Luzongo gudua

**Luzongo gudua** (: ; :) Bigarren Mundu Gerrako Pazifiko Aldeko lurreko bataila izan zen Estatu Batuetako eta aldeko indar aliatuen, Filipinetako kolonia tartea, Japoniako Inperioko indarren kontra. Batailaren garaipen estatubatuar eta Filipinarren alde suertatu zen. AEBkoek eta beren aliatuek Luzonen garrantzi estrategiko eta ekonomikoa zuten leku guztien kontrola hartu zuten 1945eko martxoan, nahiz eta Japoniako erresistentzia-fokuak mendian mantendu ziren. Batailak iraun zuen Japonia baldintzarik gabe plaza nagusiak entregatu arte. AEBetako biktima kopururik altuena ez bada ere, bataila honetan biktima kopururik altuena du, filipinar eta japoniarren artean baja ugari egon zirelako. Bigarren Mundu Gerran, 192.000 eta 217.000 borrokalari japoniar hil ziren (batez ere gosez eta gaixotasunez). Japoniarrek 8.000 borrokalari estatubatuar hil zituzten eta 150.000 filipinar baino gehiago, bortizki, gehienak zibilak, batez ere 1945eko otsaileko Manilako sarraskian.

## Aurrekariak 
Filipinak garrantzi estrategiko handikotzat jotzen ziren. Japoniak bereganatzea mehatxu handia izan zitekeen Estatu Batuetako interesetarako. Ondorioz, 135.000 soldadu eta 227 aireontzi prestatu zituzten Filipinetan 1941eko urrian. Hala ere, Luzon —Filipinetako uharterik handiena— Japoniako indar inperialek bereganatu zuten 1942an. Douglas MacArthur jenerala, une horretan Filipinetako defentsaren ardura zuena, Japoniarren indarrari une horretan ezin aurre egin eta Australiako eta AEBetako gainerako indarrei agindu zien Bataan penintsulara atzera egitea.

Hilabete batzuk geroago, MacArthur jeneralak esan zuen Filipinak berreskuratzeko saio bat behar zela. Estatu Batuetako Ozeano Bareko komandantea, Chester Nimitz almirantea eta Itsasarmadako inguru hartako burua, Ernest King almirantea, ideia horren aurka agertu ziren, garaipena segurua izan arte itxaron behar zela argudiatuz. MacArthurrek bi urte itxaron behar izan zituen bere desira betetzeko; 1944an, Filipinak berreskuratzeko kanpaina bat abiarazi baino lehen. Leyte uhartea izan zen kanpainaren lehen helburua. 1944ko abenduaren amaieran bereganatu zuten Leyte. Mindororen aurkako erasoak jarraitu zion horri, eta geroago, Luzoneko gudua.

## Preludioa 
Estatu Batuetako indarrek Luzoni eraso egin ahal izateko, beharrezkoa zen operazio-base bat ezartzea uhartetik hurbil. Zehazki, hegazkinek erabiltzeko baseak ezarri behar ziren, aurrera zihoazen tropei aireko laguntza emateko. Lurreko tropek, William C. Dunckel brigadako jeneralaren aginduei jarraiki, Mindoro uhartea bereganatu zuten, 7. Flotaren laguntzarekin. Abenduaren 28rako,  Estatu Batuek bi aire-base kontrolatzen zituzten eta prest zeuden 1945eko urtarrilaren 9an Luzonen aurkako erasoan laguntzeko. Mindororen harrapaketarekin, Estatu Batuetako indarrak Luzonen hegoaldean kokatu ziren. Baina MacArthurrek bere indarrak Lingayenen lurreratu nahi zituen, iparralderago. MacArthurrek bere tropak Luzongo zenbait errepide eta trenbidetatik hurbil kokatu zituen, eta gero Manilarantz —helburu nagusirantz— irlaren erdialdeko lautadetan zehar eraman zituen.

### Engainu-operazioak 
Estatu Batuetako hegazkin militarrek azterketa- eta bonbardaketa-hegaldiak egin zituzten etengabe Luzonen hegoaldean, indar japoniarrak engainatzeko asmoz, Luzonen erasoa hegoaldetik etorriko zela sinets zezaten. Gainera, garraio-hegazkinak erabili ziren manikiekin jausgailu-jauziak egiteko. Luzonen hegoaldean zeuden Balayan, Batangas eta Tayabas badiak garbitzeko erabili ziren *minesweeper* itsasontziak, eta Filipinetako erresistentzia-borrokalariek sabotaje-lanak egin zituzten Luzonen hegoaldean. Engainu-operazio trebe horiek, baina, ez zuten lortu Yamashita jenerala konbentzitzea, Japoniako Armada Inperialaren buruzagia Filipinetan, eta engainuak engainu, japoniarrek defentsa-lerro garrantzitsuak eraiki zituen Lingaiengo golkoa inguratzen zuten muino eta mendietan, Luzonen iparraldean.

## Aurka borrokatu zuten indarrak 
### Aliatuak 
 
Indar aliatuak, Ozeano Barearen hego-mendebaldeanDouglas MacArthur jenerala

26x26px **Estatu Batuetako Seigarren Armada** (193.901 pertsona, ofizialak eta errekrutatuak)

Walter Krueger teniente jenerala

**Mendebaldeko lehorreratze eremua (Lingayen):**

* . Armadako kidegoa (Dibisioko Jenerala Oscar W. Griswold)
** 37th Infanteria ("Buckeye") Dibisioa (Dibisioko Jenerala Robert S. Beightler)
** 40th Infanteria ("Sunshine") Dibisioa (Dibisioko Jenerala I.  I. Rapp Brush)

**Ekialdeko lehorreratze eremua (San Fabian):**

*  (Innis P. Swift dibisioko jenerala)
** 43rd Infantry ("Winged Victory") Dibisioa (Dibisioko Jenerala Leonard F. Wing)
** 6th Infantry ("Red Star") Dibisioa (Dibisioko Jenerala Edwin D. Patrick™[modest-alpha 2])

### japoniera 
thumb|227x227px|Tomoyuki Yamashita teniente jenerala
14. Eskualdeko armada

Tomoyuki Yamashita teniente jenerala

**Luzon iparraldea:**

* **Shobu** Taldea (Yamashita teniente jenerala)
* gutxi gorabehera 152.000 ofizial eta errekrutatu

**Erdiko Luzon:**

* **Kembu taldea** (Rikichi Tsukada teniente jenerala)
* gutxi gorabehera 30.000 ofizial eta erreklutatu

**Luzongo hegoaldea:**

* **Shimbu taldea** (teniente jenerala Shizuo Yokoyama)
* gutxi gorabehera 80.000 ofizial eta erreklutatu

## Bataila 
[eskuinera|thumb|*Pennsylvania* eta *Colorado* izeneko [Korazatu|korazatuek hiru gurutzaontzi astun zaramatzaten lagun Lingayengo Golkoan, Japoniako kostaldeko posizioen erasoaren aurreko bonbardaketarako.]]
Luzonen aurkako erasoa, aurreikusita zegoen bezala, 1945eko urtarrilaren 9an jaurti zen, S-day bezala kodetuta. Indar japoniarrek jakinarazi zuten aliatuen 70 gerraontzi baino gehiago sartzen zirela Lingayengo Golkoan, nahiz eta hilabete horretan aliatuen inbasioaren guztizko indarra 800 bat ontziren baliokidea izan. Gutxi gorabehera 70 korazatu eta gurutzaontzi Japoniako kostaldeko posizioei eraso aurreko bonbardaketa 7:00etan hasi zen. Lehorreratzeak ordubete geroago hasi ziren. Lurreratze-indarrek aurre egin zioten Japoniako *kamikaze* hegazkinen oposizio handiari. Japoniarrek *Ommaney Bay* garraio-ontzi eskolta suntsitu egin zuten eraso kamikaze baten bidez, 47 itsasontzi inguru kaltetuta, eta lau hondoratuta suertatu ziren, urtarrilaren 3-13an, batez ere *kamikaze*en erasoengatik.
3. flotako aireontziek aireko laguntza handia eskaini zuten eta lehorreratzeetan asko lagundu zuten, arma japoniarren gotorlekuak erasoz eta bonbardatuz.
[eskuinera|thumb|[Escuadrón 201eko  Radamés Gaxiola kapitaina bere P-47D-aren aurrean dago  mantentze-taldearekin, Luzoni buruzko borroka-misio batetik itzuli ondoren.]]
Lingaiengo golkoko lehorreratzeak, urtarrilaren 9an, 6. armadak egin zituen, Walter Krueger jeneralaren agindupean. Gutxi gorabehera, 6. Armadako 175.000 bat soldadu lurreratu ziren 20 miliako (32 km) hondartzan egun gutxiren buruan; I. Gorputzak, berriz, inbasioaren saihetsak babestu zituen. XIV. Gorputzak, Oscar Griswold jeneralaren aginduen pean, gero hegoalderantz egin zuen Manilarantz, nahiz eta Kruegerrek kezkatu ekialdeko saihetsa babesik gabe zegoela eta kaltebera zela Japoniako indarrek eraso egiten bazuten. Hala ere, ez zen halako erasorik izan, eta Estatu Batuetako indarrek ez zuten erresistentzia handirik aurkitu harik eta urtarrilaren 23an Clark aireko basera iritsi ziren arte. Han, urtarrilaren amaiera arte iraun zuen batailak, eta japoniarren base nagusia harrapatu ondoren, XIV. Gorputza Manilarantz abiatu zen.
[eskuinera|thumb|[Luzongo hondartzetara hurbildu zen lehen tropa olatua.]]
Urtarrilaren 15ean bigarren lehorreratze anfibioa egin zen, Manilatik hego-mendebaldera . Urtarrilaren 31n, 11. Aireko Garraioaren Dibisioko bi erregimentuek aireko eraso bat egin zuten, zubi bat harrapatu eta gero Manilarantz abiatu ziren. Otsailaren 3an, Lehen Zalditeria Dibisioak Tullahan ibaia gurutzatu eta hiriko sarrerako zubia harrapatu zuen. Gau horretan aurrera egin zuten hirian, eta Manila harrapatzeko borrokari ekin zioten. Otsailaren 4an, 11. Aireko paraxutistak, hegoaldera hurbiltzen zirenak, Japoniako defentsa nagusietara iritsi ziren Manila hiriaren hegoaldera, eta han gelditu behar egin zuten, erresistentzia handia zela eta. Yamashita jeneralak Estatu Batuetako indarrak hirian sartu bezain laster zubiak eta beste bizi-instalazio guztiak suntsitzeko agindu zien bere tropei, eta hiri osoan errotutako indar japoniarrek AEBko indarrei aurre egiten jarraitu zuten. MacArthur jeneralak egun berean iragarri zuen Manila berreskuratu egingo zutela. Otsailaren 11n, 11. Aireko Garraioaren Dibisioak Japoniako kanpoko azken defentsak harrapatu zituen, hiri osoa inguratuz. Estatu Batuetako eta Filipinetako indarrek garbiketa-lanak egin zituzten hirian hurrengo asteetan. Biktima militarrek guztira 1.010 estatubatuar, 3.079 filipinar eta 12.000 bat japoniar izan zituzten. Biktima zibilak askoz gehiago, milaka batzuk. Biktima zibilak 120.000 eta 140.000 hildako bitartekoak direla kalkulatzen da.

## Ondorioak 
Hurrengo asteetan, batailek Luzon uharte osoan jarraitu zuten, uhartera iritsi ziren tropa estatubatuar gehiagorekin. Filipinetako eta Estatu Batuetako erresistentzia-borrokalariek japoniarrei eraso egin zieten indar handiz eta hainbat leku ziurtatu zituzten. Martxoaren hasieran, Luzonen garrantzi estrategiko eta ekonomikoa zuten leku guztien kontrola hartua zuten aliatuek. Gainerako indar japoniarretako talde txikiek uhartearen iparraldeko eta hego-ekialdeko eremu menditsuetara egin zuten atzera, eta han egon ziren hilabetetan erresistentzia foku askoren bidez lan handia ematen aliatuei. Soldadu japoniarren poltsak mendietan mantendu ziren borrokatzen, gehienak Japoniako baldintzarik gabeko errendizioaren ostean erresistentzia bertan behera utzi zuten, baina sakabanatu gutxi batzuk denbora luzean segitu zuten ezkutatuta eta borrokatzen. Bajak oso kopuru altukoak izan ziren japoniarrentzat. Japoniarren bajak, 217.000 hildako eta 9.050 atxilotu izan ziren. Estatu Batuetako galerak askoz txikiagoak izan ziren: 8.310 hildako eta 29.560 zauritu. Biktima zibilak 120.000 eta 140.000 hildako bitartekoak direla kalkulatzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
*  

## Kanpo estekak