open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeanine Baude

**Jeanine Baude** (Eyguières, 1946ko urriaren 18a - Paris, 2021eko abenduaren 27a) Frantziako idazle, poeta, antzerkigile eta literatura kritikoa izan zen. Antonin-Artaud saria eskuratu zuen 1993an.

## Obra 
* *Soudain*, La Rumeur Libre éditions, 2015
* *Aveux simple*s, Voix d'Encre, 2015
* *Emma Goldman: "Non à la soumission"*, Actes-Sud junior, 2011
* *Juste une pierre noire*, Éditions Bruno Doucet eta Éditions du Noroît, 2010
* *Le Goût de Buenos Aires*, Mercure de France, 2009
* *New York is New York*, Tertium Éditions, 2006
* *Rêver son rêve*, Claire Chauveauren irudiekin, Atelier Tugdual, 2005
* *Le Chant de Manhattanv, Seghers, 2005
* *Colette à Saint-Tropez*, Images en Manœuvre éditions, 2004
* *L’Adresse à la voix*, Rougerie, 2003
* *Venise, Venezia, Venessia*, Éditions du Laquet, 2002
* *Ile Corps Océan*, L’Arbre à Paroles eta Écrits des Forges, 2001.
* *Le Bol du matin*, Éd. Tipaza, 2001
* *Labiales*, Jean-Paul Chague eta Michel Carlinekin batera, A. Benoit, 2000
* *Un bleu d'équinoxe*, Michel Carlinekin batera, A. Benoit, 2000
* *Incarnat désir*, Rougerie, 1998
* *Océan*, Rougerie, 1995
* *Concerto pour une roche*, Rougerie, 1995
* *Correspondance René Char - Jean Ballard 1935-1970*, Rougerie, 1993
* *C'était un paysage, Rougerie*, 1992, Antonin-Artaud saria 1993
* *Parabole de l'Éolienne*, Rougerie, 1990
* *Ouessanes*, Sud, 1989
* *Éclats de sel'', La Coïncidence eta Le Pont de l'Épée, 1980
* ''Les feux de l'été*, La Coïncidence eta Chambelland, 1977
* *Sur le chemin du doute*, Millas-martin, 1972

### Antologiak 
* *Œuvres poétiques, tome I'', La Rumeur Libre éditions, 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstante matematiko

**Konstante matematiko** bat zenbaki bat da, kalkuluetarako esanahi berezia duena . Esate baterako, &#x3C0; konstanteak ("pi" ahoskatua) zirkulu baten zirkunferentziaren eta bere diametroaren arteko erlazioa adierazten du.   Balio hori beti berdina da edozein zirkulurentzat.

Konstante matematiko guztiak zenbaki definigarriak dira, eta, eskuarki, zenbaki konputagarriak ere badira (Chaitin konstantea salbuespen esanguratsua izanik).

Konstante fisikoak ez bezala, konstante matematikoak ez dira neurketa fisikoetatik eratortzen.

## Konstante matematiko nagusiak 
Hurrengo taulak konstante matematiko garrantzitsu batzuk jasotzen ditu:

## Konstantea kalkulu-matematikoan 
Kalkuluan, konstanteak hainbat modutan erabiltzen dira eragiketaren arabera. Adibidez, funtzio konstante baten deribatua zero da. Izan ere, deribatuak funtzio batek aldagai batekiko duen aldaketa adierazten du, eta konstanteak, definizioz, aldatzen ez direnez, deribatua zero da.

Aldiz, funtzio konstante bat integratzean, konstantea integrazio aldagaiaz biderkatzen da. Limite bat ebaluatzean, konstantea ebaluazioaren aurretik eta ondoren bezala mantentzen da.

### Adibidea
Izan bedi  konstante-funtzioa non edozein x baliotarako f(x) = 72 den. Orduan:
:\begin{align}
           f'(x) &= 0 \\
  \int f(x) \,dx &= 72x + c
\end{align}

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Simon Plouffe, Konstanteen taulak
* Xavier Gourdon eta Pascal Sebah-en zenbakien, konstante matematikoen eta algoritmoen orrialdea
* Matematikako konstanteak

## Ikus, gainera 
* Funtzio konstantea
* Ikur matematikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* WolframAlpha
* Jarraipena Zatikien kalkulagailua
* Alderantzizko kalkulagailu sinbolikoa, Plouffe-ren alderantzizkoa
Ilintxa (argipena)

**Ilintxa** terminoak hainbat adiera du:

Berez, ilintxa edo ilintia, egur edo ikatz zati erdi erre eta belztua da, eta horrekin lotua da:

* **Ilintia, ilintxa** edo **ikatza**, zerealetan izaten den onddoek sortutako gaixotasuna.
* Legazpi herrikoek jasotzen duten goitizena, **ilintxak**, eta honekin lotua:
** '*Sebastian Alustiza, *Ilintxa***, Eguna egunkariko kazetaria.
** **Ilintxa Kirol Elkartea*', Legazpiko kirol kluba.
Randy Schekman

**Randy Wayne Schekman** (Saint Paul, Minnesota, 1948ko abenduaren 30a) estatubatuar biologoa da. 2013ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen James Rothman eta Thomas Südhofekin batera besikulako zirkulazioa erregulatzen duen makinerian eginiko aurkikuntzak.

Jatorri juduko familia batean jaio zen. Kaliforniako Unibertsitatea Los Angelesen eta Stanfordeko Unibertsitatean ikasi zuen. Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyneko irakaslea da. 2011tik *eLife* aldizkariaren editorea da.
Jules Hoffmann

**Jules Alphonse Hoffmann** (Echternach, 1941eko abuztuaren 2a) luxenburgotar-frantziar biologoa da. 2011ko Medikuntzako Nobel Sariaren erdia partikatu zuen Bruce Beutlerrekin batera sortzetiko immunitatearen aktibazioari buruz egindako aurkikuntzengatik. Beste erdia Ralph M. Steinman jaso zuen zelula dendritikoen aurkikuntzagatik.

Txikitan intsektuez interesatu zen  eta kimika ikasketak egin zituen Estrasburgoko Unibertsitatean. Bruno Lemaîtrerekin batera, frutaren euliaren Toll motako geneen funtzioa aurkitu zuen jaiotzetiko immunitatean. Aurkikuntza horri esker, Nobel saria irabazi zuen 2011n.

CNRSko ikerketako zuzendaria eta  administratzaileetako bat da eta Frantziako Zientzien Akademiako presidenteordea eta presidentea izan zen.
Oianleku Ipar harrespila

thumb|Oielekuko harrespila, bista orokorra.
Aiako Harriak parke naturalean dago, Biandizko mendilerroan. Inguruan hainbat harrespila edo **cromlech** aurkituko ditugu, baina Oieleku Iparra izenez ezagutzen dugun hau da guztien artean zabal eta ikusgarriena.
thumb|Oielekuko harrespila.
thumb|Oielekuko harrespila.
Harrespila honetako harriek erdian elkartzen diren bi elipse osatzen dituzte.

Harrespila honen alboan beste bi harrespila edo mairu-baratze ezagun ere aurkituko ditugu: Basateko harrespila eta Oieleku hegoa harrespila.

Toponimo honek hainbat forma ditu (Oieleku, Oienleku, Oihanleku...), baina Oiartzungo udalak egindako azterketa toponimikoaren arabera, Oieleku da bere forma estandarizatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oianleku webgunea.
Herralde saria

**Herralde Eleberri saria** Anagrama argitaletxeak 1983tik ematen duen prestigio handiko saria da. Lehen epamahia hau izan zen: Juan Cueto, Salvador Clotas, Luis Goytisolo, Esther Tusquets eta, Anagramaren sortzailea, Jordi Herralde Grau.

## Ezaugarriak 
Saria gaztelaniaz idatzitako argitaratu gabeko eleberri bati ematen zaio urtero. Sariaren izenak Jordi Herralde Grau argitaratzaileari gogora arazi nahi dio. Herralde Anagramaren sortzaile eta jabea zen.

Saria urtero azaroaren lehen astelehenean iragartzen da. 2016tik 18.000 euroko diru saria ematen du. Ondoren, eleberri irabazlea argitaratu egiten da ere bai. 

Miguel Sánchez-Ostiz izan da orain arte saria irabazi duen euskal herritar bakarra. 1996an, bestetik, Pedro Ugarte finalista izan zen *Los cuerpos de las nadadoras* eleberriarekin.

## Orain arteko eleberri irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Anagrama argitaletxearen webgune ofiziala.
Zeraingo espetxea

**Zeraingo espetxea** edo ziega, udaletxearekin batera eraiki zen 1711. urtean. Dirudienez, beste zerbitzu batzuen artean, beharrezko zuten horrelako bat antolatzea, azken buruan Zerainen garrantzizko bi bide elkartzen baitziren. Gipuzkoan geratzen den XVIII. mendeko kartzela bakarra da. Gaur egun, kartzela, Ostatu tabernaren barruan aurkitzen da.

## Ezaugarriak 
Kartzelaren berezitasun nagusia, paretetako haritz-oholak dira. Haritz-egurrarekin hormak babestuz, presoak ihes egiteko arriskua gutxitzea lortzen zuten. Antza denez, garai hartan egiten ziren bustinezko hormak errazagoak ziren bertatik ihes egiteko. Preso arriskutsuak lotzeko, bestetik, erabiltzen ziren zepo eta girgiluak ere ikus daitezke espetxe zahar honetan.

## Historia 
Urte luze hauetan, instalazio horren "bisitariak" mota askotakoak izan dira. Aipatzekoa dira 1835ean mehategiatan lan egitera erama zituzten hogeita sei gerra-preso. XX. mendean pixkanaka erabiltzeari utzi zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espetxea eta ostatua bideo batean.
Zeraingo bolatokia

**Zeraingo bolatokia**, baita ere **Liztormendi bolatokia**, Gipuzkoako herri horretan dagoen instalazioa da. Eraikitako euskal ondare nabariaren izendapena du. XX. mendeko eraikina da.

## Tradizioa 
Bola jokoa Euskal Herrian tradizio handia duen kirola da. Zerainen ere oso zabalduta dago. Garai batean, bederatzi bolatoki zeuden herrian sakabanatuta, baina garrantzitsuena Herriko Plazako hau izan ohi da.

## Jokoaren ezaugarriak 
"Jokoaren funtsa bolatokiaren barrenean dauden bederatzi "birlak" bide erdian dagoen "txaparroa" jo gabe botatzea da. Jokalari bakoitzak bost saiakera egiten ditu eta hauetan "birla" gehien botatzen duena izango da irabazlea. Bolak oholaren gainean arrastaka doanean ateratzen duen soinuak herritar nahiz bisitariak liluratzen jarraitzen ditu". Zeraingo Turismo Bulegoak taldeentzat bola-jokoa tailerra eskaintzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zeraingo Bolatokia Eusko Jaurlaritzaren Euskal Ondarearen webgunean.
Itsas mina

thumb|Itsas mina mota asko daude, ur-azaletakoak, ur-azpikoak...
**Itsas mina** ukitzen denean eztanda egiten duen lehergailua da. Itsas minak guda garaian etsaiaren mugimendua mugatzeko erabiltzen dira, itsasontzi eta urpekariak hondoratzeko edo, gutxienez, beren mugimenduak oztopatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisa Klein (txirrindularia)

**Lisa Klein** 1996ko uztailaren 15ean Saarbücken (Alemania) jaioa da eta emakume txirrindularia da. 

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen taldekako persekuzio-proban (Franziska Braustrie, Lisa Brennauer eta Mieke Krögerrekin batera). Brontzezko bi domina irabazi zituen Pistako Munduko Txirrindularitza Txapelketan, 2019an eta 2020an, eta zilarrezko domina bat Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan, 2019an. Bidean bi domina lortu zituen Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketan, urrea 2021ean eta zilarra 2019an, eta lau domina Europako Errepideko Txirrindularitza Txapelketan, 2019an eta 2020an. 2b etapako atarikoa eta erlojupekoa irabazi zituen uztailean Baloise Belgium Tour txapelketa irabazi aurretik. 

Gaixotasun ezezagun bat izan du, baina azkar sendatu da eta berriro txirrindularitzara itzuli da. 

## Atera zituen dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aedo

[thumb|[Homero aedo ibili omen zen, eta tradizioaren arabera aedo itsu horietako bat izan zen, aedo guztietan ospetsuena.]]
**Aedo**ak (antzinako grekeraz, ἀοιδός, *aoidós* «kantore») antzinako Grezian, epopeiak musika-tresna batekin (zitara edo beste hari-tresna tipiko batzuekin) abesten zituzten artistak ziren. Rapsoda berantiarragoetatik bereizten ziren,  beren obrak konposatzen zituztelako; gainera, rapsodek ez dute zitara jotzen, baizik eta makila bat eskuan dutela poemaren erritmoa markatzen dute, eta ez dute kantuan errezitatzen, tarteka ahotsa altxatuz baizik. Aedoak zeltar bardoen parekoak izan ziren gutxi gorabehera.

Aedo guztietan ospetsuena Homero da. Odisean bi aedo agertzen dira: ezagunena Demodoko, Altzinooren gortean abesten duena, eta Femio, Itakako gortekoa. Bi pertsonaia horiek informazioa ematen dute aedoaren lanbideari buruz, oturuntza batean bildutako aristokraten bilkura baten aurrean abesten baitzuen. Oso gai ezagunen bilduma zabal baten artean aukeratzen zuen, Troiako Gerra kasu. Pasarte bat aukeratzen zuen, baina jendeak maiz eskatzen zion gai bat edo beste. Sarritan, aedoak bere kantua proemio batekin hasten zuen, hau da, epopeia nagusiaren preludio gisa balio zuen kantu labur batekin. Himno homerikoak poema horien bilduma bat dira.

## Erreferentziak 
* Iturriotz, Ander (2006): *Giza abere heroikoa kultura homerikoan*, Donostia, Jakin. 

## Kanpo estekak
María Teresa Gavarró Castelltort

**María Teresa Gavarró** **Castelltort** (Igualada, Bartzelona, Katalunia, 1915eko abuztuaren 25a &ndash; Sabadell, Bartzelona, Katalunia, 1986ko uztailaren 16a) pedagogo katalana izan zen.

## Bizitza 
Igualadan lehen hezkuntza egin ondoren, M. Teresa Gavarró Bartzelonako Suitza Eskolan hasi zen ikasten, eta 17 urterekin lortu zuen Lehen Hezkuntzako Maistra titulua.

### Lan ibilbidea 
eskuinera|tumb|Localització_d'Igualada
1940an, behin-behineko irakasle-plaza lortu zuen Sabadellen, eta urte asko eman zituen irakasle-lanetan Cruz Altako eskola publikoan, Carmen Tronchoni eskolan eta Sallarès eta Pla ikastetxean. Sabadell-Terrassako Gizarte Prestakuntzako Eskolako lehen ikaslea izan zen eta, graduatu zenean, berehala hasi zen irakasle.

Irakaskuntzaz gain, Gavarró Historia eta Geografian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta hiriko hainbat gizarte-jardueratan parte hartu zuen.

Hainbat kidetza izan zituen: Adingabeen Babeserako Ordezkaritzan, Udalaren Irakaskuntza Batzordean, Minbiziaren Aurkako Elkartean, Epione Erizaintza Eskolaan eta Gurutze Gorriaren tokiko ordezkaritzan. Gizarte Ekintzan batzordekide, Sabadelleko Caixaren Gizarte Ekintzako kontseilari eta Bosch eta Cardellach  Fundazioko partaide ere izan zen.

## Lanak 
* *Emakumezkoen aukera profesionalak Sabadellen* (1960).
* Erizain lanbidearen eta *Taldeko Gizarte* Zerbitzuaren historiari buruzko oharrak (1973).

## Aintzatespenak 
* 1983an, Sabadellgo Udalak hiriko adopziozko alaba izendatu zuen.
* 2006an Sabadellgo Udalak lanpostu bat eskaini zion.
* Haren izena 2016. urteko egutegi instituzionalean ageri da, "Sabadell eta emakumeak, ibilaldi bat historian zehar" izenburupean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Teresa Gavarróri buruzko argitalpenak UABn
Jauregi etxea (Zerain)

thumb|250px|Dorretxearen aztarnak eta sarrera zaharrena.
**Jauregia etxea** Zeraingo Jauntxoen bizileku izan zen eraikina da. XV. mendekoa da. Zerain goitik zaintzen du Jauregi etxeak. Aurretik bertan zegoen gaztelu baten tokian eraikia, Euskal Herrian geratzen diren dorretxe tradizional handienetakoa da hau. Egun Zeraingo herriko sinbolo bilakatu da.

## Ezaugarriak 
Kareharriz eraikitako zatia, dorretxe originalaren aztarnak aprobetxatuz, eraikuntzaren alderdi deigarriena da. Gipuzkoako eraikin tipikoen patroiak jarraitzen ditu haren arkitekturak. Harria eta egurra nahasten dira Jauregi etxean. Hiru solairu ditu eta beheko solairu bat ere. Beheko solairua da, batez ere, aurretik bertan zegoen dorretxearen lekukoa. Beheko zati horretan ikus dezakegu defentsarako helburuarekin egindako zatia, hortik gorakoak garaiko baserrien itxura du.

XV. mendekoa, jauregiaren zatirik deigarriena dorretxearen parte izan ziren hiru horma dira, harri landuz eginak. Arku gotiko baten azpian dago eraikinaren sarrera nagusia. Arku horretan “Ave Maria llena eres de gracia, bendícenos” irakurri daiteke. Arku horren gainean Zeraingo armarri zaharrena ikus dezakegu. Armarriaren ondoan inork ulertzea lortu ez duen irudi bat dago. Zenbait interpretazioren arabera, itzaltzen ari den eguzki baten irudia eta zortzi puntako izarrez inguratua dagoen ilargi laurden bat ikus ditzakegu. Eraikinari misterio puntu bat ematen dion elementua da. "Eguzki goibela, ilargi laurdenaz besarkatua eta zortzi puntako lau izarrez inguratua".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Négar Djavadi

**Négar Djavadi** (Teheran, Iran, 1969) irani-frantziar eleberrigile, gidoilari eta zinemagilea da, 2016ko  *Désorientale* eleberriagatik nabarmendua.

## Biografia 
Teheranen jaioa, bere familia Shah eta Khomeini aiatolaren erregimenaren aurkakoetako bat izan zen. Hamaika urte zituela, Irandik ihes egin zuen amarekin eta bi ahizpekin, Kurdistango mendiak zeharkatuz eta  Parisera joan ziren bizitzen. Zinema ikasi zuen *Institut national supérieur des arts du spectacle et* *des techniques de diffusion*-en, eta zenbait urtez gidoilari eta zinema zuzendari gisa lan egin zuen. Garrantzi handiko hainbat jaialditan hautatuak izan diren lau film labur zuzendu ditu. "*Après la pluie, les* *amoureux*" filmagatik lehen gidoi onenaren saria irabazi zuen. "*4 femmes dans la vie*" telesaila zuzentzen du, La Rochelleko telebista jaialdian ohorezko aipamena lortu zuen telesaila.

*Désorientale*, bere lehen eleberria, 2016an argitaratu zen, eta *Disoriental*, Tina Kover-en ingelesezko itzulpena, 2018an argitaratu zen.  Frantziako jatorrizko edizioak hainbat literatura-sari  jaso zituen Frantzian eta Belgikan, besteak beste, ''Prix de L'Autre Monde*, *Prix du Style*, *Prix Emmanuel Roblès*, *Prix Première*, *Prix littéraire de la Porte Dorée* eta *Prix du Roman News*. Bere ingelesezko itzulpenak 31. *Lambda Literary Awards* sarietan eta *Van Cleef & Arpels Albertine Prize*-n *Bisexual Fictionaren Lambda* Literatura Saria irabazi zuen, eta Itzulitako Literaturaren *National Book Award* sarirako hautatua izan zen.

*Désorientale* eleberriak karga autobiografiko handia du. Liburuak Kimiä-ren istorioa kontatzen du. Emakume irandarra, lesbiana eta punkaz maiteminduta dagoena, eta txikitan Frantziara iritsi zena. Heldua denean intseminazio artifizialeko prozesu bat jasan nahi du, emakume ezkongabeentzat onartu gabe dagoena. Istorioak immigrazioaren eta deserrotzearen traumak ere zehazten ditu, argitasun bereziarekin. Egilearen ustez, kultura batean integratzeko, lehendabizi norberarenetik desintegratu behar da, zati batean behintzat: desegin, bereizi, banatu.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Désorientale*. 2016

### Filmografia 
#### Zuzendaritza 
* *Jeanne à petits pas*. 2006
* *Comédie classique*. 2002
* *Entre les vagues*. 1997

#### Gidoilari lana 
* *Mon Ange*. 2021
* *Le premier oublié*. 2019
* *Noces d'Or*. 2019
* *Jacqueline Sauvage: ¿víctima o culpable?*. 2018
* *Nacido para el silencio*.2018
* *Tiger Lily, quatre femmes dans la vie*. 2013
* *13 m²*. 2007
* *Jeanne à petits pas*. 2006
* *Comédie classique*. 2002
* *Entre les vagues*. 1997 

#### Kamera lana 
* *Les rois mages*. 2001
* *Acordarse de las Cosas Bellas*. 2001 
* *Les fantômes de Louba*. 2001
* *L'envol*. 2000
* *9 semanas y 1/2 en París*. 1997

#### Argazkilari lana 
* *La terre est ronde''. 2005

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Négar Djavadi-ri elkarrizketa furor.tv-n
Isamu Noguchi

japoniar-estatubatuar eskultore eta paisaien arkitektoa izan zen.

Kalifornian jaio zen, aita japoniarra eta ama estatubatuarra zituela eta Japonian bizi izan zen bere amarekin 1907tik 1917ra.

Arte ikasketak egin zituen Estatu Batuetan eta 1927an Parisera joan eta Constantin Brâncușiren ikasle izan zen. Bi urte geroago, Amerikara itzuli zenean, Buckminster Fullerrekin kolaboratu zuen. Garai honetan eskultura abstraktuak egin zituen, baina baita enkarguzko bustoak ere.

1930eko hamarkadatik espazio eta monumentu publikoetarako diseinuak egin zituen. Marta Grahamen ikuskizunetarako antzerki-agertokiak ere diseinatu zituen, baita altzariak eta lanparak ere.

## Iruditegia 

KMM Noguchi 01.JPG|*The Cry*, 1959, Kröller-Müller Museum Sculpture Park, Otterlo, Herbehereak
Zwillingsplastik Tucherpark 1.JPG|Zwillingsplastik Munich
Isamu Noguchi, Coffee table, 1959 (5646039032).jpg|Kafe mahaia
104_0422.JPG|thumb|*Heimar*, 1968, Billy Rose Sculpture Garden, Israel Museum, Jerusalem
Noguchi Museum.JPG|thumb|Noguchi Museoa, New York

## Kanpo estekak
Antoine Bonifaci

**Antoine Bonifaci** (Bezons, 1931ko irailaren 4a - Villefranche-sur-Mer, 2021eko abenduaren 29a) frantziar futbolaria izan zen.

OGC Niceko taldean lau denboraldi eman ondoren Inter Milanera aldatu zuten. Bologna FC, Torino FC eta LR Vicenzan ere jokatu zuen. Bere ibilbidearen azken denboraldietan Frantziara itzuli zen, Stade Françaisera.

Frantziako futbol selekzio nazionalarekin hamabi partida jokatu zituen eta hirugarren postua lortu zuen 1958ko Munduko Futbol Txapelketan.
Damir Mikec

**Damir Mikec** (1984ko martxoaren 31) serbiar kirol-tiratzailea da .

## Biografia 
Mikec-ek Serbia ordezkatu zuen 2008an Pekinen, Txinako Herri Errepublikako Udako Olinpiar Jokoetan. Pekinen, Mikec 50 metroko pistolan finalera iritsi zen eta 7. postua lortu zuen. 10 metro airezko pistolan puntu bakarreko aldearekin finala galdu zuen eta 13. sailkatu zen.

Mikec-ek zilarrezko domina irabazi zuen 50 metroko pistolan 2009ko ISSF Munduko Kopan Munichen.

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, munduko lehen postua lortu zuen munduko ranking-ean, berriro ere 10 metroko aire pistolan eta 50 metroko pistolan lehiatu zen, 17. eta 16. postuetan sailkatuz hurrenez hurren.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, 10 metroko aire-pistolan lehiatu zen bigarren geratuz, eta Serbiari bere lehen domina eman zion Jokoetan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen Zorana Arunovićekin taldea osatuz.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Vega

**Isabel de Vega** (1558-1568 inguruan aktiboa izan zen) Gaztelako XVI. mendeko emakume idazlea izan zen. Garaian ospea izan zuen nahiz eta gaur egun bere lan gutxi ezagutu. Hari buruzko informazioa ere oso eskasa da.

## Biografia 
Isabel de Vega 1558an jaio zen. Alcalá de Henaresen bizi izan zen. Haren inguruari buruzko datuak ez badira ere, beste idazle askorekin idatzizko kontaktuak izan zituen. Gortetik oso urruti ez zegoen. Ezagutzen diren bere idazlanek kultura handiko emakumea erakusten dute.

## Obra 
Bere obratik bakarrik hamalau poema ezagutzen dira. Nahiz eta gutxi izan asko dira kontutan emakume batek idatzitakoak zirela; garaiko Gaztelak emakumeei kultura mailan muga handiak ezartzen zien. Hor ikus daiteke bere lanek zabalkunde handia izan zutela. Beste datu azpimagarria da bere poemak gutxienez hiru kantategietan jaso zirela. Datu horiek XVI. mendearen gizartean ez dira hutsalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Nieves Baranda: "Isabel de Vega, poeta con musa (Alcalá, 1558, 1568)", *Epos* aldizkaria, 30.zk. 2014.
Alkman

**Alkman** (Ἀλκμάν; gen.: Ἀλκμᾶνος; K.a. VII. mendea) Espartako poeta koral lirikoa zen. Alexandriako kanonaren bederatzi poeta lirikoen  ordezkaririk zaharrena da (besteak Safo, Alzeo, Anakreonte, Estesikoro, Ibiko, Pindaro, Simonides eta Bakílides dira). *Mousike*ari buruzko gaiak jorratzen zituen, emakume gazteak partenietako (birjinen abesbatzak) jai erlijioso handi guztietan parte hartzen zuten jarduera artistikoa.

## Biografia 
Antzinako tradizioaren arabera, agian Aristoteles, Sardesetik etorritako lidiarra zen, Espartara esklabo bezala iritsi zena, non Agesidasen familian (Hagesidamus?) bizi izan zen, eta bere trebetasun onengatik emantzipatu zuena. Hala ere, antzinako autoreen bizitza beren poesiaren irakurketa biografikotik ondorioztatzen zen, eta xehetasunak interpretazioen mende daude.

## Poemak 
Alkmanen poemak kantatzeko eta dantzatzeko ziren. Koruaren zuzendariak, zitararak lehen doinua ateratzen zuenean, festarako jantzia zeraman korua abesten eta dantzatzen hasten zen musikaren arabera. Kantuen  letrak otoitzak, mitoen narrazioak edo barne sentimenduak izan zitezkeen. Koruaren zuzendaria kantu berriak egiten zituen profesionala izan zitekeen eta koruaren partaideak gaztetatik dantzan eta kantuan ikasitako  herriko jendea ziren.

Gugana heldu diren  zatiak **partenioak** dira eta K.a. VII. mendeko espartar neskatxen jardunetara garamate, kantua eta dantza, berez, erlijio ospakizun baten funtsezko elementuak dira. Neskatxen koru-kantuetan ondorengo egileen lanetan agertuko diren ezaugarriak erakusten dizkigu: adibide mitikoak koreutek eta poetak bizi duten  egoera konkretuaren aipamenekin batera, konparazioak, metaforak….

Alkmanen hitzek gauza handiak eta txikiak laudatzen zituzten: neskatxen korua, ardoa, ilarren purea, bere burua…. eta  irudi poetikoak tarteka. Alkmanek bi jaun izan zituen, poesia eta Esparta.

Alkmanena dugu literatura grekoaren zatirik iradokitzaile eta erakargarrienetako bat;  gaueko bakea deskribatzen da, eta natura guztia lotan aurkezten du, mendiak, haranak, lurreko, aireko eta uretako animaliak…

## Kanpo estekak
Non sequitur (argipena)

***Non sequitur*** esamolde latindarrak honako esanahiak izan ditzake:

* '**Non sequitur* (logika)**, logikan aipatzen diren falazia mota bat. Ondorioa jakintzat ematen da baina ez dago benetako kausa-efektu harremanik eta ondoriotzat ematen den arrazoiak ez du oinarririk.una falacia lógica en la que la conclusión a la que se llega no se deduce por su premisa. Iristen den ondorioa ez da benetan bere premisagatik ondorioztatzen.
* ***Non sequitur* (figura erretoriko)*', garrantzirik gabeko iruzkina, batzuetan hutsala, batzuetan komikoa, batzuetan lerdoa... aurreko gai edo adierazpen baten aurrean.
Tracey Ullman

**Tracey Ullman**, **Trace Ullman** jaioa (Slough, Berkshire, 1959ko abenduaren 30a) britainiar-estatubatuar aktore, komiko, zuzendari, ekoizle eta abeslaria da.

Britainiar telebistako saio komikoetan hasi zen. Estatu Batuetara emigratu zuen eta han izan zuen bere telebista saioa, *The Tracey Ullman Show*. Telebista-saioak ekoizten ditu, filmetan eta antzezlanetan parte hartzen du parte hartzen du eta diskoak ere argitaratu ditu.

## Diskografia 
* *You Broke My Heart in 17 Places* (1983)
* *You Caught Me Out* (1984)

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Emakumezkoen Traineru Ligako 2021eko denboraldia

**Emakumezkoen Traineru Ligako 2021eko denboraldia** Euskotren Ligaren hamairugarren denboraldia izan zen. Donostiako Arraun Lagunak izan zen txapelduna.

## Historia 
Hirugarren urtez jarraian traineru berberek osatu zuten Liga. Borroka latza izan zen Arraun Lagunak eta Orioren artean eta puntuetan berdinduta amaitu zuten. Donostiarrek ordea garaipen bat gehiago izan zuten eta Arraun Lagunak izan zen txapelduna. Zarauzko Ikurriñaren ondoren Hondarribian jokatu zen estropada ez zen puntuagarria, baina hori ere Arraun Lagunakek irabazi zuen..

Hondarribia laugarrena izan zen eta jeitsiera play-offak jokatu zituen. Maila galdu zuen eta 2022ko Ligarako Tolosaldea sailkatu zen.

### Estropadak 

## Sailkapena 
### Play-offak 
ETE Ligako garailea izandako Tolosaldeak jardunaldi biak irabazi eta mailaz igotzea lortu zuen.

## Patroirik onena 
Hondarribia jeisti egin zen arren Miren Garmendia patroia izendatu zuten patroirik onena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialean 2021eko datuak
Non sequitur (figura erretorikoa)

***Non sequitur*** (, "ez zaio jarraitzen"; "ez da, noski, aurrekotik ondorioztatzen") baliabide literarioa, figura erretorikoa eta dialogikoa da, eta maiz erabiltzen da arreta lortzeko edo helburu umoristikoetarako. 

Lehen esandakoarekin bat ez datorren zerbait esatea da, eta horregatik da dibertigarria edo harrigarria. Entzuleak edo irakurleak jauzi logikoa antzematen du eta horrek irria edo harridura piztuko du, jakin-mina piztuko du.

## Adibideak 
Adibide bat topa daiteke gure balada klasikoan:

Agerikoa da jauzi logiko itzela dagoela lehen bi lerro eta hurrengo bi lerroen artean.

## Ikus, gainera
Bi kontzepturen arteko aldea nabarmendu behar da: badago alde batetik '**Non sequitur* logika*' alorrekoa, falazia mota ezaguna, eta beste aldetik literaturaren teorian erabiltzen den figura erretoriko hau.

## Kanpo estekak
Non sequitur (logika)

[thumb|[Belarjalea da, beraz, behia ere bada.]]
Logikan, ***non sequitur*** (latinetik «ez zaio jarraitzen», hau da, nolabait "ez dauka aurrekoarekin zerikusirik") argumentu mota bat da, non ondorioa ez baita premisetatik benetan ondorioztatzen. Zentzu zabalean, edozein arrazoibide inkontsekuente edo baliogaberi aplikatzen zaio, hau da, falazia oro *non sequitur* bat dela esan daiteke.

## Adibideak 
Hona hemen *non sequitur* adibide erraz bat:

*A bada, orduan B ere bada.
*B da.
*Beraz, A ere bada.

Horrela:

*Behia bada, orduan belarjalea ere bada.
*Belarjalea da.
*Beraz, behia ere bada.

Ume txiki batek ere ikus dezake lehen lerroa egia izateari *ez diola jarraitzen* beste bi lerroak ere egia izatea.

Beste adibide erraz bat.

*A-n baldin banago orduan B-n ere banago.
*B-n nago.
*Beraz, A-n ere banago.

Horrela:

*Ondarroan banago orduan Euskal Herrian nago.
*Euskal Herrian nago.
*Beraz Ondarroan ere banago.

Adibide honetan ere erraz ikus dezake lehen lerroa egia izateari *ez diola jarraitzen* beste bi lerroak ere egia izatea. A eta B

## Kanpo estekak
Himno homerikoak

[thumb|[Homero aedoari egozten zaizkio himno homerikoak.]]
**Himno homerikoak** (antzinako grezieraz : Ὁμηρικοὶ Ὕμνοι / *Homērikoì Húmnoi*) poema epiko greko bilduma da, 32-34 inguru, antzinaroan Homerori egozten zitzaizkionak.

## Edukia 
Gaur egun, antzinakoena, Demeterri eskainitakoa, K. a. VII. mendean idatzi zela uste da, Hesiodoren garaian, normalean Homerori egotzitako data baino geroxeago. Honek greziar literaturako monumentu zaharrenen artean kokatzen ditu.

Ereserki bakoitza jainko bati eskainia dago, eta aedo batek preludio edo proemio gisa (grekoz,  προοίμιον: *prooimion*) kantatua izan behar du, luzeago batera igaro aurretik. Ereserkiak luzeran asko aldatzen dira, batzuk hiruzpalau lerrokoak diren bitartean, beste batzuk bostehun lerro baino gehiago dituzte. Hexametro daktilikoetan jainko zehatzak goraipatzen dituzte ereserki hauek, epopeia homerikoetan erabilitako metrika.

Ereserkiak eskaintzen zaizkie:

# Dionisori
# Demeterri
# Apolori (21 eta 25ekin batera)
# Hermesi (18arekin batera)
# Afroditari (6 eta 10ekin batera)
# Afroditari (5 eta 10ekin batera)
# Dionisori (1az eta 26az gain)
# Aresi
# Artemisari (27rekin batera)
# Afroditari (5 eta 6rekin batera)
# Ateneari (28rekin batera)
# Herari
# Demeterri (2arekin batera)
# Rea/Zibelesi (jainkoen ama)
# Heraklesi, lehoi bihotza
# Asklepiori
# Dioskuroei (33rekin batera)
# Hermesi (4rekin batera)
# Pani
# Hefestori
# Apolori (3 eta 25ekin batera)
# Poseidoni
# Kronoren semerik boteretsuenari: Zeusi
# Hestiari (29arekin batera)
# Musei eta Apolori (Apolori, 3 eta 21ekin batera)
# Dionisori (1 eta 7rekin batera)
# Artemisari (9rekin batera)
# Ateneari (11rekin batera)
# Hestiari (24rekin batera)
# Geari (Lurra, guztiaren ama)
# Heliosi
# Seleneri
# Dioskuroei (17arekin batera)
# Gonbidatuei

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Norzagaray

**Ángel Norzagaray** (Guasave, 1961eko abuztuaren 17a &ndash; Mexicali, 2021eko abenduaren 27a) antzerkigile, aktore, poeta, irakasle eta zuzendari mexikarra izan zen.

## Biografia 
### Hasierako bizitza eta ikasketak 
Sinaloako Guasave hirian jaio zen 1961ean. Veracruzeko Unibertsitatean Antzezpeneko Lizentziatura ikasi zuen, eta, geroago, Espainiako Letren Doktoretza lortu zuen Valladolideko Unibertsitatean . 

### Karrera 
Antzerkigile gisa, obra nabarmenak idatzi zituen, besteak beste, *La emperatriz de la mentira*, *Los desventurados*, *Las devoradoras de un ardiente helado,* *El velorio de los mangos, Cartas al pie de un árbol, Elegías mexicalenses* eta *El viaje de los cantores*. Baita Kalifornia Behereko Unibertsitate Autonomoan ere irakasle izan zen, non administrazio karguak ere izan zituen. Bere ibilbidean hainbat sari eta errekonozimendu irabazi zituen, hala nola, Kazetaritzako Estatuko Saria, Lan Onenaren Saria ( *Cartas al pie de un árbol* lanagatik), Xavier Villaurrutia Domina eta Literaturako Estatuko Saria (*Choques* lanagatik).  

### Heriotza 
2021eko abenduaren 27ko goizean hil zen hirurogei urte zituela, hainbat urtez minbiziarekin borrokan ibili ostean.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kalifornia Behereko Unibertsitate Autonomoaren webgune ofiziala
Julen Iztueta

**Julen Iztueta Olaizola** (Anoeta, Gipuzkoa, 1987) diseinatzaile grafiko eta artista anoetarra da. Ikasketak Bilbo eta Bartzelonan egin ondoren Vilanova i la Geltrùn (Katalunia) bizi da gaur egun.

## Ikasketak 
Derrigorrezko ikasketak Anoetako Herri Ikastolan egin ondoren Batxilergo Artistikoa egin zuen eta Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederrak ikastera joan zen Bilbora. Bartzelonako Unibertsitatean amaitu zuen karrera beka bati esker eta "Ikus-kultura eta Hezkuntza" masterra egin zuen bertan.

## Lanak 
2012an ANNA izeneko tipografia sortu zuen Anna Vives gazte katalanarekin batera. Down Sindromea du Vivesek eta tipografia bat sortzea elkarrekin egindako proiektua izan zen.

2021ean *30 segundos de piel* izeneko erakusketa egin zuen The Hub Studion, Bartzelonan.

2021ean *Galerie 21* arte galeriak antolatutako *Art Off Hamburg* izeneko kultur ekitaldian parte hartu zuen *Ispilu hutsak* bildumarekin, Hanburgon (Alemania). Hainbat lekutatik hartutako irudiak moztuz eraikitako collageek osatzen dute *Ispilu hutsak* bilduma eta identitateari buruzko hausnarketa bat da.

2021ean Calvin Kleinek antolatutako *Celebration of art and culture* erakusketan parte hartu zuen Parisen. 200 gonbidatu inguruk parte hartu zuten hainbat arte arlotako multimedia esperientzia honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María José Fuster

**María José Fuster-Ruiz de Apodaca** (Benidorm, 1967) Gizarte Psikologian doktorea, UNEDeko irakaslea, GIB/HIESAren aurkako ekintzailea eta Seisida-ko zuzendari exekutiboa.

## Biografía 
Benidormen jaioa, bere diagnostikoa (GIB+) partekatu duen aktibista honek epai aitzindaria lortu zuen GIBarekin bizi diren pertsonek arlo laboralean bazterketa pairatu ez dezaten. 

1989an izan zuen diagnostikoaren berri drogak uzteko programa baten barruan ari zela, argitzen duenez transmisioa sexu bidezkoa izan zen:"tuve mucha suerte, porque el hecho de que me dieran el diagnóstico allí, en un contexto terapéutico, fue algo que marcó de manera importarte la forma de conducirme…"

(María José Fuster-Ruiz de Apodaca, 2009/04/07)Psikologia Klinikoan lizentziatu eta gero, GIBarekin bizi diren pertsonek pairatutako estigmaren gainean egin zuen tesia eta Gizarte Psikologian lortu zuen doktoretza. UNED-eko irakaslea da Gizarte Langintzako Graduan eta Psikologi-Ikerketa Unibertsitate Masterrean.

Amigos de Benidorm izeneko elkartean hasi zen boluntario eta bertan jarraitzen du ekarpena egiten. 1997an, CALCSICOVA erakundea sortzen lagundu eta bost urtez aritu zen lehendakari. Bertatik CESIDA - Coordinadora Estatal de VIH y Sida-ren sorrera bultzatu eta zuzendaritzaren ardura hartu zuen. eta Fundación Pedro Zerolo-ko patronatua.

Biltzarren bitartez ere Estatu mailako GIBaren aurkako mugimendua sustatu du. Adibide dira 2014an Donostin ospatu zuen Congreso Nacional del Sida, 2017ko Conferencia mundial de personas LGTB que viven con VIH o sida 2019an Alicanten ospatutako XIX Congreso Nacional sobre Sida e ITS.

## Obra 
##### Aldizkarietan idatzitako artikuluak 
* Calidad de vida en personas con VIH: claves para su avance (Revista Multidisciplinar del Sida, Vol. 8, Nº. 20, 2020)
* Cuarto 90: Calidad de vida de las personas con VIH (Revista Multidisciplinar del Sida, Vol. 6, Nº. 14, 2018)
* La percepción del estigma en las personas con VIH: sus efectos y formas de afrontamiento (2011)
* Mujer y VIH (Revista española de drogodependencias, Nº. 3, 2002)

**Obra kolektiboetan idatzitako artikuluak**

* El papel de los medios de comunicación en la construcción del estigma asociado al VIH (Psicología de la maldad: cómo todos podemos ser Caín, 2014)
*Prejuicio y estigma hacia las personas que viven con el VIH: un estudio psicosocial desde la perspectiva del grupo estigmatizado (Método, teoría e investigación en psicología social, 2008)

##### Obra kolektiboa 
* Formación de mediadores y mediadoras para el apoyo a personas con VIH (UNED, 2017)

## Sariak eta Aitortzak 
* 2021ean Premios MADO (12. edizioa)
*2015ean Premis CALCSICOVA (5. edizioa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Giza Immunoeskasiaren Birusa - GIB
*Hartutako Immuno Eskasiaren Sindromea - HIES

## Kanpo estekak 
*[https://www.youtube.com/watch?v=eHZ14cFjqaw ]
*María José Fuster habla con Ana Pastor de cómo era tener VIH en 1986 - ¿Dónde estabas entonces?(laSexta, 2018)
*Sociedad Española Interdisciplinaria del Sida - Web
*CESIDA - Coordinadora Estatal de VIH y Sida
Villa Rosalba jauregitxoa

**Villa Rosalba jauregitxoa** () Mercosurrek Paraguaiko Asuncion hiriburuan duen eraikinetako bat da. Mercosurreko Berrikuspen Auzitegi Iraunkorraren lehenengo egoitza izan zen. Asunciongo ondare historikotzat hartzen da.

## Historia 
Villa Rosalba 1919an inauguratu zen José Emilio Pérezen familia-etxea gisa. 1943ko otsailaren 23an Paraguaiko botere betearazleak Gerra eta Marina Ministerioari baimena eman zion eraikina erosteko Indar Armatuen Komandoburuaren egoitza izateko. Horrela izan zen 1987ra arte.

1996 eta 2004 bitartean Paraguaiko Justizia Militarraren Auzitegi Gorenaren egoitza izan zen. 2005eko ekainaren 19an Paraguaiko Errepublikak eta Mercosurrek Berrikuspen Auzitegi Iraunkorraren egoitza bertan ezartzea adostu zuten. 2016an Mercosurreko Berrikuspen Auzitegi Iraunkorrak egoitza utzi zuen eta Asunciongo beste eraikin batean ireki zituen ateak.

## Kanpo estekak
Iguazú Parke Nazionala

**Iguazú Parke Nazionala** edo **Iguazù Parke Nazionala eta Erreserba** dira Argentinako Gobernu Nazionalak elkarrekin babestutako bi eremu  ezagutzen dituen izenak: **Iguazú Parke Nazionala**  bera eta **Iguazú Erreserba Nazionala**. Babestutako eremu horren azalera 67.620 hektareakoa da, eta 59.945 hektarea azpibanatzen dira parke nazionalerako, eta 7.675 hektarea erreserba nazionalerako, bertan baitago zerbitzu-sektore bat. Bi eremuak elkarrekin kudeatzen ditu Parke Nazionalen Administrazioak intendentea izendatuz. 

Iguazú Parke Nazionala 1934an sortu zen Iguazuko ur-jauzien ingurumena eta biodibertsitatea zaintzeko helburuarekin, 2011n “munduko zazpi mirari naturalak” gisa aukeratuak izan zirenak.  Iguazú Erreserba Nazionala 1970ean sortu zen.

## Kokapena 
Iguazú departamenduan dago osorik, Iguazú ibaiarekin muga egiten du  Misiones probintziako ipar muturrean, Puerto Iguazú hiriarekin muga eginez. Bere ekialdeko muga 17 km-ra dago Andresito hiritik. Bi errepide nazionalek zeharkatzen dute: 12a eta 101a. Brasilgo ertzean Iguazuko Parke Nazionala (*Parque Nacional do Iguaçu*) dago, Argentinako parke nazionalarekin batera 2.400 km² baino gehiagoko eremu babestua osatuz, eta horiei ondoko beste erreserba batzuk gehitzen zaizkie, hala nola Puerto Peninsula defentsako erreserba naturala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Josefa Wonenburger Planells Saria

**María Josefa Wonenburger Planells Saria** Galiziako Xuntak emakume zientzialariei ematen dien saria da. Unidade de Muller e Ciencia de Galicia-k sortu zuen 2007an k sortua.

Sariak María Josefa Wonenburger Planells zientzialari galiziarraren izena darama. Nazioartean emakume erreferente eta aitzindaria matematikaren alorrean.

## Saridunak 
Irabazleen zerrenda: 

* Inmaculada Paz Andrade (2007) 
* María Teresa Miras Portugal (2008) 
* María Soledad Soengas González (2009) 
* Carmen Navarro Fernández-Balbuena (2010) 
* Ofelia Rey Castelao (2011) 
* Tarsy Carballas Fernández (2012) 
* María José Alonso (2013) 
* Carmen García Mateo (2014) 
* Isabel Aguirre de Úrcula (2015) 
* Peregrina Quintela Estévez (2016) 
* Begoña Vila Costas (2017) 
* Alicia Estévez Toranzo (2018) 
* Mabel Loza García (2019) 
* Amparo Alonso Betanzos (2020) 
* Victoria Lareu Huidobro (2021)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* María Josefa Wonenburger Planells

## Kanpo estekak 
*Unidade de Muller e Ciencia de Galicia
*PREMIOS MARÍA JOSEFA WONENBURGER PLANELLS
*Mulleres premiadas 2007-2020
Xabier Ortiz de Luzuriaga BTT

**Xabier Ortiz de Luzuriaga BTT trabesia**, txirrindulari honen omenez egiten den mendi bizikletako froga da. Antolakuntzak urtero prestatzen duen ibilbide desberdinean 250 eta 350 lagun inguru elkartzen dira. Xabier, 2004ko maiatzaren 27an hil zen, auto istripu batean. Legazpin egiten da, Xabierren lagunek antolatua. 

Facebook orrialdea 2012ko otsailaren 27an eratu zen. Inskripzioa webgunearen bidez egiten da, aldez aurretik. Hegialde auzotik abiatzen da eta 34 kilometro inguruko luzeera dauka. Egun honetan, Xabier gogoratzen da familiari aurresku bat dantzatuz, irteeran.

2020. urtean, Covid-19 pandemia dela eta, bertan behera geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maksim Litvinov

**Maksim Maksimovitx Litvinov**, ** Meir Henoch Wallach-Finkelstein** jaioa (; Białystok, Errusiar Inperioa, 1876ko uztailaren 17aGreg./uztailaren 5aJul. - Mosku, 1951ko abenduaren 31) sobietar iraultzaile, politikari eta diplomazialaria izan zen.

Errusiar Inperioan jaio zen Lituaniako familia judu batean. Armadan urte batzuk eman eta kanporatua izan ondoren, iraultzan aritu zen. 1901ean atxilotu, espetxetik ihes egin eta erbesteratu egin zen. Londresen Lenin ezagutu zuen. 1905eko Iraultzan Errusiara itzuli zen eta egunkari editorea izan zen. 1906tik beste hamar urte eman zituen erbesteratuta, Laneko Alderdi Sozial Demokratari armak emateaz arduratuta.

1917ko Errusiako Iraultzaren garaipenaren ondoren, gobernu sobietarraren ordezkari izendatu zuten Britainia Handian. Britainia Handitik kanporatu ondoren, lan diplomatikoak egin zituen Europan eta gerrako presoak trukatu zituen.

Armagabetzearen aldekoa izan zen eta 1928ko Briand-Kellogg Itunean sobietarrek parte hartzea lortu zuen. Litvinov Protokoloaren bidez, ituna Sobietar Batasunean eta inguruko herrialdeetan aplikatzea lortu zuen.

1930ean Stalinek Kanpo Arazoetarako Herri Komisario izendatu zuen. Litvinov segurtasun kolektiboaren aldekoa zen klase-borrokaren aldekoa baino gehiago, eta Frantziarekin eta Britainia Handiarekin harremanak hausten saiatu zen. Hamarkada horretan, Alemania naziaren aurkako segurtasun kolektiboko politika sobietarra zuzendu zuen.

Municheko Konferentziaren ondoren, prentsa sobietarra Litvinov judua zela nabarmentzen hasi zen. 1939ko maiatzaren 3an Stalinek Viatxeslav Molotov jarri zion ordez.

1941ean Sobietar Batasuneko enbaxadore Estatu Batuetan izendatu zuten, 1943an Andrei Gromikok ordezkatu zuen arte.
Katalina Bragantzakoa

**Katalina Bragantzakoa** (; Vila Viçosa, 1638ko azaroaren 25a - Lisboa, 1705eko abenduaren 31) Ingalaterrako, Eskoziako eta Irlandako erregina ezkontidea izan zen 1662tik 1685era.

Joan IV.a Portugalgoa eta Luisa de Guzmánen alaba izan zen. 1662an Karlos II.a Ingalaterrako erregearekin ezkondu zen. Ezkontzak ez zuen seme-alabarik izan.

Katolizismoa zela eta, Ingalaterran ez zen oso ezaguna izan eta hainbat konspirazio jasan zituen. Erregea 1685ean hil zen eta Katslina Portugalera itzuli zen 1692an.
Iguazuko Parke Nazionala

**Iguazuko Parke Nazionala** (*Parque Nacional do Iguaçu*) Brasilgo Paraná estatuko parke nazional bat da. Guztira 185.262,5 hektarea eta 420 kilometro inguruko luzera, horietatik 300 km ur-masen arteko muga naturalak dira, eta Argentinako eta Brasilgo aldeek batera 260.000 hektarea.  Iguazuko Parke Nazionala 1035 zk. dekretu federalaren bidez sortu zen, 1939ko urtarrilaren 10ekoa, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1986an. Parkea Chico Mendes Biodibertsitatea Kontserbatzeko Institutuak (ICMBio) kudeatzen du.  

Parkeak Argentinako Iguazu Parke Nazionalarekin partekatzen du munduko ur-jauzi handienetako bat, . Flora eta fauna espezie arraro eta desagertzeko arriskuan dauden hainbat espezie bizi dira bertan, horien artean igaraba erraldoia eta hartz inurrijalea. Ur-jauziak sortutako ihinzta-hodeiek landaredi oparoa hazteko lagungarriak dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ugarra

**Ugarra** Erromantzatua ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

1427n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Napari kontzejura pasa ziren.

Bertako biztanleak *ugarratarrak* ziren.

## Izena 
*Ugarra* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Vgarra* (1364)
* *Hugarra* (136)
* *Ugarra* (1534)
* *Ugarra* (1800)
* *Ugarra* (1898)
* *Ugarra* (1986)

## Geografia 
Ugarra Erromantzatua ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Erromantzatua Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 46 kilometrora dago. Udaletxea Domeñun dago. Erliebe handiko ibarra da. Mendebaldeko tarteak lautada bat osatzen du, Longida, Urraulbeiti eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

### Klima 
Erromantzatuko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5&nbsp;°C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira ibarreko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

#### Estazio meteorologikoak 
Erromantzatuan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Urraulbeiti pareko udalerrian, estazio bat dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Despopulatu ondoren, borda-gune gisa erabiltzen da, eta *Bordeta* ere esaten zaio.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromantzatua
* Zangozerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Garbikundeko Andre Mariaren eliza (Napari)

**Garbikundeko Andre Mariaren eliza** Erromantzatuko Napari lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Abside lauaren tipologian, sokazko eta adarrezko aparailuarekin behealdean, harlangaitzezkoa da, leihatila bikia du eta defentsa-dorrea oinaldean. Adibide gisa, Nafarroako eskola bat ikusi nahi izan da Erromanikoaren hasieran, X. mendearen hasieran datatua, elementu zaharrenentzat, eta XI. edo XII. mendekoentzat, gainerakoentzat. Irunberriko tailerretik datorren eskultura-erretaula, Joan Eretak egina, XVII. mendeko lehen herenekoa, Iruñeko San Martin parrokian dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Napari
* Erromantzatua

## Kanpo estekak
Burtzeñako zentral termikoa

**Burtzeñako zentral termikoa** Barakaldo herri bizkaitarreko (Espainia) Burceña auzoan kokatutako zentral bat zen. Hidroeléctrica Ibérica eraiki zuen, eta 1907an jarri zuen martxan bere lehen ikatz-taldea. 1948an hasita, Iberduero bere hedapenari ekin zion ondoz ondoko faseetan, eta horien artean garrantzitsuenak 1957 eta 1965ean abiarazitako talde berriak izan ziren, erregaiarekin funtzionatzen zutenak. olioa. 1985ean utzi zuen bere jarduera, eta Iberdrola 2004an hasi zuen eraistea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Esteban eliza (Arbontze)

**San Esteban eliza** Erromantzatuko Arbontze kontzejuan XIII. mendeko kristau eliza bat da, gotiko estiloan.

## Eraikina 
Harrizko eraikuntza gotikoa da (XIII. mendekoa), lau ataletan banatutako habearte bakarrekoa, gehi burualdea, jostundegi zuzenekoa. Fajoien gainean dagoen kanoi-ganga zorrotzak estaltzen du. Nabearen ezker-eskuin kanoi-ganga zorrotzez estalitako kaperak daude.

Epistolaren aldetik sartzen da, ate dinteldu batetik. Dorrea oinaldean dago, habeartearen lehen atalean. Aipatzekoa da teilatu-hegalaren euskarrirako modiloiak daudela, tradizio erromanikokoak, gai zoomorfikoak (txakurrak, hegaztiak, erbiak), gizakiak (aurpegiak) eta geometrikoak (biribilkiak, heldulekuak) oinarri hartuta, interes artistiko handikoak.

Barrualdean, alboko kaperetan, XVI. eta XVII. mendeetako eskulturak daude. Erretaula nagusia erromanista da (XVII. mendearen lehengo erdia), eta Gartzea Gaintzak Joan Ereta mihiztatzaileari egotzi zion, Gaspar Ramos eskultorearekin lankidetzan. Basamentuko zenbait ohol kaltetu zituen sute baten ondorioz hondatuta egon arren, Domeñuko erretaula nagusiarekin zuen harremana ezagutu daiteke.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Arbontze
* Erromantzatua

## Kanpo estekak
Ettore Sottsass

**Ettore Sottsass** (Innsbruck, 1917ko irailaren 14a - Milan, 2007ko abenduaren 31) italiar arkitekto eta diseinatzailea izan zen.

Arkitekturan graduatu zen Turingo Politeknikoan eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen Italiako Errepublika Sozialeko armadan.

Gerra ostean arkitektura estudioa ireki zuen Milanen eta forma eta koloreekin esperimentatuz altzariak diseinatu zituen. Bitxiak, zeramika, pinturak, eskultura, argazkilaritza eta barnealdeak ere sortu zituen. 

1956an Olivettiren diseinu-aholkulari kontratatu zuten.

1980an Memphis Group sortu zuen, diseinu enpresa. Art Déco, Pop Art eta kitsch-ek inspiratu zituzten beren diseinua.

1980tik Sottsass Associatin ere lan egin zuen, arkitektura proiektuetan eta diseinu industrialean.

## Iruditegia 

Olivetti-Valentine.jpg|*Valentine* idazmakina (1969)
BUSSTOPS Koenigsworther Platz Mitte Hannover Germany 03.jpg|Autobus geltokia Hannoverren (2001)
Ettore sottsass, sedia 'miss, don't you like caviar, 1987.jpg|Miss, don't you like caviar aulkia (1987)

## Kanpo estekak