Trapani

**Trapani** (italieraz  ahoskatua; ; , ) Siziliako ipar-mendebaldeko hiria eta portua da, izen bereko probintziako (2.462&nbsp;km2) hiriburua.
70.531 biztanle ditu (2009).

Trapani ospetsua da gatzagengatik, gatz-errotengatik eta Motia uhartetxoan (gaur San Pantaleon, gatzagen aurrean kokatuta) aurkitu diren feniziar hondakinengatik.
Mendeetan zehar, gatzagek eta haien industriek giro kultural eta ekonomiko interesgarria sortu dute. Antolatutako ibilbidiari *Via del Sale deritzo*.
Probintziako beste toki interesgarri batzuk honako hauek dira: Segesta, Gibellina, Erice, Alcamo, Marsala, Mazara del Vallo, Castellammare del Golfo eta Motia. Pantelleria hurbileko irla Trapaniko probintziakoa da ere.

## Geografia 
Erice mendiaren oinetan dago, Palermoko hiriaren mendebaldean, Tirreniar itsasoaren ertzean. Trapanik honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

### Biztaleriaren bilakaera 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:80000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2005 text:2005
  bar:2009 text:2009
  bar:2012 text:2012
  bar:2015 text:2015
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 32571
  bar:1871 from:0 till: 34446
  bar:1881 from:0 till: 40009
  bar:1901 from:0 till: 62344
  bar:1911 from:0 till: 63559
  bar:1921 from:0 till: 72456
  bar:1931 from:0 till: 60252
  bar:1936 from:0 till: 64702
  bar:1951 from:0 till: 74616
  bar:1961 from:0 till: 78508
  bar:1971 from:0 till: 71702
  bar:1981 from:0 till: 71927
  bar:1991 from:0 till: 69497
  bar:2001 from:0 till: 68363
  bar:2005 from:0 till: 70735
  bar:2009 from:0 till: 70547 
  bar:2012 from:0 till: 69183
  bar:2015 from:0 till: 69182 
PlotData=
  bar:1861 at: 32571 fontsize:S text: 32.571  shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 34446 fontsize:S text: 34.446 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 40009 fontsize:S text: 40.009  shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 62344 fontsize:S text: 62.344  shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 63559 fontsize:S text: 63.559  shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 72456 fontsize:S text: 72.456  shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 60252 fontsize:S text: 60.252 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 64702 fontsize:S text: 64.702  shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 74616 fontsize:S text: 74.616  shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 78508 fontsize:S text: 78.508  shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 71702 fontsize:S text: 71.702  shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 71927 fontsize:S text: 71.927  shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 69497 fontsize:S text: 69.497  shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 68363 fontsize:S text: 68.363 shift:(-10,5)
  bar:2005 at: 70735 fontsize:S text: 70.735 shift:(-15,5)
  bar:2009 at: 70547 fontsize:S text: 70.547  shift:(-15,5)
  bar:2012 at: 69183 fontsize:S text: 69.183 shift:(-8,5)
  bar:2015 at: 69182 fontsize:S text: 69.182 shift:(-8,5)

## Historia 
Drepano (latinez: *Drepanum* edo *Drepana*, grezieraz: Δρέπανον/*Drépanon*) Siziliako hiri bat zen, lurmutur eta portu bat zituena irlaren ipar-mendebaldean, Egada uharteen aurrean.
Bi elezaharrek hiriaren jatorri mitikoa kontatzen digute. Lehenaren arabera, Trapani sortu zen Demeter jainkosari erori zitzaion igitaiatik, haren alaba Pertsefoneren bila zegoenean, Hadesek bahitu zuelako. Bigarren elezaharrean Saturno agertzen da. Honi, bere aita Uranori (zeruko jainkoa) tripak igitai batekin atera ondoren, lanabesa itsasoan erori zitzaion, honela hiria sortu zen. Antzinean, Saturno izan zen Trapaniko babes-jainkoa. Gaur egun, Saturnoren estatua hiriko gunean dago.

Historiaren arabera, elimoek fundatu zuten Trapani, Erice hiriko portua izateko, gailur baten gainean itsasoari begira dagoena.
Greziarrek *Drepana* edo *Drepanun* deitu zuten, portuko kurbak igitai baten antza zuelako.
Jadanik Lehenengo Gerra Punikoan Ericeren (Erix) portua zela aipatzen da. Kartagotarrek menperatu ondoren, Hamilkar jeneralak gotortu zuen K.a. 260an eta hiria fundatu zuen, horretarako Ericetik biztanleak ekarri zituen. Aulo Atilio Kalatino erromatarrak Drepano konkistatu omen zuen gerraren lehenengo fasean baina ez dago frogatuta.
Afrikatik hurbil egonik, kartagotarrek hiria sendotu eta portu garrantzitsu bat egin zuten.
K.a. 260an, Drepano eta Lilibea kartagoren menpeko Siziliako hiri bakarrak ziren. Erromatarrek Lilibea setiatu zutenean, Aderbal jeneralak Drepanon ontziteri bat ezarri zuen erromatarrak kontrolatzeko. Hantxe bertan, Aderbalek Publio Klaudio Pulkroren flota garaitu zuen K.a. 249an. Geroago, Hamilkar Barkak Erice konkistatu zuen eta biztanle guztiak Drepanora bidali zituen, hiria gehiago sendotzeko. Aukera egokia izan zen, Drepano eta Lilibea, kartagotarren Siziliako azken gotorlekuan izan baitziren.
Erromatarrek behin eta berriz eraso egin zuten baina, K.a. 249an, Drepanoko guduan itsas porrota jasan zuten. K.a. 242an, Gaio Lutazio Katulok hiria setiatu zuen bitartean, Hannon Handiak alperrik saiatu zen blokeoa apurtzen, Hala ere, gerra bukatu arte kartagotarren menpean egon zen. Hamilkar Barkak, K.a. 241ean erromatarrei aurre egin zienean, erabateko porrota pairatu zuen Egada uharteetan.
Erromaren esku zegoela, *Drepanum* izena hartu zuen. Plinio Zaharraren arabera, nolabaiteko garrantzia hartu zuen gatzagei eta koralari esker, inguruko Lilibea askoz oparoagoa bazen ere.
Zizeronen eta Plinio Zaharraren arabera, erromatar hiriko kategoria izan zuen. Ibilbideek eta Peutingerren taulak kategoria hori mantentzen zuten K.o. IV. mendean.
Beranduago, bandaloak, ostrogodoak eta bizantziarrak hiriaz jabetu ziren, eta 827an musulmanek konkistatu zutenean, hiri oparoa bihurtu zen. 1077an, normandoek, Roger I.a buruzagia zelarik, hiria okupatu zuten. Geroztik, Trapani Siziliako gainontzeko hirien bidea hartu zuen.
Trapanik eginkizun bat izan zuen gurutzadetan, Mediterraneoko portu garrantzitsuenen artean zegoelako.
1282. urtean Petri *Handia* onartu zuen hiriak, eta bertatik eman zion hasiera Siziliaren konkistari. Kataluniarren XIV-XVI. mendeetako agintaldian, inoiz baino oparoagoa izan zen.
1535eko abuztuan, Karlos I Espainiakoa Trapanari joan zen piraten eta kortsarioen kontra borrokatzeko. Garaipenaren ondoren hiriari *Erresumaren giltza* deitu zion.
XVII. mendean, matxinadak, izurriteak eta goseteak zirela bide, hiria gainbeheran erori zen, baina hurrengo mendean 16.000 biztanletik 30,000ra pasatu zen, merkataritza garatu zelako baita Napoliko Erresumaren gune estrategikoa bihurtu ere.
Kostalde horietan, Garibaldi lehorreratu zen 1860an, Alkandora Gorrien Espedizioarekin, Italiaren Bateratzea hazteko.
Trapanik II. Mundu Gerran aliatuen etengabeko bonbardaketak pairatu zituen.
Hiriko hazkundea nabaria izan da gerraz geroztik, San Giuliano mendiaren oinetik hedatuz. Turismoa garatu da inguruko zenbait helmuga popularri esker, hala nola, Erice, Segesta eta Egada uharteak.

## Erromatar mitologia 
thumb|Rubens-Plutonek egindako Proserpinaren bahiketa
Virgiliok Eneidan kontatutakoaren arabera, hemen hil zen Ankises, Eneasen aita, Troiatik Erromara egiten zuten zeharkaldian, eta hiri berri bat fundatu nahi zutenean. Erromatar mitologiaren ustez, hiri honetan Zeres jainkosak igitaia galdu zuen haren alaba Proserpina bilatzen zuenean, Plutonek Pergusa lakuan bahitu eta gero.

## Ekonomia 
Trapanik jarduera handiko portua du (ardoa eta gatza esportatzen ditu). Arrantza eta industria (janari-industria, zurgintza, ontziolak) dira ekonomia-jarduera nagusiak.
Trapaniren ekonomia merkataritzan eta turismoan oinarritzen da. Lehenengo sektorerari dagokionez, hegalabur gorriaren arrantza behera joan da, baina aipatzekoa da Marsala ardoaren ekoizpena. Industria, gatzaren inguruan dago baita marmolaren erauzketan eta esportazioan ere.
Hiriak ferry bat du Egada uharteak, Pantelleria, Sardinia eta Tunisia lotzeko. Trapani aireportuak Trapani-Birgi Aireportua deitzen da.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|250px|Trapaniko katedrala
Trapani hiri zaharra Erdi Aroko azken aldikoa edo Aro Garaikidekoa da; beraz, eraikin zaharragorik ez daude. Eraikin historiko gehienak Barrokokoak dira, hala nola:
* ''Sant'Agostino* eliza (XIV. mendekoa) arrosa-leiho bikain batekin.
* *Santa Maria di Gesù* (XV.-XVI. mendekoa) eliza gotiko-errenazentista.
* *Maria Santissima Annunziata* basilika-santutegia (Madonna de Trapani izenekoa). Nahiz eta 1315-1332 artean altxatu, 1760an berreraiki zen. Honen barruan Madonna de Trapaniren marmolezko estatua bat dago, Baliteke Nino Pisanoren lana izatea eta Agostino Pepoliren museoarekin zerikusi edukitzea.
* *Tritonaren iturria*.
* Estilo barrokozko Palazzo della Giudecca edo *Ciambra egoitza*.
* *Katedrala*, (1421ean egindakoa, baina XVIII. mendean Giovanni Biagio Amicok zaharberrituta). Anthony van Dyck Deikunde baten ustezko egilea da.
* *Maria SS. Dell'Intria* eliza, siziliar barrokoaren beste lagin bat.
* *Badia Nuova*, beste eliza barroko txiki bat.
* *Castello di Terra*, XII. Mendeko suntsitutako gaztelua.
* *Ligni dorrea'', zelatari-dorre honetan museo arkeologiko bat dago.
* Apezpikutegia ere badu.

## Iruditegia 

File:Trapani BW 2012-10-10 11-31-55 1.JPG|Maria Santissima Annunziataren basilika-santutegia
File:Trapani-AP-p1070842.jpg|Santa Maria dell'Itria eliza
File:Trapani-chiesa-del-collegio-dei-jesuiti.JPG|Immacolata Concezione eliza
File:Immacolata Concezioneren barrualdea.jpg|Immacolata Concezioneren barrualdea
File:Trapani PalazzoGiudeccaB.JPG|Giudecca jauregia
File:Trapani - Sicily.jpg|Ligni dorrea iluntzean
File:Castello di terra.jpg|Castello di terra
File:Corso Vittorio Emanuele + Palazzo Cavarretta (2545230007).jpg|Vittorio Emanuele kalea eta Cavarretta jauregia
File:Trapaniko portua.jpg|thumb|Trapaniko portua|Trapaniko portua
File:Passeggiata delle Mura di Tramontana.jpg|Iparraldeko harresiaren pasealekua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak