Esplenomegalia

thumb|*Egoera osasuntsuan dagoen barearen irudia.*

**Esplenomegalia** barearen handitze patologikoa da; tamainari dagokionez, bere dimentsio normaletatik (12 x 7 x 3,5 cm) aldentzen denean eman daiteke, baita, pisuari erreparatuta (gizonezkoetan 80-200 gramo eta emakumezkoetan 70-180 gramo).

Barea, gorputzeko organo linfatiko handiena.

3 motako esplenomegalia bereiz daitezke: esplenomegalia kongestiboak, parenkimatosoak eta infiltratzaileak. Lehenengoak porta zain-sistemako presioa handitzean azaltzen dira, bigarrenak infekzioen ondorioz sortzen ohi dira eta hirugarrenak produktu metabolikoen gehiegizko metatzearen ondorioz sortzen dira (Gaucher gaixotasuna, Niemann-Pick gaixotasuna, hemosiderosia edota amiloidosia).

## Fisiologia 
thumb|*Esplenomegalia eta hiperplasia linfoide folikular erreaktibodun barea.*|182x182px
Organo honen funtzioa nagusiki, linfa eta odola iragaztea da; globulu gorrien, globulu zurien eta plaketen kopuru egokiak mantentzeko. Gainera, sistema immunearekin oso lotuta dagoen organoa da, izan ere, Linfopoiesia ematen da bertan eta antigorputzak sintetizatzen ditu. Horrez gain, eritrozitoak eta plaketak metatzen ditu, odola koagulatzen laguntzen dutenak.  Halaber, kaltetutako edo zahartutako gorputzeko zelulak fagozitatzen ditu, baita zirkulazioan dauden mikroorganismoak ere. Izan ere, opsonizaturiko bakterioak gibelak edota bareak suntsitzen dituzte. 

Betetzen duen funtzio aniztasuna dela medio, gaitz ugarik eragin ditzakete organoaren funtzionamenduan eta ondorioz, sistema linfatikoa eta odol zirkulazioaren funtzioak kaltetu edo eragotzi daitezke.

## Etiologia 
Barearen handitzeak, etiologia anitza dauka. Sarritan, esplenomegalia hiperesplanismoarekin lotuta dago. Hau da, bareak gehiegizko funtzioa betetzearen ondoriozko hiperaktibitateak sortutako handipena da; esate baterako, odol-zelula asko degradatu behar direnean, barea asko aktibatzen da. Tronbozitosia eta odoleko beste trastorno batzuk hiperesplenismoa eragin dezakete.

Beraz, hiperesplanismoa ematen den kasu guztietan, esplenomegalia emango da; baina hau ez da esplenomegaliaren kausa bakarra izango, beste faktore askorengatik ere eman daitekeen patologia da. Gehienetan beste trastorno baten eraginez sortzen da esplenomegalia.

Honako hauek izango dira esplenomegaliaren kausa edo eragile nagusiak:

### Infekzioak (esplenomegalia parenkimatosoak) 
* Mononukleosi infekziosoa (Epstein-Barr birusa, Zitomegalobirusa).
* Parasito-infekzioak (Paludismo, Toxoplasmosia...).
* Bakterio-infekzioak (Tuberkulosia, Bruzelosia, Sifilisa, endokarditisa...).
* Katuaren atzaparkadagatiko gaixotasuna.

### Gaixotasun hepatikoak 
* Gutxiegitasun hepatikoa.
* Kolestasi hepatikoa.
* Zirrosia.
* Fibrosi kistikoa.
* Atresia biliarra.
* Wilson gaixotasuna.

### Tumoreak 
Tumoreek esplenomegalia sortzen dutenean barea ukigarria da saihespean, eta beraz oso esplenomegalia bortitza da..

* Hemoglobinopatiak.
* Talasemia.
* Anemia hemolitika immunitarioa.
* Anemia hemolitika G6PD gabezia.
* Anemia hemolitika idiopatiko autoimmunitarioa.

### Drogak 
* Orokorrean hepatotoxikoak diren farmakoak.

### Beste kausa batzuk 
* Felty sindromea.
* Zain espleniko edo gibeleko zainetan presioa handitzea edo zain horietan koagulu bat izatea.
* Niemann-Pick gaixotasuna.
* Hantura-gaixotasunak. Adibidez: Sarkoidosia eta artritis erreumatoidea.
* Krisi espleniko drepanozitikoa.
* Gaucherren gaixotasuna.
* Mastozitosi sistemikoa.
* Traumatismoa.
* Kistea.
* Hemosiderosi
* Amiloidosi

## Klinika 
thumb|*Barea ezkerreko hipokondrioan, peritoneo barnean.*|192x192px
Orokorrean, asintomatikoa den patologia dela esan daiteke. Hala ere, hurrengo sintomak azal daitezke:

* Nekea.
* Pisu galera.
* Zotina.
* Infekzio errepikariak.
* Odol jarioak.
* Ikterizia: larruazalak kolore horixka hartzea.
* Anemia.
* Zorabioak eta okadak.
* Betekada sentsazioa.
* Min abdominala, ezkerreko hipokondrioan zehazki.
* Min artikulurra.

## Diagnostikoa 
thumb|244x244px|*Ultrasoinu bidezko barearen irudia.*
Barea ez da ukitzeko erraza (oso argalak diren pertsonetan salbu). Beraz, hainbat froga egin daitezke tamaina zehazteko eta diagnostikoa zehazteko:

* Abdomeneko azterketa fisikoa. Palpazioa, pazientea dekubito lateral dagoenean, ezkerreko hanka flexionatuta duelarik (Schuster posizioa) burutu daiteke; edota dekubito dortsal eta aztertzailea bere eskuinaldetik ere egin daiteke. Zenbait kasuetan, palpazioaren bidez diagnostikatzerakoan, beste patologia batzuekin nahastu daiteke esplenomegalia; abdomenaren eremu honetan kokatzen diren tumoreekin esate baterako.
* Ezkerreko hipokondrioko perkusioa.
* Odol frogak: hemograma osoa. Globulu gorri, zuri eta plaketa kopurua zehazteko.
* Ekografia edo Ordenagailu bidezko Tomografia Axiala (gaztelaniazko TAC). Honen bidez bere tamaina zehaztu eta beste organo batzuetan duen eragina aztertu daiteke.
* Erresonantzia magnetikoa: odol fluxu esplenikoa aztertzeko. Era berean, porta zainean edo zain esplenikoan tronbosirik dagoen ikusteko erabilgarria da.
* Erradioisotopo bidezko miaketa oso zehatza da, eta bareari buruzko informazio gehigarria eman diezaguke barearen ehunari buruz, baina oso garestia eta aurrera eramateko zaila suertatzen da.

## Tratamendua 
thumb|199x199px|*Esplenektomia bidez erauzitako barea.*
Orokorrean, etiologia tratatzean oinarritzen dira tratamenduak izaten dira. Baina barearen tamainaren handitzeak ondorio larriak ekartzen baditu edo etiologia ezezaguna edo trataezina bada, tamaina murrizteko tratamendu ezberdinak burutzen dira: esplenektomia edota erradiazioa. Hortaz gain, garrantzia ematen zaio barearen apurtzea eragingo duten traumatismoak ekiditeari, besteak beste, kontaktuzko kirolak sahiesten.

* Esplenektomia: kirurgia prozedura bat burutzen da barearen tamaina murriztu edo organoa erauzteko. Azken kasu honetan, bizitza aktibo bat eraman daiteke baina infekzio larriak edota hilkorrak pairatzeko arriskua handitzen da, barearen funtzio immunea murriztu egiten delako eta orokorrean, beste organo batzuek, gibelak esaterako, hartzen dute funtzio hau betetzearen ardura baina kasu guztietan hau ez da modu egokian betetzen eta infekzioak pairatzeko probabilitatea handitzen da. Arrisku hau murrizteko, honako neurriak hartzen dira:
** Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Pneumococcus eta Neisseria meningitidis-aren aurkako txertoak hartzea, prozeduraren aurretik eta ondoren: odol, hezur eta artikulazioetako infekzio larrien aurka babesa emateko; baita pneumonia eta meningitisaren aurka ere.
** Penizilina edo beste antibiotiko batzuk hartzea esplenektomia burutu ostean, infekzio arriskua antzematen bada.
** Gaixotasun endemikoak ugariak diren herrialdeetara bidaiatzea saihestea; esaterako, Malaria.

* Erradiazioa: barearen tamaina murrizteko erabiltzen den tratamendua da, kirurgia saihestuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak