open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anne Applebaum

**Anne Elizabeth Apolebaum** (Washington, 1964ko uztailaren 25a) estatubatuar kazetari, historialari eta idazlea da.

Errusiako familia judu batean jaio zen, eta historian eta literaturan lizentziatu zen Yaleko Unibertsitatean. Oxfordeko Unibertsitatean ikasketak egin ondoren, *The Economist* aldizkariko berriemaile gisa hasi zen lanean eta Varsoviara joan zen bizitzera. Berriemaile gisa, Berlingo harresiaren eta komunismoaren erorketaz idatzi zuen. 1991n Londresera joan zen eta *The Spectator* aldizkarian eta *The Evening Standard* egunkarian lan egin zuen.

1994an argitaratu zuen lehen liburua, eta ordutik komunismoaren historiaz eta Erdialdeko eta Ekialdeko Europako gizarte zibilaren garapenaz idatzi zuen.

Radoslaw Tomasz Sikorski Poloniako politikariarekin ezkonduta dago eta Poloniako eta Ameriketako Estatu Batuetako herritartasuna du. 2022an Errusiako erregimenak zigortu zuen.

2004an Pulitzer Saria Ez-fikzio orokorra irabazi zuen *Gulag: A History* lanarekin.

## Lanak 
* *Between East and West: Across the Borderlands of Europe*, Pantheon, 1994, reprinted by Random House, 1995; Penguin, 2015; and Anchor, 2017, 
* *Gulag: A History*, Doubleday, 2003, 677 pages, ; paperback, Bantam Dell, 2004, 736 pages, 
* *Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956*, Allen Lane, 2012, 614 pages,  / Doubleday 
* *Gulag Voices : An Anthology*, Yale University Press, 2011, 224 pages, ; hardback
* *From a Polish Country House Kitchen*, Chronicle Books, 2012, 288 pages, ; hardback
* ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine,* Penguin Randomhouse, 2017
* *Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism*, Doubleday, 2020, 224 pages, ; hardback
* *Wybór* (Choice), Agora, 2021, 320 pages, ; hardback
* *Autocracy, Inc.: The Dictators Who Want to Run the World'', Doubleday, 2024, 224 pages, ; hardback

## Kanpo estekak
Castro (San Frantzisko)

**Castro**, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen auzo bat da, Kalifornia estatuan. 12.064 biztanle ditu.

1960 eta 1970eko hamarkadetan langile klaseko auzoa izatetik AEBetako gay, lesbiana eta bisexualen lehen auzoetako bat izatera bilakatu zen, bertan LGBT mugimenduaren aktibismoa indartsua delarik.
Catriako zaldi

**Catriako zaldia**, (italieraz : Cavallo del Catria), Italiako bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengataik Catriako zaldia ponien sailkapen taldean sarzten da.

Bere banaketa eremua eta jatorria Erdialdeko Apeninoetako Catria mendiaren inguruan dago.

## Arrazaren historia 
Arrazari izena Catria menditik datorkio. Bere jatorriari buruzko gutxi ezagutzen da, baina antzinakoa da, hori bai, izan ere, 1000. urteko zenbat agiriek Fonte Avellanan "ad usum equitandi" aitoren semeen eta zalditeria zerbitzatzeko hazitako zaldiez hitz egiten dute jada.
 
Catriako zaldiaren jatorria bertako zaldiak maremmano zaldiekin gurutzatekan dago. Geroztik Kroaziako zaldiak zein freiberger abereak erabili zituzten ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina (San Frantzisko)

**Marina**, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen auzo bat da, Kalifornia estatuan. 2008ko erroldaren arabera 12.071 biztanle zituen.
Buena Vista parkea

**Buena Vista parkea**, , AEBetako San Frantzisko hirian dagoen parke bat da, Kalifornia estatuan.

1867an Hill parkea izenez sortua izan zen eta Haight-Ashbury auzoan dago.
Finantza Barrutia (San Frantzisko)

**Finantza barrutia**, , AEBetako San Frantzisko hirian dagoen finantza eta negozio konpainien Barrutia eta auzo bat da, Kalifornia estatuan. 9.447 biztanle ditu.
Nob Hill (San Frantzisko)

**Nob Hill**, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen klase ekonomiko altuko auzo bat da, Kalifornia estatuan. 20.388 biztanle ditu. Bertan usadioz luxuzko hotelak eta hiriko biztanle aberatsak bizi dira.

## Leku nabarmenak 
* Fairmont San Francisco
* Grace katedrala
Mission Dolores parkea

**Mission Dolores parkea**, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen Parke bat da, Kalifornia estatuan. Mission auzoan dago.

1906sn sortu zen eta 6,45 hektareako azalera du.
Mission (San Frantzisko)

**Mission**, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen auzo bat da, Kalifornia estatuan. 2019ko erroldaren arabera 44.541 biztanle ditu.

## Leku nabarmenak 
* San Frantzisko Asiskoa misioa
* Mission Dolores parkea
Ilona eta Judit Gófitz

**Ilona** eta **Judit Gófitz** (; Szőny, 1701eko urriaren 19a – Presburg, 1723ko otsailaren 8a), ***Szőnyko ahizpak***, ***Hungariar ahizpak*** edo ***Helen eta Judith Szőnykoak*** bezala ere ezagunak, hungariar biki siamdar pigopagoak izan ziren. Medikuek aztertu zituzten eta Europa osoan erakutsi zituzten. Bederatzi urte zituztela, Presburgeko Santa Urtsula komentura joan ziren eta han bizitza osoa eman zuten. 1723ko otsailaren 8an hil ziren, lehenik Judit eta ordu batzuk geroago Ilona. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urrezko Atea (Jerusalem)

**Urrezko Atea** ( Jerusalemgo Hiri Zaharrerako portale zaharrena da: VII. edo VIII. mendean, Omeiatar Kalifa-herriaren garaian eraiki zen. **Errukiaren Atea** edo **Betiereko Bizitzaren Atea** izenekin ere esaten zaio. Ekialdeko harresiaren erdian dago atea, eta ekialdetik Tenpluaren Mendira zuzenean sartzeko aukera ematen zuen bakarra zen. Bibliaren garaian, kokaleku berean edo oso hurbil zegoen aurreko ate bat, **Susako Atea** izena zuen; hori erritu-helburuetarako erabiltzen zen.

Atea 1541etik itxita dago Suleiman I.aren aginduz. Arrazoia hau zen: tradizio juduaren arabera, Mesiasek hirian sartzeko erabiliko zuena delako. Atea ixtearekin Suleimanek gertaera hori sahiestu nahi zuen.

*Ebanjelio apokrifoen* arabera, Urrezko Atearen aurrean Ama Birjinaren gurasoak, Ana eta Joaquín, aitatasunaren berri izatean elkar besarkatu ziren. Gertaera hori margolari desberdinek erakutsi zuten haien lanetan, besteak beste, Giotto eta Albrecht Dürer.

## Iruditegia 

Fitxategi:The Golden Gate. Jerusalem LCCN2004671953.tif|Urrezko Atea Tenpluaren Mendiaren barrutik, XIX. mendean.
Fitxategi:611 - Jerusalem - Golden Gate.JPG|Urrezko Atea 1920. hamarkadan.
File:PikiWiki Israel 73917 golden gate temple mount jerusalem.jpg|Urrezko Atea Tenpluaren Mendiaren barrutik.
Fitxategi:Giotto_di_Bondone_-_No._6_Scenes_from_the_Life_of_Joachim_-_6._Meeting_at_the_Golden_Gate_-_WGA09176.jpg|Giottoren *San Joakinen kondaira, topaketa Urrezko Atean*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zita eta Gita Rezakhanova

**Zita Rezakhanova** (Zapadnoie, 1991ko urriaren 19a – Voienno-Antonovka, 2015eko urriaren 29a) eta **Gita Rezakhanova** (Zapadnoie, 1991ko urriaren 19a) lezgin jatorriko kirgizistandar biki siamdar iskiopagoak izan ziren, 2003an arrakastaz bananduak. Zita 2015ean hil zen gaixotasun larri baten ostean. 

## Bizitza 
Zumriat eta Raxid Rezakhanoven alabak, Zita eta Gita Rezakhanova 1991ko urriaren 19an jaio ziren Kirgizistango Zapadnoie herrian. *Seeta Aur Geeta* filmeko pertsonaien omenez jarri zizkieten izenak. Gurasoei alabak hazteari uko egiteko aukera eskaini zieten, baina ez ziren ados jarri. 

2003ko martxoaren 26an, Moskuko Filatov ospitaleko medikuak ebakuntza arrakastatsua egin zuen ahizpak banantzeko. Guztira hiru urte eman zituzten Moskun, eta amak errusiar herritartasuna lortzeko saiakerak egin zituen arren, neskak Kirgizistanera itzuli ziren. 

2010ean, Rezakhanov familiak Dmitri Medvedev Errusiako presidentearen administrazioaren gutun bat jaso zuen, 9. maila amaitu ondoren, Zita eta Gita Moskuko Medikuntza Eskolan azterketarik gabe onartuko zituztela eta bertan doan ikasi ahal izango zutela zioena. Hala ere, promesa hori ez zen inoiz bete. 

2012aren hasieran, Ramzan Kadyrov Txetxeniako presidenteak Zita eta Gita tratatzeko dirua bideratu zuen. 

Ahizpek *Pust govoriat* saioan parte hartu zuten, azken aldiz 2013ko martxoaren 12an. Airean, Groznyko Akhmat Kadyrov meskita bisitatzeko nahia adierazi zuten. Egun berean Ramzan Kadyrovek gonbidapena bidali zien, eta martxoaren 19a Groznyra joan ziren amarekin batera.  

Geroago, Zitak osasun-arazo larriak izan zituen. 2013ko ekainaz geroztik, ospitalean egon zen. Guztira hamahiru hilabete eman zituen Moskuko hainbat ospitaletan, eta geroago Bixkekeko ospitalera eraman zuten. Begi batean ikusmena guztiz galdu zuen, eta bestean urritu zitzaion. 2015eko urriaren 29an hil zen gurasoen etxean, Voienno-Antonovka herrian. Heriotzaren kausa organo anitzeko gutxiegitasuna izan zen.  

2016an, Gita Rezakhanovak Errusiako herritartasuna lortu zuen Errusiako ospitaleetan oztoporik gabe tratamendua jasotzeko. Ox hiriko eskola musulman batean ikasi zuen. 2018an Korana buruz ikasi zuen eta *hafiz* titulua jaso zuen. 2017an koloneko minbizia diagnostikatu zioten.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Villalonga

**Rafael "Rafa" Vilallonga Morales** (Getxo, 2001eko azaroaren 28a) bizkaitar belar hockey jokalaria da.

## Ibilbidea 
Familiaren arrastoa jarraitzen du: bere amamaren neba Julio Solaun da, Tokion laugarren izan zena 1964an eta Mexikon seigarren 1968an, eta Rocío Ibarra internazional ohia -hiru Olinpiadatan egon da- eta Rafa ahaideak dira. Horrela jarraitzen du tradizioak.

Lau urte besterik ez zituela, 'Jola'ren aurre-benjaminean jokatzen zuen bere lagunekin, Getxoko klub honen maila guztietan egon zena, kadete mailatik lehen taldera jauzi egin zuena Ohorezko B Mailan debutatzeko, eta lehen urteko gazte zela elitera igo zena. Gero, Madrilgo Club de Campok fitxatu zuen.

## Klubak 
*  Jolaseta
*  Club de Campo

## Erreferentziak
Brarha

**Brarha** () Marokoko iparraldeko nekazal-udalerria da, Tazako probintziana, Rif eta Atlasa artean dagoena. 2004ko erroldaren arabera, 9.065 biztanle zituen. Majida Maayouf maroko-arabar maratoilaria bertan jaio zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Özlem Türeci

**Özlem Türeci** (Lastrup, Saxonia Beherea, Alemania, 1967ko martxoaren 6a) jatorri turkiarreko mediku, ikertzaile, immunologo eta enpresaburu alemaniarra da, BioNTech-en sortzaileetako bat eta mediku-zuzendaria. 2020an, Türecik eta bere taldeak SARS-CoV-2aren aurkako txerto bat garatu zuten, RNA mezularian oinarritua.

## Bizitza 
Özlem Türeci Saxonia Behereko Lastrupen jaio zen, guraso turkiarrak zituen eta «turkiar prusiartzat» du bere burua. Aitak zirujau lan egiten zuen Lastrupeko ospitale katoliko txiki batean.

Sarreko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean doktoretza lortu zuen minbizi zelulentzako immunoterapia tratamenduari buruzko tesi batekin. Ezkontza egunean, zeremoniaren ondoren, laborategira itzuli ziren lanera.

### Lan ibilbidea 
BioNTech-en sortzaileetako bat eta zuzendari medikoa da. Alemaniako Mainz herrian egoitza duen Minbiziaren Immunoterapiarako Elkarteko (CIMT) presidentea ere bada. Rin-Meno eskualdeko Banakako Esku-hartze Immunearen Klusterraren sortzaileetako bat izan zen, eta Mainzeko Unibertsitateko hizlaria da.

Minbiziaren aurkako immunoterapian aitzindaria da, eta RNA mezularian oinarritutako minbiziaren aurkako txerto indibidualizatuen garapenean lan egin du.

2001ean, Türecik Ganymed Pharmaceuticals fundazioan parte hartu zuen, bertako zuzendari zientifiko gisa, eta 2008an zuzendaritza exekutiboaz arduratu zen. Ganymed, 2016an, Astellas Pharmaren filiala izatera pasa zen 1.300 milioi euroren truke erosi ondoren, eta Alemaniako industria bioteknologikoan ordura arte egindako erosketa handiena izan zen.

#### COVID-19ren aurkako txertoa 
COVID-19aren pandemian, Türecik SARS-CoV-2 COVID-19a eragiten zuen birusaren aurkako txerto baten bila jardun zuen, Pfizerrekin batera. 2020ko azaroaren 11n, Pfizerrek jakinarazi zuen Tozinameranek, Türecik eta bere taldeak garatutako txertoak, % 90etik gorako eraginkortasuna zuela birusaren aurkako immunitatea emateko. 

## Sariak 
* 2005ean, Alemaniako Immunologia Elkartearen Georges Köhler Saria.
* 2020an, Alemaniako Jasangarritasun Nazionalaren Saria, Ohorezko Saria.
* 2020an, Kataluniako Nazioarteko Saria.
* 2020an, Financial Times-en Urteko pertsona.
* 2021ean, Ikerketa Zientifiko eta Teknikoko Asturiasko Printzesa Saria Katalin Karikó, Drew Weissman, Philip Felgner, Uarki Šur Šahin, Derrick Rossi eta Sarah Gilbertekin batera COVID-19aren pandemiari aurre egitera bideratutako ekarpen zientifikoagatik eta ordura arte, «Modu independentean, onartutako txertoren bat garatzen lagundu dute, guztiak estrategia ezberdinetan oinarrituta, S proteina baitute zuri arrunt gisa».
* 2022an, Werner von Siemens Ring.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergei Hernandez

**Sergei Hernandez Ferrer** (Kropotkin, Krasnodar, ) nafar eskubaloi jokalaria da, atezain moduan aritzen dena.

Errusian jaio eta hiru urte eta erdi zituela iritsi zen Iruñera, José Luis Hernández eta Gregoria Ferrer nafar atletismoko zaleek adoptatu ondoren. Bere aita Danimarkako KIF København taldearen prestatzaile fisikoa izan zen. Irabia ikastetxean hezi zuten.

## Ibilbidea 
* Helvetia Anaitasuna (2015-2018)
* Club Balonmano Ciudad de Logroño (2018-2020)
* SL Benfica (2020-2023)
* SC Magdeburg (2023-egun)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agostino Steffani

**Agostino Steffani** (Castelfranco Veneto, 1654ko uztailaren 25a – Frankfurt am Main, 1728ko otsailaren 12a) italiar apezpiku, polimata, diplomazialari eta musikagilea izan zen.

Txikitan, Veneziako San Marco abesbatzan sartu zen, eta, abeslari gisa zuen trebetasunari esker, babesleak jaso zituen. Hamahiru urterekin Munichera iritsi zen, eta han Bavariako hautesle Fernando Mariak ikasketak ordaindu zizkion. 1673an Erromara joan zen Ercole Bernabeirekin ikastera eta 1674an biak Munichera itzuli ziren.

Apaiz ordenatua izan arren, operak eta antzerkirako beste lan batzuk konposatu zituen. 1688an kapera-maisu postua onartu zuen Hanoverreko gortean.

Misio diplomatikoak egin zituen Hanoverren gortearen aginduz, eta Inozentzio XI.a aita santuak gotzain izendatu zuen Alemaniako katolikoei emandako laguntzagatik. Saxonia Garaia eta Behe Saxoniako bikario apostolikoa eta Bruselako enbaxadorea ere izan zen.

## Lan hautatuak 
* *Tassilone*, opera, 1709  Stefano Pallavicini Benedettoren libretoa
* *Alarico il Baltha, cioè l’Audace, Re de’ Gothi*. Drama musikala, 1687
* *Niobe, Regina di Tebe*. Drama musikala, 1680
* *Enrico Leone*, 1689
* *Stabat Mater*
* *Spezza amor, l´arco e li strali*, kantata

## Kanpo estekak
Calypso (itsasontzia)

**Calypso** Jacques-Yves Cousteau frantziar ozeanografoak bere itsas ikerketetan erabilitako ozeanografia-ontzi bat izan zen.

Garaiko itsas-ikerketa gailu aurreratuenekin ekipatua, 1960 eta 1970eko hamarkadan burututako itsas-ikerketen dokumentaleko esker mundu mailan ozeanografiaren ikur bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Endurance (itsasontzia)

***Endurance*** (), 1914-1917 artean Trans-Antartika Espedizio Inperiala artean Ernest Shackleton esploratzaileak eta beste 27 kidez osatutako eskifaiak nabigatu zuten goleta-brigantina da.

## Historia 
Jatorriz, *Polaris* izena zuen, 1912an Norvegialo Framnæs Mekaniske Værksted ontziolak eraiki eta Sandefjord udalerrian itsasoratua izan zen. 

1915eko azaroaren 21ean Weddell itsasoan izotz plaken artean harrapatua eta zapaldua izan ondoren Antartida parean hondoratu zen, aurrez eskifaia guztiak utzi zuelarik. Orduz geroztik desagertutzat jo eta bere kokaleku zehatza ezezaguna zen.

2022eko martxoaren 5ean, hondoraketa jazo era 107 urtera, hura aurkitzeko helburua zuen Endurance22 lantaldeak topatu zuen, itsas mailatik 3.008 metroko sakoneran. Itsasontziaren hondakinak Antartikako Itunari esker babestuak daude.

## Ikus, gainera 
* Trans-Antartika Espedizio Inperiala

## Kanpo estekak
Ikatzontzi

**Ikatzontzia**, , **Whitby collier** edo **Cat**, XVIII. mendean Erresuma Batuko ipar-ekialdeko kostaldea eta Londres artean ikatza garraiatzeko diseinatutako solteko gaien itsasontzi mota bat da. 

Bi masta dituzte eta 300 tona ikatz garraiatzeko gai ziren.

## Ikatzontzi nabarmenak 
* SS *River Clyde*
* USS *Merrimac*
* SS *Ulysses*
* USS *Cyclops*
* SS *Bengrove*
* USS *Langley*
* USS *Vestal*
* HMS *Bark Endeavour*
* HMS *Investigator*
* Classe *Liberty* (EC2-S-AW1)

## Kanpo estekak
Pulido ibaia

**Pulido ibaia** Atacama eskualdeko ur-ibilgua da, eta Vizcachas de Pulido eta Ramadillas ibaiak elkartzen diren tokiaren aurremendikatean sortzen da. Copiapó ibaiaren formazio-ibaietako bat da.

## Ibilbidea 
Hasierako helbidea: Hego-mendebaldea. Potro ibaiarekiko loturaren ondoren, mendebalderantz biratzen du zuzenean, hegoaldetik datorren Montosa ibaiaren urak hartzeko. Handik, mendebalderantz jarraitzen du, Jorquera ibaiarekin bat egiten duen tokiraino. Jorquera ibaiak Copiapó ibaia sortzen du. 

Bere ibaiadarretako batzuek, Potro eta Montosa ibaiak barne, bere emariari jarraipena ematen dioten bi elurtegietatik jasotzen dituzte urak.. Bere sakonuneak 2100 km²-ko azalera du.

Ibaian behera kilometro gutxi batzuk egin ondoren, Lautaro urtegian atseden hartuko du urak, Ozeano Bareko kostalderako bide gorabeheratsuari ekin aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iparralde Txikia (Txile)

thumb|449x449px|Txileko eskualde naturalen mapa. .
Txileko **Iparralde Txikia** (gaztelaniaz: **Norte Chico**) Ekoizpena Sustatzeko Korporazioak (CORFO) 1950ean herrialdea zatitu zuen bost eskualde naturaletako bat da. Sailkapen horren arabera, Copiapó ibaia iparraldetik eta Aconcagua ibaia hegoaldetik ditu mugak. Iparraldean Iparralde Handiarekin egiten du muga (Txileko iparraldeko beste azpieremua da), ekialdean Argentinarekin, mendebaldean Ozeano Barearekin eta hegoaldean Txileko erdialdearekin. Atacama eskualdeko erdi-hego parteak, Coquimbo eskualdeak, eta Valparaiso eskualdeko Aconcagua ibaiaren iparraldeko zonaldeak osatzen dute. Bere hirigune nagusiak La Serena-Coquimbo konurbazioa, Copiapó, Ovalle, San Felipe eta Vallenar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grace katedrala

**Grace katedrala**, , AEBetako San Frantzisko hirian dagoen katedral episkopaliar bat da, Kalifornia estatuan. Nob Hill auzoan dago.

1927-1964 artean eraiki zen eta Lewis P. Hobart arkitektoak diseinatu zuen.
Wietse van Alten

**Wietse van Alten** (Zaanstad, 1978ko irailaren 24a) arkularia da. Herbehereak ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
HMS Resolution (1771)

**HMS Resolution** (His Majesty's Ship Resolution) Britainiar Errege Itsas Armadako ikatzontzian eraldatutako merkantzia-ontzi bat izan zen. 

Honetan, James Cook britainiar kapitain eta esploratzaileak Ozeano Barean bere bigarren eta hirugarren esplorazio bidaiak egin zituen. 

## Ikus, gainera 
* James Cook

## Kanpo estekak
Thailandiako futbol selekzio nazionala

**Thailandiako futbol selekzio nazionala** (Thailandiera: ฟุตบอลทีมชาติไทย) Thailandia ordezkatzen du nazioarteko senior futbolean eta Thailandiako Futbol Elkarteak kontrolatzen du.

Eskualdeko lehiaketan, Thailandia Hego-ekialdeko Asiako futbol talderik arrakastatsuena da ASEAN Txapelketako zazpi garaikurrekin eta Asiako Hego-ekialdeko Jokoetako senior mailako bederatzi urrezko dominarekin, Asiako hego-ekialdeko edozein herrialdetan gehien. Maila altuagoetan, Thailandiak hirugarren postua lortu zuen 1972ko AFC Asiako Kopan anfitrioi izan zenean, eta zazpi partida izan ditu orain arte AFC Asiako Kopan. Gainera, taldeak 1990 eta 1998ko Asiako Jokoetan laugarren postua lortu zuen eta bi aldiz parte hartu zuen Udako Olinpiar Jokoetan. Hala ere, Thailandiak ezin izan ditu lorpen handiagoak lortu errekor kontinental eta globaletan. Taldeak 2007an lortu zuen lehen garaipena AFC Asiako Kopan eta 47 urte itxaron behar izan zituen 2019an azkenik multzoen fasetik ateratzeko. Thailandia ere birritan pasa zen Munduko Kopako sailkapeneko azken fasera, 2002an eta 2018an, baina huts egin zuen. FIFA Munduko Kopara sailkatzeko.
## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Ez zen sailkatu
### Asiako Futbol Kopa 
* Txapeldun (0)
* Finalista (0)
* Hirugarrena (1): 1972
### ASEAN Txapelketa 
* Txapeldun (7): 1996, 2000, 2002, 2014, 2016, 2020 eta 2022
* Finalista (3): 2007, 2008 eta 2012
* Hirugarrena (1): 2016

## Kanpo estekak 
* Football Association of Thailand
* Thailand FIFA profile
* Thailand AFC profile
Ai Tsunoda

**Ai Tsunoda Roustant** (Lleida, Katalunia, 2002ko apirilaren 19a) judoan lehiatzen den kirolari lleidarra da. 18 urterekin Espainiako txalduna izan zen eta 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako hautagaia. 2024ko Europako Judo Txapelketan brontzezko domina bat irabazi zuen, –70 kg-ko kategorian. Gainera, bi urrezko domina irabazi zituen Junior mailako Munduko Judo Txapelketan, 2021ean eta 2022an.

## Bizitza 
Ai Tsunoda LLeidan jaio zen. Ai, maitasuna esan nahi du japonieraz.

### Judo Ibilbidea 
Ai Tsunodak Junior World tituluak lortu zituen 2021ean eta 2022an, eta Europako Kadete Txapelketetan urrea, Varsovian. 2024ko Europako Txapelketetan brontzea irabazi zuen Zagreben. Ai-k kadete mailako munduko txapelketa ere aldarrikatu zuen 2019an. Bere arrakastek urrearekin jarraitu zuten Madrilgo Europako Irekian (2022) eta Europako gazte tituluarekin 2022an. 2023an, Parisko Grand Slamean garailea izan zen, eta zilarra irabazi zuen Bakun; brontzezko dominak lortu zituen Tokion (2023) eta Greziako Antalyan (2024). Jorge Fonseca eta Telma Monteiro bezalako eliteko judoka entrenamenduengatik da ezaguna aita Go Tsunoda.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurkitutako metraje

**Aurkitutako metrajea** edo **Found footage** delakoa zinemagintzako genero bat da. 1980ko *Cannibal Holocaust* izan zuen aitzindari nagusi generoak, eta 1999ko *The Blair Witch Project* da harrezkero lanik ezagunena. Dokumental faltsu baten eran gorpuzten da akzioa edo fikzioa: ikusten duguna benetan grabatu zen, asmo dokumental batekin edo bestearekin, eta ondoren, aurkitutakoa editatu du norbaitek istorioa agerrarazteko. Aurkitutako eskuizkribuaren teknika literarioaren parekidea da ikus-entzunezkoetan.

Era honetako ekoizpenetan sarri protagonistak pantailaz kanpo kamera atzean ageri dira, istorioak lehen pertsonan kontatuz, tankera honetako lanetan, eta kameraren mugimenduak bizkor eta ezegonkorrak izan ohi dira, errealismoa areagotzeko. Beste batzuetan iturri desberdinetako ustezko grabaketa errealak batu izan dira *collage* batean, hala nola Brian de Palmak zuzendutako *Redacted* (2007) filmean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vizcachas ibaia

**Vizcachas ibaia** Argentinako Santa Cruz probintziaren hego-mendebaldean hasten den ur binazionaleko ibaia da. Ekialderantz biratzen du, kurba zabal batean mendebalderantz biratuz, Txilerako muga gurutzatu arte. Baguales ibaiarekin bat egin ondoren, Las Chinas ibaira isurtzen du, eta handik Serrano ibaira. Azken horrek Última Esperanza kaiari ematen dizkio urak, Ozeano Barean.

(Ez da nahastu behar Vizcachas de Pulido ibaiarekin, Copiapó ibaiaren arroan.)

## Ibilbidea 
Los Baguales mendilerroan jaiotzen da, hainbat errekak bat egiten duten tokian, besteak beste, Ensenada de Flores, Ensenada de Falcón eta Ensenada de Riques errekek bat egiten duten tokian, eta Vizcachas lautadatik jaisten da. Coronel Guarumba etxaldetik gertu,  hegoalderantz bira egiten du, hezeguneen beheko eremu batera iritsi arte. 51° S puntuan mendebalderantz bira egiten du, Txilerekin muga gurutzatu arte, eta Las Chinas ibaira iristen da. Ibai hori Ozeano Barearen arroko Serrano ibaian isurtzen da.

Muga zeharkatzean, bi herrialdeen arteko muga gisa balio du: 70. eta 71. mugarrien artean.

Gertuko beste bi ibai ubide –Zanja Honda erreka eta Don Guillermo ibaia– Argentinako lurraldean jaio eta Serrano ibaian bertan itsasoratzen dira, eta, beraz, haien arroak ere Ozeano Barean isurtzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sjef van den Berg

**Sjef van den Berg** (Heeswijk, 1995eko apirilaren 14a) arkularia da. Herbehereak ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Telma Monteiro

[thumb|260px|[Telma Monteiro (goian, erdian), Pavilhão da Luz 1 fatxadan]]
[thumb|260px|[Telma Monteiro banderatua, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan ]]

**Telma Alexandra Pinto Monteiro** (Lisboa, Portugal, 1985eko abenduaren 27a) judoan lehiatzen den kirolari portugaldarra da. Judoka, Portugalen historian emakumezkoen judoka onena bezala ezaguna izan dena, Europako Judo Txapelketan nagusi izan zen 2004tik 2015era 11 domina irabaziz.

## Bizitza 
Telma Portugaleko Almada herrian hazi zen, eta 14 urterekin hasi zen judoa praktikatzen. Ana izeneko ahizpa du. 

2005 eta 2014 urteen artean bost domina irabazi zituen Munduko Judo Txapelketan, eta 2004 eta 2021 urteen artean hamabost domina Europako Judo Txapelketan.

2012ko Londreseko eta 2020ko Tokioko Jokoen irekiera ekitaldian Portugaleko banderaduna izan zen.

## Nazioarteko palmaresa 
## Aintzatespenak 
* 2010ean, 2011n eta 2014an Urteko kirolari portugaldar izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vizcachas de Pulido ibaia

**Vizcachas de Pulido ibaia** edo **Vizcachas ibaia**, Atacamako eskualdeko ur-ibilgu natural bat da. Izen bereko mendatean sortzen da, Andeetako mendikatean, eta hego-mendebalde norabide orokorrarekin isurtzen da. Ramadillas ibaiarekin bat egiten du, Copiapó ibaiaren arroko Pulido ibaia sortzeko.

(Serrano ibaiaren arroko Vizcachas ibaiarekin ez da nahastu behar.)

## Ibilbidea 
Vizcachas de Pulido ibaia izen bereko mendatean jaiotzen da, Turbio ibaiaren (Jorquera) ur-banatzailean, Andeetako mendikatean, hego-mendebalde norabide orokorrarekin. Hasierako norabidearen ondoren, hego-mendebaldea da, bere eskuineko erriberatik Plaza ibaiaren urak jasotzen ditu. Plaza ibaiarekin bat egin ondoren, hegoalderantz biratzen du, Pircas Coloradas ibaia koloretsuaren urak hartzeko. Handik, hegoalderantz jarraitzen du, Ramadillas ibaiarekin bat egiten duen tokiraino, Pulido ibaia sortzeko Ramadilla herrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Ordiziako Klasika

**CI. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2024ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 165,7 kilometroko ibilbidean. 1.1 maila zuen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gautieria otthii

***Gautieria graveolens*** *Gomphaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Gauteria graveolens var. otthii*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 3,5 cm bitarteko diametroarekin, globo itxurakoa, borobil samarreko formarekin, hantura irregularrekin eta oinarrian mizelio kordoiekin. Peridioa oso mehea, ez oso iraunkorra eta krema-oliba antzeko kolorekoa.

**Gleba:** Kartilaginosoa, labirintikoa, krema zurbil kolorekoa, okrea heltzen denean. Kolumela grisaxka oso agerian. Usain handikoa eta zaporea zehaztugabekoa.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Gautieria* generoak zehazten zailak diren oso antzeko hainbat espezie ditu.

## Sasoia eta lekua 
Ia edozein unetan ager daiteke, ez da udazkeneko espeziea. Hazkunde hipogeoko espezie baten aurrean gaude, lurzoru azidoetan zein kareharritsuetan lurperatuta, normalean pinudietan. Gure inguruan urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Euskal Herria, Pirinioak, Espainia, Alpeak, Suedia, Norvegia, Finlandia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hydnotrya michaelis

***Hydnotrya michaelis*** *Discinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak :*Geoporella michaelis*, *Geopora michaelis*, *Hydnotrya yukonensis*, *Hydnotrya ploettneriana*, *Helvella michaelis*.

## Deskribapena: 
**Karpoforoa:** 3 eta 4 cm bitartekoa, irregularki  biribildua, nodularrak, tolestuak eta biribilduak, sendoa, leuna, edo tomentu gutxirekin, lehenbizi horixka, gero arre-gorrixka. Barrualdea barrunbe eta pasabide huts labirintiko zurixkaz betea,  bere hormetan darama himenio gorrixka-purpura kolorekoa. Helduaroan baratxuri usain handiarekin, buruko mina ere sortzen du.

**Etimologia:** Michaelis epitetoa Edmund Michael mikologo alemaniarraren omenez du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Ondo bitxia ia belaki arre txiki baten antzekoa, barrunbe laberintiforme irregular ugari dituelako.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Lurrean, izei eta pinuen enborren ondoan, bakartuta edo sortatan, oso lurperatuta, eroritako pinu-lumen geruzen azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monika Buch

**Monika Buch** (Valentzia, 1936ko martxoaren 5a) valentziar diseinatzailea da, eta Alemaniako Ulm hirian dagoen Hochschule für Gestaltung (HfG) enpresan garatu zuen forma eta koloreen arteko erlazioa aztertzeagatik nabarmentzen da. Erreferente bat da arte optikoaren (Op art) eta arte zinetikoaren barruan.

Utrecht-eko Unibertsitatean (Herbehereak) egin zituen haur-pedagogia eta psikologia ikasketak, eta, horri esker, jostailuen diseinuan lan egin zuen Herbehereetako ADO fabrikarekin, eta, gero, jolas didaktikoak egin zituen, egoera ahulean dauden familietako adingabeentzako hezkuntza bereziko proiektu baterako.

### Estiloa 
Bere lanetan, ñabardura finetan kolore-progresioak aplikatzen ditu, egitura geometrikoekin konbinatuta, eta horiek hautemateko interesa du. Lehen lanen ezaugarriak hondo ilunaren gaineko forma zehatzak dira, eta ia beti ilusio optikoetan oinarrituta daude. Etengabe teknika berriak bilatzen ditu bere ideiei forma eman ahal izateko.

Hainbat galeria, erakusketa areto eta museotan egin ditu erakusketak.

Buch izan zen Ulm-eko HfGn (Gestaltung Eskola edo Ulm-eko Diseinu Eskola) ikasi zuen lehen emakuem espainiarra eta bakarra, Bauhaus-eko Eskola iraultzailearen oinordekoa. 1972az geroztik, bere lan artistikoa egiten du esklusiban, eta forma-kolore erlazioan oinarritutako ikerketak egiten ditu. mendean abstrakzio geometrikoan aritu zen sortzaile bakanetakoa izanik, HfGn ikasitakoan oinarritzen da haren lana.
## Aintzatespenak 
* 2013an, Espainiako arte-zuzendari garrantzitsuenen Top 10 zerrendan egon zen, *Gràffica* aldizkariakEmakumearen Nazioarteko Egunaren harira sortutakoan. Zerrenda horretan, Patricia Núñez Salmerón, Clara Montagut, Astrid Stavro, P.A.R (Iris Tárraga eta Lucia Castro), Todaunadama (Inés Arroyo, Ana Martínez eta Emanuela Mazzone), Ena Cardenal de la Nuez, Sonia Sánchez, Marta Cerdà eta Mara Rodríguez ere zeuden.
* 2018ko apirilean, bere ibilbide osoaren aitortza gisa, Palmako Pep Llabrés Art Contemporani galeriak *Monika Buch* erakusketa inauguratu zuen. *Koloretako lerroaren mugimendua*
* 2018ko maiatzean eta 2019ko martxoan, hurrenez hurren, Valentziako Chirivella Soriano Fundazioak eta Saguntoko Portuko Kultur Etxeak *Monika Buch. Trayectoria 1956/2018*  Buch-i buruzko atzera begirako erakusketa hartu zuten. , bere 50 urteko ibilbidea errepasatzen zuten 120 lan baino gehiagoren bidez.
* 2019an, Arte Garaikidearen Andaluziako Zentroak (CAAC) bere bilduma iraunkorra 189 artelanetan zabaldu zuen, horien artean Buch-en hainbat.
* 2020ko martxotik apirilera bitartean, *Monika Buch* erakusketa eskaini zuen Guadalajarako Francisco Sobrino Museoak. *Moduluen konbinatorioa*, etapa desberdinetako obra erakusteko, 26 jatorrizkotan jasoa.
* Bere lana hainbat argitalpenetan jaso da, besteak beste, Valentziako Arte Modernoko Institutuaren (IVAM) eta Francisco Sobrinoren museoetako katalogoetan.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pau Etxaniz

**Pau Etxaniz Pal** (Donostia, 2001eko maiatzaren 29a) gipuzkoar kirolaria da, piraguismoan lehiatzen da eslalom modalitatean. 2023ko Slalomeko Europako Piraguismo Txapelketan urrezko domina lortu zuen, taldekako K1 modalitatean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta brontzezko domina irabazi zuen gizonezkoen K-1 slalomean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alain Kortabitarte

**Alain Kortabitarte** (Errenteria, 2005eko abuztuaren 14a) gipuzkoar skateboard kirolaria da, park modalitatean aritzen dena.

Zazpi urterekin bere auzoan hasi zen, kakao marka batekin oparitzen zuten patinean eserita aldapak jaisten. Geroago, ‘Sancheski’ batekin moldatu zen, gurasoekin skatepark batera joan eta jendeak zuen skate taulen maila ikusi zuten arte. Egun Getxon bizi da.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartuko du. Budapesten jokatu zuten preolinpikoko proban lortu zuen pasea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epupa ur-jauziak

**Epupa ur-jauziak** (, ) Angola eta Namibia arteko mugan kokaturiko ur-jauziak dira, Kunene ibaiaren ibilbidean.

## Izenak 
Epupa izenak hereroeraz aparra esan nahi du. Angolan Monte Negro ur-jauziak esaten zaio, portugesek arritako izena da.

Ibaian 135 kilometro gora eginda Ruacana ur-jauziak aurkitzen dira.

## Ekologia 
Endemikoak diren arrain espezie ugari aurkitzen dira Kunene ibaiaren ezaugarrietara ongi moldatzen direnak.

## Turismoa 
Ovahimba leinu erdi-nomada bizi da eskualdean eta Herero leinuarekin batera ur-jauzien inguruan gero eta gehiago biltzen dira turismoaren gorakadak eraginda.

## Iruditegia 

Irudi:Epupa Falls 2.jpg|Epupa ur-jauziak.
Irudi:Epupa Falls (detail).jpg|Epupa ur-jauziak.
Irudi:Řeka Kunene River, vodopády Epupa Falls - Namibie, Angola - panoramio (1).jpg|Kunene ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pro Anglet

**Pro Anglet** World Surf Leaguerako proba da, urtero abuztuaren amaieran Angelun egiten dutena.

## Historia 
Pro Angleten lehen edizioa 2015ean antolatu zuten, Amodio Ganbera hondartzan. Urte hartako World Qualifying Series egutegian sartu zuten, 1.500 kategorian. Bino Lopes brasildarra eta Pauline Ado baionarra Pro Anglet txapelketako lehen irabazleak izan ziren, Andy Crière eta Alizé Arnaud gaindituta, hurrenez hurren.

2020ko edizioa bertan behera geratu zen Covid-19 pandemia zela eta. 2021ekoa, hasiera batean ekainaren 22tik 27ra aurreikusita zegoena, abuztuaren 23tik 26ra atzeratu dute, Covid-19arekin lotutako osasun neurriak zirela eta.

## Palmaresa 
### Emakumezkoa 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andy Criere

**Andy Criere** (Donostia, 1995eko abuztuaren 7a - ) gipuzkoar surflaria da. Hamar urte zituela Hendaiako hondartzan ikasi ondoren, bitan izan zen Espainiako txapelduna (2018 – 2023) eta 2024an Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sébastien Guerrero

**Sébastien Guerrero** (Baiona, 1987ko uztailaren 18a -) lapurtar kirolaria da, plater-tiroketa modalitatean aritzen dena. 2023an, Europako Tiro Txapelketaren lubaki proban brontzezko domina eskuratu zuen.

Eraikinetan lan egin ondoren, arrain saltzaile ibiltari moduan aritzen da Ipar Euskal Herrian..

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardeola (generoa)

***Ardeola*** hegazti *pelekaniformeen* genero bat da, *Ardeidae* familiakoa. Mundu Zaharrekoak dira eta koartzatxo izenez ezagutzen dira.

## Espezieak 
Hauek dira:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kropotkin (hiria)

**Kropotkin** () Errusiako hego-ekialdean dagoen hiria da, Kuban-Azov Lur Beheetan, Krasnodar kraian dagoena. Kuban ibaiaren ertzean dago, Krasnodar hiriburutik 136 kilometrotara. Azken zentsuaren arabera  biztanle ditu.

## Historia 
Romanovski Khutor izenarekin sortu zuten 1874an, XVIII. mendearen amaieran eraikitako errusiar aurreratuko postu militar baten lekuan. Izena Rostov oblasteko Romanovskaia *stanitsa*k jarri zion. Ipar Kaukasoko trenbidearen  (*Kavkazskaia*) geltoki baterako langileen kokaleku bat zen. 1921eko otsailaren 4an, hiri estatusa eman zitzaionean, Piotr Kropotkinen omenez berrizendatu zuten. 1924ko ekainaren 2an Kropottkinskoje raionaren hiriburu administratibo izendatu zuten. Bigarren Mundu Gerran, 1942ko abuztuaren 4an, Alemania Naziaren Wehrmacht-ek okupatu zuen, eta 1943ko urtarrilaren 28an, Kaukasoko guduan zehar, Sobietar Batasuneko Armada Gorriaren Ipar Kaukasoko Fronteko tropek askatu zuten.

## Demografia 
Egungo biztanleriaren % 91,1a errusiarra eta % 4,1a armeniarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oier Ibarretxe

**Oier Ibarretxe Conde** (Galdakao, 2003ko maiatzaren 30a) 63,5 kilogramoko kategorian aritzen den boxeolaria da.

Urrezko domina bat irabazi zuen 2023ko 22 urtez azpiko Europako Boxeo Afizionatu Txapelketan, 63,5 kg. kategorian. Bangkoken egindako Olinpiar Aurreko Txapelketan Emilio Garcia estatubatuarra garaitu ondoren Parisko 2024ko Olinpiar Jokoetan parte hartzeko sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Hortense Limouzin

**Hortense Limouzin** (Paris, 1998ko uztailaren 1a) lapurtar saskibaloi-jokalaria da, antolatzaile postuan jokatzen duena.

Sei urterekin hasi zen saskibaloian Denek Bat Baiona Urketa klubean, eta 2011n jarraitu zuen Angelun, bost urtez, Frantziako txapelduna izan zelarik. Ondotik, Basket Landesko formakuntza zentroan sartzen da, non talde profesionalarekin zenbait agerraldi egin zituen.

## Ibilbidea 
* 2016-2017: Basket Landes
* 2017-2018: Basket Landes
* 2018-2019: Saint-Amand HB
* 2019-2020: Saint-Amand HB
* 2020-2021: Landerneau BB
* 2021-2022: Landerneau BB
* 2022-2023: Saint-Amand HB

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhangbei zaldi

**Zhangbei zaldia** Txinako bertako zaldi arraza modernoa da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik zhangbei zaldia ponien sailkapen taldean sarzten da.

Arrazaren jatorria Hebei eskualdean dago.

## Arrazaren historia 
Zhangbei arraza Hebeiko bertako mongoliar zaldi arrazako abereak Errusiako trakzio-zaldia, Sobietar trakzio-zaldia zein thoroughbred motako arrazekin gurutzaketatik dator.

## Arrazaren egoera 
Arrazaren egoera oso kazkarra da, 2006. urtean arrazako 68 abere besterik ez baitzeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuban-Azoveko Lur Beheak

**Kuban-Azoveko Lur Beheak** () edo **Kubango Lur Beheak** () hegoaldeko Europar Errusian hedatutako lautada da, Ziskaukasiako mendebaldean dagoena.

Honako mugak ditu: mendebaldean, Azov itsasoko urak; hegoaldean, Kaukasoko mendikateak; iparraldean, Kuma-Manitx sakonuneak; eta ekialdean, Stavropolgo altuerak. Lautadak, batez beste, 100-150 metroko altuera du itsas mailatik. Kuban ibaia du ardatz geografiko nagusia. Yeya ibaia ere nabarmendu behar da, iparraldetik baitoa.

Inguruko klima kontinentala da: negu hotz samarrak, uda beroak eta prezipitazio gutxi (400-600 mm urtean, batez beste). Landaretza nagusia estepakoa da, eta belardiak eta substratu karbonatikoaren gainean garatutako txernozem-lurzorua ditu ezaugarri. Inguruan hidrokarburo-hobiak aurkitu dituzte.

## Kanpo estekak
Salgo estepa

**Salgo estepa** () hegoaldeko Europar Errusian hedatutako lautada da. Don eta Volga ibaien artean dagoen Sal ibaiak eskualdea ureztatzen du, eta Rostoveko oblastaren ekialdean dago.

Udan, estepa oso idor bihurtzen da eguzkipean, erdi lehor bihurtuz. Landaretza nagusia *stipa* eta *artemisia* generoko espezieak dira. Estepa honetako intsektu bereizgarriena, Itsaso Beltzeko estepako eskualdean endemikoa, estepako tolstuna (*bradyporus multituberculatus*) da. Antzina-antzinatik bizi ziren hemen saigak, erbiak eta otsoak.

## Historia 
1555ean nogaiek estepa okupatzen zuten, 1670eko hamarkadan kalmukek okupatzen zuten bitartean. 1836an, Saleko estepen lurraldea Don ostearen oblasten zegoen. Salgo estepak Popov atamanaren agindupean zeuden Don ibaiko kosakoaken operazio leku bezala izendatzen dira Errusiako Gerra Zibilaren urteetan. XX. mendearen hasierako gerren ondoren eta Karseko oblasta Turkiari laga ondoren, Transkaukasiatik lekualdatutako milaka errusiar molokanek estepa hauek, orduan birjinak zirela, beren etxe berri bihurtu behar izan zituzten, sobietar gobernuak erraztua. Molokanen erakundeek jardunean jarraitzen dute Rostoveko oblasteko Tselina raioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berrehun urtez bertsotan

***Berrehun urtez bertsotan*** Xabier Letek 2001ean plazaratu zuen bertso bilduma luzearen izenburua da. Bilduman zazpi album daude bertsolari desberdinen bertsoei eskainita. Elkar zigilua plazaratu zuen..

Bilduma honetan, gure historiaren azken 200 urteotako bertsolaririk herrikoien eta karismatikoenen bertsorik esanguratsuenak jaso ziren (denetara 81 kantu): Xenpelar, Bilintx, Elizanburu, Etxahun, Otaño, Txirrita, Basarri, Uztapide, Xalbador eta Lazkao Txikiren bertsoak. *Berrehun urtez bertsotan* produkzio lantsu eta nekeza izan zen. Alde batetik, lanaren dimentsio kulturalak produktu mamitsu eta interesgarria zen eta, bestetik, Xabier Leteren interpretazioak berak zentzu berezia ematen zion bildumari, "kantatzen dituen bertsoak barren-barrenetik bizi ez ezik, bertsolari bakoitzarengan eta haren garaian ere murgiltzen baita".

## Diskak 
Zazpi izan ziren. Hauek izenburuak:
** *Xenpelar-Bilintx*
** *Elizanburu-Etxahun-Otaño*
** *Txirrita 1*
** *Txirrita 2*
** *Lazkao Txiki*
** *Basarri-Uztapide*
** *Xalbador*

## Erreferentziak
Los Angelesko udaletxea

**Los Angelesko udaletxea**, , AEBetako Los Angeles hiriko udalaren egoitza da, Kalifornia estatuan. Civic Center auzoan dago.

1926-1928 artean John C. Austin, John and Donald Parkinson eta Albert C. Martin Sr. arkitektoek eraikiarazi zuten.
Civic Center (Los Angeles)

**Civic Center**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da, Kalifornia estatuan. 

## Eraikin nabarmenak 
* Los Angelesko udaletxea
Sylmar (Los Angeles)

**Sylmar**, AEBetako Los Angeles hiriaren kanpoaldeko auzo bat da, Kalifornia estatuan. Hiriaren ipar-mendebaldean dago, San Fernando haranan.
Granada Hills (Los Angeles)

**Granada Hills**, AEBetako Los Angeles hiriaren kanpoaldeko auzo bat da, Kalifornia estatuan. Hiriaren iparraldean dago, San Fernando haranan.

Hiriko kirol eta instalakuntza asko auzo honetan daude. Bertan, hamalau eskola publiko eta hamar eskola pribatu daude.
Berta Luisi

**Berta Luisi** (Montevideo, Uruguai, 1924ko ekainaren 22a – Ibidem, 2008) uruguaitar poeta, margolaria eta irakaslea izan zen, Torres García Tailerrean parte hartu zuena. Gutxienez 15 erakusketa kolektibotan parte hartu zuen Latinoamerikako eta Ameriketako Estatu Batuetako hainbat herrialdetan.
## Bizitza 
Pocitos auzoan jaio eta hezi zen. Paulina Luisi mediku, irakasle eta aktibistaren, Clotide Luisi abokatu eta aktibistaren eta Luisa Luisi poeta, pedagogo eta aktibistaren iloba zen. 1945ean sartu zen Torres García Tailerrean, eta 1964ra arte egon zen bertan, 1950etik 1951ra arte izan ezik, tarte horrean Italiara joan baitzen. Bere estiloak Torres García Tailerraren ildoari jarraitu zion. Marcos Torresek, Torres Garcíaren bilobak, honelaxe definitu zuen:“Intelektuala zen, musikaz, zinemaz, literaturaz eta metafisikaz hitz egiten zuen. Bere sintesi-gaitasunak eta dentsitate kontzeptualak definitzen zuten bere nortasuna eta estetika”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panorama City (Los Angeles)

**Panorama City**, AEBetako Los Angeles hiriko auzo bat da, Kalifornia estatuan. San Fernando haranan dago.

Orokorrean, jende gaztearen bizilekua da eta haraneko.biztanle dentsitate handiena du.
NoLIta

**NoLIta**, , "Little Italyko Iparraldea", AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian.
West Village

**West Village**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. Lower Manhattan eremuko Greenwich Village auzoaren mendebaldeko zati handienak osatzen du.
Carnegie Hill

**Carnegie Hill**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. Upper East Side eremuan dago.
East Harlem

**East Harlem**, "Ekialdeko Harlem", **Spanish Harlem** edo **El Barrio**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. Upper East Side eremuan dago.

Berez, Harlem auzoaren atal bat da.
Txernozem

thumb|200px|Txernozem Errusian

**Txernozem** (,  ahoskatua; ; ) lurzoru beltz mota bat da, humusean aberatsa ( % 3tik % 13ra), eta potasioan, fosforoan eta mikroelementuetan aberatsa. Nekazaritzarako emankorrenetakoa da. Humus askoko horizonte elubiala du, metro bat edo gehiagokoa.

Txernozem erreferentziako lurzoruen multzoa da World Reference Base for Soil Resources (WRB) lurzoruak sailkatzeko nazioarteko sisteman.

Ohiko klima udaberri hezekoa da, uda oso lehorra eta negu gogorra izotza eta elurrarekin. Uda lehorrean landare asko hiltzen dira. Zizareak eta ugaztunak bezalako animaliek materia organiko hila eramaten dute lurzoru mineralaren barruan. Lurra zizareen hestetik igarotzean, agregatuak eta organo-mineral erlazio egonkorrak eratzen dira. Bakterioentzat oso zaila da materia organiko egonkortua deskonposatzea. Horregatik sortzen da horizonte elubiala, humusean aberatsa eta lodiera handikoa. WRBan, horizonte elubial hori txernozemaren horizonte diagnostikoa da.

Belardietan su asko izaten dira, eta landare-karbono asko sortzen da, materia organikoaren egonkortasunari eta txernozemaren kolore beltzari laguntzeko.

Txernozemeko bi gerriko edo korridore daude mundu osoan: bat Ukrainako ipar-ekialdetik doa eta Errusiako "Erdialdeko Lur Beltzeko Eskualdetik" igarotzen da (Belgorod, Kursk, Lipetsk, Oriol, Tambov eta Voronezh probintzia edo *oblast*ak hartzen ditu) eta, herrialde horretako hegoaldetik jarraituz (eta Kazakhstango iparraldetik), Siberiako hegoalderaino iristen da. Besteak Kanadako belardien zati bat hartzen du, ALSAMA edo AlSaMa izenez ere ezagutzen den eskualdean.

Era berean, txernozem motako lurzorua klima hotzetik epelera dauden eskualde erdiidor batzuetan dago, hala nola Polonian (bere lurraldearen % 1ean soilik bada ere), Mexikoko erdialdean eta erdiko haranean, Estatu Batuetako Ordoki Handietan (Montana eta Texas estatuen artean), baita ipar-ekialdeko Txinako Heilongjiang probintzian ere, Harbin hiritik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dumbo (Brooklyn)

**Dumbo** edo **DUMBO**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. East River ibaiaren ekialdeko bazterrean eta Brooklyn zubia eta Manhattango zubiaRen artean dago.

Artista eta bohemio ugariren bizilekua da.
Williamsburg (Brooklyn)

'*Williamsburg*, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. East River ibaiaren eta Williamsburg zubiaren ekialdeko bazterrean dago.
Dorothea Mackellar

**Isobel Marion Dorothea Mackellar**, OBE  (Point Piper, Sydney, Australia, 1885eko uztailaren 1a – Ib., 1968ko urtarrilaren 14a)  australiar poeta eta idazlea izan zen. Haren «My Country» poema oso ezaguna da Australian, bereziki haren bigarren estrofa, honela hasten dena: «Eguzkiak erretako herrialde bat maite dut,

lautada zabaleko lurralde bat ,

mendikate urratuetakoa, 

lehorte eta euri jasez.»

## Literatura ibilbidea 
Hiri-familia profesional batean hazi bazen ere, Mackellarren poesia basa-poesiaren muina izan ohi da, Hegoaldeko Gales Berriko ipar-mendebaldeko Gunnedah-tik gertu, bere neben etxaldeetan izandako esperientzian oinarrituta. Bere poemarik ezagunena «My Country» (*Nire herrialdea*) da, 19 urterekin idatzia, Ingalaterra faltan sentitzen zuenean, eta lehen aldiz 1908an *London Spectator*-en argitaratua, «*Core of My Heart*» (*Nire bihotzaren muina*) izenburuarekin: poema horren bigarren estrofa Australian ezagunenetakoa da. 

*Bere bertso* bildumako lau liburuki argitaratu ziren: *The Closed Door* (1911n argitaratua, *My* Country-ren lehen agerpena zekarren); *The Witch Maid*, and Other Verses (1914); *Dreamharbour* (1923); eta *Fancy Dress* (1926). Poemak idazteaz gain, nobelak ere idatzi zituen Mackellarrek, bat bere kabuz, ''Outlaw's Luck* (1913), eta gutxienez bi Ruth Bedford txikitako lagunarekin elkarlanean. *The Little Blue Devil* (1912) eta *Two's Company* (1914) dira. Dale Spenderren arabera, ezer gutxi idatzi da edo oraindik ez dakigu elkarlan horren inguruabarrei buruz.

1968ko Urteberriko kondekorazioetan, Mackellar Britainiar Inperioaren Ordenako Ofizial izendatu zuten australiar literaturari egindako ekarpenagatik. 
## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Little Blue Devil* (1912) Ruth M. Bedfordekin
* *Outlaw's Luck* (1913)
* *Two's Company* (1914) Ruth M. Bedfordekin

### Poema bildumak 
* *The Closed Door and Other Verses* (1911)
* *The Witch-Maid and Other Verses* (1914)
* *Dreamhabour and Other Verses* (1923)
* *My Country and Other Poems* (1945)
* *The Poems of Dorothea Mackellar* (1971)
* *A Poet's Journey* (2005)

### Autobiografia 
* *I Love a Sunburnt Country: The Diaries of Dorothea MacKellar'' , editorea Jyoti Brunsdon (1990)
[thumb|180px|[Dorothea Mackellar estatua Gunnedah-n, 2008]]
[thumb|180px|[Dorothea Mackellar Sydney Writers_Walk plaka]]
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1968an Britainiar Inperioaren Ordenako Ofizial (OBE).  
* Plaka bat Sydney Walk Idazleak Circular Quayn.
* Dorothea Mackellar estatua Gunnedah-n, 2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midwood (Brooklyn)

**Midwood**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. 2010eko erroldaren arabera 151.308 biztanle zituen.
Astoria (Queens)

'*Astoria*, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Queens barrutian. 2010eko erroldaren arabera 78.783 biztanle zituen.