open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kutz garagardo fabrika

**Kutz garagardo fabrika** Donostiako antzinako garagardo-lantegia izan zen, Ategorrieta auzoan zegoena. Benedikt eta Klaus Kutz anaiek 1872an ireki zuten, eta 1920an itxi zen.

## Historia 
Kutz anaiak Ulmekoak ziren, Estrasburgo eta Munich arteko erdibidean dagoen hirikoak. Benedikt garagardo-maisua 1867an iritsi zen Donostiara, 20 urte inguru zituela. Filadelfiara joateko asmoa omen zuen baina, maitasuna zela-eta, bertan geratu zen. Beti ere, laster ohartu zen oso hiri erakargarria zela, bai zerbitzu-sektorerako, bai turismorako. Hiru urte geroago heldu zen Klaus anaia. Biak Igarzabal Zipitria ahizpekin ezkondu ziren.

1872ko martxoaren 15ean, bi anaiek alemaniar garagardotegi bat ireki zuten Ategorrietako Txofre Mayor baserrian. Horretarako, 13.000 metro karratuko lursaila zuen baserri zahar hori alokatu zuten. Baserria Frantziako errepidearen bazterrean zegoen, Txofreko iturri famatuaren ondoan. Izotz-fabrika bat ere ezarri zuten bertan, ezinbestekoa baitzen kalitatezko garagardoak ekoizteko. Ondoan, otorduak egiteko lorategi ederra zeukan, mahai eta aulkiez hornitua. Kutz garagardotegiak urrezko garaia bizi izan zuen. 1902tik 1904ra Donostiako lehenbiziko tenis kluba eta 1903an Txofreko zezen plaza berria ireki izanak ere mesede egin zion. Klaus Kutz eta haren emazte Agustina Igarzabal 1895ean zendu ziren, eta negozioa seme-alaben esku geratu zen (*Ramón Kutz y Hnos*). Hala ere, artean gazteak zirenez, beste senitarteko bat arduratu zen garagardotegiaz, Albín Kutz Graf.

Hiriaren hedatzea zela-eta, 1915etik aurrera Kutz familiaren lurretan eraikitzen hasi ziren. 1920an, garagardo fabrika eta Txofreko instalazioak Maria Sortzez Garbiaren Institutuko erlijiosoei saldu zitzaizkien, komentua eta eliza eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marko (zesar)

**Marko** (; ? – Kapadozia, 476ko abuztua) Bizantziar Inperioko enperadore kidea izan zen 475etik 476ra.

Basilisko eta Zenonisen semea izan zen. Aita Bizantziar Inperioko tronua usurpatu zuen jenerala zen. 475ean Basiliskok bere seme Marko zesar izendatu zuen eta ondoren augustoren mailara igo zen.

476ko abuztuan, Zenon I.a enperadoreak Konstantinopla bereganatu zuen berriro, eta Marko eta bere gurasoak eliza batean ezkutatu ziren. Harrapatu egin zituzten eta Zenok bizia barkatuko ziola agindu zien. Limnaera erbesteratu zituzten Kapadozian eta gosez hiltzen utzi zituzten.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Yair Lapid

**Yair Lapid** (; 1963ko azaroaren 5e) Yesh Atid alderdi zentristako politikari israeldar bat da, eta kazetari ohia. 2023ko urtarriletik oposizioko buruzagia da, aurretik 2020tik 2021era egin zuen kargu horretan. Israelgo 14. lehen ministroa izan zen 2022ko uztailaren 1etik abenduaren 29ra. Aurretik, Israelgo ordezko lehen ministroa izan zen. eta Kanpo Arazoetako ministroa 2021etik 2022ra. 2013tik 2014ra Ogasun ministro izan zen. Lapid Yesh Atid-eko presidentea da.

## Kanpo estekak
Pertz (musika taldea)

**Pertz** 2024. urtean Zumaian sorturiko pop rock musika taldea da. Eukal Herrian pandemia ostean sortutako rock mugimenduan koka genezake.

## Ibilbidea 
2023an Zumaian sortu zen taldea. Imanol Balenziaga (balentxi) eta Ander Eizagirrek gitarristek denbora zeramaten Eneko Zeberio baterijolearekin talde bat sortzeko ideiarekin. Hiru musikariek lehendik talde ezberdinetan aritu ondoren abeslari baten bila jo zuten herrian bertan. Anderren bitartez Gorka Ibarguren (txurka)-rekin kontaktuan jarri ziren, aldez aurretik beste proiektu ezberdinetan jardun ostean, talderik gabe aurkitzen zelako. Behin honela, taldea, guztiz 2023 urtearen amaieran osatu zen Antton Tolosa baxujolea taldera gehitu zenean.

Lehen urtean zehar taldeak nortasun bila kantak egiten hastea erabaki zuten. Izan ere, taldekide bakoitzak bilakaera oso desberdina bait zuen musikari bezala. Punk taldeetatik hasi eta musika funk/soul/jazz generoetarte. Hau dela eta, abiapuntu ezberdinetatik hasita, jomuga berdinerako bideari ekin zioten.

Dagoeneko baziren abesti zirri-borro batzuk, izan ere lehen hiru taldekideek ideia batzuk landuak zituzten haseratik. Horri Gorkak zituen beste abesti ideia batzuk gehitu zitzaizkien, taldeari egokitu eta gainontzekoen musika etorriak nabarmenduz.

2024 Apirilean, argitaratu zen zortzi abestiz osatutako lehen lana “Ezarritako Arauak” izenpean, Jurgi Taboadak Zumaian duen OZEN estudioan grabatu eta masterizatu ondoren. Lehen lanaren aurkezpena, Zumaiako San Telmo jaietan aurkeztu zuten 2024ko apirilak 7an .

## Iturriak eta estiloa 
Musika iturri printzipalak punk eta rock-etik ekarriak izan arren, beste hainbat musika estilotan oinarritzen da konposaketa lagina. 

Taldea hiru gitarrez osatzeak konplexutasun armoniko haundia ematen dio taldeari. Izan ere instrumentu bakoitzari lekua arkitu behartuta aurkitzen da, gainontzekoak kaltetu gabe. 

Abestien mezuen inguruan, guztiek ikuspuntu ezberdinak daramatzate implizituki. Gahiak jorratzerako orduan garrantzi handia ematen dio taldeak reflexioari. Mezu berdinaren bitartez bi ikuspuntu desberdin jorratzea baitu helburu, entzuleak bere bizi esperientziak nolabait isladatuta ikus ditzan. Hau dela eta, aktualitateaz baino gehiako gahi sakonagoak lantzen dira: antsietatea, existenzialismoa, heriotza...

## Taldekideak 
* Gorka Ibarguren (txurka) - *ahotsa eta gitarra*.
* Ander Eizagirre - *gitarra*.
* Imanol Balenziaga (balentxi) - *gitarra*.
* Eneko Zeberio - *bateria.*
* Antton Tolosa - *baxua.*

## Diskografia 
* *Ezarritako Arauak* (2024, OZEN estudioa)

## Erreferentziak
Himno a la Alegría

***Himno a la Alegría*** Miguel Rios abeslari espainiarraren abesti bat da, haren 1970eko *Despierta* bigarren diskoan sartua. Ludwig van Beethovenen Bederatzigarren Sinfoniako laugarren mugimenduan oinarrituta dago, eta Waldo de los Riosek moldatutako musika du. Arrakasta komertzial handia lortu zuen nazioartean, Australia, Kanada, Alemania eta Suitzan. 

## Bertsioak 
Txilen ezaguna da bertako lehen Teletoiaren ereserki ofiziala izan zelako, 1978an, eta elkartasun kanpaina horren hurrengo urteetako edizioetan sintonia izan zelako.

2000ean El Consorcio talde bizkaitarrak *Las canciones de mi vida* albumean sartu zuen bertsio bat. Beste bertsio batzuk egin izan dituzte Rosa Lopezek (2004),  Al Bano (*La mia opera* albumean, 2010), Il Divok(2015) eta Aitanak (2021).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1970eko grabaketa, ber-masterizatua, Youtuben.
Ana María Briongos

**Ana María Briongos Guadayol** (Bartzelona, 1946ko abenduaren 29a – 2024ko ekainaren 25a) kataluniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Bartzelonako Unibertsitatean fisikan lizentziatuta, Teherango Unibertsitatera joan zen persiera eta literatura ikastera. Iranen, Afganistanen eta Indian lan egin zuen garai batean aholkulari eta interprete gisa. Hainbat bidaia gida idatzi zituen, esperientzia pertsonaletan oinarrituta: *Un invierno en Kandahar*, *La cueva de Alí Babá*, *Negro sobre Negro* eta *¡Esto es Calcuta!* parte hartu zuen, baita Radio Euskadiko *Levando anclas* saioan eta Catalunya Ràdioko *Els viatgers de la Gran Anaconda* saioan ere. 2020ko urtarrilean Betevé kateko *Va passar aquí* saioan agertu zen. 

Ikastaroak eta hitzaldiak eman zituen hainbat unibertsitatetan eta erakundetan, besteak beste Bartzelonako Unibertsitatean, Casa Asian eta Casa Áraben.

2013tik 2015era Espainiako Geografia Elkartearen zuzendaritza batzordeko parte izan zen.

Briongosen idazlanei buruz idatzi dute, besteak beste, Plàcid Garcia-Planasek, José Martí Gómezek, Joaquim Roglanek, Javier Fernández de Castrok eta Tony Wheelerrek, Lonely Planet argitaletxearen sortzaileak.

2024ko ekainaren 25ean hil zen, 77 urte zituela.

## Lanak 

;Bidaia gidak
* *Negro sobre negro* (1996)
* *Un invierno en Kandahar* (2000)
* *La cueva de Alí Babá* (2002)
* *¡Esto es Calcuta!* (2006)
* *Geografías íntimas* (2015)
* *Mi cuaderno morado. El viaje más largo* (2023)
;Haurrentzako liburuak
* ''L'Enigma de la Pe Pi* (2001)
;Errezeta-liburuak
* *Irán. Recetas y hábitos gastronómicos'' (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elon Musken Tesla Roadsterra

**Elon Musken Tesla Roadster automobila** kirol prestazioak dituen auto elektriko bat da, 2018ko otsaileko Falcon Heavy espazioko hegaldian orbitan jartzeko eta marketina egiteko balio izan zuena, Eguzkiaren satelite artifizial bihurtuz orduan. Autoa eta suziria Tesla eta SpaceX enpresen produktuak dira, hurrenez hurren, Elon Musk buru duten enpresenak. Espaziora jaurti baino lehenago, 2010eko Roadster hau Musken jabetza pertsonala izan zen, etxetik lanera joateko erabiltzen zuen. Espaziora jaurtitako lehen ekoizpen kometzialeko automobila da.

## Jaurtiketa 
Autoa, suziriaren bigarren etapan sartua joan zen, eta Marteren orbita gurutzatzen duen orbita heliozentriko eliptiko batean kokatu zen. Orbita Eguzkitik 1,66 unitate astronomikotako (au) distantziara dago gehienez. Roadsterraren ikuskizunaren bideo seinalea misioaren kontrol-zentrora bidali zuten, eta zuzenean eman zuten.

## Autoaren osagarriak 
Espazioan dagoelarik autoa, gidariaren eserlekuan dago "Starman", eskala osoko giza maniki bat, Spacexen espazio jantzi batez jantzia. Eskuineko eskua bolantean du eta ezkerreko ukondoa leiho irekiaren gainean pausaturik zituela jarri zuten.  Manikiari David Bowieren "Starman" abestiaren izena jarri zioten, eta autoaren soinu sistemam Bowieren "Space Oditty" abestia begiztan jarri zuten jotzen jaurti aurretik.

Douglas Adamsen ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* eleberriaren kopia bat doa autoan, eta liburu horri erreferentzia egiten dion eskuoihal bat ere bai. Proiektuan lan egin zuten langileen izenak dituen plaka bat autoaren azpian jarri zuten, "Gizakiek Lurrean egina" leloarekin. Autoak Isaac Asimoven *Fundazioaren'' trilogiaren kopia bat ere badarama 5D disko optiko batean. Iraupen luzeko dentsitate handiko datuak biltegiratzeko kontzeptu-proba bat da, Arch Mission Foundation erakundeak emana Muski.

## Iruditegia 

Fitxategi:Elon-musk-tesla-roadster-falcon-upper-stage-diagram.svg|Tesla autoak suziriaren zuen posizioa.
Fitxategi:Multiplanetary futures (53413911252).jpg|Erreprodukzioa erakusketa batean, jaurtiketaren ondoren egina.
Fitxategi:Elon Musk's Tesla Roadster.jpg|Roadsterra lurrean, Muskek erabiltzen zuenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaruhi Batoian

**Zaruhi Valeriani Batoian** (; Erevan, 1979ko irailaren 29a) armeniar politikari, kazetari eta aktibista da, pertsona desgaituen eskubideak defendatzen dituena. Armeniako Lan eta Gizarte Gaietako ministroa izan zen 2019tik 2020ra.

## Bizitza 
Erevanen jaio zen 1979ko irailaren 29an. Etxean ikasi zuen eta 1997an 44. eskolan graduatu zen. 2002an Erevango Estatu Unibertsitateko kazetaritza fakultatean sartu zen, eta 2008an lizentziatu zen.

1999tik 2014ra *Arevatsaghik* haurrentzako aldizkariko erredaktore burua izan zen. 2012tik 2018ra Zarprint enpresa zuzendu zuen. 2007az geroztik, desgaitasuna duten pertsonen eskubideen babesaz arduratu da Hoisi Kamorj erakundean. 2018ko ekainetik 2019ko urtarrilera Armeniako Lan eta Gizarte Gaietako ministroordea izan zen. 2019ko urtarrilaren 18an, Armeniako Lan eta Gizarte Gaietako ministro izendatu zuten, eta urtarrilaren 30ean hartu zuen kargua. 2020ko uztailean, Ustelkeriaren Prebentziorako Batzordeak 200 mila drameko isuna jarri zion errenta-aitorpena gaizki betetzeagatik. Azaroaren 20an kargutik kendu zuten. 2012an zehar, bi aldiz hautsi zuen hanka eta ebakuntza egin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carta Pisana

***Carta Pisana*** XIII. mende amaieran, 1275-1300 inguruan, egindako itsas mapa bat da. Gaur egun, Frantziako Liburutegi Nazionaleko Mapa eta Planoen Sailean dago. Ikerketa berriek mende bat geroago egin zela iradokitzen dute. Pisan aurkitu zen, eta hortik datorkio izena. Mediterraneo osoa, Itsaso Beltza eta Atlantikoko kostaldearen zati bat erakusten ditu (gaur egungo Maroko iparraldetik gaur egungo Herbehereetaraino) baina maparen zehaztasuna nagusiki Mediterraneora mugatzen da. Iraun dirauen mapa nautiko zaharrena da (hau da, ez da soilik mapa bat, baizik eta nabigazio-norabide zehatzak erakusten dituen dokumentu bat). Mapa portulano bat da, kostaldeei eta portu askori buruzko azterketa zehatza erakusten duena, baina ez du inolako adierazpenik barnealdeko topografiari edo toponimiari buruz. Mapa honetan iparraldea goialdean dago, garai bereko beste mapa batzuetan ez bezala, hala nola Hereford Mappa Mundia (1300 inguru), non goialdean ekialdea dagoen.

## Ezaugarriak
Maparen jatorri posibleak dira Pisa (aurkitu zen lekua).

### Nabigazio-alderdiak eta iparrorratzarekin lotura
Mapak ia Mediterraneo osoa hartzen du, bi norabide-zirkulurekin, bat mendebaldeko Mediterraneorako eta bestea ekialdekorako. Zirkulu hauek hamasei zatitan banatuta daude, bakoitza haize-arrosaren norabide bati dagokiolarik. Gainera, bi norabideko eskala du, hainbat segmentutan banatuta: 200, 50, 10 eta 5 milia. "Portulano milia" hauen balio zehatza kalkulatzea zaila da gaur egungo unitateetan; izan ere, desadostasunak daude mapa honetako eta besteetako eremu geografikoen artean, baina egiunez adostuta dago 1,25 kilometro inguru dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karine Elharrar

**Karine Elharrar-Hartstein** (; Holon, 1977ko urriaren 9a) israeldar legelari eta politikaria da. Israelgo Azpiegitura Nazionaleko, Energia eta Ur Baliabideetako ministroa izan zen 2021etik 2022ra. 

## Bizitza 
Moti eta Colette Elharrarren alaba, Holonen jaio zen 1977an. Kugel ikastetxean graduatuta, zuzenbidea ikasi zuen Rishon LeZiongo Kudeaketa Eskolan eta Amerikako Unibertsitatean (Washington). 2008 eta 2013 artean Bar-Ilan Unibertsitateko klinika juridikoa zuzendu zuen, eta Holokaustoa bizirik atera zirenen, desgaitasuna duten pertsonen eta pentsiodunen eskubideetan espezializatu zen. 

2012an parlamenturako hautatu zuten Yesh Atid alderdiko kide gisa. 2015ean hautatua izan zen berriro. 2019ko apirilean, 2019ko irailean eta 2020ko hauteskundeetan ere parlamenturako hautatu zuten, Yesh Atid Zuri-Urdinen taldearen parte izan zenean. 

2021eko martxoko hauteskundeetan berriro hautatua izan ostean, Azpiegitura Nazionaleko, Energia eta Ur Baliabideetako ministro izendatu zuten. Ekainean parlamentuko eserlekua utzi zuen eta Inbar Bezekek ordezkatu zuen. 

Elharrar Rishon LeZionen bizi da, ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu. Muskulu-distrofia du eta gurpil-aulkia erabiltzen du.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1936–1939ko arabiar matxinada Palestinan

**1936-1939ko arabiar matxinada Palestinan** (1936ko apirila - 1939ko urria) Arabiar Batzorde Gorenak greba orokorra deklaratu zuenean hasi zen, eta *yishuv* (judu) komunitatearekiko edozein truke ekonomikori boikota egitea sustatu zuen. Manifestazioak antolatu ziren herrialde osoan, eta gero eta gertakari bortitzagoak bihurtzen joan ziren, polizia britainiarrak Jaffako manifestazioetako bat erreprimitu ondoren. Matxinada altxamendu armatuaren itxura hartzen hasi zen, eta buruzagi militar popularrak agertu ziren. Hortik aurrera konboien, instalazio elektrikoen eta indar britainiarren eta kolono juduen aurkako erasoak gertatu ziren, eta britaniarrek ekintza horien aurka errepresaliak hartu zituzten. 1936 eta 1940 artean, 2000 etxe inguru eraitsi zituzten, 9.000 palestinar baino gehiago giltzaperatu zituzten kontzentrazio-esparruetan eta 100 bat palestinar heriotzara kondenatu zituzten. 1939ko udazkenean amaitu zen matxinada, zapalduta, 5.000 arabiar palestinar baino gehiago hilda eta 10.000 bat zaurituta.

Britainiar agintaldiak kolonizazio sionistari emandako laguntzei eta palestinarren garapena eragozteari palestinarrek emandako erantzuna izan zen matxinada. Palestinako nekazarien bizitza hondatzen ari zen, eta ekonomia gero eta motelagoa zen haientzat. Britaniar Mandatuaren ondorioz bi faktorek izan zuten eragin garrantzitsua tentsioaren areagotzean: Europa ekialdetik eta Errusiatik iritsitako etorkin juduen oldeak, eta belaunaldiz belaunaldi lurra lantzen ari ziren langile palestinarren lekualdatzea eta kanporaketa *yishuv* buruzagiek lurrak modu intentsiboan erosi eta gero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The 1936-1939 Revolt in Palestine Ikuspuntu palestinar bat Ghassan Kanafini-ren eskutik.
* Al-Bassako sarraskia
* Al Jazeera English Documentary: Al-Nakba: The Palestinian katastrophe - Episode 2
Ehun urteko gerra Palestinaren aurka

***Ehun urteko gerra Palestinaren aurka*** Rashid Khalidi irakasle estatubatuar-palestinarrak 2020an idatzitako liburua da. Jatorriz ingelesez argitaratu zen (''The Hundred Years' War on Palestine: A History of Settler Colonialism and Resistance, 1917–2017*) eta hainbat hizkuntzatara itzuli da. Euskaraz 2024an argitaratu zuen UEUk "Ehun urteko gerra Palestinaren aurka. Kolonialismoa eta erresistentzia, 1917–2017" izenburuarekin.

Liburuaren mezu nagusia da Palestinaren auzia aspalditik datorrela, otomandar inperioa desegin zen garaitik hain zuzen, eta kolonialismoa dela auzia ulertzeko gakoa. Ildo horretan egileak beste kolonizazio-prozesu batzuei egiten die erreferentzia: Aljeria, Hegoafrika, India, Irlanda, Zeelanda Berria... Era berean, sionismoak bultzatutako kolonizazio okupatzaileari palestinar herriak egin dion erresistentzia eta herri moduan birsortzeko izan duen gaitasuna azpimarratzen diren beste gako batzuk dira.

Palestinako historia ohiko moduaz kontatu beharrean, egileak funtsezko sei momentu hautatzen ditu, sei gerra-adierazpen, egilearen hitzetan. Kapitulu bakoitzean egileak bizipen pertsonalak eta familiarrak txirikordatzen ditu gertaerekin eta analisiarekin. Historiako liburu konbentzionalen mugak gainditzen ditu, kronikari lekua emanez eta analisian sakonduz. Rashid Khalidi egilea Edward Said katedraren titularra da New Yorkeko Columbia unibertsitatean, Beiruten bizi zen Libanoko gerraren garaian eta Palestinako ordezkaritzan aholkulari aritu zen Madrilgo eta Washingtongo negoziazioetan. Senide ezagunak izan ditu, aitona Jerusalemgo alkate, osaba erbesteratua egon zen britaniarren garaian, aita NBEko itzultzaile...

Kapitulu bakoitza momentu historiko bati dagokio, egileak gerra-adierazpen batekin lotzen duena. Hauek dira sei kapitulu nagusiak:

# Lehen gerra adierazpena, 1917-1939. Balfour adierazpena, britaniar kolonizazioa eta kolonizazioaren aurkako matxinada dira kapituluko gertaera aipagarrienak.
# Bigarren gerra adierazpena, 1947-1948. NBEk erabakitako zatiketa eta Nakba delakoa dira kapituluan aipatzen diren gakoak.
# Hirugarren gerra adierazpena, 1967. Sei eguneko gerra da, abiatzeko modua, arabiarren porrota, eta izan zituen ondorioekin, kapituluaren ardatza. Ondorioz, Israelek Jerusalem ekialdea, Zisjordania, Gaza, Sinai eta Golango gainak eskuratu zituen.
# Laugarren gerra adierazpena, 1982. Sabra eta Xatilako sarraskia eta Libanoko gerran zentratua.
# Bosgarren gerra adierazpena, 1987-1995. Palestinar kulturaren pizkundea eta Lehen Intifadaren nondik norakoak kapituluaren gakoak dira.
# Seigarren gerra adierazpena, 2000-2014. Bigarren Intifada, Hamasen sorrera eta garapena eta hamarkada batez Gazan gertatutako erasoetan zentratua.

Euskarazko bertsioan kapitulu gehigarri bat dago, *Azken Hitza'' deritzona, Hamasen 2023ko erasoaren ondoren Israelek Gazan egindako inbasioa eta sarraskia aztertzen diruena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rotxapea Club Deportivo

**Rotxapea Club Deportivo** Iruñeako Arrotxapeako kirol kluba da. 

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 1

### Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
Cortinarius cliduchus

***Cortinarius cliduchus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. *Cortinarius* berezia da, bere kapela likatsuagatik, kolore argiagatik eta ezkatatxoengatik, erraboildun samarreko oina du eta hau ere ezkataz hornitua eta batez ere janezina bihurtzen duen lur edo lizun usain indartsuagatik.

Sinonimoak: *Phlegmacium cliduchus*, *Cortinarius papulosus*, *Gomphos cliduchus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Tamaina txikiko edo ertainekoa, lehenengo ganbila, eta gero erdian lautua edo are deprimitua, ertzak gorantz biratuta, 3,5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Eguraldi hezean gainazal likatsua, baina  laster lehorra eta apur bat felpaduna, erdialderantz hobekien bereizten diren ezkata ugaritan banatua, larru kolore argia, marroi argia, okre zurbila edo gaztaina kolorekoa, ertz argiagoa, ia zurixka, eta ezkatak okre antzekoagoak.

**Orriak**: Finak eta estu, adnatuak edo eskotatu samarrak, hasieran zurixkak, eta gero buztin argi kolorekoak edo kafesne kolorekoak.

Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka**: Pixkanaka loditzen oinarrirantz eta hemen erraboildun samarra, 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 4 eta 13 mm bitarteko diametrokoa eta oinarrian 23 mm artekoa. Gainazal leuna eta lehorra, goialdean zuri-arrosakara, gortina txertatzen den gainetik, azpian sakabanatutako mintzezko ezkatatxo okre antzekoekin, batzuetan 3 edo 4 eraztun eremu osatuz.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, zaporerik gabekoa eta lur edo intsektizida usain handiarekin, *Cortinarius claricolor* delakoak duen bezalakoa. Sulfoformol-ak erreakzio positiboa ematen du, urdin argia haragian eta fenolanilina-k gorri-karmin kolorea. Espora-jalkina okre antzeko kolorekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius cephalixus*-ek antzeko morfologia du, baina kapela zertxobait ilunagoa eta berdeagoa eta batez ere ezberdina da errefau usainagatik eta lizunarena eta intsektizidena batere ez.

## Sasoia eta lekua 
Irailetik abendura, gehien urrian. Hostoerorkorretako orbeletan eta gutxitan baso mediterraneoetan edo koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Norvegia, Suedia, Danimarka, Frantzia, Alemania, Espainia, Estonia, Italia, Austria, Alpeak, Eslovenia, Grezia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carrero Blancoren automobila

**Luis Carrero Blancoren automobila** ETAk zartatu zuen 1973ko abenduaren 20an, Ogro operazioa esan zitzaion atentatuan. Espainian egindako Dodge 3700 GT beltz bat izan zen. ETAren ekintzan, autoa kaletik gorantz jaurti zuen eztandak, eta alboko etxearen gaiera gaindituta barneko oste batean geratu zen. Barruan hil ziren Carrero Blanco almirantea, Francoren diktaduran Espainiako gobernuburu orduan, José Antonio Bueno Fernández eskolta, eta José Luis Pérez Mogena gidaria. Txikitutako Dodge hura ikusgai dago 2007tik Espainiako Lurreko Armadaren Automobil Museoan, Torrejón de Ardoz hirian, bisitatzeko moduan.

## Ezaugarriak 
Autoa Dodge 3700 GT beltz bat zen, Espainian Barreiros enpresak egindakoa. 1971ko apirilean aurkeztu zen modeloa Bartzelonako auto azokan, eta Espainiako Gobernuko autoen zerbitzuak, Parque Móvil Ministerial (PMM) zeritzonak, erosi zuen auto zehatz hau 1971eko abenduan. Zerbitzu horren PMM matrikula zuen autoak, PMM 16416, konbentzio bategatik izendatu zituztelarik zenbait Dodge 16400 zenbakitik gora. Ez zen auto blindatua, baina bai oso sendoa.

Autoa telefonoz ekipatua zegoen, atzeko eserleku baten ondoan, Carrero almirantea esertzen zen tokian.

## Atentatua 
Autoa bi urtez erabili zuten, eta 1973ko abenduaren 20an, ohiko bidea egin zuen Carrero Blanco barruan zela. Meza entzun zuen San Francisco de Borja elizan Madrilen, eta etxera bidean zihoan Claudio Coello kaletik non prest zeukan lehergailua ETAk, kalearen azpiko tunel batean. 20 metro gorantz altxatu zen autoa eztandan, etxe bateko teilatua gainditu eta barruko patio batean geratu zen. Autoan zihoazen hiru pertsonak, Carrero Blanco, Bueno Fernández eta Pérez Mogena, bertan hil ziren.

Autoaren erlojua une zehatzean helditu zen, goizeko 9ak, 28 minutu eta 40 segundu markatzen ditu harrezkero.

## Ondorengoak 
Atentatuaren tokitik PMMren garajera eraman zuten autoa, eta epaitegien kontrolpean geratu zen bertan. 1979ko abuztuan Espainiako Lur Armadaren Museora eraman zuten, eta erakusketa publikoan egon zen bertan 1987 arte, Juan Prim eta Eduardo Dato atentatuetan hil zituzten beste ibilgailuen ondoan. 1987tik aurrera Toledo eta Madrilgo instalazio desberdinetan egon zen, baina 2020ko hamarkadan erakusketa publikoan dago berriro Espainiako Lurreko Armadaren Automobil Museoan, Torrejón de Ardoz hirian.

## Iruditegia 
erdian|thumb|500x500px|Barrualdean, atzean, telefonoaren heldulekua ikusten da. Hor zihoan eserita Luis Carrero Blanco.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennifer Mbuta

**Jennifer Mbuta** (1968ko urriaren 18a) arkularia da. Kenya ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dominic John Rebelo

**Dominic John Rebelo** (1978ko abuztuaren 14a) arkularia da. Kenya ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ali El Ghrari

**Ali El Ghrari** (1997ko urtarrilaren 31) arkularia da. Libia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicky Lagos

**Amelia Victoria Goyanes Muñoz**, ezagunagoa **Vicky Lagos** izenez (Madril, 1938ko ekainaren 23a) madrildar vedette eta aktorea da.

## Bizitza 
Zinema munduan lan egiten zuen familia batekoa da.  Alfonso Muñoz aktorearen biloba; Mimí Muñoz aktorearen eta Vittorio De Sica zinema zuzendariaren alaba da, Mara Goyanes, Conchita Goyanes eta María José Goyanese aktoreen ahizpa erdi nagusia, baita Pepe Goyanesen arreba erdia ere. Pilar Muñoz aktorea izeba zuen. Revista munduan hasi zuen bere jarduera artistikoa, Celia Gamezen Konpainian bigarren vedette gisa arituz. 

### Aktore ibilbidea 
*Te espero en Eslava* antzezpenarekin lortutako arrakastak Pedro Lazagaren *Las muchachas de azul* filmean bere ibilbide zinematografikoa hasteko aukera eman zion. Zineman egindako ibilbidea, hasieran bizia izan bazen ere, ez zen 1966tik aurrera luzatu, eta ondorengo parte-hartzeak oso noizbehinkakoak izan ziren.

Hirurogeiko hamarkadaren erdialdetik aurrera, beraz, antzerkian kontzentratu zen eta bere konpainia sortu zuen bere senarrarekin, Ismael Merlo aktorearekin. 1973an ezkondu ziren. Nabarmena izan zen *El grito* lanarekin lortu zuten arrakasta.

1998an itzuli zen telebistara, *El Súper, historias de todos los días* telesailean Begoñaren papera egiteko, eta 2007an *Como el perro y el gato* telesailean kolaboratzeko, Arturo Fernandezekin batera.

## Bizitza pertsonala 
Ismael Merlo aktoreari lotuta egon zen sentimentalki, 1984an hil zen arte. Seme bat izan zuten, David.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebistako serieak 
## Antzerkia (hautaketa) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius cyaneus

***Cortinarius cyaneus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.
 
Sinonimoa: *Cortinarius caerulescens var. cyaneus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Ganbil-laua edo baita hondoratua ere, ertza oso biribildua beherantz. More-urdinxka kolorekoa, denborarekin okre antzekoa bihurtzen da, batez ere kapelaren erdigunean. Likatsua.

**Orriak:** Nahikoa estu, hasieran urdin-more kolorekoak, gero arre-herdoil kolorekoak, ertzak luzaroan more kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa. Marjinatutako erraboil lodi okre koloreko batekin; urdinetik more kolorera doana, geroago okre antzekoa. Urdinxka koloreko gortinarekin.

**Haragia:** Urdin-more zurbil kolorekoa, okre antzeko kolorekoa erraboilean, urdinez jaspeztatua oinean, zaporegabea eta lizun usainekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Cyaneus* epitetoa latinetik dator, urdin iluna esan nahi duen ”cyaneus” hitzetik. Bere kolore urdin ilunagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius* hau *Tricholoma nudum* jangarriarekin nahasten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Hostozabalen basoetan (batez ere pagadietan) kare-lurretan.

### Banaketa eremua 
Frantzia, Alemania, Espainia, Alpeak, Eslovenia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mara Goyanes

**Mara Goyanes Muñoz** (Madril, 1942ko abuztuaren 14a - ibidem, 2006ko azaroaren 6a) madrildar vedette eta aktorea izan zen.

## Bizitza 
Aktore familia ezagun batean jaioa: amaren aldeko aitona Alfonso Muñoz, ama Mimí Muñoz eta ahizpak Vicky Lagos (Ismael Merloren alarguna), Conchita Goyanes eta María José Goyanes, baita Pepe Goyanesen neba ere. Pilar Muñoz aktorea izeba zuen.

Aitaren aldetik, mediku familia betekoa zen. Bere aitona Jose Goyanes Capdevila doktorea izan zen eta bere aita Jose Goyanes Echegoyen doktorea (1904-1991).

### Aktore ibilbidea 
Batez ere antzerkian aritu zen aktorea izan zen. 

Bere hasiera profesionala Celia Gámezen konpainiako dantzari gisa izan zen. Besteak beste, *La tirana* lanetan parte hartu zuen, Paquita Ricorekin batera; *Tres sombreros de copa*, bere ahizpa María José Goyanesekin; José Martín Recuerdaren *El teatrito de don Ramón*(1959);  Arthur Millerren *Después de la caída* (1965), Alfonso Pasoren *Viuda ella, viudo él* (1968), *La inseguridad social* (1978); *El lío nuestro de cada día* (1978); *Los habitantes de la casa deshabitada* (1980); *Culpables* (1984); *Godspell*; *Fedra* (1999); *El gran teatro del mundo*; *Los intereses creados*; *La heredera* (1997) eta *El diario de Ana Frank* (2001), Jose Rubio ondoan zuela eta Jose Tamayo Rivasen zuzendaritzapean Lan hori egin ostean erretiratu egin zen.

Bere ibilbide zinematografikoko titulu aipagarrienen artean, Mario Camusen *Muere una mujer (*1965), Pedro Olearen *Pim, pam, pum... ¡fuego!* (1975); edo Eugenio Martínen *La casa en las afueras* (1980). 

Telebistan, *Estudio 1* saiorako grabatutako hainbat antzezlanetan parte hartu zuen, baita aktore gonbidatu gisa ere, telesailen zerrenda luze batean: Adolfo Marsillachen *Fernández, punto y coma* (1963) edo *¿Se puede?* (2004), Lina Morganekin, *Escuela de matrimonios* (1967), *Historias para no dormir* (1968), *Las doce caras de Eva* (1971), *Hora once* (1973), *Pili, secretaria ideal* (1975), *Un, dos, tres...* *responda otra vez* (1976), *Querido maestro* (1996), *Petra Delicado* (1999), *Periodistas* (1999) eta *El comisario* (2003). 

2006ko azaroaren 6an hil zen, 64 urte zituela, diabetesaren ondorioz. 1965etik Ramon Repáraz aktorearekin ezkonduta egon zen, hilabete geroago hil zena. Ramon (Moncho) eta Cristina seme-alabak familiaren bidetik jarraituta, eszenatokian eta bikoizketa aretoetan arrakasta lortu dute.

## Filmografia (hautaketa) 
## TBko ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Daniel Noboa

**Daniel Roy Gilchrist Noboa Azín** ( ahoskatua; Miami, 1987ko azaroaren 30a) Ekuadorko politikari eta enpresaburua da gaur egun 2023ko azaroaren 23az geroztik Ekuadorko 48. presidentea. Kargua hartu zuen 35 urterekin, herrialdeko historiako bigarren presidente gazteena da, Juan José Floresen atzetik.  

## Kanpo estekak
Cortinarius flexipes

***Cortinarius flexipes*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.   

Sinonimoak: *Telamonia flexipes*, *Gomphos flexipes*, *Hydrocybe flexipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, lehenik koniko-kanpai itxurakoa, gero laua titi arin batekin, ertz mehea, soberakin pixka batekin, erregularra, zurixka, zahartzean pitzatua. Kapelaren azala marroi-more kolorekoa, ale gazteetan ertzean ezkata zurixka eta trinkoez estalita.

**Orriak:** Zabal, lodiak, uhinduak edo zuzenak, marroiak edo marroi-kanela kolorekoak, ñabardura moreekin.

**Hanka:** Zilindrikoa, kapelarekiko luzea, sarritan kurbatua, zahartzean barnehutsa, marroi kolorekoa, hasieran errezelaren hondakin zuri eta zetadunekin, esporen jalkinaren ondorioz, orrien kolore bereko eraztun eremu hauskor eta iheskorra osatzen dute. Gortina iheskorra eta zurixka.

**Haragia:** Mehea, zurbila, geranio usainarekin eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Susmagarria. Toxikoa izan daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Urria. Leku hezeetako gaztainondoen hosto-hondakinetan hazten da. Taldeak osatuz hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Groenlandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emma D'Arcy

'''Emma Zia D'Arcy'* (Enfield, Londres Handia, 1992ko ekainaren 27a) aktore ingelesa da.

## Ibilbidea 
Arte Ederrak ikasi zituzten Ruskingo Arte Eskolan, eta Oxfordeko St Edmund Hallen 1011n graduatu zen.

BBCko *Wanderlust* (2018) draman eta Amazon Primeko *Truth Seekers* (2020) telesailetan lan egina eta HBOren *House of the Dragon* (2022tik aurrera) fantasiazko telesailean egindako lanagatik egin dena ezaguna batik bat, Rhaenyra Targaryenen rola antzezten. Zinean *Misbehavior* (2020) eta *Mothering Sunday'' (2021) film dramatikoetan ere agertu da.

## Bizitza pertsonala 
D'Arcy pertsona ez-bitarra da eta ingelesez *they/them* generorik gabeko izenordainak erabiltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María José Goyanes

**Maria Jose Goyanes Muñoz** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1948ko abenduaren 8a) madrildar aktorea da.

## Bizitza 
Aktore familia ezagun batean jaioa: amaren aldeko aitona Alfonso Muñoz, ama Mimí Muñoz eta ahizpak Vicky Lagos (Ismael Merloren alarguna), Mara Goyanes (Ramon Reparaz aktorearekin ezkondua) eta Conchita Goyanes, baita Pepe Goyanesen neba ere. Pilar Muñoz aktorea izeba zuen. 

Manuel Collado Sillero produktore eta antzerki zuzendariarekin ezkonduta egon zen. Bien seme Javier Collado ere interpretazioan aritzen da.

Aitaren aldetik, mediku familia betekoa zen. Bere aitona Jose Goyanes Capdevila doktorea izan zen eta bere aita Jose Goyanes Echegoyen doktorea (1904-1991).

### Lan ibilbidea 
Neskatoa zela hasi zen antzerkian, eta Jose Maria Roderorekin batera aritu zen *El caballero de las espuelas de oro* lanean. Zineman eta telebistan ere egin zuen debuta, artean hamabost urte bete gabe zituenean. Batez ere antzerkiko aktorea izan zen, eta bere konpainia sortu zuen.

Anekdota gisa, aipagarria da 1975ean *Equus* antzezlanak Espainian sortu zuen eskandalua, non Goyanes, José Luis López Vázquez eta Juan Ribó-rekin eszenatokian zegoela, erdi biluzik agertu zen Espainiako antzerkiaren historian lehen aldiz.

Pantaila handian egin zuen lehen filma, Luis Lucíaren *Un rayo de luz* (1960) izan zen, eta Marisol neskato miragarriaren debuta ere izan zen. Hala ere, bere ibilbide zinematografikoa ez zen bereziki oparoa izan: parte hartu zituen izenburuak ez dira hamar baino gehiago, ia denak 60ko hamarkadan, Jesús Yagüeren *Megatón Ye-Ye* (1965) nabarmenduz, *¿Qué hacemos con los hijos?* (1967), *Los chicos del Preu* (1967), *Novios 68* (1967), *El padre de la criatura* (1972), azken lau filmak Pedro Lazagarenak.

Askoz biziagoa izan da telebistan izan duen presentzia, TVEko dozenaka espazio dramatikotan parte hartu baitu, bai *Novela* saioan, bai Estudio 1 saioan, non Doña Inés pertsonaia *Don Juan Tenorio*  lanean (1968 eta 1973) eta Paula pertsonaia *Tres sombreros de copa* (1978) lanean nabarmendu ziren.

Geroago, *El olivar de Atocha* (1988) eta *Yo, una mujer* (1996) telesailen banaketan parte hartu zuen, Concha Velascorekin eta *Yo soy Bea* Alicia Echegaray pertsonaia interpretatuz (2008-2009) eta *Hospital Central* lanarekin. 2016an eta 2017an, Ana Maria Madrigalesko markesaren rola egin zuen *Amar es para siempre* telesailean.

## Antzezlanak (hautaketa) 
## Telebistako ibilbidea 
## Sariak eta aintzatespenak 
* Mayte antzerki sarirako hautagaia (1987).
* Mayte antzerki sarirako hautagaia (1985).
* Mayte antzerki sarirako hautagaia (1984).
* Mayte antzerki sarirako hautagaia (1982), *Educando a Rita l*anarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Rhona Ottolina

**Rhona Carolina Ottolina Lozada** (Miami, 1954 – *ibidem*, 2017ko ekainaren 30a) venezuelar politikaria izan zen.

## Bizitza 
Renny Ottolina telebista aurkezlearen alaba zen. 1969ko azaroaren 20an Rhona eta bere ahizpa, Rina, bahitu zituzten Caracasen, herrialdean oihartzun handia eraginez. Gutxi gorabehera hamabi ordu iraun zuen bahiketak, eta Renny Ottolinak bere familia aldi baterako Estatu Batuetan biziko zela erabaki zuen.

1974an, bizkarrezur-muina zauritu zuen erdi hutsik zegoen igerileku batera tranpolinetik jauztean, eta gurpil-aulkia erabili zuen bizitza osoan.

Rhonak Fórmula 1 alderdia sortu zuen (Osotasun Nazionaleko Mugimendua-Batasuna alderdia zatitu ostean) eta Venezuelako Errepublikako Biltzarreko kide izan zen 1988 eta 1993 artean. Geroago 1993ko presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zen, non Rafael Caldera hautatu zuten.

2017ko apirilean, urdaileko minbiziagatik ebakuntza egin zioten Miamin. Ekainaren 30ean hil zen minbiziaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nasik

**Nasik** edo **Nashik** (;  ahoskatua) Indiako Maharashtra estatuko hiria da. Maharashtra eskualdearen ipar-mendebaldean dago, Mumbaitik 180 kilometrora eta Punetik 220 kilometrora. Nasik barrutiko administrazio-egoitza da, eta «Indiako ardoaren hiriburu» gisa ezagutzen zaio. Mendebaldeko Ghatsen dago, Dekkan penintsularen mendebaldeko muturrean, Godavari ibaiaren ertzean. Nasikeko hiri-aglomerazioak 1.62 milioi biztanle ditu gutxi gorabehera (2008an), 264.23 km²-ko guztizko azaleran banatuta.

Nashik Majarastrako hirugarren hiri industrializatuena da, Mumbai eta Pune hirien atzetik.

## Artea 
Hiritik 8 km-ra Nasikeko kobazuloen multzoa dago, K.a. III. mendetik K.o. III. mendera arte haitzetan budistek zulatutako kobazulo batzuk.

## Klima 
## Nasiken jaiotakoak 
* Anant Laxman Kanhere, iraultzailea, askatasunaren aldeko borrokalaria.
* Dadasaheb Phalke, Film zuzendaria.
* Kusumagraj, poeta, eleberrigilea.
* Shivaji Tupe, margolaria.
* Krishnaji Gopal Karve, iraultzailea.
* Tatya Tope, 1857ko Iraultza Indiarraren burua
* Dhairya Dand, asmatzailea, artista.
* Mrunal Dusanis, aktorea.
* Lalita Pawar, aktorea.
* Chhagan Bhujbal, politikaria.
* Uttamrao Dhikale, politikaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Esmeralda

**Ana Esmeralda** (Tetuan, Marokoko protektoratu espainiarra, 1931ko abenduaren 12a – São Paulo, Brasil, 2022ko azaroaren 28a) Brasilen bizi zen aktore, dantzari, koreografo eta irakasle espainiar-brasildarra izan zen.

## Ibilbide artistikoa 
Aktore lanetan aritu ostean, dantzan baino ez zen aritu gero, eta 1986an Ana Esmeralda izeneko balleta sortu zuen (1986-2006); ordutik aurrera, flamenko-irakasle eta koreografo gisa aritu zen buru-belarri.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:
* *La casa de las sonrisas* (1948)
* *El amor brujo* (1949)
* *Lola la Piconera* (1951)
* *Bronce y luna* (1953)
* *María Dolores* (1953)
* *Siempre Carmen* (1953)
* *Quem matou Anabela?* (1956)
* *Llegaron dos hombres* (1959)
* *La casa de la Troya* (1959)
* *El vagabundo y la estrella* (1960)
* *Don José, Pepe y Pepito* (1961)
* *São Paulo, Sociedade Anônima* (1965)
* *La cesta* (1965)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*. Walter de Gruyter, 1999. (Ingelesez)

## Kanpo estekak 
*
Mimí Muñoz

**Concepción Muñoz Ruiz**, ezagunagoa **Mimí Muñoz** izenez (1914ko abuztuaren 2a – 1987ko apirilaren 28a) aktorea izan zen.

## Bizitza 
Alfonso Muñoz aktorearen eta Pilar Ruizen alaba izan zen. Lau alaba aktoreren ama izan zen: Vicky Lagos (Vittorio de Sicaren alaba), Mara Goyanes, Conchita  Goyanes eta Maria José Goyanes (Jose Goyanes Echegoyen doktorearen alabak). Seme bat ere izan zuen: Pepe Goyanes. Pilar Muñoz aktorea ahizpa nagusia zuen. Gazte zela hasi zen mundu artistikoan. 

## Bizitza artistikoa 
Batez ere antzerkigintzan jardun zuen, eta 350 obra inguru interpretatu zituen, horietako asko XX. mendeko espainiar eszenako handiekin batera, hala nola, *La duquesa de Benamejí* eta *La zapatera prodigiosa* (1930) filmetan Margarita Xirgurekin, eta *Madame X* Maria Fernanda Ladrón de Guevararekin.Era berean, Enrique Jardiel Poncelaren *Pipiola*, *La enemiga,* *Eloísa está bajo un almendro* muntaietan parte hartu zuen, Miguel Mihuraren *¡Sublime decisión*!Álvarez Quintero anaien *Amores y amoríos*  eta Luis Escobarren *El amor es un potro desbocado*.

Zineman, 1939an egin zuen debuta, Edgar Nevilleren *Frente de Madrid* italiar-espainiar filmean, Conchita Montes protagonista zela, eta gero *Santa* *Santa Rogelia* y *Maddalena... zero in condotta*. 1958an *Entierro de un funcionario en primavera* filmean agertu zen, eta ondoren *La casa de la Troya*, 1959an. Hamarkada bat baino gehiago igaro ostean, Ramón Fernándezek zuzendutako *Simón, contamos contigo* (1971) lanarekin itzuli zen. Ordutik, Pedro Olearen aginduetara lan egin zuen (*Pim, pam, pum... ¡fuego!,* 1975; *La Corea*, 1976; *Un hombre llamado flor de otoño*, 1978, Luis García Berlangaren *La escopeta nacional*, 1978 eta Alfonso Ungríaren *Soldados*, 1978.

1970eko hamarkadan, telebistan ere sartu-irtenak egin zituen, hala nola Fernando Garcia de la Vegaren *Divertido siglo* (1971), *Curro Jimenez* ezagunaren bi atal (1977) eta *Que usted lo mate bien* (1979) telesaileko *La rifa* atala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Antzerkiaren hiztegia*. Manuel Gomez Garcia. 579 orrialdea
* Elkarrizketa *ABC egunkarian*, 1980ko azaroaren 23an
Dunixe-Aberri Larralde

**Dunixe-Aberri Larralde** (Lekorne, Lapurdi, 1963ko abenduaren 23a) multikirolaria, bereziki pilotan nabarmendu da. 1990ean Kuban txapeldun izan zen gomazko pilota hutsean.

## Bizitza 
16 urtetan hasi zen Pilota Federazioko txapelketetan parte hartzen. 1983an ahizpa Yvetterekin saritua izan zen Frantziako txapelketan gomazko pilota betean. 1990ean. Kuban, emazteen lehen munduko lehiaketan txapeldun izan zen gomazko pilota hutsean.

18 urtez bere etxe aintzinean herriko frontoi polit bati esker handitu eta bizitu da Lekornen.

Hazparneko kolegioan eskola egunetan, bazkalondoan, Edouard Detchart kirol hezitzaileari esker pilotan ikasi zuen Hazparneko Berria trinketean baita tenisean ere, Kolegioko De Haro zuzendariarekin.

Asteazken arratsaldetan UNSS kirol saioetan parte hartze aktiboa ezagutu zuen neskei proposatuak ziren kirol jardueretan (tenisa, pilota, eskubaloia, atletismoa eta gimnasia).  

Eskolatik kanpo, usu, bere anaiarekin etxeko frontoian egiten zituzten pilota partiduak Mikel esku-huskan eta Dunixe, xistera batekin.

Aitamei esker, beti eta goizik ezagutu ditu pilota mundua eta parioak. Asteburuetan libro zenean telebistan esku-huskako partidu profesionalak begiratzen zituen bere aitaren aholkuak ongi entzunez.

Kirol zaletasun zabalekoa da. Pilotan aritzeaz gain, tenisa, eskubaloia, lasterketa eta bizikletan aritzen da.

*Endaiarrak p*ilota elkarteko begirale da. Administrazio kontseiluan 1995an sartu zen. 2018tik Hendaian, Lizardiko eskolan, HPBko ikasleen hezitzaile da.

Hendaian bizi da eta bi alaba ditu, Goizeder eta Geroa.

### Ikasketak 
Lekorneko eskolan, Beskoitzeko eskolan eta Hazparneko kolegioan eskolatua egon da. Pilota irakasle titulua dauka eta baita Kirol elkarteak kudeatzeko eta dinamizatzeko titulua ere.

### Ekimen aipagarriak 
ezkerrera|thumb|172x172px|Pilota palmaresa
1979-1984 bitartean, garaile izan zen trinkete-txapelketetan Yvette ahizparekin.
thumb|265x265px|1990 Kuba Urrezko domina
1990ko azaroaren 21ean Urrezko domina lortu zuen Kuban jokaturiko munduko emazte txapelketan, Patricia L´hérété-rekin.

Domina eskuratu ondoren, podiumean “La Marseillaise” entzun aitzin, ikurriña atera zuen bere galtzetako sakeletik eta poz handi batez ikuslei harro-harro erakutsi zien. Horrek ondorio latzak ekarri zizkion herrira itzultzean.

Federazioak zigorra ezarri zion 2 urtez txapelketetan parte hartzea debekatuz. 1992 Bartzelonako joko olinpikoetan ezin izan zuen parte hartu lizentziarik gabe aurkitzen zelako. 

1990. urteaz geroztik osoki utzi zituen federazioak antolatutako txapelketa guziak.

Arras engaiatua da Euskal Selekzioaren ofizialtasunaren alde.

Multikirol zaletasunaz gain, Dunixe biziki trebea da musikan, pianojole ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Quintans

**Maria Quintans** (Lisboa, 1955 – *ibidem*, 2024ko ekainaren 15a) portugaldar poeta eta antzerkigilea izan zen.

## Bizitza 
Maria Quintans Lisboan jaio zen 1955ean.

*Revista Inútil* aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen eta han aritu zen editore gisa.

Hainbat poesia bilduma argitaratu zituen: *Apoplexia da Ideia* (2008), *Chama-me Constança* (2010), *O Silêncio* (2013), *A Pata da Cabra* (2014), *Décimo Terceiro Andamento & Chama-me Constança* (2015) eta *Se me empurrares eu vo* (2019). Gainera, Quintansen olerkietako batzuk Portugalgo, Brasilgo eta Espainiako aldizkari eta bildumetan argitaratu ziren.

2024ko ekainaren 15ean hil zen, 69 urte zituela, burezur barneko aneurisma baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Rosende Gutierrez

thumb|266x266px|Maite Rosende, 2024.07.03
**Maite Rosende Gutierrez** (Intxaurrondo, Donostia, Gipuzkoa, 1991) ilustratzailea da.

## Bizitza 
Maite  pinturez inguratuta bizi da umea zenetik. Batxiler Artistikoa ikasi zuen eta amaitzean Bartzelonara joan zen pintura muraleko goi-mailako gradu bat egitera. Ilustrazioa ikasi ondoren, Bartzelonako etapa amaitutzat eman zuen. Hainbat diziplina artistikotan trebatzen jarraitu zuen, baita diseinu grafikoan, argazkigintzan eta bideo-edizioan ere. Freelance egiten du lan ikus-entzunezko piezen, kartelen eta ilustrazioen enkarguak eginez, bere lan pertsonalak albo batera utzi gabe.

2025ean Euskadi saria irabazi du Literatura Lanaren Ilustrazioa atalean *Traba* lanarekin.

## Erakusketak 
* 2023ko otsailean/martxoan Eibarren (Portalea aretoan)  "LAS ESTACIONES. DE LA UNA A LAS DIEZ” "GELTOKIAK. ORDU BATETIK HAMARRAK ARTE ". erakusketa jarri zuen, Eibarko Udalak eta Portalea kultur etxeak sustatua, Katapulta Plataformarekin eta Kutxa Fundazioaren laguntzarekin.

## Muralak 
* Muralismoaren alorrean ere lan egiten du, eta 2021ean Donostiako Altza Apain Kaleko Arte Topaketetan 60 metroko mural batekin parte hartu zuen, Larratxo pasealekuan. eta Zaragozako Asalto Jaialdian  ere hartu zuen parte.

## Kartelgintza 
* Kartelgintzan lan ugari eginikoa da eta 2015, 2016 eta 2017an irabazi zuen Donostiako Zinemaldiaren kartel lehiaketa, sail desberdinetarako eginiko lanekin.
* Itzulia 2026ko kartela diseinatu zuen.

## Sariak 
* 2016 eta 2017an Donostiako Zinemaldiaren kartel lehiaketa irabazi zuen.

* 2021ean Iberoamerica Ilustrak (Mexiko) saritu zuen bere lana.
* 2023an Bolognako Liburu Azokarako hautatu zuten.

* 2024an Maitek Etxepare saria eskuratu zuen beldurrari buruzko 'Mamuki' album umoretsuagatik, Nerea Ariznabarreta eibartar idazlearekin batera. Beldurrari buruzko album ilustratu umoretsu hau aurkeztu ziren 31 lanen artean nagusitu zen.Argitalpena: Saritutako lana Nafarroako Pamiela argitaletxeak argitaratuko du, euskaraz, 2024ko udazkenean.
* 2025ean Euskadi Literatura Saria. Ilustrazio atalean irabazi du *Traba* lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ezezaguna ezagun bihutzen den heinean desagertzen da beldurra Berria, 2024.07.03
Amorebieta Kirol Elkartea 2024-2025

Entrenatzailea:  Natxo González (2024-Egun, 11.jardunalditik),  Julen Guerrero (2024, 10.jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Amorebieta B taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Baja Neguan 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
## Ikus, gainera 
* Amorebieta 2023-24
* Amorebieta 2025-26

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak