Handle sistema

**Handle sistema**, Interneteko objektu digitalei (artikuluak, aldizkariak, irudiak, etab.) identifikatzaile iraunkorrak esleitzea ahalbidetzen duen sistema irekia da, hau da, orrialdea lekuz aldatu arren aldatzen ez den URL bat da.  

CNRIk (Corporation for National Research Initiatives-Ikerketa Ekimen Nazionaletarako Korporazioa) garatutako handle kode bakoitza bi bloketan egituratzen da: adibidez, 

* 10230 aurrizkiak ekoizlea identifikatzen du (unibertsitatea, argitaletxea, aldizkaria, etab.).      
* 22749 atzizkiak dokumentu edo lan digital bakoitza identifikatzen du  (artikulua, liburua, kapitulua, atab..)

Informatikan beste leku batzuetan erabiltzen diren identifikatzaileekin gertatzen den bezala, Handle identifikatzaileak opakuak dira eta ez dute azpiko baliabideari buruzko informaziorik kodetzen, baliabide horrekin lotutako metadatuei baino ez baitaude lotuta. Ondorioz, identifikatzaileak ez dira baliogabe bihurtzen metadatuetan gertatutako aldaketengatik.

## Sorrera 
Bob Kahn-ek garatu zuen sistema Ikerketaren Ekimen Nazionaletarako Korporazioan (CNRI). Jatorrizko lana Defentsako Ikerketa Aurreratuko Proiektuen Agentziak (DARPA) finantzatu zuen 1992 eta 1996 artean, objektu digitalen zerbitzuak banatzeko esparru zabalago baten zati gisa, eta, beraz, garaikidea izan zen World Wide Web hedatzearekin, antzeko helburuak baitzituen.

Handle sistema 1994ko udazkenean ezarri zen lehen aldiz, eta CNRIk administratu eta operatu zuen 2015eko abendura arte. Urte horretan, "administratzaile primario anizkoitzaren" (MPA) eragiketa-modu berri bat sartu zen. DONA Fundazioak Sistema Erabiltzeko Erregistro Orokorra kudeatzen du orain, eta AMPak akreditatzen ditu, CNRI eta DOI Nazioarteko Fundazioa barne. Gaur egun, sistemak Digital Object Identifiers eta DSpace bezalako identifikatzaileetan oinarritutako sistemetarako azpiegitura ematen du, batez ere, dokumentu akademiko, profesional eta gobernukoetara eta informazio digitaleko beste baliabide batzuetara sarbidea emateko erabiltzen direnak.

CNRIk zerbitzari eta protokoloetarako erreferentziazko inplementazioetarako espezifikazioak eta iturburu-kodea ematen ditu. Horiek "lizentzia publiko" baten bidez erabiltzen dira, opari oklusiborik gabe, kode irekiko lizentzia baten antzera.

Gaur egun, milaka identifikatzaile-zerbitzu ari dira gauzatzen. Horrelako 1.000 zerbitzu baino gehiago unibertsitate eta liburutegietan daude. Laborategi nazionaletan, ikerketa-taldeetan, gobernu-agentzietan eta merkataritza-enpresetan ere funtzionatzen dute. Zerbitzu horiek hilean 200 milioi ebazpen-eskaera baino gehiago jasotzen dituzte.

## Aplikazioak 
Identifikatzaileen bidez identifikatutako objektu digitalen artean daude aldizkarietako artikuluak, txosten teknikoak, liburuak, tesiak eta hitzaldiak, gobernu-dokumentuak, metadatuak, ikaskuntza banatuko edukia eta bestelako datu-multzo motak. Identifikatzaile horiek ur-marka digitaleko aplikazioetan eta gordailu digitaletan erabiltzen dira, besteak beste. Banakako erabiltzaileek softwarea HANDLE.NET modu independentean deskargatu eta erabil dezaketen arren, erabiltzaile askori onuragarria gertatu zaie federazio batean aplikazioak garatzen laguntzea, politika komun bat edo teknologia gehigarri bat erabiliz zerbitzu partekatuak eskaintzeko. Identifikatzaile iraunkorren lehen eskemetako bat denez, Handle sistema erakunde publiko eta pribatu askok erabiltzen dute, besteak beste: EHUren ADDI gordailuak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* URI
* DOI
* ISSN
* ISBN
* Sailkapen Hamartar Unibertsala

## Kanpo estekak