Israeldar terrorismo

**Israeldar** **terrorismo**ak bakarka diharduten israeldarren ekintzei dagokie, edo israeldar armadarenei, lurralde palestinar okupatuetan eta baita Israelen ere; hainbat behatzailek terrorismotzat jotzen dituzte, are estatu-terrorismotzat ere, Israelgo armadaren eta Mossaden kasuan.

## Testuingurua 
Israelgo Estatua sortzeko adierazpenetik aurrera, israeldarren eta palestinarren artean ia etengabeko egoera gatazkatsu bortitza sortu da. Horrek, 1948tik aurrera, Israelen zein Palestinaren aldetik, modalitate bikoitz baten itxura hartu zuen: bi bandoetako borrokalarien arteko liskarrak eta ekintza terroristak, besteak beste, zibilak borondatez jomugan jarrita.

Testuinguru horretan, israeldar terrorismoa hedatu egin zen, egun arte, ez bakarrik estatukoak ez diren gizabanakoen edo muturreko taldeen ekintzen bidez, baita israeldar indar armatuek (armada ofiziala, zerbitzu sekretuak...) egindako atentatuak gauzatuz ere.

## Israeldar batzuen ekintzak 
*Hiru ibaiak elkartasun batzordeak* eta beste iturri batzuek israeldar banako batzuen eta ekintzaile sionisten ekintza hauek adibide gisa jarri dituzte, terroristatzat joz:

* Walter Guinness, Egiptotik eskualde estrategiko horretan Alemania naziaren aurkako gerra ahalegina kudeatzeaz arduratzen zen britainiar Estatu idazkaria, 1944ko azaroaren 6an hil zuten *Lehi*ko ekintzaileek. 
* 1946ko uztailaren 22an, Jerusalemgo *King David* hotela *Irgun*en lehergailuez eginiko atentatu baten jomuga izan zen: 91 pertsona hil zituen, gehienak zibilak, tartean hamazazpi judu, 28 britainiar eta 41 arabiar.
* 1994an, Baruch Goldstein doktorea Hebrongo meskita batean sotoxkan sartu zen arma automatiko batekin, eta 29 palestinar hil, otoitzean ari zirela. Ehunka kolonok omenaldia egin zioten terroristari haren hiletan.
* 1995eko azaroaren 4an, terrorista judu batek  Israelgo lehen ministro Yitzhak Rabin hil zuen,.
* 2000. urteko Bigarren intifadan, bi soldadu gaztek Haifako merkatu baten aurkako errepresaliak antolatzea erabaki zuten: granadak jaurti eta postuak metrailatu zituzten.
* 2003an, Irena Staraxnatsevek, hilabete batzuk lehenago bere anaia militarra segada batean galdu zuenak, autoaz langile palestinar talde baten aurka jo zuen.
* 2015ean, Dawabxeh familiaren etxea erre zuten muturreko kolonoek: bi gurasoak eta hemezortzi hileko haurtxo bat sutean hil ziren, eta lau urteko haur txiki bat umezurtz geratu zen, larri erreta. *Times of Israel* egunkariak terroristatzat jo zuen atentatua.

Kolono israeldar batzuek palestinarren aurkako terrorismo ekintzetan parte hartzen dute, palestinarren lurrak kiskaliz edo Gazako zerrendako linea elektrikoak saboteatuz. *Irgun* eta *Lehi*ko ekintza terroristak, bere garaian zuzendaritza sionistak gaitzetsi zituenak, Israelgo Estatuak goresten ditu egun.

## Israelgo Estatuaren ekintzak 
1954an, Israelgo inteligentzia militarrak operazio terrorista bat antolatu zuen (Lavon kasua izenaz ezaguna), hots, Egiptoko eta Mendebaldeko interesen aurkako bonba erasoak, Anaia Musulmanei edo Egiptoko komunistei leporatzekoak zirenak. Atentatuek ez zuten biktimarik eragin, soilik exekutatzaileak atxilotu zituzten eta batzuk exekutatu ere bai.

Berrikiago, Israelgo Estatu terrorismoaren ezaugarri nagusia helburu zibilen aurkako gerra ekintzak dira, batez ere Yonatan Shapira pilotu ohi israeldarrak jakinarazitakoak, eta 2003tik *Tsahal*en praktika terroristak kontatzen eta salatzen ditu, hala nola gau erdian etxebizitzetan, edo jendez betetako merkatuetan, Hamaseko ustezko buruzagien aurka jaurtitako bonbak. 2002an, pilotuak tona bateko bonba bat jaurti zuen Salah Shehadehen etxean, eta hamalau lagun hil zituen, tartean bederatzi haur.

Gazako gerra ere aipatzen dute batzuek. Hala, 2023ko azaroaren 22an, aita santuak Israelgo eta Palestinako ordezkaritzak jaso zituen, bereiz, eta bando bakoitzeko kideei ziurtatu zien etsaiek gauzatutako «terrorismoaren» biktima zirela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (en) Ami Pedahzur eta Arie Perliger, *Jewish Terrorism in Israel*, Columbia University Press, 2009 (ISBN 978-0-231-15446-8, online)
* Lutz, J. M.. (2014). *«Jewish Terrorism in Israel». The European Legacy*, 19(5), 657. https://doi.org/10.1080/10848770.2014.943507(https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10848770.2014.943507)
* Pedahzur, Ami eta Arie Perliger, *The Evolution of Jewish Terrorism*, Carola Dietze eta Claudia Verhoeven (editorea), *Oxford Handbook of the History of Terrorism*, Oxford Handbooks, https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199858569.013.020(https://academic.oup.com/edited-volume/40692/chapter-abstract/348402998?redirectedFrom=fulltext&login=false)
* Charters, David A. *Jewish Terrorism and the Modern Middle East*. Journal of Conflict Studies, 27. liburukia, 2. zenbakia, 2007ko negua, 80–89 or.
* Ehud Sprinzak, *The Reemergence of Jewish Terrorism in Israel, Anti-terrorism, Forensic Science, Psychology In Police Investigations*, Routledge, 1987

## Ikus, gainera 
* Israeldar gerra krimenak
* Terrorismo sionista Palestinako mandatuan
* Hebrongo sarraskia (1994)
* Israelgo apartheida

## Kanpo estekak