open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rebecca Callard

**Rebecca Jayne Atkinson**, artistikoki **Rebecca Callard** izenez ezaguna (Dewsbury, Mendebaldeko Yorkshire, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1975eko ekainaren 3a) britainiar aktorea da.

## Bizitza 
Gurasoak Beverley Callard aktorea eta Paul Atkinson izan ziren. Joshua Callard izeneko neba erdia du eta Ben McEwan izeneko nebaordea. Clive eta Mavis Moxonen biloba da eta Stephanie Moxon izeneko izeba du. Rebeccak Steven Callard aitaorde ohiaren abizena hartu zuen abizen artistikotzat.

Melanie Brown abeslariaren eta Angela Griffin eta Victoria Donovan aktoreen laguna da.

### Bizitza pertsonala 
2001. urteko uztailaren 24an Gideon Turner aktorearekin ezkondu zen, 2006. urteko urtarrilaren 22an bikoteak bere lehen semea, Sonny Joshua Turner, ongi etorria eman zion eta handik gutxira, 2007ko azaroaren 29an, bigarren semea izan zuten, George Turner.

### Aktore ibilbidea 
2011n, Rebecca Britainia Handiko Coronation Street telesail arrakastatsuan gonbidatu gisa parte hartuko zuela iragarri zen, eta Ruth pertsonaia interpretatuko zuela.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telesailak 
### Filmak 
### Narratzaile 
### Agerraldiak 
### Antzerkia 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* The Rebecca Callard Website 
* Digital Spy > Celebrity News > Rebecca Callard
Villarricako elizbarrutia (Txile)

**Villarricako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1910eko uztailaren 16an ezarri zen Araucaníako prefetura apostoliko gisa, 1928ko martxoaren 28an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 2001eko azaroaren 19an Villarricako elizbarruti egin zen. Apezpikuaren egoitza Villarrican dago. Egun apezpikua Francisco Javier Stegmeier Schmidlin da.

## Ordinarioak 
### Araucaníako prefektu apostolikoa 
* Guido Benedetto Beck de Ramberga (1925-1928)

### Araucaníako bikario apostolikoak 
* Guido Benedetto Beck de Ramberga (1928-1958)
* Guillermo Hartl de Laufen (1958-1977)
* Sixto Parzinger (1977-2001)

### Villarricako apezpikuak 
* Sixto Parzinger (2001-2009)
* Francisco Javier Stegmeier Schmidlin (2009-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Guillermo Hartl de Laufen (1956-1958)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beverley Callard

**Beverley Jane Moxon**, ezagunagoa **Beverley Callard** izenez (Morley, Leeds, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1957ko martxoaren 28a) britainiar aktorea da, *Coronation Street* izeneko telesailean Liz McDonald pertsonaia antzeztu zuen.

## Bizitza 
Aita Beverley Clive okina eta ama Mavis Moxon piano-kontzertista izan zituen. Ahizpa gazteagoa dauka, Stephanie Moxon izenekoa. Beverley "*The White Horse*" izeneko taberna baten jabea da, baita "M30" izeneko jatetxe batena ere. Anne Kirkbride aktorea lagun mina izan zuen.

1974. urteko urtarrilaren 19an, haurdun zegoen 16 urte zituela, Paul Atkinson kazetariarekin ezkondu zen urte berean. Beverley haurdun geratu zen, baina abortua izan zuen. Bi urte geroago, bikoteak ongietorria eman zion lehen alabari, Rebecca Callard, ama legez aktorea. 1977. urtean, bikotea dibortziatu egin zen, oso gazteak baitzire eta Paulek edaten zuenean, alde bortitza baitzuen.

1980. urtean David Sowden ekonomia-maisuarekin ezkondu zen, eta Beverley ezkontza horretan abortua jasan zuen. Bikotea 1988. urtean dibortziatu egin zen, modu lagunkoian. 

1989. urtean, Beverley haurdun geratu zen Steve Callardekin eta bikotea ezkondu egin zen. Handik gutxira, 1990. urteean, lehen umea izan zuten elkarrekin, Joshua Callard. Hala ere, ezkontza bukatu egin zen, Beverleyk zera jakin zuenean jasan zuen minbizi zerbikalaren tratamendutik osatzen ari zenean, Steve desleiala izan zitzaiola, 

2010. urteko urriaren 30ean, Beverley Jon McEwan etxegilearekin ezkondu zen. Bikotea Salfordera joan zen  bizitzera, Jonen seme Ben McEwanekin batera.

### Ibilbidea 
Antzerkian Jaqui Coryton pertsonaia interpretatu zuen *Hay Fever* antzezlanean, Liz eta Rita *Billy* Liar-en eta sorgin gaiztoa *Snow White-n*.

Beverleyk *Real Results*, *Rapid Results*, *Ultimate Results* eta *Lasting* *Results* izeneko ariketen liburu eta bideoak argitaratu ditu.

1989. urteko urriaren 27an, Coronation Street telesail britainiar arrakastatsuan hasi zen lanean, eta Liz McDonald izan zen 1998ra arte, Beverleyk telesailetik alde egitea erabaki eta beste proiektu batzuetan kontzentratu arte. Geroago, 2000. urtean itzuli zen telesail horretara, eta 2001. urtera arte jarraitu zuen. Agerraldi berezi bat egin zuen 2003. urtean, eta handik gutxira, 2004. urtean itzuli zen berriro. Hala ere, 2010. urtean, telesaila utziko zuela iragarri zuen, programan 21 urte pasatu ostean. Azken agerraldia 2011. urteko apirilaren 14an izan zen, bere pertsonaiak etxez aldatzea erabaki eta gero. 2013. urteko maiatzaren bukaeran, Beverley telesailera itzuliko zela iragarri zuten, urte bereko urrian.

2001. urtetik 2003. urtera Flo Henshawen papera egin zuen *Two Pints of Lager and a Packet of Crisps* telesailean.

2008. urtean *60 Minute Makeover* programako atal batean agertu zen berriz, non talde bati bere eskola apaintzen lagundu zion.

2010. urteko ekain eta abendu bitartean *Loose Women* programako aurkezle lanetan jardun zu. Urte berean, *All Star Mr and Mrs* telesailaren hirugarren denboraldian hartu zuen parte.

## Filmografia 
**Telebista**:

**Agerraldiak**:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Digital Spy > Celebrity News > Beverley Callard
Valdiviako elizbarrutia

**Valdiviako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1910eko ekainaren 14an ezarri zen *sui iuris* misio gisa, 1924ko irailaren 25ean administrazio apostoliko mailara igo zen eta 1944ko uztailaren 8an elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Valdivian dago. Egun apezpikua Santiago Silva Retamales da.

## Ordinarioak 
### Valdiviako *sui iuris* misioko nagusia 
* Augusto Klinke Leier (1910-1924)

### Valdiviako administratzaile apostolikoak 
* Augusto Klinke Leier (1924-1928)
* Teodoro Eugenín Barrientos (1931-1942)

### Valdiviako apezpikuak 
* Arturo Mery Beckdorf (1944-1955)
* José Manuel Santos (1955-1983)
* Alejandro Jiménez Lafeble (1983-1996)
* Ricardo Ezzati (1996-2001)
* Ignacio Ducasse (2002-2017)
* Santiago Silva Retamales (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Copiapóko elizbarrutia

**Copiapóko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1946ko azaroaren 9an ezarri zen administrazio apostoliko gisa, 1955eko apirilaren 21ean lurralde prelatutza mailara igo zen eta 1957ko urriaren 31n elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Copiapón dago. Egun apezpikua Ricardo Basilio Morales Galindo da.

## Ordinarioak 
### Copiapóko administratzaile apostolikoak 
* Alfredo Cifuentes Gómez (1947-1948)
* Fernando Rodríguez Morandé (1948-1954)

### Copiapóko prelatua 
* Francisco de Borja Valenzuela Ríos (1955-1957)

### Copiapóko apezpikuak 
* Juan Francisco Fresno (1958-1967)
* Carlos Camus (1968-1976)
* Fernando Ariztía Ruiz (1976-2001)
* Gaspar Quintana Jorquera (2001-2014)
* Celestino Aós (2014-2019)
* Ricardo Basilio Morales Galindo (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amelia Warner

**Amelia Catherine Bennett**, ezagunagoa **Amelia Warner** izenez (Birkenhead, Erresuma Batua, 1982ko ekainaren 4a) britainiar musikagilea eta aktore ohia da.

## Bizitza 
Annette Ekblomen eta Alun Lewisen alaba bakarra da. Gurasoak banandu egin ziren txikia zela, eta une horretatn amarekin Londresera (Ingalaterra) joan zen bizitzera.

Neskentzako Masonica Errege Eskolan ikasi zuen lehenego eta gero 16 urterekin Londresko Arte Ederren Eskolan. Artearen Historia ikasi zuen Londresko Goldsmiths Collegen.

2001. urteko uztailaren 17an Colin Farrell aktorearekin ezkondu zen modu sinbolikoan Tahitin, baina bikotea urte bereko azaroan banandu zen.

2010. urtean Jamie Dornanekin hasi zuen harremana. 2012. urtean hartu zuten konpromisoa eta 2013. urteko apirilaren 27an ezkondu ziren Somerseten egindako zeremonia batean. Hiru alaba izan zituzten: Dulcie, Elva eta Alberta.

### Aktore ibilbidea 
Warnerrek Royal Court Theatre antzokian hasi zuen ibilbidea, gazteentzako antzerki talde bateko kide lanean.

2000. urtean protagonista izan zen BBCren Lorna Dooneren egokitzapen baten, eta *Æon Flux* eta *Stoned* filmetan bigarren mailako rolak bete zituen.

### Musikari ibilbidea 
2009. urtean ‘Beasts’ abestia idatzi eta interpretatu zuen Virgin Media TV-ko komertzial baterako.

2011. urteko urrian kontratu diskografiko bat sinatu zuen Island Recordsekin.

Urte bereko abenduan, Slow Moving Millie-k "Renditions" lehen albuma argitaratu zuen, 80ko hamarkadako balada abesti batzuk, pianoarekin lagundutako bertsioak. Promozioa The Smiths -en '*Please, Please, Please, Let Me Get What I Wan*t' abestiaren bertsioa da. Albuma Thompson Twins- en '*Hold Me Now*', Bananarama-ren '''Love in The First Degree''', Tears for Fears -en '*Head Over Heels*', Frankie Goes to Hollywood -en ' *The Power Of Love* ', Yazoo-ren '''Don't Go''', Blanck -en '*Wonderful Lifev*', Fiction Factory -ren '*Feels Like Heaven*' eta eurek idatzitako bi abestirekin osatu zen: '*Beasts*' eta '*Hart With A Crown & Chain*'.

2021. urtean Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiako kide izatera gonbidatu zuten.

Bere estiloak eragin musikalak ditu, hala nola, Tom Waits eta Nick Cave, Sigur Ros edo Cat Power.

## Filmografia 
## Diskografia 
### Konpositore kredituak: 
### Albumak 
### Bakunak 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Slow Moving Millie AllMusic-en
* Amelia Warner AllMusic-en
* Digital Spy > Celebrity News > Amelia Warner   .
* Amelia Warner on TV.com   .
* Appreciating Amelia Warner
* Amelia Warner french fan blog
San Filipe katedrala (Birmingham)

**San Filipe katedrala**, , Ingalaterrako Birmingham hirian dagoen Ingalaterrako Elizaren katedral bat da, Mendebaldeko Midlands konderrian.

1710-1725 artean Thomas Archer arkitektoak diseinatu eta barroko estiloaz eraiki arazi zuen. 

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Geraldine James

**Geraldine James** (Maidenhead, Erresuma Batua, 1950eko uztailaren 6a) britainiar aktorea da, eta Kanadako *Anne with an E* telesaileko kideetako bat izateagatik da ezaguna. Order of the British Empire titulua jaso zuen.

## Bizitza 
James Maidenhead udalerrian jaio zen, Berkshiren. Ama erizaina zen eta aita kardiologoa. Downe Housen hezi zuten, Berkshireko Newbury-n, neskatoentzako eskola independente batean, non Gerry Thomas izenez ezagutzen zuten. 1973. urtean Drama Centre London-en graduatu ostean, errepertorioko antzerkian hasi zuen ibilbidea. 1977. urteko urtarrilaren 17an Joseph Blatchley senarra ezagutu zuen, festa batean.

## Ibilbidea 
James lau aldiz izendatu dute emakumezko aktore onenaren BAFTA TV sarirako; *Dummy* (1977), *The Jewel in the Crown* (1984), *Band of Gold* (1995) eta *The Sins* (2000) lanengatik. Antzezlan batean aktore onenaren Tony sarirako izendatu zuten eta antzezlan batean aktore onenaren Drama Desk saria irabazi zuen. Emakumezko aktore onenaren Volpi Kopa ere irabazi zuen 1989. urteko Veneziako Zinemaldian, ''She's Been Away* filmagatik. Bere zinema-kredituak honako hauek dira: *Gandhi* (1982), *The Tall Guy* (1989), *Sherlock Holmes* (2009), *Alice in Wonderland* 2010), *The Girl with the Dragon Tattoo* (2011) eta *45 urte* (2015). 2017an hasi zen, Netflixeko Anne with an E telesailean Marilla Cuthbert protagonistaren lana egiten eta 2019ko Downton Abbey filmean Queen Mary pertsonaia.

Peter Hall antzerki zuzendariak esan zuen James aktore ingeles klasiko handien artean zegoela.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Zinea 
### Telebista 
### Musika 
* Narratzailea "All the Works of Nature Which Adorn the World" ("Vista", "Ad Astra") filmean *Human II: Nature.'' (2020), Nightwish talde finlandiarrarena

## Antzerkia 
## Sariak eta sariak 
; Veneziako Nazioarteko Zinemaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bainuontzia (Degas)

***Bainuontzia***  () Edgar Degas margolari frantsesaren koadro bat da, 1886ean egina eta Parisko Orsay museoan kontserbatua. Neurriak 60 × 80 zm. dira. Pastel teknika erabiliz burutu zuen. Inpresionismoaren estetikan kokatzen da.

## Beste bertsioak 
Koadro hau Degasek 1886ko zortzigarren eta azken erakusketa inpresionistarako egin zuen sail baten barruan dago: "Emakume biluzien saila bainatuz, garbituz, lehortuz, igurtziz edo ilea orraztuz".

## Deskribapena 
Emakume biluzien irudikapen tradizionaletatik urrunduz, gehienetan Afrodita edo Venusi erreferentzia egiten zutenez, Degasek emakume arruntak bere eguneroko bizitzan egiten dituen jarduera intimoen irudi bat eskaintzen du.

Kasu honetan *fukinuki yatai* edo "teilatu hegaldatua" izeneko japoniar teknika erabili zuen: ikusleak espazio baten barrualdea goitik ikustea ahalbidetzen dio.

Degasen maisulana da hau: gorputza apain-gaien izadi hilaren bista desitxuratuarekin trebetasunez konbinatzen ditu. Pastel hori Degasen obrarik ausart eta lortuenetako bat izan zen.

## Iruditegia 

Image:
Edgar Germain Hilaire Degas 032.jpg|*Bainuontzia*, 1886 ingurukoa. Hill–Stead Museum, Farmington.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Bainuontzia* Frantziako POP plataforman.
* :Orsay museoaren webguneko fitxa.
Leptura aurosericans

***Leptura aurosericans*** *Leptura* generoko kakalardo moduko bat da, Cerambycidae familiakoa, Lepturini tribuan kategorizatua, Lepturinae azpifamiliakoa.  Fairmaire-ek deskribatu zuen zientifikoki 1895ean. 16-23 mm. neurtzen du.

## Hedapena 
* Txinan, Laosen, Tailandian eta Vietnamen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Kirkbride

**Anne Kirkbride** (Oldham, Lancashire, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1954ko ekainaren 21a –Manchester, Ingalaterra, Erresuma Batua, 2015eko urtarrilaren 19a) britainiar aktorea izan zen. Ezaguna egin zen, batez ere, *Coronation Street* telesailean Deirdre Barlow pertsonaia antzeztean.

## Bizitza 
Jack Kirkbride marrazkilariaren eta Edna Kirkbrideren alaba izan zen.

1992. urteko ekainean David Beckett aktorearekin ezkondu zen.

1993. urtean ez-hodgkiniano linfoma diagnostikatu zioten eta kimioterapia egin zioten. 1998. urtean eman zioten alta. 2015. urteko urtarrilaren 19an, Manchesterreko ospitale batean hil zela iragarri zuten, bularreko minbiziaren ondorioz.

## Ibilbidea 
1972. urteko azaroaren 20an, Erresuma Batuko *Coronation Street* izeneko telesail arrakastatsuan parte hartzen hasi zen, eta Deirdre Barlow pertsonaia antzeztu zuen 2014ko urriaren 8ra arte. 2014. urteko irailaren 29an, telesailetik hiru hilabeteko atsedena hartu eta itzuliko zela iragarri zuten; hala ere, 2015. urteko urtarrilean hil zen, eta ez zuen inoiz itzultzerik izan.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

### Telebistako seriea 
### Filmak 
### Aurkezle 
### Agerraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Digital Spy Celebrity News :: Anne Kirkbride 
* Anne Kirkbride on TV.com 
* Anne Kirkbride - Zimbio
Santa Helena (argipena)

**Santa Helena** hainbat artikulurentzako izena esan daiteke Wikipedia honetan:

## Santua 
* **Santa Helena** santu kristaua, **Helena Konstantinoplakoa** da.

## Lekuak 
* Santa Helena, Atlantikoko uhartea.
* Santa Helena mendia, Ameriketako Estatu Batuetako sumendia, Saint Helens Euskaltzaindiaren arauei jarraiki.
* Santa Helena (Paraíba), Brasilgo herria, Paraíba estatuan.
* Santa Helena (Paraná), Brasilgo hiria, Paraná estatuan.
* Santa Helena (Santa Catarina), Brasilgo herria, Santa Catarina estatuan.
* Santa Helena (Maranhão), Brasilgo hiria, Maranhão estatuan.

## Ikus, gainera 
* Santa Elena (argipena)
Machias ibaia

**Machias ibaia** (ingelesez *Machias Rive*r) Ameriketako Estatu Batuetako Maine estatuan dagoen ibaia da, 96,6 kilometro luze dena. Washington konderria zeharkatzen du estatuaren ekialdean, Bosgarren Machias aintziratik (45°05′21″ N 67°51′49″ W), Machias herria igaro eta Machiasko badian hustuz. 

Machias izena passamaquoddy hizkuntzatik dator eta '''jauzi gaizto txikiak''' esan nahi du, adieraziz kanoak nabigatzeko duen zailtasuna.
none|thumb|Machias ibaiaren urjauziak

## Erreferentziak
Amoreirako akueduktua

**Amoreirako akueduktua**, , Portugalgo Elvas udalerrian dagoen XVI. mendeko akueduktu bat da, Alentejo eskualdeko Portalegre barrutian.

## Historia 
1529an eraikitzen hasi zen, 1537an Joan III.a Portugalgoa erregeak esku hartu eta Francisco de Arruda arkitektoa bidali zuen, honek jatorrizko diseinuan aldaketaz eginez. Azkenean eraikuntza lanetan hainbat etenaldi egon ondoren 1620ean amaitu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Aqueduto do forte.jpg|Urrutira.
Irudi:Aqueduto da Amoreira.jpg|Hurbiletik.

## Kanpo loturak 
* Structurae (arkitektura webgunea)
Yasmin Zahran

**Yasmin Zahran** (Ramallah, 1921 - 2017ko urriaren 24a) palestinar arkeologo eta idazlea izan zen, *A Beggar at Damascus Gate* eleberriagatik ezagunagoa.

## Ibilbidea 
Zahran Columbiako eta Londresko unibertsitateetan graduatu zen eta Parisko Sorbona Unibertsitatean arkeologian doktoregoa lortu zuen.

Graduatu ondoren, Zahranek UNESCOn lan egin zuen, eta geroago Jerusalemgo Arkeologia Graduondoko Institutuan. Egoitza Jerusalemen duen Arkeologia Islamikoaren Institutuaren sortzaileetako bat da, 1992an sortua. Zahranen ikerketek Ekialde Ertaineko irudi historiko nagusiak hartzen dituzte ardatz, hala nola Zenobia, bere testuetan etnia anitzeko erregina gisa deskribatu zuena. 

Zahran Parisen eta Ramallahn bizi izan zen.

## Lanak 
Zahranek bere lehen eleberria, *The First Melody* (1991), arabieraz argitaratu zuen. Bere bigarren liburua, *A Beggar at Damascus Gate*, ingelesez idatzia, 1993an argitaratu zen eta palestinarrek etxea deitu diezaioketen leku bat aurkitzeko egiten duten borroka kontatzen du. Nobela honek Zahranen beraren esperientzia islatzen du neurri handi batean.

Idazlearen beste liburu batzuk Philip the Arab: A Study in Prejudice, *Zenobia Between Reality and Legend*, *Ghassan Resurrected* and *Septimius Severus: Countdown to Death.* Katuei buruzko liburu bat ere argitaratu du, *The Golden Tail* (2017) izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cross (telesaila)

***Cross*** estatubatuar polizia-telesaila da, Ben Watkinsek Amazon Prime Videorako sortua. James Pattersonen *Alex Cross* eleberri-sailean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Alex Cross Washingtongo detektibe eta auzitegi-psikologo bat da, aita eta familiako gizona. Hiltzaile eta biktimen gogoan sakontzeko erabaki obsesibo batek bultzaturik, nekaezin lan egiten du egia agerian utzi eta egileak justiziaren aurrera eramateko. Bere emaztea hil eta urtebetetik gorako doluari aurre eginez, Crossek lana uztekotan dago. Hala ere, Defund the Police/Black Lives Matterreko aktibista baten hilketarekin lotutako kasu bat agertuko da. Poliziaburu zuriak, politikoki anbizio handiegikoa, detektibe beltz bat bilatzen du ikerketa polemikoaren aurpegi publiko eta ebazpen azkar gisa. Hala ere, gauzak gehiago korapilatuko dira.

## Pertsonaiak 
* Aldis Hodge: Alex Cross
* Isaiah Mustafa: John Sampson
* Juanita Jennings: Regina Cross
* Alona Tal: Kayla Braxton
* Samantha Walkes: Elle Monteiro
* Caleb Elijah: Damon Cross
* Melody Hurd: Janelle Cross
* Jennifer Wigmore: Anderson polizia-burua
* Eloise Mumford: Shannon Witmer
* Ryan Eggold: Eddy Ramsey

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rous sarkomaren birus

**Rous sarkomaren birusa** (**RSV**, ingelesezko sigletan) Peyton Rous mikrobiologo estatubatuarrak 1911n aurkitutako birusa da, erretrobirusa, oiloetan minbizi mota bat (sarkoma bat, hots, ehun konektiboaren minbizia) eragiten duena. Birus hau izan zen deskribatu zen lehen birus onkogenikoetako bat .

Erretrobirus guztien antzera, Rous sarkomaren birusak, zelula bat infektatzerakoan, alderantzizko transkriptasaren bidez bere material genetikoa (RNA) DNA bihurtzen du. Zelula ostalariaren genoman DNA birikoa integratzen da gero. DNA birikoan onkogene bat dago, *src* izenekoa, zelula ostalariaren transformazio gaiztoa eragiten duena eta tumore bat sortuko duena .

Rous sarkomaren birusak polaritate positiboko RNA du material genetiko gisa. Kapsidearen gainetik glikoproteinaz osatutako estalki bat dauka. 

Lau gene ditu RSVk: *gag* genea, kapsidearen proteinak kodetzen dituena; *pol* genea, alderantzizko transkriptasa kodetzen duena; *env* genea, estalkiaren proteinak kodetzen dituena eta *src* genea, onkogenea dena .

1980az geroztik birus honen *src* genearen ikerketak asko lagundu du giza onkogeneen funtzionamendua ulertzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asma Ghanem

**Asma Ghanem Miller** (Damasco, Siria, 1991) Sirian jaiotako palestinar artista bisual, argazkilari eta musikaria da. *Wall Piano* (2020) film labur dokumentalagatik egin zen ezagun.

## Ibilbidea 
Asma Ghanem 1991n jaio zen Damaskon, Sirian, eta errefuxiatu-esparru batean hazi zen familiarekin. Palestinako Artearen Nazioarteko Akademian graduatu zen - IAAP (Ramallah) eta Frantzian, Toulouseko *Institut supérieur des arts et du design* erakundearen Arte Ederretako Maisutasuna (MFA) jaso zuen.

Bere ibilbidea Shams Asma izeneko musika esperimentaleko proiektu batean hasi zuen. 2014an, bere lehen album esperimentala egin zuen, Fi Alard (*Fi Alard*) izenekoa. Ramalan bizi izan da. The Washington Post egunkarirako artikuluak argitaratu ditu.

2015ean, bere argazkiak aipamen berezia jaso zuen Palest'In & Out jaialdian, talentudun artista palestinar gazteak sustatzeko Parisen egin zen jaialdian, *Institut Culturel* Franco-Palestinien-ek antolatutakoan. 2016an, *HOMELAND IS…* izeneko bere musika esperimentaleko proiektuak 3. saria irabazi zuen Hassan Hourani Sariaren *Artista Gazte Sarian* (YAYA). 2021ean, *Wall Piano* bere dokumentala Tampereko Zinemaldian (*Tampereen elokuvajuhlat* ) hautatu zuten, Finlandian ospatutako film laburren jaialdian. Jaialdi honetan *aipamen berezia* eta *Publikoaren Saria* jaso zituen.

## Aintzatespenak 
* 2015: *Aipamen berezia* Palest'In & Out jaialdian;
* 2016: Hassan Hourani Sariaren (*HOMELAND IS…* - musika esperimentalaren proiektua) 3. saria *Artista* Gaztearen Sarian (YAYA).
* 2021: Tampereko Zinemaldiko *aipamen berezia* eta *Publikoaren Saria* (*Wall Piano* - film laburra).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rula Halawani

**Rula Halawani** (Ekialdeko Jerusalem, 1964) palestinar argazkilari eta hezitzailea da. Jerusalemen bizi da eta bertan egiten du lan.

## Ibilbidea 
Halawani argazkigintzan lizentziatu zen Saskatchewango Unibertsitatean, eta Westminsterreko Unibertsitateko argazkigintza ikasketetan masterra eskuratu zuen.Ikusizko arteetan aritu aurretik, fotokazetari independente gisa lan egin zuen hainbat aldizkari eta egunkaritarako. Birzeit Unibertsitateko argazki saileko zuzendaria da. 2016an erresidentzia beka bat lortu zuen Camargo Fundazioan, Cassisen.

Bere lanak hainbat erakunderen bilduma iraunkorretan daude, hala nola Parisko Georges Pompidou Zentroan, Victoria eta Albertoren Museoan eta Londresko Britainiar Museoan, Houstongo Arte Ederren Museoan, Amango Khalid Shoman Fundazioan edo Alemaniako Nadour Bilduman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loman sumendi taldea

**Loman sumendi taldea** Afganistanen dagoen laba-kupulen eremu bat da.  Taldea Kuaternarioko laba-domoz osatuta dago. Ezagutzen den azken erupzioa Pleistozeno garaian gertatu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamam Al-Akhal

**Tamam Al-Akhal** (Jaffa, 1935ko martxoaren 16a) Jordanian bizi den palestinar artista eta hezitzailea da. Prestakuntza akademikoa duen Palestinako lehen emakume artistetako bat da, estilo errealista eta inpresionistako bere pintura-lanagatik ezaguna.

Bere koadroek Palestina jaioterriarekin lotutako irudi eta gaiak islatzen dituzte, hala nola Mediterraneo itsasoa, tokiko merkatuak eta arkitektura tradizionala. Al-Akhalek adierazi du bere arteak etxeari buruzko etsipen-sentimendua transmititzen duela, 1948ko Nakba okupazio israeldarrean kanporatua izan aurretik bere bizitza osatu zuten Palestinako eszenak gogoratuz.

## Ibilbidea 
Al-Akhal 1935eko martxoaren 16an jaio zen Jaffan, Aref Al Akhalen alaba. 1948an, Libanoko errefuxiatu-eremu batera joan zen bizitzera familiarekin, Nakbaren ondoren. Kairoko Arte Ederren Goi Eskolan ikasi zuen.

Egipton, Libanon, Jerusalemen, Jordanian, Estatu Batuetan, Kuwaiten, Ingalaterran, Txinan, Marokon, Berlinen, Parisen, Erroman eta Vienan egin ditu erakusketak Al-Akhalek. 2009an hitzaldi sorta eman zuen Jordaniako Arte Ederren Galeria Nazionalean.

Arte ikaslea zela, al-Akhalek *Errefuxiatu palestinarra* izeneko erakusketa kolektibo batean parte hartu zuen. Nuhad Sabasik eta Ismail Shammoutek ere parte hartu zuten erakusketan. 1957tik 1960ra, artea irakatsi zuen Beiruteko Makassed Emakumeen Ikastetxean. 1959an, Ismail Shammoutekin ezkondu zen eta, urte horretan bertan, erakusketa kolektibo batean parte hartu zuten biek. 2006an hil zitzaion senarra.

Bere artea Palestinaren Askapenerako Erakundeak (OLP) argitaratutako *Palestinian Affairs* aldizkariaren dozena bat azal baino gehiagotan agertu da. PAEko Arte eta Ondare saileko burua ere izan zen. Bere senarrarekin "Palestina" bezala ezagutzen diren mural handi batzuk margotu zituen: Exodoa eta Odisea" izenekoak. 1966an OLPren Jerusalemgo sekzioa itxi ondoren, Beirutera itzuli ziren Al-Akhal eta Shammout.

"Jakina da artista batek bizi duen garaiaren benetako mamia eta izpiritua artikulatu behar dituela, jorratzen duen gaia edozein dela ere. Artea ez da inoiz iraganeko edo orainaldiko artea izango, garai guztietarako artea baizik, eta hilezkorra izateko, originala eta gertakariekiko leiala izan behar du".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
King & Conqueror

***King & Conqueror*** britainiar telesail dramatikoa da, Michael Robert Johnsonek BBC Onerako sortua. Ingalaterrako normandiar konkistan oinarrituta dago.

## Sinopsia 
XI. mendean, Eduardo Aitorlea erregea tronuan dago, baina oinordekorik gabe. Aliatu gisa hasita, Harold Godwinson, Wessexeko kondea, eta Gilen, Normandiako dukea, etsai porrokatu bihurtzen dira Ingalaterrako tronua kontrolatzeko borrokan ari diren bitartean.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Woody Strode

**Woody Strode** (1914ko uztailaren 25a, Los Angeles, Kalifornia - 1994ko abenduaren 31a, Glendora, Kalifornia), estatubatuar atleta eta aktore bat izan zen.

Gaztaroan dekatloian eta amerikar futbolean jardun zuen, NFL amerikar futbol ligan jokatu zuen lehen afroamerikar futbolarietako bat izanik.

Aktore gisa honako film nabarmenetan antzeztu zuen: *Sergeant Rutledge* (1960), *Spartacus* (1960), *The Man Who Shot Liberty Valance* (1962), *Genghis Khan* (1965), *The Professionals* (1966), *Once Upon a Time in the West* (1968), *The Italian Connection* (1972), *The Cotton Club* (1984) eta *The Quick and the Dead* (1995).

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cerro Marmolejo

**Cerro Marmolejo** Andeetako mendilerroan dagoen geruza-sumendia da.  Txile eta Argentinaren arteko mugan dago. Bere gailurra 6.108 m-ra dago, munduko seimilako mendirik hegoaldekoena bihurtuz. Bolkanikoki , San Joséko sumendi-multzoaren barruan dago, gertuko San José, La Engorda, Plantat eta Espíritu Santo sumendien ondoan. Bere glaziar handiagatik eta iparraldeko hormagatik da nabarmena. Nevado de los Piuquenes mendiaren ondoan dago. 

Cerro Marmolejo galdara handi bat duen geruza-sumendia da, eta duela bi milioi urte inguru izandako erupzioen emaitza da. Bere konoa, 2.000 metro baino apur bat altuagoak diren paretengatik nabarmentzen da, iparraldeko paretan argi adierazten dena. 

Mendia 1928an eskalatu zuten lehen aldiz Sattler, Maass eta Krückel-ek — Club Alemán Andino ordezkatuz — ekialdeko isurialdeko ibilbidea jarraituz. 1943an Bachmanek, Krahlek eta Aranedak, Marmolejo ibaitik egin zuten lehen igoera. 2023ko azaroan, hiru mendizale argentinarrek bizia galdu zuten gailurrera Txileko aldetik igo ondoren.

## Toponimia 
Bere izenak Alonso de Góngora Marmolejori ohore egiten dio, Txileko lehen historialaritzat jotzen dena. Marmolejo 1549an iritsi zen Txilera, Pedro de Valdiviaren agindupeko espedizio batekin batera.

## Galeria 

Fitxategi:CampoAlto.jpg|link=Archivo:CampoAlto.jpg|4.900 metroko altitude handiko kanpalekuaren argazkia.
Fitxategi:FinGlaciar.jpg|link=Archivo:FinGlaciar.jpg|Gailurrera iristeko zeharkatu behar den glaziarraren azken zatia. 5.450 m-ko altuera.
Fitxategi:Último_tramo_del_glaciar.jpg|link=Archivo:Último_tramo_del_glaciar.jpg|Azken zatia glaziar eremuaren amaieran. Ez dago arrakalarik puntu honetatik aurrera.
Fitxategi:Vista_desde_la_Cumbre.jpg|link=Archivo:Vista_desde_la_Cumbre.jpg|Tontorretik Argentinako alderako ikuspegia.
Fitxategi:Descenso_por_glaciar.jpg|link=Archivo:Descenso_por_glaciar.jpg|Glaziar eremutik jaitsiera. Tenperatura altuek lehen ikusezinak ziren pitzadurak agertzea eragiten dute.
Fitxategi:Cruce_de_Glaciar.jpg|link=Archivo:Cruce_de_Glaciar.jpg|Jaitsieran zehar pitzadura itsaso bat saihestu behar da.

## Erreferentziak 
# https://www.andesjournal.com/cerro-marmolejo-un-viaje-al-seismil-mas-austral-del-mundo/

## Kanpo estekak
Hank Worden

**Hank Worden**, jaiotzez **Norton Earl Worden** (1901eko uztailaren 23a, Rolfe, Iowa - 1992ko abenduaren 6a, Los Angeles, Kalifornia), afroamerikar estatubatuar aktore bat izan zen. Nagusiki western filmak antzeztu zituen, tartean John Fordek zuzendutako dozena bat inguru film.

Gaztaroan ganadu arrantxo batean hazi zen, Montanako Glendive udalerritik hurbil, cowboy lanean jardunez. 

Aktore gisa honako film nabarmenetan antzeztu zuen: *Stagecoach* (1939), *Fort Apache* (1948), *3 Godfathers* (1948), *The Quiet Man* (1952), *The Searchers* (1956), *The Alamo* (1960), *McLintock!* (1963), *True Grit* (1969), *Chisum* (1970), *Rio Lobo* (1970) eta *Big Jake* (1971).

Telesaila hauek ere antzeztu zituen, *The Lone Ranger* (1949-1957) eta *Twin Peaks* (1990-1992), azken honetan bere azken antzezpena burutu zuen.

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Christoph von Dohnányi

**Christoph von Dohnányi** (Berlin, 1929ko irailaren 8a – Munich, 2025eko irailaren 6a) alemaniar orkestra-zuzendaria izan zen

Zuzenbidea ikasi zuen Munichen, eta konposizioa, pianoa eta orkestra-zuzendaritza Hochschule für Musik und Theater München-en. Oper Frankfurteko zuzendari artistikoa izan zen 1068tik 1977ra, Clevelandeko Orkestrako zuzendari musikala 1984tik 2002ra, Londresko Philarminoa Orchestrako zuzendari nagusia 1997tik 2008ra eta NDR Elbphilharmonie Orchestrako zuzendari nagusia 2004tik 2010era.
La Serenako artxidiozesia

**La Serenako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar artxidiozesia da. 1840ko uztailaren 1ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1939ko maiatzaren 20an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza La Serenan dago. Egun artzapezpikua René Rebolledo da.

## Ordinarioak 
### La Serenako apezpikuak 
* José Agustín de la Sierra Mercado (1842-1951)
* Justo Donoso Vivanco (1853-1968)
* José Manuel Orrego Pizarro (1868-1887)
* Florencio Fontecilla (1890-1909)
* Ramón Ángel Jara (1909-1917)
* Carlos Silva Cotapos (1918-1925)
* José María Caro Rodríguez (1925-1939)

### La Serenako artzapezpikuak 
* José María Caro Rodríguez (1939)
* Juan Subercaseaux Errázuriz (1940-1942)
* Alfredo Cifuentes Gómez (1943-1967)
* Juan Francisco Fresno (1967-1983)
* Bernardino Piñera (1983-1990)
* Francisco José Cox (1990-1997)
* Manuel Donoso (1997-2013)
* René Rebolledo (2013-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Arturo Mery Beckdorf (1963-1967)
* Francisco José Cox (1985-1990)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Guillermo Juan Carter Gallo (1893-1895)
* Eduardo Solar Vicuña (1914-1920)
* Manuel Donoso (1996-1997)
* Luis Gleisner Wobbe (2001-2014)
* Henry Joseph Balzan (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mynever Shuteriqi

**Mynever Shuteriqi** (jaiotzez **Fico**; Gjirokastër, 1924ko ekainaren 21a – Tirana, 2024ko azaroaren 20a) albaniar idazle eta zientzialaria izan zen.

## Bizitza 
Mynever Fico Gjirokastërren jaio zen 1924ko ekainaren 21ean. Bere aita basozaina zen. Myneverrek bi urte zituela, Gjirokastërretik alde egin zuen familiarekin eta Albaniako hainbat hiritan bizi izan zen, hala nola Lushnjën, Elbasanen eta Delvinën, non greziera ere ikasi zuen.

17 urte zituela, partisano bihurtzea erabaki zuen, baina batailoiak ez zuen onartu oraindik 18 urte ez zituelako, beraz, bi aldiz atxilotu eta espetxeratu zuten.

1940ko hamarkadan, Ama Erreginaren Institutu Pedagogikoan ikasi zuen, eta bere ikaskideen artean Liri Belishova politikaria eta Didi Bicaku historialaria zeuden, besteak beste. Bertan ikasi zituen italiera eta frantsesa, eta lehen piano ikasgaiak hartu zituen. Poesia eta prosa idazteko gogoa ere bertan sortu zitzaion.

Unibertsitatean graduatu ondoren, Shuteriqi Tiranako kazetaritza saileko irakasle bihurtu zen. Eleberri eta ipuin ugari itzuli zituen hizkuntza ezberdinetatik, eta albanieraz oroitzapen-liburu bat baino gehiago idatzi zituen.

1940an Dhimitër Shuteriqi historialaria ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen Elbasanen. Bi alaba eta seme bat izan zituen. Biak idazle eta intelektualak izanik, elkar ondo ulertzen zuten, harremana bederatzi urterako hautsi bazuten ere. Dhimiter 2003an hil ondoren, Myneverrek *Nje jete ne dashuri* oroitzapen liburua eskaini zion, 2008an argitaratu zuena.

Mynever Shuteriqi Ben Blushi politikari eta idazlearen amona izan zen. 2024ko ekainaren 21ean 100 urte bete zituen eta urte bereko azaroaren 20an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scatman Crothers

'*Benjamin Sherman *Scatman* Crothers*' (1910eko maiatzaren 23a, Terre Haute, Indiana - 1986ko azaroaren 22a, Van Nuys, Kalifornia), afroamerikar estatubatuar musikari, abeslari eta aktore bat izan zen.

Zineman nagusiki *The Shining* (1980) filmean Dick Hallotann pertsonaia antzezteagatik ezaguna da, beste film hauetan ere agertu zen, *Meet Me at the Fair* (1953), *Hello, Dolly!* (1969), *The Great White Hope* (1970), *The Aristocats* (1970, ahotsa), *The King of Marvin Gardens* (1972), *The Fortune* (1975), *Coonskin* (1975), *Silver Streak* (1976), *The Shootist* (1976), *The Cheap Detective* (1978), *Bronco Billy* (1980), *Zapped!* (1982), *Two of a Kind* (1983) eta *Twilight Zone: The Movie* (1983).

*Chico and the Man* (1974-1978) telesaila ere antzeztu zuen.

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Senjūrō Hayashiren gobernua

**Senjūrō ​​Hayashiren gobernua** laburra izan zen eta Japonian ezegonkortasun politiko handiko garaian gertatu zen. Hayashik lehen ministro gisa jardun zuen 1937ko otsailaren 22tik ekainaren 4ra, lau hilabete baino gutxiago. Bere administrazioa trantsizio-gobernu bat izan zen gehiago, politika iraunkorrak ezartzeko denbora nahikorik gabe.

## Hayashiren gobernuaren testuingurua 
* Militarismoaren gorakada: Armadako jeneral eta Gerra ministro ohi gisa, Hayashi 1930eko hamarkadan japoniar militarismoaren gorakadaren parte izan zen. Lehen ministro izendatzeak militarren eragin gero eta handiagoa islatzen zuen politikan.

* Ahultasun parlamentarioa: Bere gobernuak ez zuen babes politiko sendorik Dietan (Japoniako parlamentua), eta horrek gobernantza zaildu zuen. Izan ere, Ordezkarien Ganbera desegin zuen kargua hartu eta egun gutxira, oposizio handia sortuz eta krisi politiko bat eraginez.

* Barne gatazkak: Hayashi Hirohito enperadoreak izendatu zuen alderdi politikoak desprestigiatuta zeudenean, baina berak ere ez zuen lortu babes herrikoi edo politiko iraunkorra.

* Txinaren aurkako gerraren aurrekariak: Bere gobernua Bigarren Txina-Japonia Gerra ofizialki hasi baino lehen amaitu bazen ere (1937ko uztailean hasi zen), Asiako giroa oso tentsio handikoa zen jada, eta Japoniako kanpo-politika gero eta oldarkorragoa zen.

## Kabinetea
## Kanpo estekak
Menesia

[thumb|*[Menesia flavotecta*.]]

**Menesia** Saperdini tribuko kakalardo longikornioen genero bat da.

## Espezieak 

**Menesia akemiae* Makihara, 1992
**Menesia albifrons* Heyden, 1886
**Menesia bicoloricornis* Breuning, 1963
**Menesia bimaculata* Breuning, 1954
**Menesia bipunctata* (Zoubkoff, 1829)
**Menesia burmanensis* Breuning, 1954
**Menesia calliope* (Thomson, 1879)
**Menesia cana* (Aurivillius, 1925)
**Menesia clytoides* (Gahan, 1912)
**Menesia dallieri* (Pic, 1926)
**Menesia discimaculata* (Aurivillius, 1924)
**Menesia eclectica* (Pascoe, 1867)
**Menesia fasciolata* (Aurivillius, 1922)
**Menesia flavoantennata* Breuning, 1954
**Menesia flavotecta* Heyden, 1886
**Menesia georgiana* (Thomson, 1879)
**Menesia gleneoides* Breuning, 1965
**Menesia guttata* (Aurivillius, 1920)
**Menesia immaculipennis* Breuning, 1954
**Menesia javanica* Breuning, 1954
**Menesia kalshoveni* Breuning, 1957
**Menesia laosensis* Breuning, 1963
**Menesia latevittata* Breuning, 1954
**Menesia livia* (Pascoe, 1867)
**Menesia longipes* Breuning, 1954
**Menesia longitarsis* Breuning, 1954
**Menesia makilingi* (Heller, 1924)
**Menesia matsudai* Hayashi, 1985
**Menesia nigra* (Aurivillius, 1922)
**Menesia nigriceps* (Aurivillius, 1903)
**Menesia nigricornis* (Aurivillius, 1913)
**Menesia niveoguttata* (Aurivillius, 1925)
**Menesia ochreicollis* Breuning, 1954
**Menesia octoguttata* Breuning, 1954
**Menesia palliata* (Pascoe, 1867)
**Menesia pulchella* (Pascoe, 1867)
**Menesia sexvittata* Breuning, 1962
**Menesia shelfordi* (Aurivillius, 1923)
**Menesia signifera* (Thomson, 1865)
**Menesia subguttata* Breuning, 1954
**Menesia sulphurata* (Gebler, 1825)
**Menesia transversevittata* Breuning, 1954
**Menesia transversonotata* Heller, 1924
**Menesia vitiphaga* Holzschuh, 2003
**Menesia vittata* (Aurivillius, 1920)
**Menesia walshae* Breuning, 1960

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Éponine

**Éponine** **Thénardier** (Frantzia, 1813 – ibidem, 1832ko ekainaren 6a) fikziozko pertsonaia da, 1862ko Victor Hugoren *Miserableak* eleberrikoa.

## Izaera 
Pertsonaia neskato mimatu eta mizkin gisa aurkezten dute, baina geroago eleberrian Parisko kaleetako argotean hitz egiten zuen nerabe zarpail eta pobretu gisa agertzen da, nahiz eta bere antzinako xarma eta xalotasunaren aztarnak gordetzen zituen. Artean Gavroche neba maite zuen.

## Egokitzapenak 
### Zuzenean 
* *Miserableak* musikalaren lehen edizioan Frances Ruffellek interpretatu zuen, bai Londresko West End-en, baita Broadway-en ere. Eleberrian baino paper handiagoa eman zioten, eta Marius Pontmercyren haurtzarotik lagun gisa aurkeztua izan zen. *On my own*, *One day more* eta *A little fall of rain* abestietan parte hartze handiagoa izan zuen.
* 1995. urtean, musikalaren 10. urteurrena ospatzeko, Lea Salonga aktore filipinarrak antzeztu zuen eta moldaketa ezagunenetako bat izan zen.
* 2010. urtean, musikalaren 25. urteurrena ospatzeko, Samantha Barks aktoreak antzeztu zuen pertsonaia hor eta geroago musikalaren zinemarako egokitzapenean ere bai.

**Telebista**

* 1967. urtean eleberriaren moldaketa bat egin zen, BBC telebistak ekoiztutako hamar ataleko telesail txiki gisa, non Éponine pertsonaia Elizabeth Counsellek interpretatu zuen.
* 2000. urtean frantses telesail txiki bat egin zen, 90 minutuko lau zatitan eman zena, non Éponine Asia Argento aktore italiarrak antzeztu zuen.
** Julia Portoghesek egin zuen umetako Éponine.
* 2018an, frantziar telesail txiki bat egin zen, 60 minutuko 6 ataletan eman zena, eta Éponine Erin Kellymanek interpretatu zuen.
** Sienna Barnes eta Tiarna Williamsek antzeztu zuten umetako Éponine.

### Zinea 
* 1935ean *Les Misérables* eleberriaren egokitzapen zinematografikoa egin zen eta bertan Frances Drake aktore estatubatuarrak interpretatu zuen. 
** Gilberte Savary izan zen umetako Éponine.
* 1998an, Los *miserables* eleberriaren beste egokitzapen bat egin zuten, eta Sylvie Koblizkovak interpretatu zuen Éponine. Hala ere, bere papera oso murritza izan zen, bere agerpen bakarra haurra zela gurasoen etxean.
* 2012an, Los *miserables* musikalaren egokitzapen zinematografikoa egin zen. Samantha Barks aktoreak interpretatu zue Éponine, musikalaren 25. urteurrenean antzeztu zuen aktoreak. Musikalean egiten zuen ia paper bera izan zuen.
** Natalya Wallacek Éponine de niñarena egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charlie Kirk

**Charles James Kirk** (Arlington Heights, Illinois, 1993ko urriaren 14a - Orem, Utah, 2025eko irailaren 10a), ezagunagoa **Charlie Kirk** izenaz, eskuin muturreko estatubatuar ekintzaile politiko ultrakontserbadorea izan zen. 2012an William Montgomeryrekin Turning Point USA politika kontserbadoreak sustatzen dituen irabazteko asmorik gabeko erakundea sortu zuen eta erakundeko zuzendari kudeatzailea izan zen.

2025eko irailaren 10ean hil zuten tiroz TPUSAk Utahko Haraneko Unibertsitatean antolatu zuen ekitaldi batean hitzaldi bat ematen ari zelarik. Tiroa lepoan jaso eta gutxira hil zen hantxe bertan, 31 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errenteriako parrokia elizako erretaula nagusia

**Andre Mariaren Jasokundearen elizako erretaula nagusia** artelan neoklasikoa da, Errenteriako parrokia elizako erretaula nagusia. Erretaula eta tenplua erabat egokitzen zaizkio elkarri, eskemaren diseinua bakuna eta argia da, ondo egokiturik kanon klasikoei; eskultura ere oso kalitate handikoa, egitura horri ondo moldatua. Erretaula, beraz, koherentzia handiko multzoa da eta Euskal Herriko erretaulagintza neoklasikoaren onenetarikoa da.

## Ezaugarriak 
Francisco Azurmendik egin zuen 1777-1784. urteetan Ventura Rodríguezen trazari jarraituz . Oinplano kurboa du, ahurra, eta absidearen murru erdizirkularrari egokitzen zaio. Gorputz bakarra eta errematea ditu, eta idulki handien gaineko zutabe korintiar pareatu erraldoiek antolatzen dute gorputz bakarra. Zutabeek taulamenduari eusten diote, eta taulamendua erdiko kalean atzeraematen da. Erdiko kalean erdi-puntuko nitxoa irekitzen da eta bertan titularraren irudia dago. Pilastra artekatu pareatuek eusten diote frontoi kurbodun taulamenduari, eta azken hori muturretako pilastren gainean hausten da. Frontoiaren errematean boladun akroterak daude izkinetan; usoa eta izpi distiratsuak gailurrean.

Erretaula osatzen da zurezko eta marmolezko sagrario exentu batez, hiru harmailatako basamentu baten gainean dagoena. Erretaula horrek oinarrian sekzio biribila du, eta pilastra artekatuen aurrean lau zutabe. Pilastrek errematean hegodun irudiak dituzte eta kiribilduen gaineko koroak barruan dosel eta kortinadun edikulua du.

### Eskulturak 
Erretaulan nabarmentzen diren eskultura zuriak iztukuzkoak dira eta Alfonso Bergazek eginak. 

Erretaulako eskultura nagusia, Andre Mariarena da. Ama Birjinaren Jasokundea irudikatzen duen irudia erretaularen nitxo bakarrean dago. 

Errematearen aldean Hirutasun Guztiz santua dago, albo bietan aingeru bana, eta beste bi aingeru nitxoaren edo hormakonkaren gainean daude eta horren barruan titularra dago. Hauek ere Bergazek zizelkatuak.

## Erreferentziak 
## Biblliografia 
* Vazquez Escudero, Elena; Muro Arriet, Koro (2016). Nuestra Señora de la Asunción de Rentería. Errenteriako Udala.

## Kanpo estekak
Horst Wessel

**Horst Ludwig Georg Erich Wessel** (Bielefeld, Westfalia, 1907ko urriaren 9a - Berlin, 1930eko otsailaren 23a) Alemanian "Alkandora Arre" esaten zitzaien erakunde naziaren buruzagi gazte bat izan zen. 1930ean hil zuten, eta alderdia nazionalsozialistaren propagandak martiri bihurtu zuen eta haren irudia erabili zuen hurrengo urteetan. Wessel ezaguna da gainera «Die Fahne hoch» abestiaren egilea izan zelako, gerora «Horst-Wessel-Lied» izena eman zitzaiona. 

## Bizitza 
DNVP alderdi eskuindarra izan zen Wesselen lehen militantzia, baina 1926 inguruan militante «erradikalegia» bihurtua zen DNVPrentzat, eta horregatik alderditik kanporatzeko erabakia hartu zuten. Urte berean Wesselek bat egin zuen NSDAP alderdi nazionalsozialistarekin) eta bere erakunde paramilitarrarekin, Sturmabteilung delakoarekin (SA).  

Wessel musikaria ere bazen, *schalmei* tresna tradizionala jotzen zuen, eta abestiak sortu zituen. *Borroka abestia* delako abesti batentzako hitzak sortu zituen, gerora Horst-Wessel-Lied izenarekin ospetsu bihurtu zutena naziek, Wessel hil ondoren.  

## Heriotza 
### Hilketa 
1930eko urtarrilaren 14an, 22:00ak aldera, Wesselek tiro bat jaso zuen buruan, Friedrichshainen, Berlingo aldirietan. Joseph Goebbels propagandaren buruzagi naziak, zeinak Wessel pertsonalki ezagutzen zuen, bertehala zabaldu zituen mezuak esanez erasoa burutu zutenak «azpigizaki komunista degeneratuak» zirela. Wessel otsailaren 23an hil zen ospitalean, ospitalean zegoela hartutako septizemia baten ondorioz.  Hogeita bi urte zituen. 

Albrecht Höhler delako bat atxilotu zuten egile gisa, KPD alderdi komunista alemaneko adar paramilitarrekoa zen, baina motibazio politikoaz gain, beste hipotesi bat bada. Erna Jänicke prostituta zen Wessel naziaren neskalaguna, eta haren esplotazio edo erabilpenaren inguruko afera izan zitekeen, Höhler ere proxeneta baitzen, eta neskalagunaren ezaguna gutxienez. Jänicke izan zen Höhler tirokatzaile gisa identifikatu zuena.  

Höhler zazpi urteko kartzela zigorrera kondenatu zuten, eta ustezko beste zazpi kolaboratzaile zigor txikagoetara. Höhler espetxe batean zela, SA-ko komando batek atera egin zuen 1933ko irailaren 20an, eta Karl Ernst SAko buruzagia presente zela erail egin zuten. 

### Sinbolismoa propaganda nazian 
Naziek bilakatu zuten Wessel beren propagandarako martiria, Goebbelsek aukera hori berehala ikusi zuelarik. 

### Hilobia 
Wessel San Nikolas hilerrian ehortzi zuten Berlingo Prenzlauer Berg auzoan. Sobietarrek naziak garaitu eta Berlin konkistatu zutenean 1945an, txikitu egin zuten hilarria, baina hilobia aurkigarri geratu zen, naziaren aitarena ondoan baitzegoen. Ehorzketa lekua 1990eko hamarkadan neonazien erromesaldi politikoetarako tokia bihurtu zen. 2002an talde anonimo batek jakinarazi zuen hilobitik Wesselen hondakinak atera zitutela, eta Spree ibaira jaurti zituztela. 2013an, hilerriko arduradunek beste indusketa bat egin zuten, eta han oraindik zegoen burezurra erretiratu zuten, baita Wessel aitaren hilarria kendu ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sutondoko kantuak

***Sutondoko kantuak*** abestia Zetak taldeak 2020an *Zeinen ederra izango den* albumean plazaratu zuen kanta da.

2020ko apirilaren 24an argitaratu zen, Covid-19 pandemia gertatzen zen bitartean.

Kanta hau, sutondoan bizi izandako momentuak gogoratzen ditu, familian elkarrekin bizi izandakoak. Konfinamenduan gauza sinpleenak apreziatu genituelako-edo, giro berezia agertzen da kantu honetan:  "2020ko eguberria, Etxekoen abegia. Betirako dira sutondoko kantuak, elkarrekin minutuak". Gaur egunsentiak ilunabar antza du zeruan; zeruan ari dira euria eta enararen dantza. 

Fitxategi:Zetak (51433410299).jpg|Pello Reparaz

## Hitzak 
Hitz hauek Covid-19 pandemiaren garaian idatzi zirela kontuan hartu behar da, indar handiago hartzen dute horrela kokatuz gero. Pandemia garaian agure atso asko hil zen eta abesti hau aitonari eskain zion Pellok. Hauek dira abestiaren hasiera eta bukaera:
:
Liburuxka zahar bat besaulkian
Aitonak eskuz idatzia
Gorde zituen bizipenak
Hilezkor kaligrafian
[...]

Betirako dira
Sutondoko kantuak
Elkarrekin minutuak

Gaur egunsentia ilunabar antza
Zeruan euria ta enararen dantza

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zetak

## Kanpo estekak 
* Zetak Spotify
* Zetak Youtube
* ZETAK. &#x20;(2020-04-19).&#x20;*ZETAK - Zeinen Ederra Izango Den.* *Youtube, Iruñea*
* Zeinen Ederra Izango Den (Sinfonikoa). (Youtube, Zetak).