open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geopora arenicola

***Geopora arenicola*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa gordinik eta susmagarria kozinatu ondoren.

Sinonimoa: *Sepultaria arenicola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 0,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa; hasieran globo formakoa eta ia erabat lurperatuta, gero lobulu irregularretan urratuta ireki egiten da errezeptakulua. Kanpoko aldea, inguruko hondarrak pilatzen dituen ile arrexkaz estalia izaten du. Barruko aldea zuri-grisaxka kolorekoa izaten du.

**Haragia:** Hutsala, hauskorra, mehea, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Geopora* terminoak lurreko poroa esan nahi du. Bere hazteko moduagatik. *Arenicola* epitetoak, hareazko lekuetan hazten dela esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Sepultaria arenosa* delakoarekin nahas daiteke, honek espora txikiagoak ditu. *Sepultaria sumneriana* espeziearekin ere bai, hau handiagoa da eta ia zedroen azpian bakarrik ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Oso ohikoa neguan, lurzoru hareatsuetan, ale askoko koloniak osatuz, askotan goroldioek kolonizatutako suen hondarretan.

## Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Japonia.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hope Sandoval

**Hope Sandoval** (Los Angeles, AEB, 1966ko ekainaren 24a - ) pop eta rock abeslari eta kantautore estatubatuarra da. Mazzy Star taldeko abeslaria izan zen eta ondoren Hope Sandoval & the Warm Inventions taldea sortu zuen. Hainbat artistarekin kolaborazioak egin ditu, aipagarrienak Massive Attack britainiarrekin egindakoak 2010ean eta 2016an.

## Biografia 
Hope Sandoval Los Angelesen jaio zen mexikar emigranteen familia batean. Mark Keppel High Schoolean ikasle bazen ere sarritan etxean gelditzen zen diskoak entzuten. 13 urte zituela Rolling Stones taldearen zalea zen.

1986an Sylvia Gomezekin *Going Home* bikotea sortu zuen eta maketa bat bidali zioten David Robacki. Robackek eta Kendra Smithek Mazzy Star rock taldea osatzen zuten eta Smithek taldea uztea erabaki zuenean Hope Sandovalek hartu zuen haren tokia.

2011n Mazzy Star taldea osatu zuten berriz eta 2013an disko berria atera zuten, *Seasons of Your Day*. Ez zuen jarraipenik izan David Roback gaixotu egin baitzen. 2020ko otsailaren 24an minbiziak jota hil zen Roback.

2016an Hope Sandovalek bakarkako bideari berrekin zion Hope Sandoval and the Warm Inventions taldearekin. Kontzertuak ia ilunpetan ematen ditu, atzetik jotzen dion argi xehe batek soilik lagunduta.

## Diskografia 
### Mazzy Star 
* *She Hangs Brightly* (1990)
* *So Tonight That I Might See* (1993)
* *Among My Swan* (1996)
* *Seasons of Your Day* (2013)
### Hope Sandoval and the Warm Inventions 
* *Bavarian Fruit Bread* (2001)
* *Through the Devil Softly* (2009)
* *Until the Hunter* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Volvariella pusilla

***Volvariella pusilla***  *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoa: *Volvariella Parvula*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da. Azala zetadun-haritsua gaztetan, zertxobait itsaskorra, zuria, erdian izan ezik, krema kolorekoa baita, ertza haritsuagoa da eta batzuetan pitzatua egoten da.

**Orriak:** Libreak, gaztetan zuriak eta arrosa-haragi kolorekoak esporak heltzen direnean.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zuria eta mehea.

**Etimologia:** *Volvariella* terminoa, *Volvaria* generoaren txikigarria da. Oinean bolba duelako.

## Jangarritasuna 
Ez du balio gastronomikorik.

**Oharra:** Zenbait autoreren iritziz *Volvariella parvula* eta *Volvariella pusilla* bi espezie desberdin dira. 

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, goroldioaren eta belarren artean, lorategietan zelaietan bidezidorretan, mugetan etab.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Martinika, Europa, Errusia, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Australia, Tanzania, Gabon eta Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakue III.a Ziprekoa

**Jakue III.a Ziprekoa** (Famagusta, 1473ko uztailaren 6a - *ibidem*, 1474ko abuztuaren 26a) Zipreko erregea izan zen 1473ko uztailaren 10etik hil zen arte.

Jakue II.a Ziprekoa eta Katalina Cornaroren seme bakarra izan zen. Egoera misteriotsuan hil zen, urtebeteko adinarekin, eta bere ama izan zen oinordekoa tronuan. Bere heriotzak Txipreren veneziar kontrola ahalbidetu zuen.

## Genealogia
Castejones jauregia

**Castejones jauregia** () delakoa Soriako jauregi plateresko bat da, Aduana Vieja kaleko beste jauregi batzuen ondoan dagoena. Castejón familiak eraiki zuen, Gaztelako eskualde honetako Ágreda herrian pisu handikoa dena, eta han beste jauregi bat duena Palacio de los Castejón izenarekin.

XVI. mendean eraiki zen Soriako harresiaren eta haren ateen ondoan, nobleek haiek defendatzeko betebeharra hartzen baitzuten.

## Ezaugarriak 
Harriaren gaitz deritzonak oso hondatuta dagoen arren, bere jatorrizko arkitektura 21. mendean oraindik miretsi daiteke. Garai honetan etxebizitza partikularra da eta Don Diego de Solierren jauregira. Estilistikoki, platereskoa izanik, Soriako beste jauregi baten antza du: Palacio de los Ríos y Salcedo.

Harlanduzkoa da, hareharriz egina, arku apalduko atea du. Atearen tinpanoannabarmentzekoa da bere jabeen armarria, bi bildots basatik eusten diotena, gizon basati bi belaunikatuta eta biluzik ageri direlarik halaber. Fatxada hau Peñaranda de Dueroko Mirandako Kondeen Jauregian inspiratuta dago.

Etxearen ate zaharra modu berezian zegoen iltzatuta, burdinazko esfera erdi batzuk zeuden galburu formako iltze batzuekin zurera lotuak. Iltze hauek desagertuta daude, baina etxearen izenetako bat gogoratzen da Sorian, Casa de los Clavos, Iltzeen Etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serpulido

**Serpulidoak** (Serpulidae) Polychaeta motako zizare anelido edo hodi-arrak sesilen familia bat dira, eta bertan bizi diren kare-hodiak eraikitzen dituzte. Familia horretako kideak beste hodi-zizare sabeldu batzuetatik bereizten dira, operkulu espezializatu bat baitute, eta horrek blokeatu egiten du sarrera hodietara eramaten direnean. Gainera, serpulidoek kaltzio karbonatozko hodiak jariatzen dituzte. Serpulidoak anelido biomineralizatzaile garrantzitsuenak dira. Serpulidae familiako 300 espezie inguru ezagutzen dira, horietatik bat ezik guztiak ur gazietan bizi dira. Ezagutzen diren serpulido zaharrenak Permicokoak dira (Wordianotik Permiko berantiarrera).

Zizare serpulido eta sabelidoen espezie gehienen odolak oxigeno klorokruorina finkatzeko pigmentua dauka. Pigmentu horren bidez, oxigenoa garraiatzen dute ehunetara. Klorokruorinak giza odoleko hemoglobinak baino afinitate handiagoa du karbono monoxidoarekin (570).

Serpulido hutsen hodiak Vermetidae edo barraskilo izeneko gastropodo-familia baten maskorrekin nahas daitezke. Alderik nabariena da serpulidoen hodiak opakuak direla barruan, eta bermetidoen maskorrek, berriz, barrualdea distiratsua dute.
[thumb|220x220px|*[Pecten (bivalvo)|Pecten* sp. serpulidoen hodi txertatuekin; Duck Harbor hondartza Bahía Cape Coden, Wellfleet, Massachusetts.]]

## Kanpo estekak
Bailey

**Bailey** hauetako bat izan daiteke:

## Lekuak 
* Bailey (Texas), Texasko hiria
* Bailey (Ipar Carolina), Ipar Carolinako herria
* Bailey konderria (Texas), Texasko konderria
* Bailey Lakes (Ohio), Ohioko herria

## Pertsonak 
* Corinne Bailey Rae (1979), abeslari eta musikagile britainiarra
* Madison Bailey (1999), aktore estatubatuarra 
* Bailey Jay (1988), estatubatuar aktore pornografikoa
* Morgan Bailey (1983), estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala
Pom Klementieff

**Pom Alexandra Klementieff** (Quebec Hiria, 1986ko maiatzaren 3a - ) Quebecen jaiotako aktore eta modelo frantziarra da, naziotasun frantsesa baitu eta ez kanadarra. *Guardians of the Galaxy Vol. 2* filmean "Mantis" pertsonaiaren rola betetzeagatik egin da ezagun mundu mailan.

## Biografia 
Pom Klementieff Quebecen jaio zen. Ama korearra du eta aita frantses-errusiar diplomatikoa. *lus soli* legeak dio diplomatiko baten semealabek ezin dutela naziotasun bikoitza izan, eta ondorioz Pomek frantziar naziotasuna du. Aitaren lana dela eta urtebete zuela Kanada utzi eta Japoniara joan zen bizitzera, ondoren Boli Kostara eta azkenik Frantzian ezarri zen familia. Pomek 5 urte zituela aita minbiziak jota hil zen eta ama eskizofrenikoa zenez aitaren aldeko osaba izebek hai zuten.

19 urterekin Parisko Cours Florent antzerki eskolan hasi zen. Hilabete gutxitara antzerki lehiaketa bat irabazi zuen eta eskolako irakasle onenen klaseak doan izateko saria jaso zuen. Berehala Frantziako filmetan lan egiten hasi zen.

2013an Hollywood-en egin zuen debuta, Spike Leek zuzenduriko *Oldboy* filmean. Antagonistaren bizkarzain papera bete zuen eta horretarako boxeo eta taekwondo klaseak jaso zituen. Orduan Los Angelesera aldatzea erabaki zuen. Taekwondoa egiten jarraitu zuen eta hurrengo paper garrantzitsua ''Hacker's Game* (2015) filmean izan zuen. 2017an *Guardians of the Galaxy Vol. 2* filmean "Mantis" pertsonaiaren rola bete zuen eta Marvel munduan sartu zen. Pertsonai bera izan zen *Avengers: Infinity War*, *Avengers: Endgame*, *Thor: Love and Thunder* eta etorriko diren horrengo *Guardians of the Galaxy'' sagako filmetan ere.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Harvey

**Harvey** hauetako bat izan daiteke:

## Lekuak 
* Harvey (Iowa), Iowako hiria
* Harvey (Michigan), Michiganko hiria
* Harvey (Ipar Dakota), Ipar Dakotako hiria
* Harvey (Illinois), Illinoiseko hiria
* Harvey Cedars (New Jersey), New Jerseyko borough
* Harvey konderria (Kansas), Kansasko konderri
## Pertsonak 
* Harvey J. Alter (1935), estatubatuar mediku, ikertzaile eta birologoa
* Harvey Keitel (1939), estatubatuar aktore
* Harvey Pekar (1939), komikigile estatubatuarra
* William Harvey (1578–1657), mediku eta fisiologo ingelesa 
* Harvey du Cros (1846–1918), Dublingo finantzari britainiarra 
* Lee Harvey Oswald (1939–1963), estatubatuar marinea
* Harvey Sacks (1935–1975), soziologo estatubatuarra
* Harvey Weinstein (1952), AEBetan film ekoizle izandako gizona 
* PJ Harvey (1969), musikari, konpositore eta abeslari ingelesa
* Harvey Williams Cushing (1869–1939), Estatu Batuetako sendagilea
Trianako Itxaropenaren Kofradia

**Trianako Itxaropenaren Kofradia** () Sevillako Triana auzoko kofrafia katoliko da, Andaluzian (Espainia). Bere izen osoa luzeagoa da, *Pontificia, Real e Ilustre Hermandad y Archicofradía de Nazarenos del Santísimo Sacramento, de la Pura y Limpia Concepción de la Santísima Virgen María, del Santísimo Cristo de las Tres Caídas, Nuestra Señora de la Esperanza y San Juan Evangelista*. Hiri Amabirjinarik ezagunenetako bat da, herriak **Trianako Erregina** izenarekin ezagutzen duena. Marinelen kaperan dauka egoitza. Penitentzia edo prozesioa Aste Santuan egiten dute, Ostiral Santuko gauean. 

1418an sortu zen Santa Anako elizaren inguruan zegoen zeramisten gremioaren baitan. 1542an batu zen arrantzaleen gremioarekin, euren San Joan ebanjelariaren kofradiarekin. 1565an Espiritu Santuaren elizan zuen egoitza. Gaur egun 15.100 kide eta 2.800 nazareno ditu.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phengaris arion

***Phengaris arion*** Lycaenidae familiako tximeleta da, Europan hedaturik dagoena, Iberiar penintsulatik eta Britainia Handitik Siberian barrena Txina eta Japoniaraino.

## Deskribapena 
Tamaina handiko tximeleta bat da, 32-40 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore urdina du eta hegoen amaiera beltza da. Aurreko hegaletan puntu beltz nabarmenak ditu. Hegalen ertzetan marra zuri fin bat dauka. Hegalen azpialdea urdina da eta erdian puntu beltz ugari ditu eraztun zuriez mugatuak.

Emea antzekoa da, baina kolore ilunagoa du, eremu beltzak handiagoak baititu.  

Inurriak jariakin horietaz elikatzen dira eta aldi berean beldarra zaintzen dute. Beldarra inurritegiko larbez elikatzen da bere tamaina gutxi gora behera ehun aldiz haunditu arte. Pupa egoeran sartzen da ondoren eta azkenik uda iristearekin batera tximeleta heldua aterazten da.

## Habitata 
1.400 metrotako altueran aurki daiteke gehienez, baina gero eta urriagoa da, izan ere atsegin dituen belardiak gero eta murritzagoak dira. Belardi horietan bizi diren inurriez harremantzen da bere bizi zikloan eta gero eta urriagoak diren heinean espezie bien kopurua txikitzen ari da.

## Iruditegia 

Irudi:(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male dorsal.jpg|Tximeleta arraren gainaldea.
Irudi:Phengaris arion.female.jpg|Tximeleta emearen gainaldea.
Irudi:(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male ventral.jpg|Tximeletaren azpialdea.
Irudi:Maculinea arion Large Blue Underside SFrance 2009-07-18.jpg|Tximeletaren azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frans Francken Gaztea

**Frans Francken Gaztea** (Anberes, 1581 - *ibidem*, 1642ko maiatzaren 6a) flandriar margolaria izan zen.

Margolari familia bateko kide izan zen eta aita Frans Francken Zaharraren irakaspenak jaso zituen. Familiaren tailerrean lan egin zuen San Lucaseko gremioan izena eman aurretik. 

Erretaulak margotu zituen bere aitak bezala, eta errekonozimendua irabazi zuen gai historiko, mitologiko eta alegorikoetan egindako margolan txiki eta delikatuengatik. Genero-margolanean berritu zuen eta gai berriak sartu zituen.

## Iruditegia 

Frans Francken II - Troonsafstand Karel V.jpg|*Bruselan Karlos V.a enperadorearen abdikazioaren alegoria*
Frans Francken (II) - The Witches' Kitchen.jpg|*Sorginen Sabbath*, 1606
Frans Francken (II) - Mankind's Eternal Dilemma – The Choice Between Virtue and Vice.jpg|*Gizateriaren betiko dilema: bertutearen eta bizioaren arteko hautua*
Frans Francken (II) - Monkeys playing backgammon.jpg|*Tximinoak backgammonean jolasten*
Frans Francken (i) - Cabinet of a collector.jpg|*Bildumagile baten kabinetea*
Frans Francken II & Workshop of Frans Francken II - The Virgin and Child with Scenes from the Life of Christ.jpg|*Birjina eta Haurra Kristoren bizitzako eszenekin*
Frans Francken (II) The story of the prodigal son 1600-1620.jpg|*Seme oparoaren istorioa*

## Kanpo estekak
Miraritsuaren Kofradia

**Miraritsuaren Kofradia** () Sevillako kofradia katoliko bat da, Andaluzian. Pasio Larunbatan egiten du prozesioa, Aste Santua hasi aurreko egunean. Ciudad Jardín auzoko eliza parrokialean du egoitza. 2015ean penitentziako kofradia bilakatu zen. 

1998an sortu bazen ere, erabiltzen duen Amabirjinaren eskultura Francisco Buizak egin zuen 1963an. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samintasunaren Kofradia (Sevilla)

**Samintasunaren Kofradia** () Sevillako Aste Santuan ateratzen den kofradia sakramental bat da, Andaluzian.

## Historia 
San Julian parrokiako penitentzia ermandade edo kofradia bezala sortu zen XVII. mendearen amaieran. Lehenengo arauak 1696ko ekainaren 2an onartu zituzten, eta lehen penitentzia-estazioa 1699ko apirilaren 12an egin zuten, Erramu Igandean.

1724an parrokiaz aldatu zen eta Palmako San Joan elizara aldatu zen. 1893an palioaren pasoak su hartu zuen, baina Antonio Susillok zaharberritu zituen irudiak salbatu ahal izan ziren.

1954an, Pio XII.a aita santuak koroatze kanonikoa eman zion Ama Birjinari, eta lehen Ama Birjina izan zen sari horrekin.

2004an, San Juan de la Palmako Ermandade Sakramentalaren sorreraren 450. urteurrena, penitentzia-ermandadearekin bat egin zeneko mendeurrena eta Amarauneko Ama Birjinaren koroatze kanonikoaren 50. urteurrena ospatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pim Fortuyn

**Wilhelmus Simon Petrus Fortuijn** (Velsen, 1948ko otsailaren 19a - Hilversum, 2002ko maiatzaren 6a) herbeheretar politikari, idazle eta soziologoa izan zen.

Rotterdamgo Erasmo Unibertsitateko irakaslea izan zen negozioetan aritu eta Herbehereetako gobernuari gizarte-azpiegiturei buruzko aholkuak eman aurretik.

Hasiera batean ideologia marxista eta Herbehereetako Alderdi Komunistaren jarraitzailea izan zen. 1970eko hamarkadan Herbehereetako Alderdi Laboristako kide izan zen. 1990eko hamarkadan, immigrazio-politikaren aurka agertu zen bere herrialdean, eta kultura aniztasuna, immigrazioa eta islama kritikatu zituen.

2002an Lijst Pim Fortuyn alderdia sortu zuen, udal hauteskundeetan Rotterdamen bozkatuena izan zena.

2002ko maiatzaren 6an ingurumenaren aldeko ezkertiar eta animalien eskubideen aldeko militante batek hil zuen.

## Lanak 
* *Het zakenkabinet Fortuyn* (A.W. Bruna, 1994)
* *Beklemmend Nederland* (A.W. Bruna, 1995), ()
* *Uw baan staat op de tocht!: Het einde van de overlegeconomie* (A.W. Bruna, 1995) (
* *Mijn collega komt zo bij u* (A.W. Bruna, 1996), ()
* *Tegen de islamisering van onze cultuur: Nederlandse identiteit als fundament* (A.W. Bruna, 1997), ()
* *Zielloos Europa* (Bruna, 1997), ()
* *50 jaar Israel, hoe lang nog?: Tegen het tolereren van fundamentalisme* (Bruna, 1998), ()
* *De derde revolutie* (bruna, 1999)
* *De verweesde samenleving* (Karakter Uitgevers, 2002) ()
* *De puinhopen van acht jaar Paars* (Karakter Uitgevers, 2002), ()

## Kanpo estekak
Scilly uharteetako futbol liga

thumb|260px|Scilly uharteetako ligako partida bat.
**Scilly uharteetako futbol liga** (ingelesez *Isles of Scilly Football League*) Scilly uharteetan jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. **"Munduko futbol ligarik txikiena"** ("World's Smallest Football League") ezizena du, bi taldek baino ez baitute jokatzen, "Woolpack Wanderers"ek eta "Garrison Gunners"ek.

## Historia 
Scilly uharteak Kornuallesko mendebaldeko kostaldean dagoen uharte multzoa da, Erresuma Batuari dagokiona.

1920. hamarkadan abiatu zen Liga txapelketa eta St. Mary's, Tresco, St. Martins, Bryher eta St. Agnes uharteetako futbol taldeek osatzen duten. 1950. hamarkadarako dagoeneko bi talde baino ez ziren gelditzen, Rangers eta Rovers. 1984an talde biek izenak aldatu zituzten eta gaur egungo izenak hartu zituzten; "Woolpack Wanderers" eta "Garrison Gunners".

## Taldeak 
## Egitura 
Negu partean jokatzen da liga, azaroa erdialdetik martxoa amaierararte. Talde biek 17 partida jokatzen dute elkarren aurka, normalean igandetan, eta puntu gehien biltzen dituena da txapelduna. Partida guztiak Garrison Gunners-en zelaian jokatzen dira, St. Mary's uhartean.

Ligaz gain lau kopa txapelketa ere jokatzen dira:
* *Charity Shield* (Superkopa)
* *Lioness Shield* (Kopa)
* *Foredeck Cup* (Ligako Kopa)
* *Wholesalers Cup*: denboraldiko azken partida

Azkenik talde bien selekzio batek (''St. Mary's F. C.*) Kornualles muturreko Saint Ives herriko *The Slaters F. C* taldearen aurka *Lyonesse Cup'' jokatzen du.

## Kirol mugak 
Liga Ingalaterrako Futbol Federazioaren barnean sartuta dago baina ez Ingalaterrako futbol sisteman kokatuta, ondorioz taldeek ezin dute Ingalaterrako txapelketatan parte hartu.

Bestalde, 16 urtetik gorako hezkuntzarik ez dago uharteetan eta Ingalaterrara joaten dira gazteak. Ondorioz futbol taldeetarako errelebo generazionala ziurtatzea zaila da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Malbetako xake-tximeleta

**Malbetako xake-tximeleta** (*Pyrgus onopordi*) Hesperiidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europa hegoaldean aurkitzen da eta Marokon eta Argelian ere bai. 

Jules Pierre Rambur entomologo frantziarrak deskribatu zuen 1839. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 20-26 mm arteko hegal-zabalera duena. Hegalak marroi ilunak dira, pixka bat horixkak, eta puntu zuri txiki ugari dituzte. Aipaturiko ezkata horixken geruzaren ondorioz *Pyrgus* generoko espezieen artean kolore apalena duen tximeleta espeziea da. Hegalen ertzean lerro iletsu zuri bat dago. Hegalen azpialdea horixkagoa da. Gainaldean zein azpialdean ingude itxura duen orbain zuri bana nabarmentzen da.

Emeak arrak baino handiagoak eta ilunagoak dira.

## Bizi zikloa 
Tximeleta helduaren hiru belaunaldi ateratzen direnez apiriletik urrira ikusten da hegan. Udaberrian pupa urdinxka eratzen du eta apirilean ateratzen dira aurreneko tximeleta helduak.

## Habitata 
Lore edo belar ugari duten zelaietan bizi da, gehienez ere 2.000 metrotako altueran. Ez dira kpuru handitan ikusten tximeleta hauek.

## Iruditegia 

Irudi:Hesperiidae - Pyrgus onopordi-001.JPG|Tximeletaren gainaldea.
Irudi:Hesperiidae - Pyrgus onopordi.JPG|Tximeletaren hegalen azpialdea.
Irudi:Rosy Grizzled Skipper. Pyrgus onopordi - Flickr - gailhampshire.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz Biebl

**Franz Xaver Biebl** (Pursruck, orain Freudenberg, Bavaria, 1906ko irailaren 1a  - 2001eko urriaren 2a) musika klasikoko konpositore alemaniarra izan zen. Bere obra gehienak konposizio koralak dira.

Pursruck-en (Alemania) jaio zen 1906an. Municheko Musikhochschule-n konposizioa ikasi zuen. 1932 eta 1939 bitartean, München-Thalkirchen-go Santa Maria eliza katolikoko korua zuzendu zuen. 1939an, irakasle laguntzaile gisa hasi zen Mozarteum-en, Salzburgoko musika akademian, musika koralaren. ahotsaren eta musikaren teoria irakatsi zuen.

Gudarosteari zerbitzatu zion 1943an. Gerrako presoa izan zen 1944 eta 1946 artean. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Fürstenfeldbruck-era (Alemania) joan zen, eta hiriko abesbatza bat zuzendu zuen.

Franz Biebl-en lanik ezagunena Ave *Maria* da, 1964an idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biebl-en Ave María, Santanderko Ars Polifonikoak interpretatua. (YouTube)
Jigme Namgyel Wangchuck

**Jigme Namgyel Wangchuck** —— (Thimphu, 2016ko otsailaren 5a) Bhutango printze oinordekoa da. *Druk Gyalsey* (Dragoi Printzea) titulua du.

Jigme Khesar Namgyel Wangchuck erregearen eta Jetsun Pema erreginaren seme zaharrena da. 2016ko otsailaren 5ean jaio zen Lingkana jauregian.

Bere izena 2016ko apirilaren 16an ezagutarazi zuten, *Zhabdrung Kuchoe* jaian.

Printzearen omenez, 108.000 zuhaitz landatu zituzten boluntario askok.

2020ko martxoaren 19an, bere anaia, Jigme Ugyen Wangchuck printzea, jaio zen Lingkana jauregian, eta 2023ko irailaren 9an, arreba, Sonam Yangden Wangchuck printzesa.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isac Elliot

**Isac Elliot Lundén** (Kauniainen, Finlandia, 2000ko abenduaren 26a) abeslari eta aktore finlandiar-suediarra da. 12 urte zituela atera zuen lehen diskoa eta "New Way Home" abestia oso ezaguna egin zen, hainbeste, Ellioten biografia kontatzen zuen dokumental bat egin eta Finlandiako zinematan erakutsi zela.

12 urte zituela (2013ko otsailaren 14an) "New Way Home" singlea atera zuen eta urte bereko maiatzean *Wake Up World* diskoa kaleratu zuen. Finlandiako zerrendetan lehen postura iritsi zen eta platinozko diskoa izan zen. Hurrengo urtean bigarrena atera zuen, *Follow Me*. Helsinkin, Londresen, Stockholmen eta Los Angelesen grabatu zen diskoa. Ondoren "Save a Girl" izeneko bira egin zuen. 2014an Isac Ellioten biografia azaltzen duen dokumentala egin zen, *Isac Elliot: Dream Big – The Movie*. 2017an hirugarren disko luzea plazaratu zuen, *Faith* izenekoa.

2019an Polydor Records-ekin nazioarteko disko bat egiteko kontratua sinatu zuen eta hainbat single kaleratu zituen ingelesez.

2022an "20min" singlea atera zuen, finlandieraz kantaturikoa, William eta Cledos raperoak alboan zituela. Tik Tok eta Spotify plataformetan arrakasta itzela izan zuen eta hurrengo abestiak finlandieraz egingo zituela adierazi zuen. 2023an Sanni Kurkisuo abeslariarekin "Riidellään" abestia atera zuen.

## Diskografia 
* *Wake Up World* (2013)
* *Follow Me* (2014)
* *A Little More* (2016) - EPa
* *Mikael Gabriel × Isac Elliot* (2017) - EPa
* *Faith* (2017)

## Dokumentalak 
* *Isac Elliot – Waking Up The World* (2013)
* *Unelmana Isac Elliot* (2013)
* *Isac Elliot: Dream Big – The Movie* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kosko-ziza lingirdatsu

**Kosko-ziza lingirdatsua** (*Volvopluteus gloiocephalus*) *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Jan daiteke, baina sukaldaritzako balio eskasa du. Gloiocephala aldaera honek Volvopluteus speciosa delakoak baino kalitate handixeagoa duen arren. 

Sinonimoak: *Volvariella gloiocephala*, *Volvariella speciosa var. gloiocephala*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai-itxurakoa, gero ganbila titi zabal eta kamuts batekin, Azal likatsua, kolore aldakorrekoa; zurixka espezie tipoan, erabat gris-fuliginosoa *gloiocephala* aldaeran. Diskoan gris samarrez zikindutako zuriak ere badaude. Ertza fina du eta pixka bat ildaskatua aldaera honetan, eta leuna espezie tipoan.

**Orriak:** Lodiak, zabalak, libreak, estu, pruinaduna, hasieran zurixkak, gero arrosak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Betea, zilindrikoa edo goian mehetua, glabroa , zuria edo grisaxka. Bolba iraunkorra, oinaren oinarria zorroan sartuta, zurixka kolorekoa, irregularki urratua eta sakonki lurperatua.

**Haragia**: Biguna, zuria, errefauaren usain leunarekin eta astringente samarreko zaporearekin. 

**Etimologia:** *Volvariella* terminoa, *Volvaria* generoaren txikigarria da. Oinean bolba dutelako. *Speciosa* epitetoa latinetik dator, itxura ederra, esan nahi duen "speciosus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina sukaldaritzako balio handirik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Autore batzuen ustez, *Volvariella speciosa edo Volvopluteus gloiocephalus* eta *Volvariella gloiocephala* bi espezie desberdin dira. Moser-ek eta hemen, *gloiocephala*, *Volvariella speciosa* delakoaren aldaera bat bezala hartzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, lorategi, zelai, ongarritutako belardietan, lasto piloen inguruan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montenegroko armarria

thumb|Montenegroko armarria

**Montenegroko armarriaren** egungo bertsioa ofizialki onartu zuen parlamentuak 2004ko uztailaren 12an, 1990eko hamarkadako armarria ordezkatuz. Bulgaria, Georgia, Errumania , Errusia eta Serbiako armarrietan bezala, Montenegron monarkiaren (Montenegroko Erresumaren) elementu heraldikoak berreskuratu dira, zaharberritu ez den arren.

Ezkutua urrezko buru biko arrano batez osatua dago , metal bereko mokoa eta atzaparrak eta gules mihia dituena. Arranoak Petrović dinastiari lotuta zegoen armarri bat dauka paparrean, urrezko xafla batek banatutako zelaia da. Bere goiko tabian, haundiagoa dena, azurrez, igarotzen den urrezko lehoia; behekoa, sinoplea. Arranoak bere atzaparretan urrezko zetro bat eta urdinezko orba bat ditu, bere ekuatorearekin eta urrezko erdimeridianoarekin, metal bereko gurutze batekin errematatuta. Arranoaren buruetan, errege koroaitxia, urrea Montenegroko banderaren erdian armarria agertzen da.

## Montenegroko Printzerria-Gotzaindegiaren, Montenegroko Printzerriaren eta Montenegroko Erresumaren armarria 
[thumb|**[Montenegroko Printzerria-Gotzaindegiaren armarria : 1696 - 1735**]]
[thumb|**[Montenegroko Printzerria|Montenegroko Printzerriko armarria : 1852 - 1910**]]
[thumb|[Montenegroko Erresuma****ren armarria: 1910 - 1916]]

[thumb|Montenegroko Estatu Federalaren armarria : [1945 - 1947]]
[thumb|Montenegroko Herri Errepublikaren armarria [1947 - 1963]]
[thumb|Montenegroko Errepublika Sozialistaren armarria : [1963 - 1974]]
[thumb|Montenegroko Errepublika Sozialistaren armarria 2 : [1974 - 1994]]

## Montenegroko Errepublika Sozialistaren armarria: 1946-1994 
Itsasotik altxatzen den harkaitz gris baten gainean Petri II.a Petrovic-Nejgošren mausoleoa agertzen da, trikolore nazionalaren zinta duen urrezko erramu koro batez inguratuta. Goian izar gorria urrez marraztuta dago. Lovćen mendian dagoen Nejgošen mausoleoa Montenegroren subiranotasunaren ikurretako bat da. Ziurrenik ikurra banderarekin batera onartu zen , 1946ko abenduaren 31n , eta Đorđe Andrejević-Kun-ek diseinatu omen zuen , garai hartako Jugoslaviako ikur guztiak diseinatzea ere bai.

## Kanpo estekak
Errege-monograma

**Errege-monograma** monarka baten logotipo pertsonala da, eta, eskuarki, hauek osatzen dute: hasierako hizkia edo hizkiak, ordinala eta koroa. Antzeko monogramak ere egon daitezke errege-familiako beste kide batzuentzat, hala nola haien ezkontideentzat edo oinordekoentzat. Monarkia inperioa denean, **monograma inperiala** deritzo.
Kosko-ziza bizkarroi

**Kosko-ziza bizkarroia** (*Volvariella surrecta*) Pluteaceae  familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, zurixka, okre kolorerako joerarekin; hasieran, arrautza zuri-grisaxka itxuran, gero, bolbatik kanpo dagoenean, hemisferikoa, eta azkenean ganbila. Azal lehorra du, azkenik haritsu-zetaduna.

**Orriak:** Meheak, estu, zabalak eta libreak; hasieran zuri-haragi kolorekoak, gero arrosak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,7 cm bitarteko lodierakoa, zuria, kotoi itxurakoa, bolba zabal eta zuriarekin. Ez du eraztunik.

**Haragia:** Zurixka, mehea, hauskorra, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Volvariella* terminoa, *Volvaria* generoaren txikigarria da. Oinean bolba duelako. *Surrecta* epitetoa latinetik dator,  markatu, altxa, sortu, erne, esan nahi duen "s urrecta" hitzetik. Segur aski, onddoaren parasito izaera nabarmendu nahian.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Bere ezaugarriengatik ezin da nahastu, beste onddo baten parasitoa den *Volvariella* bakarra baita.

## Sasoia eta lekua 
Urriaren amaieratik abendura, *Lepista nebularis* parasitatzen. Nahiko urria. *Lepista* n*ebularis* perretxikoaren kapela, honen mizelioak inbaditu ondoren, izugarri deformatzen da, nahaspila mamitsu bat geratzeraino, ez da ustelkorra, eta hemen sortzen dira *Volvariella* bat edo gehiago.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Zeelanda Berria eta Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iruñea Hiria Trofeoa

**Iruñea Hiria Trofeoa** urtero Iruñean jokatzen zen lagunarteko udako futbol txapelketa izan zen, 1967an hasi eta 2011n azken edizioa izan zuena.

## Historia 
1967an izan zuen lehenengo ekitaldia. Hiru talderen arteko triangularra izan zen eta Real Zaragoza nagusitu zitzaien Osasunari eta Vitória de Guimarães portugaldarrari. Era horretara jokatu zan 1983 artean, eta ondoren bi talderen arteko partida bihurtu zen. Hurrengo bederatzi edizioetan Osasuna atzerriko taldeen aurka jokatu zuen eta ondoren Espainiako Ligakoen aurka.

2006an izena aldatu zitzaion eta Reyno de Navarra Trofeoa bihurtu zen. 2011n izan zuen azken ekitaldia.

## Palmaresa 
## Palmaresa 
## Kanpo estekak
MARPOL

thumb|Zaborrari buruzko MARPOL arauen gogorakizune, ontzi bateko profesionalentzat.
**Itsasontzien Kutsaduraren Prebentziorako Nazioarteko Konbentzioa** (**MARPOL** eta **MARPOL 73/78** izenekin ere ezaguna, MARine POLution "itsasoko kutsadura" ingelesezko hitzen akronimo gisa) nazioarteko hitzarmen edo arau-multzo bat da, eta ontziek eragindako kutsadura prebenitzeko helburua du. Nazioarteko Itsas Erakundeak (NBEko erakunde espezializatua) garatu zuen. 1973an onetsi zen hasiera batean, baina ez zen inoiz indarrean sartu.

21. mendeko lehen laurdeneko bertsioaren matrize nagusia 1978ko Protokoloaren bidezko aldaketa da, eta ordutik aldatzen jarraitu a, zuzenketa asko egin baitira. 1983ko urriaren 2an sartu zen indarrean. 2022 urtea bitartean, 119 herrialdek berretsi dute. Itsas ingurunea babestea du helburu, hidrokarburoen eta beste substantzia kaltegarri batzuen bidezko poluzioa erabat ezabatuz, eta istripuz gerta daitezkeen deskargak minimizatzea.

## Egitura 
Ontziek eragindako kutsadura-iturriak biltzen dituzten arauak jasotzen dituzten sei eranskinek osatzen dure arau multzo nagusia:

I. eranskina.- Hidrokarburoek eragindako kutsadura prebenitzeko arauak.

II. eranskina.- Soltean garraiatutako gau kaltegarri likidoek eragindako kutsadura saihesteko arauak.

III. eranskina.- Itsasoz fardeletan garraiatutako substantzia kaltegarrien kutsadura prebenitzeko arauak. Aukerako eranskina da, salgai arriskutsuen garraioa Salgai Arriskutsuen Nazioarteko Itsas Kodeak arautzen baitu.

IV. eranskina.- Ontzietako ur zikinek eragindako kutsadura prebenitzeko arauak.

V. eranskina.- Ontzietako zaborrak sorturiko kutsadura prebenitzeko arauak.

VI. eranskina.- Ontziek eragindako kutsadura atmosferikoa prebenitzeko arauak. Eranskin honek 2005eko maiatzaren 19an hartu zuen indarra.

## Kanpo estekak 
*  MARPOL eranskinen testua, 2023ko bertsioak.
Francis Gary Powers

**Francis Gary Powers** (Jenkins, Kentucky, 1929ko abuztuaren 17a - Los Angeles, 1977ko abuztuaren 1a) estatubatuar hegazkinlari eta espioia izan zen.

Aireko armadan 1950ean sartu zen eta CIAk 1956an erreklutatu zuen. 1960an Turkiako Incirlik Aire Basera bidali zuten. 1960ko maiatzaren 1ean Lockheed U-2 hegazkin bat pilotatu zuen Sobietar Batasunaren gaineko espioitza hegaldi batean eta sobietar misil batek hegazkina bota zuen eta Powers harrapatu zuten. Hamar urteko konfinamendua ezarri zioten.

1962ko otsailaren 10ean askatu zuten, Estatu Batuetako ikasle batekin batera, sobietarrekin egindako preso-truke batean. Estatubatuarrek Rudolf Abel KGBko koronela askatu zuten.

1962tik 1970era Lockheed konpainiarako proba pilotu aritu zen eta gero KNBC telebista katerako helikoptero pilotu. 1977ko abuztuaren 1ean hil zen helikoptero istripu batean.

## Ikus, gainera 
* U-2ren istripua
* Rudolf Abel
* Bridge of Spies

## Kanpo estekak
Judy Singer

**Judy Singer** (1951ko apirilaren 12a) australiar soziologoa da. *Neuroaniztasun* terminoa sortzeagatik ezaguna da.

## Bizitza 
Bigarren Mundu Gerran bizirik iraun zuen ama judu baten alaba izanik, Judy Singer Australian hazi zen. Urte askotan, informatika aholkulari gisa lan egin zuen. Alaba bat izan zuen eta geroago ama bakar bihurtu zen. Alabarengan bere amaren zailtasun sozialen antza zuten ezaugarriak nabaritu zituen. Geroago, Singerren alabari Asperger sindromea (autismo mota bat) diagnostikatu zioten. Singerrek ere deskribatu du bere burua «autismoaren espektroaren nonbait» dagoen pertsona bezala.

Sydneyko Teknologia Unibertsitatean hasi zen soziologia ikasten eta desgaitasunaren ikasketetan sakondu zuen Britainia Handian eta Ameriketako Estatu Batuetan. 1990eko hamarkadaren erdialdean autistaren eta beste pertsona neurologikoki ezberdinen aktibismo birtuala jarraitzen zuen bitartean, batez ere Independent Living Mailing List (ILMV) foroan, Harvey Blume kazetaria ezagutu zuen. *Neuroaniztasun* terminoa asmatu zuen aniztasun neurologikoaren ideia irudikatzeko eta mugimendu sozial baten existentziaz pentsatzeko.

2016an, *Neurodiversity: The Birth of an Idea* liburua argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Castañeda López

**Javier Castañeda López** (Madril, 1955eko urriaren 5a) futbolari ohi espainiarra da, atzelari postuan jokatzen zuena. Osasuna taldean egin zuen ibilbide profesionala eta talde nafarrarekin partida gehien jokatu dituen hirugarren futbolaria da.

## Ibilbidea 
Real Madrilen harrobiko jokalaria izanik Castilla taldean sei denboraldi egin zituen. Castillarekin Errege Kopako finala jokatzera iritsi zen, final historikoa hura, Real Madrilen aurkakoa izan baitzen. Final haren ondoren Osasunak fitxatu zuen. 1980ko irailaren 7an egin zuen debuta Las Palmasen aurkako partidu batean eta 1991n erretiratu zen arte Iruñean jokatu zuen. 11 denboralditan 395 partida jokatu zituen Ligan, Kopan eta baita UEFAn lau partida ere. Ligan jokatu zituen 349 partidatatik 341etan hasierako hamaikakoan izan zen.

Gol bakarra sartu zuen, 1986an Sportingen aurkako partidan, eta Osasunak 1-2 irabazi zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Tshisekedi

**Étienne Tshisekedi wa Mulumba** (Luluabourg, 1932ko abenduaren 14a - Brusela, 2017ko otsailaren 1a) kongoar politikaria izan zen. Zaireko lehen ministroa izan zen 1991ko irailaren 29tik azaroaren 1ra, 1992ko abuztuaren 15etik 1993ko martxoaren 18ra eta 1997ko apirilaren 2tik 7ra.

Mobutu Sese Seko diktadorearen erregimenean lehen ministro izan arren, erregimenaren aurka ere agertu zen. Demokrazia eta Gizarte Aurrerabiderako Batasuna alderdiko buruzagia izan zen eta Kongoko Errepublika Demokratikoko oposiziogile nagusia. 2006ko hauteskundeak boikotatu zituen eta 2011ko hauteskundeetan presidentegai izan zen.

Félix Tshisekedi semea aukeratu zuten Kongoko presidente 2019an.
Eladio Vicuña Aránguiz

**Eladio Vicuña Aránguiz** (Txileko Santiago, 1911ko ekainaren 2a &ndash; Txileko Santiago, 2008ko ekainaren 29a), Chillángo II. Gotzaina izan zen, eta Puerto Montteko II. Artzapezpikua.

## Biografia 
Eduardo Vicuña Echaurren eta Margarita Aránguiz Cerdaren semea zen, eta bi anaietatik zaharrena.  Etxe oso katoliko batean hazi zen, eta hortik jaio zen bere apaiz-bokazioa. Santiagoko Metropoli Katedralean apaiztu zen 1934ko irailaren 22an José Horacio Campillo monseñor Santiagoko artzapezpikuak.

Santiagon egin zituen lehen pausoak, Tomas Akinokoa parrokiako bikario laguntzaile gisa (1935); geroago, Santa Teresita elizako parroko izendatu zuten (1935-1947); El Buen Pastor (1947-1955) Santiagoko Macul udalerrian (alboko Ñuñoa baserrietan) parrokoa eta ondoko ikastetxearen, Liceo Parroquial del Buen Pastor, egungo Colegio San Marcos; bere Santutasunaren etxeko prelatua ere izan zen.

## Chillángo apezpikua 
Pio XII.a Aita Santuak Chillángo gotzain aukeratu zuen 1955eko abuztuaren 28an. Artzain Onaren tenpluan sagaratu zuen, Santiagon, 1955eko urriaren 18an Ramón Munita Eyzaguirre Monseñor Puerto Montteko gotzainak. Bere apezpikuaren leloa *Gressus meos directa* - nire urratsak zuzentzen ditu -. Elizbarrutiaz jabetu zen 1955eko urriaren 23an.

## Puerto Mont-eko artzapezpikua 
Paulo VI.a Aita Santuak Puerto Montteko Artzapezpikutzara bultzatu zuen 1974ko uztailaren 16an. Urte bereko abuztuaren 18an artzapezpikutza jabetu zen. Vatikanoko II Kontzilioko lau saioetan parte hartu zuen . Joan Paulo II.a Aita Santuak adin arrazoiengatik onartu zuen artzapezpikutzatik dimisioa, 1987ko maiatzaren 13an. 1988tik 2008ra SECSTko (Tomas Akinokoren Eskola Katolikoen Elkartea) presidentea izan zen, eta 8 ikastetxe ditu Eskualde Metropolitanoan.

## Oremus 
1939an lehen aldiz argitaratutako "OREMUS" liburuaren egilea izan zen, hauen bilduma bat dena: katixima, liturgia eta otoitz eta debozio tradizionalak. Txileko Apezpiku Konferentziak testu ofizial gisa onartua. Berrargitaratu eta aldatu zena, Vatikanoko II Kontziliora eta 1992ko Eliza Katolikoaren Katekismo Berrira egokitzeko. Txileko edizioen errekorra 2.000.000 alerekin.

## Heriotza 
2008ko ekainaren 29ko igande gauean Eladio Vicuña Monseñor zendu zen 97 urte zituela.  Haren gorpuzkinak El Buen Pastor Parrokiako tenpluan beilatu zituzten, berak esan zuen bezala “Bere amodioen parrokia”, leku anitzenen laguntzaz eraikia. Haren hileta meza Txileko Santiagoko artzapezpikua den Francisco Javier Errázuriz Ossa kardinalak eta Jorge Medina Estévez kardinalak egin zuten, Txileko Gotzaindegiko hainbat kiderekin batera, hala nola Javier Prado Aránguiz, Bernardino Piñera, Cristian Caro Cordero eta Antonio Moreno Casamitjana; Ospakizunaren ostean, bere gorpua Chillán hirira eraman zuten, 1955ean bere lehen apezpiku izendapenaren egoitzara, hiri horretako katedraleko apezpikuen kriptan lurperatzeko 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Ringeling

**Juana Ringeling Vicuña**  (Zapallar, 1986ko maiatzaren 15a) Txileko antzerki, zinema eta telebistako aktorea da. 

## Biografia 
Bere gurasoak Federico Ringeling Hunger alkate eta diputatu ohia eta María Isabel Vicuña dira. Cachagua kostaldeko herrian jaio zen, Zapallar, Valparaíso eskualdean, eta bertan bizi izan zen eskola utzi arte. Aktore ikasketak bultzatuta, Santiago hiriburura joan zen bizitzera, Txileko Pontificia Universidad Católica-n sartuz.

## Karrera 
Antzerki ez-konbentzionalean sakontzeko beharrak bultzatuta, hiru hilabeteko praktikak egin zituen Ashfield MA-ko Double Edge Theatre-n, Danimarkako Odin Teatrer-en tailerra eta Malacahuelloko Teatro de los Sentidos-en tailerra.

Egonezina eta alde anitzekoa, aktore, abeslari eta zinemagile gisa karrera garatzea lortu du. Zineman, antzerkian, telebistan eta webean antzezten, *Bim bam bum*, *Heroes, el musical*, Ederra eta piztia eta *Depto 301* web telesailean nabarmenduz, besteak beste. Ekoizpen eta zuzendaritzaren munduan, proiektu arrakastatsuetan murgildu da, hala nola kartzelako antzerki tailerra, INAUTERIAK kultur programazioa; mundua ospatzen ari da eta Matías Oviedoren laugarren diskoaren dokumental sorta.

2013az geroztik bere abeslari-ildoa protagonismoa hartu du bere ibilbidean, *Bim bam bum* serieko musikaren zati bat interpretatzeko enkargua jasoz, *Chipe libre* telenobelerako eta Matías Oviedo bandaren emakumezko ahotsa bihurtuz, laugarrena albuma *"Amores Tuertos"* grabatuz.

Gaur egun, Txile eta Los Angeles (Kalifornia) artean bizi da, non bere nazioarteko ibilbideari ekin zion Ryan Gregory Philipps-ek zuzendutako *Shortwave* filmean protagonista, eta horregatik FilmQuest jaialdian emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen.

Beti naturarekin duen harreman estua mantenduz, ingurumen-kausa ezberdinekin bat egin du, Reforestemos Patagonia-rekin elkarlanean, Moving Chilerekin eta Bosques de Zapallar korporazioko bazkide eta aktibista izan da, zeina Txile erdialdean mehatxatuta dagoen baso mediterraneoaren kontserbazioaren alde borrokatzen duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chico Mendes

**Francisco Alves Mendes Filho**, **Chico Mendes** gisa ezagunagoa (Xapuri, Brasil, 1944ko abenduaren 15a- Xapuri, 1988ko abenduaren 22a)  kautxu biltzailea, sindikalista eta ingurumenaren aldeko ekintzailea izan zen, lurraren defendatzaile bat . Bere borroka Amazonian egurra ateratzeko politikaren aurka zentratu zen eta horregatik hil zuten 1988an.

## Hilketa 
1988ko abenduaren 22an, Chico Mendes hil zuten Brasilen, nazioartean ezaguna Amazoniaren defentsa eta bertako jatorrizko herrien aliantza bultzatzeagatik. Ekintzaile sindikalista eta ekologista honek kautxu biltzaileen eta kamioi gidarien sindikatua eratu zuen, langileen eskubideak eta aldi berean oihan tropikala defendatzeko. Latifundista batek hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografía de Chico Mendesen biografia, Nazio Batuen Global 500 webgunean.
* :Chico Mendes gunea- Argentina
Niamh Fisher-Black

**Niamh Fisher-Black** (Nelson (Zeelanda Berria), 2000ko abuztuaren 12a) zeelandaberritar errepideko txirrindulari profesionala da.

## Ibilbidea 
Gazte mailatan Zeelanda Berriko ziklo-kros txapelduna izan zen eta 2020an Zeelanda Berriko errepideko txapelketa irabazi zuen helduen mailan. 2021ean Italiako Giroan bederatzigarren egin zuen eta gazterik onenaren saria eraman zuen.

2022ko Munduko Txapelketak ziren Australian baina babeslerik ez zuen eta Zeelanda Berriko gobernuak ez zion diru laguntzarik eman. Berak ordaindu zuen Australiarako bidaia eta 23 urtez azpiko txapelketa irabazi zuen. Italiako Giroan bosgarren egin zuen eta berriz irabazi zuen gazterik onenaren saria. Urte berean Euskal Herriko Itzulian hartu zuen parte eta gazterik onena izan zen.

## Palmaresa 
### Ziklokrosean 
* Munduko txapelketa gazte mailan (2): 2016, 2017.
### Errepideko txirrindularitzan 
**2020**
* Zeelanda Berriko errepideko txapelketa (helduen mailan eta 23 urtez azpikoen mailan)
* Gravel and Tar klasikoa (Zeelanda Berrian)

**2021**
* 9. Italiako Giroan, eta Gazteen sailkapena 
* Burgosko Itzuliko Gazteen sailkapena
* Norvegiako Itzuliko Gazteen sailkapena

**2022**
* Munduko Txapelketa (23 urtez azpiko mailan)
* 5. Italiako Giroan eta Gazteen sailkapena 
* 5. Durango-Durango Emakumeen Sarian
* Elsy Jacobs Sari Nagusiko Gazteen sailkapena
* 7. Euskal Herriko Itzulian eta Gazteen sailkapena 

## Proba nagusiak 
* Munduko 23 urtez azpiko txapelketa irabazi zuen 2022an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Rig (telesaila)

***The Rig*** britainiar telesaila da, David Macphersonek Amazon Prime Videorako sortua.

## Sinopsia 
Ez da giro Eskoziako kostaldeko petroliontzi batean. Eskifaiak Ipar itsasotik lehorrera itzultzeko ahalegina egin beharko du, baina behe laino misteriotsu bat ingurua inbaditzen eta euren aldartea eraldatzen hasi da. Kanpoko munduarekin komunikazio oro galduta, elkarren artean ulertu beharko dute, bertatik bizirik irteteko.

## Aktoreak  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le nozze in villa

***Le nozze in villa*** (euskaraz, Ezkontza etxaldean) italieraz idatzitako opera bufoa da. Bi ekintzetan antolatuta lehen aldiz Mantuako Vecchio Antzokian taularatu zen, 1820-1821eko inauterian. Musikagilea Gaetano Donizetti izan zen eta libretoren egilea Bartolomeo Merelli. 

## Personaiak 
## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaleidoscope (telesaila)

***Kaleidoscope*** estatubatuar telesaila da, Eric Garciak Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Lapur beterano batek eta haren bandak 7.000 milioi dolar lapurtzeko kolpe ikusgarri bat antolatuko dute. Diru goseak, mehatxuek eta traizioek, ordea, planak kolokan jarriko dizkiete.

## Aktoreak  
* Giancarlo Esposito: Leo Pap
* Paz Vega: Ava Mercer
* Rufus Sewell: Roger Salas
* Tati Gabrielle: Hannah Kim
* Rosaline Elbay: Judy Goodwin
* Peter Mark Kendall: Stan Loomis
* Jordan Mendoza: RJ
* Jai Courtney: Bob Goodwin
* Niousha Noor: Nazan Abassi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astorki-urdin

**Astorki-urdina** (*Polyommatus thersites*) Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europa hegoaldean, Afrika iparraldean eta Asia erdialderaino hedaturik dago, Tian Shan mendilerroraino.

Louis Prosper Cantener frantziar entomologoak deskribatu zuen 1835. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 22 eta 28 mm arteko hegal zabalera du. Tximeleta arra urdina da, hegalen ertzetan kolore beltzezko lerroa du eta ondoren ertz zuria. Sexu dimorfismoa duen espezie bat da, emea oso desberdina baita. Hegal marroiak ditu eta ilargi erdi itxurako puntu laranja ugari. Arraren zein emearen hegalen azpialdea grisa da, baina udako belaunaldiek harea kolorea izaten dute. Puntu beltz ugari ditu eraztun zuriz inguratuta eta ilargi erdi itxurako puntu laranjak ere bai.

## Bizi zikloa 
Bi belaunaldi izaten ditu eta apiriletik irailera edo urrira ikusten dira tximeleta helduak hegan. Arrak sarritan ikusten dra putzuen ertzetan ura edaten. Tximeleta emeak landarearen hostoetan, loreetan edo zurtinetan jartzen ditu arrautzak eta bertatik beldak lodikote berdeak jaiotzen dira, ertzetan lerro zurixka bat dutenak. Negua igarotzeko *Lasius*, *Tapinoma* eta *Myrmica* generotako inurriekin harremantzen dira eta hauek zaintzen dituzte haien inurritegietan. Udaberrian pupa berde argia sortzen du eta ondoren tximeleta heldua jaiotzen da.

## Habitata 
Lurralde bero eta lehorrak atsegin ditu eta itsasoaren mailatik hasita 2.200 metrotako altueraraino ikus daiteke. 

## Iruditegia 

Irudi:Fluture (18521876318).jpg|Arra.
Irudi:Lycaenidae - Polyommatus thersites - female-1.JPG|Emea.
Irudi:Chapman's blue (Polyommatus thersites thersites) male underside Bulgaria.jpg|Azpialdea.
Irudi:Chapman's blue (Polyommatus thersites thersites) female underside Italy.jpg|Emea uda garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holy Spider

***Holy Spider*** () 2022ko Ali Abbasi irandar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
2000 eta 2001 bitartean, Saeed Hanaei irandarrak hamasei emakume hil zituen Maxhad hiri santuan. Prostitutak ziren, eta Hanaeik bere etxean itotzen zituen. Ez zen berrietan azaldu, hamargarren emakumea hil zuen arte, baina benetan albiste bilakatu zena zera izan zen: hiltzailea harrapatu zutenean, krimenak Jainkoaren izenean egin zituela azaldu zuen, puruak ez ziren emakumeak hiriko kaleetatik desagerrarazteko helburuarekin. Biztanleriaren parte handi baten iritziz, heroi bilakatu zen eta, hilabeteetan, manifestazioak egin ziren, errugabea zela aldarrikatzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiperlexia

[eskuinera|thumb|362x362px|[:en:William-Adolphe_Bouguereau|William-Adolphe Bouguereau, *Ikasbide zaila* (1884)]]
**Hiperlexia** haurrak irakurtzeko gaitasun oso goiztiarra deskribatzeko erabiltzen den hitza da. Hasieran, Norman E. Silberberg-ek eta Margaret C. Silberberg-ek (1967) identifikatu zuten, eta honela definitu zuten: 
irakurtzen ikasteko entrenamendurik gabeko hitzak irakurtzeko gaitasun goiztiarra, esate baterako bost urte bete aurretik. Egile horiek adierazi zutenez, hiperlexia duten haurrek askoz gaitasun handiagoa dute hitzak deskodetzeko, irakurketaren ulermen-maila baino, hau da hitzak ozen irakurtzeko gai dira baina horrek ez du esan nahi irakurtzen dituzten hitz guztien jabe direla dagoeneko. Hiperlexia duten haurrak, bestalde, maiz oso liluratuta ibiltzen dira, haur txiki-txikiak izanik oraindik, idatzitako testuekin. Konturatu dira idatzitako hitzen atzetik testu bat uler daitekeela eta adin horietan ohikoa ez den irakurtzeko gogoa izaten dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irakurketaren nahasmendu