open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Audi Sport GmbH

**Audi Sport GmbH**, antzina **quattro GmbH** izenez ezagutzen zena,  Audi -ren errendimendu handiko autoak fabrikatzeko filiala da,     bera Volkswagen Talde handiaren filiala.

1983ko urrian quattro GmbH gisa sortu zen, batez ere errendimendu handiko Audi autoak  eta osagaiak ekoizten espezializatuta dago, erosleek zehaztutako pertsonalizazioekin batera.  Konpainiaren lehen izena Audiren jatorrizko lau gurpiletako trakzioko rallyan inspiratutako errepideko autoari —Audi Quattro— omenaldia zen. 2016an, konpainiak Audi Sport GmbH izena hartu zuen. 

  leku batean dago Neckarsulm-en,  Stuttgart ondoan, Alemaniako Baden-Württemberg estatuan. Garapen eta fabrikazio lantegiak   gaur egun desagertutako NSU Motorenwerke AG alemaniar automobilgintzaren gunea.

Bere produktu nagusien artean Audi RS4, Audi RS5, Audi RS6 eta Audi RS7 Sportback daude. Gainera, ez ditu bere automobilak zuzenean publikoari saltzen frankiziadun saltokien bidez, bere marka propioarekin; horren ordez, Audi markarekin saltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audi Quattro

**Audi Quattro** Audi GT Coupe modeloaren gamako goren bertsioa da, Audi 80 B2 modeloaren kirol aldaera zena. Bertsio hau Audi fabrikatzaile alemaniarrak 1980 eta 1991 urteen artean ekoitzitako kirol-automobila da. 1966ko Jensen FFren ondoren lau gurpiletako trakzioa erabili zuen lehen autoa izan zen eta historiako rally autorik arrakastatsuenetako bat izan zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geophilus persephones

***Geophilus persephones***  Foddaik eta Minellik 1999an deskribatutako miriapodo espezie bat da. Lur-zizare handien familiaren parte da.  

Espeziea Euskal Herrian jasotako ale batetik deskribatu zen: Gianfranco Caodurok 1995ean La Vernan (Zuberoa) jasotako lagin batetik, hain zuzen ere.

Espezie hau historian aurkitutako lehen geofilomorfo troglobioa izan zen, eta munduko bakarra harik eta 2015ean Kroazian *Geophilus hadesi* deskribatu zen arte.

Antena luzeak eta zeta sentsorial ugari ditu; beste geofilomorfoek bezala ez du begirik; baina orden honetan hanka gutxien (29 pare) dituen animalietakoen artean dago. Espezie hau 16,2 milimetrotako luzeradun ale batetik deskribatu zen. Gorputz planoa du eta lurpeko bizitzara ondo egokitua dago.

## Erreferentziak
Jensen FF

**Jensen FF** GT automobila da Jensen Motors fabrikatzaile ingelesak ekoitzi zuena 1966 eta 1971 urteen artean. Lau gurpiletako trakzioarekin eta aurreko luzetarako motorrarekin, Audi Quattroa baino urte batzuk lehenago, ekoitzi zen lehen automobil ez-noranahikoa izan zen. Blokeoaren kontrako balazta-sistema bat ekipatzen ere lehena izan zen.

FF siglek «*Ferguson* Formula» esan nahi dute, Ferguson Research Ltd. izan baitzen Jensen FF trakzio-sistema hornitzen zuen lau gurpiletako trakzio-sistemaren asmatzailea.

FFak 383 hazbete kubikoko (6276 cc) V8 Chrysler motor bat zuen 329.5 PSrekin (325 bhp) (242.4 kW) eta bere abiadura-kaxa 3 abiadurako A-727 torqueflite automatiko bat zen. 320 Jensen FF baino ez ziren fabrikatu guztira.  

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Quanera Hayes

**Quanera Hayes** (1992ko martxoaren 7a) atletismoan lehiatzen den emakume kirolari estatubatuarra da, errelebo lasterketetan espezializatua.

2016an 400 metroko proba irabazi zuen Portlanden jokatutako *pista estaliko Estatu Batuetako Txapelketan*, **51,09 s** denborarekin. Urte berean, brontzezko domina irabazi zuen *pista estaliko Munduko Txapelketako* 400 m-etan, Portlanden, **51,76 s** markarekin, Kemi Adekoya bahraindarraren (**51,45 s**) eta Ashley Spencer herrikidearen (**51,72 s**) atzetik. Hurrengo egunean, Hayes eta bere taldekideak *4 x 400 m errelebo frogan* munduko txapeldunak izan ziren pista estalian **3 min 26,38 s**  denbora eginez, Polonia (**3 min 31,15 s**) eta Errumaniaren (**3 min 31,31 s**) aurretik. 

2017ko ekainaren 24an titulu nazionala irabazi zuen **49,72 s**  denborarekin, bere marka pertsonala hobetuz eta Londresko Munduko Txapelketarako sailkapena lortuz. 

2018ko martxoaren 4an urrezko domina irabazi zuen 4 x 400 m erreleboan *Birminghameko pista estaliko Munduko Txapelketan*, **3 m 23.85 s** denborarekin, Poloniaren eta Erresuma Batuaren aurretik. Hayes eta bere taldekideek txapelketako errekor berria ezarri zuten, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika eta Karibe amerikarreko errekorra ere izan zena. 2006an ezarritako munduko errekorretik segundo bat baino gutxiagora geratu ziren.  

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, 400 metroko proban zazpigarren postua lortuz.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tell Abu Hureyra

**Tell Abu Hureyra** () Eufrates Garaiko haraneko aztarnategi arkeologikoa da, egungo Siriako Ar-Raqqa eskualdean dagoena. Aztarnategi honek Ekialde Hurbileko zerealak etxekotzeko prozesuarekin lotura zuzena duten bi okupazio-garai ezberdinak ditu. Egun ezin da bertara ailegatu, *tell*a Assad aintzirako uren azpian baitago.

## Aztarnategiaren ezaugarriak 
*Tell* barruko herrixken aztarnak zeramika aurreko Epipaleolito eta Neolito garaiko 4.000 urte baino luzekoak dira. Bi herrixka zeuden: Abu Hureyra 1 eta Abu Hureyra 2. Abu Hureyra 1eko biztanleak aro epipaleolitokoak ziren eta ehiztari-biltzaile sedentarioak. Abu Hureyra 2 Neolito hasierakoa zen eta nekazariek osatzen zuten. Abu Hureyra 1 duela 13.000 eta 9.000 urte bitartean okupatu zuten, karbono-14 bidezko datazioaren arabera.

## Garrantzi arkeologikoa 
Aztarnategi esanguratsua da, Abu Hureyrako biztanleak ehiztari-biltzaile gisa hasi zirelako, baina pixkanaka nekazaritzan hasi ziren eta munduko lehen nekazari ezagunak bihurtu ziren. Bølling–Allerød glaziazio artekoaren azken etaparen ondorioz, Abu Hureyrak aldaketa klimatikoa jasan zuen. Aintziraren mailan izandako aldaketek eta lurzoruaren idortasunak landaredia soroetako behealdeetara hedatzea eragin zuten. Abu Hureyrak landaretza metatu zuen: larreak, haritzak eta *Pistacia atlantica* espezieko zuhaitzak. Klima hilabete bero eta lehorretatik hilabete oso hotz eta lehorretara aldatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leadgate (Durham konderria)

**Leadgate**, Ingalaterrako ipar-ekialdean dagoen kostaldeko udalerri bat da, Durham konderrian.

2021ean 3.338 biztanle zituen.
Olga Orman

**Olga Ursinda Orman** (Noord, 1943ko azaroaren 9a – Amsterdam, 2021eko martxoaren 7a) Aruban jaiotako herbeheretar idazle, poeta eta ipuin-kontalaria izan zen, papiamentoz eta nederlanderaz idatzi zuena. *Kamishibai* (ipuin kontaketa japoniar herrikoia) Herbehereetara eta ABC uharteetara ekarri zuen.

## Bizitza 
Orman 1943ko azaroaren 9an jaio zen Noorden (Aruba). 14 urte zituela, Herbehereetara joan zen bizitzera. Irakasle moduan trebatu zen Etten-Leurren. 1970eko hamarkadan Herbehereetara itzuli zen eta Amsterdamgo Bijlmermeer auzoan irakasten hasi zen. 

Herbehereetan, *Kinderboekenweek*, haurrentzako liburuei eskainitako astea, antolatzen da 1955etik. Ormanek ideia hori ABC uharteetara ekarri nahi izan zuen, eta 2001ean  *Simia Literario* erakundearen sorkuntzan parte hartu zuen. 2004ean Orange-Nassau Ordena eman zioten.

Orman 2021eko martxoaren 7an hil zen Amsterdamen, 77 urte zituela.

## Lanak 
* *Afdruk en Vernieuwing* (1986)
* *Vernieuwing, Torikonmakandra, Konta mi un kuenta, Vertel eens* (1987)
* *Ouders uit etnische minderheden in het onderwijs* (1990)
* *Het jaar door met KOM-OP* (1990)
* *Kansrijke Taal* (1991)
* *Kom op, vertel eens* (1991)
* *Kom op, kijk en praat eens* (1991)
* *Kamishibai, de magie van het Japanse verteltheater, een handleiding* (1991)
* *Hoe Anansi de ogen van de koning opende* (1991)
* *E biaha largu pa djeipei* (1994)
* *Hoe Anansi het Tumbafestival won* (1998)
* *Post uit de Antillen* (1998)
* *Het Woordenhuis* (2001)
* *Slavernij* (2002)
* *Bentana Habri* (2004)
* *Aan de draad van Nanzi* (2008)
* *Onbeantwoorde vragen* (2008)
* *Michi* (2009)
* *Cas di biento/ Doorwaaiwoning* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inach Fernández

**Ignacio Fernández Ibarburu** edo futbolean **Inach Fernández** bezala ezaguna (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2003ko urtarrilaren 12a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari postuan aritzen da, eskuin hegalean batez ere. Osasunaren harrobian hezia, bere hirugarren eta bigarren taldeetan aritu zen. 2025rko urtarrilean Don Benitok fitxatu zuen. 2025eko udan Tudelanok fitxatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
Los Ibores

**Los Ibores**, baita ere **Ibor Harana** Espainiako Cáceresko probintzian dagoen natur-eskualdea da. Las Villuercas eta La Jararekin batera Villuercas-Ibores-Jara eskualdea antolatzen dute. Ekologikoki balore handia du eskualdeak.

## Kokapena 
Eremuak forma luzea du, ibaiaren ibilguari jarraituz, hegoaldetik iparraldera. Cáceres probintziaren ekialdean dago, iparraldean Tajo ibaia du, ekialdean La Jara eremua, Toledon; hegoaldean eta mendebaldean Las Villuercas.

## Udalerriak 
Eskualdean Ibor ibaiaren inguruan, bost udalerri dude:
* Castañar de Ibor
* Bohonal de Ibor
* Fresnedoso de Ibor
* Mesas de Ibor
* Navalvillar de Ibor

## Iruditegia 

Image:
Río Ibor (2054492011).jpg|
Vista rio Ibor desde Solana San Bartolo (2055274810).jpg|
Castanar_ibor1.jpg|Castañar de Ibor eskualdearen herri handiena da.
Otter_in_Southwold.jpg|Mehatxu handia pairatzen duten espezieak daude eskualdean. Argazkian igaraba arrunta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Villuercas eta Ibores eskualdearen gida.
* :Hegaztien behaketa.
Audi TT

**Audi TT** hiru ateko kirol-automobila da, Audi fabrikatzaile alemaniarrak ekoitzia eta coupé eta kabriolet gisa eskaintzen dena; eta orain bere hirugarren belaunaldian dago. Lehen bi belaunaldiak Audiren ordez mihiztatu ziren Gyōr-en, Hungarian, Audik Ingolstadt-en zuen lantegian egin eta margotutako karrozeriak erabiliz eta Hungariako fabrikak hirugarren belaunaldiarentzat osoki egindako zatiekin.

Hiru belaunaldietako bakoitzerako, TTak Volkswagen Taldearen A plataformako belaunaldiak erabili ditu, PQ34arekin (A4) hasita. Plataformaren erabilera partekatu horren ondorioz, Audi TT-k bere plataformakideen eskema bera du: aurreko eta zeharkako motorra, aurreko trakzioa edo trakzio integraleko sistema (*quattro*), bai eta esekidura independentea ere, MacPherson esekidura erabiliz.

TT laburdurak *Tourist Trophy* esan nahi du, ohiko motoziklismo lasterketatik eratorria, TT Man Uhartea.

Audik 2019an urtero egiten duen biltzarrean, Abraham Schot zuzendari nagusiak ezagutzera eman zuen Audi TT egokitu egin behar zela markaren modeloen birorientazio baten esparruan, seguruenik ibilgailu elektriko batek ordezkatu ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonah Hill

**Jonah Hill Feldstein** (Los Angeles, Kalifornia, 1983ko abenduaren 20a) estatubatuar aktorea, komediantea eta ekoizlea da. Bere ibilbidean zehar Oscarretarako bi izendapen lortu ditu. Hainbat film ezagunetan antzeztu du, tartean, *Superbad*, *Moneyball* eta *The Wolf of Wall Street*.

## Filmografia 
### Filmak 
## Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munduko Beso-borroka Txapelketa

Munduko Beso-borroka Txapelketaren antolatzaile WAF federazioa aritzen da, 1977an sortua. WAFek antolatutako lehen borroka Wetaskiwinen izan zen (Alberta, Kanada), 1979an.

## Ekitaldiak 
Dominak eskuineko eta ezkerreko eskuei ematen dizkiete, pisu- eta adin-talde bakoitzean. Interneten ikus daitezke txapelketak. 
2019an, adin-talde hauek izan ziren: junior-azpikoak (14-15 urte), juniorrak (18 urte arte), gazteak (21 urte arte), seniorrak (helduak), masterrak (40 urtetik gora), master handiak (50 urtetik gora) eta seniorreko master handiak (60 urtetik gora). Seniorreko pisu taldeak 2019an:

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Armwrestling Federation
* Canadian ArmWrestling Federation
Walmer gaztelua

**Walmer gaztelua**, Ingalaterrako hego-ekialdeko Walmer udalerrian dagoen gaztelu bat da, Kent konderrian.

Henrike VIII.a Ingalaterrakoak herrialdea Karlos I.a Espainiakoa eta Frantzisko I.a Frantziakoaren aliantzaren erasotik defendatzeko 1539-1544 artean eraikitako Device Forts hogeitahamar gotorleku multzoko bat da.
Zekale-whiski

**Zekale-whiskeya** Ipar Amerikako whiskien familiako edari destilatua da. Bi aldaera ditu: zekale-whiskey estatubatuarra, zekalea duena, eta kanadarra, zekalerik ez duena, baina arrazoi historikoengatik horrela deitzen dena.

Whiskey mota honekin Manhattan koktel ospetsua prestatzen dute.

## Zekale-whiskey estatubatuarra 
Barietate horrek gutxienez % 51 zekale izan behar du legez. Gainerako osagaiak garagarra eta artoa izaten dira. Gehienez 80 alkohol gradutan destilatzen, eta pixka bat erretako haritzezko upeletan zahartzen dute. Whisky honek tradizionala edo Bourbona baino zapore gozoagoa du.

Zekale-whiskya bereziki ezaguna da Estatu Batuetako ipar-ekialdean. XVIII. eta XIX. mendeetan Pennsylvaniako Pittsburgh hiriak ekoitzi zuen gehien, eta ondoren Maryland estatuak.

## Erreferentziak
Oh Kyo-moon

**Oh Kyo-moon** (1972ko martxoaren 2a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phaeocollybia lateraria

***Phaeocollybia lateraria*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Autore batzuen arabera, *Phaeocollybia christinae* eta *Phaeocollybia lateraria* sinonimoak dira.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Konikoa, titi zorrotzarekin, likatsua; laranja-adreilu kolorekoa.

**Orriak:** Hori-laranja kolorekoak, oinera biribilduak.

**Hanka:** 10 cm inguruko garaierakoa eta 0,3 eta 0,6 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, hori-laranja kolorekoa.

**Etimologia:** *Laterarius* epitetoa latinetik dator, adreiluzkoa esan nahi duen “laterarius” hitzetik. Adreilu kolorea duelako.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Phaeocollybia lateraria* ez da oso ezaguna eta *Phaeocollybia christinae* delakoarekin nahasten da. *Phaeocollybia festiva* espeziearekin ere bai.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Alemania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phellinus hartigii

***Phellinus hartigii*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Phellinus robustus var. hartigii*, *Fomes igniarius var. pinuum*, *Fomes robustus var. pinuum*, *Fomitiporella hartigii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 20 cm bitarteko luzerakoa, sesila, mensuliformea baina baita luzanga hainbat formatan, baina betik oso trinkoa . 10 cm arteko zabalerakoa. Urteko hazkundea adierazten duten zonaldeetan banatuta aurkezten da, ilunagoa goialdean, beltzaxka, gero argiagoa hur kolorekoa kolore gris-horixka edo arre argiko zati himenialetan gehiegizko bereizketarik gabe amaitzeko.

**Tutuak:** Estratifikatuak agertzen dira, oso horma txiki batek bakarrik bereizita, 4 mm arteko luzerakoak, hori-gorrixka kolorekoa.

**Poroak:** Oso txikiak, 0,1 mm ingurukoak, horiak edo arre-horiak.

**Haragia:** Oso gogorra eta trinkoa, espezie tipoan bezala pisu espezifiko handikoa, eremu zirkularrekin. Tutuetan baino kolore ilunagokoa, arre-horia edo arre-gorrixka.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen “phellinos” hitzetik. *Hartagii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Phellinus robustus* tipoa habitatagatik bereizten da batez ere, hostozabaletan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Turkia, Europa, Errusia, Japonia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusia Olinpiar Jokoetan

**Errusiak Olinpiar Jokoetan** parte-hartze gorabeheratsua izan du, arrazoi historikoengatik.

## Historia 
### XX. mendean 
[thumb|Errusiako Inperioaren ordezkaritza [1912ko Udako Olinpiar Jokoak|1912ko jokoen irekiera ekitaldian.]]
**Olinpiar Jokoetan** parte hartu zuen **Errusiak** 1900etik 1912ra Errusiar Inperio gisa. 1952etik 1988ra Sobietar Batasuna izan zen estatu parte-hartzailea eta han kirolari errusiarrak izaten ziren, logikoki.
[thumb|[Aleksandr Melentiev, tiratzaile txapeldun errusiarra Mosku 1980an.]]
Errusiar Federakuntza estatu independente gisa ezarri zenetik, Errusiako Olinpiar Batzordeak ordezkatzen du nazioa, 1993. urtetik, Nazioarteko Olinpiar Batzordean, baina parte-hartzea gorabeheratsua izan du halaber fase historiko honetan. Kirolari errusiarrak bandera ezberdinen pean lehiatu dira zenbait aldiz.

1992ko Jokoetan Bartzelonan, Sobietar Batasuna desegina, haren herrialde gehienek Olinpiar Jokoetako Talde Bateratuaren parte gisa hartu zuten, eta hor izan zen Errusia. Aldiz, Estonia, Lituania eta Letonia herrialde independente gisa ordezkaritza propioekin egon ziren.

### XXI. mendean 
[thumb|[Vladimir Putin lehen ministro zela 2008ko Jokoetako kirolariak bisitatzen Pekinen.]]
Errusiako Olinpiar Batzordeak dopina jakinaren gainean sustatzen zuelakoan, 2010eko hamarkadan berriro hasi ziren oztopoak Errusiar partaidetzarako. 2018ko Neguko Jokoetan Errusiako Atleta Olinpikoak izenarekin lehiatu ziren. Polemika berak jarraitzen zuelarik, 2020an eta 2022an Errusiako Olinpiar Batzorde izenarekin (ROC gako laburdura) Tokioko 2020ko Udakoetan (2021ean izan ziren) eta Pekingo 2022ko Negukoetan.
[thumb|Errusiako partehartzaileak [2022ko Neguko Olinpiar Jokoak|2022ko Neguko Jokoetan, non Errusiaren izena barik, Errusiako Olinpiar Batzordearen izen eta banderarekin lehiatu ziren.]]
2024an Parisen Banakako Atleta Neutral (AIN) gisa, Bielorrusiako kirolariekin batera, kasu honetan Ukrainako gerrak kirol-boikot zabal bat eragin zuelako Errusiaren (eta Bielorrusiaren) aurka nazioarteko hainbat kirol lehiaketatan.

## Joko antolakuntzak 
Udako Olinpiar Jokoen edizio bat antolatu izan da Errusian, Sobiet Batasuna zenean estatua, Moskun 1980an (baina bela probak Estonian izan ziren, Tallinngo kostan).  

2014ko Neguko Jokoak Errusian antolatu zituzten, Sotxin.

## Lehen urrezko dominak 
Errusiaren izenean lehen urrezko domina irabazi zuen kirolaria izan zen patinatzaile artistiko bat, Nikolai Panin-Kolomenkin, Londresen 1908an.

Errusiar Federakuntza estatu gisa ezarri zenetik, lehen partehartze ofiziala izan zen Errusiaren izenean Lillehammerren 1994ko Neguko Jokoetan, eta han izan zituzten zenbait urren artean, lehena eskuratu zuen Aleksandr Golubevek 500 metroko abiadurako patinatzean. Aro honetako Udako Jokoetako lehen agerpena Errusia gisa izan zen Atlantan 1996an, eta han izan ziren urrezko domina desberdinen artean, lehena eskuratu zuen Aleksandr Beketovek eskriman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Sung-jin

**Lee Sung-jin** (Hego Chungcheong, 1985eko martxoaren 7a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zakarias Bizkarra

**Zakarias Bizkarra Arana** () (Abadiño, Bizkaia, 1879ko azaroaren 4a- Madril 1963ko irailaren 18a) apaiz katolikoa, Hispanitatea kontzeptua zabaldu zuen. 1912tik 1937ra Argentinan bizi izan zen. Ekintza Katoliko Espainiarraren partaidea 1944tik, nahiz eta frankismo garaian Isidro Gomárekin kolaboratu, zentsurarekin arazoak izan zituen.

## Obra 
Erlijiori buruzko artikulu asko idatzi zituen, baita zenbait liburu ere:
* 1910: *Cartilla de Acción Católica*, Fuertes y Marquínez, Gasteiz, 51 or.
* 1911: *Cristauaren dotrinaco liburu chiquia*, 24 or.
* 1912: *Catecismo breve de la doctrina cristiana*, aurrekoaren itzulpena.
* 1939: *Vasconia españolísima. Datos para comprobar que Vasconia es reliquia preciosa de lo más español de España*, Editorial Tradicionalista, Donostia. Liburu horretan euskara penintsularen alde handiko erromatarren aurreko hizkuntza zela zioen, eta euskaldunak Kantabriar herriaren ondorengoak.
* 1942: *Curso de Acción Católica*, Instituto de Cultura Religiosa Superior, Madril, 1942.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristen Michal

**Kristen Michal** (Tallinn, 1975eko uztailaren 12a) estoniar politikaria da. Estoniako lehen ministroa da 2024tik.

Zuzenbidean graduatu zen 2009an eta zuzenbideko masterra egiten jarraitu zuen Tallinngo Unibertsitatean.

Erreformarako Alderdiko kidea eta diputatua, Justizia ministroa, Ekonomia eta Azpiegitura ministroa eta Klima ministroa izan zen. 2024ko uztailean lehen ministro izendatu zuten Kaja Kallasen ordez.
Jon Landeta

**Jon Landeta Rodriguez** (Begoña, Bilbo, 1963ko otsailaren 25a) bizkaitar ekonomialaria. Katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitateko Finantza-Ekononomiako sailean, ikertzaile doktorea 1993tik. Zuzendaria da *Enpresen Zuzendaritza eta Kudeaketako Masterrean* (*Executive MBA*).

Enpresari Aplikaturiko Ekonomiaren Institutuaren zuzendaria izan da 17 urtez EHUko Ekonomia eta Enpresa Fakultatean, baita zuzendaria *Enpresen Zuzendaritza, Ezagumendua eta Berrikuntza* doktorego-programan eta Berrikuntza eta Pertsonen Zuzendaritza ikerketa-taldean, beti ere Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Ikertzailea 
Euskal Herriko Unibertsitatean irakurri zuen doktore-tesia 1993an Emilio Soldevilla irakaslearen zuzendaritzapean eta izenburu honekin: *Información subjetiva para la decisión,el método Delphi* (*Erabakitzeko informazio subjektiboa, Delphi metodoa*).

Berrikuntzaren eta Pertsonaren Zuzendaritza ikerketa-taldearen ikerlaria da eta bere lan zientifikoa hiru arlo nagusitan egiten du, hirurak beren artean konektaturik: Delphi metodoa, Giza Baliabideen Zuzendaritza, bereziki zuzendarien garapena, eta berrikuntzaren zuzendaritza. 
**Zuzendaritza estrategikoa: teoria eta praktika* (zuz.) (UPV-EHU, 2014)
* *Dirección estratégica de los recursos humanos: teoría y práctica.* Koordinatzailea (Pirámide, 2011) 
** Formas de organización y actividad innovadora: un análisis comparativo de los sectores manufactureros de la CAPV, España y la Unión Europea.* (Orkestra-Instituto Vasco de Competitividad, 2011)
** Dirección estratégica de los recursos humanos : teoría y práctica* Koordinatzailea. (Pirámide, 2001)
** El método Delphi: una técnica de previsión del futuro* (Ariel España, 1999)
** El método Delphi: una técnica de previsión para la incertidumbre*  (Ariel España, 1999)
 
### Artikuluak aldizkaritan 
60tik gora artikulu argitaratu ditu zientzia-aldizkaritan; artikulu hauek dira 2017-2020 tarteko artikulu aipagarri batzuk:

Euskarazko aldizkarietan, beti ere ekonomia eta lanari buruz, lau artikulu hauek agertzen dira Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean: 

## Euskara irakaslea gaztetan 
thumb|Gau-eskolakoak Korrikaren zain (1982)
1980ean, oraindik unibertsitateko ikaslea zela, AEKn hasi zen irakasle. Hasieran Begoñako basilikako lokaletan antolatu zuten gau-eskola. Hurrengo urteetan Txurdinagako gau-eskola muntatu zuten, eta euskara sustatzeko hainbat sustapenetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jon Landeta Rodriguez, UPV/EHUko ekoizpen Zientifikoaren datu-base bibliografikoan 
* Jon Landeta Rodriguez, Dialnet datu-base bibliografikoan 
* Jon Landeta Rodriguez, Inguma datu-base bibliografikoan
Ibai Azanza

**Ibai Azanza Burusko**, (Iruñea, 2004ko otsailaren 22a) txirrindulari nafarra da.

## Kirol ibilibidea 
Ibai Pistan zein Errepidean aritu da. Pistan, 2020an Espainiako Kanporaketa txapelketa irabazi zuen kadete mailan eta 2022an Puntukako txapelketa junior mailan. 2022an bertan, Anadian jokatutako Europako errepideko txapelketan parte hartu zuen.

Emaitza on hauen ondorioz, 2023an Kern Pharma taldearen estrukturan dagoen Finisher taldeak fitxatu zuen. Denboraldi horretan Cirilo Zunzarrenen oroimenezko Sarian bigarren sailkatu zen. 2024an, Nafarroako erlojupeko txapelduna izan zen eta Gorlako Igoera proba entzutetsuan hirugarren amaitu zen. 2025eko denboraldirako Kern Pharmarekin kontratu profesionala sinatu du.

## Palmaresa 
### Errepidean
**2021**
* Deikatzteluko Udalako Saria
**2022**
* 20px Espainiako erlojupeko txapelketa (junior)
* Lacturale Saria (junior) 
* Lazkao Proba (junior)
* M.Oiartzabal-A.Urkola Memoriala
* Mendatako Sari Nagusia (Euskal Herriko errepideko txapelketa) 
* Gipuzkoako Itzulia eta 2 etapa 
**2023**
* 2. Cirilo Zunzarrenen oroimenezko Sarian
* 2. Nafarroako erlojupeko txapelketan
**2024**
* Nafarroako erlojupeko txapelketa
* 3. Gorlako Igoeran
* 4. Udaberri Sarian
* 6. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (23 urtez azpiko)
* 6. San Bartolome Sari Nagusian

### Pistan 
**2020**
* 20px Espainiako Kanporaketa txapelketa (kadete)
* 2. Espainiako Puntukako txapelketan (kadete)
**2022**
* 20px Espainiako Puntukako txapelketa (junior)
* 3. Espainiako Skratx txapelketan (junior)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sylvain André

**Sylvain André** (1992ko urriaren 14a) gizonezko BMXeko txirrindulari frantziarra da. 2015eko UCI BMXko Munduko Txapelketetan lehiatu zen erlojupeko probako ekitaldian. Zilarrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, gizonezkoen BMX lasterketen ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Romain Mahieu

**Romain Mahieu** (1995eko otsailaren 17a) BMXeko txirrindulari frantziarra da. 2023ko UCI BMX Munduko Txapelketan urrea irabazi zuen denbora probako ekitaldian. Brontzezko domina lortu zuen 2024. urteko Udako Olinpiar Jokoetan, gizonezkoen BMX lasterketan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kieran Reilly

**Kieran Darren David Reilly** (2001eko uztailaren 12a) Gatesheadeko txirrindulari britainiarra da eta BMX estilo librean lehiatzen da. 2023ko abuztuan Munduko Txapeldun bihurtu zen eta 2024ko Udako olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusia Hegoaldeko Gobernua

**Errusia Hegoaldeko gobernua** 1920ko Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen komandante buruaren pean izan zen gobernua ordezkatu zuen gobernu zuria.

## Historia 
Gobernua Anton Denikin Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen komandante buruak sortu zuen, Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen porrot militarren baldintzetan.

Gobernu honen eraketa bera, Errusia Hegoaldeko komando militarrak kontrolatutako lurraldeetan botere zibilaren egiturarekiko zuen jarrera berrikusi zuen, pertsona bakarreko diktadura militar baten nagusitasunetik urruntzeko eta gizarte zibilarekin elkarrizketa eta lankidetza izateko helburuarekin, gizarte hori baitzen aurkeztu zen hondamendi egoera zuzentzeko modu bakarra.

Fronte antiboltxebike batua indartzeko, Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen Komandante Buruak akordio bat sinatu zuen Don Oblast, Kuban eta Tereken aliatu diren gobernuekin, zeinak aurreikusten baitu tropen mendekotasun operatiboa. 1920ko martxoaren 16an, Kubanak akordio hori bertan behera uzten saiatu ziren Zirkulu Militar Gorenaren bidez, baina Terek eta Donen gobernuek erabaki horren aurka protesta egin zuten.

## Aktibitatea 
Gobernuak igorritako "Errusia Hegoaldeko Konstituzioa" adierazpenean, Anton Ivanovitx Denikin jenerala gobernu berriaren buru izendatu zuten. 1920ko martxoko egoera militarrak kontrolik gabe okerrera egiten jarraitu zuenez, Gobernua ez zen bere eginbeharrak betetzen hasi. 1920ko martxoaren 27an, Denikinek Novorosiisk Krimearantz ebakuatu behar izan zuen. Hala ere, erretiratze axolagabeak Denikin gutxietsi zuen, eta, Piotr Wrangel jeneralak ordezkaturik, Armada Zuriko komandante buru aukeratu zuten kontseilu militarraren bidez. Errusia hegoaldeko gobernua martxoaren 30ean desegin zen Feodosian eta Wrangelek Hego Errusiako Gobernu berri bat ezarri zuen Sebastopolen 1920ko apirilaren 5ean. 1920ko urrian Armada Gorriak eraso bat hasi zuen eta azaroaren 11n sobietarrek Krimean sartzea lortu zuten. Azaroaren 13tik 16ra bitartean, Wrangelek eta 146.000 jarraitzailek 126 itsasontzi errusiar, britainiar eta frantziar erbesteratu zituzten, eta Istanbulera abiatu ziren.

## Gobernua 
## Kanpo estekak
Anthony Jeanjean

**Anthony Jeanjean** (1998ko maiatzaren 13a) BMXeko estilo librean lehiatzen den txirrindulari frantziarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matthew Richardson (txirrindularia)

**Matthew Richardson** (1999ko apirilaren 17a) pistako txirrindularia da, 2024ko abuztura arte Australia ordezkatu zuena, eta 2024ko irailetik aurrera Britainia Handia ordezkatuko duena. Gizonezkoen keirinean, bakarkako esprintean eta taldeko esprintean hartu zuen parte 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion. Bere ekitaldirik arrakastatsuena taldekako esprinta izan zen, laugarren postua lortuz. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan 3 proba horietan hartu zuen parte eta denetan lortu zuen domina. 2 zilarrezko eta brontzezko bat.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talavera la Vieja

**Talavera la Vieja** Espainiako Goi Extremaduran, Caceresko probintzian zegoen herria zen. Tajo ibaiaren ertzetan eraikia, erromatarren garaian Augustobriga hiria izan zen. Frankismo garaian, Valdecañas urtegia eraiki zenean, 1963an, biztanleak beste tokietara joatera behartuak izan ziren. Oraindik urak jaisten direnean erorkinak ikus daitezke. Nahiz eta hiri erromatarra izana oso aztarna gutxi sabaltu ziren: Augustobrigako tenplu erromatarra.

1960an herriak 1.853 biztanle zituen.

## Kokapena 
Udalerriak iparraldean eta ekialdean Tajo ibaiarekin zituen mugak. Hegoaldean Peraleda de la Matarekin. Mendebaldean Bohonal de Ibor herriarekin. Herriak 39,23 km² zituen. Urtegia egin ondoren lurrak Peraleda de la Mata eta Bohonal de Ibor artean banatu dira. Aipagarria da Talavera la Viejatik gertu zegoen Valparaíso herria, Ameriketako beste toponimoen jatorria.

## Birkokatzea 
Talavera la Viejako biztanleak Gobernuak eraiki zituen beste herrietara eraman zituzten: Rosalejo, Tiétar, Santa María de las Lomas, Barquilla de Pinares eta Pueblonuevo de Miramontes; "herri berriak" esaten diete. Beste asko Bartzelonako probintziara eta Madrilgo Erkidegora joan ziren. 

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Augustobriga

## Kanpo estekak
Matthew Glaetzer

**Matthew Glaetzer** (1992ko abuztuaren 24a) sprint ekitaldietan espezializatutako txirrindulari australiarra da. Australia ordezkatu du lau Olinpiar Jokotan (2012, 2016, 2020 eta 2024). 2024ko Jokoetan brontzezko bi domina irabazi zituen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfa Romeo GT

**Alfa Romeo GT** kirol-autoa Alfa Romeo italiar auto-fabrikatzaileak ekoiztu du 2003tik 2010era. GT 2003ko martxoan aurkeztu zen Genevako Nazioarteko Automobil Erakusketan eta 2004ko urtarrilean jarri zen salgai Italiako merkatuan. Alfa Romeo GTren aurkariak BMW 3 Saila Coupé, Toyota Celica, Audi TT eta Mercedes-Benz CLK klasea ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*www.km77.com Alfa Romeo GT Coupé-ri buruzko orria
*www.km77.com Alfa Romeo GT 1.9 JTDri buruzko orria
Rui Oliveira

**Rui Filipe Alves Oliveira** (1996ko irailaren 5a)  errepideko eta pistako txirrindulari portugaldarra da, UCI WorldTeam UAE Team Emirates taldean dagoena. 2015eko UCIko Zirkuituko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan parte hartu zuen. Haren anaia bikia ere, Ivo Oliveira, nazioarteko txirrindularia da.

2020ko urrian, 2020ko Espainiako Vueltako hasierako zerrendan izan zen.

2024ko Parisko bere lehen Olinpiar Jokoetan lehiatuz, urrezko domina bat irabazi zuen Madisoneko ekitaldian Iúri Leitãorekin batera.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valdecañas urtegia

**Valdecañas urtegia** Tajo ibaian egindako urtegia da. Arroak 36.540 km² ditu eta urteko 4.054 hm³ ur horniketa. Eraikuntza 1957tik 1964ra egin zen, hau da, frankismo bete-betean.

## Hustutako herriak 
Eraikina egiteko udalerri hauek hustu zituzten: Belvís de Monroy, Valdehúncar, Peraleda de la Mata, El Gordo, Berrocalejo, Valdeverdeja, Alcolea de Tajo, Puente del Arzobispo, Villar del Pedroso, Valdelacasa, Peraleda de San Román, Bohonal de Ibor, Mesas de Ibor eta Valdecañas de Tajo.

## Urperatutako ondarea 
* Augustobriga hiri erromatarra.
* Guadalperal trikuarria. Ur gutxi dagonean ikus daiteke.

## Garrantzi ekologikoa 
Urtegia benetako oasia da espezie askorentzako. Badago Valdecañas uhartea, Natura 2000 sarean jasota. Toki horretan turismo gune bat eraikitzeko asmoa zegoen baina geldiarazi egin eta bota egin zen. 

## Iruditegia 

Image:
Dolmen_Guadalperal_verano_2012.jpg|Guadalperal trikuarria.
Mármoles.jpg|Augustobrigatik ateratako tenplu erromatarra.
Embalse de Valdecañas MMXIX 09.jpg|Urtegiaren panoramika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Urtegiaren inguruko informazioa.
Fabio Van den Bossche

**Fabio Van den Bossche** (2000ko irailaren 21a) errepideko eta pistako txirrindulari belgikarra da, eta gaur egun UCI WorldTeam Alpecin–Deceuninck taldean dago.

## Pistako palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Leigh Hoffman

**Leigh Hoffman** (2000ko ekainaren 11) australiako pistako txirrindularia da. 2024ko Udako olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen taldekako sprint proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ed Lowe (txirrindularia)

**Ed Lowe** (2003ko abuztuaren 24a) abiadurako pobetan aritzen den pistako txirrindulari ingelesa da. Britainia Handiaren ordezkari gisa, zilarrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan taldekako sprintean.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamish Turnbull

**Hamish Turnbull** (1999ko uztailaren 13a) txirrindulari ingelesa da, sprint ekitaldietan espezializatua pistako txirrindularitzan. Britainia Handiaren ordezkari gisa, zilarrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan taldekako sprint proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agrocybe paludosa

***Agrocybe paludosa*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Pholiota praecox var. paludosa*, *Pholiota paludosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:**1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, arre-alutazeo-grisaxka kolorekoa, gero alutazeo zurbila, higrofanoa, batzuetan ildaskatua.

**Orriak:** Nahikoa estu, meheak, oinetik urrunduta eta bertan inguratzen duen beheragune  bat ikusten da. Kanela kolorekoak.

**Hanka:** 5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,4 cm bitarteko diametrokoa, liraina eraztun iheskor batekin, kapelaren kolorekoa. Ateratzen den  substratu goroldiotsuan txertatze indartsuagatik hazten dituen mizelio-hondakinez hondoaren gaina  apaindua.

**Haragia:** Hutsala. Pikantea ez.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Paludosa* epitetoa latinetik dator, zingiratar esan nahi duen “paludosus” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Baliteke jangarria izatea.

### Nahasketa arriskua 
*Marasmius peronatus* delakoaren antza du.

## Sasoia eta lekua 
Belardi urtsuetan edo urak hartuta daudenetan, askotan *Carex* landareekin elkartuta.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GT automobil

**GT automobila** terminoa XVII. mendetik trenbidea zabaldu arte garatu zen Grand Tourretik dator. Autoen izenari GT siglak eransteko ohitura Italiatik dator, bertako fabrikatzaile askok, Alfa Romeo eta Ferrari kasu, sigla horiek erabiltzen hasi baitziren beren modeloetako batzuetan. 1951n, Lancia Aurelia B20 GT izan zen moda horretan izena eman zuen lehenengoetako bat.
Gaur egun, "GT" esaten zaie lau plaza edo 2+2 dituzten kirol-autoei, pisu oso handia dutenei, potentzia handiko eta ardatzen arteko distantzia handiko erdiko aurreko motorra dutenei. Azpimarratu behar da ez direla beti lau eserlekuko ibilgailuak izan behar: coupé handi askok bi eserleku bakarrik izan ditzakete, eta benetako GTak izan daitezke, haien portaera horrela diagramatzen baitu.

Superkirol-automobil bat ez bezala, GTak erlaxatuta zein azkar gidatzeko pentsatuta daude, adibidez bidaia luzeetan.

Gaur egungo GT automobilen adibideak dira Alfa Romeo GT, Maserati 3200 GT, McLaren GT, Nissan GT-R, Ferrari F12 berlinetta, Mercedes-AMG GT, BMW 6 saila, Jaguar XK, Maserati GranTurismo, Mercedes-Benz CL, Bentley Continental GT, Aston Martin DB9, Bentley Brooklands, Rolls-Royce Phantom Coupé eta Aston Martin DBS,

## GT siglaren aldaerak 
GT siglak aldaera asko ditu:

* GTI, Gran Turismo Iniezione-ren sigla (italierazko Turismo Handia Injekzioa), Maserati etxeak 1961ean bere 3500 GTI modelorako lehen aldiz erabilia. 1975ean Volkswagen enpresa alemaniarra izan zen GTI ibilgailu bat pilaka ekoizten lehena, GTI Golfa zen. Fabrikatzaile askok kirol-ezaugarriak dituzten hatchbackak imitatu zituzten, Volkswagenek sigla horien eskubide esklusiboak aldarrikatu zituen arte.
* **GTE** edo GT/E, *Gran Turismo Iniezione Einspritzung-*en sigla.
* **GTO**, Gran Turismo Omologato (italierazko *Turismo Handia* Homologatua), lehiaketarako sortu eta homologatutako ibilgailuak izendatzeko siglak. Ferrari eta Pontiac enpresek erabili zuten lehen aldiz.
* **GTA**, *Gran Turismo Alleggerita* (italierazko Turismo Handia Arindua). Ferrarik *Turismo* Automatiko Handiak izendatzeko ere erabili izan da.
* **GTAm**, *Gran Turismo Alleggerita Modiato* (italierazko Turismo Handia Arindua eta Aldatua) hitzaren sigla.
* **GTV**, *Gran Turismo Veloce* (italierazko Turismo Handia Azkarra).
* **GT-R**, *Gran Turismo Racingen* sigla
* **GTS**, *Gran Turismo Sport* sigla
* **GTX**, *Gran Turismo Xtreme-*ren sigla, Dodge GTX eta Plymouth GTX kasuak.

## Kanpo estekak
Oliver Bleddyn

**Oliver Bleddyn** (2002ko urtarrilaren 27a) Australiako errepideko eta pistako txirrindularia da, eta gaur egun UCI Continental ARA Skip Capital taldean dabil. Urrezko domina irabazi zuen taldekako jazarpen proban, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conor Leahy

**Conor Leahy** (1999ko apirilaren 16a) Australiako errepideko eta pistako txirrindularia da, eta UCI Continental Team Gardens Lane taldetik joan zen. Urrezko domina irabazi zuen taldekako jazarpen proban, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Commonwealtheko domina-irabazle bikoitza izan zen 2022ko Commonwealtheko Jokoetan, Birminghamen, eta brontzezko domina lortu zuen banakako zein taldekako jazarpen probetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aaliyah Butler

**Aaliyah Butler** (Fort Lauderdale, Broward konderrian,  Atletismoan lehiatzen den emakume estatubatuarra da, abiadura-lasterketetan espezializatua. 
Aaliyah Butler
Bigarren Hezkuntza Piper High Schoolen eta Miami Northwestern Senior High Schoolen egin ondoren,  2022an Georgiako Unibertsitaterajoan zen bere ikasketak jarraitzera 

## Kirolari ibilbidea 
2019an, Sanya Richards-Rossek 400 metrotan ezarritako Florida estatukoko bere mailako errekorra gainditu zuen.

2024ko martxoan laugarren bukatu zuen Bostongo NCAAko 1. mailako Barne Txapelketako 400 metroko frogan . 49,79 segundoko pertsonal hobea zuzendu zuen 400 metroetarako SEC Txapelketan, Gainesvillen, Floridan, 2024ko maiatzean.

2024ko ekainean, bigarren amaitu zuen A.E.B.ko saio olinpikoetan. 400m-ko lasterketa Eugenen, Oregonen, 49,71 segundorekin. Bera 2024ko Udako Olinpiadetan lehiatzen da 400 metrotik gora 2024ko abuztuan, finalaurrekora iritsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korab ur-jauzia

**Korab ur-jauzia** edo **Proifel ur-jauzia** (, ) Ipar Mazedonian dagoen ur-jauzi bat da, Balkanetako ur-jauzi garaiena da.

Korab mendian kokaturik dago, hortik datorkio izena. Dabloka ibaiaren goiko ibilguan kokaturik dago, itsas mailatik 2.120 metrotako altueran, eta Mal Korab gailurreko elurraren urtzeak sortarazten du ibaia. 

Mavrovo Parke Nazionalak hartzen du ingurune guztia eta UNESCOk 2021ean Gizateriaren ondare izendatu zuen, "Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak" izendapenaren barnean.

## Deskribapena 
Urtaroaren arabera ur gehiago edo gutxiago izaten du. Maiatza eta ekainean izaten du ur gehien eta abuztua eta iraila artean gutxien, batzuetan lehortu ere egiten da.  100 eta 138 metro arteko jauzia egiten du, neurketa puntuaren arabera

Ur-jauziaren ondoren ibaia Žužnje herrixka hutsetik igarotzen da eta ondoren arroila estua eginez Bibaj herrian Ribnička ibaiarekin bat egiten du.

## Iruditegia 

Irudi:Korabski-vodopad-MK.JPG
Irudi:Korabski-vodopad-i-Dlaboka Reka-MK.JPG
Irudi:Korab waterfall.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iúri Leitão

**Iúri Gabriel Dantas Leitão** (1998ko uztailaren 3a) errepideko eta pistako txirrindulari portugaldarra da, UCI ProTeam Caja Rural–Seguros RGA taldearen parte da. Zilarrezko domina bat irabazi zuen kanporaketa ekitaldian 2021eko Munduko Txapelketan. Bi urte geroago, Leitãok podiumeko tokirik altuena hartu zuen Munduko Txapelketako omnium ekitaldia irabazi ondoren, eta pistako txirrindularitzako munduko txapelketako titulu bat irabazi zuen lehen txirrindulari portugaldarra bihurtu zen. 2024ko Parisko bere lehen Olinpiar Jokoetan lehiatuz, urrezko domina bat irabazi zuen Madisoneko ekitaldian, Rui Oliveirarekin batera, eta zilarrezko domina omnium proban; horren ondorioz, olinpiar domina bat irabazi zuen lehen txirrindulari portugaldarra da, edizio bakarrean bi olinpiar domina irabazi zituen lehen kirolari portugaldarra.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pumpernickel

***Pumpernickel*** ( ahoskatua) bihi osoko alez egindako zekale-ogi mota bat da, Westfaliako sukaldaritzan tipikoa. Gari kopuru txiki bat ere izan dezake. Ogi oretsua da, marroi kolorekoa, zapore gozokoa eta iraupen luzekoa.

## Historia 
Alemaniako *pumpernickel* okindegirik zaharrena 1570ekoa da eta Jörgen Haverlanthek sortu zuen Soest hirian, gaur egun oraindik bisita daitekeena. Orduan ogi beltza zuen izena.

## Okintza 
Jatorrizko errezetan, ogi mota hori honako prozesu honen bidez egiten da: gutxi ehotako orea ontzi batean sartzen da ur beroarekin ordu batzuetan, eta, ondoren, labean ia 100ºC-tan itxita dagoen ontzi batera pasatzen da 16-24 orduz. Horrela, uraren lurrunarekin prestatzen da labetik datorren beroarekin baino gehiago. Horrela karamelizatzen da zerealaren almidoia, eta horregatik du *pumpernickel*ak kolore marroi bereizgarri hori, bai eta zapore apur bat goxo hori ere. Ogi honen trinkotasuna oso trinkoa da, apur bat hezea eta hauskorra, legamia amarik edo beste legamiarik ez duelako. Ogi honek ez du azalik, beste ogi batzuek ez bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pholiota squarrosoadiposa

'''*Pholiota squarrosoadiposa* '* *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Autore batzuen arabera, *Pholiota jahnii* eta *Pholiota squarrosoadiposa* sinonimoak dira.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Arre-hori kolorekoa, kanela koloreko ezkata bereizgarriekin estalita, likatsu samarra, distiratsua ez lehorra.

**Orriak:** Hori argi kolorekoak, gero ilunagoak, arre-hur kolorekoak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,6 eta 0,9 cm bitarteko diametrokoa. Kapelaren kolore berekoa, ezkatatsu-fibrilosoa.

**Haragia:** Horixka, ia usain gabea.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Squarrosa-adiposa'' epitetoa latinetik dator, ezkatekin esan nahi duen ”squamosus” hitzetik eta koipetsu esan nahi duen “adiposus” hitzetik. Kapela likatsua eta ezkatatsua duelako

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Hungaria, Alemania, Erresuma Batua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myrte van der Schoot

**Myrte van der Schoot** (2004ko apirilaren 16a) Herbehereetako emakume kirolaria da eta atletismoan lehiatzen da.  Brontzezko domina bat irabazi zuen *2023ko 20 urtez azpiko Europako Atletismo Txapelketan,* 400 metroko lasterketa proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ethan Vernon

**Ethan Vernon** (2000ko abuztuaren 26a) txirrindulari britainiarra da, eta gaur egun UCI ProTeam Israel–Premier Tech taldean dabil. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen taldekako jazarpen proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Aleksandr Medved

**Aleksandr Vasilievitx Medved** (, ; Bila Tserkva, Kieveko oblasta, 1937ko irailaren 16a – Minsk, 2024ko irailaren 2a) Ukrainan jaioa sobietar borrokalaria eta gero bielorrusiarra izan zen.

Ukrainan jaio zen, errusiar jatorriko familia batean. 1962 eta 1972 artean urrezko hiru domina olinpiko, munduko zazpi eta Europako hiru irabazi zituen. Lehiatik erretiratu ondoren, Bielorrusiara joan zen, non sobietar armadan zerbitzatu zuen. Ondoren, entrenatzaile eta irakasle izan zen unibertsitatean. Sobietar Batasuna desegin ondoren, Bielorrusiako batzorde olinpikoko eta Bielorrusiako borroka federazioko presidenteorde izendatu zuten. Sobietar Batasuneko banderaduna izan zen 1972an, eta Bielorrusiakoa 2004an. 2003an XX. mendeko Bielorrusiako atletarik onena izendatu zuten.

## Nazioarteko emaitzak
Liam Williams

**Liam Brian Williams** (Swansea, 1991ko apirilaren 9a) galestar errugbilaria da, hegaleko eta gibeleko postuetan aritzen dena. 2023tik aitzina, Japoniako Errugbi Ligako Kubota Spearsen jokatzen du. 2012ko ekainaren 9an egin zuen debuta Galesko errugbi selekzioarekin, Millennium Stadiumen, Barbariansen aurka. 2017an eta 2021ean hautatua izan zen British and Irish Lionsekin aritzeko.

## Ibilbidea 
* Llanelli: 2009-2011
* Scarlets: 2011-2017 
* Saracens: 2017-2020
* Scarlets: 2020-2022
* Cardiff Rugby: 2022–2023
* Kubota Spears: 2023-

## Palmaresa 
### Scarlets 
* Pro 12
** irabazlea: 2017
### Saracens 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2018, 2019
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2019
### Galesko selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2019, 2021
** Grand Slam: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** laugarrena: 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wang Zilu

**Wang Zilu** () (Guangdong, 2003ko ekainaren 18a) kirolari txinatarra da, gimnastika erritmikoan lehiatzen dena.

## Biografia 
Zazpi urte zituela hasi zen gimnastika egiten. 2018an Gazte mailako Olinpiar Jokoetan bosgarrena izan zen bakarkako saioan

2024ko Munduko Gimnastika Kopan urrezko dominak eskuratu zituen Atenasen mazoen proban eta Milanen uztaiaren proban. Munduko Kopan barkako proba batean urrezko domina lortzen zuen lehen ginmasta txinatarra izan zen. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bakarkako lehian aritu zen eta azken probararte brontzezko domina eskuratzekotan egon bazen ere azkenean zazpigarren postuan amaitu zuen. Esan beharra dago historiako lehenengo gimnasta txinatarra izan zela Olinpiar Jokoetako bakarkako proban finalera sailkatzen.

## Palmaresa
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eveline Saalberg

**Eveline Saalberg** (1998ko uztailaren 30a) atletismoan lehiatzen den emakume herbeheretarra da, abiadura-lasterketetan espezializatua.

Urrezko domina bat irabazi zuen *2023ko Munduko Atletismo Txapelketan*, zilarrezko domina bat *2022ko Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan*, urrezko domina bat 2022ko Europako Atletismo Txapelketan eta urrezko domina bat 2023ko Pista Estaliko Europako Atletismo Txapelketan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Nekazaritza Ministerioa

**Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Ministerioa** () Estatuko Administrazio Orokorraren sail eskuduna da Espainiako Gobernuak nekazaritzako, abeltzaintzako eta arrantzako baliabideei, elikadurari, nekazaritzako elikagaien industria eta segurtasunari eta landa-ingurunearen garapenari dagokienez duen politika proposatu eta gauzatzeko.

Ministerioari dagokio, Estatuaren eskumenen esparruan, nekazaritza, arrantza, elikadura eta landa-garapeneko arloetan Estatuko legeria egitea; Gobernuak nekazaritza-, arrantza-, elikagai- eta landa-garapenari buruz dituen jarraibide orokorrak proposatzea eta betearaztea; gai horiei dagozkien nazioarteko erakundeetan Estatua ordezkatzea, Kanpo Arazoetako Ministerioaren eskumenei kalterik egin gabe; eta autonomia-erkidegoen eta gainerako administrazio publikoen eskumen-eremuari eragiten dioten politika guztien diseinuan eta aplikazioan jarduerak koordinatzea, lankidetzan aritzea eta hitzarmenak egitea, lankidetza-organo eta -tresna egokien bidez parte har dezaten ahalbidetuz. Nekazaritza, Industria eta Merkataritza Ministerioaren (jatorrian Ekonomia Nazionaleko Ministerioa zena eta gaur egun Industria Ministerioa bezala ezagutzen dena) eta zeharka Sustapen Ministerioaren oinordeko zuzena izanik.

Egoitza nagusia Madrilen du. Zehazki, Sustapen Jauregia da — eraikina hartu zuen lehen ministerioaren eskutik — 1933an sortu zenetik Nekazaritza Ministerioaren zerbitzu nagusiak hartzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espainiako Nekazaritza Ministerioa