WALL-E

**WALL-E** 2008eko Andrew Stanton estatubatuar zinema zuzendariaren konputagailu-animaziozko zientzia-fikzio filma da. Pixar Animation Studios ekoiztetxeak ekoitzi eta Walt Disney Pictures ekoiztetxeak banatu zuen.

Oscar Sarietan sei izendapen jaso zituen: Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria, Soinu banda onenaren Oscar Saria, Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria ("Down to Earth"), Soinu onenaren Oscar Saria, Soinu edizio onenaren Oscar Saria, eta Animaziozko film onenaren Oscar Saria, azken hau irabazi zuelarik.

## Argumentua 
XXIX. mendean, kontsumismo neurrigabea eta ingurunearekiko bazterkeriaren ondorioz, Lurra zaborrez estalitako eremua bihurtu zen. Gizartea, Buy-n-Large proiektuaren bidez, ebakuatua izan zen zazpi mende lehenago espaziontzi erraldoietan, Waste Allocation Load Lifter-Earth class edo Wall-E izeneko zabor robotiko batzuk planeta garbitzeko utziak izan ziren bitartean. Planak porrot egin zuen bost urte geroago, eta gizakiek espazioan geratu behar izan zuten mugarik gabe. Zazpiehun urte geroago, Wall-E robot batek soilik jarraitzen du martxan, zaborra trinkotzen jarraitzen du, objektu bitxiak aurkitu eta beste Wall-E Robot batzuen piezekin bizirauten duen bitartean.

Egun batean, Wall-E-ren errutina espazio-ontzi baten etorrerarekin apurtzen da. Espazio-ontzi horrek zunda robot bat uzten du, Extraterrestrial Vegetation Evaluator edo Eve izenekoa, planeta esploratzera bidalia landa-bizitzaren bila. Wall-E lehen momentuan maiteminduko da. Bera jarraitu eta harekin komunikatzen saiatuko da. Bere bizilekura eraman eta han bere aurkikuntzarik garrantzitsuena erakusten dio: Landare bat. Eve itzaltzen eta gizakiei “itxaron” moduan jartzen da. Gizakiek Axioma izeneko espaziontzian eramaten dute Eve eta Wall-E berarekin igotzen da.

Axioma espaziontzia lurrean egon den bitartean, gizakiak muturreko gizentasun batera iritsi dira, nagikeriaren ondorioz,haien behar guztiak erroboten bidez asetuz. B. McCrea da espaziontziaren kapitaina, baina bere lana AUTO izeneko errobot baten esku uzten du. Landarearen bidez, gizakien birkolonizazioa burutzeko plan bati jarraitu nahi dio kapitainak. Planta ez dago Eve.ren konpartimenduan eta berak Wall-E-ri errua leporatzen dio. Landarea gabe, gizakiek Eve akastunzat jotzen dute eta errobot akastunen sailetara eramatea erabakitzen dute. Wall-E-k tortura bat bezala ikusten du hau eta Eve “salbatzen” du. Aldi berean, hainbat errobot akastun askatzen ditu Wall-E-k.

Wall-E-z aspertuta, Eve kapsula batean etxera bidaltzen saiatuko da. GO-4 izeneko errobot batek, espaziontziko lehen ofizialak, jarduera hau etenduko du, eta landarea suntsitzen sahiatuko da. Wall-E-k landarea salbatuko du. Eve pozez txoratzen jarri eta Wall-E-ri elektrizitate-arku baten moduan musu bat emango dio.

Landarea McCreak-rengana eramango dute, honek Lurran bizitzan dagoela ikusirik, itzultzea erabakiko dute.

## Ekoizpena 
### Gidoia 
Andrew Stantonek WALL-E ren ideia izan zuen John Lasseter, Pete Docter eta Joe Ranft bere lankideekin bazkaltzen zuen bitartean 1994an. Garai hartan, Toy Storyren ekoizpena amaitzear zegoen, eta arestian aipatutakoak ideia berrietan pentsatzen hasi ziren ikerketaren hurrengo proiektuetarako (agian Bug 's Life, Monsters, Inc. eta Buscando a Nemo izango zirenak). Statonek bazkalondoan galdetu zien: "Eta zer moduz gizateriak Lurra utzi behar badu eta norbaitek azken robota itzaltzea ahaztu badu?". Toy Storyren pertsonaiak ikusleentzat erakargarriak izan zitezen hainbat urtez parte hartu ondoren (filmeko historia eta libretoaz arduratu zen), Stantonek, bere ideiak, Robinson Crusoe, planeta huts bateko robot bakarti bati buruzkoa, kontzeptu "oso indartsua" zela uste zuen. Historiari dagokionez, gai ilun bati heltzen ez ziola uste zuen, hondakinez estalitako planeta bat berarentzat beti hondamendi ekologikoarekin lotu zuen irudi bat baitzen.

Stantonek eta Pete Docterrek, Trash Planet izenburuarekin garatu zuten 1995ean, baina, istorioa egituratzen jakin ez zutenez, Docterrek, Monsters, Inc.,  zuzentzea erabaki zuen. O 'Bannonek bere gidoia Stantonek haiku baten egitura gogorarazten ziola zioen modu batean idatzi zuen, non hitz batzuen lerro jarraituetan deskribapen bisualak egiten diren. Horrela, protagonistaren elkarrizketa modu konbentzionalean idatzi zuen, baina parentesi artean kokatu zuen. Lasseter eta Steve Jobs hain txundituta geratu ziren, ekoizpena berehala hasi zutela, baina Jobsek titulua ez zitzaiola gustatzen adierazi zuen, jatorrian W.A.L.-E. izena zuena.

Wall-Eren lehen eszena, ia Stantoni "zerutik erori zitzaion", honek, hasiera batean, izaki estralurtarrek Eva Lurra esploratzera bidaltzea nahi zuen, honela, trama, azken bertsioaren nahiko ezberdina delarik. Wall-E Axiomara iristen denean, gainontzeko robotak, Spartaco motako matxinada batera bultzatzen ditu, giza arrazaren hondarren aurka, "Gel" bezala ezagutzen ziren alien krudelak zirenak (erabat endekatuak, gelatinosoak, hezur eta hankarik gabeak, gardenak eta jalearen antzeko itxura zutenak). James Hicksek, fisiologo batek, Stantoni, atrofiak eta grabitate ezaren ondorio luzeek, gizakiak, kanpoan, Lurrean baino denbora gehiagoz bizitzea eragingo zutela aipatu zion. Aurrekoa, filmean, gizakiak Gels alienigenoak bezala sortzean eratorri zen, euren arbasoak, 1968ko El planeta de los simios ("tximinoen planeta") pelikularen amaiera hurbilean agertuko ziren bitartean. Era berean, libretoaren bertsio honetan, Gelsek, gaztelu batean, itsasontziaren atzealdean zegoen laku baten gainean dantza bat antolatzen zuen errege leinu bat zuten, eta Axioma, Lurrera iritsitakoan, esfera bat osatzeraino kiribiltzen zen. Stantonek, guzti hau, bizarra eta ez oso erakargarria zela ondorioztatu zuen, eta, beraz, gizakiak, "Haur handi" bezala hartzea erabaki zuen (Peter Gabrielek neoteniarekin alderatu zuen ideia hau). Stantonek gizakien metafora garatu zuen berriz zutik jartzen eta "hazten" ikasiz, Wall-E eta Evaren arteko harremanak gizateria inspiratuko zuelako aitzakiarekin, gizarte utopikoak nola sortzen ziren oso film gutxik aztertzen zutela sentitzen baitzuen. Lehenik eta behin, Stantonek gelei sudurra eta belarriak jartzea erabaki zuen, jendeak etorkizuneko gizaki endekatutzat har zitzan. Handik gutxira, hatzak, hankak, janzkera eta beste ezaugarri batzuk gehitu zituen, fetuen antzeko izakien kontzeptura iritsi arte, entzuleak pertsonaia horietan bere burua irudikatu behar zuela erabaki baitzuen.

Gidoiaren ondorengo bertsio batean, Auto akoplamendu estaziora iristen da Evaren lantegia berreskuratzeko. Filmak, orduan, kapitainarekin izango zuen lehen eszena; hala ere, zuzendariak atzeratu egin zuen, Wall-E-k gertakarien inguruan zuen ikuspuntutik aldentzen hasteko goizegi zela uste baitzuen. Superagente 86,32 telesailari omenaldi gisa, Autok planta hartzen du eta espaziontzian sartzen da Buy n Large sistemako bideoak begiratzen dituen garun baten antzeko gela batera iritsi arte. Stantonek, azkenean, segmentu hau ezabatu zuen, Evak bat-batean landarea zergatik galtzen duen jakiteko. Bestalde, kapitainak adimen gutxiko gizona dela dirudi, baina zuzendariak eskatu gabeko norbait izatea nahi zuen, bestela pertsonaia enpatikoa izango zen. Kapitaina bere hastapenetan zein tentela zen erakusten duen adibide bat, bere kapela alderantziz janzten duen eszena batean ikusten da, eta behar bezala jartzen du, behin Autori desafio egiten dionean bakarrik. Filmaren azken bertsioan, kasualitatez eramaten du buruan, eta Axiomaren benetako agintea hartzen duenean erabiltzen du.

Jatorrian, Eva, Autok elektrokutatua zen, eta, ondoren, Axiomatik kanporatua izatetik salbatua, WALL-A robotek — robot erraldoiak, era berean, zaborra edukitzeaz eta bertako kubo handietan paketatzeaz arduratzen zirenak, eta, honen egitura eta diseinuak, lurreko robot txikia gogorarazten duelarik — eta Wall-Ek. Beranduago, Wall-Ek berpiztu egingo zuen bere elikadura unitatea Lurretik ekarritako zigarro pizgailu batekin ordezkatuz. Aurrekoa istoriotik aldatu zen 2007an egindako test screening baten ondoren; izan ere, Evari erakutsi nahi zion bere zeregina, hau da, lantegia kapitainari eramatea Wall-E konponketarekin, eta horrek Wall-E heroikoagoa ere egingo zuen holodetektagailuaren atean kokatzean, holodetektagailua ixtea saihesteko, kalte larria izan arren. Stantonek Wall-Ek bere landarea (bere burua suntsituko duen ihes-kapsulatik erreskatatu zuena) armairu batean aurkitzen duen segmentutik bere ihesaren atzetik doan zatira ere mugitu zuen eszena, honek Eva zoriontsuagoa izatea eta ontziaren inguruan dantza egiteko motibazio handiagoa izatea eragingo bailuke. Jim Capobiancok, Your Friend the Rat (Ratatouilletik eratorria) film laburraren zuzendariak, azken kredituetarako animazio bat sortu zuen, istorioarekin jarraitzen duena, amaierarekiko tonu baikorra gehitzeko.

### Banaketa 
* Ben Burtt: Wall-e, pertsonaia nagusia eta filmari izenburua ematen diona.
* Burttek M-O robot txiki baten ahotsa ere egiten du, obsesiboki garbi mantentzen dena, besoetan eskuila bat duela, Axioma garbi mantentzen saiatzen dena.
* Elissa Knight, Eva bezala, zunda eta borroka motako robot dotore bat da, bere zuzentaraua, Lurrean landaretza kokatzea eta bizigarritasuna egiaztatzea delarik.
* Jeff Garlin: B. McCrea kapitaina, Axiomako ofiziala. Titularra besterik ez da.
* Fred Willard: Shelby Forthright, Buy-n-Large Corporationeko CEO eta zuzeneko ekintzako pertsonaia garrantzitsu bakarra, Axioma XX. mendearen hasieran kaleratu zen garaian grabatutako bideoetan bakarrik erakusten dena.

### Diseinua 
Wall-E Pixarren ekoizpenik konplexuena bihurtu zen Monsters, Inc.etik, filmak transmititu behar zuen eszenatoki eta bilbearen ondorioz. Pixarren filmek, oro har, 75.000 gidoi grafiko dituztela kontuan hartuz, Wall•E, eta 125 000.34 behar izan zituen Ralph Eggleston ekoizpen diseinatzaileak Lurraren lehen eszenaren argiztapena erromantikoa eta iluna izatea nahi zuen. Hirugarren ekitaldian, Pixarrek Txernobyl eta Sofia hiriak aztertu zituen, mundua hondakinetan sortzeko; Anthony Christov zuzendari artistikoa Bulgariakoa zen, eta gogorarazi zuen Sofiak arazoak izaten zituela bere hondakinak gordetzeko Egglestonek lurra zuritu egin zuela, eguzkiari kalte handiagoa egin ziezaion, eta eguzkiari kalte egin ziezaion. Esposiziopean dagoen argiak lokazioa zabalago bihurtzen du. Nahasketaren ondorioz, zabor-dorreak osatzen dituzten kuboak oso luzeak izan behar ziren, bestela forma galduko zuten (izan ere, honek lagundu egin zion diseinu-taldeari prozesamendu-denbora aurrezteko). Lurreko beltzaran aspergarria tonu urdin eta larrosa pasteletara aldatzen da Eva iristen denean. Wall•E-k Evari bizi den kamioian bildutako bere objektuak erakusten dizkionean, jasotako argi guztiak piztu egiten dira giro abegitsua emateko, Gabonetako zuhaitz baten antzekoa. Eggleston kolore horia eta berdea saihesten saiatu zen, Wall•E — traktore bat emulatzeko horia zena — basamortuko Lurraldean gal ez zedin, eta era berean landarea ugariagoa izan zedin.

Sofia eta Txernobyl, hondakinetan zegoen Lurra diseinatzeko inspirazio bezala erabili ziren. Stantonek argiztapena errealistagoa izatea nahi zuen, eta gaztetan ikusten zituen zientzia-fikziozko filmak gogora ekartzea. Pixarrek Nemo bilatzen ari zela uretan murgilduta egotearen fisika harrapatu zuela sentitzen zuen, beraz Wall•E-rentzat antzeko zerbait nahi zuen airerako. Bere zientzia-fikziozko film gogokoenetako batzuk begiratzen zituen bitartean, Pixarren zintek 70 milimetroko film baten atmosfera eta upelaren distortsioa, lentearen distira eta bere ezaugarri diren ikuspegi lazgarria. Pixarrek bere 3D softwarea ahalik eta gehien doitu zuen kamerek 70 mm-ko Panavision delakoen antza izan zezaten, hirurogeita hamar urteko arzietan eta hirurogeita hamarreko fikzioan erabiltzen zirenak. Jim Morris ekoizleak Roger Deakins eta Dennis Muren gonbidatu zituen argiztapen eta atmosfera gaietarako laguntza ematera. Muren, denbora batez, Pixarrekin batera lanean aritu zen produkzioan, Deakinsek, hitzaldi bat antolatu zuen eta, ondoren, beste bi astez estudioetan geratzeko gonbitea jaso zuen. Stantonek esan zuen Muren esperientzia ordenagailuz animatutako agertokiak irudi errealeko toki bihurtzetik zetorrela, eta Deakinsek, berriz, filmaketa eta argiztapen prozesua asko ez zailtzen lagundu ziela. Era berean, irudi errealeko film bateko edozein zinemagilek aukeratuko lituzkeen kamera birtualetarako angeluak aukeratu zituen, Set batean filmatuko balitu.

Stantonek Axiomaren barnealdea Shanghai eta Dubairen antzekoa izatea nahi zuen. Egglestonek NASAren 1950 eta 1960ko irudiak aztertu zituen, baita Axiomarentzat Tomorrowlanden jatorrizko arte kontzeptuala ere, garai horren baikortasun zentzua islatze aldera. Nabearen barnealdea hiru sekziotan banatu zuen; behealdeko klase ekonomikoak gris koloreko testura zehatz bat zuen, BnLren logoaren kolore gorria, urdina eta zuria mantentzen zituzten grafikoekin. Gauzak bizitzeko edo erosteko espazioak zituen turista klaseak formak zituen 's' letrarekin, jendeak beti bilatzen baitzuen "izkinan zegoenarengatik". Stanton, seinale koloretsu asko gehitzen saiatu zen, baina, honek, audientzia estutuko zuela ondorioztatu zuen, eta, beraz, Egglestonen jatorrizko seinale kopuru txiki baten ideia erabili zuen. Goiko klasean zen motako spa handi bat dago, turkesatik eta krematik urre kolorera doazen koloreekin, eta kapitainaren gela alfonbratu eta erosoetara eramaten dute, zubi dotore ilunera bezala.

## Kanpo estekak 
* *WALL-E* filmaren IMDBko fitxa irakurgai