open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Virginia Vallejo

**Virginia Vallejo** (Cartago, Kolonbia, 1949ko abuztuaren 26a) idazlea, kazetaria, modeloa, esataria eta telebista aurkezlea da. *Amando a Pablo, odiando a Escobar* izenburuko liburua idazteagatik da ezaguna, 1983 eta 1987 artean Medellingo Karteleko buru Pablo Escobarrekin izan zuen maitasun harremanari buruzko autobiografia. Pertsonaia ezaguna izan zen bere herrialdeko hedabideetan 80ko hamarkadan.

## Bizitza 
Cartagon jaio zen 1949an. Gurasoak Mary Garcia Rivera eta Juan Vallejo Jaramillo izan ziren. Bogotako anglo eskola kolonbiarrean (*Anglo-Colombian School*) ikasi zuen. 1967 urtean graduatu zen. 

### Lan ibilbidea 
Cervecería Andina eta Medias Di Lido etxeen modelo eta irudi izan zen. *Paco* (1976) eta *Colombia Connection* (1979) filmetan parte hartu zuen.

Telebistako bere lanen artean daude *Oiga Colombia, Noticiero 24 Horas, Vigilancia con las mujeres* eta *Sombra de tu sombra* telenobela. Amparo Pérez, Pilar Lozano, Tulia Eugenia Ramirez eta Margot Ricci kazetariekin lan egin zuen. *Kolonbiako* Ikuskizun Kazetarien Elkartearen Telebistako Albiste Aurkezlerik Onenaren saria gutxienez bi aldiz irabazi du.

1983 urtean Hacienda Nápoles bisitatu zuen, Pablo Escobarrena. Gero Vallejok Pablo Escobar elkarrizketatu zuen Medellínen. Escobarrekin izan zuen harremana telebistako karrera kostatu zitzaion, 2006 urtean Ameriketako Estatu Batuetara erbesteratu behar izan zuenean, herrialde horretan lekukoak babesteko programan parte hartu zuen.

2007an, *Amando a Pablo, odiando a Escobar* liburua kaleratu zuen, Escobarrekiko harremanari buruzko autobiografia. Alfonso Lopez Michelsen, Ernesto Samper eta Alvaro Uribe ere aipatzen dira liburuan.

2010 urtetik asilo politiko estatubatuarra du, Kolonbiako mafiaren eta Medelliíngo kartelaren aurka deklaratzeagatik eta lekuko babestua izateagatik. Mafiaburu narkoa ahalegindu zen hiltzen, eta tartean ziren beste pertsona batzuen errepresalien beldur zen.

2017 urtean *Escobar* izenburuko filmean Penélope Cruz aktore madrildarrak antzeztu zuen Virginia Vallejo. 

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santoxenia (Villaviciosa)

**Santoxenia** edo **Los Pandos**, , Espainiako iparraldeko Villaviciosa udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 36 biztanle zituen.
Chaudhri Muhammad Ali

**Chadhri Muhammad Ali** (Jullundur, 1905eko uztailaren 15a – Karatxi, 1982ko abenduaren 2a) pakistandar politikaria izan zen. Pakistango lehen ministroa izan zen 1955etik 1956ra.

Kimikan graduatu zen Lahoreko Punjabeko Unibertsitatean eta 1928an Britainiar Rajeko funtzionarioen kidegoan sartu zen. Hasieran kontulari eta auditore lanetan aritu zen eta 1936an Finantza ministroaren idazkari pribatu izendatu zuten. 1946-1947an Louis Mountbatten buru zuen Partizio Kontseiluko bi idazkarietako bat izan zen.

1947an Indiaren partizioa ondoren, Alik Pakistan aukeratu zuen. Finantza Idazkaritzara bidali zuten eta burokrazia zibila ezartzen eta lehen aurrekontu federala prestatzen lagundu zuen 1951n.

1951n Finantza ministro izendatu zuten eta 1955eko abuztuan Pakistango lehen ministro izendatu zuten. Bere lan nagusia 1956ko martxoaren 23an azkenean aldarrikatu zen Pakistango lehen konstituzioa onartzea izan zen. Pakistango Agindupeko Lurra errepublika islamiar parlamentario bihurtu zen.

1956ko irailean dimititu zuen, Liga Musulmanaren eta Alderdi Errepublikar berriaren arteko gatazka konpontzerik izan ez zuelako. Dimititu ondoren, Banku Nazionaleko aholkulari gisa lan egin zuen. "The Emergence of Pakistan" eta "Ataturk" izeneko bi liburu idatzi zituen.
Buffaloko elizbarrutia

**Buffaloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1847ko apirilaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Buffalon dago. Egun apezpikua Michael William Fisher da.

## Ordinarioak 
* John Timon (1847-1867)
* Stephen V. Ryan (1868-1896)
* James Edward Quigley (1897-1903)
* Charles H. Colton (1903-1915)
* Dennis Joseph Dougherty (1915-1918)
* William Turner (1919-1936)
* John A. Duffy (1937-1944)
* John Francis O'Hara (1945-1951)
* Joseph A. Burke (1952-1962)
* James A. McNulty (1963-1972)
* Edward D. Head (1973-1995)
* Henry J. Mansell (1995-2003)
* Edward Kmiec (2004-2012)
* Richard Joseph Malone (2012-2019)
* Michael William Fisher (2020-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Joseph A. Burke (1943-1952)
* Leo Richard Smith (1952-1963)
* Pius Anthony Benincasa (1964-1986)
* Stanislaus Joseph Brzana (1964-1968)
* Bernard Joseph McLaughlin (1969-1988)
* Donald Walter Trautman (1985-1990)
* Edward M. Grosz (1990-2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brooklyngo elizbarrutia

**Brooklyngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1853ko uztailaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza New Yorkeko Brooklyn barrutian dago. Egun apezpikua Robert J. Brennan da.

## Ordinarioak 
* John Loughlin (1853-1891)
* Charles Edward McDonnell (1892-1921)
* Thomas Edmund Molloy (1922-1956)
* Bryan Joseph McEntegart (1957-1968)
* Francis Mugavero (1968-1990)
* Thomas Vose Daily (1990-2003)
* Nicholas Anthony DiMarzio (2003-2021)
* Robert J. Brennan (2021-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* George Mundelein (1909-1915)
* Thomas Edmund Molloy (1920-1921)
* Raymond Augustine Kearney (1934-1956)
* John Joseph Boardman (1952-1977)
* Edmund Joseph Reilly (1955-1958)
* Joseph Peter Michael Denning (1959-1982)
* Charles Richard Mulrooney (1959-1981)
* John J. Snyder (1972-1979)
* Joseph Michael Sullivan (1980-2005)
* René Arnold Valero (1980-2005)
* Anthony Bevilacqua (1980-1983)
* Ignatius Anthony Catanello (1994-2010)
* Gerald Barbarito (1994-1999)
* Guy Sansaricq (2006-2010)
* Frank Caggiano (2006)
* Octavio Cisneros (2006)
* Raymond Chappetto (2012-2022)
* Paul Sanchez (2012)
* James Massa (2015-)
* Witold Mroziewski (2015-)-2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogdensburgeko elizbarrutia

**Ogdensburgeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1872ko otsailaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ogdensburgen dago. Egun apezpikua Terry R. LaValley da.

## Ordinarioak 
* Edgar Philip Prindle Wadhams (1872-1891)
* Henry Gabriels (1892-1921)
* Joseph Henry Conroy (1921-1939)
* Francis Joseph Monaghan (1939-1942)
* Bryan Joseph McEntegart (1943-1953)
* Walter P. Kellenberg (1954-1957)
* James Johnston Navagh (1957-1963)
* Leo Richard Smith (1963)
* Thomas Andrew Donnellan (1964-1968)
* Stanislaus Joseph Brzana (1968-1994)
* Paul Loverde (1994-1999)
* Gerald Barbarito (1999-2003)
* Robert J. Cunningham (2004-2009)
* Terry R. LaValley (2010-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Francis Joseph Monaghan (1936-1939)

## Apezpiku laguntzailea 
* Joseph Henry Conroy (1912-1921)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
New Yorkeko artxidiozesia

**New Yorkeko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1808ko apirilaren 8an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1850eko uztailaren 19an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza New Yorken dago. Egun artzapezpikua Ronald Hicks da.

## Ordinarioak 
### New Yorkeko apezpikuak 
* R. Luke Concanen (1808-1810)
* John Connolly (1814-1825)
* Jean Dubois (1826-1842)
* John Joseph Hughes (1842-1850)

### New Yorkeko artzapezpikuak 
* John Joseph Hughes (1850-1864)
* John McCloskey (1864-1885)
* Michael Corrigan (1885-1902)
* John Murphy Farley (1902-1918)
* Patrick Joseph Hayes (1919-1938)
* Francis Spellman (1939-1967)
* Terence Cooke (1968-1983)
* John O'Connor (1984-2000)
* Edward Egan (2000-2009)
* Timothy Dolan (2009-2025)
* Ronald Hicks (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* John Hughes (1837-1842)
* John McCloskey (1843-1847)
* Michael Corrigan (1880-1885)
* James Francis McIntyre (1946-1948)
* John Joseph Maguire (1965-1980)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argoien

**Argoien,** Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa . Beasaingo Mallutz eta Zormendiren mendebaldeko hegal zabal eta eguterakoan sortzen da,  Bazterregi eta Pagobeltzeko muinoen artean eratutako sakanaren azaleratzen diren hezeguneetan eta Arriarango urtegian isurtzen ditu urak.  Ibilgunearen luzera 2.100 metro ingurukoa da.

Hasiera batean Bazterregiko erreka izena hartzen du eta horrekin dirau harik eta bere eskuinaldetik Artegi erreka elkartzen zaion arte. Une horretatik aurrera, Antso erreka izena hartzen du.

Garin auzotik beherantz doan erreka bideko lehenengo bihurgune itxia igaro ondoren, ezkerraldetik Pagobeltz erreka eransten zaio.

Metro batzuek beherago, Argoien erreka izenez ezagutzen da, izen hori duten baserrien albotik igarotzen delako.

Gaur egun Arriarango urtegian sartzen da zuzenean, baina urtegi hori egin aurretik, Leasain errekarekin bat egin arte jarraitzen zuen eta bategite hori Astigarretako Bekoetxe baserriaren azpiko aldean egiten zuen, handik behera biek bat eginda Bekoetxeko erreka izenarekin jarraituz. Arriaran auzoan sartzean Arriaran ibaia izena hartzen zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rockville Centreko elizbarrutia

**Rockville Centreko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1957ko apirilaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Rockville Centren dago. Egun apezpikua John Barres da.

## Ordinarioak 
* Walter P. Kellenberg (1957-1976)
* John R. McGann (1976-2000)
* James T. McHugh (2000)
* William Francis Murphy (2001-2016)
* John Barres (2016-)

## Apezpiku lagunkidea 
* James T. McHugh (1998-2000)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Vincent John Baldwin (1962-1979)
* John R. McGann (1970-1976)
* Gerald Augustine John Ryan (1977-1985)
* James Joseph Daly (1977-1996)
* Alfred John Markiewicz (1986-1994)
* Emil Aloysius Wcela (1988-2007)
* John Charles Dunne (1988-2013)
* Paul Henry Walsh (2003-2012)
* Peter Anthony Libasci (2007-2011)
* Nelson J. Pérez (2012-2017)
* Robert J. Brennan (2012)
* Andrzej Jerzy Zglejszewski (2014-)
* Richard Henning (2018-2022)
* Robert J. Coyle (2018-)
* Luis Miguel Romero Fernández (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rochesterko elizbarrutia

**Rochesterko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1868ko martxoaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Rochesterren dago. Egun apezpikua John S. Bonnici da.

## Ordinarioak 
* Bernard John McQuaid (1868-1909)
* Thomas Francis Hickey (1909-1928)
* John Francis O'Hern (1929-1933)
* Edward Aloysius Mooney (1933-1937)
* James E. Kearney (1937-1966)
* Fulton J. Sheen (1966-1969)
* Joseph Lloyd Hogan (1969-1978)
* Matthew H. Clark (1979-2012)
* Salvatore Ronald Matano (2013-2026)
* John S. Bonnici (2026-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Thomas Francis Hickey (1905-1909)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Lawrence B. Casey (1953-1966)
* John Edgar McCafferty (1968-1980)
* Dennis Walter Hickey (1968-1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Bergamín García

**Francisco Bergamín García** espainiar abokatu eta politikaria izan zen, Ekonomia Politiko eta Merkataritza Zuzenbideko irakaslea, eta Hezkuntza Publikoko eta Arte Ederretako, Barne Arazoetako, Ogasun eta Estatu ministroa Alfontso XIII.aren erregealdian.

## Biografia 
Rondan jaioa, artzain eta nekazaritzan aritzen zen familia xume batean, Zuzenbide Kanoniko eta Zibileko doktoretza lortu zuen Madrilgo Unibertsitatean. Rosario Gutiérrez Lópezekin ezkondu zen, eta hamahiru seme-alaba izan zituen, tartean José Bergamín idazlea eta Rafael Bergamín arkitektoa.

Gaztetan kazetaria izanik, politikari gisa Málagako hauteskunde barrutiko, Campillos barrutiko, diputatu izan zen 1886tik 1910era. Irakaslea ere izan zen —oso gazte sartu zen Merkataritza Batzordean, 25 urterekin, eta hiriburuko Merkataritza Eskolako irakasle taldean aritu zen— eta jurista. 1919tik 1923ra Jurisprudentzia eta Legegintzako Errege Akademiako presidente hautatu zuten, eta 1922tik 1923ra Madrilgo Abokatuen Elkargoko dekano.

1895etik merkataritza-zuzenbideko irakaslea, Alderdi Liberal-Kontserbadorearen kidea izan zen. Bere ibilbide politikoa 1886ko hauteskundeetan Malagako diputatu gisa hasi zuen, ondorengo hauteskundeetan berriro irabaziko zuen eserlekua, 1914an bizitza osorako Senatura sartu aurretik.

Itsasoz Haraindiko Ministerioko Ogasun Zuzendari Nagusi, Diputatuen Kongresuko Presidenteorde eta Hezkuntza Publikoko kontseilaria izan zen. Eduardo Datok Irakaskuntza Publikoko eta Arte Ederretako ministro izendatu zuen (1913ko urriaren 27a - 1914ko abenduaren 11), Barne Arazoetako Ministeriokoa (1920ko maiatzaren 5a - 1920ko irailaren 1a), Ogasun Ministeriokoa (1922ko martxoaren 8a - 1922ko abenduaren 4a) eta, azkenik, azken data honetatik aurrera, Estatu ministroaren kargua hiru egunez bakarrik beteko zuen. José Ortega y Gassetek *El Sol* egunkarian idatziko zuen berari buruz, 1920ko maiatzaren 12an: "*Kabinetean bi gizon infinituki adimentsu eta infinituki beldurgarri daude: bat Bergamín jauna da, Malagako gizon odolhotza*". 1916an sortutako Malagako Bergamín Eskolari haren omenez jarri zioten izena.

## Kanpo estekak
Alice Leiziagezahar

**Alice Leiziagezahar** (Donibane Garazi, Nafarroa Beherea, 1956ko irailaren 25a) euskal irakasle, politikari eta ekintzaile ekologista da. Frantziako Berdeen kontseilaria izan zen Akitania Berria eskualdean. Bakegileen taldean ere aritu zen. 2010etik 2021era Akitaniako eta Akitania Berriko kontseilari izan zen.Segiko bi kide etxean gorde zituen, eta Aurore Martini ere babesa eskaini zion. eta 2022an trenbidea oztopatu zuten bakegileek deituta.

Erretreta hartu ondoren, Azkarateko Lokala birziklatze gunean laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roman Mityukov

**Roman Mityukov** (Geneva, 2000ko uztailaren 30a) suitzar igerilaria da.

Suitzan jaio zen guraso errusiarrak zituela eta Suitzako herritartasuna lortu zuen 2018an. Zuzenbidea ikasi zuen Genevako Unibertsitatean.

2020ko eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Parisko Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 200 metroko bizkarra proban, Hubert Kós hungariarraren eta Apostolos Christou greziarraren atzetik. Igeriketan domina olinpikoa lortu zuen laugarren suitzarra izan zen, eta Suitzako banderadunetako bat izan zen itxiera ekitaldian.

## Nazioarteko emaitzak 
## Kanpo estekak
Propiofenona

**Propiofenona** edo **fenil etil zetona** konposatu organiko aromatikoa da, C9H10O formula duena zetonen klasekoa. Giro-tenperaturan lore-usain atsegineko solidoa edo likidoa izan daiteke, fusio-puntua 21 C-koa baitu. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria da metanoletan, bentzenotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. 

## Sintesia 
Propiofenona sintetiza daiteke, bentzenoaren eta propanoil kloruroaren arteko Friedel-Crafts erreakzio baten bidez edo bentzenoaren eta anhidrido azetikoaren arteko Friedel-Crafts azetilazioaz.

## Erabilera 
Fenil etil zetona bere ezaugarri organoleptikoak medio perfumegintzan baliatzen da. Sintesi organikoan hainbat botika, efedrina esaterako, eta bestelako konposatu batzuk sintetizatzeko lehengai gisa baliatzen da.

## Erreferentziak
Propargil bromuro

**Propargil bromuroa** konposatu organikoa da, HC≡CCH2Br formula duena alkino halogenatuen klasekoa. Likido horixka da. Disolbagarria da metanoletan, bentzenotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Korrosiboa, narritagarria, toxikoa eta sukoia da.

## Sintesia 
Propargil bromuroa propargil alkohola fosforo tribromuroarekin tratatuz sintetiza daiteke.

## Erabilera 
Propargil bromuroa pestizida gisa erabili izan da. Dena den, erabilerarik usuena sintesi organikoan erreaktibo gisa gertatze da, alkilazio-agente gisa esaterako.

## Erreferentziak
Hamiltondar (mekanika kuantikoa)

Mekanika kuantikoan, sistema baten **hamiltondarra** sistema horren energia osoari dagokion eragilea da, energia zinetikoa eta energia potentziala barne. Bere espektroa, sistemaren energia espektroa edo energia balio multzoa, sistemaren energia totalaren neurketa batetik lor daitezkeen emaitza posibleen multzoa da. Sistema baten energia-espektroarekin eta denbora-eboluzioarekin duen lotura estua dela eta, funtsezko garrantzia du teoria kuantikoaren formulazio gehienetan.

Hamiltondarrari William Rowan Hamiltonen izena jartzen zioten, historikoki fisika kuantikoaren garapenerako garrantzitsua izan zen hamiltondar mekanika bezala ezagutzen den newtondar mekanikaren birformulazio iraultzaile bat garatu zuena. Bektore-notazioaren antzekoa, normalean \hat{H} bidez izendatzen da, non kapelak operadore bat dela adierazten duen. H edo \check{H} bezala ere idatzi daiteke.

## Sarrera 
Sistema baten hamiltondarrak sistemaren energia osoa adierazten du, hau da, sistemari lotutako partikula guztien energia zinetiko eta potentzialen batura. Hamiltondarrak forma ezberdinak hartzen ditu eta kasu batzuetan sinplifikatu egin daiteke analizatu beharreko sistemaren ezaugarri konkretuak kontuan hartuz, hala nola, sistemako partikula bakar edo batzuk, partikulen arteko elkarrekintza, energia potentzial mota, denbora potentzial aldagarria edo denbora independentea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazaeta

**Gazaeta** Donemiliagako Goldean 1025ean aipatzen den leku baten izena da, Malizhaeza izeneko barrutiaren baitan. Barruti horrek gaur egungo Gasteiz eta bere hegoaldeko hainbat herri biltzen zituen, eta horregatik toponimoa bertan bilatu behar da. Egile batzuek Gazeta proposatu dute, Burgun, baina hori eremutik kanpo dago. Aukera bat da Eskibel ondoan egotea, bertan baitago Gazaeta izeneko toponimo bat, Malizhaezaren parte zen Berrostegietatik gertu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamiltondar

**Hamiltondarra** adjektibo zientifikoa da, William Rowan Hamilton matematikari eta fisikari irlandarraren ohorezkoa, eta honelakoa izan daiteke:

Fisikan:
* «Hamiltondarra», sistema baten formulazioa mekanika hamiltondarrari dagokionez deskribatzeko erabiltzen den adjektiboa.
* Hamiltondar klasikoa, sistema klasiko baten energiarekin lotutako funtzioa, bere mugimendu-ekuazioak aurkitzea ahalbidetzen duena.
* Hamiltondar kuantikoa, sistema kuantiko baten energiarekin lotutako operadorea.
* Hamiltondar molekularra, molekula baten elektroien operadore hamiltondarra.

Matematikan:

* Hamiltondar bidea, grafo baten erpin guztietatik behin bakarrik igarotzen den bide batera.

## Erreferentziak
Andylives00

**Andrés Jiménez Duque** (Medellín, Antioquia, 2000ko urtarrilaren 14a) **Andylives** edo **ANDY**, Kolonbiar youtuber eta interneteko ospetsua da.

YouTuben komedia absurdo laburrak egiten hasi zen. Gaur egun, bere edukia abandonatutako edo debekatutako eremuetan sartzean oinarritzen da. Bere kanal nagusiak 9 milioi harpidedun baino gehiago eta mila milioi ikustaldi baino gehiago ditu.

## Irudi publikoa 
Andy bere herrialdean ezaguna da batez ere bere hiriko gune debekatuetan sartzeari eta ate jotzeari buruzko bideo umoretsuak egiteagatik. Bere hiriko hainbat merkataritza-gunek Andy debekatu dute bere bideoengatik. 2024an, Andy Gasca Brothers zirkuan infiltratu zen. Kritikatu egin dute infiltratzen den lekuetako arauak hausteagatik eta legeak ez betetzeagatik, eta arazo ugari izan ditu herrialdeko poliziarekin. 2024ko urrian, bere txokolate marka propioa iragarriko zuen Medellíneko merkataritza-guneetan.

## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala
* YouTube kanala
* Twitter
* Facebook
Russell uharteak

**Russell uharteak**, Salomon uharteetako estatuko probintzia zentraleko uhartedia bat da, sumendi jatorriko bi uharte txikiez (Pavuvu eta Mbanika) eta zenbait uhartetxoez osatua.

Guadalcanal uhartetik 48 kilometro ipar-mendebaldera daude. Uharteak koko-sailez estalita daude partzialki, eta Yandinan, uharteeetako herririk handienean, Mbanikan, kopraeta olio fabrika bat dago. Yandinak oinarrizko zerbitzuak ere baditu, denda bat, posta-bulegoa eta aireportua barne. Lavukal herria uharte hauetan bizi da eta bere hizkuntzak lavukaleve du izena. Polinesiarren kokaleku bat ere badago, Tikopiatik eramanak, Pavuvuren mendebaldean, Nukuferon bizi direnak. Yandinan langileak daude Salomon uharteetako alde guztietatik datozen landaketetan. Bertako hizkuntzez gain, pijina edo salomondar pidgina ere hitz egiten da, Salomon uharteetako lingua franca dena.

Uharteetan bi eskola daude (Havuna Primary School eta Yandina Community High School) eta Yandinan RAMSI (Regional Assistance Mission to the Solomon Islands).

## Historia 
Uharteek garrantzi estrategiko txikia izan zuten Bigarren Mundu Gerran, agian Guadalcanaleko gudua baino lehen. Japoniak uharteak menperatu zituen eta, oposiziorik gabe, 1943ko otsailaren 21ean Estatu Batuetako tropek askatu zituzten. Estatubatuarren presentziaren aztarnak daude oraindik, hala nola hormigoizko plakak eta biltegiratzeko metalezko estalpe handiak.

Yandinako polizia-estazioa izan zen azken tentsio etnikoak irekitzeko ekitaldietako bat, gizon talde batek armagintzari eraso eta arma eta munizio batzuk lapurtu zituztenean. Inplikatuen taldea Guadalcanalgo Armada Iraultzailea bezala ezagutu zen, eta geroago Isatabu Askatasun Mugimendua bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elise Cowen

**Elise Nada Cowen** (New York, 1933ko uztailaren 31 - New York, 1962ko otsailaren 27a) estatubatuar idazlea izan zen, Beat belaunaldiko kidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bila nazazu Parisen

***Bila nazazu Parisen*** () Jill Girlingek eta Lori Matherek sortutako nerabeentzako telesail dramatikoa da. 2018ko apirilaren 14an estreinatu zuten Hulu telebista-katean eta
Euskal Herrian euskaraz eman zuten ETB 1en.

## Sinopsia 
1905eko ballet-dantzari gazte bat XXI. mendera eramango du lepoko magiko baten botereak. Mutil-lagunak dagokion urtera bueltan ekartzeko modua bilatzen duen bitartean; neskak denbora-agente zitalak saihesteko moduak topatu beharko ditu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azetamiprid

**Azetamiprida** C10H11ClN4 formula kimikoa duen konposatu organikoa da. Aventis CropSciences enpresak Chipco eta Assail izen komertzialekin sortutako intsektizida neonikotinoide usaingabea da. Sistemikoa da eta hostodun barazkiak, zitrikoak, mahatsak, kotoia, pomodun frutak, azak eta landare apaingarrietan dauden intsektu xurgatzaileak hiltzeko asmoa du (Thysanoptera, Hemiptera, batez ere afidoak). Gerezi-laborantzan ere funtsezko pestizida da, gerezi-euliaren larben aurka duen eraginkortasunagatik.

Azetamiprida kloropiridina neonikolinidoen familiakoa da, 1990eko hamarkadaren hasieran sartua. Etxeko-animalien izurriteak kontrolatzeko ere erabiltzen dute (katuei eta txakurrei buruzko arkakusoak, adibidez).

2025eko uztail hasieran, Laurent Duplomb diputatu errepublikanoaren lege proposamena bozkatu zuten Frantziako Asanblea Nazionalean. Baiezkoak irabazi zuen: 316 boz alde eta 223 kontra. Lege horren helburua laborari lanaren «hertsapenen kentzea» da. Baina, hainbat neurriren artean, Duplomb legearen 2. artikuluak eztabaida handia piztu zuen azetamiprida baimentzen zuelako, eta, hilabete batez, 2,1 milioi sinadura bildu zituzten legearen aurka. Frantziako Kontseilu Konstituzionalak adierazi zuen azetamiprid pestizidaren erabiltzea konstituzioaren aurkakoa zela. Duplomb legeari buruzko iritzia plazaratu eta lau egunera, Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak behin betiko promulgatu du legea, kontseiluari obedituz, azetamiprida baimendu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Threesome (telesaila)

***Threesome*** () Lisa Linnertorpek sortutako telesail dramatikoa da. 2021eko abuztuaren 29an estreinatu zuten Viaplay telebista-katean eta Euskal Herrian euskaraz eman zuten Primeranen.

## Sinopsia 
Siri eta David Suediako bikote bat da; Londresen daude, ikasten eta lanean, hurrenez hurren. Gau batean, parrandan, Camille ezagutzen dute, beren adineko frantses bat. Festaren amaieran, alkoholak eta drogek bultzatuta, hirukote bat egiten dute. Egoera zirraragarri eta berri horrek kolokan jarriko du Siri eta Daviden ordura arteko harreman egonkorra. Datorkien emozio uholdeari aurre egiten ikasi beharko dute.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudia Turbay

**Claudia Dinora Turbay Quintero** (Bogota, Kolonbia, 1952ko ekainaren 27a) kazetari eta diplomazialaria da.

## Bizitza 
### Familia 
Claudia Julio Cesar Turbay Ayala Kolonbiako presidente ohiaren eta Nydia Quintero Kolonbiako lehen dama ohiaren alaba da. Familia jatorriz libanoarrak eta euskaldunak dira. Lau seme-alaben artean hirugarrena izan zen, beste haurrideak Julio Zesar, Diana kazetaria eta Maria Victoria izan ziren. 

### Ikasketak 
Claudia Turbayk Humanitateak eta Kazetaritza ikasi zituen Fordham Universityn, eta Magister Latinoamerikako eta Karibeko Ikasketetan New York Universityn (NYU). Beste ikerketa eta mintegi aurreratu batzuk egin zituen Harvardeko Unibertsitateko Negoziazio Tekniken arloan, Kolonbiako Harvardeko Unibertsitatean, Nazioarteko Merkataritzan, Plangintza Estrategikoan, Erabateko Kalitatean, Giza Garapenean, Negoziazioan eta beste zenbait gaitan.

### Lan ibilbidea 
Kolonbiako enbaxadore jardun du Suitzan, Liechtensteinen bizi ez den enbaxadore gisa akreditazio dualarekin, Uruguairen aurrean Kolonbiako enbaxadore akreditazio bikoitzarekin Montevideoko Integraziorako Elkarte Latinoamerikarraren aurrean, Proesport-ekin lan egin du, hainbat kargu izan ditu, horien artean Miamiko Merkataritza Zuzendaria, 2002 urtean agentziako presidente izendatua izateko denborarekin. 2013 urtean Kolonbiako enbaxadore izendatu zuten Ghanan, Mendebaldeko Afrikako hainbat herrialdetarako, besteak beste, Nigeria, Sierra Leona, Liberia, Boli Kosta, Cabo Verde, Burkina Faso, Togo, Benin, Nigeria, Kamerun, Senegal, Gambia, Ginea-Bissau eta Ginea.

## Bizitza pertsonala 
Jaime Granja Leudorekin ezkondu zen, eta alaba bat izan zuten, Claudia Alejandra, baina gero dibuortziatu egin zen. Bigarren ezkontzan bi seme-alaba izan zituen, Laura eta Santiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Claudia Turbayri elkarrizketa Semana aldizkarian
Biluziak (telesaila)

***Biluziak*** () Vértigo Filmsek sortutako telesail dramatikoa da. 2024ko maiatzaren 30ean estreinatu zuten 3Cat telebista-katean eta Euskal Herrian euskaraz eman zuten Primeranen.

## Sinopsia 
Hiru historia dira, gaztaroko hiru etapatan dauden hiru gaztetxorenak. Sofiak 16 urte ditu, eta haren bideo bat zabaldu dute sexu-harremak izaten festa batean. Marc, 18 urtekoa, haur-pornografiako konplot batean nahastuta geratu da adingabeen irudiak zabaltzeagatik. Eta Adari, 12 urte, estortsioa egiten diote web porno bateko bere irudiak kentzearen truke.

## Aktoreak 
* Marc Soler: Àlex
* Clara Doyen: Sofia
* Lola Navarro: Ada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lost Boys and Fairies

***Lost Boys and Fairies*** Daf Jamesek sortutako telesail dramatikoa da. 2024ko ekainaren 3ean estreinatu zuten BBC One telebista-katean eta Euskal Herrian euskaraz eman zuten Primeranen.

## Sinopsia 
Gabriel eta Andy bikoteak haur bat adoptatu dute. Baina Gabrielek istorio bat du atzetik eta bere burua aurkitzeko bidaia bati ekin behar dio aitarekin duen harremana konpontzen saiatuz, 7 urte dituen Jake benetan hezten hasi aurretik.

## Aktoreak 
* Siôn Daniel Young: Gabriel
* Fra Fee: Andy
* Leo Harris: Jake
* Elizabeth Berrington: Jackie
* Sharon D. Clarke: Claire
* Maria Doyle Kennedy: Sandra
* William Thomas: Emrys
* Arwel Gruffydd: Berwyn/Fanny Emple
* Shaheen Jafargholi: Celyn

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Zabala i Lozano

**Aitor Zabala Lozano** (Bartzelona, 1979ko martxoaren 13a) jatorri katalaneko sukaldaria da. Kaliforniako West Hollywood-eko Somni jatetxea zuzentzen du, eta hiru Michelin lortu zituen 2025eko ekainean, ireki eta zazpi hilabetera.

## Erreferentziak
Syracuseko elizbarrutia

**Syracuseko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1886ko azaroaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Syracusen dago. Egun apezpikua Douglas Lucia da.

## Ordinarioak 
* Patrick Anthony Ludden (1886-1912)
* John Grimes (1912-1922)
* Daniel Joseph Curley (1923-1932)
* John A. Duffy (1933-1937)
* Walter Andrew Foery (1937-1970)
* David Frederick Cunningham (1970-1975)
* Francis James Harrison (1977-1987)
* Joseph Thomas O'Keefe (1987-1995)
* James Michael Moynihan (1995-2009)
* Robert J. Cunningham (2009-2019)
* Douglas Lucia (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* John Grimes (1909-1912)
* David Frederick Cunningham (1967-1970)

## Apezpiku laguntzaileak 
* David Frederick Cunningham (1950-1967)
* Francis James Harrison (1971-1976)
* Thomas Joseph Costello (1978-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josephine Leavell Allensworth

**Josephine Leavell Allensworth**, **Josie Allensworth** izenez ere ezaguna (Trenton, Todd, Kentucky, AEB, 1855eko maiatzaren 3a– Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1939ko martxoaren 27a), musikari, musika-irakasle eta ekintzaile estatubatuarra izan zen. Leavell-ek Kentucky-ko eskola arruntetan irakatsi zuen. Pianista gisa ere nabarmendu zen.  

Senarrarekin batera, Allensworth, (Bakersfield  hiritik 40 milia iparraldera dago, Kalifornia), sortu zuen, gertaera batzuen ondoren, Depresio Handia eta Bigarren Mundu Gerra barne, bizilagunen olatu bat izan zen, eremutik kanpora joan zena. Allensworth 40-50 familiako herri txiki bat izan zen 1985ean. Allensworth lurraldearen 240 hektarea inguru erabili ziren Kaliforniako Estatuko Parke Historiko bat sortzeko, Allensworth Koronelaren Estatuko Parke Historikoa izenekoa.

## Bizitza pertsonala 
ezkerrera|thumb|1889ko Allen Allensworth-en argazkia Fort Bayard-en, Mexiko Berria|erdianJosephine Leavell Trenton-en jaio zen, Kentucky-n, 1855eko apirilean. Allen Allensworth-ekin ezkondu zen 1877an. Ameriketako Estatu Batuetako Armadan ministro baptista afroamerikarra izan zen.  Grover Cleveland presidenteak kapilau izendatu zuen. Infanteriako 24. erregimentuan zerbitzatu zuen, Erregimentu Beltzetako batean. Ameriketako Estatu Batuetako Armadako bigarren gizon beltza izan zen, agintean zegoena.

Bi alaba izan zituzten, Eva (1880ko urtarrilean jaioa) eta Nella (1881eko urrian jaioa). Bere alabak, Delilah Beasleyren, *Negro Trail Blazers of California* (1919) autorearen arabera, "beltz aristokraziaren eskola zaharreko" moduetan hazi zituen.  Familia Fort Supply-en (Oklahoma) eta Fort William Henry Harrison-en (Montana) bizi zen. Leavell-ek organoa jo zuen Allensworth-ek zerbitzuak ematen zituenean.  Allen William Howard Taft- en  Herriarentzako lurrak erosi ziren, putzu artesiarrak zituen baserri zaharreko lur merkea zelako. Gainera, Santa Fe-ko trenbidearen lineatik gertu zegoen.  Allensworth-darrek liburutegiari eman zioten beren liburu bilduma pertsonala. Eskola kontseiluko kide ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Bunch, Lonnie. *"Josephine Leavell Allensworth".Black Women in America: A Historical Encyclopedia. [Emakume beltzak Estatu batuetan: Enziklopedia Historikoa]* . Brooklyn: Carlson Publishing (1992). pp. 22–23
Miss International Queen 2018

**Miss International Queen 2018** emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 13. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hiriko ''Tiffany's Show Pattaya* antzokian egin zen 2018ko martxoaren 9an. Vietnamgo Nguyễn Hương Giang modeloak irabazi zuen nazioarteko miss erreginaren koroa, hura aurreko edizioko Jiratchaya Sirimongkolnawin erreginarengandik jasoz.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Sari bereziak 
### Talentudunenak 
## Lehiakideak 
Nazioarteko 28 lehiakidek edo erreginagaik hartu zuten ederrenaren koroa eskuratzeko lehian.

### Debutak 
Miss International Queen lehiaketan aurreneko aldiz parte hartu zuten herrialdeak:
* *'**

### Itzulerak 
2014an parte hartu zuen azkenekoz:
* ****
* ****

2015ean parte hartu zuen azkenekoz:
* ****
* **'''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Little Rockeko elizbarrutia

**Little Rockeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1843ko azaroaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Little Rocken dago. Egun apezpikua Anthony Taylor da.

## Ordinarioak 
* Andrew Byrne (1843-1862)
* Edward Fitzgerald (1866-1907)
* John Morris (1907-1946)
* Albert Lewis Fletcher (1946-1972)
* Andrew Joseph McDonald (1972-2000)
* J. Peter Sartain (2000-2006)
* Anthony Taylor (2008-)

## Apezpiku lagunkidea 
* John Morris (1906-1907)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Albert Lewis Fletcher (1939-1946)
* Lawrence Preston Joseph Graves (1969-1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oklahoma Cityko artxidiozesia

**Oklahoma Cityko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1876ko maiatzaren 14an ezarri zen Indiar Lurraldeko prefetura apostoliko gisa, 1891ko maiatzaren 29an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1905eko abuztuaren 23an Oklahomako elizbarruti egin zen, 1930eko azaroaren 14an Oklahoma City eta Tulsako elizbarruti, eta 1972ko abenduaren 13an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Oklahoma Cityn dago. Egun artzapezpikua Paul Stagg Coakley da.

## Ordinarioak 
### Indiar Lurraldeko prefektu apostolikoak 
* Isidore Robot (1876-1887)
* Ignatius Jean (1887-1890)

### Indiar Lurraldeko bikario apostolikoa 
* Theophile Meerschaert (1891-1905)

### Oklahomako apezpikuak 
* Theophile Meerschaert (1905-1924)
* Francis Kelley (1924-1930)

### Oklahoma City eta Tulsako apezpikuak 
* Francis Kelley (1930-1948)
* Eugene J. McGuinness (1948-1957)
* Victor Joseph Reed (1958-1971)
* John R. Quinn (1971-1972)

### Oklahoma Cityko artzapezpikuak 
* John R. Quinn (1972-1977)
* Charles Salatka (1977-1992)
* Eusebius J. Beltran (1993-2010)
* Paul Stagg Coakley (2010-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Eugene J. McGuinness (1944-1948)

## Apezpiku laguntzailea 
* Victor Joseph Reed (1957-1958)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tulsako elizbarrutia

**Tulsako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1972ko abenduaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tulsan dago. Egun apezpikua David Konderla da.

## Ordinarioak 
* Bernard J. Ganter (1972-1977)
* Eusebius J. Beltran (1978-1992)
* Edward James Slattery (1993-2016)
* David Konderla (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miss International Queen 2017

**Miss International Queen 2017** emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 12. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hiriko ''Tiffany's Show Pattaya'' antzokian egin zen 2017ko martxoaren 10ean. Thailandiako Jiratchaya Sirimongkolnawin modeloak irabazi zuen nazioarteko miss erreginaren koroa, hura aurreko edizioko Trixie Maristela erreginarengandik jasoz.

Berez, Miss International Queen edertasun-lehiaketaren 12. edizioa 2016ko martxoaren 7an egitekoa zen, baina bertan behera utzi zuten Bhumibol Adulyadej Thailandiako erregearen heriotzaren dolu seinale moduan.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Sari bereziak 
## Lehiakideak 
Nazioarteko 29 lehiakidek edo erreginagaik hartu zuten ederrenaren koroa eskuratzeko lehian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Grand Islandeko elizbarrutia

**Grand Islandeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1912ko martxoaren 8an ezarri zen Kearneyko elizbarruti gisa eta 1917ko apirilaren 11n gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Grand Islanden dago. Egun apezpikua Joseph G. Hanefeldt da.

## Ordinarioak 
### Kearneyko apezpikua 
* James Albert Duffy (1912-1917)

### Grand Islandeko apezpikuak 
* James Albert Duffy (1917-1931)
* Stanislaus Vincent Bona (1931-1944)
* Edward Joseph Hunkeler (1945-1951)
* John Linus Paschang (1951-1972)
* John Joseph Sullivan (1972-1977)
* Lawrence James McNamara (1978-2004)
* William Joseph Dendinger (2004-2015)
* Joseph G. Hanefeldt (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lincolneko elizbarrutia (Ameriketako Estatu Batuak)

**Lincolneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1887ko abuztuaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lincolnen dago. Egun apezpikua James D. Conley da.

## Ordinarioak 
* Thomas Bonacum (1887-1911)
* John Henry Tihen (1911-1917)
* Charles Joseph O'Reilly (1918-1923)
* Francis Beckman (1924-1930)
* Louis Benedict Kucera (1930-1957)
* James Vincent Casey (1957-1967)
* Glennon Patrick Flavin (1967-1992)
* Fabian Bruskewitz (1992-2012)
* James D. Conley (2012-)

## Apezpiku laguntzailea 
* James Vincent Casey (1957)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Madalena (Villaviciosa)

**La Madalena**, , Espainiako iparraldeko Villaviciosa udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 41 biztanle zituen.
Jacqueline Arenal

**Jacqueline Diana Arenal Farre** (Habana, Kuba, 1968ko apirilaren 10a) aktorea da. Telenobeletan eta Kubako eta Kolonbiako zineman parte hartzen du.

## Bizitza 
### Familia 
Txiki-txikitatik erakusten zuen antzezteko gaitasuna. Goi Mailako Arte Institutuan azen 1990 urtean. Gurasoak Humberto Arenal idazle eta antzerkigilea eta Martha Farre aktorea izan ziren. Ahizpa du, Marta. 

### Ikasketak 
Balet klasikoa ikasi zuen Kubako Balet Nazionalaren eskolan eta ballerina graduatu zenean, ISA Goi Mailako Arte Institutuan jarraitu zuen bere siglengatik. Txiki-txikitatik bere etxean denek inspiratutako emanaldiaz arduratzen zen, bere aita antzerki-zuzendari gisa eta bere ama eta arreba Marta (Rirri) Guiñol antzerkiko aktoretzaz, zeinarekin bere lehen agerpenak eszenan egin baitzituen artean neskato zela. 

## Lan ibilbidea 
Kolonbiako RCN Televisión katearekin zuen lan-kontratu baten bidez, Kolonbiara bidaiatu eta bertan gelditu zen bizitzen. Bertan, herriaren onespenaz gozatu duten telenobeletan parte hartu du, eta Hego Amerikako ikusleen miresmena eta errespetua bereganatu ditu Yoli de los Reyes pertsonaiekin, esaterako.

## Filmografia 
### Telebista 
#### Kolonbia 
Lana eta pertsoania, hurrenez hurren:

* *Medusa* (2025) — Esperanza
* *Cien años de soledad* (2024) — Leonor Moscote
* *Pálpito* (2022-2023) — Greta Volcán, Duarteren alarguna
* *La Nocturna 2* (2020) — Salomé
* *María Magdalena* (2018-2019) —Ana Birgina
* *Tarde lo conocí* (2017-2018) — Margot Romero
* *Sinú, río de pasiones* (2016) — Sonia Moscote
* *Contra el tiempo* (2016) — Lucía Pérez
* *La suegra* (2014) — Victoria Maldonado
* *Chica vampiro* (2013-2014) — Ana McLaren
* *Las santísimas* (2012-2013) — Candelaria Medina
* *Escobar, el patrón del mal* (2012) — Maruja Pachón
* *Correo de inocentes* (2011-2012) — Cinthya fiskala
* *Primera dama* (2011-2012) — Estrella Soto
* *Hilos de amor* (2010-2011)—  Scarlet-en ama 
* *Amor sincero* (2010) — Ana María
* *Verano en Venecia* (2009) — Amanda
* *Mujeres asesinas* (2008) — Clara, fantasia hutsekoa
* *Los Reyes* (2005-2006) — Mayoli 'Yoli' González

#### Kuba 
* *Ellas son así de feas* (1999) — Claudia
* *Si me pudieras querer* (1998) — Marcia medikua
* *Tierra brava* (1997) — Verena Contreras
* *De tu sueño a mi sueño* (1991) — Mariana

## Zinea 
* *Perder es ganar un poco* (2023)
* *¿La vida en rosa?* (2004)
* *The Five Obstructions*  (2003) (Dinamarca).
* *El misterio Galíndez* (2002) (España).
* *Miradas* (2001)
* *Un paraíso bajo las estrellas* (1999)
* *El siglo de las luces* (1992)
* *Plaff o Demasiado miedo a la vida* (1989)

## Sariak eta izendapenak 
### TVyNovelas sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Llera (Villaviciosa)

**La Llera**, Espainiako iparraldeko Villaviciosa eta Colunga udalerrietan dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 12 biztanle zituen.
Boarders

***Boarders*** Daniel Lawrence Taylorrek sortutako nerabeentzako telesaila da. 2024ko otsailaren 20an estreinatu zuten BBC Three telebista-katean eta Euskal Herrian euskaraz eman zuten Primeranen.

## Sinopsia 
Londresko bazterreko auzo bateko bost gazte behartsuk beka bana irabazi dute eliteko barnetegi batean ikasteko. Mundu ezezagun batean aurkituko dira eta nahiko lan izango dute zuri aberatsentzako den barnetegira ohitzen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Propargil alkohol

**Propargil alkohola** konposatu organikoa da, HC≡CCH2OH formula duena eta hidroxilo taldea ordezkatzailea duen alkinoa. Geranio usaineko likido gardena da. Disolbagarria da metanoletan, bentzenotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan, hidrokarburo alifatikoetan izan ezik. Korrosiboa, narritagarria, toxikoa eta sukoia da.

## Sintesia 
Propargil alkohola sintetizatzeko hainbat molde dago.

Sinetiza daiteke azetilenoa gehiegizko kopuru handitan formaldehidoarekin erreakzionarazten kobre(I) azetiluroa katalizatzaile moduan usatuz, 95 eta 150 C arteko tenperaturetan eta 2 eta 3 bar arteko presioetan.

330x330px|Synthese von Propargylalkohol

Bestalde, *3-kloro-2-propen-1-ola* sodio hidroxidoz tratatuz ere sintetiza daiteke propargil alkohola.

CHCl=CHCH2OH ->[NaOH] HCCCH2OH + HCl

## Erabilera 
Propargil alkohola usatzen da korrosioaren inhibitzaile , disolbatzaile halogenatuen egonkortzaile eta galvanizazioan gehigarri distirarazle gisa. Sintesi organikoan erreaktibo gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak
Omahako artxidiozesia

**Omahako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1857ko urtarrilaren 6an ezarri zen Nebraskako bikariotza apostoliko gisa, 1885eko urriaren 2an Omahako elizbarruti egin zen eta 1945eko abuztuaren 4an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Omahan dago. Egun artzapezpikua Michael George McGovern da.

## Ordinarioak 
### Nebraskako bikario apostolikoak 
* James Myles O'Gorman (1859-1874)
* James O'Connor (1876-1890)

### Omahako apezpikuak 
* James O'Connor (1876-1890)
* Richard Scannell (1891-1916)
* Jeremiah James Harty (1916-1927)
* Joseph Rummel (1928-1935)
* James Hugh Ryan (1935-1947)

### Omahako artzapezpikuak 
* James Hugh Ryan (1935-1947)
* Gerald Thomas Bergan (1947-1969)
* Daniel E. Sheehan (1969-1993)
* Elden Francis Curtiss (1993-2009)
* George Joseph Lucas (2009-2025)
* Michael George McGovern (2025-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Daniel E. Sheehan (1964-1969)
* Anthony Michael Milone (1981-1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pagobeltz

**Pagobeltz erreka,** Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Beasaingo Mallutz eta Zormendi mendien  arteko mendebaldeko hegalean eratutako sakanetan sortzen den hirugarren erreka da. Sortzen denetik Antso errekako bokalera iritsi arte 700 metro inguruko luzera du.

Biruin izeneko lekuan jaiotzen da, Basterregiko iturrian. Beasaingo Otaño baserriko borda baino aurrerago dagoen otadian.

Iturri horrek oso ur gutxi ematen du, baino ur-ibilgunea eratu bezain laster lurpean sartzen da eta beherago berriro azaleratzen da , beraz, erreka hau oso gutxi ikusten da lurrazalean.

Berriro azaldu eta metro batzuetan aurrera egin ondoren,  Argoien izena hartuko duen Antso errekari itsasten zaio ezkerraldetik,  Garindik behera doan errepideko bigarren bihurgune itxia pasatu ondoren.

1912an ekarri ziren urak Garingo auzunera. Horretarako, orduko alkate zen Jose Migel Iturriotzek, aprobetxagarriak ziren iturburuetako urak analizatzeko agindua eman zuen eta Bazterregiko iturri hauek eman zuten uraren kalitaterik onena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Aspe

**Pedro Carlos Aspe Armella** (Mexiko Hiria, 1950eko uztailaren 7a) ekonomialari eta politikari mexikarra da, Carlos Salinas de Gortariren gobernuan martxan jarritako proiektu ekonomikoaren ordezkari nagusia.

## Biografia 
Pedro Aspe Sais El Palacio de Hierroko abokatu eta zuzendari nagusiaren eta Virginia Armella Mazaren semea. Patria Institutuan ikasi zuen, eta han egin zituen lehen hezkuntza, bigarren hezkuntza eta batxilergoa.

ASPE Ekonomian lizentziatua da Mexikoko Institutu Teknologiko Autonomoan (ITAM) (1974) eta Ekonomian doktorea Massachusettseko Institutu Teknologikoan (1978).

ITAMeko ekonomia arloko zuzendari gisa hasi zuen bere ibilbidea. 1980an Alderdi Iraultzaile Instituzionalera (PRI) batu zen, non PRIko Ikasketa Politiko, Ekonomiko eta Sozialen Institutuko (IEPES) zuzendari nagusi Carlos Salinas de Gortariren aholkulari gisa aritu zen. Geroago, Estatistika eta Geografia Institutu Nazionaleko lehen presidentea, Programazio eta Aurrekontu Idazkaritzako Programazio idazkariordea eta Programazio eta Aurrekontu idazkaria izan zen 1987tik 1988ra, Mexikoko presidentetzarako hautagai izendatu zuten Carlos Salinas de Gortari ordezkatuz.

Salinasek Ogasun eta Kreditu Publikoko Idazkaritzako titular izendatu zuen bere gobernuko sei urteetan, eta, hala, kanpo-zorra birnegoziatzea, Mexikoko Bankuari autonomia ematea, estatuak ekonomian duen esku-hartzea gutxitzea eta konpainia paraestatalen pribatizazio-programa zabala barne hartzen zituen programa ekonomikoaren bultzatzaile nagusia izan zen. Luis Donaldo Colosio eta Manuel Camacho Solisekin batera, PRIren balizko hiru hautagaietako bat izan zen. 

Colosioren hilketaren ondoren, 1994ko martxoaren 23an gertatu zena, Aspe Colosioren ordezko izateko aukera gehien zituen hautagaitzat jo zuten, baina Konstituzioaren 82. artikuluak ezartzen du presidentegai izateko beharrezkoa dela Estatu Idazkaritzei edo gubernaturei uko egin izana hautaketa egin baino sei hilabete lehenago, eta horrek hautaezina egiten zuen.

Ogasunaren eta Kreditu Publikoaren Idazkaritzako titular gisa parte hartu zuenez, sektore espezializatuen aintzatespena jaso zuen, bai eta beste batzuen gorrotoa ere, bere kudeaketan aplikatutako Politika Ekonomikoaren ondorioz. Carlos Salinas de Gortari presidentearen Gobernuaren amaieran, A*benduko* errorea deiturikoa eman zuen horrek.

1996an Protego Asesores sortu zuen, gaur egun zuzentzen duen enpresa. 2005ean Volaris enpresaren Administrazio Kontseiluko buru izan zen.
Barruti Federaleko Gobernuak (PRD) kontratatu zuen, 2007an zorra berriz negoziatzeko. 2009an Evercore Partners-eko kontseiluko presidentekide izendatu zuten.

Concepción Bernal Verea historialariarekin ezkonduta dago, Ignacio Bernal eta Garcia Pimentel anpologoaren alaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Queensland

**Ipar Queensland** edo **Ipar Eskualdea** Australiako Queensland estatuaren iparraldeko zatia da, Ipar Queensland Urruneko hegoaldean dagoena. Queensland estatu erraldoia da, herrialde asko baino handiagoa, eta bere iparraldeko zati tropikala historikoki urruna eta garatu gabea izan da, eta horrek eskualdeko izaera eta identitate bereizgarria eman dio. Eskualdea uholde eta zikloietarako joera du.

Eskualdeak 231.628 biztanle ditu eta  hedadura ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arbazal

**Arbazal**, Espainiako iparraldeko Villaviciosa udalerrian dagoen herri bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 24 biztanle zituen.
Casasola (Kantabria)

**Casasola**, Espainiako iparraldeko Ruiloba udalerrian dagoen parrokia bat da, Kantabria erkidegoan.

2024an 78 biztanle zituen.
Arnín

**Arnín**, Espainiako iparraldeko Villaviciosa udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 7 biztanle zituen.
Abaño

'''''', Espainiako iparraldeko San Vicente de la Barquera udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoan.

2024an 99 biztanle zituen.
La Revilla (San Vicente de la Barquera)

**La Revilla**, Espainiako iparraldeko San Vicente de la Barquera udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoan.

2024an 302 biztanle zituen.
Santillán-Boria

**Santillán**, Espainiako iparraldeko San Vicente de la Barquera udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoan.

2024an 129 biztanle zituen.
Pion (Villaviciosa)

**Pion**, , Espainiako iparraldeko Villaviciosa udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 392 biztanle zituen.