open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burlington (Wisconsin)

**Burlington** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Walworth konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Inguruan Potawatomi herri bat zegoen, eta europarrak bertara 1799an iritsi ziren, Francis Morgan de Vereceones misiolariarekin.

## Ikus, gainera 
*  Walworth konderria

## Kanpo estekak
Txaro Fontalba

**Txaro Fontalba** (Iruñea, Nafarroa, 1965) euskal eskultorea eta margolaria da, eta bere lana generoaren gaian zentratu du, harreman erromantikoak, maitasuna, plazera, ablazioa edo emakumezkoen gorputz sexuala bezalako gaiak landuz. Ildo horretan, Julia Kristeva, Preciado, Camille Paglia, Eva Illouz, Judith Butler eta Donna Haraway pertsonaien eragina izan du. Artetik eta feminismotik, Txaro rol sexualak eta sozialak desegiten saiatzen da, gorputz-organoen ideia edukiontzi politiko gisa baliatuz. 

## Biografia 
Txaro Fontalba 1980 eta 1983 artean hasi zuen bere jarduera artistikoa, urte horietan Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan Marrazketa eta Pintura Ikastaroak egin zituen. Bertan, Isabel Baquedano bertako artistarekin harremanetan jarri zen. Txikitatik marrazkiak erakarri zuen bere ama jostuna zelako lanbidez eta Txarok gustura ikusten zuen amak patroiak nola diseinatu eta mozten zituen. Gero, Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, eskulturan espezializatuta, 1988an. Bere prestakuntza Londresen jarraitu zuen, Byam Shaw School of Art-en, non graduondoko eskultura-ikastaro bat egin zuen. Txaro Fontalba 90eko hamarkadan egindako Marcel Duchamp-en pixalekuari  eskainitako serie batekin hasi zuen bere lana nagusiki. Era berean, Arte Bisualetako Emakumeen Elkarteko, Arte Garaikideko Institutuko eta Arte Plastikoen Kudeaketa Erakundeko kide da. 

## Obra 
Txaro Fontalbaren lan artistikoak bilakaera izan du denborarekin. Bere lehen eskulturetan euskal tradizio eskultorikoaren eragina aurkitzen dugu, Jorge de Oteiza erakusle dela, baita espazioarekiko kezka ere egungo estilora eraman arte, genero-rolen inguruko hausnarketak zalantzan jarri eta piztu nahi dituena. Bere lehen lanetatik, nortasun propioa aitortzen duen gorputz-elementuak (mihia, bulba, umetokia, etab.) irudikatzeko lehentasuna ezartzen du. Txaro Fontalbak hainbat materialekin egiten ditu bere piezak, hala nola oihalarekin, igeltsuarekin edo kautxu-espumarekin edo collagean.  Francis Bacon, Claes Oldenburg, Joan Brossa, Cildo Meireles, Alighiero Boetti, Luciano Fabro eta Juan Luis Moraza artisten eragina izan du, azken hori bere Arte Ederretako irakasleetako bat izanik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Nafarroako Museoa, Arte Garaikideko Huarte Zentroa eta Jorge Oteiza Museoa Fundazioa . (2017). *Yo, lapeor de todas-Ni, denetan okerrena* . Iruñea:Nafarroako Gobernua .

## kanpo estekak 
* Diario de Noticias
* Diario de Navarra. Más de 80 artistas en la exposición *Arte Oinez 2021*
L'amico Fritz

'''''L'amico Fritz'''* ( ahoskatua; ) hiru ataletan banatutako opera verista da, Pietro Mascagnik moldatua eta Nicola Daspuro eta Giovanni Targioni-Tozzettik idatzia. Émile Erckmann eta Pierre-Alexandre Chatrianen *L'ami Fritz'' eleberrian oinarrituta, 1891ko urriaren 31n estreinatu zuten Erromako Costanzi antzerkian.

## Sinopsia 
Fritz Kobus aberats eta ezkongabea, zeinaren misoginia Suzel gazte eztiaren xarmak garaituko duen, haren aitak beste gizon batekin ezkontzera behartuko duen mehatxuaren aurrean, amarru bat besterik ez dena.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Watertown (Wisconsin)

**Watertown** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dodge konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Ingalaterra Berriko kolonoek sortutako herri bat da.

## Ikus, gainera 
* Dodge konderria

## Kanpo estekak
Merkurio fulminato

**Merkurio fulminato** (Hg(CNO)2.) kristal zuri moduan agertzen den gatz leherkorra da. Oso ezegonkorra da, eta deskonposizio exotermikoa du, kaloria gutxikoa; beraz, hastapeneko lehergai gisa erabiltzen dute.

## Historia
XVII. mendeko alkimistek *spiritus vini* (etanol) eta merkurioa *aqua fortis*en (azido nitrikoa) nahasten zituzten lehergai bat lortzeko. Era berean, Johann Kunckelek *Laboratorium Chymicum* bere lanean erreakzioari buruz hitz egiten zuen, eta 1799an, Edward Howardek bere konposatua isolatzea lortu zuen. Alfred Nobelek dinamita leherrarazteko erabili zuen. Hala ere, 2007ra arte ez zuen Wolfgang Beck, Thomas Klapötke eta bere taldeak konposatuaren egitura kristalinoa zehaztuko.

## Prestakuntza 
Merkurio fulminatoa prestatzeko, merkurioa azido nitrikoan disolbatzen da, eta, gero, etanola gehitzen da. Erreakzioa exotermikoa da eta gas toxiko eta sukoiak askatzen ditu.
\mathsf{Hg(NO_3)_2 + 3C_2H_5OH \rightarrow Hg(CNO)_2\downarrow + 2CH_3CHO + 5H_2O}

## Arreta-neurriak 
Merkurio fulminatoa oso gai sentikorra eta toxikoa da. Leku fresko eta lehor batean gorde behar da, igurtzietatik edo kolpeetatik urrun. Merkurio bidez pozoitzea posible da, giro itxian behin eta berriz manipulatzen bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mátyás Balogh

**Mátyás Balogh** (Budapest, 1999ko urriaren 5a) arkularia da. Hungaria ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agnes Hamvas

**Agnes Hamvas** arkularia da. Hungaria ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tímea Kiss

**Tímea Kiss** (Budapest, 1973ko urtarrilaren 19a) arkularia da. Hungaria ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholomopsis ornata

***Tricholomopsis ornata*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus ornatus*, *Tricholoma ornatum*, *Pleurotus ornatus*, *Dendrosarcus ornatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, erdian haragitsu samarra  eta mehea ertzetan, biribilduak. Hondoko kolorea horia du, baina marroi-gorrixka koloreko ezkata txikiz estalia egoten da.

**Orriak:** Estu, eskotatuak eta horiak.

Horri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa, horia, fibrilosoa, baina irintsua goialdean.

**Haragia:** Zuri-horixka, usain eta zapore nabarmenik gabe. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Tricholomopsis* terminoa grekotik dator, ”ósis” hitzetik, azalpen, esan nahi du. *Tricholoma*-ren antzekoa.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen egurretan, batez ere mendiko izeietan.

### Banaketa eremua 
Europa (batez Pirinioak eta Alpeak ere), Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saioa Aginako Lamarain

**Saioa Aginako Lamarain** (Gasteiz, Araba, 1982) psikologoa eta ilustratzailea da. 

2025an ilustratzaile iberoamerikar onenen arteko *Iberoamerika Ilustra* Katalogo ospetsuan parte hartzeko aukeratu zuten, eta aipamen berezia jaso zuen, gainera.

## Bizitza 
Saioa Aginako Lamarain psikologian graduatua da eta 2021ean ilustrazio-ikasketak egiten hasi zen Bartzelonako Massana Eskolan. Bartzelonako ISPA eskolan graduatu zen Arteterapian eta haur eta nerabeekin aritu zen arlo horretan lanean. Bi urte horiek osatzeko, hirugarren urte bat egin zuen Urbinoko ISIAn (Italia), Industria Artistikorako Goi Institutuan.

Bartzelonan bizi da eta ilustrazio proiektu pertsonalak zein kolektiboak garatzen ditu. Saioaren esanetan: «Sorkuntzan arreta jartzea sendagarria da, gure adimena sortzeko unean orainean dagoelako, egiten ari garen horretan, meditatzea bezala delako. Gogoa pentsamendu intrusiboez hustea. Eta, aldi berean, artearen bidez, ahozkoaz gain beste komunikazio bide batzuetatik ere adieraz dezakegu eta hau jada sendagarria da. Pertsonak multisensoarialak gara, eta hainbat adierazpide ditugu; pertsona batzuek, artearen bidez, komunikatzen hain trebeak ez garen zenbait alderdi adieraz ditzakegu. Eta sortzeak, era berean, besteengan komunikazioa eta pentsamendua bultzatzen ditu.»
## Lan hautatuak 
* 2023an, «Gerra ondoren» serieak 14. Iberoamérica Ilustra katalogoan parte hartu zuen.
* 2025eko irailean, Iurretako (Bizkaia) San Migel jaietako kartela egin zuen. Irudi koloretsu bat proposatu zuen, bere estiloari jarraituta, plaza koloretsu eta jendetsu bat irudikatzen zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axel Toupane

**Axel Toupane** (Mulhouse, 1992ko uztailaren 23a) saskibaloi jokalari frantziarra da, gaur egun LNB Pro Ako Metropolitans 92 taldean jokatzen duena. 2,01 metroko altuerarekin, eskolta postuan jokatzen du. Bere aita Jean-Aimé Toupane entrenatzaile eta saskibaloi jokalaria da.

Axel Toupane Bocconi Unibertsitatean, HEC Parisen eta Emlyon Business Schoolen lizentziatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges-Garret museoa

**Georges-Garret museoa** () Arte Ederren eta Arkeologia museoa da, Frantzian, Vesouleko alde zaharrean, Saona Garaian. Ezaguna da bereziki erakusten dituen Jean-Léon Gérômeren laneei esker.

## Historia 
Victor Jeanneney eta Jean Gigoux eskutik 1882an sortua, museoa arte ederrei eskaini zen hasiera batean. Lehenengo bildumak Annunciades komentuko kapera batean daude ikusgai. Museoa azkar garatu zen, batez ere margolarien eta eskualdeko biztanleen dohaintzei esker. 1938an, museoa udaletxeko eraikinetara eraman zen. Departamenduan egindako aurkikuntza arkeologiko garrantzitsuei esker, arkeologia sail bat ireki zen 1964an. 1980ko hamarkadaren hasieran, museoa Ursulinetako komentu zaharrera lekualdatu zuten, eraikina berritu egin ondoren. Gaur egun, museoak bi solairutan banatutako hamalau aretotan (9 arte-aretotan eta 5 arkeologia-aretotan) kokatutako ehunka lan ditu ikusgai.

Establezimenduak, bereziki, Vesoulgo Jean-Léon Gérôme margolari eta eskultorearen eta Saona Garaiko Eskolako (Dagnan-Bouveret, Muenier, Courtois, Prinet) artisten bilduma artistiko garrantzitsua erakusten du. Museoak "Musée de France" logotipoa darama.

## Arkeologia 
Museoan eskualdean aurkitutako aztarna eta lan asko erakusten dira, Historiaurretik Erdi Arora. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Saint Vincent de Paule - Gerome.jpg|Jean-Léon Gérômeren *Saint Vincent de Paul*, 1847.
Fitxategi:Gérôme - Cave Canem.jpg|Jean-Léon Gérômeren *Cave Canem*, 1881.
Fitxategi:Dagnan-Bouveret_-_Vue_de_Venise.jpg|Pascal Dagnan-Bouvereten Veneziako ikuspegia, 1882.
Fitxategi:Gérôme - L'entrée du Christ à Jérusalem - cadre.jpg|Jean-Léon Gérôme, *Kristoren sarrera Jerusalemen*, 1897.
Fitxategi:Cormon - Le Sculpteur au travail.jpg|Fernand Cormonen *Eskultorea lanean*, 1891.
Fitxategi:Aimé Morot - Tête de Jean-Léon Gérôme.jpg|Aimé Morot, Jean-Léon Gérômeren brontzezko burua, 1909.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verona (Wisconsin)

**Verona** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dane konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Madison hiritik 16 kilometrora dago hego-mendebaldean, izen bereko herriaren lurren barruan. Madisongo eremu metropolitarraren parte da. 

## Ikus, gainera 
*  Dane konderria

## Kanpo estekak
Ulenge itsasargia

**Ulenge itsasargia** () Afrikako Tanzania herrialdearen iparraldeko kostaldean dagoen itsasargi zahar bat da, Ulenge hesi-uhartean.

## Historia 
XIX. mendearen amaieran eraikia, garai hartan Alemaniako ekialdeko Afrika zena, garraioa errazteko eta gertu dagoen Tangako portura sartzeko atea izateko. 1929an, bertako itsasargi bakarra zen. 2008tik zerbitzuz kanpo dago eta bandalismoak mehatxatuta dago: berez, gainbeheran sartua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onalaska (Wisconsin)

**Onalaska** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. La Crosse konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. La Crosserekin egiten du muga, eta berarekin batera eremu metropolitarra osatzen du. Onalaska aintzira izeneko urtegia hiri honetan dago.

## Ikus, gainera 
*  La Crosse konderria

## Kanpo estekak
Eagle River (Wisconsin)

**Eagle River** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Vilas konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Inguruan laku asko ditu, eta horregatik oporretarako leku ezaguna da, baita ere jubilatu askoren egoitza. Ehiza eta arrantza egiteko leku ugari ditu. 

## Ikus, gainera 
*  Vilas konderria

## Kanpo estekak
Augusta (Wisconsin)

**Augusta** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Eau Claire konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Hiria guztiz inguratuta dago Bridge Creek herriarengatik. 

## Ikus, gainera 
*  Eau Claire konderria

## Kanpo estekak
Mauston (Wisconsin)

**Mauston** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Juneau konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Madison hiriburutik 70 bat miliara dago ipar-mendebaldean. 

Hiria Milton M. Maughsek sortu zuen, eta bere izena jarri zion. Hasieran *Maughs Town* deitzen zen.

## Ikus, gainera 
*  Juneau konderria

## Kanpo estekak
Waterloo (Wisconsin)

**Waterloo** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Jefferson konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izena Wilt izeneko frantziar batek proposatu zuen, Napoleonen soldadu izan zena Waterlooko guduan. Watertown-Fort Atkinson eremu mikropolitanoan dago, Milwaukeeren eragin esparruan. 

## Ikus, gainera 
*  Jefferson konderria

## Kanpo estekak
Osseo (Wisconsin)

**Osseo** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Trempealeau konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Buffalo ibaiaren ipar eta hego adarrak batzen diren lekuan dago.

## Ikus, gainera 
*  Trempealeau konderria

## Kanpo estekak
Neillsville (Wisconsin)

**Neillsville** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Clark konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Europar kolonoak iritsi aurretik Ojibwa herriaren guneetako bat zen. James O'Neillek sortu zuen herrietako bat izan zen, ola bat jartzeko asmotan.
## Ikus, gainera 
*  Clark konderria

## Kanpo estekak
Park Falls (Wisconsin)

**Park Falls** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Price konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Wisconsinen herdialdean dauden basoetan, Chequamegon Baso Nazionalan batez ere, leku ezaguna da ur kirolak zein arrantzarako. 

## Ikus, gainera 
*  Price konderria

## Kanpo estekak
New London (Wisconsin)

**New London** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Waupaca konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Hiriak urtero ospatzen du San Patrizio eguna, Irlandako patroia, aste osoko jaialdi batekin. Aste horretan zehar hiriaren izena New Londonetik *New Dublin*era aldatzen da. 

## Ikus, gainera 
*  Waupaca konderria

## Kanpo estekak
Cuba City (Wisconsin)

**Cuba City** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Lafayette konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. 

Hiriko kale nagusian AEBko presidente izan direnen kartelak erakusten dira, eta horregatik "Presidenteen Hiria" ezizena ematen diote. 

## Ikus, gainera 
*  Lafayette konderria

## Kanpo estekak
Edgerton (Wisconsin)

**Edgerton** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Rock konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Tabakoaren hazkuntzak garrantzi handia du, baita ere gainbehera etorri eta gero. "Tobacco City U.S.A." ezizena eman diote.

## Ikus, gainera 
*  Rock konderria

## Kanpo estekak
Mondovi (Wisconsin)

**Mondovi** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Buffalo konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Hiria izen bereko herriak inguratzen du, baina zati batean Naplesek inguratzen du. 

## Ikus, gainera 
*  Buffalo konderria

## Kanpo estekak
Tulostoma fimbriatum

***Tulostoma brumale*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat hartzen. 

Sinonimoak: *Tulostoma campestre*. *Tulostoma brumale var. fimbriatum*, *Tulostoma* *granulosum*.

## Deskribapena 
**Burua:** Globo formako irregularra, behealdea zertxobait hondoratuagoa du, baina laua izan gabe; nahiko ohikoa da eremu horretan zuntz nahastuekin lepoko antzeko bat sortzea. Bere diametroa 0,5 eta 1,5 cm bitartekoa da, batzuetan 2 cm-ra iristen da, bere exoperidioa hain da iheskorra, gutxitan ikusten da, eta bere endoperidioa zurixka erdi krema kolorekoa da, nolabaiteko ñabardura grisaxkarekin. Dehiszentzia gaizki definitutako ostiolo apikal batek sortzen du, ozta-ozta nabarmendua eta finbriatua, inguruko halorik gabea.

**Himenioa:** Endoperidioaren estaldura bakarrik du, hautsez osatutako glebak, arre-horixka koloreko basidiosporak eratzen ditu masan.

**Hanka:** Kapelarekin konparatuta luzea, zilindrikoa, zuzena edo okertua, zuntz-egitura eta zurkara, arre-horixka kolorekoa.

**Haragia:** Gleba forman eta arrexka  kololorekoa.

**Etimologia:** *Tulostoma* terminoa, konkor, kailu, iltze, esan nahi duen grekozko  “tylos” hitzetik dator eta ahoa, ostioloa esan nahi duen latinezko “stoma” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Generoko beste espezieak baino ostioloa oso irregularra eta urratua duelako ezagutzen da. *Tulostoma beccarianum* delakoak peristoma erregularra, biribildu-konikoa eta ertza ez du urratua. *Tulostoma brumale*-k peristoma tubularra du, inguruan haloa, forma erregularra eta ertza ez finbriatua.

## Sasoia eta lekua 
Urteko edozein garaitan. Talde txikietan. Ugaria. Lurzoru hareatsuetan eta goroldiotsuetan, kostaldeko dunetan. Klima epeletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak osoa, Europa osoa, Errusia, Australia osoa, Sokotra uhartea (Yemen), Brasil, Argentina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monona (Wisconsin)

**Monona** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dane konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Madison hiriburuaren aldirietan dago, Monona aintziraren hego-ekialdeko kostan. 

## Ikus, gainera 
*  Dane konderria

## Kanpo estekak
Columbus (Wisconsin)

**Columbus** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dodge konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Madisontik 45 kilometrora dago ipar-ekialdean, Crawfish ibaian. 

## Ikus, gainera 
*  Dodge konderria

## Kanpo estekak
Rice Lake (Wisconsin)

**Rice Lake** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Barron konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Rice aintziraren alboan dago, eta hortik hartzen du izena. Herrigune garrantzitsua da inguruko landa-ingurunearentzat. 

## Ikus, gainera 
*  Barron konderria

## Kanpo estekak
Cornell (Wisconsin)

**Cornell** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Chippewa konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Chippewa ibaian dago, Wissota aintziraren eta Chippewa Fallsen ibaian gora. 

## Ikus, gainera 
*  Chippewa konderria

## Kanpo estekak
Joyce Hoffman

**Joyce Hoffman** (Dana Point, Kalifornia, 1947) estatubatuar surflaria da.

Oso goiz hasi zen lehiatzen eta Estatu Batuetako emakumezkoen surf txapelketak irabazi zituen 1965etik 1967ra eta 1971n. 1965ean urteko emakume izendatu zuen LA Times egunkariak. Urte horretan Estatu Batuetako Txapelketa, Munduko Txapelketa eta Nazioarteko Surf Emakumeen Txapelketa irabazi zituen. 1966an, Surfaren Nazioarteko Ospearen Aretoa munduko emakume surflari onenak bozkatu zuen.

Kirol honen aitzindaria izan zen eta surfaren nazioarteko lehen emakume izarra. 1968an, Hawaiiko Banzai Pipeline olatuetan surfean aritu zen lehen emakumea izan zen. 1994an Surfaren Ospearen Pasealekuan sartu zen. Bere omenezko estatua bat dago Dana Pointen.
Manawa (Wisconsin)

**Manawa** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Waupaca konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Manawa ezaguna da uztailaren 4an rodeo handi bat duelako, AEBren independentzia eguna ospatzen denean. 

## Ikus, gainera 
*  Waupaca konderria

## Kanpo estekak
Samara de Córdova

**Amparo** **Rossatti Morales**, **Samara de Córdova** izenez ezagunagoa (Guatemalako hiria, 1923ko abuztuaren 25a - Bogotá, Kolonbia 2015eko ekainaren 8a), Guatemalako aktorea izan zen, luzaroan Kolonbian kokatua egon zena. Antzerki-lan, telesail eta film askotan parte hartu zuen.

## Biografia 
Parisko (Frantzia) École d´Art Dramatique Charles Dullin (9, Rue Baudreau) eta Guatemalako San Carlos Unibertsitateko Antzerki Sailean ikasi zuen. Mexikoko eta Kolonbiako antzerkian, irratian eta telebistan lan egin zuen, *Los Rosenberg no debe morir y* *L*as *monjas* bezalako muntaietan. Mexikon, hirurogeita hamarreko hamarkadan, antzerkiaren eta telebistaren kultura-mugimenduan parte hartu zuen, eta lehen liburuak argitaratu zituen Mexikoko Argitaletxe Federazioarekin (FEM). Guatemalako hainbat liburu-jaialditan parte hartu zuen. 2 Upus sari irabazi zituen, bat aktore lanagatik eta bestea dramaturgagatik. Artean ere maisutasuna izan zuen.

## Heriotza 
Bogotan hil zen 2015eko ekainaren 8an, 91 urte zituela. Autopsiaren arabera, arrazoi naturalengatik.

## Filmografia 
### Telebista 
* *Familia en venta* (2014) ... Doña Soraya Callejas
* *La suegra* (2014) ... Magdalena
* *La Teacher de inglés* (2011) ... Doña Eloísa
* *Cómplices* (2008) ... Irma López
* *Nadie es eterno en el mundo* (2007) ... *"La Ratona"*
* *La ex* (2006) ... Ofelia Merchán vda. de Guáqueta
* *El pasado no perdona* (2005) ... Mamá de Elsa
* *La saga, negocio de familia* (2004) ... Lilia / Maruja
* *Retratos* (2003-2004)
* *Tabú* (1999) ... Leonor
* *Dos mujeres* (1997)
* *Copas amargas* (1996) ... Greta de Mejía
* *Si nos dejan* (1995)
* *Paloma* (1994)
* *Las aguas mansas* (1994) ... Valentina de Santos
* *En cuerpo ajeno* (1992) ... Rebeca Macedo
* *Ana de Negro* (1991)
* *¿Por qué mataron a Betty si era tan buena muchacha?* (1990)
* *Flor de invierno* (1989)
* *Mi sangre aunque plebeya* (1987)
* *Los cuervos* (1986) ... Jovita de Benares *"La Madrecita"*
* *El bazar de los idiotas* (1983)
* *El virrey Solís* (1981)
* *Sur verde* (1980)
* *Almas malditas*   (1978)
* *Gabriela* (1977)
* *Recordarás mi nombre* (1976)
* *Los miserables* (1974)
* *Las gemelas* (1972)
* *El buen salvaje* (1968)
* *El enigma de Diana* (1966)
* *Diario de una enfermera* (1966)

### Zinema 
* *El hermano Pedro* (1967)
* *Canción de Navidad* (1974) .... Estela

### Antzerkia 
* *Antígona*
* *La gata sobre el tejado caliente*
* *Doña Beatriz, la Sin Ventura*
* *La casa de Bernarda Alba*

## Argitaratutako lanak 
### Eleberriak 
* *La nuez vacía*, 1975
* *Mimetismo*, 1975
* *Solo hasta media playa*, 2000
* *Paralelo 15*, 2006

### Antzerkia 
* *El mundo de Marian Durán*, 1979
* *Caribe Jones: teatro para niños*, 1986

### Ipuinak 
* *La utopia de Emma*, 1998 
** Honako hauek ditu: "Mundu paraleloak"; "Emmaren utopia"; "Urtxintxa sabia eta enara zoriontsua"; "Historia inconclusa"; "Dorrea"; "Opari desegokiak"; "Mende zaharra"
* *Exilio: historia inconclusa*, 1998

### Bestelakoak 
* *Casos y cosas de casa*
* *Vive como quieras*, 1967

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Cordovako Samara Colarten
Shell Lake (Wisconsin)

**Shell Lake** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Washburn konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izena gertu dagoen Shell aintziratik hartzen du.

## Ikus, gainera 
*  Washburn konderria

## Kanpo estekak
Pittsville (Wisconsin)

**Pittsville** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Wood konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Hiria parkez inguratuta dago, North Wood County Park, Powers Bluff edo Black River State Forest modukoak.

## Ikus, gainera 
*  Wood konderria

## Kanpo estekak
Chetek (Wisconsin)

**Chetek** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Barron konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izen bereko herriaren barnean dago zati bat. 

Ojibwa herriak lekuari *Zhedeg* deitzen zion, pelikano esan nahi duena. 

## Ikus, gainera 
*  Barron konderria

## Kanpo estekak
Buffalo City (Wisconsin)

**Buffalo City** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Buffalo konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Izenak bufalo animaliaren ondorioz dauka, iraganean hor haztegi bat baitzegoen. 1859an sortu zen hiria, eta bere garaian Buffalo konderriko hiri bakarra zen. 

## Ikus, gainera 
*  Buffalo konderria

## Kanpo estekak
Delavan (Wisconsin)

**Delavan** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Walworth konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Milwaukeetik 72 kilometrora dago. Hiriaren zati bat izen bereko herriaren barnean dago, baina bi entitateak politikoki independenteak dira. 

## Ikus, gainera 
*  Walworth konderria

## Kanpo estekak
Markesan (Wisconsin)

**Markesan** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Green Lake konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Hiri honetan dago Wisconsingo biztanleria erdigunea. 

## Ikus, gainera 
*  Green Lake konderria

## Kanpo estekak
Joanes Etxeberri Andereñoen Erresidentzia

**Joanes Etxeberri Andereñoen Erresidentzia** Donostian 1964 eta 1973 urteen artean egon zen irakasle eskola bat izan zen, erresidentzia gisa funtzionatu zuena, lehen ikastoletarako andereñoak prestatzen. Elbira Zipitria ikastolen mugimenduko aitzindariak sortu zuen, eta Pakita Arregi izan zuen zuzendari.

## Historia 
1964-1965 ikasturtean hasi zen erresidentzia martxan. Lehen urtean zortzi ikasle izan ziren; haietatik hiruk magisteritza eta ondorengo oposaketak irabazita izan arren, ikastolarako bidea hartzea erabaki zuten eta praktikak eginez ikastolarako prestatzea. 

235 andereñok jaso zuten bertan formakuntza, frankismoaren garaiko magisteritza eskoletan maisu-maistrek nekez aurkitu zuten berariazko prestakuntza, euskararik ere ez baitzegoen irakaslegorako hezkuntza formalean. Andereñoak elkarrekin bizi ziren erresidentzian, baina ez zen inoiz egoitza finkorik egon, Donostiako hainbat etxe partikular erabili baitziren. Andereño batzuek beren artean gaztelaniaz egiteko ohitura zutenez, arau hau ezarri zen: pezeta bat ordainduko zuela hala ziharduen ikasleak.

Bultzatzaile pertsonalak izan zituen ekimenak, horien artean Joxe Migel Zumalabe, Eujenio Agirretxe, Karlos Santamaria eta Joxe Murua. Hezitzaileen artean, berriz, Karlos Santamaria bera, Karmele Esnal, Federiko Zabala, Pako Garmendia eta Feli Etxeberria; Euskaltzaindiaren enkarguz, Patxi Altunak eta Joan Mari Lekuonak euskara eta euskal literaturako lanak aztertzen zituzten.

1973. urtean, krisia izan zen ikastolen mugimenduan, eta erresidentzia itxi egin zen. Ikastolen baitako arrakala sortu zuten bi gai nagusiak euskara batua eta laikotasuna izan ziren, eta andereñoen prestaketaren zentro horren “akaberaren arrazoia”, Pakita Arregi zuzendari izandakoaren iritziz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Arregi Goenaga, Pakita (2022). Joanes Etxeberri andereñoaren erresidentzia. Txertoa. ISBN 978-84-71486-82-0.

## Kanpo estekak
Fort Atkinson (Wisconsin)

**Fort Atkinson** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Jefferson konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Jefferson konderrian osoki dagoen hiririk handiena da, Watertownen zati bat Dodge konderrian baitago. 

## Ikus, gainera 
*  Jefferson konderria

## Kanpo estekak
Westby (Wisconsin)

**Westby** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Vernon konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izena norvegieratik datorkio, eta literalki esan nahi du "Mendebaldeko Hiria". Norvegiar jatorriko kolono askok eratu zuten hiria.

## Ikus, gainera 
*  Vernon konderria

## Kanpo estekak
Anafora (gramatika)

**Anafora** terminoa, hizkuntzalaritza arloko termino zehatz gisa, hiru zentzu erlazionaturekin erabiltzen da, baina hiru zentzuak desberdinak (hizkuntzalaritza-korronte batzuetan erabilera partikularrak izateaz gain, eta termino erretoriko gisa erabiltzeaz gain): 

: (1) Diskurtsoaren testuinguruan dagoen beste adierazpen baten mende dagoen adierazpena erabiltzea (aurrekari deritzona).
: (2) Diskurtsoaren testuinguruan, adierazpen bera (deiktiko bat, eskuarki izenordain bat), eduki semantikoa diskurtsoaren testuinguruan dagoen beste adierazpen baten mende duena.
: (3) Aurreko bi horien, (1) eta (2), anaforaren interpretazio murriztaile batean, anafora *baino lehen*, diskurtsoan **aurrekaria** duten erabilera, edo adierazpen deiktikoei baino ez dagokie. Alde horretatik, "anafora" murriztailea kataforaren aurkako terminoa da, deiktikoa baita, eta haren erreferentea haren atzetik agertzen baita.

Hala, "Hura zinema izar bihurtu baino lehen, Ane aktore arrunta zen" esaldian, "hura" izenordaina, "Ane"ri dagokiona, anafora bat da (2) adieran, baina katafora bat (3)-ren erabilera murriztuenean.

## Adibideak 
Entzuleak edo irakurleak, hau da, mezuaren hartzaileak, behar-beharrezkoak  ditu horrelako anaforak jakiteko esaldiak daukan informazio osoa. Adibide honetan hitzen ordenak ematen dio hartzaileari esaldia ulertzeko beharrezkoa duen informazioa. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anafora (argipena).
* Anafora (erretorika).

## Kanpo estekak
Jevdokia Rexetnyk

**Jevdokia Hryhorivna Rexetnyk** (; Koxmanivka, 1903ko martxoaren 14agreg./martxoaren 1ajul. – Kiev, 1996ko urriaren 22a) ukrainar zoologoa izan zen.

## Bizitza 
Jevdokia Rexetnyk Koxmanivka herrixkan jaio zen, Errusiako Inperioan, gaur egungo Ukrainaren lurraldean. Haren aita nekazari aberatsa zen eta kulak izateagatik erreprimitua izan baino lehen hil zen. Rexetnyk Poltavan hazi zen ahizpa eta koinatuaren etxean. 1918an, pedagogiako ikasketak hasi zituen, umezurztegian praktikak burutu zituen, eta 1920an irakasle-ziurtagiria lortu zuen Poltavako Unibertsitate Pedagogikoan.

Unibertsitate berean jarraitu zituen ikasketak 1924ra arte, eta han Oksana Ivanenko eta Pavlo Tytxyna idazleak ezagutu zituen. Ikasten ari zela, umezurztegian irakasten jarraitu zuen aldi berean. 1924an biologian lizentziatu zen, eta Kharkiveko Osnoviansky barrutiko eskolan kontratatu zuten zoologiako irakasle gisa. 1926an Jakov Khomenko filologoarekin ezkondu zen, eta bi urte geroago seme bat izan zuten, Emil.

1933tik aurrera, Kharkiveko Ikerketa Zientifikoko Estazioan ere lan egin zuen. 1934an alondeen inguruko lana defendatu zuen. Rexetnyk eta haren senarra ere Poltavan egon ziren 1941eko urrira arte, naziek hiria inbaditu zuten arte.

* *До екології жайворонків в умовах району Асканія-Нова* (1937)
* *До систематики i географічного поширення сліпаків (Spalacidae) в УРСР* (1939)
* *Матеріали до вивчення систематики, географічного поширення та екології сліпаків (Spalacinae) УРСР* (1941)
* *О новых подвидах крапчатого суслика Citellus suslica volhynensis subsp. nov. и Citellus suslica ognevi subsp. nov* (1946)
* *Систематика і географічне поширення ховрахів (Citellus) в УРСР* (1948)
* *Європейський ховрах (Citellus citellus L.) в Закарпатській області* (1965)
* *О некоторых различиях трех подвидов сусликов рода Citellus фауны УССР* (Nikolai Balakhinekin batera, 1967)
* *Памяти Николая Васильевича Шарлеманя (1887—1970)* (1970)
* *Моя Оленіана* (1994)
* *Памяти Ивана Демьяновича Иваненко* (1998, hil ostekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bloomer (Wisconsin)

**Bloomer** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Chippewa konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. 1848an Galenatik (Illinois) egorritako Bloomer izeneko pertsona batek sortu zuen, errota bat jarri zuenean.

## Ikus, gainera 
*  Chippewa konderria

## Kanpo estekak
Wonder Boys (filma)

***Wonder Boys*** (euskaraz *Mutil Harrigarriak*), 2000ko Curtis Hanson estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Michael Chabon idazlearen *1995eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Michael Douglas,  Tobey Maguire, Frances McDormand, Katie Holmes, Rip Torn eta Robert Downey Jr. aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako hiru izendapen izan zituen, Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabaziz (Things Have Changed, Bob Dylan).

## Argumentua 
AEB, Pennsylvania, Grady Tripp (Michael Douglas) literatura irakasleak idaztea galarzten dion krisialdi bat jasan du: Emily hirugarren emazteak abandonatu berri du eta bere agente literarioak bere bigarren eleberria amaitu dezan presionatu. Zazpi urte lehenagotik, etorkizun handiko gaztea zela, bere lehen eleberriak arrakasta handia izan zuen. "Hitzen Jaialdia" literatur ospakizuna egiten den asteburuan zehar, James Leer (Tobey Maguire) ikasleak Gradyren aita sena piztuarazi eta biak Marilyn Monroeren jabetzakoa izan zen jantzi bitxi baten bila hasiko dira. 

## Aktoreak 
* Michael Douglas: Grady Tripp irakaslea
* Tobey Maguire: James Leer
* Frances McDormand: Sara Gaskell errektorea
* Katie Holmes: Hannah Green
* Rip Torn: Quentin "Q" Morewood
* Robert Downey Jr.: Terry Crabtree
* Richard Thomas: Walter Gaskell
* Richard Knox: Vernon Hardapple
* Jane Adams: Oola
* Alan Tudyk: Sam Traxler
* George Grizzard: Fred Leer
* Kelly Bishop: Amanda Leer
* Philip Bosco: Emilyren aita
* Michael Cavadias: Antonia "Tony" Sloviak andereinoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Benidorm uhartea

**Benidorm uhartea**, Espainiako Alacanteko probintziako Benidorm udalerriaren kostalde parean dagoen uharte bat da, Mediterraneo itsasoan eta Valentziako Erkidegoan.

Ekologia, paisaia eta ingurumen aldetik berebiziko garrantzia du. Benidormeko portutik bi itsas miliatara dago. 7 hektareatako azalera, 350 metro luze eta gehienezko 250 metro zabal ditu. Bere punturik garaiena itsas mailatik 73 metrora dago.

Bere kokapena eta osaketa geologikoarengatik, lur lehorrean dagoen Serra Geladaren jarraipenatzat jotzen da.
San Jakue eta Santa Anaren eliza (Benidorm)

**San Jakue eta Santa Anaren eliza**, , Espainiako Alacanteko probintziako Benidorm udalerrian dagoen eliza katoliko bat da, Valentziako Erkidegoan. 

Udalerriko *El Castell* edo Alde Zaharraren gain dago, Canfali muinoan. 1740 eta 1780 artean eraiki zen, gaur egun Benidormeko Santa Zaindaria den Sufragioaren Ama Birjinaren aurkikuntzaren ondorioz. Dorrea 1807-1812 artean eraiki zen. 1912 eta 1990ean zaharberritua izan zen.
Tossal de la Cala

**Tossal de la Cala**, Espainiako Alacanteko probintziako Benidorm udalerrian dagoen kostaldeko muino bat da, Ponent eta Finestrat hondartzaren artean.

Bere punturik garaiena itsas mailatik 103 metrotara dago.
Adams (Wisconsin)

**Adams** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Adams konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Adams herriaren lurren barruan dago hiria. 

Hasieran South Friendship deitzen zen herria, baina herritarrek ez zuten gustoko eta Chicago and North Western Railway tren konpainiari eskatu zioten aldatzea. Konpainiak Adams aukeratu zuen, laburra zelako. 

## Ikus, gainera 
*  Adams konderria

## Kanpo estekak
Thorp (Wisconsin)

**Thorp** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Clark konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Hiria izen bereko herriaren eta Withee herriaren lurren barruan dago. 

## Ikus, gainera 
*  Clark konderria

## Kanpo estekak
Stoughton (Wisconsin)

**Stoughton** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dane konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Madison hiriburutik 20 bat miliara dago, Yahara ibaiaren altzoan. 
## Ikus, gainera 
*  Dane konderria

## Kanpo estekak
Kiel (Wisconsin)

**Kiel** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Calumet konderrian eta Manitowoc konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu, horietatik gehienak Calumeten. 

Lehen famatua zen egurrezko oinetakoen fabrika bat izateagatik.

## Ikus, gainera 
*  Calumet konderria

## Kanpo estekak
Waupun (Wisconsin)

**Waupun** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dodge konderrian eta Fond du Lac konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu, bi heren inguru Dodge konderrian.

Seymour Wilcoxek sortu zuen 1839an.

## Ikus, gainera 
*  Dodge konderria

## Kanpo estekak
Arcadia (Wisconsin)

**Arcadia** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Trempealeau konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Arcadia Trepeauleauko hiririk handiena da, eta gehiengoa latinoa da. 

## Ikus, gainera 
*  Trempealeau konderria

## Kanpo estekak
Abbotsford (Wisconsin)

**Abbotsford** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Clark konderrian eta Marathon konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu, gehienak Clark konderrian. "Wisconsingo Lehen Hiria" izengoitia du, alfabetikoki lehenengoa delako. 

## Ikus, gainera 
*  Clark konderria

## Kanpo estekak
Beaver Dam (Wisconsin)

**Beaver Dam** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dodge konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Beaver Dam aintziraren alboan dago. Milwaukee-Waukesha-Racine eremuaren parte da. Beaver Dam izeneko herriaren barnean dago. 

## Ikus, gainera 
*  Dodge konderria

## Kanpo estekak
St. Francis (Wisconsin)

**St. Francis** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Milwaukee konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Gaur egun St. Francis deitzen den eremua "Nojoshing" deitzen zuten amerindiarrek kolonoak iritsi zirenean. St. Francis Seminarioa 1845ean sortu zen. 

## Ikus, gainera 
*  Milwaukee konderria

## Kanpo estekak
Black River Falls (Wisconsin)

**Black River Falls** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Jackson konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Ho-Chunk nazioaren gune administratiboa da. 

## Ikus, gainera 
*  Jackson konderria

## Kanpo estekak
Altoona (Wisconsin)

**Altoona** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Eau Claire konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Union Pacific Railroad burdinbidearen terminal bat da. 

## Ikus, gainera 
*  Eau Claire konderria

## Kanpo estekak
Medford (Wisconsin)

**Medford** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Taylor konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Medford izeneko herriaren mugen barruan dago. 

St. Petersko itunaren baitan 1837an Ojibwe herriari erositako lurretan dago. 

## Ikus, gainera 
*  Taylor konderria

## Kanpo estekak
Clintonville (Wisconsin)

**Clintonville** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Waupaca konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Clintonville Menominee lurraldearen parte zen. Menominee hizkuntzan *Omīniahkan* deitzen zen, "usoak ehizatzen diren lekua". Cedarsko itunaren bidez eskuratu zuen AEBk 1836an.

## Ikus, gainera 
*  Waupaca konderria

## Kanpo estekak
New Holstein (Wisconsin)

**New Holstein** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Calumet konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izen bereko herriaren lurren barnean dago. Izena Holstein lurraldearengatik du, Alemanian; izan ere, lehen kolonoak bertatik iritsi ziren. 

## Ikus, gainera 
*  Calumet konderria

## Kanpo estekak
Finestrat hondartza

**Finestrat hondartza**, Espainiako Alacanteko probintziako Finestrat udalerrian dagoen hondartza bat da, Valentziako Erkidegoan. Benidorm udalerritik 3 kilometrora dago, hego-mendebaldean Villajoyosa udalerriarekin muga egiten du, eta ipar-ekialdean, Benidorm udalerriarekin.

3.000 metro luze eta 5.100 metro zabal ditu.
Brodhead (Wisconsin)

**Brodhead** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Green konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. 2000an Spring Valley herriko lur bat batu zuen, Rock konderrian. 

## Ikus, gainera 
*  Green konderria

## Kanpo estekak
Horicon (Wisconsin)

**Horicon** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dodge konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Horicon paduraren hegoaldeko puntan dago hiria. *Branta canadensis* hegaztiaren migrazio leku garrantzitsua da, eta turismoak migrazio hori ikusteko lekuak ditu.

## Ikus, gainera 
*  Dodge konderria

## Kanpo estekak
Cumberland (Wisconsin)

**Cumberland** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Barron konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Hiriaren parte bat izen bereko herriaren barruan dago.

## Ikus, gainera 
*  Barron konderria

## Kanpo estekak
Boscobel (Wisconsin)

**Boscobel** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Grant konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Hiriaren iparraldetik kilometro batera Wisconsin ibaiak padura bat osatzen du. Bertatik igarotzen du U.S. Route 61 errepideak ibaia. Hiriaren hegoaldean Boscobel herriaren lurrak daude.

## Ikus, gainera 
*  Grant konderria

## Kanpo estekak
Delafield (Wisconsin)

**Delafield** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Waukesha konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izen bereko herri bat dago ondoan, baina entitate bereziak dira. 

## Ikus, gainera 
*  Waukesha konderria

## Kanpo estekak
Barron (Wisconsin)

**Barron** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Barron konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izen bereko herriak inguratzen du hiria. 

Hasieran Quaderer's Camp deitzen zen, John Quaderer egurginaren eremua zelako. Henry D. Barronen omenez aldatu zuten izena beranduago. 

## Ikus, gainera 
*  Barron konderria

## Kanpo estekak
Bayfield (Wisconsin)

**Bayfield** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Bayfield konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Wisconsingo hiririk txikiena da biztanle kopuruaren arabera. Gaur egun hiri bat sortzeko Wisconsingo legeek 1.000 biztanle izatea eskatzen du, beraz herrixka gisa inkorporatu beharko litzateke. 

## Ikus, gainera 
*  Bayfield konderria

## Kanpo estekak
Brillion (Wisconsin)

**Brillion** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Calumet konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Izen bereko herriak inguratzen du.

Alemaniako Brilon herriaren izena darama.

## Ikus, gainera 
*  Calumet konderria

## Kanpo estekak
Jauregi Handi dorretxea (Amezketa)

**Jauregi Handi dorretxea** edo **Jauregi dorretxea**, Gipuzkoako Amezketa udalerrian dagoen dorretxe bat da, Tolosaldea eskualdean. Alegitik datorren errepidearen bazterrean, herriaren sarreran, eskuinera dago.

## Historia 
Amezketa leinuaren jauretxea da, udalerri honetan antzinetik bizi den leinua. Leinu Gerren garaian Oinaztarren aldekoa izan zen. XIII. mendearen erdialdera jadanik aipatzen da Gipuzkoako etxe aipagarrienetakoa zela. 1347. urteko agiri batean Pedro De Amezketa aipatzen da, Jauregi Haundiko jabea, eta dirudienez leinuak eman zion inguruari eta ondoren herriari izena. 

Henrike IV.a Gaztelakoak etxearen goikaldea mozteko agindua eman zuen leinu gerretan parte hartzearen zigor gisa. XV. mendean dorrea berreraiki egin zen.

## Eraikina 
Gaur egun baserri bihurtuta dago eta garai bateko dorrearen itxurarik ez du. Oinplano karratua du, 16 metroko aldeak dituena

Beheko solairuaren erdian sarrerako atea dago. Ate zabal honek bi orri ditu eta harlanduz egindako markoa. Ezkerraldean bigarren ate bat dago.

## Armarria 
175px|thumb|Amezketa leinuaren armarria.
Amezketa leinuaren armarri oso zahar bat ere erakusten du. Zuhaitza eta haren enborrean tente jarrita hartz bat ageri da, beste aldean iltzeak daude puntak beherantz begira dituztela. Honako idazki hau dauka: *"El primero Jhn que nos siñorió me fizo el año de Mil LLLXXXIIII. Biba Amezketa"*. Armarriaren inguruan *VI-VA-AMEZ-QTA* irakurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baraboo (Wisconsin)

**Baraboo** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Sauk konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. 

Baraboon dago Circus World Museoa eta Ringling Brothers Circus zirku konpainiaren neguko egoitza. Al. Ringling Antzokia hiriko gune ezaguna da. 

## Ikus, gainera 
*  Sauk konderria

## Kanpo estekak
Durand (Wisconsin)

**Durand** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Pepin konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Chippewa ibaia Mississippi ibaiarekin batu baino 24 kilometro lehenago dago. Bere inguruan izen bereko herria dago. 

## Ikus, gainera 
*  Pepin konderria

## Kanpo estekak
Sturgeon Bay (Wisconsin)

**Sturgeon Bay** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Door konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Sturgeon badian dago eta Door penintsulako hiririk populatuena da. Inguruko gune turistikoa da. 

## Ikus, gainera 
*  Door konderria

## Kanpo estekak
Sparta (Wisconsin)

**Sparta** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Monroe konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

1837an Ho-Chunk herriari erositako lurretan dago. 

## Ikus, gainera 
*  Monroe konderria

## Kanpo estekak
Colby (Wisconsin)

**Colby** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Clark konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Hiriaren inguruan izen bereko herria, Hull eta Abbotsford daude. Colby gazta hemen sortu zen. 

## Ikus, gainera 
*  Clark konderria

## Kanpo estekak
Montello (Wisconsin)

**Montello** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Marquette konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Fox ibaia hirian dago. Wisconsingo zuhaitzik handiena hiri honetan dago. 

## Ikus, gainera 
*  Marquette konderria

## Kanpo estekak
Etxauriko ezpata

**Etxauriko ezpata** Etxaurin aurkitu zuten Lehen Burdin Aroko ezpata bat da. Beste budinezko arma multzo batean zegoen. Baliteke arma hori gertu zegoen Legingo herri harresitutik etortzea. Ezpata horrek ezpata mota bati izena eman dio, Etxauri motako ezpata, nahiz eta batzuetan Quesada  edo Etxauri-Quesada ere esaten zion. Encarnación Cabré espainiar arkeologoak eman zion izen hori. Horrek ez du esan nahi Etxaurin aurkitu direnik mota horretako ezpata kopuru handiena.

## Aurkikuntza eta ikerketak
Gorde ziren oharren arabera, XIX. mendean, "Iruñerako errepidea eraikitzean"... "gotorlekuan" burdin "batzuk agertu ziren". Hau da, arma pilaketa bat. Aurkikuntza horiek Nafarroako Kontuen Ganberako Arkeologia Museoan kontserbatu ziren eta geroago Pere Bosch i Gimpera arkeologoak 1921ean ezagutarazi zituen. Blas Taracenak eta Luis Vázquez de Pargak 1943an Etxaurin dauden Burdin Aroko herri harresituetan, Legin, San Quiriaco eta Santo Tomasen, indusketa arkeologikoak egin zituzten. Horren helburua XIX. mende amaierako aurkikuntza arkeologiko ospetsua testuinguruan kokatzea izan zen. 

XX. mendeko laurogeiko hamarkadaren erdialdean, Amparo Castiellak Legingo herria berriz induskatu zuen, batez ere erdi-lurperatutako etxeak aztertzeko eta marrazteko, eta  Nafarroako protohistoriari buruzko bere azterlanean sartu zuen. Gaur egun Nafarroako Museoan erakusten da.

## Forma 
thumb|Atrofiatutako antenadun ezpata, Arcóbriga motatakoa.
Atrofiatutako antenen arma bat da, batez ere orri zuzena eta zorrotzekoa, perretxiko itxurako antenak ditu, zartailuaren hasierako egitura zirkulu erdiko forma du, batez ere, mutur kamutseko burdinazko xaflaz egindako zorroa du. Iberiar Penintsulako ipar ordokiko eta Nafarroako ezaugarria da, eta ez da Hegoaldeko ordokian agertzen, ezta Iberiar Penintsulako beste lurraldeetan ere.

## Oharrak 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* 
*
Whitewater (Wisconsin)

**Whitewater** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Walworth konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Kettle Moraine State Forest basoaren hegoaldean dago eta Wisconsin-Whitewater Unibertsitatea bertan dago. 

## Ikus, gainera 
*  Walworth konderria

## Kanpo estekak
Green Lake (Wisconsin)

**Green Lake** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Green Lake konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Green aintziraren iparraldeko kostan dago. Beste aldean izen bereko herria dago. 

## Ikus, gainera 
*  Green Lake konderria

## Kanpo estekak
Sun Prairie (Wisconsin)

**Sun Prairie** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Dane konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Madison hiriburuaren aldirietan dago, eta bere konderriko bigarren hiririk populatuena da. 

## Ikus, gainera 
*  Dane konderria

## Kanpo estekak
Peshtigo (Wisconsin)

**Peshtigo** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Marinette konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Peshtigo ezaguna da 1871ean sute handi bat egon zelako, non 1.200 pertsona hil ziren. 

## Ikus, gainera 
*  Marinette konderria

## Kanpo estekak
Milton (Wisconsin)

**Milton** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Rock konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. 1967an Milton eta Milton Junction herriak batuz sortu zen hiria.
## Ikus, gainera 
*  Rock konderria

## Kanpo estekak
Mineral Point (Wisconsin)

**Mineral Point** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Iowa konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu. Mineral Point herriak inguratzen du Madisonen eskualde metropolitarreko kidea da. 

## Ikus, gainera 
*  Iowa konderria

## Kanpo estekak
Wautoma (Wisconsin)

**Wautoma** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Waushara konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Hiriak elkarrekin lotuta ez dauden hiru eskualde ditu. Bat Wautoma herriaren barnean dago, bigarrena Dakota herriaren barruan eta hirugarrena bi herriren arteko mugan dago.

## Ikus, gainera 
*  Waushara konderria

## Kanpo estekak
Glendale (Wisconsin)

**Glendale** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Milwaukee konderrian dago, Wisconsin estatuan.  biztanle ditu.

Woodland aroan Muino egileak bizi ziren bertan. 

## Ikus, gainera 
*  Milwaukee konderria

## Kanpo estekak