José Antonio Nielfa

**José Antonio Nielfa Antón**, ezizenez **La Otxoa** (Bilbo, 1947ko irailaren 11), euskal transformista eta musikaria da, 1970-80 hamarkadan Hego Euskal Herrian publiko orokorrarentzat ezaguna izan zen lehen LGBT artista.

## Datu biografikoak 
Bilboko San Francisco auzoan sortua, kabaretetako giroa ume-umetatik ezagutu zuen. Nerabezaroan Santutxura aldatu zen. Familian Francoren aurkako giroa bizi izan zuen eta 11 urterekin haien tabernan lanean hasi zen. 14 urterekin bere homosexualitatea onartu eta publiko egin zuen.

Oso futbolzalea, auzoko taldearekin jokatzen zuen baina 17 urterekin "botak erantzi zituen, takoidun zapatak janzteko"

1966-67 urteak Torremolinosen (Malaga, Espainia) pasatu zituen. Frankismoaren garaian, herri honetan nolabaiteko gay askagune bat sortu zen. Lagun batzuen artean apartamendu bat hartu zuten, eta La Sirena eta Apolo tabernetan lan egin zuen. Garai honetan zenbait kantari eta artistarekin ezagupidea egin zuen: Massiel, Mikaela, Dúo Dinámico, Grace Jones, Mariquilla... eta sexu askatasunaren aldeko mugimenduan hasi zen; 1968ko martxoan lehen aldiz atxilotua izan zen, Bartzelonan, hiriko gay giroko tabernetan eginiko sarekada handi batean; gerora PSOE aldera lerratu zen, Felipe Gonzalez eta Jose Luis Rodriguez Zapatero lehendakarien alde hitz eginez. Azken honen gobernuan 1968ko atxiloaldiarengatik indemnizatua izan zen eta bere aurrekari penalak ezabatzea lortu zuen, preso sozial ohien elkarte baten ekimenez. bere lehen taberna Bilboko Barrenkalean konfinamendua alaitzeko kantu bat ere grabatuz, MCD rock taldearekin batera.

## Ibilbide artistikoa 
thumb|"Toma bacalao" diskaren ale bat (1989).
15 urterekin joan zen Bartzelonara lehen aldiz. Han artista, intelektual eta langile-auzoetako giro bizia ezagutu zuen, transformisten espektakuluak barne, Pertsonaia Bartzelonan sortzen hasi zen ("La Reja Dorada" eta "Barcelona de Noche" aretoetan) 1974ean ama zaintzeko Bilbora itzuli zen. eta sexu askapenaren aldeko mugimendua indartuz. Telebistako hainbat saiotan parte hartu izan du: "Vivir Cada Día", "Saski Naski", "Y sin embargo te quiero", "Si yo fuera presidente", "La Muga", "Gatos en el tejado", "Plasti - Plasti", "Larousse" (Galiziako telebistan), "Vips" (Emilio Aragón), "Hablando se entiende la gente" (Jose Luis Coll), "La unión hace la fuerza", "Tentáculo", "Noche de ronda", "Pero esto que es"...

65 urte betetzear, bere 16. diskoa grabatu zuen ("La Otxoa y Yo"), El Consorcio eta Kepa Junkera musikarien kolaborazioarekin.

Zenbait pelikulatan ere agertu da: "Mikelen Heriotza" (1984), futbol partiden erretransmisioak, eta liburu biografiko bat du, "Sin plumas en la lengua" (2004),

2023an, 75 urte betetzearekin batera, erretiratu zen taula gainetik. Aste Nagusian "Agur, Otxoa Feroz" espektakulua estreinatu zuen. BBK Aretoak ekoitzia, espektakuluan aktore talde batek bere bizitzako pasarteak antzezten zituen, eta Nielfak bere ibilbide osoko kantuak abesten zituen. 8 emanaldi programatu baziren ere, sarrera guztiak agortu ziren eta ikuskizuna luzatu behar izan zen. eta "Agur Otxoa Feroz" ikuskizuna 2023-24 gabonetan ere antzeztuko da, Campos Eliseos aretoan; eta EAEtik kanpora ateratzea ere pentsatzen ari dira.

## "Libérate" kantua 
LGTB kolektiboaren ikur bihurtu den kantu hau La Otxoaren famatuena izan arren, ez da berak egina. Autorea Vicente Raga valentziarra da, eta Rafael Conde "El Titi" kantariarentzat egin zuen. Baina honek ez zuen kantatu nahi izan, "ausartegia zelako". Ragak, orduan, bere lagun bilbotar bati erakutsi zion Madrilen (Manuel Ruiz Umaran pailazoa, Txomin del Regatoren bikote artistikoa). Honek esan zion: "Ekarri ezazu kantu hori, badakit Bilbon nork kantatuko duen eta". Hori 1974ean izan zen.

## Aldarrikapena 
Bere ibilbide artistiko osoan, Nielfak LGBT+ kolektiboaren eskubideen aldeko aldarri aktiboa mantendu du: homosexualen ezkontza, gay harrotasunaren eguna, frankismoan erreprimituak izan zirenei aitorpena...) 40 urte geroago mantentzen dutenarekin alderatuz, edo eskuineko politikariek erakusten duten aurpegi bikoitza seinalatuz (parlamentuan gay ezkontzen legearen aurka eginez, eta gero haien alderdikide gayen ezkontzak babestuz).

2019ko azaroan, LesGaiCineMad festibalean (Madrilgo LGBT Zinemaren Nazioarteko Festibala) aitortza egin zioten.

2023ko abuztuan, Txurdinagabarri Nagusien Egoitzak La Otxoa omendu zuen, egoiliarrekin eginiko aktibitateen bidez: mozorroak, tertuliak eta Bilbori buruzko kantuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ««Kamerinoan jaio zen La Otxoa, eta kamerinoan hilko da»» Naroa Torralba&#x20;Rodriguez *Berria, 2023-09-10)*
* La Otxoaren diskografi osoa Youtuben.