open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lander Aperribai

**Lander Aperribai** (Donostia, Gipuzkoa, 1982ko ekainaren 15a - ) Euskal txirrindularia da. 2007. urtetik Euskaltel-Euskadi txirrindulari taldean dabil.

Afizionatu modura, Oñatiko Ulma-Cegasa taldean ibili zen 2001 eta 2003 urte artean. 2004 eta 2006 urte artean berriz, Bidelan taldean ibili zen. Tlade honekin, elite mailako Euskadiko azpi-txapelduna bihurtu zen 2005 urtean. 2004an Goierriko Birako etapa bat irabazi zuen eta Lombardiako Giroan ere ibili zen 23 urtez azpiko kategorian.

Profesional modura, Mallorcako Challengean debutatu zuen 2007ko otsailaren 12an, *Cala Millor* txapelketan.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Laborategi

thumb|300px|Laborategi baten eredua.
**Laborategia** modu kontrolatuan ikerketa zientifikoak, saiakuntzak eta neurketak egiteko erabiltzen den instalazioa da. Hainbat tresneria eta gailuz zuzkituta egoten da, eta bertan egingo diren ikerketak bereziak izango dira laborategi horri egokitzen zaion jakintza-adarraren arabera.

Laborategi zientifikoak eskola eta unibertsitateetan ere aurki daitezke, bertan saio praktikoekin eta irakaskuntzarekin lotutako ekintza asko egin ahal izateko.

Bertan egiten diren saiakuntzak egoera kontrolatu eta normalduan egiten dira:
* Saiakuntza edo neurketaren emaitza aldatuko duen eragin arrotzik ez dagoela ziurtatzen da (kontrola).
* Burututako saiakuntza edo neurketa errepikagarria da, hau da, beste edozein laborategitan errepikatuz gero emaitza bera lortuko da (normaltzea).

## Izena 
"Laborategi" txarto eratutako hitza da. Arean ere, *-tegi* ez da atzizki egokia espainierazko *-torio*, *-terio* edo frantsesezko *-tére*, *-toire* eta gisakoak euskaraz ordezteko. *Santutegi* eta *kafetegi* modukoek euskal oinarria dute (*santu* eta *kafe*), baina **monastegi*, **anbulategi*, **zapategi* eta *laborategi* hitzek ez daukate halakorik (euskaraz ez dago *monas*, *anbula*, *zapa* eta *labora* hitzik). Hala ere, salbuespen gisa, *Euskaltzaindiaren Hiztegiak* "laborategi" onartzen du.

Bestalde, instalazio honi izena emateko, euskaraz beste izen batzuk erabili izan dira: **aztertegi**, **azterkola**, **beharkintegi**, **ikusleku**, **laboratorio** eta **lantegi**.

## Laborategiko egoera normaldua 
* **Tenperatura**. Giro tenperatura arrunta 20&nbsp;°C-takoa da. Neurketa edo saiakuntzaren arabera aldaketa txiki batzuk egon daitezke, baina beti ere tarte baten barruan.

* **Hezetasuna**. Eskuarki hezetasuna ahalik eta txikiena izan behar da, altzairuzko tresnen herdoiltzea azkartzen baitu. % 50 eta % 75 artean egotea litzateke egokiena.

* **Presio atmosferikoa**. Laborategiko presio atmosferikoa kanpokoa baino zertxobait handiagoa izaten da laborategi batzuetan. Honela aire zikinaren sarrera ekiditen da. Arrisku biologikoa duten laborategietan aldiz alderantzizkoa gertatzen da, laborategiko airearen irteera ekidin nahi da, eta, horregatik, presioa txikiagoa da.

* **Elikadura elektrikoa**. Neurketa elektrikoak egiten direnean sarearen tentsio aldaketak ekidin behar dira. Laborategi guztiek larrialdietarako sistema elektriko bat izan behar dute, ohiko hornidura elektrikotik bereiz dagoena.

* **Hautsa**. Hautsa egoteak argiak eguratsean duen jarrera aldatzen du, eta, beraz, kontrolatu beharrekoa da interferometria laborategietan.

* **Dardara eta hotsa**. Sortzen duten eragozpenez gain, emaitzak alda ditzakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mithrilezko sare kota

**Mithrilezko sare koa**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna izeneko bere lanean, istorio honetako protagonista nagusia den Frodo Zorrozabalek, Rivendeletik Orodruin mendirako bidaian erabili zuen babesa izan zen.

Ereborreko nanoek egin zuten, Throrren erregealdian. Mahuka luzeko sare kota bat zen, mithrilezko eraztun txikiekin armatu eta elkarlotua, oso malgu eta arina, baina, aldi berean gogorra eta erresistentea bihurtzen zutena. Harribitxi mota ezberdinek estaltzen zuten ia alde guztietatik. Gandalfen arabera, sare kotak, berak bakarrik, Eskualde osoaren diru balioa zuen.

Sare kota, Bilbo Zorrozabalek oparitu zioten nanoek Mendi Bakartia, Smaug herensugaearen eskuetatik berreskuratzean eskainitako zerbitzuengatik. Rivendelen eta erabateko sekretupean, Bilbok bere iloba Frodori eman zion, Azkon izeneko ezpatarekin batera, bere bidaia arriskutsuan babes zezan.

Oso erabilgarri suertatu zitzaion Frodorio Orodruinerako bere bidaian: orkoen buruzagi erraldoiaren erasotik babestu zuen Moriako meatzeetan. Cirith Ungoleko haizpitartean, Frodo, Shelob armiarma erraldoiaren erasotik babestu zuen, baina ezin izan zuen armiarmaren pozoiak domeina zezan eragotzi. Toki berean, sare kota orkoek lapurtu zuten "Txikia" harrapatu zutenean, eta Cirith Ungoleko dorrearen barnean, bere jabetzagatik sekulako borroka eragin zuen, orkoak, euren artean hilez. Beranduago, Gandalfek berreskuratu zuen Mordorreko Ate Beltzaren aurrean, Sauronen Ahoa izeneko pertsonaiaren eskuetatik. Ondoren, berriz bizia salbatu zion Grima, Suge Mihik eraso zionean, jada Eskualdera itzuli ondoren.

## Kanpo estekak
Skogskyrkogården

**Skogskyrkogården** () Stockholmen dagoen hilerria da, Gunnar Asplund eta Sigurd Lewerentz arkitektoek 1917-1920 hasieran eraikia. 1994ean Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Tallum pabiloian bisitariek hilerriari eta arkitektoei buruzko informazioa dago erakusgai. Mundu osoan zehar eragina izan du hilerri proiektuetan.

Skogskyrkogården egitasmoa 1915ean egindako nazioarteko lehiaketatik dator, helburua hilerri berria Enskeden egitea zetzana, Stockholm hegoaldean. Aukeratutako lekua legar harrobia izandako lurrak ziren, non pinuak hazten ziren. Gunnar Asplund eta Sigurd Lewerentz arkitekto gazteen proiektua aukeratu zen, *Tallum* izenekoa (suedieraz *Tall*, "*pinu*" da). Lanak 1917 hasi ziren, eta hiru urte geroago amaitu.

Hilerria basoaren izadiari egokitzen da, eta bertan kapera batzuk eta errausketa etxea daude. Arkitektoek paisaia naturala maisuki erabili zuten, edertasun lasaiko inguruak sortuz.
Errausketa etxea Asplunden azkeneko lana da, 1940an hil baino justu lehenago irekia. Bertan Fedearen, Esperantzaren eta Gurutze Santuaren kaperatxoak daude.

## Ezagun lurperatuak 
Hilerri honetan badira lurperatutako ospetsu batzuk, baina nahiko gutxi Stockholm iparraldeko Norra begravningsplatsen hilerriarekin alderatuta. Guztira 50.000 hilobi daude. Hona hemen ezagunenenak:
* Anton Nilson (1887-1989), iraultzaile komunista
* Gunnar Asplund (1885-1940), arkitektoa
* Greta Garbo (1905-1990), aktorea
* Ivar Lo-Johansson (1901-1990), idazlea
* Oscar A.C. Lund (1885-1963), zinema mutuko aktore eta zuzendaria
* Lennart "Nacka" Skoglund (1929-1975), futbolaria
* Alma Johansson (1880-1970), misiolaria

## Irudiak 

Image:Skogskyrk Grav 2006.jpg|Basoko hilobiak
Image:Skogskyrkogarden WoodChapel2.jpg|SkogskapelletBasoko kapera
Image:Skogskyrk Monumenthallen 2006.jpg|Gurutze Santuaren kapera
Image:Skogskyrkogarden ResurrectionChapel.jpg|UppståndelsekapelletBerpizkundearen kapera

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* UNESCO deskribapena
* Ibilbide birtuala Skogskyrkogården-en
Bard I.a

**Bard I.a**, arkularia deitua, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Esgarotheko, Lakuko Hiriko tiratzaile abil bat zen, eta Girionen oinordekoa, azken hau, Haraneko Hiriko azken erregea izan zena.

Zorrotza eta makurra bezala deskribatzen da, Esgarotheko goardiaren kargoa zuen bitartean, eta, etengabe, uholdeak eta pozoitutako arraina iragartzen zituzten.

Bera izan zen Esgarotheko goardiak deitu zituena Smaug herensugeak eraso zuenean. Eta bera izan zen, gainera, herensugea, bere errege leinutik heredatu zuen Gezi Beltzarekin hil zuena. Gezi hau, herensugearen puntu ahulera zuzendu zuen, harribitxiz osatutako bere armajantzian zegoen zulo batetara, bularraren inguruan, ezkerrean.

Smaug garaitu ondoren, Bardek, altxorraren hamabiren bat eskatu zuen, altxor honen zati bat, antzinako Haraneko Hiriaren arpilaketatik baitzetorren, Esgaroth berreraikitzeko banatu zuena.

Bard, birsortutako Haraneko Hiriko lehen errege bihurtu zen, jarraian, bere seme Bain, bere iloba Brand eta bere birbiloba Bard II.a errege izan zirelarik. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2941etik 2977rarte gobernatu zuen

## Kanpo estekak
70 Panopea

**70 Panopea** edo Panopaea, asteroide gerrikoan aurkitutako 70. asteroidearen izena da. Hermann Mayer Salomon Goldschmidt aurkitu zuen 1861eko maiatzak 5ean Paristik. Eunomia familiako asteroideetatik gertu orbitatzen du. Gainera, iluna da, karbonozko C motako asteroide bat delarik, eta ez du Eunomia familiakoekin loturarik, zein S motako asteroidez osatutako familia den.

Bere izena, greziar mitologiako Panopea izeneko pertsonaiagatik datorkio, nereida bat zena, eta, beraz, Nereo eta Dorisen alabetako bat.

## Kanpo estekak
71 Niobe

**71 Niobe**, asteroide gerrikoan aurkitutako 71. asteroidearen izena da. Karl Theodor Robert Lutherrek aurkitu zuen Düsseldorfetik 1861eko abuztuak 13an.

Asteroide honek, bere izena, greziar mitologiako Niobe izeneko pertsonaiagandik datorkio, Tantaloren alaba eta Anfion, Tebaseko erregearen emazta zenagandik.

## Kanpo estekak
Panopea

Greziar mitologian, **Panopea** edo **Panopaea** eta **Panope**, bi nereida dira, Nereo eta Dorisen alabak.

70 Panopea izeneko asteroideak, bere izena, greziar mitologiako bi pertsonaia hauengandik jasotzen du.

Panope, gainera, Tespio eta Megamederen alabetako baten izena ere bada. Heraklesekin, seme bat izan zuen, Threpsippas izenekoa.

Zoologiako nomenklaturan, Panope edo Panopaea, bibalbio genero bat da, non geoduck izeneko animalia dagoen.

## Kanpo estekak
Pleiade (mitologia)

[thumb|"Pleiadeak", [Elihu Vedder margolari sinbolistarena, 1885)]]
Greziar mitologian, **Pleiadeak** (grezieraz Πλειας Pleias, "asko", Πλειάδες Pleiades, "Pleioneren alabak" edo Πελειαδες Peleiades, "usoen alabak"), Atlas titanaren eta Pleione itsas ninfaren zazpi alabak ziren, Zilene mendian jaioak. Kalipso, Hiante, Hiade eta Hesperideen ahizpak dira. Zazpi Hiadeekin batera, Atlantide, Dodonide edo Nisiadeak deituak ziren, Dioniso jainko umearen haurtzain eta irakasleak. Pleiadeak, Artemisa jainkosaren segizioko ninfak ziren, jainkosaren ehizarako zaletasun bera zuten, eta, jainkosa bezala, birjina mantentzen saiatzen ziren.

## Etimologia 
Nolabaiteko eztabaida dago "Pleiade" izenari buruz. Lehen, euren ama Pleioneren izenetik zetorrela onartzen zen. Baina litekeenagoa da πλεϊν hitzetik etortzea, "nabigatu" esan nahi duena, izen bereko izar multzoa, gauez ikus baitaiteke Mediterraneo itsasotik udan, maiatza erdialdetik azaro hasierararte, antzinaroan, nabigazio denboraldiarekin bat zetorrena. Etimologia hau, antzinakoek onartu zuten, Vergilius horien artean. 

## Konsorteak 
Pleiadeek, berebiziko erakargarritasuna izan behar zuten, olinpiar jainko garrantzitsuenetako batzuk (Zeus, Poseidon eta Ares barne), zeruko zazpi ahizpa horiekin harreman sexualak izan baitzituzten, horietatik, zenbait seme-alaba jaio zirelarik.

* Maia, zazpi Pleiadeen artean nagusiena, Hermes jainkoaren ama izan zen Zeusekin.
* Zeleno, Likoren ama izan zen Poseidonekin.
* Altzione, Likorekin, Hirieoren ama izan zen.
* Elektra, Dardano eta Iasionen ama izan zen Zeusekin.
* Esterope, Enomaoren ama izan zen Aresekin.
* Taigete, Lazedemonen ama izan zen Zeusekin.  
* Merope, jainkoekin harremanik izan ez zuen Pleiade bakarra izan zen.

## Katasterismoa 
Pleiadeen izar multzo irekian, zazpi izarretatik seik baino ez dute biziki dizdira egiten. Zazpigarrenak, Meropek, oso ahul dizdira egiten du, betierekotasun osorako, hilkor batekin harremanak izanaz lotsatuta baitago. Mitoren batzuk, dizdira egiten ez duen izarra, Elektra dela diote, Dardanoren heriotzagatik dolu seinale bezala, beste bertsio gutxi batzuk, dizdira egiten ez duen izar hori, Esterope dela dioten bitartean.

Atlas, bere gainean, mundua eraman behar izateaz behartua izan ondoren, Orionek, bost urtez jazarri zituen Pleiadeak, eta, azkenean, Zeusek, lehenik uso eta, ondoren, izar bihurtu zituen, euren aita kontsolatzeko. Esaten denez, Orion konstelazioa, oraindik ere, gaueko zeruan Pleiaden atzetik ari da. Istorioaren beste bertsio batzuen arabera, zazpi ahizpek euren buruaz beste egin zuten, euren aitari gertatu zitzaionagatik oso triste baitzeuden, edo baita euren ahizpa Hiadeen galeragatik. Honen ondoren, Zeusek, zerura igoz, hilezkortu egingo zituen.

Hesiodo olerkari greziarrak, zenbait alditan aipatzen ditu Pleiadeak Lanak eta egunak izeneko bere lanean. Pleiadeak, nagusiki, udako izarrak direnez, argi nabarmentzen dira antzinako nekazal egutegian. Hona hemen Hesiodoren aholku bat:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pleiadeak (astrono

## Kanpo estekak
Taigete

**Taigete** (grezieraz Ταϋγέτη), greziar mitologiaren arabera, Pleiadeetako bat zen, Atlas eta Pleioneren alaba beraz. Zeus jainkoak maite izan zuen, hasiera batean, uko egin eta Artemisa jainkosari, jainkoagandik ihes egiteko laguntza eskatu zion arren. Ehizaren jainkosak, Taigete, orein bihurtu zuen, eta, honek, ondorioz, Zeriniako oreina sagaratu zion. Beste egile batzuen arabera, azkenean, Olinpoko jainko nagusiaren aurrean amore ematen du, eta, elkarrekin, Lazedemon izeneko seme bat izaten dute.

## Kanpo estekak
Stockholmgo liburutegi publikoa

**Stockholmgo liburutegi publikoa** () areto biribileko (*rotonda*) liburutegia da, Gunnar Asplund arkitekto suediarrak eraikian. Eraikina 1918tik aurrera prestatzen hasi zen, Asplund berak parte hartzen zuen komiteetan. Eraikuntza 1924an hasi zen, eta 1928an amaitu. Stockholmgo eraikin nabarmenenetakoa da eta Asplunden lan garrantzitsuenetakoa.

Berez, Suediako lehen liburutegia izan zen kontsultatzeko apalak jendeari irekiak edukitzen. Une hartatik aurrera, irakurleak berak aukera zezakeen zein liburu hartu, liburuzainen aholkurik eskatu gabe. Kontzeptu hau Asplundek proposatu zuen Ameriketako estatu Batuetan izan eta gero, liburutegiko proiektua egiten hari zen garaian. Asplunden inguruan arkitekto eta artista talde bat eratu zen, proiektuan parte hartu zuenak. Bertako altzariak funtzio eta kokapen zehatz baterako egin ziren. Hegoaldean dagoen parkea Asplundek ere diseinatu zuen eta 1931n inauguratu zen. Liburutegia 1932an amaitu zen, mendebaldeko hegalarekin, eraikinaren itxura laukia betetzen duena.

*Stockholmgo liburutegi publikoa* izena, gaur egun, eraikin hau eta Stockholmgo liburutegi sistema izendatzeko erabiltzen da. 2 milioi liburu eta 2,4 milioi cassette, CD eta audio-liburu ditu guztira.

## Handitzea 
2006an, nazioarteko arkitektura lehiaketa iragarri zen, liburutegiaren handitzea aurreikusten zuena. 2007ko azaroaren 16an, Heike Hanada arkitekto alemaniar ezezagunak irabazi zuen lehiaketa, *Delphinium* proiektuarekin.

## Irudiak 

Irudi:Stadsbiblioteket 2008a.jpg|Liburutegia (2008)
Irudi:Stadsbiblioteket 2008g.jpg|Sarrera nagusia
Irudi:Stadsbiblioteket 2008c.jpg|Ivar Johansson-en erliebea
Irudi:Stadsbiblioteket 2008b.jpg|Fatxadako xehetasuna
Irudi:Stockholms stadsbibliotek (530293086).jpg|Apalak
Irudi:Stockholms-stadsbibliotek-20-talet.jpg|Lorategia (1928)
Irudi:Stadsbiblioteket 2008e.jpg|*Rotonda*
Irudi:Stadsbiblioteket 2008f.jpg|Edateko iturria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Stockholmgo liburutegi publikoen sistema
* Liburutegiaren argazkiak
* Asplund eta Liburutegia
Luis Maria Iriarte

**Luis Maria Iriarte Larunbe** (Iruñea, ) Zizur Nagusiko alkatea izan zen, 1995tik 2007ra arte.
Lehen, 2003. urteraino AIZM alderdi lokalean zegoen, eta 2003an, UPNra pasa zen, eta alkatetza lortu zuen.

2007ko hauteskundeetan, UPNk zazpi zinegotzi lortu zuten, baina ezin izango zuten gobernatu, zeren NaBai 5 zinegotzi zituen, PSN-PSOE 3 eta IUN-NEB bat. Haiek hitzarmen bat egin zuten eta Iriartek alkatetza utzi beharko zuen.

2011n berriro aurkeztu eta hauteskundeak irabazi zituen. 2015era arte alkatea izan zen Zizur Nagusian.

## Ikus, gainera 
* Zizur Nagusiko politika
Luis Ibero

** Luis Ibero Elia** (Iruñea,  - Iruñea, ) Zizur Nagusiko alkatea izan zen 1983tik 1995ra arte.

Zizur Nagusiko alkatea izan zen 1983til 1995ra, beti bere alderdi politikoa lehenengoa izanten, AIZM, Agrupación Independiente de Zizur Mayor, izenekoa.

1995. urtean, Zizur Nagusiko Udala utzi zuen eta bere postuan Luis Mª Iriarte jarri zen.
Iberok, CDN (Convergencia de Democratas de Navarra) alderdira pasa zen eta Eraikuntza, garraio eta Komunikazio kontseilaria izendatu zuten, PSN, CDN eta EA itunari ezker.

2003. urtean Iruñeko mankomunitateko Lehendakaria izan zen CDN eta UPN botoekin, 4 urte egongo da karguan.
Urte horretan ere, Iruñeko Udalean bere izena eman zuen CDN-ko zerrenda politikoetan sartzen eta alkatea izateko. Bakarrik 3 zinegotzi lortu zuten eta Ibero zinegotzi bezala geratu zen.

2007. urtean, politika utzi zuen.

COVID-19 delako gaixotasunak hil zuen.

## Ikus, gainera 
* Zizur Nagusiko politika
Zeleno

**Zeleno** (grezieraz Κελαινώ), greziar mitologian, zenbait pertsonairen izena da:

# Atlas titana eta Pleioneren alaba bat, zazpi Pleiadeetako bat beraz. Poseidon jainkoarekin ezkondu zen, eta, honekin, Liko eta Euripilo izan zituen. Prometeorekin ere ezkondu zen, eta honekin, Liko, Kimereo eta, agian, Deukalion izan zituen. Pertsonaia honen omenez, Pleiade izar multzoko izar batek, Zeleno izena darama.
# Harpietako bat
# Danaideetako bat, Egiptoren berrogeitamar semeetako bat zen Hiperbiorekin ezkondu zena. Poseidonekin ezkonduz, Zeleno izeneko seme bat izan zuen.
# Amazonetako bat, Heraklesek hil zuena.
# Hiamoren alaba, eta, agian, Delforen ama Apolo jainkoarekin.
Delfo

**Delfo**, Delfos hiriaren eponimoa, greziar mitologiako bi pertsonairen izena da:

* Apolo jainkoa eta Tea, Kastalioren alabaren semea.
* Hiamoren alaba zen Zeleno eta Apolo jainkoaren semea.

## Ikus, gainera 
* Delfosko orakulua

## Kanpo estekak
Tea

**Tea**, **Tia** edo **Teia** (grezieraz Θεια, **Thea**, **Thia** edo **Theia** ere idatzia) eta **Eurifaesa** (Ευρυφαεσσα Euryphaessa (dizdira handikoa)) ere deitua, greziar mitologian, ikusmena babesten zuen titanidea zen, eta, hedapenez, urreari, zilarrari eta harribitxiei, hauen berezko dizdira eta balioa ematen zien jainkosa.

Tea, bere anaia Hiperionekin ezkondu zen, eguzki zaindariaren jainkoa, norekin Helios, (honi buruz, bere homeroar ereserkian, Eurifaesaren semea zela esaten da) Selene eta Eos izan zituen, eguzkia, ilargia eta aurora. Antzinako greziarrek, ikusmena, begiek igorritako izpi bat zela uste zuten, eguzkiaren eta ilargiaren izpien antzerakoa, eta, beraz, zentzuzkoa zen ikusmenaren jainkosa, zeruko gorputz hauen jainkoen ama ere izatea. Titanomakiaren ondoren, non titanideak neutral mantendu ziren, bere seme Heliosen jauregira bizitzera joan zen.

Pindarok Tea laudoriotzen du bere 5. oda istmoarrean:

Teak, hemen, zehazki dizdira jainkosa bat eta, orokorrean, loriarena dirudi, baina Pindarok, jainkosari, "izen askodun Tea" bezala erreferentzia egitea, oso esanguratsua da, ez baitu, bakarrik, antzeko eguzkiaren ama jainkosak barne hartzea esan nahi, Febe eta Leto kasu, baizik eta, agian, baita unibertsalagoak diren ama jainkosak ere, Rea eta Zibeles kasu.

Teak, greziar mitologian ilargiaren jainkosa den Seleneren ama bezala duen paperari, bere izena, garai batean, duela milaka milioika urte Lurraren aurka talka egingo zuen eta Ilargia sorraraziko zuen balizko planetari emanez erreferentzia egiten zaio.

## Tea neopaganismoan 
Neopaganismoaren Tearen interpretazioen artean, bereziki sekta estatubatuarretan, Hiperionen guztia ikusten duen ahizpa dela dago. Tea, batzuetan, jainkosa eder eta atsegin bat bezala ikusten da, baina, bere bedeinkapenek, batzuetan beldurra sortzen dute. Tearen gurtzak, postrazioa eta olio eta intsentsu erretzea izan lezake, bereziki egunsentian edo ilunabarrean, eta ez da beste greziar jainko batzuena bezain ohikoa. Sektaren batzuk, Teak, mamuak eta izpirituak ikusteko abilezia eman dezakeela uste dute, baita beste argikusmen mota batzuk ere, eta, honegatik, horietako askok, gertaera paranormalekin esperimentatzea bultzatzen dute.

## Kanpo estekak
Imiramesha

**Semenkhkara Imiramesha** edo **Imiramesha**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1711 inguruan gobernatu zuena, Krauss eta Frankeren arabera.

Errege hau, Turineko Errege Kanoneko VI.21 erregistroan agertzen da, *Semenkhkara Imiramesa* izenarekin. Bi eta hiru urte arteko erregealdia izan zuen.

Imiramesha, beharbada, armadako buruzagi bat izan zen, eta, bere izenaren egoera dela eta, kartutxotik kanpo idatzia dagoena, tronua hartu zuen militar bat zenaren hipotesia sorrarazten du, nola egin zuen ezagutzen ez den arren. Erregealdi laburra, urte gutxi batzuetakoa izan zuela dioen segurantza nahiko hedatua dago. Historialariren batzuk, bere boterea, Niloren deltaren zati batera baino ez zela mugatzen diote, eta, kasu honetan, Imirameshak, beste errege baten aldi berean gobernatuko zuen, baina ez da ezagutzen zein, Ity Tauy hiriburu nazionala kontrolatuz, Xoiseko dinastiako faraoiaren aldi berean.

## Bere garaiko testigutzak 
Errege honi buruz, Tanisetik datorren estatua bat ezagutzen da, hasiera batean Menfisen zegoena, baina, beranduago, Apofisek usurpatu zuena.
Zotz egiteko formula

**Zotz egiteko formulak** haur jolas batzuetan taldekideak aukeratu edo jolaseko pertsonaiaren bat edo bestea nor izango den zotz egiteko erabiltzen diren kanta, hitz-joko edo bestelako formulak dira.

## Zotz egiteko kantak 
Zotz egiteko kantetan, jolasean aritu behar duten haurrak biribilean jarritakoan, bat silabaz silaba kantatzen hasten da, aldi berean biribilekoak banan-banan seinalatuz erlojuko orratzen norabidean edo alderantziz. Kantako azken silaba egokitzen zaion haurra aukeratua da.

Euskaraz, zotz egiteko hainbat kanta daude. Horietako bat hau da:

:*Dona dona katona*
:*sutondoan aitona*
:*lepotik behera kuttuna*
:*atera hadi kanpora*
:*neska edo mutil tuntuna.*

Aldaerak ere ditu; Oiartzunen, esaterako, hau jaso da:

:*Dona-dona, katona,*
:*kaka zaharra mantzona.*
:*Kukulumera-kukulumera,*
:*atsoa goitik behera.*
:*Nongo atsoa?*
:*Tarrapateko atsoa;*
:*eskaileran beheti erorita*
:*hautsi du kaskoa.*

## Zotz egiteko beste formula batzuk 
Kantak alde batera, badira bestelako formulak jolasetan zotz egiteko. Adibidez, haur adina txotx biltzen dira, tartean motzagoa den bat. Batek esku batean gordeko ditu, txotxen zati bat erakutsiz. Bakoitzak txotx bat aukeratuko du. Motza aukeratzen duena hasiko da.

## Kanpo estekak
Xois

**Xois** (grezieraz Ξόις, Estrabon XVII, 802. orr, Ptolomeo IV 5 50; Ξόης, Steph.B.), herri oso zahar eta handi bat izan zen, Nilo ibaiaren deltaren erdialdetik oso gertu zegoena, Egipton, *Khasuut* antzinako herri egiptoarra bezala identifikatua.

* Izen egiptoarra: Khasuut. Izen greziarra: Xois (Ξόις). Izen koptoa: Xeos. Izen arabiarra: Saja (سخا)

Niloren adar Sebennitoar eta Fatnitiarrak eratutako uharte batean finkatuta zegoen. Sebennitar nomoaren barnean egon zen, beranduago, bere nomo propioko, Xoistarra deituriko Behe Egiptoko IV. nomoko hiriburu izan zelarik.

Manetonen arabera, Egiptoko XIV. dinastia, euren jatorria Xoisen zuten 76 faraoiz osatuta egon zen. Dinastia hau, hiksoen aurrekoa izan zen. Litekeena da, Xois, lur zingiratsuetan zuen kokapenagatik, ibaiaren adarrek osatutakoak, deltaren hiksoar okupaziotik at geratu izana, edo, beharbada, inbaditzaileek errespetatu egin zuten zerga bat ordainduz.

Ustez, batzurentzat, Herodotok aipatzen duen *Papremis* da (II, 59 III, 12). Champollionek, Xois, egungo Saja, Sakha edo Sakkratik gertu identifikatu zuen (l'Egypte sous les Pharaons, II. liburukia, 214. orrialdea), Xeos koptoaren eta antzinako egiptoerazko Skhooren izen arabiarra dena (Niebuhr, Bidaiak, I. liburukia, 75. orrialdea). Tamiathisetik Menfiserako bidea, Xoisetik igaro zen.

## Kanpo estekak
Jezreelgo harana

**Jezreelgo harana** (, ), **Esdrelongo lautada** izenez ere ezaguna (garai klasikoan zuen izena), Israel iparraldean dagoen haran handi bat da. Bere izena, Jezreel hiritik hartzen du, harana domeinatzen duen hegoaldeko mugako muino batean dagoena. Behe Galilearen hegoaldean dago, Israelgo Iparraldeko Barrutian.

Harana, garai batean, haranetik hego-ekialdera dagoen Itsaso Hila, Mediterraneo itsasoarekin lotzen zuen ubidea izan zen. Uste denez, uneren batean, Mediterraneo itsasoa eta Rift Haran Handiaren arteko lurra altxa egin zen, lotura hau desagertzeraino, eta Mediterraneo itsasoaren jarraikako goraldiak, etenak izan ziren, emaitza bezala, Itsaso Hilak, mendebalderanzko bere lotura galtzea eman zuelarik, itsaso astunki gazia izatera iritsiz.

Jezreelgo haranean, antzinako eta egungo herri ugari dago. Antzinako Megiddo hiria, haranetik hegoaldera eta mendebaldera dago. Jezreelgo haraneko egungo herri edo hiririk handiena, Afula da, "Haraneko Hiriburua" bezala ere ezagutzen dena. Afula, Brontze Aroan, beharbada, antzinako Ofrah hiria izango zen, non Itun Zaharraren arabera, Gedeon "epaile" hebrearra bizi izan zen.

Jezreelgo harana, gudu historiko ugariren toki garrantzitsua izan zen, horien artean, k. a. XV. mendeko Megiddoko gudua, historian erregistraturik dagoen lehen gudua.

1920ko hamarkadan, American Zion Commonwealth izeneko erakunde sionistak, haranean lur ugari erosi zituen, eta egungo Afula hiria sortu zuen. Ordu arte, hiri nagusia Zerin zen. Lehen moshava, Nahalal izenekoa, 1921eko irailak 11n sortua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moshav

[thumb|250px|[Nahalal, 1921ean sortutako lehen moshav finkamendua.]]

**Moshava** (hebreeraz מושב, *moshav*, *"finkamendua", "herria"*, pl. *moshavim*) izaera kooperatibozko israeldar elkarte mota bat da, kibutzaren antzerakoa, bakarkako nekazari landetxez osatua eta sionismo laboristak bultzatua bigarren aliyan zehar (judu immigrazioaren bolada).

1986an 448 moshavim zeuden. 1990an, 410.

## Kanpo estekak
Toraigh uhartea

250px|thumb|Toraigh uhartearen kokalekua, Irlandako mapan
thumb|Dún Bhaloir penintsulatik dagoen ikuspegia

**Toraigh uhartea** (irlanderaz *Oileán Toraigh*, ingelesez *Tory Island*) Irlandako ipar-mendebaldeko kostaldetik 12 kilometrora dagoen uharte bat da, Donegal konderrian. Gutxi gorabehera 5 kilometro luze da, eta kilometro bat zabal. 170 biztanle inguru ditu, lau herrigunetan banatuta: East Town, West Town, Middletown eta Newtown.

Uharte hartan irlanderaz mintzatu ohi dira, irlanderadun eskualdekoa (Gaeltacht) baita.

1950eko hamarkadan Toraigh uhartea artisten bilgune bilakatu zen, bertan arte erakusleku komunitate txiki bat osatu dutelarik. Artegile ospetsuenen artean Patsy Dan Rodgers dago, honek *Toraigheko Errege* titulua duelarik. Titulu bitxi honek ez dio botere formalik ematen, eta jakina denez Irlandako Gobernuak ez du aintzakotzat hartzen, baina uharteko kulturaren ohitura bat da eta Toraigheko komunitate txikian nolabaiteko gizarte-garrantzia du. Monarkia honen berezitasun bat biztanleriak subiranoa aukeratzen duela da.

Egile ezezaguneko Lebor Gabála Érenn historia-liburuaren arabera, Toraigh uhartea Conand dorrearen egoitza izan zen, fomoriatarren gotorlekua, beranduago Irlandako guda handian nemediatarrek garaitu zituztelarik. Esan ohi denez, fomoriatarren azken erregea izan zen Balor deabruzko begiduna, han bizi izan zen. Balorrek Ethlinn Tor Morren, Toraighen aurrealdeko uhartetxoan, eraikitako dorre batean kartzelatu omen zuen.

1884ko irailaren 12an, HMS Wasp britainiar fragata bertako itsasargitik hurbil hondoratu zen. Bertan zihoazen 58 lagunetatik 52 hil edo desagertu ziren.

* Punturik garaiena: *Tor Mor*

## Kanpo estekak 
* A place of bewitching beauty — BBC katearen artikulua (ingelesez)
Bain

**Bain**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Bard I.a arkulariaren semea zen, Smaug herensugea hil zuen Haraneko Hiriko gizona, ondoren errege bihurtzeko. Bere erregealdiak, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2977tik 3007rarte iraun zuen, urte honetan, tronua, bere seme Brandi utzi ziolarik.

## Kanpo estekak
Bai Euskal Herriari

**Bai Euskal Herriari** ekimena 2000ko ekainaren 10ean aurkeztu zen. Aurkezpen adierazpena Euskal Herriko esparru eta aniztasun politiko anitzek sostengaturik plazaratu zen.

Abiapuntu gisa sinadura bilketa erraldoi bati ekin zion. Euskal herritarrok, munduaren aurrean garen bezala agertzeko dugun borondatea jaso asmoz. Horretarako herriz herri, auzoz auzo, milaka eta milaka sinadura jasotzeari ekin zioten.

125.000 Euskal herritarrek beren sinaduraren bitartez agerian utzi zuten beren izatea eta nortasuna munduaren aurrean. Horrekin batera, ariketa hori burutzeko bitarteko eza ere agerian utzi zuten, horregatik Euskal Herriko lehen instituzio jaioberri zen Udalbiltzari luzatu zizkioten eskaerak.

Urtebete beranduago, 2001eko martxoan, Udalbiltzak Euskal Herriko Naziotasun Aitormena (EHNA) bideratzea erabaki zuen. Honen bitartez, "euskal herritarrek, libre eta demokratikoki, euskal nazioaren partaide izan nahi dutela adierazteko eskubidea izango dute". Aipatutako eskubidea "norbanakoena eta kolektiboa da eta gure kasuan ukatua izan zaigu" adierazi zuen Udalbiltzak, hori bideratzeko konpromisoa berretsiz. Betiere herritarren borondatea izango dela Euskal Herriko Naziotasunaren Aitormenaren oinarria argi utzi zuen Udalbiltzak.

Behin, Euskal Herriko Naziotasun Aitormena (EHNA) eskuan izanik, Euskal Herri luze zabalean tresna horren garrantzia eta erabilgarritasuna zabaltzeari ekin zioten.

Euskal herritarron eskubide zibil eta politikoen aldeko iharduna areagotuz eta indartuz joan izan da urteetan barrena. Lurraldetasunetik hasi, hizkuntz eskubideak eta autodeterminaziotik jarraituz, EHNA bultzatzerainokoa izan da jarduna.

Azken urteetan Bai Euskal Herriari herri ekimenaren lana naziotasun esparruaren baitan kokatu zen. Nortasun ikurrak, selekzio nazionalak, euskal egutegia, EHNA edo eta *Geurea Ikurrina* bezalako arlo eta egitasmoak sortu, sustatu eta lantzea.

15 urte beranduago, 2015eko urriaren 14an plazaraturiko Azken adierazpen publikoan jakinarazi zuen Bai Euskal Herriari ekimenak bere jarduna eten eta eragile gisa bere jarduna amaitzeko erabakia hartu zutela Bai Euskal Herriari ekimena osatzen zuten kide guztiek aho-batez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bai Euskal Herriari herri ekimenaren webgunea
Buffonen orratza

Probabilitate teorian, **Buffonen orratza** XVIII. mendean Georges-Louis Leclerc, Buffongo kondeak planteaturiko ebazkizuna da:

Egurrezko ohol paraleloak daudela zoru batean, orratz bat erortzen bada, zenbatekoa da orratzak oholen arteko marren gainean suertatzeko probabilitatea?

Ebazpena berez interesgarria izateaz gainera, pi zenbakia hurbiltzeko metodo bat eskaintzen du.
 
## Ebazpena 
eskuinera|frame|*a* orratzak zuzen bat ebakitzen du. *b* orratzak ez du zuzenik ebakitzen.
 
Ebazkizuna honela planteatu ohi da:

*Bedi **l** luzerako orratz bat, orratza **t** distantzia konstante batera dauden zuzen paraleloak dituen plano infinito batera erortzen bada zoriz, zenbatekoa da orratzak zuzenik ebakitzeko probabilitatea?*

Ebazpena ezberdina da **tt \geq l\, betetzen bada, orratzak zuzen bat ebakitzeko probabilitatea hau da:

:p=\frac{2l}{t\pi}

t  betetzen bada, berriz:

:p= \frac{2 l}{t\pi} - \frac{2}{t\pi}\left\{\sqrt{l^2 - t^2} + t\sin^{-1}\left(\frac{t}{l}\right)\right\}+1.

## Kanpo estekak
Korrontzi

**Korrontzi** 2004. urtean Mungian (Bizkaia) sortutako folk taldea da. Agus Barandiaran eta Mikel Romero izan ziren taldearen sortzaileak. Taldearen helburua izan da Euskal Herriko musika tradizionalari gaur egungo ikuspuntua ematea.

2006an, lehen diskoa plazaratu zuten Madrilgo Nubenegra zigiluarekin. Diska kaleratzearekin batera, musika munduko kritika eta laudorio ugari jaso zituzten, baita sari batzuk ere. Hala nola, Navelgasko (Asturias) 2006ko txapelketako Espainiako talderik onenaren saria lortu zuten. Honez gain, Malagan burutzen den Eurofolk jaialdiko folk talde internazional onenaren saria eskuratu zuten 2008an.

Horren ostean, beren bigarren diskoa kaleratu zuten: *Getxo*, Getxoko folk jaialdiko kontzertu baten zuzenekoa. Kontzertu horretako irudiak DVD batean datoz, eta audioa, berriz, CD batean.

## Taldekideak 
* Agus Barandiaran: trikitia eta ahotsa.
* Alberto Rodriguez: gitarra eta mandolina.
* Kike Mora: baxua eta kontrabaxua.
* Ander Hurtado de Saratxo: bateria eta perkusioa.
* Cesar Ibarretxe: soinu teknikaria.

## Diskoak 
* *Korrontzi* (2006, Nubenegra). CDa.
* *Getxo* (2008, Baga-Biga). CDa eta DVDa.
* *Infernuko Hauspoa* (2010, Baga-Biga). DVDa eta liburua.
* *Tradition 2.1* (2013, Baga-Biga). CDa, DVDa eta liburua.
* *Symphonic Bilbon* (2014, Baga-Biga). Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin batera. CDa, DVDa eta liburua.
* *Korrontzi dantzan* (2015, Baga-Biga)
* *Korrontzi Benefic* (2016, Baga-Biga)
**Koplariak* (2020, Elkar)
**Aita Mari: Bidaia musikala urrutiko uretara* (2021, Elkar)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Kanpo estekak 
*  Korrontzi taldearen Myspacea
Zeo

**Zeo** (, adimena), adimenaren titana zen. Titanak, Urano eta Gearen seme-alabak ziren.

Bere arreba Feberekin batera, distira eta ilargiaren titanidea zena, Zeo, Leto eta Asteriaren aita izan zen. Zeusek, Letorekin, Apolo eta Artemisa jainkoak izan zituen.

Zeok, izarren bitartez igartzea ordezkatzen zuen, baita zeruaren iparraldeko ardatza ere, noren inguruan izarrak biraka ari ziren, Polo izena jaso zuena beragatik (Πολος Polos, Zeoren epitetoetako bat zen).

Bere emaztearekin batera, Lurraren erdialdea ordezkatzen zuena (disko lau bat bezala ulertua), lehen jainko profetikoetako bat bezala nabarmendu zen, Zeo, bere aita Uranoren jakinduriaren bozeramalea, eta Febe bere ama Gearenarena izanez. Zentzu honetan, bere bi alabek, argikusmenaren bi adarrak ordezkatzen zituzten: Letok eta bere seme Apolok, argia eta zeruaren botere profetikoa presiditzen dute, Asteriak eta bere alaba Hekatek, gauekoarekin, iluntasun ktonikoarekin eta hilen izpirituekin beste horrenbeste egiten duten bitartean. Gainera, Apolok, bere denbora, Delfoseko orakulua, bere amamak presiditzen zuen Lurraren erdialdean, eta, neguan, lurralde hiperboreoetan, bere aitona Zeok ordezkatzen zuen poloaren artean banatzen zuen. Bi tokiak, herensugeek zainduak zeuden, Piton Delfosen eta Drako konstelazioa ardatzaren iparraldean, hauek, Titan bikotea ere ordezka zezaketelarik. Bertsio honen arabera, Zeo, Atenea jainkosak, Titanomakian, zerura bota zuen herensugea izango litzateke.

Gainontzeko titanekin batera, Zeusek eta gainontzeko olinpiar jainkoek bota zituzten, Tartaroan giltzaperatuz.

## Kanpo estekak
69 Hesperia

**69 Hesperia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 69. asteroidearen izena da. Giovanni Virginio Schiaparelli astronomo italiarrak aurkitu zuen Milandik 1861eko apirilak 26an.

Bere izena, greziar mitologiako Hesperia izeneko pertsonaiatik datorkio, Hesperideetako bat zena.

1932 CM1 edo 1945 NB dira.

## Kanpo estekak
68 Leto

**68 Leto**, asteroide gerrikoan aurkitutako 68. asteroidearen izena da. Karl Theodor Robert Lutherrek aurkitu zuen Düsseldorfetik 1861eko apirilak 29an. S motako asteroidea da.

Bere izena, greziar mitologiako Leto izeneko pertsonaiatik datorkio, Zeus jainkoarekin, Apolo eta Artemisa jainkoen ama izan zena.

## Kanpo estekak
Skálholt

**Skálholt** (antzinako islandieraz *Skálaholt*) Islandia hegoaldeko toki historikoa da, Hvítá ibaiaren gainean kokatuta. Bláskógabyggð udalerriaren barnean dago.

Skálholt izeneko herria, nahiko handia den eliza batez eta etxe gutxi batzuz baino ez dago osatua. Baina, herrialdearen historiarentzat oso garrantzitsua izan da. Erdi Arotik 1785 arte, Hólarrekin batera, Islandiako bi gotzaindegietako bat izan zen, aldi berean, gune kultural eta politiko ere bihurtuz. Herrialdeko lehen eskola Skálholten sortu zen. Eta, 1550ean, azken gotzain katolikoa, Jón Arason, Hólarrekoa, bertan exekutatua izan zen, bere bi semeekin batera.

Bere elizaren tamainak, ez ohikoa dirudi Islandiako elizen tamaina estandarrarekin alderatuz gero. Izan ere, 1956 eta 1963 bitartean eraikitako elizaren luzera 30 metrokoa da. Baina bere aurreko eliza asko, askoz luzeagoak izan ziren, batzuk, 50 metroko luzera ere izan zutelarik. Beste herrialde eskandinaviar batzuk ere lagundu dute eliza honetako egungo barnera iritsi arte.

Adam Bremengoak, 1075 inguruan, Skálholt (Scaldholz), Islandiako hiririk handiena bezala deskribatu zuen idatziz.

## Kanpo estekak 
* Skálholt.is
Lomond aintzira

[thumb|250px|Loch Lomond eta [Ben Lomond mendiaren ikuspegia ipar-ekialdeko ertzetik.]]
**Lomond aintzira** (, , ) Eskozian dagoen laku bat da. Herrialde honetako erdialdean kokatzen da eta Highlands eskualdearen hegoaldean. Stirling, Argyll eta Bute eta Mendebaldeko Dunbartonshire eskualdeetan zehar hedatzen da, Glasgow hiritik 23 kilometro iparralderantz. 2002ko uztailetik aurrera Loch Lomond lakua Loch Lomond eta The Trossachs Parke Nazionalaren zati da.

## Gegrafia 
Bere neurriak gutxi gorabehera 37 kilometro luze eta 8 kilometro zabalekoak dira. Bere batez besteko sakonera 37 metrokoa da, 190 metroko gehienezko sakonera duelarik. 71&nbsp;km²-ko sakonera du eta 2,6&nbsp;km³ ur bolumena. Bere azalerarengatik Eskozia eta Britainiar uharteko lakurik handiena da; bolumen aldetik berriz bigarrena da Loch Ness lakuaren atzetik. Halere neurriari dagokionez ez da Britainiar bi uharteetako lakurik handiena, Ipar Irlandan dagoen Lough Neagh lakua handiagoa baita.

Laku honen ertza batean Ben Lomond mendia dago, 974 metroko garaierarekin, Munro mendikateko gailurrik hegokoena delarik.

Laku honetan zehar uharte ugari banaturik daude, hauetako batzuk interesgarriak diren hondakinak dituztelarik. Hauetako batek, Inchmurrin uhartea, britainiar uharteetako laku batean kokatutako uharte handiena da. Loch Tay lakuarekin gauza bera gertatzen da, laku honetako zenbait uharte crannog delakoak izan direla dirudi, hots, Historiaurrean bizitzeko asmoz eraikitako uharte artifizialak.

Gaur egun laku hau Loch Lomondeko Golf Elkartearengatik ezaguna da, honek nazioarteko lehiaketak beregan hartzen dituelarik.

## Bitxikeriak 
* Tintinen komikietan Haddock kapitainaren edari gustokoena (eta baita Milurena ere zenbait eszenetan) *Whisky Loch Lomond* delakoa da. Whisky marka hau ez zegoen inon Hergek asmatu eta bere komikilanean lehendabiziko aldiz jarri zuenean, baina gaur egun Loch Lomond dertilategi bat bada, honek marka horrenpean whiskya ekoiztu eta saltzen duelarik.
* 2005an telebistari buruzko *Radio Times* aldizkariak eginiriko inkesta batek Loch Lomond lakua Britainia Handiko Mirari Natural Ederren artean seigarren sailkatzen zuen.
* Eskoziar doinu herrikoi ospetsu batek ''The Bonnie Banks o'Loch Lomond'' izena du.

## Ikus gainera 
* Loch Lomond eta The Trossachs Parke Nazionala

## Kanpo estekak 
* www.loch-lomond.net (lakuaren ezaugarri fisikoekin) (ingeleraz)
Suburate

**Suburate** edo **sibulate**, Julio Zesarrek  edo  eta Plinio Zaharrak  ere deituak, egungo Zuberoan bizi ziren akitaniar herria izan zen. Zuberoaren latinezko izena *Subola* herri honetatik hartua izan zen.

Pirinioetako beste akitaniarrek bezala abeltzaintza (ardiak, behiak eta zaldiak) zuten bizimodua, Iberiar penintsulatik transhumantzia eginez.

Iparraldean kokosati, hegoaldean baskoi, ekialdean bigerri eta mendebaldean tarbeliar herriak zituzten

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Novempopulania
* Zuberoako historia

## Kanpo estekak
Tarbeliar

**Tarbeliar** () (grekoz (Τάρβελλοι/*Tárbelloi*) egungo Lapurdi eta Nafarroa Beherean eta Gaskoniako Chalosse eskualdean bizi zen akitaniar herria izan zen eta aitzin-euskaldun gisa sailkatzen da. Iturri klasikoek diote Aturri ibaiaren (latinez: *Aturrus*) erdialdean eta behealdean bizi zirela, alde bietan. Hiriburua Aquae Tarbellicae, zuten, egungo *Akize*. Ausoniok esana «Tarbeliarrek orro egiten duten eskualdea».

Publio Lizinio Krasok menperatu zituen K.a. 56. urtean, eta ondoren, beste herri batzuekin batera, Civitas Aquensium hiria sortu zuten, Gallia Akitania barruan, aurretik, latindarrek *Aquae Tarbellicae* edo *Aquae Terebellicae* Tarbeliarrak lau triburen konfederazioa izan zen. Kokosateak eta tarusateak ziren, seguruenik, haien bezeroak. Egungo Orthezetik gertu zegoen Castetarbe herrixkak ekialdeko muga osatzen zuen. Julio Caro Barojak idatzi zuen, Ptolomeok aipatu zuela Pirinioak zirela tarbeliarren muga hegoaldean.

## Bizimodua 
Pirinioetako beste akitaniarrek bezala abeltzaintza (ardiak, behiak eta zaldiak) zuten bizimodua, transhumantzia eginez. Hala ere, nahiz eta garrantzi gutxiago izan, beste lehengai batzuk ere profitatu zituzten. Estrabonek zioen urrea ustiatzeari esker neurri batean aberastu zirela bai eta euren lurraldean zeuden iturri bero eta hotzei esker.

*Tarbellus IIII Signanus* esamoldearen inguruan irakurketa ezberdinak egin dira. Sagunton aurkitu zen esaldi hori *Lucius Valerius Muntanus*-en epitafioan irakur diteke, bere jatorria aipatzen den zatian, hor aipatzen den hildakoa  "etxekoa" zela zehazten da. Antzeko hitzak erabili zituen Pliniok  esamoldea erabili zuenean (euskaraz: "lau zutoihalen tarbeliarrak")

Joakín Gorrotxategik proposatu zuen Akitaniako onomastikan arrunta den adjektiboa ('beltza') *tar* atzizkiari lotuz sortutako izena izan daitekeela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Novenpopulania

## Kanpo estekak
Eskorga

**Eskorga**, **orgatila** edo **esku-orga** (*esku* eta *orga* hitzetatik) eskuz bultzatzen den ibilgailu txikia da. Pertsona bakarrak bultzatu eta gidatzeko prestatuta dago, atzealdean dituen bi heldulekuren bidez.

Zama gurpilaren eta gidariaren artean orekatuta garraiatzeko eginda dago, eta, horri esker, pertsona batek berez gainean eraman dezakeen zama baino handiagoa eraman dezake. Maiz erabiltzen da eraikuntzan eta lorezaintzan. Bere edukiera tipikoa 170 litrokoa da.

Badaude bi gurpil dituzten eskorgak, egonkorragoak direnak, baina gurpil bakarrekoarekin maniobrak errazagoak dira.

## Ikus, gainera 
* Koadriga
* Gurdi
* Gurdi lasterketak
* Guerra gurdia
* Karroza
* Biga
* Zalgurdi
* Erosketa orga
* Eskorga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vyzhnytsia

**Vyzhnytsia** (;  edo *Wiznitz*; ; ) Ukraina mendebaldeko Txernivtsi oblasteko hiria da. Hirirari buruzko aurreneko datuak, lanbroak nolabait, 1158koak dira. 1514 eta 1574 bitartean turkiarren mende izan zen. XVIII. mendean Moldaviak bere egin zuen, eta handik gutxira Austria-Hungariako inperioak.

## Pertsonaia ezagunak 
* Otto Preminger (1906-1986), zinemagilea

## Kanpo estekak 
* Viznitsia WikiMapia atarian
* Mapa topografiko sobietarra
Ringer

**Ringer** puxtarri joko bat da, XX. mendearen hasieran Espainian eta egun Estatu Batuetan jokatzen dena. Hiru bat metroko zirkulu batean jokatzen da, 2 jokalari edo gehiagoren artean. Zirkuluaren erdian 13 puxtarri jartzen dira gurutze bat osatuz, puxtarri batetik bestera pare bat zentimetro egon behar direla. Jokalariek txandaka handiagoa den *puxtarri bala* delako batez, zirkulu barruko puxtarriak kanporatzen saiatu behar dira zirkulu kanpotik. Puxtarri bala jaurtitzeko, puxtarria hatz erakusleaz inguratu eta erpuruaz jaurti behar da. Zirkulutik kanporatzen diren puxtarriak jokalariaren esku geratzen dira. Puxtarriak kanporatu eta puxtarri bala zirkulu barruan geratzen bada, jokalariak puxtarri bala dagoen puntutik beste jaurtiketa bat egin ahal izango du. Jokalariak puxtarririk kanporatu ez duenean edo puxtarriak kanporatzearekin batera bere puxtarri bala ere zirkulutik kanpo geratu denean galtzen da txanda. Jokoa puxtarri guztiak kanporatu edo aurrez ezarritako puxtarri kopuru bat kanporatu denean bukatzen delarik, puxtarri gehien lortu dituen jokalariak irabazten du. Arau gehigarriak dituzten joko aldaerak ere badaude.

## Kanpo estekak 
*  Ringer Game Rules, American Toy Marble Museum. 2009-06-25.

*  How to play marbles, LandOfMarbles.com. 2009-06-25.

## Erreferentziak
Hatz erakusle

{| class="infobox" cellpadding="0" cellspacing="0" align="right" style="border:1px #FF0000 solid; font-size:90%; text-align:center; margin: 0 0 1em 1em; background:#FFF;"
|-
! colspan=2 style="font-size: 125%; text-align:center; background-color: dimgray; color: white" | *Erakuslea*
|-
!
| 230px|erdian
|-

**Hatz erakusle**a (*digitus secundus* edo *digitus II*) giza eskuko bigarren hatza da, erpuruaren eta hatz luzearen artean dagoena.

Hatz erakuslea luzatuz zerbait erakutsi edota ezetza ematen dela (alde batera eta bestera mugituz) adierazten da. Ordenagailuko saguaren botoia sakatzeko ere erabili ohi den hatza da. Pertsona bat leku batetik alde egiteko esateko ere erabil daiteke, kanporako norabidea erakutsiz. Eskoletan eskua eta hatz erakuslea altxatzen direnean, ikasleak irakasleari zerbait galdetu edo esan nahi diola adierazten du.

## Unicode 
Unicodeko sei ikurrek irudikatzen dute hatz erakuslea:

* U+261A ☚
* U+261B ☛
* U+261C ☜
* U+261D ☝
* U+261E ☞
* U+261F ☟

## Irudi galeria 

Image:Creation of Adam (Michelangelo) Detail.jpg|Kapera Sixtinoko xehetasuna.
Image:Leonardo da Vinci - Saint John the Baptist C2RMF retouched.jpg|Leonardo da Vinciren margolan bat.
Image:Plato-raphael.jpg|Atenaseko Eskola, xehetasuna.
Image:Dislocated finger x-ray.JPG|Hatz erakuslearen erradiografia.

## Kanpo estekak
D'Nash

'''D'Nash** (**NASH'* izenez 2007ko martxoraino ezagututa) 2005ean sortutako musika talde espainiarra da.

Laukote hau *Capaz de todo* diskoarekin hasi zen, baina 2007ko Eurovision Abesti Txapelketarekin eman zen ezagutara Europa osoan zehar, *I love you mi vida* abestia kantatuz hogeitalau partaideetatik hogeigarrenak geratu ziren. Beraien bigarren lana, *Todo va a cambiar*, 2007ko abenduan kaleratu zen. 2011ean *Garabatos* diska egin zuten.

## Taldekideak 
* **Basty**, Esteban Piñeiro Camacho (Puerto Real, 1981eko otsailaren 28an)
* **Mikel**, Miguel Hennet Sotomayor (Puerto de la Cruz, 1983ko urtarrilaren 20an)
* **Javi**, Francisco Javier Álvarez Colinet (Sevilla, 1983ko apirilaren 30ean)

Lehenago taldean parte hartu zuen:

* **Ony**, Antonio Martos Ortiz (Valentzia, 1981eko otsailaren 19an)

## Diskografia 
### Albumak 
* *Capaz de todo* (2006)
* *Capaz de todo (argitalpen berezia)* (2006)
* *Capaz de todo (Misión Eurovisión)* (2007)
* *Todo va a cambiar* (2007)
* *Garabatos* (2011)

### Singelak 
* *Capaz de todo* (2006)
* *¿Dónde estás?* (2006)
* *¿Qué sabes del amor?* (2006)
* *Más allá de las estrellas* (2006)
* *I love you mi vida* (2007)
* *Stand by me* (2007)
* *Amanda* (2007)
* *En medio de la calle* (2011)
* *Garabatos* (2011)

### Bideoklipak 
* *Capaz de Todo* (2006)
* *Dónde Estás* (2006)
* *I Love You Mi Vida* (2007)
* *Amanda* (2007)
* *Amanda (2008ko bertsioa)*(2008)
* *Dale* (2009)
* *En medio de la calle'' (2011)

## Kanpoko loturak 
*  webgune ofiziala
*  Fans kluba ofiziala
* Twitter ofiziala
* Facebook ofiziala

## Kanpo estekak
Aliketa

thumb|200px|Aliketa unibertsala
**Aliketa** edo **aliketak** (arabieratik: *al-laqqat*, "kurrika") objektuei irmo eusteko edo alanbrea bezalako material gogorrak tolesteko eta mozteko erabiltzen den esku-tresna bat da. Oro har, aliketa pibote batean lotutako bi palankaz osaturik dago. Lotunea palankak amaitzen diren puntuan egon ohi da, eta palanken aldea heldulekuen aldea baino askoz laburragoa izan ohi da. Diseinu honi esker, eskuekin heldulekuetan egiten den indarra anplifikatu egiten da eta objektura zehaztasun handiagoz zuzentzen da.

## Kanpo estekak