open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Margaret Aka

**Margaret Aka** (Guhi, Mendebaldeko Britainia Berria, Papua Ginea Berria, 1976) gineaberriar futbolaria eta futbol entrenatzailea da.

## Bizitza 
Margaret Aka Mendebaldeko Britainia Berriko Guhi herrikoa. Txikitan ez zuen inoiz ere futbolean jokatu, futbola mutilentzako kiroltzat hartzen baizen. Gerora, futbolean aritzen hasi zen eta futbolari profesional eta futbol entrenatzaile bilakatu zen. 2006tik 2008ra Australiako emakumezkoen futbol ligako lehen mailako Gap FC futbol taldean jokatu zuen, Brisbanen. 2011n Papua Ginea Berriko emakumezkoen futbol liga nazionala sortu zenean, sorterrira itzuli zen Bizprints Angels futbol taldean jokatzeko. 2011n ebakuntza egin behar izan ziotenean utzi zion futbolari izateari.

Bere futbolari ibilbidean zehar Papua Ginea Berriko emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin nazioarteko partidak jokatu zituen. 2003ko eta 2007ko Pazifikoko Jokoetan urrezko domina bana irabazi zituen emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin.

2013an hasi zen entrenatzaile boluntario Frederica Saketteren eskariz. 2014an Aka eta Harrison Kamake Ozeaniako Futbol Konfederazioaren entrenatzaile B lizentzia profesionala lortzeko bideari ekin zioten. Biak Ozeaniako Futbol Konfederazioaren akrediatzio lortu zuten herrialdeko lehen entrenatzaileak izan ziren.

Papua Ginea Berriko gizonezkoen futbol talde bat entrenatu duen lehen emakumezkoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julian Bergaretxe

**Julian Bergaretxe Maritorena** (Irun, 1893ko urtarrilaren 9a - Donostia, 1968ko urriaren 14a) gipuzkoar medikua izan zen, gastroenterologian aditua.

## Biografia 
Lekarozen egin zituen lehen ikasketak. Madrilen ikasi zuen eta Billabonara itzuli ostean 1918ko gripe pandemiaren aurka borrokatu behar izan zuen. 1919. urtearen hastapenetan Donostian finkatu zen eta San Ignacio klinikan lan egiten hasi zen Luis Urrutia doktorearen aldamenean. Bere arloko lan asko argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Germán Pomares

**Germán Pomares Ordónez** (El Viejo,Chinandega;1937 - Jinotega; 1979), "El Danto" izenarekin ezaguna (Tapir) Nikaraguako iraultzailea izan zen.

Carlos Fonseca, Tomás Borge eta Silvio Mayorgarekin batera, besteak beste, FSLNko Zuzendaritza Nazional Historikoaren sortzailea eta kidea izan zen, baita XX. mendearen erdialdean Somoza familiaren erregimenaren aurkako borroka armatuaren buruzagi militar nabarmena ere.

"Nikaraguako Heroi Nazional" gisa ohoratua da, FSLNko "Komandante Gerrillaria" eta EPSko "Brigadako Komandantea" hil ondorengo tituluekin.

Garaipen iraultzailea baino aste batzuk lehenago hil zen, Jinotega hiritik gertu dagoen La Cruz muinoan izandako gerra ekintza batean.

## Kanpo estekak 
* FSLNren historia
Silvio Mayorga

**Silvio Mayorga Delgado** (1934 &ndash; 1967) iraultzaile nikaraguarra izan zen.

Silvio Mayorga Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistaren (FSLN) kide sortzailea izan zen, besteak beste, Carlos Fonseca, Santos López eta Tomás Borgerekin batera. Nikaraguako Guardia Nazionalaren segada batean hil zen, Matagalpa mendietan zegoen Cerro Pancasánen. Bere gorpuzkiak Nagarote bere jaioterriko Parke Nagusian daude.

## Kanpo estekak
Blanca Aráuz

**Blanca Estela Aráuz Pineda** ( San Rafael del Norte, Jinotega, Nikaragua, 1909ko maiatzaren 25a - *Ibidem* 1933ko ekainak 2) Nikaraguako telegrafista bat izan zen, San Rafaelekoa, Augusto César Sandino jeneralaren emaztea. Ezaguna da Sandino jeneralari bere estrategiak lantzen lagundu izanagatik ere.

## Kanpo estekak
Diriangén

**Diriangén**, Dirian (mendi garaietako gizona), gen (jauna), Otomangue hizkuntzan Diriatzin-i dagokiona (Dirianen Jauna), Nikaraguako errege amerindiar bat izan zen, bere lurrak, Diriambatik (egungo Carazoko departamendua), *Dirianes* edo *Manquesa Berria*ren lurraldea espainiarrentzat, Ochomogo ibairaino (egungo Granadako departamendua), Rivas, Nicarao jaurerriaren mugetan. Beharbada, lurralde horretan bizi ziren chorotega kultura eta hizkuntzako taldeetako batekoa zen.

## Kanpo estekak 
*
William Llewellyn Dyer

**William Llewellyn Dyer** (Sunderland,  - Donibane Lohizune, 1936) ingeles enpresaburu eta futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.

## Biografia 
Kirolzale amorratua, Athletic Club eta Unión Ciclista Bilbaina kluben sortzaileetako bat izan zen. Arraunlari, crickquet jokalari, tenislari eta boxeo-zalea, futbolean aritu zen. Athleticeko hasierako futbolari amateur garrantzitsuenetariko bat izan zen. 1904-05. denboraldian futbola utzi zuen. 1916an seme bat izan zuen, Pat, Bigarren Mundu Gerran espioi moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Palmaresa 
## Erreferentziak
Humberto Ortega

**Humberto Ortega Saavedra** (Managua, 1947ko urtarrilaren 10a – *ibidem*, 2024ko irailaren 30a) Nikaraguako enpresaburua, politikaria eta militarra izan zen, Herri Armada Sandinistaren sortzailea eta lehen komandantea, eta Defentsa ministroa 1979ko uztailetik 1990eko apirilaren 25era arte.

Sandinismoaren Ikerketa Institutua sortu zuen, gaur egun Nikaraguako eta Erdialdeko Amerikako Historia Institutua (IHNC), Erdialdeko Amerikako Unibertsitatearen (UCA) instalazioetan egoitza duena.

## Kanpo estekak 
* Humberto Ortegaren webgunea
Santos López

**José Santos López** (1914-1965), peoi, jornalari eta militar iraultzaile nikaraguarra izan zen.

Santos López Soberania Nazionalaren Defentsarako Armadako borrokalari bat izan zen, Augusto César Sandinok Nikaraguan esku hartu zuten estatubatuar tropen aurka borrokatzeko antolatua. Gazte talde bateko kide izan zen, "Angelesko abesbatza" bezala ezagutzen zena, eta Koronel gradua lortu zuen, Sandino jeneralaren ordezkaria eta EDSNko Estatu Nagusiko kidea zelarik. Besteak beste, Carlos Fonseca, Silvio Mayorga eta Tomás Borgerekin batera Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistaren (FSLN) sorreran parte hartu zuen.

1984ko otsailaren 29an, Berreraikitze Nazionalerako Gobernu Batzarrak Santos López Nikaraguako Heroi Nazionala izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Abangoardiako Mugimendua (Nikaragua)

**Abangoardiako Mugimendua** 1931n Nikaraguako Granada hirian hasitako literatur mugimendua izan zen. Mugimendua José Coronel Urtecho, Pablo Antonio Cuadra eta Joaquín Pasos poetekin hasi zen, guztiak jesuitek sortu eta zuzendutako Erdialdeko Amerikako Ikastetxeko ikasleak izan ziren.
José Coronel Urtecho

**José Coronel Urtecho** (Granada, Nikaragua, 1906ko otsailaren 28a- † Los Chiles, Costa Rica, 1994ko martxoaren 19a) poeta, itzultzaile, saiakeragile, kritikari, hizlari, antzerkigile, diplomatiko, historialari nikaraguarra izan zen. Vanguardia Nikaraguako literatur mugimenduaren sortzailea izan zen, Joaquín Pasos eta Pablo Antonio Cuadrarekin batera.

## Kanpo estekak
Georgius Agricola

**Georgius Agricola**, **Georg Pawer** edo **Georg Bauer** jaioa (Glauchau, 1494ko martxoaren 24a - Chemnitz, 1555eko azaroaren 21a) alemaniar mineralogo eta metalurgista izan zen.

Hamabi urterekin latineko eskolan hasi zen ikasten. 1514tik 1518ra teologia, filosofia eta filologia ikasi zituen Leipzigeko Unibertsitatean. Heziketa humanista jasotzen jarraitu zuen eta 1519an Zwickauko greziar eskola ezarri zuen. 1523an Italiara bidaiatu zuen eta medikuntza ikasketak Bolonian burutu zituen. 1527an Alemaniara itzuli zen eta Joachimsthalen sendagile eta farmazialari gisa ezarri zen, inguruko mineral betak aztertu ahal izateko. 1533an Chemnitzen kokatu zen, alkate izendatu zuten eta Jurgi Saxoniakoa dukeak diplomatiko eta historialari izendatu zuen. Georgius Agrícola katolikoa zen eta, hil ondoren, protestanteek Chemnitzen ehorztea eragotzi zuten. Zeitzeko Katedralean lurperatu zuten.

*De re metallica libri XII* lanagatik da ezaguna. Hamabi liburukik osatzen dute, eta meatzaritzaren eta metalurgiaren azterketa sistematikoa, sailkapena eta gida metodologikoa dira. Mineralogiaren aita eta geologiaren sortzailea bezala ezagutzen da. Medikuntzari, pedagogiari, metrologiari, farmaziari, filosofiari, geologiari, historiari eta abarri buruzko 40 bat lan argitaratu zituen.

## Lanak 
* *Bermannus sive de re metallica*, Basel 1530 eta Paris 1541
* *De Bello adversos Turcas*, Nürnberg 1531
* *De mensuris et ponderibus libri V*, Paris 1533 eta Basel 1533
* *De ortu et causis subterraneorum libri V*, Basel 1546 eta 1558
* *De natura eorum, quae effluunt ex terra*, Basel 1546
* *De veteribus et novis metallis libri II*, Basel 1546
* ''De natura fossilium libri X':, Basel 1546
* *De animantibus subterraneis liber*, Basel 1549
* *De mensuris quibus intervalla metimur liber*, 1550
* *De precio metallorum et monetis liber III*, 1550
* *De peste libri tres* Basel 1554
* *De re metallica libri XII*, Basel 1556
Alil bromuro

**Alil bromuroa** edo **3-bromoprop-2-enoa** haluro organikoa da sintesi organikoan konposatuetan alkilo taldeak txertatzeko baliaten dena.

## Prestakuntza 
Alil bromuro laborategian zein industrian sintetizatzen da alil alkohola hidrogeno bromuroarekin erreakzionaraziz. Lehen-lehenik alkoholaren hidroxilo taldea protonatu egiten da, ura eliminatuz alilo katioia eratzen da, bromuro ioiarekin erreakzionatzen duena produktua osatzeko. Alil bromuroa erreakzio-nahastetik erauzten da eta, segidan, destilatu egiten da purutzeko.620x620px

Beste aukera da alil haluroen arteko halogeno-trukea eragitea, adibidez, alil kloruroa azido bromhidrikoarekin tratatzean kobrea katalizatzailea izanik.

## Ezaugarriak 
Alil bromuroa likido kolorgea eta apur bat oliotsua da, garraztasun puntua duen usain gozoa duena. Hezetasuna dagonean hidrolizatu egiten da mantsoki hidrogeno bromuroa eta alil alkohola emanez.

Toxikotzat jotzen da eta oso sukoia.

## Erabilera 
Alil bromuroa sintesi organikoan usatzen da alil taldea alkohol eta amina taldeei lotzeko babesle moduan. Halaber, hainbat botiken sintesirako aitzindarietako bat da, hala nola, sekobarbitala, sodio nedokromiloa eta tiamilala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Mills

**Alfred Edward Elvin Mills** (Lizard, Kornualles,  - Getxo, ) ingeles futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Biografia 
Mills aitarekin batera iritsi zen Bizkaira, Espainia eta Britainia Handia lotzen zituen kablearen konpainian lan egitera. 1901eko ekainaren 11n Kale Nagusiko Café Garcían estatutuak egiteko bileran parte hartu zuen.

1902ko martxoaren 9an, klubaren bigarren nazioarteko partida jokatu zuen, Bizcaya talde mistoak Burdigala frantziarraren aurka egindakoa. Bordelen 2 eta 0 irabazi ostean, Lamiakon 7 eta 1 irabazi zuten. 1904ko apirilaren 24an Madrid FCren kontrako partida ere jokatu zuen. Athleticek 2 eta 1 irabazi zuen.

Ez zen oso habila gaztelaniaz hitz egiten. Logroñon bizi bazen ere, uremiak jota, Algortara joan eta bertan hil zen.

## Ibilbidea 
## Palmaresa 
## Erreferentziak
Firestone

**Firestone Tire and Rubber Company** pneumatikoak ekoizten dituen estatubatuar multinazional bat da, Akronen (Ohio) egoitza duena. Harvey Samuel Firestonek sortu zuten 1900. urtean eta Fordekin zituen akordio bati esker sektoreko enpresa nagusienetariko bat bilakatu zen. 1988an Bridgestone japoniarrak erosi zuen.

## Kanpo estekak
Besançongo Komuna

**Besançongo Komuna** (frantsesez : *Commune de Besançon*) iraupen laburreko mugimendu iraultzailea izan zen 1871an sortua, Lyon eta Paris esperientzietan oinarritutako tokiko botere autonomo bat ezartzea helburu zuena. Bere jatorria hiriko aldaketa soziologikoetatik eta sindikatuen sorrerarekin batera zeinen Lehen Internazionalaren atal bat etorkizuneko Jura Federazioarekin lotuta lekuko dira eta Suitzako laguntza armatua antolatzen ari den bitartean utzitako korrespondentziak aurreikusitako askatasuna egiaztatzen du maiatzaren amaieratik 1871ko ekainaren hasierara bitartean. Maiatzaren 21ean "Semaine sanglantearen" hasierarekin eta ekainaren 7ra arte barne kanpaina bat burutzearekin batera, edozein saiakera larriki arriskuan jarri zen. Berrabiarazteko itxaropena izan arren, matxinada ideia ondorengo asteak eta hilabeteak behin betiko bertan behera uzten dira 1875etik anarkistak deitutako talde eta jarduerak desagertzearen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goodyear

**Goodyear Tire and Rubber Company** pneumatikoak ekoizten dituen estatubatuar multinazional bat da, Akronen (Ohio) egoitza duena. Frank Seiberlingek sortu zuten 1898. urtean eta bulkanizazio prozesuaren asmatzailearen abizenaz izendatu zuen. Egun bere sektoreko enpresa nagusienetariko bat da.

## Kanpo estekak
Bridgestone

pneumatikoak ekoizten dituen japoniar multinazional bat da, Tokion egoitza duena. Shojiro Ishibashik sortu zuten 1931. urtean eta egun bere sektoreko enpresa nagusienetariko bat da. 2018an 181 lantegi zituen munduko 24 herrialdetan.

## Kanpo estekak
Continental AG

**Continental AG** automobilentzako piezak ekoizten dituen alemaniar multinazional bat da, Hannoverren egoitza duena. 1871. urtean sortua, egun bere sektoreko enpresa nagusienetariko bat da.

## Kanpo estekak
Pirelli

**Pirelli & C. S.p.A.** pneumatikoak ekoizten dituen italiar multinazional bat da, Milanen egoitza duena. Giovanni Battista Pirellik sortu zuen 1872. urtean eta 1922tik aurrera Milango burtsan dago. Egun bere sektoreko enpresa nagusienetariko bat da.

1964tik aurrera, urtero egutegi ospetsu bat argitaratzen du, non Helmut Newton, Steve McCurry, Peter Lindbergh, Richard Avedon, Bruce Weber, Herb Rits edota Annie Leibovitz bezalako argazkilariek lan egin duten.

## Kanpo estekak
OnlyFans

**OnlyFans** Interneteko edukien harpidetza zerbitzu bat da, Londresen egoitza duena. Sortzaileek euren profilen edukietara harpidetza egin duten erabiltzaileengandik irabazten dute dirua, zaleak deritzenak. Horretarako zaleei hileroko kuotak, ikustaldiko ordainketak (*pay-per-view*) eta eskupekoak eskatzen zaizkie.

Zerbitzu mota hau sexu langileen artean oso hedatua bada ere, bestelako eduki-sortzaileak ere hartzen ditu, hala nola, musikariak, aktoreak, fitness-langileak, eta abar. Hori dela eta, ez dago polemikatik libre. Izan ere, batzuen ustez OnlyFans bezalako zerbitzuek sexu lana eta pornografia errazten baitute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefina Cuesta

**Josefina Cuesta Bustillo** (Villamorón (Burgos), 1947-Salamanca, 2021eko martxoaren 30a ) emakume historialari espainiarra izan zen. Salamancako Unibertsitatearen Historia Garaikidearen katedratika, bereziki emakume eta oroimen historikoaren inguruko gaiak jorratu zituen. Oroimen historikoaren esparruan aintzindaria izan zen Espainian.

## Biografia 
Villamorónenn jaio zen, 1947an. Geografia eta Historian lizentziatu zen Valladolideko Unibertsitatean eta Salamancako Unibertsitatean doktoratua egin zuen; bertan Lanaren Nazioarteko Erakundeari buruzko doktore tesia defendatu zuen. 1970eko hamarkadan, Parisera eta Luxenburgora joan zen bizitzera, eta han ikertzaile izan zen Institut d'Histoire du Temps Présenten eta Centre Virtuel de la Connaissance de l'Europe erakundean, hurrenez hurren.

Memoria Historikorako Dokumentalen Zentroaren zaindaria izan zen, Salamancako Unibertsitateko Emakumeen Ikerketarako Zentroko zuzendaria, USAL edizioak argitaratutako *Memoria de Mujer* bildumako sortzaileetakoa eta zuzendarikidea; bilduma horren xedea genero ikasketak diziplina anitzeko ikuspuntutik aritzea zen.

2008an bikaintasun zientifikoaren Maria de Maeztu saria eskuratu zuen.

## Obra batzuk 
* *Sindicalismo católico agrario en España (1917-1919)*. Madril: Narcea, D.L. 1978. . OCLC 9394487.[3]
* *Emigración y exilio : españoles en Francia, 1936-1946*. Benito Bermejorekin batera. Madril: Eudema. 1996. . OCLC 468330506.[4]
* *Historia de las mujeres en España : siglo XX*. Madril: Instituto de la Mujer. 2003. . OCLC 55639962.
* *La odisea de la memoria : historia de la memoria en España, Siglo XX*. Madril: Alianza Editorial. 2008. . OCLC 297537783.
* ''Les intellectuels et l'Europe de 1945 à nos jours''. Andrée Bachoud eta Michel Trebitschekin batera. Paris: L'Harmattan, DL. 2009. . OCLC 495222888.
* *¿Mujeres sabias?: mujeres universitarias en España y América Latina*. María Luz de Prado Herrera eta Francisco Javier Rodríguez Jiménez. Limoges: Pulim, DL. 2015. . OCLC 918613869.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Josefina Cuesta Dialnet webgunean.
Dora María Téllez

**Dora María Téllez Argüello** ( Matagalpa, Nikaragua, 1955eko azaroaren 21a **),** **2 Komandantea** bezala ere ezaguna, historialari, politikari eta komandante gerrilari nikaraguarra da. Egun, *El Chipote* izeneko espetxean dago atxiloturik, preso politikoa izanik. 

## Biografia 
Medikuntza ikasi zuen Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistarekin bat egin aurretik, non "Rigoberto López Pérez" Mendebaldeko Fronteko komandante postua lortu zuen.

Mexikon denbora bat egon eta gero, 1976an Kuban egon zen entrenamendu militarra jasotzen eta ondoren Nikaraguara bueltatu zen.

1978ko abuztuaren 22ko operazioan, Chanchera Operazioa izenekoan, hirugarren postuan egon zen, non, Edén Pastora eta Hugo Torresekin batera, Managuako Jauregi Nazionalaren hartzea zuzendu zuen, ekintza honekin, Anastasio Somozaren gobernua, preso zeuden 50 sandinistak askatzera behartu zelarik. 1979an León hiria hartu zuen, sandinisten eskuetan erori zen lehena, Somozista diktaduraren aurkako azken erasoaldian. Somozaren dikaduraren aurka egin zuen lana zela eta, George W. Bush-ek sarrera ukatu zion 2005ean, Harvardeko Unibertsitateak egindako gonbidapen baten harira. Izan ere, Amerikako Estatu Batuek Somozaren diktadura babestu zuten, eta sandinistek gobernutik botatzea lortu zutenean Contra izeneko hamar urteko ofentsiba hasi zuten.

Estatu Kontseiluko presidenteordea, 1979tik 1990. urte artean Osasun Ministroa izan zen, baita diputatua ere, eta genero ikuspegia txertatzen aurrekari izan zen. 

1995ean Movimiento Renovador Sandinistaren (MRS) sortzailea izan zen, Gioconda Bellirekin batera,

2021 ekainaren 13tik Dora Téllez *El Chipote* izeneko espetxean dago, Managuan, Daniel Ortegaren gobernuaren kontra konspirazio karguak leporatuta. Espetxea, tortura zentroa dela salatu dute giza eskubideen aldeko hainab elkartek.

## Obra 
Historialari gisa, hainbat lan argirataratu zituen eta ikerketa talde desberdinekin aritu zen, besteak beste, Nitlapan eta IHNCA – UCA.

* Muera la gobierna: colonización en Matagalpa y Jinotega 1820-1890 (URACAN, 1999).
* Democracia y seguridad ciudadana: sistema de justicia penal-Nicaragua (Coordinadora Regional de Investigaciones Económicas y Sociales, 1999).

## Sariak eta Aitortzak 
2022. urtean Parisko Sorbona Unibertsitateak, Frantziako Kanpo Harremanen Ministerioaren onespenarekin honoris causa sariarekin Dora Téllezeri politikan zein zientzian egin dituen ekarpenak zein bere konpromesu soziala aitortu dizkio.

2022an ere bai, giza eskubideen sustapenean, defentsan eta zabalkundean duen konpromisoagatik hiru lurraldetako Eusko Jaurlaritzak René Cassin Saria eman zioten.

## Ikusi ere 
Gioconda Belli

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaspar García Laviana

**Gaspar García Laviana** (San Martin del Rey Aurelio, Asturias, 1941 - † 1978ko abenduaren 11a ), Martin Komandantea (gaztelaniaz: Comandante Martín) Nikaraguako Anastasio Somoza Debayle diktadorearen aurkako matxinada garaian Iraultza Sandinistarekin (FSLN) batera borrokatu zuen apaiz, poeta eta gerrillaria asturiarra izan zen.

## Kanpo estekak 
* Gaspar García Lavianaren Foroa
* Bere bizitzari buruzko bideoa Asturiaseko Printzerriko Irrati eta Telebistan
Ideofono

**Ideofonoa** () sentsazioa transmititzeko pentsatutako hitza da, hala nola usaina, kolorea, forma edo soinua edo mugimendua. Ez da bakarrik soinua erreproduzitzen saiatzen, onomatopeia bezala. Onomatopeiak esanahien eta soinuen arteko lotura zuzena erakusten du; ideofonoek, aldiz, beste motatako sentipenak ahalbideratzen dituzte. Dena dela, egile askok onomatopeiak eta ideofonoak kategoria berean elkartzen dituzte zeren eta sarritan bereiztea erraza ez baita. Fonosemantismo hauek hizkuntza guztietan aurkitzen dira eta itxura expresiboa duten erroak dira. Gainontzeko lexikoan ez dauden ezaugarri fonologiko/fonotaktikoak izan ohi dituzte, Mikel Martínez Aretaren esanetan. Europar ez diren hizkuntzen oso erabiliak dira: japonieraz, zulueraz, koreeraz, tamileraz...

Abestietan, atsotitzetan eta poesian oso erabiliak dira.

## Ideofonoak euskaraz 
Iraide Ibarretxeren iritziz euskarak asko dauzka eta ez dira ez umeentzakoak soilik, ezta soinuen imitazioa soilik. Arreta jarriz gero, konturatzen gara zaharrek gehiago erabiltzen dituztela gazteek baino.
* *duda-muda*, zalantza
* *diz-diz*, eguzkiaren izpiak
* *doi-doia*, ia ez
* *gori-gori*, oso beroa
* *loa*, logura
* *irrist*
* *ixilik*
* *pil-pil, bor-bor*; ur beroa edo irakiten ari dena adierazten du
* *bolo-bolo*
* *sigi-saga*; ertz edo angelu zorrotzen inpresio onomatopoetikoa
* *ttak*; mugimendu azkarraren soinua
## Ideofonoak ingelesez 
Asko aipa daitezke:
* *gaga*; ulergaitzak diren esapideak
* *boing*; udaberri baten soinua askatzen ari da
* *boom*; leherketa baten hotsa
* *bang*; tiro baten hotsa
* *plisti plasta*; ura zipriztintzen hotsa
* *dir-dir, ñir-ñir*; argia adierazten du
* *ta-daa!*; fanfarre baten soinua
* *thud*; lurrean erortzen den zerbait astunaren hotsa
* *tiki-taka*; denbora pasatzearen hotsa
* *zoom*; azkar pasatzen den zerbaiten soinua

## Ideofonoak frantsesez 
* *brille-brille*
* *bonbon*, bonboia
* *bla-bla*, hizketa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Onomatopeia

## Kanpo estekak 
* ["Sinbolismo fonetiko bidez sortutako hitzak". Iraide Ibarretxe(https://eu.wikipedia.org/wiki/Iraide_Ibarretxe)ren testua.]
Idania Fernández

**Idania de Los Ángeles Fernández** (Managua, 1952ko uztailaren 23a - León, 1979ko apirilaren 16a), aktibista eta militante sandinista garrantzitsua izan zen. Nikaraguako Guardia Nazionalak (GN) bere gatibualdian hil zuen, eta Iraultza Sandinistaren mistizismoaren sinbolo eta martiri bihurtu zen. Akademiko batzuek Camilo Torres Restreporekin, Ché Guevararekin eta José Martírekin alderatzen dute, bidegabekeria sozialengatik zuen kezka sakona dela eta.

## Kanpo estekak
Isamu Akasaki

japoniar ingeniari eta fisikaria izan zen. 2014ko Fisikako Nobel Saria irabazi zuen Hiroshi Amano eta Shuji Nakamurarekin batera argi urdina igortzen duten diodoak asmatzeagatik.

Kyotoko eta Nagoiako unibertsitateetan ikasi zuen. LED argia aztertzen hasi zen 1960ko hamarkadaren amaieran. Amano, Nakamura eta bera argi mota berria aurkitzen giltzarri izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C. S. Forester

**Cecil Louis Troughton Smith**, **Cecil Scott "C. S." Forester** izengoitiaz ezaguna (Kairo, 1899ko abuztuaren 27a - Fullerton, Kalifornia, 1966ko apirilaren 2a) ingeles eleberrigilea izan zen.

Umetan Ingalaterrara joan zen amarekin. Ez zituen medikuntza ikasketak amaitu eta 1921ean idazten hasi zen. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetara joan zen eta britainiar propaganda zerbitzuan lan egin zuen. Han Roald Dahl ezagutu zuen eta gerrako esperientziaz idaztera animatu zuen.

Bere eleberri ospetsuenak Horatio Hornblower itsas armadako ofizialari buruzko 12 liburuak dira, Napoleondar gerretan. Bere eleberrietako batzuk, *The African Queen* kasu, filmak inspiratu zituzten. Detektibeen eleberriak eta Bigarren Mundu Gerran girotutako istorio laburrak ere idatzi zituen.

## Lanak 
### Horatio Hornblower 
# 1950 *Mr. Midshipman Hornblower*. Michael Joseph.
# 1941 "The Hand of Destiny".'' Collier's*
# 1950 "Hornblower and the Widow McCool" ("Hornblower’s Temptation" ""Hornblower and the Big Decision"). *The Saturday Evening Post*
# 1952 *Lieutenant Hornblower*. Michael Joseph.
# 1962 *Hornblower and the Hotspur*. Michael Joseph.
# 1967 *Hornblower and the Crisis, an unfinished novel*. Michael Joseph.
# 1953 *Hornblower and the Atropos*. Michael Joseph.
# 1937 *The Happy Return*. Michael Joseph.
# 1938 *A Ship of the Line*. Michael Joseph.
# 1941 *"Hornblower's Charitable Offering"*. *Argosy*
# 1938 *Flying Colours*. Michael Joseph.
# 1941 "Hornblower and His Majesty". *Collier's*
# 1945 *The Commodore*. Michael Joseph.
# 1946 *Lord Hornblower*. Michael Joseph.
# 1958 *Hornblower in the West Indies*. Michael Joseph.
# 1967 "The Last Encounter". Sunday Mirror, 8 May 1966 (hilondokoa).
# 1964 *The Hornblower Companion*. Michael Joseph. (Ipuin bat du, "The Point and the Edge", "The Hornblower Atlas," eta "Some Personal Notes,")

### Beste eleberri batzuk 
* 1924 *A Pawn among Kings*. Methuen.
* 1924 *The Paid Piper*. Methuen.
* 1926 *Payment Deferred*. Methuen.
* 1927 *Love Lies Dreaming*. John Lane.
* 1927 *The Wonderful Week*. John Lane.
* 1928 *The Daughter of the Hawk*. John Lane.
* 1929 *Brown on Resolution*. John Lane.
* 1930 *Plain Murder*. John Lane.
* 1931 *Two-and-Twenty*. John Lane.
* 1932 *Death to the French*. John Lane.
* 1933 *The Gun*. John Lane.
* 1934 *The Peacemaker*. Heinemann.
* 1935 *The African Queen*. Heinemann.
* 1935 *The Pursued*, 2011n argitaratua.
* 1936 *The General*. Michael Joseph.
* 1940 *The Earthly Paradise*. Michael Joseph.
* 1941 *The Captain from Connecticut*. Michael Joseph.
* 1942 *Poo-Poo and the Dragons*. Michael Joseph.
* 1943 *The Ship*. Michael Joseph.
* 1948 *The Sky and the Forest*. Michael Joseph.
* 1950 *Randall and the River of Time*. Michael Joseph.
* 1955 *The Good Shepherd''. Michael Joseph.

## Kanpo estekak
2021eko Miguel Indurain Sari Nagusia

**XXII. Miguel Indurain Sari Nagusia** (*LII. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria* eta *LXXII. Lizarrako Udala Saria*) 2021eko apirilaren 3an Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 203 kilometroko luzera zuena.

UCIk 1.1 mailan sailkatu zuen. 19 taldek eta 127 txirrindularik hartu zuten parte, 95ek bukatu zutelarik.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2021eko Miguel Indurain Sari Nagusia - *FirstCycling.com*
Rigoberto Cruz

**Rigoberto Cruz Argüello,** **Pablo Ubeda** izenarekin ezaguna (1930 &ndash; 1967) Nikaraguako irakasle eta gerrillaria izan zen .

Rigoberto Cruz Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistaren (FSLN) kide sortzailea izan zen Carlos Fonseca, Santos López, Silvio Mayorga eta Tomás Borgerekin batera. Nikaraguako Guardia Nazionalaren segada batean hil zen, Pancasángo muinoan, Matagalpako mendietan.

## Kanpo estekak
Kristau Batasuna (Herbehereak)

**Kristau Batasuna** (, **CU**) Herbehereetako alderdi politiko kristau-demokratikoa da. CU alderdi zentrista da, batetik, jarrera aurrerakoiagoak dauzka ekonomia-, immigrazio- eta ingurumen-arazoetan, eta, bestetik, kontserbadoreagoak hilaurtze eta eutanasia lako gaietan. Alegia, herri-dirubideen eta zergen arloan zentro-ezkertiarra da, baina, etikari dagokiola, zentro-eskuindarra. 

2000. urtean sortu zen, Aliantza Politiko Erreformatuak (GPV) eta Federakunde Politiko Erreformatzaileak (RPF) bat egiteaz. Kristau Batasunak lau eserleku ditu Lehen Ganberan eta bost Bigarren Ganberan. 2006ko hauteskundeetan, eserlekuak bikoiztu ondoren, Balkenenderen laugarren kabineteko kide txikiena izan zen. Hauteskunde batzuetan, Alderdi Politiko Erreformatuarekin (SGP) aliantzan aurkezten da; hura CU ez bezala, lekukotasun alderdia da, hots, agintea egikaritzea baino bere printzipioak atxiki eta zabaltzea nahiago duen alderdia.

CU alderdi nagusiki protestantea da, Biblian oinarritzen ditu bere politikak, eta karitatearen eta zaintzaren printzipio teologikoak hartzen ditu oinarri gastu publikoa eta ekologismoa babesteko. Alderdiak gobernuak kristau-moraltasunari eutsi nahi dio, baina erlijio-askatasuna onartzen du norberaren inguruarekiko burujabetzaren neokalbindar doktrinaren pean. Alderdia euroeszeptiko biguna da; lehen, Europako Legebiltzarrean Kontserbadore eta Erreformisten (ECR) taldearekin zegoen, baina orain Europako Alderdi Popularra taldearekin (EPP) dago. Europako Kristau Higikunde Politikoko kidea da.

## Erreferentziak
Francisco Urcuyo Maliaños

**Francisco Urcuyo Maliaños** (Rivas, 1915eko uztailaren 30a - Managua, 2001eko irailaren 14a) Nikaraguako politikari bat izan zen, Nikaraguako Errepublikako presidente izan zena zenbait orduz, erregimen somozistaren porrotaren ondoren.

## Kanpo estekak
Leonel Rugama

**José Leonel Rugama Rugama** (Estelí, 1949ko martxoaren 27a - Managua, 1970eko urtarrilaren 15a) poeta nikaraguarra izan zen, Nikaraguaren askatasunaren aldeko borrokalari zorrotza diktadura somozistan, eta Nikaraguako literaturari egindako ekarpenagatik aintzatetsitako apaizgaia. Bere olerkirik hedatuena "*Lurra Ilargiaren satelite bat da*" izan da.

## Kanpo estekak 
* Leonel Rugama Darianan
* Leonel Rugamaren olerkiak
* Eduardo Galeanoren Rugama, Suaren memoria
* Leonel Rugamaren "Oráculo sobre Managua"-en birbalorazioa Ernesto Cardenal-en eskutik
Julio Buitrago

**Julio Buitrago Urroz** (Managua; 1944 - Managua; 1969ko uztailaren 15a) Nikaraguako iraultzaile bat izan zen.

Julio Buitrago Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistaren Zuzendaritza Nazional Historikoko kidea izan zen, Hiri Erresistentziaren antolatzailea eta lehen burua. Komandante gradua izan zuen eta "hiri erresistentziaren aita" bezala ezagutzen da.

1969ko uztailaren 15ean hil zen, Guardia Nazionaleko (GN) tropek FSLNk Frixione auzoan (Maldito auzoa ere deitua) zuen segurtasun etxearen aurka egindako erasoan, La Delicias del Volga Cuadra 1 iparraldera eta Cuadra 1 ekialdera (egungo Managua hiriko II. barrutian), delazio baten ondorioz.

FSLNren eraketan kide garrantzitsua izan zen, Kubako ildoa jarraitzearen defendatzaile sutsua, honako hau esanez:

: *"Nikaraguako langile eta nekazarientzat Kuba sozialistan gure begiekin ikusi ditugun eskubideak lortzeko borrokan ari gara."*

## Kanpo estekak
Saunier Duval

**Saunier Duval** berogailuak ekoizten dituen frantziar enpresa da, Val-de-Fontenayn egoitza duena. Charles Saunierrek eta Maurice Duvalk sortu zuten 1907. urtean eta 2001etik aurrera Valliant talde alemaniarren eskuetan dago.

Bere garaian txirrindularitza talde baten babesle nagusia izan zen.

## Kanpo estekak
Française des Jeux

**Française des Jeux**, 2009tik aurrera **FDJ** deitua, frantziar enpresa publikoa da, Boulogne-Billancourten egoitza duena. 1976an sortua, konpainiaren %72a Frantziako Gobernuaren eskuetan dago. Kirol-apustuen monopolioa izan zuen.

Bere garaian txirrindularitza talde baten babesle nagusia izan zen.

## Kanpo estekak
Lucía Rodríguez Herrero

**Lucía Rodríguez Herrero** (Madril, 1999ko maiatzaren 24a) futbolari madrildarra da, atzelari postuan jokatzen duena. Madrilgo taldetan ibili ondoren 2019an Real Sociedad futbol-taldeak fitxatu zuen.

## Ibilbidea 
Madrid CFF taldeko harrobian hasi zen jokatzen. CD Tacón taldean bi denboraldi egin ondoren Madrid CFF-ra itzuli zen. Denboraldi bikaina egin zuen eskumako bandan eta Espainiako 20 urtez azpiko selekzioarekin Europako txapeldunordea izan zen. 2019an Realak fitxatu zuen.

### Klubak 
## Erreferentziak
Miguel d'Escoto

'''Miguel d'Escoto Brockmann''' (Los Angeles, 1933ko otsailaren 5a - Managua, 2017ko ekainaren 8a) Nikaraguako diplomatiko, politikari eta apaiza katolikoa izan zen. 

## Sozialismoaren aldeko aukera 
Miguel d 'Escotok askapenaren teologia aukeratu zuen, eta 1975ean, ezkutuan, sandinismoarekin bat egin zuen. 1977an, Hamabien Taldeko kide gisa (*Grupo de los Doce*), publikoki adierazi zion babesa Fronte Sandinistari.

## Heriotza 
Managuan hil zen 2017ko ekainaren 8an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rigoberto López Pérez

**Pascual Rigoberto López Pérez** ( León, 1929ko maiatzaren 13a - 1956ko irailaren 21a ), Nikaraguako olerkaria izan zen, iraultza sandinistaren ikur garrantzitsua, eta Anastasio Somoza García jenerala, Nikaraguako Presidentea, exekutatu zuenean immolatu zen.

## Kanpo estekak
Caisse d'épargne

'''Caisse d'épargne''' frantziar banku kooperatiboa da, Parisen egoitza duena. 1818an sortua, hamabost aurrezki kutxek osatzen dute. 2009an Groupe BPCErekin bat egin zuen.

Bere garaian txirrindularitza talde baten babesle nagusia izan zen.

## Kanpo estekak
Gemma Gili

**Gemma Gili Giner** (Castelló de la Plana, 1994ko maiatzaren 21a) futbolari valentziarra da, erdilari postuan jokatzen duena. Bartzelona taldean urte luzetan ibili ondoren Real Sociedad futbol-taldeak fitxatu zuen 2020an.

## Ibilbidea 
Castellóngo taldetan hasi zen jokatzen eta 2008an Valencia CF taldera pasa zen. 2010an eta 2011n 17 urtez azpiko Espainiako selekzioarekin Europako txapelduna izan zen. 2012an Bartzelonak fitxatu zuen. Kataluniarrekin hiru liga eta lau kopa irabazi zituen. Azken denboraldian gutxi jokatu zuenez 2018-19 denboraldia Levante UD taldean egin zuen. 2020an Realak fitxatu zuen.

### Klubak 
### Espainiako selekzioa 
## Erreferentziak
Bernardino Díaz Ochoa

**Bernardino Díaz Ochoa** (1941 - 1971 ) nekazari, sindikalista eta iraultzaile nikaraguarra izan zen.

Bernardino Diazek Benigna Mendiola bere emaztearekin batera Nikaraguako nekazarien artean mugimendu sindikal bat antolatu zuen, Nazio Askapenerako Fronte Sandinistaren (FSLN) gerrillarako oinarri izango zena. Berea da esaldi hau, Nekazal Erreforma inspiratu zuena:

"Gu ez gara arrainak itsasotik bizitzeko. Ez gara airetik bizitzeko hegaztiak. Lurretik bizitzeko gizakiak gara.

## Kanpo estekak
Petrona Hernández López

**Petrona Hernández López** ( 1890 &ndash; 2007 **), Amanda Aguilar** bezala ezagunagoa, nikaraguar nekazari iraultzaile bat izan zen.

Amanda Aguilar, gerrillarekin kolaboratu zuenetik ezaguna zen bezala, somozista dinastiaren aurkako borrokan (1937-1979) eta Nazio Askapenerako Fronte Sandinistaren (FSLN) historiako emakumerik esanguratsuenetako bat izan zen. "Las mujeres del Cua" izeneko atalaren protagonista nagusietako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Eba Ferreira Martínez

**Eba Ferreira Martínez** (Barakaldo, 1973eko uztailaren 13a) euskal futbolari ohia da. Aurrelari jokatzen zuen, ezkerrean moduan. Lau aldiz izan zen Superligako txapelduna Athletic Clubekin (2003, 2004, 2005 eta 2007).

## Ibilbide oparoa 
1989an hasi zen futbolean Sondika talde aitzindarian. Bederatzi denboraldi eta gero Bilbao CFF taldera pasa zen bi urtez 2000ra arte. Eta handik pasa zen elitezko taldea zen Leioa taldera 2001-02 denboraldian. Eta Leioa EFTkoa talde bikaina zenez 2002ko irailean bertan Athletic Club bihurtu zen.

Horrela, Athleticen emakume taldea 2002-03 denboraldian sortu zen, Leioa Futbol Taldeagaz batu zenean. Leioa Taldea bi urte lehenago sortua zen, 2000 urtean, lehenago Sondikako taldean aritzen zen jokalari batzuek klub berria sortu zutenean. Azkenean Sondikako jokalari gehienak talde berrira pasa ziren, eta hori izan zan lehenengo Athletic haren oinarria, hainbat fitxaketa egin baziren ere.

== Kirol ibilbidea

# Erika Vázquez 261
# "Nekane" Díez 158
# Eli Ibarra 111
# "Irune" Murua 106
# "Gurutze" Fernandez 89
# Iraia Iturregi 64
# Yulema Corres 61
# Eba Ferreira 55
# Arrate "Orueta" 53
# "Tzibi" Juaristi 49

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elixabete Capa
* Irantzu Castrillo
* Izaskun Gaztelu
* Julene Guarrotxena
* Itziar Gurrutxaga
* Elixabet Ibarra
* Iraia Iturregi
* Aitziber Juaristi
* Uguzne Mezo
* Nerea Onaindia
* Arrate Orueta
* Lorena Sanchez
* Leire Zabala

## Kanpo estekak 
* [https://www.youtube.com/watch?v=Ch-4yy4sCGM&t=420s ]. Youtube
Uriel Molina Oliú

**Uriel Antonio Molina Oliú** (j. Matagalpa, 1932ko urriaren 6a ) nikaraguar apaiz frantziskotarra da, teologoa eta Biblian doktorea.

Bere memoria pertsonaletan, aita Molinak Iraultza Sandinistaren, Eliza katolikoaren eta pertsonen sinesmenen arteko lotura aztertzen du.
Fernando Cardenal

**Fernando Cardenal Martínez** (Granada, 1934ko urtarrilaren 26a - Managua, 2016ko otsailaren 20a) nikaraguar jesuita bat izan zen, askapenaren teologoa, eta Hezkuntza ministroa gobernu sandinistan, 1984 eta 1990 artean, eta "Fe y Alegría" Zuzendari Nazionala Nikaraguan, hil zen arte. Ernesto Cardenal poetaren anaia (1925-2020).

## Kanpo estekak
Moisés Hassan

**Issa Moisés Hassan Morales** (1943ko maiatzaren 9a), Nikaraguako gerrillari eta politikari bat da.

Moisés Hassan Nazio Askapenerako Fronte Sandinistako (FSLN) kide izan zen, eta haren lerroetan Somoza familiaren diktadurari amaiera eman zion borroka gerrillariak parte hartu zuen, Somozetako hirugarrena zen Anastasio Somoza Debayle boteretik kenduz, ezkerreko profil aurrerakoia zuen gobernu demokratiko bategatik ordezkatuz.

1979ko uztailaren 19an Iraultza Sandinistaren garaipenaren ondoren sortu zen Berreraikuntza Nazionalerako Gobernu Batzordeko kide izan zen, bost kidez osatua, Nazio Askapenerako Fronte Sandinistako hiru kide, Daniel Ortega Saavedra, Batzordeko koordinatzaile lanak egiten zituena, Sergio Ramírez eta Moisés Hassan, eta bi enpresari, Alfonso Robelo Callejas eta Violeta Barrios de Chamorro. Daniel Ortegaren agindupean, eraikuntza ministro eta Barne ministrorde izan zen. 1986tik 1989ra Managuako alkatea izan zen. 1988an Batasun Iraultzailearen Mugimendua (*Movimiento de Unidad Revolucionaria*) sortu zuen, eta alderdi horren zerrendetan 1990eko otsailaren 25eko hauteskundeetara aurkeztu zen.

## Kanpo estekak 
* MOISÉS HASSAN, etsitako gerrillaria, bideo biografia.
* IRAULTZA MOISÉS HASSANen begietatik.
Carlos Mejía Godoy

**Carlos Arturo Mejía Godoy** ( 1943 -) Nikaraguako musikari, konpositore eta kantautorea da, eta bere herrialdeko kantu testimonialaren edo berriaren ordezkari nagusietako bat da.

Carlos Mejía Godoy musika herrikoiarekin, folklorearekin eta kultura tradizionalarekin lotutako familia batean hazi zen, eta horrek Nikaraguako mundu kultural eta artistikoarekin harreman oso goiztiarra izatea ekarri zion.

Pedro Miranda Camerata Bach eta Los de Palacagüinako gitarra-jotzailearekin eta Silvio Linarte musikari nikaraguarrarekin adiskidetasun estua izan zuen.

Iraultza Sandinistan aktiboki parte hartu zuen, Iraultzari lotutako abestien zati handi bat konposatuz eta Anastasio Somoza Debayleren diktaduraren aurkako borrokaren kausa munduan zehar zabalduz. Garaipen iraultzailearen ondoren, gobernu sandinisten kultur sustatzaile nagusietako bat izan zen. 1990eko hauteskundeetan FSLNren boterea galdu ondoren, FSLNa utzi eta politikoki alderdi honengandik eta Daniel Ortegaren lidergoarengandik urrun kokatzen joan zen, 2018ko protestetan aktiboki parte hartzera iritsiz.

## Kanpo estekak
Leonid Pasternak

**Leonid Osipovitx Pasternak** (*Yitzhok-Leib* edo *Isaak Iosifovitx Pasternak* jaioa, ; Odesa, 1862ko apirilaren 3aGreg./martxoaren 22Jul. - Oxford, 1945eko maiatzaren 31) errusiar margolari postinpresionista izan zen.

Familia judu ortodoxo batean jaio zen. Moskuko Unibertsitatean ikasi zuen 1881etik 1885era, lehenik medikuntza eta gero zuzenbidea. 1887an Municheko Arte Ederren Akademian graduatu zen eta 1889tik margotzen hasi zen. Arrakasta handiarekin hasi zuen bere ibilbidea eta Pavel Tretiakovek bere lehen erakustaldia erosi zuen. 1889. urtean Rosa Isidorovna Kaufnan pianistarekin ezkondu zen eta 1890. urtean Boris semea jaio zen.

Errusiar margolaria izan zen inpresionista bezala kalifikatu zena. Peredvizhniki taldeko kidea izan zen. Lev Tolstoiren laguna izan zen. Hainbat aldiz erretratatu zuen eta bere lanak ilustratu zituen.

1921ean Berlinera joan zen begi bat operatzera. Ebakuntzaren ondoren, Errusiara ez itzultzea erabaki zuen. 1933an Ingalaterrara ihes egin zuen eta Oxforden hil zen 1945ean.

## Iruditegia 

Leonid Pasternak - self-portrait (before 1916).jpg|autoerretratua
Леонид О. Пастернак - Ночь накануне экзамена (1895).jpg|Azterketa aurreko gauean, 1895
Леонид О. Пастернак - Александр Пушкин на берегу моря (1896).jpg|Pushkin kostaldean
Leonid Pasternak - Boris and Alexander.jpg|Boris eta Alexander Pasternak
Leonid Pasternak's children (1914).jpg|Leoniden seme-alabak
Pasternak fedorov.jpg|*Nikolai Fyodorovich Fyodorov*
Dr Osip Kaufmann by L.Pasternak (1897).jpg|*Dr. Ossip Kaufmann*
Pasternak ptlevinoj.jpg|*E. Levina*, 1916
BORIS BESIDE THE BALTIC AT MEREKULE, 1910 by L.Pasternak.jpg| *Boris Pasternak*, 1910
Pasternakportretvsuka.jpg|*Vyacheslav Suk*, 1898
Kluchevsky by L. Pasternak (1909).jpg|*Vasily Klyuchevsky*, 1909
Pasternak gershenzon.jpg|*Mikhail Gershenzon*, 1917
Rilke in Moscow by L.Pasternak (1928).jpg|*Rilke Moskun*, 1928
Pasternak leo tolstoy.jpg|*Lev Tolstoi*
Profile portrait of Leo Tolstoy by L. Pasternak.jpg|*Lev Tolstoi*, 1908
Pasternak podlampoj.jpg|*Lev Tolstoi*, 1902
Leonid Pasternak - Albert Einstein (1924).jpg|*Albert Einstein*, 1924
Shaul Tchernichovsky by L.Pasternak.jpg|*Shaul Tchernichovsky*, 1928
Pasternaknaplyage.jpg|Rügen uhartea, 1906
Pasternakvorobyovygory.jpg|*Urrezko udazkena*
Pasternakuoknaosen.jpg|*Leihoan. Udazkena*, 1913
Pasternaksosnyimore.jpg|*Pinuak eta itsasoa*, 1910
Pasternak Apples.jpg|*Sagarrak biltzen*, 1918
Leonid Pasternak - The Moscow Kremlin in the March Sun, 1917.jpg|*Moskuko kremlina martxoko eguzkitan*, 1917

## Kanpo estekak
San Antonio Abad Ospitale Zibila

**San Antonio Abad Ospitale Zibila** (jendartean **Manteo Ospitalea** bezala ezagutu ohi zena) Gipuzkoako ospitale nagusia izan zen. Ulia mendiaren magalean inauguratu zuten 1888an, eta 1960. urtera arte egon zen irekita. Gaixo infekziosoak hartzea zuen helburu. Donostia Ospitaleak ordezkatu zuen. Jose Goikoa udal arkitektoak eraiki zuen eta Donostiako Udalak eta Benefizentzia Batzarrak ordaindu zuten. Mantentzeko 25 karitate-ahizpa, 3 erizain, 3 erizain laiko eta kapilau bat izan zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak
* Euskal Herriko medikuntzaren historia

## Kanpo estekak
Benjamin Linder

**Ernest Benjamin Linder** edo **Ben Linder** ( Kalifornia, 1959ko uztailaren 7a - 1987ko apirilaren 28a ) estatubatuar ingeniari bat izan zen, Iraultza Sandinistaren garaian Nikaraguara bidaiatzea erabaki zuena.

Nikaraguan, bere borondatez, zentral hidroelektriko txiki bat eraikitzen lagundu zuen herrialdearen iparraldean landa eskualde bat hornitzeko, Contras taldeak erail zuelarik, komunismoaren aurkako talde matxinoen elkartea, CIAk entrenatutako nekazari, guardia nazional eta mertzenario ohiek osatua eta Ronald Reaganen administraziopean AEBetako gobernuak finantzatua.

Une hartan, Estatu Batuek Contras taldeari emandako laguntza oso eztabaidatua bihurtu zen, eta Linderren heriotzak lehen mailako titularrak sortu zituen mundu osoan, bereziki Estatu Batuetan, non jada oso polarizatuta zegoen iritzia.

## Kanpo estekak
Conrad Veidt

**Hans Albert Conrad Veidt** (Berlin, 1893ko urtarrilaren 22a - Los Angeles, 1943ko apirilaren 3a) alemaniar aktorea izan zen.

Alemaniako *Anders als die Andern* eta *Das Cabinet des Dr. Caligari* filmetan antzeztu zuen. 1933an Alemaniatik ihes egin zuen, naziek behartuta, bere emazte juduarekin batera. Ingalaterran kokatu ziren eta 1939an britainiar nazionalitatea eskuratu zuten. 1941ean Estatu Batuetara joan zen. Strasser doktorea izan zen Casablanca filmean.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
San Francisco Javier Zentroa

**San Francisco Javier Zentroa**, lehen **San Francisco Javier psikogeriatrikoa** zena, gaixo kronikoak hartzeko erietxea da, Psikiatria eta Neurologia arloan jarduten duena. Atarrabiako etorbidean dago, Iruñean.

Osasunbidearen erreferentziazko zentroa da asaldura mental larria duten pazienteak artatzeko. Egun, zentroak asaldura mental larriak modalitate desberdinetan dituzten pazienteentzako arreta eskaintzen du. Osasun Mentaleko Errehabilitazio Unitateak 28 ohe eta Eguneko Zentroko 32 plaza ditu; Eguneko Ospitale Psikogeriatrikoak eguneko ospitaleko 20 plaza eta dementzia duten pazienteentzako estimulazio kognitibo anbulatorioko 80 plaza ditu; eta asaldura mental larria duten pertsonentzako eta Psikogeriatriarako Egoitza Unitateetan 88 pertsonentzako lekua dago. Gainera, Osasun Mentaleko Gerentziako Farmazia eta Sukaldaritza zerbitzuak ditu, baita Osasun Mentaleko Irakaskuntza eta Zerbitzu Orokorren arloak ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak
Javier Pichardo Ramírez

**Javier Antonio Pichardo Ramírez** (Chichigalpa, 1951ko abuztuaren 16a) fisikari, katedradun, Komandante Gerillari eta militar nikaraguarra da.

## Biografia 
Chichigalpan jaio zen, 1951ko abuztuaren 16an .

1969an U.N.A.N.en sartu zen eta Fisika ikasketak hasi zituen. Bere errendimendu akademiko handia dela eta, Matematika eta Fisika irakasgaien irakasle izendatu zuten 1970ean. Urte horretan bertan FSLNn sartu zen, Edgard Munguíak errekrutatua.

## Kanpo estekak
Hiroshi Amano

(Hamamatsu, Japonia, 1960ko irailaren 11) ingeniari japoniarra da. 2014an, Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Isamu Akasaki eta Shūji Nakamurarekin batera, "Argi urdinak igortzen dituzten diodo eraginkorrak asmatzeagatik, argi zuri distiratsuak eta kontsumo txikikoak posible egin dituztenak".

## Biografia 
Amano Hamamatsun jaio zen, Japonian, 1960ko irailaren 11n. Ingeniaritzan lizentziatua, Ingeniaritzako masterra eta Ingeniaritzako doktoretza jaso zituen 1983an, 1985ean eta 1989an, hurrenez hurren, Nagoiako Unibertsitatean . 1988tik 1992ra, Nagoiako Unibertsitateko ikertzaile elkartua izan zen. 1992an, Meijoko Unibertsitatera aldatu zen, eta irakasle laguntzaile izan zen. 1998tik 2002ra irakasle elkartua izan zen. 2002an, irakasle bihurtu zen. 2010ean, Nagoiako Unibertsitateko Ingeniaritza Unibertsitate Goi Eskolara joan zen, eta gaur egun irakaslea da.

1982an Isamu Akasaki irakaslearen taldean sartu zen graduko ikasle gisa. Orduz geroztik, III taldeko nitruro erdieroale gailuen hazkundeari, karakterizazioari eta aplikazioei buruzko ikerketak egiten ari da, argi urdina duten diodoetan erabiltzen diren materialak bezala ezagutzen direnak.

Ameriketako Estatu Batuetako Ingeniaritza Akademia Nazionaleko kidea (2016). 

Led urdina asmatu nuen 1983an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Cuadra

**Joaquín Cuadra Lacayo**, Nikaraguako gerrillari, militar eta politikari bat da. 1972tik 2000. urtera Nazio Askapenerako Fronte Sandinistako kide izan zen, urte horretan Nikaraguako Armadaren Komandantzia Nagusitik erretiratu zen. 1979an Iraultza Sandinistaren garaipenaren ondoren, Armada Sandinista Popularreko (EPS) Estatu Nagusiko burua izan zen 1990 arte.

## Bizitza gerrillan 
Cuadrak politikaz, askapenaren teologiaz eta marxismoaz interesatu zen bigarren hezkuntzan zegoenetik. Jesuitek administratutako Erdialdeko Amerikako Unibertsitatean (UCA) zuzenbide karrera ikasten ari zela, bera eta beste ikaskide batzuk bere irakasleetako batek txundituta utzi zituen, aita Uriel Molina Oliú frantziskotarra, Riguero auzoan pobrezian bizi zena, Managua hiriburuko pobreenetako eta tradizionalenetako bat.

1971ko azaroan, auzo horretan oinarrizko eliz komunitate bat ezarri zuten (CEB) eta, urtebete geroago, 1972an, Ricardo Morales Avilések eta Oscar Turciosek FSLNrako errekrutatu zuten, Anastasio Somoza Debayleren diktaduraren aurkako borroka armatuan sartuz. Morales eta Turcios, FSLNren Zuzendaritza Nazionaleko kideak, Nandaimen erailak izan ziren 1974ko irailak 18an.

13 kideko komando sandinista bateko kide gisa, Nikaraguako Banku Nazionaleko (BNN) presidente ohiaren, José María Castillo Quant, etxearen hartzean parte hartu zuen, festa bat ospatzen ari zirela probestuz, 1974ko abenduaren 27ko gauean. Eduardo Contreras, Germán Pomares eta Hugo Torres buru zituen komando honek hainbat bahitu hartu zituen, horien artean AEBetako Nikaraguako enbaxadorea zen Guillermo Sevilla Sacasa, Lillian Somoza Debayleren senarra. Abenduaren 30ean hainbat preso politiko askatzea eskatu zuten, horien artean Daniel Ortega.

Bere aita FSLNko aholkulari politiko bat izan zen *Grupo de los Doce*n. Edén Pastoraren alde egin zuen 1978ko abuztuaren 22an Jauregi Nazionala hartzean, eta Barne Frontearen ekintzak koordinatu zituen 1978 eta 1979ko matxinadetan, *Azken Ofentsiba*ren zati bezala.

Herri Iraultza Sandinistaren garaipenaren ondoren, EPS sortu zuen eta bertako Estatu Nagusiko buru izan zen jeneral graduarekin, Armadako jeneral mailara igota Nikaraguako Armadaren aginte gorena hartu zuen, Humberto Ortegak postua utzi ondoren, 1995eko otsailaren 21ean.

Armadako agintea Javier Carrióni eman ondoren, Batasun Nazionaleko Mugimendua (MUN) sortu zuen 2000. urtean, 2001eko azaroko hauteskunde orokorretan Errepublikako Presidentetzarako bere hautagaitza abiaraziz.

## Erreferentziak 
* Bolsa de Noticias - Managua, Nikaragua
* Shirley Christian, Nikaragua: Revolución en la familia, Vintage Books, 1986. 
* Margaret Randall, Nikaraguako Iraultzako kristauak, New Star Books, 1983. 

## Kanpo estekak