open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Maximilien Lamarque

[thumb|250px|Lamarqueren mausoleoa [Eyres-Moncuben, Landetan.]]

**Jean Maximilien Lamarque** (Saint-Sever (Landak), 1770eko uztailaren 22a - Paris, 1832ko ekainaren 1a) militar eta politikari frantziarra izan zen. Bere ibilbidea Frantziako Iraultzaren eta Lehen Inperioaren armadan egin zun. Bere papera garrantzitsua izan zen Vendéeko gerran eta Iberiar Penintsulako Gerran. Koleraz hil zen.

## Biografia 
Jean Maximilien Lamarque familia aberats batean jaio zen. Bere aita, Pierre-Joseph Lamarque (1733-1802), parlamentuko abokatua, erregearen prokuradorea eta Saint-Severreko seneskala izan zen. Jean Maximilienek heziketa bikaina izan zuen. Saint-Severko Jakobinoen Unibertsitatean ikasi zuen. 1791n, zin egiteari uko egin zion, eta horregatik Izu Garaian jazarri egin zuten. Bere aita 1789ko Estatu Orokorretako Hirugarren Estatuko diputatu aukeratua izan zen eta Pilotalekuko Zina hartu zuen. 1790eko martxoan, Jean Maximilien gaztea, 19 urte zituela, bere aitarekin bildu zen Parisen ikasketak osatzeko. Hiriburuko bizitza politikoan nahasten da, eta 1792an enpresa pribatu batekin konpromisoa hartu zuen. Handik gutxira, Vabresko katedrala arpilatu zuen batailoiaren buruan jarri zen; katedraleko aldarearen marmola hautsi zuten monumentu bat eraikitzeko. 1793. urtearen hasieran, granadari-tenientera igo zuten Landesetako boluntarioen laugarren batailoian.

Borboiak boterean berrezarri zirenean (1815), Lamarque antzinako erregimenera itzultzearen aurkari bihurtu zen. Borboiak kargutik kendu zituztenean (1830), erregearen familiaren itzulera babesten zuten legitimismoaren aldekoen altxamenduak erreprimitzeko indarretan parte hartu zuen. Laster, Luis Filipe I.a erregearen ("errege herritarra") monarkia konstituzional berriaren kritiko ere bihurtu zen, giza eskubideekiko eta askatasun politikoekiko errespetu falta argudiatuz. Bere ikuspuntuek herriaren sinpatia indartu zuten. Bere heriotza 1832ko Parisko matxinadarako eragilea izan zen.

## Literaturan 
Victor Hugoren *Miserableak* eleberrian Lamarque jenerala aipatzen da, herriko gizon bat bezala, herriaz benetan arduratzen den bakarra. Bere hiletan iraultzaileek matxinada hasiko dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 1832ko Ekaineko Matxinada

## Kanpo estekak
Florence Harding

**Florence Mabel Harding**, **King** jaioa (Marion, 1860ko abuztuaren 15a - *ibidem*, 1924ko azaroaren 21a) Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama izan zen 1921etik 1923ra.
 
Henry Athertonekin ezkondu zen lehen aldiz eta, ondoren, dibortziatuta, 1891n Warren Hardingekin ezkondu zen. Lehen dama bihurtu zen 1921ean, senarrak presidente karguaren zina egin zuenean, eta eragin handia izan zuen herrialdeko politikan. Gobernuko drl kideen izendapenean parte hartu zuen eta emakumeen sufragioari, arrazakeriari eta emantzipazioari buruzko iritzia eman zuen. 1923an alargundu eta urtebete geroago hil zen.
Qatarko Museo Nazionala

**Qatarko Museo Nazionala** (arabieraz: المتحف الوطني في قطر) estatu horren museo nazionala da. Doha hirian dago. Egungo eraikina 2019ko martxoaren 28an ireki zen jendearentzat, 1975ean inauguratu zen aurreko eraikinaren ordez.
Eraikina Jean Nouvel arkitektoak diseinatu zuen; horretarako Qatarren aurki daitekeen basamortuko kristal arrosan inspiratu zen. Museoak Abdullah bin Jassim Al Thani xekearen jauregia hartzen du, Qatarko nortasun nazionalaren bihotza. 2013tik zuzendaria Sheikha Amna da.

## Bildumak 
Oso eraikin moderno barruan bilduma desberdinak ikus daitezke:
* Lurraldearen ekologia
* Beduinoen kultura
* Jantziak
* Herri-kultura
* Etorkizuna

## Iruditegia 

Fitxategi:National Museum of Qatar shop.jpg|Museoaren denda.
Fitxategi:National Museum of Qatar Animals.jpg|Bertako animaliak.
Fitxategi:National Museum of Qatar - Visuals.jpg|Baleen audiobisuala.
Fitxategi:National Museum of Qatar 09.jpg|Barrualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
* :Bideoa Youtuben.
Teodor Teodorov

**Teodor Ivanov Teodorov** (; Elena, 1859ko apirilaren 8a - Borovets, 1924ko abuztuaren 5a) bulgariar politikaria izan zen. Bulgariako lehen ministroa izan zen 1918tik 1919ra.

Bi aldiz izan zen Finantza ministro, 1897tik 1899ra eta 1911tik 1913ra. Bulgariako lege-sistemaren erreformari emandako babesagatik nabarmendu zen, eta 1911n Auzitegi Gorena ezartzeko ezarritako batzordean parte hartu zuen.

Gobernu bat zuzendu zuen 1918ko azaroan, Lehen Mundu Gerraren porrotaren ondoren, herrialdean ordena mantentzeko. Hasieran, Aleksandar Stamboliyskiren aurkaria zen, baina bere gobernuan sartu behar izan zuen eta, ondoren, gobernuaren buruzagitza eman zion.
Frantziar India

**Frantziar India** 1668 eta 1954 bitartean Indian izandako antzinako frantziar eremu kolonialen izen orokorra da; 1816tik aurrera, bere izen ofiziala **Frantziar establezimenduak Indian** () izan zen. Eremu horiek Koromandel kostako Puducherry, Karaikal eta Yanam, Malabar kostako Mahé eta Bengalako Chandernagor izan ziren. Horrez gain, Balasore, Cossimbazar, Yougdia, Daca, Patna, Machilipatnam, Kozhikode eta Suraten kokaturiko establezimendu (*loges*) batzuk zeuden, baina Frantziako lantegien geldikintzat baino ez ziren hartzen.

Frantziako jabetzako lurrak 1750ean lortu zuen bere urrezko aroa Indian, guztira 1,5 milioi km²-ko azalera eta 100 milioi pertsonako populazioa izanda. 1936ko eremu osoak 510 km² hartzen zituen, horietatik 293 km² Pondicherryko lurraldekoak ziren. 1901ean, 273.185 biztanle zeuden guztira. 1936an, 298.851 biztanle zirela estimatzen zen (gehienak bertakoak), horietatik 187.870 ( % 63) Pondicherryn bizi zirenak -70 frantziar egoiliar barne (administratzaileak, merkatariak eta erlijiosoak) eta europar, estatubatuar edo australiar jatorriko 130 mendebaldar baino apur bat gutxiago-.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afar eta Issaren Lurralde Frantsesa

**Afar eta Issaren Lurralde Frantsesa** () Afrikako Adarreko kolonia frantsesa izan zen. Frantziar Somalia ordezkatu zuen kolonia izan zen, egungo Djibutiko Errepublikaren lurraldean zegoena. Lurraldea eskualdean nagusi diren bi herrien arabera izendatu zen: afarrak eta issaak.

## Historia 
1862tik 1894ra Tadjourako golkoaren iparraldeko aldearen gaineko lurraldea, Obock (Obock Lurraldea) deitzen zen. Frantziak, lehenik eta behin eskualdean lekua egiteko, 1883 eta 1887 artean garai hartako somaliar sultanarekin hainbat itun sinatu zituen. 1894an Léonce Lagardek Djibuti hirian administrazio kolonial iraunkorra ezarri zuenean, ofizialki «Somalilandia Frantsesa» izendatu zuten. Izen ofizialak 1967ra arte iraun zuen.

1977ko ekainaren 27an independentziaren aldeko erreferenduma egin eta herritar gehienek independentziaren alde egin zuten. Afar eta Issaren Lurralde Frantsesa Somalia Frantsesaren ezberdina zen gobernu terminoetan, gobernadore nagusiaren jarrera Goi Komisarioarenarekin eta bederatzi kideko gobernu kontseilu baten sorrerarekin aldatuz.

## Ekonomia
Afar eta Issaren Lurralde Frantsesaren ekonomia ez zen Djibutiren egungo ekonomiatik oso ezberdina. Produktu aipagarrienak gatza, animalien larruak eta kafea ziren. 1967tik 1977ra dibisa ofiziala Afar eta Issarren Lurralde Frantseseko libera izan zen, 1977an, herrialde honek independentzia aldarrikatu ondoren, djibutiar liberak ordezkatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Hayden Pike

**Mary Hayden Pike**, jaiotzez **Mary Hayden Green**, (Eastport, Maine, 1824ko azaroaren 30a – 1908ko urtarrilaren 15a) estatubatuar idazlea izan zen, ***Mary Langdon*** eta ***Sydney A. Story, Jr.*** izengoitiak erabiltzen zituena.

## Bizitza 
Hannah Claflin Hayden eta Elijah Dix Green merkatariaren alaba, Eastporten jaio zen 1824an. Calaisen ikasi zuen eta han baiaiatu zuten erreka izoztu batean, hamabi urte zituela. 1843an Charlestowneko Emakumeen Seminarioan (Massachusetts) graduatu zen, eta 1846an Frederick A. Pike politikariarekin ezkondu zen.

Pikeren idazlanik ezagunena da *Ida May*, esklabotzaren aurkako eleberri sentimentala, 1854an argitaratua. Pertsonaia nagusia Pennsylvanian bahitu zuten, azala tindatu zioten eta esklabotzat saldu zuten. Liburu hau berehala alderatu zuten *Osaba Tomen etxola*rekin, eta William Cullen Bryant poetak eleberri hau Harriet Beecher Stowek idatzitakoa zela suposatu zuen. Lehen bi urteetan 60.000 ale saldu zuten. ''Frederick Douglass' Paper* aldizkariak asko sustatu zuen eleberria.

Geroago Pikek beste bi eleberri argitaratu zituen: *Caste* (1856), legez beltza zela enteratu zuen emakume zuri bati buruzkoa, eta *Agnes* (1858), Ameriketako Estatu Batuetako indigenei buruzkoa.

## Lanak 
* *Ida May: a Story of Things Actual and Possible* (1854, *Mary Langdon* izengoitiaz)
* *Caste: A Story of Republican Equality* (1856, *Sydney A. Story, Jr.* izengoitiaz)
* *Agnes'' (1858)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moucha uhartea

**Moucha uhartea** () Tadjourako golkoaren sarreran dagoen Djibutiko Errepublikako uharte erdi-basamortu txikia da, Djibuti hiritik hamabost kilometro iparraldera dagoena. Britainiarrek 1840 eta 1887 artean okupatu zuten.

Herrialde afrikar honetako eremu babestu bakarrenetako bat da. Uharteak mangladi-baso bat du, eta, batez ere, urpeko bere eremu ederragatik eta urpekaritza-toki ospetsu izateagatik ezagutzen dute. Maskali uharteak eta beste uharte batzuk Mouchatik gertu daude, eta, horregatik, batzuetan Moucha uharteak deitzen zaie. Uharteak koralezko uharri baten muturra dira.

2008ko apirilean, Guelleh presidenteak uhartea txinatar inbertitzaileei alokatzeko asmoen berri eman zuen, luxuzko hotel bat eta kasino bat eraikitzeko asmoa baitzuten.

## Klima 
## Galeria 

File: Mouchisldjib.jpg|Uhartearen ikuspegia
File:Mouchaislb2.jpg|Hondartza
File:Mangrove_des_iles_moucha.JPG|Mangladia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raketaka

**Raketaka** (Antananarivo, 1824ko abuztua – 1866) Madagaskarko printzesa izan zen, Radama I.a erregearen alaba eta Ranavalona III.a erreginaren ama.  

## Bizitza 
Radama I.a erregearen eta Rasalimo erreginaren alaba, Antananarivon jaio zen 1824ko abuztuan. Bi ahizpa zituen, Ratsiadala eta Ramarivelo.  

1828an Radama I.a hil ondoren, nahasmena sortu zen Madagaskarren nork gobernatu behar zuen erabakitzeko. Zenbait alderdi Raketakaren aldekoak ziren. Hala ere, boterea bere amaordeak hartu zuen, erregearen lehen emazteak, Ranavalona I.ak. Raketaka aitaren hiletan egon zen.  

Raketaka bere lehengusu Andriantsimianatrarekin ezkondu zen. Bederatzi seme-alaba izan zituzten. 1883an, haien alaba Razafindrahety (1861-1917) Ranavalona III.a erregina bihurtu zen.  

1866an hil zen eta Ampasanimalon lurperatu zuten.  

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Joseph Laborde

**Jean-Joseph Laborde** (Jaka, 1724ko urtarrilaren 24a - Paris, 1794ko apirilaren 18a), Labordeko markesa, frantziar bankaria eta merkataria izan zen.

## Biografia 
Jatorriz Bearnokoa zen familia xume batekoa zen, eta artean nerabe zela, Baionan edo Donibane Lohizunen inportazio eta esportazioko itsas konpainia bat zuzentzen zuen lehengusuarekin elkartu zen. Bere lehengusua hil zenean, familiaren negozioaren gidaritza hartu zuen.

Izugarri aberastu zen transatlantikoko merkataritzari esker, koloniak lehengaiez hornituz eta ekonomikoki interesgarrienak ziren produktuak inportatuz: fruitu exotikoak, esentzia arraroko zuhaitzak, urrea, egiten zuena, eta esklaboen salerosketan ere parte hartzen zuena. Haitin (Saint-Dominguen) lurren jabea zen, eta azukrea lortzen zuen.

Igoera sozial horrek, Argien Mendeko burges askoren igoerarekin aldera zitekeena, nobleen mailara igotzea ahalbidetu zion. Bere aberastasunek lur eta titulu ugari erosteko aukera eman zioten. Luis XV.a Frantziakoaren Gorteko bankari izendatu zuten, Frantzia eta Ingalaterra aurrez aurre jartzen zituen Zazpi Urteko Gerrarako behar zituen funtsen zati handi bat bereganatuz. Étienne-François de Choiseul ministroaren konfiantza lortu zuen. Zerga Biltzaile Nagusiaren kargua onartu zuen (1759-1767). Luis XVI.ak markes titulua ere eman zion, baina normalean ez zuen duintasun hori erabili. Choiseul zorigaitzean erori ondoren, bere negozio gehienetatik erretiratu zen.

Ingalaterrarekin Zazpi Urteko Gerra piztu ondoren, Frantziako gobernuak diru gutxi izan zuenean, Jean-Joseph de Labordek, denbora gutxian, Espainiako Erregeak gordetako kreditu pertsonal baten bidez, 12 milioi libera urre lortu zituen. Era berean, Jean-Baptiste-Donatien de Vimeur de Rochambeauko kondearen espedizio militarra egitea ahalbidetu zuten funtsak eman zituen, George Washingtoni Yorktowngo guduan ingelesen aurka lagundu zioten 6.000 gizonekin. De Labordek ere urtero 24000 libera inguru ematen zituen pobreentzat, eta 1788an beste 400.000 libera eman zituen Parisen lau ospitale handi eraikitzeko.

Frantziako Iraultzan, ordura arte Mérévilleko bere gazteluan erretiratuta bizi izan zena, auzitegi iraultzaile batek salatu eta epaitu zuen, zalantzarik gabe bere aberastasunak eraginda. Frantziatik kanpo kapitalak esportatzeko operazio batean parte hartu izana salatu ondoren, non bere seme Frantziskok Orleanseko dukearen koadro-galeria erosi eta Ingalaterrara eraman baitzuen, Louis de Saint-Justek heriotza-zigorra ezarri zion 1794ko apirilaren 18an, eta egun berean gillotinatu zuten Parisko Concorde plazan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-François Laborde

**Jean-François Laborde** (Baiona, 1691ko ekainaren 6a - Nottonville, 1769ko urtarrilaren 1a), Mouillongo jauna eta La Brosseko baroia, lapurtar bankaria eta merkataria izan zen.

## Biografia 
Jean Antoine de Laborde, baionatar merkatari, eta Catherine Moracinen semea da. Voltairek dioenez, Languedocekoa omen zen, eta Bordeleko Merkataritza Kontseiluan hasi omen zuen bere karrera. John Lawen sistemaren porrotaz salbatu eta 1724an Elisabeth Françoise Le Vasseurrekin (1695-1779) ezkondu zen. Emaztea Laurent-René Ferrand zerga-biltzaile nagusiaren alaba nagusia eta Madame de Pompadourren lehengusua izan zen.

1717tik 1744ra, bankaria izan zen Parisen eta 1744tik 1758ra, zerga-biltzaile nagusia.

## Bibliografia 
* Cayrol et François, ''Voltaire. Lettres inédites recueillies par m. de Cayrol et annotées par Alphonse François, précédées d'une préface de Saint-Marc Girardin* (2. ed), Paris, Didier, 1857.
* René Pichard du Page, « Un financier dilettante au XVIIIe siècle, Jean Benjamin de La Borde (1734-1794) », dans *Revue de l'histoire de Versailles et de Seine-et-Oise*, 1926, p. 107-108.
* Roman, *Le Livre de raison du peintre Hyacinthe Rigaud'', Paris, 1919, p. 220.

## Kanpo estekak
Gutun aitortu

**Gutun aitortua** monarka autoritario batek emandako lege gorena da, bere buruaren eginkizunak mugatzen dituena, eta herritarren eskubideak zehazten. Konstituzioek ez bezala, ez du onartzen herri-subiranotasuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Yglesias Castro

**Rafael Anselmo José Yglesias Castro** (San José, 1861eko apirilaren 18a - *ibidem*, 1924ko apirilaren 10a) Costa Ricako predecessor izan zen 1894tik 1902ra.

Presidente aukeratu zuten 1894an, 36 urte zituela. Europara bisita ofizialak egiteko teasek Costa Rica modernizatzea erabaki zuten. Antzoki Nazionala eraiki zuen, koloia txanpon gisa sartu zuen, Atlantikoaren eta Ozeano Barearen arteko trenbidea osatu zuen eta Puerto Limón hiria eraiki zuen. 1898an bigarren agintaldi baterako hautatua izan zen.
Dorothy Cayley

**Dorothy Mary Cayle**  (Sri Lanka, 1874 &ndash; 1954ko abenduaren 5a) baratzezain eta mikologo britainiarra izan zen. 1927an aurkitu zuen «tulipanaren haustura» izeneko gaixotasuna birus baten ondorio zela.

## Lehen urteak 
thumb|275x275px|Birusak eragindako orbanak dituen tulipana
Sri Lankan jaio zen, eta han baitzen aita, Richard Cayley, sistema judizialeko buru. Cayley zazpi urte zituela iritsi zen Ingalaterrara. Stamford High Schoolera, Lincolnshirera, joan zen. Londresko Unibertsitateko ikaslea izan zen, baratzezaintza ikasi aurretik, Readingeko Unibertsitatean. 1908an lortu zuen titulua, eta klaseko lehena izan zen. Ohorezko domina jaso zuen.

## Ibilbidea 
Royal Hortculturales Society izenekoan azterketan ere lehen postua lortu zuen. Readingeko Unibertsitateko Botanika Departamentuko lorategietako superintendentarako kontratatu zuten. Lehen urteetan (1911-17), ilarren eta fruten gaixotasunetan lan egin zuen. 1919an Genetika Elkarteko kide fundatzailea izan zen, eta onddoaren genetikaren azterketa sartu zuen Erresuma Batuan.

Era berean, "Tulipanaren hausturaren" fenomenoa birus baten presentziaren ondorio zela aurkitu zuen. Tulipanen kolorearen aldaketa ezohikoa ez zetorren bat arrazoi genetikoekin. Cayleyk kausa aurkitu ez ezik, sendabidea ere aurkitu zuen. Bere aurkikuntzak 1928an argitaratu zituen.

John Innes Baratzezaintza Institutuko zuzendariordea izan zen.

Ikertzailea izateaz gain, talentu handiko artista zen. Marrazkia bere aurkikuntzak erregistratzeko bitarteko gisa erabiltzen zuen, baina baita artistikoki adierazteko ere. Bere lanak John Innes Institutuko artxiboetan daude.

1938an erretiratu zen. Mikologiako Elkarte Britainiarreko lehendakariordea izan zen 1939an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dianaren tenplua (Nîmes)

**Dianaren tenplua** Nîmesko I. mendeko eraikin erromatarra da, Oktavio Augustoren enperadoren garaian eraikia. *La Fontaine* iturburutik hurbil dago, eta haren inguruan *Augusteum* bat zegoen, enperadorearen eta haren familiaren gurtzari eskainitako santutegia, ninfeo batean oinarritua.

## Erabilera eta historia 
Bere oinplanoa, basilika baten antzekoa, tenplua izatearen teoriaren aurka doa, eta ez dago ebidentzia arkeologikorik edo literariorik Dianari eskainia ote den argitzeko. Aldiz, eraikina liburutegi bat izan zitekeen. Fatxada berreraiki egin zuten II. mendean, eta Erdi Aroan monasterio bat egon zen, biziraupena ziurtatuz. Haren hormetako batean, "Bizitzaren lorea"-ren diseinu berezi baten behe-erliebea dago.

1745ean induskatu zuten *La Fontaineko lorategia* sortzeko lanetan. Hubert Robertek eta XVIII mendeko beste pintore batzuek margotu zuten, eta monumentu historiko bihurtu zen 1840an. Orain *La Fontaine*ko lorategietatik sar daiteke.

## Egitura 
Sabaiaren eraketa ez da ohikoa, hainbat kanoi-ganga lodiz egindako zenbait areto baititu. Ganga horiek kontu handiz ebakitako harlanduak erabiltzen dituzte, goiko solairu bat eusten dutenak.

Hasieran, eraikinaren albo banatan eranskinak zeuden. Fatxada nagusia hiru arku handik zeharkatzen dute.

Hondarrak, batez ere, ganga-formako gela bat da, 14.5 x 9,5 m-koa, eta albo banatan bi eskailera falta diren eraikin atxikietarako. Iparraldeko paretak bost nitxo angeluzuzen ditu, eta horien gainean frontoi alterno triangeluarrak eta erdizirkularrak daude. Nitxo bakoitzaren artean ordena konposatuko zutabe bat zegoen. Beste hiru gelek teilatuak dituzte, kasetoi landuekin apainduak.

1745eko indusketetan, garai bateko *opus sectile* zorua aurkitu zuten, marmol-forma ederrak zituena, argamasaren laguntzaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timothée Parrique

**Timothée Parrique** (Versailles, 1989) frantziar ekonomialaria da, desazkundean aditua.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Timothée Parrique 1989an jaio zen. Bailly-n hazi zen, Versaillesetik gertu dagoen hiri txiki batean.

Ekonomia eta ingurumen-zientziak ikasi zituen Versaillesko Unibertsitatean, *St. Quentin-en-Yvelines*, eta ekonomia ekologikoa eta jasangarritasun-zientziak Uppsalako Unibertsitatean (Suedia).

Ekonomian doktoretza du  Centre d'Études et de Recherches sur le Développement (Cerdi) de l'Université Clermont Auvergneeta Stockholmeko (Suedia) Unibertsitateko Erresilientzia Zentroan .

## Karrera 
Erasmus ikasturtea Uppsalako Unibertsitatean (Suedia) egin zuenean, Timothée Parrique konturatu zen ekonomia ekologikoa ikasten ari zela, eta Ingurumenari eta Garapenari buruzko Ikasketa Zentrora joan zen. Zentro hori mundu bidezkoagoa eta iraunkorragoa lortzen laguntzea helburu zuten ikasleentzat sortu zuten suediarrek. Bartzelonako ekologia politikoari buruzko udako eskola baten 2014ko ikastaroetara ere joan zen, bere jarrera berrian sakontzeko.

2016 eta 2019 bitartean, doktoretza-tesi bat idatzi zuen Clermont Auvergne Unibertsitatean, Arnaud Diemer, Sylvie Ferrariren (Bordeleko Unibertsitatea) eta Sarcolah Cornellen (Lund Unibertsitatea) zuzendaritzapean.

2019an, argitaratzailea nagusia izan zen Europako Ingurumen Bulegoak argitaratutako *Decoupling debunapps-Evidence eta against green growth* ,  txostenaren lehen egilea izan zen.

2019ko abenduan doktoretza tesia defendatu ondoren, 871 orrialdeko tesia, *The Political Economy of Degrowth*, doktore tesia online argitaratu zen *theses.hal.science* atarian 2020ko martxoaren hasieran. Tesian Hazkunde ekonomikoaren ondorio sozial eta ekologikoak nabarmentzen ditu. Bere tesiaren azken zatian, gizartean gainbehera arintzeko, konpontzeko-edo hainbat irtenbide aztertzen ditu. Doktore tesi oso aipatua da eta dozenaka mila aldiz deskargatu da. Timothée Parrique Frantziako desazkundearen defendatzaile ezagunenetako bat bihurtu zen, desazkunde kontzeptu hori aipatzen den testuinguru oraingoz minoritarioetan.

## Argitalpenak 
* Timothée Parrique,  ''Ralentir ou périr. L'économie de la décroissance*, Editions du Seuil, septembre 2022, 320 p.
* Timothee Parrique.  *The political economy of degrowth*. Economics and Finance. Université Clermont Auvergne [2017-2020]; Stockholms universitet, 2019. English. NNT : 2019CLFAD003. tel-02499463. Doktoretza-tesia, 2019.
* Timothee Parrique.  *Decoupling debunked*, 2019.
* Timothee Parrique.  *Ralentir ou périr. L'économie de la décroissance'', 2022.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* {{en} https://timotheeparrique.com/(https://timotheeparrique.com/)
Lluís Raluy i Tomàs

**Lluís Raluy i Tomàs** (Sant Adrià de Besòs, 1942ko otsailaren 25a &ndash; Valentzia, 2021eko abenduaren 29a)  pailazo kataluniarra izan zen. Lluís Raluy Iglesias eta Marina Tomàs Jorbaren semea, zirku artisten familiakoa, idazlea, musikaria, artista eta matematikari autodidakta izan zen. 

## Biografia 
Lluísek 19 urte zituenean, zirkuak 2 urte eta erdiko birari ekin zion, eta Raluy familia urruneko herrialdeetara eraman zuen (Kenya, Uganda, Tanganyika, Madagaskar, Txina, Zeilan, Macau, Singapur, Kanbodia, Vietnam eta Indiako eta Asiako beste eskualde batzuk). Bira horretan, zirkua geldialdia egin zuen Reunion uharte txikian.

1984an, Carles Raluy anaiarekin batera, Ringland zirkuaz arduratu zen, familiako kide zela; beste anaia batzuek, Francisek eta Eduardek, berriz, Williams zirkoa sortu zuten, Mallorcan egoitza duena. 1984tik 1992ra, Ringlandak hainbat bira egin zituen Karibean eta Antilletako itsasoan, eta 1992an Kataluniara itzuli zen, Circ Raluy gisa, Vilanova i la Geltrún, Special Olimpicsen garaian.

2016. urtea Raluy Legacy zirkuko ikuskizuneko kidea zen. Raluy zirkua bereiziaren ondorioz sortu zen, 2016ko ekainean, bi zirku proiektutan. Raluy familiako hirugarren belaunaldikoa zen. Haren aita Raluy zirkuaren sortzailea izan zen, eta Lluís, anaia Karlosekin batera, zuzendarikidea izan zen.

Italian zehar egindako bira batean, Barbara Rastall (Liverpooleko ingelesa) ezagutu zuen The Beatleseko fan-klubeko idazkaria izan zena, eta berarekin Milanen jaio zen Louisa Raluy lehenengo alaba izan zuen.

Matematikarekiko zaletasunak materiari buruzko hiru liburu idaztera eraman zuen. Zirku-aktorearen eta matematika-liburuen idazlearen konbinazio ezohikoa irrati eta telebistako elkarrizketetan islatu da. Matematika-liburuez gain, Lluís Raluyk ispiluei buruzko liburu bat eta zirkuaren munduari buruzko beste bat ere idatzi zituen.

## Obra 
* Visión matemática del espacio (gaztelaniaz).  Amposta: Gráficas Letti, 1985. 
* Ingeniosa teoría del espacio y el tiempo (gaztelaniaz).  Madril: La Casa de la Ecología, 1998. . 
* Ámbito de los números primos, su estructura y distribución, conjetura de Goldbach (gaztelaniaz).  Bartzelona: Raluy Tomás, Luis, 2003. . 
* El secret dels miratges (katalanez).  Girona: Cinctorres Club, 2009. . 
* El circo de los saltimbanquis (gaztelaniaz).  Bartzelona: Ixorai Llibres, 2013. . 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Lluís Raluy eta Tomàs saila, Raluy Legacy zirkuaren webgunean
Kate Lester

**Kate Lester** (Ingalaterra, 1857ko ekainaren 12a – Hollywood, Kalifornia, 1924ko urriaren 12a) Britainia Handiko antzerki- eta zinema-aktorea izan zen,  zinema mutuaren urteetan jardun zuen. 

## Biografia 
Ingalaterrako Shouldham Thorpen jaioa, benetako izena **Sarah Cody** zuen. Bere familia oso ezaguna zen duela bostehun urte inguru, eta bere arbasoetako bat, Sir William Butts, Ingalaterrako Enrike VIII.aren medikua izan zen. Lester New Yorken hezi zen, eskola esklusiboenetan heziz. Eskola amaitu ondoren, arte dramatikoa ikasi zuen, eta Dion Boucicault irakasle ezagunaren zuzendaritzapean ikasi zuen.

Lester antzerkiaren edertasuna izan zen XIX. mendearen amaieran. *Dama handi* batek bezala egin zuen antzerkiko debuta *New Yorken, Lady Silverdaleren papera eginez Partnersen,* estreinaldiaren aurretik gaixotu zen aktore baten ordez. Bere antzerki-ibilbidean zehar, Lesterrek aukera izan zuen antzezle hauekin aritzeko: Richard Mansfield, John Drew, Jr. eta antzeko ., William Henry Crane, Mrs. Fiske, Robert B. Mantell, Henrietta Crosman, Julia Marlowe, Margaret Anglin eta James J Corbett.

Zinema mutuan egindako lehen emanaldiak 1916koak dira. Pantailan maiz interpretatu zituen amaren paperak, eta rol emozionalengatik nabarmendu zen. Gainera, goiz hasitakoan, *dama handiko* pertsonaiak garatzen hasi zen. Lesterren azken filmak 1925ean estreinatu ziren.

Kate Lester 1924an hil zen, 67 urte zituela, Hollywooden (Kalifornia), Universal Pictures-en bere kamerinoan leherketa bat izan ondoren. Seguruenik, berogailu batek izandako gas-ihesak leherketa bat eragin zuen gelako jantzigelan, aktorea hura pizten saiatu zenean. Hollywood ospitalera eraman zuten, eta bertan hil zen, ilean, aurpegian, eskuetan eta enborrean jasandako erredurak zirela eta.

## Filmografia hautatua 
* *A Coney Island Princess* (1916)
* *The Fortunes of Fifi* (1917)
* *To-Day* (1917)
* *Betsy Ross* (1917)
* *Mujercitas* (1918)
* *The Paliser Case* (1920)
* *Earthbound* (1920)
* *Simple Souls* (1920)
* ''Rose o' the Sea* (1922)
* *Quincy Adams Sawyer* (1922)
* *Nuestra Señora de París* (1923)
* *Black Oxen* (1923)
* *Beau Brummel* (1924)
* *Wife of the Centaur'' (1924)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gré de Jongh

**Gré de Jongh** (Herbehereak, 1924ko azaroaren 2a &ndash; 2002ko otsailaren 6a)  atleta izan zen, 4 x 100 m-ko proban espezializatua. Europako txapeldunorde izatea lortu zuen 1950ean.

## Kirol ibilbidea 
1950eko Europako Atletismo Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen 4 x 100 metroko erreleboetan, eta 47,4 segundotan iritsi zen helmugara, Erresuma Batuaren atzetik (urrea ere 47,4 segundorekin) eta Sobietar Batasunaren aurretik. Taldekideak hauek izan ziren: Xenia Stad-de Jong, Bertha Brouwer eta Fanny Blankers-Koen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eustakio Azkarate-Askasua

**Eustakio Bixente Azkarate-Askasua Gantxegi** (Bergara, Gipuzkoa, 1887ko irailaren 19a - Bergara, Gipuzkoa, 1965eko otsailaren 5a), apaiza, organo-jolea eta konpositorea izan zen .

## Biografia 
Feliz Azkarate Askasua Ugalderen eta Francisca Gantxegi Legarraren semea, Bergarako San Pedro elizan bataiatu zuten.  Amaren aldetik Jose Migel Sustaeta Elustiza (Aita Sustaeta) senidea zuen.

1911ko abenduaren 23an apaiz egin zen Gasteizen.  Bergarako Santa Marina elizan lanean hasi bazen ere, herri berbereko San Pedro elizan egin zuen lan gero .

Koru-kanta erlijioso eta lan profano garrantzitsuak sortu zituen eta fama lortu zuen Bergarako San Pedro elizako Stoltz organoaren interprete bezala .

Mariaren Alaben korua sortu zuen eta koruaren obra musikal gehienak sortu zituen.

## Lanak 
thumb|Eustakio Azkarate-Askasuak, Boni Laskurainekin elkarlanean, armonizatutako txisturako pieza.
Bi meza konposatu zituen, *Te Deum*, Birginari eta santuei abestiak, etab. Euskal kantutegia ere landu zuen hurrengo kantekin:  *"Basa txoritxu", "Orra or goiko", "Ileta-doinua" (txisturako martxa)**, etb.* 

## Kuriositateak 
Bere herritik, Bergaratik, sekula ez irten izanaz aldarri egiten zuen. 

1987an, bere jaiotzaren mendeurrena zela eta, Bergarako Udalak domina sortu zuen bere irudiarekin alde batean eta "Libérame" piezaren partitura zati batekin bestetik, baita bere irudia zuen zigilua ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raluy zirkua

**Raluy zirkua** Katalunian sortutako konpainia bat da. Ezaugarri bereziak ditu, bai zirkuko ingurune historikoa birsortzen duelako, bai familia osaera duelako.

## Jatorria eta helburuak 
Lluís Raluy Iglesias zirku artista, Carcasonan (Languedoc) kasualitatez jaioa 1911ko otsailaren 11n baina Sant Adrià del Besòsen (Barcelonès) bizi izan zena, bere emaztea Marina Tomàs Jorba Igualadakoa (Anoia) eta bere lau semeak: Lluís,  Carlos, Eduard eta Francesc  dagozkien familiekin sortu zuten, 70eko hamarkadan, *Circ-Museu Raluy* deitu zutena. 

Konpainiaren proiektua karroza zaharrak biltzeko eta zaharberritzeko duen grina aprobetxatzea da, bizitza nomadan, familia lanean eta publikoarekiko hurbiltasunean oinarritutako ikuskizunaren mamia tradizionala berreskuratzeko.

Gaur egun, familiako lau belaunaldi ari dira lanean ikuskizunean.

Raluy zirkuaren ekoizpenak ibiltariak dira eta lau kontinente bisitatu dituzte.

## Proiektu berriak 
2016ko maiatzean, Terrassako emanaldiaren ostean, **Circ Raluyk** bi zirku proiektu berri sortu zituen: Circ Raluy Legacy eta Circ Històric Raluy, bakoitza Lluís eta Carlos Raluy anaiek zuzenduta, hurrenez hurren, bien alabekin eta senideekin batera, eta horrela, Lluís Raluy Iglesiasek garai hartan hasitako proiektua zabalduz.

## Erreferentziak 
## Irudi galeria 

Fitxategi:Circ_Raluy_(2008).jpeg|link=Fitxer:Circ_Raluy_(2008).jpeg|alt=El Circ Raluy (2008), acampat a Can Palet de Vista Alegre (Terrassa).|Raluy zirkua (2008),Can Palet de Vista Alegren (Terrassa) kanpatua.
Fitxategi:Circ_Raluy_-_tent.JPG|link=Fitxer:Circ_Raluy_-_tent.JPG|alt=Carpa del Circ Raluy|Raluy zirkuko karpa
Fitxategi:Circ_Raluy_-_organ.JPG|link=Fitxer:Circ_Raluy_-_organ.JPG|alt=Orgue del Circ Raluy|Raluy zirkuko organoa
Fitxategi:Circ_Raluy_a_Cerdanyola_del_Vallès.JPG|link=Fitxer:Circ_Raluy_a_Cerdanyola_del_Vallès.JPG|alt=Circ Raluy a Cerdanyola del Vallès|Raluy zirkua Cerdanyola del Vallès-en
Fitxategi:165_Circ_Raluy,_moll_de_Bosch_i_Alsina,_Port_Vell_(Barcelona).jpg|link=Fitxer:165_Circ_Raluy,_moll_de_Bosch_i_Alsina,_Port_Vell_(Barcelona).jpg|alt=Vagó taquilla del Circ Raluy|Raluy zirkuko leihatila bagoia
Fitxategi:166_Circ_Raluy,_moll_de_Bosch_i_Alsina,_Port_Vell_(Barcelona).jpg|link=Fitxer:166_Circ_Raluy,_moll_de_Bosch_i_Alsina,_Port_Vell_(Barcelona).jpg|alt=Entrada del circ|Zirkurako sarrera
Fitxategi:Circ-raluy-legacy-_20191102-223520_04.jpg|link=Fitxer:Circ-raluy-legacy-_20191102-223520_04.jpg|alt=Un dels espectacles|Ikuskizunetako bat
Fitxategi:008_Circ_Raluy,_moll_de_la_Fusta_(Barcelona).jpg|link=Fitxer:008_Circ_Raluy,_moll_de_la_Fusta_(Barcelona).jpg|alt=El circ al capvespre, a Barcelona|Zirkua Ilunabarrean, Bartzelonan

## Kanpo estekak 
* Circ Històric Raluy webgunea
* Circ Raluy Legacy webgunea
Inocybe phaeoleuca

'''*Inocybe phaeoleuca*     '* *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Inocybe splendens var. phaeoleuca*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 50 cm arteko diametrokoa, lehenbizi koniko-kanpai itxurakoa, gero lau-ganbila, ondoren zabaldua titi nabarmen puntazorrotz samar batekin, hasieran ertza inkurbatua, zorrotza, osoa, zahartzean pitzatua. Kapelaren azala fibrilosoa, errezel orokorraren gris-zurixka koloreko hondakinekin, hasietan marroi ilun kolorekoa, marroi-hur kolorekoa, ertzerantz argiagoa, garatzean gainazala pitzatu egiten da eta hondo zurbilagoa ikusten da.

**Orriak:** Ez oso estu, sabeldunak, adnatuak, zurixkak, gero gris-marroi kolorekoak, ertza koska irregularrekin, zurixka.

**Hanka:** 50 mm arteko garaierakoa eta 6 mm arteko diametrokoa, luzanga, zilindrikoa, oinarria pixka bat loditua, fibrilosoa, pruina fin batekin goialdean, hasieran zurixka, gero okre antzeko kolorez zikindua.

**Haragia:** Ez oso lodia, zurixka, usain espermatikoa du eta zaporea ez oso nabarmena.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe splendes var. Phaeoleuca'' oso antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, oso arraroa koniferoen azpian, lurzoru karedunetan. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Mexiko, Argentina, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernest Courtot de Cissey

**Ernest Courtot de Cissey** (Paris, 1810eko irailaren 12a - *ibidem*, 1882ko ekainaren 15a) frantziar militar eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1874tik 1875era.

1832an armadan sartu eta 1839an kapitain izatera igo zen. Aljerian borrokatu zuen eta gero koronel mailarekin Krimeako Gerran. Inkermango guduaren ondoren, brigadako jeneral bihurtu zen. 1870eko Frantzia-Prusia Gerran dibisio bat agindu zuen. Frantziako armadak Metzen amore eman zuenean preso hartu zuten eta gerraren amaieran askatu zuten. Versaillesko gobernuak, beste jeneral batzuekin batera, Parisko Komunako errepresioa eskatu zion.

1871n diputatu aukeratu zuten eta hainbat aldiz Gerrako ministro izan zen. 1874tik 1875era lehen ministro izan zen eta 1875ean biziarteko senatari izendatu zuten.
Zangozako herri matxinada (1513)

**Zangozako herri matxinada** Gaztelako okupazioaren aurka sortu zen 1513an. Hasieran arrakasta izan bazuen, gaztelarrek laster berreskuratu zuten herriaren kontrola.

## Gertakariak 
Gaztelak Nafarroa inbaditu zuenetik, Zangoza hiriak okupazio larri eta deserosoa jasan behar izan zuen, goarnizioak ezarri baitziren gazteluan, Errege Jauregian eta eliza eta etxe nagusi batzuetan. Goarnizioak biztanleria zibilaren aurkako abusuak eta erasoak ugariak izan ziren, baita gazteen mobilizazioak eta bahiketa ere, hainbat lekutan zerbitzatzeko.

1513ko ekainaren 1an, Zangozan herri matxinada piztu zen Gaztelako inbasoreen aurka, soldadu batzuek herritar bat jipoitu ostean. Soldaduen eta Zangozako herritarren arteko harremana oso txarra zen, gaztelarrek gazte zangotzarrak beren zerbitzura jartzeko bahitzen baitzituzten. Jipoiak tarteko, zangozarrak, suminduta, kalera atera ziren soldaduei aurre egitera. Gaztelar okupatzaileek alde egin behar izan zuten. Istiluetan bi zangozar eta bi soldadu hil ziren. Aste batzuen buruan tropa gaztelarrak indarrez sartu ziren berriro.

Mendekuak aste batzuk beharko zituen iristeko. 1513ko ekainaren 24an, Comaresko markesaren tropak gauez iritsi ziren hirira eta bertako kaleak okupatu zituzten. Ondoren, soldaduek etxeetako ateak bortxatu eta matxinadako buruak atxilotu zituzten, gazteluko ziegetan giltzapetzeko. Beste hogei bat bizilagun erbesteratuak izan ziren. Ondorengo zangotzarrek ihes egin zuten herritik ikerketak hasi aurretik: Martín Gónzalez, Juan de Anués, Martín de Mendívil, Juan de Ardanaz, Juan de Sarasa, Martín Echalarte eta Juan de Olloki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe phaeodisca

***Inocybe phaeodisca*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hasietan koniko-ganbila eta bukaeran lau-ganbila titi pixka batekin, soberako ertza, kotoizkoa eta irregularra, Kapelaren gainazala furfurazeoa, erdigunea garatxoduna, kolore gorrixkakoa, diskoan ilunagoa eta ertza argiagoa.

**Orriak:** Sabeldunak, marjinatutik apur bat adnatuetara, okre kolorekoak.

**Hanka:** Nahiko luzea, zilindrikoa, gainazal fibrilosoa, kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Kapelan zurixka, usain ahulekoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako interesik gabea. *Inocybe* generoko espezieak ez dira kontsumitu ehar, gehienak toxikoak baitira.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe* genero konplexua kontuan hartuta, koloreek eta kapelaren dekorazioak erraz identifika daitekeen espezie bat egiten dutela esan daiteke, baldin eta ale gaztea aurkitzen badugu, lehortu edo gehiegi hezetzen direnean, dekorazioa desagertu egiten zaie eta kolore monotonoko beste *Inocybe* batzuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hrytsko Hryhorenko

**Oleksandra Jevhenivna Sudovstxykova-Kosatx** ezagunagoa  **Hrytsko Hryhorenko** izenaz (1867 &#x2013; 1924) kazetari eta idazle ukrainarra izan zen.

## Biografia 
Yevhen Sudovshchykov irakasle errusiarraren eta Hanna Khoynatskaren alaba zen, Errusiako iparraldean jaioa, non gurasoak Ukrainaren aldeko jardueren ondorioz erbesteratu baitziren. 1868an aita hil ondoren, Kievera itzuli zen amarekin, eta han ikasi zuen. Han, Pleyada (Pleaides) literatura-talde batekin elkartu zen, Ukrainako literatura eta Ukrainara itzulitako atzerriko autoreak aztertzen zituena.

Ukrainar, errusiar eta frantsesez idatzi zuen poesia. Ukrainar idazleen eta idazle frantses, suediar eta ingelesen itzulpenak ere egin zituen ukrainerara. 1893an, Mykhaylo Kosachekin ezkondu zen. Senarrak Estoniara joan behar izan zuen, bere jarduera politikoengatik ikasten jarraitzeko. Hori dela eta, Oleksandra eta haren ama Tartura joan ziren laguntzera. Han prosa idazten hasi zen eta 1898an argitaratu zuen *Nashi lyudy na seli* (Gure nekazarien bizitzak) lehen bilduma.

1901ean, Kharkivera itzuli ziren; han, senarra irakasle izan zen Kharkiv Unibertsitatean. Bi urte geroago hiltzean  Kievera itzuli zen alabarekin. Legeetan graduatu zen eta epaimahai batean lan egin zuen. Emakumeen eskubideen aldeko mugimenduan ere parte hartu zuen.

Hrytsko Hryhorenkoren lan batzuk ingelesera itzuli ziren, besteak beste, *From Heart to Heart* (1998) eta *Warm the Children, O Sun* (1998) bildumak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Annelise Hovmand

**Annelise Mathilde Hovmand** (1924ko irailaren 17a – 2016ko abenduaren 28a) danimarkar zinema-zuzendaria, gidoilaria eta zinema-ekoizlea izan zen.

## Ibilbidea 
Hamabi film zuzendu zituen 1955 eta 1991 artean. 1957ko *Ingen tid til kιrtegn* filmak Bodil saria jaso zuen Danimarkako film onenarentzat, eta 1957ko Berlinalen, Berlingo Zinemaldian erakusteko aukeratu zuten.

## Heriotza 
Hovmand 2016ko abenduaren 28an hil zen, 92 urterekin.

## Filmografia 
* *Hvorfor stjæler barnet?* (1955)
* *Ingen tid til kærtegn* (1957)
* *Krudt og klunker* (1958)
* *Frihedens pris* (1960)
* *Gøngehøvdingen* (1961)
* *Sekstet* (1963)
* *Norden i flammer* (1965)
* *Grænseland* (1965) (TV)
* *Nu stiger den* (1966)
* *De forsvundne breve* (1967)
* *Et døgn med Ilse* (1971)
* *Høfeber* (1991)

## Sariak eta goraipamenak 
; Berlingo Nazioarteko Zinemaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaume Vilamajó

**Jaume Vilamajó Ipiens** (Tàrrega, 1959ko azaroaren 27a) kataluniar txirrindulari ohia da, profesionala 1981etik 1990era. Garaipenik aipagarriena 1987ko Espainiako Vueltako etapa bat izan zen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1978**
* 20px Espainiako Jazarpen Txapelketa
**1979**
* 20px Espainiako Jazarpen Txapelketa
**1980**
* Lleidako Itzulia

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Jaume Vilamajó - *Sitiodeciclismo.net*
Elena Cernei

**Elena Cernei** (1924ko martxoaren 1a – 2000ko azaroaren 27a) Errumaniako mezzosopranoa izan zen, nazioarteko emanaldi nabarmena egin zuena eta Errumaniako *Artistă Emerită* izendatu zuten kantuko maistra.

## Biografia 
Bairamean jaio zen, Cetatea Albíotik hurbil (gaur egun Ukraina), eta Bukaresten ikasi zuen Constantin Stroescurekin 1951tik 1955era. Urte haietan George Enescu Philharmonic Orchestra eta Opera Errumaniarrean bakarlari gisa kantatu zuen, 1968 eta 1977 artean.
La Scalan, Metropolitan Operan, Parisko Opéran, Bolshoin, Liceuko Antzoki Handian, Bruselako Monnaieko Antzokian eta Mexikoko Arte Ederren Jauregian kantatu zuen.

Metropolitan Operan 1965ean egin zuen debuta: Dalila gisa *Samson* eta Dalilan, 1968 arte konpainiarekin aritu zen eta Amneris abestu zuen *Aidan*, Maddalena *Rigoletton*, Princess di Bouillon *Adriana* Lecouvreurren eta *Carmenen*. Beste paper batzuk hauek izan ziren: Azucena *Il trovatore-n*, Clytemnestra Iphigénie-n Aulide-n, Arsace Semiramide-n, Ulrica *Un ballo in maschera-n*, Eboli Don Carlos-en, Laura eta La Cieca *Gioconda-n*, Cherubino *Le nozze di Figaroren ezkontzak,*  eta  Orfeo *Orfeo ed Euredicen.*

Erroman ezarri zen bere senarrarekin, Stephan Poen musikologoarekin, ahotsa irakatsi eta ''L'enigma della voce umana* (1987) eta *Et fiat lux* (1999) bezalako tratatuak argitaratu zituen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Matvei, Valeria, Elena Cernei 1924-2000, Calendar Nabaliagarria 2004: Martie, *2004*, 83. or.
* Constantinescu, Grigore,  ( hori  dago; ikus ,   )., *Adevarul'', 2005.
* La Monnaie (Théâtre Royal de la Monnaie) Digital archives   artxibatua. Accessed, 2009ko irailaren 30a.
* Metropolitan Opera, Performance record: Cernei, Elena (Mezzo Soprano)

## Kanpo estekak 
* Elena Cernei.'
* Verdiren Don Carlo operako errezelaren kanta
* Voi lo sapete Cavalleria Rusticana
* Samson eta Dalila
Vera Molnár

**Vera Molnarrena** (Budapest, Hungariako Erresuma, 1924ko urtarrilaren 5a - Paris, 2023ko abenduaren 7a) jatorri hungariarreko artista frantziarra izan zen. Arte konputazionalaren eta arte sortzailearen aitzindaritzat hartzen da, eta bere praktika artistikoan ordenagailuak erabili zituen lehen emakumeetako bat da. 2007an, Frantziako Arteen eta Letren Ordena aitortu zioten.

## Ibilbidea 
1924an jaio zen Hungarian. Bere arte-prestakuntza eskola tradizionalari jarraituz hasi zen. Artearen eta estetikaren historiako diplomatura ikasi zuen Budapesteko Arte Ederren Eskolan. 

1946an sortu zituen lehen irudi ez-figuratiboak. Pintura abstraktuak ziren, geometrikoak, sistematikoki zehaztuak. 1947an, artistentzako beka bat jaso zuen Erroman VillaGiulian ikasteko, eta handik gutxira Frantziara joan zen bizitzera. 1959an hasi zen konbinazio-irudiak egiten.

1960ko hamarkadan, artisten zenbait ikerketa-talde sortu zituen. Lehena, 1960an, ''Groupe de Recherche d'Art Visuel i*zan zen, arte mekaniko eta zinetikoaren ikuspegi kolaboratiboak ikertzen dituena. Bigarrena *Art et Informatique* izan zen, artearen eta informatikaren ikuspegitik. Molnarrozek Fortran eta Basic-en lehen programazio-lengoaiak ikasi zituen, eta konputagailu baterako sarbidea lortu zuen Parisko ikerketa-laborategi batean, non plotter batean ordenagailu bidezko marrazki grafikoak egiten hasi baitzen. 1968an ordenagailuekin hasi zen lanean, eta horiekin forma geometriko sinpleetan eta gai geometrikoetan oinarritutako pintura algoritmikoak sortzen hasi zen. Arte konputazionalaren aitzindarietako bat da.

## Legatua 
Molnarrozek "*On Line: Drawing Through the Twentieth Century*" 2010eko erakusketan parte hartu zuen New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan. Erakusketak lerroen marrazkiaren historia erakusten zuen.

2015ean, atzera begirako erakusketa bat egin zuen: "*Con respecto al infinito | Dibujos 1950-1987*", Senior & Shopmaker galerian, New Yorken.

## Sariak 
* 2005ean Arte Digitalen DAM Saria jaso zuen bere karrera artistikoagatik.

* Erakusketa (Un) Ordnung. (Dés) Ordrek *Haus Konstruktiv* Museoan erakutsi zituen bere lehen marrazkiak, inoiz erakutsi gabeak, 1960ko hamarkadaren amaieratik *Haus Konstruktiv'' Museoan instalatu zen arte.

.

* Frantziako Arteen eta Letren Ordenaren saria jaso zuen 2007an, eta AWARE merezimenduaren saria jaso zuen 2018an.

* 59. Veneziako biurtekoa, 2022an parte hartu zuten 213 artistetako bat izan zen.. Veneziako Biurtekoaren gaia "Gizonak unibertsoaren erdigune izatearen ideiari aurre egin" izan zen.

## Bildumak 
* Frac Lorraine, Frantzia
* Houstongo Arte Ederren Museoa
* Arte Modernoaren Museoa, New York
* Ritter Museoa, Waldenbuch, Alemania
* Liburutegia eta Morgan Museoa
* Arte Galeria Nazionala, Washington D. K
* Tate Museoa, Londres
* Victoria and Albert Museoa, Londres

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Judith de Castro

**Sarah Judith de Castro** (1752 – Stoke Newington, 1824ko maiatzaren 23a) ingeles margolaria izan zen.

## Bizitza 
David de Castroren alaba bakarra, 1752an jaio zen. 1761ean aita hil zitzaion, eta 1766an, hamalau urte zituela, bere osaba Daniel de Castrorekin ezkondu zen. Baliteke haien ezkontzak de Castro familiaren barruan dirua gordetzeko asmoa izatea.

Loreak irudikatzen zituzten margolanak erakutsi zituen Royal Academy of Artsen 1777an eta 1778an. Margolanen bat gaur arte iraun badu, identifikatu gabe dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deseos uhartea

thumb|250px|Uhartea Cabra Corral urtegian dago.

**Deseos uhartea** () Argentinako ipar-mendebaldeko Salta probintzian dagoen Cabra Corral urtegiko uharte artifiziala da. Jenderik gabeko uharte bat da, non txangoak egiten diren. Leku turistikoa da.

## Kokapena 
Hurbilen dagoen puntua kostaldetik 60 metrora dago, eta Mahr lurmuturreko portutik eta dikea zeharkatzen duen zubi bakarretik ikus daiteke, punturik estuenean. Bertara iristeko modu bakarra bide nautikoa da.

## Ekologia 
Bertan, flora autoktonoko hainbat espezie ikus daitezke, eta tamaina txikiko hegaztiak, intsektuak eta ugaztunak. Gizakiaren presentzia handiegi da beste motatako espezieak izateko.

## Turismoa 
Harrizko eskailera bat du, uharteko kai bakarretik hasi eta gailurrean amaitzen dena. 30 metrotan dagoen begiratoki bat ere badu; bertatik urtegia eta haren inguruko muinoak ikus daitezke. Taberna, dantzalekua, hondartza bat eta beste azpiegiturak eskaintzen ditu. Turismorako publizitateak horrela azaltzen du uhartearen izena:  "Desioen uhartea" da, bisitatzen duten pertsona guztiek hiru desio eska ditzaketelako. Lehenengo desioa lehorreratzeko unean da, eta eskuineko oinarekin egin behar da; bigarren desioa bidearen erdian eskatu behar da, hodeien begiratokian, eta hirugarren desioa begiratokia dagoen uhartearen gailurrean eskatu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideoa Youtuben.
2014ko maiatzeko Odesako liskarrak

[thumb|250px|[Odesako Sindikatuen Etxea]]

**2014ko maiatzeko Odesako liskarrak** edo **Odesako sarraskia** Odesako kale eta plazetan ukrainar nazionalisten eta errusiazaleen artean izandako manifestazioak, istiluak, liskarrak eta sarraskia izan ziren. Hilaren 2an, 46 herritar ukrainar errusiazale hil zituzten, 214 zauritu eta 172 atxilotu.

## Gertakariak 
2014ko maiatzaren 2an, Ukrainako neonaziek 48 lagun hil zituzten Odesako Sindikatuen Etxean. Euromaidan protesten ostean eskualde errusiazaleetan autonomia-erreferendumak eskatzeko mobilizazioak hasiak zituzten. Odesa hirian bi manifestazio egin ziren egun berean: batetik, tartean neonaziak zituzten ukrainar nazionalistena; eta, bestetik, errusiazaleena. Biek topo egitean istiluak hasi ziren. Errusiazaleak Sindikatuen Etxean babestu ziren, eta neonaziek su eman zioten eraikinari. Zaurituak ere dozenaka izan ziren.

Ukrainako agintariek eta justizia administrazioak soilik errusiazaleak jazarri, ikertu eta atxilotu zituzten. Agintari eta administrazio horiek 46 errusiazaleen hiltzaileak nor izan ziren ikertzeko eta haiek atxilotu eta epaitzeko ahaleginik ez dutela egin salatu du Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideetarako Bulegoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicanor Mutiloa e Irurita

**Nicanor Javier Mutiloa e Irurita** (Iruñea, 1874ko urtarrilaren 10a – 1946ko azaroaren 19a) nafar elizgizon erredentziotarra izan zen, Tarazonako apezpikua.

## Bizitza 
Iruñean jaio zen 1874ko urtarrilaren 10ean). Hiri berean hasi zen apaizgaitegian ikasten, eta 1897an Erredentore Guztiz Santuaren Kongregazioan sartu zen Valladoliden. 1898ko azaroaren 13an botoak eman zituen eta gero Estorgara joan zen ikasketak jarraitzera. Han apaiztu zen 1901eko maiatzaren 23an. Teologiako irakaslea eta nobizioen maisua zen, eta bederatzi urtez kongregazioko probintziala izan zen.

1927ko azaroaren 17an Pio XI.a aita santuak Barbastroko administratzaile apostoliko eta Hieropolisko apezpiku titular izendatu zuen. 1928ko urtarrilaren 29an apezpiku ordenatu zuten.

1935eko maiatzaren 1ean Tarazonako apezpiku bihurtu zen. 1946an hil zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak