open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bertranden bozketa ebazkizuna

**Bertranden bozketa ebazkizuna** ebazkizun klasikoa da konbinatorian eta probabilitatean. Honela dio: bozketa bateko bi hautagaiek *p* eta *q* boto lortu badituzte hurrenez hurren, zenbatekoa da boto zenbaketan *p* boto lortu dituen hautagaia beti aurretik izateko *Pp,q* probabilitatea?.

::P_{p,q}=\frac{p-q}{p+q}\ \ \ ;\ \ \ p \geq q

Adibidez, hautagaiek 10 boto eta 6 boto lortu badituzte hurrenez hurren, 10 boto lortu dituenak beti aurretik izateko probabilitatea hau da:

::P_{10,6}=\frac{10-6}{10+6}=0.25

Argi denez, probabilitatea 0 izango da, *p0, q=0* balioetarako ere argi dago formula bete egiten dela, orduan beti joango baita *p* boto lortu dituena aurretik eta ondorioz beti aurretik joateko probabilitatea 1 da, formulak erakutsi bezala.

*p>q* balioetarako formula indukzio matematikoa erabiliz froga daiteke. Horretarako kalkula bedi *Pp,q* probabilitatea jakinda *p* boto lortu dituena beti aurretik joatea, besteak *q* boto lortu dituela, bi era hauetara hel daitekeela: azken botoa *p* boto lortu dituen hautagaiarena izanda (eta hori *p/(p+q)* probabilitateaz gertatzen da) eta, aldi berean, boto horren aurreko zenbaketan *p-1* eta *q* botorekin, hurrenez hurren, *p-1* boto lortu dituena beti aurretik joan izanda; edo azken botoa *q* boto lortu dituenarena izanda (eta hori *q/(p+q)* probabilitateaz gertatzen da) eta, aldi berean, boto horren aurreko zenbaketan *p* eta *q-1* botorekin, hurrenez hurren, *p* boto lortu dituena beti aurretik joan izanda. Erabateko probabilitatearen teorema erabiliz eta biderketa bakoitzaren bigarren biderkagaian **emandako formula egiazkotzat hartuz**:

::
\begin{align}
P_{p,q}&=
{p \over (p+q)}P_{p-1,q}+{q \over (p+q)}P_{p,q-1}\\
&=
{p \over (p+q)}{(p-1)-q \over (p+q-1)}+{q \over (p+q)}{p-(q-1) \over (p+q-1)}\\
&={p-q \over p+q}
\end{align}.

Hau da, formula *p-1,q* eta *p,q-1* balioetarako betetzen bada, *p,q* balioetarako ere bete egiten da. Formula *p>0, q=0* eta *p=q; p,q>0* balioetarako betetzen denez (orduan, argi dauden *Pp,q=0=(p-0)/(p+0)=1* eta *Pp,q=p=(p-p)/(p+p)=0* betetzen baitira), beste *p>q>0* guztietarako ere beteko da, *p-1,q* eta *p,q-1* balioetatik *p,q* balioetarako jauzi edo indukzioa eginez (adibidez, *Pp=1,q=1* eta *Pp=1,q=0* probabilitateetatik *Pp=2,q=1* probabilitatera egiten da jauzi).

## Kanpo estekak 
*  The Ballot Problem and the First Return to 0, non argibideak eta applet bat dauden.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  RENAULT, Marc, Lost (and found) in translation: André's actual method and its application to the generalized ballot problem. Amer. Math. Monthly 115 (2008), no. 4, 358-363.
*  RENAULT, Marc, Lost in Translation: A Reflection on the Ballot Problem and André's Original Method, Mathfest, Shippensburg University. 2007-08-05.
7,62 x 39 mm

eskuinera|thumb|7,62ko M43 FMJ kartutxoa|300px

**7,62 x 39 mm** kartutxoa, ofizialki 7,62 M43, AK-47ak erabilia izateagatik ezaguna, Sobiet Batasunak Bigarren Mundu Gerran diseinatu zuen eta SKS karabina izan zen kartutxo honentzako masan produzitutako lehen arma.

Bere diseinuaren oinarria Alemaniak Bigarren Mundu Gerran erabili zuen 7,92 x 33 mm Kurz kartutxoa zen, estandarizatu zen lehenengo kartutxo ertaina. Guerra bukatu ondoren AK-47eraso fusila sortu zen kartutxo honentzako. Kartutxo hau izan zen Sobiet Armadaren estandarra 70ko hamarkadaren amaiera arte, hala ere munduan zehar gehien erabiltzen den kartutxo ertainetako bat da oraindik. NATOk 7,62 x 51 NATOtik 5.56 x 45 mm NATOra egin zuen aldaketak Sobietarrek 5.45 x 39 mm sortzea ekarri zuen, 7,62 x 39 mm alde batera utziz infanteriako kartutxo nagusi bezala AK-74k (kartutxo berrirako diseinaturiko fusilak) AK-47a ordeztu zuenean infanteriako fusil nagusi bezala. Kartutxo berriak traiektoria zuzenagoa zuen eta kalibre txikiagoa izateak modu automatikoan su egitea errazten zuen, nahiz eta gelditze- eta zulatze-gaitasun txikiagoak izan.

## Kanpo estekak
Sukalki

**Sukalkia** euskal sukaldaritzaren plater tipikoa da, gisatzeko okelaren ragoût bat hain zuzen ere. Bere maila kalorikoa dela eta, bakarrik jan daiteke.

## Osagaiak 
Sukalkiaren osagai nagusiak honako hauek dira:

* Gisatzeko okela
* Tipula
* Azenarioa
* Piper txorizeroa
* Ilarrak
* Patatak
* Okela-salda
* Baratxuriak

## Errezeta 
Hau da Edorta Agirrek proposatutakoa:

* Ebaki 600 gramu behi-zankar pusketan eta salteatu baxoerdi bat oliotan, su biziak, eltzean.
* Gorritutakoan, erantsi tipula bat, 2 azenario, 2 porru, 2 piper berde,, eta 4 baratxuri, xehe-xehe ebakita. Jaitsi sua, emeki erregos dadin.
* Gehitu litro erdi ardo beltz eta baso bat ur.
* Uretan ordubetez beratu ditugun hiru piper txorizeroei mamia erauzi eta eltzera botako dugu orain. Egosi hori hiru laurdenetan, estalkia jarrita.
* Gehitu orain 400 gramu patata eta 100 gramu ilar.
* Hortik 10 minutura, eginik.

## Lehiaketak 
Euskal Herriko jai askotan, beste platerak bezalaxe, sukalki lehiaketa egiten dute, adibidez Mungian..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porrusalda (sukaldaritza)

**Porrusalda**, batzuetan **porru-patatak** ere deitua, nagusiki barazkiz osatutako Euskal Herriko plater gastronomiko ohiko eta herrikoia da, guzti hauen artean porrua nabarmentzen delarik, hortik izena. Bere aurkezpena erregosiaren antzekoa da, hots, bero zerbitzatzen den plater saldatsu eta osagaiez betea.

## Ezaugarriak 
Porrusaldaren osagarri nagusia porrua da (honek ematen baitio bere izena), beste hainbat osagarri ere gehitzen zaizkiolarik: azenarioa, patata, tipula edo baratxuriak. Eskualdearen arabera saldari zaporea emateko arrain hezur edo zati bat ere bota ohi zitzaion. Txerriaren saihetsa, bakailao gatzatu xehetua edo legatzaren buru bat ere gehitzen zaizkio.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko sukaldaritza

## Kanpo estekak 
*  Porrusalda
*  Porrusalda Bakailaoarekin
*  Porrusalda Kuiarekin
VHDL

**VHDL** akronimoa VHSIC eta HDL siglak juntatzetik dator. VHSICk *Very High Speed Integrated Circuit* esan nahi du eta HDLk *Hardware Description Language*. Hau da, *Oso Abiadura Handiko Zirkuitu Integratuen Hardware Deskribapen Lengoaia* litzateke euskaraz.

IEEEk araututako (ANSI/IEEE 1076-1993) ingeniariek erabiltzen duten lengoaia estandarizatua da. Zirkuitu digitalen diseinu automatizatu elektronikoa egiteko balio duen lengoaia. Momentuz, VHDL zirkuitu digitalak deskribatzeko baino ez du balio, beraz ez du zirkuitu analogikoetarako balio.

## Historia 
Hasieran, Ameriketako Estatu Batuetako Defentsa Sailaren barruan garatu zen ASIC zirkuituen funtzionamenduari buruzko informazioa biltzeko asmoarekin eta Modu horretan, gidaliburu korapilatsu eta luzeak alde batera uzten saiatzeko.

VHDLk Ada programazio lengoaiaren kontzeptuak eta sintaxia maileguz hartzen du.

VHDLren lehendabiziko bertsioak, IEEE standard 1076-1987 bezala araututakoa, data mota asko zekarren. Apaitzearren: zenbakizkoak (osoak eta errealak), logikoak (bit eta boolearrak), karaktereak eta denbora, "bit_vector" izeneko bitez osaturiko bektoreak eta karaktere-kateak.

1993an IEEE 1076 araua eguneratu zuten. Eguneraketa honetan, sintaxia sendoagotu, izendatzerakoan malgutasuna handitu, ISO-8859-1 karaktere inprimagarriak onartu, xnor (ez-edo esklusiboa) eragilea gehitu, eta beste hainbat aukera gehitu zituzten.

## Zirkuituak deskribatzeko erak 
Lau era daude zirkuitu bat deskribatzeko VHDL lengoaian:

* **Funtzionala**: esleipen sekuentzialen bidez (seriean).
* **Datu-fluxua**: esleipen konkurrenteen bidez (paraleloan).
* **Egituratua** edo **estrukturala**: hierarkikoa.
* **Mistoa**: aurreko hiru erak hartzen dituena.

## Kodea 
VHDL lengoaian idatzitako lerroek, gutxienez entitate (*entity*) bat dute non interfazea deskribatzen den eta arkitektura (*architecture*) bat, non inplementazioari dagokion kodea idazten den.

Bi sarrerako ETA ate logiko baten inplementazioa honako itxura izango luke VHDL lengoaian:

```vhdl
-- (hau VHDLko iruzkin bat da)

-- std_logic inportatu IEEE liburutegitik
-- kodea hemen hasten da

library IEEE;
use IEEE.std_logic_1164.all;

-- hau entitatea da

entity ANDGATE is
   port ( 
         IN1 : in std_logic;
         IN2 : in std_logic;
         OUT1: out std_logic);
end ANDGATE;

-- hau arkitektura da

architecture RTL of ANDGATE is
begin

  OUT1 <= IN1 and IN2;

end RTL;
```

## Ikus, gainera 
* ABEL
* Verilog

## Kanpo estekak
Pella (jakia)

thumb|300px|eskuinera
**Esne-torradak**, **ahizko pastelak**, **pellak** edo **ogi galdua** gozo batzuk dira esnez, azukrez eta irin egosiz eginak. Ondoren, orea zatitu eta frijitzen da, eta azukrez eta kanelaz hautseztatzen. Tipikoak dira Gaztelan eta Euskal Herrian. Euskaraz gaztelaniazko formarekin deitzen dionik bada (*letxefrita* edo *letxe frita*), eta baita gaztelerazko kalkoarekin, esne frijtua.

Neguko jakia dira Euskal Herrian, inauteriak arte jaten dira, eta bereziki inauterietan prezeski, Debarroan bereziki, non pellak forma erabiltzen den, gehienetan pluralez.

## Prestaketa 
Plater herrikoia izanda sukaldari beste errezeta daude. Hala ere, hona hemen errezeta gehienetan topa daitezkeen urrats batzuk:
# Egosi Esnea, azukre, kanela eta, batzuetan, limoiaren oskola.
# Nahasi Katilu batean azukre, irin eta gorringo.
# Bota Esne epela eta egosi su motelean.
# Utzi lortutako masa gurinez igurtzitako erretiluan, (1-2 zentimetroko geruza sortuz), eta, behin hotza, ebaki ataletan.
# Pasatu atalak irabiatutako arrautza-irinetan eta frijitu. Koipetan frijitzea da Eibarko ohitura, ez oliotan.
# Hautseztatu azukre hauts eta kanelaz.
# Platerari itzulia emanda, buruz behera jarrita alegia eta plateraren hondoan pellak ezarrita, horixe da pellak jateko ohitura tradizionala Eibarren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iñigo Esnaola *Sukaldaritza liburua* "Gozogintza errezetak".
* Iñigo Esnaola *Sukaldaritza liburua* "Torrija edo ogi galduak".
*Iñigo Esnaola *Sukaldaritza liburua* "Esne frijituak".
* Torrada.

## Kanpo estekak
Jack Lynch

**John Mary "Jack" Lynch** (irlanderaz *Seán Ó Loinsigh*; Shandon, 1917ko abuztuaren 15a - Dublin, 1999ko urriaren 20a) Irlandako Errepublikaren laugarren Taoiseacha (gobernu burua) izan zen, kargu hortaz bi agintaldietan zehar gozatu ahal izan zuen, 1966tik 1973ta eta 1977tik 1979ra.

Lynch lehendabiziko aldiz 1948an Dáil Éireanneko (irlandar behe ganbera) diputatu (*Teachta Dála*) gisa Cork Konderria ordezkatuz hautatua izan zen, 1981an berhautatua izan zelarik. Lau txandatan Ogasun Ministari (1965-1966), Industria eta Merkatal Ministari (1959-1965), Heziketa Ministari (1957-1959) eta Gaeltachteko Ministaria (irlandera hitz egiten diren eremuak, 1957) ere izan zen. Lynch Fianna Fáil alderdiaren hirugarren burua izan zen, 1966tik hasi eta 1979 arte, kargu honetan oso eragin handiko Seán Lemass ordezkatuz. Ordezkarien Ganberan 1977an gehiengo osoa lortzen Fianna Fáil alderdiaren azken burua izan zen.

Bere ibilbide politikoaren aurretik Lynchek kirol mailan sekulako arrakasta izan zuen, "kirol gaelikoak" deritzonetan ibilbide bikoitza (*dual player*) burutuz. Bere herriko Glen Rovers taldean hurling kirolera jokatu zuen, bai eta Cork konderriko taldean ere 1936tik 1950ra. Bertako St. Nicholas taldean futbol gaelikora jokatu zuen, bai eta bere konderriko taldearekin 1936tik 1950ra. Historia guztiko *jokalari bikoitz* edo *dual players* hoberenetakoenetzat hartua izan da. de la historia. Irlandako bost hurling txapelketa (All-Ireland) eta lau liga nazional irabazi zituen, bai eta Irlandako futbol gaeliko txapelketa bat ere.

## Kanpo estekak
Luis Beroiz

**Luis Beroiz** (Agoitz, Nafarroa Garaia, 1943 &ndash; Galdakao, Bizkaia 2009ko maiatzaren 22a), gaztelaniazko idazlea zen. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidean eta Ekonomia Zientzietan lizentziatua, hemezortzi urtez itsas arloan jardun zuen, eta ondoren kalitate kudeaketako programak ezartzeko aholkulari homologatu gisa ibili zen, batean zein bestean, Bilbon. Izaro Komunikabideak taldearen eskutik *Entre Estudiantes* aldizkaria sortu zuen. Jaioterriarekin harreman handia mantendu bazuen ere, Galdakaon bizi izan zen urte askoan.

Bere semeari Ertzaintzak 2002an egindako torturen ondorioz, buru-belarri jardun zuen torturaren aurka, eta 2008an *Entre ceja y ceja* liburua kaleratu zuen. Gainera, hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, *Gara* egunkarian esate baterako.

## Lanak 
### Nobela 
* *Entre ceja y ceja* (Txalaparta, 2008)

## Kanpo loturak 
* «Entre ceja y ceja»: liburuari eta egileari buruzko argibideak, Txalaparta argitaletxearen webgunean.
Charles Haughey

**Charles Haughey** (irlanderaz *Cathal Ó hEochaidh*; 1925ko irailaren 16a - 2006ko ekainaren 13a), irlandar politikaria izan zen. Hiru aldiz txandatu ziren agintaldietan zehar Irlandako Errepublikaren Taoiseacha (gobernu burua) izan zen, ibilbide hau zenbait eskandalu politikoen ondorioz ilundu egin zen. IRAko kide-ohi baten semea zen, bai eta Seán Lemassen suhia ere.2006ko ekainaren 13an zendu zen 80 urte zituelarik, bere sendiaz inguratuta eta minbiziaren aurkako borroka batean ostean.

Ohoretua eta mespretxatua, Fianna Fáil Irlandako alderdi politiko ospetsu eta onartuenaren buru zelarik Haugheyk hirutan izan zen Gobernuaren buru. Lehendabiziko bi agintaldietan, 1979 eta 1982 urte bitartean, herrialdea porrot ekonomikoan gelditzeko kinka larrian egon zen. Hurrengo beste bi agintaldietan berriz, 1987 eta 1992 bitartean, herri-gastua modu erabatekoan moztu zuen.

1979an, Fine Gael alderdiko buru aurkaria zen Garret FitzGeraldek Haugheyk "itzelezko handinahikera, bere kaxa Estatua menperatzeko asmoa" izateaz salatu zuen.

## Kanpo estekak
Frans Hals

**Frans Hals** (Anberes, Belgika, 1582 inguru - Haarlem, Herbehereak, 1666ko abuztuaren 26a) margolari nederlandarra zen. Margolaritza herbeheretarraren urrezko aroko erretratugile nabarmena izan zen.

## Bizitza eta ibilbide artistikoa 
Haren familia, espainiarrengandik ihesi, Haarlemera joan zen, eta Fransek han egin zuen bere lana. 1600etik 1603ra bitartean Karel van Manderen ikasle izan ondoren, 1610ean Haarlemgo Gilda elkartean sartu zen. Erretratuak egin zituen, hala burgesena nola herriko jende xumearena. Keinuak eta aurpegierak margotzerakoan trebetasun handia erakutsi zuen: *Jacobius Zaffius* (1611), *Descartes*, *Pieter Cornelisz van der Mosch *(1616), *Zurrutero alaia*, *Hille Bobe*, *Emakume ijitoa*. Halsen maisutza, alabaina, talde erretratuetan islatu zuen batez ere, eta ordu arteko moldeak eraberritu zituen, pertsonaia guztiak plano berean jarriz, maila ezberdintasunik gabe, bizitza eta mugimendua naturaltasunez jasorik: *San Jorjeko ofizialen otordua* (1616), *San Jorjeko arkulari taldeko ofizialen afaria* (1627), *San Adriango ofizialen otordua* (1632). 1625-1630 aldian Utrechteko eskolako Caravaggioren eragina bereganatu zuen. Geroago, 1640 inguruan edo, Rembrandten estiloak erakarri zuen. Harrezkero, Halsen obrek ordu arteko oparotasun eta alaitasuna galdu zuten, eta pertsonaien psikologian jarri zuen arreta: *Elisabet santuaren erietxeko kudeatzaileak* (1641). Azken urteetan erakundeen laguntzaz bizi behar izan zuen. Kolore beltza nagusitu zen bere lanetan: *Zahar-etxeko kudeatzaileak* (1664).

## Lanak 

Irudi:Family_Portrait_in_a_Landscape_WGA.jpg|Familia-erretratua paisaia batean (WGA).
Irudi:Hals Frans - Zaffius, Jacobus Hendricksz - Google Art Project.jpg|Jacobus Zaffius 1611.
Irudi:Frans Hals - Portret van een stel in een landschap - Google Art Project.jpg|Ezkondutako bikotea zelai batean (WGA).
Irudi:Portrait of a Woman00.jpg|Emakume baten erretratua.
Irudi:Frans Hals 002b.gif|*Zurrutero alaia*.
Irudi:Frans Hals 014.jpg|San Adrianen Goardia Zibikoko ofizialak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko Garapen Kontseilua

thumb|Paxkal Indo, elkarteko lehendakaria 2019tik.**Euskal Herriko Garapen Kontseilua** (frantsesez *Conseil de Développement du Pays Basque*) Ipar Euskal Herriko elkarte berezia da, eztabaidagune edo ideien laborategi gisa funtzionatzen duena. Ipar Euskal Herriaren garapen orokorra, osoa eta antolatua, lurralde antolaketa eta mugaren bi aldeetako lankidetza ditu helburu. 

Ideiak eta proposamen zehatzak igortzen dizkio Euskal Herriko Hautetsien Kontseiluari. Proposamen gauzagarrien egile izan nahi du egiturak, lurraldearen etorkizunaz eztabaida publikoa biziaraziz, Euskal Elkargoko politiketan ekarpena eginez eta tokiko eragileak saretuz.

## Sorrera 
1994ko uztailean sortu zuten eta Baionan du egoitza. Ramuntxo Kanblong izan zen lehen lehendakaria. Elkarteak lurraldeko egitura nagusiak biltzen ditu, zazpi kolegiotan banatuta (121 kide ziren hasieran): 

* jarduera ekonomikoetako ordezkariak, 
* irakaskuntzaren eta kulturaren alorretako kolegioa, 
* gizarte- eta osasun-jardueren kolegioa, 
* administrazioaren kolegioa, 
* hautetsien kolegioa, 
* adituen kolegioa 
* eta eskubideko kideen kolegioa.
[thumb|[Caroline Phillips.]]

## 2017ko aldaketa 
2017an aldaketa ulertu gertatu zen antolaketan: Ipar Euskal Herriko instituzionalizazioarekin, gizarte zibilaren eta hautetsien arteko funtzio banaketa ezagutu xuen, eta harrezkero IEHGKk ekarpena egiten du Euskal Hirigune Elkargoaren politika publikoetan.

## Kontseiluko lehendakariak 
Gaur egun, Paxkal Indo du **Garapen Kontseiluko** lehendakaria. Caroline Phillips eta Jean-Baptiste Etxeto izan ziren lehenago.

## Ikus, gainera 
* Frantziako herrialde
* Jean-Michel Larrasket

## Kanpo estekak 
*   *Lurraldea.net* webgunea
Perretxiko nahaski

**Perretxiko nahaskia** euskal sukaldaritzaren plater nagusienetariko bat da, Espainian ere jaten dena. Nahaskiaren osagai nagusia *"calocybe gambosa"* edo udaberriko zizazuri izeneko perretxikoa da.

Errezeta asko daude nahaskia egiteko: batzuetan barraskiloekin jaten da, bestetan beste motako perretxikoak erabiltzen dira.

## Osagaiak 
Hona hemen osagai nagusiak:
* Perretxikoak
* Arrautzak
* Gatza
* Perrexil

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sukaldean.com: Perretxiko nahaskia
Angulak Bilboko eran

**Angulak Bilboko eran** euskal sukaldaritzaren plater tipikoa da, non osagai nagusia angulak (aingira kumeak) diren.

## Osagaiak 
Hona hemen osagai nagusiak:
* Angulak
* Baratxuriak
* Pipermina
* Oliba-olioa

## Prestaketa 
Bilbokoa angula prestatzeko era ohikoa eta famatuena da. Hona hemen pausoak:
# Buztin-kazola batean bota oliba-olio pixka bat, *birjin estra* ahal bada.
# Olioa bero dagoenean, baratxuri-orriak gorritu.
# Gorritzen hasi direnean, angulak eta pipermina bota.
# Zurezko koilaraz irabiatu minutu batez.
# Berehala zerbitzatu, buztin-kazolan bertan.

Angulak oso garestiak direnez, bere suzedaneoa ere erabil daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maureen O'Hara

'''Maureen O'Hara'*, benetako izenez *Maureen FitzSimons*, (Ranelagh, Irlanda, 1920ko abuztuaren 17a - Boise, Idaho, 2015eko urriaren 24a) irlandar aktore eta abeslari izan zen. John Ford zuzendariaren film askotan hartu zuen parte eta sarri John Wayne izan zuen antzezlagun. Gaeleraz iaioa zen eta hizkuntza hori zenbait filmetan erabili zuen (*The Long Gray Line*, *The Quiet Man*, eta *Only the Lonely* lanetan kasu).

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* *Argazki galeria*
* *Maureen O'Hara Magazine''
Liam Cosgrave

**Liam Cosgrave** (irlanderaz *Liam Mac Cosgair*; 1920eko apirilaren 13a - Dún Laoghaire, 2017ko urriaren 4) Fine Gael alderdiko irlandar politikaria izan zen. 1973 eta 1977 bitartean Irlandako Errepublikako Taoiseacha (gobernu burua) izan zen, bai eta Kanpo-Arazoetarako Ministaria 1954-1957 bitartean. 1922 eta 1932 bitartean Irlandako Estatu Askearen Gobernu Burua izan zen. William T. Cosgrave politikariaren semea zen.

Liam Cosgravek 1943an hasi zuen bere politika ibilbidea eta bere legebiltzarreko jarlekua 1981 urterarte gorde izan zuen.

## Kanpo estekak 
* Liam Cosgraveren hauteskundeetako emaitzak. ElectionsIreland.org webgunean
Pa amb tomàquet

***Pa amb tomàquet*** (euskaraz *Ogia Tomatearekin*) kataluniar gastronomiako plater ohikoenetakoa da. Tomate onduaz igurtzitako ogitarteko edo ogi zati bat -ohitura legez txigortua- izaten da. Olio eta gatza pittin bat ere gehitzen zaizkio. Sarritan baratxuria igurzten zaio tomatearen aurretik.

## Kanpo estekak 
*  Pa amb tomàquetaren Jaialdia edo Festa
* Pa amb tomàquet inguruko argazkiak flickr.com webgunean
*  Pa amb tomàquet historia laburra
Gilda (pintxoa)

eskuinera|thumb|200px
eskuinera|thumb|200px
**Gilda** Euskal Herriko pintxorik famatuenetariko bat da.

## Osagaiak 
Pintxo hau zotz batek lotutako oliba, Ibarra motako piperminak eta antxoaz osatuta dago, batzuetan tipulina eta ozpinetako pepinoz ere. Tabernetan bertan prestatzen ohi badute ere, egun aurrez prestatutakoak salgai daude.

Bere zapore sendo eta garratza dela eta, ardoarekin primeran doa.

## Izena 
*Gilda* izena 1946an Rita Hayworthek izen bereko filmean egindako pertsonaiatik datorkio, diotenez, pertsonaia bezala, mina eta gazia delako.

Batzuek diote lehendabizikoz Donostiako Amara Zaharrean dagoen Valles tabernan jarri ziotela izena.

Nafarroan *Pajarico* izena ere badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gildaren jatorriaz artikulua *Argia*n
Mikel Sorauren

**Mikel Sorauren De Gracia** (Iruñea, 1946) historialaria eta Nabarraldeko kidea da. Historia ikasketak burutu zituen Nafarroako Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean. Lizentziatura-memoria 1973an aurkeztu zuen honako titulu honekin: *Desamortizazioa eta Gorteak Hirurteko Konstituzionalean (1820-1823)*, Federico Suárez irakaslearen zuzendaritzapean. Une hartatik aurrera Nafarroako dokumentazioan murgildu zen buru-belarri, batez ere Aro Moderno eta Garaikideari zegokion dokumentazioaren esparruan, nahiz eta Nafarroaren Historiaren perpektiba osoa ez zuen galdu.

Mikel Sorauren historialariak Jerónimo de Ustaritz (1983) institutuaren sorkuntzan parte hartu zuen, baita Iturralde Ikasketa Elkartearenean ere. Horrez gain, Nabarralde kultur elkarteko kidea da. 1979 eta 1983 urteen artean Nafarroako Parlamentuko diputatua izan zen erakunde horren lehenbiziko legealdian, behin frankismoa amaitu ostean.

Iruñeko Moret-Irubide institutuko irakasle izan zen eta zenbait urtez UPNAko Mundu Garaikideko historia-koordinatzaile lana egin zuen.

## Argitalpenak 
Beste egile batzuekin elkarlanean:

* *La Cuenca de Pamplona. - Iruñerri*. “Aproximación histórica” atalaren egilea.

* J. M. Jimeno Jurío eta Vicente Huici historialariekin, *Historia Contemporánea de Navarra* (Txertoa, 1982), XVIII. mendearen bukaeratik 1875era arteko aroa bere gain hartuz.
 
Bere ikerlanak gai sozial eta ekonomikoetan zentratu ditu, emaitza honakoa izanik:

* Príncipe de Viana, 1988.

* Príncipe de Viana, 4. eranskina, 1986.

* Príncipe de Viana, 4. eranskina, 1986.

* Gerónimo de Uztariz 2, 1988.

* Gerónimo de Uztariz 4, 1990.

* Langaiak 1982.

* Langaiak 1984.

* Estudios de ciencias sociales 5, U.N.E.D., Nafarroako Zentro Atxikia, 1991.

* Formazio Koadernoak, I.P.E.S. Ikastoarak.

* *Navarra, el Estado Vasco*. Pamiela (1999) Bigarren edizioa: 2000. Hirugarren edizioa: 2008.

* *Fueros y Carlistada*. Nabarralde (2009)

Nafarroako historiari buruzko ikastaro asko eman du, hitzaldiak eginez Euskal Herri osoan zehar. Gainera, Nabarralde elkartearen HARIA aldizkarirako ere artikulu zenbait egin ditu.
Sukalde kontuak

***Sukalde kontuak*** 2009 urtean TVE eta EiTBk ekoiztutako euskal filma da Aizpea Goenagak zuzendutako lehendabizikoa. Barton Filmsek banatu zuen.

## Bitxikeriak 
Filmaketa 2008ko azaroaren 17an hasi eta bost astez Donostian eta Errenterian egin zuten.

## Ezaugarri teknikoak 
## Pertsonaiak 

* Ramon Agirre
* Gorka Aginagalde
* Roberto Alonso: Alberto
* Eva Argiñano
* Juan Mari Arzak: bere burua
* Loli Astoreka
* Martin Berasategi
* Marivi Bilbao
* Tania de la Cruz
* Isidoro Fernández: Juantxo
* Ane Gabarain
* Aitziber Garmendia: Ikerne
* Barbara Goenaga: Estefania
* Asier Hormaza
* Óscar Jaenada
* Lilliam Kouri
* Mikel Losada: Piras
* Lurdes Mendizabal
* Aitor Merino
* Lander Otaola: Xalba
* Galder Perez: Gaston
* Patxi Pérez
* Antonio Rupérez
* Óscar Terol

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.sukaldekontuak.com: Webgune ofiziala
*  Berriaren webgunea
*  IMDB Datu-basean
Herodiano

**Herodiano** (**Herodianus** latinez), Siriakoa (170-240) maila txikiko erromatar funtzionario bat izan zen, zortzi liburutan, *Erromatar Historia* izeneko lan bat idatzi zuena. Lan honek, 180tik 238rarteko urteak hartzen ditu. Bere lana, ez da erabat fidagarria, baina, Heliogabalo enperadoreari buruzko bere istorio erlatiboki inpartziala, Dion Kasiorena baino erabilgarriagoa da. Greziarra zen, baina, denbora luze batez, dirudienez, Erroman bizi izan zen. Mantendu den bere lanaren zatiaren arabera, 238an tronura igo zen Gordiano III.aren erregealdian oraindik bizi zela ezagutzen da. Honetaz gain, ez da beste ezer ezagutzen berari buruz.

Bere istorioak, Marko Aurelio enperadorearen 180ko heriotzatik, Gordiano III.aren 238ko erregealdiaren hasieraraino hartzen du, eta, izenburu bezala "Inperioaren historia Markoren heriotzatik aurrera" du. Berak propio adierazten du garai honetako gertakariak bera bizi zela gertatu zirela. Foziok Codex 99an, lanaren edukien eskema bat ematen du eta Herodianoren estiloa laudatzen du, argia, indartsua eta atsegina bezala deskribatzen duena, artearen eta dotoretasunaren arbuiatzea eta atizismo bezala ezagutzen diren edertasunen erabilera ugariaren arteko erdi bide bat mantenduz, baita ausarta eta harranditsuaren artean ere, bere gainetik dauden historialariak oso urriak direla gaineratuz. Neurri bateraino, dirudienez, Tuzidides hartu zuen erreferentzia puntu bezala, estiloarentzako zein bere lanaren konposaketa orokorrerako: Tuzididesek bezala, han eta hemen, neurri batean edo oso-osorik asmatutakoak diren hitzaldiak sartzen ditu. Noiz behinka kronologia eta geografiari buruzko deskuidoak baditu ere, bere narrazioa, orokorrean, egiazkoa eta objektiboa da. Batzuk, Pertinaxganako partzialtasun larregi erakustea leporatzen diote.

## Kanpo estekak
José Ramón Elizondo

**José Ramón Elizondo** (Oñati, 1942 - Donostia, 2020ko urriaren 24a) euskal sukaldaria zen, pintxo espezialitatean nabarmendua.

## Biografia 
thumb|Zarauzko Euromar hotela izandakoaren gaur egungo itxura
Gurasoen tabernan hasita, Luis Irizarren Zarauzko Euromar hoteleko sukaldaritza eskolan ikasteari ekin zion, Karlos Argiñano, Pedro Subijana,  Ramón Roteta eta beste sukaldari batzuekin batera.

Donostiako gurasoen "Aloña" herentzian hartuta, pintxo modernoaren alorrean aitzindari izan zen, goi mailako euskal sukaldaritzako jakiak tabernako barran sartzearren. 1986ko irailaren 10ean Gros auzoan "Aloña Berri" taberna sortu zuen, Kontxi Bereziartua emaztea eta alabarekin batera .

## Sariak 
* 2006 Espainiako Sukaldaritza Saria
* 2006 Gourmet aldizkariaren pintxo taberna onena.
* 1999 Donostiako I eta II. Pintxo Lehiaketa
* 2000 Valladolideko I. Pintxo Lehiaketaren pintxo abangoardistena

## Liburuak 
* *"Aloña. Sólo pintxos"*, Javier Urrozekin batera. Cre&Com. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aloña-Berriren webgune ofiziala
Pantxineta

thumb|239x239px|Pantxineta
**Pantxineta**, Donostiako (Gipuzkoa) azkenburuko tipiko bat da, arrautzez, irinez eta azukrez egindako kremaz betetako hostopila, arbendol txigortuz estalia. Epel jaten da. Donostiako Otaegui gozogintza enpresak sortu zuen, 1915ean, nahiz eta zurrumurru batek dioen 1936ko gerraren garaian sortu zela. Egun, beste hainbat gozotegitan ere egiten dute, Euskal Herrian barrena.

## Osagaiak 
Hona hemen osagaiak:
* Irina
* Gurina
* Arrautzak
* Azukrea
* Esnea
* Kanela
* Arbendolak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Irizar

**Luis Irizar Zamora** (Habana, Kuba, 1930eko maiatzaren 30a - Donostia, Gipuzkoa, 2021eko abenduaren 9a) euskal sukaldaria izan zen, euskal sukaldari ezagun askoren maisua izandakoa.

## Biografia 
Luis Irizar Habanan jaio zen, aitak aguazil bat itsasora bota eta ihes egin zuelako. Fulgencio Batistaren Sarjentuen Matxinadak sortutako egoera zela eta, familiak Donostiara itzultzea erabaki zuen.

Gero Frantzian, Ingalaterran eta Suitzan izan zen sukaldari izeneko jatetxea eraiki zuen, Donostiako "Casa Nicolasa" jatetxearekin batera Michelingo izar bat lortzeko lehendabiziko jatetxe euskalduna
Adituen ustez, Luis Irizar euskal sukaldaritzaren patriarka izan zen, atzerrian ikasitakoa euskaldundu zuelako.

## Maisua 
Lehendabiziko klaseak Londresko Hilton hotelean eman bazituen ere, Irizar euskal sukaldari askoren maisua izan zen:

* *Euromar hotela*. 1967an Zarauzko,

## Sariak 
* 2006: Ordiziako D'elikatuz Bizi Saria.
* 2006: Dionisio Duque Fundazioaren Saria.
* 2007: Omenaldia Londresen.

## Liburuak 
* *Maestro de maestros*. Abalonbooks, 2021
* *"Recetas sabrosas para diabéticos"*. Ttartalo, 2005.
* *"Técnica y gestión de un oficio: cocinero"* Urumea, 1998.
* *"Erabateko sukaldea edo Sukalde kontutan sekula ez galtzeko jakin behar diren gauzak eta erak zerrendan idatziak"* Hasier Etxeberria eta Julian Bereziartuarekin batera, Ttartalo, 1998.
* *"La cocina de las aves de caza"*, Alianza Editorial, 1996.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rita Hayworth

**Margarita Carmen Cansino**, (Brooklyn, 1918ko urriaren 17a - New York, 1987ko maiatzaren 14a), ezagunagoa **Rita Hayworth ** izenaz, aktore eta sex symbol estatubatuarra izan zen. Abeslaria eta dantzaria izan zen 1935. urtean zineman lanean hasi zen arte. Arrakasta lortu zuen *Only Angels Have Wings* (1939) eta *Blood and Sand* (1941, «Odola eta harea») filmetan, baina *Gilda* (1946) filmean egindako lanak egin zuen mundu osoan ezaguna, eta erotismoaren eredu bihurtu zen. Bost senar izan zituen, tartean Orson Welles, harekin batera *The Lady from Shanghai* (1948) filmean antzeztu zuen.

## Filmagintza 

### Rita Cansino ezizenaz 
* *Anna Case in La Fiesta* (1926)
* *Cruz Diablo* edo ''The Devil's Cross* (1934)
* *In Caliente* (1935)
* *Under the Pampas Moon* (1935)
* *Charlie Chan in Egypt* (1935)
* *Dante's Inferno* (1935)
* *Paddy O'Day* (1935)
* *Human Cargo* (1936)
* *Meet Nero Wolfe* (1936)
* *Rebellion* (1936)
* *Old Louisiana* (1937)
* *Hit the Saddle* (1937)
* *Trouble in Texas* (1937)

### Rita Hayworth ezizenaz 
* *Criminals of the Air* (1937)
* *Girls Can Play* (1937)
* *The Game That Kills* (1937)
* *Paid to Dance* (1937)
* *The Shadow* (1937)
* *Who Killed Gail Preston?* (1938)
* *Special Inspector* (1938)
* *There's Always a Woman* (1938)
* *Convicted* (1938)
* *Juvenile Court* (1938)
* *The Renegade Ranger* (1938)
* *Homicide Bureau* (1939)
* *The Lone Wolf Spy Hunt* (1939)
* *Only Angels Have Wings* (1939)
* *Music in My Heart* (1940)
* *Blondie on a Budget* (1940)
* *Susan and God* (1940)
* *The Lady in Question* (1940)
* *Angels Over Broadway* (1940)
* *The Strawberry Blonde* (1941)
* *Affectionately Yours* (1941)
* *Blood and Sand* (1941)
* *You'll Never Get Rich* (1941)
* *My Gal Sal* (1942)
* *Tales of Manhattan* (1942)
* *You Were Never Lovelier* (1942)
* *Show Business at War* (1943)
* *Cover Girl* (1944)
* *Tonight and Every Night* (1945)
* *Gilda* (1946)
* *Down to Earth* (1947)
* *The Lady from Shanghai* (1948)
* *The Loves of Carmen* (1948)
* *Champagne Safari* (1952)
* *Affair in Trinidad* (1952)
* *Salome* (1953)
* *Miss Sadie Thompson* (1953)
* *Fire Down Below* (1957)
* *Pal Joey* (1957)
* *Separate Tables* (1958)
* *They Came to Cordura* (1959)
* *The Story on Page One* (1959)
* *The Happy Thieves* (1962)
* *Circus World* (1964)
* *The Money Trap* (1965)
* *The Poppy Is Also a Flower* (1966)
* *L'Avventuriero* (1967)
* *I Bastardi* (1968)
* *The Naked Zoo* (1971)
* *Road to Salina* (1971)
* *The Wrath of God* (1972)

[thumb|left|*'[Gilda*, (1946), Rita Hayworth protagonista rola. Hayworth-ek antzeztutako pertsonaiarik aipatuena.]]
[thumb|200px|*[Blood and Sand (1941eko filma)|Blood and Sand* filmean.]]
[thumb|200px|*[Tonight and Every Night'' filmean.]]

## Erreferentziak
Urtzi Iturriotz

**Urtzi Iturrioz Urkiza**, (Bilbo, Bizkaia, 1988ko urtarrilaren 12a - ) euskal herritar futbol atezain ohia da, Real Sociedad Bn aritu zena. 2007-2008 denboraldian Bigarren B mailako Amurrio futbol taldean jokatu zuen Real Sociedad Bk utzita.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.realsociedad.com
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Näkkälä (argipena)

**Näkkälä** hauetako bat izan daiteke:
* Näkkälä herrixka, Enontekiö udalerria osatzen duten herrixka bat.
* Näkkäläjärvi aintzira, Finlandia iparraldean dagoen aintzira.
* Näkkäläjoki ibaia, Finlandia iparraldeko ibaia.
Koniferoen baso tropikal eta subtropikal

**Koniferoen baso tropikal eta subtropikalak** munduan existitzen den biometako bati ematen zaion izena da. Latitude tropikal eta subtropikaletan dauden klima erdihezeko eskualdeetan kokatuta dago. Baso hauetako asko ekozona Neartiko eta Neotropikoetan daude, Mexikotik Nikaraguaraino, eta Antilla Handiak, Bahamak eta Bermuda uharteetan. Asian ere badaude mota honetako basoak.

## Kanpo estekak
Infantadoko duketza

thumb|100px|Infantado Dukerriaren armarria

**Infantadoko duketza** Espainiako noblezia-titulu bat da. 1475an Errege-erregina Katolikoek Diego Hurtado de Mendozari eman ziotena. 1520an Espainiako Handitasun titulua eman zioten.

Katastroko datuen arabera 17.171 hektarea batzen zituzten latifundioen jabe zen 1934an.

## Infantado dukeak 
**Iñigo López de Mendoza** etxearen sortzailea.

# Diego Hurtado Mendoza eta Figueroakoa, I. Infantadoko dukea
# Iñigo López Mendoza eta Lunakoa, II. Infantadoko dukea
# Diego Hurtado Mendoza eta Lunakoa, III. Infantadoko dukea
# Iñigo López Mendoza eta Pimentelekoa, IV. Infantadoko dukea
# Iñigo López Mendoza eta Aragoikoa, V. Infantadoko dukea
# Ana Mendozakoa, VI. Infantadoko dukea
# Rodrigo Díaz Vivar Sandoval eta Mendozakoa, VII. Infantadoko dukea
# Catalina Gómez Sandoval eta Mendozakoa, VIII. Infantadoko dukea
# Gregorio Silva eta Mendozakoa, IX. Infantadoko dukea
# Juan de Dios Silva eta Mendoza eta Harokoa, X. Infantadoko dukea
# Maria Frantziska Silva Mendoza eta Sandovalekoa, XI. Infantadoko dukea
# Pedro Alcántara Toledo eta Silvakoa, XII. Infantadoko dukea
# Pedro Alcántara Toledo eta Salm-Salmekoa, XIII. Infantadoko dukea
# Pedro de Alcántara Tellez Girón eta Beaufortekoa, XIV. Infantadoko dukea
# Mariano Téllez Girón eta Beaufort Spontinekoa, XV. Infantadoko dukea
# Andrés Avelino Arteaga eta Silva Carvajal eta Téllez Girónekoa, XVI. Infantadoko dukea
# Joakin Arteaga eta Etxague Silva eta Méndez de Vigokoa, XVII. Infantadoko dukea
# Iñigo Arteaga eta Falguerakoa, XVIII. Infantadoko dukea
# Iñigo Arteaga eta Martinekoa, XIX. Infantadoko dukea
# Oinordekoa: Almudena Arteaga, Ceako markesa

## Tituluak 
* Aragoiko almirala, Francavillako dukea, Eboliko printzea, Estepako markesa, Tavarako markesa, Armuniako markesa, Monte de Vayko markesa, Valmedianoko markesa, Laulako markesa, Vivolako markesa, Serralloko kondea, Saldañako kondea, Korresko kondea, Santiago de Cubako kondea, La Monclovako kondea, La Elisedako markesa, Arizako markesa, Ceako markesa, Real de Manzanaresko kondea, Cideko kondea, Ampudiako kondea, La Vegako kondea, Lazkaoko jauna eta Melgar de Fernamentalgo jauna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lazkanotarren jauregia

## Kanpo estekak
Kingstown

**Kingstown** Saint Vincent uharteko portu nagusia eta Saint Vincent eta Grenadinetako hiriburua da. 25.418 biztanle ditu. Kingstown uharteko nekazari-industriaren erdigunea eta turismoentzakoportua ere bada. Banana, koko eta maranta esportatzen ditu. Hiria Saint George parrokian dago, uhartearen hego-mendebaldeko puntan.

## Historia 
Saint Vincent 196 urtez egon zen Britainiar agintearen azpian, baina hiria frantziar kolonoek sortu zuten 1722an. Lorategi botanikoa 1765ean sortu zen, eta Mendebaldeko hemisferioko zaharrenetariko bat da. William Bligh, Bounty itsasontziko mutinagatik ezaguna, ogi-zuhaitzaren haziak eraman zituen 1793an.

## Herri eta hiri senidetuak 
Gaur arte, Kingstown inongo herri eta hiriekin senidetuta ez dago.

## Ikus, gainera 
* Saint Vincent eta Grenadinak
* Saint Vincent uhartea
* Saint George

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arraspa

thumb|250px|Arraspa
**Arraspa** zura profilatzeko erabiltzen den zurgintzako tresna da.

Arraspekin karraskekin baino jangune zakarragoak sortzen dira. Azalera kurboetan nabarmentzen den zura azkar ezabatzeko erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Alkate

**Alkate** (Heg.) edo **auzapeza** (Ipar.) –(Zub.) *aüzapeza*– udal-gobernuan kargu publiko gorena duen pertsona da. Horretaz gain, kargu honi **endore**, **udalburu** edo **mera** () ere esaten zaio.

Sistema askotan, Euskal Herrian barne, alkatea hauteskunde bidez hautatzen den politikaria da. Munduan zehar askotariko lege eta ohiturak daude, alkatearen eskumenak eta erantzukizunak zehazteko.

## Munduan 
### Espainia 
Espainian, 4 urtean behin estatu osoan herri-hauteskundeetara deitzen du Erregeak. Bisurtearen aurreko urtearen maiatzaren 4. asteko igandean egiten dira 1979tik. Halere, Europako Parlamenturako hauteskundeak daudenean urte berean (1999 eta 2019) europar hauteskundeen datara mugitzen da.

Hauteskunde hauek autonomia erkidego askoren hauteskundeekin batera deitzen dira (guztiak EAE, Galizia, Katalunia eta Andaluzia izan ezik).

Hauteskundeak eta gero, zinegotziak zerrendabururen bat bozkatzen dute. Inork ez badu gehiengo osoa lortzen, zerrendabururik bozkatuena alkate izendatzen da.

## Etimologia 
*Alkate* hitza arabierazko قاضي, qāḍī, «epaile» etimotik dator.

## Ikus, gainera 
* Zinegotzi
* Udalerri

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Ekozona

**Ekozonak** edo **erreinu biogeografikoak** landareen eta animalien banaketa eredu geografikoetan eta haien eboluzioan eta historian oinarritutako eskualde biogeografiko handienak dira. Ekozonak izaki bizidunen garapen independentea izan duten Lurrazaleko area handiak dira, eta elementu geologiko erraldoiez (ozeanoz, basamortu handiz edo mendilerro altuz) banaturik daude. Elementu hauek hesi gisa jokatzen dute landareen eta animalien migrazioak oztopatuz.

Ekozonen eta biomen arteko desberdintasun nagusia da lehen multzoan izaki bizidunen historia ebolutiboa kontuan hartzen dela. Biometan, berriz, izaki bizidunek baldintza klimatikoen eta beste baldintza batzuen aurrean nola moldatu diren hartzen da kontuan. Bioma bat ekozona bat baino gehiagotan ager daiteke. Esaterako, koniferoen baso epel deritzon biomaren adibideak daude Europan eta Zeelanda Berrian, baina lehena Palearktikoan dago eta bigarrena Australasia izeneko ekozonan dago.

Ekozona hitza, hemen azaldutako esangurarekin, duela gutxi hasi zen erabiltzen. Badaude beste hitz batzuk kontzeptu bera adierazteko: **erreinu**, **eskualde** edo **kontinente**.

## WWFren ekozonak 
thumb|300px|eskuinera|Munduko zortzi ekozonen mapa

Ekozonen sailkapena Pielouk (1979) eta Udvardyk (1975) finkatutako erreinu biogeografikoetan oinarrituta dago. Naturarentzako Mundu Funtsak (WWF) biologoen talde bat bildu zuten ekozonak finka zitzaten, eta hauek zortzi ekozona sortu zituzten.

* Neartikoa: 54,1 mil. km² (Ipar Amerika gehiena barne hartzen du)
* Paleartikoa: 87,7 mil. km² (Eurasia eta Ipar Afrika gehiena barne hartzen du)
* Afrotropikala: 22,1 mil. km² (Saharaz hegoaldeko Afrika barne)
* Indomalaysiarra: 7,5 mil. km² (Afganistan eta Pakistan, India eta Hego-ekialdeko Asia)
* Australasiarra: 7,6 mil. km² (Australia, Ginea Berria eta inguruko uharteak)
* Neotropikoa: 19,0 mil. km² (Hego Amerika eta Karibea)
* Ozeaniarra: 1,0 mil. km² (Polinesia, Fiji eta Mikronesia)
* Antartikoa: 0,3 mil. km² (Antartika).

## Itsasoko ekozonak WWFren arabera 
## Kanpo estekak
Angula

[alt=|thumb|Angulak olio eta baratxuriarekin, [euskal sukaldaritzako jaki estimatua.]]
**Angula** edo **txitxardina** aingira kumea da.

Euskal gastronomian oso jaki estimatua da, besteak beste oliba olioa eta baratxuriarekin edo arrautzopilean. Saltzen dutenean, gramo bateko pisua, 8 zentimetroko luzera eta bi edo hiru urte ditu, Arrantza ditzaketen arrainkume bakarra legearen arabera hain zuzen ere. Egosiak saltzen dira, bizirik daudenean gardenak direlako. Oso arrain garestia delako, surimizko ordezko merkea du, *"gula"* izen komertzialez ezaguna.

## Biologia 
Angula gaztea|thumb|200px
Angula aingiraren arrainkumea da. Aingirak erruteko bidaia luzea egiten du Europako ibaietatik hasita eta Karibe itsasoan dagoen Sargazoen itsasoraino. Azken 140 milioi urte bezala, angulak Europaraino itzultzen dira, 2 edo 3 urte dirauen 5.000 kilometroko bidea eginez. Ibilbidean ez dute elikagairik behar. Gero lehorrean kilometroak egin ditzakete azalaren bitartez arnastuz.

Jaio direnean denak emeak badira ere, denboraren poderioz batzuk sexuaz aldatzen dira. Koloregabeak, 5 eta 6 zentimetro arteko luzera dute. Ibaietan bizi direnean kolorez aldatzen dira: horitik berdera eta, azkenean, zilar-kolorera.

## Gastronomia 
[Angularen arrantza [Sèvre niortaise ibaian|thumb|ezkerrera|200px]]
Euskal sukaldaritzan bere ospea zela eta, inguruko herrialdeetara zabaldu zen angulak jatea. Errezeta nagusia angulak Bilboko eran da, baratxuriak eta pipermina dituena. Espainian, Frantziako Nantes, Arroxela eta Bordeleko eskualdetan eta Alemaniako Saxonia Beherean angulak jatea zabalduta dago.

Normalean aurrez prestatutakoak erosten dira, non kolore zuria edo erdi-beltza duten. Kolorea ibaian emandako denboraren arabera aldatzen denez, beltzak garestiagoak izan ohi dira. Bizirik erosten badira, hiltzeko uretan disolbatutako tabakoa erabiltzen da. Gero garbitu eta gatzunetan egosten dira kolore zuria izateko.
 
Jateko entsaladan edota arrain eta itsaskiekin batera ere.

### Ordezkoa 
thumb|Gulak

Azoketan oso garestiak direlako eta geroz eta gutxiago daudelako, surimizko ordezko merkea saltzeari ekin zioten. Surimia egiteko Alaskako abadira erabiltzen dute. Ordezkoa saltzeko lehendabiziko enpresak *"gula"* izen komertziala erabili zuenez, izen horretaz ere ezaguna da.

Kilo bat surimi prestatzeko bost kilo arrain beharrezkoak dira. Pixkanaka-pixkanaka suzedaneoa jatorrizko angularen itxura hartzen ari da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aingira

## Kanpo estekak
Ajuriaenea

**Ajuriaenea** Gasteizko (Araba) jauregi bat da, Euskal Autonomia Erkidegoko lehendakariaren bizileku ofiziala dena.

## Kokalekua 
Frai Frantzisko Vitoria pasealekuan dago, Mendizorrotza auzoan.

## Ordutegia 
Ajuria Enea jauregia Lehendakariaren egoitza ofiziala da eta, beraz, sarbidea mugatuta dago.

## Izena 
Izena Ajuria familiak eraikiarazi zuelako du.

Irudi:Palacio de Ajuria Enea (Vitoria).jpg|Elurpean.
Irudi:Vitoria - Ajuria Enea 2.jpg|Xehetasuna.
Irudi:Ajuria Enea.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Vitoria - Ajuria Enea 01.jpg|Lehendakariaren egoitzako sarrera nagusia.

## Historia 
1920an, Serafin Ajuria industrialariaren eskariz, Alfredo Baeschlin suitzar arkitektoak eta Hilarión San Vicente kontratistak eraiki zuten. Ajuria familiaren bizilekua izan ostean, 1966an Serora Eskolapioen erlijio-ordenak ikastetxe bihurtu zuen. Sei urte geroago, Arabako Foru Aldundiak bere egin zuen Euskal Artearen Museoa bertan jartzeko.

1980ko urriaren 13an Eusko Jaurlaritzak erosi egin zion jauregia aurreko jabeari, Arabako Foru Aldundiari, hain zuzen ere. Urte horretan, Karlos Garaikoetxea, Espainiako Trantsizioaz geroztik lehenengo lehendakaria, bertan ofizialki bizitzen hasi zen.

Aldiz, lehendakariak eta sailburuek lan egiten duten eraikina Lehendakaritza da.

## Eraikina 
Kanpoko itxurak euskal estiloko elementu arkitektoniko guztiak ditu: Marku-multzo bikoitza, beheko solairuan; balkoidun hutsuneak eta osagai heraldikoak dituzten hiru leihate nagusi bateratu, lehen solairuan; erdi-puntuko arkudun leihoak eta goian ostiko-arkuak dituzten eskantzu zilindrikoak, goiko solairuan; eta goian zerura begira dauden pinakulu ederrak dituen hegal zabala, teilatuan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lehendakaritza
* Eusko Jaurlaritzaren egoitza
* Eusko Legebiltzarraren eraikina
* Eusko Jaurlaritza

## Kanpo estekak 
* Ajuriaenearen web orri ofiziala
* Ajuria Enea. Euskadiko Turismo Bulegoaren webgunea
Lazkanoko Jaurerria

**Lazkanoko Jaurerria** edo **Lazkanotarren Etxea** Lazkaoko (Gipuzkoa) noblezia-leinua da. Oinaztarren buruzagiak, Lazkaoko elizen eta Ataun eta Zumarragako herrien ugazabak. XV. mendean Kontrasta, Harana, Korresko Jaunak ere bihurtu ziren. *Espainiako handiki* titulua aitortu zien Lazkanoko jaunei 1780eko uztailaren 31an Karlos III.a erregeak.

## Armarria 
Lazkanoko jaunen armarria honela osatzen da:

## Lazkanoko Jaunak 
[eskuinera|thumb|200px|[Lazkanotarren jauregia]]
* Urgel Lazkanokoa, I
* Enrike Urgel Lazkanokoa, II
* Martin Lopez Muruakoa eta Lazkanokoa, III
* Amador Lazkanokoa, IV
* Lope Gartzia Muruakoa, V
* Migel Lopez Lazkanokoa, VI
* Joan Lopez I.a Lazkanokoa, VII
* Maria Lopez Lazkanokoa, VIII
* Joan Lopez II.a Lazkanokoa, IX
* Joan Lopez III.a Lazkanokoa, X
* Bernardino Lazkanokoa, XI
* Filipe I.a Lazkanokoa, XII
* Joan Lopez Lazkano eta Gaunakoa, XIII
* Filipe Lazkano eta Gaunakoa, XIV
* Mariana Lazkanokoa, XV
* Petri Apalategi eta Lazkanokoa, XVI
* Filipe Apalategi eta Lazkanokoa, XVII
* Joana Lazkano eta Mendozakoa, XVIII
* Petri Filipe Apalategi eta Lazkanokoa, XIX
* Isabel Mateos eta Bergarakoa, XX
* Mariana Luisa Polanco eta Mateoskoa, XXI
* Frantziska Bonilla eta Polancokoa, XXII
* Jose Gutierrez Bonilla, XXIII
* Iñigo Arteaga eta Martin, XXIX

## Ikus, gainera 
* Infantadoko Dukea
* Lazkanotarren jauregia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Sánchez Piñol

**Albert Sánchez Piñol** (Bartzelona, 1965eko uztailaren 11) idazle eta antropologo kataluniarra da. 100.000 ale baino gehiago saldu dituen eta 37 hizkuntzatara itzuli den *La pell freda* (*Larrua hotz*) liburuaren egilea da.

Albertek ez zituen zuzenbide ikasketak amaitu baina antropologian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Compagnie difficili*. Ed. Literalia, 2000
* ''Les edats d'or*. Bartzelona: Ed. Proa, 2001
* *La pell freda*. Bartzelona: Ed. La Campana, 2002
** *Larrua hotz*. Tafalla: Txalaparta, 2009 Lander Garro eta Zigor Garroren itzulpena.
* *Pandora al Congo*. Bartzelona: Ed. La Campana, 2005
* *Tretze Tristos Tràngols*. Bartzelona: Ed. La Campana, 2008
* *Victus*. Bartzelona: Ed La Campana, 2012.
* *Vae Victus*, (2015)
* *Fungus, el rei dels Pirineus*, 2018

### Saiakera 
* *Pallassos i monstres''. Bartzelona: Ed. La Campana, 2000

## Kanpo estekak 
*  Albert Sánchez Piñoli elkarrizketa Argia astekarian.
Paramaribo

**Paramaribo** Surinamgo hiriburu eta hiri handiena da, Surinam ibaiaren ertzean kokaturik. Paramaribok 250.000 biztanle inguru ditu. Herriko alde zaharra, Waterkant izenekoa, Gizateriaren Ondarea da 2002tik.

## Historia 
Eskualdea, Herbehereetakoa zena, Ingalaterrak konkistatua izan zen 1630ean eta 1650ean kolonia ingelesaren hiriburu bihurtu zen.

1667an berriro herbeheretarren eskuetan izan zen baina laster galdu zuten. Azkenean 1815tik 1975ean independentzia lortu arte Surinam herbeheretarren eskuetan izan zen.

Hiriak sute handi bi izan zituen: bata 1821ko urtarrilean (400 etxe erre zituena) eta bestea, 1832ko irailean (46 etxe erre zituena).

## Geografia 
Paramaribo Surinam ibaiaren ertzean dago, Atlantikotik 15 kilometrotara. Izen bereko barrutian dago.

## Klima 

## Paramaribotar ezagunak 
Paramaribon futbolari asko jaio izan dira, Herbehereetako selekzioarekin aritutakoak:
* Aron Winter
* Clarence Seedorf
* Edgar Davids
* Jerry de Jong
* Jimmy Floyd Hasselbaink

## Galeria 

Fitxategi:Helstonemonument.jpg|Helstone Monumentua
Fitxategi:Paramaribo synogogue.jpg|Sinagoga
Fitxategi:Paramaribo-Waterkant.jpg|Waterkant
Fitxategi:Paramaribo_55.20082W_5.85569N.jpg|Satelitetik ikusita
Fitxategi:HoutenKerkParimaribo.JPG|Sint Petrus en Paulus katedrala
Fitxategi:Moschee-Keizerstraat-Suriname.jpg|Meskita

## Herri eta hiri senidetuak 
Paramaribo ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paramariboko mapa