open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beatrice Aboyade

**Beatrice Olabimpe Aboyade** (Ijebu Ode, Ogun estatua, 1935eko abuztuaren 24a – 2023ko martxoaren 3a) nigeriar liburuzaina eta Ibadango Unibertsitateko liburuzaintzako irakaslea izan zen. *World Encyclopedia of Library and Information Services* liburuaren arabera, Nigeriako liburuzaintzaren aitzindarietako bat izan zen. Irakasle izateaz gain, Ibadango Unibertsitateko eta Ile-Ifeko Unibertsitateko liburutegietan lan egin zuen.

## Bizitza 
Lehen mailako ikasketak Kristoren Elizako eskolan egin zituen, Porogunen, Ijebu Ode herrian.

Ez zen berehala liburuzain bihurtu, baina denbora labur bat eman zuen Nigerian Broadcasting Corporationen. 1962an Ibadango Unibertsitateko liburutegian hasi zen lanean liburuzain laguntzaile gisa. Handik gutxira, 1965ean, Ifeko Unibertsitateko katalogatzaile nagusi bilakatu zen. Hiru urte geroago Ibadango Unibertsitatera itzuli zen Irakurle Zerbitzuak zuzentzera. 1972an liburuzaintza irakasten hasi zen unibertsitate horretan. Bi seme eta bi alaba izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezra (2023ko filma)

***Ezra*** 2023ko Tony Goldwyn estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Maxek asko maite du Ezra, autismoa duen 11 urteko semea, baina, haren hezkuntza behar bereziak direla eta, etengabe aritzen da eztabaidan emazte ohi Jennarekin. Maxek bere karrera eta bikote bizitza arriskatu ditu *stand-up* komiko bihurtzeko, eta orain aitarekin bizi da, Stanekin. Ezra beste eskola batetik kanporatuko ostean, Maxek erabaki polemiko bat hartuko du: mutikoa hartu, eta ihesi abiatuko da herrialde osoan zehar.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gyula Kállai

**Gyula Kállai** (Berettyóújfalu, 1910eko ekainaren 1a – Budapest, 1996ko martxoaren 12a) hungariar politikaria izan zen, Hungariako lehen ministroa 1965etik 1967ra.

1930ean Budapesteko Unibertsitatean hungariera eta latina ikasten hasi zen eta 1932an Debrecen Unibertsitatera aldatu zen. Ikasten ari zela, 1931. urtean Hungariako Alderdi Komunistara batu zen, eta, horregatik, 1937an unibertsitatetik bota zuten, eta kazetari lanetan hasi zen.

Bigarren Mundu Gerran Miklós Horthyren alemanaren aldeko erregimenaren aurkako erresistentzian parte hartu zuen eta 1944an Alderdi Komunistaren birfundazioan parte hartu zuen.

1945ean alderdiko batzorde nagusiko kide izendatu zuten eta gobernuan zegoen estatu-idazkari izendatu zuten. 1948an errepublikako presidentearen bulegoko zuzendari bihurtu zen eta 1949an Kanpo Arazoetako ministro. 1951n atxilotu eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina 1954an askatu zuten. Errehabilitazioaren ondoren, alderdiko batzorde zentraleko kide izan zen berriro 1956ko uztailetik 1989ra arte.

1956ko Hungariako Iraultzan, János Kádárrek zuzendutako Behin-behineko Batzorde Exekutiboko kide izan zen. 1957an Errumanian erbesteratutako Imre Nagy galdekatu zuen, eta horri buruz egin zuen txostena erabakigarria izan zen Nagyren exekuziorako.

Ondoren, Kultura ministro (1957-1958), Estatu ministro (1958-1960), Ministro Kontseiluko presidenteorde (1960-1965), lehen ministro (1965-1967), parlamentuko presidente (1967-1971) eta presidentetza kontseiluko kide izan zen 1989ra arte.
Helena Matute

**Helena Matute Greño** (Bilbo, 1960) psikologo, unibertsitateko katedradun eta ikertzailea da.

## Bizitza 
Matute Psikologian doktorea da Deustuko Unibertsitatean, Psikologia Esperimentaleko katedraduna eta Psikologia Esperimentaleko Laborategiko (LABPSICO) zuzendaria da. Ikertzaile bisitaria izan da munduko hainbat unibertsitatetan, hala nola Belgikako Ganten, Australiako Sydney eta Queensland-en eta Estatu Batuetako Minnesotan.

Bere lantaldeak joera kognitiboak, ilusio kausalak, sasizientziak, sineskeriak eta teknologia berrien psikologia ikertzen ditu. Bere azken argitalpenek osasunari buruzko Interneteko bilaketekin, sintomei buruzko interpretazio subjektiboekin, eraginkortasunik gabeko tratamenduen sinesmenekin eta kausalitate-alborapenekin zerikusia duten buloak jorratzen dituzte. Argitalpen zientifikoetan laurogei ikerketa-artikulu baino gehiago idatzi ditu, gutxienez hamabi doktore-tesi zuzendu ditu eta zientzia-dibulgazioko hainbat liburu idatzi ditu, besteak beste, "*Teknologia Berrien Psikologia" ("Psicología de las Nuevas Tecnologías")* (2012) eta "*Gure Buruak Engainatzen Gaitu"* ("*Nuestra Mente nos Engaña")* (Shackleton Books, 2019). Matute Espainiako Psikologia Esperimentaleko Espainiako Elkarteko eta Psikologia Konparatuko Espainiako Elkarteko presidentea da. Jakiunde - Euskal Herriko Zientzia, Arte eta Letren Akademiako kide osoa. Prisma saria eta zientzia-dibulgazioko DIPC-Jot Down saria ditu.

## Argitaratutako lanak 
* Matute, H., Vadillo, M. A., Blanco, F., Orgaz, C., eta Vegas, S.: "*Zertan bereizten den euriaren dantza barometrotik eta presio baxuetatik: Gure ingurua azaltzen, aurreikusten eta kontrolatzen ikasteko moduari buruzko ikerketa bat*" ("*En qué se diferencia la danza de la lluvia del barómetro y de las bajas presiones: Una investigación sobre cómo aprendemos a explicar, predecir y controlar nuestro entorno")*. (2007), Arg. Deustuko Unibertsitatea).
* Beckers, T., De Houwer, J., Matute, H. (editoreak): "*Human Contingency Learning: Recent Trends in Research and Theory*" (2007, Hove: Psychology Press).
* Pineño, O., Vadillo, M. A., Matute, H. (editoreak): "*Ikaskuntzaren Psikologia" ("* *Psicología del Aprendizaje")* (2007, Ed. Alfabetoa).
* Matute, Helena; Vadillo, Miguel A.: "*Teknologia berrien psikologia: Interneterako adikziotik robotekin bizikidetzara*" ("*Psicología de las nuevas tecnologías: de la adicción a Internet a la convivencia con robots")* (2012, Ed. Sintesia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* link=Archivo:Cc_by_icon.png|40x40px Sarrera honek SINC Agentziak egindako artikuluaren zati kopiatuak edo eratorriak ditu, “Jendeak jakin behar du zientziak ez duela ziurtasunik ematen, baina horri bakarrik heldu behar diogu”, 2020ko urriaren 3an argitaratua Zientzia eta Teknologiarako Informazio eta Albiste Zientifikoen Zerbitzuaren (SINC) webgunean, Zientzia eta Teknologiarako Espainiako Fundazioaren mende dagoena.
San Fermín (itsasontzia)

***San Fermín*** bi bizkar eta 76 kanoiko lineako itsasontzia izan zen, izen bereko klaseko liderra, eta 1782an uretaratu zuten Espainiako Itsas Armadarentzat. Britainiar estandarren arabera, hirugarren mailako itsasontzi gisa sailkatu zuten,

## Historia 
1782ko abuztuaren 31n Francisco Mollinedo ontzi-kapitainak hartu zuen ontziaren agintea.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Alfredo Palacio

**Luis Alfredo Palacio González** (Guayaquil, 1939ko urtarrilaren 22a - *ibidem*, 2025eko maiatzaren 22a) ekuadortar sendagile eta politikaria izan zen. Ekuadorko presidentea izan zen 2005etik 2007ra.

Kardiologiako mediku espezialista izan zen lanbidez. Clevelanden eta Saint Louisen ikasi zuen, eta Guayaquilgo Unibertsitatean irakasle izan zen.

Osasun ministroa izan zen Sixto Durán Ballénen gobernuan. 2002ko hauteskundeetan parte hartu zuen Lucio Gutiérrezen hautagaitzan presidenteorde izateko hautagai gisa. 2005ean Kongresuak Gutierrez presidentea kargutik kendu ondoren, Palacio presidente izendatu zuten. Bere lehen neurrietako bat 1998ko konstituzioa aldatzea proposatzea izan zen. 2007an Rafael Correa presidente berriari eman zion boterea.
Margaret Amosu

**Margaret Amosu** (Ilford, 1920ko abuztuaren 3a – 2005) britainiar-nigeriar liburuzaina izan zen, 1963-1977 urteetan Ibadango Unibertsitatean aritu zena.

## Bizitza 
Margaret Amosu 1920ko abuztuaren 3an jaio zen Ilforden, Londres Handian. Harrow Wealdeko eskolan ikasi zuen James Britten, Nancy Martin eta Harold Rosenen eskutik. 1938an Lurreko Armadan sartu zen eta gero errematxatzaile gisa lan egin zuen hegazkin-fabrika batean. Komunista, sindikalista eta internazionalista izan zen, eta lantegiko ordezkari gisa, emakume langileek soldata osoa jasotzea bermatzen zuen.

1944an Arthur Melzer txekoslovakiar komunistaz maitemindu zen. 1945ean jakin zuen bere familia bizirik geratu zen alemaniar okupazioan, eta haiengana itzuli zen, Vaughan alaba izan baino egun batzuk lehenago. Ama ezkongabeen aurkako aurreiritziei kontrako borrokan, Chester Beatty Minbiziaren Ikerketa Institutuko liburuzain bihurtu zen 1948an. 1957an Erresuma Batuan ikasten ari zen Nunasu Amosu kolonialismoaren aurkako aktibista nigeriarrarekin ezkondu zen. 1960an Akwemaho alaba izan zuen eta 1963an Ibadanera joan zen bizitzera eta Ibadango Unibertsitateko liburutegian hasi zen lanean. Han, Afrikako sormen idazkeraren inguruko bibliografia bat kaleratu zuen, Afrikan zentratutako curriculuma garatzen lagundu zuen eta herrialdeko irakaskuntza ospitale nagusiko liburutegi berri baten eraikuntza gainbegiratu zuen. 1977an Ingalaterrara itzuli zen, Oxfordeko Phaidon Presseko liburuzain bihurtuz.

## Lanak 
* *A preliminary bibliography of creative African writing in the European languages* (1960)
* *Nigerian theses; a list of theses on Nigerian subjects and of theses by Nigerians* (1965)
* *25 years of medical research, 1948-1973 : a list of the papers published by past and present members of the Faculty of Medicine of the University of Ibadan from its foundation to November 1973* (O. Soyinka eta E. O. Osunianarekin batera, 1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faluche (ogia)

**Faluche**, "*Le pain du Nord*" (Iparraldeko ogia) bezala ere ezaguna, Nord-Pas-de-Calais (Frantzia) eskualdeko eta Tournai (Belgika) eskualdeko ogi tipikoa da.

## Forma eta osaera 
Ogia irinez, legamiaz, esne apur batez eta oliba olioz egina dago. Forma berezia du, oso zuria, biribildua, inperfektua eta zapala, eta ikasle frantsesek historikoki izan duten izen bereko kapelaren antza du. Horregatik du izen hori. Zuria izateaz gain, barrutik lodia da eta kanpotik ez du azalik. Egin berria jan ohi da, gosari gisa edo askari gisa, eta bero zerbitzatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Esteban (itsasontzia)

***San Esteban*** Espainiako Itsas Armadaren galeoia izan zen. Colindresko ontziolan eraikia, 1607an Lapurdi Itsasegiaren aurrean ekaitz batek hondoratu zuen.

*San Esteban* Espainiako armadaren 549 tonako galeoia zen. 9 metroko sakonera, 16,3 metroko zabalera eta 52,5 metroko luzera zuen. Bizkaiko eskuadroiarena izan zen, penintsulako iparraldeko kostaldeko defentsen arduraduna. 34 hilabetez izan zen zerbitzuan, 1604ko martxotik 1607ko urtarrilera arte.

Lisboatik Pasaiara zihoazen beste zortzi itsasontzirekin batera, *San Esteban* ontzia ekaitz batean harrapatuta geratu zen eta noraezean joan zen Bidarteko barratik gertu. 1607ko urtarrilaren 4an hondoratu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Praefectura

**Praefectura** (latinezko prefektura) Erromako lurraldean banaketa juridiko geografiko bat izendatzeko terminoa zen. Adibidez, "Capua" *municipium* bihurtu zenean, *praefecti* (ikus *praefectus*), *praetor* *urbanus*en izenean eta hur ordezkatzen, noizean behin hara bidaltzen zituen Erroamak jurisdikzioa egikaritzeko, eta agian, kappuarrek erromatar zuzenbidea berenganatzen laguntzeko, une horretan, botorik gabeko hiritarrak baitziren (*cives sine suffragio*). 

Geroago, horrelako *praefecti* (prefektuak) beste udalerri eta hiri batzuetan eta nekazaritza-zentroetan (*fora* eta conciliabula) aipatzen dira garaiko dokumentuetan, eta gainea ohikoak bilakatzen dira, eskubide osoko herritarren guneetan. Ez zituzten udalerrietako tokiko agintariak ordezkatzen, baizik eta lagundu egiten zieten. Erromatar hiritarren gune txikietan prefektu horiek agintari judizial bakarra izaten ziren batzuetan, baina, K.a. 215-211eko Campaniako matxinadaren ondorioz bertako autonomia abolitu ondoren, *praefecti* multzo berezi bat eratu zen, Erroman aukeratuak, tokiko jurisdikzioaren ardura esklusiboa hartzeko. 

Gerra Sozialaren ondoren, Italiako *praefecturae* (prefektura) zaharrak udalekin parekatu ziren, baina badirudi prozesu mailakatua izan zela, *praefectura* terminoa aurkitu baitaiteke Heraklearen Tauletako testuan.  Heraklearen Tauletak Lucaniako Heraklea greziar kolonia izandako hiriko hiri legeak dituen brontzezko palka batzuk dira, XVII. mendean aurkitu zituztenak, Cavoneren ibai ohean. Lur publikoak arautzen dituen *Lex Agraria Iulian*, *Lex Mamilia Roscia* ere deitutakoan ere agertzen da prefektu mota hori aipatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galette

**Galetteak** Bretainiako (Frantzia) espezialitate gastronomiko bat dira. Krepeen aldaera bat da. Ore gisa suge-ilarraren irina erabiltzen da, gari arruntarena erabili beharrean, eta ura. 

Bretainiako sukaldaritzan galetteak osagai gaziekin bete ohi dira (gaztak, haragiak, arraina, barazkiak, perretxikoak, etab.) Krepeak azkenburukoetarako gordetzen dira, nahiz eta bertsio gozoan ere badauden, Errege egunean Frantzia osoan jan ohi dena. 

La *galette complète* urdaiazpiko egosiz, Emmental gazta birrinduz eta arrautza bat platerean eginda betetako galette bat da. Beste galette tipiko bat *galette saucisse* da, saltxitxa duen galette bat eta normalean ziape pixka bat. Galetteak Bretainiako sagardo katilu batekin dastatu ohi dira.

Galeteak krepetegietan (crêpe eta galetteetan espezializatutako jatetxeetan) dasta daitezke, baina kaleko postuetan ere prestatzen dira, aire zabaleko merkatu txikien edo ikuskizunen esparruan (feria, kontzertuak, festa...)

## Kanpo loturak 
* Urdaiazpiko eta gaztadun galetteen errezeta
Lenago il

**Lenago il** edo gaur egungo grafian **Lehenago hil** Euzko Mendigoxale Batza (EMB) taldearen barruan antolatu zen eta 1936ko Gerra Zibilean sortu zen eusko gudarien bataloi bat izan zen. Bere izena Sabino Aranaren "Lenago ilǃ" olerki ezagunatik hartu zuen. Olerki hori Aranaren kartzelaldian idatzi zuen, eta euskal nazionalismoaren eta borroka ideologikoaren sinbolo bihurtua zen.

## Osaketa 
Batalloi honek 650 gudari inguru zituen, eta Jagi-jagi taldeak antolatu zituen. Euskal Herriaren askatasunaren, eusko abertzaletasunaren eta katolizismoaren aldeko ideologia irmoa izan zuten. Bataloiaren egoitza hasiera batean Santurtziko Santa Eulalia patronatuan eta gero Artean egon zen. Egoitza Santurtzin zegoenean 643 gudari izena emana zuten baloian. Hasiera batean gehienak gipuzkoarrak izan baziren ere, Abadiño, Iurretako eta Lekeitioko gudariak ere bazituen.

Abadiñon, batailoi honen oroimena bizirik mantentzen da, eta batzokian haien argazki historikoak erakusten dira. Horien artean, Elgetako frontean 1936ko udazkenean ateratako argazki bat nabarmentzen da, bertan hainbat gudari agertzen direlarik.

## Ikus, gainera 
* "Lenago il!" (Sabin Aranaren olerkia).
* Lenago il (musika taldea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Owens harana

**Owens harana**,  eta monoeraz *Payahǖǖnadǖ*, "Ura darion tokia", AEBetako Owens ibaiaren haran lehorra da, Kalifornia estatuaren ekialdean.

Sierra Nevada mendilerroaren ekialdean eta Mojave basamortua eta Arro Handiko basamortuaren artean hedatzen da.
SS Baldur

***SS Baldur***, lehen ***Jacob Christensen*** deitua, alemaniar zamaontzia izan zen.

## Historia 
*Jacob Christensen*en eraikuntza 1920an Sunderlandeko Blumer, John & Co enpresari mandatua eman zioten eta urriaren 11n uretaratu eta urte bereko azaroan entregatu zuten. Norvegiako bandera zuen britainiar jabetzako itsasontzia izaten jarraitu zuen 1923ra arte, Bergengo A/S D/S Mathilda ontzi-enpresari saldu ziotenera arte. Eskandinaviako herrialdeak ontziaren jabetza izaten jarraitu zuen 1940ra arte, Alemaniak Norvegia inbaditu zuen arte. Hori gertatzen zen bitartean, *Jacob Christensen* Rocheforteko portuan zegoen lotuta, Frantzian, motorraren arazo baten ondorioz.

Alemanek Frantzia inbaditu zutenean, Jacob Christenseneko eskifaiak, alemaniarren aurrerapenari ihes egiteko itsasontzia ez zela konponduta egongo ikusirik, itsasontzia hondoratu zuten 1940ko ekainaren 18an, tripulazioak britainiar ontzietan ihes eginez. Itsaspeko hau Bilbo parean *SS Hochheimer* erasotzetik zetorren, 1.762 tonako erregistro gordinekoa (TRB) eta *V-402* eta *V-405* patruila-ontzi alemaniarrek babestua, eta gauerdia pasata hondoratu zen alemaniar merkantzia-ontzia harrapatu zuen bere torpedoekin.

*SS Baldur*ren aurkako erasoak, zamaontzia hondoratzeaz gain, lau pertsona hil zituen: bi tripulatzaile alemaniar, frantziar bat eta Román Gabriel Pérez Quintana lotunearen arduraduna (Castro Urdiales, 49 urte). Zamalekua ere erabilerarik gabe geratu zen bi urtez, egokitu zuten arte. Erresuma Batuko Gobernuak barkamena eskatu zuen Espainiako ur jurisdikzionalak urratzeagatik, eta erantzukizun guztia itsaspeko komandantearengan deskargatu zuen. Arthur Dyer jatorri britainiarreko bilbotarrak, Bilboko MI6ko agenteak, Royal Navyko bere nagusiei *SS Baldur*ren posizioaz ohartarazi zien, etorkizuneko erasoa prestatzen ari zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casa del Mig

**Casa del Mig**, , Kataluniako Espainia Industriala parkean dagoen eraikin bat da, Sants-Montjuïc barrutian.

Maties Muntadas i Rovira enpresaburuak eraikiarazi zuen eta gaur egun udal instalakuntza bat da. Erdi puntuko arkudun ataria du.
Adetoun Ogunsheye

**Felicia Adetowun Omolara Ogunsheye** (jaiotzez **Banjo**; Benin City, 1926ko abenduaren 5a) nigeriar liburuzain eta irakaslea da, herrialdeko lehen emakumezko katedradun izateagatik ezaguna. Ibadango Unibertsitateko liburuzaintza eta informazioaren zientziako irakasle ohia da.

## Bizitza 
Adetowun Ogunsheye 1926ko abenduaren 5ean jaio zen Benin Cityn, Edo estatuan. Victor Banjo teniente koronelaren eta Ademola Banjo ingeniariaren arreba zaharrena da. Bigarren mailako ikasketak Lagosko Queen's Collegen egin zuen eta 1946an Yaba eskolan (gaur egun Yaba College of Technology) sartu zen emakumezko ikasle bakarra bihurtu zen. 1948an eskola horretan graduatu zen lehen emakume bilakatu zen. University College Ibadanen jarraitu zituen ikasketak. 1962an liburuzaintzako masterra egin zuen Simmons Collegen (Massachusetts).

Abadina Baliabideen Zentroko Liburutegia sortu du Ibadango Unibertsitatean.

Ibadango Unibertsitateko emakumezkoen egoitzetako batek bere izena darama.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1961: Ford International Fellow
* 1969: Simmons Collegeko *honoris causa* doktoretza
* 1979: Simmons Collegeko International Alumnus saria
* 1980: Fulbright diru-laguntza
* 1982: Ile-Olujiko *Iyalaje* titulua
* 1985: Emakumeen Hamarkadako Lorpen Bikainen Meritu Ziurtagiria
* 1990: Maiduguriko Unibertsitateko *honoris causa* doktoretza
* 2000: Nazioarteko Hezkuntzaren Ospearen Aretoa (Nigeria)

## Kidetza 
* 1982: Nigeriako Liburuzainen Elkartea
* 1985: Nigeriako Hezkuntza Akademia

## Lanak 
### Lan zientifikoak 
#### Liburuak 
* *A preliminary bibliography of the Yoruba language* (1963)
* *Nigerian Library resources in science and technology* (1970)
* *Nigerian women and development* (editore gisa, 1988)
* *Bibliographical survey of sources for early Yoruba language and literature studies, 1820–1970* (2001)
* *A break in the silence : a historical note on Lt. Colonel Victor Adebukunola Banjo* (2001)

#### Artikuluak 
* *The Role and Status of Women in Nigeria* (1960)
* *Library education in Nigeria* (1968)
* *Problem of Bibliographic Services in Nigeria* (1969)
* *Library education at Ibadan University, Nigeria* (1974)
* *The future of Library Education in Africa* (1976)
* *Abadina Media Resource Centre (AMRC): A Case Study in Library Service to Primary Schools* (1979)

### Haurrentzako liburuak 
* *My alphabet reading book* (1993)
* *My first alphabet book: A B C* (1996)
* *My first number book: 1 2 3* (1996)
* *Lara and Kariba* (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hostafrancs merkatua

**Hostafrancs merkatua**, , Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen merkatu bat da, Sants-Montjuïc barrutiko Hostafrancs auzoan.

1888an inauguratu zen eta Antoni Rovira i Trias arkitektoak eraikiarqzi zuen.
Ildefons Cerdà plaza

**Ildefons Cerdà plaza** edo **Cerdà plaza**,  edo *Plaça Cerdà*, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen plaza bat da, Sants-Montjuïc eta L'Hospitalet de Llobregat udalerritik hurbil.

Ildefons Cerdà arkitektoaren omenezko izena darama.
Sants plaza

**Sants plaza**, , Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen plaza bat da, Sants-Montjuïc barrutiko Sants auzoan.

1946an urbanizatu zen.
Sants kalea

**Sants kalea**, , Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen kale bat da, Sants-Montjuïc barrutiko Sants auzoko hiribide nagusia.
Harmon Harmon

**Harmon Harmon** (1980ko maiatzaren 15a) atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Griselda Blanco

**Ana Griselda Blanco Restrepo** (1943ko otsailaren 15a, Cartagena de Indias, Kolonbia - 2012ko irailaren 3a, Medellín, Kolonbia), kolonbiar narkotrafikatzaile eta kriminal bat izan zen.

Nagusiki, Medellingo kartelaren sortzaileetako bat izateagatik ezagun egin zen, AEBetako Miami hirian ere jardun zuen.
Gordon Heather

**Gordon Heather** (Rarotonga, 1990eko maiatzaren 14a) atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los Tortuga

***Los Tortuga*** 2024ko Belén Funes bartzelonar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Garai batean dortoka () deitzen zitzaien landako bizitza utzi eta hirira aukera hobeagoen bila joaten zirenei, bizkar gainean eramaten baitzituzten beren ondasun guztiak. Izen hori baliatu du Belén Funes zinemagile katalanak bere bigarren film luzerako.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liz Kimmins

**Liz Kimmins** Sinn Féin alderdiko politikaria da, 2025eko otsailetik Azpiegituren ministroa dena. Ipar Irlandako Batzarreko Newry eta Armagh hauteskunde barrutiko Legegintzako Batzarreko kidea ere bada 2020ko urtarriletik.

2025eko otsailaren 3an iragarri zen Lizek John O'Dowd ordezkatuko zuela Azpiegituren ministro gisa, Conor Murphy Seanad Éireann-erako hautatu ondoren Sinn Féin alderdiaren berrantolaketaren barruan.

## Hezkuntza 
Kimminsek Liverpoolen egin zituen graduko ikasketak, Belfasteko Queen's unibertsitatean graduondoko ikasketak egin aurretik.

Newry, Mourne eta Down Barrutiko Kontseiluko Kideen Interesen Erregistroaren arabera, non Kimminsek laburki aritu zen, Ipar Irlandako Gizarte Arreta Kontseiluko Gizarte Langile Erregistratua izan zen politikari lanpetu bihurtu aurretik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
  Ipar Irlandako Gobernua
Andoni Oilokiegi

**Andoni Ollokiegi Olaetxea** (Pasai Donibane, Gipuzkoa, 1992) euskal musikagile eta abeslaria da, rock eta pop-rock doinuak euskaraz uztartzen dituen artista. Musikari autodidakta izanik, gitarra, baxua, harmonika eta teklatua jotzen ditu, eta bere ibilbidea herriz herri kontzertuak eskainiz hasi zuen, Euskal Herriko jaietan eta kultur ekitaldietan parte hartuz. Telebistan ere ezaguna egin zen, ETB1eko 'Bago!az' saioan parte hartzeagatik, eta Gaztea irratiaren 'Dida' saioan egindako mashup musikalengatik.

2023an 'Bekataria' izeneko bere lehen diskoa kaleratu zuen, aurretik 'Erritmo Eroa' (2021) single arrakastatsua plazaratu ondoren. Bere abestiek rockaren energia eta poparen melodia uztartzen dituzte, eta letrak maitasuna, gizarte-kritika eta umorea bezalako gaiak jorratzen dituzte. Ollokiegiren estiloa autentikoa eta hurbila da, eta publikoarekin konektatzeko duen gaitasunak bereizten du.

Gaur egun, bere musika Spotify bezalako plataformetan entzungai dago, eta bere jarduera artistikoa sare sozialetan jarraitu daiteke, hala nola Instagramen (@andoniollokiegi) eta bere YouTube kanalean.

## Diskografia 
### Albumak 
* *Bekataria* (2023)
* *Alienatuta* (2024)

### Singleak eta EPak 
* *Erritmo Eroa* (2021). Single arrakastatsua, bere ibilbide musikalaren hasieran kaleratua.

## Kanpo estekak 
* https://www.berria.eus/tag/andoni-ollokiegi
* https://www.eitb.eus/eu/telebista/programak/kantugiro/bideoak/osoa/3365350/bideoa-andoni-oilokiegi-kantugiroko-irabazlea-lesakan/
* https://www.kulturklik.euskadi.eus/creacion/2024/alienatuta-/webkklik00-detalle/es/
* https://www.hamaika.eus/aktualitatea-hamaika/kultura-berriak/andoni-ollokiegi-zazpi-bekatuak-aurkitu-ditugu-bekataria-diskoan.html
* https://www.eitb.eus/eu/irratia/euskadi-irratia/programak/arratsean/audioak/osoa/9453038/audioa-andoni-ollokiegi-bekataria-diskoaz-arratsean-euskadi-irratian/
Lina Marín

**Felipa Cartas Orozco** (Unión Hidalgo, Oaxaca, 1944ko abuztuaren 12a – Mexiko Hiria, 1989ko ekainaren 23a), ***Lina Marín*** izen artistikoz ezagunagoa, zapoteka jatorriko mexikar aktorea izan zen, batez ere *A Man Called Horse* (1970) eta *El bueno para nada* (1973) filmetan antzezteagatik ospea lortu zuena.

## Bizitza 
Felipa Cartas Orozco Tehuantepeceko istmoko eskualdean jaio zen 1944ko abuztuaren 12an, Oaxaca estatuko Unión Hidalgo udalerrian.

Bigarren mailako paper garrantzitsuak egin zituen *La marcha a Zacatecas* eta *El último pistolero* (1969) filmetan, 1970ean *A Man Called Horse* filmean Thorn Rose izeneko emakume siux bat antzeztu baino lehen. Paper horrek nazioarteko ospea eman zion.

Ondoren, honako film hauetan parte hartu zuen: *Espérame en Siberia, vida mía* (1971, Mauricio Garcésekin), *Chanoc contra el tigre y el vampiro* (1972, Gregorio Casalekin), *Tacos al carbón* (1972, Vicente Fernándezekin), *El rey de Acapulco* (1972, Capulinarekin) eta *El Payo - un hombre contra el mundo* (1972, Jorge Riverorekin).

1973an estreinatu zen Capulinarekin batera parte hartu zuen bigarren filma, *El bueno para nada*, non emakumezko paper nagusia antzeztu zuen: María, Capulinaren neska-lagun indigena, Susana Alexander eta Pancho Córdovaren etxeko langilea. Film horretan egindako emanaldia izan zen Mexikoko zineman lortu zuen bere lorpenik handiena.

1980ko hamarkadaren erdialdean itzuli zen zinemara, *Lo que importa es vivir* (1987) filmean paper bat antzeztuz.

1989an hil zen bularreko minbiziaren ondorioz.

2016an, omenaldi bat egin zioten Unión Hidalgon, mural bat inauguratuz eta film labur bat estreinatuz.

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bohemundo III.a Antiokiakoa

**Bohemundo III.a Antiokiakoa** (1148 – 1201eko apirila) Antiokiako printzea izan zen 1163tik hil zen arte.

Konstantza Antiokiakoa eta Raimundo Poitiersekoaren semea izan zen. Tronura igo zen Antiokiako nobleek 1163an Konstantza tronutik kendu zutenean Teodoro II.a Armeniakoaren laguntzarekin. 1164an Alepoko gobernadoreak Bohemundo zuen Harim guduan, baina laster askatu zuten Bizantziar Inperioarekiko gatazka bat saihesteko. Bohemundo Konstantinoplara joan zen Emanuel I.a Komneno enperadoreari omenaldia egitera, eta Antiokian patriarka ortodoxo bat jartzeko konbentzitu zuten. Patriarka hau lurrikara batean hil ondoren, latindar patriarka bat ezarri zuen berriro. 1180an estrakomunikatua izan zen bere lehen emaztea arbuiatu ondoren.

Bizantziar Inperioaren aliatua izan zen. Bizantziarrei Zilizia okupatzen lagundu zien eta Alepo eta Damaskoko buruzagi musulmanekin ere aliatu zen Saladinoren aurka. 1187an bere seme Bohemundo Tripoliko konde izendatzea lortu zuen. 1188an Saladinok Antiokiako Printzerri ia osoa bereganatzea lortu zuen.

Gatazka luzea izan zuen Armeniarekin, Leon II.a Armeniakoaren politika hedatzailearen ondorioz. Hil ondoren, Ondorengotza Gerra hasi zen Antiokian.

## Genealogia
Wally Byam

thumb|Airstream atoia
'*Wallace Merle *Wally* Byam*' (1896–1962) asmatzaile estatubatuarra, ingeniari, garatzaile eta enpresaburu, bidaia-atoiaren fabrikatzaile aitzindarietako bat izan zen. Airstream Inc. konpainia sortu zuen. 1930eko hamarkadatik 1962an hil zen arte, Byam liderra izan zen automobilaren eta aisialdirako ibilgailuen kulturari lotutako maitasun-harremana eta ilusioa garatzen, baita produktuen ezaugarriaetan ere Estatu Batuaetako jendea autobide eta automobil bidaietan gero eta gehiago ardazten zen garaian.

## Byam aisialdiko bidaien saltzaile
1920ko hamarkadaren amaieran, estatubatuarrak trumilka hasi ziren bidaiatzen. Byamen atoi berria ezin hobea izan zen gero eta ezagunagoa zen mugikorren bizimodurako. Byam, beraz, bere planoen multzoak saltzen hasi zen bost dolarren truke. Gainera, atoi kit osoak saltzen zituen, eta Los Angelesko bere patioan egin zituen atoi amaituak. Haren lan eskergak 1929ko porrotetik bizirik atera zen. 1930erako, publizitatea eta argitalpenak alde batera utzi zituen, masonitaz egindako bidaia-atoien lanaldi osoko eraikitzaile bihurtzeko. Airstream enpresa 1931n sortu zen.

1934an, Hawley Bowlusek aluminiozko lehen atoi errematxatua garatu zuen, Road Chief izenekoa. Wally Byamek atoi horien salmentetan parte hartu zuen. Bowlusek bere atoi lerroa ekoizten jarraitu zuen, baina produkzioa 1936ko irailean amaitu zen. William Hawley Bowlus *The Spirit of St. Louis* (San Luisen espiritua) hegazkinean lan egin zuen hegazkin diseinatzailea zen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Knutsen O.A.S. Shipping AS

**Knutsen OAS Shipping** itsas garraio enpresa multinazionala da, normalean soilik **Knutsen** deitua. 

Konpainiak transbordadore-flota bat dauka, nazioartean produktu kimikoak garraiatzen dituena. Flota 41 gasontzik, petrolio-ontzik eta zamaontzik osatzen dute. 2009an, konpainiak 64 *onshore*-langile zituen ontzidiaren proiektuak eta funtzionamendua kudeatzeko, 430 langile administrari eta nazioarteko 800 langile inguru.

## Ontziteria
Hona hemen 2009ko itsasontziak:

#### Gasontziak 
#### *Offshore* 
#### Petrolio-ontziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trasmediterránea

**Compañía Trasmediterránea, S. A.**, normalean soilik **Trasmediterránea** deitua, transatlantiko-flota bat zuen espainiar ontzi-konpainia da. Kanarietako Naviera Armas taldekoa da. 1917tik penintsulako portu nagusiak (itsasartea-hegoaldea) espainiar uharterekin, Aljeriarekin eta Marokorekin lotzen ditu. Joan Marchek sortua, 1978an Industri Institutu Nazionalak bere kapitalaren %93,15a bereganatu zuen.

2002tik 2018ra Acciona izan zen akziodun nagusia, eta 2018an Accionaren akzioak Grupo Armasera pasatu ziren, akziodun nagusi bihurtuz. Orduan Mediterraneo utzi eta bertan zituen lineak Gruppo Grimaldiri saldu zizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ontzi-enpresa

ontzi-konpainia]]
**Ontzi-enpresa** edo **ontzi-konpainia** merkataritzako zenbait itsasontziren jabe den konpainia da. Merkataritzako ontzi propioak edo errentan hartutakoak erabiliz bidaiarien edo salgaien itsas garraioan aritzen den pertsona juridikoa da. Era berean, ontzi-jabea da lan horiek egiten dituen enpresaria.

Ontzi bat bere kontura eta arriskutik ustiatzen duen ontzi-enpresa, ontziaren jabea izan ala ez, armadore deitzen da. Sarritan, «ontzi-jabe» eta «armadore» terminoak berdin erabiltzen dira.

Lineako itsas garraioko konferentzia hainbat ontzi-enpresen talde bat da, eta ados jartzen dira linea jakin bateko itsas trafiko erregularraren zerbitzua eskaintzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beretter (musika taldea)

**Beretter** Bizkaiko musika taldea da, 2024an sortua. Hiru kidek osatzen dute: Ibai Zabala (ahotsa), Amets Arrazola (baxua) eta Ibon Juaristi (gitarra). Taldea Markina-Xemeinen sortu zen, nahiz eta abeslaria, Ibai, Lekeitiokoa izan.

Taldearen sorrera 2023. Resurrection Fest jaialdian izan zen, han ezagutu baitzuten elkar Ametsek eta Ibonek Ibai. Musikalki, metalcore, deathcore eta hardcore estiloak nahasten dituzte. Taldearen lehenengo kontzertua 2025ean izan zen, Etxebarriako Elizperock jaialdian.

Gaur egun, Beretter bere lehenengo proiektu musikala garatzen ari da, eta tokian tokiko eszenan hastapenak egiten ari da.

## Singleak 
* *RAWFLESH* (2025)
* *Mina/Zauria* (2025)

## Taldekideak 
* Ibai Zabala (ahotsa)
* Amets Arrazola (baxua)
* Ibon Juaristi (gitarra)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neelum Sharma

**Neelum Sharma** (1969ko martxoaren 7a – 2019ko abuztuaren 17a) indiar telebista aurkezlea izan zen, Doordarshan katean aritu zena. 2018an Nari Shakti Puraskar saria irabazi zuen, Indiako emakumeentzako sari zibil gorena.

## Bizitza 
thumb|left|Neelam Sharma (ezkerrean) eta Rashmi Tiwari.|209x209px
*Tejaswini* telebista saioaren bidez, Neelum Sharmak Indiako emakume arrakastatsuengan jarri zuen arreta. 

Doordarshan katean hasi zuen bere ibilbidea 1995ean eta guztira 20 urte baino gehiago eman zituen bertan. 2019ko abuztuaren 17an hil zen, 50 urte zituela, bularreko minbiziaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoille

**Andouille-a** (frantsesez  eta amerikar ingelesez  ahoskatua) frantziar eta cajun sukaldaritzako oso hestebete tradizionala da, kasuaren arabera, urdailarekin eta hesteekin edo txerri-haragiarekin eta gantzarekin egiten dena, ketua eta oso pikantea. Cajun aldaera XIX. mendean frantziar emigranteek Mundu Berrira, eta bereziki Louisianara, XVIII. mendean ekarri zuten errezeta frantsesaren eboluzioa da.

Andouillearen jatorria Erdi Aroan kokatzen da. Ez da nahasi behar *andouillette* saltxitxaren aldaera frantsesarekin.

## Andouille frantsesa 
Txerriaren digestio-hodiaren zatiekin egiten da, gazituta, lehortuta eta pago-egurrarekin keztatuta. Koiperik eta irinik gehitu gabe biribilkatzen dira, eta gatzarekin, piperbeltzarekin eta gozagarriekin ontzen da. Eskualde-barietateak daude, eta ospetsuenak Bretainiakoak eta Normandiako Vire hirikoak dira. Andouille ezaguna da bere azal beltzagatik, eta ez du berotu edo gisatu beharrik. Aperitibo edo sarrerako gisa hartzen da.

## Andouille cajun 
Txerri-haragi keztatu eta koipetsuarekin nahasia, espeziatua eta baratxuri, tipula eta ardoarekin lurrindua. Louisianako LaPlace herriak "andouillearen munduko hiriburu" izena du eta "Andouilleko Jaialdia" antolatzen du urtero, urrian, musikaren inguruan.

## Aldaerak 
Andouillearen aldaketa baten ondorioz, Calabriako eskualdean Nduja izeneko saltxitxa bat sortu zen Italiako hegoaldean.

## Etimologia 
Andouille izena, jada Erdi Aroan zegoena, latin arrunteko *inductile* hitzetik dator, inducere (sartu) latinezko aditzetik, tripa batean sartutako betegarriari dagokiona. Hestebeteen familiakoa da, beraz. Frantses hitzetik eratorriak dira Espainiako ipar-mendebaldeko androlla eta Italiako nduja ere.

## Kanpo estekak
John Korir

**John Korir** (Kitale, 1996ko abenduaren 2a -) Kenyako korrikalaria da. 2024ko Chicagoko Maratoiaren irabazlea izan zen, 2:02:44 denborarekin, historiako seigarren maratoi azkarrena bihurtuz. [4] 2025eko Bostongo Maratoia irabazi zuen 2:04:45 denborarekin, eta bere anaia Wesley Korirrek ere irabazi zuen 2012an, Bostonen irabazi duten lehen anaiak bihurtuz 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txerri-ukondo

**Txerri-ukondoa** txerriaren zatiketaren zati bat da: ukondoa hankako bi hezurren artekoan eratzen da. Ukondoak zapore gogorra du, oso usaintsua da, koipe ugari du eta prestatzen denean denbora luzez egosten egon behar da; errezeta batzuek hainbat ordu aipatzen dituzte.

## Gastronomia 
### Alemaniako eta Austriako gastronomia 
Alemaniako gastronomiako erreki tipikoa da, eta bereziki ezaguna Bavarian. Alemanez *schweinshaxe* izena hartzen du, baina Hachse, *Hechse*, Haxe, *Hämsche*, *Bötel* edo *Stelze* izenez ere ezagutzen da. Alemanian gatzetan egoten da gehienetan; Berlinen ilar-purearekin batera zerbitzatu ohi da. Alemaniako hegoaldean eta Austrian maiz aurkitzen da labean erreta. *Stelze* izeneko plater honen bertsio austriarra baratxuri eta txarpoli gatzunetan marinatu edo aurrez egosi ohi da, azala kurruskatsu geratu arte errez eta ziape, errefau min eta pipermin ozpinduarekin zerbitzatuz. Oro har, herrialde germaniarretan aza minkorrarekin (Eisbein mit Sauerkraut) ere zerbitzatzen da .

### Frantziako gastronomia 
Frantziako sukaldaritzan jarret de *porc* deitzen zaio. Ukondoa, Frantzian, plater nagusi gisa jan daiteke: labean poliki-poliki bere gantzean erre, gainazala kurruskatsua izan arte, eta, orduan, patatekin edo barazkiekin laguntzen zaio. Aza minkor alsaziarraren (*choucroute*) konposizioan sartzen da, eta noizean behin *petit salé aux lentilles* (dilista plater bat) osagaitzat erabiltzen da.

### Txinako geografia 
Batzuetan, Txinako sukaldaritzak poliki-poliki egosten ditu osagaiak saltsa lurrinduetan, hala nola soja-saltsan eta arroz-ardoan. Plater horietako bat da Shanghaiko ipar-mendebaldeko Suchow-Wuhsi eskualdean dagoen txerri-ukondoa azukrearekin.

### Poloniako geografia 
Poloniako sukaldaritzan, *golonka* aurrez marinatutako eta egositako txerri-ukondoa da, Berlinen eta Alemaniako iparraldean bezala. Jatetxeetako kartetan "golonka po Bawarsku" (bavariar erara) ikus dezakegu, labean erreta gainera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miklós Ybl

**Miklós Ybl** (Székesfehérvár, 1814ko apirilaren 6a – Budapest, 1891ko urtarrilaren 22a) hungariar arkitektoa izan zen.

Vienako Teknologia Institutuan graduatu zen eta 1832an Mihály Pollacken laguntzaile lanetan hasi zen. 1836tik 1840ra Henrik Kochekin lan egin zuen eta ondoren Munichera joan zen Arte Ederren Akademian ikastera. Italian ere ibili zen ikasten. Hungariara itzulita, Mihályren semea Ágoston Pollackekin elkartu zen, eta elkarrekin Ikervar gaztelua eraberritu zuten.

Yblen lehen lan garrantzitsua 1845 eta 1855 artean egindako Fot eliza izan zen. Bere lehen proiektuak estilo erromantikokoak dira eta ekialdeko eraginak dituzte. Azken lanetan ere estilo erromanikoa erabili zuen, eta 1860an Italiara egindako bigarren bidaia baten ondoren, estilo neo errenazentista egokitu zuen. Eraikin garrantzitsuak diseinatu zituen Budapesten eta, gainera, eliza eta gaztelu ugari probintzietan.

## Lan nabarmenak 
thumb|Yblen hilobia, Kerepesi hilerria, Budapest
* 1845–1849: Fót, Károlyi gaztelua.
* 1845–1855: Fót, eliza katolikoa
* c. 1852: Budapest, Grabovszky – (Rózsa-) etxea
* 1857–1858: Budapest, Ukuilu nazionalak
* c. 1860: Albertirsa, Szapáry kripta
* c  1860: Leányfalu, Gyulai etxea
* c. 1860: Gerla, Wenckheim gaztelua
* 1860–1864: Nagycenk, eluza katolikoa
* 1862: Kecskemét, eliza ebanjelikoa
* 1862–1865: Budapest, Festetics jauregia
* 1862-1864: Ečka, eliza katolikoa
* 1863: Budapest, Károlyi jauregia
* 1863–1864: Budapest, MTA eraikina
* c. 1865: Fegyvernek, Szapáry gaztelua
* 1865–1866: Budapest, Legebiltzarraren eraikin zaharra
* 1865–1879: Budapest, eliza katolikoa, Bakáts plaza
* 1867: Budapest, Pálffy jauregia
* 1867–1891: Budapest, István Szent basilika
* 1869: Pest lehen aurrezki-bankua
* 1870–1874: Budapest, Aduana-eraikina
* c. 1872: Parád, Ybl Hotela
* 1873–1884: Budapest, Hungariako Opera Nazionala
* 1874–1982: Budapest, Gazteluko kioskoa eta bazarra
* 1875–1879: Ókígyós, Wenckheim gaztelua
* 1880–1882: Parádsasvár, Károlyi gaztelua
* 1880–1891: Budapest, Gazteluko muinoaren birmoldaketa
* 1882–1888: Budapest, Budapest Clarisseum eliza katolikoa
* 1883–1884: Budapest, Széchenyi Jauregia
* c. 1888: Parád, Erzsébet Hotela

## Iruditegia 

Fót, Katolikus plébániatemplom.jpg|Fót eliza katolikoa
Károlyi Palace, Budapest.jpg|Károlyi jauregia, Budapest (Pollack Mihály plaza)
Corvinus_foepulet.jpg|Corvinus Unibertsitatea, Budapest
Aftnn St Stephen's Basilica.jpg|San Eztebe basilika, Budapest
Ikervár - Palace.jpg|Ikervár - Juregia

## Kanpo estekak
Samécouta

**Samécouta** edo **Samécouta Dantila** Senegal hego-ekialdean dagoen herria da, Kédougou eskualdean, Mali eta Gineako mugetatik hurbil. Kédougou hiritik 8 kilometro iparraldera dago.

## Historia 
Samécouta 1702. urtean sortu zuen Diakhanketar Diakhaby eta Touré leinuek, Boundoutarrengandik ihesi zetozela. 1894ko ekainean Senegalgo gobernadoreak bidalitako espedizio batek herria suntsitu zuen.

## Demografia 
Gaur egun herri txikia da, 2019ko erroldaren arabera 1.815 biztanle zituen. Gehienak Diakhanketarrak dira, eta erlijioz musulmanak.

## Ekonomia 
Nekazaritzan eta abeltzantzan oinarritzen da Samécoutako ekonomia. Urre labainketa tradizionala ere egiten da, eta ingurumen-kalte handiak eragiten ditu.

Arrain haztegi bat ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
McAfee Knob

**McAfee Knob**, AEBetako kolaleku geografiko eta behatoki bat da, Virginia estatuan, eta Apalatxe mendilerroan eta Catawba herrian, eta Roanoke udalerriaren ipar-mendebaldean.

Itsas mailatik 974 metroko garaieran dago.

Apalatxeetako bidezidorra ezagunaren kokaleku ospetsuenetakoa da, bertatik Catawba Haranaren ikuspegi bikaina baitago.
Elia Isenia

**Filomena (Elia) Isenia** (1958ko irailaren 23a), ***Mama Elia*** edo ***Doña Elia*** ezizenez ere ezaguna, curaçaotar abeslari, musikagile, poeta eta ipuin-kontalaria da.  

## Bizitza 
Elia Isenia 1958ko irailaren 23an jaio zen Deinen, Mercela Emmanuel eta Romualdo Iseniaren alaba. Bandabou eskualdean hazi zen, aitaren jaioterrian. 

Bandabou eskualdeko ikono kulturaltzat hartzen da curaçaotar musika estilo autentikoak lantzeagatik, hala nola seú, tambú eta tumba. Nazioarteko eszenatokietan ere abestu du, hala nola Kuban, Venezuelan, Dominikar Errepublikan, Ekuadorren, Surinamen eta Herbehereetan. 

2020ko Kòrsou ta Dushi kanpainaren baitan komunitateari egindako ekarpenagatik omendua izan zen beste hamaika curaçaotar ospetsurekin batera. 

## Diskografia 
* *Festival Di Tumba Curaçao 1999* (beste hainbat artistarekin batera)
* *Festival Di Tumba 40 Aña* (2000, beste hainbat artistarekin batera)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Springer Mountain

**Springer Mountain**, AEBetako Chattahoochee–Oconee Baso Nazionalan dagoen mendi bat da, Georgia estatuan. 1.149 metroko garaiera du.

Apalatxeetako Blue Ridge mendietan dago.

## Apalatxeetako Bidezidorra 
Apalatxeetako bidezidorraren hegoaldeko muturrean dago.
Francisca Cortés Picazo

**Francisca Cortés Picazo**, ezagunagoa "***La Paca***" ezizenaz (Espainia, 1955eko maiatzaren 20a) droga-trafikatzailea da, klan bezala ezagutzen den Romani droga-klaneko matriarka.

## Bizitza 
### Familia 
Senarra Francisco Pulet Rodriguez da, 'El Tarta' izenez ezagunago. Semea 'El Chirri' da, Francisco Fernández Cortés.

Klana Mallorcako uharteko Son Banya auzoan heroina eta kokaina kontuetan jardun du.

### Atxiloketa 
La Paca 2008ko uztailaren 2an atxilotu zuen Guardia Zibilak Son Banyan, beste 19 lagunekin batera, Kabul izena jarri zioten operazioan. 2013an aske utzi zuten. 22 urteko zigorra jarri zioten. 2024an ‘La Paca’ Son Banyara itzultzeak drogaren klanen arteko tentsioa areagotu zuen. Matriarka historikoa, espetxeko hirugarren graduan, berriz ere herrixka bisitatzera joan zen eta.

### *La Paca, matriarca de la droga* filma 
2019an Victoria Morell Salomek gidoia idatzi eta zuzenduere egin zuen*La Paca, matriarca de la droga* film dokumentala. Lan horretan Francisca Cortés Picazo, La Paca izenez ezagunagoa, 90eko hamarkadan Espainiako historiako narkotrafikatzaile handienetako bat bezala eratu zen. Son Banya izeneko txabola-herrixkan (Mallorca, Balear Uharteak), matriarkaren garroak gizarte maila guztietan zabaldu ziren, enpresari, politikari eta poliziengana iritsita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Jiray ur-jauzia

**María Jiray ur-jauzia** Perun aurkitzen den ur-jauzi bat da, Andeak mendikatean. Acopalca herriaren ondoan dago.

## Kokapena 
Áncash eskualdeko Huari probintzian dago, 3.407 metrotako altueran.

## Deskribapena 
Ande mendikatean mendi altuen oinean Chonta aintzira aurkitzen da. Aintzira hartatik ateratzen den errekaren urek osatzen dute María Jiray ur-jauzia. 300 metrotako erorketa dauka.

Ur-jauziaren azpialdean dagoen putzuan bainua hartzeko aukera ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montmorency ur-jauzia

**Montmorency ur-jauzia** () Quebecen (Kanada) aurkitzen den ur-jauzi bat da.

## Geografia 
Montmorency ibaiak egiten duen jauzia da San Laurendi ibaira iristear dagoenean. Quebec Hiriaren erdigunetik 12 kilometro eskasera dago.. Neguan zati handi bat izoztu egiten da, udan aldiz urak kolore horixka hartzen du azpiko arrokak duen burdin kopuru handiaren eraginez.

## Turismoa 
Ur-jauzien gainean zubi-eseki bat aurkitzen da eta funitel bat ere badago bisitariak ur-jauziaren oinarritik goraino igotzeko edota jaisteko. Eskailerak ere badaude.

## Iruditegia 

Irudi:ChutesMtMorency.jpg|Montmorency ur-jauzia udan.
Irudi:Chute Montmorency Pain de sucre.jpg|Montmorency ur-jauzia neguan.
Irudi:Chute Montmorency, Québec 4.jpg|Zubi esekia ur-jauziaren gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Montmorency ur-jauzietako parkearen webgunea
Katahdin mendia

**Katahdin mendia**, , AEBetako Maine estatuko mendirik garaiena da, Piscataquis mendilerroan. 1.606 metroko altuera du.

Apalatxeetako bidezidorraren helmuga edo abiapuntu iparraldekoena da.
Compañía Trasatlántica Española

**Compañía Trasatlántica Española**, normalean soilik **«La Trasatlántica»** deitua, transatlantiko-flota bat zuen espainiar ontzi-konpainia izan zen. Besteak beste, Atlantikoko esklabuen merkataritzan aritu zen. 

XX. mendeko lehen urteetan Naviera Pinillosekin lehia estua izan zuen. Konpainia horrek balio arkitektonikoko eraikinak izan zituen Santanderren, enpresaren egoitza zegoen lekuan, eta Bartzelonan, Antonio López López fundatzailea bizi zen lekuan.

## Historia 
«*La Trasatlántica*»k "Compañía de Vapores Correos A. López" delakoan du aurrekaria. Konpainia hori Kuban sortu zuten 1849an Antonio López y López eta Patricio de Satrustegui y Bris enpresari espainiarrek, 400 tonako lurrunontziarekin. 1857ko urtarrilean, hiru anai-arreba bikotek birsortu zuten. Guztien artean, Antonio López López izan zen konpainiaren ageriko buru nagusia.

Beste negozio batzuen artean, esklabuen trafiko klandestinoan aritzen zen konpainia hau. 1861ean, Konpainiak kontratu bat sinatu zuen Espainiarekin, non Penintsula, Antillak, Filipinak eta Mendebaldeko Afrikako kostaldearen arteko itsaso-komunikazioak bere gain hartu zituen. 2010ean «*La Trasatlántica*» hartzekodunen konkurtsoan sartu zen eta 2012an sozietatea desegin egin zen epailearen erabakiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Sherwin

**Mark Sherwin** (Adelaide, 1970eko urtarrilaren 22a) australiar atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Taea

**Patricia Taea** (Rarotonga, 1993ko maiatzaren 25a) atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shenandoah Parke Nazionala

**Shenandoah Parke Nazionala**, , AEBetako Blue Ridge mendietan dagoen parke nazional bat da, Virginia estatuan.

Mendebaldean Shenandoah ibaia eta Shenandoah harana dauzka.

1935eko abenduaren 26an sortua uzan zen eta 811,759 kilometro karratuko azalera du.

Bertako mendirik garaiena Hawksbill mendia da.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Hawksbill mendia

**Hawksbill mendia**, , AEBetako Virginia estatuko mendirik garaiena da, Madison konderrian eta Page konderrian. 1.234 metroko altuera du.

Shenandoah Parke Nazionaleko mendirik altuena da.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
Blood mendia

**Blood mendia**, , AEBetako Virginia estatuko mendirik garaiena da, Lumpkin konderrian eta Union konderrian. 450 metroko altuera du.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
Amicalola ur-jauzia

**Amicalola urjauzia**, , AEBetako Amicalola errekaren ur-jauzia da, Georgia estatuko Dawson konderrian.

222 metroko altuera du eta Georgia estatuko ur-jauzi garaiena da.

Izenak txerokieraz, *ama uqwalelvyi*, "ur turmoiltsuak" esan nahi du.
Gruppo Grimaldi

**Gruppo Grimaldi**  itsas garraioaren eta logistikaren sektorean lan egiten duen italiar multinazionala da. Grimaldi anaiek 1947an sortu zuten Napolin (bertan dago egoitza operatiboa), eta Palermon du legezko egoitza.

## Historia 
Gruppo Grimaldi 1947an sortu zen, egoitza nagusia Napolin zuela, eta, batez ere, Mediterraneoko arroan jardun zuen. 1969an, FIAT automobilen garraiorako konexio erregular bat hasi zen Italiatik Britainia Handira, eta alderantziz; ondoren, iparraldeko Europako beste herrialde batzuetara eta Eskandinaviako penintsulara hedatu zen, baita mendebaldeko Afrikako, Ipar Amerikako eta Hego Amerikako portu askotara ere. 2000. urteaz geroztik, Grimaldi Lines markako bidaiari-zerbitzua ere eskaintzen du Gruppo Grimaldik, Italiatik Sizilia eta Sardinia uharteetara, Bartzelonara, Tunisiara, Greziara, Marokora, Maltara eta Mediterraneoko beste helmuga batzuetara joateko.

## Taldeko enpresak 
* Grimaldi Euromed S.p.A.
* Grimaldi Deep Sea S.p.A.
* Atlantic Container Line ACL AB
* Minoan Lines SA
* Finnlines Plc
* Malta Motorways of the Sea Limited
* Trasmed GLE

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak