open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iturri (argipena)

**Iturri** hitzak hainbat adiera eta erabilera ditu:
thumb|300px
* ura edo beste likidoren bat botatzen duen zuloa, naturala nahiz artifiziala,
** **iturria** edo iturburua, ura isurtzen duen aterabide naturala;
** txorrota, ura edo beste likido bat isurtzeko balbula;
** iturria, ura eman eta isurtzen arkitektura elementua;
* beste zenbait erabilera ere baditu, hala nola
** Iturri, Juan Manuel Martinez Iturri pala pelotari nafarra
** informazio iturri
** argi iturri
** energia iturri
** tentsio iturri
** korronte iturri
** iturri kode
** iturri-belar
** iturri-txori
Sebekhotep VI.a

**Merhetepra Sebekhotep** edo **Sebekhotep VI.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1656tik K.a. 1654 arte gobernatu zuena.

Ziuraski, bere aurreko faraoi bat izan zen Sebekhotep V.aren anaia zen, eta, bere ama, agian, *Nubhotepti* izan zen.

Bere erregealdiaren iraupena, 2 eta 5 urte artekoa izan zen, eta, bere oinordekoa, Suadyetu izan zen.

Turineko Errege Kanonean, **Merhetepra** bezala agertzen da, VII.4 erregistroan, bi urte, bi hilabete eta bederatzi eguneko erregealdiarekin.

Bere tronu izena, *Merhetepra* izan zen "Rarekin bakean dagoena eta maite duena" esan nahi duena, eta, jaiotza izena, Sebekhotep, "Sobek pozik dago" esan nahi duena.

Frankek, *Ini* izeneko errege batekin identifikatzen du, Sebekhotep tronu izena eta Ini jaiotza izena duen eskarabeo batean oinarrituta, eta bi urte, bi hilabet eta bederatzi eguneko erregealdia izan zuena. Jürgen von Beckerath eta Spalinger, ez daude ados teoria honekin.

## Bere garaiko testigutzak 
Gobernari honi buruz, erreferentziak, honako hauetan aurkitu dira:

* Turineko Errege Kanona
* Karnakeko Errege Zerrenda
* Estatua bat, Karnaken
* hilarri bat, Karnaken (Hilarri juridikoa deitua)
* hilarri bat, Abidosen.
Informazio iturri

[thumb|[Leloren kantua Ibarguen-Cachopin kronikan. Eskuizkribuak ikerketa historikoak egiteko **informazio-iturri** izaten dira. Testuek esaten dutena gezurtatzen dute, batzuetan, ikerketa filologikoek.]]

**Informazio iturria** informazio baten jatorria da, ikerkuntzan, kazetaritzan edo edozein lan akademikoetan osatzeko erabili dena. Informazio iturri izan daitezke liburuak, pertsonaia baten ahozko adierazpenak edo agiri idatziak. Interneten ere hainbat informazio iturri topa daitezke, blogak, sare sozial publikoak, hedabideen webguneak...

## Fidagarritasuna 
Informazio iturriak askotarikoak izan daitezke. Historiako informazio iturriak zein garaikideak, albisteetako informazio iturriak. Zaila izaten da, batzuetan, informazio jakin baten edo informazio iturri baten fidagarritasuna neurtzea. Honetan ere pentsaera zientifikoa, metodo zientifikoa erabil daiteke egia eta gezurra, hein batean, bereizteko. 

Informazio iturri batzuek itzala handia lortzen dute denbora luzean informazio fidagarria argitaratuz, hau da, nekez gezurtatu daitekeen informazioa zabalduz. Beste informazio iturri batzuek, ordea, sinesgarritasuna galtzen dute zabaldutako informazioa gezurra dela frogatzen denean.

## Ikus, gainera 
* Albiste faltsu.
* Dokumentazioa.

## Bibliografia 
* ARÓSTEGUI, Julio (2001). *La investigación histórica: teoría y método*. Bartzelona : Crítica. .
* TUÑÓN DE LARA, Manuel (1985). *Por qué la historia*. Bartzelona : Aula Abierta Salvat. .

## Kanpo estekak
San Vicente de Toranzo

**San Vicente de Toranzo**, Kantabriako Corvera de Toranzo udalerriaren hiriburua da. 2004an urte horretako erroldaren arabera, 386 biztanle zituen. Herria, 168 metroko altuerara dago.

Herri honetan, Calderón de la Barcatarren etxea eta Agüeroko dorrea, 1992an Interes Kulturaleko Ondare izendatuak izan zirenak, eta Zerrako etxea nabarmentzen dira, azken hau, 2002an inbentariatua.

## Kanpo estekak
Poka-yoke

**Poka-yoke** (japonieraz ポカヨケ) *erroreen aurkakoa* edo *akatsen kontrako* sistema esan nahi du, denetariko tresna eta gailuetan erroreak eta hutsegiteak ekiditeko. Kontzeptua Japoniako Toyota lantegietan sortu zen jatorrian.
 
## Adibideak 
* Erabiltzaile batek mikrouhin labeko atea ireki eta uhinak kanpora atera daitezke. Hori ekideiteko, atea zabaltzean mikrouhina automatikoki itzaltzeko sistema jar daiteke horren arriskua baztertzeko. Egun, ohiko sistema horrelako labe guztietan.
* Sakeleko telefonoen SIM txartelek badute koxka bat ertz batean. Koxka horri esker erabiltzaile trakets batek ezin du SIM txartela alderantziz jarri.
* Autoetan gero eta ohikoagoak dira poka-yoke sistemak, argiak piztuta ez ahanzteko edo ziurtasun uhala erabiltzen ez ahanzteko argi- edo soinu-alarmak.
* Zartaginen kirtenek, egun, gehienetan ez dute beroa transmititzen. Hori eskerrak sukaldariek zartagina kirtenetik eusterakoan zapia ez erabiltzea ahantz dezakete.
* Ospitaleetan kateter eta bestelako tresnak desberdinak omen dira beharren arabera. Ez dago janaria eta zainetarako sendagaiak nahasteko aukerarik, horrela huts egiteko arriskua ia guztiz ezabatuz.

Image:Scart Stecker db.jpg|Peritel lokia.
Image:Type A USB connector.jpg|A motako USB lokia.
Image:Rj45.jpg|RJ45 motako Ethernet konektorea.
Image:Sata 2 Stecker.jpg|SATA2 motako konektorea
Image:DIN-5 Diagram.svg|5 ziriko DIN konektorea.
Image:Telefonadapter 03.jpg|Frantziako telefono adaptadorea.

## Kanpo estekak 
*  Poka-yoke bat behar zuen...
Bear Grylls

**Edward Michael "Bear" Grylls** (Bembridge, Wight uhartea, Ingalaterra, 1974ko ekainaren 7a) abenturazale ingelesa da. *Born Survivor* edota *Man vs. Wild* abenturazko telebista programaren protagonista izateagatik ezaguna da.

1994tik 1997ra Britainia Handiko armadaren Special Air Serviceren 21. eskuadroian soldadutza egin zuen.

1998ko maiatzaren 26an, 23 urte baino ez zituela, Everest mendia igo zuen. 2009tik Erresuma Batuko Scouten Elkarteko Buruzagia da.

## Alpinismoa 
### Zortzimilakoak 
* Everest (8.848 m.): 1998.

## Liburuak 
* *Mission Survival: Sands of the Scorpion*
* *Mission Survival: Way of the Wolf*
* *Mission Survival: Gold of the Gods*
* *Facing Up*

## Telebista 
* *Born Survivor/Man vs. Wild/Ultimate Survival* (2006-2011)

## Kanpo loturak 
*  Bear Gryllsen webgune ofiziala
*  Bear Grylls (IMDb)
Berbintzanako aerodromoa

**Berbitzanako aerodromoa** Berbintzanako udalerri nafarrean dagoen erabilera publikoko aerodromoa da.

## Kanpo estekak 
* Aerodromoari buruzko informazioa
*  Nafarroako aerodromoen zerrenda
Kantabriako Historiaurre eta Arkeologiaren Museoa

**Kantabriako Historiaurre eta Arkeologiaren Museoa**, Santander hirian dago, hiri honetako Casimiro Sainz kalean.

## Museoa 
Gune hau (gaur egun publikoari itxia dagoena kokapen berriaren zain), historiaurrearen ikerketa eta begiztapenerako nazioarteko garrantzi handikoa, XXI. mendearen hasieran erreformatua eta berdefinitua izan zen, 2001eko abendutik, bilduma zaharrak eta indusketa berrienetan aurkitutako materialak nahastuta dituen gelak erakutsiz. Bertan, enpresa nazionalek, Caja Cantabria kasu, zein nazioartekoek, Texnai japoniarra kasu, parte hartu dute. Erkidegoko Gobernuaren egoitza berria, museoa eta aurreko egoitza aurkitzen diren tokian eraikitzeak, museoa, Ekialdeko Azoka birmoldatuaren beheko solairuetara eramatea behartu du, behin betiko Kantabria Museoan ezarri aurretik, Santanderreko Vaguada de las Llamasen proiektatua.

## Funtsa 
Kantabriako Historiaurre eta Arkeologiaren Museoaren indarretako bat, Goi Paleolito garaiko arte mugikorreko bere bilduma da, munduko aberatsenetako bat. Baina ez da bertan aurkituko den bakarra. Museoko hondakinik antzinakoenak, El Castillo kobazulotik datoz, 100 mila urte baino gehiago dituztenak. Gainera, Musteriar aroko erremintak ere badaude, 100 mila eta 40 mila urte bitartean dituztenak, baita Epipaleolito, Kalkolito eta Brontze Aroko txatal mota oro ere. Jakina den bezala, Kantabriaren historiak garrantzi berezia du, kantabriar herriaren objektu ugari nabarmenduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* 
* :Kantabriako kultura
* : Kantabriako museoak
* :Museoak Santanderren: MUPAC
El Castillo kobazuloa

**El Castillo kobazuloa** () Castillo Mendiko Kobazuloak izeneko multzoaren barnean dagoen aztarnategi arkeologiko bat da, Kantabriako Puente Viesgo herrian. UNESCOren Gizateriaren Ondarearen zerrendan dago 2008ko uztailetik, Altamirako leizea eta Espainia iparraldeko paleolitoko labar-artea izenarekin.

Kobazuloa, 1903an aurkitu zuen Hermilio Alcalde del Riok, Kantabriako lehen labar punturen ikerketan aitzindarietako bat izan zena. Antzina, kobazulorako sarrera, egungoa baino txikiagoa zen, harreragelako lehen indusketa arkeologikoekin handitua izan baitzen.

Aipaturiko sarreratik, sekuentzia oso luze bat aurkitu den gela ezberdinetara sartzen da, Behe Paleolito Garaitik Brontze Arorarte hartzen duen sekuentzia, 120.000 urte hartuko lituzkeen estratigrafia batekin. Bertan, jada katalogatuak dauden 150 irudi baino gehiago aurkitu dira, horien artean, itzal bezala marrazko amaitzeak dituzten zenbait oreinen grabatuak nabarmentzen direlarik.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hermilio Alcalde del Río

**Hermilio Alcalde del Rio** (Villamediana, Palentzia, 1866-Torrelavega, Kantabria, 1947), ia 50 urtez, Torrelavegako Arte eta Lanbideen Eskolako zuzendari bezala aritu zen arkeologo espainiar bat izan zen.

## Biografia 
Hermiliok, bere aktibitate arkeologikoa, 1902an hasi zuen, Augusto González de Linaresekin Altamirako leizera joan zenean. 1903an, bere kabuz, labar-pinturadun Kantabriako leize ugariren aurkikuntza hasten du, horien artean, Hornos de la Peñako leizea, Covalanasko leizea, La Hazako leizea, Santianeko leizea, La Clotildeko leizea, La Meazako leizea eta El Pendoko leizeko labar grabatuak.

Asturias ekialdean ere lan egin zuen, non El Pindaleko leizeko, Mazaculos IIko leizeko, El Quintanaleko leizeko eta La Lojako leizeko pintura eta grabatu multzoak eta Peña Manileko Gazteluko indusketa aurkitu zituen. Hugo Obermaier eta P. Wernertekin batera, La Pasiegako leizearen mendebaldeko zatia, C galeria aurkitu zuen 1911n. Hermilioren ikerketak emandako informazio kopurua, ikaragarria da, baina, honetaz gain, 1906an, *Santanderreko probintziako historiaurreko leizeetako grabatu eta pinturak: Altamirako leizea, Covalanaseko leizea, Hornos de la Peñako leizea, El Castillo leizea* argitaratu zuen, eta, aurrerago, *Les cavernes de la région cantabrique (Espagne)* bezalako beste argitalpen batzuetan parte hartu zuen, Henri Breuil eta Lorenzo Sierrarekin batera. Azken lan honek, gaur egun, Kantauriar Eskualdeko paleolitoko labar arteari buruzko funtsezko lan bat izaten jarraitzen du.

Alcalde del Riok, Rasineseko Haraneko leizea, Hornos de la Peñako leizea eta El Castillo leizea bezalako paleolitoko aztarnategiak industu zituen, lanok, Alberto I.a Monakokoak eta Pariseko *Institut de Paléontologie Humaine*k finantzatuak izan zirelarik.

Alcaldek, Natura Historiaren Errege Elkartearen fundazioan parte hartu zuen, Lorenzo Sierra eta Jesús Carballorekin batera.

Lehen Mundu Gerraren hasieraren ondorioz, Alcalde del Riok bere lan arkeologikoa utzi zuen. Alcalderen erretiroarekin eta Institut de Paléontologie Humaineren lanen gelditzearekin, Kantabriako historiaurreko ikerketa, ia erabat geldi egon zen 1950eko hamarkada ondo sartu arte.
Zelofan

[thumb|300px|Zelofanezko ontzi inprimatua [txokolatezko galletak gordetzeko eta zelofan gardena galleta arruntak gordetzeko]]

**Zelofana** zelulosaren eratorria den material mehe eta gardena da. Oso erabilia da janariak ontziratzeko, iragazkortasun txikikoa baita aire, bakterio eta olioekiko. Herrialde askotan **zelofan** Innovia Films Ltd enpresaren marka erregistratua da.

## Ekoizpena 
[eskuinera|thumb|300px|Zelulosa [alkaliz eta karbono disulfuroz tratatzen da biskosa sortzeko]]
Zuraren, kotoiaren, kalamuaren eta beste hainbat landareren zelulosa alkalian eta karbono disulfuroan disolbatzen da biskosa deituriko disoluzioa eratzeko. Ondoren zirrikitu batetik igaroarazten da, materiala tenkatuz, azido sulfurikoz eta sodio sulfatoz osatutako bainu bat zeharkatuz, biskosa berriro zelulosa bihurtzeko. Prozesu honen emaitza den filma beste zenbait bainutatik igarotzen da, bat sufrea erauzteko, beste bat filma zuritzeko, eta beste bat glizerina eransteko filma hauskor bihur ez dadin.

Antzeko prozesua erabiltzen da rayon deritzon zuntza egiteko, baina kasu honetan zuloa erabiltzen da zirrikituaren ordez. Ikuspuntu kimikotik zelofana, rayona eta zelulosa glukosaren polimeroak dira.

## Kanpo estekak
Zelepharn

**Zelepharn**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Arthedaineko laugarren erregea da. Mallorren semea da, eta Fornosten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 979. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "errege zilarra" bezala itzul daiteke.

Bere aitaren oinordeko bihurtzen da hau Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1110ean hil ondoren. 81 urteko erregealdia eta 212 urteko bizitzaren ondoren, 1191n hil zen, bere oinordekoa, bere seme Zelebrindor izan zelarik.

## Kanpo estekak
Tindersticks (1993ko albuma)

[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Londresko *Royal Albert Hall*en, 2008an.]]

**Tindersticks** izeneko albuma (ingelesez **First Album** ere deitua) Tindersticks taldearen 1993ko estreinako diskoa da.

## Abestiak 
# "Nectar" – 2:40
# "Tyed" – 4:11
# "Sweet, Sweet Man Pt. 1" – 0:41
# "Whiskey and Water" – 5:51
# "Blood" – 4:52
# "City Sickness" – 4:00
# "Patchwork" – 4:40
# "Marbles" – 4:30
# "The Walt Blues" – 1:08
# "Milky Teeth" – 2:52
# "Sweet, Sweet Man Pt. 2" – 1:05
# "Jism" – 6:03
# "Piano Song" – 2:40
# "Tie-Dye" – 4:00
# "Raindrops" – 6:15
# "Sweet, Sweet Man Pt. 3" – 1:44
# "Her" – 3:29
# "Tea Stain" – 2:07
# "Drunk Tank" – 4:44
# "Paco de Renaldo's Dream" – 4:22
# "The Not Knowing" – 4:58
# "Fruitless" [*]

## Ikus, gainera 
* Tindersticks

## Kanpo estekak
Tindersticks (1995eko albuma)

[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Londresko *Royal Albert Hall*en, 2008an.]]

**Tindersticks** izeneko albuma (ingelesez **Second Album** ere deitua) Tindersticks taldearen 1995eko bigarren diskoa da.

## Abestiak 
# "El Diablo En El Ojo" – 3:32
# "A Night In" – 6:25
# "My Sister" – 8:11
# "Tiny Tears" – 5:45
# "Snowy in F♯ Minor" – 2:28
# "Seaweed" – 5:14
# "Vertrauen II" – 3:19
# "Talk To Me" – 5:00
# "No More Affairs" – 3:49
# "Singing" – 0:57
# "Travelling Light" – 4:51
# "Cherry Blossoms" – 4:19
# "She's Gone" – 3:29
# "Mistakes" – 5:44
# "Vertrauen III" – 2:20
# "Sleepy Song" – 4:37

## Ikus, gainera 
* Tindersticks

## Kanpo estekak
Curtains

[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Londresko *Royal Albert Hall*en, 2008an.]]

**Curtains** Tindersticks taldearen 1997ko diskoa da.

## Abestiak 
# "Another Night In" – 5:11
# "Rented Rooms" – 5:12
# "Don't Look Down" – 4:18
# "Dick's Slow Song" – 4:09
# "Fast One" – 1:52
# "Ballad of Tindersticks" – 7:37
# "Dancing" – 2:56
# "Let's Pretend" – 3:21
# "Desperate Man" – 3:21
# "Buried Bones" – 4:03
# "Bearsuit" – 2:11
# "(Tonight) Are You Trying to Fall in Love Again" – 3:07
# "I Was Your Man" – 3:39
# "Bathtime" – 4:03
# "Walking" – 5:25
# "A Marriage Made in Heaven" - 5:16

## Ikus, gainera 
* Tindersticks

## Kanpo estekak
Simple Pleasure

[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Londresko *Royal Albert Hall*en, 2008an.]]

**Simple Pleasure** Tindersticks taldearen 1999ko diskoa.

## Abestiak 
# "Can We Start Again?" – 3:51
# "If You're Looking for a Way Out" – 5:06
# "Pretty Words" – 3:18
# "From the Inside" – 2:54
# "If She's Torn" – 5:43
# "Before You Close Your Eyes" – 6:15
# "(You Take) This Heart of Mine" – 4:23
# "I Know That Loving" – 5:48
# "CF GF" – 6:10

## Ikus, gainera 
* Tindersticks

## Kanpo estekak
Can Our Love...

[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Londresko *Royal Albert Hall*en, 2008an.]]

**Can Our Love...** Tindersticks taldearen 2001eko diskoa da.

## Abestiak 
# "Dying Slowly" – 4:36
# "People Keep Comin' Around" – 7:11
# "Tricklin'" – 2:15
# "Can Our Love..." – 5:57
# "Sweet Release" – 8:55
# "Don't Ever Get Tired" – 3:07
# "No Man in the World" – 6:06
# "Chilitetime" – 7:34

## Ikus, gainera 
* Tindersticks

## Kanpo estekak
Waiting for the Moon

***Waiting for the Moon*** Tindersticks taldearen 2003ko diskoa da.

## Abestiak 
# "Until the Morning Comes" (Hinchliffe, Tindersticks) – 3:34
# "Say Goodbye to the City" (Staples, Hinchliffe, Tindersticks) – 4:30
# "Sweet Memory" (Hinchliffe, Tindersticks) – 4:29
# "4.48 Psychosis" (Words by Sarah Kane, from her play, Staples, Tindersticks) – 5:13
# "Waiting for the Moon" (Staples, Hinchliffe) – 2:51
# "Trying to Find a Home" (Staples, Hinchliffe, Boulter, Tindersticks) – 5:44
# "Sometimes It Hurts" (Staples, Tindersticks) – 4:39
# "My Oblivion" (Staples, Tindersticks) – 7:00
# "Just a Dog" (Staples, Boulter, Tindersticks) – 3:28
# "Running Wild" (Staples, Tindersticks) – 4:14

## Kanpo estekak
The Hungry Saw

[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Donostiako *Victoria Eugenia*n, 2009an.]]
[thumb|250px|Tindersticks [Londresko *Royal Albert Hall*en, 2008an.]]

**The Hungry Saw** Tindersticks taldearen 2008ko diskoa da.

## Abestiak 
# "Introduction" (Boulter) - 3:32
# "Yesterdays Tomorrows" (Boulter, Staples) - 3:49
# "The Flicker of a Little Girl" (Staples) - 3:30
# "Come Feel the Sun" (Boulter, Staples) - 2:28
# "E-Type" (Boulter) - 2:54
# "The Other Side of the World" (Staples) - 4:12
# "The Organist Entertains" (Boulter) - 2:33
# "The Hungry Saw" (Staples) - 3:46
# "Mother Dear" (Staples) - 4:19
# "Boobar Come Back to Me" (Staples) - 3:58
# "All the Love" (Staples) - 4:53
# "The Turns We Took" (Boulter, Staples) - 8:01

## Ikus, gainera 
* Tindersticks

## Kanpo estekak
Jo ta Akatu

**Jo ta Akatu** punk musikako talde bat izan zen, 1987an Legazpin (Gipuzkoa) sortua. Herri hartan Brinkolako eskoletan jotzen aritu ostean, Motxorro auzoko lokaletan beste talde askorentzat adibidea izan ziren.

## Diskoak 
Bi maketa kaleratu zituzten:
* *Jo ta Akatu*
* *Me la pela* (lehen zatia).

## Taldekideak 
* Karlos Arrazola: bateria
* Julio Maseda: gitarra
* Juani Delgado: baxua
* Sindo: baxua
* Jose "Wiski" Garzia: ahotsa
* Andres Mena: gitarra eta koruak

## Kanpo estekak 
* Taldeari buruzko informazioa duen webgunea.
* Legazpiko taldeak. Jo ta Akatu
Sesmako aerodromoa

**Sesmako aerodromoa** Sesmako udalerri nafarrean dagoen erabilera publikoko aerodromoa da.
Aerodromotik gertuko, aerodromoko zati den aireratze-pista bat dago. Horregatik, bi pistak elkarren artean banatzeko, bati *Sesma* eta besteari *Sesma 2* deritzete.

## Kanpo estekak 
* Aerodromoari buruzko informazioa
*  Nafarroako aerodromoen zerrenda
Maestranzako Antzokia

Sevillako **Maestranzako Antzokia** (), hiriko erdireneko tokietako batean kokatua, Urrearen Dorrea eta Maestranza Zezen Plazaren ondoan, Guadalquivir Ibaiaren ertzean, Espainiako antzokirik aitzindarienetakotzat hartua da, herrialde osoko eszenatokirik handiena duelarik, 18,9x9,5 metrokoa.

1992an eraiki zen, urte horretan, hirian bertan ospatuko zen Nazioarteko Erakusketa probestuz, lehen, Artilleriaren Errege Maestranzaren Kuartelak hartu zituen lur batzuetan, eraikin honetatik, gaur egun, soilik fatxada mantentzen delarik. Forma zilindrikozkoa egina dago, 1774 pertsonentzako tokiarekin. 47,20 metroko kupula bat du.

Bere akustikari esker, ikuskizun ezberdinak antzezteko diseinatua dago, operetatik hasi eta musika klasikoko eta kantarien kontzertuetaraino, flamenkotik eta ospe handiko musikarietatik pasatuz, eta, bere eskenategi handiari esker, ballet eta zarzuelako lan handiak antzez daitezke.

Urteren batzuetan, Aste Santuan, udaberriko jai honen pregoia emateko erabili izan da.

Auditorioaz gain, antzerki esperimentaleko eta erakusketako gelak eta ikerketa kulturalen gune bat ditu.

Kontzertu denboraldian, Sevillako Errege Orkestra Sinfonikoa, bere eskenategian aurkezten denetako bat da.

## Kanpo estekak 
* Maestranzako Antzokiaren webgunea
Brian Stowell

**Brian Stowell** (Douglas, Man Uhartea, 1936ko irailaren 6a - 2019ko urtarrilaren 18a) manxera hizkuntza suspertzeko lanetan dabilen ekintzaile nagusietako bat izan zen. Bere ikasketa garaietan manxera ondo ikasi eta jariakortasunez hitz egiteko gai zen. Uharteko agureekin grabaketak egin zituen manxera hitz egiten.

Gaelera jariakortasunez hitz egiteko gai bihurtu zen eta gaelerazko ikastaroak manxerazko ikastaroak egiteko baliatu zituen.

1990. urtean Brianek *Contoyryssyn Ealish ayns Cheer ny Yindyssyn* (*Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian* liburuaren manxerazko itzulpena) argitaratu zuen. 2006ko martxoan *Dunveryssyn yn Tooder-Folley* manxerazko lehenengo eleberri osoa argitaratu zuen..

## Lanak 
* *Contoyryssyn Ealish ayns Cheer ny Yindyssyn* (1990)
* *Dunveryssyn yn Tooder-Folley* (2006)

## Erreferentziak
Frantxoa Maitia

**Frantxoa Maitia** (Izpura, 1952ko irailaren 21a - ) politikari euskalduna da, Frantziako Alderdi Sozialistakoa. Irakaslea izan zen 1974-1990 urte bitartean Lakarran. Ipar Euskal Herriko Alderdi Sozialistako burua da. 2004tik Akitaniako Lurralde Kontseiluko Lehendakariordea da. Halaber, Departamenduko Kontseilu Nagusiko hautetsia da.

Merituaren Ordena Nazionaleko Zalduna da, baita Ohorezko Legioko Zalduna ere.

## Kanpo estekak 
*  Frantxoa Maitiaren web gunea
Krixo

**Krixo** (K.a. 72an hila), Hirugarren Gerra Serbileko esklabo matxinadako buruzagietako bat izan zen, Espartako eta Enomaorekin batera.

Galiakoa zen (egungo Frantzia) eta esklabo izan zen zenbait urtez matxinadaren aurretik. Krixok, *allobroges* tribuarekin borrokatu zuen erromatarren aurka, eta harrapatua izan zen. Bere kideak bezala, Krixo, gladiatore bezala entrenatua izan zen Capuan. Zenbait kontratutan, bere gladiatore zeltarren enpresak, borrokatzeko modua aldatu zuen, esklabo armadak erakutsitako puntu ahulak erasoz.

Hasieran, esklabo armadak, Erromatar Senatuak matxinada zanpatzeko bidali zuena baino gehiago zela erakutsi zuen. Baina Kriso, Espartakogandik banatu zen urte amaiera aldera. Espartakok, Galiara eta Balkanetara ihes egin nahi zuen, baina Krisok, arpilaketan jarraitu nahi zuen, eta Italia hegoaldean geratu zen.

K.a. 72ko udaberrian, matxinada amaiarazteko bidalitako bi kontsuletako batek, Luzio Gelio Publikolak, Krisori eta germaniar eta zeltez osatutako honen armadari eraso zion, Apulian. Gargano mendian gertatu zen hurrengo guduan, Krisok, bere germaniar infanteria erabili zuen erromatarrak ahultzeko, bere zeltiar gladiatoreak bidali aurretik. Baina bere gerlari germaniarrak garaituak izan ziren, honek, Krixo, modu defentsiboan borrokatzera behartu zuelarik, garaitua izanez. Krixo hila izan zen, eta 20.000 soldaduko bere armada, erabat suntsitua.

Espartakok, Krixo gladiatore ohiaren oroitzapena ohoratu zuen lurperaketa joko batzuekin, joko hauetan, 300 gerra preso erromatar, heriotzaraino borrokatzera behartu zituelarik, gladiatore modura.
Conchako glorieta (Sevilla)

**Conchako Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua, Pizarro etorbidearen ertzean dago. Glorieta honek, bere izena, jada desagertuta dagoen kobrexka koloreko zeramikazko maskor bategatik jasotzen du, pare bat alditan zaharberritua izan zena, presiditzen duen erdiko iturriak zuena. Nabarmentzekoa da barrutiko iturriaren, eserlekuen eta harresitxoen zuri, urdin eta kobrexka koloreen konbinaketa. Azkenik, alboko parterreetan eta urtaroak irudikatzen, lau eskultura erakusten ziren.

Parterreetako bakoitza, basaerramu (*Euonymus japonicus*) zuhaixkek osatzen dute, eta, bere barnean, loredun landareak daude. Bi indimitre ere nabarmentzen dira (*Lagerstroemia indica*), eta, euren ertzean, Txinako palmondoak (*Trachycarpus fortunei*).

1913an Forestierrek Parkearentzako proiektaturiko eta trazaturiko planoetan, jada agertzen zen glorieta hau.

Pizarro etorbiderako noratzean irtenez gero, japoniar soforak (*Sophora japonica*) espirea (*Spiraea cantoniensis*) deritzen landareen sastrakekin ere ikus daitezke.

Bere irteeretako batetik, Doña Solen Glorietara joan daiteke, beste batetik, Glorieta Urdinera, eta, hirugarrenetik, Mas y Praten Glorietara.

## Kanpo estekak
Sevillako Errege Orkestra Sinfonikoa

**Sevillako Errege Orkestra Sinfonikoa** (**ROSS** gaztelerazko siglengatik) orkestra sinfoniko espainiarra da, bere egoitza Sevillan duena. Gaur egun, orkestra honetako musika zuzendaria, Pedro Halffter da. Sevillako Errege Orkestra Sinfonikoa, Maestranzako Antzokiko orkestra titularra da. Orkestra Sinfonikoen Espainiar Elkartearen (AEOS gaztelerazko siglengatik) zati da.

## Historia 
Orkestra, 1990ean sortua izan zen, Sevillako Udaletxearen eta Andaluziako Juntaren ekimenez, Sevillako Orkestra Sinfonikoa izenarekin. Bere aurkezpen publikoa, 1991ko urtarrilean izan zen, eta, ordutik, ezinbesteko erreferentzia bihurtu zen, gainera, estatuan zein nazioartean presentzia handia lortuz. Bere lehen Zuzendari Artistiko eta Titularra, Vjekoslav Šutej izan zen, kargu hori, 1996 arte bete zuena.

## Grabaketak 
* G. Gimenez: *La Torre del Oro* (Preludioa)
* Giuseppe Verdi: Macbeth (Patria opressa... la paterna mano)
* J. Serrano (*Alma de Dios* (Kantu hungariarra).
* Georges Bizet: *Carmen* (Seguidilla).
* Gaetano Donizetti: *La fille du Régiment* (*À mes amis*).
* Verdi: *Rigoletto* (*Cortiggiani, vil razza*).
* Giacomo Puccini: *Tosca* (*E lucevan le stelle*).
* George Massenet: *Le Cid* (*Pleurez mes yeux*).
* Gioacchino Rossini: *Tancredi* (*Di tanti palpiti*).
* A. Catalani: *La Wally* (*Ebben ne andró*).
* G. Verdi: *La forza del destino* (*Oh tu che in seno*).
* Pablo Sorozabal: *La tabernera del puerto* (*No puede ser*).
* Francisco Asenjo Barbieri: *El barberillo de Lavapiés* (*Canción de Paloma*).
* G. Verdi: *Rigoletto* (*La donna e mobile*).
* G. Bizet: *Carmen* (Habanera).
* G. Verdi: *La traviata* (*Brindis*).

## Kanpo estekak 
* Sevillako Errege Orkestra Sinfonikoaren webgunea.
Iberiaren 610 hegaldia

**Iberiaren 610 hegaldiaren istripua** 1985eko otsailaren 19an Oiz mendian istripua izan zuen Iberia hegazkin konpainiaren 610. hegaldiak izandako istripua izan zen. Hegazkinean zihoazen 148 pertsonak hil ziren.

## Istripua 
"Alhambra de Granada" hegazkinak Bilbo eta Madril arteko ohiko hegaldia egiten zuen, eta Madrildik goizeko zortziak aldera atera zen. Goizeko 9:25etan Durangaldetik Txorierrira sartzera zihoan, Sondikako aireportura heltzeko asmoarekin. Hegazkina Boeing 727 bat zen eta komandantea Jose Luis Patiño Arrospide zen.

Goizeko 9:27tan aireportuko kontrol dorrearen eta hegazkinaren arteko komunikazioa eten egin zen. Dorrean zeuden kontrolatzaileen artean kezka sortu zen, hegazkina goizeko 9:35etan lurrartzekoa zela eta. Ihauteri astearte hartan, laino itxiak Oiz mendiaren hegoaldea estaltzen zuen eta istripuaren ondoren egindako ikerketak erakutsi zuenez, hegazkina lainopean galdu eta mendiaren puntan dagoen Euskal Irrati Telebistako antena jo zuen, ondoren su hartu eta mendian behera eroriz. Lekukoek esandakoaren arabera, hegazkina su-bola batek inguratzen zuen eta pinuen gainean hegan egin zuen, azkenik Iru Erreka izeneko amildegian erortzeko.

148 pertsona hil ziren, 141 bidaiari eta hegazkineko zazpi langile.

### Ondorengoa 
Istripua gertatu zela ohartuta, gorpuen berreskuratze lanak hasi ziren, baina inguruaren erliebe malkartsua dela eta oso zaila izan zen. Horrez gain, istripuaren bortizkeriak, hainbat gorpu erabat puskatu zituen, eta osorik gorpu bat baino ez zen aurkitu.

Hildakoen gorpuak Garellanoko koartelera eraman zituzten.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko gertakarien zerrenda
* Oiz mendia

## Kanpo estekak 
* Comisión de Investigación de Accidentes e Incidentes de Aviación Civil
** Final accident report() 
** Final accident report() 
*  Deia egunkarian istripuaren 20. urteurrenean argitaraturiko albistea.
Rodrigo Ponce de León

**Rodrigo Ponce de León y Alhama**, Cadizko dukea, Arcoseko kondea eta Zaharako markesa izan zen. Militar espainiarra, Cadizko probintzian jaioa 1443an eta Sevillan hil zena 1492ko abuztuak 28an. Errege Katolikoen kapitainik garrantzitsuenetako bat izan zen Granadaren konkistan.

## Bizitza 
Juan Ponce de Leonen eta Leonor Nuñez del Pradoren bigarren semea, laster hasi zuen bere karrera militarra, bere aitari jarraitzen eta Henrike IV.a Gaztelakoari laguntzen, honen aurka noblezia matxinatu zelarik, Cadizeko setioko ekintzengatik. Erregeak, Cadizko markes izendatu zuen Rodrigoren aita, titulua, Rodrigok berak, bere aita hil baino lehen ere bazeraman arren. Bere aita hil ondoren, bere erregearen alde egiten jarraitzen du Medina Sidoniako Dukeen aurka.

Henrike IV.a hil ondoren, honen alaba Juana la Beltranejaren alde egiten du Isabelen aurka, bere aitaginarreba zen Villenako markesari jarraituz. Baina, gerra amaitzean, Erregina berriaren aurrean aurkezten da, eta honek, barkatu egiten dio eta bere titulu eta pribilegio guztiak berresten dizkio. Isabelen zerbitzuan lortuko zuen Rodrigok loriarik gehien.

Kapitainik nabarmenena izan zen Alhamaren hartzean, ondoren mairuek setiatu zutena eta setiotik salbatua izan zena bere antzinako etsaia zen Medina Sidoniako dukearen partez. Behin Alhama gaztelarren alde ziurtatua geratu zenean, Rodrigok Fernando II.a Aragoikoarekin hitz egin zuen Antequeran, non Santiagoren maisua zen Alonso Cárdenasek konbentzitu zuen.

Armada boteretsu bat antolatu zen Antequeran, non, kapitain bezala, Cadizeko dukeaz gain, Alonso Aguilar, Pedro Enriques eta Santiagoko Maisua agertzen ziren. Kanpaina honetan galdu zituen Rodrigok bere anaietako hiru eta bi iloba, baina, Lucenako guduan, Granadako azken erregea izan zen Boabdil harrapatzea lortu zuten.

Errege Katolikoei, Granadako erregea aske uzteko aholkatu zienetako bat izan zen, eta tronua itzul ziezaiotela, bere aita Muley Hacén eta bere osaba El Zagalen aurkako gerra jarraitu ahal izateko. Azken bi hauek Boabdilen aurka elkartzen direnean, Rodrigok, atsedenik hartu gabe erasotzen ditu, El Zagal ihesean jartzea lortu arte, Granadako emirren artean arriskutsu eta oldartsuena.

Berriz ere, Granadaren setioan protagonista izan zen, Zuabia eta Erreginaren guduetan nabarmenduz. Eta hiriaren errendizioan eta Boabdilek, hiria, errege katolikoei ematean egon zen.

Hil zenean, aberastasun handien jabe zen, baita bere alaba Francisca Ponce de Leónek oinordetu zituen lursail ugarirena ere.
Beyoncé Knowles

200px|eskuinera

**Beyoncé Giselle Knowles** edo **Beyoncé Knowles** (Houston, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko irailaren 4a), Ameriketako Estatu Batuetako abeslari, konpositore, dantzari, aktore eta enpresaria da.

Haurra zela, dantza lehiaketa askotan parte hartu zuen eta ospea irabazi zuen 1990 hamarkadan `Destiny's Child R&B neska taldearen abeslari nagusi gisa.

## Diskoak 
### 2002/2004 
* 2003 - *Dangerously in Love* („Work It Out”, „'03 Bonnie & Clyde”, „Crazy in Love”, „Baby Boy”, „Me, Myself and I”, „Naughty Girl”)
* 2004 - *Live at Wembley*
* 2003/2004 - *Dangerously in Love World Tour*
* 2004 - *Verizon Ladies First Tour* (with Alicia Keys & Missy Elliott)

### 2005/2007 
* 2006 - ''B'Day* / *B'Day Deluxe Edition* („Check on It”, „Déjà Vu”, „Ring the Alarm”, „Upgrade U”, „Irreplaceable”, „Listen”, „Beautiful Liar”, „Get Me Bodied”)
* 2007 - *B'Day Anthology Video Album*
* 2007 - *Irreemplazable* („Irreemplazable”, „Get Me Bodied (Timbaland Remix)”)
* 2007 - *The Beyoncé Experience Live*
* 2007 - *The Beyoncé Experience*

### 2008/2010 
* 2008 - *I Am... Sasha Fierce* / *I Am... Sasha Fierce Deluxe Edition* („If I Were a Boy”, „Single Ladies (Put a Ring on It)”, „Halo”, „Diva”, „Ego”, „Sweet Dreams”)
* 2009 - *Above and Beyoncé - Video Collection & Dance Mixes*
* 2009 - *I Am... Sasha Fierce Platinum Edition*
* 2009 - *I Am... Tour''

### 2011/2012 
* "4" diska sortu zuen.

### 2013/2015 
* "Beyoncé" deituriko diska sortu zuen.
### 2016/2018 
Beste bi disko argitaratu zituen:
* "Lemonade"
* "Everything is love" bere senarra Jay-Z-rekin egina.

## Sariak 
Besteak beste, ondoko sari hauek irabazi ditu:
* 22 Grammy sari irabazi ditu.
* Salmenta gehien izan dituen artistaren errekonozimendua du.
* "Billboard Millenium Award" saria irabazi zuen 2011an.
* 24 MTV Video Music Award sari irabzazi ditu.
## Kanpo loturak 
*  Beyoncéren webgune ofiziala.
1787ko Zangozako uholdea

**1787ko Zangozako uholdea** Euskal Herrian inoiz egondako uholderik larriena izan zen eta 1787ko irailaren 24tik irailaren 25era bitartean, Nafarroako Zangoza herria ia erabat birrinduta geratu zen.

## Uholdea 
1787eko irailaren 24tik irailaren 25eko gauean almadien enborrek, Esako harrizko zubia itxi egin zuten eta ura eta bestelakoak pilatuz joan ziren. Presioak eraginda, urak zubia apurtu eta uholdea eragin zuen Zangozan. Urek bi metroko altuera hartu zuten herriko kaleetan eta 556 hildako izan ziren (biztanleriaren %18a). Herrian zeuden 465 eraikinetatik 428 erabat suntsiturik geratu ziren.

### Uholdearen ondorioak 
Uholde honek eraginda, herriaren kokalekua aldatu eta Aragon ibaitik urrundu zen, gorago zeuden lurretan etxe berriak eraiki zirelarik. Areago, Santos Angel Otxandategi arkitektoak Zangoza Berria kokapen zeharo ezberdin batean egiteko plan neoklasikoa diseinatu zuen, baina ez zen aurrera eraman.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak
* Uholde historikoak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
*  Zangozako uholdeei buruzko informazioa Historia de Sanguesa webgunean.

## Erreferentziak
Narako setioa

**Narako setioa**, Genpei Gerratako bigarren gudua izan zen, Ujiko guduaren ondoren, non Taira klanak, Minamoto klanaren aliatuei eraso zien.

Minamoto klanaren matxinadaren exekutatzaile nagusiak hiltzean, Taira Klana. Mii-dera suntsitzen eta honi su ematen zentratu zen, Minamoto klanari laguntzeagatik, eta erasoa Nara hiriraino luzatzea erabaki zuten, non Tairatarren aurkako indarrak bilduko ziren. Taira no Kiyomoriren semeak ziren Taira no Tomomori eta Taira no Shigehirak, hiriaren setioa prestatuko zuten. Hala ere, Narako soheiek, defendatzea erabaki zuten, eta barrikadak eta inprobisatutako defentsak jarri zituzten hirian, arma bezala, arkuak, geziak eta naginatak erabiliz. Taira klana, zaldi gainean joan zen, eta abantaila estrategikoa zuten, eta Kōfuku-ji eta Tōdai-ji tenplu budistak erre zituzten, azken honen Daibutsuaren suntsipena nabarmenduz. Apenas Enryaku-jik kanporatu ahal izan zuen erasoa eta kalterik gabe mantendu ahal izan zen. Suteak, hiriaren zati handi bat suntsitu zuen, eta 3500 pertsona hildako utzi zituen, zibil eta monjeen artean.

## Kanpo estekak
Julen Madariaga

**Julen Kerman Madariaga Agirre**, **Madariaga-ko Iulen**, (Bilbo, 1932ko urriaren 11 &ndash; Senpere, 2021ko apirilaren 6a) Euskal Herriko politikaria eta abokatua zen. ETAren sortzaileetakoa, Herri Batasunan ere paper garrantzitsua jokatu zuen. Hala ere, borroka armatua zela-eta alderdi hori utzi zuen, eta geroago Elkarri elkarte bakezalean eta Aralar alderdi politikoan sartu zen.

## Biografia 
Euzko Alderdi Jeltzalearen kide baten semea, Espainiako Gerra Zibila amaitutakoan aitarekin Txilera joan zen herbesteraturik. Bilbora 1942an itzuli zen. Bigarren hezkuntza amaiturik, zuzenbidea Erresuma Batuan ikasi zuen, eta Cambridgeko unibertsitatean lortu zuen doktoretza. Euskal Herrira itzuli ondoren, jardun politikoari ekin zion euskal abertzaletasunaren barruan.

EAJren gazteriatik bereizi zen Ekin taldearen sortzaileetakoa izan zen, ETAren hazia izanen zena. Hau 1959ko uztailaren 31n sortu zuten, honako hauek zuzendaritza batzordean zeudela: Eneko Irigarai, Lopez Dorronsoro, Álvarez Enparantza "Txillardegi", Benito del Valle, J. Manuel Agirre, Julen Madariaga eta Patxi Iturriotz. Hiru urte geroago, Madariagak taldearen I. Asanbladan hartu zuen parte, Baionan.

Atxilotuta izan eta gero, polizia espainiarrak Melitón Manzanas buru zuela era basatian torturatu zuen. Burgosko prozesuan epaitu zuten.

Ipar Euskal Herrian finkaturik, Frantziako nazionalitatea 1986an eskuratu zuen. ETAri laguntzeagatik 4 urteko espetxealdi zigorra jaso zuen 1989an Frantzian, baita Iparraldean 10 urtez bizi ezin izateko debekua ere. 1991n kartzelatik aterata, Bilbora joan zen Txema Monterorekin abokatua izatera. Hurrengo urteetan adierazi zuen Euskal Herriaren autodeterminazioaren aldeko borroka galduta zeukala ETAk. Hortaz, 1995ean Herri Batasuna utzi zuen Gregorio Ordóñez Gipuzkoako Alderdi Popularreko politikaria ETAk hil ondoren.

2001ean Euskal Herritarrok mugimenduaren Aralar ildoarekin bat egin zuen, bortizkeria amaitzearen alde baitzegoen. 2002an, Aralar alderdi politiko bereizi gisa antolatu zenean, Madariaga Berme Batzordeko kide izendatu zuten. Geroago, Aralar izenean Bizkaiko Aldundirako hauteskundeetarako (2003ko maiatzean), Espainiako Senaturako eta Europako Parlamenturako (2004an) zerrendetan aurkeztu zen Madariaga. Garai horretan mezu argi bat aldarrikatzen zuen Madariagak: «*ETA arrazoi politikoengatik sortu zen, eta arrazoi politikoengatik eten behar du»*.

Azpimarratzekoa da Elkarri mugimendu bakezalearen kide ere izan zela.

2006ko uztailean Espainiako Auzitegi Nazionaleko Grande-Marlaska epaileak Madariaga atxilotzeko agindu zuen, baina fidantzapean atera zen.

Madariagak *Egiari zor* liburua publikatu zuen 2014 non bere ibilbide politikoari errepasoa ematen dion.

Hamar seme-alabaren aita izan da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Julen Madarigak haren memoria politikoak argitaratu ditu:
* *Egiari zor*. Donostia: Erein, 2014, 336 or. ISBN: 978-84-9746-893-0

## Kanpo estekak 
* [*Argia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Argia)* aldizkarian Xabier Letonak egindako elkarrizketa 2417. alean, 2014-06-01.]
* : Elkarrizketa EITBn, 2014ko maiatzaren 30.
Ashikaga shogunerria

Ashikaga klaneko shogunek 1336 eta 1573 bitartean ezarritako bigarren erregimen feudal militarra izan zen. Garai hau, Muromachi Aroa bezala ere ezagutzen da, eta, bere izena, Kiotoko Muromachi guneari zor dio, shogunerri honetako hirugarren shoguna izan zen Yoshimitsuk, bere egoitza ezarri zuen tokia dena.

Shogunerri hau Ashikaga Takaujik sortu zuen, Enperadorearen alde zegoena aurreko Kamakura shogunerriaren aurka, Ashikaga klanak, gobernu inperialarekin banatutako boterea izan baitzuen, Kamakura shogunerriak izan zuena baino are handiagoa. Baina shogunerri ahul bat izan zen, Kamakura shogunerriarekin edo Tokugawa shogunerriarekin alderatuz gero. Tokiko botere gehiena, oraindik, probintzietako daimyōen esku zegoen, eta shogunerriaren botere militarra, nagusiki, hauek Ashikaga klanari zioten leialtasunaren mende zegoen. Daimyoen feudoak geroz eta boteretsuago bihurtzen ari zirenez, eta botere egarria zutenez, honek, shogunerriaren amaieran, gerra zibil bat eragin zuen, Sengoku Aroa bezala ere ezagutzen dena.

Ashikaga shogunerria, 1573an suntsitua izan zen, Oda Nobunagak, shogunerri honetako hamabosgarren eta azken shoguna izan zen Yoshiaki kargutik bota zuenean, Kiototik kanporatuz. Ordutik aurrera, hogeitamar urte igaroko ziren, 1603 arte, urte honetan, Japoniako azken shogunerria ezarri zelarik, Tokugawa shogunerria.

## Shogunerri honetako shogunak 
# Ashikaga Takauji (1305–1358) (r. 1338–1358)
# Ashikaga Yoshiakira (1330–1368) (r. 1359–1368)
# Ashikaga Yoshimitsu (1358–1408) (r. 1368–1394)
# Ashikaga Yoshimochi (1386–1428) (r. 1395–1423)
# Ashikaga Yoshikazu (1407–1425) (r. 1423–1425)
# Ashikaga Yoshinori (1394–1441) (r. 1429–1441)
# Ashikaga Yoshikatsu (1434–1443) (r. 1442–1443)
# Ashikaga Yoshimasa (1436–1490) (r. 1449–1473)
# Ashikaga Yoshihisa (1465–1489) (r. 1474–1489)
# Ashikaga Yoshitane (1466–1523) (r. 1490–1493, 1508–1521)
# Ashikaga Yoshizumi (1480–1511) (r. 1495–1508)
# Ashikaga Yoshiharu (1510–1550) (r. 1522–1547)
# Ashikaga Yoshiteru (1536–1565) (r. 1547–1565)
# Ashikaga Yoshihide (1540–1568) (r. 1568)
# Ashikaga Yoshiaki (1537–1597) (r. 1568–1573)

## Kanpo estekak
Suadyetu

**Sankhenra Suadyetu** edo **Seuadytu**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1654tik K.a. 1651 arte gobernatu zuena.

Soilik, bere izena, Sankhenra Suadyetu, Turineko Errege Kanonean, VII.5 erregistroan agertzen delako ezagutzen da, hiru urte eta bi hilabeteko erregealdia izan zuela adieraziz.

Errege honek, soilik Goi Egiptoko zati txiki batean gobernatu zuen, Egiptoko XIV. dinastia, Egiptoko XV. dinastia eta Egiptoko XVI. dinastiako erregeen garaikidea izan zelarik.

## Beste froga batzuk 
Beharbada, Karnakeko Errege Zerrendan ere agertuko da, non, dirudienez, Sewadjenre edo Se-anch-en-Re izeneko errege bat dagoen. Egundaino, ez da bere erregealdiko monumenturik aurkitu.
Labrador penintsula

**Labrador penintsula** (; ) Kanadako ipar-ekialdeko penintsula handia da. Quebec eta Labrador lurraldeen iparraldean dago. Guztira, 1.400.000 km2-ko azalera du eta 2006ko erroldaren arabera, 150.000 biztanle.

## Administrazioa 
ezkerrera|thumb|240px|Labrador eskualdearen mapa (Labrador penintsularen zati bat soilik).

Labrador-Ungava izenaz ere ezagutzen da Labrador penintsula eta Quebeceko probintziaren ipar eta ipar-ekialdea (Quebec Berria) eta Ternuako probintziaren barnealdea (Newfoundland) hartzen ditu. Administrazioaren aldetik, Kanadako ekialdeko muturreko lurraldea da, Quebec eta Newfoundland edo Ternuako lurraldeen artean banatua.

### Mugak 
Mugakideok ditu: mendebaldean, Hudsoneko badia; iparraldean, Hudson itsasartea eta Ungavako badia; ekialdean, Labrador itsasoa (eta Ozeano Atlantikoa); eta hego-ekialdean, Ternuako uhartea, San Laurendi golkoa eta Eastmain ibaia.

### Eskualdeak 
Penintsula Ternua eta Labradorreko Labrador eskualdeak eta Quebeceko Saguenay-Lac-Saint-Jean, Côte-Nord eta Nord-du-Québec eskualdeez osatuta dago.

### Hiri nagusiak 
Schefferville (Quebec), Labrador City eta Wabush (Newfounland) dira hiri nagusiak.

## Geografia 
thumb|300px|*Belle Isle*, Labradorreko kostaldeko uhartea.
### Orografia 
300-700 m garai diren ordokiak dira Labradorreko lurralde gehienean, eta glaziar, aintzira eta ibai asko dago. Mendilerro bat da zabaldiaren iparraldean (Torngat, 1.675 m.).

### Klima 
Klima oso hotza da, eta neguan erraz iristen da -45&nbsp;°C-ra (urteko batez besteko tenperatura -4,4&nbsp;°C-koa da).

## Biztanleak 
Labrador penintsulako itsasertzetan eskimalak bizi dira eta barnealdean, talde algonkindar gutxi batzuk. 37.000 europar bizi da gaur egun, meatzeetako lanean gehienak.

## Ekonomia 
Meatze handiak dira (burdina, nikela, amiantoa, kobrea, urrea eta uranioa): arrantzarekin batera, bertako ekonomia jarduera nagusiak dira.

## Historia 
Joan Caboto, Ingalaterrako koroaren zerbitzuan ziharduen italiar itsasgizona, Labrador penintsulan ibili zen XV. mendearen bukaeran eta haren hegoaldeko itsasertzetan jardun zuten arrantzale euskaldunek, bretoiek eta bestek XVI. mendearen hasieratik aurrera.

XVI. mendean Frantziako koroa nagusitu zen penintsulan.

Utrechteko Itunaren ondoren (1715), guztiz murriztu ziren arrantzale euskaldunen bidaiak Ternuara eta Labradorrera, eta ingelesen mende geratu zen Labrador osoa 1763. urtean. Kanadako lurraldea izan zen 1774an.

1890. urtean burdin hobi itzelak aurkitu ziren, baina 1950. urtea arte ez zen ustiakuntza hasi, teknika arazo handiengatik.

1927an zehaztu zen Labradorren, Quebecen eta Ternuaren arteko muga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egiptoko XVI. dinastia

**Egiptoko XVI. dinastia**k, K.a. 1620tik K.a. 1540 arte irauten du, eta Egiptoko bigarren tarteko aroaren zati da. Tokiko gobernariek osatzen dute, garaikideak direnak.

XVI. dinastia izenpean, Niloren deltaren ekialdetik kanpoko lurraldeak kontrolatzen dituzten errege hiksoen basailu diren buruzagi asiarrak izendatzen dira. Dinastia hau, Egiptoko XV. dinastiarekiko eta Egiptoko XVII. dinastiarekiko paraleloa da. Dinastia "txiki" bat da, berari buruz, informazio gutxi dagoelarik.

XV. dinastiako errege hiksoek, zuzenean Deltatik gobernatzen dute, baita Erdialdeko Egiptoko erresuma txikiak ere laguntzaile egiptoarren bidez. Behe Nubian gobernatzen duten kushtar erregeek, egoera hau probestu eta Goi Egiptoko probintziak eransten dituzte. Euren hiriburua Buhenen ezartzen dute, eta Elefantinatik Niloren bigarren urjauziraino gobernatzen dute.

XIII., XIV., XV., XVI. eta XVII. dinastiaren zati bat, Egiptoko bigarren tarteko aroa izenpean biltzen dira.

## XVI. dinastia dokumentu egiptoarretan 
Errege hikso hauen izenak, Turineko Errege Kanonaren txatalen, dokumentu batzuen eta eskarabeoak bezalako garai horretako objekturen batzuen bidez ezagutzen dira.

Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, XVI. dinastia ere, 518 urtez gobernatu zuten 32 errege *artzai*rena (hiksoak) izan zela dio. Baina Eusebio Zesareakoak, XVI. dinastiak soilik bost errege izan zituela dio, 190 urteko erregealdiarekin guztien artean, Jurgi Sintzelo eta bertsio armeniarraren arabera.

Abidoseko Errege Zerrendak eta Saqqarako Errege Zerrendak, agintari hauek ez dituzte aipatzen.

Euren erregealdien datak ez dira ezagutzen.

## Egiptoko XVI. dinastiako gobernari ezagunak 
Ordena alfabetikoan aipatuak:

## Kanpo estekak
Ōnineko gerra

**Ōnineko gerra** (1467-1477), Japonia erdialdean gertatu zen gerra zibil bat izan zen, gobernu autoritatearen hondarrak suntsitu zituena eta mende oso bat iraun zuten gatazka armatuak eragin zituena.

Gerraren jatorria, oinordetza gatazka batean egon zen, klan boteretsu bat Ashikaga shogunaren anaia babesten, eta beste familia bat, shogunaren semea babesten ari zelarik. Berdinduta amaitu zen, baina klanak, Japonia osoan, garaipenaren bidez euren lurraldeak handitzeko itxaropenean murgilduta geratu ziren.

Nazioa, azkenik, XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendearen hasieran berbateratua izan zen, Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi eta Tokugawa Ieyasuren kargu.

## Ikus, gainera 
* Muromachi aroa
* Erresuma Borrokariak

## Kanpo estekak
Mallor

**Mallor**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Arthedaineko hirugarren erregea da. Belegen semea da, eta Fornosten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 895. urtean. Bere izena sindarinezkoa da eta **Urrezkoa** bezala itzul daiteke.

Bere aitaren oinordeko bihurtu zen hau 1029. urtean hil ondoren. Bere garaian, hobbitak, Mendi Lainotsuak zeharkatzen hasten dira Eriadorrera bidean. Migrazioa, Sauronen Dol Guldurreko okupazioarekin eta Oihan Berde Handiaren iluntzearekin batera dator.

81 urteko erregealdiarekin eta 215 urteko bizitzarekin, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1110. urtean hil zen, bere oinordekoa, bere seme Zelepharn izan zelarik.
Labrador itsasoa

**Labrador itsasoa** (; ; ) Ozeano Atlantikoaren iparraldeko itsasoa da, Groenlandia eta Labrador penintsularen artean dagoena. Davis itsasarteak lotzen du Baffin itsasoarekin eta Hudsongo itsasarteak Hudson badiarekin. 841.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.

## Geografia 
Plataforma kontinentalez inguratuta dago hego-mendebaldean, ipar-mendebaldean eta ipar-ekialdean. Iparraldean, Davis itsasartea igaro ondoren, Baffin badia du. 3,3 kilometroko sakonera dauka. Ozeano Atlantikoaren mendebaldea sakonera handian zeharkatzen duen Ipar Atlantikoko Ur Sakonaren iturri nagusia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aragost

**Aragost**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, dunadan bat da, Arahad I.aren semea. Bere izena sindarinezkoa da, eta "errege terrorea" bezala itzul daiteke.

Eriadorreko tokiren baten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2431. urtean. Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2523an hil ondoren, Iparraldeko Dunedainen 8. kapitaina bihurtu zen. Bere agintaldian zehar, Eriadorren ez zen gertara esanguratsurik jazo, gertaera politiko eta militar nagusienak Rohanen eta Gondorren gertatu baitziren.

Aragostek, 65 urtez gobernatu zuen, 2588. urterarte, urte honetan, bera 157 urterekin hil ondoren, bere seme Aravorn oinordeko bihurtu zelarik.

## Kanpo estekak
Tilion

**Tilion**, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko pertsonaia bat da. Silmarillion izeneko bere hil ondorengo lanean agertzen da. Maia bat da, Ainur txikietako bat, Oromë Valarraren esanetara dagoena.

Valinorreko Bi Zuhaitzak suntsituak izan ondoren, Valarrek Tilion aukeratu zuten Ithil (Ilargia) zerutik eramateko. Gainera, Anar (Eguzkia)ren garraiatzailea zen Arienengatik maitemindua zegoen, eta, batzuetan, Tilionek, Ithil Anarrenganaino eramatea lortzen du, estaliz eta eguna gau bihurtuz. Hau da Tolkienek, bere legendariumean, eguzki eklipseentzako ematen duen azalpena.

## Kanpo estekak