open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pangasianodon hypophthalmus

***Pangasianodon hypophthalmus*** *Pangasiidae* familiako arraina da, hego-ekialdeko Asiako ibaietan bizi dena. Arrain zuria da, akuikulturan oso erabilia, Vietnamen batez ere. Europan **panga** izenarekin merkaturatzen da.

## Deskribapena 
Arrain handia da, berezko bizilekuan 1,30 metroko luzerara eta 44 kiloko pisura irits daitekeena. Gazteak distiratsuak eta irisatuak dira; helduak, berriz, gris ilunak. 

## Banaketa 
Jatorrian hego-ekialdeko Asian bizi zen, Vietnamen, Kanbodian, Laosen eta Thailandian, Chao Phraya eta Mekong ibaien arroetan. Akuikulturan oso aintzat hartua baita, beste ibai batzuetan ere sartu dute, besteak beste, Malaysian, Singapurren, Indonesian eta Myanmarren.

## Habitata 
Ur gezako arraina da, ibai tropikal handietan bizi dena. Ur sakonak eta epelak maite ditu, 22–26&nbsp;°C artekoak. Batzuetan, arroz sailetan hazten dute.

## Ugalketa 
Arrain migratzailea da, baina haren bizi zikloa ez da ongi ezagutzen. Mekongen arroan apiril-uztail bitartean egiten dute goranzko bidea, errute lekuetarantz, eta irail-abendu bitartean jaisten dira ibai nagusira. Beti ere, migrazioaren datak aldatzen dira ibai batetik bestera.

Pangaren arrakastak, ordea, nabarmen eragin zion beste arrain batzuen salmentari eta, adibidez, amuarrainaren eta legatzaren salmenta  dezente gutxitu zen. Arrantzaleen sektoreetatik, konkurrentzia bidegabea egitea egotzi zitzaion, eta gutxieneko azterketak gainditzen ez zituelako susmoa hedatu zen. 2010ean, kontsumitzaileen elkarteak egindako ikerketa batean, 23 laginen gainean egindako azterketan, merkurio eta pestizida arrastoak topatu zituzten. Onartutako neurrietan egon arren, alarma piztu zen. Horiek horrela, panga xerrak debekatu zituzten hainbat eskola-jangeletako menuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Katie King

[thumb| [William Crookes zientzilariaren araberako agerpen baten deskripzioa.]]
**Katie King** gizaki itxurako agerpen baten izena zen. Antza, espiritua zen agerpen hori Florence Cook espiritistaren saioetan agertzen omen zen, ektoplasma baten materializazio moduan.

## Florence Cook 
Florence Cook (Cobham (Kent), 1856ko ekainaren 3 - Londres, 1904ko apirilaren 22) oso ospetsua egin zen espiritista moduan izan zen. Bere ahalmen psikikoak oso gazte ezagutu zituen, 14 urtetik. Laster espirituekin komunikatzea haren espezialitatea bihurtu zen. Haren bileretan mota guztietako pertsonak hurbiltzen ziren, benetako espektakulua izanik. Charles Blackburn izeneko gizon batek antolatu zuen bere espiritista-ibilbidea. William Crookes zientzilariak, bestetik, fenomeno horiei azalpen zientifiko eman nahian, Florenceren ekintzak ikertu zituen. 1874an antolaketa publikoak utzi zituen eta ezkondu egin zen. Ezkontza ez zen ondo atera, ordea, eta mundu horretara itzuli behar izan zuen. 1880an espektadore talde batek erabiltzen zituen trukoak salatu zituzten eta hor hasi zen bere maldabehera. Hogei urte geroago, neumoniak jota, hil egin zen.
thumb|Florence Cook espiritista.

## Katie King 
Katie King Florence Cook azalarazi egin zuen espiritu ospetsuena izan zen. Hasiera batean Katie partzialki agertzen bazen, gero eta osatuago gorpuztu zen. Agertutako espiritua zuriz jantzita agertzen zen; hitz egiten zuen eta ibiltzen zen. Katiek behin saio haietan agertzen zen beste espirituaren alaba zela azaldu zuen, hau da, John King-en alaba. Lehenengo aldiz 1870an agertu zen. [1871]]tik 1874ra William Crookes ikerlariak kasua aztertu zuen eta espiritu haren berrogei inguruko argazki lortu zituen. 1874an Katie behin-betiko desagertu zen, haren esanetan beste, goi-plano batera igotzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Kasuaren inguruko informazioa eta argazkiak.
* : Katieren espirituari buruzko informazioa.
Andrei Rubliov

**Andrei Rubliov** (; 1360-1370 bitartean - Andronikov monasterioa, Mosku, 1430 aldean) errusiar lekaide ortodoxo eta ikono zein fresko margolaria izan zen. Errusiako ikonogile handientzat hartzen da. 1988an kanonizatua izan zen.

## Bizitza 
Informazio gutxi dago Rublioven bizitzaren gainean. 1405ean, Vasili I.aren aginduz, Moskuko Kremlingo Deikunde katedraleko freskoak margotu zituen, Theophanes Grekoa eta Prokhor Gorodetsekoarekin batera. 1408an, Daniil Txiorny eta biek Vladimirko Jasokunde katedralean lan egin zuten; ikonostasiko ikonoak margotu eta paretak apaindu zituzten. Zvenigorodeko Jasokunde katedralean ere, ikonostasia eta paretetako freskoak margotu zituen.

Rublioven bizitza bi monasteriori loturik dago. Sergiev Posadeko Hirutasun Santuaren monasterioan hartu zituen lekaide ordenak. Geroago, monasterio honetara itzuli zen, Hirutasun Santuaren katedraleko ikonoak eta freskoak margotzera. Bertako ikonostasian egin zuen bere lanik ospetsuena: *Hirutasun Santuaren ikonoa*. Azken urteak Moskuko Andronikov monasterioan igaro zituen, lekaide bizitza eginez. Bertan Kristo Salbatzaile katedrala apaindu zuen.

## Iruditegia 

Image:Annunciation from Vasilyevskiy chin (1408, Tretyakov gallery).jpg|*Deikundea*, 1405Deikunde katedrala, Mosku.
Image:Rublev's_saviour.jpg|*Kristo Salbatzailea*, 1410 aldeanTretiakov Galeria, Mosku.
Image:Harrowing of hell from Vasilyevskiy chin (1408, Tretyakov gallery).jpg|*Kristo infernuetara jaitsi zenekoa*, 1408-1410Jasokunde katedrala, Vladimir.
Image:Rublev_Paul.jpg|*San Paulo*, 1410-1420Tretiakov Galeria, Mosku.
Image:Andrey Rublev - Св. Троица - Google Art Project.jpg|Hirutasunaren ikonoa, 1420 inguru.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala Andrey-rublev.ru
Valdenarros

**Valdenarros** Soriako probintziako herri bat da. Burgo de Osma (edo "Osma hiria" bezala ezaguna) udalaren barne dago.

## Geografia 
Valdenarros, 936 metroko altueran dago. Bertan dauden ustiaketa nagusiak hauek dira: garia, eguzkilore, behi zaintza. Landareriari dagokionez, orre (enebro), artea eta pinua nagusitzen dira.

## Historia 
1789ko erroldan (Floridablanca Konteak agindu zuena), "Val de Narros" agertzen zen. Badirudi izen horrek esanahi bat zuela: Valle de los Navarros, hau da, Nafartarren haran. Antza, Nafarroatik joaten ziren artzainak, aberek lurralde hartan negua eta udaberria igarotzeko. Garai hartan Valdenarros-ek 229 biztanle zuen.

1842 urtean, berriz, herriak 55 familia eta 204 auzokide zituen. XIX. mendearen erdialdean, udalerria handitu zen eta Velasco barruan sartu zen.

XX. mende bukaeran, Valdenarros udalerri bezala desagertu zen, Burgo de Osma-Ciudad de Osma barruan barneratu zelako. Herri biek (Velasco eta Valdenarros), orduan, 87 familia eta 302 biztanle zituzten.

Gaur egun, apenas dago biztanlerik. Opor garaian erabiltzen diren etxebizitzak besterik ez daude.

## Ondarea 
* Santa María Magdalena eliza (Soria)
* Juliana Nicomediakoa eta Roke Montpellierkoa santuen baselizaren aztarnak.
* Herriko pilota-lekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arima herratu

thumb|Arima herratu baten argazkia?
**Arima herratu**a munduko mitologia gehienetan ikusten den pertsonaia dugu. Sinismen zabalduenaren arabera hildako pertsonen
espirituak dira. Horren arabera, pertsona horiek hil ondoren ez dute atsedena aurkitu eta, ondorioz, munduan zehar ibiltzera kondenaturik daude. Askotan, bere buruaz beste egin duten edo, baita ere, era biolentoaz hil diren pertsonak dira. Ohikoa da ere arima herratua bere egoeraren ezagueraz ez izatea.

## Euskal Herrian 
Euskal mitologian arima herratuen inguruko ipuin asko ezagutzen da. Ezagunenetariko bat "Ehiztari beltza"rena izan daiteke. Dena dela herri guztietan horrelako kontakizunak ohikoak dira. Jose Migel Barandiaranen arabera hildakoen agerkundea ohikoa zen. Lau mota bereizi daitezke:
* Argi edo hildakoen arimak. Hildakoak lagunak, senideak edo auzokideak izan daitezke. Herri hauetan jaso zituen horien inguruko testigantzak: Zegama, Oztibarre, Sara, Zugarramurdi, Ziga.
* Gerixetiak, itzalak. Hauek izango lirateke benetako arima herratuak. Arimak itzal moduan agertzen dira. Horrelako narrazioak gehiago Bizkaia aldean ematen dira, besteak beste, Gernika inguruan.
* Izugarri edo Izuargi. Kasu honetan espiritua zarataren bidez azaltzen zuen bere agerkundea: aize bolada bortitz batez batez ere. Testigantzak Ataunen, Ziortza-Bolibarren, Orozkon, Zian, Donoztirin eta Liginagan.
* Etxejaunak: Etxeko zaindariak dira eta, horren arabera, ezin dira arima herratuak moduan sailkatu. Gauean, etxekoak oheratu direnean, sutondoan biltzen dira.

## Arima herratuak sorkuntzan 
Horrelako pertsonaiak literaturan askotan erabili dira. Euskal literaturan, esaterako, Anjel Lertxundiren "Ifrentzuak" trilogia (*Piztiaren izena*, *Azkenaz beste* eta *Argizariaren egunak*) dugu. Zineman ere ohikoak dira; adibide batzuk aipatzeagatik hor ditugu *Los otros* (2001) film espainiarra edo Ameriketako Estatu Batuetako *Ghost*.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jose Migel Barandiaran: *Mitología del pueblo vasco*. Lasarte-Oria: Etor-Ostoa, 1997. 229-232 or.
* Anuntxi Arana: *Hilak gure artean* Elkar, 2015, 37-66 or.

## Ikus, gainera 
* Arima
* Mamu
* Gerixeti

## Kanpo estekak 
* :Arima herratuen bideoak You Tuben.
* : [Arima herratuei buruzko informazio parapsikologikoa(https://eu.wikipedia.org/wiki/parapsikologia).]
Billion Dollar Brain

**Billion Dollar Brain** (euskaraz *Bilioi Dolarretako Burmuina*) 1967ko Ken Russell ingeles zinema uzendariaren espioitza thriller filma bat da. Len Deighton idazlearen izenburu berdineko *Billion-Dollar Brain* eleberrian oinarritua dago. Michael Caine, Karl Malden, Ed Begley, Oscar Homolka eta Françoise Dorléac aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Harry Palmer (Michael Caine) britainiar espioiak bere lanbidea laga eta ikertzaile pribatu gisa dabil, baina Britainiar Gobernuak aurreko lanbidera itzultzeko txantaiatu egingo du: bere misio berria konputagailuetako aditu arrikustsu bat topatzea izango da.

## Aktoreak 
* Michael Caine: Harry Palmer
* Karl Malden: Leo Newbigen
* Ed Begley: Midwinter *Jenerala*
* Oskar Homolka: Stok kolonela
* Françoise Dorléac: Anya
* Guy Doleman: Ross kolonela
* Vladek Sheybal: Eiwort doktorea
* Milo Sperber: Basil
* Donald Sutherland: konputagailu teknikaria (kameoa)
* Susan George: treneko letoniar neska (kameoa)

## Kanpo estekak 
* *Billion Dollar Brain* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Firefox (filma)

**Firefox** (euskaraz *Suzko Azeria*) 1982ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako ekintza eta espioitza film bat da. Craig Thomas idazlearen *Firefox* eleberrian oinarritua dago. Clint Eastwood, Freddie Jones, David Huffman, Warren Clarke, Kenneth Colley eta Ronald Lacey aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Sobietarrek gerra hegazkin oso sofistikatu baten eredua garatu dute. NATOren sistemek bere izatea topatzean, estatubatuarrek Mitchell Gant (Clint Eastwood) pilotu trebea ezkutuan Sobietar Batasunera bidali eta hegazkina gordea dagoen segurtasun goreneko basetik ostu eta AEBetara eramateko egitasmoa gauzatuko du. Hegazkinaren kodea "Firefox" da eta abiadura harrigarriak hartzeko gai izateaz gain, mendebaldeko ingeniariek behin ere amestu ez zuketeen maniobrabilitatea eta sekulako armak ditu, gainera pilotuaren gogoa besterik ez da behar hegazkineko gailuak martxan jarri edota kontrolatzeko. Gantek misioa burutzea onartuko du.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Mitchell Gant
* Freddie Jones: Kenneth Aubrey
* David Huffman: Buckholz
* Warren Clarke: Pavel Upenskoy
* Ronald Lacey: Semelovsky
* Kenneth Colley: Kontarsky kolonela
* Klaus Löwitsch: Vladimirov jenerla
* Nigel Hawthorne: Pyotr Baranovich doktorea
* Stefan Schnabel: Leonid Brezhnev idazkari nagusia
* Thomas Hill: Brown jenerala
* Clive Merrison: Mahor Lanyev
* Kai Wulff: Yuri Voskov teniente kolonela
* Dimitra Arliss: Natalia Baranovich doktorea
* Austin Willis: Walters
* Michael Currie: Seerbacker kapitaina
* Alan Tilvern: Kutuzov aire marshalla
* John Ratzenberger: Peck buruzagia
* Wolf Kahler: KGBko Yuri Andropov buruzagia

## Kanpo estekak 
* *Firefox* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Firefox* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
The Eiger Sanction

***The Eiger Sanction*** (euskaraz, hitzez hitz *Eigerreko zehapena*, Hego Euskal Herrian *Hiltzeko baimena* eta Ipar Euskal Herrian *Zehapena*)  Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak 1975ean zuzendu eta antzeztutako ekintza filma da, Trevanian idazlearen *The Eiger Sanction* eleberrian oinarritua.

## Argumentua 
Jonathan Hemlock (Clint Eastwood) artearen historia irakaslea da, baina aurretik bizimodu arriskutsu bikoitza zeraman, nazioarteko erakunde sekretu bateko soldatapeko hiltzaile gisa ere lan egiten baitzuen. Erakundeak azken misio bat egin dezan xantaia egin dio: haren biktima Suitzar Alpeetako Eiger mendi zaila igotzera doazen hiru pertsonetako bat da.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Jonathan Hemlock doktorea
* George Kennedy: Ben Bowman
* Vonetta McGee: Jemima Brown
* Jack Cassidy: Miles Mellough
* Heidi Brühl: Anna Montaigne andrea
* Thayer David: Dragon
* Reiner Schöne: Karl Freytag
* Michael Grimm: Anderl Meyer
* Jean-Pierre Bernard: Jean-Paul Montaigne

## Kanpo estekak 
* *The Eiger Sanction* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Eiger Sanction* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Orphan (filma)

**Orphan** (euskaraz *Umezurtza*) 2009ko Jaume Collet-Serra kataluniar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da. Vera Farmiga, Peter Sarsgaard, Isabelle Fuhrman, CCH Pounder eta Jimmy Bennett aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Cando Kate (Vera Farmiga) eta John Coleman (Peter Sarsgaard) senar-emazteen haurtxo jaioberria hiltzean sekulako ezusteko eta atsekabe galanta izan dute. Ondorioz, bikotea ere banatzeko arriskuan dago eta Kateren gogoan amesgaiztoak, beldurra eta ezinegona agertuko dira. Senar-emazteek egonkortasuna berreskuratzeko inguruko umezurztegi batera haur bat adoptatzeko asmoz joan dira. Bertan aingeru aurpegia eta zintzo itxura duen Esther (Isabelle Fuhrman) izeneko errusiar neskato batek erakarriko ditu. Baina etxera iristean, eta senar-emazteak nahiz euren seme eta alaba txikiak Estherrekin elkarbizitzen hasten diren unetik aurrera gauza bitxiak gertatzen hasiko dira, Kate denborarekin Estherrek sekretu izugarri bat ezkutatzen duela jabetuko da.

## Aktoreak 
* Vera Farmiga: Kate Coleman
* Peter Sarsgaard: John Coleman
* Isabelle Fuhrman: Esther/Leena Klammer
* Jimmy Bennett: Daniel Coleman
* Aryana Engineer: Max Coleman
* CCH Pounder: Ahizpa Abigail
* Karel Roden: Varava doktor
* Rosemary Dunsmore: Amona Coleman
* Margo Martindale: Browning doktorea
* Jamie Young: Brenda

## Kanpo estekak 
* *Orphan* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Zorrotzako eliza

**Zorrotzako Mirariren eliza** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eliza bat da. Zorrotza auzoko Zorrozgoiti bideko 2. zenbakian dago.

Irudi:Iglesia Zorroza.jpg|Zorrotzako eliza eta kiroldegiaren aireko ikuspegia.
Irudi:Bilbao ( Zorrotza) - Iglesia de Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa3.jpg|Atea.
Irudi:Bilbao ( Zorrotza) - Iglesia de Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa2.jpg|Aurrealdea.

## Kanpo estekak
Meatzeen eta Herri Lanen Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola (Bilbo)

**Meatzeen eta Herri Lanen Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko ingeniaritza fakultate bat da.

## Kokalekua 
Olabeaga auzoan dago, Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoa, San Mames estadioa, Bami eraikina eta Basurtuko tunelaren artean.

## Historia 
Eskola hau berez 1913an sortu zen, gaur egungo eraikina aldiz, 2013ko apirilaren 30ean inauguratu zen.

Fitxategi:Bilbao - Edificio de las Escuelas Universitarias de Ingeniería Técnica Industrial y de Minas y Obras Públicas (EUITI y Minas, UPV-EHU) 5.jpg|Eraikina.
Fitxategi:Bilbao - Edificio de las Escuelas Universitarias de Ingeniería Técnica Industrial y las de Minas y Obras Públicas (EUITI y Minas, UPV-EHU) 3.jpg|Eraikina.
Irudi:San Mames, Bilbo, Euskal Herria 9.jpg|Ezkerretara eraikina eta eskuinetara San Mames estadioa.

## Kanpo estekak 
* Meatzeen eta Herri Lanen Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolaren webgunea
Kiowa (herria)

**Kiowak** Amerikako Estatu Batuetako Ordoki Handietan bizi den amerindiarren nazio bat dira. Montanatik hegoaldera migratu zuten, lehenengo Koloradora XVII. eta XVIII. mendeetan, eta ondoren Oklahomako erreserba batean sartu zituzten.

Gaur egun, Oklahoma denaren inguruan bizi ziren. Azkenetakoak izan ziren Estatu Batuen agintepera errenditzen. 1780. urtean 3.000 lagun inguru ziren, zazpi taldetan banatuak. Nomadak ziren, bufalo ehiztariak; ez zuten lurrik lantzen, eta hiru aldetako etxoletan bizi ziren.

Gerrari taldeak hierarkia guztiz finkoz eratuak ziren. Ametsek eta trantzezko ikuspenek gudurako, ehizarako eta sendabiderako ahalmen berez gainekoak ematen zizkietela sinesten zuten. Komantxeek bezala, *peyote* erlijioaren zabaltzaile izan ziren, kaktus haluzinogeno bat erabiltzen duena. Urtean bi aldiz, udan eta neguan, gertakari nagusien kronika irudikatzen zuten larruzko orrietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasili I.a Moskukoa

**Vasili I.a Moskukoa** (; Mosku, 1371ko abenduaren 30a - Mosku, 1425eko otsailaren 27a) 1389-1425 urteetan Moskuko Printze Handia izan zen.

Dimitri Donskoiren semea zen. Errusiako lurralde asko menderatu zituen pixkana, Volga ibaitik Oka ibairainokoak hartzeraino. Novgorodeko lurraldeaz ere jabetzen saiatu zen. Uko egin zion tartaroek eskatzen zioten zerga ordaintzeari.

## Erreferentziak
Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum

***Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum*** () 265tik 624ra bitartean hedatzen den historia liburua da, Isidoro Sevillakoak idatzia, latinez. Bilduma laburbildu bat da, eta dituen iturri ezberdinak direla eta, batzuetan funtsik gabea. Bandaloen historia godoen ostean agertzen da, eta sueboena historio aparte baten gisa.

Isidorok bere historia aitzinsolas batekin hasten du, "", Espainiari laudorio eginez. Hementxe asmatzen du lehenengo aldiz *mater Spania* (Espainia ama) esaldia. Lanaren hurrengo ataletan Espainiaren batasunaren aldeko lana egiten du, identitate bisigodoa defendatuz. Isidorok espainiar aroa erabiltzen du datazioak egiteko. Iturri nagusia Jeronimo Estridongoak Eusebio Cesareakoaren historiari 378an egindako jarraipena izan zen. Bertatik Paulo Orosioren testuak erabili zituen 417. urterarte eta, Espainiaako Hidazio, 469. urterarte. Historiaren azken urtetarako Prospero Akitaniakoaren testuak erabili zituen, honek ere Jeroniko Estridongoari jarraipena egin baitzion 405-53 urteen artean. Biktor Tununakoa izan zen bere Afrikako lekukorik behinena 444tik 566ra eta Jon Biclarrekoa Espainiako historiaren azken atalerako, 565-90 urteen artekoa. Maximo Zaragozakoaren kronika galduen erabilera ere egin zuen. 590 eta 624 urteen arteko gertakarien lekukoa izan zenez, horiek ere jaso zituen.

Liburuak bi bertsio ditu, eta biak heldu zaizkigu gaurdaino. Lehenengoa ziurenik 619. urtean bukatu zuen, Sisebutoren heriotzaren urtean, eta laburragoa da. 624an bukatu zuen, antza, bigarrena, Suintilaren agintaldiaren 5. urtean. Bertsio luzeak "Laus Spaniae" eta "Laus Gothorum" (Godoei laudorioa) ditu, godoen eta bandaloen erreinaldiak ondo bereiztuz.

## Kanpo estekak
Ostracion meleagris

***Ostracion meleagris*** *Ostracion* generoko animalia da. Arrainen barruko Ostraciidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ostracion*
* Ostraciidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Pangasius macronema

***Pangasius macronema*** *Pangasius* generoko animalia da. Arrainen barruko Pangasiidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pangasius*
* Pangasiidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Dimitri I.a Moskukoa

**Dimitri Ivanovitx Donskoi** (; Mosku, 1350eko urriaren 12a - Mosku, 1389ko maiatzaren 19a), **Dimitri I.a Moskukoa** ere deitua, 1359-1389 urteetan Moskuko Printze Handia izan zen. Mosku hiria edertu zuen eta 1380an mongolen aurkako gudua irabazi zuen Kulikovon, Don ibaitik hurbil.

1988an kanonizatu zen Eliza Ortodoxoan. Jaieguna maiatzaren 19an ospatzen da (ekainaren 1ean egutegi gregorianoan).
## Erreferentziak
FC Krasnodar

**FC Krasnodar** (errusieraz Футбольный клуб Краснодар) Krasnodarko futbol talde bat da, 2008an sortu eta 2012tik aurrera Errusiako lehen mailan ari dena. Kuban estadioan jokatu ohi du hiriko beste taldea den FC Kuban Krasnodar taldearekin elkarbanatuz.

## Historia 
2008 urtean sortu zen Krasnodar hirian eta lehenengo denboraldiak Errusia hegoaldeko 3. mailan hirugarren egin ondoren igoera lortu zuen. Bi urte bigarren mailan eginda lehen mailara iritsi zen 2011 urtean. Hiru urte hauetan Sergey Galitsky negoziogizonaren eskutik maila nabarmen igo du eta 2014an kopako finala jokatu zuen, penaltietan FK Rostov taldearen aurka galdu zuena. Ligan bosgarren egin zuen eta UEFA Europa League jokatzeko sailkatu zen.

2014-15 denboraldia bikaina izan du eta hirugarren egin du Errusiako ligan, bigarrenarekin berdinduta. Europa Leagueko ligaxkara iritsi zen Erreala kanporatuz, baina gero ez zuen liga fasetik aurrera egiterik lortu. 2016-17 denboraldian final hamaseirenetara iritsi zen.

2022-23 denboraldian bigarren aldiz iritsi zen Kopako finalera eta berriz ere penalti jaurtiketatan galdu zuen.

## Palmaresa 
### Errusiako txapelketak: 0 
* Errusiako Liga (0):
** bigarren 2024an.
* Errusiako Kopa (0):
** finalista 2014an eta 2023an.

### Nazioarteko taxpelketak: 0 
* UEFA Europa League (0):
** ligaxka fasean 2015ean.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Krasnodarrek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
The Cable Guy

**The Cable Guy** (euskaraz *Kablearen Tipoa*) 1996ko Ben Stiller estatubatuar aktore eta zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzko filma bat da. Jim Carrey, Matthew Broderick eta Leslie Mann aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Steven Kovacsek (Matthew Broderick) bere betiko Robin neskalagunarekin (Leslie Mann) moztu ondoren etxebizitza berri batean bizitzen jarri da. Halako batean, etxean kable bidezko telebista instalakuntza ipintzera Ernie "Chip" Douglas (Jim Carrey) izeneko instalatzaile jator bat joango zaio. Chip eta Steven elkar ongi eraman, eta bien arteko adiskidetasun bitxi bati ekingo diote. Hasieran dena ongi joango da, gainera Steven berriz ere Robinekin itzuliko da, baina Chipek Stevenekin duen adiskidetasuna oso serio hartu du, jazartzaile neurotikoa bilakatuz. Zoritxarrez, Stevenentzat, itxuraz jatorra dirudien Chip denei ongi erortzen zaie, bai bere lagun, familia nahiz neskalagunari ere, izan ere, Chipek denak manipulatu baiditu eta honela engainuz Steven ustez gogaikarri hutsa dela ikusiarazi baidie, bere burua zuritu eta Stevenen ustezko amorruaren biktima gisa aurkeztuz. Honela, ustezko adikidetasun hura Stevenentzat sekulako amesgaiztoa bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Jim Carrey: Ernie "Chip" Douglas / "Kablearen Tipoa"
* Matthew Broderick: Steven M. Kovacs
* Leslie Mann: Robin Harris
* Jack Black: Rick
* George Segal: Kovacs jauna
* Diane Baker: Kovacs andrea
* Ben Stiller: Sam Sweet / Stan Sweet
* Eric Roberts: bere burua antzeztuz
* Owen Wilson: Robinen ligea
* Charles Napier: polizia ofiziala
* Janeane Garofalo: Erdi Aroko zerbitzaria
* David Cross: salmenta managerra
* Andy Dick: Erdi Aroko gonbidatua
* Amy Stiller: Stevenen idazkaria
* Bob Odenkirk: Stevenen anaia

## Kanpo estekak 
* *The Cable Guy* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Cable Guy* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Vasili II.a Moskukoa

**Vasili II.a Vasilevitx Tiomny** (; Mosku, 1415eko martxoaren 10a - Mosku, 1462ko martxoaren 27a), izengoitiz ***Itsua*** deitua, 1425–1462 bitartean Moskuko Printze Handia izan zen.

## Bizitza 
Vasili I.aren semea zen. Hamar urte besterik ez zituela aitaren kargua hartu zuen eta 25 urtetan zehar aurre egin behar izan zien kargutik kendu nahi zuten familiakoei, Juri Dimitrievitx osabari eta Vasili Begi-okerra eta Dimitri Shemiaka lehengusuei batez ere. 1446. urtean Dimitri Shemiakak itsutu zuen baina hala eta guztiz ere etsai guztiak garaitu zituen Vasili II.ak. 1439an Eliza grekoaren eta erromatarraren arteko batasunerako dekretoa gaitzetsi zuen.

## Erreferentziak
Vasili III.a Moskukoa

**Vasili III.a Ivanovitx** (; 1479ko martxoaren 25a - Mosku, Moskuko Printzerria, 1533ko abenduaren 3a) 1505-1533 bitartean Moskuko Printze Handia izan zen.

Boiardoen independentziarako asmoen aurrean autokraziaren aldeko agertu zen. Moskovia inguruetako estatu askeak (Pskov eta Riazan) mendean hartu zituen. Estepan zehar hiri gotorlekuak eraiki zituen Krimeako tartaroei aurre egiteko.

## Erreferentziak
Me, Myself & Irene

**Me, Myself & Irene** (euskaraz *Ni, Neroni eta Irene*) 2000an Farrely anaiek zuzendutako komedia filma bat da. Jim Carrey, Renée Zellweger, Chris Cooper, Robert Forster eta Richard Jenkins aktoreek antzeztu zuten, Rex Allen, Jr. narratzailearen ahotsa ipini zuen.

## Argumentua 
Charlie (Jim Carrey) Rhode Islandeko polizia jator, abegikor eta xaloa da, erabateko zalduna, bere emazteak beste gizon batekin adarrak jarri zizkionean izandako hiru seme beltzen aita ezkongabea da. Baina egun batez, bere izaera onarengatik ezaguna den Charliek ezin zaingo du denek ogi puska eta onberatzat har dezaten gehiago jasan, ondorioz izaera aldaketa bat jasan eta bere alter ego lotsagabe, zital eta bihurria agertuko da...

## Aktoreak 
* Jim Carrey: Charlie Baileygates/Hank Evans
* Renée Zellweger: Irene P. Waters
* Chris Cooper: Gerke tenientea
* Robert Forster: Partington kolonela
* Richard Jenkins: Boshane agentea
* Zen Gesner: Peterson agentea
* Michael Bowman: Casper/Whitey/Milky
* Daniel Greene: Dickie Thurman
* Anthony Anderson: Jamal Baileygates
* Mongo Brownlee: Lee Harvey Baileygates
* Jerod Mixon: Shonté Jr. Baileygates
* Tony Cox: Shonté Jackson
* Steve Tyler: harrera-gelako medikua
* Traylor Howard: Layla Baileygates
* Richard Tyson: arma-dendako jabea
* Cam Neely: soldadua
* Ezra Buzzington: elbarria
* Lin Shaye (amaierako eszenak): Caleron andrea
* Lina Teal: bikinidun neska
* Richard Pryor eta Chris Rock: telebistako umoristak
* Anna Kournikova eta Cam Neely: kameo edo agerpen laburrak

## Kanpo estekak 
* *Me, Myself & Irene* filmearen IMDBko fitxa irakurgai 
* *Me, Myself & Irene* filmearen trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Hiru Kulturen plaza (Mexiko Hiria)

**Hiru Kulturen plaza** () edo **Tlatelolcoko gunea** (), Mexiko Hirian barruan, Cuauhtemoc barrutian dagoen plaza bat da. Hiriko enparantzarik handienena eta ezagunenetakoa da.

Hiru Kulturen enparantza ikusgarria Mexikoko historiaren sintesia ere bada. Bertan honako hauek daude: Tenochtitlan izandakoaren aurriak; Santiago Tlatelolco eliza, XVII. mendekoa, eta arkitektura garaikideko eraikin modernoak.

Enparantza hau 1968an armadaren eta ikasleen arteko liskarren lekuko izan zen; hainbat eta hainbat heriotza gertatu ziren plazan egon ziren borroketan.

## Plazako hilketa 
1968ko urriaren 2an, Mexikon ospatzekoak ziren Olinpiar Jokoak hasi baino hamar egun lehenago, ikasle-matxinada bat sortu zen, ondorio latzak izan zituena.
thumb|ezkerrera|Sarraskian hildakoen aldeko monumentua
Matxinadaren aurretik, ikasleen eta indar armatuen arteko borrokak laztu ziren, borrokak uztailean hasi ziren. Irailaren 18an, armadak unibertsitatea okupatu zuen, eta hainbat pertsona atxilotu zituen. Atxiloketei erantzuteko, urriaren 2an, kontzentrazio bat egin zuten, eta, kontzentrazio horretan, demokrazia eskatu zuten, baita iritzi-delitua indargabetzeko, presoak askatzeko eta poliziaburua kargutik kentzeko ere. Herrialdeko lehendakari Gustavo Díaz Ordazek matxinada zakarki erreprimitzeko agindu zuen. Segurtasun-indarrek eta paramilitarrek aginduak bete zituzten tankeak erabiliz. Errepresioan, 300etik 500era gazte artean hil ziren, eta 6000 gora atxilotu zituzten; horietatik herenak kartzelan sartu zituzten, batzuk hainbat urtez. Gaur egunera arte, ez dakigu nor hasi zen tiro egiten: ikasleak, frankotiratzaileak, edo kaleko arropekin jantzitako agenteak. Paramilitarrek torturatu egin zituzten atxilotuak, plaza horretan dagoen Chiuahua eraikuntzako sotoetan. Gertakari hori estatu-krimentzat hartu da, eta bizirik dirau mexikarren oroimenean.

## Kanpo estekak
Maximo Zaragozakoa

**Maximo Zaragozakoa** Zaragozako apezpiku bisigodoa izan zen 592tik 619ra. Bere aurrekaria Sinplizio izan zen. Rekaredo, Liuva II.a, Witeriko, Gundemaro eta Sisebuto erregeak katolizismora aldatu zirenean izan zen Zaragozako apezpiku. Zaragozako II. kontziliora joan zen 592an, Bartzelonako II. kontziliora 599an eta Egarako kontziliora 614an, eta Gundemarroren ituna sinatu zuen 610ean.

Maximok VI eta VII. mendetan bisigodoen kulturaren loraldian lagundu zuen, ondoren Isidoro Sevillakoa, Eugenio Toledokoa edo Braulio Zaragozakoak jarraitu zutena.

Hainbat lan idatzi zituen bertsoan eta prosan, Isidoro Sevillakoak esaten duenez *De viris illustribus* liburuan. Bere lanik nabarmenena *Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum* izan zen, *Chronica Caesaraugustana*rekin batera, galdu dena. Azken obra honen zati bakarra Biktor Tunnunakoak jasotako anotazioa litzateke.

XVI. mendearen hasieran Jerónimo Román de la Higuera josulagunak kronika honen faltsifikazioa idatzi zuen.
Cachi (argipena)

**Cachi** izenak esanahi zenbait ditu:
* Cachi, Argentinako herria, Saltako probintzian;;
* Cachiko departamentua, Saltako probintzian;
* Nevado de Cachi, Argentinako mendia.
Zirkular (argipena)

**Zirkular** hitzak adiera zenbait ditu:
* **zirkular**, zirkuluari dagokiona;
* zirkularra, administrazioko idazki mota, pertsona edo erakunde batzuei egiten zaien idatzizko jakinarazpen estandarra.
Ace Ventura: Pet Detective

**Ace Ventura: Pet Detective** (euskaraz *Ace Ventura: Maskoten Detektibea*) 1994ko Tom Shadyac estatubatuar zinema zuzendariaren umorezko filma bat da. Jim Carrey, Courteney Cox, Sean Young, Tone Lōc eta Dan Marino aktoreek antzeztu zuten.

Filma hau eta urte hartan bertan ere estreinatu zen *The Mask* film arrakastatsua antzeztu izanaren ondorioz Jim Carrey mundu osoan aktore eta umorista ospetsu bilakatu zen. Filma honek izandako arrakasta eta diru irabaziei esker 1995ko *Ace Ventura: When Nature Calls* eta 2009ko *Ace Ventura Jr: Pet Detective* jarraipenak izan zituen, baita izenburu berdineko marrazki bizidun telesaila ere.

## Argumentua 
Ace Ventura (Jim Carrey) bahitutako animaliak topatzen espezializatua dagoen Miamiko ikertzaile pribatu xelebre bat da. Behinola, Miami Dolphins amerikar futbol taldeko maskota den *Elur Malutatxo* izurdea topatzeko ardura izango du, hurrengo egunean amerikar futbol final handia jokatzen baita.

## Aktoreak 
* Jim Carrey: Ace Ventura
* Courteney Cox: Melissa Robinson
* Sean Young: Lois Einhorn tenientea
* Tone Loc: Emilio
* Dan Marino: bere burua antzeztuz
* Noble Willingham: Riddle
* Troy Evans: Roger Podacter
* Raynor Scheine: Woodstock
* Udo Kier: Ronald Camp
* Frank Adonis: Vinnie
* Tiny Ron: Roc
* David Margulies: doktorea
* John Capodice: Aguado
* Judy Clayton: Martha Mertz
* Bill Zuckert: Finkle jauna
* Alice Drummond: Finkle andrea
* Rebecca Ferratti: emakume sexya
* Mark Margolis: Shickadance jauna
* Antoni Coroner: 1. erreportaria
* Randall "Tex" Cobb: gizon zakarra
* Florence Mistrot: bizilaguna
* Will Knickerbocker: managerra
* Gary Munch: zuzendaria
* Terry Miller: zuzendariaren laguntzailea
* John Archie: 3. erreportaria
* Scott Mitchell: Miami Dolphins amerikar futbol taldeko jokalaria
* Nosey (Miami Seaquarium, Florida), *Elur Malutatxo* izurdea

## Kanpo estekak 
* *Ace Ventura: Pet Detective* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Ace Ventura: Pet Detective* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Zvenigorod

**Zvenigorod** () mendebaldeko Errusian dagoen Mosku oblasteko hiria da. Moskova ibaiaren ertzean dago, Moskutik 53&nbsp;km mendebaldera. 2010ean 16.395 biztanle zituen.

## Historia 
Arkeologia ikerketek erakutsi dutenez, kokalekua XII. mendetik existitzen da. Lehenbiziko aipamen idatzia, berriz, 1339koa da. XIV. eta XVI. mendeen artean Moskuko mendebaldeko sarbideen babes postua izan zen. Garai hartan eraiki zen *Gorodok* izeneko kremlina, Moskova ibaiaren ertzean dagoen eta 46 mko garaiera duen lurrezko gotorlekua. Bertako Jasokunde katedralaren barnealdea Andrei Rublioven margoez apaindurik dago. 1398an, Juri Zvenigorodsky printzeak Sava Storozhevski monasterioa eraiki zuen Zvenigorodetik kilometro batera.

1784an hiri estatusa jaso zuen. XIX. mendean Moskuko intelektual ugari bizi izan ziren bertan. Datxa nabarmen asko eraiki ziren. Horietako batzuk, hala nola Sergei Taneievena, Anton Txekhovena eta Isaac Levitanena, museo bihurtu dira.

## Hiri senidetuak 
*  Mahiliou, Bielorrusia
*  Tropea, Italia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odolezko Arranoa

[thumb|400px|[Suediako Gotlandeko Stora Hammars harrien xehetasuna. Irudian gizon bat bere sabel gainean etzanarazia eta beste gizon batek bere arma haren bizkarrean duela agertzen da; gainean valknut bat eeta bi arrano daude, haietako bat eskuineko gizonaren eskuan ezarria.]]

**Odolezko Arranoa** (antzinako eskandinavieraz: *rísta blóðörn*) zenbait eskandinaviar sagetan ustez giza sakrifizio moduan aipatzen den tortura eta heriotz zigor metodoa da. Heriotz zigor hau biktima bizkarrezurrretik irekiz, eta sahiets-hezurrak ebaki eta bi hegal odoltsuen antzera zabalduz, eta birikak kanpora ateraz gauzatu ohi zen. Zauri irekia gatzez estaltzen zen. Eskaldiar olerkien eta sagen arabera, exekuzio metodo honen bidez hildako biktimen artean Aelle Northumbriakoa eta Ekialdeko Angliako Edmundo Martiria erregea, Harald I.a Norvegiakoaren semea Halfdan Haleg, Munsterko Máel Gualae erregea eta beharbada Ælfheah dCanterburykoa apezpikua leudeke.

Ohitura honen izatea eztabaidan dago. Batzuentzat gertakari historikoa da: kristauek paganismoari zioten gorrotoaren frogak; beste batzuentzat aldiz fikzio hutsa da: islandiar heroi sagak, eskaldiar olerkigintza eta zehaztasunik gabeko itzulpenak.

## Kanpo estekak
Forever Young (filma)

**Forever Young** (euskaraz *Betiko Gazte*) 1992ko Steve Miner estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma bat da. Mel Gibson, Jamie Lee Curtis, Elijah Wood, Isabel Glasser, George Wendt eta Joe Morton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1939. urtea, AEB. Daniel McCormick (Mel Gibson) kapitaina bizitzan dena ongi doakion AEBtako Aire Armadako proba-pilotua da. Baina goiz batez bere neskalaguna den Helenek (Isabel Glassern) zoritxarrezko istripu bat izan eta bere bizitza erabat aldatuko da. Erabat eetsitu eta atsekabetuta, esperimentu sekretu baterako bere burua bolondres aukeztuko du: Danielen gorpua kapsula esperimental batean izoztua izango da. 1992an, jada berrogeitamar urte beranduago, Nat (Elijah Wood) eta Phillip haurrek nahigabe kapsula topatu eta gorpua desizoztua izango da, Natek Daniel etxera haren eetxera eramango du, han Claire (Jamie Lee Curtis) amarekin bizi da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Forever Young* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Oniscidea

**Oniscidea** edo **kukurutxak** (ikus kukurutx artikulua izen arruntarekin ezagutzen diren bestelakoak ulertzeko) krustazeo suborden bat da, egitura sendo eta segmentatukoa. Exoeskeleto luzea dute eta hamalau hanka artikulatu. Isopodaren barruan sailkatzen dira eta 5.000 espezie inguru ezagutzen dira.

Azpiordena honetan dagoen *Armadillidium* generoa (zeinak kukurutx izen arrunta ere hartzen duen) forma esferiko ia perfektua har dezake erasotua sentituz gero.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Salvador (filma)

**Salvador** 1986ko Oliver Stone estatubatuar zinema zuzendariaren gerra drama film bat da. James Woods, Jim Belushi, Michael Murphy, John Savage, Elpidia Carrillo eta Cindy Gibb aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bi izendapen jaso zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (James Woods) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Oliver Stone eta Richard Boyle).

1986ko Donostiako Zinemaldian Anoetako belodromoan pantaila erraldoian proiektatu zen lehenbiziko filma izan zen, hortik aurrera jada gaur egun ohitura den belodromoko proiekzioen usadioari hasiera eman zitzaion.

## Argumentua 
Richard Boyle (James Woods) alkohol eta drogekin arazoak dituen kazetaria da, bere adiskide onenarekin (Jim Belushi) El Salvadorko Gerra Zibilera erreportari lanetan jardutera joan da. Han María (Elpidia Carrillo) salvadortar neskaz maitemindu eta hark Boylen bizia salbatzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* James Woods: Richard Boyle
* Jim Belushi: Rock doktorea
* Michael Murphy: Thomas Kelly enbaxadorea
* John Savage: John Cassady
* Elpidia Carrillo: María
* Cindy Gibb: Cathy Moore
* Tony Plana: Maximiliano 'Max' Casanova maiorra
* Colby Chester: Jack Morgan- Estatu Saileko Analista
* Will MacMillan: Bentley Hyde Sr. kolonela

## Kanpo estekak 
* *Salvador* filmaren IMDBko fitxa ikurgai
Seinäjoki

{{Finlandiako udalerri infotaula
| sorrera = 1868
| izena = Seinäjoki
| kolorea = #0000FF
| berezko izena = Seinäjoen kaupunki
| armarria = Seinäjoki.vaakuna.svg
| nongo = Seinäjokiko
| kodea2 = FIN
| eskualdea = Hego Ostrobotniako eskualdea
| barrutia = Seinäjokiko azpieskualdea
| alkatea = Jorma Rasinmäki
| kokapena = Seinäjoki.sijainti.suomi.2009.svg
| koordenatuak = {{Koord|62|47|25|{}|22|50|25|{}|kodea=CN|display=inline,title}}
| azalera = 1.469,23 km² 
| ur-azalera = 37,59 km² (%2,55)
| biztanleria = 60.563 (2014.04.30) 
| dentsitatea = 42,30 bizt/km²
| urtea = (2012) 
| besterik7 = Finlandiera
| besterik7balioa = % 98,0 (ofiziala)
| besterik8 = Suediera
| besterik8balioa = % 0,2
| besterik9 = Besteak
| besterik9balioa = % 1,8
| besterik3 = Webgune ofiziala
| besterik3balioa = 
}}
**Seinäjoki** Finlandia mendebaldean dagoen udalerria da Hego Ostrobotnia probintzian. 2014ko erroldaren arabera 60.563 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kukurutx

**Kukurutx** erabilera industriala duen kolore baten izena da, bai kosmetikan zein elikagaien sorreran. Kolore hau intsektu batetik ateratzen da, Indipikondoaren kukurutx deiturikoa, eta intsektu hau Indipikondo kaktusean aurkitu ahal dugu. Kukurutx koloratzaileak eta Indipikondoaren kukurutxak hain harreman estua dute non askotan sinonimotzat hartzen diren.

## Animaliak 
* Coccoidearen barruan sailkatzen diren hainbat animalia izanda, goi-familia honen izen arrunta ere izan daiteke, nahiz eta ez den zehatza.
* Era berean Oniscidea isopodoen subordenaren barruan dauden hainbat animaliaren izen arrunta ere izan daiteke, bereziki eraso bat dagoela ikusten dutenean bola bat egiten duten animaliena.
* *Armadillidium vulgare* krustazeoak *kukurutx* izen arrunta du.
* *Coccus cacti* intsektuaren euskarazko izena indipikondoaren kukurutx da.
* *Ligia oceanica* intsektuaren euskarazko izen arrunta itsas kukurutx da.

## Bestelakoak 
* A kukurutx-gorri izenarekin ezagutzen da E124 elikagai gehigarria
* Kukurutx-karmin izenarekin ezagutzen da azido karminikoa edo E120 gehigarria.
Armadillidium vulgare

***Armadillidium vulgare*** edo **kukurutx** (izen honekin egon daitezkeen bestelako animaliak ikusteko, begiratu kukurutx), krustazeo espezie bat da, mundu osoan zehar aurki daitekeena, baina jatorria Mediterraneo itsasoan duena, ziurenik bere ekialdean.

Arrek 13,6&nbsp;mm luze dituzte eta 6,4 milimetro zabal. Emeek 15,1 luze eta 7,3&nbsp;mm zabal. Babeserako bola batean biltzen dira, ia-ia esferikoa.

## Kanpo estekak
Thunderbolt and Lightfoot

**Thunderbolt and Lightfoot** (euskaraz *Thunderbolt eta Lightfoot*) 1974ko Michael Cimino estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza filma bat da. Clint Eastwood, Jeff Bridges eta George Kennedy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John "Thunderboolt" Doherty (Clint Eastwood) erretiratutako banku lapurra da, bere adimen eta odol hotzari esker lanbide kideen artean maisu bilakatu delarik. Halere, antzinako lanbidean jardutera kide berri batekin batera itzuli da: "Lightfoot" (Jeff Bridges), gazte bizizale eta odolberoa, honek lapur beteranoari bizitzaren beste ikuspuntu bat eskeiniko dio. Helburua: ustez sartuezina den Montanako Bankua. Thunderboolten antzinako lapur kideekin aliantza deseroso bat osatu ondoren, lapur taldeak bankua lapurtu eta heuren kemen eta adiskidetasuna frogan jarriko duten egitasmoa burutuko dute.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Thunderbolt
* Jeff Bridges: Lightfoot
* George Kennedy: Red Leary
* Geoffrey Lewis: Eddie Goody
* Gary Busey: Curly
* Catherine Bach: Melody
* Jack Dodson: banku zuzendaria
* Gregory Walcott: auto saltzailea
* Vic Tayback: eraikuntza konpainiako jabea
* Bill McKinney: auto gidaria
* Burton Gilliam: Welder
* Beth Howland: banku zuzendariaren emaztea
* Dub Taylor: gasolindegiko langilea
* Claudia Lennear: idazkaria

## Kanpo estekak 
* *Thunderbolt and Lightfoot* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Geraleku

[thumb|300px|[Zabalburuko geltokia, Bilbon, geralekua da.]]

**Geralekua** burdinbide-azpiegitura bat da, zeinak ahalbidetzen duen bidaiariak trenera igo eta jaistea. Tren geltoki batekin alderatuta, geralekua ez da zirkulazio-kudeaketaren parte, eta ez du seinalerik ez desbideratzerik ere eduki beharrik. Orokorrean eskaria txikia den tokiean kokatzen da, instalakuntza txikia nahikoa denean. Geraleku batzuk nasa batez besterik ez dira osatzen.

Tren batek ezin du geraleku batetik bere ibilbidea hasi, baizik eta geltoki bat izan behar du jatorri, eta beste geltoki bat helmuga, tartean geraleku ezberdinetan geldialdia egin dezakeelarik.

## Ikus, gainera 
* Tren geltoki
* Nasa (trenbidea)
* Pasonibel
* Trenbide
* Burdinbide

## Kanpo estekak
MOEren eskailera analgesikoa

thumb|1. **Min arina**: Opioideak ez direnak (eta analg. laguntzaileak); 2. **Min moderatua**: Opioide arinak (eta opioideak ez direnak eta laguntzaileak); 3. **Min larria**: Opioide indartsuak (eta opioideak ez direnak eta laguntzaileak).

**MOEren eskailera analgesikoa** 1984an Genevan sortu eta 1986an Munduko Osasun Erakundeak (MOE) argitaratutako kontzeptua da, minbiziaren mina kontrolatzeko protokoloa edo jarraibideak deskribatzen dituena. Gaur egun, ordea, minbiziak eragiten ez duen minari dagokionez ere erabiltzen da.

Hiru maila edo koskatan banatuta dago, min arinetik larrira.

## Lehenengo maila 
Min arina tratazeko, hasierako edo lehenengo mailako analgesikoak ditugu, opioaren familiakoak ez direnak. Alde batetik aspirina eta antiinflamatorio ez esteroideoen (AIEE) multzokoak daude, azken hauek ibuprofeno edo naproxeno barne hartzen dituztenak. Beste aldetik parazetamol eta metamizol ezagunak.

Hauekin batera, analgesiko laguntzaileak izenekoak ere har daitezke. Hauek berez beste familia farmakologiko batzuenak dira, eta eragin nagusia ez da analgesikoa, mina desagerrarazten edo murrizten laguntzen badute ere. Karbamazepina, Gabapentina edo Pregabalina moduko antiepileptikoak ditugu, Amitriptilina antidepresiboa, kortikoideak eta antiespastikoak, besteak beste.

## Bigarren maila 
Min moderatuari aurre egiteko opioaren familiako edo opioide arinak dira, guztien buru Tramadol eta Kodeina ditugularik. Berarekin batera erabili ditzakegu aurreko mailaren analgesiko arinak, bai eta analgesiko laguntzaileak ere.

## Hirugarren maila 
Azken mailako analgesikoak min larria edo bizia arintzekoak dira, opioide indartsuak. Euren artean morfina bera, fentaniloa, buprenorfina eta oxikodona dira erabilienak.

Aurreko mailan bezala, opioideak ez direnak eta laguntzaileak ere gehitu ahal dira tratamenduan.

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak

## Kanpo estekak 
* Eskailera MOEren webgunean.
Julius Oppert

**Julius Oppert** (Hanburgo, 1825eko uztailak 9 &ndash; Paris, 1905eko abuztuak 21) alemaniar jatorriko eta frantziar nazionalizatutako historialari, hizkuntzalari eta filologo bat izan zen, antzinako Asiriaren historian aditua.

## Prestakuntza 
Judu jatorriko familia batean jaioa, Heidelberg, Bonn eta Berlinen ikasi ondoren Kielgo Unibertsitatean graduatu zen 1847an, hurrengo urtean Frantziara abiatuz, non Laval eta Reimsen alemana irakasten aritu zen. Bere interesak ekialdeko ikasketetara zuzenduta zeuden, Alemanian ikasi zuen bitartean jada horiei buruz aurrerapen handiak egin zituelarik.
Sergei Rakhmaninov

**Sergei Vasilevitx Rakhmaninov**, berak **Rachmaninoff** transliteratua —— (Semionovo, Novgorodetik hurbil, Errusiar Inperioa, 1873ko apirilaren 1a - Beverly Hills, Kalifornia, AEB, 1943ko martxoaren 28a) musikagilea eta pianista izan zen.

## Bizitza 
Moskuko kontserbatorioan egin zituen musika ikasketak. Han, Txaikovskiren lana ondo ezagutu zuen. 1904-1906. urteetan Bolxoi Antzokiko zuzendaria izan zen. 1917. urtean, Errusiar Iraultzaren ondoren, Siberiara ihes egin zuen, handik Suitzara eta azkenik Estatu Batuetara. Ospe handia hartu zuen pianista gisa eta mundu osoan eman zituen kontzertuak.

Rakhmaninov mendebaldeko musikan eta errusiar herri musikan oinarritzen da. XX. mendeko errusiar musikagile nagusietako bat da. Beste alde batetik, errusiar tradizioko eliz musika ere idatzi zuen. Lan aipagarriak ditu, besteak beste, *Aleko* (1892), *The Miserly Knight* (1903-1905, «Zaldun zekena»), eta *Francesca da Rimini* (1904-1905) operak; orkestrarako *The Isle of the Dead* (1909, «Hilen Uhartea») eta *Symphonic Dances* (1940, «Dantza sinfonikoak»); Bezperak, S. Joan Krisostomoren liturgia; 2 sinfonia, 4 kontzertu pianorako, preludioak eta bestelako musika lanak.

## Oharrak 
## Erreferentziak
The Frisco Kid

**The Frisco Kid** (euskaraz *Frisco Haurra*) 1979ko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariaren umorezko western filma bat da.

## Argumentua 
1850, AEB. Avram Belinski (Gene Wilder) poloniar errabinoa Filadelfiara iritsi eta San Frantziskon sinagoga bat eraikitzeko asmoa duenez Mendebalde Urrunan barna bidaiatuko du. Bidaian zehar indiar nahiz bidelapurrek erasotuko dute, baina betiere Tommy Wiliard (Harrison Ford) pistolariak erreskatatuko du, inongo azalpenik gabe judu ibiltariaren zaintzaile bilakatuko delarik.

## Aktoreak 
* Gene Wilder: Avram Belinski
* Harrison Ford: Tommy Lillard
* Ramon Bieri: Jones jauna
* Val Bisoglio: Laino Gris buruzagia
* George DiCenzo: Darryl Diggs (George Ralph DiCenzo gisa)
* Leo Fuchs: errabino nagusia
* Penny Peyser: Rosalie Bender
* William Smith: Matt Diggs
* Jack Somack: Samuel Bender
* Beege Barkette: Sarah Mindl Bender
* Shay Duffin: O'Leary
* Walter Janovitz: amish agurea (Walter Janowitz gisa)
* Joe Kapp: Monterano
* Clyde Kusatsu: Ping jauna (burdinbideko langilea)
* Clifford A. Pellow: Daniels jauna (Cliff Pellow gisa)
* Eda Reiss Merin: Bender andrea

## Kanpo estekak 
* *The Frisco Kid* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Frisco Kid* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
C-4 linea zaharra (Bilboko Renfe Aldiriak)

|}

**Bilboko Renfe Aldirien C-4 linea** (estilitzatua) sareko lau lineetako bat izan zen. Lineak 2 geltoki eta 1,5 kilometro ditu guztira eta Bilbo–Parke/Guggenheim geltokia Olabeagako geltokiarekin lotzen ditu, bitzuk Bilbo udalerrian dagoenak.

2000ko maiatzaren 29an inauguratu zen, Bilbo–Parke/Guggenheim eta Olabeaga geltokien artean eta 2003ko azaroaren 21an itxita zen.

Gaur egun, lineak ez du zerbitzurik ematen eta Bilboko tranbiak ordezkatu du.

## Historia 
1999 urtera arte Bilboko Renfeko Aldirien eta lineak Bilbo–Naxa izeneko geltokia zuten helmuga. Bilboko erdigunean ibiltzen ziren trenek, Olabeagako geltokia pasatu ondoren, gaur egungo Abandoibarra gunea zeharkatzen zuten, eta itsasadarrari jarraituz, Bilbo–Concordia geltokiaren behean zegoen geltokira heltzen ziren.

2000 urtean Bilbao Ría 2000 erakundeak Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidea ireki zuenetik, trenak Bilbo erdigunetik lurpean pasaraziz, eta lineak Abandoko geltokian biltzen dira, eta aurreko trenbidea adar modura utzi zen, linea sortuz. Abandoibarra proiektuaren gauzatzea hastearekin batera linea hau zerbitzuz kanpo utziz joan zen, eta anezka bihurtu zen Olabeaga eta garaian zegoen Bilbo–Parke/Guggenheim geltokiaren artean, azken geltoki hau eta Naxako geltokien arteko trenbidea eraitsiz, Bilboko tranbiaren lehenengo faseari bide emateko.

## Ibilbidea 
### Bidea 
Lineak oso ibilbide laburra zuen. Bilbo–Parke/Guggenheim geltokian hasi eta itsasadarrari jarraitzen zion, Olabeagako Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidearekin bat egin arte.

### Geltokiak 
## Ustiapena 
Renfe Operadora enpresak ustiatzen zuen linea.

### Batez besteko denborak 
''''''lineak Bilbo–Parke/Guggenheim geltokia honako hauekin komunikatzeko aukera ematen zuen:

* Olabeaga -rekin 2 minutuan

### Flota 
Linean ibilgailu batek egiten zen lan guztira.

### Guneak 
Lineak Bizkaiko Garraio Partzuergoaren gune bakarra zeharkatzen zuen:

*  (Bilbo–Parke/Guggenheimtik Olabeagara)

## Bidaiariak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko Renfe Aldiriak
* Bilboko aldirien sarea

## Kanpo estekak 
*Bilboko Renfe Aldirietako webgunea
*Bizkaiako Garraio Partzuergoko webgunea