Ana Orantes

**Ana Orantes Ruiz** (Granada, 1937ko otsailaren 6a &ndash; Cullar Vega, Granada, 1997ko abenduaren 17a)  genero-indarkeriaren biktima izan zen emakume granadarra zen. Telebistako elkarrizketa batean azaldu zuen senar ohiarengandik berrogei urtean jasan zuen indarkeria. Telebistan testigantza eman eta hamahiru egun geroago, bere bikotekide ohiak hil egin zuen. Hilketa horrek eragin eta oihartzun handia izan zuen Espainiako gizartean, indarkeria matxistaren gaiari ikusgarritasuna eman zion eta, ondorioz, Zigor Kodearen birmoldaketa iritsi zen. Ana Orantes 1997ko 59. genero-indarkeriaren biktima izan zen.

## Biografia 
Ana Orantes Ruiz Granadako Elvira kaleko etxe apal batean jaio zen 1937ko otsailaren 6an. Manuel Orantes igeltseroak eta Rosario Ruiz litxarreria-denda bateko saltzaileak osatzen zuten senar-emazteen sei seme-alabetatik hirugarrena zen. Familiaren egoera ekonomikoa zela eta, Ana ezin izan zen eskolatu, eta bederatzi urte zituenetik familia-ekonomian laguntzen zuen, jostun gisa. Batzuetan, tratu txarrak eman ondoren, malko artean barkatzeko eskatzen zion, eta ez zuela berriro joko (gero, gezurra izaten bazen ere). Ana Orantesek ezin izan zuen bere semeetako biren ezkontzara joan, senar bihozgabeak ez baitzion utzi. Neba-arreba guztietatik gazteena, Francisco Javier, leiho batetik botata bere buruaz beste egiten saiatu zen zazpi urte zituela. Egun batean, emakumea etxetik kanpo establezimendu horren buru zela, senarrak hamalau urte baino gutxiagoko Ana alaba sexualki abusatzen saiatu zen. Ana alaba, aita galaraztearren, etsita zegoen, eta bizitza kentzen saiatu zen pilula-poto bat irentsita.

### Isolamendua 
Parejoren helburuetako bat sozialki isolatzea izan zen. Aitzakia horrekin, behin eta berriz lekualdatzen ziren jende gutxi bizi zen lekuetara, eta lekuz aldatzen ziren asko jendeztatzen hasten zenean inguru hori. Granadako hainbat auzotan bizi izan zen, hala nola Albaicin eta Fargue auzoetan, eta, azkenik, Cullar Vega herrian. Rosario Ruiz ama bisitatzen ari zela, bere antagonistari ezkutatuta —berari eta familiari ere debekatu egin zielako—, eta hark  ea zergatik zituen aurpegian zatartzen zuten ubeldurak galdetzen zionean, ezkutatu egiten zuen beste arrazoi lelo batzuk emanda.

Handik denbora batera, Parejok beste emakume bat ezagutu zuen eta handik alde egin zuen aldi baterako. Baina, noizean behin, beheko solairura itzultzen zen, eta jazarpenarekin, mehatxuekin eta familiaren aurkako irainekin jarraitzen zuen. Auzotasun bihurriaren ondorioz, Cullar Vegako bake-epaileak senarrari amore eman zion, Parejo gogaikarri egiten zuten etxeko animaliekin kaiolak kentzeko. Izan ere, semeak behe-mailako leihoetatik hurbil jarri zituen, eta hura aitarena zen. Horrela igaro zen urtebete baino gehixeago, gero bizilagunek adierazi zutenez, haien arteko borroka eta eztabaidak ohikoak izan ziren, nahiz eta emakumeak eta semeak tratu txarrak ematen zituenaren aurka jarritako salaketak izan eta ia beti irabazi.

### Telebistako elkarrizketa 
José Parejoren ezkontza-hausturatik bere bizitza ia ez zela hobetu egiaztatzeagatik etsita, 1997ko abenduaren 4an, ostegunean, Ana Orantes telebistako *De tarde en tarde* magazinera joan zen, Canal Sur-en emititua eta Irma Sorianok aurkeztua, Andaluziako telebista publikoko kameren aurrean bere martirio pertsonala ezagutarazteko.

#### 40 urteko egoera eta erasoen kontaketa 
Platoan deklarazioak iraun zuen hogeita hamabost minututan, Orantesek berak eta bere senar ohiak jasandako eraso fisiko eta psikologikoak laburbildu zituen. Hiru alabetako biren pederastia-asmoak, bidegabeko debekuak, amaginarreba zenaren jokabide iraingarria eta bere pertsonaren aurka aipatutako bi gertaera bortitzak zehaztu zituen, non hiltzailearen tirania eta menderatze-grina frogatu zituen. Semeetako bi ez zeudela ados Parejorengandik banantzeko erabakiaz. Senar-ohiaren alde aipatu zuen gauza bakarra, gizona langilea zela izan zen. Orantesek hitz egiteko txandan:

## Hilketa 
1997ko abenduaren 17an, asteazkena, goizean, telebistako elkarrizketa eman eta hamahiru egunera, Ana Orantes Parejoren gurasoekin joan zen erosketak egitera. 14:00ak inguruan itzuli zen bere txaletera. Guardia Zibila iritsi eta Ana Orantesen gaineko sua itzali zuenean, ezin izan zen ezer egin salbatzeko. Polizia-agintaritzak bilatze- eta harrapatze-protokolo bat aktibatu zuen, ihesa izan zuen hiltzailea atxilotzeko. Hala ere, hasiera batean Las Gabias Guardia Zibilaren kuartelera joan zen, eta itxita aurkitu zuen. Handik bi ordu eta erdira entregatu eta kuartelera eraman zuten.

Bigarren entzunaldi judizialean, abenduaren 10ean egindako ofizioan, epaimahaiak telebista-monitore batean ikusi zuen aurreko urtean, hamabi hile lehenago telebistaz emandako biktimaren testigantzaren ikus-entzunezko grabazioa. Hiru seme-alabak aitaren aurkako testigantza eman zuten, eta baieztatu zuten amari egindako jipoiak eta irainak ikusi zituztela, baita haiek jasan zituzten erasoak eta alabekin izandako erasoak ere. Gerardo Moreno Calero, Cullar Vegako bake-epaileak, azken garaiko auzietako bitartekari izan zenak, esan zuen Parejok berak hil zuen bezperan jakinarazi ziola Orantes-en telebistako esku-hartzeak, non bere gaiztakeria guztiak telebistaren bidez publikoki salatzea izan zen hiltzeko arrazoia.

Abenduaren 11n, ahozko bistaren azken egunean, prozesatuak exekutatzeko nahia adierazi zuen. Akusazioak hogeita bi urteko zigorra eskatu zuen, ankerkeriaren astungarria barne. Haren defentsak, ordea, absoluzioa edo, gehienez ere, hiru urteko kartzelaratzea eskatu zuen, buru-nahaste iragankor baten pean izandako hilketa batengatik. Epaiketa epaitzeko prest amaitu zen. Urte hartako azaroaren 15ean, hilketa gertatu eta ia zazpi urtera, José Parejo Granadako Ruiz de Alda ospitalean hil zen, hirurogeita bederatzi urterekin, kartzela horretan jasandako miokardio-infartu baten ondoren. Gorpuzkiak erraustu egin zituzten. Horren ildotik, Zigor Kodea eta prozedura kriminaleko legea aldatu ziren, “ohiko indarkeria psikikoaren” delitua eta “erasotzailearen eta biktimaren arteko urruntze fisikoa ahalbidetuko zuen kautelazko neurri berria” (14/1999 Legea) barne hartzeko.

Indarkeria horren kausak diagnostikatzeko prozesu luze baten ondoren, Espainiako Parlamentuak, José Luis Rodríguez Zapateroren gobernuan, aho batez onartu zen Genero Indarkeriaren aurkako Babes Integralerako Neurrien Lege Organikoa —1/2004 Lege Organikoa—.

## Memoriak 
Granadako Cullar Vega herrian, Orantes hil zuten herrian, monolito formako monumentu bat eraiki zuten, Ana Orantes eta Encarnación Rubio indarkeria matxistaren biktima hilkorren omenez. Urtero, azaroaren 25ean, monolito horren ondoan, Emakumearen aurkako Indarkeria Ezabatzeko Nazioarteko Eguneko ekitaldi instituzionala egiten da, udalbatzak onartutako manifestua irakurrita, eta Cullar Vegako elkarteek eta hezkuntza-komunitateko hainbat sektorek parte hartuta.

Nuria Varela kazetari eta feministak *La voz ignorada. Ana Orantes y el fín de la impunidad* (*Ana Orantes eta zigorgabetasunaren amaiera)* izeneko liburua argitaratu zuen 2012an:  «*Egiagatik bizitza galdu zuen emakume bat omentzea, bere ausardiari esker herrialde baten kontzientzia astintzea lortu zuen emakumea, legeak aldatzea, isiltasuna haustea eta ordura arte eremu pribatura mugatutako gaia eztabaida publikoan eta agenda politikoan sartzea»*.Hilketaren hogeigarren urteurrenean, bere alaba Raquel Orantesek, Genero Indarkeriaren aurkako Emakume Artisten Plataformako ohorezko kideak, bere amaren memoria ohoratu zuen, hildakoari sinbolikoki zuzendutako gutun bat zabalduz. Gutunean, hura gogoratzeaz eta bere patua deitoratzeaz gain, indarkeria matxistaren aurkako borroka kolektiboan bere kasuaren garrantzia nabarmendu zuen. 2019ko martxoan, gauza bera egin zuen Gilenako (Sevilla) osoko bilkurak.

## Zehaztugabetasunak komunikabideetan 
Komunikabide batzuek diote, nahiko maiz, Ana Orantes izan zela senar ohiak eragindako tratu txarrak argi eta garbi salatzeko telebista-saio bat bisitatu zuen lehen emakume espainiarra. Orantesen aurretik, ordea, Espainiako emakume batzuek telebistara jo zuten helburu horrekin. Are gehiago, Orantesek berak, telebistaz emandako aitorpenean, zera esan zuen: «*Ni berrogei urtez egon naiz emakume hau bezala*» —bere ondoan eserita zegoen eta berak baino lehen antzeko drama kontatu zuen emakume bati begiratuta —. Hala ere, kriminala epaitzeko emandako erruduntasun-epaian, frogatutzat jo ziren erregai sukoia biktimaren bizkarrean isurtzea eta, ondoren, karbonizatzea, artean bizirik zegoela. Semerik ez zen egon krimenaren exekuzioan; biloba batek aurkitu zuen jada egindako delitua.

[thumb|200px|[Ana Orantes kalea Sevillan]]
## Aintzatespenak 
* Granadako Cullar Vega herrian, Orantes hil zuten herrian, monolito formako monumentu bat eraiki zuten, Ana Orantes eta Encarnación Rubio indarkeria matxistaren biktima hilkorren omenez. 
* Nuria Varela kazetari eta feministak *La voz ignorada. Ana Orantes y el fín de la impunidad* (*Ana Orantes eta zigorgabetasunaren amaiera)* izeneko liburua argitaratu zuen 2012an.
* Hildakoari sinbolikoki zuzendutako gutuna. Hilketaren hogeigarren urteurrenean, bere alaba Raquel Orantesek, Genero Indarkeriaren aurkako Emakume Artisten Plataformako ohorezko kideak, bere amaren memoria ohoratu zuen.
* Bere izeneko kale dago herri askotan: Cullar Vega eta La Zuiako udalek —biak Granadako metropoli-barrutian—,  Sevillan (2018)  eta Gilenan (Sevilla) 2019ko martxoan.

## Oharrak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak