open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lalo Schifrin

**Lalo Schifrin**, jaiotze izen-deiturez **Boris Claudio Schifrin** (1932ko ekainaren 21a, Buenos Aires – Los Angeles, 2025eko ekainaren 26a) judu jatorriko argentinar musikagile, piano-jotzaile eta musika zuzendaria izan zen. Jazz musikan jardun izan zuen nagusiki; zinemarako hainbat soinu bandaren egilea ere izan zen. Lau Grammy Sari irabazi zituen, baita sei Oscar Sarien izendapen ere.

Clint Eastwood aktoreak antzeztutako *Dirty Harry* film multzoko soinu banden egilea izateagatik ospetsu bilakatu zen. *Mission: Impossible* eta *Starsky and Hutch* telesailetako musika ere ondu zuen.

## Soinu bandak 
### Zinema 
* 1964: *Rhino!*
* 1965: *The Cincinnati Kid*
* 1965: *The Liquidator*
* 1965: *Once a Thief*
* 1966: ''Murderers' Row*
* 1967: *The Fox*
* 1967: *The President's Analyst*
* 1967: *Cool Hand Luke*
* 1968: *Bullitt*
* 1968: *The Brotherhood*
* 1968: *Hell in the Pacific*
* 1968: *Coogan's Bluff*
* 1968: *Where Angels Go, Trouble Follows*
* 1969: *Che!*
* 1970: *Kelly's Heroes*
* 1970: *WUSA*
* 1971: *THX 1138*
* 1971: *The Beguiled*
* 1971: *Dirty Harry*
* 1971: *The Hellstrom Chronicle*
* 1971: *Pretty Maids All in a Row*
* 1972: *Prime Cut*
* 1972: *Joe Kidd*
* 1972: *Rage*
* 1972: *The Wrath of God*
* 1973: *Magnum Force*
* 1973: *Enter the Dragon*
* 1973: *Charley Varrick*
* 1973: *Harry in Your Pocket*
* 1973: *Hit!*
* 1974: *The Four Musketeers*
* 1976: *The Eagle Has Landed*
* 1976: *Voyage of the Damned*
* 1977: *Rollercoaster*
* 1977: *Telefon*
* 1978: *Return from Witch Mountain*
* 1978: *The Cat from Outer Space*
* 1978: *The Manitou*
* 1979: *The Amityville Horror*
* 1979: *Escape to Athena*
* 1979: *The Concorde ... Airport '79*
* 1979: *Boulevard Nights*
* 1979: *Love and Bullets*
* 1980: *Brubaker
* 1980: *The Big Brawl*
* 1980: *When Time Ran Out*
* 1980: *The Competition*
* 1980: *Serial*
* 1980: *The Nude Bomb*
* 1981: *Caveman*
* 1981: *Loophole*
* 1982: *Amityville II: The Possession*
* 1982: *The Seduction*
* 1983: *Sudden Impact*
* 1983: *The Osterman Weekend*
* 1983: *Doctor Detroit*
* 1983: *The Sting II*
* 1984: *Tank*
* 1985: *Bad Medicine*
* 1985: *The Mean Season*
* 1986: *The Ladies Club*
* 1986: *Black Moon Rising*
* 1987: *The Fourth Protocol*
* 1988: *The Dead Pool*
* 1989: *Return From the River Kwai*
* 1991: *F/X2*
* 1993: *The Beverly Hillbillies*
* 1996: *Scorpion Spring*
* 1997: *Money Talks*
* 1998: *Tango*
* 1998: *Rush Hour*
* 1998: *Something to Believe In*
* 2001: *Rush Hour 2*
* 2003: *Bringing Down the House*
* 2004: *The Bridge of San Luis Rey*
* 2004: *After the Sunset*
* 2006: *Abominable*
* 2007: *Rush Hour 3*

### Telebista 
* 1964: *The Man from U.N.C.L.E.*
* 1965: *The Big Valley*
* 1966: *T.H.E. Cat*
* 1967: *Mission: Impossible*
* 1967: *Mannix*
* 1969: *Medical Center*
* 1974: *Planet of the Apes*
* 1975: *Starsky and Hutch*
* 1976: *Most Wanted*
* 1982: *Chicago Story*
* 1984: *Glitter*
* 1987: ''Sparky's Magic Piano''

## Kanpo loturak 
* Lalo Schifrin musikagilearen webgunea 
* Lalo Schifrin musikagilearen IMDBko fitxa irakurgai
Tarnobrzeg

**Tarnobrzeg** ([tarˈnɔbʒɛk] ) Poloniako hego-ekialdeko hiri bat da, Behe Karpatoetako voivoderriko Tarnobrzeg konderrian kokatuta. 2014ko datuen arabera 48.000 biztanle zituen.

## Tarnobrzegtar ezagunak 
* Andrzej Mleczko (1949) - irudigilea.
* Cezary Kucharski (1972) - futbolaria.
* Robert Korzeniowski (1968) - atleta olinpikoa.
* Róża Kolumba Białecka (1838-1887) - lekaime katolikoa.
* Salomon Gandz (1883-1954) historialaria eta matematikaria.
* Stanisław Tarnowski kondea (1837-1917) - historialaria eta literatura-kritikaria.

## Kanpo estekak 
*  Tarnobrzegeko udalaren webgunea
Izarrarteko espazio

thumb|200px|Talka-arkua magnetosferan eragina
**Izarrarteko espazioa** izarren artean bitartekotza egiten duen lurraldea da eta ez da nahastu behar Galaxiarteko espazioarekin, azken hau askoz hutsagoa baita. Orokorrean, izarrarteko espazioak hauts kosmiko kantitate handiak ditu nahiz eta lurraldearen dentsitatea aldakorra izan daitekeen inguruko aktibitatearen arabera.

## Ikus gainera 
* Izarrarteko ingurunea
Associació de Municipis per la Independència

**Associació de Municipis per la Independència** (**AMI**, euskaraz *Independentziaren aldeko Udalerrien Elkartea*) Kataluniako eskubide nazionalak defendatzeko hainbat tokitako erakundek bultzatutako udalerrien elkartea da: haren helburua autodeterminazio eskubidea gauzatzea da

Entitatearen konstituzioa ofizialki Vicen (Osona) jakinarazi zen 2011ko irailaren 14an. Harrezkero, kide diren udalerri eta bestelako entitateen kopurua etengabe haziz joan da. 2015eko uztailaren 15erako, 715 udalerri, 30 eskualde kontseilu eta Lleidako diputazioa kide elkaru zaizkio.

## Historia 
Elkartea 2011ko irailaren 8an Arenys de Munteko Udalbatzak sortu zuenJosep Maria Vila d'Abadal CiUko Viceko alkatearen proposamenari baiezkoa eman zitzaionean. Maresmeko udalerrian udal gobernu taldearen (Candidatura d'Unitat Popular, CiU) eta ERCren aldeko botoak lortu zituen; PSC abstenitu egin zen eta PPk kontra bozkatu zuen. Irailaren 12an Osonako hiriburuaren txanda izan zen: hor, CiU, ERC, CUP, ICV eta SIren aldeko botoekin mozioa onartu egin zen; PSC abstenitu egin zen eta Plataforma per Catalunyak kontrako botora jo zuen.

Egitasmoa bi gertaera nagusiren eraginez sortu zen: alde batetik, Arenys de Munten 2009ko irailaren 13an hasitako Kataluniaren independentziari buruzko galdeketak eta, bestetik, 2006ko Kataluniako Autonomia Estatutuaren proposamenari Espainiako Konstituzio Auzitegiak egindako murrizketen aurrean Kataluniako udalerrien % 12an «moralki Espainiako konstituziotik kanpo utzitako udalerritzat» jotzeko onartu zen adierazpen instituzional sorta. Horren guztiaren aurrean, Josep Maria Vila d'Abadal —Viceko alkatea (UDC)— eta Josep Maria Cervera — El Port de la Selvakoa (CDC)— ekimenaren bultzatzaile izan ziren.

Fitxategi:Municipis independencia 15-07-15.png|Udalerri kideak (2015-7-15).
Fitxategi:Consells Comarcals adherits a l'AMI.4.png|Eskualde kontseilu kideak (2015-6-13).
Fitxategi:Diputacions adherides a l'AMI.png|Atxikitutako diputazioa (2012-3-19).
Fitxategi:Mapa-població-AMI 04062012.png|Atxikitutako biztanleriaren ehunekoan, eskualdeka (2015-7-15).
referentziak

## Ikus, gainera 
* Udalbiltza

## Kanpo estekak 
*  AMIren webgunea.
Mikrograbitate

[thumb|256px|[Ur tanten jarrera mikrograbitatean]]
**Mikrograbitatea** (µg) grabitate eza edo zero grabitatearen sinonimoa da baina G indarra zero absolutuan ez dagoela adierazten du, baizik eta oso urriak dela. Mikrograbitatearen *µg* ikurra STS-87 anezka hegaldiaren bereizgarria erabili zen mikograbitatea bera ikertzeko hegaldia izan zelako.

## Grabitate eza 
[thumb|256px|Ezkerreko sugarraren errekuntza Lurrean, ordez, eskuman mikrograbitateko eremuan [Nazioarteko Espazio Estazioa|ISSaren barnean.]]
Distantziaren arabera, zero grabitateko inguru egonkorrak kanpo-espaziora irtetzea eskatzen zuen grabitatearen eragina ia zeroan indargabetzeko. Modurik sinpleena da baina distantzia handiko hegaldia izango beharko luke, alabaina bidegarritasuna oztopo handia izango litzateke. Izan ere, Lurraren grabitatea murrizteko milioi bateko faktorean, planetatik 6 milioi kilometrora egon beharra dago, baina Eguzkiaren grabitatea urritzeko bertatik 3700 milioi kilometrora egon behar da. Hala izanik, objektu batek Lurrean grabitate milaren bat murrizteko, gure planetatik 200.000 kilometrora kokatu beharko litzateke. Beraz, mikrograbitate inguru horra iristea ez da ezinezkoa, baina ontzi-espazial gutxik lortu dute, Voyager 1 esaterako. Ontzo honek izararteko espaziora abiatuz doa eta Eguzkiaren eraginean dagoen eremua atzean utziko duen lehenengo tresna gizatiarra bilakatuko da.

Geldikortasunean, soberako Esne Bidearen grabitateak erorketa askea eragingo luke, segundu batean 100 pm-ko distantzia igaroz, minutu batean 360mn, ordu batean 1,3mm, egun batean 70cm, aste batean 37m, urte batean 100km, 10 urtetan 10.000km, azken kokapen honetan 6 cm/s-ko abiaduran.
Antonio Barrios

**Antonio Barrios Seoane** (Getxo, 1910eko maiatzaren 21a - Donostia, 2002ko abuztuaren 19a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

## Ibilbidea entrenatzaile moduan 
* 1945-1948: Real Valladolid
* 1949-1950: Real Valladolid
* 1950-1951: Racing de Santander
* 1951-1952: CD Málaga
* 1952-1954: Athletic Club
* 1954-1955: Atlético Tetuán
* 1955-1957: Atlético de Madrid
* 1957-1958: Real Betis
* 1959-1960: RCD Espanyol
* 1960-1961: Elche CF
* 1961-1963: Sevilla FC
* 1963-1964: Real Sociedad
* 1964-1965: Athletic Club
* 1966-1967: Real Betis
* 1967: Sevilla FC
* 1968: Real Valladolid
* 1969-1971: Real Betis
* 1972: Recreativo de Huelva
* 1973-1974: Osasuna

## Kanpo estekak
Anaximenes Lampsakoa

**Anaximenes Lampsakoa**, Ἀναξιμένης, (K. a. 380-320), Greziako historiagilea eta erretorikako maisua izan zen, normalean sofisten artean kokatua.

Diogenes Sinopekoaren eta Zoilo erretorikoaren dizipulua izan zen. Alexandro Handiaren irakaslea izan zen eta harekin batera Pertsiara joan zen. Alexandrori *Erretorika* bat idatzi zion, gaur egun gehien ezagutzen den bere lana; denborarekin Aristotelesek bere *Erretorika* idazteko liburu hori oinarri gisa erabiliko zuen. Halaber *Greziako Historia* hamabi liburukietan, *Filiporen Historia* eta *Alexandroren Historia* idatzi zituen.

## Bibliografia 
* Alcidamante de Elea. *Anaxímenes de Lámpsaco*. Testigantzak eta pasarteak; Alexandrori Erretorika. Madril: Gredos, 2005. .
Presurizatutako jantzi

thumb|200px|U-2 pilotuen jantzia
**Presurizatutako jantzia** altitude handiko pilotuek euren hegaldietarako janzten duten jantzi babesleak dira. Altitude garaietan airearen presioa hain urria denez, babes eza daraman pertsonak hilko baitzen, nahiz eta oxigeno purua arnastuz. Jantzi hauek presurizatu-osokoak (espazio-jantziak kasu) edo presurizazio-partzialekoak (abiazio pilotuen jantzia) izan daitezke.

## Kanpo estekak
Patricio Caicedo

**Patricio Caicedo Liziaga** (Bilbo, 1899ko otsailaren 6a - Bartzelona, 1981eko irailaren 8a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen. 1924an Kataluniako futbol selekzioa entreinatu zuen.

## Ibilbidea 
### Futbolari moduan 
### Entrenatzaile moduan 
## Erreferentziak
Koldo Agirre

**Koldo Agirre Bidaurratzaga** (Sondika, 1939ko apirilaren 27a - Bilbo, 2019ko uztailaren 3a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

## Palmaresa 
### Futbolari moduan 
* Errege Kopa: 1957–58, 1968–69; (txapeldunordea) 1965–66, 1966–67

### Entrenatzaile moduan 
* Errege Kopa: (txapeldunordea) 1976–77
* UEFA Kopa: (txapeldunordea) 1976–77
[ezkerrera|thumb|300x300px|Zutik: [Jose Angel Iribar|Iribar, Zorriketa, Orue, Etxeberria, Aranguren; Behean: Agirre, Sáez, Argoitia,  Hormaza, Uriarte, eta Lavín (Atotxa, 1965).]]
.

.

.

.

.

.

.

## .Erreferentziak
Eusebio Ríos

**Eusebio Ríos Fernández** (Portugalete, 1935eko martxoaren 30a - *ibidem*, 2008ko maiatzaren 10a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Bere semea Roberto futbolaria ere izan zen.

Bere ibilbidean ez zuen titulurik lortu.
Bernardino Pérez Elizaran

**Bernardino Pérez Elizaran "Pasieguito"** (Hernani, 1925eko maiatzaren 21a - Valentzia, 2002ko urriaren 21a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Aita Gumersindo Pérez "Pasieguito" pilotaria izan zuen.

## Ibilbidea futbolari moduan
Carlos Terrazas

**Carlos Terrazas Sánchez** (Bilbo, 1962ko otsailaren 9a) euskal entrenatzailea da, egun Club Deportivo Guadalajaran dabilena.

## Ibilbidea
Jose Arakistain

**Jose Arakistain Arrieta** (Azkoitia, 1937ko martxoaren 4a - Elgoibar, 2025eko irailaren 28a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Espainiako selekzioarekin jokatu zuen 1962ko Txileko Mundiala. Jose Maria Arakistain aurrelaria lehengusua zuen.

## Palmaresa 
* Europako Kopa: 1965–66
* Espainiako futbol liga: 1961–62, 1962–63, 1963–64, 1964–65, 1966–67, 1967–68
* Errege Kopa: 1961–62
* Zamora Saria: 1961–62

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfonso Barasoain

**Alfonso Barasoain** (Mungia, 1958ko urtarrilaren 28a - 2021eko maiatzaren 25a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Bere azken kluba Lemoa Kirol Elkartea izan zen.

## Kanpo estekak
Mikel Agirregomezkorta

**Mikel Agirregomezkorta Larrea** (Bilbo, 1974ko abuztuaren 26a) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Ibilbidea 
### Futbolari moduan 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

### Entrenatzaile moduan 
* 2009-2010 Barakaldo CF

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Manix Mandiola

**Javier "Manix" Mandiola Alberdi** (Eibar, 1958ko apirilaren 9a) euskal entrenatzailea da. Egun CD Tudelanon dabil.

## Ibilbidea 
* Eibar B
* Beasain Kirol Elkartea (2003 &ndash; 2004)
* Real Unión (2004 &ndash; 2006)
* Eibar KE (2006 &ndash; 2008)
* Deportivo Alavés (2008 &ndash; 2009)
* Eibar KE (2010 &ndash; 2012)
* CD Tudelano (2013 - ?)
Roberto Olabe

**Roberto Olabe Aranzabal** (Gasteiz, 1967ko urriaren 20a) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Roberto Olabe del Arco futbolariaren aita da.

## Kanpo estekak
Carlos Pouso

**Juan Carlos Pouso Lejonagoitia** (Leioa, 1960ko uztailaren 30a) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Egun Sociedad Deportiva Logroñesen dabil.

## Ibilbidea 
* 2000–2002: Arenas
* 2003–2008: Sestao River
* 2008–2009: Eibar
* 2010: Guijuelo
* 2010: Mirandés

## Kanpo estekak
Alfonso del Barrio

**Luis Alfonso del Barrio Mitxelena** (Barakaldo, 1957ko irailaren 27a) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da.

Futbolari moduan Bilbao Athleticen, Sestao Sporten, CD Linaresen, Real Murcian, Elche CF-n eta Sestao Sportean aritu zen, 1990era arte. Gero Sestao Riverren hasi zen entrenatzaile.
Blas Ziarreta

**Blas Ziarreta Obregón** (Santurtzi, 1947ko otsailaren 6a) euskal entrenatzailea da. Egun Athletic Clubeko harrobian dabil.

## Ibilbidea 
* Sestao Sport Club 1978-1979
* Lemona KE 1988-1989
* Sestao Sport Club 1989-1991
* Bilbao Athletic 1991-1993
* Sestao Sport Club 1993-1996
* Gasteizko Aurrera 1996-1997
* Burgos CF 1997-1998
* Gernika Kluba 1998-1999
* Club Deportivo Badajoz 1998-1999
* SD Eibar 1999-2001
Manolo Etxezarreta

**Manuel Etxezarreta Telletxea** (Irun, 1915 - ) euskal herritar futbolaria eta entrenatzailea izan zen.

## Ibilbidea entrenatzaile moduan 
* 1954–1956: Alavés
* 1956–1958: Málaga
* 1958: Hércules
* 1959–1960: Alavés
* 1963–1965: Real Unión
* 1967–1968: Logroñés
Walter Harris

**Walter Harris** (Birmingham, ? -?, ?) ingeles futbolaria eta entrenatzailea izan zen. Mr. Harris izenaz ezaguna, hainbat euskal talde eta Euskal Herriko futbol selekzioa entrenatu zituen.

## Ibilbidea entrenatzaile moduan 
* 1908–1909: Coventry City
* 19xx: Athletic Club
* 1922: Real Unión
* 1922: Euskal Herria
* 1922-192x: Real Unión
* 1923: Celta de Vigo
* 1924: Frantzia (laguntzaile)
* 1925–1928: Osasuna
* 1928: Alavés
* 1928–1929: Real Málaga
* 1932: Hércules
* 1932–1933: Atlético de Madrid
Harry Bagge

**Henry John Bagge** (Tottenham, 1896ko irailaren 15a -?, 1967ko apirilaren 27a) ingeles futbolaria eta entrenatzailea izan zen. Fulham talderako jokatu zuen 1920ko hamarkadan. Mr. Bagge izenaz ezaguna Athletic Club eta Salamanca entrenatu zituen.
Iñaki Alonso

**José Iñaki Alonso** **Rodriguez** (Durango, 1968ko abuztuaren 7a) euskal entrenatzailea da.

## Ibilbidea 
* Cultural Durango (2004 &ndash; 2005)
* Eibar B (2005 &ndash; 2006)
* Lemona KE (2006 &ndash; 2007)
* Real Unión (2007 &ndash; 2010)
* Real Murcia (2010 &ndash; 2012)
Ralph Kirby

**Conyers Kirby** (Birmingham, 1884 -Middlesex, 1946ko apirilaren 9a) ingeles futbolaria eta entrenatzailea izan zen. Fulham talderako jokatu zuen 1910eko hamarkadan.

Mr. Kirby izenaz ezaguna Athletic Club, CE Europa eta FC Barcelona entrenatu zituen.
Vyatka zaldia

**Vyatka zaldia** (), Errusiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik vyatka zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da.

Seguruen zaldi mota honek Estoniar zaldiekiko lotura handia dauka. Arraza bere ingurumenaren eragina izan du garatzeko orduan eta XVII. eta XVIII. menderen artean finkatuta geratu zen. Bereziki Meategiko zaldia bezala lan egiteko moldatu zuten Vyatka zaldia. Beste aldetik zaldi hauek mota ezberdinetako zalgurdietatik tiratzeko erabilia izan da, haien indar, iraupen eta zaildutasunagatik. troika izeneko leretan oso erabiliak izan dira.

Arrazak Viatka eskualdean dauka jatorria, Kirov oblasta lurraldean. Udmurtia errepublikan ere aurkitu daitezke zaldi hauek.

## Arrazaren ezaugarriak 
thumb|px 280|ezkerrera|1902. urteko arrazaren argazki zaharra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Argazki galeria
William Barnes

**William Edwin Barnes** (West Ham, 1879ko maiatzaren 20a -?, 1962) ingeles futbolaria eta entrenatzailea izan zen. Ingalaterrako Kopa eta Charity Shield irabazi zituen futbolari moduan. Mr. Barnes izenaz ezaguna, Athletic Club bitan entrenatu zuen.

## Palmaresa 
**Thames Ironworks**
* West Ham Charity Cup: 1896

**Sheffield United**
* FA Cup: 1902

**Queens Park Rangers**
* Southern Football League: 1907–08, 1911–12
* FA Charity Shield txapeldunordea: 1980, 1912

### Entrenatzailea 
**Athletic Bilbao**
* Futboleko Espainiako Errege Kopa: 1915, 1916, 1921

## Kanpo estekak
Cardiffko Liburutegi Zentrala

**Cardiffko Liburutegi Zentrala** (galeseraz *Llyfrgell Ganolog Caerdydd*, ingelesez *Cardiff Central Library*) Galesko Cardiff hiriburuko liburutegi nagusia da. St. David's merkatalgunearen parean kokatua dago.

2009ko martxoaren 14an ireki zen, inauguzari ofiziala ekainaren 18an Manic Street Preachers musika taldeak burutu zuelarik. Eraikina BDP arkitektura enpresak diseinatu zuen.

Berez, liburutegi honek hirian beste hainbat aurrekari izan ditu: 1861-1988 bitartean Cardiff Free Library, 1988-2006 bitartean St David's Link eta 2006-2009 bitartean denbora aldi batetarako John Street kaleko eraikina (gaur egun erautsia).

## Iruditegia 

Irudi:Future Cardiff^ - geograph.org.uk - 1541779.jpg|Eraikina.
Irudi:Cardiff Central Library rear.JPG|Kanpoaldea.
Irudi:Cardiff Library interior.JPG|Barnealdea.
Irudi:Cardiff Central Library Fourth Floor.JPG|Laugarren solairua.

## Kanpo estekak 
* Cardiffko Liburutegi Zentrala Cardiffko Udal webgunean  
* Cardiffko Liburutegi Zentrala BDP arkitektura enpresaren webgunean
Maguey-saguzar

**Maguey-saguzar** *Leptonycteris* generoko animalien izen arrunta da. Chiropteraren barruko Glossophaginae azpifamilian eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago.

ITISek onartzen dituen espezieak honakoak dira:
* *Leptonycteris curasoae*
* *Leptonycteris nivalis*
* *Leptonycteris yerbabuenae*.

## Kanpo estekak
Erratz (argipena)

**Erratz** terminoak zenbait adiera du:

* **Erratz (tresna)**, zorua garbitzeko etxeko tresna.
* **Erratz (landarea)**, *Ruscus aculeatus* sendabelarra.
* **Erratz-txilarra**, beste landare bat.
Izurde pikart

**Izurde pikart** *Stenella* generoko zetazeoen izen arrunta da. Bost espezie ditu barnean:
* *Stenella attenuata*
* *Stenella frontalis*
* *Stenella longirostris*
* *Stenella clymene*
* *Stenella coeruleoalba*

## Kanpo estekak
Likidanbar

**Likidanbarra** (*Liquidambar styraciflua*)  zuhaitz mota bat da, *Liquidambar* generoko ezagunena. Jatorriz Ipar Amerikakoa (AEB hegoaldea eta Mexiko), mundu osoko parke eta lorategietan aurki daiteke apaingarri. Europara XVII. mendean ekarri zen. Hostotza trinkoa du, udazkenean gorrimin kolorea hartzen du eta ikusgarria izaten da hostotzaren beste tonalitateekin batera konbinatzen denean.

Likidanbar izena, "likido' eta "anbar" hitzen elkarketa da, azaletik ateratzen zaion erretxina anbarkara dela-eta. Erretxina hau lurrindegietan erabiltzen da, *Peruko baltsamoa* izenarekin.

## Ezaugarriak 
Ondo jasaten ditu hotzak eta argi ugari behar du. Hasieran astiro hazten bada ere, 15etik 20 metrora bitartean haz daiteke.

Hosto-erorkorra, astigarraren antzekoak ditu, baina aurkako hostoak izan beharrean txandakoak ditu, 5-7 lobuludun ertz triangeluar kaskodunak. Hostoek hainbat tonalitate hartzen dutenez, hostotza oso ikusgarria izaten du, izan ere, gorritik berdera pasatzen da, tartean horiak, laranjak, bioletak eta denen nahasketak hartzen ditu.

Fruitu biribilak ematen ditu eta negu osoan izaten ditu dilindan.

## Erreferentziak 
thumb|ezkerrera|250px|Fruitua eta hostoak udazkenean

thumb|ezkerrera|250px|Liquidambar styraciflua-Museum specimen

## Kanpo estekak
Bikote-trukaketa

**Bikote-trukaketa** bikote egonkor bateko kide batek hirugarren pertsona batekin sexu harremanak izatea da, bikoteko beste kidearen onarpen eta parte hartzearekin, sexu jolas moduan. Sexu-harremanak mugatuak nahiz osoak, sarpenarekin alegia, izan daitezke. Beste kideak beste pertsona batekin sexu-harremanak izatea onartzen duen pertsonaren parte hartzeko moduak anitz izan daitezke: beste kidearen sexu harremanen jakinaren gainean egotea, harreman horiek begiratzea zein hirugarren pertsonaren bikoteko beste kidearekin sexu harremanak izatea aldi berean. XX. mendeko bukaeratik bikote-trukaketa egiteko klub, elkarte eta sare sozialak osatu dira.

## Kanpo estekak
Nagi (ugaztunak)

**Nagi** *Megalonychidae* (bi hatzekoak) eta *Bradypodidae* (hiru hatzekoak) familien ugaztunen izen arrunta da; sei espezietan banaturik daude. Gehienbat belarjaleak diren arren, batzuetan animalia txikiak jaten dituzte. Oso astiro mugitzen direnez (0,3 km/h, hiru hatzekoak), beste animalietatik defendatzeko, hatzetako atzaparrak erabiltzen dituzte.

## Taxonomia 
Ondorengo zerrendan ageri dira *Folivora* subordenak dituen familiak eta espezieak. Gaur egun bizi diren sei espezieak ere azaltzen ditu.

* *Rathymotheriidae* familia (†)
* *Orophodontidae* familia (†)
* *Scelidotheriidae* familia (†)
* *Mylodontidae* familia (†)
* *Bradypodidae*
:*Bradypus pygmaeus*
:*Bradypus torquatus*
:*Bradypus tridactylus*
:*Bradypus variegatus*
* *Megatheriidae* familia (†)
* *Nothrotheriidae* familia (†)
* *Megalonychidae*
:*Choloepus didactylus*
:*Choloepus hoffmanni*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wombat

**Wombat** *Vombatidae* familiako martsupialen izen arrunta da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordenako animaliak dira. Bakarrik aurkitu ahal duzu Australian eta Tasmanian Wombatak. Bere itxura hartz txiki baten antzekoa da eta hanka oso motxak dute. Aktualitatean bakarrik hiru espezie daude, guztiak gutxi gorabehera metro bat neurtzen dute eta 25kg eta 50kg-en artean pisatzen dute.

Wombatak koalen ahaide dira eta bere kumeak poltsa batean eramaten dute kanguruen bezala, baina wombaten kasuan poltsa alderantziz dago. 

Wombatek belarjaleak dira, normalean belarra, erroak edo junziak jaten dute

Marsupial australiano enblematikoak elikagai-iturri, plaga eta maskota bezalakoak hartu dira, eta orain kontserbazio arazo bat dira.

## Ezaugarriak 
Wombatek belarjaleak dira, normalean belarra, erroak edo junziak jaten dute. Wombat-ak gordelekuetan bizitzen dute. Atzapar eta hortz oso gogorrak dituztelako dira ezagunak. Wombats-en gauza bitxi bat da kubo moduan ondakinak kanporatzen dute. Erebai, animali hauek, bikote bakoitzeko kume bakarra dute Marsupial australiano enblematikoak elikagai-iturri, plaga eta maskota bezalakoak hartu dira, eta orain kontserbazio arazo bat dira.

## Habitata 
Wombatak Australian eta Tasmanian bizi dira. Australiako hainbat ekosistematan bizi dira, basoak, belardiak, sastrakak eta mendialdeak barne. Lurpeko gordelekuen sare konplexuak eraikitzen dituzte, harrapariengandik babesteko eta haien gorputzeko tenperatura erregulatzeko funtsezkoak direnak. 

## Generoak 
### Bizirik 
* *Vombatus* generoa
** *Vombatus ursinus*
* *Lasiorhinus* generoa
** *Lasiorhinus latifrons*
** *Lasiorhinus krefftii*

### Iraungituak 
* *Rhizophascolomus* generoa
* *Phascolonus* generoa
* *Warendja* generoa
* *Ramasayia* generoa

## Kanpo estekak
Elena Asins

thumb|260px|Elena Asinsen erakusketa Madrilen.

**Elena Asins Rodríguez** (Madril, 1940ko martxoaren 2a - Azpirotz, ) espainiar artista, idazlea eta arte-kritikoa izan zen, bereziki arte abstraktu geometrikoa lantzen duena. Maiz, ordenagailuekin egin zuen lana.

Arte kontzeptualaren erreferente eta ikur izan zen Espainiako Estatuan. Paris, Stuttgart, Madril eta New Yorkeko unibertsitateetan ikasi zuen, eta Miguel Pintok 1963an sortutako Castilla 63 taldean egin zituen bere lehen lan publikoak.

1996 urtetik Azpirotzen bizi zen. 2006 urtean Espainiako Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina eta 2011 urtean Espainiako Arte Plastikoetako Sari Nazionala irabazi zituen. 2012 urtean bere lanari buruzko erakusketa zabala egin zen Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Elena Asinsen webgunea.
* :Elena Asins hub_01 webgunean.
* :Elena Asins. Centro de Arte Reina Sofía.
* :Bideoz Elena Asinsi eskainitako omenaldia.
Diofanto Alexandriakoa

[200px|thumb|Diofantoren [Arithmetica lanaren izenburu orrialdea.]]

**Diofanto Alexandriakoa** (antzinako grezieraz: Διόφαντος ὁ Ἀλεξανδρεύς, *Dióphantos ho Alexandreús*), matematikari grekoa, Alexandriako eskolakoa, 200/214aren inguruan jaio zen eta 284/298aren inguruan zendu zen. Arithmetica du obra nagusia; bertan, lehen mailako ekuazioei buruzko teoria bat eta bigarren mailako ekuazioei emandako soluziobide bat azaldu zituen. "Aljebra modernoaren aitzindaria" izan zen.

## Bizitza 
Alexandrian jaio zen, ezer gutxi dakigu bere bizitzaz zendu zen adina izan ezik, greziar antologian gordetako asmakizun eran idatzitako epitafio honi esker.

Epitafio hori egia bada, zenbat urtez bizi izan zen Diofanto?

: \frac {x} {6} + \frac {x} {12} + \frac {x} {7} +  5 + \frac {x} {2} + 4 = x, non x Diofantoren adina den.

Horren arabera, Diofanto 84 urte zituela hil zen.
Fotoarnasketa

thumb|500px|Fotoarnasketa

**Fotoarnasketa** landareek egiten duten arnasketa berezia da, argia behar duena. Oxigenoa kontsumitu eta CO2 sortzen du. Landarearen kloroplasto, peroxisoma eta mitokondrioetan burutzen da. Prozesu hau ingurune lehor eta beroetan gertatzen da, hostoen estomak ur-galerak ekiditeko ixten direnean.

Fotoarnasketa fotosintesiarekin batera burutzen da; biek ala biek argia behar dutelako. Hala ere, prozesu metaboliko desberdinak dira: fotosintesiak CO2 kontsumitu eta O2 askatzen duen bitartean, fotoarnasketak oxigenoa kontsumitu eta CO2 sortzen du. Ohiko arnasketarekin alderatuta, aldiz, fotoarnasketak energia galtzen du, ez du ATP-rik sortzen.

Fotoarnasketaren hasierako metabolitoa Calvin zikloan ere parte hartzen duen erribulosa 1,5 difosfatoa da. Oxigenoarekin erreakzionatzerakoan fosfoglikolatoa eta 3-fosfoglizerikoa sortzen du:

:Erribulosa 1,5 difosfatoa + O2 → fosfoglikolatoa + 3Pglizerikoa

Kloroplastoetan burutzen da hasierako erreakzio hau.

Gero, fosfoglikolatoa kloroplastotik atera eta peroxisometan sartzen da; bertan eta baita mitokondrioetan ere bide metaboliko konplexua burutzen du, glizina eta serina aminoazidoak agertuz eta CO2 eta amoniakoa askatuz.

Fotoarnasketak fotosintesiaren errendimendua murrizten du (%50era jaitsiz). Erribulosa 1,5 difosfatoa kontsumitzen duenez, Calvin zikloa moteltzen du eta baita horren bidez burutzen den karbonoaren asimilazioa ere.

Karbono dioxidoaren kontzentrazio txikiek fotoarnasketa indartzen dute.

## Ikus, gainera 
* Fotosintesi

## Kanpo estekak
Buruhandi

[thumb|300px|**Buruhandiak** [Granada (argipena)|Granadan.]]

**Buruhandiak**, Nafarroan **kilikiak** ere deituak, buru osoa estaltzen duen maskara handi batez mozorrotutako jaietako pertsonaiak dira, ohikoak Euskal Herrian, Espainian eta Latinoamerikako zenbait tokitan. Maskara handiz mozorrotuta, itxura izugarria hartu eta inguruko haurren atzetik ibiltzen dira korrika, eskutan daramaten puxika batez jotzeko azkenean.

## Kilikiak 
Nahiz eta sarritan buruhandiekin identifikatuak izan, kilikiak desberdinak dira. Haien jatorria XVI. mendean dago, Iruñean non hasiera betean "gigantillo"ak deitzen zieten. Geroago, XIX. mendean "buruhandiak" eta "bokaparterak" ere deitu zieten. Haien ezaugarriak hauek dira:
* Buruhandiak baino txikiagoak dira
* Guztiek hiruadarreko sonbreirua daramate

erdian|thumb|440x440px|Iruñeko sei kilikiak
Iruñeko kilikiak sei dira:

* Barbas: zaharrenetario bat, ziur aski Tadeo Amorenak egindakoa, 1860an
* Coletas:zaharrenetario bat, ziur aski Tadeo Amorenak egindakoa, 1860an
* thumb|Caravinagre, Iruñeko kilikiaCaravinagre: Valentziako Porta-Coeli tailerretan egina, 1941an. Hau, zalantzarik gabe, ospetsuena da.
* Napoleon: Benito Escalerrek egin, Bartzelona 1912an
* Patata: Benito Escalerrek egin, Bartzelona 1912an
* Berrugon: Valentziako Porta-Coeli tailerretan egina, 1941an

1977an zazpigarren kiliki egin zen, Ribero. Tuterako Orden del Volantinek egindako oparia da baina bere estetika ez doa besteekin bat eta, horregatik ez da ateratzen.

## Ikus, gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Iruñeko erraldoi eta buruhandien konpartsa
* Atarrabiako kilikiak

## Kanpo estekak
The French Connection

***The French Connection*** (euskaraz *Frantziar Lotura*) 1971ko William Friedkin estatubatuar zinema zuzendariaren ekintzazko drama filma da. Aktoreok antzeztu zuten: Gene Hackman, Fernando Rey, Roy Scheider, Tony Lo Bianco eta Marcel Bozzuffi.

Gidoia William Friedkin gidoigileak idatzi zuen, Robin Moore idazlearen *The French Connection* eleberrian oinarrituta. 1975ean *The French Connection II* izeneko jarraipena izan zuen.

Zortzi Oscar Saritarako izendatua izan zen eta bost irabazi: Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria (William Friedkin), Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Gene Hackman), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Ernest Tidyman) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Gerald B. Greenberg).

## Argumentua 
New York hiriko droga trafikoaren aurkako saileko bi poliziek, Jimmy “Popeye” Doyle (Gene Hackman) eta Buddy “Cloudi” Russo (Roy Scheider) Marseillatik datorren heroina kargamentu garrantzitsu bat iritsiko delako susmoa dute: horren antolatzaileak Alain Charnier (Fernando Rey) frantziar droga trafikatzailea eta AEBetako haren kontaktu Sal Boca (Tony Lo Bianco) dira.

## Aktoreak 
* Gene Hackman - Jimmy 'Popeye' Doyle detektibea
* Fernando Rey - Alain Charnier
* Roy Scheider - Buddy 'Cloudy' Russo detektibea
* Tony Lo Bianco - Salvatore 'Sal' Boca
* Marcel Bozzuffi - Pierre Nicoli
* Frédéric de Pasquale - Henri Devereaux
* Bill Hickman - Bill Mulderig
* Ann Rebbot - Marie Charnier anderea
* Harold Gary - Joel Weinstock
* Arlene Farber - Angie Boca
* Eddie Egan - Walt Simonson
* André Ernotte - La Valle
* Sonny Grosso - Bill Klein
* Benny Marino - Lou Boca
* Patrick McDermott - Howard
* Alan Weeks - Willie Craven
* Sheila Ferguson - The Three Degrees musika taldeko kidea
* Eric Jones - Haurra
* Darby Lloyd Rains - Stripperra

## Kanpo estekak 
* *The French Connection* filmaren iragarkia ikusgai 
* *The French Connection* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Frederick Douglass

**Frederick Douglass** (c. 1818 &ndash; 1895eko otsailaren 20a) Ameriketako Estatu Batuetako afro-amerikarren eskubideen aldeko ekintzaile eta idazlea izan zen. Bera ere esklabo izandakoa, ihes egin eta, oratorian trebea abolizio-mugimenduaren ekintzaile nagusietako bilakatu zen. Emakumeen sufragioaren alde ere lan egin zuen. Aldi berean, Ameriketako Estatu Batuetako errepublikaren izaera eta etorkizunari buruzko ekarpen politiko garrantzitsuak egin zituen. Bere bizitza eta lanaren xehetasunak kontatzen dituzten hiru autobiografia idatzi zituen.
Zinemako Arte eta Zientzien Akademia

**Zinemako Arte eta Zientzien Akademia** () AEBetako zinema bultzatzen duen erakunde bat da. Urtero ekitaldi batean mundu osoan ospetsu eta Hollywoodeko zinemaren sari nagusiak diren Oscar Sariak banatzen ditu.

1927ko maiatzaren 11an Kaliforniako Los Angeles hirian sortu zuten. Gaur egun bere egoitza Beverly Hills udalerrian du.

## Erakundearen 36 sortzaileak 
**Aktoreak**
* Richard Barthelmess
* Jack Holt
* Conrad Nagel
* Milton Sills
* Douglas Fairbanks
* Harold Lloyd

**Zinema zuzendariak**
* Cecil B. DeMille
* Frank Lloyd
* Henry King
* Fred Niblo
* John M. Stahl
* Raoul Walsh

**Gidoigileak**
* Joseph Farnham
* Benjamin F. Glazer
* Jeanie MacPherson
* Bess Meredyth
* Carey Wilson
* Frank Woods

**Teknikariak**
* J, Arthur Ball
* Cedric Gibbons
* Roy J. Pomeroy

**Ekoizleak**
* Fred Beetson
* Charles H. Christie
* Sid Grauman
* Milton E. Hoffman
* Jesse L. Lasky
* M. C. Levee
* Louis B. Mayer
* Joseph M. Schenck
* Irving Thalberg
* Harry Warner
* Jack Warner
* Mary Pickford
* Harry Rapf

**Abokatuak**
* Edwin Loeb
* George W. Cohen

## Presidenteak 
Erankudearen presidenteak izandakoen zerrenda, bai eta euren agintaldien urteak:

* Douglas Fairbanks 1927-1929
* William C. DeMille 1929-1931
* M. C. Levee 1931-1932
* Conrad Nagel 1932-1933
* J. Theodore Reed 1933-1934
* Frank Lloyd 1934-1935
* Frank Capra 1935-1939
* Walter Wanger 1939-1941, 1941-1945
* Bette Davis 1941 (dimisioa)
* Jean Hersholt 1945-1949
* Charles Brackett 1949-1955
* George Seaton 1955-1958
* George Stevens 1958-1959
* B. B. Kahane 1959-1960 (karguan zegoela zendua)
* Valentine Davies 1960-1961 (karguan zegoela zendua)
* Wendell Corey 1961-1963
* Arthur Freed 1963-1967
* Gregory Peck 1967-1970
* Daniel Taradash 1970-1973
* Walter Mirisch 1973-1977
* Howard W. Koch 1977-1979
* Fay Kanin 1979-1983
* Gene Allen 1983-1985
* Robert Wise 1985-1988
* Richard Kahn 1988-1989
* Karl Malden 1989-1992
* Robert Rehme 1992-1993, 1997-2001
* Arthur Hiller 1993-1997
* Frank R. Pierson 2001-2005
* Sid Ganis 2005-2009
* Tom Sherak 2009-2012
* Hawk Koch 2012-2013
* Cheryl Boone Isaacs 2013-2017
* John Bailey 2017-2019
* David Rubin 2019-2022
* Janet Yang 2022-

## Kanpo estekak 
* Zinemako Arte eta Zientzien Akademiaren webgunea
Bikote (argipena)

**Bikote** hitzak erabilera zenbait ditu:
* bikote edo diada, bi banako edo agenteren arteko harremana;
* bikotea, pertsonen arteko harreman barrenkoia;
* giza sexualitatean, bikote-trukaketa, bikote bateko kide batek bere kideak beste pertsona batekin sexu harremanak izatea onartzen duenean;
* musikan,
** **bikote** edo duo, bi musika-tresnarentzako musika konposizioa;
** bikote, bi laguneko musika taldea;
* matematikan, bikote ordenatu, bi elementuko multzo mota bat;
* kulturan, Bikote arriskutsua!! Super gerlariek ez dute atsedenik, Dragoi Bolako filma.
Bikote (pertsonen arteko harremana)

thumb|300px|**Bikote** zoriontsu bat.

**Bikotea** bi gizakiren arteko harreman barrenkoia da, maitasunezkoa, maiteminezkoa edo sexuala; hedaduraz, harreman horietatik abiarazita gizarteak ezarritako erakundeak ere biltzen ditu, hala nola ezkontza eta izatezko bikoteak.

## Kanpo estekak
Promiskuitate

**Promiskuitate**a inork hainbat pertsonarekin maiz sexu harreman esporadikoak izateko joera da. Halako sexu harremanak dituenari **promiskuo** esaten zaio. Maiz, termino modu gaitzesgarrian erabiltzen da, erlijio eta kultura askotan moralaren aurkako jokabidetzat jotzen baita.

## Kanpo estekak
North American X-15

[thumb|200px|[1959an Hiru X-15 eraiki ziren hegaldi-frogak egitearren]]
**X-15 estatubatuarra** USAF, NASA eta EEBBko armadak erabiltzen zuutn X serieko frogetarako hegazkin-koheteak izan zen. 60ko hamarkadaren X-15ak abiadura eta altitude zenbait marka hautsi zituen, kanpo-espazioko muga (Kármánen lerroa) gaindituz eta ateratako informazioa ondorengo espazio-ontzietarako diseinuentzat erabili zen. X-15 progaman zehar 8 pilotuk 15 hegaldi burutu zituzten eta *hegaldi espazialak* deitu izan ziren USAFek finkatzen zituen 80km-ko altitudea gainditu baitzuten. Aireindarrak pilotu hauei *astronauta* agiria lortu zuten. Misio hauetatik Neil Armstrongen lana nabarmendu behar da batik bat.

## Hegaldiak 
## Kanpo estekak
Hegaldi azpiorbital

thumb|200px|X-15 hegazkina Kármán lerrotik gertu
**Hegaldi azpiorbitala** 100km-ko edo gehiagoko altitudera heltzen den hegaldia da baldin eta Lurra osorik inguratzen ez badu. Itsas mailatik 100 km-ko (62mi) goiera hartu eta berriro behera jaisten den objektua hegaldi azpiorbitala burutuko du. Zenbait ontzi tripulatuek egin dituzte mota honetako hegaldiak, X-15 eta SpaceShipOne besteak beste.

## Kanpo estekak
Astilleroko Bandera

{{Estropada infotaula
| kolore1 = blue
| kolore2 = lightblue
| izena = Astilleroko Bandera
| ezizena = 
| logoa = 
| zabalera =
| sorrera = 1971
| herria = El Astillero, Kantabria
| antolatzailea = S.D.R. Astillero
| partehartzaileak = KAE Liga
| modalitatea = erlojupekoa
| errekorra = 
| garaipen gehien = Gizonezkoak:{ Astillero (15)Emakumezkoak: Zarautz (2)
| azken ekitaldia = 2025
| azken irabazlea = Gizonezkoak KAE 1: SanturtziGizonezkoak KAE 2: HibaikaEmakumezkoak ETE: Zarautz
| webgunea = 
}}
[[Sociedad Deportiva de Remo Astillero 2005ean Astilleroko Banderaren irabazle.|eskuinera|thumb|250px]]

**Astilleroko Bandera** (gazteleraz *Bandera Real Astillero de Guarnizo*), Kantabriako El Astillero herrian 1971etik aurrera jokatu izan den estropada da. Erlojuzkontra jokatzen da. Bi aldiz jarraian edo hiru aldiz irabazten duenak Guarnizoko sari nagusia eskuratzen du.

Etxeko trainerua da ekitaldi gehienak irabazi dituena, 15 hain zuzen ere.

## Historia 
Trainerua goi mailan izan denean garrantzi handiko bandera izan da, eta hau batez ere 70. eta 80. hamarkadatan eta ondoren TKE Liga hasi denetik hona.

Hainbat urtetan ez da Astilleroko Bandera jokatu, arrazoi ezberdinak direla medio:
* 2006 eta 2007 urteetan trainerua zigorturik egon zenez ez zen estropada jokatu.
* 2011ean Astillerok bere bandera antolatu beharrean Santanderko Bandera antolatu zuen.
* 2019an TKE LIgara itzuli zenean Santanderko Badian jokatzera behartu zuen Ligak, Astilleroko eremua egokia ez zela ikusita. Horrela beraz Repsol Bandera antolatu zuen Kantabriako hiriburuan.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Emakumezkoen estropada 
Emakumezkoen Gipuzkoako Traineru Ligarako puntuagarria zen estropada izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
*  S.D.R. Astilleroren webgunean Banderari buruzko informazioa
Dingo

**Dingo** edo **dingo txakur** (*Canis lupus dingo*) Australasian bizi den otsoen azpiespeziea da, ziur asko asiar otsoaren (*Canis lupus pallipes*) ondorengoa.

Ezagunenak Australiakoak badira ere, hego-ekialdeko Asia osoan bizi dira eta azken eskualde honetan dute jatorria. Dingo hitzak Australiako aborigenen dharuk edo eora hizkuntzetan du jatorria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amodio aske

thumb|*L´Idée libre*, 1926.
**Amodio askea** amodiozko harremanak ezkontza erlijio, estatu nahiz ideologia orotik ezarritako erakunde orotik kanpo bizitzea aldezten duen jarrera eta gizarte-mugimendua da.

## Kanpo estekak
Aldizkako sexu harreman

**Aldizkako sexu harremanak** edo **sexu harreman esporadikoak** denboran zehar iraunkorrak ez diren sexu harremanak dira, gehienetan pertsona desberdinekin noizean behin burutzen direnak. Mota askotako harremanak biltzen dituen terminoa da: pertsona ezezagun batekin une jakin batean izandako harremana, prostituzioan noizean behin edukitzen diren harremanak nahiz pertsona ezagun batekin aldi bakan batzuetan zehar izandako harremanak, besteak beste. Gehienetan lotura emozional txikiko harremanak dira, erakarmen fisikoan eta une bateko sexu-gogoa asebetetzean oinarritzen direnak.

## Kanpo estekak
Oximoron

**Oximoron** hitza grezieratik dator, ὀξύμωρον, "contradictio in terminis" latinez, euskaraz “eromena”. Berez, jatorrizko hitza oximoron bat da: οξύς (oxýs: ‘zorrotza) eta μωρός (moró: kamutsa’). Figura erretorikoen artean pentsamendu figura bezala sailkatu egiten da. Definizioz zera da: “bi osagai edo zati antitetiko, ustez bateraezinak, edo elkarren kontrako zentzua dutenak elkartzen dituen figura da”. Oximoron baten lehenengo ondorioa absurdoa da eta figura horrek ulertzeko irakurleari lan berezi bat eskatzen zaio. Esaterako “une eternoa” aipatzen badugu, hasieran kontzeptuak absurdoa ematen du baina laster bere zentzu metaforikoa uler daiteke, hau da, une hori, auskalo zergatik intentsitate bereziaz bizi izan dugula. Beraz, oximoron antitesi mota da.

Oso errekurtso zaharra da eta, adibidez, Heraklitok sarritan erabiltzen zuen. Oso ohikoa da poesia mistikoan zein maitasunezkoan. Oximoron ere baliabide ironikoa edo umoretsua izan daiteke. Xabier Altzibarrek George Orwellen adibide bat jaso du: “Abere guztiak berdinak dira, baina batzuk beste batzuk baino berdinagoak”. Hona hemen Joan Mari Irigoienen adibide bat:

:: Zirkuluaren koadratuari
::: ustekabeko irtenbidea emanez,
:::: asmatu berri dute, Iruñean,
::::::::: txorizo karratua:

## Adibide batzuk 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 616-617.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 304.or.

## Ikus, gainera 
* Paradoxa
*Pleonasmo

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Masanobu Fukuoka

**Masanobu Fukuoka** (1913ko otsailaren 2a - 2008ko abuztuaren 16a) japoniar nekazari bat izan zen, ospetsua nekazaritzan aldeztu zuen metodo eta prozedura naturalengatik, hala nola lurra landu gabe uztea, bertan haziak ereitea eta ongarririk gabe laboreak haztea. Prozedura horiek gizakiaren eta naturaren arteko harreman espiritualean oinarritzen zituen eta egun permakultura izenez ezagutzen den nekazaritza metodoaren aurrekari dira.
Sinekdoke

Sinekdokea tropo bat da, non zerbaiten zatiak haren osotasuna izendatzen baitu, eta alderantziz. Hitza grezieratik dator: συνεκδοχή, euskaraz “ondokoaz ordezkatzea”. Metonimiarekin antzekotasun handia du eta batzuetan bereiztea ez da erraza; idazle batzuek biak metonimia bezala aipatzen dituzte. Metonimian bi terminoen arteko lotura kausa, espazio, denbora erlazioetan ematen den bitartean, sinekdoken lotura hori “osoaren eta partearen arteko erlazioan oinarritzen da, hots, osatze kuantitatiboan”. Adibidez, “gizakia gaur libreago da” esaten badugu, “gizaki” horren atzean pertsona guztiak daude, espezie osoa dago, gizonak zein emakumeak.
 thumb| Norbaiti “lau begi” deitzen badiogu, sinekdoke bidez izena aldatu diogu.
Figura erretoriko hau oso ohikoa da deskribapenetan. Esaterako norbaiti “sudur luze” deituz gero, atal baten bitartez osotasuna adierazten dugu, eta horixe da sinekdokea. 

## Sinekdoke motak 
* Hitz abstraktua hitz konkretuaren ordez:
::“Gazteria oso kritikoa da”. Gazteria= gazteak
* Esnahai orokorragoko hitz bat mugatuagoko baten ordez.
::“Hiri osoak greba egin zuen”. Hiria=biztaleak
* Gaia objektuaren ordez:
::“Pistolazaleak berunak atera zituen”.
* Singularra pluralaren ordez:
::“Emakumeak eskubide guztiak behar ditu”.
* Zenbatzaile zehaztu bat zehaztugabe baten ordez:
::“Hamaika aldiz erori da”.
* Espeziea generoaren ordez eta alderantziz:
::“Mutik horrek hamalau apiril ditu”. Apirilak=urteak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 698-699.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 383-386.or.

## Ikus, gainera 
* Metonimia
* Antonomasia

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Tournai

**Tournai** (,  ahoskatua; ; ) Belgikako hegoaldean dagoen hiria, Valonian hain zuzen ere. Frantziako mugatik hurbil (Lilletik 26 km-ra) dago, Eskalda ibaiaren ertzean.

Arlon eta Tongresekin batera herrialdeko hiririk antzinetariko bat da, Erdi Aroan Flandriako nagusienetariko bat. Bere kanpandorrea eta katedrala UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatuak dira.

## Ekonomia 
Industria (eraikuntzarako gaiak, ehungintza, metalurgia, tresneria elektrikoa eta mekanikoa) da ekonomia jarduera nagusia.

## Ondarea 
Monumentu ugari gorde ditu hiriak. Aipagarriak dira XII-XIV. mendeetako kanpandorrea, Escaut ibaiaren gaineko XIV. mendeko zubia, XIV. mendearen hasierako Apezpikuaren plaza, XII-XIII. mendeetako katedral gotikoa, Saint-Jacques eliza (XI-XIII. m.), Sainte-Marie-Madeleine eliza gotikoa (XIII-XIV. m.), XVII. mendean berritutako Saint-Piat eliza erromanikoa, XII. mendeko Saint-Brice eliza (XX. mendean berritua) eta Arkeologiako eta Arte Ederretako museoa.

## Historia 
 izena zuen erromatarren garaian, eta hiri garrantzitsua zen jada. III. mendean Piat santuak kristautu zuen hiria eta frankoen mende egon zen IX. mendean normandiarrek konkistatu zuten arte. XII-XV. mendeen artean Frantziaren barne egon zen. 1513. urtean Ingalaterrako Henrike VIII.ak inbaditu zuen eta ingelesen esku egon zen bost urtez. 1521. urtean Karlos V.ak konkistatu zuen. 1667. urtean Luis XIV.a Frantziako erregeak hiria gotor zezan agindu zion Vauban arkitektoari, eta errege haren agintaldian osatu zen, neurri handi batean, hiriko arkitektura. Austriarren eta frantsesen mende egon zen 1814. urtean Belgikako hiri bihurtu zen arte.

## Tournaitar ezagunak 
* Roger van der Weyden, margolaria (XV. mende)
* Guillaume de Melun, Espinoyko printzea (XVII. mende)
* Louis-François-Joseph de la Barre, historialaria (XVIII. mende)
* Albert Goblet d'Alviella, militar eta politikaria (XIX. mende)
* Jules Bara, politikaria (XIX. mende)
* Jean-Baptiste Noté, baritono (XIX. mende)
* Piat Sauvage, margolaria (XIX. mende)
* Louis Gallait, margolaria (XIX. mende)
* Bruno Renard, arkitekto (XIX. mende)
* Georges Rodenbach idazlea (XIX. mende)

## Herri eta hiri senidetuak 
*  (1951).
*  (1994).
*  (2005).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Athos (argipena)

**Athos** izenak esanahi zenbait ditu:

* Athos, Greziako mendia;
* Athos, greziar mitologiako erraldoia;
* Athos, Alexandre Dumas idazleak sorturiko fikziozko pertsonaia.
Katsuhiro Ōtomo

mangaka, anime zuzendaria eta gidoilaria da. Akira mangaren sortzailea eta izen bereko animaziozko filmaren zuzendaria izateagatik da ezaguna. Filmak ikaragarrizko arrakasta izan zuen eta mugarritzat jotzen da animean izan zuen eraginagatik, hala nola hari esker animeak nahiz mangak mundu zabalean izan zuten zabalkundeagatik.
## Bibliografia 
* *The Gun Report* (1973).
* *Highway Star* (ハイウェイ・スター, 1975–1978)
* *Short Piece* (ショート・ピース, 1979)
* *Fireball* (1979)
* *Malsons* (童夢 *Domu*, 1980)
* *Good Weather* (グッド・ウエザー, 1981)
* *Sayonara Nippon* (さよならにっぽん, 1981)
* *Kibun wa mou sensou* (気分はもう戦争, 1982)
* *Jiyu o warera ni* (自由を我等に, 1982)
* *Akira* (アキラ, 1982-1990)
* *Memoirs* (メモリーズ, 1990)
* *The legend of mother sarah*, (1990-1996)
* *SOS Dai Tokyo Tankentai* (ＳＯＳ大東京探検隊, 1996)
* *The Memory of Memories (Artbook)* (1996)
* *Batman: Black and White* (1996)
* *Hipira* (2002)

## Filmografia 
* *Jiyu wo warerani* (自由を我等に, 1982)
* *Genma Daisen*
* ''Labyrinth Tales' (Manie-Manie 迷宮物語, 1987)
* *Lab* (ラブ, 1987)
* *Akira* (アキラ, 1988)
* *World Apartment Horror* (ワールド・アパートメント・ホラー 1991)
* *Roujin Z* (老人Z, 1991)
* *Robot Carnival* (ロボット・カーニバル), 1987)
* *Memoirs* (メモリーズ, 1996)
* *Spriggan* (スプリッガン, 1998)
* *Metropolis* (メトロポリス, 2001)
* *Steamboy* (スチームボーイ 2004)
* *Mushishi* ((蟲師, 2007)
* *Freedom Project* (7 ovas) (2007)
* *Short Peace* (2013)

## Kanpo loturak 
* : Art of Katsuhiro Otomo.
* : KATSUHIRO ÔTOMO.