open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fundazio (erakundea)

**Fundazioa** irabazi-asmorik gabeko erakundea izateagatik bereizten den pertsona juridiko mota bat da. Fundazioak, sortzaileek emandako ondare propioa izanik, bere xede sozialean aurreikusitako helburuak lortu behar ditu, baina bere ondarea ere zaindu behar du, helburuak lortzeko bitarteko gisa. Fundazioen gobernu-organoari babesletza deitzen zaio.

Fundazioaren helburuak irabazi-asmorik gabekoa izan behar badu ere, horrek ez du eragozten fundazioak jarduera ekonomikoa izatea eta bere ondarea aberasten duten jardueretan aritzea, azken helburua hobeto betetzeko baliabideak biltzea denean.

## Legedia 
Euskal Autonomia Erkidegoan fundazioak 9/2016 legeak, ekainaren 2koa, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioei buruzkoak, gobernatzen ditu. Horrek ezartzen ditu fundazioek bete behar dituzten gutxieneko lege-zereginak. Testu horretan ezartzen da fundazioen erregistro bat sortuko dela eta babesetza-organo bat egongo dela.

Nafarroako Foru Komunitatean 13/2021 Foru Legeak, Nafarroako Fundazioe buruzkoak, arautzen ditu fundazioen betebeharrak eta zereginak. Horrek ere erregistroa eta babesletza ezartzen ditu.

Ipar Euskal Herrian Frantziako 87-571 legeak, mezenazgoari buruzkoak, arautzen ditu fundazioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katedradun

[thumb|Institutuko lehen Euskara katedraduna, [Resurreccion Maria Azkue. Katedra 1888an lortu zuen.]]
**Katedradun** irakaskuntzan, —bigarren hezkuntza, unibertsitatean—, lanpostu egonkorra lortu duen pertsonari esaten zaio.

Meritu-lehiaketak-eta antolatu ohi dira lanpostu horiek, katedra horiek, esleitzeko.

## Kanpo estekak
Saint-Jean ospitalea (Angers)

**Saint-Jean ospitalea** () Frantziako Erdi Aroko antzinako ospitalea da. Angersen dago (Maine eta Loira). Monumentuaren estiloa gotikoa da, Plantagenet gotikoaren motatakoa. 1870ean bertan Hôtel-Dieu de Angers egokitu zen, Frantziako ospitale zaharrenetariko bat une hartan. San Juan ospitalea 1840tik Frantziako monumentu historiko bezala dago sailkatuta.

## Historia 
1175an, Étienne de Marsayk, Anjouko seneskala, Angersen ospitalea sortu zuen. Horrekin Henrike II.a Ingalaterrakoaren agindua bete zuen; agindu horrekin, antza, Ingalaterrako erregeak Thomas Becketen hilketa zuritu nahi zuen.

Hasiera-hasieratik ospitalea klerigoen menpe egon zen. XVII. mendean, ordea, haren egoera asko okertu zen eta, ondorioz, Angerseko herriak haren menpe hartzea erabaki zuen. XIX. mende arte 500 gaixo jasotzeko aukera zuen baina gertu Sainte-Margueriteren ospitalea ireki zenean, haren funtzioa ospitale bezala galdu zen. Ondoren biltegi moduan erabili zen. 1874tik museo arkeologiko bezala ireki zen. Urte batzuetan eraikinaren erabilera bertan-behera gelditu zen. 1967an, ordea, *Chant du monde* tapiza egokitu zen bertan eta Jean-Lurçat museoa bihurtu zen.

## Eraikinak 
Oraindik Erdi Aroko eraikin batzuk gordetzen dira:
* Antzinako ospitalaren gaixoen gela handia. 60m x 22,5 metro ditu. Hiru habeartetan antolatuta dago. Galgal eusten dituzten ogibak gotikoaren gustukoak dira.
* Botika, XVII. mendekoa.
* Klaustroa.
* Kapera.
* Sotoak
* Bihitegiak.

## Iruditegia 

15 Angers (136) (13198023135).jpg|Aldameneko lorategia.
Hopital-St-Jean-Angers (2).JPG|Botika zaharra.
Hopital-St-Jean-Angers.jpg|Klaustroa.
Greniers Saint-Jean - Angers - 20090624.jpg|Saint-Jeanen bihitegia. Gaur egun erakusketak eta espektakuluak erakusteko erabiltzen da.

## Jean Lurçat museoa 
Jean Lurçat Tapizeria Garaikidearen museoa 1967an sortu zen. 1966an Jean Lurçat (1892 -1966) hil zen eta Angers herriak Simone Lurçat emazteari haren tapiz nagusia erosi zion, *Chant du monde* izenburukoa. Lana ospitalean egokitu zuten eta museoaren ibilbideari hasiera eman zion.

[erdian|900px|[Jean Lurçaten *Chant du monde* tapiza.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
:Jean Lurçat Museoa Angerseko udalaren webgune ofizialean.
France-Albert René

**France-Albert René**, *The Boss* (Victoria, 1935ko azaroaren 16a - Mahé, 2019ko otsailaren 27a) Seychelleetako bigarren presidentea izan zen.

René Ingalaterran hezi zen eta Erresuma Batuko Alderdi Laboristaren alde agertu zen. Seychelleetara itzuli zenean abokatu gisa lan egin zuen 1957 eta 1961 bitartean. 1964an Seychelleetako Herriaren Alderdi Batua (Seychelles People's United Party) sortu zuen.

1976an James Mancham presidenteak lehen ministro izendatu zuen. 1977ko ekainaren 5ean bere jarraitzaileek estatu-kolpe baten ondoren presidente bihurtu zuten. Bere burua Indiako Ozeanoko sozialistatzat zuen eta ez sobietar komunistatzat. 1977 eta 1993 artean haren alderdia estatuko legezko alderdi bakarra izan zen eta hiru presidentetzarako hauteskunde irabazi zituen (1978, 1984 eta 1989). 1993 ondoren, ordurako demokrazian, beste hiru presidentetzarako hauteskunde irabazi zituen (1993, 1998 eta 2001).

1981ean Mike Hoare mertzenarioak antolatutako eta Hegoafrikak finantzatutako estatu-kolpea garaitu zuen.

Diktadore onberatzat hartua izan zen haren herrialdea Afrikako garatuena izatera eraman baitzuen. 2004ko uztailaren 14an James Michel presidenteordearen alde dimititu zuen.
Meg Foster

**Meg Foster** (Reading, Pennsylvania, 1948ko maiatzaren 10a), estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da.

Emakume kementsu eta izaera handikoak antzeztu izan ditu, gainera estatubatuar zinemagintzan bere begi urdin bizi eta begirada ederrarengatik ere nabarmentzen da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telefilmak 
## Kanpò loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alex Tejería

**Alex Tejería Amunarritz**, ofizialki Alejandra Tejería, (Larraul-1932 &ndash; Montevideo, 2019ko otsailaren 22a) euskal emigratzailea Uruguain herrialde horretan euskal kulturaren zabaltzaile sutsua izan zen. Haize Hegoa Euskal Etxearen sortzailetako bat izan zen.

## Biografia 
Gipuzkoako Larraul herrian, Larrola baserrian jaioa, berrogeita hamargarren hamarkadan Uruguaira joan zen bizitzera. David Bengoa mungiarrarekin ezkondu zen eta Maite izeneko alaba izan zuen, Maite Bengoa alegia. Alex Montevideoko hiru euskal etxeen bazkidea izan zen: Centro Euskaro, Euskal Erria Euskal Etxea eta Haize Hegoa Euskal Etxea. Haize Hegoaren kasuan bera egon zen sortzaileen artean eta elkarteak egoitza bezala Alexek utzitako lokala erabili zuen.

87 urte zituelarik, Montevideon hil zen.

## Kanpo estekak 
* Ohar nekrologikoa Euskal kultura webgunean.
Enter the Ninja

***Enter the Ninja*** (euskaraz *Sar Dadila Ninja*), 1981eko Menahem Golan israeldar zinema zuzendariak zuzendutako borroka arteetako film bat da. Franco Nero, Susan George, Christopher George eta Sho Kosugi aktoreek antzeztu zuten.

1980ko hamarkadan zehar estatubatuar zinemagintzan oso ohikoak izan ziren nijei buruzko ekintza filmeen giltzarri eta aitzindaria izan zen. Gainera, *Revenge of the Ninja* (1983) eta *Ninja III: The Domination* (1984) filmeekin batera, The Cannon Group ekoiztetxearen *"Ninja Trilogia"* deritzona osatu zuen.

## Argumentua 
Bere ninja heziketa osatu ostean, Colek (Franco Nero) bere adiskide Frank (Alex Courtney) etsituaren telegrama bat jasoko du, Filipinetara joan eta arazo larri batekin lagundu diezaion eskatuz, bera eta bere Mary-Annek (Susan George) morrosko batzuen jazarpena pairatzen ari baidira. Cole bere adiskidea laguntzeko fin arituko beharko da, are eta gehiago bere etsaiaren benetazko nortasuna zein den ohartzen denean.

## Aktoreak 
* Franco Nero: Cole
** Marc Smith: Cole (ahots bikoizketa, krediturik gabe)
* Susan George: Mary-Ann Landers
* Sho Kosugi: Hasegawa
* Christopher George: Charles Venarius
* Alex Courtney: Frank Landers
* Will Hare: Dollars
* Zachi Noy: Siegfried 'The Hook' Schultz
* Constantine Gregory: Parker andrea (edota Constantin de Goguel)
* Dale Ishimoto: Komori
* Joonee Gamboa: Mesuda andrea
* Leo Martinez: Pee Wee
* Ken Metcalfe: Elliot
* Subas Herrero: Alberto
* Alan Amiel: Maroon Ninja
* Doug Ivan: Maroon Ninja

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Missing in Action (filma)

***Missing in Action*** (euskaraz *Ekintzan Galdua*), 1984ko Joseph Zito estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Chuck Norris, M. Emmet Walsh, Lenore Kasdorf, James Hong eta David Tress aktoreek antzeztu zuten.

*Missing in Action 2: The Beginning* (1985) eta *Braddock: Missing in Action III* (1988) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
Braddock (Chuck Norris) duela 10 urte Vietnamgo Gerran borrokatzen ari zela preso-esparru batetik ihes egitea lortu zuen. Orain, gerra hartan preso hartu zituzten hainbat estatubatuar soldadu bere kaxa erreskatatzeko asmoz herrialde hartara itzuli da, hainbeste urte igaro ondoren AEBetako Gobernuaren ikerketen arabera oraindik bizirik daudela uste baida.

## Aktoreak 
* Chuck Norris: James Braddock kolonela
* M. Emmet Walsh: Jack Tucker
* David Tress: Porter senataria
* Lenore Kasdorf: Ann
* Ernie Ortega: Vinh
* James Hong: Trau jenerala
* Erich Anderson: Masucci (edota E. Erich Anderson)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ignazio Ibarretxe

[thumb|300px|San Pedroren erretaula [Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Lekeitio)|Andre Mariaren Jasokundearen elizan, Lekeition (1747).]]
**Ignazio Ibarretxe** (Lekeitio, 1708 &ndash; 1775eko martxoaren 14a) arkitekto bizkaitarra izan zen. Erretauleen arkitekturari esker ezaguna izan zen.

## Biografia 
Jose Ibarretxe eta Ana Lariz gurasoak ziren. Ignazio Ibarretxe Maria Magdalena Axperekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituen baina bakar bat, Jose Antonio, bizirik iraun zuen. Posizio ekonomiko ona zuen batez ere arkitekto bezala egiten zituen lanetatik kanpo, lur-neurtzaile bezala lan egin zuelako eta administraziorako postu desberdinetan aritu zelako. XVIII. mendeko Euskal Herriko arkitektoen artean ospe handia izan zuen, Lekeitio inguruan mugitzen ziren artean garrantzitsuena izanik.

## Estiloa 
Barroko berrantiar barruan Churrigueresco estilotik rokoko estilora joan zen aldatzen. Lekeitioko erretaula asko rokoko estilokoak dira, alegia.
 
## Obra 
Bizkaiko eliza askotan haren erretaulak ikus daitezkeen. Hona hemen batzuk:
* Natxituako (Ea) Kontsolazioko Andra Mariaren elizako erretaula nagusia, 1735ko ingurukoa.
* San Antolin eta Santa Maria Magdalenaren erretaula Lekeitikoko Andre Mariaren Jasokundearen elizan , 1735ko ingurukoa.
* Santa katalina baselizaren zaharberritza, Lekeition, 1736koa.
* Andra Mariaren kaxa, Lekeitikoko Andre Mariaren Jasokundearen elizan, 1736an.
* Errosarioko Andra Maria, San Martin parrokia, Amoroton, 1737.
* Andra Mariaren sagrarioa, Markina-Xemein, 1738.
* Errosarioaren Andra Mariaren eta San Pedroren erretaulak, San Migel parrokian, Ereñon, 1743.
* Stanislao Kostkaren eta San Pedroren erretaulak San Jose parrokian, Lekeition, 1743an.
* San Pedroren erretaula Andre Mariaren Jasokundearen elizan, Lekeition, 1747an.
* Kristoren erretaula Andre Mariaren Jasokundearen elizan, Lekeition, 1748an.
* Purgatorioko arimen erretaula Andra Mari elizan, Ondarroan, 1750.
* San Pedroren erretaula Andra Mari elizan, Ondarroan, 1750.

## Kanpo estekak 
* :Biografia Historiaren Errege Akademiako webgunean.
Selma (filma)

**Selma** 2014ko Ava DuVernay estatubatuar zinema zuzendariaren drama historiko film bat da. Afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko mugimenduaren testuiguruan, Selmatik Montgomeryrako martxen istorioa kontatzen du filmak. David Oyelowo, Tom Wilkinson, Tim Roth, Carmen Ejogo eta Common aktoreek antzeztu zuten.

87. Oscar Sarietan, bi saritarako izendatu zuten: Film onenaren Oscar Saria eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria ("Glory"), azken haur irabazi zuelarik.

## Argumentua 
Filmak Martin Luther King, Jr. ekintzailearen borroka kontatzen du, arreta Selmatik Montgomeryrako martxan jarriz, Lyndon B. Johnson presidentea 1965eko Boto Eskubide Legea onartzera eraman zuen ekintza.

## Aktoreak 
* David Oyelowo: Martin Luther King, Jr.
* Tom Wilkinson: Lyndon B. Johnson presidentea
* Carmen Ejogo: Coretta Scott King
* André Holland: Andrew Young
* Tessa Thompson: Diane Nash
* Giovanni Ribisi: Lee C. White
* Lorraine Toussaint: Amelia Boynton Robinson
* Stephan James: John Lewis
* Wendell Pierce: Hosea Williams
* Common: James Bevel
* Alessandro Nivola: John Doar
* Lakeith Stanfield: Jimmie Lee Jackson
* Cuba Gooding Jr.: Fred Gray
* Dylan Baker: J. Edgar Hoover
* Tim Roth: George Wallace
* Oprah Winfrey: Annie Lee Cooper
* Ruben Santiago-Hudson: Bayard Rustin
* Niecy Nash: Richie Jean Jackson
* Colman Domingo: Ralph Abernathy
* Omar Dorsey: James Orange
* Ledisi Young: Mahalia Jackson
* Trai Byers: James Forman
* Kent Faulcon: Sullivan Jackson
* John Lavelle: Roy Reed
* Henry G. Sanders: Cager Lee
* Jeremy Strong: James Reeb
* Nigel Thatch: Malcolm X
* Tara Ochs: Viola Liuzzo
* Martin Sheen: Frank Minis Johnson
* Michael Shikany: Iakovos arzobispoa
* Michael Papajohn: John Cloud alkatea
* Stephen Root: Al Lingo
* Stan Houston: Jim Clark sheriffa
* E. Roger Mitchell: Frederick D. Reese

## Kanpo estekak 
* *Selma* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Under Siege

***Under Siege*** (euskaraz *Setiopean*), 1992ko Andrew Davis estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza-thriller film bat da. Steven Seagal, Tommy Lee Jones eta Gary Busey aktoreek antzeztu zuten.

Seagalek antzeztutako film arrakastatsuena da, bai etekin ekonomiko nahiz kritikari dagokionez, gainera Soinu edizio onenaren Oscar Saria (John Leveque eta Bruce Stambler) eta Soinu onenaren Oscar Sariaren (Donald O. Mitchell, Frank A. Montaño, Rock Hart eta Scott D. Smith) izendapenak ere jaso zituen.

Arrakasta horri esker *Under Siege 2: Dark Territory* (1995, *Setiopean 2: Lurralde Iluna*) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Hawaii, Pearl Harbor estatubatuar itsas-base militarra. Casey Ryback (Steven Seagal), SEAL soldadu ohia USS Missouri gerraontzian sukaldari gisa lan egiten du. Ontziko eskifaiak Adams kapitainaren (Patrick O'Neal) agurra ospatzeko festa bat antolatuko du, horretarako William Strannixen (Tommy Lee Jones) musika taldea eta Jordan Tate (Erika Eleniak) playmate modeloa festaren tartatik ezustean atera dadin kontratatu dituzte. Adamsek ez dakiena ezusteko hilkorra izango dela da.

## Aktoreak 
* Steven Seagal: Casey Ryback, SEAL soldadu ohia
* Tommy Lee Jones: William Stranix, CIAko agente ohia
* Gary Busey: Krill komadantea, *Missouriko* ofizial soziopata
* Colm Meaney: Doumer, Strannixen taldeburua
* Erika Eleniak: Jordan Tate, Playmate modeloa
* Patrick O'Neal: Adams kapitaina, *Missouriko* kapitaina
* Andy Romano: Bates almirantea
* Dale Dye: Garza kapitaina
* Nick Mancuso: Tom Breaker, CIAko zuzendaria eta Stranixen buruzagi ohia
* Damian Chapa: Tackman, *Missouriko* marinela
* Troy Evans: Granger, *Missouriko* ofiziala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jaun baruak

**Jaun baruak** XVIII mendeko epitalamio bat da, Beñat Mardo koblakariak sortua Maria Place Arbouet eta Armand Jean Uharten ezkontzarako.  Benito Lertxundi oriotarrari esker ezaguna egin zen 1975ean.

## Historia 
Uhartetarrak familia indartsua ziren, Uhartehiriari izena eman ziotenak: XIII gizaldian Tibalt II eta Luis IX erregeekin gurutzadetan parte hartu zuten; XIV mendean Nafarroako gerra zibiletan, XVIII. mendean diputatu eta nobleziaren ordezkari izan ziren, eta XIX gizaldian Gustave Clement Uhart Baionako suprefet eta idazlea izan zen. Maria Place Arboueten ezkontzan, Armand Jean Uhart erregeren musketaria esposatu zuenean.

Bertso sorta Jean Jaurgainek jaso zuen, *"Arbotiko prima eijerra"* izenburuarekin; baina lehen bertsoarekin ere ezaguna izan da, *"Jaun baruak aspaldin"* alegia; halere, Benito Lertxundik "*...eta maita herria, üken dezadan plazera*" diskan (1975) grabatu zuenean *"Jaun baruak"* izendatu zuen, eta horixe da gaur egunean hedatuen dagoen izena.

2010eko *"Munduan ortozik"* izeneko diskoan, Kherau taldeak **Jaun baruak** izenburua duen kantaren bertsioa egiten duela aurkituko dugu, eta oraingoan ere hitzak herrikoiak direla adierazten da.

## Bertsoak 
[thumb|[Benito Lertxundi (1971)]]
Eztei-kantu bat izanik, azken bi ahapaldiak lekuz kanpo daudela dirudi, horregatik zalantzan jartzen dute Beñat Mardok kantatutako bertsoaren zati ote diren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Allande Sokarros "Jaun baruak" kantoreari buruzko iruzkina eginez, Xiberoko Botza irratian.
* «kantu - Baionan Kantuz chants basques - euskal kantuak»&#x20;*www.baionan-kantuz.com*&#x20;(Noiz kontsultatua: 2022-10-26).
* https://www.eusko-ikaskuntza.eus/eu/dokumentu-fondoa/euskal-kantutegia/ab-4996/
* «Jaun baruak- Euskal kantutegia - Eusko Ikaskuntza»&#x20;*www.eusko-ikaskuntza.eus* Hitzak eta partitura
* Kherau. &#x20;(2010).&#x20;*Jaun Baruak · Kherau**.* &#x20;Baga Biga Musika Ideiak. Youtube
Breakfast on Pluto (filma)

***Breakfast on Pluto*** (), 2005eko Neil Jordan irlandar zinema zuzendariak zuzendutako komedia dramatikoa da. Patrick McCabe irlandar idazlearen *izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Cillian Murphy, Ruth Negga, Liam Neeson, Stephen Rea eta Brendan Gleeson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Patrick Braden (Cillian Murphy) mutil gazte xarmangarria da, baina itxuraz dirudiena baina gogorragoa. Jaiotzean, 1940ko hamarkadaren amaieraldera eta Ipar Irlandako mugarik hurbil dagoen Tyrellin herri txikian bere amak abandonatua, hasieratik gainontzekoengandik ezberdina zela ohartu zen. Patrick bere adimen eta xarmari esker giro latz batean bizirautea lortuko du, gainera ez du utziko ezerk eta inorrek alda dezaten. Gorabehera eta bizipen ugari biziko ditu, batzuk surrealistak, beste batzuk dibertigarriak eta baita unkigarriak ere, betiere dema eta probei irribarrez aurre egiten dien gazte baten ikuspuntutik, eta gizaki guztien berezko zintzotasunean fedea mantenduz.

## Aktoreak 
* Cillian Murphy: Patrick/Patricia "Kitten" Braden
* Conor McEvoy: Patrick Braden, 10 urteko mutikoa
* Stephen Rea: Bertie Vaughan
* Brendan Gleeson: John Joe Kenny
* Liam Neeson: Aita Liam
* Gavin Friday: Billy Hatchett
* Ruth Negga: Charlie
* Laurence Kinlan: Irwin
* Seamus Reilly: Lawrence Feely
* Eva Birthistle: Eily Bergin
* Ian Hart: PC Wallis
* Steven Waddington: Routledge inspektorea
* Ruth McCabe: Ma Braden
* Charlene McKenna: Caroline Braden, Kittyren ahizpa ordea
* Liam Cunningham: 1. motorzalea ("Breakfast on Pluto" abestiaren hasieran)
* Patrick McCabe: Peepers Egan, eskola zuzendaria
* Bryan Ferry: Silky String jauna
* Dominic Cooper: Squaddie diskotekan
* Emmet Lawlor McHugh: Irwin gaztea
* Bianca O'Connor: Charlie gaztea
* Paraic Breathnach: Benny Feely

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ibaia euri-erasoetan

***Ibaia euri-erasoetan liburua*** Jose Luis Padrón egilearen poesia lana da. Liburu honek 1998]an, Euskaltzaindia antolatu zuen Felipe Arrese Beitia saria irabazi zuen.

## Estiloa 
Itxuraz maitasunezko poesia da liburu honetan jaso dena, baina ez zentzu erotikoan, filosofikoan baizik. Maitasuna denboraz eta honen igarotzeaz hitz egiteko aitzakia da, azken finean. Estilo zuzena eta itxuraz erraza erakusten du liburuak. Funtsean, amodioaren eta ibaiaren arteko lotura azaltzen digu poetak; jakina, ibaia eta denbora bat dira. Orokorrean, poema laburrak dira, atal desberdinetan antolatuta:
* "Ibai beroak"
* "Ibai hotzak"
* "Leihoa ireki duzu"
* "Euria"

Poemetan sinbolismo da nagusi, baina oso sinbolismo klasikoa eta, askotan, naturarekin lotuta: seaska, euria, ibaia, udazkena, ekaitza, arratsa...

## Bibliografia 
* *Ibaia euri-erasoetan*. Euskaltzaindia-Bilbao Bizkaia Kutxa Fundazioa, 1999, 72 or. ISBN:84-89476-78-0.

## Kanpo loturak 
* Liburuaren poema batzuk Zarauzko Idazleak webgunean.
Captain Marvel (filma)

***Captain Marvel*** 2019ko Anna Boden eta Ryan Fleck estatubatuar zinema zuzendarien superheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxearen komikietako Carol Danvers pertsonaian oinarritua dago. Brie Larson, Samuel L. Jackson, Ben Mendelsohn, Djimon Hounsou, Lee Pace, Lashana Lynch, Gemma Chan, Annette Bening, Clark Gregg, eta Jude Law aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1995ean girotutako filmak Carol Danvers AEBko Aireko Armadako pilotu ohiaren ibilbidea jarraitzen du, galaxiako heroi ahaltsuenetako bat bilakatzen delarik, eta Kree-en Starforce talde militarraren kide bihurtzen delarik. Etxera itzultzen denean, bere iraganari eta nortasunari buruzko galderak dauzka, Lur planeta bi estralurtar munduren arteko gatazkaren erdian dagoenean.

## Aktoreak 
* Brie Larson: Carol Danvers / Captain Marvel
* Samuel L. Jackson: Nick Fury
* Ben Mendelsohn: Talos
* Djimon Hounsou: Korath
* Lee Pace: Ronan akusatzailea
* Lashana Lynch: Maria Rambeau
* Gemma Chan: Minn-Erva
* Annette Bening: Adimen Gorena
* Clark Gregg: Phil Coulson
* Jude Law: Yon-Rogg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terrence Malick

**Terrence Stephen Malick** (Ottawa, Illinois, 1943ko azaroaren 30a) estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea da. Zuzendutako film nabarmenen artean honakoak daude Badlands (Urrezko Mazkorra), Days of Heaven, The Thin Red Line (Urrezko Hartza) eta The Tree of Life
(Urrezko Palma).

## Filmografia 
* ***Lanton Mills*** (1969) Laburmetraia
* ***Badlands*** (1973)
* ***Days of Heaven*** (1978)
* ***The Thin Red Line*** (1998)
* ***The New World*** (2005)
* ***The Tree of Life*** (2011)
* ***To the Wonder*** (2012)
* ***Knight of Cups*** (2015)
* ***Voyage of Time*** (2016)
* ***Song to Song*** (2017)
* ***A Hidden Life*** (2019)

## Kanpo estekak
Natural

«**Natural**» Imagine Dragons amerikar taldearen abesti bat da. Kidinakornerrek eta Interscope Records-ek argitaratu zuten 2018ko uztailaren 17an, *Origins* (2018) albumaren abesti bat bezala. AEB-ko Hot Rock abesti-zerrendako zenbaki bat-a bihurtu zen, hori lortu zuen taldearen bosgarren abestia izanez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Viva la Vida
* Coldplay

## Kanpo estekak
On bidea

***On bidea*** (gaztelaniaz *Camino de perfección*) Teresa Ávilakoaren liburuaren itzulpena da. Jatorrizko liburua 1564 eta 1567 artean idatzi zen.

## Historia 
Teresa Ávilakoak liburu hau idatzi zuen Ávilako San Jose komentuaren moja karmeldarrentzako. Idazlea komentu horren priorea zen.

## Edukia 
Liburuak hitzaurrea eta 42 kapitulu ditu. Lehenego 26an kontenplaziozko bizitzaren bidean aurrera egiteko aholkuak ematen ditu: pobrezia, bestearekiko maitasuna, umiltasuna, otoitza... Beste 16 kapitulutan "Gure Aita" otoitzaren hitzei buruzko meditazioa egin zuen.

## Itzulpena 
Aita Onaindia, J. Onaindia bezala sinatuta, eta Lino Akesolo karmeldarrek 1963an plazaratu zuten euskarazko bertsioa. Liburuak gehigarri ugari zituen:
* Hitzaurrea
* "Aldiz-aldiko" edo Teresa Ávilakoaren bizi-kronologia.
* "Ama Teresa otoizlarien irakasle" testua.
* "Biotz oiuak", sanatera hitzalua.
* "Olerkiak", poemen antologia.
* Santuaren esanak.
* Gaien aurkibidea.

Beraz, ez zen itzulpen hutsa, Teres Ávilakoaren obra ezagutzeko benetako sarrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Gaztelaniazko bertsioa.
Power of the Dream

***Power of the Dream*** Lol-ek 2018an Iml albumean argitaratutako abesti bat da. Pop japoniar estilokoa da.

*Power of the Dream* Fairy Tail animeko 22. opening-erako erabili zen, 3. denboraldiko lehenengorako. Orduan, bertsio laburrago bat du, 1:30 minutu gutxi gorabehera irauten duena.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Fairy Tail soinu-banda
* Down by Law
* Strike Back
Helofito

**Helofitoak** (grezieratik: ἑλώς, *helos*, "padura", eta φυτόν, *phyton*, "landarea") edo **limnofitoak** paduretan bizi diren eta sasoi hezean sustraiak, begiak eta hostoen zati batzuk ur azpian dituzten landareak dira. Enborra edo zurtoina, hostoak eta loreak ur gainean izan ohi dituzte normalean.

Landare horiek aintziretan eta skonera gutxiko uretan bizi dira. Talde horretakoak dira Typha eta Phragmites generoko landareak.

## Kanpo estekak
Strike Back

***Strike Back*** 2017an AmaLeek argitaratutako abesti bat da, Nostalgia II albumean. Indie generokoa da.

Fairy Tail animearen sarrera izan da, 16. *opening*-a, zehazki; 2. sasoialdiko bigarrena.

B aurpegian deitutako abesti bat du.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Fairy Tail soinu-banda
* Power of the Dream

## Kanpo estekak
Jon Txakartegi

**Jon Txakartegi Lamadriz, "Takolo"** edo **"Tac"** bezala ere ezaguna, (Lekeitio, 1899ko maiatzaren 16a - Mountain Home, 1986ko maiatzaren 28a) Ameriketako Estatu Batuetan errotutako joale lekeitiarra izan zen, eta Idahoko euskal komunitatearen animatzaile ospetsua.

## Biografia 
Felipe eta Hipolitaren semea, 13 urterekin arrantzale lanetan hasi zen. 20 urterekin, Bordelen *Niagara* baporea hartu zuen Ameriketarantz, New Yorkera 1920ko maiatzaren 4ean ailegatu zelarik. Handik Mountain Homera jo zuen, bere aita lehendik han baitzegoen. 1920 eta 30 hamarkadetan White Rockeko (Elko) arrantxo batean lan egin zuen, eta gero trenbideetan aritu zen. Arrantxo batean sukaldari ere aritu zen, Utah-en meatzaritzan ere bai, eta gero abeltzaintzan ibili zen. 1938an Mountain Homen Zoila Etxeberria estatubatuarrarekin ezkondu zen, jatorri lekeitiarrekoa hau ere; hiru seme-alaba izan zituen, Joanna, Frank eta Theresa. 1959an ''Stockman's Pastime Bar*-rean partea zuen beste sozio batzuekin, baita Mountain Homeko *Bouquet Bar* izenekoan ere; eta han egin zuen lan 1965ean erretiroa hartu arte.

## Euskal komunitatean animatzaile 
thumb|Takolo, emaztea eta alaba.
1950ean *Boise Music Week* festibalaren pregoilari izan zen; Mountain Homeko euskal etxearen fundatzailea izan zen 1960an; Boiseko Euskal Etxeko kidea ere izan zen, baita herriko eliza katolikoarena ere. Afizio bezala arrantzan jarraitu zuen bizitza osoan. Euskal komunitatearen animatzaile ezaguna izan zen, eta *Walt Disney's Wonderful World of Color* telesailaren kapitulo batean rol horretan agertu zen (*"Greta, the misfit Greyhound"*, 9garren denboraldia, 18 atala, 1963ko otsailaren 3an aireratua). Bertan Takolok Domingo pertsonaiaren papera antzeztu zuen, karrokanpo batean, Jimmy Jausoro eta Jose Mari Sangronizekin batera artzainen lagunarteko erromeria irudikatuz. 1985ean Maria Uberuagarekin dantzatu zuen *"Nondik nora: Basques in America"'' ikuskizunean, Oinkari Basque Dancers taldearen 25 urteurreneko ospakizunetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Mountain Homeko euskal etxea.
* Boiseko Euskal Etxea.
Sendabelarren lorategi

**Sendabelarren lorategia** sendabelarrak biltzen eta lantzen dituen baratze mota bat da. Jatorriz Karlomagnoren garaian sortu ziren, eta horietatik abiatuta garatu ziren gaur egungo lorategi botanikoak.

## Kanpo estekak
LGBT askapen mugimendua

**LGBT askapen mugimendua** edo **sexu orientazio librearen aldeko** **mugimendua** sexu orientazio desberdina (ez heterosexuala) duten pertsonen eskubideengatik borrokatzen duen mugimendu soziala da. LGBT mugimendua 1969an hasi zen New Yorken, Stonewalleko istiluak eta gero iragarritutako ibilaldiaren ondoren gertatu zen mugimenduarekin, nahiz eta hainbat erakunde eta ekintzaileek LGBT mugimenduaren lehen urratsak egin zituzten XIX. mendearen amaieran, homosexualen eskubideak aldarrikatuz. LGBT askapen mugimenduak ezkontza homosexuala, bikote homosexualen adopzio-eskubidea, homosexualitatearen despenalizazioa eta abar ditu helburu.

## Helburuak 
Mugimendu honen helburu nagusiak hauek dira:

* Homosexualitatea kriminalizatzen duten legeak baliogabetzea mundu osoan.
* LGBT pertsonen eskubideei buruz kontzientziatzea eta heterosexualen eskubideen berdintzea lortzea.
* LGTBI-ekikoen jarrera objektiboa izatea, alegia, homofobia bezalako gizartearen aurreiritziak eta jarrerak desagerraraztea.

## Ezkontza eta adopzio homosexualak 
 Bikote homosexual baten aldetiko adopzioa Belgikan, Herbehereetan, Suedian, Hegoafrikan, Espainian, Islandian , Erresuma Batuan, Israelen, Kanadan, Argentinan eta Estatu Batuetako zenbait lurraldeetan eskubide bat da.

### Homosexualitatea munduan 
Munduko leku batzuean, homosexualitatea ez da legezkoa eta, beraz, zigorrak jasan ditzake.
alt=|thumb|600x600px| **Homosexualitatearen egoera juridikoa munduan****Homosexualitate legala**   **Homosexualitate ilegala/mugatua**

#### Heriotza-zigorra 
* Afganistan
* Arabiar Emirerri Batuak
* Iran
* Mauritania
* Nigeria
* Saudi Arabia
* Sudan
* Yemen

#### Kartzela edo heriotza-zigorra 
* Mauritania
* Pakistan

#### Hamar urte baino gehiago kartzelan 
* Arabiar Emirerri Batuak
* Bahrain
* Bangladesh
* Barbados
* Brunei
* Bhutan
* Cabo Verde
* Fiji
* Gambia
* Grenada
* Guyana
* India
* Jamaika
* Kenya
* Kiribati
* Malaysia
* Maldives
* Marshall Uharteak
* Mauricio
* Nepal
* Nigeria
* Niue
* Papua Ginea Berria
* Salomon Uharteak
* Saint Lucia
* Seychelles
* Singapur
* Sri Lanka
* Tanzania
* Tokelau
* Tonga
* Tuvalu
* Uganda
* Zambia
* Zanzibar

#### Hamar urte baino gutxiago kartzelan 
* Angola
* Aljeria
* Benin
* Botswana
* Birmanian
* Cook Uharteak
* Djibutin
* Etiopia
* Ghana
* Ginea
* Kamerun
* Kuwait
* Liberia
* Libia
* Libano
* Malawi
* Maroko
* Mozambike
* Namibia
* Nauru
* Oman
* Qatar
* Samoa
* Senegal
* Sierra Leona
* Siria
* Somalia
* Suazilandia
* Togo
* Tunisia
* Uzbekistan
* Zimbabwe

#### Zigor fisikoa 
* Bahrain
* Brunei
* Fiji
* Iran
* Malaysia
* Pakistan
* Saudi Arabia
* Sudan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* LGBT mugimendua
* Homosexualitate
* ILGA , FELGT , COGAM
* Sexu berekoen arteko ezkontza
* Homofobia, Transfobia eta Bifobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna
* LGBT Harrotasunaren Nazioarteko Eguna
* ACT UP

## Kanpo estekak
Tokugawa (argipena)

**Tokugawa** izenak adiera zenbait ditu:
## Historian 
* Tokugawa shogunerria, Japonia osoa gobernatu zuen hirugarren eta azken shogunerria.
** Tokugawa klana, Japoniako familia garrantzitsua.
*** Tokugawa Ieyasu (1543–1616), Tokugawa klanaren gizonik aipagarriena.

## Besterik 
* Tokugawa aroa edo shogunerria deitzeko era bat. Baita ere Edo shogunerria deitua.

Abizen moduan bai gaur egun baina bereziki aintzinaroko familia ezagun honetako partaideak izendatzekoː

* Tokugawa Hidetada, Tokugawa shogunerriko bigarren shoguna.
* Tokugawa Iemitsu, Tokugawa shogunerriko hirugarren shoguna.
* Tokugawa Iesada, Tokugawa shogunerriko hamairugarren shoguna.
Anconako katedrala

**Anconako katedrala** () katedral katolikoa da, San Ziriakori dedikatua, Anconako artzapezpikuaren egoitza. Eraikinean osagai erromanikoak, bizantziarrak eta gotikoak biltzen dira, eta antzinako hiri grekoaren akropolian dago kokatuta, hiriaren eta golkoaren gainetik.

2016ko indusketek frogatu zuten tenplu bat zegoela bertan, agian Afroditari dedikatua, K. a. III. mendetik aurrera. Horren gainean, eliza kristaua eraiki zuten VI. mendean, nabe batekoa. Horren hondar batzuk gelditzen dira oraindik ere: mosaiko bat eta perimetroko harresiak. 995-1015ean eliza berri bat egin zuten. 1017an, basilika berriak San Martzelinoren eta San Ziriakoren erlikiak jaso zituen. XII. eta XIII. mendeetan eliza handitu zuten, transeptua erantsi baitzitzaion oinplanoa gurutze grekokoa izateko.

## Kanpo estekak
Paskin

thumb|Erromatar pasinkadak
**Paskin**a ( *pasquino*), testu mota bat da.

Normalean paskina idazki anonimo bat izaten da. Idazki hori leku publiko batean jartzen da, eta gehienetan pertsona edo erakunde baten aurkako mezu kritiko eta satirikoa jasotzen du.

Izena datorkio terminoari XVI. mendearen Erroman zabaldu zen ohitura bati. Pasquino delako estatua bat eta beste lau estatua XVI eta XVII. mendeetan erabili izan ziren paskinak ondoan idazteko: bost estatua hiztunak ziren eta ustez estatuek esanak jasotzen ziren paskin lotsagabe horietan figura publikoei adarra jotzeko, kritika soziala ziren alegia.

## Kanpo estekak
Tsutomu Hata

japoniako 51. lehen ministroa izan zen. Alderdi Demokratikoaren kidea, Kanpo Harremanetako ministroa izan zen 1993 eta 1994 bitartean. 1994ko apirilaren 28an lehen ministro karguan hartu zuen Morihiro Hosokawaren ordez. 1994ko ekainaren 30ean dimititu zuen. Tomiichi Murayama izan zen bere ondorengoa.

## Kanpo estekak
KAS gidaritza blokea

**KAS Gidaritza Blokea** 1978ko irailean HASI alderdiak bere Lehen Kongresuaren bigarren zatian onartutako ponentzia da. Bertan KAS osatzen zuten erakundeen (HASI, LAB, ASK, LAIA eta ETA(m), 1979an Jarrai eta 1988an Egizan ere batu ziren, KAS blokearen gazte eta emakumeen erakunde bezala, hurrenez hurren) arteko antolakuntza forma ezarri zen, independentzia eta sozialismoaren helburu taktiko eta estrategikoen baitan.

## Testuingurua 
1978an HASIren zuzendaritzak KAS lehentasunezko akordiorako marko bezala definitzen zuen, ulertzera emanez koordinadora barneko erakundeek bere autonomia estrategiko eta taktikoa mantendu behar zutela. Jarrera honek ez zuen HASIko militantziaren onespena jaso, zeinak, KASi Gidaritza Blokearen funtzioa ematen zion, ETA(m)k babestutako jarrera.

1978ko irailean Lekeition antolatutako Lehen Kongresuaren bigarren zatiak "*KAS Gidaritza Blokea*" ponentzia onartu zuen. HASIko zuzendaritzako kideak, gutxiengoan, alderditik atera ziren gerora Euskadiko Ezkerran integratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hediste diversicolor

***Hediste diversicolor*** Nereidae familiako poliketo bat da. Hondarpean bizi da, Atlantikoko iparraldeko hondartzatan. Elikagaia lortzeko, gorputzaren aurrealdea hondarpetik atera, parapodoekin urari eragin eta ur korronte bat sortzen du; honela, sortutako korronteak barrualdera hurbiltzen dio planktonak. *diversicolor* izena marroi eta berde arteko kolore aldaketaren ondorio da.

Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunean aurki daitekeen animalietako bat da.

## Kanpo estekak
Enfance (Nathalie Sarraute)

'**Enfance**' (euskaraz "Haurtzaroa") Nathalie Sarraute (1900-1999) idazle frantsesaren autobiografia da. 1983an plazaratu zen.

## Edukia 
Nathalie Sarrautek kontatzen du liburu honetan bere lehenengo hamaika urte. Narrazioa bere buruarekiko elkarrizketa moduan aurkezten da, bere kontzientzaia, haurtzaroko oroimenak. Garai horretan haren gurasoak bananduta zeuden eta bere bizitza Paris eta Errusia artean garatu zen. Sarrauteren helburua erabateko egiatitasuna da. Lan honetan introspekzioa da nagusi; haren buruari bere amaren benetako izaerari buruz galdetzen dio; ama alabarekin hotza eta hurruna zen eta haurrak bederatzi urte zituelarik, aitaren eskuetan utzi zuen. Dena dela, liburuaren amaieran, amarekin nola lortu zuen berriro ere hubiltzea azaltzen digu.

Liburua elkarrizketaren gainean eraikitzen da, mintzakideak idazlea bera izanik. Horrek oso liburu originala bihurtzen du hau. Ahotsek jarrera desberdinak erakusten dituzte: batak narrazioaren gidaria da; bestea kontzientzia kritikoa da.

## Pertsonaiak 
* Nathalie Sarraute haurra enfant (Tachok, Tachotchek et Pigalitza izengoitiekin) : Natalya Tcherniak
* Aita, Ilya Tcherniak
* Ama, Pauline Boretzki, dibortziatu aurretik Pauline Chatounovski
* Kolia Boretzki, aitaordea
* Véra, amaordea
* Alexandra Karlovna, Véraren ama
* M. eta Mme Florimond
* Lesage irakaslea, medikua
* Korolenko, amaren haurtzaroko adiskidea
* Hélène, Lili izengoitiaz, Véraren alaba
* Adèle, Hélèneren arduraduna
* Pierre, Laranen semea
* M. eta Mlle Péréverzev, harakinak
* Mme Bernard, Alésiaren etxe-irakaslea
* Mlle de T., institutrice rue d'Alésia
* Lucienne Panhard, ikasketen laguna
* Michka, Nathalieren jostailuzko hartza
* Korolenko, psikologoa
* Gacha
* Nathalie, adiskidea
* Jean Claude, osaba
* Babouchka, amona

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Liburuaren azterketa.
Lucía Artazcoz Lazcano

**Lucía Artazcoz Lazcano** (Donostia, Gipuzkoa, 1963ko maiatzaren 29a) Medikuntza Prebentibo eta Osasun Publikoko eta Laneko Arriskuen Prebentzioko mediku espezialista da, Osasun arloko doktorea eta bertan ematen diren ezberdinkeria sozialen ikerlaria eta dibulgatzailea.

## Ibilbidea 
Lucía Artazcoz Lazcano Donostian jaio zen 1963an eta Donezteben (Nafarroa) bizi.

Nafarroako Unibertsitatean Medikuntza Ikasi (1987) eta Kataluniako Osasun Publikoaren Institutuan Masterra egin zuen 1991n. Pompeu Fabra Unibertsitatean Medikuntzan Doktoregoa egin zuen 2004ean.

### **Ibilbide profesionala** 
Johns Hopkins eta Pompeu Fabra Unibertsitateekin lankidetzan dabil Osasun publikoaren arloko irakaskuntza programetan, artikulu ugari argitaratu ditu indexatutako aldizkarietan baita dibulgazio-hitzaldiak eman ere. Osasun Sustapeneko zuzendaria da Bartzelonako Osasun Publikoko Agentzian.

### Ikerketa lerroak 
Bere ikerketan Osasunaren arloko determinatzaile eta desberdintasun sozialetan zentratzen da, genero-desberdintasunei bereziki erreparatuz. Ondorio nagusietako bat da lanaren banaketa sexualak eragina duela emakumeengan; emakumeek luzaro bizi badira ere, gizonek baino osasun txarragoa izan ohi dutela inguru sozioekonomiko babesgabearen ondorioz. Ikerkuntzan entsegu klinikoak gizonengan zentratuta egiten direla salatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lucía Artazcozen hitzaldia Nafarroan (NafarroaOsasuna bideoa, 2018)
* Lucía Artazcozen hitzaldia "Los tiempos de trabajo, un determinante de las desigualdades de género en la salud en Europa"(Emakunde bideoa, 2017)
Ruth B.

**Ruth B.**, izen osoa **Ruth Berhe**, (Edmonton, Alberta, Kanada, 1995eko uztailaren 2a- ) pop abeslari eta kantautore kanadarra da. Pianoa jotzen du.

## Biografia 
Ruth Berhe Edmonton hirian jaio zen. Nerabezaroan arropa denda batean lan egiten zuen bitartean *Vine* plataforma digitalean hainbat abesti ipini zituen. Aurreneko bideoa 2013ko maiatzaren 9an eskegi zuen. Jarraitzaileek kanta osoa abesteko eskatu zioten eta "Lost Boy" abestiak dagoeneko 300 milioi stream lortu ditu Spotify-en eta platinozko abesti laukoitza bihurtu zen 2018an.

Arrakasta itzela izanik EP bat grabatzera animatu zen, *The Intro* izena izan zuena. Lau abesti ditu eta tartean "Lost Boy" dago. 2016an disko luzea grabatzea pentsatu zuen. Joel Little ekoizle zeelandaberritarrarekin grabatu zuen. Lorde abeslariari aurreneko diskoa grabatu zion ekoizle bera da. Diskoa atera aurreko singleak "If This is Love" eta "Dandelions" izan ziren. 2017ko maiatzaren 5ean atera zen *Safe Haven* diskoa eta Juno Sarietan eta Kanadako musika irratien sarietan "artista debutari onenaren saria" eskuratu zuen. Horretaz gain "urrezkoa diskoa" izan zen Kanadan. Abestirik entzunena "Superficial Love" izan zen.

2018an Juno sarietan Urteko artistarik onenaren saria jaso zuen.

## Diskografia 
* *The Intro* (2015, Columbia) - EPa
* *Safe Haven* (2017, Columbia)
* ''Maybe I'll Find You Again'' (2019, Columbia) - EPa

## Sariak 
* Juno Awards:
** 2017: Artista debutari onena
** 2018: Urteko artista onena
* Canadian Radio Music Awards:
** 2017: Artista debutari onena (Hot AC eta CHR kategoriatan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Txinera klasiko

**Txinera klasikoa** edo **txinera literarioa** () antzinako txineraren idazkera da, ereduzkotzat hartzen den epekoa. Egun, hizkuntza hila da baina kultura-hizkuntza moduan erabiltzen dute.

Txinera literarioa Txinatik at ere erabili zuten: koreeraz *hanmun* (漢文 'Han idazkera'); japonieraz *kanbun* (漢文 'Han idazkera'); eta vietnameraz *Hán Văn* (漢文 'Han idazkera') diote. Hain historia luzea izanda, txinera klasikoak aldaera asko ditu, adibidez, Han dinastiakoa etaTang dinastiakoa oso ezberdinak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un homme pressé

***Un homme pressé*** 2018ko Hervé Mimran frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alain negozioetan trebea da, baina lanari emana bizi da. Egun batean, istripu zerebrobaskular batek goitik behera aldaraziko dio ordura arteko bizimodua: hizketari eta memoriari eragingo die. Hutsetik abiatu beharko du orduan, eta Jeanne logopeda izango du ondoan. Bide horretan, bazterturik zeuzkan gauza askori balioa ematen hasiko da.

## Aktoreak 
* Fabrice Luchini : Alain Wapler
* Leïla Bekhti : Jeanne
* Rebecca Marder : Julia
* Igor Gotesman : Vincent
* Clémence Massart : Violette
* Yves Jacques : Eric
* Micha Lescot : Igor
* Frédérique Tirmont : Aurore
* Évelyne Didi : Annie
* Fatima Adoum : Nassima Derghoum

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La fuga (telesaila)

***La fuga*** BocaBocak ekoiztutako telesaila da, 2012an Telecincok igorri zuena.

## Sinopsia 
XXI. mendearen erdian petrolioa agortu da eta, krisi ekonomiko larri bate erdian, gobernuak neurri gogorrak hartzen ditu. Laster bere kontrako erresistentzia hasiko da.

## Atalak 
## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monsters, Inc.

**Monsters, Inc.** 2001eko Pete Docter estatubatuar zinema zuzendariaren konputagailu-animaziozko komedia filma da. Pixar Animation Studios ekoiztetxeak ekoitzi eta Walt Disney Pictures ekoiztetxeak banatu zuen.

Oscar Sarietan lau saritarako izendutu zuten: Animaziozko film onenaren Oscar Saria, Soinu edizio onenaren Oscar Saria, Soinu banda onenaren Oscar Saria, eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria ("If I Didn't Have You"), azken hau irabazi zuelarik.

2013an *Monsters University* prekuela izan zuen.

## Argumentua 
Monsters, Inc. munduko beldurrarazte enpresa handiena da, eta James P. Sullivan da bere langile eraginkorrenetako bat. Haurrak izutzea ez da lan erraza, izan ere munstroen ustez haurrak toxikoak dira eta ezin dituzte ukitu. Baina egun batean, neskato bat enpresan sartzen da ustekabez, eta kaosa sortzen du.

## Kanpo estekak 
* *Monsters, Inc.* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Dakota (hizkuntza)

**Dakota** (*dakȟóta, lakȟóta, nakȟóta*) sioux multzoko dakota herriaren jatorrizko mintzaira da, Siouxen hizkuntzetako bat dena. Kanadan (hegoaldeko Manitoban eta hegoaldeko Saskatchewanen) eta Estatu Batuetan (iparraldeko Nebraskan, hegoaldeko Minnesotan eta Ipar eta Hego Dakotan) hitz egiten dute. 25.000 hiztun inguru ditu.

Izen ezberdineko hainbat aldaera ditu. Hona hemen nagusiak
# Ekialdeko dakota (*santee-sisseton*, *dakhóta*)
#* Santee (*Bdewákhathuŋwaŋ*, *Waȟpékhute*)
#* Sisseton (*Sisíthuŋwaŋ*, *Waȟpéthuŋwaŋ*)
# Mendebaldeko dakota (*yankton-yanktonai*, *dakȟóta*)
#* Yankton (*Iháŋktȟuŋwaŋ*)
#* Yanktonai (*Iháŋktȟuŋwaŋna*)
#** Goi Yanktonai (*Wičhíyena*)
# Lakota (*lakȟóta*, *teton*, *teton sioux*)
#* Iparraldeko Lakota (*Húŋkpapȟa*, *Itázipčo*, *Mnikȟówožu*, *Oóhenuŋpa*, *Sihásapa*)
#** Húŋkpapȟa/Standing Rock
#* Hegoaldeko lakota (*Oglála*, *Sičháŋǧu*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Mule (2018ko filma)

***The Mule*** 2018ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendariaren thrillerra da, The New York Times egunkariaren artikulu batean oinarrituta.

## Sinopsia 
Arazo ekonomikoek behartuta, Earl Stone II langintza berezian hasi zen 1980ko hamarkadan: Sinaloako narkotrafikatzaileen taldearen droga garraiolari bihurtuko zen, eta arrakasta handia izango zuen. Izan ere, ia 90 urteko pertsona batek ez zuen susmorik pizten.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Earl Stone
* Bradley Cooper: Colin Bates
* Laurence Fishburne: DEAren agentea
* Michael Peña: Trevino
* Dianne Wiest: Mary
* Andy García: Laton
* Alison Eastwood: Iris
* Taissa Farmiga: Ginny
* Ignacio Serricchio: Julio
* Loren Dean: DEAren agentea
* Victor Rasuk: Rico
* Manny Montana: Axl
* Clifton Collins Jr.: Gustavo
* Noel Gugliemi: Bald Rob
* Robert LaSardo: Emilio
* Eugene Cordero: Luis Rocha
* Scott Paulson: Jackass

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
70 Binladens

***70 Binladens*** 2019ko Koldo Serra bizkaitar zinema zuzendariaren thriller filma da.

## Sinopsia 
Raquel egoera zailean dago, 35.000 euro lortu behar baititu lehenbailehen, eta bankuan mailegu bat eskatzea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Hugo Silva: Jonan
* Emma Suárez: Raquel
* Barbara Goenaga: Eva
* Nathalie Poza: Lola
* Kandido Uranga
* Susana Abaitua: Candela
* Daniel Pérez Prada
* Fernando Albizu: Elías
* Juan Viadas
* Alberto Abuín: soinu-teknikaria
* Richard Sahagún: Mikel
* Alexandra Prokhorova: Darina
* Ione Irazabal: Cristina
* Eli León: hoteleko atezaina
* Soraya Peña: erizaina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artisau garagardo

[thumb|333x333px|[Txorierri Garagardoak enpresaren produktuetako bat: GOLDEN ALE garagardoa. ]]
**Artisau garagardoak** garagardoak dira, gehigarririk eta kontserbagarririk gabeak eta pasteurizatu gabeak. Bizirik daude eta eboluzio-produktuak dira, egunero pixka bat aldatzen direnak, legamia bizia (ikusgai ala ez) daukate. Malta aleetatik hasita, urarekin, legamiarekin, lupuluarekin eta zerealekin batera, estrakturik erabili gabe, prozesu natural baten bidez sortzen dira.

## Kanpo estekak
A. B. Yehoshua

**Abraham B. Yehoshua** (; Jerusalem, Palestinako Britainiar Mandatua, 1936ko abenduaren 9a - Tel Aviv, 2022ko ekainaren 14a) sefardi jatorriko israeldar idazlea izan zen. Eleberriak, saiakerak eta antzezlanak idatzi zituen. The New York Timesek *Faulkner israeldarra* deitu zion. 1954 eta 1957 bitartean paraxutista izan zen armada israeldarrean.
Bakeagatiko Mugimendu israeldarreko kidea izan zen.
Pecata minuta

***Pecata minuta*** 1998ko Ramón Barea bizkaitar zinema zuzendariaren film komikoa da, bere izen bereko antzezlanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Moja-etxe batean, kapilauak ez du meza gustukoa eta, arazoa ekonomikoak direla medio, mojek kalera irtetea erabakiko dute.

## Aktoreak 
* Elena Irureta: Sor Rufina
* Loli Astoreka: Sor Asun
* Ane Gabarain: Sor Rosarito
* Aizpea Goenaga: Sor Remedios
* Itziar Lazkano: prioreordea
* Ione Irazabal: priorea
* Mariví Bilbao: Sor Genara
* María Isbert: Sor Dolores
* Consuelo Apo: ginear nobizia
* Paco Sagarzazu: gotzaina
* Álex Angulo: kapilaua
* Ramón Ibarra: Joselito

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El coche de pedales

***El coche de pedales*** 2004ko Ramón Barea bizkaitar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
1950eko hamarkadako Valentzian Pablito 9 urteko mutikoak erakusleiho batean pedalezko kotxe ikusi du. Pablo bere aita esperanto irakaslea da baina ezin du pedalezko kotxea erosi.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Egaña

**Miren Egaña** izan daiteke:

* Miren Egaña Deskarga (1957 -): politikaria;
* Miren Egaña Goya (1946 -): irakasle eta etnografoa.
Sara Mazkiaran

**Sara Mazkiaran Zelaia** (Altsasu, 1970) nafar zinemagilea da.

## Biografia 
Madrilgo T.A.E Zinema Institutuan ikasi zuen. Gerora, Gasteizko Irudi eta Teknologia Berrien Zentruan zinema ikasketak jarraitu zituen. Bertan, bere lehen film laburrak egiten hasi zen.

## Filmografia 
* *La recolectora* (2010)
* *Hyde & Jekill* (2000)

## Erreferentziak
Pasteurella multocida

***Pasteurella multocida** Pasteurella* generoko bakterio bat da. Askotan nasofaringeko zonaldean saprofito moduan aritzen da.

## Kanpo estekak
Sıla Gençoğlu

**Sıla Gençoğlu** (Acıpayam, Denizli, 1980ko ekainaren 17a) Turkiako pop eta jazz abeslari eta kantautorea da. Turkian oso arrakastatsua da eta musika sari ugari eskuratu ditu.

## Biografia 
### Hastapenak 
Sıla Gençoğlu Denizli probintziako Acıpayam hirian jaio zen, Turkiako hego-mendebaldean. Txikitatik frantsesa ikasten hasi zen eta Bigarren Hezkuntza egitera Esmirnako eskola frantsesera joan zen, inguruko hiri handienera. Aziz Pelen musika irakasleak musikareriko zuen pasioa ikusita eskolako ekitaldietan oholtzara ateratzera animatu zuen eta Esmirnako Opera eta ballet konpainiako Sabahat Tekebaş ahots-irakaslearekin hasi zen bere ahotsa lantzen. 1998an Istanbulera joan zen Frantzesezko filologia ikasketak egitera baina musikarekiko apustua egin eta jazz musika ikastea erabaki zuen Istanbulgo Bilgi Unibertsitatean. Garai hartan **Afyon Jazz Jaialdian** sarritan hartu zuen parte orkesta bateko solista gisa. Hurrengo zazpi urtetan Kenan Doğuluren orkestako parte izan zen eta artista turkiar askorentzako abestiak idatzi zituen. 2006an Turkiako *Sıla* telesailerako "Sıla-Töre" abestia kantatu zuen eta bere ahotsa herrialde osoan ezagutarazi zuen horrela.

### Bakarkako ibilbidea 
2001an bakarkako aurreneko diskoa atera zuen, bere izena zeramana. Bakarkakoa izan arren hainbat artistarekin elkarlanean egindako abestiak zituen, hala nola, Sezen Aksu, Kenan Doğulu, Ozan Doğulu, Yalın eta Efe Bahadır. Abestirik ezagunena "...Dan Sonra" izan zen eta berehala lortu zuen Turkiako musika zerrendetako lehenengo postura iristea eta 12 aste pasa zituen postu goren horretan. 2009an *İmza* diskoa atera zuen eta "Sevişmeden Uyumayalım" abestia ere lehen postura iritsi zen.

2010 urtean hirugarren diskoa plazaratu zuen, *Konuşmadığımız Şeyler Var*. 100.000 kopia saldu zituen eta Turkian urte hartan gehien saldu zen diskoen artean egon zen. Hainbat abestik lortu zuten zerrendetan goiko postuetan egotea. 2012an bi disko argitaratu zituen, *Joker* (zuzenekoa) eta *Vaveyla*. Kritikariek txalotu egin zutendiskoa eta Frantziako chansonaren eta Portugalgo fadoaren zantzuak aurkitu zizkioten konposizioetan.

Hurrengo urteetan disko arrakastatsuak egiten jarraitu du. Turkian emakume oso ezaguna da eta horren adibide dira Coca-Colarentzat egindako iragarkia eta GQ aldizkariak 2015 urteko emakume izendatu izana.

## Diskografia 
* *Sıla* (2007)
* *İmza* (2009)
* *Konuşmadığımız Şeyler Var* (2010)
* *Joker* (2012) - zuzenekoa, abestien bilduma
* *Vaveyla* (2012)
* *Yeni Ay* (2014)
* *Mürekkep* (2016)
* *Acı* (2019) - EPa

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala