Oin Berriko Dekretuak

250px|thumb|eskuinera|Kataluniako Oin Berriko Dekretua
**Oin Berriko Dekretuak** (gaztelaniaz: *Decretos de Nueva Planta*, katalanez: *Decrets de Nova Planta*) 1707-1716 urteen artean aldarrikatu ziren **dekretu multzoak** dira. Filipe V.a Espainiakoak Ondorengotza Gerraren (1701-1715) ostean aldarrikatu zituen. Dekretu horien bidez, Ondorengotza Gerraren garaileak (Filipe V.a Espainiakoak) Karlos Austriako artxidukearen alde jarritako erreinuen lege zein instituzio propioak deuseztatu zituen, Monarkia Hispaniko zentralistagoa sortzeko helburuarekin, Frantzian borboitarrek egiten zuten bezala.

Monarkia Hispanikoaren baitan Karlos Austriako artxidukearen alde egondako lurraldea Aragoiko Koroa izan zen, hori zela eta, Valentziako zein Aragoiko Erresumak 1707ko ekainaren 29an, Mallorcakoak 1715eko azaroaren 28an eta Kataluniako Printzerriak 1716ko urtarrilaren 16an, foru eta erakundeak galdu zituzten. Horrela, Koroa horrek independentzia galdu zuen, Gaztelako egitura juridiko-politikoaren menpe geratuz.
thumb|Filipe V.
Formalki, dekretuak Aragoiko eta Gaztelako Koroaren lurraldeetako Errege Auzitegien «oin berria» ezartzen zuten errege-zedula batzuk ziren.

## Oin Berriko Dekretuaren sorrera 
### Austriako Etxearen monarkia konposatua eta Olivaresen erreformaren porrota 
Monarkia Hispanikoaren antolaketa Filipe V.ak ezagutzen zuenaren guztiz ezberdina zen. Berak, Frantziatik etorritako pertsona, oso zentralista zen koroa ezagutzen zuen, izan ere, Frantziak Luis XIV. erregealdian Europa gainerako monarkia konposatuek baino batasun handiagoa baitzegoen. John H. Elliotten arabera, Eguzki Erregeak halako egoera «probintzietako» eliteen gaineko patronatu-politika trebe bati eta politika- zein kultura-"frantses"-politika bati esker lortu zuen. Luis XIV. ak bere memorietan idatzi zuen bezala: «Nire lorpenek jadanik dauden lurraldekiko lotura estuagoa sendotzearren, horietan Frantziako ohiturak ezartzen saiatu nintzen». Horrek guztiak eragina izan zuen erresumaren botere absolutuan.

1700ean, Austriarren Monarkia Hispanikoa, ofizialki Monarkia Katolikoa bezala ezagutzen zena, «Erresuma, Estatu eta Jaurerrietako» konglomeratu dinastikoa izaten jarraitzen zuen, *aeque principaliter* formularen arabera elkartuta. Formula horren azpian, erresumak elkartu ondoren, erakunde desberdintzat hartzen ziren, euren lege eta foru propioak gordetzen zituztelarik. Hau da, erregea erresuma guzti horietan bera bazen ere, modu indibidualean gobernatu behar zituen, tokain tokiko legeak eta ohiturak errespetatuz.. Egoera honi Indietatik etorritako metal bitxien kantitatearen jaitsiera gehitu zitzaion eta Erregearen Ogasunean krisialdia sortu zuen, Hogeita Hamar Urteko Gerrarekin (1618-1648) nabarmenago egin zena.Tenga Vuestra Majestad por el negocio más importante de su Monarquía, el hacerse Rey de España: quiero decir, Señor, que no se contente Vuestra Majestad con ser Rey de Portugal, de Aragón, de Valencia, Conde de Barcelona, sino que trabaje y piense, con consejo mudado y secreto, por reducir estas reinos de que se compone España al estilo y leyes de Castilla, sin ninguna diferencia, que si Vuestra Majestad lo alcanza será el Príncipe más poderoso del mundo.Proiektu hori aurrera eramateko denbora asko behar zenez eta gerrarako dirua eta gizonak beharrezkoak zirenez, Olivaresek asmo gutxiagoko proposamen berritzaile bat aurkeztu zuen hurrengo urtean, Armen Batasuna deritzona. Monarkia hispanikoko "Erresuma, Estatu ean eta Jaurerri" guztiek, biztanleriaren eta aberastasunaren arabera, 140 000 gizoneko erreserba-armada bat eratzen lagunduko zuten. Proiektua Valentziako Erresumako Gorteek eta Aragoiko Erresumako Gorteek onartu zuten, gogorik eta beherapenik gabe, baina ez Kataluniako Gorteek. Azkenik, Katalunia eta Portugal matxinadek (1640an) Armen Batasunaren proiektuarekin amaitu zuten, eta Filipe IV.ak Olivares hiru urtez boteretik urrundu zuen. Harrezkero ez zen berriro hitz egin Monarkia Hispanikoa "bateratzeaz", batez ere Austriarrek 1668an Portugalen independentzia onartzeak ekarri zuen kolpe latzaren ostean.

### Karlos II.aren testamentua eta Espainiako Ondorengotza Gerra 
thumb|Karlos II., Monarkia Hispanikoko azken austria
Karlos II.ak testamentuan garrantzi handiko bi arau ezarri zituen, gerora Filipe V.ak ez zituenak beteko. Lehenengoa Monarkiaren «auzitegi eta gobernu modu berak» gordetzeko agindua zen, eta «bereziki gorde ditzala nire (*Karlosen*) erresumen legeak eta foruak, beren gobernu guztia beren kabuz administra dezaten, inongo arrazoirengatik eman gabe; izan ere, erreinu berberek horretarako duten eskubideaz gain, horren aurka jotzeko desabantaila handiak aurkitu baitira». Gainera, Filipe de Anjou «nire erresumak eta jaurerriak» bereganatzeko eta «nire menpekoek zein basailuek hura errege eta jaun natural *[bezala]*» onartzeko, aitorpena «nire erreinuen eta jaurerrietako legeak, foruak eta ohituren onarpenaren» ostean egin behar zen. Ez hori bakarrik, testamentuan Karlos II.ak «lege, foru, konstituzio eta ohituren» errespetuari aipamenak egiten zizkion. Joaquim Albaredaren arabera, horrek guztiak adierazten du Karlos II.aren nahia «monarkiaren planta politiko zaharraren kontserbazioa bermatzea [zela], Filipe V.aren eskutik gerta litezkeen mutazioen aurrean». Bigarren araua zen Filipek uko egin behar ziola Frantziako ondorengotzari, Espainia eta Frantziako monarkiak desberdinduak egon zitezen.

Hasiera batean, Filipe V.ak testamentuaren lehen baldintza bete zuen —ez, ordea, bigarrena, Luis XIV.ak bere eskubideak Frantziako tronuari aitortu zizkionean—. 1701eko maiatzaren 8an San Jeroniako Errege Monasterioan bildurik, Gaztelako Gorteek errege aldarrikatu zuten:Este Reyno [sic] ha sido rebelde a Su Magestad [Felipe V] y ha sido conquistado, haviendo [sic] cometido contra Su Magestad una grande alevosía, y assí [sic] no tiene más privilegios ni fueros que aquellos que su Magestad quisiere conceder en adelante.Bitartean Melchor Rafael de Macanaz-ek Olivares konde-dukeak 75 urte lehenago egindako proiektua berrartu zuen eta Madrilgo Gorteari informe bat eskaini zion, zeinaren helburua foruen abolizia lortzea zen.

Valentzia eta Aroigoiko erresumen foru, eskubide eta ohituren deuseztapenak funtsezko hiru arrazoi izan zituen:

* Lehenengoa, erregeari egindako leialtasun-zinaren haustura: «egindako matxinadagatik, bere errege eta jaun gisa egindako leialtasun-zinaren kontra joategatik».
* Bigarrena, erregeak Monarkiako gainontzeko lurraldeetan zeukan nagusitasun absolutua. Monarkia osora hedatu nahi zuen.
* Hirugarrena, garaipen eskubideak garaitutako lurraldeetan bere lege inposatzeko emandako bermea: «euren matxinada dela medio, konkista-eskubidea nire arman bilakatu da».

Historialari batzuen usteetan, erabilitako lehenengo eta hirugarren arrazoiak feliperen bandoaren ikuspuntutik egiazkoak ziren —ez ordea austriarren bandoaren aldetik—, aitzitik, bigarrena eztabaidagarria zen «Aragoiko Koroaren paktuak egiteko joerak erregearen subiranotasuna baldintzatzen zuen bide ezberdinak erabiliz»

### Oin Berriko Dekretuek Kataluniako Printzerrian eta Mallorcako Erresuman izandako eragina 
1715eko azaroaren 28an Mallorcako Erresumako Oin Berriko Dekretua aldarrikatu zen, adeitsuagoa zena, jarrera onberoago baten ondorioz.

Kataluniako Printzerriari erreferentzia egiten ziona 1715eko urriaren 9an aldarrikatu zen lehen aldiz, eta 1716ko urtarrilaren 16ko Errege Zedulak behin-betiko egoera ezarri zuen:

* Gorteak eta Ciento-en Kontseilua indargabetzen zituen.
* Erregeordearen ordez, kapitain orokor bat ezarri zen, Aragoiko Koroako gainerako erresumetan bezala, eta Katalunia hamabi korregiduratan banatzen zen, Gaztelan bezala. Dena den, Battle-ak mantendu ziren.
* *Somaten*-ak debekatu ziren (Kataluniako eta Aragoiko herri milizia armatuak).
* Hiri- zein landa-jabetzak eta lanaren, merkataritzaren nahiz industriaren etekinak zergapetzen zituen katastroa sortu zen.
* Auzitegiaren hizkuntza ofiziala ez zen gehiago katalana izango eta gaztelania ezarri zen.

Dekretuak zuzenbide zibil, penal eta prozesala Itsasoko Kontsulatuaren menpe mantendu zuen, hark betetzen zuen jurisdikzioarekin batera. Halaber, Arango haranako erregimen politiko-administratiboari ez zion eragin; hori dela eta, Kataluniako Printzerria banatu zen korregimentu berrietan ez zen sartu.

Hizkuntzari dagokionez, katalana hizkuntza ofiziala izateari uzti bazion eta erakundeetako dokumentuak nahita nahiez gaztelaniaz idatzi behar baziren ere, XVIII. mendea katalanaren defentsaren aldetik mende oso emankorra izan zen. Gramatika liburuak eta hiztegiak argitaratu ziren. Gainera, katalana beste esparruetatik ez zen baztertu, hala nola, notario-dokumentazioa zein literatura ez-ofizialean.

### Aragoi Koroako estatuen amaiera 
Laburbilduz, dekretuen ondorio gisa Aragoi Koroako erresumek erakunde politiko-administratiboak galdu zituzten, Valentziak izan ezik, eskubide pribatu propioa kontserbatu zuelako. Hala ere, erresumek ez zituzten lege guztiak barneratu eta, gainera, zerga-sistema ezberdin bat erabiltzen jarraitzen zuten. Hori dela eta, Kataluniak bostena ez zuen ordaindu behar.

Programa asbolutista eta zentralista honen ondorioak hurrengo puntuetan argi ikus daitezke:

* Erreinu zaharren desagertzea, Nafarroakoa izan ezik, eta probintzien sorrera. Halaber, Amerikako erregeordetzen, gobernazioen eta kapitaintza orokorren antolaketa berria ekarri zuen.
* Gaztelako Kontseiluak gobernu lan guztiak hartu zituen bere gain (Naforrokoa izan ezik). Gainerako kontseiluek alderi judizialetara mugutu zituzten, eta gobernuaren eskurantzak kendu zituzten estatu-idazkaritzen mesedetan.
* Aragoi, Valentzia, Katalunia eta Mallorcako ordezkarien integrazioa Gaztelako Gorteetan.
* Gaztelako legeak oinarri gisa monarkia osoko amankomuneko legedia sortzeko. Honek gainotzeko usadio eta tradizio propioen ezabaketa ekarri zuen.
* Erreinu osoan hizkuntza adminstratiboa bakarra: gaztelania. Salbuespen bakarra Valladolideko Auzitegiko Bizkaiko Gelan izan ezik, non euskeraren erabilpena baimendua zegoen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karlistaldi
* Antzinako Erregimenaren krisia
* Antzinako Erregimenaren krisia Hego Euskal Herrian

## Kanpo estekak