open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grass: A Nation's Battle for Life

'''''Grass: A Nation's Battle for Life''''' 1925eko Merian C. Cooper eta Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
AEBetako hiru zinemagilek Asia Txikira bidaiatuko dute Bakhtiari tribuaren bila joateko. Handik zenbait denborara, tribua ekialderantz migratzen hasiko da, negua urruneko bailara batean igarotzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Long Lost Father

***Long Lost Father*** 1934ko Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Carl Bellairs eta bere alaba Lindsey Lane berriz elkartuko dira Carlek duela urte asko alaba eta haren ama abandonatu ostean. Ez dute elkar gehiegi maite, baina  berean amaitu dute lanean.

## Aktoreak 
* John Barrymore - Carl Bellairs
* Helen Chandler - Lindsey Lane
* Donald Cook - Bill Strong
* Alan Mowbray - Sir Tony Gelding
* Claude King - inspektorea
* E. E. Clive - Spot Hawkins
* Reginald Sharland - Lord Vivian
* Ferdinand Gottschalk - abokatua
* Natalie Moorhead - Phyllis Mersey-Royds
* Doris Lloyd - alarguna
* Phyllis Barry - gonbidatua
* Tempe Pigott - Mrs. Gamp
* Herbert Bunston - gotzaina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mighty Joe Young (1949ko filma)

***Mighty Joe Young*** 1949ko Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Afrikara eginiko bidaia batean, ikuskizunen munduko enpresari batek hamar oineko garaiera duen gorila erraldoi bat aurkituko du; harekin batera, maskota gisa duen emakume gazte eder bat bizi da. Enpresariak Hollywoodera joateko konbentzituko ditu eta han Afrikako Joseph Young jauna izenez aurkeztuko du gorila.

## Aktoreak 
* Terry Moore: Jill Young
* Ben Johnson: Gregg
* Robert Armstrong: Max O'Hara
* Frank McHugh: Windy
* Douglas Fowley: Jones
* Denis Green: Crawford
* Paul Guilfoyle: Smith
* Nestor Paiva: Brown
* Regis Toomey: John Young
* Lora Lee Michel: Jill Young
* Paul Stader: Ben Johnsonen ordezkoa
* Mahone T. Scott: Mighty Joe Youngen ordezkoa
* Primo Carnera: bera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Outlaws of the Orient

***Outlaws of the Orient*** 1937ko Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Txinan petrolio-putzuak dituen enpresa baten arazoak konpontzeaz arduratzen den Johnny Eatonek bere emaztegaia abandonatuko du ekialdera joan eta bere enpresak kontrolatzen duen petrolio-ustiategiko arazoak konpontzeko.

## Aktoreak 
* Jack Holt: Chet Eaton
* Mae Clarke	... Joan Manning
* Harold Huber: Gen. Ho-Fang
* Ray Walker: Lucky Phelps
* James Bush: Johnny Eaton
* Joseph Crehan: Snyder
* Beatrice Roberts: Alice

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rango (1931ko filma)

***Rango*** 1931ko Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Ali eta bere semea Bin Sumatrako bi natibo dira. Hura da tigreak eta orangutanak elkarrekin bizi diren munduko leku bakarra. Egun batean, Ali tigre bat ehizatu nahian dabilela, zuhaitzetan bizi diren bi orangutan, Tua eta bere kume Rango, bide erdian jarriko dira eta Rango tigre baten atzaparretan eroriko da ia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Four Feathers (1929ko filma)

***The Four Feathers*** 1929ko Merian C. Cooper eta Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Harry Faversham ofizial britainiarrak armada utziko du Ethen Eustacerekin ezkontzeko, bere erregimentua Sudanera bidali behar dutenean, zerbitzuan sartzeko. Haren lagun Durrance, Trench eta Castletonek adore faltagatik zer egin duen jakingo dute, eta bakoitzak luma zuri bat –koldarkeriaren sinboloa– bidaliko dio.

## Aktoreak 
* Richard Arlen: Lt. Harry Faversham
* Fay Wray: Ethne Eustace
* Clive Brook: Lt. Jack Durrance
* William Powell: Capt. William Trench
* Theodore von Eltz: Lt. Castleton
* Noah Beery, Sr.: Slave Trader
* Zack Williams: Idris
* Noble Johnson: Ahmed
* Philippe De Lacy: Harry, 10 urte
* E. J. Ratcliffe: Col. Eustace
* George Fawcett: Col. Faversham

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Last Days of Pompeii (1935eko filma)

***The Last Days of Pompeii*** 1935eko Merian C. Cooper eta Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Marko bakea maite duen errementaria da eta ukatu egiten ditu irabazi handiak ematen dituzten hondarrean borrokatzeko eskaintzak, arik eta bere emaztea arreta mediko faltagatik hiltzen den arte.

## Aktoreak 
* Preston Foster: Marko
* Alan Hale: Burbix
* Basil Rathbone: Pontzio Pilatos
* John Wood: Flavio heldua
* Louis Calhern: Prefektua
* David Holt: Flavio gaztea
* Dorothy Wilson: Klodia
* Wyrley Birch: Leaster
* Gloria Shea: Julia
* Frank Conroy: Gaio Tanno
* William V. Mong: Kleon
* Murray Kinnell: Simon
* Henry Kolker: goardia
* Edward Van Sloan: Kalvo
* Zeffie Tilbury: emakumea
* Ward Bond: Murmex Kartagokoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernest B. Schoedsack

**Ernest Beaumont Schoedsack** (Council Bluffs, Iowa, 1893ko ekainaren 8a – Los Angeles konderria, Kalifornia, 1979ko abenduaren 23a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendari, argazkilari eta ekoizlea izan zen, ezaguna 1933ko King Kong filma egiteatik.

## Filmografia
Son of Kong

***Son of Kong*** 1933ko Ernest B. Schoedsack estatubatuar zinema zuzendariaren filma da. *King Kong* filmaren jarraipena izan zen, egile berek sortua.

## Sinopsia 
King Kong gorila erraldoia New Yorkera ekarri eta hirian kaosa sortu ostean, Carl Denham itota dago kaltetuen zorren eta demanden ondorioz. Lagun zahar Englehorn kapitainarekin batera, itsasoa tartean jarri eta Garezur Uhartera itzultzea erabakiko du, ustez bertan lurperatuta dagoen altxor bat bilatzeko.

## Aktoreak 
* Robert Armstrong: Carl Denham
* Helen Mack: Hilda Petersen
* Frank Reicher: Englehorn kapitaina
* John Marston: Nils Helstrom
* Victor Wong: Charlie
* Ed Brady: Red
* Noble Johnson: buruzagia (kredituetan agertu barik)
* Steve Clemente: aztia (kredituetan agertu barik)
* Clarence Wilson: Hilda Petersenen aita (kredituetan agertu barik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
This Is Cinerama

***This Is Cinerama*** 1952ko Merian C. Cooper estatubatuar zinema zuzendarien dokumental filma da. Cinemara sistemak eskaintzen zituen aukeren erakusketa izan zen, New Yorkeko Broadway Theatren 1952ko irailaren 30ean estrainatua.

## Sinopsia 
Filmak errusiar mendian eginiko bidaia bat erakutsiko digu, baita *Aida* operaren zenbait zati, Niagarako ur-jauziak, Veneziako kanalak, zezen-korrida bat Espainian, Floridako nekosten basoa eta B-25 hegazkin baten muturretik ikus daitekeen paisaia ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Artisten Elkartea

**Euskal Artisten Elkartea** () Bilbon 1911ko urriaren 29an sortutako artista-taldea izan zen. Taldeak Gerra Zibila aurreko euskal artista nagusiak bildu zituen.

## Helburua 
Erakundeko estatutuen lehenengo artikuluan taldearen helburua "arte-ederrak bultzatzea, erakusketak, lehiaketak eta biltzarrak antolatzea, biblioteka bat osatzea eta artistak Bilbotik urrun egiten dituzten erakusketara bere lanak bidaltzeko baliabideak ematea" zela esaten zuen. Gainera taldeko kideen lanen posta txartelak argitaratzeko asmoa zuen.

## Lehenengo erakusketa 
1912ko abuztuan, sortu eta urtebete bat egin baino lehen, Bilboko Elkarte Filarmonikoaren aretoetan taldearen lehendabiziko erakusketa egin zuten. Pedro Mourlane Mitxelena arte kritikariak inauguratu eta Miguel Unamuno idazleak itzi zuen. Handik gutxira, 1915ean Darío Regoyos asturiar margolariaren omenezko erakusketa batek Olabarri jauregian taldearen egoitza inauguratu zuen.

## Parte-hartzaileak 
1918an Euskal Artisten Elkartean margolariak, eskultoreak, arkitektoak, idazleak, marrazkilariak eta beste artistak zeuden. Hona hemen zerrenda: Teodoro Anasagasti, Félix Agüero, José Agirre, Arrue familia, hau da, Alberto Arrue, José Arrue, Ramiro Arrue, Ricardo Arrue; Aurelio Arteta eta bere anaia, Felix Arteta marrazkilaria; Benito Barrueta, Ramón Basterra, Angel Cábanas, Valentín Dueñas, Paco Durrio, Juan Etxebarria, Fernando Escondrillas, Fernando García, Antonio Gezala, Pedro Guimón, Anselmo Guinea, Isidoro Guinea, Andrés Isasi musikaria; Francisco Iturrino, Ángel Larroque, José Loigorri, Gustavo Maeztu, Ascensio Martiarena, Tomás Meabe, Lucio Ortiz de Urbina, Ernesto Pérez Orue, Darío Regoyos, Juan José Richelt, Damián Roda, Agustín Ruiz de Arcaute, Federico Sanz, Clemente Salazar, Alfonso W. Sena, Nemesio Mogrobejo, Julian Tellaetxe, Quintín de Torre, Pablo Uranga, Gregorio Ibarra, Secundino Zuazo, Ramón eta Valentín Zubiaurre eta Ignacio Zuloaga.

## Aurrekariak 
Aditu batzuen ustetan fenomeno kultural hauen aurrekari zuzena *El Coitao* aldizkariaren sorrera izan zen, Bilbon 1908an sortua eta zortzi ale besterik ez zituena. Aldizkariaren sortzaileak artista gazte – 20 eta 30 urte bitartekoak– talde bat (Alberto Arrue, José Arrue, Gustavo de Maeztu, Ángel Larroque eta Nemesio Mogrobejo) eta idazleak (Ricardo Gutiérrez Abascal, Tomás Meabe eta Ramón de Basterra) izan ziren, jada ospetsuak ziren Ramiro Maeztu, Jose Maria Salaberria edota Miguel Unamunoren laguntza zutenak.

## Ondorioak 
1924 eta 1936 artean, zenbait taldekidek antzeko helburuak zituen Sociedad de Artistas Ibéricos madrildarrean parte hartu zuen.

1983an Bilbon *Euskal Artisten Elkartea* berria sortu zen "arte eta kultura arloan presio-talde" izateko asmoarekin. Elkartea Xabier Saenz de Gorbea kritikariak eta Txomin Badiola, Iñaki de la Fuente, Morquillas, José Chavete, Txupi Sanz eta Fernando eta Vicente Roscubas artista plastikoek sortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakemono no Ko

2015eko Mamoru Hosoda japoniar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Kyuta haur bakartia da, eta Tokion bizi da. Kumatetsu, berriz, alegiazko mundu batean isolatutako izakia da, naturaz gaindikoa. Egun batean, Kyutak alegiazko mundu aldera jauzi egin, eta Kumatetsu ezagutuko du bertan: bere lagun eta gida espiritual bilakatuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El rey de La Habana

***El rey de La Habana*** 2015eko Agustí Villaronga espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Zentzategi batetik alde egin ostean, Reinaldo Habanako kaleetan bizirauten saiatuko da, Kubako gizartearen hamarkada txarrenetako batean; 1990eko hamarkadan.

## Aktoreak 
* Maikol David: El Rey
* Yordanka Ariosa: Magda
* Héctor Medina: Yunisleidi
* Jean Luis Burgos: Nelson
* Lia Chapman: Daysi
* Chanel Terrero: Yamilé
* Celina Toribio: camarera
* Jazz Vilá: Raulito
* Ileana Wilson: Fredesbinda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merian C. Cooper

**Merian Caldwell Cooper** (Jacksonville, Florida, 1893ko urriaren 24a – San Diego, Kalifornia, 1973ko apirilaren 21a) estatubatuar hegazkinlari, zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea izan zen.

Cooper bonba-hegazkinen pilotu izan zen Lehen Mundu Gerran eta preso egon zen Alemaniako esparru batean. Polonia-Sobietar Batasuna Gerran parte hartu zuen Kościuszkoren eskuadroian, eta, geroago, Estatu Batuetako aireko armadaren koronel moduan jardun zuen berriz, Bigarren Mundu Gerran.

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak
High-Rise (filma)

***High-Rise*** 2015eko Ben Wheatley ingeles zinema zuzendariaren filma da, J. G. Ballarden izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
1975. Londres mendebaldean, hiru bat kilometrora. Robert Lang doktorea bere apartamentu berrira joango da bizitzera, anonimotasun bila. Baina ikusiko du gainerako bizilagunek ez diotela bake onik emango.

## Aktoreak 
* Tom Hiddleston : Robert Lang
* Luke Evans : Richard Wilder
* Sienna Miller : Charlotte Melville
* Elisabeth Moss : Helen Wilder
* Jeremy Irons : Anthony Royal
* James Purefoy : Pangbourne
* Reece Shearsmith : Steele
* Keeley Hawes : Ann
* Peter Ferdinando : Cosgrove
* Sienna Guillory : Jane
* Enzo Cilenti : Talbot
* Tony Way : Robert
* Stacy Martin : Faye
* Augustus Prew : Munrow

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Chevaliers blancs

***Les Chevaliers blancs*** 2015eko Joachim Lafosse belgikar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Sud Secours GKEaren presidente Jacques Arnaultek eragin handiko operazio bat prestatuko du: taldekideekin batera, Txadetik atera nahi ditu gerra zibilaren biktima izandako 300 umezurtz, adopzio-eskaerak egin dituzten frantsesei emateko.

## Aktoreak 
* Vincent Lindon : Jacques Arnault
* Louise Bourgoin : Laura Turine
* Valérie Donzelli : Françoise Dubois
* Reda Kateb : Xavier Libert
* Stéphane Bissot : Marie Latour
* Raphaëlle Lubansu : Nathalie Joris
* Jean-Henri Compère : Roland Duchâteau
* Philippe Rebbot : Luc Debroux
* Yannick Renier : Chris Laurent
* Tatiana Rojo : Christine Momboza
* Catherine Salée : Sophie Tinlot
* Luc Van Gunderbeeck : Yves Meynard
* Bintou Rimtobaye : Bintou
* Nahar Salah Abakar : Hassan
* Ahmad Majoubi : Chef Olafi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Regression

***Regression*** 2015eko Alejandro Amenábar espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Minnesota, 1990. urtean. Bruce Kenner detektibea Angelaren kasua ikertzen ari da. Angelak krimen aitorrezin bat egitea leporatu dio bere aita John Grayri. Johnek, ustekabean eta gertatutako ezer gogoratu gabe, bere errua aitortzen duenean, Raines psikologo ospetsua kasuan sartuko da, Johni gogoratzen laguntzeko.

## Aktoreak 
* Ethan Hawke: Bruce Kenner detektibea
* Emma Watson: Angela Gray
* David Thewlis: Kenneth Raines
* Lothaire Bluteau: Murray agurgarria
* Dale Dickey: Rose Gray
* David Dencik: John Gray
* Peter MacNeill: Cleveland polizia-burua
* Devon Bostick: Roy Gray
* Aaron Ashmore: George Nesbitt detektibea
* Adam Butcher: Brody
* Kristian Bruun: Andrew
* Aaron Abrams: Farrell
* Julian Richings: Tom

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sunset Song (filma)

***Sunset Song*** 2015eko Terence Davies ingeles zinema zuzendariaren filma da, Lewis Grassic Gibbonen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
XX. mende hasierako Eskoziako landa-guneko neska gazte bat, Chris, helduaroan sartzen ari da Ewan aztoragarriaren ondoan maitasuna bilatu nahian, bere familiak tragediari aurre egin behar dion bitartean

## Aktoreak 
* Peter Mullan: John Guthrie
* Agyness Deyn: Chris Guthrie
* Kevin Guthrie: Ewan Tavendale
* Hugh Ross: Inspektorea
* Ian Pirie: Chae Strachan
* Jamie Michie: Mr. Kinloch
* Niall Greig Fulton: John Brigson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un dia perfecte per volar

***Un dia perfecte per volar*** 2015eko Marc Recha kataluniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Itsasertzetik hurbileko paraje bakarti batean, mutiko batek aitak eginiko kometa jarriko du hegan. Haizeak gogor jotzen du, eta kometa landareen artean korapilatuko da.

## Aktoreak 
* Sergi López: heldua
* Roc Recha: mutikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Évolution (2015eko filma)

***Évolution*** 2015eko Lucile Hadzihalilovic frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Nicolasek hamar urte ditu eta amarekin bizi da uharte urrun batean, emakumeak eta nerabeak baino bizi ez diren herri batean. Ozeanoaren ondoko ospitale batean, haur guztiei tratamendu mediko misteriotsu bat egiten diete.

## Aktoreak 
* Max Brebant : Nicolas
* Roxane Duran : Stella
* Julie-Marie Parmentier : ama
* Mathieu Goldfeld : Victor
* Nissim Renard : Franck
* Pablo-Noé Etienne : ume
* Nathalie Legosles : erizaina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vingt et une nuits avec Pattie

***Vingt et une nuits avec Pattie*** 2015eko Arnaud eta Jean-Marie Larrieu frantziar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Caroline, 40 bat urteko paristarra bera, Frantziako hego-mendebaldeko bailara lokartu batera iritsiko da. Familiarekin oporrak eten ditu bere ama Isabellen hileta antolatzeko, bat-batean hil da eta.

## Aktoreak 
* Karin Viard : Pattie
* Sergi López : Manuel Montez
* Isabelle Carré : Caroline Montez
* Denis Lavant : André
* André Dussollier : Jean
* Philippe Rebbot : Jean-Marc
* Laurent Poitrenaux : Pierre
* Mathilde Monnier : Isabelle « Zaza »

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Azkona

**Ane Azkona Fuente** (Antsoain, Nafarroa, 1998ko uztailaren 15a) nafar futbolaria da, aurrelari postuan jokatzen duena. Gaur egun emakumezkoentzako Athletic B taldean jokatzen du.

2017an UEFAren 19 Urtez Azpiko Emakumeentzako Europako Txapelketa jokatu zuen Espainiako Futbol Selekzio Nazionalarekin eta finalera heldu zen.

## Estatistikak 
## Kanpo estekak
René Portocarrero

**René Portocarrero** (Habana, 1912ko otsailaren 24 – *ib.*, 1985ko apirilaren 7) margolari, eskultore, ilustratzaile kubatar ospetsua, XX. mendeko Kubako artista handienetarikoa. Munduko museo askotan dago jasota bere obra. Bere obraren hogei erakusketa egin zituen eta taldeko 60 beste gehiagoetan hartu zuen parte. Margolanak, liburuak, muralak, diseinu grafikoak eta aldizkarietan kolaborazio ugari egin zituen. Homosexuala zen eta urte asko Raúl Milián bikotekidearein bizi zen.

## Biografia 
El Cerron jaio zen, Habana inguruko auzo batean. Bere formakuntza gehien batean autodidakta izan zen baina, izan ere, Academia de Artes Plásticas San Alejandro ikastetxean ere ibibi zen. Lehenengo erakusketa Habanako Lyceumen egin zuen, 1934an. Ondoren, Mariano Rodríguez artistarekin batera, Habanako Estudio Libre para Pintores y Escultores zelakoan lan egin zuen.
Adinaren ondorioz, *Orígenes* poesia taldearekin lotu zen eta *Verbum*, *Espuela de Plata* eta *Orígenes* aldizkari literarioetan bere marrazkiak argitaratu zituen. Urte horietan bi liburu argitaratu zituen: *Las máscaras* (1935) eta *El sueño* (1939), bigarren horretan berak idatzitako testuekin. José Lezama Limaren laguna izan zen eta poetak Portocarreroen liburuetarako testuak prestatu zituen. 1943an Habanako Espetxean marrazki librearen irakaslea izan zen; hantxe mural erlijioso bat egin zuen ere bai. Urte horietako obra batzuk hauek dira: *Interiores del Cerro*, *Festines* eta *Figuras para una mitología contemporánea*.
1944 bere lanak New Yorken erakutsi zituen, Julian Levy Gallery-an eta Arte Modernoaren Museoan MoMa-n. 1950 urtearen inguruan, Taller Experimental de Santiago de Las Vegasen, zeramikarekin hasi zen lanean. teknika horiekin mural handiak egin zituen, ezagunena, *Antilletako Historia* izenburuaz, Hotel Tryp Habana Libren, garai hartan Habana Hilton hotelean, egin zuen. 1951an, *Trinidadi omenez* lanarekin, Margolaritza Sari Nazionala jaso zuen; gaur egun lan hori Kubako Arte Ederren Museoan erakusten da. Lan horrekin Habanako paisaietan inspiratutako lanen bildumari eman zion hasera. 1962an "Kubako kolorea" erakusketa inauguratu zuen; bilduma horretan oinarria Afrikako santeria zen. Jorratu zuen beste gaia *Inauteriak* izan ziren. 1957an eta 1963an São Pauloko Bienalean hartu zuen parte. 1952an eta 1966an, bestetik, Veneziako Bienalean bere lanak erakutsi zituen. 1981an Kubako estatuak *Orden Félix Varela* saria eman zion.

## Estiloa 
Portocarreroren lanek Afrikako tradizio kubatarraren eragin handia erakusten du. Artistak tradizio hori ikuspuntu poetiko batetik aztertzen du; ondorioz, bere estiloa oso bizia, koloretsua eta barrokoa zen.

## Liburuak 
* *Las máscaras* (1935): hamabi marrazki.
* *El sueño* (1939): marrazkiak eta bere testuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Portocarreroren irudiak.
A cambio de nada

***A cambio de nada*** 2015eko Daniel Guzmán espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Daríok, Madrileko langile-auzo batean bizi den hamasei urteko mutil batek, nekez bizi du bere gurasoen banaketa. Bere bihotzeko lagun Luismirekin, berriz, bizitzaz gozatuko du.

## Aktoreak 
* Miguel Herrán
* Antonio Bachiller
* Antonia Guzmán
* Felipe García Vélez
* Luis Tosar
* María Miguel
* Miguel Rellán

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felices 140

***Felices 140*** 2015eko Gracia Querejeta espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Eliak 40 urte bete berri ditu, eta urtemuga aitzaki moduan baliatuko du, senide eta lagun gutxi batzuk luxuzko landetxe batean biltzeko. Zerbait du haiei esateko: EuroMillionsek aste horretan zozketatutako potoaren irabazle bakarra izan da bera.

## Aktoreak 
* Maribel Verdú: Elia.
* Antonio de la Torre: Juan.
* Eduard Fernández: Ramón.
* Nora Navas: Martina.
* Marian Álvarez: Cati.
* Alex O'Dogherty: Polo.
* Ginés García Millán: Mario.
* Paula Cancio: Claudia.
* Marcos Ruiz: Bruno.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El camí més llarg per tornar a casa

***El camí més llarg per tornar a casa*** 2015eko Sergi Pérez kataluniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Goiz batean, Joelek hilzorian eta egarriz topatuko du Elvis, bere emaztearen zakurra. Horrek etxetik ateratzera behartuko du: denbora asko darama hori saihestu nahian.

## Aktoreak 
* Borja Espinosa: Joel
* María Ribera
* Miki Esparbé
* Pol López
* Sara Espígul
* Mireia Gubianas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los héroes del mal

***Los héroes del mal*** 2015eko Zoe Berriatúa espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Esteban, Sarita eta Aritz hirurok duten ezaugarri komun bat dela-eta ezagutuko dira. Gazteak eta asozialak dira. Berehala sortuko da bortizkeriaz, alkoholaz eta drogez inguratutako laguntasun-harreman bat.

## Aktoreak 
* Jorge Clemente - Aritz
* Emilio Palacios - Esteban
* Beatriz Medina - Sara
* Roman Rymar - baztertua
* Olivia Baglivi
* Nacho Coronado
* Macarena Gómez- emagaldua
* Paula Soldevila
* Laura Castillo
* Javier Manrique- irakaslea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isla bonita

***Isla bonita*** 2015eko Fernando Colomo espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Fer, gainbehera egindako iragarki-errealizadore beteranoa, Menorcara iritsiko da. Miguel Ángel laguna du han zain: publizitate-agentzia garrantzitsu bateko sormen-zuzendari ohia, luxuzko erretiroan bizi dena, Menorcako bere etxe zoragarrian.

## Aktoreak 
* Tim Bettermann
* Lilian Caro
* Fernando Colomo
* Olivia Delcán
* Miguel Ángel Furones

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Requisitos para ser una persona normal

***Requisitos para ser una persona normal*** 2015eko Leticia Dolera espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Maríari, bere bizitzaren une honetan, badirudi ez zaizkiola ondo egokitzen gauzak. Ez du lanik; bizi den pisutik bota berri dute, ezin duelako alokairua ordaindu; bere familiarekin harremanak ez dira aski onak, eta bere bizitzaren alde erromantikoa, aspaldian, hutsa baino hutsagoa da.

## Aktoreak 
* Leticia Dolera - María de las Montañas Enríquez Conde
* Manuel Burque - Borja
* Silvia Munt - Bárbara Conde
* Jordi Llodrà - Alejandro "Álex" Enríquez Conde
* Miki Esparbé - Gustavo
* Alexandra Jiménez - Cristina Pi
* Blanca Apilánez - Estefanía
* Jorge Suquet - Pablo
* Núria Gago - Noelia
* David Verdaguer - Juan
* Carmen Machi - Luisa
* José Luis García Pérez
* Irene Visedo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mortadelo y Filemón contra Jimmy el Cachondo

***Mortadelo y Filemón contra Jimmy el Cachondo*** 2014ko Javier Fesser espainiar zinema zuzendariaren filma da.

Jarraipen filma hau guztiz 3Dz egin zuten, *La gran aventura de Mortadelo y Filemón* (2003) eta *Mortadelo y Filemón. Misión: salvar la Tierra* (2008) bere aurrekariak ez bezala.

## Sinopsia 
Mortadelo eta Filemon agenteek inoiz ezer ez konpontzeko eta bazterrak nonahi endredatzeko duten ahalmen osoa baliatu beharko dute, Jimmy gaizkile konplexuduna non dagoen aurkitzeko.

## Espainiar gaztelaniazko bikoiztaileak 
* Mortadelo (Karra Elejalde)
* Filemón (Janfri Topera eta Ramón Langa)
* Jimmy el "Cachondo" (Gabriel Chame)
* "Superra" (Mariano Venancio)
* Bacterio profesorea (Enrique Villén)
* Ofelia (Berta Ojea)
* Irma (Athenea Mata)
* Rompetechos (Emilio Gavira)
* "Tronchamulas" (José Alias eta Víctor Monigote)
* Mari (Chani Martín)
* Trini (Manuel Tallafé)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zergatik (eskultura)

**Zergatik** izenburuko eskultura Donostiako Añorga Txiki auzoan dago eta metalezko irudi bat da. 1979an inauguratu zen. Añorga Txiki kaleko goiko errebueltan kanpoko aldean parketxo batean. Egilea Josean Jadiku Díez de Quevedo da.

## Garaia 
Añorga Txikiko auzo elkartea sortu zuten. Era berean, Cementos Rezola fabrikarekin harreman zuzenagoa izateko tresna izatea nahi zuten. Jadiku izendatu zuten presidente, eta, hasieratik, auzuneko «arazo esanguratsuena» konpontzen ahalegindu zen: Rezolak asko kutsatzen zuen Añorga osoa. Irtenbide baten bila, fabrikarekin bilera batzuk egin zituen auzo elkarteak. Hori dela eta, auzo elkarteak Donostiako Udalarengana eta Eusko Jaurlaritzarengana jo behar izan zuen baina arazoa ez zen konpondu. 

Testuinguru horretan, Jadikuk lorategietan eskulturak jartzeko proposamena luzatu zion auzo elkarteari: «Ideia ona iruditu zitzaien, eta lehenengoa nik egingo nuela esan nien. Ordurako, hainbat eskultura eta artelan eginak nituen», gogoratu du Jadikuk. Horrela sortu zuen Zergatik? eskultura 70eko hamarkadaren bukaeran: «Jesus Mari Ijurkoren eta Arturo Zelarainen laguntza izan nuen. Ijurkok Rezolan egiten zuen lan, eta soldatzailea zen. Haren bitartez lortu nuen materiala. Zelarainek, berriz, forja batean egiten zuen lan, eta han egokitu zituen eskulturaren pieza batzuk».

## Deskribapena 
Erortzen ari den giza itxura duten forma batzuek bisitariari
galdera bat egiten diotela dirudi. “Zergatik” obrak jakin-mina sortzeaz gain bereizgarri sekretu bat gordetzen du. Díez de Quevedok oso material bereziak erabili baitzituen eskultura osatzeko: Cementos Rezola fabrikan egin zuten berrantolaketa batetik atera ziren hondakinak dira. Imajinazioaren bidez hondakin huts ziren turutak, hagatxoak, txapa eta txatarra gizaki metaliko bihurtu ziren.

## Esanahia 
ezkerrera|thumb
Artistaren esanetan Rezolaren kontrako eskultura bat da. Pertsonaia fabrikari begira kokatu zuen, ukabila altxata. Auzoari eragiten zion kutsadura salatzeko sortu zuen. Horregatik, Rezolaren desegiteko materiala erabili zuen: burdin zatiak, hegaxkak eta hodi zatiak. Hau da, beraien materiala erabili zuen haien aurkako eskultura bat egiteko». Garai hartan, Añorga Txikin bizi ziren auzotar batzuek esanahiaren berri bazutela aitortu zuen baina ezkutatzea erabaki zuen. «Egia esan izan banu, eskulturak ez zuen zutik egun bakar bat ere iraungo», nabarmendu du Jadikuk.

## Iruditegia 

Fitxategi:Zergatik eskultura Añorga 02.jpg|Gorputz osoa
Fitxategi:Zergatik eskultura Añorga 03.jpg|Parkean erortzen ari da giza irudia

Fitxategi:Zergatik-Jadiku.jpeg
Fitxategi:Zergatik-Jadiku 11 48 41 032000.jpeg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Toka (eskultura)

## Kanpo estekak 
* Iñaxio Esnaola Aranzadi: "Eskulturaren benetako esanahia, argitara", *Hirutxuloko Hitza*, 347.zk., 2023/02/24a.
Torrente 5: Operación Eurovegas

***Torrente 5: Operación Eurovegas*** 2015eko Santiago Segura espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Torrente 2018an aterako da espetxetik. Aurkituko duen Espainia ez dator bat bere idealekin, eta "legez kanpoko" bihurtzea erabakiko du. Espetxeko harreman baten bidez, John Marshall aurkituko du Torrentek: Eurovegaseko kasino-hotel nagusia planifikatu zenean, hura arduratu zen segurtasuna gainbegiratzeaz.

## Aktoreak 
* Santiago Segura: José Luis Torrente.
* Alec Baldwin: John Marshall.
* Angy Fernández: Chiqui.
* Julián López: "El Cuco"
* Neus Asensi: Amparito.
* Carlos Areces: Ricardo Martín Lafuente "Ricardito".
* Bigotes y Dientes: Bigotes y Dientes.
* Jesulín de Ubrique: Jesusín
* Chus Lampreave: "la Reme"
* Tomás Roncero: Kataluniako futbol selekzioaren entrenatzailea
* Jorge D'Alessandro: Argentinako futbol selekzioaren entrenatzailea
* Josep Pedrerol: kirol kazetaria
* Xavier Deltell: Torrelavega.
* Señor Barragán: Manolito Barragán
* Leonardo Dantés: laguna
* Anna Simon: La Paqui
* María José Campanario: txiroa
* Fernando Esteso: Ramiro Cuadrado
* Florentino Fernández: Genaro Martín Lafuente
* El Langui: Cabañas.
* Jimmy Barnatán: akrobata nano
* Cañita Brava: Antoñito
* Pablo Motos: Eurovegasko zaindaria
* Leo Harlem: Eurovegasko zaindaria
* Silvia Abril: Encarni
* Andreu Buenafuente: Manolo
* Chiquito de la Calzada: Eurovegasko zaindaria
* Víctor Sandoval: Eurovegasko zaindaria
* Paco Collado: Eurovegasko zaindaria
* José Mota: Eurovegasko zaindaria
* Imanol Arias: aireportuko zaindaria
* Calma Segura: neskatoa
* Andrés Pajares: harreragile
* El Gran Wyoming: aireportuko zaindaria
* Ricardo Darín: Boeing 747 pilotatzeko tutoriala
* Josema Yuste: Eurovegasko zuzendaria
* Falete: La Chelo
* El Hombre de Negro: Eurovegasko zaindaria
* Raymond Pozo (cameo)
* Miguel Céspedes (cameo)
* Rafael Mora: Rafa Mora
* Rubén Doblas Gundersen: futbolzalea
* Miguel Ángel Rogel: futbolzalea
* Guillermo Díaz: futbolzalea
* Ismael Prego: futbolzalea
* Álex Alzina: futbolzalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El desconocido

***El desconocido*** 2015eko Dani de la Torre galiziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Carlosek, banku bateko exekutibo batek, umeak eskolara eramanez eman ohi dio hasiera goizari. Baina autoa abiarazten duenean dei bat jasoko du, Carlosi guztiz ezezaguna bazaio ere bere bizitzaz dena dakien pertsona batena.

## Aktoreak 
* Luis Tosar: Carlos.
* Javier Gutiérrez: Lucas.
* Goya Toledo: Marta.
* Elvira Mínguez: Belén.
* Fernando Cayo: Espinosa.
* Paula del Río: Sara.
* Marco Sanz: Marcos.
* Luis Zahera: gidaria.
* Ricardo de Barreiro: Víctor.
* María Mera: Julia.
* Antonio Mourelos: Ángel.
* José Barato: TEDAX.
* Daniel Currás: polizia.
* Camila Bossa: medikua.
* Carolina Vázquez: Ana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hotel Transylvania 2

***Hotel Transylvania 2*** konputagailu bidezko animazio komedia-filma da, Genndy Tartakovsky errusiar-estatubatuar zinemagileak 2015ean zuzendutakoa. 2012ko *Hotel Transylvania* filmaren jarraipena izan zen.

## Sinopsia 
Badirudi Transilvania Hotelean hobera ari direla egiten gauzak... Azkenean, laxatu da Drakulak hotelerako ezarritako "munstroentzat bakarrik" politika zorrotza, eta gizakiei ere ostatu ematen hasi dira hotelean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damaris Egurrola

**Damaris Berta Egurrola Wienke** (Orlando, Ameriketako Estatu Batuak, 1999ko abuztuaren 26a) futbolari profesionala da. Erdilari jokatzen du. Jaiotzez estatubatuarra, Gautegiz Arteagan (Bizkaia) bizi izan da urte askoan, eta euskalduna da. Bere ibilbide profesionalaren hasieran, sei urtez, Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligako lehen mailan aritzen den Athletic taldean jokatu zuen. Gaur egun, munduko talderik onenetakoan ari da, Lyongo Olympiqueko jokalaria baita.

## Bizitza 
1999an jaio zen Orlando hirian, eta 2005ean Euskal Herrira etorri zen, gurasoekin eta bi anai-arrebekin. Berton Gautegiz Arteagako Montorre herri ikastetxean ikasi zuen, 6. mailara arte; ondoren, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza egitera Barrutialde Institutura pasatu zen eta Batxillergoko ikasketak egiteko Gernikako Institutura joan zen. Euskal Herriko Unibertsitean ere aritu da fisioterapia ikasten.

Txikitatik kirola gustatu izan zaio. Futbolean ez ezik, esku huskako pilotan eta palan ere ibili izan da, eta surfean aritzea ere gustatzen zaio. Gainera, lagunekin arraun surfean aritzen da sarritan.

2017an UEFAren 19 Urtez Azpiko Emakumeentzako Europako Txapelketa jokatu zuen Espainiako Futbol Selekzio Nazionalarekin eta finala irabazi zuen.
2018an Emakumezkoen Munduko Txapelketan bigarren geratu zen Espainiako Selekzioarekin.

2020ko udan, Ingalaterrarako bidea hartu du, Athletic-en sei urteko ibilbidea amaituta. Everton taldearen kamisetarekin jokatuko du. Hala eta guztiz ere, oso urte zaila bizi izan du, hasiera batean ez baitzuen aukerarik izan nahi zuen taldera joateko. Konpentsazio zerrendak izeneko aferak asko korapilatu zuen haren egoera. Ulertu zuen erabakiak guztien gustukoa ez izatea, baina errespetua eskatu zuen.

Urte erdi eskas egin du Evertonen. Olympique Lyonek haren etete klausula ordainduko du (100.000), eta aurki joango da Frantziara. Europako talderik onenean ariko da, Lyonek zazpi aldiz irabazi baitu Txapeldunen Liga, azken bostak jarraian. Bertan, haren lekua egin nahi du, eta izarrez betetako taldea izan arren, tokia egin nahi du hamaikakoan.

Lyonen, 2024ra arteko kontratua dauka.

Aurretik Espainiarekin lagunarteko partida batean aritu bazen ere, 2021ekko azaroan, jakinarazi du uko egin diola Espainiako selekzioarekin jokatzeari. Amerikako Estatu Batuetako zein Herbehereetako selekzioekin jokatzeko aukera du.

## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20210201072317/https://www.ol.fr/fr-fr/contenus/joueurs/d/damaris-egurrola?tab=0
* Elkarrizketa: *Bi hilabete barru esango dut AEBekin edo Herbehereekin lehiatuko naizen* Berria, 2022.01.30
Álex O'Dogherty

'''Álex O'Dogherty Luy'* (San Fernando, Cádiz, ) espainiar aktore eta umorista da, telebistan, zineman eta antzerkian aritutakoa.

## Filmografia 
### Telebista 

* *Corta el rollo*, (1998).
* *Zona 2*, (1999).
* *Pleno al 15*, (1999).
* *Robles, investigador* (2000).
* *Padre Coraje* (2000).
* *María la Portuguesa* (2001).
* *Esencia de poder* (2001).
* *Policías* (2001).
* *Puerto de los milagros* (2001)
* *Un paso adelante* (2002).
* *Ana y los 7* (2002).
* *El comisario* (2003).
* *Manos a la obra* (2003).
* **Hospital Central* (2003).
* *Art Heist* (2003).
* *Manolito Gafotas* (2003).
* *La sopa boba* (2004).
* **El inquilino* (2004).
* **Capital* (2004).
* *Noche sin tregua* (2005).
* *Aquí no hay quien viva* (2005).
* *Motivos personales* (2005)
* *Camera Café* (2005-2009).
* *Los hombres de Paco* (2006).
* *Sin tetas no hay paraíso* (2008).
* *Doctor Mateo* (2009-2011).
* *Se hace saber* (2013-2014)
* *Sopa de gansos* (2015)
* *Olmos y Robles* (2015-2016)

### Zinema 

* *Pleno al 15* (1999)
* *El factor Pilgrim* (2000)
* *El portero* (2000)
* *María la portuguesa* (2002)
* *Semana Santa* (2002)
* *El traje* (2002)
* *Acosada* (2002)
* *Una pasión singular* (2003)
* *Noviembre* (2003)
* *Astronautas* (2003)
* *Golpe maestro* (2004)
* *María querida* (2004)
* *Recambios* (2004)
* *Lobo* (2004)
* *Las huellas que devuelve el mar* (2004)
* *El mundo alrededor* (2005)
* *El reino de los cielos* (2005)
* *AzulOscuroCasiNegro* (2006)
* *Moscow Zero* (2006)
* *Los Managers* (2006)
* *Alatriste* (2006)
* *Cabeza de perro* (2006)
* *¿Por qué se frotan las patitas?* (2006)
* *Salir pitando* (2007)
* *Open Graves* (2008)
* *Mortadelo y Filemón. Misión: Salvar la Tierra* (2008)
* *A Puerta Fría* (2012)
* *Pancho, el perro millonario* (2014)
* *Operasiones espesiales* (2014)
* *La luz con el tiempo dentro* (2015)
* *Felices 140* (2015)

## Kanpo estekak
Silvia Abril

**Silvia Abril Fernández** (Mataró, ) kataluniar aktore eta umorista da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Carlos Areces

**Carlos Areces Maqueda** (Madril, ) espainiar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia
Bargate

**Bargate** Ingalaterrako Southampton hiriko erdigunean dagoen l. mailan sailkatutako Erdi Aroko ate gotortu bat da. Normandiar garaiko Southampton hiriko harresien zati gisa eraikia, hiriaren atari nagusia zen. Eraikina monumentu programatua da, 2012az geroztik aldi baterako erakusketak eta gertakizunetarako lekua izan baita Southampton Solent Unibertsitaterako.

## Kanpo estekak
Santu guztien eliza (Southampton)

**Santu guztien eliza** Southampton hiriaren erdialdeko eliza zen, High Street eta East Street izkinan kokatua, Bargatetik hegoalderaino oso gertu.

Jatorrizko eliza, All Hallows izenez ezagutzen zen. Erdi Aroko garaian Henrike II.a Ingalaterrako erregeak eraiki zuen, San Denys priore-etxeko fraideei emandako lurraldean. Eraikin hau erori zen eta 1790. urtean elizako eraikin berri bat eraiki zuten eta Santu guztien izenarekin berrizendatu zuten. Eliza zaharra 1791. urtean eraitsi zuten eta 1795. urtean eraikin berria altxatu zuten, Parlamentuko bi itunen ondoren elizako patronatuak parrokiako ondasunen eta errenten gaineko fondoen funtsak biltzeko. All Hallows elizako katakonbak Santu guztien eraikinean sartu zituzten, eta beste hilerri bat ezarri zen bereiz. Eliza Jane Austen idazleak zaindu ohi zuen aldizka Southamptonen bizi zen bitartean eta Sir John Everett Millais margolaria bertan bataiatua izan zen. 1861ean elizako organo berri bat instalatu zuten eta 1872an birgaitze-programa garrantzitsua egin zuten. Santu guztiak Southampton Blitz-en oso kaltetua izan zen eta ondoren eraitsi zuten.

Santu guztien eraikina Willey Reveley arkitektoak diseinatu zuen eta santutegi osoa estaltzen duen sabai makotua zeukan, 90 bat oin (27 metro) luze eta 60 bat oin (18 metro) zabal, zutabe euskarririk gabe. Elizako frontoi neoklasikoa lau zutabe nagusi zeuden greziar pilastrak eta frontoi triangeluarra.

katakonbetan Altxor Publikoko kantziler bat eta beste bi Royal Navyko ofizial, besteak beste, atseden hartu zuten. 1944ko abuztuan katakonbetan ehortzi zituzten 403 pertsona guztien aztarnak Southampton-eko beste toki komun batera eraman zituzten.

## Kanpo estekak
The Black Keys

**The Black Keys**, AEBetako rock musika talde bat da. 2001ean Ohio estatuko Akron hirian sortua izan zen, eta bere taldekideak Dan Auerbach (ahotsa eta gitarra elektrikoa) eta Patrick Carney (bateria) dira.

## Diskografia 
* *The Big Come Up* (2002)
* *Thickfreakness* (2003)
* *Rubber Factory* (2004)
* *Magic Potion* (2006)
* *Attack & Release* (2008)
* *Brothers* (2010)
* *El Camino* (2011)
* *Turn Blue* (2014)
* ''Let's Rock* (2019)
* *Delta Kream* (2021)
* *Dropout Boogie* (2022)
* *Ohio Players'' (2024)

## Kanpo estekak 
* The Black Keys musika taldearen webgunea
Samuel Wallis

**Samuel Wallis** (Kornualles, Ingalaterra, 1728ko apirilaren 23a - Londres, 1795ko urtarrilaren 21a) itsasontzi ofizial britainiarra eta Ozeano Bareko esploratzailea izan zen.

## Bizitza 
Wallis Kornuallesen, Camelfordetik gertu, jaio zen. John Byronen menpean zerbitzatu zuen, eta 1766. urtean kapitain-mailara igo zuten eta HMS Dolphinen (1751) agintea eman zioten Philip Carteretek Swallowen zuzendutako zirkumnabigazioko espedizio batean. Bi ontziak ekaitz batek banandu zituen handik gutxira, Magallanes itsasartean zehar nabigatzen, Wallis Tahitira jarraituz, "King George the Third's Island" izenaz izendatuz, erregearen omenez (1767ko ekaina). Wallis berak gaixo zegoen eta bere kabinan mantendu zen: Furneaux lehenengoa izan zen Tahitin oinak ipiniz, banderatxoa goitituz, soropil bat biratuz eta lurraldeaz jabetuz bere erregearen izenean. Dolphin Matavai badian Tahitin geratu zen hilabete batez. Wallisek Sozietate uharteetan bost uharte gehiago eta Tuamotu uharteetako sei atoloi izendatu edo berriz izena eman zien, baita Rongrik eta Rongelap atoloietako kokapenak berretsi ere Marshall Uharteetan. Uvea uharte polinesiarrari izena aldatu zion Wallisengatik ordezkatuz, Tinian Mariana uharteetako Tinianera iritsi baino lehen. Bataviara jarraitu zuen, non tripulazio asko disenteriaz hil zen eta, ondoren, Esperantza Oneko lurmuturratik pasatuz Ingalaterrara iritsi zen, 1768ko maiatzean. Jakinarazi zion James Cooki informazio garrantzitsua, Pazifikora laster abiatuko zela eta, eta Dolphineko tripulatzaile batzuek Cookekin nabigatu zuten.

1780an Wallis almirantegoko komisario izendatu zuten.
Anduva udal estadioa

**Anduva udal estadioa** () Miranda Ebroko futbol zelaia da. 1950eko urtarrilaren 22an inauguratua, jabea Miranda Ebroko Udala da eta etxeko taldea berriz Club Deportivo Mirandés da. 6.900 lagunentzako tokia du eta bertatik Athletic Club, Real Betis, Real Sociedad, Real Zaragoza, Villareal CF, RCD Espanyol edo Valencia CF bezalako taldeak pasa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamertino

thumb|Mamertinoen txanpona, non aurrealdean Adranos eta atzealdean txakur bat irudikatuta dauden.
**Mamertinoak**, () Italiako mertzenarioak ziren, Agatoklesek Campanian, (haien jatorrizko lekuan) kontratatu zituenak K.a. 361-289 urteren artean. Agatokes Sirakusako tiranoak bere burua Siziliako erregea aldarrikatu zuen. Sirakusak III. Siziliar Gerra galdu ondoren, Messana hiria utzi behar zion Kartagori, K.a. 307an. Agatokles hil zenean K.a. 289an, mertzenarioak lanik gabe geratu ziren Sizilian. Hauetariko batzuk etxera itzuli ziren baina beste batzuk uhartean geratu ziren. Haien eragina I. Gerra Punikoaren hasieran handia izan zen. Izan ere, K.a. 280an, sirakusarrek Pirro Epirokoa erregeari mamertinoen kontra laguntza eskatu ziotelako.

## Messanaren atzematea 
Gaizkile talde bat Messanaren harresien aurrean jarri zen. Greziar kokaleku hau Siziliako ipar-ekialdeko toki estrategikoan kokatuta zegoen; aurrean, Italiako puntan, Reggio gotorlekua zegoen eta bion artean, Italia eta Siziliaren arteko igarobidea. Herri baketsua izanik, Messanak mertzenarioak etxera itzultzea errazten zuen, baina, tarte baten ondoren, mertzenarioak geldiezinak bilakatu ziren eta erabaki zuten hiriaz jabetzea. Gau batean, mertzenarioek beren ostalariak traizionatu zituzten eta hiria kontrolatu zuten, populazio gehiena hil ondoren. Bizirik irten zirenak egotzi zituzten eta emakumeak eta jabetzak banatu. Garaipen honen ostean, mertzenarioek mamertino izena onartu zuten, Mamers oskoar gerra-jainkoarengandik.

## Nagusitasuna Siziliako ipar-ekialdean 
Mamertinoek Messana 20 urtez kontrolatu zuten. Hiria eraldatu zuten, nekazarien eta merkatarien gune alai bat izatetik eraso-base bat izatera. Mamertinoak piratak ziren lehorrean eta itsasoan. Siziliarren baketasunaz baliatuz, inguruko bizilekuak arpilatu zituzten eta itsasertzetik igarotzen ziren zuhurtziagabeko itsasontziak harrapatu eta gero, ospila basera ekartzen zuten. Bahituak askatzeko erreskatea eskatzen zuten.
Denboraldi horren zehar, egindako txanponetan haien izenak inprimatu zituzten eta gurtzen zituzten jainko-jainkosen irudiak ere. Izandako balentriengatik aberats eta indartsu bilakatu ziren. Irlaren gero eta barrurago hasi ziren sartzen, Gelan, adibidez, non zergak eskatu zituzten.
Gaurdaino, oraindik erabiltzen dira *ardo mamertino* hitzak Siziliako ipar-ekialdeko mahastietan ekoizten den ardoa izendatzeko. Julio Zesarrek hainbeste gogoko zuen ardo hori, non erabili baitzuen haren hirugarren kontsulatuaren izendapena ospatzeko.
Oraindik ere, Messinako bizlanleei mamertinoak deitzen zieten.
Gustave Flaubertek, *Salammbô* eleberrian dio greziarrek mamertinoen antzinako abestia kantatzen zutela: *Nire lantza eta espatarekin goldetzen eta segatzen dut; etxeko jauna naiz! Armagabeko gizona nire oinetara erori da eta jauna eta errege handia deitzen nau.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra Punikoak
* Siziliar Gerrak

## Kanpo estekak
Santa Mariaren kolegiata (Valpuesta)

**Santa Mariaren kolegiata** () Burgosko Valpuestako eliza gotikoa da, Merindadeetan dagoena. IX. mendeko eliza bisigotiko baten gainean eraikia, bertan Valpuestako kartularioak topatu zituzten non antzinako gaztelaniazko lehendabiziko hitzak dauden. Behinolako Valpuestako elizbarrutiaren egoitza izan zen.

1992an Espainiako gobernuak Bien de Interés Cultural izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valpuestako kartularioak

## Kanpo estekak
Jean Pierre Zubiria

**Jean Pierre Zubiria Hirigoien "Panpili"** (Senpere, 1902ko urtarrilaren 5 &ndash; Baiona, 1992ko apirilaren 22a) euskal poeta, Gure Herria eta Herria aldizkarietan idatzi zuen. 1960an "Maritchu"", ""Haitzaundia"" eta ""Eskuara gure ama" poemak Gure Herria aldizkariak saritu zituen. "Eskuara" poema, bestetik, Santiago Onaindiak bere *Milla euskal olerki eder* liburuan (1954) jaso zuen. "Panpili" izengoitiaz bere lanak sinatu zituen. Garraiolaria ofizioz, 1930ko ekainaren 5ean Baionako Mari Leonie Recartekin ezkondu zen. Seme bat izan zuten, Edouard. Gehien bat bertso-jartzaile lanetan ari izan da. Oso berandu hasi zen euskaraz idazten, 51 urte zituelarik. 1986an *Panpilli Senpertarra bertsu kantari* liburua plazaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jean Pierre Zubiria: *Panpilli Senpertarra bertsu kantari*. Ustaritze: Bertsolarien Lagunak elkartea, 1986.
* Santiago Onaindia: *Euskal Literatura V*, Bilbo: Etor, 1977, 435. or.

## Kanpo estekak 
* Panpili bertsozale webgunean
* Jean Pierre Zubiria Euskal Kultur Erakundearen webgunean
Santa Mariaren baseliza (Quintanilla de las Viñas)

**Santa Mariaren baseliza** () Quintanilla de las Viñas herriko baseliza bisigotikoa da, Burgosko Demanda mendilerroan dagoena. VII. mendearen amaieran edo VIII. mendearen hasieran eraikia, egun kapera nagusia eta transeptua baino ez dira geratzen. Habearte nagusia eta alboko biak galduta daude.

1929an Espainiako gobernuak Mambrillas de Larako eliza hau Bien de Interés Cultural izendatu eta zaharberritu zuen.

Fitxategi:QuintanillaViñas-2.jpg|Kanpoaldeko orma
Fitxategi:Wisig Quintañilla de las Vigñas d.jpg|Erliebe bat
Fitxategi:Wisig Quintañilla de las Vigñas plan.jpg|Jatorrizko planoa
Fitxategi:Wisig Quintañilla de las Vigñas plan new.png|Egungo egoera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bismarck korazatua

**Bismarck korazatua**, Kriegsmarineko korazatu bat izan zen, Otto von Bismarck kantzilerra eta Alemaniaren bateratzearen bultzatzailearen omenezko izena zeramana. Tirpitz korazatuarekin batera, Alemaniak inoiz eraikitako korazatu handiena izan zen.

1936ko uztailaren 1an Hanburgoko Blohm + Voss ontziolan eraikitzen hasi eta 1939ko otsailaren 14an uretaratu zen.

Bismarck korazatua zerbitzuan 8 hilabetez bakarrik egon zen, Ernst Lindemann kapitainaren agindupean, Rheinübung kode izendapeneko operazio bakar batean parte hartuz. Honetan, Prinz Eugen gurutzaontziarekin batera, Atlantikoan AEBen eta Erresuma Batuaren arteko nabigazio aliatua erasotzea eta oztopatzea helburu zuten. Halere, aliatuek alemaniar ontziak Eskandinavia parean somatu eta haiek atzemateko Erresuma Batuak hainbat gerraontzi bidali zituen. Topaketa Danimarkako itsasarteko guduan jazo zen, bertan Bismarck korazatua Royal Navyko ikur zen HMS Hood gurutzaontzia hondoratu eta HMS Prince of Wales korazatuari kalte larriak eragin zizkion, baina era berean britainiar gerraontzien hiru kanoi tiro latz jaso zituen. Halere, gudu hartatik osorik ateratzea lortu zuen, alemaniar korazatuak ospe handia bereganatuz.

Balentria horren ondorioz, Royal Navy edo Erresuma Batuko Itsas Armadak, Hood gurutzaontziaren hondoratzea mendakatzeko asmoz, Bismarck korazatua atzemateko berehalako bilaketa etengabe bati ekin zion, horretarako dozenaka gerraontzi itsasoratu zituen. Handik bi egunetara, Frantzia Okupatuaren kostaldean nabigatzen ari zela, Fairey Swordfish hegazkin torpederoak eta HMS Ark Royal hegazkinontziak atzeman eta hondoratu egin zuten.

## Kanpo estekak
Santa Klara monasterioa (Briviesca)

**Santa Klara monasterioa** () Briviescako monasterio klaratarra da. Velascotarrek 1511n sortu zuten, Medina de Pomarreko klaratar monasterioaren oinarrituta.

1931n Espainiako gobernuak Bien de Interés Cultural izendatu zuen.

Bertan nabarmentzen den artelan bat da erretaula nagusia zeinean Joanes Antxeta gipzukoarrak Pedro Lopez de Gamizekin egilea nagusiarekin kolaboratu zuen 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa María de Bujedo monasterioa

**Santa María de Bujedo monasterioa** () Bugedoko monasterioa da, Kristau Eskoletako Anaiek erabilia. Santxa Diaz Harokoak 1162an sortu eta premontretarren eskuetan utzi zuen.

1931n Espainiako gobernuak Bien de Interés Cultural izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sortzez Garbiaren baseliza (San Vicentejo)

**Sortzez Garbiaren baseliza**, Trebiñuko San Vicentejo herrian dagoen baseliza erromanikoa da. 1963. urtean zaharberritua, muino batean dago, herrigunetik hurbil.

1994an Espainiako gobernuak Kultur Intereseko Ondarea izendatu zuen.

## Historia 
Sortzez Garbiaren baseliza XII. mendearen bigarren zatian eraiki zuten, izan ere, hegoaldeko fatxadan 1162koa dela esaten duen idazkun bat dago. Inskripzio epigrafiakoak hauxe dio: 

## Eraikina 
Habearte bakarreko eraikina da, zirkuluerdiko abside, bost tarteko arkuteria itsua eta hiru zatiko arku goratuak dituena (goialdekoa trilobulatua, beste zorrotza eta azkena erdi puntukoa).

Hiru zutabeko sortaz osaturiko kontrahormak ditu, erdialdekoa poligonala izanik. Kapitelak oso aberatsak dira. Erlaitzeko muturrak geometrikoak dira, apaindurarik gabekoak. Kanoi-ganga du. Erdialdeko leihoak arkiboltak dituzte, apaindura begetalez.

Habeartea absidea baino gorago dago, hiru zutabetan kokaturiko parpain-arkuez finkaturiko gila itxurako ganga batekin.

Portada nagusia azken zatian dago, sei arkibolta zorrotz, kapitel, zutabe eta gaizki kontserbaturiko apaindura dituelarik. Bigarren portada hormatuta dago. Habeartearen hegalean zulo bat dago. Elizpeak mozarabiar eta ekialdetar apaindurak ditu, harlanduzkoak.

Fitxategi:San vicentejo.jpg|Ataria.
Fitxategi:Ermita de la Concepción (San Vicentejo) - 005 (30074633644).jpg
Fitxategi:San Vicentejo - Ermita de la Purisima Concepcion 4.jpg
Fitxategi:San Vicentejo Ermita de la Concepción Okulus193.JPG|Okulua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak