Alfredo Sada

**Alfredo** Jaime **Sada Laguardia** (Faltzes, Nafarroa Garaia, 1949ko abenduaren 22a - 1992ko irailaren 19a) eskultorea izan zen. Garai eta estilo postmodernoaren ordezkaria eta artista autodidakta, harria eta *berunarekin* esperimentatuko zuena, bere estilo propioa finkatu arte, aurretik aipatutako *azken elementuaren* lanketan oinarritua. 

## Bizitza eta lana 
thumb|Faltzes (ikuspegi orokorra)
Faltzeseko herrian jaio zen, haren gurasoen, José Sada eta Isabel Laguardia, azken semea izango zena. Anai eta arreba bat izango zituen, Jesús eta Resurreción. Bere haurtzaroaren inguruari buruz ez dakigu gehiegi, baina nabarmentzekoa da senide bakoitzak 15 urte baino gehiago ateratzen zizkiotela, eta honengatik, suposatu dezakegu, hauekin jolasteko aukera posible ez zen izan heinean, hark bere irudimen-ahalmena asko garatu zuela. 

Alfredo Sadaren inguruneak bere sormena garatzeko baldintzatu zuen, txikitatik lokatz eta buztinarekin figurak sortuz, alabaina hazten zen heinean bere familiari laguntza eskeini behar zion, nekazaritza lanetan esaterako, bere sormenezko ezinegonekin bateragarria ez zena, gainera 1960. urtean sartutako Lizarrako ikastetxera ez zen guztiz egokitu. 1966an Iruñera aldatu zen, orain bai, bere bokaziora bideratutako ikasketak hasteko. Heziketa eta osatzeko prozesuarekin batera, zenbait lanbidetatik bizi izan zen (txapista, urtzaile eta hargin). Lanbide horiek eragin handia izan zuten haren hezkuntzarako eta bilakaera profesionalerako. Denborarekin, bere bizitzako azkeneko aldian, eskulturaren ogibidetik bizitzea lortu zuen. Artista autodidakta zen, ez zuen inoiz bere formakuntza eten, eta, oinarrizko ikasketak jaso arren, bere bide propioa egin zuen, eta hori agerikoa da, ikusita 1972tik 1977ra "ikasle libre" gisa matrikulatu zela Iruñeko Arte Aplikatuen eta Lanbide Artistikoen Eskolan. Ikasketak bertan behera utzi zituen, azkenean.

thumb|Iruñeko Arte eta Lanbide Eskola (aurrealdeko ikuspegia)

Sadaren garaiko gertaera nabarmenen artean, behinik behin testuinguru historiko eta artistikoa markatzeko, 1972ko Iruñeko Topaketak izan ziren. Berak ez zuen zuzenean parte hartu, baina estatu osoan oihartzun handiko gertakizuna izan zen, eta Sadak bere begiekin ikusi ahal izan zuen.

1970eko hamarkada Alfredo Sadaren funtsezko formakuntzaren aldia izan zen; 1980ko hamarkadan, berriz, bere lana kaleratu zuen, hainbat erakusketa kolektibotan eta banakakotan parte hartuz, ez soilik Iruñean, baita Gasteizen, Errioxan eta Madrilen ere.

1992ko irailaren 19an, 42 urte besterik ez zuela, bere ibilbide profesionalaren gailurrean zen. Izan ere, aurreko urtean eskulturako Caja España saria eman zioten. Orduantxe hil zen, ordea, burmuineko tumore baten ondorioz.

## Lanak 
### Obraren inspirazioak eta ezaugarriak 
Sadaren lana aztertzeko, ezinbestekoa da artearen azterketa historizista egitea. Berrikuspen horri esker, eskultorearen sormena inspiratu zuten iturriak eta arteari egindako ekarpen pertsonala identifikatu ahal izango ditugu. Lehen lanak aztertzean, Jorge Oteizaren eta Henry Mooreren eragina nabari da. Bereziki azpimarratzekoa da, Brancusiren planteamendu eskultorikoen aztarnak ikusten direla. Elementu arkitektonikoak ere aipatzen dira, hala nola kapitelak, gargolak eta barlasaiak, baita antzinako kulturak eta zibilizazioak ere, hala nola egiptoarrak, iberiarrak eta etruriarrak. Hori guztia Sadaren lanak, bere estilo pertsonalak eta eskulturaren ikuskera bereziak iragazten dute. Funtsezkoa da gogoratzea Sada bere puntu gorenera iritsi zela 80ko hamarkadan. Hamarkada horrek eragin nabarmena izan zuen estiloaren eraketan, hein handi batean garai hartako izaera eklektiko eta ironikoagatik. osagai horiek bat egin dezakete Transvanguardia italiarraren eta/edo postmodernitatearen postulatuekin.

**Bi lengoaia** dute protagonismoa Sadaren ibilbidean, hasiera batean **harria** zen bere eskultura-produkzioko material nagusia, nahiz eta egia den 80ko hamarkadaren ekuatorean estilo- eta gai-aldaketa handia izan zuela, bere baitan erretornatzen ziren disko eta zirkuluak garatzetik pieza serioagoak eta orekatuagoak sortzera igaro zela, eta eraldaketa horretan funtsezkoa izan zela arrazoi arkeologikoetan inspiratzea.

Berak hartutako norabide berria bere ibilbidearen une garrantzitsuenetako bat da, eta, era berean, funtsezkoa da bere lanean **beruna** sartzea ekarri zuen hurrengo eta behin betiko urratserako, hala ere hau ez u esan nahi bere bizitzan zehar material ugariekin landu ez izana (zura, terrakota, alabastroa...):

### Obrak 
thumb|Emakume altzifrea (Gazteluko Ibilaldia, Iruñea)
Garai eta material ezberdinetako zenbait obra: 

* 1974. "*Reencuentro*" / Berrelkartze (harria)

* 1976. "*Paloma*" / Usoa (marmola)

* 1976. "*Toro*" / Zezena 
* 1978. "*Maternidad*" / Amatasuna
* 1978. "*Donna*"

* 1985. "*Basa*" / Harroin
* 1985. "*Estela*" (harria)
* 1985. "*Alféizar*" / Barlasai
* 1985.  "*Puerta para un arqueólogo*" / Arkeologoarentzako atea (harria)
* 1986. "*Columna*" / Zutabea
* 1986. "*Gargola*" (harria)
* 1987. "*La mirada del guerrero*" / Gudariaren begirada (harria)
* 1988. "*Ra*" (beruna igeltsuaren gainean)
* 1988. "*Cabeza de carnero*" / Ahari burua (poliesterraren gaineko beruna)
* 1990. "*Exvoto*" (beruna igeltsuaren gainean) Nafarroako Museoaren erakusketa iraunkorraren parte.
* 1990. "*La mujer ciprés*" / Emakume altzifrea (brontzea)
* 1991. "*Anana*" (marmola)

### Erakusketak 
#### Banakakoak 
#### Kolektiboak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Arozamena Ayala, Ainhoa; Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Sada Laguardia, Alfredo*. Auñamendi Entziklopedia [on line], 2024. [Kontsulta data: 2024ko Martxoaren 05a]. Eskuragarri hemen: https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/sada-laguardia-alfredo/ar-119523/
* Resano López, J.C. (1998). *Alfredo Sada (1949-1992): un proyecto escultórico por recuperar.  *Arte e identidades culturales: actas del XII Congreso Nacional del Comité Español de Historia del Arte. CEHA: Oviedo, 655-668. https://arteceha.files.wordpress.com/2016/06/actas-completas-oviedo.pdf
* ________________ (2014). *Piedra y plomo, metarrelato y distopíasignificación de la evolución escultórica de Alfredo Sada*. Príncipe de Viana, Año nº 75, Nº 260, 411-431. ISSN 0032-8472. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4953447

## Kanpo estekak 
* "Sada, Alfredo". Hiriko eskulturen gida. Iruñeko Udala.
* "Alfredo Sada Laguardia". Real Academia de la Historia.
* Heriotzaren 25. urteurrenetik egindako azken eskulturetako katalogoa