Inpresionismoa musikan

[thumb|300px|[Vaslav Nijinsky Claude Debussyren *Fauno baten siestaren preludioa* dantzatzen.]]
**Inpresionismo musikala** XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen lehen erdian sortu zen musika klasikoko Europako musika-mugimendu bat izan zen, batez ere Frantziako musikan; musikagileek instrumentuen konbinazio berriak probatu behar zituzten tinbre-aberastasun handiagoa lortzeko. 

Alemaniako musika erromantiko berantiarraren erreakzio gisa hasi zen, barroko aurreko musika-estiloen eraginez, hala nola Erdi Aroko mendebaldeko musika eta Errenazimentuko musika, musika-hizkera tekla nagusiak eta txikiak lausotuz, harmonia ez-funtzionala eta tarte perfektuen paralelismoa, modalitatea, maiztasunaren erabilera. 

Inpresionismoa izena lehen ere erabiltzen zen 1860-1870 urteetako pintura izendatzeko, bi arteen ezaugarriak oso antzekoak baitziren. Inpresionismo musikalean, tinbreei garrantzi handia ematen zaie, eta horrekin efektu desberdinak lortzen dira. Garai honetan tekla nagusien eta txikien (tonal musika) erabilera dramatikoa izan zen bitartean, musika inpresionistak disonantziaren erabilera estandarizatu bat egiteko joera zuen. Ezohiko eskala, esate baterako, tonu-eskala osoa ere mugimendu honen tipikoak dira. 

Gainera, denborak ez direla linealak, inpresio-segida batean doa. Modu honetan erlazionatuta dago inpresionismo piktorikoarekin, zeinak kolorezko pintzelkada txikien bidez lortu zituen irudiak. Konpositore erromantikoek musika forma luzeak erabiltzen zituzten bitartean, adibidez, sinfonia eta kontzertua, konpositore inpresionistek konpositore erromantikoek landutako noktura, arabeskoa eta aurreskua bezalako formen alde egiten zuten bitartean.Garai hartan inpresionistak deitu genezakeen bi egile bakarrak Claude Debussy eta Déodat de Séverac dira, nahiz eta azken hau ez dagoen ondorengo autore askok bezain onartua. Hala ere, Claude Debussy da egile inpresionista nabarmenena, Maurice Ravel eta Erik Satie frantsesekin batera.

## Inpresionismoaren hastapenak 
thumb|Vincent d'Indyren Fervaal operaren kartela, Théâtre de l'Opéra-Comique antzokian, Parisen (1898)
Mendebaldeko musika sistematizatuta zegoen Antzinako Grezian, non 7 eskala inguru erabiltzen ziren. Eskala horiek Greziatik Erromara eta, hurrenez hurren, Eliza katolikora igaro ziren. Hauek maiz erabiltzen ziren kantu lauan eta Erdi Aroko musikan. Baina aldi barrokoa iristean, eskala hauetako bi bakarrik kontserbatu ziren (bakoitza bere aldakuntzarekin): eskala nagusia (edo jonikoa) eta txikiena (edo eolikoa). Baina urteak aurrera joan ziren, eta erromantizismoaren ondorengoa iritsi zenean, Gabriel Fauré edo Camille Saint-Saëns bezalako autoreek eskala horiekin eta tinbrearekin (gerora inpresionismoan funtsezkoa izango zen alderdia) esperimentatu zuten modu aitzindarian, baina gehiegi sakondu gabe.

XIX. mendearen amaieran, abangoardiak eta aurrerabideak ez zuten inoiz hainbesteko eraginik izan politikan, gizartean eta artearen esparruan. Musikan, pinturan bezala, inpresionismoa sortu zen, erabateko askatasuna harmonikoki eta erritmikoki (aldez aurretik finkatutako parametroak errespetatuz, baina edozein unetan manipulatzeko modukoak) eta esperimentazioa izan ziren mugimendu honen bi ezaugarri nagusiak. Zalantzarik gabe, Claude Debussy da hein handi batean inpresionismoaren sortzaile eta egile nagusia, eta Frantzia mugimendu abangoardista handi horren sorlekua.

## Inpresionismoaren alderdiak 
Inpresionismoa, musikan zein beste arte batzuetan, ideiak nolabait iradokita adierazteko ideiatik sortzen da. Hurbiletik orbanak ikusten dira eta urrundik irudi bat sortzen du nolabait esateko. Adibidez, lehen argazkian, Parlamentu britainiarra ikus daiteke, bere forma nekez ikus daitekeen moduan erretratatuta.

### Inpresionismoaren musikaren alderdiak 
* Tempo libreago bat, interpretearen gustuko rubato baten gaitasunarekin (betiere egilearen jarraibideak errespetatuz).
* Moduak erabiltzea, bakoitzaren aldakuntza ugari sartuz, baita asmatuz ere (Claude Debussyren Flauta bakarrerako Syrinx obran bezala). Ez dira modu klasikoak bakarrik erabiltzen, etnia desberdinetako eskalak aurkitzea ere oso ohikoa baita (Maurice Ravelen Ma mère l 'oye-ren hirugarren mugimenduan bezala, Laideronnette, l' impératrice des Pagodes).
* Tinbrearekin esperimentatzea, musika inpresionistaren faktore garrantzitsuena bihurtuz. Horrela, musikan inoiz ikusi gabeko efektuak lortzen ziren. Claude Debussyren La Cathédrale Engloutie preludioa Maurizio Pollinik hemen interpretatutako lan berean entzun daitezkeen tinbre eta sentsazio ezberdinen adibide garbia da.
Ez dago teoriarik. Entzun besterik ez duzu egin behar. Plazera legea da. Musika pasioz gustatzen zait. Eta gustatzen zaidalako bera itotzen duten tradizio antzuetatik askatzen saiatzen naizelako. Arte libre bat da sortzen - aire librean artea, mugarik gabe, elementuak bezala, haizea, zerua, itsasoa. Ez da inola ere itxi eta arte akademiko bihurtu behar.                                                

Claude DebussyMaurice Ravel edo Camille Saint-Saëns bezalako autoreak bere garaiko musikarekin esperimentatzera ausartu ziren, eta orduko obretatik ezberdina zen zerbait sortzera. Baina Claude Debussy izan zen lehena aurrekoaren guztiz bestelako musika bat sortzen, eta inoiz entzun gabea.

### Claude Debussy 
Zalantzarik gabe, Claude Debussy da autore inpresionista nagusia, historiako musika boteretsu eta originalenetako baten sortzailea, Antzinako Greziako mitologiako edo ametsetako espazioetara eramaten gaituena, betiere XIX. mende amaierako Paris bohemioaren esentzia ahaztu gabe. Bere musika nolabait "lanbrotsua" da, urrutiko kantuak eta oihartzunak gogora ekarriz, eta etengabe aldakorra eta iragarrezina.

Musikako beste funtsezko ezaugarrietako bat hasieran musika-motibo sinple eta errepikakor bat sortzea da, obra osoan zehar aldatuz doana, eta, begi hutsez ikusten ez bada ere, antzezlanaren esaldi guzti-guztietan agertzen dena.

### Maurice Ravel 
Joseph Maurice Ravel (Ziburu, Lapurdi, 1875eko martxoaren 7a - Paris, 1937ko abenduaren 28a) XX. mendeko musikari frantsesa zen. Bere lanak, inpresionismoarekin maiz lotua, estilo neoklasiko ausarta eta, batzuetan, espresionismoaren ezaugarriak erakusten ditu, eta herentzia konplexu baten eta pianorako eta orkestrarako musika irauli zuten aurkikuntza musikalen emaitza da. Orkestrazioaren maisu gisa eta artisau zorrotza bezala ezagutzen da. perfekzio formala landuz, aldi berean erabat txeratsua izateari utzi gabe, Ravel nabarmendu zen «adimenaren jolas sotilenak eta bihotzaren efusiorik ezkutuenak» (Le Robert) azaltzeagatik.

## Inpresionisten lan nagusiak 
### **Claude Debussy**
* ''Prélude à l 'après-midi d' un faune* (Preludio a la siesta de un fauno) Stéphane Mallarmé-n oinarritutako orkestrarako. (1891/1894ko iraila).

* *La mer*, trois esquisses symphoniques pour orchestre (Itsasoa, orkestrarako hiru zirriborro sinfoniko) (1903ko abuztua - 1905eko martxoak 5).

* *Images, pour orchestre* (1905-1912).

* *Préludes - Premier Livre eta Deuxieme livre*, pianorako, besteak beste *La fille aux cheveux de lin* eta *La cathédrale engloutie* (1909ko abendua - 1910eko otsaila).

* Pianorako suite bergamasque, horien artean *Clair de Lune* nabarmentzen delarik.

### **Isaac Albeniz** 
* *Suite Iberia*, pianorako (1905).

* *La Vega*, pianorako (1898).

* *Azulejos*, Enrique Granadosek bukatua, (1909).

* *Nafarroa*, Deodat de Severacek amaitua.

* *Asturias (Legenda)*, Pianorako jatorrizkoa

### **Manuel de Falla**
* *Noches en los jardines de España*, piano eta orkestrarako (1876-1946).

* *Hiru tontorreko kapela*, Ballet (1919).

### **Maurice Ravel** 
* *Jeux d 'eau* (Ur-jokoak), pianorako (1901).

* *Ma mère l 'oye*, pianorako lau eskutara (1910).

* *Gaspard de la nuit*, pianorako (1908).

* *Daphnis et Chloé*, orkestra eta korurako (1909-1912).

* *Bolero*, orkestrarako (1928).

Koruko haurrak eta beste obra batzuk ere bai.

### **Erik Satie** 
* *3 gymnopédies*, pianorako, eta horien artean lehen mugimendua nabarmentzen da, Première Gymnopédie (1888).

* *6 gnossiennes*, pianorako (1890).

* *Je te veux* (Behar zaitut), pianorako balsa (1902).

### **Joaquín Turina** 
* *Fantasiazko dantzak*, orkestrarako (1919).

* *Sevilla*, pianorako (1908).

### **Beste lan inpresionistak** 
* Ottorino Respighi (1879-1936). 

*I Pini di Roma* (Erromako pinuak) (1924).

* Albert Roussel (1869-1937).

*Evocations* (Evocaciones) (1910-1911).

*Le Festin de l 'araignée* (1912).

*Bacchus et Ariane* (Baco eta Ariadna) (1930).

* Paul Dukas (1865-1935).

*L 'Apprenti sorcier* (El aprendiz de brujo) (1897).

*Ariane et Barbe-bleue* (Ariadna eta Bizarurdin) (1907).

* Frederick Delius (1862-1934).

*Requiem'' (1922).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak