Olaibar

**Olaibar** (olaibarreraz: *Olaiber*) Euskal Herriko udalerri eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 10,6 kilometrora. Altuera 455 eta 977 metro artekoa da, eta 33,88 km²-ko azalera hartzen du.  biztanle zituen.

Olaibar Ultzamaldea erdialdeko ibar txiki bat da, eta Iruña eta bere ingurua Ultzama, Anue eta Nafarroa kantauriarrarekin lotzen ditu, Iparraldeko probintziez gain. Nahiko biztanle gutxiko igarobidea da, herrigune txikietan sakabanatua. Bere jarduera nekazaritza eta abeltzaintzan eta zerbitzuen sektorean soilik oinarritzen da, N-121-A errepideari esker.

Bertako biztanleak *olaibartarrak* (olaibarreraz: *olaibertarrak*) dira. Ibarburua Olabe kontzejua da, non udaletxea da.

## Izena 
Olaibar beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Valle de Oláibar*
* nafar erromantzez edo aragoieraz: ''Val d'Olave*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Olayvarr* (1268)
* *Val de Olaue* (1280)
* *Vaill d'Olaue* (1366)
* *Val de Olave* (1534)
* *Val de Olabe* (1644)
* *Olaibar* (1802)
* *Olaibar* (1926)
* *Olaibar* (1993)

### Etimologia 
*Olaibar* toponimoa *Olabe* + *ibar* izenekoak osatzen du, beraz, bere esanahia "Olabeko harana" da, bere hiriburua Olabe delarik. *Olabe*, bere aldetik, euskal *ola* (burdinola) eta *-be* (beheko posizioa adierazten duen atzizkia) terminoek osatzen dute, hau da, "burdinolaren azpian".

Izena gardena bada, haren esanahia ez da hain gardena, gaur egun ez baita ezagutzen herriari izena eman ziezaiokeen burdinolarik bailaran. Horregatik, Koldo Mitxelena edo Mikel Belasko bezalako hizkuntzalariek *ola* "txabola" edo "saroi" adieraz erabili zela pentsatzearen alde egiten dute, *Olabe* izenaren esanahirik logikoena "txabolaren azpian" izanik.

Nolanahi ere, Erdi Arotik erabilitako erromantze izena, Nafarroako beste hainbat haranetan bezala, *Valle de Olave* izan da, aldaera guztietan. Toponimo honen berezitasuna, herri baten izenak eta *-ibar* atzizkiak (*Erroibar*, *Gulibar*, *Elortzibar*, etab.) osatzen dituzten gainerako ibarrekiko, gaur egun gaztelaniaz erabiltzen den toponimoa *Oláibar* dela da (gaztelerazko tildekin) eta ez *Valle de Olave*, *Valle de Erro*, *Valle de Gulina* edo *Valle de Elorz* bezala.

Horregatik, aditu batzuek iradokitzen dute jatorrizko izena ez dela *Olabe* izenetik eratortzen, baizik eta *ola* hitzatik bakarrik (*ola* + *ibar*: "burdinolako harana"), eta ondoren hizkuntza erromantzeek oker iritzi diotela hasierako osagaia *Olabe* izateari, eta ez *ola*. Horrela, *Olaibar* eta *Olabe* txabola edo burdinolatik abiatuko lirateke, eta lehenengoa ez litzateke bigarrenaren ondorio izango.

## Ezaugarriak 
### Armarria 
Olaibarreko armarriak honako blasoi hau du:

### Bandera 
Olaibarreko banderak Olaibarreko armarria dauka hondo gorri baten gainean. Armarriak kasket bat du gainean.

## Geografia 
Iruñeko merindadearen ekialdean dago, Nafarroako Mendialdean.

### Mugakideak 
### Inguru naturala eta kokapena 
Ultzamaldea eskualdean dago, eta udalerriaren hiriburua, Olabe, Iruñetik 10 kilometrora dago. Udalerria N-121-A (Iruña-Irun) errepideak zeharkatzen du. Ultzama ibaiak zeharkatzen du iparraldetik hegoaldera, eta ibaiaren ibarrak definitzen du lurraldearen erliebea, inguruko mendiekin batera.

### Klima eta landaredia 
Olaibarrek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude Olaibarreko basoetan.

#### Estazio meteorologikoa 
Olaibarren ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Anue pareko udalerrian, estazio bat dagoen Olague kontzejuan, itsasoaren mailatik 577 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Banaketa 
Olaibarrek 4 kontzeju ditu:

* Enderitz
* **Olabe** (ibarburua)
* Olaitz
* Otsakain

Gainera, beste leku bat ere bada, hala nola:
* Zandio

Bestalde, 2 etxalde ditu ibarrean:
* Beraitz
* Otsabide

## Historia 
1268ko Rediezmoaren liburua ageri da haran gisa. 1366 eta 1427ko su-liburuetan, "Olabeko ibarra" izenez agertzen da. Gobernu komunerako, haraneko diputatu bat aukeratzen zen, eta, aparte, herri bakoitzak bere errejidoreak izendatzen zituen, txandaka, bakoitza bere etxearen artean. 1835-1845eko Udal erreformen ondoren, ibarra erregimen komuneko udalerri bezala geratu zen. 1920. urtearen inguruan eskola bakarra zegoen bailaran, eta ostatu bakarra, Enderizko bentan.

## Demografia 
 biztanle zituen Olaibarrek.

## Ekonomia 
Ibarreko sektorerik garatuena lehen sektorea da. Ibarreko orografia eta klima direla eta, nekazaritza ez dago oso garatuta, eta abereen kontsumorako ekoizpena da jarduera nagusia. Edo bizilagunen kontsumorako baratze txikiak. Ibarrak etengabe ustiatzen den herri-mendia du. Zerbitzuen sektorea gutxi garatu da, eta batez ere Olave-Olaben kontzentratzen da sukaldaritzan diharduten enpresekin.

## Politika 
### Udaletxea 
Udaletxea 1953an eraiki zen eta Olaibarrek Olabe eta Olaizko kontzejuekin partekatzen du eraikina. Antzinako egoitza Olabeko bentan egon zen. Udala alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute.

* HELBIDEA: Irunerako errepidea, z/g
### Udal hauteskundeak 
Olaibarko alkatea Maria Carmen Lizoain Osinaga da 2007ko udal hauteskundeez geroztik; urte horretan *Independientes de Oláibar* (IO) bere taldeak udaleko bost ordezkariak lortu zituen. Baliogabeko botoak lau izan ziren (emandako boto guztien %3,31) eta boto zuriak hamabost izan ziren (%12,82). Abstentzioa %25,31ekoa izan zen.

2011ko udal hauteskundeetan ere Lizoain aukeratu zuten alkate, *Agrupación Independiente de Oláibar* (AIO) zerrendaren izenean.

### Alkateak 
Hauek izan dira Olaibarko azken alkateak:

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Odietako Mariano Ziganda ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Olaibarreko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Olaibarrek ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Olaibarreko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Olaibar eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %13,13k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 19,90k.

### Jaiak 
* Olabeko San Pedro jaiak, ekainaren azken asteburuan
* Otsakaingo San Joan jaiak, irailaren lehen asteburuan
* Enderizko San Nikolas jaiak, irailaren bigarren asteburuan
* Olaizko San Migel jaiak, irailaren azken asteburuan

## Ondasun nabarmenak 
* Enderizko San Nikolas eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza, gotiko estiloan.
* Olabeko San Pedro eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza.
* Olaizko San Migel eliza, Erdi Aroan eraikitako kristau eliza.
* Otsakaingo San Joan eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza.
* Zandioko San Lorentzo eliza, Erdi Aroan eraikitako kristau eliza.

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV'', Iruñea, 1996. .

## Ikus, gainera 
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Olaibarreko Udalaren webgune ofiziala