open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nur Fettahoğlu

**Asiye Nur Fettahoğlu** (; Duisburg, Alemania, 1980ko azaroaren 12a) turko-alemaniar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Meryem Uzerli

**Meryem Uzerli** (; Kassel, Alemania, 1983ko abuztuaren 12a) turko-alemaniar aktore eta modeloa da. 2011 eta 2013 bitartean *Muhteşem Yüzyıl* turkiar telesailean Hürrem Sultan pertsonaia antzezteagatik egin zen ezagun. Bere antzezpena oso goraipatua izan zen eta hainbat sari irabazi zituen, horien artean Urrezko Tximeleta saria ().

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Halit Ergenç

**Halit Ergenç** (; Istanbul, Turkia, 1970eko apirilaren 30a) turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Echeveria rulfiana

***Echeveria rulfiana*** Crassulaceae familiako landare espezie bat da. Espezieak izena Juan Rulfo idazlearen omenez darama, eta genero izena, Echeveria, euskal jatorrikoa da. Jaliscoko estatuan baino ez da aurkitu, 650 eta 2.070 metro arteko altueran arte eta pinu basoetan *Acacia*, *Dodonaea*, *Eysenhardtia*, *Ipomoea*, *Lippia* eta *Tecoma* generoekin batera, eta baita akazia basoetan *Bursera*, *Ceiba*, *Cnidoscolus*, *Euphorbia*, *Eysenhardtia*, *Fouquieria*, *Hechtia*, *Jatropha*, *Lysiloma*, *Opuntia*, *Pereskiopsis*, *Pilosocereus*, *Pisonia*, *Plumeria* eta *Stenocereus* landareekin batera.

Arroka igneoko eremuetan jaiotzen da, eta hainbat etxeetako teilatuetan ugaria da, batez ere Jaliscoko San Gabriel herrian, Juan Rulforen txikitako herria.

## Kanpo estekak
Bajo la piel del lobo

***Bajo la piel del lobo***, 2018. urtean Samu Fuentes espainiarrak zuzendutako filma da.

## Argumentua 
Mendietan bizi da Martinón, mundutik aparte. Udaberrian jaisten da, aurreko hilabetean lortu dituen larruak saltzera, eta orduan izaten du harremana beste gizakiekin. Bizimodu hori aldatuko zaio emakume bat ezagutzean; sentimendu berriak ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
* Mario Casas: Martinón
* Irene Escolar: Adela
* Ruth Díaz: Pascuala
* Quimet Pla: Marcial
* Josean Bengoetxea
* Kandido Uranga: Severino
* Ramon Agirre: Ubaldo
* Ramón Barea: Marcial
* Paco Sagarzazu: Ubaldo

## Erreferentziak
Merve Boluğur

**Merve Boluğur Dalkılıç** (Istanbul, Turkia, 1987ko irailaren 16a) turkiar aktore eta modeloa da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
A Wrinkle in Time (2018ko filma)

***A Wrinkle in Time***, 2018. urtean Ava DuVernay estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko filma da, Madeleine L'Engleren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Alex Murry zientzialari ezaguna desagertu egingo da, esperimentu batean lanean ari den bitartean. Hura bilatzeko mandatuarekin, hiru pertsona bidaliko dituzte espaziora: Meg alaba, haren anaia Charles eta bien lagun Calvin.

## Aktoreak 
* Oprah Winfrey: Mrs. Which
* Reese Witherspoon: Mrs. Whatsit
* Mindy Kaling: Mrs. Who
* Storm Reid: Meg Murry
* Levi Miller: Calvin O'Keefe
* Deric McCabe: Charles Wallace Murry
* Chris Pine: Dr. Alex Murry
* Gugu Mbatha-Raw: Dr. Kate Murry
* Zach Galifianakis: mediuma
* Michael Peña: Red
* André Holland: Jenkins zuzendaria
* Rowan Blanchard: Veronica Riley

## Erreferentziak
Meltem Cumbul

**Meltem Cumbul** (Akşehir, Turkia, 1969ko azaroaren 5a) turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
The Mechanic (1972ko filma)

***The Mechanic*** (euskaraz: *Mekanikaria*) ekintza-filma da, Michael Winner ingeles zinemagileak 1972an zuzendutakoa. Charles Bronson, Keenan Wynn, Jill Ireland eta Jan-Michael Vincent izan ziren aktore nagusiak.

Filmak sekulako arrakasta izan eta, 10 miloi dolarreko aurrekontuarekin, 86.000 milioi dolarreko diru irabaziak bereganatu zituen mundu osoan.

*2011n izen berdineko berregokitzapen bat* izan zuen, Jason Statham eta Ben Foster aktoreek antzeztua.

## Argumentua 
Arthur Bishop (Charles Bronson), soldatapeko hiltzaileak, beti bakarka lan egin izan du, baina urteak pasa ahala gaitasunak galduz Joan da, hortaz laguntzaile bat topatzea erabaki du, Steve McKenna (Jan-Michael Vincent), honi dakien guztia irakatsi eta gizon eraginkor baina gupidagabea dela ohartuko da. Talde perfektua osatzen dute, baina bere laguntzailearen ankerkeriak bien arteko lehia saiestezina eragingo du.

## Aktoreak 
* Charles Bronson: Arthur Bishop
* Jan-Michael Vincent: Steve McKenna
* Keenan Wynn: "Big" Harry McKenna
* Jill Ireland: Neska
* Linda Ridgeway: Louise
* Frank Dekova: Gizona
* James Davidson: Intern
* Lindsey Crosby: Polizoa
* Steve Vinovich: Festako gonbodatua
* Takayuki Kubota: Yamoto

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai {{en}
Selen Öztürk

**Selen Öztürk** (İzmir, Turkia, 1980ko uztailaren 23a) turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
The Death of Stalin

***The Death of Stalin***, 2017. urtean Armando Iannucci eskoziarrak zuzendutako film satirikoa da, *La mort de Staline* komikian oinarrituta.

## Argumentua 
1953. urteko martxoaren 2ko gauean Iosif Stalin hil zen, eta haren hiletaren aurreko egunak erakusten ditu filmak, satiraz betetako kontakizunean. Azpijoko ugari izanen dira hura ordezkatzeko.

## Aktoreak 
* Steve Buscemi: Nikita Khrustxev
* Simon Russell Beale: Lavrenti Beria
* Paddy Considine: Andrejev kamarada
* Rupert Friend: Vasily Stalin
* Jason Isaacs: Georgi Zhukov
* Michael Palin: Viatxeslav Molotov
* Andrea Riseborough: Svetlana Stalina
* Jeffrey Tambor: Georgi Malenkov
* Adrian Mcloughlin: Iosif Stalin
* Olga Kurylenko: Maria Iudina
* Paul Whitehouse: Anastas Mikoian
* Paul Chahidi: Nikolai Bulganin
* Dermot Crowley: Lazar Kaganovitx
* Justin Edwards: Spartak Sokolov
* Richard Brake: Tarasov
* Jonathan Aris: Mezhnikov
* Roger Ashton-Griffiths: musikaria
* James Barriscale: jenerala

## Erreferentziak
Yasemin Allen

**Yasemin Kay Allen** (Londres, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1989ko uztailaren 10a) anglo-turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Alien vs. Predator

**Alien vs. Predator**, 2004ko Paul W. S. Anderson ingeles zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Sanaa Lathan, Lance Henriksen, Raoul Bova, Ewen Bremner, Colin Salmon, Tommy Flanagan,
Agathe de La Boulaye, Carsten Norgaard eta Sam Troughton aktoreek antzeztu zuten.

*Alien* (1979) eta *Predator* (1987) film ospetsuek hasitako bi film sail edo frankizien gurutzaketa da, 1989ko *Aliens Versus Predator* komikian oinarrituz. 2007an *Aliens vs. Predator: Requiem* jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Antartikan lurpean antzinako piramide bat topatu berri izanak, zientzialariez eta abenturazaleez osatutako talde bat bertaratuaraziko du. Bertan aurkikuntza beldurgarri bat egingo dute: bi estralurtar arraza bortitz eta gupidagabe elkarren arteko azken borroka burutzen ari diren gudulekua baita. Irabazlea nor suertatuko den berdin dio... denok galduko baidugu.

## Aktoreak 
* Sanaa Lathan - Alexa Woods
* Lance Henriksen - Charles Bishop Weyland
* Raoul Bova - Sebastian De Rosa
* Ewen Bremner - Graeme Miller
* Colin Salmon - Maxwell "Max" Stafford
* Tommy Flanagan - Mark Verheiden
* Joseph Rye - Joe Connors
* Agathe de La Boulaye - Adele Rousseau
* Carsten Norgaard - Rustin Quinn
* Liz May Brice - Selene
* Glenn Conroy - Teknikaria
* Karima Adebibe - Sakrifikatutako anderea
* Sam Troughton - Thomas "Tom" Parkes
* Ian Whyte - Depretator, Chopper eta Celtic
* Tom Woodruff, Jr. - Alien, "Grid"
* Petr Jákl - Stone
* Pavel Bezdek - Bass
* Kieran Bew - Klaus
* Carsten Voigt - Mikkel
* Jan Filipensky - Boris
* Adrian Bouchet - Sven
* Eoin McCarthy - Karl
* Andy Lucas - Juan Ramirez

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa ikusgai
Haitzeko Birjinaren baseliza (Aniés)

**Haitzeko Birjinaren baseliza** Aniés (Huesca) inguruko mendietan dagoen santutegi katolikoa da. Aniés La Sotonera udalean integratuta dago. Baseliza Caballera mendilerroaren hegoaldean dago.

## Ezaugarriak 
Santutegiaren elementu zaharrenak erromatarren garaikoak dira. Beste aztarnak XIII. mendekoak dira, beraz, erromanikoak. Barrukoa geroago berritu zen, XVII. edo XVIII. mendeetan; ezaugarri barrokoak ditu. Santutegiaren ondoan, bestetik, ermitazainaren etxea dago.

Baseliza ikusgarria da, harkaitz gainean eraikia, harlanduzko hormekin garaiera aldea zuzentzeko. Bertara joateko oinez joan behar da, ez dago beste aukerarik; bertaratzeko bidexka bat erabili behar, basoen eta leize-zuloen artean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ermita_de_la_Virgen_de_la_Pe%C3%B1a,_LIC_Sierras_de_Santo_Domingo_y_Caballera,_Ani%C3%A9s,_Huesca,_Espa%C3%B1a,_2015-01-06,_DD_01.JPG|Virgen de la Peña baseliza, La Sotonera.
Fitxategi:LIC_Sierras_de_Santo_Domingo_y_Caballera,_Aniés,_Huesca,_España,_2015-01-06,_DD_12.JPG|Baselizatik ikusten den paisaia.
Fitxategi:Camino_a_la_ermita_de_la_Virgen_de_la_Peña,_LIC_Sierras_de_Santo_Domingo_y_Caballera,_Aniés,_Huesca,_España,_2015-01-06,_DD_02.JPG|Santutegira igotzeko eskailera.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* :Ibilbidea Pateando Huesca webgunean.
* :Argazkiak eta informazio turistikoa.
Filiz Ahmet

**Filiz Ahmet** (Skopje, Ipar Mazedonia, 1981eko apirilaren 15a) turko-mazedoniar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Selma Ergeç

**Selma Ergeç** (; Hamm, Alemania, 1978ko azaroaren 1a) turko-alemaniar aktorea da.

## Bizitza 
Hammen jaio zen 1978an. Medikuntza ikasi zuen hiru urtez Münsterko Westfaliako Wilhems Unibertsitatean eta psikologia eta filosofia Hagengo Unibertsitatean. 2000n hasi zen modelo. *Muhteşem Yüzyıl* telesailean Hatice Sultan pertsonaia antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Astyanax

**Astyanax** izenarekin honakoak ezagutzen dira:
* Astianax, greziar mitologiako pertsonaia.
* *Astyanax (generoa)*, arrain generoa.
Simeona Punsalan-Tapang

**Simeona Punsalan-Tapang** (1923 &ndash; 2015eko uztailaren 2a) Filipinetako Hukbalahap mugimendu politiko armatuko buruzagi bat izan zen, eta II. Mundu Gerrako gerra beteranoa zen. Gerra horretan, japoniarren kontra borrokatu zuen, eta hainbat eraso zuzendu zituen Arayak Kapampangan, baita Mandiliko bataian parte hartu ere (Kapampanga) 1944an, arrakastatsua izan zena. Lola Mameng eta *Kumander Gerrero* deitzen zioten.

Luis Taruc Huk buruzagiak deskribatu zuenez, "gorputz handiko emakumea zen, gizon batek beste indar zuena, gizonen arropa jantzi zalea, gogokoa zuen errifle automatikoa erabiltzea, eta aginduak ematen zizkien tirogileei". Bizitzako azken urteetan, gerra beteranoen eskubideen alde borrokatu zuen. Filipinetako askatzaile gisa goretsi zuten haren bizitzako azken urteetan eta, 2014ko uztailaren 1ean, ohoreak jaso zituen baserritarrentzat justizia soziala lortzearren; ekitaldi batean lore sorta bat, aitortza agiri bat eta laguntza ekonomikoa jaso zituen. Gogotsu eskatu zuen bizirik zirauten kamaradei laguntza emateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Navigium Isidis

[thumb|*Navigium Isidis*aren [fresko bat.]]
***Navigium Isidis*** edo ***Isidis Navigium*** (*Isisen barkuak*) Antzinako Erromako urteroko erlijio jaialdi bat zen, Isis omentzeko martxoaren 5ean ospatzen zena. Festibal honek Teodosiok 391. urtean egindako paganoen aurkako jazarpen kristaua eta Arkadiok 395ean Antzinako Erromako erlijioaren aurka egindako erasoak gainditzea lortu zuen.

416an Italian oraindik ospatzen zen. Egipton kristau autoritateek VI. mendean debekatu zuten.

Ikerlari batzuen arabera gaur egungo inauteriak *Navigium Isidis*en antza dute aspektu batzuetan. Hala ere, inauteri horretako elementu asko *Corpus Christi* jaialdian gehitu ziren, batez ere Espainia eta Portugalen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esfera-laurdeneko ganga

thumb|Parmako Katedralean dagoen esfera-laurdeneko ganga.
**Esfera-laurdeneko ganga**, **labeko ganga** (XII. mendean labeen itxura zuelako) edo **kupula erdia** ganga mota bat da, esfera laurden baten itxura duena. Izadian ere badaude horrelako formak.

## Erabilerak 
Ganga mota horiek Erromanikoan, bizantziar eta islamdar arkitekturan asko erabili izan dira. Erromanikoan absideen gainean jartzen ziren zeren eta zirkuluerdi formako oinplano izaten baitzuten. Batzuetan zutabeen gainean jartzen ziren, exedrak bezala.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Sultan Ahmed Mosque 02.JPG|Meskita Urdinaren kanpo aldea (Istanbul).
Fitxategi:Blue mosque Istanbul 2007 Roof.jpg|Meskita Urdinaren barrualdea.
Fitxategi:Mosaics in Nea Moni of Chios.jpg|Mosaikoak Kios uharteko Nea Moni monastegia, XI. mendekoa.
Fitxategi:Etival-Coquille.JPG|XVIII. mendeko maskor itxurako horma hobia.

## Erreferentziak
Elurretan (argipena)

**Elurretan** zenbait gauza izan daiteke:
* Elurretan, Goierriko pop musika taldea.
* Elurretan, Itoiz taldearen abestia.
̈
Bintzeko gaztelua

**Bintzeko gaztelua** Huescako herri hartako gaztelua da. XIV. mendearen amaieran edo XV. mendearen hasieran eraiki zuten Veral ibaiaren arroila baten gainean. Ayerbetarren eskuetan izan zen.

## Kanpo estekak
San Kristobal baseliza (Sotresgudo)

**San Kristobal baseliza** Sotresgudo (Espainiako Burgos) inguruan dagoen tenplu katoliko txikia da. XIII. mendeko hasierakoa izanik, erromaniko estilokoa da nahiz eta elementu prerromanikoak ere izan. Berritu berria izan da.

## Ezaugarriak 
San Kristobal baselizak, haren txikitasunean, estilo erromanikoa oso ondo erakusten du. 1200 inguruan eraikia, Sotresgudotik gertu dago, isolatuta baino, muino baten gainean. Elementu prerromaniko batzuk erakusten ditu, iparraldera ematen duen ate itxia bezala edo hegoaldeko barruko fatxada.

Habearte bakarra du, harlanduez manposteriarekin eskinetan. Absidea semizirkularra da, erromanikoa, erdi puntuko arkua erakusten duten bi leihoekin.Buruak kapitel dekoratuak dituzten bi zutabe ditu. Bolen teilatuko erlaitza irudi desberdinez (geometrikoak, animaliak, giza-irudiak) apaindutako harburuez eutsita dago. Atariak erdi puntuko lau arkibolta ditu. Iparraldeko aldea itsua da.

XVI. mendean barroko estiloko kanpai-horma itsatsi zitzaion. XVII eta XVIII. mendeetan ere zenbait elementu gehiago egin ziren. Esaterako, erretaula, manierista estilokoa, XVII. mendekoa da.

Barrualdean ere baselizak bitxikeria dezente erakusten ditu. Zirkulu erdiko ganga eta esfera-laurdeneko ganga bat ikus daitezke. Garaipen-arku bat dago, bestetik; arkua eusten dituzten zutabeek bi giza-buru eta bi lehoi aurrez aurre jarrita erakusten dute.

## Iruditegia 
### Ikuspegi orokorra 

Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-01.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-33.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-35.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-37.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-39.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-40.jpg

### Leihoak eta kapitelak 

Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-05.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-29.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-30.jpg

### Ataria eta dekorazioa 

Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-36.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-24.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-25.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-26.jpg

### Hagaburuak 

Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-06.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-09.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-20.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-21.jpg
Fitxategi:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-22.jpg

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
*  Argazkiak eta informazioa.
Julen Ibarrola

**Julen Ibarrola Perez** (1994, Amurrio). Arabako gazte ekintzaile bat da. 2014ko uztailean errotulki batekin pintaketa bat egin eta terrorismoa goratzea leporatuta Espainiako Auzitegi Gorenak urtebeteko zigorra ezarri zion. 2018ko otsailaren 11n sartu zuten gartzelara eta 2019ko otsailaren 10ean askatu zuten.
## Gartzela zigorraren arrazoia 
Urtebeteko kartzela zigorra ezarri zioten 2014ean uztailaren 5ean eta San Ferminak zirela Lesakako Bittiria kalean etxe bateko horman, errotulki batez, A4 neurria zuen ETAren ikurra marrazteagatik.

Espainiako Justiziak berehala kartzelan sartzeko eskatu zuen, Amurrioko Gaztetxearen okupazioan parte hartzeagatik aurrekariak zituelako.

Auzitegi Nazionalaren eta Gorenaren sententzietan, baziren kondenatuaren absoluzioa eskatzen zuten aurkako botoak ere: epaile batek absoluzioa eskatu zuen pintada gertatu zenean, 2014ko udan, ETA jada deseginda zegoelako, eta beste epaile batek, pintadaren tamaina txikia ikusita, "publizitate gutxi" egin zuelako. Izan ere Andrés Palomo del Arco magistratuak esan zuenaren arabera, terrorismoa goratzearen "ahalegina" egiteaz bakarrik akusatu ahal zuten Julen Polizia Foralak pintaketa egiten zegoenean atxilotu baitzuen. Honen ondorioz, ia inork ez zuen pintada hau ikusi (betiere magistratu honen arabera) eta zigorra gehiegizkoa zela esan zuen.

Julenek gezurra zela izan arren, kondenaren arabera "Bietan jarrai"ren alboan zera idatzi omen zuen gaztelaniazː "Zuen borrokagatik harro gaude, gora zuek, herria zuekin dago".

[thumb|220px|erdian|Orri baten neurriak zituen eta hau baino sinpleagoa zen [ETAren anagrama errotulkiz margotzeagatik Julen kartzelara sartu zuten.]]

## Aiaraldean eragina 
Aiaraldean, Julen Ibarrolaren aurkako ekintzaren aurrean "Julen Libre plataforma" sortu zuten, eta ekitaldi ugari egin zituzten: mobilizazioak eskola eta ikastetxeetan, auto ilarak, protesta zaratatsuak eta abar. 2018ko otsailaren 9an, Ertzaintzak gazte bat identifikatu zuen errotuladore batez Julen libre idazteagatik. Iluntzean, berriz, manifestazioa egin zuten Amurrion.

«Gure ustez, Julen ez da kartzelara joango errotuladore batekin margotzeagatik, gaztea eta independentista izateagatik baizik», esan du plataformako kide Galder Barbadok.

Barbadoren ustez, «oraingo errepresioa ez da garai batekoa bezain mediatikoa; zehatzagoa da, oso indibidualizatua eta neurtua, eta ez dakarkie garai batean adinako kostu politikorik. Horregatik da hain garrantzitsua horrelako kasuak salatzea eta ahalik eta gehien zabaltzea».

## Julenen iritzia 
Juleni honako elkarrizketa egin zioten. Bere erantzunak galdera eta gero daude idatzita:

- Terrorismoa goratzea leporatzen dizute...

- "Julen Libre!" plataformaren arabera, herri mugimenduetan aritzeagatik kartzelaratu nahi zaituzte.

- Zer da, zure ustez, atxiloaldiarekin bilatzen dutena?

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
̟ Euskal preso politikoak (1978-egun)
Arrostako gaztelua

**Arrostako gaztelua** Zaragozako Arrosta herri hustuko gaztelua da.

## Historia 
Iruñeko erregeek 850. urtetik aurrera ekialderantz zabaldu zituzten bere lurraldeak eta gaztelua eraiki zuten konkistaturiko eskualdea babesteko. Jada 905ean eta 925ean tenienteak zituen Esa eta Urriés babesteko.

Almanzorrek 996an edo 999an eraitsi eta, 1016 eta 1018 artean, Antso III.a Nagusiak berreraiki zuen. 1056an Antso IV.ak Remiri I.a Aragoikoari Arrosta eman zion eta, harrezkero, aragoiarren eskuetan gelditu zen. 1294an juduak gaztelua eta labea administratzen zituzten. 1381ean Petri IV.a Aragoikoak Pedro Jordán de Urriési gaztelua saldu zion.

## Kanpo estekak
Bietan jarrai

**Bietan jarrai** ETAren goiburua eta ikurra da. Goiburu-ikur hau Felix Likiniano anarkistak asmatu zuen

## Esan nahia 
Suge bat eta aizkora batez osatua da. Sugeak zuhurtasuna, isiltasuna adierazten du eta aizkorak aldiz indarra.

*Bietan jarrai* esapidea ez dago guztiz onartua. Felix Likinianok aspaldi asmatu eta zizelkatu zuen aizkora eta sugearen ikurra, CNTko exilatua zenak nabarmen esan zuen aizkoraren irudia borroka armatuarena dela antzemateko eta sugearenak, borroka horren zuhurtasuna.

Aldiz, beste batzuk borroka armatua eta borroka politikoarekin jarraitzeko esan nahia duela idatzi izan dute. Izan ere garai hartan (1973an) ETAn zatiketa bat egon zen eta batzuk ETA politiko-militarraren alde egin zuten eta beste batzuk ETA militarraren barruan kokatu ziren.

Hala eta guztiz ere eta lehenago esan den moduan, ETAren barneko zatiketaren inguruko esan nahia txarretsi dute gehienek.

## Irudi ezberdinak 

Fitxategi:Alsasua 09 - Impunidad callejera de los asesinos 1.JPG|Altsasuko pintada bat.
Fitxategi:ETA sticker.jpg|*Ezaren gudaz baietza sortuz*
Fitxategi:ETAren anagrama Altsasun.jpg|*Bietan jarrai* Altsasun.
Fitxategi:ETA mural Palestine.JPG|*Bietan jarrai* Palestinako lurraldeetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betzatako urmaela

**Betzatako urmaela** edo **Bethesdako urmaela** Jerusalemgo auzo musulmanean dagoen uraska handia izan zen, Beth Zeta haranerako bidean zegoena. K.a. VIII. mendean eraikia, bertan tenplurako arkumeak garbitzen zituzten. Aterpeetan gaixo asko egon ohi ziren eta bertan Jesusek elbarri bat larunbatez sendatu zuen.()

## Kanpo estekak
Mission Pays Basque

***Mission Pays Basque*** (euskaraz *Euskal Herria Misioa*), 2017ko Ludovic Bernard frantziar zinema zuzendariaren filma da. Élodie Fontan, Daniel Prévost, Florent Peyre, Nicolas Bridet, Barbara Cabrita, Ludovic Berthillot eta Ilona Bachelier aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Sybille Garnier (Élodie Fontan) Parisko exekutibo gazte askonahiak Ferran Beitialarrangoïtaren (Daniel Prévost) Ipar Euskal Herriko burdindegia erosiz, sekulako negozioa egin duela uste du. Hala ere, Ferran kuratelapean dago eta Ramuntxo (Florent Peyre) iloba kantari eta euskaldun peto-petoarekin negoziatu behar du. Sybilleri egurra eman dio, denda gorde nahi baitu. Ondoren, bien artean katuaren eta saguaren jokoa hasi da, kaletarraren eta baserritarraren artekoa.

## Aktoreak 
* Élodie Fontan: Sibylle Garnier
* Florent Peyre: Ramuntxo Beitialarrangoïta
* Daniel Prévost: Ferran Beitialarrangoïta
* Nicolas Bridet: Raphaël Moralès
* Barbara Cabrita: Aranxa
* Ludovic Berthillot: Altzibar
* Ilona Bachelier: Mirentxu
* Damien Ferdel: Gaëtan Moralès
* Arielle Séménoff: Jackie Moralès
* Éric Naggar: Olivier Huysmans
* Patrick Ligardes: harreragilea
* Gérard Moulèvrier: medikua
* Jules Ferran: jendarmea

## Ikus gainera 
* Bienvenue chez les Ch'tis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landare bizikor

[thumb|[Txikoria (*Cichorium intybus*) landare bizikor belarkara da.]]
**Landare bizikorra** bi urte baino gehiago bizi den landarea da. Batez ere landare belarkarak sailkatzeko erabiltzen da, hauek urterokoak edo biurterokoak ere izan baitaitezke. Landare zurkara guztiak (zuhaitz eta zuhaixka) bizikorrak dira, nahiz eta kasu hauetan terminoa ez den hainbeste erabiltzen.

Landare bizikor belarkarek hostoak gorde ditzakete neguan, baina ohikoena da lur gaineko zatia zimeldu eta lurpeko organo berezituei esker bakarrik bizirautea negua igaro ahal izateko, hotzetik babestuta eta erreserbaz hornituta (sustraiak, erraboilak, errizomak eta abarrei esker).

Landare batzuk klima jakin batzuetan dira bakarrik bizikorrak. Horrela, klima tropikaleko zenbait landare bizikor, klima epelean landatzean, landare urteroko bezala bizi dira (berotegi edo etxe barnean landatu ezean).

Landare bizikorren ikurra, Lineoren *Species Plantarum* lanean oinarrituta, 14px|♃ da, Jupiter planetaren ikur astronomiko berbera.

## Espezieak 
### Loreak 
* *Delonix regia*
* Hibiskoa

### Fruitu-arbolak 

* Sagarra
* Arbeletxekoa
* Ahuakata
* Banana
* Andere-mahats beltza
* Ahabia
* Mugurdia
* Andere-mahatsa
* Feijoa
* Mahatsa
* Kiwia
* Madaria
* Kakia
* Anana
* Arana
* Mingrana
* Masusta
* Marrubia
* Gurbitza
* Tomatea

### Belarrak 
Sukaldaritzan erabiltzen diren belar batzuk:

* Argi-belarra
* Malba zuria
* Basilikoa, barietate ugari: Afrikar urdina, Eki-indiarra
* Tipulina
* Mihilua
* Baratxuria
* Jengibrea
* Lupulua
* Isipu-belarra
* Errefau mina
* Izpilikua
* Garraiska
* Menda
* Tipula, barietate ugari: tipulatxa, egiptoarra, galestarra
* Oreganoa
* Piperbeltza
* Erromeroa
* Salbia
* Ezkaia
* Belar bedeinkatua
* Lekugia
* Milorria

### Barazkiak 
Baratzeko landare ugari urterokoak dira klima bero eta tropikaletan, baina hil egiten dira eguraldi hotzean (neguan). Hauek dira urteroko batzuk:

* Basa-porrua
* Zainzuria
* Brokolia, barietate batzuk
* Tipulina
* Taroa
* Orburua
* *Apios americana*
* Topinanbua
* Konjaka
* Porrua
* Zeelanda Berriko espinaka
* Patata
* Arabarba
* Mingarratza
* Aza, barietate batzuk
* Arbia
* Batata
* Iturri-belarra

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Landare urterokoa
* Landare biurterokoa

## Kanpo estekak
Tiermas

**Tiermas** Zaragozako Zigoze udalerrian dagoen herri hustua da, Jazetania eskualdean eta Esako urtegitik gertu kokatuta.

Antzinako herriaren goialdea baino ez da geratzen, behealdea urpean dagoelako. Urak behera egiten duenean, herriari izena eman zion ur sufretsuen erreka eta erromatar termak berpizten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asso-Veral

**Asso-Veral** Zaragozako Zigoze udalerrian dagoen herria da, Jazetania eskualdean eta Esako urtegitik gertu kokatuta. Izena bertatik pasa den Veral ibaitik datorkio. 2009an, 16 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
San Esteban eliza (Zigoze)

**San Esteban eliza** Zaragozako Zigozeko parroki-eliza da. Jatorrizko eraikina erromanikoa bazen ere, egungo gotiko berantiarra da, XVI. mendean amaitu zutena.

## Kanpo estekak
Pomartarren dorrea

**Pomartarren dorrea** (; ) Zaragozako Zigozeko dorretxea da. Jada XI. mendean gotorleku bat zegoen herrian, XIII. mendera arte Iruñeko erregeen eskuetan zegoena.

## Kanpo estekak
Carlotta Ferrari

**Carlotta Ferrari** (1837ko urtarrilaren 27a - 1907ko azaroaren 22a) Italiako operako musikagile nabarmen bat izan zen.

## Bizitza 
Carlotta Ferrari Lodi Italian jaio zen, eta Milango Kontserbatorioan kantuan eta pianoan ikasi zuen Giuseppina Strepponirekin batera. Ferrarik hogei urterekin idatzi zue*n Ug*o bere lehen opera. Interes falta antzemanda, diru bilketan aritu zen Lecnrako, bere lehendabiziko sorkuntza publikorako, eta berberak zuzendu zituen emanaldiak. 1875ko apirilean, Ferrari konposizioko ohorezko irakasle izendatu zuten Boloniako Akademia Filarmnonikoa, Ambroise Thomasek hala gomendatuta. Abesti eta operaz gain, autobiografia bat eta poesia zein prosa lanak argitaratu zituen, lau liburukitan eta *Versi e prose* izenburuaz Bolonian 1878tik 1882ra. Hain zuzen, Bolonian hil zen.

## Lanak 
Ferrari musikagile arrakastatsua izan zen bizi zen artean. Operak eta kantatak konposatu zituen, eta kanonean bikaina zela jotzen zen. Hautatutako bere lanen artean, ondorengoak daude:
* *Requiem Meza*
* *Ugo*, opera
* *Sofia*, opera
* ''Eleonora d'Arborea*, opera
* *Non t'accostare all'urna'', Jacopo Vittorelliren testuaz

## Erreferentziak
Élodie Fontan

**Élodie Fontan** (Bondy, Sena Saint-Denis,  - ) frantziar antzezlea da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia 
* 1996 : *Le Plus Beau Métier du monde*
* 2014 : ''Qu'est-ce qu'on a fait au Bon Dieu ?*
* 2015 : *Babysitting 2*
* 2017 : *Venise sous la neige*
* 2017 : *Alibi.com*
* 2017 : *Mission Pays basque*
* 2018 : *Qu'est-ce qu'on a fait au Bon Dieu ? 2''
San Anton baseliza (La Nave)

**San Anton baseliza**, lehen **San Zipriano eliza**, La Nava, Miranda Ebro udalaren menpe dagoen herrixkan dagoen tenplu erromaniko katolikoa da. XIII. mendean hasita, XIV. mendeko elementu gotiko batzuk erakusten ditu ere bai; horregatik iraganeko erromanikoa bezala definitzen da. Baditu ere XVIII. mendeko barrokoaren elementuak. San Anton eguna urtarrilaren 17an ospatzen da; egun horretan mirandatarrak haien animaliekin bedeinkapena jasotzeko baselizara hurbiltzen dira.

## Ezaugarriak 
Habearte bakarreko tenplua da hau. Ateladan bi horma bular ikus daitezke, sarrera babesteko teilatutxo bat heltzen. Ateladan ere oso erregularrak diren ziriharrien arku zorrotza ikus daiteke. Absidea buru karratukoa da, gainontzeko habetarteko garaia eta zabalera txikiagokoa. Pinoian kanpai-horma dugu, erdi puntuko arkuko hutsartearekin.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Miranda de Ebro (La Nave) - Ermita de San Antón 02.jpg|Baselizaren sarrera nagusia.
Fitxategi:SanAntónLaNave01.jpg|Kanpai-horma.
Fitxategi:SanAntónLaNave02.jpg|Sarrera nagusia.
Fitxategi:SanAntónLaNave03.jpg|Hutsartea, arkibolta batekin eta bi zutabekin apainduta.

## Erreferentzia 
## Kanpo loturak 
*  Baselizari buruzko informazioa.
La Lugareja baseliza

**La Lugareja baseliza** edo **Santa Maria de Gómez Román eliza** Avilako probintziaren Arévalo herritik kilometro eta erdira dagoen XII. mendeko tenplu katolikoa da. Mudejar artearen eraikin garrantzitsuenetariko bat da. Bukatu gabe dago.

## Historia 
XII. mendean eraikia, Santa María de Gómez Román komentu zistertarren elizaren aldare nagusiaren aldea zen egun gelditzen den eraikuntza. Elizaren lehenengo aipamena 1179ko apirilekoa da. 1240an ordura arteko kanonigoek utzi zuten eta moja zistertarren eskuetara igaro zen. Gaur egun jabego pribatuaren eskuetan dago. 1931ko ekainaren 4ean monumentu historiko-artistikoaren izendapena jaso zuen. Mudejar arkitekturaren eraikin garrantzitsuenetariko bat da.

## Ezaugarriak 
Erikuntza osatu gabe dagolea atzealdean ikus daiteke. Abside hirukoitza du, arkuekin apainduta. Gurutzaduraren gainean domoa du, kupula baten gainean; kanpotik, fatxada bakoitzean ladreiluzko zazpi arkuekin apainduta dago.

## Argazki galeria 

Fitxategi:La Lugareja 03 by-dpc.jpg|Baselizaren ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Arévalo-La Lugareja.JPG|
Fitxategi:Arévalo-La Lugareja4.JPG|Atzealdea, bukatu gabe.
Fitxategi:Ábside y frontis de la Iglesia de Gómez Román (Arévalo) (1865) - Parcerisa, F. J..jpg|1865ko grabatua.

## Erreferentzia 
## Kanpo loturak 
*  Baselizari buruzko informazioa eta argazkiak.
Özge Gürel

**Özge Gürel** (Istanbul, Turkia, 1987ko otsailaren 5a) turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
San Migel eliza (Belmonte de Gracián)

**San Migel eliza** Zaragozako probintzian, Tarazonako elizbarrutian, Belmonte de Gracián herrian dagoen XIV. mendeko tenplu katolikoa da. Mikel goiaingeruari eskainia dago. Tenpluan mudejar artearen eraikin garrantzitsuenetariko bat dago, dorrea, mende horren aurretik egina. Elizaren estiloa, bestetik, gotikoa da.

## Ezaugarriak 
Eliza XV. mendekoa da, gotiko estilokoa. Aurretik, leku berean, XIV. mendeko eraikin mudejar zegoen. Mudejar garaitik, zehatz-mehatz "Aragoiko Mudejar" estilokoak, absidea eta San Migel Dorrea gordetzen dira.

San Migel Dorreak Almohade minareteren egitura erakusten du. Lehen atala lehen bi herenetan dekoraziorik gabe dago eraikia, hesi-horma moduan. Hortik gora adreiluzko eraikuntza hasten da eta hor bai apaingarri ugari ikus daiteke fatxadan, bereziki Al-Andalus estiloko ataiforrak. Erdian ostiko handia du eta horren gainean eskailerak lotzen dira. Bigarren atalan erdiko ostiko hori moztu egiten da kanpaiak zintzilikatzeko espazioa irekitzeko.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Belmonte_de_Graci%C3%A1n,_Zaragoza,_Espa%C3%B1a,_2017-01-05,_DD_07.jpg|Herriaren panoramika eta eliza.
Fitxategi:Iglesia_de_San_Miguel,_Belmonte_de_Graci%C3%A1n,_Zaragoza,_Espa%C3%B1a,_2017-01-05,_DD_09.jpg|Elizaren ikuspegi orokorra.

## Erreferentzia 
## Kanpo loturak 
* :Dorreari buruzko informazioa eta argazkiak.
* :Elizari buruzko informazioa.
LORAN

[eskuinera|thumb|250x250px|Loran-C estazioa, [Columbia Britainiarran.]]
**LORAN** (ingelesetik **LO**ng **RA**nge **N**avigation, irismen urruneko nabigazioa) nabigaziorako laguntza sistema elektroniko hiperbolikoa da, hiru transmisore edo gehiagotatik igorritako irrati seinaleak jasotzeko arteko tartea erabiltzen duena hartzailearen posizioa zehazteko. Bertsiorik modernoena LORAN-C da, espektro elektromagnetikoaren maiztasunetan lan egiten duena 90 eta 100 kHz artekoan, multipultsu seinale batekin, normalean 9 nagusientzat (bederatzigarren pultsuak dagokion geltokia adierazten du eta zuzenketak aplikatzeko balio du) eta 8 esklabo edo erreferentzia-estazioetarako.

LORAN sistema erabiltzen da herrialde askotan, Amerikako Estatu Batuak, Japonia eta hainbat Europako herrialde barne. Errusiak CHAYKA izeneko sistema ia berdin bat erabiltzen du, maiztasun-banda bera erabiltzen duena. LORANen erabilpena azkar gutxitzen ari da, GPSaren ordez.

## Kanpo estekak
CHAYKA

thumb|Chayka pultsua
**Chayka** (errusieraz: Чайка, lit. "antxeta") Errusiako lurreko irrati-nabigazio sistema da, LORAN-Cren antzekoa dena. 100 kHz inguruko maiztasun antzekoak erabiltzen ditu, eta gutunazalaren eta kokapena zehazteko seinalearen fasea alderatzeko sistema bera erabiltzen dute. Sistemak xehetasunetan ezberdintzen dira batez ere.

## Kanpo estekak
Free Cinema

**Free Cinema** Erresuma Batuko zinema mugimendua da, 1956ko otsailaren “Angry young menen manifestua”ri esker sortu eta 1960ko hamarkadan zehar iraun zuena. Fikziozko filmetan zein dokumentaletan estetika errealista izateak du ezaugarri nagusia, Hollywooden eta britainiar zinema klasikoaren kontra ateraz. Lindsay Anderson, nahiz eta gero mugimenduaren etiketaren kontra egin, bere sortzaileetako bat izan zen eta Karel Reisz, Tony Richardson eta Lorenza Mazzetti (*K*, *Together*) bere kide nagusienetarikoak.

Hona hemen *Free Cinema* mugimenduaren filmik nabarmenenak:

* *K* (1953) zuz.: zuz.: Lorenza Mazzetti.
* *Together* [1956] zuz.: Lorenza Mazzetti.
* *Room at the Top* (1958).
* *Look Back in Anger* (1959).
* *Saturday Night and Sunday Morning* (1960).
* *A Taste of Honey* (1961).
* *The Loneliness of the Long Distance Runner* (1962).
* *This Sporting Life* (1963).
* *If...* (1969).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erresuma Batuko zinema

[thumb|[Christopher Lee 1958ko *Dracula* filmean.]]
**Erresuma Batuko zinema**k zinemaren garapen teknologiko, komertzial eta artistikoan eragin handia izan du eta munduko industriarik prestigiotsuetariko bat sortu du. Bere historian hainbat film arrakastatsu izan arren, britainiar zinemak bere identitateari buruzko debate mantendu du (arlo ekonomiko eta kulturalaren aldetik), alde batetik estatubatuar eta bestetik europar zinemaren eragina nabarmena izan baita; hala ere, 1940ko hamarkadan zehar bere "urrezko aroa" bizi zen J. Arthur Rank eta Alexander Korda bezalako ekoizleei esker. Britainiar industria zinematografikoak historiako aktore, zuzendari eta film onenetariko batzuk sortu ditu, tartean Alfred Hitchcock, David Lean, Laurence Olivier edota Anthony Hopkins.

Bere ekoizpenak *boom* eta atzerapenak bizi dira historian zehar. Bitxia baden ere, atzerapen aroetan bere film arrakastatsuenetariko batzuk sortu ditu, adibidez, 1981eko *Chariots of Fire* filmak zazpi Oscar Sarirako izendapen lortu zituena, urte gogorrenetariko batean egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbara Uthmann

**Barbara Uthmann** (Annaberg, 1514 &ndash; Annaberg, 1575eko urtarrilaren 14a) Alemaniako Metal mendietako negozioandre arrakastatsua izan zen. Eskualde hartako bigarren industria iraultzaren sustatzaile nagusia kontsideratzen da.

## Biografia 
Heinrich von Elterleinen alaba eta Gottfried Uthmann-en emaztea izan zen. Senarra hil zitzaionean berak hartu zuen meategien eta ehoziri-lanen negozioaren ardura. Meategien jarduerak geologiazko jakintzak ekarri zizkion eta Alemaniako geologia esparruan aintzindaria izan zen. Bere enpresatan 900 langile izatera iritsi zen.

## Errekonozimenduak 
Barbara Uthmann Metak mendien eskualdeko pertsonalitate handietako bat izan zen eta hainbat errekonozimendu izan ditu historian zehar.
* 1885 urtean Annabergeko plazan ezarri zen brontzezko estatua bat.
* 2003an Uthmann (312231) izena eman zitzaion Metal mendietako Drebach obserbatorioan aurkitutako planetode bati. Jupiter eta Marte artean kokaturik dauka bere orbita.

## Erreferentziak
Nerea Mujika

**Nerea Mujika Ulazia** (Durango, 1960ko ekainaren 13a) irakasle eta kultura eragile euskalduna da. Deustuko Unibertsitateko irakaslea da, eta Gerediaga Elkarteko presidente izan da 20 urtez, 2025era arte, Durangoko Azokaren arduraduna.

2023ko azaroaren 3an II. edizioko Kultura mailako Durango saria jaso zuen Gerediaga Elkartearen izenean.

## Lan akademiko eta profesionala 
Nerea Mujika geografiako lizentziatua da eta historiako doktorea da (Nafarroako eta Deustuko Unibertsitateetan). Pianoko Erdi Mailako Gradua lortu zuen (1980). Deustuko Unibertsitateko irakasle titularra da eta Bilboko campusean irakasten du 1983tik, hasieran Geografia eta Historiako lizentziaturan eta Euskal Filologiako lizentziaturan irakatsi zuen eta 2008tik Turismo graduan ikasgai hauek ematen ditu: “Lurraldeari lotutako turismo baliabide eta produktuak”, “Nazioarteko Helmuga turistikoak”, “Destinos turísticos de España” eta “Gradu amaierako lana” zuzentzen du.Unibertsitate horretan Euskal Gaien Institutuko zuzendaria izan zen 2011tik 2016ra.

Durangaldeko geografia eta Toponimia gaiak ere ikertu eta landu izan ditu. 1987tik 2009ra toponimia eta kartografian aritu da lanean Deustuko Toponimia iker-taldeko zuzendaria izanik.

Eusko Jaurlaritzaren Euskararen Aholku Batzordeko Toponimia Batzorde Bereziko kidea izan da 1996tik 2019ra.

2021etik Euskaltzaindiako euskaltzain urgazlea da. 
Onomastika batzordeko kidea izan da (2021-23).

2004. urtetik Gerediaga Elkarteko presidentea izan da 2025.urtera arte, eta elkarte horren zeregin publiko ezagunena Durangoko Azoka izanik, kultura proiektu honen arduradun eta eledun gisa aritu izan da.

2015ean Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da *gizarte zientziak eta zuzenbidea* arloan.

2023ko azaroaren 11n Durangoko Udalaren "Durango Saria" jaso zuen, kulturaren munduari egindako ekarpen nabarmenagatik.

Azken ikerketa "Bizkaiko Kultura turismoaren diagnosia eta lan lerro berriak" izan da.

[alt=|erdian|thumb|400x400px|[Nerea Mujika eta Jose Antonio Sistiaga DAko 2017ko txartela aurkezten]]

## Bizitza pertsonala 
Ander eta Eneko Sagardoy aktorearen ama da Nerea Mujika.

## Argitaratutako liburuak 
* *Toponimia eta kartografia. Oinarrizko eskuliburua* (Eusko Jaurlaritza, 2002)
* *̈El pasado reciente de Durango y su comarca (1960-1991)* (Deustuko Unibertsitatea, 2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Ez dugu behin ere pentsatu azoka digital soila egitea* Berria, 2021.12.03
Ekialdeko Ordu-eremu

thumb|
**Ekialdeko Ordu-eremua** (ingelesez *Eastern Time Zone (ET)*, frantsesez ''Heure de l'Est (HE)'') Ipar Amerikako ordu-eremu bat da.

Neguko ordutegian, **Ekialdeko Ordu Zona estandarrean** edo **normalean** UTC-5 ordu-zona izendapena erabiltzen da, baina udako ordutegiarekin izendapena aldatzen da: **Ekialdeko Ordu Zona aitzinatua** edo UTC-4 ordu-zona.

### Ipar Amerika 
* Kanada - Nunavut (ekialdea), Ontario eta Quebec.
* 17 Ameriketako Estatu Batuetako estatu - Connecticut, Delaware, Washington Hiria, Georgia, Maine, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, New York, Ipar Carolina, Ohio, Pennsylvania, Rhode Island, Hego Carolina, Vermont, Virginia, Mendebaldeko Virginia, Florida, Indiana, Michigan eta Kentucky eta Tennesseeko ekialdea.
* Mexiko - Quintana Roo.

### Karibe 
* Bahamak
* Cuba
* Haiti
* Turkak eta Caicoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hollywoodeko kartela

**Hollywoodeko kartela** () Los Angelesko Hollywood Hills barrutiko Lee mendian dagoen kartel erraldoia da. Kartela "Hollywood" hitzaren hizki zuriez eginda dago, maiuskulaz. Hizki bakoitzak 13,7 metroko altuera du eta, guztira, kartelak 106,7 metroko luzera du. 1923an sortu zuten publizitate-kanpaina batentzat eta harrezkero ospetsu bilakatu da. Hollywooden girotutako film eta telesail askotan agertu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako zinema

[thumb|upright=1.3|[Giuliana Calandra 1975eko *Profondo rosso* filmean.]]

**Italiako zinema** Italian edo italiar zuzendariek egindako filmek osatzen dute. 1900eko hamarkadan italiar zinema industria sortu zutenetik, bertoko zinemagile eta aktoreek etxeko eta nazioarteko arrakasta izan dute eta mundu osoko zineman eragina izan dute. 2014. urtean, italiar filmek 14 aldiz irabazi dute Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria (beste edozer herrialdek baino gehiago) eta 12 aldiz Urrezko Palma.

Lehenengo italiar filmak liburu edo antzezlanetan oinarrituta zegoen. 1910eko hamarkadan, italiar zinemagileek, aurrekontu handiak erabiliz, film arrakastatsuak grabatu zituzten, tartean Enrico Guazzonien *Quo Vadis* (1913) edota Giovanni Pastroneren *Cabiria* (1914). Garai hartan abangoardiazko mugimendu bat sortu zuten, cinema futurista izenekoa. 1920ko hamarkadan gainbeheran egon arren, hurrengo hamarkadan zinema soinudunari esker berpiztu zen. Orduko komediak, *Telefoni Bianchi* deituak, arrakastatsuak izan ziren.

Italiako gobernu faxistak finantza-laguntza eman zion eta baita Cinecittà estudioak sortu ere baina, zentsura zela eta, orduko filmak propaganda besterik ez ziren. Bigarren Mundu Gerra eta gero, mugimendu neorrealista sortu zen, Luchino Visconti, Roberto Rossellini edota Vittorio De Sica zuzendariak igo zituena. 1950eko hamarkadaren amaieran pisua galdu zuen zinema arinaren mesederako eta ''Commedia all'italiana* generoa sortu zuen. Federico Fellini eta Michelangelo Antonioni zuzendariak eta Sophia Loren, Giulietta Masina eta Gina Lollobrigida aktoreak nazioarteko izar bilakatu ziren.

1960ko hamarkadan spaghetti western generoa sortu zuten, Sergio Leoneren *Dolarraren trilogia* eta Ennio Morricone musikagilearen lanarik esker. Orduko thriller erotikoak, *giallo'' deituak eta Mario Bava edota Dario Argento zuzenduak, 1970eko hamarkadan mundu osoan ospetsu bilakatu ziren. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan Ermanno Olmi, Bernardo Bertolucci, Giuseppe Tornatore, Gabriele Salvatores edota Roberto Benigni zuzendariek Italiako zinema berpiztu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirogeometro

eskuinera|thumb|300x300px|Pirogeometroa
**Pirogeometroa** erradiometro hemisferiko bat da, norabide guztietatik zehar (2π angelu solidoa) Lurreko azalera iristen den erradiazio infragorriko fluxua neurtzeko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Ida Kamińska

**Ida Kamińska** (Odesa, 1899ko irailaren 18a – New York, 1980ko maiatzaren 21a) antzezle judu-poloniar eta zuzendaria izan zen. Batez ere antzerkian egindako lanarengatik egin da ezaguna, eta Ester Rachel Kamińskaren alaba zen, Eszenategi Juduaren Ama. Varsoviako Antzerki Judua haien izena darama, haien omenez.

Bere ibilbide luzean Kamińskak 70 antzezlanetik gora ekoitzi zituen, eta 150 sorkuntza lanetan baino gehiagotan antzeztu zuen. Gainera, bi antzezlan idatzi zituen, eta antzezlan ugari itzuli zituen Yiddishera. Bigarren Mundu Gerrak bere antzezbidea trabatu zuen eta, haren ondoren, Estatu Batuetara deserriratu zen, eta aktore lanetan jarraitu zuen. 1967an, bere burua zuzendu zuen *Ama Adore eta haren haurrak* antzezlanean, bertako rol nagusian. 1973an, autobiografia argitaratu zuen, *My Life, My Theater* deitua.

*The Shop on Main Street* filmeko izarra izan zen, eta Oscar Sarirako izendatua izan zen atzerriko film onenarengatik. Bere antzezlanagatik, aipamen berezia eman zioten Cannesko Zinemaldian, eta Golden Globe Sarirako eta Emakumezko Aktore Onenaren Akademiako Sarirako izendatua izan zen.
Erradiometro

thumb|273x273px|Erradiometro baten adibidea: Crookes erradiometroa
**Erradiometroa **erradiazio fluxua edo erradiazio elektromagnetikoa neurtzeko gailua da. Oro har, erradiometro termikoak erradiazio infragorrien detektagailu bat adierazten du, edozein uhin-luzera elektromagnetikotan eragiten duten detektagailuak barne.

Adibide ohikoena Crookes erradiometroa da, huts partzialean errotore bat daukana. Nichols erradiodometroak beste printzipio fisiko bat jarraitzen du, eta Crookesena baino sentikorragoa da.

Mikrouhin-erradiometro batek mikrouhinen uhin-luzeran funtzionatzen du.

Patrick Jankowiak-ek asmatutako MEMS erradiodometroak Nichols-en edo Crookes-en printzipio fisikoen pean funtziona dezake eta partikulen energia-mailetan uhin-luzera zabala du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorothea Leporin-Erxleben

**Dorothea Christiane Leporin**, **Dorothea Erxleben** gisa ere ezaguna (Quedlinburg, 1715eko azaroaren 13a - Quedlinburg, 1762ko ekainaren 13a), emakume mediku alemaniarra izan zen; ezaguna egin zen Halle-ko Unibertsitatean medikuntzako doktoretza eskuratu zuen lehen emakumea izan zelako 1754ean.

Gaztetatik bere aitak medikuntza irakatsi zion eta Laura Bassi zientzialari italiar eta unibertsitate irakasleak mediku gisa aritzeko bere eskubidearen alde borroka egiteko inspiratu zuen. 1742an emakumeek unibertsitatera sartzeko eskubidea izan beharko luketela defendatzen zuen tratatu bat argitaratu zuen.

## Bizitza 
Doroheak eta bere neba Christian Polycarp Leporinek zientziaren oinarriak, latina eta medikuntza ikasi zuten aitarekin, Christian Polycarp Leporinekin. Bere aita medikua zen Quedlinburg-en, Prusian.

Emakume batek medikuntza ikastea oso txundigarria zen garai hartan, ez zen batere ohikoa. Emakumeek kargu publikoak izatea debekatuta zegoenez, medikuntza ikasi eta praktikatzeko aukerarik ere ez luketela izan behar pentsatzen zen. Quedlinburg-eko hiru medikuk "sasi-medikuntza" egiteaz akusatu zuten Dorothea eta azterketa egitea oztopatu nahi izan zuten. Halle-ko Unibertsitateko errektoreak erabaki zuen medikuntza praktikatzea eta kargu publiko bat izatea ez zirela gauza bera eta Dorotheak azterketa egitea baimendu zuen. Azterketa egin zuen eta 1754eko ekainaren 12an bere titulua lortu zuen.

## Erreferentziak
Crookes erradiometro

thumb|Crookes erradiometroa
**Crookes erradiometroa**, *argi-errota* (*light-mill*) bezala ere ezaguna, beirazko bonbilla bat da, non huts partziala dagoen. Barruan, orratz batean muntatutako banderak daude. Banderak biratzen hasiko dira argia pizten denean eta areagotu egiten da argia handitzean, erradiazio elektromagnetikoaren intentsitatearen neurketa kuantitatiboa emanez. Biraketa honen arrazoia, historikoki, eztabaidagai zientifiko bizia izan da.

William Crookes kimikariak 1873. urtean asmatu zuen bere ikerketa kimiko batzuen ondorioz, aire korronteen eragina saihesten saiatzen zenean.

## Erreferentziak 
; Oharrak

; Informazio orokorra
* Loeb, Leonard B. (1934) *The Kinetic Theory Of Gases (2nd Edition)*;McGraw-Hill Book Company; pp 353-386
* Kennard, Earle H. (1938) *Kinetic Theory of Gases*; McGraw-Hill Book Company; pp 327-337

## Kanpo estekak 
* Crooke's Radiometer applet
* How does a light-mill work?-Physics FAQ
* The Cathode Ray Tube site
* 1933 Bell and Green experiment describing the effect of different gas pressures on the vanes.
* The Properties of the Force Exerted in a Radiometer
Blanca Fernández Viguera

**Blanca Fernández Viguera** (Iruñea, 1951ko martxoaren 23a) soziologoa, ikertzaile soziala, feminista eta Nafarroako Unibertsitate Publikoan (NUP) genero-ikasketak sustatu dituen irakaslea. 2018an Nafar Gobernuak Berdinna saria eman dio gizon eta emakumeen berdintasuna lortzeko egin duen lanagatik.
## Ibilbidea 
Deustuko Unibertsitatean Politika zientzia eta Soziologia) ikasketak burutu zituen Nafarroako Unibertsitate Publikoan Gizarte Lana Saileko irakasle titularra izan da. (1993-2012) "Generoan aditua" Titulu Propioaren zuzendari akademikoa izan zen. (2009-2012).

Bertan, Familia eta Taldeekiko Esku-hartze Sozialeko Masterrean generoa bultzatzeko nahiz Nafarroako Unibertsitate Publikoko Generoko Espezializazio-Diplomako Berezko Tituluaren alde lan egin zuen. Langaiak aldizkariaren sustatzailea izan da. Mugimendu feministen militantzian eta emakumeen eskubideen defentsan aitzindaria, GITE-IPES Elkartearen sortzailekidea izan zen, bere genero ildoa bultzatuz. Elkartearen helburua zen unibertsitatera joateko aukerarik ez zuten langileei, feministei, sindikalistei eta ekimen sozialetan zebiltzan pertsonei prestakuntza eskeintzea.

Bere ikerketen eta hezitzaile-lanen ildo nagusiak hauek izan dira: pobreziaren feminizazioa, bazterketa soziala eta generokoa, 1975-2003 bitartean emakumeen egoera Nafarroan, genero-indarkeria, genero ikuspegia zeharkako lerro gisa unibertsitateko ikasketetan, eta berdintasun planen garapena. “emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean aurrera egiteko Nafarroan egin duen zalantzarik gabeko ekarpenagatik”. IPES Elkarteak (Instituto de Promoción de Estudios Sociales/Gizarte Ikerketarako Talde Eragilea) hautagai gisa proposatu zuen eta nazioarteko 26 pertsona ezagunen babesa lortu du.

## Erreferentziak