open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kultura-jabetze

**Kultura-jabetzea** beste kultura bateko kideek kultura-elementuak hartzea edo erabiltzea da. Mota askotakoak daude; kontzeptu hori ezagutarazteko aldagaiari bidegabeko kultura-jabetzea esaten zaio; askotan kaltegarritzat eta jatorrizko kulturaren aurkako jabetza intelektualaren eskubidearen urraketatzat hartzen dute. Hainbat kultura elkartzen direnean kultura-jabetzea saihestezina da; kultura-jabetzearen barruan, beste kultura batzuetako tradizioak, janaria, sinboloak, teknologia eta abesti kulturalak erabil daitezke. Praktika horri egindako kritiken arabera, bidegabeko kultura-jabetzea eta akulturazioa, asimilazioa edo truke kulturala desberdinak dira; izan ere, jabetzeak, bidegabea izan edo ez, elementu kulturalak modu kolonialean hartzea esan nahi du: kultura nagusi batek kultura minoritario bateko elementu kulturalak kopiatzen ditu, eta, orduan, ezaugarri horiek testuinguru kulturaletik kanpo erabiltzen dira, batzuetan jatorrizko kulturak kontserbatzeko nahia izan arren.

Zenbait kasutan, kultura-elementu batzuen jatorrizko esanahia galdu edo desitxuratu egiten denean, kultura horietako pertsonek ekintza horiek begirunerik gabekotzat edo profanazio-modutzat hartzen dituzte. Jatorrizko kulturarako esanahi handia duten kultura-elementu batzuk, batzuetan, moda eta/edo jostailu exotikoetara mugatzen dira, kultura nagusia delako. Kjerstin Johnsonek idatzi zuenez, hori eginda dagoenean, imitatzailea, «zapalkuntza mota hori jasaten ez duena, gai da aldi baterako zerbait exotikoarekin "jolasteko", beste kulturak aurre egin behar dion eguneroko diskriminazioa bizi gabe». Bestalde, irakasle batzuek publiko orokorrak gaizki interpretatzen duela kontzeptua argudiatzen dute. Batzuetan, definizioarekin bat ez datozen egoeren bidegabeko jabetze gisa kalifikatzen da.

Kultura-jabetzea, aldiz, saihestezintzat ere ikusten da, bai eta aniztasunari eta adierazpen-askatasunari egindako ekarpentzat ere. Ikuspegi horrek tresna kulturalen lapurreta zuzena, estereotipo exotikoen mailegu eta iritzi onberak bereizten ditu. Kultura-jabetzearen defendatzaileek kultura-maileguak eta "ongarritze gurutzatua" positibotzat jotzen dute, kaltetzen saiatu gabe, imitatzen ari den kulturarekiko miresmenez gauzatzen delako.

Hedapen transkulturala historian zehar gertatu da, eta hainbat diziplinatako akademiko askorentzat- folklorea, antropologia kulturala edo geografia kulturala barne- aztergaia da. Adibidez, munduko zatirik handienak arabiar zifrak zenbakiak deskribatzeko forma komun eta estandartzat hartu du, eta hori kultura-jabetze modu gisa interpreta daiteke. Jabetze horren aurka egitea kaltegarritzat ere jo daiteke, beste kultura batean parte hartzeko eskubidearekin talka egin baitezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hedapen kultural

(1929).]]
Antropologia kulturalean, **hedapen kulturala** Leo Frobeniusek *Der westafrikanische Kulturkreis* (1897/98) bere lanean sartutako kontzeptua da, kultura desberdinetako pertsonen artean objektu, ideia, estilo, erlijio, teknologia, hizkuntza eta abarren erabilera zabaltzeari buruzkoa. Kultura espezifiko baten barruko berrikuntzen hedapenaren bestelako prozesu bat da, hedapen kulturalak kultura bat baino gehiago inplikatzen baitu beti. Fenomenoa borondatez, imitazioaren bidez edo kulturaren inposaketaren bidez gerta daiteke.

Kultura desberdinen bidezko hedapena ondo ezagutarazitako fenomenoa da, eta, beraz, ez da zalantzan jartzen. Adibidez, badirudi nekazaritza, duela 10 mila urte baino gutxiago, Ekialde Hurbileko lekuren batetik Eurasia osora hedatu zela eta kultura askok onartu zituztela. Zabalkunderako ondo ezarritako beste adibide batzuk, historiaurreko garaietan, gerra-gurdiaren erabilera eta burdinaren lana edo, XX. mendean zehar, automobilaren erabilera edo mendebaldeko negozio-janzkera dira.

## Motak 
Kultura-hedapeneko bost mota nagusi identifikatu dira:
* Nukleo batetik abiatuta, berrikuntza edo ideia bat eskualde batean garatzen da jatorriz, eta eskualde horretan asko erabiltzen da oraindik ere, haren erabilera hurbileko eskualdeetara irradiatzen den bitartean. Hedapen hori hierarkizatua izan daiteke, estimulu gisa edo imitazio gisa.
* Ideia edo berrikuntza bat birkokatuz hedatzeak eskualde berrietara migratzen du, eta atzean uzten du ezaugarri kulturala garatu zen jatorrizko eskualdea.
* Hedapen hierarkizatua, herri garrantzitsuago batetik garrantzi gutxiagoko herrietara mugitzean hedatzen den ideia edo berrikuntza, sarritan lekuen arteko distantziarekiko mendekotasun txikia duena eta sarritan elite sozialen erabilera gisa.
* Ideia edo berrikuntza bat kutsatuz edo imitatuz hedatzea, pertsonatik pertsonara kontaktuan jarriz, populazio jakin baten barruan.
* Estimulu bidezko hedapena, ideia edo berrikuntza bat beste kontzeptu bati lotuta egoteagatik hedatzen da.

## Bibliografia 
*Frobenius, Leo. *Der westafrikanische Kulturkreis. Petermanns Mitteilungen 43/44*, 1897/98
*Kroeber, Alfred L. (1940). "Stimulus diffusion." *American Anthropologist* 42(1), Jan.–Mar., pp.&nbsp;1–20
*Rogers, Everett (1962) *Diffusion of innovations*. New York: Free Press of Glencoe, Macmillan Company
*Sorenson, John L. & Carl L. Johannessen (2006) "Biological Evidence for Pre-Columbian Transoceanic Voyages." In: *Contact and Exchange in the Ancient World*. Ed. Victor H. Mair. University of Hawaii Press, pp.&nbsp;238–297. ISBN 978-0-8248-2884-4; ISBN 0-8248-2884-4.

## Kanpo estekak
Zimeno

**Zimenoak** konposatu organiko aromatikoak dira (CH3)C6H4CH(CH3)2 formula dutenak, alkilbentzenoen familiakoak. Hiru isomerok osatzen dute multzoa. Likido kolorgeak dira eta antzeko irakite-puntuak dituzte. 

Uretan ia disolbaezinak dira, baina disolbatzaile organikotan disolbagarriak. 

Kresolak sintetizatzeko prekurtsore gisa eta disolbatzaile moduan usatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Lora

**La Lora** Mesozoiko garaian sortutako kareharrizko mortu bat da, Kantauriar mendikatearen hegoaldean, Gaztela eta Leonen iparraldean eta Kantabriaren hegoaldean dagoena. Hain zuzen ere, Kantabriako Valderredible udalerriaren (iparraldean dago) eta Burgosko Páramos eskualdeko udalerrien mugan dago. 2017az geroztik, Las Loraseko Geoparkeari ematen dio izena, Unescok Gaztela eta Leonen duen lehen geoparkeari.

## Herriak 
* Ayoluengo
* Lorilla
* Sargentes de la Lora
* Valdeajos

## Geomorfologia 
Mortu horrek mota horretako egitura geologikoen berezko ezaugarriak ditu, bai alderdi litologikoei, klimatikoei, edafikoei eta biologikoei dagokienez, bai giza alderdiei dagokienez.

Inguru guztia Ebroren goiko arroan dago. Baina ura ez doa Valderrediblera, Ebro igarotzen den Kantabriako haranera, baizik eta Rudrónera. Azken horrek, gainazal hori higatzean, Rudróngo harana sortu du, eta harantz doaz La Lorako lurrazaleko nahiz lurpeko urak. Beraz, Rudrónek mortuu horren zati handi bateko urak biltzen ditu, Barrio-Panizares herriko putzuan ikus daitekeenez, besteak beste.

1964an, bertan petrolio-hobi bat aurkitu zuten, 2017ra arte martxan izan zena.

## Paisaia 
Uhin batzuk dituen lautada bat da. Landaredi naturala txikia da, zuhaiztiak duela mende batzuetatik larreetarako eta laborantzarako lurrak kentzeko kendu baitzituzten. Horregatik, leku egokietara mugatu da, herri horietako biztanleek erregai gisa egurra lortzeko zuhaitzak utzi behar izaten baitzituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manola Brunet

**Manola Brunet India** (Cariñena, 1955) klima-aldaketan aditua den geografo espainiarra da. 2018ko apirilaz geroztik, Munduko Meteorologia Erakundeko Klimatologia Batzordeko buru da, eta duela laurogeita hamar urte sortu zenetik batzordeko buru izan den lehen emakumea da. Berreraikuntza instrumentalaren eta klimaren analisiaren arloetan aditua da nazioartean, eta ibilbide luzea egin du Munduko Meteorologia Erakundearekin lankidetzan, 2001etik Klimatologia Batzordearen jardueretan parte hartuz. 2005ean, klima zaintzeko eta aztertzeko taldeko presidentekide izendatu zuten. Rovira i Virgili Unibertsitateko Geografia Saileko Klimatologia irakaslea eta unibertsitate bereko Klima Aldaketaren Zentroko zuzendaria da.
## Ibilbidea 
Manola Geografia eta Historian doktorea da (Geografia saila), Bartzelonako Unibertsitatean. 1982an Bartzelonako Unibertsitateko VII. dibisioko irakaslea izan zen Tarragonako campusean. 1995etik 2003ra, URVko Klima Aldaketaren Ikerketa Taldeko (GRCC) zuzendarikidea izan zen, eta, ordutik 2008ra, URVk Klima Aldaketari buruzko Zentroa sortu zuen Ebroko Lurren Campusean, eta zentro horretako lehen zuzendaria izan zen.

2002az geroztik, Global Climate Observing System (GCOS) Atmosphere Observation Panel for Climate (AOPC) Surface Pressure Working Group-ekin lankidetzan dihardu.  2005az geroztik, “Visiting Fellow” da East Angliako Unibertsitateko (Norwich, Erresuma Batua) School of Environmental Sciences eskolako Climic Research Unit-en. 

Berreraikuntza instrumentalaren eta klimaren analisiaren arloetan aditua da nazioartean, eta ibilbide luzea egin du Munduko Meteorologia Erakundearekin lankidetzan. 2001az geroztik, Klimatologia Batzordearen jardueretan parte hartu du, eta 2005ean izendatu zuten klima zaintzeko eta aztertzeko taldeko presidentekide.

2018ko apirilean, MMEko Klimatologia Batzordearen 17. Konferentzian, batzordeko presidente hautatu zuten, eta presidenteorde Barbara Tapia txiletarra. Ia 90 urteko historian lehen aldiz, erakundeko bi zuzendaritza-postuak emakumeek betetzen dituzte. Espainiako lehena ere bada postu horretan. Klimatologiaren Nazioarteko Batzordea klima ezagutzeko jarduerak zuzentzen dituen MMEko zortzi batzordeetako bat da, garapen sozioekonomiko iraunkorra eta ingurumenaren babesa bultzatzeko. MMEren Eskualdeko Zentro Klimatikoen sarea koordinatzen du, urtaroen iragarpenak egiteko; munduko klimaren egoeraren arduraduna da, eta atmosferaren eta ozeanoaren zirkulazioaren anomalien egoeraren jarraipen-txostenak egiten ditu aldizka, hala nola El Niño/La Niña eta Oscilación del Sur.

Espainiako Klimatologia Elkarteko Zuzendaritza Batzordeko eta Kataluniako Meteorologia Zerbitzuko Aholku Batzordeko kidea da. Ikerketa datu klimatikoen arkeologian eta klimaren berreraikuntza instrumentalean zein aldakortasun eta aldaketa klimatikoaren azterketan oinarritzen da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019. *Narcís Monturiol Domina* zientzia eta teknologia garatzen laguntzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klima aldaketa
* Manola Brunet. Euskadi Irratian egindako elkarrizketa
* Elkarrizketa: "Pobreziaren ondorioz, biztanleria ahulagoa da muturreko gertakari klimatikoen aurrean"
Werewere Liking

**Werewere-Liking Gnepo** (Bonde, Kamerun, 1950eko maiatzaren 1a) Kamerungo idazlea da, 1975etik Boli Kostan instalatua. 

Bere ahaideak nazio bassarekin harremanetan daude eta Abiyángo ''Ki Yi M'Bock* antzerki-taldearen sortzailea da. 

## Eleberriak 
* *À la rencontre de…*
* *Elle sera de jaspe et de corail ; Journal d'une Misovire*, 1983 ISBN 2-85802-329-8
* *L'Amour-cent-vies*
* *La mémoire amputée*, Nouvelles Editions Ivoiriennes 2004, ISBN 2-84487-236-0

## Poema-liburuak 
* *On ne raisonne pas avec le venin*

## Antzerkia 
* *La Puissance de Um*, 1979 ISBN 1-57309-066-2
* *La Queue du diable*
* *Une nouvelle terre*
* *Les mains veulent dire*
* *Un Touareg s'est marié à une Pygmée*
* *La veuve dilemme*
* *L'Enfant Mbéné*
* *Le Parler-Chanter - Parlare Cantando*

## Ipuinak 
* *Liboy Li Nkundung*
* *Contes d'initiations féminines''

## Sariak 
* Príncipe Claus saria, 2000
* Literatura afrikarreko Noma saria, 2005

## Kanpo estekak 
* (frantsesez) Wewere Liking-en biobibliographie
* (frantsesez) Fondation panafricaine Kiyi Mbock  artxibatua .
* (frantsesez) Les Atouts panafricains de l'acteur du groupe Ki-Yi Mbock d'Abidjan (1996)
Hemley Boum

**Hemley Boum** (Duala, Kamerun, 1973) eleberrigilea da.

## Bizitza 
Gizarte-zientziak ikasi zituen Afrika Erdiko Unibertsitate Katolikoan, Yaunden, eta kanpo-merkataritza Lilleko Unibertsitate Katolikoan.

Parisen bizi da senarrarekin eta bi seme-alabekin.

## Lanak 
* *Le Clan des femmes*, París, L'Harmattan, « Écrire l'Afrique », 2010 ISBN|978-2-296-12847-7
* ''Si d'aimer…*, Ciboure, La Cheminante, 2012 ISBN|978-2-917598-69-6.
* *Les Maquisards*, La Cheminante, 2015.
* *Le Rêve du pêcheur'', Gallimard, 2024

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Marthe Ekemeyong Moumié

**Marthe Ekemeyong Moumié** (1931ko irailaren 4a - 2009ko urtarrilaren 9a) Kamerungo antikolonialista ekintzaile eta idazlea izan zen. Kamerungo Herrien Batasuneko kidea eta Félix-Roland Moumié eraildako buruzagi politikoaren emaztea izan zen.

## Ibilbide politikoa 
Marte Ekemoyong 1931ko irailaren 4an jaio zen Kamerunen. Kamerungo Herrien Batasunarekin bat egin zuen, eta Kamerungo Emakumeen Batasun Demokratikoaren burua izan zen. Ganbera-Roland Moumié independentzia buruzagia ezagutu eta berarekin ezkondu zen. Harekin herrialdea utzi zuen agintari kolonialen jazarpena saihesteko. Hainbat herrialdetan bizi izan ziren, Sudanen barne, eta Gamal Abdel Nasser Egiptoko presidenteak ongietorria egin zien hara iritsi zirenean. Txinako eskolara bidali zuten Hélène alaba.Moumié 1960an hil zuten Genevan (Suitza). Talioarekin pozoitu zuten.

Ondoren, Atanasio Ndongo Miyone Ekuatore Gineako nazionalistarekin harremanetan hasi zen.Atanasio 1969an exekutatu zuten, gobernu ekuatoguinearraren aurkako kolpe huts baten ondorioz. Aurrerago, Ekemeyongek bere esperientziak idatzi zituen *Dans Victime du Colonialisme Français* (*Kolonizazio frantsesaren biktima*) autobiografia; Ekuatore Gineako eta Kamerungo gobernuek bost urtez kartzelaratu eta torturatu zutela kontatzen du.

### Heriotza 
2009ko urtarrilaren 9an aurkitu zuten hilda, 78 urte zituela. Komunikabideen txostenek hasiera batean iradoki zuten itortze bidez hil zutela, eta aurretik bortxatu egin zutela. Txostenetan nabarmendu zen, halaber, hortz bat hautsita zuela itxuraz borroka batean. Atera deitzean erantzunik jaso ez zuen senide batek aurkitu zuen bere gorpua.Hilketa urtarrilaren 7/8ko gauean izan zela uste da. Hileta urtarrilaren 31n egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pauline Dy Phon

**Pauline Dy Phon** (Kanbodia, 1933 - 2010eko maiatzaren 21a) Asiako hego-ekialdeko floran espezializatuta zegoen Kanbodiako botanikari eta taxonoma bat izan zen.

## Biografia 
Frantziara joan zen ikastera, eta 1959an Parisko Zientzia Fakultatean lizentziatura lortu zuen. Nom Pen Unibertsitatean irakasle eta ikertzaile izan zen, baina 1975ean, lanari uko egitera behartu zuten, Khmer Gorriek boterea hartu zutelako.

1980an, Frantziara ihes egitea erabaki zuen eta Historia Naturaleko Museo Nazionaleko Laborategi Botanikoan lan egin zuen. Erakunde berean, Kanbodiako eta Indotxinako landareak identifikatzen eta sailkatzen lagundu zuen, nahiko ezezagunak baitziren.

2010eko maiatzean, gaitz baten ondorioz hil zen.

## Lanak 
Kanbodian 2000n erabilitako Solairuen Hiztegiko 915 orrialdeko direktorioa argitaratu zuen.

### Bestelako argitalpenak 
* Pauline Dy Phon et Bernard Rollet, Office national des forêts, 1999, 163 or. ISBN 9782842071240

* (en) Geshe Kelsang Gyatso (aurrez grabatua. Maurice Fontaine), Phnom Penh, Pauline Dy Phon, 2000, 915 or. (EAN 2007041108830)

* Pauline Dy Phon, វចនានុក្រមរុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា, *Dictionnaire des Plantes utilisées au Cambodge*, *Dictionary of Plants used in Cambodia*, ភ្នំពេញ Phnom Penh, បោះពុម្ពលើកទី ១, រោងពុម្ព ហ ធីម អូឡាំពិក (រក្សាសិទ្ធិ៖ អ្នកគ្រូ ឌី ផុន) គ.ស. ២០០០, ទំព័រ ៣៤៣-៣៤៤, 1st edition: 2000, Imprimerie Olympic Hor Thim (© Pauline Dy Phon), 1.er tirage : 2000, Imprimerie Olympic Hor Thim, xviii + 915 p.

* Pauline Dy Phon (aurrez grabatua) Keb Chutema (gouverneur de la ville), arg. Funan, 2009, 2e éd., 123 ISBN 9789995057299

## Ohoreak 
1980an Coincy saria eman zion Académie des Cienciasek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Irribarra

**Tomás Edison Irribarra de la Torre** (1935eko maiatzaren 19a - 2020ko abenduaren 25a) Txileko politikari eta abokatua izan zen, Alderdi Erradikaleko kidea eta gero Alderdi Erradikal Sozialdemokratako kidea.  Txileko Quirihue herrian jaioa, Tomás Irribarra Pobleteren semea zen, 1938tik 1942ra Ittako gobernadore izan zena. 

Irribarraren ibilbide politikoa 1960an hasi zen Quirihueko udalbatzakide izan zenean 1969ra arte. Urte hartan, Diputatuen Ganberan eserleku baterako hautagai izateko dimisioa eman zuen, non 1969tik 1973ra San Carlos eta Itata departamenduak barne hartzen zituen Decimoquinta Agrupación Departamentalaren ordezkari izan zen. Diputatu agintaldian, Comisión Permanente de Economía, Fomento y Reconstrucción erakundearen parte izan zen.

Irribarra 1992an aukeratu zuten Quirihueko alkate eta 1996. urtera arte izan zuen kargua, kontseilukide izan zen arte. 2004an berriro aurkeztu zen alkate kargurako, baina Raúl Andrade Veraren aurka galdu zuen. Hala ere, 2008ko hauteskundeetan Andrade Vera garaitu eta alkate gisa itzuli zen. 2012an, berriz ere kontseilari gisa hautatu zuten eta kargua izan zuen 2016ra arte. 2012tik aurrera bere seme Richard Irribarra Ramírezek hartu zuen Quirihueko alkate kargua. 

Irribarra Quirihuen hil zen 2020ko abenduaren 25ean, 85 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denise Affonço

**Denise Affonço** (Phnom Penh, Kanbodia, 1944) idazlea da. 

## Bizitza 
Aita frantsesa eta ama vietnamdarra. 1975ean Khmer Gorrien estatu-kolpea gertatu zenean, idazkari lanetan aritu zen Phnom Penh-eko enbaxada frantsesean. Affonçok senarrarekin eta seme-alabekin Kanbodian geratzea erabaki zuen. Handik gutxira landa eremura erbesteratu zituzten, eta era guztietako zigorrak jaso zituzten. Alaba eta senarra hil egin ziren. 

### Testigantza 
1979an, Vietnamgo inbasioak Khmer Gorrien erregimenetik libratu zuen herrialdea, eta, handik hilabete gutxira, Affonçok testigantza eman zuen erregimeneko buruzagi ziren Ieng Sary eta Pol Pot-en aurkako epaiketan. Bere testigantza prestatzean idatzi zituen oharrak *El infierno de los jemeres* rojos lanaren oinarria izan ziren, Frantzian 2005ean argitaratua. Ondoren Denise Affonço Parisera joan zen bizitzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Humberto Suazo

**Humberto Andrés Suazo Pontivo** (1981eko maiatzaren 10ean jaioa), ***Chupete*** goitizena (ingelesez, ***Lollipop***), Txileko futbolari profesionala da, San Luis de Quillota Txileko Primera B taldean aurrelari gisa jokatzen duena.

2006an, IFFHS Munduko Goleatzaile Gorenaren saria jaso zuen. Colo Colorekin Apertura 2007 irabazi ondoren, Liga MXko CF Monterrey klubera joan zen, non klubaren garaiko goleatzailerik onena izan zen eta baita Liga MXko bi titulu eta CONCACAFeko Txapeldunen Ligako hiru titulu irabazi zituen. 2015ean itzuli zen Colo-Colora, Monterreyn zazpi urteren ostean.

2010eko FIFA Munduko Koparen profilaren arabera, Suazo ezaguna zen bere "posizio-zentzu handiagatik eta bi oinekin amaitzeko gaitasunagatik". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Cabaña trikuharria

**La Cabaña** () Burgosko probintzian dagoen Sargentes de la Lora herriaren lurretan dagoen megalitoa da. Navazal errekaren eskuineko ertzean dago, nekazaritza-aprobetxamenduetarako oso egokia den lurzoru sakoneko eremu batean.

Eskualdean dauden 30 trikuharri baino gehiagoren artean hobekien kontserbatutako trikuharrietako bat da. «Korridore-hilobi» motako ehorzketa da. Ganbera parazirkularrak 3 metro baino gehiagoko diametroa du, eta kareharrizko zazpi lauza handi ditu, bi metro baino gehiagoko altueran eta tumuluaren gainetik irteten direnak. Ganbera hori kanpoaldearekin komunikatzen da 5 metroko luzera duen korridore baten bidez. Korridore hori askoz luzeagoa izan zitekeen, hego-ekialdera begira dago eta alboetan beste ortostato batzuk ditu. Horietatik hiru baino ez dira kontserbatzen. Oraindik ere bi lauza ditu, ganbaratik hurbilen dagoen aldean teilatuarena egiten dutenak. Gainera, harri handi horiek beste lauza batzuen euskarri ziren. Inguruan eta hura babestuz, lurrezko eta harrizko tumulua ageri da, obalatua eta oso hondatua; gehienez 16 metroko luzera, gutxienez 11 metrokoa eta gehienez 2 metrokoa izan daiteke.

Erabiltzen egon zen bitartean, kameran eta korridorean uzten ziren gorpuzkiak hartu zituen. Beste trikuharri asko bezala, erromatarren garaietatik arpilatu eta suntsitu egin zuten. Hori dela eta, 13 pertsonari dagozkien hezur gutxi batzuk baino ez dira gorde kameran — 10 heldu, gazte bat eta bi haur — eta beste bat korridorean. Ganberaren barruan, ostilamendurako hainbat elementu ere aurkitu dira, hala nola forma geometrikoko mikrolitoak, silexezko gezi punta bat edo harraskagailu bat, apaingarri batzuez gain, horien artean kolore berdeko kontu batzuk eta arbelezko zirrindola batzuk nabarmentzen direlarik. Horregatik guztiagatik, trikuharri hau k.a. IV. milurtekoaren bigarren erdialdean datatu daiteke, Neolito betean.

1993ko abuztuaren 25ean, Gaztela eta Leongo Juntako Kultura Ondare eta Sustapenerako Zuzendaritza Nagusiak Interes Kulturaleko Ondasun izendatu zuen, arkeologia-gune kategoriarekin, ondasun horren mantentze-lanak eta azterketa kudeatzeaz arduratzen den erakundea baita.

Bisita egiteko, Sargentes de la Loratik ibaiaren paraleloan dagoen lurrezko bide batetik ipar-mendebalderantz doazen seinaleak jarraitu behar dira, megalitoa aurkitu arte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Stanhopea lietzei

***Stanhopea lietzei*** Brasilgo hegoaldearen eta ekialdearen orkidea endemiko bat da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brigitte García

**Melany Brigitte García Farías** (Canoa, 1997ko urtarrilaren 27a – San Vicente, 2024ko martxoaren 24a) ekuadortar erizain eta politikaria izan zen, alkate kargua hartu duen ekuadortar gazteena. 2023ko maiatzetik 2024ko martxoan hil zuten arte izan zen San Vicenteko alkate.

## Bizitza 
Melany Brigitte García Farías 1997ko urtarrilaren 27an jaio zen Canoan, Ekuadorko San Vicente kantonamenduan. Lau neba-arrebetatik gazteena zen.

Erizain moduan trebatu ondoren, San Vicenteko alkatetzarako aurkeztu zuen bere burua. Herritarren Iraultza Mugimenduak bultzatuta, 2023ko maiatzean, 26 urte baino ez zituela, Ekuadorren historiako alkate gazteena bihurtu zen.

2024ko martxoaren 24an erail zuten, alkate kargua hartu eta hamar hilabetera, Jairo Loor komunikazio zuzendariarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coventry City Football Club

**Coventry City Football Club** Ingalaterrako Coventry hiriko futbol taldea da. Azken urteotan bigarren mailan ari bada ere 1967 eta 2001 artean lehen mailan jokatu zuen.

Eskualdeko derbia Leicester Cityren aurka jokatzen du, *Derby M69* izena du.

Coventry Building Society Arena estadioan egoitza du.

## Historia 
*Singers F.C.* izenarekin sortu zen 1883. urtean "Singer Gentleman's" klubean. 1898an hartu zuen hiriaren izena.

1967 eta 2001 artean 34 urte egin zituen jarraian maila gorenean. 1970. urteko 6. postua du Ligako onena. 1980. hamarkada bikaina burutu zuen, Ingalaterrako Kopa bat irabaziz eta birritan Ligako Kopako finalaurrekoak jokatuz. Irabazi duen titulu bakar hori Tottenham Hotspurren aurkako finalean irabazi zuen, 2-2 egin ondoren luzapenean hirugarren gola sartuta. 2001ean maila galdu zuen eta ordutik bigarren mailan aritu da. Ordutik beheranzko joera hartu zuen eta 2017an laugarren mailara jaitsi zen. Hurrengo denboraldian hirugarren mailara itzuli zen eta 2020an bigarren mailara igo zen.

2024an, bigarren mailan egonik ere, Coventry Cityk Ingalaterrako Kopako finalerdiak jokatu zituen Manchester Uniteden aurka, eta penalti jaurtiketatan galdu zuen finala jokatzeko aukera.

## Irabazitako txapelketak 
* Premier League
** Seigarrena 1969-70ean
* Ingalaterrako Kopa
** Txapelduna (1): 1987.
** Finalaurrekoak (1): 2024.
* Ingalaterrako League Cup
** Finalaurrekoak (2): 1981, 1990

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Niels Dall

**Niels Dall** (1984ko urriaren 3a) arkularia da. Danimarka ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arne Jacobsen (arkularia)

**Arne Jacobsen** (Aarhus, 1942ko ekainaren 12a) arkularia da. Danimarka ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diana Carnero

**Diana Estefanía Carnero Elizalde** (Naranjal, 1995eko urtarrilaren 22a – *ibidem*, 2024ko otsailaren 7a) ekuadortar politikaria izan zen, Herritarren Iraultza Mugimenduko kidea.

## Bizitza 
Diana Carnero 1995eko urtarrilaren 22an jaio zen Naranjalen. Naranjalgo ospitalean hil zen. Rafael Correa presidente ohiak doluminak adierazi zituen, baita Luisa González bere alderdiko presidenteak eta Ekuadorko presidentetzarako hautagai ohiak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Jacobsen

**Jan Jacobsen** (Silkeborg, 1963ko martxoaren 5a) arkularia da. Danimarka ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayte Carol

**María Teresa Corral García**, ***Mayte Carol*** izen artistikoz ezagunagoa, (Mexiko Hiria, 1941eko urriaren 13a – *ibidem*, 2024ko martxoaren 9a) mexikar aktore eta enpresaburua izan zen.

## Bizitza 
1941eko urriaren 13an jaio zen Mexiko Hirian. Arte Ederren Institutu Nazionalean lizentziatu zen.

Filmetan jardun zuen batez ere, hala nola *El patrullero 777*, *Los dos cuatreros*, *Frente al destino*, *Santo contra el estrangulador*, *Cuenta saldada*, *En peligro de muerte, Las hijas del Amapolo, Ruletero a toda marcha, Dos pintores pintorescos, Acapulco a go-go, Los hermanos Barragán* eta *Nosotros los jóvenes*. Antzerkian ere aritu zen. Bere azken bi proiektuak *La boda de mi mejor amigo* eta *La Rosa de Guadalupe* izan ziren. Erretiroa hartu ondoren, bizitza publikotik urrun geratu zen.

Miguel Palmerrekin ezkondu zen eta harekin alaba bat izan zuen. Ezkontzak zortzi urte iraun zituen.

Mayte Carol Mexiko Hirian hil zen 2024ko martxoaren 9an, 82 urte zituela. Egun batzuk lehenago ospitaleratu zuten arnas arazoengatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erna Rahbek Pedersen

**Erna Rahbek Pedersen** arkularia zen. Danimarka ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louise Laursen

**Louise Laursen** (1988ko ekainaren 27a) arkularia da. Danimarka ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Rytter

**Jan Rytter** (Aalborg, 1973ko irailaren 5a) arkularia da. Danimarka ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurpide Hegoa trikuharria

**Gurpide Hegoa**, batzuetan **Urbide** edo **Urpide** ere deitua, Arabako Katadiano herrian kokaturik dagoen trikuharria da.

## Kokapena 
Bilbo-Miranda trenbidetik 60 metrora dago, Katadiano herrixkako Gurpide izeneko eremuan. Haren ondotik, gurdibidea igarotzen da, Katadianotik Andatik Marubaiko baso eta muinora igotzen denarekin bat egitera doana. Bide horren ekialderago, Baia ibaia igarotzen da, eta, horren beste aldetik, Izarratik Zuhatzu Kuartangora doan errepidea. Azken herri horretatik aurrera, Gurpide Hegoa trikuharrira iristeko ibilbidea honako hau da: Katadianoraino doan errepidean; hemen, ezkerretara biratzen da, ibaiaren eskuinetara dauden zelaietara doan harrizko zubitik Baia zeharkatzeko; mendebalderantz jarraitzen du bideak, trenbidea zeharkatu arte, eta ezkerretara okertzen da, oraindik ere 200 metroko errepidea egiteko, trikuharriaren oineraino.

## Arkeologia-lanak 
Ricardo Becerro de Bengoak eta Sotero Mantelik 1871. urtean trikuharria aurkitu zuten. Julian Apraizek 1892an induskatu zuen. XX. mendearen hasieran, Murgiako Pauldar aitek lanak jarraitu zuten. 1955. urtean Jose Migel Barandiaranek eta Domingo Fernández Medrano irakasle eta arkeologoak induskatu zuten. Data horretan, Kuartangoko trikuharrien ganberak finkatu zituzten harlauzen egonkortasuna bermatzeko, eta arazo gehien zituzten eremuak babestu eta ziurtatu ziren.

Indusketetan berreskuratutako objektuek trikuharria denbora luzez erabili zela adierazten dute. Hala, harrizko lanabesak nabarmentzen dira, hala nola xaflak, harraskagailuak, punta foliazeoak eta pedunklodun eta hegatsdun gezi-puntak; apaingarriak, hala nola hezur eta azabatxezko lepoko kontuak, edo basurde-letaginez egindako hiru zintzilikario. Gainera, zeramika zati batzuk eta kobrezko puntzoi bat ere aurkitu zituzten..

Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharrien monumentu-multzoa hemen daude: Arabako Lautadan, Arabako Errioxan gehienbat, Lantaronen eta Kuartangon. Egitura, kronologia eta material aldetik Iberiar Penintsulako mesetako antzeko beste batzuekin izan dezake loturarik. Monumentu-multzoan sartzen diren trikuharriak hauek dira: Sorginaren Txabola eta El Encinal (Elvillar); Lazaya, San Martin, Alto de la Huesera eta Los Llanos (Guardia); El Sotillo (Leza/Guardia); La Mina eta La Lastra (Lantaron); Sorginetxe (Agurain); Aizkomendi (Donemiliaga); San Sebastian Hegoa, San Sebastian Iparra, Gurpide Hegoa eta Gurpide Iparra (Kuartango) eta El Montecillo (Villabuena Araba).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoshi (abeslaria)

**Mathilde Gerner**, ezizenez ***"Hoshi"*** (Versailles, 1996ko irailaren 14a) frantziar kantautore, abeslari eta musikari bat da.

## Biografia 
Sei urte zituela pianoa jotzen hasi zen eta 15 urterekin gitarra. Orduan idatzi zituen lehenengo abestiak.

TransyStory musika taldean hasi zuen musikari ibilbidea. Ahotsa, teklatuak eta gitarra jotzen zituen. Taldeak "Lou" abestia grabatu zuen. Garai hartan "Jeunes Talents, c’est maintenant!" lehiaketara aurkeztu zen eta Through Isacco diskoetxeko Marc Isacco harengan fijatu zen. 2012aren amaieran TransyStory taldea desegin zen.

Bakarkako bideari ekin zion, eta japoniar kulturaren zale zenez "Hoshi Hideko" ezizena hartu zuen, gerora *Hoshi* (星) soilik bihurtu zena. "Izarra" esan nahi du.

2017an atera zuen lehen singlea, "Comment je vais faire". 2018an lehenengo diskoa kaleratu zuen, ''Il suffit d'y croire*, eta "Ta marinière" abestiarekin arrakasta iritsi zitzaion. 2020an *Victoires de la musique* sarietan "oholtzako urteko errebelazioa" sarirako izendapena jaso zuen*.*

## Diskografia 
* *Il suffit d'y croire* (2018)
* *Sommeil levant* (2020)
* *Étoile flippante* (2021)
* *Cœur Parapluie'' (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Santa Teresa basilika (Lisieux)

**Santa Teresa Lisieuxkoaren basilika**, , Frantziako iparraldeko Lisieux udalerrian dagoen eliza eta basilika katoliko bat da, Normandia eskualdeko Calvados departamentuan. Neobizantziar arkitektura estiloa du.

Teresa Lisieuxekoa lekame ta santari sagaratua dago eta 4.000 pertsonentzako edukiera du.

1929-1954 artean eraikia izan zen eta Louis-Marie Cordonnier, Louis-Stanislas Cordonnier eta Louis Cordonnier arkitektoek diseinatu zuten.
Yessica Camilo

**Yessica Camilo** (Santo Domingo, 1993ko otsailaren 23a) arkularia da. Dominikar Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriana Espinosa

**Adriana Espinosa** (Guayaquil, 1991ko uztailaren 18a) arkularia da. Ekuador ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amal Adam

**RafaelBogarts** (1981eko abenduaren 24a) arkularia da. Egipto ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ismail Essam

**Ismail Essam** (1967ko abuztuaren 5a) arkularia da. Egipto ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maged Youssef

**Maged Youssef** (1978ko urtarrilaren 7a) arkularia da. Egipto ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristóbal Merlos

**Cristóbal Merlos** (San Salvador, 1978ko azaroaren 13a) arkularia da. El Salvador ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Merlos

**Ricardo Merlos** (1983ko irailaren 25a) arkularia da. El Salvador ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Youssof Tolba

**Youssof Tolba** (2001eko urtarrilaren 30a) arkularia da. Egipto ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gymnopus ocior

***Gymnopus ocior*** *Omphalotaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da toxikoa, baina ez du balio sukalderako. Ez du zaporerik eta haragi trinkorik.

Sinonimoak: *Collybia succinea*, *Collybia extuberans*, *Collybia* *exculpta*, *Collybia dryophyla var. funicularis*, *Agaricus xanthopus*, *Agaricus ocior*, *Collybia ocior*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakotik ganbilera eta laura titi txiki batekin. Ertza inkurbatutik laura, kapelarena baino kolore argiagokoa. Kapelaren azala leuna, baina hezetasunarekin ildaskak izan dezake, marroi-okre gorrixka koloretik marroi-kremara doan kolorekoa.

**Orriak:** Adnatuak erdi libreak, koska batez dekurrenteak, estu, lamelula ugarirekin, zurixkak (krema-horixkak zahartzean)

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 2 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, liraina, zilindrikoa, haritsua baina hauskorra, lurperatu samarra, oinarria loditua eta harizpi errizoformoekin, zuri-krema kolorekoa (behean gorrixkagoa).

**Haragia:** Zurixka, usainik eta zaporerik gabekoa. Espora-jalkina zuri-krema kolorekoa.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. *Ocior* epitetoa antzinako latinetik “ocior” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Dryophila* (edo *Gymnopus dryophilus*) delakoarekin nahas daiteke, honek, erdialdean eta ertzaren artean kolore uniformeagoa duen kapela du, usain leuna eta atsegina. *Collybia butyracea* espezieak kolore marroi-grisa tonu moreekin eta usain fungikoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, lehen euriteen ostean. Hostozabalen basoetan eta baso mistoetan. Parkeetan, lorategietan. Maitagarrien eraztunetan edo talde itxietan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Turkia, Errusia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trametes ochracea

***Trametes ochracea*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Coriolus zonatus*, *Trametes zonata*, *Coriolus hirsutus var. ochraceus*, *Trametes zonatella*, *Trametes multicolor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, erdizirkularrak, inbrikatuak eta hanka gabe, *versicolor* delakoak baino gutxiago markatutako ileak ditu eta gainazala ez du hain satinatua eta distiratsua. Bai bere erdiko zatia bai ertza *versicolor*-ean baino lodiagoak dira eta bi kolore motako eremu zirkularrak ditu, marroia eta okre zurbila.

**Tutuak:** Oso laburrak, zuri-horixkak.

**Poroak:** Borobilak, txikiak eta kolore berekoak.

**Haragia:** Larrukara. Espora-jalkina zuria.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Haragi larrukara du.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan. Hostozabalen egur hiletan edo bizietan, burzuntzen eta urkien egurretan batez ere.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Trametes ochracea 1.jpg
Fitxategi:Trametes ochracea 2.jpg
Fitxategi:Trametes ochracea 3.jpg
Fitxategi:Trametes ochracea 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raul Kivilo

**Raul Kivilo** (Rapla, 1970eko urriaren 4a) arkularia da. Estonia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Nurmsalu

**Laura Nurmsalu** (Tartu, 1994ko ekainaren 1a) arkularia da. Estonia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maja Jager

**Maja Jager** arkularia da. Danimarka ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shawn Weatherly

**Shawn Nichols Weatherly** (Sumtter, Hego Carolina, AEB, 1959ko uztailaren 24a) estatubatuar modeloa eta aktorea da. Ezaguna da, 1980an Miss USA izan zelako eta urte berean Miss Unibertso.

Jill Riley pertsonaia interpretatu zuen Baywatch seriean eta Karen Adams Police Academy 3an: Back in Training.

## Edertasun-erreginaldiak 
### Miss USA 1980 
1980ko maiatzaren 15ean Bilossin egindako Miss USA edertasun-lehiaketaren 29. lehiaketan, erreginaldia Bob Barkerrek eta Helen O'Connellek aurkeztu zuten.

#### Amaierako postuak 
#### Azken puntu-emaitzak 
: Winner 
: First Runner-up
: Second Runner-up 
: Third Runner-up
: Fourth Runner-up
: Top 12 Semifinalist
:(#)  Rank in each round of competition

### Miss Unibertso 1980 
#### Emaitza ofizialak 
#### Puntuazio ofizialak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rob Elder

**Rob Elder** (Suva, 1981eko apirilaren 25a) arkularia da. Fiji ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miika Aulio

**Miika Aulio** (Helsinki, 1975eko azaroaren 19a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ismo Falck

**Ismo Falck** (Paltamo, 1966ko abuztuaren 22a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matti Hatava

**Matti Hatava** (Lappeenranta, 1981eko martxoaren 10a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carita Jussila

**Carita Jussila** (1947ko abuztuaren 20a - 2011ko martxoaren 18a) arkularia zen. Finlandia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taru Kuoppa

**Taru Kuoppa** (1983ko azaroaren 14a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kauko Laasonen

**Kauko Laasonen** (Kesälahti, 1951ko urtarrilaren 8a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kyösti Laasonen

**Kyösti Laasonen** (Kitee, 1945eko irailaren 27a) arkularia da. Finlandia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiro-barraka

**Tiro-barraka** azoketan eta jolas-parkeetako ohiko barraka mota bat dira.

Tiro-barraka alde luze batetik irekita dagoen etxola edo barraka izaten da. Tiralariak ahalik eta puntu gehien biltzen saia daitezke mugitzen diren objektuak edo geldirik dauden artezkarrei tiro egiten. Helburuak bi metro ingurura egon ohi dira. Karabinarekin egiten da ohikoan. Puntuen arabera, barrakako sariak eraman ditzake tiratzaileak.

Fitxategi:Mann_zielt_an_Schiessbude.jpg|Barraka honetan jomuga edo helburua fitxak dira.
Fitxategi:Shooting_gallery_at_Japanese_spring_festival_-_2019-4-6.webm|Japoniako tiro-barraka edo galeria bat.
Fitxategi:Igeldo.patos.jpg|Igeldoko jolas-parkeko tiro barraka, 2012. urtean.

## Kanpo estekak
1993ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria

**XXV.** Nafarroako Foru Erkidegoko Saria Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1993ko uztailaren 29an, osteguna, jokatu zen.

Ibilbidea 202 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Lizarraga (2. mailakoa), Urbasa (2. mailakoa), Erreniega (3. mailakoa) eta Etxauri (1. mailakoa).

Garailea Johnny Weltz danimarkarra izan zen, Lizarrako helmugan Neil Stephens australiarrari eta Jose Ramon Uriarte bizkaitarrari gailendu zitzaielarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azala/Grid

__NOTOC__
 da eta **[[Berezi:Estatistikak|]]** artikulu ditugu euskaraz.
**Zuk** ere **hobetu** dezakezun entziklopedia askea da hau. Lagundu nahi duzu?
Reem Mansour

**Reem Mansour** (Giza, 1993ko abenduaren 20a) arkularia da. Egipto ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reena Pärnat

**Reena Pärnat** (1993ko abenduaren 1a) arkularia da. Estonia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maciej Rataj

**Maciej Rataj** (Chłopi, 1884ko otsailaren 19a – Palmiry,  1940ko ekainaren 21a) poloniar politikari eta idazlea izan zen. Poloniako behin-behineko presidentea izan zen 1922an eta 1926an.

Hizkuntzalaritza klasikoko ikasketak egin zituen Lviveko Unibertsitatean eta, amaitzean, irakasle aritu zen Lviv eta Zamośćen. Lehen Mundu Gerraren amaieran Poloniako Bigarren Errepublikak independentzia lortu ondoren sartu zen politikan. Herriaren Alderdiko kidea eta alderdiko egunkariko editorea izan zen. 1919tik 1930era eta 1934tik 1935era diputatu izan zen. 1920tik 1921era Erlijio eta Hezkuntza Publikoko ministro izan zen.

1920 eta 1928 artean Sejmeko Mariskala (edo parlamentuko presidentea) izan zen, eta bi aldiz bete zuen errepublikako presidentetza, bitarteko gisa. Lehenengoa 1922ko abenduan, astebetez, Gabriel Narutowicz presidentearen hilketaren ondoren, eta bigarrena 1926ko maiatzean, hilabetez, Józef Piłsudski mariskalaren estatu-kolpearen eta Stanisław Wojciechowski presidentearen dimisioaren ondoren.

Naziek 1939ko abenduan atxilotu eta 1940ko ekainean exekutatu zuten.
left|thumb|200px|Rataj-en hilobia

## Lanak 
* *Pamiętniki* (Oroipenak) (1965)
* *Wskazania obywatelskie i polityczne: Wybór pism i przemówień z lat 1919–1938* (1987)
* *Maciej Rataj o parlamentaryzmie, państwie demokratycznym i sanacji* (1998)

## Kanpo estekak
Detonazioaren kontrako gehigarri

**Detonazioaren kontrako gehigarriak** gasolinari oktano-indizea igotzeko eta horren ondorioz eztanda-motorretan detonazioa eragozteko gehitzen zaion substantzia. Gehien erabiltzen den gehigarria tetraetilberuna da, berunaren poluzio-iturri nagusia dena. Berunik gabeko gasolinan metil-t-butil eterra (MTBE) erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flydubai

**Dubai Aviation Corporation** (), **Flydubai** bezala funtzionatzen du (; flydubai gisa estilizatua), Emirates Arabiar Emirerri Batuetako Dubain kokatutako Emirerriar gobernuaren hegazkin konpainia bat da. Aire-konpainiak batez ere Dubaiko nazioarteko aireportuko 2. Terminaletik egiten du lan, nahiz eta hegaldi batzuk 3. Terminaletik ateratzen diren.   Aire konpainiak 124 helmuga ditu guztira, Dubaitik Ekialde Hurbila, Afrika, Asia eta Europa zerbitzatuz.   Enpresaren leloa *Get Going* da*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahmed El-Nemr

**Ahmed El-Nemr** (Kairo, 1978ko azaroaren 21a) arkularia da. Egipto ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margo Oberg

**Margo Oberg**, **Margo Godfrey** jaioa (Pennsylvania, 1953ko irailaren 8a) estatubatuar surflaria da.

Pennsylvanian jaio zen, baina familia La Jollara joan zen Kalifornian, bost urte zituela. Hamar urtez surfa egiten hasi zen, eta hamaika urterekin lehiatzen. Surfeko ohol luzeak (longboard) erabiltzen hasi zen, baina 1968an mozketetara aldatu zen. 1968an, munduko txapelketa irabazi zuen Kalifornian, eta 1969an, berriz, Puerto Ricoren. 1970eko Australiako Txapelketan bigarren aldiz geratu ondoren, desengainatu egin zuten. 1972an institutuan graduatu zen, Steve Oberg-ekin ezkondu zen eta Hawaii-ra joan zen surf-irakasle gisa lan egitera.

1974an berriro lehiatu zen, eta 1975ean 1.000 dolarreko saria irabazi zuen. Surfeatzeagatik dirua irabazi zuen lehen emakumea izan zen. Lanbide-karrerarekin jarraitu zuen, eta kontratu bat sinatu zuen Lightning Bolt markarekin. Munduko lehen hiru txapelketak irabazi zituen 1975ean, 1976an eta 1977an, eta, gainera, 1982an eta 1983an. Lehiaketan jarraitu zuen 1991ra arte, orduan laugarren izan baitzen txapelketan.

1977an, Margo Oberg Surf School ezarri zuen Kauai uhartean. Emakumeentzako lehiaketa-estrategiei buruzko liburu bat idatzi zuen. 1991n, Surfeko Famaren Aretoan sartu zen, eta 2001ean, Hawaiiko Kirolaren Famaren Aretoan.
Fermín López Marín

**Fermín López Marín** (El Campillo, Huelva, Espainia, 2003ko maiatzaren 11) Espainiako futbolaria da, eta Lehen Mailako F. C. Barcelona-ko zentrokampista gisa jokatzen du.

## Ibilbidea 
Fermín El Campilloko harrobian trebatu da 2011. urtera arte, gero, Huelvako Recreativo txapelketako beheko kategorietan, 2011-12 denboraldian, eta Real Betis-en, 2012. urtetik 2016. urtera bitartean. 2016/17 denboraldian, Fermin Masiara joan zen eta F. C. Barcelona-ko "A" infantilera sartu zen, fase batzuk pasatu ostean 2021-22 denboraldian "A" gazteen taldean sartu zen arte. Tade horrekin Ohorezko Mailako Ligako eta Txapeldunen Kopako txapeldun bikoitza izatea lortu zuen.

Prestakuntza fasea itxi eta gero, 2022an kontratua berritu zuen F.C. Barcelona-rekin bi denboraldi gehiago jolasteko, 2024 arte. 2022ko abuztuaren 18an, Espainiako Lehen Federazioko Linares Deportivori utzi zioten.

Barçako lehen taldearekin debuta egin zuen 5-3  Arsenal F-ren aurka galduta, lagunarteko partida batean. 2023ko uztailaren 29an, 3-0 garaipenean parte hartu zuen, Real Madrilaren aurka.Bi hilabete geroago, R. C. D. Mallorca-ren aurke 2-2ko berdinketa lortu zuen lehen aldiz, Ferminek gol bat sarturik.Txapeldunen Ligan bi puntu markatu zituen, azkena S. S. C. Napoliren aurka final-zortzirenetan irabazita (3-1).

## Estatistikak 
### Klubak 
link=Archivo:Soccerball_current_event.svg|20x20px *2024ko martxoaren* 30ean *jokatutako azken partidara eguneratua*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa transfermarkt-en
2024ko Turkiako Itzulia

**2024ko Turkiako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 59. edizioa izan zen. 2024ko apirilaren 21ean hasi eta hilaren 28an amaitu zen.

UCI ProSeriesko 2.1 mailan egon zen eta Frank van den Broek nederlandarrak irabazi zuen.

## Taldeak 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
Zortzigarren etapa bertan behera utzi behar izan zuten eguraldi kaxkarragatik.

## Sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
#### Puntukako sailkapena 
#### Mendiko sailkapena 
#### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1992ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria

**XXIV.** Nafarroako Foru Erkidegoko Saria Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1992ko apirilaren 4an, larunbata, jokatu zen.

Ibilbidea 197 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Erreniega (3. mailakoa), Etxauri (1. mailakoa), Lizarraga (2. mailakoa) eta Urbasa (2. mailakoa).

Garailea Julian Gorospe bizkaitarra izan zen, Lizarrako helmugan Jean-François Bernard taldekide frantziarraren eskutik helduta iritisi zelarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak