Sidonia von Borcke

**Sidonia** **von Borcke** (1548–1620) Pomeraniako emakume noblea izan zen eta sorginkeria egotzita epaitu eta exekutatu egin zuten Stettin hirian (gaur egun Szczecin, Polonia). Hil ondoko elezaharretan, emakume txar gisa irudikatzen dute, eta **Sidonia Sorgina** bezala sartu da literatura ingelesean. Herrialdeko hainbat hiri eta herritan bizi izan zen.

## Ortografia alternatiboak 
Bere izena **Sidonie von Bork**, **Borke** edo **Borken** izenarekin ere idatz daiteke.

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|394x394px| Von Borcke familiaren armarria, urrezko koroak daramatzaten bi otso erakusten dituena.
ezkerrera|thumb|316x316px| Marienfließ Abadia 1618an.
Sidonia von Borcke Pomeraniako familia noble aberats batean jaio zen 1548an. Bere aita, Otto von Borcke zu Stramehl-Regenwalde, 1551ean hil zen, eta bere ama, Anna von Schwiechelt, 1568an.

1600ean bere ahizpa hil ondoren, 1604an hartu zuen egoitza Lutheran Noble Dameles Fundazioan, Marienfließ Abadian, 1569tik eta Protestante Erreformaren ondoren emakume ezkongabeentzako komentua zen tokian.

Lehen, laguntza-ordainketei buruzko hainbat eskaeratan parte hartu zuen, eta, haren arabera, zor zitzaizkion. Bere neba, Ulrich, eta Johann Friedrich, Pomeraniako dukea (1600 hila) akusatuak izan ziren. Epaiketa horietako bat Vienako gorte inperialean ere entzun zen.

Marienfließ-en bizi zela, Sidoniak gatazka pribatu eta judizial ugari izan zituen bere bizilagunekin (gehienak gazteagoak) eta abadiako administrazioko langileekin.1606an Magdalena von Petersdorff komentuko prioreak *Unterpriorin* ( azpi priorea) kargutik kendu zuenean, Bogislaw XIII Pomeraniako dukearen aurrean kargutik kendu zuen.

Bogislaw-k Joachim von Wedel buru zuen Batzorde bat bidali zuen gatazka ikertzera.  Batzordearen eta Sidoniaren arteko interakzioa arazo handi bihurtu zen laster.Von Wedel pribatuan bildu zen Marienfließ Hauptmann (kapitaina) Johannes von Hechthausen-ekin, "suge pozoitsu hura desegiteko".**Feudaren** amaieran Bogislaw XIII.a hil egin zen 1606an, eta von Petersdorff, von Wedel eta von Hechthausen ere hil ziren (1609an).

Bi urte geroago, Sidoniak salaketa jarri zuen Agnes von Kleist prioresa berriaren aurka. Kexa horiek Felipe II.ari, Bogislawen ondorengoari, zuzendu zitzaizkien. Aurrekoaren antzera, Filipek Batzordea bidali zuen kexak ikertzera - Jost von Borcke  senidea, Sidoniak aurretik jarritako auzietan parte hartu zuenean umiliatua. 

Batzorde berriak ez zuen gatazka baretzea lortu eta Jost von Borcke-k Marienfließ-eko egoera kaos, mesfidantza, eta noizbehinkako indarkeria gisa deskribatu zuen.Filipe II.a 1618an hil zen eta Frantzisko I.a dukea izan zen haren oinordekoa. Jost von Borcke Frantzisko epaitegian egoera onean zegoen eta ikerketa batzordeko buru izaten jarraitu zuen. 

1619ko uztailean, Sidonia eta *Unterpriorin* (priorea) Dorothea von Stettin-en arteko gatazka kontroletik kanpo gelditu zen meza batean, eta bi emakumeak atxilotu egin zituzten. Dorothea von Stettinek orduan Sidoniari sorginkeria leporatu zion, zehazki Wolde Albrechts Marienfließ factotum  bati deabruari bere (Sidoniaren) etorkizunaz galdetzera behartu zuelako. 

Gaztetan ijitoekin bidaiatu zuen, hainbat sexu harreman ezegonkor izan zituela jakina zen eta ez zen ezkondu ezkongabea zen seme-alaba batekin. 

Dorothea von Stettinek Anna von Apenburg, bere Marienfließ gelakidea, konbentzitu zuen Sidonia salatzeko. Garaiko legediaren arabera, *Constitutio Criminalis Carolina*, bi lekuko izan ziren nahikoa Sidonia eta Wolde zigortzeko. Anak, ordea, akusazioaren alde egin zuen bere deklarazioa zinpean errepikatzeko eskatu ziotenean. 

## Probak 
Sidonia von Borcke eta Wolde Albrechts-en epaiketak Stettin- eko kantxan egin ziren. Entsegu hauek ondo dokumentatuta daude, jatorrizko entseguaren mila orrialde baino gehiago eskuragarri daude Greifswaldeko artxibo batean ( *Rep 40 II Nr.37 Bd.I-III* ).  Pomeraniako zenbait duken azken ustekabeko heriotzek, sineskeria zabalduta batera, giroa sortu zuten, jendea prest zegoela dukeen heriotzari Sidoniaren ustezko sorginkeriari leporatzeko.   Alborapen hori Pomeraniako dinastia 1637an desagertu 

### Wolde Albrechts 
Wolde Albrechten aurkako epaiketa Sidoniako epaiketaren hitzaurrea izan zen.Albrechts 1619ko uztailaren 28an atxilotu zuten. Abuztuaren 18an, maleficium eta *Teufelsbuhlschaft* (deabruarekin sexu harremanak) egotzi zizkioten.Irailaren 2an tortura onartu zuen galdeketa egiteko bide legez Magdeburgeko auzitegi gorenak.Irailaren 7an, Albrechtek torturapean aitortu zuen eta Sidonia eta beste bi emakumeri sorginkeria leporatu zien.  Aitormen horiek errepikatu zituen Sidoniaren aurrean Sidoniaren epaiketan, 1619ko urriaren 1ean hasi zenean.

Albrechts sutan erre zuten 1619ko urriaren 9an.

### Sidonia von Borcke 
[thumb|595x595px| [Edward Burne-Jones|Edward Burne-Jones-en *Sidonia Von Bork*, 1860 ( Tate Gallery, Londres ).]]
Sidonia, Marienfließ Abadian preso egon zena, ihes egiten saiatu zen baina huts egin zuen. Bere buruaz beste egiten ere saiatu zen, baina horrek ere huts egin zuen. 

1619ko azaroaren 18an Stettingo kartzelara eraman zuten.

Abenduan 72 salaketa jarri zituzten haren aurka.  Hauetako garrantzitsuenak hauek izan ziren:

* bere iloba, Otto von Borcke-ren hilketa 
* David Lüdecke apaiz baten hilketa 
* praktika magikoak, hala nola " Judasen salmoa " errezatzea (109. salmoa ) eta erratzak sukaldeko mahai baten azpian gurutzatzea  Hala, tortura uztailaren 28an aplikatu zen, 

1620ko irailaren 1ean, behin betiko epaia eman zen. Sidoniari heriotza zigorra ezarri zioten, burua moztu eta gero gorpua erretzera.   Sententzia Stettinen gauzatu zen, errotaren atearen kanpoaldean.  Johann Wolfgang von Goethe- ren koinatuak, Christian August Vulpius-ek, 1812an Sidonia sartu zuen *Pantheon berühmter und merkwürdiger Frauen liburuan* (*Emakume Ospetsuen eta Nabarmentzekoen* Panteoia) liburuan.  Amodio gotikoa,  *Sidonia von Bork, die Klosterhexe*, 1847-1848 urteetan idatzi zuen Wilhelm Meinhold Pomeraniako apaiz eta egileak.  

Nobela honen ingelesezko itzulpena, *Sidonia sorginaren* izenburua, 1849an argitaratu zuen Oscar Wilderen amak, Jane Wildek (geroago Lady Wilde izenarekin ezaguna).   Itzulpen hau William Morris- ek bere Kelmscott Press- en argitaratu zuen 1894. urtean  

Ingelesezko itzulpenek Britainia Handian ospea lortu zuten, britainiar literaturaren historiako beste edozein liburuk parekorik ez zuena.  Batez ere, prerrafaeliten kofradian, William Morris, Dante Gabriel Rossetti eta Edward Burne-Jones zeuden, besteak beste, Sidoniarekiko ilusioa Medusa motako *femme fatale gisa* .  Rossettik "etengabe" aipatu zuen nobelatik  hainbat kidek eleberrian oinarritutako margolanak sortu zituzten,  Sidonia koadroan, Rossettiren andrea Fanny Cornforth izan zen modelo. 

Sidoniaren bizitzan oinarritutako eleberriak idatzi zituzten beste egile batzuk Albert Emil Brachvogel (1824–1878) eta Paul Jaromar Wendt (1840–1919) izan ziren.  Theodor Fontane-k (1819-1898) 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Ikus, gainera 
* Pomerania
* Sorgin-ehiza

## Kanpo estekak