open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ezio Bosso

**Ezio Bosso** (Turin, 1971ko irailaren 13 &ndash; Bolonia, 2020ko maiatzaren 15a) orkestra zuzendari, musikagile eta musikari italiarra izan zen. Bereziki ezaguna egin zen filmen soinu-bandak sortzen.

## Biografia 
Txikitatik izan zuen musikaren grina. Bere esanetan, irratian abestiak entzuten zituenean irudipenak zituen. Txikitatik ere musika klasikoaren erakarpena sentitu zuen. Haren anaia nagusia gitarra jotzen zuen eta haren laguntzarekin gitarra eta txirula jotzen ikasi zuen. Lau urtekin musikako teoria hasi zen ikasten eta, halaber, pianoa jotzen. Dena dela, bere pasioa baxua izan zen. Txikitatik ere musika konposatzen saiakerak egin zituen.

Hamasei urteki Lyonen, Frantzian, bakarlari gisa aurkeztu zen eta hor hasi zen bere ibilbidea orkesta desberdinekin arituz. Hasi zen dantzarako eta antzerkirako musika prestatzen ere bai. Ludwig Streicher irakaslea ezagutu zuen eta, haren eraginaz, Vienako Akademiara joan zen bertan konposizioa eta zuzendaritza ikasteko.

90. hamarkadan, oso gazte, bere kontrabaxuaren birtuositatearen ospea zabaldu zen eta mundu osoko orkestekin kolaboratu zuen: New Yorkeko Carnegie Halletik Bruselako Palais des Beaux Arts-era. Kurtsoak eman zituen, bestetik, Parisen eta Japonian. Turingo Juvarra antzokian bere lehen opera taularatu zuen: *Alcina*; ondoren beste lau egin zituen. Halaber, zinema munduan hasi zen zinema mutuaren filma batzuen soinu-bandak prestatzen.

1998an, Gianluca Maria Tavarelliren *One Love* filmaren soinu banda egin zuen eta horrekin arrakasta handia izan zuen. 2003an Gabriele Salvatoresen *Io Non Ho Paura* arrakasta errepikatu zen. Ondorioz, Oscar sarietan gonbidatua izan zen. Eta sari desberdinak jaso zituen: Flaiano saria, Imaie Rising Star saria, Italian Grammy... 2005ean, ezkerreko eskuan lesio larri bat izan zuen; aldi baterako New Yorken egokitu zen. 2005ean *Quo Vadis Baby* filmaren musika idatzi zuen.

2011an gaixotasun degeneratiboa diagnostikatu zioten, Alboko esklerosi amiotrofikoa, alegia. 2020ko maiatzaren 15ean hil zen, 48 urte zituela.

## Kolaborazioak 
Hauek dira kolaborazio ezagun batzuk:

* Christopher Wheeldon (The San Francisco Ballet)
* The BalletBoyz.
* Southbank Centre of London.
* Sydney Dance Company.
* Rafael Bonachela.
* James Thiérrée.
* Scottish Dance Theatre.

### Beste artistekin egindako kolaborazioak 
* Billy Corgan (Smashing Pumpkins)
* Gustavo Beytelmann (Gotan Project)
* Roberto Saviano (Escritor)
* Lucariello (Rapero)
* Jean Michelle Folon (Pintor)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Ezio Bossoren konposizioak

## Kanpo estekak 
* *Rain, In Your Black Eyes*, Youtuben.
* :Webgune ofiziala
Harold Harefoot

**Harold Harefoot** ('erbi oin';  - 1040ko martxoaren 17a) bikingo errege bat izan zen, Ingalaterrako errege 1035etik 1040ra. Danimarkako Kanuto II.a *Handia* zuen aita (Danimarkako, Norvegiako eta Ingalaterrako erregea), eta Ælfgifu Ælfhelmsdotter zuen ama.

Kanuto III.a Hardeknut bere anaiordea bion aitaren oinordekoa izan zen Danimarka eta Ingalaterrako erregetzan, aita 1035eko abenduak 12an hil ondoren, baina, Magnus I.a Norvegiakoarekin liskarrean zebilenez, ezin izan zuen Ingalaterrara joan han bere autoritatea sendotzera, eta, beraz, bere Harold Harefoot izendatu behar izan zuen Ingalaterrako erresumako ordezkari bezala, Kanuto bera joan bitartean.

Haroldek, bere burua errege izendatzen du 1037an, Kanutok, hori onartzea beste erremediorik izan ez zuelarik, norvegiar erregearen aurkako borrokak zirauen bitartean, norekin, azkenean, adostasun batetara iritsi zen 1038an, honen bidez, Hardeknut seme-alabarik izan gabe hiltzen bazen, oinordekoa Magnus I.a Norvegiakoa bihurtuko zelarik.

Danimarka baketua izan ondoren, Kanuto, Ingalaterra inbaditu eta bere anaia traidorea tronutik kentzeko prestatzen da. 1040an. Harold, inbasioa baino pixka bat lehenago hil zenez, Kanutok, Ingalaterra domeinatzeko libre zen, handik gutxira errege koroatua izan zelarik.
Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak

***Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak jatorriz*** (jatorrizko izenburua, ) Aranzadi Elkarteak eta Arabako Natur Institutuak elkarlanean egindako lan mardula da, gaztelaniaz 1999an eta euskaraz 2004an argitaratua. Egile nagusiak bost ziren: Iñaki Aizpuru Oiarbide, Carlos Aseginolaza, Pedro Maria Uribe-Echebarria, Pello Urrutia eta Iñaki Zorrakin. Dena dela, lantaldea zabalagoa izan zen. Liburuan, deskribatutako espezie guztien marrazkiak ageri dira, Carlos Enrique Hermosillak, Erikarta Lekuonak eta Iñaki Zorrakinek eginak. Liburu osoa dohainik dago eskuragarri Interneten, hala euskaraz

## Lurraldeak 
Flora honetan Ebroko haranaren eta Bizkaiko Golkoaren arteko landare baskularrak biltzen dira; beste mugak hauek dira: Atturri ibaia iparraldean eta Ebro ibaia hegoaldean zein Ason ibaia mendebaldean eta Aspe (Bearno) eta Aragón Subordán ekialdean. Ikertutako lurraldea 20.600km² izan ziren. Euskal Herritik kanpo beste lurraldetako inguru batzuk aztertu ziren: Kantabria, Burgos, Soria, La Rioja, Zaragoza eta Huesca.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburua, euskaraz eskuragarri, dohainik. Formatua: PDF. Tamaina: 24,7&nbsp;MB.
Bamburgheko gaztelua

**Bamburgheko gaztelua** () Ingalaterrako Northumberland konderriko izen bereko herrian dagoen gaztelu bat da.

## Historia 
Basaltoko lurmutur batean eraikia, gaztelua, bertakoek, Din Guardi zioten, eta Bernicia angloen erresumako hiriburua izan zen 420an sortu zenetik 547ra arte (hau gazteluari buruz idatzitako lehen erreferentziaren urtea da). Urte horretan, gotorlekua, Ida Berniciakoa agintari anglosaxoiak harrapatu zuen, eta bere egoitza bihurtu zuen. Britaniarrek bere seme Hussaren eskuetatatik berreskuratu zuten 590eko gerran, urte horretan bertan ordezkatua izan aurretik.

Æthelfrith bere bilobak, Bebba emazteari eman zion, noren hasierako izena, *Bebbanburh*, beragandik datorren. 993an bikingoek jatorrizko gotorlekua suntsitu zuten.

Normandiarrek gaztelu berri bat eraiki zuten aurrekoaren leku berean, gaur egungoaren oinarria dena. 1095ean, Northumberlandeko kondea eta bere jabea zen Robert Mowbrayk lagundutako matxinada batean, Gilen II.ak, arrakastarik gabe setiatu zuen. Robert harrapatua izan ondoren, bere emazteak defentsari ekin zion, erregeak bere senarra itsutzeko mehatxuagatik uko egitera behartu zuten arte.

Orduan, Bamburgh Ingalaterrako monarken jabetza izatera pasa zen. Henrike II.ak dorre nagusia eraiki zuen. Ingalaterrako postu aurreratua izanda, gazteluak eskoziar eraso ugari jasan zituen. 1464an, Bi Arrosen Gerran zehar, artilleriaz konkistaturiko Ingalaterrako lehen gaztelua bihurtu zen, Richard Nevillek, Warwickeko 16. kondeak bederatzi hilabetez gaztelua setiatu ondoren.

400 urte inguruz Northumberlandeko Forster familia tenentea izan zen, koroak gazteluaren jabetza Sir John Forsterri eman zion arte. Familiak gazteluaren jabetza mantendu zuen 1700ean Sir William Forster porrot egin zuela aitortu zuen arte eta zorrak kitatzeko Legebiltzarraren lege baten ondoren bere jabetzak, gaztelua barne, Lord Crew Durhamgo apezpikuari saldu zitzaizkion.

Gaztelua hondatu egin zen, baina zenbait jabek zaharberritu zuten XVIII. eta XIX. mendeetan. Azkenean, William Armstrong industrialari viktoriarrak erosi zuen. Honek bere zaharberritze amaitu zuen.

II. Mundu Gerran gazteluak Itsas Armadako korbeta bati izena eman zion: HMS Bamborough Castle-ari hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The IT Crowd

***The IT Crowd*** britainiar sitcom bat da, Graham Linehanek Channel 4 katearako sortua.

## Sinopsia 
Telesaila Reynholm enpresaren bulegoetan garatzen da. Informatika saileko hiru kideren egunerokotasunean zentratzen da, soto desordenatu, zikin eta kaotiko batean kokatua, gainera, Londresko ikuspegi fantastikoekin kontraste handia egiten duena.

Moss eta Roy, biak teknikariak, sozialki ezgaitzat diren bi "nerd" dira. Konpainia mespretxatzen dute beren ezagutza teknologikoen mende daudelako, eta, aldi berean, gainerako lankideek Moss eta Roy mespretxatzen dituzte. Royk esperientzia handia du enpresako informatikaren munduan, eta badaki bi galdera errazekin arazoen %90 konpontzen direla: "probatu al duzu berriro hastea?" eta "ziur al zaude entxufatuta dagoela?". Mossek, berriz, gai tekniko guztietarako dituen ezagutza zabal eta konplexuak erantzun zehatz bezain deszifraezinetan islatzen dira.

## Aktoreak 
* Roy Trenneman - Chris O'Dowd
* Maurice Moss - Richard Ayoade
* Jen Barber - Katherine Parkinson
* Denholm Reynholm - Chris Morris
* Richmond Avenal - Noel Fielding

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Misfits (telesaila)

***Misfits*** britainiar telesail bat da, Howard Overmanek E4 katearako sortua.

## Sinopsia 
Jokabide antisozialak dituzten eta komunitatearentzako zerbitzu-programa batean (*community payback*) lan egitera behartuta dauden gazteak protagonistak dira. Zerbitzuan direla, ekaitz arraro batek seriean zehar argituko diren superbotereak emango dizkie.

## Aktoreak 
* Robert Sheehan : Nathan Young
* Iwan Rheon : Simon Bellamy
* Lauren Socha : Kelly Bailey
* Antonia Thomas : Alisha Daniels
* Nathan Stewart-Jarrett : Curtis Donovan
* Joseph Gilgun : Rudy Wade
* Karla Crome : Jess
* Nathan McMullen : Finn Samson
* Matt Stokoe : Alex
* Natasha O'Keeffe : Abbey Smith

## Kanpo estekak
Kupromakopavonita

**Kupromakopavonita** mineral bat da eta pavonite homologous series taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Kupromakopavonita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: Ag3Cu8Pb4Bi19S38. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Kuprokalininita

{{mineral infotaula
| izena = Kuprokalininita
| formula = CuCr2S4
| kategoria = sulfuro
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| strunz = 2.DA.05
| dana = 2.10.1.20
| distira = sub-metallic*
| kolorea = beltza
| marra = beltza
| irmotasuna = veri brittle*
| esfoliazioa = none observed*
| fraktura = irregularra, malkartsu
| dentsitate = 4,16 g/cm3 (kalkulatuta)
| sistema = monoklinikoa
| simetria = *m*3*m (*4/*m *3* *2/*m)* - hexoctahedral*
| zelda = a = 9,814(2)  Å; 
| talde-optikoa = isotropic*
| ezpurutasuna = V, Fe, Zn
| makla = polisinthetic twins on {111} are tipical. occasionalli, simple twinning bi the spinel law is identified.*
| gogortasuna = 4,5 - 5
| IMA = IMA2010-008
| erreferentziak = 
}}
**Kuprokalininita** sulfuro motako minerala da eta carrollite subtaldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Kuprokalininita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: CuCr2S4. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Kupromolibdita

**Kupromolibdita** mineral bat da.

## Ezaugarriak 
Kupromolibdita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: Cu3O(MoO4)2. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Kuprorivaita

{{mineral infotaula
| izena = Kuprorivaita
| formula = CaCuSi4O10
| kategoria = silikato
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| strunz = 9.EA.05
| dana = 71.2.3.1
| heis = 14.2.8
| distira = beira
| kolorea = urdina
| irmotasuna = ahula
| esfoliazioa = perfect - on {001}*
| dentsitate = 3,08(60) g/cm3 (neurtuta); 3,09 g/cm3 (kalkulatuta)
| sistema = tetragonala
| simetria = 4/*mmm (*4/*m *2/*m *2/*m)* - ditetragonal dipiramidal*
| zelda = a = 7,3 Å; c = 15,12 Å; 
| talde-optikoa = uniaxial (-)*
| errefrakzio_indizea = *n*ω = 1,633 *n*ε = 1,590
| ezpurutasuna = Al, Fe, Na, K, S
| gogortasuna = 5
| pleokroismoa = visible
| erreferentziak = 
}}
**Kuprorivaita** silikato motako minerala da eta gillespite taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Kuprorivaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: CaCuSi4O10. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Kuprotungstita

**Kuprotungstita** sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Kuprotungstita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: Cu2(WO4)(OH)2. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Randstad

**Randstad** ( ahoskatua) Herbehereetako konurbazioa da, eta Utrecht, Amsterdam, Haga eta Rotterdam hiriak biltzen ditu. Batzuetan, Randstad izena *Deltametropool* da, eta hiriak Randstadean gehiago integratzeko nahia islatzen du, nazioarteko megalopoli bihurtzeko.

Ez da Holandaren ertza, ez eta Herbehereen ertza ere: Randstad izena hartzen du Randstadeko Herbehereetako eskualde nahiko txiki batek, eta Groene Hart deitzen zaio, "Bihotz Berdea". Bi adierazpen horiek eskutik doaz. Holandako batuketa bi probintziei dagokie: Hegoaldeko Holanda eta Iparraldeko Holanda, non Randstaden lurraldeko zatirik handiena baitago.

KLM Royal Dutch Airlines-eko zuzendariak eman zuen izena, Amsterdam-Schiphol aireportuan, bihotz berde horretan, eta publizitate-funtzioa zuen hasieran. Inoiz ez da toponimo ofizial bihurtu, eta haren mugak zehaztugabeak dira, baina Randstadek 7,5 milioi biztanle inguru hartzen ditu, edo Herbehereetako biztanleen bi bosten inguru. Europako hirigune handienetako bat da.

## Kanpo estekak
William McMahon

Sir **William McMahon** GCMG, CH (Sydney, 1908ko otsailaren 23a – *ibidem*, 1988ko martxoaren 31) Australiako 20. lehen ministroa izan zen 1971 eta 1972 bitartean. Ekonomia ikasi zuen eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen. 1949an aukeratu zuten lehen aldiz parlamentuko kidea. Robert Menziesek 1951n izendatu zuen ministro eta 1996ra arte hainbat ministerio izan zituen. Harold Holt eta John Gortonen gobernuetan ere ministro izan zen. 1971n Alderdi Liberaleko buruzagi bihurtu zen eta Gorton lehen ministroaren dimisioa behartu zuen. Lehen ministro izan zen hogei hilabete, Gough Whitlamek 1972ko hauteskundeetan garaitu baitzuen. Diputatu izaten jarraitu zuen 1982ra.
Fast N' Loud

'''''Fast N' Loud''''' EEBBko Discovery Channel satelite bidezko telebista bateko saio bat da.

Dallasen kokatua eta kotxeak tunneatzen dituen Gas Monkey Garage tailerreko eguneroko gorabeherak agertzen dira, lantegi honen sortzaileak Richard Rawlings jabea eta Aaron Kaufman mekanikoa direlarik.

2012ko ekainaren 6tik aurrera ematen dute.

## Kanpo estekak
Goguette

[thumb|250px|Belleville auzoko "goguette alaia" 1845ean [Honoré Daumierren arabera.]]
**Goguette** () Frantziako herri kantuen tradizio bat da, non abesti ezagun baten musika erabiltzen den letra ezberdin batekin. Horrela, karaokea ez bezala, goguette ez da soilik musika interpretatzeko ariketa bat, baita literatura konposatzekoa ere. Goguetteak XIX. mendean jaio ziren Parisko kabaretetan, eta gai politikoak eta protesta-gaiak lehenesten zituzten.

Elkarte kantaria, elkarte lirikoa edo elkarte literarioan bildurik, goguettierren jarduera nagusia kantu eta kantu sorkuntzako gaualdiak antolatzea da. Ohiko goguettierrak Paris eta bere aldirikoak ziren, gehienetan bi sexuetako langileak izanda. Goguettierren artean ia gizonak adina emakume zeuden.

Goguetteak gutxienez 1818tik 1900 arte nabarmendu ziren. XIX. mendearen erdialdean, Paris inguruan nekazariek eta artisauek antolatutako goguette landatarrak ere bazeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FreeMind

**FreeMind** Java lengoaian sortutako aplikazioa da. FreeMind GNU Lizentzia Publiko Orokorreko 2. bertsioaren lizentziarekin argitaratu zen . Esportaziorako ahalmen zabalak eskaintzen ditu. Microsoft Windows, Linux eta macOS sistema eragileekin erabil daite, baita Java Runtime Environment- horrekin.

Buru-mapak egiteko beste software-paketeekin gertatzen den bezala, FreeMind-ek erabiltzaileari kontzeptu zentralaren inguruan ideia multzo hierarkiko bat editatzeko aukera ematen dio. Planteamendu ez-linealak eskema eta proiektu berriak sortzen laguntzen du, erdiko ideia ardatzen ingurua, buru-maparen bigarren mailako beste ideiak gehitzen baitira.

Java aplikazio gisa, FreeMind plataforma anitzetan erabil daiteke eta sistema eragile guztiekin erabiltzaile-interfaze bera mantentzen du, plataforma bakoitzean interfaze arruntaren aldakuntza txikitxoren bat sortzen badu ere.

FreeMind SourceForge.net- eko 2008ko Community Choice Awards proiektuko lanik onenaren finalista izan zen, kode irekiko software proiektuak biltzen dituen lehiaketa modukoa.

## Ezaugarriak 
FreeMind-en dokumentazioa FreeMind-en buru-mapa gisa eskuragarri dago, aplikazioaren ezaugarri asko erakusten dituena. Aplikazioaren menutik sar daiteke: `Help > Documentation`. .

FreeMind-en ezaugarririk esanguratsuenak honako hauek dira:

* Adar tolesgarriak,
* Gordetzen ditu fitxategiak XML mm fitxategi formatuan,
* Esportatzen ditu hipertestuak HTML eta XHTMLra,
* Dokumentua PDFra eta OpenDocumentera esportatu ahal ditu,
* Irudia PNG, JPEG eta SVGra esportatzen du,
* Ikonoak nodoetan,
* Adarren inguruan hodeiak,
* Nodoak lotzen dituzten esteka grafikoak,
* Bilaketak adar bakatuetara mugatuta daude,
* Nodoetatik hipertestuak eta fitxategiak estekatu daitezke,
* FreeMind arakatzailea / erreproduzitzailea Java edo Flash- en webgunerako eskaintzen du,
* Eraldatu ahal ditu mapak XSLT erabiliz.

FreeMindek Javarako Swing GUI tresneria erabiltzen du.

FreeMind garatzaileek edo beste proiektu batzuen garatzaileek pluginak egin dituzte wiki eta edukiak kudeatzeko sistemako softwareetarako, Freemind fitxategiak ikusi ahal izateko eta zenbait kasutan web interfazearen bidez sortu ahal izateko.

### Euskaraz 
FreeMind softwarea euskaraz lokalizatuta dago Librezale.eus taldeko boluntarioen eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
*  FreeMind aplikazioari buruzko iritzia.
* FreeMind Dokumentazioaren Lineako Manifestazioa (flash-a behar du)
Big Bird

**Big Bird** (Hego Euskal Herrian **Paco Pico** eta Ipar Euskal Herrian **Toccata** izenez ezaguna) Sesame Street haur telebista saioko pertsonaia bat da. Caroll Spinneyk 1969tik interpretatzen du, eta 249 cm-ko altuera duen txori antropomorfiko bat da. Ez da La Gallina Caponatarekin nahastu behar, TVEren bertsio espainiarreko pertsonaiarekin, bikoizketa akatsak direla eta, pertsonaia bera direla esan ohi baitute.

## Kanpo estekak
Bert eta Ernie

**Bert eta Ernie** (Hego Euskal Herrian **Epi y Blas** eta Ipar Euskal Herrian **Ernest et Bart** izenez ezagunak) Sesame Street haur telebista saioko pertsonaiak dira. Ernieren pertsonaiak haur eta bihurri papera egiten du, eta Bertena heldu arduratsu batena, marmartia eta itxuraz aspergarria. Ohikoak dira Ernieri ideia zentzugaberen bat bururatzen zaion eszenak, eta Bertek bertan behera utz dezan konbentzitzen saiatzen da, normalean arrakasta gutxirekin, eta, beraz, estribuak galtzen ditu edo konortea galtzeraino ere iristen da, Erniek gertatzen ari denarekin zerikusirik ez duen bitartean.

## Kanpo estekak
Elmo

**Elmo** Sesame Street haur telebista saioko pertsonaia da. Txotxongilo gorri eta iletsu txiki bat da, begi finko eta sudur laranjarekin, 3 urte eta erdi dituena. Bere urtebetetzea otsailaren 3an da, eta bere zeregina telesailean bere lankideen laguntzaz hezkuntza ekintzak aurkeztea da. Bere kolore gogokoena gorria da. Dorothy urre-arrainak laguntzen dio, Mr. Noodlek eta honen anaia eta arrebak bezala. Bere titiriteroa Kevin Clash izan zen 1985etik 2012ra. Clashek Sesame Streeti uko egin zionetik eta gaur egunera arte Ryan Dillon titiriteroak betetzen du rol hau.

## Kanpo estekak
Kermit the Frog

**Kermit the Frog** (Hego Euskal Herrian **La rana Gustavo** eta Ipar Euskal Herrian **Kermit la grenouille** izenez ezaguna) The Muppet Show eta Sesame Street haur telebista saioetako pertsonaia bat da. Kazetari xalo baten paperean agertzen zen sarri. 1955ean lehendabizikoz agertu zenean, Kermit etxeko txotxongilo abstraktu bat zen, hanka biribil pare batekin eta bere lepoko bereizgarririk gabe, igel bat baino musker baten itxurarekin antz handiagoa zuelarik.

## Kanpo estekak
Peta Wilson

**Peta Gia Wilson** (Sydney, 1970eko azaroaren 18a) aktore eta modelo australiarra da. *La Femme Nikita* telesailean *Nikita* protagonistaren rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Peta wilson Sydney hirian jaio zen. Gurasoak militarrak zituen eta hainbat urtez Papua Ginea Berrian bizi izan zen, aita bertara bidali baitzuten. 1982an gurasoak banatu egin ziren.

Peta Wilson modelo lanetan hasi zen, Australian eta Europan, eta 1991n Los Angelesera joan zen aktore ikasketak egitera, Arthur Mendozarekin Actors Circle Theatren eta Tom Waitsekin TomKat Repertory Groupen. Bost urtetako ikasketetan paper txiki batzuk egin zituen filme independentetan. 1996an New Yorkera aldatzea pentsatu zuen aktore ikesketa berriak egitera baina *La Femme Nikita* telesailerako castinga egin zuen eta 200 aktoreren artean bera izan zen aukeratua. Nikita film frantsesaren arrakastaren ondorioz sorturiko telesaila izan zen.

Atal bakoitzak ordubete irauten zuen eta 22 atal grabatu ziren denboraldiko lau sasoietan zehar. Bosgarren denboraldian zortzi atal izan zituen. Estatu Batuetako eta Kanadako konpainien arteko elkarlana izan zen eta Toronto inguruan errodatu zen. Roy Dupuis, Don Francks, Alberta Watson eta Eugene Robert Glazer aktoreak izan zituen alboan. Bi aldiz jazo zuen Gemini Award sarietarako izendapena, baina ez zuen irabazi.

2000 urtean *Mercy* thiller erotikoan protagonista izan zen eta hurrengo urteetan hainbat telefilmetan hartu zuen parte. 2003an *The League of Extraordinary Gentlemen* filmean aritu zen, papera bete behar zuen Monica Bellucci ordezkatuz. Arrakasta handia izan zuen filmak mundu osoan. 2006an *Superman Returns* filmean paper txiki bat izan zuen eta 2009an *Beautiful* film australiar independenteko protagonista izan zen. 2013an *Liberator* laburmetraiarengatik Cinerockom International Film Jaialdian emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Kuprostibita

**Kuprostibita** sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Kuprostibita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: Cu2(Sb,Tl). Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Eraketa eta meatokiak 
## Erreferentziak
Maria Mentxaka

**Maria Mentxaka** (Mungia, Bizkaia, 1976ko irailaren 9a) kirol argazkilaria da eta tiro olinplikoko txapelduna.
## Biografia 
### Tiroan 
14 urterekin hasi zen, legezko adinean eta bizitza osoa gogoratzen du tiroarekin lotuta. Aitak eta osabak txiki-txikitatik eramaten zituzten lehengusina eta bera haiekin; beraz, Euskadiko tiro-eremu guztiak zeharkatu zituzten. Eskopeta hartu ahal izan zuenean probatu eta gustua hartu zion. Gauza asko ikasi omen ditu kirolean arituz.

Unerik onenetarikoak eta aldiz berean txarrenak banakako munduko bi azpitxapelketak izan dira. Lehenengoan, bere bizitzako tiradarik onena egin nuen, kantxan. Bestea berriz ere Frantzian izan zen, ordukoan asko estimatzen zuen lagun italiar batek irabazi zuen lehiaketa, baina plater batengatik irabazi zuen.

2019an Durangoko eta Durangaldeko emakume kirolariei eskainitako erakusketarako argazkiak egin zituen.

2020ko etenaldiak gordinki jo du kirol argazkigintza, Agentzia bihurtu nahi du futbol ligak, argazkilariak baztertuta Freelance moduan egiten du lan emakumezkoen kirolaren esparruan, eta lan egiteko aukerarik gabe gelditu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maria Mentxaka Twitter
* Maria Mentxaka Facebook
* Maria Mentxaka bidaietako argazkiak
Arthur Summons

**Arthur Summons** (Sydney, 1935eko abenduaren 13a - Wagga Wagga, Hegoaldeko Gales Berria, 2020ko maiatzaren 16a) australiar hamabosteko eta hamahiruko errugbilari eta entrenatzailea izan zen. Australiako errugbi selekzioan hamar aldiz jolastu zuen 1956 eta 1959 bitartean. 1960an hamahiruko errugbira aldatu zen. Bederatzi partida jolastu zituen selekzioarekin, horietako bost kapitain gisa, eta gero entrenatu egin zuen.

"The Gladiators" izeneko John O'Grady-ren argazki ikonikoan Norm Provanekin batera protagonista izan zen. Argazkia Bevan-Summons garaikurrerako eredu izan zen.
140px|thumb|Bevan-Summons garaikurra
Isopropil alkohol

**Isopropil alkohola**, **2-Propanola** edo **isopropanola** (IUPAC: **propan-2-ol**) alkohol koloregabea da, sukoia, usain bizikoa eta urarekin oso nahasgarria. 1-Propanolaren isomero hau bigarren mailako alkohol mota bakunena da, non alkohol taldeko karbonoa beste bi karbonorekin lotuta dagoen.

Alkohol hau oxidatzen denean azetona bihurtzen da, bigarren mailako alkoholak zetona bihurtzen baitira (lehen mailako alkoholak ez bezala, aldehidoak bihurtzen baitira). Isopropanolaren erabileren artean, nabarmenena agente garbitzailearena da.

## Ezaugarri eta propietateak 
Isopropanola disolbagarria da uretan, etanoletan, eterrean eta kloroformoan. Etil zelulosa, polibinil butirala (PVB), olio asko, alkaloideak, gomak eta erretxin naturalak bertan disolba daitezke. Alkohol honek etanol edo metanol alkoholekin duen desberdintasun garrantzitsuetako bat ur gaziarekin duen jarrera da, etanol eta metanola ur gazian disolbatzen diren bitartean isopropanolak beste fase bat eratzen du (olioaren antzera). Uretan disolbagarria denez baina ur gazian ez, isopropanola uretatik banantzeko prozesu bat uretan gatza gehitzea izango litzateke. Prozesu hau "salting out" ingelesez edo "salado" gaztelaniaz bezala ezagutzen da (gazitzea). 

Isopropil alkoholak urarekin nahaste azeotropo bat eratzen du eta honen ondorioz uraren irakite-puntua 80,7 ºCra jaitsi lezake, 87,7%ko (masa) kontzentrazioan (91% bolumenean). Ur eta alkohol isopropilikoaren arteko nahasteek urtze-puntu baxua dute. Zapore mikatza du eta ez da komeni edatea, kaltegarria baita. Tenperatura jaitsi ahala alkohol hau likatsua bihurtzen da eta -89 ºCtan izozten da. Isopropanolaren absorbantzia maximoa 205 nmko uhin-luzera da, espektro ultramore-ikuskorrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhering abadetxea

**Wilherig abadetxea** (; ) Wilhering herrian dagoen eraikin zistertar monumentala da, XII. mendean sortua baina egun bere rokoko margolanei esker oso ezaguna.

## Historia 
1146an, Wilhering-eko jauntxoek abadia baten sorrera haien lurretan onartu zuten. Berrogei urte igaro ondoren monasterioa eraikitzen ari zenean, Cîteauxko abadian bildutako abadiaren kapituluak Ebracheko abadiarekin bat egitea onartu zuen. 1185. urtean, hamar urte geroago hasitako eliza altxatzea erabaki zen. 1293an Engelszelleko abadia sortu zen.

Erreforman, Erasmus Mayer Aitak bederatzi hilabetez abadetxetik Nurembergera ihes egin zuen, 1544 eta 1545 bitartean. Bitarte horretan, Balthasar von Presing-ek hartu zuen behin-behineko abadetxearen agindua. Monasterioa erabat abandonatu zen 1583an. Kontrarreformaren baitan, Luganoko Alexander a Lacu monje beneditarrek 1587an berriro ireki zuen Wilhering, arrakasta izanik.

1733an, sute batek monasterioa ia erabat suntsitu zuen. Gaur egun garai haietatik atari erromanikoa, klaustro gotikoaren zati bat eta bi hilobi baino ez dira geratzen. Abadia handik gutxira berreraiki zuten Johann Haslingerrek alemaniar rokoko estiloan egindako planoen arabera. Abadiaren elizaren barruko margolanak, Martino Altomonte eta bere semea Bartolomäorenak dira. Eskulturak eta estuko lanak Johann Michael Feuchtmayerrek eta Johann Georg Üblhörek egin zituzten. Josef II.a enperadorearen erreformen presiopean, parrokia bat sortu zen. 1895. urtean eskola bat sortu zen.

1940an naziek tokia hartu zuten eta aita Bernhard Burgstaller kartzelan hil zen hurrengo urtean. Gerra ostean itzuli ziren monjeak. Gaur egun komunitate monastikoak 30 kide biltzen ditu. Mendebaldeko hegala eraiki da 500 ikasle dituen eskola hartzeko.

## Liburutegia 
Abadiaren liburutegiak 40.000 liburu historikoen bilduma du (1900. urte arte). XX. mendeko 20.000 ditu. Gainera, Erdi Aroko 150 eskuizkribu eta 220 inkunable daude.

## Iruditegia 

Image:
Wilhering Stift Stiftskirche innen.jpg|Abadetxearen barru aldea.
Stift Wilhering Kirche Innenraum 01.jpg|Barru aldeko beste ikuspegia.
Stift Wilhering Kirche Orgel 01.jpg|Abadetxearen organoa.
Wilhering_Kreuzgang.jpg|Klaustro gotikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Airetik egindako bideoa.
* :Abadetxearen webgune ofiziala.
Austriako iturria

**Austriako iturria** () Vienako hiri zaharrean dagoen monumentua da. Zehatz-mehatz Freyung-en dago, Innere Stadt barrutian. Multzoa Habsburgotarren inperioak Europan izan zuen garrantzia sinbolizatu nahi du.

## Ezaugarriak 
Monumentua erabat alegorikoa da, Austiako sinboloak bilduz. Harri inperialeko zutabe zuri eta gogor bat duen iturria da, estatua batez burututa. Goiko estatua horretan Austria irudikatuta dago, lantza eta ezkutua eskuan dituela. Habsburgo Inperioko lau ibai handien lau alegoriak zutabean ikus daitezke: Danubio, Elba, Vistula eta Po ibaiak alegia; ibai bakoitza itsaso ezberdinetan isurtzen dira: Ipar itsasoa, Itsaso Beltza, Baltikoa eta Adriatikoa. Iturria 1844an Ludwig Schwanthalerstraße eskultoreak diseinatu zuen.

## Iruditegia 

Wien_01_Austriabrunnen_08.jpg|Austriaren sinboloa.
Wien_01_Austriabrunnen_06.jpg|Irudi alegorikoaren zehaztasuna.
Wien_01_Austriabrunnen_05.jpg|
Wien_01_Austriabrunnen_02.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
Gendun Chokyi Nyima

**Gendun Chökyi Nyima** (1989ko apirilaren 25-1995eko maiatzaren 17an desagertuta) Tenzin Gyatso Dalai Lamak XI. Panchen Lama gisa (hau da, Tibeteko bigarren erlijio-autoritatea) izendatu zuen.

## Gertaerak 
1995ean, gaur egungo dalai lamak, Tenzin Gyatsok, X.aren Panchen Lama berraragitzearen aurkikuntza iragarri zuen. 1989an jaio zen Gendun Chökyi Nyima, familia txiro batean. Txinako gobernuak, ordea, Gyancain Norbu izeneko beste haur bat onartu zuen Panchen Lama. Gendun Chökyi Nyimak Panchen Lama bezala egindako aitorpenaren ondorioz, uztailaren 12an, haurrak sei urte zituelarik, Tashilhunpoko monasterioa poliziaz bete zen, berrogeita hamar monje inguru atxilotu zituzten, eta gaztea bere familiarekin batera atxilotu zuen Txinako gobernuak. Geratera hauen ondorioz, munduko preso politiko gazteentzat hartzea ekarri zuen. Gendun Chökyi Nyima eta bere gurasoak, ondoren, desagertu ziren. Txinako gobernuaren arabera, aske eta nortasun faltsuekin bizitzen ari dira, euren pribatutasuna babesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *La Nación* (Txile), Jordi Joan Barros-en artikulua.
* : Tibeteko 11. Panchen Lama.
Iñaki Aizpuru Oiarbide

**Iñaki Aizpuru Oiarbide** (Itsasondo, Gipuzkoa, 1956) botanikaria da. Aranzadi Elkarteko kidea, urte askoan Gipuzkoako Foru Aldundian lan egin zuen. Ondoren, IHOBE enpresan aritu zen. *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak* liburua ondu zuen, beste egile batzuekin batera.

## Lanak 
* Beste egile batzuekin, *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak* (2004, Eusko Jaurlaritza).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak* liburu osoa.
*  Iñaki Aizpururen bibliografia, *Dialnet* webgunean.
*  Zientzialari profila.
Iñaki Aizpuru

**Iñaki Aizpuru** izen-deiturak dituzten pertsona hauek daude:

* Iñaki Aizpuru Oiarbide (Itsasondo, Gipuzkoa, 1956), botanikaria.
* Iñaki Aizpuru Zubitur (Leitza, Nafarroa Garaia, 1946), zinema zuzendaria, gidoilaria eta argazkigilea.

### Ikus, gainera 
* Iñaki Aizpurua (Irun, Gipuzkoa, 1970), futbolari ohia.
Atotxa Erreka

thumb|Diseinuzko etxeak dira gehien batean.
thumb|Itxas Alde erretegia. Txalet berriak egiteko bota zuten.
**Atotxa Erreka** Donostiako auzo bat da, Añorga auzoaren ondoan kokatzen dena. Egun, txaletak eta diseinuzko etxebizitzak daude. Oraindik eraikitzen ari da.

## Kanpo estekak
Nafarroa Arenako Indartzea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Nafarroa Arenako Indartzea** edo **R3 Linea Eskualdeko Hiri Garraioaren** zerbitzu berezia da Nafarroa Arenan ekitaldiak, kontzertuak edo iksukizunak daudenerako.

Nahiz eta ez aldatu beste lineen ibilbidea, linearen maiztasuna handitu egiten da zerbitzu hau martxan baldin bada.

Zerbitzu honen bidez, Iruñeko Bigarren Zabalgunea, Arrosadia eta Azpilagaña auzoak zuzenean konektatuta daude Nafarroa Arenarekin. Iruñerriko gainerako herriek linea horietako batera doan aldatzeko aukera dute.

 lineak ekitaldiaren ondoren Bianako Printzerako norabidean soilik funtzionatzen du, hau da, ez du Nafarroa Arenara jaisteko balio.

## Historia 
Zerbitzua 2019ko irailaren ezarri zen zaletuak garraio publikoan garraiatu ahal izateko; izan ere, handiak dira arenaren inguruan partida egunetan sortzen diren auto-ilarak.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Osasunak Sadarren jokatzen duen egun guztietan dago martxan zerbitzua. Hauek dira maiztasunak:

#### Lanegunak 
*  - 10'
*  - 15'

#### Larunbatak 
*  - 10'
*  - 20'

#### Jaiegunak 
*  - 10'
*  - 20'

### Ibilbidea 
Autobus guztiek egiten dute linearen ibilbide osoa.

## Geldialdiak 

## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
KLM

**KLM** (NAZE: **KL**, NAGE: **KLM** eta Callsign **KLM**), **Koninklijke Luchtvaart Maatschappij**en akronimoa, Herbehereetako nazioarteko airelinea da. 2003an Air Francekin bat egin eta Air France-KLM sortu zuten.

Air France-KLM SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Aeroméxico, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Korean Air bezala.

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Aeroméxico

**Aerovías de México S.A. de C.V.**, **Aeroméxico** deitua, Mexikoko nazioarteko airelinea da. 1934an sortua, Mexiko Hiriko nazioarteko aireportuan du bere basea.

Aeroméxico SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Air France-KLM, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Korean Air bezala.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Korean Air

**Korean Air** (; NAZE: **KE**, NAGE: **KAL** eta Callsign **Koreanair**) Hego Koreako nazioarteko airelinea da. 1962an sortua, Asiana Airlines bere arerio nagusia da.

Korean Air SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Aeroméxico, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Air France-KLM bezala.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Asiana Airlines

**Asiana Airlines** (; NAZE: **OZ**, NAGE: **AAR** eta Callsign **ASIANA**) Hego Koreako nazioarteko airelinea da. 1988an sortua, Korean Air bere arerio nagusia da.

Asiana Airlines Star Alliance aliantzaren kidea da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
José Oliver y Hurtado

**José Oliver y Hurtado** (Málaga, 1827-Madril, 1887) historialari, arkeologo eta apaiz katoliko espainiarra izan zen. 1875tik 1886ra Iruñeako apezpikua izan zen. Haurrei doktrina irakasteko euskarazko eskuliburuak prestatzea agindu zuen. Haren ustez haurrek erakusbideak haien ama-hizkuntzan jaso behar zituzten. Gaixotasun bat zela eta, kargua utzi behar izan zuen.

## Oliver eta euskara 
Oliverren ustez haurrek erakusbideak haien ama-hizkuntzan jaso behar zituzten. Horregatik, herri euskaldunetan, katixima euskaraz irakasteko agindua eman zuen, horretarako liburuxka erabilena «y sea más conforme al vascuence que se hable en el país». Esaten zuen haurrek haren berezko hizkuntzan erlijioaren kontzeptuak hobeto ulertuko zituztela. Helburu horrekin, Iruñeko apezpikua izan zen urtetan Gaspar Asteteren liburuxkaren hiru edizio egin ziren eta horietatik bi euskaraz egin ziren. Euskarazko itzulpena Damaso Legazek prestatu zuen, *Cristauaren Ikasbidea* izenburuaz. (Jose Lordaren moldiztegia, 1880).

## Obra 
Guztiak, *Viaje arqueológico* izan ezik, Manuel Oliver y Hurtado anaiarekin sinatuta:
* *Munda Pompeiana, Memoria premiada por voto unánime de la Real Academia de la Historia en el concurso de 1860*, Madril, Manuel Galiano, 1861.
* *Viaje arqueológico emprendido en el mes de mayo de 1864 de orden de la Real Academia de la Historia por su individuo de número don José Oliver y Hurtado*, [Segunda parte de *Munda Pompeyana: dictamen de Aureliano Fernández Guerra y Orbe*], Madrid, M. Rivadeneyra, 1864.
* *Iliberi y Granada*, El Arte en España, Madril, Rivadeneyra, 1870.
* *Granada y sus monumentos árabes*, Málaga, M. Oliver Navarro inprimategia, 1875.
* *De la batalla de Vejer o del lago de la Janda, comúnmente llamada del Guadalete*, Granada, 1879 [16 orriko liburuxka].

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Historiaren Errege Akademiaren webguneko biografia.
* :Jose Goñi Gaztambideren artikulua *Príncipe de Viana* aldizkarian, ISSN 0032-8472, 36.urte, 138-139 zk., 1975, 253-366 or.
Air France–KLM

**Air France–KLM S.A** franko-herbeheretar airelinea-holding bat da. 2004an sortu zuten Air France eta KLM bilduz. Frantziar zuzenbidepean dago eta Paris-Charles de Gaulle aireportuan du bere egoitza.

Air France-KLM SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Aeroméxico, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Korean Air bezala.

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
The Assistant

**The Assistant** Kitty Greenek idatzi, zuzendu, ekoitzi eta editatu duen 2019ko film estatubaruarra da. Aktore nagusiak dira Julia Garner, Matthew Macfadyen, Makenzie Leigh, Kristine Froseth, Noah Robbins eta Jon Orsini.

Mundu mailako estreinaldia izan zuen Telluride Zinemaldian 2019ko abuztuaren 30ean. 2020ko urtarrilaren 31n kaleratu zen AEBetako zine areto komertzialetan.

## Argumentua 
Emakumezko gazte bat, unibertsitatetik lizentziatu berria zinema ekoizten duen konpainia lanean hasiko da. Poliki-poliki ulertzen joango da nolako jokabide eta praktika lotsagarriak, esate baterako gizon boteretsuen sexu-jazarpena ahalbidetzen dutenak. Hortaz, Me too mugimenduak salatutako elementuetako batzuei heltzen die gaiak.

## Erreferentziak
Air France Hop

**Air France Hop** (NAZE: **A5**, NAGE: **HOP** eta Callsign **AIR HOP**), lehen **HOP!** deitua, frantziar airelinea erregionala da. 2013an sortu zuten Air Franceren airelinea txikiak- Airlinair, Brit Air eta Régional- bilduz. Bere basea Nantes Atlantiko aireportuan du.

## Hegazkinak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Neuroblastoma

**Neuroblastoma** nerbio-ehunean sortzen den haurren minbizi-mota bat da. Normalean, giltzurruneko goiko aldean dauden guruinetan hasten da. Baina lepoan, bularrean edo bizkarrezur-muinean ere has daiteke. Jaio aurretik ager badaiteke ere, gehienetan bizitzako lehen urtetik 3 urtera arte diagnostikatzen da.

Tumore oldarkorrak dira, hilkortasun handikoak, eta bularreko haurraren egoeran eragin handia dute. Normalean, neuroblastoma bat detektatzean, gorputzako beste atal batzuetara zabaltzen da. Tumore horiek askotan modu intzidentalean diagnostikatzen dira, traumatismo, infekzio edo beste sintoma batzuk ebaluatzean.

## Sintomak 
* Sabeleko hantura, mina.
* Gosetea murriztu.
* Hezurretako eta begietako mina.
* Arnasa hartzeko zailtasuna.
* Sukarra.
Julia Garner

**Julia Garner** (New York, 1994) estatubatuar aktorea da. Bere ospea batez ere zor dio Ruth Langmore pertsonaiari, Netflix-eko *Ozark* telesailetako rol nagusietako bat dena. Kritikak asko txalotu du lan hori, eta Emmy bat ere lortua du hargatik.

Bere karrera hastapenetan agertu izan da, besteak beste, *The Perks of Being a Wallflower* (2012) eta *Sin City: A Dame Kill For to* (2014), filmetan, eta protagonista nagusia izan da hauetan: *Electrick Children* (2012), *We Are What We Are* (2013), *Grandma* (2015), *Tomato Red* (2017) eta *The Assistant* (2019).

## Bizitza pertsonala 
Garner Bronx auzoan jaioa da, New York, hirian. Bere ama, Tami Gingold, terapeuta da, eta aktore komiko gisa karrera arrakastatsua izandakoan da Israelen. Bere aita, Thomas Garner, margolaria eta arte irakaslea da. Julia Garner judua da. 2019ko abenduan Julia Garner ezkondu egin zen Mark Fosterrekin Foster the People indie-pop taldeko abeslariarekin.

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Erreferentziak
Eurowings

**Eurowings** (NAZE: **EW**, NAGE: **EWG** eta Callsign **EUROWINGS**) alemaniar low cost airelinea da. Lufthansak 1994an sortu zuen eta kontinente arteko hegaldiak ere egiten ditu. Eurowings markak hainbat airelineak erabiltzen dute: Eurowings, Eurowings Europe, Germanwings edota SunExpress Deutschland.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Swiss International Air Lines

**Swiss International Air Lines** (NAZE: **LX**, NAGE: **SWR** eta Callsign **Swiss**) Suitzako nazioarteko airelinea da. 2002an Swissair porrot egin zuenean, Crossair erregional nazioarteko mailara pasa eta hurrengo urtean Swiss International Airlines Ltd. bilakatu zen.

Swiss Star Alliance aliantzaren kidea da eta bere basea Züricheko aireportuan dago.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mendiko gidari

[thumb| Austriako mendiko gidariak [Anselm Klotz (ezkerrean) eta Josef Frey (eskuinean), XIX. mendea. ]]
**Mendiko gidaria** mendizale profesional bat da, pertsona bat edo talde bat mendian gidatzen duena, eta, aldi berean, kirol-irakaskuntzako eta -entrenamenduko lanak egiten ditu, mendizaleari segurtasuna emanez. Oro har, elkarte bateko kide izateagatik egiaztatzen da.

## Trebetasunak 
Bere trebetasunak normalean eskalada, eskia eta mendi-ibiliak dira. Bere ezagutzak arrokei, elurrari, eguraldiari, orientazioari, elur-jausiei eta osasunari buruzko trebetasunak ditu, teorikoki eta praktikoki.

Mendiko gidariak, edo formalki goi mendiko gidariak, taldeek edo norbanakoek alokatzen dituzte eskiatzeko edo eskaladako jardunaldi baten segurtasuna bermatzeko. Gida profesional mota hauek XIX mendearen erdialdean sortu ziren eskalada alpetarra kirol bihurtu zenean. Mendiko gidari titulua (herrialde gehienetan) erreserbatuta dago beren herrialdeko ziurtagiriak jaso dituzten gizabanakoentzat, mendiko gidarien nazioarteko elkarteen federazioek onartutako curriculumaren eta prestakuntzaren bitartez. Ziurtapena eskalada, Eskalada alpinoa eta mendiko eskia biltzen dituen azterketa prozesu zorrotz baten bidez egiten da. 3 eta 7 urte irauten du normalean, mendiko gidariaren ziurtagiriak konpromiso, dedikazio eta trebetasun tekniko handia eskatzen du.

Segurtasuna ahalbidetzeaz gain, mendiko gidari profesionalek maiz eskaintzen dizkiete beste zerbitzu batzuk bezeroei. Zerbitzu hauek esperientzia alpetarra nabarmen hobetu dezakete, batez ere bezero mendizaleak denbora edo ekipamendu mugatua duenean, lagun kualifikatua ez duenean edo ezagutzen ez duenean bisitatzen ari den gunea. Mendiko gidariaren zerbitzu osagarriak hauek izan daitezke:

* Mendiko ibilbideen, eguraldiaren, elurraren edo glaziarren baldintzen inguruko tokiko ezagutza zehatzak;
* Prestakuntza espezifikoa alpetar trebetasunetan esaterako mendiko eskia, elur-jaisien kontzientzia, harkaitz eskalada, izotz eskalada, mendiko orientazioa eta mendiko tresnen erabilera egokia esaterako pioletak, kranpoiak, soka, eskaladako segurua, elur-jausia kasuaren balizak eta abar;
* Mendi-zeharkako eskirako edo helieskirako urrutiko sarbideetarako helikopteroekin harremanetan jartzeko gaitasuna;
* Lehentasunezko sarbidea igogailuetara eta teleaulkietara;
* Batzuetan, berehalako sarbidea bisitatutako leku mugatuetara, adibidez, Estatu Batuetako Parke Nazionaletara.

## Antolakuntza 
Mendiko gidariak estatuko eta nazioarteko elkarteetan antolatzen dira normalean. Nazioarteko erakunderik handiena Gstaaden (Suitza) kokatutako Mendiko Gidarien Elkarteen Nazioarteko Federazioa da. Gidarien nazioarteko titulazioa UIAGM-k (Mendiko Gidarien Elkarteen Nazioarteko Batasuna), Gstaaden, Suitzan eta UIMLA-k (Mendiko Gidari Laguntzaileen Nazioarteko Batasuna) aitortzen dute.
Kataluniako Kazetaritza Sari Nazionala

**Kazetaritza Sari** Nazionala Kultura Sari Nazionalen baitan zegoen eta urtero Kataluniako Generalitateak ematen zuen, irabazle bakoitzak bere kategorian duen ibilbidea aitortzen zuen eta 18.000 euroko dotazioa zuen.

Saria Kultura sailburuak zuzentzen duen epaimahaiak izendatzen zuen eta Generalitateko lehendakariak buru zuen ekitaldi batean ematen zen, Kulturako beste Sari Nazionalekin batera. 2013ko apirilaren hasieran jakinarazi zen Kataluniako Generalitateko Gobernuak Kultura Sari Nazionalak 16tik 10 irabazlera murriztuko zituela, eta haien kategoriak bertan behera utziko zituela, Kultura Sari Nazional bakarra sortuz. "Kategorien hazkunde mugagabea mozteko asmoa".

## Irabazleak 
1990. urtetik, Kazetaritza Sari Nazionala hauei eman zitzaien:

* 1990 - **Josep Maria Huertas Claveria**
* 1992 - **Jaume Comellas eta Colldeforns**
* 1994 - **Francesc-Marc Álvaro i Vidal**
* 1995 - **Josep Maria Espinàs**
* 1996 - ***Kataluniako Kazetarien Elkartea***
* 1997 - **Albert Jané**
* 1998 - **Carles Sentís**
* 1999 - **Eliseu Climent**
* 2000 - **Francesc Escribano** eta **Joan Úbeda**
* 2001 - **Antoni Bassas** 
* 2002 - **Montserrat Armengou** eta **Ricard Belis** 
* 2003 - **Monica Terribas** 
* 2004 - ***VilaWeb*** 
* 2005 - **Emili Manzano**
* 2006 - **Milagros Perez Oliva** 
* 2007 - **Martí Domínguez**
* 2008 - **José Martí Gómez**, **Lluís Permanyer** eta **Joan de Sagarra**
* 2009 - **Rosa Maria Calaf** 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Mari Auzmendi Matxain

**Joxe Mari Auzmendi Matxain** (Azkarate, Nafarroa, 1954 &ndash; Hernani, 2020ko otsailaren 13an) Hik Hasi egitasmo pedagogikoaren sortzaile eta bultzatzaileetako bat izan zen, taldeko arima nonbait. Euskal hezkuntzaren eredu propioaren alde lan egin zuen, jolasaren, euskararen eta hezkuntzaren gaitasun transformatzailearen defendatzaile sutsua izanik.

## Bizitza 
Haur zelarik Legazpira joan zen bizitzera familiarekin. Kimika ikasi zuen eta aitaren atzetik, Legazpiko Patricio Etxeberriarenean aritu zen lanean, kimikari, baina irakasle hasi zen laster Legazpiko Haztegi ikastolan. Gerora Magisteritza ikasi zuen. Ondoren, Irakasle Elkartean aritu zen eta LAB sindikatuko irakaskuntza atalean Gipuzkoako lehen liberatua izan zen. Argiaren egoitzako bulego txikian egin zituzten lehen urteak. Hasiera hartan inork gutxik sinesten zuen euskaraz hezkuntza aldizkari bat egin zitekeenik, baina Joxe Marik hasiera-hasieratik transmititzen zuen grinak, pasioak, baikortasunak eta ilusioak erakarri zuen taldeak aldizkariaren 0 alea argitaratu zuen 1995ko maiatzean, eta 2020an 25 urte bete zituen aldizkariak.

Handik urtebetera, 1996ko maiatzean, formazioko adarra abiatu zuen Hik Hasik, irakurketa eta idazketa konstruktibistaren inguruko jardunaldiekin. Hasieratik euskara eta pedagogia berritzaileak

## Lanak 
### Pelikulak 
* *Haur-jolasen abestiak*
* *Zatoz jolastera, Jolasen altxorra*
* *Ilargiaren sekretua*

### Liburuak 
* Elbira Zipitriari buruz,
* *Idazlea zeu zara* Joseba Sarrionandiarena*,*
* *Euskal Herrian erreferente diren pedagogoak…*
* Gida pedagogikoa,

## Proiektuak 
*Hik Hasi* aldizkaria eta *Hik Hasi* egitasmo pedagogikoaz gain beste proiektu hauetan ere parte hartu zuen:

* Udako Topaketak
* Hezkuntza Proposamena,
* *HAZI HEZI* haziera aldizkaria, familiei begirakoa
* *Bizipoza*, gizartegintzako egitasmoa, beren beharrak ondo asetu gabe dituzten haurren eta familien alde.
* *Oinherri*, umeen aisialdi euskalduna, parte-hartzailea, hezitzailea eta herritarra bultzatu nahian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Hik Hasi* aldizkariaren webgunea.
66. Oscar Sariak

**66. Oscar Sarien ekitaldia** 1994ko martxoaren 27an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1993. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Whoopi Goldberg izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Deborah Kerr**
 
### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Paul Newman**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Maiana Bidegain

**Maiana Bidegain** (Baiona, Lapurdi, 1977) zinema zuzendaria da.
## Biografia 
Aitite-amamak Uruguaira emigratu zuten eta han jaio ziren Maianaren gurasoak eta bertan bizi izan ziren harik eta 1975ko diktadura militarrak mugimendu sozialaren eta oposizio politikoaren aurka egin zuen arte. Aita Uruguaiko lehen apaiz langilea izan zen, eta gobernu autoritarioak torturatu eta heriotza-mehatxua egin zion. Historia hau kontatzen du Maiana Bidegainek *Secretos de lucha* dokumentalean.Dokumental honetan Bidegainek Uruguaiko diktaduran torturatu zuten bere aita, Jean Paul, haren torturatzailearekin elkartu zuen.

2019an berriz, bizi izandako esperientzia, *Rencontre avec mon agresseur* (Topaketa nire erasotzailearekin) dokumentalean bildu zuen Bidegainek. Arte telebista katearen webgunean ikus daiteke egun, Ipar Euskal Herritik sartuz gero.
* *Rencontre avec mon agresseur* .

## Sariak 
* Unión Latina saria 2007ko Biarritzeko zine eta kultura jaialdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Maiana Bidegain "Secretos de lucha" dokumentalaz. YouTube (2009)