open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sagastitarrak

***Sagastitarrak** Txalo Produkzioak 2022an* ekoitzi zuen antzezlana da. Arriaga Antzokiaren laguntzarekin produzitu zuten, Koldo Olabarrik, Ainhoa Etxebarriak eta Joseba Apaolazak osatu zuten antzezlaneko aktore taldea, eta Begoña Bilbao konpainiako kidea arduratu zen zuzendaritzaz. 

*Sagastitarrak* antzezlana katalanezko *Els Brugarol* antzezlanaren egokitzapena da, komedia hori Ramon Madaulak idatzi zuen.

## Sinopsia 
Goi burgesiako familia bat dira sagastitarrak, eta ez da giro haienean, Ane alabak hartu duen erabaki berriarekin. Ekintzaile feminista da hura, eta umetatik jarri zioten abizenen hurrenkera auzitan jartzen hasi da. Ohikoena denez, aitarena darama aurrena eta amarena bigarrena, eta hori aldatu nahi du orain. «Patriarkatua ez dugu amaituko mundura ekarri gaituen amaren abizena hartzen ez dugun bitartean»..

Bi alderdi ideologiko daude antzezlanean. Oro har, mundua ulertzeko bi era ezberdinek talka egiten dute: aita kontserbadorea da, tradizionalagoa, eta alaba eta suhia, berriz, ideologikoki ezkertiarragoak dira, antisistemagoak eta alternatiboagoak.

Trama berdina da katalanez dagoen jatorrizko bertsioan (*Els Brugarol*) eta euskarazkoan, baina euskarara pasatzerakoan zenbait ezaugarri egokitu behar izan zituzten. Enpresaren izena, enpresaren jarduera mota, pertsonaien izen-deiturak eta zuhaitz genealogikoa euskal mundura moldatu behar izan dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Criquielion

**Claude Criquielion** (Lessines, Hainaut, 1957ko urtarrilaren 11a - Aalst, 2015eko otsailaren 18a), *"Claudy"* edo *"Crique"* goitizenekin ezaguna, belgiar txirrindularia izan zen, profesionala 1979tik 1991ra, denbora honetan 57 garaipen eskuratu zituelarik.

## Biografia
Txirrindulari balioaniztuna zen, edozein motatako probetan bere burua defendatzeko gai, bai egun bateko Klasikoetan, bai etapakako Itzuli handietan.

1980ko hamarkadan nabarmendu zen Ardenetako klasikoetan. Birritan irabazi zuen La Flèche Wallonne, 1985ean eta 1989an eta zenbait aldiz podiumean amaitu zen. Horretaz gain 1982ko Flèche Brabançonne, 1983ko Donostia Klasikoa eta 1987ko Flandriako Tourra ere poltsikoratu zuen.  

Palmareseko garaipenik nabarmenena 1984ko Munduko txapelketa izan zen. Lau urte geroago, 1988an, garaipen hau errepikatzeko aukera paregabea izan zuen, baina sprintean Steve Bauerrek bidea itxi zion eta honen ondorioz Criquielion erori zen. Geroago Bauer deskalifikatua izan zen eta urrezko domina Maurizio Fondriest italiar gaztearen eskuetan amaitu zen.

Itzuli handietako emaitzarik onenak, 1980ko Vueltako 3. postua, 1986ko Tourreko 5.a eta 1989ko Giroko 7.a izan ziren.

Kirol ibilbideko amaieran, txirrindularitza lasterketa bati izena eman zion, Criquielion Sari Nagusiari hain zuzen, UCI Europe Tourreko 1.2. mailako proba dena. Lasterketa hau maiatzean jokatzen da eta Claude zuzendaria izan zen.

2000tik 2004ra Lotto–Soudal tadeko kirol zuzendari lanetan aritu zen.

2015eko otsailaren 15eko gauean, Criquielionek Istripu zerebrobaskularra izan zuen eta ospitaleratua izan zen, oso egoera larrian. Hiru egun beranduago hil zen, Aalsteko erietxean.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
X: ez zen jokatu

## Taldeak 
* Wickes-Splendor (1982)
* Euro Shop (1983)
* Splendor (1984)
* Hitachi (1985-1989)
* Lotto (1990-1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Claude Criquielionen fitxa (sitiodeciclismo.net)
Iñaki Varona Urbina

**Iñaki Varona Urbina** (Gasteiz, Araba, ) irakasle eta mendizale euskaltzalea da.

Lan Harreman eta Giza Baliabideetako ikasketak bukatuta, 1994an, IKAn – Nafarroako eta Arabako hainbat euskaltegik osatutako koordinakundean ekin zion bere jarduera profesionalari. Geroztik, Gasteizko euskarazko kultur bizitzan aktiboki parte hartzen du. Hala Bedi Irratian  kolaboratzaile izan zen Iñaki Lazkanorekin batera *Zebrabidea* asteroko magazinean. Pyrenaica aldizkariko hainbat artikuluren egilea da eta Ahotsak proiektuan parte hartu du. Bere interesguneak  izan dira euskaraz zabaltzea Vasco-Navarro trenaren historia herrikoia eta etnografikoa, zein bidezidor historikoei buruzko ikerketa euskaraz zabaltzea.

## Euskara irakasle 
1994tik IKA euskaltegietan garatzen du bere jarduera profesionala hainbat jardueratan. Besteak beste, didaktikako buru gisa ibili da. Horrez gain, "Araban bai, baina" lehiaketaren sustatzaile nagusia izan da. Lehiaketa honen helburua da parte-hartzaileek -taldeka- Arabako hainbat tokitan ateratako argazkien kokapena identifikatu behar duten.  

Karmele Oria Murgialdairekin batera, IVAPek eta IKA euskaltegiek argitaratutako "*Trebakuntzako ariketa-liburua*" ikasmaterialaren egilea da.

## Vasco-navarro trenaren burdinbide zaharra 
Mendiarekiko eta istorio txikiekiko zaletasunetik abiatuta, 2006an "Vasco-Navarro trenaren burdinbide zaharra" hitzaldia prestatu zuen. Trenaren burdinbide zaharra Bergaratik Lizarraraino 44 urtez ibili zen, eta "mendizale trena" ere esaten zitzaion. Gaur egun, tren honen ibilbide zaharra bizikletaz edo oinez egiteko etapetan prestatuta dago (Wikiloc).

## Mendi federazioa eta Pyrenaica aldizkaria 
2006tik bidezidor teknikaria da, eta garai hartako Euskal Mendi Federazioko zuzendaritza-batzordearekin lankidetzan lanean ibili zen bidezidor historikoen proiektuak garatzen aritu zen. 2016an Pyrenaica aldizkariarekin kolaboratzen hasi zen eta 1936ko Gerra Zibilean euskal frontean oinarritutako mendizale ibilbideei buruzko artikuluak idatzi zituen.
* Irrintzi bat entzun da... Gerra zibila: Arabako frontean barna. Bidexka honek batailako fronteko mugarri garrantzitsuenak zeharkatzen ditu, Arabako Untzagatik Otxandioraino.

* Irrintzi bat entzun da... Gerra zibila: Arabako frontean barna. Ibilbide honen bigarren zatia, Otxandion hasten da eta Elgetan amaitzen da.

*Arabako mendialdeko gordelekuak, Isaac Puenteren ibilbide historikoa. Bidezidor biribil hau, Arabako Maeztu herritik abiatuta, igarotzen da Isaac Puente mediku eta mendizale ezagunak 1936ko irailean bere azken orduak ezkutatuta eman zituen lekuetatik, Pancorbo inguruan harrapatu eta exekutatu aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vasco-Navarro trena: burdinbide zaharra” hitzaldia eskainiko du Astrabuduan Iñaki Varona historiagileak - Hiruka.eus (2006-05-05)
* Iñaki Varona, experto en el 'trenico' y profesor de euskera, contará hoy infinidad de detalles y anécdotas - Diario Vasco (2015-11-26)
* Mendi Festibala: El Vasconavarro, el tren montañero (Iñaki Varona). Halabedi.eus
* Gasteizko Euskararen Ahotsak - Ahotsak.eus
* Araban da, baina - Alea.eus
Leopoldina Núñez Lacret

**Leopoldina Núñez Lacret** (Santiago, Kuba, 1918ko azaroaren 1a &ndash; Habana, Kuba, 2001eko abuztuaren 2a) kubatar irakaslea, musikagilea, rapzalea eta gitarrista izan zen.

## Biografia 
Santiago de Cuban jaio zen, Ekialdeko antzinako probintzian, 1918ko azaroaren 1ean. Gitarra-ikasketak Roberto de Moyarekin hasi zituen, piano-ikasketak Santiagon hasi zituen Ibarra ahizpekin, La Habanako Udal Kontserbatorioan jarraitu zuen Clara Romerorekin; Juan Antonio Mercadalen ikasgaiak hartu zituen, eta Zoila Gálvez sopranoaren kantu-ikaslea izan zen, "Academia de Farellarra" delakoan egindako ikasketak.

## Lanak 
## Erreferentziak
## Bibliografia 
* Nuñez, Leopoldina (1979): *Breve tratado de armonía aplicada a la guitarra*. La Habana/ *Gitarrari aplikatutako harmoniari buruzko tratatu laburra*. Habana: EGREM, 1979.
* Nuñez, Leopoldina; eta Nicola, Isaac (1982): *Guitarra*. Habana: Herria eta Hezkuntza, 1982.

## Kanpo estekak
Tardo

**Tardo** izaki imagionario bat da, Galiziako mitologiaren pate, gaueko amesgaiztoen erantzuletzat jotzen duena.

Transno mota bat da, bertsio batzuen arabera, iletsua eta berdea da.

## Tardoa herri-kulturan 
Calvos de Randíngo udalean pertsonaia horri buruzko legendaren bat dago jasota.

Eliseo Alonsoren *A rúa do noxo* eleberrian, protagonistetako batek dio, mozkortuta dagoenean, berarekin batera bezatutako tardo bat duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cyrille Fancello

**Cyrille Fancello** (Marseilla, 1964ko azaroaren 9a) Frantziako txirrindulari ohia da. Bidasoako Itzuliko etapa bat irabazi zuen 1987. urtean eta bigarren sailkatu zen. Hurrengo urtean, profesionaletara pasa zen.

## Palmaresa 
**1986**
* Tour de Namurreko etapa bat
**1987**
* Santikutz Klasika
* 2. Bidasoako Itzulian

## Kanpo estekak
Tommaso Tittoni

**Tommaso Tittoni** (Erroma, 1855eko azaroaren 16a - *ibidem*, 1931ko otsailaren 7a) italiar diplomazialari eta politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1915eko martxoan.

Erromako zinegotzia izan zen Diputatuen Ganberako kide hautatu aurretik. 1897an dimisioa eman zuen, Perugiako eta Napoliko prefektu izendatua izateko. 1902an Senatuan sartu zen. Politikoki eskuin historikoaren kide izan zen

Giovanni Giolittik Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuen 1903an eta Austria-Hungariarekiko eta Frantziarekiko harremanak hobetzeaz arduratu zen. Lehen ministro kargua bete zuen Giolittik 1915eko martxoaren 15ean dimisioa eman ondoren. Martxoaren 28an Alessandro Fortisi utzi zion postua eta Kanpo Arazoetako ministro karguan jarraitu zuen. Londresen eta Parisen enbaxadore ere izan zen.

Lehen Mundu Gerran neutraltasun italiarraren aldekoa izan zen. Berriz ere kanpo ministro 1919an Parisko Bake Biltzarran parte hartu zuen. 1909tik 1929ra Senatuko presidentea izan zen.

1922ko Erromako Martxaren ondoren, Benito Mussoliniren alde egin zuen. 1929tik 1930era Erromako Errege Akademiako buru izan zen.
Shahjalal Nazioarteko Aireportua

**Shahjalal Nazioarteko Aireportua** (: Hozrot Shahjalal Antôrjatik Bimanbôndôr) (: Bangladeshko nazioarteko aireportu nagusia da. Kurmitolan dago, Dhaka hiriburuaren iparraldean, hiriburuko hirigunetik 17 kilometrora. 

## Erabilpena 
Bangladeshko Aire Armadaren base eta aireportu nagusia ere bada. Lehen, Dakhako Nazioarteko Aireportua eta, geroago, Zia Nazioarteko Aireportua izenak izan zituen, Shah Jalalen omenez izendatu baino lehen, Bangladesheko santu estimatuenetako bat, sufismoaren ordezkari bat.

Shahjalal aireportua da Biman Bangladesh Airlines aire-konpainia nazionalaren zentro nagusia. Gainera, Bangladesheko aire-konpainia pribatu gehienen gune nagusia da, Regent Airways, Novoair eta US-Bangla Airlines barne. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moura

**Moura** izenak hainbat adiera du:

## Mitologia 
* **Moura**, portugaldar eta galiziar mitologiako izakia.

## Toponimoak 
* **Moura**, Portugalgo hiria.
2022ko Europako lehortea

**2022ko udan**, Europako zati batzuetan lehorte gogorrak izan ziren, urte bereko bero-boladek hauspotua. Abuztuaren 9an, Europako Batzordeko goi-mailako ikertzaile batek esan zuen Europako urterik okerrena zela 500 urtean. Lehortearen Mundu Behatokiaren txosten batek berretsi zuen.

## Frantzia 
Frantziako leku batzuetan lehorte nabarmena izan dute. Herrialdearen bi heren krisi-alertan sartu ziren. Jakinarazi zutenez, herrialdea kolpatu zuten bero-bolada historikoek eragina izan zuten. Uztaila izan zen Frantziako hilik lehorrena 60 urtez. Abuztuan, 100 herrixka geratu ziren edateko urik gabe. Uraren erabilera mugatua izan zen Frantziako metropoli-departamentu gehienetan. Frantziako lehen ministro Élisabeth Bornek "historiako lehorte okerrena" deitu zion. Abuztuaren 5ean, ministroen arteko krisi-unitate baten sorrera iragarri zuen.

Arto-uzta nazionala 2021etik %18,5 beherakoa izatea espero zen. Esne eskasia etortzea espero da. Gatzagek, aldiz, tenperatura beroei etekina atera diete.

Fitxategi:Leysse_à_sec_à_l'entrée_de_Chambéry_(sécheresse_juillet_2022)_1.JPG|Leysse lehortu zen Chambéryko sarreran 2022ko uztailaren 28an.
Fitxategi:Sécheresse_2022_Haut-Jura.jpg|Zuhaitz lehorrak Juran
Huveaune Aubagne dry bed.jpg|Huveaune ibaia lehor, Aubagnen.

## Alemania 
Rhin ibaiaren ur-maila hainbeste jaitsi zen, ezen itsas garraioa kaltetu egin baitzen.

Nahe Rhein Mündung Niedrigwasser 2022 02.jpg|Rhin ibaia.
Rhine River in August 2022 ESA24407722.jpeg|Rhin ibaia Koloniatik igarotzen, 2022ko abuztuan.

## Italia 
2022ko uztailean larrialdi-egoera deklaratu zen. Lehortearen erruz dozenaka behi hil ziren. Italiako iparraldean Po bezalako ibai garrantzitsuak lehortu ziren.

## Serbia 
Danubio ibaiaren ur-maila apalak dozenaka gerraontzi alemaniarren hondakinak erakutsi zituen, hondoratu zirenak 1944an sobietarren bidea blokeatzeko. Hondoratzeek munizioz eta lehergarriz beteta jarraitzen dute, eta arriskutsuak dira segurtasunerako.

## Espainia eta Portugal 
Iberiar Penintsulak lehorte larria jasan zuen. Ur-eskasia nagusitu zen Espainian, eta, beraz, arrazionalizazioa ezarri zen. Portugalek ere lehorte-krisia adierazi zuen.

## Erresuma Batua 
2022ko uztaila Ingalaterrako uztailik lehorrena izan zen 1935az geroztik. Sky Newsen arabera, zazpi konderritik batean, uztailik lehorrena izan zen 1836an erregistroak hasi zirenetik. Ondorioz, Ingalaterrako hego-ekialdeko toki batzuetan etxetik kanpo ura erabiltzeko debekuak eman ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoila Gálvez

**Josefina Zoila Gálvez Pérez**, artistikoki **Zoila Gálvez** (Guanajay, Kuba, 1899ko martxoaren 19a &ndash; Habana, Kuba, 1985eko azaroaren 26a), pedagogo musikala eta sopranoa izan zen, arrakasta izan zuen Kubako lehen abeslari liriko beltza.

## Biografia 
Umetan hasi zen musika ikasten Kuban maisu italiarrekin. Habanako Hubert de Blanck Kontserbatorioan jarraitu zituen ikasketak. Amaitzean, Italiara joan zen, eta lau urte eman zituen kantu-ikasketak egiten, Erromako Santa Zezilia Akademian eta Bartzelonan. Besteak beste, Giacomo Marino eta Francisco Viñas tenore espainiarra izan zituen kantuan. 

### Abeslari lana 
Italian —Milanen— egin zuen lehen interpretazio publikoa. 1920. urtetik aurrera hasi zen bere karrera artistikoa: 1922an Kuban debutatu zuen Habanako Orkestra Sinfonikoarekin, Erroman 1924an Giuseppe Verdiren *Rigoleto*  lanarekin eta 1925ean Parisen Pleyel Aretoan.  Hasieran, ordea, larruazalaren koloreari buruzko aurreiritziek eragotzi egin zuten hura ezagutzea. 1950. urtera arte itxaron behar izan zen New Yorkeko The Town Hall-en lehen arrakasta lortzeko. Urte batzuk geroago, beste arrakasta batekin egin zuen topo Carnegie Hall-en, Borislav Bazala maisuarekin pianoan, eta horrek behin betiko zabaldu zizkion ateak Estatu Batuetan.

### Irakasle lana 
Kantu-irakaslea izan zen Habanako Amadeo Roldán Kontserbatorioan, Guiñol Antzoki Nazionalean eta antzezpen dramatikoko beste konpainia batzuetan, hala nola Holguín Taldean edo Habanako Antzerki Musikaleko Taldean. 

Zoila Gálvez, besteak beste, Leopoldina Núñez Lacret musikagile, rapazle eta gitarra-jolearen irakaslea izan zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidronimo

**Hidronimo** bat (grekozko ὕδωρ *hydor*, 'ura', eta *ōnoma*, 'izena') ur-masa bat izendatzeko berezko izena da. **Hidronimia** hidronimoen azterketa da, baita ur-masek beren izena nola hartzen duten eta historian zehar nola transmititzen diren ere.

Ibaien izenak hizkuntza aldaketari erresistentzia dioten hitzak dira. Alde horretatik, forma linguistiko gisa, hidronimoak oso forma kontserbadoretzat hartzen dira, eta, eskuarki, beste batzuk kokaleku batean ordezten dituzten herriek baliabide hidrikoei emandako izena gordetzen dute (adibidez, Guadiana, jatorriz, *Anas* ibaia izan zen, arabiarrek *wadi ana*, 'Anas iaia', eta hispanoerromatarrek erabilitako izena gorde zuten; ondoren, kristauak hartu zituzten eta Al-Andaluseko forma mantendu zuten, Guadiana.

Paleohizkuntzalariek asko estimatzen dute antzinako hidronimo horien iraupena, baliabide handia baita desagertutako hizkuntzak, haien hedapenak edo balizko migrazio-ibilbideak berreraikitzeko.

Hizkuntza indoeuroparren artean, hizkuntza desberdinetatik datozen hidronimoak berdinak dira. Danubio, Dnieper, Dniester, Don eta Donets ibaiek protoindoeuropar erroa dute *danu-, (IEW 175), 'ibaia, ura' esanahia duena. Toponimo horiek antzinako osetierari edo eszitierari egozten zaizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleg Rodionov

**Oleg Rodionov** (; Mosku, 1983ko maiatzaren 23a) errusiar txirrindulari ohia da. 2002ean, Bidasoko Itzulia irabazi zuen eta profesionaletara pasa zen.

## Palmaresa 
**2002**
* Bidasoko Itzulia

## Taldeak 
* Itera (2002)
* Lokomotiv (2003-2004)

## Kanpo estekak
Frédéric Guédon

**Frédéric Guédon** (Bordele, 1962ko uztailaren 12a) frantziar txirrindulari ohia da. 1987. urtean, Bidasoko Itzulia irabazi egin zuen eta,  hurrengo urtean, profesionaletara pasa zen.

## Palmaresa
**1985**
* 3. Euskal Herriko Itzulia (lasterketa amateurra)n
**1987**
* Bidasoko Itzulia
* 2. Santikutz Klasikan
* 4. Nafarroako Itzulian

## Kanpo estekak
Frederick Howard

**Frederick Howard** (Castillo Howard, 1748ko maiatzaren 28a – Howard gaztelua, 1825eko irailaren 4a), Carlisleko bosgarren kondea, politikari, diplomazialaria eta idazle britainiarra da.

## Biografia 
Lord Byron-en tutore eta aita, Lorden Ganberan sartu zen 1769an eta alferrik saiatu zen Ingalaterra eta AEBen arteko adiskidetzea (1778).

Irlandako lehendakariordeak (1780-1782) parte-hartze aktiboa izan zuen 1787-1792 bitarteko parlamentuko eztabaidetan.

## Lanak 
* *Poemak*, 1773
* The ''Father's Revenge*, tragedia bost ekitalditan, 1783
* To Sir *J*. Reynolds, bertsoak, 1790
* Letter to Earl FitzWilliam, 1795
* The Crisis, 1798
* *Unite or Fall*, 1798
* The *Stepmother*, tragedia, 1800
* The Tragedies and Poems of Frederick, Earl of Carlisle, 1801
* Verses on the Death on Lord Nelson, 1806
* *Thoughts on the present Condition of the Stage*, 1808
* Nahastea, 1820

## Bibliografia 
* Dezobry et Bachelet, *Dictionnaire de biographie'', t.1, Ch.Delagrave, 1876, 463. or. 
* George Fisher Russell Barker, Howard, Frederick, in Dictionary of National Biography, 28, 1891, 14-17 or.

## Kanpo estekak
Jens Zemke

**Jens Zemke** (Wiesbaden, 1966ko urriaren 17a) alemaniar txirrindulari ohia da. 1990eko Bidasoko Itzulian hirugarren sailkatu zen eta profesionaletara pasa zen. Bora-Hansgrohe taldeko zuzendaria da gaur egun.

## Palmaresa 
**1990**
* 3. Bidasoko Itzulian
**1992**
* Bavariako Itzuliko etapa bat
**1993**
* 2. Bavariako Itzulian
**1994**
* Bavariako Itzuliko etapa bat
* 3. Vaucluseko Tourrean
**1995**
* 5. Haut-Varko Tourrean
**1999**
* Hessengo Itzulia eta etapa bat

## Kanpo estekak
Nabia (jainkosa)

**Nabia** edo **Navia** lusitaniar-galeziar jainkosa ezagunenetako bat da. Hogei bat epigrafe aurkitu dira bere gurtza dokumentatzeko, galeziarrak eta lusitaniarrak biltzen zituen eremuan.

## Historia eta ezaugarriak 
Nabia ibaien eta uraren jainkosa zen mitologia galaikoan eta lusitanoan. Galiziako Navia eta Navea ibaiei eta Bragatik gertu dagoen Neiva ibaiari (Gallaeciako antzinako hiriburua) bere omenez izendatzen dira. Brakariarren artean bereziki gurtzen zuten Navia, Bragako Idoloaren Iturriaren (Bracara Augusta) eta Marecosen (Penafiel) aurkitu diren hizkuntza zeltiko eta latinezko inskripzio epigrafikoek egiaztatzen duten bezala.

Interpretazio nagusiak ibai/ur izaera aldezten du Naviarentzat, baina interpretazio hori hidronimo modernoetan oinarrituko litzateke, hala nola Navia, Navea, edo antzinako *Nabalia* (Eck, Rhin ibaiaren adarra), *Navaeus* (Naver ibaia, Eskozia), *Navesbia* (gaur egun Naseby ibaia, Northants) edo *Nabarcos* (Naber, Erresuma Batua). García-Albalatek, besteak beste, Nabiak ibaiekin duen lotura azaldu zuen, ura beste aldera sartzeko elementu bereizgarri gisa hartzen duen ikuskera zeltikotik abiatuta: ikuspegi horretatik, Nabia jainko subiranoa litzateke, uraren bidez beste aldera iristea errazten duena. Hala eta guztiz ere, berriki egindako interpretazioek aukera ematen dute ibaien jainkotasun hutsaren ikuspegi tradizionala birdefinitzeko.

## Kanpo estekak
Karmele Fernandez Agirre

**Karmele Fernandez Agirre** (1947ko urtarrilaren 8a) euskal matematikaria da eta  irakaslea Euskal Herriko Unibertsitateko Ekonomia eta estatistika departamentuan. Matematika euskaraz landu zituzten aitzindarietako bat izan zen 1970eko hamarkadan.

## UEUko Matematika saileko kide aitzindaria 
Matematika euskaraz lantzen aitzindaria izan zen taldeaan ibili ziren hauek, besteak beste: Maria Jesus Alkain, Edurne Biritxinaga Gaztelurrutia,  Maria Jesus Esteban Galarza, Karmele Fernandez Agirre, Jesus Mari Goñi Zabala, Anjeles Iztueta, Jesus Mari Larrazabal, Xabier Mauleon, Karlos Santamaria Ansa, Arantza Urkaregi,  Yosu Yurramendi, Mari Jose Zarate Azkuna eta Enrique Zuazua Iriondo.
Fitxategi:Aitona.jpg|alt=|Karlos Santamaria
Fitxategi:Maria Jesus Esteban.jpg|alt=|Maria Jesus Esteban
Fitxategi:Ezuazua-1.jpg|alt=|Enrique Zuazua
Fitxategi:Anjeles Iztueta.jpg|Anjeles Iztueta
Fitxategi:Arantza Urkaregi portrait.jpg|alt=|Arantza Urkaregi
Fitxategi:Larrazabal.gif|alt=|Jesus Mari Larrazabal
Udako Euskal UNibefrtsitateko Matematika Saila izan zen ekinbide hori bideratzeko lan-taldea eta matematika hiztegia ere elkarrekin landu zuten, UEUren babesean.

## Idatzitako liburuak 
Besteak beste liburu hauek argitaratu du euskaraz matematikari buruz:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Udako Euskal Unibertsitatea
* UZEI

## Kanpo estekak
Carlisleko konde

**Carlisleko kondea** Ingalaterrako nobleziaren titulua da. Hiru aldiz sortu da, eta oraindik ere Howard familian erabiltzen da.

## Tituluaren historia 
## Kondeen zerrenda 
### Lehen sorkuntza (1322) 
* 1322-1323: Andrew Harclay (“1323”), Hartclako lord., gauzatu baino lehentxeago konfiskatutako titulua.

### Bigarren sorkuntza (1622) 
* 1622-1636: James Hay (1580-1636. ber.), Doncaster bizkondea, diplomazialaria;
* 1636-1660: James Hay (“1660”), aurrekoaren semea.

*Titulua ondorengorik gabe hil ondoren iraungitzen da.*

### Hirugarren sorkuntza (1661) 
* 1661-1685 (– 1): Charles Howard (1628-1685);
* 1685-1692 (– 2): Edward Howard (1646-1692 ber.), aurrekoaren semea;
* 1692-1738 (– 3): Charles Howard (1669-1738), aurrekoaren semea;
* 1738-1758 (– 4): Henry Howard (1694-1758), aurrekoaren semea;
* 1758-1825 (– 5): Frederick Howard (1748-1825), aurrekoaren semea;
* 1825-1848 (– 6): George Howard (1773-1848), aurrekoaren semea;
* 1848-1864 (– 7): George William Frederick Howard (1802-1864), aurrekoaren semea;
* 1864-1889 (– 8): William George Howard (1808-1889), aurrekoaren anaia;
* 1889-1911 (– 9): George James Howard (1843-1911), seigarren kondearen biloba;
* 1911-1912 (– 10): Charles James Stanley Howard (1867-1912), aurrekoaren semea;
* 1912-1963 (– 11): George Josslyn El Estrange Howard (1895-1963), aurrekoaren semea;
* 1963-1994 (– 12): Charles James Ruthven Howard (1923-1994), aurrekoaren semea;
* 1994tik (– 13): George William Beaumont Howard (1949an jaioa), aurrekoaren semea.

## Kanpo estekak 
* Carlisleko kondeak, Leigh Rayment's Peerage Page.
Jean François Paul de Gondi

**Jean François Paul de Gondi, Retzeko kardinala** (Montmirail, 1613ko irailaren 20a - Paris, 1679ko abuztuaren 24a) frantziar kardinal eta idazlea izan zen.

Frantzian kokatutako noblezia florentziarreko familia batekoa izan zen. 1644an apezpiku ordenatu zuten eta bere sermoiengatik eta limosnengatik egin zen ezagun. Frondako konspirazioarekin bat egin zuen eta buruzagi nagusietako bat bihurtu zen, eta matxinada utzi ondoren, 1651n kardinal izendatu zuten. Hala ere, 1652an kartzelan sartu zuten, Mazarino kardinalaren aginduz.

Gonik Parisko artzapezpikutza erreklamatu zuen 1654an, bere osaba artzapezpikua hil ondoren. Hala ere, Mazarinok ez zuen askatu nahi izan. Handik gutxira, ihes egin ahal izan zuen Espainiara eta gero Erromara. Europan zehar ibili zen orduan tokiko politikak ezagutzeko eta Estuardotarrei babesa eman zien.

Mazarinoren heriotzaren ondoren, bere karguak berreskuratu nahi izan zituen, baina Luis XIV erregea aurka agertu zen. Orduan Parisko artzapezpikutzari uko egin zion Saint-Denis Abadiaren truke.

## Lanak 
* *Œuvres complètes*, publiées par Jacques Delon aux éditions Honoré Champion : 
** t. I. *Œuvres oratoires, politiques et religieuses*, 2005.
** t. II. *Discours philosophiques. Controverses avec Desgabets sur le cartésianisme*, 2005.
** t. III. *Correspondance. Affaire du cardinalat*, 2005.
** t. IV. *Correspondance. Lettres épiscopales*, 2005.
** t. V. *Correspondance. Affaires d’Angleterre et Affaires de Rome*, 2007.
** t. VI. *Correspondance. Affaires privées*. Textes établis, avec introduction, notes, bibliographie, reproduction de manuscrits, illustrations, index des noms de personnes, index des noms de lieux, 2009.
** t. VII. *Conjuration de Fiesque et Pamphlets*, 2011.
** t. VIII. et IX. *Mémoires,* 2015.
** t. X. *La langue du Cardinal de Retz,* 2018.

## Kanpo estekak
Karin Ohlenschläger

**Karin Ohlenschläger** (Hannover, Alemania, 1959 &ndash; 2022ko abuztuaren 24a) Kasseleko Unibertsitatean (Alemania) Artearen Historian lizentziaduna zen eta esperientzia handia zuen artearen eta industria sortzaileen arloan.

## Biografia 
Ohlenschläger Hannover-en jaio zen, Alemania Kasseleko Unibertsitatean Artearen Historian lizentziatu zen (Alemania) eta Zuzenbidean Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta Artearen Historian eta Musikologian doktoretza egin zuen Oviedoko Unibertsitatean.

## Ibilbide profesionala 
Arte garaikideko lehen elkarte interprofesionalaren lehendakaria izan zen Espainian, eta teknologia berrietan espezializatutako arte-kritikari gisa aritu zen.

2002. urtean, Luis Riorekin batera, MediaLab proiektua sortu zuen Conde Duque Kultur Zentroarentzat. Juan Carretek zuzentzen zuen proiektu hori, eta, programa berri baten bidez, prestakuntza, ikerketa, ekoizpena, hausnarketa eta erakusketak antolatzen zituen. Hori guztia artearen, zientziaren, teknologiaren eta gizartearen artean elkarrizketa bat ezartzeko helburuarekin egin zuen.

1998 eta 2006 bitartean, Banquete Fundazioko kide eta sortzaileetako bat izan zen, arteari, teknologiari eta gizarteari eskainia.

Hainbat proiektu zuzendu zituen, besteak beste, honako hauek: Chips lehiaketa: kultura digitalari buruzko zirkuitu berriak Madrilgo Diseinuaren Europako Institutuan (2001), Infoarkitekturako Nazioarteko Jaialdia, Sustapen Ministerioa - Madril (1997), IN ART Nazioarteko Arte Zibernetikoaren Jaialdia, Tenerife (1996) eta Espainiako Bideo Garaikidea 1986-88 Arte Museoan.

Gijóngo LABoral Arte Zentroko zuzendaria izan zen bost urtez (2016 y 2021).

## Bizitza pertsonala 
Bi seme-alaba zituen, Sara eta Kay. Gijonen hil zen, 2022ko abuztuan, minbizi baten biktima.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Knauer

**Hans Knauer** (Lisberg, 1961eko abenduaren 27a), alemaniar txirrindulari ohia da.

Bizkaiko Bira 1984an iabazi zuen eta profesionaletara pasa zen. Bavariako Itzulian hirugarren postua eskuratu zuen 1989. urtean.

## Palmaresa 
**1984**
* Bizkaiko Bira
**1989**
* 3. Bavariako Itzulian

## Kanpo estekak
Eder Salas

**Eder Salas Zorrozua** (1981eko abuztuaren 21a) euskal txirrindulari ohia da. 2004ean, Bizkaiko Birako etapa bat irabazi zuen eta hurrengo urtean, hirugarren sailkatu zen Sailkapen Nagusian. 2006 eta 2007eko Nafarroako Itzulietan postu onak lortu zituen. 

## Palmaresa 
**2004**
* Bizkaiko Birako etapa bat 
**2005**
* 3. Bizkaiko Bira
* 3. Galiziako Itzulian
* 3. Baiona-Iruñean
**2006**
* San Gregorio Saria
* Laudio Saria
* Goierriko Itzulia eta etapa bat
* 4. Eusebio Vélez Sarian
**2007**
* Urrakiko Igoera
* Bizkaiko Birako etapa bat

## Taldeak 
* Olarra-Ercoreca - (2001)
* Cafes Baque (2005-2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NASTAT

**Nastat,** edo **Nafarroako Estatistika Erakundea**, Nafarroako Foru Komunitateko estatistikako erakunde publiko ofiziala da. Ekonomia eta Ogasun Departamentuari atxikitako Nafarroako Gobernuaren erakundea da.

1997an sortu zen, NEI - IEN izenarekin, Nafarroako Estatistika Institutua, Nafarroako Foru Komunitateko Estatistika Sistemaren elementu nagusia da, Nafarroarentzat interesa duen estatistika-jarduera publikoa zuzendu, koordinatu eta sustatzeko arduraduna.

2017an, **Nastat** izena hartu zuen, Nafarroa eta Estatistika hitzekin sortutako akronimoa.

## Nastatek eskaintzen dituen zerbitzuak 
Datu estatistikoen ulermena eta erabilera erraztu nahi du Nastatek zerbitzu hauen bidez:
* Produkzio estatistiko propioa
* Informazioaren kudeaketa.  Helburua informazioa homogeneizatzea eta bultzatzea da, ekoizpena eta irisgarritasuna errazteko.
* Estatistika-zabalkundea.  Datu estatistikoak zabaltzeko bide nagusia web-orria da. Informazioa hainbat produktutan ematen du: oharrak, bistaratzeak, taulak eta metodologiak, batez ere. Taulek eta bistaratzeek kontsulta-maila desberdinak ahalbidetzen dituzte, eta neurrirako eskaerek, berriz, nahi den informazioa zabaltzen dute. @nastat_na tuitterraren profilak aukera ematen du, halaber, estatistika publikoa azkar eskuratzeko eta edukietan sakontzeko esteka bidez. Eskola-esparruan, estatistika hezkuntza-komunitatera hurbilduko duten edukiak sortzeko lan bat jarri da abian. Gainera, Nastatek ikastetxeekin lankidetzan dihardu, egiten duen lana azaltzen duten hitzaldien bidez. Eduki estatistikoko infografiak edo mapak eginez, estatistika publiko berrietara hurbildu nahi da, informazioa euskarri deigarriagoetan ikusaraziz.
* Erabiltzaileei laguntzea.  Nastatek, bere estatistika-lan publikoan, laguntza pertsonalizatua ematen die erabiltzaile guztiei, bai datuen analisian, bai aholkularitza metodologikoan, bai Nafarroako Gobernuko beste sail edo erakunde batzuetatik, bai estatistikari buruzko zalantzak argitzeko laguntza behar duten herritar anonimoetatik. Nafarroako Estatistika Institutuak alderdi hori garatzeko hainbat ekintza aurreikusi ditu. Horien artean, besteak beste, gardentasun ataria edo herritarrentzako aldez aurreko hitzordua jartzeko zerbitzua abian jartzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eustat
* IINSEE - Frantziako estatistika eta ekonomia ikerketarako nazio institutua
* INE - Espainiako Estatistika Institutua

## Kanpo estekak 
* NASTATen webgune ofiziala
* @nastat_na kontua Twitterren
*  Datu Pertsonalak Babesteko Espainiako Lege Organikoa
Gerald Potterton

**Gerald Potterton** (Londres, 1931ko martxoaren 8a - Cowansville, Quebec, 2022ko abuztuaren 23a) britainiar kanadar zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta irudigilea izan zen.

1955ean Ingalaterratik Kanadara emigratu zuen. Bertan, animaziozko filmen sorkuntzan eta ekoizpenean parte hartu zuen. Paisaiak eta hegazkingintzako gaiak margotzen ere aritu zen. Bere lanik ezagunena *Heavy Metal* da.

1968an *Yellow Submarine* filmean parte hartu zuen. *Sesame Street*eko sekuentzia bizidunak ere zuzendu zituen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Klara Isabel Gutierrez

**Klara Isabel Gutierrez** pedagogo gipuzkoarra da paleontologiazalea eta geologiazalea ere badena.  Aranzadi Zientzia Elkarteko Geologia Saileko partaidea da eta Jose Angel Torres Saenz senarrarekin hiru museo edo erakustoki sortu zituen geologiaz: Oiartzungo Ikasgune Geologikoa (Luberri), Igeakoa eta Mutrikokoa.

## Lan paleontologikoa 
Jose Angel Torresekin batera geologiaren zirrikituetan barrena ibili ziren batera. Hamaika proiektutan parte hartuta: Igeako indusketak, Errioxako Paleontologiaren Interpretazio Zentroaren sorkuntza, eta Mutrikuko Nautilus Interpretazio Zentroarena. Lan-talde horretan Klararen lana zientziaren dibulgazioan eta alde pedagogikotik bideratu dira beti.

Errioxako Igea herrian Baryonyx eta Hypsilophodon dinosauroen zenbait hezur aurkituta ohar zientifiko bat argitaratu zuten, eta geroago Londresko Historia Naturalaren Museoko Angela Milner zientzialaria zeharo txunditurik geratu zen aurkitutako izterra ikusi zuenean. 120 milioi urte atzerako hezurrak ziren haiek.

* Oiartzun haranaren geologia = Geología del Valle de Oiartzun*.* (1998), 1. Luis Ignacio Viera Ausejo-rekin.  argitalpena. argitaraldia)  [Itzultzailea, Manu Gañan Valero] Oiartzungo Udala, Kultura Batzordea, ISBN 84-88917-04-X.&nbsp;PMC 42861004.
* *Euskal Herriko Historia Geologikoa*. Jose Angel Torres eta **Klara Gutierrez**
* *Euskal Herriko Historia Geologikoa. Fitxa Didaktikoak*.Jose Angel Torres eta **Klara Gutierrez**
* *La Rioja de los dinosaurios : un ecosistema de hace 120 millones de años*.  Luis Viera; José Ángel Torres Sáenz, Aranzadi, 2013
* *EBOLUZIOA, dinosauroetatik hegaztietara.*

## Omenaldiak 
* Oiartzuneko udalak 2021eko urtekarian aipamen berezi bat egin zuen Jose Angel Torresek herriari egindako ekarpena aitortzeko. Haren alargun Klara Gutierrezek eta Jon eta Aitor semeek jaso zuten oroigarria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oiartzungo Ikasgune Geologikoa (Luberri)
* Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak 
* luberrimuseoa.eus webgune ofiziala
* Luberri. Oiartzungo Ikasgune Geologikoa Eusko Jaurlaritzak sortutako museoen webguneak.
Anabell López

**Anabell López Domínguez** (Habana, Kuba, 1963ko urriaren 23a) kubatar abeslaria da, Silvio Rodríguez kantautorearen arreba amaren aldetik. 1982an, lehen interpretazio-saria irabazi zuen *Cubana Adolfo Guzmán irrati eta telebistako musika-lehiaketa* garrantzitsuenean.

## Biografia 
Anabell López musikaren mundura zortzi urte zituela iritsi zen, gitarra klasikoko ikasketak La Habanako Alejandro García Caturla kontserbatorioan hasi zituenean.

Anabell *New Trova* delakoaren mugimendukoa zen, Xiomara Laugart, Santiago Feliú eta Alberto Toscaren garai berean. Irrati- eta telebista-programak, ekitaldiak eta lehiaketak egin ditu Kuban, Bratislavan (Eslovakia) eta Polonian. Suedia, Finlandia, Danimarka, Puerto Rico, Venezuela, Mexiko eta Argentinan aritu da. Haren errepertorioak hainbat genero hartzen zituen, besteak beste, Trova Zaharreko eta Trova Berriko kanta kubatarrak eta Silvio Rodríguezen eta Pablo Milanesen lanak.

80ko hamarkadan Silvio Rodríguez, Vicente Feliú, Pablo Milanés eta Sara Gonzálezekin elkartu zen Trova Berriaren mugimenduko kide gisa, eta, geroago, Adolfo Guzmán musika kubatarraren lehiaketako lehen interpretazio-saria irabazi zuen. Hortik aurrera, asko dira bere ibilbide artistikoagatik lortutako aintzatespen nazionalak eta nazioartekoak.

## Diskografia 
## Lankidetzak, konpilazioak eta kolektiboak 
## Zinemako eta telenobeletako soinu-bandak 
## Sariak 
* 1982an, lehen interpretazio-saria irabazi zuen Cubana Adolfo Guzmán irrati eta telebistako musika-lehiaketa garrantzitsuenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Anabell López Silvio Rodríguezekin La gota de rocío kantatzen, 2007

* Audioa: Anabell Lòpez Silvio Rodríguezek egindako *Cayó una estrella* kantatzen
* Audioa: Anabell López Silvio Rodríguezek egindako Te conozco abestia kantatzen
Beti Onak Kirol Elkartea (eskubaloi taldea)

**Beti Onak Kirol Elkartea** Atarrabiako Beti Onak Kirol Elkartearen eskubaloi taldea da. 

Emakumezkoak Ohorezko mailara igo ziren 2022an eta 2025ean Erreginaren Kopako finala jokatu zuen.

## Emakumezkoak 
### Historia 
Gizonezkoen eskubaloi taldea ASOBAL Ligako fundatzaileetako bat izan zen eta emakumezkoen taldea Ohorezko Mailan debuta egin zuen 2022-23 denboraldian. 10. postuan gelditu ondoren jeistiera play-offetako ligaxkan onena izan zen eta maila mantendu zuen.

2019ra arte Atarrabian jolastu zuen Lysa Tchaptchet-ek (Kamerun, 2001) eskubaloiko EHF Champions Leagueko txapelduna izan zen 2022an, Norvegiako Vipers taldearekin jolastuta. Ekipo berean jolasten zuen Nerea Pena jokalari iruindarrak.

2025ean lehenengoz sailkatu zen Erreginaren Kopara eta pronostikoak hautsiz finalera iritsi zen.  Bera Berak irabazi zuen. Garaipen honi esker 2025-26 denboraldian Europako txapelketan jokatuko du eta Iberiar Superkopa jokatzeaz gain Iruñean antolatu zuen.

### Palmaresa 
* Erreginaren Kopa (0): finalista 2025ean.

### Azken denboraldiak 
* 2019-20 denboraldia eten egin zen COVID-19 pandemiaren erruz eta orduan zuen sailkapena hartu zen ofizialtzat.

## Gizonezkoak 
* 2019-20 denboraldia eten egin zen COVID-19 pandemiaren erruz eta orduan zuen sailkapena hartu zen ofizialtzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Carl Barks

**Carl Barks** (Merrill, Oregon, 1901eko martxoaren 27a - Grants Pass, Oregon, 2000ko abuztuaren 25a) estatubatuar marrazkilari eta animatzailea izan zen.

The Walt Disney Companyrentzat lan egin zuen. Donald ahatearen lehen istorioen gidoilaria eta marrazkilaria izan zen, eta Scrooge McDuck, Gladstone Gander, Beagle Boys, The Junior Woodchucks, Gyro Gearloose, Cornelius Coot, Flintheart Glomgold, John D. Rockerduck eta Magica De Spell pertsonaiak sortu zituen.
Bolibartar herrialdeak

thumb|250px|right|Bolibartar herrialdeak orlegiz.
**Bolibartar herrialdeak** Hispanoamerikako sei herrialde dira: Bolivia, Ekuador, Kolonbia, Panama, Peru eta Venezuela. Simón Bolívar askatzailearen ideien eta Venezuelako militarrek Granada Berriko eta Peruko erregeorderrietan abiatu zituzten independentzia gerren ondorioz eratu ziren errepublikak dira.

Panama bolibartar errepublikatzat hartzen da, nahiz eta Bolivarrek ez zuen esku hartu Espainiarekiko Panamako independentzian, ezta 1903ko Panamak errepublika autonomo eta independente gisa independentzia aldarrikatu zuenean ere. Izan ere, panamar abertzaleek 1821ean istmoaren independentzia aldarrikatu zutenean Panamako eta Veraguasko erregeorde-probintziak Kolonbia Handian sartu zituzten.

## Ikus, gainera 
* Aberri Handia
* Kolonbia Handia
* Simón Bolívar

## Kanpo estekak
Salvatore Mancuso

**Salvatore Mancuso** (Milazzo, 1986ko otsailaren 5a) italiar txirrindulari ohia da. 2007an, Bidasoko Itzulia irabazi zuen

## Palmaresa 
**2007**
* Bidasoko Itzulia eta etapa 1
**2008**
* Aostako Haranako Giroko etapa bat 
* 2. Bidasoko Itzulian eta etapa 1
**2009**
* Capodarco Sari Nagusia

## Kanpo estekak
Zacatecasko Hirigune Historikoa

**Zacatecasko Hirigune Historikoa** Mexikoko Zacatecas estatuan dago, izen bereko hirian. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1993ko abenduaren 11an, hiri historiko gisa. Hiriak ere beste izendapena du: 2010ean Lur Barruko Errege Bidearen Ondarea izendatu zuten, tartean Zacatecasko gune haru; beraz, hiriak titulu bikoitza du Unescoren aurrean. Turismo handia erakartzen du.

## Historia 
1546an sortua, eskualdean zilarra aurkitu ondoren, Joan Tolosa euskalduna iritsi zenean. *Minas de los Zacatecas* izena jarri zion. Baltasar Temiño, Kristobal Oñate eta Diego Ibarra ere zeuden talde hartan.

Hiria laster bihurtu zen Gaztelaren kolonizazioaren eta Espainia Berrian katolizismoaren hedapenaren gune garrantzitsua. Zacatecas XVI. eta XVII. mendeetan iritsi zen bere oparotasunaren gailurrera; mende horietako dira gordetzen diren eraikin batzuk. Ibar estu baten hegal aldapatsuen gainean eraikia, hiriak bista ikusgarriak ditu eta antzinako eraikin asko ditu, erlijiosoak zein zibilak.

## Eraikin nagusiak 
* Zacatecasko katedrala
* González Ortega azoka
* Fatimako Andre Mariaren tenplua
* Zacatecasko enparantza
* Gobernu Jauregia 
* Santo Domingo tenplua

## Iruditegia 

Image:
Palacio de Gob.jpg|Gobernuko Jauregia.
캐톨릭교회(성당) Zacatecas Mxico - panoramio.jpg|Zacatecasko katedrala.
La Fuente y la Hora Azul (3853467962).jpg|Zacatecasko kaleak.
CISOL 2017 - 101.jpg|Goitia plazatxoa.
Zacatecas Panoramic View.jpg|Zacatecasko Hirigune Historikoaren ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Earl

**Earl** Danimarkako Kanuto II.a erregearen konkistaren ondoren Ingalaterran hartutako noblezia-titulua da, eta eskandinaviako *jarl* tituluari dagokio, kondearen duintasunaren baliokidea. Markesaren azpiko maila da, eta hasieran Erresuma Batuko konderrietako gobernadoreak izendatzen ditu.

XIX. mendean titulua ohorezkoa besterik ez zen bihurtu, eta ez zuen inolako funtziorik izan. *Earls* Erresuma Batuko nobleziaren kideak dira egun. Tituluak ez du emakumezkoen baliokiderik: emakumeek dute *countess* ("kondesa") titulua.

## Etimologia 
*Earl terminoa Herulien* *izenarekin* alderatu da.   Proto-norvegiera e*ril-a*, edo geroago Antzinako eskandinaviera *jarl-a*, buruzagi baten mailarako kalifikatzaile bihurtu zen. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* David Crouch, *Normandioak* (2002) 
* Marc Morris, "The King's Companions" (*History Today* 2005eko abendua)
* Geoffrey Hughes, *Swearing : a social history of foul language, oaths and profanity in English*, 

## Kanpo estekak
Heinrich Trumheller

**Heinrich Trumheller** (Naltxik, SESB, 1972ko uztailaren 1a) alemaniar txirrindulari ohia da. 

1991eko Bizkaiko Bira irabazi zuen eta profesionaletara pasa zen. Pasa bezain laster Eslovakiako Itzulia irabazi zuen. Hurrengo urtean, Alemaniako Txapelketa irabazi zuen, baita ere.

## Palmaresa 
**1991**
* Eslovakiako Itzulia
* Bizkaiko Bira
**1992**
* 20px Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 6. Suitzako Itzulian
**1993**
* 4. Etorkizuneko Tourrean
* 7. Alpeetako Klasikoan
**1997**
* Saxoniako Itzuliko etapa bat
* Loirako Tourreko etapa bat
* 3. Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2000**
* Saxoniako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zacatecasko Akueduktua

**Zacatecasko akueduktua** Mexikoko Zacatecas estatuan dago, haren hiriburuan. Bere izena herrian "Kuboaren akueduktua" da, ura sortzen den mehategia aipatzen duen izena, alegia. Zacatecaseko akueduktua Mexikoko erregeordetzaren obra hidrauliko garrantzitsuena da.

## Ezaugarriak 
Obra harrobi arrosan eraiki zen, oso ohikoa Zacatecas estatuan. 

Akueduktuak ura helarazten zuen gaur egun Jesus Gonzalez Ortega jeneralaren monumentua dagoen tokiraino, eta hortik Independentzia Plazan zegoen ur-pila bateraino.

## Historia 
XVIII. mendearen amaieran eraiki zen; hala ere, XIX. mendearen hasieran, Mexiko independentea zenean, hobetzeko lanak egin ziren ere bai. 1929an utzi zion funtzionatzeari. San Pedro Zezen Plaza izan zenaren parean daude jatorrizko obratik geratzen diren azken arkuak, horietako batzuk kontrahormekin sendotuta. Zutik dirauen zatia hiria identifikatzen duten elementu arkitektonikoetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2008ko Bizkaiko Bira

**2008ko Bizkaiko Bira**, Bizkaiko Birako XXVIII. ekitaldia izan zen. Beste ekitaldietan ez bezala, 23 urtez azpiko txirrindulariek baino ez zuten parte hartzerik. Gainera, bost etapa izan beharrean, lau bakarrik izan zituen.

## Taldeak 
## Etapak 
#Sopela-Sopela (131,7km) 
#Gordexola-Gordexola (132,7km) 
#Mungia-Mungia (136,5km) 
#Bilbo-Bilbo (126,9km)

## Sailkapen Nagusia 
# Marcos García 
# Higinio Fernández 
# Aleksandr Riabkin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrew Harclay

'*Andrew Harclay, *Carlisleko* lehen kondea** (1270 - 1323ko martxoaren 3a), bestela **Andreas of Harcla*' izenez ezaguna, Eduardo II.a Ingalaterrakoaren erregealdian Eskoziako muga defendatzeaz arduratu zen ingeles buruzagi militar garrantzitsua izan zen. Westmorland zaldunen familia bateko sustraiak zituelarik, Cumberland-eko *sheriff* izendatu zuten 1311n. Eskoziako Gerretan nabarmendu zen, eta 1315ean Carlisleko gazteluko setioa atzera bota zuen Robert I.a Bruceren aurka. Handik gutxira eskoziarrek preso hartu zuten, eta erreskate handi baten ondoren bakarrik askatu zuten. Harclayren lorpenik nabarmenena 1322an izan zen,Lancasterko Thomas baroi errebeldea garaitu zuenean Boroughbridgeko guduan martxoaren 16tik 17ra. Horregatik Carlisleko *konde* titulua sortu eta eman zitzaion.

Eskoziako mugako buruzagi militar nagusietako bat zenez, Harclay frustratu egin zen Edwarden jarduerarik ezarekin. II, batez ere, 1322ko urriaren 14an Old Byland-eko guduan ingelesen porrot larrigarriarekin, zeinak argi utzi zuen gerra irabaztea ezinezkoa zela. Harclayk bere borondatez hasi zituen negoziazioak eskoziarrekin eta 1323ko urtarrilaren 3an Robert I.a Brucekin bake ituna sinatu zen. Egintza erregearen baimenik gabe gertatu zen, eta traiziotzat jo zuten.  Erregeak *kondea* atxilotzeko agindua eman zuen, eta otsailaren 25ean, Harclay atxilotu eta preso hartu zuten erregearen aurrean eramateko. Martxoaren 3an deitu zuten errege epaileen aurrean akusazioen berri emateko, baina uko egin zion epaiketa bati eta egun berean exekutatu zuten, baita karguak kendu ere. Urkatu, herrestatu eta zatikatu zuten, beraz, bere erlikiak herrialdeko hainbat tokitan gorde zituzten. Bost urteren buruan bakarrik lurperatzeko baimena eman zioten, baina traizioagatiko kondena ez zen inoiz baliogabetu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Boroughbridgeko gudua
Sara González

**Sara González Gómez** (Marianao, Kuba, 1949ko edo 1951ko uztailaren 13a &ndash; Habana, Kuba, 2012ko otsailaren 1a) abeslaria izan zen.

## Biografia 
Sara González Cayo Huesoko Habana-auzoan jaio zen. Aita tabakeroa eta ama jostuna izan zen; biek zuten kubatar eta justiziaren zentzu handia, baita musikarako eta dantzarako zaletasun handia ere; gauza horiek guztiak Sara txikiari transmititu zitzaizkion. Bere hitzetan, “gurasoei lan egiten uzteko”, bere lehen joko-laguna irratia izan zen, eta horrexek berretsi egin zuen musikarekiko zaletasuna.

70eko hamarkadaren hasieran kantuan sartu zen, *Los Dimos* talde ezagun bateko kidea zen eta Pedro Luis Ferrerrekin duoa egin zuen.

Ikasle-garaian Silvio Rodríguez eta Pablo Milanés ezagutu zituen. Lagunak egin ziren eta Noel Nicolarekin batera, “*La Nueva Trova Cubana*” delakoa sortu zuten; haiek eragina izan zuten José Martiren “Versos sencillos/ Bertso Errazak” musikalizatzeko, bere lehen LP diskoa sortuz, eta hortik sortu zen musika-mugimendu horrekiko lotura, non  bere ezaugarri nagusia emakume ahots esanguratsuena izatea izan zen. Denbora horretan, alde batera utzi zuen irakasle-karrera. GESen interpretazio-, konposizio- eta instrumentazio-ikastaroak jaso zituen, berdin-berdinak ez ziren maisuekin: Federico Smith, Juan Elosegi eta Leo Brower bera. Soinu Esperimentaziorako Taldearekin, telebistako hainbat aurkezpenetan parte hartu zuen eta sarritan agertzen zen irratsaioetan.

## Lanak 
Bere diskografian honako izenburu hauek daude: 

* 1973an *Girón, la victoria/ Giron, *lana egin zuen *,*1961eko apirila Cochinosko badiaren inbasioaren garaipenari omenaldia.

* José Martíren *Versos simples* (1975) 
* *Cuatro cosas* (1982) 
* *Con un poco de amor* (1987)
* *Con apuro y paciencia* (1991)
* *Si yo fuera mayo* (1996)  
* *Mírame* (1999).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sara Gonzálezen kantutegia eta diskografia osoa.
* Che, Guía eta Ejemplo Che Guevarari eskainitako Sara Gonzálezen abestiak.
* Sara González, *Cuando el canto es poesia/ Kantua poesia denean*,  Juan Carlos Roque, Radio Nederland.
* Sara Gonzálezi elkarrizketa (Iraupena: 48'00) Juan Carlos Roquek, Radio Nederlandek.
Andereño bat ikusi nuen

***Andereño bat ikusi nuen*** XIX. mendeko euskarazko bertso sorta bat da. Martin Larralde *Bordaxuri* hartzen da lanaren egiletzat.

## Bertsoak 
Jean Dominique Julien Sallaberrik 1870ean argitaratu zuen erromantze honen bertsio bat, *Chants populaires du Pays Basque paroles et musique originales recueillies et publiées avec traduction française* liburuan.

1. 
Andereño bat ikusi nuen igande goizño batez;
Bista berian agradatu nintzan haren begiez;
Ez dut uste baduela parerik eztitasunez:
Ene bihotza tristerik dago harekin izan beharrez.

2.
- Anitz maite baduzula fama hedatu zauzu;
Egun guziez maite berri bat egiten omen duzu;
Horiek hola balin badira, nor fidaturen zauzu?
Kanbiatu behar duzu ni nahi balin banuzu.

3.
- Baduzuia dudarik zu enetuz geroztik,
Nahi ere banukeela zutaz bertze maiterik?
Ez dut uzte balaitekela mundu huntan gizonik
Kontent bizi laitekeenik zu kitatuz geroztik.

4.
- Mihian dutzun ele ederrak bihotzian bazintu
Menturaz zure maitatzia erresoli noikezu;
Bainan gero desplazerrik eman gogo baduzu,
Otoizen zaitut hemen berian lurrez estal nezazu!

Euskal poesiaren atariko bertsioak bosgarren bertso bat dakar:

5.
- Ez nabilazu ikusi nahiz zu lurrez estalia,
Sobera dizut zuretako amodio garbia,
Hori sinetsadazut edo idokadazut bizia.
Horik oro ikusi ez dira zu galduz geroz, maitia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak