Yeismo

***Yeismo***a (gaztelaniazko *yeísmo* izenetik dator; hizkuntza hartan, i greko letrak bi izenok ditu: *i griega* —i grekoa— eta *ye*) esaten zaio /ʎ/ eta /ʝ̞/ fonemak ahoskatzean ez bereizteari; alegia, hizkuntza batzuetan  grafiaz idazten den  bustia /ʎ/ ahoskatu beharrean,  (/ʝ̞/) ahoskatzeari. Bereizketa hori galdutakoan, hiztunak bi fonemen arteko aldea neutralizatu egiten du, sistematikoki /ʝ̞/ bakarrik eginez. Neutralizazio fenomenoa oso ohikoa da hizkuntzetan: ahoskatzerakoan oso hurbil dauden bi fonemaren arteko ezberdintasuna modu sistematikoan galtzean datza.

Egungo Hego Euskal Herriko euskaldun askoren mintzoan nabari da, gaztelaniaren eraginez: izan ere, hizkuntza hartan hiztun gehienek berdin esaten dituzte *ca**ll**ó* ("isildu zen", "isildu zuen", berez /ka'ʎo/ direnak) eta *ca**y**ó* ("erori zen", "erori zinen", /ka'ʝ̞o/ ahoskatuak) bezalakoak, guztiak ere /ka'ʝ̞o/ ebakita, eta *hu**y**a* ("alde egin dezadan", "alde egin dezan") eta *hu**ll**a* ("harrikatz, huila") bezalakoak. Hori dela eta, euskarazko yeismoa egiten duten hiztunek *Semea bigarren **mailan*** *dago* eta *Semea bigarren **mahaian** dago* esaldiak berdin esaten dituzte, hots, /'s̺eme'a 'bi'γaren 'ma'**ʝ̞**an da'γo/. Euskal yeismoa, bada,  bustia ahoskatu beharrean (hau da, /ʎ/)  erdikontsonantea ahoskatzean datza, hots, /ʝ̞/: *mut**il**a* > **muti**y**a*; *m**il**a* > **mi**y**a*; *ab**il**a* > **abi**y**a*; *birib**il**a* > **biribi**y**a*... eta abar.

Euskalki askotan, Hego Euskal Herrian bereziki,  bokalaren osteko /l/ fonemaren atzetik beste bokal bat datorrenean, ia beti palatalizazioa gertatzen da: *muti**ll**a*, *mi**ll***a**,** *abi**ll**a***,** *biribi**ll**a...* ahoskatu izan da /ʎ/ fonema (baina *pila* /'pi**l**a/ da, "bateria" esan nahi duenean, eta /'pi**ʎ**a/, "kopuru handia" bada): horrelako /l/-dun salbuespenak gorabehera (*fi**l**amentu*, *fi**l**antropo, fi**l**osofia, i**l**eo, ki**l**o, li**l**a, mi**l**onga, Ni**l**o, pi**l**eo, xi**l**ofono*...), palatalizazio horren ordainetan  erdikontsonantea ebakitzen duenak *yeismo*a egiten du. Kokaleku berean, antzeko sabaikaritzea (/n/ > /ɲ/ bilakatzea, alegia) gertatzen da usu Hego Euskal Herriko euskalki horiexetan, /n/ fonema  bokalaren ondoren eta beste bokal baten aurretik doanean: *mina* ("oinazea"), *fina*, *dinat*, *arina*, adibidez, /'mi'ɲa/, /`fi'ɲa/, /di'ɲat/, /a'ɾi'ɲa/ ahoskatzen dituzte hiztun gehienek, eta *eg**in***, *eg**ina***, *egi**ni**k*, *eg**inda*** bezalakoak /'e'γin/ (edo /'e'γiɲ/ sabaikariduna), /e'γi'ɲa/, /e'γi'ɲik/ eta (berriz ere, *eg**ina*** bezalaxe), /e'γi'ɲa/ ahoskatzen dituzte, salbuespenak dauden arren: *mina* (/'mi'na/, "lehergailua"), *inauguratu*, *txinatar*, *minigona* bezalako maileguak.

Beste zenbait hizkuntzatan ere fenomeno fonetiko-fonologiko bera nabari da: katalanez, portugesez, italieraz, galizieraz... bai eta hungarieraz ere, hizkuntza hartan /ʎ/ soinu sabaikaria,  digramaz irudikatzen dena, dialekto batzuei baitagokie, eta hungariera estandarrean galdua da, /ʝ̞/ soinuak ordezkatuta. Hizkuntza horiek ere albokari bustiak, albokari hurbilkariak-eta dituzte (hizkuntza erromanikoetan, honelako soinuak atzeman daitezke: ([ʝ̞]~[ɟ͡ʝ]~[ʤ]~[ʒ]~[ʃ]).

## Euskaltzaindiaren gomendioa 
Euskaltzaindiak, 87. arauan, euskarazko ahoskera zainduaz honako hau esaten du:

Euskaltzaindiak, beraz, ahoskera zainduan yeismoa saihesteko aholkua ematen du: «ahoskera zaindua  —*mi**ll**a*— da eta ez  —*mi**y**a*—».

## Ikus, halaber 
* Ahoskera.
* Fonetika.
* Fonologia.
* Kontsonante.
* IPA.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak