open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alejandro Lerrouxen bosgarren gobernua

**Alejandro Lerrouxen bosgarren gobernua**, 1935eko apirilaren eta maiatzaren artean, laburra izan zen, baina oso esanguratsua  Espainiako Bigarren Errepublikaren testuinguruan. Aldi hau bere bosgarren Lehen Ministro agintaldiari dagokio, Espainiako ezegonkortasun politiko eta sozial handiagoko garaian.

## Testuinguru orokorra 
* Espainiako Bigarren Errepublika, bere Erradikal-Cedista Biurtekoan (1933-1935), zentro-eskuineko gobernuek ezaugarritu zuten.

* Lerroux Alderdi Errepublikar Erradikalaren burua zen, eta alderdi horrek CEDArekin (Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa) lankidetzan aritu zen, José María Gil-Roblesek zuzenduta.

* Hainbat eskandalu eta barne tentsioren ondoren, Lerrouxen aurreko gobernua (1934ko azaroa - 1935eko apirila) erori zen, eta apirilean itzuli zen kargura.

## Lerrouxen Gobernua (1935eko apirilaren 14a - maiatzaren 6a): 
* Iraupena: Hiru aste bakarrik.

### Ezaugarri nagusiak: 
Trantsizioko gobernua:

* Bere eraketa krisi politiko baten ondorioa izan zen.

* Aurreko gobernuaren ondorengoa izan zen, CEDAk (Ezker Demokratikoa) kabinetean botere gehiago lortzeko egindako presioaren ondoren erori zena.

CEDAren presioa:

* CEDAk, ordezkaritza zabala zuen parlamentuan, ministerio gakoak eskatu zituen.

* Lerroux, errepublikano moderatua, ez zuen hainbeste botere eman nahi kontserbadoretzat eta joera autoritario potentzialak zituen alderdi bati.

Gobernu egonkor bat osatzeko ezintasuna:

* Errepublikanoen, CEDAko kideen eta beste sektore kontserbadore batzuen arteko tentsioak biziak ziren.

* Lerrouxek Gil-Roblesi ministerio batzuk emateari uko egiteak gobernu funtzional bat osatzeko saiakeraren porrota eragin zuen.

## Gobernuaren erorketa 
Parlamentuko babes faltak eta eskuin eta ezkerreko indarren arteko oreka mantentzeko ezintasunak bere erorketa azkarra eragin zuten.

## Ondorioak 
Lerroux beste kabinete bat sortu zuen, egoera egonkortzen saiatu zen ikuspegi teknikoago batekin.

Ezegonkortasun politikoa iraun zuen, eta handik gutxira, ustelkeria eskandaluak (merkatu beltzaren eskandalua adibidez) piztu ziren, Alderdi Erradikaleko kideak zuzenean inplikatuz eta Lerroux larriki desprestigiatuz.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Meirás (Valdoviño)

**San Vicente de Meirás**, iraganean **San Vicenzo de Meirás**, Espainiako ipar-mendebaldeko Valdoviño udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian. 

2019an 1.305 biztanle zituen.
Sedes (Narón)

**San Estevo de Sedes**, Espainiako ipar-mendebaldeko Narón udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian. 

2018an 913 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Sedesko geltokia
A Cabana (Ferrol)

**San Antonio da Cabana**, Espainiako ipar-mendebaldeko Ferrol udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian. 

2019an 775 biztanle zituen.
San Xurxo de Mariña (Ferrol)

**San Xurxo de Mariña**, Espainiako ipar-mendebaldeko Ferrol udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian. 

2019an 385 biztanle zituen.
Perreire plaza

**Perreire plaza**, , Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen plaza bat da, Santizpirita auzoan.

Bertan Baionako tren geltokia dago.
Dexo (Oleiros)

**Santa María de Dexo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Oleiros udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 1.349 biztanle zituen.
Sexu lehor

**Sexu lehorra** baginako edo uzkiko lubrifikaziorik gabeko sexu-harremanak izatea da. Baginako lubrifikazioa kentzeko, landarez egindako afrodisiakoak, etxeko detergenteak eta antiseptikoak erabil daitezke, edo eskuoihal bat baginatik pasa edo orri batzuk baginan sartu, Sexu lehorra osasunerako arriskuak areagotzearekin lotuta dago.

Sexu lehorrarekin lotutako praktiken bidez baginako lubrifikazioa ezabatzea edo prebenitzea. Horrek marruskadura areagotzen du sexu-harremanetan. Horrek baginako estutasun handiagoa dagoela eta bikoteko kide maskulinoaren plazer sexuala hobetzen dela pentsa dezake.

Sexu lehorra defendatzen duten gizon batzuek haragikoitzat jotzen dituzte emakume «hezeak».

Sexu lehorra mingarria izan daiteke gizonentzat zein emakumeentzat.

## Osasunerako arriskuak 
Praktika hori GIB/HIESak Afrikan duen intzidentzia handiagoarekin lotu dute. Baginak suntsitzeak antiseptiko naturalak ere ezabatzen ditu, hala nola sexu-transmisiozko gaixotasunei aurre egiten dieten *lactobacillus* delakoak. Gainera, sexu lehorrak areagotu egiten du kondoia hausteko arriskua, marruskadura areagotu egiten baita. Halaber, baginako hanturak eta/edo lesio traumatikoak eragin ditzake, eta, aldi berean, STGak beste modu batzuetan transmititzeko arriskua areagotzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beth A. Brown

**Beth A. Brown** (Roanoke, Virginia, AEB, 1969ko otsailaren 4a - 2008ko urriaren 5a) NASAko astrofisikaria izan zen, eta galaxia eliptikoen eta zulo beltzen X izpien behaketetan jarri zuen arreta ikerketan. Michigan-go Unibertsitatean Astronomian doktoretza lortu zuen 1998an, hori lortu zuen lehen emakume afro-amerikarra bihurtuz.

## Haurtzaroa 
Brown Roanoke-n jaio zen, Virginia-n, 1969an. Star Trek eta Star Wars maite zituen. 1987an graduatu zen William Fleming High School-en valedictoriar  gisa. Institutuko zeregin batek behatoki batera eraman zuenean, Eraztunaren Nebulosa ikusi zuen teleskopio baten bidez, eta teleskopio hori "astronomiara kateatu" zen une gisa aipatzen du.

## Hezkuntza 
Brown-ek astrofisika ikasi zuen Howard University-ean, eta 1991n ''* graduatu zen. Graduko urteetan, bi praktika egin zituen NASAn. udazkenean Tau Beta Sigman sartu zen. Bere masterra eta astronomiako doktoretza Michigan-go Unibertsitatean lortu zituen 1998rako. Michigan-go Unibertsitateko Astronomia Saileko doktoretza lortu zuen lehen emakume afroamerikarra izan zen. Michigan-go Unibertsitatean zegoela, astronomiako dibulgazio publikoan hasi zituen bere ahaleginak, bertako planetarioan birak gidatuz eta astronomian esperientziarik ez duten ikasleentzat begi hutsezko astronomiako kreditu bakarreko ikastaro bat garatuz; ikastaroak ematen jarraitzen du, eta gaur egun ere ezaguna da.

Hil zenean, GSFCn postu berri bat lortzeko irrikan zegoen, Zientzia Komunikazioetarako eta Goi Mailako Hezkuntzarako zuzendariorde gisa.
erdian|thumb|Beth Brown, Nasa Goddard argazkia, 2003ko abenduaren 3a.

## Sariak eta ohoreak 
* American Astronomical Society-k sari bat du Brown-en ohorez, *National Society of Black Physicists* [Fisikari beltzen elkarte nazionala] urteroko topaketan poster edo ahozko aurkezpenak egiten dituen ikasle batentzat.  
* "*Women of Goddard: Careers in Science, Technology, Engineering & Mathematics''" [Goddard-eko emakumeak: Zientzia, Teknologia, Ingenieritza & Matematika ibilbideak] liburuan agertzen da.

## Heriotza 
Brown ezustean hil zen 2008ko urriaren 5ean, 39 urte zituela, biriketako enbolia baten ondorioz.

## Legatua 
Beth ustekabean hil zen 39 urterekin, bere karrera oraindik hazten ari zenean. American Astronomical Societyk sari bat izendatu zuen bere omenez ikasleen aurkezpenengatik. Bethen esanetan, bere lorpenik handiena "emakume gazte bat zientzialari izateko ametsei uko ez egiteko konbentzitzea izan zen, norbaitek esan baitzion ezin zuela [egin]".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beth Brownen omenezko bideoa, haurtzarotik egindako lana eta bizitza
* American Physical Society, Physicists Profile
* NSBPk Beth Brown doktorea omendu du
* Howard Unbertsitateak bere bizitzari buruzko dokumentala, I. eta II. zatiak
Seattlego artxidiozesia

**Seattlego artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1850eko maiatzaren 31n ezarri zen Nesquallyko elizbarruti gisa, 1907ko irailaren 11n Seattlego elizbarrutia izena hartu zuen eta 1951ko ekainaren 23an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Seattlen dago. Egun artzapezpikua Paul D. Etienne da.

## Ordinarioak 
### Nesquallyko apezpikuak 
* Augustin-Magloire Blanchet (1850-1879)
* Egidius Junger (1879-1895)
* Edward John O'Dea (1896-1907)

### Seattlego apezpikuak 
* Edward John O'Dea (1907-1932)
* Gerald Shaughnessy (1933-1950)
* Thomas Arthur Connolly (1950-1951)

### Seattlego artzapezpikuak 
* Thomas Arthur Connolly (1951-1975)
* Raymond Hunthausen (1975-1991)
* Thomas Joseph Murphy (1991-1997)
* Alexander Joseph Brunett (1997-2010)
* J. Peter Sartain (2010-2019)
* Paul D. Etienne (2019-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Thomas Joseph Murphy (1987-1991)
* Paul D. Etienne (2019)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Thomas Edward Gill (1956-1973)
* Nicolas Eugene Walsh (1976-1983)
* Donald Wuerl (1986-1988)
* George Leo Thomas (1999-2004)
* Joseph J. Tyson (2005-2011)
* Eusebio L. Elizondo Almaguer (2005-)-2021)
* Frank R. Schuster (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lérez ibaia

**Lérez ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Pontevedra probintzian. 62 kilometro luze ditu.

Candán mendilerroan jaio eta Pontevedrako itsasadarran urak Ozeano Atlantikoan isurtzen ditu.
Candán mendilerroa

**Candán mendilerroa**, , Espainiako ipar-mendebaldeko mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Pontevedra probintzian.

Forcarei, Lalín, Silleda, Beariz eta O Irixo udalerrien artean hedatzen da.
Bealo (Boiro)

**San Pedro de Bealo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Boiro udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 722 biztanle zituen.
Boiro (Boiro)

**Santa Baia de Boiro**, Espainiako ipar-mendebaldeko Boiro udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 9.430 biztanle zituen.
Umia ibaia

**Umia ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Pontevedra probintzian. 67,4 kilometro luze ditu.

Forcarei udalerriko Aciveiro parrokian jaio eta Arousako itsasadarran urak Ozeano Atlantikoan isurtzen ditu.
Lesón (A Pobra do Caramiñal)

**Santa Cruz de Lesón**, Espainiako ipar-mendebaldeko A Pobra do Caramiñal udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 1.331 biztanle zituen.
Jerry Adler

**Jerry Adler** (New York, 1929ko otsailaren 4a – *ibidem*, 2025eko abuztuaren 23a) estatubatuar aktorea izan zen.

Brooklynen jaio zen, Galitziako familia judu batean. 1950ean zuzendaritza eszenikoan hasi zen lanean Broadwayko antzokietan. 1974an antzerki zuzendari lanetan hasi zen.

Zinema eta telebistako aktorea ere izan zen. Bere pertsonaiarik ezagunena *The Sopranos* telesaileko Herman "Hesh" Rabkin izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Arbejal

**Arbejal** Cervera de Pisuerga udalerriko herri bat da, Palentziako probintzian dagoena, Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan (Espainia).

2024ko erroldaren arabera 143 biztanle ditu.

## Geografia 
Cervera de Pisuerga udalerriko 23 herri edo pedaniatako bat da. Cervera de Pisuerga herriburutik 2 kilometro iparraldera dago, itsas mailatik 1.027 metrotako altueran. Pisuerga ibaiaren ertzean kokaturik dago, Peñas Negras izeneko harkaitzen oinean.

Arbejal eta Vañes herrien artean Requejadako urtegia dago.

## Historia 
XIX. mendearen hasieran *Arvejal* izenarekin udalerri bihurtu zen eta 1842ko erroldan 30 etxe eta 156 biztanle zituen. 1972an Cervera de Pisuerga udalerrian integratu zen.

## Kultura 
Paduako San Antonioren jaiak ospatzen dira ekainaren 13an.

## Ondasun nabarmenak 
* San Andres eliza, garai batean Tenpluko Ordenaren eraikina izan zena.
* Pisuerga ibaiaren gaineko zubi arkuduna
* Inkisizioaren Etxea (1762)
* *La senda del oso* ibilbidea ("hartzaren bidea")
* Las Matas behatokia

## Iruditegia 

Irudi:Iglesia de San Andrés Apóstol, Arbejal 01.jpg|San Andres eliza.
Irudi:Puente de Arbejal sobre el río Pisuerga.jpg|Pisuergaren gaineko zubia.
Irudi:Arbejal 083.jpg|Behatokia.
Irudi:Vista desde Arbejal.jpg|Inguruko paisaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boa (Noia)

**San Pedro de Boa**, Espainiako ipar-mendebaldeko Noia udalerrian dagoen parrokia bat da, Galiziako Coruñako probintzian.

2020an 391 biztanle zituen.
Cando (Outes)

**San Tirso de Cando**, Espainiako ipar-mendebaldeko Outes udalerrian dagoen parrokia bat da, Galiziako Coruñako probintzian.

2020an 670 biztanle zituen.
Iradokizun

thumb|Animal Flyer (*Emaitzak lortu nahi badituzu... deiak egin beharko dituzu*).
**Iradokizuna** aieruz edo zeharka norbaiti zerbait proposatzea da. Iradokizun bat pentsamendu edo ideien oinarririk gabeko asmakuntza da. Iruzkin edo galdera bat ere izan daiteke, normalean mespretxuzkoak, zeharka lan egiten dutenak. Azken zentzu horretan, asmoa sarritan norbait iraintzea edo salatzea da, baten hitzak, hitzez hitz hartuta, errugabeak izan daitezen.

Oxforden Ikasketa aurreratuaren hiztegiaren arabera, iradokizuna "norbaiti edo zerbaiti buruzko zeharkako behaketa bat, normalean zerbait txarra edo zakarra iradokiz; honelako oharrak erabiliz: bere bizitza pribatuari buruzko iradokizunak edo abestia sexu-iradokizunez beteta dago" da. Hitza askotan erabiltzen da gaitzespena adierazteko.

Sexu-iradokizun, limurtu nahian ibiltze edo intsinuazio terminoak esanahi espezifikoa hartu du, hau da, zentzu bikoitzeko edo gibel-asmoko esaera batek beste modu batera ahoskatzen den sexu-interpretazio errugabe posible bat jokatzen du. Adibidez: "Sakonago joan behar dugu" edozein gairi buruzko ikerketa-eskaera gisa edo zulo batean sakontzeko eskaera gisa ikus daiteke.

Difamazio-legearen esparruan, iradokizun bat salatutako hitzen formak emandako esanahia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chino

**Chino** izan daiteke:

## Zinema
* *Chino*, italiar filma
* *Chino*, nepaldar filma

## Toponimia
* Chino, Kaliforniako hiria, AEB
* Chino, Naganoko hiria, Japonia
* Chino Hills, Kaliforniako hiria, AEB
* Chino Valley, Arizonako herria, AEB

## Soziologia 
* *Chino*, Mexikoko garai kolonialetan, jatorri mistoko kastako kidea.
Hailu Yimenu

**Hailu Yimenu** (; ? – Addis Abeba, 1991ko maiatzaren 26a) etiopiar politikaria izan zen. Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoko lehen ministroa izan zen 1989tik 1991ra.

1991ko maiatzean, Mengistu Haile Mariam presidentea boteretik kendu zutela jakin zuenean, Hailu Italiako enbaxadan babestu zen Addis Abeban, Tesfaye Gebre Kidan teniente jeneralarekin, Berhanu Bayeh Kanpo Arazoetako ministroarekin eta Addis Tedla armadako estatu nagusiko buruarekin batera. Beste hirurak urteetan enbaxadan egon ziren bitartean, Hailu Yimenuk bere buruaz beste egin zuen han babestu eta egun gutxira.

2004an Tesfaye hil ondoren, haren eta Hailuren heriotzari buruzko zurrumurruak zabaltzen hasi ziren, eta Etiopiako gobernuak informazioa eskatu zion italiarrari.

## Erreferentziak
Cerler

**Cerler** () Benasque-Benás udalerriko herria da, Ribagorzako eskualdean kokatutakoa. Geografiako Institutu Nazionalaren arabera, Aragoiko Pirinioetako herririk garaiena da 1540 metroko altueran dagoelako, Laspaúles-Laspaúls udalerri Villarrué (1534 m.) bigarrena izanda. Herrian benasqueraz egiten dute eta bertokoei *sarllerenco/a* diete.

Ondo kontserbatutako alde zahar txiki bat du, eta hainbat apartamentu eta hotel dituen zabalgune bat, Aramón Cerler eski-estazioaren oinarriraino hedatzen dena. Neguko eta udako turismoa, landa-turismoa eta zaharberritzea dira herriaren oinarri ekonomikoak.

Cerlerrek ibarreko herri tipikoen ezaugarri guztiak gordetzen ditu. Gune turistiko handi bat hurbil egon arren, herriak bere edertasun historikoa gordetzen jakin du. XVI. mendeko etxe noble ugari ditu, baita aurreko garaietako eraikin batzuk ere.

Gaur egun Benasquetik igotzen den errepide on bat dago, baina XX. mendearen lehen erdira arte Cerlerrera iristeko, eski-estazioaren sortzaileek oinez igo behar zuten haranaren hondotik, eta gaua herriko etxeetan egin behar zuten. Honek, beste gauza askoren artean, ez zuen mediku-zerbitzurik, eta, behar izanez gero, gaixoak mandoz garraiatzen zituzten Benasquera. Bidaiak ordu erdi iraun zezakeen.

Gaur egun, errepide bat doa eski-estaziora eta Lurreko Armadaren goi-mendiko kuartelera. Herriak baliabide guztiak ditu turismorako, eta urtero milaka bisitari hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web ofiziala
Taguella

**Taguella** (*tagǝlla*) Saharako tuaregek egiten duten ogi zapala da. Disko itxurako ogia da, gari irinez egina eta hondar beroaren azpian lurperatua eta egur ikatzezko su txiki batean prestatzen dutena. Gero ogia zati txikitan puskatu eta haragi saltsa batekin jaten dute.

## Deskribapena 
Plater bakar gisa edo ardi-okelarekin zerbitzatua, ahuntz-, gamelu- edo ardi-esnearekin eta mendafin-tearekin batera. Taguella tuaregen plater enblematikoa da, baita elikadura-oinarria ere.

Taguella ogi zapal lodi bat da, legamiarik gabea. Semola, gari edo artatxikiz egina dago, batzuetan irinarekin nahastuta. Ondoren, oratzen da (hogei minutu) eta, ondoren, su baten errautsetan egosten da errauts eta hondarretan; eskuineko eskuarekin, tuaregek tomate eta barazki saltsa batekin jaten dute, edo haragi, txile edo zopa batzuekin, eta, batzuetan, baso mihiluarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yakimako elizbarrutia

**Yakimako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1951ko ekainaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Yakiman dago. Egun apezpikua Joseph J. Tyson da.

## Ordinarioak 
* Joseph Patrick Dougherty (1951-1969)
* Cornelius Michael Power (1969-1974)
* Nicolas Eugene Walsh (1974-1976)
* William S. Skylstad (1977-1990)
* Francis George (1990-1996)
* Carlos Arthur Sevilla (1996-2011)
* Joseph J. Tyson (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erregistro

**Erregistroa** honakoa izan daiteke:
*Hizkuntza-erregistroa
*Erregistro zibila
*Erregistro (datu-basea)
Txangar

**Txangarra** (*Eriphia verrucosa*) Eriphiidae familiako karramarro espeziea da, Itsaso Beltzan, Mediterraneon eta ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi dena. Kornuallesen ere espezimenak harrapatu dituzte.

## Ekologia 
*E. verrucosa* harrien eta itsas belarren artean bizi da, sakonera txikiko uretan, harkaitzetako kostaldeetan, 15 metroko sakoneraraino. Bibalbioak, gasteropodoak eta ermitauak, edo moluskuak eta poliketoak jaten ditu. Itsaso Beltzean, *Rapana venosa* barraskilo-inbaditzailearen maskorretan hausteko gai den espezie natibo bakarra da, baina ez da oso litekeena inbaditzailearen kontrol biologiko eraginkor gisa aurkeztea. Eutrofizazioaren eta kutsaduraren mehatxupean dago espeziea.

## Deskribapena 
*E. verrucosa* 9 cm-ko zabalera eta 7 cm-ko luzera izan dezake. Oskola lodia eta leuna da, koloretan aldatzen da marroi gorrixkatik marroi berdera, kolore horiko orbanekin; kopeta armatuta dauka, zazpi "hortz" alde guztietan, eta bospasei begien artean. Atzaparrak sendoak dira eta hatz beltzak dituzte; atzapar bat, oro har, bestea baino handiagoa da, eta tuberkulu biribilez armatuta dago. Udaberrian, *E. verrucosa*-k sakonera txikiko uretara migratzen du, metro bat baino gutxiagoko sakonerara, eta ugalketa maiatzean edo ekainean hasten da; espeziea oso emankorra da. Lau larba-estadio ditu, zoeatik megalopara.

## Galeria 

Eriphia verrucosa male 2009 G5.jpg|Azalean
Cangrejo verrugoso (Eriphia verrucosa), Setúbal, Portugal, 2020-08-01, DD 12.jpg|Espezimen bat Portugalen
Cangrejo verrugoso (Eriphia verrucosa), Setúbal, Portugal, 2020-08-01, DD 13.jpg|Espezimen bat Portugalen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko Espainiako Vuelta

**2025eko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 80. edizioa izan zen. 2025eko abuztuak 23 eta irailak 14 bitartean egin zuten, Venaria Reale eta Madril artean, 21 etapatan banatuta. Guztira 3.265 kilometro egitekoak ziren, baina bakarren batzuk gutxiago egin zituzten, protestek eragindako etenaldien ondorioz. Izan ere, beste txirrindularitza lasterketa batzuetan bezala, Israel–Premier Tech taldearen parte hartzeak iskanbila handia sortu zuen. Talde horri eta haren kideei Israel Gazan egiten ari den genozidioa kirolaren bidez zuritzea leporatzen zaie, eta horregatik protesta ekintzak egiten dira haien aurka.

Jonas Vingegaard izan zen irabazle. Danimarkar txirrindulariak lehenengoz irabazi zuen Espainiako Vuelta. Hiru etapa ere irabazi zuen, eta hamabi etapatan jantzi zuen liderraren elastiko gorria.

Euskal txirrindularitzak hiru ordezkari izan zituen Espainiako Vuelta honetan: Mikel Landa (Soudal) eta Markel Beloki (Education First) arabarrak eta Xabier Mikel Azparren (Q36.5) gipuzkoarra.

## Israel-Premier Tech taldearen inguruko polemika eta protestak 
Vuelta hasi aurretik, apartheidaren eta genozidioaren aurkako erakundeek eskatu zuten Israel-Premier Tech baztertzeko 2025eko Espainiako Vueltatik, «Genozidiorik gabeko kirola» goiburua hartuta. Antolakuntzak ez zuen halakorik onartu, eta hainbat etapatan lasterketa eteteko saiakerak egin zituzten Palestinaren aldeko protestalariek, Gazako gerrako bortizkeria eta genodizioa salatzeko. Antolakuntzak muzin egin zien eskaerei, Israel taldekoak ere ez ziren erretiratu, eta amaieraraino iritsi ziren beste txirrindulariekin batera, nahiz eta taldeko kirol zuzendariak, Óscar Guerrero Zelaia nafarrak, Vuelta utzi zuen amaitu baino egun batzuk lehenago.

11. etapa, Bilbon amaitzekoa zena, helmugatik kilometro batzuetara eten zuten, eta ez zen irabazlerik izan. Beste etapa batzuetan ibilbide aldaketak egin zituzten, eta poliziaren presentzia ohiz gaindikoa izan zen. Azken etapa ere, 21.a irailaren 14an Madrilen amaitzekoa zena, ez zen bukatu, ez zen etapa irabazlerik izan han ere, eta Vuelta bera sariak emateko zeremoniarik gabe geratu zen. 

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
### Laburpena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
### 9. etapa 
### 10. etapa 
### 11. etapa 
### 12. etapa 
### 13. etapa 
### 14. etapa 
### 15. etapa 
### 16. etapa 
### 16. etapa 
### 17. etapa 
### 18. etapa 
### 19. etapa 
### 20. etapa 
### 21. etapa 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Washingtongo artxidiozesia

**Washingtongo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1947ko azaroaren 15ean ezarri zen. Artzapezpikuaren egoitza Washingtonen dago. Egun artzapezpikua Robert McElroy kardinala da.

## Ordinarioak 
* Michael Joseph Curley (1939-1947)
* Patrick O'Boyle (1947-1973)
* William Wakefield Baum (1973-1980)
* James Aloysius Hickey (1980-2000)
* Theodore McCarrick (2000-2006)
* Donald Wuerl (2006-2018)
* Wilton Gregory (2019-2025)
* Robert McElroy (2025-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* John Michael McNamara (1947-1960)
* Patrick Joseph McCormick (1950-1953)
* Philip Hannan (1956-1965)
* William Joseph McDonald (1964-1967)
* John Selby Spence (1964-1973)
* Edward John Herrmann (1966-1973)
* Thomas William Lyons (1974-1988)
* Eugene Antonio Marino (1974-1988)
* Thomas C. Kelly (1977-1981)
* Álvaro Corrada del Río (1985-1997)
* William G. Curlin (1988-1994)
* Leonard Olivier (1988-2004)
* William E. Lori (1995-2001)
* Kevin Farrell (2001-2007)
* Francisco González Valer (2001)
* Martin David Holley (2004-2016)
* Barry C. Knestout (2008-2018)
* Mario E. Dorsonville (2015-2023)
* Roy Edward Campbell (2017-)
* Michael William Fisher (2018-2020)
* Juan Esposito-Garcia (2022-)
* Evelio Menjivar-Ayala (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint Thomasko elizbarrutia

**Saint Thomasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1960ko apirilaren 30ean ezarri zen Birjina Uharteetako lurralde prelatutza gisa eta 1977ko apirilaren 20an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Charlotte Amalien dago, Saint Thomas uhartean. Egun apezpikua Jerome Feudjio da.

## Ordinarioak 
### Birjina Uharteetako lurralde-prelatua 
* Edward John Harper (1960-1977)

### Saint Thomasko apezpikuak 
* Edward John Harper (1977-1985)
* Seán Patrick O'Malley (1985-1992)
* Elliot Griffin Thomas (1993-1999)
* George V. Murry (1999-2007)
* Herbert Bevard (2008-2020)
* Jerome Feudjio (2021-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Seán Patrick O'Malley (1984-1985)
* George V. Murry (1998-1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Clemenceauren bigarren gobernua

**Georges Clemenceauren bigarren gobernua** Frantziako historia modernoko erabakigarrienetako eta esanguratsuenetako bat izan zen, batez ere Lehen Mundu Gerran eta Parisko Bake Konferentzian izan zuen paperagatik.

## Testuinguru orokorra 
Clemenceauk Lehen Ministroaren (Kontseiluko presidentearen) kargua hartu zuen bigarren aldiz 1917ko azaroan, Frantziarentzat une kritiko batean: herrialdea gerrak higatuta zegoen, barne krisi politikoak zeuden eta armadaren eta biztanleriaren artean etsipen handia zegoen.

## Clemenceauren gobernuaren ezaugarriak 
Gerrako lidergoa

* Gerraren gidaritzan funtsezko pertsonaia bihurtu zen. "*Tigrea*" ezizena jarri zioten bere energiagatik, determinazioagatik eta gogortasunagatik.
* Gobernu sendo eta zentralizatu bat ezarri zuen, porrot egiten zutenen eta bakezaleen aurka esku sendoa zuela.
* Armadaren eta nazioaren morala indartu zuen.
* Ferdinand Foch mariskala gogor babestu zuen, 1918an Aliatuen Indarren Komandante Gorena izendatu zutena.
* Bere leloa hau zen: "*Je fais la guerre*" ("Gerra egiten dut").

Garaipena Lehen Mundu Gerran

* Frantzia, bere gidaritzapean, gerrako garaile nagusietako bat izan zen.
* Aktiboki parte hartu zuen 1918ko azaroaren 11ko Armistizio negoziazioetan, gatazka amaitu zutenetan.

Parisko Bake Konferentzia (1919)

* Clemenceau bertan zeuden buruzagi nagusietako bat izan zen, Woodrow Wilson (AEB) eta David Lloyd George-rekin (Erresuma Batua) batera.

- Bere jarrera irmoa zen Alemaniaren aurka. Honako hauek bilatzen zituen:

* Kalte-ordain ekonomikoak.
* Frantziarentzako segurtasuna.
* Alemania desmilitarizatu.
* Alsazia eta Lorena berreskuratzea.
* Versaillesko Itunaren (1919) arkitektoetako bat izan zen, nahiz eta ez zegoen guztiz asebeteta, bere segurtasun eskaera guztiak ez zirelako bete.

Barne Politika

* Politika autoritarioa mantendu zuen, batasun nazionalean oinarritua.

* Bakezaletasunaren, sozialismo erradikaleko eta greben aurka borrokatu zen.

* Senideen arteko gatazkak gogor zapaldu zituen.

## Hauteskundeak eta erretiratzea 
1920an, Errepublikako presidentetzarako aurkeztu zen, baina Paul Deschanelek garaitu zuen.

Porrot horren ondoren, bizitza politikotik erretiratu zen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Acapulcoko artxidiozesia

**Acapulcoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar artxidiozesia da. 1958ko martxoaren 18an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1983ko otsailaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Acapulcon dago. Egun artzapezpikua Leopoldo González González da.

## Ordinarioak 
### Acapulcoko apezpikuak 
* José del Pilar Quezada Valdez (1958-1976)
* Rafael Bello Ruiz (1976-1983)

### Acapulcoko artzapezpikuak 
* Rafael Bello Ruiz (1983-2001)
* Felipe Aguirre Franco (2001-2010)
* Carlos Garfias Merlos (2010-2016)
* Leopoldo González González (2017-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Felipe Aguirre Franco (2000-2001)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Rafael Bello Ruiz (1974-1976)
* Juan Navarro Castellanos (2004-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferenc Déak

**Ferenc Déak** (Söjtör, 1803ko urriaren 17a – Budapest, 1876ko urtarrilaren 28a) hungariar politikaria izan zen.

Hungariako antzinako familia noble batean jaio zen. Politikaririk garrantzitsuenetako bat izan zen 1840ko hamarkadan hasi ziren erreformen garaian. Bere morroiak askatu zituen eta bere borondatez zergak ordaintzea erabaki zuen, nahiz eta ez zuen horretarako obligaziorik familia noblekoa zelako.

1848ko Hungariako Iraultzan, politikan indarkeria erabiltzearen aurka agertu zen, eta Lajos Batthyányren gobernuan Justizia ministro izatea onartu zuen. Habsburgotarren monarkiaren eta Lajos Kossuthen liberalen arteko konpromiso bat lortzen saiatu zen, porrot egin zuena eta gobernutik dimititu zuena. Parlamentuan jarraitu zuen eta Apirileko legeak defendatu zituen.

1850eko hamarkadan politikatik erretiratu zen eta erresistentzia pasiboaren ikurra izan zen. Bere jabetza István Széchenyiri saldu ondoren, Budapestera joan zen jarduera politikoari berrekitera. Austria-Hungariako konpromisoa eta 1868ko Hungariar nazionalitateen Legea onartu zituen.

"Nazioko gizon jakintsua" bezala ezaguna izan zen.
Spokaneko elizbarrutia

**Spokaneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1913ko abenduaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Spokanen dago. Egun apezpikua Thomas Anthony Daly da.

## Ordinarioak 
* Augustine Francis Schinner (1914-1925)
* Charles Daniel White (1926-1955)
* Bernard Joseph Topel (1955-1978)
* Lawrence Welsh (1978-1990)
* William S. Skylstad (1990-2010)
* Blase Cupich (2010-2014)
* Thomas Anthony Daly (2015-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Bernard Joseph Topel (1955)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chakery

**Chakery** edo **thiakry** (), fula herriarentzat **bodé** eta bambara herriarentzat **dègué** mendebaldeko Afrikako kuskus errezeta gozoa da, artatxikiz egina.

Garia edo artatxiki-pikorrak esnearekin, esne kondentsatuarekin edo jogurtarekin nahastuta daude, baita fruitu lehorrekin ere, mahaspasekin, kokoekin eta espeziekin (intxaur muskatua adibidez). Senegalen fruitu lehorrak dira postre honen apaingarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Outes (Outes)

**San Pedro de Outes**, Espainiako ipar-mendebaldeko Outes udalerrian dagoen parrokia bat da, Galiziako Coruñako probintzian.

2024an 929 biztanle zituen.
Ciudad Altamiranoko elizbarrutia

**Ciudad Altamiranoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1964ko urriaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ciudad Altamiranon dago.

## Ordinarioak 
* Juan Navarro Ramírez (1965-1970)
* Manuel Samaniego Barriga (1971-1979)
* José Lizares Estrada (1980-1987)
* José Raúl Vera López (1987-1995)
* Carlos Garfias Merlos (1996-2003)
* José Miguel Ángel Giles Vázquez (2004-2005)
* Maximino Martínez Miranda (2006-2017)
* Joel Ocampo Gorostieta (2019-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roo (Outes)

**San Xoán de Roo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Outes udalerrian dagoen parrokia bat da, Galiziako Coruñako probintzian.

2020an 153 biztanle zituen.
San Ourente de Entíns (Outes)

**San Ourente de Entíns**, Espainiako ipar-mendebaldeko Outes udalerrian dagoen parrokia bat da, Galiziako Coruñako probintzian.

2020an 622 biztanle zituen.
Tlapako elizbarrutia

**Tlapako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1992ko urtarrilaren 4an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tlapa de Comonforten dago. Egun apezpikua Dagoberto Sosa Arriaga da.

## Ordinarioak 
* Alejo Zavala Castro (1992-2005)
* Oscar Roberto Domínguez (2007-2012)
* Dagoberto Sosa Arriaga (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anllóns (Ponteceso)

**San Fins de Anllóns**, Espainiako ipar-mendebaldeko Ponteceso udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 224 biztanle zituen.
Abalo (Catoira)

**San Mamed de Catoira**, Espainiako ipar-mendebaldeko Catoira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2013an 480 biztanle zituen.
Arealonga (Vilagarcía de Arousa)

**Santa Baia de Arealonga**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vilagarcía de Arousa udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2016an 2.326 biztanle zituen.
Antequerako artxidiozesia

**Antequerako artxidiozesia** edo **Oaxacako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar artxidiozesia da. 1535eko ekainaren 21ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1891ko ekainaren 23an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Oaxaca de Juárezen dago. Egun artzapezpikua Pedro Vázquez Villalobos da.

## Ordinarioak 
### Antequerako apezpikuak 
### Antequerako artzapezpikuak 
* Eulogio Gillow y Zavalza (1891-1922)
* José Othón Núñez y Zárate (1922-1941)
* Fortino Gómez León (1942-1967​)
* Ernesto Corripio Ahumada (1967-1976)
* Bartolomé Carrasco Briseño (1976-1993)
* Héctor González Martínez (1993-2003)
* José Luis Chávez Botello (2003-2018)
* Pedro Vázquez Villalobos (2018-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* José Othón Núñez y Zárate (1922)
* Héctor González Martínez (1988-1993)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Ramón Casaus y Torres (1807-1815)
* José María Irigoyen y Muñoz Cano (1842-1843)
* Francisco Garcia Cantarines (1845-1847)
* José de Jesús Clemens Alba Palacios (1954-1959)
* Bartolomé Carrasco Briseño (1967-1971)
* Miguel Ángel Alba Díaz (1995-2001)
* Óscar Campos Contreras (2006-2010)
* Gonzalo Alonso Calzada Guerrero (2012-2018)
* Luis Alfonso Tut Tun (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puerto Escondidoko elizbarrutia

**Puerto Escondidoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 2003ko azaroaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Puerto Escondidon dago. Egun apezpikua Florencio Armando Colín Cruz da.

## Ordinarioak 
* Eduardo Cirilo Carmona Ortega (2003-2012)
* Pedro Vázquez Villalobos (2012-2018)
* Florencio Armando Colín Cruz (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silleiro lurmuturra

**Silleiro lurmuturra**, , Espainiako ipar-mendebaldean eta Ozeano Atlantikoaren kostaldean dagoen lurmutur bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

Baiona udalerriko Baredo parrokian dago, Vigoko itsasadarraren aldamenean, eta bere iparrean Rias Baixas itsasadarrak daude.
Ragnheiður Gestsdóttir

**Ragnheiður Gestsdóttir** (Reykjavik, 1953ko maiatzaren 1a) islandiar idazle eta ilustratzailea da, haurrentzako liburuengatik ezaguna.

## Bizitza 
Ragnheiður Gestsdóttir 1953ko maiatzaren 1ean jaio zen Reykjaviken, margolarien eta idazleen familia batean. 1973an irakasle titulua lortu zuen Kennaraskóli Íslanden, eta 1979an artearen historian lizentziatu zen Aarhus Unibertsitatean. Gainera, literatura ikasi du Islandiako Unibertsitatean. Islandiako hainbat herri-ipuin moldatu eta ilustratu ditu, batez ere *Sagan af Hlina konungssyni* libururako. Hainbat sari irabazi ditu, besteak beste hauek: Islandiako Haurrentzako Liburuaren Saria *Leikur á borði* liburuagatik (2000) eta Haurrentzako Liburu Nordikoaren Saria *Sverðberinn* eleberriagatik (2005).
* 2005: Haurrentzako Liburu Nordikoaren Saria (*Sverðberinn*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
András (Vilanova de Arousa)

**San Lourenzo de András**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vilanova de Arousa udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2019an 416 biztanle zituen.
Jiří Šedý

**Jiří Šedý** (Hlinsko, 1976ko ekainaren 2a) txekiar artista, idazle eta aktibista soziala da, Downen sindromea duena.

## Bizitza 
Jiří Šedý Txekoslovakiako Hlinsko herrian jaio zen. Amarekin batera, Haur Desgaituei Laguntzeko Elkartea sortu du jaioterrian.

## Liburuak 
Liburu guztiak egileak berak ilustratu ditu:

* *Český myšlení* (2000)
* *Trochu něhy* (2000)
* *Citlivost barevného slunce* (2002)
* *Dominčiny pohádky* (2002)
* *Babiččiny pohádky* (2005)
* *Hledání* (2006)
* *Duhové pohádky* (2007)
* *Podivuhodná planeta* (2009)
* *Vesmírné příběhy* (2013)
* *Perla podmořského světa* (2016)
* *Nezabít v nás Mozarta* (2018)
* *Záblesk času* (2019)

## Filmografia 
Hainbat filmetan parte hartu du: *Bleděmodrý svět*, *O jeden chromozom navíc*, *Červíček v hlavě*, *Hledám práci, zn. mám Downův syndrom*, *Přesně tak*, *Na vlastní oči*, *Áčko*.

## Sariak 
* 2002: Olga Havlová saria
* 2010: Downen Sindromearen Nazioarteko Egunaren saria
* 2018: Desgaitasuna duten Pertsonen 25. Gobernu Batzordearen 3. saria. (*Nezabít v nás Mozarta* liburuarengatik)
* 2020: Desgaitasuna duten Pertsonen 27. Gobernu Batzordearen 3. saria (*Záblesk času* liburuarengatik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dokken

**Dokken**, AEBetako heavy metal musika talde bat da. 1976an Los Angeles hirian sortu zen eta taldekideak Don Dokken (abeslaria), George Lynch (gitarra elektrikoa), Mick Brown (bateria) eta Jeff Pilson (baxua) izan ziren, azkena 1983an Juan Croucier baxu-joleak ordezkatua.

## Diskografia 
*''Breakin' the Chains* (1981)
**Breaking the Chains* (1983)
**Tooth and Nail* (1984)
**Under Lock and Key* (1985)
**Back for the Attack* (1987)
**Dysfunctional* (1995)
**Shadowlife* (1997)
**Erase the Slate* (1999)
**Long Way Home* (2002)
**Hell to Pay* (2004)
**Lightning Strikes Again* (2008)
**Broken Bones* (2012)
**Heaven Comes Down'' (2023)

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Leptura taranan

***Leptura taranan*** *Leptura* generoko kakalardo moduko bat da, Cerambycidae familiakoa, Lepturini tribuan kategorizatua, Lepturinae azpifamiliakoa. Kano-k deskribatu zuen zientifikoki 1933an. 15-21 mm. neurtzen du.

## Hedapena 
* Txinan eta Taiwanen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubiáns (Vilagarcía de Arousa)

**Santa María de Rubians**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vilagarcía de Arousa udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2016an 1.240 biztanle zituen.
Ariztialdeko

**Ariztialdeko erreka** Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Beasaingo Aierdiko sakonean jaiotzen da, eta Eztanda ibaian isurtzen ditu urak. 

Estradamusu mendiaren bizkar luzea zatitzean eratzen den Aierdiko sakonean sortzen da. Sakanean behera datorrela, Beasaingo Malpaga eta Ormaiztegiko Aranguren Txiki baserrien artean pasatzen da. Bere ibilbide guztian zehar, Beasain eta Ormaiztegi udalerrien arteko muga-lerroa da. Ibilbidearen bukaeran, Eztanda errekan sartzen da, haren ezkerraldetik, antzinako teileriaren parean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ladislao II.a

**Ladislao II.a** (, ; Székesfehérvár, 1131 – 1163ko urtarrilaren 14a) Hungariako eta Kroaziako erregea izan zen 1162tik 1163ra.

Béla II.a Hungariakoa eta Helena Rasciakoaren bigarren semea izan zen. 1137an Bosniako duke izendatu zuten, baina ez zuen inoiz pertsonalki lurraldea gobernatu. 1160an Konstantinoplara joan zen bere anaia Eztebe IV.aren atzetik. Eztebek ihes egin zuen Géza II.a erregearen aurkako konspirazio baten porrotaren ondoren.

Géza II.a 1162an hil zen eta bere hamabost urteko seme Eztebe III.a tronura igo zen. Ladislaok, ordea, hungariar nobleen laguntzarekin usurpatu zuen kargua. Migel, Kalocsako artzapezpikuak koroatu zuen, Lukas, Esztergomeko artzapezpikua Eztebe III.aren aldekoa baitzen. Ladislaok bere anaia Eztebe izendatu zuen oinordeko, eta sei hilabeteko erregealdiaren ondoren hil zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Arkabe

**Arkabe erreka**, Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Usurbe mendiko hego-mendebaldeko mazelan jaio eta Altzoka iturriko urak bereganatzean, Altzoka izena jasotzen du beherago Arkabe izena jasoz eta Oria ibaian isuriz bere urak. Erreka honek 1000 metroko ibilbidea du gutxi gora behera.

Arrieta eta Otaño baserrien artean dagoen sakanaren goialdean sortzen da, Otaño baserritik Korta baserrira doan bidearen goialdean eratzen den Intxaurtxuloeta izeneko hezegunean sortu eta belardi aldapatsuetan barrena jaisten da Altzokako iturriraino.

Altzokako urak bereganatzean sakanean behera egin eta Arkabe izena hartzen du, Errekarte txiki etxea zenaren albotik igaro eta azken 150 metroak lur azpitik egiten ditu eta Oria ibaian isurtzen ditu  bere urak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraguaitar tortilla

**Paraguaitar tortilla** ( eta ) Paraguaiko sukaldaritzan tipikoa den ore gazi frijitua da. Jaki honen oinarrizko osagaiak gari-irina, esnea, ura, arrautza eta gatza dira. Batzuetan Paraguai gazta, artale freskoak eta beste barazki batzuk gehitzen zaizkio. Janari hau kafearekin, mate egosiarekin edo beste jaki batzuekin batera jan ohi da, baita janaurreko gisa guaranieraz *tereré rupá* izenez ezaguna den otorduan tererea edaten hasi baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josia Thugwane

**Josia Thugwane** (1971ko apirilaren 15ean jaioa) erretiratutako hegoafrikar distantzia luzeko korrikalaria da, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan maratoian urrezko domina irabazteagatik ezaguna. Thugwane, Ndebele jatorrikoa, Hegoafrikarentzat urrezko domina olinpikoa irabazi duen lehen atleta beltza da. Bethalen jaioa, Thugwane-k bere lehen maratoia 1991n egin zuen, baina nazioarteko atletismo eszenan aurrerapena 1995ean izan zuen, Honoluluko maratoia irabazi zuenean. Jokoak hasi baino bost hilabete lehenago, Thugwane autoz bahitu eta tirokatu egin zuten; balak kokotsa urratu zion, hazbete bateko orbain bat utziz, eta bizkarrean min hartu zuen martxan zegoen autotik salto egitean. Lan egiten zuen ikatz-meategiak ordaindu zion arreta medikoa eta errehabilitazioa.

Atlantan, 1996ko Olinpiar Jokoetako maratoian, aurrealdeko talde handi batek elkarri heldu zion lasterketa gehienean, 35. kilometroan Thugwanek ihesaldia hasi zuen arte, eta Lee Bong-Ju hegokorearraren eta Erick Wainainaren laguntzarekin batera joan zen. Elkarrekin egon ziren estadiora sartu arte, eta orduan Thugwanek abantaila txiki bat lortu zuen. Thugwanek hiru segundoko aldea atera zion Leeri, inoizko maratoi olinpikoetako helmuga estuena lortuz.

## Estatistikak 
### Lasterketa profesionalak 
## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Simone Campos

**Simone Campos** (Rio de Janeiro, 1983ko otsailaren 20a) brasildar idazle eta itzultzailea da.

## Bizitza 
17 urterekin debutatu zuen literaturan, *No Shopping* (2000) liburuarekin. Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean (UFRJ) Kazetaritza eta Argitalpengintza ikasi ditu, eta Literatur Teorian masterra eta doktoretza egin ditu Rio de Janeiro Estatuko Unibertsitatean (UERJ).

2006an bigarren liburua kaleratu zuen, *A feia noite* izenekoa, eta 2007an hirugarrena, *Penados y Rebeldes*, zientzia fikziozko eleberri digitala, Filipa Borg izengoitia erabiliz.

Urte berean, Petrobras dirulaguntza jaso zuen, eta harekin *Amostragem complexa* ipuin bilduma idatzi zuen, 2009an argitaratua. Urte berean, Heloísa Teixeira literatura kritikariak *Enter* antologia digitala osatzeko hautatu zuen.

2013an, *OWNED - Um novo Jogador* liburu-jokoa argitaratu zuen, online eta paperean, Petrobras dirulaguntzak finantzatuta baita ere.

Beste hainbat eleberri ere argitaratu ditu: *A vez de morrer* (2014) eta *Mulher de pouca fé* (2025).

Paula Hawkinsen *The Girl on the Train*, Margaret Atwooden *The Testaments* eta Mark Frosten *The Secret History of Twin Peaks* (azken liburu hau Stephanie Fernandesekin elkarlanean) itzuli ditu portugesera.

Simone Campos pertsona autista da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chilpancingo-Chilapako elizbarrutia

**Chilpancingo-Chilapako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1863ko martxoaren 16an ezarri zen Chilapako elizbarruti gisa eta 1989ko urriaren 20an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Chilpancingon dago. Egun apezpikua José de Jesús González Hernández da.

## Ordinarioak 
### Chilapako apezpikuak 
* Ambrosio María Serrano y Rodriguez (1863-1875)
* Tomás Barón y Morales (1876-1882)
* Buenaventura del Purísimo Corazón de María Portillo y Tejeda (1882-1889)
* José Ramón Ibarra y González (1889-1902)
* José Homobono Anaya y Gutiérrez (1902-1906)
* Francisco María Campos y Ángeles (1907-1923)
* José Guadalupe Ortíz y López (1923-1926)
* Leopoldo Díaz y Escudero (1929-1955)
* Alfonso Tóriz Cobián (1956-1958)
* Fidel Cortés Pérez (1958-1982)
* José María Hernández González (1983-1989)

### Chilpancingo-Chilapako apezpikuak 
* Efrén Ramos Salazar (1990-2005)
* Alejo Zavala Castro (2005-2015)
* Salvador Rangel Mendoza (2015-2022)
* José de Jesús González Hernández (2022-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Alfonso Tóriz Cobián (1954-1956)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel López de Carrizosa y de Giles

**Miguel López de Carrizosa y de Giles**, Mochaleseko 2. markesa, espainiar abokatu eta politikari, senatari eta diputatu bat izan zen, karguan hil ondoren egun bat baino gehiagoz Hornidura ministro gisa aritu zena.

## Biografia 
Jerez de la Fronteran jaio zen eta Francisco Javier López de Carrizosa y Pavónen, Casa Pavónen markesaren, abokatu, Rondako nagusi eta lur-jabe aberatsaren, eta María del Rosario de Giles y Riveroren, Casa Pavónen markesaren, semea zen. María Dolores Elduayen y Martínezekin ezkondu zen.

1874an, Zuzenbidean lizentziatu zen Sevillako Unibertsitatean. Graduatu ondoren, Europako hainbat herrialdetara bidaiatu zuen. Frantzian eta Ingalaterran bizi izan zen. Politikan hasi zenetik, Alderdi Kontserbadorearekin lotuta egon zen. Bere ibilbide politiko eta administratiboa 1889an hasi zen, Estatuko Ondasun eta Eskubideen Zuzendari Nagusi izendatu zutenean. Bi urte geroago, Posta eta Telegrafoen Zuzendaritza Nagusiaren ardura hartu zuen eta ondoren Espainiako Bankuko administratzaile izendatu zuten. 1895 eta 1897 artean, Ogasun idazkariorde gisa aritu zen, eta Alfontso XIII.aren erregealdian, Kongresuko presidenteorde gisa aritu zen (1907).

Jerez de la Fronterako Alderdi Kontserbadorearen buruzagia izan zen eta talde politiko horren alde aurkeztu zen Berrezarkuntzan izan ziren hauteskunde orokorretan. 1884an El Puerto de Santa Maríako (Cádiz) eserleku bat izan zuen; 1886an Vigoko; 1891, 1899, 1901, 1903, 1905 eta 1907an bere jaioterrian; eta 1896 eta 1898an Cambadasko (Pontevedra).

Goi Ganberan ere agertu zen. 1893-1894 eta 1895 legegintzaldietan Cádizko probintziako senatari hautatu zuten, eta 1898-1899an Orenseko probintziarentzat. 1909ko urtarriletik aurrera, bizitza osorako senatari izendatu zuten.

1900 eta 1916 artean, hogeita lau gobernu izan ziren guztira, horietatik hamar kontserbadore eta hamalau liberal. Horrela, XIX. mendeko azken hogeita bost urteetan ezezaguna zen ezegonkortasun garai batean sartu ginen. 1917ko krisiak Berrezarkuntzako erregimena hondatuta eta zalantzan utzi zuen. Egoera zail honetan, Cambó izan zen irtenbidea eman zuena: koalizio edo salbazio nazionaleko gobernu bat, Lehen Mundu Gerrak suntsitutako Europako hainbat herrialdetan eratzen ari ziren bezalakoa. Hainbat saiakera huts egin ondoren, gobernu nazional bat Antonio Maurari eman zioten, eta bere aldekoek bide historiko berri baten jarraibideak eman zitzakeen bakarra zela uste zuten. Antonio Maurak Mochalesko markesa izendatu zuen Hornidura Ministerioaren ardura hartzeko. Ministro kargua 1919ko uztailaren 20an zin egin zuen, eta hurrengo egunean hil zen Ministroen Kontseiluaren bileran. Carlos Cañalek ordezkatu zuen.

Jurisprudentzia Akademiako kide nabarmena izan zen eta Portugalgo Kristoren Ordenako Gurutze Handia eta Turkiako Medjidic domina zituen. Ohorezko Legioko Komandantea eta Rondako Errege Zalditeriako Zalduna ere izan zen.

## Kanpo estekak
Ana Castela

**Ana Flávia Castela** (Amambai, Brasil, 2003ko azaroaren 16a), **Boiadeira** ezizenez ere ezaguna, brasildar abeslaria, abestigilea eta musikaria da. 2021ean hasi zuen musikari ibilbidea *Boiadeira* izeneko singlearekin eta 2022an iritsi zitzaion arrakasta *Pipoco* abestiarekin.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* ''Let's Go Rodeo* (2025)

### Zuzeneko diskoak 
* *Boiadeira Internacional* (2024)
* *Herança Boiadeira'' (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
O Freixo de Sabardes (Outes)

**San Xoán do Freixo de Sabardes**, Espainiako ipar-mendebaldeko Outes udalerrian dagoen parrokia bat da, Galiziako Coruñako probintzian.

2020an 839 biztanle zituen.