Amurrio

**Amurrio** Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Aiaraldea kuadrillakoa, Bizkaiarekiko mugakidea. Araban populazio handiena dutenen artean hirugarrena da (Gasteizen eta Laudioren ondoren), eta Aiaraldean bigarrena (Laudioren ondoren),  biztanle baitzituen . urtean. Izen bereko herria da udalerriko herriburua, Gasteiztik 40 bat kilometro ipar-mendebaldera dago, eta Bilbotik 30 bat kilometro hegoaldera.

## Geografia 
[thumb | ezkerrera | [Delikako ur-jauzian, Nerbioi ibaiak Kuartangoko lurretatik Amurriokoetara jauzi egiten du; Amurrioko Delika herrira, zehazki.]]

## Ingurune naturala eta klima 
Amurrio Nerbioi ibaiaren haranean dago. Ibai horrek Amurrioko  lurrak  hegoaldetik  iparraldera  zeharkatzen  ditu, inguruan  mendixka  leunak  dituela. Paisaia eta landa ingurune horrek lotura estua du, bestalde, industriarekin, fabrika eta lantegietan aritzen baita biztanleen %&nbsp;60. Aldaiturriaga eta Saratxo izeneko industrialdeek, trenbidearen eta errepidearen ondoan egonik, horretarako lur eta ekipamendu egokiak eskaintzen dituzte.

Amurrio Euskal Herriko kantauriar isurialdean eta itsas mailatik 219 metro gorago dagoenez, klima ozeanikoa du, hau da, klima hezea eta epela, euria urte osoan banatuta izanik. Tenperaturak neurritsuak dira: minimoak 8-10 Celsius gradu ingurukoak izaten dira; eta maximoak 20-22 ingurukoak.

[thumb | ezkerrera | [Delikako arroila.]]

### Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: Aiara eta Orozko (Bizkaia).
* Ekialdean: Orozko (Bizkaia), Zuia eta Urkabustaiz.
* Hegoaldean: Urduña (Bizkaia), Junta de Villalba de Losa (Burgos), Berberana (Burgos), Kuartango eta Urkabustaiz.
* Mendebaldean: Urduña (Bizkaia) eta Aiara.

## Historia 
thumb | Amurrioko erreformatorio zaharra. Museo Etnografikoaren egoitza bihurtzeko asmoa dago.

Amurrioko lurretan aurkitutako giza aztarnarik zaharrenak Brontze Arokoak dira. Izan ere, aldi hartakoak dira Erretes Tudelan eta Okondon topatutako geldikinak. Gero, Burdin Aroko aztarnak ere badira, Babioko eta Peregañako gailurretan.

Erromatarrek adierazi zutenez, karistiarren eta autrigoien artean kokatuta zegoen Aiara lurraldea (eta bertan, Amurrio). Erromatarren aztarnak daude Alorian, Delikan, Artomañan eta Amurrio herrigunean bertan.

### Azpiegiturak 
Herrian, Euskal herriko zeramika biltzen eta erakusten duen Felix Murga Museo Etnografikoa dago. Kultur-etxea Ugarte dorretxean dago.

### Ondarea 
[thumb | eskuinera | [Mariaka dorretxea.]]

[thumb | eskuinera | [Ugarte dorretxea (Amurrio)|Ugarte dorretxea, gaur egun Amurrioko kultura etxea.]]

* Andra Maria eliza, Amurrion. XII-XVI. mende bitartekoa.
* Artomaña dorretxea
* Mariaka dorretxea
* Ugarte dorretxea
* Larrako jauregia, Lezaman. 1640an eraikia.
* Landako baserria, Lezaman.
* Iruaritz baserria, Lezaman.
* Elexazar, erromatar garaiko aztarnategia.

### Jaiak 
* Abuztuaren 15ean, Ama Birjinaren Jasokundearen eguna.
* Abuztuaren 16an, San Roke.
* Urtarrilaren 17an, San Anton.
* Urriaren 28an, San Simon eta San Judas.
* Maiatzaren 9an, *Las Entradillas*en dantza.

## Ekonomia 
Amurrio Arabako Txakolinaren ekoizle nagusia da.

## Amurrioar ospetsuak 
* Jesus Galindez (1915-1956), zuzenbide-irakaslea, idazlea eta EAJko politikaria.
* Jesus Etxebarria (1916-2009), eskultorea.
* Federico Barrenengoa (1916-2005), irakaslea, filosofoa eta ohorezko euskaltzaina.
* Sabino Cuadra (1949-), Amaiurreko legebiltzarkide ohia Espainiako kongresuan.
* Santiago Abascal (1949-2017), Voxeko politikaria.
* Xabier Aspuru (1951-), irakaslea eta Aralar alderdiko politikaria.
* Zigor Urrutia Revuelta (Bilbo, 1971-), Amurrion bizi den argazkilari eta diseinatzailea.
* Inma Shara (1972-), orkestra-zuzendaria.
* Leyre Berrocal (1973-), aktorea. Bilbon jaioa, Amurrion hazi zen.
* Alfredo Remirez (1980-), Twitterreko txiolari eta euskal presoen aldeko ekintzailea.
* Eli Pinedo (1981-), eskubaloi jokalari profesionala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Aiaraldea
* Iguarrako
* Zaraobe

## Kanpo estekak 
* Amurrioko Udalaren webgunea.
* Aiarako Kuadrillako turismo bulegoaren webgunea.
* Amurriori buruzko informazioa, Eusko Jaurlaritzaren *euskadi.net* webgunean.
*  «Amurrio», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.