open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ospitaleko Zaldunak

**Jerusalemgo San Joan Ospitaleko Zaldunen Ordena** (), eskuarki **Ospitaleko Zaldunak** edo **San Joan Ospitaleko Zaldunak** deitua, kristautasunaren ordena militar ospetsuenetakoa izan zen, Maltako Ordena bilakatu zena. Ofizialki, 1129an sortu zen, Gurutzaden garaian, Lur Santuko erromesak babesteko, eta bi mende inguru iraun zuen.

## Historia 
1050 aldean, Amalfiko merkatariek ospitale bat eraiki zuten Jerusalemen, Lur Santura joaten ziren erromes txiro eta gaixoak zaintzeko. Anaia Gerardo, ospitaleko nagusia, hartzen da Ordenako sortzailetzat. Lehenengo Gurutzadaren garaian (1096-1099), Europan eta Sirian zituen ongileek dirua eta lur sail asko harentzat eman zituztenean hartu zuen indarra, artean Anaia Gerardo buru zela. Horren ondoren buru egon zen Raimundo Proventzakoak idatzi zuen ordenaren erregela, XII. mendearen hasieran Aita Santuak onartu zuena. Erregela horrek hamarrenak ordaintzetik eta Aita Santua ez zen beste agintari guztien mendetik libre uzten zuen Ospitaleko Ordena. Lur Santuak defenditzeko eginkizuna ezarri zien trukean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophie Drinker

**Sophie Lewis Drinker**, **Sophie Lewis Hutchinson** ezkonaurreko izenez, (Haverford, Pennsylvania, 1888ko abuztuaren 24a – Chestnut Hill, Pennsylvania, 1967ko irailaren 6a) estatubatuar idazlea, musikaria eta musikologoa izan zen. Emakumeek historian zehar musikarekin izandako harremana ikertu zuen, eta ikerketatik *Music and Women: The Story of Women in Their Relation to Music* liburua argitaratu zuen 1948an.
Matilda Joslyn Gage

**Matilda Electa Joslyn Gage** (Cicero, New York, 1826ko martxoaren 24a - Chicago, Illinois, 1898ko martxoaren 18a) estatubatuar emakumeen sufragioaren eta amerikar natiboen eskubide zibilen aldeko ekintzailea, abolizionista, librepentsalaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
### Lehen urratsak 
Joslyn Gagek bere haurtzaroa esklaboei laguntzeko sare klandestinoaren (lurpeko trenbidea) parte zen etxe batean igaro zuen. Kartzelan egon zen Fugitive Slave Law of 1850 delakoaren arabera egindako ekintzengatik, ekintza kriminal bezala esklabo iheslariei laguntza ematea tipifikatzen zuena. Bizitza osoan zehar arazo fisiko eta finantzarioak (bihotz-arazoak) izan zituen arren, emakumeen eskubideen alde egindako lana zabala, praktikoa eta askotan bikain gauzatua izan zen.

1852an Gage emakumeen eskubideen aldeko mugimenduan sartu zen, Sirakusako Emakumeen Eskubideen Konbentzio Nazionalean (New York) hitz egin zuenean. Emakumearen Sufragioaren Aldeko Elkarte Nazionaleko presidentea izan zen 1875etik 1876ra, eta hogei urte baino gehiagoz Batzorde Exekutiboko presidentea edo presidenteordea izan zen. 1876ko konbentzioan, polizia talde batekin eztabaida arrakastatsua izan zuen, elkartea legez kanpoko batzar bat egiten ari zela argudiatuz. Polizia, azkenean, kargurik jaso gabe joan zen

## Argitalpenak 
Gage The National Citizen and Ballot Boxeko editorea izan zen 1878ko maiatzetik 1881eko urrira arte (mikrofilmetan eskuragarri) eta The Liberal Thinker egunkariko editorea 1890etik aurrera. Argitalpen horiek aukera eman zioten saiakerak eta iritzi-artikuluak argitaratzeko. Honako hau da bere lanen zerrenda partziala:

* *Is Woman Her Own* (The Revolution, 1868, ed. Elizabeth Cady Stanton, Parker Pillsbury. pp 215-216).

* *Prospectus* (The National Citizen and Ballot Box, ed. Matilda E. J. Gage. May 1878 p 1.)

* *Indian Citizenship* (The National Citizen and Ballot Box, ed. Matilda E. J. Gage. May 1878 p 2.)

* *All The Rights I Want* (The National Citizen and Ballot Box, ed. Matilda E. J. Gage. January 1879 p 2.)

* *A Sermon Against Woman* (The National Citizen and Ballot Box, ed. Matilda E. J. Gage. September 1881 p 2.)

* *God in the Constitution (*The National Citizen and Ballot Box, ed. Matilda E. J. Gage. October 1881 p 2.)

* *Woman As Inventor (*1870, Fayetteville, NY: F.A. Darling)

* *History of Woman Suffrage* (1881, Capítulos por Cady Stanton, E., Anthony, S.B., Gage, M. E. J., Harper, I.H. (berrito argitaratua 1985ean Salem NH: Ayer Company)

* *The Aberdeen Saturday Pioneer* (1891)

* *Woman, Church and State (*1893) (berriro argitaratua 1980an Watertowne MA: Persephone Press)

## Matilda efektua 
1993an, Margaret W. Rossiter zientziaren historialariak Matilda J. Gageren omenez "Matilda efektua" terminoa sortu zuen, emakume zientzialariek beren lanaren azterketa objektibo batetik legokiekeena baino kreditu eta aintzatespen txikiagoa jasotzen duten egoera soziala identifikatzeko. Matilda efektua Robert K. Merton soziologo ospetsuak aurkeztutako "Mateo efektua" ren ondorio bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emily Nasrala

**Emily Daoud Nasrala** (, Imilī Naṣr Allāh, jaiotzez **Abi Rached**; 1931ko uztailaren 6a – 2018ko martxoaren 14a) Libanoko idazle eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista izan zen.

Hizkuntza askotara itzuli izan dira Emily Nasralaren liburuak, batik bat ipuinak. Libanoko literaturaren ikur nagusietako bat zen, eta herrialdeko literatur saririk garrantzitsuenak ere irabazi zituen. 2018ko martxoaren 14an hil zen, 87 urterekin. Idazle, irakasle, kazetari eta hizlari gisa egindako lanagatik ez ezik, emakumeen eskubideen aldeko militante izategatik ere ezaguna zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garmendia

**Garmendia** (1059 m) Txaruta menditik oso gertu dagoen gailur txikia da, Belateko mendilerroan, Bidasoaldean. Igotzeko ez du zailtasun handirik eta goitik ikuspegi ederra dago. Txaruta eta Garmendia artean Garmendi muinoa dago (951); bertan Txarutako txabolak daude.

Belateko mendatea eta Donamaria abiapuntu nagusiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ibilbideak eta argazkiak mendikat webgunean.
Beauden Barrett

**Beauden John Barrett** (New Plymouth, Taranaki, 1991ko maiatzaren 27a) zeelandaberritar errugbi jokalaria da, zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen dena. 2023-2024 denboraldian, Japoniako Errugbi Ligako Toyota Verblitzen jokatu zuen.

2012ko ekainaren 23an egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, Hamiltonen, Irlandaren aurka, eta zazpiko errugbiko selekzioan ere aritu da. Bi aldiz hautatu dute World Rugbyren urteko jokalari onena: 2016an eta 2017an.

Haren hiru anaia, Kane, Scott eta Jordie, errugbilari profesionalak dira.

## Ibilbidea 
* Taranaki: 2010-2020
* Hurricanes: 2011–2019
* Blues: 2020
* Suntory Sungoliath: 2021
* Blues: 2022–2023
* Toyota Verblitz: 2023-2024
* Taranaki: 2024-
* Blues: 2025-

## Palmaresa 
### Taranaki 
* Ranfurly Shield
** irabazlea: 2011

### Hurricanes 
* Super Rugby
** irabazlea: 2016
** finalista: 2015

### Suntory Sungoliath 
* Japoniako Errugbi Liga
** finalista: 2021

### Blues 
* Super Rugby
** finalista: 2022

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Gazte mailako munduko txapelketa
** irabazlea: 2011
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2015
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Beauden Barrett, stats.allblacks.com
*  Beauden Barrett, itsrugby.co.uk
Robert Trujillo

**Roberto Agustín Miguel Santiago Samuel Perez de la Santa Concepción Trujillo Veracruz Batista** ( ahoskatua; ), **Robert Trujillo** izenaz ezaguna, estatubatuar gitarra-jotzailea da, mexikar jatorria dauka. Gaur egun Metallica taldean baxua jotzen du.

## Diskografia 
* Black Label Society
** *1991 Eternal* - 2002
** *Boozed, Broozed, and Broken-Boned* (DVD) - 2002
* Jerry Cantrell
** *Degradation Trip* - 2002
** *Degradation Trip Volumes 1 & 2 - 2002*
* Suicidal Tendencies
** *Controlled By Hatred/Feel Like Shit...Déjà Vu*- 1989
** *Lights...Camera...Revolution!* - 1990
** *Art Of Rebellion* - 1992
** *Still Cyco After All These Years* -1993
** *Suicidal For Life* - 1994
** *Prime Cuts: The Best of Suicidal Tendencies* - 1997
* Infectious Grooves
** ''The Plague That Makes Your Booty Move...It's the Infectious Grooves* - 1991
** *Sarsippius' Ark* - 1993
** *Groove Family Cyco* - 1994
** *Mas Borracho* - 2000
* Glenn Tipton
** *Baptizm of Fire* - 1997
* Mass Mental
** *How To Write Love Songs* - 1999
** *Live In Tokyo* - 2001
* Ozzy Osbourne
** *Down to Earth* - 2001
** *Blizzard of Ozz* Reedición - 2002
** *Diary Of A Madman* - 2002
** *Live At Budokan - 2002*
* Metallica
** *Some Kind of Monster* - 2004 (dokumentala)
** "Remember Tomorrow" - 2008
** *Death Magnetic* - 2008
** *Français Pour Une Nuit* (DVD) - 2009
** *Orgullo, Pasión y Gloria: Tres Noches en la Ciudad de México* (DVD) -Foro Sol 2009
** *Lulu* - 2011
** *Beyond Magnetic* - 2011
** *Hardwired... to Self-Destruct'' - 2016
Dan Carter

**Daniel William Carter** (Leeston, Canterbury, 1982ko martxoaren 5a) zeelandaberritar errugbilari ohia da, zabaltzaile eta lehen erdiko postuetan aritzen zena. Hiru aldiz hautatu zuten World Rugbyren urteko jokalari onena: 2005, 2012 eta 2015ean, eta historiako zabaltzailerik hoberena izan da aditu askoren iritziz. 2016an, Zeelanda Berriko Meritu Ordena jaso zuen.

Lau aldiz irabazi zuen Super Rugby txapelketa Crusaders taldearekin. Zeelanda Berriko selekzioarekin, berriz, 112 partida jokatu zituen 2003–2015 bitartean, eta 1.598 puntu lortu, inoizko markarik handiena; bederatzi aldiz irabazi zuen The Rugby Championship, eta bitan Munduko Errugbi Txapelketa, 2011n eta 2015ean.

## Palmaresa 
### Canterbury 
* NPC/Air New Zealand Cup Champion
** irabazlea: 2001, 2004, 2008, 2009, 2010

### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2002, 2005, 2006, 2008

### Perpignan 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2009

### Racing Metro 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2016
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** finalista: 2016, 2018

### Kobelco Steelers 
* Japoniako Errugbi Liga: 2019

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Tri Nations/The Rugby Championship
** irabazlea: 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2012, 2013 eta 2014
* Munduko Errugbi Txapelketa
** irabazlea: 2011 eta 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, dancarter.com
*  Dan Carter, stats.allblacks.com
*  Dan Carter, ESPN webgunea, en.espn.co.uk
Brodie Retallick

**Brodie Retallick** (Rangiora, Canterbury, 1991ko maiatzaren 31) zeelandaberritar errugbilaria da, bigarren lerroan aritzen dena. 2024tik aitzina, Japoniako Top Leageko Kobelco Steelers taldeko jokalaria da. 2012an egin zuen debuta Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, eta 2015eko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen taldeko kidea izan zen. 2014an, World Rugbyren urteko jokalari onena hautatu zuten.

## Ibilbidea 
* Chiefs: 2012–2019
* Kobelco Steelers: 2020-2021
* Chiefs: 2022–2023
* Kobelco Steelers: 2024-

## Palmaresa 
### Chiefs 
* Super Rugby
** irabazlea: 2012, 2013

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Gazte mailako munduko txapelketa
** irabazlea: 2011
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2015
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Brodie Retallick, stats.allblacks.com
*  Brodie Retallick, en.espn.co.uk
Jesús López Cobos

**Jesus Lopez Cobos** (Toro, 1940ko otsailaren 25a - Berlin, 2018ko martxoaren 2a) espainiar orkestra zuzendaria izan zen.

1981erako Berlingo Operako zuzendaria zen, eta nazioarteko hainbat orkestratako gidari izan zen ondoren. AEBetan, Cincinnatiko orkestran aritu zen lanean, baita Europan Suitzako Lausanako eta Madrilgo orkestretan ere. Euskadiko Orkestra Sinfonikoaren kolaboratzaile izan zen, 2011n *Errusiar triptikoa* emanaldian, esaterako.

## Erreferentziak
Bakarne Jorge

**Miren Bakarne Jorge Romaratezabala** (Legazpi, Gipuzkoa, 1970 &ndash; Morcenx, Frantzia, 2018ko otsailaren 10a), ezaguna **Bakarne Jorge** izenez, gipuzkoar aktorea eta musikaria izan zen.

## Ibilbidea 
2001ean egin zuen debuta agertokietan, *Avant de voir son visage* antzezlanean; hurrengo urtean estreinatu zuten euskaraz, *Bere aurpegia ikusi aurretik* izenburupean. Soinu jotzaile itsu baten rolean aritu zen Jorge, eta hain zuzen, bere pertsonaia bezala, bera ere itsua eta soinu jotzailea zen. 2002an, berriz, *Ostiralen zain bakarrizketa aurkeztu zuen*. Zuhaitzaren Soinua kolektiboarekin, soinu jotzaile ere aritu zen Europako hainbat herrialdetan

## Erreferentziak
Davide Astori

**Davide Astori** (San Giovanni Bianco, Italia, 1987ko urtarrilaren 7a - Udine, Italia, 2018ko martxoaren 4a) italiar futbolaria izan zen, zelaian atzelari jokatzen zuena. Italiako futbol selekzio nazionalarekin nazioarteko partidak jokatu zituen.

Bere kirol ibilbidea osoan zehar Italian jokatu zuen eta hil zenean Serie A ligako A.C.F. Fiorentina taldeko futbolaria zen.

## Taldeak
Adelberger

**Adelberger Lonbardiakoa** (fl. 760) Paulo Lonbardiakoa historialariak irakatsitako hainbat emakume medikuen artean egon zen emakumea da. Paul Comoko monje beneditar bat zen. Adelberger Desiderioren alaba zen. Ez dakigu askoz gehiago emakume honen inguruan.

## Erreferentziak
Kieran Read

**Kieran Read** (Papakura, Auckland, 1985eko urriaren 26a) zeelandaberritar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal eta hirugarren lerroko erdiko postuetan aritzen zena. 2007-2019 bitartean, Super Rugby txapelketako Crusaders taldean jokatu zuen. Bi aldiz irabazi zuen Munduko Errugbi Kopa Zeelanda Berriko selekzioarekin, 2011n eta 2015ean, eta kapitaina izan zen 2016tik. World Rugbyren urteko jokalari onena aukeratu zuten 2013an.

## Palmaresa 
### Crusaders 
* Super 14
** irabazlea: 2008
* Super Rugby
** irabazlea: 2017, 2018, 2019

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Tri Nations/The Rugby Championship
** irabazlea: 2010, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2011, 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claire F. Gmachl

**Claire F. Gmachl** (Salzburgo, Austria, 1967) austriar fisikaria da. 2007tik Ameriketako Estatu Batuetan dagoen Princetongo Unibertsitatean ingeniaritza elektrikoko irakasle egiten du lan. Kuantu-jauziko laserraren garapenari egindako ekarpenagatik ezaguna da.
Valtteri Bottas

**Valteri Viktor Bottas** (Nastola, Finlandia, 1989ko abuztuaren 28) Finlandiako motor lasterketa gidaria da. Gaur egun Monacon bizi da eta 2017ko denboralditik formula 1 mundu lehiaketaren Mercedes F1 taldean lehiatzen.

## Erreferentziak
Bruno Oscar Schmidt

**Bruno Oscar Schmidt** (1986ko urriko 6an) hondartzako boleiboleko brasildar jokalaria da. Bruno Oscar Schmidt, saskibaloiko jokalari ospetsuaren, eta Tadeu Schmidt, telebistako erreportariaren iloba da.
Anne Bonney

**Anne Bonny**, Boon txikigarria bezala ezagutua (County Cork, Irlanda, 1698ko martxoaren 8a- 1782ko apirilaren 25a), emakume pirata irlandesa izan zen XVII mendeko lehen urteetan lan egin zuena eta nagusiki gogoratua da XVIII mendean pirateriaz errudun izendatutako bi emakumeetako bat izan zelako (bere kidea, Mary Read, izan zen bestea).

## Bibliografia 
Ingelesez

* Carlova, John: *Mistress of the seas* (1997ko urtarrilaren 1a). ASIN B0007EFD3S.
* Cordingly, David: *Pirates: Terror on the High Seas - from the Caribbean to the Shouth China Sea* 1996. Turner Argitaletxe: 
* Johnson, Charles (Daniel Defoe pseudónimoa): *A General History of the Robberies and Murders Of the most notorious Pyrates*. Lehoiakoak aldizkaria. 1998. 
* Nash, Jay Robert: *Look For the Woman* 1981: M. Evans and Company, Inc. New York. 

Galiziarraz

* Reimóndez-Meilán, María: *Pirata*. Galiziako Xerais edizioa, S.A., 2009. 

Gaztelaniaz

* Valdés, Zoé: *Lobas de Mar*, 2003.
* Cordingly, David: *Mujeres en el mar*. Edhasa (Bartzelona) 2003. 
* Woodard, Colin: *La República de los Piratas*
*
* Antologian *Hasta siempre, princesas*Libralia-ko editorialan (2014) istorio bat, berari buruz da.

## Ikus, gainera 
* Pirateria
* Mary Read
* Jack Rackham
* Bartholomew Roberts
Barbara Strozzi

**Barbara Strozzi** (edo **Barbara Valle**) (Venezia, 1619ko abuztuaren 6a - Padua, 1677ko azaroaren 11) Barrokoko abeslari eta musikagilea izan zen.

## Obrak 
Bere lan gehienak kantatak dira, soprano bakarlari eta baxu jarraituentzat, horregatik erraza da pentsatzea berak kantatzeko idatzi zituela. Bere musika Seconda prattica-ri lotuta dago, adibiderik onena Claudio Monteverdiren obrak dira. Hala ere, bere obrak enfasi lirikoak dute, bere ahotsean oinarrituta. Bere abestien letra gehienak bere aitak idatzi zituen, Giulio. Bere obren 8 liburuki argitaratu zituen, beste musikagile batzuen kantatak ere argitaratu zituen XVII mendean.

## Diskografia 
* A New Sappho *Favella Lyrica*. Koch 7491. (2000ko uztailean)
* Arias and Duets *Christine Brandes, Jennifer Lane, Kurt-Owen Richards, New York Baroque. Eric Milnes, dir*. Dorian 93218. (2001ko otsailean)
* Arie Antiche *Maria Bayo* Claves 9023. (1999ko maiatza)
* Arie & Cantate, Op. 8 La Risonanza, *Emanuela Galli, Fabio Bonizzoni y al. Glossa* GDC 921503. (2001/02 ko urria)
* Cappella Mediterranea (zuzendaria, Leonardo Garcia Alarcon): *Madrigali*. Interpreteak, Céline Scheen, Mariana Flores, Fabian Schofrin, Jaime Caicompai eta Matteo Bellotto. Ambronay AMY20.
Etelburga Wessexkoa

**Etelburga Wessexkoa** edo **Æthelburg** (ca. 673-740) Wessexko erregina izan zen Ine Wessexkoarekin ezkondu eta gero. Batez ere ezaguna da 722an Taunton gotorlekua suntsitu zuelako, Ealdbert errebeldea aurkitzeko. Gotorleku hau Inek berak eraiki zuen.

## Bizitza 
Æthelburg 673. urte inguruan jaio zen. Wessexko erregearen emazte izan zen. Historialari batzuek uste dute anglo-saxoi emakume gerlari bakarrenetako bat izan zela. 722an Taunton hiria erre zuen, Inek eraikitako hiria, etsaiek suntsitu ez zezaten.

726an Wesseko erregeak abdikazioa aurkeztu zuen, eta Æthelburg Erromara joan zen.

## Erreferentziak
Yvette Huykoa

**Yvette Huykoa** (edo, besterik gabe, Yvette) (Huy, Belgika, 1158 – Huy, Belgika, ) kristau profeta eta anakoreta izan zen.

## Bizitza 
Familia aberats baina ez bereziki erlijioso batean jaio zen, Liegeko apezpikuarekin erlazioa zuena, eta gaztetatik bizitza erlijiosoa bizitzen saiatu zen bere etxetik. Yvette ezkontzera behartu zuten hamahiru urte zituenean eta hiru seme-alaba izan zituen (haietako bat oraindik haurtxoa zenean hil egin zen), eta hemezortzi urte zituela alargun geratu zen. Statten, Mosa ibaiaren goikaldean eta Huytik hurbil, zegoen legenarra zaintzeko ospitalera joan zen orduan. Bertako gaixoak zaintzeko eta bere bokazio erlijiosoa era sakonagoan jarraitzeko hartu zuen erabaki hau.

Bere bi semeak aitonaren kargu utzi zituen. Hamar urte geroago, anakoreta bihurtu zen eta koloniaren ondoan zegoen kapera bateko gelaxka batera erretiratu zen, Orvaleko abadetxeko abadeak egindako zeremonia batean. Bertatik, erromesei gidaritza eskaintzen zien, beregan profeta bat ikusten baitzuten, zentzu apostolikoan jainkotasunarekin lotura zuenaren zentzuan. Apaizak eta baita tokiko elizaren dekanoa ere bere presentziara deitu zituen eta haien portaeragatik kargu hartu zien. Bere aitaren eta bere seme baten konbertsioa eragin zuen. Denbora baten ostean, bere botereak gizonezko kleroarena mehatxatzen zuen. Salatu zuten. Yvette 1228ko urtarrilaren 13an hil zen Huyn, Belgikan.

Bere bizitza Floreffeko Hugh Premontretarrak jaso zuen.

## Erreferentzia zerrenda
Ethylwyn

**Ethylwyn**, **Æthelwynn** edo **Ethelwynn** X. mendeko emakume noble bat izan zen. Ezaguna da Dunstanekin egindako topaketa dela eta eta berak egindako brodatze lanei esker.

Dunstanen biografiaren arabera, Ethylwynek laguntza eskatu zion erlijio-jantzi batzuk egiteko, hainbat irudi geometriko zituena eta, ondoren, urrez eta harri bitxiz dekoratzea nahi zuena. Ethylwynek egindako jantziak, hala ere, desagertu dira.

Dunstanen biografoaren arabera, Ethylwyn bisitatu zuenean bere lira (edo arpa) eraman zuen, brodatzen zuen bitartean jo ahal izateko. Kondairaren arabera, lira paretan eskegi zuen eta, miraria gertatu zen: bakarrik jotzen hasi zen; hau entzun ostean, Dunstan, Ethylwyn eta eurekin zeuden emakume guztiek egiten zutena utzi eta "elkarri begiratu zioten harriduraz".

## Erreferentziak
Prosper-Olivier Lissagaray

**Hippolyte Prosper Olivier Lissagaray** (Tolosa, Frantzia, 1838ko azaroaren 24a - Paris, Frantzia, 1901eko urtarrilaren 25a), **Prosper-Olivier Lissagaray** edo soilik **Lissagaray** izenez ezaguna, frantziar kazetari errepublikazale eta sozialista izan zen.

1871ko Parisko Komuna altxamenduan parte hartu zuen, baina gobernu iraultzailea erori eta berehala Londresera ihes egin zuen. Londresko erbestealdian Karl Marxen alaba Eleanor Marxekin maitasun-harremana izan zuen. Eleanorrek berak itzuli zuen ingelesera Lissagarayren *Histoire de la Commune de 1871* liburua.

1880ko uztailaren 11n Frantziako Parlamentuak komuneroei amnistia ematea onetsi ondoren, Lissagaray erbestetik itzuli zen Parisa. Bertan hil zen 1901eko urtarrilaren 25ean.

## Liburuak 
* *Alfred de Musset devant la jeunesse*, 1864
* *Jacques Bonhomme - Entretiens de politique primaire*, 1870
* *Catéchisme républicain*, 1870
* *Huit journées de mai derrière les barricades*, 1871
* *Vision de Versailles*, 1873
* *Rouge et noir*, 1874
* ''L'histoire de la commune de 1871*, 1876
* *Plus d’Angleterre*, 1887
* *Le bilan de Boulanger'', 1888
Legazpi (Albay)

**Legazpi Hiria** (erdialdeko bikoleraz: *Ciudad kan Legazpi*; ) Filipinetako Albay probintziaren hiriburu politikoa da, Luzon uhartean. Baita ere Bicol lurraldeko hiriburua da. 2015ean 196.639 biztanle zituen. Legazpiko hiriburuak Miguel Lopez Legazpi euskal konkistatzailearen izena hartu zuen. 1616an sortu zen.

## Barangayak 
Ofizialki Legazpik, administratiboki 70 barangay ditu:

## Galeria 

Kapuntukan Hill at Night.jpg|Kapuntukan Hill eta Legazpi Boulevard gauez.
Albay Park & Wildlife lagoon.JPG|Albay Park and Wildlife
Embarcadero de Legazpi at dawn.jpg|Legazpiko ontziralekua.
Legazpi Boulevard.jpg|Legazpi Boulevard
Plaza Rizal and Bichara Silverscreens.jpg|Rizal plaza
Ligñon Hill Nature Park.jpg|Ligñon Hill Nature Park
Legaspi Port, Legazpi, Philippines.jpg|Harbour

## Kanpo estekak 
* :Udalaren webgunea.
* :Turismo gida.
Cheetahs (errugbi taldea)

**Cheetahs** Hegoafrikako errugbi talde profesionala da, Bloemfontein hirian egoitza duena. 2022tik European Challenge Cupen parte hartzen du.

## Historia 
2005ean sortu zen, *The Free State Cheetahs* izenarekin. 2006-2017 bitartean, Hego hemisferioko Super Rugby txapelketan aritu zen, eta Pro 14 Ligan 2017tik 2020ra. 2022tik aitzina, European Challenge Cupen parte hartzen du.

## Palmaresa 
* Super Rugby:
** seigarrena 2013an.
* Pro 14 Liga:
** seigarrena (A multzoan), 2019an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ibn Tumart

**Abu Abd Allah Muhammad Ibn Tumart** (, , ca. 1080–1130 edo 1128) berbere irakasle eta buruzagi erlijiosoa izan zen. Almohadeen mugimendua sortu zuen, Masmuda tribuari esker zabaldu zen mugimendu erlijioso puritanoa izan zena. 1120ko hamarkadan almorabideen aurkako matxinada bat zuzendu zuen, iparraldeko Afrika eta Iberiar penintsulako eskualde zabalak konkistatuko zuena.

## Erreferentziak
Abd al-Wahid I.a

'''Abu Muhammad Abd al-Wahid 'al-Makhlu''* ( *Abū Muḥammad ‘Abd al-Wāhid bin Yūsuf''), **Abd al-Wahid I.a** izenaz ezaguna, almohadeen buruzagia izan zen, 1224an Inperioko kalifa bilakatu zena.

Yusuf al-Mustansirren semea, aitaren bisir bera izan zuen: Abu Said Uthman ibn Jami. Bere agintaldia ez zen baketsua eta laster erail zuten.

## Erreferentziak
Abdallah al-Adil

'''Abu Muhammad ʿAbdallah 'al-ʿAdil''* ( *ʿAbd Allāh''; ) almohadeen buruzagia izan zen, 1224 eta 1227 artean Inperioko kalifa bilakatu zena.

Al-Andalusko gobernadorea izandakoa, 1224an Abd al-Wahid I.a erail zuen. Bere estatu-kolpeak, ordea, ez zuen egonkortasuna ekarri eta tribu berbereek bere kontra egin eta erail zuten.

## Erreferentziak
Yahya al-Mutasim

**Yahya al-Mutasim** (; ''Abū Zakarīyā' Al-Mu`taṣim Yaḥyā ibn An-Nāṣir''; ?-1236) almohadeen buruzagia izan zen, 1227 eta 1229 artean Inperioko kalifa bilakatu zena.

Muhammad al-Nasirren semea, 1227an Abdallah al-Adil hil zenean, Marrakexko xekeen babesa jaso zuen. Hala ere, boterea izateko borrokatu behar izan zuen.

## Erreferentziak
Abd al-Wahid II.a

**Abu Muhammad ar-Rashid Abd al-Wahid** (; Abū Muḥammad Ar-Rashīd `Abd al-Wāḥid ibn Al-Mā'mūn; ?-) almohadeen buruzagia izan zen, 1232 eta 1242 artean Inperioko kalifa bilakatu zena.

Idris al-Mamunen semea, aitaren oinordekoa izan zen. Ezin izan zituen kaliferriaren osotasuna mantendu eta 1236an Tilimsengo emirrak independentzia aldarrikatu zuen.

## Erreferentziak
Abu al-Hasan as-Said al-Mutadid

**Abu al-Hasan as-Said al-Mutadid** (; ''abū al-ḥasan al-mu`taḍid bi-llah as-sa`īd ben al-mā'mūn''; ?-1248) almohadeen buruzagia izan zen, 1242 eta 1248 artean Inperioko kalifa bilakatu zena.

Idris al-Mamunen semea, Abd al-Wahid II.a anaiaren oinordekoa izan zen. Ezin izan zituen kaliferriaren osotasuna mantendu eta hafsidar eta mariniek eskualde asko kendu zizkioten.

## Erreferentziak
Thierry Dusautoir

**Thierry Dusautoir** (Abidjan, 1981eko azaroaren 18a) bolikostar-frantziar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen zena. Stade Toulousain taldeko jokalaria izan zen 11 denboralditan, eta 80 partida jokatu zituen Frantziako selekzioarekin, 2017an erretiratu zen arte. World Rugbyren urteko jokalari onena aukeratu zuten 2011n.

## Ibilbidea 
2001ean egin zuen debuta Frantziako errugbi txapelketan, CA Bègles-Bordeaux taldearekin; US Colomiersen denboraldi bat egin ostean, Biarritz Olympiquek kontratatu zuen 2004an, eta Europako koparen finalera iritsi zen 2006an; Cardiffeko Millennium Stadiumen jokatu zen final horretan, 23–19 nagusitu zen Munster taldea. 2006-07 denboraldian, Stade Toulousainera aldatu zen; talde horrekin berriz ere Europako koparen azpitxapeldun izatea lortu zuen 2008an, eta txapeldun 2010ean. Frantziako selekzioarekin, 2010eko Grand Slama irabazi zuen taldeko kidea izan zen, eta 2007, 2011 eta 2015eko Munduko Kopetan parte hartu zuen, 2011ko finalean barne.

## Palmaresa 
### Biarritz Olympique 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2005 eta 2006
* Europako errugbi kopa
** finalista: 2006
### Stade Toulousain 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2008, 2011 eta 2012
* Europako errugbi kopa
** irabazlea: 2010
** finalista: 2008
### Frantziako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2010 (Grand Slam)
* Munduko Errugbi Kopa 
** finalista: 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abu Hafs Umar al-Murtada

**Abu Hafs Umar al-Murtada** () almohadeen buruzagia izan zen, 1248 eta 1266 artean Inperioko kalifa bilakatu zena.

Ezin izan zituen kaliferria mantendu eta Marrakex baino ez zuen mantendu. Mariniei zergak ordaindu zizkion.

## Erreferentziak
Idris al-Wathiq

**Abu al-Ula al-Wathiq Idris** (), **Abu Dabbus** izengoitiz deitua, almohadeen azken buruzagia izan zen, 1266 eta 1269 artean Inperioko kalifa bilakatu zena.

Mariniei esker Abu Hafs Umar al-Murtada ordezkatu zuen Marrakexen. Hala ere, mariniek ideia aldatu eta hiri hartu zuten.

## Erreferentziak
Agnes Waterhouse

**Agnes Waterhouse** (c. 1503 &ndash; 1566ko uztailaren 29a) edo **Waterhouse Ama** Ingalaterran sorginkeria leporatuta exekutatutako lehenengo emakumea izan zen.

1566an sorginkeria leporatu zioten beste bi emakumerekin batera, Elizabeth Francis eta Joan Waterhouse. Hiruak herri berekoak ziren, Hatfield Peverel. Sorgina zela konfesatu zuen eta bere espiritu familiarra katu bat zela esan zuen (ondoren apo bat zela esan zuen) Satan izenekoa. Batzuetan Sathan izenarekin idazten zuen eta Elizabeth Francisena izan zela aurretik adierazi zuen.

Sorgin-ehiza Chelmsforden egin zen, urte horretan bertan. William Fynneri gaixotasuna eragitea leporatu zioten, aurreko urteko azaroan hil zena. Etxe-abereak hiltzeko magia-beltza egiten zuela eta bere senarraren heriotza ekarri zuela leporatu zioten. Bere alabari, Joan Waterhouse, krimen berdina leporatu zioten, baina ez zuten zigortu.

## Erreferentziak
Agnes Sampson

**Agnes Sampson** Eskoziako sendalari bat izan zen, sorgin izatea leporatu ziotena. "Keitheko emakume jakintsua" izena ere eman zioten, eta North Berwickek XVI. mendearen amaieran egon ziren sorgin-ehiza epaiketatan kondenatu eta hil zuten.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|Ipar Berwickeko sorginen aurkako epaiketen irudi garaikidea.
Nether Keithen bizi izan zen, Keitheko baronerrian, Ekialdeko Lothianen. Sendatzeko boterea zuela esaten zen eta herriko emagina zen. 1590ean Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa Oslotik bueltatu zen Ana Danimarkakoarekin ezkondu eta gero, Danimarka eta Norvegiako errege zena. Garai hartan Danimarkan oso kezkatuta zeuden arte-ilun eta sorginkeriaren inguruan, eta baliteke horrek eragina izatea errege gaztearengan. Itzultzeko bidaian barkuak ekaitz gogorrak izan zituen, eta Danimarkako tribunalek erabaki zuten, torturapean ateratako testigantzetan oinarrituta, sorgin talde batek eragin zituela. Hori dela eta, erregeak erabaki zuen sorgin-ehiza egiteko epaimahai bat sortzea.

1590eko udazkenean Eskozia osoa zegoen sorgin-ehiztariz betea; sorgin horiek erregeak berak epaitzen zituen. Gillis Duncanek Agnes salatu zuen, eta ekaitzak sortzea leporatu zioten. Torturatu ostean, karguak onartu zituen. Castlehillen exekutatu zuten, lehenengo garrotearekin eta, ondoren, gorpua erre zuten. Esaten da Holyroodeko jauregian bere mamua agertzen dela, biluzik eta torturatuta.

## Erreferentziak
Sharks (errugbi taldea)

**Sharks** Hegoafrikako errugbi talde profesionala da, Durban hirian egoitza duena. Super Rugby ligan jokatzen zuen eta 2021etik aurrera United Rugby Championship Ligan aritzen da irlandar, galestar, eskoziar eta italiar taldeekin batera.

2024an European Challenge Cup irabazi zuen, Europa mailako bigarren txapelketa.

## Palmaresa 
* European Challenge Cup (1): 2023-24.
* Super Rugby:
** Txapeldun (0)
** Txapeldun orde (4): 1996, 2001, 2007, 2012
* Hegoafrikako konferentzia (1): 2014
* United Rugby Championship
** hirugarrena 2025ean

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Stormers (errugbi taldea)

**Stormers** Hegoafrikako errugbi talde profesionala da, Lurmutur Hirian egoitza duena. Super Rugby txapelketan parte hartzen zuen, baina 2021ean United Rugby Championship ligan hasi zen jokatzen irlandarrekin, galesekin, eskoziarrekin eta italiarrekin batera. Southern Kings taldearen tokia hartu zuen eta aurreneko partehartzean txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
* Super Rugby
** irabazlea (0)
** bigarrena (1): 2010
** Hegoafrikako konferentziako txapelduna (5): 2011, 2012, 2015, 2016, 2017
* United Rugby Championship:
** irabazlea (1): 2022
** bigarrena (1): 2023

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Melbourne Rebels

**Melbourne Rebels** Australiako errugbi talde profesionala da, Melbourne hirian egoitza duena. Super Rugby ligan jokatzen du.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Sunwolves

Japoniako errugbi taldea da, Tokion egoitza duena. Singapurren ere jokatu izan ditu partida batzuk. Super Rugby ligan jokatzen du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jaguares (errugbi taldea)

**Jaguares** Argentinako errugbi talde profesionala izan zen, egoitza Buenos Airesen zuena. 2016-2020 bitartean Super Rugby txapelketan parte hartu zuen .

## Palmaresa 
* Super Rugby (0): txapeldunordea 2019an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aikia Aikianpoika

**Aikia Aikianpoika** (Kemi, Finlandia, 1591-1671) gizonezko xaman sami bat izan zen. Kuolajärvellan egindako sorgin-ehizan heriotzara kondenatu zuten. Etsai bat sorginkeria bidez hiltzea lortu zuelakoan akusatu eta kondenatu zuten (itota hil zen ustezko biktima). Aikianpoikaren kasua Finlandiako sorgin-ehiza gertaerarik ezagunenetako bat da.

## Erreferentziak
Richie McCaw

**Richard Hugh McCaw** (Oamaru, Hego uhartea, 1980ko abenduaren 31) zeelandaberritar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen zena. 2001-2015 bitartean, Super Rugby txapelketako Crusaders taldeko kidea izan zen. Zeelanda Berriko selekzioarekin, berriz, 148 partida jokatu zituen, horietako 110 kapitain, bi Munduko Txapelketa irabaziz: 2011koa eta 2015ekoa. Hiru aldiz hautatu zuten World Rugbyren urteko jokalari onena: 2006, 2009 eta 2010ean.

## Palmaresa 
### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2000, 2002, 2005, 2006, 2008
** finalista: 2003, 2004

### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Tri Nations/The Rugby Championship
** irabazlea: 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2012, 2013 eta 2014
* Munduko Errugbi Txapelketa
** irabazlea: 2011 eta 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Richie McCaw, stats.allblacks.com
* Soslaia ESPNscrum webgunean, en.espn.co.uk
Shane Williams

**Shane Mark Williams** (Morriston, Swansea, 1977ko otsailaren 26a) galestar errugbi jokalari ohia da, hegaleko eta uztartze-erdilari postuetan aritzen zena. 2003-2012 bitartean, Ospreys Rugby taldeko kidea izan zen, eta lau aldiz irabazi zuen Celtic League. Galesko selekzioarekin, berriz, 87 partida jokatu zituen, Grand Slama bi aldiz lortuz, 2005ean eta 2008an; test-partidetan entsegu gehien lortu duten jokalarietan laugarrena da, Daisuke Ohata, David Campese eta Bryan Habanaren ondotik. World Rugbyren urteko jokalari onena aukeratu zuten 2008an.

## Palmaresa 
### Ospreys Rugby 
* Celtic League
** irabazlea: 2005, 2007, 2010, 2012
* Anglo-Galestar Kopa
** irabazlea: 2008

### Galesko selekzioa 
* 87 partida 2000-2011 bitartean
* 290 puntu (58 entsegu)
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2005, 2008
** Grand Slam: 2005, 2008

### British & Irish Lions 
* 4 partida, 2005-2009 bitartean
* 10 puntu (2 entsegu) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lombok poni

**Lombok ponia** edo **macassar** indonesiako Lombok uharteko bertako zaldi arraza bat da Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arrazaren jatorria ezezaguna da. Kontutan hartuz Herbehereetako gobernuaren egote koloniala uhartean, XIX. mendeko bigarren aldean, baliteke arrraza Herbehereetako zaldi arrazen eragina izatea, baina hau ez dago benetan egiaztaturik.

Oro har zaldi hauek lor-zaldi lanetan erabiltzen dira zalgurdietatik tiratzeko.

## Ezaugarriak 
thumb|270 px|ezkerrera

## Bibliografia 
[Porter 2002] (en) Valerie Porter, Mason's World Dictionary of Livestock Breeds, Types and Varieties, CAB International, 3 janvier 2002, 5. argitalpena, 400. horrrialdea. (, OCLC 828044517), « Lombok », 188. horrialdea.

## Erreferentziak 
thumb|280 px|Lombok zaldia zalgurdi batetik tiraka

## Kanpo estekak
Kosovoko guda (argipena)

**Kosovoko guda** termino anbiguoa izan daiteke, gertaera desberdinak adieraz baitaitezke berarekin:

# Kosovoko Gerra: 1996 eta 1999 urteen artean gertatua.
# Kosovoko gudua edo **bataila**, XIV. mendean gertatua serbiarren eta otomandarren artean.
El aviso (filma)

***El aviso*** 2018ko Daniel Calparsoro gipuzkoar zinema zuzendariaren filma da. Jorge Gerrikaetxebarriak eta Chris Sparlingek idatzitako thriller hau Paul Penen izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Hamar urte dituen arren, Nicok heriotza mehatxu bat jasoko du. Ez daki nork eta zergatik bidali dion abisu hori, eta bere ingurukoen artean inork ez dio garrantzia handirik ematen. Baina Jonek, zenbakiekin obsesionatuta bizi den gazteak, horren berri izanen du. Azken urteotan inguru horretan gertatu diren heriotza misteriotsuak ikertzen ari da Jon, eta uste du Nicok jaso duen mehatxua horiekin lotuta dagoela.

## Aktoreak 
* Aura Garrido: Lucía
* Belén Cuesta: Andrea
* Sergio Mur: David
* Raúl Arévalo: Jon
* Antonio Durán 'Morris'
* Aitor Luna: Pablo
* Luis Callejo: Lisandro
* Julieta Serrano: Asunción
* Antonio Dechent: Héctor
* Patricia Vico
* Juan López-Tagle: erizaina
* Alfredo Villa
* Hugo Arbues: Nico
* Javier Perdiguero: supermerkatuaren nagusia
* Jon Bermúdez: etakidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gringo (2018ko filma)

***Gringo*** 2018ko Nash Edgerton australiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Enpresari estatubatuar batek negozio ilun samarra du enpresa farmazeutiko batekin, eta Mexikon izanen duen gertaera batek hankaz gora jarriko dio bizimodua. El Fronteras herrira iritsiko da, eta aurre egin beharko dio sheriff-ari.

## Aktoreak 
* David Oyelowo: Harold Soyinka
* Joel Edgerton: Richard Rusk
* Charlize Theron: Elaine Markinson
* Amanda Seyfried: Sunny
* Thandie Newton: Bonnie Soyinka
* Sharlto Copley: Mitch Rusk
* Paris Jackson: Nelly
* Yul Vazquez: Angel Valverde
* Alan Ruck: Jerry
* Harry Treadaway: Miles
* Kenneth Choi: Marty
* Melonie Diaz: Mia
* Diego Cataño: Ronaldo
* Hector Kotsifakis: Roberto Vega
* Bashir Salahuddin: Stu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maarrat al-Numan

**Maarat al-Numaan** (, *Maʿarrat al-Nuʿmān*) edo **al-Maarra**, ipar-mendebaldeko Siriako hiria da, Idlib eskualdean dagoena. 2004an 58.000 biztanle inguru zituen. Greziarren garaietan **Arra** izena zuen.

1098an, Lehenengo Gurutzadaren barnean, hiriak setio ospetsu bat jasan zuen, noiz gurutzatuek kanibalismoari ekin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leu (argipena)

**Leu** hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* Bigarren leu errumaniarra, Errumanian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Hirugarren leu errumaniarra, Errumanian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Laugarren leu errumaniarra, Errumanian zirkulazioan dagoen dibisa.
* Lehen leu errumaniarra, Errumanian zirkulazioan zegoen dibisa.
* Leu moldaviarra, Moldavian zirkulazioan dagoen dibisa.

## Frantziako toponimoak 
* Huby-Saint-Leu, Pas-de-Calais departamenduko udalerrietako bat.
* Saint-Leu**,** Réunion departamenduko kantonamenduetako bat.
* Saint-Leu, Réunion departamenduko eta Saint-Leu kantonamenduko bi udalerrietako bat.
* Saint-Leu-d'Esserent**,** Oise departamenduko udalerrietako bat.
* Saint-Leu-la-Forêt**,** Val-d'Oise departamenduko udalerrietako bat.
* Villers-sous-Saint-Leu**,** Oise departamenduko udalerrietako bat.

## Bestelakoak 
* Leu, Leuzina aminoazido esentzialaren sinboloa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumezkoen Europako Errugbi Kopa

**Emakumezkoen Europako Errugbi Kopa** () emakumezkoen errugbi txapelketa da, urtero jokatzen dena Rugby Europeko kide diren selekzioen artean.

## Historia 
Lehenengo edizioa 1988an izan zen eta lau naziok hartu zuten parte, Frantziak, Ingalaterrak, Herbehereek eta Italiak. Bigarren edizioa 1995ean jokatu zen eta ordutik aurrera urtero jokatu izan da, 1998an ezik, urte hartan Munduko Txapelketa jokatu baitzen.

2012 artean ''FIRA Women's European Championship'' izena izan zuen, 2013an Munduko Txapelketarako kalifikazio txapelketa izan zen eta 2014tik aurrera Europako Kopa bihurtu da. 2014 eta 2015eko ekitaldietan Munduko Txapelketara sailkaturiko selekzioek ez zuten parte hartu. 2017an ez zen jokatu Munduko Txapelketa izateagatik.

## Palmaresa 
* ¹ 2014an eta 2015ean selekzio onenek ez zuten parte hartu.
* ² 2020ko txapelketan lau selekziok hartu behar zuten parte eta 2020ko martxoan abiatu zen, baina COVID-19 pandemiaren erruz eten egin zen eta 2021eko otsailean amaitu zen. Alemaniako selekzioak ez zuen azkenean parte hartu.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triosa

[eskuinera|thumb|250px|D eta L [glizeraldehidoa.]]
[eskuinera|thumb|90px|[Dihidroxiazetona.]]

**Triosak** hiru karbono atomo dituzten monosakaridoak dira. Beren formula enpirikoa C3H6O3 da.

## Ezaugarriak 
Monosakarido guztietan bezala, triosek zetona edo aldehido taldeak dituzte. Zetona taldea dutenek *zeto* aurrizkia daramate, eta aldehido taldearenek *aldo* aurrizkia.

Triosa garrantzitsuenak glizeraldehidoa (aldotriosa) eta dihidroxiazetona (zetotriosa) dira, gluzidoen metabolismoan garrantzi handia dutenak (glukolisian eta Calvin zikloan, besteak beste).

Glizeraldehidoak bi estereoisomero ditu: D-glizeraldehidoa eta L-glizeraldehidoa. Dihidroxiazetonak aldiz ez du isomerorik, ez baitu karbono asimetrikorik.

## Kanpo estekak
Madeleine de Souvré, Sabléko markesa

**Madeleine de Souvré, Sabléko markesa** (1599 - 1678ko urtarrilaren 16a), idazle frantsesa, Gilles de Souvré-ren (Courtenvaux-ko markesa, Louis XIII.aren tutorea eta Frantziako mariskala) alaba zen.

## Bizitza 
1614an, Philippe Emmanuel de Laval-ekin (Sablé-ko markesa) ezkondu zen, 1640. urtean hil zena, bera egoera zertxobait estuan utziz. Bere laguna Saint-Maure-ko kondesarekin, Parisko Place Royale-n gela batzuk hartu zituen eta literatura areto bat ezarri zuen. Literatura eskola horrek, La Rochefoucauld-en *Maximes*-ena adibide ezagunenetakoa denak, hor du jatorria.

Sablé-ko markesaren *Maximes*-ak, hain zuzen ere, La Rochefoucauld-enaren aurretik konposatu ziren, nahiz eta heriotzara arte ez argitaratu. 1655. urtean, Saint-Maur-eko kondesarekin batera, erretiroa hartu zuen Port-Royal des Champs-eko komentura, Marly-tik hurbil, 1661. urtean utziz, Auteuil-era joanez, itxi zutenean. 1669an egoitza hartu zuen Parisko Port-Royal-eko Abadetxean, non 1678ko urtarrilaren 16an hil zen.

## Kanpoko loturak 
* The Maxims of Madame de Sablé—Frantsesez eta ingelesez 
* Sablé, Madeleine de Souvré, Marquise De (1598—1678)—Internet Encyclopedia of Philosophy
Zaraputz (Lizarra)

**Zaraputz** Lizarrako historikoki hustua izan zen auzoa eta monasterioa da. Monasterioren erorkinak gordetzen dira. Izen eta grafia desberdinekin idatzita jaso egin da: "Zarapuz", "Zampuzo", "Sarapuç", "Zarapuzu", "Çarapuço".

## Geografia 
Lizarra udalaren barruan kokatuta dago, Villatuerta, Arintzano, Iratxe eta Noveleta auzoa artean dago, Jurramendiren oinean. Oso toki estrategikoa izan zen, Ega ibaiaren ertza ondoan eta Irantzu ibaiatik gertu.

## Historia 
Zaraputzeko monasterioa 989an agertzen da aipatuta, Lizarra bera sortu baino lehen, 1090ean. 992ko data duten dokumentu batzuk Antso II.a Garzeitz Abarkak Zaraputz auzoa San Juan de la Peña monasterioari eman zion. 1068an Iratxeko monasterioaren menpera pasa zen.

Zaraputz Villatuerta eta Iratxe arteko Donejakue bidearen puntu estrategikoa izan zen. Bertan erromesen ospitalea ireki zen.

1090ean Antso V.a Remiritz errege nafarrak Lizarra sortzea erabaki zuen, Ega ibaiaren beste aldean. Erabakia Zaraputzeko monjeen interesen aurkakoa izan zen zeren eta hauek monasterioa bere leku estrategikoa betetzen jarraitzea nahi zuten. Beraz, ordura arte, XII. mende arte, Zaraputzek egun oparoak ezagutu bazituen, Lizarra sortu ondoren eta Donejakue Bidearen aldaketarekin Lizarrara monasterioa hondamendira eraman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Ibilbidea.
* :Zaraputz inguruko artikulua *Diario de Navarra*n.
Jerusalemgo setioa

**Jerusalemgo setioa** hiriak jasandako hainbat gudutako izena da:

* **Jerusalemgo setioa (k.a. 701)**, Senakeribek egina.
* **Jerusalemgo setioa (k.a. 597)**, Nabukodonosor&nbsp;II.ak egina.
* **Jerusalemgo setioa (k.a. 587)**, Nabukodonosor&nbsp;II.ak egina.
* **Jerusalemgo setioa (k.a. 37)**, Herodes&nbsp;Handiak egina
* **Jerusalemgo setioa (70)**, Titok egina
* **Jerusalemgo setioa (614)**, Shahrbarazek egina
* **Jerusalemgo setioa (637)**, Umarrek egina
* **Jerusalemgo setioa (1099)**, Godofredo Bouillongoak egina
* **Jerusalemgo setioa (1187)**, Saladinek egina
* **Jerusalemgo setioa (1244)**
* **Jerusalemgo setioa (1834)**
Big Hero 6 (filma)

***Big Hero 6*** 2014ko Don Hall eta Chris Williams estatubatuar zinema zuzendarien animaziozko superheroi filma da. Marvel Comics argitaletxeko izen bereko komikien egokitzapen librea da. Animaziozko film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
San Fransokyo metropolian bizi den Hiro Hamadak, bere gaitasunei etekin ateratzen ikasten du, bere anai Tadashi gailenaren laguntzarekin, eta baita bere lagun gailenen laguntzarekin ere: GoGo Tamago adrenalina bilatzailea, Wasabi-No-Ginger garbiketarekin arduratsua, Honey Lemon kimikan jeinua, eta Fred komiki-zalea. Gertakariek bide hondatzaile bat hartzen dute, eta lagun-taldeak San Fransokyoko kaleetako konspirazi arriskutsu baten erdian ikusten du bere burua. Orduan Hirok bere lagun hurkoa den Baymax robotarengana jotzen du, eta lagun-taldea azken teknologiazko heroi-talde batean bilakatzen du misterioa argitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hawise Aumalekoa

**Hawise, Aumaleko kondesa** (1214ko martxoaren 11n hil zen) 1179. urteaz geroztik 1194. urtera arte bere senarrekin gobernatzen aritu zen. Gilen Aumaleko kondearen eta Zeziliaren (Gilen Fitz Duncanen alaba eta oinordekokidea) alaba eta oinordekoa izan zen. Essex-ko kondesa izan zen Gilen de Mandevillekin, Essex-ko III. kondearekin, ezkontzeagatik.
Kosme Duñabeitia

**Kosme Duñabeitia Euba** (Bilbo, 1819ko irailaren 27a-1890eko urtarrilaren 18a) Argazkilari eta margolari ospetsua izan zen. Beste margolari ospetsuen irakaslea izan, besteak beste, Antonio Maria Lekuona eta Eduardo Zamacois. Erretratugile bezala ospe handia lortu zuen.

## Biografia 
Gurasoak Juan Antonio Duñabeitia eta Josefa Antonia Euba ziren. Bost seme-alabak izan zituzten, tartean Kosme. Bilbon hasi zen margolaritza ikasten. 1840an Kosme Erromako Arte Ederren Eskolan zegoen ikasten. Erromatik bueltan Alemaniara joan zen. Berriro Euskal Herrian Iruñean margolaritza irakatsi zuen eta Natur Zientzien Museoan lan egin zuen. Carmen Delmas, Juan Barroeta, Antonio Lekuona eta Adolfo Guiardekin batera Nazaretarren izengoitia jaso zuen. Akademizismo joera barruan ere kokatu zitzaion.

1852ko apirilaren 7an Juana Metxaka Gurbistarekin ezkondu zen, Bilboko San Anton elizan. Hamar seme-alabak izan zituzten. Kosme Duñabeitia Irudi eta Apaingarri katedratiko izendatu zuten eta Bizkaiko Arte Ederren Akademiaren akademikoa izan zen. 1860ean Afrikara zihoazten euskal oinezkoo erregimenturarko bandera margotu zuen.

1882ko abuztuaren 11an Bizkaiko Lehiaketa ospatu zen eta Duñabeitiak zazpi lan aurkeztu zituen. Haietako bat, *La Jura de los Fueros*, Anselmo Ginea Saria jaso zuen.

Kosme Duñabetia 1890eko urtarrilaren 18an hil zen, bronkitis baten ondorioz. Emaztea, Juana, lau urte geroago hil zen.

## Argazkilaria 
Cesar Estornesen arabera Duñabeitia argazkilaritzan hasiko zen 1870. hamarkadan.Duñabeitiak argazkilaritza tailerra ireki zuen Bilboko Gurutze kalean. Lan hau Instituto Vizcaínon marrazketa irakaslearen lanarekin eramaten zuen. Beste tekniken artean, argazkiak olio teknikaz errepasatzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Cesar Estornesek prestatutako Kosme Duñabeitiaren biografia.
Medb Lethderg

**Medb Lethderg** irlandar mitologian ([mɛðv l͈ʲeθ.ðerɡ]; "alde gorria") Tara-rekin lotutako subiranotasunaren jainkosa zen. Ondoz ondoko bederatzi erregeren emaztea edo maitalea izan zen, besteak beste Fedlimid Rechtmar, Art mac Cuinn eta Cormac mac Airt.

Seguru asko, Connacht-ko Medb-en berdin-berdina edo inspirazioa da Ulsterko zikloan (Byrne 2001).

Leinsterren liburuko "Macc Moga Corbb celas clú" poema atxikitzen zaio.

## Erreferentziak 
* Byrne, Francis John, Irish Kings and High-Kings. Four Courts Press. 2. edizioa, 2001.

## Kanpo estekak
Alexandra Billings

**Alexandra Scott Billings** (Schaumburg, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1962ko martxoaren 28a) estatubatuar aktorea, irakaslea, abeslaria eta ekintzailea da. Billings bere burua emakume transgenerotzat aitortutako lehenengo aktoreetako bat izan zen telebistan pertsonaia transgenero bat antzezten, 2005ean *Romy and Michele: In The Beggining* telebistako filman Donna pertsonaia antzeztu eta gero.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Alexandra Billingsen webgunea
Kuningan zaldi

**Kuningan zaldia**, edo **Kumingan**, (), Indonesiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik zaldi hauek ponien sailkapen taltean sartzen dira.

Arrazaren jatorria Javako uhartearen mendebaldean dago.

## Historia 
Arrazaren jatorria VII. mendean dago. Arrazaren sorreran mongoliar zaldien, Txinako ponien eta Hego-ekialdeko Asiako ponien arteko nahasketak daude.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  [Hendricks 2007] (en) Bonnie Lou Hendricks, International Encyclopedia of Horse Breeds, Norman, University of Oklahoma Press, 15 août 2007, 2e éd., 486  p. (, OCLC 154690199). 

## Kanpo estekak
Candy Darling

**Candy Darling** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1944ko azaroaren 24a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1974ko martxoaren 21a) estatubatuar emakumezko aktore transgeneroa zen. Andy Warholen superizarretako bat izateagatik ezaguna izan zen. Warholen *Flesh* (1968) eta *Women in Revolt* (1971) filmetako protagonista izateaz gain, The Velvet Underground protopunk musika taldearen musa izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Harmony Santana

**Harmony Santana** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1991) estatubatuar aktorea da. 2011ko *Gun Hill Road* filman agertzeagatik ezaguna da. Izan ere, film horretagatik Independent Spirit Sarietan taldeko emakumezko aktorerik onena kategorian izendapen bat lortu zuen, Ameriketako Estatu Batuetan garrantzizko antzezpen sari izendapen bat jaso zuen lehenengo emakumezko aktore transgeneroa bihurtuz.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak