open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lidia Lopukhova

**Lidia Vasilievna Lopukhova**, *Baronesa Keynes de Tilton* (San Petersburgo, 1892ko urriaren 21a - Sussex, 1981eko ekainaren 8a), errusieraz: Лидия Васильевна Лопухова, **Lopokova** (Kontzbalet) izenaz ere ezaguna. XX. mende hasierako dantzaria izan zen,

Lady Keynes ere deitzen zaio, John Maynard Keynes ekonomialari britainiarrarekin ezkondu baitzen.

## Biografia 
Lidia Lopujova 1892ko urriaren 21ean jaio zen San Petersburgon. Aita antzerkigilea zen. Bere lau seme-alabak balleteko dantzariak izan ziren, eta horietako bat, Fiódor Lopujov, Mariinski Antzokiko koreografo nagusia izan zen 1922-35 eta 1951-56 urteetan. 

Ballet Inperialaren Eskolan ikasi zuen Lidiak. Errusia utzi zuen 1910ean, eta Serguéi Diguilev-en Errusiar Balletarekin elkartu zen lehen aldiz. Konpainiarekin denbora laburrean aritu zen eta Estatu Batuetara bidaiatu baitzuen udako denboraldiaren ondoren eta sei urtez bertan jarraitu zuen. 1916an Diagilevekin elkartu zen berriro, Errusiar Balletekin dantzatuz eta bere kide ohi Vátslav Nizhinskiren bikotea berriz izanez, New Yorken eta ondoren Londresen.Londrestarren arreta erakarri zuen *The Good-humoured Ladies*-en 1918an, eta Léonide Massine-rekin *Cancán de La boutique fantasque*-n interpretazio zaratatsu batekin jarraitu zuen. Errusiar Balletaren etorrerak Espainian izan zuen eraginaren ondoren, hari eskainia dago Tomas Borrasen  *El sapo enamorado*, Jose Zamora (dekoratuak) eta Pablo Lunaren (musika), 1916an Gregorio Martínez Sierraren konpainiak antzeztua.

Randolfo Barrochi konpainietako negozio-managerrarekin zuen harremana 1919an amaitu zenean, dantzaria bat-batean desagertu egin zen. Gero Diguilevekin berriro elkartzea erabaki zuen, 1921ean, Lilac maitagarria eta Aurora printzesa dantzatu zituenean *Loti Ederrean*. Urte haietan Stravinskiren eta Picassoren lagun egin zen, eta honehainbat aldiz marraztu zuen. 
ezkerrera|thumb|215x215px|Lidia Lopujova eta Keynes, 1920ko hamarkadan
Londresen, John Maynard Keynes senarra izango zena ezagutu zuen. 1925ean ezkondu ziren, Barrochiren dibortzioa lortu ondoren. Keynes Bloomsburyko Zirkuluan sartuta egon arren, bloomsberrie asko —hala nola Virginia Woolf eta Lytton Strachey— ez zuten inoiz onartu taldearen partaide gisa, baina bai T.S. Eliot-en lagun izan zen. 

Lopujova Terpsícore bezala irudikatzen da, dantzaren musa, El despertar de las musas lanean, Londresko Galeria Nazionaleko mosaiko bat, Borís Anrep autoreak 1933an egina.

Ballet ingelesaren hasierako egunetan parte hartzeaz gain, Lidia Lopujova Londresen eta Cambridgen agertu zen 1928tik, eta BBCren transmisioetan. Keynesekin Londresen, Cambridgen eta Sussexen bizi izan zen 1946an hil zen arte, eta leku berberetan bizitzen jarraitu zuen ondoren, nahiz eta neurri handi batean bizitza publikotik desagertu. Lidia Lopujova Keynes 1981ean hil zen, laurogeita zortzi urte zituela.

Haren biografia, *Lidia Lopujova*, Milo Keynes senarraren ilobetako batek idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pollice Verso (Gérôme)

***Pollice Verso*** 1872an Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak margotutako olio mihise gainean egindako lan ospetsuenetariko bat da. Akademizismoren lana gisa sailkatuta gaur egun Ameriketako Estatu Batuetako Phoenix Art Museum Arizonako erakundean erakusten da. 

## Deskribapena 
*Pollice verso* edo *verso pollice* latineko esamolde bat da eta literalki "hatz lodia luzatuta" esan nahi du. Margolanean erromatar zirkoaren eszena bat erakusten da. Kasko, ezpata laburra eta ezkutu bat dituen gladiadore armatu batek, lurrera botatako gazte baten karotida sakatzen du. Gaztearen eskuak bizia eskatzen du. Hala ere, enperadoreak, Vestaren birjinek eta jendetzak barkamena ezeztatzen dute, erpuruak beherantz dituztela gaztearen heriotza eskatzen baitute.

Egilearen sinadura horman dago, beheko eskuinaldean: J.L.Gerome.

## Zineman 
Pintura honek Enrico Guazzoniren *Quo Vadis* filmeko eszena bat inspiratu zuen (1913). Bestalde, Ridley Scott *Gladiator* (2000) eszena baterako koadro honetan inspiratu zen.

## Iruditegia 

Image:
Ave_Caesar_Morituri_te_Salutant_(Gérôme)_01.jpg|1859an Gérômek *Ave Caesar, morituri te salutant* margolan antzekoa egina zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pollice verso

## Kanpo estekak
Sterlitamak

**Sterlitamak** (,  ahoskatua; ,  ) Baxkortostango bigarren hiririk handiena da, Errusian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. 1735ean sortu zen Belaia ibaiaren ertzean, inguruko meatzetan ustiatzen zen gatza banatu ahal izateko. Gaur egun industria kimiko gune garrantzitsua da.

## Demografia 
## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Ketonen

**Tuula Ketonen**, ***Olga Ketonen*** edo ***Olga K*** izengoitiz ezagunagoa, (Kalajoki, 1964ko irailaren 29a – Vantaa, 2024ko otsailaren 3a) finlandiar kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Mikkeliko eskualdeko irrati kate batean hasi zuen ibilbide profesionala. 1990etik Radiomafia katean aritu zen, besteak beste *Häratysjuhla*, *Pressiklubi* eta *Dimanttien imitälli* saioetan. 2003an Radiomafia katea itxi ondoren, YleQ katean hasi zen lanean. 2006ko udazkenean kate hori ere itxi zuten, eta Ketonen Yle Radio 1ean hasi zen, baina 2007ko urtarrilean Radio Aaltoko goizeko saioan lortu zuen lana. 2007ko udazkenean, Radio Gala kateko ekitaldian urteko irrati esatari izendatu zuten. 2011ko azarora arte aritu zen Radio Aalton, eta 2012an Yleisradiora itzuli zen, non Yle Puhe goizeko saioan aritu zen. 2014ko urtarrilean Yle Radio Suomin hasi zen lanean.

Telebista aurkezlea ere izan zen. 1997tik 1998ra MTV3ko *Punainen Planetta* saioan aritu zen, hasieran Jonni Aromaarekin eta gero Kari Kontiorekin. 1999ko udazkenean *Planeetta Plupu* saioko aurkezlea izan zen Nelonen katean. 

2011n Finlandiako Fikzio Sarirako idazleak hautatu zituen epaimahaiko kidea izan zen. 

Bi semeen ama zen. 

Ketonen 2024ko otsailaren 3an hil zen sortzetiko kardiopatiak eragindako gaixotasun labur baten ondorioz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Kar Wai

**Lee Kar Wai** (1983ko apirilaren 3a) arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solomon Mamaloni

**Solomon Sunaone Mamaloni** (Rumahui, Makira uhartea, 1943ko urtarrilaren 23a – Honiara, 2000ko urtarrilaren 11) salomondar politikaria izan zen. Salomon Uharteetako lehen ministroa izan zen 1981etok 19984ra, 1989tik 1993ra eta 1994tik 1997ra.

Zeelanda Berrian ikasi ondoren, 1966an funtzionario gisa sartu zen administrazioan. 1980an Gobernu Kontseiluko kide hautatu zuten eta 1973an Herriko Alderdi Progresistaren sorreran parte hartu zuen. 1974an ministro buru kargurako hautatu zuten eta 1976an kargua utzi zuen. 1978an independentzia lortu ondoren, lehen ministro izan zen hiru alditan (1981-1984, 1989-1993 eta 1994-1997), eta oposizioko buru ere izan zen hil zen arte.
Ng Wing-Nga

**Ng Wing-Nga** arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coriolopsis gallica

'''*Coriolopsis gallica* '* *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Trametes hispida*, *Funalia gallica*, *Poria vulgaris*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, zabaldua egoten da edo pixka bat ganbila, marroi-arrosa kolorekoa, ertz mehearekin eta kolore argiagoarekin. Gainazal dena hispidoa da, alegia, tomentutsu eta hirtsutu arteko ilez estalita dago, marroi-lehoi kolorekoak.

**Tutuak:** Barrualdetik pruina zuri-grisaxka koloreko batez estalita daude eta askoz txikiagoak dira kapelaren ertzetik gertu.

**Poroak:** Hasieran biribilduak eta gero angelutsu samarrak, zurixkak eta gero marroi-grisaxkak, igurtziagatik arrosa samarrak izan daitezkeenak.

**Haragia:** Larrukara, kanela koloretik marroi-olibarako kolorekoa.

**Etimologia:** *Trametes* hitza latinezko “trama” hitzetik dator, ehun edo irun lodia, poroen itxuragatik. *Hispida* epitetoa latinetik dator, kapela hispidoa edo hirtsutua duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Trametes trogii'' poliformearen formetako baten oso antzekoa da, baina kapelaren ertza meheagoa du eta tutuek luzera galtzen dute kapelaren ertzera hurbildu ahala. Gainera haragiaren kolorea ilunagoa du.

## Sasoia eta leku 
Urte osoan. Hostozabalen zuhaitzetan hazten da, batez ere ibaiertzetako zuhaitzetan edo ibaietatik hurbil daudenetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuressaare

**Kuressaare** ( ahoskatua) Estoniako hiri bat da, Saaremaa uhartean. Saareko konderriaren hiriburua da eta Estonian mendebaldeenen dagoen hiria. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

Hiria Rigako golkoan dago, Baltikoan. Kuressaareko aireportuak eta Roomassaareko portuak zerbitzua ematen diote hiriari.

## Klima
## Kuressaaretar ospetsuak 
* Eugen Dücker (1841–1916), margolaria ;
* Louis Kahn (1901-1974), arkitektoa;
* Bernd Freytag von Loringhoven (1914–2007), militarra;
* Ivar Karl Ugi (1930–2005), kimikaria;
* Jüri Pihl (1954–2019), politikaria ;
* Mihkel Aksalu (1984-), futbolaria;
* Mihkel Räim (1993-), txirrindularia.

## Herri eta hiri senidetuak 
* (1988)
* (1998)
* (1991)
* (1991)
* (1993)
* (1998)
* (1996)
* (1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coriolopsis trogii

***Coriolopsis trogii*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Larrukara, sukaldean erabilezina.

Sinonimoak: *Funalia trogii*, *Trametes trogii*, *Trametella trogii*, *Inodermus maritimus*, *Trametes favus*.

## Deskribapena 
**Fruitu gorputza:** Erdizirkularra, depresio zentrokide erregularrak eta ertz lobulatuko kapela inbrikatu txikiz osatua. Okre eta marroi arteko kolore ezberdineko ile hirtsutuz estalitako gainazala. Poro lodi eta biribilduetan amaitzen diren tutuez osatutako geruza mardul batek eratutako himenioa, ukitzean arrosa kolorekoak bihurtzen dira. Horma meheak, gaztetan zuriak  zahartzean gris eta marroi bihurtzen dira. Sesila, zurezko substratuari zuzenean heltzen dio.

**Haragia:** Zurixka eta larrukara, ez du erreakzionatzen potasarekin.

**Mizelioa:** Zuria, beltza bihurtzen dena. Espora jalkina zuria.

**Etimologia:** *Trametes* hitza latinezko “trama” hitzetik dator, ehun edo irun lodia, poroen itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Coriolopsis gallica*, txikiagoa da eta eremu zirkular irregularrak izaten ditu. *Datronia mollis*-ek poro hipnoideak ditu eta oso urratuta. *Trametes gibbosa*-k poro luzangak.

## Sasoia eta lekua 
Urtekoa, edozein urtaro, apirila eta ekaina bitartean garatzen den arren. Hezetasuna behar du. Saprofitoa, makaletan, burzuntzetan, sahatsetan, pagoetan, egur hiletan. Usteldura zuria eragiten du, lignina eta zelulosa deskonposatuz, 4-5 urtez.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Coriolopsis trogii 1.jpg
Fitxategi:Coriolopsis trogii 2.jpg
Fitxategi:Coriolopsis trogii 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doug Ingle

**Douglas Lloyd Ingle** (Omaha, Nebraska, 1945eko irailaren 9a – 2024ko maiatzaren 24a) estatubatuar abeslari eta musikaria izan zen, *Iron Butterfly* taldeko sortzailea.

Nebraskan jaio zen eta hiru hilabete zituela Mendi Harritsuetara joan zen familiarekin eta ondoren San Diegora.

1966an Iron Butterfly taldea sortu zuen San Diegon, Ron Bushy bateria-jotzailearekin, Erik Brann gitarra-jotzailearekin eta Lee Dorman baxu-jotzailearekin. Ingle izan zen taldeko abeslari eta organo-jotzailea, abestien egile nagusiaz gain, *In-A-Gadda-Da-Vida* abesti ikonikoa barne. Bushyren arabera, Ingelek ardo asko edan ondoren konposatu zuen abestia.

1961ean taldea hautsi ondoren, Ingelek noizean behin beste kideekin biretan parte hartu zuen, baina ez zuen 1975eko azken bi diskoetan parte hartu. 1970eko hamarkadan parte-hartze laburra izan zuen *Stark Naked and the Car Thieves* pop taldean.
thumb|Iron Butterfly taldea 1969an

## Diskografia 
* *In-A-Gadda-Da-Vida* (1968)
* *Ball* (1969)
* *Live* (1970)
* *Scorching Beauty* (1975)
* *Sun and Steel* (1976)

## Kanpo estekak
Et tu, Brute?

[thumb|239x239px|Shakespeareren "Et Tu Brutè?" lerro lerro ezaguna, 1623ko [First Folio|First Folion]]
[thumb|240x240px|[William Holmes Sullivan|William Holmes Sullivanen 1888ko pintura honek *Et tu Brute* izena du eta Royal Shakespeare Theatre antzokian dago.]]
***Et tu, Brute?*** latinezko esaldi bat da, hitzez hitz "Eta hi, Bruto?" edo "Hi ere bai, Bruto?" esan nahi duena. Aipua William Shakespeareren Julius Caesar antzezlanean agertzen da, hirugarren ekitaldiko lehen agerraldian. Esaldia Julio Zesar erromatar diktadoreak ahoskatzen du, bere hilketaren unean, Dezimo Brutori zuzenduta, hiltzaileen artean bereizteko. 

Esaldi horren lehen arrastoak lehenagoko bi isabeldar antzezlanetan ageri dira: Shakespeareren *Hernry VI, Part 3* lanean eta Richard Edesen *Caesar Interfectus* lanean: sarri, lagunen ustekabeko traizioak salatzeko erabili ohi da.

Zesarrek benetan hitz horiek esan zituela baieztatzen duen frogarik ez dago: haren azken hitzak ezezagunak badira ere, Suetonio erromatar historialariak Zesarrek hil aurretik ezer ez zuela esan zioen; hala ere, beste batzuek grezierazko "Καὶ σύ, τέκνον" (euskaraz, "Hi ere bai, seme" edo "Hi ere bai, gazte") esaldia esan zuela zioten.

## Testuingurua 
K.a. 44ko martxoaren 15ean (Martxoko Idusak) senatari talde batek Julio Zesarri eraso egin zion. Senatari haien artean zen Bruto, Julio Zesarren lagunmina. Zesarrek hasieran erasotzaileei aurre egin zien, baina haien artean Bruto ikustean hilik erori zen. Suetoniok esaldiok zurrumurru gisa aipatzen ditu. Plutarkok ere, bide beretik, Zesarrek ezer ez zuela esan dio, baina Bruto ikustean burua togarekin estali zuela defendatzen du horrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luna Lovegood

**Luna Lovegood** fikziozko pertsonaia da, J. K. Rowlingen *Harry Potterren* liburu-sailean. *Harry Potter eta Fenixaren Ordena* liburuan agertu zen lehenbizikoz. Honela deskribatzen da: ilea nahasi eta horixka, eta begirada zorabiatua eta ameslaria aurpegian.
## Deskribapena 
Rowling-ek esan izan du Luna "anti-Hermione" dela, Lunak gauzak fedez  sinesten baititu; Hermionek, berriz, gertaerei eta logikari erreparatzen die. Hermionek behin eta berriz konbentzitu nahi du Luna bere sinesmenak txorakeriak direla, baina ez du ezer lortzen. 

Txoro samar agertu arren, Lunak pertzepzio azkarrak ditu giza izaeraren gainean, eta Harryk bere zintzotasun eta trebetasuna aprezaitzen ditu. Berak ere lagunak ere oso aintzat hartzen ditu.ezkerrera|thumb|Lunaren jantzi bat.

Lunaren bi gurasoak aztiak dira. Bere aita, Xenophilius Lovegood, *Punttalakurloa* aldizkariaren editorea da, eta Lunak dio agerkari horrek "jendeak ezagutu behar dituen istorio garrantzitsuak" argitaratzen dituela, nahiz eta beste batzuentzat, funts gutxiko kontuen argitaldari bat den. Lunak dioenez, sorgin aparta izan zen bere ama, eta sorginkeria-esperimentu bat gaizki atera zenean hil zen. Bederatzi urte besterik ez zituela ikusi zuen Lunak bere amaren heriotza, eta horregatik gaitasuna du thestralak ikusteko, besteentzat ikusezinak diren animalia magikoak.

## Filmetan 
Evanna Lynch aktore irlandarrak interpretatu zuen Luna Harry Potterren film sortan. Bere webgunean, Rowling-ek papererako "perfektua" deitu zion Lynchi. Aktoreak ile horia zuritu behar izan zuen papera egiteko, eta kritikaren onespena izan zuen interpretazio haiengatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabarraren ospakizuna (1924)

**Gabarraren 1924ko kirol ospakizuna** izan zen Bilboko itsasadarrean era honetan egindako lehena, 1924ko maiatzean. Gizonezkoen futboleko talde txapeldun bat izan zen protagonista, baina ez Athletic Club, baizik eta Olabeagako Acero kluba B serieko txapeldun izan zelako 1924ko maiatzaren 4an, Sevillan.

## Gertakaria 
Maiatzaren 5ean, itzulerako bidaiaren azken etapan, Acero klubeko jokalariek Urduñatik trena hartu zuten Bilboraino, geltoki bakoitzean zaletuen txaloen jasota. Bilbon Manu Sota armadoreak suziz argitutako gabarra batean sartu zituen eta Areatzatik Olabeagaraino eraman zituen, atoiuntzi batek gabarratik tira egiten ziolarik.   

Orduko gabarra zeharkaldiari egiten dio erreferentzia abesti famatu batek:

Gertakariak ez zuen berez tradiziorik hasi. Athletic Clubek hainbat titulu irabazi zuen hurrengo hamarkadetan, baina 1983an Athleticek liga irabazi zuenean, abestiaz horretaz oroitu zen Cecilio Gerrikabeitia Athleticeko zuzendaritza-taldekoa eta Bilboko Koral Elkartearen presidentea, eta modu inprobisatu samarrean antolatu zuten bigarren gabarra zeharkaldia 1983ko maiatzaren 3an, Athleticen historiako lehena, itsasadarreko bigarrena. 1924ko gabarraren arrasto historikoa galdua da, ez da 1980ko hamarkadatik aurrera erabili izan dena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizi bizitza

***Bizi bizitza***  () serie dramatiko suediar bat da, Viaplay-n 2023ko apirilaren 5ean estreinatu zena. Carl-Petter Montell, Vera Herngren eta Felicia Danielsson dira telesailaren gidoiaren arduradunak eta Susanne Thorson da zuzendaria. Bi denboraldi ditu, zortzina atalekin. Primeran plataforman euskarazko azpitituluekin eman zen 2024tik aurrera.  

## Argumentua 
Serieko protagonista Nora izeneko 24 urteko neska da. Aldizkari batean lortu berri du lana eta Alina eta Doris lagunekin bizi da. Ondo pasatzen dute eta planak egiten dituzte, baina, bat-batean, Norari minbizia diagnostikatzen diote eta dena aldatzen da. 

## Aktoreak eta pertsonaiak 
* Hanna Ardéhn - Nora
* Tina Pour-Davoy - Doris
* Doreen Ndagire - Alina
* Maria Forslin - Karin
* Mona Najib - medikua
* Isabelle Grill - Louise
* Julia Lyskova 
* Robin Stegmar
* Emil Almén
* Philip Oros
* Pia Halvorsen
* Vera Herngren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazania krebsiana

***Gazania krebsiana*** Asteraceae familiako landare loredun bat da. Hegoaldeko Afrikan natiboki hazten den landare belarkara da, Angola, Zambia, Mozambike eta Hego Afrikan hedatzen dena. *Gazania* generoko este 19 landarerekin batera, Hegoaldeko Afrikan hedatzen denetako bat da. 

## Kanpo estekak
Gabarraren ospakizuna (1983)

**Gabarraren 1983ko kirol ospakizuna** izan Athletic Clubek Bilboko itsasadarrean era honetan egindako lehena, aurrekari zahar batean oinarritu zen gertakari erdi inprobisatua, 1983ko maiatzaren 3an gertatu zena.

## Garaipena ospatzeko 
1983an Athleticek liga irabazi zuen modu aski dramatikoan. Azken partidua jokatzen ari zela, Athletic bigarrena zen Ligan, Real Madriden ostean. Hala ere, Javier Clementek gidatzen zuen taldeak 5-1 irabazi zion Unión Deportiva Las Palmas taldeari eta Real Madridek 1-0 galdu zuen Valencia Club de Fútbolen aurka. Ondorioz Athleticek irabazi zuen, ezustean, futbol liga hori.

Garaipen hura ospatzeko moduaz hausnartzen, Cecilio Gerrikabeitia Athleticeko zuzendaritza-taldekoa eta Bilboko Koral Elkartearen presidentea oroitu zen 1924ko gabarra zeharkaldiaz, abesti batek deskribatzen zuena:

Honela antolatu zuten zeharkaldia. Gabarra bati izena aldatu zitzaion (Athletic izena jarrita), eta zeharkaldia antolatu zen Areetatik Bilboraino, San Anton zubiraino. Ontzia Astilleros Celaya Erandioko enpresak egina zen, 1960koa, eta teknikoki pontoi bat zen. Ez du berezko indarrik eta atoiontzi batek eraman behar du, Amaya izenekoak 1983ko zeharkaldian. Ordudanik egin diren beste bi gabarra ospakizunetan ere ontzi bera erabili izan da.

Ospakizuna jendetsua eta gogoangarria izan zen. Agustin Gisasola jokalaria uretara erori zen eta erreskatatu behar izan zuten. Hurrengo urtean, Athleticek *dobletea* eginik (Liga eta Kopa irabazi zituen) berriro Gabarraren ospakizuna egin zuten 1984ko maiatzaren 7an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batocera wyliei

***Batocera wyliei*** *Lamiinae* azpifamiliako *Batocera* generoko kakalardo longikornio moduko bat da. Chevrolatek deskribatu zuen zientifikoki 1858an.

## Banaketa 
Afrikako herrialde desberdinetan aurki daiteke: Angola, Kamerun, Boli Kosta, Gabon, Ghana, Ekuatore Ginea, Liberia, Nigeria, Uganda, Afrika Erdiko Errepublika eta Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Ezaugarriak 
45-70 milimetroko luzera du. Hegaldia otsailean, martxoan, apirilean, maiatzean eta ekainean egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kragujevac

**Kragujevac** () Serbiako laugarren hiririk handiena da, Belgrado, Novi Sad eta Niš ondoren. Šumadija barrutiko gune administratiboa da. Lepenica ibaiak zeharkatzen du hiria. Otomandar Inperioaren garaian **Kraguyevca** edo **Karacofça** izenak zituen. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

Hiria 1476an sortu zen, baina lehenengoa izan zen gauza askotan. Serbiako lehen hiriburua izan zen (1818-1839) eta Balkanetako lehenengo konstituzioa bertan aldarrikatu zen, 1835ean. Serbia independizatu zenean, Zuzenbideko lehenengo unibertsitatea ireki zen bertan, baita gramatikako lehenengo eskola, Antzoki Nazionala (1835) eta Akademia Militarra (1837). 

1841ean hiriburua Belgradora eraman zen, eta eraikin ofizialak ere mugitu ziren. Gaur egun Zavodi Crvena Zastava konglomeratu industrialaren egoitza izateagatik da ezaguna, baita bere armagintza industriagatik ere. Zastava automobilak hirian sortu ziren, 2008an Fiatek erositako enpresa. 

## Kanpo estekak
Richard M. Sherman

**Richard Morton Sherman** (New York, 1928ko ekainaren 12a – Los Angeles, 2024ko maiatzaren 25a) estatubatuar abesti egilea izan zen.

New Yorken jaio zen, errusiar juduen familia batean. Musika ikasi zuen Bard Collegen. Robert B. Sherman anaiarekin batera lan egin zuen abestiak idazten, bereziki musikalak. Horietako asko The Walt Disney Companyren filmetarako konposatu ziren. 1966an Walt Disney hil ondoren, anaiek beste konpainia batzuentzat lan egin zuten.
1964an bi Oscar sari irabazi zituzten *Mary Poppins* filmeko musikagatik eta *Chim Chim Cher-ee* abestiagatik.

## Lanak 
### Soinu-bandak 
* *The Parent Trap* (1961)
* *Big Red* (1962)
* *In Search of the Castaways* (1962)
* *Summer Magic* (1963)
* *The Sword in the Stone* (1963)
* *Mary Poppins* (1964)
* *Follow Me, Boys!* (1966)
* *The Happiest Millionaire* (1967)
* *The Jungle Book* (1967)
* *The One and Only, Genuine, Original Family Band* (1968)
* *Chitty Chitty Bang Bang* (1968)
* *The Aristocats* (1970)
* *Bedknobs and Broomsticks* (1971)
* *Snoopy, Come Home* (1972)
* ''Charlotte's Web* (1973)
* *The Adventures of Huckleberry Finn* (1974)
* *The Slipper and the Rose* (1976)
* *The Many Adventures of Winnie the Pooh* (1977)
* *The Magic of Lassie* (1978)
* *Magic Journeys* (1982)
* *Winnie the Pooh and a Day for Eeyore* (1983)
* *Little Nemo: Adventures in Slumberland* (1992)
* *Winnie the Pooh: Seasons of Giving* (1999)
* *The Tigger Movie* (2000)
* *Iron Man 2* (2010) ("Make Way For Tomorrow Today" abestiaren egilea. I)
* *The Jungle Book* (2016)
* *Christopher Robin* (2018)

### Gidoiak 
* *A Symposium on Popular Songs*, 1962
* *Mary Poppins*, 1964
* *The Adventures of Tom Sawyer*, 1973
* *The Adventures of Huckleberry Finn*, 1974
* *The Slipper and the Rose*, 1976
* *The Magic of Lassie*, 1978
* *Ferdinand the Bull'', 1986
Batocera

thumb|250px|*Batocera lineolata*.
thumb|*Batocera roylii*.

***Batocera*** *Cerambycidae* familiako kakalardo genero bat da, *Lamiinae* azpifamiliakoa, *Rosenbergia* generoarekin lotuta dagoena.

## Ezaugarriak 
Kakalardo horiek 52 eta 77 mm arteko luzera dute batez beste. Espezie handiena *Batocera Gigas* da, 87 mm-ko luzera duena. 
Antenak gorputza baino luzeagoak dira, herena baino luzeagoak *Batocera Rofomaclata*n eta erdia baino gehiago *Batocera Wallacei*n. Hiru lokomozio-hanka pare ditu genero honek. Batocera animaliek antena luzeak dituzte, aurrera begira, hegan doazenean.

## Banaketa 
Batozera espeziea batez ere Asia, Indonesia eta Australiako baso tropikaletan dago, baita Afrika tropikaleko zenbait eskualdetan ere. Europa eta Amerikatik kanpo daude.

## Espeziak 
* *Batocera aeneonigra* Thomson, 1859 
* *Batocera ammiralis* Breuning, 1947 
* *Batocera andamana* Thomson, 1878 
* *Batocera boisduvali* (Hope), 1839
* *Batocera breuningi* Gilmour & Dibb, 1948 
* *Batocera browni* Bates, 1877 
* *Batocera bruyni* Lansborough, 1880 
* *Batocera celebiana* Thomson,1858 
* *Batocera chevrolati* Thomson, 1859 
* *Batocera cinnamonea* Pascoe, 1866 
* *Batocera claudia* Pascoe, 1866 
* *Batocera davidis* Deyrolle, 1878 
* *Batocera drapiezi* Aurivillius, 1922 
* *Batocera enganensis* Gahan, 1907
* *Batocera gerardhoullieri* Houllier & Le Piouff, 2020  
* *Batocera gerstaeckerii* Thomson, 1865 
* *Batocera gigas* Drapiez, 1819 
* *Batocera granulipennis* Breuning, 1948 
* *Batocera hercules* Boisduval, 1835 
* *Batocera hlaveki* Rigout, 1988 
* *Batocera horsfieldi* (Hope), 1839
* *Batocera humeridens* Thomson, 
* *Batocera inconspicua* Van der Poll, 1890 
* *Batocera kibleri* Schwarzer, 1925 
* *Batocera lamondi* Rigout, 1987 
* *Batocera lethuauti* Schmitt & Le Thuaut, 2000 
* *Batocera lineolata* Chevrolat, 1852 
* *Batocera magica* Thomson, 1859 
* *Batocera malleti* Schmitt, 2000 
* *Batocera matzdorffi* Kriesche 1915 
* *Batocera migsominea* Gilmour & Dibb, 1948 
* *Batocera molitor* Kriesche, 1915 
* *Batocera nebulosa* Bates, 1877 
* *Batocera numitor* Newman, 1842 
* *Batocera oceanica* Schwarzer, 1914 
* *Batocera parryi* (Hope), 1845
* *Batocera punctata* Schwarzer, 1925 
* *Batocera rosenbergi* Kaup, 1866 
* *Batocera roylei* Hope, 1833 
* *Batocera rubus* (Linnaeus), 1758
* *Batocera rufomaculata* (DeGeer), 1775
* *Batocera strandi* Breuning, 1954 
* *Batocera sumbaensis* Franz, 1972 
* *Batocera thomae* (Voet), 1778 
* *Batocera thomsoni* Javet, 1858 
* *Batocera tigris* (Voet), 1778
* *Batocera timorlautensis* Heller, 1897 
* *Batocera una* White, 1858 
* *Batocera ushijimai* Ohbayashi, 1981 
* *Batocera victoriana* Thomson,1878 
* *Batocera wallacei* Thomson,1858 
* *Batocera woodlarkiana* Montrouzier, 1855 
* *Batocera wyliei* Chevrolat, 1858

### *Incertae cedis* espezieak 
* *Batocera chevrolati* Thomson, 1859 
* *Batocera claudia* Pascoe, 1866 
* *Batocera drapiezi* Aurivillius, 1922 
* *Batocera punctata* Schwarzer, 1925 
* *Batocera sentis* (Linnaeus, 1758)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Thailandiako *Batocera*ren bideoa.
2024ko Nafarroako Itzulia

**2024ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko LXI. ekitaldia izan zen. Lau etapaz osaturik, Iruñean hasi eta Artaxoan amaitu zen. Aurreneko urteetan bezala, Laboral Kutxak eta Nafarroako Gobernuak babestu zuten ekitaldi hau.

Garailea Caja Rural-Alea taldeko Alex Díaz gipuzkoarra izan zen.

## Taldeak 
## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lo Kam Kuen

**Lo Kam Kuen** (1959ko abuztuaren 23a) arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel de Liaño

**Isabel de Liaño** espainiar idazlea izan zen, Palacios de Campos Medina de Ríoseco (Valladolid) herriko bizilaguna, XVII. mendearen hasieran. 

## Biografia 
Isabel de Liañok *Historia de la vida, muerte y milagros de Santa Catalina de Sena* idatzi zuen, Valladoliden 1604ko urtarrilaren 15ean argitaratua. Kristobal Nuñez de Leónek, erregearen eskribauak, liburuaren aurkezpenaren eta dagokion tasaren ordainketaren fede eman zuen, agiri horretan Isabel de Liañoren alarguntasuna aipatuz.

## Lanak 
* *Historia de la vida, muerte y milagros de Santa Catalina de Sena.* Austriako Margarita erreginari zuzenduta dago, eta erregina horri eskaini zion hitzaurrea. Obra hiru liburutan banatuta dago eta zortzigarren erriman dago. Jatorrizko izenburua *Octavas de santa Catalina de Sena*. Hitzaurreari eta eskaintzari zortzi poema jarraitzen zaizkio, gehienak legelarien mundukoak. Horietako bat portugaldarra da, eta beste bat familia hango erlazionatuta egon daiteke, haien abizenen arabera.

Berriki egindako azterketek paratestoen garrantzia aipatzen dute; izan ere, obran autobiografiarik sartzen ez denez, oso garrantzitsuak dira paratestoen sorreraren inguruko egoera ez oso mesedegarriak agerian uzten dituztelako. Emakumeek ez dute presentzia handirik paratestuetan; hala ere, Nieves Baranda Leturio literatura-katedradunak dioenez, Liañok esplizituki aipatzen ditu emakumeak testuaren hartzaile pribilegiatu gisa hasierako bertsoetan.«Y tú, lector, si tibio te sintieres,

y mis versos en ti mal se perciben,

no los leas, te ruego, si quisieres

pues para ti los tales no se escriben.

Solo los escribí para mujeres

que lo que es devoción mejor reciben

y aunque no lo merezca harán estima

por ser de mano femenil la rima»
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Serrano y Sanz, Manuel: "1401etik 1833ra bitartean espainiar idazleen liburutegi baterako apunteak. II. liburukia". Madril, Impresiones de la Real Casa, 1903. http://www2.uned.es/bieses/S-SANZ/26-L.pdf

* Baranda Leturio, Nieves: Isabel de Liañoren Ohar Bibliografikoa. Biesak. http://www.bieses.net/wp-content/uploads/2015/11/lia%C3%B1o_vidamilagros.pdf

## Kanpo estekak
Denise Ferreira da Silva

**Denise Ferreira da Silva** (Morro do Pasmado, Botafogo, Brasil - 1963) Brasilgo filosofo eta artista bisuala da. Britainia Handiko Unibertsitateko irakaslea da, eta *Justizia Sozialeko Institutua* ere koordinatzen du.   

## Bizitza 
Denise Morro do Pasmadon jaio zen, Botafogon, eta Vila Aliançan igaro zuen haurtzaroa, Bangu auzoan. Denisek komunitate-espazioetan eta Vila Aliançako elizan izandako ibilbidearen berri eman zuen, non askapenaren teologia eta marxismoaren elementuekin harremanetan jarri baitzen. Unibertsitatean sartu baino lehen Brasilgo Alderdi Komunistan parte hartu zuen laburki, eta, 1982ko Benedita da Silvaren kanpainaren ondoren, Langileen Alderdira hurbildu zen. Momentu berean, emakume beltzen eta beltzen mugimenduan lanean hasi zen.

Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean soziologian lizentziatu zen 1985ean, eta soziologian eta antropologian masterra ere egin zuen, 1991n. Pittsburgheko Unibertsitatean doktoretza lortu zuen 1999an.

## Pentsamendua 
Doktoretza egin zuenetik, Denis arrazakeriak pentsamendu modernoan eta ilustrazioaren osteko pentsamenduan izan zuen eragina aztertzera dedikatu zen, eta, hortik abiatuta, gardena eta autodeterminatua den subjektibotasun forma moderno baten kritika ontologikoa eta epistemologikoa garatu zuen, alteritate arrazializatu eta kolonial batekin kontrastean. Egilearen obran behin eta berriz errepikatzen da modernitateak inbertitutako unibertsaltasun juridikotik subjektuak baztertzeko prozesuaren inguruko zalantzak jartzea.

## Hautatutako bibliografia 
### Liburuak 
* Silva, Denise Ferreira da (2022). *Unpayable debt*. Col: On the Antipolitical. London: Sternberg Press .
* Silva, Denise Ferreira da (2022). *Homo modernus: para uma ideia global de raça*. Col: Encruzilhada. Rio: Cobogó .
* Silva, Denise Ferreira da (2007). *Toward a global idea of race*. Col: Borderlines (em inglês). Minneapolis: University of Minnesota Press .

### Liburu-kapituluak 
* Silva, Denise Ferreira da (2021). «Hackeando o sujeito: feminismo negro e recusa além dos limites da crítica». In:  Díaz-Benítez, María Elvira. Pensamento negro radical: antologia de ensaios. São Paulo: N-1 Edições .
* 

### Artikuluak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
##  Kanpo estekak
Bathilda Bagshot

**Bathilda Bagshot**  fikziozko pertsonaia da, J. K. Rowlingen *Harry Potterren* liburu-sailean. 

## Deskribapena 
*Magiaren historia* liburuaren egilea da (Hogwartseko kurrikulumean ezinbesteko) eta Gellert Grindelwalden izeba handia. Bathilda informazio iturri garrantzitsua izan da Rita Skeeterrek idatzitako Dumbledoreren biografiarentzat, Skeeterrek informazioa Veritaserum-aren eraginpean atera izana litekeena da, eta omdorioz bere memoria ere aldatu izana elkarrizketa horien ondorioz.

## Filmetan 
Hazel Douglas aktoreak interpretatu zuen idazlea Harry Potterren film sortan, zehazki Harry Potter eta Herioaren erlikiak liburuaren 1. zatiaren egokitzapenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabarraren ospakizuna (1984)

**Gabarraren 1984ko kirol ospakizuna** izan Athletic Clubek Bilboko itsasadarrean era honetan egindako bigarrena izan zen, 1984ko maiatzaren 7an gertatu zen. Ospakizun jendetsua eta gogoangarria izan zen, denboraldi hartan Athleticek *dobletea* egin ondoren, 1983–84ko Liga eta Errege Kopa irabazi baitzituen.

## Dobletearen denboraldia 
Bigarren urtez jarraian irabazi zuen Athleticek liga urte hartan. Denboraldia erronka handia izan zen Athleticentzat, aurreko urteko txapelduna zen, baina 1983ko abuztuan uholde ikaragarrian gertatu zen hirian, eta moral puntua ukitua zegoen Bilbon. Denboraldian zehar Dani kapitainak lesio larria izan zuen eta bi hilabetez egon zen jokatu gabe. Eten handiagoa izan zuen Andoni Goikoetxeak, 18 jardunalditako zigorra, lesioa eragin ziolako Maradonari (FC Barcelonakoa orduan).

Ligako azken partidua Real Sociedad-ekin izan zuen, bigarren honen zelaian, Atotxan, 1984ko apirilaren 25ean. Realak ez zuen ezer jokoan, baina Athletic-ek irabazi beharra zeukan. Athleticeko Iñigo Lizeranzuk ireki zuen markagailua, Athleticen Ligako 3.000. gola izan zenarekin, baina Realeko Pello Uraldek berdinketakoa sartu zuenean, mutu geratu zen estadioa, baita Uralde bera ere ezer ospatu gabe joan zela zelaiaren bere aldera. Euskal taldeen arteko elkartasun giroa zegoen, Athleticek irabaztea nahi zutela guztiek zirudien. Hala 1-2-koa sartu zuen handik minutu batzuetara berriro Lizeranzuk, eta Athleticentzat izan zen partidua eta liga.

Handik egun gutxitara, maiatzaren 5ean, Errege Kopa irabazi zuen Athletic-ek FC Barcelonaren kontrako finalean. Partidu dramatikoa izan zen hura ere, Santiago Bernabeu estadioan jokatua, amaitu zena iskanbila izugarriarekin bi taldeen arteko borrokarekin (*tangana* esan izan zitzaion), eta besteak beste berriro Goikoetxea eta Maradona egon ziren tartean. Baina Athleticek irabazi zuen final hori eta hortaz futbolean doblete esaten dena erdietsi zuten, garaitza bikoitza.

Hortaz, aurreko urtean Gabarra atera zuteneko ospakizuna errepikatzea erabaki zuten, eta 1984ko maiatzaren 7an egin zen ospakizuna, aurreko urtean baino are eragin handiagoarekin, sekula Bilboko itsasadarraren parean ikusitako ekitaldi jendetsuenean. Eskoletako jarduna ere eten zen Bizkaiko hainbat tokitan jendea Gabarra ikustera joan zedin.

Zeharkaldia Portugaletetik Bilboko San Antongo zubiraino izen zen. 

## Ondorengoa 
Ez zen beste gabarra ospakizunik izan klubarentzat eta afizioarentzat 2024a arte, non berriz 1983ko eta 1984ko ontzia erabili zen. 1984-2024 tartean, dena den, beste garaipen batzuk izan zituen Athleticek, gabarra ateratzeko motibo izan ez zirenak. 2015ean eta 2020an Espainiako Superkopa irabazi zuen, eta ez zen egon gabarrarik. Emakumezko Athletic taldeak, bestalde, 2003, 2004, 2005, 2007 eta 2016 urteetako Espainiako liga irabazi zuen, eta ez zen horietan ere gabarrarik izan. 2016ko kasuan, hain zuzen, erreibindikazioa ere zabaldu zen Bilbon, emakumezko jokalariek merezi zutelakoan, baina ez zen antolatu, nahiz eta erreibindikazioa 30.000 izenpe jaso zituen eskaera batek babestu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipurdiko

[thumb|250px|*Ipurdikoak*, [Giorgio Conraden argazkia.]]
thumb|250px|Ipurdikoak ematen haur bati.

**Ipurdiko** ipurdian hartu edo ematen den kolpea da. Gorputz-zigor gisa ipurmasailetan kolpeak ematea da, tresnekin edo gabe, eskuarekin. Haurtzaroan oso zigor ohikoa izaten zen eta, oraindik, leku askotan, izaten da. Biktima zigorra aplikatzen duen bera izan daiteke, bere buruari kalte egin nahi diona arrazoi penitentzialengatik (erlijiosoak: diziplinatzailea, flagelantea) edo sadomasokistengatik (sexualak). Zentzu sinbolikoaz "porrota" esanahia izan dezake.

## Familia eremuan 
Irudi klasikoetan haurrak diziplinatzeko moduetako bat zen bizkarra hanketan jartzea ahurrak ireki edo gerrikoa hartu eta ipurmasailetan ahalik eta gogorren jotzen hastea. Ipurdikoak etxeko diziplina-metodo gisa erabili ohi dira, nahiz eta horien praktika gutxituz joan, hain inbaditzaileak eta kaltegarriak ez diren metodoek ordezkatu baitute. Gaur egun metodo egingarritzat jotzen bada ere, ez da gomendatzen, eta estatu eta herrialde askotan legeak debekatzen du.

Familia-eremuan ere, antzina, kultura askok onargarritzat jotzen zuten senarrek emazteei aplikatzen zieten etxeko diziplina. Gaur egun, praktika hori onartezintzat jotzen da, baina oraindik ez da erabat baztertu, eta kristau talde fundamentalista ultrakontserbadoreek defendatu eta gauzatzen dute ("Etxeko diziplina kristaua").

Gizarte patriarkaletan emazteei aplikatzen zaien etxeko diziplina ezabatzeari buruzko aurrerapen hori haurrei diziplina hori aplikatzen ez uzteko beste arrazoi bat bezala erabiltzen da. Emakumearekiko abusu edo ekintza onartezina edozein gizakirena izan behar dela uste da, baita haurrena ere.

## Sexu ekintza gisa 
thumb|250px|Spanking.
Ipurdiko erotikoak, spanking, azotaina erotikoak edo diziplina ingelesa ipurdikoak egiteari dagokio, ipurdikoak ematen eta/edo jasotzen dituena sexualki estimulatzeko dira. Helduen artean, sexu-jolas baimendu gisa erabiltzen da, eta praktika kitzikagarria da bikotearentzat. Jokoan, funtsean, bi paper daude: zigorkatzailearena eta zigortzearena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipurmasail
* Zigor fisiko
* BDSM

## Kanpo estekak 
* :https://web.archive.org/web/20240526151350/https://www.more4kids.info/es/3104/crianza-de-los-hijos-y-nalgadas/ "Seme-alaben hazkuntza: ipurdikoen alternatiba eraginkorrak".
Yurani Blanco

**Yurani Blanco Calbet** (Palma Mallorcakoa, 1998ko otsailaren 3a) mallorcar txirrindulari profesionala da. Laboral Kutxa-Fundación Euskadi taldean korritzen du eta 2024an Eibarko Hiria Sari Nagusia irabazi zuen.

2024ko ekainaren 22an txapeldunordea izan zen Espainiako errepideko proba Txapelketan. Proba hori San Lorenzo de El Escorialen hasi eta bukatu zen 116,8 kilometroko osatu ostean. Lehena Laboral Kutxa-Euskadi Fundazioako Usoa Ostolaza taldekidea izan zen eta hirugarrena Mavi Garcia.

## Palmaresa 
**2022**
* Estella-Lizarra Saria (Espainiako Kopa)
*  Espainiako errepideko txapelketan

**2024**
* Eibarko Hiria Sari Nagusia
*  Espainiako errepideko Txapelketa

## Taldeak 
* Sopela Women's Team (2018-2019)
* Bizkaia-Durango (2020-2021)
* Laboral Kutxa-Fundación Euskadi (2022- )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jacob Brønnum Scavenius Estrup

**Jacob Brønnum Scavenius Estrup** (Sorø, 1825eko apirilaren 16a – Kongsdal, 1913ko abenduaren 24a) daniar politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1875etik 1894ra.

Højre alderdiko kidea izan zen eta Christian Emil Frijsen gobernuan barne ministroa izan zen. Ordura arte Ingalaterrako partzuergo baten kontrolpean zeuden trenbideen kontrola hartu eta Esbjerg portua eraikitzea agindu zuen.

1875ean lehen ministro eta, aldi berean, Finantza ministro izendatu zuten. 1894 arte egon zen karguan, nahiz eta urteko aurrekontuak ez zituen askotan onartzen, nahiz eta 1884an parlamenturako hauteskundeak galdu.

1885ean hilketa saiakera bat jasan zuen, prentsaren eskubideak eta armak eramateko eskubidea murriztuz eta poliziaren botereak areagotuz.
Punttalakurloa

**Punttalakurloa** fikziozko aldizkaria da, J. K. Rowlingen *Harry Potterren* liburu-sailean. Ingelesezko originalean *The Quibbler* deritzo, euskaraz izena Iñaki Mendiguren itzultzaileak eman zion, zehaztapenetan zorrotzegi eta kakapirri jokatzen duen pertsona adierazten duen hitza da.

## Ezaugarriak 
Aldizkariaren zuzendaria Xenophilius Lovegood da, Luna Lovegooden aita. Bere edukia konspirazio teoriak eta kriptozoologia dira. *Punttalakurloan* argitaratu denez, Cornelius Fudge magia ministroak Misterioen Departamentua erabiltzen du pozoi izugarriak garatzeko, ustez berarekin ados ez dauden pertsonei jaten ematen diena. Piztia ugari aipatzen dira aldizkarian halaber, ustez irudimenezkoak, baina aldi berean aldizkariko zuzendaria, Lovegood, aztien munduko elezaharretan ondo jantzitako aditu bezala ere agertzen da, bera delarik sortako azken liburuan (*Harry Potter eta Herioaren erlikiak*) esaten diena Harry Potter eta bere lagunei zer diren herioaren erlikiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marijampolė

**Marijampolė** (, ; 1955 eta 1989 artean, **Kapsukas**) Lituaniako hegoaldeko hiri bat da, Marijanpolė probintziako hiriburua. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Sudovia izeneko eskualde historiko eta kulturaleko hiri nagusia da. 

## Kanpo estekak
Nizhni Tagil

**Nizhni Tagil** () Errusiako hiri bat da, Sverdlovskeko oblastean.  Europa eta Asia artean marraztu ohi den mugatik oso gertu dago. Azken erroldaren arabera  biztanle zituen.

Hiria meatzaritzagatik ezaguna da, itzalitako sumendi baten gainean eraiki baitzen. Hiriaren inguruan 63 elementu kimiko ezberdin aurkitu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stari Oskol

**Stari Oskol** () Belgorod oblasteko hiri bat da. Oskol ibaian dago, Moskutik 618 kilometrora hegoaldean. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

1593an sortu zen, gotorleku gisa, Moskuren hegoaldea babesteko sarearen baitan. XVII. mendean Krimeako tartariarrek eta Ukrainako kosakoek arpilatu zuten. Errusiako Gerra Zibilean eta Bigarren Mundu Gerran ere kalteak izan zituen.

## Kanpo estekak
Rakvere

**Rakvere** (antzina *Wesenberg* edo *Wesenbergh* alemanez) Estoniako iparraldeko hiria da, Lääne-Viru konderriko hiriburua, Finlandiako golkotik 20 km hegoaldera. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen. Vallimägi muinoaren gainean dagoen harrizko gaztelu historikoagatik da ezaguna. 1226a baino lehen eraiki zen, antzinako vironiarren gotorlekua zegoen tokian. Rakverek 1302ko ekainaren 12an lortu zuen hiri-estatutua. Arvo Pärt konpositoreak haurtzaroa igaro zuen Rakveren.

## Kanpo estekak
Xole Aire

**Xole Aire** (Urepele**,** Nafarroa Beherea, 1973ko uztailaren 29a) Urepeleko auzapeza eta artzaina da.

## Biografia 
Andereño lanetan jardun zuen dozena bat urtez, eta, 2008an, *Xalbadorrenea* izeneko familiako etxaldera itzultzea erabaki zuen. Bere gurasoak Daniel Aire eta Marie-Claude Hasquet (1953ko apirilaren 21a) dira, eta anaiak David (1974) eta Xan (1984). Fernando Aire Etxart *Xalbador* bertsolaria haren aitatxi zen eta Leoni Etxebarren bertso-jartzailea amatxi. 2020tik, Xole Aire Urepeleko auzapez da. Urepele eta Zestoa senidetuak dira 2023az geroztik.

## Lan-ibilbidea 
Ardi esnedunak, behi gorriak eta Kintoa xerria hazten ditu, eta mozkinak zuzenean saltzen, freskoan edo sukaldatua, berak bestelakotzen du Belaun transformatze-gelan. Taldeko lanean ainitz sinesten du lekuko arrazei balio osoa emateko: ardi buru beltza, Pirenaica behia eta KINTOA xerria.

## Auzapez 
2020 geroztikako auzapeza da Xole Aire eta hamar kontseilarirekin batera eraman ditu herriko aldaketa nagusiak.Besteak beste: Seroren etxea zen Amerikanoinea egun interpretazio zentro da. Hortik gutira, EPFL Tokiko Lur Funtsen Erakunde Publikoarekin batera, herriko etxeak Manuelenea, Beheitikoetxea eta Ikaztegia eraikinak erosi ahal izan ditu. 1996tik urtetik hetsia zen Angelesainea hotelean bi apartamentu egin dira, baita CSVB Baigorriko Ibarreko Mendi Sindikatuaren egoitza finkatu ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urepel sendotzeko proiektua; Hainbat etxe hutsik ditugu: gure herrira eta proiektura ongitoerria egin nahiko genioke jendeari  Eitb.
* "Bertsoz jositako laguntasuna", 2024ko ekainaren 6ko Berria
Krasnogorsk

**Krasnogorsk** () Krasnogorsk raioneko hiri eta gune administratiboa da, Moskuko oblastean. Moskova ibaiaren altzoan dago, Moskuren iparraldean. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

Crocus City Halleko erasoa (2024) hiri honetan gertatu zen.

## Kanpo estekak
Fulacunda

**Fulacunda** Ginea Bissauko hiri eta sektore bat da, Quinara eskualdean. 917 kilometro koadro ditu eta azken zentsuaren arabera  biztanle. 

## Kanpo estekak
Mytistxi

**Mytistxi** () Moskuko oblasteko bosgarren hiririk handiena da, Errusian,  biztanlerekin. Mosku hiriburuaren iparraldean dago, Iauza ibaian. Mitisxi ezaguna da bere akueduktuarengatik, XVIII. mendean eraikia Katalina II.a Errusiakoaren aginduz. Errusian egindako lehenengo akueduktua izan zen, Kremlina ur garbiz hornitzeko diseinatua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Rosanvallon

**Pierre Rosanvallon** (Blois, 1948ko urtarrilaren 1a) frantziar historialaria da.

Frantziako Collègeko historia politiko moderno eta garaikideko katedraren titularra, 2001etik.

Bere ikerketa gaiak demokrazia, desberdintasuna eta ordezkaritza politikoa dira. Bere tesi nagusia zera da: Mendebaldeko gizarte garaikideetan, haustura sozialak hain argi geratu dira, non egungo ordezkaritza politikoaren ereduak ezin direla islatu. Mundu garaikidea desberdintasun sakonek markatzen dutela ukatu ez arren, horiek jada ez dutela gatazka soziala egituratzen uste du.

Pierre Rosanvallon izan zen *La République des Idées*-en sortzailea, 2002an, bere ideiak artikulu eta liburuen argitalpenaren bidez zabaltzen dituen talde intelektual kontserbadorea.

HEC Parisen, Paris-Dauphine Unibertsitatean eta EHESSen lizentziatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneko Ortiz

**Eneko Ortiz Díaz** (Miranda Ebro, Burgos, 2003ko maiatzaren 26a) Mirandan jaiotako futbolaria da. 

## Biografia 
MirandésAlaveseko harrobian hezia. Ezker atzelari lanetan aritzen da. 2024ko Maiatzaren 26an egin zuen debuta lehen taldearekin Kanaria Handiko estadioan UD Las Palmasen aurkako ligako azken neurketan. 2025eko udan, talde babazorrak ez zion kontratua berritu eta Vila-réalekin sinatu xuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Wong-Lau So-Han

**Wong-Lau So-Han** arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
István Balázs

**István Balázs** (Esztergom, 1952ko otsailaren 15a) arkularia da. Hungaria ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steve Yuen

**Steve Yuen** (1959ko abuztuaren 27a) arkularia da. Hong Kong ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rita Skeeter

**Rita Skeeter** fikziozko pertsonaia da, J. K. Rowlingen *Harry Potterren* liburu-sailean.  Pentsatu izan da Rowling eta prentsaren arteko harremana izan zela egilearen inspirazioa pertsonaia garatzeko. Hala ere, Rowlingek 2000. urtean adierazi zuen pertsonaia berak ospea lortu baino lehenagokoa zela. 

## Deskribapena 
*Daily Prophet* egunkariko kazetaria da Rita Skeeter, eta biografien idazlea ere bai. Sentsazionalismora jotzen duen idazlea da, eta Harry Potterren biografia batean, hiru laurdenak asmatuak direla esaten da. Potterren kontrakoen artean agertzen da Rota eta baita *Daily Prophet* egunkaria sagak aurrera egin ahala, non eta ustezko ospe txarreko Punttalakurloa aldizkaria Potterren defentsan azaltzen den.

## Filmetan 
Miranda Richardson aktoreak interpretatu zuen Rita Skeeter Harry Potterren film sortan, Harry Potter eta Suaren Kopan eta Harry Potter eta Herioaren erlikien 1. zatian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irutxulo (Donostia)

***Irutxulo*** herri-etimologiaz sortutako toponimo bat da, Donostia adierazteko erabili izan den. Iturri batzuetan agertzen den *Izurum* forma zaharraren eraldaketa bat litzateke, esanahian «hiru zulo» interpretaturik aldarazia, itsasotik begiratuta Zurriola, Kontxa eta Ondarreta hiru «zulo» edo sarbide direlakoan Donostiako geografian. Interpretazio hau Esteban Garibaik proposatu zuen 1571. urtean lehen aldiz, eta Serapio Muxikak ere ontzat eman zuen geroago.

Izatez, ez dago argi ezta Izurum edo Izurun Donostiari dagokion toponimoa den. Itzurun Zumaiako hondartzari lotuagoa dirudi zuzenki.

Izenarekin jokoa eginez, Aritz Gorrotxategi idazleak *Hiru Txulo* liburua kaleratu zuen 2022an, Donostiako txistularien historia bat. Txistuak ere funtsean hiru zulo dituen musika tresna izanik, hortik izenburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irutxulo (argipena)

**Irutuxulo** izenak hainbat adiera du:

* **Irutxulo**, Donostia hiriaren herri-etimologia bat.
* **Irutxulo**, Donostiako astekaria, 2005.ean Irutxuloko Hitza izatera aldatu zena.
* **Irutxulo Irratia**, fikziozko hedabidea Martin euskarazko telesailean.
* **Hirutxulo plaza**, Donostiako plaza, 2011n Atotxako Zelaia plaza bilakatu zena.
* ***Hiru Txulo*** (2022), Donostiako txistularitzaren historia egiten duen liburua.