open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trapu zaharrak

thumb|Jose Maria Iparragirre
**Trapu zaharrak** edota **Alegiako traperoari** Jose Maria Iparragirrek Tolosaldeko Alegia udalerriko Ramon Batista trapu-saltzaileari eskainitako bertsoak dira.

## Hitzak 
## Historia 
1856. urte inguruan koka daiteke kantu hau. Ezkondu aurretik, garai horretan Jose Maria Iparragirre kantaria Alegiara etortzen zen Anjela Kerejeta bere andregaia bisitatzera. Bere gitarra aldean zuela ibiltzen zen beti, eta Alegiara etortzen zenean ere bere gitarra atera eta kantari hasten omen zen. Angel Oiarzabalek Alegiako herriari buruz 1987an kaleratutako liburuan aipatzen du Iparragirrek honako kanta ezagun hau egin eta Anjelari kantatzen ziola Alegiako kaleetan: *Anjela nerea! Gazte zerala diozu, gaztea eta ederra zera zu*.

Bazen garai hartan Alegian paper-fabrika, 1803an papera egiten hasi zena; eta bazen baita ere lanbide edo ofizio bat, gaur egun desagertuta dagoena, trapero edo trapu-saltzailearena. Era guztietako trasteak, gauzak eta trapuak erosi eta saldu egiten zituen traperoak. Sasoi hartan bazen Alegian ofizio hori zuen pertsona bat: Ramon Batista. Joxe Mari Iparragirre haren oso lagun egin zen, eta gaur egun hain herrikoia den *Alegiako traperoari* abestia egin eta eskaini zion berari.

Ramon Batista hau goizean goiz hasten omen zen builaka, alegitarrak esnaraziz, trapu eske: “Trapero!”. Asto baten laguntzaz ibiltzen omen zen Ramon Batista bere zereginak betetzen. Bere astoa deitu eta honako bertso hauek kantatzen omen zizkion, mingaina goiko ahosabaian jarrita eta soinu berezi bat ateraz:

*Izik arri, arri,
*ibilli ez gaiten larri*
*tripatikan plako*
*eta ankatik elbarri.*
*Nire astoak badauka*
*pekorra ugari.*

## Abestia entzungai 
* "Trapu Zaharrak" abestia entzungai

## Bitxikeriak 
Patxi Andion zein Gontzal Mendibil abeslariek bere garaian oso ezagunak izan ziren abesti honen bertsio bana plazaratu zituzten.

## Kanpo estekak 
* Xabier Lete kantautorearen *Trapu Zaharrak'' abestia MP3a entzungai
* Alegitar ezagunak eta trapu zaharrak
Kantari euskalduna

**Kantari euskalduna** edota **gitar zahartxo bat** Jose Maria Iparragirreren bertso sorta bat da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* "Kantari euskalduna" abestiaren doinua entzungai
Oldartzen

**Oldartzen** Ipar Euskal Herriko kolektibo politiko abertzale eta ezkertiarra izan zen.

1989an sortu zen, eta "Ezker abertzalea azkartzen eta birdefinitzen laguntzea" zuen helburu gisa. 1991z geroztik, Patxa gazte kolektiboarekin elkarlanean aritu zen. Horren erakusgarri, 1993an, Frantziako hauteskundeetan Ezkerreko Mugimendu Abertzalea (EMA) eta Euskal Batasunaren (EB) arteko koalizioaren alde bozkatzera deitu zuen gazte taldearekin batera. 1994an desegin zen eta, Patxarekin bat eginik, Herriaren Alde taldea sortu zuen.

## Ikus, gainera 
* Patxa
* Gazteriak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cork GAA

260px|eskuinera|thumb|Cork GAA hurling taldea.
**Cork GAA** edota **Cork County Board of the Gaelic Athletic Association** (irlanderaz **Cumann Lúthchleas Gael Coiste Contae Chorcaí**) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Munster probintzian kokatuko Cork konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak gorria eta zuria dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere, kolore hauek Cork konderriko edozein udalerri, herrixka, tarbenetan edota taldearen partidetara joan ohi diren zaletuen jantzietan ikus daitezkelarik.

Gizonezko zein emakumezko futbol gaeliko eta hurling talde indartsuak ditu, halere Irlandan zerbaitegatik oso ezaguna bada gizonezkoen futbol gaeliko taldearengatik da.

Elkarte Atletiko Gaelikoaren barnean dagoen Corkeko kirol saila 1886ko abenduaren 19a sortu zen.

## Tituluak 
### Futbol Gaelikoa 
#### All-Ireland Senior Football Championship 
#### National Football League 
### Hurlinga 
#### All-Ireland Senior Hurling Championship 
#### National Hurling League 
## Kanpo estekak 
* Cork GAA taldearen webgune ofiziala
Sluis

**Sluis** () Herbehereetako Zeelanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 24.093 biztanle zituen. 2003an sortu zen Oostburg eta Sluis-Aardenburg herriak bat egin zutenean.

## Inguru naturala eta kokapena 
Sluis Herbehereetako hego-mendebaldeko muturrean dagoen herria da, iparraldean Westerschelde ibaiarekin egiten du muga, ekialdean Terneuzenekin, hegoaldean Belgikarekin eta mendebaldean Ipar itsasoarekin. Udalerri gehiena itsasoaren mailaren azpitik dago eta iparraldean dike bat dago.

## Herriak 
Honako herriek osatzen dute Sluis:

| width="15" | &nbsp; ||

|}

## Ondasun nabarmenak 
Breskens herrian Zeelanda hondartzarik bisitatuenak daude, eta hauen inguruan hainbat hotel eta kanpaleku eraiki dira azken urteetan.

## Garraiobideak 
2003an Vlissingen eta Breskens herriak itsasoz elkartzen dituen Veolia enpresa frantziarraren ferry zerbitzua martxan jarri zen. Uda garaian ferryak zerbitzu gehiago eskaintzen ditu inguruetara etortzen diren milaka turistengatik.

Veoliak aldi berean Brujasera eta Biervlietera doazen autobus lineak kudeatzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Zeelandar Flandria

## Kanpo estekak 
*  Sluisko udalaren webgunea.
Pareto banaketa

[325px|thumb|Pareto banaketan tamainari buruzko aldagaietarako erabiltzen da: tamaina txikiek (*x* txikiek) [probabilitate edo maiztasun handia dute, tamaina gero eta handiagoa (*x* handiagoa), berriz, probabilitatea gero eta txikiagoa da, irudiko trinkotasun funtzioetan ikus daitekeen bezala. Irudian, x edo tamaina txikiena 1 da. ]]

Estatistikan eta probabilitate teorian, **Pareto banaketa** gehienetan tamaina bat adierazten duten aldagaien eredu gisa erabiltzen den probabilitate banaketa jarraitu bat da. Vilfredo Pareto ekonomialaria izan zen XIX. mendean banaketa hau proposatu, garatu eta aztertu zuen lehena, aberastasunaren banaketari buruz egin zituen ikerketetan. Banakuntza "askok gutxi eta gutxik asko" erregelari jarraitu edo eskuinera nabarmen alboratuta dauden aldagaiei aplikatzen zaie: besteak beste, hirien tamaina (herri txiki asko eta hiri handi gutxi), lurrikaren magnitudea (magnitude txikiko lurrikara asko eta lurrikara indartsu gutxi), abizenen maiztasuna (gutxi agertzen diren abizen asko eta asko agertzen diren abizen gutxi) eta pertsona eta familien errenta-mailan (errenta txikiko familia asko, errenta handiko pertsona gutxi, Paretok berak bere garaian aztertu zuenez). Matematikoki, Pareto banaketak tamaina baten eta tamaina horri dagokion probabilitatearen arteko erlazioa logaritmikoa dela ezartzen du: tamainaren logaritmoa eta tamaina horren probabilitatearen logaritmoa linealki loturik daude, zehatzago. Erlazio logaritmiko honetatik, Pareto banaketa matematikoki definitu eta bere propietate guztiak eratortzen dira.

## Pareto banaketaren definizio matematikoa eta propietateak 
Pareto banaketari dagokion banaketa-funtzioa hau da:

:F_X(x) = \begin{cases}
1-\left(\frac{x_\mathrm{min}}{x}\right)^\alpha & x \ge x_\mathrm{min}, \\
0 & x 

Trinkotasun funtzioa deribatuz eratortzen da:

:f_X(x)= \begin{cases} \alpha\,\dfrac{x_\mathrm{min}^\alpha}{x^{\alpha+1}} & x > x_\mathrm{min}, \\[12pt] 0 & x 

Banakuntza bi parametroren mendean dago: x_\mathrm{min}, banaketari jarraitzen dion tamaina minimoa dena; eta \alpha, probabilitatearen bilakaera adierazten duena: zenbat eta handiagoa izan, orduan eta azkarrago jaitsiko da probabilitatea tamaina txikietatik (x txikia) tamaina handietara (x handia).

Itxaropena eta bariantza hauek ditu:

:: E(X)=\frac{\alpha x_\mathrm{min}}{\alpha-1} \, (*α*&nbsp;≤&nbsp;1, balioetarako itxaropena ez da existitzen).

:: \mathrm{var}(X)=\left(\frac{x_\mathrm{min}}{\alpha-1}\right)^2 \frac{\alpha}{\alpha-2}.

## Kanpo estekak
Maite Pagazaurtundua

**Maite Pagazaurtundua Ruiz** (Hernani, Gipuzkoa, 1965eko otsailaren 11) ekintzailea eta politikaria da. Deustuko unibertsitatean lizentziatua da, Euskal Filologiaren eta Filologia Hispanikoaren tituluekin. Itzultzailea da ogibidez.

Eusko Legebiltzarreko kidea izan zen 1993 eta 1998 bitartean, PSE-EErekin. Fernando Buesaren aholkularia izan zen hizkuntz politikan, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailean. Orobat, PSE-EEren Hezkuntza eta Kulturako idazkaria izan zen 1993tik 1997ra. 1999 eta 2007 bitartean PSE-EEren zinegotzia eta udal bozeramailea izan zen Urnietan.

Aski da! plataformaren sorreran hartu zuen parte 1999an, besteak beste Joseba Pagazaurtundua anaiarekin. Hura 2003an hil zuen ETAk. Horretaz gain, Fundación Víctimas del Terrorismoko burua izan zen, eta Fernando Buesa Fundazioarekin elkarlanean ibili da.

ETAz eta euskal nazionalismoaz gain, PSOE bere alderdi politikoa ere kritikatu izan du Maite Pagazaurtunduak, terrorismoaren kontrako politika egokia egiten ez duelakoan. Izan ere, ez zen ados Jose Luis Rodriguez Zapatero bere alderdikide eta Espainiako presidentearekin, haren gobernuak ETArekin izandako bake-prozesuan, eta Patxi Lopez PSE-EEko idazkaria gaitzetsi zuen bake prozesu berean.

2013an UPyDren Batzarrean parte hartu zuen, eta 2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan eurodiputatu hautatu zuten.

## Lanak 
* *Los Pagaza* (Temas de Hoy, 2004)
* *El viudo sensible y otros secretos* (Seix Barral, 2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konbergentzia estokastiko

[thumb|400px|**Konbergentzia estokastikoa**: [dado bateko puntuen batez bestekoa 3.5 da; epe laburrera emaitzen batez bestekoa 3.5eko batez bestekotik aski urrun izan daiteke, baina epe luzera ziurtasun handiz erakutsiko du 3.5 baliorako joera edo konbergentzia.]]

Probabilitate teorian, **konbergentzia estokastikoa** zorizko aldagaien segida batek limitean duen joera aztertzen duen arloa da. Konbergentziaren azterketa funtsezkoa da inferentzia estatistikoan, lagin handietan zenbatesleek dituzten propietateak aztertzean kasu. Konbergentzia modu asko daude, limiteko joerak nola definitzen diren; horrela, banaketazko konbergentzia eta probabilitatezko konbergentzia bereizten dira, besteak beste. Limitearen teorema zentrala, zenbaki handien legea eta bestelako teoremek ezartzen dituzte konbergentzia estokastikoaren emaitzak, zorizko aldagaiek segidak betetzen dituen baldintzen arabera. Konbergentzia estokastikoaren oinarri teorikoak XIX. mendean eta batez ere XX. mendearen lehenengo zatian garatu ziren, matematika-tresna zorrotzak erabiliz eta Andrei Kolmogoroven eskutik besteak beste.

## Kanpo estekak
Ardi latx muturgorri

**Ardi latx muturgorria** edo **ardi latx burugorria** Euskal herriko bertako ardi arraza bat da. Ardi latxaren bi mota daude, egun bi arraza ezberdintzat jotzen direnak, ardi latx muturbeltza eta ardi latxmuturgorria. Hainbat adituren ustez, Ipar Euskal Herriko manex ardiak (manex ardi burubeltza eta manex ardi burugorria) ardi latxaren barietateak baino ez dira. Hala ere, arraza ezberdintzat hartzen dituzte sailkapen ofizialek.

## Arrazaren historia 
Ardi honi *latx* izena, dirudienez, duen ilea oso latza delako eman zitzaion. Antzinakoak dira oso, eta gaur arte heltzearen arrazoia honako hau da: mendetan debekatuta egon zela kanpoko beste edozein arrazako ardirik ekartzea.

thumb|250px|Ardi latx muturgorriak, beren artean bat beltz kolorekoa.
thumb|250px|Ardi latx muturgorria, aspaldiko argazki batean.

## Bibliografia 
* Razas ovinas Españolas. Antonio Sanchez Belda. Maria C. Sanchez Trujiñano. Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación. 1987. 

## Ikus, gainera 
thumb| px 380|Artalde bat, bidean.
* Aari, Euskal mitologian ardiari buruzko kontuak jakiteko.
thumb| px 380|Ardi latx muturgorriak, Zumaiako kostan.
* Martak

## Kanpo estekak 
* Ardi latxaren elkartearen webgunea
* Arrazari buruzko bideoa
Riemannen integral

thumb|Integrala kurba azpiko barrutiaren azalera da.

**Riemannen integrala** edo **integral mugatua**, Bernhard Riemannek sorturikoa, tarte baten gainean funtzio baten integralaren lehengo definizio zehatza izan zen.

Izan bitez f(x), [a,b] tartean jarraitua eta positiboa den funtzio bat, eta S=\{ (x, y) | a  planoko barruti itxia f(x) funtzioaren azpian (ikusi irudia). Orduan, Riemannek f(x) funtzioaren integrala [a,b] tartean modu arrazan definitzen du honela:

:\int_{a}^{b}f(x)\,dx=A(f,a,b) , non A(f,a,b) S-ren azalera den.

S barrutiaren azalera neurtu nahi dugu, neurgarria bada.

Azalera horren balioa kalkulatzeko elkarren ondoan jarritako laukizuzenen bidez hurbilduko da barrutia, irudian adierazten den moduan.

Laukizuzen bakoitzaren azalera, funtzioaren balioa oinarriaren edozein puntutan, bider oinarriaren luzera da. Zenbat eta laukizuzen gehiago hartu, orduan eta txikiagoa izango da laukizuzen horien oinarria, baina orduan eta hurbilago izango dira batura horiek A(f,a,b) baliotik.

Honela adierazten da:

:\int_a^b f(x)dx= \lim_{n \to \infty}\sum_{i=0}^{n-1}f(x_i^*)\Delta x_{i-1}

## Ikus, gainera 
Riemannen batura

## Kanpo estekak
Dublin GAA

260px|eskuinera|thumb|Dublin GAA futbol taldea.
260px|eskuinera|thumb|Dublin GAA hurling taldea.
**Dublin GAA** edota **Dublin County Board of the Gaelic Athletic Association** (irlanderaz **Cumann Lúthchleas Gael Coiste Chontae Átha Cliath**) Irlandako Leinster probintzian kokatuko Dublin konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak urdina eta urdin argia dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere. Gizonezko zein emakumezko futbol gaeliko eta hurling talde indartsuak ditu.

Elkarte Atletiko Gaelikoaren barnean dagoen Kerryko kirol saila 1888an sortu zen.

Herrialde osoan "The Dubs" edo "The Jacks" ezizenez ezagunak dira.

## Tituluak 
### Futbol Gaelikoa 
#### All-Ireland Senior Football Championship 
#### National Football League 
### Hurlinga 
#### All-Ireland Senior Hurling Championship 
#### National Hurling League 
## 2014 denboraldia 
### Futbol gaelikoa 
Ligan laugarrena izan arren finala irabazi zuen Derryren aurka.

### Hurlinga 
Ligan bosgarrena izan da eta jeitsiera play-offa jokatuko du.

## Kanpo estekak 
* Dublin GAA taldearen webgune ofiziala
Olanoiko zakurra

thumb|ezkerrera|Olanoi baserria argazki zahar batean. Bere inguruetan Olanoiko leizea dago
**Olanoiko zakurra** Euskal Herriko mitologiaren irelu bat da, beste asko bezala leizezuloei lotuta. Beizamako Olanoi kobazuloko zaindaria da txakur irelu handi hau, eta bertara hurbiltzen diren lagunei eraso egiten die.

## Erreferentziak 
## Begira 
* Txakurra euskal mitologian
* Mirokutana
Galway GAA

260px|eskuinera|thumb|Galway GAA hurling taldea.
**Galway GAA** edota **Galway County Board of the Gaelic Athletic Association** (irlanderaz **Cumann Lúthchleas Gael Coiste Chontae na Gaillimhe**) Irlandako Connacht probintzian kokatuko Galway konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak marroia eta zuria dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.

Elkarte Atletiko Gaelikoaren barnean dagoen Kerryko kirol saila 1887an sortu zen.

## Tituluak 
### Futbol gaelikoa 
#### All-Ireland Senior Football Championship 
#### National Football League 
### Hurlinga 
#### All-Ireland Senior Hurling Championship 
#### National Hurling League 
## 2014 denboraldia 
### Futbol gaelikoa 
Bigarren mailako 6. postuan bukatu du liga.

### Hurlinga 
Liga 3. postuan amaitu du eta txapelketa faseko final erdietan Kilkennyk kanporatu du.

## Kanpo estekak 
* Galway GAA taldearen webgune ofiziala
Jennifer Lopez

**Jennifer Lynn Lopez** (Bronx, New York, 1969ko uztailaren 24a) AEBetako aktore, abeslari, dantzari, enpresari, moda diseinatzaile eta telebista ekoizlea da. 1999tik aurrera plazaratu dituen 7 album-en 28 milioi ale baino gehiago saldu ditu. Gaztelaniazko *People* aldizkariaren arabera eragin handiena duten 100 hispanikoen zerrendan dago (*100 Most Influential Hispanics*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jennifer Lopezen webgune ofiziala
*  Jennifer Lopez Official Twitter
*  Jennifer Lopez Official Facebook
*  Jennnifer Lopez Online
*  Jennifer Lopez Song Lyrics
*  Jennifer Lopez at Myspace
Pilar López de Ayala

**Pilar López de Ayala y Arroyo** (Madril, 1978ko irailaren 18a) espainiar aktorea da. 2001an Vicente Arandaren *Juana la Loca* pelikulan Joana Gaztelakoa antzeztu zuen eta emakume aktore nagusi onenaren Goya Saria lortu. 2005an Montxo Armendárizen *Obaba* filmean aritu zen eta berriz ere Goya saridungai izendatu zuten, taldeko aktore hoberen gisa.

## Filmografia 
### Telebista 
* *Blanco o negro, nunca gris* (2015)
* *Hospital Central* (2000)
* *Al salir de clase* (1997-2001)
* *Menudo es mi padre* (1996)
* *Yo, una mujer* (1996)

## Kanpo loturak 
*  *Pilar López de Ayala* Internet Movie Databasen
Glu, glu, glu

**Glu, glu, glu** Jose Maria Iparragirreren bertso sorta eta abesti bat da.

Bapo jan eta ondo edateko giro alaiko abestia da, izenburuan edatearen onomatopeia daramana. Lagunen arteko bazkarietan kantatzeko aproposa da XIX. mendeko kantu hau.

Patxi Andionek eta Gontzal Mendibilek kanta honen bertsio bana plazaratu zuten XX. mendean.

## Hitzak 

Fitxategi:Jose mari iparragirre 0001.jpg|Jose Maria Iparragirre
Fitxategi:Gontzal Mendibil Egunkaria2001.png|Gontzal Mendibil

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Agur Euskal Herria* ("Gazte gaztetandikan")
* *Gernikako arbola*
*
* *Hara nun diran*
* *Kantari euskalduna*
* *Trapu zaharrak*

## Kanpo estekak 
* Gora Rioja (Glu, glu, glu, glu) Patxi Andion Euskal karaokek prestatua.
* Glu, Glu, Glu. Gontzal Mendibil, Bilboko orkestra Sinfonikoa, EHUko abesbatza eta Areatzako Bandarekin
Vicenta María López Vicuña

**Vicenta María López Vicuña** (Cascante, 1847ko martxoaren 22a - Madril, 1890eko abenduaren 26a) nafar lekaimea izan zen, *Maria Sortzez Garbiaren Erlijiosoak* kongregazioa sortu zuena. 1975eko maiatzaren 25ean Paulo VI.ak kanonizatu zuen.

## Bizitza 
Erietxeetatik irteten ziren gaztetxoentzako egoitza sortu zuen Madrilen (La Casita) 1866an. Oinarrizko ikasketak, aritmetika, etxeko lanak eta abar irakasten zizkien haurrei. Zaragozan beste egoitza bat zabaldu zuen 1878an eta kongregazio berria izan zenaren *Konstituzioa* idatzi zuen urte berean. Vatikanok, apezpikuak lagun, onartu egin zuen *Religiosas de María Inmaculada para el Servicio Doméstico* kongregazio berria. 2.000 mojatik gora ditu gaur egun kongregazio horrek mundu guztian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Kanpo estekak 
*  *Vicenta María López Vicuña* Auñamendi Eusko Entziklopedian
Ruy López de Segura

**Ruy López de Segura** (Zafra, Badajoz, 1540 aldean – Madril, 1580 aldean) apaiz eta xakelari espainiarra izan zen. 1561ean Alcalá de Henaresen *Libro de la invencion liberal y arte del juego del axedrez* argitaratu zuen, Europako lehenbiziko xake liburuetako bat. Bere garaiko xake jokalari onena zen.

1560an Giovanni Leonardo da Cutri italiar xakelaria garaitu zuen, horregatik bere garaiko xakelari onenatzat jotzen zen.

## Espainiar hasiera edo Ruy López hasiera 
Espainiar hasieraren inguruko haren azterketak oinarrizkoak jotzen dira xakearen bilakaeran. Hori dela eta, bere izena ere badarama hasiera horrek. Bere tratatua xake-teoriaren funtsezko oinarria izan da. Bere hasiera, tratatuan *IX. hasiera* gisa agertzen zena, indarrean dago oraindik ere egungo maisu handien artean.

Espainiar hasieraren planteamendua:

1.**e4 e5** 2.**Cf3 Cc6** 3.**Ab5**
Martin Porres

**San Martin Porres**, jatorrizko izen-deiturez **Martín de Porres y Velásquez** (Lima, Peru, 1579ko abenduaren 9a - Lima, Peru, 1639ko azaroaren 3a) perutar erlijioso katolikoa zen. Joan XXIII.a aita santuak santutu zuen 1963an. Egutegi katoliko liturgikoan azaroaren 3an ospatzen da haren eguna.

**Frai Escoba** ere deitua (erratz batekin agertzen baita irudi askotan), Amerikako lehenengo santu beltza izan zen.

## Ikus, gainera 
* Arrosa Limakoa

## Kanpo estekak 
* Biografía y semblanza espiritual de Martín de Porres en Dominicos.org
* Tradiciones Peruanas: Los ratones de Fray Martín
* Milagros de San Martín de Porres
* Los Santos de Lima - del programa de TV "A la vuelta de la esquina"
* Fragmento de la película "Fray Martín de Porras"
* Caballeros de la Hermandad de San Martín de Porres
* Novena a San Martin de Porres
Nagore (argipena)

**Nagore** hainbat pertsonaren izena zein deitura eta leku-izena da.

## Leku-izena 
* Nagore, Artzibarreko herriburua.

## Pertsona izena 
* Nagore emakume izena da. Adibideak:
** Nagore Aranburu, euskal aktore eta gidoilaria.
** Nagore Gabellanes, euskal belar-hockey jokalaria.
** Nagore Laffage, 2008ko San Ferminetan eraildako irundar neska.
** Nagore Tolosa, itzultzailea.

## Deitura 
* Nagore euskal deitura da. Adibideak:
** Francho Nagore, Aragoiko hizkuntzalaria.
** Jorge Nagore, Euskal Herriko pilotaria.
** Txomin Nagore, Euskal Herriko futbolaria.

## Beste 
* *Nagore*, Nagore Laffageren erailketari buruz Helena Tabernak zuzenduriko 2010eko dokumentala.
Disturbed

**Disturbed** heavy alternatiboko musika taldea da, Chicagon 1995ean sortua. Harrez geroztik, taldeak 11 milioi disko baino gehiago saldu dituzte mundu osoan zehar. Bost estudio-album plazaratu dituzte denbora horretan, eta guztiek lehenengo postua eskuratu dute Billboard 200 zerrenda ospetsuan.

Taldearen hasierako izena Brawl izan zen, beste abeslari batekin. David Draiman Brawlen sartzean, taldearen izena aldatu zen, Disturbed izateko. Lehenengo CDa, *The Sickness* izenekoa, 2000n kaleratu zuten, eta 4 milioi ale saldu zituzten AEBetan bakarrik. Bigarren diskoa, *Believe*, 2002an atera zuten. Ondoko bira egindakoan, Steve Kmak baxujolea bota zuten, eta haren ordez John Moyer hartu. 2005ean, beste album bat kaleratu zuten, *Ten Thousand Fists* zeritzona. Orain arte haien azken diskoa dena, *Indestructible*, 2008an atera zuten.

## Diskografia 
* The Sickness (2000)
* Believe (2002)
* Ten Thousand Fists (2005)
* Indestructible (2008)
* Asylum (2010)
* Immortalized (2015)
* Evolution (2018)

## Kanpo estekak
Beguze

**Beguze** Zuberoan kokaturiko mendia da. Tontorra Liginaga-Astüe eta Montori herrietako mugan dago kokaturik eta mendiaren alde bat Hauzeko zati ere bada.

## Ikus, gainera 
* Zuberoako mendiak

## Kanpo estekak
Jurisprudentzia

Zuzenbidean, **jurisprudentzia** edo **epaigintza** da epaitegiak denboraren joanean osatzen joan diren doktrina juridikoa, euren epai eta ebazpenen bidez. Euskal Herriko zuzenbideetan, dela Espainiakoa, dela Frantziakoa, jurisprudentziak ez du arau juridikoa sortzeko baliorik, baina *common law* jarraitu edo ingeles tradizioko zuzenbidea duten herrialdeetan, jurisprudentzia lehen mailako iturria da zuzenbiderako.

Jurisprudentzia Zuzenbidearen Zientzia bezala ezagutzen zuten erromatarrek. Kontzeptu hori gure egunetaraino gorde izan da nolabait; zeren Italian, guk Zuzenbide Fakultatea deitzen duguna, han Jurisprudentzi Fakultatea deitzen baita. Hala ere, kontzeptu honek gaur egun esanahi zehatzagoa du: jurisprudentzia deitzen da, epaileek, batera jokatzeagatik, ematen duten soluzioa. Behin baino gehiagotan, epaitzak ados datozelarik, arauak daukan fermutasun bera hartzen dute epaileen erabakiek, eta beraz jurisprudentzia- epaien multzoa bezala kontsideraturik- zuzenbidearen iturritzat onartu izan da Estatu askotan. Guztiz nabaria da hau, adibidez, *common law*eko herrietan; aski da han epai bat jurisprudentzia sor dadin.

Espainian, 1978. urteko Konstituzioko sistemaren praktika juridikoa ez zen zerotik hasi, eta onartu egin zuen diktadurako jurisprudentzia. Beraz, jurisprudentzia horrek balio osoa du, betiere gerora lege berriek sartu dituzten aldaketek eta ñabardurek mugatuta. Francoren erregimenean emandako epaiek, halaber, indarrean jarraitu dute XXI. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estornes Lasa

**Estornes Lasa** kulturagile eta euskal idazle gisa nabarmendu diren hiru anaiaren abizenak dira:

* **Bernardo Estornes Lasa** (Izaba, Nafarroa, 1907ko maiatzaren 11a - Donostia, 1999ko abuztuaren 10a) euskal idazle eta kulturagilea.
* **Mariano Estornes Lasa** (Izaba, Nafarroa, 1909ko azaroaren 19a - Donostia, 1997ko abuztuaren 16a) euskal idazlea.
* **Jose Estornes Lasa** (Izaba, Nafarroa, 1913ko apirilaren 17a - Donostia, 1987ko urriaren 11a) euskal idazle eta hizkuntzalaria.
Korn

**Korn** (**KoЯn** ere idatzia) nu metaleko musika taldea da, Kalifornian 1993an sortua, L.A.P.D. taldea desegin ondoren. Egungo taldekideak hauek dira: Jonathan Davis, James "Munky" Shaffer, Reginald "Fieldy" Arvizu, eta Ray Luzier. Musikari ugarirekin aritu dira elkarlanean, besteak beste Deftonesko Chino Moreno, Ice Cube, Marilyn Manson, Limp Bizkiteko Fred Durst, The Pharcydeko Tre Hardson, eta Nas.

Sortu eta urte horretan bertan, lehenengo demoa plazaratu zuten, ''Neidermeyer's Mind*. Lehenengo estudio-albuma, *Korn*, 1994an atera zuten. Arrakasta *Follow The Leader* izeneko hirugarren diskoarekin iritsi zitzaien, 1998an. Guztira, taldeak 35 milioi disko baino gehiago saldu ditu mundu osoan. Grammy sarietarako 6 aldiz izendatu dituzte, eta bitan irabazi.

Nu metaltzat hartu zen lehendabiziko taldea da hau. Horretaz gain, heavy metal, metal alternatibo, post grunge, rap metal, thrash metal, thrash rap eta pimp rock bezala sailkatu dira. Letretan, oinazea eta alienazioa dira gai nagusiak, eta ez heavy metalaren ohiko gaiak.

## Diskografia 
Estudio albumak
* *Korn* (1994)
* *Life Is Peachy* (1996)
* *Follow The Leader* (1998)
* *Issues* (1999)
* *Untouchables* (2002)
* *Take a Look in the Mirror* (2003)
* *See You on the Other Side* (2005)
* Izenik gabea (2007)
* *Korn III: Remember Who You Are * (2010)
* *The Path of Totality* (2011)
* *The Paradigm Shift* (2013)
* *The Serenity of Suffering* (2016)
* *The Nothing* (2019)
**Requiem'' (2022)

## Kanpo estekak
Inferentzia

**Inferentzia** egiazko proposizio edo datu multzo batetik, arau logikoak erabiliz ondorio batera daraman prozesua edo prozesu hori burutzeko erregela da. Zientziaren arlo zenbaitetan erabiltzen da:

* logikan, inferentzia edo **inferentzia deduktiboa** egiazko aurrekari zenbaitetik egiazko ondorioak ateratzeko prozesu edo erregela bat da;
* zientzian, inferentzia induktiboa, berriz, egia edo faltsuak izateaz gainera, ondorioei egiantz edo probabilitate maila esleitzen dien inferentzia-erregela edo metodoa da.;
* adimen artifizialean, inferentzia ezagutza lortzeko moduari deritzo;
* estatistikan, inferentzia estatistikoa lagin batetik populazio baten ezaugarriak zenbatesteko prozesua da.

## Kanpo estekak
Neoplastizismo

[thumb|300px|[Gerrit Rietvelden *aulki gorri-urdina*]]
**Neoplastizismoa** abangoardiako arte mugimendu bat da, 1917an Piet Mondrianek Herbehereetan sortua. Aurrerago Mondrianek Theo van Doesburgekin batera mugimenduaren ardatza izango zen 'De Stij' sortu zuen. Pintura, eskultura, arkitektura eta diseinuan eragina izan zuen.

Neoplastizismoa Picasso eta Braqueren kubismoaren teorietan oinarritu zen. Oinarrizko koloreek, beltzak eta zuriak kolore guztiak ordezkatu zitzaketela uste zuten eta lerro horizontal eta bertikalek berriz marra guztiak.

## Ezaugarriak 
* Kolore lauak: Oinarrizkoak (urdina, gorria eta horia) eta neutroak (zuria, beltza eta grisa)
* Azalerak elkartzut lotzen diren marra zuzenez mugatzen dira.
* Simetria ez dute erabiltzen.
* Oreka eta erritmoa proportzioa eta kokapenaren arabera indartzen dira.

## Artista garrantzitsuenak 
* Pinturan: Piet Mondrian mugimenduko artista ezagunena.
* Eskulturan: Georges Vantongerloo pintura eta arkitektura ere landu bazituen ere eskulturan egin zituen ekarpen garrantzitsuenak.
* Arkitektura eta diseinua: Gerrit Rietveld Rietveld Schröder etxea eta aulki gorri-urdina dira bere lan garrantzitsuenak.

## Kanpo estekak
Neskazar bat tentatzen Txirritak jarriyak

**Neskazar bat tentatzen Txirritak jarriyak** (*Neskazar bat tentatzen Txirritak jarriak*) Jose Manuel Lujanbio "Txirrita" bertsolariaren bertso sorta bat da.

Bertsoetan azken bi mendeotan gehien erabili den neurriko bertsoak dira, Hegoaldean zortziko txikia bezala eta Iparraldean lau puntuko txikia bezala ezagutzen den 12 bertsoko sorta da.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ***Bertsozale.eus***
* *Armiarma.eus*
* *Wikiteka*
* "Neskazar bat tentatzen". Imanol Epelderen bertsioa.
National Football League (Irlanda)

**National Football League**, irlanderaz **Sraithchomórtas Peile Náisiúnta** (euskaraz *Futbol Gaeliko Liga Nazionala*) urtero Irlandan jokatu ohi den futbol gaeliko liga nagusia da, Elkarte Atletiko Gaelikoak antolatzen du eta bertan Irlanda osoko 32 konderrietako taldeek parte hartzen dute. Liga hau kirol honetako bigarren txapelketa garrantzitsu edo desiatuena da, lehenbizikoa All-Ireland Senior Football Championship txapelketa delarik.

## Jokaturiko finalak 
**AI** hizkiek talde horrek urte hartan National Football League liga nahiz All-Ireland Senior Football Championship txapelketa ere irabazi zituela adierazi nahi dute.

* ¹ 1935-36 denboraldian Mayo txapeldun izan zen ligaxka batean 8 partidatan 12 puntu lortu ondoren.
* ² 1948, 1974, 1982, 1988 eta 1993 urteetako finaletan berdinketa egon ondoren bigarren partida bat jokatu zen. Taulako emaitza bigarren partidaren emaitza da.

## Irabazitako ligak konderriz-konderri 
## Ikus, gainera 
* All-Ireland Senior Football Championship
* Futbol gaelikoa

## Kanpo estekak 
* Liga honi buruzko argibidea
Sorotan Bele (diskoa)

**Sorotan Bele** diskoa 1992an izen berdineko Sorotan Bele euskal musika taldeak kaleratutako diskoa izan zen. Zelta musikaz motako abestiek osatzen zuten. Talde honen lehenbiziko diskoa izan zen, bere ibilbide guztiko arrakastatsuena ere izan zela esan liteke, garai hartan ez baitzegoen nagusiki zelta musika jo ohi zuen euskal musika talderik (bai ordea folk musika taldeak edota zelta kutsuko abesti bat edo beste jo ohi zutenak). Elkar argitaletxearekin argitaratu zuen.

Diskoaren azala bele beltz batek apaintzen zuen.

## Abestiak 
## Kanpo estekak
Morrison's Jig

'''Morrison's Jig** edo **Morrison Jig'* Irlanda zelta musika edo folk doinu bat da. Euskal Herrian ziurrenik ezaguna baldin bada, Sorotan Bele taldeak bere 1992ko Sorotan Bele diskoan *Morrisonen dantza'' izenpean plazaratu zuelako da.

## Kanpo estekak 
* Sorotan Beleren "Morrisonen dantza" entzungai
* Morrison's Jig. Banshee Celtic Band
* Morrison's Jig. Celtic Hangover
* Morrison's Jig. Sligo Rags
Urkixoko markesen hilketa

**Urkixoko markesen hilketa** 1980an gertatu zen. María Lourdes de Urquijo y Morenés, Urkixoko markesa, eta bere senarra zen Manuel de la Sierra hil zituzten.

## Gertakizunak 
Markesak Banco Urquijoren jabe ziren eta, garai hartan, akzioen balioa beherantz zihoan. 1980ko abuztuaren 1eko gauean, Somosaguasko bere etxean lo zeudela hil arte tirokatu zituzten. 

Rafael Escobedo Alday (1955-1988) izan zen susmagarri nagusia, alegia, Miriam de la Sierraren, markesen alabaren, senarra. Bikotea 1978ko ekainaren 12an ezkondu zen eta harremana okertzen joan zen, 1979an Miriam Richard Denís Drewekin («Dick», «el Americano») harremanetan hasi zen arte.

Aita-amaginarreben etxean gertakizun haren bala-zorroak izan zitezkeenak aurkitu zituztela-eta, 1981eko apirilaren 8an, Rafael Escobedo preso hartu zuten. Egun hartan bertan, Londresera joanak ziren bai Escobedo eta baita bere lagun eta Urkixotarren administratzaile zen Javier Anastasio ere.

Bala-zorroak desagertu egin ziren eta epaiketa gorabeheratsua hasi zen. 1983ko uztailean, 53 urteko kartzela zigorra jarri zioten Rafaeli eta, 1985ean, Epaitegi Gorenak berretsi egin zuen epaia. Escobedok errugabetasuna defendatu zuen beti eta Anastasiori leporatu zion errua. 1988ko uztailaren 27an, bere buruaz beste egin zuen.

Ofizialki ez zuten sekula aurkitu hilketa gauzatzeko erabili zen pistola, baina Star bat izan zela uste da, 22ko kalibrekoa. Horrela balitz, oso arma bitxia izango litzateke, bildumagileentzako altxorra, 22 edo 24 ale besterik ez baitzituzten egin Eibarren.

Javier Anastasio 1983ko urtarrilean atxilotu zuten, eta epaiketa 1988ko urtarrilaren 21erako zegoen aurreikusita, baina hilabete lehenago ihes egin zuen. Handik 7 urtera, Jesús Quinterok telebistarako elkarrizketatu zuen Brasilen. 2010eko maiatzean, kargu guztiak bertan behera geratu ziren, balizko delituak 30 urte bete baitzituen. Urte hartan bertan, Vanity Fair aldizkariak elkarrizketa egin zion Anastasiori eta hark bere burua errugabetzat aurkeztu zuen.

1990eko otsailean, Mauricio López-Roberts ere kondenatu zuten, erailketa ezkutatu zuela-eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rafael Escobedo se suicida sin dejar ninguna carta, El País.
* Costa vuelve al escenario del crimen, El País.
* *Asesinato de los Marqueses de Urquijo*
* Jesus Quinterok Javier Anastasiori egindako elkarrizketa Youtuben.
* Erailketa Interviún. Youtube.
* Erailketa 2010ean ikusita. Youtube.
MaxDB

**MaxDB** datu-baseak kudeatzeko sistema bat da (RDBMS), 1977an sortua. Bere jatorrizko izena Adabas D izan zen, SAP konpainiak erostean SAPDB izena hartu zuen, eta, urte batzuk geroago, MySQL konpainiak erosi zuen berriro, MySQL AB berrizendatuz. Gaur egun, garapenean dago oraindik, eta MaxDB-ren hurrengo bertsioa 7.7.0.0 izango da.

## Kanpo estekak
Legedi

**Legedia** (edo, Espainiako Zuzenbidean, **ordenamendu juridikoa**) herrialde batean une jakin batean indarrean dauden legeen multzoa da.

## Ikus, gainera 
* Zuzenbidea

## Kanpo estekak
Zuzenbidearen printzipio orokorrak

Zuzenbidean, **zuzenbidearen printzipio orokorrak** ordenamendu juridikoan espresuki aipatzen ez diren printzipioak dira, baina aldi berean ordenamendua gidatzen dutenak. Espainiar zuzenbidean, zuzenbidearen iturritzat hartzen dira, legearen eta ohiturazko zuzenbidearen ondoren. Zuzenbidearen printzipio orokorrak zuzenbide naturalean jatorri izan edo arau juridikoek osatzen duten zuzenbide positiboan duten jatorri.

## Ikus, gainera 
* Ekitate
Maizpide euskaltegia

**Maizpide euskaltegi-barnetegia** helduen euskara irakaskuntzan diharduen euskaltegi eta barnetegia da, Dionisio Amundarain eragile nagusi zelarik 1988an sortua. Lazkaon dago (Gipuzkoa), eta HABEren jabetzakoa da. Izena, ondoan duen Maizpide baserritik hartu zuen. Euskaraz hitz egiten, irakurtzen eta idazten irakatsi eta euskal kultura ezagutzeko eta sakontzeko aukera eskaintzea da Maizpide euskaltegiaren zeregina. Gipuzkoako euskaltegi handiena eta ospetsuena da, eta Euskal Herriko barnetegi nagusietako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lopitz Harokoa (argipena)

**Lopitz Harokoa** —— izenak hainbat adiera eduki ditzake:

## Pertsonen deitura 
* Diego Lopitz I.a Harokoa (1075-1124), hirugarren Bizkaiko Jauna.
* Diego Lopitz II.a Harokoa (1140-1214), bosgarren Bizkaiko Jauna.
* Diego Lopitz III.a Harokoa (-1254), zazpigarren Bizkaiko Jauna.
* Diego Lopitz IV.a Harokoa (-1289), bederatzigarren Bizkaiko Jauna.
* Diego Lopitz V.a Harokoa (-1310), hamaikagarren Bizkaiko Jauna.
* Urraka Lopitz Harokoa (1160-1226), Leóngo erregina ezkontidea izan zena.

## Leku izena 
* On Diego Lopez Haroko kale nagusia, Bilboko kale nagusietariko bat.
Ohiturazko zuzenbide

Zuzenbidean, **ohitura-zuzenbidea** edo **ohiturazko zuzenbidea** gizarte batean sortu eta praktika iraunkorraren bitartez gizartearen onespenez legitimitatea eskuratu eta, horrela, zuzenbidearen iturri bilakatu diren ohiturek osaturiko zuzenbidea da. Egun, zuzenbidea batez ere lege eta bestelako arau juridikoetan oinarritzen bada ere, garai batean ohiturak garrantzi handia izan zuen gizarteko harremanak arautu eta harreman horien inguruko gatazkak ebazteko. Historian zehar ohitura zuzenbidearen iturri nagusia izan bazen ere; egun bigarren mailako erreferentzia da zuzenbidean, baina arlo eta eskualde zenbaitetan lehen mailako iturria da, hala nola Nafarroako Zuzenbide Zibilean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avenida 9 de Julio

**Avenida 9 de Julio** (euskaraz *Uztailaren 9ko etorbidea*) Argentinako Buenos Aires hiriburuko etorbide garrantzitsuenetako bat da. 3 kilometro luze ditu.

Bere ezaugarri nagusia zabaleraz 140 metro izatean datza, honek mundu osoko etorbide zabalenetako bat bilakatzen duelarik.

## Izena 
Etorbideak bere izena Argentinako Independentzia Aldarrikapenaren Egunarengatik darama, hau 1816ko uztailaren 9an gauzatu zelarik. Avenida General Paz etorbidearen salbuespena kendurik, Buenos Aires Hiri osoan Avenida Rivadavia etorbidearekin gurutzatu arte bere izena aldatzen ez duen etorbide bakarra da.

thumb|ezkerrera|250px|Avenida 9 de Julio.

## Kanpo estekak
Plaza de Mayo

**Plaza de Mayo** (euskaraz *Maiatzeko enparantza*) Argentinako Buenos Aires hirian dagoen enparantza bat da, jatorriz hiria bera sortu zen lekua bertan kokatzen da. 1884 Victoria eta del Fuerte enparantzen bateratzearen ondorioz sortu zen, hain zuzen ere, bien artean zegoen Recova Vieja eraikina erautsi zutenean. Bertan Casa Rosada edo Argentinako Presidentearen Egoitza nagusia kokatzen da. Aipagarria ere bada hemen Maiatzaren Plazako Amak bildu ohi direla.

## Ikus gainera 
* Maiatzaren Plazako Amak

## Kanpo estekak
Kataluniako Antzoki Nazionala

**Teatre Nacional de Catalunya**, laburbildura **TNC** (euskaraz *Kataluniako Antzoki Nazionala*), Kataluniako Bartzelona hiriburuan kokatzen den antzokia da. Kataluniako Generalitateko Kultura Sailak sortu zuen.

1991an Ricardo Bofill arkitektoaren diseinua jarraituz eraikitzen hasi zen. Berez, bere jarduerak 1996an *"d’Àngels a Amèrica"* antzezlana estreinatu zenean hasi ziren, halere ofizialki 1997ko irailaren 11an inauguratua izan zen, egun hartan Josep Maria Flotats zuzendari eta aktoreak zuzendutako *"L’auca del senyor Esteve"* antzezlana taularatu zelarik. Ordudanik bere hiru aretoetan (Sala Gran, Sala Petita eta Sala Tallers) programazio erregular bat antzeztu izan da, mota guztietako ikuskizunak taularatu izan direlarik, nagusiki katalanez.

## Kanpo estekak 
* Kataluniako Antzoki Nazionalaren webgune ofiziala
Wall Street

**Wall Street** New Yorkeko Lower Manhattan auzoan dagoen kalea da. Ekialderantz jotzen du, Broadwayetik South Streetera, East Riverretik gertu. Hiriko finantza gunea da. Bertan New York Stock Exchange izeneko burtsa dago, munduko kapitalizazio handirik dituena. Denboraren poderioz, kalea ez ezik inguruko auzoko izena ere bada.

NYSE egoteaz gain, NASDAQ, AMEX, NYMEX edo NYBOT burtsek ere bertan dute egoitza.

## Historia 
1625ean, Hudson ibaiaren ahoan, Mendebaldeko Indietako Nederlandar Konpainiak Amsterdam Berria sortu zuen, ibaian zehar abiarazitako larru salerosketa kontrolatzeko aukera ematen zien kokalekua. 1653an, bertakoen nahiz ingelesen erasoez babesteko, kolono herbeheretarrek zurezko eta buztinezko hesia eraiki zuten Amsterdam Berriko iparraldeko mugan. Edo zuzen esanda, hesia eraikitzeko agindu zuten, harresia benetan jaso zutenak 1627tik aurrera koloniara eramandako esklabo afrikarrak izan baitziren..

Handik urte batzuetara ingelesek hesia bota arren, Wall Street (harresiaren kalea) izenak oraindik esklaboek eraikitako babes horren ondorio da. Eta hesia eraikitzeaz gain basoak soildu zituzten eta bideak, errotak, etxeak, kaia, espetxea eta holandarren eliza ere jaso zituzten, geroago ingelesen eliza eraikiko zuten bezalaxe.

XVII. mendearen amaieran eta XVIII. mendearen hasieran, hiriak dagoeneko New York zuen izena, ingelesen eskuetan zegoen, eta esklaboen lana oinarri, hazkunde bizia izan zuen. Doako langile haiei are eta probetxu handiagoa ateratzeko aukera zegoela ikusirik, esklaboen salerosketan hastea erabaki zuten hiriko merkatariek. 1711n New Yorkeko udalak hiriko lehen esklabo azokaren sorrera onartu zuen eta, hain zuzen, merkatua Wall Streeten jartzea erabaki zuten. *Meal Market* (janari azoka) esaten zioten garaua eta haragia ere saltzen zutelako, baina negozio nagusia gizakien salmenta zen, eta berehala Wall Street erabakigarria izango zen esklaboen Atlantikoan zeharreko merkataritzan. Giza salgai gehienek hirian denbora gutxi egin arren, XVIII. mendearen lehen erdian New Yorkeko biztanleen %20 esklaboak ziren.

Esklabo ontziak Afrikatik New Yorkera iristen ziren eskulanez gainezka, nagusiki kotoi sailetan jarduteko. Bide batez, kotoia bera New Yorketik banatzen hasi ziren. Itsasontzien aseguru-etxeek, merkatari handiek eta bidaiak nahiz lurjabeen jarduerak finantzatzen zituzten bankuek ere “inbertsioetatik” hurbil egon nahi zuten eta, hala, geroz eta negozio gehiago bildu ziren giza azokaren inguruan.

1792ko maiatzaren 17an, Wall Streeteko 68. zenbaki pareko platano baten gerizan, 24 artekarik eta merkatarik hitzarmena sinatu eta New Yorkeko Burtsa izango zenaren hazia erein zuten. Horrenbestez, gaur egun Wall Streeten kotizatzen duten enpresa ezagun askok esklaboen salerosketan inbertituz ekin zioten bideari: Bank of America, Aetna Insurance, J.P. Morgan, Lehman Brothers, Wachovia Bank, Royal Bank of Scotland...

## Erreferentziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John F. Kennedy nazioarteko aireportua

**John F. Kennedy Nazioarteko Aireportua** New Yorkeko hiri estatubatuarrean dagoen nazioarteko aireportua da, Long Islandeko Queens auzoan dagoena. Estatu Batuetako aireporturik lanpetuena da, izan ere, 2009an, 45.915.069 bidaiari ailegatu ziren munduan 12.a izanik.

John F. Kennedy presidentearen izena dakar aireportu honetan 90 aire-lineek lan egiten dute, JetBlue Airwaysen egoitza izanik. Bere eragilea Port Authority of New York and New Jersey erakundea da, Newark Liberty eta LaGuardia aireportuak ere kudeatzen dituena.

## Terminalak, Aire-lineak eta Helmugak 
### 1. terminala 
### 2. terminala 
### 3. terminala 
### 4. terminala 
### 5. terminala 
### 6. terminala 
Egun itxita dago.

### 7. terminala 
### 8. terminala 
## Bidaiariak 

## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RPM

**RPM** Package Manager, pakete kudeaketa sistema bat da. RPM izena bi gauzei egiten dio erreferentzia: rpm formatuan dauden paketei, eta pakete kudeatzailea berari. RPM garatu egin zen batez ere GNU/Linux-reko.

Red Hat Linux-erako garatu egin zen hasieran, hala ere gaur egun GNU/LINUXren banaketa ezberdinetan erabiltzen da sistema hau. Bere jatorrizko izena Red Hat Package Manager izan zen, nahiz eta gaur egun "RPM Package Manager" izatea.

## Kanpo estekak
Cutandako gudua

**Cutandako gudua** 1120an Calamochatik gertu dagoen Cutanda herrian Alfontso Bataiatzaileak eta Ibrahim ibn Yusufek zuzenduriko almoravideen armadak egindako gudua izan zen.

Alfontso I.ak gudu honetan Akitania eta Baskoniako dukea zen Gilen Poitiersekoaren laguntza izan zuen. Honek seiehun zaldun bidali zituen. Armada musulmana menderatu ondoren, almoravideek Calatayud eta Darocako gotorlekuak galdu zituzten.

Zaragozako taifa 1118an erori eta gero, Alfontso Bataiatzaileak taifako lurralde eta hiri nagusiak lortu zituen. 1119an Soria hustua berreraiki eta eskualdea birpopulatu ondoren, 1120an Calatayud setiatu zuen.

Orduan Alfontsok almoravideek hiria berreskuratzeko asmotan Zaragozara zihoazela jakin zuen. Horretarako 1119ko neguan Molina de Aragón, Lleida, Murtzia, Granada, Valentzia eta Sevillan eratutako armada prestatu zuten, Ibrahim ibn Yusuf buruzagia zuena.

María Jesús Vigueraren ustetan musulmanak Jiloca ibaiaren haranetik Calamocharaino  edo Antonio Ubietoren ustetan Perales del Alfambra eta Portalrubiotik ailegatu ziren Cutandaraino. Bertan armada biek borrokatu zuten.

Nafar erregeak lortutako garaipena erabatekoa izan zen. Musulmanek berek ere aitortu zuten galera eta estrategikoki ezin izan zuten berriro Zaragoza berreskuratu. Herri oroitzapenean guduaren inportantzia ere geratu zen, gaztelaniaz ezbeharrak txikiagotzeko *«peor fue la de Cutanda»* (Cutandakoa okerragoa izan zen) esaten dute eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valtierrako gudua

**Valtierrako gudua** 1110eko urtarrilaren 24an Tuterako merindadeko herri horretan Alfontso Bataiatzaileak eta Ahmed ibn Yusufek zuzenduriko Zaragozako taifaren armadak egindako gudua izan zen. Borrokan zaragozarren erregea menderatua eta hila izan zen.

## Aurrekariak 
1085ean Alfontso VI.a Gaztelakoak Toledo konkistatu zuenean, Sevillako emirra zen Muhammad ibn Abbad Al Mutamidek Yusuf ibn Tashfin almorabideen laguntza eskatu zuen. Gibraltarko itsasartea zeharkatu eta gero, 1086an almorabideek gaztelarrak menderatu zituzten Sagrajasko guduan eta, horrela, Iberiar Penintsulako hegoaldeko jaun bilakatu ziren. 1102an el Cid Valentzia konkistatu zuenean, geldiarazi eta iparralderantz jotzea galarazi zien.

Penintsularen iparraldean Zaragozako taifa baino ez zen geratzen musulmanen eskuetan eta bere burujabetasuna mantentzeko Ahmed II.a ibn Yusuf al-Mustain orduko emirra almorabideen basailu bilakatu zen.

## Gudua 
1110eko urtarrilaren 24an Ahmed ibn Yusuf al-Mustain emirrak berak zuzenduriko Zaragozako taifaren armadak eraso eta Alfontso Bataiatzaileak zuzendutako nafar-aragoiar armada topatu zuen. Erriberrira zihoazela, kristauek musulmanak menderatu zituzten, bere erregea hiltzen.

## Ondorioak 
Alfontso I.a Nafarroakoak hiribildua konkistatu zuenean, Sobrarberko foruaz gain *Oso zintzo eta oso leial* titulua ere eman zion. Valtierran musulman asko bizi ziren, meskita bat (egun eliz bilakatua) ere eraikiko zutenak.

Valtierran menderatuak izan ondoren, urte hartako ekainaren 29an almorabideek Zaragoza konkistatu zuten eta Abd al-Malik ibn Ahmed Imad al-Dawlak Rueda de Jalónera ihes egin zuen. Bertan emirerri berria sortu eta Alfontsoren basailu bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Integrazio-konstante

Kalkulu infinitesimalean, emandako funtzio baten integral mugagabearen adierazpenean (izan ere, funtzio haren jatorrizko guztien multzoa) beti konstante bat idazten da; **integrazio-konstantea** deiturikoa. Konstante horrek jatorrizkoen kalkuluaren barruan dagoen anbiguotasuna adierazten du. *f* funtzio bat tarte batean definituta izanda, eta *F* funtzioa *f*-ren jatorrizko bat bada, orduan, *f*-ren jatorrizko guztien multzoa *F* (*x*) + *K* da, non *K* hautazko konstante bat den.

Edozein funtzio konstanteren deribatua zero da. behin *F* jatorrizko bat kalkulatuz gero, hari *K* konstante bat batuz edo kenduz, beste jatorrizko bat lortuko dugu, (*F* + *K*) ' = *F* ' + *K* ' = *F* ' betetzen baita. Konstante horrekin adierazten dugu funtzio bakoitzak jatorrizkoen kopuru infinitua daukala.
Adibidez, demagun cos(x) funtzioaren jatorrizkoak kalkulatu nahi ditugula. Jatorrizko horietako bat sin(*x*) da. beste bat sin(*x*)+1 da. Eta beste hirugarren bat sin(*x*)-π da. Funtzio horiek guztiek cos(*x*) dute deribatutzat, hots, denak dira cos(x) funtzioaren jatorrizkoak.
Beraz, funtzio beraren jatorrizko desberdinak kalkulatzeko bide bakarra konstanteak batzea edo kentzea da. Hau da, jatorrizko guztiak berberak dira konstante bat ezean. cos(*x*) funtzioaren kasuan, gertakari hori honela adierazten da:
:\int \cos(x)\,dx = \sin(x) + K.
*K*-ren ordez edozein zenbaki jarriz gero, jatorrizko bat lortuko dugu. Ostera, *K* uzten badugu cos(*x*) funtzioaren balizko jatorrizko guztien multzoa lortuko dugu. *K* **integrazio-konstantea** deritzogu. Oso erraz froga daiteke funtzio horiek guztiak cos(*x*) funtzioaren jatorrizkoak direla:
:

## Kanpo estekak
Oliba abadea

**Oliba** (Besalú, 971 - Sant Miquel de Cuixà monasterioa, Codalet, 1046ko urriaren 30a) Berga eta Ripollgo kondea (998-1003), Viceko gotzaina (1018-1046) eta Sant Miquel de Cuixà beneditar monasterioaren abadea izan zen. Kataluniako sortzaile espiritualentzat eta Iberiar Penintsulan bere garaietako eragin-handiena zuen elizgizonentzat hartzen da.

Latinez zientziari buruz idazteaz gain, arabierazko idazlanak ere itzuli zituen. 1022 eta 1027 artean Bakea eta Jaungoikoaren Tregoa (*Pau i treva*) mugimendua bultzatu zuen, Katalan Gorteen aitzindaria zena.

Antso III.a Nagusiaren lagun mina, hain itzal handia zuen ezen 1023an erregeak Urraka bere arreba Alfontso V.a Leongoarekin ezkondu nahi zuenean, gotzainari galdetu baitzion. Olibaren aholkuaren aurka ezkondu zuenez, katalanak Alfontso eta bere oinordekoa zen Bermudo izendatzeko *imperator* titulua erabili zuen, nafarra izendatzeko, berriz, *rex* baino ez zen.

Bere omenez, badaude bere izena duten elkarte kultural eta Unibertsitate bat Katalunian.

## Erreferentziak