open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
New York Life Insurance eraikina

**New York Life Insurance eraikina** (**Quebec Bank eraikina** izenez ere ezaguna) Montreal hiriko (Kanadako Quebec probintziako hiririk handiena) bulego-eraikin bat da. Place d'Armes-en dago, gaur egun Vieux-Montreal izenez ezagutzen den eremuan. 1887-1889an eraiki zuten. Amaitu zenean, hiriko merkataritza-eraikinik altuena zen, bulegoetarako diseinatutako lehen zortzi solairuak zituena, eta berehala bete ziren abokatuz eta finantzariz. Erlojuaren dorrea osatu zenean, jabeak herrialde osoko lege liburutegirik handienarekin bete zituen bederatzigarren eta hamargarren solairuak. Eraikina beste bulego-dorre historiko baten ondoan dago, Aldred eraikina izenekoa.

## Historia 
New York Life Insurance eraikina Babb, Cook eta Willard arkitektoek eta Peter Lyall kontratistak eraiki zuten New York Life Insurance Company-rentzat, Kanadako bulego gisa. Kanadako 750.000 dolar kostatu zen. Eraikuntzan erabilitako antzinako hareharri gorria Dumfriesshiretik (Eskozia) inportatu zuten.
alt=|ezkerrera|thumb|Eraikina 1900eko hamarkadaren hasieran.
New York Life-k Place d'Armes-eko gunea aukeratu zuen Montrealeko merkataritza gunetik gertu zegoelako. Eraikuntza hasi baino lehen, Compain Hotela eta loteak hartzen zituen bi solairuko beste eraikin bat eraitsi zituzten taldeek. Eraikina 1890eko aseguru-mapan agertu zen lehen aldiz.

Quebec Bankek 1909an erosi zuen eraikina, eta beheko solairua hartu zuen, 1917an Royal Bank of Canadak bereganatu aurretik. Egiturak, oraindik, sarreran zizelkatutako bankuaren izena darama.

Eraikina Place-d'Armes metrotik gertu dago eta Montrealeko beste leku aipagarri batzuen ondoan dago, hala nola, Aldred eraikina (1931), Bank of Montreal eraikina (1859/1901), Place d'Armes Hotela, Notre-Dame Basilika eta 500 Place D'Armes.

## Arkitektura 
New York Life eraikina Italiako Errenazimenduan eta New Yorkeko eraikinetan inspiratu zen, eta Montrealeko lehen eraikin garrantzitsuetako bat izan zen tokiko harri grisa erabili ez zuena, inportatutako hareharri gorria erabili zuena. Harriak ebaketa bat behar izan zuen, Bishop Streeteko Lyall tailerrean egin zena. 
ezkerrera|thumb|Sarreran grabatutako izena.
Zortzi solairu ditu eta 46,3 metroko altuera, erlojuaren dorrea barne. Forma ia angeluzuzena du eta 705 m²-ko azalera. Pisuaren azalera osoa, pisu guztiak barne, 6.890 m²-koa da. Atari txikiko barruko hormak eta korridoreak marmolez estalita daude.

Izkina batean dago eta fatxada Place D'Armesen eta rue Saint-Jacquesen dauka. Jatorrizko helbidea 13 Place d’Armes Hills zen, baina gero egungo 511 Place D’Armes helbidera aldatu zen.

Jabeek hirugarren, laugarren eta bosgarren solairuak modernizatu zituzten 1952an, eta sotoa berritu zuten 1970ean. 1971n, eskailerak gehitu zituzten bosgarren solairuaren eta sabaiaren artean. Ondorengo jabeek berrikuntza gehiago egin zituzten 1980ko hamarkadan, eta 2006tik 2007ra bitartean zaharberritze-proiektu gehigarri bati ekin zioten. Proiektu horretan, bizitegietarako bi atiko gehitu zituzten. Horietako bat eraikinaren egungo jabeak okupatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa Maria (eskola)

**Villa Maria** Kanadako ekialdeko Quebec probintziako Montreal hirian dagoen haur eta gazteentzako bigarren mailako eskola pribatu katolikoa da. 1854an sortu zen eta komunitate frankofono eta anglofonoarentzako hezkuntza formakuntza eskaintzen du. Villa Mariako eskolaren erdialdea Monklands Etxea bezala ezagutzen da, eta Kanadako gobernadore nagusiaren etxea izan zen 1844tik 1849ra. Kanadako leku historiko nazionala da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tateyama

**Tateyama** izan daiteke:
* Tate mendia (立山), Toyama prefekturako sumendia;
* Tateyama (立山町), Toyama prefekturako herria;
* Tateyama (館山市), Chiba prefekturako herria;
* Tateyama jabetzako lurra, Tokugawa shogunerriko jabetzako lurra.
Andreza Delgado

**Andreza Delgado** (Ilhéus, Brasil, 1995eko abuztuaren 3a) brasildar kultur ekintzaile eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Delgadok São Pauloko Unibertsitate Federalean (UNIFESP) ikasi zuen eta ikasle mugimenduetan parte hartu zuen. 2015ean, protesta batean atxilotu egin zuten. Biharamunean poliziak sexu abusuak egin zizkiola salatu zuen. Geroago, Movimento Passe Livre ekimenarekin bat egin zuen, udal garraio publikoaren doakotasuna eskatzen duen herri ekimena.

Delgadoren lanak favelen bizitza kulturalaren dinamizazioa bilatzen du, bertan bizi diren sortzaileak zein aldiri horietako biztanle guztiak ikusaraziz, merkatuak eta erakundeek ahaztutako kontsumitzaile gisa duten rola onar dadin. Ildo horretan, São Pauloko auzo marjinaletako hainbat kultur ekitaldiren sortzailea izan da, hala nola PerifaCon, 2019an sortu zen komiki eta pop kulturaren azoka, non Delgado komisario lanetan ere aritu den. Urte horretan bertan Gamer Perifa inauguratu zuen, bideojokoak maite dituztenentzako konbentzioa. 2020an das Favelas Kopa antolatu zuen, E-sports lehiaketa bat.

Delgadok *Lança* asteroko podcasta zuzendu eta aurkeztu zuen Braban 2021 eta 2022 artean. Horrez gain, Universo Online (UOL) web atarian zutabegilea da eta ipuin liburu baten argitalpenean parte hartu du.

## Lanak 
* 2021 – *As Meninas Maluquinhas*. Zenbait egile Editora Melhoramientos. ISBN 9786555393507.

## Aintzatespenak 
* Aktibismoan egindako lanagatik, 2023an BBCk argitaratutako 100 Emakume zerrendaren urteko edizioan sartu zuten Delgado. Aipamen hori baino hilabete batzuk lehenago, nebarekin partekatzen duen Irmãos Delgado enpresa MOOC 100 zerrendan sartu zuten, afrobrasildar sortzaileen zerrenda batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcela Fernández Barreneche

**Marcela Fernandez Barreneche** (Medellín, Kolonbia, 1990) Cumbres Blancas GKEa sortu zuen kolonbiar mendi gidari eta ekintzailea da. Espedizio zientifikoen bidez, alpinista, argazkilari, zientzialari eta artistez osatutako talde batek aldaketak gainbegiratzen ditu eta glaziarrak ez galtzeko sormen-formak garatzen ditu.  

## Ibilbidea 
Cumbres Blancas ingurumen erakundea sortu zuen. Elurra glaziarraren elikagaia dela oinarri hartuta, Kolonbian elur gehiago egiteko eta tenperatura hain beroa ez izateko lan egitea erabaki zuen. Azturez eta legeez gain, ekosistemak leheneratzen ere jardun daiteke, frailejoiak eta basamortua ereinez haztegietan, haien hazkuntza bizkortzeko eta, azkenean, lainoa sortzea ahalbidetzeko.

2021ean Kolonbiako glaziarren informazioa eta argazkiak biltzen zituen liburua argitaratu zuen. Bertan, dauden sei glaziarretako bakoitzaren antzinako izenak deskribatzen ditu, eta, ondorio gisa, izotzaren urtzearen arrazoiak eta hura arintzeko eta Andeetako basoaren eta basoaren inguruan dauden ekosistemak babesteko herritarrek dituzten aukerak aurkezten ditu.

## Aintzatespenak 
2023an, BBCk urteko 100 Emakume eraginkorrenen zerrendan sartu zuen, glaziarren hondatze azkarraren kontzientzia sortzen eta prozesua monitorizatzen egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tate mendia

, **Tateyama** ere deitua, Japoniako Toyama prefekturan dagoen estratosumendia da, 3.015 metrotako altuera duena. Fuji eta Haku mendiekin batera  multzoa osatzen du. Tateyama hiru tontorrez osaturik dago: Ōnanjiyama (大汝山, 3,015&nbsp;m), Oyama (雄山, 3,003&nbsp;m) eta Fuji-no-Oritate, (富士ノ折立, 2,999m) gailur-lerro bat osatzen dutena. Tateyama  tontorrik altuena da.

Saeki no Ariyori izan zen Tate mendia igo zuen lehenengoa, Asuka aroan. 1934ko abenduaren 4an Chūbu-Sangaku Parke Nazionalaren barne sartu zuten.

## Geologia 
Mendia granitoz eta gneissez osatuta dago. Hala ere, tontorrean eta ordokian zehar, tontorretik 2 kilometro mendebaldera, andesita-dazita estratusumendi txiki bat dago. Sumendi honek 2.621 metroko altuera du eta erupzio txikiak izaten ditu, azkena 1961ean gertatu zena.

## Iruditegia 

File:Mount Tate from Higashi Ichinokoshi 1995-08-20.jpg|Tateyama Higashi-Ichinokoshitik ikusita
File:Mount Tate from Mount Betsu 1995-08-20.jpg|Tateyama Bessan menditik ikusia
File:Tateyama from jiigatake 20 2001 11 20.jpg|Tateyama eta Tsurugi mendia Jii menditik ikusiak
File:Mount Tate and Mount Tsurugi from Mount Asahi 2000-07-30.jpg|Tateyama eta Tsurugi mendia Asahi menditik ikusiak

## Ikus, gainera 
* Chūbu-Sangaku Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurutziltzaketaren taula (Iruñeko katedrala)

**Gurutziltzaketaren taula** Iruñeko Elizbarrutiko Museoan dagoen taula margotu bat da, Iruñeko katedralean egon zena.

XII. mendeko lan frantziarren tradizioan kokatzen da taula, eta urregintza eta eskuizkribuen ilustrazioa batzen ditu bere egikeran. Urrezko xaflak eta tenple-margoa erabili ziren lanean. Kristo gurutziltzatuak hartzen du irudiaren erdigunea, enbor landu gabe batean. Frantziako eta Nafarroako zeinu heraldikoak ere baditu taulak, eta horiei esker 1285 eta 1328 urteen artean datatu dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ève Chiapello

**Ève Chiapello** (Lyon, 1965eko apirilaren 2a) soziologo eta ekonomialari frantziarra da.

## Biografia 
Lyongo 7. barrutian jaioa, hiri berean graduatu zen 1982an. 1987an, enpresa administrazioko titulua lortu zuen HEC Parisen, eta urteko bost ikasle onenen artean presidentearen zerrendan sartu zen. 1988an, kultur erakundeen kudeaketako masterra lortu zuen Paris-Dauphine Unibertsitatean, eta 1991n, gizarte zientzietako masterra. 1991ko urritik abendura, London School of Economics-eko ikertzailea izan zen.

1994an, doktoretza lortu zuen "Kultur Erakundeen Kontrol Moduak" izeneko tesi batekin. Urte bereko irailean, HEC Parisen hasi zen lanean unibertsitateko irakasle gisa, 2000. urtera arte, irakasle elkartu izendatu zuten arte, 2005era arte izan zuen kargua. Garai hartan, Enpresa Administrazio Alternatiboko programaren sortzaileetako bat izan zen. 2006ko urtarriletik 2013ko otsailera arte, irakasle izan zen eta 2013ko martxoan Parisko École des hautes études en sciences sociales-eko ikerketa zuzendari bihurtu zen.

Bere ikerketak kapitalismoaren eraldaketan eta Frantziako ekonomiaren finantzaketan oinarritzen dira.

## Lanak 
* Ève Chiapello, *Artistes vs Managers*, Paris, Éditions Métailié, 1998, ISBN 9782864242857.
* Luc Boltanski eta Ève Chiapello, *Le Nouvel esprit du capitalisme*, Paris, Gallimard, 1999, ISBN 2070749959.
* Ève Chiapello eta Patrick Gilbert, *Sociologie des outils de gestion*, Paris, La Découverte, 2013, ISBN 978-2-7071-5145-2.
* Ève Chiapello, Antoine Missemer eta Antonin Pottier, ''Faire l'économie de l'environnement'', Paris, Presses Des Mines, 2020, ISBN 9782356715968.

## Erreferentziak
Ryūgū-jō

thumb|250px|Katase-Enoshima geltokia.
Japoniar mitologian,  Ryūjin itsasoko herensuge jainkoaren itsaspeko jauregia da. Kondairaren arabera, gaztelua koral] gorri eta zuriz egina dago, edo kristal sendoz egina. Jauregiko biztanleak, itsasoko biztanleak, Ryūjin zerbitzariak dira. Gazteluaren lau alboetako bakoitza urtaro bat da, eta gazteluaren barruan igarotako urte bat eta  gaztelutik kanpo igarotako mende bat balio berekoak dira. Jauregiarekin lotutako kondairarik ospetsuena, Urashima Tarō gaztearena da, hiru urtez, hau da, hirurehun urte igaro zirenean, Ryūgū-jō bisitatu zuena.

Fujisawako Katase-Enoshima geltokiaren diseinua, Kanagawako prefekturan, Ryūgū-jōn oinarrituta dago.

## Ikus, gainera 
*162173 Ryugu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belén López Peiró

**Belén López Peiró** (Buenos Aires, Argentina, 1992ko otsailaren 24a) argentinar idazle eta kazetaria da. Haurren sexu-gehiegikeriari eta haien inguruko esperientzia pertsonalari buruzko bere lanak eragin soziala eta aitortza izan zuen Argentinan, eta, gainera, katalanera, frantsesera, ingelesera, italierara eta portugesera itzulia izan zen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Belén López Peiró 1992ko otsailaren 24an jaio zen Buenos Airesen, Argentinan. Kazetaritza ikasi zuen Taller Escuela Agencia-n eta Komunikazio Zientzietan lizentziatu zen Buenos Aireseko Unibertsitateko Gizarte Zientzien Fakultatean. Gabriela Cabezón Cámara idazlearen idazketa-tailerretan parte hartu zuen.

13 eta 17 urte bitartean, Santa Luzia herrian sexu-abusuak egin zizkion osabak, Claudio Sarlo komisarioak. 2014an, 22 urterekin, abusuak salatu zituen justiziaren aurrean.

Idazle lanaz gain, López Peirók hitzaldiak eman zituen ikastetxeetan, abusuez kontzientziatzeko; Ni una menos kolektiboko kide zen, emakumeen kontrako indarkeriaren aurka; eta ez-fikziozko idazketa-tailerrak koordinatu zituen Garapenerako Nazioarteko Lankidetzaren Espainiako Agentziarekin eta irakurk*eta* eta idazketa feministako tailerrak Buenos Airesko Unibertsitatean. Kazetari gisa, Argentinako eta kanpoko hainbat komunikabiderekin aritu zen elkarlanean, *Pikara Magazine* esaterako, eta, zinemako gidoilari gisa, hainbat proiektutan hartu zuen parte.

## Lanak 
### Eleberria 
* *Por qué volvías cada verano* (2018, Madreselva)
* *Donde no hago pie* (2021, Lumen)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ravelo, E. (2019) «La voz múltiple: testimonio y forma en Por qué volvías cada verano», “Éticas alegres de insurrección: precariedades y cuerpos en la literatura argentina del siglo XXI” Mintegian, Laura Arnés
* Peller, Mariela eta Oberti, Alejandra (2020), “Escribir la violencia hacia las mujeres. Feminismo, afectos y hospitalidad”, Estudos Feministas Aldizkaria, 28(2), Florianópolis. Hemen eskuragarri: https://doi.org/10.1590/1806-9584-2020v28n272442
* Indri, C. M. (2022). «Enfrentar aquello que fue oculto: testimonios sobre el abuso en la obra de Belén López Peiró». *452&nbsp;°F. De Teoría De La Literatura Y Literatura Comparada Aldizkaria*, (27), 137–151. Hemen eskuragarri: https://doi.org/10.1344/452f.2022.27.7

## Kanpo estekak 
* Belén López Peiróren «Barru-barrukoa kontatzeko ausardia» artikulua, *Mexikoko Unibertsitateko Aldizkarian* argitaratua
* Belén López Peiróren «Se acabó» artikulua, 2023ko urtarrilaren 3an *El País* egunkarian argitaratua
Vincent Harolimana

**Vincent Harolimana** (Mpembe, 1962ko irailaren 2a) ruandar elizgizon katolikoa da, 2012tik aurrera Ruhengeriko apezpikua dena.

## Bizitza 
1962ko irailaren 2an jaio zen Mpemben, Ruandako Mendebaldeko probintzian. Lehen eta bigarren mailako ikasketak Nyundoko San Pio X.a apaizgaitegi txikian egin zituen eta gero, 1983tik 1984ra, urtebete eman zuen Rutongoko apaizgaitegi propedeutikoan.

Ondoren, Butareko elizbarrutiko Nyakibandako San Karlos apaizgaitegi nagusian ikasi zuen 1984tik 1990era, eta bertan teologian lizentziatu zen. 1993an Erromara joan zen Unibertsitate Pontifize Gregorianoan ikastera. 1999an Teologia Dogmatikoan doktoretza lortu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amantadina

**Amantadina** edo **1-adamantilamina** konposatu organiko ziklikoa da,C10H17N formula duena, adamantanoaren deribatua aminen klaseko. Solido kristalinoa da. Uretan disolbagarria da, apenas dietil eterretan. Korrosiboa eta narritagarria da.

## Sintesia 
Amantadinaren sintesia hainbat urratsetako erreakzioa da adamantanoaren bromazioarekin edo nitrazioarekin hasten dena 1-bromoadamantanoa edo adamantanoaren nitroesterra sintetizatzeko zeintzuk azetonitriloarekin erreakzionarazten diren N-(1-adamantanil)azetamida emateko. Ondoren, hidrolisi alkalinoz amantadina lortzen da. 

538x538px|Preparation of amantadine 

## Erabilera 
Amantadina Parkinsonarekin lotutako diskinesia, A motako gripea eta sindrome estrapiramidala tratatzeko usatzen da. Espainian botika generiko gisa merkaturatzen da. Normalean klorhidrato gisa merkaturatzen da. Pilula moduan hartzen da.

### Albo-ondorioak 
Amantadina ez du normalean albo-ondorio handirik eta besteak beste hauek aipa daitezke: logura, depresioa, intsomnioa, buruko mina, ataxia eta botagura aipa daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraileko goiza (Sisley)

***Iraileko goiza*** () Alfred Sisley margolari britainiarraren 1887-1888 inguruko margolana da. Mihise gaineko olio-pintura honek zuhaitzez zipriztindutako landa-paisaia irudikatzen du. Frantziako Estatuak zuzenean artistari erosi zion 1888an, 1.000 liberaren truke, eta 1889tik Ageneko Arte Ederren Museoan dago, Lot-et-Garonnen. Haren jabetza udalerri horri eskualdatu zitzaion 2013an. Estilo inpresionistaaren lana.

## Historia 
Jules-Antoine Castagnaryk Alfred Sisleyren Matinée de septembre erosi zuen Estatuak 1888ko otsailaren 2an. Hurrengo urtean Ageneko Arte Ederren Museoan sartu zen, eta bertan dago gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Ageneko Arte Ederren Museoan.
Vegarada mendatea

**Vegarada mendatea**, Espainiako ipar-mendebaldeko mendate bat da, Kantauriar mendilerroan. 1.555 metroko altuera du.

Asturiasko Aller eta Leóngo probintziako Valdelugueros udalerrien srtean dago.
Rosemarie DeWitt

**Rosemarie Braddock DeWitt** (1971ko urriaren 26a, New York), estatubatuar zinema eta telebista aktore bat da. 

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Curueño ibaia

**Curueño ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Leóngo probintzian. 47,3 kilometro luze ditu.

Kantauriar mendilerroan, Vegarada mendatean jaio, eta Devesa de Curueño herrian Porma ibaian urak isurtzen ditu.
Itsasne Urkiaga Mugarra

**Itsasne Urkiaga Mugarra** (Galdakao, Bizkaia, 1995eko urriaren 18a) lasterkaria da. 2025eko Durangaldeko koparen irabazlea izan zen.

2024ko irailean Sorginen Lasterketan Emakumezkoetan bigarren postuan (2:43:41) helmugaratu zen. Irabazleak, June Villarroel elorriarrak, 2:35:21 denboran osatu zuen ibilbidea eta hirugarrenak Ainara Arkarazo Legarreta abadiñarrak (2:53:03).

2024ko azaroaren 17an, Lemoan 17 kilometroko eta 910 metro positiboko Lemoatx trail lasterketa laburra irabazi zuen (1:48:30).

### 2025 
2025eko maiatzaren 31n Ubideko Ubidestroi mendi lasterketeta laburrean 300 parte hartzaile izan ziren guztira, eta Harrikurutz (851 m.), Gorbeia (1.481 m.), Aldamin (1.373 m.), Arralde (945 m.) eta Eneabe (782 m.) tontorrak igo behar izan zituzten. 22 kilometroko lasterketan, Itsasne Urkiaga zornotzarrak irabazi zuen nesketan (2.48.48), Estitxu Azpitarte otxandiarrak egin zuen bigarren (3.19.50), eta Oihane Alonso galdakaoztarrak hirugarren (3.22.20)

2025eko urriaren 5ean, Atxondoko Sorginen Lasterketa luzean bigarren heldu zen helmugara (2:37:32). Ainara Arkarazo Legarreta izan zen txapelduna (2:35:49) eta Leire Uribe durangarrak osatu zuen podiumeko 3. postua (2:38:42). Garazi Sampedro Atxondokoa podiumaren atarian geratu zen, laugarren.

2025eko urriaren 18an, durangaldeko kopako azken aurreko lasterketa jokatu zen Zornotzan, Aramotz Mendi Lasterketa. Emakumezkoetan txapelduna  izan zen, 30 urte bete zituen egunean. Bigarren postuan Leire Uribe otxandiarra sailkatu zen eta hirugarren Lola Oyarzabal gasteiztarra.

2025eko urriaren 25ean, Durangaldeko Kopako azken lasterketa jokatu zen Elorrioko Aldapegora lasterketa, Erdella Mendizale Taldeak antolatua. 26 km eta 1700 metroko desnibel positiboa izan zuen lasterketa luzea irabazi zuen emakumezkoetan. Urkiaga  izan zen nagusi 3 ordu eta 2 minutuko denboran eta bigarren sailkatuari Nora Narbaizari 7 minutuko aldea atera zion. Hirugarren Amagoia Legarra sailkatu zen.

2025eko Durangoko Koparen 1. edizioko irabazlea izan zen emakumeetan. Txapel hori lortzeko, Itsasne Urkiagarekin batera, Leire Uribe, Nora Narbaiza, Lola Oyarzabal eta Zutoia Odriozola elorriarra azken unera arte ibili ziren borrokan txapela lortzeko koparen azken proban Elorrioko Aldapegora lasterketan.  

## Palmaresa 
* 2025eko urriaren 25ean, Durangaldeko Kopan **1. postua, Txapelduna** link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px 
* 2025eko urriaren 5ean, Atxondoko Sorginen Lasterketa luzean **2. postua, txapeldunordea** link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px 
* 2025eko maiatzaren 31n, Ubideko Ubidestroi mendi lasterketeta laburrean **1. postua, Txapelduna** link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px 
* 2024ko azaroaren 17an, Lemoan Lemoatx trail lasterketa laburra **1. postua, Txapelduna** 
* 2024ko irailean, Sorginen Lasterketan, **2. postua, txapeldunordea** link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px
* 2024ko martxoaren 16an, Bediako lasterketan **1. postua, Txapelduna** link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burke eta Willsen espedizioa

thumb|280px|Burke eta Willsen espedizioaren mapa
**Burke eta Willsen espedizioa**, 1860-1861 artean Victoriako Errege Elkarteak Australiaren esplorazioa burutzeko antolatutako espedizio bat izan zen.

Robert O'Hara Burke eta William John Willsek zuzenduriko 19 gizonez osatu zen, Australiako barnealdea hegoaldetik iparraldera zeharkatzeko helburuz. Melbournen abiatu eta Carpentaria golkora heldu zen, 3.250 kilometro inguru eginez.
Hongdae

**Hongdae**, Hego Koreako Seul hiriburuko auzo bat da, Mapo-gu barrutian. 

Auzo hau arte urbanoarengatik ezaguna da, bai eta musika independente kultura, denda, klub eta kafetegiengatik.
Olatz Dañobeitia Ceballos

thumb|Olatz Dañobeitia "Sorginak, putak, terroristak. Indarkeria matxistaren ertzak: tortura politikoa" liburua aurkezten. Azoka, 2025
**Olatz Dañobeitia Ceballos** (Lekeitio,  Bizkaia, 1976ko maiatzaren 21a) ikertzailea, soziologoa eta feminista da. Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) irakasle eta ikertzaile dihardu.

Soziologiako eta Haur Hezkuntzako ikasketak egin ditu, militantzian aritu da ezker abertzalean, mugimendu feministan eta Joxemi Zumalabe Fundazioan. Ikertzaile gisa Euskal Herriko gatazka politiko-armatua aztertu du ikuspegi feministatik.

## Bizitza 
Olatz Dañobeitia Haur Hezkuntzan diplomatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) 2011n eta Soziologian lizentziatu zen unibertsitate berean 2013an. “Ikasketa Feministak eta generokoak” masterra burutu zuen 2016an Euskal Herriko Unibertsitatean eta Balioen Filosofia eta Gizarte Antropologia Sailean doktoretza tesia egiten hasi zen eta 2024an amaitu zuen, *Militantzia eta errepresio politikoaren azterketa feminista bat 90eko ezker abertzaleko emakumeen kasua* izenburua duena, Marta Luxán Serrano eta Mari Luz Esteban Galarzak zuzenduta.

### Ibilbidea 
Bere orain arteko ikerlari zein ibilbide profesionalean Joxemi Zumalabe Fundazioan aritu da. Bertan, Prozesu Parte Hartzaileetako teknikari, ikerlari eta prozesuen erraztatzaile/dinamizatzaile gisa ibili da. Bere ikergai nagusiak Fundazio horretako jarduerari lotuta daude, besteak beste: parte hartze soziopolitiko ereduak, herri eragile ezberdinen arteko elkarlan eta sinergiak, herri jakintzen lanketa eta hedatzea, eta antolakuntza ereduen demokratizazio eta horizontaltasuna. 

Zeregin horietan ondoko lan hauetako partaidetza da azpimarragarriena:
* *Indarkeriak dantzatzera behartzen gaituzte, (*EHU, 2021) egilekidea.(978-84-8438-808-1)
* *Sin permiso. Estudios feministas sobre el conflicto armado vasco.* Egilekidea.

* *Sorginak, putak, terroristak.Indarkeria matxistaren ertzak: tortura politikoa* (Txalaparta, 2025). Saiakera. 256 or. ISBN 978-84-10246-71-3 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Sibomana

**Joseph Sibomana** (Save, 1915eko apirilaren 25a – 1999ko azaroaren 9a) ruandar elizgizon katolikoa izan zen. 1961etik 1968ra Ruhengeriko apezpikua izan zen eta 1968tik 1992ra Kibungoko apezpikua.

## Bizitza 
Joseph Sibomana 1940ko uztailaren 25ean apaiztu zen, Kabgayiko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

1961eko abuztuaren 21ean, Joan XXIII.a aita santuak Ruhengeriko apezpiku izendatu zuen. Urte bereko abenduaren 3an jaso zuen apezpiku-ordenazioa Ruhengeriko katedralean, Gastone Mojaisky-Perrelliren eskutik. 1962tik 1965era, Vatikanoko II. kontzilioko lau saio guztietan parte hartu zuen. 1969ko irailaren 5ean, Paulo VI.ak Kibungoko lehen apezpiku izendatu zuen. 1992ko martxoaren 30ean, Joan Paulo II.ak bere dimisioa onartu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meat pie

thumb|Australiako haragi-pastela.
**Meat pie**, , Australia eta Zeelanda Berriko gastronomiaren usadiozko pastel bete bat da.

Haragi txikituz betea dago eta esku baten tamainakoa da. Batzutan tipula, txanpinoi eta gaztaz ere betea egon ohi da, eta aperitifa bezala jaten da.
Rottnest uhartea

**Rottnest uhartea**, Wajuk: **Wadjemup**, Australiako hego-ekialdean dagoen uharte bat da, Mendebaldeko Australia estatuan. Fremantle hiritik 18 kilometrora dago.

2021ean 166 biztanle zituen.

Quokka animaliaren bizilekua da.
Károly Khuen-Héderváry

**Károly Khuen-Héderváry** (Gräfenberg, 1849ko maiatzaren 23a – Budapest, 1918ko otsailaren 16a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1903an eta 1910etik 1913ra.

Karoly Khuen-Héderváry hungariar nobleziako familia batean jaio zen. 1883an Kroaziako Ban izendatu zuten eta gobernuan eman zituen hogei urteetan politika arbitrario eta ustela egin zuen. Kroaziarrak bortizki zapaldu, autonomia galarazi eta hungariera inposatu zuen. Serbiarrak ere gobernu postuetan jarri zituen etnien arteko lehiak sustatzeko eta, horrela, kroaziarrak Austria-Hungariako Inperioari aurka egitea eragozteko. 1903an istilu larriak izan ziren eta enperadoreak Khuen-Héderváry kargutik kendu zuen.

Ban kargutik kendu zuten egun berean, Karoly Khuen-Héderváry Hungariako lehen ministro izendatu zuten. Gobernu honek hilabete batzuk besterik ez zuen iraun oposizioko kideak erosteko saiakera bat aurkitu zenean.

1910ean gutxiengoan zegoen gobernu bat zuzendu zuen, bi urte iraun zuena.
Pied-du-Courant espetxea

**Pied-du-Courant espetxea**  () Montrealen (Quebec, Kanada) dagoen eraikin bat da, San Lorenzo ibaiaren eta Jacques-Cartier zubiaren ondoan. Montrealen espetxe baten jatorrizko plana George Blaiklock bertako arkitektoak diseinatu zuen 1825ean, Champ de Mars espetxea ordezkatzeko (XIX. mendearen erdialdean eraikia), baina azkenean John Wellsek diseinatu zuen (Filadelfiako espetxe baten eredua hartuta, ziurrenik 1829an eraikitako Estatuko Espetxea), eta azkenean hamarkada bat geroago ireki zen. Eraikina 276 preso baino gehiago hartzeko eraiki zen, baina 1837-1838ko matxinadako 1.500 preso baino gehiago izan zituen. Espetxea 1836tik 1912ra Montrealgo hiriko espetxe gisa egon zen martxan.

Espetxea Bordeauxko espetxeak ordezkatu zuen eta hutsik egon zen 1912tik 1921era. 1921ean Société des alcools du Québec-ek [Quebeceko Edarien Elkartea] eskuratu zuen, eta bere egoitza bihurtu zen, Quebeceko probintziako edari alkoholdunen merkaturatze enpresa zena.

Espetxe eraikin nagusia aldatu egin zen, erdiko blokearen aurrealdeko gabletea kenduz, laugarren solairu bat gehituz (teilatuak ordezkatuz) eta atzealdean hegal berri bat gehituz (SAQ-k egina). Aurrealdeko mendebaldeko horma eraitsi egin zen, atezaintza-etxea eta ekialdeko horma bere horretan utziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turbil

**Turbil** Beiren dagoen mendi bat eta Burdin Aroko *oppidum* bat dira, Erriberriko lautadan, Zidakos ibaiko ibarra eta Uxue mendilerroko magalean.

## Mendiaren ezaugarriak 
Ohi bezala, aztarnategiari kokatuta dagoen mendiaren izena eman zaio. Turbil mendia nahiko apala da, itsas mailaren gainetik 456 metrora besterik ez da iristen. Hareharrizko arrokaz osatuta dago eta erromeroak batez ere estaltzen ditu bere hegalak. Tontorra ipar ekialdean du. mendian sakabanatuta oraindik harri landuak ikus daitezke.

## Oppidumaren ezaugarriak eta historia 
Turbilgo "hiri gotor" honek Erriberriko lautadako goragune altuenetako batean eraiki zuten. Talaia horretatik, Zidakos eskualde ia osoa ikus eta kontrola daiteke. Hasierako garapena Turbil mendi zabalaren ipar-ekialdeko ezproian zegoen esparru batean egon bide zen. Esparru horri, mendebaldeko aldetik, bigarren esparru bat jarri zitzaion ondoan, lubanarroz moztua. Esparru horren gainean, hirugarren espazio bat atxiki zitzaion, eta, horretarako,  bi lubanarro berri induskatu zituzten, eta hirugarren lubaki txiki bat, garrantzi gutxiagokoa. Bigarren lubanarroaren gaineko kontrol-dorre txiki bat altxa zuten. 

Aztarnategi honetan ez da inoiz indusketa arkeologiko sistematikorik egin, baina klandestinoek bisitatu dute, lehen eta bigarren esparruetako harresien ondoan dauden harrizko zokaloak eta lau angeluko oinplanoak dituzten etxebizitzen zati bat lurpetik atera baitute. 

Bertan bizi izan ziren Protohistoriako biztanleak K.a. II. mendean utzi zuten leku hori, erromatar tropak iritsi zirenean, agian, eskualdeko biztanleria Kara eta/edo Erriberriko "hiri lauetan" kontzentratu zenean. Hala ere, krisi inperialaren eta ondorengo ezegonkortasun sozialaren ondoren, IV. eta V. mendeetan berriro okupatu zen, eta, agian, VI. eta VIII. mendetan, nahiz eta aztarna arkeologiko horiek modu arinean agertzen diren, herri xumeago baten seinale.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Estatua-Estela de Turbil - MUSEO DE NAVARRA. *Arqueomodel 3D*
* Burdin Aroko paisaia. 3. Ibilbidea. Castro de Turbil. Erdialdea. Nafarroa
* Castro de Turbil desde Beire
* Asunción, Julio (2016-08-31) “Castro de Turbil y lugar de aparición de la estatu-estela de Beire” *Rutas arqueológicas en navarra y más.*
María la Bailadora

**María la Bailadora** (XVI. mendea – XVI. mendea) dantzari eta militarra izan zen, gizon jantzita 1571ko Lepantoko guduan parte hartu zuena. Sasoi hartako kronikek aipatzen duten borroka horretan parte hartu zuen Liga Santuko emakume soldadu bakarra da.

## Bizitza 
Maríaren lehen aipamena eta bakarra Lepantoko Batailaren kontakizunetatik dator. 

María, gizon jantzita, armadaren zerbitzuan sartu zen, eta Lope de Figueroaren unitate batean arkabuzari jardun zuen, bere maitaleari gerran laguntzeko asmoz. Soldadu jardun zuen Real ontzian, Liga Santuko bandera-ontzian.

Guduan, Real ontziak Sultana izeneko galerarekin (Ali Pasharen bandera-ontzia) talka egin eta elkarri heldu ostean, Maríak lehen lerroan borrokatu zuen. Sultana ontzira salto egin zuen eta, iturrien arabera, soldadu turkiarrei eraso egin zien eskuan ezpata edo pika zuela.

Iturri batzuek diotenez, Maríaren sexua ez zen garaipenaren ondoren arte azaldu, baina, beste batzuen arabera, haren benetako nortasuna ontzian bertan ezagutzen zen, oso pribatutasun gutxi baitzegoen une hartan ontzietan, eta haren presentzia sekretua ezaguna zen:  Lehenengo lerroan ezpatari gazte bat zegoen, trebea eta ausarta, baina ia denek, Juan Austriakoa barne, bazekiten emakume bat zela, Maria izeneko andaluziar gazte bat, Lope de Figueroaren baimenarekin bere maitaleari jarraitzen ziona.
* María la Bailadoraren bertsio fikzionatu bat José Soto Chica idazlearen *Hasta que puede matarte* eleberrian agertzen da (Desperta Ferro Ediciones, 2024) eta bere ondorengo lanean, *Tu sangre en mis manos* (Desperta Ferro Ediciones, 2025); bere ezizena "la Bailaora" da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christina Miller

**Christina Cruikshank Miller** (Coatbridge, Eskozia, 1899ko abuztuaren 29a - 2001eko uztailaren 16a) eskoziar kimikaria izan zen, Edinburgoko Errege Elkarteko kide bezala aukeratutako lehen emakume kimikaria (1949ko martxoaren 7a). Christina Millerrek gorreria pairatu zuen haurtzaroan, eta begi batean ere galdu zuen ikusmena, 1930ean laborategian izandako leherketa baten ondorioz. Edinburgoko Unibertsitateak eraikin bat izendatu zuen bere omenez. Heriot-Watt Unibertsitateak ere badu eraikin bat bere izenean: "Christina Miller Hall".

## Bizitza 
Christina Cruikshank Miller 1899an jaio zen Coatbridgen, Eskozian. Geltokiko nagusi baten alaba, bi ahizpetan zaharrena izan zen. Elgorria eta errubeola izan zituen bost urte zituenean, eta baldintza horrek belarria kaltetu zion. Gainera, pixkanaka okerrera egiten jarraitu zuen bizitza osoan. Kimikaz interesatu zen aldizkari batean artikulu bat irakurri ondoren. Aldizkari horretan kimika analitiko industriala agertzen zen, emakumeentzako karrera-aukera potentzial gisa. Bere lana *Proceedings of the Royal Society*-n argitaratu zen.

Doktoretza egin ondoren, fosforo oxidoen propietateak ikertzen hasi zen. Bere argitalpenak Edinburgoko Errege Elkartearen Keith Domina jaso zuen.

Ann Jonesen arabera, "Christina Miller benetako aitzindaria izan zen. Aurkikuntza berritzaileak egin zituen kimika analitikoan, batez ere gizonezkoek menderatzen zutenean eremua, eta hainbat ikasle belaunaldiren inspirazio iturri izan zen irakasle eta aholkularia izan zen.1933an irakaskuntza laborategiko zuzendari izendatu zuten.

1949an, Edinburgoko Errege Elkarteko kide hautatu zuten, James Pickering Kendall, Sir Edmund Hirst, John Edwin Mackenzie eta J. Norman Davidsonek proposatu ondoren. Elkartearen Keith Domina jaso zuen 1927-29 denboraldian.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Keith domina* (1929)
* *Edinburgoko Errege Elkarteko kidea* (1949)
* *Heriot-Watt Unibertsitateko ohorezko kidea* (1951)
* Edinburgoko Unibertsitateak *eraikin bat* izendatu zuen bere omenez. Heriot-Watt Unibertsitateak ere badu eraikin bat bere izenean: "*Christina Miller Hall*".

## Gutun pertsonalak J.P. Ward-i 
Artikulu honek (PDF) Christina Cruickshank Miller doktorearen eta J. P. Warden, bere ikasle ohietako baten arteko korrespondentzia pertsonaleko hogei gutun biltzen ditu. Eskutitzak 1984 eta 2001 bitartean idatzi ziren, eta urte horretan hil zen Miller irakaslea, 102 urte zituela.

## Aipamenak artean eta kulturan 
Chrissie Miller pertsonaia gisa agertzen da Julian Wagstaff musikagile eskoziarraren *Respira* *Libremente* operan (Opera honek James Kendall kimikariak idatzitako izen bereko liburutik hartzen du izena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frans Melckenbeeck

**Frans Melckenbeeck** (Lede, 1940ko azaroaren 15a – *ibidem*, 2025eko urriaren 28a) flandriar txirrindularia izan zen.

240 garaipen lortu zituen, horietatik 64 profesional gisa. Garaipen garrantzitsuena 1963ko Lieja-Bastogne-Lieja lasterketan lortu zuen. 1963ko Frantziako Tourreko etapa bat ere irabazi zuen.

1960ko Udako Olinpiar Jokoetan taldekako jazarpen proban parte hartu zuen.
Sahra Wagenknecht Ituna

**Sahra Wagenknecht Ituna** edo **Sahra Wagenknecht Ituna-Arrazoia eta Zuzentasuna** (alemanez "Bündnis Sahra Wagenknecht – Vernunft und Gerechtigkeit", laburtuta **BSW**) 2024ko urtarrilaren 8an sortutako Alemaniako alderdi politikoa da. Sahra Wagenknecht politikariaren izena darama eta Die Linkeko zatiketa baten ondorioz sortu zen.

## Ideologia 
Ekonomiaren arloan, eskuinari kontrajarria duen jarrera sozialista du: klase lanarentzako babes handiagoa, errenta berdintasuna, etab. Aldiz, kulturan edo immigrazioan posizio kontserbadoreagoak ditu: immigrazio mugatua aldarrikatzen du. 

Kanpo-politikan, kritikoa da Alemaniaren aliantza batzuekin. Adibidez, jarrera eszeptikoa du Ukrainari emandako laguntzarekiko.  Gainera, euroszeptikoagoa da: EBri buruzko jarrera kritikoa du arlo batzuetan.

## Helburu politikoak 
Wagenknechten arabera, alderdia  “herrien alderdi bat” izan nahi du, pertsona askoren interesa ordezkatzeko, batez ere “ahazturikoak” sentitzen direnengana jotzeko. 
Alemaniako politika tradizionala kritikatzen du. 

Europako hauteskundeetan, %6,2 lortu zuen Alemanian. Hiru land (federazioko estatutan) ekialdean ere indar handia hartu du, eta aldian-aldian bigarren edo hirugarren indarra izan da. 

## Antolakuntza 
Hasieran “aliantza” (Bund­nis) gisa sortu zen, eta gero alderdi bihurtu zen. Sortzaileetako batzuk: Sahra Wagenknecht bera, Amira Mohamed Ali, Ali Al-Dailami, Klaus Ernst, Fabio de Masi eta Christian Leye.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ezkerreko Alderdia (Alemania)
* Alemaniako Alderdi Sozialista Bateratua

## Kanpo-estekak 
*  Webgune ofiziala
Sara Vicente Collado

**Sara Vicente Collado** (Madrill,1970) abokatua da. Iruñeko Abokatuen Elkargoko jarduneko abokatu lanetan hasi zen 2013an, eta Madrilgo Abokatuen Elkargoko kide jardun zuen 2001etik eta 2013. urtera arte. 

## Bizitza 
### Ikasketak 
Zuzenbidean lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta Aukera Berdintasuneko Agentea UNEDen Nazioarteko Lankidetzaren esparruan.

### Lan ibilbidea 
Giza eskubideei, berdintasunari eta genero-indarkeriari buruzko prestakuntza zabala eskuratu du bere ibilbide profesionalean. Emakumeen Aurkako Tratu Txarrak Ikertzeko Batzordean hasi zen lanean, eta 9 urtez aritu zen, erakundeko programen koordinatzaile gisa eta emakumeei aholkularitza juridikoa ematen.

20 urte baino gehiagoko esperientziarekin, Emakumeen Tratu Txarrak Ikertzeko Batzordean lan egin du eta Arankoa bulego juridikoarekin aritu zen 2021era arte. Berdintasunean prestatzearekin eta sentsibilizatzearekin konprometitua, gizarte-ekimenetan aktiboki parte hartzen du eta Ofizioko Txandaren parte da, bere zerbitzua herritarrekiko konpromiso gisa eskainiz.

Sara Vicente Colladok prostituzioari eta emakumeen aurkako indarkeriari buruzko hitzaldi, ikastaro, jardunaldi eta argitalpen ugaritan hartu du parte, eta,  EHULEAK elkarteko kidea da, Nafarroako emakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko erreferentzietako bat.

## Argitalpenak 
* *La Prostitución no es un hecho social legalizable* txostenaren egilekidea. Emakume Abokatuen Estatuko XVI. Kongresua. Albacete. (2002).
* *Tráfico de Mujeres y la Prostitución en la Comunidad de Madrid* txostenaren egilekidea. Emakumeen aurkako tratu txarrak ikertzeko batzordea. (2003).
* *Violencia doméstica en los países de la Europa Mediterránea (España, Portugal, Francia, Italia y Grecia)*. txostenaren egilekidea. DAPHNE, PENELOP europar programa. (2003).
* *Violencia de Género en Europa* (España, Francia, Bélgica, Dinamarca, Italia, Luxemburgo, Portugal, Alemania). DAPHNE, EIDIV europar programa ( 2004).
* *El avance de las Mujeres en España: Capítulo acerca de la Violencia de Género en España,* txostenaren egilekidea. CELEMentzat egina eta NBE Beijing.+10i emana, (2005).
* *Tráfico de mujeres con fines de explotación sexual”*.  Emakume Abokatuen Estatuko XVIII. Kongresua. Almería. (2005).
* *Informe comparado sobre Intervención en Violencia doméstica en la Unión Europea: Modelo mediterráneo frente a Modelo Austriaco y Países de la Europa del Este*. Kolaboratzaile aditua. DAPHNE, PANDORA europar programa (2006).
* *Guía sobre Prostitución*. egilekidea. Almeriako diputazioa. (2006).
* *Cuaderno informativo: El cliente de la Prostitución. De invisible a visible.* Egilekidea. Emakumeen aurkako tratu txarrak ikertzeko batzordea (2006).
* *Aplicación de la Ley Integral contra la Violencia de Género en la Comunidad de Madrid*. Emakumeen aurkako tratu txarrak ikertzeko batzordea (2008). 
**Las ordenanzas municipales en materia de prostitución.* Emakume Abokatuen Estatu mailako Kongresua. Donostia (2017) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Aoun

**Michel Aoun** (Haret Hreik, 1933ko irailaren 30) libanoar militar eta politikaria da. Libanoko presidentea izan zen 2016tik 2022ra.

Michel Aoun familia kristau maronita batean jaio zen. 1955ean Mimitar Akademian sartu zen eta Libanoko armadako artilleriako ofizial gisa graduatu zen. 1984an Libanoko armadako komandante bihurtu zen 49 urterekin. Libanoko gerra zibilean, 1988ko irailean, Amin Gemayel presidenteak gobernu militar bateko lehen ministro izendatu zuen Aoun, parlamentuak presidente berria hautatu izanak porrot egin ondoren. Gobernu hau kristauek eta Irakek babestu zuten eta Selim al-Hossen gobernuari aurre egin behar izan zion musulmanek eta Siriak lagunduta.

Aounek Siriako armadaren aurkako askapen gerra deklaratu zuen eta René Moawad eta Elias Hrawi presidenteak aitortzeari uko egin zion. Samir Geagearen Indar Libanoarrak miliziari ere aurre egin zion. 1990eko urrian, Siriako armadak eraso bat egin zuen, eta Aoun Frantziako enbaxadan babestu zen, eta, ondoren, Frantzian erbesteratu zen. Hamabost urtez erbestean bizi izan zen.

Aounek erbestean Mugimendu Libre Patriotikoa sortu zuen eta 2005ean Libanora itzuli zen Siriako armada erretiratu ondoren. Urte horretan diputatu hautatu zuten eta hurrengo urtean Hezbolarekin adiskidetu zen.

Samir Geagearekin adiskidetu ondoren, Aoun Libanoko presidente aukeratu zuten 2016an, eta Saad Hariri izendatu zuen lehen ministro. 2019ko urrian protesta eta manifestazio handiak izan ziren prezioen igoeraren, ekonomiaren geldialdiaren eta politikako ustelkeriaren aurka. [(2020ko Beiruteko leherketak|2020an leherketak izan ziren Beiruteko portuan]].

2022ko urrian Aounen agintaldia amaitu zen eta presidente berria ez zen 2025eko urtarrilera arte aukeratu.
Barbara Andrews

**Barbara Louise Andrews** (Minneapolis, 1935eko maiatzaren 11 – Detroit, 1978ko martxoaren 31) estatubatuar artzain luterotarra izan zen.

## Bizitza 
Minneapolisen jaioa, Andrewsek garun-paralisia zuen eta gurpil-aulkia erabili zuen bizitza osoan. 1964an Saint Pauleko Teologia Seminario Luteranoan onartu zuten lehen emakumea izan zen, eta 1969an graduatu zen. Bertan ikasten ari zela, Minnesotako Unibertsitateko Campus Luteranoko Ministerioan aritu zen. 1970eko abenduaren 22an artzain bihurtu zen, Ameriketako Estatu Batuetako Eliza Luteranoak emakumeen ordenazioa onartu eta bi hilabetera. Elizabeth Platz hilabete bat lehenago ordenatu zuten, eta biak izan ziren Estatu Batuetan artzain luterotar ordenatutako lehen emakumeak. Ordenatu eta bi hilabetera, Andrews Minnesotako Edina auzoko komunitate luteranoan hasi zen. Han egon zen 1974ra arte, Detroiteko Luther Haven zahar-egoitzako kapilau bihurtu zen arte. Bi urte eta erdi igaro ondoren, Detroiteko Berpizkundearen elizako behin-behineko artzain bihurtu zen. Garai hartan, Michiganeko Gizarte Zerbitzu Luteranoen kapilau gisa ere aritu zen. Andrews Detroiteko bere apartamentuan izandako sute batean hil zen. Bere ekarpenengatik, Teologia Seminario Luteranoak Ministerioarekiko Leialtasun Gurutzea eman zion hil ondoren, 1995eko urtarrilaren 5ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Sofia Antunes

**Ana Sofia Pedroso Lopes Antunes** (Lisboa, 1981eko abuztuaren 11) portugaldar politikaria da. 2015etik 2024ra Desgaitasuna duten Pertsonen Inklusiorako Estatu Idazkari izanik, Portugalgo gobernuko lehen pertsona itsu bihurtu zen.

## Bizitza 
Ana Sofia Antunes Lisboan jaio zen 1981eko abuztuaren 11n, eta jaiotzetik itsua da.

Lisboako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean lizentziatu eta praktikak egin ondoren, Abokatuen Elkargoan sartu zen.

2007an, Lisboako Udal Kontseiluko mugikortasun zinegotziaren aholkulari juridiko gisa lan egitera gonbidatu zuten, eta han geratu zen 2013an Lisboako Mugikortasun eta Aparkaleku Udal Enpresan lanean hasi zen arte.

2013 eta 2015 artean, Portugalgo Itsuen eta Ikusmen Urria duten Pertsonen Elkarteko presidentea izan zen.

2022ko hauteskundeetan, Alderdi Sozialistak gehiengo absolutua lortu zuenean, Lisboako zerrendako 14. hautagaia izan zen eta erraz hautatu zuten, alderdiak 21 eserleku lortu baitzituen, eta berriro ere Inklusiorako Estatu idazkari izendatu zuten. Bi urte geroago, 2024ko martxoko hauteskundeetan, Alderdi Sozialistak gobernua osatzea lortu ez zuenean, Errepublikako Asanbladarako hautatu zuten Leiriako hauteskunde barrutiko diputatu gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1-Bromoadamantano

**1-bromoadamantanoa** konposatu organiko ziklikoa da,(CH2)6(CH)3CBr formula duena, adamantanoaren deribatua haloalkanoen klaseko. Solido nabarra da. Narritagarria da.

Ez du erabilera komertzialik.

## Sintesia 
1-bromoadamantano sintetizatzen da adamantanoa bromoz tratatuz 80-100 C-tan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Mastermind (2025eko filma)

***The Mastermind*** 2025eko Kelly Reichardt estatubatuar zinema zuzendariaren lapurreta filma da.

## Sinopsia 
1970. urtea da Massachusettseko hiri txiki batean, eta James eta haren familia Framinghameko arte museora joan dira bisitan. Jamesek arte ikasketak utzi zituen bere garaian, eta arotz bilakatu zen; bere emazte Terrirekin eta Tommy eta Carl semeekin bizi da. Museoan daudela, Terri banku batean eserita dago Tommyri komiki bat irakurtzen, eta Carl hitz eta pitz dabil. Jamesek arreta handiz begiratzen die Arthur Dove margolari abstraktuaren koadroei, eta, segurtasun kamerarik ez dagoen gelan, lokartzen ari den museoko langile bati ere begiratuko dio.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeunes Mères

***Jeunes Mères*** () 2025eko Dardenne anaiak belgikar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Jessica, Perla, Julie, Ariane eta Naima ama gazteentzako aterpe batean bizi dira. Egoera zailean hazi ziren bost nerabe dira, eta haientzat eta haien seme-alabentzat bizitza hobea eraikitzeko borrokan ari dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernanda Melchor

## Ibilbidea 
Hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, besteak beste, *La Palabra y el Hombre*, *Excélsior*, *Replicante*, *Revista de Literatura Mexicana Contemporánea*, *Milenio semanal*, *Vice Latinoamérica*, *GQ Latinoamérica*, *Vanity Fair Latinoamérica*, *Le Monde Diplomatique* eta El Malpensante aldizkarian.

2013an bi liburu argitaratu zituen: *Aquí no es Miami* kronika liburua eta *Falsa liebre*, bere lehen eleberria. Bigarren eleberriak, berriz, *Temporada de huracanes-*ek, idazle gisa sendotu zuen eta nazioarteko aitortza eman zion. Berarekin 2020ko International Booker Sariaren finalista izan zen.

Elkarrizketetan, Meltxorrek bere idazteko estiloari buruz adierazi izan zuen literatura-proiektu bakoitzak hizkuntza propioa aurkitzeko erronka eragiten ziola, eta bere irakurleak ere historiak harrapatuta sentitzea bilatzen zuela. Bere literatura literaturaren eta kazetaritzaren artean kokatzen zen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Falsa liebre* (2013)
* *Temporada de huracanes* (2017), International Booker 2020 Sarirako izendatua
* *Páradais* (2021)

### Kronikak 
* *Aquí no es Miami* (2013)

### Itzulpenak 
* *Circunstancias atenuantes*, David Lida, Tusquets Editoreak, 2016.
* *El informe rojo,* William Ryan, Océano, 2016.
* *La casa en Mango Street*, Sandra Cisneros, Vintage Español, 2022.
* *La línea se convierte en río*, Francisco Cantú, Vintage Español, 2018.
* *Las madres*, Brit Benett, Océano, 2017.
* *Los conspiradores*, Un-Su Kim, Océano, 2019.
* *Marinero* raso, Francisco Goldman, Océano, 2017.
* *Mestizas,* Affinity Konar, Océano, 2017.
* *Monseñor Quijote*, Graham Greene, Océano, 2016.

## Sariak 
* 2002an, Mexikoko Giza Eskubideen Batzorde Nazionalak Lintxamenduari buruz deitutako Lehen Saiakera Lehiaketaren irabazlea.
* 2007an, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Casa de Letras literatur Virtualityko irabazlea.
* 2009an, Rubén Pabello Acosta Kazetaritza Fundazioaren Estatuko Kazetaritza Saria.
* 2011n, Dolores Guerrero Kronika Sari Nazionala.
* 2018an, Pen Club kazetaritza eta literaturaren bikaintasunari *Aquí no es Miami* lanagatik, Veracruzeko portuan narkotrafikoaren aurkako gerrak sortutako egoerei buruzko kontakizun eta kronika liburua.
* 2019an, Anna Seghers saria.
* 2019an, Nazioarteko Literatura Saria, Munduko Kulturen Etxea, Berlin.
* 2020an, International Booker Sariaren finalista, *Temporada de huracanes* lanagatik.

## Zinema eta telebista 
Melchorrek James Schamus eta Monika Revillarekin batera Netflixeko *Somos* (2021) telesailean parte hartu zuen gidoilari gisa. 2011n Los Zetas kartelak eragindako Allendeko sarraskiaren benetako istorioa du oinarri telesailak. Huts egindako DEAren operazio batek leherrarazi zuen sarraskia.

2023an *Temporada de Huracanes* bere eleberria zinemara egokitu zen Elisa Miller-en zuzendaritzapean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak