open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aizpea Garmendia

**Aizpea Garmendia** (Lazkao, Gipuzkoa, 1998) industria diseinuko ingeniaria, irakaslea, bertsolaria, bertso gai-jartzailea eta bertso saio aurkezlea da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Industria Diseinuko Ingeniaritza ikasi zuen Mondragon Unibertsitatean, irakaskuntzako masterra ikasi eta irakasle lanetan hasi zen. 

#### Ontziratze eta Bilgarrien Sari Nazionalak 
2019ko maiatzean, Mondragon Unibertsitateko Industria Diseinu eta Produktu Garapeneko Ingeniaritza graduko ikasleen parte hartze arrakastatsua Ontziratze eta Bilgarrien Sari Nazionaletan. Espainiako 20 unibertsitate ezberdinetako 450 ikasle baino gehiagok hartu zuten parte. Parte hartzaileek hainbat enpresek aurkeztutako erronkei erantzun behar izan zieten, Consum, GBFoods, Hinojosa, Logifruit, Virospack eta SPB enpresak hain zuzen ere.  

SPB enpresak (garbiketa produktuetan espezialistak) aurkeztutako erronka garbigarrien eskaintzari birkargatzeko formatu berriak gehitzean oinarritzen zen, erabiltzaileari hasierako ontziratzea berrerabiltzea ahalbidetuz eta ontziratzearen bizi-zikloa luzatuz, azkenean birziklatzen den arte. Kategoria horretan 25 proiektu ezberdin aurkeztu ziren, eta Ingenieritza graduko 3. mailako Ariane Atxa eta Jone Sarasolaren “ECO-Blink” proiektua izan zen irabazlea eta Naia Bergaretxe eta Aizpea Garmendia gelakideek, ostera, lehen áccesit-a lortu zuten. Azken hauek “Puzzle” proiektua aurkeztu zuten. Proposamena botila batean oinarritu zen, birkargatu daitezkeen garbiketarako produktuetarako, hutsik eta modu konpaktuan saltzeko. Erabiltzaileak etxera iritsi ostean birkargatuko luke ontziratzea, botila garraiatzeko garaian espazioaren aprobetxamendua erraztuz.

### Bertsolaritza 
Goierriko bertso-eskolan ibilia da, zenbait taldekako eta bakarkako eskolarteko txapelketatan parte-hartuz. 2016ko apirilean Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketako finala jokatu zuen. Gipuzkoako Eskolarteko txapelketan bigarren egin zuen eta Euskal Herriko txapelketarako sailkatu zen.

2021ean hasi zen gai-jartzaile lanetan eta 2024an Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan gai-jartzaile lanak egin zituen.

## Sariak  
* 2017ko maiatzaren 11n, Arrautza Jaurtiketako Industria Diseinuko Lehiaketa irabazi zuen Jone Sarasola eta Julen Altierirekin batera. Helburua izan zen Unibertsitateko ikasle edo langileek tramankulu bat diseinatzea, jaurtzekoa zen arrautza babesteko, eta arrautza apurtu barik urrunen jaurtitzen zutenek irabazi zuten. Irabazleak, hegaldi dotoreena egin zutenak, Julen Altieri, Aizpea Garmendia eta Jone Sarasolak osatutako taldea izan zen.
* 2019an, lehen *accesita* Ontziratze eta Bilgarrien Sari Nazionaletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa, Aizpea Garmendia bertsotan: Senegaldik etorri zinen Euskal herrira duela bost urte, behin behineko lana zelakoan ostatuz ostatu aterkiak eta betelakoak saltzen   hasi zinen 2016-06-04 Ereñotzu
Luis Balbuena

**Luis Ramón Balbuena Castellano** (Fontanales, Moya, Kanaria Handia, 1945eko urtarrilaren 22a) matematikari, irakasle, idazle eta politikari espainiarra da, eta Kanarietako Gobernuko Hezkuntza kontseilari izan zen.

## Biografia 
Luis matematikan lizentziatua da Santiago de Compostelako Unibertsitatean. La Lagunako Matematika Fakultateko irakasle izan zen 1969tik 1975era, eta bigarren hezkuntzako matematikako katedraduna 1975tik 2005era; Huelvako Emakumezkoen Institutuan, Tejina-ko Antonio González-en eta La Lagunako Viera y Clavijo-n aritu zen lanean.

Bere jardun profesionalean zehar, matematikaren irakaskuntzarekin lotutako hainbat sari irabazi zituen, horien artean lau Giner de los Ríos sari, eta dinamizazio matematikorako hainbat ekintza sustatu zituen. 2000. urtean, maiatzaren 12a Matematikaren Eskola Eguna izendatzea proposatu zuen. Batez ere Hezkuntza Matematikoarekin lotutako liburuak argitaratu ditu, baita artikulu ugari ere aldizkari espezializatuetan eta egunkarietan. Horrez gain, dibulgazio zientifikoko lanak egin ditu prentsa, irratia eta telebistan.

1977an, beste hiru irakaslerekin batera (Ángel Isidoro, Manuel Linares eta Antonio Martinón), Isaac Newton Kanariar Matematika Irakasleen Elkartea sustatu zuen —mota horretako lehena Espainian—, eta bertako lehen idazkari nagusia izan zen. 1989an, Matematika Irakasleen Elkarteen Espainiako Federazioa sortu zen, eta bertako idazkari nagusi izan zen 1991tik 1996ra. Gobernu Batzordeak Iberoamerikarekiko harremanetarako bokale izendatu zuen, eta bere ahaleginak Hezkuntza Matematikoko Elkarteen Iberoamerikako Federazioa (FISEM) sortzera bideratu zituen; hori guztia 2003an burutu zen, erakundea Puerto de la Cruzen, Tenerife, abian jarri zenean. Idazkari Nagusi aukeratu zuten (2003, 2010), Celia Carolino irakaslea, Brasil, presidente zela.

1983 eta 1987 artean, Hezkuntza sailburua izan zen Jerónimo Saavedra sozialista buru zuen Kanarietako lehen gobernu autonomoan. Sailaren antolakuntzari lotutako gaiez gain, eskola-eraikuntzarako programa anbiziotsu bat garatu zuen, ikastetxe publikoen sarearen prekarietatearekin amaitu zuena.

1991 eta 1995 artean, San Cristóbal de La Lagunako Udaleko zinegotzia izan zen, José Segura Clavell alkate zela.

## Sariak 
* 2009: Matematika Irakasleen Elkarteen Espainiako Federazioako Gonzalo Sánchez Vázquez saria
* 2015: Kanarietako Urrezko Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nácere Hayek

**Nácere Hayek Calil** (Santa Cruz Tenerifekoa, 1922ko irailaren 15a – *ibidem*, 2012ko apirilaren 24a) Libanoko jatorria zuen matematikari espainiarra izan zen, La Lagunako Unibertsitateko Matematika Fakultatearen sortzailea.

## Biografia 
Santa Cruz Tenerifekoan jaio zen, libanoko familia batean. Hayekek Santa Cruzeko Ireneo Gonzalez Institutuan ikasi zuen, eta ondoren, La Lagunako San Cristobaleko Canarias Cabrera Pinto BHIn. Ondoren, matematika ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitatean.

Unibertsitate-ikasketak amaitu ondoren, Matematika Katedrako irakaslea izan zen Tenerifeko uharteko hainbat zentrotan, besteak beste, Kanariar Uharteetako IES Canarias Cabrera Pinto, La Lagunako Unibertsitateko Aparejadoreen Eskola Teknikoa eta Nautikako Goi Eskola, besteak beste.

1968an Matematikako katedra hartu zuen La Lagunako Unibertsitatean, eta bertan garatu zuen bere irakaskuntza- eta ikerketa-lana, 1987an erretiroa hartu zuen arte. Irakasle emeritu gisa jarraitu zuen 2010era arte. Bere ibilbide zientifikoan, 200 ikerketa-lan inguru argitaratu zituen indize zientifiko handiko aldizkarietan, eta ikertzaile gazteak prestatzen egindako ekarpena nabarmendu zuen. Sevillako eta Kanaria Handiko Las Palmaseko unibertsitateetako katedrak ere izan zituen. Gainera, Kanarietako Zientzien Akademiako presidente izan zen.

1999an Kanarietako Gobernuak emandako Ikerketa eta Berrikuntza Saria eman zioten.

Estatistika eta Operazio Ikerketaren Elkarteko Ohorezko kidea (1978), Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidenteordea (1970-1998), Kanarietako Matematika eta Kultura Korporazioetako Nazioarteko Hainbat Elkartetako kidea ere izan zen.

## Aitorpenak 
* 1998: La Lagunako Unibertsitateko Urrezko Domina.
* 1999: Ikerketa eta Berrikuntzako Kanarietako Saria.
* ​2002: Kanariar Uharteetako Ordenako Gurutze Handia.
* ​2005: La Lagunako Unibertsitateko Fisika eta Matematika plazari "Nácere Hayek" izena eman zitzaion.
* ​2012: Santa Cruz Tenerifeko Salamanca auzoko zubi bati "Nácere Hayek Calil" izena eman zitzaion.
* 2022: Omenaldia La Lagunako Unibertsitatean bere jaiotzaren mendeurrenean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdalaati Iguider

**Reda Abdalaati Iguider** (arabieraz: عبد العاطي إيكدير; 1987ko martxoaren 25ean jaioa) 1500 metroko lasterketan espezializatutako korrikalaria da. 1500 metrotan, Londresko Olinpiar Jokoetako brontzezko domina irabazi zuen eta 2012ko Munduko Txapeldun Aretoan. 2015eko uztailaren 17an Monakon jokatu zen Herculis Diamond League Meeting-ean 1500 metrotan egindako 3:28:79ko denbora pertsonala lortu zuen, eta distantzia horretan inoizko hamazazpigarren gizonik azkarrena da. 2012ko Munduko Txapelketa Aretoan irabazi zuen, 1500 metroko proban.

## Marka pertsonal onenak 
* 800 metro - 1:46.67 (2015)
* 1000 metro - 2:19.14 (2007)
* 1500 metro - 3:28.79 (2015)
* Milia - 3:49.09 (2014)
* 3000 metro - 7:30.09 (2016)
* 5000 metro - 12:59.25 (2015)
* 1000 metro - P. Estalian - 2:19.33 (2005)
* 1500 metro - P. Estalian - 3:34.10 (2012)
* 3000 metro - P. Estalian - 7:34.92 (2013)

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Irati Agirreazaldegi Garcia

**Irati Agirreazaldegi Garcia** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1977) bertso irakaslea, gai-jartzailea eta bertso saio aurkezlea.

## Bizitza 
### Bertsolaritza 
Elgoibarko bertso eskolan hasi zen bertsotan eta eskolarteko txapelketetan parte hartu zuen. Elgoibarren irakasle gisa ere jardun zuen. Bergarako ikastolan ere eman zituen eskolak eta hango bertso eskolako kide ere izana da. 

Elgoibar eta Bergarako hainbat saiotan jardun du gai jartzaile lanetan, baita Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irati Sanchez de Arevalo

**Irati Sanchez de Arevalo Pikasarri** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1997) irakaslea, bertso saioetarako gai-sortzailea, gai-jartzailea eta bertso saio aurkezlea da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Ingeles Ikasketetan graduatua. Mondragon Unibertsitatean Irakaskuntza Masterra ikasi zuen. Eskola laguntza pertsonalak ere eman ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohamed Katir

**Mohamed "Mo" Katir El Haouzi** (1998ko otsailaren 17an jaioa) distantzia ertaineko eta luzeko korrikalaria da. Marokon jaio eta Espainian hazi zen, brontzezko domina irabazi zuen 1500 metroko proban 2022ko Munduko Atletismo Txapelketan, eta zilarrezko domina 5000 metroko proban 2023ko Munduko Atletismo Txapelketan. Katirrek zilarra lortu zuen 5000 metroko proban 2022ko Europako Txapelketan.

Katirrek hiru Espainiako errekor ditu (1500 m, 3000 m, 5000 m), bi aldiz txapeldun nazionala da eta Europako errekorraren jabea da 3000 metroko proban.

Katir bi lehiaketa-debeku betetzen ari da aldi berean, anti-dopin arau-hausteengatik, 2026ko otsailean eta 2028ko otsailean iraungiko direnak, hurrenez hurren.

## Biografia 
Ksar el-Kebirren (Marokon) jaioa, Mohamed Katir 5 urte zituenetik hazi zen Mulan (Murtzia).[2][3][4] Katir lehenago espainiar gisa gazteen lehiaketetan parte hartu eta Espainiako kros txapelketa nazionala irabazi bazuen ere, Espainiako herritartasuna lortu zuen 2019ko urrian, 4 urteko prozesu baten ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Golda Rosheuvel

**Golda Rosheuvel** (Guyana, 1970eko maiatzaren 2a) aktore eta abeslari guyandar-britainiarra da. Antzerkian egindako lanagatik eta pantailako paper batzuengatik da ezaguna, batez ere Netflixeko *Bridgerton* telesailean Karlota Mecklenburg-Strelitzeko erreginaren papera egiteagatik.

## Lehen urteak 
Guyanan jaio zen Rosheuvel, aita guyandarra eta ama ingelesa zituela. Anaia bat du. Bost urte zituela joan zen Ingalaterrara bizitzera.

## Ibilbidea 
Hauek dira Rosheuvelek antzerkian egindako lanak: *Porgy and Bess*, *Macbeth*, *Neguko ipuina*, *Romeo eta Julieta*, *Angels in America*, *Bad Girls: The Musical* eta *Jesus Christ Superstar*. 2018an, Otelo lesbiana bat interpretatu zuen Rosheuvelek.

2019an, *Bridgertondarrak* garaiko draman (Netflix, Shonda Rhimesek ekoitzia), Charlotte erreginaren papera egiteko aukeratu zuten Rosheuvel. Telesaila 2020ko abenduaren 25ean estreinatu zen, kritikariek aipamen positiboa egin zioten.

## Filmografia 
; Zinema

; Telebista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariasun Oteiza Agirre

**Mariasun Oteiza Agirre** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1948ko abuztuaren 28a - Eibar, Gipuzkoa, 2026ko urtarrilaren 11) makinaria saltzailea, bertso gai-jartzailea, aurkezlea, bertso irakaslea eta gai-emailea izan zen.

## Bizitza 
Elgoibarko Altzola auzoan (Gipuzkoa) jaio zen. Jaiotetxea utziz gero, Eibar izan zuen bizileku. Ezkondua, lan-inportazioko makinaria salmenta arloko Egasa enpresan egin zuen lan urte askotan herrigintzari eskainitako lan eskergarekin uztartuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merteuil (telesaila)

***Merteuil*** frantziar telesail dramatikoa da, Pierre Choderlos de Laclosren *Harreman arriskutsuak* eleberrian libreki oinarrituta.

## Sinopsia 
Isabelle de Merteuil gazteak, Valmontek umiliaturik, bere ohorea eta posizioa galtzen ditu. Sumindurik, igoera zorabiagarri batean murgiltzen da, moraltasun eta botere orori desafio eginez, mundu libertinotik hasi eta Luis XV.aren gorteraino. Askatasunaren aldeko borrokaren amaieran, erabaki latza izango du zain: maitasunaren eta mendekuaren artekoa.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Sentinelles (telesaila)

***Les Sentinelles*** () frantziar telesail fantastiko laburra da, Guillaume Lemansek eta Xabi Moliak Canal+erako sortua. Xavier Dorison eta Enrique Brecciaren izen bereko komikian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Lehen Mundu Gerraren hasieran, Gabriel Ferraud soldadu frantziarra larri zauritu zuten borroketan. Super soldaduak sortzeko asmoa duen Armadaren esperimentu ultrasekretu batean hautatua, arauz kanpoko gaitasuna ematen duen odol-serum bat inokulatuko diote. Orain, indartsuago, bizkorrago eta erresistenteago, Zentinelekin elkartzen da, bere ezaugarri bereko soldaduek osatutako elitezko unitate batekin. Era berean, kontrolik gabeko biolentzia eta naturaz gaindiko lotura telepatiko baten biktima da etsaien kanpamenduko soldadu bikain eta boteretsu batekin. Gabrielek aurre egin beharko dio gerraren patua erabakiko duen errealitate berri eta beldurgarri honi.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Grandes Personnes (2007ko filma)

***Les Grandes Personnes*** 2007ko Anna Novion franko-suediar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da. 2008ko Cannesko Zinemaldian estreinatu zuten.

## Sinopsia 
Albertek bere alaba Jeanne bere 17 urtebetetzea ospatzeko, oporretan Suediako uharte batera, Göteborgeko uhartedira, eramango du. Albertek altxor bikingo bat bilatu nahi du. Baina haien alokairua okupatuta dago iristen direnean, eta ez da ezer gertatuko espero zen bezala.

## Aktoreak 
* Jean-Pierre Darroussin : Albert
* Anaïs Demoustier : Jeanne
* Judith Henry : Christine
* Lia Boysen : Anika
* Jakob Eklund : Per
* Björn Gustafsson : Johan
* Anastasios Soulis : Magnus
* Dag Malmberg : Magnusen aita
* Asa Karlin : Magnusen ama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Göteborgeko uhartedia

**Göteborgeko uhartedia** () Suediako uhartedia da, Skagerraken uretan dagoena. Göteborg udalerriaren parean dago, Västra Götalandeko konderrian. Bitan banaturik dago: iparraldeko uhartedia (*Norra skärgården*) eta hegoaldeko uhartedia (*Södra skärgården*)

Sago nordikoetan **Elfarsker** () zioten, Göta ibaiaren bokalea bertan baitago. Bikingoen Aroan holmgang (dueloak) egiteko leku ospetsua izan zen.

## Iparraldeko uhartedia
Öckerö udalerria osatzen du, Bohuslän probintzia historikokoa. Ferriz Lilla Varholmenekin loturik dago. Honako uharteek osatzen dute:
*Björkö
*Fotö
*Grötö
*Hyppeln
*Hälsö
*Hönö
*Kalvsund
*Källö-Knippla
*Rörö
*Öckerö

## Hegoaldeko uhartedia
Göteborg udalerriaren Södra skärgården barruti administratiboa osatzen du, Västergötland probintzia historikokoa. Ferriz Saltholmenekin loturik dago. Honako uharteek osatzen dute:
*Asperö
*Brännö
*Donsö
*Knarrholmen
*Kårholmen
*Källö
*Känsö
*Köpstadsö
*Sjumansholmen
*Stora Förö eta Lilla Förö
*Styrsö
*Vargö
*Vrångö

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilketa bat iragartzen da

***Hilketa bat iragartzen da*** () Agatha Christiek idatzitako detektibe-eleberria da. 1950eko ekainean argitaratu zuen Collins Crime Clubek. Jane Marple detektibe ospetsuaren sailekoa da.

2026an Amaia Gurbindok *Hilketa bat iragartzen da* izenburupean euskaratu eta Igela argitaletxeak eman zuen argitara.

## Pertsonaia nagusiak 
* **Biktimak**
** Rudi Scherz
** Dora Bunner («Bunny»)
** Miss Murgatroyd
* **Ikertzaileak**
** Miss Marple
** Craddock inspektorea
** Fletcher sarjentua
** Rydesdale komisario
* **Little Paddocksen bizi diren susmagarriak**
** Letitia Blacklock («izeko Letty»)
** Patrick Simmons
** Julia Simmons
** Phillipa Haymes
** Mitzi
** Dora Bunner («Bunny»)
* **Little Paddocks bizi ez diren susmagarriak**
** Mrs Swettenham
** Edmund Swettenham
** Amy Murgatroyd
** Miss Hinchliffe («Hinch»)
** Archie Easterbrook
** Laura Easterbrook
** Diana («Bunch») Harmond
** Julian Harmond bikarioa
** Myrna Harris
* **Besteaks**
** Belle Goedler
** Tiglath Pileser, katua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Werther (opera)

***Werther*** Jules Masseneten lau ekitaldiko opera bat da, Édouard Blau, Paul Milliet eta Georges Hartmannen frantsesezko libretoa duena. Goetheren *Werther gaztearen arrangurak* eskutitz-eleberrian oinarrituta, Vienako Estatu Operan estreinatu zuten 1892ko otsailaren 16an Max Kalbeckek itzulitako alemanezko bertsio batean.

## Sinopsia 
Maitasun hiruki tragiko baten istorioa kontatzen du: Werther poeta, Charlotte gaztea eta Charlotterekin ezkontzekoa den Albert ditu protagonista. Ezinezko maitasunak sortutako arrangurak bere buruaz beste egitera eramango du poeta.  

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naalakkersuisut

**Naalakkersuisut** edo **Groenlandiako Gobernua** () Groenlandiako botere exekutiboa da, uharteak 1979an bere autonomia eskuratu zuenetik. Danimarkako Erresumako parte gisa, Groenlandiak sistema parlamentario demokratiko bat du, eta lehen ministro batek (*Naalakkersuisut Siulittaasuat*) kabinetea gidatzen du. Alderdi aniztasuna dago. 

Gaur egun kabineteak 10 kide ditu, ministro izendapena dutenak (*Naalakkersuisoq*). Ministroak Lehen Ministroak izendatzen ditu. 

## Kanpo estekak 
* [https://naalakkersuisut.gl/kl-GL/Naalakkersuisut?sc_lang=kl-GL Webgune ofiziala}
Werther (filma)

***Werther*** 1986ko Pilar Miró espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Johann Wolfgang von Goetheren *Werther gaztearen arrangurak* eleberri klasikoan libreki oinarrituta dago.

43. Veneziako Zinemaldian parte hartu zuen.

## Sinopsia 
Iparraldeko Espainiako kostaldeko hiri batean, grezierazko irakasle gazte bat, Werther, bakarrik bizi da bere arbasoen etxe zaharrean, badiaren beste aldean. Gizon erromantiko eta malenkoniatsua da, armadore aberats baten semeari, ume barnerakoi eta zail bati, klase partikularrak ematea onartuko duena. Mutilaren amak, emakume indartsu eta independente batek, Werther erakarriko du eta ezin izango da bera gabe bizi.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europar Batasuneko herritartasun

**Europar Batasuneko herritartasuna** Europar Batasuneko estatu kideetako herritar guztiei ematen zaien estatus juridikoa. 1992ko Maastrichteko Ituna onartu zenean sortu zen formalki, EB sortzearekin batera. EBko herritartasuna osagarria da herritartasun nazionalaren aldean, ez baitu ordezkatzen. Europar Batasuneko zuzenbideari jarraiki, EBko herritarrei eskura dituzten eskubide, askatasun eta babes juridikoak ematen dizkie.

EBko herritarrek EB osoan dute zirkulatzeko askatasuna eta kokatzeko eta lan egiteko askatasuna. Ondasunak, zerbitzuak eta kapitalak EBko estatu-mugen bidez salerosteko eta garraiatzeko askatasuna dute, kapitalen eta tasen mugimenduari mugarik jarri gabe. EBko herritarrek eskubidea dute bizi diren Estatu kidean (beren jatorrizko Estatua ez den horretan) botoa emateko eta hauteskunde jakin batzuetan (askotan tokikoak) hautagai gisa aurkezteko, EBko hauteskundeetan botoa emateko eta Europako Herritarren Ekimen batean parte hartzeko.

EBko herritarrek eskubidea ematen diete EBko beste estatu kide batzuetako enbaxadei kontsulatuaren babesa izateko, baldin eta pertsona baten herritartasun-herrialdea ez badago ordezkatuta babesa edo bestelako laguntza behar duen atzerriko herrialde bateko enbaxada edo kontsulatu batekin. EBko herritarrek eskubidea dute zuzenean Europako Parlamentura, Europako Arartekoarengana eta EBko agentzietara jotzeko, EBko Tratatuaren edozein hizkuntzatan, baldin eta planteatutako auzia erakunde horren eskumena bada.

EBko herritarrek Europar Batasuneko zuzenbideak eskaintzen duen babes juridikoa dute, Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutuna eta datu pertsonalen babesari, delituen biktimen eskubideei, gizakien salerosketa prebenitzeari eta haren aurka borrokatzeari, ordainsari berdintasunari eta erlijioa edo sinesmenak, sexu-orientazioa eta adina direla-eta enpleguan egiten den bereizkeriaren aurkako babesari buruzko egintzak eta zuzentarauak barne. EBko herritarrek zuzenean jo dezakete Europako Arartekoaren bulegora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dristrako gudua

**Dristrako Gudua**, **Dorostolongo gudua** izenez ere ezaguna, 1087ko abuztuan gertatu zen. Guduan Alexio I.a Komneno enperadoreak gidatutako Bizantziar Inperioaren indarrak eta Paradounabon izeneko antzinako probintzian (gaur egungo Bulgariako iparraldean) kokatutako petxenegoak elkarren aurka borrokatu zuten.

Petxenegoek egindako bake-eskaintzak baztertu ondoren, Alexiok Konstantinopla utzi, Balkanetako mendiak zeharkatu, eta Dorostolon hirira (gaur egungo Silistra) iritsi zen, Paradounaboneko hiriburura. Setio labur baten ondoren, hiria hartu zuten, baina gotorlekuek erresistitzen jarraitu zuten. Petxenegoen armada nagusia laster irits zitekeelako beldurrez, Alexiosek atzera egitea erabaki zuen, baina petxenegoen armadak bizantziarrei jarraipena eman zien. Ondorengo gudua gogorra izan zen, eta bi aldeetan galera handiak eragin zituen. Gudua orekan egon zen petxenegoen errefortzu gehiago gudu-zelaira iritsi ziren arte; horrek izua eragin zuen bizantziarren lerroetan. Alexiok bere gizonen adorea pizten saiatu zen erasoa era zuzenean zuzenduz, baina armadaren morala eta diziplina erori egin ziren, eta tropa bizantziarrek ihes egin zuten, enperadorea bera ere haiekin batera alde egitera behartuz.

Handik gutxira petxenegoen atzeraguardia kumandarrek erasotu bazuten ere, Dorostolongo garaipenak Inperioaren Balkanetako probintziak petxenegoen erasoen aurrean zabalik utzi zituen. Hurrengo urteetan hainbat kanpaina egin zituzten petxenegoek eta bizantziarrek, 1091n Levouniongo Guduan lortutako bizantziarren garaipen erabakigarriak Petxenegoen mehatxua behin betiko amaitu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maddi Labaka Mayoz

**Maddi Labaka Mayor** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1994) bertso gai-jartzailea eta bertso saio aurkezlea da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietan eta Lehen Hezkuntzan graduatua da, Irakaskuntza masterra ere burutua du. Euskal Herriko Unibertsitatean aurkeztu zuen Gradu amaierako lana *Emakume kirolarien  presentzia eta irudia Gipuzkoako egunkari nagusietan* (2015) izan zen, Ana Beatriz Garay Ibañez de Elejalde tutore lanetan zuela. 

### Bertsolaritza 
Añorgan hasi zen bertsotan eta Asteasuko bertso eskolan ibilia da eskolarteko garaian. Herrian antolatzen diren bertso saioetan gai jartzaile eta aurkezle lanak egin ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Hebe

**Sara Hebe Merino** (Trelew, 1983ko uztailaren 9a), **Sara Hebe** izenez ezagunagoa, bere herrialdeko hip hop eszenan dagoen abeslari eta konpositore argentinarra da. Bere burua feministatzat definitzen du.
## Bizitza 
Sara Hebe antzerkitik eta dantzatik igaro ondoren iritsi zen hip hopera. 2007an hasi zen bere kabuz konposatzen, Interneten aurkitu zituen erritmoen gainean hitzak eta melodiak sortuz. Horrela, bere lehen diskoa izango zenaren zirriborroak sortu zituen: "*La Hija Del Loco*", 2009. urtearen amaieran argitaratua. Harrezkero, Sara Hebe Buenos Aires Hiriko eta Argentina barruko hainbat eta hainbat ikuskizunetan, baita Hego Amerikako hainbat agertokitan ere.

2010eko urtarrilean, Porto Alegreko Munduko Foro Sozialeko Cultura Libre Kolektiboak deitu zuen, bere musika Brasilera eraman eta topaketan parte hartzeko. Urte bereko urrian Venezuelako Caracaseko *Hip Hop Revolución* taldeak ere gonbidatu zuen Argentina ordezkatzera Hip Hop-eko Nazioarteko 5. Goi Bileran.

2012ko apirilean "*Puentera"* bere bigarren albuma aurkeztu zuen, Ramiro Jotarekin batera modu independentean ekoiztua, estudioan eta eszenatokian duen co-equiper-a.

2016an, "*El Marginal"* seriearen soinu-bandaren gai nagusia konposatu zuen. Juan Minujín da protagonista, eta TV Público kateak emititzen du.

## Diskografia 
* *"La hijas del Loco"* (2009) diskak berehala sortu zituen ondorioak, publikoaren eta kritikaren aldetik harrera bikaina izan zuelarik. Hip hop eszenako hainbat ekoizlek, besteak beste, Rancho mc, Ramiro Jota Beats, Mariano Costa, Tomas Argañaráz eta El Crazy, emandako jatorrizko oinarrietatik abiatuta landutako 12 kantu biltzen dituen diska.

* *"Puenterak"* (2012) rap musika ardatz hartzeaz gain, hainbat estilo zeharkatzen ditu, reggaetik cumbiara, dancehalletik mundu elektronikora.

* *"Colectivo Vacío"* (2015) Ramiro Jotarekin batera, rapa, punk rocka, funk karioka, eta cumbia bezalako generoak barne.
* *Sara Hebe* (2017) bilduma, argitaratu gabeko gai batekin: "*No hay fronteras*".
* *"Politicalpari"* (2019).
* *"Sucia Estrella"* (2022).
* *"Beivip"* (2023).

## Banda formatua 
Sara Hebek Ramiro Bochatay, Ramiro Jota izenez ezagunagoa beats, baxu, gitarra eta samplerrean eta Edu Morote (baterian) izango ditu lagun zuzeneko aurkezpenetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Zuazubiskar

**Olatz Zuazubiskar** (Arrasate, Gipuzkoa, 2002) ilustratzailea eta bertso gai-jartzailea da.

## Bizitza 
Txikitatik izan du gogoko marraztea. Amarengandik datorkio zaletasuna, amak margotu egiten baitzuen. Harengandik ikasi du asko. Gero, Diseinu grafikoko ikasketak egin zituen..

#### Bertsolaritza 
Arrasateko Bertso-eskolan hasi zen 8 urterekin. Maddi Labayen, Lierni Altuna eta Nere Urra irakasle zituela. Bat-bateko taldean aritua, Gipuzkoako eskolarteko txapelketan parte hartu zuen 2020an.  

Gai-jartzaile lanetan egin zituen lehen saioak Gasteizen, eta harrezkero gai jartzen aritzen da, zein Gipuzkoak Bertsolari Txapelketan, besteak beste. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uxune Areizaga Aranberri

**Uxune Areizaga Aranberri** (Getaria, Gipuzkoa, 1980) lanbidez nekazaria, mahastizaina da eta bertso gai-jartzaile aritzen da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Turismo ikasketak ditu eginak. 2017 urte inguruan Bertsozale Elkarteak ikastaroa antolatu zuen Eskolarteko Bertsolari Txapelketarako gaiak prestatzeko aitzakiarekin; interesa piztu eta apuntatu egin zen. Eskolarteko Txapelketarako gaiak jarri eta gerora Gipuzkoako Txapelketako gai jartzaile lanetan aritzeko proposamena jaso zuen. 2022an 14 lagunek (7 neska + 7 mutil) osatutako gai-jartzaile taldeak prestatu zuen Gipuzkoako Txapelketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Uxue Areizaga Aranberri, Gai-jartzaile kana, *Bapateko unibertsoa*, Arraioa irratia. 2022.91.04 (24' -  )
Alain Orsoni

**Alain Orsoni** (Ajaccio, Korsika, 1954ko irailaren 27a - Veru, 2026ko urtarrilaren 12a) korsikar militante nazionalista izan zen. FLNC talde armatu independentistaren buruzagietako bat izan zen 1980ko urteen hasieran, eta MPA Autodeterminazioaren Aldeko Mugimenduaren sortzaile izan zen. Bere jaioterriko futbol taldeko lehendakaria ere izan zen. Bere amaren hiletan hil zuten, tiroz, 71 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justo (Justino II.aren semea)

**Justo** (Latinez: *Justus*; *floruit* 565 urtea baino lehen) Ekialdeko Erromatar Inperioko Justino II.a (565 - 578) enperadorearen eta Sofia enperatrizaren ezagutzen den seme bakarra izan zen. Litekeena da Justo 565eko azaroaren 14an bere aita tronura igo baino lehen hil izana.

## Erreferentziak
Spyridon Trikoupis

**Spyridon Trikoupis** (; Missolonghi, 1788ko apirilaren 20a – Atenas, 1873ko otsailaren 24a) greziar politikari, diplomazialari eta idazlea izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1833ko urtarriletik urrira.

Parisen eta Londresen ikasi zuen eta Frederick North Joniako Uharteetako gobernadorearen idazkari pribatua izan zen.

Greziako Independentzia Gerran kargu administratibo eta diplomatiko garrantzitsuak izan zituen. Behin-behineko gobernuaren mim izan zen 1826an, Troezengo konbentzio nazionaleko kide 1827an, eta kontseiluko presidente eta Kanpo Arazoetako ministro 1832an. 1833an Greziako lehen ministro izan zen, eta hiru aldiz Greziako enbaxadore Londresen (1834-1837, 1841-1843 eta 1849-1862).

1824an bere lagun Lord Byronen hileta-otoitza idatzi zuen, hainbat hizkuntzatara itzulia izan zena. *Istoria tis Ellinikis Epanastaseos* (Londres, 1853 – 1857) ere idatzi zuen greziar iraultzari buruz.
La Zumayanako tximinia

**La Zumayanako tximinia**, La Zumayana zementu fabrikaren tximinia da, eta eraikin multzo hori guztia bezala, 1893an Pedro Gurrutxaga Uriarte eta haren beste bazkide batzuek Zumaiako Narrondo auzoan eraiki zuten.

Oraindik ere gaur egun tximinia osoa ikus daiteke.

## Babesa 
Euskal Autonomia Erkidegoko Zerrendatutako Kultura Ondasunaren inbentariatutako ondasuna da, 25-3 zenbakiarekin.

Fabrikak hartu zuen eremu osoa bezala, 14. zenbakiarekin Zumaiako Arau Subsidiarioen Natura eta eraikuntza historiko-arkitektonikoko ondarearen katalogoan dago.

## Irudi galeria 

Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Instalazioen bista orokorra (ELDE20230164921).jpg|Ikuspegi orokorra
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren tiroaren errematearen bista (ELDE20230165058).jpg|Tximiniaren ikuspegia
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren bista orokorra- tiraren eta errematearen xehetasuna (ELDE20230165041).jpg|Tximiniaren ikuspegia
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Instalazioen ikuspegi orokorra. Bi eraikuntzen arteko erdiko pasabidearen xehetasuna (ELDE20230164945).jpg|Tximiniaren ikuspegia
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren bista orokorra- tiraren eta oinarriaren xehetasuna (ELDE20230165034).jpg|Tximiniaren oinarriaren zehetasuna
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren bista orokorra- tiraren eta oinarriaren xehetasuna (ELDE20230165027).jpg|Tximiniaren behealdeko zehetasuna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Industria ondarea
* Zementugintza hizpide izan da gaur goizean Narrondon
* Zumaian barrena herri bideetatik
* Urola Beheko zementu naturalaren egileak
José Garay de Pablo

**Jose Garay de Pablo** (1938ko apirilaren 2a – 2026ko urtarrilaren 11a) Zaragozako Unibertsitateko matematikari espainiarra izan zen.

## Biografia 
Biolin-jotzaile amateurra zen. Alaba bat zeukan. Unibertsitateko matematikako hainbat liburu idatzi zituen, batez ere ekuazio diferentzialenak. 2013ko maiatzaren 9an, Matematika eta Musikari buruzko hitzaldia eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xavier Ros-Oton

**Xavier Ros Oton** (Bartzelona, 1988ko apirila) ekuazio partzialetan espezializatutako matematikari espainiarra da eta 2019ko Ikerketa Zientifikoaren Gironako Printzesa Fundazioaren sariaren irabazlea. 2020tik ICREA ikertzailea da eta Bartzelonako Unibertsitateko katedraduna da.

## Biografia 
Bere ikerketak Joaquim Serraren eta Alessio Figalliren lanak biltzen ditu, muga libreko arazoei buruz, faseko trantsizioak matematikoki deskribatzen dituztenak. Stampacchia 2021 urrezko dominaz gain, 2019ko Gironako Printzesa Fundazioaren Ikerketa Zientifikoaren Saria jaso du, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen 2017ko Rubio de Francia saria, eta Espainiako Matematika Aplikatuen Elkartea Antonio Valle ikertzaile gazteari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Édouard Pouradier-Duteil

**Paul Édouard Pouradier-Duteil** (1854ko abenduaren 11n La Châtren jaioa - 1933ko urriaren 15ean Chambéry-n hila) Lehen Mundu Gerran zehar Frantziako Errepublikako jenerala eta Lyongo gobernadore militarra ere izan zen. 

## Biografia 
Paul Édouard Pouradier-Duteil 1854ko abenduaren 11n jaio zen, La Châtren. Saint-Cyr-eko *École spéciale militaire* eskolan ikasi zuen, non 283 ikasleren artean hogeigarren postuan geratu zen eta 1873an laugarren postuan amaitu zuen, azpi-lotinant mailarekin. Ondoren, infanteriako 14. *chasseurs à pied* batailoian izendatu zuten. 1876an Estatu Nagusiko ofizialentzako ikastaroa egin zuen, bigarren postuan geratuz. Prestakuntza militarra 13. *chasseurs* erregimentuan osatu zuen (1877 - 1880 artean), eta ondoren 74. infanteria erregimentura bidali zuten (1880). Estatu Nagusiko kidegoa desegin zenean, infanteriako armaren alde egin zuen, 13. *chasseurs à pied* batailoiari atxikita.

1880an kapitain izendatua, IX. armada-gorputzako estatu nagusian zerbitzatu zuen (1883-1885), eta ondoren 17. infanteria dibisioan (1885-1887). 1887an Chambéryko 13. *chasseurs alpins* batailoira transferitu zuten, eta bertan mendizale trebetzat frogatu zen.

Paul Édouard Pouradier-Duteil 1933ko urriaren 15ean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Bras Amorós

**Maria Bras-Amorós** (Bartzelona, 1976) matematikari katalana eta Rovira i Virgili Unibertsitateko ikertzailea da.

Rovira i Virgili Unibertsitateako Matematikako lehen katedraduna izan zen. Akatsen kode zuzentzaileen teorian eta zenbakizko erditaldeetan lan egiten du. Casioko kalkulagailuen karkasetan agertzen da. Tarragonako ibilbide matematikoko protagonista da, Nicolas Atanesek 2023an sortua, Kataluniako Generalitatearekin eta Casiorekin elkarlanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Queen Victoria Building

**Queen Victoria Building**, , Australiako Sydney hiriaren finantza barrutian dagoen eraikin bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan. George Street kalearen 429-481. zenbakietan dago.

1893-1898 artean neoerromaniko estiloaz eraikia izan zen eta George McRae eskoziar-australiar arkitektoak diseinatu zuen. 30 metro zabal eta 190 metro luze ditu.
Xabier Sola Ruiz

thumb|Xabi Sola
**Xabi Sola,** (Olite, 2002-an jaio zen), 23 urte ditu eta Coruxo-ko futbolaria da.  Bere posizioa erdiko aurrelaria da. 

## Ibilbidea 
Peñan jolasten hasi zen eta 2020-ean Hueska-ko jubenil taldera joan zen. Gaur arte 6 talde diferentetik pasatu da: Calahorra B, Mutilvera, Oviedo Vetusta, Atl.Albacete, eta Barbastrotik. Orain Galiziako Coruxoan jolasten du.

## Bere estadistikak 
ezkerrera|thumb|Coruxo, Vigo
Osotara 103 partidu jolastu ditu eta 27 gol sartu ditu, eta 2 asistentzia eman ditu orain arte. Gainera, Errege kopa-ko partidu bat jokatu zuen Peña Sport- ekin. Bere merkatu prezioa 189 mila eurokoa da.
Demetrio II.a Mazedoniakoa

**Demetrio II.a Mazedoniakoa** edo '*Demetrio II.a *Aetolicus''''' (antzinako grezieraz: Δημήτριος), Antzinako Greziako Mazedoniako Erresumako eregea izan zen, K.a. 239tik K.a. 229-ra arte. 

## Erreferentziak
Lisimakiako gudua

**Lisimakiako gudua** K.a. 277an gertatu zen, Trazian kokatutako galiar tribuen eta Antigono II.a Gonatas buru zuen armada greziar baten artean, Lisimakian, Traziako Kersonesoko penintsulan (egungo Gallipolli). K.a 279ko Termopiletako guduan greziarrek jasandako porrotaren ondoren, galiarrak Greziatik erretiratu ziren, Trazia zeharkatu zuten, eta azkenean Asiara igaro ziren.

Antigonoren aita, Demetrio Poliorketes, Mazedoniako tronutik kanporatua izan zen K.a. 288an, Pirro Epirokoa eta Lisimakok elkarlanean eginda. Gerrak nekaturik, Demetriok Seleuko I.a Nikatorren gortean errenditu zen K.a. 285ean, eta Antigono geratu zen Antigoniden leinuko oinordeko gisa Mazedoniako tronurako.

K.a. 277an Antigonok espedizio bat antolatu zuen Mazedonia Sostenes Mazedoniakoaren eskuetatik berreskuratzeko. Helespontora nabigatu zuen, eta Lisimakiatik gertu lehorreratu zen, Kersonesoko goialdean. Lehorreratze-gunea Greziatik kanporatuak izan ondoren bertan kokatutako galiar tribu basatien lurraldea zen. Zeretrioren agindupean zegoen galiarren armada bat agertu zenean, Antigonok segada bat prestatu zuen. Bere kanpalekua utzi eta ontziak hondartzan utzi zituen, eta bere gizonak ezkutatu zituen. Galiarrek kanpalekua arpilatu zuten, baina ontziei erasotzen hasi zirenean, Antigonoren armada agertu zen, itsasoa atzean zutela harrapatuz. Horrela, Antigonok porrot erabatekoa eragin zien eta Mazedoniako tronua aldarrikatu ahal izan zuen. Garai horren inguruan, omen on hauen pean, bere semea eta ondorengoa, Demetrio II.a Etoliarra, jaio zen, bere iloba eta emazte Filarekin izandako ezkontzatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antipatro Etesias

**Antipatro Etesias** (antzinako grezieraz: *Ἀντίπατρος Ἐτησίας*, Antípatros Etēsías) Mazedoniako erregea izan zen. Kasandroren anai Filiporen semea zen. Ptolomeo Zeraunoren heriotzaren eta Meleagro I.a kargugabetzearen ondoren bihurtu zen errege. Bere erregealdia 45 egunekoa baino ez zen izan. Mazedoniarrek *Etesias* ezizena eman zioten Antipatrori, bere erregealdiko epe laburrean etesiar haizeak ibili zirelako. Armadaren buruzagi gisa huts egin zuen eta Sostenesek kargugabetu zuen; azken hori, ziurrenik, Lisimakoren armadako ofizial bat izan zen K.a. 280ko hamarkadan edo K.a. 279an. Hala ere, Mazedoniako zenbait eskualdetan jarraitzaileak izaten jarraitu zuen, eta azkenean Antigono II.a Gonatasen aurka borrokan garaitua izan zen. Horren ondoren, Egiptora ihes egin zuen, eta hogei urte geroago berriro aipatzen da, Ptolomeo III.a Euergetes erregeak Mazedoniako tronurako hautagai alternatibo gisa sustatua izan zela adieraziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elevardeko gudua

**Elevardeko gudua** Germano jeneralaren agindupeko armada bizantziarraren eta Dzuan Vehen agindupeko armada sasandarren arteko gatazka izan zen. Gudua 602-628 arteko Bizantziar-sasandar gerraren testuinguruan eman zen. Armada bizantziarrak erabateko garaipena lortu zuen sasandarren aurka, eta haien komandantea hil zuten.

Bizantzioren aurkako lehen inbasioan, Dara hiria hartu ondoren, Dzuan Veh komandante persiarraren armada Bizantziar Armeniara sartu zen. Germanok bere kokalekura aurrera egin zuen, eta bi armadek Elevarden egin zuten topo (Erevan inguruan). Gudua oso gogorra izan zen, eta bertan armada persiarra garaitua izan zen eta haren komandantea hil zen. Gudua zela eta, ofentsiba persiarra geldiarazi zuten, eta urtebete geroago baino ez ziren sasanidarrak inbasioari berriro ekiteko gai izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Gavarni

**Sulpice Guillaume Chevalier**, artistikoki **Paul Gavarni** ezizenez ezaguna (Paris, 1804ko urtarrilaren 13a – *ibidem*, 1866ko azaroaren 23a) frantziar karikaturagile eta ilustratzailea izan zen.

Motor-fabrika batean hasi zen lanean, marrazketa-eskola batera joaten zen bitartean. Bere lehen ilustrazioak modako aldizkari batentzat izan ziren eta ondoren *Les Gens du monde* aldizkariko zuzendari bihurtu zen.

Ilustraziotik karikaturara igaro zen eta Frantziako gizartearen ezaugarriak eta bizioak islatu zituen. Karikatura gehienak *Le Charivari* aldizkarian argitaratu zituen. Garaiko egileen eleberrien ilustrazioak ere egin zituen.

1849an Ingalaterra bisitatu zuen eta klase pobreenen miseriak txundituta utzi zuen. Ordutik bere karikaturak ilunagoak izan ziren, gehienak ''L'Illustration'' aldizkarian argitaratu ziren.

## Iruditegia 

Couple de Parisiens en Carnaval vers 1840 - Par Paul Gavarni - Détail d'une lithographie coloriée.jpg|*Le Carnaval à Paris* (1841)
Paul Gavarni - V'la l'coco - The Chocolate Vendor - Walters 371449.jpg|*Le Vendeur de chocolat* (1855-1856)
Paul Gavarni - Gulliver and the Brobdingnagian Philosophers - Walters 371482.jpg|*Gulliver et les philosophes de Brobdingnag* (1862)
Les Muses, La Musique, de Paul Gavarni, Paris, 1839, Armelhault & Bocher, no. 290.JPG|*Les Muses, La Musique* (1839)
Basilio Hexamilites

**Basilio Hexamilites** (Grezieraz: *Βασίλειος Ἑξαμιλίτης*; *floruit* 956) Bizantziar jeneral bat izan zen, Tarson kokatutako Hamdanidarren itsas-armadaren aurka garaipen handia lortu zuena.

## Biografia 
Bere abizenak adierazten duen bezala, Ekialdeko Trazian zegoen Hexamilion hirikoa zen.

Hexamilitesek 955 urte inguruan *patrikios* titulua zuen eta Zibirreotar Itsas *Themako* gobernadore militarra (*strategos*) zen. *Theophanes Continuatus* kronikak dioenez, oraindik gaztea zen, baina komandante esperientziadun eta trebea. IX. mendearen amaieratik, Zilizian kokatutako Tarsoko emirerri musulmanaren flota mehatxu handia izan zen Bizantziorentzat. Hexamilitesen garaian, Tarsoko hiria Alepoko Hamdanidar emirren kontrolpean zegoen, Sayf al-Dawlaren agintepean. Ontzi gutxiago izan arren, Hexamilitesek bere flota tarsotarren aurka zuzendu zuen, ontzi asko su grekoarekin hondoratuz -horrek iradokitzen du bere indarrak Inperioko Flota Nagusiko ontziekin indartuak izan zirela. eta galera handiak eraginez, preso ugari hartuz. Ibn al-Athir historialari musulmanaren arabera, ekintza hori 956ko iraila/urria inguruan gertatu zen, eta tarsiarrek 1.800 hildako jasan zituzten.

Garaipen hau funtsezkoa izan zen Bizantziorentzat, Tarsoko flota ia erabat suntsitu baitzuen eta 960-961 urteetan Nizeforo II.a Fokasek gidatutako Kreta berreskuratzeko espediziorako bidea ireki baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Joseko tximinia

**San Joseko tximinia**, San Jose zementu fabrikaren tximinia da, eta eraikin multzo hori guztia bezala, 1887an  *Esteban Aranguren y Compañía* enpresaren buru zen Niceto Aranguren Iturbek, ireki zuen Zumaiako Narrondo auzoan.

Gaur egun tximiniaren oinarria baino ez dago ikusgai.

## Babesa 
Euskal Autonomia Erkidegoko Zerrendatutako Kultura Ondasunaren inbentariatutako ondasuna da, 26-1 zenbakiarekin.

Fabrikak hartu zuen eremu osoa bezala, 61. zenbakiarekin Zumaiako Arau Subsidiarioen Natura eta eraikuntza historiko-arkitektonikoko ondarearen katalogoan dago.

## Irudi galeria 

Fitxategi:San Jose zementu fabrika tximiniaren ahoa.jpg|Tximiniaren ahoa
Fitxategi:San Jose zementu fabrika tximiniaren oinarria.jpg|Tximiniaren oinarria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Industria ondarea
* Zementugintza hizpide izan da gaur goizean Narrondon
* Zumaian barrena herri bideetatik
* Urola Beheko zementu naturalaren egileak
Amaia Gurbindo

**Amaia Gurbindo González** (Burlata, Nafarroa Garaia, 1998ko urriaren 20a), euskal idazlea eta itzultzailea da. EIZIEko bazkidea da.

Nafarroako Goi Mailako kontserbatorioko ikaslea izan zela,  'Music Truck' proiektuan hartu zuen parte, zeinetan 23 musika-emanaldi egin ziren Iruñeko hainbat lekutan musika kalera hurbiltzeko.

## Argitalpenak 
### Itzulpenak 
* *Moreau doktorearen irla* (2022, Amaia Gurbindo, Adapta), jatorrizkoa *The Island Of Doctor Moreau* (1895, H.G. Wells)
* *Hilketa bat iragartzen da* (2026, Amaia Gurbindo, Igela), jatorrizkoa *A Murder Is Announced* (1950, Agatha Christie).
* *Gernika* proiektua. Itzultzailea: Amaia Gurbindo. Egileak Aimar Jimenez, June Gabarain. Iruñeko musikari gazteak, "Gernika" gogoratuz. Diskoa musika, dantza eta antzerki ikuskizun baten abiapuntua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Itzaina Malharin

**Joana Itzaina Malharin** (Itsasu, Lapurdi, 1981ko urriaren 15a) ortofonista, bertsolaria eta bertso gai-jartzaile eta gai-emailea da.

## Bizitza 
Joana Itzaina, Itsasun sortu zen 1981ean, eta Izpuran eta Kanbon bizi. Etxean jaso zuen bertsotarako zaletasuna. Gurasoak Kattin Malharin eta Mixel Itzaina Urrutia (1933-2025). Aita gai jartzaile eta epaile lanetan ibili zen eta saioetara eramaten zuen Xabier, Jon, eta Xalbat nebekin. Joana bertsotan lehenik Donibane Garazin maila intimoan eta lagunak ezagututa egin zuen.

Itsasuko helduen bertsu eskolako kide izana, ondoren Baigorriko bertso eskolako kide egin zen. 2010 eta 2017 artean Bertsularien Lagunak elkarteko lehendakaria izana.

## Errereferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joana Itzaina Malharin: Iparraldean kantuak leku gehiago du. *Hitzetik hortzera* saioa. ETB
La Zumayana zementu fabrika

**La Zumayana zementu fabrika** Pedro Gurrutxaga Uriarte eta haren beste bazkide batzuek 1893an Zumaiako Narrondo auzoan ireki zuten lantegia zen.

1893. urtean Pedro Gurrutxagak, Eusebio Gurrutxagaren semea zenak, Narrondo auzoko Baiona baserriaren lurrak erosi zituen bertan zementu fabrika bat eraikitzeko. Ordurako, baina, lantegia eraikita ba omen zegoen..

Auzoaren hegoaldeko San Jose zementu fabrikaren inguruan gertatzen den bezala, gunea industrien inguruan sortzen zen egitura sozialaren erakusgarri da eta lantegia ekoizpenerako eraikuntzak eta langileentzako etxebizitzak osatutako multzoa zen .

Tupa Debako Sakonberriko harrobitik ekartzen zuten hasieran, eta 1901. aurrera herri bereko Urberuagakotik edo Zestoako Sansinenea parajetik ekarritakoa .

14. zenbakiarekin Zumaiako Arau Subsidiarioen Natura eta eraikuntza historiko-arkitektonikoko ondarearen katalogoan dago.

## Irudi galeria 

Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Instalazioen bista orokorra (ELDE20230164921).jpg|Ikuspegi orokorra
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren tiroaren errematearen bista (ELDE20230165058).jpg|Tximiniaren ikuspegia
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren bista orokorra- tiraren eta errematearen xehetasuna (ELDE20230165041).jpg|Tximiniaren ikuspegia
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Instalazioen ikuspegi orokorra. Bi eraikuntzen arteko erdiko pasabidearen xehetasuna (ELDE20230164945).jpg|Tximiniaren ikuspegia
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren bista orokorra- tiraren eta oinarriaren xehetasuna (ELDE20230165034).jpg|Tximiniaren oinarriaren zehetasuna
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Tximiniaren bista orokorra- tiraren eta oinarriaren xehetasuna (ELDE20230165027).jpg|Tximiniaren behealdeko zehetasuna
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Ehotze-eraikinaren bista orokorra (ELDE20230164983).jpg|Eraikinaren hondarrak
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Ehotze-eraikineko fatxadaren barrualdeko xehetasuna (ELDE20230165010).jpg|Eraikinaren hondarrak
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Ehotze-eraikineko fatxadaren barrualdeko xehetasuna (ELDE20230165003).jpg|Eraikinaren hondarrak
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Labeetako deskarga-aho baten ikuspegia (ELDE20230164969).jpg|Labearen ahoa
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Labeen deskarga-aho baten ikuspegia birrintze-gelatik (ELDE20230164952).jpg|Eraikinaren barrualdea
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Ehotze-eraikineko fatxadaren kanpoaldeko xehetasuna (ELDE20230164990).jpg|Eraikinaren kanpoaldea
Fitxategi:La Zumayana zementu naturaleko fabrika-Birrintze-pabiloiaren alboko fatxadaren bista (ELDE20230164976).jpg|Eraikinaren kanpoaldea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Industria ondarea
* Zementugintza hizpide izan da gaur goizean Narrondon
* Zumaian barrena herri bideetatik
* Urola Beheko zementu naturalaren egileak
Iker Mariezkurrena Zelaia

**Iker Mariezkurrena Zelaia** (Berriozar, 1996ko otsailaren 29a) politikari nafarra da, Berriozarko alkatea 2023tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Azkue

**Teresa Azkue** (Habana, Kuba, 1889ko abuztuaren 7a - 1973ko maiatzaren 2a) abertzalea izan zen, Emakume Abertzale Batzako lehendakaria Bigarren Errepublika garaian. Hizlari aritzen zen mitinetan.

## Bizitza 
1889ko abuztuaren 7an Habanan jaiotako euskal abertzalea izan zen. Bilbon bizi zen eta Comunión Nacionalistarekin bat egin zuen. Haurtzarotik abertzalez inguratuta egon zen eta Resurrección María de Azkue filologoaren iloba izan zen. Bilboko Euskal Gazteriak (Aberri) sortutako Emakumeen Batzordeko bigarren presidenteordea izan zen.

Emakume Abertzale Batzako lehendakaria Bigarren Errepublika garaian, eta 1937an, ohiko hizlari eta militante aktiboa. Emakumeen oinarriek bultzatuta, Luis Arana Goiriren aurrean saiatu zen, arrakastarik gabe, emakume nazionalistak eskubide osoko militante gisa onar zitzaten. Alderdian afiliatu zen proposamena onartu ondoren, 1934an. BBBko Gizarte Laguntzako Batzorde Nagusiko zuzendari izendatu zuten, eta Batzar Nazionaleko Bizkaiko ahaldun.

1936-1939ko gerran erbestera joan zen. Bere neba, Ramon Azkue ere abertzalea, Santoñan fusilatu zuten 1937an. 1918az geroztik Felix Landaburu Madaria, diputatu probintzial eta abertzalea izandakoaren alargun eta bi seme-alaba zituela, 1946an, Berrizko merzedarietan sartu zen moja.

1973ko maiatzaren 2an hil zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* Ugalde, Mercedes: *Mujeres y nacionalismo vasco. Génesis y desarrollo de Emakume Abertzale Batza, 1906-1936*, Euskal Herriko Univertsitatea-1993.
* Onaindia, Alberto: *El "pacto" de Santoña. Antecedentes y desenlace*, Laiz, Bilbao, 1983.

## Kanpo estekak