open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ana Carrillo Domínguez

**Ana Carrillo Domínguez** (Cortes de la Frontera, Malaga, 1898ko urtarrilaren 1a &ndash; Madril, 1974) Espainiako Errepublikako Herri Armadako kapitain komunista izan zen. 

## Ibilbidea 
Carrilloren familia Malagara joan zen bera umea zela. 18 urte zituela José Torrealba Ordóñez PSOE - Partido Socialista Obrero Español (Espainiako Langileen Alderdi Sozialista) alderdiko militantearekin ezkondu zen, eta harekin La Línean finkatu zen. 

### Militantzia komunista 
1933ko azaroaren hauteskunde kanpainan ezaguna egin zen Manuel García Prieto sozialistarentzako botoa eskatzen, zeinen egunkarian, Antequerako *La Razón,* maiz idatzi zuen. Carrillo Ronda Serranía eta Valle del Genal herrietan zehar ibili zen emakumeak bozkatzera animatzen eta iraultza sozialaren, errepublikaren eta sozialismoaren alde borrokatzeko deia egiten. eta ekainean PCEren III. Foru Konferentzia itxi zuen hitzaldi batekin. Bere konpainia México batailoian integratu zen. 

Ana Carrillok, graduazio horrekin, José Torrealba Esteponako frentean zauritua izan zenean, konpainiaren funtziotako agitea hartu behar izan zuen. 1937ko otsailaren lehen egunetan Malagako Ospitaleko zaurituen ebakuazioa antolatu zuen tropa matxinoek hiria berehala hartuko baitzuten. Geroxeago, Carrillo bera zaurituko zuten Desbandá-n, Malagatik Almeríara Francoren armadatik ihesi.

1937ko ekainaren 20an, Segurtasuneko Zuzendari Nagusiak espioitza zerbitzuetako agente gisa etsaien lerroen atzean lan egitea proposatu zion. 1938ko martxoaren 3an, Francoren gobernuak bilatu eta harrapatzeko agindua eman zuen. 

Gerra Zibila amaitutakoan, Tanger-era ihes egin zuen. 1954ko abuztuan, Tetuaneko Protektoratuko agintari espainiarrek atxilotu zuten eta Penintsulara eraman zuten. Kartzelan egon zen urtebete, indultua jaso eta Tangerrera itzuli zen arte. 

1974an hil zen Madrilen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagapattinam

**Nagapattinam** (; ) Indiako hiria da, Tamil Nadu estatuan dagoena. Bengalako golkoaren kostaldean sortua, 2011n 102.905 biztanle zituen.

## Historia 
Cholas garaian, leku estrategiko bilakatu zen. XVI. mendearen hasieran, portugaldarrek bisitatu zuten, eta Portugaldar Inperioaren zati izatera pasa zen 1658 arte. Beranduago, herbeheretarrek, hiriaren posizioa hartu zuten, eta, britainiarrak India konkistatu ondoren, Britainiar Inperioaren zati izatera pasa zen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Martinez

**Mariano Martinez** (Burgos, Gaztela eta Leon, 1948ko irailaren 20a) gaztelar  jatorriko frantziar txirrindulari ohia da.  Familiak Frantziara emigratu zuen eta bertan nazionalitate frantsesa hartu zuen 1963an. Igotzaile gisa nabarmendu zen eta 1978an Frantziako Tourreko mendiko sailkapena irabazi zuen.

1971 eta 1981 bitartean profesionala izan zen.

## Biografia 
Burgosen jaioa zen. Bere familiak Frantziara emigratu zuen eta haiek bezala 1963an nazionalitate frantsesa hartu zuen. Bere anaia zaharrena Martin (Burgos, 1946 – Nevers, Frantzia, 2012)  ere txirrindulari profesionala izan zen hiru denboralditan zehar (1973-1975).

Mariano Martinezek bi seme ditu, Miguel eta Yannick, biak txirrindulari.

Miguel Martinez mendi-bizikletan aritu da bereziki eta bi olinpiar domina eta hiru Munduko txapelketa irabazi zituen. Miguelen seme Lennyk ere txirrindularitzan dihardu eta txirrindulari profesionala da egun maila kontinentaleko Groupama-FDJ taldean.

Yannick 2012 eta 2018 artean errepideko txirrindulari profesionala izan zen, gazte mailatan ziklo-krosa ere egin zuen eta 2003an kadete mailan Frantziako txapelduna izan zen.

## Taldeak 
Profesionaletan egin zituen 11 urteetan talde hauetan aritu zen:
*1971    Hoover-de Gribaldy
*1972    Van Cauter-Magniflex-de Gribaldy
*1973    Gan-Mercier
*1974    Sonolor-Gitane
*1975    Gitane-Campagnolo
*1976    Lejeune-BP
*1977    Velda-Latina Assicurazioni-Flandria
*1978    Jobo-Spidel
*1979-1981    La Redoute-Motobécan

## Palmaresa 
Mariano Martinez igotzaile fina izan zen mendiko saria hainbat karretan irabazi zuelarik Frantziako Tourrean, Dauphine-n, Midi Libren eta Suitzako itzulian esaterako. Tourreko bi etapa irabazi zituen (1978an eta 1980an) eta 1974ko munduko txapeleketan brontzezko domina lortu zuen.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanegashima

Japoniako uharte txiki bat da, Ryukyu uhartediaren Ōsumi uharteen baitan dagoena. Bere baitan hiri bat -Nishinoomote- eta bi herri Nakatane eta Minamitane- daude.

Izen bereko klanean agindupean zegoela, 1542 eta 153 artean, portugaldarrak uhartean lehorreratu ziren. Portugesek bere arkabuzak erakutsi zizkieten eta, horri esker, Japonian "tanegashima" arkabuzei zieten.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timor Portugesa

**Timor Portugesa** () hego-ekialdeko Asian kokaturiko portugaldar kolonia izan zen 1702-1975 bitartean. Garai horretan, Portugalek Ekialdeko Herbeheretar Indiekin partekatu zuen Timor uhartea, eta 1949tik aurrera Indonesiarekin.

Bigarren Mundu Gerran Portugal neutrala izan zen arren, 1941eko abenduan, Australiako eta Herbehereetako indarrek, Japoniar Inperioaren inbasioa espero zutenez, Timor Portugesa okupatu zuten. Japoniarrek Timor okupatu zutenean, 1942ko otsailean, aliatuek (Timorko boluntarioekin batera) gerrilla batean aurre egin zieten Timorreko guduan. Enfrentamenduak zehaztu gabeko timortar kopuru baten (40.000tik 70.000ra bitartean) eta 81 portugaldarren heriotza eragin zuen.

1949an, Ekialdeko Herbeheretar Indiak Indonesia izenarekin independizatu ziren. 1975ean, Timor Portugesak independentzia aldarrikatu zuen eta bere izena Ekialdeko Timorrera aldatu zuen. Ekintza honen ondoren, Indonesiak inbasio eta anexio bat burutu zuen.

Portugalen ikuspuntutik, teknikoki, 2002ko maiatzaren 20an, Timor Portugesak existitzeari utzi zion, lurralde honek, garai hartan, bere independentzia osoa lortu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cazaza

**Cazaza** () Nador probintzian dagoen herri hustua da, Marokoko Ekialdeko eskualdean dagoena.

## Historia 
Tres Forcas lurmuturraren mendebaldeko kostaldean kokatua, Melillatik 18 kilometro ingurura, Boabdil erregeak 1492an Granadako Erresuma utzi behar izan zuenean, bertan lehorreratu zen.

Medina-Sidoniako dukearen esku egon zen 1505etik (bere jabetzakoa zen Melillan basea zuten dukeen tropek konkistatzen zuten) eta 1532ra arte, noiz, traizio baten ondoren, Fezko Erresumak gotorlekua eraso eta suntsitua izan zenean. Konkista honek, Medina-Sidoniako dukeari, Cazazako markes titulua eman zion.

Bere konkistaren ondoren, suntsitua izan zen, eta sekula ez zen berreraikia izan. Bere hondakinak oraindik ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aljerko haitza

**Aljerko haitza** (; ; ) Aljer ondoan dauden lau uhartetxoak dira, portuaren sarreran daudenak.

1510ean Mers el-Kebir, Oran eta Bejaia galdu ondoren, Aljer eta Tunisiako hiri-estatuetako erregeak beldurtu zituen, hiriak gaztelarrei basailuz eskaini zizkietenak eta gatibu zituzten kristau guztiak askatu zituztenak. Aljeriarrek uhartetxoak utzi zizkioten Espainiako erregeari gotorleku bat eraiki eta bertan goarnizio bat mantentzeko. Pedro Nafarrak gotorleku bat eraiki zuen uhartetxoen multzoan, Aljerko haitzaa izena hartu zuena eta han berrehun gizoneko goarnizio bat ezarri zuena. Selim-bin-Teumi Aljerreko erregea, Espainiara joan behar izan zuen Fernando II.a Aragoikoari obedientzia eta leialtasuna zin egitera. Hayreddin Bizargorriak 1529an gotorlekua hartu eta espainiarrek ezin izan zuten berriro itzuli.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honaine

**Honaine** () Tilimsengo probintzian dagoen herri eta udalerria da, ipar-mendebaldeko Aljerian dagoena. Bere jarduera ekonomiko nagusia arrantza eta turismo hasiberria da.

1534an espainiarrek bere portua laburki okupatu zuten.

## Auzoak 
* Honaine 
* Tafsout 
* Ouled Youcef 
* Tadjera 
* Ouled Amar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mehdia

**Mehdia** (; ; ) Kenitra probintzian dagoen hiria da, Marokoko Rabat-Salé-Kénitra eskualdean dagoena.

Sebu ibaiaren bokalean kokaturik, 2004an 16.262 biztanle zituen. 1515 eta 1541 artean portugesen eta 1614 eta 1681 artean espainiarren eskuetan izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mahdia

**Mahdia** () Tunisiako hiria da, ekialdeko kostaldean dagoena. Bere jarduera ekonomiko nagusiak arrantza eta ehungintza dira. 2014an 62.189 biztanle zituen.

1550ean espainiarrek hiria konkistatu zuten baina ezin eutsi eta 1553an utzi zuten.

## Klima
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko Afrika Portugesa

**Ekialdeko Afrika Portugesa** () ekialdeko Afrikan kokaturiko portugaldar kolonia izan zen 1505-1975 bitartean. Bere historian zehar, izendapen ofizial asko izan zituen. Itsasoz haraindiko lurralde estatusa eman zitzaion 1951ko ekainaren 11n, eta 1975eko ekainaren 25ean independizatu zen, Mozambike izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandra Lacrabère

**Alexandra Maïté Lacrabère**,  (Paue, Frantzia, 1987ko apirilaren 27a), eskubaloian aritzen den kirolari frantziarra da..

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen; 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriz, urrezko domina eskuratu zuen, bietan eskubaloian eta Frantzia ordezkatuz; ROCeko taldearen (zilarrezko domina) eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Frantzia. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Frantziako taldea: Méline Nocandy, Blandine Dancette, Pauline Coatanea, Chloé Valentini, Allison Pineau, Coralie Lassource, Grâce Zaadi Deuna, Amandine Leynaud, Kalidiatou Niakaté, Cléopatre Darleux, Océane Sercien-Ugolin, Laura Flippes, Béatrice Edwige, Pauletta Foppa, Estelle Nze Minko]] eta Alexandra Lacrabèrek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
{{Bizialdia|1987ko||Lacrabère, Alexandra Maïté }
Anna Sedoikina

**Anna Sergeievna Sedoikina**, errusieraz Анна Сергеевна Седойкина, (Volgograd, Errusia, 1984ko abuztuaren 1a), eskubaloian aritzen den kirolari errusiarra da..

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen eskubaloian Errusia ordezkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriz, zilarrezkoa eskuratu zuen ROC ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten ROCeko taldea: Anna Sedoikina, Polina Kuznetsova, Polina Gorxkova, Daria Dmitrieva, Anna Sen, Anna Viakhireva, Polina Vediokhina, Vladlena Bobrovnikova, Ksenia Makeieva, Jelena Mikhailitxenko, Olga Fomina, Jekaterina Ilina, Julia Managarova, Antonina Skorobogattxenko eta Viktoria Kalininak.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Las Manchas (La Palma)

**Las Manchas** Kanarietako La Palma uharteko El Paso eta Los Llanos de Aridane udalerrietako auzoa da. Interes historiko eta geografikoko eremua da, batez ere dagoen lurralde bolkanikoagatik, eta bi udalerrietako turismo- eta kultura-gunea da. XV. mendearen amaieran, eremu hori Tihuya eta Tamancako kantoi aborigenen zati zen.

## Kokapen geografikoa 
Las Manchas auzoa Palma uhartearen (Kanariak) hego-mendebaldean dago. El Paso eta Los Llanos de Aridane udalerrien artean dago. Lurralde txiki bat hartzen du eta Tajuya, Todoque eta Tacande auzoekin eta hegoaldean Fuencaloko udalerriarekin egiten du muga.

## Biztanleria 
Las Manchas auzoko biztanleria-aldaketa 2000. urtetik 2013ko datu berrienera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herkules eta Neso zentauroa

thumb|250px|Eskultura atzetik ikusita.
***Herkules eta Neso zentauroa*** () Giambologna eskultoreak egin zuen eta Florentzian dagoen talde eskultoriko handia zein ospetsua da. 

## Historia 
Giambologna, Jean Boulogne (Douai, 1529-Florentzia, 1608) eskultore flandiarraren izena italierara moldatutakoa da. Jean Boulogne oso italiarra sentitzen zen, heziketaz eta kulturaz, eta Michelangelorenganik asko ikasi zuen, manierismoaren neurria nolabait aurkituz.  

Eskultura handi hau hasieran, 1599an, Florentziaren dei Carnesecchi izkinan jarri zen. Ondoren, Uffizi Galeriara eraman zuten eta, geroago, Ponte Vecchiotik gertu dagoen plaza batean, Arno ibaiaren ezker aldean, kokatu zuten. 1812tik, bestetik, Loggia dei Lanzin dago jarrita, Piazza della Signorian.

## Ezaugarriak 
Eskultura handia da: 180 zm.x 67 zm.x 97 zm.

Eskulturaren elementu nagusia erakusten duen indar plastikoa da. Lanak Herkulesen eta Nesoren arteko borroka erakusten du. Greziar mitologian Neso (grezieraz Νεσσος Nessos, latinez Nessus) zentauro ospetsu bat zen, Ixion eta Nefeleren semea, azken hau Zeusek Heraren forma eman zion ninfa-hodei bat. Lizunkeriak jota Herkulesen emaztea zen Deianira bahitzen saiatu zen. Heroiak Neso Deianira bortxatzen saiatzen ikusi zuen Eveno ibaiaren beste aldetik eta pozoitutako gezi bat jaurti zion paparrera. Lan honetan Herkules zentauroa menderatzen ikusten dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henny Reistad

**Henny Ella Reistad**,  (Oslo, Norvegia, 1989ko apirilaren 27a), eskubaloian aritzen den kirolari norvegiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian Norvegia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCko taldearen (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen Norvegiako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Norvegiako taldea: Henny Reistad, Veronica Kristiansen, Marit Malm Frafjord, Stine Skogrand, Nora Mørk, Stine Bredal Oftedal, Silje Solberg, Kari Brattset Dale, Katrine Lunde, Marit Røsberg Jacobsen, Camilla Herrem, Sanna Solberg-Isaksen, Kristine Breistøl, Marta Tomac eta Vilde Johansenek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Anya Taylor-Joy

**Anya-Josephine Taylor-Joy** (Miami, 1996ko apirilaren 16a) aktorea eta modeloa da. AEBetan jaioa, Buenos Aires eta Londresen hazi zen. 

Telebistan paper txikiak egin ondoren, *The Witch* (2015) beldurrezko filmean izan zuen lehen agerpena zineman. Ondoren *Split* (2017) beldurrezko filmean eta *Thoroughbreds* (2017) umore beltzezko filmean protagonista izan zen. *The Miniaturist* (2017) minisailan, *Peaky Blinders* (2019) eta *The Dark Crystal: Age of Resistance* (2019) telesailetan eta *Glass* superheroi filmean ere aritu zen. 

Taylor-Joyk kritika onak jaso zituen *Emma* (2020) filmean eta, bereziki, ''The Queen's Gambit'' (2020) minisailan egindako protagonista lanengatik. Azken honengatik hainbat sari eskuratu zituen, besteak beste Urrezko Globo Sari bat. 

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Babiloniako emagaldua

[thumb|Babiloniako emagaldua, [Apokalipsiko Piztiaren gainean, *Hortus deliciarum*ean.]]
**Babiloniako emagaldua** Bibliako Apokalipsia liburuan agertzen den emakume sinboliko baten izena da.  bertsetean aipatzen da bere izena «Babilonia handia, lurreko emagaldu eta higuingarrikerien ama» dela. Deabruaren papera jokatzen du.

## Apokalipsiko atala 
Apokalipsian, 17. atalean aipatzen da, 1.tik 18. bertsetera:

## Sinbolismoa 
Emagaluda Apokalipsiko Piztiarekin lotuta dago erresuma gaizto berdinarekin. Emagalduaren erorketa apokaliptikoa zazpi buru eta hamar adar dituen piztiaren irudiaren eskuetan gertatuko dela iragartzen du. Eskatologia kristauaren barruan espekulazio asko dago, bai Emagalduak eta bai piztiak sinbolizatzen dutenari buruz, baita interpretazio garaikideen inplikazio posibleei buruz ere.

Caroline Vander Stichelek (2000) frogatu zuen Babiloniako emagalduaren narrazioak hiriburuen pertsonifikazioaren eredu beretako asko jarraitzen dituela, hala nola "prostituzioa/emagaldua" eta "adulterioa" egiten duten emakumeak, Bibliako liburu profetikoetan. Hiriburuok, gobernatzen dituzten estatuak ordezkatzen dituztelarik, sexualki aktiboak bihurtu dituzten bekatu asko egin dituztela uste da, eta, beraz, azkenean ezereztu egingo dira Yahweh jainko israeldarrak bidalitako zigor gogor eta duinen bidez.

## Interpretazioak 
Historikoki Erromarekin eta Jerusalemekin lotu da, bekatu asko egiten zituen hiriaren metafora gisa.

Erreforma protestantearen ondotik, Eliza Katolikoarekin lotu duten denominazioak ugari izan dira.

## Irudi galeria 

The Drunken Harlot - Google Art Project crop.jpg|Babiloniako emagaldua, mozkor santuen odolarekin.
La Grande Prostituée sur les eaux (Tenture de l'Apocalypse, Angers).jpg|Babiloniako emagaldua, uretan eserita.
Whore-of-babylon-blake-1809.jpg|Zazpi buruko piztiaren gainean.
Apocalypse - BL Add MS 35166 f022v.jpg|Babiloniako emagaldua, sutan erretzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uzturre (argipena)

**Uzturre** izenak adiera zenbait ditu:

* Uzturre (mendia)  Gipuzkoan dagoen mendia;
* Uzturreko mendilerroa,  Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerroa,
* Uzturre Asistentzia Gunea  Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat, zentro gerontologikoa.

Ezizenakː
* Jesus Insausti, izengoitiz "Uzturre" gipuzkoar politikari eta idazlea.
Ivan Mazepa

**Ivan Stepanovitx Mazepa** (, ; Bila Tserkva, Bi Nazioen Errepublika, 1639ko martxoaren 30aGreg./martxoaren 20aJul. - Bender, Moldaviako printzerria, Otomandar Inperioa, 1709ko urriaren 2aGreg./irailaren 21Jul.) zaporizhiar kosakoen atamana izan zen. Ukrainako independentziaren alde borrokatu zen Errusiaren aurrean.
thumb|Ivan Mazeparen armarria

Erruteno-ukrainar nobleziako familia batean jaio zen. Kieven eta Varsoviako jesuiten ikastetxe batean ikasi zuen eta ukraineraz, errusieraz, polonieraz, latinez, italieraz, alemanez eta tatareraz hitz egiten zuen. Europan zehar bidaiatu zuen eta lan diplomatikoak egin zituen Joan II.a Kasimiro Poloniako erregearentzat.

1663an bere lurraldera itzuli zen eta militar eta diplomatiko gisa hainbat ataman kosako zerbitzatu zituen. 1687an Mazepa Ukraina Ezkerraldeko ataman aukeratua izan zen. Aberastasun handia pilatu zuen eta Europako jaberik handienetako bat bihurtu zen. Barroko estiloko elizak eraiki ziren, eskolak eta inprentak sortu ziren eta lehen hezkuntza zabaldu zen.

1702an Ukraina Eskuinaldeko kosakoak matxinatu eta Polonia garaitu zuten. Mazepak gerran esku hartu zuen Petri I.a Errusiakoa tsarraren baimenarekin, eta Ukraina Ezkerraldeko zatiak anexionatu zituen.

Pedro I.aren neurri zentralizatzaileek Ukrainako kosakoen autonomiari eragin zioten. Mazepak errusiarrekin borrokatu zuen Poltavako guduan 1708an, baina desertatu eta Karlos XII.a Suediakoarekin elkartu zuen tsarrak kosako zaporizhiarren beste ataman bat izendatzeko asmoa zuela jakin zuenean. Errusiarrek Baturyn, atamanerriko hiriburua, suntsitu zuten.

Poltavako porrotak amaiera eman zion Mazepak Ukrainaren kontrola Suediari transferitzeko itxaropenari, independentzia agindu baitzien. Mazepak Karlos XII.arekin Bender gotorleku turkiarrera ihes egin zuen, eta han hil zen handik gutxira.

Germaniako Erromatar Inperio Santuko printze izendatua izan zen, Liga Santuari emandako laguntzagatik, eta 1708an Errusiako Eliza Ortodoxoak exkomunikatu egin zuen.

## Kanpo estekak
Stephen Hendry

**Stephen Gordon Hendry**  (Queensferry, Eskozia, 1969ko urtarrilaren 13a) snooker billarreko jokalari profesional eskoziarra izan zen, eta kirol horretako BBC eta ITV kateetako esataria. Munduko txapelduna zazpi aldiz izanik, aro modernoko snooker jokalaririk arrakastatsuena izan da, Ronnie O'Sullivanekin batera. 1990ean, 21 urterekin, lortu zuen munduko txapela lehen aldiz, munduko txapeldun gazteenaren marka berea delarik baita ere.

## Erreferentziak
Yucatángo kapitaintza nagusia

**Yucatángo kapitaintza nagusia** () 1582an Espainiak bere Amerikako zenbait kolonia kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. Egungo Campeche, Quintana Roo, Tabasco eta Yucatán mexikar estatuetatik hedatzen zen. Espainia Berriko Erregeorderriak Yucatán penintsulan zuen barruti administratiboa izan zen. Hala ere, Espainia Berriko erregeordeak eskualdean ez zuen eskuduntza militarrik. 1786an espainiar koroak intendenteak sortu zituenez, estatusa aldatu eta hurrengo urtean Yucatángo gobernaketa-intendentzia bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sozialismo demokratiko

**Sozialismo demokratikoa** demokrazia eta sozialismoa bikote banaezintzat hartzen dituen ideologia politikoa da. Sozialismo demokratikoa sozialismoaren aldaera bat da, oinarrizko mugimenduen alde, deszentralizazioa eta demokrazia ekonomikoa berehala sortzeko helburuarekin kapitalismotik sozialismora igarotzeko metodo autoritarioak baztertzen dituena.

Sozialistek beren jarrera sozialismoa zein demokrazia dela argitzeko termino hori maiz erabiltzen dute. Sozialista demokratikoak hauteskundeetatik sozialismorako trantsizioren edo masen bat-bateko iraultzaren alde daude, marxismo-leninismo hobesten duen alderdi bakarreko estatua sozialista autoritarioengandik bereizteko.

Sozialdemokraziaren sinonimo bezala erabili ohi den arren, egia esan askoz termino zabalagoa da, izan ere, sozialismo demokratikoak bere barnean bere burua ezker politiko edo ezker erreformista hartzen duten korronte ezberdinak hartzen ditu. Sozialdemokrazia, aldiz, XIX. mendearen bigarren erdian Europan sortutako ideologia bat da, nagusiki ekonomia mistoa eta ongizate-estatua defendatzen dituena. Gaur egun, sozialdemokratek sozialismoaren eta kapitalismoaren elementuak defendatzen dituzte, ekonomia misto bezala ezagutzen den horretan konbinatuta, ezker politikoak bere ezaugarri nagusitzat dituen justizia sozialeko idealak alde batera utzi gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristau-sozialismo

**Kristau-sozialismoa** sozialismoaren eta kristautasunaren printzipioetan parte hartzen duen filosofia erlijioso eta korronte politiko bat da. Kristau-demokraziaren desberdina da, hau sozialista ez delako eta jatorri oso ezberdinak dituelako. Hala ere, biak, Jesukristo eta Bibliaren irakaskuntzek eragiten dute. Kristau-sozialista askok kapitalismoa idolatra dela eta lukurreriaren bekatuan dituela sustraiak uste dute.

Terminoa, lehen aldiz, britainiar gizon talde batek erabili zuen, Frederick Denison Maurice, Charles Kingsley, John Malcolm Ludlow eta beste batzuen artean, 1848ko kartisten porrotaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Mørk

**Nora Mørk**,  (Oslo, Norvegia, 1991ko apirilaren 5a), eskubaloian aritzen den kirolari norvegiarra da..

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen; 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriro brontzezko domina lortu zuen, bietan eskubaloian Norvegia ordezkatuz. Tokion, Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCko taldearen (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen Norvegiako taldea. 

Honako hauek osatzen zuten Norvegiako taldea Tokion: Henny Reistad, Veronica Kristiansen, Marit Malm Frafjord, Stine Skogrand, Nora Mørk, Stine Bredal Oftedal, Silje Solberg, Kari Brattset Dale, Katrine Lunde, Marit Røsberg Jacobsen, Camilla Herrem, Sanna Solberg-Isaksen, Kristine Breistøl, Marta Tomac eta Vilde Johansenek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jubera, Leza, Cidacos eta Alhama haranak

**Jubera, Leza, Cidacos eta Alhama haranak** () Errioxa ekialdeko lau haranek satzen duten biosfera erreserba da, Erkidego guztiaren azaleraren %24a hartzen duena. 119.669 hektarea hartzen ditu eta 10.000 pertsona inguru bizi dira.

2003ko uztailaren 9an Biosfera Erreserba izendatu zuen UNESCOk eta Leza eta Juberako harkaitzak Hegaztientzako Babes Eremu Berezian (ZEPA) sartu dira. Azkenik Stralight Fundazioak behaketa astronomikoak egiteko leku izendatu du.

## Deskribapena 
Izenak adierazten duen bezala Jubera, Leza, Cidacos eta Alhama ibaiek eratutako haranek osatzen dute. Arroilak eta labarrak ugari dira ibai ertzetan eta 450 metrotako altueratik 1.758 metrorarte igotzen da erliebea. 

Lezako arroila aipagarria da, 500 metrotako jauzia baitu.
* Cidacos haranean turismoa nagusitzen da, dinosauroen aztarnek erakarrita. Encison dagoen "El Barranco Perdido" parke tematikoak jende asko erakartzen du. 
* Alhama haranak artisautza du jarduera ekonomiko nagusia. Kalamuz eta jutez egindako espartinak mundu osora esportatzen dira. Pirita meategi bat ere badago eta Contrebia Leucade herrixka zeltiberiarraren interpretazio zentrua ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jingoismo

[thumb|right|*Estatu Batuetako gerra txakurra* (), [Oscar Cesareren 1916ko karikatura. Woodrow Wilson presidentea, Jingo izeneko txakurrari begira, Estatu Batuak Lehen Mundu Gerran sartzean.]]
**Jingoismoa** abertzaletasun chauvinista eta sutsua da, atzerriko politika erasokorra ezaugarri duena. XIX. mendeko Britainiar Inperioko zenbait politikariren jarreran du jatorria. 1878ko martxoaren 13an George Holyoake britainiar erradikalak *The Daily News* egunkari britainiarrari bidalitako gutun batean sortu zuen *jingoismo* () hitza.

Abertzalekeria sentimental hau, gainontzeko europar potentziek (Frantzia, Alemania, Errusia) eta neurri txikiagoan Estatu Batuek (non, aldi berean, jingoismo hitza jaso eta modu berdintsuan erabiltzeari ekin zioten) ordezkatzen zuten britainiar hegemoniarekiko jazarpenarekin elikatzen zen.

Gizarte darwinismoak intelektual asko erakarri zituen. Gizarte darwinismoak, Charles Darwinen ideia eboluzionistak arazo sozial eta politikoetara estrapolatuta, adierazten du badirela bizirauteko gaitasun handiagoa duten nazio batzuk; herri batzuk goi mailakoak direla, eta beste batzuk behe mailakoak. Agian korronte horren ordezkaririk nabarmenena Rudyard Kipling britainiar idazlea izan zen, «gizon zuriaren zamaz» () mintzatu baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agorreta etxea

**Agorreta etxea** Baionako eraikin bat da, Euskal Museoaren egoitza dena 20. mendetik.

## Historia 
16. mende amaierakoa da eraikina, eta Agorreta izeneko merkatari batek eraiki zuen, aurretik ontziola bat zegoen tokian (*Maison Dagourette* du izena frantsesez). 17. mendean, epe labur batez Bisitazioaren mojen etxea izan zen (1640-1643) eta ondoren San Nikolas ospitalea izan zen (izen bereko bat bazen ordura arte, baina behera bota zuten eta haren funtzioa etxe honetara ekarri zuten). 1867a arte izan zen ospitalea, eta bitartean abandonatutako haurrentzako egoitza ere izan zen: haurrak bertan uzteko leiho bat ere bazuen, gaur egun markatua.

1922. urtean, Baionako Euskal Museoaren egoitzarako eraberritu zen. 20. mendearen amaieran, jatorrizko itxurara itzuli zuen erreforma bat izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Kanadako hauteskunde federala

**Kanadako** **2021eko** **hauteskunde federala** urte horretako irailaren 20an egin ziren. Hauteskunde horretan, Kanadako 44. parlamenturako Komunen Ganberako kide guztiak hautatu ziren, Mary Simon gobernadore 2021eko abuztuaren 15ean legebiltzarra desegin ondoren, Justin Trudeau lehen ministroak eskatuta.

Hauteskundeen gauaren emaitzei jarraiki, espero zen Justin Trudeau buru zuen Alderdi Liberalak bere lekuari eustea alderdi gobernatzaile gisa, baina ez zuten lortu gehiengo parlamentarioa lortzea.

## Aurrekariak 
2019ko hauteskunde federaletan, alderdi aurrerakoiek eta zentru-ezkerrekoek botoen %63 lortu zuten. Alderdi horiek Alderdi Liberala, Demokrata Berriak, Bloc Québécois eta Berdeak ziren. Horrek gobernagarritasuna eta egonkortasuna bermatu zituen parlamentuan, Justin Trudeauren Alderdi Liberalerentzat, eta alderdi horrek eutsi zion 2015eko hauteskundeetan lortutako gehiengo parlamentarioari. Bestalde, Alderdi Kontserbadoreak botoen %34 lortu zuen, liberalek baino aulki gutxiago lortu zituen eta oposizioa izaten jarraitu zuen.

Hauteskundeen ondoren, buruzagi guztiek hasiera batean iragarri zuten beren alderdietako buru izaten jarraituko zutela Legebiltzarraren hurrengo bilkuran. Hala ere, Elizabeth Mayk esan zuen agian ez zituela eramango Berdeak 44. hautaketara, eta, azkenik, uko egin zion Alderdi Berdeko lider gisa 2019ko azaroaren 4an. 2019ko azaroaren 6an, *caucus* kontserbadoreko kideek erabaki zuten Andrew Scheer lider gisa kentzeko aukera emango zien neurri bat ez hartzea. Haren lidergoa berrikusia izango zen oraindik alderdiaren hurrengo batzarrean, 2020ko apirilerako programatuta baitzegoen. Hala ere, abenduaren 12an, Schleer-ek lider gisa dimititzeko asmoa iragarri zuen. Bere ondorengoa, Erin O'Toole, hautatu zuten arte iraun zuen, eta diputatu izaten jarraitu zuen.

2021eko abuztuaren 15ean, Trudeau lehen ministroak egindako eskaera baten ondoren, Mary Simonek parlamentua desegin eta irailaren 20rako hauteskundeetarako deia egin zuen. Kabul erori zen egun berean egin zen hauteskundeetarako deia. Kanpainaren lehen bi asteetan, Trudeauk kritikak jaso zituen, 2021eko taliban erasoaren aurrean behar bezain azkar ez jokatzeagatik, Afganistango gerran Kanadaren ahalegin militar eta diplomatikoen alde egin zuten afganistarren ebakuazioan.

## Inkestak 
ezkerrera|thumb|800x800px

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loggia dei Lanzi

[thumb|250px|[Flaminio Vaccak egin zuen sarreraren ezkerreko lehoia.]]
**Loggia dei Lanzi** (), baita ere **Loggia della Signoria** gisa ezaguna, Florentzian dagoen monumentu historikoa da. Hiriko Piazza della Signoria ospetsuan dago, Palazzo Vecchioren eskuinean, Uffizi Galeriatik gertu. Bereziki ezaguna da sarreran ikus daitezkeen eskultureei esker. Pizkunde estiloko elementu ugari ditu, nahiz eta eraikin gotikoa izan.

## Loggiak 
**Loggia** arkitekturako elementu bat da arkitektura italiarrean erabili zena. Galeria edo arkupe bezala funtzionatzen du, eta, gutxienez bere alboetako batetatik, erabat irekia dago, eta zutabe eta arkuek eutsia. Ohi, lurraren mailan dago, maila altuagoetan ere egon daitekeen arren, lurraren mailan dagoen beste baten gainean. Azken kasu honetan, *logia bikoitza* deitzen da. Hiriko buruak biltzeko erabiltzen zen.

## Historia 
Loggia hau 1376 eta 1382 artean eraiki zen. Eraikina Florentzian egiten ziren batzar publiko askoren lekua izan zen, herritarren asanbladak, estatuko zeremoniak, e.a. Eraikina gotikoa bada ere, Pizkundeko elementu asko erakusten ditu, esaterako hiru erdi puntuko arkuak; nolabait estiko berria iragartzen zuen hirian. Fatxadan Agnolo Gaddi (1383-1386) eskultoreak diseinuen gainean egindako bertuteen alegoriak ikus daitezke.  

XVI. mendetik aurrera, Toscanako Dukerri Handia sortzearekin batera, errepublikako erakundeak ezabatu ziren eta, ondorioz, espazio honek bere helburua galdu zuen. Hortik aurrera balio handiko eskulturak erakusteko erabili zen. Horrela, munduko erakustoki lehenetariko bat bihurtu zen. Eskulturak antolatzeko unean Cosimo I.a Medici duke handiak ez zuen irizpide estetikoak jarraitu, politikoak baizik. Adibidez, leku nagusian Benvenuto Celliniren *Pertseo Medusaren buruarekin* kokatu zen; lan horrekin, nolabait, errepublikaren amaiera sinbolizatu nahi zuen eta Medusaren burutik ateratzen diren sugeak hiritarren artean izan ziren liskarrak izango ziren. 

Loggia dei Lanzi izena, bestetik, 1527an, Erromako bidean, Karlos V.aren mertzenario alemandarrek bertan babesa hartu zutelako izango litzateke.

## Iruditegia 
### Bertuteak 

Fitxategi:Fortitude_at_Loggia_dei_Lanzi.jpg
Fitxategi:VirtueLoggiaLanziB.jpg|100px
Fitxategi:VirtueLoggiaLanziC.jpg|100px
Fitxategi:VirtueLoggiaLanziD.jpg|100px

### Eskulturak 

Fitxategi:Perseus Cellini Loggia dei Lanzi 2005 09 13.jpg|Celliniren *Pertseo Medusaren buruarekin*.
Fitxategi:Giambologna raptodasabina.jpg| *Sabinen bahiketa*.
Fitxategi:Firenze-piazza_signoria_statue01.jpg|*Herkules eta Neso zentauroa*.
Fitxategi:Pyrrhos Polyxena Loggia dei Lanzi 2005 09 13.jpg|*Polixenaren bahiketa *.
Fitxategi:Firenze-piazza_signoria_statue02.jpg|*Patroklo eta Menelao*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideoa Youtuben.
* :Loggia della Signoria Consiglio Nazionale di Montelibretti webgunean.
* :Loggia della Signoria Youtuben.
Abdelkader Bensalah

**Abdelkader Bensalah** (; Fellaoucene, 1941eko azaroaren 24a - Aljer, 2021eko irailaren 22a) aljeriar politikaria izan zen. Aljeriako behin-behineko presidentea izan zen 2019ko apiriletik 2019ko abendura.

1970etik 1974ra Aljeriako informazio eta kultura zentroan Beiruten lan egin zuen. Aljeriara itzuli ondoren, *El Chaâb* egunkarian lan egin zuen hiru urtez. 1989tik 1993ra Aljeriako enbaxadorea izan zen Saudi Arabian.

Talde Demokratiko Nazionala alderdi zentroko kide izan zen. 1994tik 1997ra Trantsiziorako Kontseilu Nazionaleko presidente izan zen, eta 1997tik 2002ra Herri Batzar Nazionaleko presidente.

2002ko uztailetik 2019ko apirilera Nazioaren Kontseiluko, Parlamentuko goi-ganberako, buru izan zen. Bensalah behin-behineko presidente bihurtu zen Abdelaziz Bouteflikaren dimisioaren ondoren, 2019ko apirilaren 9an. 2019ko abenduaren 19an, Abdelmadjid Tebboune hauteskundeak irabazi zituenari eman zion boterea.

## Kanpo estekak
Saul Perlmutter

**Saul Perlmutter** (Champaign, Illinois, 1959ko irailaren 22a) estatubatuar astrofisikaria da. 2011ko Fisikako Nobel Saria lortu zuen  Brian Schmidt eta Adam Riessekin batera unibertsoaren hedapen azkarrari buruz egindako lanegatik.

Jatorriz judu ashkenazia da. Harvardeko Unibertsitatean eta Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn ikasi zuen.

Supernova egitasmo kosmologikoa zuzentzen du Berkeleyn Unibertsitatea.
Ana María Martínez Sagi

**Ana María Martínez Sagi** (Bartzelona, 1907ko otsailaren 16a &ndash; Santpedor, Bartzelona, 2000ko urtarrilaren 2a) poeta, sindikalista, kazetaria, feminista eta atleta izan zen. Espainiako emakumezkoen kirolean aitzindari, xabalina espezialitateko Espainiako txapeldun izan zen. Fútbol Club Barcelona-ko zuzendaritza batzordeko kide ere izan zen, historian izan den lehen emakumea.

## Biografia 
Martínez Sagiren familia Bartzelonako goi burgesiakoa zen. Aita, Josep Martínez i Tatxé (Bartzelona 1871) ehungintzako enpresaria zen, eta ama, Consol Sagi i Barba, Emilio Sagi i Barba espainiar baritonoaren iloba. Hezkuntza pribilegiatua izan zuen, gaztelaniaz eta frantsesez, bere familiak katalanari ez baitzeritzon hizkuntza kultua, Hemeretzi urterekin, *Las Noticias* Bartzelonako egunkariko emakumezkoen gehigarrian idazten hasi zen eta, geroago, *La Rambla* egunkarian kolaboratu zuen. Durruti zutabean erreportari gisa egindako lana ere aipagarria da.

Kazetaritza arloan eginiko lanez gain, poema liburu batzuk ere argitaratu zituen, bere garaian arrakasta handikoak. Bere estiloa, etsia eta larria, Latinoamerikako zenbait poeten gertu dago, hala nola, Juana de Ibarbourou, Alfonsina Storni edo Gabriela Mistral. Rosalía de Castroren oinordekotzat ere hartu izan zuten.

1934an, hogeita zazpi urte zituela, FC Bartzelonako zuzendaritzako lehen emakumea izan zen, eta horrela, Josep Suñolen eskutik, Espainiako goi-mailako futbolaren lehen emakumezko zuzendaria bihurtu zen.  Klubean emakumezkoen kirola sustatzea eta atal zehatz bat sortzea zuen helburu, baina ez zuen arrakastarik lortu; horregatik, urtebete geroago, kargua uztea erabaki zuen. Martínez Sagik kirola emakumeak gorputza eta burua uztartuz modernitatera ekartzeko beharrezkoa zela ulertu zuen. 

1998an *ABC* egunkariak Martínez Sagiri buruzko erreportaje bat argitaratu zuen.

2019an Banco Santander Fundazioaren Oinarrizko Lan Bilduman, Juan Manuel de Pradaren edizioan, "*La voz sola*" (Ahots bakarra) liburua plazaratu zen. Bertan, Martínez Sagiren bizitza eta argitaratu gabeko lanak berreskuratu ziren, bere olerki eta txosten nagusiak bilduz.

## Filmografia 
* *La Sagi, Barçako aitzindaria* (Sagi, Barçako aitzindaria - 2019). Zuzendariak: Francesc Escribano, Josep Serra Mateu. TV3

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autogestio-sozialismo

**Autogestio-sozialismoa** sozialismoaren eredu teoriko eta praktikoen multzo bat izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Eredu horiek, nagusiki, lan egiten duten enpresetako langileen kudeaketa parte-hartzailea eta autonomoa azpimarratzen dute, baina beste esparru ekonomiko batzuetara ere heda daiteke, hala nola erkidegoetara, erkidegoetara, komunetara, alderdietara, federazioetara, konfederazioetara edo Estatura. Marxista, sozialista libertario eta sozialista demokratiko batzuek autogestio-sozialismoa defendatu dute, baita beste sozialista mota batzuek eta karlismoaren adar nagusiak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekosozialismo

**Ekosozialismoa** XX. mendearen amaieran sortutako doktrina politikoa da, sozialismoaren eta ekologismoaren ideiak biltzen dituena. Ekosozialistek uste dute kapitalismoa berez kaltegarria dela bai gizartearentzat bai ingurumenarentzat.

Ideologia ekosozialista duten pertsonei askotan "gorri-berde" esaten zaie , politika berdeak aldezten baitituzte kapitalismo osteko ikuspegi argi eta garbi batetik, askotan marxismoak inspiratuta. Ekonomia neoklasikoaren mekanikatik aldentzen dira beste berdeek baino modu irmoagoan, eta justizia soziala sutsuago babesten dute politikaren lehen helburu gisa, beste helburu batzuetarako giltzatzat hartuz.

Ekosozialistak ez dira  -ekologia sakonarekin lotutako alemanezko terminoa- edo "berde fundamentalistatzat" hartzen, Alemaniako Alderdi Berdearen eta beste alderdi berde batzuen "fundi" adarrean ekosozialistak bazeuden eta badaude ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silas Atopare

Sir **Silas Atopare** (Goroka, 1951 -  *ibidem*, 2021eko irailaren 16a) papuagineaberriar politikaria izan zen. Papua Ginea Berriko gobernadore orokorra izan zen 1997tik 2003ra.

Atopare Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentistako kidea zen. 1997an Papua Ginea Berriko gobernadore orokor aukeratu zuten eta 1998an San Migel eta San Jurgiren Ordena jaso zuen. Ordena berrezarri behar izan zuen indarkeriak South Highlanden, petrolio eta mineral ekoizleen, hauteskundeetan eragina izan zuenean. 2008an Logohu Ordenarer Maisu Handia izendatu zuten.
Estatu-sozialismo

**Estatu-sozialismoa** teoria edo praxi sozialista bat izendatzeko erabiltzen den terminoa da, eredu sozialista bat eraikitzeko Estatuaren tresnen erabilera garrantzitsua defendatzen duena; hau da, gizarte batean aberastasunaren ekoizpena eta banaketa berdintasunez unibertsalizatzea bilatzen duena, neurri iragankor edo iraunkor gisa. Estatu-sozialismoa, besteak beste, marxistek (marxista libertario batzuk izan ezik), blanquistek, sozialista demokratiko batzuek eta sozialdemokrata klasikoek defendatzen dute; kontraste edo oposizio nabarmenean, adibidez, sozialismo libertario edo antiestatistarekin. Hala ere, argudiatzen da Estatu sozialismo saiakeraren batek sozializatu gabe estatizatzen duenean, hau da, burgesia tradizional pribatuaren ordez klase kapitalista-enplegatzaile berri bat sortzen denean soldatapeko langileen ongizatearen kontura, Estatu-kapitalismoa ere deitzen dela, kasu honetan bi terminoak ia baliokidetzat erabiliz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanquismo

**Blanquismoa**, lehenik, Errepublikaren aldeko mugimendu doktrinario eta aktibista bat izan zen, eta, hau lortu ondoren, Frantzian komunismoaren aldekoa; XIX. mendean zehar indarrean egon zena, sakoneraino sartu zen modu menderatzaile eta kitzikagarrian intelektual eta ikasleen artean, eta, gainera, bere borrokarako diziplina iraultzaile sutsua izan zuen ezaugarri. Bere izena Louis Auguste Blanqui idazle, politikari eta fakzio honetako liderrari zor dio.

Blanquismoa beste korronte sozialista batzuetatik (batez ere marxistengandik) hainbat modutan bereizten da: alde batetik, Marxek ez bezala, Blanquik ez zuen langile-klasearen rol nagusietan sinesten, ezta mugimendu herrikoietan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aderbar Melo dos Santos Neto

**Aderbar Melo dos Santos Neto "Santos"**, (Campina Grande (Brasil), 1990eko martxoaren 17a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Agorreta (argipena)

**Agorreta** izenak hainbat adiera du:

* **Agorreta** herria, Esteribarren, Nafarroa Garaia.
* **Agorreta etxea**, Baionan Euskal Museoaren egoitza den etxea.
Euskal deitura ere bada Agorreta, adibidez pertsona hauena:

* Jackeline Agorreta, ikertzailea.
* José Javier Agorreta Blázquez, politikari extramdurarra.
Maria Malibran

**Maria Felicia Malibran**, **María Felicia García Sitches** jaioa (Paris, 1808ko martxoaren 24a - Manchester, 1836ko irailaren 23a) espainiar eta frantziar opera abeslaria izan zen, XIX. mendeko ezagunenetakoa. Kontralto eta sopranoa izan zen.

Manuel García tenorraren alaba eta Pauline Viardot abeslariaren ahizpa izan zen. Zortzi urterekin abestu zuen lehen aldiz Napolin, bere aitarekin batera. Hamazazpi urterekin Londresko ''King's Theatre* abesbatzan abesten zuen. Urte horretan arrakasta izan zuen Rosinaren paperean, *Sevillako bizargina* operan.

Denboraldia amaitzean, García familia New Yorkera joan zen. Han antzeztu zuten lehen aldiz opera italiarra. Bederatzi hilabetez, Mariak paper nagusia abestu zuen zortzi operatan. François Eugène Malibran bankariarekin ezkondu zen, bera baino hogeita zortzi urte zaharragoa. Ezkondu eta hilabete gutxira bankariak porrot egin zuen eta urtebete geroago, Mariak utzi eta Europara joan zen.

Europan paper nagusia abestu zuen Gaetano Donizettiren *Maria Stuarda* operaren estreinaldian. Charles Auguste de Bériot biolinista belgikarraren maitalea izan zen eta seme bat izan zuten. Felix Mendelssohnek aria bat konposatu zuen bereziki bikotearentzat.

1834an Ingalaterran kokatu zen eta Londresen eta Europsen jarraitu zuen lanean. 1835eko apirilean Vincenzo Belliniren *La sonnambula'' opera abestu zuen eta 
Veneziako San Giovanni Grisostomo antzokia zaharberritzeko dirua eman zuen. Esker onez, Antzokiak Teatro Malibran izena hartu zuen. 1836ko uztailean zalditik erori zen eta ez zen inoiz bere zaurietatik sendatu. Irailean Manchesterreko emanaldi batean eszenatokian kolapsatu eta astebete geroago hil zen. Bruselako mausoleo batean lurperatu zuten.

## Kanpo estekak
Merkatu-sozialismo

**Merkatu-sozialismoa** sozialismoa eraikitzeko merkatu-mekanismoetan, neurri handiagoan edo txikiagoan, konfiantza duten eredu ekonomiko ezberdinak deskribatzeko erabiltzen den terminoa da.

Eredu horietako askok enpresa sozializatu autonomoekin egindako sozialismoaren ideia babesten dute, prezio-sistemak emandako informazio sakabanatuaren bidez zer, zenbat eta nola ekoitzi behar den erabakiz, eta horrek kalkulu ekonomiko arrazionala egitea ahalbidetuko luke. Korronte horietako batzuen arabera, merkatua ez da kapitalismoarekin nahastu behar. Era berean, merkatu-sozialismo ereduen barruan, batzuek garrantzi handiagoa edo txikiagoa ematen diote nahita egindako plangintza ekonomikoa (zentralizatua edo deszentralizatua) merkatuarekin bateragarria izateari. Era berean, batzuk merkatu librearen defendatzaile erradikalak dira, eta beste batzuek merkatuko sozialismoa defendatzen dute, azkenean komunismora bideratutako trantsizio-etapa gisa.

Bestalde, sozialismoa erabat sendotzeko "beharrezkoak" diren estatu-kapitalismo mota batzuk izendatzeko ere erabiltzen dute terminoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Polako lurmuturra

**Santa Polako lurmuturra**, Espainiako Valentzia Erkidegoko Alacanteko probintzian dagoen lurmutur bat da, Santa Pola udalerriaren ipar-ekialdean.  Lurmutur honetatik 4,5 kilometro hego-ekialdera Tabarca uhartea dago.

Ikuspegi geologikotik, Mediterraneoko itsasertzeko uharri fosilaren adibide bakanetako bat den egitura bat osatzen du, jatorri miopliozentrikoa duena. Muinoa barnealderantz hedatzen da, Santa Pola mendilerroa osatuz, udalerriko berdegune bat, Alepo pinuz eta eukalipto gorriz osatutako basoekin.

Gailurrean, itsas mailatik 131 metrora, lehen mailako erpin geodesiko bat dago, non Talaiola dorre zaharraren gainean eraikia itsas nabigaziorako itsasargi bat dagoena. Itsasertzean sortzen den itsaslabarraren azpitik, kala txikiak dituen errepide bat igarotzen da, Santa Pola eta Arenals del Sol lotzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabarca uhartea

**Tabarca uhartea** edo **Tabarca Berria**,  eta *Illa Plana*, Espainiako Valentziako Erkidegoko Alacanteko probintziaren kostaldean dagoen uharte bat da, Mediterraneo itsasoan eta Santa Pola udalerritik hurbil. Santa Polako lurmuturretik 4.200 metrora dago. Gaur egun 51 biztanle ditu.

Izena 1770ean Tunisiako Tabarka uharteko biztanle kristauez birpopulatua izanari zor dio. Etorkin haiek tabarkino mintzaira (ligurieraren aldaera bat), ekarri zuten uhartera, baina gero galdu zen. Hala ere, Tabarcako biztanleek oraindik ere gordetzen dituzte liguriar jatorriko zenbait deitura (adibidez, Russo edo Parodi).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Tabarca uhartea, Alacanteko Udal webgunean.
Jüri Tamm

**Jüri Tamm** (Pärnu, 1957ko otsailaren 5a - 2021eko irailaren 22a) sobietar eta estoniar atleta eta politikaria izan zen.

Mailu jaurtiketan nabarmendu izan zen. Sobietar Batasunaren lehiakide, 1980an munduko errekorra lortu zuen 80.46 metroko jaurtiketarekin. Olinpiar Jokoetan brontzezko bi domina irabazi zituen, 1976. urtean lehena eta 1980an bigarrena. 1992ko Jokoetan Estoniagatik lehiatu zen eta bosgarren postuan geratu zen.

1998an Estoniako Parlamentuko kide hautatu zuten Alderdi Sozial Demokratako kide gisa. Parlamentuan egon zen 2011 arte, politikatik erretiratu zen arte. Estoniako Batzorde Olinpikoko presidenteordea ere izan zen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Txilkov zaldi

**Txilkov zaldia** (errusieraz:  *chilkovskaya*),   Errusiako bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik txilkov zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arraza berri samarra da, Baikal eskualdearen inguruan garatuta izan da. Bertako arraza den bouriate poniaren garapenetik sortu da arraza hau. Arraza sortzeko bouriate poniak Thoroughbred zaldi ingeles zein errusiar Orlov trostalari zaldiekin gurutzatu zituzten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tornu (haurrentzakoa)

[thumb|Baionako tornua zegoen leihoa, egungo [Euskal Museoa (Baiona)|Euskal Museoan.]]
thumb|Parisko 18. mendeko tornu sofistikatu bat.
thumb|21. mendeko tornu bat, Txekiakoa.
**Jaioberri** edo **haurtxoentzako tornua** etxe jakin batzuetan haur jaioberriak modu anonimoan uzteko erabiltzen ziren ate edo leiho birakari moduko batzuk izan ohi ziren. Komentu edo ospitaleak izan zitezkeen tornua zuten etxeak, edo zuzenean inklusa edo haur abandonatuentzako etxe bat.

## Erabilpena 
Nahiz eta denboraren eta tokiaren arabera arrazoiak aldatuz joan, historian zehar haurrak uzteko zio nagusiak pobrezia eta ilegitimitatea izan dira. Umeak abandonatzea bihozgabekeria iruditu arren, garai batean, hauek bizirik ateratzeko irtenbide bakarra zen miseria gorrian zeuden familientzat. Emakume ezkongabeentzat, berriz, etxekoen eta Elizaren presio sozialaren aurrean, ia ezinbestekoa zen haur jaioberria nonbait abandonatzea. 2020an Bruselako erakunde batek jaioberriak uzteko kutxa bat irekitzeko baimena jaso zuen. 

Europatik kanpo, Pakistanen ere erabiltzen dira 21. mendean. 

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian ere egon izan dira tornuak, eta han utzitako haurrak *tornuko haurrak* edo *tornuko umeak* izendatu izan dira euskaraz. Gipuzkoan, 1804tik aurrera, erakundeek antolatu zuten zen utzitako haurren bilketa, eta horretarako lau inklusa prestatu ziren, Donostian, Tolosan, Bergaran eta Azpeitian; bakoitza bere tornuarekin. 

Baionan Euskal Museoaren egoitza den Agorreta etxean, 1867. urtera arte funtzionatu zuen tornuaren leihoa markatzen du errotulo batek.

Gasteizen Tornu kaleak izen hori du bertan zen umezurztegi batek tornua zeukalako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak