Tuskegeeko esperimentua

**Tuskegeeko esperimentua** sifilis tratatzeko AEBetan, 1932 eta 1972 artean aurrera eramen zen azterketa kliniko multzo bat izan zen. Proiektua Tuskegee hirian egin zen, Alabamako estatuan. Seiehun apartzero afroestatubatuar, gehienak analfabetoak, aztertu ziren sifiliaren progresio naturala behatzeko. Ikusi nahi zen gaixotasuna tratatzen ez bazuten ea heriotzaraino irits bazitekeen.

## Historia 
Esperimentu horrek eztabaida handia sortu zuen, eta aldaketak eragin zituen pazienteen legezko babesean azterketa klinikoetan. 

1947an, penizilina sifiliaren tratamendu nagusia bihurtu zen. Aurkikuntza horren aurretik, sifiliak gaixotasun kroniko, mingarri eta disfuntzio multiorganiko batera eramaten zuen maiz.

Tuskegeen (Alabama, AEB), 1932an, sifilisaren aurkako tratamenduak oso arriskutsuak, toxikoak eta eraginkortasun txikikoak ziren garaian, AEBetako Osasun Publikoko Zerbitzuak (PHS) esperimentu bat jarri zuen abian, John Charles Cutler medikuaren aginpean, 600 subjekturengan gaixotasun benereoaren eboluzioa aztertzeko. 600 parte-hartzaileak beltzak ziren, pobreak eta ia denak analfabetoak. Medikuek sifilisari buruz gehiago jakiteko aukera izan zuten, eta gaixoei doako tratamendua, klinikara joateko doako garraioa, otorduak eta, hilez gero, ehorzketa-asegurua ziurtatu behar zizkieten. Baina gizon haiei ez zieten diagnostikoa garbi adierazi: “*odol txarra*” zutela esan zieten, sifilisa, anemia, neke kronikoa eta beste gaixotasun batzuk izendatzeko erabiltzen zen termino lausoa. Ezta ikerlanaren benetako helburua ere: tratamendurik gabe sifilisaren progresio naturala zein zen eta heriotzeraino iristen zen behatzea.

1932an, ikerketa hasi zenean, sifiliserako tratamenduak oso toxikoak, arriskutsuak eta eraginkortasun zalantzagarrikoak ziren. Azterlanaren asmoaren zati bat zen tratamenduaren onurek haren toxikotasuna konpentsatzen ote zuten zehaztea eta gaixotasunaren etapa desberdinak ezagutzea, horietako bakoitzerako tratamendu egokiak garatzeko. Medikuek 600 gizon beltz errekrutatu zituzten: 600 gizonetatik 399 sifilisarekin kutsatuta zeuden azterketa hasi aurretik, hurrengo 40 urteetan gaixotasunaren aurrerapena aztertzeko. Konparazioak egiteko, 201 gizon osasuntsuk osatutako kontrol-talde bat ere aztertu zen.

Ikerketaren subjektuak penizilinarekin tratatu eta bukatu beharrean, edo farmakoa aztertzeko kontrol-talde bat ezarri beharrean, Tuskegee esperimentuko zientzialariek penizilinari buruzko informazioa ezkutatu zuten, gaixotasuna nola barreiatzen zen eta azkenean heriotza nola eragiten zuen aztertzen jarraitzeko. Halaber, tokiko beste gaixo batzuekin penizilina bidezko tratamendua erabiltzen ari zirela jakinez, hau saihesteko ohartarazi zitzaien subjektuei.

Esperimentuak 40 urtez iraun zuen, 1932 eta 1972 artean. Zenbaki ofizialen arabera, 399 parte-hartzaileetatik 28 sifilisak berak jota hil ziren, eta beste 100 hari lotutako konplikazioekin. Soilik 74 geratzen ziren bizirik. Gainera, 40 gaixoren emazteak ere kutsatu ziren eta 19 haur gaitzarekin jaio.

1972ko uztailaren 25an, Tuskegeeko esperimentuaren berri eman zuen Washingtongo *Star* egunkariak. Bertan azaldu zuten, 40 urtez sifilisarekin gaixotutako beltz txiroei gobernuak ez ziela tratamendurik eman, zientzialariek gaitzaren eboluzioa iker zezaten. Eskandalu handia eragin zuen informazioak eta proba klinikoen subjektu ziren gaixoen babeserako neurriak hartzea ekarri zuen, 1974tik aurrera. Horrela ezarri zen National Commission for the Protection of Human Subjects of Biomedical and Behavioral Research (Ikerketa Biomedikoan eta Jokabidezkoan Giza Subjektuak Babesteko Batzorde Nazionala) eta National Research Act (Ikerketako Akta Nazionala) erakundea sortu zen. Tuskegee esperimentua, «beharbada Estatu Batuetako historiako ikerketa biomediko zitalena» bezala aipatua izan da. Esperimentuak 1979ko Belmont txostena (Belmont Report) ekarri zuen.
thumb|250px|Eugene Dibble Tuskegeeko ospitalaren burua.

## Guatemalako sifilis esperimentua 
thumb
Tuskegeekoa gertatu zenaren antzera, Estatu Batuetako gobernuak zenbait gaixotasunen (sifilisa, gonorrea eta txankro biguna) baimenik gabeko ikerketa aurerra eraman zuen Guatemalako komunitate txiroenetan (langile sexual, umezurtz, soldadu, gaixo mental eta espetxeratuak). Esperimentuak AEBko Harry S. Truman presidentearen, Juan José Arévalo presidente guatemaltarraren eta Guatemalako osasun ofizialen ezagupean egin ziren eta John Charles Cutler medikuaren aginpean (Tuskegeeko sifilis esperimentuen zuzendaria). Haien ondorioz, 83 pertsona hil ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gaiaren inguruko errekurtsoak.
* :*Medicina y Cine* aldizkariaren artikulua.