open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George Brizan

**George Ignatius Brizan** (Windsor Forest, 1942ko urriaren 31 – Saint George's, 2012ko otsailaren 18a) grenadar ekonomialari eta politikaria izan zen, Grenadako lehen ministroa 1995eko otsailetik ekainera.

Historia eta Hezkuntza ikasi zituen Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean, eta Historia eta Ekonomia Calgaryko Unibertsitatean. Bere herrialdera itzuli zen Historia eta Ekonomia irakastera institutu batean.

Alderdi Nazional Demokratikoa sortu zuen, geroago Herbert Blaizek zuzendutako Grenadako Alderdi Nazionalarekin bat egin zuena Alderdi Nazional Berria osatzeko. 1987an, Brizanek Kongresu Demokratiko Nazionala alderdia sortu zuen, eta oposizioa zuzendu zuen parlamentuan 1997tik 1990era. 1990eko otsailean Nicholas Brathwaiteren gobernuan Finantza ministro izendatu zuten eta 1992an Nekazaritza ministerioa zuzentzera pasa zen.

1995eko otsailaren 1ean lehen ministro bihurtu zen Brathwaiteren dimisioaren ondoren. 1995eko ekainean hauteskundeak galdu zituen eta 1995etik 1999ra oposizioa zuzendu zuen.
Astilleros Celaya

**Astilleros Celaya** Erandion oinarritutako konpainia eta ontziola izan zen, pisu handikoa hala Euskal Herrian nola Espainian. 

Celaya ontziola 1928an sortu zuen Juan Cruz Zelaia Astigarragak, hainbat industria-jardueraren ondoren. Hasieran, itsasontziak eraikitzea eta konpontzea beste jarduera batzuekin konbinatzen zituen, eta horien artean itsasontziak desegitea nabarmentzen zen.

1942tik aurrera, itsasontziak eraikitzeari ekin zion esklusiboki, eta lehenengoak Luis de Otero armadorearentzat izan ziren. 1956an, Celayak INDUNAVAL enpresari alokatu zion ontziola. Enpresa horrek mota askotako ontzi ugari eraiki zituen hiru urteko epean, eta ontziola modernizatu zuen. eta enpresa berriak Astilleros y Talleres Celaya SA izena hartu zuen, ASTACE anagramarekin.

1980ko hamarkadan Espainiako Erresuma Europako Ekonomia Erkidegoan sartu zenean, ontziolak birmoldatzea erabaki zuten. 1988an, ASTACEren itxiera iritsi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paisaia Figueresetik hurbil

***Paisaia Figueresetik hurbil*** () Salvador Dalí margolari espainiarraren margolan ospetsua da, 1910ean egina. Artistaten ezagutzen den lan goiztiarrena da: sei urte zituen egin zuenean. 

Dalíren ibilbidearen hasieran, bere lehen eragina mugimendu inpresionistarena zen. Pintura hau Dalíren garai inpresionistaren adibiderik garbienetako bat da. Hurrengo hamar urteetan gero eta kolore distiratsu eta sutsuagoak erabili zituen 1920ko hamarkadara arte, orduan hasi baitzen konposizio kubistak eta surrealistak sortzen.

Lan hau Dalíren "garapen aldian" egin zen, gutxi gorabehera 1928-1929 arte iraun zuena. Surrealismoaren aurreko aldia izan zen, eta garai hartan zeuden arte estiloak emulatu zituen, nabarmenago barrokoa, klasikoa, inpresionismoa eta forma kubistak. Daliren inpresionismoarekiko interes goiztiarraren adibide da.

Figueres gertuko paisaia olioz margotu zuen 14 x 9 zm-ko postal baten gainean. Albert Field-ek Astorian (Queens, New York) zuen bilduma pribatuko parte izan zen. Egun, ordea, St. Petersburg (Florida) hiriko Salvador Dalí Museumaren bilduma iraunkorreko parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karbono-hidrogeno lotura

Kimikan, **karbono-hidrogeno lotura (C−H lotura)** karbono eta hidrogeno atomoen arteko lotura kimikoa da, konposatu organiko askotan aurki daitekeena. Lotura hori kobalentea eta bakuna da; horrek esan nahi du karbonoak bere kanpoko balentzia-elektroiak lau hidrogenorekin edo gutxiagorekin partekatzen dituela. Horrela, kanpoko bi geruzak osatzen dira, eta egonkor bihurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arekolina

**Arekolina** konposatu organikoa da, C8H13NO2 formula duena, alkaloideen klasekoa. Ordezkatutako tetrahidropiridina bat da. Likido oliotsu kolorgea da. Disolbagarria da uretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Árekolina produktu naturala da eta *Areca catechu* palmondoaren intxaurretan aurkitzen da. Palmondo hori ohikoa da Asiako hegoan eta hegoekialdean. 

## Sintesia 
Arekolina  *Areca catechu*aren intxaurretatik erauz daiteke ura baliatuz. Halaber hainbat metodo sintetiko dago arekolina ekoizteko. Horien artean azido nikotinikoaren esterifikazioarekin abiatzen dena da interesgarriena.

Arecoline synthesis

## Erabilera 
Sintesi kimikoan arekolina hainbat konposatu sintetizatzeko lehengai gisa baliatzen da hala nola paroxetina, femoxetina eta nokaina.

Medikuntzan arekolina antihelmentiko moduan usatu izan da, hots zizareak kontrolatzeko. Halaber, Asiako medikuntza tradizionalean erabili izan da botika gisa mendetan zehar.

Asiako hainbat kulturetan *Areca catechu*aren intxaurra eta hostoak mastekatzen dira droga estimulatzaile gisa. Izan ere, hartutako dosiaren arabera bere efektuak zoriontasuna eragitea, zentzumenak piztea, kontzentrazioa indartzea, euforia, sexu-grina indartzea, lasaitasuna eragitea eta antsietatea murriztea izan daitezke.

## Albo-ondorioak 
Arekolinaren albo-ondorioen artean hiperlistuazioa, hipotentsioa, bertigoa, miosia, dardara eta bradikardia daude, besteak beste. Beste ondorio kaltegarri batzuk sindrome estrapiramidala eta konbultsioak izan daitezke. Adikzioa eta mendekotasuna eragin ditzake, eta, ondorioz, abstinentzia-sintomak ager daitezke, besteak beste, gogo-aldartearen aldaketak, antsietatea, suminkortasuna eta insomnioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Alguer (margolana)

***Port Alguer*** Salvador Dalí margolari espainiarraren margolan ospetsua da, 1923ean egina. Olio mihise gaineko teknika erabili zuen artistak bere paisaia baloratuenetariko bat egiteko. Lanean inpresionismo eta kubismoa konbinatu zituen. Dalí antzoki-museoan erakusten da.

## Historia 
1923an, hemeretzi urterekin, Salvador Dalík artelanak sortu zituen. Hogeiko hamarkada artistaren formazio eta definizio estilistikoko urteak dira, estilo artistiko desberdinekin esperimentatuz eta surrealismoarekin identifikatu aurretik garaiko mugimendu batzuekin jolastuz.

Lan honek Dalí 20. hamarkadako lehen urteetan zegoen bidegurutzea erakusten digu; batetik, mugimendu kubistaren ezagutzatik ez ezik, Europan nagusi zen "ordenarako itzulera" berritik ere abiatzen zen eskema geometriko baten ikuspegia. Eta, bestetik, kultura katalanarekiko etengabeko atxikimendua, zehazki, estilo noucentistarekiko atxikimendua.

## Deskribapena 
Port Alguer Cadaquésko itsas auzoa da. Salvador Dalík aire zabalean egindako obra estimatuenetako bat da hau. Herriaren ikuspegi estrukturalista bat eskaintzen du lanak: kubismoaren elementuak herrian eta inpresionismoarenak itsasoan hautematen daitezke.

Lehen planoan bi emakumezko pertsonaiek "doll" tipikoa daramate buruan, hau da, ura garraiatzeko buruan jartzen zen ontzia; Cadaquésen oso ohikoa zen.

Estiloen nahasketa honek esperimentazio eta sormen baliabideen bilaketa prozesu betean dagoen artista baten lana aurkezten digu. Unte berekoa da 1923ko *Izadi hila purista* olio-pintura non Juan Grisen eragina ikus daitekeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txileko Sociedad Quimica y Minera

**Txileko Sociedad Química y Minera** (SQM edo SOQUIMICH) potasio nitratoa eta ongarri bereziak, hala nola iodoa, potasioa eta litioa ustiatzen, prozesatzen eta merkaturatzen dituen Txileko meatze-enpresa pribatu bat da.

## Historia
### Estatu enpresa (1968-1983)
Partikularren eta Txileko Estatuaren arteko meatzaritzako sozietate misto gisa (Compañía Salitrera Anglo-Lautaro %&nbsp;62,5 eta CORFO (Corporación de Fomento de la Producción) %&nbsp;37,5) 1968an sortua. Enpresa berria Salitrera Anglo-Lautaro konpainiaren eta CORFOren Salitrera Victoria enpresaren hobi eta ondasunen konbinazioak osatzen du.

### Enpresa pribatua
1983tik 1988ra bitartean, pribatizatu egin zen diktadura militarraren garaian, enpresa Txileko Estatutik Julio Ponce Lerouren (Augusto Pinocheten suhia) eskutara pasatuz 7.237.000 UFrengatik (20.300.000.000 peso) CORFOk estatuko akzioen %&nbsp;93 transferituta, nahiz eta transakzioak 35.800.000.000 peso inguruko balioa izan (1986ko Txileko monetan balorizatua).​ Aldi horretan, potasio nitratoaren ustiapena hasi zen Hego Coyan (1986).

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Nabulsi gazta

**Nabulsia** (جبن نابلسي *jaban nābulsī* ) palestinar gazta freskoa da. Bere izenak bere jaioterriari egiten dio erreferentzia, Nablusi , eta oso ezaguna da Zisjordanian eta inguruko eskualdeetan. Jordanian, Akkawi gaztarekin batera, gehien kontsumitzen denetako bat da.  Batez ere ardi-esnearekin egiten da, nahiz eta ahuntz-esnea ere erabil daitekeen.

Nabulsi gazta zuria da eta laukizuzen forma du. Erdi-gogorra eta zulorik gabea da. Berotzen denean, bigun eta elastiko bihurtzen da. Zapore gazia eta freskoa du, ardi-esnez (edo ahuntz-esnez) egindako gaztaren antzekoa, eta, horrez gain, mahleb (Oilaran) eta Legeltxorra (Pistacia lentiscus) usainduna, gatzunetan egosten denean eransten zaiona. Fresko jan daiteke, mahaiko gazta bezala, edo oliotan frijituta.

Palestinako *kanafeh* postrearen osagai garrantzitsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tamime, A. Y.; Robinson, R. K. (1991). Feta and Related Cheeses. Woodhead Publishing. pp. 209, 216. ISBN 1-85573-278-5.
Pogatxa

***Pogatxa**,* ***Poğaça***, ***pogača***, edo ***pogácsa***  (alfabeto zirilikoan: Рогача) Bosnia-Herzegovinan, Bulgarian, Kroazian, Eslovenian, Hungarian, Mazedonian, Serbian, Montenegron eta Turkian tokiko aldaerekin aurkitzen den ogi mota bat da.  Otomandar Inperioaren garaian turkiarrek zabaldu zuten Balkanetan eta Erdialdeko Europan .  Hungarian *pogácsa* eta Austrian *pogatschen* deitzen zaio. Ogi mota honek jatorri ezezaguna du, nahiz eta antzekotasun batzuk ikus daitezkeen Europako beste barietate batzuekin, hala nola Italiako *focacciarekin*, Frantziako *fougassearekin* eta ogi biribilekin .

## Etimologia 
Hitzaren jatorria focaccio italiarretik dator, sutan egindako ogia esan nahi duena, eta Erdi Aroko latinezko hizkuntzaren *focus* (sua) hitzetik dator.

## Nola zerbitzatu 
Batzuetan, pogatxa aperitibo bero gisa zerbitzatzen da, ogi soil baten ordez (platerekin batera jan ohi da). Pogatxa krema garratzez betetzen da eta leku batzuetan gozamentzat hartzen da.

## Barietateak 
[thumb|"[Usagari" haziekin apaindutako pogatxak, erretiluaren ezkerraldean, Turkiako supermerkatu batean.]]
Turkiako gastronomian, hainbat betegarriren bidez egin daitezke, hala nola olibak, gazta fresko turkiarra edo intxaurrak. Argazkian, oliba batzuk eta olibekin egindako "açma" batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenneth Grange

**Kenneth Henry Grange** (Londres, 1929ko uztailaren 17a – *ibidem*, 2024ko uztailaren 21a) britainiar diseinatzaile industriala izan zen.

Arte komertziala ikasi zuen Willesden School of Art and Crafts-en. Soldadutzan Royal Engineersen kidegoan egon zen eta instrukzio-eskuliburuetarako ilustrazio teknikoak egin zituen.

1950eko hamarkadan hasi zuen diseinatzaile industrialaren ibilbidea, arkitektoen estudioetan marrazkilari gisa. 1956an bere diseinu-agentzia ezarri zuen eta batez ere Diseinu Industrialeko Kontseiluarentzat lan egin zuen. 1972an Pentagram diseinu-aholkularitza sortu zuen Alan Fletcher, Colin Forbes, Theo Crosby eta Mervyn Kurlanskyrekin batera.

Mende erdiz, familiako eta eguneroko objektuak diseinatu zituen, hala nola teontziak, bizarra mozteko makinak, argazki-kamerak, pizgailuak, idazmakinak, arropa plantxak, idazlumak, etab. 1997an Pentagon utzi eta bakarka lan egin zuen.

## Iruditegia 

Glyn Ceirog Welsh Bantam Box LL20.jpg|Bantam Post Box, 1999.
Kenwood_Chef_A701a_(3).JPG|Kenwood Chef model A701a, 1960.
.00_1398_London-Taxi_LTI_TX1.jpg| The London-Taxi LTI TX4
High Speed Train 125 (HST 125) power car 43002 Sir Kenneth Grange, 'Steam' museum, Swindon - geograph.org.uk - 6214850.jpg|High Speed Train 125 (HST 125) power car 43002 Sir Kenneth Grange, 'Steam' museum, Swindon.
PM 110122 E Antique Photo camera.jpg|Photo camera. Kodak, Brownie 44A.

## Kanpo estekak
Stadium House (Cardiff)

**Stadium House**, galeseraz **Tŷ Stadiwm**, Galesko Cardiff hiriburuan dagoen etxe orratz bat da. 

1974-1976 artean eraiki zen eta 78 metro eta 17 solairuko garaiera du.
Bridge Street Exchange

**Bridge Street Exchange**, Galesko Cardiff hiriburuan dagoen etxe orratz bat da. 

2018an eraiki zen eta 85 metro eta 26 solairuko garaiera du.
Capital Tower (Cardiff)

**Capital Tower**, galeseraz **Tŵr y Brifddinas**, Galesko Cardiff hiriburuan dagoen etxe orratz bat da. 

1967-1970 artean eraiki zen eta 82 metroko garaiera du.
Laura Domingo Agüero

**Laura Domingo Agüero** (Habana, Kuba, 1985eko azaroaren 6a) kubatar poeta eta koreografoa da. 2010etik, koreografiak sortu ditu Dantza Garaikidearen Eskola Nazionalarentzat, Kubako Ballet Nazionalarentzat, Eko Dance International Projectentzat, Körper Konpainiarentzat eta Italiako Balletto Teatro di Torinorentzat. Lan horiek Habanako Nazioarteko Ballet Jaialdian, Ravelloko Jaialdian, Acqui in Palcoscenico Jaialdian, Danza alla Fortezza di Priamar Jaialdiaren XII. Edizioan eta Konzert Theater Coesfeld Alemanian aurkeztu dira.

*Cuban Dancer* ('94) dokumentalaren egilea eta koreografoa da (Roberto Salinas doktorea. Koprodukzioa Italia-Kanada-Txile, 2020).

Italiako *La Fille du Régiment* ekoizpen kubatarreko koreografoa (Antzerkia)
Kubako Liriko Nazionala /
Arena de Verona / Teatro Donizetti ,
Bergamo 21 Aza - 3 Abe 2021)

## Sariak 
* 2021eko Poesia Egutegiaren Saria, *Memoria* liburuagatik.

* Aipamena: XXII. Julio Cortazar Ipuin Sari Iberoamerikarrean

## Lanak 
2014, *De invocaciones y otros límites*, Colección Sur Editores, La Habana (Cuba)

2017, *De invocaciones y otros límites*, Guantanamera argitaletxea, Sevilla (Espainia)

2018, *País sobre las aguas*, Sed de Belleza Ediciones, Santa Clara (Kuba)

2021, *Paese sulle acque*, Lebeg Edizioni, Erroma (Italia)

2022, *Memoria*, Casa Editora Abril, Habana (Kuba)

2022, *Memoria*, Betania Argitaletxea, Madril (Espainia)

2023, *La distancia*, Ediciones Ancoras,  Habana (Kuba)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fougasse (ogia)

Frantziako gastronomian, ***fougassea*** Proventzari lotutako ogi mota bat da, baina aldaera ugari ditu Frantziako beste eskualde batzuetan. Askotan, osagaiak izaten ditu oreari erantsita, edo egosketaren amaieran gehituta.

## Historia eta etimologia 
Antzinako Erroman, *panis focacius* etxeko errautsetan egositako ogi zapala zen (*focus* latinez). Azkenean, familia bereko ogi aukera zabala bihurtu zen, besteak beste, focaccia Italian, ogi biribila, *fugàssa* Ligurian, *pogača* Balkanetan eta *fougasse* Proventzan eta Frantziako beste eskualde batzuetan. Frantziako fougassek osagai gehigarriak izaten dituzte, hala nola olibak, gazta, antxoak, hirugihar zatitxoak, tomatea, erromeroa, ezkaia eta abar.

*Fougassea* egur-labearen tenperatura kalkulatzeko erabili ohi zen: zenbat denbora behar zuen egosten jakiteko, eta gainerako ogia sar zitekeen jakiteko. Langile okinek jan egiten zuten. Fougasses gozoen tradizioa ere badago, hala nola Rouergue eskualdeko fouacea, Nantesko *fouacea*, Aigüesmortesko eta Arlesko *fougassea*, eta Grasseko *fougassettea*, laranja-lorez lurrindua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rose Eudora Collom

**Rose Eudora Collom** (Georgia, 1870eko abenduaren 20a - 1962ko ekainaren 12a) estatubatuar botanikari aitzindaria izan zen, Coloradoko Arroila Handiko floraren azterketari egindako ekarpenengatik eta Arizonako landare autoktonoak paisajismoaren eta baratzezaintzaren arloan sustatzeko egindako lanagatik ezaguna.

## Biografia 
Georgian jaio zen 1870ean. Ingeles literaturan graduatu zen Lindenwood Collegen eta Wilbert B. Collomekin ezkondu zen  1907an. 1914an, bikotea Arizonara joan zen bizitzera, eta basamortuko floraren azterketan murgildu zen. Botanikarekiko interesa ustekabean hasi zitzaion, Gila konderriko urrutiko eremu batean bizi zen bitartean. Han ematen zituen egunak, aldaxkak eta haziak biltzen, lorategi bat sortzeko bere lurretan.

Botanikan aditu autodidakta bihurtu zen, garaiko botanikari nabarmenekin korrespondentzia ezarriz eta landare espezie berrien aurkikuntza ugari eginez. Besteak beste, Joseph Rose, Thomas Henry Kearney eta Robert Hibbs Peebles zientzialariekin lan egin zuen. Collomen lanak nabarmen lagundu zuen Arroila Handiko eta Arizonako beste eskualde batzuetako flora ezagutzen.

1938an, Arroila Handiko flora aztertzeko ikerketa-beka bat jaso zuen, eta parke nazionalean lan egiten zuen lehen botanikari profesionala izan zen. Bere ibilbidean, 800 landare-espezimen baino gehiago bildu zituen, eta horietako asko instituzio botaniko ospetsuetan kontserbatzen dira, hala nola Estatu Batuetako Herbario Nazionalean eta Kew Errege Lorategi Botanikoan.

Arizonako basamortuko florari eskaini dion dedikazioak eta ezagutza zientifikoari egin dion ekarpenak Colom Estatu Batuetako botanikaren historian figura nabarmena bihurtzen dute. Botanikan lanean jarraitu zuen 1962an hil zen arte. *Ranunculus collomiae* eta *Galium collomiae*.
* 1997an *Mentzelia collomiae* espeziea izendatu zuten bere omenez. Lore horiak dituen landare txiki hori Arizonan bakarrik ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nire anaia hilaren erretratua

***Nire anaia hilaren erretratua*** () Salvador Dalí margolari espainiarraren margolan ospetsua da. 1963an egina, egun St. Petersburg (Florida) hiriko Salvador Dalí Museumaren bilduma iraunkorreko parte da.

## Historia 
Margolanaren oinarrian Dalíren biografian izandako gertaera dramatikoa dago. Dalíren anaia zaharrena, Salvador baita ere (1901eko urriaren 12an jaioa eta Salvador Galo Anselmo izenez bataiatua), «katarro gastroenteritis infekzioso» batek jota hil zen bederatzi bat hilabete zituenean (1903ko abuztuaren 1ean). Horrek asko markatu zuen artista gerora, eta nortasun-krisialdi bat izan zuen, bera anaia hilaren kopia zelakoan..

## Deskribapena 
Dalík antimateriaren teknika nabarmendu zuen, non puntu gorri eta beltzak zeuden. Erretratuak gereziekin eginda zeuden beltzek anaiaren aurpegia osatzen dute; gorriek, berriz, Salvado biziaren aurpegia, bata bestearen gainean. Horrela, artista bere irudi bikoitzetara itzultzen da, bere anaiarena ez ezik bere buruarena ere den erretratu bat osatuz.

Pintoreak pinturaren eskuinaldean soldadu edo konkistatzaile batzuk, lantzak eskutan jartzen ditu, hildako anaiaren aurpegirantz doazenak, antza pintoreari hura burutik kentzen laguntzeko.

Erretratuaren buruaren artean, goiko aldean, hegazti baten mokoa eta begia atzeman daiteke. Hegazti horrek anaia hilaren patua zelatatzen duela esan nahi du.

Erretratuen atzean estepa edo ametsetako eszenatokia ematen du. 

Dalík koadroaren deskribapen labur bat idatzi zuen publikoan lehen aldiz erakutsi zenean: «Putreak, egiptoarren eta Freuden arabera, nire amaren erretratua irudikatzen du. Gereziek molekulak irudikatzen dituzte, gerezi ilunek nire anaia hilaren aurpegia sortzen dute, eguzkiak argiztatutako gereziek Salvador biziaren irudia sortzen dute, Kastor eta Poluxen mito handia errepikatuz .»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana AH! webgunean.
Nadia Beugré

**Nadia Beugré** (Abiyan, Boli Kosta, 1981eko martxoaren 5a) dantzaria eta koreografoa da.

## Biografia 
Beugré 1981eko martxoaren 5ean jaio zen Abodo langile-auzoan, Abiyan iparraldean, familia musulman baten barnean. Bere ama aitaren bosgarren emaztea da, eta bera familiaren hamahirugarren alaba. Bere aita dantzari tradizionala da. Txikitan futbolaz interesatu zen, eta, azkenik, Dante Théâtrerekin praktikatzen zituen Boli Kostako dantza eta *dantza* tradizionalez.

1997an, Béatrice Kombe Gnapa-rekin, TchéTché konpainia sortzen parte hartu zuen, soilik eszenan zeuden emakumez osatua. Proiektu honek Madagaskarreko ''Rencontres chorégraphiques de l'Afrique et de l'ocean Indien* leniaketan bigarren saria lortu zuen 1999an. 2007an Béatrice Kombe Gnapa hil eta gutxira –sakonki eragin zion– bakarkako ikuskizuna sortu zuen, *Un espace vide: Moi,* Erresuma Batuan, Frantzian, Burkina Fason, Tunisian eta Estatu Batuetan aurkeztu zena. Urte zail batzuen ondoren, dantza garaikidean sakontzea erabaki zuen Germaine Albernyren klaseetan Senegalen, eta gero Frantzian Mathilde Monnier koreografoarekin proiektuan Ex.e.r.ce. Frantzia hegoaldean jarri zen bizitzen eta Alain Buffarden konpainian egin zuen dantza, Dorothée Munyaneza ruandarrarekin eta Hlengiwe Lushaba hegoafrikarrarekin.

2012an, interprete bakarrarentzako pieza berri bat sortu eta interpretatu zuen: *Quartiers libres*. Bertan, publikoaren erdian agertzen da, eszenako soineko motz bat eta mikrofono bat lepoan kable batekin, Miriam Makebaren *Malaika* abestuz, eta gero eszenatokira igotzen da modu latz eta gogorrean dantzatzera, libre bere mugimenduekin eta gorputzarekin, emakumeentzat irisgarriak diren espazioak zalantzan jarriz. Gia Kourlas *The New York Times* egunkariko kritikariaren hitzetan, «Beugré andreak —hain konprometitua— egiten du eszenak gehiago iruditzea bizitza erreala antzerkia baino».

2014an, *Tapis rouge* ikuskizuna sortu zuen, Sébastien Martelekin batera Avignongo Jaialdian *Sujets à vif* programa batean interpretatu zuena, eta gero *Legacy*, lau dantzarik interpretatutako pieza bat, 1949an Bassam-en (Burkina Faso) emakume talde batek bere tropen askapena lortzeko egindako martxa gogorarazten duena. Urte beraren amaieran *Samedi détente* sortu zuen, Dorothée Munyanezak 1994an Ruandan tutsien genozidioari eskainitako ikuskizuna. 2017ko Avignongo Jaialdian, Nina Kipréren laguntzarekin, Béatrice Kombe Gnapa-ren *Sans repères* obra muntatu zuen berriro, ikuskizun honen sortzailea hil eta hamar urtera: lau emakumek beren soineko luzeak erantzi zituzten eta praka motz batzuk eta atleta gerlariaren bularretakoaz agertu ziren, oihu eta eskukada indartsuekin  gorputzean garrasika eta esku-zartaka baieztatuz emakumeen boterearen irismena eta existitu nahia aldarrikatuz. .

2021tik, Nadia Beugré Ganteko (Belgika) Kunstencentrum Vooruit-eko artista da, eta, aldi berean, *Legacy'' bere lana Europan zehar antzezten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chancel Ilunga Sankuru

**Chancel Ilunga Sankuru** (Lubumbashi, 1995eko abenduaren 28a) atleta da. Kongoko Errepublika Demokratikoa ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Beddoes

**Alex Beddoes** (Rotorua, 1995eko uztailaren 9a) atleta da. Cook uharteak ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Baptista

**Mercedes Ignácia da Silva Krieger**, **Mercedes Batista** edo **Mercedes Baptista** izenez ere ezaguna (Campo dos Goytacazes, Brasil, 1921eko maiatzaren 20a - Rio de Janeiro, 2014ko abuztuaren 19a) Brasilgo ballet dantzari eta koreografoa izan zen, Rio de Janeiroko Udal Antzokiko ballet taldean sartu zen lehen emakume beltza.

Baptista ballet afrobrasiletarra sortzeaz arduratu zen, *terreiros* candombléan inspiratua, dantza hauen kodifikazio eta hiztegi propioa landuz.

Bere Ballet Folklorikoa, Mercedes Baptista, Brasilen dantza modernoaren sendotzearen arduraduna izan zen.  Tijuca auzoko udal-eskola batean izan zen, Homem de Mello udal-kolegioan.

Ballet ikasketak hasi zituen (1945ean) Eros Volúsia dantzariarekin, orduan *Antzerki Zerbitzu* Nazionaleko (Servicio Nacional de Teatro) irakaslea zena. Theatro Udal Dantza Eskolan (orain Maria Olenewa Estatuko Dantza Eskola) osatu zuen prestakuntza, Maria Olenewa eta Yuco Linderberg maistra errusiarrarekin, 1940ko hamarkadan. 1948ko martxoaren 18an, hautaketa-proba zail batean, Udal Antzokiko konpainian sartzeko onartu zuten, eta, Raúl Soaresekin batera, sartu ziren lehenengo pertsona beltzak izan ziren. Gero *Teatro Experimental do Negron* sartu zen dantzari, gero laguntzaile eta azkenik koreografo.

Brasilera itzuli zenean, *Mercedes Baptista Folklore Balleta* sortu zuen, dantzari beltzak trebatzeko. Dantzari horiek Afrobrasilgo kultura ikertu eta txertatu zuten beren lan eta mugimenduetan, eta protagonismo handiagoa hartu zuten arte-eszenan, eta birak egin zituzten Europan eta Latinoamerikan.

1963an Acadêmicos do Salgueiro samba-eskolako koreografia egin zuen, eta dantza klasikoaren elementuak bere aurre-komissãoan aitzindari izan zen.” 

## Heriotza 
Diabetesak eta bihotzeko arazoek jota, Mercedes 93 urte zituela hil zen, Copacabana auzoan bizi zen zaharren egoitzan, eta bere gorpua Memorial do Carmon erraustu zuten.

## Omenaldiak 
* Baptista Rioko Acadêmicos do Cubango samba eskolek omendu zuten, 2008an, eta Unidos de Vila Isabelek, 2009an.

* 2007an, Mercedes Baptistaren *Balé de Pé no Chão - A dança afro* dokumentala egin zuten, Lílian Sola Santiagok eta Marianna Monteirok zuzendua.

* 2016an haren eskultura bat eraiki zen Rioko portualdean, Mario Pitanguyk zizelkatua.

## Bibliografia 
* *Mercedes Baptista: a criação da identidade negra na dança*, Paulo Melgaço, Fundação Cultural Palmares, 2007.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Béatrice Kombe Gnapa

**Béatrice Kombe Gnapa** (Touba, Boli Kosta, 1972-ko apirilaren 6a - Abiyán, Boli Kosta, 2007ko otsailaren 21a) Boli Kostako dantzari eta koreografoa izan zen, Afrikako dantza moderno esperimentalaren figura garrantzitsutzat jotzen dena.

## Biografia 
Aita dantza tradizionaleko irakaslea izan zuen, Touban jaio zen 1972an. Gaztetatik Afrikako dantza tradizionaleko taldeetan aritu zen. 1997an, TchéTché dantza-konpainia sortu zuen Gnapak, emakumeez osatua, Jeety Lebri Bridgi dantzariarekin. Bere koreografiak dantza tradizionaletan oinarritzen dira, eta dantza horiei gaur egungo interpretazioa ematen die. TchéTché Afrikako Dantzaren Nazioarteko Lehiaketan saritua izan zen 1999an. Urte berean, konpainia Montrealgo nouvelle danse nazioarteko jaialdian izan zen. Gnapak duo bat dantzatu zuen Nadia Beugrérekin Parisko ''Rencontres chorégraphiques de l'Afrique et de l'ocean* Indien-en, 2006an. 2002tik hil zen arte Floridako Unibertsitateko antzerki eta dantza saileko irakasle gonbidatua izan zen.

## Sariak 
* Bere lanak Prix découvertes RFI saria jaso zuen 2000. urtean, 
* Unesco Saria MASA Jaialdian 1999an 
* Sari bat *Rencontres chorégraphiques d'Afrique et de l'ocean Indien'' sarietan 2001ean. 
* Bere konpainia 2002ko African Dance: Sand, Drum and Shostakovich dokumentalean agertu zen, Ken Glazebrook eta Alla Kovganena.
* Joan Froschen Movement (R)evolution Africa dokumentalean ere agertu zen Gnapa, 2006an.

## Heriotza 
Béatrice Kombe Gnapa Abiyanen hil zen, giltzurrunetako gutxiegitasun baten ondorioz, 34 urte zituela. Bere konpainiak bigarren bira amaitu berri zuen Estatu Batuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Regina Carter

**Regina Carter** (Detroit, Michigan, AEB, 1966ko abuztuaren 6a) estatubatuar jazz biolin jotzailea eta irakaslea da.  MacArthur saria jaso zuen, eta Doris Duke Artist Award saria ere bai, eta Pulitzer sariaren epaimahaikide izan da gutxienez hiru aldiz. 2018an, Regina Carter Geri Allen Jazz Camp (lehen New Jersey Performing Arts All-Female Jazz Residency) taldeko zuzendari artistikoa izendatu zuten.   

## Bizitza 
Lau urte zituela hasi zituen biolin klasiko ikasketak, Suzuki izeneko metodoaren bidez, bederatzi urte bete arte. James Carter lehengusua ere saxofoi-jotzailea da. Bigarren mailako Technical High School eskolara joan zen bere hurbileko lagun, Carla Cook jazz abeslariarekin, eta azken horrek Ella Fitzgeralden musikan sartu zuen. Bigarren hezkuntzan Detroit Civic Orchestran jo zuen eta Brainstorm pop-funk taldeko kidea izan zen. Marcus Belgraverekin ikasi zuen jazza.

Musikan lizentziatura lortu zuen Rochesterreko Oakland Unibertsitatean, Michiganen. Bostongo Ingalaterra Berriko Musika Kontserbatorioan ikasi zuen, 1987 urtean jazz ibilbidea bukatu zuelarik.

### Lan ibilbidea 
ezkerrera|200px|thumb|Regina Carter 2020 urtean
Carterrek Straight Ahead jazz boskotearen biolin-jole gisa lortu zuen ospea (1995). Taldea Cynthia Dewberry, Gailyn Mckinney, Eilleen Orr eta Marion Hayden musikariek osatzen zuten. 90eko hamarkadaren erdialdean, Branford Marsalis saxofoi-jotzaile estatubatuarrak esan zuen boskoteak «benetan *swinga* zuela». Taldeak Atlantic Jazz diskoetxeak ekoiztutako hiru disko plazaratu zituen, baita debuterako bi album ere: *Body and Soul* eta *Look Straight Ahead*. *Dance of the Forest Rain* hirugarren diskoa plazaratu baino lehen, Carterrek taldetik bereiztea erabaki zuen, eta bakarlari ibilbideari ekin zion. Lortu zuen arrakastak biolinista garrantzitsu gisa finkatu zuen jazzaren munduan.   

Bakarkako albuma Atlantic zigiluarekin argitaratu zuen 1995 urtean, eta, gero, *Something for Grace*, amari eskainia eta 1997 urtean argitaratua.

2001 urteko abenduan Genova hirian egindako kontzertu batean aurkeztu zen eta Niccolò Paganini biolin jole ospetsuaren doinuak interpretatu zituen. 1743 urtean egindako biolin berarekin Paganiniren *Después de un sueño* abestia grabatu zuen Verve Records diskoetxearekin.

Suzuki metodoaren hezitzaile, aholkulari eta sustatzaile gisa, Carterrek eskolak eman ditu hainbat erakundetan, besteak beste, Berklee College of Music eta Stanfordeko Jazz Tailerrean.

2006 urteko maiatzean Mark Krose (klarinetea), Xavier Davis (pianoa), Alvester Garnett (bateria) eta Matt Parishekin (kontrabaxua) biran egon zen.

Regina Carterrek MacArthur Fundazioaren "Genio" beka irabazi zuen 2006 urteko irailean.

2010 urtean *Reverse Thread* argitaratu zuen, Afrikako sustraiak berraztertzen zituena. 2018 urtean Geri Allen Jazz Camp´-eko zuzendari artistiko izendatu zuten. Manhattan School of Music-eko eta New Jersey City University-ko irakasleen kidea da.

## Diskografia 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2006an, MacArthur Fundazioaren "Genio" beka
* Doris DUKE Artist Award saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yael Meyer

**Yael Elisa Meyer Barbarach** (Santiago, Txile, 1981eko ekainaren 13a) abeslari eta musikaria da. 

## Bizitza 
5 urterekin hasi zen pianoa jotzen, 8 urterekin kantuak idazten eta 13 urterekin gitarra jotzen. 

### Musika ibilbidea 
19 urte zituela, Txile utzi eta Bostongo musika eskolara joan zen. Hantxe idatzi, ekoitzi eta grabatu zuen bere lehen albuma, *Common Ground*, indie folk eta lounge elektronikoaren arteko nahasketa, *Rolling Stone Chile* aldizkariak "urteko 50 disko onenen artean" izendatu zuena.

2011 urtean *Everything Will Be Alright* diskoa kaleratu zuen, bere KLI Records diskoetxearekin. Diskoko kantuetako batzuk *Qué Pena Tu Vida, Qué Pena Tu Boda* eta *Qué Pena tu Familia* filmen soinu-bandaren parte izan ziren, baita Ameriketako Estatu Batuetako telebistako hainbat serieren parte ere, hala nola *Private Practice, Life Unespero ed, Awkward, Teen Mom2, Teen Mom-ek, Parenthood* eta *Drop Dead Diad*.  2012 urtean Txileko Lollapalooza Jaialdian egon zen. 

2014 urtean *Warrior Heart* (KLI Records) bere hirugarren diskoa kaleratu zuen, izen bereko singlea eta "Yo Soy" bere lehen diskoa, gaztelaniaz. Urte horretan bertan, *El Mercurio* egunkariak Urteko 100 Gazte Liderren artean aukeratu zuen. *Warrior Heart* diskoa Koreako merkatuan kaleratu zen Warner Music Asia taldearen bitartez. Koreako TBko serieko abestiekin ere kolaboratu zuen; *"When You Hold Me Tight*" *Healer*-en (2014) eta "*No Matter How Hard I Try*" *Queen for Seven Days*-en (2017).

2016 urtean "*The Hunt*" abestia grabatu zuen Reing (The CW) telesailerako.

Yael Los Angelesen joan zen  bizitzera, eta   idazten, ekoizten eta grabatzen jarraitu du. Bere azken kolaborazioen artean, Cathy Heller eta Lindsey Rayrekin batera idatzi zuen, beste artista batzuen artean.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
### Bakunak 
### Telebistako serieak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2014an,  *El Mercurio* egunkariak Urteko 100 Gazte Liderren zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otarrain-telefonoa

***Otarrain-telefonoa*** , baita ere 
***Telefono afrodisiakoa***, () Salvador Dalíren artelan surrealista da. Artista katalanaren ibilbide artistikoaren bolada handi batean bere mezenas izan zen Edward James, poeta eta arte surrealistako bildumagilearen enkarguz egin zuen 1936an .  XX. mendeko mugimendu surrealistaren lanik adierazgarrienetako bat da.

## Deskribapena 
Diskoko telefono klasiko batek eta igeltsuz egindako otarrain batek osatzen dute obra, erabat funtzionala, hau da, telefono arrunta erabiltzeko modukoa: horietako lau Edward Jamesek erabili zituen bere oporretako etxebizitzan.

Dalík hamaika Otarrain-telefono egin zituen, lau gorri eta zazpi zuri.

## Esanahia 
Otarrainek eta telefonoek konnotazio sexual handiak zituzten artistarentzat. Adibidez, Dalík *Venusen ametsa* izeneko multimedia esperientzia sortu zuen. Bertan, zenbait modelo sasi biluzik itsaski freskoz egindako arropa zeramaten, eta, emakumezko modeloek horien genitalak otarrain batekin estaltzen zuten.

## Museoetan 
Munduan obra honen ale batzuk gordetzen dira:
* Londresko *Tate Modern* museoan. Erakusketa iraunkorran ikus daiteke.
* Frankfurten, Telefoniaren Museo Alemanean (*Deutsches Postmuseum*).
* Edward James Fundazioan.
* Australiako Galeria Nazionalean.
* Bilboko Guggenheim Museoan.
* Eskoziako Galeria Nazionalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carla Cook

**Carla Cook** (Detroit, Michigan, AEB, 1962) estatubatuar jazz abeslaria da. Grammy baterako izendatu zuten.

## Bizitza 
1962anMichigan estatuko Detroit hirian jaio zen. Cass Institutu Teknikoan ikasten ari zela, eskolako orkestran baxu akustikoa jotzen zuen, asteburuetan ahotsa eta pianoa ikasten zuen eta elizako koruan abesten zuen. Neba zaharrago batek sartu zuen jazzean. Cookek ahotsa aukeratu zuen bere hautapen-tresna gisa eta Eddie Jefferson bere jazzeko ikonoaren ikasle egin zen. Jefferson ‘vocalise' izeneko kantu-teknika baten sortzailea da, non abeslari batek instrumentu-gai ezagun bati letra jartzen dion.

Garai horretan, Regina Carter gertuko lagunak eta berak ere jazz-musikak izateko ametsa zuten; Cook  abeslari gisa, eta Carter biolin-jotzaile gisa. Carterrek eskatuta, Massachusettseko Bostongo Ipar-ekialdeko Unibertsitateak onartu zuen. Ipar-ekialdean ikasten ari zela, Carter (Ingalaterra Berriko Musika Kontserbatorioan ikasten ari zena) eta Cyrus Chestnut (Berklee Musika Eskolan ikasten ari zen jazz-pianista bat) ezagutu zituen. 1985 urteean ipar-ekialdean graduatu ostean, Bostonen geratu zen Cook, New Yorkeko jazz-abeslari ibilbide baterako prestatzen.

1990 urteko otsailean New Yorkera joan zen bizitzera, eta eskola irakasle eta liburu saltzaile lanetan jardun zuen egunez eta kantuan gauez. Gero Europara joan zen eta 1993-1994tik Cook Jazzschule (Basilea, Suitza) eta Jazz eta Rock Schule (Friburgo, Alemania) taldeetan lan egin zuen. Bi urte geroago, New Yorkera itzuli zen eta Lionel Hampton Orkestrarekin eta George Gee's Make Cree Ballroom Orkestrarekin aritu zen abeslari. 1998 urtean MaxJazz diskoetxearekin sinatu zuen eta bere lehen CDa kaleratu zuen, , oso harrera ona izan zuen ''‘It's All About Love'*, Grammyrako ahots jazz onenaren izendapena barne. Bere bigarren CDa ere, *‘Dem Bones'* (Lionel Hampton eta George Geeren taldeetan berarekin lan egin zuten tronboi-jotzaile guztiei egindako omenaldia), 2001 urtean kaleratu zen, arrakasta handia izan zuen eta Down Beat jazze munduko argitalpen nagusiak kritika ugari jaso zituen. 2002 urtean *‘Simply Natural'* CDa kaleratu  zuen, naturan aurkitutako edertasunarekiko maitasunean oinarrituta. 2011 urtean, Roberta Flack-en "*The First Time Ever I Saw Your Face*" abestiaren bertsioa Steve Kroon jazz perkusionistaren *'Sin duda''' albumean sartu zuten.

Cook bere taldeekin aritu zen, 'Carla Cook-en boskotea', bereziki, eta bakarlari gonbidatu gisa aritu zen beste artista batzuekin, besteak beste, Eric Reed eta bere lagun Regina Carter eta Cyrus Chestnut (biak ala biak jazzaren munduko uneko luminariak). 

## Diskografia 
* ''It's All About Love* (MAXJAZZ, 1999) Daryl Hall, Kenny Davis, Regina Carter, Cyrus Chestnut, Andy Milne, George Gray, Jeff Haynes, Billy Kilson
* *Dem Bones* (MAXJAZZ, 2001): Craig Harris,Fred Wesley, Tyrone Jefferson, Cyrus Chestnut, James Genus, Jeff Haynes, Billy Kilson.
* *Simply naturala'' (MAXJAZZ, 2002): Kenny Davis, Bruce Barth, Cyrus Chestnut, Billy Kilson, Steve Kroon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Sainz García

**Joana García Sainz** (Madril, 1989 - Las Berlanas, Avila, 2019ko irailaren 1a) espainiar abeslari, dantzari eta konpositorea izan zen. espainiar Orquesta Super Hollywood taldeko kidea izan zen, eta emanaldi batean izandako leherketa batek eragindako istripuan hil zen.

## Ibilbidea 
Garcia Madrilen jaio zen, Santanderren, Kantabrian hazi zen, eta, ondoren, Suancesera joan zen bizitzera. 2010ean hasi zen dantza formalean entsaiatzen, Marta Rojorekin. Super Hollywood Orkestrako dantzari nagusia eta koreografo burua izan zen. Taldea ezaguna zen emanaldietan efektu berezi asko erabiltzen zituztelako, su artifizialak barne.

Sainz 2019ko irailaren 1ean hil zen, 1.000 laguneko entzuleriaren aurrean jotzen ari zela, Las Berlanasko musika jaialdi batean. Emanaldian erabilitako gailu pirotekniko bat lehertu zen haren ondoan. Gailu piroteknikoan erabilitako kartutxo akastun batek urdailean jo zuen.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak musikan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cassandra Wilson

**Cassandra Wilson** (Jackson, Misisipi, AEB, 1955eko abenduaren 4a) estatubatuar jazz abeslaria da eta laurogeita hamarreko hamarkadan emakumezko jazzaren lehen ahotsetako bat bilakatu zen. Fusioa da bere estiloa.

## Bizitza 
Bederatzi urterekin hasi zen pianoa eta gitarra jotzen.

### Lan ibilbidea 
Hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean abesten hasi zen, material sorta zabala interpretatuz. New Orleansen urtebete eman ondoren, Wilson New Yorkera joan zen 1982 urtean, eta Dave Hollandekin eta Abbey Lincolnekin hasi zen lanean. Steve Coleman ezagutu ostean, M-Base Collectiveko abeslari nagusia bilakatu zen. Free funk taldeetan abeslari batentzat benetan lekurik ez bazegoen ere, ahal zuen neurrian lan ona egin zuen. New Air-ekin egin zuen lan eta 1985 urtean grabatu zuen bere lehen diskoa lider gisa. Estandarrak protagonista zituen bere hirugarren grabaziora heltzean, Betty Carter-en antzeko soinua zuen. Oihartzun handi bako diskoen ostean, Cassandrak norabidea aldatu zuen eta Blue Note Records diskoetxerako blusistikoa zen ''Blue Light 'Til Dawn* izeneko programa akustikoa interpretatu zuen. Wilsonek bere estiloa topatu zuen lan horren arrastoari jarraituz, fusio guztiz sortzaileko musika interpretatzen jarraitu zuen, jazza, bluesa, countrya eta folk musikaren artean, eta hip hoparen tekniketara hurbiltzera ere heldu zen 2006ko *Thunderbird* lanean.

## Diskografia 
### Lider gisa 
*(Kritikak funtsezkotzat jotzen ditu letra lodiz nabarmendutako erreferentziak)''

**Bildumak**

### Sidewoman edo kantari gonbidatu gisa 
(oro har, gai baterako edo birako)

### Lan bereziak 
### Soundtrackak 
(Erabilgarri dauden izenak dagoeneko idatzi dira)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hassan Ali Mansur

**Hassan Ali Mansur** (Teheran, 1923ko apirilaren 13a – *ibidem*, 1965eko urtarrilaren 26a) irandar politikaria izan zen, Irango lehen ministroa 1964tik hil zen arte.

Ali Mansur lehen ministroaren semea izan zen. Teherango Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan ikasi zuen eta Zientzia Politikoetan graduatu zen. Kanpo arazoetako ministerioan sartu zen eta Iranek Alemanian eta Frantzian dituen enbaxadetan egon zen. 1950eko hamarkadan lehen ministroaren bulegoko buru izendatu zuten, eta 1957an Manouchehr Eghbal lehen ministroak Ekonomia Kontseiluko buru eta lehen ministrorde izendatu zuen.

1962an parlamentuko kide hautatu zuten eta Iran Novin alderdia sortu zuen. Mohammad Reza Pahlavik 1964an izendatu zuen lehen ministro, Iraultza Zuriaren garaian. Novin alderdiko gazteak gobernuan sartu zituen eta estatubatuarren aldeko politika jarraitu zuen. Ruhola Khomeini aiatolaren erasoak jaso zituen, eta honek Turkiara erbesteratu behar izan zuen.

Mansur 1965eko urtarrilean hil zuten, parlamentura zihoala. Islamista baten tiroak jaso zituen eta bost egun geroago hil zen ospitalean. Hiltzailea eta bere konplizeak exekutatu egin zituzten.
Caher uhartea

**Caher uhartea**, , Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen populaturik gabeko uharte bat da, Mayo konderrian.

Clare uhartea eta Inishturk uhartearen artean dago.
Sofia Gerhardt

**Sofia ter Reegen**, lehen ezkontzan **Gerhardt** eta bigarren ezkontzan **Rost** (; Groningen, 1813ko martxoaren 16a – San Petersburgo, 1887ko martxoaren 4agreg./otsailaren 20ajul.) herbeheretar-errusiar enpresaburua izan zen, San Petersburgoko parke zoologikoa sortu zuena.

## Bizitza 
thumb|San Petersburgoko parke zoologikoaren iragarkia (1874).
Sofia ter Reegen 1813an jaio zen Groningen hirian, non bere gurasoak merkataritzan aritzen ziren. Animalia-biltegi txiki bat antolatu ondoren, Errusiako Inperiora joan zen 1842an eta hiriz hiri bidaiatzen hasi zen, animaliak erakusten eta nonahi arrakasta lortzen. Varsovia, Kiev eta beste hiri handi batzuk bisitatu ondoren, Odesara etorri zen. 1848an, Julius Gerhardt zoologoarekin ezkondu zen, eta ondoren beste 15 urte eman zituen hiriz hiri ibiliz, bere bilduma etengabe hobetuz.

Sofia Rost 1887an hil zen San Petersburgon, eta Vyborgskoie hilerri katolikoan lurperatu zuten.

Ernst Rostek hamarkada bat baino gehiagoz jarraitu zuen zoologikoan, baina 1898an erretiratu zen. Enpresa pixkanaka gainbehera joan zen eta 1909an itxi egin zuten zoologikoa. 1910ean, S. N. Novikov errusiar aktore dramatiko eta antzerki-ekintzailea parkearen jabe bilakatu zen, eta Urriko Iraultzaren ondoren, boltxebikeek jabeei kendu zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Airstream

**Airstream** (1934an Los Angelesen sortua) karabanen diseinu- eta fabrikazio-enpresa bat da.

## Historia
1920an, Wally Byamek argitaratutako brikolaje-aldizkari batean atoi baten planoak agertu ziren. Hainbat irakurlek atoiaren funtzionamendu txarraren inguruan kexatu ostean, Byamek funtzionatuko zuen atoi bat egitea erabaki zuen. Zorua gurpilen parean jartzeko jaitsi zuen, eta sabaia igo. Hala, zutik egon zitekeen pertsona bat sartzen zen lehen atoia sortu zuen.

1929an, Byamek karabanen fabrikazioan jarri zuen arreta osoa, brikolaje aldizkaria alde batera utzita. Karabana bat eraiki zuen aluminio errematxatuarekin eta diseinu aerodinamikoarekin, eta, 1934an, Airstream izena jarri zion. 1930eko hamarkadako krisialdian, Airstream atoiak salbuespena izan ziren, bada, haien eskaria eskaintza baino handiagoa baitzen, nahiz eta prezio altua izan.

Bigarren Mundu Gerra iritsi zenean, negozioa gelditu egin zen, neurri batean Estatu Batuetako gobernuak aluminioa armak fabrikatzeko soilik erabiltzea erabaki zuelako.

Gerra garaian, Byamek hegazkin-fabrika batean lan egin zuen, eta handik ideia berriak lortu zituen bere karabanetarako. Gerra amaitu ondoren, Airstream berpiztu egin zen Jackson Centren, Ohion eta Santa Fe Springsen fabrika berriak sortuz. Airstream karabana amets amerikarraren ikurretako bat bihurtu zen 50-60ko hamarkadetan.

Byam 1962an hil zen, eta fundazio bat sortu zen Estatu Batuetan karabanen topaketak egiteko: Wally Byam Karabanen Nazioarteko Kluba.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Henrike IV (Shakespeare)

***Henrike IV.a*** (jatorrizkoa, ingelesez, *Henry IV.*) William Shakespeareren antzezlan historiko bat da. 

thumb|Txikipediarako sortutako ahozko laburpen bat
Giorgio Agamben

thumb|307x307px|Giorgio Agamben
Giorgio Agamben 1942ko apirilaren 22an jaio zen Erroman. Zuzenbidea eta filosofia ikasi zituen Erromako "La Sapienza" Unibertsitatean, eta berehala murgildu zen intelektualen ingurune aberats batean. 1960ko hamarkadan, Martin Heidegger-en seminario pribatuetan parte hartu zuen, eta horrek bere pentsamenduan eragin sakona izan zuen. Aldi berean, Italiako kultur giroko beste izen handiekin harreman estua izan zuen, hala nola Italo Calvino eta Pier Paolo Pasolinirekin. Azken honekin, gainera, “Il Vangelo secondo Matteo” film ezagunean parte hartu zuen apostolu baten rola jokatuz.

Agambenek pentsamendu filosofikoa, politika eta estetika modu berritzailean uztartu ditu, eta bere lanik ezagunena *Homo Sacer* seriea da. Serie horretan, Antzinako Erromako "homo sacer" figuraren bidez, estatuek boterea nola gauzatzen duten azaltzen du, bereziki norbanakoaren "bizitza biluziaren" (hau da, babesik gabeko bizitza hutsa) gaineko kontrolaz. Botere politiko modernoek ez dute soilik legeak edo indarkeria erabiltzen; gorputzen, osasunaren eta eguneroko bizitzaren gaineko esku-hartze zuzenak erabiltzen dituzte.

Beste lan esanguratsu bat *Lo abierto: el hombre y el animal* da, gizakiaren eta animalien arteko bereizketa historikoki nola eraiki den aztertzen duena. Liburu horretan, Agambenek galdetzen du zer den benetan "gizaki" izatea, eta zer (eta nork) geratzen den bereizketa horretatik kanpo. Halaber, *Profanaciones* izeneko liburuan, kultura garaikidearen joera sakralizatzaileaz hausnartzen du: nola bilakatzen diren profanoak ziren esperientziak —hala nola jolasa, artea edo denbora librea— sistemaren parte sakratu bihurtzen diren.

*El Reino y la Gloria* lanean, politika eta erlijioaren arteko harreman historikoa aztertzen du, liturgiak, gloria kontzeptua eta parlamentuen erritualak ardatz hartuta. Horren bidez, erakusten du boterea ez dela soilik administrazio kontu bat, baizik eta ikuskizun eta sinboloen bidez legitimazio bila dabilen egitura bat.

Agambenen pentsamendua ezinbestekoa da gaur egungo botere politikoaren, estatuko kontrol mekanismoen eta subjektuaren esperientziaren inguruan hausnartu nahi duen edonorentzat. Ez da erraza irakurtzen, baina irakurle eskatzaile eta jakin-mindunentzat aberasgarri bezain argigarria da.
Boule (ogia)

**Miche-a**, batzuetan **Boule** edo *pain de campagne* (euskaraz: ‘bola’ edo 'landa-ogia') esaten zaiona, Frantziako ogi tradizionalaren ogi biribila da. Miche hitzak bola handi zapalduaren forma biribila besterik ez du adierazten, baina ez du inolako elaborazio berezirik eskatzen. Tradizioz, baserriko ogia eta tradizionala da, gari- edo zekale-irinez egina, edo bien nahasketaz, eta ama orea eta okintzako legamia erabiltzen ditu, azukrerik eta gantzik gabe. 

Formari erreparatuta, miche-ek hobeto gordetzen dute hezetasuna, eta denbora gehiago behar izaten dute lehortzeko; beraz, ogi luzangek baino denbora gehiago irauten dute. Ohiko miche-ek kilogramo bateko pisua zuten, gutxi gorabehera, baina gaur egun 400 gramokoak dira, hau da, gutxieneko pisua.

Boule-a edo miche-a frantziarren lehentasunetan hirugarren postuan dago, "klasikoa" izeneko baguettearen eta "tradizioa" izeneko baguettearen atzean.

Boule ezagunena, seguruenik, Poilâne miche-a da, Poilâne familiak, 1932tik Parisen finkatutako artisau-okinen familia batek, kontu handiz aukeratutako osagaiekin egindako ogi-bola tradizionala. Poilâne mikeak ospe handia hartu zuen Frantzian 1970eko hamarkadan, kontsumitzaileak mami oso zuriko ogia, zaporegabeagoa, mespretxatzen hasi zirenean, eta garai bateko zaporeen gustua berreskuratu zen. mendean atzerrian zabaldu da bere ospea eta enpresak egunero banatzen ditu *micheak* munduko 20 herrialdetan, Estatu Batuetatik Japoniaraino, FedEx bidez.

Parisko bistroetan, nahiko ohikoa da iragarrita ikustea Poilâne tartineak (tostak), miche batetik moztutako xerra luzeak.

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nola oratu boule bat
*  Poilâne micheak egiteari buruzko bideoa
Buñuel eta Salomon erregearen mahaia

***Buñuel eta Salomon erregearen mahaia*** () 2001ean Carlos Saura zuzendari espainiarrak egin zuen filmaren izenburua da. Donostiako Nazioarteko Zinemaldian Urrezko Maskorrerako izendatu zuten. 2002ko Fantasporto sarietarako ere izendatu zuten.

## Argumentua 
Dalí, Lorca eta Buñuel dira filmeko protagonistak. 1920ko hamarkadako Toledon, lagun gazte batzuk (Luis Buñuel, Federico García Lorca eta Salvador Dalí) Salomon Erregearen Mahai misteriotsua non dagoen ikertzen ari dira. Aurkitzen duenak oraina, iragana eta etorkizuna ikusteko ahalmena izango du. Hiru lagunak azpijoko arriskutsu batean inplikatzen dira, baina adiskidetasunak aurkitzen dituzten oztopoak gainditzen lagunduko die.

## Aktoreak 
* El Gran Wyoming: Luis Buñuel, zaharra
* Pere Arquillué: Luis Buñuel
* Ernesto Alterio: Salvador Dalí
* Adrià Collado: Federico García Lorca
* Valeria Marini: Ana María de Zayas
* Amira Casar: Fátima
* Jean-Claude Carrière: David Goldman
* Juan Luis Galiardo: zinema kritikoa
* Armando De Razza: Abilio Avendaño
* Eusebio Lázaro: judu erraria

## Sariak 
* 2001eko Idazle Zinematografikoen Zirkuluaren domina
* Efektu berezi onenen Goya saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren zatia.
* :Filma IMDb webgunean.
* :Trailler ofiziala.