Singapur

**Singapur**, ofizialki Singapurko Errepublika izenez ezaguna, hego-ekialdeko Asiako uharte eta hiri-estatua, Asiako txikiena eta Malasiar penintsularen hegoaldeko muturrean kokatua. Izen bereko itsasartearen beste aldean, Indonesia dago.

Muga hauek ditu: iparraldean, Johoreko itsasarteak berezirik, Malaysia; ekialdean eta hegoaldean, Singapurko itsasartea; hego-mendebaldean, Malakako itsasarteak berezirik, Indonesiako Sumatra uhartea. Kokapen geografiko estrategikoa du, eta horrek eragin nabarmena izan du eskualdearen historian. Herrialdeak uharte nagusi bat, 63 uharte eta uhartetxo txiki eta periferiko bat ditu. Itsasoari irabazitako lurren proiektuek %&nbsp;25 inguru handitu dute azalera konbinatua herrialdearen independentziaz geroztik.

Singapur gizarte multikulturala da, eta munduko hirugarren postuan dagoen biztanle-dentsitatea du.​ Hala ere, berdegune eta aisialdirako gune zabalak mantentzea lortu du bere hirigintza-plangintza zainduari esker.​ Herrialdeko hizkuntza-aniztasuna hizkuntza ofizialetan islatzen da: ingelesa, malaysiera, Mandarinera eta Tamilera eta ingelesa *lingua franca* gisa. Kultura-aniztasuna sakon errotuta dago Singapurko konstituzioan, eta zeregin garrantzitsua du hezkuntza, etxebizitza eta politikaren politika nazionalen eraketan.​ Itsasarteko kolonien parte izan ondoren, Singapurrek 1959an lortu zuen autogobernua eta Malaysiako Federazioko parte izan zen 1963an. Hala ere, desberdintasun ideologikoek zirela eta, Singapur federaziotik kanporatu zuten 1965ean, eta herrialde subirano independente gisa sortu zen. Ondorioz, Singapurrek munduko *per capita* BPGarik altuena du, eta paradisu fiskal kontsideratzen da, kalifikazio-agentzia nagusiek emandako AAA kreditu-kalifikazio subiranoarekin.

Singapur, aeronautika, finantza eta itsas garraioko zentro nagusietako bat da, erbesteratuentzat eta langile atzerritarrentzat bizitzeko hiririk garestienetakotzat sailkatzen da sistematikoki. Hala ere, funtsezko gizarte-adierazleetan ere leku nabarmena du, hala nola hezkuntza, osasuna, bizi-kalitatea, giza segurtasuna, azpiegiturak eta etxebizitza. Etxebizitzaren jabetza-tasa %&nbsp;88 da, Singapurko herritarrek bizi-itxaropen luzeenetako bat dute, Interneteko konexio-abiadurarik azkarrenak, haurren heriotza-tasarik baxuenak eta munduko ustelkeria mailarik baxuenak. 

People's Action Party (PAP) (Ekintza Popularreko Alderdiak) gobernatuta 1959an erabateko barne-autonomia lortu zuenetik, Singapurrek errepublika parlamentario bateratu gisa funtzionatzen du, ganbera bakarreko gobernu parlamentariodun Westminster sistema batekin. Nahiz eta herrialdea alderdi aniztasuneko demokrazia izan, hauteskunde askeekin, PAPek kontrol eta nagusitasun handia du politikaren eta gizartearen gainean. Singapur nazioarteko hainbat erakundetako kide ere bada, hala nola ASEAN, Nazio Batuak, Munduko Merkataritza Erakundea, Ekialdeko Asiako Gailurra, Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimendua eta Nazioen Mankomunitatea. Asia-Pazifikoko Kooperazio Ekonomikorako Idazkaritzaren eta Ozeano Bareko Kooperazio Ekonomikorako Kontseiluaren Idazkaritzaren egoitza izanik, nazioarteko hitzaldi eta ekitaldi ugari hartzen ditu, eta horrek are gehiago sendotzen du eskualde- eta mundu-mailako aktore gisa duen zeregina. Gainera, 1971ko urrian, Britainia Handiak bere armada erretiratu zuen Singapurretik; britainiar, australiar eta zeelandaberritar indar txiki bat baino ez zuen utzi presentzia militar sinboliko gisa.​ Singapurko gobernuak Israelgo Defentsa Indarren (IDF) agintariei ardura eman zien Singapurko Indar Armatuak (SAF) hutsetik sortzeko, eta irakasle israeldarrak kontratatu zituzten soldadu singapurtarrak prestatzeko. Ikastaro militarrak IDFren formatuari jarraiki eman ziren, eta Singapurrek Israelgo ereduan oinarritutako errekrutamendu sistema eta erreserba zerbitzua hobetsi zuen. Singapurrek segurtasun lotura sendoak ditu Israelekin eta Israelgo armen eta armamentu sistemen eroslerik handienetakoa da, adibiderik esanguratsuena duela gutxiko HILTZAILE arma antitankea izanik.

### Kanpo harremanak
[thumb|[Thailandia|Thailandiako Erresumaren enbaxada Singapurko Errepublikan]]
Singapurrek harreman diplomatikoak ditu 175 herrialderekin, nahiz eta herrialde horietako askotan ez duen goi batzorderik edo enbaxadarik. Nazio Batuen, Nazioen Mankomunitatearen, Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Elkartearen eta Lerrokatu gabeko Mugimenduaren kidea da. Arrazoi geografikoengatik, Malaysia eta Indonesiarekin ditu harremanik garrantzitsuenak, nahiz eta herrialde horietako barne politikak aldebiko harremanetan eragin dezakeen. Singapurrek harreman estuak ditu Europako herrialde askorekin, hala nola Frantzia, Alemania eta Erresuma Batuarekin, eta haiekin harremanak ditu Five Power Defense Arrangements (FDPA) bidez, baita Malaysia, Australia eta Zelanda Berriarekin ere. Halaber, Estatu Batuekin ere harreman onak mantentzen ditu, gobernuak botere egonkortzaile gisa hautematen eta eskualdean kontrapisua jokatzen duen herrialdearekin.

Singapurrek erregionalismoaren kontzeptua babesten du Asiako hego-ekialdean, eta paper aktiboa du Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Elkartean, kide sortzaileetako bat baita. Era berean, Asia-Pazifikoko Lankidetza Ekonomikoaren Foroko kidea da, idazkaritza Singapurren duen erakundea. Harreman estuak ditu Bruneirekin, eta instalazio militarrak mantentzen ditu herrialde horretan.

### Giza eskubideak
Heriotza-zigorra legezkoa eta aplikatzen den zigorra da Singapurren. Herrialdea heriotza-zigorra mantentzen duten bost herrialde garatuetako bat da, Japonia, Txina, Estatu Batuak eta Taiwanekin batera. Droga trafikoaren aurka aplikatzea polemika iturri izan da gobernuz kanpoko hainbat erakunderekin, batzuek biktimarik gabeko delitutzat jotzen baitute. Gobernuak, berriz, erantzun du ez duela *zalantzarik* politika egokia dela eta disuasio-efektu larriaren froga argiak daudela, eta legea «bizitzak salbatzearen» testuinguruan hartu behar dela kontuan. Amnesty Internationalek adierazi du Singapurko heriotza-zigorraren sistemaren legezko xedapen batzuek erruduntasuna frogatu arte «errugabetzat jotzeko eskubidearen» kontra egiten dutela. Gobernuak, ordea, Amnistiaren aldarrikapenak gezurtatu ditu, eta adierazi du: «heriotza zigorraren abolizioari buruzko gure jarrera ez da nazioartean eztabaidaezina», eta txostenak «egiazko akats larriak eta adierazpen okerrak» dituela.

thumb|Singapurko Changi espetxea
1938tik 2022ra, gizonezkoen arteko sexu harremanak, teknikoki, legez kanpokoak ziren Kode Penalaren 377A artikuluaren arabera, lehen aldiz Britainia Handiko aginte kolonialetan sartu zena. Azken hamarkadetan, legea ez da ezarri, eta indargabetzeko presioa areagotu egin da homosexualitatea zientifikoki ulertu ahala. Bien bitartean, emakumeen arteko sexu harremanak beti izan dira legezkoak. 2022an, Lee Hsien Loong lehen ministroak iragarri zuen Singapurrek 377A artikulua behin betiko ezabatuko zuela, berez despenalizatuz. Dena den, gaineratu zuen indargabetzeak ez zuela eragingo «familia eta gizarte-arau tradizionalen» aitortzan, ezkontzaren definizioa barne; hala sexu bereko pertsonen arteko ezkontza legeztatzea bigarren mailan uzten zen oraingoz behintzat, nahiz eta ofizialki ezkontza zibilak egiteko aukera ez zegoen baztertuta, eta gaineratu zuen Singapurko gizarteko elementu kontserbadoreen (eta askotan erlijiosoen) eta progresistaren arteko konpromisoa izan zela haustura ekiditeko.

Proxenetek inguruko herrialdeetako emakumeekin (esaterako, Txina, Malaysia eta Vietnamekoak) trafikatzen dute maiz haien burdeletan, baita alokairuan dauden apartamentu eta aterpetxeetan ere, bezeroen zati bat lortzen dutenean irabazi-marjina handiagoak lortzeko. Horren harira, 2019an, gobernuak Emakumeen Gutunean zuzenketak sartu zituen trafikatzaileentzako zigor gogorragoak legeztatzeko, zazpi urte arteko espetxe zigorrak eta 100.000 singapurtar dolarreko isuna barne hartzen dutenak.

Abortua legezkoa da Singapurren 1969z geroztik, eta harrezkero eska daiteke.

Azpimarratzekoa da Singapurrek munduko legerik zorrotzenetako batzuk dituela, beste eskualde batzuetan hutsaltzat jotako ekintzak ere zigortzeraino, hala nola txiklea mastekatzea.

## Geografia 
Singapur estatua izen bereko uharteak eta haren inguruko beste 50 uharte askoz txikiagoek osatzen dute. Estatuak dituen 618&nbsp;km2-etatik, 544&nbsp;km2 Singapur uharteari dagozkio. Ia uharte osoa itsas mailako 15 m-tik beherako zelaia da. Erdialdean, ordea, granitozko muino artean, 177 m-ko Bukit Timah mendia (177 m) dago. Uhartearen ekialdea ordoki hareatsua da, baina higadurak muinoak eta ibarrak eratu ditu. Erdialdeko muinoetatik hegoaldera eta sortaldera, zenbait tokitan, lurralde zimurtua da, eta, kostaldean zehar, labar txikiak eta sakontasun txikiko ibarrak daude. Erreka asko daude: luzeenak, Seletar ibaiak, 15&nbsp;km ditu.

### Klima eta landaredia 
Singapurrek klima ekuatoriala du, beroa eta euritsua. Urtean zehar, batez beste, 25&nbsp;°C eta 2.500&nbsp;mm inguru euri izaten dira. Behiala uhartea estaltzen zuen landareditik ia ez da ezer geratzen. Basoak lurraldearen % 5 estaltzen du, eta babestuta dago. Erreka batzuetan, iparraldekoetan batez ere, eratzen diren estuarioetan, ur gazietara egokitutako landareak hazten dira. Gainerakoan, sastraka edo belarra hazten da.

## Gizartea 
Singapurko biztanleen hiru laurdenak Txinako Fujian eta Guangdong probintzietatik joandako txinatarren ondorengoak dira. Estatuko batez besteko dentsitatea munduko handienetakoa da: 6.389 bizt/km2. Singapur sortu zenetik, txinatarrentzat immigrazio-gune izan da. Hala eta guztiz ere, azken urteetan, gobernuak immigrazioa eteteko neurriak hartu ditu, eta langile atzerritarrek ez dute lortzen denboraldi baterako baimena besterik. Bestalde, Singapurko biztanleriaren ugalketa bizkorra zela eta, gobernuak jaiotza-kopurua jaisteko neurriak hartu zituen 1960-1980 bitartean, eta jaiotzak erdiraino jaistea lortu zuen. Etniak: txinatarrak, % 77,7; malaysiarrak, % 14,1; indiarrak eta srilankarrak, % 7,1; besteak, % 1,1. Erlijioak: budismoa, % 28,3; kristautasuna, % 18,7; islama, % 16; taoismoa, % 13,4; hinduismoa, % 4,9; bat ere ez, % 17,6; besteak, % 1,1.

## Ekonomia 
1950. urtearen amaiera arte, Singapurko ekonomia merkataritzan eta britainiar itsasontzi- eta hegazkin-baseekin lotura zuten jardueretan oinarritzen zen. Baina Malaysiatik banandu ondoren eta 1971n britainiarrek Singapur utzi ondoren, goitik behera aldatu zen ekonomiaren antolamendu hori. Gobernuak industrializazio-politika jarri zuen abian; 1960an, BPGaren % 7 hartzen zuen industriak, eta, 1995ean, % 36ra igo zen. Industrializazioaren lehenengo aldian, eskulangintzako industria sortu zen, baina ekonomia-jarduerak esportazio-gaietara aldatu dira urteek aurrera egin ahala. Azken urteetan, teknologia aurreratuak (hegazkinen konponketa, informatika, elektronika) dira nagusi. Singapurko portua munduko nagusietako bat da (93&nbsp;km2), eta bost terminal espezializatu ditu. Petrolioa, kautxua, espeziak, arroza, ehunak eta zura dira portuko merkataritza-gai nagusiak. Bestalde, Singapur merkataritza- eta finantza-gune handia bihurtu da nazioartean. Horrez gainera, turismo-gune garrantzitsua da (2007an, 10,2 milioi turista izan ziren Singapurren). Singapurrek merkataritza-harremanak ditu Estatu Batuekin, Japoniarekin, Malaysiarekin, hego-ekialdeko Asiako herrialdeekin eta Europarekin. 1997ko udan Asian izan zen finantza-krisiak oso larri utzi zuen Singapurko ekonomia, eta izugarri hazi zen langabezia.

## Irudi-galeria 

File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|Singapurren mapa.
Irudi:Parliament House, Singapore - 20050806.jpg|Singapurko legebiltzarra eta etxe orratzak.
Irudi:Saint Andrew's Cathedral, Singapore 2.JPG|Saint Andrew katedrala.
File:Psa keppel.JPG|Portuko edukiontzi-terminala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Singapur, «etorkizuneko herrialdea» Naiz - 2021-03-23
*  Singapurgo gobernuaren webgune ofiziala