Urkabustaiz

**Urkabustaiz** Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Zuia-Gorbeialdeako kuadrillakoa. Arabaren ipar-mendebaldean dago, Gasteiztik 27 bat kilometrora, komunikazioen bidegurutze garrantzitsu batean. Herri txikiz osaturiko udalerria da, populazio gutxikoa eta nagusiki nekazaritzari lotutakoa.

Izarra da herriburua.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|250px|Urkabustaiz udalerriaren mapa
[ezkerrera|thumb|[Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Urkabustaiz)]]
Udalerria isurialde kantabriarraren eta mediterraneoaren mugan dago kokaturik, iparraldera begira, eta bi gune erabat ezberdin ditu. Alde batetik, hegoaldea eta erdialdea larrez eta basoz estalitako lautada bat da, muinotxoz jositakoa, 600-850 metroko garaieran dagoena; iparraldean, berriz, Altube ibaiak osatzen duen arroa dago, batez ere pagadiz estalia, 400 metroko garaiera inguruan. Bi alde hauek banatuz, oso aldapatsua den kare-harrizko aurrealde bat dago.

Udalerriak ez dauka mendi alturik, baina udalaren ipar-ekialdean Gorbeia mendia dago.

Kokagune geografiko berezia denez, bidegurutze historikoa izan zen, Leintzerako, Arabako Lautadarako, Urduñarako eta Miranda de Ebrorako bideak lotzen zituena. Gaur egun ere, Bizkaia eta Araba lotzen dituzten bide nagusiak igarotzen dira bertatik. Bilbo eta Miranda lotzen dituen trenbideak udalerria gurutzatzen du iparraldetik hegoaldera, eta geltokia dauka Izarran. AP-68 autopista ere udalerriaren ekialdetik igarotzen da, eta Bilbo eta Miranda lotzen ditu honek ere. Bestalde, udalerriaren ekialde horretan, baina Izarratik 2 kilometro ingurura, AP-68 eta Gasteizera doan N-622 autobidearen lotunea dago.

### Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: Zuia eta Amurrio.
* Hegoaldean: Kuartango.
* Ekialdean: Zuia.
* Mendebaldean: Amurrio eta Urduña.

## Historia 
ko pasartea: In Quartango, XII regas: In **Urca**, octo regas. Boara (Bocara c marratua), una rega. Irzu, una rega. Revendeca, una rega. Olhaerrea, una rega. Bardahuri, una rega.  Alfoze de Fornello, XX ...	]]
Urkabustaiz izena *Urkaerria* eta *Bustaiz* antzinako izenek konposatua da. Urkaerriak Goiuri-Ondona, Oiardo, Uzkio eta Untza-Apregindana kontzejuak biltzen zituen. Bustaizek, berriz, Beluntza eta Izarra.

Urka aipatua agertzen da Donemiliagako goldean: ***Urca***. (1025).

Gero beste hainbat aldaera ere topatu dira dokumentu zaharretan: *Urcabustaiz* (1463), *Urcavuscas*, (1475); *Vrcabuztayz*, (1483); *Hurcabustaiz*, (1501); *Vrcabustaez*, (1514); *Hurcabuiz* (sic), (1520);  *Vrcabustaiz*, (XVIII. mendean);  *Urcabustaiz*, (1849).

## Banaketa administratiboa 
Udalerria hamar kontzejuz osatua dago (kontzeju horietako batzuek herri bat baino gehiago dute):
* Abezia
* Abornikano
* Beluntza
* Goiuri-Ondona
* Inoso
* **Izarra** (udalburua)
* Larrazketa
* Oiardo
* Untza-Apregindana
* Uzkio

## Demografia 
Lehen sektoreari oso lotuta dagoen udalerria izanik, Urkabustaizek populazioa galdu zuen etengabe XX. mendearen bigarren erdian, bertakoak hirira joatearen ondorioz. XXI. mendean, berriz, populazioaren biziberritzea gertatu da, komunikazio bideak hobetzean hiriko jende asko bertaratu baita.

## Politika 
[thumb|eskuinera|Urkabustaizko udaletxea, [Izarra (Urkabustaiz)|Izarran]]

### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Urkabustaizko azken alkateak:

## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:

## Euskara 
2016an Urkabustaizko biztanleen artean %48,3 euskaldunak ziren.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|Izarra erreka, Izarra auzoaren gertu.
* Goiuriko ur-jauzia.
* Gibijoko mendilerroa.
* Urkabustaizko erromanikoa; ikusgarriena Beluntzako San Petri eliza da, XIII. mendekoa.
* San Pedro mendia, gerra zibilaren lubakiak aurkitzen diren tokian.

## Urkabustaiztar ezagunak 
* Martin Alonso Sarria abeziarra, politikari eta historialaria (?-1642).
* Antonio Ortiz de Urbina abeziarra, apaiza, idazle eta antropologoa (1934-2001).
* Galo Martinez de la Pera izarrarra, idazlea (1945-).
* Zigor Enbeita abornikanoarra, bertsolaria (1971-).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Gorbeialdea

## Kanpo estekak 
*  Urkabustaizko Udalaren webgunea
*  Urkabustaiz Zuiako Kuadrillako webgunean
*  Urkabustaizi buruzko artikulua Sareko Argian
*  Urkabustaiz Auñamendi entziklopedian
* Urkabustaiz "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).