Borroka profesional

thumb|223x223px|Borroka profesionaleko lehia bat.
**Borroka profesionala** (***pro wrestling*** izenez ere ezaguna) borroka kirola eta dramatizazioa bateratzen dituen kirol ikuskizuna da. Borroka libre eta borroka grekoerromatarrean oinarritzen da, baina akrobaziako eta arte martzialetako teknika batzuk ere hartzen ditu.

Gorputzez gorputzeko borrokak irudikatu ohi dira, normalean istorio eta etsaitasun ezberdinak antzezten direlarik. Istorio hauetan *heel*-ak (bilauak) eta *face*-ak (heroiak) bereiztu daitezke. Borrokalarien arteko lehiaren irabazlea aldez aurretik erabakita badago ere, ikusleek borrokaren sinesgaiztasuna onartu eta lehia erreala balitz bezala ikusten dute, fikziozko lan bat irakurtzen den bezala. Etsaitasunak idazten eta borrokaldiak antolatzen dituztenei *booker* deitzen zaie, eta ia ikuskizun osoa garatzen dutenak diren arren, borroka-koreografia ez dute eurek egiten, hau borrokalariek egiten dutelarik.

Bere jatorria XIX. mendeko inauterietan eta *music hall*-etan dago, non forma fisiko eta indar erakustaldiak egiten ziren. XX. mendearen zati handienean, borroka profesionalaren sustatzaileek eta parte-hartzaileek lehia erabat erreala zela argudiatzen zuten. Hau, 1990eko hamarkadaren amaieran albo batera utzi zen, Vince McMahonen World Wrestling Federationek bere ikuskizunak "kirol entretenimendu" bezala deskribatzen hasi zenean, enpresak World Wrestling Entertainment izena hartu zuelarik. Borroka librea zirkuetan eta azoka ibiltarietan ekitaldi txikiak eginez hasi bazen ere, gaur egun milioika dolar mugitzen dituen industria da.

Borroka profesionala bereziki ospetsua da Japonian, Estatu Batuetan eta Mexikon. Herrialde hauetan borroka profesionalak bilakaera ezberdina izan du, antzeko diziplinak sortuz, Japonian *puroresu* deitua eta Mexikon *lucha libre*.

Gaur egun, borroka profesionaleko enpresarik handiena World Wrestling Entertainment (WWE) da. Enpresa hau konpainia txikiagoak bereganatzeagatik da ezaguna, World Championship Wrestling (WCW) eta Extreme Championship Wrestling (ECW) kasu. Beste enpresa ezagun batzuk All Elite Wrestling (AEW), Major League Wrestling (MLW), Impact Wrestling eta Ring of Honor (RoH) dira. Mexikon Consejo Mundial de Lucha Libre eta Lucha Libre AAA Worldwide nabarmentzen dira, eta Japonian New Japan Pro-Wrestling, All Japan Pro Wrestling, Pro Wrestling NOAH, Dragon Gate, DDT Pro-Wrestling eta World Wonder Ring Stardom. Euskal Herrian Pro Wrestling Euskadi (PWE) izeneko elkarte bat dago.

## Historia 
[thumb|231x231px|[Hulk Hogan, Estatu Batuetako borroka profesionalaren bigarren Urrezko Aroaren protagonistetako bat.]]
Borroka profesionala entretenimendu modu herrikoi gisa sortu zen XIX. mendeko Europan. Geroago, Estatu Batuetako inauteri ibiltarietan eta vaudeville aretoetan bigarren mailako erakustaldi gisa garatu zen. Borroka profesionala, gaur egun ezagutzen dugun modura, XX. mendean garatu zen. Bere ospeak behera egin zuen Bigarren Mundu Gerran, baina 1940ko hamarkadaren amaieran berpiztu zen 1950era arte, hau Estatu Batuetako borroka profesionalaren Urrezko Lehen Aroa delarik. Mexikon eta Japonian, 1940 eta 1950eko hamarkadak ere borroka profesionalaren Urrezko Aroa izan ziren.

Gainbehera nabarmena egon zen 1970eko hamarkadan eta 1980koaren hasieran. Hala ere, 1980ko hamarkadaren erdialdean, kable bidezko telebistaren etorrerarekin, Urrezko Bigarren Aroa hasi zen, Estatu Batuetan borroka profesionalaren boom bat izan zelarik, Hulk Hogan , André the Giant , "Macho Man" Randy Savage , Ric Flair eta "Rowdy" Roddy Piper bezalako protagonistekin. 1990eko hamarkadan zehar, borroka libre profesionalak audientzia maila handia eta finantza arrakasta lortu zituen. 2000ko hamarkadaren erditik, beste murrizketa bat egon da borroka libre profesionalaren ospean.

## Irabazteko moduak 
Irabazteko hainbat modu daude:

### Pinfall 
thumb|267x267px|Pinfall baten adibidea.
*Pinfall*-engatik irabazteko, borrokalari batek bere aurkariaren sorbaldak lurrean jarri behar ditu eta posizio horretan mantendu epaileak lurra hiru aldiz kolpatzen duen bitartean. Hau da borroka bat irabazteko modurik ohikoena. Borrokalari baten sorbaldak erorita badaude (bi sorbaldak olana edo lurra jotzen) eta aurkariaren edozein zati bera ukitzen ari bada, erabat legezkoa da pinfalla egitea. Legez kanpoko pinfall metodoak sokak botere gehiago edukitzeko erabiltzea eta arerioaren galtzak eustea dira, hauek *heel*-ek erabiltzen dituzten metodoak direlarik. Epaileek oso gutxitan ikusten dituzte egoera horiek, eta gehienetan, *face*-ek ordaindu behar dituzte ondorioak, borrokak galduz.

Batzuetan bi borrokalariek sorbaldak lurrean dituzte eta elkar ikutzen dabiltza. Epaileak hiruko kontua egiten badu, gehienetan, berdinketa deklaratzen da, eta, kasu batzuetan, etorkizunean borroka bat programatzen da irabazlea aukeratzeko.

### Sumisioa 
Amore emateagatik irabazteko, borrokalariak, bere aurkariak "*Give Up*" ("errenditzen naiz") esatea lortu behar du, normalean, amore emateko giltza bat aplikatuz. Amore emateko giltza batean konorterik gabe geratzean, K.O.agatik (*Knock-out*) galtzea eragiten du. Aurkaria K.O. dagoen jakiteko, epaileak borrokalariaren besoa jaso eta erortzen uzten du. Besoa 3 aldiz erortzen uzten badu eta borrokalariak besoaren erorketa gelditzeko indarrik ez badu, borrokalaria K.O. egoeran dagoela ulertzen da.

Borrokalari batek "*Tap Out* edo *Tapping Out*"-arekin amore ematen duela adieraz dezake.

### All Elite Wrestling 
AEW Ameriketako Estatu Batuetako borroka profesionaleko promozio bat da, 2019ko urtarrilaren 1ean Cody Rhodes eta The Young Bucksek (Matt eta Nick Jackson) sortua. Hirurak borrokalari eta presidenteorde exekutibo gisa jarduten dira, Kenny Omegarekin batera. *CBS Sports*ek honela deskribatu zuen AEW: "Ia bi hamarkadatan WWErekin maila garrantzitsu batean lehiatzen hasi den finantza babes handiko lehen konpainia".

### New Japan Pro-Wrestling 
NJPW wrestling promozio japoniarra da, puroresu estilokoa. Antonio Inoki borrokalariak sortu zuen 1972an. Azken urteetan ospe handia lortu du bere estilo bereizgarri eta kalitateagatik.

### Consejo Mundial de Lucha Libre 
CMLL Mexikoko lucha libreko promozio bat da, 1933an Salvador Lutteroth Gonzálezek sortua. Promozioa *Empresa Mexicana de Lucha Libre* izenarekin sortu zen, baina 1980an gaur egun duen izena hartu zuen. Gaur egun, munduko promozio zaharrena da.

### Lucha Libre AAA Worldwide 
AAA Mexikoko lucha libreko enpresa bat da, 1992an Antonio Peñak sortua, zeinak uko egin zion *Consejo Mundial de Lucha Libre*ri sormen handiagoko promozio bat sortzeko. AAAk hainbat berrikuntza sartu zituen, adibidez hexadrilateroa (hexagono formako ring bat), nanismodun borrokalarien ikuskizunak, borroka biolentoak, etb.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak