open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Myriostoma coliforme

⅔

***Myriostoma coliforme*** *Geastraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina desagertzeko arriskuan, babestu egin behar da.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Izar-forman

**Endoperidioa:** 3 eta 5 cm bitartekoa, globo formakoa, esporak kanporatzeko hainbat estomarekin (Myriostoma) edo aho zirkularrekin. Gaztetan zilar kolorea du eta helduetan marroi-arrexka.

**Exoperidioa:** 8 cm arteko diametroa duen izarra sortuz irekitzen da, ez da higroskopikoa (ireki edo itxi  ez du hezetasunagatik egiten). Endoperidioa (goian) eta exoperidioa (behean), zutabe-egitura gisa elkartuta daude, pseudoestipiteekin edo oin txikiekin. Myriostoma generoko espezie bakarra da.

## Jangarritasuna 
Jan daiteke, baina desagertzeko arriskuan dagoenez, babestu egin behar da, aurkitzen dugunean horren berri jakinarazi behar diegu adituei.

### Nahasketa arriskua 
*Geastrum* generoko espezie denak eta *Astraeus hygrometricus* espezieak izar forma dute, baina esporak sakabanatzeko estoma edo poro bat bakarra dute. 

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen basoetan (artelatza, estrepa likatsua)

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kuba, Hawaii, Galapagoak, Paraguai, Uruguai, Brasil, Txile, Argentina, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Israel, Maroko, Kenya, Australia, Hegoafrika.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Myriostoma coliforme* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xerocomus tumidus

***Xerocomus tumidus*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie hau ez da kontsumitu behar, oso urria baita, babestutako espezieen zerrenda gorrietan agertzen da zenbait herrialdeetan.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, ondoren ganbila; marroi-gorrizka kolorekoa edo okre-gorrixka kolorekoa; gainazalean belus fin batekin, lehorra.

**Tutuak:** Itsatsiak, motzak, zurixkak, ondoren krema zurbil kolorekoak.

**Poroak:** Sinpleak, biribil samarrak, zuri-krema kolorekoak, presioarekin ez dira kolorez aldatzen.

**Hanka:** 3 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 4 cm bitarteko lodierakoa, sabelduna, fusiformea, betea, kapelaren kolore berekoa, saihets hezurren itxura duten foseta luzangaz markatuta. Oin puntazorrotzarekin eta sustrai antzekoarekin.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, sendoa, zertxobait haritsua oinean. Aireak ukitzean ez da kolorez aldatzen, zurixka, kapelaren goialdean pixka bat beix zurbilez tindatuta. Usain ahularekin eta atseginarekin.

**Etimologia:** *Xerocomus* terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa esan nahi duen "kóme" hitzetik, espezie gehienen iletxo lehor eta tomentodunari erreferentzia eginez. *Tumidus* epitetoa berriz latinetik dator, puztua, esan nahi duen "tumidus" hitzetik. Bere oin loditua eta sustrai itxurakoagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
Baliteke perretxiko txiki honek *Xerocomus badius* gazte koloregabe baten antza izatea, baina presioarekin kolorez aldatzen ez diren poroen  kolore zurixkak eta gainerako ezaugarriek nahastezina egiten duten.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, haritzen azpian, isolatuta edo talde txikitan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Espainia, Frantzia, Suitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geografia mediko

[thumb|upright=1.5|[A hepatitis, prebalentzia mundu osoan, 2005.]]
**Geografia medikoa** geografiaren adar bat da, eta ingurumenak pertsonen osasunean dituen ondorioak eta gaixotasunen banaketa geografikoa aztertzen ditu, hedapenean eragina duten faktore geografikoen azterketa barne.

## Adarrak 
Geografia medikoa bi adarretan banatzen da: Geografia patologikoa eta Nosogeografia.

## Muga desberdinak 
Espazioaren eta osasunaren arteko harremana garrantzitsua izan da hasieratik, eta, horren ondorioz, gaztelaniaz zein frantsesez hitz egiten zuten geografoek gehiago onartu zuten "Osasunaren geografia" kontzeptua (*Geographie de la Santé* frantsesez). Aldiz, geografia anglosaxoiaren barruan, "Geografia Medikoa" (Medical Geography) terminoa da nagusi. Autore batzuen ustez, termino hori mugatuagoa da, gaixotasunak eskualdeka edo eremu epidemiologikoka banatzeko analisi soilak diziplina horretara murrizten baititu. Hala ere, azken izen hori da nagusi komunitate zientifiko anglosaxoian.

## Osasunaren geografoak 
Geografo ospetsu batzuk:
* Sarah Curtis
* William C. Gorgas
* Kelvyn Jones 
* John Snow

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannah More

**Hannah** **More** (Bristol, 1745eko otsailaren 2a – 1833ko irailaren 7a) idazle erlijioso ingelesa, filantropoa, poeta eta dramaturgoa izan zen. Samuel Johnson, Joshua Reynolds eta David Garricken zirkuluan koka diateke, gai moral eta erlijiosoei buruz idatzi zuenez. 

## Biografia 
Bristolen jaio zen, eta bere aitak bertan fundatutako eskola irakasle izan zelarik, bertan antzerki-lanak idazten hasi zen. Londresko elite literarioan eta *Bluestocking* esaten zitzaien emakume intelektual eta idazleen zirkuluetan kide nabarmen gisa barneratu zen. Adinean aurrera egin ahala, bere antzezlanak eta poesia are ebanjelikoagoak bihurtu ziren. 

Esklabismoaren aurka zegoen talde batekin elkartu zen halaber, baina oro har nabaritu zen kontserbadorismo politikoagatik, eta antifeminista, kontrairaultzaile edo feminista kontserbadoretzat jo izan da ondorengo analisietan. Hala ere, emakume idazleen belaunaldi gero eta nabarmenago baten parte ere kontsidera daiteke, garai bertsukoak baitira Fanny Burney, Mary Wollstonecraft, Ann Radcliffe, Maria Edgeworth, Madame de Staël, Lady Granville eta Jane Austen bera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Hermosín

**María del Carmen Hermosín Bono** (Sevilla, 1945eko martxoaren 3a) sevillar politikari sozialista eta feminista da. Emakumeen aldeko gizarte ekintzatan parte hartzen du, besteak beste, Afganistango emakumeenetan.

## Biografia 
Sevillako Unibertsitatean Filosofia eta Letretako lizentziaduna da. Espainiako Alderdi Sozialistan sartu zen diktadura frankistan, 1970ean. Andaluziako lehenengoetakoa izan zen politika aktiboan parte hartzen, sozialismoa eta feminismoa sustatzeko konpromiso esplizitua hartuz, bide bateratu gisa.

## Politikari ibilbidea 
Kongresuko diputatua izan da Sevillako II., III., IV., VIII. eta IX. Legegintzaldietan. 1990ean, Andaluziako Parlamenturako hautatu zuten, eta Manuel Chaves Andaluziako Parlametuan Gizarte Gaietako sailburu izendatu zuen; 1994an, Gobernazio Batzordekoa zen, eta, 2000n, Justizia eta Administrazio Publikokoa.

Batzorde Betearazle Federal sozialistako kide izan zen, eta Alfonso Perales ordezkatu zuen Erakunde Politikarako Idazkaritzan, 2006ko abenduaren 23an hil ondoren, 2008ko uztailean XXXVII. Kongresura arte. Barne Batzordeko presidentea izan zen Diputatuen Kongresuan, baita Berdintasun Batzordeko eta Konstituzio Batzordeko kidea ere.

Bere ibilbide politikoan zehar, emakumeen eskubideen aldeko borroka erakutsi zuen. 80ko hamarkadan, ugalketa-eskubideen alde jardun zuen, eta kasu jakin batzuetan abortua despenalizatu zuen lehen legea onartzen lagundu zuen. Andaluziako Juntako kontseilaria izan zenean, politika aktiboak egin zituen emakumeak Administrazioko goi-karguetan sartzeko eta genero-indarkeriaren aurkako borrokan. VIII. Legegintzaldian, diputatu gisa, hainbat legetako txostengilea izan zen, besteak beste, Emakumeen eta Gizonen Berdintasun Eraginkorrerako Legea. 2011n erretiratu zen.

## Bizitza pertsonala 
Luis Yañezekin ezkonduta dago, eta Felipe Gonzálezen belaunaldiko lider historiko sozialistak dira biak.ç

## Betetako karguak 
* Sevillako probintziako diputatua Diputatuen Kongresuan. (1982-1990)
* Andaluziako Parlamentuko Sevillako probintziako diputatua. (1990-2004)
* Andaluziako Juntako Gizarte Gaietako kontseilaria. (1990-1994)
* Sevillako PSOEko idazkari nagusia. (1993-2000)
* Andaluziako Juntako Gobernazio kontseilaria. (1994-2000)
* Andaluziako Juntako Justizia eta Herri Administrazio sailburua. (2000-2004)
* Sevillako probintziako diputatua Diputatuen Kongresuan. (2004-2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andaluziako Juntaren informazio instituzionala
Teresa Jiménez Vílchez

**María Teresa Jiménez Vílchez** (Lanjarón, Granada, 1964ko otsailaren 2a) granadar irakaslea eta politikaria da. Aurretik Hezkuntzako kontseilaria eta Emakumearen Andaluziako Institutuko zuzendaria izan zen. Militantea, eta PSOEko diputatua izan zen Andaluziako Parlamentuan, Granadako barrutian. 

## Biografia 
Filologia Hispanikoan eta Filologia Erromanikoan lizentziaduna da Granadako Unibertsitatean. 1986tik dago PSOEn afiliatuta, baita UGTn ere, eta Batzorde Federal sozialistako kide da. 

## Lan ibilbidea 
Bigarren Hezkuntzako Hizkuntza eta Literaturako irakaslea da 1989az geroztik. Herri mailan erantzukizun postu batzuk bete ditu: Udal Batasuneko idazkari nagusia, Lanjarongo Udaleko zinegotzia, lehen alkateordea. Hezkuntzako probintzia-ordezkari, 2000 eta 2004 bitartean Andaluziako Emakumearen Institutuko zuzendari eta Granada probintziako Batzordearen gobernu-ordezkari ere izan da. Kargu horretan dimisioa aurkeztu behar izan zuen Andaluziako parlamentuko diputatu izateko.

2008ko apirilaren 21ean, Manuel Chaves presidenteak Hezkuntza kontseilari izendatu zuen. Hala ere, José Antonio Griñán batzordearen lehendakaritzara iritsi zenean, 2009ko apirilaren 21ean María del Mar Moreno Ruiz izan zen haren ordezkoa.

Probintziako Batzorde Betearazleko presidentea izan zen, harik eta 2010eko Kongresu Probintzialean postu hori Antonio Martínez Calerri utzi zion arte, idazkaritza nagusira joateko. Andaluziako parlamentaria izan zen 2008 eta 2022 bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bioestimulatzaileak

**Bioestimulatzaileak** substantziak edota  mikroorganismoak dira, eta horien funtzioa mantenugaien xurgapena eta asimilazioa hobetzen duten prozesu naturalak estimulatzea , estres abiotikoa tratatzea edo ezaugarri agronomiko batzuk hobetzea da.  Bioestimulatzaileak erabiltzearen helburua kalitate hobeko uztak lortzea eta laboreen arazo ohikoenetako batzuk konpontzea da, hala nola hezetasun falta, argi gutxi, etab. Izan ere, horiek guztiek galerak eragin ditzakete balio komertzialean. 
## Erreferentziak
Scenedesmus

*Scenedesmus* alga berdeen genero bat da, Chlorophyceae klasekoa. Kolonialak eta mugimendu gabekoak dira. Gaur egun, taxonomikoki onartutako 74 espezie daude. *Scenedesmus* ur gezako alga-generorik arruntenetako bat da; hala ere, espezieen barruan aurkitzen diren morfologia oso ezberdinek identifikazioa zailtzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Botryococcus

***Botryococcus*** alga berdeen genero bat da. Zelulek forma irregularra dute eta filamentu meheek zelulak lotzen dituzte. Gelaxkaren gorputza oboidea da, 6-10 μm luze eta 3-6 μm zabal. Generoko fosilak kanbriar garaietatik ezagutzen dira, eta petrolio gordinaren laguntzaile biologiko handiena osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephanos II.a Ghattas

**Stephanos II.a Ghattas** (Cheikh Zein-el-Dine, 1920ko urtarrilaren 16a - Kairo, 2009ko urtarrilaren 20a) egiptoar kardinala eta Eliza Katoliko Koptoaren patriarka izan zen.

Jaiotzean Andreas Ghattas izena hartu zuen. Kairoko seminarioan eta Unibertsitate Pontifikala Urbanianoan ikasi zuen eta 1944an apaiztu zen. Egiptora itzulita seminario koptoetan irakatsi zuen. Libanon sei urtez misiolari izan ondoren, 1967an Luxorreko gotzain izendatu zuten.

1996an Eliza Katoliko Koptoaren patriarka hautatu zuten. Joan Paulo II.a Aita Santuak kardinal izendatu zuen 2001ean. 2006an patriarkatutik dimititu zuen.
Inspirazio-pornografia

**Inspirazio-pornografia** pertsona desgaituak edo ezohiko bizi-egoeran daudenak beste pertsonentzat inspirazio gisa irudikatzea da, haien bizi-egoera kontuan hartuta. Termino hau pornografiaren analogia da, izan ere, pertsona desgaituak objektibatzen dira besteen onurarako edo gozamenerako. Inspirazio-pornografia kapazitismo (desgaituen diskriminazio) modu bat da. Inspirazio-pornografiaren adibide bat jarduera arrunt batean parte hartzen ari den haur desgaitu baten argazkia izan daiteke, desgaitasunik gabeko pertsonei zuzendutako inskripzio batekin, hala nola «zure aitzakia baliogabea da», «irten baino lehen, saiatu» edo «ez dute haien desgaitasunari geldiarazten utzi» eta gehiago aztertu zuen TED elkarrizketan. Inspirazio-pornografia terminoa hautatzeko erabakiari buruz, esan zuen: «*Pornografia* hitza nahita erabiltzen dut, pertsona talde baten objektibazioa delako beste talde baten mesedetan». Pertsona desgaituen ohiko jarduerak desgaitasunarengatik soilik apartekotzat jo behar izatearen ideia baztertu zuen;
* gizarteak desgaituei eman dizkien estereotipoak, desgaitasunik ez dutenak gaitasun gutxiago dutela, indartu egiten ditu;
* gizabanakoak baztertzen ditu eta haien identitatea desgaitasunera murrizten du.

2016ko Rio de Janeiroko Udako Paralinpiar Jokoetako ''We're the Superhumans* (*Supergizakiak gara'') iragarkia ikusi ondoren, ikus-entzule desgaituen talde batek uste du orokorrean desgaituak ustiatzen zituela besteen plazer eta erosotasunerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teha'amana

'''Teha'amana'* (*ca''. 1879 &ndash; Mataiea, 1918ko abenduaren 9a), Paul Gauguin margolari frantsesaren emazte tahitiarra zen. **Tehura** bezala ere ezaguna, margolariaren bidai-kuadernoan hala izendatzen baitzuen. Teha'amanaren eta Gauguinen harremana kontrobertsia bilakatu zen, ezkontze garaian emazteak 13 urte zituelako, gizonak 43 zituen bitartean.

## Erreferentziak
Charles Coburn

**Charles Coburn** (Macon, Georgia, 1877ko ekainaren 19a - New York, 1961eko abuztuaren 30a) estatubatuar aktorea izan zen.

Savannahn antzerkian hasi ondoren Broadwayn debutatu zuen 1901ean. Antzerki konpainia bat sortu zuen Ivah Willsekin emaztearekin. 1937an hil zen emaztea Hollywoodera joan zen lanera. Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen *The More the Merrier* filmean egindako lanagatik, eta beste bi aldiz izendatu zuten sarirako

Hollywoodeko infiltrazio ezkertiarraren aurka agertu zen, supremazista zuria izan zen eta Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoaren aldekoa.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom

**The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom** (*Zeldaren kondaira: Erresumako malkoak* euskaraz) 2023ko ekintza-abentura bideojokoa da, Nintendo EDPk garatua eta Nintendok Nintendo Switch-erako argitaratua. The Legend of Zelda: Breath of the Wild (2017) bideojokoaren jarraipena da. 

Aurrekoaren alderdi asko mantentzen ditu, baita Hyruleren mundu irekiaren ingurua ere, zeina hedatu egiten den bigarren ale horretan. Bideojokoak mugikortasun bertikala ere lantzen du. Link protagonistak Zelda elkartu du, eta Hyrule suntsitu nahi duen indar gaizto baten aurka borrokatu beharko du bertan.

Jokoa 2022an argitaratzea aurreikusi zen hasieran; hainbat atzeratzeren ostean, 2023ko maiatzaren 12an aurkeztu zen.

## Erreferentziak
Tagelmust

thumb|250px|Tuareg bat tagelmust jarrita.
**Tagelmust** (*cheich*, *cheche* eta *litham* ere esaten zaio) kotoizko jantzi bat da, anilez tindatua, belo eta turbante itxurarekin. Oihalak hamar metro baino gehiagoko luzera izan dezake. Batez ere gizon berbere tuaregek, Sahel eskualdeko hausek eta Songhaitarrek erabiltzen dute. Azken aldian, beste kolore batzuk erabili dira ere bai, eta belo anilak gordetzen dira egoera berezietan erabiltzeko. Normalean, burua estaltzen duten geruza asko ditu, eta lepoa estutzeko armatzen da, estutu gabe. Frantses batzuek bufanda gisa ere erabiltzen dute.

## Non erabiltzen da? 
Tagelmustak burua eta aurpegia estaltzen ditu, begietarako zirrikitu bat utziz. Saharako eskualdean, erabiltzaileak haizeak eramandako harea arnastea saihesten du. Tindua, askotan, pertsonaren larruazalean iragazten da etengabe. Horregatik tuaregak "basamortuko gizon urdinak" bezala ezagutzen dira. Erabiltzaileetako askok ere uste dute anil kolorea osasungarria eta ederra dela, eta, oro har, uste da pertsonaren larruazalean kolore horren pilaketak larruazala babesten duela eta aberastasuna adierazten duela.

## Esanahiak 
Tuaregen artean, tagelmust erabiltzen duten gizonek *Kel Tagelmust* edo Beloaren Herria dute izena. Tagelmust gizon helduek bakarrik erabiltzen dute, eta hurbileko senideen aurrean bakarrik kentzen dute. Tuareg gizonek sarritan sentitzen dute lotsa beren ahoa edo sudurra arrotzei edo beraiena baino posizio altuagoko pertsonei erakusteko, eta jakina da hazpegiak eskuekin ezkutatzen dituztela tagelmust bat ez badute. Tagelmustak beste esanahi kultural bat du; izan ere, bilduta eta tolestuta dagoen modua klanaren jatorria eta eskualdea erakusteko erabiltzen da askotan, eta tindatuta dagoen tonu urdinaren sakontasunak pertsonaren aberastasuna erakusten du.

## Beste erabilerak 
thumb|250px|Aljeriako emakume bat, kolore desberdinetako checheak jazten.
Frantziako armadako unitate batzuek ere hartu zuten Saharan edo beste basamortuko gune batzuetan, legionarioak barne, eta gaur egun tenperatura altuko eremutan jarduten duten unitate gehienetan zabaldu da.

"Cheche" terminoa batzuetan frantsesez lepoaren inguruan jantzita erabiltzen da zapi soil bat edo zapi arina azaltzeko. Moda osagarri hori emakumezkoen artean zabaldu zen hasieran eta, ondoren, bi sexuetan hedatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il viale della speranza

***Il viale della speranza*** («Itxaropenaren kalea» euskaraz) Dino Risik 1953an zuzendutako film italiarra da. 

## Aktoreak 
Hauek dira:

* Cosetta Greco, Luisa.
* Marcello Mastroianni, Mario
* Liliana Bonfatti, Giuditta.
* Piera Simoni, Franca.
* Pietro De Vico, Tonio.
* Nerio Bernardi, Franci.
* Gisella Monaldi, Titina.
* Corrado Pani,  Roberto Franzi.
* Arrigo Basevi, Armando Falcioni.
* Alessandro Fersen, Gabelli zuzendaria.
* Achille Majeroni, Mineroni
* Bianca Maria Fusari, Stefania.
* Carlo Hintermann, ekoizle suitzarra
* Nino Marchetti Olmo Filmen exekutiboa.
* Silvio Bagolini, zoroa entzuketan
* Maria Pia Casilio, Concettine.

## Argumentua 
Izenburuak aipatzen duen Itxaropenaren etorbidea Tuscolana bidea da, Erromako erdialdea eta Cinecitta lotzen dituen ibilbidea. Kalea egunero zeharkatzen dute, tranbiaz, zineman lan egiten duten edo lan egin nahiko luketen pertsona askok, eguneroko bizitza apal batean bizi diren bitartean, aktore eta zuzendari ospetsuen luxu eta ospeetatik urrunduta.

Hor ibiltzen diren artean nabarmentzekoak dira Franca eta Luisa, aktore hasiberriak, Tonino, zuzendari izateko hautagaia, eta Mario, operadorea. Gainera, Giuditta, Sassuolotik Erromara iritsi den neska xaloa, Anna zinema-munduaz erabat maiteminduta dagoena. Gazteak egunerokoan bizi dira, pentsio apal bat partekatzen dute eta aukera egokia berandu edo goiz izatea espero dute. Badirudi Franzi ekoizlearen etxean harrera egiten ari direla. Roberto, azken honen semea, Luisaz maiteminduko da, zeinak Francarekiko jarrera konprometigarrian ikusita Mariorekin zuen aurreko konpromisoa hausten duen; hala ere, badirudi Franca dela bidea irekitzeko bide egokian dagoena, Falcioni jabe dirudunak ohartarazi duen bezala, zeinak batez ere aktore gazteen mesedeak lortu ahal izateko ekoizpen zinematografikoan aritu nahi duen.

Franzik Louisaren etsaia izaten jarraitzen du, eta ez du sinesten haren eta haren semearen arteko sentimenduan; horregatik, bera eta Giuditta behartuta daude iragazgaitzen iragarki apal bat interpretatzera, Toninok zuzendua, dela ezinezko jarduera-eskoletara. Franca, aldiz, Falcioniren maitale bihurturik, erraz lortzen ditu paperak; hala ere, denbora gutxian neskatoa nekatu egiten da zinearen munduaz, uste baino lan eta ahalegin handiagoa eskatzen baitu, eta gainera ez dirudi emanaldirako batere horniturik dagoenik, bere lehen zatian ere deseroso aurkitzen baita.

Azkenean, Luisa da, talentu gehien duena, erizain papera lortzen duena; Franzi konbentzituta dago bere trebetasunez, eta prest dago bere karrera eta Robertorekiko konpromisoa babesteko. Judithek, Sassolese senargai lagun duela Erroman, bere loriazko ametsak alde batera uztea erabakitzen du probintziako bizimodu lasaira itzultzeko. Francak ere zinema utziko du, eta Falcioni utzi ondoren, zetaren industrian sartuko da, etorkizunerako egokiena den mantentze-negozioa aukeratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
* :Filmaren traillerra.
Harriet Leveson-Gower

**Harriet Leveson-Gower,** **Countess Granville** edo **Granville kondesa** (jaiotzez **Lady Henrietta Elizabeth Cavendish**; Londres, 1785eko abuztuaren 29a – 1862ko azaroaren 25a) aristokrata aberats eta idazle ingelesa zen, **Lady Granville** izenez ere ezaguna.

## Biografia 
Lady Georgiana Spencerren eta Devonshireko 5. Cavendish dukearen alaba gazteena izan zen. Cavendish eta Spencerren familia aberatsetako kidea zen, eta haurtzaroa igaro zuen bi anaiekin etxe-irakasle batek hezitu zituelarik.

1809an, Harriet Granville Leveson-Gowerrekin ezkondu zen, hamazazpi urtez bere izebaren maitale  izan zen diplomatiko batekin. Ezohiko lotura hori gorabehera, bikotearen ezkontza zoriontsua izan omen zen eta bost seme-alaba eduki zituzten. 1824 eta 1841 bitartean, Granvillek Frantziarako enbaxadore britainiar gisa lan egin zuen, eta Harrietek Parisko gizarte giroan jarduera erdi-diplomatikoak antolatzen lan asko egin zuen senarrarentzat, askotan nekagarri eta hotz egiten zitzaion lan batean.

Libururik argitaratu ez arren, gutun-idazle emankorra izan zen Lady Granville, eta gutun horien interes eta kalitateagatik idazletzat joa da. Ia bizitza osoan idatzi zituen gutunak ezagunekin, eta bere inguruko bizimodua ukitu umoretsuz deskribatzen du sarri horietan.

Historialarien iritziz, bere kontakizun xeheak informazio-iturri baliotsua direla XIX. mendeko aristokraziako bizitzari buruz, baita enbaxada batek nola funtzionatzen zuen jakiteko. 1894 eta 1990 bitartean, Harrieten lau korrespondentzia-bilduma argitaratu izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina Vega

**Marina Vega de la Iglesia** (Torrelavega, Cantabria, 1924ko ekainaren 9a &ndash; Madril, 2011ko ekainaren 11) cantabriar espioi, borrokalari antifrankista eta nazi harrapatzailea izan zen. Frantziako Erresistentziaren zerbitzuko emakume bakarra izan zen Espainiako sarean. Frantziako Indar Libreen Espainiako sarean sartu zen, Charles de Gaulleren zerbitzuan, 17 urte besterik ez zituela. Frantziar Erresistentziarako lan egin zuen, lehenik Espainian Francisco Franco diktadorearen aurka, eta gero Frantzian. Bere ama Errepublikako Gobernuaren langilea izan zen, eta ezkutuan bizi behar zuen errepresaliatua ez izateko.

Hainbat laguni Alemaniako jazarpenetik ihes egiten ere lagundu zien. Bere hitzetan:"*1942 eta 1944 artean astean bi bidaia egiten nituen Frantziara.* *Ez dakit zenbat jende ekar nezakeen. Naziengandik ihesi zihoazen judu frantsesak izango zirela pentsatzen dut. Ingelesaren bat ere bai*".Emakumeak erresistentzian Bigarren Mundu Gerran:*“Emakumeek parte hartu gabe ezin izango zen irabazi”*

### Naziak 
Bigarren Mundu Gerraren amaieran, nazien *garbiketa* hasi zen Frantzian eta Europan. 1945ean desmobilizatu zuten, eta uniformerik gabeko soldadu bihurtu zen. Bere lana alemaniar naziak eta kolaborazionistak bilatzea izan zen, haiek epaitzeko. Ondorioz, haietariko askok Espainiarako bidea  hartu zuten.

Naziak diktadurak babesturik zeuden Espainian, baina, horrez gain, horietako asko dirutza handiak egitera ere iritsi ziren, hala nola SSetako ofizial ohi bat eta Hitlerren eskolta, Gerhard Bremer, Levanteko kostan turismo-sustatzaile bihurtu zena, edo León Degrelle, Espainiako Francoren Ramirle Leon izena duena. Gaur egun (2020) Madrilen lurperatuta dago duela zenbait urtetik.

### Aintzatespenak 
* Europako Parlamentuak domina eman zion askatasunaren alde egiteagatik.
* *El ministerio del tiempo* saioan Lola Mendieta espioiak pertsonaiak Marina Vegaz gain, ahaztutako espioiak omendu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Dokumentala: *Heroínas olvidadas,* La 2 (2023.03.18) 
* Elkarrizketa El País egunkarian (2008/06/29)
* Frantzian heroiak diren espainiarrak (PDF)
Laurobasidium lauri

***Laurobasidium lauri*** *Exobasidiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Oso urria, babestu beharrekoa.

## Deskribapena 
Oreinen adar mordoaren antza duten itxura bitxiko onddoa, klabiformeak, 8 eta 12 cm bitarteko adarrekin, belusatuak, trinkoak, mamitsuak. Oso gaztetan kolore berdexka dute, gero okre-horixka eta zahartzean beltzaxka eta pitzatuak.

**Haragia:** Barrualdea gogorra da, ez da usteltzen, erramu-zuhaitzen enbor bizietan lehortu egiten da bakarrik, gaztetan kolore berdea dute eta ondoren arre iluna edo beltzaxka. Gaztetan erretxina usaina izaten dute. Zakatz handiak osatzen dituzten hifa tabikatuak.

## Jangarritasuna 
Haragi gogorra, ez da kontsumitzeko egokia.

### Nahasketa arriskua 
Bere generoko espezie bakarra da, eta beste onddo batzuekin nahastezina da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Oso urria, babestu beharrekoa. Ereinotz enborren parasitoa da (*Laurus nobilis*) laurisilva baso oso hezeetan. 

### Banaketa eremua 
Asturiasko Printzerria, Kantabria, Galizia, Portugal, Azoreak, Kanariak (Gomera, La Palma), Euskal Herria.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Laurobasidium lauri* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene García

**Irene García Macías** (Jerez de la Frontera, Cádiz, 1980ko martxoaren 8a) cádiztar politikaria da, Sanlúcar de Barramedako alkate andaluziarra, 2007tik 2013ra. 

## Biografia 
2000. urtetik PSOEko afiliatua da. Zuzenbidean lizentziatua dago. 2003tik 2007ra Sanlucarreko Udaleko zinegotzia izan zen. Aldi horretan bertan, probintziako diputatu gisa, Cadizko Diputazio Probintzialeko Gazteria eta Berdintasuna, Nazioarteko Lankidetza eta Kontsumo eta Kultura arloetako arduraduna izan zen. Inguruko produktuak bultzatzailea ere izan da. 

2011ko udal hauteskundeetan, gehiengo soilaz irabazi zituen berriro hauteskundeak, eta Sanlúcar de Barramedako alkate hautatu zuten. 2012ko maiatzaz geroztik, PSOEren bozeramailea da Cádizko Diputazio Probintzialean, eta PSOEren eskualdeko exekutiboko kidea da. Urte bereko uztailean, Cádizko PSOEko idazkari nagusi hautatu zuten.

2013ko irailaren 11n Sanlucarreko alkatetzari uko egin zion.

2015eko ekainaren 26an, Cádizko Diputazio Probintzialeko presidente hautatu zuten, eta kargu hori betetzen zuen lehen emakumea izan zen. 2022ra arte bete zuen hori, eta orduan bihurtu zen eskualdeko diputatu. 2022an aho batez hautatu zuten Tokiko Gobernuen Andaluziako Kontseiluko presidente.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoria Malinowska

**Victoria Malinowska** margolaria izan zen. XIX. mendean Errusian jaioa, Frantziara eta gero Espainiara emigratu zuen XX. mendearen hasieran.

## Bizitza 
Victoria Malinowska Paristik Espainiara iritsi zenean, 1914 eta 1915 bitartean, gazte errusiar aberats gisa egin zuen, ama eta ahizparekin batera, gerratik ihes egiteko leku neutral baten bila. Ziur aski 20 eta 25 urte artean izango zituen: Ignacio Zuloagak Parisen erretratatu zuen 1912an, eta emakume gazte gisa agertzen zen. Poloniar etniakoa zen, eta iturri gehienetan jatorria Varsovian zuela dioten arren, 1919ko urtarrilaren 12an argitaratutako "Vascongadas Bilbao" artikuluan, Vilnius aipatzen da bere jaioterritzat.  Bere aita errusiar armadako jenerala zen eta Krimean jabetza handiak zituen. Artistak berak esanda, Europako zati handi batean bidaiatu zuen eta, nahiz eta ezin dugun ziurtatu eurak direnik, 1905 eta 1910 bitartean, prentsan "Mme et les Mlles Malinowska" ren bisitak aipatzen dira, bai Mentonen (Frantzia), bai Erroman (Italia). Ondorengo erreferentziak direla eta, artista poloniarra Malinowska dela igartzen da. 1916an eta 1917an hainbat aipu egin zizkion Zubiaurrek, besteak beste, Valentinek 1916ko apirilaren 17an, egin zion erretraturako.

1915etik aurrera, Madrilen Zubiaurretarrak idazleak, artistak eta intelektualak biltzen zituzten soirée-etan badirudi parte izan zela, artista gazte atzerritarrak erakarpen handikoak zirelako. Zubiaurrek "original" gisa deskribatzen du, ederra edertasun bitxi batekin ".  Anfitrioiaren kontakizunen arabera, badakigu margolaria ohikoa zela bilera haietan, azken finean, leku egokia zen harremanak goi mailako gizartera ohituta dagoen gazte kultu eta iritsi berri batentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Victoria Malinowskaren biografia.
*  Biografia.
Michelle Samba

**Michelle Louise Samba** (Ljouwert, 1990eko abuztuaren 21a) musikagilea da.

## Bizitza eta hezkuntza 
Michelle Leeuwardengo Meenthe izeneko auzoan jaio zen, Herbeheretan. Boazumen hazi zen harrera familia batean, eta han bizi izan zen sei eta hamasei urte bitartean. Bertan, Margreet Enequistek zuzendutako dantza herrikoien talde baten parte zen. Bogerman izeneko bigarren hezkuntzako eskola kristau batera joan zen Snitsen, non danbor eskolak jaso zituen Arjen Oosterhavenen eskutik. Ondoren, Pop-a eta Media ikasi zituen Leeuwardenen, gaur egun D 'drive deitzen den gunean, eta soinu diseinuko ikastaro bat egin zuen. Azkenik, Leeuwardengo pop kulturaren akademiara joan eta 2017an graduatu zen.

## Karrera 
Michelleren karrera De Bärnde izeneko klezmer motako talde batean hasi zen, Carel van Leeuwenekin batera. 2016an, Michellek bere kontzerturik esanguratsuena egin zuen Toppers abeslarien taldearentzako, perkusionista gisa arituz hiru egunez. Pop kulturaren akademian ikasketak amaitu zituenean, kolaborazio asko egin zituen Claudia de Breijekin; baita baxua jo ere 2019ko hitzaldi batean. Hortaz gain, bateria, baxua eta ahotsa egin zituen 2020. urtean #NU izeneko antzerki ikuskizun batean. Emanaldi horren ondoren, disko bat grabatu zuen eta abesti batzuk idatzi zituen. 2021ean, Claudia de Breij-ek zuzendutako NPO3 kateko "Safe Cave" programan Michelle izan zen Abdelhadi Baaddi-rekin batera musikagilea.

Musikaz gain, Michellek "Buiten is het Feest" eta "Hier zijn wij" dokumentalak egin zituen.

Halaber, olerkiak ere idatzi ditu. Horietako bi Visit Frieslandeko webgunean aurki daitezke, “Wjerspegele” proiektuaren barruan. Leeuwardengo udaletxearen kanpoko horma batean bere poema baten aipamena dago: "Eguzkiari elkarrekin begiratzen diogu".

## Bizitza pertsonala 
Michelleren ama Dokkumeko frisiar bat zen, 1993an hil zena, Michellek 3 urte soilik zituenean. Aita, Kongoko Errepublikan jaioa, frantsesa da eta Parisen bizi da. Michelle Amsterdamen bizi da gaur egun, haren musika ekoizpena sustatuz.
Miguel Leatxe

**Miguel Leatxe Resano** (Iruñea, (Nafarroa Garaia), 1959) argazkilari eta margolari ezaguna da. Lanbidez abokatua, zuzenbide prozesala erakusketekin uztartu zituen.

## Argazki-liburuak 
* *Por los días felices* (2013)
* *Rápido Rem* (2022). Japonian egindako argazkiak. 

## Bakarkako erakusketak 
* 2002: Arangurengo Udaletxearen Kultura Arteoan.
* 2004: Madrilgo Juan Bravo Aretoa. 
* 2004: Iruñeko Zitadelan
* 2006: Zizur Nagusiaren Kulturetxean.
* 2007: Programa de G.de N.“Cultur 07”: Nostalgia del suceso.
* 2010: Gustavo de Maeztu Museoan.
* 2013: Huarteko Arte Garaikidearen Zentroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Artistaren webgune ofiziala.
Ekialdeko Jundiz

**Jundiz**, edo **Ekialdeko Jundiz**, 618 metroko garaiera duen Arabako mendia da, Jundizko mendilerroan dagoena eta mendilerroari izena ematen diona. Geoeuskadiko mapa topografikoan, Castillo de Jundiz izena agertzen da. Mendiaren ekialdeko magalean, Jundiz industrialdea dago. Eki-hegoaldean, Ariñiz, Gasteiz udalerriko herria dago, eta mendebaldean, Inglesmendi edo Mendebaldeko Jundiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inglesmendi

**Inglesmendi**, edo **Mendebaldeko Jundiz**, 616,14 metroko garaiera duen Arabako mendia da, Jundizko mendilerroan dagoena eta mendilerroari izena ematen diona. GeoEuskadiko mapa topografikoan, Jundiz izena ematen zaio. 

Tontorrean egurrezko gurutze bat du, aurretik bertan zegoen Jundizko San Juan baselizaren oroimenez.
## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Leccinum duriusculum

***Leccinum duriusculum*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate oneko jangarria da, baina ez da iristen *Leccinum quercinum* delakoaren kalitatera.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, subglobosoa gaztetan, gero ganbila, nahiko erregularra, arre ilun kolorekoa edo arre-marroi kolorekoa tonu gorrixkekin. Azala bereizgarria du, feltroduna, lehorra, denbora hezearekin lubrifikatua.

**Tutuak:** Luzeak, Itsatsiak, grisaxkak.

**Poroak:** Oso txikiak, biribilak, zuriak, gero gris-horixkak.

**Hanka:** 12 eta 14 cm bitarteko luzerakoa eta 4 cm-ko lodierakoa, trinkoa, goialdean mehetua, erdialdean lodixeagoa, sustrai antzeko batekin, Lurperatu samarra, zuri-grisaxka kolorekoa, sare luzangaz nabarmen apaindua.

**Haragia:** Lodia, gogorra, zuria, airearekin kontaktuan arrosa bilakatzen da, gero grisa eta bukaeran beltzaxka, zapore eta usain atseginekin, gaztetan sarkorra.

**Etimologia:** *Leccinum* hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du. *Duriusculum* epitetoa ere latinetik dator, txikia eta gogorra esan nahi du. Karpoforoaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren kolore uniforme arre-gorrixkak, oinaren sare hain nabarmenak eta oin sendoak nahastezina egiten dute. Hala ere bada *Leccinum quercinum*, kapela gorrixkagoarekin, gainazala tomentu fin-fin batekin eta haragi trinkoagoarekin, jateko hobea da, eta haritzen azpian ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, zurzuri eta urkien azpian.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Kaukasoa, Kazakhstan eta Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacob de Gheyn II.a

**Jacob de Gheyn II.a**, baita **Jacques de Gheyn II.a** ere (Anberes, c. 1565 &ndash; Haga, 1629ko martxoaren 29a) herbeheretar margolaria izan zen.

Aita Jacob Gheyn I.arekin ikasi zuen eta 1585ean Haarlemera joan zen eta Henrik Goltziusen ikasle izan zen. Gero Leidenera joan zen eta boteretsuen enkarguak jasotzen hasi zen. 1600 inguruan grabatua utzi eta pintura eta akuafortea landu zituen. 1605ean Hagan kokatu zen eta Herbehereetako erregetzarako lan egin zuen.

Holandako artearen lehen biluzi femeninoak, vanitas eta lore-izadi hilak margotu zituen. Iparraldeko manierismotik Herbehereetako errealismorako trantsizioan egon zen.

## Iruditegia 

Jacques de Gheyn (II) - Venus and Cupid - c.1605-1610.jpg|"Venus eta Kupido", c.1605-1610
Jacques_de_II._Gheyn_-_Karel_van_Mander_on_his_Deathbed_-_Google_Art_Project.jpg|Karel van Mander hilzorian
Jacques_de_Gheyn_(II)_-_Vanitas_Still_Life_-_1603.jpg|thumb|Vanitas izadi hila 1603
Jacques_de_Gheyn_the_Elder_-_Vanitas_Still_Life_-_1957.36_-_Yale_University_Art_Gallery.jpg|Vanitas izadi hila
'Vase of Flowers with a Curtain', oil on panel painting by Jacques de Gheyn II, 1615.jpg|'Gortinadun lore-pitxerra',  1615.
Jacob de Gheyn - Wapenhandelinge 4.jpg|Mosketariaren grabatua, *Wapenhandelinge*
Jacob de Gheyn (II) Spanish battle stallion 1603.jpg|Espainiako borrokarako hazitarako zaldia 1603.
Vier studies van een zieke muis, RP-T-1880-A-98.jpg|*Lau aldiz sagu bat*
A_young_woman_mourning_a_dead_dove,_a_partridge,_and_a_kingfisher_(Jacques_de_Gheyn)_-_Nationalmuseum_-_175143.tif|

## Kanpo estekak
Pachypeza

***Pachypeza*** *Cerambycidae* familiako kakalardo generoa da. 

## Espezieak 
*Pachypeza* generoak espezie hauek ditu:

* *Pachypeza borealis* Hovore & Giesbert, 1998
* *Pachypeza ferruginea* Martins, Galileo & de-Oliveira, 2009
* *Pachypeza joda* Dillon & Dillon, 1945
* *Pachypeza marginata* Pascoe, 1888
* *Pachypeza panamensis* Giesbert, 1987
* *Pachypeza pennicornis* Germar, 1824
* *Pachypeza phegea* Dillon & Dillon, 1945
* *Pachypeza teres* Pascoe, 1888

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Oropesa (argipena)

**Oropesa** izenak hainbat adiera du:

* **Oropesa** Toledoko herria, Espainian. Eskualdeak zenbait herri izendatzen ditu, hala nola Calzada de Oropesa, Torralba de **Oropesa** edo Herreruela de Oropesa. 
* **Orpesa** Valentziako herria, gaztelaniaz **Oropesa de Mar** esaten dutena.
* **Oropeza**, Boliviako probintzia bat.
* Oropesa (Antabamba), Peruko herri bat.
* Oropesa (Quispicanchi), Peruko beste herri bat.
Hetty Janssen

**Hetty Janssen** (Breda, Herbehereak, 1954ko urtarrilaren 1a) politikaria da, Herbehereetako  Alderdi Laboristakoa (PvdA). 2011tik estatuko kidea da. 2019an, PvdAko fakzio buru bihurtu zen probintzia estatuetan. Gaur egun, Estatu Orokorren Goi Ganberako kidea da (2023).

## Lana 
Politikan sartu aurretik, fisika, kimika, matematika eta ingeniaritzako irakasle lanetan aritu zen (1976-1988). Horren ostean, Janssen sarritan izan da zuzendaria hainbat zaintza-erakundetan, adinekoak zaintzen, ezinduen zaintzan eta gazteen zaintzan. 1988tik 1993ra Leeuwardeneko Wissesdwingermavoko zuzendaria izan zen. Janssen Slauerhof eta Piter Jelles eskola publikoko komunitateko kontseilu zentraleko kide ere izan zen (1993-2000). 2000-2004 bitartean C.B.D.-Friesland-eko zuzendari nagusia izan zen, Liburutegi Zerbitzuaren erakundea. 2004tik 2012ra, Janssen Groningeko Het Poortje-ko Administrazio Kontseiluko kide izan zen. 2010etik 2012ra Koartehimmen-eko Woodbrookers tratamendu zentroko administrazio kontseiluko kide izan zen. 2012tik 2018ra, Janssen De Waerden-eko zuzendari  nagusia izan zen.

## Bizitza pertsonala 
Janssenek 1971n amaitu zuen bigarren hezkuntza Rijks HBS Bredan, eta ondoren Natura eta Kimika ikasi zituen Utrechteko unibertsitatean. 1976an ezkondu zen. 1977an, Janssenek doktorego azterketabat egin ondoren lortu zuen diploma.

1981ean Downen sindromea duen alaba bat izan zuen, eta 1982an seme bat izan zuen.

## Politikako ibilbidea 
2011tik, Janssen PvdAko kidea izan zen Frisiako probintzia estatuetan eta 2019tik 2022ra fakzioko presidentea. 2022an, Súdwest-Friesland tokiko agintaritzaren informatzaile bihurtu zen azken tokiko hauteskundeen ostean. 2022an ere, Janssen Erregearen Komisarioa berriro izendatzeko konfiantza batzordeko kide bihurtu zen. 2021-2022an, Janssen CLB lantaldeko kidea izan zen, zeina erdiko zuzendaritzaren eremuan balio sozialdemokrataren aplikazioan zentratu zen.

2009az geroztik, Janssen ELF fundazioko zuzendaritzako kidea da. 2018tik Stichting Urgente Noden Frieslandeko kontseiluko presidentea da. 2019az geroztik, Vrienden van de J.P. van den Bent fundazioko kontseilari bat da.

## Bitxikeriak 
"Op weg naar een lagerhuis" telebista saioan (2012) epaimahaikidea. Stem op een Vrouw (2020) programaren tutorea, emakume gehiago kargu politikoetan sartzeko konpromisoa duen fundazioa da. Hetty Janssen 2023an aukeratu zuten azken lau urteotako estatuko kide onena.

Janssenek saskibaloian jokatu zuen 55 urte zituen arte.
María Braña de Diego

**María Braña de Diego** (Madril, 1912 &ndash; Zaragoza, 2007ko urriaren 27a) Espainiako museoetako arkeologoa, maistra eta kontserbatzailea izan zen. Kordobako Museoan, Prado Museoan, Museo Arkeologiko Nazionalean eta Espainiako Herriaren Museoan lan egin zuen.

Mariak Eskola Institutuan egin zituen lehen ikasketak. 1933ko Mediterraneoko unibertsitateko itsas bidaietan parte hartu zuen. Espainiako arkeologian mugarria izan zen eta espainiar emakume asko erakarri zituen diziplinara. Filosofia eta Letrak ikasi zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. 1945ean Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen Kidego Fakultatiboan sartu zen; Museo Arkeologiko Nazionalean izan zuen lehen destinoa.  1971n Prado Museora joan zen, eta han, Isabel de Ceballos-Escalarekin batera, Pedro Fernández Duránen ondareko dekorazio-arteen piezak katalogatu zituen. Diktaduran errepresaliak jasan zituen. Bere bizitzako azken urteetan Politeia Fundazioan parte hartu zuen. 

## Heriotza 
Zaragozan hil zen 2007ko urriaren 27an, 95 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aoibhinn Ní Shúilleabháin

**Aoibhinn Ní Shúilleabháin** aurkezle, musikari eta irakasle irlandarra da. 

## Bizitza 
Aoibhinn 1983an jaio zen, eta sei anai-arrebetako zaharrena da. Bere aita, Art, Mayo ikastetxeko zuzendaria zen eta Máire, bere ama, Gaelscoil Casle an Barraigh-eko zuzendariordea.  

### Rose of Tralee 
Aoibhinnek *Rose Tralee* lehiaketan parte hartu zuen 2005ean. 2005eko ekainaren 15ean, 22 urte zituela, lehiaketaren lehen txanda irabazi zuen "Summerfly" abestuz.

## Emakumeen aurkako jazarpenaren aktibismoa 
Aoibhinn bi urtez Hans-Benjamin Braun irakasleagatik jazartua izan zen. Irish Times-ek idatzitako artikulu baten arabera, Aoibhinn beldur zen campusean egoteaz eta bere karrera gelditzeaz. 2019 amaieran, Hans-Benjamin Braunirakaslea epaiketetara eraman zuten, eta 1997ko beste 10 jazarpen kasuren errudun aurkitu zuten. Ní Shuilleabhainek bere esperientziez hitz egiten du orain, emakumeek unibertsitateetan jasaten duten jazarpena nabarmentzeko.    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gesellschaft der Musikfreunde

thumb|250px|Fundazioaren kontzertua, 1812an.
**Gesellschaft der Musikfreunde** (Musikaren Lagunen Elkartea euskaraz) 1812an Joseph von Sonnleithnerrek, Vienako Court Theatreko idazkari nagusia zenak, sortutako elkartea zen. 

## Helburua 
Sozietatearen estatutuek, 1814an onartutakoak, elkartearen helburua musika bere esparru guztietan sustatzea zela ezarri zuten. 1869an, Anton Rubinstein errusiar konpositorea Elkarteak egiten zituen kontzertuen zuzendari izendatu zuten. Oso gutxi iraun zuen karguan, eta Johannes Brahmsek hartu zuen haren lekua.

## Historia 
1812ko azaroaren 29an eta 1812ko abenduaren 3an, Haendelen *Timotheus* oratorioa jokatu zen, Hofburg-eko Vienako Riding Schoolen. Aurkezpen hau Vienako musikaren lagunen sorreratzat jotzen da. Elkartearen sortzailea Joseph Sonnleithner izan zen Vienako Auzitegiko Antzerkiaren idazkaria. Bi kontzertuetako diru-sarrerak erakunde berriari mesede egitea izan zen. Frantzisko II.a diruz lagundu zuen proiektuan.

Gesellchaft der Musikfreunde Vienako Kontserbatorioaren sortzailea da, eta Vienako Musikverein kontzertu-aretoa eraiki zuen, 1870. urtean.

## Pertsonalitateak 
### Sortzailea 
* Joseph Sonnleithner

### Laguntzaileak 
* Fanny von Arnstein (1758–1818)
* Franz Joseph Maximilian von Lobkowitz (1772–1816)

### Partaide ospetsuak 
* Leopold von Sonnleithner (1797–1873)
* Jan Václav Voříšek (1791–1825)
* Franz Schubert (1797–1828)
* Wilhelm Gericke (1845-1925)

### Orkestra-zuzendariak 
* Carl Heissler (1823-1878), zuzendari artistikoa: 1870-1871
* Anton Rubinstein, zuzendari artistikoa: 1871–1872
* Johannes Brahms (1833–1897), orkestra-zuzendari: 1872–1875
* Eduard Schön (1825–1879), orkestra-zuzendari: 1870
* Johann von Herbeck (1831–1877), orkestra-zuzendari
* Hans Richter (1843–1916), orkestra-zuzendari: 1900. urtea arte
* Franz Schalk (1863–1931), orkestra-zuzendari: 1904–1921
* Ferdinand Löwe (1865–1925), orkestra-zuzendari
* Wilhelm Furtwängler (1886–1954), orkestra-zuzendari: 1921–1927 (Leopold Reichwein-ekin)
* Leopold Reichwein (1878–1945), orkestra-zuzendari: 1921–1927 (Wilhelm Furtwängler-ekin)
* Robert Heger (1886–1978), orkestra-zuzendari: 1925-1933
* Walter Legge (1906–1979), orkestra zuzendari: 1946tik
* Herbert von Karajan (1908–1989), orkestra zuzendari: 1948-1964

Data horren ostean, gonbidatuak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Countisbury

thumb|San Joan Ebanjelistaren eliza
**Countisbury** Exmoor eskualdeko herrixka bat da, Devonshire konderrian (Ingalaterra).

## Kokapena 
Lynmouth-etik 3 bat km ekialdera dago, A39 errepidean zehar. 

## Ezaugarriak 
Eliza bat eta pub bat ditu. National Trust kontserbazio erakundeak katalogatutako zenbait eraikin ditu.

Lehen parrokia zibil autonomoa izan bazen ere, 2012tik, Brendon eta Countisbury parrokia zibilaren baitan dago.

Arkeologoen ustez, Countisbury Hill mendian dagoen Wind Hill Burdin Aroko kastroan, 878. urtean, Cynwiteko bataila famatua borrokatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conchita Ramos

**Conchita Ramos** ezizena, jaiotzaz **Conchita Grangé Beleta** (Espui, Lleida, 1925eko abuztuaren 6a &ndash; Toulouse, Frantzia,  2019ko abuztuaren 27a) Bigarren Mundu Gerran erresistentziako kataluniar-frantziar kide gisa nabarmendu zen eta nazien kontzentrazio-eremuetatik bizirik irten zen.

## Biografia 
Aita jatorri espainiarrekoa zen, baina Frantzian jaioa, eta ama espainiarra. Jaio eta gutxira Okzitaniako Tolosara joan zen, eta han amaren familiarekin hezi zen. 

## Ibilbidea 
17 urterekin, nazien aurkako Frantziako Erresistentzian sartu zen, osabaren erreleboan. Osabak ihes egin zuen. Hala, 1943ko apirilean, Ariègeko departamentuan sartu zen 3. brigadan, eta han lotura lanak egin zituen. 1944ko maiatzaren 24an, Milizia Frantsesak bere etxea hartu zuen, eta gerrillari bat eta hiru errefuxiatu ezkutatu zituztela. Atxilotu eta Gestapora eraman zuten izeba Elvira Ibarz eta  Maria Ferrer lehengusinarekin. Conchitak torturak jasan zituen arren, egin zitzaizkion zazpi galdeketetan ez zuen aitortu, eta senideekin batera, 'Tren Fantasma' izenekoan deportatu egin zuten. Tren horrek bi hilabete behar izan zituen erresistentziako ehunka kiderekin Alemania nazira iristeko, horietako asko espainiarrak. 1944ko irailaren 9an iritsi zen Ravensbrück-eko kontzentrazio-eremura, 19 urte bete berri zituela, eta familiakoekin jarraitu zuen.

### Kontzentrazio-eremua 
Kontzentrazio-eremuan izandako esperientziatik, haurdunek zituzten baldintza eta tratu izugarriak aipatu zituen, jaiotzean seme-alabak galtzen baitzituzten, eta ez zuten haien ezer ere jakiten; hildako haurrak, baita txakurrek suntsitutakoak ere; esperimentu medikoak eta kirurgikoak jasan zituzten emakumeak, kartzelgile petiteek lapinak (“conejitas”) deitzen zietenak. Gerraren eta gatibualdiaren amaiera aldera, naziek Berlinen osatu zuten lan-taldeetako batean jarri zuten, non beste 650 emakumerekin gerra-industrian aritzen baitzen. Horietatik 115ek biziraun zuten. Toulousera itzuli ondoren, Josep Ramos gerrillari katalanarekin ezkondu zen. Frantzian 'Conchita Ramos' ezizenaz deitzen diote.

Kontzentrazio-eremuak askatu ondoren, Frantziako Gobernuak sarjentu izendatu zuen, Ohorezko Legioarekin eta Erresistentziaren Dominarekin kondekoratua. 2019ko uztailaren 26an, Capdellako Udalak eta Kataluniako Generalitateak omenaldia egin zioten Capdellako Zentralean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Sarjentu izendatu zuen, Ohorezko Legioarekin eta Erresistentziaren Domina eman zizkion Frantziako Gobernuak.
* 2019an Capdellako Udalak eta Kataluniako Generalitateak omenaldia egin zioten Capdellako Zentralean.
* 2'023an La2 kateak *Heroínas olvidadas* dokumentalean bere bizitza  eta garrantzia kontatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Dokumentala: *Heroínas olvidadas,* La 2 (2023.03.18) 
* Nazien infernuan bizirik suertatu ziren espainiarrak, El País, 2010eko ekainaren 13a.