open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korzeska

**Korzeska** moharradun partesana indartsuaren aldaera bat da, bere "belarriak" (marrazak edo kakoak, alboetan dituenak, hiruhortz forman, angelu bat eratzen dutelarik eta marka handiagokoak direnak. Hitza frantsesezko "*corcesque*" hitzetik dator.

Frantsesez eta ingelesez, partesanagandik bereizten dira, hiruhortz erako marrazengatik, kakoak izanez gero, *ranseur* deritzenak, eta hiruhortzeko moharrako lantzak baldin badira, partesanaren familian sartzen dira.

## Jatorria eta historia 
Korzeska, "ofizial" bezala izendaturiko "beste" arma bat da, hau da, ez zela gerrarako garatua, ezta bertan erabilia izan ere. Bere jatorrian, arma hau, Frantziako zitori hori lorea irudikatzen saiatu zen, aristokraziaren tropen eta guardien arma izateagatik. Batipat, XVI. mendean erabili zen.

Hiruhortzaren ordez, bere marraza edo kakoak lurrera begira baldin baditu, orduan ronkona deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Erromako zazpi muinoak

thumb|380px|Antzinako hiriko zazpi muinoak, beste txikiago batzuekin.
**Erromako zazpi muinoak**, historikoki, Erroma hiriaren bihotza osatu duten muino batzuk dira. Tiber ibaiaren ekialdean kokaturik, multzo geografiko hau, literaturako pasarte ugariren protagonista izan da, eta, herri kulturan, askotan errepikatutako erreferentzia dira.

Antzinako Erromako zazpi muinoak honako hauek dira:
* Palatino (*Palatinus*)
* Kapitolino (*Capitolinus*)
* Kirinal (*Quirinalis)
* Zelio (*Caelius*)
* Aventino (*Aventinus*)
* Eskilino (*Esquilinus*)
* Viminal (*Viminalis*)
Oso nabarmen agertzen dira erromatar mitologian, bere erlijioan eta politikan. Tradizionalki, jatorrizko hiria Romulo eta Remok Palatino mendiaren gainean sortu zutela uste da. Beste zazpi muino txikiak, gaur egun, Zermalus, Zispius, Fagutal, Oppius, Palatium, Sukusa eta Belia dira.

Jatorrian eta tradizionalki, zazpi muinoak, finkatze txikiek okapatu zituzten, elkartu eta Erroma izeneko hiri bat osatu zutena. Zazpi muinoetako hiritarrak, taldeak batzen hasi ziren joko erlijioso batzuetan parte hartzen hasi ziren. Erromako hiria, beraz, finkatzeak talde bezala funtzionatzen hasi zirenean sortu zen, banatzen zituzten haran zingiratsuak drainatuz, eta azoka eta foroetan bihurtuz.

## Beste muino batzuk 
Trastevere delakoan Vatikano (Collis Vaticanus) eta Janikula (Ianiculum) daude. Modu berean, Pinzio mendia (*Mons Pincius'') ere dago, iparraldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luperka

**Luperka**, erromatar mitologiaren arabera, Romulo eta Remori titia eman zien otsemearen izena da, Amulio erregeak, Romulo eta Remo hiltzea agindu zuenean. Gaur egun, otseme honi eskainitako estatua, "Kapitolinoko otsemea" deitua (), erromatar Kapitolinoko museoan kontserbatzen da. (Kapitolinoko museoak).

## Irudia 
Brontzezko irudi bat da, 75 zentimetroko garaiera eta 114ko zabalera duena. Tradizioaren arabera, eskultura etrusko bat izango litzateke, berriki, tradizio hau zalantzapean jarri den arren, azkenik, Erdi Aroan egina dela frogatuz.

Bi umeak, Pizkunde garaian gehituak izan ziren, eta, ziur asko, Antonio del Pollaiolo eskultoreak eginak dira.

## Izenaren balizko azalpena 
Tito Livioren arabera (*Ab Vrbe Condita*, 1, 4, 6-7), otsemearen elezaharra, benetan, emagaldu baten ekintzaren estalki izango litzateke, lupa hitzak, emagalduei ere erreferentzia egiten baitiete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiruhortz

[eskuinera|150px|thumb|[XVIII. mendea|XVIII. mendeko Burmes Hiruhortza]]
**Hiruhortza**, hiru punta txikidun lantza edo sarde bat da. Latinez *tridentis* deitzen zitzaion. Tri, hiru, eta dentis, hortza.

Arrantzarako erabili izan zen. Arma bezala, reziarioek, erromatar gladiadore mota batek erabili zituzten, euren aurkaria biltzeko sare bat erabiltzen zutenak, eta, ondoren, hiruhortza, hiltzeko. Arma jaurtigarri bezala ere erabili zen: kasu hauetarako, gurutzatutako egonkorgailu bat jartzen zitzaion, bere hegaldia errazteko.

## Sinbologia 
eskuinera|150px|thumb|Poseidonen eskultura
Bere jatorrizko erabilera, arrantza tresna bezala zenez, hiruhortza, sarri, Poseidon jainkoarekin lotzen da, itsasoaren jainkoa greziar mitologian. Bere hiruhortzarekin lurra kolpatuz, Poseidonek zaldia sortu zuen, baita Greziako ur iturri batzuk ere. Trishula hiruhortza, Shiva jainko hinduaren arma jaurtigarria ere bada. Kristautasunaren tradizioan, hiruhortza deabruarekin lotzen da. Disneyk 1989an ekoiztutako Sirenatxoa pelikulako Tritoi erregearen arma zen eta Mermaids pelikularentzako eginiko sareko PAXeko Dianaren arma. Barbados hegoamerikar estatuko banderan ere, hiruhortz beltz bat agertzen da.
ezkerrera|thumb|Barbadoseko bandera

## Kanpo estekak
Harresi

**Harresia**, **murru** eta **zerka** ere deitua, toki zehatz bat babesteko altxatako horma itxi bat da. Harresiak eraikitzea ohikoa izan zen Antzinarotik Aro Modernora doan arkitektura militarrean. Oro har, harriz eginak, Aro Garaikidean, ohikoagoa izan da beste material batzuez eginiko egitura hesituak altxatzea.
[thumb|[Txinako Harresi Handia]]

## Erabilera historikoa 
Harresiak Historiaurretik erabili dira, eta oso arruntak eta ohikoak izan ziren Erdi Aroan. Batzuek gaztelu bat inguratzen zuten; beste batzuek, hiri bat (Avila, Girona eta Lugon, kasu); eta beste batzuek, berriz, defentsa lerro handi bat osatzen zuten, adibidez Txinako Harresi Handiak. Munduko harresirik handienen sailkapenean lehena da Txinako Harresi Handia, eta haren ondoren dator Avilakoa.

Harresi batzuei, osagarritzat, dorre eta lubakiak jarri zizkieten, menderaezinago izan zitezen. Eraikitzeko zatirik konplexuena ateak dira: harresien ahulgunea dira, baina baita gune garrantzitsuena ere.

## Historiako harresi ospetsu batzuk 
Marko Polok Txinatik bolbora ekarri ondoren, ia euren erabilgarritasun osoa galdu zuten. Gainera, herrigune bat inguratzen zutenez, herrigunearen hazkuntzarako eta barne komunikabideetarako arazo ziren. Honen ondorioz, harresiak bota egin ziren edo beste eraikuntza batzuetarako horma gisa erabili ziren. Hala eta guztiz ere badira azken mende bi hauetan ospetsu bihurtu diren zenbait harresi.

Fitxategi:Theodosianische Landmauer in Istanbul.jpg|Konstantinopoliseko harresiak
Fitxategi:Ávila 24-8-2002.jpg|Ávilako harresiak.
Fitxategi:Berlinermauer.jpg|Berlingo harresia
Fitxategi:Israeli West Bank Barrier.jpg|Israeleko estatuak eraikitako harresia
Fitxategi:Border USA Mexico.jpg|AEBetako eta Mexiko estatuen arteko harresia

## Ikus, gainera 
* Hiribildu
* Horma

## Kanpo estekak
Judoa 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Judoa 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 15ra arte jokatu zen Beijingo Beijing Zientzia eta Teknologia Unibertsitateko Gimnasioan. 14 modalitate daude eta guztira 92 herrialde ezberdinetako 385 kirolarik hartu zuten parte.

## Dominak 
14 modalitate ditu kirol honek, gizon eta emakumeen artean kopuru berdina.

### 60kg gizonak 
* 
* 
* 
* 
### 48kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 
### 66kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### 52kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

### 73kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### 57kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

### 81kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### 63kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

### 90kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### 70kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

### 100kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### 78kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

### +100kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### +78kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Odesako oblasta

**Odesako oblasta** (ukraineraz: Одеська область), translit. *Odes’ka oblast’*), **Odessako oblasta** ere deitua, Ukrainako hego-mendebaldeko oblasta (probintzia) da. Iparrraldean Vinnytsia eta Kirovohradeko oblastekin du muga, ekialdean Mykolaiveko oblastarekin eta Itsaso Beltzarekin, hegoaldean Errumaniarekin eta mendebaldean Moldaviarekin. 33.310 km²ko azalera du eta 2011ko urtarrilaren 1ean 2.388.670 biztanle zituen):
* Odesa: 1.007.131 biztanle
* Izmail: 81.241 biztanle
* Illitxivsk: 56.238 biztanle
* Bilhorod-Dnistrovsky: 51.034 biztanle
* Kotovsk: 40.231 biztanle
* Juzhne: 25.455 biztanle
* Kilia: 21.805 biztanle

## Ekonomia 
Odesako oblasteko jarduera ekonomiko nagusiak honako hauek dira:
* petrolioa fintzea eta industria kimikoak
* garraioa, ibai eta itsas portuetan kokatua
* mahastizaintza eta bestelako nekazari ekoizpenak: garia, artoa, garagarra, ekilorea eta erremolatxa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Odesako oblasteko hiri eta herrietako mapak
Hipika 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Hipika 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 21era arte jokatu zen Hong Kongo Hong Kong Hipika Zelaian. 6 modalitate ezberdin daude eta guztira 42 herrialde ezberdinetako 204 kirolarik hartu zuten parte.

## Egutegia 
## Dominak 
Hipikak 6 modalitate ditu banaka eta taldeka. Honakoak dira modalitateak: Dressage, Txapelketa eta Jauziak, hain zuzen.

### Dressage banaka 
* 
* 
* 
### Dressage taldeka 
* 
* 
* 
### Txapelketa banaka 
* 
* 
* 
### Txapelketa taldeka 
* 
* 
* 
### Jauziak banaka 
* 
* 
* 
### Jauziak taldeka 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Borja Iradier

**Borja Iradier Agirrezabalaga** (Zarautz, 1980ko martxoaren 23a -) igerilari olinpiko euskalduna da. AD Zamora talde espainiarrean aritzen du.

2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartuko du lehen aldiz Espainiako hainbat marka gainditu ondoren. 100 metrotan minutu batetik jaitsi duen igerilari bakarra da.
Beràko Arkua

**Beràko Arkua** () erromatarrek eraikitako garaipen arku bat da, Tarragonatik 20 kilometro inguru ipar-ekialdean dagoena, Roda de Barà herritik gertu. Izena Berako kondearen izenetik letorke.

Barako Arkua, Tarracoko arkeologia multzoaren barneko elementu bat da, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatua, 875-014 kodearekin identifikatua.

## Ezaugarriak 
Arkua, Via Augusta bidearen ibilbidean dago. Ohorezko arku bat da, podio gainean dagoen erdiko gorputz batez osatua, ildaxkadun pilastra faltsuekin apaindua, korintoar kapiteletan amaitzen direnak. Zabalgune bakarra baino ez du puntu erdiko arku forman. Eraikinaren gainaldeak, arkitrabe, friso eta erlaitzez osaturiko taulamendu bat du. Kareharriz egina dago, beharbada, gertuko aztarnategi batean lortutakoa.

Monumentuaren eraikuntza Lucio Lizinio Suraren testamentutik dator, eta Augustoren erregealdian eraiki zen, K. a. 13 inguruan. Kontserbatzen den inskripzioak honako hau dio:
:"*Ex testamento L(ucio) L(icinio) L(ucio) f(ilii) Serg(ia tribu) Surae consa [...]*".

Uste denez, Augustori edo bere jeinuari eskainia izan zen, baita Tarraco hiriaren agindupean zeuden lurren mugak adierazteko ere.

## Kanpo estekak
Via Augusta

thumb|300px|Baráko Arkua, Tarragona iparraldean dagoen garaipenaren ate bat, Via Augustan. Bidearen zati hau, gaur egungo N-340 errepideari dagokio.

[thumb|300px|*Pont del Diable* [Martorell udalerrian (berreraikuntza gotikoa 1289an egina. Zubia, Llobregat eta Via Augusta lotzen dituen erromatar galtzadaren zati da. Argazkiko zubia Erdi Arokoa da, gotikoa zehazki.]]
**Via Augusta** izenekoa, Hispaniako galtzada erromatar luzeena izan zen, ia 1500 kilometroko luzerarekin, Pirinio mendietatik Cadizera zihoana, Mediterranioaren ertzetik.

Gehien aztertu eta erabili den galtzadetako bat da, baita antzinatetik hoberen ezagutuetako bat ere, neurri batean, antzinako testigantzetan sarri agertzen delako, Baso Apolinarretan eta Antoninoren Ibilbidean. Gaur egungo La Junquera herrian abiatzen zen, Via Domitiaren luzapen bat zelarik, Galiako kostaldea Italiaraino ertzatzen zuelarik. Erromatar Hispaniako bidesarearen ardatz nagusia izan zen. Garaiak igaro ahala, izen ezberdinak jasotzen zituen: *Via Herculea edo Via Heraclea, Anibalen bidea, Kanpoko Bidea, San Vicente Martiriaren bidea edo Espartzuaren Ibilbidea*. Augusto enperadoreak eman zion izena, bere agintealdian zehar egin ziren konponketengatik K.a. 8 eta K.a. 2. urteen artean. Garai honetan, Mediterranioko portu, hiri eta probintzien arteko komunikazio eta merkataritza bide garrantzitsu bihurtu zen. Gaur egun, N-340ak eta Mediterranioko autobideak (A-7, AP-7, A-70) zati askotan, Via Augustaren ibilbide berbera jarraitzen dute.

## Galtzadak igarotzen zituen hiriak 
* Gades (Cadiz)
* Rotea (Rota)
* Orippo (Dos Hermanas)
* Carmo (Carmona, Sevilla)
* Corduba (Kordoba)
* Mentesa Oretana (Villanueva de la Fuente)
* Saltigi (Chinchilla de Monte-Aragón)
* Libisosa (Lezuza)
* Carthago Nova (Cartagena Murtzia)
* Saetabis (Xàtiva)
* Valentia (Valentzia)
* Saguntum (Sagunto)
* Dertosa (Tortosa)
* Tarraco (Tarragona)
* Barcino (Bartzelona)
* Baetulo (Badalona)
* Gerunda (Girona)

## Kanpo estekak
Fusiforme

**Fusiforme** izena, ardatz (antzina, iruteko erabiltzen zen tresna) forma duten objektu edo bizidunei ematen zaie, hau da, luzanga eta gorputzadarrak erdialdea baino estuagoak dituena; elipsoide luzanga.

Arrainek eta uretako beste hainbat animaliek, izurdeek bezala, gorputz fusiformea dute, urak mugimenduei egiten dien erresistentzia hoberen murrizten duen forma dena.

Hegaztiak eta hegan egiten duten beste animalia batzuk ere hala jartzen dira, arrazoi beragatik. Hegazkinek, itsaspekoek eta fluido batean (airea, ura) mugitu behar duten beste objektu batzuk ere, forma horrekin eraikitzen dira.

Landareen artean ere, forma hau berau ere ikusten da: Adibidez, pinuen hostoak forma honetakoak dira, baita zuhaitz konifero askoren pinaburuak ere.

## Kanpo estekak
Alborta

**Alborta** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Malloaren ekialdeko muturrean. Abate lepoak, mendebaldean duen Ttutturre menditik banatzen du.

## Irispideak 
Lekunberritik Guardetxera doan bidetik, azken honetako 10. kilometrora iritsi aurretik, bide batetatik, Atakaxar izeneko lepora daroa, Etzantzako larreetan. Hemendik, tontorrera, hegoaldeko aurpegiko lenarretik igo daiteke. Baraibartik, Atakaxarrera, Bioznako errekaren harana zeharkatuz hel daiteke. Ibilbide luzeagoa bat, Intzatik abiatzen da, Abate leporantz iristeko, non tumulu bat dagoen. Hau, oso sarri erabiltzen zen pasabidea zen Aralarrera joaten zirenentzat. Gaur egun, baina, ez da hain erabilia, Guardetxeko errepidea, eta hemendik abiatuta egin diren beste bideengatik. Abate lepotik, tontorra gertu geratzen da ekialdera.

## Kanpo estekak
Espartzu

**Espartzua** (*Stipa tenacissima*) Afrika ipar-mendebaldeko eta Iberiar penintsula hegoaldeko landare belarkara da.

## Erabilera 
Landare honetatik zuntzak lortzen dira. Zuntz horiekin sokak, espartinak, saskiak eta garbitzeko tresnak egiteko erabiltzen dira. Espartzuaren eskulangintza, Espainiako herri askoren ekonomiaren zati garrantzitsu bat izan da, eta, jada, hainbeste garrantzirik ez duen arren, oraindik ere lantzen da.
thumb|150px|ezkerrera|Pleita, ehundutako espartzuz eginiko eskulangintza

Eraikuntza arloan, eskaiola indartzeko erabiltzen da, trakzioarekiko erresistentzia handia emanez, batik bat, sabai faltsuak egiteko beira zuntzez indartutako eskaiola plaken euskarrien eraketan.

El Romeral herrian (Toledo, Espainia), espartzuaren munduko museorik garrantzitsuena dago.

## Kanpo estekak 
*  Espartzua
Igeltsu zuri

**Igeltsu zuria** produktu artisau edo industrial baten izen tradizionala da, igeltsu naturaletik lortzen dena.

Eraikuntzan, oso material erabilia da, ezpurutasun gutxi du, igeltsu beltzak baino gutxiago, kolore zurikoa da, eta, honekin azken luzitu geruza ematen da, edo akaberazko geruza, eraikinen hormetan.

## Ikus, gainera 
* Igeltsu (materiala)

## Kanpo estekak
Igeltsu beltz

**Igeltsu beltza** produktu artisau edo industrial baten izen tradizionala da, igeltsu naturaletik lortzen dena.

Eraikuntzan oso material erabilia da, igeltsu zuriak baino ezpurutasun gehiago du, eta, honekin, lehen luzitu geruza bat ematen da eraikinen barne hormetan.

## Ikus, gainera 
* Igeltsu (materiala)

## Kanpo estekak
Eskaiola

**Eskaiola**, igeltsu naturaletik lortzen den produktu industrial bat da.

Kalitate handiko eta ale oso fineko igeltsua da, igeltsu natural mineralean duen proportzioa %90etik gorakoa delarik, oso purua beraz.

Espainian, eraikuntzan asko erabiltzen den material bat da, zuri kolorekoa, ale finekoa, ezpurutasun oso gutxi ditu, igeltsu zuriak baino gutxiago, eta "sabai faltsu"etan erabiltzen da, baita eraikinen paramentuetako akaberetan ere.

Hitza, italierako *Scaglióla* hitzetik dator, *Scáglia*ren txikigarria, latinetik *Scaliolae*, talkoaren antz apur bat duen harri zuria.

XIX. mende hasierararte, **eskaiola** bezala igeltsu eta igeltsu espatiko nahasketa bat ulertzen zen, kola urez oreatua. Ikuspegi tradizionaletik, igeltsua eta eskaiolaren arteko ezberdintasuna, igeltsu naturalean duten purutasuna, eta, batez ere, granulometria da, eskaiola finagoa baita. Igeltsuak %70a baino gehiagoko purutasuna duen bitartean, eskaiolak %90etik gorakoa izan behar du. Industria arloan, ez dago bata eta bestearen arteko ezberdintasunik. Akaberazko igeltsu edo eskaiolak, proiektatzekoak...

Eskaiolaren konposaketa kimikoa, gehienbat erdihidrataturiko kaltzio sulfatoa da:CaSO42•H2O, igeltsu natural arrastoekin eta III. faseko Anhidritarekin batera, konposaketaren arabera ezaugarri ezberdinak izan ditzakeelarik.

## Erabilerak 
* Ore bezala: eskaiola, hauts eran aurkezten da, 20 kilo inguruko zakuetan enbasatua. Urarekin oreatua, oso akabera fina behar duten luzituetan erabiltzen da, eusteetan (orohar espartzuarekin batera...). Gehigarriekin nahastua iztukadurak egiteko erabiltzen da.

* Konformatua: eskaiola, lantegietan moldeatzen da, forma ezberdinekin, elementu apaingarriak egiteko: zutabeak, soingainak, moldurak eta baita altzariak ere.

* Plaketan: eskaiola mikrobeira zuntzarekin nahasten da, nahiko erresistentzia duten plakak eratzeko. Sabai faltsuak edo barne espazioen banaketarako panelak egiteko erabiltzen da.

* Perlitarekin nahastua, arindu egiten da eta propietate bereziak ematen dizkio, isolatzaile, suaren aurkako babesle bezala...

*Osasunaren Nazioarteko Erakundea, gorputzadarrak, bertako hezurren bat apurtuz gero, geldi edukitzeko beste modu aurreratuago batzuen bila ari da, uste denez, eskaiola larruazalaren gainean jartzea arriskutsua izan baitaiteke, aurkitu denez, larruazaleko minbizia eragin baitezake tenperatura oso altuekin konbinatuz gero.*

## Igeltsulana 
Eskaiola, igeltsulan ekonomikoa egiteko erabili izan da, dagozkien molde negatiboak sortuz, eta, hauengandik, ondoren, positiboak.

## Ikus, gainera 
* Igeltsulan

## Kanpo estekak
Leptospira

***Leptospira*** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, espiroketa itxura dutenak. Espiroketak bakterio helikoidalak dira, kortxo-kentzeko itxurakoak, finak, luzeak eta diametro txikikoak (*irudia*).

Aerobio hertsiak dira eta mugikorrak. Haien mugimendua berezia da oso, flageloak ez baitaude bakterioaren kanpoaldean, zelula horma eta kanpo mintzaren artean baizik (barneko flageloez edo endo-flageloez hitz egin daiteke). Flagelo berezi hauek espiroketa guztietan daude, eta egundoko abiadura ematen diote bakterioari.

Eremu iluneko mikroskopioa erabiliz *Leptospira*-ren mugimendua beha daiteke.

Leptospira gehienak uretan bizi dira, aske. Ur geldituak nahiago dituzte (padurak, ur-putzuak, urmaelak...), hondakin uretan ohikoak izanik ere.

Azpimarratu behar da leptospirek duten berezitasun metabolikoa, kate luzeko gantz-azidoak katabolizatzekoa. Azido oleikoa, adibidez, karbono eta energia iturria da bakterio hauentzat.

Genero honen barruan bi espezie daude: *Leptospira biflexa* eta *Leptospira interrogans*. Espezie bakoitzaren barnean azpi-espezie eta serotipo asko izaten da (200 serotipo baino gehiago antzeman dira). *Leptospira biflexa*-ren barruan bakterio saprofito eta bizitza askekoak sailkatzen dira; serotipo eta azpi-espezie patogenoak *Leptospira interrogans*-en barruan biltzen direlarik.

thumb|*Leptospira* eremu iluneko mikroskopiopean, 200x

*Leptospira interrogans*-ek leptospirosi izeneko patologia eragiten du. Azpi espezie bakoitzak gaixotasun bat sortzen badu ere, leptospirosi guztiak oso antzekoak dira. Zoonosia da leptospirosia, animaliak baitira gizakia kutsatzen dutenak. Kasu gehienetan sendatu arren, batzuetan hilkorra izan daiteke patologia hau.
Europako Alderdi Sozialista

**Europako Alderdi Sozialista** Europar Batasuneko herrialdeetako eta Norvegiako hogeita hamahiru alderdi sozialista, sozialdemokrata eta laborista biltzen dituen alderdia da. Era berean, Europako Parlamentuan alderdi horiek dituzten ordezkariek ere **Europako Alderdi Sozialista** izeneko taldean jarduten dute. Horiez gain, Europako beste alderdi batzuk alderdiko begiraleak dira, baita Israel edo Turkiako beste alderdi batzuk ere.

Alderdia 1992an sortu zen, nahiz eta 1953tik (Europako Parlamentua sortu zenetik) alderdi sozialistak biltzeko talde internazionalak izan diren. 1999ko hauteskundeetara arte Parlamentuko alderdi handiena zen. Gaur egun 215 legebiltzarkide ditu 732tik eta bigarren taldea da. Taldeburua Martin Schultz alemaniarra da.

## Kanpo estekak
Víznar

**Víznar** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 797 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Federico García Lorca

## Kanpo estekak 
*  Víznarko Udala
Erdijainko

**Erdijainko** hitzak, mitologian, jainko batek pertsona hilkor batekin izan duen seme edo alaba deskribatzen du. Aro helenistikoan, garai honetako musikari eta olerkariak ere erdijainkotzat hartzen ziren, jainkoen bizitzari buruzko istorioak kontatzen zituztenak. Erdijainkoei, heroi ere deitzen zaie.

## Erdijainko greziarrak 
Heroi greziarren izaera bitarraren zatia, erdijainko hitza sorrarazi zuena, euren jaiotzan parte hartzen zuen gurasotasun bikoitza da, oso gai erabilia, errege batek eta jainko batek parte hartzen baitzuten. Izan ere, heroiaren ama, bi aitekin oheratu daiteke gau berean, Teseoren ama zen Etraren kasuan bezala, edo, sekretuki jainko batek bisitatua ere izan zitekeen, Pertseoren ama zen Danaeren kasuan bezala. Antzinatean uste zenez, bi aiten hazia umetokian nahasten zen, eta, semeek, jainkoen ahalmen batzuk zituzten. Adibidez, ohiz kanpoko energia eta indarra, bizitza eta heriotzaren arteko muga igaro eta minik jaso gabe itzuli, edo, heriotzaren ondoren, jainko eta gizaki hilkorren arteko bitartekari lanak egin.

Zeus heroi askoren aita izan zen, bere maite-joko ugarien ondorioz. Heroi hauek, hil ondoren, ohorez betetzen ziren, hauen ondorengo izatea aldarrikatzen zuten greziarren artean bereziki, eta jainkoren baten babesa eta patroitza lortzea espero zutenak heroi hauen bitartekaritza lanaren bidez. Heroien gurtza, Antzinako Greziako erlijioaren erritu ktonikoen zati izan zen. Erdijainkoak hilkorrak ziren, gainontzeko gizaki hilkorrekiko lehentasuna zuten arren, eta, batzuk, ez ohiko botereak zituzten. Salbuespen bakarra Herakles izan zen. Hil zenean, olinpiar jainkoen artean onartua izan zena, honela, pribilegiozko posizio bat lortuz.

Egiturari dagokionez, heroien mito narratiboak, eleberriaren generoaren barnean sartzen dira. Alexandro Handiak, bere segizioko mitografoak, bere sekretuzko aitatasun olinpikoaren elezaharra zabaltzera animatu zituen. Arrakasta izan zuen, eta bere elezaharrak bizirik iraun zion antzinateari, bere pertsonaiari buruzko Erdi Aroko eleberri ziklo bat eratzera heltzeraino.

## Kanpo estekak
Dnipropetrovskeko oblasta

**Dnipropetrovskeko oblasta** (ukraineraz: Дніпропетровська область) Ukrainako erdialdeko probintzia bat da, eta nazioko gune industrializatuena. 31.914 km²ko azalera du eta 2008an 3.400.689 biztanle zituen. Dnipropetrovsk da oblast honetako zentro administratiboa.

## Hiri nagusiak 
Dnipropetrovskeko oblasteko hiri nagusiak hauek dira (2005eko populazioa)
* Dnipropetrovsk: 1.054.219 biztanle
* Kryvy Rih: 696.667 biztanle
* Dniprodzerzhynsk: 249.530 biztanle
* Nikopol: 131.774 biztanle
* Pavlohrad: 113.748 biztanle
* Novomoskovsk: 70.952 biztanle

## Probintziaren antolamendua 
thumb|225px|Dnipropetrovskeko oblasta: ikuspegi xehea.
Administrazioari eta jendegune motari erreparatuta, oblasta horrela dago antolaturik:
* Zentro administratiboa - 1 (Dnipropetrovsk)
* Raion edo barrutiak — 7
* Herriak — 1438
* Hiriak — 66
* Silradak edo selsoviet direlakoak (barrutien barruan maila txikiagoko nekazari-herrixkak) — 288.

2020tik Dnipropetrovskek 7 raion ditu:
* Dnipro raiona
* Kamianske raiona
* Kryvyi Rih raiona
* Nikopol raiona
* Novomoskovsk raiona
* Pavlohrad raiona
* Synelnykove raiona

## Giza geografia 
2008an 3.400.689 bizilagun ziren, Ukrainako populazio osoaren %7,3. 2001eko erroldak emandako informazioaren arabera hauek ziren oblast honek biltzen zituen talde etnikoak::
* Ukrainarrak- % 79.3
* Errusiarrak- % 17.6
* Bielorrusiarrak- % 0.8
* Juduak- %0.4
* Armeniarrak- % 0.3
* Azeriarrak- % 0.2
* Moldaviarrak- % 0.12
* Ijitoak- % 0.11%,
* Tartariarrak- % 0.11
* Germaniarrak- % 0.11
* Beste baztuk- % 0.95

Eta ama hizkuntzaren arabera:
* Ukrainera % 67%
* Errusiera % 32%
* Beste hizkuntza batzuk % 1

## Ekonomia 
Industriak du garrantzi handien Dnipropetrovskeko oblastaren ekonomian. Ukrainako industria-ekoizpenaren % 16,9k du jatorri probintzia honetan, eta 473.000 behargin ari dira lanean sektore horretan.

## Ikus, gainera 
* Leonid Brezhnev
* Leonid Kutxma
* Pavlo Lazarenko
* Julia Timoxenko
* Viktor Pintxuk
* Privat Group
* Mikhail Nekritx
* Masterock

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdearen gaineko ataria
* Hiriburuari buruzko informazioa eta argazkiak
Delfos

**Delfos** (grezieraz Δελφοί, *Delfoi*, latinez *Delphi*) Antzinako Greziako hiri bat izan zen. Hantxe zegoen Delfosko orakulu famatua, Apolo jainkoaren omenezko tenpluaren barnean. Antzinako Grezian, Delfos Unibertsoaren erditzat edo onfalos hartzen zuten. Egun UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu du.

## Geografia 
thumb|250px|ezkerrera|Delfos inguruko harana
Antzinako hiria Fozida eskualdean zegoen, Parnaso mendiaren magalean. Hirira ailegatzeko, bere kokapena zela eta ia helezina zena, hiru bide zeuden: ekialdean Beoziatik zetorrena, *Skiste* izenekoa eta mendebaldean bi Anfisa eta Krisatik zetozenak.

Alde aske bakarrak, hegoaldekoa, harresia zuen. Barnean, Apolo jainkoaren omenezko tenplua zen eraikin nagusia baina bazeuden beste eraikinak ere:
* Antzerkia,
* Greziako hiriek eginiko altxorrak, ikusgarriena egun berreraikia den Atenasekoa
* Gimnasioa
* Estadioa
* Kastaliako iturria
* Atenastarren portikoa
* Tholosa
* Txiostarren aldarea

## Historia 
Mitologiak dio Apolok eraiki zuela hiria. Orakulu bat eraikitzekotan zegoela, Krisara heldu zen eta Parnaso mendiaren ingurunabarrak gustatu zitzaizkion. Baina lekua sugez beterik zegoen eta nagusia pitoia zen. Apolok sugetzarra hil zuen eta kretaziar batzuk erakarri zituen bere apaizak izateko.
thumb|Delfosko Apoloren santutegiaren berreraikuntzaren maketa. (Fócida, Grezia)
Delfosen okupazioa Neolitikoan hasi zen eta Aro Mizenikoan (K.a. 1600-1100) finkatu. Hiriaren urrezko aroa K.a. VI. mendea, Anfiktoniaren menpean, zen.

Orakulua erabiltzeko azken enperadorea Juliano Apostata erromatarra zen, baina K.a. 385an Teodosio I.a Handiak orakulua debekatu zuen.

## Arkeologia 
Delfoseko toki arkeologikoko ikerketa 1860 inguruan hasi zuten alemaniarrek. 1891n, frantziarrek, greziar gobernuaren onespena jaso zuten ikerketa sistematiko bat egiteko. Ondoren, "Indusketa Handia" delakoa hasi zen, Kastri herrixka lehen aldiz erretiratu ondoren. Bertan, antzinako bizitza publikoaren hainbat alderdiren berri ematen duten aurkikuntza izugarriak atera ziren argitara, 3.000 inskripzio barne.

## Orakulua 
Delfosko orakulua Apolo jainkoaren omenezko tenpluaren barnean zegoen. Bere sazerdotesa nagusia Pitia zuen izena eta Apoloren bozeramalea zen. Orakuluari aholkua eskatzeko eskalea iturrian garbitzen zen eta gero oparia egin. Igarlea hiruoineko aulkian zegoen, zulo baten gainean. Zulotik Piton munstro hilaren lurrinak ateratzen ziren eta Pitiak arnasa hartu ondoren, estasian, Apoloren hitzak entzuten zuen. Estasian esandakoa, apaizek azaltzen zuten.

## Irudiak 

Irudi:Delphi_Sights.ogg
Irudi:Thesaurus (2005-04).jpg|Atenastarren altxorra.
Irudi:Teatro di Delfi.jpg|Antzokia
Irudi:Delphi stadium DSC06305.jpg|Estadioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Greziako kultura ministerioa
*  Delfos
*  Delfosi buruzko artikulua, *Argia* aldizkarian.
Likabitos

**Likabitos** (grezieraz: *Lykavittos*, Λυκαβηττός) Atenasen dagoen kareharri kretazeozko muinoa da.

## Geografia 
277 metro izanda, muinoa Atenaseko lekurik altuena da. Bere oinarria pinuz beteta dago eta tontorrean XIX. mendeko San Jorgeko kapera (Hagios Georgios), antzerki eta jantoki bat ditu.

Muinoa turistentzako lekua da eta tontorra ailegatzeko funikularra erabil daiteke, Kolonaki auzotik hasita. Bere antzerkian greziar eta nazioarteko kontzertuak egiten dituzte eta baita urtero MAD Video Music Awards.

## Kondairak 
Likabitos zenbait kondairatan agertzen da. Herri kondairak dio behin otsoz beteta zegoela, izan ere, bere izena "otsoek ibilitakoa (ibilitako muinoa)" esan nahi du.

Mitologikoki, Likabitos Atenak sortutakoa da. Honek Atenasko Akropolia eraikitzen ari zela, Palinitik ekarritako harria erori zitzaion Eriktonio zekarren saskia ireki zenean.

[thumb|550px|erdian|[Atenaseko ikuspegia tontorretik.]]

## Kanpo estekak 
* Boguslawski, Alexander (2000). "Lykavittos Hill."
Peloponeso

**Peloponeso** edo ** Morea** () Greziako penintsula da, Korintoko istmoak lotuta (nahiz eta orain Korintoko ubideak kontinentetik banatu).

## Izena 
Pelope heroiak eskualdea konkistatu zuenean bere izena eman zion, izan ere 'Peloperen uhartea' esan nahi du, nahiz eta 1893an Korintoko ubidea eraiki baino lehen penintsula izan. Erdi Aroan, 'Morea' izendatu zuten, masustondoren hostoaren itxura duelako.

## Geografia 
Penintsula menditsua da oso, Pindoko mendilerroaren zatia delako. Mendi nagusiak ipar-mendebaldean Olono (2.223 metro), ipar-ekialdean Zilene (2.374 metro), erdialdean Megalo (1.980 metro) eta hego-ekialdean Argolida, Parnon (1.935 metro) eta Taigeto (2.404 metro) dira, artean Argos, Esparta edo Kalamatako haranak daudela. Kostaldean Nafplia, Lakonia eta Meseniako golkoak ditu.

## Banaketa administratiboa 
Peloponeso hiru periferia ditu bere barnean, nagusiena izen bera duena. Periferia hau bost prefekturatan (*nomoi*) azpibanatua dago:
* Arkadia
* Argolida
* Korinto (Korinzias)
* Lakonia
* Mesenia

Akaia eta Elideko prefekturak ere penintsulan daude baina Mendebaldeko Grezian daude. Gainera, Argolidaren zati bat Atika barnean dago.

## Hiriak 
Peloponesoko hiri nagusiak (2001eko erroldaren arabera) honako hauek dira:

* Patras (169.242 biztanle)
* Kalamata (54.065 biztanle)
* Korinto (30.434 biztanle)
* Tripoli (28.976 biztanle)
* Argos (25.068 biztanle)
* Pirgos (24.765 biztanle)
* Aigion (21.966 biztanle)
* Esparta (16.473 biztanle)
* Nauplio (13.124 biztanle)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atika

**Atika** (;  ahoskatua) Greziako eskualde historiko eta penintsula da. Egungo periferia modernoa eskualde historiko baino handiagoa, izan ere, bere barnean Megaride, Saroniko uharteak eta Zitera, Peloponeson dagoen Troizinia udalerria eta Uhartea izeneko unitate erregionala hartzen ditu.

## Geografia 
Atika Egeo itsasoan dagoen penintsula da. Mendiek penintsula hiru ordokitan banatzen dute: Pedia, Mesogeia eta Thriasia. Iparraldean Beozia eta mendebaldean Korinto ditu. Eubea uhartea iparraldean du.

Ibairik nagusia Zefiso da eta mendirik altuena Parneta.

Inguruko uharte nagusiak Salamina, Egina, Poros, Hidra, Spetses, Zitera eta Antizitera dira. 3.700.000 biztanle baino gehiago ditu, horietatik %95a Atenasen.

## Hiriak (izenak grezieraz) 

* Acharnés (Αχαρνές) *edo* Menídi (Μενίδι)
* Agía Paraskeví (Αγία Παρασκευή)
* Ágios Dimítrios (Άγιος Δημήτριος)
* Aigáleo (Αιγάλεω)
* Athína (Αθήνα)
* Chalándri (Χαλάνδρι)
* Galátsi (Γαλάτσι)
* Glyfáda (Γλυφάδα)
* Ílio (Ίλιο) (lehen Néa Liósia (Νέα Λιόσια))
* Ilioúpoli (Ηλιούπολη)
* Kallithéa (Καλλιθέα)
* Keratsíni (Κερατσίνι)
* Korydallós (Κορυδαλλός)
* Maroúsi (Μαρούσι) *edo* Amaroúsion (Αμαρούσιον)
* Néa Ionía (Νέα Ιωνία)
* Néa Smýrni (Νέα Σμύρνη)
* Níkaia (Νίκαια)
* Palaió Fáliro (Παλαιό Φάληρο)
* Peiraiás (Πειραιάς)
* Peristéri (Περιστέρι)
* Výronas (Βύρωνας)
* Zográfos (Ζωγράφος)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artatza

**Artatza** zenbait lekuren izena da.

## Etimologia 
Arte/Arta (Bot. Quercus ilex) + -tza (atzizkia)

Sinonimoa: Artadi
## Toponimian 
* **Artatza** Ameskoabarrengo kontzejua da.
** Artatzako gudua: herri horretan suertatutako gudua.
* **Artatza**: Arabako Erriberagoitia udalerriko **Artatza-Axkoeta** kontzejuko herria.
* **Artatza**: Leioako auzoa.
** Artatza jauregia: aipatu auzoko eraikina.
* **Artatza Foronda**, Gasteizko herria.

## Bestelakoak 
* Artatzako konderria.

## Ikus, gainera 
* Artatzagane.

## Erreferentziak
Morea (argipena)

**Morea** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
### Euskal Herrian 
#### Lekuak 
* **Morea**, Nafarroan dagoen dendagune haundia, Iruñerriko Galar udalerrian.
* **Golem La Morea**, Nafarroan dauden zinemak, Morea dendagunean.

#### Eraikinak 
* **Morea**, Nafarroako eraikin gotikoa, Ezkaroze udalerrian.

### Argentinan 
#### Populazioak 
* **Morea**, Buenos Airesko probintziako herria, Nueve de Julio partiduan.

#### Tren geltokiak 
* **Morea**, Buenos Aires probintziako tren geltokia, Nueve de Julio partiduan.

### Espainian 
* **Morea**, Asturiasko tren geltokia, Ayer udalerrian.

### Estatu Batuetan 
#### Populazioak 
* **Morea**, Illinoiseko herria, Crawford konderrian.
* **Morea**, Pennsylvaniako herria, Schuylkill konderrian.
* **New Boston-Morea**, Pennsylvaniako erroldak esleitutako lekua, Schuylkill konderrian.

#### Eraikinak 
* **Morea**, Virginiako leku historikoa, Charlottesville hirian.

### Grezian 
* **Morea**, Erdi Aroan Peloponeso penitsulak zuen izena.
* **Moreako Printzerria**, Konstantinoplako Inperio Latindarraren estatu-basailua.

## Abizenak 
* **Morea**, euskal abizena.

## Izaki mitologikoa 
* **Morea**, Greziar mitologian hamadriade bat.

## Kolorea 
* **Morea**, kolore gorrixka duten urdin guztietarako baliogarria den kolore multzoa.

## Pertsonak 
* **Morea Banićević** (1981-), Rijekan jaiotako idazle kroaziarra.
* **Giambattista Morea**, (1640-1711), Bitonton jaiotako Lacedoniako gotzain italiarra.
* **Ziriako Morea Goienetxe** (1854-1936), Garaioan jaiotako ongile eta enpresaburua.
* **Vincenza Garelli della Morea** (1859-1924), Valeggion jaiotako konpositore eta pianista italiarra. Centa della Morea ezizena erabili zuen.
* **Manuel de Francisco Morea** (?-?), Madrilen jaiota, euskal lurretan finkatutako idazlea.
* **Enrique Morea** (1924-2017), Buenos Airesen jaiotako tenis jokalari argentinarra.
* **Saverio "Sonny" Morea** (1932-), New Yorken jaiotako ingeniari aeroespaziala, NASAko langilea eta hegaldi-irakasle estatubatuarra.
* **Francisco Antonio Morea** (1951-2018), Mar del Platan jaiotako irakasle, ikertzaile eta politikari argentinarra.
* **Nicolás Valle Morea** (1964-), Acehúchen jaiotako kazetari eta gerra-berriemailea.

## Beste batzuk 
* **Morea**, Iruñean sortutako argitaletxea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* **Moreda**, hainbat adierari buruzko argipen orria.

## Kanpo estekak
Beozia

**Beozia** () Antzinako Greziako eskualdea zen, Korintoko golkoaren ekialdetik iparraldean kokatuta. Hegoaldean Megaris eta Kitairon mendilerroak Atikarekin duen muga sortu zuten eta iparraldean Ekialdeko Lokris eta Euripo itsasartea eta mendebaldean Fozida zituen. Copais lakua bere erdialdean zegoen.

Egungo prefekturak ia muga berak ditu.

Eskualdeko hiri nagusi eta hiriburua Tebas zen.

Korintoko golkoaren iparraldeko bere kokapena zela eta, Beoziak garrantzi politiko handia zuen, estrategikoki Tesalia eta Peloponeso menpean zuela. Tamalez, portu onik ez izateak bere itsas-garapena oztopatu zuen. Atenastarrek, Pindaro, Hesiodo, Epaminondas, Pelopidas edo Plutarko bezalako aberrikideak izan arren, astakilotzat jo zituzten beoziarrak (adibidez *Beoziar belarriak* zituztenak musika edo poesia jaramon egitea ezin zutenak ziren).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tebas (argipena)

**Tebas** hainbat lekuren izena da:

* Tebas, Nafarroako kontzejua; Tebas-Muru Artederreta udalerrian dago.
* Tebas, Egipton, Inperio Ertaina eta Inperio Berriko hiriburua zen.
* Tebas, Grezian, Beoziako hiria zen.

Baita ere:
* Thebes, Ameriketako Estatu Batuetan, Illinoiseko herria da.

Gainera, Tebas greziar mitologiazko pertsonaia zen.
Albondón

**Albondón** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 921 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Axkoeta

**Axkoeta** (ofizialki *Escota / Axkoeta*) Arabako Erriberagoitia udalerria osatzen duten herrietako bat da.

Gertuko Artatza herriarekin batera, Artatza-Axkoeta kontzejua eratzen du.

1927 arte biak Lacozmonte desagertutako udalerriaren barruan zeuden.

**Artatza-Axkoeta** (ofizialki *Artaza-Escota/Artatza-Axkoeta*) Arabako kontzejua da, Erriberagoitia udalerrikoa. Bi herrik osatzen dute, hots, Artatza eta Axkoetak;.

## Izena 
Bai Artatza, bai Axkoeta, biak elkarren ondoan dokumentatuta agertzen dira 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean: ***Artazaha*** eta ***Haizcoeta***.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Añanako Kuadrilla

## Kanpo estekak
Esla ibaia

**Esla** Leongo probintziako ibai bat da, Espainiako iparmendebaldean. Duero ibaiaren ibaiadar bat da, Kantauriar mendilerroan iturburua duena. Bere luzera 286 kilometrokoa da, iparraldetik hegoaldera, Leon eta Zamorako probintziak igaroz. Duero ibaiaren ibaiadarretatik, emari gehien duena da, eta azken ibai honetan bere urak isurtzen dituenean, Duerok berak baino emari gehiago darama.

Esla ibaiaren iturburu ofiziala, Maraña izeneko udalerri leondarrean dago, "la Fuente Maraña" izenez ezagutzen den tokian.

Ibai hau, erromatarren Astura zen, antzinako asturtarrek honengandik izena hartu zutelarik. Asturtarrak, egungo asturiar eta leondarren arbasoek, Kantauriar Mendilerroko bi alboetan bizi ziren. Inguruko herrien toponimoak, ibai honetatik hartu dute izena: "Vega del Esla", "Mansilla del Esla", Villafalé (Astura Ibaiaren ertzeko Hiribildu emankorra).

Bere ibilgutik, XIX. mendean, Eslako ubidea eratorri zen, Vega de Toral ureztatzeko.

Bere ibaiadar nagusiak honako hauek dira:

* Bernesga
* Cea
* Orbigo
* Porma
* Tera
* Aliste

## Toponimoa 
Bi hipotesi daude. Lehenengoak *Astura ibaiak* (antzina Estura edo Estula deitzen zena) erroa, -stour zeltiarretik hartu zuela dio. Stour hitzak ibaia esan nahi du. Europako geografian zehar, eta zelta jatorriko herrien artean, Pliniok jada hitz egiten zuen Stur ibaiaz Britanian, eta, oraindik, gaur egun, Kent, Suffolk eta Dorseten badaude Stour izeneko hiru ibai. Elba ibaiaren itsasoratzean ere badago Stör izeneko beste ibai bat, antzina, Sturia deitua. Gainera, Piamonte probintzia italiarrean, Esturi izeneko zeltar tribua zegoen, baita Stura izeneko ibai bat ere. Erro berbera mantentzen da gaur egun gaelikoan eta bretainieran, ster eta stour hitzetan, ibai esanahiarekin.

Bigarren hipotesia, eta Julio Prado Reyerok idatzitako *Bidaia historiko bat Esla Goienatik*, *Astura*, ondoren Esla, euskarazko *aite-ur*etik dator, edo "*harkaitz eta uraren tokia*". Pradok, 13. orrialdean, Astura "*gure lurrean mantentzen den euskal hitzetako bat da eta ast-ura edo, harkaitza eta uretik dator*".

Benetako jatorria edozein dela ere, gauza ziur bakarra, Esla toponimo aurreindoeuroparra dela da.

## Kanpo estekak
Zaporizhiako oblasta

**Zaporizhiako oblasta** (ukraineraz: Запорізька область) Ukrainako hegoaldeko oblast bat da. Hiriburua Zaporizhia da.

## Hiri nagusiak 
## Probintziaren antolamendua 
Zaporizhiako oblasta hogei raion edo barrutitan antolatzen da, bost hiri nagusiren inguruan egituratuta: Berdiansk, Enerhodar, Melitopol, Tokmak, eta probintziako hiriburua den Zaporizhia.

## Ekonomia 
Nekazaritza eta industria dira oblast honetako jarduera nagusiak.

## Kanpo estekak 
* Administrazioaren ataria
* Melitopol
* www.rada.zp.ua
Boleibola 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Boleibola 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 24ra arte jokatu zen Beijingo Hiriburuko Estadio Estalian, Beijingo Teknologia Unibertsitateko Gimnasioan eta Hondartza Boleibol Zelaian. 8 modalitate ezberdin daude eta guztira 23 herrialde ezberdinetako 100 kirolarik hartu zuten parte.

## Dominak 
8 modalitate ezberdin daude kirol honetan.

### Aretoan 
#### Gizonak 
* 
* 
* 
#### Emakumeak 
* 
* 
* 

### Hondartzan 
#### Hondartza gizonak 
* 
* 
* 
#### Hondartza emakumeak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Voliniako oblasta

**Voliniako oblasta** (ukraineraz: Волинська область) Ukrainako ipar-mendebaldean da eta Lutsk da probintzia honetako hiriburua. Kovel dugu mendebalderantzarako bidean Kievetik Varsoviara doan trenak egiten duen azken geldiunea.

## Hiri nagusiak 
## Probintziaren antolamendua 
16 raionek osatzen dute Voliniako oblasta, lau hiri nagusiren inguruan antolatuta: Kovel, Novovolynsk, Volodymyr-Volynskyi, eta probintziako hiriburua den Lutsk.

## Kanpo estekak 
* Lutsk hiriko administrazioaren ataria
* Oblastaren webgunea
* *Volyn Region* deritzon egunkariaren ataria
* Foto
Alitzako Malkorra

**Alitzako Malkorra** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1069 metroko garaiera duena. Larraun ibaitik gertu dago eta mendilerroaren ekialdeko zatian, bost mendiko taldetxo bat osatzen du Egillor, Iparraundi, Iruaundi eta Larrazpilekin batera.

## Irispideak 
### Goldaratzetik 
Ibilbidea, ezagunakoak diren mendietara doazenen antzerakoa, Aralarreko G-20a jarraituz, Egillor inguratzen duen bihurgunean utzi arte. Bideak, ezkerrean Larrazpil eta eskuinean Iruaundi mendiak dituen lepo batetara daroa, bietako edozein igo daitekeelarik nahi izanez gero, baita iparralderago dagoen Larrazpil edo baita Iparraundi ere. Bidea galtzen hasten da, eta oso leunki jeisten da pagadian galtzen den arte, Ehiza erreserba seinaleekin. Eskuinetara biratu behar da, hesi harritsu batetarantz, bi aldeetako edozeinetatik ertzatu daitekeena, baita erditik ere, ibarbide batetara jeisteko, non, eskuinetara, pagadi garbiagoko zati bat bilatuz, nondik, gailurrera irtetzen den. Metro batzuk ezkerretara ibiliz, kairnera hel daiteke, bizkarrezur harritsuan, landarediak mugaturiko ikuspegiekin.

## Kanpo estekak
Maraña

**Maraña** Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

Picos de Europako parke erregionalean kokatua, udalerri hau, Esla ibaiaren iturburuan dago. 2007ko azken erroldaren arabera, 164 biztanle ditu. {{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

Maraña, Leongo mendietako toki batean dago, Mampodreren oinean, 2100 metrotik gorako hainbat tontor dituen mendigunea.

## Kanpo estekak
Salamina (uhartea)

**Salamina** (grezieraz: Σαλαμίνα *Salamína*) Golko Saronikoan dagoen greziar uharterik handiena da. Hiri nagusia, Salamina, mendebaldean kokatzen da eta portu nagusia, Paloukia, ekialdean.

## Geografia 
thumb|200px|eskuinera|Salaminako mapa
Salaminak 96,161 km² azalera du; lekurik altuena Mavrovouni mendia da (375 m.).

Salamina Atikako Pireoko prefekturan dago. Bi udalerritan banatuta dago:

* Salamina, 80,992 km² eta 30.962 biztanle:
** Paloukia (grezieraz: Παλούκια)
** Aianteio (grezieraz: Αιάντιον)
** Batsi edo Mpatsi (grezieraz: Μπάτσι)
** Kaki Vigla (grezieraz: Κακή Βίγλα)
** Agios Georgios
** Peristeria (grezieraz: Περιστέρια)
** Psili Ammos (grezieraz: Ψιλή Άμμος)
** Steno (grezieraz: Στενό)
** Vasilika (grezieraz: Βασιλικά)
** Xeno (grezieraz: Ξένο)
* Ampelakia, 15,169 km² eta 7.060 biztanle:
** Kinosoura (grezieraz: Κυνοσούρα)
** Selinia (grezieraz: Σελήνια)

## Biztanleria 
## Salaminar ospetsuak 
* Ajax Handia, heroia
* Euripides, antzerkilaria (K.a. 485 edo 480 - K.a. 406)
* Georgios Karaiskakis, independentziaren heroia, (1780-1827)

## Hiri eta herri senidetuak 
*  Famagusta (1998)

## Kanpo estekak 
*  Salaminako udaletxearen webgune ofiziala
*  Ampelakiako udaletxearen webgune ofiziala
Órbigo

**Orbigo** Espainiako ibai bat da, Leon eta Zamorako probintzietatik igarotzen dena. Sierra de los Grajosen hasten den Luna ibaia eta Leongo Mendietan hasten den Omaña ibaia elkartzen direnean sortzen da, Llamas de la Ribera izeneko udalerri leondarrean.

Iparraldetik hegoaldera igarotzen du Leongo probintzia eta bere urak Esla ibaian isurtzen ditu, Benavente udalerria baino beheraxeago.

Bere izenaren jatorria, oraindik argitu gabeko misterio bat da. Orbigo izenak, etimologikoki, "bi ibai" esan nahi du (euskarazko Ur bikoatik). Baina badago beste teoria bat, gaur egun Luna izena duen ibaia, Orbigoren benetako iturburua zena dioena. Beharbada ibai berbera izan ziren, baina, esaten denez, Luna Kondearen garaian, ibaiaren izena aldatzea agindu zen, bere konderriaren barnean aurkitzen ziren urei bere izena jartzeko.

Orbigoren ibaiadarrak

* Duerna
* Tuerto ibaia
* Jamuz
* Eria
* Ibaiadar berezia: Presa Cerrajera (Orbigon bertan abiatzen da eta, beranduago, bertan isurtzen ditu berriz bere urak).

## Kanpo estekak
Cea ibaia

**Cea** Espainiako ibai bat da, Leon, Valladolid eta Zamorako probintzietatik igarotzen dena. Bere ibilbidearen zati handi bat Leongo probintziatik igarotzen da, Tierra de Camposeko eskualdea zeharkatzen du.

Cea ibaiak, Prioro izeneko udalerrian du bere iturburua, Leongo probintzian, 1100 metroko garaieran, Fuente del Pescado izeneko iturburuan, Peñas Prietaseko mendikatearen oinean. Udalerri beraren barnean, eta jada Las Conjaseko haizpitartean, Mental errekaztoaren urak jasotzen ditu, Mental haraneko eta Prioroko auzo den Tejerinako urak biltzen dituena.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Prioro
* Valderrueda
* Fuentes de Ropel
* Cebanico
* Almanza
* Cea udalerria
* Sahagun
* Maiorga
* Valderas
* Benaventetik gertu isurtzen ditu bere urak Esla ibaian.

## Kanpo estekak
Habia

thumb|250px|Saski formako habia
**Habia** bizkaieraz **kabia** deitua, animalia askok ugaldu eta kumeak zaintzeko erabiltzen duten babestokia da. Animalia obiparoek (hegazti, narrasti, arrain eta intsektuek) euren arrautzak bertan jarri eta inkubatzen dituzte; ugaztunek, berriz, bertan erditzen dute. Denek ala denek habian hazten dituzte kumeak.

Oro har, material organikoz egindakoak izaten dira (adarrak, belarra, hostoak...), eta adarren gainean egon daitezke edo zuhaitz baten zuloren batean, pitzadura batean edo harkaitzean, lur gainean edo sastraka artean. Zenbait espezie errazago ugal daitezen zenbaitetan zurezko kaxak ere jartzen dira. Orokorrean, espezie bakoitzak habia egiteko estilo propioa du kokapen, forma zein materialei dagokienez; hala ere, espezie batzuek habia bera partekatzen dute, eta zenbait kasutan habien lapurreta ere gertatzen da.

## Galeria 

Irudi:Great horned owl chick 3w.jpg|*Bubo virginianus* espeziearen habia
Irudi:redwing_nest.jpg|Zozoaren habia lurrean
Irudi:Nido de Pajaro.JPG|*Mimus gilvus* espeziearen habia

## Kanpo estekak
Egina

**Egina** (, *Aígina*  ahoskatua; ) Greziako irla da. Golko Saronikoan dago, iparraldean Salamina, mendebaldean Angistri eta hegoaldean Poros dituela.

Hantxe dago Afaiako tenplu famatua, Atenasko Partenoi eta Sunion lurmuturreko Poseidonen tenpluarekin batera triangelu sakratua sortzen zutenak. Greziako pistatxo-ekoizlerik handiena da eta munduko esportatzaile nagusia.

Izena Egina ninfatik datorkio, Eako uharteko lehendabiziko erregearen ama.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|700px|Eginako portua.
Eginak triangelu itxura du, 13 km luzera eta 10 km zabalera dituena, guztira 106 km&sup2; izanda. 2001ean, 11.630 biztanle zituen.

Eginako lekurik altuena, Oros edo Profitis Ilias mendia da (lehen Panhelenio mendia zena), eta 531 m ditu. Mendebaldean Eginako portua eta Agia Marina badia izan ezik, uhartea itsaslabarrez inguratuta dago.

Klima mediterraneoa da.

## Biztanleria 
thumb|eskuinera

### Auzo eta herrixkak 

* Egina (hiria)
* Agia Marina
* Alones
* Anitseon
* Kavos
* Kontos
* Kypseli
* Marathon
* Mesagros
* Metochi
* Pacheia Rachi
* Perdika
* Portes
* Sfentouri
* Souvala
* Tzikides
* Vaia
* Vathy

## Kanpo estekak
Kalidon

**Kalidon** greziar mitologian, Etolo eta Pronoeren semea da eta Eoliarekin ezkonduta zegoen. Honekin, bi alaba izan zituen, Epikasta eta Protogenia izenekoak. Bere izenetik dator *Kalidon* edo *Kalidonia* herria, Korintoko golkoaren iparraldean zegoena.

Kalidon hiriko gobernarien artean, Eneo eta Diomedes daude. Lehenak, Artemisa jainkosarentzako ofrenda errituak egitea ahaztu zuen, eta, horregatik, jainkosak, mendeku bezala, hirira, herrialde osoa suntsitu zuen basurde bat bidali zuen. Meleagrok, erregearen semeak, beste heroi batzuekin batera, basurdea hiltzea lortu zuen.

Hiriak, tenplu garrantzitsu bat zuen, *Lafria* bezala ezaguna, Apolo eta Artemisa jainkoen omenezkoa.

K.a. 31. urtean, Augusto erromatar enperadoreak, bertako biztanleria Nikopolisera mugitzen du, Aktiumeko guduan lortutako garaipena ospatzeko sortu zuena. Erromatarrek, Kalidongo altxorrak Patras greziar herrira eraman zituzten.

## Kanpo estekak