open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agustín Muñoz Grandes

**Agustín Muñoz Grandes** (Carabanchel Bajo, 1896ko urtarrilaren 27-Madril, 1970eko uztailaren 11) ideologia faxista zuen militar eta politikari espainiarra izan zen. Espainiako Gerra Zibilan frankismoaren aldeko jarrera hartu zuen. Gerran Nafarroako II. Brigadaren agintea izan zuen. Nazien alde borrokatu zuen Dibisio Urdinaren agintea izan zuen. Gerraondoren, zenbait momumentutan, erregimenaren bigarrena izan zen.

## Gerra krimenak 
2008ko urrian Baltasar Garzónek frankismoaren 35 goi karguen aurkako sumarioa sortu zuen Audientzia Nazionalean. Espainiako Gerra Zibilean eta frankismoaren lehen urtetan, 30 atxiloketa ilegalez eta, guztiak gizateriaren aurkako krimenak egin izana leporatuta. Muñoz ez zuten prozesatu, azkenik, hilik baitzegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aida Torres

**Aida Torres** (Avilés, Espainia, 1979) bateria-jotzailea eta abeslaria da. Lisabö eta Gabon Caligula (edo Calígula, Jupiter Jon taldearen hasierako izena) taldeetan aritutakoa da, eta Jupiter Jon taldean dihardu orain.

## Musika-ibilbidea 
Lisabö taldean aritu zen bateria-jotzaile 1998-1999tik 2007 ingurura arte; gaitz larri batek jo zuela-eta, taldea utzi zuen. *Ezarian* (2000), *Egun bat nonahi* (2002) eta *Izkiriaturik aurkitu ditudan gurak* (2005) argitaratu zituen sasoi hartan taldearekin. 2018an, berriz ere disko bat argitaratu zuen haiekin: *Eta edertasunaren lorratzetan biluztu ginen* (Bidehuts, 2018).

Gabon Caligula izeneko taldearekin *Kirru* abestia grabatu zuen *Txinaurriak. Mikel Laboari ikasitako kantuak* (Bidehuts, 2010) diskorako. Gerora, Jupiter Jon izena hartuko zuen talde horrek berak.

Jupiter Jon taldeko partaide da; bateria, perkusioak eta ahotsak egiten ditu. Baxi Ubeda (gitarra, ahotsak), Joxe Caballero (baxua) eta Nerea Garrido (gitarra, sintetizadorea) dira taldea osatzen duten gainerako partaideak. *Pleistozenoko astelehenak* (Bidehuts, 2011), *Eta metaforak greba egin zeben* (Bidehuts, 2015) diskoak grabatu dituzte. 2017an, *Mirailak. Gure arteko begirada zeharkakoak* diskoan parte hartu zuten. Lisabören *Oroimenik gabeko filma* abestia grabatu zuten. Disko horretan bertan, Joseba Irazokik Jupiter Jonen *Gangsterrak operara doaz* abestia grabatu zuen. Halaber, Amaren Alabak taldearekin hiru abestiz osatutako disko bat argitaratu dute 2019an. Bidehuts zigiluarekin argitaratu dute, eta cOUPAGES deituriko saileko 3. diskoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jupiter Jon taldearen Bandcampeko orria.
* Jupiter Jon Badok atarian.
* Aida Torres: *Bizitza eta musika batera doaz*. Elkarrizketa Argia aldizkarian.
Immunitate zelular

**Immunitate zelularra** T linfozitoek, NK zelulek eta makrofagoek bideratutako immunitate mota da, antigorputzik erabiltzen ez duena. Erantzun mota honek patogenoen zelulen barneko garapena ekiditeko jarduten du. Hau da, zelulen barneko hazkundea (birusen kasuan, zenbait bakteria,...) eragozteko. Arrotzak izan daitezkeen zelulak (organo transplanteetan kasu) edota organismoko zelula tumoralak ere suntsitzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Immunitate humoral

**Immunitate humorala** immunoglobulinek eta konplementu sistemak, eta ez immunitate-sistemako zelulek, bideratutako immunitate mota da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nekazaritza sistema tradizional

**Nekazaritza sistema tradizionala** teknologia atzeratua erabiltzen duen nekazaritza sistema bat da. Langile eta lan asko behar ditu; produkzioa urria da eta gehienetan autokontsumorako erabiltzen da. 3 mota daude: Ibiltaria, Sedentarioa edo Lehorrekoa eta Nekazaritza garaztatu montzonikoa.

## Nekazaritza sistema ibiltaria 
Nekazaritza ibiltaria Afrikako, Amerikako erdialde eta hegoalde eta neurri txikiagoetan, Asiako klima ekuatorialetan, eta tropikaleko zona hezeetan praktikatzen da. Sistema honetan zuhaitzak moztu eta erretzen dira, lurrari ongarri moduan laguntzeko. Ondoren geratu den lurzail irregularrean polilaborantza praktikatzen da, autokontsumorako. Lurra etengabe lantzen da eta hori dela eta 2-3 urtetan lurrak emankortasuna galtzen dute, eta nekazariek beste leku batera doaz, horregaitik deitzen da ibiltaria.

Sistema honek gure ingurumenari kalte egiten dio, zeren eta baso asko erre dira sistema hau erabiltzean, eta ekosistemei kalte egiten die, lurra antzua geratzen da eta.

## Nekazaritza sistema sedentarioa 
Afrikako sabanetako eremu tropikaletan, Hego Amerikako eta Asiako zonalde zehatz batzuetan kokatzen da. Sistema honek lurraldeak baratzez eta lugorriez betetzen ditu, etxebizitzak baratzen hurbil egoten dira eta zaborra eta animalien gorotzak erabiltzen dira ongarri muduan. Lurrak hiru zatitan banatzen dira: laborantza nagusia (arto edo artatxikiarentzat), osagarria (kakahuete edo tuberkuluentzat) eta lgorria, non lurra deskantsatzen isten da, nutriente berriak lortzeko.

Sistema honek ez du lurra antzua uzten, eta horrela nekazariak hor geratu ahal dira bizitza osorako.

## Nekazaritza sistema garaztatu montzonikoa 
Asiako hegoalde eta hego- ekialdeko klima montzoniko- tropikaletan kokatzen da normalean (Indian, Txinako ekialdean eta Indotxinan). Sistema honek monzonaren euriak erabiltzen ditu arroza kultibatzeko, hainbat euri egitean zona batzuk urez gainezka geratzen dira eta zona horiek erabiltzen dituzte, arrozarentzat ezin hobeak dira eta. Dikeen bidez lurrak banatzen dituzte lurzail txikietan eta hor nekazaritza teknika zehatzak erabiltzen dituzten arroza hazteko. Sistema honek ez du uzten lurrak ez du inoiz deskantsatzen eta produktibitate txikikoa da, autokontsumorako normalean.

## Erreferentziak
San Joan Basamortuan monasterioa

**San Joan Basamortuan monasterioa** () XIII. mendeko eraikin frantziskotarra da. Izenaren "basamortua"k hebreeraz abereentzako larreak adierazi nahi ditu, ez guk ezagutzen dugun basamortu kontzeptoa.

## Eskaintza 
Joan Bataiatzailea lurralde honetan bizi izan zen. Ein Karemetik gertu jaioa, tradizioaren eta Lukas ebanjelariaren arabera Joan "handitu eta indartu zen espirituan; eta basamortuan bizi izan zen Israel aurrean aurkeztu arte".

## Ezaugarriak 
Ain el-Habis izeneko iturburu baten ondoan eraikia, basoz estalia dagoen malda batean, Even Sapirren iparraldean, Jerusalemgo hegoaldean dago. Monasterioak eliza du eta leize bat non esaten den San Joan bizi izan zen; bertan kapera bat dago. Hilobi bat dago, bestetik; esaten da bertan San Joanen ama, Elisabet, lurperatuta dagoela.

## Historia 
Mamelukoen Sultanerriaren garaian eliza georgiarren eskuetan zegoen. Frantziskotarrek georgiarrei eraikinaren eta ondoko lorategiaren alokairua ordaindu zieten bertan egokitzeko. 1596an georgiarrek bide legaletik monasterioa berreskuratzen saiatu ziren azken aldiz, lortu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garapenerako Banku Interamerikarra

**Garapenerako Banku Interamerikarra** GBI Amerika Latinoan eta Karibearen barnean dauden herrialdeei laguntzen duen finantza erakundea internazionala da. Erakunde hau bizitza egoerak hobetzeko laguntzen du, sektore publikoei zein pribatuei bezeroei finantza-irtenbideak emanez. Erakunde honen egoitza Washington Hirian dago.

### Parte-hartzaileak 
48 herrialde dira parte-hartzaileak. Hauek hurrengoak dira:

Asian: Israel, Txina, Japonia eta Hego Korea.

Amerikan: Herrialde guztiak Ginea Frantsesa, Kuba, Puerto Rico, Saint Kitts eta Nevis, Dominika, Santa Luzia, Antigua eta Barbuda; eta Saint Vincent eta Grenadinak izan ezik.

Europan: herrialde guztiak Andorra, Irlanda, Luxenburgo, Vatikano Hiria, Malta, Liechtenstein, Grezia, Bosnia-Herzegovina, Montenegro, Serbia, Txekiar Errepublika, Hungaria, Ukraina, Errumania, Moldavia, Iparraldeko Mazedonia, Albania, Lituania, Letonia, Estonia, Polonia, Bulgaria, Errusia, Kosovo eta Bielorrusia izan ezik.

### Lan eremu garrantzitsuenak 
Erakunde honen lan eremu garrantzitsuenak hezkuntza, aldaketa klimatikoa eta txirotasuna murriztea dira. Uraren banaketan lagundu dute ere, AquaFund, Eficiencia Energética eta AquaRating programak sortu dituzte.

### Helburuak 
GBIa pobrezia eta desberdintasuna ezabatzea eta hazkunde ekonomiko iraunkorra sustatzea du helburu. Finantza-laguntzak eta teknika-laguntzak ematen ditu, garapenerako esku-hartzeetan du helburu ere.

### Erreferentziak: 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* economipedia.com
* otromundoesposible.net
Olérongo arauak

**Olérongo arauak** (frantsesez: ''Rôles d'Oléron*) Europa mendebaldeko itsas (edo amiralgo) legeetako lehen adierazpen formalak izan ziren, 1160. urtekoak. Bertan, itsas nabigazioko epaien idatzizko bilduma bat egin zuten, Europako Atlantikoaren kostaldean segitzen ziren ohituren arabera.

## Sorburua 
Leonor Akitaniakoak agindu zituen 1160 inguruan, Louis VII.a erregea orduko bere lehen senarrarekin batera Bigarren Gurutzadatik itzuli zenean. Arauak Erdi Aroko Europako ohiturazko itsas legean oinarritzen ziren (*lex maritima*). Bertan, Europako Atlantikoaren kostaldean, baita Kantauri Itsasokoan ere, zituzten ohituretan oinarrituz eman ziren epaien araberako bilduma osatu zen idatziz.

Jatorriz, ohiturazko itsas lege hori ahozkoa zen, baina Erdi Aroko itsas kodeetan idatziz jartzen hasi ziren. Ohiturazko itsas legea bera *Lex Rhodia'' zaharrean oinarritzen zen, K.o. I. mendetik Mediterraneo Itsasoko merkataritza gobernatu zuena. Leonorrek Jerusalengo Balduin III.a erregearen gortean zegoela ezagutu bide zuen hori. Oléron uhartearen arabera izendatzen dira, uhartean baitzegoen Atlantikoko marinelen gremio garrantzitsuena.

Leonorrek Ingalaterran ere agindu zituen erregeorde eskumenak eskuratu zituenean, Rikardo Lehoi Bihotza Hirugarren Gurutzadan zela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donostiako forua

## Kanpo estekak
Louise Michael Batailoia

**Louise Michael Batailoia** ) Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka Nazioarteko Brigaden barruan batez ere Frantziako eta Belgikako boluntarioekin sortu ziren bi unitate militar izan ziren.

## Izena 
Batailoiari Louise Michelen omenez eman zitzaion izena. Louise Michael, "Vierge Rouge" gisa ezaguna, frantziar anarkista bat izan zen, eskola-maistra, ekintzaile iraultzaile eta Parisko Komunako kiderik garrantzitsuenetakoa.

## Historia 
Lehenengo batailoia aurretik 1936ko udazkenetik Bartzelona inguruan aritu ziren boluntario talde txiki batekin antolatu zen. Boluntario hauek laster XI. eta XIII. Nazioarteko Brigadaren beste unitateetan integratu ziren.

Bigarren batailoia Albaceten antolatu zen. Albaceten Nazioarteko Brigaden egoitza nagusia eta entrenamendu ingurua zegoen. Han sortu zen 1936ko urrian. XIII. Nazioarteko Brigadaren parte izan zen. 1938ko urtarrilean Henri Vuillemin Batailoiarekin elkartu zen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Brigadak

## Kanpo estekak
Margaret Wilson

**Margaret Wilhelmina Wilson** (Traer, Iowa, 1882ko urtarrilaren 16a - Droitwitch Spa, Worcestershire, 1973ko urriaren 6a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Haurtzaroa baserri batean eman zuen eta Chicagoko Unibertsitatean ikasi zuen. Presbiteriar elizatik Punjabera joan zen misiolari gisa eta ospitale batean eta neskatoen ikastetxe batean lan egin zuen. AEBetara itzuli zen 1910ean eta Weston Pullman High Schoolen irakatsi zuen. 1923an George Douglas Turner eskoziarrarekin ezkondu zen eta bikoteak Ingalaterran finkatu zen.

Bere eleberrietako gaien artean emakumeen bigarren mailako rola eta erlijioaren rola daude. Aurkako sistema judizial baten aurrean daude etxeko testuinguru bateko gai feministak aztertzen ditu. Bere bi eleberri Indian izandako esperientzian oinarritzen dira. Emakumeentzat emakume baten ikuspuntutik idazten zuela esan zuen.

The Able McLaughlins eleberriarekin Pulitzer Saria irabazi zuen 1924an.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Able McLaughlins* (1923)
* *The Kenworthys* (1925)
* *The Painted Room* (1926)
* *Daughters of India* (1928)
* *Trousers of Taffeta* (1929)
* *The Dark Duty* (1931)
* *The Valiant Wife* (1933)
* *The Law and the McLaughlins* (1936)
### Haurrentzako eleberria 
* *The Devon Treasure Mystery* (1939)
### Saiakera 
* *The Crime of Punishment* (1931)
Wattordugailu

thumb|200px|eskuinera|**Wattordugailu** elektromekaniko zahar baten osagaiak.
**Wattordugailu**a, **energia aktiboaren kontagailu**a edo **energia-kontagailu**a denbora-tarte jakin batean instalazio elektriko batean kontsumitutako energia aktiboa neurtu eta watt-ordutan edo unitate horren multiplotan (kilowatt-ordutan, adibidez) adierazten duen neurgailua da.

**Kontagailu elektriko**a, **elektrizitate-kontagailu**a, **argi-kontagailu**a edo **kontsumo elektrikoko kontagailu**a ere esaten zaio. Zirkuitu edo zerbitzu elektriko baten energia elektrikoaren kontsumoa neurtzen duen gailu bat da, eta hori da bere helburu espezifikoa. Normalean fakturazio-unitateetan kalibratuta daude, eta Euskal Herrian ohikoena kilowatt/orduko da [kWh].

Badaude kontagailu elektromekanikoak eta elektronikoak, digitalak. Elektromekanikoek korronte eta tentsio bobinatuak erabiltzen dituzte korronte parasitoak sortzeko, eremu magnetikoen eraginpean, koadrantearen orratzak mugitzen dituen bira bat eragiten duen disko batean. Kontagailu elektronikoek, digitalek, bihurgailu analogiko-digitalak erabiltzen dituzte bihurketa egiteko.

Telegestiorik gabeko kontagailuetan, fakturazio-aldi bakoitzeko behin irakurtzen da kontagailua. Neurgailu adimendunek (telegestio-kontagailuak) sare elektriko adimendun batean (*smart grid*) instalatuta daudela aprobetxatzen dute, kontsumo-datuak konpainia banatzaileari maiztasun handiagoarekin bidaltzeko. *Smart grid* kontagailuen ezarpenak aurrera egin ahala, eguneko une bakoitzeko benetako eskariari hobeto egokituko zaio energia eskaintza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bufotenina

**Bufotenina** (**N-dimetil-5-hidroxitriptamina**; **5-HO-DMT**) serotoninatik eratorritako alkaloide bat da, efektu haluzinogenoekin. Serotoninatik eratortzen da bere amina taldearen dimetilazioaren bidez. *Incilius* apo generoaren espezie batzuen guruinetan aurki daiteke, bereziki *Incilius alvarius* espeziean, eta *Rhinella* generoan, bereziki *Rhinella marina* espeziean. Izenak *Bufo* apo generoari egiten dio erreferentzia. *Anadenanthera* zuhaitz generoan ere aurki daiteke, Hego Amerikako hainbat herrialdetan bizi diren landareak.

Haluzinogeno oso indartsua da. Arnas-bideetatik edo digestio-aparatutik sartzen da eta burmuineko errezeptore espezifikoei eragiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danilo Kiš

**Danilo Kiš** (; Subotica, Jugoslaviako Erresuma, 1935eko otsailaren 22a - Paris, 1989ko urriaren 15a) jugoslaviar idazle eta itzultzailea izan zen. Aita hungariar judua zen eta ama serbiar ortodoxoa. Hiru urterekin bataiatu zuten antisemitismotik salbatzeko. Bere aita, ordea, Auschwitzen hil zen. Literatura konparatiboan lizentziatu zen Belgradeko Unibertsitatean. 1979an Parisera joan zen eta hamar urte geroago hil zen. Eleberriak, ipuinak eta saiakerak idatzi zituen eta frantsesetik serbiarrera itzuli zituen lanak. Bere lanak Bruno Schulzen, Vladimir Nabokoven, Jorge Luis Borgesen, Boris Pilnyaken, Ivo Andrićen eta Miroslav Krležaren eraginak ditu.

## Lanak 
* *Mansarda: satirična poema*, 1962 (eleberria)
* *Psalm 44*, 1962 (eleberria)
* *Bašta, pepeo*, 1965 (eleberria)
* *Rani jadi: za decu i osetljive*, 1970 (ipuinak)
* *Peščanik*, 1972 (eleberria)
* *Po-etika*, 1972 (saiakera)
* *Po-etika, knjiga druga*, 1974 (elkarrizketak)
* *Grobnica za Borisa Davidoviča: sedam poglavlja jedne zajedničke povesti*, 1976 (ipuinak)
* *Čas anatomije*, 1978 (saiakera)
* *Noć i magla*, 1983 (drama)
* *Homo poeticus*, 1983 (saiakerak eta elkarrizketak)
* *Enciklopedija mrtvih*, 1983 (ipuinak) *Hildakoen entziklopedia*, 2005, Elkar, Alberdania, Monika Etxebarriak euskaratua
* *Gorki talog iskustva*, 1990 (elkarrizketak)
* *Život, literatura*, 1990 (elkarrizketak eta saiakerak)
* *Pesme i prepevi*, 1992 (olerkiak)
* *Lauta i ožiljci*, 1994 (ipuinak)
* *Skladište*, 1995 (testuak)
* *Varia*, 1995 (saiakerak, artikuluak eta ipuinak)
* *Pesme, Elektra*, 1995 (olerkiak)
Nazioarteko gatazka

**Nazioarteko gatazka** herrialde bi eta gehiagoren arteko istilua da.

Gaur egun, munduan, liskar eta gatazka asko daude, herrialdeen artean edota herrialde baten barnean. Gatazka edo liskar hauek mota askotakoak izan daitezke, baina gehienetan eragileak politika eta ekonomia dira.

## Jatorri politikoko gatazkak 
Estatu batek bere eragin-eremua zabaltzen saiatzean edo bere interesak beste estatu baten gainean ezartzen denean geratzen da.

* Herrialde mugakideen arteko gatazkak  itsasoko edo lehorreko mugen trazadurekin ados ez daudelako gertatzen dira. Adibidez, Indiaren eta Pakistanen arteko borroka, Txileren eta Argentinaren arteko muga-gatazkak…
* Gatazka separatistak askotan erlijio edo etnia motako eragileak dituzte ezkutuan. Independentzia nahi dutenean edo giza talde batek beren burua ezarritako herrialde batetik banantzean gertatzen da.  Adibidez Afrika erdiko errepublikako gerra zibila, 2011n Sudango errepublikatik formalki banatzen zena.

## Jatorri ekonomikoko gatazkak 
alt=|thumb|Situazio militarra Sirian 2020ko martxoan
Gatazka ekonomikoak gehienbat eragile baten ondorioz gertatu izaten da: baliabide naturalen gaineko kontrola; hau da, gero eta baliabide natural gutxiagoren kontrola nahi izatearen ondorioz gertatu izan ohi dira. Adibidez, munduan gehien nahi izandako baliabide bat petrolioa da.

Baliabide honen ondorioz gertatutako gatazka bat, Siria eta Iraken arteako gerra da:

Siriako gerra zibila gatazka armatua da, eta Sirian hasi zen, 2011an gobernuaren aurkako protestak zirela eta.

Estatu islamiarrak Siriako petrolioa ekoizten duten eskualde gehienak kontrolatzen ditu eta petrolio-eremuak harrapatu baita ere Iraken.

Baliabide naturalen ondorioz sortutako beste gatazka bat:

Japoniaren eta Txinaren arteko gatazka Senkaku uhartetan. Uharte hauek gas eta petroleo erreserba handiak dituzten uharteak dira.

## Kanpo estekak
Tx

**Tx** edo **tx** euskal digrama bat da.

## Erabilera idatzia historian 
### Euskara 
*Tx* eta *tx* digramak egun euskarazko /tʃ/ txistukari afrikari sabaikaria adierazteko erabiltzen da. Euskarazko lehen testuetan batez ere ,  eta  erabili baziren ere, Joan Filipe Belak XVIII. mendean  erabili zuen gaurko  eta aren soinuak adierazteko.

Digrama XX. mende hasieran zabaldu zen Euskal Herriko hegoaldean, Sabino Arana 1888an  idazten hasi zenetik. Henrike Knörrek iradoki zuen Aranaren ideia hura Bartzelonan hartu zuela, 1883 eta 1888 urteen artean han bizi zelarik:  katalanez ere erabiltzen da, euskarazko soinu berarekin, Erdi Arotik gaur arte.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inma Chacón

**Inmaculada "Inma" Chacón Gutiérrez** (Zafra, Badajoz, 1954ko ekainaren 3a) narratzaile eta poeta espainiarra da, Dulce Chacón ahizpa bikia.  

## Biografia 
### Lehen urteak 
Extremaduran jaio zen, familia kontserbadore batean, "Aristokrata, eskuindar eta alderdi nazionalekoa", ahizparen hitzetan..  Aitak, Antonio Chacónek, frankismo garaian Zafrako alkate izan zenak, kezka literarioak zituen: poemak idatzi zituen  *Hache izenarekin* eta poesia irakurtzen zion familiari. Inmak eta Dulcek 11 urte zituztenean zendu zen aita. María Gutierrez, ama, hurrengo urtean Madrilera, joan zen neskekin eta bertan instalatu ziren.

Inmak dio literatura irakurtzen "oso laster" ikasi zuela: "Nire aita poeta zen eta nire amak irakurtzeko zaletasun handia izan du. Gaztetatik liburuak aukeratzen zizkigun".

### Ibilbide profesionala 
Informazio Zientzietan Doktorea Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Dokumentazio irakaslea da Rey Juan Carlos Unibertsitatean. Europako Unibertsitateko Komunikazio eta Humanitate Fakultateko dekanoa da, *Binary* aldizkari digitaleko sortzailea eta zuzendaria eta Komunikazio, Auge Teknologiko eta Berrikuntza Soziokulturaleko doktoregoko zuzendaria.

*El Periódico de Extremadurako* zutabegilea da 2005. urteaz geroztik eta hainbat komunikabiderekin kolaboratzen du.

2011n Planeta Sariaren finalista izan zen *Tiempo de arena* laugarren eleberriarekin, eta idazleak komentatu zuen sari horrek egile gisa bere identitatea emango zuela espero zuela, izan ere, ordura arte, azaldu zuenaren arabera, ahizparekin identifikatzeko joera egon da. "Nik ulertzen dut, oso pertsona maitatua baitzen, miretsia, predikari handikoa, karisma handikoa.Jendeak adoratzen zuen eta argitaratzen hasi nintzenean Dulceren luzapena niregan ikusi nahi zuten ", dio egileak.

## Sariak 
* 2011ko Planeta Sariaren finalista *Tiempo de arena lanarekin*

## Lanak 
* *La princesa india*, novela, Alfaguara, 2005.
* *Alas*, poemario, Ellago, 2006
* *Urdimbres*, poemario, Ellago, 2007
* *Las filipinianas*, Alfaguara, 2007
* *Nick*, novela juvenil, La Galera, 2011
* *Antología de la herida*, poemario, Musa a la 9, 2011
* *Tiempo de arena*, novela, Planeta, 2011
* *Mientras pueda pensarte*, novela, Planeta, 2013
* *Tierra sin hombres*, novela, Planeta, 2016

## Lan kolektiboak 
*Las Cervantas,* antzerki lana José Ramón Fernández-ekin elkar lanean idatzia, BNE proiekturako (2016).​ ​

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inma Chacón Alfaguara
* Carmen Sigüenza. *Inma Chacónek bere ahizpa bikien Dulcek amesten zuen liburua idatzi zuen* , *El Mundo-* n erreproduzitu zen EFE agentziaren oharra, 2012.05-24an
* Inma Chacón egilea *ezagutzen*
1P-ETH-LAD

**1P-ETH-LAD** (**1-propionil-6-etil-6-nor-azido lisergiko dietiamida**) LSDaren analogo bat da, eta bera bezala droga psikodeliko bat da. Ikerketaz ikusi da ETH-LAD sortu daitekeela giza odol-serumean 1P-ETH-LADaren inkubazioz, eta beraz pentsa daiteke profarmako bat dela. Lisergamida klase kimikoaren parte da. ETH-LAD bezala, droga hau LSDa baino indartsuagoa dela ikusi da, eta ETH-LAD drogaren efektu psikodelikoen antza du.

2016ko urtarrila baino lehenago gutxitan erabili da giza historian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prekariatu

**Prekariatua** soziologian eta ekonomian sortu den klase sozial berri bat da, non pertsonek, lan prekarietatea pairatzearen ondorioz, ez baitute bizi baldintza duinen segurtasunik, ez oreka psikologikorik, ezta egoera sozial, ekonomiko edo denborazkoaren segurtasunik. Zehazki, prekarioen klase berri honek lan segurtasunaren falta pairatzen du: klase horretan sartzen dira aldizkako lanak eta lan urriak, txarto ordainduak edo ez ordainduak; horrela sortzen da egoera pertsonalaren prekarizazioa.

Klase sozial honen sorrera azken hamarkadetan neoliberalismoaren eta kapitalismo ondare eta errentariaren garapenari eta sendotzeari egotzi zaio. Europan XXI. mendearen hasieran langileen prekarizazioa arazo larria bilakatu zen, batez ere gazteen artean.

Gaur egun, Espainian, prekarietateak familia askori eragiten die. Gazteen belaunaldi berriak ere egoera honetan aurkitzen dira; langabezia tasa altua da, ez dute lan duinik aurkitzen eta lan egoera penagarrietan bizirautera behartuta ikusten dute beren burua.

## Kanpo estekak
Jahrom

**Jahrom** (persieraz جهرم) Irango Fars eskualdeko hiria da, Jahromy konderriko hiriburua. 2016an 141.634 biztanle zituen..

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mattin Larzabal

**Mattin Larzabal** (Aiherra, Nafarroa Beherea, 1950eko ekainaren 26a - Baiona, 2020ko ekainaren 2a) euskal kazetari nabarmena eta euskaltzalea izan zen, Ipar Euskal Herrian erreferentea Gure Irratian hogeita hamar urte luzez aritu zelako. 1982an hasi zuen bere kazetari bidea Gure Irratian, boluntario gisa eta 2012an Ohorezko Rikardo Arregi Saria eskuratu zuen.

## Biografia 
Aiherran jaio zen (Nafarroa Beherea) 1950eko ekainaren 26an eta bertan igaro zuen bere haurtzaroa. Nerabe zela, Seminarioan sartu zen, baina laster abiatu zen Pauerantz zuzenbide ikasketak egitera.

1970eko hamarkadan Baionako Mendeberri elkartea sortu zuen, Lapurdiko hiriburuan euskara suspertzeko funtsezkoa izan zen elkartea garai hartan, besteak beste, gazteei euskarazko ikastaroak eman zizkielako. 1982. urtean ordea, Larzabalek irratiaren aldeko apustua egin eta Gure Irratian sartu zen boluntario gisa, garai hartan hasiberria zen irratia eta diru-laguntza gutxikoa. Hilabeteko kontua izan zen ordea irratiak lehen laguntza ekonomikoak jasotzea eta horrela lortu zuen Larzabalek kazetari profesional izatea.

Hogeita hamar urte eman zituen bertan eta «euskal kazetaritzan aitzindari eta bide erakusle» izateagatik 2012an Rikardo Arregi sariaren ohorezko aipamena jaso zuen, erretiroa hartu baino urte bat lehenago. Hala ere, Larzabal ez zen inoiz betirako erretiratu kazetaritzatik eta albisteak idazten jarraitu zuen azken urteetan *Herria* astekarian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2013-12-01ean ARGIA astekarian egindako elkarrizketa: "Ez dela desertuan bizi konturatu behar da euskalduna"
Alice Ball

**Alice Augusta Ball** (Seattle, 1892ko uztailaren 24a - Hawaii, 1916ko abenduaren 31) estatubatuar zientzilari eta kimikaria izan zen. Olio injektagarri bat garatu zuen, lepraren aurkako tratamendu eraginkorrena izan zena 1940ko hamarkadan antibiotiko egokien etorrera arte. Afrikar jatorriko lehen emakume estatubatuarra izan zen Hawaiiko Unibertsitatean masterra egin zuena.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Alice Ball 1892ko uztailaren 24an jaio zen Seattle-n (Washington, AEB), klase ertaineko familia batean. Bere gurasoak James Presley eta Laura Louise (Howard) Ball ziren. Aita egunkari editorea, argazkilaria eta abokatua izan zen. James Ball Sr. Hawaiira joan zen familiarekin 1903an, baina hurrengo urtean zendu zen. Horregatik, bere familiak 1905ean Seattlera itzultzeko erabakia hartu zuen.

Lau urte ondoren lizentziatura edo gradua lortu zuen Kimika Farmazeutikoan eta Farmazian. Hamar orrialdeko artikulua ere argitaratu zuen, bere farmazia irakaslearekin batera, *Journal of the Chemical Chemical Society* aldizkari ospetsuan: *"Benzoylations in Ether Solution"* izenburua zuena. eta Hawaiira joatea erabaki zuen kimikako masterra ikastera. 1915ean Estatu Batuetako lehen emakumea eta lehen afroamerikarra izan zen masterra lortu zuena Hawaiiko Unibertsitatean.

Bere ikerlari lana laburra izan arren, Ballek tratamentu berri bat sortu zuen Hansenen gaixotasunarentzat (lepra) 1940ko hamarkada arte erabili izan zena. Ostera, Hawaiko Unibertsitateak ez zuen bere lana aitortu ia 90 urtean. Azkenik, 2000. urtean unibertsitateak omenaldia egin zion, bere izena zuen plaka bat jarrita kanpusean zegoen *chaulmoogra* zuhaitz bakarrean. Estatuko gobernadore ordeak "Alice Ballen eguna" izendatu zuen otsailaren 29a.

2007an Hawaiko Unibertsitateak Ohorezko Domina eman zion.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cederlind, Erika (29 de febrero de 2008). “A tribute to Alice Bell: a Scientist whose Work with Leprosy was Overshadowed by a White Successor”. In *The Daily of the University of Washington.*
* Universidad de Hawái en Manoa. “Ball, Alice Augusta”. *ScholarSpace.*

## Kanpo estekak
Pilar del Río

**Maria Pilar del Rio Sánchez** (Castril , Granada, 1950eko martxoaren 15a) Espainiako kazetaria eta itzultzailea da .
## Biografia 
15 anai-arrebako familia batean jaio zen, eta Pilar da zaharrena.Granada, Sevilla eta Madrilgo unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Hainbat hedabidetan, prentsan, irratian eta TVEn lan egin du.

1986an portugaldar idazlea José Saramago, ezagutu zuen eta berarekin ezkondu zen 1988an. Saramagoren hainbat eleberri itzuli ditu gaztelaniara. Zenbait urtez Lisboan bizi ondoren, 1993an Lanzaroteko (Kanariar Uharteak) Tias herrira joan ziren eta elkarrekin egon ziren bertan 2010ean Saramago hil zen arte.

2010ean portugaldar nazionalitatea eskuratu zuen, bere burua iberoamerikartzat joz, eta Lisboara joan zen behin betiko, Pilar presidente den Jose Saramago Fundazioaren egoitza dagoen tokira, 

2010ean *Jose y Pilar* estreinatu zen, Miguel Gonçalves Mendesek zuzendutako dokumentala, non Jose Saramagorekin batera bi urte baino gehiagoz erretratatzen den, bere bizitza pertsonal eta profesionala erakutsiz idazle portugaldarrarekin batera. Geroago, Alfaguara- k *José y Pilar* *Conversaciones inéditas* liburua argitaratuko zuen filmean egindako elkarrizketa askorekin. 

## Gaztelaniara itzulitako Saramagoren lanak 
* *Todos los nombres*. Madrid. Aguilar, Altea, Taurus, Alfaguara, S.L. 1997.
* *La caverna*. Madrid. Aguilar, Altea, Taurus, Alfaguara, S.L. 2000.
* *El hombre duplicado*. Alfaguara, 2003.
* *Don Giovanni o el disoluto absuelto*. 2005.
* *Las intermitencias de la muerte*. 2005.
* *Ensayo sobre la lucidez*. 2006.
* *El viaje del elefante*. 2008.
* *Caín*. 2009.
* *Claraboya. (1952)*. 2011.
* *Alabardas, alabardas, Espingardas, espingardas*. José Saramagoren amaitu gabeko lana. 2014rako dago argitaratzea aurreikusita, Bilmunda aldizkariaren arabera.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2016ko azaroan, Espainiako Hezkuntza, Kultura eta Kirol Ministerioak emandako Arte eta Kultura LusoEspainiako saria jaso zuen Saramago Fundazioko sortzaile eta lehendakari lanagatik.
* Andaluzia Domina 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Documental "José y Pilar"
* Entrevista a Pilar del Río
* "La novela inédita de Saramago tiene que ser un aldabonazo en el mundo"
* Documentário" Jóse e Pilar" do cineasta Miguel Gonçalves Mendes na sessão de abertura do Doclisboa 2010
* Pilar, a mulher a quem Saramago se confiou
* Chico Buarque e Pilar Del Río participam de homenagem a José Saramago em São Paulo
* Pilar del Río requereu nacionalidade portuguesa
Laura Harrier

**Laura Ruth Harrier** (Chicago, Ameriketako Estatu Batuak, 1990eko martxoaren 28a) aktorea eta modelo ohia da. Harrier famatzen hasi zen Destiny Evans rola jokatu zuelako *One Life to Live* (2013) estatubatuar soap operan. Film handietan, Liz rola jokatuz egin zuen debuta, *Spider-Man: Homecoming* (2017) filmean.

Harrierrek are ospe handiagoa lortu zuen Patrice Dumas rola jokatuta, *BlacKkKlansman* (2018) filmean, eta Camille Washington rola jokatuta, Netflixen *Hollywood* (2020) miniseriean.

[thumb | eskuinera | Laura Harrier, [San Diegon, 2016an.]]

[thumb | eskuinera | Laura Harrier, [Cannesen, 2018an.]]

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laura Harrier, IMDb datu basean.
* Laura Harrier, Instagramen.
Altxorraren bila

thumb|Gazte batzuk altxorraren bila, pista bat aztertzen.
**Altxorraren bila** helburu bat bilatzeko pista batzuk jarraitu behar den jokoa da. Normalki, amaierako helburu horri *altxorra* deitzen zaio, eta parte-hartzaileek banaka edo taldeka zerrenda batean dauden ekimen guztiak egin behar dituzte bertaraino iristeko, normalki erosi behar izan gabe. Ohikoena talde txikietan parte-hartzea da, baina badaude bertsio indibidualak ere. Helburua pista guztiak aurkitu eta jarduera guztiak betetzen dituen lehen taldea izatea da. Altxorraren bila jokoaren beste bertsio batean parte-hartzaileek elementu ezberdinen argazkiak egin behar dituzte, eta lehiaketak abiaduraz gain balio artistikoa ere epaitu dezake.

Markus Montola jokoen historialariaren arabera altxorraren bila moduko jokoan antzinaroko herri-kiroletatik abiatu ziren. Oso jolas ohikoa da udalekuetan, baina gaur egun badaude ere helduentzako bertsioak, geocachinga bezalakoak, edo orientazioa bezalako kirola.

Interneteko altxorraren bila webgune sorta bat bisitatu eta bertatik pistak ateratzen egiten den jokoa da. Badira ere hacker kulturan oinarritutakoak, edo puzzleak soluzionatzeko helburua dutenak.

## Beste aldaera batzuk 
Letterboxinga aire zabaleko altxorra bilatzeko jarduera bat da, orientazio-elementuak, artea eta arazoak konpontzea uztartzen dituena, 1850eko hamarkadan sortua. Letterboxer-ek kutxa txikiak ezkutatzen dituzte sarbide publikoko lekuetan (parkeak edo landa irekiak, adibidez), eta kutxa katalogo inprimatuetan aurkitzeko pistak banatzen dituzte, webgune batean edo ahoz. 

Geocachinga aire zabaleko altxor-bilaketa joko bat da, non parte hartzaileek posizionamendu sistema global bat (GPS) edo nabigatzeko beste teknika batzuk erabiltzen dituzten ontziak ("geocache" edo "caches" deituak) ezkutatu eta bilatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
COVID-19 gaitzaren eragina haurren elikaduran

**COVID-19 gaitzak haurren elikaduran** izandako eragina nabaria izan da munduko zenbait lekutan. Eskolak itxiarazi dituzte eta milioika haurren elikadura arriskuan egon da eta dago oraindik ere. Izan ere, haur askoren elikagai-iturri nagusia eskolako jangela da.

Herrialde askotan, milaka haurren janari iturri nagusia eskoletan dago, haien eguneroko otordu bakarra izaten da. Ikastetxeak itxi egin direnetik, elikagai hori desagertu egin da, eta mundu osoan milioika haurrek ez dute eguneroko janaririk, honek munduan 370 milioi haurren elikadura eta osasuna arrisku handian jartzen du, Nazio Batuen Erakundearen datuen arabera.

## Eskola faltak eragindako gabeziak 
Pandemia egoerak, milioika haurren osasunerako ondorioek arazo larriak ekar ditzakete ume hauen garapenean. Ondorio larri hauek, besteak beste, gaixotasunak, eskolak uztea, pobreziatik ihes egiteko aukera, … dakartza eta hau zorigaitz handia izan daiteke. Zenbait herrialdetan eskola ez da ikasteko leku bat bakarrik; haur askorentzat, segurtasunaren arloan eta osasun eta nutrizio-zerbitzuetan duten salbamena da.

Pandemiaren eraginez, guzti honek arrisku larriak izango ditu eta ez bakarrik milioika umek ez izatea eguneroko janaririk bakarrik, baizik eta osasun arreta ere ez dute izango, txerto modura eta parasitoak ezabatzeko.

Pandemiak irauten duen bitartean ere, neskak dira kaltetuenak,  herrialde pobre askotan, otordu baten bermea nahiko arrazoia izan daiteke gurasoek, beren ongizatearen alde borrokatzen dutenak, alaba eskolara bidaltzeko, etxeko lan astunetan edo ezkontza goiztiarretan lan egitea saihestuz.

Adibidez FAOk (Elikadura eta Nekazaritza Erakundea) esaten duen bezala:

Pandemia dela eta eta eskola jantokien programak betetzen ez diren bitartean haurren elikadura-segurtasuna eta nutrizioa ez da betetzen eta gaixotasunei aurre egiteko ahuldu egiten dira ere.

Adibidez Sierra Leonan (2014-2016 urteetan) ebolaren birusak eragindako gaixotasunak, gosea eta malnutrizioa areagotu zituzten.

Orain zenbait herrialdetan goseagatik hildakoak egongo dira, COVID-19 gaitzarengatik hil ez izanagatik. Milioika familia lanik gabe eta elikadurarik gabe ere gelditu dira egun batetik bestera, eta honek janari falta areagotu egin du. Osasun krisi baten amaieran, elikagai krisi bati aurre egin beharko diogu, besteak beste.

Adibidez Estatu Espainolean ere, jateko laguntza eskaerak %50 igo dira hiri handietan. Konfinamendua hasi eta jarduera ekonomikoa eten ondoren, biziraupen-arazoak dituzten familien gorakada nabarmena egon da, koronabirusaren ondoriozko alarma egoera dela eta.

Orain munduko gobernuek haurren elikadura bermatzeko aukerak martxan jarri beharko dituzte eta bestela elikadura krisia larritu egingo da eta milioika haur kaltetuak izango dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zazpi jauzi

**Zazpi jauzi** edo **zazpi saltoak** Baztango herri-dantza bat da. Oso zabalduta dago Euskal Herri osoan, eta ohikoa da herri guztietako jaietan. Dantza Jauziak zazpi izan arte errepikatzen da. Ohikoa den ereduaz gain batzuetan hainbat bariazio ere ikus daitezke plazan. 

Dantzaren oinarria zazpi aldiz errepikatzen da, eta aldi bakoitzean jauziak egiten dira bukaeran; hasieran jauzi bakarra, dantzaren oinarria bigarren aldian errepikatu ondoren bi jauzi egiten dira eta horrela zazpira arte. Ez da ohikoa baina gorantz zazpira arte egin eta gero noizbait dantzak segitzen du beherantz jauzi bat egin arte jaitsi arte.

Autore batzuen arabera mutil-dantza bat da, baina beste batzuen arabera irri-dantza bat da. Ez da puntukako mutil-dantza, nahiz eta oinarrizko bi esaldi koreografiko eta musikalak errepikatzen den aldiro konpas bat gehitzen duen dantza. Koreografian konpas hori jauzi bihurtzen da. Jauziak zazpi izan arte errepikatzen da dantza gorantz, gero jauzi bat egin arte jaisteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zazpi jauziak doinua Oskorri Youtube
* Lekaroz: Zazpi jauzi 1923 Eusko Ikusgayak 07. Dantzan.eus
* Aiziritze 1989 zazpi-jauziak Dantzan.eus
* Iruñeko Erraldoiak: Zazpi Jauzi Dantzan.eus 2011/07/20
*Zazpi Jauzi. Tutoriala Maristak Bilbo .Youtube 
*Zazpi jauzi - Herri Dantzak Gorputz Hezkuntzan ikastaroa Oier Mendiola Youtube
*Zazpi Jauzi Eskoziako gaitarekin Donostiako Kontxan.  Aitor Ibero Twitter (2021-07-03). Basque folk dance (seven jumps) with Scottish bagpipes. 
*Zazpi Jauziak - Dantzari à Saint Jean de Luz Kaskarot Ziburu Youtube 
*Oskorri herri dantza Donostia 2010-10-31 Eskunabarrak Youtube
Ane Zuazubiskar

**Ane Zuazubiskar Iñarra** (Arrasate, 1997) kazetaria eta bertsolaria da.

## Ibilbidea 
Ikus-entzuneko Komunikazioko ikasketak egin zituen HUHEZIn, eta *Berria* egunkarian aritu izan da kazetari. Gaur egun, Euskadi Irratian dihardu lanean. *Goiena* aldizkarian zutabegile aritzen da.

Zortzi urte zituela hasi zen Arrasateko bertso-eskolan. 2019an, Gipuzkoako Bertsolari txapelketan parte hartu zuen, lehenengoz. Bertsotan egiteaz gainera, Arrasateko bertso-eskolan irakasle ere aritutakoa da, eta, gaur egun, Aretxabaletako Lekaixoka bertso-eskolako irakaslea da. Bertsolari gazteentzako B-lañon eta Lizardi sariak irabazi ditu. Osinalde sarian publikoaren saria irabazi zuen 2021ean eta lehiaketa 2022an.

2018an, *Erroak* film laburra aurkeztu zuen; berak zuzendutako filma da, eta gidoia ere berea da. Urte horretako Errenteriako Film Laburren lehiaketan Euskarazko Film Laburrik Onenaren saria jaso zuen.  Urte berean Huhezinema Film Laburren Jaialdian Fikzio Onenaren saria eta Argazki Onenaren saria jaso zituen Mondragon Unibertsitateko ikasleen sailean.

2021ean Gazte lokaletako ahotsak eta iritziak pantailara eraman asmoz sortutako *Zulora* websaio eta podcastak aukezten hasi zen.

## Txapelketak
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** Final-laurdenak (1): 2019
** Lehen fasea (1): 2024

## Sariak 
* B-lañon saria (1): 2019
* Lizardi saria (1): 2020
* Osinalde saria (1): 2022
* Argi Baltza saria (1): 2022 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ane Zuazubiskarren zutabeak, *Goiena* aldizkarian
* Ane Zuazubiskar Euskadi Irratiko *Arratsean* saioan, *Erroak* dela-eta
* Ane Zuazubiskar, BDB Bertsolaritzaren datu-basean
Adelina García Casillas

**Adelina García Casillas** 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan aktibista zen eta 19 urte zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da. 

## Biografia 
Adelina Hoyocasero, Ávilako probintzian jaio zen eta Guardia Zibil baten alaba zen. 1937 urtearen hasieran JSUko militante egin zen eta Julia Conesaren laguna izan zen. Hamahiru Arrosen artean mulato bezala ezagutzen da, bere azala ilun eta ezpain lodiengatik.

Etxera gutun bat bidali zioten galdeketa bat egin nahi ziotela esanez, eta bera boluntarioki joan zen, baina ez zen itzuli. Hala, 1939ko maiatzean Las Ventas emakumeen kartzelan sartu zuten eta bertan postari bezala lan egin zuen. Urte bereko abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren (gaur egungo Almudena hilerria) hilarrietan. Bere hilarrian bere izena "Avelina" bezala agertzen da, ziurrenik akats kaligrafiko bat dena.

## Memoria 
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historiaraliari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

## Erreferentziak
Elena Gil Olaya

**Elena Gil Olaya** (Madril, 1919) 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan aktibista zen eta 20 urte zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da. 

## Biografia 
1919an Madrilen jaio zen eta bertan bizi izan zen. 1937an JSUren militante egin zen. Gerraren amaieran Murtzian zegoen, baina bertatik Madrilera itzuli zen 1939ko apirilaren hasieran. Bertan bere lagun Rafael Muñoz Coutadok alderdiarentzat lan egiten jarraitzea proposatu zion. Victoria Muñozekin batera Chamartín de la Rosako sektorean, Sergio Ortizek bideratutako lan talde batean aritu zen.

1939ko ekainaren 3an atxilotu zuten beste 56 pertsonekin batera, JSU birsortzen saiatzea eta sabotaia eta konplot ekimenetan aritzea egotziz. 21 urte baino gutxiago zituen arren ez zuten Las Ventas emakumeen kartzelan adinez beherakoentzat zegoen departamentuan sartu. Urte horretako abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren (gaur egungo Almudena hilerria) hilarrietan.

## Memoria 
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historialariari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Capitana Alegría

***La Capitana Alegría*** edo ***Pour don Carlos*** 1920ko film-mutu bat da, Musidorak eta Jaime Lasuen Reischachek zuzendua. Neurri batean euskal kapitalarekin ekoiztutako lehen fikziozko filma izan zen. Aktore nagusia Musidora izan zen, surrealisten musa zena. 2021ean filma zaharberritu zen.

## Ekoizpena 
Pierre Benoit idazle frantziarraren eleberri batean oinarrituta dago, Karlistaldian oinarritua. Hondarribian eta Gipuzkoako beste leku batzuetan garabatu zen. Argazkilaritza Frank Daniau-Johnstonek eta Crouanek egina izan zen. Barnealdeak René Carrerek dekoratu zituen, eta bere emanaldi muturako E. Mathé Clementh eta Jacques Roques musikariek irudiei lagungarri zitzaien partitura egokia idatzi zuten.

Estatu Espainiarrean film hori *La Capitana Alegría* izenez eman zuten eta Frantzian *Pour Don Carlos* izenarekin.

## Argudioa 
Intriga guztia Musidorak antzeztutako Allegria Detchard amazonaren nortasun bitxian oinarritu zen. Bere aberastasun, edertasun eta estrategia militarrean zeuzkan trebetasun guztiak Espainiako Alfonso erregearen koroarengatik borrokatzen zuen Karlos Borboikoa erregegaiaren zerbitzutan jarri zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlo Ubbiali

**Carlo Ubbiali** (Bergamo, 1929ko irailaren 22a - *ib.*, 2020ko ekainaren 2a) italiar motoziklismoko pilotua izan zen. Txapelketako kategoria txikietan pilotu nagusia izan zen 1950eko hamarkadan. 39 Sari Nagusia irabazi zituen eta zortzi aldiz munduko txapelduna izan zen, bost 125 cc-koetan (1951, 1955, 1956, 1958, 1960) eta hiru 250 cc-koetan (1966, 1969, 1970).
Paulina Chiziane

**Paulina Chiziane** (Manjacaze, Gaza, 1955ko ekainaren 4a) Mozambikeko idazle bat da.

## Biografia 
Manjacazen, Gazako probintzian jaio zen, eta Maputoko aldirietan hazi zen, Eduardo Mondlane Unibertsitatean ikasi zuen, baina ez zituen ikasketak amaitu. Bost seme-alaben ama da eta senarrak abandonatu egin zuen idazle gisa lortutako arrakastarengatik.

1984. urtean ekin zion literatur jarduerari Mozambikeko prentsan ipuinak argitaratuz. Bere lehen lana, *Balada de Amor ao Vento* (1990),  Berez, gertakari historikoa da, Mozambikar idazle batek herrialdearen independentzia lortu ondoren argitaratutako lehen eleberria baita. Ondoren, beste hiru liburu idatzi zituen: *Ventos do Apocalipse* (1996), *O Sétimo Juramento* (2000) eta *Niketche, una historia de poligamia* (2002).

2014an, Enrike infantearen Ordenarekin kondekoratua izan zen. 

## Argitaratutako lanak 
* 1990, *Balada de Amor ao Vento*
* 1994, *Eu mulher... por uma nova visão do mundo*
* 1996, *Ventos do Apocalipse*. *Vientos del Apocalipsis*, trad. de Marta Rosa Sardiñas Urra y Teresita. Txalaparta, 2002.
* 2000, *O Sétimo Juramento*. *El Séptimo Juramento*, trad. Tarradellas de Alex, Takusan, 2008.
* 2002, *Niketche: Uma História de Poligamia*. *Niketche: una historia de poligamia*, trad. Comellas de Pere, El Cobre, 2004.
* 2008, *O Alegre Canto Da Perdiz*.
* 2009, *As Andorinhas*
* 2013, *Na mão de Deus*
* 2013, *Por Quem Vibram os Tambores do Além*
* 2015, *Ngoma Yethu: o curandeiro e o Novo Testamento*
* 2017, *O canto dos escravizados*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ALGOL 60

**ALGOL 60** (honen laburdura da: *Algorithmic Language 1960*), ALGOL programazio-lengoaien familiako kidea da. ALGOL 58-ren jarraipena izan zen, eta haietan hasi ziren lantzen kode-blokeak; `begin` eta `end` hitz gakoen artean biltzen ziren ekintza-multzo horiek, aurrerapen esanguratsua izan zen programazioa egituratua definitzeko bidean. ALGOL 60 habiatutako funtzioen definizioak esparru lexikalarekin ezartzen zituen lehen lengoaia izan zen. Programazio-lengoaia asko sortu ziren hortik geroago, besteak beste, Pascal, C, CPL, Simula, BCPL, eta B. Garai hartako ordenagailu guztiek ALGOL 60 kontzeptuetan oinarritutako programazio-lengoaia zuten.

Niklaus Wirth-ekh ALGOL 60-n oinarritu zen bere ALGOL W lengoaia sortzeko, garapen gehigarriekin geroago Pascal bihurtuko zena. ALGOLen bertsio ofizialek lehenengo aldiz argitaratu ziren urtearen arabera izendatu izan dira. Algol 68-k Algol 60-rekiko izugarri desberdina da eta partzialki kritikatu da, beraz, oro har, "Algol" lengoaia esaten denean Algol 60-ko dialektoei buruz hitz egiten ari da.

## Estandarizazioa 
ALGOL 60- COBOLekin - estandarizazioa bilatu zuten lehen lengoaiak izan ziren.

* ISO 1538: 1984 Programazio-lengoaiak - Algol 60 (egonkortua)
* ISO / TR 1672: 1977 ALGOLen oinarrizko sinboloen irudikapena ... (orain erretiratua)

## Kanpo estekak
George Borrow

**George Borrow** (Norfolk, 1803ko uztailaren 5a – Lowestoft, Suffolk, 1881ko uztailaren 26a) ingeles idazle, bidaiari eta filologoa izan zen.

Norfolk-en jaio zen, 1803ko uztailaren 5a, Britainiar Armadako ofizial baten semea. Edinburgoko Royal High School-en eta Norwich Grammar School-en ikasi zuen. Zuzenbidea ikasi zuen, nahiz eta bere interes nagusiak literatura eta hizkuntzak ziren. 1825ean Europako lehenengo bidaia garrantzitsuari ekin zion Frantzian eta Alemanian barrena. Geroago, Errusia, Portugal, Espainia eta Maroko bisitatu zituen. Mary Clarke-rekin ezkondu zen 1840ko apirilaren 23an, eta geroago Lowestoft-era joan zen bizitzera idatzi zituen bere literatura-lan gehienak.

## Bibliografia 
* *The Zincali* (1841)
* *The Bible in Spain* (1843)
* *Lavengro* (1851)
* *Romany Rye* (1857)
* *Wild Wales* (1862)
* *Romano Lavo-Lil* (1874)
Real Unión 2020-2021

Entrenatzailea:  Aitor Zulaika (14-16,20-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa

#### Baja neguan 
### Neguko merkatua 2021 
### Udako merkatua 2020 
## Kanpo estekak