open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernagorri arrunt

thumb|Bernagorri arrunta elikatzen.
thumb|Hegan ari denean hegoertzean zerrenda zuri deigarria azaltzen zaio.
**Bernagorri arrunta** (*Tringa totanus*) Scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da, Eurasiako eskualde epeletan bizi dena. Euskal Herrian neguko pasean ikusten da.

## Deskribapena 
Hegazti limikola ertaina da, 24-27cm arteko luzera eta 47-53 cm arteko hego-zabalera ditu. Kolore arre-grisa du eta ugalketa garaian marroi kolore biziagoa hartzen du, sabelaldea beti ere argiagoa da. Ipurtaldea zuria du. Dena dela gorputz osoan orbain txiki ilunen lerroak ikusten dira. Hanka gorri-laranja biziak ditu, hortik bere euskarazko izena. Moko zorrotza ere gorria du baina iluntzen doa muturrean.

Hegan ari denean hegoen ertzean marra zuri zabal bat azaltzen zaio. Lurrean egiten du habia, landare artean ezkutatuta eta belarrez estaltzen du. 3-5 arrautza jartzen ditu, krema edo arre kolore finekoak eta orbain ilun asko dituztenak. 25 egunetan zehar txitatzen ditu eta txitak jaiotzen direnean 25-35 egun behar dituzte erabat garatzeko. Sei azpiespezie ezagutzen dira:
* *Tringa totanus craggi* (Hale, 1971), Txinako ipar-mendebaldean bizi da.
* *Tringa totanus eurhina* (Oberholser, 1900), Tajikistan, India iparraldean eta Tibeten bizi da.
* *Tringa totanus robusta* (Schioler, 1919), Islandian eta Faroetan bizi da.
* *Tringa totanus terrignotae* (Meinertzhagen & Meinertzhagen, A., 1926), Mantxurian eta Txina ekialdean bizi da.
* *Tringa totanus totanus* (Linnaeus, 1758), Europan bizi da.
* *Tringa totanus ussuriensis* (Buturlin, 1934), Siberia hegoaldean, Mongolian eta Ekialdeko Asian bizi da.

## Iruditegia 

Irudi:Common redshank 18 (Tringa totanus) ചോരക്കാലി .jpg|Bernagorriaren hanka gorriak.
Irudi:Tringa totanus-pjt.jpg|Bernagorria hegan.
Irudi:Common redshank 6 (Tringa totanus) ചോരക്കാലി .jpg|Elikagai bila.
Irudi:Redshanks (Tringa totanus), Musselburgh - geograph.org.uk - 1122065.jpg|Bernagorri taldea.
Irudi:Tringa totanus MWNH 0210.JPG|Arrautzak.

## Erreferentziak
Bernagorri ilun

**Bernagorri iluna** (*Tringa erythropus*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da.

Hegazti artiko hau udan Eskandinavian eta iparraldeko Asian bizi da. Neguak, berriz, Mediterraneo aldean edo Asia tropikalean ematen ditu.

## Erreferentziak
Borrokalari (hegaztia)

thumb| *Calidris pugnax pugnax*
**Borrokalaria** (*Calidris pugnax*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da.

Iparraldeko Eurasiako padura eta larre hezeetan bizi den hegazti hau taldeka migratzen da hego eta mendebaldeko Europara, Afrikara, hegoaldeko Asiara eta Australiara. Bere generoan espezie bakarra da.

## Erreferentziak
Padura

[thumb|250px|Ur gezako padura bat [Floridan.]]
**Padura** kostaldeko eremu gazi eta zingiratsua da, itsasgora denean ur gaziz blaitua eta landare-komunitate berezien euskarri izan ohi dena. Padura zingira ez bezalakoa da, lehendabizikoa landare belarkaraz eta bigarrena zuhaitzez beteta dagoelako. Bertan dagoen ura geza ala gazia izan daiteke, nahiz eta normalean bion arteko nahasketa izan, ur gazikara izenekoa. Normalean estuarioen hareazko beheez baliatzen dira.

Bizitzarako inportanteak dira oso, habitat honetan algak, plankton, flora eta fauna asko (batez ere hegaztiak) bizi direlako.

## Padurak 
* Urdaibai
* Txingudiko badia
* Doñana Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panga

**Panga** izan daiteke:
* *Pangasianodon hypophthalmus*, hego-ekialdeko Asiako ur gezako arraina, Vietnamgo arrain haztegietatik inportatu ohi dena.
* *Pterogymnus laniarius*, Hegoafrikako itsas arraina.
* *Millettia stuhlmannii*, hegoaldeko Afrikako zuhaitza.
Kansas City (Kansas)

**Kansas City** Ameriketako Estatu Batuetako Kansas estatuko hiria da, 145.786 biztanlerekin 2010ko erroldaren arabera. Kansas City ingurune metropolitarraren beste zati bat, handiena, Kansas City (Missouri), Missouri estatuan dago eta 459.787 biztanleko populazioa du.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Kansas City ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kansas City, Kansas, Udal webgunea 

ezkerrera|thumb|300px|Hirigunearen ikuspegia.
Hiri-barreiatze

[thumb|320px|Hiri-barreiatzea [Txingudi|Txingudiko badiaren inguruan (Hondarribia lehen planoan eta Hendaia bigarrenean)]]
**Hiri-barreiatzea** edo **hiri-sakabanatzea** (*urban sprawl*), italiar testuinguruan **hiri lausoa** izenez ezaguna (*città diffusa*), hirigintza kontzeptu konplexu bat da, oinarrian landa-lurrak okupatuz dentsitate txikiko hiri-garapena duena, erabileren bereizte handia (ad: dendak eta etxebizitzak) eta autoekiko mendekotasun handia eragiten dituena. Hiri lausoak oztopo ugari sortzen ditu, hala nola:
* Autoekiko menpekotasun handia (eta auto gabekoen mugimendu eza)
* Ekipamendu desegoki eta sakabanatuak (ad: osasuna, kultura...)
* Azpiegitura kostu handiagoa biztanleko (ad: bideak, instalazioak...)
* Alferreko hiri-bilbea (ad: erabilera gutxiko kale-plazak
* Etxebizitza eta negozio dibertsitate txikia
* Energia, lurzoru eta ur erabilera handiagoa biztanleko
* Sumatutako balio estetiko kaxkarra (ad: paisaia errepikakorra)

*Hiri-barreiatze* terminoa konnotazio negatiboak ditu oro har, batez ere osasun, ingurumen eta kultura arrazoiengatik. Hiri lausoetako biztanleek, batez beste gehiago kutsatzen dute eta auto arrisku gehiago jasan, hiri trinkoetakoak baino. Hala ere, eztabaidagai da, batzuen esanetan kontsumitzaile ugarik dentsitate txikiko auzoak nahiago dituztelako.

## Historia 
XIX. mendean, industrializazio garaian, teoria higienistek dentsitate txikiak hobesten zituzten, "*airea ibiltzeko*" eta gaitzak sahiesteko. Teoria hauek lehen herri garraioen garapenarekin agertu zen, biztanleen mugikortasuna areagotu zituena: burdinbidea. Hiri industrializatuaren desegokitasunak saihesteko, Ebenezer Howard ingeles hirigileak dentsitate txikiko hiri motak bururatu zituen: lorategi-hiria.

Autoaren garapenak hiri-barreiatzea bultzatu zuen, pertsonen mugikortasuna ez baitago herri-garraioari lotuta. Horrela, dentsitate txikiko auzoak areagotu ziren, errepidez komunikatuak. Era masiboan XX. mende erdialdetik garatu zen Estatu Batuetan eta azken laurdenetik Mendebaldeko Europan, Euskal Herrian barne.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lorategi-hiri

## Kanpo estekak 
* urban sprawl vs smart growth. Gurean ere egin beharreko analisia hiripublika blogean
* Hiri lausoa Berrian
*  Bibliografia hiri-barreiatzeari buruz Frantziako gobernuaren webgunean
Willem Dafoe

**William "Willem" Dafoe** (1955eko uztailaren 22a, Appleton, Wisconsin) zinema eta antzerkiko estatubatuar aktorea da.

*To Live and Die in L.A.*, *Streets of Fire*, *Platoon*, *Born on the Fourth of July*, *The Last Temptation of Christ*, *Mississippi Burning*, *Flight of the Intruder*, *Wild Sands*, *Wild at Heart*, *The Boondock Saints*, *Shadow of the Vampire*, *Inside Man*, *The Life Aquatic with Steve Zissou*, *Spider-Man*, *American Psycho*, *Antichrist*, *Daybreakers*, *Nymphomaniac*, *The Grand Budapest Hotel* filmetan antzeztu, eta *Fantastic Mr. Fox* eta *Finding Nemo* marrazki bizidunetako filmetan bere ahotsa jarri izan du.

2005an Ben Gazzara aktorearekin batera Donostiako Zinemaldiko Donostia Saria irabazi zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### bideokoak 
## Kanpo loturak 
* Willem Dafoe aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Gene Wilder

**Gene Wilder**, jaiotzez **Jerome Silberman** (Milwaukee, Wisconsin, 1933ko ekainaren 11 &ndash; Stamford, Connecticut, 2016ko abuztuaren 29a) zinemako estatubatuar aktore, zuzendari eta gidoilari bat izan zen.

Bereziki Mel Brooks zuzendari, aktore eta gidoilariak zuzendutako umorezko filmak antzezteagatik ezaguna da, esate baterako: *The Producers* (1968), *Young Frankenstein* (1974) eta *Blazing Saddles* (1974). Fantasiazko filmak ere antzeztu zituen: *Willy Wonka & the Chocolate Factory* (1971) eta *The Little Prince* (1974).

Bestalde, Richard Pryor aktorea bikote zuela ere umorezko hainbat filma antzeztu zituzten: *Bonnie and Clyde*, *Silver Streak* (1976), *Stir Crazy* (1980), *Hanky Panky* (1982), *See No Evil, Hear No Evil* (1989), eta *Another You* (1991). Honako filma hauetan ere antzetzu izan du: Woody Allenek zuzendu eta antzeztutako *Everything You Always Wanted to Know About Sex* (*But Were Afraid to Ask)* eta Harrison Ford aktorearekin batera *The Frisco Kid* (1979).

Bestalde, 1984ean *The Woman in Red* ("Gorrizko Emakumea") filma arrakastasua zuzendu eta antzeztu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Gene Wilder 02.jpg|1984ean
Irudi:GeneWilder2May07.jpg|2007ko maiatzean liburu sinaketa ekitaldi batean zehar
Irudi:GeneWilderMay07.jpg|2007ko maiatzean

## Kanpo estekak 
* Gene Wilder aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Westdorpe

**Westdorpe** Herbehereetako Zeelanda probintziako Terneuzen udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2010eko erroldaren arabera herriak 2.038 biztanle ditu.

1960ko hamarkadara arte udalerri independentea izan zen, baina orduan Sas van Genti batu zitzaion. 2003an Sas Van Gent Terneuzenek anexionatu zuen, inguruko herri askotan gertatu bezala.

Belgikako mugatik gertu dago, Terneuzen eta Gent arteko kanalaren mendebaldean.

## Ikus, gainera 
* Terneuzen

## Kanpo estekak
Mann–Whitneyren U proba

Estatistikan, '*Mann–Whitneyren *U'' proba** (orobat **Mann–Whitney–Wilcoxon** (**MWW**), **Wilcoxonen hein-batuketako proba** edo **Wilcoxon–Mann–Whitney proba** izenez ezaguna) aldagai kuantitatibo edo ordinal bati buruzko bi datu-multzo independente populazio berekoak diren erabakitzeko proba estatistiko bat da, homogeneotasun proba bat alegia. Proba ez-parametrikoa da, hau da, ez du datuei buruz aurreko eredurik ezartzen, eta aldagaiak eskala ordinal edo kuantitatibo batean neurtuak izatea soilik eskatzen du.

## Adibide bat 
15 urteko mutil eta neska zenbaiti kirol-proba bat egin zaie. Hauek dira lortutako datuak:

:::

:::

Neskak eta mutilak populazio berekoak izan eta, beraz, datu-multzo bakar batean har daitezkeen erabaki behar da Wilcoxonen hein-batuketako probaren bitartez.

Lehenbizi, datu guztiak batera jartzen dira modu ordenatuan txikienetik handienera, datu bakoitza mutil edo neska bati dagokion zehaztuz, eta datu bakoitzari dagokion heina edo maila ezarriz eta mutilei dagozkien heinak nabarmenduz edo markatuz:

:::

Probaren estatistikoa **W** hein edo mailen batura da:

:::W_{m}=1+2+4+6+=13\,

:::W_{n}=3+5+7+8+9=32\,

Hipotesi nulupean bi populazioak berdintzat jotzen dira eta horrela, **W** bi estatistikoek berdintsuak izateko joera izango dute. Probarako ohikoa da **W'** bi estatistikoetatik **W0** txikiena hartzea eta, beraz, kontrastea burutzeko **W0** txikiena harturik kalkulatu beharreko probabilitatea hau izango da: **P[W0]**.

Erabakia hartzeko, Wilcoxonen hein probarako taulak daude, bi datu-multzoen tamaina ezberdinetarako (n1: lagin handieneko elementu kopurua, n2: lagin txikieneko elementu kopurua):

Adibidean, %10eko adierazgarritasun-maila aukeratzen bada, taulako balio kritikoa 12 da. W_m=13 > 12. Beraz, **H0''' hipotesi nulua onartu eta neska eta mutilen datuak populazio berekoak izan eta batera jar daitezkeela erabakitzen da.

Bi W estatistikoetatik txikiena aukeratzearen arrazoia bi estatistikoen baliokidetasunean datza: bata emanda, bestea eman daiteke. Bi laginak batera jarrita, n_1\, eta n_2\, tamainakoak, W_1+W_2\, hein edo ordena guztien batura izango da:

::W_1+W_2=1+2+3+\ldots+(n_1+n_2)=(n_1+n_2)\frac{1+(n_1+n_2)}{2}

## Kanpo estekak 
*  Wilcoxonen hein-batuketako probaren azalpena, balio kritikoen taula batekin batera
Istingor arrunt

220px|eskuinera|thumb|Istingorra elurretan.
**Istingor arrunta** edo **mingorra** (*Gallinago gallinago*) eskolopazidoen familiako hegazti zangaluzea da. Europako eta Asiako erdian eta iparraldean ematen du uda eta neguan Mediterraneo alderako eskualdeetara eta Afrikako eta Asiako ekialdera migratzen du.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko hegaztia da, 25-27 cm arteko luzera eta 44-47 cm arteko hego zabalera ditu. 80-140 gramo artean pisatzen du. Buruaren gaina eta bizkarra gaztaina koloreko ilunak ditu baina baditu burutik isatsera sei zerrenda zuri ere. Azpiko aldea berriz zurixka du. Hegaztiaren ezaugarri aipagarriena moko oso luzea da. Zangaluzeen taldekoa izateko hanka laburrak ditu, gris-berde kolorekoak.

Hegakera azkarra du, hegaldatze bortitza eta zigi-zagako norabidea hartzen du, harrapakarien aurrean duen babes mekanismoa da. Airean dagoela 45º-tako angeluaz erasotzen duenean isatseko lumek dar-dar egiten dute eta soinu bereizgarria ateratzen dute, ahuntzak egiten duen soinuarekin konparatu izan da sarritan. Hainbat hizkuntzatan "ahuntz hegalaria" izena hartzen du horregatik, Eskozian eta Finlandian adibidez.

## Habitata 
Zingira eta padura zabaletan agertzen da, landaretza sarria baina baxua dutenetan bereziki. Materia organiko ugari duten lurrak hobesten ditu, abereak izan diren larre eta ihidiak esate baterako. Neguko migrazioetan edozein hezegunetan bilatzen du pausalekua, ibaiertzetan, putzu eta aintziretan....

## Ugalketa 
Maiatza iristen denean arrek eta emeek eztei-dantza ikusgarriak egiten dituzte airean. Habia landare artean ezkutatuta egiten dute. Emeak eraikitzen du eta 10-15 cm-ko diametroa izaten du. Belar geruza fin batez estaltzen du. Bi eta bost arrautza artean jartzen ditu eta 18-20 egun egoten da txitatzen. Txtak jaio eta berehala habia uzteko gai dira. Hurrengo egunetan guraso biek elikatu eta zainduko dituzte eta 19-20 egun pasa direnean independizatuko dira:
* *Gallinago gallinago faroeensis*, (Brehm, C.L., 1831), Islandian, Faroetan, Shetlandetan eta Orkadetan bizi dena.
* *Gallinago gallinago gallinago (Linnaeus, 1758)* , beste eskualdeetan bizi dena.
* *Gallinago gallinago delicata* (Ord, 1825), beste eskualdeetan bizi dena.

## Euskal Herrian dituen izenak 
Euskal Herrian zehar hainbat izen ematen zaio:
* *Istingor*
* *Estingor* (Deba arroa eta Urola Kosta)
* *Mingor* (Bizkaia, Araba eta Deba arroa)
* *Pekazin* (Ipar Euskal Herria eta Baztan)

## Iruditegia 

Fitxategi:Gallinago gallinago 1 (Marek Szczepanek).jpg|Istingorra ur ertzetan.
Fitxategi:Common snipe(Gallinago gallinago)(വിശറിവാലൻ ചുണ്ടൻ കാട ) 3.jpg|Istingorra janari bila.
Fitxategi:Food Found (13553384373).jpg|Harrapakina mokoan.
Fitxategi:Common snipe (Gallinago gallinago) in courtship flight.jpg |Istingorra hegan.
Fitxategi:Gallinago gallinago MHNT.jpg|Arrautza.

## Erreferentziak
Istingor handi

**Istingor handia** (*Gallinago media*) eskolopazidoen familiako hegazti zangaluzea da.

Iparraldeko Europa eta Errusiako padura, tundra eta eskualde hezetan bizi den hegazti hau neguan Afrikara migratzen da.

Istingor arrunta baino handiagoa da eta hegoen ertzak zuriak dituena. Paseko hegaztia da eta gutxitan ikusten da Euskal Herrian.

## Erreferentziak
Istingor txiki

**Istingor txikia** edo **mingor txikia** (*Lymnocryptes minimus*) eskolopazidoen familiako hegazti zangaluzea da, ***Lymnocryptes*** bere generoan bakarra dena

Iparraldeko Europa eta Errusiako padura, tundra eta eskualde hezetan bizi den hegazti hau neguan mendebaldeko Europara, India eta Afrikara migratzen da.

Istingorretan txikiena da eta Espainiako Penintsulan pasekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marikaka isatslabur

thumb| *Stercorarius parasiticus*
**Marikaka isatslaburra** (*Stercorarius parasiticus*) Stercorariidae familiako hegazti zangaluzea da

Iparraldeko Eurasia eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan hegoalderantz migratzen da, Euskal Herria zeharkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harri-iraulari arrunt

thumb|Harri-iraulariaren lumaiak eremu harritsuetan kamuflatzeko balio dio.
**Harri-iraulari arrunta** (*Arenaria interpres*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da.

Iparraldeko Eurasia eta Ipar Amerikako kostaldetan bizi den hegazti hau neguan munduko edozein eskualdetara migratzen da.

## Deskribapena 
Hegazti limikolo txikia da, 21-24 cm arteko luzera eta 43-49 cm arteko hego-zabalera ditu. 120 gramo inguru pisatzen ditu. Gorpuzkera trinkoa du eta ziri itxurako moko txikia, harri txikiak iraultzeko egokia, hortik bere izena. Buru zuria du, hainbat lerro beltzekin, bularraldean ere lerro beltzak agertzen ditu. Bizkarraldea laranja kolorekoa da, luma beltzezko lerro batzuk agertzen dituelarik, eta azpialdea zuria da. Hankak ere laranja kolorekoak dira. Sexu dimorfismo handirik ez du harri-iraulariak.

## Habitata 
Iparraldeko tundra eremuetako kostaldetan ugaltzen da eta baldintza meteorologiko gogorrei egiten die aurre. Negua datorrenean hegoalderantz jotzen du eta kostaldeak okupatzen ditu. Eremu harritsuak atsegin ditu, biluziak edo algaz estaliak, eta gizakiak egindako egiturak ere atsegin ditu (kaiak, dikeak...) moluskuak harrapatzeko.

## Elikadura 
Intsektuek eta hauen larbek osatzen dute harri-iraulariaren dietaren gehiengoa. Intsektu gutxi dagoenean beste ornogabe batzuk (armiarmak, krustazeo txikiak eta moluskuak) eta landareak ere jaten ditu. Mokoa harriaren edo arrain hondar baten azpian sartu eta irauli egiten dute, azpian dauden ornogabeak harrapatzeko. Pisu handiko objeturen bat iraultzeko taldean egiten dute lan.

Egun scolopacidae familian sailkatuta badagoen ere, lehen adituek charadriidae familiakotzat zuten. Harri-iraulariak azpiespezie bi ditu:
* *Arenaria interpres interpres*, mendebaldeko Alaskan, Ellesmere uhartean, Groenlandian, Norvegian, Danimarkan, Suedian, Finlandian, Estonian eta iparraldeko Errusian bizi dena.
* *Arenaria interpres morinella*, iparraldeko Alaskan eta Kanadako artikoan bizi dena.

## Iruditegia 

Irudi:Ruddy Turnstone (15842645826).jpg|Harri-iraularia.
Irudi:Flickr - don macauley - Turnstone 2.jpg|Elikatzen.
Irudi:Ruddy turnstone (Arenaria interpres) in flight non-breeding.jpg|Hegan.
Irudi:Steenloper-2 (28569022831).jpg|Harri-iraularien taldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Decemberists

**The Decemberists** indie pop musika taldea da, Portlanden 2001ean sortua. Errusian 1825ean izandako matxinadatik datorkio izena. Haien kantetan asmatutako istorioak eta pertsonaiak dira hizpide, gehienetan narrazio-ildo bati jarraikiz.

The Decembrists taldeak 2001ean bertan plazaratu zuten lehendabiziko diskoa (*Castaways and Cutouts*). Gero, Kill Rock Stars disketxera joanda, *Her Majesty the Decemberists* eta *Picaresque* album arrakastatsuak kaleratu zituzten. Horren ondoren, Capitol Records disketxera joan ziren, eta haiekin prestatu dituzte azken diskoak: *The Crane Wife* eta *The Hazards of Love*.

## Diskografia 
* *As It Ever Was, So It Will Be Again* (2024)
* ''I'll Be Your Girl* (2018)
* *What a Terrible World, What a Beautiful World* (2015)
* *The King Is Dead* (2011)
* *The Hazards of Love* (2009)
* *The Crane Wife* (2006)
* *The Tain* (2005)
* *Picaresque* (2005)
* *Billy Liar* (2004)
* *Her Majesty* (2003)
* *5 Songs* (2003)
* *Castaways and Cutouts'' (2002)

## Kanpo estekak
Tony Iommy

**Anthony Francis "Tony" Iommi** (Birmingham, Ingalaterra, 1948ko otsailaren 19a) gitarrajolea eta musikagilea da, batez ere ezaguna Black Sabbath heavy metaleko talde aitzindarian aritzeagatik, aldaketak aldaketa hasieratik bukaeraino.

Heavy metal musikan, gitarra-jotzaile garrantsienetakotzat jotzen da oro har. Allmusic-en arabera, Iommi da heavy metalen riffak egiten hasi zen lehena, Led Zeppelineko Jimmy Pagekin batera.

## Erreferentziak
Locmaria-Grand-Champ

**Locmaria-Grand-Champ** (bretainieraz *Lokmaria-Gregam*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
Flora

Botanikan, **flora** toki batean hazten diren landare-espezieen multzoa da, adibidez, kontinente, eskualde edo penintsula batean. Landaredia zabalagoa da, floraren arreta espezieetan bakarrik jartzen delako.

Izena latinezkoa da, izan ere Flora lore, lorategi eta udaberriaren erromatar jainkosa izan zen.

## Tratatuak 
Landareen tratatuek ohituraz flora izena zuten. Hona hemen nagusienetariko batzuk:
* *Flora Londinensis*, William Curtis. Ingalaterra 1777- 1798
* *Flora Graeca*, John Sibthorp. Ingalaterra 1806 - 1840
* *Flora Danica*, Simon Paulli. Danimarka, 1847.
* *Flora Jenensis*, Heinrich Bernhard Rupp Alemania, 1718.
* *Flora Scorer*, Paolo Di Canio. 1723.
* *Flora Suecica*, Carolus Linnaeus. 1745.
* *Hortus indicus malabaricus*, Hendrik van Rheede. India 1683–1703
* *Flora Javae*, Carl Ludwig Blume eta Joanne Baptista Fischer. Indonesia, 1828.

## Flora Wikipedian 
* Flora kontinentearen arabera
* Flora herrialdearen arabera

600px
**Ozeania**
**Afrika**
**Antartika**
**Asia**
**Europa**
**HegoAmerika**
**Karibe**
**ErdialdekoAmerika**
**IparAmerika**

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bioma
* Ekosistema
* Fauna

## Kanpo estekak
Ardi euskal-bearnotar

**Ardi euskal-bearnotarra** Euskal Herriko bertako ardi arraza baten izena da.

## Ezaugarriak 
Ardi euskal-bearnotarrak Karrantzako ardien oso antzekoak dira. Hau dela eta, zenbait abeltzainek biak nahasten dituzte, baina guztiz arraza ezberdinak dira.

## Banaketa 
Arraza Zuberoan eta Bearno Garaian hedatzen da.

## Erabilera 
thumb|280 px|Ossau-Irati gasna
Zuberoako zein Bearnoko ardi esnearen ekoizpen gehiena arraza honek ematen du. Esne hau Ossau-Irati gasna ospetsua egiteko erabiltzen da.
thumb|px 380|Ardi euskal-bearnotarrak, artaldea

## Begira 
* Aari, Euskal mitologian ardiari buruzko kontuak jakiteko.
* Martak
* Ossau-Irati

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Locqueltas

**Locqueltas** (bretainieraz *Lokeltaz*) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
The Kinks

thumb|The Kinks 1966. Ray Davies, Dave Davies, Mick Avory, Pete Quaife

**The Kinks** rock musika taldea zen, Ray eta Dave Davies anaiek 1964an Londresen sortua. Eragin handia izan du talde honek hurrengo belaunaldiko talde anitzen gainean.

Urte horretan bertan nabarmendu ziren "You Really Got Me" kantarekin. Arrakasta handia eskuratu zuten Erresuma Batuan eta AEBetan. Amerikan, *British Invasion* (Inbasio britainiarra) zeritzon mugimenduaren barruan sartu zuten The Kinks. Izan ere, hurrengo urteetan, 1960ko hamarkadaren bukaeran eta 1970eko hamarkadaren hasieran, arrakasta handiko kanta eta disko ugari plazaratu zituzten The Kinks-ek, kritikarien nahiz entzuleen aldetik: *Face to Face*, *Something Else*, *The Kinks Are the Village Green Preservation Society*, *Arthur*, *Lola Versus Powerman and the Moneygoround*, eta *Muswell Hillbillies*. Haien hurrengo disko kontzeptualak ez ziren hain arrakastatsuak izan, baina 1970etako bukaeran eta 1980etako hasieran zenbait taldek (Van Halen, The Jam, The Knack, and The Pretenders) haien kanten bertsioak egin zituzten, The Kinksen diskoen salmentak igoaraziz. Hurrengo hamarkadan, Britpop-eko taldeek, Oasisek edo Blurrek esaterako, The Kinks aipatzen zuten haien iturrien artean. The Kinks 1996an banandu ziren, azken urteotako albumen salmenta txikiengatik eta Davies anaien arteko tirabirengatik.

2014ko uztailaren 23an, Ray Davies Donostiako Jazzaldian izan zen eta The Kinks taldearen kantaz osatu zuen gehien bat bere emanaldia.

## Diskografia 
* *Kinks* (1964)
* *Kinda Kinks* (1965)
* *The Kink Kontroversy* (1965)
* *Face to Face* (1966)
* *Something Else by The Kinks* (1967)
* *The Kinks Are the Village Green Preservation Society* (1968)
* *Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire)* (1969)
* *Lola Versus Powerman and the Moneygoround, Part One* (1970)
* *Percy* (soundtrack) (1971)
* *Muswell Hillbillies* (1971)
* ''Everybody's in Show-Biz* (1972)
* *Preservation Act 1* (1973)
* *Preservation Act 2* (1974)
* *Soap Opera* (1975)
* *Schoolboys in Disgrace* (1976)
* *Sleepwalker* (1977)
* *Misfits* (1978)
* *Low Budget* (1979)
* *Give the People What They Want* (1981)
* *State of Confusion* (1983)
* *Word of Mouth* (1984)
* *Think Visual* (1986)
* *UK Jive* (1989)
* *Phobia'' (1993)

## Kanpo estekak
Richard Pryor

**Richard Franklin Lennox Thomas Pryor III** (1940eko abenduaren 1a, Peoria, Illinois &ndash; 2005eko abenduaren 10a, Encino, Kalifornia) estatubatuar aktore, idazle eta MC bat izan zen.

*Blue Collar* (1978), *Superman III* (1983) eta *Harlem Nights* (1989) filmetan antzeztu zuen, halere Euskal Herrian ezaguna bada, Gene Wilder aktorearekin batera hainbat umorezko filma antzezteagatik izan da: *Silver Streak* (1976), *Stir Crazy* (1980), ''Brewster's Millions* (1985), *See No Evil, Hear No Evil* (1989) edota *Another You'' (1991).

## Kanpo estekak 
* Richard Pryor aktorearen webgune ofiziala 
* Richard Pryor aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Mel Brooks

**Melvin "Mel" Kaminsky**, zinema munduan **Mel Brooks** izenez ezagunagoa (1926ko ekainaren 28a, Brooklyn, New York) estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari, konposatzaile, komediagile, aktore eta gidoilari bat da.

Batez ere umorezko filmak egiteagatik ospetsua da: Blazing Saddles, The Producers (1968ko Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria) eta Young Frankenstein.

## Kanpo estekak 
* Mel Brooks zinemagilearen IMDBko fitxa irakurgai
John Candy

** John Franklin Candy** (Newmarket, Ontario, 1950eko urriaren 31 &ndash; Durango, Mexiko, 1994ko martxoaren 4a) kanadar aktore bat izan zen.

Berak antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude: *1941*, *Stripes*, *The Blues Brothers*, *Splash*, *Planes, Trains and Automobiles*, *Spaceballs*, *The Great Outdoors*, *Uncle Buck* eta *Cool Runnings* filmak antzeztu izan zituen.

1994ean bihotzeko batek jota zendu zen.

## Filmografia 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* John Candyren webgune ofiziala 
* John Candyren IMDBko fitxa irakurgai
Cadzand

**Cadzand** Herbehereetako Zeelanda probintziako Sluis udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2010eko urte hasierako erroldaren arabera 790 biztanle zituen.

Herri txikia izan arren, Zeelandako udako oporleku famatuenetakoa da Breskensekin batera, eta uda garaian milaka pertsonek bisitatzen dute.

## Kokapena 
Cadzand Zeelanda probintziaren hego-mendebaldeko muturrean dago, Belgikako mugatik gertu (Zeebruggeko portua).

## Ikus, gainera 
* Sluis

## Kanpo estekak
Sas van Gent

**Sas van Gent** Herbehereetako Zeelanda probintziako Terneuzen udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2009ko erroldaren arabera 3.653 biztanle ditu eta herrigunetik kanpo biztanle gehien dituen herrien artean dago.

1970eko hamarkadan inguruko hainbat herri txiki anexionatu zituen (Westdorpe esaterako). 2003an Terneuzeni anexionatu zitzaion.

## Kokapena 
Sas van Gent Terneuzen eta Gent arteko kanalak zeharkatzen du eta egunero hainbat ontzik zeharkatzen dute herria Genteko portura bidean.

Hegoaldean Belgikarekin egiten du muga, zehazki, Zelzate udalerriarekin.

## Ikus, gainera 
* Zeelanda

## Kanpo estekak 
*  Herriari buruzko webgunea.
Locmalo

**Locmalo** (bretainieraz ''Lokmac'hloù'') Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak
Warren Buffett

**Warren Edward Buffett** (1930eko abuztuaren 30a, Omaha, Nebraska) estatubatuar inbertsore, enpresari eta filantropo edo gizazalea da, Berkshire Hathaway konpainiaren akziodun nagusia ere bada. Munduko inbertsore arraskastatsuentzat jo izan ohi da. 52 mila milioi dolar inguruko dirutza pertsonala du, 2008ko otsailaren 11an Forbes ekonomia aldizkariak munduko pertsonarik aberatsenaren postuan jarri zuen, halere urte hartako irailaren 17an Bill Gatesek postu hori bereganatu zuen. 2010ean Forbes aldizkariaren arabera Buffett sailkapen horretako hirugarren postuan kokatzen zen, aurretik, lehenbiziko postuan Carlos Slimm, eta bigarren postuan Bill Gates zeudelarik.

Sarritan *Omahako orakulua* ezizenez ezaguna da. Buffett bere inbertsio balorearekiko duen atxikimenduarengatik ezaguna da, baita estura edo austeritate pertsonalaren inguruko bere filosofiarengatik ere, nahiz eta dirutza izugarri handiaren jabe izan. Bere urteko soldata 2006ean 100.000 dolar inguruko izan zen, kopuru hau beste konpainia batzuetako goi-zuzendarien soldatak baino askoz baxuagoa da. 1958an Omahan 31.500 dolarren truk erosi zuen etxe berberean bizi da, etxebizitza honen gaur egungo balioa 700.000 dolarretara igo delarik.

Buffett filantropo ezaguna izateagatik ere ezaguna bada. 2006an bere dirutza karitatea egiteko lagako zuela iragarri zuen; dirutza honetako %99a Bill eta Melinda Gates Fundaziora joan delarik. 2007an Time aldizkariko munduko 100 pertsona eragingarrienen sailkapenean ezarri zuen. Buffet Grinnell Collegeko Sindikoen Elkargoko kidea ere bada.

## Kanpo estekak 
* Berkshire Hathaway konpainiaren webgunea
Aragoiko Ubide Inperiala

**Aragoiko Ubide Inperiala** Fontellas eta Zaragoza lotzen dituen XVIII. mendearen bukaeran eraikitako ubidea da. Antzinako Erreten Inperiala hobetzeaz gain, Tutera eta Zaragoza artean bidaiariak eta salgaiak eramateko bide bilakatu zen.

## Historia 
Ilustrazioak proposaturiko planak bi helburu zituen:

# Ebroren erdialdeko ibilbidea nabigagarri bilakatzea. Horrela Ozeano Atlantikora ailegatuko liteke Zadorra eta Deba ibaietatik edo Laredotik, Duerora Gaztelako ubidetik eta Mediterraneora Ampostako ubidetik.
# Aragoiar nekazal ekoizkinak esportatzea.

Hala ere, zati bat besterik ez zuten eraiki, 1776 eta 1790 artean Ramón Pignatellik egindakoa. 1789an zamak eta bidaiariak garraiatzeari ekin bazioten ere, aduanek erabilera murriztu zuten eta 1861ean Zaragoza-Altsasu trenbidea zabaldu zutenean behin betiko akabatu zuten ubidea.

## Egungo ubidea 
Egun ureztaketa-ura banatzeko hiru eskualde daude:
* Garaiko eskualdea: Soto de la Noria, Ribaforada, Buñuel, Cortes, Mallén-Novillas eta Gallur.
* Erdialdeko eskualdea: Boquiñeni, Luceni, Pedrola, Alcalá de Ebro, Cabañas de Ebro, Figueruelas, Grisén, Jalón de Alagón, Garfilán de Torres de Berrellén, Castellar de Torres de Berrellén, Madrid-Centén, Almozara, Centén de Utebo, Pinseque, Alagón eta Peramán.
* Beheko eskualdea: Garrapinillos, Miralbueno, Miraflores eta El Burgo de Ebro.

Egun Ebroko Konfederazio Hidrografikoak kudeatzen ditu bere urak, egoitza Zaragozan izanik.

## Mapa 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Cardiffko gaztelua

**Cardiffko gaztelua** (galeseraz *Castell Caerdydd* eta ingelesez *Cardiff Castle*) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen gaztelu bat da. 1091. urtean normandiarrek antzinako erromatar gotorleku baten hondakinen gainean eraiki zuten. Gaur egun Cardiff hiriko turismo gune garrantzitsuenetako bat bilakatu da.

Irudi:Cardiff Castle.JPG
Irudi:Aerial view of Cardiff Castle.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Cardiff Castle 1 (2991795035).jpg
Irudi:Cardiff Castle walls.jpg|Harresiak.

## Kokapen mapa 
* Cardiffko gazteluaren webgune ofiziala      

## Kanpo estekak
Deustiako ubidea

**Deustiako ubidea** Fontellas eta Deustia lotzen dituen XV. mendean eraikitako ubidea da.

## Historia 
Eskualdean antzinatik Ebroko urak aprobetxatzeko gatazkak izan arren, 1444an Karlos IV.a Nafarroakoak Deustiari urak hartzeko eskubidea eman eta honek erretena eraiki zuen Nafarroan. Hala ere ezin zuen lanak bete.

1499an Cabanillas eta Fustiñana herriek eskubide bera lortu zuten, Joanes III.a Nafarroakoa eta Katalina I.a Nafarroakoak emana hain zuzen ere. 1504an lanak hasi eta Ebroko erretena izenekoa eraiki zuten.

1524an Karlos I.a Espainiakoak Deustiari erretena aprobetxatzeko eskubidea eman eta 1552an aragoiarrek ubidea eraikitzea lortu zuten. 1780rako ubidea ez zen erabilgarria izan eta 1781ean berregiteko lanak hasi ziren.

Egun Fontellasen hasitako ubideak 44&nbsp;km luzera eta 12,5 m3/s emaria ditu. Guztira 9.000 hektarea ureztatzen ditu, %30a Nafarroan eta %70a Aragoin.

## Kanpo estekak
Kanal (argipena)

**Kanal** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:

* kanala edo **ubidea**, ura eramateko bide artifiziala; eta esanahi honi lotuta:
** kanal (komunikazioa). Giza-komunikazioak gauzatzeko behar duen bidea.
** telebista-kanala, telebista seinaleen bidaltzaileetako bakoitza;
** merkataritzan, banaketa-kanala, produktuak eta zerbitzuak kontsumitzailearen eskura jartzeko modua;
* kanal (unitatea), bereziki Indian eta Pakistanen erabilitako azalera-neurria;
* Kanal (Iran), Irango herria.
* **Kanala**:
** Kanala (auzoa), Bizkaiko Gautegiz-Arteaga eta Sukarrieta udalerrien artean banaturik dagoen auzoa da.
** Kanala (hondartza), Bizkaiko Gautegiz-Arteaga eta Sukarrieta udalerrien artean banaturik dagoen hondartza bat da.
** Kanalape, Bizkaiko Gautegiz-Arteaga udalerrian dagoen hondartza bat da.
2010eko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeak

**Kataluniako Parlamentua**ren IX. legegintzaldiari zegozkion hateskundeak 2010eko azaroaren 28an ospatu ziren Katalunian. Orduko presidenteak, José Montillak, urriaren 4ean sinatu zuen parlamentuaren deuseztapenaren dekretua.

135 diputatu hautatu ziren. Kataluniako 4 hauteskunde-barruti bakoitzak honakoak hautatu zituen:

* Bartzelona: 85 diputatu
* Tarragona: 18 diputatu
* Girona: 17 diputatu
* Lleida: 15 diputatu

## Hautagaitzak 
### Parlamentuan ordezkaturiko alderdien hautagaitzak 
### Parlamentuan ordezkaritzarik ez duten alderdien hautagaitzak 
## Hauteskundeen aurreko inkestak 
## Emaitzak 
;Datu nagusiak
* Eserlekuak: 135
* Hautesleak: 5.363.356 pertsona
* Botoak: 3.135.764 boto (%59,95 parte-hartzea)
** Baliozkoak: 3.021.706
** Zuriak: 92.331
** Baliogabeak: 21.727

830px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2010eko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeen webgunea
Cardiffko Unibertsitatea

**Cardiffko Unibertsitatea** (; ) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen unibertsitate bat da. Cathays Park eremuan kokatzen da. 1883. urtean ezarri zen, eta 2004eko abuztutik aurrera **Galesko Unibertsitatea Cardiffen** (; ) izendapen berria eskuratu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:GlamorganBuilding.JPG|Glamorgan eraikina
Irudi:ButeBuilding.JPG|Bute eraikina
Irudi:CathaysPark.JPG|Cathays Park kanpusa
Irudi:AberdareHall.JPG|Aberdare Hall eraikina

## Kanpo estekak 
* Cardiffko Unibertsitatearen webgune ofiziala
Kuliska pikart

thumb| *Tringa glareola*
thumb|Tringa glareola
**Kuliska pikarta** (*Tringa glareola*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Eurasiako hegazti hau neguan Afrikara eta hegoaldeko Asiara, batez ere Indiara, migratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuliska zuri

thumb|Kuliska zuria.
**Kuliska zuria** (*Tringa nebularia*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Eurasiako hegazti hau neguan Afrikara, hegoaldeko Asiara eta Australasiara migratzen da.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko hegazti limikoloa da. 30-33 cm arteko luzera eta 68-70 cm arteko hego-zabalera ditu eta 155-210 gramo artean pisatzen du. Hegazti estilosoa da hanka eta moko luzeak dituena. Hankak luzeak eta gris-berde kolorekoak dira, mokoa aldiz gris-urdinxka, pixkat gorantza kurbaturik dagoena. Kuliska gaztearen lumaia marroiagoa.

Hegan ari denean marra zuri zabal bat agertzen du bizkarraldearen erdialdetik hasi eta buztaneraino, Urdaibaien eta Salburuan adibidez.

Kumaldiak izateko estepak eta basoen ertzak aukeratzen ditu eta mendialdeak eta landare sarria duten eremuak ekiditen ditu. Migrazioetan edozein hezegune aprobetxatzen ditu, hala kostaldekoak (estuarioak, padurak...) nola kontinente barneko aintzirak aurkitzen dituen poliketoak, intsektuak eta krustazeoak hain zuzen ere. Ugalketa garaian ordea dieta osatuagoa behar du eta arrain txikiak ere harrapatzen ditu. *Scolopax nebularia* izena eman zion, *nebularia* izenak "behelainoa" esan nahi du. Beranduago *Tringa* generoan sartu zen.

Ez zaio azpiespezierik ezagutzen.

## Galeria 

Irudi:Greenshank (Tringa nebularia).jpg|Udako lumaia.
Irudi:Common Greenshank (Tringa nebularia) at Bharatpur I IMG 5519.jpg|Neguko lumaia.
Irudi:Tringa nebularia (5).jpg|Kuliska zuriak hegan.
Irudi:Big Food Found (8218568647).jpg|Kuliska arraina harrapatzen.
Irudi:Tringa nebularia MWNH 0205.JPG|Arrautza.

## Erreferentziak
Kuliska txiki

thumb|Kulixka txikia.
**Kuliska txikia** (*Actitis hypoleucos*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da. Eurasiako hegazti honek neguan Afrikara, hegoaldeko Asiara eta Australiara migratzen du.

## Izenak 
Kulinkak, kurlinkak, txurlintak, kuliskak... herri bakoitzean bere erara. Lekeition kulinka eta kuliska erabiltzen dira.

## Deskribapena 
Hegazti limikola txiki bat da, 18-20,5 cm arteko luzera eta 32-35 cm-ko hego-zabalera dituena. Gorputzaren gainaldea arre kolorekoa du eta sabelaldea zurixka. Begialdean zerrenda beltz edo iluna agertzen du. Hankak nahiko motzak dira, hori kolorekoak. Neguan kolore uniformeagoa du. Hegan egiten duenean hegoetan marra zuri bat nabaritzen zaio.

## Habitata 
Kumatze garaian ibai, erreka eta urtegietan agertzen da, beti ere ur gezatako eremuetan. Migrazio garaian ohikoa da estuario, padura eta hondartzatan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Foeragerende oeverloper-4961816.webm|thumb |Actitis hypoleucos
Fitxategi:Actitis hypoleucos iL 3.jpg|Kulixka ehizan.
Fitxategi:Actitis hypoleucos in flight (5603917629).jpg|Kuliska hegan.
Fitxategi:Common Sandpiper (Actitis hypoleucos) (15898566965).jpg|Lumak atontzen.
Fitxategi:Actitis hypoleucos MHNT.jpg|Arrautza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurlinta bekaindun

thumb|Kurlinta bekaindunak elikatzen.
**Kurlinta bekainduna** (*Numenius phaeopus*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Eurasian eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan Australasiara, Afrikara, Hego Amerikara eta hegoaldeko Ipar Amerikara migratzen da.

## Deskribapena 
Hegazti limikolen artean handienetakoak dira kurlintak. Kurlinta handia baino txikiagoa da hau, 40-42 cm arteko luzera eta 76-89 cm arteko hego-zabalera ditu eta batazbeste 430 gramo pisatzen ditu. Kurlinta biek antzerako itxura dute, lumaia gris-arrea eta bizkarraldeko lumak ilunagoak dira sabelaldekoak baino. Gorputz osoan lerro ilun ez-jarraitu ugari dituzte. Handiak ez bezala, buruan lerro markatuak ditu, pileo luna eta bekaiz zuria, hortik bere izena. Begi partean berriz marra iluna du eta masaila zurixka. Mokoa luzea eta kurbatua du, handiarena baino pixka bat motzagoa. Hankak grisak dira.

Ez du sexu dimorfismorik agertzen eta gazteak eta helduak bereiztea ere ez da erraza izaten eta Inurritzan esate baterako.

## Elikadura 
Hegazti orojalea da eta urtesasoiaren arabera animalia eta landare jatorriko elikagaien proportzioa aldatzen du. Mokoarekin hareatzak arakatzen ditu ornogabe txikien bila, krustazeo, poliketo eta moluskuak batez ere:
* *Numenius phaeopus alboaxillaris*, (Lowe, 1921), Erdialdeko Asian bizi dena.
* *Numenius phaeopus hudsonicus*, (Latham, 1790), Hudson badiaren inguran bizi dena.
* *Numenius phaeopus islandicus*, (Brehm, 1831), Islandian, Groenlandian, Faroetan eta Eskozian bizi dena.
* *Numenius phaeopus phaeopus*, (Linnaeus, 1758), iparraldeko Europan bizi dena, Norvegia eta Siberia artean.
* *Numenius phaeopus rogachevae*, (Tomkovich, 2008), Siberia erdialdean bizi dena.
* *Numenius phaeopus rufiventris*, (Vigors, 1829), Alaska eta Kanada mendebaldean bizi dena.
* *Numenius phaeopus variegatus*, (Scopoli, 1786), Siberiaren ipar-ekialdean bizi dena.

## Iruditegia 

Irudi:Numenius phaeopus MHNT.jpg|Arrautza.
Irudi:Whimbrel - Numenius phaeopus - Lonsoraefi, Iceland 1.jpg|Lónsöræfin, Islandian.
Irudi:Whimbrel - Numenius phaeopus - Lonsoraefi, Iceland 4.jpg|Lónsöræfin, Islandian.
Irudi:Sea_Bird_at_Acapulco_Beach.jpg|Acapulcon.
Irudi:Ecuador_3159a.jpg|Galapagoetan.
Irudi:Whimbrel cairns09.JPG|Cairns Esplanade, Australian.
Irudi:Faroe_stamp_024_whimbrel.jpg|Faroetako zigilua.

## Erreferentziak
Kurlinta handi

thumb|Kurlinta handia.
**Kurlinta handia** (*Numenius arquata*) Scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Iparraldeko Eurasian bizi den hegazti hau neguan hegoaldeko Europara, hegoaldeko Asiara eta Afrikara migratzen da. Euskal Herrian oso ohikoa izaten da negu partean.

## Deskribapena 
Gure artean agertzen den hegazti limikolo handiena da. 48-57 cm arteko luzera eta 89-106 cm arteko hego-zabalera ditu. Emea 1.300 gramo pisatzera irits daiteke eta arra txikiagoa da, 1.000 gramo gehienez ere. Orokorrean lumaia gris-arrea izaten du eta bizkarraldeko lumak ilunagoak dira sabelaldekoak baino. Gorputz osoan lerro ilun ez-jarraitu ugari ditu. Buruari dagokionez pileoa ilunagoa du eta mokoa eta beriaren artean ere zerrenda ilunago bat agertzen du. Hegaztiaren osagai deigarriena bere moko luze kurbatua da, emeetan luzeagoa dena. Hanka luzeak ditu, gris-urdinxka kolorekoak.

## Habitata 
Europa erdialdeko populazioak neguan migratzen dute eta Kantauri itsasoaren kostaldera etortzen dira besteak beste. Britainiar uharteetako kurlintak sedentarioak dira eta Txingudi esate baterako. Ugalketa garaian kontinente barneko hezeguneak hobesten ditu, taiga eremuetan batez ere.

## Elikadura 
Hegazti orojalea da baina animali gehiago jaten ditu landare jatorriko elikagaiak baino. Mokoa limoetan sartu eta poliketoak, krustazeoak, anfipodoak eta moluskuak harrapatzen ditu. Uda partean kontinente barneko zelaietan matxinsaltoak, kakalardoak, kilkerrak, lur-zizareak eta tarteka ornodun txikiak ere harrapatzen ditu (arrainak, anfibioak, muskerrak, beste hegazti batzuen txitak eta ugaztun txikiak):
* *Numenius arquata arquata* (Linnaeus, 1758), Europan bizi dena.
* *Numenius arquata orientalis* (Brehm, C.L., 1831), Siberian eta Txina ipar-ekialdean bizi dena.
* *Numenius arquata suschkini* (Neumann, 1929), Siberia hego-mendebaldean eta Kazakhstanen bizi dena.

## Euskal Herrian dituen izenak 
Honako izen hauek ematen zaizkio kurlinta handiari:
* *Kurlinta handia*
* *Kuliska handia*
* *Frankolin handia* (Debagoiena, Urola-Kostaldea, Gorbeia inguruak)
* *Maiatz-kuliska* (Urola-Kostaldea)
* *Txurlinta nagusia* (BDurangaldea, Bilbo Handia)

## Iruditegia 

Irudi:Walking (8225075355).jpg|Kurlinta handia.
Irudi:Großer Brachvogel in der Fußacher Bucht.jpg|Kurlintak elikatzen.
Irudi:Curlew Numenius arquata (38427600324).jpg|Kurlinta handia hegan.
Irudi:Eggs Numenius arquata.jpg|Habia.
Irudi:Numenius arquata MHNT.jpg|Arrautza.

## Erreferentziak
Mendebal-txori mokomehe

thumb| *Phalaropus lobatus*
**Mendebal-txori mokomehea** (*Phalaropus lobatus*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Iparraldeko Eurasian eta Ipar Amerikan bizi den hegazti hau neguan ozeano tropikaletara migratzen da.

## Erreferentziak
Temminck txirri

thumb| *Calidris temminckii*
**Temminck txirria** (*Calidris temminckii*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Iparraldeko Eurasian bizi den hegazti hau neguan Afrika tropikalera eta hegoaldeko Asiara migratzen da.

## Erreferentziak
Txirri arrunt

thumb|Txirriak.
**Txirri arrunta** (*Calidris alpina*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da. Bizkaieraz **Txirrin** ere esaten zaio.

Eurasiaren iparraldean eta Artiko inguruan kumatzen du eta neguan Afrikara, Ekialde Hurbilera eta hegoaldeko Asiara migratzen da.

## Izenak 
Lekeitio aldean kulinka deitzen diote.

## Deskribapena 
Hegazti limikolo txikia da, 16-20 cm arteko luzera eta 38-43 cm arteko hego-zabalera ditu.48 eta 64 gramo artean pisatzen du. Ugalketa lumaian kolore marroi, arre eta gorrixkak nagusitzen dira orokorrean baina ezaugarri nabarmenena sabelalde beltza du. Moko beltz, luze eta zorrotza du, pixkat beherantz kurbatua, eta hankak ere kolore ilunekoak dira. Negua denean kolore gris uniformea du eta sabelaldea zuria da.

## Habitata 
Ugalketa garaian aintzira edo hezegune ertzetako belardietan kokatzen da eta kolonia oso handiak osa ditzake. Migrazio garaian kostaldeko padura eta eremu intermarealak gustatzen zaizkio. Barnealdeko aintziren ertzetan ere ikusten da.

## Ugalketa 
Apirilaren amaieran edo maiatzean habia egiten du. Lurrean ezartzen du, landare artean ezkutatuta, eta belar eta hostoz estaltzen du. Hiru edo lau arrautza jartzen ditu kolore argikoak baina orbain ilun ugari dituztenak. Guraso biek txitatzen dituzte 21-22 egunetan zehar. Txitak jaio bezain laister nahiko autonomoak dira eta 19-21 egun behar izaten dituzte erabat garatzeko:
* *Calidris alpina actites* (Nechaev & Tomkovich, 1988): Sakhalin uhartean kumatu eta Asia ekialdean pasatzen du negua.
* *Calidris alpina alpina* (Linnaeus, 1758): Ipar Europan eta Siberian kumatu eta Mediterraneoan, Ekialde Hurbilean eta Indian pasatzen du negua.
* *Calidris alpina arctica* (Schioler, 1922): Groenlandian kumatu eta Afrika ipar-mendebaldean pasatzen du negua.
* *Calidris alpina arcticola* (Todd, 1953): Alaska eta Kanada iparraldean kumatu eta Txina, Korea eta Japonian pasatzen du negua.
* *Calidris alpina centralis* (Buturlin, 1932):
* *Calidris alpina hudsonia* (Todd, 1953): Kanada erdialdeko Hudson badian kumatu eta Estatu Batuen hego-ekialdean pasatzen du negua.
* *Calidris alpina kistchinski* (Tomkovich, 1986): Okhotskeko itsasoaren iparraldean, Kamtxatkan eta Kurile uhartetan kumatu eta Asia ekialdean pasatzen du negua.
* *Calidris alpina pacifica* (Coues, 1861): Kanada hego-mendebaldean kumatu eta Estatu Batuetan eta Mexikon pasatzen du negua.
* *Calidris alpina sakhalina* (Vieillot, 1816): Asiaren ipar-mendebaldeko muturrean kumatu eta Txina, Korea, Japonia eta Taiwanen pasatzen du negua.
* *Calidris alpina schinzii* (Brehm, C.L. & Schilling, 1822): Groenlandia, Islandia, Britainiar uharteak eta Eskandinabian kumatu eta Europako hego-mendebaldean eta Afrikako ipar-mendebaldean pasatzen du negua.

## Iruditegia 

Irudi:Calidris alpina - Dunlin, Mersin 2016-10-01 06-3.jpg|Txirriak elikatzen.
Irudi:20160917 mk alpenstrandläufer 007.jpg|Neguko lumaia.
Irudi:Dunlin (9400639547).jpg|Txirri arrunta hegan.
Irudi:Alpenstrandläufer und andere Vögel im Watt vor der Ostplate Spiekeroogs - Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer.jpg|Txirrien multzo handia.
Calidris alpina alpina MHNT.ZOO.2010.11.119.22.jpg |Museum specimen

## Erreferentziak
Txirri ilun

thumb| *Calidris maritima maritima*
**Txirri iluna** (*Calidris maritima*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Kanada, Groenlandia eta ipar-mendebaldeko Europan bizi den hegazti hau neguan hegoaldeko Ipar Amerikara eta hegoaldeko Europara migratzen da.

## Erreferentziak
Txirri kurlinta

**Txirri kurlinta** (*Calidris ferruginea*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Siberiako tundran bizi den hegazti hau neguan Afrikara, hego-ekialdeko Asiara eta Australasiara migratzen da.

## Erreferentziak
Txirri lodi

**Txirri lodia** (*Calidris canutus*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Iparraldeko Kanadan, Europan eta Errusian bizi den hegazti hau neguan Hego Amerikara, Afrikara, Papua Ginea Berrira, Australiara eta Zeelanda Berrira migratzen da.

## Taxonomia 
Txirri lodiak sei azpiespezie ditu. Hona hemen tamainaren arabera:
* *Calidris canutus roselaari* (Tomkovich, 1990), handiena.
* *Calidris canutus rufa* (Wilson, 1813)
* *Calidris canutus canutus* (Linnaeus, 1758)
* *Calidris canutus islandica* (Linnaeus, 1767)
* *Calidris canutus rogersi* (Mathews, 1913)
* *Calidris canutus piersmai* (Tomkovich, 2001), txikiena.

## Erreferentziak
Txirri zuri

**Txirri zuria** (*Calidris alba*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da

Iparraldeko Kanadan, Europan eta Errusian bizi den hegazti hau neguan Hego Amerikara, Afrikara eta Australiara migratzen da.

## Galeria 

Image:SanderlingsRunningFromWavesCropped.jpg
Image:Calidris_albaZZ.jpg
Image:OneLeggedSanderling.jpg
Image:Sanderling (with tag).jpg
Image:Sanderlings Im IMG 9382.jpg
File:Sanderling700ppx.JPG
File:Sanderlings, Adak Island, non-breeding plumage.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bardeako tiro eremua

[thumb|350px|[Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armada|USAFeko F-4 Phantom II bonbardari batek 500 lb bonbak botatzen 1990ean.]]
**Bardeako tiro eremua** Espainiako Aire Armadaren tiro eremua da, Nafarroako Errege Bardean dagoena. 1951ko ekainaren 9an eratu zen. 2001ean Teruelgo probintziako Caudén zuen eremua eraitsi eta Ciudad Realgo probintziako Anchurasen eremu berria eraikitzeri uko egin ondoren, Espainiako Aire Armadak duen tiro eremu bakarra da. Honek ez ezik, NATOko beste herrialdetako armadak ere erabiltzen dute, urtero 2.000 gauzatze eginez.

Guztira 1951ko ekainaren 9an eratutako guneak 2.222 hektarea ditu. Valtierrakoa zen José Daniel Lacallek, orduan Aire-Estatu Nagusiaren bigarren buruzagia eta gero Aire ministroa izango zena, proposatu eta Eduardo González-Gallarzak aire-ministroak ezarri zuen. Lehendabiziko errentamendu-kontratua 25 urterako sinatu zuten, urtero Espainiako Gobernuak Errege Bardeako Batzarrari 20.000 pezeta ordainduz.

Bardea 1999an parke natural eta 2000ean biosfera erreserba bilakatu zenez,
Espainiako Defentsa Ministerioak defentsarako interes gune izendatu zuen 2000eko abenduan, etorkizunerako desjabetzea prestatuz.

Nafarren protestak etengabeak izan dira eremuaren historian zehar. Urtero ekainaren lehendabiziko astebururo tiro-eremuaren kontrako martxa egiten dute eta Nafarroako Parlamentuak kontratua ez berritzeko eskakizunak egin ditu, azkena 2008ko martxoaren 13an. Hala ere, Espainiako Gobernuak beti eman du ezezkoa eta Defentsa ministroa zen Carme Chacónek 2008ko maiatzean "ezinbestekoa" zela esan ondoren, urte hartako abenduaren 22an komunitatearekin kontratua berritu zuen beste hamar urterako, hogei urterako zabal daitekeenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak