Jon Mirande

**Jon Mirande Aiphasorho** (1925eko azaroaren 10a, Paris &ndash; 1972ko abenduaren 28a, Paris) euskal idazlea izan zen, euskal literaturako XX. mendeko olerkari nabarmenenetakoa.

## Bizitza 
Parisera lanera joandako zuberotarren semea zen: ama Marie Aipharsoro zuen, Sohüta Xarokoa, eta aita, Jean Mirande, Garindainekoa. 1923an jaiotako arreba bat zuen.

Batxilergoa ikasi eta gero, 1944an Frantziako Finantza Ministerioan hasi zen itzultzaile lanetan, eta ogibide bera bizitza osoan mantendu eta gorrotatu zuen. Ez zuen inoiz lanpostuan gora igotzeko asmorik azaldu eta bere aisia literaturari eta bidaiatzeari eskaintzen zion.

Gurasoek Parisera iritsi zirenean apenas zekiten frantsesez; Mirandek ordea, ez zuen euskara ama-hizkuntza moduan ikasi. Hogei urterekin hartu zuen euskara ikasteko erabakia, eta harrezkeroztik gurasoekin beti zubereraz mintzatu zen; euskalki gehienak landu zituen eta batuaren defendatzailea izan zen sortu baino lehenagotik. Haren lehen idazlana 1948koa da, *Gernika* aldizkarian agertu zen. Urte berean, Piarres Lafittek Eskualtzaleen Biltzarrerako deitu zuen, baina geroago bien arteko harremanak mikaztu egin ziren, ideologia desberdintasunak zirela medio.

1956an Arantzazuko santutegian Euskaltzaindiak antolatu zuen Espainiako Gerra Zibilaren ondoko lehen batzarrean esku hartu zuen.

1962an euskaltzain oso izendatzeko proposamena egin zuten Aingeru Irigarai, Federiko Krutwig, Koldo Mitxelena eta Luis Villasantek, baina Piarres Lafittek kontrako iritzia zuenez, ez zen aurrera atera; Mirandek berak egin zion uko.

Hogei bat hizkuntza zekizkien, eta haietako anitzetan literatura-lanak argitaratu zituen. Zelta hizkuntzetan espezialista izaki, bretainieraren akademiako kide izatera iritsi zen.

## Jon Mirande eta Txomin Peillen bretoierazaleak 
Euskaraz baino lehen ikasi zuen bretoieraz Jon Mirandek Parisen. Euskaldunak lagun egin baino lehen, bretainiarrak egin zituen adiskide. Txomin Peillenekin konpartitu zuen zaletasun hori. Izatez, Jon Mirandek hizkuntza zeltiko guziak ezagutzen zituen. 1950ean kornubieraren akademian sartu zen, eta Heineren eta Hölderlinen olerkiak eman zituen akademiaren *An lef Kernewek* aldizkarian.

Bretoieraren akademian hartu zuten kanpotar bakarra izan zen. Gerla denboran ikasi zuen bretoieraz. Berantago, Sorbonako sumeriar hizkuntzen irakasle Riec Jestinek, Jon Mirandek eta Txomin Peillenek *Ar Stourmer* aldizkari abertzale sozialista atera zuten bi urtez, eta Jon Mirandek hantxe eman zituen bretoierazko artikulu hoberenak, eta kantuak eta olerkiak ere bai. Haren olerkitxo erotikoak bretoieraz idatzi bakarrak izan ziren. Bertzalde, hebreeratik eta nederlanderatik ere ekarri zuen bretoierara lanik. Hil gabean, aleman eta nederlanderazko poemak idazten ari zen, bretoieraz..
* *Jon Miranderen kanta,* Fiachras taldeak Jon Miranderi eskainitako abestia.https://www.youtube.com/watch?v=SM2zBK_ECqI&list=PLfapveljhV2663vI6TwZKDAkGl99ZkwIS&index=27
* Mirande, 2020. Elena Setien, Xabier Erkizia eta Grande Days. Forbidden Colours Diskoetxea
**Jon Miranderen Haur besoetakoa (1970), modernitate ukatua* doktorego-tesia, Amaia Elizaldek idatzi eta Mari Jose Olazairegik eta Jon Casenavek zuzendu zutena.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Azurmendi, J. 1978:*Mirande eta kristautasuna*, GAK.
* Azurmendi, J. 1989:*Schopenhauer, Nietzsche, Spengler, Miranderen pentsamenduan*, Susa.
* Azurmendi, J. 1989:*Miranderen pentsamendua*,Susa.
* Azurmendi, J. 1998: Mirande, berriro, *Jakin*, 106: 31-46.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 102-104.or.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako idazle zenduak*, Elkarlanean, Donostia, 2001; 157-171.
* Ortiz de Pinedo, A. (2009). Euskal literatura Gernika aldizkari liberalean 1945-1953. Zornotza. Erroteta. ISBN: 978-84-92413-1.
* Juaristi, Felipe: *Miranderen poesiaz ohar batzuk*. - Egan, 1998-1/2, 25-31.
* Mujika, Luis Mari: *Miranderen poetikara hurbilduz: ideologia. Sentsualismoaren hariak*. - Egan, 2010-1/2, 33-47.
* Mujika, Luis Mari: *Miranderen estetikaren beste alde formal batzuk*. - Egan, 2011-1/2, 125-139.
* Peillen, Txomin: *Jon Mirande 1950-1960 urtetako hamarkadan*. - Egan, 2001-3/4, 63-94.
* Sudupe, Pako 2011: *50eko hamarkadako euskal literatura I. Hizkuntza eta ideologia eztabaidak*, Donostia, Utriusque Vasconiae. .
* Sudupe, Pako 2011: *50eko hamarkadako euskal literatura II. Kazetaritza eta saiakera*, Donostia, Utriusque Vasconiae. .

## Ikus, gainera 
* Ipar Euskal Herriko idazleak
* Gernika (aldizkaria)

## Kanpo estekak 
* Jon Miranderi buruzko erreportajea
* Aitor Ortiz de Pinedo (2025). "Jon Miranderen bi kanta gelarako (C1)". Zenodo.
* Jon Miranderen lanak Klasikoen Gordailuan
* Igela aldizkariaren ale guztiak
* *Bidegileak* serieko bere liburuska, Lurdes Otaegik idatzia.
* Jon Miranderi buruz
* Jon Miranderen poemak faksimilean
* E.A. Poeren *The Raven* poema Mirandek euskaratua
* Txomin Peillen, "Jon Miranderen ordeinua bere lekuan", Jakin aldizkaria
* Mirande omenduko du Bilbo Zaharrak, 'Haur besoetakoa' jendaurrean osorik irakurriz
* Fiachrasen *Jon Miranderen kanta* abestia.