open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blancanieves (filma)

***Blancanieves*** () 2012an Pablo Berger bilbotar zinema zuzendariaren film mutua da. Grimm anaien izen bereko ipuinean oinarrituta dago. Hamar Goya Sari lortu zituen, tartean film onenarena.

## Argumentua 
Carmen (Macarena García) Encarna (Maribel Verdú) bere amaordeak atsekabeturiko neska gazte ederra da. Iraganetik ihes egiteko, Carmen bidai bat hasiko da bere lagun berriekin batera: ipotx-toreatzaile talde batekin.

## Aktoreak 
* Maribel Verdú...*Encarna / Amaordea*
* Macarena García...*Carmen / Edurnezuri*
* Daniel Giménez Cacho...*Antonio Villalta / Aita*
* Ángela Molina...*Doña Concha / Amona*
* Sofía Oria...*Carmencita / Edurnezuri*
* Pere Ponce...*Genaro / Gidaria*
* Josep Maria Pou...*Don Carlos / Ahalduna*
* Inma Cuesta...*Carmen de Triana / Ama*
* Ramón Barea...*Don Martín*
* Sergio Dorado...*Rafita*
* Emilio Gavira...*Jesusín*
* Oriol Vila...*Gazte harroputza*
* Asier Salinas...*Ipotx marmartia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
HitchBOT

thumb|300px
**HitchBOT** McMaster Unibertsitateko David Harris Smithek eta Ryerson Unibertsitateko Frauke Zellerrek asmatu eta eraikitako robota da, autostopa egiteko diseinatua. Bi hanka eta bi beso zurrun ditu baina hala ere ez da ibiltzen, argazki kamara eta begiak eta ahoa irudikatzen dituen pantaila bat ere baditu. Elkarrizketa sinpleak ere egiten ditu. Robota eraikitzeko, elektrogailuetatik berziklitatutako piezak erabili zituzten asmatzaileek.

2014 urtean Kanada zeharkatu zuen autostopa eginez, inoren laguntzarik gabe, asmatzaileek esperimentu sozialtzat jo zuten ekimen batean. 2015 urtean, Alemanian zehar ibili zen autostopez; urte berean Estatu Batuak autostopez zeharkatzen hasi eta egun gutxitara, pertsona batek hartu eta birrindu egin zuen.

## Kanpo estekak 
* hitchBOT, robotaren webgunea.
Raúl Iturralde

**Raúl Iturralde Narbaitz** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1980ko abenduaren 8a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubi Zaharra (Azpeitia)

**Zubi Zaharra** Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen harrizko zubi bat da. Urola ibaia zeharkatzen du eta Azpeitiko Alde Zaharra eta Enparan jauregiaren artean kokatua dago.

1964ean Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua izan zen.

## Kanpo estekak
Leukozidina

**Leukozidinak** bakterio batzuek ekoizten dituzten toxinak dira, leukozitoak suntsitzen dituztenak. Leukozidinek mikrobioaren birulentzia areagotzen dute, ostalariaren immunitate-sistemaren defentsa batzuk deusestatzen dituztelako.

Staphylococcus aureus eta Streptococcus pyogenes bakterioek leukozidinak ekoizten dituzte. Leukozidina horiek bakterioen aurkako fagozitoak hiltzen dituzte. Hildako fagozito horiek zornea osatzen dute, beste zelula batzuekin batera. Horregatik, leukozidinak ekoizten dituzten organismoei piogeniko deritze (hots, zorne-sortzaileak) .

Egitura kimikoari dagokionez, leukozidinak proteinak dira.

Van de Velde Staphylococcus aureusek leukozitoak hiltzeko gaitasuna zuela deskribatu zuen estreinakoz 1894an. Bakterio horren leukozidinari Panton-Valentine leukozidina deritzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alometria

**Alometria** animalia, organismo eta beste egitura naturalen hazkunde eta garapen-prozesuak aztertzen dituen jakintza-arloa da, organismo eta egitura baten hazkundea haren organo edo atal baten hazkundearekin alderatu eta beraien arteko erlazioak aztertzen dituena. Alometria positiboa gertatzen dela esaten da, atalaren garapena egitura osoarena baino azkarragoa gertatzen denean; negatiboa, motelagoa denean; eta isometriazkoa, berdinak direnean.

## Kanpo estekak
El día que nací yo

***El día que nací yo*** (eusk. *Jaio nintzen eguna*) 1991. urtean eginiko espainiar film musikala da.

## Sinopsia 
Miguel Asenjo Bernal (Arturo Fernández) irakaslea eta aita Pelayo (Joaquim de Almeida) Juana Medina (Isabel Pantoja) ijito gazteaz maitemintzen dira.

## Pertsonaiak 

* Isabel Pantoja: Juana Medina
* Arturo Fernández: Miguel Asenjo Bernal
* Joaquim de Almeida: Pelayo Menéndez
* Miguel Rellán: Pepe Medina
* Germán Cobos
* Amparo Rivelles: María Teresa Murillo
* Antonio Gutti: Laguna mahaian
* Julia Oliva: Curra
* Juan Antonio Jiménez: Pepe 'Dergao'
* Mari Carmen Alvarado: Delfina
* José Manuel Padilla: Komisarioa
* Adela Abad: Irrati-esataria
* José Luis Lara: Harakina
* Martín Vega: Domingo Posadas
* Eulogio Serrano: Blas Mesones
* Juan Furest: Benito Martín
* Miguel Ángel Gallardo: Polizia 1
* Pepe Alcázar: Polizia 2
* Emilio Rivas : Guardia zibil
* Ernesto Martín: Guardia zibil
* Isidro López: Paco 'El Gordo'
* Manuel Palacín: Gitarra-jole
* Francisco Cruz: Gitarra-jole
* Ana Romero: Dantzari
* Belén Fernández: Dantzari
* María Soledad García: Dantzari
* María del Mar Cruz: Dantzari
* Paz Díaz: Dantzari
* Raquel Giner: Dantzari
* Gala Évora: Neskato

## Kanpo estekak
Más allá del jardín

***Más allá del jardín*** (eusk. *Lorategiaz haratago*) 1996. urtean eginiko espainiar film dramatikoa da. Antonio Galaren eleberri batean oinarrituta dago. Bi Goya Sari lortu zituen.

## Sinopsia 
Palmira sevillatar aristokratak helduaroa ailegatzean krisi bat izaten du.

## Pertsonaiak 

* Concha Velasco (Palmira Gadea)
* Fernando Guillén (Willy)
* Mari Carrillo (Ama)
* Íngrid Rubio (Helena)
* Miguel Hermoso Arnao (Alex)
* Giancarlo Giannini (Bernardo)
* Manuel Bandera (Tario)
* Carmen de la Maza (Soledad)
* María Galiana (Ramona)
* Asunción Sancho (izeko Montecarmelo)

## Kanpo estekak
El maestro de esgrima (filma)

***El maestro de esgrima*** (eusk. *Eskrima-maisua*) 1992. urtean eginiko espainiar film historikoa da. Arturo Pérez-Reverteren izen bereko eleberrian oinarrituta dago. Hiru Goya Sari lortu zituen.

## Sinopsia 
1868an, Madrilen floretezko lezioak ematen dituen maisu batek andre bat ezagutuko du.

## Pertsonaiak 

* Omero Antonutti : Don Jaime Astarloa
* Assumpta Serna : Adela de Otero
* Joaquim de Almeida : Luis de Ayala
* José Luis López Vázquez : Jenaro Campillo
* Miguel Rellán : Agapito Cárceles
* Alberto Closas : Álvaro Salanova
* Elisa Matilla : Lucía
* Ramón Goyanes : Isidro
* Juan Jesús Valverde : Antonio Carreño
* Francisco Vidal : Marcelino Romero
* Tomás Repila : Gustavo
* Marcos Tizón : Alejandro
* Miguel Ángel Salomón : Heraldikagilea
* Sonsoles Benedicto : Rosa
* Pablo Viña : Luis de Ayalaren zerbitzaria

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
Morirás en Chafarinas

***Morirás en Chafarinas*** (eusk. *Chafarinetan hilko zara*) 1995. urtean eginiko espainiar film dramatikoa da. Fernando Lalanaren 1990eko izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Melillako erregularren kuartelean hainbat hilketa izan dira. Contreras kapitainak Cidraque kaboari gertakariak ikertzea eskatuko dio.

## Pertsonaiak 

* Jorge Sanz: Jaime
* Javier Albalá: Cidraque
* María Barranco: Elisa
* Óscar Ladoire: Contreras
* Esperanza Campuzano: Victoria
* Tony Zenet: Adolfo
* Ramón Langa: Gayarre
* Miguel del Arco: Marmolejo brigada
* David González: Aguado
* Ramón Goyanes: Villalba
* Javier Lago: Comesaña tenientea
* Ernesto Alterio: Judez
* Guillermo Toledo: León Zambrano
* Vicente Villanueva: Soldadu 1
* Achraff Boummina: Hassan
* Francisco Boira: Moliner
* Mohamed Ouaglou: Ahmed
* Aitor Merino: Soldadu 2
* Juan Manuel Clares: Kabo
* Luis Salguero: Teniente
* Annouar Joundi: Abdul
* Antonio Navarro: Kabo Telefonista
* Farid Fatmi: Saltzailea
* Raquel Rodrigo: Moja
* Oriol Tarrasón: Antón Sau
* Antonio Del Olmo: Ramírez tenientea
* Armando del Río: ATS
* Antonio Dechent: Teodoro brigada
* Miguel Celso: Polizia
* Francisco J. De Pablo: Furriel
* Alberto San Juan: Furriel
* Manuel Altares: Soldadu 3
* Antonio de la Torre: Telefonista
* Pepón Nieto: Zentinela
* Jorge Amat: Taxilaria
* Kepa Fuentes: Polizia Nazional
* Mustapha Bouzenger: Sikario
* Aquilino Gamazo: Sikario
* Rafael Barco: Sikario
* Javier Martín: Soldadu 4
* Jesús Nieva: Bayarte
* Víctor Rivas: García
* Juan Miguel Ramos: Soldadu 5
* Txema Blasco: Koronel
* César Jiménez: Apaiza

## Kanpo estekak
Todos a la cárcel

***Todos a la cárcel*** (euskaraz *Denok gartzelara*) 1993ko Luis García Berlanga espainiar zinema zuzendariaren umore beltzezko filma bat da.

## Argumentua 
Valentziako Modelo Presondegian kontzientzia-presoen nazioarteko eguna ospatuko dute. Politikan, kulturan eta antzerti-munduan dabilen zenbait lagun hara joango dira eta, egoera aprobetxatuz, negozioren bat egingo dute.

## Aktoreak 
* Juan Luis Galiardo – Muñagorri
* José Luis López Vázquez – Aita Rebollo
* Agustín González – Zuzendaria
* Santiago Segura – Ekologista
* José Sazatornil – Artemio
* José Sacristán – Quintanilla
* Manuel Alexandre – Modesto
* Luis Ciges – Ludo
* Marta Fernández-Muro – Matilde
* Antonio Gamero – Cerrillo
* Chus Lampreave – Chus
* Eusebio Lázaro – Alcázar
* Mónica Randall – Sonsoles
* Guillermo Montesinos – Pajarito
* Rafael Alonso – Falangista
* Inocencio Arias – Casares
* Antonio Resines – Mariano

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Difluentzia

[thumb|Ibai baten difluentzia, [Hövelhofen]]
Hidrologian, **difluentzia** edo **bifurkazioa** ibaiak eta beste ur-lasterrak adar batzuetan banatzen direnean gertatzen den fenomenoa, deltetan gertatu ohi den bezala. Sortzen diren bi ibaiek, ondoren, ur ibilgu berdinean euren urak isurtzen badute, edo berriro elkartzen badira, ibai uharte bat sortzen da.

Difluentziak behin-behinekoak edo erdi-iraunkorrak izan daitezke, bi ibaiak banatzen dituen materialen gogoratasunaren arabera. Adibidez delta batean ematen direnek ez dute denbora gehiegi irauten. Arroka batek, mendi batek edo antzeko egitura batek bereizten dituenak denbora gehiago irauteko joera du.

## Kanpo estekak
Tormento (filma)

***Tormento*** (eusk. *Tormentu*) 1974. urtean eginiko espainiar film historikoa da. Benito Pérez Galdósen izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Amparo (Ana Belén) bere senideak diren Bringastarren etxean ia esklabotzan bizi da. Amparo eta bere ahizpa (María Luisa San José) txiroak dira. Agustín Caballero (Francisco Rabal) Amerikatik dirudun itzuli eta etxean dena aldatuko da.

## Pertsonaiak 

* Ana Belén: Amparo
* Francisco Rabal: Agustín Caballero
* Javier Escrivá: Pedro Polo
* Concha Velasco: Rosalía de Bringas
* Rafael Alonso: Francisco de Bringas
* Ismael Merlo: Aita Nones
* María Luisa San José: Refugio
* Amelia de la Torre: Marcelina Polo
* Milagros Leal: Celedonia
* María Isbert: Prudencia
* José Cabal: Felipe
* María de las Rivas: Atezaina
* María Álvarez: Marta
* Juan C. Pérez: Alfonsito
* Mabel Ordóñez: Isabelita
* Pablo Miyar: Paquito

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
No es bueno que el hombre esté solo

***No es bueno que el hombre esté solo*** 1973. urtean eginiko espainiar film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Martín bakartiak sekretu bat gordetzen du: bere emaztea balitz bezala, panpina batekin bizi da. Bere bizitzan emagaldu bat eta honen alaba sartzean, dena aldatuko da.

## Pertsonaiak 

* Carmen Sevilla: Lina
* José Luis López Vázquez: Martín
* Máximo Valverde: Mauro
* Eduardo Fajardo: Don Alfonso
* José Franco: Darío
* Helga Liné: Mónica
* Lolita Merino: Cati
* Raquel Rodrigo: klubeko neska
* Betsabé Ruiz: klubeko neska
* Enrique Ferpi: klubeko bezero
* José Riesgo: agente
* Ángel Menéndez: ingeniari

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
Un hombre llamado Flor de Otoño

***Un hombre llamado Flor de Otoño*** (eusk. *Flor de Otoño izeneko gizona*) 1978. urtean eginiko espainiar film historikoa da. José María Rodríguez Méndezen *Flor de Otoño* antzezlanean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Primo de Riverak 1920ko hamarkadan Bartzelona bisitatu zuenean, abokatu gay batek zuzendutako ezkertiar talde batek atentatu saiakera egingo du.

## Pertsonaiak 

* José Sacristán: Lluís de Serracant / Flor de Otoño (as Jose Sacristan)
* Francisco Algora: Surroca
* Carmen Carbonell: Doña Núria
* Roberto Camardiel: Armengol
* Carlos Piñeiro: Ricard
* José Franco: Bataclánen jabea
* Antonio Corencia: La Coquinera
* Antonio Gamero: Sr. Pajares
* Félix Dafauce: komisarioa
* Carlos Lucena: inprimatzailea
* María de las Rivas
* María Elena Flores
* Mimí Muñoz
* Marisa Porcel
* Víctor Israel: Ramón

## Kanpo estekak
La casa sin fronteras

***La casa sin fronteras*** (eusk. *Mugarik gabeko etxea*) 1972. urtean eginiko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Daniel, lan bila Bilbora ailegatu den gazte batek agure bat ezagutu eta mandatu bitxia izango du: ‘La casa sin fronteras’ izeneko elkarte batek bahituriko Laura topatu beharko du.

## Pertsonaiak 

* María Arias
* Charly Bravo
* Geraldine Chaplin
* Luis Ciges
* Jesús Fernández
* José Franco
* Tony Isbert
* William Layton
* Viveca Lindfors
* José Orjas
* Julio Peña
* Luis Peña
* Eusebio Poncela
* Margarita Robles
* Patty Shepard

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
Pim, pam, pum... ¡fuego!

***Pim, pam, pum... ¡fuego!*** 1975. urtean eginiko espainiar film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Frankismo garaian, antzerti-munduan hasten diren neskatoek Gerra Zibileko garaileen ustelkeria ezagutuko dute.

## Pertsonaiak 

* Concha Velasco: Paca
* Josep Maria Flotats: Luis
* Fernando Fernán Gómez: Julio
* José Orjas: Ramos, Pacaren aita
* Mara Goyanes: Manolita
* José Franco: Álvarez
* José Calvo: Polizia
* Mimí Muñoz: Álvarezen arreba
* Goyo Lebrero
* Amparo Valle: Bezeroa
* Víctor Israel: Sr. Dimas
* Porfiria Sanchíz
* Gloria Berrocal
* Erasmo Pascual: Sr. Pérez, zentsorea
* Pilar Gómez Ferrer: Bezeroa #1
* Rafael Conesa: Ikaslea
* Fernando Sánchez Pollack: tablaoren arduraduna
* Alfonso del Real
* María de las Rivas
* Enrique Navarro
* Tito Medrano: Bezeroa
* María Arias
* José Riesgo: Epaimahaia
* Ana Farra: Bezeroa #2
* Salvador Orjas
* Luis Rico: Epaimahaia
* Ángel Menéndez
* Luis Ciges: Rosales
* Pilar Vela: Encarna
* Antonio Padilla: Egunkari saltzailea
* Paco Catalá: El Pinfo
* Jose Alonso
* Alfonso Castizo : Pepe
* Mari Cruz Fernández
* Antonio Orengo: Zerbitzaria
* Amalia Rodríguez

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
La colmena (filma)

***La colmena*** (euskaraz *erlauntza*) 1982ko Mario Camus espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Camilo José Celaren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Argumentua 
1942ko Madrilean biztanleriak Gerra Zibileko ondorioak jasatzen ditu. Bitartean tertuliakide talde batek egunero *La delicia* kafetegian biltzen da.

## Aktoreak 

* José Sacristán (Martín Marco López)
* Victoria Abril (Julita)
* Francisco Algora (Ramón Maello)
* Rafael Alonso (Julián Suárez)
* Ana Belén (Victorita)
* José Bódalo (Don Roque)
* Mary Carrillo (Doña Asunción)
* Camilo José Cela (Matías)
* Queta Claver (Doña Matilde)
* Luis Escobar (Don Ibrahim)
* Fiorella Faltoyano (Filo)
* Agustín González (Mario de la Vega)
* Emilio Gutiérrez Caba (Ventura Aguado)
* Rafael Hernández (Padilla)
* Charo López (Nati Robles)
* José Luis López Vázquez (Leonardo Meléndez)
* Antonio Mingote (doluan dagoen lagun)
* Mario Pardo (Rubio Antofagasta)
* Encarna Paso (Victoritaren ama)
* María Luisa Ponte (doña Rosa)
* Elvira Quintillá (doña Visitación)
* Francisco Rabal (Ricardo Sorbedo)
* Antonio Resines (Pepe *El Astilla*)
* José Sazatornil (Tesifonte Ovejero)
* Elena María Tejeiro (Señorita Elvira)
* Ricardo Tundidor (Roberto)
* Concha Velasco (Purita)
* Manuel Zarzo (Consorcio)
* Imanol Arias (Tisiko)
* Luis Barbero (Pepe)
* Luis Ciges (Don Casimiro)
* Marta Fernández Muro (Amparito)
* Miguel Rellán
* Ana María Ventura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adarkatze (argipena)

**Adarkatze** (batzuetan, **bifurkazio**) hitzak adiera zenbait ditu:
* matematikan eta bereziki kaosaren teorian, adarkatzea, sistema bateko aldagai batek hartzen dituen balioek erakusten duten propietatea, parametro baten arabera balio bakar batetik beste balio batzuetara aldatzen direnean;
* hidrologian, **adarkatze** edo difluentzia, ur-lasterra adar batzuetan banatzen denean;
* informatikan,
** adarkatzea,
** adarkatzea, sofware proiektuak iturburu bakar batetik bide desberdinetatik banatzen direnean.
Suzuko Tamura

'* hizkuntzalari eta euskalari japoniarra izan zen.

## Biografia 
Nagoia hirian jaio zen. Jaiotzez zuen izena.

Ainua jatorriz, Tokioko Unibertsitatean lizentziatu zen Hizkuntzalaritzan

Tolosako Unibertsitateko Jacques Alliers irakaslearen eraginez, iragan zen euskaraz arduratzera,

Euskara eta ainuera irakatsi zuen Tokioko Unibertsitatean, erretiroa hartu arte.

## Lanak 
* *Syntactic patterns of position nouns in Japanese, Ainu, Canadian Eskimo and Basque'' (1983)
* '**
* **'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 11- Suzuko Ainhoa Tamura, Bizilaben.
* Suzuko Tamura Euskaltzaindiako orrian.
* HAGIO, S. (2015) "Suzuko Tamura (1934-2015) gogoan", *Euskera*, **60 (1)**: 361-366.
Apnea (argipena)

**Apnea** hitzak adiera zenbait ditu:
* apnea, kanpoko arnasketaren gelditzea;
* apnea, itsas azpiko kirola.
Burrunbagailu

[thumb|Burrunbagailuaren [ikur elektroniko|ikurra.]]
**Burrunbagailua** () hotsak sortzen dituen gailu elektronikoa da. Hots-iturriaren arabera, ondorengo sailkapena egin daiteke: mekanikoa, elektromekanikoa eta piezoelektrikoa. Burrunbagailuak iratzargailuetan, tenporizadoreetan eta antzeko beste zenbait gailutan erabiltzen dira.

## Historia 
### Elektromekanikoak 
Joseph Henryk asmatu zuen lehenengo burrunbagailu elektrikoa 1831n. Batez ere ateetako txirrinatzat erabili izan ziren 1930eko hamarkadaren hasierara arte, doinu eztiagoko txirrinak agertu zirenean.

### Piezoelektrikoak 
Burrunbagailu piezoelektrikoak Japonian asmatu ziren eta 1970eko eta 1980ko hamarkadetan gailu elektroniko askotan txertatu zituzten.

## Erabilpena 
* Iratzargailuak

## Kanpo estekak
Carcharodontosaurus

***Carcharodontosaurus*** dinosauro teropodo genero bat izan zen, Kretazeoaren erdialdean bizi zirenak, orain dela 112 eta 93,5 milioi urte artean. Gaur egungo Afrikan aurkitu dira fosilak, Albiar eta Cenomaniar garaiko sedimentuetan. Ezagutzen den dinosauro predatzailerik handienetako bat da, nahiz eta bere lurraldea eta garaia *Spinosaurus*ekin partekatu zuen, tamaina handiko beste dinosauro haragijale bat. Gaur egun pentsatzen da bi espezie ezberdin zeudela aurkitutako fosiletan, *C. saharicus* eta *C. iguidensis*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El bosque del lobo

***El bosque del lobo*** (eusk. *Otsoaren basoa*) 1971. urtean eginiko espainiar film historikoa da. Carlos Martínez-Barbeitoren *El bosque de Ancines* eleberrian (eta, era berean, hau Manuel Blanco Romasantaren bizitzan) oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Benito Freire Galiziako herrietan zehar saltzen duen kinkilaria da. Noizean behin epilepsia-krisiak dituenez, eskualdean gizotso bat delaren zurrumurrua zabaltzen da.

## Pertsonaiak 

* José Luis López Vázquez ... Benito Freire
* Amparo Soler Leal ... Pacucha
* María Arias ... Nicolásen emaztea
* Modesto Blanch
* Antonio Casas ... Abade
* John Steiner ... Robert
* Nuria Torray ... Avelina
* María de las Rivas
* Inma de Santis ... Teresita
* Manuel Granada
* Emilio S. Espinosa
* Rafael Hernández ... Sakristau
* Víctor Israel ... Lameiro
* María Fernanda Ladrón de Guevara ... Gabriela
* Pedro Luis León ... Minguiños
* Alfredo Mayo ... Don Nicolás de Valcárcel

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
Kristoren Erosta

[thumb|*[Deposizione Borghese*, Rafael, 1507]]
**Kristoren Erosta** edo **Kristoren Aienea** Erdi Arotik XVII. mendera arte maiz irudikatutako Kristoren Nekaldiko pasarte bat da, Kristoren Jaitsieraren ondoren eta Kristoren Ehorzketaren aurretik, non Kristoren gorpuaren aurrean Mariaren eta beste zenbaiten aienea agerrarazten den. Kristoren ama Maria soila denean, Kristoren gorpua eutsiz gehienetan, irudia osatzen duena *Pietà* (italieraz) deitzen zaio konposizioari. Irudia osatu ohi duten beste pertsonaiak Hiru Mariak —Maria (Jakue Alfeo semearen ama), Maria Magdalena, Kristoren oinak hartuz, eta Salome—, Josef Nazaretekoa, Joan apostolua, Nikodemo eta Jose Arimateakoa, maiz aingeruekin batera. Kristoren Erosta famatuak Rafaelena, Andrea Mantegnarena (*Kristo hila*) eta Agnolo Bronzinorena dira, besteak beste.

## Kanpo estekak
Tokioko Unibertsitatea

,  laburtua, 1886 eta 1947 artean ofizialki  deitua, Japoniako unibertsitaterik entzutetsuena da. Unibertsitateak 5 campus ditu Tokion: Hongo, Komaba, Kashiwa, Shirokane eta Nakano auzoetan hain zuzen ere. Guztira, 28.000 ikasle inguru ditu, horietatik 4.200 atzerritarrak direnak.

Unibertsitateak hainbat ikasle ezagun izan ditu: Japoniako 15 Lehen Ministrok bertan ikasi dute. Gainera, bere ikasleetako zortzik Nobel Saria edo Fields Domina lortu dituzte. Honakoak:
* Kunihiko Kodaira, Matematikak, 1954
* Yasunari Kawabata, Literatura, 1968
* Leo Esaki, Fisika, 1973
* Eisaku Satō, Bakea, 197
* Kenzaburō Ōe, Literatura, 1994
* Masatoshi Koshiba, Fisika, 2002
* Yoichiro Nambu, Fisika, 2008
* Ei-ichi Negishi, Kimika, 2010

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Waseda Unibertsitatea

,  laburtua, Japoniako unibertsitate pribaturik entzutetsuena da. Campusa Tokioko Shinjuku auzoan du. Ōkuma Shigenobu politikariak 1882an sortu zuen *Tōkyō Senmon Gakkō* (Tokioko Ikastetxea) izenaz eta 1902an egungo izena hartu zuen.

Unibertsitateak hainbat ikasle ezagun izan ditu: Japoniako 7 Lehen Ministrok bertan ikasi dute. Honakoak:
* Tanzan Ishibashi (1956–1957)
* Noboru Takeshita (1987–1989)
* Toshiki Kaifu (1989–1991)
* Keizō Obuchi (1998–2000)
* Yoshirō Mori (2000–2001)
* Yasuo Fukuda (2007–2008)
* Yoshihiko Noda (2011–2012)

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Piotr Kapitsa

**Piotr Leonidovitx Kapitsa** (; Kronstadt,  - Mosku, ) errusiar fisikaria izan zen. Fisika nuklearrean aditua zen, eta bonba termonuklear sobietarraren sortzailea izan zen. Oso tenperatura apaletan lurrundutako gorputzen ezaugarriak aztertu zituen, eta hidrogenoa eta helioa isurkari bihurtzeko tresna bat asmatu zuen. 1978ko Fisikako Nobel saria irabazi zuen, Estatu Batuetako R. Wilson eta A. Penziasekin batera, tenperatura apaletako fisikan egindako ikerketengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldamar dorretxea

**Aldamar dorretxea** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen dorretxe bat da. Getariako Alde Zaharran dago. Getariako pilotalekuaren atzean eta Getariako udaletxea eta Elkanoren omenezko monumentuaren artean dago.

Garai eta neurri ezberdinetako harlandu eta tartez osaturiko aurrealdea du. Gune estrategikoan zegoen, garai bateko harresiaren alboan zegoenez, Erdi Aroko herrigunearen hegoaldea itxiz.

Fitxategi:Getaria - Ayuntamiento3.JPG|Getariako udaletxea eta Aldamar dorretxea.
Fitxategi:Getaria - Torre Aldamar 1.JPG|
Fitxategi:Getaria - Torre Aldamar 2.JPG|
Fitxategi:Getaria - Torre Aldamar 3.JPG|

## Kanpo estekak
Almiranteen kaleko etxeak

**Almiranteen kaleko etxeak** Gipuzkoako Getaria udalerrian dauden etxebizitza batzuk dira. Getariako portuaren gain daude, Getariako Alde Zaharraren iparraldeko muturrean eta Elkano plazan, garai batean Estella-Arpatarren etxea zegoen solairuaren alboan. 1964ean Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua izan ziren.

Aurrean Elkanoren estatua du.

## Ikus gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Getariako udaletxea

**Getariako udaletxea** Gipuzkoako Getaria udalerriko Udalaren egoitza da. Gudarien enparantzan dago, Getariako Alde Zaharreko sarbidean eta Getariako pilotalekua eta Aldamar dorretxearen alboan. Aurrealdean Elkanoren estatua du.

Antzineko Udaletxe Zaharra ordezkatu zuen.

[thumb|erdian|400px|Getariako udaletxea, [Elkanoren estatua (Getaria, Gudarien enparantza)|Elkanoren estatua eta Aldamar dorretxea.]]

## Kanpo estekak 
* Getariako Udalaren webgunea
Getariako pilotalekua

**Getariako pilotalekua** Gipuzkoako Getaria udalerriko pilotaleku bat da. Gudarien enparantzan dago, Getariako Alde Zaharraren sarbidean eta Getariako udaletxea, Aldamar dorretxea eta Elkanoren omenezko monumentuaen alboan.

## Kanpo estekak
Indianokua jauregia

**Indianokua jauregia** edo **Larrunbide etxea** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen jauregi bat da. Getariako Alde Zaharran dago, Kale Nagusian. San Salbador eliza, Otxoa Ibañez de Olano eta Zarautz dorretxeak eta Katrapona pasabidetik hurbil dago.

XVIII. mendean eraiki zen.

[thumb|erdian|200px|Aurrealdeko [armarria.]]

## Kanpo estekak
Corynebacterium diphtheriae

**Corynebacterium diphtheriae** Corynebacterium generoko bakterio patogenoa da, difteria eragiten duena.

Edwin Klebs eta Friedrich Löffler mikrobiologo alemaniarrek estreinakoz deskribatu zuten mikrobio hau 1884an.

## Ezaugarriak 
Corynebacterium diphtheriae bazilo Gram positiboa da, anaerobio fakultatiboa. Ez da mugikorra eta 1-8 mikrako luzeera eta 0,5-1,5 mikrako zabalera du.

Katalasa (+) da eta ez du esporarik sortzen 

Corynebacterium diphtheriaek gizakia du gordailu bakarra, ez ditu animaliak infektatzen. Ez da gai ere aske bizitzeko lurrean edo uretan. Hala ere, erresistentea da lehortze eta argiarekiko eta, beraz, fomiteetan bizirik iraun dezake denbora batean.

## Patogenia 
Difteria eztarria eta amigdalak kaltetzen dituen gaitza da. Corynebacterium diphtheriae arnas bidetik sartzen da gorputzean, eta kutsapena gaixoak kanporatzen dituen listu-tanten bidez gertatzen da (milioika bakterio patogenoak dituztenak), eztula edo doministiku egiterakoan. Fomiteak ere infekzio-iturriak izan daitezke.

Difteriaren infekzio-foku nagusia eztarrian eta amigdaletako mukosetan kokatzen da. Bertan ugaltzen da mikrobio patogenoa. Gero, bere toxina beldurgarria ekoizten du, odolera pasatzen denean ondorio oso kaltegarriak eragiten dituena.

Corynebacterium diphtheriaren ahalmen inbasiboa oso txikia da; hala ere, ekoizten duen exotoxinak aparteko birulentzia ematen dio bakterio horri.

Corynebacterium diphtheriaek toxina difterikoa ekoizten du fago lisogenikoa duenean (beta fagoa). Fagoaren genomak toxina ekoizteko geneak ditu. Fagorik gabeko anduiak ez dira patogenoak, toxina sortzen ez dutelako .

Toxina difterikoa 62.000ko pisu molekularra duen polipeptido bat da. Toxinak zelularen proteinen sintesia blokeatzen du.

Toxina horrek eztarriko ehunak kaltetzen ditu hasiera batean, sasimintza bat sortuz, arnasketa eta irensketa oztopatzen duena (gaixoa asfixiaz hil daiteke). Arnas arazoa oso larria bada trakeotomia burutzen da. Halere, toxina odoletik hedatzea da larriena .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teoria

**Teoria** fenomeno bati buruzko pentsamendu abstraktuaren mota arrazional bat da, edo pentsamendu horren emaitza. Pentsamendu kontenplatibo eta arrazionalaren prozesua behaketa edo ikerketa bezalako prozesuekin lotuta egon ohi da. Teoriak zientifikoak izan daitezke, diziplina ez-zientifiko batekoak edo ezein diziplinatakoak ez direnak. Testuinguruaren arabera, teoria baten baieztapenetan, adibidez, naturaren funtzionamenduari buruzko azalpen orokorrak sar daitezke. Hitzak antzinako grezieran ditu sustraiak, baina erabilera modernoan hainbat esanahi hartu ditu.

Zientzia modernoan, "teoria" hitzak teoria zientifikoei egiten die erreferentzia, ongi berretsitako naturaren azalpen mota bat, metodo zientifikoarekin koherentziaz egina eta zientzia modernoak eskatutako irizpideak betetzen dituena. Teoria horiek honela deskribatzen dira: proba zientifikoek laguntza enpirikoa eman beharko lukete, edo horren kontraesan enpirikoa ("faltsazioa"). Teoria zientifikoak ezagutza zientifikoaren formarik fidagarriena, zorrotzena eta osoena dira, "teoria" hitzaren erabilera arruntenekin kontrastean, hau da, zerbait ez dagoela frogatuta edo espekulatiboa dela (formari dagokionez, hipotesi hitza da esanahi horri erantzuten dioena). Teoria zientifikoak bereizi egiten dira hipotesietatik, enpirikoki egiaztagarriak diren banakako usteak baitira, eta naturaren portaeraren deskripzio diren lege zientifikoetatik, baldintza jakin batzuetan.

Teoriek gidatzen dute helburuak lortzeaz gain gertaerak aurkitzeko enpresa, eta neutralak dira balioen arteko alternatibei dagokienez. Teoria bat jakintza-multzo bat izan daiteke, modelo kontzeptual zehatzekin lotu daitekeena edo ez. Teorizatzea ezagutza-gorputz hau garatzea da.

Teoria edo "teorian" hitza, batzuetan, oker erabiltzen dute pertsonek, banaka lehenago esperimentatu edo probatu ez duten zerbait azaltzeko. Kasu horietan, semantikoki, beste kontzeptu batekin ordezten ari da, hipotesi batekin. "Hipotetikoki" hitza erabili beharrean, "teorian" erabiltzen da. Kasu batzuetan, teoriaren sinesgarritasuna aurkaratu egin liteke "teoria bat baino ez" deituz (horrek esan nahi du ideia ez dela frogatu ere egin). Horregatik, "teoria" hitza maiz kontrajartzen zaio "praktika"ri (grezierazko *praxis*-etik), egitea esan nahi duen eta teoriari aurka egiten dion grezierazko terminoa. "Teorikoaren" eta "praktikoaren" arteko bereizketaren "adibide klasiko" batek medikuntzaren diziplina erabiltzen du: teoria medikoak osasunaren eta gaixotasunaren kausak eta izaera ulertzen saiatzea dakar, eta medikuntzaren alderdi praktikoa, berriz, jendea osasuntsu egotea. Bi gauza horiek lotuta daude, baina independenteak izan daitezke, posible baita osasuna eta gaixotasuna ikertzea paziente jakin batzuk sendatu gabe, eta posible da paziente bat sendatzea sendaketak nola funtzionatu duen jakin gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Guipuzcoano

***El Guipuzcoano***, Donostian XIX. mendearen bukaeran argitaratu zen egunkaria da.

## Historia 
thumb|El Guipuzcoano, 1888tik 1892ra Donostian argitaratu zen egunkaria.
*El Guipuzcoano* Donostian argitaratu zen 1888ko abenduaren 1etik 1892ko otsailaren 6ra.

Severo Aguirre Miramón eta Alfredo Laffitte izan ziren egunkariaren sortzaileak. Franscisco Romero Robledok sortu zuen alderdi liberal erreformistaren organoa, indar monarkiko guztiak karlismoaren aurka elkartu nahi izan zituen. El Eco de San Sebastián egunkariaren jarraipena izan zen, lehenengo zenbakiak *El Eco*ren egoitzan argitaratu ziren, Hondarribia kaleko 6an. 1889ean, egoitza Askatasunaren etorbidera aldatu zen eta 1890ean Abuztuaren 31ko 29ra. José de la Peña, *El Eco* egunkariaren sortzailea eta hasierako urteetako zuzendaria izan zen *El Guipuzcoano*ren lehenengo zuzendaria. Jarraian, 1889an Juan Pedro Mesa León, 1890ean Tiburzio Ibarzabal, eta 1891n Lorenzo Leal eta Luis Delette.

Baliabide gutxiko egunkari honek, bi erredaktore zituen, Camilo Vidal, “Kalomidalvi” izengoitiarekin izenpetzen zuen eta Luis Delette, azkenengo urteetan zuzendaria izango zena.

Kolaboratzaileen artean, besteak beste, Alfredo Laffitte, Marzelino Soroa, Juan Ignazio Uranga, Luis Montoto eta Pedro Soraluze, ibili ziren.

Egunkariak lau orrialde zituen eta eguneko alearen prezioa 5 zentimo zen. Ale atzeratuak berriz, 10 zentimotan saltzen ziren. Egunero goizez kaleratzen zen, baina 1890ean Donostiako tipografoak igandeetan lan egitearen aurka azaldu ziren eta *El Guipuzcoano* ez zen astelehenetan argitaratu.

Egunkariaren bildumari dagokionez, guztira 1.137 zenbaki argitaratu ziren. Donostiako Liburutegi Nagusiak zenbaki guztiak gorde ditu eta bilduma osoa digitalizatu eta publikoaren eskura jarri du.

## Bibliografia 
*  Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
*  *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.

## Kanpo estekak 
* *El Guipuzcoano*, Donostiako Liburutegi Digitalean.
Don Zagier

**Don Bernard Zagier** (Heidelberg, Mendebaldeko Alemania, 1951ko ekainaren 29an) zenbakien teorian berezitutako matematikari estatubatuarra da. Gaur egun Alemaniako Bonn hirian dagoen Matematikako Max Planck Institutuaren zuzendarietako bat da. 2006tik 2014ra Parisko Collège de Francen egon zen irakasle. 2014ko urritik, Fisika Teorikoko Nazioarteko Zentroaren kide elkartu gorena da.

Zagierrek era labur eta oinarrizko batean frogatu zueen bi karraturen baturari buruzko Fermaten teorema.

1987an Cole saria irabazi zuen zenbakien teoriako kategorian.

Svetlana Katok, Winfried Kohnen eta Maxim Kontsevitxen doktore-tesiak zuzendu ditu.
Otxoa Ibañez de Olano dorretxea

**Otxoa Ibañez de Olano dorretxea** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen dorretxe bat da, Zarautz jauregiarekin batera eraikin multzo bakarra osatzen duena. Getariako Alde Zaharran daude, Kale Nagusian. San Salbador eliza eta Katrapona pasabidearen alboan, eta Indianokua jauregitik hurbil.

## Eraikinak 
Balio artistiko eta historiko handiko multzoa da. Bi dorretxeek gotiko arkitekturako ezaugarriak dituzte: dobeladun atari ak, leiho ojibalak eta geminatuak. Fatxadak harlanduzkoak dira.

Guztiz zaharberritua dago.

## Kanpo estekak
Samuel Goldwyn

**Samuel Goldwyn**, Szmuel Gelbfisz () jaioa, (Varsovia, 1879ko abuztuaren 17a - Los Angeles, ) estatubatuar enpresaria eta zinema ekoizlea izan zen, Hollywooden zenbait ekoiztetxe ospetsu sortu zituena.

Lanean ari zen ia 50 urteetan, hainbat kalitatezko pelikulak ekoiztu zituen, batez ere melodrama eta komedia musikalak, Hainbat izar ere ezagutarazi zituen: Cecil B. DeMille eta William Wyler zuzendariak, Gary Cooper, David Niven, Danny Kaye, Lili Damita edota Eddie Cantor aktoreak, eta abar.

## Erreferentziak
Harry d'Abbadie d'Arrast

'''Harry d'Abbadie d'Arrast**, jaiotzez **Henri d'Abbadie d'Arrast''' (Buenos Aires, Argentina,  - Monte-Carlo, Monako, ) lapurtar zinema zuzendari eta gidoigilea izan zen.

## Biografia 
Arnaud Michel d'Abbadie d'Arrast lapurtar ingeniaria eta Katherine Taylor ingelesa gurasoak zituen. Aita Argentinan lanean zegoenean jaio zen. Arkitektura ikasketak burutu zituen baina gaztetatik zinemarekiko interesa izan zuen eta Lehen Mundu Gerra eta gero, George Fitzmauriceren eraginez, Hollywoodera joan zen. Bertan Charles Chaplinen eskutik hasi zen zinema munduan lanean aholkulari artistiko gisa lehendabizi eta zuzendari laguntzaile bezala geroago.

1930ean Frederic Marchekin, Hollywooden geroztiko musika-komediarentzako erreferente garrantzitsua izango zen *Laughter* filmatu zuen. 1931an, film horretan egindako bere lanari esker, Argumentu onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen, aipamen hori lortzen duen lehen euskalduna izanez.

Samuel Goldwynekin arazoak izan ondoren, Estatu Batuak utzi eta Espainiara jo zuen bere emazte Eleanor Boardman aktore amerikarrarekin. Bertan filmatu zen *La traviesa molinera* (1934), garaiko espainiar filmik hoberenetariko bat. Baigorriko sendi-gaztelura itzuli zen. Monte-Carlora sarri zihoan joko zalea baitzen.

## Lanak 
### Zuzendaria 
* *The Gold Rush* (1925) (zuzendari laguntzailea, kredituetan agertu barik)
* *A Gentleman of Paris* (1927)
* *Serenade* (1927)
* *Service for Ladies* (1927)
* *Wings (1927) (kredituetan agertu barik)
* *Dry Martini* (1928)
* *The Magnificent Flirt* (1928)
* *Laughter* (1930)
* *Raffles* (1930) (zuzendaria, baina kaleratua)
* *Topaze* (1933)
* *La traviesa molinera* (1934)
* *El sombrero de tres picos* (1935)

### Gidoigilea 
* *The Magnificent Flirt* (1928)
* *Laughter* (1930)
* *Die Männer um Lucie* (1931)
* *Lo mejor es reir* (1931)
* *Rive gauche* (1931)
* *La traviesa molinera'' (1934)

## Erreferentziak
Aduana zaharra (Getaria)

**Aduana zaharra** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen eraikin bat da. Getariako Alde Zaharran dago, Getariako portuaren gain, Katrapona plazan, garai batean Estella-Arpatarren etxea zegoen solairuaren eta Almiranteen kaleko etxeen alboan.

Hirurteko Liberalan zehar gune honetako etxe batean Hego Euskal Herriko lehenengo espainiar aduanetako bat ezarri zen. Bertan aduana jartzeko kudeaketak Napoleondar Gerretako estratega nabarmenetakoa eta jaiotzez Bergarakoa zen Gabriel Mendizabalek burutu zituen.

## Kanpo estekak
Zarautz jauregia

**Zarautz jauregia** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen dorretxea, Otxoa Ibañez de Olano dorretxearekin batera eraikin multzo bakarra osatzen duena. Getariako Alde Zaharran dago, Kale Nagusian. San Salbador elizari atxikia, eta Indianokua jauregitik hurbil.

## Eraikina 
Elizarekin eta ondoko dorretxearekin batera, balio artistiko eta historiko handiko multzoa da. Bi dorretxeek arkitektura gotikoko ezaugarriak dituzte: dobeladun atariak, leiho ojibalak eta geminatuak. Fatxadak harlanduzkoak dira.

Zarautz dorretxeko ikerketa arkeologikoek eraikina hainbat handitze eta zaharberritzeren ondorioa dela agertuarazi dute, jatorrizko eraikina XIV. mendekoa da. Badirudi, elizaren handitze lanak zirela eta dorretxea abandonatu egin zela. Urte askoz, teilatua eta barruko egitura osorik galdu eta hutsik izan da, 2023-2024 urtetan guztiz zaharberritu arte.

Solairu honetan burutako indusketa arkeologikoek bertan II. mendetik XX. mendera doazen giza aztarnak azaleratu dituzt, honek Erromatar Garaitik gaur egun arteko koka leku honetako historia berreraikitzea ahalbideratu du.

## Eraberritzea 
XXI. mendearen hasieran, Zarautz jauregia **egoera oso degradatuan** zegoen, eta ia kanpoko horma nagusiak baino ez ziren kontserbatzen. Testuinguru horretan, jauregiak **eraberritze integrala** jasan zuen **2024an**, haren balio historiko eta arkitektonikoa berreskuratzeko eta erabilera berrietara egokitzeko helburuarekin.

Esku-hartzearen proiektua **VAUMM arkitektura-estudioak** idatzi eta zuzendu zuen, eta obrak **Iparragirre Eraikuntza Lanak** gauzatu zituen, ondare historikoko eraikinetan espezializatutako lanen bidez. Jarduketaren barruan honako lanak nabarmendu ziren: harlanduzko hormen sendotzea, egurrezko egitura historikoen zaharberritzea, material originalen berreskurapena eta elementu berrien integrazio neurritsua, guztiak ere **kontserbazio-irizpide zorrotzak eta esku-hartze itzulgarriak** aplikatuz.

Eraberritzearen ondorioz, jauregia **hainbat jarduera hartzeko egokitu da**, eta bertan **turismo-bulegoa** eta **erabilera anitzeko aretoa** bezalako espazioak sortu dira.

Egindako esku-hartzearen kalitatea eta eraikinaren balio historikoarekiko errespetua aitortuz, Zarautz jauregiaren eraberritzeak **Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialaren (COAVN) Eraberritze Onenaren Saria** jaso zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Zarautz jauregia - atzealdea 01 - Getaria (2024-08-05).jpg|Aldamar kaleko fatxada
Fitxategi:Getaria - Casas Torres de Zarauz-Jauregia y de Ochoa Ibáñez de Olano 3.jpg|Indusketa arkeologikoak.
Fitxategi:Getaria - Casas Torres de Zarauz-Jauregia y de Ochoa Ibáñez de Olano 1.jpg|Indusketa arkeologikoak.
Fitxategi:Torre De Zarautz Jauregia.jpg|Aurrealdea zaharberritze lanen aurretik (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*(2026-01-05) “Rehabilitación del Palacio Zarautz en Getaria”, *Arquitectura Viva (AV)*
James Arthur

**James Greig Arthur** (Hamilton, Kanada, 1944ko maiatzaren 18a) analisi harmonikoan aditua den matematikari kanadarra eta Amerikako Matematika Elkartearen lehendakari ohia da. Gaur egun Torontoko Unibertsitateko matematika-sailean lanean dihardu.

Ontarioko probintziako Hamilton hirian jaioa, Torontoko Unibertsitatean lizentziatu zen 1966an. 1967an maisutza-ikasketak bukatu zituen. 1970ean doktoratu zen Yale Unibertsitatean eta 1970etik 1976ra bertan egon zen irakasle. 1976an Duke Unibertsitatean sartu zen. 1978az geroztik irakasle dabil Torontoko Unibertsitatean.

Robert Langlands matematikariaren ikasle izandakoa, James Arthur ezaguna da Arthur-Selberg arrasto-formulagatik, Selbergen arrasto-formula bat heineko kasutik talde orokor urrigarrietan orokortzen duena. Horrez gain, Arthurren aieruen sortzailea ere bada.

1992an Royal Societyko kide izendatu zuten. 2003an Ameriketako Estatu Batuetako Arteen eta Zientzien Akademiako ohorezko kide atzerritarra izendatu zuten. 2012an Amerikako Matematika Elkartearen kide bihurtu zen.
Aldamar jauregia

**Aldamar jauregia** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen jauregi bat da. Cristobal Balenciaga museoaren alboan dago, Aldamar parkean.

Eraikin aberats honek bi koloretako adreilu esmaltatuak eta XIX. mendearen amaieraldeko bainuetxeetako arkitekturan hain ohikoak ziren teilatuetako hegal kalatuak ditu.

Jauregia Torresko markesen udaldiko bizilekua izan zen, hain zuzen eree, Fabiola Belgikakoaren aiton-amonak zirenak. Era berean familia honetako istorioa Cristobal Balentziaga getariar jostunari estuki lotua dago, azken honen ama markesentzako jostun gisa lan egin baitzuen, eta markesak Kristobal jostun gaztearen ibilbidearen sustatzaileak izan baitziren.

2001. urtetik aurrera handitze lan moderno batn ondorn, getariar jostunari buruzko Cristobal Balenciaga museoaren egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Getaria - Palacio de Aldamar-Cristobal Balenciaga Museoa 3.JPG|Aurrealdea.
Irudi:Getaria - Palacio de Aldamar-Cristobal Balenciaga Museoa 6.JPG|Jauregia.
Irudi:Getaria - Palacio de Aldamar-Cristobal Balenciaga Museoa 1.JPG|Jauregia eta Cristobal Balenciaga museoa.

## Ikus gainera 
* Cristobal Balenciaga museoa

## Kanpo estekak
San Roke kaleko etxe gotikoak

**San Roke kaleko etxe gotikoak** Gipuzkoako Getaria udalerrian dauden jauregi gotiko batzuk dira. Getariako Alde Zaharran daude, San Roke kaleko 27. zenbakian.

Gaur egun bertan bi izarretako hotela dago.

## Eraikina 
Etxe hauek Alde Zaharrean hobekien kontserbatu izan diren Erdi Aroko jauregi multzoetako bat da, oraintxuki zaharberrituak izan baidira. Erdi Aroan kale hau osatzen zuten jauregien azken aztarna dira, ondorioz bere garai kale honek *Torrekalea* izena zuen eta Getariko merkatari eta ontzigile aberatsenen bizileku zen.

Ataria bere dobelengatik nabarmentzen da, eta bereziki bere leihoetako apaindurarengatik ere bai, honen antzeko adibidea Aldamar kaleko Zarautz dorretxean ikusgai dago.

Aurrealdeko mentsula lerroak gaur egun jada desagertuak dauden zurezko egiturak eusteko lirateke, ziurrenik galeria bat edo balkoiak.

## Kanpo estekak
Udaletxe Zaharra (Getaria)

**Udaletxe Zaharra** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen jauregi bat da. Getariako Alde Zaharran dago, Kale Nagusiko 3. zenbakian dago, gaur egungo Getariako udaletxearen atzean.

[thumb|erdian|200px|Aurrealdeko [armarria.]]

## Kanpo estekak
Bandera negra

***Bandera negra*** (eusk. *Bandera beltz*) 1986. urtean eginiko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Begoñak, Bilboko klub batean lan egiten duen zerbitzariak, Javier Uriarte ontzi-jabeak Patxi bere aita Urkia itsasontzian sartzea lortzen du. Baina, itsasontziak armaz beterik dago eta bidaia ez zen espero zutena izango.

## Pertsonaiak 

* Alfredo Landa: Patxi Barrenetxea
* Imanol Arias: Esteban
* Virginia Mataix: Begoña Barrenetxea
* Carlos Lucena: Javier Uriarte
* José Manuel Gorospe
* Juan Jesús Valverde: Cordomi
* Alito Rodgers Jr.
* Luis Hostalot: Roque
* Ramón Barea
* Iñaki Santolaya
* Raquel Rodrigo
* Eskarne Aroma
* Carlos Silva
* Patxi Ugalde
* Carlos Sánchez
* Álvaro Gurrea
* Nati Ortíz de Zarate
* Jesús María Zabala
* Luis Mgogo
* Miguel Castillo
* Alberto Ngema
* Amelia Gurutxarri
* Julen Arriandiaga
* Santiago Acera
* Txipi Villar
* Rafael E. Uralde
* Julen Jauregi
* Yolanda Martínez
* Ebentzi Ajuria
* Leire Aurrekoetxea
* Herme Zuazo

## Kanpo estekak
Laura Pérez Ruano

**Laura Perez Ruano** (Iruñea, 1980ko abenduaren 23a) nafar abokatu, irakasle eta Ahal Dugu alderdiko Nafarroako idazkari nagusi ohia da. Lizarran euskara irakatsi eta ezkerreko hainbat herri mugimendutan jarduten du. Errepublikarra da.

2015etik 2019ra Nafarroako Parlamentuko parlamentaria izan zen. Legealdiaren hasieran Ahal Dugu alderdiko bozeramailea eta legebiltzarkidea izan zen. Ahal Dugutik kanporatua izan zen, eta beste kide batzuekin batera Orain Bai izena hartu zuten legebiltzarrean.

Ahora Navarra - Nafarroa Orain korronte politikoa sortu zuen Nafarroako Ahal Duguko beste kide ohi batzuekin.

## Erreferentziak
Asuenekoa etxea

**Asuenekoa etxea** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen dorretxe edo eraikin bat da. Getariako Alde Zaharran dago, Elkano kaleko 39. zenbakian, Romero-Etxabe-Asuatarren jauregiaren alboan eta San Salbador elizatik hurbil.

Asu leinuaren jatorrizko dorretxea da. Erdi Aroko jauntxoen eraikinetako ohiko arkitektura elementuak gorde ditu: gezileihoak, galeriak edo zur balkoiak sostengatuko luketen harrizko modiloikoak, dobeladun arkuak...

XVII. mendearen erdialdean leinu honetako senidea eta sortzez getariarra zen On Pedro Etxabe Asuk nazioarteko itsas merkatzan errol nabarmena bereganatu zuen. Limako zaldun nagusia zen bere osaba Juan Ramus Asuren Sevilla hiriko agentea izan zen, eta gainera XVI. mendetik jardunean zeuden Etxabetarren negozioak ere jarausi zituen: ontziolak, Ternuako espedizioak eta Ameriketako merkataritza.

Bestalde, Pedro Etxabe Asu gizasemea Joan Sebastian Elkano getariar itsasgizon ospetsuari estuki lotua ere badago, 1671an omenez San Salbador elizan dagoen hilarria ordaindu baitzuen.

## Ikus gainera 
* Romero-Etxabe-Asuatarren jauregia

## Kanpo estekak
Inteligentzia (argipen)

**Inteligentzia** hitzak hainbat adiera du:

* **Adimena**, gizakion gaitasun arrazionalaren emaitzetako bat, edo baita, makinak batek gaitasun horretara hurbiltzea duenean, adimen artifiziala.
* **Inteligentzia** edo **informazio estrategikoa,** inteligentzia zerbitzuen lehengaia.
Nautilus

***Nautilus*** Nautilidae familiako zefalopodoen generoa da.

## Espezieak 
* *N. belauensis*
* †*N. cookanum*
* *N. macromphalus*
* *N. pompilius* (espezie tipo)
** *N. p. pompilius*
** *N. p. suluensis*
* †*N. praepompilius*
* *N. stenomphalus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teófilo Mingueza

**Teófilo Mingueza** (Ávila, 1895 &ndash; Gasteiz, 1980) arabar asmatzaile, argazkilari eta zinema zuzendaria izan zen.

Umetan, Gasteizera joan zen bizitzera non 1918an *Josetxu* filmean parte hartu zuen., baina diru arazoak zirela eta ez zuten egin. Madrilen radiotelegrafia ikasi zuen eta, etxera itzultzean, kamera operadorea eta txirrindularia izan zen.

1930eko hamarkadan hiru dimentsioko zinema lortzeko saiakuntzak egiten hasi zen. Horrela, fotograma bakar batean eta bertikalki begi bietako ikusmena filmatzen zuen bi objetiboko kamera asmatu zuen. Gainera, angeluhandiko kamera bat ere asmatu zuen bista panoramikoak filmatzeko.

## Zuzendutako filmak 
* *Cine en relieve* (1930)
* *Inauguración del aeropuerto Martínez Aragón* (1935)

## Erreferentziak
Birjinaren haitza

thumb|300px|Haitza eta lehorrera lotzen duen zubia.

**Ama Birjinaren haitza** edo **Birjinaren haitza** Biarritzeko monumentu naturala da. Lurrera 1887ko burdinazko zubitxo batek lotzen du (1863ko aurrekoa egurrezkoa zen).

XV. mendean gaskoieraz  izena zuen (egun, frantsesez  da) eta uhartea izan zen.. Napoleon III.ak ondoan portu eta dike bat eraiki zituenean, 76 metroko biaduktu bat eraiki zuten kostaldetik bat egiteko.

Haitz luzean Ama Birjin zuria nabarmentzen da, kondairaren arabera, bizitza salbatu zien bertako itsasgizon batzuek jarria. Baina, Ama Birjinaren estatua 1865ean egin zuten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hondartza handia (Biarritz)

**Hondartza Handia** Biarritzeko sei hondartzetako bat da. Herrigunean kokaturik, Hôtel du Palais eta Bellevue kasinoaren artean dago.

Betidanik hondartza nahiko aristokratikoa eta lasaia izan bada ere, azken urteetan surflari asko ere ikus daiteke bertako uretan. Hôtel du Palaistik aurrera Miramar hondartza izena hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hondartza handia

**Hondartza handia** izan daiteke:
* Hondartza handia, Biarrizkoa.
* Hondartza handia, Bidartekoa.
* Hondartza handia, Donibane Lohizunekoa.