Denbora-zatiketa bidezko multiplexazio

**Denbora-zatiketa bidezko multiplexazioa**, ingelesez Time-division multiplexing (**TDM**), amankomuneko bide baten bitartez, seinale desberdinak transmititzeko eta jasotzeko ahalbidetzen duen teknikari deritzo. Datuak bidaltzeko transmisioa luzera berdineko denbora tarte desberdinetan banandu egiten da. Tarte bakoitza komunikazio bati esleitzen zaio eta era horretan, tartearen txandakatzea errepikatu egiten da denbora zehar. Teknika hau gauzatu ahal izateko komunikazioaren muturretan kommutadore bana jartzen da denboran zehar zein komunikazioa transmititzeko gai den adierazteko. Denbora-zatiketa bidezko multiplexazio teknika erabil daiteke seinaleak transmitituko diren baliabidearen abiadura bitarra transmititu nahi den seinalearen abiadura bitarra baino handiagoa baldin bada. Seinaleak multiplexatzeko teknika hau XIX. mendearen amaieran garatu egin zen telekomunikazioetan telegrafia sistementzat, baina bere ohiko aplikazioa XX. mendearen bigarren erdian aurkitu zen telefonia digitalerako.

## Historia 
thumb|1922. urteko telex multiplexadorea
Hasiera batean denbora-zatiketa bidezko multiplexazio garatu egin zen telegrafia aplikazioetarako, transmisio lerro bakar batetik transmisio bat baino gehiago aldi berean bideratu ahal izateko. 1870. hamarkadan Émile Baudotek Hughes telegrafo makinentzat denbora-zatiketa bidezko multiplexazio sistema bat garatu egin zuen.

1994. urtean, Britania Handiko armadak Wireless Set No. 10 telefonoa erabili zuen mikrouhinen bidez 50 miliatara 10 telefono dei multiplexatzeko. Era horretan, landa-armadako komandanteak gai ziren Ingalaterrako langileekin komunikatzeko Mantxako kanala erabiliz.

1953. urtean, RCA Communication enpresak 24 kanaleko TDM sistema bat jarri zuen merkataritza operazio batean. Komunikazio hauek audioa bidaltzeko ziren. Sistema horren transmisorea New Yorkeko Broad Streeten zegoen eta hartzailea, ordea, Riverheaden zegoen, Long Island, New York. Sistema honen komunikazio mikrouhinetan oinarrituta zegoen Long Islanden zehar. TDM sistema esperimentala RCA Laborategiek garatu zuten 1950 eta 1953 artean.

1962. urtean, Bell Labs-eko ingeniariek D1 kanaleko lehenengo bankua garatu egin zuten. Banku horretan 24 ahots-dei digitalizatu zituzten Bell bulego nagusiaren etengailu analogikoen artean. Horretarako lau hariko kobrezko enbor bat erabili zuten. Bankuko kanal bakoitzak 1.544 Mbit/s -ko seinale digital bat mozten zuen 8,000 trama desberdinetan. Trama bakoitzaren tamaina 24 byte-ekoa izanda. Byte bakoitzak 64 kbits/s-ko bit-abiadura konstantearekin kodetutako telefono-dei bakar bat adierazten zuen. Bankuko kanalek tramaren bit finko bat erabiltzen zuten jakiteko deia nori zegokion.

## Teknologia 
Denbora-zatiketa bidezko multiplexazioa, bereziki, seinale digitaletan erabiltzen da, baina seinale analogikoak multiplexatzeko erabil daiteke ere. Multiplexazio mota honetan, bi seinale analogiko edo bit-fluxu transmititu egiten dira komunikazio kanal bakarra erabiliz, baina kanala fisikoki txandakatzen dute. Denboraren domeinua zatitu egiten da luzera finkoko tarte desberdinetan. Denbora domeinu osoan zehar tarte hauek errepika daitezke, izan ere, denbora-tarte bakarra dago azpi-kanal bakoitzerako. Lehenengo azpi-kanalaren bytea edo datu-blokea lehenengo denbora-tartean transmitituko da. Ondoren, bigarren azpi-kanalaren bytea edo datu-blokea transmitituko da. Prozesu hau azpi-kanal bakoitzarekin egingo da eta azkenengo azpi-kanalera heltzean, berriz, lehenengoak izango du aukera bere informazioa transmititzeko. Beraz, begizta bat sortzen da mekanismo hau erabiliz. TDM trama bakoitza azpi-kanal bakoitzaren *slotak* eta sinkronizazio kanalak osatzen dute, batzuetan erroreak zuzentzeko kanal bat egon daiteke ere.

## Aplikazio adibideak 
* Hierarkia digital plesinkronoan (PDH). PCM sistema deritze ere. Sistema horretan kobrezko 4 hariko kable baten bitartez (T-eramailea edo E-eramailea) transmisio digitaleko zenbait deietarako erabiltzen da edo zuntzezko kablearen bidez zirkuitu digital bat bideratuz.
* Hierarkia digital sinkronoak (SDH)/sare optiko sinkronikoak (SONET) datuak transmititzeko estandarra aldatu du PDH estandarra ordezkatuz.
* Oinarrizko Tarifaren Interfazea eta Lehen Mailako Tasaren Interfazea Zerbitzu Integratuen Sare Digitalerako (ISDN).
* RIFF (WAV) audio-estandarrak ezker eta eskuin estereo seinaleak tartekatzen ditu lagin bakoitzeko.

TDM multiplexazio sistemak aplikazio gehiago izan ahal ditu denbora-zatiketa bidezko multiplexazio sarbidea (TDMA) sistema inplementatuz. TDMA sistema batean lotura fisiko bakar batera hainbat estazio desberdin konekta daitezke, esate baterako maiztasun-kanal berdina partekatuz:

* GSM sistema telefonikoa.

* Datu taktikoen estekak: 16. esteka eta 22. esteka.

## Transmisio digitaleko multiplexazioa 
Zirkuituen kommutazio-sareetan, adibidez telefono-sare publiko kommutatuan (PSTN), gomendagarria da dei multzo bat transmisio media bakar batetik transmititzea. Era horretan, deiak transmititzeko erabiltzen den medioaren banda zabaleraren erabilera eraginkorragoa izango da. Denbora-zatiketa bidezko multiplexazio sistema batek, TDM sistema batek, telefono-kommutadoreak transmititzeko eta jasotzeko aukera ematen du, transmisio-korronte baten barruan kanalak sortzeko. DS0 ahots-seinale estandarrak 64 kbit/s-ko bit-abiadura bermatzen du. TDM sistema batean zirkuitu batek banda-zabalera handiago batekin funtzionatzen du. Hori dela eta, banda-zabalera denbora tarte desberdinetan zatituko da. Tarte bakoitza ahots-seinale bati esleituko zaio eta trama guztiek multiplexatuz aukera izango dute transmisio lerrotik transmititu ahal izateko. Sistema horretan *n* ahots-seinale baldin badaude, sistemaren banda zabalera *n**64 kbit/s-ekoa izango da.

Hierarkia digital plesinkronoa (PDH) goi-mailako tramak multiplexatzeko estandar bezala garatu egin zen. PDH kanal gehiago sortu zituen Europako 30 kanaleko TDM trama estandarra multiplexatuz. Konponbide hau denbora baten erabili izan zen, baina PDHk berezko hainbat eragozpen izan zituen. Horren ondorioz, Hierarkia Digital Sinkronoa (SDH) garatu zen. SDHren garapena burutzeko kontuan izan zituzten  baldintzak hurrengoak dira: TDMA dinamikoa erabiltzen da:

* HIPERLAN/2
* Transferentzia sinkrono dinamikoa 
* IEEE 802.16

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* FDM
* Duplex
* Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio

## Kanpo estekak 
* **Redes de computadoras** Kuroseren liburua