Reicheko Armamentu eta Gerra Produkzioko Ministerioa

**Reich-eko Armamentu eta Gerra Ekoizpenerako Ministerioa** (alemanez: *Reichsministerium für Rüstung und Kriegsproduktion*) Adolf Hitlerrek Bigarren Mundu Gerran sortutako ministerio bat izan zen. 1940ko martxoaren 17an ezarri zen Alemania nazian. 500 langile inguru zituen. Bere izen ofiziala 1943ko irailaren 2aren ondoren "*Reichsministerium für Bewaffnung und Munition*" (Reicheko Armamentu eta Munizio Ministerioa) izan zen. Bere lana Wehrmacht-en hornikuntza hobetzea zen, beharrezko arma eta munizio hornikuntzekin.

## Historia 
### Sorrera eta Fritz Todten izendapena 
Hirugarren Reicharen lehen gerra-ekintzek (Txekoslovakiaren okupazioa, Poloniaren aurkako inbasioa) Alemaniako armamentu-industriak Wehrmachten arma eta munizio beharrak nekez ase zitzakeela frogatu zutenetik, Hitlerren dekretu bidez Reich-eko Armamentu eta Munizio Ministerioa sortzea agindu zen, 1940ko martxoaren 17an sortua, eta Fritz Todt ministro izendatu zuten. Todtek gerra ekonomia etorkizuneko kanpaina militar planifikatuetarako behar zen mailara eraman behar zuen.

### Ekialdeko Lidergo Ekonomikoa 
Sobietar Batasunaren inbasioaren planifikazio militarraren prestaketaren arduraduna Ekialdeko Lidergo Ekonomikoa (*WiFüStab East*) izan zen, Lau Urteko Planerako Bulegoko Estatu Idazkariak nagusi zirela. Bere emaitza praktikoa Karpeta Berdea izan zen.

1941eko uztailaren 14an, *WiFüStab Ost* delakoak Wehrmachteko Komando Gorenari juduen "berehalako ghettizazioa" eskatu zion Sobietar Batasunean berriki okupatutako zatietan, "judu ez fidagarriak jokoan sar daitezen".

1941eko uztailaren 28an eutanasia programaren antolatzailekide ziren Viktor Brack eta Richard von Hegener, Goi Agintariaren Ekonomia eta Armamentu Defentsa Bulegoko buru zen Georg Thomasekin bilera bat zuten. Führer-aren agindu berezia gauzatzeko *Wehrwirtschafts- und Rüstungsamt*-en laguntzari buruzkoa zen.

1941eko uztailaren 31n, Wehrwirtschaftseko jeneral Thomasek eta Hermann Göringeko Estatu idazkari Paul Körnerrek "Errusiaren antolaketa kontuak" gaiari buruz hitz egin zuten. Ondorengo bileran *WiFüStab Ost*, Backe berriro adierazi zuen "oso kopuru txikiak bakarrik daude eskuragarri" SESBeko biztanleria hornitzeko. Ondoren, Goeringek Reinhard Heydrichi eskatu zion "irtenbide orokor bat prestatzeko juduen auziari Alemaniak Europan duen eraginaren esparruan".

### Defentsa-industriaren akademizazioa 
Todt armamentu-fabriken balantzeei eta eragin alemaniarreko esferako ekoizpen-bitarteko estrategikoei buruz informatu zuten, eta Hitlerri informazioa emateko betebeharra bete zuen. Bigarren Mundu Gerrarako estrategia militar alemaniarrak sakon aztertu zituzten aditu zientifikoek. Munduko Ekonomiarako Kiel Institutuak 1.600 txosten baino gehiago baino ez zituen egin gai horiei buruz. Hitlerrek, ordea, neurri handi batean aholkuekiko erresistentea zela erakutsi zuen. Todt ministroak Hitlerren desoreka adierazi zuen Britainia Handiko eta Amerikako goi mailako ekonomien eta Alemania kontinentaleko europar ekonomia potentzialaren artean; 1942ko otsailaren 8an hil zen Wolfsschanzetik gertu izandako hegazkin istripu batean.

### Albert Speerren izendapena 
Todt hil ondoren, Hitlerrek Albert Speer Hiriburu Inperialerako Eraikinen ikuskatzaile nagusi ohia izendatu zuen bere oinordeko ministro postuan eta Todten postu guztietan, Alemaniako Errepideetako ikuskatzaile nagusiaren bulegoak, Gotorlekuen Eraikuntzako ikuskari nagusia eta Ura eta Energiaren ikuskatzaile nagusia barne. Speer, Todt ez bezala, jada ez zegoen Göeringen mende, baina Hitlerren gertuko konfidentetzat jotzen zuten. Speerrek komandante baten agindua jaso zuen 1942ko martxoaren 31n, armamentu-industria bateratzeko neurri erabakigarriak agintzeko. Aldi berean, ustezko erantzukizun propioa sortu zuen Führer honek Alemaniako ekonomiako gizon nagusienak (izan ere, gero eta gehiago estatu estuak planifikatutako ekonomia batean sartuta zeuden) eta, beraz, inkesten sistemarako oinarri berri bat sortu zuten.

1942ko apirilean sortutako Plangintza Zentralarekin, Speer azkenean gobernuaren interesen araberako ekonomiaren kontrol zentraleko maila konparagarri sobietarretako batera iritsi zen (merkatuaren eragiketa askearen ordez), eta gerrako ekonomiaren arlo guztietara jo ahal izan zuen (adibidez, enpresei ordaindu beharreko lehengaien kuota garrantzitsuetan). Lantza Ministerioak konpilatutako armen indizea (baina ez beti oinarri errealetan oinarritua) etengabe handitu zen eta 1944ko uztailean goia jo zuen (1944 = 322 eta 1940 = 100).

Bide batez, Armamentu Ministerioak txosten automatikoak (MB) zituela ere onartu zen. MBa armamentu-konpainien txartel zulatuen teknologian sartutako eskala handiko zerbitzu gisa oinarritu zen. MBrekin, Goiburuko Saila gai izan zen eskura zeuden ekoizpen-bitartekoak azkar esleitzeko eta ekoizpen-erabakiak hartzeko. Ekoizpen-bide horiek, sarritan argitalpen garaikideetan eta ondorengoetan minimizatu zena, langile behartuak eta kontzentrazio-esparruetako presoak izan ziren.

Sistema nazi polkratikoko ezohiko autoritate arrazional honek bizitza sozialaren funtsezko esfera militar guztietan eragiten du Speer atzealdea ere Auschwitzeko presoen erantzule izatea. Speerrek frogatu zuen gerraren plazeta garrantzitsua zela banakako ebaluazioetan, eta, geroago, SSetako merkataritza-enpresetan.

### Azken urteak 
Hirugarren Reicha azkenean hurbiltzen ari zenean, Hitlerrek bere testamentuan Karl Saur izendatu zuen Albert Speerren oinordeko ministerioan, Sairrek 26 egunez jardun zuen, 1945eko apirilaren 30etik maiatzaren 23ra.

## Ministroak 
## Kanpo estekak