open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jasmine Cephas Jones

**Jasmine Cephas Jones** (New York, 1989ko uztailaren 21a) aktore eta kantari estatubatuarra da, Peggy Schuyler eta Maria Reynolds pertsonaiak *Hamilton* musikalean pertsonifikatu zituelako lortu zuen ospea bere karreran.

## Ibilbidea 
Ron Cephas Jones aktore eta kantariaren alaba da Jasmine (eta Kim Lesley du ama). New Yorkeko Brooklyneko Midwood auzunean hazi zen.Besteak beste, Berklee College of Music eta Neighborhood Playhouse Antzerki Eskolan ikasi izan du, eta azken honetan graduatu zen 2011n. 

Jonesek hainbat film independentetan parte hartu zuen bere karreraren hastapenetam, besteak beste, *Titus* (2013) eta *Fairfield* (2014) filmetan. *Blue Bloods* eta *Unforgettable* telesailetako ataletan ere agertu da.

2015ean, Maria Reynolds eta Margarita "Peggy" Schuyler Van Rensselaer pertsonaiak gorpuztu  zituen *Hamiltonen* musikal arrakastatsuaren lehen produkzio originalean. Ikuskizuna Broadwayko eszena nagusira iritsi zenean, bere paperarekin jarraitu zuen 2016ko abenduaren 8a arte. Ekoizpen horrek Grammy Saria irabazi zuen eta aukera gehiago ireki Jasmine Cephas Jonesi.

## Bizitza pertsonala 
Anthony Ramos *Hamilton-eko* beste aktore batekin harremana izan zuen, baina 2021eko abenduan argitaratu zen bikotea banandu egin zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Carlo antzokia

**San Carlo antzokia**, , Italiako Napoli hirian dagoen opera-antzoki bat da. Napoliko Errege Jauregia eta Plebiszituaren plazari elkarlotua dago.

1737ko azaroaren 4ean inauguratu zen eta Giovanni Antonio Medrano eta Angelo Carasale arkitektoek eraikiarazi zuten. Gaur egun aktibo jarraitzen duen opera-antzoki antzinakoena da, Milango La Scala eta Veneziako La Fenice baino hamarkada batzuk lehenagotik irekia izan baitzen.
Emily Stowe

**Emily Howard Jennings Stowe** (Norwich, Kanada, 1831ko maiatzaren 1a - 1903ko apirilaren 29a) Kanadako lehen emakume medikua eta emakumeen eskubideen eta sufragioaren aldeko aktibista  izan zen. Stowek Kanadan emakumeen sufragioaren mugimendua sortzen lagundu zuen, eta emakumeentzako lehen medikuntza eskolarako kanpaina egin zuen.

## Lehen urteak 
Emily Howard Jennings Stowe Norwichen jaio zen, Oxford konderrian, Ontarion. Hannah Howard eta Solomon Jenningsen izen ziren bere gurasoak. Solomon metodista zen bitartean, Hannahk Stowe eta bere bost ahizpak kuakero bezala hezi zituen. Adiskideen Elkartearen tradizioari jarraituz, Stoweren gurasoek heziketa on bat lortzera animatu zuten, eta Providencen hezkidetzako eskola kuakero batera bidali zuten. Kanadan medikuntza ikasi ezinik, Emily Stowek 1867an lortu zuen titulua Estatu Batuetan, Emakumeentzako New Yorkeko Medikuntza Homeopatikoko Ikastetxean. Urte horretan bertan, Kanadara itzuli eta Toronton, Richmond kalean, mediku kontsulta bat ireki zuen. Stowek nolabaiteko ospea  lortu zuen emakumearen osasunari buruzko hitzaldi publikoen bidez, eta bezero finkoak izan zituen egunkarietako iragarkien bidez. Gizonezko irakasle eta ikasleen etsaitasunaren aurrean, Stowek uko egin zion ahozko eta idatzizko azterketak egiteari eta eskola utzi zuen.

## Emakumeen eskubideak 
New Yorken medikuntza ikasten ari zela, Stowe Susan B. Anthonyrekin bildu zen eta Amerikako emakumeen sufragio mugimenduaren zatiketen lekuko izan zen. Stowe Clevelandeko (Ohio) emakumeen klubaren bilerara ere joan zen.

Sufragista askorekin gertatzen den bezala, tentsioa zegoen Stowek emakume kideekiko zuen konpromisoaren eta klasearen leialtasunaren artean. Azken honen nagusitasuna froga dezakeen pasarte batean, Stowe-k medikuaren eta pazientearen konfidentzialtasunaren lotura hautsi zuen, gaixo baten, Sara Ann Lovell etxeko funtzionario baten abortatzeko eskaera bere enpresaburuari ezagutaraziz. Stowe-k, ordea, gogor kritikatu zuen Politika Nazionalaren programa ekonomikoa 1892an. Berak uste zuen ez ziela langile klaseko kanadarrei lagunduko eta, horren ordez, negozio nagusien izenean ustelkeriazko akordio bat izan zen.

1893ko ''World 's Congress of Representative Women'' delakoan aldaka hautsi ondoren, Stowe medikuntzatik erretiratu zen. 1896an, Emily eta bere alaba Augusta emakumezkoen "parlamentu simulatu" batean parte hartu zuten, eta emakumeek gizonezkoen ordezkaritza baten eskaera bat aztertu zuten botoa emateko eskubideari buruzkoa. Stowek, fiskal nagusi bezala, Kanadako Parlamentuak emakumezko sufragisten aurka erabilitako argudio berak erabili zituen eta eskaera ukatu zuten. Torontoko (Kanada) emakumeentzako aterpe batek bere izena darama. 2018an, Kanadako Medikuntzako Ospearen Aretoan sartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia
* Emily Stowe doktorearen abortuaren epaiketa ospetsua. Toronto, 1879
* Medikuntza eta emakumeak
Plebiszituaren plaza

**Plebiszituaren plaza**, , iraganean *Largo di Palazzo* edo *Foro Regio*, Italiako Napoli hirian dagoen plaza bat da. Hiriaren bihotzean dago, ta 25.000 metro karratuko azalera du. 1846an inauguratu zen.

Plaza honetan hainbat eraikin nabarmen daude, tartean Napoliko Errege Jauregia, San Frantzisko Paolakoa basilika, Prefetaren Jauregia eta Salernoko Jauregia.
John Bridges

**John Bridges** (1852ko martxoaren 26a - 1925eko otsailaren 12a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reginald Brooks-King

**Reginald Brooks-King** (Monmouth, 1861eko abuztuaren 27a - Honiton, 1938ko irailaren 19a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelaide Boddam-Whetham

**Adelaide Boddam-Whetham** (1860ko abenduaren 9a - 1954ko irailaren 20a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorothy Cadman-Cadman

**Dorothy Cadman-Cadman** (Lancaster, 1889ko otsailaren 5a - York, 1971ko abenduaren 23a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe squamata

***Inocybe squamata*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.Toxikoa eta kalitate organoleptiko eskasarekin.

Sinonimoa: *Inocybe sororia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Ertaina. 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, koniko-ganbila, erradialki haritsu-ezkatatsua, batez ere erdialdean. Kapelaren azala marroi ilun kolorekoa erdialderantz eta argiagoa edo horixka ertzetara, gaztetan biribildua.

**Orriak:** Finak, estu, eskotatuak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, zilindriko erregularra, leuna (goian tomentudun samarra), zuria, marroi ilunera biratzen du.

**Haragia:** Fina, kapelarena okre kolorekoa eta zuria hankan, ez da gorritzen. Usain eta zapore desatseginekoa (espermarena). Espora-jalkina marroia.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen “is inóx” hitzetatik eta burua esan nahi duen “cybe” hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe rimosa* toxikoarekin nahas daiteke, honek kapela ilunagoa eta ezkatatsuagoa du (ez erdialdean bakarrik).

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean (irailetik azarora). Mediterraneoko eskualdeetan. Makalen, burzuntzen, haritzen eta pagoen azpian. Baita belar artean eta karrasken orbeletan ere.

### Banaketa eremua 
Quebec, Europa, Turkia, Benin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charlotte Burgess

**Charlotte Burgess** (Salford, 1987ko urtarrilaren 25a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Coates

**Charles Coates** (Lambeth, 1857ko apirilaren 5a - Boscombe, 1922ko otsailaren 15a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laccaria proxima

***Laccaria proxima*** *Hydnangiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri kaskarra. Oina baztertzea gomendatzen da.

Sinonimoa: *Laccaria laccata var. moelleri*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, ganbiletik lau-ganbilera, unbilikatua; ertza inkurbatua, irregularra eta gardentasunagatik ildaskatua eguraldi hezean. Kapelaren azala matea, pixka bat fibrilosoa, ezkatatsua, kolore aldakorrekoa, gorrixka-laranja koloretik, arre-gorrixkara doan kolorekoa.

**Orriak:** Zabalak, zabal, arrosa zurbil kolorekoak, esporek zuriz tindatuak.

**Hanka:** Luzea, zilindrikoa, sendoa, zuzena edo okerra,  zuntzezkoa, luzetara ildaskatua, kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Urria, arrosa-haragi kolorekoa, higrofanoa, zapore gozo samarrekoa eta usain nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Laccaria* terminoa Erdi Aroko latinetik dator, tindatzen, esan nahi duen “laccare” hitzetik. Orrien koloreagatik. *Proxima* epitetoa latinetik dator, auzokideena esan nahi duen, “proximus” hitzetik, Ziurrenik *Laccaria laccata*-ren antzekoa delako.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Laccaria laccata* txikiagoa da eta oin argiagoa du. *Laccaria amethystina* delakoak kolore morea du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran. Eremu garbietan, baina sastrakadietatik gertu ( estrepa, txilarra, ezkaia) edo basoetatik gertu (artea, pinua). Mediterraneoko kliman ugariagoa, baina ez *Laccaria laccata* bezain ugaria. Taldeetan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Txile, Svalbard, Europa, Errusia, Mongolia, India, Txina, Himalaiako eremua, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Conway

**Patricia Conway** (Birmingham, 1944ko urtarrilaren 16a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelayo Sánchez

**Pelayo Sánchez Mayo** (Tellego, 2000ko martxoaren 27a) txirrrindulari espainiarra da, profesionala Movistar Team taldean.

## Kirol ibilbidea 
Amateurretan Gomur Cantabria Infinita taldean aritu ostean, 2021ean profesionaletara pasatu zen Burgos-BH taldean .

2023ko denboraldiaren amaieran, bi urteko kontratua sinatu zuen Movistar Team taldearekin eta 2024ko Italiako Giroan lehenbiziko garaipena nabarmena lortu zuen, seigarren etapan gailendu baitzen.

## Palmaresa 
**2018**
* 3. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (junior mailan)
* 4. Bizkaiko Itzulian
**2020**
* Oñati Saria
* 2. Kantabriako Itzulian, Mendiko sailkapena eta etapa bat
* 2. Lazkaoko Proban
* 4. Balentziaga Memorialan
* 5. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (23 urtez azpiko mailan)
**2022**
* 7. Alentejoko Itzulian eta Gazteen sailkapena
**2023**
* Asturiasko Itzuliko etapa bat
* 2. Trofeo Port d'Andratx-Port de Pollença
* 3. Beiras et Serra da Estrela Sari Nagusian eta etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 5. Doubseko Tourrean
**2024**
* Trofeo Pollença-Port d’Andratx
* Italiako Giroko etapa bat
* 8. Asturiasko Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Burgos-BH (2021-2023)
* Movistar Team (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Pelayo Sánchez - *Firstcycling.com*
* Pelayo Sánchez - *Sitiodeciclismo.net*
Geoffrey Cornewall

**Geoffrey Cornewall** (1869ko maiatzaren 7a - 1951ko urtarrilaren 21a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doris E. Day

**Doris E. Day** arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristin Hallenga

'*Kristin *(Kris)* Hallenga*' (Norden, 1985eko azaroaren 11 – Newquay, 2024ko maiatzaren 6a) ingeles kazetari eta filantropoa izan zen. 2009an bularreko minbizia diagnostikatu zioten, eta minbiziaren aurkako aktibista ere bihurtu zen eta CoppaFeel! erakundea sortu zuen.

## Bizitza 
Kristin Hallenga eta haren ahizpa bikia, Maren Hallenga, 1985eko azaroaren 11n jaio ziren Nordenen, Mendebaldeko Alemanian. Aita alemaniarra eta ama ingelesa zituzten. Krisek bederatzi urte zituela, haren gurasoak dibortziatu ziren, eta ama Ingalaterrara itzuli zen Hallengarekin eta haren bi ahizpekin, non Daventryn bizi ziren, Northamptonshiren. Nottingham Trent Unibertsitateko ohorezko lizentziatua izan zen.

2009an, 23 urte zituela, bularreko minbizia diagnostikatu zioten. Minbizia gibelera eta hezurretara zabaldu eta Hallengak garun-lesio bat izan arren, bost urte baino gehiagoz minbizi terminala pairatu zuen. 2021ean, Hallengaren egoera egonkorra zen eta minbizia ez zen aurrera egin 2018tik.

Hallengak eta haren ahizpa bikiak bularreko minbiziaren inguruko informazioa gazteen artean zabaltzea erabaki zuten. Erakunde honen jarduerei buruzko artikuluak maiz agertu ziren hedabideetan. 2017ko urtarrilean, Hallengak CoppaFeel!-eko zuzendari nagusi izateari utzi zion eta Kornuallesera joan zen bizitzera. Haren kargua Natalie Haskellek hartu zuen.

*Kris: Dying to Live* dokumentalean parte hartu zuen, bularreko minbizi terminalarekin izandako esperientziari buruz kontatuz. 2009an, Pride of Britain saria irabazi zuen. 2014ko azaroan, Russell Howarden *Good News*en agertu zen gonbidatu berezi gisa, eta bere ongintza-erakundeari eta esperientziei buruz hitz egin zuen. 2021ean oroitzapen-liburu bat argitaratu zuen, *Glittering a Turd*.

Newquayn hil zen 2024ko maiatzaren 6an, 38 urte zituela, minbiziaren konplikazioen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Confieso que he vivido

[thumb|250px|Pablo Neruda (eskuinean) [Salvador Allenderekin.]]

***Confieso que he vivido*** (Bizi izan naizela aitortzen dut) Pablo Neruda idazle txiletarraren memorien liburua da, 1973an amaituta, Augusto Pinocheten estatu-kolpea baino egun gutxi batzuk geroago; beraz, hil ondoko liburua da. Liburuak egilearen inpresioak biltzen ditu, ia hil zen arte. 1974an Seix Barral argitaletxeak plazaratu zuen.

## Edukia 
Liburuan, prosaz, Nerudak ibilbide bat egiten du bere bizitzan zehar, bizi izandako tokiak eta esperientziak: opio-erretzaileak Thailandian, ingelesek menderatutako Birmania, mota guztietako emakumeekin izan zituen esperientziak, 
poetaren eta Ernesto Che Guevararen arteko elkarrizketak, Mexikora edo SESBera egindako bidaiak, Espainian izan zuen kontsul postua Espainiako Bigarren Errepublikan, Espainiako Gerra Zibila lehertu ondoren errepublikarrak, anarkistak eta erregimen frankistaren pean zapaldua izan zen oro kartzelatik eta heriotzatik salbatzeko egin zuen lan nekeza, bereziki Winnipeg itsasontzian sartu zituen erbestera bidean. Gertakari horiek eta beste batzuk argi eta garbi azaltzen dira liburuan.

Obra, hainbat urtetan zehar idatzia, bapateko moduan amaitzen da, 1973ko Estatu Kolpe bortitzaren ondoren, poetaren hilketarekin. Nerudak estatu-kolpe odoltsua gaitzetsiz eta bere lagun Allende lehendakariaren irudia minez gogoraraziz amaitzen ditu bere oroitzapenak.

### Bortxaketaren pasartea 
Liburuko pasarterik polemikoenetako bat aitorpen moduko batean dago, non Nerudak, 1929an, Ceilanen kontsula zen bitartean, tamil emakume bat bortxatu zuela adierazten duen. Aitorpena interpretazio ugari sortu ditu eta baita ere idazlearen aurkako kritika asko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Liburuaren jatorrizko bertsioa.
Eusebio Zuloagak egindako eskopeta

**Eusebio Zuloagak egindako eskopeta** Eibarko Armagintzaren Museoan dagoen 1864ko eskopeta bat da.

## Testuingurua 
Eusebio Zuloagak Elisabet II.a Erreginaren garaian errege arkabuzgile titulua bereganatu zuen, eta, armagina izateaz gain, damaskinatuaren teknika apaingarriaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen, zeinaren bidez pikaketa erronboidal finez inkrustazioak hartzeko azalera prestatzen baitzen. Armagintzaren ogibidea txikitatik ikasi zuen, izan ere, lehendabizi Soraluzen bizi zen bere osaba Ramon izan zuen irakasle eta ondoren bere aita Madrilen; geroago, Parisen bukatu zituen ikasketak Jean Lepageren lantegian. Horrela, denboraren poderioz, nazioartean maisu ezaguna bilakatu zen (1830-32).

1843. urtean Errege Armategiko Teniente Armagin Gorena izendatu zuten eta 1844. urtean Elisabet II.ak Errege Arkabuzgilea kargua eman zion. Bi lantegi izan zituen Eusebiok, bata 1842. urtean ireki zuen Madrilen, eta bestea Eibarren 1848an. 

## Deskribapena 
thumb|Eskopetaren perkusio-sistemaren xehetasuna.
Lefaucheux sistemaren bidez eraikia izan zen eta urrezko eta zilarrezko apainketa damaskinatua dauka pieza osoan. Kanoiaren goiko aldean ekoizpen urtea eta ekoizlearen izena ere ageri dira damaskinaturik "Eusebio Zuloaga Arcab. De S.M. Año 1864 En Eibar". Apainketa elementuak aipaturiko kanoitik hasita eskopetaren kutxa edota katu-babeseraino. 

Giltzak galburuko perkusio-sistema dira, eta “frantziar erara” atzeratutako bi giltza ditu, baita urrezko eta zilarrezko damaskinatu akaberak ere. Pieza hau gordailu bezala erabili ahal izateko kutxa batekin dator. Eskopetarekin batera, honen erabilpen egoki eta mantentze lanetarako egokiak diren gehigarriak ere badira.

## Erakusketaren historia 
Bildumagile baten eskuetatik igaro zen Armagintzaren Museora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idoia Granizo

**Idoia Granizo** **Uribarrena** (Altsasu, Nafarroa Garaia, 1999) euskal idazle eta bertsolaria da.  EHUn Euskal Ikasketetan graduatua eta NUPen Irakasletza Masterra egindakoa da.

## Literatura 
DBHko hirugarren maila Maulen burutu zuen eta bertan euskaraz egiterik apenas zuenez, hizkuntzarekin harremanetan jarraitu ahal izateko idazten hasi zen. 

### Sariak eta errekonozimenduak 
* 2015: Altsasuko institutuko narrazio lehiaketa
* 2015: Hondarribiko Bordari lehiaketako narrazio saria.
* 2017: Maria Azkue literatur sariko olerki saileko hirugarren saria *Itsasoak sutu daitezke* lanarekin

### Argitalpenak 
* 2019: Hegats literatur aldizkarian, *Gazteak gara. Eta idazleak* artikulua
* 2022: Fontes Linguae Vasconum aldizkarian, *Altsasuko hizkuntza-paisaiaren azterketa euskararen biziberritzearen testuinguruan: merkataritzako esparrua*
* 2023: finalaurrekoa

#### Barañaingo kopla txapelketa 
* 2018: txapelduna

### Bestelakoak 
Nafarroako emakume bertsolariek argitaratutako *Gure Aldetara* diskan parte hartu zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enriqueta Sèculi

**Enriqueta Sèculi Bastida** (Bartzelona, 1897 - 1976) Kataluniako emakume pedagogoa, feminista eta idazlea zen. Teresa Torrens-ekin batera, 1928 urtean, Emakumezkoen eta Kiroletako Kluba sortu zuen Bartzelonan, ezkerreko intelektualen arteko kultura-ekintzako plataforma katalandarretako bat, Primo de Riveraren diktadurapean eta Espainiako Bigarren Errepublikan. Bartzelonako Lyceum Clubaren sortzaileetako bat ere izan zen.

## Emakumezkoen eta Kiroletako Kluba 
1928an "''Club Femení i d'sports de Barcelona*" delakoa sortu zuen Teresa eta Josefina Torrens emakumeekin batera. Klub honrren izenak hasieran ez zuen "*eta''" juntagailua barne hartzen, eta Enriquetak proposatu zuen hura gehitzea, kirol-klub bat ez izateko.

"Cultura Deporte y Feminidad" argitalpenean, Ricardo Uribarrik 2021eko Urtarrilaren 15ean argitaratuta, Gerra Zibilaren aurreko giroaren azterketa bat eginez, Espainia mailan sortu zen lehen erakunde bezala aipatzen du Enriquetak sortu zuen kluba. Honelaxe dio:XX. mendeko lehen hamarkadetan, emakumeak Espainian izan behar zuen eginkizuna, gizartearen sektore zabal batentzat, ezkontzea, emazte ona izatea eta seme-alabak zaintzea zen. Lan-aukera mugatua zuen. Pentsamendu horren aurrean, osatu, independente izan eta etorkizuna landu nahi zutenak matxinatu ziren, gizon baten mende egon gabe. Horietako batzuk Enriqueta Séculi, Teresa eta Josefina Torrens izan ziren, eta 1928ko urrian Bartzelonako Club Femení i d´Esports sortu zuten, herrialde osoan emakumeentzat baino ez zen izan lehen kirol eta kultur erakundea. Egin zuten lan garrantzitsuak merezi du ezjakintasunetik eta ahanzturatik erreskatatzea.Erakundea honelaxe definitu zen hasieratik: herri-erakunde feminista eta modernoa; eta Espainia mailan emakumeentzako bakarrik egon zen lehen kirol-erakundea izan zen.

Batzorde antolatzaileak manifestu bat argitaratu zuen, emakumeen ideologia eta helburuak adieraziz. Ondoren, "Feminitatea, Kirola, Kultura" leloarekin laburbildu ziren: Kataluniako emakumeak kirol-bizitzan sartzea, osasuna, estetika eta arraza hobetzeko arrazoiengatik, eta emakumeei (bereziki emakume langileei) aisialdirako gune bat eskaintzea, giro "egokiarekin", elkarrizketa ona eta kirol-praktika bultzatzeko.

## Beste erakunde batzuetan parte hartzea 
Irakasle aritu zen zenbait erakundetan: Sabadelleko Miralles Akademian, Bartzelonako Kultura Institutuan eta Emakumearen Herri Liburutegian, eta Langileen Federazio Sindikalean; baita "Asociación Protectora de la Enseñanza Catalana" delako elkarteko Damas Batzorde Iraunkorrean ere idazkari.

Zenbait elkartetako partaidea eta sortzailea ere izan zen: Kataluniako Emakumezkoen Palestra Saileko, Bakearen eta Askatasunaren aldeko Kataluniako Emakumezkoen Ligako eta Kataluniako Emakumezkoen Ezkerreko Fronte Bakarreko kidea izan zen. Emakumeen Mundu Biltzarrean Kataluniako Emakumeen Idazkaritzari ere atxiki zitzaion.

1937an Kolonbiara joan zen, eta hantxe jarraitu zuen bere hezkuntza-ildoa. 1976 urtean hil ondoren, Bartzelonako hiriak bere izena eman zion gune urbano bati: Enriqueta Sèculi lorategiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Tereza Jorge Pádua

**Maria Tereza Jorge Pádua** (São José do Rio Pardo, Brasil, 1943ko maiatzaren 8a) nekazaritza-ingeniari, ekologo, ingurumen-zientzialari eta idazle brasildarra da. Brasilen "parke nazionalen ama" bezala ezagutzen da, herrialde horretan erreserbak eta parkeak ezartzeko egiten dituen ahaleginengatik. FUNATURA erakundeko presidentea da, natura zaintzeko erakunde globala.

## Biografia 
São José do Rio Pardon jaio zen 1943ko maiatzean. Nekazaritza Ingeniaritza ikasi zuen; eta, 1972an, ekologiako maisutza gradua lortu zuen Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean. Ezkondu egin zen eta hiru seme-alaba ditu.

1968an, ezarri berri zen parke nazionalen sisteman posizio bat ziurtatu zen. 1970ean sistemaren zuzendarietako bat izatera iritsi zen. 

70eko eta 80ko hamarkadetan, Ingurumena Babesteko Agentziako Parkeen Departamentua zuzendu zuen. 1970eko hamarkadan bere gidaritzapean, Amazoniako  ia 4 milioi ha erreserbak eta parkeak sortzeko izan ziren. *O Boticário de Proteção A Natureza Foundation*-eko Miguel Serediuk Milanok 1999an esan zuen Maria Tereza Jorge Pádua zela "Brasilgo eremu babestu guztien ia erdien arduraduna". "Brasilgo parke nazionalen ama" bezala ezagutzen da.

1981ean, Faunaren eta Floraren Kontserbazioko *J. Paul Getty saria* jaso zuen, Paulo Nogueira Netorekin, parke nazionalak ezartzen zuen funtzioagatik, Brasilen ingurumen-legeria aurreratuz eta azterketa ekologikoen estazio-sare bat babestuz. Fundação Pro-Natureza (FUNATURA) erakundea ezarri zuen 1986an. Erakundeak faunaren eta floraren santutegiak eta Cerrado ekoeskualdeko parke nazional bat gainbegiratzen ditu. 1993an, lanaldi osoan hasi zen lanean erakundean.

Ingurumena Babesteko Agentziaren presidente izendatu ondoren, Brasilgo Amazoniak parke nazionalen sisteman duen proportzioa % 6tik % 30era igotzeko planak iragarri zituen Jorge Páduak.

## Argitalpen batzuk 
* Maria Tereza Jorge Pádua. 2001. *"CONSERVANDO A NATUREZA DO BRASIL"*. Publicó UFPR, 216 p. ISBN 8588912120, ISBN 9788588912120

* Marc J. Dourojeanni, Maria Tereza Jorge Pádua. 2001. *"Biodiversidade: a hora decisiva"*, Série Pesquisa 56. Publicó Editora UFPR, 307 p. ISBN 857335075X, ISBN 9788573350753

* Maria Tereza Jorge Pádua, Adelmar Faria Coimbra Filho. 1979. *"Os parques nacionais do Brasil"*, v. 5 de Coleção "A Natureza na Iberoamérica". Publicó Instituto de Cooperação Iberoamericana, 224 p.

## Sariak eta aintzatespenak 
thumb|*Brachycephalus mariaeterezae*1981ean, Maria Tereza Jorge Páduak *J. Paul Getty Wildlife Conservation Prize* jaso zuen Paulo Nogueira Netorekin batera, Brasilen parke nazionalak eta ingurumen-legedia ezartzean eta ikerketa ekologikoko estazioen sare baten alde egiteagatik.

### Eponimia 
*Brachycephalus mariaeterezae* igel espeziea, bere eponimoarekin, bere omenez izendatu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Brooke, Elizabeth Heilman. *"Maria Tereza Jorge Pádua: Salvadora de la Naturaleza de Brasil." *Naturaleza Conservancy. Mayo/junio 1993, p. 10–14.

* Labastille, Anne. *"Eight Women in the Wild." ("Ocho Mujeres en la Naturaleza.")* Enero/febrero , *Fauna y flora/internacional* 1983, p. 36–43.

## Kanpo estekak 
* 
* Elkarrizketa
Crosseta

**Crosseta** Eibarko G.A.C. bizikleta eta motozikleta enpresak 1970ko hamarkadan sortutako bizikleta modelo bat izan zen. Mobylette 500, Motoretta, Motoretta 2, eta Motoretta 3rekin batera, enpresaren modelo esanguratsua izan zen. Eibarko industriak, armagintzaren gainbeheraren ostean izandako industriaren dibertsifikazioaren adibideetako bat da, ume eta gazteentzako pentsatutako bizikleta eredu berritzaile batekin.

Eserleku eroso eta luze batekin, beste pertsona bat eramateko aukera ematen zuen.

## Ikus, gainera 
* Eibarko Bizikleta

## Kanpo estekak
Lee J. Carter

**Lee Jin Carter** (Elizabeth City, 1987ko ekainaren 2a) estatubatuar politikari ohia da, 2018tik 2022ra Virginiako Delegatuen Ganberan 50. barrutia ordezkatu zuena.

## Bizitza 
Carter 1987ko ekainaren 2an jaio zen Elizabeth Cityn, Ipar Carolinan. 2006tik 2011ra Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzako kide izan zen. 2017an zientzia aplikatuetan lizentziatu zen Ipar Virginiako Community Collegen. Politikan hasi baino lehen, IT espezialista gisa lan egin zuen.

2015eko udan, argiztapen sistema konpontzen ari zen bitartean kolpe bat jaso zuen eta, ondoren, kalte-ordaina jasotzeko borrokan hasi zen lanean ezin zuen bitartean. Horrek bultzatu zuen kargu politiko baterako hautagai izateko.

Virginiako Delegatuen Ganberarako aurkeztu zen. 2017ko apirilean Amerikako Sozialdemokraten alderdian sartu zen. Haren kanpaina batez ere osasun-laguntza eta politikarien finantza-ekarpenak bezalako gaietan zentratu zen. Jackson Miller errepublikanoak Carter Vladimir Lenin, Iosif Stalin eta Mao Zedong agintari komunistekin alderatzen zuen posta-kanpaina bat abiatu zuen, baina Virginiako Alderdi Demokratak manipulazio gisa gaitzetsi zuen hori.

2019ko hauteskundeetara ere aurkeztu zen eta berriro irabazi zuen.

2021eko urtarrilaren 1ean, Virginiako gobernadoretzarako aurkeztu zen, baina ez zen hautatua izan, eta politikatik erretiratu zela iragarri zuen.

### Bizitza pertsonala 
Carter hiru aldiz ezkondu eta dibortziatu da. Alaba bat du bigarren emaztearekin.

2018ko urrian aitortu zuen nerabezaroan iruzkin «homofoboak, transfoboak, batzuetan sexistak edo arrazarekiko sentikortasunik gabekoak» egin zituela sarean.

Armak edukitzeko eta eramateko eskubidearen alde egiten du.

Carter autista da, eta portaera analisi aplikatuaren (ABA terapiaren) finantzaketa publikoaren aurka dago. ABA konbertsio terapiarekin parekatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipa Gisasolak damaskinatutako markoa

**Felipa Gisasolak damaskinatutako markoa** 1888an Felipa Gisasola eibartarrak damaskinatu teknika erabiliz sortutako pieza da. Hainbat sari irabazi zituen, tartean Bruselako Erakusketa Unibertsaleko "Garapenaren Sari Handia". Gaur egun Armagintza Museoan erakusgai dago.

## Markoaren historia 
Eibarko damaskinatuaren barruko pieza nabarmena da. 1888. urtean Bruselako Erakusketa Unibertsalean "Garapenaren Sari Handia" saria eta urrezko domina jaso zituen obra honek damaskinatuaren teknika finaz gain artista handiek sorkuntzetan erabiltzen zuten teknika-aniztasuna erakusten digu.

Xehe-xehe landuta, marko damaskinatu honek hainbat teknika barne hartzen ditu: bozelketa-lanak, burdinan egindako irudi multzoen zizelkatzea, gune pabonatuak, graneteatutako akaberak eta apainketa artistiko delikatua. Pieza jatorrizko kutxarekin dator: larruzko luxuzko zorroa urrezko gofratuak dituena.

## Felipa Gisasola 
Miguel Antonio Gisasolaren eta Josefa Gabiolaren alaba, Felipa Guisasola 1852ko apirilaren 30ean jaio zen. Artean umea zela hil zitzaion aita eta Udal Marrazki-Eskolan hartutako marrazki-nozio arin batzuk baino ez zituela Felipa haurtzaroan hasi zen damaskinatua egiten familia aurrera ateratzeko. 1865. urtean Isabel II.a erreginak Eibarrera egindako bisita bat zela eta, tokiko lanen erakusketa bat antolatu zen non Felipak damaskinatzaile gazte gisa parte hartu zuen. Haren lanak erreginarengan sortutako interesagatik urtean 1.500 pezetako beka eman zioten ikasten jarraitzeko. Horri esker aurrerago Plazido Zuloagarekin marrazketa maila hobetu ahal izan zuen eta bere artea garatu Eibarko damaskinatuaren erreferente bihurtzeraino. Eibarren emakumeek damaskinatuan izandako paperaren aurrekari sendoa izan zen, gutxienez beste 250 emakume izan baitziren ondoren damaskinatuan aritu zirenak.

Damaskinatuaren artean aitzindaritzat hartuta eta teknika artistiko honetan trebetasun berezia izanda, Felipak Udal Marrazki-Eskolan irakaslea izatea lortu zuen. Arte honen transmisorea izan zen hainbat hamarkadatan zehar eta etorkizuneko damaskinatzaile-belaunaldien formakuntza eta ikaskuntza ahalbidetu zuen.

Merkatari gisa Felipak bere bizitzan zehar hainbat damaskinatu-tailer eta estudio zabaldu zituen Eibarren, baita Madrilen bere arte-sorkuntzekin lotutako negozioa ere. Garai hartan 1892ko Madrilgo Erakusketako Ohorezko diploma irabazi zuen. Ondoren nazioarte mailako beste zenbait sari ere eskuratu zituen.

## Erakusketak 
* 1888: Bruselako Erakusketa Unibertsala, Belgika. Garapenaren Sari Handia eta urrezko domina.
* 1892: Madrilgo Erakusketako Ohorezko diploma. 

## Irudi galeria 

Felipa Guisasolak damaskinatutako markoa - iskina.jpg
Felipa Guisasolak damaskinatutako markoa - xehetasuna.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kleinarl

**Kleinarl** *Sankt Johann im Pongau* barrutiko herria da. Austriako Salzburgo estatuan aurkitzen da. 2018aren hasieran 792 biztanle zituen. 

Estatuaren erdialdean dago, hiriburua den Salzburgoren  hegoaldera eta Karintia estatuarekiko mugaren iparraldean.

Annemarie Moser-Pröll eskiatzailearen jaioterria da.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak
Gillian Armstrong

**Gillian Armstrong** (Melbourne; 1950eko abenduaren 18a) Australiako zinema-zuzendaria da.

1979an jaso zuen lehen aldiz nazioarteko onarpena *My Brilliant Career* filmari esker. Film feminista honek Australiako garai viktoriarrean idazle izan nahi duen gaztea bati buruz dihardu. Hurrengo lanetako batzuk *The Last Days of Chez Nous* (1993) eta *Oscar and Lucinda* (1997), baita *Mrs. Soffel, benetako istorio bat* izan ziren, 1994ko *Little Women* eta 2001eko *Charlotte Gray*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suzana Herculano-Houzel

**Suzana Carvalho Herculano-Houzel**.

## Bizitza 
Rio de Janeiron jaio zen 1972an. Biologian lizentziatu zen, genetikari garrantzia berezia emanez, Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean, 1992an. Urte berean, neurozientziako master batean matrikulatu zen Clevelandeko Case Western Reserve Unibertsitatean. Doktoretza Parisko Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean lortu zuen. 1999an, praktikak egin zituen Alemaniako Max Planck Institutuan.

1999an Brasilera itzuli zen, eta bertan dibulgazio zientifikora dedikatzen hasi zen, ikerketa akademikoaz gain. *Cérebro Nosso de Cada Dia* webgunea martxan jarri zuen. 1999 eta 2002 bitartean Oswaldo Cruz Fundazioko ikertzaile bisitaria izan zen. 2001ean, Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean hasi zen lanean irakasle laguntzaile gisa, eta Biomedikuntza Zientzien Institutuko Neuroanatomia Konparatuko Laborategia zuzendu zuen.

Dibulgatzaile zientifiko gisa, hainbat egunkari eta aldizkaritarako artikuluak idatzi ditu, besteak beste *Ciência Hoje*, *Ciência Hoje das Crianças*, *Scientific American (Mente e Cérebro)*, *Piauí* eta *Folha de S.Paulo*. Telebistan ere aritu da.

2015aren amaieran, bere poltsikotik dirua atertzen hasi zen ikerketak jarraitzeko, eta gero crowdfunding kanpaina bat abiatu zuen. Bi hilabetetan, 113.000 erreal biltzea lortu zuen, eta horrek bost hilabetez laborategia finantzatzeko aukera eman zion Laborategia finantzatu ezin izanagatik, Vanderbilt Unibertsitatean hasi zen lanean 2016ko maiatzean.

Heldutan jakin zuen autista zela.

2010ean, Brasilgo presidentetzarako hauteskundeetarako kanpainan, Dilma Rousseff eta José Serrak abortuaren inguruan izandako eztabaida zela eta, Herculano-Houzelek bere blogean adierazi zuen ateoa zela eta diskriminatua sentitu zela diskurtso erlijiosoarengatik.

## Lanak 
* *O Cérebro Nosso de Cada Dia* (2002)
* *Sexo, Drogas, Rock and Roll... & Chocolate* (2003)
* *O Cérebro em Transformação* (2005)
* *Por que o Bocejo É Contagioso?* (2007)
* *Fique de Bem com seu Cérebro* (2007)
* *Pílulas de Neurociência para uma Vida Melhor* (2009)
* *A vantagem Humana* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Stauffer

**Clara Stauffer Loewe** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1904ko maiatzaren 21a — ibidem, 1984ko urriaren 4a) madrildar espioia, Espainiako Falangeko Sección Femenina (Emakumeen Ataleko) militante nabarmena izan zen, Clarita Stauffer izenez ere ezaguna.

## Biografia 
Alemaniar jatorriko bere familia Espainiara etorri zen negozioengatik Pilar Primo de Riveraren laguna, Falangeko Emakumeen Ataleko kidea izan zen. Gerra Zibilean, Primo de Riverak FSko Prentsa eta Propaganda bulegoaren buru jarri zuen. 

### Nazien jarraitzaile 
Gaztetatik nazien jarraitzaile sutsua izan zen, eta bere bulegoko hormetan Adolfo Hitler eta Benito Mussoliniren erretratuak zituen, Francisco Francoren eta José Antonio Primo de Riveraren erretratuekin batera. Stauffer 1943ko erdialdean joan zen nazien Alemaniara, Pilar Primo de Riverarekin batera, Bigarren Mundu Gerran, eta ondoren, *ratlines* izeneko nazien ezkutatze- eta babes-sareetan parte hartu zuen. Alberto Martín-Artajo Espainiako Kanpo Arazoetako ministroari Aliatuen Kontrol Kontseiluak 1947an erreklamatutako 104 erreklamazioen zerrendan agertu zen emakume bakarra izan zen, eta Francoren erregimenak baztertu egin zuen bere extradizioa.

Madrilen hil zen 1984ko urriaren 4an, laurogei urte zituela.

## Herri kulturan 
* Clara Stauffer Loewe da protagonista Berta Vias Mahou idazle eta itzultzailearen "*Los pozos de la nieve*" (Elurraren putzuak) eleberriaren protagonista (Acantilado, 2008). 
* Urte batzuk geroago, Almudena Grandes idazlearen *Los pacientes del doctor García* (2017) eleberriko pertsonaietako bat bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bowen, Wayne H. (2000). Spaniards and Nazi Germany: Collaboration in the New Order. University of Missouri Press. 
* 
* 

## Kanpo estekak
Andrea Jaurrieta

**Andrea Jaurrieta** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1986) nafar zinema zuzendari, gidoilaria  eta ekoizlea da.

## Bizitza 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen eta bere promoziozko Zuzendari Onenaren saria jaso zuen. Ondoren, Kataluniako Goi mailako Zine eta Ikus-entzunezko Eskolan (ESCAC) Zinema Zuzendaritzako Masterra egin zuen eta Arte Dramatikoan Diplomatua ere bada, William Layonen Laborategian. 

Bere proiektu zinematografikoekin batera, hainbat eskola espezializatutan eta Madrilgo Nebrija Unibertsitatean aritzen da Zinemaren Historia eta Interpretazio eta Zuzendaritzako irakasle. 

Bestalde, 2019az geroztik, Espainiako Zinema Adakemiako kide ere bada. 

## Filmak 
### Film luzeak 
* *Ana de día* (2018)
* *Nina* (2024)
* *S.E.D.* (2009)

## Sariak eta izendapenak 
* 2019: Goya sarietan, Zuzendaritza Berri Onenaren izendapena *Ana de día* lanarengatik
* 2024: Malagako zinemaldian, Zilarrezko Biznaga Kritikaren Epaimahaiaren Sari Berezia N*ina* lanagarentik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanakalatha

**Kanakalatha** (; Kollam, 1960ko abuztuaren 24a – Thiruvananthapuram, 2024ko maiatzaren 6a) indiar aktorea izan zen, batez ere malabarerazko filmetan antzezteagatik ezaguna.

## Bizitza 
Parameshwaran Pillai eta Chinnammaren alaba, Kollamen jaio zen. Kollamgo nesken eskolan ikasi zuen. Zinema aktore bihurtu baino lehen, antzerki aktorea izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Segenet Kelemu

**Segenet Kelemu** (Finote Selam, 1957 - ) botanikari etiopiarra da, landareen patologia molekularretan espezializaturik dagoena. 

Nekazaritzaren mugatzaileak konpontzen aritu da Afrikan, Asian, Latinoamerikan eta Ipar Amerikan. 2013. urtean Itsektuen fisiologia eta ekologiaren Nazioarteko Zentruko (ICIPE) zuzendaria izendatu zuten eta 2014. urtean Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

## Biografia 
Kelemu Etiopiako herrixka txiki batean jaio zen. Emakumezkoak ziren nekazaritzaz arduratzen zirenak eta 15 urte zituela otien izurri batek dena suntsitu zuen.Horrelakoak azterteko ikasketak egitea erabaki zuen orduan eta Addis Abebako Unibertsitatean onartua izan zen lehenengo emakumezkoa izan zen. Ikasketak amaitu ondoren Estatu Batuetara joan zen beka baten laguntzaz eta Montanako Unibertsitatean patologia eta genetikako masterra (1985), Kansaseko Estatu Unibertsitatean biologia molekularraren eta fitopatologiaren doktoretza (1989) eta Cornelleko Unibertsitatean doktoretza ondorengo ikerketa garatu zuen, patogenesian parte hartzen duten determinante molekularrak aztertuz.

1992an Kolonbiako Nekazaritza Tropikaleko Nazioarteko Zentrura joan zen eta 2007 artean bertan aritu zen lanean.

25 urtetan Ameriketan egon ostean Afrikara itzuli zen. Abeltzain Ikerketen Nazioarteko Institutuan (ILRI) sartu zen eta Iraultza Berderako Aliantza Afrikarraren (AGRA) zuzendariorde izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Euskal Herriko Emakumezkoen Itzulia

**2024ko Euskal Herriko Emakumezkoen Itzulia** lasterketa horren 3. edizioa izan zen. 2024ko maiatzaren 10etik 12ra jokatu zen.

Garailea Demi Vollering nederlandarra izan zen.

## Lasterketa 
Lehenbiziko bi etapetan, tropela elkarrekin helmugaratu zen eta bietan Mischa Bredewold nederlandarra gailendu zen esprintean.

Hirugarren etapan, Demi Volleringek Murgileko maldetan tropeletik ihes egin zuen eta bakarrik heldu zen Donostiako helmugara, etapa eta Itzulia eskuratuz.

Lehenbiziko euskalduna Ane Santesteban izan zen, hamabosgarren postuan amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak 
## Etapak 
### 1. etapa 
Ibilbidea: Gasteiz eta Elgoibar artean, 140 km.

### 2. etapa 
Ibilbidea: Basaurin hasi eta bukatu, 104 km.

### 3. etapa 
Ibilbidea: Donostian hasi eta bukatu, 114,9 km.

## Sailkapenak
### Sailkapen orokorra
#### Puntukako sailkapena
#### Mendiko sailkapena
#### Gazteen sailkapena
#### Taldekako sailkapena
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fiesta (argipena)

**Fiesta** terminoak hainbat elementu adieraz ditzake:

* ***Fiesta. Eguzkia jaikitzen da*** Ernest Hemingwayren eleberria. Eta honetan oinarritua:
** *The Sun Also Rises (1957ko filma)*, ***Fiesta*** ****izenez ezaguna Hego Euskal Herrian, Iruñean kokatua.
* *Fiesta* (1941), LeRoy Prinz-en filma, Jorge Negreterekin.
* *Fiesta* (1947), Esther Williams eta Ricardo Montalbán protagonista dituen filma.
* *Fiesta. Bersolaris. Poetas populares vascos,* 1967ko Pio Caro Barojaren film etnografikoa.
* *Fiesta* (1995), Pierre Boutronen film frantsesa.
* "Fiesta", The Pogues taldearen abestia, 1988
* Fiesta, Forden auto modeloa.
Meleane Pau'uvale

'''Meleane Lolohea Pau'uvale''' (1949) tongar irakasle, hizkuntza aktibista eta komunitateko liderra da, gaur egun Zeelanda Berrian bizi dena.

## Bizitza 
Meleane Pau'uvale 1949an jaio zen Ha'akio Tukulalo Olo'uan, Tongako Vava'u barrutian. Siosifa Pau'uvale irakaslearekin ezkondu zen eta lau seme-alaba ditu harekin. Hiru hamarkadaz, Tongako Eliza Wesleyar Askeak zuzendutako ikastetxeetan irakatsi zuen.

1999an, Pau'uvalek Akoteu Kato Kakala Haur Hezkuntzako Zentroa sortu zuen Māngeren, bere garajean. Azkenean, aitortza ofiziala eta finantzaketa lortu zituen. Gaur egun zentroa Ōtaran dago.

Horrez gain, Zeelanda Berriko tongar komunitateari laguntzen dio. Besteak beste, Alaha Manongi hezkuntza-zerbitzua sortu, Tongeraren Astea antolatu eta Kato Kakala osasun-programa garatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kettering (Ingalaterra)

**Kettering** Northamptonshireko (Ingalaterra) hiria da. 58.908 biztanle ditu eta barrutiak 99.002. Erdi Aroko *Domesday Book* (1086) delakoan Cateringe formarekin dago idatzita.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kettering (argipena)

Kettering terminoak adiera bat baino gehiago du:
* **Kettering**, Northamptonshire, Ingalaterra. Honen parte delarik:
** **Kettering (barrutia)**
* **Kettering**, Tasmaniako hiria, Australian,
* **Kettering (Maryland),** AEBetan.
* **Kettering (Ohio)**, AEBetan.
Ozenago kantu egin

*Ozenago kantu egin* Harkaitz Canok eta Joserra Senperenak gerraren aurka egindako kanta bat da. 2024ko apirilaren 30ean, Donostian, grabatu zen beste abeslari eta musikarien laguntzarekin: Eñaut Elorrieta, Idoia eta EMEBE txiki abesbatzako kideak. Abestiak agerian uzten du haurren sufrimendua gerretan. Indarkeriaren biktimak dira, Palestinan zein beste lekutan. Nolabait, haurren ikuspuntutik gerraren aurkako aldarria da.

## Abestia 
Canok hitzak idatzi zituen eta Senperenak musika egin zuen. Pianoa jo du eta ahotsa jarri dio bakearen aldeko aldarri honi.

## Partehartzaileak 
* Hitzak: Harkaitz Cano
* Ahotsa eta gitarra: Eñaut Elorrieta
* Ahotsa: Idoia
* Pianoa: Joserra Senperena
* Abesbatza: EMEBE txiki, Jaione Santosek zuzenduak. 
* Kontrabaxua: Fernando Neira
* Perkusioa: Karlos Arancegi
* Soinua: Pello Gorrotxategi
* Bideoa: Zazpi T’erdirena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia Youtuben.
Ángela Bachiller

**Ángela Covadonga Bachiller Guerra** (Valladolid, 1983ko uztaila) Valladolideko probintziako zinegotzia da, Espainiako Alderdi Popularreko kidea. 2013ko uztailaren 29an, Downen sindromea duen Espainiako lehen zinegotzi bilakatu zen. Aurretik, bi urte eta erdiz lan egin zuen Udaleko administrari laguntzaile gisa. 2011ko udal hauteskundeetan Alderdi Popularreko zerrendan agertu zen. Udal taldean sartzeko aukera izan zuen ustelkeria leporatuta alderdikide batek dimisioa eman ostean.

Ángela Bachiller Gaztela eta Leongo Lanbide Heziketako titulua lortu duen Downen sindromea duen lehen pertsona ere bada.

Francisco Javier León de la Riva alkateak Bachiller «indarra duen eta oztopoak gainditzen dituen norbaiten adibidetzat» jo zuen. Espainiako Langile Alderdi Sozialistak Bachillerren alde egin zuen, eta haren izendapena «zerbait guztiz normala» zela aitortu zuen. Lorpen horrek «haren egoeran dauden beste pertsona batzuk gizartean gero eta protagonismo gehiago hartzera bultzatuko duela» espero dute.

2014 Ical saria irabazi zuen. Urte berean desgaitasuna duten pertsonen eskubideei buruzko hitzarmena ezartzeko foroan parte hartu zuen Bruselan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisenda Vives Balmaña

**Elisenda Vives Balmaña** (Bartzelona, 1955) andorratar diplomazialaria da, 2015eko azaroaz geroztik Nazio Batuen Erakundean bere herrialdearen ordezkari iraunkor gisa aritzen dena.

## Bizitza 
Bartzelonan jaio zen. Filosofian eta literaturan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. Genero ikerketetako masterra egin zuen Bartzelonako Unibertsitatean, politika konparatuko graduondokoa Kataluniako Unibertsitate Irekian, Andorrako zuzenbideko graduondokoa Andorrako Unibertsitatean eta eta historiako doktoretza Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

Vivesek geografia eta historia irakatsi zituen Andorrako Kanpo Arazoetarako Ministerioan lanean hasi aurretik, 1992tik 2001era. 2000tik 2001era Andorrako enbaxadore izan zen Italian eta Marokon.

2017ko martxoaren 24an  Andorraren izenean Parisko Hitzarmena berretsi zuten dokumentuak Nazio Batuen Erakundeari ofizialki aurkeztu zizkion.

Eudald Guillamet Antonekin ezkonduta dago. Lau hizkuntza menderatzen ditu: katalana, gaztelania, frantsesa eta ingelesa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naomi Folkard

**Naomi Folkard** (Royal Leamington Spa, 1983ko irailaren 18a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius cilicioides

***Lactarius cilicioides*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2,5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Mehea, ganbila, erdian deprimitua, lautua, inbutuaren forman; zurixka arrosa-haragi koloreko islekin, ez garbi zonatua hezetasunarekin, distiratsua lehorrarekin. Ertza beherantz biribildua, irregularki errekurbatua, tomentudun pubeszentea, leuna.

**Orriak:** Estu, desberdinak, itsatsiak edo pixka bat dekurrenteak, zuri-haragi kolorekoak, okre antzekoak ukitzean.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 1,2 bitarteko diametrokoa, mehetua (baina baita loditua ere batzuetan) oinarrian, kapelaren kolore berekoa, arre zikin koloreko pruinadun-zetadun orbanekin, gero leuna.

**Haragia:** Mehea, zuria, solidoa; usain pelargonikoa eta zapore sutsua. 

Latex: Zuria eta ez da kolorez aldatzen. Sutsua.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa “lac” “lactis” esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Cilicioides* epitetoa latinetik dator, mahai-tapiz, ilez egindako estalkia esan nahi duen “cilicium” hitzetik dator. Bere itxura iletsuagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius torminosus* bezalakoa da. Kapela argiagoa duelako eta kapela ez duelako zonatua bakarrik bereizten da. *Lactarius pubescens* zuria eta txikiagoa da. *Pubescens* handiago bat bezala har liteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Baso eta parkeetako leku hezeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Erresuma Batua, Suitza, Austria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Dod

**William Dod** (Bebington, 1867ko uztailaren 18a - Kensington eta Chelsea, 1954ko urriaren 8a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Rohrwacher

**Alice Rohrwarcher** (italieraz   eta alemanez  ahoskatua; Fiesole, Florentzia, 1981eko abenduaren 29a) zinema-zuzendari eta gidoilari italiarra da. 2018an *Lazzaro felice* filma zuzendu zuen, eta 2023an *La chimera*.

## Biografia 
Fiesolen jaio zen Toskanan, ama italiarraren eta aita alemaniarren alaba. Gaztaroa Castel Giorgio hirian (Terni probintzian) eman zuen, bertan jaioa zen ama (Annalisa Giulietti) eta erlezain lanetan aritua aita (Reinhard Rohrwarcher). Alba Rohrwacher aktore italiarraren ahizpa da. Literatura eta filosofia ikasi zituen Turingo Unibertsitatean, eta gidoiak idazten espezializatu zen Turingo Holden Eskolan.

Bigarren film luzeak, *Le meraviglie*k, Canneseko 2014ko Zinemaldiko Sari Nagusia. irabazi zuen  2014an, Veneziako Nazioarteko Zinemaldian film hasiberri onenaren *Luigi* De Laurentiis sariaren epaimahaiburua izateko hautatu zuten Alice.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
#### Film luzeak 
* *Corpo celeste* (2011)
* *Le meraviglie* (2014)
* *Lazzaro felice* (2018)
* *La chimera* (2023)

#### Dokumentalak 
* Le fiumara, Checosamanca dokumentalaren atala (2006).
* *9x10 novanta* (2014) - Una *canzone* atala.

### Editorea 
* *Un piccolo spettacolo* (2005)
* *Tradurre* (2008)
* *Boygo* (2008)
* *In tempo, ma rubato* (2009)
* *Residuo fisso   // Hondakin fisikoa* (2009)

## Sariak eta aintzatespenak 
; Canneseko Nazioarteko Zinemaldia

* 2012 '''Nastro d'Argento'*
** *Nastro* *d'Argento*  zuzendari berri onenarentzat, *Corpo celeste*-rentzat.
* 2012 **Ingmar Bergman**
** Nazioarteko debutaren saria *Corpo celeste''-gatik.
* 2012 - Ciak d'oro 
** Film hasiberri onena Corpo celeste-gatik.'
* 2012 - Suso Cecchi D'Amico saria 
** *Corpo celeste* gidoi onena.'
* 2014 - *Sevillako Europar Zinemaldia*.
** *Epaimahaiaren sari berezia*, *Le meraviglie*rengatik.
* 2023 - SEMINCI
* La quimera filmeko Zilarrezko Galburua.'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDb datu-baseko fitxa.