open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dree Hemingway

**Dree Louise Hemingway Crisman** (Sun Valley, Idaho, AEB, 1987ko abenduaren 4a) estatubatuar modelo eta aktorea da. Mariel Hemingway eta Stephen Crismanen alaba da, eta Ernest Hemingwayren birbiloba.

## Bizitza 
### Familia 
Dree Louise Hemingway artista familia ezagunean jaio zen: ama Mariel Hemingway (1961) aktore, gidoilari eta zinema ekoizlea; aita Stephen Crisman (1949-2019) idazle eta zinemazuzendaria; ahizpa Langley Fox (1996) modelo eta aktorea; amaren aldeko izeba Margaux Hemingway (1954-1996) modelo eta aktorea; aitona Ernest Hemingway idazle eta kazetaria (1899-1961).

Hemingway Idahon hazi zen eta *Ernest Hemingway Elementary* School-en izan zen. Gero Kaliforniara joan zen bizitzera eta Westlake Villagen bizi izan zen.

### Lan ibilbidea 
#### Modelo 
Hainbat modelo agentziarekin lan egin du eta hainbat konpainia ordezkatu ditu. 2009 urteko martxoan, Givenchyren show batean egin zuen debuta, Parisen. 2009 urteko ekainean Calvin Klein etxerako desfilatu zuen New Yorken. 2009 urteko irailean Topshow 2010 show-a zabaldu zuen Londresen, eta Shiatzy Chen, House of Holland, Karl Lagerfeld, Chanel eta Rue du Mail etxeeentzat lan egin du.

2010 urteko urtarrilean iragarri zuten Dree zela Gianfranco Ferréren irudi berria. 

2010eko apirilean, Hemingway *Attimo* izeneko lurrinaren Salvatore Ferragamoren kanpainan egon zen. Gucci, Jean-Paul Gaultier, Valentino, H&M, Chanel, Paco Rabanne eta A.Y. Not Dead.

#### Aktore 
2012an, protagonista rola izanik, antzezpen nabaria izan zuen *Starlet* film independientean, Sean Baker zuzendariarena. Live Cargo, *The Peope Garden* filmeko protagonista ere izan zen, eta beste rol nabarmen batzuk ere izan ditu zinema independenteko protagonista gisa, non, ia esklusiboki, jardutea onartzen duen. 

#### Playmate 
2016 urtean, martxoko Playmate delakoa izan zen, eta, hala, aldizkarirako aurrez aurre biluztu ez den Playboyko lehen Playmatea izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorothy Stratten

**Dorothy Ruth Hoogstraten**, ezagunagoa **Dorothy Stratten** izenez (Vancouver, Kanada, 1960ko otsailaren 28a – Los Angeles, Estatu Batuak, 1980ko abuztuaren 14a) kanadar aktore, modelo eta *playmate* delakoa izan zen. 

## Bizitza 
1979 urtean, Paul Snider proxeneta ezagunarekin ezkondu zen, eta hark bortxatu eta hil egin zuen, jelosiak jota, zera jakin zuenean Dorothyk abandonatu egin behar zuela Peter Bogdanovich zinema-zuzendariarekin harremana hasi nahi zuelako. Emazteari eskopeta batekin tiro egin ostean, bere buruaz beste egin zuen Sniderrek.

Berri horrek eragin handia izan zuen *Playboy-n*, ez bakarrik zoritxarreko gertaera izan zelako, baizik eta Dorothy playmate izendatu zutelako urtebete lehenago eta bere hilketaren unean 1980ko *playmate* delakoa zelako, eta, beraz, aldizkariko loturak oso sendoak ziren orduan. Hainbat filmetan parte hartu zuen aktore lanetan, hala nola *They All Laughed* (Peter Bogdanovich, 1981), *Galaxina* (1980) lanean Dorothy R. Stratteny pertsonaia egin zuen, eta Buck Rogers (XXV. mendea, 1979) eta *La isla de la fantasía* (1979) telesailetako ataletan.

## Herri-kultura 
ezkerrera|thumb| Dorothy Strattenen gorpuzkiak Westwood Memorial Park hilerrian (Los Angeles) dauden hilobia.
Dorothy Strattenen bizitza zinemara eraman zen D*eath of a Centerfold: The Dorothy Stratten Story* (1981), Jamie Lee Curtis protagonista zuena, eta *Star 80* (1983), Bob Fosse zuzendari eta Mariel Hemingway protagonista izan zuena.

1983 urtean, Bryan Adamsek *Cuts Like a Knife* estudioko diskoa atera zuen A&M Records zigiluarekin. Disko horretan, besteak beste, *The Best was yet to Come* dago, hil ostean Dorothyri eskainia.

2011 urtean Kanadako Cauldron Heavy Metal taldeak *Burning Fortune* estudioko diskoa argitaratu zuen Earache Records diskoetxearekin, desagertutako *playmate* delakoaren memoriari eskainitako «*Tears Have Come*» abestiarekin.

2022 urtean, Stratten Nicola Peltz-ek interpretatu zuen Hulu zerbitzuko *Welcome to Chippendales* izenburuko minisail dramatikoan, K. Scot Macdonald eta Patrick Montesen *Deadly Dance: The Chippendales Murders* (2014) liburuan inspiratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lavadores (Vigo)

**Santo Cristina de Lavadores**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vigo hiriko parrokia bat da, Galizia erkidegoan.

2022an 17.292 biztanle zituen.
Mariel Hemingway

[thumb|295x295px|Mariel Hemingway alfonbra gorrian [Emmy Sariak|Emmy sarietan (1992). Alan Light-en argazkia.]]
thumb|300x300px|Mariel Hemingway Farm Galan (2006).
**Mariel Hadley Hemingway** (Mill Valley, Kalifornia, AEB, 1961eko azaroaren 22a) estatubatuar aktorea, gidoilaria eta zinema ekoizlea da.

## Biz itza 
### Haurtzaroa eta lehen gaztaroa 
Mariel Hadley Hemingwayren gurasoak Byra Louise Whittlesey eta Jack Hemingway idazlearen alaba da. Aitaren aldeko aitona Ernest Hemingway idazle ospetsua izan zen eta ahizpa Margaux Hemingway (1954-1996) modelo eta aktorea da. Marielek ez zuen inoiz bere aitona ezagutu, bera jaio baino hilabete batzuk lehenago bere buruaz beste egin baitzuen. Bere lehen izena Mariel portu kubatarretik dator, bere aitak eta aitonak arrantzarako sarri bisitatzen zuten herrixkatik. Bigarren izena aitaren aldeko amonarengandik datorkio, aitona Ernesten lehen emazte Hadley Richardsonengandik. Mariel Hemingway Ketchum-en (Idaho) hazi zen, aita han bizi baitzen, eta aitonak denbora asko eman zuen arrantzan eta idazten bertan. Marielek New Yorken eta Los Angelesen ere igaro zuen nerabezaroaren zati bat.

## Lan ibilbidea 
Hemingwayren lehen papera Margaux ahizparekin egin zuen *Lipstick* (1976) filmean. Filma ez zen oso ona izan, baina Marielen emanaldi bikainari buruzko iritzi ugari egon ziren eta urte horretako Urrezko Globo sarietarako "Best Newcomer" (hasiberri onena) izendatu zuten.

Hemingwayren paperik garrantzitsuena Woody Allenen *Manhattan* (1979) filmean izan zen, non bigarren hezkuntzako ikasle bat antzeztu zuen, Allenen maitalea. 17 urte zituen filmatu zenean eta Oscar sari baterako izendatu zuten, bigarren mailako emakumezko aktore onenaren kategorian.

*Personal Best* (1982) filmean atleta bisexual bat irudikatu zuen, pelikula horrek maitasun eszena lesbiko batzuk izan zituen, sasoi hartarako nahiko harrigarriak izan zirenak.

H2O+ perfume bat izan du, "Mariel".

## Bizitza pertsonala 
Hemingway 1984 urteko abenduaren 9an ezkondu zen Stephen Crisman idazle eta zuzendariarekin; 2008an dibortziatu ziren. Bi seme-alaba ditu: Dree Louise Hemingway aktorea 1987an jaioa, eta Langley Fox modelo eta aktorea 1996an jaioa.

## Lanak 
Mariel Hemingwayk, besteak beste, lan hauexek egin ditu:

* *Finding my balance; a memoir* (Yoga & Meditation Routines barne). AEB.: Simon & Schuster, 240 or., 2002. ISBN 0-7432-3807-9.
* *Mariel Hemingway’s healthy living from the inside out: every woman’s guide to real beauty, renewed energy, and a radiant life. EE.UU.*: HarperOne, 1. edizioa, 288 or., 2006. 

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Film 
### Telebista 
## Sariak eta aitortzak 
; Oscar sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* MarielHemingway.com (sitio oficial del libro *Healthy Living* de Hemingway).
Txatal

**Txatala** edo **bertseta**(batez ere Ipar.) Biblian eta beste zenbait liburutan, kapituluak banatzen diren zati laburretako bakoitza. Literaturan, bertseta errimarik eta metrika finkorik ez duen poema baten bertso bakoitza da, gehienetan luzea eta zentzu osoa duena. Liburu sakratuetan, Biblia edo Korana (non Āyah du ziena) kasu, bertseta bat kapituluetako banaketa labur bakoitzari dagokio.

Bertseta bertso askera eta prosazko poemara hurbiltzen den forma malgua da. Baliabide poetikoek, hala nola errepikapenak, asonantziak, aliterazioak eta figura erretorikoek, lerroen indar orokorrari laguntzen diote. Batez ere Europako herrialde kristauetako literaturan agertzen da, non lehen aldiz Erdi Aroko testu erlijioso eta mistikoetan erabili zuten. Friedrich Hölderlinek, Charles Péguyk eta Paul Claudelek honela idatzi dituzte poemak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prosazko poesia

[thumb|[Aloysius Bertranden *Gaspard de la Nuit* (1842) poesia-bilduma, mendebaldeko prosazko poesia lehenengo adibideetako bat.]]
**Prosazko poesia** prosa forman idatzitako poesia da. Bertso formaren ordez, prosa erabiltzen du eta, bestela, baliabide poetikoetara jotzen du zentzua emateko.

## Ezaugarriak 
Prosazko poesia prosa bezala idazten da, poesiari loturiko eskema tradizionalik gabe. Hala ere, baliabide poetikoak erabiltzen ditu, hala nola zatikatzea, konpresioa, errepikapenak, errima, metafora eta figura erretorikoak. Prosak poesiaren lirismoa eta emozioa adieraz ditzake oraindik, eta gai ezberdin asko ere azter ditzake. Badira azpigeneroak prosa generoaren barruan, eta horien artean daude, besteak beste, narrazio surrealista, faktoidea eta besteak. Prosak askatasun handia eskaintzen die idazleei, eta ez ditu zenbait estilo poetikok adina arau. Idazle askok iritzi ezberdinak dituzte genero honen formari buruz, oso irekia delako, eta horrek objektiboki definitzea zailtzen du. Prosazko poesiaren generoa Walt Whitman, Franz Kafka, Naomi Shihab Nye eta Anne Carson idazleek erabili eta esploratu dute. Ia arte mota guztiak sailka daitezke prosa edo poesia generoaren pean. Poesiak hainbat forma barneratzen ditu, hala nola kantu-letrak, poesia-forma desberdinak, eta pentametro iambikoa bezalako ezaugarri poetikoak dituen elkarrizketa. Bestalde, prosak eleberriak, kontakizun laburrak, eleberriak eta gidoiak barne hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errepikapen (erretorika)

**Errepikapena** () edo **epanalepsia** hitz, esaldi edo ideia bat errepikatzean dautzan figura literarioak dira. Erretorika klasikoan, errepikapen figurek hitzezko figuren saila osatzen dute elipsi figurekin eta egitura figurekin batera.

Errepikapena prozedura erretoriko zaharra da; berez, errepikapen figurak, metaforekin batera, denetan zaharrenak direla uste da. Errepikapen figurak esaldiaren erritmoarekin lotuak daude, egitura figurak dauden bezala, formulak, klausulak, aliterazioa, errima, paranomasia, calembour, antanaklasia...

Hona hemen Jean Hiriart-Urrutiren adibide bat: “Hitz dautzut ongi eta ongi zaindua zela”

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Errepikapen

**Errepikapena** izan daiteke:
* Errepikapen, figura literarioa;
* Errepikapen, musika-teknika;

## Ikus, gainera 
* Errepikapen-arma
Errepikapen (musika)

[thumb|350px|[Ludwig van Beethoven|Beethovenen Pianorako 6. sonat op. 10 2. zbk lanaren errepikapen motibikoa. ]]

**Errepikapena** konposizio bateko pasarte bat berriz jotzea da. Errepikatu beharreko pasartea zein den zehazteko, zenbait baliabide erabiltzen dira musika-notazioan; esaterako, konpasa errepikatzeko ikurra (𝄋), atalaren errepikapen-zeinua eta bidaltze-oharren modukoak, hala nola  D.C. (da capo) al Coda/Fine eta  D.C. (dal segno) al Coda/Fine. Errepikapena funtsezkoa da soinuak edo sekuentziak errepikatu ohi diren musikan. Errepikapenak orekan egon behar du pieza musikal baten hasierako planteamenduekin eta bariazioekin.

Musika-genero batzuek errepikapen maila handi samarra dute bere sorkuntzan edo harreran. Adibideen artean, musika minimalista, krautrocka, discoa (eta haren ondorengo deribatuak, hala nola housea), technoa, Igor Stravinskiren konposizioetako batzuk, *barococo*a eta Suzuki metodoa daude.

Soinu errepikakorra duten beste genero garrantzitsu batzuk post rocka, ambienta/dark ambienta, eta black metala dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asonantzia

**Asonantzia** errimez mintzatuz, bokalen arteko hoskidetasuna da. Asonantzia edo errima asonantea figura erretoriko bat da, bokalak hitz batetik bestera errepikatzean datzana, silaba tonikotik abiatuta. Kontsonantzia ez bezala, asonantzia bi hitzen artean ezartzen duen antzekotasuna partziala baino ez izatearekin bat dator (bokalak bat datoz, baina ez kontsonanteak).

Errima partziala ere deitzen zaio, eta “bete-betekoa ez den errima” ere bai. Morfologia mailako figura ere bada asonantzia, eta zenbait hitzek bokal berdinak eta kontsonante ezberdinak dituztenean gertatzen da, eta hizki horiek antzeko ezaugarri fonetikoak dituztenean. Horrelako antzekotasun fonikoa, estrofa baten neurtitz edo bertso lerroen azkenetan gertatzen denean, errima asonantea duela esaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgios Theotokis

**Georgios Theotokis** (; Korfu, 1844ko otsailaren 8a – Atenas, 1916ko urtarrilaren 13a) greziar politikaria izan zen. Lau aldiz izan zen Greziako lehen ministroa.

Joniako Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan ikasi zuen eta 1861ean graduatu zen. Beka bati esker, ikasketak zabaldu zituen Parisko Unibertsitatean, eta Korfura itzuli zenean ababokatu gisa lan egin zuen.

Politikan Alderdi Modernistako (Neoteristikon Komma) kide izan zen. 1879an Korfuko alkate hautatu zuten eta 1883an berriz hautatu zuten. 1885ean kargua utzi zuen Greziako parlamentuko kide aukeratua izan zenean.

1886ko maiatzean Itsas Armadako ministro izendatu zuten eta hiru gerraontzi eraikitzeko agindua eman zuen. Itsas eskolak eta akademiak sortu zituen itsasgizonen prestakuntza hobetzeko. Eliza Gaietarako eta Hezkuntza Publikorako ministro ere izan zen.

Lau aldiz izan zen lehen ministro (1899-1901, 1903ko ekaina, 1903-1904 eta 1905-1909). Bere agintaldian, armada antolatu eta indartu zuen, Mazedoniaren aldeko Borrokan laguntza eskaini zuen eta kanpo-politika lasaia mantendu zuen Balkanetako Gerren aurreko garaian.
Kontsonantzia

**Kontsonantzia** izan daiteke:
* Kontsonantzia, belarriarentzat atsegina den akordea;
* Kontsonantzia, errimez mintzatuz, bokalen eta kontsonanteen arteko hoskidetasuna.
Kontsonantzia (metrika)

**Kontsonantzia** errimez mintzatuz, bokal eta kontsonanteen arteko hoskidetasuna. Errima kontsonantea antzeko bi bertso edo gehiagoren artean gertatzen da, azken letretako fonemak bokal azentuatutik abiatuta bat datozenean. Bertso mota guztietarako balio du.

“*Rima*” edo “*rime*” hitzaren hedadura semantikoa ezberdina da metrika hiztegian gazteleraz eta frantsesez. Gazteleraz, bertso lerroaren amaierako hoskideta sunari deritzo errima orokorrean, eta errima asonantea eta kontsonantea bereizten dira, asonantea delarik azentuaz geroztiko silabak bakarrik direnean hoskide, eta errima kontsonantea, berriz, azken bokala, kontsonantea eta aurreko silabako bokala ere hartzen dituena. Frantsesez, aldiz, gaztelaniaz errima asonantea denari “*asonance*” soilik esaten zaio, eta “*rime*” hitza azken bokalaz harantzagoko bokalen eta kontsonanteen kidetasuna izendatzeko soilik erabiltzen da. Ingelesez ere, asonantzia ez da errimatzat hartzen, eufonia edo hoskidetasun motatzat baizik, eta *rhyme*, aldiz, silaben kontsonantzia formalizatua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leptotes pirithous

***Leptotes pirithous*** Lycaenidae familiako lepidoptero espezie bat da. Europa erdialdean eta hegoaldean, Afrikan (Madagaskarren ere bai) eta Asian hedaturik dago, Ekialde Hurbiletik Indiaraino. Euskal Herrian ere aurkitzen da, normalean Afrika iparraldetik migratzen duten aleak izaten dira.

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen 1767. urtean *Systema Naturae* liburuan. *Papilio pirithous* izena eman zion. Hegalen gainaldea urdin-morea da arren kasuan eta urdin-marroia emeen kasuan. 

Hegalen azpialdean marra marroiak eta zuriak txandakatzen dira, horregatik hainbat hizkuntzatan zebra tximeleta esaten zaio. Atzeko hegalak bi ozelo eta luzakin banaz bukatzen dira.

Beldarra trinkoa eta berde argia edo arrea da. Ile fin batek estaltzen du eta argitan distira egiten du.

## Bizi zikloa 
Helduak otsailetik azarora ikusten dira tokiaren arabera, izan ere tximeleta espezie ahu migratzailea baita. Belaunaldi bat baino gehiago izaten ditu.

## Habitata 
Landa bide ertzetako belardi bero eta lehorrak atsegin dituzte. Landutako soroetan eta lorategietan ere ikusten dira. Itsas mailatik 1.600 metrotako altuerara aurkitzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Lang's Short-tailed Blue (Gris Estriada) (Leptotes pirithous) - Cartagena, Spain 2024-02-05.jpg|Emea.
Irudi:Lycaenidae - Leptotes pirithous-003 (cropped).JPG|Arra.
Irudi:Голубянка пирифой - Leptotes pirithous - Lang's short-tailed blue (Common zebra blue) - Kleiner Wanderbläuling (38001036452).jpg|Azpialdea.
Irudi:Leptotes pirithous copulating 1.jpg|Bikotea kopulatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontsonantzia (musika)

thumb|Pentagrama-notak tarte kontsonantetan, harmonia sortuz.

**Kontsonantzia** belarriarentzat atsegina den akordea da.  Kontsonantzia aldi bereko soinuen egonkortasuna edo kidetasuna da; horrelako soinu-multzoa. Kontsonantetzat jotzen den bitartea bere horretan da egonkor eta tentsiorik gabea, eta ez du beste batera aldatzeko joerarik agertzen. Kontsonantzia kontzeptu erlatiboa eta kulturala dela esan daiteke, baina hein batean badu oinarri objektiboa ere: bitarte bat serie harmonikoan zenbat eta lehenago agertzen den, kontsonantetzat jotzeko joera handiagoa izan da, oro har. Sistema tonalean, kontsonantetzat jotzen dira zortziduna, bostuna eta lauduna, eta, neurri txikiagoan, hiruduna eta seiduna. Gainerako bitarteak, berriz, disonantetzat jo ohi dira, zein bere neurrian. Akorde kontsonantetzat, berriz, bitarte kontsonantez osatuak direnak jo izan dira. Kontzeptu horren aurka, disonantziarena dago, beste batzuk baino tentsuagotzat jotzen diren bitarteei erreferentzia egiteko erabiltzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zizeeria knysna

***Zizeeria knysna*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Afrikan du jatorria eta Iberiar penintsulan ere ikusten da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
Roland Trimen britainiar-hegoafrikar entomologoak deskribatu zuen 1862. urtean. *Lycaena knysna* izena eman zion.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko tximeleta da, arrak 18-23 mm arteko hegal-zabalera du eta emea zerbait handiagoa da, 21-26 mm. Arrak hegalen-gainaldea urdina du eta banda ilunagoa ertzetan, emea aldiz marroia da eta ertz zuria du. Azpialdean sexu bietako tximeletak antzekoak dira, gris argiak eta puntu beltz ugari sakabanatuta.

## Bizi zikloa 
Urtean belaunaldi bat baino gehiego izaten ditu. Beldarrak *Pheidole* generoko inurriek zaintzen dituzte eta inurritegian garatzen dira.

## Habitata 
Helduak *Launaea*, *Asteriscus*, *Glebionis*, *Schizogyne* edota *Argyranthemum* genoroko landareetaz elikatzen dira eta beldarrak *Amaranthus*, *Medicago*, *Trifolium* edota *Fagonia* generotaz.

## Iruditegia 

Irudi:African grass blue Zizeeria knysna knysna 2012 05 12 12 11 16 9014.jpg|Emea.
Irudi:Dark Grass Blue - Zizeeria knysna, Gorongosa National Park, Mozambique (46447700242).jpg|Hegalen azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dayana Valenzuela

**Dayana Valenzuela** (Callao, 1990) perutar ile-apaintzailea eta edertasun-modeloa da.

## Bizitza 
Dayanak Miss Vale Todo, Miss Playa Callao 2010 eta Miss Peru Gay edertasun-lehiaketetan parte hartu zuen.

2015ean emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketan parte hartu zuen eta *Air Asia Miss Atsegina* saria irabazi zuen.

2017ko maiatzean Jessica Newton Miss Peru Unibertsoren zuzendariak Dayana edertasun-lehiaketarako aurrehautagaitzat aurkeztu zuen. Antolatzaileen babesa jaso bazuen ere, azkenean ezin izan zuen parte hartu Peruko Identifikazio eta Egoera Zibilaren Erregistro Nazionalean (Reniec) izen-aldaketa ofizialdu gabe zeukalako. Ondorioz, bere izena ez zetorren bat nortasun-agirikoarekin. Dayana Valenzuelak Callao Eskualdeko Gorte Gorenera jo zuen nortasun-agiria zuzentzeko prozesua bizkortzeko eskatuz, baina Gorteak bere eskaera bertan behera utzi zuen.

Edertasun-lehiaketak alde batera utzi ondoren, modelo eta makillatzaile profesional lanetan aritu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disonantzia

[thumb|[Franz von Stucken 'Disonantzia' (1910)]]

**Disonantzia** hots multzo edo akorde disonantea da. Disonantzia kontsonantziarik eza da, aldi bereko soinuen egonkortasunik edo kidetasunik eza; horrelako soinu-multzoa.

Normalean, disonantziatzat hartzen dira bidun minorreko, bidun maiorreko, zazpidun minorreko eta zazpidun maiorreko bitarteak eta bitarte gehitu eta gutxitu guztiak. Horrek barne hartzen du tritonua — gaur egun laudun handitu gisa eta bostun gutxitu gisa onartua — taularen muturrean, nahiz eta beti oso disonantzia berezitzat hartu izan den. Disonantetzat hartzen dira, halaber, horietatik eratortzen diren bitarte konposatuak eta bitarte kontsonante enarmonikoetatik sortzen diren bitarte handituak eta murriztuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glaucopsyche alexis

***Glaucopsyche alexis*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan ohiko tximeleta da eta Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Taxonomia 
Nikolaus Poda von Neuhaus austriar entomologoak deskribatu zuen 1761. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 11-13 mm inguruko hegal-zabalera du. Arrak urdinak dira gainaldean eta ertze beltza eta zuria dute. Emearen kasuan marroia da, erdialdean urdinxka.

Hegalen azpialdean kolore berdexka du eta 6 puntu beltzezko lerroak identifikatzen du. Atzealdeko hegaletan puntu txikiagoak eta bereiziak ditu, hauek ere lerroa osatzen dutela. Azpialdean kolore berdeko distira izaten du.

## Bizi zikloa 
Apirila eta uztaila artean ikusten dira helduak hegan. Beldarrak lekadunetak elikatzen dira.

## Habitata 
*Vicia* generoko landare ugari dauden zelaietan aurkitzen da, klima epelean.

## Iruditegia 

Irudi:Butterfly Green-underside Blue - Glaucopsyche alexis 02.jpg|Hegalen gainaldea.
Irudi:Glaucopsyche alexis (43335273521).jpg|Hegalen azpildea.
Irudi:Glaucopsyche alexis - panoramio (5).jpg|Bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Würzburgeko Unibertsitatea

**Würzburgeko Unibertsitatea**, ofizialki **Würzburgeko Julius Maximilianus Unibertsitatea** () Bavaria estatuko Würzburg hirian dagoen unibertsitate publikoa da, herrialdeko zaharretiko bat dena. 

1402an, Bonifazio IX.a aita santuak Würzburgeko apezpikua zen Johann von Egloffsteini hirian unibertsitate bat sortzeko pribilegioa eman zion. Würzburgeko Unibertsitatearen sorrera laugarrena izan zen gaur egungo Alemanian, eta egungo Bavariako unibertsitaterik zaharrena da. Hala ere, erakundeak ez zuen luze iraun. Etenaldi luze baten ondoren, Julius Echter von Mespelbrunn printze-apezpikuak zeremoniaz ireki zuen berriro unibertsitate sortu berria 1582ko urtarrilaren 2an. Julius Maximilianus Unibertsitateak "Julius" izenaren lehenengo zatia du, 1803an jarri ziotena. Izenaren bigarren zatia Bavariako printze hautesleak eta ondorengo errege Maximiliano I.a Josefaren omenezkoa da. 2020an, Alemaniako 19 unibertsitate onenen artean zegoen, eta munduko 150 unibertsitate onenen artean. Unibertsitateak ospe bikaina du, batez ere psikologian, biologian, kimikan, informatikan, medikuntzan, farmazian eta fisikan.

## Nobel Saridunak 
* 1901 Wilhelm Conrad Röntgen (fisika)
* 1902 Emil Fischer (kimika)
* 1903 Svante Arrhenius (kimika)
* 1907 Eduard Buchner (kimika)
* 1909 Karl Ferdinand Braun (fisika)
* 1911 Wilhelm Wien (fisika)
* 1914 Max von Laue (fisika)
* 1919 Johannes Stark (fisika)
* 1920 Walther Hermann Nernst (kimika)
* 1930 Karl Landsteiner (medikuntza)
* 1935 Hans Spemann (biologia)
* 1985 Klaus von Klitzing (fisika)
* 1988 Hartmut Michel (kimika)
* 2008 Harald zur Hausen (medikuntza)

## Irakasle nabarmenak 
* Franz Brentano, filosofo
* Oswald Külpe, psikologo
* Wilhelm Conrad Röntgen, fisikaria
* Friedrich Schelling, filosofo
* Johannes Beringer, medikua
* Nikolaus Friedreich, medikua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Patania ruralis

***Patania ruralis*** (batzuetan *Pleuroptya ruralis*i) Crambidae familiako lepidoptero espezie bat da. Europan aurkitzen den sits bat da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
Giovanni Antonio Scopoli italiar naturalistak deskribatu zuen 1763. urtean.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko sitsa da, 26-40 mm arteko hegal-zabalera du. Hegalak argiak dira, boli edo nakar kolorekoak, zuri-horixkak, zuri-grisak... Puntu marroi argiz osaturiko lerroak ditu hegaletan. Animaliaren gorputza ere hegalen kolorekoa da.

Beldarra berde argia da, alboetan berdeagoa eta bizkarraldea ilunagoa.

## Habitata eta elikadura 
Asun handiaz eta lupuluaz elikatzen da, horregatik hainbat hizkuntzatan asun-sitsa edota lupulu-sitsa esaten zaio.

## Iruditegia 

Irudi:Pleuroptya ruralis - Mother of pearl - Большая крапивная огнёвка (40803414732).jpg|Helduaren distirak, gaueko argazki batean.
Irudi:Mother of Pearl (52270574407).jpg|Kolore marroi argiduna.
Irudi:Patania ruralis Zarautzen.jpg|Kolore zuriduna.
Irudi:P.ruraliscat.jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polyommatus ripartii

***Polyommatus ripartii*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan  eta Ekialde Hurbilean aurkitzen da. Iberiar penintsulari dagokionez Kantauriar mendikatearen eta Pirinioen artean hedatzen da, baita Euskal Herrian ere.

## Taxonomia 
Christian Friedrich Freyer alemaniar entomologoak deskribatu zuen 1830. urtean.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 26 eta 31 mm arteko hegal-zabalera du. Marroi koloreko tximeleta da eta zainak nabaritzen zaizkio. Arraren hegalek itxura lietsua dute, emearenek ez. Hegalen azpialdean puntu beltzak ditu, aurrealdean handiagoak eta atzealdean txikiagoak, eta marra zuri nabarmen bat du. Emearen gainaldea argiagoa da eta azpialdea ilunagoa.

Beldarra berdea da eta luzetara doazen lerro hori, bere ilun eta gorrixkak ditu.

## Bizi zikloa 
Ekaina eta abuztua artean ikusten dira helduak hegan. Emeak arrautzak loreetan jartzen ditu banan bana. Beldarra *Crematogaster*, *Camponotus* edota *Lasius* generoko inurriek zainzten dute. Beldarrak hibernatzen du eta pupa landarean edo lurraren gainean garatzen da.

## Habitata 
Zelai irakietan eta sasitsuetan ikusten da. Kareharrizko lurzoruak eta eguzkitsuak atsegin ditu eta itsas mailatik 400 eta 1.800 metro arteko altueran bizi da.

## Iruditegia 

Irudi:Polyommatus ripartii 149662227.jpg
Irudi:Ripart's anomalous blue (Polyommatus ripartii pelopi) Macedonia.jpg
Irudi:Ripart's anomalous blue (Polyommatus ripartii pelopi) underside Macedonia.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grantley Adams nazioarteko aireportua

**Grantley Adams Nazioarteko Aireportua** (GAIA)  Seawell-en (Christ Church, Barbados) dagoen nazioarteko aireportua da, herrialdeko airez sartzeko aireportu bakarra dena.

Aireportua Barbadosera airez iristen eta irteten diren pertsonentzako sartzeko aireportu bakarra da, eta Ekialdeko Karibeko ate nagusietako bat da. Estatu Batuetara, Kanadara, Erdialdeko Amerikara eta Europako helmugetara zerbitzu zuzena du. 2024an, aireportua Karibeko eskualdeko zortzigarren aireportu jendetsuena eta Antilla Txikietako bigarren aireportu jendetsuena zen, Arubako Beatrix Erregina nazioarteko aireportuaren ondoren. GAIA Bridgetowngo portutik irteten eta iristen diren gurutzaontzietako bidaiarientzako aire-lotura garrantzitsua ere bada , eta Eskualdeko Segurtasun Sistemaren (RSS) eta Eskualdeko (Karibeko) Poliziaren Prestakuntza Zentroaren operazio-basea.

Aireportuaren lehen izena *Seawell aireportua* zen, 1976an Barbadosko lehen lehen ministroa izan zen Sir Grantley Herbert Adams-en omenez hil ondoren inauguratu zuten arte. Aireportua Atlantikoko ordu-eremuan dago (UTC−4:00)  eta 246. zenbakiko munduko eremu-kodearen eskualdean (AEBetako Garraiobide Sailak zehaztua). Gaur egun desagertuta dauden Barbadosko Caribbean Airways  (ez nahasi gaur egun 2025ean funtzionatzen ari den Caribbean Airlines-ekin) eta REDjet-en gune nagusia izan zen, West Indies Executive Air txarter hegazkin-konpainiaren egoitza eta Coconut Airways hegaldi-prestakuntza eskolaren egoitza ohia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Media related to Grantley Adams International Airport at Wikimedia Commons
* Grantley Adams International Airport (official website)
* Barbados Civil Aviation Department (BCAD)
* 
* Specifics about GAIA
* Aerial photo, wikimapia.org
Mende (herria)

**Mende** mendebaldeko Afrikako herria da, hegoaldeko Sierra Leonan bizi dena. Mendeera ama-hizkuntza duen herri hau herrialdeko bi talde etniko handienetako bat dira; haien bizilagunak, temne herria, talde etniko handiena dira populazio osoaren % 35,5ekin, hau da, mende (% 31,2) baino zertxobait handiagoa. Mendeak, batez ere, hegoaldeko eta ekialdeko probintzietan daude. Mende gehienak nekazariak eta ehiztariak dira. Mende populazio garrantzitsua duten hiri nagusietako batzuk Bo, Kenema, Kailahun eta Moyamba dira.

Afrikako herrialdeen gehiengoa bezala, Sierra Leonako alderdi politikoak talde etniko zehatzei lotuta egon ohi dira, eta mendeak izan dira nagusi, batetik, eta temneak eta haien aliatu politikoak, limbak, bestetik. Mendeak ezagunak dira Sierra Leonako Alderdi Popularra (SLPP) babesten dutelako, eta temnes eta limba herriek, berriz, Herri Osoen Kongresua (APC) alderdia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinolina

**Kinolina** konposatu organiko aromatiko heteroziklikoa da C9H7N formula duena konposatu nitrogenatuen klasekoa. Likido kolorge higroskopikoa da. Disolbagarria da dietil eterretan, etanoletan eta metanoletan. Narritagarria da.

Kinolinak deribatu ordezkatu ugari ditu. Ordezkatzaileen posizioen izendapena beheko irudian ikusten da.

alt=Quinoline-numbered|222x222px

## Sintesia 
Kinolina petrolioaren destilazio-prozesuan lor badaiteke ere, makina bat metodo sintetiko daude. 

Adibidez anilina glizerinarekin eta nitrobentzenoarekin berotzea azido sulfurikoaren presentzian.

337x337px|Skraup Reaction Scheme

## Erabilera 
Kinolina sintesi organikoan usatzen da pinturak, koloratzaileak eta beste produktu kimiko batzuk egiteko. Halaber  erretxinen eta terpenoen disolbatzaile moduan ere usatzen da, Medikuntzan, antiseptiko eta antipiretiko gisa baliatzen da. Aromatizatzailea ere bada.

## Ingurugiro eragina 
Beste konposatu heterozikliko nitrogenatu batzuk bezala, hala nola piridinaren deribatuak, kinolina askotan ingurugiro-poluitzaile gisa agertzen da eskisto-petrolioa edo ikatza prozesatzen duten instalazioekin lotuta, eta egurra tratatzeko guneetan ere aurkitu da. Kinolinak uretan nahiko disolbagarritasun handia duenez, ingurugiroan mugitzeko ahalmen handia du, eta horrek uraren poluzioa eragin dezake.

## Erreferentziak
Temneera

**Temneera** mendebaldeko Afrikako hizkuntza tonala da, Niger-Kongo hizkuntzen mel adarrekoa. Sierra Leona iparraldean eta gertuko Ginean bizi diren temne etniako kideek hitz egiten dute. Guztira bi miloi hiztun inguru ditu.

## Alfabetoa
Temneerazko alfabetoak honako hizki eta digrama erabiltzen ditu:

Lehen, Ʌʌ-ren ordez Ȧȧ erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cayo Corkerreko aireportua

**Cayo Corkerreko aireportua** (IATA kodea: **CUK -** ICAO kodea: **MZCK**), Belizeko kostaldetik 20 kilometrotara dagoen Cayo Corker harea-uharteari zerbitzua ematen dion aireportua da. Maya Island Air eta Tropic Air konpainiek 2017an Cayo Corkerri zerbitzua bertan behera utzi zioten pistaren baldintza arriskutsuak zirela eta, aireportuak $3,6 milioi dolar beliztarreko berriztapena jaso zuen, asfaltozko zoladura eta pistaren argiztapena barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corozaleko aireportua

**Corozaleko aireportua** (IATA: **CZH**) Belizeko Corozal hirian dagoen aireportua da. Ranchito Villagen dago, Corozaleko sarreraren hegoaldean, beraz, Ranchito aireportua ere deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Krioera

**Krioera** (autoglotonimoa: *krio*) Sierra Leonan- batez ere Freetown hiriburuaren inguruan- askaturiko afro-estatubatuar esklaboen eta jamaikar ihes eginik libre bizi den esklaboaren ondorengoek garatutako ingeles kreolera da.

## Jatorria eta garapena 
XVIII. mendean mendebaldeko Afrikan ingelesean oinarritutako kreolerak agertu ondoren, eta 1792an Freetown sortu zenean, aurretik zeuden pidgin horiek pixkanaka sartu ziren Sierra Leonako zenbait talderen hizkeran 1787 eta 1855 artean. Hasierako pidgina pixkanaka bilakatu zen hizkuntza egonkor baterantz, lehen komunitate haietako ondorengoen ama hizkuntzarantz, eta Sierra Leonako lingua franca hizkuntzarantz.

1960ko hamarkadan, Thomas Deckerrek Shakespeareren lan batzuk krioerara itzuli zituen, eta jatorrizko poesia krioeraz konposatu zuen. 1980ko hamarkadan Itun Berria krioerara itzuli zuten.

## Ezaugarriak 
Krioera 4 milioi sierraleonarren edo beste talde etniko batzuen lingua franca da, eta mendebaldeko Afrikako beste leku batzuetako milaka kreoleena ere. 500.000 pertsona ingururen ama-hizkuntza da. Ingelesean oinarrituta dago, baina jorubera eta igboerazko elementuekin nahastuta. 2011n eskuragarri zeuden datuen arabera, Sierra Leonako biztanleriaren % 90ek hitz egiten zuen krioera.

Pichinglisa Ekuatore Ginean hitz egiten den hizkuntza da, krioertik eratorria. Krioera Bioko uhartera 1827a iritsi zen lehen aldiz, Freetowndik zetozen afrikar biztanleek eramanda. Pichinglisa herrialdeko bigarren hizkuntzarik mintzatuena da, fangeraren atzetik eta bubieraren atzetik. Batez ere fernandinoek erabiltzen dute, Biokon finkatutako talde etnikoa, eta Ekuatore Gineako hizkuntza ofiziala den gaztelaniaren eragin handia du.

Krioerazko hiztunen komunitateak ere badira Ganbian, Nigerian eta Kamerunen.

## Hiztegia
Hona hemen krioerazko hitz arrunt batzuk:

Hona hemen krioerazko esaldi batzuk:

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren lehen artikulua krioeraz:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dangrigako aireportua

**Dangrigako Aireportua** (IATA Kodea: **DGA** - ICAO Kodea: **MZPB**) Belizeko Dangriga hiriko Stann Creek barrutian dagoen hegazkin-zelai txiki bat da. 637 metroko luzera eta 9 metroko zabalera duen lurreratze-pista du, baita hegazkin-plataforma eta terminaleko eraikina ere. Aireportuan Tropic Air eta Maya Island Air airelineak daude.

## Kanpo estekak 
* Maya Island Air-en webgune ofiziala
* Tropic Air-en webgune ofiziala
* Landing at Dangriga airport, Belize
* Dangriga Belize Airport
Orange Walkeko aireportua

**Orange Walkeko Aireportua** (IATA kodea: **ORZ** - ICAO kodea: **MZTH**), **Alfredo Martínez Chan Pine Ridge lurreratze-pista** ere deitzen zaio, Orange Walk Town-etik itsas milia batera (1,9 km; 1,2 milia) dagoen erabilera publikoko aireportua da. lurreratze-pista asfaltoarekin hobetu zuten 2014an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hector Silva lurreratze-pista

**Hector Silva lurreratze-pista** (ingelesez: *Hector Silva Airstrip*) (IATA kodea: **BCV** - ICAO kodea: **MZBP**) Belmopan dagoen pista bat da, Belize Erdialdeko Amerikako herrialdeko hiriburuan. Britainiar armadak handitu zuen 2002an, hegazkin handiagoak jaso ahal izateko, Lockheed C-130 Herkules adibidez. 

Lurreratze-pistak terminal txiki bat du. Ez dago behar bezala mugatuta. Belizeko Indar Armatuek beren aireontziek erabil ditzaketen aldi baterako lurreratze-instalazio gisa erabiltzen dute leku hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estakak
Azido galiko

**Azido galikoa** edo **azido 3,4,5-trihidroxibentzoikoa** konposatu organiko aromatikoa da C6H2(OH)3CO2H formula duena azido karboxilikoen klasekoa. Eraztun aromatikoan hiru hidroxilo talde ditu ordekatzaile. Solido kolorgea da. Disolbagarria da etanoletan eta azetonatan. Narritagarria eta korrosiboa da.

Azido galikoa produktu naturala da eta landare askotan aurkitzen da, hala nola haritzen kuku-sagarretan eta azalean, masustetan, kakian eta te-hostoetan. Landareen taninoen osagaia da.

## Sintesia 
Landareen taninoen hidrolisi azido edo alkalinoaren bidez lortzen da azido galikoa, esaterako erkametzaren kuku-sagarren taninoetatik.

## Erreferentziak
Mendeera

**Mendeera** (*Mɛnde yia*) mendebaldeko Afrikako hizkuntza tonala da, Niger-Kongo hizkuntzen mande adarrekoa. Sierra Leona hegoaldean bizi diren mende etniako kideek hitz egiten dute eta bertoko lingua franca bihurtu dute. Guztira 2,5 miloi hiztun inguru ditu.

## Adibide bat 
Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren lehen artikulua mendeeraz:

*Numuvuisia Kpɛlɛɛ ta ti le tɛ yɛ nduwɔ ya hu, tao ti nuvuu yei kɛɛ ti lɔnyi maa hɛwungɔ. Kiiya kɛɛ hindaluahu gɔɔla a yɛlɔ ti hun. Fale mahoungɔ ti ti nyɔnyɔhu hoi kia ndeegaa.*

* **Itzulpena**:

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Placenciako aireportua

**Placenciako aireportua** (ingelesez: *Placencia Airport*) Belizeko (Erdialdeko Amerika) Placencia hiriko aireportua da. Zerrenda zolatua du eta penintsula bat zeharkatzen du ekialdetik mendebaldera.  

2012ko abendurako, pista zolatuta eta egoera onean dago. Oztopo laburrak daude pistaren mutur bakoitzean, hala ere, sastrakak 10 oineko altuera du gutxi gorabehera, mutur bakoitzaren erdigunetik kanpo. Aireportua nagusiki hegal altuko hegaldiek zerbitzatzen duten arren, Cessna 310 hegazkin bat gai izan zen aireratzeko eta modu erosoan lurreratzeko baimenarekin.

Inguru horretan ohikoa den itsasoko brisaren ondorioz, aireratzeak eta lurreratzeak ekipo bereziekin egiten dira. Hegalkin pribatuak baimentzen dira. Aparkalekua Tropic Air edo Maya Island Air-ekin koordinatu behar da. Aireportuak ez du segurtasun propiorik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caroline Krook

**Märta Caroline Desirée Krook** (Stockholm, 1944ko azaroaren 18a – *ibidem*, 2025eko abuztuaren 16a) suediar apezpiku luterotarra izan zen. 1969an apaiz ordenatu zuten eta 1990ean Stockholmeko San Nikolas katedraleko dean izatera iritsi zen, Suediako lehen emakumezko deana bihurtuz.

## Bizitza 
1969an apaiztu zen Lundeko elizbarrutian eta Malmöko espetxeko kapilau izendatu zuten, Suedian hala egin zuen lehen emakumea izanik. Geroago Stockholmgo apezpikua izan zen 1998tik 2009an erretiratu zen arte, eta kargu horretan Eva Brunnek ordezkatu zuen. Krook Stockholmen bizi izan zen.

2025eko abuztuaren 16an hil zen biriketako minbiziaren ondorioz, 80 urte zituela.

## Lanak 
* *Tro på jorden* (1973)
* *Guds makt är annorlunda. Tankar om Kristus för kyrklösa* (1981)
* *Tillvaron öppnar sig. Från samtalsrum och kammare* (1981)
* *Omsorgen i livet* (1982)
* *Gudstjänst och gudstro* (1987)
* *Prästens identitet och kyrkans trovärdighet* (1996)
* *Tankar om Herrens hus* (2003)
* *Mötesplatser. Texter som bjuder in till andakt och möten med personligheter ur de fyra evangelierna* (2012)
* *Vanmakt och allmakt. 30 texter med inspiration från Olov Hartmans böner och psalmer* (2014)
* *Nyckelhålet* (2017)
* *Rastlös sökare och troende tvivlare. Existentiella frågor i filmer av Ingmar Bergman* (2017)
* *Från stor stad till storstad. Stockholms stift igår och idag* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gelindo Bordin

**Gelindo Bordin** (1959ko apirilaren 2an jaioa) italiar distantzia luzeko korrikalaria da, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan maratoia irabazi zuena. Maratoian urrezko domina olinpikoa irabazi duen lehen italiarra da, eta Bostongo maratoia eta urrezko domina olinpikoa irabazi dituen gizonezko bakarra.

## Biografia 
Vicenzan (Italia) jaioa, Bordin ospetsu egin zen 1986ko Europako Txapelketan, non urrezko domina irabazi zuen maratoian. Bere hurrengo nazioarteko lehiaketa 1987ko Erroman jokatu zen Munduko Txapelketa izan zen. Maratoia egun oso bero eta heze batean egin zen. Bordin, zuhurki, liderren atzean geratu zen hasieran, eta 35 kilometroko markaren ondoren harrapatu zituen. Azkenean hirugarren postuari eustea lortu zuen, brontzezko domina irabaziz.

Seulgo Olinpiar Maratoian, Bordin hasieratik liderrekin egon zen. 5 km-ren faltan, hiru korrikalari baino ez ziren geratzen: Bordin, Wakihuri, kenyarra eta djiboutiar Salah. 3 km-ren faltan, Salah aurreratu zen, Wakihuri berarekin eramanez eta Bordinengandik aldea sortuz. Baina Bordinen ausardiak liderrekin harrapatzea ahalbidetu zion. Lehenik Wakihuri aurreratu zuen eta gero nekatuta zegoen Salah, kilometro bat falta zela eta sari nagusia lortuz: urrea olinpiar garaipena.

Bordin da Bostongo maratoia eta Olinpiar Jokoetako maratoiko urrezko domina irabazi dituen gizon bakarra. 1990ean Bostongo maratoia irabazi zuen eta garaipena bere "bigarren lasterketa onena, Olinpiar Jokoak irabazi ondoren" bezala deskribatzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Tatiana Txerveniakova

**Tatiana Petrova Penkova-Txerveniakova** (; 1954ko ekainaren 5a – 2025eko abuztuaren 10a) bulgariar medikua izan zen.

## Bizitza 
Tatiana Txerveniakovak Sofiako Medikuntza Akademian ikasi zuen, 1978an medikuntzan masterra lortuz. 1978-1983 bitartean Sofiako ospitale bateko haurren sailean aritu zen egoiliar gisa. Ondoren, ikasketak jarraitu zituen, Moskuko Birologia Institutuan doktoretza lortuz.

1987tik 2001era, irakasle titularra eta irakasle laguntzaile doktorea izan zen Sofiako Medikuntza Unibertsitateko Gaixotasun Infekziosoen, Epidemiologiaren, Parasitologiaren eta Medikuntza Tropikalaren Sailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Ezeizabarrena

**Jon Eceizabarrena Rezola** (Donostia, Gipuzkoa, 2005eko martxoaren 23a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritu ohi da. Errealaren harrobian hezia, Berion eta Sansen jokatu du. Bigarren talde txuriurdinarekin 2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen. 2025eko Abuztuaren 17an debuta egin zuen zilarrezko mailan Anoetan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Olga Casado Mendoza

**Olga Casado Mendoza**, sortzez Olga Mendoza Casado (Madril, 2002ko irailaren 8a) emakume toreatzailea da.

## Biografia 
Madrilen jaio zen arren, familia- sustraiak Aguilafuenten ditu eta haurtzaroa herri segoviar horretan eman zuen. Bertan egiten ziren jaietako zezenketak ikusten eta gerora entzierroetan parte hartzen hasi zitzaion zezen munduaren gaineko interesa pizten, etxean zaletasun handikoak izan ez baziren ere.

Batxillergo Artistikoa ikasi ostean, Kirol Gradu bat egin zuen. Baina zezenen munduak erakarrita, 2018 urtean formatzeari ekin zion, Madrilgo Tauromakia Eskolan lehenengo eta Jose Cabero “Yiyo”ren Eskola Taurinoan gero. 2022ko denboraldian hasi zen plazarik plaza eta karteletan azaltzen eta apirilean San Martin de la Vegako zezen plazan toreatu zuen bere lehen txekorra. Zaldien gaineko pikatzaile barik Miraflores de la Sierran, hau ere Madrilgo Erkidegoan egin zuen debuta 2023ko abuztuan eta pikatzaileoz lagundutako estreinaldia, ostera, 2025eko martxoan, Olivenzako zezen plazan borobildu zuen belaunikatuz harrera eginez zezenari. Bere faenak txaloak eta belarri jaso zuen. 

Arratsalde askotan jaso ditu ikuslegoaren miresmen eta goraipamenak, toreatu dituen zezenen belarri eta buztan ugari moztuz, bere jardun onaren  erakusle. Kapotearekin eta ezpatarekin erakutsitako trebeziaren sari gisa, plaza batzuetan ate handitik eta lepogainean ere atera izan dute zezenzaleek.

## Aitortzak 
* Aguilafuenten Olga Casadoren izena daraman Zezenketa-Peña dute. 

## Sariak 
* 2023an Pino de Plata saria eman zioten Burgosko Huerta de Rey herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Tele Madriden
Some Kind of Beautiful

***Some Kind of Beautiful***, 2014ko Tom Vaughan eskoziarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Pierce Brosnan, Salma Hayek, Jessica Alba, Ben McKenzie eta Malcolm McDowell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ingalaterra, Richard Haign (Pierce Brosnan) poesia erromantikoen eta emakume ederren zalea den Oxfordeko Unibertsitateko irakasle bat da. Halere, bere aitatasun berriak ordurarteko bizimodua aldatuko dio, haren klaseetan ezagutu duen eta berarekin hartemana duen Kate (Jessica Alba) estatubatuar ikasleak haurdun gelditu dela aipstu baidio, horrek Richard gonazalea aita bilakatuz. Biak ezkondu eta AEBetako Los Angeles hirira bizitzera joango dira.

Bertan, Richardek Olivia (Salma Hayek) eleberri idazle xelebrea eta ederra ezagutuko du, Katen ahizpa ere badena. Honela bada, ideala izatetik urruti dagoen maitale hirukotea osatuko dute.

## Aktoreak 
* Pierce Brosnan: Richard Haig
**Oliver Bell: Richard gaztea
* Salma Hayek: Olivia
* Jessica Alba: Kate
* Ben McKenzie: Brian
* Fred Melamed: Piggott
* Ivan Sergei: Tim
* Malcolm McDowell: Gordon Haig
* Lombardo Boyar: Ernesto
* Merrin Dungey: Angela
* Duncan Joiner: Jake
* Lee Garlington: Wendy
* Robert Mailhouse: Alan
* Marlee Matlin: Cindy

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Turiaren lorategia

**Turiaren lorategia**, valentzieraz *Jardí del Túria*, Espainiako Valentzia hiriko udal parke nagusia da, Valentziako Erkidegoan. Turia ibaiaren ibilbidearen azken 10 kilometroak barne hartzen ditu.

1986an sortua, Ricardo Bofill kataluniar arkitektoak diseinatu zituen, eta 136 hektareako azalera du.
Hutch kartela

**Hutch kartela**, Irlandako talde antolatu kriminal bat da, bere jarduera kriminal nagusia herrialde honetan egiten duena.

2015 urteaz geroztik Kinahan kartela irlandar talde kriminal antilatuarekin lehia estua du.

## Taldea 
1980ko hamarkadan lapurreta jardueran hasi eta talde arerioen kideen erailketa egin zituen. 1980ko hamarkada erdialdera Gerry Hutch talde honetako buru nabarmenetakoa bilakatu zen, eta gerora buruzagi nagusia.

Ondoren banku lapurretak eta droga trafikoa egitera igaro zen. Irlandako Errepublika eta Ipar Irlandan jarduten du.

## Kide nabarmenak 
* Gerry Hutch (burua)
* Eddie Hutch Snr (anaia)
* Ross Hutch (semea)
* Eddie Hutch Jr (semea)
* Alan Hutch (semea)
* Gary Hutch (hiloba)
* Derek Hutch (hiloba)
* Gareth Hutch (hiloba)

## Kanpo estekak
Kinahan kartela

**Kinahan kartela**, Irlandako nazioarteko talde antolatu kriminal bat da.

1990eko hamarkadaren erdialdea Christy Kinahan buruak sortu zuen. Bere Daniel Kinahan anai nagusiak familia talde kriminalaren eguneroko jarduera kudeatzen du. 

2015 urteaz geroztik Irlandako Hutch kartelarekin lehia estua du.

## Taldea 
Taldea Dublin hiriburuan sortu eta 1990eko hamarkada amaiera eta 2000ko hamarkadan zehar, Zelta Tigrea deritzon Irlandako Errepublikaren hazkunde ekonomiko garaian hedatuz joan zen.

Hasieran Dublingo auzoetan lapurreta jardueran hasi arren, denboraren poderioz erakundea bertako nahiz nazioarteko droga trafikoan eta arma kontrabandoan burubelarri sartu zen.

Irlandaz gain, Erresuma Batua, Estatu Batuak, Espainia eta Arabiar Emirerri Batuetan ere jarduerak baditu.

Talde honetako hainbat kidek Andaluziako Costa del Sol eskualdean bizileku ere badute.

## Kide nabarmenak 
* Christy Kinahan (burua)
* Daniel Kinahan (semea)
* Christopher Kinahan Jr. (semea)
* Paul Rice (sozioa)
* Freddie Thompson (sozioa)
* David Byrne (lehengusua)
* Liam Byrne (lehengusua)

## Kanpo estekak