Francisca Bohigas Gavilanes

**Francisca Bohigas Gavilanes** (Bartzelona, 1892 - Madril, 1973) politikaria, Espainiako lehen hezkuntzako maistra eta ikuskatzailea, idazlea eta zutabegilea, Acción Femenina Leonesa elkartearen fundatzailea eta presidentea izan zen Espainiako Eskuin Autonomoen Konfederazioaren (CEDA) lehen hautagaia, Leonen bitartez diputatu eserleku bat lortu zuena. Bohigas izan zen eskuin katolikoen politikari bakarra Gorte errepublikanoetan.

1936an alderdiko zerrendetatik kanpo utzi zuten, eta 1962ko apirilaren 2an erretiroa hartu arte, Bohigasek inspektore lanbidea garatzen jarraitu zuen: nahitaezko erretiroa hartzeko arauzko adina betetzean.

Alfontso X.a Jakitunaren Gurutzea izan zuen, Cisnerosen Ordenarekin kondekoratua izan zen eta 1969an Emakumeen Sekzioko zilarrezko Y-a eman zioten.

## Bizialdia 
Bartzelonan jaioa, magisteritza eta lege ikasketak egin zituen. 1917tik 1918ra bitartean Andereñoen Egoitzan bizi izan zen. Bere lagunen artean Victoria Kent eta Matilde Huici zeuden. 1924an, Lleidan lehen hezkuntzako inspektore zela, ikasketak zabaltzeko Batzordeko beka bat lortu zuen, eta horri esker, atzerrira bidaiatu ahal izan zuen Genevan ikastaroak egiteko, eta Europako joera berrien arabera, hezkuntza erreformatzeko proposamena garatzeko. Hainbat libururen egilea, Consigna de la Sección Femenina hezkuntza-aldizkariko aholkulari pedagogikoa izan zen.

### Leonekiko lotura 
Franciscak Lleidan zuen bizilekua aldatu eta Leongo lurretakoa hartu zuen. Han, jarduera politiko bizia garatu zuen, aintzat hartua izateko modukoa: «emakumeen erakunde eskuindarren arima, hauteskundeetan hain parte-hartze aktibo eta distiratsua izan dutenena». Leonekiko lotura hori arrazoi profesional eta familiarrengatik izan zen. Bohigasek La Bañezara (Leon) lekualdatzea eskatu zuen, aurreko titularraren heriotzagatik hutsik geratu zen ikuskatze-postua betetzeko. Kargu-hartzea 1928ko otsailean formalizatu zuen.

Leongo lurrekin lotura izatearen familia-arrazoiei dagokienez, zenbait argitalpenetan baieztatzen denez, Antonio Eguiagaray Senarega leondarrarekin ezkondu zelako azaltzen da. Antonio Eguiagaray Senarega abokatua, falangista, lan ordezkari probintziala, *Anti* aldizkariko zuzendaria eta “nekazaritzako propagandista katolikoa” zen, Álvarez Robles, Roa de la Vega eta Revuelbarekin batera. Hala ere, ABCn argitaratu zen Françoiseren eskelan ez dago Françoiseren egoera zibilari buruzko aipamenik, ezkondua ala alarguna zen; datu hori, bestalde, Françoiseren ondoren hil zen Josefina Bohigasen (Eguiagarayren alarguna) eskelan jasota dago. Josefina Francisco Eguiagaray Bohigas kazetariaren ama izan zen, eta izeba Franciscak hezi zuen.

Francisca Bohigas kargutik kendu zuten ikuskatzaileen taldeko kidea zen, maisu-maistren aurkako errepresioen esparru hartan, Espainiako Gerra Zibilean eta gerra hori amaitu zenean.

Francisca lekuz aldatu behar izan zuten, bertako Guardia Zibilaren komandantearekin izandako liskarraren ondorioz, matxinatutako alderdiko tropek Leongo emakume eskoletako bat okupatu zutenean. Bohigasek ulertu zuen horrek “ikasleen eskolatze normalaren alterazio argia” zekarrela. 1936ko azaroaren 8ko dekretuaren bidez, enplegu-soldaten etenaldiarekin zigortu zuten. Martxoaren biko aginduaren bidez kendu zioten zigorra, eta egun horretan agindu zuten Sevillara eramatea.

Leondik urrun, kristau familia tradizionala, eskola katolikoa eta espainiar kultura tradizionala berreskuratzearen aldeko liburu eta artikuluak argitaratu zituen.

* *Hogar* (Etxea).
* *Qué profesión elegir. Guía de profesiones femeninas* (Zer lanbide aukeratu. Lanbide femeninoen gida)
* *Consignas* (Kontsignak). *Consigna* aldizkariko *Orientabide pedagogikoak* sailean argitaratutako artikuluak dira; Emakume Sekzioak ia 40 urtez (1940-1977) izan zuen irudikapen ideologikoetako bat izan zen frankismo garaian emakumearen hezkuntza diskurtsoak hedatzeko.

## Jarduera politikoa 
Leonen bizi eta gutxira, Primo de Rivera diktadoreak sortutako Unión Patriótica (España) (Batasun Aberkoia (Espainia)) jardueretan parte hartzen hasi zen Francisca. 1929ko azaroan, “*Mujeres españolas*” aldizkariak bere arrakastaren berri eman zuen egindako ekitaldi propagandistikoan, adieraziz lehen aldia zela, probintzia osoan, emakume batek propagandako mitin batean parte hartzen zuela. *El Diario de León* Bohigasek leondarrei erakunde ezberdinak eskuin katolikoaren idealen inguruan batzearen ideia helarazteko erabilitako kanaletako bat izan zen. Propaganda Katolikoa “Dama leondarrei” zuzenduta zegoen, eta bizitza publikoan parte hartzearen garrantziaz eta emakumeak heziketa integrala izatearen beharraz konbentzitzen saiatu zen, emakumeak, espainiarrak eta katolikoak zirela ahaztu gabe. Emakumeen prestakuntzak ez zituen urrundu behar etxetik, tradizioetatik. Bohigas ez zen emakumeak “familia buruaren” rola hartzearen aldekoa. 1931ko hauteskundeetan eskuindarren desantolaketaren ondorioz, Pablo Villalainek zioenez, Bohigasek uko egin zion “Ekintza Nazionalagatik” eskaini zioten hautagaitzan parte hartzeari. 1931ko hauteskundeen emaitzak, berrantolatzen hasi ziren eskuindarren erreakzioa sortu zuen.

### Leongo Emakumeen Ekintza 
1931ko azaroaren 30ean, Acción Femenina Leonesa izeneko alderdia sortu zen, eta Bohigas, sortzaileetako bat izateaz gain, presidentea ere izan zen. Emakumez bakarrik osatutako alderdia izan zen, nahiz eta bere aholku batzordea gizonez osatua egon. Bohigasen asmoa hauxe izan zen:“movimiento que no se oponía al régimen, sino que pretendía hacerlo amable infiltrándole la savia del cristianismo" (Erregimenaren aurka ez zegoen mugimendua, adeitsua bihurtu nahi zuen, kristautasunaren izerdia isuriz)Alderdiaz esan zuen ez zela izaera erlijiosoko elkarte bat, politikoa baizik, diputatu hautaketaren inguruan emakumea orientatzeko sortua. Alderdi horrek, Acción Agraria Leonesak aukeratutako gizonezkoarenarekin batera, hautagaitza aukeratuko zuen batzordea izendatu zuen, eta horrelaxe erabaki zen Bohigas 1933ko hauteskunde orokorretarako nekazal hautagaitzan egotea.

### CEDAko militantea 
1933ko martxoan kongresua egin zen, zeinetan CEDA sortu zen, eta Bohigas aukeratu zuten itxiera hitzaldia emateko. Haren proiekzioa estatukoa zen ordurako. Etxera itzultzean, zigor espedientea aurkitu zuen bere lanpostura ez joateagatik, CEDAren aldarrikapen ekitaldi batera joateko baimena eman eta gero, Madrilen. Erreakzio gisa, bere lagun eta erlijiokide politikoek omenaldia eskaini zioten eta Leonen ospatu zuten bere hauteskunde hasiera, horretarako Jose Maria Gil-Robles eta Quiñones  bertan zela. Prentsak jazarpen ideologikoen frogatzat jo zuen zigorra Hauteskunde orokorrak egin zirenean, Bohigasek 71.830 boto lortu zituen, Leonek eserleku bat lortuz, eta, ondorioz, Leonek Historian izan duen lehen diputatua izan zen.  Handik aurrera, Acción Femenina Leonesaren jarduera politikoa jarduerarik gabeko eta ildo politikoa aldatzeko garai batean sartu zen. Azkenean, Bohigas 1936ko Espainiako Hauteskunde Orokorretarako zerrendetatik kanpo utzi zuten.

### Parlamentuko jarduera 
alt=Bohigasen erretiora Espainiako Boletin Ofizialean|thumb|Francisca Bohigas inspektorea izan zen derrigorrezko erretiroa hartzeko adinera arte
Gorteetan esku hartu zuen, maisu eta maistrei buruzko gai bat zela eta. 1935eko otsailaren 5ean, hezkidetzaren aurkako lege-proiektu bat aurkeztu zuen, Gil Roblesek lagunduta. Gai hori bere argitalpen eta hitzaldietan jorratu zuen. Eskola Normal Bakarra kentzea eta maisu-maistren Eskola Normalak berrezartzea proposatu zuen, emakumeentzako eta gizonentzako hezkuntza ezberdin bati zegokion bezala. 1936ko irailaren 26an, eskola arruntetan hezkidetzaren praktika bertan behera geratu zen.

### Ideologia 
1931n, Errepublikarekiko leialtasuna adierazi zuen, idatziz, Diario de Leónen argitaratutako gutun batean:«Errepublikarekiko atxikimendu leiala eta bakearen oinarrizko autoritatearen printzipioa sendotzen laguntzeko gogo sutsua, Espainia eta bere gobernua horren beharrean baitaude. Eta horretarako beti egongo naiz Errepublikako behin-behineko Gobernuaren ondoan.»Emakumeen parte-hartze politikoaren eta haien independentzia ekonomikoaren defendatzaile irmoa, Emakume Sekzioaren esparru ideologikoaren barruan«Gizarte-ekintzara jo duten emakumeak ekonomikoki independenteak diren emakumeak dira… Gizon asko politikara joan ziren, ofiziorik ez zutelako. Politikarako biziko gara, ez politikatik.»1933ko hauteskunde orokorretan aukeratuak izan ziren bost parlamentarietatik, Bohigas baino ez zen salbatu zen exiliotik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak