Sojourner Truth

**Sojourner Truth** (Swartekill, New York, AEB,  - Battle Creek, Michigan, AEB, 1883ko azaroaren 26a) emakumearen eskubideen aldeko abolizionista eta ekintzaile estatubatuarra izan zen. Esklabotzan jaio zen arraza beltzeko Estatu Batuetako abolizionista batek izen hau hartu zuen 1843tik aurrera. Bere benetako izena Isabella Bomefree (gerora Baumfree abizenera aldatu zuena) zen. Aukeratu zuen izena oso sinbolikoa da, 'sojourner' ingelesez 'sojourn' aditzaren forma eragilea baita, "aldi baterako bizi" esan nahi duena; truth-ek "egia" esan nahi du. Konposatua, beraz, aldi baterako egoiliarraren egia da.

Truth esklabotzapean jaio zen, baina alabarekin ihes egin zuen 1826an. Semea berreskuratzeko auzitegietara jo ondoren, gizon zuri baten aurkako epaiketa irabazi zuen lehen emakume beltza izan zen. Oso ezaguna 1851n "Ohioko Emakumearen Eskubideen Konbentzioan", Akronen, Ohion eman zuen "*Ez naiz ni emakumea?* (''Ain't* I a Woman?) izenburuko hitzaldiarengatik. Estatu Batuetako gerra zibilean, Truthek Estatu Batuetako armadako tropa beltzak errekrutatzen lagundu zuen. Gerraren ondoren, Estatu Federalaren lur kontzesioak lortzen saiatu zen esklabo zaharrentzat.

Esklabutzaren kontrako aktibista eta feminismo beltzeko erreferente historikoa da. Esklabu beltz bezala jaio zen eta emakume aske bezala bizi izan zituen azken urteak. Hil eta mende bat geroago,1997an, NASAko Mars Pathfinder misioko ibilgailu robotikoak Sojourner izena jaso zuen bere omenez.

## Biografia 
Bere jaiotza data ez da ezaguna eta 1797 urtekoa dela uste da. Gurasoak Truth Elizabeth eta James Baumfree (edo Bomefree) izan ziren. Hardenbergh koronelak esklaboen saltzaileei erosi zizkien James eta Elizabeth, eta Swartekill izeneko etxalde batean eduki zituen bere familian, New Yorkeko iparraldean, Esopus herrian, New York hiritik 153 kilometrora. Charles Hardenberghek bere aitarengadik jaso zituen etxaldea eta esklaboak. Bera jaio zen etxaldeko lurjabeak herbeheretarrak ziren. Hamabi neba-ahizpa izan zituen, denak esklabo jaioak eta sal-erosiak. 

### Sal-erosketak 
Charles Hardenbergh 1806an hil zenean, Belle deituriko bederatzi urteko Truth, merkatu batean enkantean jarri zuten salgai  ($100) ardi-talde batekin batera. John Neelyk erosi zuen (Kingstonetik gertu, New York). Ordura arte, Truthek neerlanderaz baino ez zuen hitz egiten. Bere bigarren jabe horrek bortxatu egin zuen, beste hainbat tratu txar pairarazteaz gainera, nederlanderaz baino ez zelako mintzatzen ordura arte.

Neelyk 1808an saldu zion ($105) Port Ewenen Martinus Schryverri. Hirugarren jabea tabernaria zen eta hamazortzi hilabetez eduki zuen. 1810ean Schryverrek West Parkeko (New York) John Dumonti saldu zion. Bere laugarren jabea Truthekin atsegina zen arren, tentsio handia bizi izan zuen Dumonten bigarren emaztearekin, Elizabeth Waring Dumont, jazartzen eta bere bizitza zailtzen zuen eta. Dumonten lehen emaztea, Sarah "Sally" Waring Dumont (Elizabethen ahizpa), 1805 inguruan hil zen, Truth erosi baino bost urte lehenago.

Truth, 1815 inguruan, inguruko etxalde bateko Robert izeneko esklabo batez maitemindu zen. Roberten jabeak (Charles Catton Jr, paisaia-pintorea) harremana debekatu egin zuen. Ez zuen nahi bere esklaboak berea ez zuen esklabo batekin seme-alabarik izatea, kasu horretan, seme-alabak ez baitziren bere jabetzakoak. Egun batean, Robertek ihes egin zuen Truth ikusteko. Cattonek eta haren Robert semeak aurkitu zutenean, gogor jo zuten Dumontek esku hartu zuen arte. Truthek ez zuen berriz ikusi Robert, zaurien ondorioz hil egin baitzen. Esperientzia horixe izan zuen buruan Truthek bere bizitza osoan. Ondoren, Dumontek behartutako ezkontza prestatu zion Isabellari.Azkenean, Truth bera baino zaharragoa zen beste esklabo batekin ezkondu zen. Bost seme-alaba izan zituen: James, haurtzaroan hil zena; Diana (1815), aita Robert edo John Dumont izan zuena; eta Peter (1821), Elizabeth (1825) eta Sophia (1826), Thomasekin elkartzean jaio ziren hiru seme-alabak.

### Askatasunaren bila 
New Yorkeko Estatua 1799an hasi zen esklabotzaren abolizioa legeztatzen, nahiz eta esklaboen emantzipazio-prozesua 1827ko uztailaren 4ra arte ez zen burutu. Dumontek konpromisoa hartu zuen Truth-ekin bere askatasuna bermatzeko, Estatuaren emantzipazioa baino urtebete lehenago, berak "ondo egiten bazuen eta leial bazen". Baina eguna heldu zenean, iritzia aldatu zuen, eskuan egin zuen zauri baten ondorioz emankortasun txikiagoa izan zuela esanez. Berak 45 kg (100 pounds) kotoi irutuz jarraitu zuen lanean.

Zenbait salmenta sufritu eta jabe ezberdinak ezagutu ondoren, eta azken jabeak 1826an askatasuna agindu, baina unea iritsi eta promesa ez zenean bete, Truthek Sophia alabarekin ihes egin zuen, baina beste seme-alabak atzean utzi behar izan zituen, ez baitziren legez libretzat hartuko hogei urte bete arte. 

Ondoren, adierazi zuen: «Ez nintzen korrika atera, gaiztoa nintzelako, oinez atera nintzen, hori ondo zegoela sinetsita.»
Mariaren eta Isaac Van Wagenen etxera joan zen, eta haiek hartu zuten Maria eta haren umea. Isaac-ek bere zerbitzuak erosteko eskaintza egin zuen, Estatuaren emantzipazioa indarrean sartu arte falta zen urtean, eta Dumont-ek $20 onartu zuen. Truth hantxe bizi izan zen New Yorkeko Estatuaren Emantzipazio Akta urtebete geroago onartu zen arte.

Hala ere, bost urteko seme bat zuen oraindik Dumonten etxaldean eta hark legez kanpo saldu zion Alabamako jabe bati. Mutil hori legez kanpo saldu zutela jakitean, Van Wagenen familiaren laguntzarekin, gorteetara eraman zuen kausa, eta, hilabeteak igaro ondoren, bere semea berreskuratu zuen, jabe berriaren abusuak jasan zituena. Bera izan zen gizon zuri bati AEBetako epaitegietan irabazi zion lehen emakumezko beltza.

### Aktibista 
Truthek erlijio-esperientzia izan zuen Van Wagenen familiarekin egon zenean, eta kristau-fededuna bihurtu zen. 1829an, Peter semearekin New Yorkera joan zen bizitzera, eta Elijah Pierson kristau ebanjelikoaren zerbitzari gisa lan egin zuen. 1832an, Robert Matthews ezagutu zuen, *Phrophet Matthias* izenez ere ezaguna ("Matías profeta"), eta harentzat lan egitera joan zen, Matthias Kingdom comunal colony izenekoan (Matthias Erresumako kide koloniala). Patuaren aldaketa bitxi batean, Elijah Pierson hil egin zen, eta Robert Matthews eta Truth haren aurkako lapurretaz eta hilketaz akusatu zituzten. Biak aske utzi zituzten. 

1839an, Truthen semeak, Peterrek, lana aurkitu zuen Zone of Nantucket izeneko baleontzi batean ("*Nantucket* gunea"). 1840tik 1841era bitartean, Truthek hiru gutun jaso zituen, nahiz eta hirugarren gutunean bost zirela esan zion, eta berak ez zuela inoiz jaso amaren erantzunetako bat ere. 1842an ontzia portura itzuli zenean, Peter ez zegoen ontzian, eta Truthek ez zuen berriz bere berririk jakin.

1843an adbentismoarekin bat egin zuen. Eliza metodistarekin hitzaldiak ematen hasi zen eta oratoria bikaineko pertsona zela nabarmendu zen orduan. Isabella izena utzi eta Sojourner Truth izena erabiltzea erabaki zuen orduan (Sojourner = *bidaiaria*, Truth = *egia*). (Ana Isabel Moralesek) Xerezaderen Artxiboa podcasterako).

Hurrengo hamar urteetan, gizonen eta emakumeen arteko berdintasunaren aldeko ehunka diskurtso eta hitzaldi ematen jarraitu zuen, baita zuri eta beltzen artekoak ere, askotan irain eta txistu artean. 1858an, norbaitek bere hitzaldia eten eta gizon bat zela salatu zuen (oso handia eta argala zen). Sojourner-ek blusa zabaldu eta bere bularrak erakutsi zituen.

Sezesio Gerran, Batasuneko armadarako boluntario beltzak errekrutatzen lagundu zuen. James Cadwell biloba Massachusettseko 54. erregimentuan sartu zen. 1864ko urrian Abraham Lincolnekin bildu zen. 1865ean, Washington Hiriko Freedman ospitalean erizain lanetan ari zela, arraza-banantzea ezabatzen laguntzeko, tranbia batean jarri zen, eta beltza izateagatik gidariak ibilgailutik bota zuenean zauritu egin zen. Salaketa jarri eta irabazi egin zuen.

1867an Battle Creek-en (Michigan) jarri zen. 1870ean gobernu federaletik esklabo izandakoei lur kontzesioak bermatzen saiatu zen. Zazpi urtez borrokan aritu zen, baina ez zuen arrakastarik izan. Ulysses Simpson Grantek hartu zuen Etxe Zurian. 1872an tokiko hauteskundeetan botoa ematen saiatu zen, baina haren botoa baztertu egin zuten.

Sojournerrek emakumearen eta afroamerikarren eskubideei buruz hitz egiten jarraitu zuen, kartzelen erreformari buruz, eta Michigan estatuan heriotza-zigorra etetearen alde egin zuen. 1883ko azaroaren 26an hil zen Battle Creeken etxean. Haren hileta eliza presbiteriar batean egin zen, eta 1800 pertsona baino gehiago joan ziren eskubide zibilen hizlari eta defendatzaile handiaren ohorez. Herritar ezagunenetako batzuk eraman zuten hilkutxa. Oak Hilleko hilerrian lurperatu zuten.

## "Ez naiz ni emakumea?" 
1851n, Truth George Thompson abolizionista eta hizlariarekin elkartu zen New York estatuko erdigunean eta mendebaldean zehar egindako hitzaldi-bira batean. Maiatzean, Ohioko Emakumearen Eskubideen Konbentzioan parte hartu zuen, Akronen, Ohion. Han, emakumearen eskubideei buruzko sasoiz kanpoko hitzaldi ospetsua eman zuen, geroago "Ez naiz ni emakumea? " izenez ezaguna. Bere diskurtsoak emakume guztientzako giza eskubideen berdintasuna aldarrikatzen zuen. Esklabo ohi gisa ere hitz egin zuen, abolizionismorako deiak eta emakumearen eskubideak konbinatuz, eta bere indarra erabili zuen eskubide berdintasuna aldarrikatzeko.

Hannah Tracy Cutlerrek eta Frances Dana Barker Gagek antolatu zuten konbentzioa, eta bertan egon ziren Truthek hitz egin zuenean. Truth-en hitzen hainbat bertsio erregistratu dira. Lehenengoa *Anti-Slavery Buglen'' argitaratu zuen Marius Robinson apaizak, publikoaren artean zegoen egunkariaren jabe eta editoreak. Robinsonen bertsioak ez zuen galdera hau jasotzen: "Ez naiz ni emakumea? ", ezta garai hartako diskurtsoaren berri eman zuten beste egunkariek ere. Hamabi urte geroago, 1863ko maiatzean, Frances Dana Barker Gagek oso bestelako bertsioa argitaratu zuen. Bertan, Truthen diskurtsoaren patroiak Estatu Batuetako hegoaldeko esklabo beltzen ezaugarriak zituen, eta diskurtsoa Robinson-ek esandakoaren oso bestelakoa zen. Frances Dana Barker Gageren diskurtsoaren bertsioa zabalduena bihurtu zen, eta "Ain't I a Woman?" deitzen zaio. (Ez ote naiz emakumea?) galdera hori lau aldiz errepikatu zelako. Arraroa da Truthen hizketa-patroia bera horrelakoa izatea, bera New Yorken jaio eta hazi baitzen, eta bederatzi urte arte New Yorkeko estatuko goiko parteko Neerlandarrera maila baxuan baino ez baitzuen hitz egin.

Marius Robinson apaizak grabatutako bertsioan, Truthek esan zuen:«Gai honi buruzko hitz batzuk esan nahi ditut. Emakumearen eskubideen defendatzailea naiz. [sic] Gizonezko batek beste muskulu eta edozein gizonek beste lan egin dezaket. Goldatu eta segatu egin dut, eta azala kendu, moztu eta segatu; Badago hori baino gehiago egin dezakeen gizonik? Sexu-berdintasunari buruz asko entzun dut. Edozein gizonek beste karga dezaket, eta berak beste jan dezaket, lortu ahal badut. Gaur egungo edozein gizon bezain indartsua naiz. Adimenari dagokionez, esan dezakedan guztia zera da: emakume batek pinta bat badu, eta gizon batek laurdena - zergatik ezin du emakume horrek bere pinta txiki betea izan? Ez duzu beldurrik izan behar gure eskubideak emateko gehiegi hartuko dugun beldur izanda, ezin baitugu gure pintan behar baino gehiago hartu. Gizonek nahastuta dirudite eta ez dakite zer egin. Haurrak, emakume-eskubideak badituzue, eman eta hobeto sentituko zarete. Zuen eskubideak izango dituzue, eta ez dira hainbeste arazo izango. Ez dakit irakurtzen, baina entzun dezaket. Biblia entzun dut, eta Evak gizakia bekatuarazle izan zela ikasi dut. Bada, emakumeak mundua aldatu bazuen, eman berriro zuzentzeko aukera. Andreak (Ama Birjinak) Jesusi buruz hitz egin du, emakumea inoiz ez zuela baztertu, eta arrazoia zuen. Lázaro hil zenean, Maria eta Marta fedez eta maitasunez joan ziren harengana, eta neba berpizteko eskatu zioten. Jesusek negar egin zuen eta Lazaro berpiztu egin zen. Eta zelan etorri zen Jesus mundura? Sortu zuen Jainkoaren eta erditu zuen emakumearen bitartez. Aizu gizon! non zegoen zure partea? Baina emakumeak bedeinkatu egiten dira, hau da, Jainkoa, eta gizon batzuk haiekin igotzen dira. Baina gizona estututa dago, esklabo gaixoa bere gainean dago, emakumea gainean dago, belatz baten eta putre baten artean egongo da seguru asko.»Robinsonen txostenarekin alderatuz, 1863ko Frances Dana Barker Gageren bertsioan Truth sartu zen, esanez hamahiru seme-alabak esklabo gisa saldu zirela. Uste da Truthek bost seme-alaba izan zituela, horietako bat salduta, eta inoiz ez zuen aipatu seme-alaba gehiago zituenik. 1856an, Battle Creekera (Michigan) joan zen, Friends of Human Progress izeneko talde baten aurrean hitz egitera.

1883ko azaroaren 26an, Sojoumer Truth hil zen, emakume beltz abolizionista.

## Aintzatespenak eta ohoreak 
* Haren izena Santos Luteranoren egutegiko ospakizunen artean ageri da, martxoaren 10ean Harriet Tubmanekin batera.
* Judy Chicago artista feministaren *The Dinner Party*  instalazioko parte da Sojourner Truth. Mendebaldeko zibilizazioan emakumeak duen historia sinbolikoa da hau, historiako 1.038 emakume irudikatzen dituena; horietako 39 mahai-tresnek ordezkatzen dituzte, eta beste 999 *The Heritage Floor*-en (mahai gainean dago) inskribatuta dauden izenek. Haren kubiertoak Afrikako herentzia eta Estatu Batuetako historian izandako sustraiak biltzen ditu. Bidearen erribetea tiratan ehundutako teknika afrikarra da, esklaboek erabili ohi zutena, eta Europako emakumeek Estatu Batuetara erbesteratutako lan-teknika batekin konbinatua. Konbinazio horrek "bi tradizio horiek Estatu Batuetako edredoien garapenean bat egitea" adierazten du.
* 1997an, NASAk Marten duen Mars Pathfinder-en misioaren ibilgailu robotikoari "Sojourner" deitu zioten, Sojourner Truthen omenez.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Sojourner Truth photograph.jpg|Sojourner Truth
Fitxategi:Flickr - USCapitol - Bust of Sojourner Truth.jpg|Sojourn Truthen bustoa, Kapitolioko arkitektoaren argazki ofizialajpg
Fitxategi:Sojourner Truth Bust Unveiling (3489162646).jpg|Sojourner Truth Bustoa erakusten, 2009.04.27
Fitxategi:Sojourner Truth, 1870.tif|Sojourner Truth, 1870 ingurua
Fitxategi:A. Lincoln showing Sojourner Truth the Bible presented by colored people of Baltimore, Executive Mansion, Washington, D.C., Oct. 29, 1864 LCCN96522312.jpg|Sojourner Truth Abraham Lincolnekin
Fitxategi:Women of distinction - Sojourner Truth.jpg
Fitxategi:Sojourner Truth Bust Unveiling (3488292505).jpg
Fitxategi:Sojourner Truth We Follow The Path Less Traveled The City at The Crossroads of History.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ohar genealogikoa
* *Narrative of Sojourner Truth*. Sojourner Truthen autobiografia ingelesez
* Ez naiz emakumea?