Urriaren 2

**Urriaren 2**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita hamabostgarren eguna da, 276.a bisurteetan. 90 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1576 &ndash; Sorginkeria egotzita 41 pertsona heriotzara zigortu zituen Uztaritzen epaile batek. Lanetabarta etxeko Marie de Chorropique, auzipetu nagusia, sutan erre zuten, eta beste 40ak hil. Haurrak akelarreetan erabiltzeko hiltzea egotzi zieten.
* 1978 &ndash; ETAk, Ramón Quintero Avila goardia juratua hil zuen Lizarran.
* 1980 &ndash; ETAk Ramon Coto Abad hil zuen Bilbon, eta Benito Morales Fabian taxi gidaria Errenterian.
* 2007 &ndash; Batasuneko nazioarteko bozeramaile eta Amnistiaren Aldeko Mugimenduen eledun Joseba Alvarez eta Oihana Agirre atxilotu zituzten Donostian Espainiako Poliziak. Bi egun barru, gartzeleratu zituzten.
* 2009 &ndash; Somaliar piratek *Alakrana* euskal arrainontzia bahitu zuten Indiako ozeanoan.

### Mundua 
* 1724 &ndash; Muhammad bin Nasir Omango Iman berria hautatu zuten, bere anaia Saif bin Sultan II.a kanporatu eta gero.
* 1936 &ndash; Beren borondatearen kontra frankisten Sanjurjoren Tertzioan erreklutatutako ehunka ezkertiar espetxeratu zituzten Zaragozan.
* 1958 &ndash; Gineak independentzia lortu zuen Frantziatik.
* 2001 &ndash; Swissair hegazkin konpainia suitzarrak porrot egin zuen.
* 2006 &ndash; Amishak bizi ziren herrixka baten Charles Carl Roberts izeneko gizon batek bost emakume gazte erail zituen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1955 &ndash; Alfred Hitchcock Presents telesailaren lehenengo atala estreinatu zen.
* 1957 &ndash; David Lean ingeles zinema zuzendariaren *The Bridge on the River Kwai* filma estreinatu zen.
* 1998 &ndash; Fernando León de Aranoa espainiar zinema zuzendariaren *Barrio* filma estreinatu zen.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
* 2023 – Gaitu proiektua aurkeztu zen Donostiako Tabakalera zentroan.

### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1828 &ndash; Charles Floquet, euskal herritar politikaria, Frantziako Lehen Ministroa (h. 1896).
* 1861 &ndash; Jean-Blaise Adema, lapurtar euskaltzain, idazle eta apaiza (h. 1936).
* 1895 &ndash; Joseph Abeberri, lapurtar politikaria (h. 1944).
* 1897 &ndash; Angel Olarte Arnaiz, arabar margolaria (h. 1924).
* 1899 &ndash; Angel Martínez Baigorri, nafar apaiza, idazlea eta poeta (h. 1971).
* 1909  &ndash;  Rosario Ibaibarriaga, bizkaitar erraketista (h. 1999)
* 1916 &ndash; Angel Sukia, euskal apaiz, artzapezpiku eta kardinala (h. 2006).
* 1921 &ndash; Rosario Aranburu, gipuzkoar erraketista (h. 2015).
* 1925 &ndash; Marcelino Garde, euskal idazle eta euskaltzalea (h. 1990).
* 1926 &ndash;
** José Luis Sanz-Magallón, euskal herritar arkitekto eta margolaria (h. 2000).
** Émile Temime, lapurtar historialaria, Espainiako Gerra Zibilean aditua (h. 2008).
* 1932 &ndash; Angel Ibisate, arabar apaiza eta euskaltzain urgazlea (h. 2020).
* 1934 &ndash; Jean Garaialde, lapurtar golflari ohia.
* 1940 &ndash; Angel Ruiz Erentxun, nafar politikari eta abokatua.
* 1949 &ndash; Antton Ibarguren Jauregi, gipuzkoar abokatu eta politikari abertzalea (h. 1989).
* 1951 &ndash; Jean-Louis Cazes, lapurtar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1961 &ndash; Andoni Egaña, gipuzkoar bertsolaria, lau aldiz Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren irabazle, euskal idazlea, gidoilaria eta Euskaltzain urgazlea.
* 1968 &ndash; Begoña Durruty, nafar irakaslea, ilustratzailea eta idazlea.
* 1971 &ndash; Andoni Goikoetxea Gabirondo, gipuzkoar etakidea eta segalaria.
* 1972 &ndash; Unai Sordo, bizkaitar sindikalista, Euskadiko Langile Komisioetako idazkari nagusia.
* 1973 &ndash; Mikel Arana, gipuzkoar politikaria, Ezker Batua-Berdeak alderdiko koordinadore nagusi ohia.
* 1974 &ndash; Aitziber Olaizola, gipuzkoar bolaria, Hiru Txirlo modalitatean Euskal Herriko txapelduna.
* 1978 &ndash; Julen Mendoza, gipuzkoar abokatu eta politikaria, Errenteriako alkatea.
* 1986 &ndash; Nora Galparsoro, gipuzkoar ingeniaria eta politikaria.
* 1988 &ndash; Mikel Abaroa, bizkaitar futbolaria.

### Mundua 
* 1538 &ndash; Karlos Borromeo, italiar kardinal nepotea (h. 1584).
* 1754 &ndash; Louis de Bonald, frantziar filosofo eta politikari kontraiuraultzailea (h. 1840).
* 1772 &ndash; Samuel Taylor Coleridge, ingeles kritikari, filosofo eta olerkaria (h. 1834).
* 1787 &ndash; Thomas Price, galestar historialari eta idazle elebiduna (h. 1848).
* 1798 &ndash; Karlos Alberto Sardiniakoa, Sardiniako erregea (h. 1849).
* 1822 &ndash; Jan Kappeyne van de Coppello, Herbehereetako lehen ministroa (h. 1895).
* 1832 &ndash; Edward Burnett Tylor, ingeles antropologoa (h. 1917).
* 1835 &ndash; Louis Antoine Ranvier, frantziar histologoa (h. 1922).
* 1839 &ndash; Hans Thoma, alemaniar margolaria (h. 1924).
* 1842 &ndash; Louis Palander, suediar marinel eta esploratzailea (h. 1920).
* 1843 &ndash; Kaarlo Bergbom, finlandiar antzerki zuzendaria, Finlandiako Antzerki Nazionalaren sortzailea (h. 1906).
* 1847 &ndash; Paul von Hindenburg, Weimar Errepublikako bigarren presidentea (h. 1934).
* 1851 &ndash; Ferdinand Foch, Frantziako Mariskal Nagusia (h. 1929).
* 1852 &ndash; William Ramsay, gas nobleak aurkitu zituen eskoziar kimikaria, 1904ko Kimikako Nobel Saria (h. 1916).
* 1869 &ndash; Mahatma Gandhi, indiar ekintzaile bakezalea (h. 1948).
* 1871 &ndash; Cordell Hull, estatubatuar politikaria, 1945eko Bakearen Nobel Saria (h. 1955).
* 1879 &ndash; Wallace Stevens, estatubatuar olerkaria (h. 1955).
* 1883 &ndash; Margarita Fofanova, errusiar militante boltxebikea (h. 1976).
* 1890 &ndash; Groucho Marx, estatubatuar umorista eta aktorea (h. 1977).
* 1893 &#x2013; Julia Delgado Caro, ekuadortar-espainiar aktorea (h. 1975)
* 1896 &ndash; Jacques Duclos, frantziar politikaria (h. 1975).
* 1897 &ndash; Bud Abbott, estatubatuar aktore eta ekoizlea (h. 1974).
* 1898 &ndash; Emilia Elias Herrando, espainiar maistra eta pedagogoa (h. 1976).
* 1901 &ndash; Alice Prin, *Montparnasseko Kiki*, frantziar modelo, gaueko-klubeko abeslari, aktore eta margolaria (h. 1953).
* 1902 &ndash; Leopold Figl, Austriako kantzilerra (h. 1965).
* 1903 – María Mullerat i Bassedas, kataluniar maistra (h. 1996).
* 1904 &ndash;
** Graham Greene, ingeles idazlea (h. 1991).
** Lal Bahadur Shastri, Indiako lehen ministroa (h. 1966).
* 1907 &ndash;
** Víctor Paz Estenssoro, Boliviako presidentea (h. 2001).
** Alexander Robertus Todd, eskoziar biokimikaria, 1957ko Kimikako Nobel Saria (h. 1997).
* 1909 &ndash; Alex Raymond, estatubatuar marrazkigilea, komikigintzan eragin handia izan duena (h. 1956).
* 1911 &ndash; Tilly Fleischer, xabalina, pisu eta disko jaurtiketan espezializatutako alemaniar kirolaria (h. 2005).
* 1917 &ndash; Christian de Duve, belgikar biologoa, 1974ko Medikuntzako Nobel saria (h. 2013).
* 1920 &ndash; Tun Tin, Birmaniako lehen ministroa (h. 2020).
* 1921 &ndash; Wanda Półtawska, poloniar psikiatra eta idazlea (h. 2023).
* 1925 &ndash; José Cardoso Pires, portugaldar idazlea (h. 1998).
* 1926 &ndash; Jan Morris, britainiar historialari eta bidaia idazlea (h. 2020).
* 1930 &ndash; Antonio Gala, espainiar idazlea (h. 2023).
* 1932 &ndash; Ruairí Ó Brádaigh, irlandar errepublikar politikari eta militar buruzagia (h. 2013).
* 1933 &ndash;
** John Gurdon, britainiar biologoa, 2012ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2025).
** Michel Plasson, frantziar orkestra-zuzendaria.
* 1935 &ndash; Omar Sívori, argentinar futbolari eta entrenatzailea (h. 2005).
* 1936 &ndash; Fernando Sánchez Dragó, espainiar idazlea (h. 2023).
* 1940 &ndash; Andrés Salcedo, kolonbiar esataria, berriemailea, idazlea, musikagilea, aurkezlea eta kirol-kazetaria (h. 2022).
* 1941 &ndash; Héctor Cavallero, argentinar politikari sozialista (h. 2020).
* 1943 &ndash; Paul Van Himst, belgikar futbol jokalari eta entrenatzaile ohia.
* 1944 &ndash; Alzhan Zharmukhamedov, sobietar saskibaloi jokalaria (h. 2022).
* 1945 &ndash; Don McLean, estatubatuar abeslari eta egile abeslaria.
* 1947 &ndash; Hélène de Monferrand, frantziar eleberrigilea (h. 2022).
* 1948 &ndash;
** Siim Kallas, Estoniako lehen ministroa.
** Donna Karan, estatubatuar moda-diseinatzailea.
* 1949 &ndash;
** Annie Leibovitz, estatubatuar argazkilaria, bere lana Washington-eko National Portrait Galleryn jarrita ikusi zuen lehen emakumea.
** Carlos Slepoy, argentinar abokatua eta giza eskubideen aldeko ekintzailea (h. 2017).
* 1951 &ndash;
** Romina Power, estatubatuar aktorea eta abeslaria.
** Sting, britainiar musikaria eta *The Police* taldeko ahotsa.
* 1954 &ndash; Lorraine Bracco, estatubatuar aktorea.
* 1955 &ndash; Susi Sánchez, espainiar antzezlea.
* 1957 &ndash; Wade Dooley, ingeles errugbilari ohia.
* 1959 &ndash; Luis Fernández, frantziar-espainiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1960 &ndash; Joe Sacco, maltar-estatubatuar kazetari, gidoilari eta komikigilea.
* 1962 &ndash;
** Jeff Bennett, estatubatuar aktorea.
** Joe Lara, estatubatuar aktorea eta abeslaria (h. 2021).
* 1963 &ndash;
** Ibtisam Barakat, palestinar-estatubatuar kazetaria, idazlea, poeta, artista, itzultzailea eta hezitzailea.
** Maria Ressa, Filipinetako kazetaria, 2021eko Bakearen Nobel Saria.
* 1967 &ndash;
** Thomas Muster, austriar tenislari ohia.
** Ardem Patapoutian, armeniar jatorriko estatubatuar biologo molekular eta neurozientzialaria, 2021eko Medikuntzako Nobel Saria.
** Isabel Tejeda, arte komisarioa eta kritikaria. 
* 1968 &ndash; Jana Novotná, txekoslovakiar tenislaria (h. 2017).
* 1970 &ndash; Maribel Verdú, espainiar aktorea.
* 1971 &ndash; Jordina Sales i Carbonell, kataluniar historialari eta arkeologoa, antzinako kristautasunean aditua.
* 1973 &ndash;
** Tara Moss, kanadar-australiar supermodelo ohia eta idazlea.
** Valentina Petrillo, italiar atleta paralinpikoa.
* 1974 &ndash; Thais Villas, espainiar kazetaria.
* 1975 &ndash; Rie Yamaki, japoniar futbolari ohia.
* 1978 &ndash; Ayumi Hamasaki, japoniar abeslari eta konpositorea.
* 1979 &ndash; José Antonio Morante Camacho, *Morante de La Puebla*, espainiar toreatzailea.
* 1983 &ndash; Miho Fukumoto, japoniar futbolaria.
* 1984 &ndash;
** Marion Bartoli, frantziar tenislari ohia.
** Iwan B, bretainiar abeslaria.
* 1985 &ndash; Elsa Pinilla, espainiar aktorea, abeslaria, aurkezlea, konpositorea.
* 1986 &ndash; Milena Martins Moura, brasildar idazle, argitaratzaile, itzultzaile eta ikertzailea.
* 1989 &ndash; Marlie Packer, ingeles errugbilaria.
** Janine Gutierrez, filipinar aktorea, modeloa, aurkezlea eta abeslaria.
** Ángela Rodríguez, galiziar politikaria.
* 1990 &ndash; Samantha Barks, Man uhartean jaiotako aktore britainiarra.
* 1991 &ndash; Stephanie Rovetti, estatubatuar errugbi jokalaria.
* 2003 – Maria Hein, mallorkar musikaria, konposatzailea.
* 2004 – Livia Kaiser, suitzarra, izotz gaineko patinatzaile artistiko olinpikoa.
* 2005 &#x2013; Nika Shakarami, irandar manifestari gaztea, 2022ko protesta nazionaletan desagertu eta hila (h. 2022)

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1824 - Juan Antonio Aboitiz, bizkaitar abade katolikoa eta bertso sortzailea (j. 1751).
* 1870 &ndash; Pedro Jose Samper, nafar idazlea eta apaiza (j. 1815).
* 1895 &ndash; Juan Jose Alkain, gipuzkoar bertsolaria (j. 1829).
* 1914 &ndash; Joe Anduran, lapurtar errugbilaria, Bois-Bernarden (j. 1882).
* 1941 &ndash; Juan Carlos Guerra, gipuzkoar historialaria eta legegizona (j. 1860).
* 1943 &ndash; Luis Maria Unamuno, bizkaitar agustindar fraide eta botanikaria, onddotan aditua (j. 1873).
* 1971 &ndash;
** Pedro José Galíndez, *Peru Galindez*, euskal kirolari eta abokatua (j. 1892).
** Zacarias Zuza, nafar apaiza eta olerkaria, Bahía Blancan (j. 1896).
* 1976 &ndash; Tomás López Sellés, nafar etnologoa, monumentu megalitikoetan aditua (j. 1906).
* 1991 &ndash; Manu Badiola, gipuzkoar alpinista, Makalun (j. 1955).
* 2022 &ndash; Koldo Zubeldia, gipuzkoar idazlea (j. 1957).
* 2023 &ndash; Xabier Mendiguren Bereziartu, gipuzkoar idazle eta itzultzailea (j. 1945).

### Mundua 
* 829 &ndash; Mikel II.a, Bizantziar enperadorea (j. 770).
* 1264 &ndash; Urbano IV.a, aita santua (j. c. 1195).
* 1568 &ndash; Ashikaga Yoshihide, Ashikaga shogunerriko hamalaugarren shoguna (j. 1538).
* 1588 &ndash; Bernardino Telesio, errenazimentuko filosofo naturalista (j. 1509).
* 1709 &ndash; Ivan Mazepa, ukrainar kosakoen atamana (j. 1639).
* 1721 &ndash; Benoît Audran Zaharra, frantziar grabatzailea (j. 1661).
* 1764 &ndash; William Cavendish (Devonshireko IV. dukea), Britainia Handiko lehen ministroa (j. 1720).
* 1804 &ndash; Nicolas-Joseph Cugnot, frantziar ingeniaria, lurrunez zebilen automobilaren asmatzailea.
* 1853 &ndash; François Arago, frantziar fisikari, politikari eta astronomoa (j. 1786).
* 1863 &ndash; Justinus van der Brugghen, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1804).
* 1892 &ndash; Ernest Renan, flandriar filosofoa, historiolaria eta idazlea (j. 1823).
* 1906 &ndash; Adelaida Muñiz y Más, espainiar antzerkigile, poeta, kazetari eta piano-jotzailea (j. ?).
* 1920 &ndash; Max Bruch, alemaniar konpositore erromantiko, irakasle eta orkestra zuzendaria (j. 1838).
* 1921 &ndash; Gilen II.a Württembergekoa, Württembergeko azken erregea (j. 1848).
* 1927 &ndash; Svante Arrhenius, suediar kimikaria, 1903ko Kimikako Nobel Saria (j. 1859).
* 1933 &ndash; Elizabeth Thompson, ingeles margolari eta idazlea (j. 1846).
* 1936 &ndash; Juho Sunila, Finlandiako lehen ministroa (j. 1875).
* 1946 &ndash; Ignacy Mościcki, Poloniako presidentea (j. 1867).
* 1957 &ndash; Luigi Ganna, italiar txirrindularia, Italiako Giroaren lehen garailea (j. 1883).
* 1958 &ndash; Marie Stopes, britainiar idazle, paleobotanikari, ikertzaile, eugenizista eta emakumeen eskubideen defendatzailea (j. 1880).
* 1960 &ndash; Claro M. Recto, filipinar politikaria (j. 1890).
* 1968 &ndash; Marcel Duchamp, frantziar-estatubatuar artista eta xakelaria (j. 1887).
* 1969 &ndash; Katharine Susannah Prichard, australiar idazlea (j. 1883).
* 1973 &ndash; Paavo Nurmi, finlandiar atleta, Olinpiar Jokoen historiako atletarik onenenetarikoa (j. 1897).
* 1980 &ndash; John Kotelawala, Zeilango lehen ministroa (j. 1897).
* 1985 &ndash; Rock Hudson, estatubatuar aktorea (j. 1925).
* 1986 &ndash; Nestor Bihonda, burundiar elizgizona (j. 1924).
* 1987 &ndash; Peter Brian Medawar, brasildar-britainiar medikua, 1960ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1915).
* 1990 &ndash; Xosé María Díaz Castro, galiziar idazle eta itzultzailea (j. 1914).
* 1991 &ndash;
** Maria Aurèlia Capmany, kataluniar eleberrigile, antzerkigile eta saiogilea, feminista, kultur ekintzaile eta antifrankista (j. 1918).
** Dimitrios I.a Konstantinoplakoa, Konstantinoplako patriarka ekumenikoa (j. 1914).
* 1992 &ndash; Bogdan Suchodolski, poloniar filosofoa (j. 1903).
**
* 1996 &ndash;
** Robert Bourassa, Quebeceko lehen ministroa (j. 1933).
** Andrei Lukanov, Bulgariako lehen ministroa (j. 1938).
* 1998 &ndash; Gene Autry, estatubatuar country kantautore eta aktorea (j. 1907).
* 1999 &ndash; Lee Lozano, estatubatuar artista (j. 1930)
* 2002 &ndash; Heinz von Foerster, austriar-estatubatuar filosofo eta fisikaria (j. 1911).
* 2005 &ndash; August Wilson, estatubatuar antzerkigilea (j. 1945).
* 2006 &ndash; Paul Halmos, hungariar-estatubatuar matematikaria (j. 1916).
* 2014 &ndash; 
** György Lázár, Hungariako lehen ministroa (j. 1924).
** Matilde Pérez Cerda, txiletar margolari, eskultore eta artista bisuala (j. 1916)
* 2015 &ndash; 
** Eric Arturo Delvalle, Panamako presidentea (j. 1937).
** Ferdinand Joseph Fonseca, indiar apezpiku katolikoa (j. 1925).
* 2016 &ndash; Neville Marriner, britainiar orkestra zuzendari eta biolinista (j. 1924).
* 2017 &ndash;
** Edgardo Antoñana, argentinar esataria, kazetaria, telebista ekoizlea eta telebistako eta irratiko aurkezlea  (j. 1955).
** Klaus Huber, suitzar musikagilea (j. 1924).
** Tom Petty, estatubatuar musikari, egile-abeslari, musika-jotzaile eta ekoizlea (j. 1950).
* 2018 &ndash; Jamal Khaxoggi, arabiar kazetaria eta *The Washington Post* egunkariko zutabegilea, Saudi Arabiaren Istanbulgo kontsul-etxean eraila (j. 1958).
* 2019 &ndash; Tiny Hill, zeelandaberritar errugbilaria eta errugbi aukeratzailea (j. 1927).
* 2020 &ndash;
** Fadma Abi, marokoar zirujaua eta unibertsitateko irakaslea (j. ?).
** Héctor Cavallero, argentinar politikari sozialista (j. 1941).
** Claude Vigée, alsaziar olerkigile, itzultzaile eta idazlea (j. 1921).
* 2021 &ndash; 
** Benedita Barata da Rocha, portugaldar-frantziar immunologoa (j. 1949).
** Michel Tubiana, frantziar legelari eta abokatua, Euskal Herriko bake prozesuan aritutakoa (j. 1952).
* 2022 &ndash;
** Sacheen Littlefeather, estatubatuar aktorea, modeloa eta Amerindiarren eskubide zibilen aldeko aktibista (j. 1946).
** François Remetter, frantziar futbol atezaina (j. 1928).
* 2024 &ndash;
** Guido Carlesi, italiar txirrindularia (j. 1936).
** Daniel Williams, Grenadako 4. gobernadore orokorra (j. 1935).
** Josefa Juncal Barreiro, *Xosefa de Bastavales*, galiziar panderojolea (j. 1932).
* 2025 &ndash;
** Roland Bertranne, frantziar errugbilaria (j. 1949).
** Manchán Magan, irlandar kazetari, bidaiari eta idazlea (j. 1970).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Nagore, Olazti eta Olaitz.
* Indarkeriarik Ezaren Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak 
Urriaren 1 | Urteko egutegi | Urriaren 3