Ella Abomah Williams

**Ella Williams**, artistikoki "**Mme Abomah**" (Cross Hill, Hego Carolina, AEB, 1865eko urria - Hawaii, AEB, 1928) estatubatuar artista izan zen. Aparteko altuera eta indarra zuen emakumea zen, eta nazioarteko ospea lortu zuen 1800eko hamarkadaren bukaeran. Esklabo ohien alaba izan zen. Malaria harrapatu eta 2.08 metro baino gehiagora hazi zen 14 urte zituela. Gero, 2,29 metro izatera heldu zen.
## Bizitza 
Ella Grigsby 1865an jaio zen, Estatu Batuetako Konstituzioaren 13. zuzenketak esklabotza abolitu eta 10 hilabete eskasera. Nerabe zela, Elihu eta Harriet Williams Russell Strong asmatzaile, nekazari, enpresaburu, feminista eta aktibistarentzat (1844-1926) hasi zen lanean, eta haren abizena beretzat hartzea erabaki zuen, ziur aski bere gurasoak Grigsby familiaren esklabo izan zirelako.
thumb|325x325px|Nazioarteko ospea izan zuen XX. mendearen hasieran, eta munduko emakumerik altuentzat jo izan da.
Hego Carolinan sukaldari lanetan lan egin zuen eta hainbat zirku eta ikuskizunen sustatzailek kontaktatu zuten kontratu bat sinatu zuen erraldoi gisa jarduteko, baina hasiera batean uko egin zien eskaintza horiei. Abomahk deklaratu zuen bere neba-ahizpak ez zetozela bat bere ezohiko tamainarekin eta, vaudevilleko eta zirkoetako promotoreen aldetik erraldoi gisa aritzeko eskaintzak jaso bazituen ere, irmoki baztertu zituen.

1915 urteko artikulu batek *Mme.* *Abomahk* ondorengo adierazpena egin zuen: «Cross Hilletik gertu jaio nintzen, Laurens konderrian. Nire ahizpa edo neba-ahizpetatik bat bera ere ez da handia izan. Urtetan, ikuskizunetako gizon batek ikusten ninduen bakoitzean, kontratu bat sinatzea nahi izaten nuen, baina inoiz ez nuen pentsatu Columbia uzterik. Azkenik, 1896ko udazkenean, Columbiako familia ospetsu batentzat janaria prestatzen ari zela, F.C. Bostock gerenteak konbentzitu egin ninduen bira baterako kontratua sinatzeko.»
## Artista ibilbidea 
Williamsek ospea izan zuen 1896 urtean, Frank C. Bostockekin Europa erraldoi bezala zeharkatzea onartu zuenean. Bostockek Dahomeyko Amazonas famatuko kide gisa sustatu zuen, emakume hutsez osatutako borroka-indar ospetsua. Mademoiselle Abomah izen artistikoa eman zion, Dahomeyko Erresumako hiriburutik, Abomeytik hartua.

Abomahk eta bere managerrak euren ekitaldia Europara eramatea erabaki zuten. Abomahren emanaldiek minstrel-kantak ere bazituzten, une horretan ezagunak zirenak ,baina askotan hizkuntza aurrejuzkua zutenak. Hala eta guztiz ere, beharrezkoa zen artista beltzen arrakastarako. Abomahk graziaz eta dotoreziaz interpretatzen zituen kantuok, eta altuera handia izan arren, baldarkeriarik edo desorekarik gabe mugitzen zen.

Horren ondorioz, Abomahk Europako hainbat leku zeharkatu zituen, baita Australia, Zeelanda Berria, Hego Amerika eta Kuba ere, 30 urteko ibilbidean zehar. Ezaguna zen bere jantzitegi garesti eta zabalarengatik, benetako itxura dotorea ematen baitzion. Abomahk bira arrakastatsua egin zuen Europan zehar 1910 eta 1911 urteen artean, eta hainbat lekutan jardun zuen, besteak beste, Liverpoolen, Blackpoolen eta Ingalaterrako barietate-aretoetan. Australian ibili zen 1903 urtean, Zeelanda Berrian 1904 urtetik 1908 urtera, Hego Amerikan 1909 urtean, eta Coney Island eta Kuba ere bisitatu zituen 1917 urtean. Gainera, Abomahk ''Reynold's Waxworks and* Exhibition-ekin jardun zuen 1900, 1903 eta 1912-1913an, eta *Barnum and'' Bailey-rekin 1918 urtean. 1920 urtean, Dreamlandy-n World's Museum-en jardun zuen, eta 1921 urtean, Parisera joatekoa zela iragarri zuten, hiru hilabeteko konpromisorako.thumb|245x245px|Abomah Afrikako erraldoiaren oroitzapena.

ezkerrera|thumb|234x234px|Prestonen postala, Souvenir of Abomah, Arturo Winterren argazkia.Zeelanda Berrian bizi zen sasoian, Abomah ezaguna zen bere jantzitegi zabal eta garestiarengatik, eta bazuen laguntzaile bat bere errege-itxura izaten laguntzen ziona. Dunedineko Alhambra Theatre antzokian jardun zuenean, egunkari batek jakinarazi zuen berak batez beste edozein gizon edo emakume eklipsatzen zuela guztiz, 2 metro eta 29 zentimetroko altuerarekin. Tamaina itzela izan arren, Abomah ondo proportzionatua zegoen eta publikoa hunkitu egiten zuen bere pose eta kantuekin, harrera ona izan zuen "*My Honolulu* *Bell*"-en interpretazio bat barne. Txosten hau Zeelanda Berriko Otago eskualdean argitaratu zen 1904 urtean.

Abomahk bertan behera utzi zituen bere birak eta Ameriketako Estatu Batuetara itzuli zen Britainia Handiak Alemaniari gerra deklaratu zionean, 1914 urteko abuztuan. Ringling Brothers, Barnum & Bailey, eta Coney Island-en lanean jarraitu zuen 1920 urteko hamarkadara arte, ikuskizunaren mundua utzi zuen arte.

1920 urteko hamarkadaren ostean, ez dira ondo dokumentatzen Abomahren paraderoak. Hala ere, jakina da zirko munduan jarraitu zuela bere hirurogei urteak bete arte. 

1928ko abuztuaren 23ko *Tampa Morning Tribune* egunkariko artikulu baten arabera, Hawaiin hil zen 1928an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ella Ewing
* Amazonas (mitologia)
* Makrofilia
## Kanpo estekak