open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
André Courrèges

**André Courrèges** (Paue, 1923ko martxoaren 9a - Neuilly-sur-Seine, 2016ko urtarrilaren 7a) moda sortzailea izan zen. Pauen jaio arren, euskalduna izan zen, eta baxenafartzat agertu zuten hedabideetan. Minigona modan jarri zuelako da ospetsua.

Ingeniaritza zibileko ikasketak egin ondoren, hamar urtez Cristobal Balentziagarekin lanean aritu zen. Gero, 1961an, bere joskintza etxea sortu zuen.

Mary Quantek sortutako minigona Courrègesek jarri zuen modan, 1965eko udaberri-udako bere moda bilduman, minigonari diseinu futuristagoa emanda.

## Idazlanak 
*La robe: essai psychanalytique sur le vêtement* liburua idatzi du, Eugénie Lemoine-Luccioni egilekide izanik. 1983an argitaratu zen lehen aldiz ().

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nagore Irazustabarrena: «André Courrèges, ilargiko nekazaria», *Argia*, 2248. zenbakia, 2010-10-17. Eskuratze data: 2011-02-08.
*  Lubomir Stoykov: «André Courrèges or the futurism in fashion», *Fashion Lifestyle Magazine*, 12. zenbakia, 2008ko uztaila. Courrègesen moda sorkuntzei buruzko artikulua.
*  «André Courrèges», Victoria and Albert Museum. Courrègesek sortua den eta Londresko museo hartan ikusgai dagoen soineko baten argazkia dakar.
*  «André Courrèges: Coat, cotton and polyurethane», Walker Art Gallery. Courrègesek sortua den eta Liverpoolgo arte galeria hartan ikusgai dagoen emakume janzki baten argazkia dakar.
Boa

**Boak** *Boidae* familiari dagozkien sugeak dira. Suge espezierik handienetariko batzuk familia honetakoak dira, tartean boa hertsatzailea (*Constrictor constrictor*) famatuena izanik.

## Azpifamiliak 
## Erreferentziak
Kobra

thumb|Kobra bat
**Kobra** Elapidoen familiako *Naja* eta *Ophiophagus* Generoak narrasti ofidioen izen arrunta da. Izutzen direnean lepoa zabaltzen dute; beren pozoia sugegorriena baino indartsuagoa da eta nerbio-sistemari erasotzen dio. Afrikan, Asian eta Ozeanian bizi dira.

Hona hemen espezierik ezagunenak:
* Errege-kobra (*Ophiophagus hannah*)
* Kobra betaurrekoduna (*Naja naja*)
* Kobra listukaria (*Naja nigricollis*)
* Egiptiar kobra (*Naja haje*)

Egiptoko mitologian kobra eguzkiaren ikurra eta faraoiaren babeslea da, Uadyet eta Uraeusk antzeztua.

## Erreferentziak
Fermiren paradoxa

thumb|Irrati-teleskopioak erabili dira Lurretik kanpoko zibilizazioen seinaleak jasotzeko

**Fermiren paradoxak** agerian jartzen du kontraesan nabari bat: alde batetik, Unibertsoan oso aurreratuak diren zibilizazioen ustezko kopuru handia, hainbat hipotesiren arabera, eta bestetik zibilizazio horien seinaleen eza, orain arte Unibertsoan ezagutzen den zibilizazio bakarra Lurrekoa baita.

Unibertsoaren adinak eta gure galaxian dagoen izar kopuru handiak, Drakeren ekuazioaren arabera, Lurretik kanpoko balizko biziak ez lukeela oso bitxia izan beharko adierazten du. Zergatik ez dugu jaso inongo ebidentziarik (espazio-zundak edo espazio-ontziak, irrati-seinaleak, etab.) ustezko zibilizazio horiengandik? Hori izan zen Enrico Fermi fisikariak bere buruari egin zion galdera.

Fermiren paradoxak honako hau dio:

"*Unibertsoan teknikoki oso aurreratuak diren zibilizazioen ustezko ugaritasuna eta uste horrek duen ebidentzien eza ez datoz bat. Hiruretako bat: edo hasierako premisa ez da zuzena (eta bizi adimentsua uste baino urriagoa da), edo gure gaurko behaketak osatugabeak dira (eta oraindik ez ditugu antzeman), edo gure ikerketa metodoak okerrak dira (ez baikara adierazle egokiak bilatzen ari*)"

Fermik berak erantzun bat bilatu zuen bere paradoxa argitzeko. Bere ustez, gure galaxian egon zitezkeen balizko zibilizazio aurreratuek haien auto-suntsiketa burutzeko teknologia garatu zezaketen, gure zibilizazioak egin duen moduan. Lurretik kanpoko zibilizazioen ebidentzien ezak, hain zuzen ere, Fermiren hipotesi ezkor horrek azalduko luke.

## Kanpo estekak
Fugging

**Fugging**, 2021 arte **Fucking** deitua, Austriako Austria Garaia estatuan dagoen Innviertel eskualdeko Tarsdorf udalerriko herrixka bat da. Alemaniako Baviera estatuarekin muga egiten du, eta Salzburgo hiritik hurbil dago.

Mundu osoan bereganatu du ospea, bere izena dela eta. Izan ere, Ingelesez *fucking* hitzak «larrua jo» esan nahi du: horregatik, ingeles hiztunentzat izen dibertigarria da, txantxarako eta zirikatzeko gaia. Aleman hiztunentzat, berez, izen horrek ez du inolako esanahi edo lotura jakinik; baina alemaniar hiztunetako askok badu, ordea, ingelesezko hitz horren berri. Sarritan, bertaratzen diren turistek herrixkako sarrerako seinalearen argazkiak ateratzen dituzte, eta jendeak maiz lapurtu ere egiten du seinalea.

2004an, seinalearen lapurreten maiztasun handia eta izen horrek herritar batzuei sorrarazten bide zien lotsa zirela kausa, izena aldatzeko erreferenduma egin zuten, baina herritar gehienek izena aldaketaren aurka bozkatu zuten.

Mugaz bestalde, gainera, Alemaniako Baviera estatuan Petting (ingelesez *zirri egin*) eta Kissing (*musukatu*) udalerriak daude.

## Etimologia 
Dirudienez, herri hau *Fucking* izenaz da ezaguna 1070. urtea baino lehenagotik behintzat, eta VI. mendeko *Focko* izeneko pertsonaia batengandik jaso zuen. Erantsita daraman *-ing* atzizkia, berriz, antzinako germanierakoa da, eta *jende* esan nahi du. Hortaz, herriaren izenak *Fockoren jendearen lekua* esan nahi du, etimologiaren aldetik.

## Kanpo estekak
Ripon ur-jauziak

**Ripon ur-jauziak** Ugandan, Victoria aintziraren iparraldeko muturrean, kokatutako ur-jauziak ziren. Nilo ibaiaren iturria zirela pentsatzen zen. 1862an John Hanning Spekek ur-jauziak aurkitu eta George Robinson, Ripongo lehenbiziko markesaren omenez ipini zien izena. Niloren iturburua zelakoan, ibaian behera abiatu zen baino ezin izan zuen ibilbide osoa egin .

1954an bukatutako Owen ur-jauzietako urtegiak Victoria lakua handitu eta Ripon ur-jauziak urperatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Páez

**Pedro Páez Jaramillo** (Olmeda de las Cebollas, Madrid, 1564 – Gorgora, Etiopia, 1622ko maiatzaren 20a) XVII. mendeko jesuita eta misiolari espainiarra izan zen. Nilo Urdinaren iturburua ikusi eta deskribatu zuen aurreneko europarra izan zen.
Metropoli-eremu

[thumb|320px|[Tokiok eta inguruko hiriek munduko metropoli eremu populatuena osatzen dute..]]
**Metropoli-eremu** edo **hiri-eremu** bat hiri-eskualde egitura bat da, erdiguneko hiri batek eta honi fisikoki edo sozio-ekonomikoki atxikiak duden inguruetako hiriek osatua. Gehienetan funtzionamendu zentralizatua du. Benetako metropoli eremu bat osatzeko garraio sistema garatua izan behar du, eremuko hiriguneak elkarlotzeko eta interakzio sozio-ekonomikoak ahalbidetzeko. Zaila da metropoli eremuaren mugak definitzea, erdiguneko hiriaren eragina urrundu ahala ahultzen baitoa, baina muga argirik gabe. Hala ere, kasu askotan, administratiboki metropoli eremuak osatzen dira, eskumen batzuk kudeatu ahal izateko, hala nola Hiri Elkargoak.

Hiri-egitura XIX. mendetik aurrera garatzen hasi zen batez ere, lehenik Industria Iraultzari lotua. XX. mende amaieratik, hiri handi eta ertain ia guztietara hedatu da, garapen ekonomiko eta sozialak eraginda herrialde garatuen, baina baita ere hazkuntza demografiko handiak eraginda herrialde ez garatu eta garapen bidean daudenetan.

## Euskal Herriko metropoli-eremuak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hiri Elkargo, Aglomerazio Elkargo eta Herri Elkargo

## Kanpo estekak
Taldea (deabru)

**Taldea** kristau biblian aipatzen den deabru bat da. Itun Berrian Jesusek Gerasako gizon deabrudun bat sendatu zueneko pasarte bat aipatzen da.

## Biblia 
Markoren Ebanjelioan, 5:9, Jesusek honako hau dio, Gerasa lurraldean zegoela:

Lukasen ebanjelioan, 8:30, berriz ere, Jesus gerasatarren lurraldean zegoela, honako hau deskribatzen da:

Mateoren Ebanjelioan, 8:28, gertakari horren bertsio bakarra azaltzen da:

Jakob Erregearen Biblian deabru taldea osatzen zuten deabruei Jesusen beldurrez irudikatzen dira, Marko 5:10:

Jesusek deabruak gizon hartatik kanporatu, eta, haien eskaerari erantzunez, deabruei txerri talde batean bizi zitezen baimena eman zien. Orduan, txerriak Galileako itsasoan ito ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tasmaniako tigre

**Tasmaniako tigre**a, **Tasmaniako otso**a edo **otso martsupial**a (*Thylacinus cynocephalus*) Holozenoko martsupial haragijalea izan zen, Australia, Tasmania eta Ginea Berrian bizi zena. Bizirik harrapatu zen azken alea Tasmanian izan zen, 1933an, eta handik hiru urtera Hobarteko (Tasmania) zoologikoan hil zen. *Thylacinus* generoko azken espeziea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  euskalnatura.net: Tasmaniako tigrearen geneak bizirik
*  Tasmaniako tigreari buruzko film laburrak
John Hanning Speke

**John Hanning Speke** (1827ko maiatzaren 4a - 1864ko irailaren 15a) britainiar armadako ofiziala Indian eta Afrikako esploratzailea izan zen. Nilo ibaiaren iturria eta Victoria lakua aurkitu zituen.

## Zinema 
* *Mountains of the Moon* (1990)

## Kanpo estekak 
*  zientzia.net: Victoria, Niloren iturria
*  Speke, John Hanning. *Dictionary of National Biography*, 1885-1900. London: Smith, Elder & Co.
Shy'm

'''Shy'm**, jaiotzez **Tamara Marthe'* (Trappes, Yvelines, 1985eko azaroaren 28a) abeslari frantziarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2006: *Mes Fantaisies* (Up Music/Warner Music France)
* 2008: *Reflets* (Up Music/Warner Music France)
* 2010: *Prendre l'air* (Warner Music France)
* 2012: *Caméléon* (Warner Music France)
* 2014: *Solitaire* (Warner Music France)
* 2015: *À nos 10 ans* (Warner Music France)
* 2017: *Héros* (Warner Music France)
* 2019: *Agapé* (E.47 Records/Warner Music France)

### Singelak 
* 2005: *Histoire de luv*
* 2006: *Why You Wanna*
* 2006: *Femme de Couleur*
* 2006: *Victoire*
* 2007: *T'es Parti*
* 2007: *Oublie Moi*
* 2007: *Rêves d’enfants*
* 2008: *La Première Fois*
* 2008: *Si Tu Savais*
* 2009: *Step Back*
* 2010: *Je sais*
* 2010: *Je suis moi*
* 2011: *Prendre l'air*
* 2011: *Tourne*
* 2011: *En apesanteur*
* 2012: *Et alors !*
* 2012: *On se fout de nous*
* 2012: *Et si...*
* 2012: *Veiller tard*
* 2012: *White Christmas*
* 2013: *Caméléon*
* 2013: *Contrôle*
* 2014: *La malice*
* 2014: *L'effet de serre*
* 2015: *On s'en va*
* 2015: *Silhouettes*
* 2015: *Il faut vivre*
* 2015: *Tandem*
* 2016: *Vivre ou survivre*
* 2017: * Mayday*
* 2017: *Si tu m’aimes encore*
* 2018: *Madinina*
* 2018: *La go*
* 2019: *Absolem*
* 2019: *Puerto Rico*
* 2019: *Amiants*
* 2019: *Olé Olé*
* 2019: *Sourire*
* 2019: *Nous deux*
* 2020: *Boy*
* 2020: *Ensemble*
* 2021: *Tadada Tududu*
* 2021: *Sunset Pyromane*
* 2022: *Elle danse encore*

## Bideoak 
* *Histoire de luv*
* *Femme de Couleur*
* *Victoire*
* *T'es Parti*
* *T'es Parti* ("off")
* *Oublie Moi*
* *Oublie Moi* (Koreografia)
* *Step Back*
* *Je sais*
* *Je suis moi*
* *Prendre l'air*
* *Tourne*
* *En apesanteur*
* *Shimosoldiers*
* *Et alors !*
* *On se fout de nous*
* *Et si...*
* *Caméléon*
* *Save my way*
* *La malice*
* *L'effet de serre*
* *On s'en va*
* *Silhouettes*
* *Il faut vivre*
* *Tandem*
* * Mayday*
* *Si tu m’aimes encore*
* *Madinina*
* *Absolem*
* *Puerto Rico*
* *Amiants*
* *Olé Olé*
* *Sourire*
* *Nous deux*
* *Boy*
* *Ensemble*
* *Tadada Tududu''

## Birak 
* 2011-2013 : Shimi Tour
* 2015 : Paradoxale Tour
* 2018 : Concerts Exceptionnels
* 2019-2020 : Agapé Tour

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* MySpace ofiziala
* SkyBlog ofiziala
* Forum ez ofiziala
Munduko Eskubaloi Txapelketa

**Munduko Eskubaloi Txapelketa** International Handball Federation (IHF) 1938tik antolatzen du gizonezkoentzat. Frekuentzia bi urtetik behinekoa da 1993tik eta aurretik lau urtetik behin 1970etik. Lehenengo edizioaren ondorengoak 1954, 1958, 1961, 1964 eta 1967an antolatu zituzten.

1957tik emakumeek jokatzen dute.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Dominak 
## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (2 luz), bi luzapenen ondoren.

### Dominak 
## Ikus, gainera 
* Europako Eskubaloi Txapelketa

## Kanpo estekak 
* Gizonezkoen estatistika guztiak
* Emakumezkoen estatistika guztiak
Suediako eskubaloi selekzio nazionala

thumb|

**Suediako eskubaloi selekzio nazionala** kirol horretan jarduten duen herrialde horretako taldea da, nazioarte mailan 1938tik jarduten duena gizonezkoen mailan eta 1957tik emakumezkoenean eta inoizko hoberenen artean dagoena historia osoan zehar. Izan ere, Munduko Eskubaloi Txapelketan domina gehien lortu duen taldea da (11 guztira, azkena 2011an), bai eta Europako Eskubaloi Txapelketan titulu gehien eskuratu duena ere (5). Tarterik arrakastatsuena 1990etik 2002rakoa izan zen, Bengt Johansson entrenatzailea zelarik eta 6 domina munduko txapelketan eta 4 tituluak Europan lortu zituztelarik.

1931an sortutako Suediako Eskubaloi Elkarteak (*Svenska Handbollförbundet*) selekzioa kontrolatzen du.

## Palmaresa 
* Munduko Eskubaloi Txapelketa:
** 4 urrezko domina 1954, 1958, 1990 eta 1999an.
** 3 zilarrezko domina 1964, 1997 eta 2001ean.
** 4 brontzezko domina 1938, 1961, 1993 eta 1995ean.
** Emakumezkoen selekzioak inoiz lortutako posturik hoberena 6.a izan zen 1993an.

* Europako Eskubaloi Txapelketa:
** 5 urrezko domina 1994, 1998, 2000, 2002 eta 2022an.
** Zilarrezko domina 1 2018an.
** Brontzezko domina 1 1996an.
** Zilarrezko domina lortu zuen emakumezkoen selekzioak bestela 2010ean.

## Jokalari ezagunak 
* Björn "Lurch" Andersson
* Magnus Andersson
* Matilda Boson
* Per Carlén
* Tina Flognman
* Peter Gentzel
* Madeleine Grundström
* Erik Hajas
* Mia Hermansson-Högdahl
* Bengt Johansson
* Ola Lindgren
* Stefan Lövgren
* Mats Olsson
* Staffan Olsson
* Johan Petersson
* Pierre Thorsson
* Ljubomir Vranjes
* Magnus Wislander

## Kanpo estekak 
* Suediako Eskubaloi Elkartea
Thin Lizzy

***Thin Lizzy*** 1969an Irlandako Dublin hiriburuan sortutako hard rock talde bat izan zen. Jatorriz taldeburua Phil Lynott baxu-jotzaile eta konposatzailea izan zen.

Euren kanta ezagunena *The Boys Are Back in Town* ("Mutilak hirira itzuli dira") izan zen, rock and roll musikaren historiako klasiko bat bilakatu dena. Bestalde, *Whiskey in The Jar* irlandar herri-kantaren rock bertsioa ere moldatu zuten. Beste kanta ezagun batzuk *Cowboy Song*, *Jailbreak* edota *Massacre* izan ziren. Haiek konposatzeko unean erabilitako gaiak gizarte mailen arteko ezberdintasunak, nahiz maitasun- eta gorroto- dramak izan ziren. Eraginak, berriz, Bob Dylan, Van Morrison, Bruce Springsteen, irlandar literatura eta herri-musika izan ziren.

## Diskografia 
* *Thin Lizzy* (1971)
* *Shades of a Blue Orphanage* (1972)
* *Vagabonds of the Western World* (1973)
* *Nightlife* (1974)
* *Fighting* (1975)
* *Jailbreak* (1976)
* *Johnny the Fox* (1976)
* *Bad Reputation* (1977)
* *Live and Dangerous* (1978)
* *Black Rose: A Rock Legend* (1979)
* *Chinatown* (1980)
* *Renegade* (1981)
* *Thunder and Lightning* (1983)
* *One Night Only* (2000)
* *Thin Lizzy Greatest Hits* (2004)

## Ikus, gainera 
* Irlandako musika

## Iruditegia 

Irudi:Philip Lynott Dublin Statue.jpg|Phil Lynott taldeburuaren estatua Dublinen.
Irudi:Thin lizzy 08081977 04 800.jpg|Taldea 1977ko zuzeneko emanaldi batean zehar.
Irudi:Phil-Lynott Thin Lizzy.jpg|Ezkerretik eskubira: Brian Robertson, Phil Lynott eta Scott Gorham *Bad Reputation* biran zehar, 1977ko azaroaren 24a.
Irudi:Front Thin Lizzy.jpg|*Thin Lizzy*ren emanaldia, 1983.

## Abesti ezagunenak entzungai 
* *The Boys Are Back In The Town* abestia entzungai 
* Thin Lizzy taldeak *Whiskey In The Jar* irlandar abesti herrikoiaz eginiriko bertsioa entzungai 
* *Bad Reputation* abestia entzungai 

## Kanpo estekak 
* Thin Lizzy, Irlandako Rockaren mitoa. Hiru.com 
* Thin Lizzy taldearen webgune ofiziala 
* The Thin Lizzy gida
Demetrio Beriain

**Demetrio Beriain Azketa** (Mañeru, 1911 &ndash; Baiona, 1981eko apirilaren 27a) Kataluniako nafar anarkista eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Hamasei urterekin, amagabe eta sei anai-arrebatan zaharrena, familarekin Kataluniara aldatu zen eta El Prat de Llobregateko "Papelera Española"n hasi zen lanean. Ezkurra sendiaren laguntzarekin, nahiz eta ordurako bazen CNTko kide, bertako anarkismoarekin harremaetan jartzen da, anai-arreba guztiak bezalaxe: María Cruz, Emilia, Marcial, Cándida eta Manuel. Bartzelonako gune libertarioak ezagutzen ditu, alfabetatu egiten da eta CNTko kideei afiliazioa kobratzeaz arduratzen da.

CNTko sindikatu baten presidente zela, 1933ko urriaren 8ko matxinada anarkistan parte hartu zuen. Sant Feliuko gazteluan atxilotu zuten eta matxinatuak gogorki jazartu zituzten hurrengo urteetan. Hala ere, behin alfabetatuta, Beriain *Vida Nueva* aldizkaria sustatzeko gauza izan zen.

Paper fabrikan ardura sindikalak izan zituen eta 1936ko apirileko greban langileen ordezkari gisa negoziaketan parte hartu zuen. Espainiako Gerra Zibila hasi eta berehala, 1936ko uztailaren 22an, El Prat de Llobregateko Udala ordezkatu zuen Herri Batzordeko kide izan zen, CNTko, UGTko, ERCko eta Estat Catalàko beste bederatzi lagunekin. Hogeita bost urterekin, kolektibizazioetan esku hartu zuen, bereziki paper fabrikan. Gerraren hiru urteetan une zailak bizi izan zituen El Prat de Llobregaten, hala nola, bertako CNTak herriko eskuindar batzuk hiltzeko agindua jaso zuenean. Beriainek aurka egin zion aginduari eta aurre egin behar izan zion Francesc Sabaté buruzagi anarkistari (zeinaren anaia, José Sabaté, Demetrioren arreba Emiliarekin ezkondu baitzen).

1939ko otsailean muga igaro zuen Frantziara beste milaka lagunekin, eta kontzentrazio esparrutan atxiki zituzten. Espainia frankistan, aldiz, epaitu eta lau aldiz heriotzera zigortu zuten. Hainbat urteren ondoren Baionara (Lapurdi) aldatu zen, hainbeste euskal erbesteratu bezala. Rosa emazteak eta Antonio eta Iris seme-alabek osatzen zuten familia.

1981 urtean *El Prat de Llobregat, ayer* memoria liburua argitaratu zuen, Jose Maria Sanchez Carrion hizkuntzalariaren hitzaurrearekin. Txepetxek, berriz, 1980ko *Lengua y pueblo* liburua eskainia zion. Baionan Mark Legasserekin, Felix Likinianorekin eta Argalarekin harremana izan zuen. Demetrio Beriain Azketa Lapurdiko hiriburuan hil zen 1981eko apirilaren 27an.

## Lanak 
* *El Prat de Llobregat, ayer : un pueblo sin estado : relatos y semblanzas*.- El Prat de Llobregat : [s.n], 1981.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* CNT
* El Prat de Llobregat
* Espainiako Bigarren Errepublika
* Espainiako Gerra Zibila

## Kanpo loturak 
*  Auñamendi Eusko Entziklopedia
Katie Melua

**Ketevan** "**Katie**" **Melua** {; Kutaisi, 1984ko irailaren 16a) georgiar-britainiar abeslari eta egile abeslaria da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2003: *Call Off The Search*
* 2005: *Piece By Piece*
* 2006: *Piece By Piece - Special Bonus Edition*
* 2007: *Pictures*
* 2008: *The Katie Melua Collection*
* 2009: *Live At The O² Arena*
* 2010: *The House*
* 2012: *Secret Symphony*
* 2013: *Ketevan*
* 2016: *In Winter*
*2020: *Album No. 8*
*2023: *Love & Money*

### Singleak 
* 2003: *The closest Thing To Crazy*
* 2004: *The closest Thing To Crazy*
* 2004: *Crawling Up A Hill*
* 2006: *Nine Million Bicycles*
* 2006: ''It's Only Pain*
* 2006: *Shy Boy*

## DVDak 
* 2005: *On The Road Again*
* 2007: *->The Documentary film<- Concert Under The Sea*
* 2008: *The Katie Melua Collection*
# The Arena Tour 2008 (Rotterdam)
# Behind The Screens

## Bideoak 
* *The Closest Thing To Crazy*
* *Call Off The Search*
* *Crawling Up A Hill*
* *Nine Million Bicycles*
* *I Cried For You*
* *Spider's Web*
* *It's Only Pain*
* *Shy Boy''

## Kanpo estekak 
* http://www.katiemelua.com
* https://web.archive.org/web/20061015205008/http://www.katiemelua-france.org/
* http://www.katiemelua.es
Sudan Anglo-egiptoarra

**Sudan Anglo-egiptoarra** Sudango administrazioari 1899 eta 1956 artean eman zitzaion izena izan zen. Egipto eta Erresuma Batuaren arteko jabekidetasun bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurpeko suge

**Lurpeko sugea** (*Blanus cinereus*) Iberiar Penintsulan bizi den Amphisbaenidae familiako narrasti ezkatatsua da.
 
## Erreferentziak
Eulerren formula

thumb|300px|Eulerren formularen interpretazio geometrikoa.
**Eulerren formula**, izena Leonhard Eulerren omenez duena, bereziki analisi konplexu arloko matematika-formula bat da, funtzio trigonometrikoen eta funtzio esponentzialen arteko erlazio sakona erakusten duena. (Eulerren identitatea Eulerren formularen kasu berezi bat da). Formula hau da:

:e^{ix} = \cos\left (x \right) + i\,\operatorname{sin}\left( x \right),

non :

:*x* zenbaki erreala den;

:*e* logaritmo naturalaren oinarria den;

:*i* unitate irudikaria den;

:sin eta cos funtzio trigonometrikoak diren.

Esponentzial konplexuaren eta funtzio trigonometrikoen arteko erlazioa Roger Cotes matematikari ingelesak frogatu zuen lehendabizi 1714an, honela

:\ln(\cos x + i \sin x) = ix\,

non *ln* logaritmo naturala den.

## Frogapena 
Eulerren formula aztertzeko berretura-serietan garatzearen ezaguerak behar ditugu. Baliabide handi bat sartuko dugu, asko sakondu gabe, ondorengo kontzeptua dena:

a-n zentratutako f(x) funtzio analitiko baten Taylorren serietan garapena honela adierazten da:

:f(x)=\sum_{n=o}^{\infty}{(x-a)^n}

|x - a|  , non

:C_n = \frac{{f^n}(a)}{n!}

Garapen kontzeptu hori erabiliz eta  f(x)=e^x hartuz a=0 zentroko ingurune batean, honako hau dugu:

:e^x = \sum_{n=0}^{\infty}\frac{{{f^n}(0)}{x^n}}{n!}=\sum_{n=0}^{\infty}{\frac{x^n}{n!}}= 1+{\frac{x}{1!}}+{\frac{x^2}{2!}}+{\frac{x^3}{3!}}+{...}

(-\infty,\infty) konbergentzia-tarteko edozein  x-rako

x = 1 denean, aurreko ekuazioan,  e zenbakiko adierazpena lortzen da, serie infinitu bat bezala:

:e = \sum_{n=0}^{\infty}\frac{1}{n!} = 1+{\frac{1}{1!}}+{\frac{1}{2!}}+{\frac{1}{3!}}+{...}

 x -ren ordez ix ordezkatzen badugu, orduan:

:e^{ix} = \sum_{n=0}^{\infty}\frac{(ix)^n}{n!} =
{\sum_{n=0}^{\infty}\frac{{(-1)^n}\cdot{x^{2n}}}{(2n)!}} +
i{\sum_{n=1}^{\infty}\frac{{(-1)^{n-1}}\cdot{x^{2n-1}}}{(2n-1)!}}

Aurreko ekuazioaren (e^{ix}) batuketaren lehenengo zatia cos(x) funtzioaren garapena da eta bigarren zatia sin(x)-rena Maclaurinen serie batean. Beraz, Eulerren formula izenez ezagutzen den ekuazioa dugu:

:e^{ix} = \cos\left ( x \right ) + i\,\operatorname{sen}\left ( x \right )

modu orokorragoan honela ere idatz daiteke:

:e^{iux} = \cos\left ( ux \right ) + i\,\operatorname{sen}\left ( ux \right ).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eulerren formula eta Fermaten azken teorema
* Eulerren formularen ikus-adierazpena

## Ikus, gainera 
* Moivreren formula
Phil Lynott

**Philip Parris "Phil" Lynott** (West Bromwich, 1949ko abuztuaren 20a - Salisbury, 1986ko urtarrilaren 4a) irlandar kantari, musikari eta konposatzailea izan zen. Batez ere *Thin Lizzy* irlandar rock musika taldearen taldeburua eta sortzaileetako bat izateagatik ospetsua da.

## Biografia 
Ingalaterrako West Bromwich hirian jaio zen. Aita brasildarra zuen eta ama, Philomena Lynot, irlandarra: azken horren deitura hartu zuen. Jaio eta hiru astera aitak ama laga zuenez, amak Ingalaterra utzi eta Irlandara jaioterrira itzuli zen: Philek aita 1970reko hamarkadaren amaiera arte ez zuen ezagutu. Gaztaroko lehenbiziko urteak Manchester hiriko Moss Side auzoan igaro zituen, eta gerora Dublingo Crumlin auzoan amonaren etxebizitzan jarri.

1960ko hamarkadan *The Black Eagles* taldean jotzen hasi zen. Ondoren, Brian Downey ezagutu eta harekin batera 1969an *Thin Lizzy* taldea sortu zuen. Phil Lynott taldeko baxu-jotzaile, kantari, konposatzaile eta taldeburu bilakatu zen.

Nahiz eta *Thin Lizzy* taldearekin nazioartean arrakasta handia bereganatu izan, 1980an bakarkako ibilbideari ekin zion. Bestalde, urte horretan bertan, Caroline Crowtherekin ezkondu eta bi alaba izan zituzten: Sarah eta Cathleen.

Azkenik, 1983an *Thin Lizzy* taldea desegin egin zen. Halere, bere bakarkako lanarekin batera, gerora, bere taldekide ohiekin noizbehinkako musika emanaldiak eskaini zituen.

Azken egunak alkohola eta drogen eraginpean igaro zituen. 1985eko abenduaren 25eko gauean heroina gaindosi baten ondorioz ospitalera eraman behar izan zutenn eta 1986ko urtarrilaren 6an, 36 urte zituela, bihotzeko baten ondorioz zendu zen.

2005. urtean Dublin hiriko Harry Street kalean, haren omenezko brontzezko estatua bat aurkeztu zen. Ekitaldi horretara ama eta taldekideak bertaratu ziren: taldekide ohiek haren omenez zuzeneko emanaldi bat eskaini zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Phil Lynott singing.jpg|1983, Manchester Apollo antzokia.
Irudi:Phil Lynott Statue at Bruxelles Dublin.jpg|Lynotten estatua, Dublingo Harry Street kaleko *Bruxelles* tabernaren kanpoaldea.
Pragako aireportua

**Nazioarteko Praga-Ruzyně aireportua** ()  Txekiar Errepublikako Praga hiriburuko aireportua da. Hiritik 10 kilometro ekialderuntz dago eta Czech Airlines konpainiaren *hub* edo loturagunea da. 1937ko apirilaren 5ean inauguratu zuten.

## Kanpo estekak 
* Pragako aireportuaren webgunea
Wu Ming

**Wu Ming** (izen osoa: **Wu Ming Fundazioa**) italiar idazle talde baten goitizena da. Taldea 2000. urtean sortu zen Boloniako Luther Blissett Project komunitatetik abiatuta.

"Luther Blissett" ez bezala, "Wu Ming" izena idazle multzo zehatz bati dagokio. Taldea herrialde ugaritan argitaratu eta hizkuntza ezberdinetara itzuli diren eleberri ugariren egilea da. Haien hitzetan, beren liburuak Italiar Epika Berria bezala deskribaturiko literatur corpusaren parte dira.

Wu Ming izena hartu aurretik taldeak Q eleberria idatzi zuen 1999. urtean Luther Blissett goitizenpean.

## Izenaren esanahia 
Txineraz *wu ming* hitzak "izen gabe" esan nahi du, baina lehenengo silabaren ahoskeraren arabera "bost izen" bezala ere itzuli daiteke. Esanahi bikoitz hori da kolektiboak izena hartzeko arrazoietako bat. Izan ere, batetik izenak disidenteak omentzen ditu ("Wu Ming" ohiko sinadura da demokrazia eta adierazpen askatasuna eskatzen dituzten txinatarren artean) eta, bestetik, arbuiatzen du ospetsuak egiteko makina, egilea izar bat bihurtzen duena. "Wu Ming", halaber, Dao De Jin-*a*ren hirugarren otoitzaren erreferentzia da: «Zeru-lurren sorrera izenik gabekoa da», eta "ez dut ulertzen" esan nahi du kantoneraz.

## Taldekideak 
thumb|Taldeak bost kide zituen garaian erabiltzen zuen erretratua
Wu Ming kolektiboko kideek erabiltzen dituzten izenak dira «Wu Ming 1», «Wu Ming 2», «Wu Ming 3», «Wu Ming 4» eta «Wu Ming 5». Nolanahi ere, haien egiazko izenak ere ezagunak dira:

* Roberto Bui (Wu Ming 1)
* Giovanni Cattabriga (Wu Ming 2)
* Luca Di Meo (Wu Ming 3)
* Federico Guglielmi (Wu Ming 4)
* Riccardo Pedrini (Wu Ming 5)

2008ko irailaren 16an, kolektiboak jakinarazi zuen Luca di Meo taldetik atera zela aurreko urteko udaberrian. 2015eko udan, berriz, Riccardo Pedrinik utzi zuen taldea.

Wu Ming-eko bost kideek bira luzeak egin zituzten beren liburuak aurkezteko eta maiz agertu dira jendaurrean. Halere, uko egiten diote argazkietan edo bideoetan ateratzeari hedabideetan.

## Lanak 
Taldeak zenbait eleberri eta ez fikzioko liburu batzuk argitaratu ditu paperean eta euskarri digitalean Creative Commons lizentziarekin; haren web orri ofizialean jaitsi daitezke. Liburuak hizkuntza askotara itzuli dira. 

Euskaraz *Q* eleberria argitaratu da.

### Eleberri kolektiboak 
#### *Q* saila 
Saila bi liburu hauek osatzen dute:
* *Q*, Luther Blissett goitizena pean idatzia, 1999.
* *Altai*, 2009.

#### Trilogia atlantikoa 
*Trilogia atlantikoa* hiru liburu egitea aurreikusten duen proiektua da, denak XVIII. mendeko azken 30 urteetan eta Ozeano Atlantikoan oinarrituta. Sailak oraingoz bi liburu ditu:
* *Manituana*, 2007.
* ''L'armata dei sonnambuli*, 2014.

#### Beste eleberriak 
* *Asce di guerra*, Vitaliano Ravaglirekin, 2000.
* *54*, 2002.
* *L'invisibile ovunque*, 2015.
* *Proletkult*, 2018

##### Bestelakoak 
* *Anatra all'arancia meccanica. Racconti 2000-2010*
* *Quattro*
* *Cantalamappa*, 2015
* *Il ritorno di Cantalamappa'', 2016

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (italieraz) (artxiboa)
* Bloga (eguneratua)
* Wu Ming-en lanak jaisteko webgunea, Creative Commons lizentziarekin
Herriko etxe (argipena)

**Herriko etxe** izenak esanahi zenbait ditu:

* Ipar Euskal Herrian, herriko etxea da udaletxea;
* Espainian, Herriko Etxea, PSOE alderdiaren egoitza.
Horma-sugandila

**Horma-sugandila** (*Podarcis muralis*) mendebaldeko Europan jatorria duen eta Ipar Amerikara zabaldutako Lacertidae familiako muskerra da. Euskal Herrian ikus daitekeen sugandila espezie bat da, baina ez Iberiar penintsula osoan. Mediterraneoko hegoaldeko gune batzuetan (Italia, Espainia edo Balkanetako hegoaldean) iberiar sugandila aurki daiteke, honen ordez.

## Deskribapena 
Arren luzera, isatsa kontuan hartu gabe, 48 eta 68 mm artekoa da, emeek tamaina handiagoak har ditzakete, baina aldea ez da milimetrora iristen; populazio batzuetan (adibidez, Kantauri isurialdekoetan) ez dago tamaina-alde hori.

Kolorazioa tonu nabar-grisaxka berdexka ugaritan datza. Tonu horiek orban beltzez zipriztinduta egon daitezke, kontzentrazio aldagarrietan (ar helduetan handiagoa, emeetan berriz, ez dira agertzen). Aldaera horiek gorabehera, oro har, atzealdean puntu beltzezko lerro bat eta alde bakoitzean zerrenda ilun bat ikus daitezke, leuna eme eta ar gazteengan eta orban ilunagoz zipriztindua ar helduengan. Sabelaren kolorea, zurixkaren eta gorrixkaren artean aldatzen da, noizbehinkako urdinekin, kanpoko ezkata batzuetan, eztarria, beltzez inguratuta agertzen den bitartean.

Naturan forma melanikoak dokumentatzen dira, albinismo kasuak itxian baino ezagutzen ez diren bitartean.

## Portaera 
Espezie honek, lur menditsuen berezkoa, giza eraikuntzak koloniza ditzake. Arrak territorialak dira, eta emeak, berriz, askatasunez mugitzen dira. Udaberrian erruten dira arrautzak, 3 eta 8 arrautza artean, eta emeak berak zulatutako zulo txiki batean lurperatzen ditu. Arrautzak bi eta hiru hilabete bitartean behar dituzte eklosiorako. Negua iristean, sugandilek babesa bilatzen dute arrakalaren batean, non hilabete hotzak letargi-egoeran ematen dituzten.

Antzeko beste espezie batzuk bezala, intsektuak jaten ditu eta, aldi berean, ugaztun haragijale txikien biktima da, hala nola, muskerrak, erbinudeak eta katuak. Buztana askatu egin daiteke harrapari batek erasotzen badu (autotomia); horrela, jabeak ihes egin dezake eta geroago leheneratu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sugandila

[thumb|200px|[Iberiar sugandila, oso arrunta dena]]
**Sugandila** Lazertidoen familiako zenbait narrasti ezkatatsuen izen arrunta da. Intsektuz eta beste hainbat ornogabez elikatzen dira eta batzuk oso ugariak dira.Europan, Asiako mendebalean eta Afrikako iparraldean bizi dira batez ere. 20 cm inguru luze eta kolorez marroixkak dira. Baratzeetan, hormetan eta leku harritsuetan ibiltzen dira gehien bat.

Euskal Herrian espezie batzuk bizi dira:
* Balearretako sugandila (*Podarcis pityusensis*)
* Espartzudi-sugandila (*Psammodromus hispanicus*)
* Horma-sugandila (*Podarcis muralis*)
* Sugandila bizierrulea (*Zootoca vivipara*)
* Sugandila buztangorria (*Acanthodactylus erythrurus*)
* Iberiar sugandila (*Podarcis hispanica*)
* Txaradi-sugandila (*Psammodromus algirus*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rising Sun Tour

**Rising Sun Tour** bira Kissek eman zituen kontzertu multzoa da. Taldearen Japoniarako lehen bidaia izan zen 2004ko Rock the Nation Tour biratik. Japoniatik biratu aurretik, Kissek Las Vegasko VH1 Rock Honors ekitaldian jo zuen. Japonian emandako kontzertu batzuen ondoren, Kissek bi kasino kontzertu eman zituen Californian. Festibaletan ez ziren birako kontzertuetan, Kissek zaleak harritu zituen "Love 'Em and Leave 'Em" lehen aldiz eta 1974tik "Kissin' Time" lehen aldiz jo zituelako..

## Abesti zerrenda 
# Detroit Rock City
# Makin' Love
# Watchin' You
# King Of The Night Time World
# Deuce
# Christine Sixteen
# Firehouse
# Got to Choose
# Kissin' Time
# Heaven's on Fire
# I Love It Loud
# Love Gun
# God Of Thunder
# Do You Love Me?
# Shout It Out Loud
# I Was Made for Lovin' You
# Black Diamond
# Let Me Go, Rock And Roll
# Medley: Love Her All I Can / Parasite / She / Love Gun / Hotter Than Hell
# God Gave Rock 'N' Roll To You II
# Rock and Roll All Nite

## Birako datak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endemismo

[thumb|*[Drago|Dracaena draco* zuhaitza, Makaronesian endemikoa dena.]]
**Endemismo**, biologia arloan, taxoi bat eremu geografiko jakin batean baino ez dagoela hedatua adierazteko erabiltzen den hitza da, edo, beste era batean esanda, munduko beste inongo lekutan era naturalean ez dagoena. Eremua edozein motatakoa izan daiteke: mendi bat, aintzira bat, mendilerro bat, ibai baten arroa, uharte bat edota kontinente bat. Hitza normalean espezieei dagokie, baina azpiespezie, barietate, genero, familia eta beste taxoiak deskribatzeko ere erabiltzen dute.

Normalean, isolaturiko uharteek beste eremuek baino endemismo gehiago dituzte, adibidez Papua Ginea Berriko hegazti eta Filipinetako ugaztunen erdiak endemikoak dira. Kategoria horretan, Madagaskar nabari da, ia bertako anfibio guztiak, narrastien % 90, ugaztunen % 55 eta hegaztien % 50 endemikoak dira eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espartzudi-sugandila

**Espartzudi-sugandila** (*Psammodromus hispanicus*) hego-mendebaldeko Europako larretan bizi den Lacertidae familiako muskerra da.

Bi azpiespezie ditu:
* *Psammodromus hispanicus edwarsianus* Frantzian.
* *Psammodromus hispanicus hispanicus* Iberiar Penintsulan.
 
## Erreferentziak
Udaletxe

**Udaletxea** (Hego Euskal Herrian) edo **herriko etxea** (Ipar Euskal Herrian) udalerri bateko udalaren egoitza duen eraikina da.

## Euskal Herriko hiriburuetako udaletxeak 

Irudi:MAIRIEBAYONNE.JPG|Baionako herriko etxea.
Irudi:Ayuntamiento de Bilbao.jpg|Bilboko udaletxea.
Irudi:FR-64-Saint-Jean-Pied-de-Port22.JPG|Donibane Garaziko herriko etxea.
Irudi:San Sebastian Ayuntamiento.jpg|Donostiako udaletxea.
Irudi:Plaza Nueva - Vitoria 1.jpg|Gasteizko udaletxea.
Irudi:Pamplona Rathaus 2005.jpg|Iruñeko udaletxea.
Irudi:Herriko Etxea Maule 2006-08-02.JPG|Mauleko herriko etxea.

## Munduko udaletxeak 

Irudi:Nyc city hall jan06a.jpg|New Yorkeko udaletxea
Irudi:Belfast City Hall 2007.jpg|Belfasteko udaletxea
Irudi:Cardiff City Hall cropped.jpg|Cardiffko udaletxea.
Irudi:Barcelona (Plaça de Sant Jaume) City Hall. Neoclassical facade. 1831-1847. Josep Mas, architect (27664512650) edited.jpg|Bartzelonako udaletxea

## Kanpo estekak
Sugandila buztangorri

**Sugandila buztangorria** (*Acanthodactylus erythrurus*) hegoaldeko Europan eta iparraldeko Afrikan bizi den Lacertidae familiako muskerra da. Familiako espezierik azkarrena da.

Hiru azpiespezie ditu:
* *Acanthodactylus erythrurus erythrurus*, Iberiar Penintsulan bizi dena.
* *Acanthodactylus erythrurus atlanticus*, Marokon bizi dena.
* *Acanthodactylus erythrurus belli* Marokon eta Arjelian bizi dena.
 
## Erreferentziak
Dracheko leizeak

**Dracheko leizeak** () Mallorca uharteko Manacor udalerrian dauden leize batzuk dira. Porto Cristo udalerritik hurbil daude. Leizeak 25 metroko sakoneraraino barneratzen dira, 2,4 kilometroko luzera dutelarik.

Multzoa lau leizeek osatzen dute: Cova Negra, Cova Blanca, Cova de Lluis Salvador eta Cova dels francesos, hauek euren artean loturik daudelarik. Leizeak Mediterraneo itsasoko uraren sarreran ondorioz sortu dira, eta ikerlari batzuen arabera euren sorrera garaia Miozeno aroan legoke.

Bertan, harpeko aintzira handia bat dago, Llac Martel delakoa, luzeraz 115 metro eta zabaleraz 30 metro ditu. aintzira honetan egunero zuzeneko musika klasiko emanaldiak eskaintzen dira. Emanaldia amaitzean aintzira txalupaz zeharkatu daiteke.

Porto Cristo udalerrian bi leize daude: Hamseko leizeak eta Dracheko leizeak.

Dracheko leizeetara ailegatzeko, Porto Cristo udalerrian sartu eta argi eta garbi "CUEVAS DEL DRACH" adierazten duten seinaleak jarraitzea besterik ez dago.

## Kanpo estekak 
* Dracheko leizeen webgunea     
* Dracheko leizeak Balear Uharteetako webgunean ikusgai
Melissa Mars

**Melissa Mars** (Marseilla, Frantzia, 1979ko irailaren 3a) abeslari frantziarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2003: *Et Alors&nbsp;!*
* 2005: *La Reine des Abeilles*
* 2006: *La Reine des Abeilles* (bigarrena)
* 2007: ''A la recherche de l'amour perdu*
* 2009: *Mozart, l'opéra rock*

### Singelak 
* 2003: *Papa M'Aime Pas*
* 2006: *1980* (Pascal Obisporekin)

## Filmografia 
* 1996: *Titane*, (Daniel Moosmann)
* 1998: *Locked-in Syndrom*, (Isabelle Ponnet) (laburmetraia)
* 1998: *Le Rire du bourreau*, (Elsa Chabrol) (laburmetraia)
* 1999: *Virilité et autres sentiments modernes*, (Ronan Girre)
* 2000: *P.J.*, (Gérard Vergez) (telenobela - France 2)
* 2001: *Un aller simple*, (Laurent Heynemann) - Lila
* 2002: *Garonne'', (Claude d'Anna) (TB) - abeslaria
* 2010: *From Paris with Love*, (Pierre Morel) (John Travoltarekin)

## Musikal 
* 2009-2010: ''Mozart, l'opéra rock'', (Olivier Dahan) - Aloysia
Alt (tekla)

[thumb|300px|**Alt tekla** [ordenagailu pertsonal bateko giltzadian.]]

Ordenagailu bateko giltzadian, **Alt tekla** ("alternatiba" hitzetik) beste tekla zenbaiten berezko funtzioa aldatzeko erabiltzen den tekla bat da, gehienetan laburbide moduan. Adibidez, Alt tekla "A" teklarekin batera sakatzen bada, programa informatiko zenbaitetako menuak zabaldu egiten dira, bestela saguaz burutu beharko litzatekeen ekintza saihestuz.

## Kanpo estekak
Darfurreko sultanerria

**Darfurreko sultanerria** Afrikako Ekialdeko estatu aurre-kolonial bat izan zen, gaur egungo Sudanen kokatua. 1603tik 1874ko urriaren 24ra arte izan zen independientea. Tunjur herriak sortu zuen estatu hau, Fur eta Daju herriekin ezkontzak egin ondoren.

## Kanpo estekak
Egiptoko Kediverria

**Egiptoko Kediverria** () Otomandar Inperioaren barneko estatu basailu bat izan zen. Gaur egungo Egipto, Sudan eta Libiako zati batzuk hartzen zituen bere barnean.

## Ikus, gainera 
* Kedive

## Kanpo estekak
Kedive

[eskuinera|200px|thumb|[Ismail Paxa]]
**Kedive** (persieratik ﺧﺪﻳﻮي *jidiw*, «jauna»), batzuetan **Khedive** idatzia, oinordetzako titulua izan zen, Abdulaziz I.a Otomandar Inperiokoak 1867an sortu zuena Ismail Paxa, Egiptoko gobernadorea, izendatzeko. Ismailen seme Tewfik Paxak jaso zuen titulua oinordean, eta haren seme Abbas Paxak ere. Titulua 1914an desagertu zen, britainiarrek Abbas kendu zutenean .

## Ikus, gainera 
* Egiptoko Kedivatoa

## Kanpo estekak
Caixanova

**Caixanova** 2000ko uztailaren 17an sortutako aurrezki kutxa da, Vigoko aurrezki kutxa (1880an sortua), Ourenseko aurrezki kutxa (1933an sortua) eta Pontevedrako aurrezki kutxak (1930 sortua) bat egin ondoren.

NovaCaixaGalicia 2010eko abenduaren 1ean sortu zen, Caixanova eta Caixa Galicia fusionatu ondoren.

Galiziako lehenengo finantza elkartea Caixanova eta Banco Gallegok osatzen dute, kutxa batek eta banku batek lortutakoa. Izan ere, Banco Gallegoren erdiaren jabea Caixanova da .

## Bulegoak 
Caixanova, azkeneko urteetan Galizian ez ezik Espainian zehar zabaldu zen. 170 bulego Galiziatik at dauzka, hau da, bulego guztietatik gutxi gorabehera %30a. Kontuan hartu behar da Caixanovak bai Europan, bai Amerikan garrantzizko bulegoak dauzkala.

## Enpresei laguntzak 
Alde batetik enpresen finantzaketa, eta bestetik langileen prestakuntza aintzat hartuta, helburua giza kapitalaren gaitasun handitzea da. Baita aholkuak eman, txostenak egin, enpresei nazioarteko harremanetan lagundu eta balio erantsi handiko elkarteen partaidetza erosi.

## Gizarte ekintza 
Caixanovak gizarte ekintza ugari egiten ditu, bai bere azpiegituren bidez baita administrazio publikoei eta elkarteei laguntzak emanez.

Caixanovak , 2008. urtean 62,5 milioi banatu zituen eta 3,1 milioi pertsona onuradun izan ziren.

## Partaidetzak 
Caixanovak hainbat partaidetza ditu Galiziako enpresetan, besteak beste, hauetan:

## Kanpo estekak
Timbuktu

**Timbuktu** (tuareg hizkuntzaz: ⵜⵏⵀⵗⵜ *Tin Buqt*; koyra chiiniz: *Tumbutu*; ) Maliko hiria da, Timbuktu eskualdeko hiriburua. 2009an 54.453 biztanle zituen. 1988an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen hirigune historikoa.

## Geografia 
Saharako basamortuan dago, Niger ibaitik 15 kilometro iparraldera.

### Klima 
Timbuktuk basamortuko klima beroa du (*BWh*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
K. a. 1100. urtean sortu zuten hiria; tuareg nomaden geralekua zen. XIII. mendean Maliko Inperioaren barnean zegoen eta hango sultanak Djingareyber Mezkita Handia eta Madugu errege jauregia eraiki zituen. XIV. mendean, Mansa Musa Maliko Inperioko hamargarren mansaren garaian, aberastu zen; garai hartan urrea eta esklaboak salerosten ziren hirian. 1591. urtean Marokok inbaditu zuen eta gainbehera etorri zen hiriaren oparotasuna. XVI. eta XVII. mendeetan hiriburu kultural eta espirituala izan zen eta Islamaren hedapen-gunea. 1855ean, Alemaniako Heinrich Barth esploratzailea hiriraino iritsi zen Tripolitik hasita. 1893. urtean frantsesek hartu zuten eta 1960. urtean Maliko Errepublikako hiri bihurtu zen.

2012ko tuareg matxinadaren ondoren, MNLAk Azawaden independentzia adierazi zuen, Timbuktu barne. Luze gabe, ordea, Ansar Dine, Islamiar Magrebeko Al Kaida (AQMI)) eta Mendebaldeko Afrikan Batasun eta Jihadaren aldeko Mugimendua (MOJWA) talde islamista erradikalen esku gelditu zen hiriaren agintea, eta xaria ezarri zuten. 2013ko urtarrilaren 28an, Maliko gobernuaren armadak berreskuratu zuen hiria, frantziar tropen laguntzaz.

## Demografia 
Songhai, tuareg, fula eta mande dira etnia nagusiak.

## Ondasun nabarmenak 
Sankoreko Unibertsitate ospetsuaren eta beste madrasa batzuen egoitza da. Djingareyber, Sankore eta Sidi Yahya meskita handiak Timbuktuko urrezko garaiaren lekuko dira. Monumentu hauek etengabe zaharberritzen badira ere, desertizazioa dela eta arriskuan daude. Izan ere, hiriko eraikin gehienak bezala, buztinez eginik daude. 2012an, Ansar Dineko kideek santu musulmanen hamasei mausoleoetatik zazpi suntsitu eta Sidi Yahya meskitako atea hautsi zuten, islamaren aurkakoak zirelakoan (*haram*).

## Hiri senidetuak 
Timbuktuk honako hiri senidetu hauek ditu:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nora ARBELBIDE: Niger ibaia sehaskatzat Berria.info
Cyperus papyrus

**Papiroa** (*Cyperus papyrus*) Cyperaceae familiako landare belarkara da, afrikar jatorrikoa. Ebakidura triangeluarreko 3-5 metroko zurtoinak ditu. Zurtoin bakoitzaren goiko muturrean hosto-mototsa zabaltzen da. Landare urzalea da, Afrikako padura, aintzira eta ibai bazterretan eremu handiak hartzen dituena.

Antzinako Egipton landare hau papiro papera egiteko erabiltzen zen.

## Kanpo estekak 
*  Joseba Errekondo: Elurmenak lurmentzen, argia.com-en
Capitale-Nationale

**La Capitale-Nationale** Quebeceko eskualde administratiboa da. 03 kodea erabiltzen da eskualde hau identifikatzeko eta bere mugen barnean nazio honetako hiriburua den Quebec Hiria dago.

## Geografia 
Quebec Hiriaren inguruan dauden zenbait zonaldek osatzen dute. Hiri historikoaren protagonismoak ez du erabat desagertarazten beste eremu batzuen nortasuna.

Hiriburutik itsasorako bidean lehen Beaupré aldeko kostaldea eta gero historia luzeko Charlevoix dago. Kontrako norabidean, Montrealerakoan, Portneufen inguruan dauden ibaiaren ertzeko herriek osatutako MRCa. Ibaian bertan Orléans uhartea dago, Quebeceko garrantzitsuenetakoa.

Aldiz, Quebec Hiriaren inguruko metropoli eremu osoa ez dago eskualde honen barruan: ibaiaz bestaldeko lurrak Chaudière-Appalachesen daude. Hala ere, Lévis hiriak harreman bereziki estua du Quebec Hiriarekin eta bere metropoli komunitatearen (*Communauté métropolitaine de Québec*) barnean dago.

### Mugakideak 
Auzokide guztiak Quebeceko beste eskualde batzuk dira.
* San Laurendi ibaiaren ibarrezkerrean:
# Mendebaldean Mauricie.
# Iparraldean Saguenay–Lac-Saint-Jean.
# Ekialdean, Saguenayko fiordoaren beste aldean, Côte-Nord.
* Ibaiaz bestalde:
# Chaudière-Appalaches.
# Bas-Saint-Laurent.

## Demografia 
* Biztanleria: 680.074 (2008)
* Azalera: 18.638,7 km²
* Dentsitatea: 36,5 bizt./km²
* Jaiotza-tasa: ‰ 9.8 (2004)
* Heriotza-tasa: ‰ 8 (2003)

### Jatorriko herriak 
Gutxiengo txikia osatzen badute ere, egungo Quebecen geratzen den wendat edo huron herriaren komunitate bakarra dago: Wendake.

## Banaketa administratiboa 
[thumb|300px|[Saint-Laurent-de-l'Île-d'Orléans.]]
### MRC eta baliokideak 
Eskualdeak 6 "Eskualdeko konderriko udalerri" (MRC) ditu eta bere baliokidea den hiri-aglomerazio bat; MRCak eta beren hiriburuak:
* Agglomération de Québec: Quebec Hiria.
* Charlevoix: Baie-Saint-Paul
* Charlevoix-Est: La Malbaie
* La Côte-de-Beaupré: Château-Richer
* La Jacques-Cartier: Shannon
* L'Île-d'Orléans: Sainte-Famille
* Portneuf: Cap-Santé

### MRCetatik kanpoko udalerriak 
* Wendake: "indiar erreserba".
* Notre-Dame-des-Anges: "parrokiako udalerria" (*municipalité de paroisse*).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Quebec Hiria
* San Laurendi ibaia

## Kanpo estekak 
*  Capitale-Nationaleko CRÉren (Hautetsien eskualdeko konferentzia) webgunea.
*  Eskualdeko ataria.
*  Eskualdea Quebeceko estatistika insitututuan.
*   Informazio turistikoa. Charlevoix aparteko eskualde turistikoa da.
*  *Commission de la capitale nationale*.
Châtillon-en-Vendelais

**Châtillon-en-Vendelais** (bretainieraz *Kastellan-Gwennel*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Barano

**Baranoa** Varanidae familiako eta *Varanus* generoko narrastien izen arrunta da. Hegoaldeko Asian bizi dira eta obiparoak, handiak, azkarrak eta oso jatunak dira. Haien azala oso preziatua da.

Talde honetako monitor krokodiloa (*varanus salvadorii*) bere espezieko bigarren handiena da, komodoko herensugearen atzetik. Azken honek 2,8 metroko luzera du.

Begi bakoitzetik marra beltz bat ateratzen zaie, kolore horiz inguratua dagoena. Oso lepo luzea daukate, baita muturra ere, eta sudur-zuloak alde batera dauzkate uretan igeri egin ahal izateko. Burua estaltzen dieten ezkatak tamainaz oso handiak dira, baina gorputz aldekoak txikiagoak dira eta bateratuta daude.

Marroi edo beltz kolorekoak izan daitezke, hainbat puntu horiz osatuak, non ilarak sortzen diren. Adinean aurrera egin ahala ilara hauek kolorea galtzen dute.

Buztan indartsua eta oso latza dute eta buztan honen goiko partean gandor moduko zati nabari bat dute. Hau uretan igeri egiteko erabiltzen dute, baita etsaiak beldurtzeko ere. Egoera larrian sentitzen direnean uretara sartzen dira, bertan babestuta sentitzen direlako. Urpean 30 minutu baino gehiago egon daitezke azalera irten gabe.

Monitor muskerra kasu gehienetan edozein motako animaliak harrapatuz elika daiteke. Hauek, erreka bazterretan haien lur azpiko gordelekuak egin ditzakete eta zabaleran 9 metro izan ditzakete eta luzeran 2 metrorainokoak izatera hel daitezke. Gordelekuak lur azpian egiten dituztenez 26 graduko tenperatura mantentzen dute.

Kumeak zuhaitzen ondoan jaiotzen dira, emeek arrautzak enborren ondoan uzten dituztelako.

Narrasti mota hau Indian, Sri Lankan, Filipinetan, Indotxinan eta Indonesian aurki dezakegu. Haien haragia jateko eta larrua objektuak egiteko erabiltzen da.

## Espezieak 
Lehen familiak genero gehiago bazituen ere, egun guztiak daude iraungiak *Varanus* izan ezik. Hona hemen generoko espezieen zerrenda:

## Erreferentziak