open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea

**Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea** () edo **Mugimenduaren Funtsezko Printzipioen Legea** () (1958) Francisco Francoren diktadurako zortzi Funtsezko Legeetako bat da. Izenak berak adierazten duen bezala, erregimenaren oinarriak, aberriaren, familiaren eta erlijioaren idealak ezartzen zituen, baita Funtsezko Legeak eta garai hartan ezarritako erregimen frankista errespetatzea ere. Francok aldarrikatu zuen zuzenean, eta Gorteek onartu zuten, txalotze bidez.

## Ikus, gainera 
* Erresumaren Funtsezko Legeak

## Kanpo estekak 
* 1958ko maiatzaren 17ko Oinarrizko Legea, BOEn Mugimendu Nazionalaren printzipioak aldarrikatu zituena. PDFn ere bai
* 779/1967 Dekretua, apirilaren 20koa, Erresumako Oinarrizko Legeen testu bateginak BOEn onartzen dituena. PDFn ere bai
* http://books.google.es/books?id=rYDnAgAAQBAJ&pg=PA221&dq=ley+de+principios+del+movimiento+nacional&hl=es&sa=X&ei=lgA0U4uRI6WX0AX2uoDQAQ&ved=0CF0Q6AEwCQ#v=onepage&q=ley%20de%20principios%20del%20movimiento%20nacional&f=false
* http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2129271&orden=0&info=link
Estatuaren Lege Organikoa

thumb|349x349px|Estatuaren Lege Organikoaren erreferendumean baiezko botoa eskatzeko gobernuaren kartel propagandistikoa.

1967ko **Estatuaren Lege Organikoa** () Erresumako zazpigarren funtsezko legea izan zen, X. Gobernuak aldarrikatua instituzionalizazioa «burutzeko» eta Francoren ondoren erregimenaren iraunkortasuna ziurtatzeko. 1966ko abenduaren 14an onartu zen erreferendumean, hautesleen %95,9ren aldeko botoarekin, eta 1967ko urtarrilaren 10ean sartu zen indarrean.

Hamar titulutan banatutako hirurogeita sei artikulutan egituratuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuaren Lege Organikoa, 1/1967 zenbakia, urtarrilaren 10ekoa, BOEn. PDFn ere bai
* 779/1967 Dekretua, apirilaren 20koa, Erresumako Oinarrizko Legeen testu bateginak BOEn onartzen dituena. PDFn ere bai
* 1966ko Estatuko Lege Organikoaren Erreferendumean Francok baiezkoa eskatu zuen telebista grabaketa
Espainiarren Forua

**Espainiarren Forua** () 1945ean  egindako Frankismoaren zortzi Funtsezko Legeetako bat da, espainiar ororen eskubide, askatasun eta betebehar batzuk ezartzen zituena. 

"Foru" kontzeptua, kasu honetan, Erdi Aroko zuzenbidearekin lotzen da, eta ez du zerikusirik demokrazia bati dagokion herri-subiranotasunaren kontzeptuarekin; "*foru*" terminoa erabiliz, erregimen frankistak saihestu egiten zuen "*konstituzio*" hitza erabiltzea Estatuaren oinarrizko arau-multzo hori izendatzeko, eta haren jatorria autoritatearen borondatean azpimarratzen zuen, norbanakoei atxikitako "eskubideetan" baino gehiago.

*Foruak* Espainiari eta gerraosteko munduari erregimen frankistaren hain autokratikoa ez zen alderdi bat erakustea espero zuen, baina azkenean "Espainiarren Forua" ez zen konstituzio bat, eta orduan baliozkoa zen askatasunei eta eskubideei buruzko xedapenak maila txikiagoko beste arau batzuekin "osatzea", askatasun horiek baliatzeko muga zorrotzak ezar baitzitzaketen egitateetan.

Horrela, adibidez, *Foruan* elkartzeko eskubidea aitortzen da, baina soilik "*legeak ezarritakoaren barruan*". Beraz, *eskubide horren* aplikazio praktikoa maila txikiagoko arau baten arauetara igortzen da, ideien adierazpena onartzen da, baina "*Estatua* arautzen duten printzipioen barruan" soilik. Azkenik, Foruaren 33. artikuluak hau ezartzen du argi eta garbi: “Eskubide horiek gauzatzeak ezin izango da Espainiaren batasun espiritual nazional edo sozialaren aurka". Beraz, frankismoaren praktikaren barruan bakarrik izango da onargarria.

## Kanpo estekak
Elvira Prado

**Elvira Prado-Fabregat** (Bartzelona, Katalunia, 1978ko abuztuaren 20a) aktore, aurkezle eta abeslaria da. Ezaguna da, batez ere, *Al salir de clase* (1997), *Hospital Central* (2000) eta *La Casita Blanca, la ciutat oculta* (2002) lanengatik.  

## Bizitza 
Interpretazioa ikasi zuen Nancy Tuñón Eskolan eta Memory Eskolan, biak Bartzelonan. Gainera, piano, kantu eta solfeo ikasketak egin zituen, baita balet, jazz eta klake ikastaroak eta interpretazio mintegiak ere.

### Lan ibilbidea 
*Al salir de clase* telesailean egin zen ezaguna, non 1999 eta 2001 urteen artean Elisa pertsonaia interpretatu zuen, nahiz eta aurretik, 1998. urtean, El príncipe de *Egipto* filmean bikoizketako aktore jardun zuen, non soinu bandan ere parte hartu zuen.

2006. urtea, La Sexta kateko Josep Tomásek aurkeztutako sexuari buruzko *Todos a cien* saioan hasi zen parte hartzen eta Eva pertsonaia egin zuen.

*Majoria absoluta* (2002), *Hospital Central* (2004) eta *Lobos* (2005) telesailetan parte hartu du noizbehinkako paperekin, baita Carlos Balaguéren *La casita blanca. La casa oculta* (2002) film dokumentalean ere hartu zuen parte.

Antzerkian egindako ibilbidean, besteak beste, *Suburbia* (1997-1998), *El libro de la Selva* (1996-1997), *La mort d’Ivan Illitx* (2006), *Notre Dame de Paris* (2001-2002), *La opera de los cuatro cuartos* (2002), *Jugant a Rodgers* (2003), *No són maneres de matar una dona* (2004-2005) eta *Gènesi 3.0* (2007) lanetan jardun zuen.

Abeslari gisa, *Pepper Ann*, *Barrio Sésamo*, *En Busca del Valle Encantado IV*, *Mulan*, *Hercules*, *Camelot* edo *El Príncipe de Egipto* (abestia: "*Si tienes fe*") taldeetan parte hartu du, besteak beste, eta Enric Colomé orkestran parte hartu du. Gainera, 2001. urteean Cristina Castaño galiziar aktorearekin batera aritu zen Viña del Mar-eko jaialdian, *Al salir de clase* telesaileko trama baten parte gisa. Telesail horretan, Radar izeneko musika-talde baten ahotsa zenez, kantatu egiten zuen.

Publizitateko iragarkietan ere jardun du, eta telebistako programetan ere gonbidatu lanetan, hala nola *Pasapalabra* (2001) edo *Sileci?* (2005) Kataluniako TV3 telebista autonomikorako, non 2005. urtean *Tr3s D* saioa gidatu zuen Ramón Pellicer eta Tània Sàrrias-ekin batera.

Aktore eta abeslari gisa, Parisko Notre Dame musikalean ere parte hartu zuen, Flor de Lisen paperean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ABC aktors
* 
* Terrat
Hans Enoksen

**Hans Enoksen** (Itilleq, 1956ko abuztuaren 7a – Nuuk, 2025eko irailaren 17a) groenlandiar politikaria izan zen, Groenlandiako lehen ministroa 2002tik 2009ra. Groenlandierazko hiztun elebakarra zen.

1987tik diputatu izan zen, eta 2001ean Siumut alderdiko buruzagi eta Arrantza eta Ehiza ministro izendatu zuten. 2002ko hauteskundeetan botoen % 28 eta eserleku gehien lortu zituen, 31tik 10. Enoksenek koalizio gobernua osatu zuen Inuit Ataqatigiit ezkerreko alderdiarekin eta 2002ko abenduan aukeratu zuten lehen ministro. Bi alderdiek negoziazioak hasi zituzten Danimarka eta Estatu Batuekin akordioa aldatzeko eta diru gehiago eskatzeko Thuleko Aire Basea erabiltzen uzteagatik.

2009ko hauteskundeetan Enoksenek botoen % 26 lortu zituen eta Siumut alderdiko buru gisa erretiratu zen. 2013an diputatu hautatu zuten berriro, eta hurrengo urtean alderdia utzi eta Partii Naleraq sortu zuen. 2018an Parlamentuko presidente hautatu zuten.
Erreforma Politikoaren legea

**Erreforma Politikorako Legea** (gaztelaniaz: Ley para la Reforma Política) —teknikoki, 1/1977 Legea, urtarrilaren 4koa, Erreforma Politikorako— izan zen Francisco Francoren diktadurako egiturak ikuspuntu juridikotik ezabatzea ahalbidetu zuen Espainiako legea.

1976ko azaroaren 18an onartu zuten Gorte frankistek, 531 prokuradoreetatik 425en babesa jasota, eta erreferendumera jarri zen ondorengo abenduaren 15ean, erroldaren % 77ko parte-hartzearekin eta aldeko botoen % 94,17rekin; funtsezko lege izaera zuen, azken legea izanik. Urtarrilaren 4an benetako baimena jaso ondoren, 1977ko urtarrilaren 5ean argitaratu zen.

## Edukia 
Erreforma Politikorako Legea izan zen, Espainiako Trantsizioaren testuinguruan, diktadura frankistaren egiturak juridikoki ezabatzea ahalbidetu zuen tresna juridikoa, hala nola, diktadura frankistako Gorteak eta hauteskunde demokratikoak deitzea, sistema demokratiko batera igaroz.

Lege garrantzitsu horren jatorria 1975ean indarrean zegoen lege-araubidean dago. Espainia Erresumaren Funtsezko Legeetan eta Mugimendu Nazionalaren Printzipioetan oinarrituta zegoen arau-sistema sasi-konstituzional batek gobernatzen zuen. Hauek estatu frankistaren ereduari eusten zioten. Lege-testu horietan, gainera, zuzentzeko edo aldatzeko prozedurak jasotzen ziren. Horrela aholkatu zuen Torcuato Fernández Miranda Gorteetako eta Erresumako Kontseiluko presidenteak erregimen autoritario batetik askatasunen erregimenera pasatzeko, indarrean dauden legeak errespetatuz. Ikuspegi horretatik, arau berria frankismoaren oinarrizko zortzigarren lege moduko bat izango litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maribel Ripoll

**Maribel Ripoll** (Madril, 1959ko azaroaren 20a) telebistako aktorea da.

## Bizitza 
Hainbat telesailetan hartu du parte, besteak beste, *Al* *salir de clase*, *Ada Madrina*, *Manos a la obra*, *El comisario*, *Aquí no hay quien viva*, *Hermanos y detectives*, *La que se avecina*, *Maitena: Estado alterados, Acusados,* *La pecera de Eva,* *Impares edo El secreto de Puente Viejo* telesailetan; *¡Ja me maaten...!* eta Agatha Christie britainiar idazlearen *La ratonera* (2010-2011) antzezlanean.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebista 
### Zinea 
### Saioak 
### Publizitatea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Eric Williams

**Eric Eustace Williams** (Port of Spain, 1911ko irailaren 25a – *ibidem*, 1981eko martxoaren 29a) Trinidad eta Tobagoko lehendabiziko lehen ministroa izan zen 1962tik hil zen arte. Herrialdea autonomiarantz zuzendu zuen 1956an, independentziarantz 1962an eta errepublikarantz 1976an. Herrialdearen aitatzat hartzen da.

Beka bati esker Oxforden ikasi eta Historian lizentziatu zen. 1944an doktoratu zen *Capitalism and Slavery* izeneko tesiarekin. 1939an Washingtongo Howard Universityko Politika Zientzien sailean sartu zen.

1956ko urtarrilean Herriaren Mugimendu Nazionala alderdia sortu nuen. 1956tik 1959ra Trinidad eta Tobagoko ministro burua izan zen, 1959tik 1962ra koloniako premierra izan zen eta 1962tik hil zen arte lehen ministro izan zen. 1970ean Black Powerri aurre egin eta lege martziala deklaratu zuen, inauterietan hasitako istiluen ondoren.
Dana Awartani

**Dana Awartani** (Jidda, Saudi Arabia, 1987) artista bisuala da, etnia palestinarrekoa. Hainbat bitarteko erabiltzen ditu, hala nola pintura, bideoartea eta hondar-mosaikoa, eta islamiar arte metodo tradizionalak ere erabiltzen ditu. 

## Bizitza 
Awartani Saudi Arabia mendebaldeko Jidda hirian jaio eta hazi zen, eta bertan bizi da.

Awartani Arte Ederretan lizentziatu zen Londresko Central Saint Martins-en eta gero Arte Tradizionaletan masterra lortu zuen Londresko The Prince's School-en. The Prince's School-en beirateak, miniaturazko pintura eta urreztatua erabiltzen ikasi zuen; mundu osoko kulturetako teknika tradizionalak. Hala ere, han ezin izan zuen testuen argiztapen tradizionaleko titulurik lortu, eta Turkian instruktore bat bilatu zuen diziplina hori menderatzen laguntzeko.

### Ibilbidea 
Awartanik hainbat bitarteko erabiltzen ditu, hala nola pintura, bideoa eta hareazko mosaikoak. Bere lana bakarra da, islamiar artearen metodo tradizionalak mundu garaikidean txertatzen saiatzen baita. Motibo geometriko eta xehetasun korapilatsuetan aberatsa da bere lana, islamiar artearen motibo estiloak integratzen ditu sarritan. Geometrian, argiztapenean, azulejuetan eta parketean espezializatuta dago Awartaniren lana, eta geometriaren eta naturaren arteko harremana aztertzen du, baita artearen bidez egiak printzipio geometrikoen bidez zelan itzul daitezkeen ere, hizkuntza sakratu bat ikusiz geruza anitzeko estetika sinboliko baten bidez. Haren metodoa orain dela 1.000 urtetik gora sortu zen, jainkozko irudien irudikapen debekatuaren ordezko gisa. XXI. mendean Awartani bezalako espezialistek praktikatzen dute, baina gero eta gutxiago.

Arabiarrei eta arteari buruz, Awartanik hauxe esan zuen: «Arabiarrok arte ederren inguruan hazi gara, bazter guztietan gaude horietaz inguratuta, baina ez gara horretaz jabetzen. Geometria ikus dezakezu zure inguruan, meskitetan esaterako. Jarraitzeko arrasto baten bila nenbilen, eta neure baitan bila nenbilela harenganako irrika sentitu nuen, aurkitu dudan arte. Bada barne eta kanpo edertasun bat, egituratutako pieza bakoitzaren atzean istorio bat kontatzen duena, ez dago ausazkotasunik pieza hauek sortzeko orduan.» Islamiar arteari buruz, ostera, zera esan zuen: «Lehenengo eta behin, islamiar artea ez da egiten artea egite hutsarengatik. Praktika espiritual sakratua da, Jainkoa eta Jainkoarentzat gurtzeko modu bat legez erabiltzen dena. Pazientzia eta errespetua erakusten dizkigu eta, artista islamiarra naizenez, neure lana otoitz eta dhikr (oroitzapen) modu bat da. %100ean kontzentratuta eta umore onez egon behar dut hori egin ahal izateko, bestela ez du funtzionatzen.»

## Aintzatespenak 
* 2013. urteko Veneziako 55. Biurteko *Rhizoma* proiektuan sartu zuten Awartani. Bere lana Hirshhorn, Washington Hiria eta Londresko Museo Britainiarreko Eskulturen Museo eta Lorategiko bildumaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Odetagoena

**Odetagoena,** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan kokatua,  Beasain,  eta Ordiziako mugan, Goierri eskualdean. 783 metroko garaiera du. Murumendiren hego-mendebaldean dago eta Usurbe eta Murumendi arteko mendikatean hirugarren gaina da. 

Odetagoena eta Eizeta mendien artea Urresparazko lepoa kokatzen da. Bertara,  hamar minututan igo daiteke Larrarteko bordatik gora. Larrarteko bordara, Garin auzoko Etxeberrieta baserritik gora joanda iristen da.

Urresparazko lepoan, mende honen hasieran, artzain-txabola bat zegoen eta han pasatu ohi zuen uda artzaina eta bertsolaria zen Arizmendi baserriko Frantzisko Aranburu. Bere seme Jose Inazio “Joxixio”  izan zen Murumendi inguruko azken artzaina.

Bere iparraldeko maldan, bi mugarri ditu Beasain eta Itsasondoko udalerriak banatzen dituena eta  bestea gainaren hegoaldera dagoen neurri handiko mugarria, gainean "Y" hizkia du  idatzia,  Beasain, Itsasondo eta Ordiziako udalerrien barrutien muga adieraziz.
thumb|1946ko Beasaingo nekazal aberastasunaren banaketa dokumentua (Oñatiko artxiboan)

## Oharrak 
Urresparatz hainbat mapatan tontor izen bezala agertzen da, baina Eizeta eta Odetagoena mendien arteko lepoa da Oñatiko artxiboan 1946ko Beasaingo nekazal aberastasunaren banaketa dokumentuan jasota dagoenaren arabera.

## Erreferentziak
Hannes Kolehmainen

**Juho Pietari "Hannes" Kolehmainen** (finlandieraz: [ˈhɑnːes ˈkolehmɑi̯nen] ⓘ; 1889ko abenduaren 9a - 1966ko urtarrilaren 11) lau aldiz urrezko domina olinpikoa irabazi zuen finlandiarra izan zen, eta distantzia ertaineko eta luzeko lasterketetan munduko errekorra lortu zuena. Distantzia luzeko finlandiar korrikalari handien belaunaldi bateko lehena izan zen, askotan "Hegalari Finlandiarrak" deitzen zitzaizkiena. Kolehmainenek urte batzuetan lehiatu zen Estatu Batuetan, Irish American Athletic Club-eko Hegodun Ukabila jantzita. New Yorkeko Guardia Nazionaleko 14. Erregimentuan ere sartu zen, eta AEBetako herritartasuna lortu zuen 1921ean.

## Biografia 
Kolehmainen, begetariano sutsua eta ogibidez adreilugilea, Kuopioko familia kirolari batekoa zen. William eta Tatu bere anaiak, ere distantzia luzeko korrikalari sendoak ziren. Kolehmainenek 1911ko Britainiar AAA Txapelketako 4 miliako titulua irabazi zuen 1911ko AAA Txapelketan.

Hannes 1912ko Stockholmeko Udako Olinpiar Jokoetako izarretako bat izan zen, hiru urrezko domina irabaziz. Bere gogoangarriena 5000 metroko lasterketan lortutakoa zen. Proba hartan, Jean Bouin frantziarrarekin duelu heroikoa egin zuen. Lasterketa gehienean elkarrekin lider izan ondoren,  Kolehmainenek azken metroetan bakarrik garaitu zuen Bouin, munduko errekorreko denboraz. Horrez gain, Kolehmainenek 10.000 metroko lasterketa eta orain bertan behera utzita dagoen kros proba irabazi zituen. Finlandiako taldearekin, zilarrezko postua ere lortu zuen taldekako kros proban.

Kolehmainenen kirol ibilbidea Lehen Mundu Gerrak eten zuen, baina kontuan hartu beharreko atleta izaten jarraitu zuen, nahiz eta bere espezialitatea distantzia luzeetara aldatu zen, batez ere maratoira. Gerraosteko lehen Anberesko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen proba honetan. 1924ko Olinpiar Maratoian ere parte hartuko zuen, baina ez zuen lasterketa amaitu.

Ordurako, Kolehmainenek ondorengo duin bat aurkitu zuen Paavo Nurmirengan. Nurmirekin batera, zuzi-erreleboko azken katebegi gisa piztu zuen Olinpiar Sugarra 1952ko Helsinkiko Udako Olinpiar Jokoetan. Hiri berean hil zen, hamalau urte geroago.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Tània Sàrrias

**Tània Sarrias** (Bartzelona, Katalunia, 1975eko irailaren 28a) aktore eta telebista aurkezlea da. 2019. urtean RTVE Catalunyak ekoiztutako *Punts de Vista* kultur magazina aurkezten hasi zen. 2023ko urrian, Cultura 2 saioa aurkezten hasi zen La 2 katean eta RTVE Playn.

## Bizitza 
Kazetaritza ikasketak hasi zituen Tàniak, baina lehen mailan kazetaritza interpretazioarengatik aldatzea erabaki zuen eta Arte Dramatikoan lizentziatu zen Bartzelonako Antzerki Institutuan.

### Lan ibilbidea 
Bi urtetik gora eman zuen El 33ko Sputnik musika programa aurkezten. Handik TV3 kateko *La Columna* (2000-2004) arratsaldeko saiora pasatu zen, Julia Oterok aurkeztutakoa. 2005. urteko udan Ramón Pellicer-ek aurkezten zuen TV3ko *Tr3s D* saioan erreportari lanetan hartu zuen parte. Julia Oteroren *Las ceredades* (2004-2005) saioan ere hartu zuen parte, eta TV3ko *Tvist* zuzeneko eguneroko magazinaren zuzendariordea eta aurkezlea izan zen.

Aktore jardun du telebistan, TV3ko *Ventdelplà*, Rhesus edo *Mar de fons* telesailetako protagonista lanetan. 2008an *Reflections* (2008) ingelesezko film espainiarrean paper nabarmena izan zuen Miguel Angel Silvestrerekin batera eta urtebete geroago Xavi Berraondo zuzendariaren agindupean lan egin zuen *Hasta mañana* (2009) filmean.

2010. urteeko apirilean Cuatroko CQC programan aurkezle lanetan hasi zen.

2011. urtean Xavi Berraondorekin lan egin zuen berriro *Psychophonyn*, eta 2014. urtean Telecinco kateko *El Príncipe* telesailean hartu zuen parte, Paula Carvajal agentearena egin zuen.

2019. urtean krisi pertsonalean murgilduta egon ostean, *No et rendeixis* liburua aurkeztu zuen. *22 Claus per nos-te millor* (euskaraz: Ez etsi. Hobeto sentitzeko 22 gako) hobeto sentitzeko gomendioekin, ilusioa berreskuratzen saiatzeko une konplexuetan izandako esperientzietatik abiatuta idatzia.

2019. urtean etapa profesional berri bati ekin zion, Kataluniako TVEko La 2 kateko katalanezko deskonexio-tartean Montse Tejerak zuzendutako *Punts de vista* asteko programaren aurkezpenarekin. 2022. urtean, egunero 50 minutuko emanaldira pasatu zen saioa, eta zuzeneko musikaren aldeko apustuarekin jarraitu zuen. 2023. urteko urrian, RTVE Play bere gain hartuz, biek nazio-mailako programaziora egin zuten jauzi, La 2 katean ematen den Culturales 2 programaren bigarren denboraldia eta Sàrriasek aurkezle lanetan eta Tejera zuzendari.

## Filmografia 
### Aurkezle 
### Aktore 
Urtea, lana eta norena den, hurrenez hurren:

## Argitalpenak 
* *No et rendeixis. 22 claus per nos-te millor*. (2019) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekka
Méridako artxidiozesia (Venezuela)

**Méridako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar artxidiozesia da. 1778ko otsailaren 16an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1923ko ekainaren 11n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Méridan dago. Egun artzapezpikua Helizandro Terán Bermúdez da.

## Ordinarioak 
### Méridako apezpikuak 
* Juan Ramos de Lora (1782-1790)
* Cándido Manuel de Torrijos (1791-1794)
* Antonio Ramón de Espinosa y Lorenzo (1795-1800)
* Santiago Hernández Milanés (1801-1812)
* Rafael Lasso de la Vega y de la Rosa (1816-1828)
* José Buenaventura Arias Bergara (1828-1831)
* José Vicente de Unda (1836-1840)
* Juan Hilario Bosset (1842-1873)
* Román Lovera (1880-1892)
* Antonio Ramón Silva (1894-1923)

### Méridako artzapezpikuak 
* Antonio Ramón Silva (1923-1927)
* Acacio Chacón Guerra (1927-1966)
* José Rafael Pulido Méndez (1966-1972)
* Ángel Pérez Cisneros (1972-1979)
* Miguel Antonio Salas Salas (1979-1991)
* Baltazar Porras (1991-2023)
* Helizandro Terán Bermúdez (2023-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Acacio Chacón Guerra (1926-1927)
* José Humberto Quintero Parra (1953-1960)
* José Rafael Pulido Méndez (1961-1966)
* Ángel Pérez Cisneros (1969-1972)
* Helizandro Terán Bermúdez (2022-2023)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jose Buenaventura Arias Bergara (1827-1829)
* Baltazar Porras (1983-1991) 
* Juan María Leonardi Villasmil (1994-1997)
* Luis Alfonso Márquez Molina (2001-2013)
* Alfredo Enrique Torres Rondón (2013-2016)
* Luis Enrique Rojas Ruiz (2017-2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barinasko elizbarrutia

**Barinasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1965eko uztailaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Barinasen dago. Egun apezpikua Jesús Alfonso Guerrero Contreras da.

## Ordinarioak 
* Rafael Ángel González Ramírez (1965-1992)
* Antonio José López Castillo (1992-2001)
* Ramón Antonio Linares Sandoval (2002-2013)
* José Luis Azuaje Ayala (2013-2018)
* Jesús Alfonso Guerrero Contreras (2018-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* José Vicente Henríquez Andueza (1980-1985)
* Alejandro Figueroa Medina (1986-1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guasdualitoko elizbarrutia

**Guasdualitoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 2015eko abenduaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Guasdualiton dago.

## Ordinarioak 
* Pablo Modesto González Pérez (2015-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Cristóbalgo elizbarrutia

**San Cristóbalgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1922ko urriaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Cristóbalen dago. Egun apezpikua Lisandro Alirio Rivas Durán da.

## Ordinarioak 
* Tomás Antonio San Miguel Díaz (1923-1937)
* Rafael Ignacio Arias Blanco (1939-1952)
* Alejandro Fernández Feo-Tinoco (1952-1984)
* Marco Tulio Ramírez Roa (1984-1998)
* Mario Moronta (1999-2024)
* Lisandro Alirio Rivas Durán (2024-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Juan Alberto Ayala Ramírez (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Math Club Donostia

**Math Club Donostia** matematika ikasteko gunea da, Donostiako biztanleei zuzendua.

Stepan Tsirkin Donostia International Physics Centerreko klubak antolatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trujilloko elizbarrutia (Venezuela)

**Trujilloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren venezuelar elizbarrutia da. 1857ko ekainaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Trujillon dago. Egun apezpikua José Trinidad Fernández da.

## Ordinarioak 
* Antonio Ignacio Camargo (1957-1961)
* José León Rojas Chaparro (1961-1982)
* Vicente Ramón Hernández Peña (1982-2012)
* Oswaldo Azuaje Pérez (2012-2021)
* José Trinidad Fernández Angulo (2021-)

## Apezpiku lagunkideak 
* José Léon Rojas Chaparro (1961)
* Rosalio José Castillo Lara (1973-1975)
* Vicente Ramón Hernández Peña (1976-1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
EHUler

**EHUler** Euskal Herriko Unibertsitatearen taldea Liga Matemátican.

2024tik, bere ordezkaria Andoni Ortuzar Eguino da.

## Historia
2024ko urtarrilaren 25ean, 2024ko Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Biltzar Bienalan, zuzenean jokatu zuten Liga Matemáticako partida Matemágicosen aurka. Emaitza 2-2 izan zen.

2025eko urtarrilaren 17an, 2025eko Espainiako Matematikako Errege Elkarteko Gazte Ikerlarien Kongresuan, EHUler eta Matemágicosen arteko partida jokatu zen. Emaitza 3-1eko garaipena izan zen Euskal taldearentzat.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Andoni Ortuzar Eguino

**Andoni Ortuzar Eguino** euskal matematikaria da, EHUler ordezkaria 2024az geroztik. Matematika eta fisika ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Biografia 
Andonik bi partida jokatu ditu Liga Matemátican. Lehenengoa 2024ko urtarrilaren 25ean izan zen, 2024ko Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Biltzar Bienala batean. EHUlerek zuzenean jokatu zuen Matemágicosen aurka, eta partida 2-2 bukatu zen. 

Bigarrena 2025eko urtarrilaren 17an izan zen, Espainiako Matematikako Errege Elkartea Gazte Ikerlarien Kongresuan. EHUlerek berriro jokatu zuen Matemágicosen aurka, eta oraingoan 3-1 irabazi zuen euskal taldeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fruíme (Lousame)

**San Martiño de Fruíme**, Espainiako ipar-mendebaldeko Lousame udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2022an 335 biztanle zituen.
Lousame (Lousame)

**San Xoán de Lousame**, Espainiako ipar-mendebaldeko Lousame udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2020an 1.023 biztanle zituen.
Larissa Sansour

## Ibilbidea 
Sansourrek Arte Ederrak ikasi zituen Londresen, New Yorken eta Kopenhagen. 2009an *Space Exodus* bideoa aurkeztu zuen, Stanley Kubricken *2001:  A Space Odyssey* filmeko eszena batetik abiatuta  artistak berak Palestinako bandera jarri zuen ilargian. 2012ko *Nation Estate* eta 2016ko *In the Future They Ate from the Finest Porcelain* filmekin batera, hiru piezek Palestinaren ikuspegi apokaliptiko eta distopikoa osatzen dute.

2011n Lausanako Musée de l'Elysée delakoak emandako Elysée-Lacoste sariaren zortzi finalistetako bat izan zen Sansour. *Nation Estate* aurkeztu zuen, zientzia fikziozko film laburra eta Estatu palestinar baten sorrera erakusten duen argazki sorta, etxe orratz itxurakoa, hormigoizko horma batez inguratua. 2011ko abenduan, bere izena lehiaketatik kendu zuten. Sariaren babeslea den Lacoste enpresak lan politikoegia zela iritzi zion.

2019an Danimarka ordezkatu zuen Veneziako 58. Biurtekoan.

## Erakusketak 
* *A Space Exodus*, 2009
* *Nation Estate*, galerie Anne de Villepoix, Paris, 2012
* *In the Future They Ate from the Finest Porcelain*, 2016
* *Sci-fi trilogy*, Dar El-Nimr, Beirut, 2018
* Veneziako Bienala, Danimarkako Pabiloia, 2019, Venezia
* *Heirloom*, Copenhagen Contemporary, 2019
* *In Vitro*, Frieze, New York, 2019 

## Bibliografia 
*  Anthony Downey (2020). Larissa Sansour, Heirloom (ingelesez). Sternberg Press. p. 160. ISBN 9783956794759. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larissa Sansourren webgunea
* Larissa Sansour IMDb-n
Constantina Diță

**Constantina Diță** (aurretik **Constantina Diță-Tomescu**, 1970eko urtarrilaren 23an jaioa, Turburea-n, Gorj konderrian), errumaniar distantzia luzeko korrikalaria da, batez ere maratoi erdian eta maratoian espezializatua. 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen maratoian, aurretik brontzezko domina irabazi baitzuen 2005eko Munduko Atletismo Txapelketan. Bere herrialdea ordezkatu zuen 2000ko eta 2004ko Olinpiar Jokoetan ere. 2008an BTA Balkanetako Urteko Atleta Onena izendatu zuten. Ditateak 2:21:30 orduko maratoi-denbora du. 2005eko IAAF Munduko Maratoi Erdi Txapelketan txapeldun izan zen – ohore hori irabazi zuen lehen errumaniarra. 2004ko Chicagoko Maratoiaren irabazlea izan zen.

## Ibilbidea 
Haurtzaroan, Maricica Puică ikusita atletismoarekiko interesa piztu zitzaion eta bereziki miresten zuen, 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan 3000 metroko urrezko domina irabazten ikusi ondoren. Dițăk bere lehen arrakastak 1999ko Europako Kros Txapelketan izan zituen, non zilarrezko dominak irabazi zituen banakako lasterketan eta taldekako lasterketan Errumaniarekin. Maratoian lehiatzen hasi zenean hamargarren postuan geratu zen 2001eko Atletismoko Munduko Txapelketan. 2004ko Atenasko Udako Olinpiar Jokoetan maratoi olinpikoan parte hartu zuen (hogeigarren postuan amaituz) eta urte berean Chicagoko Maratoia irabazi zuen, 2:21:30eko marka pertsonala eginez.

Dițăk emakumezkoen maratoia irabazi zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2 ordu, 26 minutu eta 44 segundotan. 38 urterekin, historiako maratoi txapeldun olinpiko zaharrena bihurtu zen. Aurretik, maratoi olinpiko bat irabazi zuen gizon zaharrena 37 urtekoa zen, eta emakume zaharrena 30 urtekoa. Boulderren (Colorado) bizi eta entrenatzen da altueran, eta bere entrenatzaile Valeriu Tomescurekin ezkonduta egon zen, 2008an dibortziatu ziren arte.

## Marka pertsonal onenak 
* 5000 metro – 15:28.91 min (2000)
* 10.000 metro – 31:49.47 min (2006)
* Erdi maratoia – 1:08:07 ordu (2006)
* Maratoia – 2:21:30 ordu (2005)

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Tiki Gelana

**Erba Tiki Gelana** (; Jijiga, 1987ko urriaren 22a) maratoi lasterketetan parte hartzen duen etiopiar distantzia luzeko korrikalaria da. Bere marka pertsonala, 2:18:58koa, Etiopiako errekor nazionala izan zen proban 2012tik 2017ra. 2011ko Amsterdamgo Maratoia eta 2012ko Rotterdamgo Maratoia irabazi zituen. 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 2:23:07ko denborarekin, Olinpiar Jokoetako errekor berria ezarriz.

## Biografia 
Gezahegne Aberaren 2000ko maratoi olinpikoko txapeldunaren lehengusina, Gelana 1987ko urriaren 22an jaio zen Jijigan, 2006an Kataluniako maratoi erdiko distantzian debutatu zuen, Matarón eta Terrassan garaipenak lortuz.

2012ko Rotterdamgo Maratoian Etiopiako errekorra hautsi zuen, 2:18:58 lasterketa osoa ia bakarrik eginez, eta Valeria Straneo bigarren sailkatuari bost minutu aterata. Horrek distantzia horretan inoizko laugarren emakume azkarrena bihurtu zuen. Ondorioz, Etiopia ordezkatzeko hautatu zuten Olinpiar Maratoian. 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen maratoian, 2:23:07 orduko denbora olinpikoko errekorrarekin, lasterketa osoan euria egin eta ur-postuan erori arren. Olinpiar Jokoen ondoren, erdi-maratoian marka pertsonala egin zuen, 1:07:48 eginez Great North Run-en hirugarren postua lortuz, eta ondoren 15 km-ko 48:09 minutuko denbora egin zuen Zevenheuvelenloop-en (Tirunesh Dibaba 10.000 metroko txapeldun olinpikoaren atzetik amaituz bi lasterketetan). AIMS Urteko Munduko Atleta Sarian aukeratu zuten urte hartako errendimenduagatik.

## Marka pertsonal onenak 
* 10.000 metro – 31:27.80 min (2008)
* 10 km errepidean – 31:54 min (2007)
* 15 km errepidean - 48:09 min (2012)
* Erdi maratoia – 1:08:48 ordu (2012)
* Maratoia – 2:18:58 ordu (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Arbonies Etxaniz

**Maite Arbonies Etxaniz** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1989) artista da, ilustratzailea, ogibidez irakaslea.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Arte Ederretan lizentziatu zen 2012. urtean Euskal Herriko Unibertsitatean eta masterra burutu zuen Bigarren Hezkuntza eta Batxilergorako irakaskuntzan. Honez gain hainbat ikastaro egin ditu, Arteterapia eta Gestalt sistemarekin zerikusia dutenak.

Sormenerako hezkuntzaren inguruan mugitu da urteetan zehar, emakume taldeei eta haurrei tailerrak eskainiz eskola nahiz kultur guneetan. Sormen udalekuetako antolatzaile eta hezitzaile moduan ere aritu da. Gaur egun (2025), irakaslea da bigarren hezkuntzan, arte plastikoak eta ikus entzunezko kultura arloetan. Ilustrazio mota ezberdinak egiten dituen arren, arkatzez eginiko erretratuak dira bere lanaren oinarria, teknika tradizionalak digitalekin nahasiz.

Emakumea, natura eta kultur aniztasuna dira lantzen dituen gai nagusiak.

### Erakusketak 
* *Lurretikan* erakusketa sortu zuen Amaia Iturriotz bertsolariarekin batera 2021ean, emakumeek eta naturak sufritzen duten indarkeria salatzeko. Proiektu honek Arteria Plataformaren lehen saria irabazi zuen eta igandean Ordiziako Oiangu parkera eraman zuten, ikuskizun formatuan. Bisitariei esperientzia sentsorial eta poetikoa eskaini zieten, hiru saiotan.

## Argitalpenak 
* *Sustraietatik haziz, hezi* liburua ilustratu zuen Urretxu Zumarraga Ikastolak argitaratua. 
* *Haurrentzako Koralaren koloreak* ipuina (autoedizioa)
* *Caracoles y Dragones* (autoedizioa) Asiara egindako bidaia batean oinarritua
* *Maisha.* *Lua Hidalga Unzuetak idatzitako* liburuaren azaleko irudia eta barruko ilustrazioak egin zituen, Betzaida Urtaza idazle eta editoreak kudeatzen duen Amesgile argitaletxeak editatua.
* Xilografia teknikaz eginiko Valparaiso lanarekin saria jaso zuen 2013an.
* *Lurretikan* proiektuak Arteria Plataformaren lehen saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnego ibaia

**Arnego ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldean dagoen ibai bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian. 54 kilometro luze ditu.

Faroko mendilerroan, 800 metroko garaieran, zenbait errekastoen elkartzetik jaio eta Portodemouros urtegian Ulla ibaian urak isurtzen ditu.
Faroko mendilerroa

**Faroko mendilerroa**, , Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzia eta Lugoko probintzian.

O Deza eta Chantadako eskualdeak elkar banatzen ditu, bai era Miño eta Ulla ibarrak ere.
Avia ibaia

**Avia ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldean dagoen ibai bat da, Galizia erkidegoko Ourenseko probintzian. 38 kilometro luze ditu.

Suído mendilerroan jaio eta Miño ibaian urak isurtzen ditu.
Samira Badran

**Samira Badran** (Libia, 1954) palestinar artista bisuala Bartzelonan bizi dena. Bere lanean, hainbat teknikarekin esperimentatzen du, hala nola argazkigintzarekin, pinturarekin, animazioarekin eta grabatuarekin. *Memory of the Land* (2017) da bere lehen filma.

## Prestakuntza eta karrera 
Artista familia artistiko batean jaioa, Kairoko Arte Ederren Akademian ikasi zuen, eta bertan graduatu zen 1976an, baita Florentziako Accademia Delle Belle Arti-n ere, 1978tik 1982ra. Bere aitak, artista grabatzailea, paper erabakigarria izan zuen bere prestakuntzan eta artearen munduan sartzean. Samira Badran arte eszenako kide aktiboa da Palestinan 1970eko hamarkadatik eta marrazketa ikastaro trinkoak eman ditu Palestinako Nazioarteko Arte Akademian, Ramallahn.

## Lana 
Badranek arte plastikoen, eskulturaren, pinturaren, hiri-instalazioen eta *performanceen* arloan egiten du lan. Teknika ezberdinekin esperimentatu ohi du: pintura akrilikoa, collagea, argazkigintzan oinarritutako marrazketa, grabatuak eta animazioa.

Bere lana Israelgo okupaziopean Palestinako errealitateaz duen pertzepzioan oinarritzen da. Memoria kolektiboa, itxialdia eta gelditasuna dira bere obran planteatzen dituen kontzeptuetako batzuk. Badranek honako leku hauetan egin ditu erakusketak: White Box Art Center, New York; Al-Hoash-the Palestinian Art Court, Jerusalem; Jordanian National Gallery of Fine Arts; Modern Art Gallery, Bagdad; Habanako Biurtekoa; La Tramontana Chaillé-les-Maraisen; Museum of Women in the Arts, Washingtong; Musée du Luxembourg Parisen; Gemeetemuseum, Den Haag, Rafia Gallery, Damasco; eta Foreign Ministry Berlín.

### *Memory of the Land* 
Badran *Memory of the Land* (Lurraren memoria) (2017) film laburraren zuzendaria da, eta film esperimental onenaren saria irabazi zuen 2018ko Nazra Palestine Film Festival jaialdian. IBAFF Award, Best Short Film izendatua, mundu osoko hainbat zinema-jaialditan proiektatu da, baita unibertsitateetan, ikus-entzunezko eskoletan eta kultura-zentroetan eta eztabaida-foroetan ere. Esate baterako “Voces de Palestina” ekitaldia 2023ko azaroan antolatu zuten Bartzelonan hainbat erakundek, hala nola CCCBk, Fundació Tàpiesek, PEN Catalanak eta Institut Català Internacional per la Pauk, non Palestinako artista, kazetari eta idazle ospetsuak bildu zituen Gazako hondamendi humanitarioaz hitz egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Samira Badran-en webgunea
**TASHARUK, Generoa, Kultura eta Erresistentzia Palestinan* Webgunean (gaztelaniaz)
San Nikasio eta San Sebastianen erretaula

**San Nikasio eta San Sebastianen erretaula** Lizarrako Done Mikel elizan egon zen erretaula bat da, 15. mende hasierako taula margotua. Martin Peritz Lizarrakoak, Eulateko jaunak, enkargatu zuen bere familiaren kaperan kokatzeko, non Peritz eta bere emaztea Toda Sanchez Iartzakoa ehortzi zituzten gero hilobi bikoitz batean. Madrilgo Arkeologia Museo Nazionalean dago 21. mendean.  

## Historia 
1402. urtean egin zen (idatzia dago erretaulan bertan: "*Anno Domini millesimo CCCC segundo esta hobra fizo fazer Martín Pérez*"), eta 19. mende amaierara arte han egon zen. 

### Espoliazio susmoa 
1895. urtean, Espainiako aristokraten familia batek, Feriako markesgokoak, Arintzanoko markesgoa ere heredatu zuen eta horrekin ustez Eulate zelako familiaren kapera ere bai Lizarran, eta hori izan zen aitzakia eskatzeko Iruñeko gotzainari eskatzeko atera zedila elizatik erretaula, eta eramateko Arintzanoko jauregira. Utzi egin zioten, eta urte batzuk geroago, Valencia de Don Juan Institutura (Madrid) iritsi zen, bertatik 1925 inguruan Madrilgo Arkeologia Museora eramateko. Javier Hermoso de Mendoza historialari lizarrarrak dio argitzeke dagoela zein kontzeptutan atera zuen Manuel Cruzat Otxagabia markesak elizatik, eta haren jabetza parrokiarena izan daitekeela legez uste du (hala balitz, espoliazio edo arte lapurreta kasu bat litzateke), eta Lizarrako Udalak itzulketa eskatu beharko luke, Hermoso de Mendozaren iritziz.

## Deskribapena 
Lau kale ditu erretaulak, ezker eskuin 3 laukirekin, eta erdikoak goitik beherakoak, San Nikasio (burua moztuta, eskuetan duela zefaloforo baten eran) eta San Sebastian agertzen direla. Eszena gehiago dira Nikasio Reimsekoaren bizitza eta martiritzakoak, baina bada bat San Sebastian eta geziena, behean eskubian. Testuek azaltzen dute nafar erromantzez eszena bakoitza.  Martin Peritz eta Toda Sanchez Eulateko jaun-andereak ere ageri dira otoitzean erdio santu irudi handien oinetara, ezker eta eskuin.

## Iruditegia 

Fitxategi:San Nikasio erretaula-2 (Nikasio Reimskoa).jpg|San Nikasioren irudi nagusia.
Fitxategi:San Nikasio erretaula-3.jpg|Nikasioren martirioa.
Fitxategi:San Nikasio erretaula-4.jpg|Nikasio kristau berriak bataiatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marienburg gaztelua (Hanover)

**Marienburg gaztelua**, , Alemaniako Saxonia Beherea estatuko Pattensen udalerrian dagoen gaztelu bat da, Hildesheim udalerritik 15 kilometro ipar-mendebaldera eta Hanover hiritik 30 kilometro hegoaldera.

1858-1867 artean eraiki zen eta Conrad Wilhelm Hase eta Edwin Oppler arkitektoek neogotiko estiloaz diseinatu zuten. Gaur egun museoa da.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Cabe ibaia

**Cabe ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldean dagoen ibai bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. 48,7 kilometro luze ditu.

O Incio udalerriko Fonleibar parrokian jaio eta Sil ibaian urak isurtzen ditu.
Jonathan Motzfeldt

**Jonathan Jakob Jørgen Motzfeldt** (Qassimiut, 1938ko irailaren 25a – Qaqortog, 2010eko urriaren 28a) groenlandiar artzain protestante eta politikaria izan zen. Groenlandiako lehen ministroa izan zen 1979tik 1991ra eta 1997tik 2002ra.

1960an Nuuken irakasle azterketa gainditu ondoren, 1960tik 1966ra Kopenhageko Unibertsitatean Teologia ikasi zuen eta 1979ra arte artzain protestantea izan zen Qaqortoqen.

1950eko hamarkadaren erdian Groenlandiako autonomiaren alde borrokatzen hasi zen beste inuit gazte batzuekin batera. 1970eko hamarkadan Siumut independentziaren aldeko mugimenduarekin bat egin zuen. 1977an Inuit alderdiko buru hautatu zuten, eta Groenlandiako parlamentuko buru izan zen 1979tik 1988ra, 1997an eta 2002tik 2008ra.

1979ko maiatzaren 1ean, Groenandiako lehen ministro hautatu zuten, eta herrialdea gobernatu zuen 1991 arte, alkoholismo arazo batengatik dimisioa eman zuen arte. Lehen ministro izan zen 1997tik 2002ra berriro.

## Kanpo estekak
Kale ikuskizun

[thumb|Kale artista [Munich hirian (Alemania).]]
**Kale ikuskizuna**, kalean edo edozein espazio publikoan jendea entretenitzeko noizbehinkako errepresentazio eta antzerki edo jarduera multzoa da. Herrialde askotan dirua edo sari baten trukean egiten dira, bestetan baita elikagaien truk ere.

Bi jarduera nagusienak kale antzerkia eta kale musika dira.

Jatorria kalean akrobazia, eskujoko nahiz karta joko eta esku irakurketa burutzen zuten kaleko jendean du.
Caitlín Ní Thoirbheird

**Caitlín Ní Thoirbheird** (Boyle, Roscommon konderria, 1891ko maiatzaren 5a – *ibidem*, 1969ko uztailaren 24a) Conradh na Gaeilge elkarteko irakaslea eta irlanderaren sustatzailea izan zen.

## Bizitza 
Caitlín Ní Thoirbheird Boylen jaio zen 1891n, James Turbitt karroza-egilearen eta Mary Gahanen alaba. Bizirik geratu ziren zazpi seme-alabetako bat izan zen. Familian Cassie deitzen zioten, eta berak eta bere ahizpa Áinek bakarrik hitz egiten zuten irlanderaz. 1915ean irakasle ibiltari gisa aritu zen Lurgan eta Mountmellick inguruan.

Conradh na Gaeilge erakundean lan egin zuen. 1918an Roscommoneko antolatzaile laguntzaile izendatu zuten, eta ondoren, 1920an, konderriko idazkari. 1923tik aurrera Roscommon Konderriko Kontseiluko irakasle ibiltari izendatu zuten, baina Conradh na Gaeilgen jarraitu zuen. Irlanderako irakasle gisa lan egin zuen denbora osoz Roscommon konderriko Lanbide Heziketako Batzordearen erabakiaren bidez. 1957ko ekainaren 30ean erretiratu zen. 1969an hil zen, eta Assylin hilerrian lurperatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alonzo Mourning

**Alonzo Harding Mourning Jr.** (1970eko otsailaren 8a, Chesapeake, Virginia), estatubatuar saskibaloi jokalari profesional ohi bat da eta 2009tik Miami Heat taldearen presidente ordea. 2,08 metroko garaiera du.

## Ibilbidea 
2000ko Udako Olinpiar Jokoetan AEBetako saskibaloi selekzioarekin urrezko domina irabazi.

1992-2008 artean NBA ligan Miami Heat (1995-2003 eta 2005-2008), Charlotte Hornets (1992-1995) eta New Jersey Nets (2003-2004) taldeetan.

2006an Charlotte Hornets taldearekin NBAko txapelduna izan zen. Aurrez, 2003an, giltzurrunetik gaixotu eta bere lehengusu batek emandako giltzurrun-transplante bat jaso zuen.

## Kanpo loturak 
* Estatistikak, NBA.com
Boelare gaztelua

**Boelare gaztelua** Nederboelare herritik gertu dagoen eraikuntza da, Geraardsbergen udalerrian, Ekialdeko Flandrian, Belgikan.

## Historia 
Gaztelua Land and Barony of Boelare domeinu feudalaren egoitza izan ohi zen. Boelare izenaren erregistrorik zaharrena XI. mendekoa da, baina domeinua seguruenik zaharragoa da.

Zantzu batzuen arabera, IX. mendeko Boelareko lehen gaztelua izan zen. Hala ere, gaztelua osatzen duten egungo eraikinen egitura 1605ekoa da. 1987ko uztailaren 1ean, Belgikako gobernuak gaztelua altxor nazional garrantzitsutzat sailkatu zuen. 1983an, eraikinak berritu egin zituzten, eta ordutik, adinekoentzako egoitza gisa erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L.M. Montgomery's Anne of Green Gables

'''''L.M. Montgomery's Anne of Green Gables'''* telefilm kanadarra da, Lucy Maud Montgomeryren *Anne of Green Gables* eleberrian oinarritua. YTV katean emititu zen 2016ko otsailaren 15ean. Paper nagusiak Ella Ballentinek, Martin Sheenek eta Sara Botsfordek bete zituzten. Montgomeryren biloba, Kate Macdonald Butler, filmaren ekoizle exekutiboetako bat izan zen. Mundu mailako estreinaldia 2016ko otsailaren 2an egin zen Kanadako Historia Museoan.

90 minutuko filmak 2013an filmatzekoa zen 13 ataleko telesaila ordezkatu zuen. Miltonen (Ontario) eta Eduardo Printzearen Uhartean filmatu zen.

## Aktoreak 
* Ella Ballentine: Anne Shirley
* Martin Sheen: Matthew Cuthbert
* Sara Botsford: Marilla Cuthbert
* Julia Lalonde: Diana Barry
* Kate Hennig: Rachel Lynde
* Stefani Kimber: Josie Pye
* Drew Haytaoglu: Gilbert Blythe
* Kyle Gatehouse: Phillips jauna
* Linda Kash: Barry andrea
* Zoe Fraser: Ruby Gillis

## Sekuelak 
2016ko irailaren 19an, YTVren enpresa nagusi den Corus Entertainmentek bi sequela onartu zituela iragarri zuen: *Anne of Green Gables: The Good Stars* 2017an emititzeko, eta *Anne of Green Gables: Fire & Dew* 2018an emititzeko. *The Good Stars* 2017ko otsailaren 20an estreinatu zen eta *Fire & Dew'' 2017ko uztailaren 1ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
E o Vento Levou

***E o Vento Levou*** Brasilgo telenobela da, Rede Tupik ekoitzi eta Dionísio Azevedok zuzendatakoa., zeina Margaret Mitchellen izen bereko eleberriaren egokitzapena da. 1956ko martxoaren 7an estreinatu zen TV Tupi katean. Garai hartan, ez zegoen bideo grabatzeko metodorik, eta telenobela zuzenean emititzen zen astean bitan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapitain Nagusien Jauregia (Kuba)

**Kapitain Nagusien Jauregia**, , Kubako Habana hiriburuan dagoen jauregi kolonial bat da, Habana Zaharrean.

1776-1792 artean espainiarrek eraiki eta 65 espainiar kapitain nagusien egoitza izan zen, bai eta 1898-1902 artean AEBen gobernu militarraren adiministrariena ere. Gainera, Errepublika garaian eta 1920 arte presidenteen egoitza izan zen.
Beerselgo gaztelua

**Beerselgo gaztelua** (; ) Belgikako Erdi Aroko gaztelu zaharra da, Beersel herrian dagoena, Brusela hegoaldean. Hiru dorre handi ditu eta lubanarro zabal batez inguratuta dago.

## Historia 
Gaztelua XII. mendean aipatu zen lehen aldiz. Gaur egungo gotorlekua Godofredo Hellebekekoak eraiki zuen 1300 eta 1310 artean, Bruselaren defentsa-oinarri gisa. Brabanteko dukeen ondorengotza-gerran (1356-57) kaltetuta geratu zen, baina handik gutxira konpondu zen. Maximiliano Austriakoaren aurkako matxinadan, Beersel hiriak Maximilianoren alde egin zuen, eta 1489an gaztelua Bruselako tropek setiatu, hartu eta arpilatu zuten. Zati bat suntsitu zuten, baina berriro zaharberritu zuten gerra amaitu eta gero.

## Berritzeak 
Teilatu bat gehitu zitzaion XVII. mendean. Gaztelua utzita eta hutsik geratu zen XVIII. mendean. 1818an, kotoi lantegi batek gotorlekua hartu zuen. Jabetza, ezkontza batzuetatik, Stalle, Witthem, Arenberg eta Merode senar-emazteen familietara pasatu zen. 1928an, azken familia horretako kide batek Beerselgo Gazteluaren Lagunen Ligari eman zion gaztelua, eta haiek zaharberritu egin zuten. 1948an, *Koninklijke Vereniging der Historische Woonsteden* elkartea arduratu zen Tuinen van Belgiën ("Belgikako Egoitza Historiko eta Lorategien Errege Elkartea"), eta Beerselgo udal-agintariei alokatu zien.

## Erreferentzia literarioak 
De schat van Beersel ("Beerselen altxorra") komikian agertzen den eszenatokietako bat da.

## Kanpo estekak
Frédéric Rubwejanga

**Frédéric Rubwejanga** (Nyabinyenga, 1931) ruandar elizgizon katolikoa da, 1992tik 2007ra Kibungoko apezpikua izan zena. Erretiroa hartu ondoren, Gordetze Hertsiko Zistertar Ordenako monje egin zen.

## Bizitza 
1931n jaio zen Nyabinyenga herrian (Cyabakamyi sektorea, Nyanza barrutia, Hegoaldeko probintzia, Ruanda). 1959ko iraileko 20an apaiztu zen jaioterrian. 1990ean teologia espiritualean graduatu zen Lovainako Unibertsitate Katolikoan. Apezpiku izendatu zutenean, teologia irakasten zuen Nyakibandako apaizgaitegi nagusian, Butaretik gertu.

1992ko martxoaren 30ean, Joan Paulo II.a aita santuak Kibungoko apezpiku izendatu zuen. Urte bereko uztailaren 5ean apezpiku ordenatu zuten Kibungon. Kontsakratzaile nagusia Jozef Tomko kardinala izan zen, eta besteak, berriz, Vincent Nsengiyumva artzapezpikua eta Joseph Sibomana apezpikua. Hala ere, geroago tokiko kanpamentu militar batera joan zen Kibungoko San Jose zentroan erasotzen ari ziren tutsientzako babesa eskatzera. Genozidioaren ondoren, alderdien arteko adiskidetzeari garrantzi handia ematen zion.

2007ko abuztuaren 28an, Benedikto XVI.a aita santuak Rubwejangak adinagatik aurkeztutako dimisioa onartu zuen eta Kizito Bahujimihigo izendatu zuen haren ordez.

2010eko azaroaren 1ean, 80 urte bete baino hiru hilabete gutxiago zituela, lehen botoak eman zituen Gordetze Hertsiko Zistertar Ordenako kide gisa.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kherson (herrialdea)

**Kherson** (errusieraz eta ukrainieraz: *Херсон*), **Kherson oblasta** (errusieraz: *Херсонская область*) edo **Khersoneko estatu** (errusieraz: *Херсонское государство*) gisa ere ezagutzen dena, 2022ko irailaren 28tik 30era bitartean existitu zen estatu bat izan zen. Nazioartean, Errusiak bakarrik aitortu zuen haren estatusa herrialde independente gisa.

Khersongo Administrazio Militar-Zibilak 2022ko irailaren 28an Ukrainarekiko aldebakarreko independentzia aldarrikatu zuen. Hori izan zen irailaren 23tik 27ra bitartean egin zen autodeterminazio-erreferendumaren ondorengo urratsa.

2022ko irailaren 29an, Errusiak Khersonen independentzia aitortu zuen Vladimir Putinek sinatutako 686 zenbakidun dekretu presidentzial baten bidez, eta azkenik, irailaren 30ean, itun egokiak sinatu ondoren, Kherson Errusiar Federazioan sartu eta subjektu federal bihurtu zen.

## Ikus, gainera 
* Zaporizhia (herrialdea)
* Krimeako Errepublika (herrialdea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak