Jesusen Bihotza (Urgull)

**Jesusen Bihotza** (Jesusen Bihotz guztiz santua) Donostiako Urgull mendiko gailurrean dagoen monumentu erlijiosoa da, Mota (edo Urgulleko) gazteluaren gainean eraikia, Jesus Nazaretekoa omentzeko. Proiektua Pedro Muguruza Otaño arkitektoak egin zuen 1947. urtean, eta eskultura Federico Collaut Valera eskultoreak. 1950. urtean inauguratu zen. Eskulturak Jesus Nazaretekoak Jesusen bihotz guztiz santu eraspenaren katolikoaren arabera irudikatzen du.

Frankistek eraikitako monumentu erraldoi horrek era guztietako iritziak sortu ditu gerora donostiarren artean. Batzuen iritziz, horixe da, frankismoak Donostian utzitako arrastorik nabarmenena; gainera, ondarea historikotzat hartzen den gaztelu baten gainean eraiki eta desitxuratu zuen. Beste batzuen ustez, ordea, kristautasunaren ikurra besterik ez da.

2025ean, Donostiako Sinbologia frankistari buruzko lantaldeak proposatu zion Donostiako Udaleko Memoria Historikoaren Aholku Batzordeari monumentu frankista izaera aitortu ziezaiola monumentuari,  «memoria demokratikoaren aurkako sinboloen eta elementuen» katalogoan sartzeko,  20/2022 Legea, urriaren 19koa, Memoria Demokratikoari buruzkoak arautzen duen bezala, baina udal gobernuak ez zuen onartu.

## Aurrekariak 
XVIII. mendearen amaieran hasi ziren Jesusen Bihotzaren inguruko lehenengo kanpainak. «Jesusen Bihotzaren milaka irudi» banatu ziren Gipuzkoan barrena, eta XX. mendearen lehen laurdenekoak dira hainbat eta hainbat irudi. Parte Zaharreko Santa Maria elizakoa izan ezik, 1766koa omen da, eta itxuraz, penintsulako zaharrena da.

1926an, Pio XI aita santuak egindako adierazpenen ondotik, Gasteizko apezpiku Zacarias Martínez Núñezek sustatuta, «fededun talde batek» elizbarrutiko buletinean jaso zuen Urgullen *Jesusen Bihotza* eraikitzeko ideia. Apezpikuak kargua utzitakoan, berriz ere, animatu zituen gipuzkoarrak obra hori egitera: «Koloso bat Urgullen, Gipuzkoako hiriburu ederra menderatzen duen puntu horretan altxatua; zeruaren, lurraren eta itsasoaren artean, zuen herrialde katolikoaren seme-alabak goieneko bedeinkazioak erakar zitzan». Apezpikuak, gutun horretan, «ideia azkeneraino eramateko borondate sutsuari eusteko» eskatu zien fededunei, eta Gipuzkoako eliza guztietan irakurri zen gutuna, eta diru «dezente» lortu zela kontatzen du Prado Ayuso apezpikuak.

## Eraikuntza eta inaugurazioa 
thumb|Monumentua jarri zuteneko argazkia, oraindik aldamioak inguruan zituela.
Espainiako gerra zibila oraindik bukatu gabe, hirian 400dik gora fusilatu, milaka erbesteratu eta errepresio giro itogarria zegoen bitartean, proposamena berrartzeko une aproposa zela iritzi zuten Legión Católica eta nazioarteko Otoitzaren Apostoluak mugimenduek. Monumentua eraikitzeko ideia bere gain hartu zuen 1938an urte hartako Donostiako alkate frankistak, Antonio Pagoagak, eta argudiatu zuen Urgull puntan egon behar zuela.  

Donostiako Udalak, 1939ko ekainean (maiatzaren 31ko udalbatzan), 100.000 pezetako dirulaguntza ematea onartu zuen Jesusen Bihotza eraikitzeko. Monumentuak «gudan hildakoak eta martiriak*»* omendu behar zituen, Espainiako Errepublikaren aurka altxatutako hildakoak, jakina. Hona hemen Udalak plazaratu bilkuraren aktako bi pasarte:

 

 

 

Asmoak asmo, monumentua bideratzeko sortu zen batzordea ez zen 1944ko udaberrira arte erabat martxan jarri. Hurrengo urtean, 1945eko urrian, udalbatzak bilera egin zuen monumentua non jarri erabakitzeko. Urte batzuk lehenago Urgullen jartzeko ideia mahaigaineratu bazen ere, bozketan berdinketa gertatu zen, eta, beraz, zinegotziek erabaki zuten San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiak apezpikuaren eta Arkitektoen Eskola Nazionalari eraikuntzaren kokapenaz iritzia eman zezan eskatzea. Aurkako jarrerak ere egon ziren, beste behar batzuk zeudela argudiatuta. 

Hamar proiektu aurkeztu ostean, 1947ko irailean, Pedro Muguruza eta Federico Coullant Valerarena aukeratu zuten; obrak hasi eta 1950ean amaitu zituzten. Eraikuntzan parte hartutako langileen eta beraien senitartekoen izenak monumentuaren bihotzean idatzita gorde zituzten, egindako lanaren esker onez.

## Sorrerako testuingurua 
Gotzon Garmendia historialariak, Frankismoaren nazionalkatolizismoaren ideologiaren baitan kokatzen du monumentua egitearen bultzada. Primo de Rriveraren diktaduraren garaian, nazionalkatolizismoa politikaren erdigunean jarri zen. Garai hartan, 1928. urte inguruan,  Pio XI.ak, Jesusen Bihotzaren Sakratuaren eta Cristo Reyren irudiak egitea sustatu zuen. Espainiako Bigarren Errepublikak, ordea, 80 urte lehenago Elisabet II.aren gobernuak bertan behera utzi zuen Eliza Katolikoarekin sinatutako Konkordatua.  

Hortik aurrera, Eliza Katolikoak etsaitzat jo zituen errepublikazaleak. Bada, gerra zibila piztu zenean, altxatutakoen alde jarri zen, eta *Gurutzadara* deitu zuen. Orduan, 1937 inguruan, hasi ziren gurutzeen eta frankisten alde hildakoen omenezko monumentuak egiten, baita beste oroigarri eta monumentu batzuk ere, Isidro Gomá kardinalak hauspotuta batez ere. Tuteran, besteak beste, Jesusen Bihotz monumental frankista bat eraiki zen 1942an, antzina Tuterako nafar gaztelua zegoen leku berean, Santa Barbara muinoan. Bilbokoa Primo de Riveraren diktaduran egin zen. 

Nafarroan Jesusen Bihotzaren eskultura gehiago daude, eta frankismoa bukatu ostean egiten jarraitu dira, adibidez, Iruñeko apaiz mintegiaren aurrean, muino txiki baten gainean jarri zena, 2010ean edo Ezkaba mendian jarritakoa 80ko hamarkadan. Jose Maria Muruzabal del Val eta Jose Maria Muruzabal del Solarrek XX. eta XXI. mendeetan eraiki diren eskultura handi zerrendatu dituzte. 

## Aurrekari historikoak 
1919. urtean, Alfontso XIII.a Espainian errege zela, ekitaldi politiko-erlijioso bat ospatu zen non, Espainia Jesusen bihotz guztiz santuari kontsakratu zen. Eta horretarako propio, Jesusen irudi erraldoi bat inauguratu zuten Madrildik hurbil dagoen Getafe herriko Cerro de los Ángelesen. Kontsakrazio mota hori beste herrialde katolikoetan ere egin zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Urgull gailurra 001.jpg|Urgull mendiko gailurra monumentua eraiki aurretik.
Fitxategi:Flag of Spain according to command of Alphonse Charles with Sacred Heart.svg|Erreketeek Espainiako gerra zibilean erabili zuten a Jesusen Bihotz Sakratudun bandera. Sinboloa Karlos Marai Borboikoarena da eta Karlistek ere erabili zuten 36ko gerran.
Fitxategi:Jesukristo gure Jaunaren irudia.JPG|Jesusen Bihotz Sakratuaren irudia zuten plakak degin ziren ateetan jartzeko.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jesusen Bihotza (Bilboko monumentua)
* Sinbolo berriak espainiar nazionalismoan

## Bibliografia osagarria 
* Baisotti, P. A. (2015) «El Sagrado Corazón de la guerra civil española y de la “paz franquista "», in *Cultura Latinoamericana*, ISSN 2346-0326, 22 lib., 1, 147-177.

## Kanpo estekak 
* 1939ko Udalaren akta, Jesusen Bihotz guztiz sakratuaren eskultura erraldoia eraikitzeko diru partida onartzen duena.
* Gara (2025-06-06) «Donostiako gotzaina: 'Jesusen Bihotza bakearen irudia da, ez ikur frankista'» Gara
* Alonso, Carolina (2021-04-19) «El Sagrado Corazón de Urgull explicará su origen franquista». *Noticias de Gipuzkoa*
* «Piden no conmemorar el 75 aniversario del Sagrado Corazón de Urgull en Donostia porque “exalta” el franquismo». EuropaPress
* Lopetegi, Arantxa (2025-05-06) «Lamentan que no se atienda la propuesta de incluir el Sagrado Corazón en el Catálogo de elementos contrarios a la memoria democrática.» *Noticias de Gipuzkoa.*
* Estatua del Sagrado Corazón de Jesús  (Monumentos en San Sebastián / Donosti). *San Sebastían-Donostia*