Xenpelar

'*Juan Frantzisko Petriarena Berrondo, *Xenpelar'''* (Errenteria, Gipuzkoa, 1835eko urtarrilaren 13a - 1869ko abenduaren 8a) bertsolaria eta idazlea izan zen. Xenpelar jotzen da XIX. mendeko bertsolaritzaren gailurtzat.

## Bizitza 
Errenteriako Senperelarre baserrian jaio zen, Oiartzungo mugan. Handik jarri zioten goitizena (*Senperelarre*&nbsp;> *Xenpelarre*&nbsp;> *Xenpelar*). Aitona Juan Kruz, Nafarroa Garaiko Sunbillan jaioa zen; aita Jose Benardo Petriarena Bergara, berriz, herrialde bereko Arantzan; laster, ordea, Oiartzuna joan ziren bizi izatera. Dirudienez, biak ala biak ijito kastakoak ziren.

Espainiako Independentzia Gerra (1808-1814) bukatu eta gero, udalek zorrei aurre egiteko lursail asko saldu behar izan zituzten; tartean, Errenteriako Senperelarre izenekoa. Xenpelarren aitona Juan Kruzek lur sail hori erosi zuen 1814ko abenduan, eta sei urte beranduago haren seme Jose Bernardok Udalari baimena eskatu eta bertan etxea eraiki zuen. Gero hara joan zen bizitzera Oiartzungo Errotazar baserritik emaztearekin. Aita Jose Bernardok bederatzi seme-alaba izan zituen guztira: Josefa Inazia Iragorri lehenengo emaztearekin hiru, eta Maria Rita Berrondo bigarrenarekin, berriz, beste sei. Azkeneko hauetan laugarrena izan zen *Xenpelar*, Lehen Gerra Karlistaren hirugarren urtean jaioa. Senperelarre edo Xenpelarre baserria karlisten eremuan zegoen une hartan, Oiartzun guztia bezalaxe; Errenteria, aldiz, liberalen esku zegoen. Horren ondorioz, eta batez ere haien etxea hango elizatik gertuago zegoelako Errenteriakotik baino, beste senide guztiak bezalaxe Oiartzunen bataiatu zuten.

## Bertsolaritza 
Bat-bateko bertsolaritzan 12 urterekin hasi zen. Olloki, Larraburu, Ardotx, Patxi Bakallo, Panderitarrak izan zituen bertso lagun. Bat-bateko bertso apur batzuk gorde badira ere, Iparragirrerekin eta Musarrorekin izandako bertso eztabaidak, esaterako, bertso jarriak dira Xenpelarren bertso sail ezagunenak.

Gainera, hainbat bertso-paper ere idatzi zuen. Haietako asko, tamalez, 1936ko Gerran galdu ziren. Hogeita hamar bat bertso paper gorde dira gaur egun arte. Sail horietarik gogoangarrienak: *Pasaiako plazatik dator notiziya, Frantsesaren ideak, Andre txarren bentajak, Betroiarenak, Ezkondu eta ezkongai, Azken juiziokoak, Iya guriak egin du*.

1931n Macazaga inprimeriak *Xenpelarren bertsuak* izeneko liburuxka argitaratu zuen. Jautarkolek, 1958an, *Xenpelar bertsolaria bizitza ta bertsoak* izenekoa, Antonio Zavalak 1969an *Xenpelar bertsolaria* liburua (Auspoa) haren bertso guztiekin, eta, azkenik, 1993an *Xenpelar eta bere ingurua* liburuan (Sendoa) bertsio osatuago bat eskaini zen.

Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak Villabonan duen Dokumentazio Zentroari Xenpelar izena jarri zion, bertsolariaren omenez. Zentroaren bitartez, webgune zabala eskaintzen du bertsolaritzako hainbat daturekin eta alorreko liburuak argitaratu dituː  bertso-bildumak, bertso-eskoletarako metodologia, bertso-doinuen katalogoa, bertsoak osatzeko laguntza informatikoa, eta abar.

### Bertso ezagunenak 
thumb|**Xenpelarren** omenezko eskultura Errenterian|alt=|330x330pxErrenteriako Foruen Plazan burdinazko zuhaitz bat jarri zuten **Xenpelarren** omenez. Bertso aukeratu batzuk agertzen dira fruitu moduan; besteak beste hauek:

* *Azken juiziyo eguna*
* *Betroiarena*
* *Ia guriak egin du*
*   *Pasaiako herritik*
* *Santa Barbara*
* *Iparragirre abila dela*

## Lanak 
### Biografia 
* *Xenpelar eta bere ingurua* (1993, *Sendoa*)

### Bilduma 
* *Xenpelar bertsolaria. Bizitza ta bertsoak* (1958, *Itxaropena*)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xenpelar saria

## Kanpo estekak 
* Elixabete: *Juan Frantzisko Petriarena *Xenpelar, Bidegileak bilduma, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2010.
* «Juan Frantzisko Petriarena "Xenpelar"», Bertsolaritzaren Datu Basea.
* «Juan Frantzisko Petriarena, *Xenpelar*», *Literaturaren Zubitegia''.
* Xenpelar Dokumentazio Zentroa: bertsolaritzaren ondarea bildu, antolatu eta gizarteratuz, arlo guztietako ikerkuntza bultzatzeko helburua duen dokumentazio zentroa.