Diogenes Sinopekoa

**Diogenes Sinopeko**a edo **Diogenes Ziniko**a (, *Diogenes ho Sinopeus*; Sinope,  – Korinto, K.a. 323) Antzinako Greziako filosofo ziniko nabarmen bat izan zen. Ez zuen ezer idatzirik utzi, eta hari buruz ezagutzen den guztia Diogenes Laerziok bere *Filosofoen bizitzak* bilduman idatzitakoa da.

Diogenes Sinopetik erbesteratu zuten, eta Atenasa joan zen bizitzera; han, Antistenes (Sokratesen lehen ikaslea) hartu zuen maisutzat. Diogenes arlote gisa bizi izan zen Atenasko kaleetan, muturreko gabezia bertute bihurtuz. Kontatzen zenez, upel batean bizi zen, eta ez zuen manta edo kapa bat, zorro bat eta makila bat beste jabegorik. Buztinezko edalontzi bat ere izan omen zuen, baina hautsi egin zuen, haur bat errekatik eskuekin edaten ikusi zuenean. Egunez eskuargi bat zuela ibiltzen zen poliseko karriketatik, "gizonen bila" (gizon zintzo eta zuzenen bila, alegia).

Korinton ere izan zen, eta zinikoek defendaturiko autosufizientziaren ideiak etsenpluz predikatu zituen: bizitza naturala, gizarteko luxuak arbuiatuz. Haren hitzetan, ongi gorena bertutea da. Zientzia, ohoreak eta aberastasunak alde batera utzi beharreko ondasun faltsuak dira. Gizarteko ohituren hipokrisiak salatzea eta ikuspegi naturala kontrajartzea haren filosofiaren oinarriak dira. Gizaki jakintsuak bere desioak gainditu behar ditu, eta bere beharrizanak ahalik eta neurri txikienera gutxitu.

## Bizitza 
Diogenesi buruzko pasarteen egiatasuna zalantzazkoa da askotan. Izan ere, ez zuen idazlanik utzi, eta bere izaera xelebreak eragin handia izan zuen herritarren irudimenean. Horregatik zaila da esatea bere bizitzako zein parte diren egia, eta zein ipuin soilak edo geroko tradizioak sortutako irudia. Nolanahi ere, Diogenen bizitzaren pasadizoak bere filosofia praktikoa ulertzeko oso lagungarriak dira.

Diogenes Sinopeko greziar kolonian jaio zen, itsaso beltzaren hegoaldeko kostaldean. Bere aitarekin batera txanponak faltsutzeagatik erbesteratu zutela uste da. Atenasa iristean, bere esklaboa zen Manesek ihes egin zion, eta orduan, bere umore garratz bereziarekin esan omen zuen: "Manes Diogenes gabe bizi badaiteke, zergatik ezingo luke Diogenesek Manes gabe bizi?" Beste batean, erregeak hezur pila bati begira topatu zuen eta zertan zebilen galdetuta, esan zion: "Zure aita Filiporen hezurren bila nabil, baina ez dakit esklabo baten hezurrengandik bereizten".

### Heriotza 
Diogenesen azkenaz bertsio ugari kontatzen dira: olagarro bat gordinik janda gaixotu zela; istripuz erorita hil zela; zakur baten haginkaden ondorioz hil zela, olagarro baten kausaz elkarrekin borrokatu ondoren; baita bere burua hil zuela ere, arnasa hartzeari uko eginda. Esaten denez, bere azken hitzak honako hauek izan ziren: "Hiltzean, bota nazazue zakurretara. Jada ohituta nago".

Askoz geroago, korintiarrek atseden hartzen zegoen zakur baten irudia zeukan marmolezko zutabe bat jaso zuten haren omenez. Epictetok jakituriaren iruditzat zeukan.

## Diogenes eta zakurrak 
thumb|Antistenes
Diogenesen inguruan kontatzen diren pasadizo askok bere zakurren antzeko bizitzaz eta bizitza horri egiten zion gorazarreaz hitz egiten digute. Arrazoia *Ziniko* hitzean dago, grekozko *zakur* hitzetik baitator. Bi jatorri lotzen dira eskola zinikoaren sortzaileen inguruan. Lehenak dio Antistenesek Kinosargoko santutegi eta gimnasioan eman zituela bere aurreneko ikasgaiak; *Kinosargo* izena *kyon argos*etik letorke («zakur zalua» edo «zakur zuria»). Bigarrenaren arabera, Antistenes eta Diogenesek Atenasen jaso zuten ezizenetik dator, beren portaera zakurren antzekoa zela eta *kynikos* deitzen baitzitzaien; «zakur moldekoak», alegia. Beren bizimodua zakurrenarekin lotzea, izan ere, lege eta ohitura gizatiarrei zieten mespretxuaren, beren askatasun ideiaren eta beren lotsarik ezaren ondorio zen.

Diogenesi *Zakur* deitzeak iraintzeko asmoa garbia bazuen ere, zinikoak oso egokitzat hartu zuen izendapena. Zakurraren ideia erabili zuen askotan bere jokabidea azaltzeko, eta aldi berean iraina botatzen zuena lotsagarri uzteko. Bazkari baten erdian hezurrak bota zizkiotenean, Diogenes haien aurrean pixa egiten hasi zen, adibidez. Agoran jaten ari zenean zakur deitu ziotenean, "zakurrak zuek, jaten ari naizen bitartean gerturatzen zaretenok!". Irain horixe bota zion Platonek ere, eta berehala jaso zuen erantzuna: "Bai, zakurra behar dut izan dudarik gabe, beti saldu nindutenengana itzultzen naizenez".

## Doktrina 
Gutxiago dakigu Diogenesen irakaspenez bere bizitzaz baino. Ziniko gehienak bezala, bere bizitzaren egokitasuna izan zen bere kezka, eta ez zuen eskola bat sortzeko ahalegin handirik egin.
thumb|Herakles
Dakigunaren arabera, jabegoari ez zion inolako garrantzirik ematen (Antistenesek ordea, oztopo kontsideratzen zuen). Lapurreta onargarria zela irakasten omen zuen: "jakintsuak eskura duena erabil dezake". Maisuarekin bat zetorren ideia askotan, hala nola beharrizanen ezabatzetik datorren bertutea, gizartea dela alperreko behar askoren eragilea eta hauek naturarekin bat datorren bizimodu batekin ekidin daitezkeela, sufrimenduaren mugetarainoko gabeziaren gorazarrea, gizarteko konbentzioei erdeinua, eta filosofia oso landuenganako mesfidantza.

Zibilizazioaren ohiko ideiei egiten zien erasoa gimnasia, musika eta astronomia lantzeko greziarrek zuten joerara ere zabaltzen zuen Diogenesek. Aldarrikatzen zuen moralaren zuzentasunean horrelako gogoa jarriko balute gazteek, heziketa hobea izango zutela. Gizonek beren desiren esklabo gisa jokatzen zutela ere salatzen zuen, eta horregatik gozamen materialak alde batera utzi behar zirela. Maitasunari buruz "alferren negozioa" zela esan zuen, eta maitaleak beren zoritxarrean atsegin hartzen zutela. Hala ere, koitoa beharrizan fisikoa dela baieztatzen zuen, jatea eta edatea diren bezalaxe.

Heriotza txarra ez zela ere esaten zuen, ez baitugu bere zuzeneko kontzientziarik. Kosmopolitetan lehena dela esaten da, aberririk zuenik ukatu baitzuen, munduko hiritarra zela argudiatuz.

### Filosofia praktikoa 
Diogenesek filosofia praktikatu zuen, hartaz teorizatu baino gehiago. Bere garaikide eta ondorengo filosofo askok, zinikoek bertuteari buruz defendatu zituzten ideiak praktikara eramateko balio zuen bizimodu bezala ulertu zuten.
thumb|Atenaseko Partenoia
Platoni galdetu zitzaionean zer nolako gizona den Diogenes, honek erantzun zuen: "Sokrates erotu bat".

## Legatua
### Irudikapenak artean
Garai zaharretan zein modernoetan, Diogenesen nortasunak biziki erakarri ditu eskultoreak eta margolariak. Antzinako bustoak daude Vatikanoko, Louvreko eta Kapitolioko museoetan. Diogenesen eta Alexandroren arteko elkarrizketa Villa Albanin aurkitutako marmolezko erliebe zahar batean irudikatzen da. *Atenasko Eskola* Rafaelen freskoan, lehen planoan etzanda agertzen den irudi bakarti batek Diogenes irudikatzen du.

Shakespeareren *Atenasko Timon-en* txakurrei buruzko aipamen ugariak zinismo-eskolari buruzko erreferentziak dira, zeinak interpreta baitzitekeen ermitau misantropikoaren, Timonen, eta Diogenesen arteko paralelismoa iradoki zezakeela, baina Shakespearek Michel de Montaigneren *De Demokrito y Heraclitus* saiakera izan zuen eskura eta hartan bien arteko ezberdintasunak azpimarratzen baitziren: Timonek aktiboki desiratzen du gizakien gaiztakeria, eta arriskutsutzat hartzen ditu; Diogenesek, aldiz, hain gutxi maite ditu, ezen haien kontaktuak ez lukete asaldatuko. *Timonismoa*, askotan, *zinismoarekin* kontrastatzen da: Zinikoek jendea zer izan zitekeen ikusten zuten, eta haserretu egiten ziren bihurtu zenarekin; timonistek, berriz, gizakiak, ezinbestean, zoroak eta axolagabeak zirela sentitzen zuten, eta ez zuten inolako aldaketarik espero.

Filosofoaren izena, Sir Arthur Conan Doyleren *The Greek Interpreter* ipuinaren istorioan, fikziozko Diogenes Clubek (Sherlock Holmesen anaia, Mycroft Holmes, kide dena) hartu zuen. Clubeko kideak heziak dira, baina ez dute hitzik egiten, eta ez dute gustuko  gizarteratzea, filosofoari berari bezala.

### Psikologia
Diogenes izena portaera-nahasmendu bati aplikatu zaio, itxuraz, nahi gabe, bere burua abandonatu eta gauzak harrapatzeak ezaugarritzen duenari. Nahasmenduak adineko jendea jotzen du, eta izen desegokia hartzen da, ezen Diogenesek erosotasun materialeko estandar komunak nahita arbuiatzen baitzituen, eta edozer gauza izan zitekeen pilatzaile baino. Izena bera ere sarritan kritikatzen da, Diogenesek bere buruari laguntzen ziola uste baitzuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Diogenes sindromea

## Kanpo estekak 
*  Internet Encyclophedia of Philosophy: https://www.iep.utm.edu/diogsino/
*  Lucian Samosataren wikia: http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=cynics:cynic_lives
*  Epiktetoaren Diskurtsoak: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0236
*  History Of Philosophy Witout Any Gaps (podcast-a): https://historyofphilosophy.net/cynics