open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Space Ibiza

**Space Ibiza** Eivissako Playa d'en Bossa hondartzan zegoen diskoteka bat izan zen. Bere jai handiengatik eta bere kabinetatik igaro ziren nazioarteko proiekzioko DJ kopuruagatik ospetsu bilakatu zen. Klub hau funtsezkoa da *clubber* musikaren industriaren aldaketa ulertzeko, baita Balear uharteko bizitza bera ere. Behin baino gehiagotan, hedabide espezializatuek sei aldiz jo zuten munduko diskotekarik onentzat bere generoan.

## Galeria 

File:Wikipedia space ibiza(01).jpg
File:Wikipedia space ibiza(02).jpg
File:Wikipedia space ibiza(03).jpg
File:Wikipedia space ibiza(04).jpg
File:Wikipedia space ibiza(05).jpg
File:Wikipedia space ibiza(06).jpg
File:Wikipedia space ibiza(07).jpg
File:Wikipedia space ibiza(08).jpg
File:Wikipedia space ibiza(09).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bulletproof Monk

***Bulletproof Monk*** (euskaraz *Balen Kontra Babestutako Fraidea*), 2003ko Paul Hunter estatubatuarrak zuzendutako superheroi komedia film bat da. Brett Lewis eta Michael Avon Oemingen izenburu berdineko komiki liburuan oinarritua dago. Chow Yun-fat, Seann William Scott, Jaime King, Karel Roden eta Victoria Smurfit aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1943, Bigarren Mundu Gerran zehar, Tibeteko fraide komunitate bat botere handiak gordetzen dituen eskuizkribu baten babesle da, Strucker (Karel Roden) nazi pfiziala eta bere soldadu taldea hartaz jabetzen saiatuko da, baina eskuizkribua haietako fraide baten zaintzapean geldituko da.

2003, Chow (Chow Yun-fat) tibetar fraide hilezkorra kalean bizi den Kar (Seann William Scott) mutil gaztearen arduraduna bilakatuko da, hari hirurogeitamar urtez zaindu duen eskuizkribua babesten irakatsiz. Jade (Jaime King) neska gaztearen laguntzaz, hirukoteak eskuizkribuaz nola edo hala jabetu nahi duen Struckerri aurre egin beharko diote.

## Aktoreak 
* Chow Yun-fat: Fraide izengabea
* Seann William Scott: Kar
* Jaime King: Jade / *Neska Gaiztoa*
* Karel Roden: Strucker
* Victoria Smurfit: Nina
* Roger Yuan: Fraide burua
* Mako Iwamatsu: Kojima jauna
* Marcus Jean Pirae: Funktastic jauna

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pampelonne (hondartza)

**Pampelonne** Proventza-Alpeak-Kosta Urdinareko hondartza da, Ramatuelle udalerrian dagoena. 4,5 kilometroko luzera du eta Saint-Tropezetik gertu dagoelarik, bertoko hondartzatzat hartu dute. Udako hilabeteetan zehar, bertoko kanpin, klub eta jatetxeei esker turistez beteta dago.
Pampelonne

**Pampelonne** izan daiteke:

* Pampelonne, Tarnekon udalerria.
* Pampelonne, Ramatuelleko hondartza, Saint-Tropezetik gertu.
Kirol-instalazio

**Kirol-instalazioa** kirol bat edo gehiago ikasteko, praktikatzeko eta lehiatzeko behar diren baliabideak dituen esparru edo eraikin bat da. Kirol-jarduerak egiten diren eremuak, espazio osagarriak eta zerbitzu lagungarriak barne hartzen ditu. Kirol-instalazioek kirol-espazio espezifiko bat edo gehiago dituzte kirol-mota baterako.

Kirol-instalazioen adibideak estadioak, kiroldegiak, belodromoak, tenis-pistak, gimnasioak, igerilekuak, arraunketa eta piraguismo kanalak, kirol-portuak, eski-estazioak, bizikleta zirkuituak, tiro-eremuak, zalditokiak, golfa eta abar dira. .
Prado hondartzak

**Prado hondartzak** () Marseilla hiriko hondartzak duten izen generikoa da.

Prado hondartzak FIFAko hondartzako futbolaren Munduko Kopako agertokia izan ziren, "Stade du Prado" izenarekin, torneoan. Txapelketan zehar, munduko txapeldun titulua lortzeko lehian aritu ziren 16 talderen egoitza izan zen. Multzoko partida eta kanporaketetako partida guztiak han jokatu ziren. Lehiaketa Brasildik kanpo egin zen lehen aldia zen.
Ris (hondartza)

**Ris** Nojako hondartza da, Kantabrian dagoena. 2.200 metroko luzera du. Ekialdean Noja hondartzarekin lotzen du, eta mendebaldean Joyel itsasadarrarekin eta Isla herriarekin.

## Kanpo estekak
Sega-makina

[thumb|250px|eskuinera|Sega-makina, [Alemania.]]
**Sega-makina**, nekazaritza, baserri, etxalde eta parkeetan segatzeko nekazaritza-makina bat da. Makina honen bidez segaz egiten den eskulana eta denbora aurreztu eta belar ondua, larreak nahiz parke, lorategi eta kirol instalakuntzeako soropiletako belarra mozten da.

XIX. mendearen hasieran AEBetan lehenbiziko sega-makinen ideiak eta diseinuak garatzen hasi ziren, eta 1833an, Ohion, Obed Hussey asmatzaileak *Hussey Sega-Makina* zeritzon lehenbiziko sega-makina patentatu zuen.

## Ikus gainera 
* Belarra mozteko makina
* Sega (lanabesa)
Nati López de Munain

**Natividad "Nati" López de Munain Alzola** (Ixona, Burgu, Araba,1960ko irailaren 1a) Burgu udalerriko emakumezko lehen alkatea izan da 16 urtez.

### Karrera profesionala 
Psikologo gisa lan egiten du Gasteizko Udaleko Haurren Zerbitzuan, babes berezia duten haurren arloan.

### Ibilbide politikoa 
Gaztetatik kultura eta elkartasuneko talde eta elkarteetan aritu izan da. Politikarekiko duen kezka eta herriaren alde lan egiteak bizitza politikoan parte hartzera bultzatu zuen. 1999tik 2003ra Burgun EAJko zinegotzia izan zen. 2003an alkate hautatu zuten gehiengo absolutuz, kargu hori bete zuen lehen emakumea izanik. 5. legealditan irabazi ditu huateskundeetan: 2003-2007; 2007-2011: 2011-2015; 2015-2019; 2019-2023.

Burguko Udala aitzindaria izan da Araban berdintasun plana martxan jartzen. Gasteiz ondoren, Burgukoa izan zen berdintasun plan bat egin zuen lehen udal txikia, eta teknikari baten laguntza teknikoa kontratatu zuen lehen udala.

EUDELen, Euskal Udalerrien Elkartearen (2016-2019) Batzorde Betearazleko kidea da eta Virginia Woolf Basqueskolan parte hartzen du alkate eta euskal zinegotzientzat.

2019ko hauteskunde foralen ondoren, Burguko alkate kargua utzi zuen, Arabako Foru Aldundiko Ingurumen Zuzendari izateko.

## Erreferentziak
Ris

**Ris** izan daiteke:

* Ris (hondartza), Nojako hondartza;
* Ris (Puy-de-Dôme), Frantziako udalerria;
* Ris (Pirinio Garaiak), Frantziako udalerria.
Tregandín

**Tregandín** Nojako hondartza da, Kantabrian dagoena. 3.700 metroko luzera du. Bertan nudismoa egiten dute.

## Kanpo estekak
Regatón

**Regatón** Laredoko hondartza da, Kantabrian dagoena. 2.900 metroko luzera du Colindres udalerriko mugaraino. Limpiasko itsasadarrean dagoen hondartza hau La Salvé hondartzarekin batera Kantabria osoko hareatzarik handiena osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stadion Letná

**Stadion Letná**, ofizialki **Generali Arena**, Txekiar Errepublikako Praga hirian dagoen futbol estadio bat da. AC Sparta Praga taldearen jokalekua da.

1917an inauguratu zen eta 18.887 ikusleentzako edukiera du.
Stadion Juliska

**Stadion Juliska**, Txekiar Errepublikako Praga hiriko erabilera anitzeko kirol estadio bat da. Dukla Praga futbol taldearen jokalekua da.

1960an inauguratu zen eta 18.800 ikusleentzako edukiera du.
Timo Werner

**Timo Werner** (Stuttgart, Alemania, 1996ko martxoaren 6a) futbol jokalari alemaniarra da, bertako Bundesligako Leipzig taldean aurrelari gisa jokatzen duena. 

Alemaniako selekzio nazionalean ere jokatzen du.

## Ibilbidea 
### Hasiera Alemanian: TSV Steinhaldenfeld eta Stuttgart 
Oso txikitan TSV Steinhaldenfeld taldean ibili zen. 2002an jada VfB Stuttgart-en harrobian hasi zen, eta 2013. urtean lehen taldera iritsi zen. 2016. urtera arte egon zen, hemen 2016. urtean 10 milioi eurorengatik kluba utzi baino lehenago. Hiru urte hauetan Bundesligan debuta egin zuen, lehen gola egin zuen eta Stuttgarten debuta egiten zuen jokalari gazteena bilakatu zen, 17 urte eta 4 hilabeterekin. 100 partidutik gora jokatu zituen.

### Leipzig 
Benetako eztanda ordea, Leipzigen izan zen. 2016ko irailean ligako 100 partida jokatzen zituen jokalari gazteena izan zen 20 urte eta 203 egunekin. Denboraldi horretan bertan jendea harrituta geratu zen berekin. Hurrengo bi denboraldiak (2017-2019) berdintsuak izan ziren, jokalariak gero eta gehiago ematen zuen areatik kanpo, eta aurkarientzat arriskutsu bihurtu zen.

2019-2020 denboraldian, Urrezko Bota irabazteko kandidatuetariko bat bezala aurkeztu zen, inoiz baino gol gehiago sartu baitzituen. Txapeldunen Ligan ere Leipzig urrun iritsi zen.

### Chelsea 
#### 2020-2021 
2019-2020 denboraldian 30 gol baino gehiago sartu ondoren, 2020ko ekainaren 18an Chelseak eta Leipzigek komunikatu ofizial bat kaleratu zuten, non argitzen zen Alemaniako liga bukatutakoan, uztailean, jokalaria Londreseko taldera batuko zela. Akordioa 53 milioi eurorengatik itxi zen, asteroko 170.000 euroko soldatarekin.

## Estatistikak 
## Selekzio nazionala 
Debuta 2017ko martxoaren 22an egin zuen. 2018ko munduko futbol txapelketa jokatu zuen, baina bertan Alemania zortzirenak baina lehenago kanporatu zuten. Joaquin Low-ekin jokalari garrantzitsuenetariko bat bihurtu zen, 2020ko Europako Txapelketa ere jokatuz, non final zortzirenetan kanporatuak izan ziren.

Denera 47 partidu jokatu ditu, eta haietan 21 gol sartu ditu.

## Kanpo estekak
Luigi Ferraris estadioa

**Luigi Ferraris estadioa**, Italiako Genova hiriko futbol estadio bat da. Genoa Cricket & Football Club eta UC Sampdoria taldeen jokalekua da.

1911an inauguraru zen eta 36.600 ikusleentzako edukiera du.
Jon Sillero

**Jon Sillero Monreal** (Durango, Bizkaia, 1998ko maiatzaren 24a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko edo eskuin atzelari moduan aritzen da. Athleticen harrobian hazi zen, 2008tik. 2016an Bilbao Athleticera igo zen. Bertan 4 denboraldi jokatu zituen, 2020an Numanciara joan aurretik lagatu gisa. Denboraldi zaila izan zen talde Soriarrarentzat, eta hurrengo denboraldian durangarra Bilbao Athleticera bueltatu zen beste bi denboraldi jokatzeko. Bere aro zurigorria bukatuta eta belauneko lesio larri batez sendatu ondoren, Getxoko Arenasekin sinatu zuen. Bere bigarren denboraldian 1.federaziorako igoera lortu zuen eta kapitaina izendatu zuten ere.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
I Am Not a Serial Killer (filma)

***I Am Not a Serial Killer*** (euskaraz *Ez Naiz Serieko Hiltzailea*), 2016ko Billy O'Brienek zuzendutako beldurrezko thriller psikologiko film bat da. Dan Wells idazlearen *2009ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Max Records, Laura Fraser, Christopher Lloyd eta Christina Baldwin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Minnesota. John Wayne Cleaver (Max Records) serieko hiltzaileekin obsesionatua dagoen mutil nerabe bat da, nahiz eta joera soziopatak izan arren, haietako bat ez bilakatzeko ahal duen guztia egiten saiatzen ari dena. Bera bizi den udalerri hotz eta aspergarrian hilketa odoltsu saila jazotzen hasten denean, John hiltzailea atzematen saiatuko da, gaztea bere etsaia bera baino askoz ere okerragoa dela azaleratzeko arriskuaz.

## Aktoreak 
* Christopher Lloyd: Bill Crowley
* Max Records: John Wayne Cleaver
* Laura Fraser: April Cleaver
* Tim Russell: Greg Olson bizargina
* Christina Baldwin: Izeba Margaret
* Karl Geary: Grant Neblin doktorea
* Anna Sundberg: Lauren Bacall Cleaver
* Lucy Lawton: Brooke
* Raymond Branstrom: Max Bowen
* Dee Noah: Kay Crowley
* Michael Paul Levin: Roger Bowen
* Jim Gaulke: Layton institutuko zuzendaria

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
In Tranzit

***In Tranzit*** (euskaraz *Igarotzean*), 2008ko Tom Robertsek zuzendutako drama film bat da. Thomas Kretschmann, Daniel Brühl, Vera Farmiga eta John Malkovich aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1946, behin Bigarren Mundu Gerra amaituta, alemaniar gerra preso talde bat Sobietar Batasuneko kontzentrazio-esparru batera eraman izan da, honetan Lenigradoko setio latza bizirautea lortu zuten emakumeak zaindari dira.

## Aktoreak 
* Thomas Kretschmann: Max Bort
* Vera Farmiga: Natalia doktorea
* Daniel Brühl: Klaus Prompst
* John Malkovich: Pavlov kolonela
* Natalie Press: Zina
* Ingeborga Dapkūnaitė: Vera
* Thekla Reuten: Elena ofiziala
* Yevgeni Mironov: Andrei
* Beverly Hotsprings: Anya
* Brian Kane: Laurie
* John Lynch: Yakov

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
María Lecumberri

**María Lecumberri Bonilla** (Barañain, Nafarroa, 1982) UPNko politikaria da, 2019etik Barañaingo alkatea da.

Lecumberri erizaintzako laguntzaile gisa lan egiten du Nafarroako Ospitalean. 2019an alkatetza lortu zuenean UPNren Barañaingo Batzordeko burua da eta 2003tik Udaleko zinegotzi gisa ziharduen.

Aldaketa asko egon dira alkatetzan azken legealdetan. UPNko Jose Antonio Mendibek zentsura-mozio bidez eta PSNren babesarekin lortu zuen alkatetza 2008an, Nafarroa Baiko Floren Lukiri kenduta. Zazpi urtez izan zuen aginte-makila UPNk, baina 2015eko udal hauteskundeen ondoren, EH Bilduko Oihaneder Indakoetxeari pasatu behar izan zion. Nahiz eta UPN lehen indarra izan, zinegotzi bat gutxiago zuen (6). EH Bilduk (4), berriz, hitzarmena lortu zuen, Geroa Bai (3), Barañainen Parte Hartuz (2) eta Izquierda-Ezkerra/Equorekin (2). Babes horrekin, UPNren eta PSNren oposizioari aurre egiteko moduan zen udal gobernua. 2019an Oihaneder Indakoetxeak ez zuen kargua berretsi. Koalizio abertzaleko hautagaiak EH Bilduko bost ordezkarien, Geroa Baiko bien eta Podemosen babesa lortu zuen, zortzi boto guztira, 11ren gehiengoa lortzeko nahikoak ez zirenak. Nafarroa Sumak, hauteskundeetan zortzi zinegotzirekin boto gehien jaso zituen indarra, bere hautagaiari eman zion botoa; PSN, berriz, bost zinegotzirekin, bere buruari eman zion botoa. Alkate berria María Lecumberri izan zen.

## Erreferentziak
The Grand Seduction

***The Grand Seduction*** (euskaraz *Sedukzio Handia*), 2013ko Don McKellar kanadarrak zuzendutako komedia film bat da. Taylor Kitsch, Brendan Gleeson, Liane Balaban, Gordon Pinsent, Mark Critch, Mary Walsh, Cathy Jones eta Matt Watts aktoreek antzeztu zuten.

Berez, *Seducing Doctor Lewis* (2003) quebecar filmaren berregokitzapena da.

## Argumentua 
Kanada, Ternua eta Labrador, Tickle Head arrantzale udalerri txikiko biztanleek beren herriko ekonomia zuzpertu nahi badute, enpresa batek bertan lantegi bat eraikitzeko herrira mediku bat etorri eta bertan bizitzen gelditu dadila lortu beharko dute. Betebehar horren ardura Murray French (Brendan Gleeson) herritarrak jasoko du eta beren asmoetarako Paul Lewis (Taylor Kitsch) medikua hautatuko du. Une horretatik aurrera, herritarrek Paul erakartzen eta beren komunitatean bizitzen gera dadin saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Taylor Kitsch: Paul Lewis doktorea
* Brendan Gleeson: Murray French
* Liane Balaban: Kathleen
* Gordon Pinsent: Simon
* Mark Critch: Henry Tilley
* Peter Keleghan: Petrolio enpresaburua
* Mary Walsh: Vera
* Matt Watts: Frank Dalton
* Anna Hopkins: Helen (ahotsa)
* Rhonda Rodgers: Samantha
* Lawrence Barry: Tom Fitzpatrick alkatea
* Percy Hynes White: Young Murray gaztea
* Sara Tilley: Miriam Mahoney

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nieves Urrutia

**M.ª Nieves Urrutia Agorreta** (Gasteiz, 1938ko abenduaren 19a) arkeologo eta espeleologo arabarra da.

Bere ibilbide zientifikoa 1954ean hasi zuen, Manuel Iradier Mendi Taldean sortutako Espeleologia Sailaren baitan (gero AET Arabako Espeleologia Taldean integratuko zena). Karstaren zientzia desberdinak landuz, arkeologiarekiko zaletasuna garatu zuen; eta 1961etik aurrera arlo honetan espezializatu zen, kobazuloetako ikerketak kanpoko aztarnategietara ere hedatuz.

## Espeleologia 
Urrutiak koba asko ikertu zituen Arabako leku askotan: Basotxo, Aratz, Atauri, Gillarte, Arboro, Eratxeta, Atadoi, Egino, Obi, Okina, Arrillor, Badaia, Apodaka, Asunkorta, Lendia, Obenkun, Roitegi, Solacueva, Arkamo, Lazaldai, Los Goros... Halere, haien indarra nagusiki Mairuelegorretaren esploraziora bideratu zuten. Kobazulo laberintiko honetan, Urrutiak eta bere kideek sektore berri asko aurkitu eta topografiatu zituzten, beheko mailako ibaia barne, 1958an Espainiako bigarren kobazulo luzeena bihurtzeraino.

Karstaren zientzietan sakontzeko, Euskal Herriko beste espeleologoen laguntza izan zuten eta horrela, haien ibilbidearen hasieran, haiekin formakuntza saioak jaso zituzten geologian, biologian, esplorazio teknikan, paleontologian, arkeologian, topografian, klimatologian, hidrologian, espeleolaguntzan… besteak beste Aranzadi Zientzia Elkarteko, eta Vianako Printzea Erakundeko espeleologia sailekin. Hauen eskutik Arabatik kanpoko karsten ikerketan ere parte hartzeko aukera izan zuen Urrutiak, hala nola Urbasako Morillo Ondoko Leizean (Tximua), II Euskal Espeleologia Jardunaldietan, edo Larran V Jardunaldietan. Hauek izan ziren Urrutiaren azken esplorazio espeleologikoak, 5 hilebeteko haurdunaldiarekin baitzegoen; aurrerantzean arkeologia eremuan zentratuko zen, senarrak eginiko ia kanpaina guztietan kolaboratuz.

## Arkeologia 
1961etik aurrera, Albaita, Bernedo eta Markiz inguruko koba artifizialak ikertzen aritu ziren, AETeko espeleologoen laguntzarekin.

1973tik aurrera, Llanosek La Hoyako (Laguardia) Burdin Aroko aztarnategiko indusketen kargua hartu zuen; 1989ra arte, han aritu zen Urrutia ere.

1976ean, Edelweiss Espeleologia Taldeko kideekin kolaboratu zuten Ojo Guareña kobazuloan (Burgos), Via Seca izeneko pasabidean aurkitutako Burdin Aroko gorpu baten azterketan. Sasoi hartan Eusko Ikaskuntzaren Arabako Lehendakariordea izan zen.

## Sariak 
* 2022 "Enrique Eguren" Saria, Arkeologiarako Arabar Institutuaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arkeologiarako Arabar Institutoa
* Nieves Urrutiari elkarrizketa: Turismkoa erakartzen duelako hasi dira orain arkeologia zaintzen Berria, 2023.01.08
Paradise Road (1997ko filma)

***Paradise Road*** (euskaraz *Paradisu Bidea*), 1997ko Bruce Beresford australiarrak zuzendutako gerra drama film bat da. Glenn Close, Frances McDormand, Pauline Collins, Johanna ter Steege, Julianna Margulies eta Cate Blanchett aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra (1939-1945). Japoniar Armadak Singapur setiatu dute, bertatik hainbat herrialde, maila sozial, egoera zibil eta lanbide ezberdinetako emakume talde bat AEBetarako norantzan itsasontziz ebakuatu dituzte. Itsasbidaian zehar, japoniar gerra-hegazkinek ontzia erasotu eta Sumatrako kostaldean naufragatuko dute. Japoniar soldaduek emakumeak preso hartu eta oihanaren bihotzean dagoen kontzentrazio-esparru batean preso sartuko dute, han nola edo hala bizirauten saiatu beharko dira.

## Aktoreak 
* Glenn Close: Adrienne Pargiter
* Frances McDormand: Verstak doktorea
* Pauline Collins: Daisy 'Margaret' Drummond (Margaret Dryburghen oinarritua])
* Julianna Margulies: Topsy Merritt
* Cate Blanchett: Susan Macarthy
* Jennifer Ehle: Rosemary Leighton-Jones
* Wendy Hughes: Dickson andereinoa
* Johanna ter Steege: Ahizpa Wilhelminia
* Elizabeth Spriggs: Roberts andereinoa
* Pamela Rabe: Tippler andereinoa
* Clyde Kusatsu: Tomiashi sarjentua, 'Sugea'
* Stan Egi: Tanaka kapitaina
* David Chung: Tomio jauna
* Sab Shimono: Hirota kolonela
* Penne Hackforth-Jones: Pike andrea
* Pauline Chan: Wing
* Lisa Hensley: Edna
* Susie Porter: Oggi
* Anita Hegh: Bett
* Tessa Humphries: Celia Roberts
* Lia Scallon: O'Riordan andereinoa
* Marta Dusseldorp: Helen van Praagh
* Marijke Mann: Cronje andereinoa
* Aden Young: Bill Seary
* Paul Bishop: Dennis Leighton-Jones
* Stephen O'Rourke: William Pargiter
* Vincent Ball: Dickson jauna
* Nicholas Hammond: Marty Merritt
* Steven Grives: Westmacott
* Robert Grubb: Downes kolonela
* Arthur Dignam: Pike jauna
* Tanya Bird: Siobhan O'Riordan
* Alwine Seinen: Millie
* Kitty Clignett: Ahizpa Anna
* Shira Van Essen: Antoinette van Praagh
* Yoshi Adachi: Moto jauna
* Mitsu Sato: Rags
* Taka Nagano: Boris
* Koji Sasaki: Lefty
* Julie Anthony: Emakume abeslaria
* Geoffrey Ogden-Brown: Musika bandako burua
* Jason Arden: Edgar
* Kristine McAlister: Matron Heffernan
* Jesse Rosenfeld: Danny Tippler
* Phillip Stork: Michael Tippler
* John Elcock: Francis marinela
* Hamish Urquhart: Aran O'Riordan
* Jemal Blattner: Aran O'Riordan zaharragoa
* John Proper: Murchison kapitaina
* Shigenori Ito: Mizushima doktorea
* Geoff O'Halloran: Marinela
* Chi Yuen Lee: Txinatar gizona
* Ping Pan: Txinatar gizona

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Janine Turner

[280px|eskuinera|thumb|*[Northern Exposure* telesaileko Cynthia Geary, Rob Morrow eta Janine Turner aktoreak 1993ko Emmy Sarietan.]]
**Janine Turner** (jaiotzez **Janine Loraine Gauntt**, Lincoln (Nebraska), 1962ko abenduaren 6a) aktore eta idazle estatubatuarra da. *Northern Exposure* telesailean ''Maggie O'Connell* pilotoaren rola betetzeagatik da ezaguna. Cliffhanger filmean ere protagonista izan zen.

## Biografia 
### Hasierako lanak 
Lincoln hirian jaio zen eta Texasen pasa zuen haurtzaroa. 15 urte zituela New Yorkera joan zen Wilhelmina Modelo agentzian ibilbidea egitera. 1980. urtean *Dallas* telesailean atera zen hiru kapitulutan eta hurrengo urteetan telesail ezagunetan agertu zen, *The Love Boat*, *General Hospital*, *Happy Days*, *Santa Barbara*, *The New Mike Hammer*, *The A-Team* eta *Knight Rider* besteak beste. Hainbat filmetan ere aritu zen, ezagunena *Steel Magnolias* izan zen.

### Aktore ibilbidea 
Hollywooden paper seriorik izango ez zuela ikusita New Yorkera itzuli zen eta Actors Studioko Marcia Haufrechtekin ikasi zuen. 1990. urtean *Northern Exposure* telesailerako aukeratua izan zen. Gustora hartu zuen papera, emakume indartsu baten rola betetzen baitzuen, "aurkitzen dituen gizonak baino indartsuagoa eta azkarragoa da" esan zuen. 1995. urterarte iraun zuen telesailak eta hainbat saritarako izendatua izan zen Janine, Emmy. Bitartean 1993. urtean Cliffhanger filmean protagonista izan zen Sylvester Stallonerekin batera eta 1997an *Leave It to Beaver* filmean ere paper nagusia bete zuen.

1997an bertan *Stolen Women: Captured Hearts* telefilmean agertu zen eta hurrengo urteetan telefilme eta telesailetan agertu zen, baina kapitulu bakarreko agerpenak eginez. Salbuespenak *Strong Medicine* (2000-2002 artean 50 kapitulu) eta *Friday Night Lights* (2008-2009 artean 12 kapitulu) izan ziren.

### Bestelako lanak 
2010tik aurrera *Constituting America* elkarteko presidentea da Cathy Gillespierekin batera. Estatu Batuetako Konstituziaren hezkuntza bultzatzen du helduengan eta ikasleengan.

2011ko maiatzaren 21ean Dallas eta Houstongo KLIF irratian *The Janine Turner Show* irratsaioa egiten hasi zen eta Dallasko irratsaio onenaren saria jaso zuen. Hainbat liburu ere idatzi ditu.

## Aktibismoa 
Zerbitzu eta Partaidetza zibikoaren kontseiluko presidentea bihurtu zen 2006an. 2010tik aurrera Estatu Batuetan zehar hainbat gairi buruz hitzaldiak ematen hasi zen; bihotz osasuna, soiltasuna, fedea, Konstituzioa eta politika... Korporaziotan, Eskolatan, Unibertsitatetan eta Elizatan ematen ditu hitzaldiak.

Turnerrek "sozialki liberala eta fiskalitate aldetik kontserbadorea" kontsideratzen du bere burua. *Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioa'' ratifikatzen duten 85 paper federalisten inguruiko 85 saiakera idatzi ditu. Dallas kanpoaldeko errantxo batean bizi dira 2014tik.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Cynthia Geary

[280px|eskuinera|thumb|*[Northern Exposure* telesaileko Cynthia Geary, Rob Morrow eta Janine Turner aktoreak 1993ko Emmy Sarietan.]]
**Cynthia Geary** (Jackson (Mississippi), 1965eko martxoaren 21a) aktore estatubatuarra da. *Northern Exposure* telesailean *Shelly Tambo* zerbitzariaren rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Amak bultzatuta Cynthiak ballet, ahots eta piano ikasketak egin zituen. Mississippiko Unibertsitatean batxilergo artistikoa egin zuen. 1992 urtean Olson bikien filmean (''To Grandmother's House We Go*) amaren papera egin zuen. Gaur egun aktore lanetik aldenduta dago eta noizean behineko telefilmetako agerpen txikiak baino ez ditu egiten. *Paragon Bar & Grill'' jatetxearen jabea da.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Kiroldegi

**Kiroldegia** hainbat kirol-instalazio dituen lekua da, askotariko kirol eta ariketa fisiko egiteko aukera ematen duena.
thumb| Kiroldegia. Erabilera anitzeko estalitako pabiloia.
[thumb| Kiroldegia. Kanpoko pistak [Torrelodones (Espainia) udalerrian. ]]
Guztiek instalazio berdinak ez dituzten arren, hauek dira ohikoak:

* Kanpoko kirol pistak eta estalitako pabilioiak:
** Saskibaloia.
** Boleibola.
** Areto-futbola.
** Futbola
** Eskubaloia.
** Gimnastika.
* Igerileku estalia.
* Kanpoko igerilekua
* Atletismo-pistak.
* Frontenis-pistak.
* Padel-pistak .
* Squash-kantxak
* Tenis-pistak
* muskulazio-gelak (gimnasioa).
* Gihar tonifikazio gelak.
* Borrokoa-arte eta autodefentsa aretoak .
* Saunak .

XX. mendean zehar, udalerrietako hasierako instalazioak, futbola eta beste kirol gutxi batzuk praktikatzeko bakarrik prestatuak, eboluzionatzen joan ziren kontzeptu bezala, kiroldegietara iritsi arte, kirol instalazio kopuru handiena esparru bakar batean kontzentratzeko asmoarekin.

Kiroldegien kudeaketa normalean publikoa da, eta udalerrietako kirol edo kultura arloak arautzen ditu.
Anne-Marie Berglund

**Anne-Marie Berglund** (Espoo, 1952ko urtarrilaren 31 — Stockholm, 2020ko martxoaren 6) Suediako idazle ezaguna izan zen. Genero desberdinetan aritu zen. Emakumearen inguruko hausnarketak paper garrantzitsua du bere lanetan.

## Biografia 
Bere lehenengo lana 1977an plazaratu zuen, *Luftberusningen*. Berglundek bere emakumearen identitatearen inguruko hausnarketa landu zuen. 2002an Suediako Akademiak Dobloug Saria eman zion.

## Obra 
* 1977 — *Luftberusningen* (Coeckelberghs)
* 1978 — *Mellan extas och fångenskap* (Alba)
* 1980 — *En ödets gunstling* (Alba)
* 1983 — *Flicklekar* (Alba)
* 1987 — *Staden vid gränsen* (Alba)
* 1989 — *Dansa min flicka* (Alba)
* 1990 — *Kvinnorna klär sig till brudar i år* (Agora)
* 1991 — *Dam med dåligt rykte på sin vanliga runda* (Alba)
* 1994 — *Raserier* (Bonnier Alba)
* 1997 — *Episoderna: 33 reseminiatyrer* (Studiekamraten)
* 2000 — *Jag vill stå träd nu* (Bonnier)
* 2002 — *Dagen då jag tog ledigt från romanen* (Lejd)
* 2005 — *Breven till mamma* (Bonnier)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagore Elu Arantzamendi

**Nagore Elu Arantzamendi** (Ondarroa, Bizkaia, 1992) bizkaitar biokimikari eta eta zientzia dibulgatzailea da.

## Biografia 
Biokimika eta biologia molekularra ikasi zituen Euskal Herriko Unibertsitatean. Biomedikuntza eta biologia molekularra masterra egin zuen EHUn. Eta biomedikuntza doktoretza egin zuen Ugo Mayor ikertzailearen laborategian, Angelman sindromearen mekanismo molekularrak aztertuz, CIC Biogunean.

Zientziaren Giltzak elkarteko kidea da, eta zientzia dibulgatzeko ekitaldiak antolatzen dituzte Ondarroan eta interneten. Gaur egun, Edinburgoko Unibertsitatean dabil, postdoktore lanetan..

#### Kirol ibilbidea 
Kirolaria da. Besteak beste, kirol hauek praktikatu izan ditu: judo, arrauna, atletismoa, eskalada, txirrindularitza, igeriketa, triatloia, mendi-bizikleta eta orientazioa. . 

2003an hasi zen Mutrikuko Futbol taldean, 10 urte zituela. 2009an, 16 urterekin, Eibar KE taldearekin debutatu zuen, eta bost denboraldi egin zituen bertan. Tartean, superligan lehiatzeko aukera ere izan zuen. Handik Mutrikura egin zuen buelta. Hiru urte egin zituen hango taldean, eta horren ostean, futbola utzi zuen. Gerora, Ondarroako Koaxi triatloi taldean sartu zen, eta 2017an mendiko bizikletan lehiatzen hasi zen, Bizkaiko Kopa Trailean. Lehenengo postua eskuratu zuen BKT eta Green Series Bizkaiko txapelketetan eta Eusko Bike Challenge lasterketan —Green Series txapelketan parte hartzen zuen bitartean Bilboko Miribillako Mountine bike taldean ere ibili zen—. 

Basque Expedition Race railan parte hartu zuen, hiru egunetan gelditu barik oinez, bizikletan, kayakean eta rappelean egiten den froga, baita Antiguako ermitako igoeran, Azkoitia-azpeitia maratoi erdian eta Lekeitioko Otoioko kronoeskaladan ere. 

## Sariak 
* 2019: IkerGazte saria, osasun arloan

## Argitalpenak 
* 'Proteinak birziklatzea, osasuntsu egoteko giltza', in *Elhuyar* 337 zenbakia, 2020, 72-76 orr. (Nerea Osinalde Moralejarekin batera)
* 'UBE3Aren substraktuak identifikatzen Angelman sindromearen ingurukoak argitzeko', in *Ekia: Euskal Herriko Unibertsitateko zientzi eta teknologi aldizkaria,* 36. zenbakia, 2019, 151-162 orr. (Askoren artean)
* 'Angelman sindromearen tratamendurako itu terapeutikoen bila: USP9X deubikuitinasa jomugan', in *Osagaiz: osasun-zientzien aldizkaria*, 3. Bol. 1 zenbakia (ekaina), 2019, 71-78. orrialdeak (askoren artean)
* 'USP9X: Angelman sindromearen tratamendurako itu berria ote?' in III. *Ikergazte. Nazioarteko ikerketa euskaraz. Kongresuko artikulu bilduma. Osasun Zientziak,* UEU, 2019 (Askoren artean)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nagore Eluren orrialdea EHUko Neuronal Ubiquitin Pathways taldearen atalean
* Nagore Eluren artikuluen eta hitzaldien zerrenda Inguman
* Nagore Eluren orrialdea Artizarra atarian
Dobloug Saria

[thumb|150px|[Eyvind Johnson, 1951n saritua.]]
[thumb|150px|[Halldis Moren Vesaas, 1960ean saritua.]]
[thumb|150px|[Lars Gyllensten, 1964an saritua.]]
[thumb|150px|[Birgitta Trotzig, 1970ean saritua.]]
[thumb|150px|[Torgny Lindgren, 1987an saritua.]]
[thumb|150px|[Tor Åge Bringsværd, 1994an saritua.]]
[thumb|150px|[Björn Ranelid, 2004an saritua.]]

**Dobloug Saria** () Suediako Akademiak urtero ematen duen sari literarioa da. Sari honekin Suediako eta Norvegiako idazleak saritzen dira. Saria maiatzaren 17an ematen da, Norvegiako Literatura Jaialdian.

## Ezaugarriak 
Sariaren jatorria 1938an Birger Dobloug Norvegiako aberatsak utzi zuen ondarean dago. Lehen aldiz 1951n eman zen. Saria 2011an 150.000 suediar koroak dira; 1985tik lau sari ematen dira urtero.

## Sarituak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Saria Suediako Akademiaren webgunean.
Haizea Barcenilla

**Haizea Barcenilla García** (Lezo, Gipuzkoa, 1981) arte eta generoan espezializatutako Espainiako kultur kudeatzailea da. Ikertzailea da. Arte komisarioa lanetan jarduten du. Euskal Herrian egiten du lan. Irakaslea da eta *Berria* egunkariko kolaboratzailea da. 

## Biografia 
Artearen Historiako doktoretza egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Arte Zaharreko, Museologiako eta Arte Garaikideko irakasgaiak ematen ditu. Haren ikerketa-arloak honako hauek dira: museologia, komisariotza eta arte garaikidea, genero-ikuspegitik begiratuta, eta publikoarekin elkartzearen eta begirada eraikitzailearen bidez diskurtsoak sortzeko moduak aztertuz. Emakume artisten historizazioan erakusketen funtzioari buruz argitaratu du, estrategia zeharrargitsuaren kontzeptuaren bidez ahulen begirada eta irudikapen artistikoari buruz, eta gauza komunak antolatzeko eta ekonomia feministatik kultura-praktikak planteatzeko moduei buruz. Haizea Barcenilla (MFA Curating, Goldsmiths College, Londres); ikasketa-eremu horietan doktoretza-tesiak zuzentzen ditu, eta "Desnortadas. Genero-lurraldeak arte-sorkuntza garaikidean" (I+G) eta "Kidegoa, autoritatea eta generoa euskal sorkuntza garaikidean" (Unibertsitatea-Enpresa-Gizartea). Arte-komisarioa da eta "*Berria*" egunkariko kolaboratzailea.thumb|270x270px|MAVk (Mujeres en las Artes Visual) 2022ko martxoan Madrilen antolatutako *Seguir con el problema* izeneko hitzaldian
## Argitalpenak 
Hauexek dira bere lan batzuk:
* *Estrategias translúcidas y contraimágenes: romper con la representación hegemónica/Estrategia zeharrargiak eta kontraimenak: irudikapen hegemonikoarekin haustea*.

* *Una doble necesidad: exponer la crítica./Behar bikoitza: kritika azaltzea*.

* *En torno a la traducción pública/Itzulpen publikoari buruz*.

* *Público, comisariado y educación: ¿Un triángulo equilátero?/Publikoa, komisariotza eta hezkuntza: triangelu aldeberdin bat*?

## Erreferentziak
Polonia Etxeberria

**Polonia Etxeberria Orbea** (Eibar, Gipuzkoa, 1865eko otsailaren 9a - Eibar, Gipuzkoa, 1947ko martxoaren 14a) Eibarko neskentzako lehen eskolako maistra izan zen. Bizitzako urte gehienak irakaskuntzari eskaini zizkion. Bere garaiko Eibarko emakume gehienak igaro ziren bere eskolatik.

## Bizitza 
thumb|Lucia Larreategi San Martin eibartarra Polonia Etxeberria eta Ibarkurutzeko eskolako beste maistra batzuei buruz.
Eibarren familia ezaguneko alaba (Bonifazio anaia STAR tailerreko sortzaile eta Julian, Armeria Eskolako zuzendari) gazte-gaztetatik izan zuen irakaskuntzarako joera. XIX. mende amaieran emakume batek ikastea ohikoa ez bazen ere, Logroñora joan zen irakasle-ikasketak egitera.
thumb|ezkerrera|200px|Polonia Etxeberria kalea
## Aitortzak 
* Eibarko Urki auzoan berari eskainitako kale bat dago.

## Erreferentziak
Peg Phillips

**Peg Phillips** (Everett (Washington), 1918ko irailaren 20a-Seattle, 2002ko azaroaren 7a) aktore estatubatuarra da. *Northern Exposure* telesailean *Ruth-Anne Miller* dendariaren rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Lau urte zituenetik aktore nahi zuen izan eta gaueko antzokian hobby gisa aritzen zen. Washingtoneko Antzerki Eskolara joan nahi izan zuen baina ez zuen nahikoa dirurik eta lanean hasi behar izan zuen.

Bi aldiz ezkondu zen eta bietan banandu. Hiru alaba eta seme bat izan zituen, Elizabeth, Kathy, Virginia eta Arthur. 1950. hamarkadan polio eta peritonitis gaixotasunak gainditu zituen. Paper puntuala izan behar zuena ohiko bihurtu zen eta telesailak iraun zuen sei denboraldietan aritu zen lanean. 2002an hil zen birika arazoengatik. Ruth-Ann Miller pertsonaia bezala bera ere erretzaile handia baitzen. Bere seme Arthur eta alaba Kathy bera baino lehenago hil ziren.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Varsoviako Estadio Nazionala

**Varsoviako Estadio Nazionala**, , Poloniako Varsovia hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Poloniako futbol selekzio nazionalaren egoitza eta jokalekua da.

2012ko urtarrilaren 29an inauguratu zen eta 58.580 ikusleentzako edukiera du.
Elaine Miles

**Elaine Miles** (Pendleton (Oregon), 1960ko apirilaren 7a) aktore amerindiar estatubatuarra da. *Northern Exposure* telesailean *Marilyn Whirlwind* mediku kontsultako harreragilearen rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Elain Miles Pendletonen jaio zen cayuse eta nez perce leinuetako arbasoak zituen familia batean eta hiru urtez Oregon ekialdeko Umatilla Amerindiar erreserban bizi izan zen. Orduan Rentonera (Washington estatua) aldatu zen familia, aitak Boeingeko mekaniko lana aurkitu zuelako. Gaztetan amerindiarren ohitura tradizionalak ikasi zituen, ipuin kontaketa, beira alezko lanak, keramika, ehungintza... Dantzari tradizional gisa ere hainbat txapelketa irabazi zituen.

### Aktore ibilbidea 
1990. urtean *Northern Exposure* telesailerako castinga egiten ari ziren itxarongelan aurkitu zuten eta berehala aukeratu zuten. Elaine uda sasoian Vancouverreko Zentro Historikoan *Sacajawea* amerindiarraz janzten zen bisitarien aurrean, hori zen bere aktore esperientzia bakarra. Berez ama eraman zuen castinga egitera, baina arduradunetako batek ikusi eta berari luzatu zion proposamena, eta honek onartu egin zuen.

*Northern Exposure* amaitu ondoren *Smoke Signals*, *Skins* eta *The Business of Fancydancing* filmetan hartu zuen parte, bai eta amerindiarren inguruko hainbat dokumentaletan ere.

### Bestelako lanak 
Pow wow ugaritan hartu du parte eta dantza tradizionalarekin hainbat bira ere egin ditu. Drew LaCapa komediagile apatxearekin batera "Rez Robics" ariketa bideoa egin du amerindiarren artean dagoen diabete ratio handia jaisteko helburuaz. Bideo horretan pow wow dantzak, borroka-arteak, aerobic mugimenduak eta nutrizio aholkuak txertatzen dituzte. Erosleei bideoa kopiatu eta libreki banatu dezatela eskatzen diete gainera, ahalik eta jende gehienarengana iritsi dadin.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Estadio estali

thumb|300px|Fernando Buesa Arena (lehen, *Araba Arena*)
**Estadio estalia**, edo **pabiloia** ere deitua, kirol ekitaldietarako eta musika edo antzerki aurkezpenetarako diseinatutako sabaia duen estadioa da.

Erdian dagoen gune zabal batez osatuta dago, ikusleentzako harmailez eta eserlekuz inguratuta. Funtsezko ezaugarria da ekitaldia egiten den tokia punturik baxuenean kokatzen dela, ikusgarritasun handia ahalbidetuz.

Normalean, ikusle kopuru handi bat egokitzeko diseinatuta daude.
Suffragette (filma)

***Suffragette*** (euskaraz *Sufragistak*), 2015eko Sarah Gavron britainiarrak zuzendutako historia drama film bat da. Carey Mulligan, Helena Bonham Carter, Brendan Gleeson, Anne-Marie Duff, Ben Whishaw eta Meryl Streep aktoreek antzeztu zuten.

XX. mendeko Erresuma Batuko Mugimendu Sufragistan oinarritua dago.

## Argumentua 
1912, Erresuma Batua, Lehen Mundu Gerra bezperan, Sufragisten Mugimendua sortu zen. Emakume sufragisten gehiengoa ez zuen goi mailan jatorria, beren protestak ezertarako balio ez zutela etsipenez ikusten zuten langile klaseko emakumeak baizik. Orduan erradikalizatu eta berdintasunaren aldeko ekintzaile nekagaitzak bilakatu ziren, dena galtzearekin arriskatuz: lana, etxea, seme-alabak eta beren bizitzak. Maud Watts (Carey Mulligan) emakumeen duintasuna kementsuki aldarrikatu zuen ekintzaile bat izan zen.

## Aktoreak 
* Carey Mulligan: Maud Watts
* Helena Bonham Carter: Edith Ellyn, arinki Edith Garrud eta Edith Newen oinarritua
* Meryl Streep: Emmeline Pankhurst
* Natalie Press: Emily Davison
* Anne-Marie Duff: Violet Miller
* Romola Garai: Alice Haughton
* Ben Whishaw: Sonny Watts
* Brendan Gleeson: Arthur Steed
* Samuel West: Benedict Haughton
* Adrian Schiller: David Lloyd George
* Morgan Watkins: Malcolm Walsop
* Lorraine Stanley: Coleman andrea
* Amanda Lawrence: Withers andereinoa

## Ikus gainera 
* Sufragistak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Johan Jüngling

**Johan Jüngling** (Jönköping, 1977ko maiatzaren 1a) Suediako squash jokalari ohia da, Växjö SK ordezkatzen zuena eta Jönköping-en bizi dena. Suedia ordezkatu zuen Europako hainbat txapelketetan eta munduko txapelketetan.

10 urte egon zenean Suediako selekzioan jokatzen, Suediako lehen postuan sailkatu zen. Suediako txapelketa zortzi aldiz irabazi zuen junior gisa, eta lau aldiz senior mailan. 2005ean Andaluziako taldeen txapelketa irabazi zuen.
Paktolo

**Paktolo** (; ) Turkiako kostalde egearretik gertu dagoen ibai txiki bat da. Tmolos mendian jaioa, antzinako Sardes hiriaren hondakinak zeharkatuz joaten da, eta Gediz (antzinean Hermo deitua) ibaian husten du. Lidiako erresuman zehar zihoan, eta, greziar elezahar batzuen arabera, auriferoa zen, eta lurralde emankorrenaren bihotzetik igarotzen zen, lurralde honen urrezko aberastasuna nabarmena zelarik, baina astindu sismikoen mende zegoena.

## Erreferentziak
Juan Aldama

**Juan Aldama González** (San Miguel de Allende, Guanajuato, Mexiko, 1764ko urtarrilaren 3-Chihuahua, Mexiko, 1811ko ekainaren 26) Mexikoko independentziaren aldeko matxinatua izan zen. Heritoz zigorra ezarri zitzaion 1811an.

## Biografia 
San Miguel el Grande herrian jaio zen, gaur egun San Miguel de Allende. Ignacio Aldamaren anaia zen eta Mariano eta Antonioren osaba, matxinatuak guztiak. Mexikoko Independentzia Gerra hasi zenean Armadako kapitaina zen eta Querétaron konspiratzaileek egiten zituzten batzarretara joaten zen. 1810eko irailean espainiarrek konspirazioa deskubritu zuten. Aldama, orduan, San Miguel utzi zuen Dolores herrira joateko; Doloresen Miguel Hidalgo eta Ignacio Allende zeuden, biak independentziaren aldeko matxinatuak. Aldamak gertatutakoaz informatu zien eta, ondorioz, irailaren 16an, armetan altxatzeko garrasia deituriko ekintza egin zuten, independentziaren bidean lehenengo ekintza publikoa.

Celayan, matxinatuek mariskala izendatu zuten, teniente koronelaren graduarekin. Monte de las Crucesko guduan parte hartu zuen. Garaipenarekin eta Allenderekin ados, hiribururuntz joateko erabakia hartu zuen. Ondoren bi guduetan izan zuen paper garrantzitsua: Guanajuato eta Puente de Calderón batailetan alegia. Beste matxinatuekin batera iparraldera joan zen. Gerra-armak eta materialak eskuratzeko Estatu Batuetara joatea proposatu zuen.

Aldama kanpaina osoan Allenderekin egon zen. Azkenean Acatita de Bajánen espainiarrek eta haien aldekoek beste matxinatuekin batera preso hartu zuten. Aldamaren buruari Espainiak prezio jarri zioten eta, preso hartu zutenean, Erregeordeak ez zion barkamenik eman. Chihuahuara eraman zuten eta han epaitu zuten, heriotz zigorra ezarriz. Beste matxinatuekin batera (Allende, Mariano Jiménez eta Manuel de Santa María) fusilatu zuten. 1823an Aberriaren Heroia bezala aldarrikatu zuten.

## Espainiarren mendekua 
Hil ondoren haren burua eta beste matxinatuenena batera (Allende, Hidalgo eta Jiménezenak) Guanajuatora eraman zituzten bertako leku publiko batean, Alhóndiga de Granaditasen, erakusteko. 1824 arte han egon ziren jarrita. Urte horretan kendu zituzten Mexiko Hiriko katedralaren Erregeen aldarean lurperatzeko. Ondoren, haren gorpuzkinak Independentziaren Zutabearen azpian gorde zituzten, 2010eko maiatzaren 30 arte; urte horretan Mexikoko Historia Museo Nazionalera eraman zituzten, bertan aztertzeko eta ziurtatzeko asmoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gediz

**Gediz** (antzinean **Hermos**,  edo  deitua; ,  ahoskatua) Turkiako ibaia da, Anatolia barrutik igarotzen diren eta Egeo itsasoan isurtzen duten bigarren ibairik luzeena, Menderes ibaiaren ondoren.

Kütahyako probintziako Murat eta Kütahya mendietan jaioa, Manisa probintzian zehar ibiltzen da, Sardestik (egungo Sarf) gertu igarotzen da eta Esmirnako golkoan itsasoratzen da, Maltepe herritik gertu. Guztira 401 kilometroko luzera du, eta bere ibilguan Demirköprü presa dago.

Bere ibaiadar nagusiak Kunduzlu, Selendi, Deliinis, Demrek eta Nif dira. 1998ko apirilaren 15ean, Esmirna probintziako ibaiaren deltako 14.900 hektarea Ramsar lekua izendatu zituzten (945 zk.).

## Erreferentziak
Centenario estadioa

**Centenario estadioa**, Uruguaiko Montevideo hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Uruguaiko futbol selekzio nazionala eta Montevideo City Torque taldearen jokalekua da.

1919ko uztailaren 21ean inauguratu zen eta 60.235 ikusleentzako edukiera du.
Jose Maria Fagoaga

[thumb|250px|[Mexikar Inperioraren Independentziaren Agiria.]]
**Jose Maria Fagoaga Lizaur** (Errenteria, 1764-Mexiko Hiria, 1837ko urtarrilaren 27) () matxinatua eta konspiratzailea izan zen, Mexikoko independentziaren alde borrokatu zen euskalduna. Hargin beltza eta liberala zen.

## Biografia 
Bere gurasoak Juan Bautista Fagoaga Arozketa eta Maria Manuela Lizaur Agirre ziren. Fagoagatarrak Espainia Berrian aginpide handiko familia zen, bertako aristokraziaren kide. Haien negozioak arlo askotan zabaltzen ziren: meategiak, saltokiak, bankuak... Jose Maria, Oreretan jaioa zen, zortzi urte zituenean Mexiko Hirira eraman zuten. Bertan egin zituen bere ikasketak. Zuzenbidea ikasi zuen. 1801eko maiatzaren 17an, Josefa María Fagoaga Villaurrutia lehengusinarekin, Apartadoko markesaren alabarekin, ezkondu zen. Sei alaba izan zituzten: Josefa Juana de Bautista de Fagoaga y Fagoaga; Elena Fagoaga y Fagoaga, María de la Merced Lina Josefa Fagoaga y Fagoaga; eta María Dolores Julia Josefa Fagoaga y Fagoaga.

Oso gaztea zenetik liberalismoa ezagutu zuen, eta laster politika munduan sartu zen. Mexiko Hiriko udalean aritu zen. 1808an, Espainia fratziarren mende gelditu zenean, Espainia Berriko Erregeorderria metropolitik aldendu behar zen ideia zabaldu zen bere sendi eta inguruan. 1813an, Félix María Calleja erregeordeak Jose Mariari matxinatuen alde egotea eragotzi zion, eta 1815 espetxeratu zuten, azkenean, Espainiara deserriratzeko. 1820an Mexikora itzuli zen, eta Mexikar Inperioaren Independentziaren Agiriaren izenpetzaileen artean egon zen. Gobernuko Behin-behineko Batzordean partaide izan zen, eta Mexikoko framazoneriaren sortzailetako bat izan zen. Lehen unetik Agustín Iturbide enperadorearekin oso kritikoa izan zen eta, bere kritiken ondorioz, espetxeratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Fagoagaren biografia Encyclopedia.com webgunean.
* :Fagoagaren biografia Canal Onceko bideo batean.
Listuontzi

[250px|thumb|eskuinera|1910, listuontzia [Chicagoko epaitegi batean.]]
**Listuontzia**, listua botatzeko erabiltzen den toska, metal, egur edo material sintetikoz eginiriko ontzia da. Etxekorako edo tu egiteko tresna bezala erabiltzen da, jada Antzinarotik, eta aspaldiko garaietako ekoizpen sofistikatu eta luxuzko listuontziak ere gaur egun arte gorde izan dira.

Mastekatzeko tabakoak sortutako listua jaurtitzeko ere erabiltzen da.

## Ikus gainera 
* Pixontzi
Mastekatzeko tabako

[thumb|eskuinera|[Red Man estatubatuar eta Oliver Twist daniar mastekatzeko tabakoa.]]
**Mastekatzeko tabakoa**, kerik gabeko tabako produktu bat da, tabakoa ahoa mastekatzean datzana. Horretarako, tabako piskat aho barnean, masaila eta hortzen artean jarriz edo hortzetan mastekatuz erabiltzen da. Beste tabako mota batzuk ez bezala txikitua ez dagoenez, bere zaporea eta nikotina askatzeko hortzekin mastikatzen da.

Nahi ez diren zukuak ahotik listuontzira jaurtitzen dira.
Midas

**Midas** (), Frigiako errege izan zen, K.a. 740 eta K.a 696 urteen artean gobernatu zuena.

Greziar mitologiaren arabera, Silenorekin zuen abegikortasunagatik, Dionisok, ukitzen zuen guztia urre bihurtzeko boterea eman zion. Bere kontaktuan metal bihurtzen ziren elikagaiak ezin zituela jan ikusirik, jainkoari bere dohain hartatik askatzeko eskatu zion, eta, horretarako, Paktolo ibaian bainatu behar izan zuen, ordutik, harea auriferoak izan zituena.

Aristotelesen arabera, elezaharrak, Midas, bere botere bitxiaren ondorioz gosez hil zela baieztatzen zuen. Era berean, bere istorioaren arabera, Midasek eta bere aita Gordiasek Gordio hiria sortu zuten, Frigiako hiriburua, eta Gordiako Korapiloa lotu zuten. Horrek adieraziko luke biak, K. a. II. milurtekoan bizi izan zirela, Troiako Gerra baino askoz lehenago. Homerok, ordea, ez ditu Midas eta bere aita Gordias aipatzen, baina bai beste frigiar errege batzuk, Migdon eta Otreo kasu.

## Erreferentziak
Francisco Lanzagorta

**Francisco Lanzagorta Inchaurregui** (Real de Catorce, 1791 &ndash; Chihuahua, 1811ko maiatzaren 11), Mexikoko independentziaren aldeko matxinatua izan zen. Heritoz zigorra ezarri zitzaion 1811an.

## Biografia 
Lanzagorta San Migeleko Dragoien tenientea zen. Ignacio Allenderen eraginez Querétaron Mexikoko Independentzia prestatzeko konspiratzaileek egiten zituzten batzarretara joaten zen. San Luis Potosí hirian, Luis de Herrerarekin batera, altxamenduan hartu zuen parte. 1810eko irailaren 18an Félix María Callejak atxilotu zuen eta komentu batean entzerratu zuten. Urriaren 25ean Callejak Potosítik alde egin zuen Miguel Hidalgo eta Ignacio Allende matxinatuen atzetik. Une horretatik matxinada San Luisen berriro ere martxan jarri zen.

Azaroaren 10ean, Rafael Iriartek hirian boterea hartu zuen eta presoak askatuak izan ziren. Iriarte Lanzagortari koronel gradua eman zion eta Karmeldarren ondarearen aurka aritzeko agindu zion. Matehualan José Mariano Jiménezen tropekin bat egin zuen. Acatita de Bajánen atxilotuta, Espainia Berriko Erregeorderriaren Erregeordeak ez zion barkamenik eman. Chihuahuara eraman zuten eta han epaitu zuten, heriotz zigorra ezarriz. Beste matxinatuekin batera (Allende, Mariano Jiménez, Juan Aldama eta Manuel de Santa María) fusilatu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Francisco Lanzagortaren biografia.
Valentina Fluchaire

**Valentina Fluchaire Mendoza** (Manzanillo, Mexiko, 1994ko uztailaren 1a) mexikar emakumezko edertasun modelo transgeneroa da. 2019ko apirilaren 5ean Mexikoko emakume transgeneroentzako *Miss Trans México* edertasun lehiaketa irabazi zuen. Ondorioz 2020ko *Miss International Queen* nazioarteko edertasun-lehiaketan Mexikoren ordezkari joan zen. 2020ko martxoaren 7an *Miss International Queen* irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izaskun Gómez Cermeño

**Izaskun Gómez Cermeño** (Donostia, 1965) euskal politikaria da. Zuzenbidean lizentziatua, PSE-EEko kidea, 1999-2003an zinegotzia eta Pasaiako alkatea izan zen 2003tik 2007ra. 2015eko udal hauteskundeen ondoren, berriro bihurtu zen alkate, eta 2019 berretsi zen karguan.Gipuzkoako Batzar Nagusietako kidea izan zen 1999-2007an. 2008ko Espainiako hauteskunde orokorretan Gipuzkoako senatari hautatu zuten.

## Erreferentziak