (haietako bat jaio eta gutxira hil zen), senarrak lehen ezkontzan izan zituen sei seme-alabez gain.

Bachofnerrek Züricheko Unterstrass auzoko irakasle-eskolako barnetegia zuzendu zuen, eta eskola bere senarrak zuzendu zuen 1869an sortu zenetik 1897ra arte. 1897an familia Zugera joan zen bizitzera, Heinrich Bachofnerrek erretiroa hartu baitzuen, eta han hil zen aste batzuk geroago.

Anna Bachofnerrek ipuin-bilduma ugari idatzi zituen, gehienak bahin baino gehiagotan argitaratu zirenak. Ezagunenak honako hauek izan ziren: *Mathildens Genesung* 1876an, eta Gabonetako ipuinak (''Martha's Weihnachtsfest* 1874an eta *Vom Himmel hoch, da komm ich her!* 1903tik 1906ra).

Emakumeen hainbat biografiaren egilea ere izan zen. Horrez gain, senarraren biografia idatzi zuen 1900ean.

1909ko otsailaren 2an hil zen Männedorfen, Zürich kantonamenduan, urtebete lehenago joan zen lekuan.

## Lanak 

;Ipuinak
* *Sieg der Liebe : Zwei Bilder aus dem Leben* (1869)
* *Schule und Leben : Eine Erzählung aus der Gegenwart* (1872)
* *Martha's Weihnachtsfest* (2. argitaraldia, 1874)
* *Mathildens Genesung. Eine Erzählung aus einem Kinderspital* (1876)
* *Schule und Leben : eine Erzählung aus der Gegenwart* (3. argitaraldia, 1893)
* *Der Weg zum Frieden : Eine Erzählung* (1896)
* *Schlichte Blätter* (1903)
* *Für die Jugend* (1903)
* *Vom Himmel hoch, da komm ich her!* (lau liburukitan, 1903-1906)
* *Ein schwerer Jugendweg : Eine Erzählung aus dem Leben* (1904)
* *Friede und Freude* (1906)
;Biografiak
* *Heinrich Bachofner, Seminardirektor* (1900-1901)
* *Von edlen Frauen : Sechs Biographien, für die reifere Jugend zusammengestellt* (1907)
* *Madame Elisabeth von Frankreich (1764-1794) : Ein Lebensbild aus der letzten Königsfamilie der Bourbonen* (1908)
;Bestelakoak
* *Die Weihnachtsfeier in Haus und Schule : Lieder'' (4. argitaraldia, 1900)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alan Whetton

**Alan Whetton** (Auckland, 1959ko abenduaren 15a) zeelandaberritar hamabosteko errugbilari ohia da.

Auckland Rugby Unionen hasi zen jokatzen, hainbat posiziotan, hirugarren lerroko egal, bigarren lerroko eta hirugarren lerroko erdiko postuetan, baina gehienetan hirugarren lerroko hegala.

Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin 65 partida jokatu zituen 1984 eta 1991 artean. 1987ko Munduko Errugbi Txapelketan eta 1991ko Munduko Errugbi Txapelketan parte hartu zuen. Munduko txapelduna izan zen 1987an.

Gary anaia bikiarekin batera jokatu zuen talde eta selekzio mailan.
Vitoria Ogando

**María Vitoria Ogando Valcárcel (**Buenos Aires, Argentina, 1956ko ekainaren 2a) galiziar irakasle, idazlea eta wikilaria da.

## Ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|[Vitoria Ogando, USCko Gallego-Portugeseko 1. promozioko kide batzuekin: Manuel Castelao, Luis Cambeiro Cives, Ángel González Guerra, Manuel Ferreiro Fernández, Tareixa Roca, María dos Ánxos González Refoxo, Ramona Giráldez Domínguez, María Xosé Queizán, María do Carme García Pereiro, Luís Gayoso Baqueiro, Carme Vázquez Castro, Manuel Figueiras Fernández, Francisco Salinas Portugal, César Morán. Coruña 2017]]
Bost urte zituela, Ourensera aldatu zen, aita hil zitzaiolako. Batxilergoa Santiagoko Rosalía de Castro BHIn ikasi zuen eta ondoren Galiziar-Portugaldar Filologia Santiago de Compostelako Unibertsitatean. 

Galiziera hizkuntza eta literaturako irakasle izan zen Pontevedrako Valle Inclan BHIn, erretiroa hartu zuen arte. 2005az geroztik, bere senarrak, Ángel González Guerrarekin  *ogalego.eu* web orria koordinatzen du. 2017tik modu aktiboan kolaboratzen du Galipedian.

## Sariak 
* 2018an Victoriak eta Angelek Pontevedrako Udalaren Xoán Manuel Pintos saria jaso zuten.
* 2021ean Pontevedra Hiria saria eman zieten.

## Argitalpenak 
* Itzulpena: *Que fai o poder no teu leito?*. Galiza Editora, 1986, Sanxenxo. ISBN 84-86129-07-9.
* Kolaborazioa: *Dicionário da lingua galega* de Isaac Alonso Estraviz et al.. Alhena, 1986, ISBN 84-7707-000-8.
* *Exercicios de lingua*. Ed. Vía Láctea, 1987, A Coruña (con Anxo González Guerra). ISBN 978-84-86531-36-1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.ogalego.eu, galizierari buruzko web orria.
* gallegos.galiciadigital.com
Konstantza Normandiakoa

**Konstantza** **Normandiakoa** (Normandia, 1057 eta 1061 artean – Redon, Bretainia, 1090eko abuztuaren 13a) sortzez Ingalaterrako printzesa izan zen, eta ezkontzaz Bretainiako dukesa, Alano IV.a Bretainiako dukearekin ezkontzean.

## Bizitza 
Gilen I.a Konkistatzailearen eta Matilde Flandiakoaren alaba zen. Konkistatzailearen alaba guztien artean dotoreena zela esaten zen. Amaren faboritoa zenez, beranduago Alano IV.a Bretainiakoari eskaini zitzaion ezkontzan, 1086an, eta biak Normandiako Caen-en ezkondu ziren. Seme-alabarik gabe hil zen Konstanza, beharbada pozoituta, 1090. urteko abuztuaren 13an, eta San Melaineko elizan lurperatu zuten, St Melansen, Redonen.

1672. urtean, bere hilobia aurkitu eta zabaldu egin zuten. Barruan artilezko material baten zati batzuk zeuden, gorpua bertan bilduta, eta berunezko gurutze bat ere bai, aitaren, senarraren eta heriotzaren datarekin grabatutako epitafioarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santsa Santsez Gaztelakoa

**Santsa Santsez** **Gaztelakoa** (Gaztelako konderria, 1006 – Bartzelonako konderria, 1026ko ekainaren 26a) Bartzelona eta Gironako kondesa ezkontidea izan zen, Ramon Berenger I.arekin ezkontzean.

## Bizitza 
Antso Gartzeitz Gaztelako kondearen eta bere emazte Urraca Gómezen alaba izan zen. 

### Ezkontza 
Berenguer Ramon I.a Bartzelonako kondearekin ezkondu zen 1021. urtean, eta elkartze horren ondorioz jaio ziren:

### Ondorengoak 
* Erramun Berenger I.a (1023-1076), bere aitaren oinordekoa Bartzelona eta Gironako konderrian.
* Antso Berenger (1058ko martxoaren 6a eta gero hila), Llobregat ibaiaren hegoaldeko mugako lurrak oinordetzan hartu zituena, Olérdola hiriburu zuela, baina Bageseko San Benito monasteriora sartu zenean, uko egin zuen Ramon Berenger kondeak bere anaiaren aldeko oinordetza egin zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Ruiz Domènec, José Enrique (2006). *Quan els vescomtes de Barcelona eren*. Barcelona: Fundació Noguera.or. 117-118. ISBN 84-9779-475-3. Jatorrizkotik artxibatua, 2014ko abenduaren 20an. 2015eko otsailaren 7an kontsultatua.
The Midnight Meat Train

***The Midnight Meat Train***, , 2008ko Ryuhei Kitamur japoniarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Clive Barker ingeles idazlearen *1984ko izenburu berdineko kontakizun laburrean* oinarritua dago. Bradley Cooper, Leslie Bibb, Tony Curran, Brooke Shields, Roger Bart eta Vinnie Jones aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Susan Hoff (Brooke Shields) arte galeria arrakastatsu bateko jabeak Leon Kauffman (Bradley Cooper) argazkilariari gizakiaren alde ilunenari buruzko lan bat burutzea proposatuko dio. Hura arrakasta lortzeko bere aukera dela jabeturik, Kauffmanek egon daitekeen gairik ilunenaren bilaketa obsesiboari ekingo dio, Mahogany (Vinnie Jones) deritzon serieko hiltzailearen arrastoa jarraituz, gaueko txandako trenean bidaiatzen duten bere biktimak zatikatuz. Une horretantxe argazkilaria hiriko tunel sakonetara eramango duen joko obsesibo bati ekingo dio bere burua nahiz Maya Jones (Leslie Bibb) neskalagunaren biziak arriskuan jarriz, honela izugarrikeriak eta beldurraren sakonean murgilduko duen bidai bati hasiera emanez.

## Aktoreak 
* Bradley Cooper: Leon Kaufman
* Leslie Bibb: Maya Jones
* Brooke Shields: Susan Hoff
* Roger Bart: Jurgis
* Ted Raimi: Randle Cooper
* Vinnie Jones: Mahogany
* Peter Jacobson: Otto
* Barbara Eve Harris: Lynn Hadley detektibea
* Tony Curran: Gidaria
* Stephanie Mace: Leigh Cooper
* Nori Satô: Erika Sakaki
* Dan Callahan: Troy Taleveski
* Quinton Jackson: Aingeru Goardakoa
* Allen Maldonado: Gaizkile taldeko burua

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Yamhad

**Yamhad** (Yamḫad) antzinako Mesopotamian kokatutako erresuma izan zen, Hiriburua Siriako Ḥalab (egungo Alepo) zuena. Erresuma K.a. XIX. mendearen amaieran sortu zen eta Yamhad dinastiak zuzendu zuen, zeinek bereeremua zabaltzeko indar militarra zein diplomazia baliatu zituzten. Hasieratik, erresumak bere auzokideen -Mari, Qatna eta Asiriar Inperio Zaharra- erasoak jasan zituen, baina Yarim-Lim I.a erregearen jardueren bidez garaiko Siriako erresumarik boteretsuena bihurtu zen.

K.a. XVIII. mendearen erdialderako, Siriaren zati gehiena (hegoaldea izan ezik) Yamhaden agintepean zegoen, zuzenean edo menpekotasunaren bidez, eta ia mende eta erdi batez Yamhadek Siriako iparraldea, ipar-mendebaldea eta ekialdea menderatu zituen, baita Mesopotamiako erresuma txikietan ere eragina izan zuen, Elamen mugen inguruan. Azkenean, Hittitek erresuma suntsitu zuten, eta gero Mitannik anexionatu zuen K.a. XVI. mendean.

Yamhadeko biztanleria nagusiki amorrita zen, eta Siriako Brontze Aroko kultura tipikoa zuen. Halaber, erresuma hurriten populazio handi batek ere osatzen zuen, haien kultura Yamhadena aberastuz. Yamhadek merkataritza-sare zabala kontrolatzen zuen, Ekialdeko Iraneko lautadetatik Egeo ingururaino zabaldua. Yamhadeko biztanleek ipar-mendebaldeko semitar jainko tradizionalak gurtzen zituzten, eta Halab hiriburua hiri santutzat hartzen zen Siriako beste hirien artean, Hadad jainko nagusiaren gurtzarako zentro gisa; Hadad iparraldeko Siriaren jainko gorena zen.

## Erregeen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zikoina (faraoia)

**Zikoina** Antzinako Egiptoko aro aurredinastikoko gobernari (faraoi) bat izan zela uste da. Hala ere, ikertzaile moderno gehienek zalantzan jartzen dute benetan existitu zenik.

Bere agintaldiaz oso gutxi dakigu, aztarna arkeologikoen eskasiagatik eta idatzizko erregistroen faltagatik. Ez dira ezagutzen bere agintaldiaren datak ezta lurraldearen hedadura ere. Bere benetako izena ere ezezaguna da, baina bere burua adierazteko zikoina hieroglifoa erabili omen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adèle Huguenin

**Adèle Huguenin** (Le Locle, 1856ko abuztuaren 6a – Les Brenets, 1933ko apirilaren 25a), ***T. Combe*** izengoitiaz ere ezaguna, suitzar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Adèle Huguenin Le Loclen jaio zen 1856ko abuztuaren 6an, Williams Humbert Huguenin-Vuillemin erlojugilearen eta Adèle Humbert-Drozen alaba. 1873an irakasle tituluan jaso zuen. 1879an idazten hasi zen, T. Combe izengoitia erabiliz. *Bibliothèque universelle et Revue suisse* aldizkarian maiz kolaboratu zuen. 1890etik aurrera, langile klasearen eta emakumeen defentsan eta alkoholismoaren aurkako borrokan parte hartu zuen, eta horrek absenta debekatzea ekarri zuen 1908an.

Erlijioari dagokionez, Huguenin protestantea zen. Ez zen inoiz ezkondu eta 1933ko apirilaren 25ean hil zen Les Brenetsen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urraca Covarrubiaskoa

**Urraca Gartzia** (c. 960 – Covarrubias, Burgos, c. 1039) Gaztelako infanta, bizitza erlijiosoan aritzen zena eta San Benitoren ordenari lotua.

## Bizitza 
Gartzia Fernanditz Gaztelako kondearen eta Ava Ribagorzakoaren alaba zen, eta, beraz, Fernando Gontzalitz Gaztelako lehen kondearen biloba. Gaztetatik sentitu zuen bokazio erlijiosoa, eta orduan Cosme eta Damian Santuen monastegi bikoitzarekin harremanetan jarri zen. Bere izeba Urraka Fernanditzek sortu zuen, Covarrubiasen.

972. urtean, Gartzia Fernanditz kondeak Covarrubias infantatua Urracarentzat sortzea erabaki zuen, eta horrek lurralde aberats baten administrazioa alabaren esku uztea eragin zuen. Hala ere, Urracak nahiago izan zuen Covarrubias eliz jaurerri bihurtzea, 978an abitua hartu baitzuen. Zeremonia hartan, erresumako pertsonaia garrantzitsu guztiak izan ziren, laikoak zein elizakoak, Burgosko apezpikua barne. Azken hori izan zen zeremonia egin zuena.

Une horretatik aurrera, Urraca bere aitaren aholkulari nagusia bihurtu zen, Covarrubiaseko Infanterria oparotasunez administratzen zuen bitartean; Cosme eta Damian Santuen monasterioa sasoiko Gaztelako gune espiritual nabarmenetako bat bihurtzeko erabakigarria izan zen.

Aholkulari gisa egindako lana askoz garrantzitsuagoa izan zen bere neba Antso Gartzeitz Gaztelako kondearen gobernuan (990-1022), eta baita bere iloba Gartzia Santxiz Gaztelako konde iragankorrarenean ere (1017-1029), konde-titulua eskuratzeari hasiera eman zitzaion ezegonkortasunarengatik, Urrakaren beste ahizpak, Munia Gaztelakoak, Antso III.a Gartzeitz (Nagusia) errege nafarraren emazteak, Gaztelako erregeordetzaren ardura hartzea beharrezkoa egin baitzuen.

Bi emakumeen lana eskertzeko, Gartzia Santxiz Gaztelakoak izeba Urraca bisitatu zuen Covarrubiasen, 1024. urteko udaberrian. Une horretan, diru-kopuru handia eman zion Covarrubiaseko Kolegiatan hobekuntza-lanak egiteko.

Urraca Gartzia bizirik aipatzen duten azken dokumentuak 1032. urtekoak dira, baina ez dakigu zehatz noiz hil zen. Covarrubiasko Kolegiatako aldare nagusiaren azpian lurperatu zuten, eta gaur egun ere han ikus daiteke bere hilobi apala.   

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Skhvilo gaztelua

**Skhvilo gotorlekua** (), **Skhvilo gaztelua** bezala ere ezaguna, Georgiako Kaspi barrutiko Shida Kartli eskualdean kokatutako Erdi Aroko gotorlekua da. XIV. mendean eraiki zen, eta Amilakhori familiaren dukearen (tavadi) lehen egoitza izan zen. 

## Arkitektura 
Skhvilo gaztelua gailur batean zehar hedatzen da, mendebaldetik Rekhula ibaiaren arroilak eta ekialdetik Tiriponi haranak inguratuta. Gaztelua luzanga eta angeluzuzena da, mendebaldean sarrera estu batekin bakarrik. Nahiko ondo kontserbatuta, 45 × 20 m inguruko azalera du, lurretik hiru edo lau solairuko (14 m inguru) horma altuekin irteten da, almenekin amaitzen dena. Atzealdean egurrezko gudu-bidea, kontsolen gainean jarrita, luzatzen zen. gezileihoak zeuden maila berean. Hormen lodiera hiru edo lau metrokoa da (bi metro beste iturri batzuen arabera ). Mendebaldean bi bastioi erdizirkular daude, eta ekialdean lau, zutabe itxurako hormatik ateratzen direnak. Sarbide bakarra hego-mendebaldean zegoen, eta barrura sartzeko egurrezko eskailera bat aldi baterako jarriz bakarrik zen posible. Atearen atzean zegoen patio txikian, beste patio-horma bat zegoen, eraikinetarako bidea blokeatzen zuena. Egitura osoa bi dorrek eusten dute. Iparraldean bost solairuko dorre laukizuzen bat dago, zaintza-dorre gisa erabiltzen dena. Dorre nagusi honek iparraldeko izkina eusteko balio du. Bigarren dorre bat, laukizuzena ere bai, baina harresiaren altuerara murriztua, gotorlekuaren hegoaldean dago. Bi dorreen arteko espazioa horma gehigarriek banatzen dute, eta adin desberdinetako eraikinak ditu, besteak beste, defentsa-harresiari lotutako etxebizitza-eraikinak eta jatorriz eliza gisa erabilitako eraikin bat. Espazio mugatua zela eta, elizak bi solairu zituen. Elizaren ondoan, akueduktu batetik betetzen zen ur-biltegi bat dago.

Noizean behin, harresien azpian lubakiak ikus daitezke, baita gazteluaren setioen beste zantzu batzuk ere.

## Historia 
Skhvilo gazteluaren historia Zevgendenidze (Amilakhvarni) feudal arbasoen gorakadarekin lotuta dago. XIV. mendean, lehenik jabetza jaso zuten, eta bizileku gisa erabili zuten. XVI. eta XVII. mendeetan, Kvemo Chalara joan ziren bizitzera, eta han Amilakhvari gaztelua eraiki zuten, eta Skhvilo gaztelua gotorleku gisa baino ez zen erabili. XVII. mendean, gazteluan gotortutako Iotak Rostom erregea erasotu eta Amilakhvari garaitu zuen. XVII. mendean, Kartliko gobernadorearen, Givi Amilakhvariren, gotorlekuetako bat izan zen, Iranen erasoaren aurka borrokatu zuena. XVIII. mendearen amaierara arte, Skhvilo gaztelua Amilakhvarts familiarena izan zen. Ondoren, bere aurreko balioa galdu zuen.

## Erreferentziak 
## Literatura 
* Georgiako Historia eta Kultura, 5. liburukia, Tbilisi, 1990
* Zakaraia P., Georgiako herri eta gaztelu zaharrak, Tb., 1973
* Zakaraia P., Gvasalia J., Xse, T. 9, or.&nbsp;629, Tb., 1985

## Kanpo estekak
Moncha Fuentes

**Ramona Fuentes Aria** (Marín, Galizia, 1952) galiziar idazle, itzultzaile eta irakaslea da.

## Ibilbidea 
Filologia Erromanikoan lizentziatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean, eta Vigon bizi izan zen. Santa Irene BHIn aritu zen irakasle.

Cuadernos *Ramón Piñeiro* edo *A Trabe de Ouro* bezalako argitalpenetan kolaboratu zuen.

Galiziako Fronte Popularreko hautagaia izan zen 1997, 2001 eta 2005eko Galiziako Parlamenturako Hauteskundeetan.

## Lanak 
### Narratiba 
* *O mar que nos leva* (2018). Vigo: Xerais. 160 or.. ISBN 978-84-9121-451-9. ePub: ISBN 978-84-9121-455-7. .
* *O tradutor de sombras* (2022). Vigo: Xerais. 176 or.. ISBN 978-84-1110-135-6. ePub: ISBN 978-84-1110-129-5.

### Itzulpenak 
#### Frantsesetik galizierara 
* *Quen lle ten medo ó lobo?*,  Fanny Joly (1990). Xerais.
* *Omni, alarma nuclear*,  Jan Bosschaert (1990). Xerais. Cómic.
* *Na Bretaña misteriosa,*  Alain Dodier*.* (1990). Xerais. Cómic.
* *Mortos en vida*,  Alain Dodier (1991). Xerais. Cómic.
* *Xogo de tres*,  Alain Dodier (1991). Xerais. Cómic.
* *Como unha novela*,  Daniel Pennac (1993). Xerais.

[thumb|Fran Alonso eta Ramón Desbroces-ekin *O tradutor de sombras* aurkezten [Pontevedra|Pontevedrako Paz liburudendan, 2022]]

#### Portugesetik galizierara 
* *O lobo guerrilleiro*,  Bento da Cruz (1996). Xerais.
* *A loba*,  Bento da Cruz (2000). Xerais.

#### Galegotik gaztelaniara 
* Amor de Artur, Xosé Luis Méndez Ferrín (1990). Debate

thumb|Xosé Ramón Penarekin Vigoko Faro Klubean, 2022ko apirila
Xosé Luis Méndez Ferrínen (Txalaparta, 2002) En el vientre del silencio. 

## Sariak 
* Galiziako Kritikaren Saria 2019, *O mar que nos leva* lanarengatik.

* Losada Diéguez saria, Literatur sorkuntza modalitatean, *O tradutor de sombras* lanagatik.

## Bizitza pertsonala 
Antonia Arias Diaz eta Manuel Fuentes Blancoren alaba, Manel eta Antonia Fuentes Ariasen ahizpa da. Xosé Luis Méndez Ferrínen bikotekidea da, Oriana Méndezen ama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen fitxa Ediciones Generales de Galiciaren webgunean.
Jeanne de Coulomb

**Cécile Marguerite Coulon de Lagrandval** (Bordele, 1864ko otsailaren 3a – *ibidem*, 1945eko otsailaren 23a) frantziar eleberrigilea izan zen, bere garaiko eleberri katolikoen egile trebeenetakotzat hartua. ***Jeanne de Coulomb***, ***Pierre Marfont***, ***Michel Dorlys*** eta ***Jacques Murol*** izengoitiak erabili zituen.

## Bizitza 
thumb|*La Belle Histoire de Maguelonne* (1923) liburuaren azala.
Cécile Marguerite Coulon de Lagrandval matematika irakasle baten alaba

Bere ibilbidean, ehun idazlan baino gehiago argitaratu zituen: folletoiak (*Le Petit Écho de la mode*, ''L'Ouvrier* eta *Les Veillées des chaumières* aldizkarietan, besteak beste) eta eleberri katoliko ezagunak, *Petit Écho de la Mode* aldizkariaren *Collection Stella* liburu sailean eta La Bonne Presse, Flammarion eta Jean Dupuis bezalako argitaletxeetan. Bere eleberri batzuk gaztelaniara, katalanera eta italierara itzuli dira.

## Sariak 
* 1928: Montyon saria (*L'Ombre des heures'' eleberriarengatik)

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garazi Otsagabia

**Garazi Otsagabia Letamendia** (Lakuntza, Nafarrroa Garaia, 1991) idazlea eta irakaslea da.

## Argitalpenak 
* *Beste gerrako kronikak,* Lourdes Otaegirekin batera. (Labayru, 2019) Zornotzako Udalaren Santi Onaindia ikerketa bekari esker egindako lana.

* *Astoaren putza.* Iker Uribeetxeberria Garmendiarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:Lakuntzako Pertzaren ipuina izatea polita zela uste nuen  Guaixe, 2023.12.19
Mkhare

**Mkhare** ( , *mxare*) Georgiako administrazio-zatiketa mota bat da. Normalean "eskualdea" bezala itzultzen da.

1994an eta 1996an emandako presidentetzarako dekretuen arabera,  Georgiaren eskualdeetan zatitzea behin-behinekoz da Abkhazia eta Hego Osetiako gatazka sezesionistak konpondu arte. Eskualdeko administrazioa estatuko komisario batek (სახელმწიფო რწმუნებული, *Saxelmćipo Rćmunebuli*, normalean "gobernadore" bezala itzulita), presidenteak izendatutako ofizial batek, zuzentzen du.

Eskualdeak *udalerrietan* banatzen dira. Georgiak bederatzi eskualde ditu (ikus mapa ere):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kris Etxabe Martínez

**Kris Etxabe Martínez** (Bilbo, Bizkaia, 1975) liburuzaina eta idazlea da.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziaduna da eta Bibliotekonomia ikasia. 
* *Bada zerbait* (2023). Agalir argitaletxea. Maite Márquez Peñaren ilustrazioak

* *Yako Kokomoko* (2022). Alberdania argitaletxea. Paul Caballeroren ilustrazioak

* *Ilezuri* (2021). Alberdania argitaletxea. Maite Márquez eta Mikel Maizaren ilustrazioak
* *Koralaren distira* (2020). Mezulari argitaletxea. Maite Márquezen ilustrazioak
* *Altxorrik handiena* (2019). Egilearen edizioa. Mikel Maizaren ilustrazioak (Euskara, gaztelania eta ingelesez)

## Sariak 
* 2014an, 124 parte-hartzaileren artean, Casilda Ordóñez Haur eta Gazte Literaturako Sari Nazionaleko epaimahaiaren lehen aipamen berezia jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berthe Neulliès

**Berthe Neulliès** (jaiotzez **Berthe Catherine Octavie Lagache**; Abbeville, 1861eko otsailaren 21a – *ibidem*, 1928ko apirilaren 18a) frantziar idazlea izan zen, eleberri sentimentalen egilea.

## Bizitza 
thumb|*Tante Gertrude* (1919) liburuaren azala.
Berthe Catherine Octavie Lagache (ezkondu ondoren Neulliès abizena erabili zuena) Sommeko Abbeville herrian jaio zen 1861eko otsailaren 21ean, Octavie Jarlot sukaldariaren eta Pierre Lagache dendariaren familian. Louis Bethléemen arabera, ingelesezko eleberrien imitazioak «bere bizitzako aldi gogor batean» idazten hasi zen.

Bere lehen eleberria, ''L'Expiation de Lady Culmore*, 1885ean argitaratu zen Firmin Didot argitaletxearen Bibliothèque des Mères de Famille sailaren parte gisa eta oso harrera ona izan zuen. Esaterako, *L'Intransigeant*ek «oso liburu ezohikoa» eta «denbora luzez irakurri dugun istoriorik dramatikoena eta erakargarriena» zela adierazi zuen, eta egilearen «lumaren kalitate handia» azpimarratu zuen. Bere aldetik, *Paris illustré''k «irakurleen arreta» erakarri zuen lehen eleberri honetara, «dramatikoa eta erakargarria» zela adieraziz.

1927an, Neulliès Société des gens de lettres elkarteko kide egin zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Guardiola

**María Guardiola Martín** (Cáceres, Extremadura, 1978ko abenduaren 5a) espainiar funtzionarioa eta Espainiako Alderdi Popularreko politikaria da. 2023az geroztik Extremadurako Gobernuko presidentea da, kargu politiko horretan egon den lehen emakumea izanik. 2022az geroztik Extremadurako Alderdi Popularreko presidentea ere bada.

## Kanpo estekak
Ōshima Yoshimasa

Japoniako Inperioko Armadako jenerala izan zen Lehen Txina-Japonia Gerran eta Errusia-Japonia Gerran. Bere birbiloba, Shinzō Abe, Japoniako lehen ministroa izan zen.

## Biografia 
Ōshima Chōshū domeinuko (gaur egungo Yamaguchi prefektura) samurai baten seme zaharrena zen, eta Satchō Aliantzako indarren kide gisa borrokatu zen Meiji enperadorearen alde, Tokugawa shogunerriaren aurkako Boshin gerran. Meiji berrezarkuntzaren ondoren, Osakako eskola militarrean ikasi zuen 1870ean, eta 1871ko abuztuan teniente izendatu zuten Japoniako Inperioko Armada berrian. IJA 4. Infanteria Erregimentuan izendatu zuten, eta hurrengo urtean kapitain izendatu zuten, eta 1873an IJA 1. Infanteria Erregimentuko batailoi komandante bihurtu zen. 1877ko Satsuma matxinadan, maior izendatu zuten. Gerra ostean, Sendai goarnizioan hainbat kargu izan zituen eta 1886an koronel bihurtu zen. 1887an Tokioko goarnizioko estatuburu bihurtu zen eta, Jakob Meckel prusiar aholkulari militarraren gomendioei jarraituz Japoniako Armada Inperiala berrantolatu ondoren, IJA 1. Dibisioko estatuburu bihurtu zen. 1891ko ekainean, Ōshima jeneral nagusi izendatu zuten eta IJA 9. Infanteria Brigadaren agintea esleitu zioten, "Ōshima Brigada Konbinatua" izena ere bazuena. 1894an Koreako penintsulara bidali zuten Donghak matxinadan, eta bere 4.000 gizoneko indarra Txinako Inperioko Beiyang Armada Koreako lurraldetik indarrez kanporatzeaz arduratu zen.

1894ko uztailaren 28an, bere indarrek txinatarrak garaitu zituzten Seonghwaneko guduan, Asanen kanpoaldean, Seul hegoaldean, Lehen Txina-Japonia Gerraren lehen lehorreko borrokan. Garaipenagatik, Ōshima baroi (*danshaku*) izendatu zuten kazoku noblezia sisteman, eta Tsushimako goarnizioaren agintea esleitu zioten. 1898ko otsailean teniente jeneral izendatu zuten.

Errusia-Japonia Gerran, Ōshima Japoniako Bigarren Armadaren IJA 3. Dibisioko komandantea izan zen, Oku Yasukata jeneralaren agindupean. Dibisioa Liaoyangeko guduan, Shahoko guduan eta Mukdeneko guduan zuzendu zuen. Gerra amaitutakoan, jeneral izendatu zuten, eta Kwantung Lurralde Alokatuaren Gobernadore Nagusi izan zen 1905eko urritik 1912ko apirilera. Garai hartan, Kwantung Armada deituko zenaren oinarriak ezarri zituen.

1907an, Ōshima bizkonde (*shishaku*) izendatu zuten. 1911ko irailetik aurrera Japoniako Armada Inperialaren Estatu Nagusian aritu zen, eta 1912ko ekainean Paulownia Loreen Ordena eman zioten. 1915eko abuztuan erretiratu zen zerbitzutik, eta 1926an hil zen.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Marc-Émile Ruchet

**Marc-Émile Ruchet** (Saint-Saphorin-sur-Morge, 1853ko irailaren 14a – Berna, 1912ko uztailaren 13a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1905ean eta 1911an.

Zuzenbidean lizentziatu zen Lausanako Unibertsitatean 1875ean eta abokatu lanetan aritu zen 1878tik aurrera. 1886tik 1888ra Suitzako Mendebaldeko Trenbideen zuzendaritza kontseiluko kide izan zen, eta 1890etik 1899ra Jura-Simplon trenbidekoa.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1899an Suitzako Kontseilu Federaleko kide aukeratu zuten. Kontseilu horretan Barne, Finantza eta Kanpo Arazoetako sailak zuzendu zituen. Bi aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko presidentea, 1905 eta 1911 urteetan.
Ceda - La Celada

**Ceda – La Celada** Tafallan dagoen aztarnategi arkeologiko bat da, Brontze Aroko aztarnak dituena.

Prestazio Handiko Trenaren (TAP) Zaragoza-Iruña linea eraikitzen ari ziren bitartean, legar-fabrika baten ustiapenak argitara atera du Brontze Aroko (K.a. II. milurtekoa) aldi baterako kokaleku baten aztarnategia. Ordura arte ustekabeko erritu- eta ekonomia-jarduerak dokumentatzeko aukera eman du, denbora-testuingururako.

Aurkikuntzen artean, hauek nabarmentzen dira: Bi ehorzketaren hondarrak; Brontze Aroko Nafarroako zeramika-ontzi multzorik osoena eta Kobrezko lingote multzo bat, ia 6 kilokoa, garai hartarako aberastasun txiki bat zena.

## Indusketa lanak 
Indusketa-lanak Nafarroako Gobernuko Kulturako Zuzendaritza Nagusiarekin – Vianako Printzea Erakundearekin- eta Tafallako Udalrekin lankidetzan egin dira, eta 2020tik 2023ra bitartean egin ditu Adifek, legar-maileguen eremu batean.

130 egitura aurkitu zituzten 2 hektareako azaleran. Beheragune xumeak dira morfologia desberdineko lurretan, hainbat elementu ezberdinen azatarna: bi etxolen zutoin-zuloak, siloak, sutondoak, bestelako su aztarnak eta abar. Aztarnategia Brontze Aroan sortu zen, K.a. II. milurtekoaren erdialdean, eta aldi baterako habitat txiki bat izan zen, oso ohikoa Nafarroan.

Mota horretako aztarnategiak, “zulo-eremuak” izenekoak, egitura galkorrekin eraiki ziren, eta, beraz, ez dira haien eraikuntza-hondarrak kontserbatu (gutxieneko harrizko egiturak dituzten etxebizitzak, lurzoruak, harrizko itxiturak, etab.), hauskortasuna eta luberritze-efektua direla eta. Hala ere, bertako biztanleen bizirauteko moduei, ingurumen-baldintzei, teknologiari eta abarri buruzko tresna eta datu esanguratsuen hondarrak dokumentatzea ahalbidetu dute. Hala ere, indusketari esker, informazio ugari azaleratzen da eta, batzuetan, ustekabeko aurkikuntzak egiten dira.

Aztarnategiko arkeologia-lanak amaituta, aurkitutako hondakinak Nafarroako Gobernuko Arkeologia Funtsetan kontserbatu dira, eta bertan zaharberritzen ari dira. Aldi berean, ikerketa zientifiko bat egiten ari dira Vianako Printzea Erakundearen eta Kulturaren Zuzendaritza Nagusiaren arteko lankidetzaren bidez. Bertan, Ondare Historikoaren Zerbitzuko, Olcairum SLko eta hainbat ikerketa-zentrotako (Valladolideko Unibertsitatea eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoa, CSIC, etab.) teknikariek parte hartzen dute. Lan horien artean daude erradiokarbonako datazioa, metalen eta horien jatorriaren analisia, zeramika egiteko teknologia, hondakin organikoak, arkeofauna, antropologia, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horus Ni-Neit

**Ni-Neit** (edo **Horus-ni-Neit**) Antzinako Egiptoko aro protodinastikoko "0. dinastiako" errege (faraoi) bat izan zela uste da. Gaur egun, bere familiari edo kronologia zehatzari buruzko informaziorik ez dago. Ni-Neit orain arte Helwango 257. hilobitik datozen bi buztinezko idazkun erreen bidez baino ez da ezagutzen. Izenaren irakurketa ez da ziurra, idazketa traketsa dela eta; hala ere, Edwin van den Brink eta Christiane Köhler egiptologoak izen hori “Ni-Neit” gisa irakurtzearen alde daude. Hala ere, datazio zehatzagoa oraindik ez da zehaztu.

## Erreferentziak
Txinovnik

**Txinovnik** (,  eta ) Errusiako titulu bat izan zen nobleziako familia batean sortua eta zerbitzu zibilean edo judizialean aritzen zen funtzionario goi-kargudunari ematen zitzaiona.  Titulu hau Errusiar Tsarerriaren eta Inperioaren garaietan *de facto* existitu bazen ere, 1722. urtean Errusiar Inperioko Maila Taula sortu zen arte ez zen *de iure* egituratu.

Txinovnik titulua, Errusiar Inperioko beste maila eta posizioekin batera, 1917ko azaroaren 11n deuseztatu zen ofizialki, Urriko Iraultzak arrakasta izan ondoren.

## Ikus, gainera 
* Errusiar Inperioko Maila Taula

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak