open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabiria

**Gabiria** Gipuzkoako hego-erdialdean, Goierriko eskualdean dagoen udalerri txiki bat da. 14,88&nbsp;km² ditu, eta  biztanle zituen . urtean.

## Geografia 
### Mugakideak 
Gabiriak mugakide ditu iparraldean Zumarraga eta Ezkio-Itsaso, hegoaldean Mutiloa, ekialdean Ormaiztegi eta berriro Ezkio-Itsaso, eta mendebaldean Legazpi.

### Inguru naturala 
Eztanda ibaiak herria zeharkatzen du, Oriaren ibaiadarra dena. Bestalde, Aizeleku (812 m), Trapalata (634 m), Pagoeder eta Murgil mendiek inguratzen dute.

Eremu naturalaren %66 basoek estaltzen dute eta %32, aldiz, belardiek.

## Zerbitzuak 
### Kirola 
* Pilotalekua

### Kultura 
* Kultur etxea eta liburutegia

## Historia 
Herriaren lehenengo aipamen idatzia XIV. mendekoa da, *"Santa María de Alkain"* izenarekin, eta garai hartan, dirudienez, Segurarekin harremanetan egon zen, eta bi mende geroago Areriako Alkate Gorenaren menpe egongo zen.

Filipe IV.a Espainiakoa erregeak hiribildu izendatu zuen 1661ean, Areriatik bereiziz. Horren ondoren bi urte joan ziren eta Zumarraga eta Ezkiogarekin "Argisanoko Santa Krutzeko Batasuna" osatu zuen, 1766 arte.

XIX. mendean herrian bainuetxe bat egon zen, garai hartan gabiriarrak 1.000tik gora ziren. Hortik aurrera, ordea, biztanleria jaitsiz joan da ia etengabe gaur egun arte. Izan ere, nekazaritza eta abeltzaintza jarduera tradizionalak izan dira Gabirian, eta industria, betiere maila txikikoa, bakan sortu dute azken hamarkadotan.

## Ekonomia 
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %6,6,. Bigarren sektorea %35,4. Hirugarren sektorea %49,1. Eraikuntza %8,8.

## Demografia 
2019an herriak 506 biztanle zituen. Horietatik %20,36k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %3,95 ziren. Oier Oiarbide Murua izendatu zuten alkate.

### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Gabiriako azken alkateak:

## Euskara 
[thumb|Gabiriako Nikolas Alustizaren testigantza, gerraurreko eta gerraosteko maisuen ingurukoa. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko. ]]

Gabiriako euskalkia Goierriko hizkera da, gipuzkeraren hego-mendebaldeko aldaera bat. 2016an herritarren %90,8 euskalduna zen.
*Santa Marina baseliza
*Alegia auzoko urkabea. XV-XVI. mendeetakoa.

## Gabiriar ospetsuak 
* Valentin Larrea (1876-1970), piano-jotzaile eta musikaria.
* Margarita Telleria (1905-2009), luzaroenik bizi izan diren euskal herritarretako bat.
* Julian Alustiza "Aztiri" (1913-2005), idazle eta elizgizona.
* Euxebio Igartzabal (1944-), bertsolaria.
* Iñaki Murua (1956-), bertsolaria.
* Mikel Aizpuru (1963-), historialaria.
* Andoni Aizpuru (1964-), kazetaria eta telebistako aurkezlea.
* Ainhoa Aizpuru (1970-), politikaria.
* Eneritz Gorrotxategi (1985-), kazetaria.
* Aratz Igartzabal "Potto" (1996-), bertsolaria.

## Argazki galeria 

Image:Gabiriako eliza.jpg|Gabiriako eliza
Image:Gabiriako Ostatua.jpg|Gabiriako Ostatua. Udalarena da, eta jatetxea kudeatzeko lanak lehiaketa bidez ateratzen ditu.
Image:Txindokiren ikuspegia, Gabiriatik.jpg|Txindokiren ikuspegia, Gabiriatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gabiriako Hitza

* Gabiriako Udalaren webgunea
Orendain (argipena)

**Orendain** izen bereko toki asko izan daiteke:

# Orendain: Gipuzkoako Tolosaldeko herria.
# Orendain: Nafarroako Girgillaoko herri hustua.
Arantzazu (Bizkaia)

**Arantzazu** Bizkaiko udalerri txikia da, Arratian dagoena.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
Herria Arratia eskualdean dago, Bizkaia hegoaldeko mendietatik gertu. Arantzazuko udalerri mugakideak honakoak dira: iparraldean Igorre, mendebaldean Zeberio, ekialdean Dima eta hegoaldean Arteaga.

### Auzoak 
* Olarra
* Zelaia (Arantzazu)

## Demografia 
## Politika 
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Igor Meñika Bengoetxea (EH Bildu) da Arantzazuko alkatea, Begoña Llanoren (EAJ) ondotik. Meñikak alkatetza lortu zuen zozketaz, EH Bildu eta EAJko zerrendek 132na boz jaso ondoren.

### 2015eko udal hauteskundeak 
## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Arantzazuko Matilde Artetxe eta Maria Lourdes Etxebarria ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)|265x265px]]
Arantzazun mendebaldeko euskalkia erabiltzen da, zehatzago esanda, herriko hizkera Arratiakoa da, sartaldeko mendebalderaren aldaera.

## Ondasun nabarmenak 
Arantzazuko San Pedro eliza 1828an amaitu zuten eraikin nahiko berria den arren, bertan lehenago eliza bat izan zela frogatzen duten hainbat dokumentu aurkitu dira.

## Arantzazuar ospetsuak 
* Pedro Ipiña, "Morenito de Sestao" (1903-1985), toreatzailea, politikaria eta Eusko Gudarosteko ofiziala.

## Ikus, gainera 
* Arantzazu (Oñati)
* Arratia
* thumb|300px|Arantzazuko udaletxea.Bizkaiko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Arantzazuko udalaren webgunea.
Areatza

**Areatza** Bizkaiko hegoaldeko udalerri bat da, Arratia eskualdekoa. Gorbeia mendiaren iparraldeko magalean dago. . urtean  biztanle zituen. 

## Geografia 
286px|thumb|Airetiko ikuspegia
### Udalerri mugakideak 
Areatzaren mugakide dira iparraldean Arteaga (Artea ofizialki), hego eta ekialdean Zeanuri, eta mendebaldean Orozko.

### Auzoak 
Areatzak honako auzo hauek ditu: Launtzain eta Uparan.

## Historia 
1338an Joanes Nuñez IV.a Larakoa Bizkaiko jaunak Areatzan  edo Billaro izeneko hiribildu eratu zuen. Maria II.a Harokoa bere emaztearen leinuaren omenez  edo Haroko hiribildua hautatu zuen izen.

Hiribildu berriaren helburua Barazar mendatearen bidezko Gasteiz eta Bizkaiko golkoko portuen arteko merkataritza-ibilbidea sendotzea zen. Tamalez, hiribilduak ez zuen inoiz garapen handirik lortu. Jatorrizko hiribilduak bi kale besterik ez zituen- Bekokalea eta Goikokalea- Arratia ibaiaren ondoan zeudenak, eta Zubizarra izeneko zubia, ibaia zeharkatzeko erabiltzen zutena. Hiribildua defendatzeko harresi txiki bat zegoen , Erdi Aroan zehar biztanleriaren hedapena murriztu zuena.

XVI. mendearen hasieran etxeak harresiko hegoaldeko atetik bestaldera zabaldu ziren, Gasteizko bidean, eta horrela egungo Errukine kalea sortu zen. Hala ere, ez zen asko handitu eta bertan 100 bat artesau eta merkatari familia baino ez zen bizi. Lanbide nagusia, ferrak eta lantza eta piken kirtenak egitea zen.

## Demografia 
## Politika 
2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Peru Perez de Anuzita Urquijo (EH Bildu) da Areatzako alkatea, Josu Basozabalen (EAJ) ondotik. Perez de Anuzitak alkatetza lortu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoaz.

### 2023ko udal hauteskundeak 
## Kultura 
[thumb|Areatzako Maribel Gorostizagoiza ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)|267x267px]]

### Euskara 
Areatzan Arratiako hizkera hitz egiten da, mendebaldeko euskalkiaren aldaera.     

## Ondasun nabarmenak 
eskuinera|thumb|300px|Areatzako Aska plazaren ikuspegia, lehen planoan Gortazar jauregia ageri da.
* Alde Zaharra
* Legizamon dorrea
* Ugunaga dorreaeskuinera|thumb|300px|Areatzako udaletxea.
* San Bartolomé eliza

## Argazki galeria 

Irudi:Villaro_Areatza,_Torre_de_Ugunaga.jpg|Gortazar jauregia
Irudi:Areatzako Askatasun Etorbidea.jpg|Areatzako Askatasun Etorbidea
Irudi:Akerbeltz eta Mari Areatzako kaleetan.jpg|San Bartolome eliza.
Irudi:Arratia Areatzan zubi zarretik.jpg|Arratia ibaia Areatzan

## Areatzar ospetsuak 
* Pedro Antonio Añibarro (1748-1830), euskal idazlea.
* Juan Mari Atutxa (1941-), EAJko politikaria.
* Mikel Lejarza Egia (1947), espioia.
* Begoña Pedrosa (1975), hizkuntzalaria, irakaslea eta ikertzailea.

## Ikus, gainera 
* Areatza (Arraia-Maeztu)
* Bizkaiko udalerrien zerrenda
* Areatzako audiogida

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Areatzako Udalaren webgunea
Arantzazu (argipena)

**Arantzazu** izenak adiera zenbait ditu:

* **Arantzazu**, Bizkaiko udalerria;
* **Arantzazu**, Oñatiko auzo baten izena da; eta bertan kokatua:
** **Arantzazuko santutegia**, Oñatiko santutegia, Arantzazu Ama Birjinarena, Gipuzkoako zaindari dena; eta eraikin eta erakunde honi lotuta:
*** Arantzazuko Batzarra, 1968koa, euskara batuaren historian funtsezkoa.
*** Arantzazu aldizkaria.
*** Arantzazu argitaletxea.
*** Arantzazuko egutegia.
*** Arantzazu (dokumentala), 2023ko film dokumentala, Pello Sarasuak zuzendua.
*** Arantzazulab, Arantzazun kokatutako ikertegi bat.
** Arantzazu ibaia.

* **Arantzazu** edo Arantxa, emakume izena;
* Arantzetako Ama Birjinaren kapera, Lapurdiko Ainhoa udalerrian;
* Aranzazu, Kolonbiako udalerria.
Artzentales

**Artzentales** Bizkaiko mendebaldeko udalerri bat da, Enkarterrikoa.  biztanle zituen . urtean.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Alen (802 m) eta Kolitza (879 m) mendiak Artzentalesko inguruneetan ditugu. Herriko auzoak horietara igotzeko ohiko abiapuntu dira.

### Udalerri mugakideak 
Artzentalesek  mugakide ditu iparraldean Turtzioz, hegoaldean Balmaseda, ekialdean Sopuerta, eta mendebaldean Villaverde Turtzioz.

### Auzoak 
* **San Miguel de Linares** (altitudea: 345 m). 
* Gorgolas (325 m). 
* Santa Cruz (410 m). 
* Traslaviña (205 m). 
* Traslosheros (300 m).

## Historia 
Lehenengo aipamenak XIII. mendekoak dira, "Argentales" izenarekin. Nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza hiru jarduera tradizionalak izan dira.

Bestela, XIX. mendearen amaieran bertako meategiak ustiatzeari ekin zioten, batez ere burdina eta kobrea 50 urteetan zehar ateraz, eta "Peñalba-Rao" (Federico meatzea) eta "Olabarrieta-Gerelagua" (Amalia Juliana, Sorpresa eta María meatzeak) bi gune nagusiak izan ziren.
  
## Demografia 
## Politika 
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz José María Ignacio Iglesias Aldana (EAJ) da Artzentalesko alkatea, alkatetza jarraian 7. aldiz lortuz, 1991. urtetik baitago karguan. Iglesiasek alkatetza berritu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoaz.

### 2015eko udal hauteskundeak 
## Garraioa 
### Trena 
Udalerrian Renfe Feve eragileak hiru geltoki ditu: 
* Artzentales (herrigunean)
* Traslaviña (izen bereko auzoan)
* Villaverde Turtzioz (Laureta auzoan)

### Autobusa 
Bizkaibus hiri-arteko autobus zerbitzuaren hurrengo lineak udalerritik pasatzen dira:

## Ondasun nabarmenak 
thumb|eskuinera|225px|San Miguel de Linares eliza
* Aleneko Estazio Megalitikoa
* Horcasitas dorrea
* Traslaviñako dorrea
* Artzentalesko aldare taurobolikoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Artzentalesko Udalaren webgunea
* Herriko toponimia, Euskaltzaindiaren webgunean.
Arrankudiaga

**Arrankudiaga-Zollo** Bizkaiko hegoaldeko udalerri bat da, Nerbioi ibarra eskualdekoa eta Hego Uribe azpieskualdekoa. Arabako mugan dago. . urtean  biztanle zituen.

1968an Zolloko udalerria anexionatu zitzaion.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Mendebaldean Ganekogortako mendilerroa dauka. Arrankudiaga ohiko abiapuntua da Goikogane (702 m), Kamaraka (800 m) edo Mugarriluze (735 m) mendietara igotzeko.

### Udalerri mugakideak 
Mugakide ditu ipar-mendebaldean Alonsotegi, ipar-ekialdean Arrigorriaga, ekialdean Ugao, mendebaldean Laudio eta Okondo (Araba) eta hegoaldean Arakaldo.

### Auzoak 
* **Arene** (herriburua): 530 biztanle 2007an.
* Zollo edo Elexalde: 113 biztanle.
* Zuluaga: 108 biztanle.
* Uribarri: 97 biztanle.
* Aspiuntza: 34 biztanle.

Auzo nagusiak aurrekoak dira, baina eurez gain, Atxandiaga, Besakoetxe, Gastaka, Goisaga, Karbonerak, Labeko eta Ozaunzar auzuneak ditugu. Baita Atxeta auzoa, Areta herriaren parte, zeinean gehiena Araba den (Laudioko udalerria, zehazki) baina Atxeta berez Arrankudiaga.

## Demografia 
## Politika 
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Itziar Duoandikoetxea González (EH Bildu) da Arrankudiagako alkatea, bigarren aldiz alkatetza berrituz. Garcíak alkatetza berritu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoaz.

### 2015eko udal hauteskundeak 

## Kultura 
[thumb|Arrankudiagako Mari Etxebarria hiztunaren testigantza. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko. ]]
thumb|Laudioko eta Arrankudiagako txuzoekin muga markatzen, Aretako Santa Ana eguneko zeremonian.

### Euskara 
Herriko berezko euskalkia mendebaleko euskararen aldaera bat da, sartaldeko multzoan kokatzen den Nerbioi ibarreko euskara. Aipatzekoa da, era berean, Arrankudiagako bertso-eskola.

### Jaiak 
* Arrankudiagako jai nagusiak Andre Mari jaiak dira, abuztuan, *Berakatz Egunarekin* amaitu ohi direnak.

* **Santa Ana** egunean (uztailak 26), Laudio eta Arrankudiaga artean banatzen den Areta auzoan txuzoak jartzen dira lurrean, muigak markatzeko. Laudio herriko ikur zahar bat hain zuzen. Laudioko txuzoek otsoak dituzte grabatuta euren puntetan, eta Arrankudiagakoek lehoiak eta armarriak.

## Arrankudiagar ospetsuak 
* Jesus Solaun (1903-1979), politikari abertzale eta jeltzalea.
* Javier Eskalza (1952-2007), futbolaria.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Arrankudiaga, casa consistorial.JPG|Arrankudiagako udaletxea
Fitxategi:Arrankudiaga 10.JPG|Lehen Hezkuntzako Ikastetxea.
Fitxategi:Arrankudiaga 06.JPG|Etxebizitza.
Fitxategi:Arrankudiaga - Nuestra Señora de La Asunción 7.JPG|Andra Maria edo Jasokundearen Ama eliza.
Fitxategi:Arrankudiaga 14.JPG|.
Fitxategi:Estación de Arrancudiaga vista general.jpg|Tren geltokia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Arrankudiagako Gizarte Etxea
Isaak Rabin

**Isaak Rabin** edo **Yitzhak Rabin** (,  ahoskatua; Jerusalem, Palestinako Britainiar Mandatua, 1922ko martxoaren 1a - Tel Aviv, Israel, 1995eko azaroaren 4a) israeldar militar eta politikaria izan zen. Israelgo lehen ministroa izan zen birritan: 1974tik 1977ra eta 1992tik 1995era. 1994an, Bakearen Nobel Saria jaso zuen, Shimon Peres eta Jassir Arafatekin batera.  

## Bizitza 
Haganah erakundeko kidea izan zen. Arabiarren eta israeldarren arteko lehen bi gerretan parte hartu zuen (1943-1948, Palmatx komandoak; 1956-1959, iparraldeko osteen komandante nagusia). Israelgo Estatu Goreneko buruzagia izan zen 1964-1968 urteetan, eta Sei Eguneko Gerrako heroia bilakatu zen, 1967an Jordaniako, Egiptoko eta Siriako armaden aurka garaipen itzela lortu zuenean; gerra horretan, Gaza eta Zisjordaniarekin batera, Jerusalem beregatu zuen Israelek. Gerra amaitzean, enbaxadore izan zen Washingtonen (1968-1973).

Alderdi Laboristako buru bihurtu zen eta Israelgo lehen ministro hautatu zuten (1974-1977) baina finantza mailako arazoengatik kargua utzi behar izan zuen. Israelgo defentsarako ministro izan zen 1984-1990 urteetan. 1992an berriz lehen ministro izendatu zuten. 1993ko irailaren 13an, bakea sinatu Jassir Arafat Palestinaren Askapenerako Erakundeko lehendakariarekin. Urtebete geroago, gauza bera egin zuen Jordaniako Hussein I.a erregearekin, 46 urteko gerra egoerari amaiera emanez. 1994ko abenduan, Bakearen Nobel saria jaso zuen. 

## Heriotza 
1995. urtean, atentatu batean hil zuten. Yitzhak Rabinen hilketa, Israelgo bosgarren lehen ministroa, 1995eko azaroaren 4an gertatu zen (12 *Marcheshvan* 5756. urtean, hebrear egutegian) 21:30ean, Osloko Akordioen aldeko mitin baten amaieran Israelgo Errege plazan, Tel Aviven. Erasotzailea Yigal Amir izeneko zuzenbide ikasle israeldar ultranazionalista bat izan zen. Erasotzailea Yitzhak Rabin lehen ministroaren bake ekimenaren aurka zegoen, bereziki Osloko Akordioak sinatzearen aurka. Yigal Amir-rek Yitzhak Rabin traizio horrengatik hiltzea merezi zuela ebatzi zuen. Suzko arma bat lortu eta tiroz hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Yitzhak Rabinen erailketaren bideoa.
Estremadura

thumb|160px|Estremadura probintzia 1936an.
**Estremadura** Portugalgo mendebaldeko antzinako eskualde edo probintzia bat izan zen, Tajo ibaiaren ibarraren eta Ozeano Atlantikoaren artean kokatua. Leiria, Santarem eta Lisboa hartzen zituen. Hiri nagusiak: Almada, Barreiro, Caldas da Rainha, Leiria, Lisboa, Nazaret, Peniche, Seixal, Setubal, Sintra.

## Orografia 
Eskualdeak lautada zabal bat eratzen du, itsas maila gainetik batez beste 200 metro dituena, batetik bestera alde handiak dituena, ordea. Zezera eta Tajo ibaiek zeharkatzen dute lurraldea.

## Ekonomia 
Garia eta artoa dira nekazaritzaren ekarri nagusiak. Olibondoa eta mahatsa (Torres Vedras) ugariak dira. Fraide zistertarrek indartu zuten Alcobaçako eskualdeak fruituak eta lekariak ematen ditu. Hegoaldean (Sintra) landaretza oparoa du. Itsasertzeko portuetan, arrantza egiten da. Lisboako inguruetan bakarrik dago industria (Almada, Barreiro, Seixal).

## Historia 
Lusitaniako probintzia erromatarreko lurralde izan ondoren, bisigodoek hartu zuten, eta Toledoko erresuman sartu zuten 569. urtean. Musulmanen eskura joan zen ondoren. Portugalgo eskualde izan da Burgundiako dinastiako errege portugaldarrek askatu zutenetik (1147). Estremaduraren historia Lisboaren historiarekin uztarturik joan da beti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Clinton

**William Jefferson Clinton** (jaiotzaz **Blythe III**, Hope, Arkansas, ), **Bill Clinton** moduan ezaguna, estatubatuar politikaria da, 1993tik 2001era Ameriketako Estatu Batuetako presidentea izandakoa.

Zuzenbide-ikasketak egin zituen, eta irakasle izan zen (1973-1976) Arkansasen . 1974an egin zuen lehen ahalegina politikaren alorrean, Kongresurako hauteskundeetara aurkeztu baitzen eta, galtzaile atera bazen ere, boto-kopuru handia bildu zuen Alderdi Demokratarentzat.  1976an, Clinton berriro hauteskundeetara aurkeztu zen, eta ordukoan Arkansasko fiskal nagusi atera zen. Handik bi urtera, Arkansasko gobernadore hautatu zuten, eta kargu horretan jardun zen hainbat urtez.
thumb|ezkerrera|260px|Clinton Estatu Batuetako lehendakari izendatu zutenean.
1992ko lehendakaritzarako hauteskundeetan Alderdi Demokrataren hautagai izatea lortu ondoren, kanpaina hiru zutabetan oinarritu zuen: ekonomia krisialditik ateratzeko plan bat, erdi-mailako gizarte-klaseari zergak gutxitzea eta osasun-segurantza moduko bat ezartzea. Hauteskundeetan, Clintonek botoen % 43 eskuratu zituen, Bushek % 38 eta Perotek % 19. 1993ko inaugurazio hitzaldian adierazi zuenez,
**Bill Clinton zineman.**

*Primary Colors* -en filmari erreferentzia egiten dio 1992an izandako kanpainiari. 

Agintera igo eta berehala, ia 500.000 milioi dolar eskatu zituen zerga-igoeretan eta gastu gutxitzeetan, eta Kongresuak ia guztia onartu zion. Agintaldi hartan onartu zen, orobat, Estatu Batuak, Kanada eta Mexikoren arteko NAFTA edo merkatu batua. Osasun-sistemaren erreforma, ordea, atzera bota zioten. Kanpo-arazoen eremuan, israeldarren eta palestinarren arteko bake-prozesua bultzatu zuen. Balkanetara, berriz, 20.000 soldadu igorri zituen, nazioarteko indar gehiagorekin, bakeak egitera. 1996ko hauteskundeak aurrekoak baino errazago irabazi zituen Clintonek, botoen % 49 eskuratu baitzituen. Kanpo-arazoetan, Errusiako presidentea, Boris Jeltsin, sobietar blokeko kide izandako hiru estatu NATOn sar zitezen konbentzitu zuen.

Clintonen bigarren agintaldi hori markatu zuen gertaera nagusia sexu-eskandalu bat izan zen. Monica Lewinsky izeneko Etxe Zuriko bekadun ohi batekin sexu-harremanak izana egotzi zioten, eta Clintonek ukatu egin zuen, zinpean. Baina Kenneth Starr fiskalak Lewinsky deitu zuen deklaratzera, eta hark harremanak aitortu ondoren, Clintonek onartu behar izan zuen ez zuela egia esan. Hala, 1998ko abenduaren 19an, auzia sartu zioten lehendakariari zin faltsua egiteagatik eta justiziari oztopoak jartzeagatik baina, Senatura eraman zenean, kasua bertan behera geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Biografia
Tutankamon

**Tutankamon** (K.a. 1346 &ndash; K.a. 1327) Egiptoko faraoi bat izan zen, XIX. dinastiaren barnean. Inperioaren hiriburua Tebasera bueltatu zuen. 20 urterekin hil zen, erregetzan 9 urte egon eta gero. Bere hilobia 1922an aurkitu zuten Erregeen Haranean. Historiako aurkikuntzarik garrantzitsuenetarikoa izan zen, eta bertan dago faraoiaren erretratu ezagunena, bere hil mozorroarena.

## Biografia eta genealogia 
Akenaton edo Amenhotep IV.a errege handiaren suhia eta, segur aski, haren ondorengoa izan zen Smenkeren anaia zen. K.a. 1361. urtean aginpidera heldu zen baina bederatzi urte besterik ez zituenez Ay ministroaren eta Inperioko gudarosteko buru zen Horemheb buruzagiaren esku utzi zuen aginpidea. Hauek Amon jainkoaren eta honen hilobiaren aldeko gurtza, Akenatonek Aton eguzki-diskoaren gurtza ezarri eta Amonena debekaturik, berriro indarrean jarri zuten. Kontseilarien aholkuei jarraituz, bere jatorrizko izena zuen Tutankatonen ordez Tutankamon izen berria (Amon jainkoaren irudi bizia) hartu zuen.

Tell al-Amarnako hiria utzi eta Menfis administrazio hiriburura joan zen bizitzera. Aldarrikatu zuen dekretu baten bidez Tebasko erlijio agintarien eskura itzuli ziren beren tenplu eta eskubideak. K.a. 1352. urtean ustekabean hil zen ondorengorik utzi gabe. Ay ministroak bete zuen hark utzitako lekua eta Aton jainkoaren gurtza sendotu zuen berriro ere. Tutankamonen agintaldia laburra izan zen arren, Egiptoko faraoirik ospetsuena da, agian haren hilobia 1922. urtea arte aurkitu ez zutelako edota ondorengo faraoiek XVIII. dinastiako erregeen berriak ezabatzeko eman zuten aginduaren ondorioz, Tutankamoni buruzkoak ezezagun izan zirelako. 1922. urtean, Erregeen Haranean eginiko miaketa batean, Howard Carter buru zen ingeles arkeologo talde batek Tutankamonen hilobia eta zenbait gela aurkitu zituen, ordu arte inork ukitu gabeak. Hilobiaren barnean, faraoiaren momia eta hilkutxaren ondoan, arte lanez, harribitxiz eta urrezko gaiez hornituriko altxorra ere aurkitu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tutankamonen hil mozorroa

## Kanpo estekak
Ibilaldi Berdea

thumb|300px|Azaroaren 7ko martxak (berdez) eta urriaren 31ko ekintza militarra (gorriz).
thumb|Espainiako armada Saharan 1975eko azaroan.

**Ibilaldi Berdea** 1975ean Saharako basamortuan 350.000 zibil eta 40.000 soldadu marokoarrek egin zuten ibilaldia da. Mendebaldeko Sahara Marokoren menpe jartzeko helburua zuen, ordu arte Espainiaren kolonia zen eta. Soldaduak Hassan II.a Marokokoa erregeak bidali zituen; handik astebetera, Espainiar Sahara izandakoaren subiranotasuna Maroko eta Mauritaniari eman zien Espainiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinotxo

**Pinotxo** (italieraz, *Pinocchio*) *Pinotxoren abenturak* izeneko ipuinaren protagonista da, haur-literaturako klasikoa dena. Kritikari askoren ustez, haurrentzako ipuina bainoago, gaur egungo gizartearen alegoria da.

Carlo Collodik sortutako pertsonaia da eta liburua 1881 eta 1882an agertu zen atalka Italian, eta, haren arrakasta handiaren ondorioz, osorik argitaratu zen 1883an. Hasiera batean, Collodiren asmoa ez zen haurrentzako ipuin bat idaztea —jatorrizko bertsioan Pinotxo urkatu egiten dute, egin dituen hutsengatik—. Aurrerago idatzi zituen bertsioetan, istorioaren amaiera ezaguna sortu zen: Pinotxo benetako haur bihurtzen da.

Estiloari dagokionez, istorio berritzailea eta modernoa izan zen, eragin bizikoa idazle askorengan. Florentziar jatorriko hitz eta esaerez aberastutako italieraz idatzita dago. Liburuan azaltzen diren hainbat kontzeptu gizartean sustatu dira: esate baterako, gezurtiei sudurra hazten zaielakoa.

Berehala arrakasta izan zuen, baina familia aberatsen artean ez zen haurrentzako egokitzat jo.

Aleksei Tolstoik moldaketa ezaguna ondu zuen errusieraz, *Buratinoren abenturak* izenekoa (*buratino* hitzak italieraz "txotxongilo" esan nahi du).

## Filmak 
Pinotxori buruzko 20 filmetik gora egin dira, haien artean, Walt Disneyek 1940an egindako *Pinotxo* marrazki bizidunak, Luigi Comencinirena (1972) eta Roberto Benignirena (2002): azken horrek ez zuen arrakasta handiirik izan.   

Disneyrena (1940ko otsailaren 7an estreinatua) moldaketa askea den arren, animazio maisulana da eta Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegiak "kulturalki garrantzitsu" izendatu zuen. Horregatik, herrialde hartako Film Erregistroan babestua izateko aukeratua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Pinotxoren abenturak
* Italierazko literatura

## Kanpo estekak
Galtzagorri

[thumb|Galtzagorri eskultura [Getaria (Lapurdi)|Getariako Saraleginea etxeko parkean. 

Testua: "Galtzagorri zuri kondari. Hemen ekarri bere tresnakeri. Ibili, ibili, nun ibili, zer ikasi! Ta denen artean bizi berri"]]**Galtzagorri** euskal mitologiako pertsonaia da. Mamurrak eta Prakagorriak gizakiei beren lan harrigarrietan laguntzen dieten ahaide txiki-txikiak dira. Praka gorriak dituzte soinean, eta orraztokian ezkutatzen dira. Euren jabeari biraka-biraka hasten zaizkio oihuz galdezka. "Eta orain zer? Eta orain zer?" Eta amen batean betetzen dituzte nagusiaren aginduak, nahiz eta ikaragarrienak izan. Beste izen batzuk: Aidetikako (Saran); Aiharra, Haio (Lapurdin); Beste mutilak (Gernikan), Patuek (Muxika), mamarroak Zarautzen...

## Bibliografia 
# "Familiariak" in *Mitoen bilakatzea*. Egilea, Anuntxi Arana. Argitaletxea, Gatuzain, Baiona 2004.
## Ikus gainera 
* Iratxo (Euskal Herriko mitologia)
* Trasgu (Asturiar mitologia)
* Ventolinos (Asturiar mitologia)
* Leprechaun (Irlandar mitologia)
* Clurichaun
* Far darrig

## Kanpo estekak
Axular Lizeoa

**Axular Lizeoa** Donostiako Aiete auzoan dagoen ikastetxe pribatu itundua da. Haur hezkuntzatik Batxilergora bitarteko hezkuntza-mailak eskaintzen ditu.

## Sariak 
Urrezko bi Q irabazi ditu, 2008an eta 2009an. *Euskalit* erakundeak 2005. urteko kalitate jardun onenaren saria eman zion, bai eta 2007. urteko berrikuntza jardun onenarena ere.

*Overclock* taldearekin ere askotan izan da txapeldun *Lego ffl* txapelketetan.

## Kanpo estekak 
Axular Lizeoa
Arnas gaixotasun

thumb|Arnas aparatua.

**Arnas gaixotasuna** arnas aparatuari kalte egiten dion eritasuna da. Pneumologia da gaixotasun hauetaz arduratzen den espezialitate medikoa. *Tabakoa* da eragile nagusia. Inhalagailuen bidez tratatzen dira, besteak beste.

Euskal Autonomi Erkidegoan, 2002an mota honetako gaixotasunak izan ziren ospitaleratzeko hirugarren zioa, gaixotasun kardiobaskular eta digestiboen ondoren.

## Arnas gaixotasun akutuak 
* Bronkitis akutua
* BTE
* Pneumonia
* Tuberkulosia
* COVID-19

## Arnas gaixotasun kronikoak 
* Apnea sindromea
* Asbestosia
* Asma
* BGBK
* Biriketako fibrosia
* Birikako minbizia
* Bronkitis kronikoa
* Enfisema
* Mesotelioma
* Sarkoidosia
* Silikosia

## Kanpo estekak 
* Arnas gaixotasunak "Harrison" on-linen
Iñaki Gabilondo

260px|thumbnail|eskuinera|Iñaki Gabilondo (2021)

**Iñaki Gabilondo Pujol** (Donostia, 1942ko urriaren 19a) gipuzkoar kazetari, irrati esatari eta telebista aurkezlea da.

## Bizitza 
Nafarroako Unibertsitatean ikasi ondoren, kazetari 1963an hasi zen, Donostiako Radio Popularrean (COPE enpresakoa), harik eta 1969an, Radio San Sebastiángo (SER enpresakoa) zuzendaria izendatu zuten arte. 1960ko hamarkada hartan bertan, *Argia* aldizkariko zuzendari formala izan zen (praktikan, ez zen zuzendaria), hedabide bateko zuzendari izateko kazetari titulua behar baitzen ezinbestean. 1971n, SER irrati kateko Sevillako albiste arloa zuzentzen hasi zen. 1978an, Estatu osorako *Hora 25* irratsaioa zuzendu eta aurkeztu zuen.

Horren ostean, TVE Espainiako telebista publikoko teleberriak zuzendu zituen. Kameren aurreko lehen agerraldia Antonio Tejeroren Estatu kolpeko gauean izan zen, 1981eko otsailaren 23an.

TVE utzi ostean, Radio Televisión 16 zuzendu zuen, baina berehala SER irratira bueltatu zen. Hor, saio ezberdinak aurkeztu zituen, baina Hoy por hoy izenekoa zen ospea emango ziona. 1986an hasita, Espainiako irratsaiorik entzunena bilakatu zuen. Arrakastarekin batera, polemika ere etorri zitzaion, batez ere azken urteetan. Izan ere, Jose Maria Aznarrek, Espainiako presidenteak, haren bigarren agintaldian Iñaki Gabilondoren saioan agertzeari uko egin zion. Madrilgo 2004ko martxoaren 11ko atentatuak zirela eta, Espainiako eskuinak informazioa manipulatzea leporatzen dio SER irratiari eta Gabilondori, nahiz eta honek asteburu horretan lan egin ez. Cuatro telebista katean gaueko teleberria aurkezten egon zen eta 2010 urtean CNN+ albiste telebista katera pasa zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, ere 
* Cadena SER
* Hora 25 (Irratsaio)
* Aimar Bretos
* Pepa Bueno
* Angels Barceló
* Carles Francino

## Kanpo estekak
Antikoagulatzaile

**Antikoagulatzailea** edo antigatzatzailea odol-gatzatzea, hau da, tronbo edo enboloak sortzea, eragozten duen sendagaia da. Antikoagulatzaileak asaldura tronbotikoak dituzten gaixoetan erabil daitezke edo baita transfusiorako odol poltsa edo dialisirako ekipoetan ere.

Larruazalpeko antikoagulatzaileen artean heparina mota desberdinak daude (Enoxaparina, Dalteparina, Tinzaparina), eta aho bidez Azenokumarol ("Sintrom") eta Warfarina edo antigatzatzaile berriak (Apixaban, Edoxaban, Dabigatran, Rivaroxaban).

## Kanpo estekak
Modest Musorgski

**Modest Petrovitx Musorgski** —— (Karevo, Errusiar Inperioa, 1839ko martxoaren 21agreg. - San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1881eko martxoaren 28a) musikagile erromantikoa izan zen. *Bostak* musikagile taldeko kideekin batera (Mili Balakirev, César Cui, Nikolai Rimski-Korsakov eta Aleksandr Borodin) Errusiako musika klasikoak berezko nortasuna gara zezan saiatu zen, Europa mendebaldeko musika kopiatu beharrean. Bere lan asko Errusiako historian, Errusiako folklorean eta beste gai nazionalista batzuetan oinarritu ziren: *Boris Godunov* opera, *gaua mendi soilean* poema sinfonikoa, *Erakusketa bateko margolanak* piano suita.

## Bizitza 
Karevon (Errusia) jaio zen, 1839ko maiatzaren 20an. Jaioterrian amarengandik piano eskolak jaso zituen. 1849an familiarekin San Petersburgora joango da eta ikastegi militar batean sartuko.

Antón Requerí irakasle izan zuen. 1857an Mili Balakirev musikaria ezagutu zuen, bai eta Cesar Cui ere. Milizia utzi behar izan zuen, eta konposizioan ibiltzea eskainiko zioten.

Osasun krisia izan ondoren (kirioak), bere apartamentuan bohemioak onartzen hasi zen. Geroago, 1868. urtean, Balakireven klaseak emateko ardura egokitu zitzaion. Bere buruarengan konfiantza galdu zuen, eta berriro ikasten hasi zen, oraingoan Nikolai Rimski-Korsakovekin.

1871-1874 bitartean sormen handiz ibili zen. *Boris Godunov*-ekin batera, konposizio batean murgilduko da. *Erakusketa bateko koadroak* lan ospetsua garai hartakoa da. Alkoholismoa zuen, eta horrek arazo latzak ekarri zizkion.

1881ean, delirio alkoholikoaren krisialdiek jota, ospitale militar batean hil zen San Petersburgon, martxoaren 20an. Berrogeita bi urte zeuzkan. Musorgskiren musika haren bizitzaren isla da, eta haren bizitzako gauzarik gogokoena bihurtu zen.

## Lanak 
thumb|Fyodor Komissarzhevsky *Boris Godunov* operan.

Musorgskiren musika erromantizismo estilokoa da. Errusiako musika tradizionaletan oinarritu zen. Errusiar musikari askorentzat eredu izan zen, adibidez Dmitri Xostakovitx musikariaren azken sinfonietan, eta Sergei Prokofiev musikariaren operetan.

1868-1869 bitartean *Boris Godunov* opera idatzi zuen.

*Khovanstxina* opera ia bukatuta zuela hil zen, Rimski-Korsakovek bukatu zuen, eta 1886an aurkeztu zen San Petersburgon.

*Erakusketa bateko margolanak* izeneko piano piezak.

*Gaua mendi soilean* mugimendu bakarreko orkestra lana. Walt Disneyen *Fantasia* filmean erabili zen, Schuberten *Ave Mariarekin* batera.
 
Abesti asko ere baditu, adibidez hiru abesti ziklo: *Erizaintza* (1872), *Eguzkirik gabe* (1874), *Heriotzaren abestiak eta dantzak* (1877), *Mefistofelesen arkakusoaren abestia*

## Media 
ezkerrera|40px

* Modest Musorgski: *Gaua mendi soilean*. Skidmore orkestrak joa.

* Modest Musorgski: *Erakusketa bateko margolanak*, 1. zatia. Bi pianorentzat konposatua.

* Modest Musorgski: *Erakusketa bateko margolanak*, 2. zatia. Bi pianorentzat konposatua.

* Modest Musorgski: *Erakusketa bateko margolanak*, 3. zatia. Bi pianorentzat konposatua.

## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa

## Kanpo estekak 
* Musorgskiren partiturak (International Music Score Library Project)
* Musorgskiren partiturak (WIMA: Werner Icking Music Archive)
Zeinu

**Zeinu** hitzak, ikur edo marka adierazten duena, zenbait erabilera ditu:

* medikuntzan, zeinu edo (sintomak);
* matematikan, zeinu, zenbaki bat positiboa edo negatiboa den adierazten duen ikurra;
* zeinu, hizkuntzalaritzako kontzeptu bat;
* zodiako-zeinua.

## Erreferentziak
George Bush

**George Bush** izeneko Ameriketako Estatu Batuen bi presidente izan dira, 41.a aita, eta 43.a haren semea.
# George Herbert Walker Bush, 41. Presidentea, 1989tik 1993ra.
# George Walker Bush, 43. Presidentea, 2001tik 2009ra.
Jehovaren Lekukoak

thumb|300px|Jehovaren Lekukoak ezagunak dira etxez etxe joateko ohitura dutela eta.
**Jehovaren Lekukoak** elkarte erlijioso kristaua da, kristau kongregazio milenarista, Charles Taze Russellek (1852-1916) 1875an Pittsburghen sortua. Joseph Franklin Rutherfordek (1869–1942), bigarren presidentea izan zenak, 1931. urtean *Jehovaren Lekukoak* izena jarri zion. Izena ez ezik, Russell-en doktrina guztia ere errotik eraldatu zuen.

Gure artean bereziki ezagunak dira atez ate beren sinesmenak zabaltzen dituztelako. Jesukristo itzuli dela eta, horren ondorioz, Armagedoia eta Mundu Ordena Berri baten atarian gaudela aldarrikatzen dute, batik bat. Ez dute politikan parte hartzen, ez dute odol transfusiorik onartzen, ez eta erlijio kutsuko jairik ere (Eguberriak, Inauteriak, urtemugak, e.a.) Beste erlijio edo sinesmen guztiak satanikotzat jotzen dituzte.

Jehovaren Lekukoen erlijioa 1915ean sartu zen Espainian: oso aktiboki aritu ziren 1939ko otsailaren 2an Francok legez kanpo utzi zituen arte (katolizismoa izan ezik, beste erlijio guztiak ere legez kanpo utzi zituen). Europan, milaka Lekukok Hitlerren jazarpen bortitza jasan zuten eta horietako asko kontzentrazio esparruetan hil ziren. Halere, Frankismoaren garaian, Lekukoek klandestinitatean beren sinesmenak zabaltzen segitu zuten; haien zenbait partaide-buru urte luzez kartzelan izan ziren eta fededun bat, Tenerifeko Antonio Gargallo Mejia, fusilatua izan zen.

Ebanjelioa aldarrikatzeko asmoz, 1957an Lekukoen zenbait aitzindari Bilbora eta Donostiara joan ziren bizitzera; haien inguruan osatu ziren lehen kongregazioak. 2010eko hasieran. 61 kongregazio zituzten EAEan (36, Bizkaian; 21, Gipuzkoan; eta 4, Araban): guztira, 4.670 fededun. Erlijio horretako fededunen profila askotarikoa da, bai egoera sozioekonomikoaren alorrean, bai heziketa eta formakuntzarenean. Hizkuntzari dagokionez, Hego Euskal Herrian bilera gehienak gaztelaniaz izaten dira; halere, azken urteotan, erlijio horretara gero eta etorkin gehiago ari direnez hurbiltzen, zenbait bilera ingelesez, txineraz eta beste hizkuntzetan ere egiten dituzte, beharren arabera. 2012an, lehen aldiz bilerak euskaraz egiten hasi ziren.

Egoera legalari dagokionez, **Jehovaren Lekuko Kristauak** Espainiako Justizia Ministerioko Erakunde Erlijiosoen Erregistroan inskribatu ziren 1970an (1970/07/10eko 024-SG/A zenbakia). 2006an «Errotze nabaria» estatusa lortu zuten.

## Ikus, gainera 
* Intsumisioa

## Kanpo estekak 
* Jehobaren Lekukoen webgune ofiziala 
* Fundación Pluralismo y Convivencia
* Minorías Religiosas en el País Vasco
* Josue Masegosa: como evitar la manipiulación por apostasía.
* Asociación de ayuda a los afectados por las enseñanzas de los Testigos Cristianos de Jehová
Washington (argipena)

Washington izena bakarrik ez da oso zehatza. Honako hauek izan daiteke
* Washington: Ameriketako Estatu Batuen hiriburua.
* Washington (estatua): Ameriketako Estatu Batuen estatu bat.
* George Washington: Ameriketako Estatu Batuetako lehenengo presidentea.
* Washington: Indianako hiria.
* Washington: Pennsylvaniako hiria.
Bedia

**Bedia** Bizkaiko erdialdean dagoen udalerri txikia da, Arratia eskualdean. . urtean  biztanle zituen.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Ibaizabal ibaia udalerriko lurretatik igarotzen da.
### Auzoak 
Bediak honako auzo hauek ditu:
* Asteitza
* Barroeta
* Bidekoetxe
* Elexalde
* Eroso-Ugarte
* Ibarra
* Murtatza
* Utxarain

### Udalerri mugakideak 
* Galdakao eta Usansolo ipar eta mendebaldean
* Lemoa ekialdean
* Igorre eta Zeberio hegoaldean

## Historia 
* Herriaren sorrera XI. mendean izan omen zen, orduan Jauregizuria, Barroeta, Tosubando, Hutxarain eta Gortazar izeneko oinetxe eta arma-etxeak biltzen zituela.
* San Joan Bataiatzailearen eliza, herriko nagusia, 1742an egin zuten.
* Herriari 1858an eman zioten elizate titulua, eserlekua eta botoa lortuz Gernikako Batzar Nagusietan.

## Demografia 
## Politika 
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Aitor Sorriketa Larrea (EAJ) da Bediako alkatea, karguan 2003tik. Sorriketak alkatetza berritu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoaz.thumb|eskuinera|285px|San Joan Bataiatzailearen eliza

### 2015eko udal hauteskundeak 
## Euskara 
Bediako euskara Arratiako euskaran dago katalogaturik, era berean, mendebaldeko sartaldeko euskaran. Arratia eskualde guztiz euskalduna da, biztanleria osoaren %75 baino gehiagok euskara erabiltzen baitu egunerokoan. Hala ere, alde handiak daude herri batzuen eta besteen artean. Gauzak horrela, esan ohi da Zeanuri dela udalerririk euskaldunena, eta Areatza erdaldunena. Euskal hiztunen portzentajeagatik, UEMAko kideak dira, Arratian, lau udalerri: Arteaga, Dima, Zeanuri eta Areatza. Oro har, Mendebaleko euskararen aldaera bat dute jatorrizko euskalkia eskualdean.

[thumb|Bediako Jose Mintegi hiztunaren testigantza. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]Arratia eskualdeko euskara gorde eta berreskuratzeko helburuarekin sortu zen duela urte batzuk Geure Berbategie programa. Programa horrek bertoko euskararen irautea bideratu nahi du, eta horretarako kanta herrikoiak, esaerak, aditzak, lexikologia, toponimia etab. aztertu eta ikasi dira, betiko gordetzeko asmotan. Etengabeko lana da, egunero-egunero berriztu beharrekoa. Aipatutako kantak ezagutarazteko asmotan, AK-37 taldea sortu da, Igorreko Institutuko ikasleek osatuta. Talde horrek gerra zibilaren garaiko kantak moldatu eta musikaz nahastu ostean, disko bat argitaratu dute, bai eta Bizkaia osotik kontzertuak eskaini ere.

## Garraioa 
Arratia eskualdea gurutzatzen duen N-240 errepidea herrigunetik igarotzen da. Era berean, Bilbo eta Donostia arteko eta Urdaibaiko EuskoTren lineetako Bediako geltokia dauka herriak.4

## Bediar ospetsuak 
* Anton Bedia Zirarruista (XVI. mendea), kronikagilea.
* Iñaki Garai (1952-), futbolaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Aipamen historikoa Arratiako mankomunitatearen webgunean
Busturia

**Busturia** Bizkaiko iparraldeko udalerri bat da, Busturialdea eskualdekoa. Oka ibaiaren mendebaldean kokaturik dago. Eskualdeko herri jendetsuenetan laugarrena da (biztanle gehiago dituzte Bermeok, Gernika-Lumok eta Mundakak). 19,56 kilometro koadro dauzka, guztiak Urdaibaiko Biosfera Erreserban. . urtean  biztanle zituen.

2009tik UEMAko mankomunitate euskalduneko partaidea da.

thumb|300px|Busturiko Altamira auzoa Madariaga dorretxetik|ezkerrera
thumb|300px|Busturiko Axpe auzoa 1950 inguruan; ziur aski 1954ko zezeilean.|ezkerrera
## Izena 
Gogoratu behar da *Busturia* izenaren amaierako *–a* artikulua dela. Hortaz, udalerriaren izen osoa erabiltzean honakoa da bidea: *Busturia, Busturiarekin, Busturian*..., baina *Busturiko, Busturitik, Busturira*... Era berean, izen honek bere azken *–a* galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: *Busturi maitea, Busturi osoan, Gure Busturi hau*... hiztunaren testigantza. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Busturiako euskara mendebaldeko euskararen barnean kokatzen da, Bustirialdeko euskaran. Busturialdean euskal hiztunen kopuru esanguratsua dago, haien artean Bermeo, zeina UEMAko kidea den.

Euskaldunen kopurua nahiko altua da eta Bermeo herrigune garrantzitsuan esate baterako, euskaldunen kopurua % 73koa da, nahiz eta erabilera % 36koa izan (2012).

## Politika 
### 2019ko udal hauteskundeak 
2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Busturiko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko Aitor Aretxaga Telletxea. 

## Hedabideak 
* "Berrien Berri" aldizkaria.

## Ondasun nabarmenak  
[thumb|250px|Axpeko [Andra Maria eliza (Busturia)|Andra Mari eliza eta Busturiko udaletxea.]]
thumb|250px|Kristo Santuaren santutxoa.
[thumb|250px|[Madariaga dorretxea]]

### Ondare erlijiosoa 
* Andra Mari eliza
* Done Bartolome baseliza
* Done Mikel Goiaingeruaren baseliza
* Gurutze Santuaren baseliza eta santutxoa
* Matategiko Santi Mami baseliza
* Pareziko baseliza

### Ondare zibila 
* Apraizbarrenengoa baserria
* Apraizerdikoa baserria
* Arrizuriaga Goikoa baserria
* Mendeletxaga baserria
* Musategi baserria
* Olarreta baserria
* Arbe burdinola
* Beotegi burdinola
* Txarabiola burdinola
* Zeleta burdinola
* Gordoiz dorrea
* Madariaga dorretxea
* Ugarene etxea
* Txirapozu jauregia

## Busturiar ospetsuak 
* Juan Sagarbinaga (1710-1797), arkitektoa.
* Joan Urkitza (1714-1792), arkitektoa eta zizelkaria.
* Juan Antonio Usparitza (1919-2012), medikua eta DYAren sortzailea.
* Antonio Gezuraga Besangitz (1919-1992), ingeniaria, karrera profesionala Ameriketako Estatu Batuetan egindakoa.
* Julen Kaltzada (1935-2017), euskarako irakaslea eta AEKko kide nabarmena.
* David Seco (1973), ziklo-kroslaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Busturiko udalaren webgunea.
Errigoiti

**Errigoiti** Bizkaiko erdialdeko udalerri bat da, Busturialdeko eskualdekoa.  biztanle zituen . urtean.

## Toponimia 
Errigoiti izena "goiko herria" esapidetik dator. Herria sortu zen momentuan, Butroe ibaiaren harana eta Oka ibaia lotzen zuen bidea babesteko, inguruko herrietatik behatzean (Gernikatik Mungiara bidaiatzean) "goian" ikusten zelarik.

XIV. medetik aurkituriko dokumentazio gehienetan, gaztelaniazko "*rigoitia*" edo honen beste hainbat bariazioetan ("*rigoytia*", "*regoytia*",  *"regoitia*", "*rygostia*" edo "*herriguita*") aurkitu da izenpeturik. Hala, euskarazko "errigoiti" forma, toponimo ofiziala bilakatu zen 1986ko martxoaren 10ean Eusko Jaurlaritzan. Ostera, BOEn 1989ko apirilaren 22an argitaratu zelarik.

## Historia 
### Erdi Aroa 
Gaur egungo Errigoitiren jatorria Erdi Aroko Idoibaltzagako Andra Mari elizatean dago. 1376. urtean Mungia eta Gernika bitarteko, hau da Butroe eta Oka ibaien arteko bidea babesteko asmoarekin, Gaztelako Juanek lur eremu handiak eman zizkien Idoibalzagako Andra Mariko biztanleei. Horrez gain, Logroñoko foruaren arabera antolatzeko eskubidea eman zien, horrela, Errigoitiko hiribildua sortuz.

Jatorrizko herritik 500 bat metrora, (gaur egungo Eleizalde auzoan) beste etxegune txiki bat sortu zen, Erdi Aroko herri tipikoaren ereduaren arabera antolaturik. Hiribildua izan arren, herri txikia izan da beti.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
Busturialdeko herria da, Bizkaiko ipar-ekialdean kokatzen da Bilbotik 29 kilometrora eta Gernika eta Mungiako herrien artean. Herriak Busturiarekin egiten du muga iparraldean, Gernika, Murueta eta Foruarekin ekialdean, Muxikarekin hegoaldean, eta Arrieta eta Morgarekin mendebaldean.
thumb|288px|Metxikako aireko ikuspegia, Errigoitiko gainontzeko batzuk urrutian daudela.
Errigoitik honako auzoak ditu: Atxika-Errekalde, Eleizalde-Olabarri (elizatearen jatorrizko gunea), Metxika, eta Uriko auzoa, gaur egun Errigoitiko auzo garrantzitsuena dena.

## Demografia 
## Politika 
thumb|250px|Errigoitiko udaletxea.

### 2011ko udal hauteskundeak 
2015eko udal hauteskundeen emaitzen ondorioz, Euskal Herria Bildu koalizioko Aintzane Arrien hautatu zuten alkate.

2007ko hauteskundeen emaitzak hauek izan ziren:

## Euskara 
[thumb|Errigoitiko Miren Ensunza ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Errigoitin Busturialdeko euskara hitz egiten da, mendebaldeko euskalkiaren aldaera.

## Jaiak eta ospakizunak 
Errigoitiko jaiak ekainaren erdialdean ospatzen dira San Antonioren omenez.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|250px|Idoibaltzagako Andra Mari eliza
* Idoibaltzagako Andra Mari eliza: XVI. mendean eraikitako eliza da. Elizarekin batera baseliza, kanposantua eta abadearen etxea daude. Egitura Errigoitiko jatorrizko herrigunetik kanpo eraiki zen. XIX. mendean birmoldaketa sakona egin zen, Martin Etxabururen gidaritzapean.

## Errigoitiar ospetsuak 
* Martin Orbe (1934-), apaiza, Udako Euskal Unibertsitateko zuzendari ohia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urdaibai

## Kanpo estekak
Gatika

**Gatika** Bizkaiko ipar-erdialdean dagoen udalerria da, Mungialdea eskualdean dagoena.

## Geografia 
Butroe ibaia igarotzen da udalerriaren iparraldetik.

### Mugakideak 
Iparraldean Plentzia, Lemoiz eta Maruri-Jatabe, hegoaldean Loiu eta Derio, ekialdean Mungia eta mendebaldean Urduliz eta Laukiz mugakide ditu.

## Historia 
1053. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Gatikako herria.

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusiak industria (langileen % 52) eta nekazaritza (bazka landareak, artoa, barazkiak, fruitu arbolak eta behi hazkuntza; langileen % 31) dira.

## Hizkuntza 
Euskaraz hitz egiten da: bizkaieraz. Hizkuntza banaketa, 1996an: 897 euskaldun, 116 ia euskaldun eta 66 erdaldun. 2001ean eginiko zentsuan ia %80 euskal hiztunak ziren. Udalerria UEMAko mankomunitate euskaldunaren barruan dago.

## Auzoak 
Gatikako auzoak honakoak dira:
* Butroe
* Garai
* Gorordo
* Igartua
* Libaroa
* Sertutxa
* Ugarte
* Urresti
* Zurbao

## Demografia 
## Politika 
2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeak, Euzko Alderdi Jeltzaleak irabazi zituen. Hala ere, GTI alderdiko Mikel Larrazabal Zurbanobeaskoetxea aukeratu zuten alkate GTI eta EH-Bilduren botoei esker.

## Kultura 
[thumb|Gatikako Bernardo Fullaondo ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Euskara 
Gatikan Mungialdeko hizkera hitz egiten da, mendebaldeko euskalkiaren aldaera bat.

### Kirola 
Gatika Kirol Taldea da herriko kirol elkarte nagusia. Gizonezkoen futboleko taldeak Bizkaiko Ohorezko mailan jokatzen du eta hirugarren egin zuen hiru denboralditan jarraian.

2014. urtean Gatikako Iusturi Patinaje Kluba sortu zen eta emakumezkoen patin-hockey taldeak Espainiako Zilarrezko mailan jokatzen du.

## Ondasun nabarmenak 
[thumb|300px|[Butroeko gazteluaren ikuspegia.]]
Aipagarriak dira Butroeko gaztelua, izen bereko auzoan (VIII. mendekoa, XVIII. mendean eraberritua), eta XII. mendeko Santa Maria parrokia.

## Gatikar ospetsuak 
* Joana Butroekoa (c. 1440 - ?), XV. mendeko euskal idazlea. Gomez Gonzalez Butroeren alaba zen, Butroeko jauna eta oinaztarren buruzagia. 
* Angel Sertutxa (1931), futbolaria.
* Gabino Ereñozaga (1942), txirrindularia.
* Leixuri Arrizabalaga (1981), abokatu eta politikari jelkidea.
* Amaia Cayero (1984), kazetaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko udalerrien zerrenda
* Frantziaren eta Espainiaren arteko konexio elektrikoa Bizkaiko Golkoan

## Kanpo estekak 
*  Gatikari buruzko informazioa UEMAren webgunean