open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zipuru

**Zipuru**, **Artxamana** edo **Gurutzeko gaina** Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendia da. 724 metroko garaiera du eta Malerreka eta Bortzirietako eskualdeen artean kokatzen da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Zipuru, Artxamana edo Gurutzeko gaina mendiko gurutzea.jpg|alt=|Gailurreko gurutzea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendaurko mendilerroa

## Kanpo estekak
Bobby Hull

**Robert Marvin Hull** (Point Anne, Ontario, 1939ko urtarrilaren 3a - Wheaton, Illinois, 2023ko urtarrilaren 30a) Kanadako izotz-hockey jokalaria izan zen, eta 24 denboraldi egin zituen profesional gisa. NHL Ospearen Aretoko kidea, bere seme Brett bezala,  kirol horretako Ospearen Aretoan egotea eta Hart Trophy (NHL denboraldi erregularrako jokalari onenari emandako garaikurra) irabaztea lortu zuen lehen aita-seme bikotea izan zen.  Chicago Blackhawks eta Winnipeg Jets taldeetan ere bere 9. zenbakia erretiratuta dauka.  50 goleko marka eklipsatzen lehena izateko bidean, Hullen eskumuturraren jaurtiketa bere slapshot baino gogorragoa izan zela esan zuen. 

### WHA-ko karrera 
Hockeyko superstar garrantzitsuenetako bat bezala zuen soldata eskasarekin kontentagaitz, Hull-ek txantxetan erantzun zien 1972an World Hockey Elkarteko Winnipeg Jets hasiberriaren proposamenei euren taldea milioi bat dolarren truke trukatuko zuela, orduan absurdotzat jotzen zen kopuru bat. Ligako beste jabeak aurrekaririk gabeko kopuru bat ekarpena egiteko, halako izar nagusi bat biltzeak berehalako sinesgarritasuna eman ziola NHL sustraituarekin lehian zegoen arerio berriari, Ben Hatskin Jetsen jabeak batura onartu zuen eta Hull jokalari gisa kontratatu zuen. /kudeatzailea 10 urtean 1,75 milioi dolar balio duen kontratu baterako gehi milioi dolar sinatzeko bonus bat. Winnipeg-en debuta NHLko auzietan atzeratu bazen ere, Hull berehala bihurtu zen WHAko izarrik handiena Gordie Howe Trofeoa ligako jokalari baliotsuena 1972-73 eta 1974-75-en irabazita. Anders Hedberg eta Ulf Nilsson suediar lerrokideekin batera, 1970eko hamarkadako eraso-lerro ikaragarrienetako bat osatu zuen ("The Hot Line" izenez ezagutzen dena), eta Jets-ek bi AVCO Kopetara eraman zituen klubean egon zen garaian. Bere errendimendurik onena 1974-75 denboraldian izan zen, 77 gol sartu baitzituen marka profesional berria ezartzeko, eta 65 asistentzia gehitu zituen guztira 142 punturekin, ligako liderrarekiko bostetik bost, bigarren geratu zen bi aldiz. puntu lasterketa WHAn. Egitarauaren erdia baino gehiago jokatu zuen WHAko bost denboraldietan, Lehen Taldeko Izarra hiru aldiz eta Bigarren Taldeko Izarra bi aldiz, 50 gol eta 100 puntu lau aldiz sartu zituen bakoitzean.

Arerioko ligan sartu zenez, Hull-i ezin izan zitzaion Kanadako taldea ordezkatu 1972ko Summit Series-en, Kanadako NHL jokalaririk onenak SESB selekzio nazionalaren aurka jarri baitzituen. Bi urte beranduago, bigarren Summit Series bat ospatu zen eta bertan Hull eta WHAko beste izarrek (Gordie Howe barne, hasierako Summit Series garairako NHLtik erretiratu zena) sobietar selekzio nazionalaren aurka lehiatu ziren. WHAk lau partida galdu zituen, eta bat bakarrik irabazi (hiru berdinketarekin amaitu ziren), Hullen zazpi golak izan arren. Hala ere, 1976ko Kanadako Kopa irabazi zuen Kanadako selekzioko kide garrantzitsu bat izan zen, zazpi partidatan bost gol eta hiru asistentzia lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Kolesnikova

**Vera Kolésnikova** (Perlevka, Errusia, 1968ko urriaren 7a) errusiar gimnasta artistikoa da. 1985ean munduko txapelduna izan zen taldekako lehiaketan, Sobietar Batasunarekin.

## 1985 
Montrealgo 1985eko Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren (zilarra) eta Ekialdeko Alemaniaren (brontzea) aurretik, taldekideak: Irina Baraksanova, Olga Mostepanova, Oksana Omelianchik, Yelena Shushunova eta Natalia Yurchenko izan ziren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jojo Maronttinni

**Jordana Gleise de Jesus Menezes**, artistikoki **Jojo Maronttinni** (Rio de Janeiro, Brasil, 1997ko otsailaren 11) Brasilgo abeslari, musikagile eta aktorea, Brasilgo telebistan ezaguna.

## Ibilbidea 
Bangu auzoan jaio eta hazitakoa, Jojo Maronttinni disko-kontratua sinatu zuen Universal Music Group-ekin 2017ko lehen seihilekoan, eta horren bidez *Sentada diferente* singlea kaleratu zuen. 2017ko abenduaren 29an *Que tirol foi esse* singlea aurkeztu zuen, eta horrek Pro-Música Brasil-en bi diamante diskoak irabazi zituen Brasilgo lurraldean saldutako 600.000 aleengatik eta Portugalen ere arrakasta handia izan zuen. 2018an *Vou com tudo* kaleratu zuen, Brasilen saldutako 40.000 aleei esker Urrezko Diskoa lortu zuena, eta Seakret eta Anittarekin elkarlanean aritu zen *Perdendo a mão* singlean.

2020ko irailetik abendura arte *A Fazenda* realityaren hamabigarren edizioan lehiakide gisa parte hartu zuen, eta irabazle izan zen beste hiru finalisten aurka ikusleen lehentasunen %52rekin.

## Diskografia 
### Singleak 
* 2017 – *Sentada diferente*
* 2017 – *Que tiro foi esse*
* 2018 – *Vou com tudo*
* 2018 – *Arrasou viado*
* 2018 – *Perdendo a mão* (Seakret eta Anitta abeslariekin batera.)
* 2018 – *Rebolarizando* (MC Pocahontasekin batera)
* 2018 – *Joga sem parar*
* 2019 – *Sequência do peito* (MC Mascara eta DJ Batatarekin batera)
* 2019 – *Gin* (Funk Samba Clubekin batera)
* 2019 – *Ranço de você* (Mila, Tainá Costa eta DJ Batatarekin batera)
* 2019 – *Mulher não bate boca* (DJ Batatarekin batera)
* 2019 – *Acordei gostosa* (DJ Batatarekin batera)
* 2020 – *Achas* (cPreto Show eta Blayarekin batera)
* 2020 – *Devo tá na moda* (DJ Batatarekin batera)
* 2020 – *Dominada* (MC du Black eta DJ Batatarekin batera)
* 2021 – *Agora o pau vai torar* (DJ Batatarekin batera)
* 2021 – *Pesou o rolê* (Di Propósito eta Harmonia do Sambarekin batera)

## Telebista saioak 
* 'A Fazenda#A Fazenda 12* (RecordTV, 2020) – *Lehiakidea*
* *Jojo nove e meia* (Multishow, 2021) – *Eroapena''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Jojo Maronttini IMDb webgunean.
Salbatore baseliza (Lesaka)

**Lesakako Salbatore baseliza**, Lesakako Bereau etxea (Lesakako zubia) eta herrigunearen artean dagoen Erdi Aroko ermita da.

Oinplanoa nabe luze eta estu batera mugatzen da. Hormak harlanduzkoak dira, eta, handik, harlanduxkaz jarraitzen dute. Baseliza bi isurkiko teilatu batez estalita dago, gaur egun gurutze bat gordetzen duen kanpai-horma soil batez errematatua, garai ez oso urrunetan izan zuen kanpaiaren ordez. Elizako sarrerako arkua erdi-puntukoa da, harlanduzkoa, dobela erradialekin. Erdi Aroko gezileiho batzuk gordetzen ditu eta bere leiho gehienak hegoaldean daude. Ur bedeinkatu ontziak, eraikinaren iparraldean kokatua, erakusten du ondoan duen leihoa, gaur egun errepidearen arrasean dagoena, sarrerako atea izan zela. Nabarmena da harlanduetako asko gurutzeekin apaintzen direla, hamabi guztira.

Barrualdean, tenplua oso sinplea da. Habeartearen ia erdia bankuek betetzen dute, eta atzealdea, koruaren azpian, hutsik dago. Burualdean harrizko hiru aldare daude, eta horietako batek bakarrik, erdikoak, du erretaula. Altzari liturgikoa barrokoa da, XVII. mendekoa, eta korintoar ordenako bi zutabe ildaskatuk egituratzen dute. Zutabe hauek banku baten gainean muntatzen dira, eta dentiloidun taulamendu bat eusten dute. Taulamendu horren gainean, teilatupea dago, frontoi triangeluar batez errematatua. Erretaularen buruan Kristoren eskultura gotiko oso ona dago, gurutziltzatua, XV. mendearen bigarren erdialdekoa, hispanoflamenkoa, urre-koloreko ahalkezko oihalarekin, soin naturalista ederrarekin eta aurpegi lasaiko buru onarekin, ileek markoztatua. Teilatupean, San Frantzisko Asiskoaren margo bat dago, bere ezaugarri tipikoetako bat duena: burezurra. Erretaularen alboetan, Maria eta San Joan Ebanjelariaren bi tailu moderno daude.

Salbatoreri buruzko lehen berri dokumentalak 1567koak dira, urte horretan Lesakako parrokiak duen guztiaren inbentarioa egiten da, hau, ordura arte Baionako elizbarrutiaren menpe zeuden gainerako lurralde nafarrekin batera, Iruñeko gotzainari obeditzera pasatzean. Agiriek diotenez, erdi eraitsita zegoen.

Ermitaren ondoan ermitauaren etxe txikia zegoen, XX. mendearen hasierara arte, eraikin txikian ermitau bat zegoen, baseliza zaintzeko.

Jakina da Salbatoreko atarian Igokunde eguna ospatuz Antzara jokuan zaldiz aritzen zirela.

## Kanpo estekak 
*  Piedra, hierro y papel. Trayectoria histórica de la Villa de Lesaka: https://dadun.unav.edu/bitstream/10171/43900/1/LIBRO%20LESAKA%20INTER%20pg%20FINAL.pdf
Natalia Jurtxenko

**Natalia Vladimirovna Jurtxenko** —  — (Norilsk, Sobietar Batasuna, 1965eko urtarrilaren 26a) errusiar gimnasta artistikoa da, hiru aldiz munduko txapelduna 1983tik 1985era bitartean, taldekako lehiaketan, eta jeneral indibidualean, Sobietar Batasunarekin.

## Kirolari ibilbidea 
## 1983 
Budapesteko 1983ko Munduko Txapelketan urrezko bi domina irabazi zituen: banakako jeneralean eta taldekako lehiaketan, Errumaniaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Olga Bitxerova, Tatiana Frolova, Olga Mostepanova, Natalia Ilienko eta Albina Shishova taldekideekin.

## 1985 
Montrealgo 1985eko Munduko Txapelketan, urrea lortu  zuen taldekakoan, Errumaniaren (zilarra) eta Ekialdeko Alemaniaren (brontzea) aurretik, eta taldekideak: Irina Baraksanova, Olga Mostepanova, Oksana Omeliantxik, Jelena Xuxunova eta Vera Kolesnikova izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albina Shishova

**Albina Shishova** (Zaporiyia, Ukraina, 1966ko urriaren 16a) gimnasta artistikoa da, eta 1983an munduko txapelduna izan zen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
## 1983 
1983ko Budapesteko Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen taldeen arteko lehiaketan, Errumaniaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Natalia Yurchenko, Olga Bicherova, Olga Mostepanova, Natalia Ilienko eta Tatiana Frolova lankide zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Ilienko

**Natalia Ilienko** (Alma Ata (gaur egun Almaty), Kazakhstan, 1967ko martxoaren 26a) gimnasta artistikoa da, eta 1981ean munduko txapelduna izan zen lurzoru-proban. Beste bi aldiz, munduko txapelduna izan zen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
## 1981 
1981eko Moskuko Munduko Txapelketan, urrezko domina lortu zuen lurreko proban, Yelena Davydova sobietarraren (zilarra) eta Zoja Grantcharova bulgariarraren (brontzea) aurretik; gainera, urrea  lortu zuen taldekakoan, Txinaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik.

## 1983 
1983ko Budapesteko Munduko Txapelketan, urrea irabazi zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Natalia Yurchenko, Tatiana Frolova, Olga Mostepanova, Olga Bicherova eta Albina Shishova lankide zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoja Grancharova

**Zoja Grancharova** (Bulgaria, 1966ko maiatzaren 6a) bulgariar gimnasta artistikoa da lurzoru-proban aditua, eta 1981ean munduko brontzezko domina lortu zuen.

## 1981 
Moskuko Munduko Txapelketan, 1981ean, brontzea eskuratu zuen lurzoruko ariketan, eta Natalia Ilienko (urrea) eta Elena Davidova (zilarra) sobietarren atzetik geratu zen podiumean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wayne Gretzky

**Wayne Douglas Gretzky** (Brantford, Ontario, Kanada, 1961eko urtarrilaren 26a) Kanadako izotz hockey jokalari profesional ohia da. Garai guztietako izotz hockey jokalari onenatzat hartzen da. 

Haur prodigioa, 1978an profesional bihurtu zen 17 urte zituela Munduko Hockey Elkartean (WHA), eta gero NHLko ibilbide luzea egin zuen. Denboraldi erregularreko 40 errekor, 15 kanporaketa errekor izan zituen, 4 Stanley Kopa irabazi zituen Edmonton Oilers-ekin, 9 Hart trofeo eta 10 Art Ross trofeo irabazi zituen. Denboraldi batean 200 puntutik gora dituen jokalari bakarra da.

1999an jokatzeari utzi eta Kanadako izotz hockey taldeko zuzendari exekutiboa izan zen 2002ko Salt Lake Cityko Olinpiar Jokoetan. Phoenix Coyotes-en jabea ere bihurtu zen 2000an eta 2004-05 denboraldian NHL itxi ondoren haien entrenatzaile bihurtu zen.

## Erreferentziak 
* Wayne Gretzky Rick Reillyrekin (1990). *Gretzky: An Autobiography.* Edward Burlingame Book. 
* Wayne Gretzky, John Davidson eta Dan Diamond. *99: My Life in Pictures*. 

## Kanpo estekak 
* Wayne Gretzky - webgune ofiziala 
* Wayne Gretzky-en sekzioa NHL.com-en 
* Kanadako nabarmenak
* Armstrongek Gretzkyren inspirazioa hartzen du
* Canadako ordena
* United Athletes Magazine Gretzkyren gaitasun fisikoak.
* CBC Digital Archives – Wayne Gretzky handia
* kirol ikonoa
* SLAM! Presents Wayne Gretzky
* Wayne Gretzky 
* Wayne Gretzkyri buruzko datu eta bitxikeriak
Udo Bölts

**Udo Bolts** (1966ko abuztuaren 10a), alemaniako txirrindulari ohia da. Telekom taldean lana egiten zuen bere liderrentzat.

## Palmaresa 
**1988**
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian

**1990**
* 20px 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa

**1992**
* Italiako Giroko etapa
* Euskal Herriko Itzuliko etapa 1
* 2. Baden-Badengo Sari Nagusian (Jens Heppnerekin)
* 7. Lombardiako Giroan

**1993**
* 3. 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Omloop van de Westkust
* 3. Herald Sun Tourrean

**1994**
* Koloniako Itzulia
* 2. Valoniako Sari Nagusian
* 8. Lombardiako Giroan
* 9. Frantziako Tourrean

**1995**
* 20px 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa

**1996**
* Donostia Klasikoa
* 2. Gaztela eta Leongo Itzulian eta etapa 1 
* 7. Suitzako Itzulian eta etapa bat

**1997**
* Argovia Kantonamenduko Sari Nagusia
* 20px Dauphine Libere
* Euskal Bizikletako etapa 1
* 3. Gaztela eta Leongo Itzulian

**1998**
* Valoniako Sari Nagusia
* 2. Udaberriko Klasikoan
* 9. Donostia Klasikoan

**1999**
* 20px 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 6. La Flèche Wallonnen
* 9. Lieja-Bastogne-Liejan
* 10. Euskal Herriko Itzulian

**2000**
* Alemaniako Itzuliko etapa bat
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 2. Udaberriko Klasikoan
* 3. 15px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aiman al-Zawahiri

**Aiman Mohammed Rabie al-Zawahiri** (; Giza, Egiptoko Erresuma, 1951ko ekainaren 19a - Kabul, Afganistan, 2022ko uztailaren 31) egiptoar medikua eta Al Kaida erakunde terrorista islamistaren burua izan zen.

2000ko urriaren 12ko USS Cole destruktore estatubatuarraren aurkako atentatua planifikatu zuela eta 2001eko irailaren 11ko atentatuak koordinatu zituela uste dute.

Sendagilea zen, eta 1980ko hamarkadatik zebilen islamismoan militatzen. Espetxean egon zen Egipton, eta, askatu zutenean, herrialdetik alde egitea erabaki zuen. Egiptoko Jihad Islamikoa erakunde terroristako burua izan zen. Osama Bin Ladenen aholkularia, medikua eta begikoa izan zelako, baita munduan zehar erasoak egin zituzten hainbat erakunde islamistetako kide aktibo izateagatik ere, mundu osoan ezaguna izan zen. FBIk Estatu Batuen eta Mendebaldeko beste herrialde batzuen aurkako eraso terroristetan parte hartu zuela ere susmatzen du, 1998ko abuztuaren 7an Estatu Batuek Kenyan eta Tanzanian zituzten enbaxadei egindako erasoak barne.

Aiman al-Zawahirik hiru hizkuntza hitz egiten zituen: arabiera, ingelesa eta frantsesa. Hainbat ezizen zituen, horien artean Abdallah, Abu Muhammad, Abu Fatima, Muhammad Ibrahim, Abu al Muiz, Doktorea, Profesorea, Emirra, Nur, Ustaz (Maisua) eta Abdel Muaz. «Doktor Heriotza» eta «Heriotzaren Doktorea» ere zioten.

Osama Bin Ladenen heriotzaren ondoren, munduko terroristarik bilatuena izatera pasa naiz. Washingtonen arabera, Kabulen ezkutatuta bizi zen Al-Zawahiri, haren familiarekin. Senideekin zegoen hil zutenean. Bi misil Hellfire jaurti zizkioten, baina, Etxe Zuriaren arabera, beste inork ez zuen minik hartu erasoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaume Ponsarnau

**Jaume Ponsarnau Goenaga** (Tàrrega,  -) kataluniar saskibaloi entrenatzailea da. Egun Bilbao Basket taldean dabil. Harrobi lana egin zuen eta laguntzailea izan zen, 2007an Ricoh Manresa entrenatu arte.

## Kirol ibilbidea 
* 1993-2003: Club Natació Tàrrega
* 2003-2005: CB i UM (juniorrak)
* 2005-2006: Ricoh Manresa (2. entrenatzailea)
* 2006-2013: Ricoh Manresa
* 2014-2016: San Sebastián Gipuzkoa Basket Club
* 2016-2018: Valencia Basket (2. entrenatzailea)
* 2018-2021: Valencia Basket
* 2021-2022: Casademont Zaragoza
* 2022-2023: Surne Bilbao Basket

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thierry Marichal

**Thierry Marichal** (Leuze-en -Hainaut, 1973ko ekainaren 13a), belgikako txirrindulari ohia da. 1996an, Cedico taldearekin pasa zen profesionaletara eta 2007ra arte izan zen profesionala. Gero, Cofidis taldearen zuzendaria bilakatu zen.

## Palmaresa 
**1997**
* Valoniako Tourra
**1998**
* 2. Valoniako Tourrean
**1999**
* Le Samyn
* Tour de l'Oiseko etapa bat
**2000**
* Bavariako Itzuliko etapa bat 
* 2. Franco-Belgikar Zirkuituan eta etapa bat

## Kanpo estekak
Bàsquet Girona

**Club Bàsquet Girona 2014** ACB Ligan jokatzen duen saskibaloi talde profesional kataluniarra da. Marc Gasolek 2014an sortu zuen CB Girona ordezkatzeko.

## 2022/23 denboraldiko taldea 
## Jokalari ospetsuak
* Marc Gasol
* Jordi Trias

## Kanpo estekak
Fundación Club Baloncesto Granada

**Fundación Club Baloncesto Granada** ACB Ligan jokatzen duen saskibaloi talde profesional andaluziarra da. 2006an sortu zuten Club Baloncesto Granada ordezkatzeko.

## 2022/23 denboraldiko taldea 
## Jokalari ospetsuak
* Jesús Fernández
* Nacho Ordín

## Kanpo estekak
Inkisizioa Euskal Herrian

thumb|Sorginen Museoa-Zugarramurdi
thumb|Sorginen Museoa-Zugarramurdi
**Inkisizioa Euskal Herrian** 1478an hasi zen, Sixto IV.a aita santuak Espainiako Inkisizioa ezarri zuenean Gaztelako erresuman. Nafarroako Erresumaren amaieran ezarri zen, eta Ipar Euskal Herrian ere eragin nabarmena izan zuen, bereziki XVII. mendean. Inkisizioak ez zuen ohiko justizia sistemaren mugarik, eta horregatik erresuma batean baino gehiagotan aritzen zen, maiz foruak aintzat hartu gabe. Koroaren zerbitzupeko instituzioa izan zen Inkisizioa, izatez erlijio erakundea bazen ere. Erlijio ortodoxia katolikoa erreformaren eta beste erlijioen erasoetatik begiratzea zuen helburu Inkisizioak, baina laster hasi zen errepresio-esparrua zabaltzen berez ez zegozkion beste eremu batzuetara, heterodoxiarako bide guztiak eragotzi nahian (sexu ohiturak, odol garbitasuna, “sorginkeria” eta antzinako sinesteak, jakintza eta ideologia mailako joera libreak,…). 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sorgin ehiza Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Miles Aiken

**Miles Aiken** (New York, 1941eko abenduaren 27a - ) estatubatuar saskibaloi jokalari eta entrenatzaile ohia da. 1,98ko altuera izanda, pibot moduan aritzen zen.

## Biografia 
Harlem auzoko kantxetan hazia, St. Bonaventure College taldean nabarmendu eta bere emanaldiek NBAn ibilbide arrakastatsua iragartzen zuten, baina belaunean izandako lesio baten ondorioz, ez zen 1965eko Draftean sartu, eta Bilboko Águilas Escolapios Schuss taldeak fitxatu zuen, Europan urtebetez egoteko asmoz, baina Espainiako ligako saskiratzaile onena izatea lortu zuen, eta Real Madrilek bi denboraldirako fitxatu zuen, azkenean lau emanaldi on eginda. Pedro Ferrándiz Real Madrileko entrenatzailearekin dituen desadostasunen ondorioz, taldea utzi eta Fides Napoli taldeak fitxatu zuen. Talde horretan erretiroa hartu eta entrenatzaile bihurtu zen, eta Ingalaterrako saskibaloi selekzioa zortzi urtez zuzentzea lortu zuen. Entrenatzaile lanak Channel 4rako kirol esatari lanarekin uztartu zituen.

## Ibilbidea 
***1962-1965**: St. Bonaventure Bonnies
***1965-1966**: Águilas Escolapios Schuss de Bilbao
***1966-1969**: Real Madrid 
***1969-1970**: Fides Napoli

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Díaz-Miguel

**Antonio Díaz-Miguel Sanz** (Alcázar de San Juan, 1934ko uztailaren 2a - Madril, 2000ko otsailaren 21a) espainiar saskibaloi jokalari eta entrenatzaile ohia da. 1,86ko altuera izanda, pibot moduan aritzen zen.

Estudiantes, Real Madril eta Águilasko jokalaria izan zen, eta Espainiako saskibaloi selekzioarekin internazionala izatera iritsi zen hainbat aldiz. Baina bere ibilbideko arrakastarik handienak entrenatzaile gisa lortu zituen, zehazki Espainiako saskibaloi selekzioko teknikari gisa, 1965 eta 1992 artean 27 urtez zuzendu zuena. Madrilen ikasi zuen eta Ingeniaritza Industrialean lizentziatu zen Bilboko Ingeniaritza Eskolan.

## Ibilbidea 
;Jokalaria
* Club Baloncesto Estudiantes: 1950-52, 1953-1958
* Real Madrid: 1958-61
* Club Águilas Bilbao: 1961-63
;Entrenador
* Club Águilas Bilbao: 1963-66
* Espainiako saskibaloi selekzio nazionala: 1965-92
* Pallacanestro Cantú: 1993
* Pool Getafe: 1996-97

## Kanpo estekak
Mario Aerts

**Mario Aerts** (Herentals, 1974ko abenduaren 31) belgikar txirrindulari ohia da. Erretiratu ostean Lotto taldeko zuzendaria bilakatu zen.

## Taldeak 
*Vlaanderen 2002
*Lotto
*Telekom

## Palmaresa 
**1994**
* Valoniako Tourreko etapa bat 
**1995**
* 2. Valoniako Tourrean
* 2. Ardenetako Triptikoan
* 3. Ardenetako Gezian
**1996**
* Isberguesko Sari Nagusia
**1997**
* Franco-Belgikar Zirkuitua
**1998**
* 2. Le Samynen
**1999**
* 3. La Flèche Wallonnen
* 3. Route du Sudean
* 4. Euskal Herriko Itzulian
**2001**
* Luccako Probintziako Giroa
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian 
* 4. Miguel Indurain Sari Nagusian
**2002**
* La Flèche Wallonne
* 3. Miguel Indurain Sari Nagusian
* 5. Euskal Herriko Itzulian
**2006**
* 3. Settimana Coppi e Bartalin
**2008**
* 7. Andaluziako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uxue Kerejeta

**Uxue Kerejeta** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1999) musikaria da; trikitilaria,  panderojolea eta abeslaria. Gitarra eta pianoa ere jotzen ditu. Hainbat txapel eskuratu ditu trikiti lehiaketetan. 

## Biografia 
Uxueri txikitatik gustatu izan zaio abestea, eta oso gazte hasi zen trikitia jotzen; aurrerago, panderoa; ondoren, gitarra; eta pianoa. Hainbat txapel eskuratu ditu trikiti munduan, hainbat taldetan jo izan du, eta Gaztea Cover lehiaketan finalera heldu eta publikoaren saria irabazi izanak ezagun bihurtu zuen. Ikasketetan ere musika aplikatzen du, eta musika terapiako masterra egina du. Orain, bakarlari moduan hasi da kontzertuak ematen, eta musika proiektu batean ere murgilduta ibili da. 

Musikoterapia masterra egin zuen Madrilen. 

### Erreferenteak 
Musika munduan betidanik izan du erreferente bere trikiti eta pandero irakaslea, Edurne Iturbe. Panderoaren munduan, Maurizia Aldeiturriaga ere izan du erreferente. Musika tresna honetan, gainera, ez dago besteetan adina erreferente. Maurizia plazetara atera zen lehendabiziko emakumeetako bat izan zen. Ines Osinaga ere erreferente du. Sexua eta sexualizazioaren inguruko abestiak jorratzen ditu, gainera euskal musikaren bidez. Musikatik harago, bere ama erreferente. Beste erreferente bat Oihane Vicente da; asko laguntzen eta erakusten dion laguna.

## Trikitilari eta panderojole ibilbidea 
Herriko jaietan igo zen lehen aldiz trikitiarekin oholtza gainera, lagun talde batekin. Ilusio eta pasio handiarekin jo zuela oroitzen du, txapelketetan, ordea, beti igo izan da panderoarekin; erosoago sentitzen da.

Txapelketei dagokienez, trikiti kontzertu batean, Uxuek 12 bat urte zituela, Edurne Iturbek txapelketetan parte hartzea proposatu zion,Andoni Oruesagastirekin batera. Animatu egin ziren eta lehenengo txapelketa Zaldibarkoa (Bizkaia) izan zen.Ondoren, Aramaion (Araba) kanporaketa aurreko bat egin zen, eta finaleraino heltzea lortu zuten. Esperientzia horri esker, beste hainbatetan parte hartu dute, eta zortzi-bederatzi txapel inguru lortuak dituzte.

## Sariak 
* Gaztea Cover lehiaketan finalera heldu eta publikoaren saria irabazi zuen, horri esker ezagun bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andoni Oruesagasti eta Uxue Kerejeta Aramaionako kanporaketan2014
* Andoni Oruesagasti eta Uxue Kerejeta Zaldibarko trikitilari gazteen XXIV txapel2015
* Andoni Oruesagasti eta Uxue Kerejeta, Trikitilari Gazteen Getariako XVII Txapelketan2016
* Uxue Kerejeta *zalantza eta egia* kanta abesten Gaztea Cover lehiaketarako  Bideoa.
Club Águilas de Bilbao

**Club Baloncesto Águilas de Bilbao** Bilboko saskibaloi talde profesionala izan zen. 1950ean sortua, lehen mailako 14 denboraldi jokatu zituen, historiako seigarren talderik nagusiena izanda (guztira, 294 partida).

## Historia 
Águilas de Bilbao 1950ean sortu zuen saskibaloizale sutsu talde batek, Bilboko Escuelas Píasetan bilduta eta Vicente Gallego buru zutela. Gazteen haien artean Paco Díez zegoen, jokalari, entrenatzaile, ordezkari eta manager orokorra izan zena, Espainiako Saskibaloi Federazioko kide izateaz gain, Bizkaiko saskibaloiaren ondorengo bilakaeran pertsonaia nabarmena.

Eskualdeetako lehiaketetan hasi zen, harik eta 1958-59 denboraldian 1. mailan debuta egin zuen arte, baina denboraldia azken-aurrekoa amaitu ondoren, berriro 2. mailara jaitsi zen. Taldea berehala igo zen berriro, hurrengo denboraldian justu lortu baitzuen, eta, orduan, zortzi denboraldi jarraian egin zituen maila gorenean, eta bosgarren postua lortu zuen 1962-63 denboraldian. Urte horietan, Antonio Díaz-Miguelek, jokalari gisa aritutakoak, bi denboralditan taldea entrenatu zuen. Maila handiko jokalariak ere izan zuen, tartean Miles Aiken estatubatuarra.

1968ko jaitsieraren ondoren, hurrengo denboraldietan "igogailu-talde" bihurtuko zen, hurrengo zazpi denboraldietan hiru igoera eta hiru jaitsiera biziz. 1975-76 denboraldia maila gorenean jokatuko zuen azkena izan zen. Bigarren mailan bi urtez eta hirugarren mailan beste hiru urtez jokatu ondoren, 1981ean desagertu zen behin betiko.

## Ibilbidea 
## Jokalari ospetsuak
*  John Arrillaga
*  Miles Aiken
*  Antonio Díaz-Miguel
*  Emiliano Rodríguez
*  Luis Carlos Santiago
*  Manu Moreno

## Entrenatzaile ospetsuak 
*  Anton Larrauri
*  Antonio Díaz-Miguel
*  Xabier Añua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nancy (panpina)

**Nancy** FAMOSA enpresak 1968an sortuta panpin maniki bat da. 

## Historia 
1968an, Famosa enpresak panpina batzuk sortu zituen Nancy izenarekin, enpresaren panpina izarra, salmenten esparruan bultzada handia izan zuena. Urte horretako ekainaren 9an aurkeztu zen. Nancy merkaturatu aurretik, Famosak "maniki" izeneko panpinen modelo batzuk merkaturatu zituen: Guendalina, Paulova eta Pierina. Nancyren aurrekoak direla esan daiteke.

Nancy azokarik enblematikoenetan barrena bidaiatzen hasi zen eta proiektuaren lehen urratsak ematen hasi zen. Nancyren diseinua Agustin Juan Alexanderrek (Tino Juan ezizenez ezaguna) egin zuen, jostailu-diseinatzaileak, plastikozko panpina-maniki modernoago eta garaietara egokituago bat egiteko erronkarekin. Proiektu horri harrera ona egin zion Famosak. Panpina berria garatu zuen bere aurrekari hurbilenetik abiatuta, Pierina, 56 cm-koa, eta azkenik Nancy panpina berria sortu zuen, 42 cm-ko gorputz artikulatuarekin. Modelo berria bereizten zuen beste ezaugarri bat adats luzeagoa zen. Nancyren itxura, aurreko panpinen aldean, modernoagoa zen, eta bere jantziek garaiko modari jarraitzen zioten. Nancy aurrekaria izan zen modari lotutako panpinen eremuan.

## Kanpo estekak
Igor Turtxin

**Igor Ievdokimovitx Turtxin**, ukraineraz Ігор Євдокимович Турчин; ( 1936ko azaroaren 16a - 1993ko azaroaren 7a) ukrainar eskubaloi entrenatzailea izan zen, 1973tik 1993ra bitartean sobietar eta gero ukrainar selekzioak zuzendu zituena,  herrialde hauekin hiru domina olinpiko eta bost munduko txapelketa lortuz.  

SESBko Ohorezko Prestatzailea izan zen (1971). Pedagogia Zientzietako hautagaia. Eskubaloiaren historiako entrenatzaile arrakastatsuena. Kiroletan lorpen nabarmenak direla eta, Turtxin eta bere taldea "Spartak" (kyiv) Guinness Errekorren Liburuan ageri dira. Haren gidaritzapean, taldea SESBko 20 aldiz txapeldun izan zen (1969-1988), Europako Txapeldunen Kopa 13 aldiz irabazi zuen (1970-1973, 1975, 1977, 1979, 1981, 1983, 1985-1988), baita Ukraina independenteko lehen txapelduna ere (1992). Zinaida Turchinarekin ezkonduta zegoen, eta 2000. urtean Eskubaloiko Nazioarteko Federazioak egindako inkesta baten arabera, XX. mendean planetako eskubaloi jokalari onena izendatu zuten.

## Sariak 
* Lanaren Bandera Gorriaren Ordena (1976, 1980) 
* Ohorezko Insigniaren Ordena (1971) 
* Ukrainako SSRko ohorezko irakaslea.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Биография Игоря Турчина
Larisa Petrik

**Larisa Pétrik** (Dólinsk, Errusia, 1949ko abuztuaren 28a) gimnasta artistikoa da. Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1968an txapeldun olinpikoa izatea lortu zuen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
1968an Mexikoko Olinpiar Jokoetan urrea lortu zuen taldekakoan, Txekoslovakiaren  eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, baita urrea lurzoru-ariketan ere, Věra Čáslavská txekoslabakiarraren eta Natalia Kuchínskaya herrikidearen aurretik.

Brontzea oreka-habean Věra Čáslavská eta Natalia Kutxinskaiaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Café Fortaleza (txirrindularitza taldea)

**Cafe Fortaleza (txirrindularitza taldea)**, talde amateurra izan zen. 1990eko hamarkadan aritu zen eta besteak beste, Roberto Laiseka txirrindulari profesionala bertan izan zen. Empresa Enkarterri elkarteko txirrindularitza taldea babestu zuen 1993 eta 1994. urteetan.
Malores Etxeberria

**Malores Etxeberria** (Zaldibia, 1957) irakasle eta udal euskara-teknikaria da, 1990-2020 tartean Hernaniko udal administrazioan euskararen erabilera zabaltzeko lan handia egin duena.

## Bizialdia 
Beti ibili izan da euskararen munduan. Hamar urte zeramatzan helduen euskalduntzean, AEK-n lehenik eta Ilazki euskaltegian gero. Asko gustatzen zitzaion. Baina  1990ean, euskara zerbitzuak udaletan sortzen hasi zirenean, Hernaniko udaletxean hasi zen lanean, Hernanira joan zen bizi izatera eta bizi ere.

1990ean hasi zenean udalean dena erdaraz sortzen zen, gauza gutxi batzuk ezik itzuli eta bi zutabetan moldatzen zirenak. Udalak erabat funtzionatzen zuen gaztelaniaz, nahiz eta baziren politikari euskaldunak. Herri Batasuna zegoen alkatetzan eta udal-gobernuan, baina euskara ez zen bizi batere. **Malores Etxeberria** teknikari sartzean euskara zerbitzua sortu zuten administrari batek, itzultzaile batek eta Malores teknikari berriarekin berarekin. Orduan hasitakoari esker lorpen handiak izan ziren, 30 urte geroago euskara hutsean funtzionatzera heldu zen udalaren administrazioa.

Hala ere, 2022an, **Malores** ez zegoen pozik herri mailan egiten zen euskararen erabilerarekin, aurrerago joango zela uste zuen hasieran. Gauza asko egin zen 1990-2020 tartean, baina beraren iritziz herria urrun zegoen 2020an hasieran nahi zutenetik edo espero zutenetik. Kezka hori buruan eta toki askotan euskara bidegurutzean zegoela entzuten zenean, Hernaniko Euskara Zerbitzuan gogoeta bat ireki zuten. Txosten mamitsu bat argitaratu zuen Hernaniko Udalak, Aztiker ikerguneak lagunduta. E*uskararen normalizazioa Hernanin, nola egin aurrera, 2021*.

Galdetu zuten ea nondik jo behar zuten aurrera, ez baitzekiten ondo erantzuten. Gauza askorekin esperimentatu zen lehenago, batzuk ongi atera ziren, beste batzuk gaizki, Nondik jo  behar zen? Zer esan behar zuten? Zein diskurtso erabili? Edozerk balio zuen? Dena zegoen ongi? Nora iritsi nahi zuten? Zer behar zuen euskarak irauteko, bizirauteko? Eta horri normalizazioa deituko zioten? Elebitasuna? Hizkuntz berdintasuna? Non egon behar zuten ez desagertzeko?

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Euskararen normalizazioa Hernanin, nola egin aurrera, 2021.*  Hernaniko udala.
Joiki arrunt

**Joiki arrunta** (*Clavariadelphus pistillaris*) *Clavariadelphaceae* familiako onddo espezie bat da. Erdipurdiko jangarria, bere zapore garratzagatik. Nahiko arrunta da Euskal Herrian.

Sinonimoa: *Clavaria pistillaris*

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 8 eta 20 cm arteko altuera eta 2 eta 6 cm arteko lodiera, borra itxurakoa, batzuetan luzea, beste batzuetan motza eta lodia, goiko aldea obalatua edo zerbait lautua; kolorea horixka edo okre zurbila,  zahartzean lehoi kolorera edo gorrixka izatera pasatzen da; hasieran azala leuna du, gero zimurra eta luzetara ildaskatua.

**Himenioa:** Karpoforoaren azalera estaltzen du.

**Hanka:** Karpoforoaren luzapena da eta mehetuaz doa oinarrirantz. Batzuetan zuzena da, baina oro har, bihurria edo uhindua izaten da.

**Haragia:** Hasieran irmoa eta trinkoa, zuria, ebakietan gorri-ardo kolorekoa bihurtzen da, zahartzean kotoikara eta harroa. Usain berezirik gabea eta zapore garratz samarrekoa.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, "clavarius" hitzetik, eta borra, iltze,  esan nahi du.   *Pistillaris* epitetoa latinetik dator, "pistillun" hitzetik, eta almaizaren borra, esan nahi du. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri erdipurdikoa. Egositako ura botatzea komeni da, mingostasuna ahal den neurrian kentzeko.

### Nahasketa arriskua 
*Clavariadelphus truncatus* delakoarekin, baina honek zapala edo zapaldurik dauka goiko aldea eta haragia gozoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, pagadietan batez ere, bakarka edo taldeka, baina ez sortatan.

### Banaketa eremua 
Europa et australia aosoa. Ipar Amerika, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Japonia, Zipre.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cafes La Brasileña-Manik

**Cafes La Brasileña-Manik**, txirrindularitza talde amateurra izan zen. Bertan, Imanol Murga, Jon Unzaga, Javier Murgialdai, Javier Lukin, Arsénio González, Íñigo Cuesta edota César Solaun txirrindulari profesionalak izan ziren.

## Historia 
Taldea 1976. urtean eratu zen, arabako sei txirrindulari -rekin. Hurrengo urtean, Ricardo Galdós Espainiako Ziklo-Kross Txapelketa irabazi zuen. Gero, Araba Espainiako Txapelketa irabazi zuen taldeko txirrindulariekin. 1979. urtean, arabakoa ez zen lehen txirrindularia izan zen taldean; Jesús María Larrarte. Urte horretan txirrindulari kopurua hamaikara handitu zen. Hurrengo urtean, 1980an, Eduardo González Salvador Espainiako Txapelketa irabazi zuen. Urte txar baten ostean, 1982.ean, Bidasoako Itzulia irabazi zuten Jesús María Segurarekin. 1984. urtean, talde gehiago sortu ziren eta taldea txikiagotu egin zen. 1985ko denboraldian, arabaz kanpoko txirrindulariak gehiengoak ziren. Hurrengo urtean, 1986ean, taldea handitu egin zen; 26 afixionatu eta hainbat kadete. 1987ko denboraldi erdian uruguaiko txirrindulari bat etorri zen taldera; Fito Etxebarri. 1988ean Uruguaiko Itzuliko etapak irabazi zituzten eta nafarroan talde berria sortu zuten. 1989ean, elkarteak sei lasterketa antolatu zituen kategoria guztietan. 1990. urtean, talde txikiarekin hasi ziren; 13 txirrindulari bakarrik. 1992ean, 160 lasterketatan parte hartu zuten 8 hilaneteetan. Taldean, Estatu Batuetako eta Venezuelako txirrindulariak daude. 1993ko denboraldian garaipen errekorra ezarri zuten 15 txirrindulari desberdinekin.1994ko denboraldian azkena izan zen.

## Kanpo estekak
Idi-mihi (onddoa)

**Idi-mihi** edo **Idi-mina** (*Fistulina hepatica*) *Fistulinaceae* familiako onddo espezie bat da. Aurretik tutuak eta gaineko geruza kenduta, gordinik edo egosita entsaladan jan daiteke, era berean, frijituta edo birrineztatuta ere jan daiteke. C bitaminan oso aberatsa da, eta zitriko askok baino gehiago du.

## Deskribapena 
**Kapela:** Masa haragitsua eta likatsua, 10-20 cm-ko diametrokoa eta 2-3 cm-ko lodiera duena, mihi edo giltzurrun itxurakoa, gorri-odol koloreko papilaz osatua edo gibel kolorekoez.

**Tutuak eta poroak:** Finak, motzak, zilindrikoak, horixkak, poro txikietan amaitzen direnak, biribilak krema kolorekoak edo arrosak.

**Hanka:** Alboan, motza eta lodia (batzuetan oinik gabe), kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Trinkoa, zuntzuna, lodia, odolaren antzeko likido batez betetako zainekin, ebakitzean jariatzen duena, garratz samarreko zaporearekin.

**Etimologia:** *Fistulina* terminoa fistulako hodiaren txikigarria da. *Hepática* epitetoa latinetik dator, gibela esan nahi duen "hepatikos" hitzetik. Gibelaren antza duelako.

## Jangarritasuna: 
Ale gazteak gordinik kontsumi daitezke entsaladan, edo beste edozein perretxiko bezala kozinatuta. Zahartzen denean larrukara da.

### Nahasketa arriskua 
Bere generoko bakarra izanik, nahastezina da.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik udazkenera arte, haritzen, gaztainondoen eta abarren motzondo eta enborretan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Fistulina hepatica bat.jpg
Fitxategi:Fistulina hepatica 2.jpg
Fitxategi:Fistulina hepatica 3.jpg
Fitxategi:Fistulina hepatica 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Interallié saria

[thumb|250px|Saria 1930ean eman zen lehen aldiz, [André Malraux irabazlea izanik.]]
**Interallié saria** () 1930 urtetik Frantzian ematen den literatura-saria da. Udazkenero ematen da, azaroan. Saria ohorezkoa da, beraz ez dute dirurik ematen, eta kazetari batek idatzitako eleberri bati ematen zaio.

## Historia 
Saria 1930eko abenduaren 3an sortu zuten hogeita hamar kazetari inguruk, Parisko Cercle de l'Union interalliéen bazkaldu zuten Femina sariaren epaimahaiaren andreen deliberazioaren zain. Saria azaroaren hasieran ematen da, Goncourt sariaren ostean, Parisko Lasserre jatetxean. Ohorezkoa da bakarrik, sari honekin ez baitago diru-saririk. Lehen saritua André Malraux izan zen, *La Voie royale* eleberriarekin.

## Irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conrad Aiken

**Conrad Potter Aiken** (Savannah, Georgia, 1889ko abuztuaren 5a - *ibidem*, 1973ko abuztuaren 17a) estatubatuar idazlea izan zen.

Poemak, ipuinak eta eleberriak idatzi zituen, baita literatur kritika, antzezlan bat eta autobiografia bat ere. T. S. Elioten laguna izan zen eta haren eragina jaso zuen. Sinbolismoaren eragina ere jaso zuen, bereziki hasieran. 1930ean Pulitzer Saria Olerkigintzan irabazi zuen eta 1954an National Book Award saria.

## Lan hautatuak 
### Olerkiak 
* *Earth Triumphant* (Aiken, 1914)
* *Turns and Movies and other Tales in Verse* (Aiken, 1916, Houghton Mifflin)
* *The Jig of Forslin: A Symphony*, 1916 
* *Nocturne of Remembered Spring: And Other Poems* (Aiken, 1917)
* *Charnel Rose* (Aiken, 1918)
* *The House of Dust: A Symphony*, 1920 
* *Punch: The Immortal Liar, Documents in His History*, 1921 
* *Priapus and the Pool*, 1922 
* *The Pilgrimage of Festus*, 1923 
* *Priapus and the Pool, and Other Poems*, 1925 
* *Selected Poems*, 1929 (Pulitzer Saria)
* *John Deth, A Metaphysical Legacy, and Other Poems*, 1930 
* *The Coming Forth by Day of Osiris Jones*, 1931 
* *Preludes for Memnon*, 1931 
* *Landscape West of Eden*, 1934 
* *Time in the Rock; Preludes to Definition*, 1936 
* *And in the Human Heart*, 1940 
* *Brownstone Eclogues, and Other Poems*, 1942 
* *The Soldier: A Poem*, 1944 
* *The Kid*, 1947 
* *The Divine Pilgrim*, 1949 
* *Skylight One: Fifteen Poems*, 1949 
* *Collected Poems*, 1953 (National Book Award)
* *A Letter from Li Po and Other Poems*, 1955 
* *Sheepfold Hill: Fifteen Poems*, 1958 
* *The Morning Song of Lord Zero, Poems Old and New*, 1963 
* *Thee: A Poem*, 1967
* *Collected Poems*, 2nd ed., 1970

### Ipuinak 
* "*Bring! Bring!*"
* "*The Last Visit*"
* "*Mr. Arcularis*"
* "*The Bachelor Supper*"
* "*Bow Down, Isaac!*"
* "*A Pair of Vikings*"
* "*Hey, Taxi!*"
* "*Field of Flowers*"
* "*Gehenna*"
* "*The Disciple*"
* "*Impulse*"
* "*The Anniversary*"
* "*Hello, Tib*"
* "*Smith and Jones*"
* "*By My Troth, Nerisa!*"
* "*Silent Snow, Secret Snow*"
* "*Round by Round*"
* "*Thistledown*"
* "*State of Mind*"
* "*Strange Moonlight*"
* "*The Fish Supper*"
* "*I Love You Very Dearly*"
* "*The Dark City*"
* "''Life Isn't a Short Story*"
* "*The Night Before Prohibition*"
* "*Spider, Spider*"
* "*A Man Alone at Lunch*"
* "*Farewell! Farewell! Farewell!*"
* "*Your Obituary, Well Written*"
* "*A Conversation*"
* "*No, No, Go Not to Lethe*"
* "*Pure as the Driven Snow*"
* "*All, All Wasted*"
* "*The Moment*"
* "*The Woman-Hater*"
* "*The Professor's Escape*"
* "*The Orange Moth*"
* "*The Necktie*"
* "*O How She Laughed!*"
* "*West End*"
* "*Fly Away Ladybird*"

### Eleberriak 
* *Blue Voyage* (1927)
* *Great Circle* (1933)
* *King Coffin* (1935)
* *A Heart for the Gods of Mexico* (1939)
* *The Conversation* (1940)

### Beste liburu batzuk 
* *Scepticisms: Notes on Contemporary Poetry* (1919)
* *Ushant* (1952)
* *A Reviewer's ABC: Collected Criticism of Conrad Aiken from 1916 to the Present* (1958)
* *Collected Short Stories* (1960)
* *Collected Short Stories of Conrad Aiken'' (1965)

## Kanpo estekak
Natalia Kutxinskaia

**Natalia Aleksandrovna Kutxinskaia** —  — (Leningrado, gaur egungo San Petersburgo, Errusia, 1949ko martxoaren 8a) sobietar gimnasta artistikoa da, oreka-barrako probetan, asimetrikoetan eta lurzoruan aditua.. Sobietar Batasunarekin  lehiatuz, 1968an txapeldun olinpiko bikoitza izatea lortu zuen.

## Kirolari ibilbidea 
Dortmundeko Munduko Txapelketan (1966), sei domina eskuratu zituen: 

* Urrezko hiru domina, asimetrikoetan, oreka-barra eta lurzoruan
* Zilarra taldekako lehiaketan
* Zilarra, banakakoan, Věra Čáslavská ondoren
* Brontzea  zaldi-jauzian

1968an Mexikoko Olinpiar Jokoetan, lau domina lortu zituen: 

* Urrea, taldekakoanTxekoslovakiaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik; 
* Urrea, oreka-barran 
* Brontzea, lurreko ariketan
* Brontzea, banakakoa orokorrean Věra Čáslavská txekoslovakiarraren eta Zinaida Voronina herrikidearen ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Frolova

**Tatiana Frolova** (Briansk, Errusia, 1967ko apirilaren 26a) gimnasta artistikoa da, eta, Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1983an munduko txapelduna izatea lortu zuen, taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
## 1983 
1983ko Budapesteko Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Natalia Yurchenko, Olga Bicherova, Olga Mostepanova, Natalia Ilienko eta Albina Shishova taldekide zirela.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Katalina eliza (Zirauki)

**Santa Katalina eliza** Mañeruibarreko Zirauki udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. XVI. mendean birmodaltu zen.

## Eraikina 
Erdi Aroko fabrika da, XIII. mendearen hasieran eraikia eta XVI. mendean handitua, estilo gotiko-pizkundarreko beso zuzeneko gurutzadura batekin. Lehen eraikuntzatik portada kontserbatzen da, ondoan dagoen San Roman parrokiaren eredua pobretzen duena. San Blas eta San Juan Bataiatzailearen alboetako bi erretaulak Lizarrako Juan III Imberto eskultoreak 1614an Fermin Arbizurekin batera dokumentatutako lanak dira; lehenengoaren urre-kolorea Bartolome Utergak egin zuen 1657an, eta egun berean Gregorio Gómez Lizarrako margolariak hartu zuen bigarrenaren polikromiaren ardura. Beranduagokoa da Iruñeko Fermin Larraintzar arkitekto eta eskultoreak 1703an egin zuen tenpluko erretaula nagusia.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Zirauki
* Mañeruibar
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Hana Říčná

**Hana Říčná** (Brno, Txecoslovakia, 1968ko abenduaren 20a) txekiar gimnasta artistikoa da, oreka-habearen proban espezialista, eta 1983an munduko txapeldunorde izatea lortu zuen, Txekoslovakiarekin lehiatuz.

## Kirolaria ibilbidea 
## 1983 
Budapesteko 1983ko Munduko Txapelketan, zilarra eskuratu zuen oreka-habean, Olga Mostepanova sobietarraren ondoren eta Lavinia Agache errumaniarraren aurretik. 

## 1985 
Montrealgo Munduko Txapelketan, 1985ean, brontzea eskuratu zuen barra asimetrikoetan —Gabriele Faehnrich eta Dagmar Kersten alemaniarren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Bontaş

**Cristina Bontaş** (Bacau, Errumania, 1973ko abenduaren 5a) gimnasta artistikoa da, 1991n munduko txapelduna izan zen lurzoru proban.

## Kirolari ibilbidea 
Stuttgarteko 1989ko Munduko Txapelketan zilarrezko  bi domina eskuratu zituen

* Zilarra taldekakoan, Sobietar Batasunaren ondoren 
* Zilarran zaldi-jauzian  Olesia Dudnik sobietarraren (urrea) atzetik, Brandy Johnson estatubatuarrarekin berdinduta.
* Brontzea lurzoru ariketan.

1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan

* Urrea eskuratu zuen lurreko ariketan, Oksana Chusovitina sobietarrarekin berdinduta.
* Brontzezko domina lortu zuen norbanako orokorrean  —Kim Zmeskal estatubatuarraren eta Svetlana Boginskaya sobietarraren atzetiik.
* Bontzea taldekako lehiaketan, Sobietar Batasunaren eta Estatu Batuen ondoren.

Bartzelonako (Espainia) Olinpiar Jokoetan, 1992

* Zilarra eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Talde Bateratuaren ondoren (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea)
* Brontzea, lurzoru ariketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip Sheridan

**Philip Henry Sheridan** (Albany, New York, 1831ko martxoaren 6a - Nonquitt, Massachusetts, 1888ko abuztuaren 5a) estatubatuar jenerala izan zen.

Estatu Batuetako Gerra Zibilean parte hartu zuen, non azkar igo zen eta harreman estua izan zuen Ulysses Grantekin. Potomac Armadako Zalduntza Gorputza zuzendu zuen eta 1864an Jubal Early jeneral konfederatua garaitu zuen Shenandoah haranean. Garaipenaren ondoren, ibarreko azpiegitura ekonomikoa txikitu zuen. 1865ean zalditeriarekin Robert E. Lee jeneralaren atzetik ibili zen eta haren errendizioa lortu zuen Appomattox Courten.

Hurrengo urteetan, Ordoki Handietako Gerra Indietan esku hartu zuen. Yellowstone Parke Nazionalaren babesean ere berebiziko garrantzia izan zuen.

Em 1883 Estatu Batuetako Armadako buruzagi jeneral izendatu zuten, eta Grover Cleveland presidenteak Armadako jeneral mailara igo zuen 1888an.

## Kanpo estekak
Olga Bitxerova

**Olga Anatolievna Bitxerova** —  — (Mosku, Errusia, 1967ko urriaren 26a) gimnasta artistikoa da, eta, Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1981ean munduko txapelduna izatea lortu zuen banakako lehiaketa orokorrean; beste bi aldiz, munduko txapelduna izan zen taldekako lehiaketan.

## 1981 
1981eko Moskuko Munduko Txapelketan, banakako jeneralean, urrea eskuratu zuen, Maria Filatova (zilarra) eta Elena Davydova (brontzea) herrikideen aurretik; gainera, urrea lortu zuen taldekakoan, Txinaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik.

## 1983 
1983ko Budapesteko Munduko Txapelketan, urrea lortu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Natalia Jurtxenko, Tatiana Frolova, Olga Mostepanova, Natalia Ilienko eta Albina Shishova taldekide zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guru Gobind Singh

[thumb|250px|Guru Gobind Singhen jaiolekua [Patnan, Bihar.]]
thumb|250px|Guru Gobind Singh bere zaldiaz.
**Sri Guru Gobind Singh Ji** (Patna, 1666ko abenduaren 22a - Nanded, 1708ko urriaren 7a) bederatzigarren guruaren ondorengoa izan zen. Erdi Aroko agintari eta buruzagi politiko, militar eta espiritual gorena eta Khalsaren sortzailea. Khalsak ermandade martziala, Sikhismoa bizimodu martzial, onbera, ez-gatazkatsu, tolerante eta formaltzat instituzionalizatu zuen. 

Guru Gobind Singh India osoan eta Pakistanen esklabotza eta kasta-existentzia abolitu zuen lehen gizona izan zen. Halaber, India eta bertako kultura eta erlijio guztiak nahastea onartu zuelako ere ezaguna da. Poeta eta jakintsu handia ere izan zen, sijismoren *Adi Granth* liburuak bere azken forman utzi zuen; horretarako sufien erregeordeen lankidetza izan zuen. Berak prestatutako edizioa *Guru Granth Sahib* liburuaren konpilazioa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Guru Gobind Singhen biografia
Jose Angel Torres

**Jose Angel Torres Saenz** (Donostia, 1959ko urtarrilaren 30a - Donostia, 2020ko abenduaren 1a) paleontologiazalea eta geologiazalea izan zen.  jAranzadi Zientzia Elkarteko Geologia Saileko partaidea izan zen.

Klara Isabel Gutierrez pedagogoarekin hiru museo edo erakustoki sortu zituen geologiaz: Oiartzungo Ikasgune Geologikoa (Luberri), Igeakoa eta Mutrikokoa.

## Lan paleontologikoa 
Geologiaren zirrikituetan barrena ibili zen bizitzan zehar. Hamaika proiektutan parte hartuta: Igeako indusketak, Errioxako Paleontologiaren Interpretazio Zentroaren sorkuntza, eta Mutrikuko Nautilus Interpretazio Zentroarena.

Errioxako Igea herrian Baryonyx eta Hypsilophodon dinosauroen zenbait hezur aurkituta ohar zientifiko bat argitaratu zuen, eta geroago Londresko Historia Naturalaren Museoko Angela Milner zientzialaria zeharo txunditurik geratu zen aurkitutako izterra ikusi zuenean. 120 milioi urte atzerako hezurrak ziren haiek.
* Oiartzun haranaren geologia = Geología del Valle de Oiartzun*.* (1998), 1. Luis Ignacio Viera Ausejo-rekin.  argitalpena. argitaraldia)  [Itzultzailea, Manu Gañan Valero] Oiartzungo Udala, Kultura Batzordea, ISBN 84-88917-04-X.&nbsp;PMC 42861004.
* *Euskal Herriko Historia Geologikoa*. Jose Angel Torres eta Klara Gutierrez
* *Euskal Herriko Historia Geologikoa. Fitxa Didaktikoak*.Jose Angel Torres eta Klara Gutierrez
* *La Rioja de los dinosaurios : un ecosistema de hace 120 millones de años*.  Luis Viera; José Ángel Torres Sáenz, Aranzadi, 2013
* *EBOLUZIOA, dinosauroetatik hegaztietara.*

## Omenaldiak 
* Oiartzuneko udalak 2021eko urtekarian aipamen berezi bat egin zuen Jose Angel Torresek herriari egindako ekarpena aitortzeko. Haren alargun Klara Gutierrezek eta Jon eta Aitor semeek jaso zuten oroigarria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oiartzungo Ikasgune Geologikoa (Luberri)
* Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak 
* luberrimuseoa.eus webgune ofiziala
* Luberri. Oiartzungo Ikasgune Geologikoa Eusko Jaurlaritzak sortutako museoen webguneak.