open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Celestino Peralta

**Celestino Peralta Lapuerta** (Caparroso, 1879ko maiatzaren 6a - Buenos Aires, 1929) apaiz eta hizkuntzalari nafarra izan zen.

## Biografia 
Kaputxino bihurtuta eta ***Celestino María de Caparroso*** izena hartuta, 1905ean Iruñea apaiz ordenatu zen.

Lekarotzen, Aholku Onaren ikastetxeko irakaslea izanik, euskara buru belarri ikasi eta hizkuntzalaritzari ekin zion. Ikastetxean Aita Donostia irakaslea ere bazen eta biek elkarrekin lan egin zuten. 1919an euskaltzain izendatu zuten.

Gramatika bat idatzi zuen, ***Bernardo de Arrigarai*** ezizena erabiliz, Aŕigarai idatzita deitura.

1921ean Txile-Argentina Kaputxinoen probintziara eramana, 1928an, Buenos Airesean abituak utzi zituen eta hurrengo urtean bertan hil zen.

Bere omenez, Tuterako euskaltegiak Arrigarai izena du.

## Lanak 
thumb|Peraltaren euskal gramatika, 1923koa.

* *“La conjugación baska: sumario de lo más preciso y práctico de la conjugación del euskera”*, Bartzelona, 1914.
* *“Euskel-irakaspidea, o sea gramática del dialecto guipuzcoano”*, Totana, 1919.
* *“Lenengo irakurbidea aurrei euskaraz irakurtzen irakasteko: euskelzale batek aur euskaldunen onarako argitaratzen duena”*, Bartzelona, 1920.
* *Gramática del euskera / Itzulbidea = Clave de temas*, Aŕigarai-Ataun, Donostia, San Ignacio, 1932, Imanol Apalategi (Bonifacio de Ataun) elizgizonarekin batera egina.

Gainera, 1922an Madrilen Aita Donostiak *“Euskal eres sorta”* kantutegian lagundu zuen, 1926an, berriz, “La Baskonia” 1189. alean.

## Kanpo estekak 
*  Gerinda bai bloga: Celestino Maria de Caparroso
* "Los académicos de La Ribera: Peralta, Iribarren y Garde" (Joxemiel Bidador, 2002).
The Blue Gardenia

***The Blue Gardenia*** 1953an Fritz Lang zuzendariak egindako filma da. Hedabideen inguruan Langek sortu zituen hiru filmetako lehena da (gerora datoz *Beyond a Reasonable Doubt* eta *While the City Sleeps* -biak 1956koak-) eta hilketa baten harira informazioa zelan eskaintzen den kritikatzen du. Filmaren izen bereko kanta entzun daiteke, Nat King Colek abestua; kantaria antzezle ere ikus dezakegu. Filmaketa oso azkar egin zuten, hogei egunean, eta azken emaitzan nabari da.

## Argumentua 
Norah Larkin (Anne Baxter) gizon batekin (Raymond Burr) geratu da eta beronen apartamentura joango dira. Gizonak zakar jokatu eta Norahri min egin nahi dio, jazarri. Norahk bere burua defendatuko du, eta indarrak galduta zorabiatuko da. Esnatzean gizona neskaren ondoan hilik dago. Norahk berak hil duelako susmoa dauka. Casey Mayo (Richard Conte) kazetariarengana joko du laguntza eske.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
*  ***The Blue Gardenia*** **IMDb** atarian
Waldi

**Waldi** 1972ko Municheko Udako Olinpiar Jokoetako maskota izan zen, Otl Aicherrek sortua. Diseinuaren eredua, Dachshund edo teckel arrazako zakur bat zen, Bavariako bereizgarria. Olinpiar Joko batzuetako lehen maskota izan zen, eta, bere ezaugarrien artean, bere koloretasuna zegoen, burua eta isatsa, urgin ardi kolorekoak eta zerrenda hori eta berdeko gorputza baitzituen. Maskotak, onarpen oso ona izan zuen, eta objektu ugaritan irudikatua izan zen. Honek, olinpiar joko bakoitzak, bere maskota propioa izatea eragin zuen.

## Kanpo estekak
Ministry of Fear (1944ko filma)

***Ministry of Fear*** Fritz Langek 1944an zuzendu zuen filma da, Graham Greene idazlearen *The Ministry of Fear* eleberriaren zinemarako adaptazioa. Enkargu-lana izan zen itxura baten. Langek oso gustuko zuen Greeneren kontakizuna; ez, ordea, gidoilariak, Seton I. Millerrek, atondu zuen egokitzapena. Lang bera eleberriaren eskubideak erosten saiatu zen, baina Paramountek aurre hartu zion; eta handik gutxira estudioak zuzentzea eskaini zionean ez zuen kexarik agertu, baina gidoia jaso zuenean nolabaiteko damua ere sentitu zuen. Dena den, ahal ondoen saiatu zen lan egiten.

## Argumentua 
Stephen Neale (Ray Milland) sasoi batean eroetxean izan da eta atera berria da. Londreserako trena hartzekoa da eta zain dagoela, azoka batera hurbiltzen da, ongintzazko jai baten bilgune. Sari bat irabaziko du zozketa batean, barruan mikrofilm bat daukan pastela, Britania Handiko armadaren inguruko informazio garrantzitsua biltzen duena. Espioi naziak Stephenen atzetik ibiliko dira, eta ihesean Carla (Marjorie Reynolds) gaztearen laguntza izango du.

## Aktoreak 
## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
*  ***Ministry of Fear*** **IMDb** atarian
Filipo I.a Filadelfo

**Filipo I.a Epifanes Filadelfo** (), Seleukotar Inperiokoa, Siriako errege izan zen K.a. 95 eta K.a. 83 bitartean. Antioko VIII.a Griforen laugarren semea zen. Errege diadema, K.a. 95ean hartu zuen, bere anaia nagusi, edo ziur asko bikia zen Antioko XI.a Epifanesekin batera, seme guztietan nagusiena zen Seleuko VI.a Epifanes, bere lehengusu Antioko X.a Eusebiok hil ondoren. Antiokian finkatzea lortu zuen K.a. 92 ondorengo uneren batean, bere anaia Antioko X.a Eusebiori hartu ziona. Bere beste anaia Demetrio III.a Eukariosen erasoak jasan zituen, K.a. 83an, Tigranes II.a Handia Armeniakoak kanporatu zuen arte, Siria, urte horretan edo zertxobait lehenxeago konkistatu zuen erregea. Une horretan, Filipo I.a Filadelfo historiatik desagertzen da, baina ondorengo txanponek, bere irudia daramate, eta erromatar autoritateek egin zituzten.
ALMEN

[320px|thumb|ALMEN ikastola, [Eskoriatza eta Aretxabaleta artean.]]
**ALMEN** gaur egun Arizmendi ikastola osatzen duten eskoletako baten izena izan zen 1999 arte. Bere hizkiek, gaztelaniaz, *Asociación Léniz Mancomunidad de Enseñanza* esan nahi dute.

## Historia 
### Sorrera 
Eskola hau, 1966. urtean sortua izan zen, garai hartan, Marianisten Eskola izena zuelarik. Gainera, eskola hau, egungoa baino beherago zegoen, gaur egun, Mendigoia Hotela dagoen toki inguruan, eta handik, zuhaitz arteko bidexka bat dagoen tokiraino hedatzen zen.

### Egungo eraikina 
Egungo eraikina, 1980ko hamarkadaren eta 1990eko hamarkadaren artean eraikia izan zen, une horretan, ALMEN izena hartu zuelarik. Ondoren, beste aldaketa batzuk egin zitzaizkion, gaur egun ikus daitekeen bezala geratu zen arte.

### Arizmendi ikastola 
1999an, Arrasateko *San Frantzisko Xabier*, *Umezaintza* eta *San Viator*rekin batera, Arizmendi ikastola sortu zuen.

### Almen Kirol Elkartea 
Eskola marianista izanik Olinpiada marianistetan hartzen zuen parte, Estatuan zeuden gainerako eskola marianistekin batera. 1983. urtean ALMENen bertan antolatu ziren. 

Bestalde 1978. urtean Almen Kirol Elkartea sortu zen eta eskualdeko harrobiko kirolean aritu zen, futbolean bereziki. Emakumezkoen futbol taldeak luzaro iraun zuen, 2005ean Arizmendi izena hartu zuen arte. 2016an bailarako talde guztiek bat egin eta Leintz Arizmendi Futbol Taldea eratu zen.

### 2005eko Kilometroak 
2005eko Kilometroak jaialdiko geltokietako bat, ALMENen eraikinean egon zen, hain zuzen ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendigoia Hotela

**Mendigoia Hotela**, Eskoriatzan dagoen hotel bat da. Torrebaso etorbidean dago, Arizmendi ikastolatik gertu. Eskoriatzan ireki zen lehen hotela izan zen, 2006 inguruan. Hiru izarreko hotela da. Bere ondoren, oraingoan Eskoriatzako herrigunean beste hotel bat ireki zen, Azkoaga Enea izenekoa.

## Ikus, gainera 
* Eskoriatza

## Kanpo estekak 
*  Mendigoia Hotelaren webgunea.
Azkoaga Enea

**Azkoaga Enea** izenekoa, Eskoriatzan ireki den bigarren hotela da. Lehena, Mendigoia Hotela izan zen, Torrebaso etorbidean dagoena. Azkoaga Enea, Eskoriatzako herrigunean bertan ireki zen, aurretik, bertan, herriko estankua eta barazki denda bat egon zen tokian. Hau ere, Mendigoia Hotela bezala, hiru izarrekoa da. Gainera, Olazar kalera begira dagoen terraza bat du. Aretxabaletarako errepidearen beste aldetik, Santa Ana auzoa du. Ondoan, berriz, Eskoriatzako erdiko autobus geltokia.

## Kanpo estekak
Marne (ibaia)

**Marne** Frantziako ipar-ekialdeko ibaia da, Senaren ibaiadarra eskuinetik. 514 kmko luzera du. Ibai honek Frantziako lau departamenduri ematen die izena: Marne Garaia, Marne, Sena eta Marne eta Marne Harana, hain zuzen ere.

Langresko goi-ordokian, Balesmes-sur-Marne udalerrian (Seine-et-Marne) jaio, eta Charenton-le-Ponten (Val-de-Marne) Senara isurtzen da. Ontziz ibil daiteke ibaiaren behealdean. Aisne, Rhin eta Saonne ibaiekin dago loturik, hainbat ubideren bitartez.

Lehenengo Mundu Gerran Marne ibaiaren inguruan gudu bi izan ziren: lehendabizikoa 1914an eta bigarrena 1918an.

## Ibaiadar nagusiak 
* Traire
* Suize
* Rognon
* Blaise
* Saulx
* Fion
* Coole
* Somme-Soude
* Ourcq
* Thérouanne
* Surmelin
* Petit Morin
* Grand Morin
* Beuvronne

## Iradokimena 
XIX. eta XX. mendeetan Marne margolari askoren musa izan da. Hona hemen batzuk:
[thumb|ezkerrera|Marne ibaia [Paul Cézannek margotua]]
* Camille Corot
* Paul Cézanne
* Camille Pissarro
* Henri Rousseau, "Le Douanier Rousseau" ezizenaz ezaguna.
* Albert Marquet
* Raoul Dufy
* André Dunoyer de Ségonzac
* Louis Vuillermoz
* Maurice Boitel
* Daniel du Janerand

## Zeharkaktutako udalerri nagusiak 
* Marne Garaia (52): Chaumont, Saint-Dizier
* Marne (51): Châlons-en-Champagne, Épernay
* Aisne (02): Château-Thierry
* Sena eta Marne (77): Meaux
* Sena-Saint-Denis (93): Neuilly-sur-Marne, Noisy-le-Grand
* Marne Harana (94): Nogent-sur-Marne, Créteil, Charenton-le-Pont, Champigny-sur-Marne, Saint-Maur-des-Fossés, Joinville-le-Pont, Saint-Maurice

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lot (ibaia)

**Lot** (okzitanieraz: *Òlt*) Frantziako ibaia da, eskuinetik Garonaren ibaiadarra. Bere 485 km ibilibideak Lot departamentuei ematen dio izena.

## Ibaiadar nagusiak 
[thumb|280px|Lot ibaiaren harana [Pomayrolsen]]

## Zeharkaktutako udalerri nagusiak 
* Lozère (48) : Mende, La Canourgue
* Aveyron (12) : Espalion, Saint-Geniez-d'Olt, Capdenac-Gare
* Lot (46) : Cahors, Saint-Cirq-Lapopie, Capdenac-le-Haut, Cajarc,
* Lot-eta-Garona (47) : Fumel, Villeneuve-sur-Lot, Aiguillon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Onaindi

**Josu Onaindi Buruaga** (Bilbo, Bizkaia, 1952), euskal sindikalista da, Telefonicako langilea. Enpresa horretan hasi zuen militantzia sindikala, Euskadiko Langile Komisioak sindikatuan. Langile Komisioetako Komunikazio eta Garraio Federazioko militante izan zen, eta 1994 eta 2000 urteen bitartean federazioko idazkari nagusi izan zen. Euskadiko Langile Komisioetako idazkari nagusia izan zen bi agintalditan, 2000tik 2009ko urtarrilaren 8ra hain zuzen. Santiago Bengoa ordezkatu zuen karguan.

Onaindik 2008an utzi zuen kargua. Ondoren, Euskadiko Langile Komisioak sindikatuaren IX. kongresuan Unai Sordo aukeratu zuten idazkari nagusi berria %84,3ko babesarekin.

## Erreferentziak
Eskoriatzako Udal Liburutegia

**Eskoriatzako Udal Liburutegia** San Pedro auzoaren sarreran dago, Santa Ana auzoarekin duen mugatik gertu. 1975ean sortu zen. 1980ko hamarkadaren inguruan, eta beharbada baita 1970ekoan ere, haurtzaindegi bezala erabili zen. Noiz edo noiz, hauteskundeak egon izan direnean, boto emateko erabili izan da. Gaur egun bi sailetan banatuta dago: bata, umeen zatia, umeentzako liburuak dituena, eta bestea nerabe, gazte eta helduentzako zatia, sailka banatutako liburuekin. Egunkariak eta aldizkariak ere badaude bertan, baita zenbait ordenagailu ere. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte hatzaile da.

## Kanpo estekak 
* http://eskoriatza.net/eskoriatza-herria/eskoriatzan-bizi/udal-liburutegia/, Eskoriatzako Udal Liburutegiaren web-orria.
* http://www.boe.es/boe/dias/1975/05/20/pdfs/A10552-10552.pdf, Espainiko Aldizkari Ofizialean sortzeko agindua.
* https://web.archive.org/web/20140111001255/http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9209/ID720b5ff2?ACC=101, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
Komentsalismo

eskuinera|thumb|Akaro foretikoak, euli batengan (*Pseudolynchia canariensis*)
**Komentsalismo**a bi espezieren arteko harreman ekologiko estua da: bertatik, **komentsal** deitutakoak onura (elikagaiak, bizitokia...) ateratzen du, baina beste kideak ez du onurarik edo kalterik jasotzen   .

## Etimologia 
Hitza "komentsal" hitzetik dator, hau da, "mahaikide", "jankide" gizakien interakzio sozialari erreferentzia egiten dionean. Hitz hori latinetik eratorria da, *commensalis* hitzetik, *com-* aurrizkiarekin ("elkarrekin") eta *mensa* ("mahai"). Hasiera batean, terminoa animaliei ematen zitzaizkien janarien soberakinei egiten zien erreferentzia, edo animalia bat dagoeneko beste batek jandakoaren soberakinetik bizi zenean.

Hitzaren esanahi biologikoa Pierre-Joseph van Benedenek sortu zuen, 1876an.

## Adibideak 
Komentsalismoaren hiru adibide dira hauek:
* Hiena bezalako animalia sarraskijaleek animalia ehiztariekin finkatzen duten harremana. Ehiztariek harrapakina hil eta jaten dute, eta hienek harrapakinaren hondarrak aprobetxatzen dituzte .
* Orkideek eta goroldioak jankide-harremana mantentzen dute zuhaitzekin, adarretan edo enborrean hazten direlako, bertan argia eskura dutelako fotosintesia egin ahal izateko.

## Komentsalismo motak 
* Foresia: bi espezieren arteko harreman mota horretan, batek bestea garraiatzen du. Adibide ugari daude: esaterako, intsektu batzuek (euliek, kakalardoek, erleek...) akaroak eramaten dituzte , edo txori batzuek, milazangoak 

* Inkilinismoa: espezie batek beste baten gorputza erabiltzen du bizileku gisa, inongo kalterik sortu gabe. Adibidez, orratz-arraina itsas luzokerren barrunbe klokalean bizi da, eta bertan aterpe eta babesa aurkitzen du 

* Metabiosia: Beste espezie baten gorpuzkiak, gorotzak, eskeletoak edo gorpuak aprobetxatzean datza, babesteko edo tresna gisa erabiltzeko. Adibidez, karramarro ermitauak (*Pagurus*), beren sabelalde biguna babesten dutenak barraskilo baten maskor hutsean sartuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sinbiosi

## Kanpo estekak
Kashtiliash IV.a

**Kashtiliash IV.a**, Babiloniako kasitar dinastiako errege bat izan zen, K.a. 1232tik K.a. 1225 arte gobernatu zuena.

Shagarakti-Shuriashen seme eta oinordekoa izan zen. Oinordekotzaren unean, Babiloniaren egoera politikoa, ahultasunezkoa zen, Elamitar Inperioko Untash-Galek eta Asiriako Tukulti-Ninurta I.ak mehatxatua. Eraso zuen lehena, Untash-Gal izan zen, data zehatza ezagutzen ez delarik, baina, ziuraski, Kashtiliash IV.aren erregealdiaren amaiera aldera izan behar zuen.

Baina, eraso erabakiorra, Tukulti-Ninurtarena izan zen. Idazkun batean, pertsonalki babiloniarrari aurre egin ziola, garaitu, eta Asiriara kateatuta eraman zuela dio. Babiloniar ugari, exekutatu edo erbesteratuak izan ziren. Marduken estatua lapurtua izan zen, eta Asirian jarraitu zuen mende bat baino gehiagoz.

Asiriar bertsioaren arabera, Babilonia, erregeordeek gobernatu zuten zazpi urtez, noble babiloniarrak, matxinatu, eta tronuan Adam-shum-usur jarri zuten arte. Hau, baina, ez dator babiloniako errege zerrendarekin bat, non, Kashtiliash IV.a eta Adad-shum-usurren artean, beste hiru errege agertzen diren. Hiru pertsonai hauek Babiloniako erregeak edo Asiriak izendatutako erregeordeak izan ote ziren ez da zehatz ezagutzen. Pertsonaia hauen izenak, Enlil-nadin-shumi, Kadashman-Harbe II.a eta Adad-shum-iddina dira.
Saona

**Saona** (frantsesez: *Saône* frankoprovenzeraz: *Sona*) Frantziako ibaia da, eskuinetik Rodanoren ibaiadarra. Bere 480 kilometroko ibilbideak bi departamentuei ematen die izena: Saona Garaia eta Saona-eta-Loira hain zuzen ere.

## Izena 
Saona izena galiar ibai jainkosa zen Souconnatik dator. Hala ere, antzinako ibaiaren izena *Arar* zen.

## Ibaiadar nagusiak 
## Zeharkaktutako udalerri nagusiak 
thumb|ezkerrera
* Vosgeak (88) - Monthureux-sur-Saône
* Saona Garaia (70) - Gray
* Urrezko Kosta (21) - Auxonne
* Saona-eta-Loira (71) - Chalon-sur-Saône, Tournus, Mâcon
* Rodano (69) - Villefranche-sur-Saône, Caluire-et-Cuire, Lyon
* Ain (01) - Thoissey, Trévoux

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* saone.org
Unai Sordo

**Unai Sordo Calvo** (Bilbo, Bizkaia, 1972ko urriaren 2a) sindikalista da, Langile Komisioetako idazkari nagusia 2017az geroztik. Lehenago, Euskadiko Langile Komisioetako idazkari nagusia izan zen, 2009tik hain zuzen. Ordu arte sindikatuaren Bizkaiko arduraduna izan zen.

Gizarte Graduatuaren Diplomatura lortu zuen EHUn eta egurgintza sektorean lan egin zuen Euskadiko Langile Komisioak sindikatuan erantzukizuna izan baino lehen. Hala ere, aurreko urteetan militante aktiboa izan zen.

2000ko ekainean Euskadiko Langile Komisioetako VII. Kongresuan sindikatuaren Gazte-Idazkaritza bere gain hartu zuen. 2004ko VIII. Kongresuan Bizkaiko arduraduna aukeratu zuten.

2009ko urtarrilean, IX. Kongresuan, Euskadiko Langile Komisioetako idazkari nagusi berria aukeratu zuten %84,3ko babesarekin, Josu Onaindik kargua utzi ondoren.
Osorkon III.a

**Usermaatra Setepenamon-Osorkon** edo **Osorkon III.a**, Egiptoko XXIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 787tik K.a. 759 arte.

Manetonen arabera, **Osojo** (Sexto Julio Afrikano), edo **Osorton** (Eusebio Zesareakoa), Taniseko bigarren erregea izan zen. Herakles deitu zuten, eta, Egipto, zortzi edo bederatzi urtez gobernatu zuen.

Amonen Apaiz Goren izan zen Osorkon oinordeko printze ospetsua izan zela uste dute historialari batzuek. Takelot II.a eta Karomama III.a Merytmut erreginaren semea izan zen (Kitchen).

Goi Egipton, 28 urtez gobernatu zuen, Padibastet eta Sheshonq IV.aren armada etsaiak garaitu ondoren, modu suhartsuan erresistitu zutenak euren aitaren autoritatearen aurrean. Osorkonek, bere erregealdiko azken bost urteetan, bere seme Takelot III.arekin elkargobernatu zuen, Karnakeko nilometroko 13. idazkunaren arabera.

Osorkon printzeak, *Kronika* deituriko dokumentu bat idatzi zuen Karnakeko *arkupe bubastiarrean*, Tebasen egin zuen guztia kontatzen duten testu multzo batean datzana.

Osorkonen titulatura, Usermaatra Setepenamon, Osorkon Saast Meriamon, Necher-Heqauaset zen (von Beckerath: Kronologia, 194. orrialdea).
I due violenti

***I due violenti*** 1964an, Primo Zeglio zine zuzendari italiarrak zuzendutako film bat da. Filma, Spaghetti western generokoa da. Primo Zegliok zuzendutako lehen spaghetti westerna izan zen. Gaztelaniaz filmaren izenburua *Los Rurales de Texas* da.

## Istorioa 
Sheriff batek, kartzelatik ihes egin berri duen gizon bat jazarri eta harrapatu behar du. Iheslaria, erailketagatik salatua dagoena, sheriffaren beraren lagun bat dela jakiten da.

## Aktoreak 
* Alan Scott
* Jorge Martínez
* George Martin
* Susy Andersen
* Maria Bradmayev
* Mike Brendel
* Andrea Scotti
* Paola Barbara

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
Princesa y vagabunda

***Princesa y vagabunda*** Espainian eta ***La princesa hippie*** Mexikon, bi herrialde hauen artean 1969an eginiko film bat da, Miguel Moraytak zuzendua eta, protagonista bezala, Pili eta Mili dituena.

## Istorioa 
San Marciano hirian, Europan, herrialde osoa, tronurako oinordekoa jaio dela eta, jaietan dago. Noek, erregearen laguntzaileak, gizonezko bat ez dela jakiten du, baizik eta bi neska biki, berdin-berdinak, eta, beraz, batek hil egin behar du. Kornelio, beste langile bat, hil behar duen neskaz gupidatzen da, eta Mexikora eramatea erabakitzen du. Hogei urte beranduago, bi ahizpen bizitzak berriz gurutzatzen dira. Nita, orain, handitasun eta harrotasun kutsudun neska pobre bat da. Marciana, printzesa, berriz, guztiz kontrakoa da, ez du batere atsegin protokoloa eta kantatzea eta dantza egitea oso gogoko du.

## Aktoreak 
* Pili eta Mili
* Victorio Blanco
* Roberto Gómez Bolaños
* Enrique Guzmán
* Héctor Lechuga
* Javier López

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
El Kab

**El Kab**, antzinako **Nekhab** hiriaren egungo izena da, Goi Egiptoko III. nomoaren hiriburua izan zena Egiptoko XVIII. dinastiaren garaitik, Inperio Berriaren garaian.

* Izen egiptoarra: **Nekhab**. Izen greziarra: **Ilitiaspolis**. Izen erromatarra: Eileithyaspolis. Izen arabiarra: **El Kab**.

## Historia 
Hiri garrantzitsu bat izan zen Egiptoko aro aurredinastikoan, lehen dinastien garaian eta Inperio Berriaren garaian. Nomoaren aurreko hiriburua, Hierakonpolis izan zen, eta, ondoren, Nejab, Esna edo Latopolisgatik ordeztua izan zen. Hirian, Nekhbet jainkosa gurtzen zen, ondoren, Ilitia jainkosa greziarrarekin lotua izan zena.

## Hondar arkeologikoak 
* Aro aurredinastikoko nekropolia
* Barruti handi harresitua
* Nekhbeten tenpluaren hondakinak, Tutmosis III.aren garaikoak, beranduagoko zabalkuntzekin
* Thot jainkoaren tenpluaren hondakinak
* XVIII. dinastiako nobleentzako hilobi hipogeoak
** *Ahmose Pennekhbet* (2.a)
** *Paheri*, *Ahmose*ren biloba (3.a)
** *Ahmose*, *Ebana*ren semea (5.a)
** *Renni*
** *Setu*

## Kanpo estekak
Angéla Németh

**Angéla Németh**, edo **Angéla Ránky** ezkondu ondoren, (Budapest (Hungaria), 1946ko otsailaren 18a- *ibidem*, 2014ko abuztuaren 5a) hungariar atleta izan zen, xabalina jaurtiketan espezializatua. Bere herrialdea ordezkatuz 1968ko Mexikoko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta, xabalina jaurtiketako proban, urrezko domina lortu zuen.

## Biografia 
Angela Nemeth Budapesten (Hungaria) jaio zen 1946ko otsailaren 18an.

Saskibaloian hasi zen eta nazioartean jokatzea lortu zuen, baina, 20 urte zituenean, xabalina jaurtiketan espezializatu zen eta Mexiko Hirian ospatu ziren 1968ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen bere jaioterriaren izenean, txapeldun atera zelarik eta urrezko domina lortu.

Urtebete geroago, Atenasen (Grezia) izan zen, 1969ko Atletismoko Europar Txapelketan ospatu zenean. Hemen ere urrezko domina lortu zuen, 59,76 metro jaurti zituelarik.

Arrakasta horiek medio, bai 1968an eta baita 1969an ere, Hungariako urteko kirolari aukeratu zuten.

2014ko abuztuaren 5ean, gaixotasun luze baten ondoren, hil zen.

## Erreferentziak
Eskalda

**Eskalda** (; ,  ahoskatua) Mendebaldeko Europako ibaia da. Frantzian jaioa, Belgika eta Herbehereak zeharkatzen ditu.

## Geografia 
Bere bokalea, baita Mendebaldeko Eskalda izenaz ezaguna, artifizialki bideratuta dago, polderrez beteta.

Iturria 97 metroko altueran dagoenez, , koordenadetan kokatuta, beherakada txikia du eta berez, oso ibai geldoa da.

Frantziako Aisneko departamenduan sortzen da eta Cambrai eta Valenciennesko hirietatik igarotzen da. Iparraldeko ikatz arroak eta industrialdeak ureztatzen ditu, dauzkan ibaiadar (Scarpe, Leie) eta ubideei esker. Belgikan sartuta, Tournai, Gante eta Anberesko hiriak zeharkatzen ditu. Holandan sartzen da ondoren eta estuario zabal bat eratzen du han. Europako ibairik garrantzitsuenetakoa da eta ubide bihurturik dago erabat.

## Historia 
Eskalda ibaia Europa mendebaleko merkataritza bide garrantzitsuenetakoa izan zen Erdi Aroan, Gante eta Anberesko hiriei itsasorako irteera ematen baitzien. XVII. mendean, Amsterdam eta Rotterdamgo portuak nagusitu ziren, eta bigarren mailan geratu ziren Eskalda ibaiaren ertzeko portuak. Herbehereetako gerrek eta nazioarteko interesek ere zerikusi handia izan zuten beherapen horrekin (ibai bidezko garraioa ez zen XVIII. mende bukaera arte normaldu).

## Ibaiadarrak 

* Mendebaldeko Eskalda edo Honte
** Schijn
** Rupel
*** Nete
**** Kleine
***** Aa
***** Wamp
**** Grote Nete
***** Wimp
***** Molse
***** Laak
*** Dijle
**** Zenne
***** Maalbeek
***** Woluwe
***** Maalbeek
***** Molenbeek
***** Neerpedebeek
***** Zuun
***** Geleytsbeek
***** Linkebeek
***** Molenbeek
***** Senette
****** Hain
****** Samme
******* Thines
**** Demer
***** Velp
***** Gete
****** Gete Nagusia
****** Gete Txikia
***** Herk
**** Voer
**** IJse
**** Nethen
**** Laan
***** Zilverbeek
**** Thyle
** Durme
** Dender
*** Mark
*** Ruisseau d'Ancre
*** Zulle
*** Ekialdeko Dender
*** Mendebaldeko Dender
** Leie
*** Mandel
*** Heulebeek
*** Gaverbeek
*** Douve
*** Deûle edo Feule
**** Marque
**** Souchez
***** Carency
***** Saint-Nazaire
*** Laquette
*** Lawe
**** Brette
**** Blanche
**** ruisseau de Caucourt
**** fossé d'Avesnes
*** Clarence River
**** Nave
*** Becque
** Zwalm
** Kluisbergen
*** Rhosne
** Scarpe
*** Crinchon
*** Ugy
** Haine
*** Trouille
*** Hogneau
**** Honelle
***** Aunelle
***** Honelle Nagusia
***** Honelle Txikia
** Rhonelle
** Écaillon
** Selle
** Torrent d'Esnes
** Sensée
*** Hirondelle
** Erclin
** Eauette

## Zeharkatzen dituen udalerri nagusiak 
* Aisne (): Gouy
* Iparraldea (): Cambrai, Denain, Valenciennes
* Hainaut (): Tournai
* Mendebaldeko Flandria (): Avelgem
* Ekialdeko Flandria (): Oudenaarde, Gante, Dendermonde, Temse
* Anberes (): Anberes
* Zeeland (): Terneuzen, Vlissingen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Chirbes

**Rafael Chirbes** (Tabernes de Valldigna, Valentzia, 1949ko ekainaren 27a - Tabernes de Valldigna, 2015eko abuztuaren 15a) gaztelaniaz jarduten zuen idazle eta literatur kritikari valentziarra zen.

## Bibliografia 
### Nobelak 
* *Mimoun* (1988)
* *En la lucha final* (1991)
* *La buena letra* (1992)
* *Los disparos del cazador* (1994)
* *La larga marcha* (1996)
* *La caída de Madrid* (2000)
* *Los viejos amigos* (2003)
* *Crematorio* (2007)
* *En la orilla* (2013)
* *París-Austerlitz* (2016, Anagrama)

### Saiakerak 
* *Mediterráneos* (1997). 
* *El novelista perplejo* (2002)
* *El viajero sedentario* (2004)
* *Por cuenta propia* (2010, Anagrama)

## Sariak 
* 1988: Herralde sariko finalista *Mimoun* nobelarekin.
* 1999: Alemaniako SWR-Bestenliste saria *La larga marcha* nobelarekin.
* 2003: Cálamo "2003ko urteko liburua" saria *Los viejos amigos* nobelarekin.
* 2007: Cálamo "2007ko urteko liburua" saria *Crematorio* nobelarekin.
* 2007: Espainiako Kritikarien Sari Nazionala *Crematorio* nobelarekin.
* 2008: Dulce Chacón Saria *Crematorio* nobelarekin.
* 2014: Espainiako Narratiba Sari Nazionala, *En la orilla* liburuarekin.
* 2014 Francisco Umbral Saria urteko liburuari, *En la orilla* eleberriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Chirbesen biografia.
Pyraminx

frame|eskuinera|Pyraminx ebatzia
**Pyraminx**, Rubiken kuboaren motako buruhausgarri mekaniko bat da, Uwe Meffertek asmatu eta patentatu zuen.

## Errekorra 
Pyraminxen ebazpenaren munduko errekorra, Dominik Górnyek du, 2018an 0,91 segundotan bakarrik ebatzi zuena.

## Ebazpen egokiak 
Pyraminx buruhausgarria ebazteko egin beharreko bira kopuru gehiena, 11koa. 933.120 posizio ezberdin daude buruhausgarrian, ordenagailu batek ebazpenik egokiena aurkitu ahal izateko bezain kopuru txikia. Taulan laburbiltzen da bilaketa horren emaitza, *p*, buruhausgarria ebazteko *n* bira kopurua behar duen posizio kopurua delarik.

## Antzeko beste buruhausgarri batzuk 
* Kuboku
* Dogic
* Square One
* Megaminx
* Skewb
* Skewb diamantea
* Rubiken kuboa
* Rubiken mendekua
* Sakelako kuboa
* Irakaslearen kuboa
* V-Cube 6
* V-Cube 7

## Kanpo estekak
Cusco probintzia

[thumb|250px|Cuscoren ikuspegia [Sacsayhhuamaneko hondakinetatik. Erdian, armen plaza.]]
Peruko **Cusco probintzia**, Cusco departamendua eratzen duten hamahiru probintzietako bat da. Iparraldean, Calca probintziarekin eta Urubamba probintziarekin muga egiten du, ekialdean, Quispicanchi probintziarekin, hegoaldean, Paruro probintziarekin, eta, mendebaldean, Anta probintziarekin.

## Hiriburua 
Probintziako hiriburua, Cusco hiri historikoa da.

## Banaketa politikoa 
Probintziak, 617 kilometro karratuko hedadura du, eta honako zortzi barruti hauetan banatuta dago:

* Cusco barrutia
* Ccorca barrutia
* Poroy barrutia
* San Jeronimo barrutia
* San Sebastian barrutia
* Santiago barrutia
* Saylla barrutia
* Wanchaq barrutia

## Biztanleria 
Probintziako biztanleria, 2002ko azken erroldaren arabera 320.000 pertsonakoa da.

## Kanpo estekak
San Benediktoren Ordena

**San Benediktoren Ordena** (latinez: *Ordo Sancti Benedicti*, **OSB** laburtua) kontenplaziozko ordena katolikoa da, VI. mendean sortutakoa, San Benedikto Nursiakoaren arauak jarraitzen dituzten erlijiosoek osatua. *Confœderatio Benedictina Ordinis Sancti Benedicti* delakoa 1883an abiatu zuten nazioarteko erakunde gisa. Kideei **beneditar** deitzen zaie.

## Historia 
San Benediktoren Ordena Montecassinoko abadiaren sorrerarekin eta erregelaren idazketarekin abiatu zen 529. urtean. Karlomagnok San Benedikto Anianekoarekin batean, azken horrek arauturiko erregela (817) ezarri nahi izan zuen inperioko monasterioetan. Hori onartu zutenen artean Clunyko abadia zegoen, X. eta XI. mendeetan garrantzi handikoa izan zen monasterioa; XII. mendean, zistertar erreforma Clunyko izpirituaren jarraitzaile izan zen alderdi askotan. Garai hartan garrantzi txikiagoko ordenak agertu ziren, beneditar enborretik aldendurik: kamaldoliarrak, silbestriarrak, olibetarrak...

XV. mendean ordena indartu egin zen. Erreforma protestantearen ondorioz, monasterio asko suntsiturik geratu zen eta Trentoko Kontzilioak monasterioko bizitza bizkortu nahi izan zuen kongregazio berriak sortuz; horien artean Frantziako Sain-Vanne eta Saint-Maur nabarmendu ziren. XIX. mendearen lehen erdian, herrialde askotatik egotzitako fraideak berriz agertu eta monasterioak indarberritu egin ziren, hala nola Frantzian Dom Guéranger-i esker (1833) eta Alemanian Wloter anaien lanen ondoren (1863). XIX. mendearen erditsuan Amerikan eta Australian ere finkatu ziren. 1893an Leon XIII.ak beneditar kongregazio guztiak konfederazio batean bildu zituen; harez gero, «San Benediktoren ordena» deiturikoa abade buru baten mende dago, Erroman egoitza duen abade horren ahalmenak oso mugatuak badira ere.

## Beneditar mojak 
Ordena honetako mojek Santa Eskolastika, San Benediktoren arreba, hartzen dute zaindaritzat. VIII. mende hasieratik ezagutzen dira San Benediktoren erregela jarraitzen duten emakumeentzako monasterio irekiak. Erdi Aroan, Santa Hildegarda, Santa Gertrudis Handia, eta Santa Frantziska Erromatarra daude ordenako ospetsuenen artean. Beneditar mojak azkar hedatu ziren.

## Beneditarrak Euskal Herrian 
Egun, Hego Euskal Herrian, lau monasterio beneditar daude: Lazkaoko Santa Teresa eta Oñatiko San Lorentzo Gipuzkoan, Estibalizko Andre Maria Araban, Leireko San Salbatore Nafarroan; Ipar Euskal Herrian, Belokeko monasterioa (Lapurdi).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Komunitate beneditar guztiak Konfederazioaren webgunean, atlas.osb-international.info
1972ko Neguko Olinpiar Jokoak

**1972ko Neguko Olinpiar Jokoak**, Sapporo herri japoniarrean ospatu ziren, urte horretako otsailak 3 eta otsailak 13 bitartean. Bertan, 1006 kirolarik parte hartu zuten 35 herrialde, 6 kirol eta 35 probatan ordezkatuz. Hauek, Neguko Olinpiar Jokoen XI. edizioa izan ziren. Gainera, Asian eta Japonian antolatzen ziren bigarren Olinpiar Jokoak izan ziren, zortzi urte lehenago, 1964ko Udako Olinpiar Jokoak Tokion ospatu ondoren.

## Gertakariak 
* Francisco Fernández Ochoa eskiatzaile espainiarrak, eslalomeko proban urrezko domina irabazi zuen, Neguko Olinpiar Jokoetan, Espainiak irabazten zuen lehen urrezko domina izan zelarik, baita bakarra ere, gizonezkoen artean, Neguko Olinpiar Jokoen historian.
* Magnar Solberg, Norvegiakoak, biatloiko bakarkako 20 kilometroko proban, bere bigarren urrezko domina irabazi zuen, aurreko olinpiar jokoetan beste hainbeste egin ondoren
* Anne Henning eta Diane Holum izotz gaineko abiadura-patinaje‎ko kirolari estatubatuarrek, AEBen lehiaketarik hoberena egin zuten Neguko Olinpiar Jokoetan, bi urrezko domina, zilarrezko bat eta brontzezko bat irabaziz.
* Ard Schenk abiadura irristatzaile herbeheretarrak, hiru urrezko domina irabazi zituen abiadura irristaketan.
* Galina Kulakovak, SESBekoa, emakumezkoen cross-countryko hiru probak irabazi zituen.
* Jokoak hasi baino hiru egun lehenago, amateur estatusari buruzko eztabaida planteatu zen Nazioarteko Batzorde Olinpikoko presidentea zen Avery Brundagek, promozioa eta beste adostasun batzuk zituzten 40 eski alpetarreko kirolari deskalifikatzearekin mehatxatu zuenean. Adibide bezala, Karl Schranz eskitzaile austriarrak, 50.000 $ jaso zituen eski manufakturengatik, eta, ondorioz, deskalifikatua izan zen. Bitartean, Kanadak, bere izotz hockey taldea bidaltzeari uko egin zion, nazio komunistetako, izotz hockey jokalari profesionalei, oztoporik gabe parte hartzea uzten zitzaiela argudiatuz.

## Kirol ezberdinen egoitzak 
* Makomanai Izotz Irristaketa Pista
* Makomanai Barne Irristaketa Pista
* Mikaho Irristaketa Pista Indoorra
* Tsukisamu Irristaketa Pista Indorra
* Makomanai Cross-Country proben Egoitza
* Makomanai Biathloneko Egoitza
* Mount Teine
* Okurayama Jauzi Muinoa
* Miyanomori Jauzi Muinoa
* Mount Eniwa

## Dominak 
Hauek dira domina gehien lortutako lehen hamar estatuak. Japonia 11. geratu zen.

## Kanpo estekak
Inguratze arrantza

thumb|300px|Inguratze arrantzan.
**Inguratze** teknika arraina (antxoa, berdela...) inguratzean datzan arrantza mota da. Arrain sarda dagoen lekuraino joaten da sare batekin eta gero motordun txalupa batekin abiadura eta norabidea ondo erregulatuz eta zehaztuz, arrain sarda inguratu, azpitik sarea itxi eta hau biltzen da, sareari zirkunferentzia itxura emanez. 250-1000 metro luze eta 50 metro zabal ere izan daiteke sare mota hau, besteak beste. Sareak uretan igerian egoten da eta bildu egiten da arrain sarda etortzean.
 
Teknika honen helburua sardan doazen arrainak harrapatzea da, bai ur gainean eta baita ur azpian ere. Hasieran, ezaugarri hauek zeuzkaten espezie gehienak beste arrantza teknika baten bidez arrantzatzen ziren, baina inguratze arrantza eraginkorrena zela ikusirik, erabiltzen hasi ziren, besteak alde batera utzirik.

## Ikus, gainera 
* Arrastea

## Kanpo estekak
PCM

**Pultsu-kodetuzko modulazioa** (MIC o PCM Pulse Code Modulation ingelesezko sigletatik) seinale analogikoak bit multzo batean bihurtzean datza.

Lehenengo irudian, pultsu-kodetuzko modulazioa erabiltzen duen elementuen sistema agertzen da. Sinplifikatzeko 3 kanalen transmiziorako erabiltzen diren elementuak bakarrik agertzen dira.

Fitxategi:PCM euskaraz.png

1. Irudia.-* Elementuen antolamendua PCM sistema batean*

2. irudian uhinen formak ditugu lehenengo irudiko zenbait puntutan.

Fitxategi:MIC señal.png

2.Irudia- *uhin formak, PCM sistema bateko zenbait puntutan*

PCM-ko etapa desberdinak jarraian zehazten dira.

### Laginketa 
Segundoko n aldiz seinalearen baloreko laginak hartzean datza. Horrela, segundo batean n tentsio maila izango ditugu.

Horrela, lehenengo irudiko sisteman, sarrerako kanaletan a, b eta c seinaleak aplikatuko ditugu (2.irudia), laginaren ondoren uhinaren forma lortzen dugu.

Ahotsezko kanal telefoniko batentzat nahikoa da segundoko 8000 lagin hartzea edo 125 μsegunduko lagin bat hartzea. Laginketen teoremaren arabera, seinale elektriko jarrai baten laginak hartzen badira tarte erregularretan eta lagindu nahi den maiztazun maximoaren maiztazun bikoitzarekin, lagin hauek seinale originala osatzeko beharrezko den informazio guztia izango dute.

Kasu honetan laginketaren maiztasuna 8KHz-koa denez (periodoa 125μsegundu), 4KHz transmititzea posible izango litzateke, nahikoa beraz ahotzesko kanal telefonikoarentzat, transmititutako maiztasunik altuena 3,4 Khz-koa den.

Laginen arteko bereizketa denbora (125 μsegundo), beste kanal batzuen laginketarako zuzendu ahal izango litzateke denboraren zatiketaren bidezko multiplexazio prozeduraren bidez.

### Kuantifikazioa 
Horregatik, kuantifikazioan, laginketan lortutako tentsio nibel bakoitzari balio diskretu bana esleitzen zaio. Laginek infinitu balio har ditzaketenez ahotsaren gamaren intentsitatean (gama hau telefonoetan 60&nbsp;dB-koa da gutxi gorabehera), prozesua arintzeko aurretik zehaztutako baloreetara gehien hurbiltzen den balio hartzen da.

### Kodifikazioa 
Kodifikazioan, kuantifikazio nibel bakoitzari kodigo bitar desberdin bat esleitzen zaio. Horrela, jadanik seinalea kodifikatuta dugu trasmititzeko prest. Uhinaren forma 2.F irudian agertzen dena da.

Telefofnoetan, 4KHz-ko banda zabalera duen ahotsezko seinale analogikoa, 64Kbps-ko seinale digital batean bilakatzen da.
Telefonoetan, 31 seinal baino gehiagoko laginak tarteka daitezke. Hau horrela izanik, 32x64000= 2048000bps transmititzen dira.

### Seinale analogikoaren berreskurapena 
Onarpenean alderantzizko prozesua egiten da eta birmoldatutako seinalea jatorrizko (a), (b) eta (c)-ren itxura hartuko du, nahiz eta zenbatze prozesuan, laginen balio kuantikoen biribiltzeagatik, kuantifikazio zarata bezala azagutzen den bihurdura gertatzen den. Sistema normalizatuen tarteak aukeratzeko modua bihurdura horiek ahalik eta gehien minimizatzea izan da. Honela berreskuratutako seinaleak jatorrizkoen ia berberak dira.

## Ikus, gainera 
* DPCM
* ADPCM

## Kanpo estekak
Ruth Fuchs

**Ruth Fuchs**, jaiotze izena **Ruth Gamm** (Egeln, Ekialdeko Alemania, 1946ko abenduaren 14a - Jena, 2023ko irailaren 20a), xabalina jaurtiketan espezializatutako alemaniar kirolaria izan zen. 1972 eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan proba horretako txapeldun izan zen. 1994an, bere kirol errendimendua hobetzeko esteroideekin dopatzen zela aitortu zuen.

Historia guztiko xabalina jaurtitzaile hoberentzat hartzen da, eta proba honetan bi urre olinpiko irabazi dituen neska bakarra da. Gainera, bi aldiz izan zen Europako txapeldun, Erroma 1974an eta Praga 1978an, baita hirugarren ere, 1971n. Eta, Atletismoko Munduko Kopan ere, 1977 eta 1979an, bere proban urrea lortu zuen.

1980an erretiratu zen eta, beranduago, politikan sartu zen. Alemaniaren berbateratzearen ondoren, Legebiltzarkide izan zen Sozialismo Demokratikoaren Alderdia ordezkatuz.

## Munduko errekorrak 
* **65,06**: Potsdam, 1972ko ekainak 11
* **66,10**: Edinburgo, 1973ko irailak 7
* **67,22**: Erroma, 1974ko irailak 3
* **69,12**: Berlin, 1976ko uztailak 10
* **69,52**: Dresde, 1979ko ekainak 13
* **69,96**: Split, 1980ko apirilak 29

## Erreferentziak
1976ko Udako Olinpiar Jokoak

**1976ko Udako Olinpiar Jokoak** Kanadako Montreal hirian jokatu ziren, 1976. urtean. Udako Olinpiar Jokoetako XXI. edizioa izan zen. 6.028 kirolarik hartu zuten parte, 21 kirol eta 198 probatan, 92 herrialde ordezkatuz.

Berriz ere izpiritu olinpikoaren aurka, politika agertu zen. Zenbait ordezkaritza afrikarrek, Zeelanda Berria kanporatzea eskatu zioten Nazioarteko Batzorde Olinpikoari, Hego Afrikaren aurka errugbi partidu bat jokatu zuelako, apartheid politikagatik kanpoan zegoen herrialdea. Nazioarteko Batzorde Olinpikoak ez zituen presio horiek onartu, eta eskatutakoari uko egin zionez, horren ondorioz, 24 afrikar ordezkaritza lehiaketetatik erretiratu ziren.

## Dominak 
## Une handiak 
* Emakumeen saskibaloia, arraunketa eta eskubaloia lehen aldiz agertu ziren kirol olinpiko gisan.
* Nadia Comaneci gimnasta errumaniarra, 14 urterekin, hamarreko puntuaketa lortu zuen lehena izan zen, barra asimetrikoetan. Orotara, zazpi hamarreko lortu zituen.
* Gizonezkoen aldetik, Shun Fujimoto gimnasta japoniarrari hanka bat hautsi zitzaion lurreko proban. Japoniako taldeak lehia estua zuen SESBekoarekin; beraz, Fujimotok zauria sekretupean mantendu zuen, baina eraztunetako proba amaitu ondoren, belauna tokitik atera zuen, eta derrigorrez erretiratu behar izan zuen.
* Banakako izarrak Klaus Dibiasi italiarra, Viktor Saneiev sobietarra eta Irena Szewińska poloniarra izan ziren. Lehenak, bere hirugarren jarraikako urrezko domina irabazi zuen plataforma jauzian; bigarrenak bere hirugarren urrea lortu zuen jauzi hirukoitzean: azkenak 400 metroko proba irabazi zuen bost probatan eta, horrenbestez, bere zazpigarren domina irabazi.
* Alberto Juantorena kubatarra garaipen bikoitz bat irabazten lehena izan zen, 400 eta 800 metroko probetan.
* Miklos Nemeth hungariarrak xabalina jaurtiketan urrea irabazi zuen eta, urrea lortu zuen kirolari baten seme bihurtu zen. Aita Imrek mailu jaurtiketako proba irabazi zuen 1948ko Olinpiar Jokoetan.
* Oso joko garestiak izan ziren. Instalakuntza askoren eraikuntza, estadioa barne, Quebec probintzian saldutako zigarreten gaineko zerga batekin finantzatu zen. Zerga berezi hori 2006ko abendua arte kobratu zen, une horretan zor guztiak kitatu ziren arte.

 

## Kanpo estekak
Arnuanda II.a

**Arnuanda II.a**, errege hitita bat izan zen, bere aita Shubiluliuma I.aren seme eta oinordekoa. Gutxi gora-behera, urte t'erdiz gobernatu zuen, K.a. 1322tik K.a. 1321 arte.

Shubiluliuma I.aren seme nagusi bezala, honen kanpaina militar batzuetan parte hartu zuen, bereziki, Mitanniren aurkako Bigarren Gerra Siriarrean eta Antzinako Egiptoren aurkako gerran. Hain zuzen ere azken gerra honetan, preso ugari harrapatu ziren, hititen erresumara, Shubiluliuma I.a lehenik, eta, handik denbora batera, Arnuanda II.a ere hil zituzten izurrite bat eraman zuten presoak.

Arnuanda II.aren oinordekoa, bere anaia txikia Mursili II.a izan zen.

## Familia 
## Kanpo estekak
Shagarakti-Shuriash

**Shagarakti-Shuriash**, Babilonia, Itsasoko Herrialdea, Akad eta Khanako errege bat izan zen, Kudur-Enlilen seme eta oinordekoa. K.a. XIII. mendearen bigarren erdialdean gobernatu zuen, K.a. 1245etik K.a. 1233 arte.

Bere oinordekoa, bere seme Kashtiliash IV.a izan zen.
Arraste

thumb|250px|Hondoko arrastea

**Arrastea** itsasontzitik herrestan doan inbutu formako sare bat erabiltzen duen arrantza-teknika da. Arrantza teknika aktiboa da, izan ere, itsasontziak arraste-sarea toki batetik bestera mugiarazten du.

Arraste sareak hondoan edo ur betean erabil daitezke, ontzi batek edo bik traturik.

Hondoko arraste-sareek aurkitzen duten guzia harrapatzen dute (algak, arrainak, oskoldunak...). Protesta ugari eragin du arrantza teknika horrek, ekosistemak biziki kaltetzen baititu, habitatak suntsituz eta harrapakinen artean selekzio guti eginez.
Hain gutxi kontrolatua eta itsasondoentzat hain bortitza denez, herrialde askotan zainduta eta mugatuta dago, baina oso gutxitan dago galarazita. Teknika hau dribarekin batera, selektibotasunik gabekoa da, izan ere bere aurrean harrapatzen duen guztia hausten du, bai algak, bai krustazeoak eta baita arrainak ere.

Ur beteko arrastean, sareak hondoko arrastean baino anitzez handiagoak izaten dira eta ez dute hondoa hunkitzen. Selektibitate handiagoa dute, sarda tinkoetan ibiltzen diren arrainak harrapatzen baitira gehienbat. Gainera, hondoa hunkitzen ez dutenez, habitatak ez dituzte suntsitzen. Hala ere, sare horiek zetazeoak harrapa ditzakete, eta beren eraginkortasunarengatik, arrantzatzen dituzten arrain espezieak lanjerrean ezar ditzakete.

## Historia 
XVII. mendeko Ingalaterrako jakintsuek, arrantza teknika arriskutsua zela baieztatu zuten. Horretaz gain, arrantza hau erabiltzen zuten arrantzaleak alfertzat zituzten, harrapatzen zutena ez baitzuten espeziatan banatzen, eta sarea uretara bota besterik ez omen baitzuten egiten. Teknika honek itsasondoko arrainak harrapatzeko erraztasunagatik iraun zuen, eta jendeak jan beharra zuen. Ingalaterrako gobernuak 16 arraste-sare bahitu zituelarik, sekulako altxamenduak gertatu ziren arrantzaleen artean eta 2000 pertsona joan ziren arma eta guzi, sare horiek berreskuratzera.

## Arrastariak 
thumb|upright|Arraste sareak arrainekin

Arrasterako sareak erabiltzen dituzte. Eta sareak mugitzeko, motorra erregulatua duten itsasontziak darabiltzate. Batzuetan, bi itsasontzi ere ibiltzen dira, kasu honetan biek motorra indar berberean jarrita izan beharko lukete.

Hauek dira arrasterako itsasontzi motak:
* Alde bateko arrastaria: Sareak itsasontziaren alde batetik botatzen dira eta muturra bi garabiri (branka eta popakoei) lotua izaten zaie. Marruskadura jasateko, azkartuak izaten dira.
* Popako arrastari txikia: Makinilatik zubiko popara eta zubitik brankara doazen atoi kableak dira. Erresistenteak marruskadura jasateko.
* Popako arrastaria: popako zubira doazen erremolke kableak dira. Motoiak atetzarrei finkatzen zaizkie, zubia brankara, arranpatik popara.
* Izozkailu arrastariak: Izozteko tresneria duten alturako arrantzako itsasontziak dira. Soto isolatuak dituzte. Gainera, itsasontziak lantegiak dira, hau da, arrantzatua fresko mantentzeaz gain, paketatu, bildu, birrindu etab. egiten duten tresna asko dituzte.
* Tangone arrastariak: Txanbergak erabiltzen dituzte arrantzatua makilari helduta garraiatzeko, eta aldeetara zabalduak sare bat edo bi garraiatzeko.

## Kanpo estekak
Treverisko Terma Inperialak

**Treverisko Terma Inperialak** edo *Kaiserthermen* alemanez, *Rheinisches Landes-Museum*etik gertu daude, Treveris hirian, Alemanian. IV. mendearen hasieran eraikiak, Konstantino I.a Handia erromatar enperadorearen erregealdian, Erromatar Inperioko hirugarren terma multzo handiena zen. Hormetako eta zimentazioko hondakinek, oraindik jatorrizko diseinua erakusten dute. *Caldarium*go harresiak (ur beroko igerilekudun gelak), hoberen kontserbaturik daudenak dira. Ondoren, *tepidarium*a dator, terma epelak.

*Frigidarium* zabala, bainu hotzentzako erabiltzen zen, eta palestra ere, ariketentzako kanpo gune bat, zabala zen. Termetako beste funtsezko zatia, hipokausto izeneko berotze sistema zen, non, airea, labeek berotu eta zoladuraren azpitik gidatua zen.

## Kanpo estekak
Khana

[300px|eskuinera|thumb|Khana edo Terqaren kokapena [Mesopotamian.]]
**Khana** edo **Terqa**, Maritik 60 kilometro iparmendebaldera zegoen hiri-estatu bat zen. K.a. 1830 inguruan, jada bazuen nolabaiteko boterea, eta bere lurraldea hedatu zuen. Kasitarrek bereganatu zuten K.a. 1729an, eta, Marirekin batera, **Khanako erresuma** eratu zuten, Babiloniaren hainako garrantzia zuena. Khanako errege batek (beharbada Tiptazkik), hititei, Babilonia konkistatzen lagundu zien K.a. 1594an. Honen ondorengo izan zen Agum II.ak (iloba bat, Ur Zigurumashen semea) "Khanako eta kasitarren erregea, Almaneko erregea (Dijala ibaiaren iturburu inguruan dagoen egungo Kholwab) Gutium edo gutitarren erregea, Akadeko erregea eta Babiloniako erregea" tituluak izan zituen. Azkenik, kasitarrek, Babilonia domeinatzen amaitu zuten K.a. 1570 inguruan.

## Erregeak 
* Ilakabkabuhu, K.a. 1830
* Yadikh Abu, K.a. 1721
* Gandash, K.a. 1720 (lehen errege kasitarra)
* Agum I.a, K.a. 1700
* Kashtiliash I.a, K.a. 1675
* Kashtiliash II.a, K.a. 1660
* Abirattash, K.a. 1640
* Ur Zigurumash, K.a. 1625
* Kharbashikhu, K.a. 1610
* Tiptakzi, K.a. 1600
* Agum II.a, K.a. 1580
* Gutxi gora behera K.a. 1570etik, Babilonia izango da kasitar domeinuen erdigunea.

## Kanpo estekak
Bakenrenef

**Uahkara Bakenrenef** edo soilik **Bakenrenef**, Egiptoko XXIV. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 718 eta K.a. 712 bitartean gobernatu zuena (von Beckerath).

Manetonek, Bakenrenef, XXIV. dinastiako faraoi bakartzat hartzen du. Sexto Julio Afrikanok, Maneton aipatuz, **Bokkhoris**ek, sei urtez gobernatu zuela dio, baina, Eusebio Zesareakoak, Bojjorisek (Sinzeloren bertsioa) edo **Bokkoris**ek (bertsio armeniarra) 44 urtez gobernatu zuela dio.

Egungo adituek, Tefnakht dinastia honetan sartzen dute, eta erregealdi laburrago bat ematen diote, bost urtekoa soilik, Apis zezen baten lurperaketako testuetan oinarrituz.

Maneton, Bokkoris edo Bakenrenefen erregealdiko bi gertakariren iturria da. Lehena, arkume batek, Egipto asiriarrek konkistatuko zutela iragarri zuen istorio bat da, Claudio Aeliano (De Natura Animalis 12,3)bezalako beste egile klasiko batzuek beranduago errepikatutako istorio bat. Bigarrena, Bakenrenef, Egiptoko XXV. dinastiako errege bat izan zen Shabakok harrapatu eta bizirik errez hil zuela dioen bat da.

Diodoro Sikulok, Manetonek baino hiru mende beranduago idatziz, xehetasun ezberdin batzuk gehitzen ditu. Diodorok, Bakenrenef, "itxura batean, nardagarria" izan zen arren, bere aurrekoak baino jakintsuagoa zela dio (1.65). Egiptoarrek, kontratuei buruzko lege baten egiletza eman zioten, dokumentu bat sinatzen ez zenean zorrak ordaintzeko modu bat eman zuena, eta Diodororen garaia arte indarrean egon zen lege hau (1.79). Honegatik eta beste gertakari batzuengatik, Diodorok, Bakenrenef, Antzinako Egiptoko sei legegile garrantzitsuenetako bat bezala adierazi zuen.

Idazle hauek eman zioten garrantzia gora-behera, Bakenrenefen garaiko erregistro gutxi mantendu dira. Bere erregealdiari buruzko idazkun nagusia, bere erregealdiko 5. edo 6. urtean eginiko Apis zezen baten lurperaketari buruzkoa da. Gainontzekoak, Auguste Mariettek Saqqarako Serapeuma industean aurkitu zituen estela batzuk baino ez dira. Shabakok tronutik kendu zuen, eta zezena, bere erregealdiko 2. urtean lurperatu zuen, Behe Egipton kanpaina bat egin zuenean. Bakenrenefekin amaitzen da hain denbora laburrez iraun zuen Egiptoko XXIV. dinastia, Egiptoren etsai zen Kushen (Nubia) jatorria zuen Egiptoko XXV. dinastiari lekua uzteko.
Frigidarium

[thumb|300px|[Siziliako Villa del Casaleko frigidariuma]]

***Frigidariuma***, erromatar termatan, bainu hotzak hartzen ziren tokia zen.

Oinarrian, sorbaldaraino urperatzeko igerileku bat zen, handia edo txikia. Bere funtzioa, bainuzaleek, *caldarium* eta *tepidarium*ean hartutako bainu bero eta epelen bidez euren poroak ireki ondoren, hauek berriz ixtea zen.

Bainu publikoetako azken etapa zen.

Munduko handienak, Karakalaren Termak eta Dioklezianoren Termak ziren, Antzinako Erroman.

## Kanpo estekak