Jorge Holguín Uribe

**Jorge Holguín Uribe** (Bogota, 1953ko urtarrilaren 5a - Kopenhage, Danimarka, 1989ko azaroaren 3a) matematikari, katedradun eta artista polímata kolonbiarra izan zen.

Hainbat arlotan egin zuen lan: Eleberrien idazlea izan zen, matematikari eta arte eszenikoei buruzko liburu zientifikoak idatzi zituen, ilustratzailea, argazkilaria, margolaria eta hainbat antzerki lanen koreografoa izan zen, baita dantzaria ere beste ekoizpen batzuetan. Bere jaioterria den Kolonbia eta Danimarkaren artean tartekatu zuen lana.

Jorge Kolonbiako Matematika Elkarteko, American Statistical Associationeko eta Danimarkako Idazleen Elkarteko kide izan zen. Zenbait kargu diplomatiko izan zituen, gobernu ezberdinetan Holguín familia boteretsuko kide izateagatik.

Adin ertainean hil zen, HIESak eragindako konplikazioen ondorioz.

## Biografia 
Jorge 1953ko urtarrilaren 5ean jaio zen Bogotan, Kolonbian, hiriko etxe tradizional batean. Bere gurasoak Jorge Holguín Pombo eta Mariluz Uribe Jaramillo ziren.

Futbol-partida baten ondoren hankan izandako haustura baten ondorioz pintatzen hasi zenean ezagutu zuen bere arteekiko grina, 1969an Bogotako Helvetia Ikastetxetik 16 urte zituela graduatu zelarik.

Argazkigintza ikastaroak egin zituen Philippe Coutantekin 1969an, eta bere lehen pintura erakusketa aurkeztu zuen Doroteum Galerian urte hartan bertan. Arkitekturako seihileko bat egin zuen Javeriana Unibertsitatean, eta han ere irakurzaletasuna eta idazmena garatu zituen.

1970ean Kibutz batean (Israel, Siriako mugatik gertu) egon zen urtebetez, hebreera eta herrialdeko kultura lantzen eta aztertzen. Ipuinak idatzi zituen herrialde hartako bere esperientzia, adiskidetasun eta bizipenen inguruan. “3 eguneko gerra” barne, eta argazkigintzaz ere interesatu zen.

Kolonbiara itzuli zenean, Matematika ikasi zuen Xabiertar Unibertsitate Pontifikalean, eta han graduatu zen, 1974an, "Artea eta Matematika" tesiarekin. Jorge Tadeo Lozano Unibertsitatean Irakasle Integrazioa ikasi zuen urte berean.

Matematika Irakaskuntzako Laborategi bat egin zuen eta Unibertsitate berean irakasle izan zen denbora osoz, bere matematikari karrera eta artista karrera tartekatuz, eta bi ikasgaietan katedra eman zuen bere *alma* mater-ean. Unibertsitatean antzerkian hasi zen lanean Humberto Quinterorekin eta Carmenza Gómez aktore gaztearekin, 1975ean.

1980an, Vancouverrera joan zen, Kanadara, eta Estatistikako master bat lortu zuen Simon Fraser Unibertsitatean. Matematikan eta Estatistikan irakasle laguntzaile gisa lan egin zuen Unibertsitate horretan, eta *The Peak* egunkarian kolaboratu zuen. Unibertsitate berean, Adierazpenaren Arteetan graduatu zen gero.

Kathryn Ricketts dantzariarekin Graham eta Bauschen joera modernoei jarraituz, 1980-82, bere lehenengo dantza-antzerki konpainia antolatu zuen. Vancouverreko zinema ekoizpenetan gidoilaria, zuzendaria eta aktorea izan zen. “Simon Fraser Student Show”-eko zuzendari artistikoa, 1982. Mountain Dance Theatre eta Western Front konpainietako artista gonbidatua, 1980-82. “Open Showings”-en antolatzailea, 1981-82.

1982 inguruan Europara bidaiatu zuen. Alemanian izan zen lehenik, Sttugart eta Bonnen irakasle gonbidatu gisa. Ondoren, Kopenhagen (Danimarka) finkatu zuen bere egoitza, eta bertan Dantza-Antzerki Konpainia berrantolatu zuen, urtean batez beste hiruzpalau ikuskizun aurkeztuz, 1982-89. Daniar Gobernuaren Eskolako Dantza irakasle iraunkorra izan zen. Kopenhage 1982-84.
Idazten, margotzen eta argazkiak egiten ere jarraitu zuen, “kaxak” eta collageak.

Aurkezpenak Medellingo Arte Modernoko Museoan. Eta Bogotako Skandia eta La Mama antzokietan, “La Esfinge”, “El Escolar”, “Filete de pesca”, “La silla del noble vienés”, “Tango” (1985) antzezlanekin. Lan horietako batzuk telebistaz emititu ziren. Eta Medellingo Unibertsitatean, bertako dantzariekin, “La Patasola” aurkeztu zuen, gero haiekin Parisko Palais d’Hiver jaialdira eraman zuena. Beste lan bat Egiptoko Jaialdirako eta beste bat Erreginaren Jaialdirako. Ez ahaztu Bogotako Zinemaldia, Henry Laguadok gonbidatuta (1986).

### Bizitza Danimarkan 
Katoliko praktikantea zen eta Kopenhagen Filipinetako elizara joaten zen, hiriburu horretako katoliko bakarrenetakoa. Eskura zituen kandelatxo guztiak piztu eta apaizarekin hitz egiten zuen, zeina estatubatuarra izateagatik eta cowboy botak erabiltzeagatik nabarmentzen baitzen.

Jorge Holguin Kultura Agregatua *ad honorem* izan zen, Kolonbiak Danimarkan zuen Enbaxadan, garai hartan Pedro Lopez Michelsen enbaxadorearekin. Bere bizitzako azken urteak Kopenhagen eman zituen, Steenblichers Vej-eko bere pisu bateko etxean, berak mozten uzten ez zuen lorategi basati batekin.

Kathryn Ricketts Kanadako dantzariarekin egon zen beti, eta azken unera arte egon zen berarekin. Gero, "Jorge Holguín Danseteater "zuzendu zuen, eta Kanadara itzuli zen, Jorgerekin dantzan ezagutu zuen unibertsitatera. Orain idatzi egiten du, bere Ph D-an lan egiten du, dantza egiten du eta eskolak ematen ditu minusbaliatuentzat eta gaixo terminalentzat.

### Gaixotasuna eta heriotza 
Kopenhagen arrakasta izan ondoren, Erreginaren Antzokian aurkeztu arte, eta bere konpainia munduko hainbat tokitara eraman ondoren, Eskandinaviako hiru herrialdeetara, eta Egiptora, Frantziara eta Kolonbiara, Jorge GIB/hiesak harrapatu zuen, heriotzara eramango zuena.

Hamazazpi aldiz, bere bizitzako azken bi urteetan, Hvidovreko Ospitalean (Danimarka) egon zen.
Ospitaleko liburutegian gordetzen dira Jorgeren zenbait liburu, danierara itzuliak, hala nola "Pafi el virus y yo", Paloma Estradaren itzulpena, eta "Giorgio", Rhodos-ek (Kopenhage, 1509) danieraz eta ingelesez argitaratua.

## Familia 
Jorge Holguin Kolonbiako hainbat familia entzutetsuetako kidea da.

Bere aita Jorge Eduardo Lazaro Holguín Pombo zen, Jorge Holguín Mallarino (Kolonbiako presidentea bi aukeratan) politiko eta diplomatikoaren biloba zena, eta Carlos Holguín Mallarino (Kolonbiako presidentea ere bai, 1888 eta 1892 artean) politiko eta diplomatikoaren iloba. Holguin Mallarinotarrak Manuel Maria Mallarino politikariaren (Kolonbiako presidentea ere bazen, XIX. mendeko 50eko hamarkadan) ilobak ziren. Aipatutako politikari guztiak Kolonbiako Alderdi Kontserbadorearekin lotuta egon dira.

Beste alde batetik, Jorgeren aitaren aitona, Cecilia Arboleda de Holguín, Julio Arboleda Pombo politikari kontserbadorearen (Kolonbiako presidente denbora laburrez) alaba zen, Sergio Arboleda Pombo poetaren iloba, eta Pombotarren (Rafael poeta eta Lino de Pombo militarra) eta Mosqueratarren ondorengoa; familia horretakoak izan ziren Joaquin eta Tomas Mosquera de Priano.

Jorge Holguin Uriberen ama Rafael Uribe politikari liberalarekin, Juan de Dios Uribe artistarekin eta Ricardo Uribe Escobar politikariarekin (Kolonbian emakumeen eskubideen alde egiteagatik ezaguna) ahaidetuta zegoen.

## Obra 
### Literatura 
* *Arte y Matemáticas*, Tesi gradua, Bogota, 1974.
* *Private Dances*, 1982.
* Giorgio, *una tira cómica-triste*, 1983.
* *Futbol en las Nubes: La historia de un ángel en la tierra, para tiempos de fútbol*, 1987.
* *Madreselva*: Leyendas de su patria, 1987.
* *Mariela de los Espejos: Fascinantes narraciones de aventuras en sus viajes por el mundo, en forma de cuentos*, 1987. Kolonbia.

### Egunerokoak 
Web orrian www.jorgeholguinuribe.com argitaratu diren berrienak, "Frente a la muerte" eta "Pafi, el virus y yo" izenekoak, 1989.
Azkenik, Danimarka, Kanada eta Kolonbiako aldizkari eta egunkarietan (Estrategia) artikulu ugari argitaratu dira, eta horiek ere Orrialde horretan irakur daitezke orain.

### Dantza 
* “The Front Lawn”. “Un Miércoles por la tarde”. “El ahogado más bello del mundo. “Edipo rey”. *“Laberinto” Kanada.
* “Exilio”, zinema, Arne Bro, Lone Nyyhus, Danimarka.
* “Claro de luna”, (bakarrik) TV danesa. “El sueño de la vieja dama” TV daniarra. “Claro de Luna” bakarrik. Danimarkako telebista, Eskandinaviarako. “TheWizard” Seattlen (AEB).
* “Kasper Hauser” (hil ostekoa) Danimarka.
* “Casa Abierta”. Andamio batean Danimarkako kale batean eta Kolonbiako Antzerki Jaialdian.
* “Las escaleras de Shadipur”, “Encaje Acrílico”, “Gentile Manishewitz”: Danimarka eta Antzerki Jaialdi Iberoamerikarra, Kolonbia.
* “Corpus”(zine mutua zuri-beltzean) Danimarka eta Laguado, Bogota, Kolonbia
* “La Patasola”. Kolonbia eta Frantziako Neguko Jauregia Jaialdia. 1986.

Beste lan batzuk Egiptoko Zinemaldirako eta Erreginaren Antzokirako Copenahagen

* “Interlingua”, “Las 4 hermanas perversas”, “Una vida más”, “Nat Cabaret” Danimarkan. Han ere Jorgek ezohiko zerbait zuzendu zuen: automobilentzako baleta. Askatasun herrialdea da Danimarka, eta babes handia ematen zaie artistei. Orain, 2010ean, ezaguna egin da Planetaren kontserbaziorako azken mundu bilerarengatik.

## Omenaldiak 
Halaber, Jorgek bere pabiloian zeuden munduko hainbat tokitako pazienteak isolatuta egon ez zitezen emandako telefono-sistema dago.

Jorge Bogotako eskola suitzarrean graduatu zen. Berrogei urte geroago, haren omenezko bideo bat egin zuten haren lankideek, baita Virgina Estradarena ere, bien heriotzaren hogeigarren urteurrena betetzean. X Santi-ren “Coloring Book”-eko beste kide batzuek, 86. urtean berarekin eta Samper musikariekin festa bat filmatu zutenak, You Tube-n erditu berri dute. Bertan Jorgeren 17 bideo daude, Pilar Castaño eta Armando Plata C-ri egindako elkarrizketak barne.

Sha'ar Ha'amakim-en, Tel Aviv-etik gertu (Israel), Jorgek goizean hebreeraz bere eguneko lana zein izango zen ulertzetik hasten zen kibutzaren ustekabeko bizitza bizi izan zuen. Are gehiago, “tea hartu zuen” eta herrialde horretako Nekazaritza ministroarekin ezagutu zuen bere burua.

Hizkuntzetan zuen erraztasunak asko laguntzen zion. gero, Kanada eta Danimarkaren arteko kultura-desberdintasunak ikusi zituen, bizitzaren erdia aberritik urrun bizi izan baitzuen, egokitze-prozesu zailetan. Baina ez zuen sekula kontaktua galdu, ezta Kolonbiako hezkuntza ere. Maiz etortzen zen eta bere lanak eta kolaborazioak bidaltzen zituen bertan ezagutuak eta zabalduak izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bogotako Antzerki Jaialdia 1990
* Jorge Holguini erreportajea egin dio Armando Platak Danimarkan
* Pilar Castañok Jorge Holguín Uribe elkarrizketatuko du
* Jorge Holguín Uriberi elkarrizketa Carlos Estradaren eskutik