open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Horta-Guinardó

**Horta-Guinardó**, Bartzelona hiriko barrutia da, iparekialdean kokatuta dagoena, Gràcia eta Nou Barris barrutien artean. 1.194,7 hektareatako azalerarekin, hiriaren %11,9a hartzen du. 2009. urtean 171.961 biztanle zituen.

Horta-Guinardó eremua Bartzelona hirira berandu gehitu zen. XIX. mendean hiriko eremu eta auzo askotan eman zen industrializazioa ez zuen jasan, ez eta 1950ko hamarkadan haietan eman zen urbanizazio prozesua ere. Hortaz, barruti honetan etxebizitzak modu nahasian eraiki ziren, eraikuntza baldintzak egoki betetzen ez zituzten eremu batzuetan etxola guneak eraikiz, aldiz barruti honetako beste eremu batzuetan kalitatezko etxebizitzez osatutako guneak eraiki izan direlarik.

## Mugak 
Barruti hau hiriaren ipar-ekialdean kokatzen da, Gràcia eta Nou Barris barrutien artean. Hegoaldean Eixample, Sant Andreu eta Sant Martí barrutiekin mugatzen du, iparraldean Collserola mendilerroa du, han Sant Cugat del Vallès eta Cerdanyola del Vallès udalerriekin mugatzen duelarik.

## Auzoak 

   Horta-Guinardó barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (ha)
      Dentsitatea (biz/ha)
   
   
      33
      El Baix Guinardó
      26.287
      56,0
      469,6
    
   
      34
      Can Baró
      9.159
      38,4
      238,7
    
   
      35
      El Guinardó
      35.836
      130,8
      273,9
    
   
      36
      La Font d'en Fargues
      9.608
      65,7
      146,2
    
   
      37
      El Carmel
      33.081
      94,2
      351,3
    
   
      38
      La Teixonera
      11.494
      33,7
      341,1
    
   
      39
      Sant Genís dels Agudells
      7.228
      171,6
      42,1
    
   
      40
      Montbau
      5.261
      204,7
      25,7
    
   
      41
      La Vall d'Hebron
      5.618
      73,6
      76,3
    
   
      42
      La Clota
      480
      17,8
      26,9
    
   
      43
      Horta
      27.909
      308,2
      90,5
    
   
      
      **Horta-Guinardó**
      **171.961**
      **1.194,7**
      **143,9**
   

## Iruditegia 

Irudi:Barcelona San Pau 2.JPG|Santa Creu eta San Pau eliza.
Irudi:Parc del Laberint d'Horta Barcelona 1.jpg|Labirintoaren parkea.
Irudi:Boca sud del tunel de la Rovira.JPG|La Rovira tunelaren hegoaldeko sarrera.
Irudi:Districte d'Horta-Guinardó.svg|Horta-Guinardó barrutia eta bere auzoen mapa.

## Kanpo estekak 
* Horta-Guinardóko barrutia
Sants-Montjuïc

**Sants-Montjuïc**, Kataluniako Bartzelona hiriburuko barruti bat da, hiriaren hegoaldean kokatuta dagoena. Barruti honek 3. zenbakia du eta hiriko hamar barrutien artean zabalena da, 2.294 hektarea baiditu. Bartzelonako barruti eta auzoez gain, L'Hospitalet de Llobregat eta El Prat de Llobregat udalerriekin ere muga egiten du. 1984an sortu zen, II (Montjuïc eta Poble-sec) eta VII (Sants, Hostafrancs eta La Bordeta) barrutiak batzearekin batera. 2009an 184.543 biztanle zituen.

## Sants-Montjuïceko auzoak 
Berez, Sants-Montjuïc barrutia zazpi auzok osatzen dute, halere Montjuïc mendia eta Zona Franca - Port eremua ere barruti honen barnean sartu ohi dira. Azken eremu honetan Zona Franca eta Bartzelonako portua sartzen dira. Hortaz, barrutia osatzen duten hamar auzoak honako hauek dira:

   Sants-Montjuïc barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (ha)
      Dentsitatea (biz/ha)
   
   
      11
      El Poble-sec
      41.018
      94,3
      434,8
    
   
      12
      La Marina del Prat Vermell
      1.085
      75,3
      14,4
    
   
      13
      La Marina de Port
      30.128
      125,5
      240,1
    
   
      14
      La Font de la Guatlla
      10.336
      30,2
      342,1
    
   
      15
      Hostafrancs
      16.208
      41,0
      395,1
    
   
      16
      La Bordeta
      18.823
      57,7
      326,5
    
   
      17
      Sants-Badal
      24.507
      41,1
      596,9
    
   
      18
      Sants
      42.438
      109,8
      386,6
    
   
      -
      Montjuïc
      0
      366,1
      0
    
   
      -
      Zona Franca-Port
      0
      1.353,1
      0
    
   
      
      **Sants-Montjuïc**
      **184.543**
      **2.294,0**
      **80,4**
   

## Leku interesgarriak 
* Albéniz jauregia
* Bartzelona pabilioia
* Bartzelonako Espainiar Herria
* Bartzelonako portua
* Bartzelona-Sants geltokia
* Dona i Ocell
* Espainiako enparantza (Bartzelona)
* Fajol Etxea
* Herrialde Katalanen enparantza

## Iruditegia 

Irudi:Districte de Sants-Montjuïc.svg|Sants-Montjuïc barrutiaren mapa.
Irudi:Barcelona port.jpg|Bartzelonako portua.
Irudi:BarcelonaMNAC.JPG|Ikuspegia Montjuïceko Jauregi Nazionaletik ikusita.
Irudi:Barri del Poble Sec i les xemeneies.jpg|El Poble-sec auzoa.

## Kanpo estekak 
*  Sants-Montjuïceko barrutia
Sarrià-Sant Gervasi

**Sarrià-Sant Gervasi** Bartzelona hiriko barrutia da. 2009an 145.489 biztanle zituen.

Sant Gervasi 1897araino udalerria izan zen, Sarrià 1921. urterarte, bi data horietan Bartzelona hiriari gehitu eta auzo bilakatu zirelarik.

## Auzoak 

   Sarrià-Sant Gervasi barrutiko auzoak
   
      Kodea
      Auzoaren izena
      Biztanleria (2009)
      Azalera (ha)
      Dentsitatea (biz/ha)
      Azpiauzoak
   
   
      22
      Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes
      4.295
      1.152,4
      3,7
      Vallvidrera (Font del Mont), el Tibidabo, les Planes (Can Rectoret, Mas Sauró, Mas Guimbau)
    
   
      23
      Sarrià
      23.802
      304,2
      78,3
      Can Caralleu eta Les Tres Torres
    
   
      24
      Les Tres Torres
      15.832
      78,8
      200,8
      
    
   
      25
      Sant Gervasi-La Bonanova
      24.270
      223,5
      108,6
      Sant Gervasi de Cassoles eta la Bonanova
    
   
      26
      Sant Gervasi-Galvany
      46.829
      165,9
      282,3
      Sant Gervasi de Cassoles, Galvany
    
   
      27
      El Putget i Farró
      30.461
      84,6
      359,9
      el Putget, el Farró
    
   
      
      **Sarrià-Sant Gervasi**
      **145.489**
      **2.009,4**
      **72,4**
      
   

## Leku interesgarriak 
* Collserolako dorrea
* Fabra behatokia
* Tibidabo
* Balmes kalea

## Iruditegia 

Irudi:Districte de Sarrià-Sant Gervasi.svg|Sarrià-Sant Gervasi barrutiaren kokapen mapa.
Irudi:Plaça del Consell de la Vila.jpg|Consell de la Vila enparantza.
Irudi:Carrer Balmes - Barcelona (Catalonia).jpg|Balmes kalea.
Irudi:La Rotonda - vista general.jpg|La Rotonda eraikina.

## Kanpo estekak 
*  Sarrià-Sant Gervasiko barrutia
Managua

**Managu**a (nahuatl: *Manawak*), ofizialki **Leal Villa de Santiago de Managua**, Managuako departamenduaren buru den Nikaraguako Errepublikako udalerria eta hiriburua da. Nikaraguako gobernuaren egoitza eta Estatuaren botereak ere bertan daude. Nikaraguako mendebaldean dago, Xolotlan edo Managua lakuaren hego-mendebaldeko kostaldean, eta herrialdeko hiririk handiena da populazioari eta hedadura geografikoari dagokienez, baita Erdialdeko Amerikako hiririk handienetako bat ere. Hiria kolonaurreko herrixka historiko batean dago finkatuta. 1819an hiribildu bihurtu zuten, 1846an hiri, 1852an Nazioaren Hiriburu izendatu zuten eta 2009an barrutia sortu zuten.

Managuak 1.380.000 biztanle inguruko biztanleria du bere udal-mugen barruan, Managuako metropoli-eremuak (Tipitapa eta Sandino Hiria bezalako hiri jendetsu eta hurbilenak hartzen dituena) bi milioi biztanle ditu, eta, ondorioz, Erdialdeko Amerikako hiririk jendetsuenetako bat da. Managua herrialdeko biztanle-gunerik handiena da, biztanleriaren % 24 biltzen baitu.

Managua Nikaraguako hiriburu bihurtzeko ahaleginak 1824an hasi ziren, Erdialdeko Amerikako nazioek Espainiarekiko independentzia formalki lortu ondoren. Managua Leonen eta Granadaren artean kokatzeak leku logiko eta ezin hobea egin zuen Koloniaren garaietatik titulu hori lehiatzen zuten bi hiri horien arteko lehiari behin betiko irtenbidea emateko.

Managuaren itxurak aldaketa erradikalak izan ditu bere historian zehar, hondamendi natural kontaezinen ondorioz, hala nola lubiziak, uholdeak, baina batez ere lurrikarak, hiria behin baino gehiagotan erabat edo partzialki suntsitu dutenak, aurrerapen-hamarkadak atzeratuz azpiegitura gehienak ezabatzean, garrantzitsuenak eta berrienak 1931n eta 1972an gertatu ziren.

Azken horren ondoren, Managua metropoli desordenatu bat bihurtu zen, obra-hondakinen erdigune batekin, eraikin alturik gabe, pobretua, eta inbertsiorako erakargarritasun gutxikoa. 1970eko eta 1980ko hamarkadetako gerra zibileko gertakari suntsitzaileek egoera hori larriagotu zuten. Lau hamarkadaren ondoren, Nikaraguako hiriburua hegaldia altxatzen hasi da, Ameriketako Etorkizuneko Hirien kategoriako Atzerriko Inbertsio Zuzeneko Estrategiaren (IED) hemisferioko hirugarren hiria izan arte (*Financial Times*ek argitaratua).

## Historia 
* 1855ean Nikaraguako hiriburu bihurtu zen Leon eta Granadaren lekukoak hartuta.
* 1931ko martxoaren 31n lurrikara batek hiria astindu zuen.
* 1972ko abenduaren 23an beste lurrikara batek hiria suntsitu zuen, 10.000 hildako baino gehiago utziz.

## Klima 

## Managuar ezagunak 
* Gioconda Belli (1948-), idazlea.

## Herri eta hiri senidetuak 
Managua ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Managua Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*) (portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Sant Martí

**Sant Martí**, Kataluniako Bartzelona hiriko barruti bat da, ekialdean kokatuta dagoena eta Sant Adrià de Besòs udalerriarekin mugakide dena. Gainera, Ciutat Vella, Eixample, Horta-Guinardó eta Sant Andreu barrutiak, eta Mediterranear itsasoa ere mugakide ditu.

Barruti honen izena antzinako udalerria zen Sant Martí de Provençalsen izenean oinarrituta dago.

## Sant Martíko auzoak 
Gaur egun barrutia hamar auzoetan banatua dago:

thumb|400px|erdian|Auzoaren kokalekua Bartzelona hirian.

## Kanpo estekak 
*  Sant Martí barrutia, Bartzelonako Udal webgunea
ZX Spectrum

**ZX Spectrum**-a 80ko hamarkadako etxe-ordenagailu ezagunetarikoa da. Lehen modeloa 1982ko apirilean Sinclair Research britainiar konpainiak Erresuma Batuan merkaturatu zuen, eta familiako azken modeloak 1993an fabrikatuak izan ziren. Bere erabilerraztasun eta salneurri merkeari esker herrialde askotako milioika lagunen lehen ordenagailua izan zen.

## Modeloak 
### ZX Spectrum 16/48K (1982) 
Lehen modeloek 16 edo 48 kilobyte RAM eduki zezaketen. Beraien ROM 16 kilobytekoa zen, Sinclair BASIC-a edukiz. Zilog Z80-A 3,50 MHz-ko abiadurarekiko CPU bat zuten. Kanal bakarreko soinua barneko bibragailu batek sortzen zuen. Teklatua kautxuzkoa zen. Programak eta datuak kasete grabagailu arrunt batean (ez barne) grabatzen zituzten. Telebista arrunt baterako bideo irteera bat zeukaten (Spectrum guztietan bezala). Spectrum guztiek 256x192ko bereizmena zituzten, 15 kolorerekin.

### ZX Spectrum + (1984) 
300px|eskuinera|thumb|ZX Spectrum +
Teklatu hobearekiko Spectrum 48 Kb bat zen. Honetaz gain, reset-botoi bat zuen.

### ZX Spectrum 128 (1985) 
300px|eskuinera|thumb|ZX Spectrum 128
Bere teklatua eta aurreko modeloarena berdintsuak ziren. Baina barrutik ezberdinagoak ziren. 128 Kb RAM eta 32 Kb ROM (hobetutako BASIC-editore berri bat edukiz) zituen. Honetaz gain, hiru kanaleko soinu berria telebistan entzuten zen, MIDIrekin bateragarria zen eta zenbait periferikorako irteerak zituen.

### ZX Spectrum +2 (1986) 
1986an Amstrad lehiakideak Sinclair erosi zuen. Bere lehen modeloa, ZX Spectrum +2-a izan zen. Spectrum 128 bat zen, hobetutako teklatu batekin eta garrantzitsuena: kasete grabagailu bat zuen karkasan barne. Lehen aldiz bi joystick-etarako portuak zituen (aurreko modeloetan kanpo-interfazeen bidez konektatzen ziren).

### ZX Spectrum +3 (1987) 
300px|eskuinera|thumb|ZX Spectrum +3
Kasete grabagailuaren ordez, 3 hazbeteko diskete-unitate bat zeukan. ROM 64 Kilobytekoa zen, disketearen sistema eragilearekin.

### ZX Spectrum +2A (1987) 
Bere karkasa +2koa zen eta barnea +3koa zen.

### Klonak 
50 klon ofizial zein ez-ofizial baino gehiago zenbatu dute, gehienak Ekialdeko Europan eta Hego Amerikan.

90ko hamarkadan Spectrum-a, gainontzeko 8 bit-eko ordenagailuak bezala, 16 bit-eko ordenagailu berriek ordezkatua izan zen.

## Softwarea 
Spectrum-ean erabiltzeko 13.000 programa baino gehiago sortu zuten. Gehienak bideo-jokoak, baina mota guztietako programak ere bai. Zenbait egungo bideo-joko programatzailek Spectrum-ean hasi zuten beraien lanbidea.

## Kanpo estekak 
*  World of Spectrum - ZX Spectrum-ari buruzko webgune ofiziala. Milaka doako bideo-joko eta artxibo original, baita ere PC-an erabiltzeko emuladoreak.
*    Retrospec - Spectrum-eko jokoen PC-rentzako doako bertsio berriak.
Ameztia

**Ameztia** hau izan liteke:

* Ameztia: Zuhaitz mota bat da.

## Toponimia 
* Ameztia (Altsasu): Nafarroako Altsasu udalerriko dermio bat da.
* Ameztia (Ituren): Nafarroako Ituren udalerriko auzo bat da.
* Ameztia (Zubieta): Nafarroako Zubieta udalerriko auzo bat da.

## Ikus, gainera 
* Amezti
Iturritxoeta (Altsasu)

**Iturritxoeta** edo **Iturritxota** Altsasuko dermioa da, Urbasaren magaletan, Gaztelura igotzeko bidean.

## Ikus, gainera 
* Altsasuko dermioen zerrenda
* Altsasu

## Kanpo estekak
Lezalde (Altsasu)

**Lezalde** Altsasuko dermioa handi bat da, Urbasaren magalak leuntzen diren zonaldean, herriaren hegoaldean. Azkeneko urtetan famatua egin da Altasun bertan udalak egin nahi duen berrantolaketa urbanistikoa dela eta. Mendebaldean egiten du muga Dermauekin baina berez ekialdean ere egiten du, hau da, Dermauren barruan dagoen dermio bat dela esan daiteke.

## Kanpo estekak 
* Lezalderen urbanizazioagatik kaltetutako jabeen bloga

## Ikus, gainera 
* Altsasuko dermioen zerrenda
* Altsasu
Hizkuntza natural

**Hizkuntza natural** terminoa erabili ohi da bereziki giza hizkuntzaz mintzatzeko. Haren esanahia gizakiak sortutako hizkuntza formalei kontrajartzen zaie.

Hizkuntza naturala helburu komunikatibo bat duten jatorrizko hiztunek osatzen duten kulturari esker bilakatzen da. Adibidez, txinera, euskara, gaztelania eta ingelesa hizkuntza naturalak dira.

## Hizkuntza formalarekiko ezberdintasunak 
Hizkuntza formalean ez bezala –hor, kate edo perpaus baten esanahia bere aspektu edo formaren menpe baino ez dago–, hizkuntza naturaletan semantika edo esanahi espezifiko edo kontestualak parte hartzen dute perpausaren zuzentasun eta esanahian. Horrek bere ikerketa zailtzen du.

Hizkuntzalaritza hizkuntzak aztertzeaz arduratzen den arloa da: edozein komunikazio prozesu definitzen duen arau bilduma da.

Komunikazio arauak daudenez, hizkuntza natural zehatz bat ere defini daiteke, sor eta erabil daitezkeen perpaus sorta gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hizkuntza naturalaren prozesamendua
* Hizkuntza naturala sortzea

## Kanpo estekak 
*  «Procesamiento del lenguaje natural»
Quino

**"Quino"** edo **Joaquín Salvador Lavado** (Mendoza, 1932ko uztailaren 17 - *ibidem*, 2020ko irailaren 30a) komikigile argentinarra zen, Fontanarrosarekin batera ezagunenetarikoa.

Haatik, Quino nazioartean askoz ezagunagoa zen, batez ere "*Mafalda*" komiki sortari esker, 1964tik 1973 arte jatorriz argitaratutakoa. Mafalda izeneko neskatoa eta Manolito laguna klasiko bihurtu dira, gizarte garaikideari buruzko burutazioak direla eta.

## Biografia 
Txikitatik Quino izena jarri zioten, haren osaba Joaquín ilustratzailearengandik, bereizteko. 1945ean, ama hil ondoren, Mendozako Arte Ederretako Eskolan hasi zen ikasten. Aita handik gutxira hil zitzaion, Quinok hamazazpi urte zituenean. Eskola utzi zuen, komikigile izateko asmoz, eta laster saldu zuen bere lehen lana. Hainbat argitaletxetan saiatu zen lana aurkitzen, baina ez zuen arrakastarik izan. Derrigorrezko soldaduska egin ondoren, 1954an Buenos Airesen finkatu zen.

Bere lehen umorezko orrialdea *Esto es* astekarian argitaratu zuen, eta ordutik aurrera beste hedabide askotan argitaratzen hasi zen: *Leoplán*, *TV Guía*, *Vea y Lea*, *Damas y Damitas*, *Usted*, *Panorama*, *Adán*, *Atlántida*, *Che*, *Democracia* egunkaria, besteak beste.

1954an, aldizka argitaratzen hasi zen *Rico Tipo*n eta gero *Tía Vicenta* eta *Dr. Merengue*n. Handik gutxira, publizitate-marrazkiak egiten hasi zen. Lehen bilduma liburua, *Mundo Quino*, 1963an argitaratu zuen, eta, ondoren, Mansfield etxetresna elektrikoen enpresarentzako ezkutuko publizitate kanpaina baterako orrialde batzuk eskatu zizkioten, Mafaldaren pertsonaia horretarako sortu zuelarik. Kanpaina ez zen gauzatu, eta, beraz, Mafaldaren lehen istorioa Leoplanen argitaratu zen, eta, ondoren, *Primera Plana* astekarian argitaratu zen aldizka, astekariaren zuzendaria Quinoren laguna baitzen. 1965 eta 1967 artean Argentinako *El Mundo* egunkarian argitaratu zen; laster argitaratu zuen lehen bilduma liburua eta beste herrialde batzuetan argitaratzen hasi zen, horien artean Italian, Espainian (zentsurak helduentzat bezala etiketatzera behartu zuen) eta Portugalen.

1973ko ekainaren 25ean Mafaldaren komikiak utzi ondoren, Quino Milanera joan zen, eta umorezko orrialdeak egiten jarraitu zuen.

2014ko maiatzaren 21ean, Komunikazio eta Giza Zientzien Asturiasko Printzea saria jaso zuen, eta hurrengo urriaren 25ean eman zioten.

## Beste lan batzuk 
* *Mundo Quino* (1963; berriro argitaratua 1998an)
* *A mí no me grite* (1972)
* *Yo que usted...* (1973)
* *Bien, gracias, ¿y usted?* (1976)
* *Hombres de bolsillo* (1977)
* *A la buena mesa* (1980)
* *Ni arte ni parte* (1981)
* *Déjenme inventar* (1983)
* *Quinoterapia* (1985)
* *Gente en su sitio* (1986)
* *Sí, cariño* (1987)
* *Potentes, prepotentes e impotentes* (1989)
* *Humano se nace* (1991)
* *Yo no fui* (1994)
* *Cuentecillos y otras alteraciones* (testuak Jorge Timossi-renak) (1995)
* *¡Que mala es la gente!* (1996)
* *¡Cuánta bondad!* (1999)
* *A mí no me grite* (1999)
* *Esto no es todo* (bilduma) (2002)
* *¡Qué presente impresentable!* (2005)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura.
* Literatura amerikarra.

## Kanpo estekak 
*  Quinoren webgune ofiziala
Cundinamarca (departamendua)

**Cundinamarca** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena, Andeetako eskualdean. Boyacárekin du muga iparraldean, Boyacá eta Metarekin ekialdean, Meta, Huila eta Tolimarekin hegoaldean eta Tolima eta Caldasekin mendebaldean. 22.478 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 2.721.368 biztanle zituen. 116 udalerri ditu. Hiriburua Bogota da.

## Izena 
Izena kitxuazko *Kuntur marqa*-tik («Kondorraren habia») dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Departamenduaren webgune ofiziala, cundinamarca.gov.co
Kolonbiaren banaketa administratiboa

thumb|350px|Kolonbiako departamenduak
**Kolonbiako banaketa administratiboa** 32 departamenduz eta Hiriburu Barruti batez osatua dago. Gaur egungo banaketa administratiboa 1991tik indarrean dago.

## Kolonbiako departamendu zerrenda 
### Hiriburu Barrutia 
### Departamenduak 
(*) Departamendu batzuk eskualde batean baino gehiagotan sartzen badira ere, sailkapena lurraldearen portzentaje handienaren arabera egina da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kolonbia
* Kolonbiako eskualde naturalak

## Kanpo estekak
Atlantiko (Kolonbiako departamendua)

**Atlantiko** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Karibeko eskualdean. Karibe itsasoarekin du muga iparralde eta mendebaldean, Bolívar departamenduarekin hego-mendebaldean eta Magdalenarekin ekialdean. 3.319 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2016an 2.489.709 biztanle zituen. Hiriburua Barranquilla da (1.186.640 biztanle 2010ean).

23 udalerri ditu.

## Inguru naturala 
Karibe itsasoaren kostaldean dago kokatua. Magdalena ibaiak zeharkatzen du. Ez da herrialde garaia, mendirik altuena Cerro Alto baita (523 m.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Departamenduaren webgune ofiziala, atlantico.gov.co
Quibdó

**Quibdó** Kolonbia iparraldeko hiria eta Choco departamenduaren hiriburua da. Pazifikoko eskualdearen hiri nagusia da. Izen bereko kazikearen omenez dauka izena hiriak.

97.714 biztanle ditu (2005). Arrazari dagokionez, herritar gehienak beltzak dira ("afro-kolonbiarrak").

Atrato ibaiaren ertzean dago. Itsas-mailatik 43 metrotan kokaturik dago.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Pasto

thumb|250px|Pasto eta, atzean, Galeras sumendia.
**Pasto** Kolonbia hegoaldeko hiria eta Nariñoko departamenduaren hiriburua da. Herrialdeko 10. hiririk handiena da (424.283 biztanle, 2005).

Andeetako *"Nudo de los Pastos"* izeneko mendigunean dago, Galeras sumenditik (4.276 m) 9&nbsp;km-tara. Hiria itsas-mailatik 2.527 metrotan kokaturik dago.

## Historia 
Lorenzo de Aldanak fundatu zuen, 1539an, *"Villaviciosa de la Concepción"* izenarekin. 1926an, Paston hil zen Santa Kruz apaiza.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Pereira

**Pereira** Risaralda departamenduaren hiriburua eta Kolonbiako zazpigarren hiririk handiena da. Herrialdeko erdialde-mendebaldean eta itsas-mailatik 1.411 metrotan kokatuta dago. 521.648 biztanle ditu (2005).

"Urrezko triangeluaren" barruan dago, Bogota, Cali eta Medellin hiriekin batera, zehazki Kolonbiako kafearen ardatzaren erdian, Otún ibaiaren haranean.

*"La querendona, transnochadora y morena"*, *"La perla del Otún"* eta *"La ciudad sin puertas"* izenak eman dizkiote.

## Historia 
* 1540ko abuztuaren 9an Jorge Robledo andaluziarrak fundatu zuen, "Cartago" izenarekin.
* 1869an "Villa de Pereira" izena hartu zuen, Jose Francisco Pereira medikuaren omenez.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
* Kontzejuaren webgunea
Mocoa

**Mocoa** Kolonbia hegoaldeko hiria eta Putumayoko departamenduaren hiriburua da.

36.187 biztanle zituen 2005. urtean.

Andeetako inguruan dago kokatuta.

## Historia 
1563ko irailaren 29an Gonzalo H. de Avendaño-k fundatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Nariño (departamendua)

**Nariño** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoena, Andeetako eskualdean. Ozeano Barearekin du muga iparralde eta mendebaldean, Caucako departamenduarekin ipar-ekialdean, Putumayorekin hego-ekialdean eta Carchi eta Esmeraldas Ekuadoreko probintziekin hegoaldean. 32.820 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 1.766.008 biztanle zituen. Hiriburua Pasto da (383.846 biztanle 2005ean).

64 udalerri ditu, 6 eskualdetan banatuta: Tumaco-Barbacoas, Obando (Ipiales), Juanambú (La Unión), La Cruz, Pasto eta Túquerres.

## Izena 
Departamenduaren izena Antonio Nariño Kolonbiako independentziaren aitzindariaren omenezkoa da.

## Irudi galeria 

Irudi:Limites tangua.jpg|Bobo eta Curiaco ibaien elkargunea.
Irudi:Tinkunni 20080106 001.jpg|Pastoko *Carnaval de Negros y Blancos*, 2009an UNESCOk Gizateriaren Ondare Inmaterial izendatu zuena.
Irudi:Tumaco from Air.jpg|Tumacoren ikuspegia.
Irudi:52 - Ipiales - Décembre 2008.jpg|Las Lajaseko santutegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Departamenduaren webgune ofiziala, nariño.gov.co
Risaralda (departamendua)

**Risaralda** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen erdi-mendebaldean dagoena, Andeetako eskualdean. Antioquia eta Caldas departamenduekin du muga iparraldean, Caldas eta Tolimarekin ekialdean, Quindío eta Valle del Caucarekin hegoaldean, eta Chocórekin mendebaldean. 4.140 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 957.250 biztanle zituen. Hiriburua Pereira da (457.103 biztanle 2010ean). 14 udalerri ditu.

Kolonbiako kafearen ardatzaren erdialdean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Departamenduaren webgune ofiziala, risaralda.gov.co
Antioquia (departamendua)

**Antioquia** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Andeetako eskualdean. Iparraldean Karibe itsasoarekin du muga, Bolívar, Santander eta Boyacá departamenduekin ekialdean, Caldas eta Risaraldarekin hegoaldean eta Chocórekin mendebaldean. 63.612 kilometro koadroko eremua dauka eta 2016an 6.065.846 biztanle zituen. Hiriburua Medellin da (2.343.049 biztanle 2010ean).

125 udalerri ditu, 9 azpieskualdetan banatutakoak.

## Udalerri nagusiak 
Hauek dira deparamenduko udalerririk populatuenak, beti ere 100.000 biztanletik gorakoak:

# **Medellín**: 2.457.680 biztanle 2014an; 1675ean sortua.
# Bello: 464.560 biz.; 1676.
# Itagüí: 270.920 biz.; 1743.
# Envigado: 227.599 biz.; 1775.
# Apartadó: 183.716 biz.; 1907.
# Turbo: 163.525 biz.; 1840.
# Rionegro: 122.231 biz.; 1663.
# Caucasia: 114.902 biz.; 1886.

## Pertsona ezagunak 
* Héctor Abad Gómez (1921-1987), medikua eta giza eskubideen aldeko aktibista.
* Fernando Botero (1932), eskultorea.
* Pablo Escobar (1949-1993), Kolonbiako narkotrafikatzaile nagusi izandakoa. Operazio batean erail zuten.
* Sergio Cabrera (1950), zinema zuzendaria.
* Alvaro Uribe (1952), politikaria eta herrialdeko presidentea (2002-).
* Victor Gaviria (1955), zinema zuzendaria.
* Rene Higuita (1966), futbolaria.
* Andres Escobar (1967-1994), futbolaria. Selekzioarekin bere atean gola sartu izatearren erail zuten.
* Victor Hugo Aristizabal (1971), futbolaria. Kolonbiako Ligako goleatzaile nagusia.
* Santiago Botero (1972), txirrindularia.
* Juanes (1972), abeslaria.
* Farly Yovany Gil Betancur (1974), apezpikua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Departamenduaren webgune ofiziala
*  Todacolombia: Antioquia
*   Antioquiako Euskal Ikaskuntzen Zentrua Centroestudiovascoantioquia.blogspot.com
Putumayo (departamendua)

**Putumayo** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen hegoaldean dagoena, Amazonasko eskualdean. Cauca eta Caquetá departamenduekin du muga iparraldean, Nariñorekin mendebaldean, Ekuadorko Sucumbios eta Peruko Loretorekin hegoaldean, Amazonas departamenduarekin hego-ekialdean, eta Caquetárekin ekialdean. 24.885 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 349.537 biztanle zituen. Hiriburua Mocoa da (36.185 biztanle 2005ean ). Gaztelaniadunak dira herritar gehienak, baina kitxua hiztunak ere daude. 13 udalerri daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Departamenduaren webgune ofiziala, putumayo.gov.co
*  MiPutumayo.com,
Karibeko eskualdea (Kolonbia)

thumb|250px
[thumb|250px|Euri erauntsia [Valleduparren.]]
[thumb|250px|[Ranchería ibaia.]]
**Karibeko eskualdea** Kolonbiako eskualde naturala da, herrialdearen iparraldean dagoena, Andeen eta Karibe itsasoaren artean. 132.218 kilometro koadroko eremua dauka (herrialdearen %11,6) eta 9.750.364 biztanle. Gaztelaniaz gain, wayuunaiki, kogi eta arhuako hizkuntzak mintzatzen dira.

## Deskribapena 
Karibe eskualdea Urabá golkoko ipar-ekialdetik Guajira penintsularaino eta Mendebaldeko eta Erdialdeko mendilerroen inguruetatik Karibeko hondartzetaraino hedatzen da. 132.288 km²-ko azalera du.

Orokorrean eskualde laua da, Magdalena, Cauca, San Jorge, Sinú, Ranchería eta Ariguaní ibaiek zeharkatua. Itsasbazterretik hurbil ibai hauek sortzen dituzten zingira eta urmael zabalek arrain-aberastasun handia daukate. Hala ere, Kolonbiako gailurrik garaienak, Pico Cristobal Colón eta Pico Simón Bolívar (5.775 m), eskualde honetan daude, Sierra Nevada de Santa Martan hain zuzen ere. Mendigune hedatu honetan klima, landaredi eta fauna aniztasun handia dago.

Klima beroa da, bi urtarorekin, bat euritsua eta bestea lehorra. Iparraldean prezipitazioak eta hezetasuna txikiagoak dira hegoaldean baino.

Populazio gehiena hiri handietan bizi da: Barranquilla, Cartagena de Indias, Soledad, Santa Marta, Montería, Valledupar eta Sincelejo.

## Departamenduak 
Hauek dira Karibeko eskualdean lurralde gehiena duten departamenduak:
* La Guajira departamendua (Riohacha hiriburua).
* Atlantiko (Barranquilla hiriburua).
* Cesar departamendua (Valledupar hiriburua).
* Bolívar (Cartagena de Indias hiriburua).
* Córdoba departamendua (Montería hiriburua).
* Magdalena departamendua (Santa Marta hiriburua).
* Sucre departamendua (Sincelejo hiriburua).

Aurrekoez gain, departamendu hauek ere zati bat eskualde honetan daukate:
* Chocó departamendua (Quibdó hiriburua).
* Antioquia departamendua (Medellín hiriburua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orinocoko eskualdea (Kolonbia)

**Orinocoko eskualdea**, **Orinoquía** edo **Llanos Orientales** ere deitua, Kolonbiako ekialdean dagoen eskualde naturala da. 310.000 km²-ko azalera dauka.

## Deskribapena 
Orinocoko eskualdea Ekialdeko mendilerroaren eta Venezuelako mugaren artean hedatzen da. Iparraldean Arauca ibaiak mugatzen du eta hegoaldean Guaviare ibaiak.

Los Llanos izeneko ordoki tropikalaren Kolonbiako zatia da. Orinoko ibaiaren arroko sabana zabalek osatzen dute eskualdea. Ibai nagusiak, Arauca, Vichada, Meta eta Guaviare, Andeetako Ekialdeko mendilerroan sortu eta Orinokora isurtzen dira. Beste ibai garrantzitsu batzuk Tomo, Vita, Guainía, Tuparro, Inírida eta Cinaruco dira.

Ekonomiaren oinarriak abelazkuntza estentsiboa, sabanetan, eta nekazaritza teknifikatua, mendi-oinetan, dira. Arauca, Casanare eta Metako petrolio ustiategiak Kolonbiako esportazio iturri eta diru sarrera garrantzitsuenak dira.

Hiri handienak Villavicencio, Arauca, Puerto Carreño, Acacías, Puerto López, Yopal eta San Martín dira. Eskualdean 1.048.716 lagun bizi direla estimatzen da. Amerindiar indigenak (Tunebo, Betoye, Sikuani, U'wa, kurripako, Puinave, Piapoco eta Guahiboak) biztanleriaren %5a dira.

## Departamenduak 
Hauek dira Orinocoko eskualdean lurralde gehiena duten departamenduak:
* Meta departamendua (Villavicencio hiriburua).
* Casanare departamendua (Yopal hiriburua).
* Arauca departamendua(Arauca hiriburua).
* Vichadako departamendua (Puerto Carreño hiriburua).
* Guainiako departamendua (Inírida hiriburua).
* Guaviareko departamendua (San José del Guaviare hiriburua).

Aurrekoez gain, departamendu hauek ere zati bat eskualde honetan daukate:
* Norte de Santander departamendua (Cúcuta hiriburua).
* Boyacá departamendua (Tunja hiriburua).
* Cundinamarca departamendua (Bogotá hiriburua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lakueserreka (Altsasu)

**Lakueserreka** edo **Lakuko Erreka** Altsasuko dermioa da, hainbat dermio txikiago biltzen dituena, Andrea Galdu Zan erreka bertatik igarotzen da. Lakuko Errekaren barruan Kukuerreka, Mendiaundi eta Santa Barbara daude.

Urbasa mendiaren magaletan dago, Altsasutik igotzen den portuaren aldean. Bertan hala ere pare bat eraikin aurki daitezke, euren artean udalekuak egiteko bat. Motokross pista ere bertan dago.

## Ikus, gainera 
* Altsasuko dermioen zerrenda
* Altsasu

## Kanpo estekak
Pazifikoko eskualdea (Kolonbia)

thumb|250px
[thumb|250px|[Ozeano Barea|Pazifikoko itsasaldea.]]
**Pazifikoko eskualdea** Kolonbiako mendebaldean, Ozeano Barearen eta Andeeen artean, dagoen eskualde naturala da. 83.170 km²-ko azalera dauka.

## Deskribapena 
Pazifikoko eskualdea Panamako mugatik (iparraldean) Ekuadorko mugaraino (hegoaldean) hedatzen da. Ekialdean Mendebaldeko mendilerroak mugatzen du eta mendebaldean Ozeano Bareak.

Oso eskualde hezea da, munduko plubiometria handienetakoa duena: urteko batezbestekoa 4.000 mm-koa da, baina zenbait tokitan urtean 12.000 mm jasotzen dira. Oso ibai emaritsuek zeharkatzen dute eskualdea. Aipagarrienak Atrato, San Juan, Baudó, Mira eta Patía dira. Zingira eta mangladi zabalak daude.

Populazio-dentsitate txikia du. Hiri handienak Buenaventura, Kolonbiako itsas portu garrantzitsuena, Quibdó, Tumaco eta Guapi dira. Populazio beltza gehiengoa da.

## Departamenduak 
Chocó da bere lurraldearen gehiena eskualde honetan daukan departamendu bakarra. Departamenduko hiriburua Quibdó da.

Honez gain, Nariño, Cauca, Valle del Cauca eta Antioquia departamenduek zati bat eskualde honetan daukate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andeetako eskualdea (Kolonbia)

eskuinera|thumb|250px
[thumb|250px|[Cumbal sumendia.]]
[eskuinera|250px|thumb|[Cauca ibaia.]]
[thumb|250px|[Nevado del Ruiz.]]
[thumb|250px|[Tequendama urjauzia, Ekialdeko mendilerroan.]]
**Andeetako eskualdea** Kolonbiako eskualderik jendeztatuena da, eta bertan daude herrialdeko hiri garrantzitsuenak.  Kolonbiako hego-mendebaldetik ipar-ekialdera hedatzen da, Ekuador eta Venezuela artean. 282.450 km²-ko azalera dauka (herrialdearen %30a) eta 34.419.398 biztanle. Gaztelania da hizkuntza nagusia, baina ketxua eta txibtxazko hiztunak ere bizi dira.

## Deskribapena 
Andeeek zeharkatzen dute eskualdea. Herrialdearen hegoaldean, Ekuadorko mugatik hurbil, mendilerro bakarra da (Nudo de los Pastos). Handik iparraldera elkarrengandik urrunduz doazen hiru mendilerro bereizten dira: Mendebaldekoa, Erdialdekoa eta Ekialdekoa. Mendilerroen artean bi haran nagusi daude: Cauca, Mendebaldekoaren eta Erdialdekoaren artean, eta Magdalena, Erdialdekoaren eta Ekialdekoaren artean.

Mendebaldeko mendilerroa (*Cordillera Occidental*) Nudo de los Pastosetik (Nariño departamendua) Nudo de Paramilloraino (Antioquia eta Córdoba departamenduak) luzatzen da. Hiruetatik honek du batezbesteko garaiera txikiena. Gailurrik handienak hegoaldean daude, Nudo de los Pastosen (Cumbal sumendia, 4.764 m). Iparralderago Farallones de Cali eta Cerro Tamaná daude (4.100 m).

Erdialdeko mendilerroa (*Cordillera Central*) Kolonbiako mendigunetik (Cauca departamendua) *Serranía de San Lucas*-eraino (Bolívar departamendua) luzatzen da. Sumendien aktibitate handia da eta 5.000 metro baino gehiagoko gailurrak daude: Nevado del Huila (5.750 m), Nevado del Ruiz (5.321 m), Nevado del Tolima (5.216 m) eta Nevado del Quindío (5.150 m). Mendilerro honetan dago Kolonbiako kafearen ardatza. Hiri garrantzitsuena Medellín da.

Ekialdeko mendilerroa (*Cordillera Oriental*) Kolonbiako mendigunetik (Huila departamendua) Serranía del Perijáraino (La Guajira departamendua) luzatzen da. Hiruetatik luzeena da. Erliebean Altiplano cundiboyacense eta Sierra Nevada del Cocuy nabarmentzen dira. Azken honetan dago mendilerro honetako *nevado* garaiena: Ritacuba Blanco (5.410 m). Hiri garrantzitsuenak Bogotá, Tunja, Cúcuta eta Bucaramanga dira.

## Departamenduak 
Hauek dira lurralde gehiena eskualde honetan duten departamenduak:
* Nariño (Pasto hiriburua).
* Cauca (Popayán hiriburua).
* Valle del Cauca (Cali hiriburua).
* Huila (Neiva hiriburua).
* Tolima (Ibagué hiriburua).
* Cundinamarca (Bogotá hiriburua).
* Caldas (Manizales hiriburua).
* Risaralda (Pereira hiriburua).
* Quindío (Armenia hiriburua).
* Santander (Bucaramanga hiriburua).
* Norte de Santander (Cúcuta hiriburua).
* Boyacá (Tunja hiriburua).
* Antioquia (Medellín hiriburua).

Hauez gain, ondorengoek zati bat eskualde honen barruan daukate:
* Caquetá (Florencia hiriburua).
* Putumayo (Mocoa hiriburua).
* Meta (Villavicencio hiriburua).
* Casanare (Yopal hiriburua).
* Arauca (Arauca hiriburua).
* Bolívar (Cartagena de Indias hiriburua).
* Córdoba (Montería hiriburua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Colombiamania: Región Andina
Amazonasko eskualdea (Kolonbia)

thumb|250px
**Amazonasko eskualdea** Kolonbiako hego-ekialdean dagoen eskualde naturala da. 403.348 kilometro koadroko eremua dauka, hots, herrialdeko azaleraren %35,3.

## Deskribapena 
Amazonasko eskualdeak iparraldean Orinoquíarekin du muga, hegoaldean Putumayo eta Amazonas ibaiekin, mendebaldean Ekialdeko mendilerroarekin eta ekialdean Brasilekin eta Negro ibaiarekin.

Amazoniaren Kolonbiako zatia da. Erliebea oso laua da eta klima beroa eta euritsua. Oihan tropikalak eremu zabalak estaltzen ditu. Ibai emaritsu ugarik zeharkatzen du lurraldea: Caquetá, Putumayo, Vaupés, Negro, Guainía, Apaporis, Yarí eta Orteguazak.

403.348 km²-ko eskualde honetan 892.392 lagun baino ez dira bizi (dentsitatea 2,6 biz/km²). Hiri handienak Florencia, Leticia, Mocoa, Puerto Leguízamo, San José del Guaviare eta Mitú dira. Guainía, Vaupés eta Amazonas departamenduetan populazio gehiena indigena da.

## Departamenduak 
* Caquetá departamendua (Florencia hiriburua).
* Putumayo departamendua (Mocoa hiriburua).
* Guaviare departamendua (San José del Guaviare hiriburua).
* Vaupés departamendua (Mitú hiriburua).
* Amazonas departamendua (Leticia hiriburua).

Halaber, Guainia departamenduak (Inírida hiriburua) zati bat dauka eskualde honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Ángel Asturias

**Miguel Ángel Asturias Rosales** (Guatemalako Hiria, 1899ko urriaren 19a - Madril, Espainia, 1974ko ekainaren 9a) guatemalar idazlea izan zen. Ipuinak eta eleberriak idatzi zituen batez ere, errealismo magikoa izeneko korrontearen barruan. *Hombres de maíz* da haren libururik ezagunena. 1967an Literaturako Nobel Saria eskuratu zuen, eta hori lortu zuen lehenengo guatemalarra izan zen. Bere omenez, Guatemalako Literatur Sariak Asturiasen izena darama.

## Bizitza eta lanak 
Urte batez medikuntza ikasten ibili ondoren, baina 1923an zuzenbidea amaitu zuen. Ondoren Parisa aldatu, eta Sorbonne Unibertsitatean antropologia ikasi zuen. Hiri horretan surrealistekin harremanetan jarri zen, eta 1923-1926 bitartean Erdialdeko Amerikako erlijio eta kulturei buruzko ikasketak egin zituen; ikasketa horien emaitza, *Leyendas de Guatemala * (1930) idatzi zuen. Kargu diplomatikoak izan zituen 1946tik 1954ra bitartean, eta gero Argentinan bizi izan zen zenbait urtez.

*El señor Presidente *(1946) izan zen bere lehen eleberri luzea, Manuel Estrada Cabreraren diktaduraren inguruan. Abertzaletasuna, maien mundu mitologikoa eta bere garaiko Guatemalako gizartearen errealitatea nahasirik ageri dira *Hombres de maíz *(1949) izenburuko eleberrian. Helburu sozialak eta politikoak nagusi dira beste zenbait lanetan, hala nola, *Viento fuerte* (1950), *El papa verde* (1954) eta *Los ojos de los enterrados* (1955) eleberriek osatzen duten trilogian; hiru horietan kolonialismo ekonomikoak ekarritako gaitzak salatzen ditu. Beste obra batzuk: *Weekend en Guatemala* (1956), *Mulata de tal* (1963). Poesia ere landu zuen, inspirazioa bere herrialdeko gaietatik hartuz: *Sien de alondra* (1949), *Ejercicios poéticos en forma de soneto sobre temas de Horacio* (1951), *Torotumbo* (1966).

1966an Parisen Guatemalako enbaxadore zela, Lenin Bake Saria jaso zuen, eta hurrengo urtean, 1967an, Literaturako Nobel Saria.

## Idazlanak 
* *Leyendas de Guatemala*, 1930;
* *El señor Presidente*, 1946;
* *Hombres de maíz*, 1949;
* *Viento fuerte*, 1950;
* *El Papa verde*, 1954;
* *Los ojos de los enterrados*, 1960;
* *El alhajadito*, 1961;
* *El espejo de Lida Sal*, 1967;
* *Mulata de tal*, 1963;
* *Malandrón*, 1969;
* *Viernes de Dolores*, 1972.

## Ikus, gainera 
* Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarari ekarriak: Miguel Angel Asturias Ekarriak.armiarma.eus
* Miguel Angel Asturias Literaturaguatemalteca.org
Rigoberta Menchú

**Rigoberta Menchú Tum** (Uspantan, Quiché, 1959ko urtarrilaren 9) Guatemalako kitxea da, indiarren eta giza eskubideen aldeko borrokalaria. 1992an Bakearen Nobel saria eman zioten. Mundu osoan ibilia da herri indiarren eta giza eskubideen alde lanean.

## Bizitza 
Indigena kitxe-maia da, Vicente Menchú Pérez eta Juana Tum Kótojaren alaba. 1979an CUC (Comité de Unidad Campesina) taldearen sortzaileetako bat izan zen. 1980an Guatemalako poliziak Vicente Menchú, nekazaria eta euren etniaren eskubideen aldeko ekintzailea zena, erail zuen. Militarrek Rigobertaren senideak torturatu zituzten, ama barne, eta beste batzuk hil, justizia soziala aldarrikatzeagatik. Rigoberta hurrengo urtean erbesteratu zen. Bere bizitzan zehar, bai Guatemalan, baita nazioartean ere, gizarte-borroketan parte hartu du aktiboki.

Gerrilaren bidea hartu ordez, Rigobertak kanpaina baketsu bat abiatu zuen, nekazariek etengabe pairatzen zituzten giza eskubideen urraketak salatzeko eta emakume indigenen egoera salatzeko. Askapenaren teologia gidari zuela, herriaren sufrimenduaren adibide erreal eta apala bihurtu zen.

1982an *Me llamo Rigoberta Menchú y así me nació la conciencia* liburu autobiografiko ospetsua argitaratu zuen.
[thumb|250px|ezkerrera|[Rigoberta Menchú. Irudiaren egilea:Maitane Azurmendi]]
1983an Mexikora erbesteratu zen, eta han-hemen ibili zen bere mezua zabaltzen. Geroago, lortutako prestigioaren babesarekin, Guatemalara itzuli eta ondorengo urteetan bitartekari aritu zen Gobernuaren eta gerrilaren arteko bake-prozesuan.

1992an Bakearen Nobel Saria eman zioten. Alabaina, Rigobertak kritikatu egin zuen ospakizun ofiziala, amerikar indioentzat kolonizazioak ekarritako ondorio tragikoak aintzat hartzen ez zituelakoan.

2007an Guatemalako Lehendakaritzarako hauteskundetan parte hartu zuen WINAQ eta *Encuentro por Guatemala* ezkerreko zerrendan baina oso atzean gelditu zen, botoen %3,09-rekin. Nahiz eta porrot hori jaso, 2011an WINAQ alderdiak beste indar batzuekin batera, lehen hautagai gisa aurkeztu zuen Frente Amplio de Guatemala koalizioan, baina berriro ere botoen kopurua %3an geratu zen.

## Idazlanak 
* *Me llamo Rigoberta Menchú y así me nació la conciencia*. Elizabeth Burgosekin batera. Mexiko: Siglo XXI, 2007. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rigoberta Menchu Tum Fundazioaren webgunea
*  Rigoberta Menchúk Nobel Saria jasotzerakoan eginiko diskurtsoa
*  Nobel Sarien web ofizialeko biografia
*  "Ya no deseo estar en la vitrina". Mexikoko Excelsior egunkarian jasotako elkarrizketa, 2007ko martxoaren 23an.
Sant Adrià de Besòs

**Sant Adrià de Besòs** Kataluniako udalerria da, Barcelonès eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokaturik dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 33.761 biztanle zituen. 3,78&nbsp;km²-ko azalera du.

## Demografia 
## Pertsonaia ezagunak 
* Isabel Coixet (1960-), publizista eta zinema zuzendaria.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Sant Adriàko udalare webgune ofiziala
Santiago Bernabeu

**Santiago Bernabeu** izenak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Santiago Bernabeu Yeste** Real Madrideko jokalari ohia da.
# **Santiago Bernabeu estadioa** Real Madrid taldearen futbol zelaia da.
Jon Sobrino

**Jon Sobrino Pastor** (Bartzelona, Katalunia, 1938ko abenduaren 27a) euskal jatorriko jesuita eta teologoa da, askapenaren teologiaren bultzatzaile handienetarikoa. Gai horren inguruko liburu asko idatzi ditu.

## Biografia 
Hemezortzi urte zituela, Jesusen Lagundian sartu zen. 1958an El Salvadorrera bidali zuten eta bertako naziotasuna hartu zuen. San Salvadorreko Universidad Centroamericanaren fundatzaileenetarikoa da. Ingeniaritza ikasi zuen Saint Louisen (Missouri) eta teologia Frankfurten. El Salvadorrera itzulita, teologia irakasten hasi zen. 1980an erail zuten Oscar Arnulfo Romero gotzainaren adiskide eta lankidea zen.

1989ko azaroaren 16an, El Salvadorreko estatu-agenteek jesuiten kontrako erasoa egin zuten. Jon Sobrino bizirik atera zen, baina Ignacio Ellakuria, Segundo Montes, Juan Ramón Moreno, Ignacio Martín Baró, Amando López, eta Joaquín López y López jesuitak zein Elba Ramos eta honen alaba, Celina, erail zituzten.

2007ko martxoaren 14an, Jon Sobrinoren bi obra gaitzesteko ohartarazpen bat plazaratu zuen Vatikanok. Eliza Katolikoaren Fedearen Irakasbiderako Kongregazioak sinatutako ohartarazpena da. Haren arabera, liburu horietan Elizaren sinesteekin «bat ez datozen» ideiak ageri dira, «arriskutsuak». Ohartarazpenean, hala ere, ez da Sobrinori jarri behar zaion zigorra zehazten; Jesusen Lagundiaren edo San Salvadorko elizaren esku uzten du hori. Vatikanok berak zigorra ezarriko zuela pentsatzen zen; ikastetxe katolikoetan eskolak ematea debekatuko ziola, edo liburuak argitaratzea.

1999. urtean Euskaldun Unibertsala saria eman zion Eusko Jaurlaritzak. 2009ko abenduaren 10ean Deustuko Unibertsitateak *honoris causa* doktore izendatu zuen, giza eskubideen defentsan egindako lanagatik.

## Lanak 
* *Iglesia de los pobres y organizaciones populares* (1979).
* *Resurrección de la verdadera Iglesia. Los pobres, lugar teológico de la eclesiología*, (1984).
* *Jesús en América Latina. Su significado para la fe y la cristología*, (1985).
* *Religiones orientales y liberación* (1988).
* *Liberación con espíritu. Apuntes para una nueva espiritualidad* (*Geist, der befreit: Anstösse zu einer neuen Spiritualität*, 1989).
* *Compañeros de Jesús. El asesinato-martirio de los jesuitas salvadoreños* (1989).
* *Sterben muss, wer an Götzen rührt: das Zeugnis der ermordeten Jesuiten in San Salvador: Fakten und Überlegungen* (1990).
* *El Cristo de los Ejercicios de San Ignacio* (1990).
* *Monseñor Romero* (1990).
* *Monseñor Oscar A. Romero: un obispo con su pueblo* (1991).
* *Jesucristo liberador: lectura histórico-teológica de Jesús de Nazaret* (1991).
* *Santo Domingo 1992. IV. Generalversammlung der Lateinamerikanischen Bischofskonferenzen. Werden - Verlauf - Wertung* (1993).
* *Befreiungstheologie als intellectus amoris* (Martin Maierekin, 1994).
* *Mysterium Liberationis. Grundbegriffe der Theologie der Befreiung* (Ignacio Ellakuriarekin, 1995/1996).
* *Qué queda de la Teología de la Liberación?* (1997).
* *La Iglesia samaritana y el Principio-Misericordia* (1998).
* *La fe en Jesucristo: ensayo desde las víctimas* (1999).
* *Ignacio Ellacuría: aquella libertad esclarecida* (1999).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mestalla

**Mestalla** edo **Estadio Mestalla** (lehenago **Estadio Luis Casanova**) Valencia CF taldearen futbol zelaia da, Valentzian (Espainia) kokatuta dagoena.

## Kanpo estekak
Pedro Arrupe

**Pedro Arrupe Gondra** s.j. (Bilbo, Bizkaia, 1907ko azaroaren 14a – Erroma, 1991ko otsailaren 5a) Erromatar Eliza Katolikoko apaiza eta josulaguna izan zen. Jesusen Lagundiko 28. nagusia izan zen 18 urtez (1965-1983). Peter Hans Kolvenbachek ordezkatu zuen kargu horretan.

Bilboko Zazpikaleetan (Pelota kalean, Barrenkale barrenaren ondoan) jaio eta Madrilen hasi zen Medikuntza ikasten, baina 1927an bertan behera utzi eta jesuita sartu zen Loiolan. 1936an apaiztu zen Belgikan, Espainiako gobernu errepublikarrak erbesteratuta. 1954an Jesusen Lagundiko Japoniako nagusi izendatu zuten, eta 1965ean nagusi orokor. Hala ere, 1981ean buruko istripu kardiobaskularra jasan zuen, eta 1983an utzi zuen goiko kargua. 1989an El Salvadorren erail zituzten jesuitak (Askapenaren teologiaren aldekoak, tartean Ignacio Ellakuria) irmoki defendatu zituen 1977an mehatxatu zituztenetik.

Haren omenez, Pedro Arrupe zubia izena jarri zioten 2003an Deustuko Unibertsitatearen aurrean egin zuten zubiari.

## Ikus, gainera 
* Bilbotar ospetsuen zerrenda

## Kanpo loturak 
* Pedro Arruperen biografia
Riazor estadioa

**Riazor** Coruñan kokatuta dagoen futbol zelaia da, Deportivo de la Coruñak etxeko norgehiagokak jokatzeko erabiltzen duena. Jabetza Coruñako Udalarena da.

## Kanpo estekak