open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apoloren tenplua (Delfos)

thumb|Apoloren tenplua Delfosen
**Delfoseko Apoloren tenplua**ren aurriak, K. a. IV. mendekoak, tenplu doriar periptero batenak dira. K. a. VI. mendean datatutako aurreko tenplu baten hondakinen gainean eraiki zen, K. a. VII. mendeko beste baten kokalekuan eraiki zena. Trofonio eta Agamedes arkitektoek eraiki zutela uste da.

K. a. VI. mendean, “Alkmeoniden tenplua” bezala ezagutzen zen, Alkmeoniden atenastar familiaren omenez, tenplua berreraikitzea finantzatu baitzuen, sute batek jatorrizko egitura suntsitu ondoren . Tenplu berria eraikin hexastilo doriarra izan zen,  6 x 15 zutabekoa. K. a. 373an suntsitu zuten. Frontoiko eskulturak Praxias eta Androstenes atenastarrei egozten zaizkie. Antzeko proportzioekin, bigarren tenpluan 6 x 15 zutabeko patroia mantendu zen estilobatoan. Barruan *adyton*a zegoen, Delfosko orakuluaren erdigunea eta Pitiaren eserlekua.

390. urtera arte iraun zuen, urte hartan Teodosio I.a enperadore kristauak orakulua isilarazi baitzuen tenpluaren  eta estatua eta artelan gehienen suntsiketarekin, Kristautasunaren izenean.

## Kokapen geografikoa 
thumb|Delfoseko Apokoren Santutegiaren planoa
Parnaso mendigunearen ekialdeko isurialdean, Korintoko golkoaren iparraldean, Apoloren tenplua altxatzen zen.

Parnaso, iritsi ezineko arroila sakonek ebakitako mendia, Musen egoitzatzat hartu izan da antzinatik.​

Parnasoaren alde batetik, Delfos azpian zuten Fedriades horma arrokatsu malkartsuen oinetatik, Kastalia iturria elikatzen zuen erreka zetorren. Beste tradizio baten arabera, orakulua aukeratu zen tenpluaren azpian lurrean zegoen arraildura bategatik. Arraildura horretatik Pitiak arnasten zituen gas bolkanikoak ateratzen ziren, eta trantzeren batean sarraraz zezaketen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguelina Cobián

**Miguelina Cobián** (1941eko abenduaren 19a - 2019ko abenduaren 1a) atleta zen. Kuba ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paola Yañez Inofuentes

**Paola Yañez Inofuentes** (Tocaña, XX. mendea -) afro-boliviar ekintzailea da, 2018tik Afro-latinoamerikar, Afro-karibear eta Diasporako Emakumeen Sarea (RMCALD - *Red de Mujeres Afrolatinoamericanas, Afrocaribeñas y de la Diáspora*) erakunde feministako koordinatzaile nagusia

## Boliviako jarduna 
Saya Afro-boliviar Kultur Mugimenduko (MOCUSABOL - *Movimiento Cultural Saya Afroboliviano*) kide izan zen. MOCUSABOL afro-boliviar komunitatearen tradizio kulturalak —bereziki *saya*' izeneko dantza— babesteko sorturiko taldea da, Boliviako giza-talde horren ikusgarritasuna eta onarpena areagotzeko. Aurrerago, Paola Yañez Marfa Inofuentesek eta Jorge Medinak 2011an sorturiko Garapen Integral eta Komunitariorako Zentro Afro-boliviarra (CADIC - *Centro Afroboliviano para el Desarrollo Integral y Comunitario*) erakundeko zuzendari exekutiboa izan zen. CADIC afro-boliviar herriaren eskubideen aldeko sustapen eta kudeaketa politikoko erakundea da. Hiru helburu ditu: Afro-boliviarren identitate etniko-kulturala indartzea, haien komunitateen integrazioa eta garapena sustatzeko; ahalduntzea sustatzea, ulermen eta eztabaida politiko sozialerako gaitasuna hobetuz, beste talde etnikoekiko elkarrizketa berdintasunean garatu ahal izateko; eta, azkenik, desabantaila ekonomiko eta sozial historikoei aurre egiten benetan lagunduko duten garapen-proiektuak sustatzea.

## Nazioarteko jarduna 
2018ko urrian, Calin eginiko Afro-latinoamerikar, Afro-karibear eta Diasporako Emakumeen Sarearen Hirugarren Batzarrean (RMCALD - *Red de Mujeres Afrolatinoamericanas, Afrocaribeñas y de la Diáspora*), erakunde horren koordinatzaile nagusi aukeratu zuten 2018tik 2022ra. Aurretik, Yañezek Sarearen Andeetako eskualdeko koordinazioa bete zuen.

Yañez "NBE Emakumeak" erakundearen Latinoamerikako eta Karibeko Gizarte Zibilaren Aholkularitza Taldeko kidea da. Erakunde horrek, Yañez aukeratzean, genero, identitate, emakumeen eskubide, afro-ondorengo populazioen eskubide eta herri indigenen hainbat gaitan —generoa, identitatea, eta emakumeen, afro-ondorengo populazioen eta herri indigenen eskubideak— bideratzaile gisa dituen gaitasunak nabarmendu zituen. Talde horretako kide izanik, herrialdeko eta nazioarteko hainbat ekitalditan parte hartu du, eta Boliviako Konstituzioan afro-boliviar herriaren aintzatespen-prozesuan izandako esperientziak partekatu ditu.

## Oharrak eta erreferentziak 
### Oharrak 
### Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Marfa Inofuentes Pérez
* Mónica Rey Gutiérrez
* Carmen Angola Campos
* Mirian Iriondo Martínez

## Kanpo estekak 
* *Tres mujeres reivindican la identidad afroboliviana con arte y feminismo* (2022) *CHANCHITO MUY WASO*

* Afrodescendientes. Los grandes olvidados en las políticas públicas. Paola Yañez-Inofuentes
* *Caren Paola Yañez-Inofuentes: “Sin justicia racial, no hay justicia de género”* (2024) ONU Mujeres - América Latina y el Caribe
The Institute (Stephen King)

***The Institute***, , Stephen King idazlearen zientzia fikzio eta beldurrezko eleberri bat da. 2019ko irailaren 10ean Scribner argitaletxean argitaratua izan zen.

## Argumentua 
Luke Ellisen gurasoak erailak izan dira eta bera bahitua izan den telekimesia duen haur prodigio bat da. Maine estatuko instalakuntza batera eramana izango da, bertan gaitasun psikikoak dituzten haurrek beren ahalmenak gehiago garatu ahal izateko esperimentu ankerrak jasanez.

## Kanpo estekak 
* *Institutua*, Stephen Kingen webgunea
Tsakonia

**Tsakonia** () edo **Tsakoniako eskualdea** () 
ekialdeko Peloponesoko eremu txiki bat da, non tsakoniera hitz egiten den. Arcadiako Pera Melana inguruan kokatutako 13 hiri, herri eta herrixketako eremua da. Ez da estatu greziar modernoko entitate politiko formalki definitua.

## Hedapena 
*Tsakoniar dialektoaren gramatika laburrean* (grezieraz: Μια Σеνкομ￮ еραμαеιкееς Еσαеere ́ ιιееς Еιαее, 1951n argitaratua), Thanasis Costakis irakasleak honela definitzen du Tsakonia: Agios Andreas hiritik, Cinurian, Leonidio eta Tyroseraino, eta Kastanitsa eta Sitainaraino, barnealdetik, Lakoniako ekialdeko Malea lurmuturreraino hedatzen zen garai batean tsakoniar hizketa-eremua. Une horretan, Tsakoniako hiri nagusia Prastos zen, Konstantinoplako agintariek emandako pribilegio komertzial berezi baten onuradun izan zena. Prastos Greziako Independentzia Gerran erre eta abandonatua izan zen, eta bertako biztanle askok Leonidio eta Tyros inguruan edo beste leku batzuetan ihes egin zuten.

Benetako tsakoniar hizkeraren komunitatea izugarri murriztu da *Gramatika laburra* argitaratu zenetik, baina Costakisek delineatutako eremua oraindik ere «Tsakoniatzat» hartzen da, tsakoniar dantza eta jantzi folklorikoak bezalako ezaugarri kultural batzuen kontserbazioagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erresistentziaren Ardatza

**Erresistentziaren Ardatza** Iran buru duen koalizio militar informal bat da, Mendebaldeko Asian zehar aritzen dena. Gaur egun, estatuz kanpoko talde armatu ugari batzen ditu, Irango estatu interesekin lerrokatuta, eta batez ere Iranek eskualdean dituen arerioen eraginari aurre egiteko konpromisoa hartuta. Arerio horiek dira Estatu Batuak, Israel, Saudi Arabia, eta batzuetan Turkia. Ipar Koreak ardatza babesten du; eta Estatu Batuek Nicolás Maduro lehendakaria bahitu zuten arte, Venezuela ere ardatz honen babesle zen. Era berean, ardatzak lehen Siria barne hartzen zuen, harik eta 2024an Estatu Batuek eta Israelek babestutako HTSko islamistek Siriako agintea hartu zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letra-pasta

**Letra-pasta** edo **alfabeto-pasta** alfabetoko letren forman moztu eta sortutako pasta mota bat da. Normalean, **letra-zopan** zerbitzatzen da, saldan prestatuta. Bestela ere, beste edozein pasta bezala presta daiteke, adibidez spaghettiak bezala tomate-saltsarekin. Ingelesez **aplhagetti** deitzen diote bariazio horri.

Pasta txikiak izaten dira, gehienez ere zentimetro batekoak, eta A-Z letrak izaten dituzte, batzuetan 0-9 zenbakiak eta, oso gutxitan, @ ikurra.

Ez dago argi nork asmatu zuen, baina 1877an Parisko denda baten iragarkian irakur daiteke "...makarroi puxka txikiak, zopan erabiltzen, alfabetoaren letrekin estanpatuta daudenak". Parisko jatetxe batek jada bere menuan zuen 1883an, eta Chicagoko errezeta-liburu batean agertzen zen urte hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Insausti Mujika

**Itziar Insausti Mujika** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1977) artista, hezitzailea, antropologoa eta mendizaldea da.

## Bizitza 
Antropologia ikasketak egin zituen Londresen, hezkuntzan egin izan du lan, unibertsitateko irakasle, eta artearen munduan ere egin ditu hainbat lan. Urte eta erdi Himalaian, Pamirren, Kirgizistanen eta beste leku batzuetan bidaiatzen ibili eta gero, naturarekiko konexioari buruz, herri indigenen jakintzari buruz eta herri horiek mendi sakratuekin duten harremanari buruz ikertzen dihardu 2026an.*Menditarrak gara denak, baina ahaztu egin zaigu*

## Ibilbidea 
Londresen antropologia ikasten ari zela, Eric Valliren *Himalaya Caravan* film frantsesa ikusi zuen, eta nolabait, bizitza aldatu zion. Bertara joateko gogoa piztu zitzaion, Dolpora. 2020an Annapurnako eskualdera joan zen, eta han Lubra herria ezagutu zuen. Herri horretako biztanleak dira Nepalgo azken Bon komunitateko kideak. Haien bidez, 2023an erabaki zuen Dolpora joatea. 

Nepal mendebaldeko Dolpo eskualdean barna eginiko bidaia oinarri hartuta *Amaatte: Mendien ahotsa* dokumentala egin zuen. 2026ko martxoaren 6an estreinatuko zuen Donostian, Club Vasco de Camping elkartearen egoitzan.

Baso-bainu hori Espainiako lehena da, eta Europako lehenengoetakoa, Jasangarritasunerako 2050 Agendaren metodologiaren arabera diseinatu eta garatu dena.

## Filmategia 
* *Amaatte: Mendien ahotsa* dokumentala (2026).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triazolopiridina

Kimika organikoan **triazolopiridinek** konposatu kimiko heteroziklikoen klase bat osatzen dute non triazol eraztun bat, piridina eraztun batekin fusionatuta dagoen. Aromatikoak dira. Isomero ugari daude, nitrogeno-atomoen kokapenaren eta eraztunaren fusioaren izaeraren arabera bereizten direnak.

Egitura molekular berezia dutenez, anitz jarduera farmakologiko erakusten dituzte, besteak beste, ugalketarako aurkako, antipsikotiko, bakterioen aurkako eta malariaren aurkako gisa.

## Erreferentziak
Rosario Villajos

**Rosario Villajos** (Kordoba, Andaluzia, 1978ko abuztuaren 14a) espainiar idazlea eta artista da.

## Bizitza 
Marrazten, irakurtzen eta filmak ikusten eman zuen haurtzaroa. Arte Ederretan lizentziatu zen Granadako Unibertsitatean, eta erakusketa-proiektuen zuzendaritzan eta diseinuan espezializatu zen Bartzelonako ELISAVA unibertsitate-eskolan. Hainbat herritan bizi izan da, hala nola, Kordoban, Sevillan, Granadan, Montpellierren, Bartzelonan edo Londresen, eta azentu andaluza mantendu du. Madrilen bizi da eta sorkuntza artistikoa bulego lanarekin uztartu du. 

### Lan ibilbidea 
Musikaren, zinemaren, artearen, kulturaren eta ostalaritzaren industrian egin du lan. Bere lan artistikoaren zati handi batek efimeroaren eta eskatologikoaren marka du, “birziklatu eta zaharberritu ezin dena”. 

### Artista 
2008an Hiriko Paisaia Bertikala bultzatu eta zuzendu zuen, espazio publikoan esku hartzeko asmo handiko proiektua, tamalez mehelin bakar batean gauzatu zena, Elbi Elem enpresak egindako Ambrosio de Morales kalekoa. 2009an, Rafael Botí Arte Plastikoen Fundazio Probintzialaren beka  jaso zuen, *Singview* proiektuarengatik. Bideo-sorkuntzako eta zuzeneko soinuko lan bat da *Singview*, bere ahotsa irudietan interpretatzeko modu erraz bat. Proiektu hori Andaluziako Filmotekaren 3. Espazioan aurkeztu zen. 2010ean *Cosmopoética* diskoan parte hartu zuen artista gonbidatu gisa, 700KM proiektuarekin, Manuel Machado, Antonio Gala, Joan Brossa eta José Hierroren poemen letrekin osatutako zazpi abestiko albuma.

Kordoban egin zuen erakusketa kolektiboa 2011n, Iniciarte espazioan, *Papeles Esperados* izenburupean; paperean egindako eskulturak zituen instalazio bat izan zen. Egun bat geroago, instalazioa zakarrontzira bota eta Londresera abiatu zen. Han, aurrekontu txikiko film labur eta diru gutxiko filmetako  sail artistikoan lan egitea lortu zuen, argazki finko gisa, eta asteburuetan eta oporretan kartelak diseinatu zituen. Gainerako denboran, ostalaritzan edo garbiketa-zerbitzuetan egin zuen. 2013an, bizimodua aldatu eta beste etapa bat hasi zuen.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexek egin ditu:

* Cortarse el cabello (2026)  
* La educación física (2023)  
* La muela (2021)
* Ramona. Madril, Danvers andrea. 2021. 
* Face (2017) nobela grafikoa. Madril, 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2023ko Seix Barralen Liburutegi Laburra Saria irabazi zuen, *La educación física* (euskaraz: Gorputz hezkuntza) eleberriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edurne Urkiola

**Edurne Urkiola** (Ziortza-Bolibar, Bizkaia, 1956ko abuztuaren 6a) euskal idazlea izan zen, bere lanak batez ere bizkaieraz argitara eman zituena.

## Biografia 
Ziortza-Bolibarko Garindua baserrian jaioa, bizitzak gero Mañarira eraman zuen. Erizain laguntzaile bezala lan egingo zuen, idaztea zaletasun bihurtuz. Narrazio laburretan trebatu zen gehien bat, bizkaiera euskalkiaren hautua eginez argitaratutako ia lan guztietan.

Umeei zuzendutako *Ibanentzako argi apur bat*  liburua kaleratu zuen 1983 urtean eta 1992an *Inortxok ezer baleki*. 

Beste 28 emakumerekin batera gonbitea jaso ostean, *Gutiziak* idazki bildumarako *Bete behar diralako ez ebazan beteko* narrazioa idatzi zuen 2000. urtean.

Hainbat lan plazaratutakoa da ere *Idatz&Mintz* aldizkarian, Bizkaiko idazle askorentzako ezagutzera emateko plataforma bihurtu den argitalpen literarioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrigorriagako Udala

**Arrigorriagako Udala** Bizkaiko Arrigorriaga udalerriko administrazioaz eta kudeaketa politikoaz arduratzen den erakunde publikoa da. Egoitza nagusia Herriko Plazan dagoen udaletxean du, herrigunearen erdian.

Erakunde honen burua alkatea da eta, berarekin batera, Osoko Bilkura osatzen duten zinegotziek hartzen dituzte herriaren martxa egokirako erabaki nagusiak. Udalak hainbat sailetan banatzen du bere lana, herritarren beharrei erantzuteko: hirigintza, gizarte-ekintza, kirola, eta euskara sustatzea, besteak beste. Zerbitzu horietako asko Abusu auzoan ere eskaintzen dira, herriko gune demografiko garrantzitsua denez gero.

Gaur egun, administrazioa modernizatzeko prozesuan dago eta herritarrek kudeaketa asko egoitza elektronikoaren bidez egin ditzakete. Gainera, gardentasunaren atariaren bidez, udalak bere aurrekontuen eta erabakien berri ematen du publikoki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bielorrusiako lor-zaldi

**Bielorrusiako lor-zaldia**, (Bielorrusieraz: *belorusskaya uprazhnaya*), Bielorrusiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezugarriengatik, Bielorrusiako lor-zaldia, zaldi tamainako arrazen sailkapen taldean kokatzen da.

Zaldi arraza hau lortzeko bertako zaldiak Døle arrazako paradako zaldi norvegiarrekin zein  Ardenetako zaldiak, Ardenetako zaldi suediarrak,  Bretainiar zaldiak, Belgiar lor-zaldiak eta Errusiako erdi aldeko zein  Ukrainako abereak gurutzatu zituzten elkarrekin. 

## Etimologia 
Arraza tokian tokiko izen ezberdin askorekin ezagutzen da: esate baterako *belorusskaya uprazhnaya*, hau da, "Errusiako zaldi zuriaren gurutzaketa" edo *Bielorrusiako zaldiaren gurutzaketa*.

## Erabilerak 
Jatorriz nekazaritza lanetarako arraza izanik, zaldi-haragia zein esnetarako erabiltzen da baita ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiparko Atenaskoa

**Hiparko Atenaskoa** () Atenasko agintari-klaseko kidea eta Pisistratoren semeetako bat izan zen. Atenas hiriko tiranoa izan zen K.a. 528/K.a. 527tik K.a. 514an Harmodio eta Aristogiton tiranizidek hil zuten arte.

Pisistratoren seme gazteena, Hiparko bere anaia Hipiasekin batera boterera igo zen aita hil ondoren. Hiparkori buruz ezer gutxi dakigu, baina, Tuzididesen arabera, bere anaia Hipiasek eusten zion benetako botereari. 

Artisten mezenasak, Hiparcok Simonide Zeoskoa, Laso Hermionekoa eta Anakreonte poetak babestu zituen; halaber, liburutegi garrantzitsu bat eraikiarazi zuen, Eleusisen kultu misterikoen alde egin zuen, eta Homeroren poemak biltzeko agindu zuen.

Beste iturri batzuen arabera, Hiparkok galarazi egin zion Harmodioren arrebari Panateneetako Kaneforoen prozesioan parte hartzea, birjina ez zela iradokiz. Haserre bizian, Harmodiok Hiparko eta Hipiasen aurkako konjurua prestatu zuen, Hiparko hilko zuela esanez; Panateneetan sastakatu zuten Aristogeitonek eta Harmodiok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elistako GIBaren agerraldia

**Elistako GIBaren agerraldia** (, ) Sobietar Batasuneko giza immunoeskasiaren birusaren lehen agerraldi masiboa izan zen. 1988an gertatu zen Elistan, Kalmukiako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoko hiriburuan, eta jendearen arreta handia ekarri zuen.

## Historia 
Mundu osoan GIBaren lehen kasuak 1981ean deskribatu ziren. Epidemiaren hasierako faseetan, sobietar gizarteak oker uste zuen birusa Afrikako eta herrialde kapitalistetako biztanleentzat bakarrik zela arriskutsua. Ingeniaritza genetikoaren edo garapen militarren produktuei egozten zitzaien, eta «Mendebaldean prostituten, etxerik gabeko pertsonen eta homosexualen artean ohikoa» den gaixotasuna bezala ere deskribatzen zitzaion. Herrialdean izandako lehen infekzio kasuak atzerriko ikasleekin edo Afrikara negozio-bidaiak egin zituzten sobietarrekin lotu ziren. Aditu gehienek uste dute zero pazientea Vladimir Krasitxkov izan zela, Zaporizhiako itzultzaile militarra, 1981ean Tanzaniara joan zena. Krasitxkovek emazteari transmititu zion  birusa, eta haien haurra GIBarekin jaio zen.

HIESarekin lotutako lehen heriotzen ondoren, SESBeko Sobiet Gorenak hainbat neurri prebentibo hartu zituen. Derrigorrezko azterketak ezarri ziren odol-emaileentzat eta arrisku-taldeentzat, eta lehen proba-zentro anonimoak sortu ziren. Hala ere, neurri horiek ez zuten lortu birusaren hedapena geldiaraztea.

Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Osasun Ministerioak ukatu egin zuen Elistako ospitalean gertatutakoa. Beren batzorde propioa sortu zuten, eta honek tokiko ardian gaixotasun bat eta haurrei emandako antigorputz berri bat aipatu zituen balizko kausa gisa.

Elistako ospitaleko hainbat paziente Volgogradeko, Stavropolgo, Rostov Dongo eta Xakhtyko mediku-zentro nagusietara eraman zituzten, eta horrek birusa eskualde horietan hedatzea eragin zuen. Sobietarrak odol-emateari eta prozedura medikoei uko egiten hasi ziren, eta ospitale batzuetan, medikuek pazienteei beren xiringak ekartzen uzten zieten.

Jevgeni Txazov Osasun ministroaren aginduz, 1989an, HIESaren kontrol zentroak ezarri ziren herrialde osoan. Hala ere, 1990eko hamarkadaren erdialdera arte, ez zegoen GIBaren aurkako botika-terapiarik Errusian, eta medikuek pazienteak kontrolatu eta sintomak tratatu besterik ezin zuten egin. Hasieran kutsatutako 75 haurretatik, 24 hil ziren bederatzi urteko epean.

Sergei Trofimov eta Jevgeni Stytxkinen *Nulevoi patsient* telesaila Elistako GIBaren agerraldiari eskainita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thérèse Ansingh

**Theresia (Thérèse) Peizel-Ansingh** (Amsterdam, 1883ko uztailaren 9a – *ibidem*, 1968ko irailaren 16a), ***Sorella*** izengoitiaz ere ezaguna, herbeheretar artista izan zen.

## Bizitza 
Ansingh 1883ko uztailaren 9an jaio zen Amsterdamen, artista familia batean. Johan Georg Schwartze margolariaren biloba zen. Bere gurasoak Clara Theresia Schwartze eta Edzard Willem Ansingh ziren. Lizzy Ansinghen ahizpa gazteagoa eta Thérèse Schwartze margolariaren eta Georgine Schwartze eskultorearen iloba zen. 1917an Bart Peizel margilariarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lulu Rowena Becker

**Lulu Rowena Becker** (Ransom udalerria, Michigan, 1883ko uztailaren 31 – Winter Garden, Florida, 1963ko urriaren 21a) estatubatuar misiolari baptista, sango hizkuntzako itzultzailea eta kantugilea izan zen, gaur egungo Afrika Erdiko Errepublikan aritu zena.

## Bizitza 
Lulu Rowena Becker 1883ko uztailaren 31n jaio zen Ransom udalerrianen, Michiganen, egurgile baten alaba. Michigango Unibertsitatean ikasi ondoren, New Yorkera joan zen bizitzera. 1917an baptista elizkoi bihurtu zen eta gero Chicagoko Moody Bible Instituten graduatu zen. 1920an William Haasen Erdialdeko Afrikako Misioan sartu zen eta harekin batera Ekuatore Afrika Frantsesera joan ziren bost pertsonetako bat izan zen. Beckerrek Bangassoun, Fort Sibuten, Fouroumbalan eta Sateman lan egin zuen Ubangi-Shari kolonian (gaur egungo Afrika Erdiko Errepublikan). Bangassouko bere elizari Nzapa-ti-Madama () deitzen zitzaion gertuko eliza katolikotik bereizteko.

Beckerrek sango hizkuntzaren ortografia garatu zuen. Itun Berria eta geroago Itun Zaharra sangoa itzultzeko taldeetan lan egin zuen. *Testamenti ti Fini: Ti Seigneur na Sauveur ti ani Jésus-Christ* (1938) eta *Tèné-Ndjoni so Jean Assala na Mbèti* (1960) lanak idatzi zituen sangoz, eta abesti batzuk ere bai.

1963ko urriaren 21ean hil zen Winter Gardenen, Floridan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uxue Artetxe Diez

**Uxue Artetxe Diez** (Durango, Bizkaia, 1998) artista digitala eta ilustratzailea da. 2026an Animaziozko film onenaren Goya Saria jaso zuen *Decorado* lanagatik. 2024an '''Robot dreams''' filmarekin Oscar sarietarako izendapena jaso zuten.

Uxueren esanetan:«Sariek ateak zabaltzen dituzte, baina ahoz ahokoak gehiago laguntzen du»

Nahiz eta beti gustatu zaion marraztea, ordura arte, sektore hori ez zuen inoiz etorkizun profesional gisa planteatu, baina Bideojokoen industria pixka bat sakonago ezagutzean, arlo artistikoak zuen pisu izugarria ikusi zuen. Arterik gabe jokorik ez dagoela ulertzeraino.

Era berean, jarduera honen etorkizun bikaina egiaztatu zuen, diziplina askotako milaka pertsona enplegatzen baititu. Xehetasun hori oso baliagarria izan zitzaion Bilboko akademian matrikulatzeko gurasoak konbentzitzeko. Are gehiago, tradizioz gizonek betetzen duten lana izan arren, Uxue estereotipoen gainetik igaro zen."Lehen hilabeteak oso gogorrak izan ziren, ez bainuen aldez aurretik programazioari eta teknologiari buruzko ezagutzarik". "Baina animazioari, 3D diseinuari, narratibari... buruzko gauza asko ikastea lortu nuen". Irakaskuntza horiek fruituak eman zituzten, batez ere bigarren ikasturtearen amaierako proiektuan.
* *Amarradas.*
* *Robot Dreams.*
* *Decorado*

## Argitalpenak 
* *Poesías divertidas,* María Jesús Pérezek idatzitako libururako ilustrazioak egin zituen.

## Sariak 
* *Jera* lanarekin 1. postua Bartzelonako GameLab Sari Nazionalak lehiaketan, unibertsitate-joko onenaren kategorian.
* *Jera* lana, Game Awards sariketan, ikasleek egindako munduko 5 joko onenen zerrendan sartu zen.
* *Robot Dream* lantaldeko kide ere izan zen, eta ekoizpen horrek Animazioko Film Onenaren Oscar sarirako izendapena lortu zuen 2024an.
* *Decorado* lanarekin Animaziozko film onenaren oscar saria jaso zuen 2026an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Bennett

**Charles Bennett** (1871ko abenduaren 9a - 1948ko abenduaren 18a) britainiar atleta bat izan zen, 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan 1500 metroko irabazlea eta Olinpiar Jokoetako txapeldun bihurtu zen lehen britainiar atletismoko atleta izan zena. Finchley Harriers taldeko kidea zen (1877an sortua), eta 1966an Hillingdon Athletic Club-en batu zen.

## Biografia 
Bennett, Shapwick-en (Dorset) jaiotako tren-gidaria, bere urteetako Britainia Handiko erdi-distantziako korrikalari onenetako bat izan zen, 1897ko AAA Txapelketetan eta 1898ko AAA Txapelketetan AAA Txapelketako titulua irabazi ondoren, Britainia Handiko 4 miliako titulua irabazi baitzuen. Horrez gain, 1899an eta 1900ean kros lasterketako titulua irabazi zuen.

Halaber, 1900ean, Olinpiar Jokoetan, miliako Britainia Handiko titulua irabazi zuen 1900eko AAA Txapelketetan, Parisko 1500 metroko lasterketarako sailkatuz. Distantzia horretan parte-hartze ahula izan zen, eta Bennettek lasterketa osoan zehar lider izan zen, Henri Deloge faborito lokala 4:06.0-tan garaituz. Denbora hori munduko errekor ofiziala izan zen.

Britainia Handiko eta Australiako 5000 metroko talde konbinatuarekin batera, Bennettek bigarren titulu olinpikoa irabazi zuen. Bennettek lehenengo postua lortu zuen lasterketan, munduko errekor ez-ofizialarekin, 15:29.2 denborarekin, John Rimmer taldekidea gaindituz. Bere hirugarren proba 4000 metroko oztopo-lasterketa izan zen, non ez zuen Rimmer bera harrapatzea lortu lasterketaren azken zatian, bigarren postuarekin konformatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Gema Jiménez Maldonado

**Gema Jiménez Maldonado** (Gema J Maldonado bezala ezaguna) espainiar kazetaria da. Cadena SER irratian Buenismo Bien saioan parte hartuz ezaguna egin zen, Z belaunaldiaren arazoei buruz komedia egiten zuenean.
Henri Druey

**Daniel-Henri Druey** (Faoug, 1799ko apirilaren 12a – Berna, 1855eko martxoaren 29a) suitzar abokatu, kazetari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1850ean.

1820an Zuzenbidean lizentziatu zen Lausanan eta Tübingenen, Göttingenen, Heidelbergen eta Parisen ikasi zuen. Abokatua, epailea eta kazetaria izan zen, eta politikan Alderdi Erradikal Demokratikoko kidea.

1828an Vaud kantonamenduko Kontseilu Handiko kide hautatu zuten, eta bi urte geroago kantoi bereko Estatu Kontseiluko kide.

1848ko azaroan Suitzako Kontseilu Federaleko lehen zazpi kideetako bat aukeratu zuten. Han, Justizia eta Polizia saila eta Finantza saila zuzendu zituen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1850. urtean.

Masoneriako kide izan zen eta Suitza Alpeetako Logia Handian parte hartu zuen.
Drottninggatan

**Drottninggatan** ("Erreginaren kalea") Stockholm Suediako hiriaren oinezkoen kale garrantzitsua da. Riksbron Norrströmgo zubitik iparraldera doa, Norrmalm barrutian, Observatorielunden, Vasastaden barrutian.  

Vasagatan eta Sveavägen kaleekin paraleloan dagoen kalea da. Kale gehiena trafikoarentzat itxita dago eta denda eta negozio ugariz inguratuta dago, handienetako bat Åhléns City saltokia izanik. Udan, kalea turistaz beteta egoten da maiz.

## Historia 
Kalearen izena Kristina erreginaren omenez jarri zen, 1654an Suediako tronua utzi zuen errege-figura nabarmena. Drottninggatan aspalditik izan da Stockholmeko hiri-ehuneko funtsezko arteria, hasieran Gustavo Adolfo erregearen erregealdian hiriaren hedapenean diseinatua.

### Erasoa 
2017ko apirilaren 7an, eraso bat gertatu zen Norrmalmen, non erasotzaile batek kamioi bat hainbat pertsonaren aurka jo zuen Drottninggatan merkataritza-kalean, Åhléns merkataritza-gunetik gertu. Erasotzailea atxilotu eta 39 urteko uzbeko herritar gisa identifikatu zuten, segurtasun zerbitzuetan aurrekariak zituena eta Estatu Islamikoaren aldekoa. Bost pertsona hil zituen eta 14 zauritu.

## Iruditegia 

Image:
File:Björnen & Loen 2018.jpg
File:20180626 GamlaStan 8109 (48412850986).jpg
File:20170428 Drottninggatan 9023 (36251279512).jpg
File:Deserted Drottninggatan, Stockholm.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kaleari buruzko bideoa Youtuben.
Joseph Alfred Micheler

**Joseph Alfred Micheler** Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen frantziar jenerala izan zen.

## Biografia 
Phalsbourgen jaio zen, Mosellen, Lorraineko familia batean, zeinak nahiago baitzuten frantsesa izatea alemana baino Kaiserrak hiria 1871n anexionatu zuenean. 1880ko urrian sartu zen St. Cyr-en, eta 1882an ikasketak amaitu zituenean, azpiteniente izendatu zuten. 1886an teniente izendatu zuten, 1891n kapitain, 1901ean maior eta 1909an teniente koronel. Hiru urte geroago, koronel izendatu zuten.

Lehen Mundu Gerra hasi zenean, VI. Gorputzeko Estatu Nagusiko buru izan zen. 1914ko urrian, brigadier izendatu zuten, eta 1915eko urtarrilean Lehen Armadako Estatu Nagusiko buru izendatu zuten.

Hamar egun geroago, Hamargarren Armadaren agintea hartu zuten. 1916ko ekainaren 22an, Dibisio Jeneral gisa berretsi zuten. Hamargarren Armadaren agindua eman zuen Sommeko guduan, eta ondoren Armada Talde berri baten (GAR - "Erreserba" edo "Haustura" izenekoa) aginte izatera igo zuten, Nivelle jeneralaren Aisne eskeman espero zen garaipena ustiatzeko erdigunearen atzean eratua. Horrela, eskema horren inguruan sortutako polemika sakonetan inplikatuta egon zen, bai ofentsiba horren aurretik bai ondoren. Batez ere, bere kritikek hasi zuten barne krisia, eta gerra kontseilua eragin zuten, baina badirudi bertan ez zuela bere eragozpenei erantzun. Harreman estuak izan zituen bere menpeko Manginekin eta Nivellerekin ere; Mangin-ek gero saiatu zen ofentsibaren porrot erlatiboaren erantzukizunaren zati bat leporatzen.

Bere Armada Taldea desegin ondoren, Armada baten agintea izatera jaitsi zuten berriro. Lehen Armada laburki zuzendu zuen, eta gero Bosgarren Armada urtebetez, 1918ko ekainera arte, Aisneko Hirugarren Guduaren ia hondamendiaren ondoren kendu zuten arte. Ohorezko Legioko komandante izendatu zuten 1916ko irailaren 30ean.

San Roke hilerrian lurperatu zuten.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Milica Miljanov

**Milica Markov Popović** ([) Montenegroko soldadu serbiarra eta gerra-heroina izan zen, Balkanetako Lehen eta Bigarren gerretan eta Lehen Mundu Gerran parte hartzeagatik famatua. Gizonezkoak ere zerbitzu aktibotik salbuetsita zeuden adin batean zegoen zerbitzu aktiboan, eta Balkanetako gerra-frontean borrokatu zuen. Bere alaba Olgivanna Lloyd Wright izan zen, Frank Lloyd Wright arkitekto estatubatuarraren emaztea eta lankidea.

## Biografia 
Milica Miljanov Medun-en jaio zen, 1860 inguruan. Montenegroko dukearen, Marko Miljanov- en, hiru alabetako bat zen. Ivan Lazović-ekin ezkondu zen.

Aitak ez zuen semerik, beraz, Andjelija arreba zaharrenak lagundu zion Fundinako gudu historikoan 1876an. Milica Miljanovek hamarkada batzuk geroago, 1914an, ama gisa eta gizonak ere zerbitzu aktibotik salbuetsita zeuden adin batean, Balkanetako gerra-fronte osoan borrokatuz. Beste emakume batzuek ez bezala, armadan sartu zen Antonija Javornik adibidez, ez zuen bere nortasuna eta izena aldatu, eta emakume gisa borrokatu ahal izan zuen gerra amaitu arte.
Bere alaba, Olga, 1898an jaioa, idazlea, dantzaria, konpositorea, filosofoa eta irakaslea izan zen, eta Olgivanna Lloyd Wright bezala gogoratzen da, Frank Lloyd Wright arkitekto estatubatuarraren emaztea eta lankidea.

## Legatua 
Lehen Mundu Gerran emakumeen rola islatu zen "Čelične ratnice - Žene dobrovoljci u Prvom svetskom ratu" ("Altzairuzko Gerlariak - Emakume Boluntarioak Lehen Mundu Gerran") monodraman, 2014ko abenduan Serbiako Historia Museoan egin zena, "Serbia 2014" erakusketaren programa osagarrian, baita ondorengo urteetan beste batzuetan ere. Monodrama honek gerlari, erizain boluntario edo giza laguntzaile gisa Lehen Mundu Gerran parte hartu zuten emakumeen testigantzak transmititzen ditu. Testigantza ugarien artean, Miljanovaren istorioa dago. Testua jatorrizko erregistroetan, benetako adierazpenetan eta Lehen Mundu Gerrako emakume gerlarien biografietako pasarteetan oinarritzen da.

## Kanpo estekak
Carmen Angola Campos

**Carmen Rocío Angola Campos** (Coscoma, 1985) boliviar argazkilaria, artista eta bere herrialdeko komunitate afro-boliviarraren eta emakumeen eskubideen defendatzailea da.  2023ko irailaz geroztik Kontseilu Nazional Afro-boliviarreko (CONAFRO, *Consejo Nacional Afroboliviano*) idazkari exekutiboa da. Bere lanak ikusgai egon dira 40 erakusketa baino gehiagotan Bolivian zein nazioartean.

## Biografia 
Artearekin harreman handia zuen familia batean jaio zen Angola. Ama aimara zuen eta aita afro-boliviarra. Txikitatik hasi zen argazkiak egiten, 8 urte inguru zituela, amak kamera txiki bat oparitu zionean. Aurrerago, nerabe zela, gero eta denbora gehiago eman zion zaletasunari. Ondoren, La Pazeko San Andres Unibertsitate Nagusian Arteak ikasi zituen.

Carmen Angola hazi zen ingurua, gehien batean, jende eta kultura zurikoa zen. Nagusitan, artearen bitartez saiatu da bere begirada garatzen eta identitateari eta giza-talde bateko kide izateari buruzko zalantzak ebazten. Angolak dioenez, bere ama emakume amauta bat zen, eta, horregatik, ondo ezagutzen zuen Andeetako kosmobisioa.

## Oharrak eta erreferentziak 
### Oharrak 
### Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Marfa Inofuentes Pérez
* Paola Yañez Inofuentes
* Mónica Rey Gutiérrez
* Mirian Iriondo Martínez

## Kanpo estekak 
* *BID Conversa con mujeres indígenas y afrobolivianas – Arte y resiliencia: Carmen Angola* (2024) Banco Interamericano de Desarrollo
* *A CONTRA LUZ Carmen Angola parte 1*
* *A CONTRA LUZ Carmen Angola parte 2*
Derry Girls

***Derry Girls***, , Erresuma Batuko komedia telesail bat da, Ipar Irlandako Derry hirian girotua. 2018ko urtarrilaren 4 eta 2022ko maiatzaren 18a artean Channel 4 katean aireratu zen, eta 3 denboraldi eta 29 atal izan zituen.

Saoirse-Monica Jackson, Louisa Harland, Nicola Coughlan, Jamie-Lee O'Donnell eta Dylan Llewellyn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1990eko hamarkada, Ipar Irlandako gatazka puri-purian dela, Derry hirian, moja katolikoen ikastetxe batean ikasten duten bost neska nerabek beren adinean ohikoak diren erronka, bizipen eta arazoei aurre egin beharko diete.

## Aktoreak 
* Saoirse-Monica Jackson: Erin Quinn
* Nicola Coughlan: Clare Devlin
* Louisa Harland: Orla McCool
* Jamie-Lee O'Donnell: Michelle Mallon
* Dylan Llewellyn: James Maguire
* Tara Lynne O'Neill: Ama Mary
* Kathy Kiera Clarke: Izeba Sarah
* Siobhan McSweeney: Ahizpa Michael
* Tommy Tiernan: Aita Gerry
* Ian McElhinney: Aitona Joe
* Anthony Boyle: David Donnelly
* Leah O'Rourke: Jenny Joyce
* David Ireland: Sean Devlin

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
How to Get to Heaven from Belfast

***How to Get to Heaven from Belfast***, , Erresuma Batuko komedia telesaila bat da, Lisa McGee gidoigileak sortu zuen eta Ipar Irlandako Belfast hirian girotua dago. 2026ko otsailaren 12an Netflix katean estreinatu zen. Roisin Gallagher, Sinéad Keenan eta Caoilfhionn Dunne aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ipar Irlanda, Belfast, Saoirse (Roisin Gallagher), Robyn (Sinéad Keenan) eta Dara (Caoilfhionn Dunne) hiru adiskideminak, beren laugarren adiskideminaren heriotza misteriotsua eta susmagarria argitzeko asmoz Donegal konderrira eramango dituen abentura ero bati ekingo diote, beren sekretu ilunak gordetzen ahalegintzen diren artean.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Roisin Gallagher: Saoirse
* Sinéad Keenan: Robyn
* Caoilfhionn Dunne: Dara
* Bronagh Gallagher: Booker
* Darragh Hand: Liam
* Natasha O'Keeffe: Greta
* Michelle Fairley: Margo

### Bestelakoak 
* Selin Hizli: Jodie
* Saoirse-Monica Jackson: Feeney
* Jeanne Nicole Ní Áinle: Niamh
* Emmett J. Scanlan: Owen 
* Tom Basden: Seb
* Ardal O'Hanlon: Seamus
* Michael Redmond: Garda Peadar
* Josh Finan: Jason Meadows
* Peter Campion: Jim
* Leila Farzad: Marnie
* Jenn Murray: Jamie
* Matilda Freeman: Maria
* Maria Laird Robyn gaztea
* Chara Aitken: Dara gaztea
* Emma Canning: Greta gaztea
* Emily Flain: Saoirse gaztea
* Ryan McParland: Feargal
* Eleanor Methven: Friel andrea
* Pat Shortt: Charlie
* Nikesh Patel: Harry

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Joaquim Rafael Maria da Assunção Pitinho

**Joaquim Rafael Maria da Assunção Pitinho** (Varatojo, Cós, Alcobaça, 1874ko abuztuaren 8a – Lisboa, 1959ko azaroaren 22a) portugaldar elizgizon frantziskotarra izan zen. 1920tik 1935era Mozambikeko prelatua izan zen eta 1935etik 1940ra Cabo Verdeko apezpikua.

## Bizitza 
Varatojo herrian jaio zen, Cós barrutian, Alcobaça udalerrian. Filosofia eta Teologia ikasi zituen Montariolgo frantziskotarren ikastetxean, Bragan. 1897ko apirilaren 4an apaiz-ordenazioa jaso zuen António José de Sousa Barroso Mozambikeko prelatuaren eskutik. Bere misiolari-lanaren arrakastari esker, Mozambikeko prelatu eta Augustako apezpiku titular izendatu zuten 1920ko abenduaren 16an. Desadostasun horien eta Egoitza Santuaren eta Portugalen arteko konkordatua sinatzeko negoziazioen ondorioz, Cabo Verdeko Donejakue elizbarrutira lekualdatu zuten 1935eko azaroaren 15ean., eta 1954an Misiolarien Kongresuan eta António Barrosoren mendeurrenaren ospakizunetan jardun zuen.

1959ko azaroaren 22an hil zen Lisboako Jesusen Ospitalean.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025-2026ko Futboleko Espainiako Errege Kopa

**2026ko Futboleko Espainiako Errege Kopa**, Futboleko Espainiako Errege Koparen 122. ekitaldia izan zen. Denera 126 taldek partehartu zuten: Lehen Mailako eta Bigarren Mailako 41 taldek, B Mailako 50 taldek, Hirugarren Mailako 11 taldek eta Erregional Mailetako 20 taldek.

Lehiaketa ?? irabazi zuen, ?? irabazita.

## Emaitzak 
### Final zortzirenak 
### Final laurdenak 
### Final erdiak 
### Finala 
## Ikus gainera 
* 2026ko Errege Kopako finala
2026ko Errege Kopako finala

**2026ko Espainiako Errege Kopako finala**  txapelketa honen irabazlea erabakiko duen partidua, bere historiaren 122. edizioa izan da. Partida 2026ko apirilaren 18an Sevilla hiriko La Cartuja futbol-zelaian, Erreala eta Atlético Madril taldeen artean. Bi taldeak finalerdietako txandako irabazle gisa sailkatu ziren, Athletic Club eta Barça taldeak garaituta.

## Finalistak eta palmaresak 
**Hizki nabarrez** taldeak ordurarte irabazi zituen denboraldiak adierazten da.

## Finalerako bidea 
## Finalaren egoitza 
Finala Sevillako (Espainia) La Cartuja estadioan jokatu zen.

## Partidaren fitxa 
## Ospakizuna 
## Ikus gainera 
* 2025-2026ko Futboleko Espainiako Errege Kopa
Fatikha Aitova

**Fatikha Abdulvalievna Aitova** (jaiotzez **Jauxeva**; ) edo **Fatixa Ğabdelwäli qızı Aitova** (**Yäwşeva**; ; Troitsk, 1866 – Kazan, 1942) errusiar irakasle eta filantropo tartaroa izan zen, Kazango lehendabiziko nesken ikastetxea sortu zuena.

## Bizitza 
thumb|Fatikha Aitovaren hilobia.
Fatikha Jauxeva Troitsken jaio zen 1866an, Abdulvali Jauxev merkatari aberatsarn alaba. Jauxev familia jadid mugimendu musulman erreformistan zuen posizioagatik zen ezaguna, eta metodo berriko eskola musulmanen sorrera aktiboki babestu zuen.

1887an, Suleiman Aitovekin ezkondu zen, Kazango Aitov familia aberatseko ekintzaile, politikari eta pertsonaia publikoarekin, eskola bat eraikitzen lagunduko ziola baldintzarekin. Bere bosgarren emaztea izan zen eta harekin bost seme-alaba izan zituen.

1897an, Aitovak familia pobreetako neskentzako oinarrizko eskola bat sortu zuen Kazanen, bere diru-sarrerak erabiliz. Eskola horretan, neskei josten, brodatzen eta puntua egiten ikasten zuten, eta horrek geroago beren diru-sarrerak lortzeko aukera ematen zien. Eskola 1899an zabaldu zen, eta lau mailako hezkuntza emateko gai izan zen bere unerik gorenean, baina hiru urteren buruan itxi zen.

1906an aita hil zitzaionean, Aitovak ondare handia jaso zuen. Diru horren zati handi bat nesken eskola berri bat sortzeko inbertitu zuen, 1909ko abuztuaren 27an ireki zena. Eskola berria neska tartaroentzat pentsatuta zegoen eta irakaskuntza errusiar curriculumaren araberakoa zen. Batez ere Aitovak berak finantzatu zuten, eta 1910ean Kazango Hiri Dumako eskola batzordearen finantzaketa lortu zuen. Eraikina bi solairukoa zen, eta ikasleek soineko marroiak, mantal zuri-beltzak eta ertz arrosadun xal zuriak janzten zituzten. 1913-1914 ikasturtean, eskolak bost gela zituen, 220 ikasle eta bederatzi irakasle ingururekin, eta bertan erlijioa, tatarera, literatura, aritmetika, geografia, historia, historia naturala, kaligrafia, marrazketa, eskulanak eta errusiera irakasten ziren.

Urriko Iraultzaren ondoren, ikastetxea eta Aitovaren gainerako ondasunak sobietar gobernuak nazionalizatu zituen. Iskhak Rakhmatullinek, garai hartan Ministroen Kontseiluko presidenteak, gobernuari eskatu zion Aitovari pentsio bat emateko, baina eskaera ukatu egin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Deloge

**Henri Léon Émile Deloge** (Saint-Mandé, 1874ko azaroaren 21a - Bourg-la-Reine, 1961eko abenduaren 27a) frantziar distantzia ertaineko korrikalaria izan zen, Pariseko 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan 1500 metroko atletismo proban zilarrezko domina irabazi zuena.

## Biografia 
Olinpiar Jokoetako finalean, Delogek zilarrezko domina irabazi zuen John Brayren aurretik. Lasterketa Charles Bennettek irabazi zuen, urrezko domina irabaziz. Zilarrezko domina ere irabazi zuen Frantziako distantziako taldekako 5000 metroko taldekako lasterketan.

Delogek laugarren postua lortu zuen 800 metrokoan ere, bere finalerdiko kanporaketa 2:00.6ko denborarekin irabazi ondoren. Denbora hori errepikatzeak finala irabaziko zukeen, baina Delogek laugarren postua lortu zuen denbora ezezagun batekin (baina 2:03.0 baino handiagoa, zilarrezko domina irabazi zuenaren denbora). Hurrengo urtean, 1901ean, Delogek hirugarren postua lortu zuen 1 miliako proban Britainia Handiko 1901eko AAA Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Polikulo

Poliamodioan, **polikulu** bat da taldeko kide guztiak konektatzen dituzten harreman erromantikoetan nahastutako pertsona-talde bat. Ez da beharrezkoa polikuluko banako guztiek beste guztiekin harremana izatea, eta hori ere ez da ohikoena. Polikulu-egitura sinpleena eta, ziur aski, arruntena V formako egitura bat da, hiru pertsonako polikulu bat, non pertsona bat beste biekin irteten den, baina beste biak ez diren irteten elkarrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Father Ted

***Father Ted***, , Erresuma Batua eta Irlandako komedia film bat da, Graham Linehan eta Arthur Mathews gidoigileek sortu zuten. 1995eko apirilaren 21a eta 1998ko maiatzaren 1a artean Channel 4 katean aireratu zen. Dermot Morgan, Ardal O'Hanlon, Frank Kelly eta Pauline McLynn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Irlanda, mendebaldeko kostaldean dagoen Craggy uharteko parrokian zerbitzua ematen duten hiru apaiza katolikoen gorabeherak agertzen dira: Aita Ted Crilly (Dermot Morgan), Aita Dougal McGuire (Ardal O'Hanlon) eta Aita Jack Hackett (Frank Kelly), azken hau jada erretiratua. Haiekin batera Doyle andrea (Pauline McLynn) bizi da, hiru apaizen etxea txukuntzeaz arduratua.

Hiru apaizak Len Brennan (Jim Norton) artzapezpikuaren menpekoak dira, hark hiru apaizen iraganeko hainbat gertakarien ondorioz uhartera bidali ditu: Aita Crilly ustezko zenbait finantza irregularitate direla eta, Aita Padre McGuire "Blackrock gertakaria" delakoan erakutsitako arduragabekeriagatik, eta Aita Hackett bere alkoholismoa eta emakumezalekeriagatik.

Telesailak deskribatutako gertakari gehienak parrokian jazotako gertaerak edo Aita Tedek aldameneko Rugged uharteko parrokiako Aita Dick Byrne (Maurice O'Donoghue) apaizaren aurka apustuak egiteko duen zaletasunaren ondorioz sortuak dira.

## Aktoreak 
### Nagusia
* Dermot Morgan: Aita Ted Crilly
* Ardal O'Hanlon: Aita Dougal McGuire
* Frank Kelly: Aita Jack Hackett 
* Pauline McLynn: Doyle andrea

### Bestelakoak
* Patrick Drury: John O'Leary
* Rynagh O'Grady: Mary O'Leary
* Pat Shortt: Tom
* Jim Norton: Leonard Brennan artzapezpikua
* Maurice O'Donoghue: Aita Dick Byrne
* Don Wycherley: Aita Cyril McDuff
* Graham Norton: Aita Noel Furlong
* Tony Guilfoyle: Aita Larry Duff
* Rosemary Henderson: Ahizpa Assumpta

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Niko Hajduković

**Niko M. Hajduković** () politikari montenegroarra izan zen, Montenegroko Erresumako garaian, Balkanetako Gerren eta Lehen Mundu Gerraren artean.

## Biografia 
Konstantinoplako American Robert Collegen eta Galatasaray Lyceum-en ikasi zuen. 1901ean, Konstantinoplako lanbide eskolan graduatu zen.

Balkanetako gerren garaian, Medovako moilako arduraduna izan zen, eta Lehen Mundu Gerran, Budvan egoitza zuen Ehiza Sektoreko eskualdeko arduradunaren laguntzailea eta intendente nagusia izan zen. 1915eko maiatzean, Montenegroko gobernuaren ordezkari militar eta zibil bihurtu zen Tesalonikan, eta Montenegro Errusiatik zetozen hornigaiez hornitzeaz arduratzen zen. Hari esker, 1916ko maiatzean, Montenegroko batailoi bat sortu zen Tesalonikako frontean, Frantziako armadan. 1916ko urrian, Frantziara joan zen, eta han Austria-Hungariako Montenegroko barneratuak elikatzeko Departamentuko buru izendatu zuten. Evgenije Popovićen gobernuan, Barne Arazoetako ministroa eta Gerra ministroordea izan zen.

1919ko martxotik 1920ko apirilera, SHS Erresumako ordezkaritzaren Ekonomia eta Finantza Sailarekin lankidetzan aritu zen Parisko Bake Konferentzian. Geroago, Konstantinoplara itzuli zen, eta han Serbiako Alderdi Ortodoxoaren Udalerria eta Jugoslaviako Kluba sortu zituen. 1925ean Serbia eta Montenegroko Erresumara itzuli zen, eta Belgradon bizi izan zen (Bigarren Mundu Gerran izan ezik, Montenegron egon zenean) 1954an hil zen arte. 2000. urtean argitaratu zen memoria liburu bat idatzi zuen.

## Kanpo estekak 
*
2026ko Sadarreko karga polizialak

**2026ko Sadarreko karga polizialak** (edo **2026ko Sadarreko istiluak**) 2026ko otsailaren 21ean Iruñeko Sadar estadioan gertatutako istiluak eta Espainiako Polizia Nazionalaren esku-hartzea izan ziren, Osasuna eta Real Madrid futbol taldeen arteko partidaren ostean. Gertaera hauen ondorioz, hainbat erreakzio egon ziren kirol mailan, eta martxoaren 7an manifestazioak egin ziren Alicia Echeverría Nafarroako Gobernuaren ordezkariaren kargugabetzea eskatzeko.

## Gertakariak 
Otsaileko asteburu horretan, Osasuna eta Real Madrilen arteko norgehiagoka amaitu ondoren, zale batek botila bat jaurti zuen. Segurtasun pribatuko langileek ustezko egilea atzeman zuten Hego Harmaileko pasabideetan. Une horretan, zale erradikal batzuek segurtasun langileei aurre egin zieten. Egoera horren aurrean, Espainiako Polizia Nazionalaren Esku-hartze Unitateak (UIP) kargatu zuen estadioko barnealdean. Istiluen ondorioz, bi pertsona atxilotu zituzten (bata objektua jaurtitzeagatik eta bestea desobedientzia eta agintaritzaren aurkako atentatua leporatuta) eta bi polizia arin zauritu ziren.

## Erreakzioak 
Gertakarien ostean, Club Atlético Osasunak komunikatu ofizial bat igorri zuen. Bertan, estadio barruan izandako istiluak eta sortutako "izualdi eszenak" deitoratu zituen, bereziki taldearen garaipena ospatzen ari ziren eta estadioa uzten ari ziren bazkideengan izandako eraginagatik. Klubak barne ikerketa bat irekiko zuela iragarri zuen gertatutakoa argitzeko.

## Martxoaren 7ko manifestazioak 
Poliziaren esku-hartzeak eta estadio barruan bizitako tentsioak ezinegona sortu zuten zaleen eta gizarteko hainbat sektoreren artean. Hori dela eta, martxoaren 7an manifestazioak deitu ziren. Mobilizazio horien helburu nagusia Alicia Echeverría Nafarroako Gobernuaren ordezkariaren kargugabetzea eskatzea izan zen, gertakarietan izandako erantzukizun politikoagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panateneak

thumb|Panateneetako lehiaketa bat irudi beltzen ontzi batean

**Panateneak** edo **Joko Panatenaikoak** (antzinako grezieraz: Παναθήναια/*Panatếnaia*) Antzinako Grezian, atenastarrek Atenearen omenez egiten zituzten festa handiak. Atenasen urtero Atenea Poliada jainkosari (hiriaren babeslea) eskainitako jai erlijioso, artistiko eta kiroletako ziklo bat ziren; hekatonbeon hilabeteko egun batzuetan egiten ziren (egutegi atikoko lehen hilabetean), gaur egungo uztailaren amaieran edo abuztuaren hasieran. Atenasko erlijio-ospakizun zaharrenak eta garrantzitsuenak ziren.
 
Bestalde, eta lau urtean behin, Panatenea Handiak ospatzen ziren, urterokoak baino gehiago irauten zutenak eta atenastarrek gehien estimatzen zituztenak, Olinpiar Jokoen edo Panheleniar Jokoen antzekoak, garrantziari dagokionez. Halaber, desfile militarrak zeuden Kerameikos auzotik Akropoliraino, Agoratik pasatuz. 

## Jatorri mitikoa 
Tradizio baten arabera, Eriktonio errege mitikoak, Atenasko errege bihurtu ondoren, Ateneako zurezko estatua bat eraiki zuen eta Panateneen eguna ezarri zuen. Hala ere, Plutarkoren beste bertsio baten arabera, Panatenea, sakrifizio komun gisa pentsatua, Teseok ezarri zuen. Harpokratioren arabera, jaiei Ateneas deitu izan zaie lehen.

## Aktibitateak 
[thumb|Emakume bat *[peplo*rekin]]
Urteroko Panateneetako ekintza nagusiak prozesioa, sakrifizioak eta gaueko festa ziren; gainera atenastarrentzako lehiaketa batzuk ere egiten ziren, haien artean, dirudienez, gizon armatuen dantza bat, zuzien lasterketa bat eta *ebandria* izeneko gizonezkoen edertasun lehiaketa bat.

Hala eta guztiz ere, prozesioa, Hekatombeonen 28an egiten zena, festako ekitaldirik garrantzitsuena zen, eta bere helburu nagusiak Ateneari *peploa* eskaintzea (janzkera zabala eta mahukarik gabekoa) eta biktimak (idiak eta ardiak) sakrifizioetara gidatzea ziren. Prozesio honetan parte hartzea ohore handia zen.

## Partenoian 
thumb|Friso batean festa irudikatuta omen dago.
Atenasko Partenoian friso batean festak hauek irudikatzen omen dira. Frisoan, zellaren hormen goialdeko perimetroa zeharkatzen duena, Panateneen prozesioa dago irudikatuta, interpretazio onartuenaren arabera. 160 metro luze zen, 350 irudi baino gehiago zituen eta K.a. 447-438 urteetan zizelkatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak