Jump scare

**Jump scare** () beldurrezko filmetan eta bideo-jokoetan oso maiz erabiltzen den baliabidea da, ikuslea ikaratzeko asmoz, eszenako bat-bateko ikusmen-aldaketa (oro har zarata ikaragarriarekin batera) baten bidez sortua. Ikuslea harrapa dezakete filmaren edozein eszenan, non soinu-bandak lasaitasuna iradokitzen duen eta gertatzen denagatik larritzeko itxaropenik ez duen, edo, aitzitik, suspentse-aldi luze baten ondoren azken emaitza baten parte izatea iradokitzen duen.

Kritikari askok ikuslearengan beldurra eragiteko modu kaskar gisa definitu dituzte *jump scare*ak, eta azken urteotan, horren menpekotasun handiegia dela eta, beldurrezko generoak porrot komertzial ugari izan dituela; haien esanetan, beldurrezko film modernoen klixe bihurtu da.

## Zinema 
Lehen *jump scare* ezaguna 1942ko *Cat People* filmean izan zen, non bat-batean autobus bat balaztatzen agertzen den, protagonistak atzetik doazela susmatu ondoren. 1970eko hamarkadan, *jump scare*ak beldurrezko filmetan nahiko fenomeno arraroa ziren; hala ere, gero eta ohikoagoak bihurtu ziren 1980ko hamarkadan, *slasher* azpigeneroak ospea irabazi ahala. 

1976ko *Carrie*k lehen *jump scare* modernoetako bat du filmaren azken eszenan, inspirazio-iturritzat hartzen dena. 1980ko *Friday the 13th* filmean, *jump scare* bat erabili zuten Jason Voorhees (itxuraz hilda zegoen antagonista) bizirik atera zela adierazteko. 

1979ko *When a Stranger Calls* filmak *jump scare* forma erabiltzen du bat-batean antagonistaren kokapena erakusteko, bai protagonistarentzat bai ikuslearentzat. William Cheng gidoilariak « filmaren protagonista inguratzen duten horma babesleen bat-bateko desagerpena » bezala deskribatu zuen hau, eta horrek, aldi berean, ikusleari sarkina haiengandik hurbilago dagoelako sentsazioa ematen dio. 

Beldurrezko zinemaren zaleek 1990eko *The Exorcist III* filmaren *jump scare*a zinemaren historiako ospetsuena eta beldurgarriena dela uste dute. Eszenan, erizain bat ospitale bateko gelan sartzen da. Gelatik irten bezain laster, kamera berehala hurbiltzen da, eta guraize handiz jantzitako irudi bat irteten da bat-batean hura hiltzear, musika beldurgarri indartsu batekin batera. 

2009ko *Drag Me to Hell* filmean hainbat *jump scare* ikus daitezke. Hala nahi izan zuen Sam Raimi zuzendariak, «susto handiekin eta ikusleei jauzi egiteko itxaropenarekin» beldurrezko film bat sortu nahi zuela esanez.

## Bideo-jokoak 
Baliteke *Rescue on Fractalus!* *jump scare* bat erabiltzen duen lehen bideo-jokoa izatea. Perspektiba lehen pertsonan da, eta helburua eraitsitako beste pilotu batzuk aurkitzea eta biltzea da. Pilotu batzuk estralurtar mozorrotuak dira, bat-batean begi-bistara salto egiten dutenak, orroka eta pilotuaren kabinaren kontra jotzen saiatuz. 

*Resident Evil* *jump scare*ak erabiltzen dituen lehen bideo-joko modernoa da. Jokalaria leihoak dituen korridore batetik ibiltzen da, eta zonbi txakurrak bat-batean saltoka ibiltzen dira leiho horietatik barrena; puntu horretan musikak bolumen eta intentsitate handiagoa hartzen du. Etxea irten saiatzerakoan, antzeko gertaera bat dago, baina orain bideo batean.

*Daylight* bideo-jokoa «*jump scare*entzako bide» gisa deskribatu zuten, eta kritikoek horien erabilera arrakastatsua goraipatu zuten arren, epe luzera jokalariak izutzeko nahikoa ez zela gaineratu zen.

''Five Nights at Freddy's* bideo-jokoen frankizia « *streaming*erako perfektua» zela esan zuten, neurri batean joko osoan zehar *jump scare*a erabiltzeagatik.

## Publizitatea 
2004an, K-Fee kafeinadun edari energia-emaileak ekoizten dituen enpresa alemaniarrak giro baketsuak erakusten zituzten publizitateak aireratu zituen, hala nola bidea zeharkatzen ari zen auto bat edo bi maitale elkarrekin hondartzan korrika. Eszena zonbi edo gargola batek eteten zuen, ikuslea izutzeko asmoz. Publizitatearen amaieran, «» eslogana agertzen zen. Esaldiak euskaraz «inoiz ez zinen hain esna egon» esan nahi du, edari energia-emaileak kontsumitzaileengan izan dezakeen eragina simulatuz.

K-Feek lau irrati-iragarki ere atera zituen audio atseginekin, hala nola erlaxazio programa bat eta Gabonetako ipuin bat, telebistako iragarkien soinu berberarekin etenak horiek ere. Bere merkatua Erresuma Batura zabaltzeko asmoz, telebistako nahiz irratiko iragarkiak ingelesera itzuli zituzten, eta alemanezko bertsioekin batera, historiako komertzialik beldurgarrienak bihurtu ziren. Iragarki horiek hainbeste kexa jaso zituzten ikus-entzule alemaniarrengandik, non telebistatik kendu behar izan zituzten.

## Internet 
*Screamer* terminoa Interneteko meme gisa bihurtu da ezaguna: bertan bideo bat edo flash-joko bat bat-batean aldatzen den erabiltzaileari *jump scare* bat eragiteko. 2000ko hamarkadaren hasieran, masiboki partekatzen zituzten posta elektroniko bidezko mezu-kateen bidez; baina Internet hazten joan zen heinean, *screamer''rak gero eta gehiago dibertsifikatu dira erabiltzaileen artean, eta, batez ere, YouTube, Facebook eta WhatsApp bezalako webguneen ospeari esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak