Torres del Paine parke nazionala

**Torres del Paine parke nazionala** Txileko basa-eremu babestuetako garrantzitsuenetako bat da. Andeen mendilerroen eta Patagoniako esteparen artean dago, Torres del Paine komunan, Última Esperanza probintzian, 51° hego latitudearen eta 72° 57' mendebaldeko longitudearen artean, 60 inguru urrun. Puerto Natales-tik km eta Punta Arenasetik 301,2 kilometrora. 1959an sortu zuten eta Basoen Korporazio Nazionalak kudeatzen du.

227.298 hektareako lurraldearekin, Paine mendikatea eta bere mendigune ospetsua biltzen dituena, izena ematen dioten Paine Grande gailurrak eta bere dorre ezagunak biltzen dituena. Barruan mugarri geografiko natural ugari daude, hala nola haranak, Paine ibaia, Gray, Pehoé, Nordenskjöld eta Sarmiento aintzirak, eta Grey, Pingo eta Tyndall glaziarrak, Hego Patagoniako izotz-zelaiari dagozkionak. 1978an hasita, UNESCOk biosfera erreserba gisa sartu zuen eremua. 

Inguruaren edertasun paisaiagatik nazioartean ezaguna, urtero 280.000 bisitari baino gehiago jasotzen ditu,  gehienak atzerritarrak, bisiten kopuruaren arabera Txileko hirugarren eremu babestua bihurtuz.  Haren aitorpenen artean, *National Geographic* aldizkariaren edizio berezi batean, Torres del Paine munduko bosgarren tokirik ederren gisa aukeratu zuten.  Era berean, 2013an munduko zortzigarren miraria bezala hautatu zuten parkea, Turismo Birtualeko guneak antolatutako lehiaketan bost milioi boto baino gehiago jaso ostean.  

Historia aberatsaren jabea, lurralde honetan Aonikenk edo Tehueltxe indigenak bizi izan ziren lehenengoz, zeinen erregistroak, kasu batzuetan, 3.500 urte baino gehiagoko historia hartzen baitute, eta bere aztarnak egungo parke nazionalaren barruan aurkitzen dira. Herri hori 1870ean hasi zen Mendebaldeko kolonizatzaileen etorrerak Última Esperanza eremura larriki kaltetu zuen, kanporatu eta desagertzea eragin zuena. 1900. urtean hasita, eremua abere ustiapenerako kolonizazio azkarra izan zen, 600 eta 10.000 hektarea baino gehiagoko 12 jabetzatan banatuta. 1959an, Eskualdeko biztanleek eta bisitariek egindako kanpaina ezberdinen ondorioz, Jorge Alessandri presidentearen gobernuan, lehen gune babestu bat ezarri zen, eta azkar eta segidan zabaldu zen gaur egungo tamainara iritsi arte.

Parke nazional hau ezartzeak lehen abeltzaintzarako eta nekazaritzarako ustiatutako eremu handiak babestu eta berreskuratu ditu, eta, horrez gain, Eskualdeko ekonomiaren eraldaketa ere izan da, turismoaren eta hari lotutako zerbitzuen hazkunde iraunkor batekin. 2018an kalkulatu da parke honek eskualdeko barne produktu gordinaren % 10 laguntzen duela, 190.000 mila dolarren baliokidea. Egoera hori gorabehera, lurraldea bere lurraldeko eremu zabalak kaltetu dituzten baso-sute handiek jasan dute, 1883ko, 1985eko (12.500 ha), 2005eko (15.000 ha) eta 2011-2012ko ( 17.600 ha) gertakariak nabarmenduz.

## Historia 
[ezkerrera|thumb|Parkearen sarrera, [Basoen Korporazio Nazionala|Basoen Korporazio Nazionalak (Conaf) kudeatzen duena.]]
Parkea 1959ko maiatzaren 13an sortu zen. 1977an Guido Monzinok 12.000 hektarea (30.000 akre) eman zizkion Txileko Gobernuari eta bere azken mugak ezarri ziren. UNESCOk biosfera erreserba izendatu zuen 1978ko apirilaren 28an.

Azken urteotan, parkeak gizakiak eragindako baso-sute batzuei aurre egin behar izan die, eta landaredi eremu zabalak kontsumitu dituzte. 1985eko otsailaren 10ean, turista japoniar batek zigarro-mutur bat gaizki itzalita utzi zuen, eta horrek parkeko ia 14.000 hektarea kontsumitu zituen sutea piztu zuen. Hogei urte geroago, turista txekiar batek sukalde bat irauli eta beste sute bat piztu zuen, eta 15.000 hektarea baino gehiagoko azalera erre zuen, eta horietatik 11.000 baino gehiagok parkeari zuzenean eragin zion. Txekiar gobernuak 30.000 zuhaitz finantzatu zituen kaltetutako eremua basoberritzeko. 2011. urtearen amaieran, Torres del Paine parke nazionala berriz ere baso-sute erraldoi baten biktima izan zen, eta 17.000 hektarea baino gehiago kontsumitu zituen, oraingoan israeldar herritar batek baimenik gabeko leku batean komuneko papera pizteagatik.Txileko Gobernuak eskerrak eman zizkion. Argentinaren laguntza, azken sute honi eusteko saiakeran, zeinaren proportzioak nazioarteko laguntza behar zuen.

2017ko abenduan, Magallanes Eskualdeko Kontu-hartzailetzak egindako ikuskaritza baten bidez, irregulartasun anitz antzeman zituen eskualdeko Basoen Korporazio Nazionalak, besteak beste, zenbait lurren erabilera aldaketari buruzko dokumentazio falta eta emakida-sektoreen ikuskatze eza.

## Sarbideak 
Urteko edozein garaitan sartzen da CH-9 ibilbide zolatutik, Punta Arenas eta Puerto Natales lotzen dituena, eta orain dela gutxi asfaltatutako bide batetik jarraitzen du, 100 km inguru, eta gero legarrezko bide batetik. Neguan, kateak erabiltzea komeni da, klima ezegonkorra baita. Itsasotik eta airetik ere irits daiteke.

## Klima 
[thumb|[Grey glaziarra.]]
Köppen-en sailkapenaren arabera, klima epel euritsuan dago parkea, denboraldi lehorrik gabe. Parkearen baldintza meteorologikoak oso aldakorrak dira orografia konplexuaren ondorioz.

### Plubiometria 
Hilabete euritsuenak martxoa eta apirila dira, hilean batez beste 80 mm. Hau da, Uztaila-urria aldiko hilabeteen bikoitza, hilabete lehorrenak baitira.

### Tenperatura 
Ingurune horretan udak freskoak dira, hilabete beroenean (urtarrilean) 16 °C baino tenperatura baxuagoarekin. Negua nahiko gogorra da, hilabete hotzenean (uztaila) batez besteko gutxieneko tenperatura 2,5 °C-koa baita.

### Haizea 
Torres del Paine parke nazionalean eta inguruetan haize bortitzak nagusitzen dira urte osoan. Batzuetan, 150 km/h-ko abiadura har dezakete, 2016ko otsailaren 16an gertatu zen bezala, autobus bat haizearen ondorioz irauli zenean, eta hamaika bidaiari zauritu zituzten.

## Geografia 
### Hidrologia 
[thumb|[Nordenskjöld aintzira.]]
Parkeak drainatze-sare handia du. Hegoaldeko Patagoniako izotz-zelaitik jaiotzen diren ibai, erreka, aintzira eta ur-jauzi ugarik osatzen dute, eta ipar-ekialdetik Última Esperanza kaiaraino egiten dute ibilbidea, Puerto Natales hiriko kostaldeak bustitzen dituen arte. Ur-ibilguek luzetarako profil malkartsua dute, maldan bat-bateko aldaketak eragiten dituzte, ur-jauziak eta ur-lasterrak.

Hegoaldeko izotz eremuak parkearen mendebaldeko zati osoa hartzen du. Lau glaziar nagusi elikatzen ditu; hauek dira, iparretik hegora, Dickson, Grey, Zapata eta Tyndall glaziarrak, azken horrek atzerakada handia izan baitu. Handiena Grey glaziarra da. Frontea bi besotan banatzen da, izotzetan penintsula bat agertu delako. *Isla* edo *Nunatak* deitzen zaio, eta igarotako urte bakoitzeko pixka bat gehiago estalgabetzen da. Ekialdeko besoa 1,2 km ingurukoa da, eta mendebaldekoa, berriz, 3,6 km inguruko zabalera du. Glaziarrak 15 km luze da parkearen barruko ibilbidean.

## Biodibertsitatea 
thumb|Cuernos del Paine
[thumb|Euripeko basoa [Paine mendikatea|Paine mendikatean.]]
[thumb|Notro lorea ([Embothrium coccineum).]]

### Flora 
Parkeko florari buruzko azken azterketa Pisanok egin zuen 1974an. Azterlan horrek parkearen lurralde osoa osatzen duten lau eremu biotiko hartzen ditu, mota begetazionalaren arabera:

#### Sastrakadia xerofito aurreandinoa 
Lur lau eta mesetatara mugatuta, gehienek ura biltzeko moldaketak dituzte. Haize biziaren eraginpean, bere lurraldea zabalera aldakorreko zerrenda jarraitu samar batean zabaltzen da, goi-ordokien gainean, mendigunearen mendebaldeko ertzaren altuera txikietan eta Sarmiento aintziraren iparraldean. Iparralderago, Amarga urmaelaren eta Aintzira Urdinaren artean, estepa patagonikoarekin nahasten da.
Espezie nagusia *Mulinum spinosum* (mata barrosa) da, *Anarthrophyllum desideratum*, *Discaria serratifolia*, *Nardophyllum obtusifolium* eta Baccharis magellanica espezieei lotua. Belar-estaldura aberatsa da espezie hauetan: Acaena integerrima, *Collomia biflora*, *Festuca gracillima*, Festuca magellanica, etab. Txileko andeetako basamortu-ekosistema garrantzitsuenetako bat da, eta munduko sei ekosistema garrantzitsuenetako bat.

#### Baso magallanikoak 
*Baso magallaniko hostogalkorretan* Nothofagus generoko zuhaitzak, pago faltsuak edo hegoaldeko pagoak dira nagusi, hala nola ñirre (Nothofagus antarctica) eta lenga (*Nothofagus* pumilio). 

*Siemprevede magallaniko euritsu basoan*, Magallanesen (*Nothofagus betuloides*) coigüea da nagusi. Notroa (*Embothrium coccineum*) kolore gorri biziko loreak dituen zuhaitz txiki bat da.

#### Estepa patagonikoa 
Estepa patagonikoak estres hidriko handia du, eta lehorteari egokitutako landareak ditu. Gramineoen eta zuhaixka azido eta arantzatsuen larreak nabarmentzen dira. Estepa patagonikoan dauden espezieetako batzuk hauek dira: Hyalis argentea, Hauspoa ligularis, Jarava humilis, *Senecio filaginoides*, *Grindelia* *chiloensis*, *Chuquiraga avellanedae*, *Chuquiraga erinacea* (*Hystrix* subespeziea), *Lycium* chilchilchisum, Acantholipsupia *seriphioides, Mulinum spinosum, Larrea divaricata, Schinus johnstonii, Condalia microphylla, Prosopis alpataco, Prosopidastrum globosum, Atriplex lampa, Suaeda divaricatav y Ephedra ochreata.* 

#### Andeetako basamortua 
Lehortasuna, haize bortitzak eta hotza ditu ezaugarri bioma honek. Landaredi-pobrezia eta estaldura urria ditu ezaugarri, batez ere gramineoak eta zenbait zuhaixka arantzatsu, ur-eskasiari, hotzari eta haize bortitzei egokituak.

### Fauna 
thumb| Guanaco bat Cuernos del Paineren aurrean.
Parkeko fauna oso anitza da, hein handi batean Txilekoa da. Behatzeko errazenak diren animaliak guanakoak dira, talde handietan ibiltzen direnak; Kulpeo eta txila azeriak, peludoak, txingeak eta huemuleak ere badaude, gehienbat parkeko basoetan bizi direnak; pitxeak, ñanduak, kondorrak, arranoak, askotariko ahateak, kopetazuriak, lepo beltzak eta koskorobak, tukukereak, martin arrantzaleak, txuntxoak, pinpoiloak, pumak, inguru horretan oso babestuta daudenak, eta guinak, askoz urriagoak direnak.

## Bisitariak 
Parke honek Txileko eta atzerriko bisitari ugari jasotzen ditu urtero.

## Lurpeko babesa 
Torres del Paine parke nazionalak bere lurpea babesten du **meatzaritza helburuetarako interes zientifikoko leku** gisa, Meatze Kodearen 17. artikuluan ezarritakoaren arabera.  Zeregin horiek Errepublikako Lehendakariaren idatzizko baimenarekin bakarrik egin ahal izango dira eta Meatze Ministroak ere sinatuta.

Meatzaritza helburuetarako interes zientifikoko lekuaren baldintza 1989ko abuztuaren 29ko 131. Dekretu Gorenak ezarri eta 1989ko urriaren 21ean argitaratu zen  babes poligonoa ezartzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erdiko Dorrearen deskribapena Andeshandbook-en
* Torres del Paine, munduko zortzigarren miraria
* Torres del Paine parke nazionalaren gune ofiziala
* Interes zientifikoko eremuak meatzaritza helburuetarako