open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alix della Faille de Leverghem

**Alix della Faille de Leverghem**, Lannoyko kondesa ezkontidea (Lovaina, Belgika, 1941eko irailaren 20a - Brusela, Belgika, 2012ko abuztuaren 26a) zientzialaria, filologoa, liburuzaina eta aristokrata izan zen. Estefanía de Lannoyren ama izan zen, Gillermo Luxenburgeko oinordeko duke handiaren emaztea.

## Bizitza 
Harold Louis della Faille de Leverghem eta bere emazte Madeleine Marie de Brouchoven de Bergeycken bost seme-alabetatik bigarrena zian zen. Bere neba-arrebak hiru gizon eta emakume bat izan ziren: Ladislas, Lydia, Dominique eta Arnaud.

Filologia Klasikoan lizentziaduna izan zen. Anvaing-en udal liburutegiko ohorezko liburuzaina izan zen.

Philippe Marie de Lannoy kondearekin ezkondu zen Anberesko Oelegem herrian, 1965ean. Senar-emazteek zortzi seme-alaba izan zituzten, lau gizonezko eta lau emakumezko. Stéphanie da denetan txikiena.

* Jehan Marie Paul Emmanuel Harold de Lannoy kondea (1966).
* Christian Marie Harold Philippe de Lannoy kondea (1968).
* Nathalie Marie Béatrice Lydia de Lannoy kondesa (1969).
* Gaëlle Marie Diane Madeleine de Lannoy kondesa (1970).
* Amaury Marie Dominique Paul de Lannoy kondea (1971).
* Olivier Marie Arnaud Albert de Lannoy kondea (1974).
* Isabelle Myriam Jehanne Alix de Lannoy kondesa (1976).
* Estefania printzesa, Luxenburgoko Dukesa Oinordeko Handia (1984).

### Heriotza 
Kondesa 70 urte zituela zendu zen garun-hodietako istripu baten ondorioz, bere azken alaba ezkontzeko bi hilabete falta zirenean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Eta. SCHMITZ, Les della Faille, 6 liburuki, Brusela, 1965-1974.
* Hervé DOUXCHAMPS, Aux origines de la famille della Faille, in: Le Parchemin, 1989, or. 61-77 eta 1992, or. 40-43.
* HUMBERT DE MARNIX DE SAINTE ALDEGONDE, État présent de la noblesse belge, Urtekaria 2006, Brusela, 2006 (della Faille); Urtekaria 2009, Brusela, 2009 (de Lannoy).
## Kanpo estekak
Český Krumloveko gaztelua

**Český Krumloveko gaztelua**, txekieraz *Hrad Český Krumlov*, Txekiar Errepublikako Český Krumlov udalerrian dagoen gaztelu bat da, Hego Bohemia eskualdean.

Lehen gaztelua 1253an Vítkovci familiak eraiki zuen, Bohemiako Rosenberg familiaren adar boteretsuena zena.

Pragako gazteluaren ondoren Txekiar Errepublikako bigarren gaztelu handiena eta bisitatuena da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Katherine Briçonnet

thumb|275x275px|Chenonceauko gaztelua
**Katherine Briçonnet** edo **Catherine Briçonnet** (Frantziako Erresuma, 1494-1526), Chenonceauko gaztelua eraiki zuen Thomas Bohier senarrarekin batera.

## Lehen urteak 
Katherine Briçonnet frantses noble bat zen, Raoulette de Beaune eta Guillaume Briçonnet, Luis XI.aren erregealdian Languedoc eskualdeko finantzen superintendentearen alaba. Thomas Bohierrekin ezkondu zen, Karlos VIII.a, Luis XII.a eta Frantzisko I.a erregeen finantza eta zerga ministroarekin.

## Lanak 
Indre-et-Loiren dagoen Damen Gaztelua Unescok Gizateriaren Munduko Ondare izendatutako Châteaux de la Loire zirkuituaren parte da. Frantziako monumentu historiko pribatu bisitatuena da.

1512an, Bohierrek XIII. mendeko erortzear zegoen gaztelu bat erosi zuen, eta Briçonnetek 1513 eta 1521 artean eraikitzea gainbegiratu zuen, bere senarra Italian borrokan ari zen bitartean.

Dorrea eta gunea, Damen Gaztelua deituak, Briçonnetek egin zituen. Geroago, Diana Poitierskoak eta Katalina Medicik handitu zuten eraikina.

Eraikinak arkitektura errenazentistaren printzipioei jarraitzen die, eta simetria-ardatzak kaperaren bolumen poligonalak eta liburutegiak bakarrik hausten dituzte. Eskailera zuzen diseinatuta dago, garai hartan ez ohikoa zen eran eta ibaira ematen duten irekiguneek argiztatzen dute. Eraikinaren angeluetan, bainugelak eta gordelekuak dituzten dorreak daude. Estilo italiarreko liburutegiko egurrezko kasetoiak TBK inizialak ditu (Thomas Bohier eta Katherine).

1944an, alemaniarrek okupatutako gaztelua aliatuek bonbardatu egin zuten. 1952an zaharberritu zuten.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ayo-Maria Atoyebi

**Ayo-Maria Sunday Atoyebi** (Ilorin, 1944ko abenduaren 3a – Ibadan, 2025eko martxoaren 8a) nigeriar elizgizon katoliko domingotarra izan zen, 1992tik 2019ra Iloringo apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Ayo-Maria Atoyebi 1944ko abenduaren 3an jaio zen. Predikarien Ordenako fraide egin zen eta 1978ko abenduaren 17an apaiztu zen.

Atoyebi apezpikuak Andre Mariarekiko debozio handia zuen, hainbat liburu idatzi zituen eta hitzaldi ugari eman zituen berari buruz. Urteroko erromeria bat antolatu zuen, non Iloringo elizbarrutiko katolikoek Okerimi-Oron dagoen Ama Birjinari eskainitako erromes gunea bisitatzen duten. Andre Mariaren Nazioarteko Elkartearen batzorde teologikoko kide ere izan zen.

2019ko ekainaren 11n, erretiroa hartu zuen zen adina eta osasun kaskarragatik, eta Paul Adegboyega Olawoore apezpikuak ordezkatu zuen. 2025eko martxoaren 8an, Atoyebi hil zen, 80 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Práxedes Mateo Sagastaren bosgarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren bosgarren gobernuak**, 1885eko azaroaren 27an hasi zena, Espainiako historia politikoan etapa esanguratsu bat ezarri zuen. Aldi hori Maria Kristinaren erregeordetzaren hasierarekin batera gertatu zen, eta Cánovas del Castillo kontserbatzaileak diseinatutako txanda politikoen sistemaren ezarpena izan zuen ezaugarri.

Bere agintaldian, Sagastak gobernu liberal bat gidatu zuen, erreforma garrantzitsuak sartu zituena eta Berrezarkuntzaren sistema politikoa sendotu zuena. Bere administrazioa Alderdi Liberala indartzean eta boterean txandakatzea sustatzean zentratu zen, Isabel II.aren erregealdiak ezaugarritu zuen ezegonkortasun politikoa saihesteko.

Alderdi liberal ezberdinak bateratzen ere lan egin zuen Sagastak, 1880. urtean Alderdi Liberal-Fusionista sortuz, sistema progresismorantz eraman eta kontserbadoreen joera erreakzionarioei aurre egin nahi ziena.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren seigarren gobernua
* Práxedes Mateo Sagastaren zazpigarren gobernua
* Práxedes Mateo Sagastaren zortzigarren gobernua

## Kanpo estekak
Dong Jimin

**Dong Jimin** (1983ko urriaren 10a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko Ipar itsasoko itsasontzi-talka

**2025eko Ipar itsasoko itsasontzi-talka** martxoaren 10ean gertatu zen. *MV Stena Immaculate* petrolio-ontziak eta *MV Solong* zamaontziak elkar jo zuten Ipar itsasoan. Tripulazioetako kide guztiek itsasontzietatik irtetea lortu dutela jakinarazi zuen Salbaontzien Errege Erakunde Nazionalak; eta horietatik bat ospitalera eraman zuten.

Petrolio-ontziak AEBetako bandera zuen, eta zamaontziak, Portugalgoa. Ez zuten argitu zerk eragin zuen istripua. Petrolio-ontziak Stena AB Suediako enpresarentzat egiten zuen lan. Petrolio-ontziaren jabeak, Crowley logistika enpresa estatubatuarrak, ohar batean baieztatu du itsasontziak erregaia garraiatzen zuela, eta itsasora isuri dela. Gainera, Erresuma Batuko hedabideen arabera, zamaontziak sodio zianuroa zeraman, gai kimiko toxiko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dong Yuping

**Dong Yuping** atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Du Juan

**Du Juan** (1968ko martxoaren 18a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Du Xiujie

**Du Xiujie** (1971ko azaroaren 5a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feng Yun

**Feng Yun** (1976ko otsailaren 23a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fang Yaoqing

**Fang Yaoqing** (1996ko apirilaren 20a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fu Baolu

**Fu Baolu** (1913ko ekainaren 23a - 1943) atleta zen. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haramain Abiadura Handiko Trena

**Haramain Abiadura Handiko Trenbidea** (, **HHR** laburtua; ,  ahoskatua), Saudi Arabiako mendebaldeko Meka eta Medina probintziak lotzen dituen bidaiarien trenbidea da. 449,2 km-ko  inea nagusiak zuzenean lotzen ditu Meka eta Medina hiri santu islamiarrak (kolektiboki Haramain bezala ezagutzen direnak), Jidda eta Abdullah Errege Hiri Ekonomikoa zeharkatuz. Jiddako Abdulaziz Erregea nazioarteko aireportura 3,75 km-ko adar baten bidez trenbidearekin konexioa dauka.

HHRk 300 km/h-ko zerbitzu-abiadura du, beraz, Saudi Arabiako eta Mendebaldeko Asiako abiadura handiko lehen trenbidea da.  Eraikuntza 2009ko martxoan hasi zen eta trenbidea 2018ko irailaren 25an inauguratu zen ofizialki,  2018ko urriaren 11n publikoari irekiz 

### Geltokiak 
Linean bost geltoki daude.

* Medina geltokia (Abdulaziz Erregea kalea-Ekialdea)
* "King Abdullah Economic City" Geltokia Rabighen
* King Abdulaziz Nazioarteko Aireportua - 2019ko abenduaren 11n ireki zen 
* Jeddah geltokia (Al Sulaymaniyah)
* Mekako geltokia (Rusaiyfah)  

## Ikusi ere 
* Trenbide-zabalera
* Trenbide-garraio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune Ofiziala
* Saudi Trenbideen Erakundea
* Haramain Saudi-Espainiako Aliantza (gaztelaniaz)
* Haramain Abiadura Handiko Trenaren Proiektuaren bideoa
* Makkah Central Station Proiektuaren bideoa
Michelle Amos

**Michelle Amos** (Baker, Baton Rouge, Louisiana, AEB, XX. mendea) zientzialaria da, ingeniari elektronikoa.

## Bizitza 
Amos Louisiana estatuko Baton Rouge parrokiako Bakerren jaio zen. Gurasoak Dunk eta Dorothy Wrighten izan ziren.

### Lan ibilbidea 
NASAko John F Kennedy espazio-zentroan egin du lan. Amos 1990ean lotu zen NASArekin diseinu-ingeniari gisa. Sistema elektrikoak eta kontrol-ekipoak diseinatu ditu espazioko Teknologia Aurreratuko Garapen Zentroan, eta Nazioarteko Espazio Estaziorako laguntza-talde batean egin du lan, haren konfigurazio elektrikoak dokumentatzen. STS transbordadore espazialaren trantsizio eta erretiratze jardueretarako proiektuaren zuzendari lanetan jardun du.

## Bizitza pertsonala 
Hogei urte baino gehiagoz egon da ezkonduta John senarrarekin. Bikoteak hiru seme-alaba ditu eta Oviedon (Florida) bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Barbosa

**Olga Barbosa Prieto** (Santiago, Txile, 1975eko maiatzaren 14a) zientzialaria, ikertzailea eta irakasle elkartua da. Txileko Hego Makrozonako Zientzia, Teknologia, Ezagutza eta Berrikuntzako Eskualde lehen idazkaria da, La Araucanía, Los Lagos eta Los Ríos eskualdeak barne hartzen dituena.

Bizitza akademiko eta profesionala ematen du funtzio anitzeko paisaiak aztertzen eta ulertzen, giza ekintzak asko aldatu dituenak. Ekosistemen zerbitzuak ematen dizkiete gizakiei, ebidentzia zientifikotik abiatuta, produkzio-garapena gizarte- eta ingurumen-garapenarekin bateratzeko.

## Bizitza 
Zientzia Biologikoetan lizentziatua eta Ekologian doktorea da Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan. Bere doktore-ikerketa habitataren zatiketak Txileko baso endemikoetan, bereziki Fray Jorge Parke Nazionalean, duen eraginean zentratu zen.

### Ibilbidea 
Hiri ekologiaren arloan doktoretza ondoko bat egin zuen Erresuma Batuko Sheffieldeko Unibertsitatean (2005-2007), eta gero Txilera itzuli zen Valdivia hirian hiriko gune berdeei buruzko ikerketarekin jarraitzeko, eta bertan *Decreasing Urban Green Space Availability Under Increasing Urbanisation Patterns: What is Happening To Ecosystem Services Provision And Urban Biodiversity?* (euskaraz: Hirietako berdeguneen erabilgarritasuna murriztea, gero eta urbanizazio-eredu handiagoen pean: zer gertatzen ari da ekosistemen zerbitzuen hornidurarekin eta hiriko biodibertsitatearekin?). Proiektu horren helburua izan zen klima-aldaketaren ondorioak arintzeko hiri-hezeguneak, azpiegitura berde gisa duten garrantzia azpimarratzea. 2015ean, Resilience to Extremes Sustainability Research Network-ekin (UREx SRN) elkartu zen, hirietan muturreko gertakarien aurrean etorkizuneko egoerak modelatzeko eta klima-aldaketari aurre egiteko erresilientzia-estrategiak garatzeko.

2008an, Ekologia eta Biodibertsitate Institutuarekin batera, *Ardoa, Klima Aldaketa eta Biodibertsitatea Programa* sortu zuen, biodibertsitatearen kontserbazioa eta Txileko mahastizaintza- eta ardogintza-sektorearen garapena bateragarriak zirela erakusteko. Programa horrek naturan oinarritutako irtenbideak sustatu zituen Txileko ekosistema mediterraneoa babesteko, mahastizaintzako eta ardogintzako sektorea biodibertsitatearen kontserbazioan integratuta eta eskaintzen zituen onura ekosistemikoak aprobetxatuta.

Ezagutza zientifikoaren transferentziarekin eta komunikazioarekin duen konpromisoa dela eta, diziplina anitzeko ebidentzia zientifikoan oinarritutako politikak garatzeko eta erabakiak hartzeko lan egin du. Hori dela eta, Dibertsitate Biologikoari eta Ekosistemen Zerbitzuei buruzko Gobernu arteko Plataforma Zientifiko-arautzailea (IPBES) osatzen du nazioartean, baita Txileko Kongresurako Zientzia herritarren ekimena ere.

## Bizitza pertsonala 
Olga Barbosa Ruy Barbosa Gellonaren biloba da, eta hark eragin handia izan zuen zientziarekiko eta naturarekiko zuen interesean. Familiaren ondare hori ekologian eta kontserbazioan duen arduran islatzen da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018 - 100 emakume lider Txilen
* 2018 - Domina urriak 2 – Valdivia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deborah Burks

**Deborah Burks** (AEB, XX. mendea) zientzialaria eta irakaslea da, Espainian bizi den biologo molekularra. 2017tik, Valentziako Príncipe Felipe Ikerketa Zentroa (CIPF) kudeatzen duen fundazioko kudeatzailea da. 2018an, Valentziako Emakumezko Enpresari eta Profesionalen Elkarteak (EVAP) saria eman zion, Zintzotasunaren kategorian. Diabetesaren eta Gaixotasun Metabolikoen Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroko (CIBER) kidea ere izan zen.

## Bizitza 
Burks Farmakologian doktoratu zen 1990ean, Ameriketako Estatu Batuetako Vanderbilt Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Doktoretza lortu ostean, Estatu Batuetan bizitzen jarraitu zuen eta Joslin Diabetes Center zentroko irakasle titularra izan zen 1999 eta 2001 artean. Urte batzuk geroago, 2007an, Valentziako Príncipe Felipe Ikerketa Zentroan (CIPF) sartu zen, eta han Endokrinologia Molekularreko Laborategiko ikertzaile nagusi lanetan hasi zen.

Hamarkada bat geroago, 2017an, fundazioko zuzendari izendatu zuten eta ikerketa-zentro hori kudeatzen hasi zen. Diabetesaren eta Gaixotasun Metabolikoen Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroko (CIBER) kidea ere izan da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2001ean, Ramon y Cajal programako sari bat eskuratu zuen.
* 2018an, Valentziako Emakumezko Enpresari eta Profesionalen Elkarteak (EVAP) bere lana eta ibilbidea aitortu zituen Zintzotasuna kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Deborah Burks CIPFren aurkezpena YouTuben.
Bisita (eleberria)

***Bisita*** Mikel Pagadizabal (Villabona, Gipuzkoa, 1974) umoristak 2024an plazaratu zuen liburua da. Zientzia Fikziozko eleberri labur ganberroa da. Egileak elkarrizketetan azaldu zuenez ideiaren garapena Ameriketako Estatu Batuetan zegoela hasi zuen, 2013an, *Herri Txiki, Amerika Handi* telebistako saioa grabatzera joan zenean.

## Argumentua 
Plater hegalari bat iritsi da Lur planetara, estralurtarrak etorri dira gugana, baina ez dute lur hartu ez Dakotan ez Minnesotan, baizik eta Euskal Herrian; zehazkiago, Anoeta herriko bi baserriren arteko soroan. Mundu osoa aztoratuko du gertakari horrek, baina batez ere bertakoak: zer da objektu hegalari ezezagun hori? Nondik dator? Zer nahi dute? Zer egingo dugu? Eusko Jaurlaritzako bulegoetan krisialdia ezarriko dute agintariek; areago, Euskal Herriko mugetatik harago, NASAra —Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziara— eta Etxe Zurira ere (Washington, AEBak) helduko da ezustekoaren berri. 

## Gaia 
Aitor Francosen ustez Pagadizabalek asmo argi bat dauka, beste edozein helbururen gainetik: entretenitzeko diseinatuta dago. Zientzia fikzioa, fantasia eta umorea nahastu ditu egileak satira politiko hau egiteko. Pagadik bisitari horien aitzakia baliatu du Euskal Herriko gizarteari kritika soziala egiteko. «Eleberriarekin adierazi nahi ditudan gauzetako bat zera da: gu geu nahikoa garela bazterrak nahasteko». Bestalde, Pagadiren arabera, zilegitasuna emateko erreferentzia zientifiko eta historiko ugari aurki daitezke kontakizunean.

## Egitura 
Idazleak tipologia ezberdinak erabili zituela ere gehitu zuen hitzaurrearen egileak: «Helbide elektronikoko mezuak, txostenak, elkarrizketak eta ohiko narrazioak uztartu ditu *Bisita* liburuan». Pagadik azaldu du istorio korala sortu nahi izan zuelako erabili zituela formatu ezberdinak. «Garbi nuen ez nuela bi pertsonaiara soilik mugatu nahi. Ikuspuntu ezberdinetatik kontatu nahi nuen, puntu askotan zentratuta».

## Azala 
Azala Irune Izquierdok egin zuen. Horretarako Aurelio Artetaren (1879-1940) *Erromerian 1* margolanari plater hegalari bat gehitu zion. 

## Liburuaren fitxa 
* Autorea: Mikel Pagadi Amiano
* ISBN: 978-84-1360-475-6
* EAN: 9788413604756
* Argitaletxea: Elkar
* Bilduma: Ateko bandan
* Edizio data: 2024
* Orri kopurua: 176
* PVP originala: 17.70 €

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gao Xinglong

**Gao Xinglong** (Heilongjiang, 1994ko martxoaren 12a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geoffroy de Donjon

**Geoffroy de Donjon** (Frantzia, XII. mendeko - Akre, 1202) Ospitaleko Zaldunen 11. Maisu Handia izan zen 1193tik hil zen arte.

Bere izena 1185eko apirileko dokumentu batean agertzen da, non Lur Santuko Ordenako kide bezala izendatzen den, gurutzatuekin iritsi zen lekuan. Beste dokumentu batean, 1193ko urtarrilean aukeratutako Maisu Handi gisa agertzen da.

1202ko udan, aita santuaren mandatari zen Soffredo Soetanirekin batera joan zen, Antiokiako Printzerriko ondorengotza-gerrako liskarrak konpontzeko.

Bere agintaldia nahiko bare igaro zen Lur Santuan. Zenbait akordio sinatu zituen Tenpluaren Ordenarekin eta 1198an bi Maisuak Ordena Teutonikoaren jaiotzara joan ziren.

Ordenaren jabetzak handitu zituen, etxe eta gazteluak gehituz.

Bere heriotzaren ondoren, Pierre de Mirmande Ordenaren ardura hartu zuen, Fernando Alfontso Portugalgoa Maisu Handi izendatu zuten arte.
Gong Guohua

**Gong Guohua** (1964ko urtarrilaren 22a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gu Junjie

**Gu Junjie** (1985eko maiatzaren 5a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gu Yan

**Gu Yan** (1974ko martxoaren 17a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gu Yuan

**Gu Yuan** (1982ko maiatzaren 9a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emma Jiménez

**Emma Jiménez** (Sestao, Bizkaia, 1940) piano jotzailea da. Besteak beste, Espainiar Estatuko piano-jotzailerik gazteena izan zen piano ikasketak bukatzen, eta oraindik ere badu marka hori.

Bere piano ikasketak amaitzean, hain zuzen, *Ganbera-Musikako Sari Ezohikoa* eman zioten 12 urterekin eta 13 urterekin *Karrera Amaierako Lehengo Sari Ezohikoa*.

Bilboko Goi Mailako Musika Eskolan ikasketak bukatzean, bere formakuntzarekin jarraitu zuen Vienan eta Salzburgon.
### Ibilbidea 
17 urterekin, lehenengo musika bira egin zuen bakarlari, Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin, Chopinen pianorako bigarren kontzertua interpretatzen. 

Geroxeago, 19 urte zeuzkanean, Joaquín Atxukarro piano-jolearekin ezkondu zen; 1959an, Liverpoolgo (Ingalaterra) nazioarteko lehiaketan parte hartzera joan zen Atxukarro, eta Emma Jiménezi agindu zion irabazten bazuen ezkonduko zirela, eta irabazi zuenez gero, ezkondu egin ziren. Orduan erabaki zuen Emma JIménezek bere karrera uztea. Ordutik, ari da senarrari bere karrera profesionalean laguntzen. 

1981an, ordea, Felix Ayorekin batera bikote musikala osatuta, oholetara itzuli zen, eta 25 urte eman zituzten elkarrekin kontzertuak eta musika birak egiten. Horrez gain, senarrarekin ere hainbat kontzertu egin ditu.

Jiménezek jasotako azken saria La Gota de Leche-k eskainikoa izan da, *Bilboko Villako Pertsonaia Isila* 2017.

## Sariak eta aitortzak 
* ''Ganbera-Musikako Sari Ezohikoa (1952)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suprême NTM

**Suprême NTM** Frantziako hip hop taldea da, 1989an sortua Saint-Denisen. Taldea JoeyStarr eta Kool Shen raperoek osatzen dute. Bere sei diskoak Sony Music diskoetxeak argitaratu zituen.

Taldeak bere izena frantsesezko "NTM" argotetik hartzen du, eta "Nique Ta Mère" esan nahi du ("Egin txortan zure amarekin"). Suprême NTM ezaguna da Paris inguruko auzo behartsuetako gutxiengoen ikuspegia irudikatzeagatik. Haien letratan poliziaren bortizkeriari, legedi arrazistari eta gazteen indarkeriari buruz hitz egiten dute. Horren ondorioz, hainbat epaiketa eduki dituzte. Haien musika estiloa nagusiki hardcore rapa da, nahiz eta ondorengo diskoetan funk, soul eta reggae eraginak jaso.

1998an taldeak jatorrizko materialarekin egindako azken albuma argitaratu zuen NTM moniker zigiluarekin, eta Joey Starrek eta Kool Shenek beren zigiluak sortu zituzten, talde berriak sustatuz eta beste esparru batzuetan lanean hasiz, hala nola, jantzigintzan (2High Kool Shenen marka da, Com-8 Joey Starrena).

Ofizialki taldea oraindik existitzen da, eta bere izen ezaguna 2001ean erabili zen beste bi zigiluetako artistak elkarren aurka jarriz 'duelu' album bat egiteko. Dena dela, Kool Shenek 2004an aipatu zuen NTM 1998an amaitu zela.

## Diskografia 
* 1991 : *Authentik*
* 1993 : ''1993… J'Appuie Sur La Gâchette*
* 1995 : *Paris Sous Les Bombes*
* 1998 : *Suprême NTM*
* 2000 : *Live* (1991–1998)
* 2000 : *NTM Le Clash - BOSS Vs IV My People*
* 2007 : *Supreme NTM - Best Of 2007*
* 2009 : *On est encore là - Live Bercy 2008''

## Kanpo estekak 
* Orrialde ofiziala
Bahía Blancako uholdeak (2025)

thumb|Kale bat lokatzez gainezka.

**Bahía Blancako 2025eko uholdea** denborale baten ondorioz izandako prezipitazioek eragindako hondamendi natural bat izan zen, Argentinako Buenos Aires probintziaren hegoaldean dagoen Bahía Blancako alderdian. Gertaera hori 2025eko martxoaren 7ko lehen orduetan hasi zen, eta kalte material larriak eragin zituen, baita milaka pertsona ebakuatu behar eta 16 pertsona hil ere.  

2025eko martxoko lehen astean, ekaitz gogorrak hasi ziren garatzen Buenos Aires probintziako hego-ekialdeko eskualdean. Argentinako Meteorologia Zerbitzu Nazionalak alertak eman zituen euriteengatik, baina ekitaldiaren tamainak aurreikuspenak gainditu zituen. Ordu gutxi batzuetan, Bahía Blancako hiriak 300 milimetro inguruko prezipitazioa jaso zuen, eskualdeko urteko batez besteko euriteen bolumen baliokidea.

Kalte materialak handiak izan dira ere bai: kalkulu batzuen arabera 400.000 milioi peso, 370 milioi euro inguru.

## Euskal etxea 
Afektatuen artean Bahía Blancako Euskal Etxearen eraikina eta bazkideak zeuden. EAJko afiliatu argentinarren arabera, "euskal komunitatearen zati batek dena galdu du eta askok kalte material handiak jasan dituzte. Unión Vascaren egoitza ere kaltetu da, ura 70 zentimetrora iritsi ostean".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txikizioa Bahía Blancako euskal etxean.
Rolf Maurer

**Rolf Maurer**, (Hedingen, Zürich kantonamendua, 1938ko apirilaren 16a - ib., 2019ko ekainaren 7a) txirrindulari suitzarra izan zen, profesionala 1960 eta 1969 artean.

Garaipenik aipagarrienak urte berean lortu zituen, 1964an, Romandiako Tourra eta Suitzako Itzulia hain zuzen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1957**
* 20px Suitzako Jazarpen txapelketa amateur
**1959**
* 2. Suitzako Jazarpen txapelketan (amateur)
* 3. Züricheko txapelketan (amateur)
**1960**
* Giro del Mendrisiotto
* Tunisiako Tourreko 2 etapa
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Konstantinos Tasoulas

**Konstantinos Tasoulas** (; Ioannina, 1959ko uztailaren 17a) greziar abokatu eta politikaria da. Greziako presidentea da 2025eko martxoaren 13tik.

1981ean, zuzenbidean graduatu zen Atenasko Unibertsitatean, eta abokatu gisa lan egin zuen Londresen eta Atenasen. Democrazia Berria alderdiarekin bat egin zuen eta 1981etik 1990era Andreas Averoff politikari beteranoaren idazkaria izan zen.

Diputatua izan zen hogeita bost urtez 2000. urtetik, eta Legebiltzarreko presidentea izan zen 2019tik 2025era. 2014tik 2015era Kirol eta Kultura ministro izan zen.

2025eko otsailean Greziako presidente hautatu zuten Parlamentuko laugarren bozketa-txandan. Karguaren zina 2025eko martxoaren 13an egin zuen.
Kosme eta Damian

**Kosme eta Damian** bi mediku kristau ziren, hauek ezagunak ziren beraien lanean zituzten gaitasunengatik. Horretaz gain ezagunak ziren haien apaltasunarengatik.

Bi anaiak, torturatuak eta bizirik erreak izan ziren, bertatik bizirik atera zirenez, lepoa moztu zitzaien, hau guztia, 300K.o, Dioklezianoren esanetara gertatu zen.

Cosme eta Damianen eguna, 1969 an irailaren 27an zena, irailaren 26ra aldatu zen, irailaren 27a San Vicente de Paulen dies natalis-en eguna zelako.

## Kondaira 
Ahozko tradizioak esaten duen bezala, bi anai hauek beraien lana muxutruk egiten zuten. Egin zuten lanik garrantzitsu eta ezagunetako bat, gaixo baten hanka birmoldaketa ( transplantea) izan zen. Gaixo honi, aurretik hildako mutil beltz baten hanka jarri zioten.

Informeak esaten duten bezala, bikian Ègean bizi ziren, Alejandreta et Zilizia kosten hurbil. Hauek, atxilotuak eta torturatuak Lisiengatik, Ziliziako enperadorea Dioklezianoren menpe. Bizirik jarraitu zuten, enperadorearen antzandobiek beraien burua moztea erabaki zuen harte. Hauek. dekapitatzerakoan erabili zen ezpataren ondorioz hil ziren. 

Ondoren hauek lurperatuak izan ziren Siriako herrialdean, beraien buruari egin zieten elizan.

Ezpata:

Dekapitazio honetan parte hartu zuen ezpata, San Kosme eta San Damianen ezpata edo Essen ezpata bezala ezagutzen da. Gaur ezpata hori Alemaniako Essen katedralaren barruan aurkitzen da.

## Kanpo estekak
Guo Chunfang

**Guo Chunfang** (1979ko urtarrilaren 4a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikroarkitektura

[eskuinera|thumb|375x375px| [Intel -en Nehalem mikroarkitektura.]]
Konputazio-ingeniaritzan, **mikroarkitektura** (batzuetan, **µarch** edo **uarch** bezala laburtua), **konputagailuaren antolaketa** bezala ere deitua, instrukzio-jokoaren arkitektura (ISA, *Instruction Set Architecture*) prozesadore batean inplementatzeko modua da. ISA jakin bat hainbat mikroarkitekturekin inplementatu daiteke.
Inplementazioak desberdinak izan daitezke diseinu-helburuen edo teknologia-aldaketen ondorioz.
Konputagailu arkitektura instrukzio-jokoaren eta mikroarkitekturaren diseinu zehatzaren konbinazioa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikroarkitekturaren definizioa
Mizen Head zubia

**Mizen Head zubia** (, ) Irlanda hego-mendebaldeko Mizen Head lurmuturrean dagoen oinezkoentzako zubia da. Crookhaven herrian kokaturik dago Cork konderrian.

2011ko martxoan ireki zen zubi zaharra eraitsi ondoren.

Ia ehun urte pasa zirenean zubia segurua ez zela ikusi zen. Erabilitako altzairua aireak desegin omen zuen eta 2005eko otsailean itxi egin zuten. Urte hartako ekainean andamioak ezarri zitzaizkion baina 2008an zubi berria eraikitzeko erabakia hartu zen. Zubi zaharra bota eta berria eraiki zen 2009ko urria eta 2010ko abenduaren artean eta 2011ko abuztuan inauguratu zen.

## Ezaugarriak 
Zubi berriak aurrekoaren itxura bera du. 50 metrotako zubibegia du, guztira 52 metrotako luzera, eta itsasoaren mailatik 45 metrotako altueran eraikita dago. Zubi zaharrarekiko alderatuta 0,7 metro zabalagoa da hau.

Zubira iristea ez da erraza, izan ere malda handia jaitsi beharra baitago metro bateko baino zabalera txikiagoan duen bidean. Baina turismogune izateko asmoa ere bazutenez ikuspegi ederreko plataformak eraiki zituzten bidean, zubia baino altuera handiagoan. Wild Atlantic Way ibilbide turistikoaren parte da.

## Iruditegia 

Irudi:Feb1987. Mizen Head Bridge aka Droichead Cheann Mizen, County Cork, Ireland 01.jpg|Zubi zaharra.
Irudi:County Cork Mizen Bridge 13.jpg|Zubi berria.
Irudi:County Cork Mizen Bridge 09.jpg|Zubiaren pasarela.
Irudi:Mizen head ireland.png|Mizen Head lurmuturra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guo Fan

**Guo Fan** (1985eko abenduaren 10a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ha Xiaoyan

**Ha Xiaoyan** (1972ko urtarrilaren 30a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1996ko Docklandsko atentatua

**Docklandsko atentatua**, **South Quay atentatua** eta **Canary Wharfeko atentatua**, 1996ko otsailaren 9an, Erresuma Batuko Londres hiriburuan Behin-behineko IRAk burututako bonba atentatu bat da, Isle of Dogs finantza barrutiko Docklands eremuan.

Atentatuak ordurarteko Behin-behineko IRAren hamazazpi hilabeteko su-etenaren amaiera suposatu zuen.

## Atentatua 
Atentatua IRAren Hego Armagheko Brigadak prestatu zuen, horretarako amonio nitrato eta fuel oliozko tona erdiko bonba eraiki zuen. Otsailaren 7an, Ipar Irlandatik Eskoziara Larne eta Stranraer arteko ferryaz garraitua izan zen, ondoren 480 kilometroz errepidez Londres ekialdeko Barking auzora eramana izan zen.

1996ko otsailaren 9ko arratsaldeko 17:00eta Ford Cargo kamioi batean South Quay DLR geltokian aparkatu zuten. 17:30etan IRAko bozeramaile batek Irlandako Errepublikako RTÉ telebista katearen bidez erakunde armatuak su-etena 18:00etan amaitutzat jotzen zuela aldarrikatu zuen. Aurrez, 17:30etan IRAk gutxienez 6 bonba-abisu dei egin zituen, "Londresko South Quay geltokia, Marsh Wall eta Isle of Dogsen bonba eztanda handia egongo da. Hustu jndez berehala" ohartuz. 18:00etan polizia bertaratu eta South Quay geltokia eta ingurua husten hasi zen.

19:01ean bonba eztandarazi eta 2 hildako eta 100dik gora zauritu eragin zituen. Leherketak 150 milioi liberako diru-kalteak eragin eta aseguru-etxeek  170 milioi libera ordaindu behar zuten.
Guo Jie

**Guo Jie** (Dalian, 1912ko urtarrilaren 16a - Xi'an, 2015eko azaroaren 15a) atleta zen. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buenos Aires antzokia (Bilbo)

**Buenos Aires antzokia** Bilbon 1925ko martxoaren 25ean ireki zen, izen bereko kalean, 6 zenbakian, gaur egun Bizkaiko Probintzia Auzitegia dagoen tokian. Hiriko antzoki onenetariko bat izan zen. 1989ko irailaren 10ean itxi zen eta egun gutxitan eraikina bota zuten.

## Ezaugarriak 
Garaiko teknika aurreratuenak erabiliz, 2.700 eserleku eskaintzen zituen, garaiko areto handienetarikoa izanik. Eraikinaren proiektua Manuel Ignacio Galíndez arkitektoak egin zuen.

## Espektakuluak 
Askotariko programazioa eskaintzen zuen, eta antzerki-ikuskizunez gain, koreografia- eta musika-emanaldiak eta zinema-emanaldiak ere sartzen ziren. Zinema mutuaren garaian, pianojotzailea Timoteo de Urrengoechea izan zen. 1929an, soinu-banda bidezko proiekzio-sistema moderno bat jarri zuen, eta soinudun zinema programatu zuen lehen aretoetako bat izatera iritsi zen.

Antzokia Bilboko Orkestra Sinfonikoaren egoitza izan zen, eta bere lokaletan egin zen, 1930ean, Athleticen eta Real Madrilen artean Bartzelonan jokatu zen Futbol Kopako finala zela eta, zuzeneko lehen irrati-emanaldia egin zen antzokian. Buenos Aires Antzokia, bestetik, aitzindaria izan zen gaueko emanaldietarako abonamendu sistema bat ezartzen.

64 urteko jardueraren ondoren, 1989an itxi behar izan zuen, eta ondoren eraitsi egin zuten eraikina, gaur egungo Bizkaiko Probintzia Auzitegia orubean eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Alberto López Echevarrieta: "Bilbao en cine (325): Teatro Buenos Aires: centenario de su inauguración", *Bilbao* aldizkaria, 411.zk, 2025eko martxoa, 29.or.
Sarah Myhre

**Sarah E. Myhre** (Washington, XX. mendea) AEBetako klima zientzialari, dibulgatzaile eta ingurumen justiziaren aldeko aktibista da. Klima-aldaketa arintzeko duen ikuspegi feministagatik da ezaguna, eta emakume gehiagok klima-aldaketaren aurkako borroka gidatzea beharrezkotzat jotzen du. Washington hirian egoitza duen eta klima-aldaketaren lidergoan oinarritzen den irabazi-asmorik gabeko Rowan Institute erakundearen sortzailea eta zuzendari exekutiboa da. 

## Ibilbidea 
Myhrek  paleo-ozeanografia ikasi zuen, eta ekologiako doktoretza lortu zuen Kaliforniako Unibertsitatean, Davisen, 2014an.

Myhre oso zentratuta dago itsas ekologian eta klima aldaketan.

2018an, Myhrrek irabazi-asmorik gabeko erakunde bat bat sortu zuen, Rowan Institutua, lidergo zientifikoaren bidez munduan eragiteko. Gainera, 500 Emakume Zientzialariren Batzorde Sortzaileko kidea da, eta justizia sozialaren eta zientziaren alde egiten du. Klimaren zientzietan ikertzeaz gain, Myhrek giza esperientziak sartzearen eta enpatia erabiltzearen alde egiten du berotze-globalari buruz hitz egiten duenean, ikuspegi humanistak garrantzitsuak direla klima-aldaketari heltzeko argudiatuz. Halaber, klimaren zientziaren ikuspegi feministaren alde egiten du, emakume zientzialarien eta aktibisten lidergo handiago bati dei eginez. Myhrek zientzia ez dela inoiz apolitikoa izan, eta ezin dela halakotzat tratatu argudiatzen du.

### Eztabaida 
Zenbait urtetan, Myhrek jazarpen handia jasan du bere aktibismo klimatikoa dela eta. Beste lankide batzuek klima-aldaketari buruzko lidergo publikoa "suizidio profesionala" dela ohartarazi diote. "Alarmista klimatikotzat" ere jo izan da.

## Aintzatespenak 
* 2017an, *Seattle Magazine* aldizkariak eragin handieneko Seattleiteen zerrendan sartu zuen.
* Hurrengo urtean, 2018an, Zientzien Akademia Nazionalak *Kavli Fellow* izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rowan Instituteren webgune ofiziala
Sintzitina-1

**Sintzitina-1** edo **enverina** gizakiengan eta beste primate batzuengan aurki daitekeen proteina bat da, *ERVW-1* geneak (erretrobirus endogenoen W taldea bilgarrien kidea 1) kodetzen duena. Sintzitina-1 zelula-zelula fusioa ahalbidetzen duen proteina bat da, oso garrantzitsua karenaren garapenean. Karenak enbrioiak umetokira lotzea baimentzen du, eta elikagaien hornidura bermatzen du. 

Proteina hori kodetzen duen genea elementu erretrobiral endogeno bat da, primateen germen-lerroan integratutako antzinako infekzio erretrobiral baten hondarra. Sintzitina-1en kasuan (gizakia bezalako katarrino guztietan, baina ez Amerikako platirrinoetan), integrazio hori duela 25 milioi urte baino gehiago gertatu zen ziurrenik. Primate katarrinoetan espresatzen diren bi sintzitina proteina ako bat da sintzitina-1 (bestea, sintzitina-2), eta eboluzioan zehar ugaztun-espezie desberdinetan txertatutako birus-genoma ugarietako bat.

ERVW-1 ERVWE1en barruan dago, luzera osoko probirusa 7 kromosoman, 7q21.2 locusean, alboetan errepikapen terminal luzeak dituena (LTRs) eta aurrealdean ERVW1 gag (AntiGen taldea) eta pol (POLimerasa) dituena, probirusaren barruan. Biek zentzurik gabeko mutazioak dituzte, ez-kodetzaile bilakatuz.

Sintzitina-1 ere zenbait patologia neurologikotan inplikatuta dago immunogeno gisa, horien artean esklerosi anizkoitza nabarmentzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Anodina

**Tatiana Grigorievna Anodina** (euskarara transliteratua; errusieraz: Татья́на Григо́рьевна Ано́дина, 1939, Leningrado) Errusiako Armada Nazionaleko Jenerala da. Abiazioaren Estatu arteko Batzordeko presidentea da, Errusiako eta Sobietar Batasunaren osteko estatuetako beste herrialde batzuetako abiazio zibileko kidegoa. Ikasketaz hegazkingintzako ingeniaria da, eta Batzordea zuzendu du 1991n sortu zenetik.

Bere semearen familiak Transaero Airlines dauka eta kontrolatzen du, Errusiako airelinea handienetako bat. Prentsaren espekulazioa egon zen Tatianarekin aireontziak ziurtatzeko eta Transaereoren merkatu-posizioa errespetatzeko interes-gatazkaren inguruan.

## Bizitza 
Tatiana 1939an jaio zen Leningradon (orduan Sobietar Batasuna), Sobietar Aire Armadako pilotu baten familia batean. Leopoliseko Institutu Politeknikoan graduatu zen 1961ean, eta ingeniari gisa kualifikatu zen. Piotr Plexakovekin ezkondu zen (ingeniari militar sobietar bat, geroago koronel nagusi izendatu zutena, eta gero Industria Erradioelektronikoaren Sobietar Batasuneko ministro 1974tik 1987ra) eta bere seme Aleksandr adoptatu zuen.

### Lan ibilbidea 
Graduatu ondoren, Anodinak abiazio zibilean lan egin zuen Sobietar Batasunean, eta geroago Errusiar Federazioan. Bere lehen lana Abiazio Zibileko Estatu Institutuan egin zuen, Sobietar Batasunak esparru horretan duen ikasketa erakunde nagusian. Institutuan egin zuen bere karrera, nabigazio sistema automatikoetan lan eginez, eta azkenean zuzendari izendatu zuten. 1970eko hamarkadan, Abiazio Zibileko Sobietar Ministeriora transferitua izan zen, eta han dibisio teknikoko zuzendaria izan zen.

1991n, Abiazioko Estatu Arteko Batzordeko lehen presidente izendatu zuten, eta orain arte (2025) bakarra izan da.

#### Graduak 
Tatianak Zientzia Teknikoetako doktore gradua lortu zuen eta komunikazioetan espezializatutako ingeniaritza aeronautikoan 100 ikerketa paper baino gehiagoren egilea da. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1979an, beste ikertzaile batzuekin batera, Sobietar Batasunaren Estatu Saria eman zioten, aire-trafikoa kontrolatzeko radar-sistemak garatzeko.
* 1997an, ICAOren Edward Warner Saria jaso zuen, "nazioarteko mailan, zientzialari eta ikertzaile gisa, abiazio zibilerako nabigazio-laguntzen garapenean egindako ekarpen nabarmenagatik".
* Ingeniari zibila izateaz gain, Anodina Armadako jenerala da, hegazkingintzan izan zituen ondorioak aintzatesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Honako hau da Eco Moskvy-rentzako (Пресс-конференция представителей Межгосударственного авиационного комитета) elkarrizketa: Honako hau: Honako hau: Eco Moskvy (errusiera)
Olga Skabeieva

**Olga Vladimirovna Skabeieva** (; Voliski, Volgogradeko oblasta, 1984ko abenduaren 11) kazetaria era Errusiako Estatu Telebistako aurkezlea da, "60 minutu" saio errusiarrekoko aurkezlea Jevgeni Popov senarrarekin batera. Vladimir Putinen erregimenaren propagandista eta defendatzaile sutsu gisa agertu ohi da.

2018an, Olga Skabeievak parte hartu zuen Sergei eta Julia Skripalen pozoitzeari buruzko ikerketa britainiarra salatzeko saiakera batean. "Errusia zikintzeko egindako konplot britainiar" gisa deskribatu zuen hura bere saioan.

2022an Errusiak Ukraina inbaditu zuenean, argi eta garbi erakutsi zuen Vladimir Putinen kanpo-politikaren alde zegoela, eta politika horren propaganda egin du harrezkero. Errusiarren erasoa «Donbasseko biztanleak erregimen nazi batetik babesteko» ahalegintzat jo zuen. Eta Butxako sarraskiari buruzko teoria konplotistak zabaldu izan ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiaprida

**Tiaprida** konposatu organiko aromatikoa da C15H24N2O4S formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa eta sulfona talde bat duena. Solidoa da. 

Tiaprida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika gisa alkohola uztearen sintomak, diszinesia, eta psikosia tratatzeko usatu izan da. Nerabeengan Touretteren sindromea tratatzeko baliatzen da. Espainian eta Frantzian *Tiaprizal* markarekin saltzen da. Pilula edo injekzio moduan hartzen da.

Tiapridaren albo-ondorioen artean buruko mina, insomnioa, ezinegona eta astenia daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesco Cuccarese

**Francesco Cuccarese** (Tursi, 1930eko martxoaren 8a – Erroma, 2025eko martxoaren 11) italiar elizgizon katolikoa izan zen.

## Bizitza 
Cuccarese Tursin jaio zen 1930ean eta 1953ko uztailaren 19an apaiztu zen. 1979ko otsailaren 12an, Joan Paulo II.a aita santuak Acerenzako artzapezpiku izendatu zuen, eta urte bereko apirilaren 1ean apezpiku ordenatu zuten Tursiko katedralean. 1987ko ekainaren 6an Casertako apezpiku bihurtu zen, eta artzapezpiku titulu pertsonala eman zioten. 1990eko apirilaren 21ean Pescara-Penneko artzapezpiku izendatu zuten. 2005eko azaroaren 4an dimisioa eman zuen.

Cuccarese Erroman hil zen 2025eko martxoaren 11n, 95 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Petrozzi

**Rita Agnese Petrozzi** (Sora, 1937ko urtarrilaren 21a – Saluzzo, 2023ko abuztuaren 3a), ***Elvira*** erlijio-izena zuena, italiar moja katolikoa izan zen, Santa Joana Antida Thouretek sortutako Karitateko Ahizpen kongregazioko kidea. Droga-mendekoei laguntzea helburu duen Cenacolo erakundea sortu zuen 1983an.

## Bizitza 
Rita Agnese Petrozzi Soran jaio zen 1937ko urtarrilaren 21ean eta aita alkogolikoa zuen. Bigarren Mundu Gerran, Alessandriara ihes egin zuen familiarekin. Bere esanetan, ez zuen inoiz pentsatu irakurtzen ikasiko edo hezkuntza jasoko zuela. 1956an, 19 urte zituela, Karitateko Ahizpen kongregazioan sartu zen, haurtzaindegi batean lan egiteaz gain. Hasiera batean, baztertutako gazteentzako komunitate bat sortzeko asmoa zuen, baina gero droga-mendeko gazteei laguntzera jo zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingeniaritza informatiko

**Ingeniaritza informatikoa** informatikaren, ingeniaritza konputazionalaren, informazio sistemen ingeniaritzaren, software ingeniaritzaren eta sare eta komunikazioen ingeniaritzaren oinarriak aplikatzen dituen ingeniaritzaren adarra da, mota guztietako *softwarea*, hardware konputazionala eta komunikazioak garatzeko. Konputazioa eta munduan dituen aplikazioak aztertzen dituen ingeniaritza da.

Azken urteotan, teknologia berrien bilakaerak industria gehienei gero eta gehiago eragiten dien heinean, etengabeko internet, automatizazioa eta digitalizazioa gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da ingeniaritza hau. Hori dela eta, ingeniaritzako unibertsitate gehienetan sistemekin eta informatikarekin lotutako karreretako ikasleak gainerako ingeniaritzetakoak elkarrekin baino gehiago izaten dira. 

Era berean, munduak gero eta mendekotasun handiagoa du software-aplikazioekiko eta adimen artifizialaren (hala nola ikasketa automatikoa) arloan etorkizunean izango diren aurrerapenekiko, eta hainbat teknologiarekiko, lanbide horren garapenak eta lan-arloko parte-hartzaileen kopurua esponentzialki handitzea espero da.

Hala ere, oraindik ere diziplina honek izaten dituen arazoak daude, hala nola, neska gutxik aukeratzen dutela (nonbait ez dute sumatzen arlo honek gizartean izan dezakeen eragina, oro har beste ingeniaritzatan bezala), ikasleek programazioa ikasteko izan ditzaketen zailtasunak direla, ikasleen uzte goiztiarraren tasa dela, edo ikasle askok ikasketak amaitu aurretik programatzaile-lanak lortzen dituztelako

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Informatika
* Adimen artifiziala
* Zibersegurtasuna
* Ordenagailua
* Hizkuntza informatikoa
* Sistema eragilea
* Konputazioaren zientziak
* Internet
* Biltegiratze-formatuak
* Donostiako Informatika Fakultatea
* Informatikari euskaldunen bilkurak

## Kanpo estekak 
* Igor Leturia Elhuyar Aldizkarian informatikaz argitaratutako artikuluak (>100)
* «Superkonputagailuak. Istorio luze-luze bat. — Unibertsitatea.Net» *Agustin* *Arruabarrena**. (2013). www.ueu.eus* 
*  «Babbage's Analytical Engine, 1834-1871. (Trial model) | Science Museum Group Collection» *collection.sciencemuseumgroup.org.uk*
* «Informatikari buruz euskaraz argitaratutako liburuak. Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» *www.inguma.eus* (Udako Euskal Unibertsitatea)
Sarah Amiri

**Sarah bint Yousif Al Amiri** (arabieraz, سارة بنت يوسف الأميري) (1987) Arabiar Emirerri Batuetako (EUA) gobernuko Hezkuntza ministroa da. Industria eta Teknologia Aurreratuaren Ministerioko Teknologia Aurreratuen Estatuko ministro ohia eta Emirates Schools Establishment-eko Administrazio Kontseiluko presidente ohia da. Emirates Schools Establishment EUAko Hezkuntza Ministerioarekin batu zen 2024ko uztailaren 14tik aurrera. Amiri EUA Espazio Agentziako eta Arabiar Emirerri Batuetako (EAU) Marterako Misioko Proiektuen zuzendariordea da.

## Ibilbidea 
Amiri Arabiar Emirerri Batuetan jaio zen 1987an. Abu Dhabin hazi zen. Amirik informatika ikasi zuen Xarjako Unibertsitate Amerikarrean, eta bertan lizentziatura eta maisutza lortu zituen. Beti izan zuen interesa ingeniaritza aeroespazialean, baina EAUek espazio-programarik ez zuten garaian hazi zen. Emirates Institution for Advanced Science and Technology institutuan hasi zuen bere ibilbidea, non DubaiSat-1 eta DubaiSat-2 taldeetan lan egin zuen. Ondoren, EAUetako Klima Aldaketa eta Ingurumen Ministerioan sartu zen, World Trade Center Dubai-n ardura-postu bat hartu aurretik.

2016an, EAUen Kontseilu Zientifikoko zuzendari izendatu zuten, eta, gaur egun, *Hope* izenez ezagutzen den EAUen Marterako Misioko zuzendari zientifikoa da. Misioan Coloradoko Unibertsitateak (Boulder), Kaliforniako Unibertsitateak (Berkeley) eta Arizonako Estatu Unibertsitateak ere parte hartzen dute.

TEDxDubai aretoan, Amirik Marterako *Hope* misioari buruz hitz egin zuen. 2017ko azaroan, Amiri TEDen nazioarteko ekitaldi batean hitz egin zuen lehen emirerriarra izan zen, Louisianan Marterako *Hope* misioari buruz hitz egin zuenean. Proiektuaren arabera, 2020an hasiko zen misioa, 2021ean Arabiar Emirerri Batuen 50. urteurrena ospatzeko. Hizlari gonbidatua izan zen 2016ko Munduko Ekonomia Foroan.

2017ko urrian, Amiri Zientzia Aurreratuetako Estatu ministro izendatu zuten EAUen Kabinetean, eta, munduko lankidetza zientifikoa areagotzeko ahaleginean, Estatu Batuetako zientzia-erakundeetan ibili zen urte bereko azaroan. 2018ko Foo Campen parte hartu zuen.

2020ko uztailaren 20an, Arabiar Emirerri Batuek *Amal* espazio-ontzia jaurti zuten Martera, *Hope* izeneko esplorazio-zunda batekin. Zunda horren helburua Marten urte batez (Lurreko 687 egun inguru) klimaren lehen irudi osoa egitea da. Misio hori Amirik zuzendu zuen.

2022ko maiatzean, Sheikh Mohammed bin Rashid, EAUko Dubaiko presidenteorde eta agintariak, Amiri Hezkuntza Publikoko eta Etorkizuneko Teknologiako Estatu ministro eta Emirates Schools Establishment-eko Zuzendaritza Batzordeko presidente izendatu zuen.

## Aintzatespenak 
2020an, Amiri BBCren 100 Women zerrendan sartu zuten,  Ezagutza kategoriaren barruan, urte horretako eragin handiena duten emakumeak aitortzen dituen zerrendan.

2021eko otsailean, 2021eko *Time 100 Next-en* izendatu zuten, eragin handiena duten 100 pertsonen urteko zerrendan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarah Amiriren hitzaldia TEDxDubaiSalon *A Mars Mission of HOPE* YouTuben.
Louis Pfenninger

**Louis Pfenninger**, (Bülach, Zürich kantonamendua, 194ko azaroaren 1a) txirrindulari suitzar ohia da, profesionala 1965etik 1975era.

60ko eta 70ko hamarkadetan, Suitzako txirrindulari profesional urri zeuden eta Suitzako kanpoko probetan oso gutxitan aritzen ziren, horrexegatik Louis Pfenningerrek Suitzako probetara mugatu zituen bere ahaleginak. Suitzako Itzulia bitan irabazi zuen, 1968an eta 1972an eta beste lau alditan podiumera igo zen.

## Palmaresa errepidean 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Palmaresa pistan 
### Sei Egunak 
* Montrealgo Sei Egunak : 1968 (Fritz Pfenningerekin)
* Züricheko Sei Egunak : 1972 (Klaus Bugdahl eta Dieter Kemperekin)
### Txapelketak 
**1968**
* 2. Suitzako Omnium txapelketan
**1970**
* 2. Suitzako Omnium txapelketan
**1972**
* 2. Suitzako Omnium txapelketan
**1974**
* 3. Suitzako Omnium txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
1983ko Milan-San Remo

**1983ko Milan-San Remo** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 74. edizioa izan zen. 1983ko martxoaren 19an egin zuten Milan eta San Remo artean, 294 kilometroko ibilbidearekin. 

Garailea Giuseppe Saronni italiarra izan zen, San Remoko helmugara bakarrik heldu zelarik, 44 segundoko aldea izanda bigarren sailkatuarekin, Guido Bontempirekin.

## Taldeak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1983ko Milan-San Remo - *ProCyclingStats*
* Webgune ofiziala