Anda (garraioa)

**Anda**, sarri pluralean erabilia (*andak, andetan*), bi haga luzez eta horien artean jartzen diren oholez edo etxola moduko batez osaturiko plataforma da, pertsonak, hilotzak, santuen irudiak eta beste elementu batzuk eskuz edo sorbalda gainean eramateko erabilia.

## Tipologia 
Gaixoak eta zaurituak eramateko esku-ohea ere, anda mota bat da. pertsonak garraiatzeko bereziki Asian erabiltzen direnak literak dira, bestalde. Euskal Herrian, prozesioetan santuen irudiak eramatekoak badaude, eta Olentzero irudizkoa den eguberrietako ekitaldieta, ohikoa da andetan eramatean. Kaxarranka dantza ezaguna, Lekeition egiten den, anda gaineko kutxa batera igora egiten du dantzariak. Hil-andak ere ezagutu dira Euskal Herriko hiletetan, hilotzak eramateko plataforma, andabidea egiteko.

Fitxategi:Ane Maruri.jpg|Kaxarrankako dantzaria, kutxaren eta andaren gainean.
Fitxategi:Olentzero amara 001.JPG|Olentzero prest andetan eraman dezaten.
Fitxategi:Flickr - The U.S. Army - 'Stress Shoot'.jpg|Zaurituak eramateko ohatilak ere anda mota dira.

### Pertsonak garraiatzekoak: palankin eta literak 
Litera da anda mota pertsonek beste pertsona bat garraiatzekoa. Hagetatik zintzilik egoten den egitura bat da. Aulki bat baino gehiago denean, etzanda joateko tokia duenean, edo pertsona bat baino gehiago sar daitekeenean, palankina esan ohi zaio. 

Asiako kultura eta ohiturekin lotu arren, historikoki Mendebaldean ere ohikoak izan dira. Aita santuek bat berezia zuten, *sedia gestatoria* izenekoa, tronu bat andetan eramatekoa.

Fitxategi:2172013-0154D.jpg|Otomandar inperioko litera.
Fitxategi:Ioannes PP. XXIII, in Sedia gestatoria, 1962.jpg|Joan XXIII.a, sedia gestatorian, 1962. urtean.
Fitxategi:Palanquin, India LCCN2014680364.jpg|Palankin bat Indian, 1922. urtean.
Fitxategi:Taiwan governor-general Sakuma Samata on the litter.jpg|Taiwango gobernari okupatzaile japoniar bat, literan garraiatua.

### Prozesioetakoak 
Prozesioan irudiak eramatekoa andan garraiatzea da ohikoa. Anda sinpleak izan daitezke, edo landutako artelanak. XVI. mendetik aurrera Nafarroan bereziki halakoak landu ziren zenbait prozesiotarako. San Fermin santuari eusten diona Iruñeko jaietako prozesioan, urte osoan ere irudiarekin egoten da erakusgarri San Lorentzo elizan.

Fitxategi:Loiola (Azpeitia). San Inazioren ohiko prozesioa Azpeitirantz 706.jpg|San Inazioren prozesioa Loiolatik Azpeitirantz.
Fitxategi:Ostensions Limoges 2016-17.jpg|Prozesioa Limogesen, Okzitanian.
Fitxategi:Procesion del humo Arnedillo 2017-36.jpg|*Kearen prozesioa*, Arnedillo, Errioxa.

Plataforma garai eta apainduen estilokoak:

Fitxategi:Concatedral Sto Domingo Calzada 01.jpg|17. mendekoa eta zilarrezkoa; ikus oinean zuloak dituela hagak sartzeko eta garraiatzeko.
Fitxategi:San Fermín (Iglesia de San Lorenzo, Pamplona).jpg|San Fermin santuaren, San Lorentzo elizan dagoela Iruñean.
Fitxategi:Procesión San Fermín 2022-2.jpg|San Ferminen prozesioa jai nagusian.
Fitxategi:Manifattura_toscana,_portantina_per_reliquiario_del_sacro_latte,_1742,_03.JPG|Estilo italiarrekoa, mahai formakoa.

### Hil-andak 
Andak erabili izan dira Euskal Herrian halaber hilotzak hiletara eramateko. Terminoarekin loturako hitz gehigarriak daude, hil-anda hitz osaketa bera, eta baita andabidea (hilotzak elizara eta hilerrira eramateko bidea) eta anda-izarak, andetan eramaten zen gorpua biltzeko izara berezia, tradizio batzuetan ezkonduekin bakarrik erabilia.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak