Toga

*Artikulu honetan jantziari buruzkoa da, beste esanahietarako jo toga (argipen orria)-ra*
thumb| Togaz jantzitako pertsonaia baten estatua (K.o. I. mendea)
**Toga** Antzinako Erromako gizonen jantzi bereizgarria zen. Gutxi gora-behera, 3,5 eta 6 metro arteko luzera zuen oihal erdizirkular luze batez osatua, bizkar gainean eta gorputzaren inguruan jartzen zen. Normalean artile zuriz ehuntzen zen eta tunikaren gainean eramaten zen. Erromatarren tradizioaren arabera, Erromaren sortzailea zen Romuloren soineko hobetsiena omen zen, eta bi sexuek eta hiritar militarrek erabiltzen zuten. Erromako emakumeek *stola* hartzen joan ziren heinean, toga erromatar hiritar gizonezkoentzako jantzi formal bihurtu zen.  Prostituzioan aritzen ziren emakumeak, eta adulterioagatik dibortziatutakoek *toga muliebris* erabil zezaketenak, arau honen salbuespen nagusia izango ziren. Eramateko toga motak hiritar baten maila islatzen zuen hierarkia zibilean. Hainbat legek eta ohiturek herritarrei mugatzen zieten erabilera, jai publikoetan eta hiritarren betebeharretan jantzi behar zutelarik.

Litekeena den lanerako jantzi sinple eta praktiko gisa hasi zenetik, toga handiagoa, konplexuagoa eta garestiagoa bihurtu zen, eta gero eta desegokiagoa izan zen jantzi formal eta zeremonialetarako. Antzinako Erromako "jantzi nazionala" izan zen eta hartzen da; horrela, balio sinboliko handia zuen, baina zaila zen janztea, deserosoa eta konplikatua behar bezala janztea, eta gehienei ez zitzaien gehiegi gustatzen hur janztea. Egoerak ahalbidetzen zuenean, janzteko eskubidea edo betebeharra zutenek jantzi erosoagoak eta informalagoak aukeratu zituzten. Apurka-apurka erabilerarik gabe geratu zen, lehenik klase baxuko herritarren artean eta gero, klase ertainekoen artean. Denboraren poderioz, goi-klaseek zeremonia batzuetan bakarrik erabiltzen zuten, eta V. menderako, jantzi ofizial bezala, *palio* praktikoenak eta *paenulak* ordezkatu zuten.

## Gaur egun 
thumb|Luxenburgon egoitza duen Europako Justizia Epaitegiko epaileak. Guztiek soinean toga gorria darabilte, euren ofizioaren uniforme legez. 2022.
[thumb|left|[Sorbona Unibertsitatea|Sorbona Unibertsitateko doktore batzuk ospakizun akademiko batean toga koloredunak erabiltzen. Batzuek buruan birreta ere darabilte.]]
Gaur egun, epaileek, fiskalek, abokatuek eta prokuradoreek zenbait herrialdetan erabiltzen duten kolore beltzeko janzkera da toga. 

Irakasleek, zenbait erakunde akademikotan, togak eta birretak erabiltzen dituzte ospakizunetan, ziklo akademiko baten amaiera ospatzen den zeremonietan, esate baterako. Togak erabiltzen diren erakundeetan, kolore-kodeak egoten dira alor akademikoak bereizteko. Kode-kolore horiek ez dira unibertsalak, aldatu egin dira denboran zehar eta ez dira berdin-berdinak munduko erakunde akademiko guztietan.

Ikasleek, titulazio bat lortzean, bigarren hezkuntzatik aurrerako zeremonia akademiko batzuetan ere togak erabiltzen dituzte. 

## Oharrak eta erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pompeloko togatusa*

## Kanpo estekak 
* Vout, Caroline (1996ko urria) The Myth of the Toga: Understanding the History of Roman Dress. *Greece & Rome*, XLIII, 2 Zk.

* González Jiménez, Albert (2020-10-16) La toga como signo de igualdad en el proceso. *Legal Today.*