María Guerrero

**María Ana de Jesús Guerrero Torija** (Madril, 1867ko apirilaren 17a - *ibidem* 1928ko urtarrilaren 23a) Espainiako aktore eta enpresaburu dramatikoa izan zen. Fernando Díaz senarrarekin batera, Espainiako eta Hispanoamerikako antzerki-eszenaren aldi luzea kontrolatu zuen.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|200px|María Guerreroren erretratua, 1878an, hamaika urte zituela, Emilio Salak egina.
Madrilgo San Luis de los Franceses ikastetxean hezkuntza jaso ondoren, 1885etik aurrera arte dramatikoa ikasi zuen Teodora Lamadrid aktorearekin. 1885eko urriaren 28an egin zuen debuta, Miguel Echegarayren *Sin familia* lanarekin, Madrileko Teatro de la Comedian. 

## Ibilbidea 
1890etik, Teatro Españoleko lehen aktore gisa, arrakasta handiz aritu zen obra klasikoetan eta José Echegarayren lanetan. Benoît-Constant Coquelin aktore eta zuzendariarekin ikasketak hobetu zituen Parisen 1891n. Espainiara itzulita, Komediaren Antzokian hasi zen lanean. Geroago, 1894an, Teatro Españolera itzuli zen. 

Urte horretan bertan, Emilio Marioren konpainia utzi eta bere konpainia sortu zuen. Urtebete geroago, Sarah Bernhardt aktorearekin topo egin zuen, *La esfinge* frantsesez interpretatuz.

1896ko urtarrilaren 10ean ezkondu zen Fernando Díaz de Mendoza aktorearekin, porrot egin zuen Fernando Díaz de Mendoza aristokrata, eta harekin ezarri zuen bere antzerki-konpainia. XX. mendearen lehen hereneko Espainiako eszenako izen handiak sartu ziren denboran zehar: María Fernanda Ladrón de Guevara, Catalina Bárcena, María Cancio, Emilio Thuillier, Elena Salvador, Josefina Blanco, Emilio Mesejo, Felipe Carsi, Alfredo Cirera, Hortensia Gelabert, Pedro Codina, Luis Medrano ... 

Bi seme-alabak jaio ondoren (Luis Fernando, 1897ko martxoaren 5a, eta Carlos Fernando, 1898ko irailaren 4a), 1899an bira bat hasi zuen Latinoamerikan zehar, eta, handik urtebetera, beste bira bat egin zuen Frantzian, Belgikan eta Italian. Hurrengo urteetan Latinoamerikan zehar birak egin zituen (1908, 1910, 1914...), Uruguai eta Argentinarekiko interes bereziarekin. Kordoba hiri argentinarrean, San Martin Askatzailearen Antzokia (bere garaian Rivera Indarte Antzokia) inauguratu zuen; Buenos Airesen Avenida Antzokia inauguratu eta dohaintzak egin zituen, gaur egun Cervantes Antzoki Nazionala deritzona eraiki zedin. 1925ean New Yorkeko Manhattan Opera Housen lan egin zuen.
thumb|258x258px|María Guerrero (1927).
Bere ibilbidean, besteak beste, Jacinto Benavente eta José de Echegaray Literaturako Nobel Sarien lanak estreinatu zituen, baita Benito Pérez Galdós, Eduardo Marquina, Valle -Inclán eta  Álvarez Quintero anaienak ere.

Madrilen bada bere izena duen antzoki bat, María Guerrero antzokia, 1931 arte Teatro de la Princesa izenekoa, 1909az geroztik María Guerreroren jabe izan zena eta 1918az geroztik egoitza izan zuena. *María Guerrero Zentro Dramatiko Nazionalaren* egoitza da. Luis Fernando María Guerrero Lópezekin ezkondu zen, aktorearen ilobarekin. Mari Carmen Díaz de Mendoza aktorearen (Carlosen eta Carmen Larrabeiti aktorearen alaba) amona ere izan zen.ezkerrera|tumb|280px|Maria Guerrero antzokiaUremia-krisi baten ondorioz hil zen, bere hurrengo estreinaldiko entseguak (Luis Fernández Ardavín dramaturgoaren *Doña Diabla lana*) bertan behera utzi eta zazpi egunera. Madrilgo Almudena hilerrian lurperatuta dago.

## Irudikatutako lanak (hautaketa) 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:[thumb|327x327px|María Guerrero, Doña *Inés* bezala Raimundo de [Raimundo Madrazo|Madrazok erretratua (1891).]]
[thumb|239x239px|María Guerrero, [Joaquín Sorolla|Joaquín Sorollak *La dama boba* gisa erretratua (1906).]]
thumb|220x220px|*Malas herencias* filmaren azken eszena, María Guerrerorekin; Manuel Compañyren argazkia (1903).
thumb|332x332px|María Guerrero María Rodríguez de Monroyren paperean, Doña *María la Brava*  (1909)
thumb|387x387px|María Guerrero *La flor de la vida* lanean (1911), Alvarez Quintero anaiena.
thumb|291x291px|María Guerrero eta Emilio Thuillier *Doña Desdenes* lanean (1912).
thumb|350px|Ciden_alabak

* Miguel Echegaray-ren *Familia gabe* (1885)
* Pedro de Novoren A*rtximillonarioa* (1886)
* Antonio Sánchez Pérezen *Lehen talka* (1889)
* Manuel Tamayo eta Bausen *Positiboa* (1890)
* Joaquín Dicentaren *Los irresponsable*s(1890) 
* Leandro Fernández de Moratínen *Neskatoen baietza* (1890)
* Tirso de Molinaren *Jauregiko lotsatia* (1890)
* José Zorrillaren *Juan Tenorio* (1890), Doña Inesen paperean.
* Jose de Echegaray-ren *Pazientziarik gabeko kritikaria* (1891)
* Benito Pérez Galdósen *Errealitatea* (1891).
* Echegarayren *Mariana* (1892)
* Galdosen *Etxeko zoroa* (1893)
* Echegarayren *Inpotentziaren boterea* (1893)
* Echegarayren *Itsasertzean* (1893).
* Galdosen *San Quintinekoa* (1894)
* Echegarayren *Gorrotatzailea* (1894)
* Ángel Guimaráren *María* Rosa (1894)
* Francisco de Rojas Zorrillaren *Harilen artean dabil jokoa* (1895)
* Agustín Moretoren *Mespretxua mespretxuaz* (1895)
* Echegarayren *Garbitzen duen orbana* (1895)
* Echegarayren E*stigma* (1895)
* Leopoldo Alasen *Teresa* (1895)
* Galdósen *Borondatea* (1895)
* Eugenio Sellesen *Lothen emaztea* (1896)
* Tamayo eta Bausen *Maitasunaren zoramena* (1896) 
* Echegarayren *Kalumnia zigorraren ondorioz* (1897)
* Echegarayren *Zalantza* (1898) 
* Echegarayren *Gizon beltza* (1898) 
* Edmond Rostanden *Cyrano de Bergerac* (1899), .
* Alvarez Quintero anaien *Pena* (1901)
* Salvador Ruedaren *Musa* (1902) 
* Echegaray-ren *Herntzia txarrak* (1902)
* Echegarayren *Tronu baten eskalinata* (1903)
* Jacinto Benaventeren *Larunbat gaua* (1903)
* Manuel Linares Rivasen *kanpoko airea* (1903)
* Galdosen *Mariucha* (1903)
* Benaventeren *Zergatik maite* dugu? (1903)
* Etxegarayren *Desoreka* (1903)
* Quinterotarren *La zagala* (1904)
* Quinterotarren *Garcíaren etxea* (1904)
* Benaventeren *Suzko dragoia* (1904), .
* Calderón de la Barcaren *Medikua eta bere ondra* (1905)
* Echegarayren *Arrastatzearen* poderioz (1905)
* Galdosen *Barbara* (1905)
* Benaventeren *Udazkeneko arrosak* (1905).
* Benaventeren *Kondesaren sustoa* (1905).
* Quinterotarren *Galeoteen abentura* (1905)
* Quinterotarren *Musa zoroa* (1905)
* Benaventeren *Bikaina* (1905)
* Emilia Pardo Bazánen *Egia* (1906)
* Benaventeren *Maitasuna baino indartsuagoa* (1906)
* Benaventeren *Haur printzesa* (1906)
* Dicentaren *Artisten maitasuna* (1906) 
* Quinterotarren *Jenio alaia* (1906)
* Friedrich Schilleren *María Estuardo* (1906)
* Manuel Linares Rivasen *Añorantzak* (1906)
* Maeterlinen *Monna Vanna* (1907)
* Dicentaren *Daniel* (1907)
* El crimen de ayer (1908) 
* Echegarayren *Gogokoena eta zenizientoa* (1908)
* Eduardo Marquinaren *Ciden alabak* (1908)
* Quinterotarren *Maitasuna eta maitakeria* (1908), 
* Ángel Guimánen *Armiarma* (1908)
* Quinteroen *Loreak* (1908)
* Eduardo Marquinaren *María ausarta* (1909)
* Manuel Linares Rivasen *Iturri mikatza* (1910).
* Quinterotarren *Bizitza lorea* (1910), 
* Marquinaren *Flandesen ezkutatu da eguzkia* (1910)
* Carlos F. Shawen *Musuaren tragedia* (1910)
* Valle -Inclanen *Gesta ahotsak*  (1911)
* Gregorio Martínez Sierraren *Udaberria udazkenean* (1911) 
* Markinaren *Errege trobadorea* (1911)
* Marquinaren *Pastranako alkatea* (1911) 
* Quinterotarren *Rosa eta Rosita* (1911) 
* Francisco Villaespesaren *Perlen alkazarra* (1911) 
* Manuel Linares Rivas-en *Mespretxuak* (1912)
* Valle-Inclánen *Rosalinda marquesa* (1912)
* l collar de estrellas*Malvaloca* (1912)
* Markinaren *Arrosak loratzen direnean* (1913)
* Markinaren *Agrellanoren erretaula* (1913)
* Jacinto Benaventeren La *Malquerida* (1913)
* Gregorio Martínez Sierraren *Ama* (1913) 
* Galdosen *Alceste* (1914)
* Manuel Linares Rivasen *Garra* (1914).
* Linares Rivasen *Gaizkiaren indarra* (1914), .
* Marquinaren *Aragoiko loreak* (1914)
* Benaventeren *Izar- lepokoa* (1915)
* l collar de estrellas *Dukea* (1915)
* Benaventeren Erbinude zelaia (1916)
* Markinaren *Kapitain Handia* (1916).
* Benaventeren *Kumeak* (1918)
* Pedro Muñoz Secaren *Azken bekatua* (1918)
* Muñoz Secaren *Gezurraren egia* (1918) 
* Quinterotarren *Kalumniatua* (1919) 
* Benaventeren *Mendebaldeko ataria* (1919) 
* Benaventeren *Emakume pobrea* (1920) 
* Oscar Wilderen *Lady Windermereren haizemailea* (1922), .
* Muñoz Secaren *Mende bat barru* (1921)
* Nicodemiren *Etsaia* (1922).
* Luis Fernández Ardavínen *Armiño dama* (1922).
* Fernandez Ardavínen *Doncel erromantikoa* (1922).
* Muñoz Secaren *Freskoak* (1922) 
* Benaventeren *Maitasun onaren ikasgaiak* (1924)
* Fernández Ardavínen *Mirarizko beirate*a (1924)
* Benaventeren *Bota parea* (1924)
* Marquinaren *Arotz gaisoa* (1924)
* Fernández Ardavinen *Diabla andrea* (1925) 
* Marquinaren *Luis Mejía* (1925)
* Manuel eta Antonio Machadoren *Zoriaren nahigabeak edo Julianillo Valcárcel* (1926)
* Fernández Ardavineren *Via crucis* (1928)

## Sariak 
* Madrilgo Alaba Kutuna (1922).
* Alfontso XII.aren Gurutze Handia (1922)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cronología de María Guerrero