open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elizabeth Scott

**Elizabeth Leonard Scott** (Fort Sill, Oklahoma, AEB,1917ko azaroaren 23a &ndash; Berkeley, Kalifornia, AEB, 1988ko abenduaren 20a) estatubatuar estatistikan eta astronomian espezializatutako matematikaria izan zen, *Scott efektua* aurkitzeagatik ezaguna.

Hil ondoren, Estatistika Sozietateetako Lehendakarien Batzordeak «Elizabeth L. Scott saria» sortu zuen bere ohoretan, estatistikaren arloan emakumeen karrera akademikoak sustatzen laguntzen duten pertsonen lana aitortzeko.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta ikasketak 
Scott Fort Sillen (Oklahoma, Estatu Batuak) jaio zen 1917an. 4 urte zituela, familia Berkeleyra (Kalifornia) joan zen bizitzera. Kaliforniako Unibertsitatean izan zen, Berkeleyn, eta matematika eta astronomia ikasi zituen. Garai hartan, emakumeek baino ezin zuten erabili astronomia; beraz, matematikan graduondoko ikasketak egitea erabaki zuen. 1949an doktoratu zen eta 1951n lanpostu iraunkorra lortu zuen Berkeleyko Matematika Departamentuan.

## Ibilbide zientifikoa 
Bere ibilbidean zehar, astronomiari buruzko ikerketa zientifikoko 30 artikulu baino gehiago argitaratu zituen, eta beste hainbeste klimaren aldaketaren azterketari buruz, bi eremuetan estatistika-analisiaren erabilera gehituz eta zabalduz. 

1957an, joera bat hauteman zuen galaxia-kumuluen behaketan. Behatzaile batek oso urrutiko kumulu bat aurkitu ahal izateko, hark galaxia distiratsuagoak izan behar zituela konturatu zen, eta ohikoa baino kantitate handiagoan, eta joera hori zuzentzeko formula bat proposatu zuen, denboraren poderioz *Scott efektua* izenarekin ezagutu zena.

1958an, Jerzy Neymanekin batera, Newcomb Cleveland saria jaso zuen, «On Certain Stochastic Models of Population *Dynamical Phenomena»* artikuluarengatik. Zientzia Aurreratzeko Estatu Batuetako Elkarteak ematen du sari hori, munduko zientzia-gizarte handiena eta Science aldizkaria argitaratzen duena.

## Elizabeth L. Scott saria 
Scott Estatistika Matematikoaren Institutuko kidea izan zen, eta aktiboki sustatu zituen emakume akademikoentzako aukera-berdintasuna eta ordainsari-berdintasuna. Hil ondoren, Estatistika Sozietateetako Lehendakarien Batzordeak «Elizabeth L. Scott saria» sortu zuen bere ohoretan, Scott-ek estatistikaren arloan emakumeen karrera akademikoak sustatzeko egindako ekarpenaren adibide diren pertsonen lana aitortzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1958an Newcomb Cleveland saria jaso zuen Jerzy Neymanekin batera , «On Certain Stochastic Models of Population *Dynamical Phenomena»* artikuluarengatik.
* Estatistika Sozietateetako Lehendakarien Batzordeak «Elizabeth L. Scott saria» sortu zuen bere ohoretan.
* Matematika arloan bere izena duen *Scott* efektua, berak aurkitu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak
Karlos Fernando Artoiskoa

**Karlos Fernando Artoiskoa, Berryko dukea** (Versaillesko jauregia,  1778ko urtarrilaren 24a – Paris, 1820ko otsailaren 14a) frantziar printzea.

Karlos X.a Frantziakoa eta Maria Teresa Savoiakoaren semea izan zen. Frantziatik aitarekin joan zen Frantziako Iraultza hasi zenean, eta 1792tik 1797ra Condéren Armada kontrairaultzailean parte hartu zuen. Ondoren, errusiar armadan lan egin zuen eta hamahiru urte eman zituen Ingalaterran erbesteratuta.

1814an Frantziara itzuli eta 1816an Maria Karolina Napolikoarekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituzten, tartean Henrike Artoiskoa.

1820an Louis- Pierre Louvel bonapartistak hil zuen Parisko Operan.
Kate-transferentzia

Polimeroen kimikan **kate-transferentzia** esaten zaio prozesuan gertatzen den erreakzio berezi bati zeinetan hazten ari den polimeroaren zentro aktiboa beste molekula bati transferitzen zaion.

: P• + XR' → PX + R'•

Kate-transferentziaren ondorioz lortutako polimero-kateak laburragoak dira teorian izan behar zuketena baino, hots, pisu molekular txikiagokoak dira. Berez gerta daiteke edo kate-transferentziako agente baten bidez sortzea eragin daiteke. Kate-transferentzia gerta daiteke adizio-polimerizazio mota guztietan.

Zentro aktiboaren transferentzia egin dakioke hasarazleari, monomeroari, polimeroari edo disolbatzaileari.

## Ondorioak 
Gorago esan bezala kate-transferentziaren ondorioa izaten da polimero-kateak laburragoak izatea. Zein punturaino laburtuko diren hiru faktoreren arteko harremanen menpe izango da: transferentzia-abidura (Ktr), polimerizatze-abidura (Kp) eta erreakzioaren berraste-abiadura (Ka). Ondorengo taulan laburbiltzen dira gerta daitezkeen kasuak:

## Kate-transferentzia motak 
Kate-transferentziak hainbat modutan pasa daitezke. Zentro aktiboarekin erreakzionatzen duen molekularen izaeraren arabera sailkatzen dira.

* **Transferentzia-agente bat**i. Transferentzia-agenteek gutxienez lotura kimiko ahul bat izaten dute transferentzia-erreakzioa errazten duenak. Tiolak izaten dira agente tipikoak.
* **Transferentzia monomeroari**. Horrelakoak gertatzen dira hazten ari den polimero-kateak atomo bat erauzten duenean monomerotik. Hortaz hazteari lagatzen dio eta kate berri bat sortzen da. Katioi-polimerizazioetan eta eraztun-irekierazko polimerazazioetan usu gertatzen dira.

 838x838px

* **Transferentzia polimeroari**. Horrelakoak gertatzen dira normalean ingurunean polimero asko pilatu denean. Adibidez, erradikal-polimerizazioetan pasatzen da ia monomero guztia kontsumitu denean. Horrelakoetak polimero adarkatuak formatzen dira. Dentsitate txikiko polietilenoaren ezaugarriak oso sentikorrak dira egoera honekiko, esaterako.

 820x820px

* **Transferentzia disolbatzaileari**. Disoluzio-polimerizazioetan disolbatzaileak transferentzia-agente gisa joka lezake. Disolbatzaile geldo bat aukeratu ezean oligomeroak erdiesten dira.

 812x812px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Achutegui

[thumb|260px|[Ainhoa Achutegui|Ainhoa Achutegui, 2013ko abenduan, Luxenburgoko Neumünster Abadiako Kultur Topaguneko zuzendari ]]
**Ainhoa Achutegui Núñez** (Caracas, Venezuela, 1978ko maiatzaren 2a) Luxenburgoko kultur kudeatzailea da. Vienako *Wiener Werkstätten- und Kulturhaus* ( *WUK* ) kultur zentroko zuzendari artistikoa izan da, Ettelbruckeko (Luxenburgo) *Centre des Arts Pluriels Edouard-Juncker* (CAPe) zuzendari artistikoa eta 2013tik Luxenburgon Neumünster abadiako Kultur Topaguneko *Centre Culturel (*CCR) delakoa zuzentzen du.

## Biografia 
Venezuelako ama eta Euskal Herriko aita du. Achutegui Caracasen (Venezuela) jaio zen. 

## Ibilbide profesionala 
2004an, 26 urte zituela, Wiener *Werkstätten-* und Kulturhaus (*WUK*) kultura-zentroko arte-zuzendari izendatu zuten eta 2006 arte jardun  zuen bertan. Aldi horretan, halaber, *5uper*.net-eko jardueretan aktiboki parte hartu zuen. Nazioarteko artista-talde horrek Austrian du oinarria, eta komunikabideen, artearen, teknologiaren eta gizartearen arteko elkargunean oinarritzen du ikerketa artistikoa.

2006 eta 2013 bitartean, Ettelbruck-eko *Centre des Arts Multels Edouard-Juncker* (CAPe) erakundeko zuzendari artistikoa eta Luxenburgoko Eskualdeko Kultur Etxeen Federazioko presidentea izan zen.

2013ko abenduan, Luxenburgoko Neumünster Abadiako Kultur Topaguneko zuzendari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wiener Werkstätten- und Kulturhaus (WUK)
* Edouard-Juncker zentro teknologikoak
* Centre Culturel de Rencontre Neumünster
Leia Dongue

**Leia Dongue**, ezaguna "**Tanucha"** ezizenez**,**  jaiotzaz **Leia Tânia do Bastião Dongue** (Maputo, Mozambike, 1991ko maiatzaren 24a) mozambiketar saskibaloi-jokalaria da. 

## Biografia 
Maputon jaio zen, Mozambiken. "Tanucha" deitzen zaio. Desportivo Maputo Mozambiqueño taldean hasi zen saskibaloian jokatzen, eta Afrikako Txapeldunen Kopa irabazi zuen 2008an. 2013ko maiatzetik, Abuztuko Primeiro taldean jokatu zuen Angolan. 1,86 m neurtzen du, eta pibot posizioan jokatzen du.

Angolako Saskibaloi Ligan MVP aukeratu zuten 2014. urtean eta 2014. eta 2015. urteetan Afrikako Klubetako FIBA Kopan.

## Klubak 
* 2008- Maputo Mozambike.
* 2013- Abuztuaren 1a, Luanda (Angola).
* 2016/2017: Al-Qázeres. Emakumezkoen Ligara igotzea.
* 2018-; Gernika basket.
* 2018-2019: Cegled, Hungaria. EuroCup jokatzen.
* 2019/2020: Promete Campusa.
* 2020- Nantes, Frantzia.
* 2021-2022; Araski AES, Gasteiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mónica Bruckmann

**Mónica Bruckmann**, jaiotzaz **Mónica Esmeralda Bruckmann Maynetto** (Peru, XX. mendea) Brasilen bizi den soziopolitologo akademiko peruarra da. Latinoamerikako Informazio Agentziako presidentea eta Brasilgo Garapenerako Politiken Celso Furtado Nazioarteko Zentroko zuzendaritzako kidea.

## Biografia 
Soziologian graduatua eta Zientzia Politikoetan doktorea Fluminense Unibertsitate Federalean. Rio de Janeiroko Unibertsitate Federaleko Zientzia Politikoko Departamentuko irakaslea da.

## Lan ibilbidea 
Hego Amerikako Nazioen Batasuneko idazkari nagusiaren aholkulari gisa lan egin zuen. Halaber, Peruko Gizarte Ikerketarako Institutuko zuzendari lanetan aritu zen. Mundu Ikerketa Sozialen Institutuko zuzendaria. 

Ekonomia Globalari eta Garapen Jasangarriari buruzko Unesco Katedra eta Sarekoa/Nazio Batuen Unibertsitatekoa eta Munduko Ekonomiaren Azterlan Sarekoa da. Zentro Trikontinentaleko (Belgika) ikertzaile elkartua ere bada. Eskualdeen integrazioa eta baliabide naturalak aztertuz, 2016 eta 2022 bitartean, Geopolitika, eskualde-integrazioa eta mundu-sistema lan-taldea zuzendu zuen Integrazio-, lankidetza- eta aldeaniztasun-politiken gaian.

Latinoamerikako Informazio Agentziako presidentea da. Brasilgo Garapenerako Politiken Celso Furtado Nazioarteko Zentroko zuzendaritzako kidea eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Administrazio Zientzietako Doktoretzako aholkularien klaustroko kide iraunkorra. Indiako Social Change aldizkariaren argitalpen-batzordeko kidea da, baita *Passagens* aldizkarikoa ere. *Le Monde Diplomatique* egunkari frantsesaren laguntzailea da. Munduko ekonomian aditua.  Haren mezuek Latinoamerikako nazio eta herrien batasuna sustatzen dute.
* *Recursos naturales y la geopolítica de la integración sudamericana/ Baliabide naturalak eta Hego Amerikako integrazioaren geopolitika* (2011).
* *Inventamos o erramos: la nueva coyuntura latinoamericana y el pensamiento crítico/ Asmatu edo huts egin: Latinoamerikako egoera berria eta pentsamendu kritikoa* (2011), 
* "*El Pacto Verde Europeo y las Perspectivas de América Latina/* Europako Itun Berdea eta Latinoamerikako Perspektibak" (2021). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cinchona

***Cinchona*** Rubiaceae familiako eta Gentianalen ordenako landare fanerogamoen genero bat da. 

## Izena 
Lineok izendatu zuen Francisca Enríquez de Rivera andrearen omenez, Chinchóngo IV. Kondearen bigarren emaztea, Luis Jerónimo Fernández de Cabrera y Bobadilla, bera izan baitzen, tradizioaren arabera, Mundu Zaharreko jendearen artean landare honen azalaren propietate sendagarriak aurkitu zituena. Lineok 'chi' soinu espainiarra italiar erara transkribatu zuen: 'ci', garai hartan ohikoa zena.

## Deskribapena 
5-15 metroko altuera duten zuhaixka handien edo zuhaitz txikien 25 espezie ditu.

Hostoak kontrajarriak eta lantzeolatuak ditu, dezimetro batetik laura eta hostoiraunkorra da. Loreak zuriak, arrosak edo gorriak dira, panikula terminaletan sortuak. Fruitua hazi ugariko kapsula bat da.

## Erabilera 
Genero honetako espezie batzuek, adibidez *Cinchona officinalis* edo kina, kinina sortzen dute, ezaugarri antipiretikoak, antipaludikoak eta analgesikoak dituen alkaloide bat. Bere propietateak aurkitzeak iraultza ekarri zuen medikuntzan, eta gaur egun ere, kinina helburu medikoetarako erabiltzen da.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Mari Lopez Agiriano

**Juan Mari Lopez Agiriano** (Ugaldetxo, Oiartzun, 1972 -) bertsolaria da.

## Ibilbidea 
Lagunartean zaletu zen eta Oiartzungo bertso eskolan hasi zen kantatzen. Gipuzkoako eskolartekoa irabazi zuen txikien mailan. 1993an Bertsolari Txapelketa Nagusian hartu zuen parte. 1998tik aurrera Nafarroako Txapelketan hartu izan du parte eta lau aldiz jokatu du finala. Emaitzarik onenak 1999ko laugarren postua eta 2004ko bosgarrena izan ziren.

Gipuzkoarra jaiotzez, Lesakan bizi da eta 2000. urtetik aurrera, bertako Linddurrenborda sagardotegiaren jabea da , .

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** parte hartzea (1): 1993
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Azken-laurdenak (2): 1991, 1995
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa:
** Laugarren (1): 1999
** Bosgarren (1): 2004
** Zazpigarren (1): 2005
** Zortzigarren (1): 2001
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txikien mailan txapeldun (2):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Ber

**Claude Ber** ezizenez ezaguna, jaiotzaz **Marie-Louise Paule Clémence Issaurat-Deslaef** (Niza, 1948ko uztailaren 13a) frantziar irakaslea, hizlaria, poeta, saiakeragilea eta aktore dramatikoa da.

## Biografia 
Filosofia eta Letretan gradu bikoitza osatu ondoren, irakaskuntzan aritu zen, lehenik institutu batean eta gero unibertsitatean, eta kargu akademiko ofizialak bete zituen. Horrekin batera, L'Ámandier argitaletxean poesia-bilduma bat argitaratzeko lanak ere zuzendu zituen.

Poeta eta antzerkigile gisa, hainbat lan argitaratu zituen. Bere azken lan poetikoa  l'Amandier argitaletxearen "L''a Mortn'est jamais comme''" izan zen. Lan horrekin Ivan Goll Fundazioak emandako Nazioarteko Poesia Saria jaso zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Yvan-Goll poesia frankofonoaren nazioarteko saria.
* Ohorezko legioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akwaeke Emezi

**Akwaeke Emezi** (Umuahia, Nigeria, 1987ko ekainaren 6a) nigeriar idazle eta artista bisuala da, 2018an argitaratutako *Freshwater* lehen eleberriagatik ezaguna. 

## Biografia 
Emeziren aita nigeriar igbo etniakoa zen eta ama indiar tamil etniakoa, eta Aban, Nigerian, hazi zen. Emezik eta haren ahizpa Yagaziek narrazioa erabili zuten istiluetatik, diktaduratik eta haurtzaroko errealitate arriskutsutik ihes egiteko. Emezik asko irakurri zuen haurtzaroan eta bost urte zituela hasi zen ipuinak idazten.  New Yorkeko Unibertsitatean jaso zuen MPA.

### Ibilbide profesionala 
*Freshwater* Emeziren lehen eleberriak Ada izeneko *ogbanje* baten historia erdiautobiografikoa kontatzen du. Emezik bere herentzia igboaren espiritualtasuna eta generoa aztertzen ditu mendebaldeko eraikuntzakoekin batera, eta ikusleak espiritu/gorputz bitarrari buruz kritikoki pentsatzera gonbidatzen ditu. *Freshwater* lanak kritikaren goraipamen garrantzitsuak jaso zituen, eta sari entzutetsu askotarako hautatu zuten. 2018an Emezik ere jaso zuen National Book Foundation-en "*5* Under 35" omenaldia.

2019an, *Freshwater* Women's Prize for Fiction sarirako izendatu zuten, autore ez-bitar bat sarirako izendatu zuten lehen aldian. Epaimahaiak ez zekien Emezi pertsona bitarra ez zela liburua aukeratu zuenean. Izendapenaren ondoren, iragarri zen ''Women's Prize Trust'' eredu berriak lantzen ari zela autore transgeneroarentzat, ez bitarrentzat eta generoarentzat. Geroago, The Women's Prizek "sexua legean zehaztutakoaren arabera" eskatu zion Emeziri, *The Death of Vivek Oji* aurkezteko, eta Emezi erretiratu egin zen, trans emakumeentzako berariazko baldintza transfobiko eta baztertzailea zelakoan.

2019ko irailaren 10ean, *Pet* lana kaleratu zuen. Jam izeneko nerabe transgenero bati buruzkoa da, eta pertsona helduek munstroak daudela aitortzeari uko egiten dioten mundu batean bizi da.

Emezik bi liburuko kontratua sinatu zuen Riverhead Books-ekin. Lehena, *The Death of Vivek Oji*, 2020ko abuztuaren 4an atera zen eta The *New York Times Best Seller* List-en sartu zen. Bigarrena, *Dear Senthuran: A Black Spirit Memoir.* 

## Bizitza pertsonala 
Emezik neutroa den 'they' izenordain singularra erabiltzen du.  Askotarikoa da, eta *ogbanje* du bere burua. 

## Lanak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017 *Astraea Lesbian Foundation for Justice Global Arts Fund Grant*.
* 2017 *Commonwealth Short Story Prize for Africa*.
* 2019 *Freshwater* saria.
* 2019 *Otherwise Award*, Freshwater-en eskutik.
* 2020 *We Need Diver Books Walter Ohorezko* Books, Teen Category.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
  Akwaeke Emeziren web ofiziala
Marco Mengoni

**Marco Mengoni** (Ronciglione, 1988ko abenduaren 25ean) italiar egile abeslaria da. 

2009an egin zen ospetsu, Italiako *X Factor* telebista saioaren hirugarren denboraldia irabaziz. Hurrengo urtean hirugarren sailkatu zen Sanremoko kantu jaialdian, "Credimi ancora" abestiarekin.

2013an irabazi zuen Sanremoko kantu jaialdia, "L'essenziale" abestiarekin. Ekitaldi berean, RAIk Italia ordezkatzeko aukeratu zuen 2013ko Eurovision Abesti Lehiaketan. Eurovisionen zazpigarren sailkatu zen. 

2023an bigarrenez izan zen garaile Sanremon, "Due vite" abestiarekin, eta ondorioz 2023ko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartzeko aukera irabazi zuen. Eurovisionen laugarren sailkatu zen.  

## Diskografia (Albumak) 
* *Solo 2.0* (2011)
* *#prontoacorrere* (2013)
* *Parole in circolo* (2015)
* *Le cose che non ho* (2015)
* *Atlantico* (2018)
* *Materia (Terra)* (2021)
* *Materia (Pelle)* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria Montenegro

**Gloria del Carmen Montenegro Rizzardini** (Txile, 1941eko uztailaren 16a - ) botanikari txiletarra da, Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen aurreneko latinamerikarra.

## Biografia 
Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean (PUC) biologia eta natur zientzien irakasle titulua atera zuen 1964an. Houstongo Unibertsitatean landare zelulen ultraegitura ikastaroak egin ditu eta Texasko Unibertsitatean landare baskularren fitokimika eta anatomia, ontogenia eta sistema merismatikoen eboluziao irakatsi du.

Gaur egun PUC-eko Agronomia eta Baso Injeniaritzako fakultatean Txileko floraren Botanika eta Kontserbazio irakasle titularra da. Guztira 200 argitalpen egin ditu (liburu, atal, artikulu) eta 10 patente ere baditu.

## Sari nagusiak 
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (1998)
* Emakumezko liderra (2008, El Mercurio)
* Chilectra Energía saria (2011) emakumezkoen kategorian
* Nekazaritzan Emakumezko berritzailearen saria (2011)
* Ekintzaile onenaren saria (2013)
* Ibilbidearen INAPI saria

## Argitalpen aukeratuak 
* *Atlas de anatomía de especies vegetales autóctonas de la Zona Central* (1984)
* *Anatomía y taxonomía de plantas vasculares* (1990), Guacolda Ávilarekin batera.
* *Chile nuestra flora útil: guia de plantas de uso apícola, en medicina folklórica, artesanal y ornamental* (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2000)
* *Secretos de nuestras plantas y otras especies: cómo usarlas en beneficio de las personas* (2009), Rosita Kornfeld M. eta Vesna Riosecorekin batera.
* *Restauración ecológica para sistemas nativos afectados por incendios forestales* (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2010), Ignacio Fernández, Narkis Morales, Luis Olivares, Javier Salvatierra eta Miguel Gómezekin batera.
* *Investigación científica y tecnológica en productos apícolas* (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2010), Sharon Rodríguez, Sofía Vío, Miguel Gómez, Rodrigo Pizarro, Ana María Mujica eta Ximena Ortegarekin batera.
* *Polen apícola chileno: diferenciación y usos según sus propiedades y origen floral* (Facultad de Agronomía e Ingeniería Forestal Pontificia Universidad Católica de Chile, 2012), Sharon Rodríguez, Rodrigo Pizarro, Patricia Estay, Ximena Ortega, Enrique Mejías, Gabriel Núñez, Gloria Barros,  Miguel Gómez, Ana María Mujica, Sofía Vío eta Luis Gonzálezekin batera.
* *Manual apícola* (2016).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Historia de la milagrosa imagen de Nuestra Señora de las Caldas, y de su Convento

***Historia de la milagrosa imagen de Nuestra Señora de las Caldas, y de su Convento. Vidas del venerable Padre Fray Juan Malfaz*** (Caldasko Andre Mariaren irudi miragarriaren eta haren Komentuaren  historia. Aita Frai Juan Malfazen bizitzak ) Alonso del Pozo y Silvak Donostian, 1700 urtean plazaratu zuen liburua da. Idazlana Pedro Ugarteren inprimategina prestatu zen. Gaztelaniaz idatzita dago.

Izenburu osoak horrela dio: *Historia de la milagrosa imagen de Nuestra Señora de las Caldas, y su Convento : vidas del ... Padre Fray Juan Malfaz, Prior que fue dèl, con las virtudes de otros Religiosos, que se contienen en este tomo, impresso en San Sebastian por Bernardo de Vgarte, año de 1700 ; y vida de la venerable señora Doña Maria Ana Velarde de la Sierra, Religiosa de la Tercera Regla de nuestro Padre Santo Domingo, que se imprimirà en otro tomo* 

Komentua Las Caldas del Besayan dago, Los Corrales de Buelna udalerrian (Kantabrian). Juan Malfaz, bestetik, komentu horren priore izan zen, XVII. mendearen bigarren erdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Liburuaren bertsio digitala.
Yu Myeong-Hee

**Yu Myeong-Hee** (Seul, Hego Korea, 1954ko irailaren 5a - ) mikrobiologo hegokorearra da, Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen aurreneko asiarra. 

Koreako Emakumezkoen Zientzia eta Teknologia Elkarteko presidentea da eta Koreako Zientzia eta Teknologia Institutuko irakaslea. 2010an Lee Myung-bak presidenteak Etorkizuneko Estrategia Antolakuntzarako Bulegoko zuzendari izendatu zuen eta hiru urte bete zituen karguan.

## Biografia 
Yu Myeong-Hee Seul hiriburuan jaio zen eta gaztetatik izan zuen zientzietarako joera. Seulgo Unibertsitate Nazionalean graduatu zen 1977an eta Kaliforniako Unibertsitatean mikrobiologia doktoretza egin zuen 1982an. Doktoretza ostekoa Massachusetts Institute of Technology (MIT) institutuan egin zuen 1985ean.

Koreara itzuli eta Koreako Biozientzia eta Bioteknologia Ikerketa Zentruan egin zuen lan 2000 artean. Ordutik aurrera Koreako Zientzia eta Teknologia Institutuko irakaslea eta ikertzailea izan da.

Yu Myeong-Heeren ikerketa alfa-1 antitripsina proteinaren egitura eta tolestura aztertzea izan da. Aminoazido batzuek mutazio mota batzuk ezabatu ditzaketela aurkitu dute, esate baterako proteinan tolestura akatsa eragiten duen *tsf* mutazioa. Horretaz gain disulfuro zubia duen alfa-1 antitripsina muteina patentatu du, bai eta berau prestatzeko metodoa ere.

## Sari nagusiak 
* Mock-Am saria (1996, Koreako Biologia MOlekularreko Elkartea)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (1998)
* Seul City Cultural Award (2001)
* Zientzia eta Teknologiaren Ordena eta Ungbi domina (2004, Hego Koreako gobernua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donkervoort

**Donkervoort** 1978an sortutako Holandako auto fabrikatzailea da. Kirol-ibilgailuak ekoizten ditu.

## Modeloak 

* **Donkervoort S7**
* **Donkervoort S8**
* **Donkervoort S8A**
* **Donkervoort S8AT**
* **Donkervoort D10**
* **Donkervoort D8 Zetec**
* **Donkervoort D8 Cosworth**
* **Donkervoort D8 Audi (AGU)**
* **Donkervoort D8 Audi (E-gas)**
* **Donkervoort D8 270 RS**
* **Donkervoort D8 270**
* **Donkervoort D8 GT**
* **Donkervoort D8 270**
* **Donkervoort D8 GTO**
* **Donkervoort D8 GTO RS**
* **Donkervoort D8 GTO JD-70**
* **Donkervoort D8 GTO JD-70 R**
* **Donkervoort D8 GTO Individual Series**
* **Donkervoort F22**

## Kanpo estekak
Urko Atxotegi

**Urko Atxotegi Alegria** (Urruña, Lapurdi, 1975) bertsolaria eta enpresaria da.

## Biografia 
Getariako *Batela SL* enpresako gerentea da. *Batela* eta *Tänta* jantzi markak komertzializatzen ditu. Europako hainbat herrialdetara esportatzen ditu jantziak.

Bertsolaritzari dagokionez 1993an Nafarroako Bertsolari Txapelketan finalista izan zen eta udazkenean Bertsolari Txapelketa Nagusian hartu zuen parte. 

## Lorpenak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** parte hartzea (1): 1993
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Finalista (1): 1993

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Nadia Yala Kisukidi

**Nadia Yala Kisukidi** (Brusela, 1978ko urriaren 8a) frantziar filosofoa da, unibertsitateko irakaslea eta Henri Bergson-en eta kolonien ondoko ikasketetan aditua.

## Biografia 
Ama frantziar-italiarra eta aita kongoarra ziren. Filosofian graduatu zen 2005ean. 2010ean bere doktore-tesia argitaratu zuen Lille 3ko Unibertsitatean, Frédéric Wormsek zuzendua, "*Gizateria sortzailea. Bergson-en metafisikaren garrantzi estetikoari eta politikoari buruzko saiakera*".

## Ibilbidea 
2005 eta 2011 bitartean, filosofia irakatsi zuen Bigarren Hezkuntzan. 2011n, Genevako Unibertsitateko Teologia Protestanteko Fakultateko Etika laguntzaile izendatu zuten. 2013tik 2019ra Nazioarteko Filosofia Fakultateko programen zuzendaria izan zen. 2014tik 2016ra Fakultate horretako lehendakariordea izan zen. 2016. urtetik, irakasle izan zen Paris VIII Unibertsitatean. Frantzian lan egiten duten filosofo beltz bakarretakoa da. 2020ko ekainean, hauxe esan zuen Paris VIII Unibertsitatean:“*Gorputz beltz bat pentsalaria izateko ideiak berak bide luzea egin behar du oraindik Frantzian, non unibertsaltasuna, legearen aurreko guztien berdintasuna eta laizismoa diskurtsoan oso errotuta dauden kontzeptuak baitira, baina errealitatean oso gutxi.”*Ikerlanean, Henri Bergson-en pentsamenduan aditua izateaz gain, Afrikako filosofiari buruzko mintegia eskaintzen du, eta, zabalago, Afrikako diasporaren gogoeta teorikoak eta produkzioak aztertzen ditu. Aimé Césairek belztasunari buruz (blackness) egindako lanei dagokienez, filosofo honek azaltzen du Césaire unibertsalera iristeko modua gustatzen zaiola, esentzialismoak eta separatismoak dinamizatuz, solidaritate-politika bat eraikitzeko. Humanismoari eta unibertsaltasunari buruzko nozioak aztertzen ditu, baita horiek kolonialismoaren ondoren duten eragina ere. Ikuspegi kritiko batean onartzen da, zenbait ardatzen arabera, bereziki, politikaren, historiaren eta etikaren aldetik, "*Unibertsaltasuna(k): diskurtso baten errepikapenak, kritikak eta genealogia, Léopold Sédan Senghor, Boulabien Ussi*" izenburupean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vitor Novello

**Vitor Novello Moreira** (Rio de Janeiro, 1996ko urtarrilaren 13a ) brasildar aktorea da.

## Lanak
### Telebista
* 2006: *Malhação* ... Antônio Ramos (Tonzinho)
* 2007: *Paraíso Tropical* ... José Luís Grimaldi (Zé Luís)	
* 2007: *Dancinha dos Famosos* ... Participante
* 2008: *Três Irmãs* ... Marco Jequitibá Áquila (Marquinho)	
* 2011: *Insensato Coração* ... Sérgio Fischer Amaral (Sergio)	
* 2012: *Cheias de Charme* ... Jeferson
* 2014: *Milagres de Jesus* ... Yohan	
* 2014: *Conselho Tutelar* ... Felipe
* 2015–16: *Malhação: Seu Lugar no Mundo* ... Luan de Souza
* 2017: *Os Dias Eram Assim* ... Pedro
* 2018: *Jesus* ... Nicodemos (gaztea)
* 2019: *Topíssima* ... Vitor Menezes da Silva	
* 2021: *Gênesis* ... Abraão	

### Filmak 
* 2014: *Não Pare na Pista* ... Fred 
* 2018: *O Candidato Honesto 2* 
* 2019: *Primeiros Amigos* ... Joaquim

### Antzerkia 
* *As Aventuras de Toca e Cezoquinha* ... Cravo
* *Peter Pan* ... Miguel
* *A Casa da Madrinha* ... Alexandre
* *Coisas Invisíveis* ... Otto
* *Jovem Estudante Procura* ... Salvador
* *Arraial das Lobas* ... Danilo
* *Zaquim, O Musical*

## Kanpo estekak 
*Vitor Novello - IMDb
*Vitor Novello - Instagram
*Vitor Novello - Twitter
Maritxu Negelua

**Maritxu Negelua** (Urdiñarbe, Zuberoa, 1991) ofizioz erizaina da eta idazlea, *Sibastarrak* pastorala idatzi du.

## Biografia 
Maritxuk *Sibastarrak* pastorala idatzi du. Maddalen eta Jean Jauregiberriren neba-arreben historia irakurri zuen, eta merezi zuela pastoral bat pentsatu zuen.*Pastoraletan, gehienetan, senar-emazteak dira. Anai-arrebak izatea lagungarria zen parekotasunetik idazteko.*Idatzi aurretik asko irakurri zuen Baionako Unibertsitateko liburutegian. Pastoralak ere irakurri zituen: haren etxean baitziren pastoraletako liburuxkak oro. Mauleko liburutegian *Figures de femmes* (Emazte figurak) deitzen zen liburua eskuratu zuen eta harrituta geratu zen jende horiek bi mundu gerra eta gerra zibila bizitu baitzituzten. Halere, motibaturik izatea euskararen alde jarduteko eta errefuxiatuei laguntza emateko, Maddalenek  emazte abertzaleen lehen taldea ere sortu zuen.

*Aitzina be* elkartea da antolaketaren arduraduna, herritarrak elkartu eta haien artean ezagutzea da helburuetariko bat. Bestalde, euskara sustatzea dute xede, «hizkuntza batek jendeen arteko harremanak azkartzen baititu, eta familia giro bat ere sortzen da herriko bizizaleen artean» adierazi dute elkartetik.

Maritxuk Pastoralaren ikuskizuna bera baino, sortzen duen dinamika da maite duena. 2019ko Maskaradan Katiniersa beltza izan zen , eta hango giroa eta harramana ere atsegin ditu, nahiz eta lan handia izan.

## Lanak 
* *Sibastarrak* pastorala (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Montserrat Hendrickse

**Cristina Montserrat Hendrickse** (Argentina, 1964) argentinar transgenero aktibista eta feminista da, abokatua eta bigarren hezkuntzako irakaslea. Argentinan epaile izateko hautagai izan zen lehen emakume trans bihurtu zen.Lizeoa 'gizon'-formazioko leku bat zen, eta ni sartu nintzen gertatzen zitzaidana 'sendatzeko'. Ondoren, Zuzenbidea ikasi zuen Buenos Airesko Unibertsitatean, eta 1993an amaitu. 1984an lehen emaztearekin ezkondu zen, eta zazpi urte geroago lehen umea izan zuten. Emaztearengandik banandu zenean, Patagoniara joan zen bizitzera, eta hantxe ezagutu zuen bigarren emaztea 2005ean. 2009an Mellao Morales maputxeen elkartea, Campana Mahuidan kobre-meatze bat jartzearen aurka zegoen elkartea, legez ordezkatu zuen.

2011tik aurrera, Cristina Montserrat Hendrickse trantsizioari ekin zion, Buenos Aireseko Villa Urquizan bizi da emaztearekin eta hru seme-alabekin bigarren hezkuntzako irakasle eta abokatu lanean. Lehenago Zapalan bizi izan ziren, Neuquengo probintzian. 2017an jaiotza-partida berria eta NAN eskuratu zituen. 2019an Neuquengo probintziako familia epaile izateko hautagai izan zen. Horretarako, Argentinako Defentsa Ministerioaren eta Argentinako armadaren erregistro-datu guztiak aldatu behar izan ziren, baita Liceo militarrarenak ere. Hala, epaile izateko hautagai izan zen lehen emakume trans bihurtu zen.

Travesti-trans taldeko kide da. Talde horrek sektore publikoan lan kupoaren alde borroka egin zuen. Iuris Trans Argentina taldekoa ere bada,  trans pertsonei justiziarako bidea errazten saiatzen den taldekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yolanda Morazzo

**Yolanda Morazzo Lopes da Silva** (São Vicente, Cabo Verde, 1927ko abenduaren 16a &ndash; Lisboa, Portugal, 2009ko urtarrilaren 28a) cabverdetar poesia eta fikzio laburreko idazlea izan zen portugesez. 

## Biografia 
Urte askoan bizi izan zen Portugalen, eta Cabo Verdeko idazle eta idazleen Claridade mugimenduarekin lotuta egon zen. *Suplemento Cultural* izeneko literatura-aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen. José Lopesen biloba zen, Cabo Verdeko poeta handienetako bat.

Frantsesez eta literatura frantses modernoan graduatu zen, Aliantza Frantsesean eta Institutu Britainiarrean. 1958an  Angolara joan zen senarrarekin Portugalgo gerra kolonialaren garaian, eta klase partikularrak eman zituen. 1968an Jugoslaviako enbaxadan ere lan egin zuen.

Bere lana *Across the Atlantic: An Anthology of Cape Verdean Literature* lanean ageri da, María M. Ellenek argitaratua. "*Barcos*" izeneko poema, Afonso Diasen *Poesía de Cabo Verde* *y sete poemas de Sebastião da Gama* CDan aurki daiteke. 

## Lanak 
* *Cantico de ferro: Poesia de Intervenção* (Edições Petra, 1976).
* *Poesia completa: 1954-2004.* Imprensa Nacional-Casa da Moeda, 2006.

*Eu filha de África* 

*mascarada de europeu* 

*águia bicéfala*

*olhando a África de um lado* 

*e do outro a Europa* 

*para onde tombar a minha cabeça?* 

*Onde encontrar a minha origem?* 

*Onde construir a minha cabana?.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joy Alexis Brown-Adams

**Joy Alexis Brown-Adams** (Georgetown, Guyana,  1993ko maiatzaren 28a) guyanar saskibaloi-jokalari profesionala da.

## Biografia 
Saskibaloiko jokalari profesionala da eta teilatu-hegalaren posizioan jokatzen du. Balio anitzekoa da eta hainbat posiziotan joka dezake. 1,80 m-ko altuera du.

## Ibilbidea 
Iona College Unibertsitatean nabarmendu zen, eta Europan probatzea erabaki zuen.

### Klubak 
* -2016 Ionako Unibertsitatea (NCAA).
* 2016/2017 Oviedoko Unibertsitatea. Emakumezkoen 2. liga.
* 2017/2018 Nissan Al-Qazeres Extremadura. Emakumezkoen Eguneko Liga.
* 2017 Minnesota Lynx (WNBA).
* 2018/2020 Valentzia Basket. Emakumezkoen Eguneko/Endesako Liga.
* 2020/2021 Araski AES (Gasteiz). Endesako emakumezkoen liga.'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristina Higgins

**Kristina Higgins** izenez ezaguna, jaiotzaz **Kristina Jasmine Higgins** (Columbus, Ipar Carolina, AEB, 1994ko otsailaren 4a) estatubatuar saskibaloiko jokalaria da.

## Biografia 
Kristina Higgins, 1994ko otsailaren 4an jaio zen El Paso, Texas, Columbus, SC.

Saskibaloiko jokalari amerikarra da. 1,96 neurtzen du eta pibot jokatzen du. Eskarmentu handia du Europako saskibaloian, kontinente horretako hainbat taldetan bere herrialdeko liga eta EuroCup jokatu baititu.

Bere zaletasunak, saskibaloian aritzeaz gain, erosketak egitea, lo egitea eta Xbox-en jokatzea  dira.

## Kirol-ibilbidea 
Chapin High Schoolen hasi zen saskibaloian jokatzen, ondoren, Baylorreko Unibertsitatean, Wakon (Texas).

2016 eta 2018 bitartean Errumanian hasi zen lanean, Brasov klubean. 2018/2019 denboraldian ACS Sepsi Kluberako jokatu zuen. 2019/2020an Hungariako CEKK Cegled-era joan zen. 2020/2021 denboraldian, Frantziako Le Roche Vendee taldeak fitxatu zuen.

2021/2022 denboraldirako, Gasteizkoa Kutxabank Araski AES talde espainiarrak fitxatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Carrique

**Ana Carrique** (Buenos Aires, Argentina, 1886ko uztailaren 19a &ndash; 1978ko azaroaren 3a) argentinar musikagilea eta  irakaslea izan zen.

## Biografia 
Buenos Airesko Musika Kontserbatorioan ikasi zuen, eta bertan Julián Aguirre izan zuen irakasle. Ondoren, Musika eta Deklamazio Kontserbatorio Nazionalean piano ikasketekin jarraitu zuen. Azken zentro horretan, harmonia eta kontrapuntu ikasketak zabaldu zituen Athos Palmarekin.

## Lan ibilbidea 
Arrakasta handia izan zuen piano-jole gisa, bai bere herrialdean bai Europan. Bere musika frantziar abangoardiaz, inpresionismoaz eta folklore nazionaletik ateratako elementuez busti zen, batez ere Andeen inguruko *huaino* delakotik. Bere musika ekoizpena ahotserako eta pianorako abesti kopuru esanguratsu baten artean banatzen da eta, neurri txikiagoan, piano eta abesbatzarako lau ahotsetan.''''*

Bere lanik nabarmenena Argentinako ganberako ahots errepertorioan egindako ekarpen garrantzitsuetan kokatzen da. Bere produkziotik *Coplas Puntanas* izeneko ziklo bat nabarmentzen da. Parisko Chopin aretoan egin zen 1939ko otsailaren 22an, eta luze eta zabal hitz egin zuen Argentinako eta Frantziako prentsak. *Le Figarok*, kantu hauen inguruan, hauxe esan zuen:  "bere laburrean, gustu- eta adierazpen-ereduak dira".Argentinako mendeurreneko ospakizunen programan izan ziren.

Carrique Buenos Airesen jarduera eta ospe handiena dutenen artean dago, hala nola Celia Torrá, María Isabel Curubeto Godoy, Montserrat Campmary, Lita Spena, Lia Cimaglia Espinosa, María Luisa Anido, Isabel Arezt, Susana Baron Supervielle eta beste batzuk.

## Lanak 
Hona hemen bere lanetako batzuk:*''''
                      

## Sariak eta aintzatespenak 
* Buenos Aireseko Wagneriana elkartearen Julián Aguirre saria, 1930ean.
* Buenos Aireseko Udal Saria, 1931n.
* Argentinako Musikaren Sari Nazionala, 1938an.
* Argentinako Justizia eta Instrukzio Publikoko Ministerioaren Eskola-kantaren saria, 1938an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dona Tututa

**Dona Tututa** edo **Tutura Évora** izenez ezaguna, jaiotzaz **Epifânia de Freitas Silva Ramos Évora** (Mindelo, Cabo Verde, 1919ko urtarrilaren 6a - Isla de Sal, Cabo Verde, 2014ko urtarrilaren 26a) caboverdetar piano-jotzaile ezaguna izan zen. Aitzindaria izan zen, emakumeek gauez jotzeko tabua apurtu baitzuen eta piano-jotze klasikoa herriko tradizionalaz nahastu baitzuen. Ezkondu ondoren, Sal uhartera joan zen, senarrari lagun eginez eta karrera artistikoa bertan behera utziz. 12 seme-alaba izan zituen, besteak beste, Magda Évora eta Milú Évora kantariak. Pneumoniaz hil zen 2014. urtean.

### Musika-ibilbidea 
1966an, 47 urte zituela, disko bakarra kaleratu zuen. Estatu Batuetara egindako bidaia batean, Proscribak gonbidatuta, *Rapsodia Tututa & Taninho* grabatu zuen Taninho gitarristarekin. Grabazio horren ondoren, noizbehinkako bidaiak egin zituen eta bere diskoa Frantzian, Ginean eta Portugalen aurkeztu zuen. 

Bere herrialdean legendazko figuratzat hartua, besteak beste, Grito d’ Mina, *Sentimendua*, *Ama Tigre* eta *Bizitza Torturatua* lanak egin zituen. Cesária Évora, Bana, Humbertona eta bere alaba Magda Évora dira bere abestiak grabatu zituzten artistetako batzuk. 

## Diskografia 
* 1966 - Tututa & Taninho rapsodia

## Sariak eta aintzatespenak 
Besteak beste,
* 2008an omenaldia egin zioten Alberto Rui Hacharen *Tututa* poemarekin.
* Haren izena Sal Arteen Udal Eskolari eman zitzaion.
* 2013. urtean, João Alves de la Veigak pianistaren bizitzari eta lanari buruzko *Dona Tututa* dokumentala zuzendu zuen. Dokumental onenaren saria jaso zuen urte hartako Cabo Verde International Film Festival-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dona Tututa, B'lizzard, 2019ko martxoaren 9a
Tuna Mascarenhas

**Tuna Mascarenhas** izenarekin ezaguna, jaiotzaz **Antonina Mascarenhas Monteiro**, **Maria Antonina Pinto** (Cabo Verde, 1944ko ekainaren 13a &ndash; Praia, Cabo Verde, 2009ko irailaren 9a) caboverdetar laborategi medikoko aktibista  eta zientifikoa izan zen. Cabo Verdeko lehen dama izan zen 1991tik 2001era, António Mascarenhas Monteiro senarraren agintaldian. Fundação da Criança–verdiana sortu zuen zerbitzuak eskaintzeko, hala nola haur pobreentzako eta haien familientzako haurtzaindegiak.

## Biografia 
Kimikan graduatu zen Lovainako Unibertsitatean, eta António Mascarenhas Monteiro senarra ezagutu zuen bertan. 

Tuna Mascarenha-k hiru ume izan zituen: Gamal, Marisa eta Liliana. Praian gaixotasun luze baten ondoren hil zen 2009an, 65 urte zituela.

### Lehen dama 
1991ko martxoan, Cabo Verdeko bigarren lehen dama bihurtu zen, bere senar António presidente  hautatu zutenean. Hala ere, kargu berria izan arren, *Agostinho Neto ospitaleko* analisi klinikoen laborategian jarraitu zuen, presidentziako jauregian egon zen bitartean. Mascarenhas lehen dama aktiboa izan zen 1991tik 2001era.

Fundação da Criança–verdiana sortu zuen, izaki pobreei gizarte-zerbitzuak ematen zizkiena. Bere fundazioak, halaber, haurtzaindegi zerbitzua eskaini zuen umeentzat jaiotzatik 3 urte izan arte. Zentro hori gabe, emakumeek, askotan, lana aurkitzen zutenean, leku gutxi izaten zituzten beren umeak eramateko.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikos Sampson

**Nikos Sampson** (jaiotza izenez **Nikos Georgiadis**, ; Famagusta, 1935eko abenduaren 16a – Nikosia, 2001eko maiatzaren 9a) zipretar politikaria izan zen. Zipreko presidente "de facto" izan zen 1974ko uztailaren 15etik 23ra.

Kazetari aritu zen *The Cyprus Times* egunkarian eta EOKArekin bat egin zuen Zipreren independentziaren alde borrokatzeko. Hainbat atentatu egin zituen eta britainiarrek heriotza-zigorra ezarri zioten. Zigorra betiko espetxealdiagatik aldatu zen eta Erresuma Batuko kartzela batera bidali zuten, baina 1959an askatu zuten, Zipreren independentziari buruzko akordioen ondoren.

1960ko hamarkadan, Zipreko komunitate greziar eta turkiarren arteko borroketan parte hartu zuen. 1969an Alderdi Aurrerakoia sortu zuen eta 1970ean diputatu hautatu zuten, eta Enosis edo Greziarekiko Batasunaren aldeko Kanpainan parte hartu zuen.

1974ko uztailaren 15ean, Greziako Junta Militarrak lagundutako kolpe militar batek Makarios III.a presidentea kargutik kendu zuen, eta Nikos Sampson izendatu zuen haren ordez. Orduan Turkiak uhartea inbaditu zuen eta Sampdonek dimisioa eman zuen uztailaren 23an.

1976an hogei urteko espetxe-zigorra ezarri zioten, baina 1979an Frantziara joan ahal izan zen, osasun-arrazoiengatik. 1976an hogei urteko espetxe-zigorra ezarri zioten, baina 1979an Frantziara joan ahal izan zen, osasun-arrazoiengatik.
Amaia Agirre Gonzalez

thumb|Fitz Roy (Amaia betiko geratuko den mendia)
**Amaia Agirre Gonzalez** (Urnieta, Gipuzkoa, 1992 – Patagonia, 2023ko abendua) urnietar medikua eta alpinista zen. 2023ko urtarrilean Iker Bilbao durandarrarekin batera Patagoniako 3.405 metroko Fitz Roy mendian desagertu  eta hiltzat eman zituzten.   

## Bizitza 
Amaia Urnietan jaio zen eta txikitatik mendia maite zuen. Zaragozako Unibertsitatean Medikuntza ikasi ondoren, Aragoin gelditu zen bizitzera.

Amaia doktore karrera zuen eta alpinista zen FEDME (Aragoiko emakumezko alpiniztako federazioa)ko alpinista bat zen. 

Lagunek eta familiarren ustez txintxoa, irekia, oso Gipuzkoarra eta Euskal Herriko aktibista onenetako bat zen.

## Lan ibilbidea 
Bere grina, mendia, lantzen zuen buru-belarri. Emakume-alpinismoko taldearekin aritu zen lanean, eta 2021ean Nepalera egindako espedizioan parte hartu zuen mediku gisa. Chekigoren gailurra (6.257 metro) erdietsi zuen hegoaldeko bide berri batetik.

Fitz Roy mendia (3.405m) igotzeko mendi zailenetakoa da munduan, bere eguraldia eta egoera meteorologikoarengatik.

## Aintzatespena 
* 2023ko azaroaren 22 eta 23an, omenaldi gisa, FEDMEko Emakumezkoen Alpinismo Taldeko Amaia Agirerren lagunek proiekzioa egin zioten . Urnietakoaz gain, besteak beste, hainbat proiekzio eta emanaldi Iruñean, Andoainen, Elgoibarren zein Basaurin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narciso Bonaplata

thumb|Narciso Bonaplataren enpresa taldeko logotipoa.

**Narciso Bonaplata i Curiol** (Bartzelona, 1807-Sevilla, 1869) Kataluniako enpresari izan zen. XIX. mendean Sevillan Apirileko Feria sortzen lagundu zuen.

## Biografia 
16 urte zituela, familiaren pintaketa-tailerrean lan egin zuen, eta, ondoren, *Bonaplata, Rull Vilaregut y Cia* lantegian sartu zen. Enpresa horrek Espainiako lehen lurrunezko ehungailua eraiki zuen. Fabrika *El Vapor* izenez ezagutzen zen.

1836an, garai hartako Frantzia, Italia eta Espainiako antzokietan ospe handia zuen kontralto frantziar batekin, Palmira Michel de Berquins paristarrarekin, ezkondu zen. Bere dotea apenas zen bere arropa, baina senarrak 400.000 erreal emango zituen. Maila sozial apalagoko pertsona batekin ezkontzeagatik familiaren errezeloak zirela eta, BartzelonatikValentziara joan zen bizitzera. 1837an, bikoteak lehen semea izan zuen Valentzian, Óscar Bonaplata y Michel. 1839an, José eta Ramón anaiekin batera,  *Bonaplata Hermanos* enpresan, Madrilera joan zen bizitzera, eta komentu desamortizatu batean eraiki zuen fabrika. 1840an Narcisok Sevillan lantegi berri bat zuzentzeko eskaintza onartu zuen. Hiriburuan fabrika bat eraiki zuen desamortizatutako beste komentu batean, San Antoniokoan, burdina eta kobrea galdatzekoa, eta hiriko garrantzitsuena izango zena 1857 arte; urte horretan Portilla White anaiena eraiki zen. Bere fabrikak 1850ean Isabel II.aren Zubiko burdinak sortu zituen, 1852an eraikia.

Bonaplatak 1861ean 30 karda, 810 ardatz eta kotoizko tindaketa txiki bat izango zituen artilezko haria sortu zuen hirian. Sevillak industrialaria liluratu zuen. 1846an, José María Ybarrarekin batera, hirian abeltzaintza-lehiaketa bat egitea erabaki zuen. Bere arrakastari esker, 1847an azokako pribilegioa lortu zuen, eta hori da gaur egungo Sevillako Apirileko Azokaren jatorria.

Narciso Bonaplata Sevillan hil zen, Arma kaleko 35. zenbakiko bere etxean, 1869ko azaroaren 12an, "sabeleko erraien afekzio oso larriak" jota. San Fernando hilerrian lurperatu zuten, eta, ondoren, Sevillako San Lazaro ospitalera eraman zituzten. Ospitale horretan daude gaur egun.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* José María Ybarra

## Kanpo estekak
Color of Night

***Color of Night*** (euskaraz *Gauaren Kolorea*), 1994ko Richard Rush estatubatuarrak zuzendutako misteriozko thriller film erotiko bat da. Bruce Willis, Jane March, Rubén Blades, Lesley Ann Warren, Brad Dourif, Lance Henriksen, Kevin J. O'Connor eta Scott Bakula aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
New York hiriko Bill Capa (Bruce Willis) psikologo prestigiotsuak bere paziente batek bere buruaz beste egitean lurjota eta depresioak jota gelditu denez Los Angeles hirira lekualdatuko da. Bertan, Bob Moore (Scott Bakula) psikologo eta adiskidearen laguntzaz lanari berrekin eta zenbait pazienteekin lantalde terapiak egiten hasiko da. Bi lagunak hizketan ari direla Bobek azken bi hilabeteetan zehar heriotz mehatxuak jaso eta norbaitek hilko duelako beldurrez bizi dela jakingo du, gainera Bobek Billi mehatxu horien egilea terapia taldeko bost pazienteetako bat izan daitekelako susmoa duela aitortuko dio. Gau batez Bob basatiki eraila izango da, orduan kasuaren ardura duen Hector Martínez (Ruben Blades) polizia terapia taldeko paziente guztiak susmagarritzat joko ditu, bitartean Billek auto istripu baten ondorioz Rose (Jane March) izeneko emakume gazte eta erakargarri bat ezagutu eta harreekin pasioz beteriko harreman bati ekingo dio.

## Aktoreak 
*Bruce Willis: Bill Capa doktorea
*Jane March: Rose
*Ruben Blades: Hector Martinez
*Lesley Ann Warren: Sondra Dorio
*Scott Bakula: Bob Moore
*Brad Dourif: Clark
*Lance Henriksen: Buck
*Kevin J. O'Connor: Casey Heinz
*Eriq La Salle: Anderson
*Andrew Lowery: Dale Dexter
*Kathleen Wilhoite: Michelle
*Jeff Corey: Larry Ashland doktorea
*Shirley Knight: Edith Niedelmeyer

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Athaliah Molokomme

[thumb|260px|[Athaliah Molokomme MMAren Foro Publikoa, 2019, 1. eguna]]
**Athaliah Molokomme** (Francistown, Botswana, 1959ko abenduaren 4a) botswanar legelaria, zuzenbideko irakaslea eta giza eskubideen eta emakumeen eskubideen aktibista da. 2005ean Botswanako lehen emakumezko fiskal nagusia izan zen.

## Biografia 
1959ko abenduaren 4an jaio zen Francistownen, Botswanan. Imelda Mishodzi Molokomme irakaslearen eta Rufus Oka Kabiwa maisuaren bederatzi seme-alabetatik bigarrena izan zen.

Botswanako eta Swazilandiako Unibertsitatean ikasi zuen. 1983an, Zuzenbideko maisutza lortu zuen Estatu Batuetako Yale Zuzenbide Eskolan. Zuzenbidean doktoratu zen Leideneko Unibertsitatean. Haren tesia, *Children of the Fence: The maintenance of extra-marital children under law and practice in Botswana*, laster argitaratu zen.

### Ibilbide profesionala 
Botswanako Unibertsitateko Zuzenbideko irakaslea izan da, eta hainbat arlo ikertu eta argitaratu ditu: familia-zuzenbidea, emakumearen eskubideak, ohiturazko zuzenbidea eta lan-zuzenbidea. 

Hainbat erakunderen sortzailea da, hala nola *Emang Basadi*, *Women and Law in Southern Africa* (WLSA) eta Women, Law and Development International (WLDI). 1998ko uztailaz geroztik, Afrika Australeko Garapen Komunitateko Idazkaritzako Genero Unitateko buru fundatzailea izan zen. Bertan, genero kontuetan aholkuak eman zituen eta emakumearen ahalduntzeari eta genero-ikuspegia txertatzeari buruzko politikak eta programak garatu zituen.

1990eko hamarkadaz geroztik, ohiko hizlaria izan da nazioko, eskualdeko eta nazioarteko hitzaldi, tailer eta mintegietan, bere espezializazio-arloetan.

2005ean Botswanako lehen emakume fiskal nagusia izan zen.

2014ko apirilean, espero zen fiskal nagusiaren karguari uko egitea Nazioarteko Zigor Gorteko lehendakaritzarako, baina ez zion uko egin.  

Botswanaren enbaxadorea eta ordezkari iraunkorra NBEren eta Genevako nazioarteko beste erakunde batzuen aurrean. Eta *Justice Leadership Initiative-*ko parte-hartzaile aktiboa.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1993 Emakumezkoen Giza Eskubideen Saria; Women, Law and Development International erakundearen eskutik.''''
* 1999 Merezimendu-zerbitzuaren lehendakaritzako agindua, Botswanarentzat egindako zerbitzu berezia egiteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esperanza Rodríguez Cerdán

**Esperanza Rodríguez Cerdán** (Rascafría, Madril, 1892ko urtarrilaren 21a &ndash; Valentzia, 1984ko uztailaren 17a) maistra errepublikanoa izan zen.

## Biografia 
Leongo Eskola Normalean lizentziaduna, Esperanza  Molleda herrian hasi zen irakasle, Asturiasko Printzerrian, 1915ean. 1929tik 1936ra bitartean, Alameda del Vallen (Madril) eman zituen eskolak, lehen hezkuntzako irakasle gisa, eta, Gerra Zibila hastean, urte hartako udazkenean hartu zuen bere gain Murtziako Bigarren Errepublika Espainiarreko gobernuak antolatutako haur-kolonia baten ardura. Gatazka amaitu zenean, Benidormeko Ospitale Kliniko Militar bateko kultura-milizianoa izan zen. 1939ko martxoan Aljerian erbesteratu behar izan zuen lehenik eta 1961etik aurrera Parisen.

1982ra arte ez zen Espainiara itzuli, eta bi urte geroago Valentzian hil zen, uztailaren 17an, familiaren etxean.

## Aitortzak 
* Corverako Udalak museo-gune txiki bat eskaintzen du Molledako Uraren Etxea izenekoan, eta bertako lehen solairuan kontzejuko antzinako landa-eskoletatik etorritako materiala bildu du. Ikasgela-museoak Esperanza Rodríguez Cerdán irakasle sufragistaren izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak