open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2019ko Eurovision abesbatza

**2019ko Eurovision abesbatza** Abesbatzen abeslarientzako Europako bigarren abesbatza lehiaketa izango da, Europako Broadcasting Union (EBU) eta Interkultur Fundazioak antolatuta. 2019ko abuztuaren 3an egitea aurreikusten da Partille Arenan, Göteborgen, Suedian. Aurten 10 herrialdek parte hartuko dute Eskozia, Norvegia, Suedia eta Suitzako lehen partaidetzarekin. Eta Austria, Estonia eta Hungariako irteerarekin.

## Kokapena 
Jaialdia Suedia hirian ospatuko da, Göteborg, Partile Arena.

## Lehiaketa 
Aurten, Eskozia, Norvegia, Suedia eta Suitzako lehen partaidetza duten 10 herrialde izango dira.

### Finalerdia 
* Alemania - BonnVoice - "Die Gedanken sind frei" eta "O Täler weit"
* Belgika - Almkalia - "Made in Belgium" (medley)
* Danimarka - Vocal Line - "Veritable nord"
* Eslovenia - Jazzva - "Spomenčice"
* Eskozia - Alba - "Ach a 'Mhairead", "Alba" eta "Cumha na Cloinne"
* Gales - Ysgol Gerdd Ceredigion - "Ar Lan y Môr" eta "Cúlna"
* Letonia - Maska - "Pērkontēvs"
* Norvegia - Volve Vokal - "Ønskediktet"
* Suedia - Zero8 - "Hej, dunkom så länge vi levom" eta "Khourmi"
* Suitza - Cake O’Phonie - "Chante en mon cœur", "La sera sper il lag", "Poi", "Le ranz des vaches", "La ticinella", "Beresinaliedet" eta "Chanson d'ici"

### Finala 
Hiru abesbatzek bigarren itzulira aurreratuko dute eta 3 minutuko bigarren multzoa egingo dute, ondoren irabazlea ezagutzera emango baita.
## Nazioarteko emisioak eta botoa 
### Commentators 
* Alemania - Peter Urban (WDR)
* Belgika - Patrick Leterme (Musiq'3 eta La Trois)
* Danimarka - Ole Tøpholm i Philip Faber (DR1)
* Eslovenia - TBA (RTV SLO1)
* Eskozia - Tony Kearney (BBC Alba)
* Gales - Morgan Jones (S4C)
* Letonia - Kristīne Komarovska eta Jānis Holšteins-Upmanis (LTV1)
* Norvegia - Arild Erikstad (NRK1, jaulkipen atzeratua; NRK Klassisk, zuzeneko emankizuna)
* Suedia - Iruzkinik ez (SVT)
* Suitza - TBA (RTS Un)

### Epaimahai profesionala 
* Suedia - Katarina Henryson sv: abeslaria eta kantautorea, The Real Group capella taldeko kide sortzailea.
* Erresuma Batua - John Rutter: musikagilea eta zuzendaria, 2017an ere epaile izan zen.
* Ameriketako Estatu Batuak - Deke Sharon: abeslaria, zuzendaria, ekoizlea, konposatzailea eta moldatzailea.
## Beste herrialde batzuk 
* Austria (ORF)
* Catalunya (TV3)
* Errumania (TVR)
* Espainia (RTVE)
* Estonia (ERR)
* Finlandia (Yle)
* Frantzia (france·tv)
* Hungaria (MTVA)
* Irlanda (TG4)
* Txekiar Errepublika (ČR, ČT)

## Bitxikeriak 
* Errumaniak parte hartzea erabaki zuen eta bere ordezkariak aukeratu zituen baina azkenean alde egin zuten
* Frantziak lehen aldiz parte hartzea erabaki zuen, baina azkenean ez ziren Europako Irrati-Telebista Batasunak (EBU) zerrendan agertu, eta gero arazo logistikoak dituztela baieztatu zuten eta ez dutela edizio honetan parte hartuko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eurovision abesbatza
* 2019ko Eurovision Abesti Lehiaketa
* 2019ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa

## Kanpo estekak 
* (Ingelesez) Eurovision abesbatza 2019 webgune ofiziala
Bolibartarren jauregia

**Bolibartarren jauregia** Ziortza-Bolibarren dagoen eraikina da. Bolívartarren dorretxea egondako lekuan, XVI. mendean eraikitako jauregia da, Pizkunde estilokoa.

## Ezaugarriak 
Mantentzen dituen bi leihoetatik, leiho batean 1542 data ageri da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasileku

**Pasileku** izeneko plaza, gaztelaniaz ofizialki fundatu zenean **La Unión**, Gernikako erdiguneko plaza publikoa da.

*Unión* izena, *batasuna* euskaraz, 1883an inauguratu zenetik datorkio, aurreko urtean Lumo eta Gernika herriek udalerri bakarrean bat egin izana ospatzeko eman baitzitzaion izen hori. 1883an Gernikan egindako urbanizazio lan nabarmenen parte izan zen.

Eskola Publikoen eraikin bat zuen alde batera 19. mendean, eta kontrako aldean Eskola Publikoen bigarren eraikinarekin osatu zen 1923. urtean. Mendebaldeko aldean eskilarak daude, Gernikako Batzarretxera igotzeko.

2018an, Gudariei Omenaldia eskultura ezarri zen Pasileku plazan. Lorezaintzako elementuak zituen biribilgune handi baten erdia kokatu zuten, eta protestak izan ziren Pasilekuko espazioa gehiegi okupatzen zuela-eta. 2019rako, monumentuaren biribilgunea kendu egin zuten, eta eskulturak espazio txikiagoa okupatzen du plazan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
To Rome with Love (filma)

***To Rome with Love*** (euskaraz *Erromatik Maitasunez*), 2012ko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko komedia surrealista bat da. Woody Allenez gain, Alec Baldwin, Roberto Benigni, Penélope Cruz, Judy Davis, Jesse Eisenberg, Greta Gerwig eta Ellen Page aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Erroman girotutako lau kontakizun independiente agertzen dira:

# Jerry (Woody Allen) eta Phyllis (Judy Davis) estatubatuar senar-emazteak Italiara bidaiatu eta beren alaba Hayleyren (Alison Pill) senargaia den Michelangelo Santoliren (Flavio Parenti) familia ezagutuko dute.
# Leopoldo Pisanello (Roberto Benigni) italiar gizaseme arrunta egun batetik bestera eta inongo arrazoirik gabe ospetsu bilakatuko da.
# John (Alec Baldwin) kaliforniar arkitekto arrakastatsuak bere lagunekin batera Erroma bisitatu eta John (Jesse Eisenberg) arkitektura ikasle gaztea ezagutuko du.
# Milly (Alessandra Mastronardi) italiar neska gazte ezkonduberria Erromara bere senar Antonioren (Alessandro Tiberi) familiako senideak ezagutzera joan eta hirian galduko da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mike Troy

**Michael Francis Troy** (Indianapolis, Indiana, 1940ko urriaren 3a - Arizona &ndash; 2019ko abuztuaren 3a) estatubatuar igerilaria izan zen. Erromako Olinpiar Jokoetan bi urrezko domina irabazi zituen (200 m Tximeleta eta 4x200 m Estilo librean erreleboak).
Roberto Bodegas

**Roberto Bodegas** (Madril, 1933ko ekainaren 3a - 2019ko abuztuaren 2a) zinema zuzendari eta gidoilari espainiarra izan zen. Bere estiloa "Hirugarren bidea" izena zuen joeran kokatu zen, hau da, zinema intelektualean eta zinema herrikoian artean.

## Biografia 
Merkataritza itsasketaren eta Filosofia eta letrak ikasketak egin zituen. 1958an Madrilgo Ateneo Zinemaren "amateur" saila zuzendu zuen. Hurrengo urtean Zinema Eskola Ofizialean lagundu zuen. 1961ean Parisera joan zen; hand zuzendari garrantzitsuekin lan egin zuen: Serge Bourguignan, Jean Valérie, Christien Jacques, Gérard Oury, Fred Zimmerman, Dennys de la Patelliere eta Jacques Deray. 1982tik 1990era José Luis Garci eta Pilar Mirórekin kolaboratu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Matar al Nani* (1985) zuzendaria
* *Corazón de papel* (1982) zuzendaria
* *Miedo a salir de noche* (1980) gidoilaria
* *Libertad provisional* (1976) gidoilaria
* *La adúltera* (1975) gidoilaria
* *Los nuevos españoles* (1974) gidoilaria
* *Vida conyugal sana* (1973) zuzendaria
* *Españolas en París* (1971) zuzendaria

### Telebista 
* *El secreto de la porcelana* (1998)
* *La virtud del asesino* (1998)
* *Rutas de ida y vuelta* (1995)
* *Joc de rol]]* (1994)

### Dokumentalak 
* *20-N: los últimos días de Franco* (2008)
* *Condenado a vivir* (2002), Ramón Sampedro poetari buruzko dokumentaka, Alejandro Amenábarrek egindakoa baino zaharragoa.

## Sariak 
* 1971: *Españolas en París* filmarekin Idazle Zinematografikoen Idazleen Zirkuluaren Errebelazio domina.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Roberto Bodegas IMDb webgunean.
* :Españolas en París filmaren aurkezpena. 1972
Cloud Atlas (filma)

***Cloud Atlas*** (euskaraz *Hodeien Atlasa*), 2012ko Wachowskitarrek eta Tom Tykwerrek zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. David Mitchell ingeles idazlearen *2004ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Tom Hanks, Halle Berry, Jim Broadbent, Hugo Weaving, Jim Sturgess, Doona Bae, Ben Whishaw, James D'Arcy, Zhou Xun, Keith David, David Gyasi, Susan Sarandon eta Hugh Grant aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Anabel Quincoces

**Anabel Quincoces** (Gasteiz, 1968) artista arabarra da, hainbat euskarritako lanak egin izan dituenaː teknologia berriak, eskultura, beira, argazkilaritza, eskulangintza, bideoa...

Bere lanik nabarmenenak dira *Argiaren Basoa*, Gasteizko espazio publiko bat Frankismoaren biktimen omenez eratutakoa.
[ezkerrera|thumb|323x323px|Anabel Quincoces, [Argiaren Basoa|"Argiaren Basoa" eskultura, Francisco Francoren diktadurak eta Espainiako Gerra Zibilak Araban eragindako biktimen omenez egina, Gasteizko Probintzia Plaza.]]

## Erreferentziak
Autorretratua (Tamara Bugatti berdean)

***Autorretratua (Tamara Bugatti berdean)*** Tamara de Lempicka artista poloniarraren autorretratua da, Parisen margotu zuena 1929an. ***Die Dame*** moda aldizkari alemanaren enkargu bat izan zen, aldizkariaren azal bat ilustratzeko, ale hura emakumeen independentziari eskainia egon zelarik. Art Deco erretratuen pinturaren adibiderik ezagunenetako bat da.

Izatez, auto xumeago baten jabe zen De Lempicka, Renault hori bat, baina Bugatti batek itxura erakargarriagoa emango zuelakoan aukeratu zuen modelo hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triangle (2009ko filma)

***Triangle*** (euskaraz *Hirukia*), 2009ko Christopher Smith britainiar zinema zuzendariaren thriller psikologiko bat da. Melissa George, Michael Dorman, Rachael Carpani, Henry Nixon, Emma Lung eta Liam Hemsworth aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Florida. Jess (Melissa George) ama gaztea porturako bidean autoarekin kai bat jotzean ez du pentsatu ere egingo zorigaiztoko seinale bat izan daitekenik. Kirol-ontzira iristean, lagun taldea zain du, baina nahiz eta zergatik den jakin ez arren, zerbait gaizki doalako susmoa du. Itsasoan daudela enbata ikaragarria hastean bere susmo txarrak areagotuz joango dira eta lagun taldea kirol-ontzia laga eta beste ontzi batera igo beharko dute, Jessek jada aurrez egon izan direlako sentipena duen ontzia. Ontzian beraiek ez beste inor ez dagoela dirudi, baina ez daude bakarrik. Norbaitek banan-banan ehizatuko ditu, eta Jessek, jakin gabe, egoera beldurgarri horrekin amaitu dezakeen giltza dauka.

## Aktoreak 
* Melissa George: Jess
* Michael Dorman: Greg
* Rachael Carpani: Sally
* Henry Nixon: Downey
* Emma Lung: Heather
* Liam Hemsworth: Victor
* Joshua McIvor: Tommy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nuon Chea

**Nuon Chea**, jaiotzaz **Lau Kim Korn** (Voat Kor, Battambang, Frantziar Indotxina, 1926ko uztailaren 7a - Phnom Penh, 2019ko abuztuaren 4a), **Long Bunruot** () eta **Rungloet Laodi** ( ) ere deitua, kanbodiar politikari komunista eta genozida izan zen. **2. Anaia** bezala ezaguna (Pol Pot izan zen 1. Anaia), Khmer Gorrien ideologo eta idazkari nagusia izan zen, eta Kanbodiako lehen ministroa 1976-1979 bitartean, Khmer Gorrien errepresioak eta politikak herrialdeko biztanleriaren laurden inguru hil zuten aldian. 2014an, bizi guztiko kartzela zigorrera kondenatu zuten genozidioagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasteurella

**Pasteurella** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, kokobazilo itxurakoak (espezie batzuk pleomorfikoak izan arren, hots, itxuraz aldatzen dute) eta anaerobio fakultatiboak. Katalasa eta oxidasa (+), ez dira mugikorrak eta ez dute esporarik sortzen. Glukosa eta sakarosa hartzitzen dituzte.

Genero honen izena Louis Pasteur mikrobiologo handiaren omenez jarri zen. Pasteurrek hegaztien kolera genero horren bakterio batek (Pasteurella multocidak) eragiten zuela aurkitu zuen 

Pasteurella animalia askoren mikrobiotaren partaide ez-kaltegarria da . Batzuetan infekzioak sor ditzake animaliengan, eta baita gizakiarengan ere. Animaliekin harreman estuak dituzten gizakiak (baserritarrak, albaitariak...) dira Pasteurellaren zoonosiak harrapatzeko aukera gehien dituztenak, batez ere animalia baten hozka jasoz gero.

## Patogenia 
Giza-patogenoa denean Pasteurellak hantura eta mina sortzen du bere sarrera puntuan (animaliak hozka edo atzaparkada egin duen gorputzeko tokian). Gutxitan septizemia edo biriketako infekzioa eragin dezake. Pasteurella multocida da giza-patogeno ohikoena.

Hegaztiengan eta untxiengan infekzio larriak sor ditzake Pasteurellak.

Mikrobio oso sentikorra da penizilinarekiko, eta hau da lehentasunezko antibiotikoa berari aurre egiteko.

Laborategian hazteko odol-agarra, agar txokolatea eta bihotz-garun infusioaren agarra (BHI) hazkuntza-inguruneak erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haut-Katanga

**Haut-Katanga** Kongoko Errepublika Demokratikoko hego-ekialdeko probintzia da, Katanga eskualdearen hego-ekialdea hartzen duena. Iparraldean Tanganyikarekin du muga, Haut-Lomami eta Lualabarekin mendebaldean, eta Zambiarekin hegoaldean eta mendebaldean. 132.425 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 4.617.000 biztanle zituen 2015ean. Hiriburua Lubumbashi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wonder Wheel (filma)

***Wonder Wheel*** (euskaraz *Gurpil Harrigarria*), 2017ko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Jim Belushi, Juno Temple, Justin Timberlake eta Kate Winslet aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1950eko hamarkada, New York, Coney Island, Mickey Rubin (Justin Timberlake) jolas-parke bateko sorosle gazte galaiak idazle izan nahi du, eta Humpty Rannell (Jim Belushi) parkeko karrusel langilea eta bere emazte Ginny (Kate Winslet) zerbitzari bezala lan egiten duen aktoregai kaskarinaren istorioa kontatuko du. Ginny eta Humptyk bikote krisialdia igarotzen ari dira, Humptyren alkoholzalekeria dela eta, eta hori gutxi balitz eta denen bizitzak oraindik eta gehiago korapilatzeko, Carolina (Juno Temple) agertuko da, gangster talde batetik ihesi datorren Humptyren alaba.

## Aktoreak 
* Jim Belushi: Humpty Rannell
* Juno Temple: Carolina Rannell
* Justin Timberlake: Mickey Rubin
* Kate Winslet: Ginny Rannell
* Jack Gore: Richie Rannell
* Tony Sirico: Angelo gangsterra
* Steve Schirripa: Nick gangsterra
* Debi Mazar: Urtebetetze festako gonbidatua
* Thomas Guiry: Ruby's-ko gizon kaskarina
* Max Casella: Ryan arrantzalea
* David Krumholtz: Jake, Mickeyren laguna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Talbot Memorial zubia

**Talbot Memorial zubia**.  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du.

1978an eraiki zen eta 22 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
James Joyce zubia

**James Joyce zubia**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeherkatzen du. James Joyce dublindar idazle ospetsuaren omenezko izena darama eta Santiago Calatrava espainiar arkitektoak diseinatu zuen.

2003ko ekainaren 16an inauguratu zen eta 40 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Lucho Herrera

**Luis Alberto "Lucho" Herrera Herrera** (Fusagasugá, Kolonbia, 1961eko maiatzaren 4a), kolonbiar txirrindulari bat da.

1985-1992 artean txirrindulari profesionala izan zen, horietan 30 garaipen lortuz, gainera kolonbiar txirrindularitza Europan ezagutzera ematen aintzindaria izan zen. Eskalatzaile bikaina zen, Itzuli handietan etapa ugari irabaziz. 1987ko Espainiako Itzulia irabazi zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kongo-Central

**Haut-Katanga** Kongoko Errepublika Demokratikoko mendebaldeko probintzia da, itsasorako irteera duen bakarra. Iparraldean Kongoko Errepublika du, mendebaldean Ozeano Atlantikoa eta Kabinda (Angolako barrendegia), ekialdean Kinshasa eta Kwango probintziak, eta hegoaldean Angola. 53.920 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 5.575.000 biztanle zituen 2015ean. Hiriburua Matadi da, eta Boma hiririk handiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yacuma ibaia

**Yacuma ibaia** Boliviako Amazonian dagoen ibaia da. Bere ibilbide guztia Beni departamenduan egiten du. Ekologikoki balore handia du.

## Geografia 
Yacuma ibaia Andeetako azken mendietan sortzen da, La Paz departamendutik gertu, gutxi gorabehera koordenada hauetan: . Ibaia iparraldera doa, Santa Rosa del Yacuma herritik gertu igarotzen; hortik ekialdera doa, Santa Ana del Yacuma hiritik. Ibaia beste batean ureztatzen da, Mamoré ibaian alegia ().

Guztira 570 kilometro ditu. Haren ibilbidean beste ibai askoren urak jasotzen ditu, tartean, Rapulo, San Geronimo eta Bio ibaienak. Yacuma ibaiaren Arro hidrografikoak 17.200 km² ditu.

## Ekologia 
Ibai hau aberatsa da bai begetazioaren ikuspuntutik, baita ere faunaren ikuspuntutik. Espezie berezien artean Amazoniako *Inia geoffrensis* edo izurde arrosa dugu. Beste espezie bereziak Caimanak eta dortokak dira.

## Iruditegia 

Image:
Llanos_del_Beni,_Bolivia.jpg|Beniren lautadak.
Atardecer en la amazonia boliviana (Río Yacuma).jpg|Arratsa Yacuma ibaian.
Río Yacuma Beni Bolivia.jpg|Yacuma ibaia. Ur azpian izurdeak ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Youtubeko bideoa.
O'Connell zubia

'''O'Connell zubia''',  eta , Irlandako Errepublikaren hiriburuan den Dublinen kokatzen da. Liffey ibaia gurutzatzen du. Zubia bera Dublingo etorbide nagusia den O'Connell Street kalea, D'Olier Street, Westmoreland Street eta hegoaldeko portuko kaien arteko loturagunea da.

Aurretik Carlisle zubia egon zen bertan, 1794ean eraikia. Hiru arku simetriko zituen eta granitozkoa zen. 1860rako ordea trafikoa nabarmen handitu zen eta zubi zabalagoa egitea erabaki zen. 1877 eta 1880artean altxatu zuten, 45 metrotako luzera eta 50 metrotako zabalera duelarik. Europa osoan trafikoa daukan zubi karratu bakarra da. 1882an ireki zuten eta Daniel O'Connellen omenez izendatu zuten, zubiaren hasieran bere estatua ere ezarri zutelarik.

## Kanpo estekak 
* O'Connell Bridge zubira zuzendutako webkamera
* Zubira zuzendutako beste webkamera bat. Benetazko denboran hartutako irudiekin
Ha'penny zubia

'''Ha'penny zubia'*,  eta , euskaraz literalki *"Penike erdiaren zubia"* esan nahi du, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du.

1816an eraiki zen. Hasiera batean *Wellington Bridge'' izena eman zitzaion (Arthur Wellesleyren omenez, lehendabiziko Wellingtoneko Dukea), baina bi gertakizunei esker gaur egun duen izena bereganatu zuen. Bere itxura, penike erdiko txanpiarena baita eta oinsaria, zubi honetatik oinez igarotzeko diru kopuru horretako oinsaria ordaindu behar baitzen (gerora penike osokoa ere izan zen). 1919. urtean oinsari hau kobratzeari utzi egin zitzaion.

## Ikus, gainera 
* The Ha'Penny Bridge, Dublin (margolana)

## Kanpo estekak 
* Irlandar Arkitektura. Ha'penny Bridge zubiari buruzko webgunea
Joseph Arthur Ankrah

**Joseph Arthur Ankrah** (Akkra, Urre Kosta, 1915eko abuztuaren 18a - Akkra, 1992ko azaroaren 25a) ghanatar militar eta politikaria izan zen, Ghanako estatuburua 1966–1969 bitartean.

## Bizitza 
Joseph Arthur Ankrah Akkran jaio zen 1915eko abuztuaren 18an. 1937an, goi hezkuntza amaitu ostean, zerbitzu zibilean sartu zen, eta armadan geroago. Bigarren Mundu Gerraren hasieran mobilizatu bazuten ere, 1940an Akkrako bulegora igorri zuten. Gerra ondoan, ikasketa militarrak egin zituen Britainia Handian, eta 1947an lehenbiziko afrikarra izan zen Urre Kostako Armadako ofizial maila lortzen. 1956an, major gradura goititu zuten, eta teniente koronelera 1960an. Nazio Batuen bake indarren parte izan zen Kongoko krisialdian.

1965ean armadatik bota zuten, estatu kolpe bat prestatzen ari zelakoan, baina Inbertsioetako Banku Nazionalaren zuzendari izendatu zuten. 1966ko otsailaren 24an, Kwame Nkrumah presidentea eraitsia izan zen estatu kolpe baten bitartez, eta Ankrah Askapen Nazionalerako Kontseiluko buru izendatu zuten. 1967ko urtarrilean, bitartekari aritu zen Biafrako bake negoziazioetan. Askapen Nazionalerako Kontseiluaren barneko desadostasunak zirela eta, dimisioa eman zuen 1969ko apirilean; Akwasi Afrifak ordeztu zuen Ghanako lehendakaritzan. Geroago, Accra Hearts of Oak S. C. futbol taldeko zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Youssef madrasa

**Ben Youssef madrasa,** Koran ikasteko eskola, Marrakexen (Maroko), Ben Youssef meskitaren ondoan dago. Marokoko artearen eraikin adierazgarrienetariko bat da. Abu al-Hasan ben Uthman sultanak XIV. mendean sortu zuen. Hau Marrakexeko madrasa garrantzitsuena da.

## Historia 
XIV. mendean Abu al-Hasan ben Uthmanek sortu zuen madrasa hau. Bertan 800 ikaslek Korana ikasten zuten. Saadiek erabat berreskuratu zuten eraikina eta historiarako beren artearen adibide handia utzi zuten. Gaur egun funtzionatzen jarraitzen du nahiz eta bisitariei irekita egon.

## Ezaugarriak 
Madrasaren erdian garbiketak egiteko patio handi bat dago. Erdian uraska dago. Eraikinak zedro zurez egina daude, koloretako azulejuekin eta estukoz apainduta. Otoitz aretoak, musulmanak ez direnentzat itxita daudenak, oso dekorazio aberatsa erakusten du. Meka zein aldetan dagoen adierazten duen mihraba ere (paretan izaten den abside edo sartune txikia) erabat apainduta dago.

Alboetako hormetan *basmala* bezalako idazkun ugari ikus daiteke, estukoetan zein azulejuetan.

## Argazki galeria 

Image:
Medersa Ben Youssef Marrakech.jpg|
Marrakech Médersa Ben Youssef interior.JPG|Barrualdea.
Marrakesch medersa ben youssouf innenhoffassade.jpg|
Medina of Marrakesh Medersa Ben Youssef mosaique detail.jpg|Mosaikoen zehaztasuna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Madrasa
* Marrakexeko medina

## Kanpo estekak
Uhuru Kenyatta

**Uhuru Muigai Kenyatta** (Nairobi, 1961eko urriak 26) kenyar politikari eta enpresaburua da. Kenyako Errepublikako presidentea da 2013ko apirilaren 13tik.

## Bizitza 
Jomo Kenyatta Kenyako lehen presidentearen eta Ngina Kenyattaren semea da. 2013ko presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen, botoen %50,03ko babesarekin.2007ko bozen osteko istiluengatik, gizateriaren kontrako krimenak egotzita epaitu behar zuen Nazioarteko Zigor Auzitegiak, baina haren kontrako karguak bertan behera utzi zituen fiskalak 2014ko abenduan. 2017ko abuztuko hauteskundeetan gailendu bazen ere, Kenyako Auzitegi Gorenak emaitzak baliogabetu zituen, irregulartasunak izan zirelako. Urriaren 26an errepikatu ziren hauteskundeak, eta orduan ere Kenyatta nagusitu zen; oposizioko NASA alderdiak, ordea, boikota egin zien bozei, abstentziora deituta, eta parte hartzea ez zen %40ra iritsi. 2021eko urrian pandora paperen eskandaluan aipatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrosarioko Andre Mariaren baseliza

**Arrosarioko Andre Mariaren baseliza** Nafarroa Garaiko Zugarramurdi herrian dagoen baseliza da. XVI. mendean eraikia, erdigunean dago kokatuta. Herriko eraikin zaharrenetariko bat da. Beste etxe baten ondoan eraikia, Beheitiko kalearen hasieran aurkitzen da.

## Erreferentziak
East-Link (Dublin)

**Tom Clarke zubia**,  eta , edo **East-Link**, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi altxagarri bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Zubia zeharkatzeko ibilgailuek bidesaria edo dirua ordaindu beharra dute.

Dublingo badia eta Dublingo portutik etorriz Liffey ibaiko lehenbiziko zubia da, Northwall eta Ringsend auzuneak elkarlotzen ditu.

1984ko urriaren 21ean inauguratu zen. Thomas J. Clarke (1858-1916) irlandar iraultzailearen omenezko izena darama.

## Kanpo estekak
Seán O'Casey zubia

'''Seán O'Casey zubia''',  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen oinzubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Sean O'Casey (1880-1964) irlandar antzerkigilearen omenezko izena darama.

2005eko uztailaren 13an inauguratu zen eta 97.61 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Match Point

***Match Point*** (euskaraz *Partidurako Puntua*), 2005eko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren thriller film bat da. Woody Allen and starring Jonathan Rhys Meyers, Scarlett Johansson, Emily Mortimer, Matthew Goode, Brian Cox eta Penelope Wilton aktoreek antzeztu zuten.

Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (Woody Allen) izendapena jaso zuen, bai eta lau Urrezko Globo Sarirena ere.

## Argumentua 
Erresuma Batua, Londres. Chris Wilton (Jonathan Rhys Meyers) tenis irakasle gazte eta handigura diruz eskas dabil. Tom Hewettekin (Mattew Goode) duen adiskidetasunari esker hiriko goi mailako jendea ezagutu eta haren arreba Chloe (Emily Mortimer) Chrisetaz maiteminduko da. Tom, bere aldetik, Nola Rice (Scarlett Johansson) estatubatuar neska gazte erakargarriarekin ateratzen da, eta Chrisek hura ezagutu orduko begiz joko du. Halabeharrak, pasioak, eta batez ere, Chrisen handigura eta griñak bere bizitzetako ekintzetan nahiz gainontzekoetan eragingo du.

## Aktoreak 
* Jonathan Rhys Meyers: Chris Wilton
* Scarlett Johansson: Nola Rice
* Emily Mortimer: Chloe Hewett Wilton
* Matthew Goode: Tom Hewett
* Brian Cox: Alec Hewett
* Penelope Wilton: Eleanor Hewett
* Ewen Bremner: Dowd inspektorea
* James Nesbitt: Mike Banner detektibea
* Rupert Penry-Jones: Henry
* Margaret Tyzack: Betty Eastby andrea
* Alexander Armstrong: Townsend jauna
* Geoffrey Streatfeild: Alan Sinclair
* Miranda Raison: Heather
* Zoe Telford: Samantha
* Rose Keegan: Carol
* Colin Salmon: Ian
* Toby Kebbell: Polizia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Millennium zubia (Dublin)

**Millennium zubia**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen oinzubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Iparraldeko ibarra eta hegoaldeko ibarran dagoen Temple Bar eremuko Eustace kalea elkarlotzen ditu.

1999ko abenduan inauguratu zen, 2000. milurteko berriaren atarian, eta 51 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Grattan zubia

**Grattan zubia**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Capel kalea eta Parliament kaleak elkarlotzen ditu.

1676an leku honetan Essex zubia eraiki zen, Humphrey Jervis alkateak eraikia eta Arthur Capell, Essexko 1. dukearen omenez. 1751an kalteak jasan zituenez, 1753-1755 artean berreraikia izan zen. 1872an zaharberritua eta 1874ean Grattan zubia izenez berrirekia eta Henry Grattan irlandar politikariaren omenez berrizendatua izan zen.

## Kanpo estekak
Fox News

[thumb|237px|Fox News estudioak [New Yorken.]]
**Fox News**, ofizialki **Fox News Channel** (**FNC**), Ameriketako Estatu Batuetako telebista katea da, 24 orduz albisteak igortzen dituena. 2019tik Fox Corporation taldearen jabetzakoa da; aurretik News Corporation (1996-2013) eta 21st Century Fox (2013-2019) konpainien jabetzakoa izan zelarik.

Rupert Murdoch australiar-estatubatuar enpresa-gizonak sortu zuen 1996an, Roger Ailes AEBko Alderdi Errepublikanoaren aholkulari ohia zuzendari nagusi izendatu zuelarik. Ikuslego kontserbadoreari zuzentzen zaio.

Alderdi Errepublikanoaren aldeko, eta ondorioz, George W. Bush eta Donald Trumpen gobernuen aldeko eta Alderdi Demokrataren kontrako propaganda egitea egotzi ohi zaio.

## Kanpo estekak 
* Fox News telebista kateko webgunea
Butt zubia

**Butt zubia**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Loopline zubia tren zubiaren alboan dago. Isaac Butt (1813-1879) irlandar politikariaren omenezko izena darama.

Jaorrizko zubia 1879an eraiki zen. Gaur egungo zubia 1932an inauguratu zen eta 65 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Loopline zubia

**Loopline zubia**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen tren zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Butt zubiaren alboan dago.

Dublingo Hegoaldea eta Connolly geltokia eta Dublin Iparraldeko trenbideak elkarlotzen ditu.

1891an inauguratu zen eta John Chaloner Smith (1827-1895) arkitektoak diseinatu zuen.

## Kanpo estekak
Ur-piper

**Ur-piperra** (*Persicaria piper*) poligonazeoen familiako landare belarkara da, ingurune hezeetan bizi dena, batzuetan erdi-murgildua erreka eta urez betetako erretenetan.

*Piper* izena du hosto gazteek piperbeltz zapore mina dutelako. Bangladeshen sendabelar anti-hiperglizemiko gisa darabilte eta Japonian bizigarri gisa non landatu egiten den.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astapiperra

## Kanpo estekak
Rosie Hackett zubia

**Rosie Hackett zubia**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Rosie Hackett (1893-1976) irlandar sindikalistaren omenezko izena darama.

2014ko maiatzaren 20ean inauguratu zen eta 48 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Arku formero

thumb| Segrameniako Sacramenia monasterioaren elizako arkuak. 
**Arku formeroa** arkitektura elementu kurbatu bat da, arku bat, nabe edo habearte bateko luzerako ardatzarekiko paralelo jarria. Bere funtzioa egitura bateko goiko aldeko hormak eustea da. Eraikina habearte bakarrekoa bada, arku formeroak horman sartuta izango dira, hots, arku itsuak izango dira. Arku formeroak zutabe batetik hurrengo zutabera igarotzen dira gangaren tarteekin bat etorriz.

## Ikusi, halaber 
* Arku fajoi edo parpain-arku

## Kanpo estekak 
* Arte Gotikoa, Power Point Aurkezpena
João W. Nery

**João W. Nery** (Rio de Janeiro, Brasil, 1950ko otsailaren  12a - Niterói, Brasil, 2018ko urriaren  26a) idazlea izan zen, eta LGBT pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea.

Jakina da 1977an sexu aldaketa kirurgikoa egin zuen lehenengo gizon transexuala izan zela.

Urte askoan, LGBT pertsonen eskubideen alde egin zuen, bereziki transexualenen alde. João Wyllys eta Erika Kokay brasildar parlamentariek aurrera ateratako lege proiektu batek João Neryren izena darama.

2017ko abuztuan, jakin zuen biriketako minbizia zuela. 2018ko irailean, jakinarazi zuen minbiziak garuna ukitu ziola. Niterói hirian hil zen, urriaren 26an, 68 urte zituela.

## Liburuak 
* *Erro de pessoa: Joana ou João?*, Rio de Janeiro, Editora Record, 1984.
* *Viagem solitária: memórias de um transexual 30 anos depois*, São Paulo, Leya Brasil, 2012.
* *Vidas trans: a coragem de existir* (lankide izanik Amara Moira, Márcia Rocha eta T. Brant), Bauru, Leya Brasil, 2017.
* *Velhice transviada*, hilondokoa, 2018.

## Bibliografia 
* Jesus, Dánie Marcelo de; Carbonieri, Divanize; Nigro, Claudia M. C. (2017). *Estudos sobre gênero: identidades, discurso e educação - homenagem a João W. Nery*. [S.l.]: Pontes. 252 pp. ISBN9788571138162.
* Gonçalves Jr., Sara W. P. (2017) «Invisíveis.» En: *Estudos sobre gênero: identidades, discurso e educação - homenagem a João W. Nery*. Editora Pontes. 2017 ISBN9788571138162.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodasko poni

**Rodasko ponia** Greziako bertako zaldi arraza bat da. Jatorria Rodasko uhartean dauka. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Rodasko zaldi hauek ponien sailkapen taldean kokatzen dira.

Tamaina txikiko poni hauen kopurua oso murritza da gaur egun eta ez daude ofizialki arraza bezala onartuak. Bere kopurua 2010.urtean 11 abelburukoa zen. Ia desagertutzat jo daiteke beraz. Jatorria, seguruen, Skyros poniarekin zein Lesbos uharteko Midilli poniarekin lotuta dago.

## Arrazaren historia 
thumb
Rodasko poniek jatorri komuna dute Skyros poni eta Midilli poniekin. Denak Egeo itsasoaren inguruetan bizi zen antzineko poni arraza batean dute jatorri, azken hau antzineko tarpanekin lotuta.

1926. urtean, P r Alessandro Chigik Rodasko poniaren deskribapena egin zuen.

Bigarren mundu gerran inbaditzaile italiarrek hauetako 150 poni erregistratu zituzten irlan.

Hurrengo urtetan poni hauek Dodekaneso irletan sartu zituzten Kos uhartea barne. Hala ere hurrengo urtetako nekazaritzaren mekanizazioa populazio hauen gainbehera azkarra ekarri zuen. 1975rako soilik 60 abelburuk irauten zuten.

2001. urtean Rodaseko zenbait herritarrek "Phaeton" elkartea sortu zuten arraza kontserbatzeko eta hainbat ekintza egiten omen ditu horretarako. Haien artean seminario eta hitzaldiak arrazaren egoeraren inguruko ezaguera zabaltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bistako adreilu

thumb| Bistako adreiluzko fatxada baten itxura.
**Bistako adreilua** eraikinaren kanpoaldean edo barrualdean estali gabe jartzeko egindako adreilu mota da. Egiturazko funtzioaz gain, apaingarri funtzioa ere izan dezake eta hainbat neurritako eta koloretakoak izan daitezke fabrikatzean erabilitako materialen eta gehigarrien arabera. Bistako adreiluen ezaugarri nagusia, hiru aurpegi bereziki leunak eta bukatuak izatea da; izan ere, behin adreilua jarrita, aurpegi horietako bat gutxienez ikusgai izango da.

Denboraren joana oso ondo eusten duen material mota da, mantentze lan oso urria du eta masa kopuru handia duenez isolamendu akustiko ona du. Gaur eguneko teknologiari esker tamaina handiko bistako adreilu panelak ere fabrikatzen dira, tailerrean elkartu eta eraikitzeko tokian makineriaren bidez muntatu.

## Bistako adreilu motak 
* Adreilu erregogorrak: tximinietan eta labeetan erabiltzen dira.
* Adreilu esmaltatua : apaingarri modura adreiluaren aurpegiak kolorez esmaltatu egiten dira.

## Kanpo estekak
Azitromizina

**Azitromizina** espektro zabaleko antibiotikoa da, makrolidoen taldekoa, gaur egun munduan gehien saldutako antibiotikoen artean dagoena .

Eritromizinaren deribatua da.

Mota askotako infekzioak tratatzeko erabiltzen da.

Kroaziar ikerlarien talde batek antibiotiko hau aurkitu zuen 1980an. 1988an merkaturatu zen.

## Erasobidea 
Bakterioen proteinen sintesia inhibitzen du azitromizinak: bakteriar erribosometan jarduten du, itzulpen prozesua blokeatuz. Giza zelulak ez ditu kaltetzen, gure erribosomak eta bakterioenak ezberdinak direlako.

## Aplikazioak 
Espektro zabaleko antibiotikoa izanik, azitromizinak bakterio Gram negatibo zein Gram positibo askoren aurka eraginkorra izaten da. Horrenbestez, patologia infekzioso askotan erabiltzen da: pneumonia bakteriarra, bronkitis, larruazaleko infekzioak, bidaiariaren beherakoa, gonorrea, uretritis, trakoma, sinusitis eta otitis eta faringitis bakteriarra, besteak beste.

## Farmakozinetika 
Eritromizina baino erresistenteagoa da urdaileko azidotasunarekiko. Ondo xurgatzen da hesteetan eta aho-bidetik hartu ondorengo bi orduetan bere kontzentrazio maximora iristen da odolean 

## Albo-ondorioak 
Urriak dira gaixo gehienetan. Tarteka sabeleko mina, beherakoak, gorakoak eta beste sintoma gastrointestinalak ager daitezke. Gibeleko transaminasen igoera (tratamendua bukatutakoan desagertzen dena) eta larruazaleko erreakzioak kasu gutxitan ere posibleak dira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2019ko Espainiako Traineru Txapelketa

**2019ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 72. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 3an eta 4an jokatu zen Moañan, eta Santurtzik bere bosgarren garaipena lortu zuen, 1985ekoa irabazi eta handik 34 urtetara.

## Historia 
Aurreko urteetan bezala arazo handiak izan ziren Espainiako Txapelketa jokatzeko. Denboraldia estropadaz beteta dago eta Espainiako txapelketak ez du saririk ez eta dietarik ere eskeintzen. Gizonezkoen mailan Galizia, Asturias, Kantabria eta Euskadiko txapeldunek uko egin zioten, bai eta emakumezko traineru euskaldunek ere.

Hala ere zortzi traineruk eman zuten izena gizonezkoen mailan eta sailkapen estropadak jokatu behar izan ziren.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Santurtzi
** Entrenatzailea: Iker Zabala
** Patroia: Cristian Garma
** Arraunlariak: Andar Zabala, Mikel azkarate, Moises Gonzalez, Fernando Ruiz, Iker Zabala, Federico Steindl, Efren Sanchez, Javier Polo, Oscar Andres, Fernando Rúa, David Iglesias, Yeray Cayon eta David Durán.

## Emakumezkoen txapelketa 
Emakumezkoen mailan euskaldunek uko egin zioten parte hartzeari eta ondorioz hiru traineru galiziarrek eman zuten izena, bi puntakoak eta etxeko traineruak. Honi esker jokatu ahal izan zen 2011ko ekitalditik lehen aldiz. Gizonezkoen distantzia bera osatu zuten, hiru itsas milia.

### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Mecos-Coruxo
** Entrenatzailea: Ivan Treinta
** Patroia: Laura Romero
** Arraunlariak: Mercedes Rodriguez, Blanca Pérez, Laura Pérez, Alba Gondar, Laura Lago, Antía Rodríguez, Belén Otero, Lorena Serodio, Beatriz Piñeiro, Tatiana González, Angela Castro, Alba Meis eta Ángela Fernández.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak 
*  LXXII Campeonato de España de Traineras - Absoluto masculino
*  LXXII Campeonato de España de Traineras - Absoluto femenino
Xake partida (Sofonisba Anguissola)

***Xake*** ***partida*** Sofonisba Anguissola artista italiarraren mihisearen gaineko olio-pintura bat da, 1555. urtean sortua.

Lanak Sofonisbaren hiru ahizpa gazteagoak erretratatzen ditu xakeko joko batean, zerbitzari nagusiago baten begiradapean. Ezkerretara ageri dena Lucia Anguissola ahizpa nagusiagoa izan daiteke (Sofonisba baino gazteagoa zen, dena dela), eta irabaztekotan dagoela dirudi.

Emakumezkoen artea ohikoa ez zen garai batean, xakea bera ere emakumezkoentzat desegokitzat jotzen zen, logika edo arrazoiaren ariketa zelakoan, ez jarduera femeninoa. Margoko ahizpen itxura irmo eta seguruak ikuspegi sexista horri aurre egiten diola irudika daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zazpi Herrialdeen Arteko Txapelketa

**Zazpi Herrialdeen Arteko Txapelketa** Euskal Herriko herri kirolen txapelketa da. Herrialdeka jokatzen da eta 10 herri kiroletan izaten dira lehiak.

## Historia 
1987an burutu zen ideia Atharratzen. Lapurdi nagusitu zen baina ez da ofizialtzat hartzen ekitaldi hura. Urtero herrialdedesberdinetan izaten da txapelketa baina Euskal Herritik kanpra ere jokatu izan da, Bartzelonan 1992an Olinpiaden garaian ezagutzera emateko, eta Parisen 1997an, exibizio gisa.

## Kirolak 
# Sokatira (goma gainean): 640 kilogramotako pisuan. 8 tiralari talde bakoitzeko.
# Lokotx biltzea: 50 lokotx, hauen arteko tartea 1'25 metrotakoa.
# Txinga eramatea: 50 kilogramotako txingak.
# Zaku eramatea: hirunaka eta erreleboka 360 metro osatzen dira osotara. Zakuak 80 kilogramo pisatzen ditu.
# Harri-jasotzea: 100 kilogramotako zilindrikoarekin bi minututan.
# Ingude altxatzea: 18 kilogramotako ingudea minutu eta erdian.
# Lasto altxatzea: 45 kilogramotako lasto fardoarekin bi minututan.
# Orga jokoa: 200 kilogramotako orgari birak ematea.
# Trontza: 10 epai 105 zentimetroko enborrean.
# Aizkora proba: 4 epai 105 zentimetroko enborrean.

## Palmaresa 
* 1987 eta 1997 urteetako ekitaldiak ez ziren txapelketa ofizialak izan.

## Garaipenak 
1991. urteko emaitza falta da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Computer Chess

''''''''* Andrew Bujalskik idatzi eta zuzendutako 2013ko estatubatuar film independentea da.

1980ko hamarkadaren hasieran, informatikari programatzaile batzuk Kaliforniako biltzar batean elkartu dira xake-programen arteko xake lehiaketa baterako. Hotel berean beste tipo batzuk daude, talde-terapia mistikoetan dabiltzan batzuk, beraien sendalari afrikarrarekin. Beste presentzia arraroago batzuk ere elkartzen dira inguruan, gainera.

Filma 1983 inguruko Sony kamera zahar baten zuribeltz primitiboan dago grabatua, eta *nerd'' frikismoaren topiko eta keinuz betea dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wigwam

[eskuinera|thumb|250x250px| [Apatxeen wickiup-a, Edward S. Curtis-en argazkia, 1903. ]]
**Wigwam** edo baita **wickiup** ere, Ipar Amerikako zenbait kultura indiarren gela bakarreko kupuladun bizilekua da. *Wickiup* terminoa, oro har, Estatu Batuetako hego-mendebaldean eta mendebaldean dagoen egitura mota horretarako erabiltzen da eta, aldiz, *Wigwam* terminoa, Estatu Batuetako eta Kanadako hegoaldean dauden egitura horiei dagokionean erabiltzen da.

## Egitura 
Kupula itxurako aterpe biribila edo obalatua da eta jatorrizko kultura askok erabiltzen dute. Gainazal kurbatuari esker, mota guztietako baldintzetarako aterpe aproposa da. Hasierako kolonoen etxeak bezain seguruak eta epelak ziren.

Egitura horiek zutoin okertuek osatzen dituzte; zurez eginak batez ere eta hormak eta goiko aldea hainbat materialez estalita daude. Eraikitzeko moduen xehetasunak kultura batetik bestera aldatzen dira, baita erabilgarri dauden materialen arabera. Estaltzeko materialen artean honako hauek dira ohikoenak: belarrak, animalien azalak, ihiak, alfonbrak, larruak eta oihalak.

Emakumeak ziren aterpetxe horiek eraikitzeko arduradunak. 

## Erreferentziak 
* Opler, Morris E. (1941). *Apatxe bizimodua: Chiricahua indiarren erakunde ekonomiko, sozial eta erlijiosoak* . Chicago: Chicago University of Press . (1962, Chicago: University of Chicago Press, 1965, New York: Cooper Square Publishers, 1965, Chicago: University of Chicago Press eta 1994, Lincoln: University of Nebraska Press,  ).
## Kanpo estekak
Joop den Uyl

**Johannes Marten "Joop" den Uijl** (Hilversum, 1919ko abuztuaren 9a - Amsterdam, 1987ko abenduaren 24a) Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1973 eta 1977 bitartean.

Alderdi Laborista (PvdA)ko kidea izan zen. Ekonomia ikasi zuen Amsterdamgo Unibertsitatean. Funtzionario gisa lan egin zuen eta gero ministroa izan zen hainbat alditan. 1973an 1977ra arte iraun zuen koalizioko gobernua zuzendu zuen.

## Kanpo estekak
Ganga trenkatu

[thumb| [Jaéngo katedrala|Jaengo Jasokundearen Katedraleko koruaren gainean gangak trenkatua. ]]
[thumb|280x280px| Salbatzailearen kapera sakratua [Úbeda|(Ubeda). Ganga trenkatuak behetik gorantz ikusita. ]]

**Ganga trenkatua** ganga mota bat da; karratu baten oinplanoa du, esferaerdi batez osatua dago eta oinplano karratuaren lau plano bertikalen proiekzioez ebakia. Bibliografia anglosaxoian "bela kupula" esaten zaio; izan ere, itsasontzi bateko bela karratu batean haizeek eragindako formaren itxura du.

## Historia 
Ganga trenkatuak galeriak sortuz, hots, errenkadan ganga trenkatuak jarriz, Filippo Brunelleschik erabili zuen lehendabiziko aldiz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dutaria jauregia

**Dutaria jauregia** 1857an eraikitako Nafarroako Zugarramurdi udalerrian dagoen jauregia da. Herriaren erdigunean dago eraikita eta Dutari familiak altxatu zuen.

## Kokalekua 
Herriguneko Basaburua Kalean dago, erdigunean.

## Eraikina 
Eraikina Urdazubiko hainbat etxeren antzekoa da. Lau angelukoa da, eta paretak luzituta ditu. Izkinetan, leihoetan eta balkoietan harri gorriak ditu. Fatxada guztietan argi ageri dira solairuen arteko banaketak, inposta lauen bitartez. Fatxada nagusian erdialdea nabarmendu da; berau gibelerago eraiki da, solairuetako baoen egituraketagatik. Behe-solairuan sarrerako ate zuzena dago, Lehen solairuan balkoia dago, pilastren artean; balkoiak frontoi triangeluar bat du. Bigarren solairuan bertze balkoi bat dago; honek, ordea, frontoi kurbatua du. Atikoan, berriz, leihoa, teilatuaren eskoramenduarekin bat eginda. Lehen solairuko balkoiaren alde banatan bi armarri barroko daude. Armarri horiek kultura ondasunaren kalifikazioa dute. (NA-1-033-003080-000 erregistroa).

## Historia 
XVIII. mendean Dutari familiak Dutaria jauregia eraiki zuen. Juan Bautista Dutari finanzia gizona zen eta Madrilen denda batekin aberastu zen. Familia horrek Zugarramurdin beste lanak ahalbideratu zituen, besteak beste Jasokundeko Andre Maria eliza, 1781tik 1784ra; lanak bukatzen ziren bitartean, Dutariarrek haien jauregia utzi zuten elizaren ofizioak egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hero (2002ko filma)

***Hero***, txineraz 英雄 (euskaraz *Heroi*), 2002ko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren borroka arteetako film bat da. Jet Li, Tony Leung, Maggie Cheung, Chen Daoming, Zhang Ziyi eta Donnie Yen aktoreek antzeztu zuten. K.a 227an Jing Kek burututako Qin Shi Huang erregearen hilketan saiakeran oinarritua dago.

Gaur egun arte Txinako Herri Errepublikan ekoitzitako inoizko film garestiena da eta Ingelesez besteko film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Txina nagusitasuna bereganatzeko beren artean borrokatzen ziren zazpi erresumetan banandua zegoenean, miseria eta heriotza herrialde osoan barna hedatu ziren. Quin erresumako Qin Shi Huang (Chen Daoming) erregea Txinaren batasuna lortu eta lehenbiziko enperadorea bilakatzeko ideiarekin obsesionatua zegoen, horregatik gainontzeko erresumetako monarkak hura hiltzen saiatu ziren. Qin Shi Huang hiltzeko kontratatutako hiltzaile izugarrienen artean Ezpata Hautsi (Tony Leung Chiu-Wai), Elur Hegalari (Maggie Cheung) eta Zeru Luze (Donnie Yen) zeuden. Qin Shi Huang erregeak hiru hiltzaile horiek akatzea lortzeko gai denari boterea, aberastasuna eta audientzia pribatua eskeintzea hitzeman du, baina ia ezinezkoa dirudien betebeharra da. Hortaz, Izen Gabe (Jet Li) enigmatikoa bere kondairazko arma hiltzaileekin batera errege jauregian aurkeztean, erregea haren istorioa entzuteko gogotsu agertuko da.

## Aktoreak 
* Jet Li: Izen Gabea
* Tony Leung Chiu-Wai: Ezpata Hautsia
* Maggie Cheung: Elur Hegalari
* Chen Daoming: Qin Shi Huang, Qin erresumako erregea
* Donnie Yen: Zeru Luze
* Zhang Ziyi: Ilargi

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
C. Tangana

**Antón﻿ Álvarez Alfaro** (Madril, 1990eko uztailaren 16a - ), **C. Tangana** izenarekin ezaguna, rap abeslari espainiarra da. 2006an *Crema* izenarekin hasi zuen ibilbidea, Agorazein taldean, Sticky M.A., Jerv.Agz., Fabianni eta I-Aceekin batera. 2017an ezaguna egin zen «Mala Mujer» abestiarekin (Platinozko Disko bikoitza), eta ondoren «Llorando en la Limo» (Platinozko diskoa)​ eta «Bien Duro» (Urrezko disko) abestiekin. Bere bikote ohia zen Rosalíarekin batera «Malamente» abestia sortu zuen, 2018an bi Grammy Latino sari eskuratu zituen abestia.

## Erreferentziak
Jan Wildens

**Jan Wildens** edo **Jan van Wildens** (Amberes, 1586 &ndash; 1653ko urriaren 16) Flandriako barrokoko margolaria eta marrazkilaria. Bere lan nagusiak paisaiak eta genero-eszenak izan ziren. Rubens margolari ospetsuaren laguntzailea izan zen. Bere lan gehienak beste margolariekin batera egin zituen.

## Biografia 
Peter Verhulst margolariarekin ikasi zuen. Wildens 1604an Ambereseko San Lukas gremioan sartu zen maisu gisa. Lehenengo garaian beste margolarien eragina bere lanetan nabaria izan zen: Jan Brueghel Zaharra, Adriaen van Stalbent, Joos de Momper eta Gillis van Coninxloo. 1613an Italiara joan zen eta hurrengo urtean han hamabi grabatuen bilduma plazaratu zuen. Erroman Paul Brilen estilo berritzailea ezagutu zuen. 1616 inguruan, berriro ere Amberesen, Peter Paul Rubensen kolaboratzaile bihurtu zen; bere lan nagusia paisaiak eta gai historikoa zuten margolanen hondoko paisaiak egitea zen. Rubens eta Wildens lagunak izan ziren eta, Wildens ezkondu zenean, Rubens bere aitapontea izan zen; ondoren ere Rubens Helena Fourment-ekin ezkondu zen, Wildensen hiloba politikoa, alegia. Ondoren ere Wildensek beste margolari askorentzako paisaiak margotu zituen, besteak beste, Jacob Jordaens, Frans Snyders, Cornelis Schut, Abraham Janssens, Cornelis de Vos, Gerard Seghers eta Theodoor Rombouts. Izan zuen arrakasta ikusita bere ere paisaiak margotzera animatu zen. Dena dela, Wildensen lan gehienak beste margolarien lanetan aurkitu behar ditugu; horietako asko Andries Stock, Hendrick Hondius eta Jacob Matham irarleek estanpak moduan plazaratu zituzten.

## Iruditegia 

Jan Wildens - Pilgrimage place in a rocky landscape.jpg|*Erromesen tokia arroken paisaian*
Jan Wildens - Landscape with Gentlefolk and Gypsies - 73.9 - Museum of Fine Arts.jpg|*Erregeren zaldunekin eta ijitoekin paisaia*
WILDENS Winter Landscape.jpg|*Neguko ehizaren eszena*
Janssens-Wildens-Noli-me-Tangere-Dunkerque.jpg|*Noli-me-Tangere*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Jan Wildens Nationale Bibliotheek van Nederland.
Following

***Following*** (euskaraz *Jarraipena*), 1998ko Christopher Nolan britainiar zinema zuzendariaren thriller film bat da. Jeremy Theobald, Alex Haw, Lucy Russell eta John Nolan aktoreek antzeztu zuten.

Nolanek zuzendutako lehenbiziko luzemetraia izan zen. Zuri-beltzean eta 16 mm-ko formatuan filmatu zen, asteburuetan zehar eta 6.000 dolarretako aurrekontuarekin.

## Argumentua 
Erresuma Batua, Londres. Idazle gazte bat (Jeremy Theobald) langabezian eta idazteko ideiarik gabe dago, horregatik inspirazioa berreskuratzeko asmoz jendeari hiriko kaleetan barna jarraitzea erabakiko du. Baina jende ezezagunaren bizitzen ikusle izateak bere arriskuak dauzka...

## Aktoreak 
* Jeremy Theobald: Gizon gaztea [Bill / Daniel ("Danny") Lloyd]
* Alex Haw: Cobb
* Lucy Russell: Ileoria
* John Nolan: Polizia
* Dick Bradsell: Tipo burusoila
* Gillian El-Kadi: Etxearen jabea
* Jennifer Angel: Zerbitzaria
* Nicolas Carlotti: Tabernaria
* Darren Ormandy: Kontulari publikoa
* Guy Greenway: 1. Heavya
* Tassos Stevens: 2. Heavya
* Tristan Martin: Tabernako gizona
* Rebecca James: Tabernako emakumea
* Paul Mason: Etxearen jabearen laguna
* David Bovill: Etxearen jabearen senarra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luis Ruiz de Gopegui

**Luis Ruiz de Gopegui Miguel** (Madril, 1929ko otsailaren 16a - 2019ko abuztuaren 6a), espainiar fisikari eta idazle bat izan zen. Nagusiki, NASAk Espainiako Fresnedillasko estazioan burututako Apollo programaren jardueren arduraduna izateagatik ezaguna zen. Belén Gopegui idazlearen aita ere bazen.