open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ana María García García

**Ana María García García** (Valentzia, 1963) Espainiako medikua da, Prebentzio Medikuntzako eta Osasun Publikoko irakaslea Valentziako Unibertsitatean eta Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Laneko Osasun Ikerketarako Zentroan (CISAL) ikertzailea. Valentziako Generalitateko Osasun Publikoko zuzendari nagusia izan da 2015etik 2019ra.
## Ibilbidea 
1986an, Medikuntza eta Kirurgian lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean, eta doktoregoa lortu zuen unibertsitate berean 1990ean. Urte horretan bertan Osasun Publikorako Ikerketarako Valentziako Institutuak (IVESP) antolatutako osasun publikoan masterra egin zuen. Londresko Unibertsitateko London School of Hygiene and Tropical Medique-n ondoren, 1997an bigarren doktoretza lortu zuen.

1989an irakasle eta ikertzaile lanetan hasi zen Valentziako Unibertsitateko Prebentzio Medikuntza eta Osasun Publikoa, Elikagaien Zientziak, Toxikologia eta Legezko Medikuntza Sailean. 2012. urteaz geroztik irakaslea da han.

Epidemiologian, osasun publikoan eta laneko osasunean aditua da, arlo horretan ekarpen garrantzitsuak egin ditu. Ikerlaria ere bada CIBER d'Epidemiologia i Salut Pública-n eta Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Centre d'Investigació en Salut Laboral (CiSAL).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Ana María Garcíaren hitzaldia "Prevención de Riesgos Laborales"
Fiodor Majnov

**Fiodor Andreevitx Majnov** (; ), ezagunagoa ***errusiar erraldoia*** ezizenarekin, (Kasciuki,  – *ib.*, ) oso gizaseme garaia izan zen; akromegalia deritzon gaixotasunaren ondorioz, 2,30 metro garai izatera heldu zen.

Nor handiagoa eta erraldoiagoa izango, datuak eta neurriak puztu egiten zituzten garai hartan. Hori da Fiodor Majnoven kasua. Europan eta AEBetan ibili zen Errusiako erraldoia. 2,30 metro zen luze, baina 2,85 zela zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julius Koch

**Julius Koch**, ezagunagoa ***Constantine erraldoia*** () ezizenarekin (Reutlingen,  – Mons, ) oso gizaseme garaia izan zen; akromegalia deritzon gaixotasunaren ondorioz, 2,459 metro garai izatera heldu zen.

Nahasiak dira Constantine erraldoiari buruzkoak. Garaiko kronikek diote munduko pertsonarik altuenetakoa izan zela, harena baita inoiz neurtu den femurrik handiena: 76&nbsp;cm. Erraldoitasuna zeukan, eta ibiltzeko arazoak. Hausturak izan zituen hanketan: gangrenatu, eta moztu behar izan zizkioten. Haren hezurdura Monseko museoan dago (Belgika).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Édouard Beaupré

**Édouard Beaupré**, ezagunagoa ***Willow Buncheko erraldoia*** () ezizenarekin (Willow Bunch, Saskatchewan,  – St. Louis, Missouri, ) oso gizaseme garaia izan zen; akromegalia deritzon gaixotasunaren ondorioz, 2,51 metro garai izatera heldu zen.

Hogei seme-alaben artean zaharrena zen Édouard Beaupré, eta familiari laguntzeko ibili zen Kanadako eta AEBetako izaki arraroen azoketan Willow Buncheko erraldoia. 23 urterekin hil zen; erraldoitasuna zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tawny Cypress

**Tawny Cypress** (Point Pleasant, Ameriketako Estatu Batuak, 1976ko abuztuaren 8a) estatubatuar aktorea eta modeloa da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Ella Ewing

**Ella Kate Ewing**, ezagunagoa **Missouriko emakume erraldoia** ezizenarekin, (La Grange, Missouri,  – South Gorin, Missouri, ) oso gizaseme garaia izan zen; akromegalia deritzon gaixotasunaren ondorioz, 2,54 metro garai izatera heldu zen.

Benjamin F. Ewingen eta Ana Eliza Herringen alaba bakarra izan zen Ella Kate. Orduko datuen arabera, Missouriko erraldoia munduko emakumerik garaiena zen. 7 urterekin hasi zen neurrigabe hazten. Erraldoitasuna zeukan. Chicagoko museo bat izan zen eskaintza egin zion lehena: hilabetez erakutsiko zutela, 1.000 dolarren truke. Familiari laguntzeko, baiezkoa eman zuen. Baita Barnum & Bailey zirkuak 5.000 dolarreko kontratua eskaini zionean ere. AEBetan zehar erakutsi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarbide

**Nafarbide** —izen ofiziala— izango da bidesariak dituen Nafarroako Gobernuko bide kudeatzaile berria. Bere jarduera eremua Nafarroa Garaia izango da.

Nafarroako Gobernuak 2020ko azaroan iragarri zuen bere sorrera, 2021ean sustatu nahi dituen kamioientzako etorkizuneko bidesarien bidez bideak kudeatu ahal izateko.

, ,  eta  autobien ardura izango da, baita  edukiera handiko bidearena ere, guztiak Nafarroa Garaiko zatian.

## Kudeatutako bideak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bidegi
* Interbiak
* Audenasa

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Gobernuko webgune ofiziala
Emma Bataillard

**Emma Alma Bataillard**, ezagunagoa **Lady Aama** ezizenarekin, (Paris,  – Des Moines, Iowa, ) oso gizaseme garaia izan zen; akromegalia deritzon gaixotasunaren ondorioz, 2,04 metro garai izatera heldu zen.

Batetik bestera erakutsi eta erabilitako erraldoiaren adibide garbia izan zen. Etxekoak izan zituen horretan lagun Emma Alma Bataillardek. Emmaren ahizpak haren erraldoitasunez ohartu ziren, eta AEBetara eraman zuten. Frantziako erraldoia zela esanez erakusten zuten, Lady Aama ezizenez, harena ez zen ahizpa gezurrezko eta txiki batekin batera: Joespha printzesa. Hil ondoren ere, ahizpek negozioa egiten segitu nahi izan zuten, eta Iowako Unibertsitateari saldu zioten gorpua, 200 dolarren truke. Tuberkulosiak jota hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldous Harding

**Hannah Sian Topp**, **Aldous Harding** profesionalki (Lyttelton, 1990) Cardiffen (Gales) egoitza duen zeelandaberritar kantautorea da.

## Biografia 
Topp Lyttelton, Zeelanda Berria hiriko musika-familia batetik dator: bere ama Lorina Harding kantari ezaguna da.  Aurkitu zuen lehen musikarietako bat Zeelanda Berriko Anika Moa kantaria/konpositorea izan zen. Moak gauean jo behar zuen lokaletik gertu topatu zuen Harding musika jotzen eta eskatu zion gau horretan laguntzeko.

4ADk iragarri zuen Harding abeslari gisa 2017aren hasieran, *Party.* bigarren albuma plazaratu aurretik. *Party* IMPALAren Europako Sarirako izendatu zuten .

Hirugarren albumeko "The Barrel" abestiak *Designer* (4AD, 2019), 2019ko APRA Silver Scroll award. irabazi zuen.

Momentu honetan Cardiffen bizi da, Wales, bere bikotekidea eta laguntzailea den H. Hawklinerekin.

## Diskografia 
### Studio albums 
* *Aldous Harding* (2014)
* *Party* (2017)
* *Designer* (2019)

### Beste abestiak 
* "Elation" (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aldous Harding Subreddit
Anna Haining Bates

**Anna Haining Bates** (New Annan, Eskozia Berria,  – Seville, Ohio, ) oso gizaseme garaia izan zen; akromegalia deritzon gaixotasunaren ondorioz, 2,41 metro garai izatera heldu zen.

Hamahiru anai-arreben artean hirugarrena izan zen Anna Hainning. Erraldoitasuna zuen. Barnum & Bailey zirkuak kontratatu zuen 16 urterekin. Pianoa jotzen zuen, eta Shakespeare errezitatu. Europara egindako bidaian ezagutu zuen Martin Van Buren, Kentuckyko erraldoia. Viktoria erregina harrituta utzi zuen Annaren edukazioak eta prestakuntzak. Hark oparitutako soinekoarekin ezkondu ziren Londresko St. Martin-in-the-Fieldsen, zirkuko hainbat kide lagun. Mundu hura utzi, eta irakasle aritu zen AEBetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palomar behatokia

[thumb|250px|[Hale teleskopioa]]
**Palomar behatokia** () edo **Palomar mendiko behatokia** Ameriketako Estatu Batuetako behatoki astronomiko bat da. Jabego pribatukoa, Kaliforniako San Diegon dago, Mount Wilson behatokitik 140 kilometrora. Koordenada hauek ditu: 33° 21' 22,80" N, 116° 51' 53,14" O. Itsas mailatik 1706 metro gorago dago eraikita. Instalazioa 1948an inauguratu zuten.

Behatokiko teleskopio handiena Hale da; izena behatokiaren bultzatzailea izan zen George Haleren oroimenez eman zitzaion. Instalazio hauetatik aurkikuntza asko egin dira; adibidez, 2003ko azaroaren 14an, Sedna planeta nanoa aurkitu zen.

1970ean Palomar behatokia eta Mount Wilson behatokia erakunde batean bildu ziren, Hale Observatories izenarekin. Kaliforniako Teknologia Institutuak du erakunde horren gaineko jabetza eta agintea.

## Zuzendariak 
* Ira Sprague Bowen, 1948–1964
* Horace Welcome Babcock, 1964–1978
* Maarten Schmidt, 1978–1980
* Gerry Neugebauer, 1980–1994
* James Westphal, 1994–1997
* Wallace Leslie William Sargent, 1997–2000
* Richard Ellis, 2000–2006
* Shrinivas Kulkarni, 2006–

## Ekipoak 
Hauek dira agian ezagunenak:
* Hale teleskopioa
* Samuel Oschin teleskopioa
* Sleuth teleskopioa

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Crawford, David Livingston. *The Construction of large telescopes*. Londres, New York: Academic Press, 1966. OCLC 1093049
* Mollise, Rod. ''The Urban Astronomer's Guide: a Walking Tour of the Cosmos for City Sky Watchers*. Berlin: Springer, 2006. ;  OCLC 299995003
* Watterson, T.V. *Palomar Observatory.'' San Diego, Kalifornia: Frye & Smith, 1941.OCLC 6327013

## Ikus, gainera 
* Kaliforniako Teknologia Institutua
* Mount Wilson Behatokia
* George Hale

## Kanpo estekak 
* :Palomar Observatoryren webgune ofiziala.
* :Palomar skies, Scott Kardel-ek idatzitako webgunea. Behatoriaren inguruko informazioak, historia, gertaerak... biltzen ditu.
Roadkill (telesaila)

***Roadkill*** britainiar telesaila da, David Harek BBC One katerako sortua.

## Sinopsia 
Peter Laurence animalia politikoa da. Edo, hobeto esanda, piztia mediatikoa. Argi utziko du lehen eszenan bertan: gustura dabil hitzen jokalekuan, mikrofono eta kamera artean. Epaitegitik irten eta berehala emango die mezu biribila hedabideei, diskurtsoaren xehetasun bakoitza azkeneraino zainduta. Izan ere, eskandalu bat da telesailaren abiapuntua.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Romulus (telesaila)

***Romulus***, ***ROMVLVS*** idatzia, italiar telesaila da, Matteo Roverek Sky Atlantic katerako sortua.

*Gomorra* telesail goratuko ekoizleen eskutik dator urteko nobedade deigarrienetako bat. Kristo aurreko VIII. mendera egin dute bidaia, Antzinako Erromara. Zehazki, hiria sortu zeneko garai eta gertakarietara. Latinez filmatu dituzte elkarrizketa guztiak, eta inoiz modu horretan egin den lehena da. Abentura eta giro epikoa du.

## Aktoreak 
* Andrea Arcangeli: Yemos
* Francesco Di Napoli: Wiros
* Marianna Fontana: Ilia
* Sergio Romano: Amulius
* Ivana Lotito: Gala
* Vanessa Scalera: Silvia

## Beste komunikabide batzuk 
HarperCollins-ek telesailen unibertso narratiboa zabaltzen duen nobelen trilogia argitaratu du.

Eleberriak Luca Azzolinik idatzi ditu eta izenburuak hauek dituzte: *Romulus: I. liburua - Otsoaren odola* (2020ko urriaren 29a), *Romulus: II liburua - The queen of battles* (2020 azaroa) eta *Romulus: III liburua - Otsoen hiria* ( 2021eko urtarrila).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Industry (telesaila)

***Industry*** britainiar telesaila da, Mickey Downek eta Konrad Kayk BBC Two eta HBO kateetarako sortua.

## Sinopsia 
Londres, nazioarteko banku lider bat. Finantza agente lizentziadun berrien talde bateko kideak elkarren artean lehiatuko dira oso mugatuak diren lanpostuak eskuratzeko.

## Aktoreak 
* Myha'la Herrold: Harper Stern
* Marisa Abela: Yasmin Kara-Hanani
* Harry Lawtey: Robert Spearing
* David Jonsson: Augustus ‘Gus’ Sackey
* Nabhaan Rizwan: Hari Dhar
* Freya Mavor: Daria Greenock
* Will Tudor: Theo Tuck
* Conor MacNeill: Kenny Kilbane
* Ken Leung: Eric Tao

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Als Hitler das rosa Kaninchen stahl

***Als Hitler das rosa Kaninchen stahl*** 2019ko Caroline Link alemaniar zinema zuzendariaren filma da, Judith Kerren *When Hitler Stole Pink Rabbit* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
1930ean, Anna zoriontsu bizi da, eta, adin bera duten haurren antzera, ez dago nazismoaren ondorioen jakitun. Hitlerren goraldia dela eta, baina, dena aldatuko da harentzat eta haren familiarentzat: Alemaniatik ihes egin, eta Suitzara joango dira, Zurichera, jatorri judukoak baitira.

## Aktoreak 
* Riva Krymalowski - Anna Kemper
* Marinus Hohmann - Max Kemper
* Carla Juri - Dorothea Kemper
* Oliver Masucci - Arthur Kemper
* Justus von Dohnányi - Onkel Julius
* Ursula Werner - Heimpi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pino Solanas

**Fernando Ezequiel Solanas** (Olivos, Buenos Airesko probintzia, Argentina, 1936ko otsailaren 16a - Paris, Frantzia, 2020ko azaroaren 6a), ezagunagoa **Pino Solanas** izenez, argentinar zinema zuzendaria eta politikaria izan zen. *La hora de los hornos* (1968), Octavio Getinorekin batera zuzendua, eta *El exilio de Gardel (Tangos)* (1985) zituen zinema-lanik ezagunenak.

Solanasek antzerkia, musika eta zuzenbidea ikasi zituen. 1962an, Seguir andando bere lehen film laburra zuzendu zuen eta 1968an ezkutuan La Hora de los Hornos film luzea ekoitzi eta zuzendu zuen, neokolonialismoari eta Latinoamerikako indarkeriari buruzko dokumentala. Filmak nazioarteko hainbat sari irabazi zituen eta mundu osoan proiektatu zen. Solanasek Epaimahaiaren Sari Nagusia eta Kritikaren Saria irabazi zituen Veneziako zinema-jaialdian eta Canneseko zinema jaialdiko eskenatokiaren saria. 1999an epaimahaiko presidentea izan zen Moskuko 21. Nazioarteko Zinemaldian. 2004ko Berlingo Zinemaldian Ohorezko Urrezko Hartz berezia eman zioten. Hainbat filmetako soinu bandetan kolaboratu zuen Ástor Piazzolla tango konpositore eta musikariarekin.

2020ko uztailaren 21etik hil zen egunera arte, azaroaren 6ra, Argentinako enbaxadorea izan zen UNESCOn. COVID-19ak jota hil zen 84 urte zituela.

## Testuingurua 
Solanas 1970eko hamarkadan Argentinako zinema astindu zuen Grupo Cine Liberación taldearen aurreko aldean egon zen, kontzientzia soziala eta ahots politikoa garatuz. Perónen alde egiteko kanpainan aktiboa izan zen. 1970eko hamarkadan eskuineko indarrek mehatxatuta, bere aktoreetako bat hil egin zuten eta bera ere ia bahitu zuten.

Octavio Getinorekin batera, Solanasek "Hirugarren zinema baterantz" manifestua idatzi zuen. Hirugarren zinema politiko baten ideiak, Hollywoodeko zinemaren eta Europako autore zinemaren aurkakoa, garapen bidean dauden deitutako herrialde askotan zinemagileak bultzatu zituen.

Solanas Parisen erbesteratu zen 1976an, eta Argentinara itzuli zen 1983an demokrazia iritsi zenean.
La Llorona (2019ko filma)

***La Llorona*** 2019ko Jayro Bustamante guatemalar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Guatemalako Gerran hil dituzte Alma eta haren seme-alabak. Hogeita hamar urte geroago, zigor auzi bat hasiko da Enriqueren aurka, genozidioaren buru izan zen jeneralaren aurka. Epaiketa bertan behera utziko dute, eta jenerala libre geldituko da. Hori ikusita, La Lloronaren [Alma] espiritua mendeku bila piztuko da.

## Aktoreak 
* María Mercedes Coroy: Alma
* Sabrina De La Hoz: Natalia
* Margarita Kenéfic: Carmen
* Julio Diaz: Enrique Monteverde
* María Telón: Valeriana
* Juan Pablo Olyslager: Letona
* Ayla-Elea Hurtador: Sara

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ni de coña

***Ni de coña*** 2020ko Fernando Ayllón kolonbiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Lau bikote, Karibeko erretiro espiritual bat eta korapiloak. Maitasunaren sugarra berpiztu eta arazoak gainditzeko joan dira bertara. Hala, bi gururen proba bitxiak egiten saiatuko dira, nahiz eta batzuk arriskutsuak izan.

## Aktoreak 
* Nathalie Seseña: Marisol
* J.J. Vaquero: Genaro
* Ricardo Quevedo: Valdomero
* Max Marieges: Iker
* Carolina Noriega: Moana
* Norma Nivia: Lina
* Nadia Torrijos: Esperanza
* Moi Camacho: Jose
* Jairo Ordoñez: Veneno
* Shirley Marulanda: Lorena
* Karine Amaya: Lucy
* Kikin Fernández: Andres

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
For Sama

***For Sama*** () 2019ko Waad Al-Kateab eta Edward Watts zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Siriako gerraren erradiografia bat egitea du helburu lanak. Waad Al-Kateab da pertsonaia nagusia, eta haren bizitza islatzen du: gerra piztu baino lehen eta iraun bitartean. Testuinguru gordin horretan, ama izango da: maitasunaren eta gerraren artean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arragoa (labea)

[thumb|300px|Adreiluzko arragoak, [Sopuerta, Bizkaia.]]
**Arragoa** edo **kiskaltze labea** siderita (FeCO3) kaltzinatzeko erabiltzen den labea da.

## Historia 
Burdina oxidotan aberatsak ziren mineralak agortu zirenean, sakonagoko galeria eta zainetan lortutako burdina karbonatoa (siderita) erabili behar izan zuten burdina ekoizteko. Euskal Herrian minerala kiskaltzeko labe hauetako asko daude meatzeetan bertan. Bi helbururekin kiskaltzen zuten minerala arragoetan: mearen metal-legea handitzeko, ezpurutasunak errez, eta garraioa errazteko, pisua murrizten baitzen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Aizpeako meategiak

## Kanpo estekak
Cevdet Sunay

**Cevdet Sunay** (1899ko otsailaren 10a - 1982ko maiatzaren 22a) turkiar politikaria eta armadako ofiziala izan zen, 1966tik 1973ra Turkiako bostgarren presidente izan zena.

## Kanpo estekak
2020ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskunde presidentzialak

**2020ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeak** AEBetan 2016ko azaroaren 3an lehendakaria aukeratzeko ospatu ziren hauteskunde orokorrak dira. Halaber, lehendakariordea ere aukeratu zen. AEBetako Konstituzioaren Hogeitabigarren Emendakinak jardunean zegoen lehendakaria, Donald Trump kasu, bigarren eta azken agintaldi baterako aurkeztu zen.

Hauteskunde Orokor hauetan parte hartu zuten hautagaiak hautatzeko Hauteskunde Primarioak 2020ko otsailaren 1a eta ekainaren artean herrialdea osatzen duten 50 estatuetako bakoitzean eta Columbia barrutian ospatu ziren.

## Hautagaitzak 
### AEBetako Alderdi Demokrata Alderdi Demokrata 

### Alderdi Errepublikarra 

### Alderdi Libertarioa 

### Alderdi Berdea 

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Libertarioa

**Alderdi Libertarioa** () Estatu Batuetako alderdi politiko libertarioa da. 1971ko abenduaren 11n sortu zuten. Bere hauteskunde promesen artean, Estatuaren esku-hartze ekonomiko minimoa, erabateko desarauketa eta zergen murrizketa handia lortzea dago.

Bere hauteskunde-plataforma filosofia liberaleko elementuetan oinarritzen da, hala nola merkatu libreko ekonomia kapitalistaren defentsan (*laissez faire*), eskubide indibidualetan, hala nola elkartzeko eta sexu-orientaziorako askatasunean eta jabetza pribatuan. Era berean, pertsonen zirkulazio askearen aldekoak dira herrialdeen artean, eta migraziorako gutxieneko erregulazioak.

Defentsa pertsonalerako armak edukitzeko, prostituzioa zigortzen duten legeak indargabetzeko eta erabilera pertsonalerako drogak eduki eta kontsumitzeko eskubidearen alde dago. Derrigorrezko soldadutzaren eta interbentzionismo militarraren aurka dago atzerriko nazioetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alderdi Libertarioaren webgunea
Le Grand Grimoire

***Le Grand Grimoire*** ( 1421 eta 1522 artean idatzi zen grimorio ospetsua da. Grimorioak magiaren ezaguerak biltzen dituzten Erdi Aroko liburuak dira, nahiz eta hau beranduago argitaratuta izan. Dena dela, jatorrizko testua VIII. mendekoa dela esan da. *Dragon rouge* izenburuarekin ere ezagutzen da.

## Historia 
XV. mendeko liburu hau Antonio Venitiana del Rabinari egotzi zaio. Egileak iturri zaharragoak erabili zituela aipatu zuen liburuan, Bibliaren Salomonen tradizioa aipatuz. Éliphas Léviren ustez *Dragon rouge* izenburuaz ezagutzen den grimorioa benetako *Grand Grimoire*ren bertsioa da.. Antza denez, liburuaren ale zaharrena Vatikanoren eskuetan dago.

## Edukia 
Testuak deabru mota desberdinak aipatzen ditu eta deitzeko moduak ere azaltzen ditu. Deitzearen helburua haiekin itun bat sinatzea izango litzateke. Helburu desberdinekin egin daitezkeen aztikeriaak azaltzen dira, adibidez, loterian irabazteko, espirituekin hitz egiteko, ikusezin bihurtzeko, emakumeen maitasuna lortzeko... .

Deabruak aztertzerakoan Grimorio honek hiru goi mailako deabru aipatzen ditu:The Grand Grimoire

* Luzifer, emperadorea
* Beltzebu, printzea
* Astaroth, duke handia

Halaber, hierarkian beheago dauden sei deabru aipatzen ditu:
* Lucifuge Rofocale, lehen ministroa
* Satanachia, komandante nagusia
* Agaliarept, komandante
* Fleurety, teniente jenerala
* Sargatanas, brigadier-nagusia
* Nebiros, mariskal eta inspektore orokorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Le Grand Grimoire*, testuak.
Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Berdea

**Alderdi Berdea** () Estatu Batuetako alderdi federazio ekologista da. Greens/Green Party USA alderdiko zazpi kide ohiek 2001eko apirilean sortu zuten. 1996an eta 2000an, Ralph Naderri esker ospetsu bilakatu zen. Alderdiak politika berdea sustatzen du, bereziki, ingurumenarena; indarkeriarik eza; justizia soziala; demokrazia parte-hartzailea; genero berdintasuna; LGBT eskubideak; bakezaletasuna; antiarrazakeria eta ekologismoa. Espektro politikoan, alderdia ezkertiartzar hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alderdi Berdearen webgunea
Konstituzioaren Alderdia (AEB)

**Konstituzioaren Alderdia** () Estatu Batuetako alderdi politiko paleokontserbadorea da. 1991n sortu zuten Zergadunen Alderdia izenaz eta 1999an egungo izena hartu zuen. Gobernu mugatu baten alde egiten du, eta nazionalismo ekonomikoa sustatzen du, baita herrialdeko jatorrizko Konstituzioarekiko eta Independentzia Aldarrikapenaren printzipioen adierazpenarekiko atxikimendu sendoa ere. Alderdiaren arabera, Estatu Batuak Bibliaren aginduetan oinarrituta sortutako nazio kristaua da, eta jurisprudentzia "oinarri bibliko"ekin bat etorri behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Konstituzioaren Alderdiaren webgunea
Neokontserbadurismo

Soziologian eta politikan, **neokontserbadurismoa** XX. mendearen amaieran Estatu Batuetan sortu zen mugimendu politikoa da, higikunde kontserbadoreen ezaugarriak areagotzen zituena. Neokontserbadorismoa 1960ko hamarkadan Estatu Batuetan sortu zen mugimendu politiko bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrataren kanpo-politika gero eta baketsuagoaren, gero eta handiagoa den *New Left* edo Ezkerra Berriaren eta kontrakulturaren aurkako erreakzio gisa, bereziki Vietnamgo Gerraren aurkako protestetan.

Historikoki, "neokontserbadore" terminoak 1960ko eta 1970eko hamarkadetan estalinismoaren aurkako ezkerretik AEBetako kontserbadorismoaren eremurainoko bidaia ideologikoa egin zutenei egiten die erreferentzia. Mugimendua Norman Podhoretzek argitaratutako *Commentary* aldizkarian sortu zen. George W. Bushen presidentetzan, bere jarraitzaileetako batzuk- tartean Paul Wolfowitz, Elliott Abrams, Richard Perle edota Paul Bremer- ospetsu bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontserbadurismo sozial

Soziologian eta politikan, **kontserbadurismo soziala** edo **sozialkontserbadurismoa** pentsamendu kontserbadorearen aldaera bat da, bere burua moraltasun tradizionalaren jarraitzailetzat hartzen duena. Kontserbadore sozialek oinarrizko bi printzipio dituzte:

* Familiaren definizio zorrotz bat: kontserbadurismo soziala batzuetan gaurko gizarteen ezkontzari eta familiari buruzko zenbait gairen aurka dago, hala nola homosexualen arteko ezkontza, ohaidetza, sexu-merkataritza, etab.;
* Giza bizitza: kontserbadurismo soziala abortuaren aurka dago ("bizitzaren alde" dagoela esaten dute) eta eutanasiaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paleokontserbadurismo

Soziologian eta politikan, **paleokontserbadurismoa** XX. mendearen amaieran Estatu Batuetan sortu zen mugimendu politikoa da, higikunde kontserbadoreen ezaugarriak areagotzen zituena. Paleokontserbadurismoa tradizio kristau protestantetik defendatzeagatik, erregionalismoagatik eta nazionalismoagatik nabarmentzen da.

Michael Foley analistaren arabera, paleokontserbadoreek immigrazioaren murrizketen, kultura-aniztasunaren eta eskala handiko aldaketa demografikoaren aurkako oposizioaren, politika federalaren deszentralizazioaren, merkataritza librearen gaineko kontrolen berrezartzearen, nazionalismo ekonomikoaren eta Estatu Batuetako kanpo-politikaren gidaritzan esku-hartzerik ez egitearen aldeko presioa egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osip Mandelstam

**Osip Emilievitx Mandelstam** (Varsovia, Batzarreko Polonia, Errusiar Inperioa, 1891ko urtarrilaren 14agreg./urtarrilaren 2ajul. - Gulag "Vtoraya Rechka", Vladivostoketik gertu, 1938ko abenduaren 27a) errusiar eta sobietar olerkaria izan zen. Judu jatorriko izan zen. Varsovian jaio arren, bere familia joan zen berehala San Petersburgora. Parisko eta Heidelbergeko Unibertsitateetan ikasi zuen eta San Petersburgoko Unibertsitatean sartzen saiatu zen. Unibertsitateak juduen sarrera debekatu zuen eta, hori lortzeko metodismora bihurtu zen. Bere poesia sinbolismoarekin lotu zen eta acmeismo taldean parte hartu zuen. 1922an Nadezhda Mandelstam idazlearekin ezkondu zen. 1933an bere *Stalin Epigrama* lana jendaurren irakurri ondoren, errepresio estalinista pairatzen hasi zen eta gulagen hil zen. 1987an hil ondoren birgaitu zuten.

## Lan hautatua 
* 1913 *Kamen* (*Harria*)
* 1922 *Tristia*
* 1923 *Vtoraia kniga* (*Bigarren liburua*)
* 1925 *Shum vremeni* (*Denboraren zarata*) Prosa
* 1928 *Stikhotvoreniya 1921–1925* (*Olerkiak* 1921–1925)
* 1928 *Stikhotvoreniya* (Olerkiak)
* 1928 *O poesii* (*Poesiari buruz*)
* 1928 *Egipetskaya marka* (*Egiptoko sigilua*)
* 1930 *Chetvertaya proza*, (*Laugarren prosa*). Errusian argitaratua 1989an
* 1930-34 *Moskovskiye tetradi* (*Moskuko koadernoak*)
* 1933 *Puteshestviye v Armeniyu* (*Bidaia Armeniara*)
* 1933 *Razgovor o Dante*, (*Danteri buruzko elkarrizketa*); 1967an argitaratua
* *Voronezhskiye tetradi* (*Voronezhko koadernoak*), 1980an argitaratua (V. Shveitser)

## Kanpo estekak
Alderdi-aniztasun

**Alderdi-aniztasuna**edo **alderdi anitzeko sistema** alderdi politikoen sistema bat da, non alderdi politiko askok botere exekutiboa bereganatzeko aukera duten, eta botere legegilea alderdi askoren artean banatuta dago, alderdi bitasunaren (bi alderdi politikoren nagusitasuna) edo alderdi bakarreko sistemaren (alderdi politiko bakar baten nagusitasuna) aurka. Alderdi anitzeko sistema politikoak dituzten herrialde asko daude, hala nola Alemania, Aljeria, Argentina, Finlandia, Frantzia, Italia, Portugal, Grezia, Txile, Ekuador, Errusia, India eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prefektu

**Prefektu** izan daiteke:
* Erromatar prefektua, Antzinako Erroman, goi mailako funtzionarioa;
* Prefektu, apaizgaitegi edo eliz-ikastetxe batean, diziplinaz eta ikasketez arduratzen den apaiza;
* Parisko prefektua, Parisko poliziaren burua;
* Prefektua, Estatuaren ordezkaria probintzia edo eskualde batean.
Prefektu (agintaria)

**Prefektua** Estatuaren ordezkaria da probintzia edo eskualde batean. Bere eremuan, barne-administrazioaren eta barne-segurtasunaren gaiak arautzen ditu. Nazioaren interesak babesten ditu, tokiko agintarien erabakien aurrean. Frantzian prefeta diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norton Simon museoa

thumb|250px|Norton museoaren kanpoko ikuspegia.
**Norton Simon museoa** ) ekimen pribatuko instituzioa da, Estatu Batuetako garrantzitsuenetariko bat. Kaliforniako Pasadena hirian dago eta izena haren bultzatzaile nagusienena da: Norton Simon magnate eta enpresaria.

## Norton Simon 
Simon (Portland, 1907-Beverly Hills, 1993) lantegi multinazional batzuen jabea izan zen, besteak beste, Max Factor (kosmetika) eta Avis (alokairu automobilen enpresa). Bihotzeko prentsan oso ezaguna egin zen Oscar sari baten irabazlea izan zen Jennifer Jonesekin ezkondu ondoren.

## Historia 
Egungo museoa 1974an sortu zen baina aurretik ezaguna izan zen Pasadena Art Institute instituzioaren jarraipena gisa aurkeztu zen; Institutu horrek 1954tik arte garaikidearen museoa gisa funtzionatzen zuen. Pasadena Art Institutuak XX. mendeko 70. hamarkadan krisialdi gogorra izan zuen: egoitza berri bat ireki zuen eta oso erakusketa garestiak antolatu zituen; ondorioz, dirurik gabe gelditu zen. Norton Simonek institutuaren ardura hartu zuen, bere jarraipena aseguratuz. Horren truke museoaren %75 aberatsaren bilduma pribatua erakusteko izan behar zen eta geroago, haren izena aldatu behar izan zuen. Simonen bildumak 4.000 objektu zituen eta, gainera, enpresariak diru asko jarri zuen. 1993an Simon hil zen baina proiektuak patronatu baten bidez aurrera jarraitu zuen. Jennifer Jones hil arte patronatu horren partaide izan zen. Jonesi esker zinemako pertsonalitate handiak proiektuan inplikatu ziren, bestetik, esaterako Gregory Peck, Billy Wilder, Cary Grant eta Candice Bergen.

1995ean, Norton Simon hil ondoren, Frank Gehry arkitekto ospetsuak museoa berritzeko lanak zuzendu zituen. Aldaketa horren lan nagusia Asiako areto berezia sortzea izan zen. 2015ean, tartean Norman Fosterren diseinuekin, beste birmoldaketa handiagoari ekin zitzaion. Azken birmoldaketa hau 2019an bukatu zen eta horri esker hiru pabiloi berri altxatu ziren.

## Bildumak 
Museoan antzinako margolaritzaren eta Ekialdeko artearen inguruko bilduma interesgarriak ikus daitezkeen. Europako margolaritza bereziki garrantzitsua da zeren eta XV. mendetik Picassoren lanak arte jasoak baitira.

## Iruditegia 
Hona hemen museoan ikus daitezkeen lan batzuk:

Image:
Raphael_Madonna_Pasadena.jpg|*Andre Maria Haurrarekin*, Rafael Sanzioren lana.
Francisco de Zurbarán - Still Life with Lemons, Oranges and a Rose.jpg|Francisco Zurbaránen natura-hila.
Vincent_van_Gogh_Portrait_of_a_Peasant.jpg|*Nekazariaren erretratua*, Vincent van Gogh.
Pierre-Auguste_Renoir_-_Nu_couché.jpg|Pierre-Auguste Renoirren *Biluzik etzanda*.
Camille_Pissarro_-_Brise-lames_est,_relour_des_régates_au_Havre_-_1514.jpeg|Camille Pissarroren *Brise-lames est, relour des régates au Havre*.
Temple_wall_with_scenes_of_Krishna's_life,_Kerala,_Norton_Simon_Museum.JPG|Aldarea Krishnaren bizitzaren irudiekin.
'Jina_Suparsvanatha'_from_Karnataka,_c._900,_schist,_Norton_Simon_Museum.JPG|Karnatakako, Indiako, *Jina Suparsvanatha*, 900 urte ingurukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
* :[Candice Bergen(https://eu.wikipedia.org/wiki/Candice_Bergen)ek aurkeztutako museoari buruzko erreportaia.]
Prefet

**Prefeta** Frantzian, estatuaren ordezkaria departamenduan. Hari dagokion egitura 'prefetura' da. Bere eremuan, barne-administrazioaren eta barne-segurtasunaren gaiak arautzen ditu. Nazioaren interesak babesten ditu, tokiko agintarien erabakien aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward C. Harris

alt=Harrisen matrizearen adibidea. Iturria: M.K.H. Eggert, Prähistorische Archäologie: Konzepte und Methoden (Tübingen, Basel ³2008)|thumb|260x260px|Harrisen matrizearen adibidea
**Edward Cecil Harris** (Hamilton, Bermuda, 1946) Bermudetako britaniar arkeologo nabarmena da. Ezaguna da batez ere "Harris matrizea" metodoa asmatu zuelako; 1973ko otsailean publikatu zuen eta mundu osoko arkeologoek erabiltzen dute. Aurretik erabiltzen ziren metodoek ez zutela estratigrafia behar bezala kontutan hartu azaldu zuen eta 1979an argitaratu zituen bere aurkikuntzak *Principles of Archaeological Stratigraphy liburuan*.

## Biografia 
Estatu Batuetan Columbia Unibertsitateko Ikasketa Orokorreko Eskolan parte hartzen ari zela, Harrisek Winchester-eko (Ingalaterra) indusketa arkeologikoetan laguntzen igaro zuen uda. Graduatu ondoren, bere lan arkeologikoarekin jarraitu zuen, besteak beste, Bergenen, Norvegian eta Pertsiako Golkoan zehar. 1997an doktoregoa egin zuen Londresko Unibertsitatearen bidez, Ginea Berrian indusketa lanetan ari zela. 

1982an, Harris Londresko Antiquaries Society elkarteko kide bihurtu zen, eta 1991n, Brown Unibertsitateko John Carter Brown Library liburutegia . Akademiatik kanpo, Harrisek Bermuda National Trust erakundearen *Palmetto saria* jaso du, 1994an hainbat eraikinen kontserbazio historikoan egindako ahaleginagatik. Bermudan, Harris Bermudako Museo Nazionaleko zuzendari exekutiboa izan zen, eta historiako zutabe bat idatzi zuen, "Ondare Gaiak" izenekoa, bertako egunkarian. Sarrerako kolaboratzailea da urtero *Bermuda Journal of Archeology and Maritime History aldizkarian*, eta editorea izan da.

1980tik 2017ra National Museum of Bermuda-ko zuzendaria izan zen.

## Argitalpenak 
* *Principles of Archaeological Stratigraphy* (1979, orain dohainik eskuragarri Interneten 8 hizkuntzatan )
* *Pillars of the Bridge* (1991)
* *Practices of Archaeological Stratigraphy* (1993, orain dohainik eskuragarri Interneten ingelesez )
* *Bermuda Forts 1612-1957* (1997)

## Artikuluak BJAMHn 
Artikuluak *Bermuda Journal of Archeology and Maritime History* aldizkarian. 2001ean, editorearen kargua izan zuen.

* "Bermuda Defences at the End of the American Revolutionary War" (1989).
* "A History of Some of the Islands in St. George's Harbour" (1991) with J. C. Arnell.
* "The 1991 Archaeological Field Season at Fort Cunningham, Bermuda" (1991) with Richard A. Gould and John R. Triggs
* "Review of The Geological Map of Bermuda" (1991).
* "The 1992 Archaeological Field Season at Fort Cunningham, Bermuda" (1992) with Richard A. Gould and John R. Triggs.
* "The 1993 Archaeological Investigations at Castle Island, Bermuda" (1994).
* "Archaeology of the King's Castle Island, Bermuda: The 1994 and 1995 Seasons" (1996) with Norman F. Barka and Heather M. Harvey.
* "The Archaeology of Daniel's Island Fort, Bermuda" (1996) with Norman F. Barka.
* "War and Peace: Historic Fortifications and Heritage Education in the Age of Cultural Tourism" (1998).
* "The Archaeology of Paget Fort—Bermuda's First Fort" (1999).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bio HarrisMatrix.com webgunean
* Bermudako Itsas Museoa
Munia Santxitz

**Munia Santxitz** edo **Munia Iruñekoa** ( – ) Iruñeko infanta eta Tolosako kondesa ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Zenbait adituen ustetan, Antso III.a Iruñeko erregea eta bere emaztea zen Munia Gaztelakoaren alaba izan zen. Hala ere, adituen artean zalantzagarria da.

Pérez de Urbelen esanetan, 1037an Pontzio Tolosakoa ezkondu zuen eta, ezkonsari moduan, Nîmesen eta Albin orubeak eman zizkion. Seme bakarra izan zuten: Pontzio gaztea. Hala ere, orduko iturriek eta beste historialariek ez dute hipotesi hau berretzi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erromatar prefektu

[thumb|240px|Munio Oktavio Novato prefektuaren oroitarria, [Segobrigako antzeztokia.]]

**Prefektua** () Antzinako Erroman, goi mailako funtzionarioa izan zen. Bere zereginek arlo militarra eta zibila hartzen zituzten. Karguak maila aldakorra zuen, eta, normalean, zaldunen estamentuko pertsona batek betetzen zuen. Arlo zibilean, prefeta ez zen magistratu bat, haren ordezkoa baizik.

## Pretorioko prefektua 
*Praefectus praetorio* erromatar ofiziala zen, enperadorearen pretoriar guardiaren buru zena. Komandanteak, normalean bi ziren, zaldunen estamentukoak ziren. Tiberio enperadorearekin izendapen hori izan zuen  Sejano ondoren, prefektuek enperadoreari laguntzen zioten normalean, bere aholkulari militar nagusi gisa, eta, K.O. II. eta III. mendeetatik aurrera, eskumen judizialak ere eman zitzaizkian. Prefekturaren garai handia K.o. III. mendearen hasieran izan zen (horien artean Papiniano eta Ulpiano jurista ezagunak egon ziren), eta III. mendearen amaieran prefektu batzuek tronu inperiala lortu zuten (adibidez, Makrino eta Filipo Arabiarra). Dioklezianoren garaian lau prefektu pretoriar izan ziren, prefektu bana tetrarkiako agintari bakoitzarentzat. Konstantinoren agintepean (312), bere eginkizun militarretatik salbuetsita, administratzaile zibil boteretsu bihurtu ziren eta, inperioa lau prefetura handitan banatu zenez, horietako bakoitzak Inperioko parte handietako baten arduraduna izan zuen. Ikus, Plautiano, Tigelino, Turbo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susanna van Steenwijk

**Susanna van Steenwijk** **Susanna Gaspoel** (Leiden, 1601 eta gero - Amsterdam, 1664ko abuztuaren 2an lurperatua) kanpoko arkitekturetako holandar margolaria izan zen, Leiden eta Amsterdamen lan egin zuena. 

1630ean Susanna Hendrick van Steenwijk Gaztea margolariarekin ezkondu zen, 20 urte zaharragoa zenarekin. 1632an Amsterdamen seme bat bataiatu zuten eta 1634an Leidenen beste bat .

Bere margolanik ezagunenak 1640ko hamarkadakoak dira, eta Leiden eta Amsterdamen eginak. Senarrak bezala, elizaren barrualdeak ere egin zituen eta eliza barruko marrazkia 1664koa da eta honela sinatuta dago: «Susanna v. Steenwijk '.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Normalizazio Erakundea

**Espainiako Normalizazio Erakundea** edo **AENOR** 1986an Espainian sortutako irabazi-asmorik gabeko normalizazio- eta ziurtapen-erakunde pribatua da. 2017an bitan zatitu zen: normalizazio arlorako UNE eta ziurtapenak egiteko AENOR Internacional sortu zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Normalizazio
* Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundea

## Kanpo estekak
Susanna Mayr

**Susanna Mayr** (Augsburg, 1600 - *ib.*, 1674) alemaniar margolari barrokoa izan zen.

Joachim von Sandrart-en arabera Johann Georg Fischer margolariaren alaba zen eta Johann Ulrich Mayr-en ama, hau ere margolaria zena.  Marraztea eta margotzeaz gain, talentu handiko artista ebakitzailea ere izan zen. 

## Erreferentziak
Europako Normalizazio Batzordea

**Europako Normalizazio Batzordea** edo **ENB** Europako herrialde gehienetako normalizazio-erakunde nazionalak biltzen dituen elkartea da, EN arauak ematen dituena. Hogeita bederatzi kide nazional ditu: Europar Batasuneko (EB) hogeita bost estatuak, Europako Merkataritza Libreko Erkidegoko (EMLE) hiru herrialde, eta EBra eta EMLEra hautagai diren herrialdeak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Normalizazio
* Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundea

## Kanpo estekak
Frantziako Normalizazio Erakundea

**Frantziako Normalizazio Erakundea** edo **AFNOR** 1926an Frantzian sortutako onura publikoko normalizazio- eta ziurtapen-erakundea da. Hainbat agentzia, institutu eta laborategi erabiltzen ditu bere zereginak betetzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Normalizazio
* Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundea

## Kanpo estekak
Thelma Cabrera

**Thelma Cabrera Pérez de Sánchez** (El Asintal, Retalhuleu, Guatemala, 1970eko irailaren 21a) guatemalar politikaria eta giza-eskubideen defendatzailea da. Jatorri maya du, Mam taldekoa. CODECAko ekintzaile ezaguna da eta 2019an, lehendakaritzako hautagai aurkeztu zen Movimiento para la Liberación de los Pueblos alderdiaren eskutik.
thumb|Thelma Cabrera Guatemalako Hirian 2019ko hauteskunde orokorraren kanpainaren harira

## Biografia 
Cabrera elebiduna da, Mam hizkuntza du ama eta gaztelania bigarrena. Nekazari familia txiro batean jaioa, bere gurasoekin eta anai-arrebekin lan egiten zuen kafe haztegietan. 15 urte zituela ezkondu zen.

## CODECAko buru 
2018ko apirilean Codecako Zuendaritza Batzordearen Lehendakaritza hartu zuen baina, 2009tik dabil zuzendaritzan, emakumeen programaren arduraduna izanik, baita oinarrizko antolaketa bultzatzeaz, zein 25.000 bazkide baino gehiago lortu ditu.

## Lehendakaritzarako hautagai 
2019an, Movimiento para la Liberación de los Pueblos alderdiaren eskutik Guatemalako lehendakaritzarako hautagai aurkeztu zen.Guatemalako herritarren %60a indigenatzat du bere burua, baina gutxi dira lehendakaritzara aurkeztu direnak, are gutxiago emakume indigenak, aurrekari bakarra Rigoberta Menchú izan zen, Bake Nobel Saria. Pertsonaia ezezaguna izan arren, inkestetan laster egin zuen gora eta statu quoa salatzan jarri zuen ere.. Abuztuan ospatutako bigarren bueltan ordea lehiatik kanpo geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Thelma Cabrera quiere cambiar el sistema desde dentro (Plaza Publica, 2019, 2:40)
* Plan de Gobierno Thelma Cabrera (Guatevision, 2019, 2:59)
Internet Sozietate

**Internet Sozietate** () edo **ISOC** nazioarteko irabazi-asmorik gabeko erakundea da, 1992an sortua eta egoitza nagusia AEBko Virginian duena, Internet sarearen garapena bultzatzeaz eta Interneteko estandar eta protokolo berriak garatu eta onartzeaz arduratzen dena. IETFi babesa ematen dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arragoa (argipena)

**Arragoa** izan daiteke:
* Arragoa: labearen behealdeko barrunbea, burdina urtua biltzen duena.
* Arragoa: burdina karbonatoa kiskaltzeko labea.
Abraham Kuyper

**Abraham Kuijper**, **Abraham Kuyper** bezala ezaguna (Maassluis, 1837ko urriaren 29a - Haga, 1920ko azaroaren 8a) Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1901etik 1905era. Neo-kalbinista eta kazetaria izan zen. Holandako Eliza Eraberrituak ezarri zituen. Egunkaria bat, Amsterdamgo Unibertsitate Librea eta Iraultzaren Aurkako Alderdia ere sortu zituen.

## Kanpo estekak
Ensisheimgo meteoritoa

[thumb|[Sebastian Brantek gertaerari buruzko poema idatzi zuen.]]
thumb|Dürer margolariak egin zuen bertsioa.
**Ensisheimgo meteoritoa** 1492ko azaroaren 7an Alsaziako Ensisheim eta Battenheim artean erori zen, egungo Frantzian. Beraz, meteorito historikoa da hau, Europan haren testigantza ezagutzen den zaharrena izanik. Hala ere, bostehun urte geroago, erdia gordetzen da.

## Historia 
Meteoritoa eguerdi aldean erori zen, erorketan zarata handi bat sortuz. Egun horretan hirian Maximiliano I.a Habsburgokoa zegoen (Ensisheim Further Austria edo Vorderösterreich-en hiriburua baitzen). Kuriositateak eraginda, meteoritoaren bi zati eraman zituen oroimen gista. Beste pertsona ezagun batzuk ere gauza bera egin zuten. Jatorriz 127 kiloko meteoritoaren erdia godertzen da egun, Ensisheimgo Udal Museoan; beste zati batzuk beste museoetan aurki daitezke.

## Metoritoa artean 
Meteoritoak garaiko gizartean eragin handia izan zuen eta asko izan ziren ikusi edo ikustera bertaratu zirenak. Artista batzuek ere gertatutakoaren bertsioak zabaldu zituzten:
* Sebastian Brantek poema bat eta marrazki batzuk zabaldu zituen.
* Albrecht Dürer margolariak meteoritoa ikusi eta margotu zuen baina, ondoren, gainean, beste margo egin zuen: *San Jeronimo damuduna*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkerraberri (aldizkaria)

**Ezkerraberri** Ezkerraberri Fundazioak argitaratutako aldizkaria nolabait Aralar alderdi politikoaren agerkari modukoa izan zen. Edukiak euskaraz zein gaztelaniaz publikatzen ziren eta oso ez-ohizkoa zen artikulu beraren bi hizkuntzetako bertsioak argitaratzea. Beste hizkuntzan laburpenak egiten ziren, baina ez beti.

## Historia 
Ezkerraberri aldizkariaren lehen alea 2011ko abenduan publikatu zen eta bere azalean abertzale eta ezkertiarren aldizkari moduan definitzen zuen bere burua.
ezkerrera|thumb|370x370px|Ezkerraberri aldizkariaren lehen alearen azala
Fundazioak izanik ere argitalpenaren ardura, neurri handi batean alderdiaren bozgorailua izan zen, nahiz eta artikuluaren sinadurei erreparatuta aldizkariaren eduki ideologikoak Aralarren muga politikoak gainditzen zituzten maiz. Ezkerraberri aldizkariak ezker ikuspegien zabaltasuna bere orrialdeetan islatzen kontzienteki saiatu zen.

Lehen aleak hurrengoen patroia ezarri zuen. Gai monografiko bat 8-12 orrialdeetan zehar tratatzen zen ale bakoitzean. Lehen aleak *Bake bidean* zuen izenburua gatazka armatuaren bukaera ardatz. 2015tik aurrera ale batzuk 8 orrialdeko langa hori gainditu zuten eta 12 orrialdetik gorakoak izan zituztenak ez dira bakanak.

Lehen alean Patxi Zabaleta (Aralarreko koordinatzailea), Rebeka Ubera (Aralarreko Antolaketa Idazkaria), Dani Maeztu (Eusko legebiltzarkidea), Aser Lertxundi (Gipuzkoako antolaketa-arduraduna) eta Asier Iturriagaetxeberria (Aralarren komunikazio-arduraduna) ageri dira aldizkariaren erredakzio-kontseiluko kide moduan. Geroago Begoña Rodriguez eta Inaki Irazabalbeitia ere ageri dira talde horretan.

Aldizkariak ez zuen maiztasun jakinik izan. Lehen urtean ia hilero ale bat argitaratu zen, azken urteetan bi hilez behingo maiztasuna izan zuen.

Aleak 45.eraino zenbakituak daude, baina 42. zenbakiko alerik ez zen publikatu zenbakitze-akatsa medio. Halaber, zenbakirik gabeko 3 ale berezi publikatu ziren.

Atzen aleak 2017ko azaroa-abenduko data eta *Zibil eta Zabal* izenburua ditu. Nagusiki Aralarren VII. Kongresuaren kontakizuna egiten du eta 20 orrialdeko luzera du.

Aleak Ezkerraberriren webguean eta Issuu biltegian kontsulta daitezke.

## Aleak banan-bana 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paule Gobillard

**Paule Gobillard** (1867ko abenduaren 3 &ndash; 1946ko otsailaren 27a) frantziar margolaria izan zen, inpresionisten eragin handia izan zuena. Berthe Morisot eta Eugène Manet-en iloba da (Eugene Édouard Manet-en anaia izan zen). Txikitatik, umezurtz gelditu ostean, bere hezkuntzaren barruan pinturako ikasgaiak eman zizkion Édouardek. Artearen panoraman ezezaguna zen senideen aldean. Société des Indépendants taldearekin erakusketak egin zituen 1904an eta 1926an.

## Bizitza eta lanak 
Gobillarden bizitza pertsonalari buruzko dakizkigun xehetasun urriak Julie Manet lehengusuaren memorietatik jaso ditugu. Quimperlé herrian jaio zen, Bretainiako hegoaldeko kostaldean. Théodore Gobillard (1833–1879) eta Yves Morisoten (1838–1893), alaba zaharrena zen. Yves Berthe Morisot-en emakumezko inpresionista margolari aren ahizpa zen- Bestetik, Jean-Honoré Fragonard, Rococo margolariaren ondorengo zuzena ere bazen Paule.

26 urte zituela, Gobillard umezurtz gelditu zen bere anai-arrebekin batera, ama 1893an hil baitzen. Izeba Bertherekin bizi izan zen Parisen. Izebarekin egon ziren bitartean, berak eta bere ahizpa Jeannek modelo lanetan jardun zuten haren margoetan. Aldi berean, Berthek margotzen irakatsi zion. Haurren eta emakumeen eguneroko bizitza margotu zuen pastel argien samurtasunarekin, bai eta loreontzietako lore-bodegoien irudikapenean ere.
ezkerrera|thumb| Gobillard olioa mihisean, 24 x 15 hazbetekoa; Findlay galeriak
Pierre-Auguste Renoirrek margolari inpresionistaren estilo sentsualaren eragina ere jaso zuen, haren ikaslea izan baitzen, modeloa izateaz batera. Garai horretan, Edgar Degas lagun minaren argazkietan ere modelo izan zen.  1894an, bere obren lehen erakusketa egin zuen eta, ondoren, garai hartako beste artista ospetsu batzuekin erakusketa egin zuen Société des Indépendants-en . 1900ean, Pauleren ahizpa Paul Valéry, poeta eta saiakeragile frantsesarekin ezkondu zen. Haiek elkartu eta gero, Paule bikotearekin bizi izan zen Morisoten etxean, eta han egin zituen bere lanik ezagunenak.  Gobillardek margotzen jarraitu zuen eta 1946an hil zen arte Parisen bizi izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paule Gobillard Bio - Findlay galeriak
* ArtNet
Episode

***Episode*** Stratovarius power metal bandaren estudioko bosgarren diskoa da. 1996ko apirilaren 22an argitaratu zuten Noise Records-en bidez. Orain arte Stratovariusek izan duen talde egonkorrenaren lehenbiziko diskoa izan zen.

## Kanta zerrenda 
# "Father Time" - 5:01
# "Will The Sun Rise?" - 5:07
# "Eternity" - 6:56
# "Episode" (instrumentala) - 2:01
# "Speed of Light" - 3:03
# "Uncertainty" - 5:59
# "Season of Change" - 6:56
# "Stratosphere" (instrumentala) - 4:52
# "Babylon" - 7:09
# "Tomorrow" - 4:52
# "Night Time Eclipse" - 7:58
# "Forever" - 3:06
# "When The Night Meets The Day" (Japoniako edizioaren *bonus* *track*-a) - 5:13
# "Future Shock`96" (Japoniako 2002ko edizioaren *bonus track*-a) - 4:27

## Taldekideak 
* Timo Kotipelto - ahots nagusia
* Timo Tolkki - gitarra
* Jari Kainulainen - baxua
* Jens Johansson - teklatua
* Jörg Michael - bateria

## Kanpo estekak
Aroa Moreno Durán

**Aroa Moreno Durán** (Madril, 1981) emakume kazetari eta idazlea da. Azken eleberria, *La bajamar*, Pasaian (Gipuzkoa) kokatu du.

## Biografia 
Kazetaritza ikasi zuen Complutense Unibertsitatean, Nazioarteko Informazioan eta Hegoaldeko Herrialdeetan espezializatuta. Bi poesia eta biografia liburu argitaratu ditu. 2017an *La hija del comunista*, bere lehen eleberria idatzi zuen. Lan horrekin Radio Nacional de España irratiaren "Ojo Crítico" narratiba saria eskuratu zuen. Liburuan migratzaile espainiarren bizitza Alemaniako Errepublika Demokratikoan azaltzen du.

## Bibliografia 
### Poesia 
* *Veinte años sin lápices nuevos* (Alumbre, 2009)
* *Jet lag* (Baile del Sol, 2016).

### Biografiak 
* *Frida Kahlo* (2012)
* *Viva la vida (2011)*
* *Lorca (2012)*
* *La valiente alegría,* (2011)

### Eleberria 
* *La hija del comunista* (Caballo de Troya, 2017)
* *La bajamar* (Ed. Random House, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aroa Morenoren datu biografikoak escritoras.es webgunean.