Sarkopenia

**Sarkopenia** (grekozko σάρχ sarx, "haragia", eta πεννία penia, "pobrezia" edo "eskasia") hitzez hitz haragi-eskasia esan nahi duen termino mediko bat da. Berez ez da gaixotasun bat, baizik eta zahartzean muskulu eskeletikoaren masaren ohiko galera izendatzeko terminoa, Irwin H. Rosenberg ikerlariak 1989an lehen aldiz erabili zuena. Izter aurreko eta abdomeneko muskuluetan bereziki esanguratsua izaten denez, gorputz atal horietako sarkopenia arazoaren abisu goiztiar bezala har daiteke. Batzuetan ez da begi bistakoa izaten, gorputzaren gantza proportzioa handitzeak edo edemek arazoa ezkuta baitezakete.

### Beste arazoekin duen harremana 
Kakexiarekin batera gerta daitekeen arren, ez da fenomeno bera: kakexia zenbait gaixotasunetan muskulua degradatu egiten den zitokinek eragindako prozesua da, hala nola minbizian edo immunoeskasian. 

Sarkopenia hauskortasun sindromearen baitan (*frailty syndrome*) presente dauden arazo konkomitanteetatik bat da.

### Osasun publikoa 
Sarkopenia osasun publiko arloan aintzat hartzen hasia da, populazioaren zahartzearekin batera eta ezintasuna, erorketak edo hilkortasuna bezalako faktoreekin lotuta dagoenez. Baita infekzio-arrisku handiagoarekin, immunitatea murriztearekin eta zauriak gaizki orbaintzearekin ere. Izan ere, faktore guzti hauek arreta instituzionalaren beharra eta osasun-kostuak handitzea dakartzate.

## Sailkapenak 
thumb|Sarkopenia kasuak sailkatzeko algoritmoa.
Sarkopenia bi talde handitan sailkatzen da, fisiopatologiaren arabera:

* Sarkopenia primarioa. Zahartze-prozesuan gertatzen den muskulu eskeletikoaren funtzio eta masa-galera.
* Sarkopenia sekundarioa. Azpian gaixotasun bat edo medikazio bat dagoelako.
European Working Group on Sarcopenia in Older People (EWGSOP) delakoak sarkopeniaren lehen definizio kliniko bat garatu zuen 2010ean, 2019an eguneratu zena. Hala, muskulu-indarra galtzea hiru mailatan sailka daiteke:
* Hura izateko probabilitatea (sarkopenia probablea).
* Muskulu kantitatea edo kalitatea galtzen hasia (sarkopenia egiaztatua).
* Egoera fisikoaren higadura (sarkopenia larria).

## Diagnostikoa 
thumb|Sarkopeniaren diagnostikorako eskema, 2019 urteko irizpideen arabera.
Sarkopeniaren diagnostiko klinikoa egitea zaila da, arrazoi hauengatik: 

* Ez dago muskulu-masaren galeraren erreferentzia estandarrik.
* Ez dago sarkopenia diagnostikatzeko onartutako proba klinikorik.
* Ez dago sarkopenian gertatzen den galera funtzionalaren hipotesi onarturik.

Zenbait teknikek muskulu-masa zientifikoki kuantifikatzeko aukera ematen dute: X izpien absortziometria dualak (DEXA), abdomeneko TACak eta zangosagarraren perimetroaren neurketak. Inpedantzia bioelektrikoaren analisia ere erabili izan da, Anaszewiczek-eta 2019an argitaratu bezala.

Baumgartnerrek-eta sarkopenia definitzeko irizpide bat argitaratu zuten, heldu gazte osasuntsu baten batez besteko bi neurritan oinarrituta, hala nola oinezko abiadura, 6 minutuan eginiko distantzia edo oratze-indarra. Oratze-indarra bera, nahiz eta informazio-iturri mugatua izan, predikzio-balio oneko neurria da. Proba funtzionaletan oinarritutako testak ere erabili izan dira: oinez ibiltzea, eskailerak igotzea eta aulkitik jaikitzea konbinatuz, adibidez.

## Tratamendua 
Sarkopenia murrizteko estrategien artean, elikadura zaintzea dago: proteinak (haragia, arrautza, arraina, esnekiak, lekaleak, oleaginosoak), mikronutrienteak (bitaminak eta mineralak), murrizketa kalorikoa, antiinflamatorioak eta antioxidatzaileak. Zahartzaroan gaitasun fisikoa hobetzea ere berebizikoa da: lehen aipatu elikagaiak asimilatzen laguntzeaz gain, sarkopenia eta osteoporosia prebenitzeko lehen mailako faktorea da, femur-lepoaren hausturak eta gaixotasun kardiobaskularrak izateko aukerak ere murriztuz.

### Ariketa fisikoa 
Sarkopenia prebenitzeko eta tratatzeko neurririk eraginkorrena muskuluen indarra eta erresistentzia lantzea dela onartzen da. Halere, kasuen arteko aldaketa handiek eraginkortasun hori objektiboki neurtzea, edo paziente guztiendako balekoak diren protokoloak ezartzea eragozten dute. 

Erresistentzia ariketak funtzionaltasuna hobetzen du (lurretik altxatu, eskailerak igotzea...); erorikoak saihesten ditu; intsulinarekiko erresistentzia eta profil lipidikoa hobetzen ditu; eta narriadura kognitiboa prebenitzen du. Jarduera fisikoa gutxienez astean 3 aldiz egitea gomendatzen da. Autonomia mantentzen duten adinekoetan, muskulu-hipertrofia bilatuko da, 8-12 errepikapeneko 1-3 serie eginez, 8-10 muskulu-talde handienekin, indar maximoaren %70-80ko intentsitatearekin edo muskulu multzo horrekin egin daitekeen errepikapen maximoarekin (1RM), serieen artean minutu bateko atsedena hartuta. Erresistentzia-entrenamenduaren edo hipertrofiaren onurak 11 asteko entrenamenduaren ostean nabari ohi dira. 

### Farmakoak 
Sarkopenia eragozteko hainbat farmako erabiltzen badira ere (esteroide anabolikoak, hazkunde-hormona...), ebidentzia ahula da eta ez dago onartutako tratamendu farmakologikorik. 

### Elikadura 
Kaloriak eta proteinak hartzea estimulu garrantzitsua da muskulu-proteinen sintesirako. Adineko pertsona helduek ezin dutenez proteina gazteenek bezain eraginkorki erabili, muskulu-atrofia saihesteko kantitate handiagoak behar dituzte. Horrenbestez, dieta errebisatzea sarkopeniaren prebentziorako laguntza sinple, merke eta albo-ondoriorik gabekoa izan daiteke.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak