open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erratz-txilar

**Erratz-txilarra** (*Erica scoparia*) Erikazeoen artean altuera handiena lor dezakeen zuhaixka argal eta tentea da. Normalean 0,5-2,5 m artekoa izanik, 7 metrotara hel daiteke. Bestalde lore txikienak eta kaskarrenak dituen txilarra da.

## Morfologia 
thumb|324x324px|Erratz-txilarraren lore txiki eta gorrixkak.
Adaxkak gaztea ilegabeak ditu, eta bertan hosto txikiak, forma linearrekoak, berdexkak eta ilegabeak, 3-4 bertizilotan antolatzen dira. Loreak ez dira oso ikusgarriak, gehienetan berdexkak izan arren, zenbaitetan kolore gorria hartzen dute. Hauek muturreko luku estutuan biltzen dira; sepaloak, bai adaxkak bai hostoak bezala ilegabeak dira. Anterak luzakin gabekoak dira, eta eslotiloa pixka bat irtena da.

## Polinizazioa 
*Erica scopariaren* lorazioa maiatzetik abuztura ematen da, garai horretan polinizazioa intsektuen edota airearen bitartez gertatuz.

## Banaketa eta habitata 
Lurzoru haretsuetan eta silizeotan bizi da, hainbat sastrakadi eguzkitsuetan parte hartuz, besteetan baso ezkutuetako soilgune eta orlak kolinizatuz.Europa erdialdeko eta mendebaldeko endemikoa izanik, oso ugaria da Mediterraneo ertzeko herrialdeetan, hauen artean Portugal, Espainia, Frantzia, Italia eta Jugoslavia. Euskal Herrian, ekialdetik mendebaldera doan erdiko banda zabal batean aurkitzen da, normalean mendiko karraskaletan. Hala ere, ipar isurialdeko leku isolatu batzuetan ere azaltzen da.
Fitxategi:Flora della Sardegna 140 (2).JPG|*Erica scoparia.*

## Erabilerak 
Txilar erratzak egiteko gehien erabili izan den espeziea da, izan ere, horregatik hartzen du "erratz-txilarra" izena arrunta. 
Fitxategi:Escoba de era.jpg|Txilar erratza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txilar lauhosto

thumb|*Erica tetralix* espeziearen loreak eta launaka doazen hosto bertizilatuak.
**Txilar lauhostoa** edo **ainar lauhostoa** (*Erica tetralix*) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua eta bizikorra da. 20-70 cm bitarteko luzera du eta erdialdeko eta mendebaldeko Europan du jatorria.

## Morfologia 
Oso nabariak ez diren saihetsak dituen zurtoin gazte eta meheak, kolore arre-gorridun azal iletsua du (ile zurixkak), batzuetan, ile luze guruintsuez hornituak. Zenbait adar ia-tente garatzen ditu.

Hostoak 3-8 mm-koak dira eta bertiziloetan antolatzen dira launaka. Morfologia linear-luzanga eta lantzeolatu bitartekoa dute. Erdian 0,5 mm-ko lodiera duen zinta zurixka bat dute azpialdean. Zinta hau iletsua izan ohi da, eta landarea gaztea denean 0,2-0,7 mm-ko luzerako zilio guruintsuez edo 1-2 mm-ko zilio ez-guruintsuez inguratuta dago.

Unilateralki kokatuta dauden 5-15 loredun infloreszentzia terminalak ditu. 2,5-3 mm-ko 2-3 brakteola, pedizeloaren goi-muturrean ezarriak, kalizaren azpian. Pedizelo motza du, 2-5 mm-koa eta oso iletsua. 2,5-3,5 mm-ko sepalo askeak, linear eta lantzeolatu bitartekoak, puntan barnerantz kiribilduta daudenak. Sepaloak partzialki mintzakarak, purpurakarak edo purpurakara-berdexkak, iletsuak eta 0,8-1,5 mm-ko zilio guruintsu edo 2,5mm-tara heldu daitezkeen zilio ez-guruintsu apikadunak dira. Korola 6-7,5 mm-takoa, urtzeolatua edo tubular-urtzeolatua, arrosa-gorrixka (batzuetan albinoak) eta 0,6-1 mm-ko lobulu tenteduna. Estaminen anterak triangeluar-linearrak (oso estuak) eta 1mm-ko apendizedunak dira. Obulutegi (zurixka) eta kapsula oso iletsuak (pubeszenteak). 5,5 mm-tako estiloa (arinki exertua) eta papilaz estalia alde apikalean.

Hazia 0,3-0,4 mm artekoa, elipsoide edo oboidea, erretikulatu-albeolatua da.

## Loraketa 
Loraketa Ekainetik Urrira gertatzen da. Multzo konpaktuetan taldekatzen diren kanpai-itxurako loreak garatzen dituzte eta hauek, loraketa bukatzean, okertu egiten dira. Noizbehinka, loreek, arrosa kolorea izan beharrean, zuri kolorea hartzen dute eta lore albinoak deritze.thumb|XIX. mendeko *Erica tetralix*-en ilustrazioa|alt=
Fitxategi:Erica tetralix 2.jpg|Lorearen plano zuzena, xehetasunak ikusgarri.
Fitxategi:Erica tetralix 2B.jpg|Loraketa amaitu aurretik, loreak tente.
Fitxategi:Erica tetralix 1.jpg|Lore albinoen agerpena *Erica tetralix* espeziean.

## Ekologia eta banaketa 
Zingiretan, zohikaztegietan, erreka-ertzetan edo txilardi hezeetan topa daitezke, orokorki lurzoru silizeoetan edo ultrabasikoetan. Europako iparralde eta mendebaldean aurki daiteke hedatuta, klima atlantikoa dagoen eremuetan. Euskal Herrian ere, klima atlantikoa dagoen lurzoru silizeoetan ugaritasunean aurki daiteke. Landare apaingarri bezala erabiltzeko landatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sastrakadi

thumb|Sastraka Texas Hill Country-n.

**Sastrakadi**, **sasi**, **sastraka** edo **sasitza** zuhaixkaz osatutako landaredia da, askotan soropil, belar edo geofitoak dituena. Bertoko landarediaz gain, gizakiak eginak ere badaude. Suteak ekiditzeko askotan kentzen dituzte, edonola ere, badaude biomak non sastraka landaredi nagusia den:
* Basamortuko sastrakadiak
* Mediterraneoko sastrakadiak
* Mendiko sastrakadiak
* Barnealdeko sastrakadiak
* Sastraka nanoak.

## Ikus, gainera 
* Maki (ekosistema)
* *Fynbos*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betibizi

**Betibizi** edo **betilore** lorerik ihartu gabe hainbat hilabetez eusten dion zenbait landareri ematen zaien izena da:
* betibizi hori (*Helichrysum stoechas*)
* betibizi urdina (*Limonium sinuatum*)
* teilatuetako betibizi (*Semprevivum tectorum*)

## Erreferentziak
Txilar burusoil

**Txilar burusoila** edo **ainar burusoila** (*Erica vagans*) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 10-80 cm luzera duena. *Erica* generoko askorekin bat, txilar espezie-mota bat da. Etimologiari dagokiola, *vagans* izen espezifikoa, latinetik eratorritakoa da eta "noraezeko" esan nahi du.

## Morfologia 
Zurtoin gazte arreak ditu, glabro (ilegabeak) edo pubeszenteak (ilaundunak). Zurtoinak, guruinik gabeko ile motz patenteak ditu.

Hostoak 4-9 mm luze eta 0,5-0,7 mm zabal eta linealak dira, 4-5naka bertiziliotan antolatuta. Hostoak ardatzean tolesten dira atzealdea ezkutatuz. Indumentuari dagokiola, glabroak dira. Gaztetan, hostoek atzealdea iletsua izan dezakete eta, gainera ertz horzduna izan dezakete.

Infloreszentziak, luku-erakoak eta lore anitz kontzentratuak sortzen ditu. Oro har, luzangak dira. Pedunkulua, 7-12 mm luze , zonaldearen arabera. Loreak arrosa kolore oso argia du, ia zuria ikusten dena. Polinizazioa erleen bidez gertatzen da. Hala ere, *Erica* generoko landareak haizearen bitartez poliniza daitezke arrakasta gutxiagorekin.

## Ekologia eta banaketa 
Ainar burusoilak kare gabeko lurzoruak nahiago ditu, lurzoru ultrabasikoetan ere ager daitekeelarik. Banaketa zabala du: Altitudean kostaldetik goi-mendietara hel daiteke, oro har 1.600 metrotaraino. Erleak txilarren nektarraz elikatu ahal dira. Are gehiago, landare hauetatik lortutako eztia kalitate oso onekoa omen da, hainbat erabilera gastronomiko zein mediko atxikitu zaiolarik. Medikuntzari dagokiola, medikuntza herrikoian diuretiko gisa erabili da (hala nola, zistitisan).

## Galeria 

Fitxategi:Erica vagans 1.jpg| *Erica vagans* txilar landarearen loreak
Fitxategi:Erica vagans (aka).jpg| *Erica vagans* landatua
Fitxategi:Erica vagans alba02.jpg| *Erica vagans* landarearen loreak urrunagotik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bos gaurus

***Bos gaurus***, **gaur** edo **seladang**, Indotxinan, Indian eta Nepalen hedaturiko munduko Bovinae subfamiliako *Bos* generoko animaliarik handiena da. Etxeko behiekin lotura estua du, espezie ezberdinak izan arren.

## Ezaugarriak 
Gaurra* Bos* generoko bobidorik handiena da, arrak 3 metro luze dira (gehi metro bateko isatsa) eta 2,2 metro garai sorbaldetaraino. Ile arre-gorrixka eta marroi iluna artean daukate, kopeta zabala eta belaun azpiko hankak zuriak dituzten bitartean. Adarrak zuriak dira, punta beltza izan ezik, motzak eta arku itxurakoak, eta garezurraren alboetatik irtetzen dira.

Oso animaliak indartsuak eta astunak dira: arren bataz besteko pisua 650-1.000 kilo bitartean dago, eta emeak laurden bat txikiagoak dira.

## Hedapena eta habitata 
Antzinean, Asiako hego-ekialde osoan zehar hedaturik zeuden, Vietnam, Kanbodia, Laos, Txina, Tailandia, Malasia, Birmania, India, Bangladesh, Bhutan eta Nepaleko herrialdeetan zehar barreiatuta. Egun, herrialde horietako populazio gehienak oso urriak dira. Sri Lankan iraungituta dago.

Gaur egun, era emankor eta arrakastatsu batean, batez ere Indotxina, India eta Nepalen zehar hedatzen dira: bertako populazioak handiak dira.

## Ugalketa 
Emeek 275 eguneko (9 hilabete inguru) ernaldia dute, eta kume bat (batzuetan bi) erditzen dute. Kumeei eme amek 7-12 hilabete igaro ondoren, titiak kentzen dizkie eta esnea belarra jaten hasten dira.

Emeak bigarren edo hirugarren urtean lortzen du sexu-heldutasuna edo umotasuna. Erditzea urte osoan zehar gerta daiteke, baina sarriagotan abendu eta ekain tartean.

## Harrapari naturalak 
Lehoinabarrek (*Panthera pardus*) eta asiar txakur basatiek (*Cuon alpinus*) txahal-urrixak (kumeak), gazteak eta ale ahulak ehiza ditzakete; baina tigrea (*Panthera tigris*) eta itsas krokodiloa helduak eta ar indartsuak ehizatzeko gai diren harrapari bakarrak dira eta, beraz, mehatxu natural handiena.

## Azpiespezieak 
* *Bos gaurus gaurus* (Smith, 1827)
* *Bos gaurus readel* (Lydekker, 1903)
* *Bos gaurus hubbacki* (Lydekker, 1907)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orioko portua

**Orioko portua** Gipuzkoako Orio udalerriko arrantza portua da. Oriaren itsasadarrean dago, Herriko plaza eta Orioko udaletxearen alboan.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko portuak
* Orioko kirol-portua

## Kanpo estekak
Nikolai Przhevalski

**Nikolai Mikhailovitx Przhevalski** (, ; Smolensk, Errusiar Inperioa, 1839ko apirilaren 12agreg./martxoaren 31jul. - Karakol, Errusiar Inperioa - gaur egungo Kirgizistan &ndash; 1888ko azaroaren 1agreg./urriaren 20ajul.) errusiar geografoa izan zen, Asia Zentrala eta Ekialdekoaren esploratzaile ezaguna. Bere azken helburura inoiz iritsi ez bazen ere, Tibeteko Lhasa hiri santua, Europarentzat ezezagunak ziren eskualdeak esploratu zituen, adibidez Tibet, Amdo (gaur egungo Qinghai) eta Dzungaria (gaur egungo Xinjiangen). Europan Asia Zentralaren ezagutza handitu zuen eta lehen europarra izan zen bere izena daraman Przewalski zaldia deskribatzen. Esploratzaile gisa egindako lanetan milaka landare eta animalia eraman zituen San Petersburgora, kontseilari militarra izan zen eta ikerketa lanak inteligentzia lanekin nahastu zituen.
Uzkun etxea

**Uzkun etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 14. zenbakian. Pilliku plazan eta Kale Nagusiko 12. zenbakiko etxearen eta Mari Maestra Enea etxearen artean eta Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxearen parean.

Jatorrizko etxea ziurrenik XVI. mendearen amaierakoa izango zen, baina gaur egungoak haren arkitektura elementuak gorde ditu. Fatxada laua du, mende hartan herritarren etxeetan ohikoa zenez. Beheko solairuak hareharrizko harlangaitza-hormazko fatxada du, eta izkinak silarrizkoak ditu. Arku eskartzanoan dobelatutako ate ederra du, giltzan, erliebean, besoak sagarretan amaiturik ditun kalbario-gurutze bat dauka. Bi solairu goi ditu, bigarrena garaiera txikikoa.

## Kanpo estekak
Zientzialari

[thumb|320px|Kimikari-taldea [laborategian ikertzen (Errioxako Unibertsitatea).]]
**Zientzialari** edo **jakintzari**, zentzu zabalean, jakintza lortzeko jarduera sistematikoa egiten duen pertsona bati ematen zaion izena da. Zentzu hertsiagoan zientzialaria metodo zientifikoa erabiltzen duen pertsona bat litzateke. Pertsona hori zientziaren adar batean edo gehiagotan izan daiteke aditua. Zientzialariek naturaren ezagutzarako lana eta ikerketa egiten dute, fisika, matematika zein gizartea izan ikergaia.

Filosofia beste jarduera bat da, ez dena gaur egun eskuarki zientziatzat hartzen. Filosofoek fisikoki neurtu ezin diren esperientzia eta errealitateak ulertzea bilatzen dute.

Zientzialariak, era berean, ez dira ingeniariak, egoera zehatz baterako tramankuluak diseinatu, eraiki eta mantentzen dituztenak. Zientziak erabilera praktiko baterako bidea egiten duenean zientzia aplikatu izena ematen zaio. Zientzialari aplikatuak ez ditu zertan tramankuluak marraztu edo asmatu behar, bakarrik ikertu norabide hori eman dadin. Zientziak filosofiako elementuak sartzen dituztenean orduan filosofia naturala izena ematen zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak zientzian

## Kanpo-estekak
Amdo

[thumb|250px|[Tibeteko hiru probintzia kulturalen mapa]]
**Amdo** (; ) Tibeteko hiru eskualde tradizionaletako bat da, beste biak Ü-Tsang eta Kham direlarik; 14. Dalai Lamaren jaiolekua ere bada. Amdok Machu ibaiatik (Ibai Horia) Drichu ibaiara (Yangtze ibaia) eskualde handia hartzen du. Historikoki, kulturalki eta etnikoki tibetar eremua izan bada ere, Amdok gobernu lokala izan du XVIII. mendearen erdialdetik eta Dalai Lamak ez du gobernatu eremu horretan garai hartatik. 1917tik 1928ra Amdo Ma Cliqueko Hui musulmanengatik okupatua izan zen. 1928an Ma Clique Kuomintangekin batu zen, eta 1928tik 1949ra bitarte Amdo asimilatua izan zen Qinghai probintziaren barruan, Kuomintangen Txinako Errepublikan. 1952an Txinako indar komunistek Kuomingtang eta tibetarrak garaitu zituzten eta eremuaren kontrola eureganatu zuten. 1958an Amdo Tibeteko probintzia gisa politikoki desagertarazi zuten.

Amdo historikoki monje budista (edo lamen) jaioterria izan da. Euren artean daude 14. Dalai Lama, 10. Panchen Lama eta Je Tsongkhapa erreformista handia.

## Kanpo estekak
Panthera pardus tulliana

Anatoliako lehoinabarra (***Panthera pardus tulliana***) Turkian bizi den Pertsiako lehoinabar azpiespezie edo aldaera da, egun, bere populazioen existentzia bera ezezaguna da. Oso arrisku larrian dago, iraungitua ere egon liteke.

## Ezaugarriak 
200-250 zentimetro luze dira, emeek 35-50 kilo pisatzen duten bitartean, arrek 45-70 kiloetara heldu ohi dira (90 kiloetara heldu diren aleak ezagutu dira).

Orban marroi-beltzez beteriko ile orixka argia eta motza du, lepo eta sabelaren barnealdea izan ezik, orban beltzez beteriko ile zuria duelarik.

Animalia hauek oso indartsua, trebeak eta bizkorrak dira, bera baino lau bider handiagoak diren harrapakinak hiltzeko gai.

## Elikadura 
Ungulatuak ehizatzen ditu, sarrioak, ardiak, ahuntzak eta oreinak besteak beste.

Basurdeak eta hegaztiak ere noizbehinka ehizatzen ditu.

## Egungo iraute egoera 
Pertsiako lehoinabarraren aldaera den Anatoliako lehoinabarra ia desagertuta dago gaur egun. Oso gutxitan ikusten da eta populazio urriak eta bananduak ditu. Hamarnaka baino ez daudela estimatzen da, eta gizakiaren eraginagatik hilik suertatzen jarraitzen du, azkena 2013. urtean, nekazari baten eskutik (eskopeta batekin lehoinabarra beste nekazari bat erasotzen zegoela).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monoklinal

thumb|300px
Geologian, **monoklinala** geruza geologiko horizontalak edo malda txikikoak dituen egitura geologikoa da, tarteren batean malda handiagoa ere izan dezakeena.

## Kanpo estekak
Mari Maestra Enea etxea

**Mari Maestra Enea etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 16. zenbakian. Pilliku plazan dago, Uzkun etxearen alboan.

## Historia 
Etxe hau Kontzejuarena izan zen. Hemen Maria Camino Arregiren (1883-1962) haurtzaindegia zegoen, ezizenez *Maria Maestra*, haren irudia Pilliku plazan bertan dago.

## Eraikina 
Hiru solairutako etxea da, alde bakoitzean antek mugatua. Bi lehenengoen fatxada hareharrizko silarria da. Hirugarren solairua izkinetan silarriz edertua dago. Beheko solairuan ate dobeladuna dago, alde bakoitzean leiho leihoburuduna duela. Lehen solairuko leiho guztiak leihoburudunak dira, eta txikienek erremat konopialak dituzte.

[thumb|erdian|500px|[Pilliku plazako Maria Maestraren irudia.]]

## Kanpo estekak
Algo amargo en la boca

***Algo amargo en la boca*** 1969ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Mutil gazte bat senide baten etxera doa Gabonak pasatzera. Bertan mutilaz maiteminduko diren hiru emakume ezberdinak bizi dira.

## Pertsonaiak 
* Maruchi Fresno: Aurelia
* Juan Diego: César
* Verónica Luján: Ana
* Irene Daina: Clementina
* Javier De Campos: Jacobo
* Toni Carceller: Césarren neska-laguna

## Kanpo estekak
El pico 2

***El pico 2*** 1984ko Eloy de la Iglesia euskal herritar zinema zuzendariaren filma da. *El pico* filmaren sekuela da.

## Argumentua 
Paco (José Luis Manzano), Urko hil ondoren, Madrilera doa eta bertan presondegia ezagutuko du.

## Pertsonaiak 

* José Luis Manzano: Paco
* Fernando Guillén: Evaristo Torrecuadrada
* Andrea Albani: Betty
* Jaume Valls: *El Lehendakari*
* José Luis Fernández "Pirri": *El Pirri*
* Valentín Paredes: *El Tejas*
* Gracita Morales: Adela
* Fermín Cabal: Miguel Caballero
* Paloma Alaez: Esperanza
* Tony Valento: Fernando
* Ramón Reparaz: Komisario
* Alfred Lucchetti: Koronel
* Guillermo Montesinos: Tipoa merkatuan
* Hilda Fuchs: Txiletar doktorea
* Pedro Nieva Parola: Alcántara tenientea

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Colegas

***Colegas*** 1982ko Eloy de la Iglesia euskal herritar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Antonio (Antonio Flores) eta Rosario (Rosario Flores) Madrilgo kanpoaldean bizi diren anai-arrebak dira. Antonioren laguna eta Rosarioren mutila den Josérekin batera (José Luis Manzano) egunero lan bila dabiltza. Droga munduan sartuta, Rosario haurdun gertatu eta egoera zaildu egingo da.

## Pertsonaiak 

* Antonio Flores: Antonio
* Rosario Flores: Rosario
* José Luis Manzano: José
* José Manuel Cervino: Esteban
* Queta Ariel: Herminia
* Francisco Casares: Antonioren aita
* Isabel Perales: Joséren ama
* José Luis Fernández 'Pirri': Pirri
* Ricardo Márquez: Sebas
* Luis Romero : Colza
* Omar Butler: Gay 1
* Tony Valento: Gay 2
* Antonio Betancourt: Zerbitzaria
* Antonio B. Pineiro: Tatuatua
* Bárbara Moya: Elvira

## Kanpo estekak
El diputado

***El diputado*** 1978ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Roberto Orbea Espainiako trantsizioaren garaiko politikari ezkertiarra da. Frankismo garaian, 15 urtez bere homosexualitatea ezkutatu zuen eta kartzelan Nes izeneko prostitutu homosexuala ezagutu zuen. Ultraeskuindar talde batek Nesekin harremanetan jarriko da Roberto Orbea paretik kentzeko.

## Pertsonaiak 
* José Sacristán – Roberto Orbea
* María Luisa San José - Carmen de Orbea
* Ángel Pardo – Nes
* José Luis Alonso - Juanito
* Agustín González – Carrés, ultraeskuindarren buruzagia
* Enrique Vivó – Moreno Pastrana, Orbearen alderdiaren buruzagia
* Queta Claver – Juanitoren ama

## Kanpo estekak
Lynx rufus gigas

thumb|Estatu Batuetan eta Mexikon bizi da.
***Lynx rufus gigas*** Estatu Batuetako (EEBB) lautadetan bizi da, eta katamotz gorri (lynx rufus) azpiespezie guztietatik handiena da.

## Erreferentziak 
http://www.iucnredlist.org/

## Kanpo estekak
Navajeros

***Navajeros*** 1980ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Filmean *El Jaro* kinki ezagunaren bizitza azaltzen da. 1979an, 15 urte besterik ez zituela, Madril osotik atrakuak egingo ditu bere bandarekin.

## Pertsonaiak 

* José Luis Manzano: *El Jaro*
* Isela Vega: Mercedes
* Verónica Castro: Toñi
* Jaime Garza: *El Butano*
* Enrique San Francisco: *El Marqués*
* María Martín: El Jaroren ama
* José Sacristán: Kazetaria
* José Manuel Cervino: Lara
* Ramón Reparaz: Komisarioa
* Alfred Lucchetti: Lagun armaduna
* Alberto Mendiola
* Manuel Álvarez Serrano
* Enrique Rojas Pérez
* José Luis Fernández "Pirri": *El Nene*
* Pep Corominas: Johnny

## Kanpo estekak
Los placeres ocultos

***Los placeres ocultos*** 1977ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Eduardo banketxe batean zuzendaria da. Homosexuala da eta Miguel gazte xumea ezagutuko du. Miguel heterosexuala da eta Eduardoren proposamenak ukatuko ditu.

## Pertsonaiak 

* Simón Andreu - Eduardo
* Tony Fuentes - Miguel
* Charo López - Rosa
* Beatriz Rossat - Carmen
* Antonio Corencia - Raúl
* Germán Cobos - Ignacio
* Ana Farra - Eduardoren ama
* Ángel Pardo - Nes
* Queta Claver - Miguelen ama
* Antonio Iranzo - Carmenen aita
* Antonio Gamero - begiluzea
* Josele Román - Pili
* Carmen Platero - Olga

## Kanpo estekak
Nadie oyó gritar

***Nadie oyó gritar*** 1973ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Elisa maitale profesionala Londreserako bere bidaia bertan behere utzi eta Madrilen geratuko da. Baina asteburuan bakarrik dago eta hots misteriotsuak entzungo ditu.

## Pertsonaiak 
* Carmen Sevilla: Elisa
* Vicente Parra: Miguel
* Tony Isbert: Tony
* María Asquerino: Nuria
* Antonio Casas: Óscar
* Goyo Lebrero: Atezaina

## Kanpo estekak
La semana del asesino

***La semana del asesino*** 1972ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Argumentua 
Marcos (Vicente Parra) harakinak istripuz taxilari bat hilko du. Bere neska-laguna lekuko bakarra da baina, poliziarantz jo nahi eta Marcosek erailko du. Marcosek beste senide batzuk erail behar izango ditu.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
El techo de cristal

***El techo de cristal*** 1971ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Argumentua 
Marta (Carmen Sevilla) etxekonekin arazoak dituen etxekoandrea da. Bere senarra (Fernando Cebrián) bidaietan dago eta baita etxekoen (Patty Shepard) senarra ere. Etxe jabea (Dean Selmier), alta, biak zelatatzen ditu.

## Pertsonaiak 
* Carmen Sevilla: Marta
* Dean Selmier: Ricardo
* Patty Shepard: Julia
* Fernando Cebrián: Carlos
* Encarna Paso: Rita
* Rafael Hernández: aita
* Javier De Campos: langilea
* Patricia Cealot
* Hugo Blanco: banatzailea
* Emma Cohen: Rosa

## Kanpo estekak
Juego de amor prohibido

***Juego de amor prohibido*** 1975eko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren film erotikoa da.

## Argumentua 
Bi gazte maitemindurik etxetik ihes egiten dute baina bahituak izango dira.

## Pertsonaiak 
* Javier Escrivá: Don Luis
* John Moulder-Brown: Miguel
* Inma de Santis: Julia
* Simón Andreu: Jaime
* Joaquín Pamplona
* Blaki: Damián
* Paul Benson
* Francisco José Escrivá
* María José Parra
* Ignacio Campos
* Carlos Larrañaga Jr.
* Vicente Escrivá

## Kanpo estekak
Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea (Orio)

**Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea ** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 15. zenbakian. Pilliku plazan dago, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroaren alboan eta Uzkun etxearen parean.

Orube edo lote bakarreko etxea da, hiru solairuduna, eta alboko antez itxitako fatxadaduna. Beheko solairua harlanduzkoa da, eta bi ate eta bi leiho ditu. Ate batek, gurdiena, erdi puntuko arkua dauka, beste ateak, oinezkoena, ateburu landua dauka. Gurdien atearen gainean, armarri gisa arrano txiki baten taila bat dago.

Goiko bi pisuak zur bilbatuzkoak dira, harlangaitz-hormazko plementueriaz. Ate bakoitzean lau bao, leiho angeluzuzen eta simetrikoak lehenean eta leihatila eta bi ate-balkoi bigarrenean, hormigoizko plakadun balkoia azaltzen. Leihoetako barlaseiek moldura hornigarri hortzduna dute, ziur asko XVI. mendekoa

[thumb|erdian|500px|[Pilliku plaza, ezkerrean, Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea, eta eskuinean, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.]]

## Kanpo estekak
Geografo

**Geografo** bat geografia ikertzen duen zientzialari bat da, hau da, Lurraren egitura naturala eta bertan dauden gizarte ezberdinen ikerkelaria da.

Geografo, historian zehar, mapak egiten dituzten pertsonak izendatzeko erabili da, baina mapak sortzea kartografiaren eremua da, geografiaren azpiatal bat. Geografoek ez dute bakarrik ikertzen eremu naturala eta gizartea, baizik eta horien artean dagoen erlazio erreziprokoa.

## Kanpo estekak
Matxin Burdin

***Matxin Burdin*** () Jose Hernandezek idatzitako Olerki epikoa da. Gautxo baten bizitza du gai nagusia eta Argentinako olerki nazionaltzat hartzen da. Lehen zatia, *El Gaucho Martín Fierro*, 1872an agertu zen, eta handik zazpi urtera, 1879an, bigarrena, *La vuelta de Martín Fierro* izenburupean. Olerkiak arrakasta izugarria lortu zuen Argentinako biztanleen artean. 1972an, Txomin Jakakortajarenak euskarara itzuli eta argitaratu zuen *Matxin Burdin* izenburupean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los novios búlgaros

***Los novios búlgaros*** 2003ko Eloy de la Iglesia euskal herritar zinema zuzendariaren filma da. Eduardo Mendicuttiren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Argumentua 
Daniel (Fernando Guillén Cuervo) bizitza konponduta duen berrogei urteko homosexuala da. Lagunekin Chueca auzotik dagoelarik, Kyril (Dritan Biba) 23 urteko bulgariarra ezagutuko du. Kyrilek Danielez baliatuko da.

## Pertsonaiak 

* Fernando Guillén Cuervo: Daniel
* Dritan Biba: Kyril
* Pepón Nieto: Gildo
* Roger Pera: Abokatua
* Anita Sinkovic: Kalina
* Fernando Albizu: Mogambo
* Roman Luknár: Simeon
* Simón Andreu: Danielen aita
* Julia Martínez: Danielen ama
* Gracia Olayo: Rosita
* Emma Penella: Remedios
* Aure Sánchez: Bambi
* Shai Bercovich: Vladimir
* Alberto Lozano: Taxilaria
* Óscar Iniesta: Emil

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
2015eko Tianjingo eztandak

**2015eko Tianjungo eztandak** abuztuaren 12an hasi ziren, Tianjin hiri txinatarraren portuko biltegi esparruan, Binhai alderdian. Zenbait hedabideren esanetan, "Txinako Txernobyl" izan zen. Instalazioan material kimiko arriskutsuak biltegiratzeak, dirudienez legez kanpo, eragin zuen leherketa.

Ondorioz, 172 hildako izan ziren, haietako 104 suhiltzaileak, 700 zauritu, eta inguruko ehunka etxebizitza suntsitu zituen. Eztandak 2,2 graduko lurrikara eragin zuen Richter eskalan. 700 pertsona zaurituak gertatu ziren, 60 egoera larrian. Istripuak kutsadura handia eragin du. Zientzialariek oso pozoitsua den sodio zianuro arrastoak aurkitu zituzten portuko uretan, leherketaren ondorioz isuritakoak. Hori gutxi balitz, 40 produktu kimiko arriskutsuak zeuden bilduta zonalde horretan. Tianjin eremutik hiru kilometro itzulinguruan bizi diren herritarrak ebakuatu dituzte, produktu kimikoekin kutsatzeko ematen den arriskuagatik. Eztandek egunetan jarraitu dute.

## Ustelkeria kasua 
Hasierako bi eztandak kontainerrak zamatzeko inguru batean gertatu ziren. Zonaldea Ruihai International Logistics konpainiakoa da. Konpainiaren lehendakaria, Yu Xuewei, lehendakari ordea, Li Liang, eta beste hamabi pertsona atxilotuak izan dira, antza, elementu kimiko arriskutsuak maneiatzeagatik horretarako baimenik izan gabe. Halaber, portuko funtzionario asko susmopean daude eroskeriak jasotzeagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2020ko Beiruteko leherketak

## Kanpo estekak 
* Eztandak You Tuben.
* : Kutsadura ibaian eta itsasoan.
Kolon Txiki etxea

**Kolon Txiki** edo **Mirandanea etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, San Nikolas kaleko, 11-13. zenbakietan. Salatxo etxea, San Nikolas eliza, Bikarioetxea eta Herriko plazako 3. zenbakiko etxearen artean dago.

Behealdean, Herriko plazara begira dagoen aldean, izen berdineko Kolon Txiki taberna du.

XVIII. mendean eraiki zen. Bi zati simetriko dira, harrizko zutabetxo batez bereiziak. Silarrizko fatxada du, eta erdian silarrizko armarria. Lau solairu ditu. Atze aldeko fatxadan ere harrizko habea duen sarrera dotore bat du. 

## Kanpo estekak
Maria Maestraren irudia

**Maria Maestraren irudia** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen Maria Camino Arregi (1883-1962) oriotar andereinoaren omenezko harrizko soin bat da. Orioko Alde Zaharreko Pilliku plazan dago, Mari Maestra Enea etxearen alboan. 1987ko azaroaren 29an inauguratu zen.

Honako idazkia du:

## Kanpo estekak
Maria Camino Arregi

**Maria Francisca Marcelina Camino Arregi** (Orio, Gipuzkoa, 1883ko urtarrilaren 10a &ndash; 1962ko otsailaren 23a) maistra izan zen. Orion **Mari Maestra** deitzen zioten. 1897tik erretiratu zen arte, bertako haurtzaindegiko burua izan zen, Mari Maestra Enea etxea deritzonean. Eskola guztiak beti euskaraz eman zituen, baita honen erabilera debekatuta zegoenean ere.

## Aitorpenak 
Orioko Pilliku plazan haurtzaindegia zegoen alboan, bere omenezko Maria Maestraren irudia dago.

Orioko haur eskolak Maria Maestra Haurreskola du izena, Maria Camino Arregi andereñoaren omenez.

## Erreferentziak
Una gota de sangre para morir amando

***Una gota de sangre para morir amando*** 1973ko Eloy de la Iglesia euskal herritar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Etorkizun distopiko batean, non gizartea estatu neofaxista batek gobernatzen duen, krimen sorta bat hiri handi bateko bizilagunak izutzen ari da. Ana (Sue Lyon), pazienteak Ospitale Nagusian zaintzen dituen erizaina, ohartzen da agintariek geldiarazi ezin duten hiltzaile baten biktimak, apurka-apurka, gero eta gehiago direla. Biktimek profil zehatz bat dute beti: gizonezko gazte problematikoak dira. Egun batean, Davidek (Christopher Mitchum), delinkuente gazte bat, Ana ezagutzen du eta haien artean harreman bat hasten da. Ana da hilketen egilea: gazteak liluratu eta sexu-harreman bat izan ondoren hil egiten baititu.

## Pertsonaiak 

* Sue Lyon: Ana Vernia.
* Christopher Mitchum: David.
* Jean Sorel: Victor Sender.
* Ramón Pons: Toni.
* Charly Bravo: Bruno.
* Alfredo Alba: Román Mendoza.
* Antonio del Real: Mick.
* David Carpenter: Phil.
* Ramón Fernández Tejela: Nícola.
* Fernando Hilbeck: senarra
* Eduardo Calvo
* Fernando Sánchez Polack
* Paul Pavel
* Manuel Guitián
* Jean Degrass
* David Areu
* María Moreno
* Javier de Campos
* Antonio Puga
* Saturno Cerra
* César Godoy
* Antonio Gutti
* Manuel Barrios
* Fernando E. Romero: umea
* Sofía Casares
* Fabián Conde: Silvio
* Luis Gaspar
* Montserrat Julió: telebista aurkezlea
* Ángel Blanco

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Iturriaga jauregia

**Iturriaga jauregia** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen jauregi bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusiko 17. zenbakian. Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxearen alboan eta Pilliku plazaren parean dago.

Bertan, gaur egun, **Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa** dago, Donejakue Bideari buruzko interpretazio zentroa da, Kostaldeko Donejakue bidea udalerri honetatik igarotzen baita.

## Eraikina 
Hareharrizko silarria duen etxe-jauregia da. Beheko solairuan erdi puntuko ate dobeladuna du, eta giltzan Arrazubia familiaren armarri txikia. Ezkerretara, leihoburua duen leiho zabal bat du, ateak bezalako moldurak dituena.

Lehen solailuan, kanpora ematen duten bi leiho erlaizdun ditu eta eraikinaren barnean janben aldera alboko aulki jarraituak, bi baoen artean XVII. mendeko Iturriaga familiaren armarria duena.

Bigarren solairuan, kanpora ematen duten hiru leiho erlaizdun, fatxada erlaitz molduradun batek ixten du, bi izkinatan bi zetxa zilindriko dituela.

Fitxategi:Orio 29.JPG|Armarria.
Fitxategi:Orioko kale nagusia.jpg|Kale Nagusia, Pilliku plaza eta Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.
Fitxategi:Orioko pilliku plaza.jpg|Pilliku plaza, eskuinea, Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea, eta ezkerrean, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.

## Kanpo estekak
Sufosio

thumb|300px
Geologian, **sufosioa** euri urek zoruaren azpitik eta metro gutxitara erosio diferentzialez sortzen dituzten *hodiak* kolapsatzean suertatzen den prozesu geologikoa da. Horren ondorioz, paisaia kaotiko bat sortzen da, *badland*-ak direlakoak esaterako. Maiz, gizakiak eragindako deforestazioaren eta abeltzaintza intentsiboaren ondorioz.

## Kanpo estekak
Extranjeras

***Extranjeras*** 2005. urtean eginiko film dokumentala da. Helena Tabernak grabatu zuen.

## Sinopsia 
Filmak Madrilen bizi diren zenbait emakume atzerritarren bizitzak azaltzen ditu: non bizi diren, nolakoak diren bere familiak, non lan egiten duten...

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
Rey Gitano

***Rey Gitano*** 2015. urtean Juanma Bajo Ulloak eginiko filma da. Zuzendari gasteiztarraren seigarren filma izan zen, berriro Manuel Manquiña eta Karra Elejalde aktoreekin batera.

## Sinopsia 
Jose Mari eta Primitivo langabezian dauden bi detektibe dira. Gaje ijitoak misio bat proposatuko die eta hainbat arazotan muturra sartuko dute.

## Pertsonaiak 
* Manuel Manquiña: Primitivo
* Karra Elejalde: Jose Mari
* Arturo Valls: Gaje
* María León: Dolores
* Rosa Maria Sardà: Malaescusa
* Charo López: Doña Mercedes
* Albert Pla: Junior
* Pilar Bardem:
* Gorka Aginagalde:
* Sonia Baby:

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
Akixo

***Akixo*** 1989. urtean Juanma Bajo Ulloak eginiko film laburra da.

## Sinopsia 
Akixo, Gasteizko gamelu gaztea da eta hiriko parte zaharreko kale eta tabernetan ematen du bizitza, bere ama zurrupatzailearen eskuetatik urrun.

## Pertsonaiak 
* Ion Gabella
* Txabela Ruíz-Matas
* Juanjo Hernández
* Alberto Martín
* Ángel López León
* Mikel Jauregi
* Pedro Arri
* Sun Morales
* Txema Blasco
* Alicia San Juan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
Libertad Lamarque

**Libertad Lamarque** (Rosario, Santa Fe, 1908ko azaroaren 24a - Mexiko Hiria, 2000ko abenduaren 12a) argentinar kantari eta antzezlea izan zen. Emakume ahotserako tango motaren sortzailetako bat izan zen. Musikarako eta antzezpenerako gaitasun bikaina izateaz gainera, oso soprano ahots altua zuen, urteak igaro ahala aldatuz joan zena.

## Bizitza 
Buenos Airesko antzokietan hasi zen lan txikiak eginez, eta atzerriko film mutu batzuetan ere parte hartu zuen, Mario Parpagnoliren *Adiós Argentina* (1926) filmean esaterako. 1936an izan zuen antzezle sonarik handiena, *Gaucho sol* eta *Chilenito* diskoek lortutako famaren ondorioz. Harrezkero eta José Agustín Ferreyraren zuzendaritzapean hainbat film egin zituen, besteak beste, *Ayúdame a vivir* (1936) eta *Besos brujos* (1937). 1947an, arrazoi politikoak zirela medio, Mexikora joan zen bizitzera eta han ere arrakasta handia izaten jarraitu zuen.

Lamarqueren nortasunari loturik egon ziren beti *Café de los angelitos*, *Sombras nada más* eta *Madreselva* tangoez egin zituen bertsio paregabeak.

## Erreferentziak
Columba

***Columba*** usoen familiako hegazti generoa da. Barnean 33-35 espezie ditu.

## Espezieak 
* *Columba albinucha*
* *Columba albitorques*
* *Columba argentina*
* *Columba arquatrix*
* *Columba bollii*
* *Columba delegorguei*
* *Columba elphinstone*
* *Columba eversmanni*
* *Columba guinea*
* *Columba hodgsonii*
* *Columba iriditorques*
* *Columba janthina*
* *Columba junoniae*
* *Columba larvata*
* *Columba leucomela*
* *Columba leuconota*
* *Columba livia*
* *Columba malherbii*
* *Columba oenas*
* *Columba oliviae*
* *Columba pallidiceps*
* *Columba palumboides*
* *Columba palumbus*
* *Columba polleni*
* *Columba pulchricollis*
* *Columba punicea*
* *Columba rupestris*
* *Columba sjostedti*
* *Columba thomensis*
* *Columba torringtoni*
* *Columba trocaz*
* *Columba unicincta*
* *Columba vitiensis*

## Kanpo estekak
Mitxelena etxea

**Mitxelena etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen pizkundetar estiloko etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 3. zenbakian, eta San Nikolas elizaren alboan.

Bertan, denbora luzez, San Nikolas haurtzaindegiko mojak bizi ziren. Harlanduzko fatxada du. Lehen solairuko leiho nagusiak leihoburu bat erakusten du. Izkinetan mentsula itxurako lanketak, haize-arrosa, lema, iparorratza eta lis lore baten apaindura ditu. Eraikinak Erdi Aroko etxe-uharte bat betetzen du. Alde Zaharreko etxeak trinko lerrokatuta daude eta benetako harresia osatzen dute.

## Kanpo estekak
Kale Nagusiko 22. zenbakiko etxea (Orio)

**Kale Nagusiko 22. zenbakiko etxea ** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 22. zenbakian, Iturbide kalearekin gurutzatzen den lekuan, eta Pikota etxearen parean.

XVI. mendean eraikia izan zen. Oinplano angeluzuzena du. Jauretxe itxurako fatxada dauka, hareharrizko silarriz egina. Lau solairu ditu, bi bao solairu bakoitzean, lehen eta bigarren solairukoek hiru botoi bakoitzak, ederki landuak. Ate erromatar itxurakoa du, agian Orioko herrian geratzen den zaharrenetakoa. Beheko solairuan leiho leihoburudunak ditu, ederki molduratuak.

## Kanpo estekak
Kale Nagusiko 6. zenbakiko etxea (Orio)

**Kale Nagusiko 6. zenbakiko etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 6. zenbakian, eta Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxearen alboan.

Beheko solairuan ateak kantu handiko ateburua du. Ateburuak armarri txiki bat du, goian zortzi orriko errosetekin, eta behean grapa txikiak maskor itxurakoak. Armarri osoa profilez ikusitako karabela baten baxuerliebe zoragarriak betetzen du. Tailak, ederra eta zehatza baita, XV. mendera edo XVI. mendera eramaten gaitu, eta etxe honetan, agian, ontzigile bat, kapitain bat edo merkatari bat bizi izango zela. Baxuerliebe honen jatorrizkoa Donostiako San Telmo museoan dago.

## Kanpo estekak
Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxea (Orio)

**Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 8. zenbakian, eta Kale Nagusiko 6. zenbakiko etxea eta Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxearen artean.

## Eraikina 
Pizkundetar estiloko fatxada ederra du, hareharrizko silarria duena eta arnasa handiko diseinu simetrikoa.

Beheko solairuak hiru bao ditu, ate gisakoak: erdi puntukoa, nagusia, eta ateburudunak, albokoak. Lehen solairuko leihoek, bigarrengoak baino handiagoak, barlasai hegalduna dute eta hauts-babeslea. Albokoak garaiagoak dira eta leihoburu zabala erakusten dute. Lehio nagusiak baketoiak ditu, kalostra itxurako tailarekin. Bigarrn solairuko leihoak apalagoak dira, barlasai hegaldunekin, baina hauts-babeslerik gabe. Fatxada honetako ezaugarria errodela edo botoi handiak dira.

## Kanpo estekak
Michael Landon

**Michael Landon** (jaiotzez **Eugene Maurice Orowitz**; Queens, New York, 1936ko urriaren 31 –Malibu, Kalifornia, 1991ko uztailaren 1a), estatubatuar aktore, ekoizle zuzendari eta gidoilaria izan zen. Arrakasta handiko NBC kateko hainbat telesailetan parte hartu zuen, besteak beste, *Bonanza* (1959-1973) *Little Joe*ren paperean, *Little House on the Prairie* *Charles Ingalls*en paperean, eta *Jonathan Smith* bezala *Highway to Heaven* telesailean.
Oiartzungo Bandera

**Oiartzungo Bandera** Oiartzungo Itsaslapurrak Arraun Elkarteak 2015eko KAE Ligarako Pasaiako uretan antolatu zuen estropada da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Caiman venezuelensis

***Caiman venezuelensis*** Hego Amerikan Pleistozenon bizi izan zen kaiman espezie bat da, egungo *caiman* generoko betaurrekodun kaimanarekin estu lotuta zegoena, gaur egungo kaiman betaurrekoduna bera bizi zen habitatean bizi da, bizitza-ziklo berdintsuarekin.

Izen zientifikoa holotipoa Venezuelan topatu zutelako datorkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilliku plaza

**Pilliku plaza** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen plaza bat da. Orioko Alde Zaharrean dago, eta Kale Nagusiak zeharkatzen du.

## Leku interesgarriak 
Plaza honetan honako eraikin eta monumentuak daude:

* Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea
* Uzkun etxea
* Iturriaga jauregia eta Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa
* Mari Maestra Enea etxea
* Maria Maestraren irudia

Fitxategi:Orio 30.JPG|Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea
Fitxategi:Orioko kale nagusia.jpg|Kale Nagusia kalea eta Pilliku plaza: Ezkerrean, Uzkun etxea (kamioia aurrean duela), eta eskuinean, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.
Fitxategi:Orio 27.JPG|Iturriaga jauregia eta Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa
Fitxategi:Orio 26.JPG|Mari Maestra Enea etxea
Fitxategi:Orio 25.JPG|Maria Maestraren irudia

## Kanpo estekak
Clostridium perfringens

**Clostridium perfringens** Clostridium generoko bakterioa da, janari-intoxikazioak eta gangrena gaseosoa eragiten dituena.

Hainbat habitatetan bizi da: lurzoruan, hondalean, hondakin-uretan eta gizakia eta beste animalia batzuen hesteetan, besteak beste (gure heste-floraren partaide saprofitoa da).

## Ezaugarriak 
Clostridium perfringens bazilo Gram positiboa da, anaerobioa (nahiz eta oxigenoaren kontzentrazio txikiak jasateko gai izan). Ez da mugikorra eta endosporak sortzen ditu, Clostridium guztien antzera.

Gluzidoak ez ezik, aminoazidoak ere hartzitzen ditu. Laktosaren hartzidura ere (+) da.

Eskakizun nutritibo zorrotzak ditu eta sulfatoak eta sulfitoak erreduzitzen ditu, sulfuroak sortuz (ezaugarri honetan oinarriturik hazkuntza-inguru hautakorrak erabiltzen dira laborategian bakterioa isolatzeko).

Giza-gorozkietan sarritan dagoenez, kutsadura fekalaren adierazletzat jotzen da mikrobio hau, eta ohikoa da bere bilaketa laborategian edateko ur-analisietan, beste bakterioekin batera (Escherichia colirekin, esaterako).

Bere birulentzia areagotzen duten hainbat toxina eta entzima ekoizten ditu: alfa toxina edo lezitinasa, enterotoxina bat, O hemolisina, kolagenasa eta hialuronidasa, besteak beste .

## Patogenia 
Bi dira bakterio honek sortzen dituen patologia nagusiak: janari-intoxikazioak (gastroenteritisa eragiten dutenak) eta gangrena gaseosoa.

### Janari-intoxikazioak 
Clostridium perfringens da janari-intoxikazioak sortzen dituen mikrobio ohikoenetariko bat. Okela kutsatua eta gaizki kozinatua da intoxikazio horien iturri nagusia.

Janari-intoxikazioa gerta dadin Clostridium perfringens-ek kopuru handietan egon behar du elikagaietan . 

Bakterioak egosteko tenperaturei aurre egiten dieten endosporak sortzen dituenez, kontsumitu aurretik elikagaia inguruko tenperaturan uzten bada esporak hozitu daitezke, eta bakterio berriak agertu egingo dira, janari-intoxikazioa sortuko dutenak. Horregatik, funtsezkoa da kozinatu ondoren eta kontsumitu aurretik janariak hozkailuan sartzea 
## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
A Gentleman of Paris (1927ko filma)

***A Gentleman of Paris*** 1927ko Harry d'Abbadie d'Arrast lapurtar zinema zuzendariaren komedia mutu filma bat da. Roy Hornimanen *Bellamay the Magnificent* eleberrian oinarriturik dago.

## Argumentua 
Marignango markesa gorteiatzaile amorratua da, beti seduzitutako emakumeen senarretatik alde egiten ibiltzen dena. Joseph bere lekaioak Marignan beti salbatzen du. Baina Josephek bere nagusia emaztearekin oheratu dela ohartaraziko da.

## Aktoreak 
* Adolphe Menjou - Marignango markesa
* Shirley O'Hara - Jacqueline
* Arlette Marchal - Yvonne Dufour
* Ivy Harris - Henriette
* Nicholas Soussanin - Joseph Talineau
* Lawrence Grant - Baron de Latour jenerala
* William B. Davidson - Henri Dufour
* Lorraine MacLean - jantzizaindegiko neska

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Serenade (1927ko filma)

***Serenade*** 1927ko Harry d'Abbadie d'Arrast lapurtar zinema zuzendariaren komedia mutua da.

## Argumentua 
Franz Rossi austriar musikagilea da, emaztea opereta batean lan egiten duen dantzari batekin engainatu egiten duena.

## Aktoreak 
* Adolphe Menjou: Franz Rossi
* Kathryn Carver: Gretchen
* Lawrence Grant: Josef Bruckner
* Lina Basquette: dantzaria
* Martha Franklin: Gretchenen ama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Dry Martini (filma)

***Dry Martini*** 1928ko Harry d'Abbadie d'Arrast lapurtar zinema zuzendariaren komedia mutua da.

## Argumentua 
Willoughby Quimby Parisen hamar urte daramatzan estatubatuar dibortziatua da. Elizabeth alaba bera bisitatzera etorriko dela jakitean emakumeak eta ardoa uztea erabakiko du. Baina Elizabeth aspertu eta Paul De Launay artista ezagutuko du. Orduan, Quimbyk Freddie Fletcher bere lagun gazteari alaba salbatzea eskatuko du.

## Aktoreak 
* Mary Astor&nbsp;– Elizabeth Quimby
* Matt Moore&nbsp;– Freddie Fletcher
* Sally Eilers&nbsp;– Lucille Grosvenor
* Albert Gran&nbsp;– Willoughby Quimby
* Albert Conti&nbsp;– Paul De Launay
* Tom Ricketts&nbsp;– Joseph
* Hugh Trevor&nbsp;– Bobbie Duncan
* John Webb Dillon&nbsp;– Frank
* Marcelle Corday&nbsp;– Mrs. Koenig

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Magnificent Flirt

***The Magnificent Flirt*** 1928ko Harry d'Abbadie d'Arrast lapurtar zinema zuzendariaren komedia mutua da.

## Argumentua 
D'Estrange kondeak Hubert bere iloba Denise Laverneren eskuetatik aldetzea saiatzen da. Deniseren ama Florence Laverne, berriz, arazoak konpontzea saiatuko da.

## Aktoreak 
* Florence Vidor: Florence Laverne
* Albert Conti: D'Estrange kondea
* Loretta Young: Denise Laverne
* Matty Kemp: Hubert
* Marietta Millner: Fifi
* Ned Sparks: Tim

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
2015eko Espainiako Traineru Txapelketa

**2015eko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 68. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 1 eta 2an jokatu zen Castro Urdialesen, eta Urdaibaik bere hirugarren garaipena lortu zuen, bigarrena jarraian.

## Historia 
TKE Ligak asteburu bat libre utzi zion Federazioari Espainiako Txapelketa antola zezan. Federazioak, azken urteetan bezala, ez zuen dirusaririk ezarri ez eta bidaiarako dirulaguntzarik ere eta honen ondorioz Galizia eta Asturiasko taldeek uko egin zioten parte hartzeari. Honen ondorioz lau talde euskaldu eta kantabriar batek aurkeztu zuten beren burua. Larunbatean hiru taldetako txanda bat (Kaiku, Hondarribia eta Astillero) eta bi taldetako beste txanda bat (Bermeo eta Orio) antolatu zen eta bosgarren denbora egin zuen Astillero kanporatua izan zen. Igandean lau taldetako txanda bakarra jokatu zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Urdaibai Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: Jon Salsamendi
** Patroia: Gorka Aranberri
** Arraunlariak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  (LXVI Campeonato de España de Traineras)
Bacillus cereus

**Bacillus cereus** janari-intoxikazioak eragin ditzaken Bacillus generoko bakterioa da.

## Ezaugarriak 
Bacillus cereus bakterio Gram positiboa da, anaerobio fakultatiboa. Mugikorra da eta Bacillus guztien antzera endosporak sortzeko gaitasuna du. Endosporak erresistentzia handiko egiturak dira, bakterioa bizirik eta sor egoeran mantentzen dutenak ingurugiroko baldintzak oso gogorrak eta aurkakoak izan arren. Bacillus cereus-en kasuan endosporak zelularen erdialdean sortzen dira eta ez dute zelula desitxuratzen.

Odol-agarrean hazten denean bakterio honek beta-hemolisia eragiten du (eritrozitoen hemolisia burutzen du).

## Patogenia 
Bacillus cereusek garrantzi handia dauka elikagaien mikrobiologian, janari-intoxikazioak eragiten dituelako, horretarako kopuru handietan egon behar den arren.

Endosporak sortzen dituenez, bakterioak bizirik iraun dezake sukaldean elikagaiak ondo sukaldatzen ez badira (janariak 100&nbsp;°C-tik behera egosten badira, elikagaietan dauden esporak ez dira deskonposatzen). Gaizki sukaldatu ondoren janariak ez badira hozkailuan sartzen, eta inguruko tenperaturan uzten badira, esporak hozitu eta bakterio berriak agertuko dira, janari-intoxikazioa sortuko dutenak.

Bacillus cereusek bi exotoxina (enterotoxinak) ekoizten ditu: bata termoegonkorra da, bestea termolabila. Bakterioak sortzen dituen intoxikazioak gastroenteritis arina eragiten du: tripako mina, beherakoak, goragaleak eta okak dira intoxikazio horren sintoma nagusiak.

Toxina termolabila sortzen duenean, bakterioak gastroenteritis diarreikoa eragiten du, beherakoa izanik sintoma nagusia. Toxina termoegonkorra sortzen badu, gastroenteritis emetikoa agertzen da, gehienbat okak eragiten dituena 

Kasu bietan intoxikazioa ez da larria, eta berez sendatzen da 2-3 egunetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puma concolor anthonyi

Hego Amerikako ekialdeko puma (***Puma concolor anthonyi***) Hego Amerikako ekialdean bizi den puma felidoaren azpiespezie bat da.

## Erreferentziak 
* Caso, A., López-González, C., Payan, E., Eizirik, E., de Oliveira, T., Leite-Pitman, R., Kelly, M., Valderrama, C. & Lucherini, M. (2008). «*Puma concolor anthonyi*». *IUCN 2010.4-ko arriskuan dauden animalien zerrenda gorria* 

## Kanpo estekak
Willem Drees

**Willem Drees** (Amsterdam, 1886ko uztailaren 5a - Haga, 1988ko maiatzaren 14a) Herbehereetako politikaria zen, 1948-1958 urteen artean Herbehereetako Lehen ministroa ere izan zen.

## Kanpo estekak
Il Divo

**Il Divo**, opera eta musika klasikoa pop eta beste genero batzuekin uztartzen dituen musika taldea da.

Taldearen ahotsak gizonen laukotea osatzen dute: Suitzako Urs Bühler tenorea, Espainiako Carlos Marín †, AEBtako David Miller tenorea eta Sébastien Izambard frantziar tenorea.

CARLOS_MARIN_-_2015.jpg|Carlos Marín
DAVID_MILLER_-_2015.jpg|David Miller
SEBASTIEN_IZAMBARD_-_2015.jpg|Sébastien Izambard
URS_B%C3%9CLHER_-_2015.jpg|Urs Bühler

## Diskografia 
# 2004 - Il Divo
# 2005 - Ancora
# 2006 - Siempre
# 2008 - The Promise
# 2011 - Wicked Game
# 2013 - A Musical Affair
# 2015 - Amor & Pasión

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak