open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apar

thumb|Xaboi aparra.
**Aparra**, **bitsa** edo **haguna** likido globularreko geruza bat da, lurrun edo gas bat biltzen duena. Aparrak emultsioen antzekoak dira, bi sistemen ―hau da, likidoa eta gasa― fase sakabanatua inguratzen baitute adsortzio geruzek. Hala ere, aparrak eta emultsioak bi alderditan bereizten dira: fase sakabanatua gas bat da aparretan eta likido bat, berriz, emultsioetan; aparren gas burbuilak askoz handiagoak dira emultsioetako globuluak baino. Aparrak sistema koloidalak dira, gas burbuilak inguratzen dituzten geruzak oso estuak direlako; geruza horiek koloidalak dira edo geruzek propietate koloidalak dituzte.
thumb|Aparra garagardo edalontzi batean.|ezkerrera
Ozeanoetan ikusten den aparra, eta, batez ere, olatuak kostaldean apurtuz gero, burbuilen aglomerazio bat da,  denbora laburrean irauten duena itsasoaren azalean, indar mekanikoek astinduta. Zenbait faktore kimikok edo fisikok sortzen dute itsas aparra: airearen eta uraren arteko aldea, uraren alkalinotasuna, uraren koloide diluituak, eta abar.

## Goma-aparra 
Apar sintetikoa ere bada, goma-apar ere deitua. Material berri hau oso erabilia da gaur egunean gaur egunean, esaterako kirol-zapatiletan edo mikrofonoen babes gisa.
thumb|281x281px|Egunero etxean edo kalean erabiltzen ditugun 10 material (ekai) arruntak aztertzen dira liburuan (2022)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Ekaiak badu garrantzia. Gizakiok eginiko mundua moldatu duten material zoragarrien istorio bitxiak*. M. Miodownik. Itzultzailea: J. R. Etxebarria. UEU - CIC Nanogune 2022 (250 or.). **Aparrari** buruzkoa da 5. kapitulua: "*Miresgarria*"

## Ikus, gainera 
* Itsas aparra
* Garagardoaren historia

## Kanpo estekak 
* Andrew M. Kraynik, Douglas A. Reinelt, Frank van Swol Structure of random monodisperse foam.
* D. L. Weaire, Stefan Hutzler (1999) The Physics of Foams
Montemolín

**Montemolín** Badajozko udalerria da, Tentudía eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.534 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Orthoptera

**Orthoptera** (grezieratik, *orthos*, zuzen eta *pteros*, hegoa) intsektu Pterygota ordena bat da, aho murtxikatzailearekin. Hegoak dituztenean lehenengo parea koriazeoa da eta atzeko hegoak estaltzen ditu intsektua pausatua dagoenean. Hirugarren hanka parea normalki indartsua eta arantzatsua da eta salto egiteko prestaturik egoten da.

19.000 espezie ezagutzen dira, gehiengoa tropikalak, baina mundu osoan zehar badira. Gehienetan belarjaleak dira, eta batzuk laboreentzako izurriak izan daitezke, baina intsektujaleak ere daude. Ordena honetakoak dira matxinsaltoak, kilkerrak, luhartzak eta otiak.

Askotan entzumen eta soinua egiteko aparatuak dituzte. Entzumen organoak edo tinpanikoak tibiatan agertzen dira edo bestela abdomeneko lehenengo segmentuan. Soinua sortzen duten organoak hanketan egon daitezke.

## Erreferentziak
Landare apaingarri

[thumb|eskuinera|320px|[Petunia, landare estimatua da, dituen lore koloretsu eta handiengatik.]]
**Landare apaingarriak** haien edertasunagatik lantzen diren landareak dira, helburu nagusia plazer estetikoa eta apainketa dutenak. Hala ere, zenbait landare apaingarri sendagarri edo elikagarriak ere badira.

Landare hauek barneko landareak izan daitezke, edo kanpokoak. Bestalde, ebakirik eskura daitezke (lore sorta moduan, adibidez) edo loreontzi edo edukiontzitan.

Merkatuan apaingarritzat jotzen diren 3000 landare baino gehiago dago.

## Merkatuko espiezerik garrantzitsuenak eta erabilerak 
thumb| *Asplenium nidus*
* Asplenium (orein mihia): hostoduna. Mahairako.
* Begonia rex: hostoduna. Mahairako.
* Krisantemoa: loreduna. Mahairako, leihorako eta balkoirako.
* Ziklamena: loreduna. Mahairako, leihorako eta lorategirako.
thumb|*Dieffenbachia seguine*
* Dieffenbachia: hostoduna. Mahairako.
* Poinsettia: loreetatik gertu dauden hostoak. Mahairako.
* Fatsia (Aralia): hostoduna. Mahairako.
* Ficus benjamina: hostoduna. Mahairako.
ezkerrera|thumb|*Ficus elastica* (1887)
* Ficus elastica: hostoduna. Mahairako.
* Ficus repens: hostoduna. Mahairako (zurkaitzarekin), edota zintzilik jartzeko.
* Hedera (huntza): hostoduna. Mahairako (zurkaitzarekin), edota zintzilik jartzeko.
* Hydrangea (hortentsia): loreduna. Mahairako, leihorako, balkoirako eta lorategirako.
* Impatiens Ginea berria: loreduna. Mahairako, leihorako eta balkoirako.
* Nephrolepis (iratzea): hostoduna. Mahairako.
* Pelargonium (geranioa): loreduna. Mahairako, leihorako, balkoirako eta lorategirako.
* Primulaceae
* Rhododendron: loreduna. Mahairako, leihorako, balkoirako eta lorategirako.
thumb|*Saintpaulia ionantha*
* Saint Paulia: loreduna. Mahairako eta leihorako.
* Schefflera: hostoduna. Mahairako (zurkaitzarekin).
* Scindapsus (Pothos): hostoduna. Mahairako (zurkaitzarekin), edota zintzilik jartzeko.
* Syngonium: hostoduna. Mahairako (zurkaitzarekin), edota zintzilik jartzeko.

## Zurezkoak 
* Acacia dealbata
* Abelia chinensis
thumb|*Albizia julibrissin*
* Albizia julibrissin
* Acacia retinoides
* Abelia grandiflora
* Hydrangea paniculata
* Aucuba japonica
* Arbutus unedo
* Kalmia
* Ceanothus
* Atriplex halimus
* Ligustrum ovalifolium
* Cortaderia
* Berberis x stenophyla x Mahoberberis
* Elaeagnus pungens
* Buddleja
* Phillyrea
* Maculata
* Caryopteris
* Prunus laurocerasus
* Eucalyptus gunii
* Ceanothus impressus
* Magnolia grandiflora
* Choysia ternata
* Rhododendron
* Nerium oleander
* Cistus
* Spiraea x vanhouttei
* Phornium Cytisus x praecox Spiraea x bumalda
* Pieris japonica
* Escallonia
* Euonymus japonicus
* Symphoricarpos
thumb|*Pittosporum tobira*
* Pittosporum tobira
* Hibiscus syriacus
* Tamarix
* Pyracantha
* Hypericum calycinum
* Spartium junceum
* Hypericum patulum
* Viburnum tinus

## Landare igokariak 
* Campsis
thumb|Jasminum nudiflorum
* Jasminum nudiflorum
* Clematis
* Hedera
* Lonicera
* Wisteria

## Kanpo estekak
Táliga

**Táliga** ( ahoskatua) edo **Talega** ( ahoskatua) Espainia eta Portugal arteko mugan dagoen herria da. Espainiak kudeatzen du eta Badajozko udalerria da, Llanos de Olivenza eskualdean dagoena. Portugalek, berriz, ez du onartzen espainiar burujabetza, Vienako Batzarreko interpretazio batean oinarriturik, eta bere jabetza aldarrikatzen du.

Portugaldar administraziopean, Táliga *freguesia* (parrokia) bat zen, Olivenza *concelho*ren (udala) barnean zegoena. 1850ean, jada espainiarren eskuetan zegoela, independente bilakatu zen.

## Demografia 
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 801 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Valle de la Serena

**Valle de la Serena** Espainiako Badajoz probintziako udalerri bat da, La Serena eskualdekoa.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.425 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
La Haba

**La Haba** Badajozko (Extremadura, Espainia) iparraldeko udalerri bat da, Vegas Altas eskualdekoa. 2009an, 1.367 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Champ-Dolenteko zutarria

**Champ-Dolenteko zutarria** Bretainian zutik dirauen zutarririk garaiena da. Dol-de-Bretagne barrutian kokatzen da eta 10 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Algadefe

**Algadefe** Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 669 biztanle zituen eta {{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Leóngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
*  Algadefe posta kodea.
Hymenoptera

**Hymenoptera** (grezieratik: ὑμήν (humen), *mintza* eta πτερόν (pteron): *hego*) intsektu ordenik handienetako bat da, erle, liztor eta inurriekin. Izena intsektu hauek dituzten hego pisutsuengatik datorkio. Aurreko hegoak atzeko hegoekin konektatuta daude hamulus deituriko egitura batekin.

Emeek normalki obipositore berezia dute, arrautzak bestela ezinezkoa litzatekeen lekuetan jartzeko. Obipositore hau askotan arantza batean eraldatua agertzen da. Gazteak metamorfosi osoz eraldatzen dira, hau da, holometabolikoak dira. Himenopteroen artean sexua kromosoma kopuruaren arabera ebazten da eta sistema haplodiploidea erabiltzen dute.

## Familiak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q35409 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q22651 }
|sort=label
|columns=P225:Familia,P18:Irudia
|row_template=Zutabe_formatoa/Familiak
|thumb=80
}}

## Kanpo estekak
Kotxorro

thumb|upright 1.3|

**Kotxorroa** (*Melolontha melolontha*) Scarabaeidae familiako koleopteroa da. Europa osoan bizi den intsektu hau uzten izurri nagusienetariko bat da.

Intsektu marroi gorrixka da, 3 cm inguru luzea *(Melolontha melolontha)*. Tankeraz labezomorroaren antzekoa da, ipurluzeagoa hura baino, eta kolorez gorrixka. Antena bakoitzaren puntan haizemaile modura zabaltzen dituen zazpi luzakin izaten ditu arrak. Emeak antena laburragoak ditu, sei luzakinekoak. Larba garaian lurpean bizi da, eta artearen zainak jaten ditu batez ere; heldutan berriz zuhaitzen hostoetan ibiltzen da eta haiek janez elikatzen da. Kalte handiak egin ditzake zuhaitzetan. Europa guztian dago zabaldua.

## Erreferentziak
Villafranca de los Barros

**Villafranca de los Barros** Badajozko udalerria da, Tierra de Barros eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 13.356 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Cinnamon Girl (Neil Youngen abestia)

**Cinnamon Girl** (euskaraz *Kanela neska*) Neil Young kanadar abeslariak 1969an Everybody Knows This Is Nowhere diskoaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* Neil Young abeslariaren *Cinnamon Girl* abestia zuzeneko emanaldi batean entzungai
Lepidoptera

**Lepidoptera** (grezieratik, *lepidos*, ezkata eta *pteros*, hegoa) intsektu ordena bat da, tximeleta eta sitsak barnebiltzen dituena. Animalien artean bigarren ordenarik handiena da, Coleopteraren ondoren. 180.000 espezie deskribatu dira, 128 familia eta 47 superfamiliatan banatuta. Lepidopteraren barruan dauden espezieek ezkatak dituzte, bi begi konposatu dituzte eta proboszide deitutako aho luzea dute. Ia espezie guztiek hego mintzakarak dituzte, gutxi batzuk kenduta. Larbek beldar izena hartzen dute eta oso ezberdinak dira itxuraz, gorputz luzearekin, buru oso ondo garatuarekin, barailak eta 0tik 11 hankara (normalki 8).

## Taxonomia 
Hauxe da proposaturiko sailkapen bat:

## Familiak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q35409 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q28319 }
|sort=label
|columns=P225:Familia,P18:Irudia
|row_template=Zutabe_formatoa/Familiak
|thumb=80
}}
Rockin' in the Free World

'''Rockin' in the Free World'* (euskaraz "Mundu Askean Rockeatzen") Neil Young kanadar abeslariak 1989an Freedom diskoaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* Neil Young abeslariaren *Rockin' in the Free World'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
With or Without You

**With or Without You** (euskaraz *Zurekin edo Zu Gabe*) U2 irlandar rock taldeak 1987an bere The Joshua Tree diskoaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* U2 taldearen *With or Without You* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Celtic Symphony

***Celtic Symphony*** (euskaraz *Zelta sinfonia*) The Wolfe Tones folk eta zelta musikako irlandar talde beteranoko Brian Warfieldek 1987an Eskoziako Glasgow hiriko Celtic FC taldearen ehungarren urteurrenaren omenez sortu eta idatziriko abestia da. Berez, talde hori 1888an sortua baita.

Ondorengo urteetan zehar mundu osoko musika talde ugarik abesti honen moldaketak ere burutu izan ohi dituzte.

## Kanpo estekak 
* The Wolfe Tones taldearen *Celtic Symphony* abestiaren bideoklipa iksgai eta entzungai 
* Abestiaren hitzak irakurgai
Éamonn an Chnoic

**Éamonn an Chnoic** edota **Ned of the Hill** (euskaraz *Ned muinokoa*) irlanda abesti herrikoia da. Abestiaren gaia 1670etik 1724era Tipperaryko konderrian jazotako *rapparee* edo bidelapur taldeen altxamendua da, guzti horien buru Éamonn Ó Riain (Edmund Ryan), ezizenez *Ned*, aristokrata irlandarra izan zelarik.

The Pogues taldeak *Young Ned of the Hill* (*Muinoko Ned Gaztea*) izenburupean abesti honen bertsioa moldatu zuen.

## Kanpo estekak 
* The Pogues taldearen *Young Ned of the Hill* abestia entzungai eta hitzak irakurgai
Jack's Heroes

'''Jack's Heroes'* (euskaraz *Jacken Heroiak*) 1990an Italian ospatzen zen Munduko Futbol Txapelketan partehartzen zuen Irlandako futbol selekzio nazionala bultzatu asmoz The Dubliners eta The Pogues irlandar musika taldeek elkarlanean buruturiko abestia eta singlea izan zen, berez doinua The Wild Colonial Boy abesti herrikoian oinarrituta dago, hitzak berriz The Pogues taldeko kidea zen Spider Stacy tin whistle txirula joleak idatzi zituen.

Bitxikeri gisa, abestiaren izenburuan aipatzen den *Jack* delakoa, irlandako futbol taldearen Jack *Jackie* Charlton dela, garai hartako irlandar selekzionatzailea eta Sir Robert *Bobby* Charlton jokalari-ohi eta entrenatzaileren anai zaharra. Aldiz, aipatzen diren heroiak, selekzio hortako jokalariak dira, besteak-beste errealean jokatzen zuen John Aldridge jokalaria.

Abestia Erresuma Batuko Top 100 zerrendako 63. postuan kokatu zen.

## Kanpo estekak 
* The Dublinets eta The Pogues taldeen *Jack's Heroes'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Poloniako Senatua

**Poloniako Senatua** edo polonieraz *Senat* Poloniako Parlamentuko goi ganbera da. Senatua 100 senatariek edo polonieraz *Senator*-ek osatzen dute. Sufragio unibertsalez aukeratzen dira eta ganberako burua **Sejmeko Mariskala** (*Marszałek Senatu*) da.

Poloniako behe ganbera *Sejm* da.

## Osaketa 
2007 urtean ospatutako hauteskundeak geroztik, honela osatzen da Poloniako Errepublikako goi ganbera:

## Kanpo estekak 
* Webgune Ofiziala
Cabañas Raras

**Cabañas Raras** Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.321 biztanle zituen eta {{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Leóngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Bazka-landare

**Bazka-landareak** edo **zuhainak** abereak bazkatzeko edo elikatzeko hazten diren landareak dira. Bazka-landareetatik hostoak, zurtoinak eta sustraiak balia daitezke bazkarako. Haziak (aleak), ordea, pentsuaren osagaia izaten dira. Fresko (bazka berdea) edo lehor (bazka lehorra) izan daitezke.

Bazka landareak nagusiki familia Poaceaetik, dira eta Lekadunak bigarren.

## Zuhainaren kontserbazioaren sistemak 
* Aire librera lehortua (belar hondua, belar idorra, belar lehorra)
* Artifizialki lehortuta (deshidratatuta)
* Hartzituta (siloratuta)
[thumb|Astorkia *[Astorki|Onobrychis viciifolia* Bazka landare arrunt bat (bereziki Nafarroan)]]
thumb|Bazka-artoa
thumb|*Bromus inermis*
thumb|*Festuca ovina*
thumb|*Vicia sativa*

## Jorra-landareak 
* Bazka-kardua (Asteraceae)
* Bazka-aza *Brassica oleracea* L. convar, *acephala* (DC) Alef., Brassicaceae (adibidez bazka-aza, aza berdea eta errefau-azaren hostoak)
* Bazka-erremolatxa *Beta vulgaris* L. subsp. *vulgaris* (Amaranthaceae)
* Bazka-azenarioa (Apiaceae)
* Bazka-arbia *Brassica napus* L. var *napobrassica* (L) Rchb., Brassicaceae
* Bazka- kuia (Cucurbitaceae)
* Bazka-ekilorea (Asteraceae)
* Bazka koltza (Brassicaceae)
* Bazka-artoa *Zea Mays* L., Poaceae
* Bazka basartoa *Sorghum sudanense* Stapf, *Sorghum bicolor* (L.) Moench., Poaceae

## Belardiak 
### Poaceae 
* *Agrostis* L. (generoa)
* Avena (generoa),
* Bromus (generoa)
* *Cynodon dactylon* (L.) Pers.
* *Dactylis glomerata* L.
* Festuca (generoa)
* Phleum (generoa)
* *Phalaris aquatica* L.
* *Poa* L. (generoa)
* Lolium (generoa)
* *Alopecurus pratensis* L.

#### Fabaceae 
* *Trigonella foenum-graecum* L.
* Baba *Vicia faba* L.
* Lotus (generoa)
* Alpapa (Medicago sp)
* Itsabalki zuri (*Melilotus albus*)
* Astorkia, *Onobrychis viciifolia* Scop.
* *Hedysarum coronarium* L.
* Hirusta (generoa)
* Bazka-Ilarra (Pisum sativum)
* *Vicia pannonica* Crantz
* *Vicia villosa* Roth.
* Bazka-zalkea *Vicia sativa* L.

## Beste familiak batzuk 
* *Phacelia tanacetifolia* Benth, Hydrofillaceae

## Kanpo estekak 
* Les plantes fourragères pour les prairies — Bazka-landareak Webgunea.
* Frantzia
Kakalardo

**Kakalardoak** (**Coleoptera** ordena) 360.000 espezie dituen intsektu ordena bat da. Animalia erreinuan dagoen ordenarik handiena da, Lepidoptera, Hymenoptera eta Dipteraren aurretik. Onddoak bezainbeste espezie daude edo ugaztunak baino 66 aldiz gehiago.

Coleopteraren barruan dibertsitate morfologiko handia dago. Kakarraldoak ia edozein lekutan bizi daitezke, baita ur gezatan ere, nahiz eta ingurune itsastarretan oso gutxi diren. Coleoptera gehienak belarjaleak dira eta espezie asko izurritea izan daitezke landatutako eremuetan.

Kakalardoen taldeko espezieek metamorfosi konplexua burutzen dute, hau da, arraultzetik larba itxuran irteten dira, eta pupa fase bat iragan behar dute helduarora heltzeko.

Espezieen artean elikadura ohitura ezberdin anitz diren arren, kakalardo gehienek mastekatzaile motako aho-aparatua dute. Elikadurari dagokionez, kakalardoen artean badira belarjaleak (hostoak, haziak, sustraiak, zura, polena... jaten dituztenak), koprofagoak (gorotzez elikatzen direnak), haragijaleak (ehiztari eta sarraskijaleak), onddojaleak...

Aurreko hegoak oso gogorrak dira eta elitro izena ematen zaie. Hauek sortzen duten oskolaz toraxaren atzealdea babesten dute, baita bigarren hego parea eta abdomena ere. Aurreko hegoak ez dituzte erabiltzen hegaz egiteko baina altxatu behar dituzte espezie gehienetan atzeko hegoak erabili ahal izateko. Pausatzen direnean atzeko hegoak elitroen barruan gordetzen dira. Kakarraldo gehienek hegaz egin dezakete, baina oso gutxi dira gai euliek bezain ondo egiteko eta hegaldia bakarrik behar-beharrezkoa denean erabiltzen dute. Espezie batzuetan elitroak ezin dira ireki eta beraz ezin dute hegaz egin.

Euskaraz * kakalardo* izendapenaz gain, beste hauek ere erabiltzen dira: *kakarraldo*, *kotxorro*, *arkulo* edo *arkamele*.

## Filogenia 
Hauek dira lau subordenen artean proposaturiko erlazio filogenetikoak:

Talde hauei desagerturiko protocoleoptera subordena gehi dakieke.

## Familiak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q35409 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q22671 }
|sort=label
|columns=P225:Familia,P18:Irudia
|row_template=Zutabe_formatoa/Familiak
|thumb=80
}}

## Erreferentziak
Zalamea de la Serena

**Zalamea de la Serena** Badajozko udalerria da, La Serena eskualdean dagoena. Pedro Calderón de la Barca antzerkigileak idatzitako *Zalameako alkatea* antzezlanaren eszenatokia egiteagatik da ezaguna udalerria. Ezin da zehatz-mehatz zehaztu herri horren antzinatasuna, nahiz eta gertu dagoen Cancho Roano aztarnategia bezalako aztarna arkeologikoek historiaurreko populazio baten presentzia agerian uzten duten. Gainera, Zalamea de la Serenak Distylo erromatar hilobi bakarra du Iberiar penintsulan, k.o. I. mendean datatua (102. urtea).

Zalamea harro dago, halaber, Antonio de Nebrijak 1492an idatzi zuen gaztelerazko lehen gramatikaren sorlekua izateaz, Europa osoko hizkuntza erromantzeen gramatiken artean ere lehena izan baitzen, eredu gisa erabilita.

Docenario alkate-auzoa udalerriaren parte ere bada.

## Herritar ezagunak 
* Jon Paredes Manot, "Txiki" (1954-1975) frankismoak fusilatutako ETAkidea herrian jaio zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Lunnastingeko harria

**Lunnastingeko harria** (ingelesez: *Lunnasting stone*) Shetland uharteetako Lunnasting herrian aurkitutako ogam idazkundun harria da, 1876an Edinburgheko Eskoziako museori eman ziotena.

## Aurkikuntza 
thumb|Harriaren margolana.
1876ko apirilean J.C. Roger agurgarriak basetxe batean aurkitu zuen. Honek zohikatz batetik atera eta azaletik 1,5 metrotara zegoela esan zuen.

Arbelezko harriak 1,1 metroko luzera, 33 zentimetroko zabalera eta 2,5 zentimetroko sakonera ditu. Azal lauan idazkuna du. Erdiguneko lerroan dauden ogam letrez gain, goialdetik gertu seinale kruziforme txikia du, erruniar letra edo gurutze kristaua izan daitekeena. Ezezaguna da seinalea eta ogam garaikideak diren ala bietako bat jadanik zutik zegoen harriari gehitu zioten

## Idazkuna eta data 
Piktoerazko idazkunak honela dio:

edo beste hau:

Litekeena da idazkunak "Nechton" izena izatea. Hori dela eta Diackek 1925ean azken hitz biak “Nehtonnen basailuak“ esan nahi duena zioen. Hala ere esanahia interpretazioaren arabera ezberdina izan daiteke, Forsythen ustetan, adibidez, *Ahehhttannn* izena ere bada Teoria hori Orkadetan aurkitutako ogam idazkundun Buckquoyko ardatz-harria azaltzeko ere erabili zuten, harik eta 1995ean irlandera zaharra zela jakin arte.

Baina bitxietan bitxiena idazkuna euskara zelaren teoriarena da. Adituen esanetan, honela dio idazkunak:

Teoria 1968an Henri Guiterrek proposatu bazuen ere, hasieratik ez zen akademikoen artean onartua. Larry Trask euskaltzale eta hizkuntzalariaren esanetan, Guiterren saiakera "iragarpen hunkigarri gehienak bezala, mundu osoaren arbuioa lortu du. Piktoerazko adituak iturburutik errefusatu eta euskaltzaleak ez ditu bete". Kritika Ogam letren hautazko irakurmenatik datorkio, horrela aitzineuskara baino XX. mendeko euskara lortuz, sintaxiari jaramonik egin gabe eta apetazko itzulpena eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katin

**Katin** (, ) mendebaldeko Errusian dagoen Smolensk oblasteko landa herrixka da. Smolensk hiritik 20 bat kilometro mendebaldera dago. 2002an, 1.737 biztanle zituen.

## Geografia 
Smolensk hiritik mendebaldera dago, 20 bat kilometrora, eta Bielorrusiako mugatik 60 kilometro ingurura. Berlin-Varsovia-Minsk-Mosku nazioarteko trenbidean geltokia du.

## Historia 
### Katingo sarraskia 
Katingo basoko sarraskia Bigarren Mundu Gerran Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak egindako poloniar hiritarren masa exekuzioa izan zen (haietako asko armadako ofizial presoak ziren). 1940ko udaberrian egindako sarraskian, 15.000 eta 22.000 poloniar artean hil zituzten, hiru tokitan.

Wehrmachtek hilobiak aurkitu zituenean, Londresen erbestean zegoen poloniar gobernuak SESBarekin harremanak apurtu zituen. Hirugarren Reichak propaganda-helburu moduan erabili zuen sarraskia, baina Stalinek errua naziei egotzi zien. 1990 arte, Mikhail Gorbatxov gobernuan zegoela, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak ez zuen bere erantzukizuna onartu.

### Poloniar hegazkin istripua 
2010eko apirilaren 10ean, sarraskiaren 70. urteurrena gogoratzeko, Lech Kaczyński Poloniako presidentea eta hainbat militar eta politikari eraman zituen hegazkinak Smolensk hiritik gertu istripua izan zuen eta ez zen inor bizirik irten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Officiаl site of the State memorial complex «Katyn» Admin.smolensk.ru
Alabama (Neil Youngen abestia)

**Alabama** (euskaraz Neil Young kanadar abeslariak 1972an Harvest diskoaren barnean kaleratu zuen abestia da.

Abesti honek Alabama estatuan jazotako gertakari arrazakeria batzuk salatzeko sortu eta idatzi zen, berehala aldeko eta aurkako ugari izan zituelarik, adibidez, betiere arrazakeriaren aurka egon zen hegoaldeko Lynyrd Skynyrd musika taldearen iritziz Youngen abestiak arrazakeria salatu beharrean Alabama estatua eta bere biztanleria gutxiesten zituen, horregatik Neil Youngi egoki erantzun asmoz gaur egun hain ospetsua den *Sweet Home Alabama* abestia sortu zuten.

## Kanpo estekak 
* Neil Young abeslariaren *Alabama* abestia entzungai
Glossata

**Glossata** (grezieratik *mingainarekin*) intsektu Lepidoptera subordena bat da. Bere baitan biltzen den proboszide bat duten tximeleta eta sits guztiak biltzen ditu. Lepidopteraren barruko espezie gehienak subordena honetan daude.
Heteroneura

**Heteroneura** Lepidoptera intsektu ordenaren barruko infraordena bat da. Tximeleta eta sitsen gehiengoa biltzen ditu. Exoporia taldearen ahizpa-kladoa da eta hegoen benazioa ez delako bi hegoetan antzekoa ezberdintzen da.
Pozuelo del Páramo

**Pozuelo del Páramo** Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 505 biztanle zituen. {{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Leóngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Ditrysia

**Ditrysia** Lepidoptera intsektuen klado bat da. Rhopalocera egun argiko tximeletak zein gaueko Heterocerak biltzen ditu. Bere izena emeek bi sexu sarrera dituztelako sortzen da: bata sexurako eta bestea arrautzak jartzeko. Lepidopteroen %98a Ditrysiaren barruan daude.
Posta

[thumb|200px|**Posta**: bidali nahi diren [eskutitz|gutunak postontzira bota, posta zerbitzuak bertatik jaso eta gutunak adierazten duen hartzaileari bidaliko dio.]]

**Posta** gutunak, idatzizko agiriak, dirua eta paketatutako objektuak bidaltzaile izeneko pertsona batengandik jaso, helbide batera garraiatu eta bertan hartzaile izeneko pertsona bati emateko sistema bat da. Posta zerbitzua unibertsala eta publikoa da: munduko edozein tokitako edozein pertsonatara igor daiteke gutun edo objektu bat.

## Kanpo estekak
Ricky Rubio

**Ricard Rubio Vives** (El Masnou, 1990eko urriaren 21a) saskibaloi jokalaria da. Joventuten eta FC Barcelonan jokatu du, antolatzaile lanetan. Minnesota Timberwolvesek fitxatu zuen 2011n NBAn jokatzeko.

192 zentimetroko garaiera du; hala ere, beso-luzeragatik (206 zentimetro) nabarmentzen da. Bere beso-luzerari esker defentsa ona egiten du, eta maiz lapurtzen du baloia.

Estatu Batuetan, Rickyren jokatzeko modua Peter Maravichekin konparatzen dute, eta gainera fisikoki oso antzekoak dira. Rickyren anaia Marc Rubiok bi urte gehiago dauzka, eta [Joventuteko behe-mailetan jokatzen du.

## Ibilbidea 
## Hastapenak 
Hamar urte arte futbolean jokatu zuen, baina geroago saskibaloira jo zuen. Espainiako saskibaloian marka bat lortu zuen, ACB ligan debutatzen jokalaririk gazteena izan zelako, 2005. urtean C.B Granadaren aurkako partidan hain zuzen ere. Granadako partida hartan bost minutuz jokatu zuen, bi puntu saskiratu zituen, asistentzia bat eman zuen eta bi baloi berreskuratu zituen. Joventutek irabazi zuen, emaitza 72-82 izan zen.

### FC Barcelona 
Barcelonak milioi asko ordaindu zuen Rickyrengatik, 3,7 milioi euro hain zuzen ere. Tentsio handia izan zen, eta horregatik Penya eta jokalaria elkarrengandik urrundu ziren. Horren guztiaren ondorioz, Joventut eta Ricky Rubioren arteko harremana hautsi zen. Izan ere, Kataluniako bi talde horien arteko lehia handia da, eta Rickyk Joventuten arerio nagusira jo zuen azkenean.

### NBA 
## Espaniako selekzioa 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Energia mekaniko

**Energia mekanikoa** energia zinetikoaren eta energia potentzialaren batura da. Energia kontserbatzen da, ez da sortzen ezta suntsitzen, eraldatu egiten da.

## Energia mekanikoaren kontserbazioa 
Energia mekanikoa denborarekin ez da aldatzen, denbora pasa arren bere balioa berdina da.

E_m = E_p + E_z = kte \,

## Energia mekanikoari lotutako teknologiak 
* Energia hidraulikoa: Ura erortzen uzten da eta beraz baliaturik energia potentziala sortzen da. Energia elektrikoa sortzeko erabiltzen da, eta errotak mugitzeko.
* Energia eolikoa: Atmosferako haizeek sortua. Energi elektrikoa sortzeko erabiltzen da.
* Olatu energia: Itsasoko olatuek sortua. Energi elektrikoa sortzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Birika arnasketa

**Biriketa arnasketa** guztien arteko sistemarik eraginkorrena da. Animaliek lurreko ingurua kolonizatu zutenean, gantzen trukerako barne-azal handiak garatu zituzten, lehortzetik babestutakoak. Horma oso meheko eta baskularizatuko barne barrunbe horiek birikak dira. Birika - arnasketa gastropodoek, anfibioek, narrastiek, hegaztiek eta ugaztunek ere dute.

## Birika motak 
* Difusioko birikak: birika oso primitiboak dira. Ganbera sinplea dute, eta horren barruan tolesdura asko daude. Ez dute aireztapen sistemarik behar, beti irekita dagoen zulo batekin komunikatzen baitira kanpoaldearekin. Halako birikak lurreko ornogabeek dituzte.
* Aireztapen birikak: lurreko ornodunen ohiko birikak dira. Aireztapen mekanismo aktiboak behar dituzte. Bi ganbera dituzte, eta horiek, hlaber, albeolo izeneko barrunbe txikiz daude osaturik, kapilarrez inguratuta. Arnasbideen bitartez komunikatzen dira kanpoaldearekin; bide horiek, ia beti, geroeta estuagoak eta adarkatuagoak diren hodi kartilaginosos daude osaturik.

Eboluzio-eskalan aurrera egin ahala, biriken barne-azala handiagotu, aireztapen-mekanismoak espezializatu eta zirkulazioaren

## Kanpo estekak
Henri Haget

**Henri Haget** (Biarritz, 1905eko urriaren 12a-1967ko irailaren 29a) euskal errugbilaria izan zen.

Biarritz Olympique taldean ibili zen eta eurekin irabazi zuen birritan Frantziako errugbi txapelketa. Halaber, birritan jokatu zuen Frantziako errugbi selekzioarekin.

## Ikus, gainera 
* Biarriztar ezagunen zerrenda
Termoplastiko

**Termoplastikoa** plastiko mota bat da, beroarekin likido bihurtzen dena, eta nahiko hozten delarik gogortu eta bere formara itzultzen dena. Termoplastiko gehienak polimeroak dira eta pisu molekular oso handia dute.

Jokaera hori duten gai naturalak landu gabeko kautxua, eta argizari eta koipe batzuk dira; sintesi bidez gai termoplastiko berri asko egin dira: polibinil kloruroa, nylona, poliestirenoa, polipropilenoa, erretxina akrilikoak, binilikoak eta zelulosikoak, fluorokarburoak eta abar; polimero garaiak dira guztiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2010eko Yushuko lurrikara

**2010eko Yushuko lurrikara** Txinako Herri Errepublikako Qinghai probintzian dagoen Yushu Tibetar Prefektura autonomoan epizentroa izan zuen lurrikara izan zen. Richter eskalan 7,1 graduko indarra izan zuen eta gutxienez 2.698 pertsona hil zituen.

## Ikus, gainera 
* Txinako lurrikaren zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Lurrikarari buruzko txostena AEBetako geologia zerbitzuaren webgunean.
*  Lurrikararen albistea Berria egunkarian.
Chozas de Abajo

**Chozas de Abajo** Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.419 biztanle zituen eta {{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Leóngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Saint-Pierre eta Mikeluneko futbol selekzio nazionala

[thumb|[Saint-Pierre eta Mikeluneko bandera.]]

**Saint-Pierre eta Mikeluneko futbol selekzio nazionala**, Saint-Pierre eta Mikeluneko frantziar kolektibitateko jokalariek parte hartzen duten futbol selekzioa da. Ez dago FIFA edo CONCACAFera afiliatuta. Gaur egun arte, ez dute nazioarteko partidurik jokatu, nahiz eta 1999an Belize Hirian Belizerekin aurka 0-3 irabazi - partidua datu-baseeta agertzen da, baina Belizeko Futbol Elkartearen arabera ez zen inoiz jokatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Pierreko aireportua

**Saint-Pierreko aireportua** (ofizialki *Aéroport de Saint-Pierre Pointe-Blanche*) Saint-Pierre eta Mikeluneko frantziar kolektibitateko Saint-Pierre udalerria zerbitzatzen duen aireportua da, Kanadako Ternuako kostaldetik gertu dagoena.

Aireportua 1999ko abuztuan amaitu zuten, eta lau eraikin eta kontrol-dorrea eraiki zituzten. Aireportu zaharra 1965ean ireki zuten, baina egungoa beste leku ezberdin batean eraikita dago. Terminalaren eraikinak 2 solairu ditu. Aireportua eraikitzen proiektuak 370 milioi frantziar liberako kostau izan zuen.

## Hegaldiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikeluneko aireportua

## Kanpo estekak 
* Service de l'Aviation Civile de Saint-Pierre et Miquelon
* Informazioa Worldaerodata webgunean
Kautxu

thumb|Kautxu zuhaitzetik latexa erauzteko prozedura
**Kautxua** hidrokarburo elastiko bat da. Bere formula C5H8 da. Sintetikoa izan badaiteke ere, normalki hainbat landareren izerdiarekin egiten da, konkretuki esne-itxura duen isoprenoarekin (latexa). Latexaren iturri komertzial nagusia euforbiazeoak dira. Latexa daukaten beste landare batzuk dira *Euphorkingdom heartsbias* fikusa eta txikoria-belarra. Beste espezie batzuen kautxua lortzen da, adibidez Asiako *Urceola elastica* eta mendebaldeko Afrikako *Funtamia elastica* landareekin.

Hauek ez dira kautxuaren iturri nagusia gaur egun, baina Bigarren Mundu Gerrara arte ez zen egon iturri artifizialik. Kautxu sintetikoa isoprenoa edo 1,3-butadienoapolimerizatuz sintetizatzen da. Egun, industrian usatzen den kautxua sintetikoa da ia osorik.

## Erabilpena 
Gaur egun milaka artikulu fabrikatzen dira erabilpen oso desberdinetarako. Kautxuaren erabilpen handiena pneumatikoen fabrikazioan datza, gai isolatzaile eta iragazgaitzak, elastikotasunaren eta erresistentzia azidoen aurrean eta sustantzia alkalinoak. Erraz disolbatzen da petrolio, bentzeno eta hidrokarburoekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Pierre eta Mikeluneko armarria

eskuinera|250px
**Saint-Pierre eta Mikeluneko armarria** Saint-Pierre eta Mikelune bandera ez ofizialaren antzekoa da eta azpialdean *"A mare labor"* esaldia ageri da. Armarria banderaren aurretik León Jonerrek diseinatu zuen. Ezkutuaren zati nagusian itsasontzi hori bat ageri da fondo urdinean. Esaten denez, *Grande Hermine* itsasontzia da Jacques Cartier Saint-Pierrera eraman zuena 1536eko ekainaren 15ean. Goialdean uharteetako biztanle gehienen jatorria azaltzen duenen banderak azaltzen dira, ezkerretik eskuinera, euskaldunak, bretainiarrak eta normandiarrak.

## Ikus, gainera 
* Saint-Pierre eta Mikeluneko bandera
* Ikurrina

## Kanpo estekak
Saint-Pierre katedrala

**Saint-Pierre katedrala** (frantsesez *Cathédrale Saint-Pierre*) Saint-Pierre eta Mikeluneko Saint-Pierre udalerrian dagoen katedral katolikoa da.

Saint-Pierreko lehenengo eliza 1816 eraiki zuten baina 1846ko eztanda batek suntsitu zuen. 1852an berreraiki baina 1902an sute batek berriro suntsitu zuen. Egungoa 1905 eta 1907 artean eraiki zuten.

## Kanpo estekak
Ilargian oinez

**Ilargian oinez** (jatorrizko ) *Tintinen abenturak* komiki sailaren hamazazpigarrena da, Hergé belgikar idazle eta komikigileak egina. *Ilargira bidean* komikiaren jarraipena da.

## Istorioa 
*Ilargira bidean* Tintin, Haddock eta Turnesol jauna suzirian ilargira bidean zihoazela bukatzen da. Haiek lehenengo gizonak izango ziren ilargira iristen. Baina ilargira joateko proiektuaren arduradunak, lur planetako kontrol basean zeudenak, oso urduri zeuden. Suziritik ez zuten erantzuten, konortea galduta zeuden eta.

Handik denbora gutxira txakurrak -Miluk- Tintin esnatu zuen, eta Tintinek erantzun zien lurreko arduradunei. Tintin entzutea eta denak ondo zeudela ikusita, lurreko arduradunak albistea oso pozik hartu zuten. Suziri barruan ez zeuden bakarrik Tintin, Haddock , Turnesol jauna eta Wolff jauna, baita Dupond eta Dupont poliziak ere (ohartu gabe suzirian lokartuta geratu ziren). Honela, oxigeno kopuru berarentzat orain jende gehiago zegoen eta hori arazo larria zen.

Horregatik, Haddock haserretu egin zen eta mozkortu egin zen eta ondorioz, suziritik kanpora joan zen. Tintinek Kapitainaren bila irten zen, eta suzirira lotutako soka baten bidez Kapitaina erreskatatzea lortu zuen.

Ilargira heldu aurretik beste arazo batzuk eduki zituzten, baina larriena suziriaren abiadura murriztea eta suziria jiratzeko maniobrak egitea izan zen. Berriro konortea galdu zuten ilargira heltzean eta lurreko arduradunak oso urduri zeuden. Baina handik denbora gutxira Turnesol jaunak erantzun zien.

Ilargian oinez ibili zen lehenengo gizona Tintin izan zen, gero Kapitaina eta txakurra, eta geroago beste guztiak.
Tintin eta Kapitaina ilargitik paseatzen zebiltzan eta haitzulo oso handi bat topatu zuten. Handik suzirira bueltatu ziren, baina Tintin bakarrik sartu zen suziri barruan. Bitartean, Wolff jaunak eta suziri barruan ezkutatuta zegoen espioi batek (Wolff-en kidea) Tintin jo zuten. Honek konortea galdu zuen eta ondoren, lotu egin zuten. Haiek suziria ostu nahi zuten.

Martxan jartzen saiatu ziren baina ez zuten lortu (agian, Wolffek nahita oztopatu zuen ekintza hura, baina ezin da ziurtasunez baieztatu). Tintinek, gainera, askatzea lortu zuenean, Wolff eta espioiarengana abiatu eta hauek geldiarazi zituen.

Geroago, bi maltzurrak, hau da, espioia eta Wolff jauna liskarrean hasi ziren eta Wolffek nahi gabe tiro egin eta espioia hil zuen.

Oxigeno gutxi zeukaten eta haien biziak arriskuan zeuden, ez zekiten bizirik helduko ziren lurrera. Horrela, suziria lurrera bidean jarri zuten Tintin eta bere lagunek. Lurrera heltzea lortu zuten, baina barruan zetorren jende guztiak konortea galdu zuen.

## Kanpo estekak
Mikelune

**Mikelune** () Saint-Pierre eta Mikelune osatzen duten hiru uharte nagusienetakoa da. Taimana antzekoko Langlade uhartearekin (*Petite Miquelon*) lotuta dago istmo motako baten bitartez.

Mikelune eta Langladek Mikelune-Langladeko komuna osatzen dute, guztira 616 biztanle dituena (2006 errolda).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villamañán

**Villamañán** Leóngo udalerria da, Esla-Campos eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.297 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Leóngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Viḷḷablinu

**Viḷḷablinu** (leonesez) edo **Villablino** (gaztelaniaz) Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 10.660 biztanle zituen. {{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Leóngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Langlade

**Langlade uhartea**, batzuetan **Petite Miquelon** ("Mikelune Txikia") deitua, Saint-Pierre eta Mikeluneko lurralde frantseseko uharte bat da, Mikelune-Langlade udalerria (*commune*) osatzen duten zatietako bat dena.

## Izena 
1674an Denis de Rotisen mapan ''cap d'Angleterre* eta 1694an Belleormerenean *Cap de Langlais* izenak agertu ziren eta hortik eratorri zen uhartearen izena. Zaharragoak diren batzuek (Velasco edo Simancas 1610ean, H. Briggs 1625ean, John Speed 1628an)(Belleorme, 1694) *Terra England* dakarte.

Piarres Etxeberri euskaldunak ere bere *Itsasoko nabigazionekoa* liburu itzulian (Baiona, 1677) *Angueleterrac* deitzen dio.

## Ezaugarriak 
Uharteak 91 km²ko azalera du eta Mikelune uharteari lotuta dago harezko istmo baten bidez, XVIII. mendetik itxita dagoena. *Isthme de Langlade* edo *la Dune* izenak daramatzan tonboloak itsasontzi asko hondorarazi ditu. Punturik altuena Cuquemel (190 m) da, mendebaldeko kostaldetik hurbil. Antzeko muino eta aintzira ugari daude barnealdean; Hegoaldetik iparraldeko kostaldera doan Belle Rivière erreka Saint-Pierre eta Mikeluneko luzeena da.

**Langladek** 2006ko ekainean bere azken biztanlea galdu zuen, Charles Lafitte hil zenean. Hala ere, Langlade Saint-Pierre eta Mikeluneko biztanleen udarako tokia da eta uda garaian biztanleria 1.000raino heltzen da. Bisitari hauek istmotik hurbil eta iparraldeko kostaldean dagoen Anse du Gouvernement etxegunean biltzen dira; bertara heltzen da Saint-Pierretik datorren itsasontzi txikia.

## Kartografia 
* IGN frantseseko 4799 S (*Saint-Pierre Langlade*) mapa, 1:25.000 eskalakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikelune
* Mikelune-Langlade
* Istmo

## Kanpo estekak 
*   Langlade *Transport Miquelonnais'' webgunean.
Exeterreko katedrala

**Exeterreko San Petriren katedrala** () Ingalaterrako Devon konderriko Exeter hirian dagoen katedrala da. Normandiar gotiko estilokoa da. Gaur egun ikus daiteken eraikuntza 1400. urte aldera amaitu zen.

## Historia 
Exeterreko katedrala Æthelstan erregeak 932 inguruan sortutako komentuko eliza batean sortu zen. 1107an, William Warelwast, Gilen Konkistatzailearen iloba, Exeterreko gotzain izendatu zuten eta hau izan zen katedral berri bat normandiar estiloan eraikitzeko katalizatzailea. Eraikuntza 1112an hasi zen eta 1133an inauguratu zuten ofizialki. Lehen etapa honetan, bi dorre boteretsuek jarraitzen dute (gurutzaduran kokatutako bakarrak Ingalaterran); gainerakoa, berriz, gotiko estiloan berreraiki zuten, 1270 eta 1370 artean apainduta. Fatxada hiru bandatan antolatutako eskulturekin apainduta dago, Jainko Aitaren irudiekin eta apostoluen, ebanjelari patriarkoen, profeten eta Judeako erregeen irudiekin.

Barrualdea hiru habeartetan banatuta dago. Habearte horiek pilare konposatuak eta isuri sakoneko arkuak dituzte, eta triforio delikatua, trazeria kalatuak eta haizemaile-gangen nerbio sendoak dira nagusi. 1316tik aurrera, Thomas Witney maisuak bertan lan egin zuen. Mendebaldeko fatxada eraiki zuen, nabea amaitu zuen eta korua apaindu zuen, arku konopialak lehen aldiz sartuz. 1350etik aurrera, haizemaile-gangak erabiltzeak ostikorik gabeko egitura arinak garatzea ahalbidetzen du, hau da, style perpendikularra.

1655ean, Ingalaterrako Gerra Zibilean, puritanoek klaustroa suntsitu zuten. Karlos II.aren zaharberritzearen ondoren, John Loosemorek tutu-organo berri bat eraiki zuen. Viktoriar garaian, George Gilbert Scottek zuzendutako erreforma txiki bat egin zuten.

1942ko maiatzaren 4ko goizaldean, Bigarren Mundu Gerran, armada alemaniarrak hiria bonbardatu zuen, eta horrek zuzenean eragin zion katedralari. Bonba batek harrapatu zuen katedrala, eta, besteak beste, Santiago apostoluaren kapera erabat suntsitu zuen. Zorionez, beirateak eta balio handiko beste objektu batzuk lehenago kendu ziren, eta ez zen galera handiagorik izan.

## Iruditegia 

Irudi:Exeter Cathedral 2923rw.jpg|Eraikina
Irudi:Exeter Cathedral 9578.jpg|Organoa
Irudi:Exeter cathedral.JPG|Barnealdea
Irudi:Exeter cathedral 016.jpg|lehiatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Exeterreko katedralaren webgune ofiziala
Betoi

**Betoi** (; ) Hispanian, Iberiar goi-lautadan, bizi zen herri zelta izan zen. Burdin Aroan, ordotsen kultura sortu zuten Duero eta Tajo ibaien artean. Gaur egungo Avilako probintzian, Salamancakoan eta Cacereskoan bizi ziren nagusiki, baita Toledokoa eta Zamorakoaren zati batzuetan eta Castelo Branco eta Guardako mugako zonaldeetan ere.

Arte ikur nagusien artean, harrizko eskultura zoomorfoak ditugu, *verraco* izenekoak, zezenak, txerriak edo basurdeak irudikatzen dituztenak. Mikeldiko idoloaren antzeko irudiak ziren. Halaber, kastroen eraikuntzak ere mantendu dira gaur egun arte.

## Hiri nagusiak 
Ptolomeo geografoak II. mendean 11 hiri aipatzen ditu: Lancia Oppidana, Cottaeobriga, Salmantica (Salamanca), Augustobriga (Valdecañas), Ocelum, Capara (Ventas de Cáparra), Manliana, Laconimurga, Deobriga (Raya de Portugal), Obila eta Lama (Plasencia / Baños de Montemayor). Hauekin batera, beste batzuk gehitu ditzakegu, Caesarobriga (Talavera de la Reina) besteak beste.

## Kastroak 
* Ávilako probintzian: Las Cogotas (Cardeñosa), Mesa de Miranda (Chamartín de la Sierra), Ulaca (Solosancho), Raso (Candeleda), Castillejos (Sanchorreja) eta Las Paredejas (Medinilla).
* Salamancako probintzian: Yecla la Vieja (Yecla de Yeltes), Las Merchanas (Lumbrales) eta El Castillo (Saldeana).
* Cáceresko probintzian: La Coraja (Aldeacentenera) eta Villasviejas del Tamuja (Botija).

## Irudi galeria 

File:Berraco_(Plaza_del_Castillo,_Ciudad_Rodrigo).jpg|"Verraco" Ciudad Rodrigon (Salamanca).
File:IMGToros_Guisando.JPG|"Toros de Guisando" El Tiemblon (Avila).
File:Mingorria0520.jpg|Mingorrian (Avila).
File:Viviendas_excavadas.JPG|Castro Ulaca (Avila).

## Ikus, gainera 
* Espainiako historia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estanpazio

200px|thumb|Estanpazio prentsa baten animazioa. Babes hesi bat dauka eta toleste anitzaren trokelak.
thumb|200px|eskuinera|Frantzian 1831an erabilitako prentsa, txanponak estanpatzeko.
**Estanpazioa** formak kolpeka lortzen dituzten sistemek hartzen dute izen hori; sistema horiek antzinako forja askearen oinordekoak dira. Estanpazio prozesuek, oro har, estanpa izeneko erdi-molde biren artean joz ematen diote forma materialari; materialaren behin betiko forma estanpa horien araberakoa izaten da.

## Ekipamendua 
Estanpazio prozedurak oso ugariak dira, baina, orokorrean,esan daiteke errementariaren mailuaren ordez prentsa bat erabiltzen dela, eta gainerako erreminten ordez, berriz, bakoitzari dagokion estanpa.

## Aplikazioak 
Estanpazioaren aplikazio eremua oso zabala da, tamaina txikietatik handietara eta pieza unitarioetatik serieetara. Beraren bidez lorturiko piezen ezaugarri makaniko onak direla eta,estanpazioa prozedurarik bikainena da erremintak, automobiletako piezak eta abar fabrikatzeko. Baina kostu handia dauka, beste prozedurarik gehienen aldean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Burdingintza
* Artezketa

## Kanpo estekak
Ijezketa

thumb|Ijezketaren eskema
**Ijezketa** materiala ijezketa-zilindro izeneko arrabol biren artean igaroarazteari deritzo. Arrabol bien arteko banaketa materialaren hasierako lodiera baino txikiagoa denez, materiala zilindroen formaren arabera itxuragabetzen da. Behin betiko forma pauso batzuk eman ondoren lortzen da.

## Izendapena 
Jatorriz, ijeztea burdinoletan olagizonek junguran egiten zen operazioari esaten zitzaion; operazio berari irutea ere esaten zitzaion, goruan hariarekin egiten den bezala.

## Baliabideak 
Ijezketaren oinarrizko tresna euskarri baten gainean dauden zilindro bik osatzen dute; euskarri horrek mugitzeko energia ematen die zilindroei, itxuragabetze esfortzual eusten ditu eta zerbitzu laguntzaileak ere ematen dizkie (labaintzea, hoztea, etab.).
Baina oro har, ijezketa-prozesu oso batek pauso asko ditu; hori dela eta zilindro pareak kateatu eta ijezketa-trenak sortzen dira (zenbait kilometrorako luzera izan dezakete).

Aplikazio sinple batzuetan, zilindro pare baten alde desberdinak erabiltzen dira, materiala behin eta berriro igaroarazteko.

## Aplikazioak 
Lehenengo mailako prozeduratzat, oinarrizko soslairik sinpleenak osatzeko erabiltzen da (txapak, zumitzak, etab.), bihurgailutik irten eta batera. Bigarren mailako prozeduratzat,merkatuko soslai ugari lortzeko aukera ematen du (karratuak, biribilak, angeluarrak, T bikoitzeko itxura duten soslaiak, errailak, etab.); horiek,gero, metalezko eraikuntzan edo beste fabrikazio batzuen lehengaitzat erabiltzen dira.

## Erreferentziak