Inbasio

[thumb|250px|[Normandiako lehorreratzea (1944), historiako inbasio anfibiorik handiena. Aliatuen helburua Alemania naziak okupatutako Europa askatzea zen.]]
**Inbasioa** indar armatu atzerritar batek beste herrialde, estatu edo lurralde baten aurka egiten duen eraso eta okupazio militarra da. Ekintza honen helburu nagusiak askotarikoak izan daitezke: herrialde horretako gobernua eta erregimen politikoa deuseztatzea, lurraldea anexionatzea, baliabide naturalak zein ekonomikoak kontrolatzea, biztanleak menderatzea edo eragin geopolitikoa ezartzea. Gerra inbasioaren arrazoia nahiz ondorioa izan daiteke, eta askotan epe luzeko gatazka armatu baten abiapuntua izaten da.

Zuzenbidearen eta nazioarteko harremanen ikuspegitik, inbasio bat burutzea estatu baten subiranotasunaren aurkako urraketa larriena da. Nazio Batuen Erakundearen (NBE) Gutunaren arabera (2. artikuluko 4. puntua), eraso-delitutzat hartzen da eta indar militarraren erabilera debekatuta dago, baldin eta ez bada nazioarteko komunitatearen eta Segurtasun Kontseiluaren onarpen ofizialarekin egiten, edo defentsa legitimoko kasu batean.

## Inbasio motak eta taktikak 
Militarren eta estratega militarren ikuspuntutik, inbasioak burutzeko hainbat metodo eta bide daude, geografiaren, teknologiaren eta armada inbaditzailearen ahalmenaren arabera.

* Lurreko inbasioa: Metodorik zaharrena eta ohikoena da. Armada inbaditzaileak lurreko mugak zeharkatzen ditu indarrez, infanteria, ibilgailu blindatuak, artilleria eta zalditeria erabiliz. Muga horiek gainditzean, helburua hiri nagusiak eta komunikazio-bideak berehala kontrolatzea izaten da. Adibide garbiena 1939ko Poloniako inbasioa da.
* Inbasio anfibioa: Inbaditzaileak itsasotik iristen dira kostaldera, ontzi, lehorreratze-ibilgailu eta itsaspekoen laguntzarekin. Operazio hauek izugarrizko prestaketa logistikoa eskatzen dute, lehorreratzean tropak oso zaurgarriak baitira etsaiaren defentsen aurrean.
* Aireko inbasioa: Hegazkinen, helikopteroen eta paraxutisten bidez burututako inbasio azkarra da. Tropa inbaditzaileak zuzenean etsaiaren lurraldearen atzealdean edo gune estrategikoetan (aireportuak, zubiak, komunikazio-zentroak) jaregiten dira, lurretik datozen indarrei bidea errazteko.
* Inbasio zibernetikoa: XXI. mendean garatu den gatazka-mota berria da. Kasu honetan ez dago muga fisikorik zeharkatzen duen soldadurik, baizik eta estatu baten azpiegitura kritikoen (sare elektrikoak, sistemak, ospitaleak, bankuak) aurkako eraso informatiko masiboa, benetako inbasio militar baten aurrekari gisa.

## Historiaren bilakaera eta inbasio ospetsuak 
[thumb|250px|[Bayeuxko tapiza, 1066ko inbasio normandiarra eta Hastingseko gudua irudikatzen dituena.]]

Historian zehar, inbasioak inperioen sorreraren eta erorketaren motor nagusia izan dira, eta munduko demografia, hizkuntzak eta kulturak eraldatu dituzte erabat.

### Antzinaroa eta Erdi Aroa 
Antzinatean, lur emankorren eta baliabideen bilaketak bultzatu zituen inbasio gehienak. K.a. XII. mendean, Itsasoko Herriek Egipto eta Mediterraneo ekialdeko inperioak inbaditu zituzten. Geroago, Erromatar Inperioa inbasio militarren bidez hedatu zen Galian, Britanian eta Iberiar Penintsulan. Hala ere, Erromaren beraren erorketa mendetan zehar jasandako inbasio masiboen ondorioa izan zen.

Erdi Aroak gertaera inbaditzaile oso nabarmenak utzi zituen. 1066an, Gilen Konkistatzaileak Mantxako kanala zeharkatu eta Ingalaterrako koroa eskuratu zuen, ingelesaren eta britainiar kulturaren garapena betiko aldatuz. Hala ere, inbasio kontinental handiena Inperio Mongolarena izan zen. Gengis Khanek eta bere oinordekoek Asia osoa, Ekialde Hurbila eta Ekialdeko Europa inbaditu zituzten zalditeria arin eta taktika ezin hobeak erabiliz.

### Aro Modernoa eta Aro Garaikidea 
Aro Modernoan, itsas nabigazioaren garapenarekin, inbasioek izaera interkontinentala hartu zuten. XV. eta XVI. mendeetan Europako potentziek (Espainiar Inperioa, Portugalgo Inperioa, Britainiar Inperioa) Amerika, Afrika eta Asiako lurraldeak bereganatu zituzten. 

[thumb|250px|[Poloniako inbasioa (1939). Alemaniak mendebaldetik eta Sobietar Batasunak ekialdetik egindako inbasio bateratua.]]

XX. mendeak historiako inbasio industrializatu eta suntsigarrienak ekarri zituen, bereziki Bigarren Mundu Gerran. Azpimarragarrienak 1939ko Poloniako inbasioa eta 1941eko Bizargorri Operazioa izan ziren. Gerra Hotzaren garaian, inbasioak inperialismo ideologikoaren parte bihurtu ziren, non botere handiek (Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak) esku-hartze militarrak burutu zituzten beren eragin-eremuak mantentzeko.

## Defentsa eta erresistentzia 
Inbasio baten aurka borrokatzeko, tokiko biztanleek erresistentzia eta gerrilla taktikak edota sasi-gerrak praktikatu izan dituzte inbaditutako lurraldetik bertatik. Atzeraka doan armadak lur errearen taktika ere erabil dezake, etsaiari erabilgarri izan dakizkiokeen baliabide guztiak suntsituz (adibidez, Napoleonen inbasioan Errusiak erabilitako estrategia).

## Ikus, gainera 
* Ofentsiba
* Okupazio militar
* Subiranotasun
* Gerra
* Nazioarteko Zuzenbide Publiko
* Bakearen aurkako delitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euskaltzaindiaren Hiztegia eta erabilera
*  Nazio Batuen Erakundearen Gutuna (Nazioarteko erasoen definizioa)