open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andre Mariaren eliza (Kalundborg)

**Andre Mariaren eliza** (danieraz *Vor Frue Kirke*) Kalundborgeko eliza nagusia eta Danimarkako eraikin historikoetako bat da. Kalunborgeko kaiaren gaineko muinoan dago.

## Historia 
Ez da ezagutzen eraiki zeneko data, baina XIII mendearen hasieran izan zela uste da, gutxienez 1170 baino beranduago, aurretik ez baitzen adreilu gorria erabilia izan Danimarkan. Elizaren inguruan herrixka sortzen hasi zen eta alboan zegoen Snare gazteluko harresiek inguratu zuten. XIV mendean Kaluyndborgeko gazteluak hartu zuen bere baitan. Gaur egun gazteluaren hondarrak baino ez dira gelditzen.

1827an elizaren erdiko dorrea erori egin zen. Barnealdeko altzari ugari kaltetu bazituen ere beeste dorreek zutik iraun zuten. 1867 eta 1871 artean berreraiki zuten. XX mendearen hasieran ere berriztatze lan berriak egin ziren.

## Arkitektura 
Oinarrian greziar gurutzea dauka, lau besoen luzera berdina izanik. Erdiko dorrea, Andre Mariarena, handiena eta garaiena da, 44 metro hartzen ditu. Gainontzeko dorreak Santa Ana (ekialdean), Santa Gertrudis (mendebaldean), Santa Maria Magdalena (hegoaldean) eta Santa Katalina (iparraldean) dira.

## Gizateriaren Ondarerako hautagai 
2008ko abenduan UNESCOri Gizateriaren Ondare izendatzeko eskaera egin zitzaion.

## Iruditegia 

Irudi:Hærvigen med Vor Frue Kirke i baggrunden - Kalundborg.jpg|Eliza muinoaren gainean.
Irudi:Kalundborg Vor Frue Kirke 6.JPG|Elizaren kanpoaldea.
Irudi:Kalundborg Vor Frue Kirke Innen 2.JPG|Elizaren barnealdea.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Azur eta Asmar

***Azur & Asmar*** marrazki bizidunetako film luzea da. Michel Ocelotek 2006an zuzendu zuen. 99 minutu ditu eta Frantzia, Belgika, Italia eta Espainia arteko kolaborazioaren fruitua da. Argumentua mundu arabieran kokatzen da, "Mila gau eta bat gehiago" ipuinen antzera. Horregatik arabierarako moldaketa egin zen. Filmearen euskarazko bertsioa 2007an agertu zen. Gai nagusia tolerantzia eta desberdinen arteko bizikidetza da. Filma ordenagailuaren bidez egin zen. Izen bereko bideojokua 2006an kaleratu zen.

## Argumentua 
Filmak esnez anaiak diren bi mutilen istorioa kontatzen du. Azur etxeko nagusiaren semea da; zuria eta hile horikoa da. Asmar, bestetik, inude baten semea da, beltzarana eta begi ilunekoa. Biak elkarrekin hazi eta bizi ziren, anaiak izango balira bezala baina patuak hurrundu egin zituen eta biak, norbera bere aldetik, Djinsko maitagarriaren bila joango dira, ondorioz lehiakideak bihurtuta. Istorioa Erdi Aroan kokatzen da.

## Bibliografia 
* Michel Ocelot, *Azur & Asmar*, Paris, Natham, 2006, 71. Euskarazko edizioa: Madril: SM, 2007.()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren trailerra: http://www.adictosalcine.com/ver_trailer.php?pelicula=26431
* Michel Oceloteri egindako filmari buruzko elkarrizketa: http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://abusdecine.com/interview/azur-et-asmar&title=Interview%20de%20Michel%20Ocelot%20pour%20le%20film%20%22Azur%20et%20Asmar%22
Picquignyko ituna

**Picquignyko ituna** 1475eko abuztuaren 29an Ehun Urteko Gerra amaitzeko Frantziako Luis XI.ak eta Ingalaterrako Eduardo VI.ak Picquignyn izenpeturiko ituna izan zen. Bertan harturiko erabakiak hauek izan ziren:
* zazpi urteko bakealdia,
* ingeles gudarostea erretiratzea Frantziak ordainduriko diru kopuru baten truke eta
* Frantziako Karlos delfinaren eta Elisabet Eduardo IV.aren alabaren arteko ezkontza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakea Orain

**Bakea Orain** indarkeriaren aurkako higikundea da, euskal gatazkari irtenbide politikoa ematearen alde agertu izan dena beti. Besteak beste, Lizarrako Itunaren sinatzaileetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camp Davideko Hitzarmenak

**Camp Davideko Hitzarmenak** Menahem Begin Israelgo lehen ministroak eta Anuar as Sadat Egiptoko lehendakariak 1978an Camp Daviden (AEB) izenpeturiko akordioak izan ziren. Akordio horien arabera, Israelek Sinain hartutako lurraldeak Egiptori itzuliko zizkion eta ez zituen Egiptorekiko mugak aldatuko. Bakea sinatu zuten, baina arabiarrek ez zuten errespetatu eta Arabiar Ligatik bota zuten Egipto. 1978an Bakearen Nobel saria eman zieten Sadati eta Begini Camp Davideko akordioak izenpetzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hitzarmenen testu osoa
Denon Artean

**Denon Artean** (Denon Artean-Paz y Reconciliación) bakearen aldeko higikundea da, 1991. urtean Cristina Cuestak Donostian sortua. Kontzientziazio lanak eta agerpen publikoak egiteaz gainera, indarkeriari biktimei laguntza eskaintzea du helburua. *Aski da!* plataformaren deialdiekin bat egin ohi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan I.a Danimarkakoa

**Joan I.a Danimarkakoa** (Aalborg, 1455eko otsailaren 2a - *ibidem*, 1513ko otsailaren 20a) Danimarka (1481-1513), Norvegia (1483-1513) eta Suediako (Joan II.a, 1497-1501) erregea izan zen. Kristian I.aren semea zen. Huts egin zuen Suedia eta Eskandinavia hartuko zituen koroa bakar batera ekartzeko ahalegineta. Suediarrak haren kontra matxinatu ziren Sten Sture Zaharrak gidatuak. Hansa merkataritza elkarteko hiriei aurre egin zien, Danimarkako merkatarien interesak zaintzearren.

## Erreferentziak
Philip Edinburgokoa

**Philip Mountbatten**, Edinburgoko dukea, (jaiotzez Philip Grezia eta Danimarkakoa; Korfu, Grezia, 1921eko ekainaren 10a - Windsor, 2021eko apirilaren 9a) Elizabeth II.a Britainia Handiko erreginaren ezkontidea izan zen. Greziako Andres printzearen semea eta Britainia Handiko erregina Viktoriaren hereniloba. Dartmoutheko Itsasontzi errege akademian hasi zuen armadan karrera 1939an. Bigarren Mundu Gerran Mediterraneoan eta Ozeano Barean ibili zen. Elizabeth printzesarekin ezkondu zen 1947an, eta aldi berean, Edinburgoko duke izendatu zuten. 1957an Erresuma Batuko printze egin zuten. Kirol, zientzia eta hezkuntzaren defendatzaile sutsua da. Munduan zehar bidaia diplomatiko asko egin du, Elizabeth II.aren ordezkari zein laguntzaile gisa.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Segurtasun (argipena)

**Segurtasun** terminoak esanahi zenbait ditu:

* segurtasuna, erasoetatik babestu eta defendatzeko erabaki eta neurrien multzoa;
* segurtasuna, istripu eta ezbeharrak saihestu eta horien eragina kontrolatzeko neurrien multzoa;
* ziurtasuna, erabateko jakintza zerbaiti buruz, errore eta zalantzarik gabe.
Frederiko I.a Suediakoa

**Frederiko I.a Suediakoa** (Kassel, 1676ko apirilaren 17a - Stockholm, 1751ko martxoaren 25a) Suediako erregea izan zen 1720-1751 bitarteko urteetan. Hesse-Kasselgo *landgrave*a, Karlos XII.aren arrebarekin ezkondu zen, eta hark berari eman zion aginpidea. Karlos XII.ak utzi zuen egoera txarrari aurre egin behar izan zion eta Iparreko gerra bukatu zuen (Stockholmgo eta Nystadeko hitzarmenak). Aginpide osoa beretzen saiatu bazen ere, *Riksdag*ek (biltzarrak) irabazi zuen azkenik 1723an.

## Erreferentziak
Aalholm gaztelua

**Aalholm gaztelua** (danieraz *Aalholm Slot*) Danimarkako Guldborgsund udalerriko Nysted herrixkan dagoen gaztelua da.

## Geografia 
Lolland uhartearen hegoaldean, oso toki onean kokaturik dago gaztelua, kostalde ondoan dagoen Nysted Nor uharte txiki baten gainean baitago.

## Historia 
Erregeak ingurua gobernatzeko jarritako basailuaren gaztelua izan zen Aalholm.

1286an frantziskotarrek inguruan beren monasterioa eraiki zuten eta 1300an hasi zen Aalholm gazteluaren eraikuntza. 1585 artean hainbat berriztatze lan izan zituen. 1550ean esate baterako frantziskotar monasterioaren adreiluak erabili ziren lan honetarako.

Suediarrekin 1657-1660 artean izandako gerrek nabarmen kaltetu ziuten eta hurrengo urteetan utzita egon zen teilatu eta leihorik ez zeukala. 1725ean Emerentia von Levetzow-ek erosi zuen gaztelua. Raben-Levetzow familiak, 1768an egoera txarrean zegoen hegoaldeko zatia behera bota zuen eta ekialdeko zatia erabat berriztu. Azkenik 1889an zati berriak gehitu zizkioten.

## Museoa 
1970. hamarkadan museoa eratu zen. Museoaren atalik berezi eta ezagunena *Stubberupgaard* granja zaharrean dagoen automobil zaharren museoa da. Europa zeharreko bilduma ikusgarrienetakoa da Johan Otto Raben-Levetzow gazteluko baroiak eratu zuena.

## Iruditegia 

Irudi:Ålholm fra nord 02.JPG|Iparraldeko zatia.
Irudi:Aalholm fra Alverdens Gang.JPG|Iparraldeko ikuspegia.
Irudi:Arnott 1954.JPG|Automobil zaharren museoa.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Frederiko I.a Prusiakoa

**Frederiko I.a Prusiakoa** (Königsberg, 1657ko uztailaren 11 &ndash; Berlin, 1713ko otsailaren 25a) Brandenburgoko hauteslea, eta ondoren Prusiako erregea izan zen 1701-1713 urteetan.

## Biografia 
Frederiko I.a Prusiakoa (Königsbergen jaio zen, 1657ko uztailaren 11n. Aita Frederiko Gilen I.a Brandeburgokoa izan zuen eta ama, berriz, Louise Henriette Orange-Nassaukoa eta bikotearen hirugarren semea izan zen. Ama Frederiko Henry Orangeko printzea eta Amalia Solms-Braunfelskoaren alaba zen eta, Frederikok, amaren aldetik, Gilen III.a Ingalaterrakoa lehengusu zuen.

Aita 1688ko apirilaren 29an hil zenean, Frederiko izan zuen ondorengo eta Frederiko III.a Brandenburgokoa hauteslea izan zen, Prusiako duke.

Hasiera batean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko kide, *errege* titulua erabili zuen. Enperadoreari lagundu zion Luis XIV.aren eta turkiarren kontra, eta haren ordainetan erregetza eskuratu zuen, Frederiko I.a Prusiakoa izan zelarik ordundik aurrera (ordura arte, Prusiako duke). Koroa ez zion Eliza Katolikoak emango, Inperiotik kanpo baitzegoen. Horrela, Prusia izan zen erlijio protestantea zuen lehen erresuma.

## Ezkontza eta ondorengoak 
Frederiko 3 aldiz ezkondu zen.
* Lehenengo emaztea Isabel Enriqueta Hesse-Kasselgoarekin izan zen eta alaba bat izan zuten: Luisa Dorotea Sofia Prusiakoa (1680ko irailaren 29a – 1705eko abenduaren 23a). 1700go maiatzaren 31n, Frederiko Hesse-Kasselgoarekin, Frederiko I.a Suediakoarekin, ezkondu zen (1676-1751) eta ez zuten ondorengorik izan.
* 1684ko urriaren 8an ezkondu zen bigarrenez. Sofia Carlota Hannovergoa izan zuen bigarren emazte eta bikoteak 2 seme izan zituen: Frederiko Augusto Prusiakoa (1685eko urriaren 6a - 1686ko urtarrilaren 31), txikitan hil zena eta Frederiko Gilen I.a Prusiakoa (1688ko abuztuaren 14a - 1740ko maiatzaren 31), bere ondorengoa izango zena.
* Hirugarren ezkontza 1708ko azaroaren 28an izan zen, Sofia Mecklenburgokoarekin, eta ez zuten ondorengorik izan.

## Erreferentziak
Frederiko I.a Brandenburgokoa

**Frederiko I.a, Brandenburgoko hauteslea** (Nuremberg, 1371ko irailaren 21a - Cadolzburg, 1440ko irailaren 20a) Nurenbergeko jauna (Frederiko VI.a izenaz) 1398-1440 bitarteko urteetan eta Brandenburgoko lehen Hauteslea 1415-1440 urteetan. Quitzow familiari indarra kendu eta nobleak bere esanetara jarri zituen.

## Erreferentziak
Kiriku

**Kiriku**, Kirikou frantsesez, Michel Ocelot animazio zinemagileak sortutako pertsonaia da. Kiriku lehenengo aldiz *Kirikou et la Sorcière* animazio filman agertu zen, 1998an. Kiriku Afrikako asmatutako herrixka batean bizi den haur beltz bat da. Txikia eta azkarra, beti dabil biluzik. Hari esker herrixkaren jendea hobeto eta seguruago bizi da. Michel Ocelotek Kirikuren bitartez gizarte ekintza desberdinetan hartu du parte.

## Kiriku agertzen den lanak 
### Luzemetraiak 
* *Kirikou et la Sorcière*, euskaraz *Kiriku eta sorgina* (1998)
* *Kirikou et les Bêtes sauvages*, euskaraz *Kiriku eta animalia basatiak* (2005)
* *Kirikou et les Hommes et les Femmes* (2012).

### Dokumentala 
''Kirikou découvre les animaux d'Afrique* (2007). DVD formatoz kaleratu zen.

#### Liburuak 
* *Kirikou et la Sorcière*
* *Kirikou et les bêtes sauvages*
* *Kirikou et la hyène noire*
* *Kirikou et le Buffle aux cornes d'or*
* *Kirikou et la girafe*, 
* *Kirikou et le fétiche égaré*, 

#### Bideo-jokoak 
* *Kirikou*
* *Kirikou et les bêtes sauvages

#### Komedia musikala 
* *Kirikou et Karaba*

#### Youssou N'Dour kantariak sortutako kanta 
* *Kirikou*

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Michel Ocelot
* Kiriku eta sorgina
* Kiriku eta animalia basatiak

## Kanpo estekak
Frederiko I.a Napolikoa

**Frederiko I.a Napolikoa** (Napoli, 1452ko apirilaren 19a - Tours, 1504ko azaroaren 9a) Napoliko erregea izan zen 1496-1501 bitarteko urteetan. Napoliko errege Fernando I.aren semea zen; lehengusu zuen Fernando II.aren eskutik hartu zuen erregetza, baina Frantziako Luis XII.ak erresuma kendu eta Anjouko duke izendatu zuen ordainetan.

## Erreferentziak
Frederiko I.a Saxoniakoa

**Frederiko I.a, Saxoniako hauteslea** (1370eko apirilaren 11 &ndash; Altenburg, 1428ko urtarrilaren 4a), izengoitiz **Frederiko Borrokalaria** (), Saxoniako hauteslea izan zen 1423-1428 bitarteko urteetan. Leipzigeko Unibertsitatea sortu zuen 1409an.

## Erreferentziak
Frederiko I.a

**Frederiko I.a** izan daiteke:

* **Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa**, enperadorea;
* **Frederiko I.a Brandenburgokoa**, Brandenburgoko hauteslea;
* **Frederiko I.a Prusiakoa**, Brandenburgo hautesle eta Prusiako erregea;
* **Frederiko I.a Suediakoa**, Suediako erregea;
* **Frederiko I.a Danimarkakoa**, Danimarkako erregea;
* **Frederiko I.a Saxoniakoa**, Saxoniako hauteslea;
* **Frederiko I.a Napolikoa**, Napoliko erregea.
Segurtasun (babesa)

thumb|300px|**Segurtasun-kontrolak** aireportu batean.

**Segurtasuna** (latinetik, *securitas)* pertsona, gizatalde eta ondasunak mehatxu eta erasoetatik babestu eta zaintzeko neurrien multzoa da, bereziki eraso horiek aurreikusi eta saihestea helburu dutenak, erasoari aurre egitea helburu duen defentsa ez bezala. Zehatzago definitzeko, segurtasuna eraso-arriskuaren eta babestu beharreko pertsona eta ondasunen artean muga bat jartzen duten neurrien multzoa dela adierazi da.

Segurtasuna egoera-arriskua maila onargarrietara edo gutxienekoetara murriztean datza, arriskua edozein jarduerari baitagokio eta ezin baita inoiz erabat ezabatu.

Maslow piramidearen arabera, gizakiaren segurtasuna defizitaren premien bigarren mailan dago. Bronisław Malinowskiren beharren teoriaren arabera, segurtasuna gizakiak ase beharreko oinarrizko zazpi premietako bat da. Esaldi hori azaltzeko, garrantzitsua da balioaren definiziora jotzea. "Balioak gure portaera pertsona gisa gauzatzearen arabera orientatzea ahalbidetzen diguten printzipioak dira". Balioek, jarrerek eta jokabideek lotura estua dute segurtasunarekin.
thumb|Maslow piramidearen giza beharrak

## Kanpo estekak
Munduko Federazio Sindikala

[thumb|2005eko biltzarra, [Habanan]]
**Munduko Federazio Sindikala** 1945ean sortu zen sindikatuen erakundea da. Pragan zuen egoitza nagusia. Sindikatu askeen nazioarteko Konfederakundearen aurrez aurre, federazio horrek lurralde sozialistetako eta jarrera komunistako ordezkariak jasotzen zituen, guztira 100 milioi inguru.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Munduko Federazio Sindikala web gune ofiziala 
* Munduko Federazio Sindikala web gune ofiziala
Ross uhartea

:*ez nahastu Penintsula antartikoan dagoen James Ross uhartearekin.*
**Ross uhartea** Antartikako uhartea, izen bereko itsasoaren mendebalean, Rosseko izotz-hesiaren iparraldean, Zeelanda Berriaren administraziopean dagoena. 4.968 km2. Sumendiek eragindako uharte menditsua da (4.023 m Erebus mendian eta 3.277 m Terror mendian). Estatu Batuen eta Zeelanda Berriaren estatuen ikerketa baseak daude uharte horretan. James Clark Rossen izena darama.

## Kanpo estekak
Petri I.a uhartea

**Petri I.a uhartea** (norvegieraz: *Peter I Øy*) Bellingshausen itsasoan dagoen sumendi-uhartea da. Norvegiak Maud Erreginaren Lurraldea eta Bouvet uhartearekin batera bere burujabetza aldarrikatu arren, 1961etik aurrera Itun Antartikoaren administraziopean dago. Ia uharte osoa glaziarez estalirik dago eta ez du biztanlerik.

1821ean Fabian Gottlieb von Bellingshausenek lehenengoz ikusia, Petri I.a Errusiakoaren izena darama. 1929an Nils Larsen eta Ola Olstadk gidaturiko espedizioak uhartea lehendabizikoz zapaldu eta bere herrialdearentzat aldarrikatu zuten.

## Kanpo estekak
Sorøko akademia

**Sorøko akademia** () Danimarkako Sorø herrian dagoen akademia historikoa da. Danimarkako "urrezko aroaren" erdigunea izan zen XIX mendean. Gaur egun 630 ikasle inguru ditu.

## Historia 
Sorøko ikastetxe baten lehen aztarnak 1140koak dira, urte hartan Absalon apezpikuak Sorøko monasterio zistertarra ireki baitzuen. Danimarkako monasterio eta eskolarik garrantzitsuena izatera iritsi zen, baina 1536ko Erreforma Protestantearen ondoren orden katolikoen ondasunak konfiskatuak izan ziren. Monasterioaren eraikinean Frederik II.ak noble eta ez-nobleentzako eskola mixtoa eratu zuen.

Sorøko akademia bera 1623an sortu zuen Kristian IV.ak eta hasiera batean zaldunentzako akademia izan zen. 1645ean unibertsitate bihurtu zen baina 1665 arte iraun zuen. Hurrengo urteetan eskola xumea izan zen.

1740an berriro ere Akademia eratzea erabaki zen. Eraikinak berriztu eta 1747an ireki zituen ateak Holberg-en gidaritzapean. 1813an eraikin nagusiak su hartu zuen. Peder Malling arkitektuak 1822 eta 1827 artean eskola berria diseinatu eta eraiki zuen. Orduan iritsi zen akademiaren "urrezko aroa", eta Daniar kultura eta zientziaren Danimarkako Urrezko Aroaren eragile nagusia ere izan zen.

## Eraikina 
Peder Malling eraikin neoklasikoa sortu zuen, antzinako greziar eta erromatar inspirazioz egindakoa. Barneko dekorazioaren arduraduna Georg Hilker izan zen. Akademiaren inguruan ingeles estiloko parkea dago.

Kapera Absalonen monasteriokoa mantentzen da. Danimarkako hirugarren luzeena da eta adreilu gorriz egindako lehenengotako eraikina ere bada. Bertan hilobiraturik daude Holberg bera eta baita Danimarkako Kristofer II.a eta Valdemar IV.a erregeak ere.

Atezainaren etxea gaur egun Danimarkan kontserbatzen diren eraikin populaturik zaharrena da. Bertan idatzi zuen Saxo Grammaticus historialariak bere *Gesta Danorum* eskuizkribua.

Sorøko Akademiaren Fundazioak (*Sorø Akademis Stiftelse*) 6.000 hektareatako lurraren jabegoa dauka, gehiena basoak estaltzen duelarik.

## Irakasle eta ikasle famatuak 
* Irakasleak:
** Abraham Wuchters (1639), margolaritza.
** Johann Elias Schlegel (1748-1749), historia, politika eta merkataritza.
** Johann Bernhard Basedow (1753), filosofia.
** Johan Theodor Holmskjold (1762-1765), medikuntza eta historia naturala.
** Bernhard Severin Ingemann (1822), daniar literatura.

* Ikasleak:
** Hinrich Johannes Rink (1819-1993), geologoa.
** Frederik Vermehren (1823-1910), margolaria.
** Fredrik Bajer (1837-1922), idazlea eta bakezalea. 1908an Bakearen Nobel Saria jaso zuen.
** Herman Bang (1857-1912), idazlea.
** Hans Kirk (1898-1962), idazlea.
** Jørgen-Frantz Jacobsen (1900-1938), idazle faroetarra.

## Kanpo estekak
Sønderborg gaztelua

**Sønderborg gaztelua** (danieraz *Sønderborg Slot*) Danimarkako Sønderborg herrian dagoen gaztelua da. Inguruko kultura eta historiari buruzko museo bat ere badu barnean.

## Historia 
Valdemar I.ak 1158an Als uhartean eraiki zuen gotorlekuan du jatorria. Wendoen aurkako gotorleku multzo baten parte gisa eraiki zen. Erregeak eta Schloneswig dukearen artean hainbat istilu izan ziren uhartearen jabetzaren inguruan eta erregeak dorre nagusia gotortzea erabaki zuen. Hala ere hasierako urteetan sarritan aldatu zuen gazteluak jabez.

1350 inguruan Valdemar IV.a dukearen alabarekin ezkondu zenean gaztelua zabaldu egin zen dorre urdina (*Blåtårn*) eraikiz eta harresiak sendotuz. 1490an Danimarkako gotorleku indartsuenetakoa bihurtu zen. Erreforma Protestantearen garaian, 1532an, Frederik II.ak Kristian II.a bahitu eta 17 urtez gazteluan izan zuen preso.

XVI mendearen erdialdera Kristian III.ak gotorlekua gaztelu bihurtu zuen. 1571ean Schleswig-Holstein-Sonderburg-eko dukeak eskuratu zuen. 1718-1726 artean estilo barrokoan berreraiki zen.

## Eraikina 
Bereziki aipagarria da 34 metroko luzerako Gela Handia (*Riddersal*), bertan dantzaldiak eta festak antolatzen dira. Besteak beste Alexandra printzesaren ezkontza bertan ospatu zen 1998an.

Dorothea Erreginaren kapera 1568 eta 1570 artean Hercules von Oberberg-ek eraiki zuen. Europa mailan ondo kontserbaturik dagoen Errege kapera luterano zaharrena da.

## Kanpo estekak
Fokolareen mugimendua

**Fokolareen mugimendua** (italieraz: *focolare*, *"sutondoa"*) edo **Mariaren obra** (), bakea, eraberritze espirituala eta elkarrizketa ekumenikoa sustatzea helburu duen erakunde katolikoa da. Chiara Lubichek sortu zuen higikundea 1943an, Trenton (Italia), hiri hau Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketak pairatzen ari zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Trust Company

**Trust Company** AEBko nu metal eta post-grunge musika taldea da.

## Taldekideak 
* Kevin Palmer
* James Fukai
* Jason Singleton
* Wes Cobb

## Diskografia 
### Bildumak 
* *The Lonely Position of Neutral* (2002)
* *True Parallels* (2005)
* *Dreaming in Black and White* (2011)

### Bideoak 
* *Downfall* (2002)
* *Running From Me* (2002)
* *The Fear* (2003)
* *Stronger* (2005)
* *Erased* (2006)

## Kanpo estekak 
*  Trust Company Myspace
Lazarraga leinuaren eraikinak

thumb|Etxe Aundi baserria, Lazarraga leinuaren oinetxea

**Lazarragatar leinuaren eraikinak** hainbat dira, Araba-Gipuzkoetan, bereziki Oñatin, Legazpin eta Arabako lautadan. Izan ere, leinu gerretan ganboatarren alde borrokatu zen familia hark botere handia izan zuen, eta Lazarragatar bat (Joan Lopez Lazarraga) Fernando Katolikoaren idazkari izan zen. Leinua Oñatin sortu zen, eta Arabako lautadara zabaldu zen handik.

Hauek dira Lazarraga leinuarenak izandako eraikin nagusiak:

* **Etxe Aundi baserria** (Oñati, Gipuzkoa), Lazarragatarren oinetxea. Gaur egun, Etxe Aundi jatetxe eta hotela dauka.
* **Lazarraga dorrea eta jauregia** (Oñati, Gipuzkoa): zatirik zaharrena dorrea da, XV. mendean Lazarragatar batek Oñatiko kondeari erosia.
* **Lazarraga dorrea** (Larrea, Barrundia, Araba): XV. mendeko eraikina. Joan Perez Lazarraga etxe horretako jauna izan zen.
* **Bidaurretako Santa Klara monasterioa** (Oñati, Gipuzkoa), Joan Lopez Lazarragak 1510ean sortua.
* **Lazarragatarren jauregia** (Zalduondo, Araba): XVI. mendearen bigarren erdialdeko eraikina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artzapezpiku

[eskuinera|thumb|[San Joan KrisostomoKonstantinoplako artzapezpikua (398-404)]]
Erromatar Eliza Katolikoan, **artzapezpiku**a izaera berezi eta nabarona duen elizbarruti baten buruan dagoen apezpikua da, eta berak ere ohorezko izaera du beste apezpikuen aldean. Ekialdeko kristau elizetan ere badaude artzapezpikuak, Eliza Katolikoko maila bertsua dutenak.

## Kanpo estekak
Film luze

**Film luzea** edo **metraje luzeko filma** iraupen nabarmena duen film bat da. Iraupen hori herrialde edo erakunde bakoitzean onartutako arauen mende dago: izan daiteke 40 minututik gorakoa, edo 60 minututik gorakoa, edo beste iraupen batetik gorakoa.

## Definizioa 
Estatuen arabera aldatzen bada, ohikoena ordu beteko iraupena baino gehiago duenari film luzea esaten zaio. Frantzian, esaterako, Centre National de la Cinématographie instituzioaren arabera film luzea izateko gutxieneko iraupena 59 minutu eta 29 segundo da; datu horiek garai batean 1.600 metroko luzera duen 35 milimetroko film-bobina estandar baten iraupena zen. Academy of Motion Picture Arts and Sciences, American Film Institute eta British Film Institute erakundeek, aldiz, film luzea izateko 40 minutu baino gehiagoko iraupena eskatzen dute.

## Aurrekariak 
Zinemaren historian sortutako lehenengo film luzea 1906koa eta australiarra da: Charles Tait egilearen *The Story of the Kelly Gang*. urte bat beranduago, 1906an, Frantzian, Michel Carrék zuzendutako ''L'Enfant prodigue''; film honen luzera 90 minutukoa zen. 1920tik aurrera luzera honen filmak ohikoak egin ziren eta gaur egun sarritan film hitza film luzearen sinonimotzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Film labur

## Kanpo estekak
Leonardo De Lorenzo

**Leonardo De Lorenzo** (Viggiano, Italia, 1875eko abuztuaren 29a - Santa Barbara, Ameriketako Estatu Batuak, 1962ko uztailaren 29a) italiar flautista izan zen.

Napoliko Kontserbatorioan egin zituen ikasketak. 1909ean Ameriketako Estatu Batuak joan zen. Harrezkero musikagile ospetsu bihurtu zen.

Estatubatuarrak orkestrak ugariekin elkarlanean aritu izan da: New York Symphony Orchestra, Minneapolis Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, Rochester Philharmonic Orchestra.

Eastman School of Music musikako irakasle izendatu zuten.

## Erreferentziak 
*   Bizitza
*   "Leonardo De Lorenzo" Nazioarteko Flauta Lehiaketa
Kontserbazio-zaharberritzea

**Kontserbazio-zaharberritzea** —halaber **kontserbazioa eta zaharberritzea** deitua— kultura-ondarea babesteko xedea duen lanbidea edota ekintzen multzoa da. Kontserbazio ariketak honelako ekintzak barne hartzen ditu: azterketa edota miaketa, dokumentazioa, tratamendua, prebentzioa eta zaintza, artelanen ikerketari buruzko euskarri. Horiek guztiak arloak osatzen dituzte lanbide baten baitan.

## Historia 
[thumb|[Zumalakarregi Museoa|Zumalakarregi museoan Eulalia Borboikoaren abanikoa zaharberritzen]]
Kultur ondarearen zaintzak historia luzea du objektuen konponketa eta kontsolidazio usadioen baitan  eta artelanen zaharberritze bakunetan. Nahiz eta objektuen zaharberritze ekintzak gizakiaren hastapenetara jotzen duten, ekintza publiko edota lanbide bezala, hau XIX mendean agertu zen. Iraganean erritualetan erabilitako objektuak zaharberritzen ziren nagusiki. Mexikon apurtu eta ondoren jostura baten bidez elkartutako murkoak aurkitu izan dira. Pliniok bere "Historia"n horma-irudiak askatzeko teknikak deskribatzen zituen dagoeneko. Ekintza hau erromatarren artean oso erabilia zen, horrela espoliatu zituzten grekoen eraikuntzak. Erdi Aroan eta Errenazimentuan zehar artisauek burutzen zituzten zaharberritze ekintzak, baina artistaren kontzeptuaren etorrerarekin batera, horrelako jarduerak baztertutako artisauengan lerratzen joan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Piku

thumb|Pikuak labean eztiarekin
**Piku** udare-formako fruitua da, azala berdea, morea edo beltzaxka, eta mamia, gorria eta oso gozoa duena.

Pikuak azala berdea, morea edo beltzaxka izan dezake; mamia berriz zuria edo gorrixka. Hazi guztiz txikiz osatua izaten du mamia, oso azukretsua eta jateko gozoa. Fruitutzat hartzen da, baina ez da benetako fruitua, hosto-txorten loditua baizik, loreak barnean hartu dituena; hazitzat hartu ohi diren pikorrak ere ez dira haziak, loreak baizik.

## Terminologia 
Blanca Urgell hizkuntzalariaren iritziz, *piku* hitza fruitu bat izendatzeko zaharrenetako bat izan daiteke. Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera, *piku* hitza hastapenetik erabili izan da literaturan, aldaera grafiko batzuk gorabehera (*piko*, *phiko*, *fiko*, *fiku*, *biku*, *iko*, *figo* edo *igu*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saltsa bearnes

**Saltsa bearnesa** () gurinez, binagreraz eta tipulatxez maneaturiko gorringoz eta apoperrexilez egindako saltsa emultsionatua da, ardo eta ozpinetan prestatzen dena. Zenbait xerrekin (Chateaubriand xerra, *filet mignon*), arrainekin edo barazki-parrilladarekin primeran bat egiten du.

Collinet chefak asmatu eta lehendabizikoz 1836ko abuztuaren 25ean zerbitzatu zuten "*Le Pavillon Henri IV*" jatetxearen irekieran. Pauen jaiotako Henrike III.a Nafarroakoaren omenezko errezeta izan zen.

## Prestaketa 
### Aholkuak 
# 500 ml. gurinetarako 6-8 gorringo erabiliko ditugu.
# Gurina argitzeko dekantazio sistema erabiliko dugu, gurina goitik hartuz.
# Gurina hasieran tantaka botako dugu, eta emultsionatu ahala gehiago botako diogu.
# Maria bainua 40ºC-tan izatea komeni da eta inoiz ez 70ºC pasa.
# Amaieran probatu eta puntuan jartzen amaitu.
# Kontsumitu bitartean, beroan mantendu behar da eta egunekoa bakarrik erabili.
# Moztuz gero, izotz koxkor bat gehitu eta irabiatuko dugu, edo beste katilu batean harrotutako gorringo batekin poliki poliki nahastuko dugu irabiatzen utzi gabe.
# Badira errezeta honi ardo zuria eta pipermina gehitzen diotenak.

### Erabilerak 
Prestaketa desberdinak estali eta gainerretzeko erabil daiteke, adibidez arrainarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saltsa berde

**Saltsa berde** munduko zenbait sulkadaritzen saltsa da, Europan belarrekin eta Amerikan tomate berdearekin egiten dutena.

Hona hemen saltsa berde ezagunenak:
* Euskal Herrian, bereziki perrexil xehatu asko duen saltsa da eta batez ere arraina prestatzeko erabilia. Errezeta ezagunena legatza saltsa berdean da
* Italian *salsa verde* du izena. Zenbait saltsen izena da, ezagunena *pesto* izanik.
* Frantzian *sauce verte* du izena eta zazpi belarrez eta baratxuriz egiten dute.
* Alemanian *grüne Soße* eta zazpi belarrez egiten dute.
* Mexikon *salsa verde* du izena. Tipula, baratxuri, martorri, *chile*, gatz eta piperrekin ehoriko tomatez egiten dute.
* Argentinako *chimichurri* saltsa berde ere bada, perrexil eta olioz egina.

## Ikus, gainera 
* Pil-pil saltsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basidiokarpo

[thumb|250px|Basidiokarpo baten eskema. Gorputz [espora-emailea, himenioa eta basidioak ageri dira.]]

**Basidiokarpoa** onddo basidiomikotoen gorputz espora-emailea (esporokarpoa) da . Perretxikoak, esate baterako, onddo mota batzuen basidiokarpoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harlem Shake

[thumb|Harlem Shake [Cambridgen]]

***Harlem Shake*** 2013an Internet bidez zabaldutako fenomenoa da. Berez, bideo biral bat da, hau da, izugarrizko zabalkundea izan duen bideo ez komertziala. Arrakasta Filthy Frank blogalariak eman zion hasiera YouTube bidez 2013ko urtarrilaren 13an, lehenengo bideo zabaldu zuenean. Ondoren, milaka jarraitzailek fenomenoari segida eman zioten. Gaur egun ezagutzen dugun moduan, Australiako 'The Sunny Coast Skate' taldeak sortu zuen: "The Harlem Shake v1". Bideo hori izan zen, alegia, birala bihurtu zena.

## Bideoaren egitura 
Bideoetan Dj Baauer & Jeo Art ekoizleek sortutako "Harlem Shake" musika elektronikoaren konposizioa erabiltzen da, Héctor el Father, regeton estiloaren abeslaria, ahotsarekin batera; abeslari horrek "Terroristekin" esaldia behin eta berriz esaten du. Antza denez, Héctor el Fatherrek moldaketa hori ez du legalki onartu. Bideoan dantza bat errepikatzen da beti.

Egitura arruntenak bideoan bi aldi erakusten ditu:
* Lehenengo unean, dantzari bakar bat agertzen da dantzatzen. Normalean, dantzariak aurpegia kasko batekin ezkutatuta dauka edo beste edozein maskararekin. Haren inguruan agertzen diren pertsonek ez diote kasorik egiten. Atal horrek hamabost segundu dirau.
* Bat-batean, erritmoa eta eszena erabat aldatu egin dira: lasai eta kaso egin gabe agertzen zirenak zoro moduan hasi dira dantzatzen, sarritan objektu absurdoak eskuetan. Bigarren atal horrek beste hamabost segundu dirau.

## Fenomeno bat 
Bideoa mundu osoan zabaldu da eta mota askotako imitazioak sortu dira: erotikoak, kirol elkarteenak, The Simpsonsena... Bakarrik lehenengo bederatzi egunetan 11.000 bertsio igo ziren YouTubera eta bisitariak 44 milioitara heldu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zer da Harlem Shake? *Berria*, 2013/03/02.
Chiara Lubich

**Chiara Lubich**, jaiotze izena **Silvia Lubich** (Trento, 1920ko urtarrilaren 22a - Rocca di Papa, 2008ko martxoaren 14a), italiar ekintzaile katolikoa eta Fokolareen mugimenduaren sortzailea izan zen. 1996an UNESCOren
Bakearen aldeko Hezkuntzarako saria jaso zuen.

## Erreferentziak
Konbentzio Nazionala

**Konbentzio Nazionala** () Frantziako erregimen politikoa izan zen, Biltzar Legegilearen ondorengoa, 1792ko irailaren 21etik 1795eko urriaren 26ra herrialdea gobernatu zuena. Ganbera bakarreko biltzarra zen, gizonezkoen sufragioz aukeratua, Frantziako Lehen Errepublika sortu zuena.

## Historia 
thumb|Konbentzioaren gela.
1792ko abuztuaren 10ean monarkia desagertu zenean, baliorik gabe geratu zen 1791ko konstituzioa. Orduan, legebiltzarra desegin eta hauteskunde deialdia egin zuen, 749 kideko biltzar konstituziogile berri bat eratzeko: Konbentzio Nazionala. Frantzian lehenbiziko aldiz, gizonezkoen sufragio unibertsalaz aukeratu ziren biltzarkideak.

Irailaren 21ean monarkia ezeztatu eta biharamunean errepublika ezarri zuen Konbentzioak. Biltzarra hiru taldetan banaturik zegoen: girondarrak, estatu federalaren eta ekonomia askatasunaren aldeko burgesak; “Mendia”, jakobinoak barne, zentralistak eta erradikalak, Parisko herri klaseetako sans-culotteen laguntza zutenak; eta “Lautada”, beste bien arteko talde moderatua. Horiek horrela, martxoan Epaitegi Iraultzailea () sortu zuten, kontrairaultzaileak atxilotzeko, eta Osasun Publikoaren Batzordea () apirilaren 6an. Maiatzaren amaieran, sans-culotteak matxinatu ziren Parisen, eta horretaz baliatu ziren jakobinoak boterea berenganatzeko.

Jakobinoek Konbentzioaren kontrola hartu zutelarik, erakunde hori indargabetu, eta “diktadura demokratikoa” ezarri zuten Osasun Publikoaren Batzordearen eta Segurtasun Orokorraren Batzordearen () bidez. 1793ko urrian konstituzioa bertan behera gelditu zen. Hura izan zen Izu Garaiaren hasiera. Robespierre,
Marat eta Saint Justek Iraultzaren kontrako jende ugari eraman zuten gillotinara: aristokratak, monarkiazaleak, baita hasieran iraultzan parte hartutako asko ere, girondinoak, jakobino moderatuak (Danton) eta erradikalak (Hébert). Iraultzak, aldi hartan, errotik aldatu nahi izan zuen antzinako Frantzia. Kontua ez zen soilik errepublika eta gobernu iraultzailea ezartzea, bizi era berriak ere sartu ziren, hala nola, gurtza zibil berri bat, Izaki Gorenaren jaiak, eta egutegi berria, iraultzailea, I. Urtearekin hasten zena (1792), urtaroetako jarduerei lotua (mahaxte, lainote, elurkor…). Izuaren praktikak ordea, gobernu jakobinotik zuzendutako terrorismoak, klase agintari berri bat sortu zuen: aparatu militarra kontrolatzen zutenena.

Izualdiaren ondorioz, herri xehea urrunduz joan zen jakobinoengandik. Une hori probestu zuten moderatuek agintea eskuratzeko. Thermidorraren 9an (1794ko uztailaren 27an), Robespierre, Saint Just eta haien aldekoak epaiketarik gabe gillotinatuak izan ziren. Handik aurrera, Konbentzioak berriro ere nagusitasuna eskuratu zuen. 1795eko abuztuan III. urteko Konstituzioa onartu zen. Horren arabera, Direktorioak izanen zuen botere betearazlea, eta biltzar legegileak bi ganbera edukiko zituen: Bostehunen Kontseilua eta Zaharren Kontseilua; ganbera horiek boto zentsitarioz hautatuko ziren. Konbentzioa urte hartan bertan, urrian, desegin zen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Frantziako Iraultza
* Konbentzioaren Gerra

## Kanpo estekak
Hvedholm gaztelua

**Hvedholm gaztelua** (danieraz *Hvedholm Slot*) Danimarkako Fionia uhartearen hegoaldean kokaturiko Faaborg herrian dagoen gaztelua da.

## Historia 
XV mendean eraiki zen. Banke, Hardenberg eta Brahe familien eskutan egon zen harik eta zorrak zirela medio 1919an Danimarkako gobernuari saldu beharra izan zioten arte. Beranduago Brahe familiak berreskuratu ahal izan zuen gaztelua, bai eta inguruko herrixkak ere. Gaur egun hotela da.

XIX mendean izandako sute handi baten ondoren Johann Schröder arkitektuak berriztatze lanak egin zituen 1878 eta 1882 artean.

## Kanpo estekak 
*  Hotelaren webgunea
Pic Palas

**Pic Palas** (aragoieraz: *Pico de Pallás*; bearneraz: *Pic de Palas*) Mendebaldeko Pirinioetan dagoen mendia da, Balaitus mendizerran eta Bearno eta Aragoi artean kokatutakoa. Tontorra 2.974 metrotan dago kokatuta, Akitania osoko mendirik altuena izanik. Lehenengo igoera erregistratua 1825ean izan zen, Pierre Peytier eta Hossard ingeniari-geografo frantziarrak tontorrera iritsi zirenean.

## Kanpo estekak
Arriel

**Arriel** haitza (*Pico Arriel* gazteleraz, *Punta Saliecho* aragoieraz eta *Pic Saget* frantsesez) Mendebaldeko Pirinioetan dagoen mendia da, Balaitus mendizerraren ekialdean eta Bearno eta Aragoi artean kokatutakoa. Tontorra 2.824 metrotan dago kokatuta.

Lehenengo igoera erregistratua 1851n izan zen, Henri Saget ingeniari-geografo frantziarra tontorrera iritsi zenean. Haren omenez izendatu dute mendia frantsesez.

## Ikus, gainera 
* Tenako ibarra

## Kanpo estekak 
* "Mendikat" webgunean.
Hauskoa

**Hauskoa** Nafarroa Behereko Pirinioetako mendia da, Arbailak mendiguneko altuena dena. Behorlegiko hego-ekialdean dago.

## Abiapuntuak 
* Landerre (40 m.)
* Behorlegi (2 o. 30 m.)
* Hozta (2 o. 45 m.)

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Behereko mendien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oxkixeko lepoa

thumb|Azken kilometroaren seinalea

**Oxkixeko lepoa** (zubereraz: *Ozkaxeko lepoa* edo *Ozkix*) Ipar Euskal Herriko mendatea da, RD 918 (antzinako RN 618) errepidean dagoena.

## Geografia 
Nahiz eta tontorrak 507 metro izan, errepidea 392 metrotara dago. Mendateak Nafarroa Beherea (Donaixti-Ibarre) eta Zuberoa (Muskildi) arteko muga historikoak egiten du.

## Historia 
Uso-ehizarako leku aproposa, Henrike III.a Nafarroakoaren garaietatik ezaguna da.

Txirrindulariek bitan zeharkatu dute mendatea Frantziako Tourrean, non 3. mailakotzat sailkatu dute:
* 1910eko Frantziako Tourreko 10. etapan (Luchon–Baiona) Octave Lapize aurretik pasa zen.
* 2006ko Frantziako Tourreko 10. etapan (Kanbo–Paue) Cyril Dessel aurretik pasa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nueve

**Nueve** Espainiako telebista kate pribatu bat zen. Sistema digitalez igortzen zuen seinalea, Mediaset España taldea zuen jabe, eta emakumeentzako programazioa zuen. 2014ko maiatzaren 6an telebista kate hau itxi zuten Espainiako Auzitegi Gorenaren aginduz.

## Historia 
### Katearen proiektua 
2010ean Cuatro eta Telecinco batu ondoren, telebista kate familia handiagoa eratzeko sortu zuten.
Yo soy Bea ematen dute.

### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Webgunea > telecinco.es/nueve
* Facebook orria
* Twitter kontua
Jinja

[thumb|[Torii jinja batean sartzeko ataria da.]]
 izenarekin, Xintoismoaren santutegiak eta haien inguruko zonalde naturalak ezagutzen dira. Nahiz eta zenbait eliz eta meskita jinja bezala onartuak izan, tradizionalki ez zen horrela, ez ziren kaperak edo sinismena zabaltzeko tokiak. Jinjen helburua kami edo xintoismoaren jainkoari kultua eskaintzea zen; batzutan ere kami bezala onartutako hildako baten arimari. Azkeneko mendetan kami esanguratsuenak Japonian izan dira santututak.

Jinja hitza Japonian ofizialki 1882. urtetik erabili izan da. Japonia osoan 80.000tik 100.000ra jinja zerrendatuak daude. Dena dela, kopuru osoa askoz altuago izango da ezen jinja batzuk oso txikiak dira edota gaur egun abandonatuak daude. Jinjak mantentzeko dirua biltzen da eta, bestetik, udalek ere laguntzen dute.

## Jinja baten deskribapena 
thumb|Santutegi baten eskema.
Marrazkian agertzen diren zenbakien arabera, elementu hauek aurki daitezke:
* 1: Torii edo ataria, kolore gorrikoa. Atari horrek inguru sakratua eta profanua bereizten ditu.
* 2: Harrizko eskailera santutegi barrura heltzeko.
* 3: Sandō
* 4: Chōzuya, ur putzu bat estalia non sinestunek eskuak eta ahora garbitzen duten, kami aurrean garbiak agertzeko. Purifikatzeko prozesu horrek o-harai izena du.
* 5: Tōrō, bidean dauden linternak.
* 6: Kagura edo erritu-dantza egiteko jauregia.
* 7: Shamusho edo erlijio gauzak erotesko denda.
* 8: Emakake edo eskaerak eta eskaintzak zinzilikatzeko gunea.
* 9: Setsumassha edo dependentzia auxiliarra.
* 10: Pasilu bukaera komainu txakurren estatuak.
* 11: Haiden edo otoitz tokia.
* 12: Hesi sakratua.
* 13: Eraikuntza nagusia.

## Santutegi ospetsuak 
Jinja ospetsuenak ez dira gune nagusien inguruan egoten. Hona hemen ezagunetariko batzuk:
* Ise santutegi handia, ziuraski Japoniako garrantzitsuena.
* Izumo-taisha, zaharrenetariko bat.
* Nikkō Tōshō-gū
* Kitano Tenman-gu
* Fushimi Inari-taisha
* **Itsukushima santutegia**, Gizateriaren Ondarea.
* Yasukuni santutegia, Tokion.
* Kumano Sanzan santutegia.
* Tsurugaoka Hachiman-gū

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Santutegien tipologia.
Loizaga dorrea

**Loizaga dorrea** Galdamesko Concejuelo auzoan dagoen dorretxea da, egun ibilgailu zahar eta klasikoen museoa dena. Santiago baseliza alboan du.

## Dorrea 
Dorretxea ustez XIII. mendean egindako gotorleku hobiduna da, ganboatarrena izan zena. Hala ere, eraikina 1985ean berreraikita dago.

Goiko aldea almenaduna da, eta harresi hirukoitza, hobia zein zubi altxagarria dauzka inguruan. Oraindik ere, bere horretan daude erdi-puntuko arkua eta aurreko aldeko armarri bihotza.

## Ibilgailu zahar eta klasikoen museoa 
thumb|erdian|250px|Museoan dagoen Rolls-Royce Silver Ghost Apline Eagle, 1914koa.
Ibilgailu zahar eta klasikoen museoak Hispano-Suiza, Ford, Ferrari, Jaguar, Lamborghini, Mercedes edo Cadillac enpresen modeloak ditu. Hala eta guztiz ere, bertoko bilduma bikainena Rolls-Royce markako ibilgailuen munduko sortarik osatuena da. 1998. urtean BMW enpresak Rolls-Royce erosi zuen arte, enpresak eginiko modelo guztiak ditu eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Mari Ormaetxea

**Luis Mari Ormaetxea Santsiñena** (Usurbil, Gipuzkoa, 1970eko otsailaren 1a) euskal herritar ekintzaile soziala eta politikaria da, ikasketaz eta lanbidez ingeniaria.

1990eko hamarkadan KEM-MOC mugimendu antimilitaristaren kide izan zen eta intsumiso izateagatik espetxe zigorra jasan zuen.

Ibilbide politikoari 1995 urtean ekin zion Usurbilgo alkatetzara bere burua aurkeztuz Eusko Alkartasuna alderdiaren eskutik. Usurbilgo alkatea 2003-2007 bitartean izan zen. 2005-2011 bitartean Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkidea izan zen alderdi beraren eskutik. 2007-2011 bitartean Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakariordea izan zen. 2009 urtean Eusko Alkartasunaren baitan izandako zatiketan Hamaikabat alderdiarekin egin zuen bat. 2011-2015 bitartean Usurbilgo zinegotzia izan zen Hamaikabat alderdiaren eskutik.

Hor amaitu zuen 20 urteren burun Usurbilen izandako ibilbide politikoa; 1995 urtean Usurbilgo zinegotzi izanez hasitakoa.

2019. urtean, Espainiako hateskunde orokorretan, senatarigai aurkeztu zen Aulki Zuriak - Escaños en Blanco alderdiaren zerrendetan.
Begirale efektu

Gizarte psikologian, **begirale efektua** larrialdi egoera batean pertsona jakin batek laguntza eskaintzeko probabilitatea inguruan dagoen pertsona kopuruarekiko alderantzizko erlazioa duela baieztatzen duen teoria eta hori frogatzen duten fenomenoen multzoa da. Teoria New York hirian gertatutako Kitty Genoveseren hilketaren zirkunstantzietatik abiarazi zen 1968 urtean, non ustez bizilagun asko eraso bat gertatzen ari zela jakinda ere, inork ez zuen erasotzailearen aurka edo biktimari laguntza emateko bestelako ahaleginik egin. Gerora, hainbat psikologia esperimentuk eta beste zenbait gertakarik frogatu dute teoria.

## Kanpo estekak
Ttu-ttuá

**Ttu-ttuá** aldizkari literario euskalduna izan zen, 1984 eta 1985 urteetan Bilbon argitaratu zena. Joanes Urkixo eta Laura Mintegi izan ziren bere bultzatzaile nagusiak.

Gehien bat narrazioak, poemak eta atzerriko zenbait idazleren lanen itzulpenak agertzen ziren bertan. Guztira sei ale argitaratu ziren.

Kolaboratzaile nagusiak, sortzaileetaz gain, Imanol Goienaga, Iñaki Bernaola, I. Zubiria eta Antton Azkargorta izan ziren.

## Kanpo estekak 
*  Sarrera Auñamendi entziklopedian
*  Aldizkariaren zenbaki guztiak Literatur aldizkarien gordailuan

## Erreferentziak
Wikidata

**Wikidata** elkarlanean sortutako datu-base eleanitz bat da, Wikimedia Fundazioak kudeatua. Wikidataren xedea da iturri bateratu bat eskaintzea zenbait datutarako (adibidez, pertsonen jaiotegunak eta jarduerak, edo Wikipediako artikulu bat nola den beste hizkuntzen Wikipedietan (hizkuntzen arteko loturak). Informazio hori Wikimediaren proiektuetan erabiltzen da gero, adibidez Wikipedian. Wikipediako artikulu askotan goian eskuinaldean hainbat daturekin agertzen den infotaula, kasu askotan automatikoki sortu izan da artikulu horri buruz Wikidatan dagoen informazioarekin.

Wikimediatik kanpo ere edonork kontsulta dezake Wikidata, baita informazio hori erabili gero domeinu publikoko CC0 lizentziarekin.

Wikibase softwarea erabiliz funtzionatzen du **Wikidatak**.

Antzekoa da Wikimedia Commons zerbitzua, kasu honetan osagaiak ez dira datuak, argazki eta multimedia baizik, Commonsen gordetzen baitira Wikimedia proiektu guztietarako eskuragarri dauden argazki, dokumentu, irudi, infografia, audio eta bideo fitxategiak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Wikidata_statement.svg|thumb|Diagrama honek Wikidatan erabiltzen diren termino garrantzitsuenak erakusten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Wikidata (Euskal Wikipediako Hezkuntza Proiektua)

## Kanpo estekak 
* Wikidataren webgunea
1879ko Kontxako Bandera

**1879ko Kontxako Bandera** (Banderaren 1. ekitaldia), irailaren 7an jokatu zen, eta Donostiak bere 1. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Zehaztapen historikoa 
Maiz esan izan da Pasaiako *Avante* trainerua izan zela Kontxako Bandera bat irabazi zuen lehen trainerua. Luzaro hala uste izan bazen ere, gaur egun badakigu ez dela horrela. Rafael Aguirrek datu xeheak eskaintzen dizkigu horren inguruan:

Era berean, irabazlea zein izan zen garaiko egunkarietan ikus daiteke:

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Donostia
** Patroia: Juan Kruz Karril

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzola

**Antzola** edo **Antxola** Nafarroako Pirinioetako mendia da, Auza mendilerroan dagoena. Nafarroa eta Nafarroa Beherea arteko mugan dago. Tontorraren erdian mugarria dauka.

## Abiapuntuak 
* Izpegi (2 o.)
* Beartzun (2 o. 30 m.)

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Behereko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Urtsua

**Urtsua** (batzutan baita **Urtsumendi** ere) Lapurdiko Pirinioetako mendia da, Makea eta Hazparne artean dagoena. Oso leku estrategikoa izan zen eta hainbat gaztelu zahar ditu.

## Abiapuntuak 
* Zelhai-Garatea (1 o. 15 m.)
* Kanbo (2 o. 15 m.)
* Makea (1 o. 30 m.)

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko mendiak.
* Urtsuak zazpi leiho.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrialdi

[thumb|300px|**Larrialdi** egoerak kudeatzeaz [larrialdi-zerbitzuak arduratzen dira, irudiko kasuan, ondoezik dagoen emakumea ospitalera eramanez.]]

**Larrialdia** pertsonen osasuna eta bizitza nahiz ondasunak arriskuan dauden egoera da, istripu edo beste ezbehar batek sorrarazita. Larrialdien arriskuak saihestu eta horien ondorioak arintzeaz larrialdi-zerbitzuak arduratzen dira. Hondamenetan ez bezala, larrialdiak kudeatzeko aski dira maila lokaleko baliabideak; hondamenen kasuan, ordea, maila lokalaz haratagoko baliabideak eta laguntza behar dira.

## Larrialdi zerbitzuak 
Europan **112** telefono zenbakiarekin kudeatzen dira larrialdiak.
[thumb|left|[Telefono adimendun gehienetan, telefonoa programatu daiteke  hasierako seguritate-pasahitza sartu gabe ere, **112**  larrialdietako **doako telefono**ra deitu ahal izateko. Irudiko telefono pantaila-argazkian ikus daiteke puntu morean klik eginez gero telefonoak  **112**   markatuko duela.]][thumb|Europako herrialde askotan [112 (telefono zenbakia)|**112** telefono zenbakiaren atzean dauden langileek kudeatzen dituzte larrialdietako laguntzak]]

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Ortotanasia

**Ortotanasia** edo **heriotza duina** bizia mantentzeko aparteko baliabiderik gabeko tratamendu medikoa jasotzeko eskubide eta aukera da, bereziki larritasun handiko gaixotasunen kasuan eta bizitza arrisku larria dagoen egoeretan. Eutanasian ez bezala, orototanasia ez da bilatzen heriotza zuzenean eragitea.

## Kanpo estekak
Perinatalitate

**Perinatalitatea** gizakiaren jaiotzaren inguruko aldia da, zehatzago haurdunaldiaren 22. astetik haurra jaio eta astebetera bitartean luzatzen dena, non osasun arrisku bereziak izaten diren, ama, feto eta haurrarentzat.

## Kanpo estekak
Neonatologia

**Neonatologia** haur jaio berriak zaindu egiten dituen ospitaleko pediatria-espezialitatea da. Jaiotzatik haurrak 28 egun betetzen dituen arte luzatzen da neonatologiaren ardura, haur goiztiarren kasuan epe hau luzeagoa izaten bada ere.

## Kanpo estekak
Girokupularrotonda pentagonal elongatu

Geometrian, **girokupularrotonda pentagonal elongatua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*41), girokupularrotonda pentagonal bat (*J*33) "elongatuz" eraiki daitekeena, erdian prisma dekagonal bat txertatuz.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
aren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:

A=\frac{1}{4}(60+\sqrt{10(190+49\sqrt{5}+21\sqrt{75+30\sqrt{5}})})a^2\approx33,5385a^2

V=\frac{5}{12}(11+5\sqrt{5}+6\sqrt{5+2\sqrt{5}})a^3\approx16,936a^3

## Kanpo estekak 
*
Txintxorta

**Txintxorta**, lehen, txerri-gantza likido bilakatua izaten zen, baina egun txerri-gantz horrekin aberastutako ogi-oreari horrela deritzote. Kanela eta azukreekin, Enkarterriko azkenburuko tipiko osartzen du.

Nafarroako txantxigorrien modukoak dira, nahiz eta hauek arrautzak izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak