open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milagros Oreja

**Milagros Oreja Arraiago** (Areso, 1952ko apirilaren 1a) CDNko politikaria da.

Zaragozako Unibertsitatean Medikuntzan lizentziaturik, Tuteran eta Iruñean (Bideko Amaren Ospitalean) mediku lan egiten du, digestio-aparatuaren arloan. Politikagintzan Areson hasi zen, non herriko zinegotzia 1983-1987 eta 1995etik aurrera izan den Aresoarrak taldearekin. CDNn 1995ean sartu zen, eta 2003-2007ko legegintzaldian foru parlamentaria izan zen.

## Erreferentziak
Blockbuster

**Blockbuster filma** (ingelesez blokea lehertarazten duena) ikusleen artean oso arrakastatsua den filma da, nonbait txartel salmentan 100 miloi dolarrez gorako etekinak lortzen dituena. Blockbuster terminoa antzerkian jaio arren, gaur egun gehienbat zineman erabiltzen da.

Zineman, lehenengo blockbuster filmak *Jaws* (1975) eta *Star Wars* (1977) izan ziren. Film horien ezaugarriak aurrekontu handia, aktore erakargarrien partehartzea, efektu berezien erabilpena oso modu nabarmenean eta promozio erraldoia izaten dira. Hori guztia ekoizteak diru gehiago eskatzen du, baina, arriskuak handiagoak izanda ere, etekinak ere handiagoak izaten dira.

Mozkin itzelen esperantzan, blockbusterren ekoizpena ugaldu da azken urteotan. Honek kritika ugari ekarri du zenbait kritikariren partetik, istorioen kalitatea handikeriaren azpian lurperatzen dela argudiatuta.

## Kanpo estekak
Oleg Txuzhda

**Oleg Txuzhda** (; Canet d'en Berenguer, 1985eko maiatzaren 8a -) txirrindularia da. 2006an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Comunidad Valenciana taldearekin. Oleg Txuzhdaren aitak, izen berekoak, 1983an 100km taldekako erlojupeko munduko txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
## Taldeak 
## Kanpo estekak
Garondo

**Garondoa**, baita ere **lepondoa** edo **lepogaina**, lepoaren atzealdea da, bizkarraren goialdean.

Animalia batzuetan, batez ere katuetan, gune ez sentibera da. Horrela, amek ahoarekin hartu ditzake kumeak alde batetik bestera eramateko.

## Kulturan 
Japoniako kultura tradizionalean,  emakumeek estali gabeko atal bakanetakoa zen (aurpegi eta eskuez gain) eta, horregatik, gizonezkoek oso erakargarritzat hartzen zuten.

## Kanpo estekak
Almajano

**Almajano** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 16 kilometrora dago. Udalerriak 9,82&nbsp;km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 211 biztanle bizi ziren herrian.

## Ikus, gainera 
* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Josu Pardo

**Iosu Pardo Gurpegi** (Andosilla, Nafarroa, 1960ko urtarrilaren 2a - Andosilla, Nafarroa 2023ko uztailaren 18a ) PSNko politikaria izan zen.

Nafarroako Kutxan lan egiten zuen. UGTko kidea da. Politikan, 1995ean hasi zen, PSNn sartuta. 1999 eta 2003 bitartean Andosillako zinegotzia izan zen. Hurrengo legegintzaldian, 2003-2007koan, Nafarroako Parlamentuan aritu zen. 

Bi alaben aita eta ikasketetan ekonomista, "Relanzamiento del Socialismo Navarro" taldearen parte hartu zuen. Talde honek ez zuen ondo hartu Ferrazetik, hau da PSOEko Madrileko egoitzatik Nafarroako PSNri  NaBairekin egin zuten paktuari zapuzteari. 

Hortik sasoi batera PSOErekin zuen harremana moztu eta Nafarroako ATTAC eta Batzarreko kide egin zen.

## Erreferentziak
Carlos Pérez-Nievas

**Carlos Perez-Nievas Lopez de Goikoetxea** (Tutera, 1966ko urriaren 5a) CDNko politikaria da.

Abokatua ogibidez, CDNn 1997an sartu zen. Tuterako alkategaia 1999an eta 2003an izan zen, baina alderdiak ez zuen inolako ordezkaritzarik lortu. Nafarroako Parlamentuan 2003-2007ko legegintzaldian aritu zen, eta Parlamentuko presidenteordea izan zen. Otano eta Egues auzietako (PSNko eta UPNko ustelkeriako kasuak, hurrenez hurren) komisioetako presidentea izan zen.
Zinema ekoizle

**Zinema ekoizlea** film bat egiteko baldintzak sortzen dituen pertsona da. Filmagintzako fase guztietan arduradun nagusia da. Finantziazioa, teknikariak eta aktoreak kontratatzea eta banatzaileekin hitzarmenak ixtea gisako eginkizunak bere gain daude.

Muga lausokoak izanda, arlo askotan zuzendariaren ardurarekin bat egiten du ekoizlearenak. Oro har, ekoizlea filmaketaren burua izaten da eta azken hitza berea du. Zuzendariaren gainetik dago, kontratatzeko edo kaleratzeko ahalmena baitauka. Zuzendaria, berriz, filma benetan filmatzen duena da.

Hollywooden, XX. mendearen lehenengo erdian, film baten azken kontrol artistikoa ekoizleen esku zegoen (Howard Hughesen kasua esate baterako). Baina estudio sistema desegiten zen bitartean, erabaki artistikoa zuzendariena izaten hasi zen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, deritzon blockbuster filmaren sorrerarekin (aurrekontu handiko filma, jeneralean efektu berezietan eta publizitatean nabarmenduak) boterea ekoizleengana itzuli zen berriro, banaketa eta promozioa gero eta garrantzia handiagoa hartzen joan ziren. Batzuek, Jerry Bruckheimerek adibidez, zuzendariek adina ospe lortu dute.

Ekoizle betearazleak bere gain lege- eta salerosketa-alderdiak hartzen dituztenak dira, nahiz eta ekoizpen handietan konpainiaren ordezkaria izan ohi den. Ekoizpenaren arlo batez arduratzen dena ko-ekoizlea da.
Bellaguarda

**Bellaguarda** Kataluniako udalerria da, Garrigues eskualdean eta Lleidako probintzian kokatuta dagoena. 17,14&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 336 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  Bellaguardari buruzko informazioa
Elma Saiz

**Elma Saiz Delgado** (Iruñea, 1975eko abenduaren 2a) PSNko politikaria da. 2023tik Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio ministroa da. 2025tik Espainiako gobernuaren bozeramailea da.

Abokatua eta finantza-aholkularia ogibidez, UGTren bidez sartu zen PSNn. Jose Luis Castejonen heriotzaren ondoren, bere tokian ordezkatu zuen 2004ko otsailaren 3an Nafarroako Parlamentuan. 2008 eta 2012 artean, gobernuaren ordezkaria izan zen Nafarroan.
Euskal estiloko arkitektura

[thumb|250px|[Bidarteko herriko etxea]]
[thumb|250px|[Zumaiako geltoki zaharra]]
[thumb|250px|[Arnaga etxea, Kanbo]]
[thumb|250px|[Getariako herriko etxea]]
[thumb|250px|Batzoki Zaharra, [Barakaldo]]
**Euskal estiloko arkitektura** XIX. mendetik gaur arte Euskal Herriko etxegintza tradizionalean oinarritutako arkitektura-estiloa da. Batez ere Euskal Herrian bertan garatutako estiloa da, baina Euskal Herritik kanpo ere ageri da. XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran gaina izandako estiloa da, egun ere erabiltzen den arren.

Frantsesez *néo-basque* izena hartzen du eta gaztelaniaz, *neovasco*. Ez da nahastu behar *Euskal Arkitektura*rekin, Euskal Herriko arkitektura guztia baita, tradizionala izan ala ez.

## Historia 
### Sorrera 
XIX. mendean, arkitektura-estilo eta -garaien aztertzearekin batera, arkitektura historizista garatuz joan zen. Horrela garai eta estilo guztietakoak eraikitzen hasi zen. Gainera, abertzaletasuna garatuz joan zen Europa osoan eta, horrekin batera, ‘’nazio- eta eskualde-estiloak’’ jaio ziren.

Euskal Herrian, abertzaletasunak eta turismoak bultzatua, euskal nortasuna adierazi nahian, euskal estiloko arkitektura zabaldu zen.

## Ezaugarriak 
* Bolumen trinkoa eta oinplano lauki edo laukizuzenekoa. Ez du atxikitako edo alboko elementurik. (*jatorria: bizitegi eta ukuiluak teilape berean*)
* Teilatua
** Malda txikiko bi isurikoa, gailurra fatxada nagusiarekiko zuta. (*jatorria: euri ugari baina elur gutxi*)
** Teila kakoak
* Horma zuriak beti (*jatorria: karezko zarpeatua*)
* Behe solairua harrizko itxurakoa, besteak zurezko egitura itxurakoak. (*jatorria: lurreko hezetasunetik aldentzeko*)
** Zurbesoak lehen solairutik gora, ia beti zut.
** Tarteak beteak eta zuriz margotuak (batzuetan adreilu ikusiz).
* Zurezko elementuak (zurbesoak, teilatu-hegala...) beti margotuak (*jatorria: babesa hezetasunaren aurka*)
** Koloreak: urdin-berdea (kobre sulfatoa), gorria, gorriluna (idi-odol kolorea), berdea, urdin argia.
* Asimetria (ia beti)
* Sarrerako atari edo lorio handia, gehienetan ateburu zuzenekoa, baina baita ere zirkulu erdiko arku itxurakoa (bat ala bi).

## Estiloak eta aldaerak 
Estilo nagusia Lapurdiko baserrien arkitekturan oinarritzen da. Baina beste hainbat aldarea ere baditu, hala nola *euskal barroko berria* (edo *neo-barrokoa*) edo estilo menditarra.

## Ikus, gainera 
* Baserri

## Kanpo estekak 
*  Arkitektura euskal-gaskoia www.gasconha.com gunean
* Arquitectura Neo-Vasca *Auñamendi Eusko Entziklopedia*
Shikoku

Japoniako lau uharte nagusien artetik txikiena da (225&nbsp;km luze eta 50–150&nbsp;km zabal), eta biztanle gutxienekoa (4.141.955 biztanle, 2005ean). Honshū uhartearen hegoaldean dago, eta Kyūshū uhartearen ekialdean.

Antzina, beste hainbat izen izan zituen: *Iyo-no-futana-shima* (伊予之二名島), *Iyo-shima* (伊予島) eta *Futana-shima* (二名島). Oraingo izenaren esanahia antzinako lau probintzietatik datorkio, prefekturak sortu baino lehen, uhartea osatzen baitzuten: Awa, Tosa, Sanuki eta Iyo. Gaur egun ere, uhartea lau prefekturak osatzen dute.

## Geografia 
Japoniaren hego mendebaldeko uhartea da, zabaleraz laugarrena. Honshu eta Shikoku uharteen artean, Seto-ko barne itsasoa dago eta tartean, uhartetxo ugari. Itsasertzean dauden hainbat toki adierazgarrik Setonaikai Parke Nazionala osatzen dute.

Uharteko mendi garaienak Ishizuchi (1.982m) eta Tsurugi (1.954m) dira, biak ala biak Japonia mendebaldeko altuenak, eta bi ibai luze ere baditu, Shimanto ibaia eta Yoshino ibaia.

## Banaketa administratiboa 
Egun, uharteak lau prefekturok dauzka:

## Ondasun nabariak 
### Gaztelu eta jauregiak 

Irudi:Takamatsu castle23.jpg|Takamatsuko gaztelua.
Irudi:Matsuyama Castle Tower 2 (Iyo) JAPAN.JPG|Matsuyamako gaztelua.
Irudi:Ozu- castle1.jpg|Ōzuko gaztelua.
Irudi:imabarijo.jpg|Imabariko gaztelua.
Irudi:Marugame Castle, Tenshu 002.jpg|Marugameko gaztelua.
Irudi:Kochi Castle04s3872.jpg|Kōchiko gaztelua.
Irudi:Uwajima-jo.JPG|Uwajimako gaztelua.

### Tenplu eta santutegiak 
Shikokuko erromesbidea 88 tenplu budistak osatzen dute.

Irudi:140712 Ryozenji Naruto Tokushima pref Japan03s3.jpg|Ryōzen-ji tenplua (1.a).
Irudi:Jizo-ji temple 四国88番札所第5番地蔵寺 弘法大師像.jpg|Jizō-ji tenplua (5.a).
Irudi:Tikurinnzi01.jpg|Chikurin-ji tenplua (31.a).
Irudi:Kanjizaiji 06.JPG|Kanjizai-ji tenplua (40.a).
Irudi:Ishiteji 05.JPG|Ishite-ji tenplua (51.a).
Irudi:Ryuunzan Taisanji 07.JPG|Taisan-ji tenplua (52.a).
Irudi:MotoyamaJi,Kagawa-01.jpg|Motoyama-ji tenplua (70.a).
Irudi:Zentsu-ji in Zentsu-ji City Kagawa pref16s5s4020.jpg|Zentsū-ji tenplua (75.a).
Irudi:Sanuki Kokubunji 06.JPG|Sanuki Kokubun-ji tenplua (80.a).
Irudi:Iozan-okuboji-main.JPG|Ōkubo-ji tenplua (88.a).

### Natura 

Irudi:The whirling current in Naruto.JPG|Narutoko zurrunbiloak (Setonaikai Parke Nazionala).
Irudi:Ashizurimisaki.jpg|Ashizuri lurmuturra (Ashizuri-Uwakai Parke Nazionala).
Irudi:Mt. Ishizuchi from Joju Shrine.jpg|Ishizuchi Parke Kuasi-Nazionala.
Irudi:Mount Ishizuchi.jpg|Ishizuchi mendia (1.982m).
Irudi:Mt.Tsurugisan.jpg|Tsurugi mendia (1.954m).
Irudi:Angel Road Shodo Island Japan01s3.jpg|Shōdo uhartea.
Irudi:ritsurin.JPG|Ritsurin lorategiak.
Irudi:Shimantogawa 2000-08.jpeg|Shimanto ibaia.
Irudi:Oboke Koboke 02.jpg|Yoshino ibaia.

### Besterik 

Fitxategi:Dogo onsen honkan long exposure.jpg|Dōgo Onsen.
Fitxategi:Seto-Ohashi Bridge.jpg|Setoko zubi handia.
Fitxategi:Big Naruto Bridge04n3872.jpg|Ōnaruto zubia.

## Ikus, gainera 
* Japoniako banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bangladeshko bandera

**Bangladeshko bandera** 1972ko urtarrilaren 17an erabakitakoa da. 1971ko Bangladehko Askapen Gerran erabilitako batean oinarritzen da; bertan, Bangladeshko mapa bat agertzen zen eguzki gorri baten gainean. Gero mapa ezabatu zen banderatik, batik bat diseinua sinplikatzeko. Indarrean dagoen bandera Japoniakoarekin antza handia dauka, baina Bangladeshkoak atzealde berdea dauka zuria izan beharrean. Atzealde berdearen gainean disko gorri bat dago, mastatik gertuago jartzen dena horrela airean dagoenean zentratua dagoela dirudielako.Disko gorriak eguzkia Bengala gainean ateratzen irudikatzen du, baita Bangladeshko independentziaren alde hildakoen odola ere. Atzealde berdea Bangladeshko lurraldearen oparotasunarengatik da.

## Kanpo estekak
Fat Wreck Chords

**Fat Wreck Chords** San Francisco, Kalifornian sortutako diskoetxe independentea da, punk rock estiloa lantzen duena. 1990. urtean sortu zuen Fat Mike-k (NOFX taldeko baxu jole eta abeslari nagusia) Erin bere emaztearekin bat.

Hainbat talderen lanak kaleratu dituzte, ala nola partaide den NOFX eta Me First and the Gimme Gimmes (baxua jotzen du bertan) edo Propagandhi, Rise Against, Lagwagon, Strung Out, No Use for a Name, Less Than Jake, Against Me!, Anti-Flag eta beste hainbat.

Diskoetxe hau berezia eta bakarra egiten duen arrazoietako bat taldeekin disko bakar baterako kontratua sinatzea da. Modu honetan taldeak *noiz* eta *nahi* dutenean ateratzen dute diskoa diskoetxearen zigilupean. Zenbait kasutan, taldeek Fat Wreck Chords diskoetxearekin kaleratzeaz gain, beste zigilu batekin ere kaleratu dituzte lanak. Diskoetxeko hainbat taldek Fat Mike-k hasitako Punkvoter ekimenean parte hartu zuten, gazteek 2004. urteko AEBetako hauteskunde presidentzialetan George W. Bush-en aurka bozkatzeko zezaten saiatuz.

Diskoetxea ez da sekula RIAAren partaide izan, nahiz eta partaide zerrendetan ageri izan den. Diskoetxearen lanak RED Distribution-en bidez banatzen dira.

## Egungo taldeak (2007an) 
* American Steel
* Avail
* Chixdiggit
* Citizen Fish
* Dead To Me
* The Descendents
* The Dickies
* Dillinger Four
* The Epoxies
* The Flatliners
* Frenzal Rhomb
* Goober Patrol
* Hi-Standard
* Lagwagon
* The Lawrence Arms
* Leftover Crack
* The Loved Ones
* Love Equals Death
* Mad Caddies
* Me First and the Gimme Gimmes
* NOFX
* No Use for a Name
* Only Crime
* Propagandhi
* Pulley
* Randy
* The Real McKenzies
* The Sainte Catherines
* Screw 32
* Smoke or Fire
* The Soviettes
* Strike Anywhere
* Strung Out
* The Subhumans
* $wingin' Utter$
* Western Addiction

## Aurreko taldeak 
* 88 Fingers Louie
* Against Me!
* Alkaline Trio
* Anti-Flag
* The Ataris
* Bad Astronaut
* Bracket
* Consumed
* Fabulous disaster
* face to face
* The Fight
* Good Riddance
* Guns n' Wankers
* Less Than Jake
* MxPx
* None More Black
* Rise Against
* Screeching Weasel
* Sick of it All
* Snuff
* Tilt
* Wizo
* Zero Down

## Kanpo estekak 
* Fat Wreck Chords diskoetxearen webgunea
Yr Wyddfa

**Yr Wyddfa** (ingelesez *Snowdon*) Galesko mendirik altuena da (1.085 m), bai eta Erresuma Batuko garaiena ere, Highlandetatik (Eskozia) at.

Gwynedd ipar-mendebaldeko lurralde galestarrean dago.

## Eryri 
Eryri izeneko mendigunean dago; natur parkea dena.

## Ikus, gainera 
* Mendi Kanbrikoak

## Kanpo estekak 
*  Snowdon.com
Eryri

**Eryri** (ingelesez *Snowdonia*) Galesko ipar-mendebaldean dagoen mendigunea da, Gwynedd eta Conwy konderrietan kokatua dago. Halaber, 1951tik Natur Parkea da .

## Parkea 
Parke hau Snowdonia National Park Authority erakundeak kudeatzen du, berau Gwynedd eskualdeko agintaritzak, Galesko Gobernuak eta Erresuma Batuko ordezkaritzak kudeatzen dutelarik. Beste herrialdeetako parkeak ez bezala, Eryri (Ingalaterra eta Galesko beste parkea batzuen antzera) lursail publiko eta pribatuez osatua dago, guztiak agintaritza zentral baten plangintzaren bidez kudeatzen direlarik. PArke honetako osaketa honako hau da:

Parkearen barnean 26.000 pertsona inguru bizi dira. Urtero milioika bisitari bertatarzen dira. Ingalaterra eta Galesko hirugarren parkerik handiena da. Parke honetako lursailen zati handi bat nekazaritza jarduetarako ustiatzen da. 1998an berrantolaketa bat izan ondoren, parkea Gwynedd eta Conwy konderrietan barna hedatzen da. Parkearen agintaritza 18 kidek osatzen dute, haietako 9 Gwynedd konderriak hautatutakoak dira, 3 Conwy konderriak eta gainontzeko 6ak Galesko Legebiltzarrak.
Bitxikeria gisa, parkeko lursailen barnean erdialdeko gune txiki bat parketik kanpo gelditzen da, hain zuzen ere, Blaenau Ffestiniog udalerria eta bere arbel harrobiari dagokion gunea. Gune hau nahitan laga zen kanpoan, bertako harrobien itxieraren ondoren industria arinaren sorrera bultzatzeko asmoz.

## Mendigunea 
thumb|erdian|600px|Mendigunearen ikuspegi zabala.

Hona hemen mendikate honetako 10 gailur garaienak:

* Yr Wyddfa (1.085 m) bera mendiguneko eta Gales osoko tontorrik garaiena da.
* Garnedd Ugain (1065 m)
* Carnedd Llewelyn (1064 m)
* Carnedd Dafydd (1044 m)
* Glyder Fawr (1001 m)
* Glyder Fach (994 m)
* Pen yr Ole Wen (978 m)
* Foel Grach (976 m)
* Castell y Gwynt (972 m)
* Yr Elen (896 m)
* Cadair Idris (893 m)

## Natur Parkea 
2.142 km2-ko azalera eta 60&nbsp;km-ko kostaldea dauzka. Eskualde honetan bizi diren biztanleen %62a galeserazko hiztunak dira.

## Iruditegia 

Irudi:SnowdoniaMap.jpg|Eryri eremua orlegiz adierazita.
Irudi:Snodonia mines area.jpg|Glyderauko bidezidorra Llanberis udalerritik hurbil.
Irudi:Badgernet Snowdonia walks 1.JPG|Eryriko hegoaldeko muga eta oinezkoentzako seinalea Llyn Barfog aintziratik hurbil.
Irudi:Snowdon (8198409361).jpg|Snowdon mendia.

## Kanpo estekak 
* Eryri Natur Parkearen webgunea
Gwynedd

**Gwynedd** Galesko ipar-mendebaldeko konderri bat da, galesezko hiztunen ehunekorik handiena duena. Han lortzen ditu Plaid Cymru alderdi nazionalistak emaitza hoberenak. 2.548 km² ditu, eta 2005ean 118.000 biztanle inguru zituen.

Caernarfon (26.957 biztanle) du hiriburu eta hiri nagusia. Beste hiri garrantzitsu bat Bangor da, eta unibertsitatea du.

## Mugakideak 
Mugakide ditu iparraldean Ynys Mon, hegoaldean Ceredigion, ekialdean Conwy, Sir Ddinbych eta Powys eta mendebaldean Irlandako itsasoa.

## Histora 
Gwyneddeko Erresuma antzinako lurraldea izan zen, V. mendetik aurrera garatu zena, Erromatar Inperioa jausi ondoren. XIII. mendera arte iraun zuen.

## Galesera 
Galeserazko lurralde nagusietakoa da, biztanleen %76 hiztun galeseradunak izanda. Caernarfon hiriburua herrialde osoan galeserazko hiztun gehien daukan hiria da.

## Inguru naturala 
Lurralde horretan dago Snowdonia/Eryri izeneko mendigune eta natur parkea. Bertan, Snowdon/Yr Wyddfa (1.085 m) mendia dago, Erresuma Batuko hegoaldearen tontorrik altuena. Anglesey uhartea eta Llŷn penintsularen ikuspegi ederrak ere aipagarriak dira.

## Ondasun nabariak 
Portmeirion, Llechweddeko kobazuloak eta Caernarfon, Penrhyn eta Harlech gazteluak ikusteko adinekoak dira, lehen aipatutako inguru naturalaz gain.

## Politika 
Gwynedd oso lurralde nazionalista da, Plaid Cymru alderdia tradizionalki garailea izanda bertan. Halaber, bertakoak dira zenbait alderdikide esanguratsu.

## Pertsonaia ezagunak 
* Ann Harriet Hughes "Gwyneth Vaughan" (1852 – 1910), galeserazko idazlea.
* Kate Roberts (1891-1985), galeserazko idazlea.
* Marion Eames (1921-2007), galeserazko idazlea.
* John Ellis Williams (1924–), eleberrigile elebiduna.
* Alan Llwyd (1948-), galeserazko poeta.
* Bethan Gwanas (1962-), idazlea.

## Kanpo estekak 
* Gwyneddeko webgune ofiziala
Kanbriar mendiak

**Kanbriar mendiak** Galesko mendikate nagusia da, herrialdeko erdialdean dagoena. Powys (%50), Ceredigion (%40) eta Carmarthenshire/Sir Gaerfyrddin (%10) lurraldeetan dago inguru hau.

Plynlimon/Pumlumon (752 m) mendia bertako tontorrik altuena da.

Bestela, Snowdon (1.085 m) mendigune honetatik kanpo dago, tontor galestarrik garaiena dena, herrialdeko ipar-mendebaldean kokatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cambrian Mountains Society
Denbighshire

**Denbighshire** (galeseraz *Sir Ddinbych*) Galesko iparraldean dagoen lurraldea da.

844&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 2005ean 96.000 biztanle inguru zituen. Ruthin du hiriburu (5.218).

## Hizkuntza 
Lurraldeko biztanleen %30 inguruan galeserazko hiztunak dira. Hauek bizi dira batik bat Vale of Clwyd/Dyffryn Clwyd inguruan.

## Pertsonaia ezagunak 
* Ian Rush (1961-), futbolari ohia.

## Kanpo estekak 
*  Denbighshire-ko webgune ofiziala
Ynys Môn

**Ynys Môn** (ingelesez *Anglesey*) Galesko ipar-mendebaldeko itsasertzean dagoen uharte bat da, 714 km²-koa. 2011n 69.700 biztanle inguru zituen (horietatik %&nbsp;70,4 galesdunak). Inguruko uharte txikiagoekin batera, Anglesey uharteko konderria eratzen du. Llangefni du hiriburu (5.116 biztanle).

## Gales hizkuntza 
Ynys Môn galesaren hiztun gehien duten Galesko konderrietan bigarrena da (Gwynedd da lehena). Izan ere, biztanleen %&nbsp;70,4 dira.

Halaber, uhartea antolatu da Eisteddfod kultura jaialdi nazionala 1957an, 1983an eta 1999an.

## Herritar ospetsuak 
* Andy Whitfield (1972-2011), telebista eta zinemako aktorea.

## Ikus, gainera 
* Britainiar uharteak

## Kanpo estekak 
*  Anglesey / Ynys Môn uhartearen konderriaren webgune ofiziala
*  Bertako kultura ondareari buruzko webgunea
Carmarthenshire

**Carmarthenshire** (galeseraz * Sir Gaerfyrddin*) Galesko hego-mendebaldean dagoen lurraldea da, hirugarren zabalena dena.

2.395&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 2005ean 178.100 biztanle inguru zituen. Caerfyrddin/Carmarthen du hiriburu (13.148 biz.).

## Hizkuntza 
Lurraldea Galesko hirugarrena da galeserazko hiztunei dagokienez, Gwynedd eta Ynys Monen atzetik. Izan ere, biztanleen %64a inguruan badira.

## Pertsonaia ezagunak 
* John Cale (1942-), musikaria, The Velvet Underground taldekide izandakoa.
  
## Kanpo estekak 
*  Eskualdeko webgune ofiziala
S4C

**S4C (Sianel Pedwar Cymru)** (ingelesez *Channel Four Wales*, euskaraz "Gales Lau Katea") Galesko telebista katea da, galesez emititzen duena.

Cardiff/Caerdydd hirian dauka egoitza nagusia.

## Historia 
1982ko azaroaren 1ean hasi zen emititzen galeseraz eta ingelesez. Gaur egun, aldiz, gales hutsez emititzen du.

## Ikus gainera 
* TV Breizh, Bretainiako telebista katea.
* BBC Alba, Eskoziako gaelerazko telebista katea.
* TG4, irlanderazko telebista katea.

## Kanpo estekak 
* S4C katearen webgunea
Eisteddfod

**Eisteddfod** (pluralean, *eisteddfodau*) galeserazko kultur jaialdia da, literatura eta musikaren ingurukoa eta lehiaketaren modukoa, poesia arlo nagusia izanda.
thumb|1929ko posterra
Lehenengo aztarnak XII. mendekoak dira. Gaur egun, Galesen urtero antolatzen dute jaialdi nazional moduan, eta herrialdetik kanpo ere tokian tokiko ekitaldiak egiten dituzte.

## Historia 
thumb|1877ko posterra.
1176an, Cardigan/Aberteifi hirian jaialdi horren lehendabiziko ekitaldi dokumentatua egin zuten.

## Jaialdi nazionala 
Jaialdi nazionala, hau da, Galesko Eisteddfod Nazionala (*ingelesez "National Eisteddfod of Wales"*, galesez *"Eisteddfod Genedlaethol Cymru" eta euskaraz Galesko Eisteddfod Nazionala*) Galesen urtero antolatzen dute, abuztuko lehenengo astean, horretako herrialdeko iparraldeko eta hegoaldeko hiriak tartekatuz.

Europako poesia eta musika jaialdirik handiena da. Adibidez, 2006ko ekitaldian 6.000 pertsona inguru lehiatu ziren, 150.000 ikus-entzuleren aurrean, Denbigh/Dinbych hirian.

## Nazioarteko jaialdia 
Nazioarteko jaialdia (*"International Eisteddfod"* edo *"Eisteddfod Ryngwladol"*) Llangollen hirian (Denbighshire/Sir Ddinbych) urtero antolatzen dute 1947tik, beti ere uztailean.

## Beste batzuk 
Argentinako Patagonian jaialdia antolatzen dute hiri batean baino gehiagotan Chubuteko probintzian: Gaiman-en irailero gazte-ekitaldia, Chubuteko Eisteddfod nagusia Trelew-n urrian eta beste urteroko jaialdi bat Trevelin-en.

Australian eta Idahon (AEB) ere ekitaldiak egiten dituzte.

## Ikus, gainera 
* Euskal Lore Jokoak

## Kanpo estekak 
*  Eisteddfod Jaialdi Nazionalaren webgunea
Newport (Gales)

**Newport** (galesez ''*) Galesko hegoaldeko hiria da, izen bereko Newport autoritate unitarioan. Herrialde osoko hirugarren udalerririk populatuena da, Cardiff eta Swansea ostean.

Fabrikazioa eta ingeniaritzaren gune garrantzitsua da, eta XX. mendearen amaiera  arte herrialdeko portu nagusietakoa. Usk ibaiak zeharkatzen du, Bristolgo kanaletik gertu.

2011ko erroldaren arabera 151.500 biztanle zituen. Hurrengo 10 urteetan, populazioa nabarmen igo zen, 159.587 biztanle izanik 2021ean.

## Historia
Newporten gertatu zen Britainia Handian inoiz egondako altxamendu armaturik handiena, 1839an, *Newport Rising'' izenekoa. Kartismoak bultzatutako iraultza izan zen, demokrazia eta modu sekretuan bozkatzeko eskubidearen aldekoa. 

## Auzoak
Allt-yr-yn, Alway, Beechwood, Betws, Bishton and Langstone, Caerleon, Gaer, Graig, Llanwern, Lliswerry, Malpas, Pillgwenlly, Ringland, Rogerstone East, West and North, Shaftesbury, St Julian's, Stow Hill, Tredegar Park and Marshfield eta Victoria.

## Ondarea
* Newport Cathedral (c. 400–500)
* Newport Castle (c. 1075)
* Newport Bridge (1800)
* Ye Olde Murenger House (1819)
* St Paul's Church (1835)
* Victoria Place (1840s)
* Newport railway station (1850, berreraikia 1930eko hamarkadan eta 2010ean)
* Newport Market (1854)
* St Mark's Church (1874)
* Rodney Parade (1875)
* Westgate Hotel (1881)
* Museum Art Gallery and Central Library (1968)
* Belle Vue Park (1891)
* Royal Gwent Hospital (1901, ez dira gelditzen jatorrizko eraikinak)
* Shire Hall (1902)
* Transporter Bridge (1906)
* Newport Technical Institute (lehenago Art College) (1910)
* Civic Centre (1939)
* George Street Bridge (1964)
* Dolman Theatre (1967)
* Newport Crown Court (1991)
* Newport City Bridge (2004)
* Riverfront Arts Centre (2004)
* Newport City footbridge (2006)
* University of South Wales, Newport Campus (2011)

## Hiritar ospetsuak 
* Arthur Machen (1863-1947), idazla.
* Perce Blackborow (1894-1949), marinela.
* Desmond Llewelyn, (1914-1999), aktorea.

## Hiri senidetuak 
Newport ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Newporteko webgune ofiziala
Merthyr Tydfil

**Merthyr Tydfil** (galeseraz *Merthyr Tudful*) Galesko hegoaldean eta barrualdean dagoen autoritate unitario edo konderri bat da, herrialde osoko laugarren populatuena dena. Hiriburua izen berdineko Merthyr Tydfil du.

2017an 60.000 biztanle zituen.

## Hizkuntza 
Galeserazko hiztunen kopurua %18a inguruan dago.

## Kanpo estekak 
*  Merthyr Tydfil lurraldearen webgune ofiziala
Barry (Vale of Glamorgan)

**Barry**, galesez '''''', Galesko hegoaldean eta kostaldean dagoen udalerri bat, herrialde osoko populatuenetan bosgarrena. Vale of Glamorgan/Bro Morgannwgeko lurraldearen hiriburu eta hiri nagusia da. 2015ean 51.502 biztanle zituen.

350px|erdian|thumb|Nell's Point lurmuturra.

## Gales hizkuntza 
Hegoaldeko beste hiri handien moduan, galeserazko hiztunen kopurua oso baxua da Merthyren ere, %&nbsp;17 inguru.

## Herritar ospetsuak 
* Gwynfor Evans (1912-2005), lehenengo Plaid Cymru alderdikidea Erresuma Batuko parlamentari izandakoa.
* Urien Wiliam (1929 - 2006), eleberrigile eta antzerkigilea.

## Kanpo estekak 
*  Barry hiriko webgune ofiziala
Ceredigion

**Ceredigion** Galesko mendebaldean dagoen lurraldea da, laugarren zabalena. Gutxi gorabehera antzinako Cardiganshire eskualdearen lurralde berberan zehar hedatzen da.

1.795&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 2005ean 78.300 biztanle inguru zituen. Aberaeron du hiriburu (1.520 biz.), eta hiri nagusien artean Aberystwyth dugu (11.607 bz.).

## Mugakideak 
Mendebaldean Irlandako itsasoa, ekialdean Powys, iparraldean Gwynedd eta hegoaldean Sir Benfro eta Sir Gaerfyrddin mugakide ditu.

## Hizkuntza 
Ceredigion Galesko laugarren lurraldea da galeserazko hiztunei dagokienez, Gwynedd, Ynys Mon eta Sir Gaerfyrddinen atzetik. Izan ere, biztanleen %61a inguruan badira.

## Pertsonaia ezagunak 
* Dafydd ap Gwilym (1315/1320–1350/1370), galeserazko poeta.
* William Ambrose Bebb (1894 - 1955), idazle eta politikaria.

## Kanpo estekak 
* Sir Ceredigion-eko webgune ofiziala
Vale of Glamorgan

**Vale of Glamorgan** (galeseraz *Bro Morgannwg*) Galesko hegoaldean dagoen lurraldea da. 335&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 2005ean 122.900 biztanle zituen. Herrialdean hegoaldeena dagoen konderri edo lurraldea da.

Bere hiriburu eta hiri nagusia Barry da (50.661 biz.).

## Hizkuntza 
Galeserazko hiztunen kopurua herrialde osoko batez bestekoa baino baxuagoa, %17a inguru.

## Pertsonaia ezagunak 
* Gwynfor Evans (1912-2005), lehenengo Plaid Cymru alderdikidea Erresuma Batuko parlamentari izandakoa.

## Kanpo estekak 
*  Vale of Glamorganeko webgune ofiziala
Bangor

Bangor izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
    
* Bangor (Gales) - Galesko iparraldean dagoen udalerria.
* Bangor (Ipar Irlanda) - Ipar Irlandako udalerria.
* Bangor Erris, Irlandako udalerria, Mayo konderrian.
* Bangor (Maine) - Estatu Batuetako Maine estatuko udalerria.
* Bangor (Bretainia) - Bretainiako Morbihan departamentuko udalerria.
Aberystwyth

**Aberystwyth** Galesko mendebaldean dagoen Cardigango badiako kostaldeko udalerri bat da, Ceredigion-eko lurraldean kokatutakoa. 2011ko erroldaren arabera 13.040 biztanle zituen, horiei 10.000 unibersitate-ikasle inguru gehitu behar dizkiegula.

## Udalerria 
Historikoki, azoka herria izan da, "Galesko Biarritz" eta "Galesko Oxford" ezizenez ere deitzen dute, hiriko arkitektura eta eraikin dotoreak zirela eta. Kultugune garrantzitsua ere bada, 1872. urtean bertan Aberystwyth Unibertsitatea kokatu baitzen.

## Leku interesgarriak 
* Aberystwyth gaztelua
* Galesko Liburutegi Nazionalaren egoitza dago.

## Galesera 
Historikoki, hiriak garrantzi handia izan du hizkuntzarekin. Izan ere, 1939an *Ysgol Gymraeg Aberystwyth* ("Aberystwytheko Galesezko Eskola") fundatu zuten bertan, galeserazko lehen hezkuntzako lehenenengo zentroa historian izan zena. Gaur egun ere, unibertsitatean ikasgai batzuk galeseraz jaso daitezke.

Halaber, Eisteddfod jaialdia nazio mailan hainbat urtetan antolatu dute hirian.

Azkenik, BBC Radio Cymru irrati-kateak hemen dauka haren hiru egoitzetako bat.

## Kultura 
Hiri honetan Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ("Gales Hizkuntzaren Elkartea") erakundeak bere egoitza du.

## Inguru naturala 
Kostaldean kokatuta dagoen hiria da. Bestela, Mendi Kanbrikoak hiritik gertu ditugu.

## Herritar ezagunak 
* Charles Bronson, (1954-), Erresuma Batuko presorik arriskutsu eta oldarkorrena izatearen ospea duen presoa.

## Iruditegia 

Irudi:Aberystwyth from Constitution hill 1.JPG|Constitution Hill muinotik ikusita.
Irudi:Aberystwyth Hafen.JPG|Portua.
Irudi:AberystwythPromenade.jpg|Hondartza eta malekoia.
Irudi:Aberystwyth Old University Building.jpg|Aberystwytho Unibertsitatearen antzinako eraikina.
Irudi:Aberystwytheko ikurrina.jpg|Aberystwytheko itsas pasealekuko ikurrina.

## Kanpo estekak 
*  Aberystwytheko webgune ez ofiziala
* Unibertsitatearen webgunea
Caernarfon

**Caernarfon** Galesko ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Gwynedd lurraldeko hiriburua eta hiri nagusia. Halaber, galesdun populazioa duen udalerririk handiena da.

Ynys Môn uhartearen aldamenean dago kokatuta. Bangor hiritik 13.8 km-tara dago bestela.  

2011ko erroldaren arabera 9.615 biztanle zituen.

## Historia 
Lekuan aspalditik izan dira finkapenak. Herrigune zaharretik 650 metro hego-ekialdera erromatarren *Segontium* izeneko herrixka edo kanpamendu gotortua zegoen. Kokapen hori baliatuz, Eduardo I.a Ingalaterrakoak sinbolismo eta itzal handiko gotorleku bat eraikiarazi zuen Galesko konkista amaitu eta berehala. Bere seme Eduardo Caernarfongoa bertan jaiotzea nahi izan zuen.

1955ean hiria proposatu zuten Gales osoko hiriburua izateko, baina Cardiffek diferentzia handiz irabazi zuen bozketan, 136-11 emaitzarekin, ordutik herrialdeko burua izanik.

1969ko uztailaren 1ean, Charles Galesko Printzearen kargu hartzea ospatu zuten Caernarfon gazteluan. Protesta politiko ugari gertatu ziren zeremoniaren inguruan, baita atentatuen mehatxuak ere.

2019ko uztailean, hirian antolatu zuten Galesen independentziaren aldeko elkarretaratzea.   

## Ondarea 
* Caernarfon oso ezaguna da, besteak beste, 1283an eraikitako Caernarfon gaztelua bikaina dela-eta. Hiriko harresiak ere nabarmenak dira.
* St Peblig's Church edo Eglwys Llanbeblig. Eliza honek Segontium erromatar aztarnak ditu inguruan.
* St Mary's Eliza.
* Merkatu Zaharra (*Old Market Hall*).
* Morfa Parkea.
* Udaletxea.
* David Lloyd Georgeren estatua.
* Black Boy Inn, XVI. mendeko osatatua.

## Galesera 
Hiritarren %86.1a galeseraduna zen 2001eko erroldan, hiztun gehien dituen Galesko hiria izanda. Bertako aldaera *Cofi dialect* edo *Y dafodiaith Cofi*  deitzen da.

Nazio mailako Eisteddfod antolatu dute 7 aldiz: 1862, 1894, 1906, 1921, 1935, 1959 eta 1979an. Halaber, Celtic Media Festival jaialdiaren anfitrioak izan ziren 2009an. 

## Politika 
Plaid Cymru ohiko garailea da hirian hauteskundeetan.

## Pertsona ezagunak
thumb|right|100px|Lewis Jones.

* Eduardo II.a Ingalaterrakoa (1284–1327), Ingalaterrako Erregea 1307tik 1327ra.
* William Henry Preece (1834–1913), ingeniaria eta asmatzailea.
* Lewis Jones (1837-1904), Patagoniako Y Wladfako sortzaileetarikoa.
* David Lloyd George (1863–1945), politikaria. Erresuma Batuko Lehen Ministroa 1916tik 1922ra.
* Dafydd Wigley (1943-), politikaria.

## Iruditegia 

Irudi:Market Street - geograph.org.uk - 223682.jpg|Market Street kalea
Irudi:Caernarfon and northern Snowdonia - geograph.org.uk - 58922.jpg|Udalerriaren ikuspegia gaztelutik
Irudi:Caernarfon castle and harbour - geograph.org.uk - 149380.jpg|Caernarfon gaztelua
Irudi:Caernarfon viewed from the folly.jpg|Ikuspegi orokorra
Irudi:Eglwys_Llanbeblig,_Caernarfon_-_geograph.org.uk_-_2540933.jpg|Eglwys_Llanbeblig edo St Peblig's Church.

## Kanpo estekak 
* Caernarfongo udal webgunea
* Caernarfoneko webgunea
* Caernarfongo turismo bulegoaren webgunea
* Encyclopaedia Britannican.
Errenazimentuko arkitektura

[thumb|250px|Erregesemearen Etxea, [Donibane Lohizune]]
[thumb|240px|eskuinera|Villa Rotonda, Italia, Vicenza, 1567-1570, [Andrea Palladio.]]
**Errenazimentuko arkitektura** Pizkundearen espresio arkitektonikoa izan zen, XIV., XV. eta XVI. mendeetan Europan eman zena.

## Kokapena 
Arkitekturaren historian haustura unea izan zen, batez ere aurretik emandako garaiarekiko: Gotikoa.

Berrikuntzak sortu zituen hainbat esparrutan: bai ekoizpen medioetan, bai lengoaia arkitektonikoan.
Beste ezaugarri bat da arkitektoen jarrera, artisau izatetikbenetazko profesional izatera pasa zirela. Katedral gotiko handienak ere, orokorrean egile ezezagunekoak dira, pizkundean ordea, lan esanguratsu guztietan, egilearen izena ezagutua da. Lanaren inspirazioa, antzinako garai klasikoaz egiten zuten irakurketan oinarritzen zen.

## Garaiak 
Pizkundeko arkitekturaren historia, hiru gara nagusitan banatzen da:
* *Quattrocento* (XIV. mendearen amaiera - XV. mendearen amaiera): klasizismoa erdiestea helburu duen epea da eta estiloaren oinarriak ezartzen ditu. Filippo Brunelleschi eta Leon Battista Alberti dira arkitekto deigarrienak.
* *Cinquecento* (XV. mendea – XVI. mendearen hasiera): arkitektura pizkundetarraren garapena ematen da. Arkitekto esanguratsuen artean Donato Bramante aipatzen da.
* *Manierismoa* (XVI. mendea): arkitektoen indibiduatasunak proiektu teoriko klasikoari gainjartzen dira. Arkitekto ospetsuenen artean Michelangelo edo Palladio daude.

## Ezaugarriak 
### Pizkundearen oinarri nagusiak 
Pizkundeak gizakia gauza guztien neurri egiten du. Arte gehienbat kultural bezala artistari formazio zientifiko bat eskatzen zaio, Erdi Aroko jokaeretatik askatu eta maila sozial gorenera igoarazten duena.

Antzin Arora itzulera. Antzinako forma arkitektonikoak, orden klasikoa, sinesmen zaharren berrezarpena, historia eta mitologiako gaiak, antzinako sinboloen onarpena... berpiztuko dira. Honekin ez da kopia soil bat egin nahi, Arte Klasikoaren legeen ezagupenean barneratu nahi da.

Naturarekin erlazio berri baten jaiotza, zientziaren ulermen ideal eta errealista batekin batera doana. Matematika, edertasunaren ideala arrazionalki fundamentatu nahi duen artearen laguntzaile nagusia bihurtuko da. Naturaren egia ezagutzearen aspirazioa, Antzin Aroan bezala, ez da fenomeno kasualaren ezagupenera orientatzen, ideian barneratzean baizik.

## Aintzatespena 
220px|thumb|50 eurotako biletea.
Euro bileteetan Europako arkitekura estiloak irudikatzen dira eta errenazimenduko arkitektura 50 €-ko biletean irudikaturik dago.

## Ikus, gainera 
* Platereskoa
* Herrerar arkitektura

## Kanpo estekak 
* Errenazimendua Europan, Ignacio Zendoia Etxaniz, UEU, 2004
Agora

[thumb|250px|Ekialdeko [estoa antzinako Tesalonikako agoran]]**Agora** () greziar polisetan hiritarrak biltzen ziren espazio publiko garrantzitsuena da, gaur egungo plazen baliokidea. Espazio itxi bat zen, merkatua, kultura eta politika ardatz gisa zituena. Eraikin pribatu eta publiko garrantzitsuenek inguratzen zuten normalean, hala nola, estoak (zutabedun atariak), pritaneoak (bulego administratiboak), bouleteriona (boule-aren bileretarako eraikina) eta bainuak.

Agorak zibilizazio mikenikoaren suntsipena eta gero sortu ziren, eta Homeroren garaietarako ongi sustraitutako lekuak ziren (K.a. VIII. mendea g.g.b). Agora famatuena Atenasekoa da. Foro erromatarraren parekidea da eta gaur egungo plazen aurrekariak dira. Antzinako Erroman foroak ordezkatuko luke agoraren funtzioa.

## Garapen historikoa 
Aurrekari historikoak Kreta minoikoaren garaiko plazetara atzera egiten dute, non lehenengo agorak aurkitu diren.

Beranduago, zibilizazio mizenastarraren erorketaren ondoren, K.a. VIII. mendetik aurrera, oinarrizko elementua bihurtzen dira, merkatal jarduera handi batez lagunduta. Momentu hortatik aurrera, agorak palazioaren lekua hartuko du eta poliseko zentro politikoa bilakatuko da. Denbora igaro ahala, agorak polisaren hasiera bilakatzen dira, ikuspuntu ekonomiko, komertzial, politiko zein erlijiosotik; izan ere, inguruko eraikinak jarduera hauetarako moldatzen joan ziren..

Agora arkaikoak santutegi erlijiosoekin eta entretenimendurako jarduerekin (festak, jolasak eta antzerkia, kasurako) estu lotuta daude.

Agora asmakuntza urbanistiko handia izan zen; ez du aurrekaririk Ekialde hurbilean, ezta ere zibilizazio mizenastarrean, horietan erregeen menpe zegoen dena eta ez zen hiritarrak biltzeko leku berezirik behar. Berrikuntza hau Periklesen garaiko aldaketa urbanistikoei esker sartu zen, K.a. V. mendean. Garai helenistikoan hiru agora mota bereizi ziren, merkataritzakoa, kostako hirietan portuaren ondoan zegoena, agora politikoa eta agora erlijiosoa.

## Kanpo estekak
Javier Cherro

**Javier Cherro Molina** (Alacant, Espainia, 1980ko abenduaren 10a -) txirrindulari espainiar ohia da.

2004an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Comunidad Valenciana taldearekin.

## Palmaresa 
**2005**
* 3. Britainia Handiko Itzulian
* 5. Valentziako Erkidegoko Itzulian

## Taldeak 
## Kanpo estekak
*
Portaloia

eskuinera|thumb|200px|Portaloia
**Portaloia** Arrasateko hirigunerako sarrera-ateetako bat da, behe aldean dagoena eta guztien artean garrantzitsuena. Bertatik Iturriotz kaleak, Erdiko kaleak eta Ferrerias kaleak bat egiten duten gunerako sarbidea dago.

Bertako arkua 1768koa da. Hasiera batean *Gazteluondoko aterako* prestatu zuten arren, han mantentzeko politegia zenez Portaloiko sarrera nagusira harriz harri eramatea erabaki zuen Arrasateko Udalak.

## Kanpo estekak
David Bernabeu

**Vicente David Bernabeu Armengol** (Alzira, 1975eko urtarrilaren 9a -) txirrindulari espainiar ohia da, profesionala 1999tik 2011ra.

1999an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Boavista taldearekin.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicente Ballester

**Vicente Ballester Martínez** (Castelló de la Plana, Espainia, 1980ko ekainaren 20a -) txirrindulari espainiarra da.

2005ean txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Comunidad Valenciana taldearekin.

## Taldeak
José Adrián Bonilla

**Jose Adrian Bonilla** (Supia, Costa Rica, 1978ko apirilaren 28a -) Costa Ricako txirrindularia da.

2004an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Comunidad Valenciana taldearekin.

## Palmaresa 
**2003**
* Zamorako Itzulia eta etapa bat 
* Galiziako Itzulia
**2004**
* Extremadurako Itzuliko etapa bat
**2005**
* 6. Joaquim Agostinho Garaikurran
**2006**
* 6. Andaluziako Itzulian

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelme (txirrindularitza taldea)

**Kelme** Espainiako txirrindularitza talde profesionala izan zen (1980-2006).

## Taldearen historia 
1980. urtean sortu zen taldea, *Kelme* izenarekin. 2004. urtean, *Kelme* utzi zuen babeslea eta Valentziako Elkarte Autonomoa sartu zen, *Comunidad Valenciana* izenarekin.

2006an, *Operación Puerto* zela eta, taldea desagertu zen eta ia txirrindulari guztiak Fuerteventura-Canarias Teamera joan ziren.

## 2006an taldea osatzen zuten txirrindulariak 
## Kanpo estekak
Donostia Klasikoa

**Donostia Klasikoa** Donostia hirian eta inguruan urtero abuztuan ospatzen den txirrindularitza-lasterketa klasiko bat da. 1981ean sortu zenean, lehen ekitaldia Marino Lejarreta euskal txirrindulariak irabazi zuen: berak eta Remco Evenepoelek garaipen gehien lortu dituzte, hiruna aldiz gailendu baitira.

1989tik 2004ra arte Txirrindularitzako Munduko Koparen barne zegoen, baina geroztik UCI ProTourreko bigarren mailako klasikoa da.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Women Donostiako Klasikoa
* klasikoak (txirrindularitza)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
*  Donostia Klasikoa ("Diario Vasco")
Jon Odriozola (txirrindularia)

**Jon Odriozola Mugarza** (Oñati, Gipuzkoa, 1970eko abenduaren 26a - ) euskal txirrindulari ohia eta Euskaltel-Euskadi txirrindularitza taldeko kirol zuzendaria da. 1995 eta 2004 artean profesionala izandakoa.

2001ean hiru Itzuli handiak bukatu zituen, historian hori lortzeko bakarrenetariko bat izanik.

## Palmaresa 
### Afizionatuetan 
**1990**
* Goierriko Itzulia
**1992**
* Euskal Herriko Itzulia (lasterketa amateurra)

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Taldeak 
### Txirrindularia 
* Gewiss Ballan (1995-1996)
* Batik Del Monte (1997)
* Banesto (1998-2003)
* Comunidad Valenciana - Kelme (2004)

### Kirol zuzendaria 
* Orbea (2005 &ndash; 2006)
* Euskaltel-Euskadi (2007 &ndash; 2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Pleistozeno

**Pleistozenoa** — (*pleistos* = "gehien") eta  (*kainos* = "berria")— Neogeno sistemako hirugarren epoka geologikoa da, K.a. 1.808.000tik 11.550 arte dirauena. Pliozeno garaia du aurretik eta Holozenoa ondoren. Haren amaierak Paleolitoarenarekin bat egiten du. Azken glaziazio gehienak Pleistozenoan gertatu ziren.

## Kanpo estekak
Behe Paleolitoa

thumb|Acheul aldiko aurpegibiko ohikoa. Hiru ikuspegi.
**Behe Paleolitoa** Paleolitoaren edo Antzinako Harri Aroaren azpibanaketa goiztiarrena da. Duela 3,3 milioi urte inguru hasi zen, egungo erregistro arkeologikoan hominidoek harrizko tresnak ekoizteko eta erabiltzeko egindako lehen probak agertu zirenetik, eta duela 300.000-250.000 urte ingurura arte, Olduvai aldia («1 modua») eta Acheul aldia («2 modua») harri-industriak barne hartuz. Tarte horretan *Australopithecus* generoko hominidoak *Homo* generoko lehenengo kideek ordezkatu zituzten (Homo habilis eta Homo Erectus ezagunenak) eta gizaki horiek Afrikatik atera ziren behin eta berriro. Behe Paleolitoaren amaieran *Homo sapiens*en lehen agerpenak daude Afrikan.

*Homo habilis* eta, batez ere, *Homo erectus* gizonak bizi izan ziren aldi hartan. Pebble kultura da ezagutzen den zaharrena, eta Olduwaiko aztarnategian (Tanzanian) kultura hartako hainbat tresna aurkitu dira, oso sotilak guztiak ere: kolpe bakar batzuez egindako harribilak edo harri ahodunak, batez ere. Hala ere, benetako harri landuak, Behe Paleolitoaren erdialdekoak dira, Acheul aldikoak, batik bat; Saint-Acheul herriaren inguruan (Frantzian) Mindel glaziazioko (orain dela 700.000 urteko) "esku aizkorak" (Hachereau/arrakalagailuak)  eta bi aldeetatik landutako harriak (aurpegibikoak) aurkitu dira. Kultura hartako aztarnak Europan izan ezik, Afrikan, Ekialde Hurbilean eta Asian ere aurkitu dira. Behe Paleolitoaren bukaeran (Riss glaziazioaren bukaeran, orain 200.000 urte inguru) *Homo erectus* galdu zen eta gizon mota berri bat sortu zen, *Homo sapiens*.

Erdi Paleolitoa Behe Paleolitoaren ondoren etorri zen, eta nukleo prestatua zuten tresnak fabrikatzeko teknologia aurreratuenen agerpena erregistratu zuen, hala nola Mousteriarra. Hominidoek egindako suaren lehen kontrola Behe Paleolitokoa edo Erdi Paleolitokoa ote den oraindik eztabaidan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdi Paleolitoa

**Erdi Paleolitoa** Paleolitoaren bigarren garaia da Europa, Afrika eta Asiarako. Europan, duela 300.000 urte inguru hasi zen, Levallois teknikaren garapenarekin, eta duela 30.000 urte amaitu zen, Neandertal gizakiaren desagerpenarekin eta Ekialde Hurbiletik abiatutako lehendabiziko gizaki modernoaren etorrerarekin.

## Gizakia 
*Homo sapiens neanderthalensis* edo Neandertal gizakia izan zen garai honetan nagusi. Oraindik ez dago erabat garbi nondik eboluzionatu zuen gizaki mota horrek eta zergatik ordezkatu zuen gure tankerako gizakiak Erdi eta Goi Paleolitoen arteko igaroaldian.

Ondorengorik gabeko gizaki horiek gurea baino burezur handiagoa eta ia-ia kokots gabeko aurpegia zeuzkaten. Bere ezaugarri fisikoak zein kulturalak ongi ezagutzen ditugu haitzulo askoren aztarnei esker.

## Teknologia 
Garai honetan, harrizko lanabes mota batzuk hedatu eta garatu ziren. Lanabes horiek, nukleo izeneko harrizko bloke prestatu batetik ekoizten ziren. Harria lantzeko modu berri hori teknika desberdinen bidez egiten zen. Horietako bat, Levallois teknika zen, XIX. mendetik ezaguna.

Europan, Homo neanderthalensisek garatu zuen Erdi Paleolitoko kultura nagusia Mousteriarra izan zen. 
erdian|thumb|Aranbaltza III aztarnategian aurkitutako Erdi Paleolitoko egurrezko aitzurtzeko makila.Erdi paleolitoko tresna litiko ohikoak dira: dentikulatuak, Levallois puntak, harraskagailuak eta muxarradurak.

Fitxategi:Pointe Moustérienne MHNT PRE 2009.0.205.4 (3).jpg|Mouster aldiko punta bat hiru aldetik ikusia..
Fitxategi:Racloir Levallois Saint-Acheul Archéologie Nationale 01042018.jpg|Harraskagailua Levallois zati batean egina.
Fitxategi:Eclat Levallois MHNT PRE.2009.0.202.1 (2).jpg|Muxarradura Levallois teknikaz ateratako harri-printza batean egina.
Fitxategi:MousterianDenticulateHorizontal.jpeg|Mouster aldiko dentikulatuaren bi aldeen marrazkia.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Paleolítico Medio | Paleoantropología y Edades de la Prehistoria». Fundación Palarq. [*Youtuben*]
*  «Levallois, Paleolítico Medio / MSA. 300 - 50 KA BP». Canal UNED. *[bideoa]*
Kaiku (txirrindularitza taldea)

thumb|250px|Kaiku 2006an

**Kaiku,** 1983an sortutako eta 2006an desagertutako txirrindularitza taldea izan zen. 

Talde amateurra izan zen 1999.urtera arte. Geroago, 2005. urtean, talde profesionala bilakatu zen eta bi urtez bizirik egon zen proiektua. Talde profesionalaren zuzendaria Óscar Guerrero izan zen.

Parte honetan hartu zituzten txirrindularien artean Abraham Olano, Juan Carlos Domínguez, Juan Antonio Flecha , Rubén Oarbeazkoa edota Dioni Galparsoro izan ziren.

2006ko azaroaren 14an taldearen desegitea jakinarazi zuten.

## Kanpo estekak
Kaiku (argipena)

**Kaiku** izenak hainbat adiera ditu:

# **Kaiku Arraunaren Kirol Elkartea**: Sestaoko arraun taldea.
# **Kaiku (taldea)**: 1983tik 2006ra bitartean txirrindularitzan jardun zuen taldea.
# **Kaiku Elikagai Korporazioa**: Euskal Herriko esneki enpresa, 2004an sortua.
# **Kaiku (jaka)**: usadiozko euskal jaka edo jantzia.
# **Kaiku (ontzia)**: jeizten den esnea biltzeko zurezko ontzia.
# **Kaiku**: ergel, inozo, babo, astarkirten, astazakil.
Karpin Galicia

200px|thumb|**Valery Karpin**. Taldearen babesle nagusia
**Karpin Galicia** 2007an sortutako txirrindularitza taldea da. Galiziako lehen talde profesionala da eta babesle nagusia Valery Karpin, futbol jokalari ohia, da. Taldearen zuzendaria Alvaro Pino, txirrindulari ohia, da.

## 2007an taldea osatzen zuten txirrindulariak 
## Kanpo estekak
Yamaguchi

Yamaguchi prefekturako hiriburua da, Japoniako prefektura-hiribururik txikiena. Izan ere, 2014ko erroldaren arabera 195.196 biztanle zituen. Prefeturako hiriburua izan arren, hiri handiena Shimonoseki da. Ehungintza da ekonomia jarduera zabalduena. Oso tenplu ederrak ditu, antzinako herri feudalaren garaikoak. Ur beroko iturriak ditu gertu.

## Historia 
XIV. mendean fundatu zuen Ōuchi familiak eta Kyoto bezala gainontzeko hirientzako eredu izateko asmoarekin diseinatu zen. 1550ean, Frantzisko Xabierkoa bertan izan zen kristautasuna predikatzen bi hilabetez eta herri aberats eta sofistikatua zela esan zuen. Hori dela eta, 1980. urtean Yamaguchi Iruñearekin senidetu zen.

Yamaguchi hiri modernoa 1889ko apirilaren 1ean eratu zen, Yamaguchirekin inguruko 40 herri elkartu zirenean. XX. mendean zehar, herri gehiago bereganatu ditu, azkena 2010ean.

## Klima 

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Yamaguchi City.jpg|Hiriaren ikuspegia.
Irudi:Yamaguchi Xavier Memorial Church.JPG|Frantzisko Xabierkoaren eliza.
Irudi:Ruriko-ji Temple.JPG|Rurikō-ji pagoda.
Irudi:Ryuufukuji Temple.JPG|Ryūfuku-ji tenplua.
Irudi:Chomonkyo during autumn.JPG|Chomonkyo harana.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Iruñeko Yamaguchi parkea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.