open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Vanderbank

**John Vanderbank** (1694ko irailaren 9a – 1739ko abenduaren 23a) erretratugile ingeles eta liburu-ilustratzailea izan zen. Londresen jaio eta hil zen, eta Maryleboneko Elizan dago lurperatuta. John Vanderbank Parisen jaiotako tapizatzaile baten seme zaharrena zen.

Sir Godfrey Kneller-ekin ikasi zuen Thornhill's Akademian, “Great Queen Street” kale famatuan, 1711tik 1720ra, non Louis Cheron-ekin elkartu zen bere St. Martin's Lane-ren akademian. Bere garaian, George Vertuek John Vanderbanki buruz honakoa esan zuen: "Bere neurrigabekeriak bere belaunaldiko erretratugilerik onena izatea eragotzi zion".

Vanderbankek egin zituen liburuen ilustrazioen artean, 1726ko edizio nagusiaren azalean erabilitako Isaac Newtonen erretratua dago, baita Cervantesen gaztelaniazko lehen edizioko 66 plakak ere: *Don Quijote*, Ingalaterran argitaratua (1738). Isaac Newtonen 1725eko erretratua Trinity Collegen dago, Cambridgen.

## Ereferentziak 
## Kanpo estekak
Verinha Darcy

**Vera Dulce Perez Teixeira de Carvalho** (São Paulo, 1945eko urriaren 30a – *ibidem*, 1979ko irailaren 30a), ***Verinha Darcy*** izenez ezagunagoa, brasildar aktorea izan zen. Bere paperik ezagunena 1956ko *Pollyana* telesaileko protagonista izan zen.

## Bizitza 
Natália Perez de Souza (Elizabeth Darcy) esatari, aktore eta aurkezlearen alaba eta Silvio Luiz esatariaren arreba zen. Bost urterekin debutatu zuen irrati-antzerkiko aktore gisa, eta 1955ean *TV de Vanguarda* saioko *Amor à Terra* atalean. 1956an, Verinha Darcyk *Pollyana* telenobelako paper nagusia bete zuen eta arrakasta handia izan zuen.

1960ko hamarkadaren amaierara arte jardun zuen telebistan. 1960an *A Cabeçuda* gazteentzako telenobelan parte hartu zuen TV Culturan. Hurrengo urtean paper nagusia bete zuen *Clarissa* telenobelan, Erico Verissimoren lanean oinarritutako istorioan. 1967an TV Excelsior kateko *Redenção* telenobelan antzeztu zuen, eta 1968an *A Última Testemunha*n.

1979ko irailaren 30ean hil zen.

## Herri kulturan 
Verinha Darcy izan zen Juca Chavesen *Verinha* abestiaren inspirazioa. Darcy miresmena adierazi zion abeslariari, nahiz eta harekin harremanean egotea ukatu zuen. Chavesek abestia moldatu zuen garaian, Verinhak 14 urte baino ez zituen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia Santos

**Celia Santos García** (Bergara, 1972) idazlea, haur eta gazteentzako ipuinak zein helduentzako eleberriak idatzi ditu gaztelaniaz. Emakumeak protagonista dituzten istorioak kontatzen ditu, emakume errebelde, ekintzaile eta aitzindariak gogoko ditu, ahanztura pairatu dutenak.

## Bizitza 
Santosen gurasoak Salamancatik Euskal Herrira migratu zuten 60. hamarkadan, hori dela eta Bergaran jaio zen. Egun, 2024an, Bartzelonan bizi eta lan egiten du. Arrakasta *La maleta de Ana* helduentzako eleberriarekin etorri zitzaion, non 60. eta 70. hamarkadetan Alemaniara migratutako emakumeen gaia jorratzen zuen. *La niña de Rusia-n* berriz Teresa Alonso donostiarraren benetako historia kontatu zuen, hau da, 1937ko gerrako haur baten bizipenak. *Bere azken eleberrian, El país del atardecer dorado* (2024) liburuan emakumeen migrazioaren gaia berreskuratu zuen, baina ordukoan, Elisa, fikziozko protagonista, Australiara joan zen Marta planaren barruan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isaura Bruno

**Maria Isaura Bruno** (Jaú, 1916ko urtarrilaren 23a – Campinas, 1977ko maiatzaren 2a) brasildar aktorea izan zen. Paper gutxi bete arren, telenobela batean paper nagusietako bat lortu zuen lehen brasildar aktore beltzetako bat izan zen, 1964ko *O Direito de Nascer* telesailean ama Dolores antzeztuz.

## Bizitza 
Benedito Florindo Bruno eta Benedita de Jesusen alaba zen. Hiru urte zituela, aita hil zitzaion, eta hamaika urte zituela, ama. Hamasei urte bete arte amonarekin bizi izan zen. Bera ere hil zenean, osaba-izebek Isaura etxetik bota zuten, eta 1943an São Paulora joan zen neskame lan egitera. 1944an haurdun geratu zen eta, ezkongabea zenez, lana galdu zuen. Aterpe publikoetan eta elizako ostatuetan lo egin behar izan zuen, ez baitzuen bere burua mantentzeko baliabiderik.

## Ibilbidea 
1948an, sukaldari lanetan ari zen Orígenes Lessa idazlearen etxean lagun batek Wálter Forsterri gomendatu zionean, emakume beltz gazte baten bila zebilela *Luar do Sertão* filmean antzezteko. 1949an estreinatu zen filmean, Isaura Brunok Flausina neskamea antzeztu zuen, *Gone with the Wind* filmeko Hattie McDanielen pertsonaian inspiratuta.

1970eko hamarkadan, telebistan aktore beltzentzako paper gutxiago zeudenez, Isaura Brunok jada ez zuen telenobeletarako gonbidapenik jaso eta neskame lanera eta gozokiak saltzera itzuli behar izan zuen. Handik gutxira, Campinasera joan zen bere alaba Penha Mariarekin bizitzera, eta han garbitzaile gisa lan egin zuen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillaume de Chateauneuf

**Guillaume de Chateauneuf** (? - Akre, 1258) Ospitaleko Zaldunen 19. Maisu Handia izan zen 1242tik hil zen arte.

1233ko urriaren 3an sartu zen Ordenan, eta 1241eko azaroaren 18an izendatu zuten Ordenako mariskal. 1242ko maiatzaren 31n Maisu Handia aukeratu zuten.

1244an Jerusalem gotortzea agindu zuen tribu turkiarren inbasioaren aurrean, baina hiria arpilatua eta biztanleak sarraskituak izan ziren. 1244ko urrian Chateauneuf La Forbieko guduan preso hartu eta Egiptora eraman zuten. Jean de Ronay behin-behineko Maisu Handi bihurtu zen Chateauneufen gatibualdian.

1250ean Guillaume askatu eta Akrera joan zen. 1256an 10 urteko tregu bat sinatu zen zaldun kristau eta musulmanen artean. Veneziar eta genoarren arteko San Sabaseko gerran, Ospitaletako Zaldunak Genovarekin lerrokatu ziren.
Tosilo talde

Kimika organikoan **tosiloa** edo **toluenosulfoniloa** funtzio-talde bat da −SO2−C6H4−CH3 formula duena. Esan daiteke tolilo bat dela eraztun aromatikoaren hidrogeno-atomo bat sulfonilo (-SO2R) talde batez ordezkatuta duena, normalen *para* posizioan. Bestelako posiziorik badu sulfonilo taldea zehazki adierazten da.
thumb|159x159px|Tosilo funtzio-taldearen egitura urdinez
thumb|178x178px|Tosilato funtzio-taldearen egitura, urdinez
Tosiloak sintesi organikoan amina taldeak babesteko usatzen dira. Tosil kloruroa da erabiliena. Babestutako taldea hidroxiloa denean, alkoholetan adibidez, *tosilatoak* eratzen dira.

CH3C6H4SO2Cl  +  ROH  →  CH3C6H4SO2OR  +  HCl

Adibide honetan, tosil kloruroaren bidez alkohola tosilato gisa babesten da.

Tosilato edo toluenosulfonato −O−SO2C6H4CH3 formulako funtzio-taldeari esaten zaio. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Elizabeth Chan Lee

**Clara Elizabeth Chan Lee** (1886ko urriaren 21a – 1993ko urriaren 5a, 106 urterekin) Estatu Batuetan  botoa emateko erregistratu zen lehen emakume txinatarra izan zen. Bere izena eman zuen botoa  1911ko azaroaren 8an emateko Kalifornian, Kalifornian 4. Proposizioa onartu ondoren, Estatu Batuetako Konstituzioari Hemeretzigarren Zuzenketa onartu baino bederatzi urte lehenago.

## Jarduera politikoak 
Lee-k Alameda konderriko epaitegian eman zuen izena botoa emateko 1911ko azaroaren 8an.
[thumb|Clara Elizabeth Chan Lee-k [1911|1911n izena ematen, Emma Tom Leunge-kin batera (ezkerrean), senarrak atzean dituen bitartean.  Kalifornian emakumeak botoa emateko eskubidea hilabete bat arinago irabazi egin zuten eta une horretan Lee ete Leung historia egiten ari ziren.  ]]
Lee, Jeleab (autosufizientzia) Txinatar emakumeren  Elkartearen sortzailea izan zen, 1913an sortua. Elkarteak emakumeen eskubideak sustatu zituen bai Estatu Batuetan eta baiTxinan. YWCAko eta Fidelis Coterie Klubeko kidea zen.

## Bizitza pertsonala 
Clara Elizabeth (Yee Miew) Chan 1886ko urriaren 21ean jaio zen Portland, Oregon-en. Chan Hon Fun (Chan Hon Fan) eta Ow Muck Gay apaiz metodistaren alaba izan zen.  Chan Hon Fun apaiza  Oakland-en Chinatown-eko Txinatar Komunitateko Eliza Metodistaren  artzaina izan zen 1900etik 1909ra. Lee,Charles Goodall Lee-rekin ezkonduta zegoen, Estatu Batuetan lizentzia zuen lehen dentista txinatar estatubatuarra. 1993ko urriaren 5ean hil zen, Alameda, Kalifornian, eta Oakland-en dago lurperatuta.

## Ikus, halaber 
* Demokraziarekin eta hauteskundeekin lotutako gaien zerrenda
* Sufragisten zerrenda
* Emakumeen sufragioaren kronologia Kalifornian
* Emakumeen sufragioa
* Emakumeen sufragioa Kalifornian

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
*  (San Frantzisko Badiako10 aktibista harrigarriak) 
* Yung, Judy (1995)."Unbound Feet, A Social History of Chinese Women in San Francisco" (Oin askeak, San Frantzisko-ko emakume txinatarren historia soziala). University of California Press
* Armentrout, Eve eta Ma, Jeong Huei (1982), "The Chinese of Oakland, Unsung Builders". (Oakland-eko txinatarrak, preziatugabeko eraikitzaileak)
* Wong, William (2004). "Images of America, Oakland's Chinatown"  (Amerikako irudiak, Oakland-eko  txinatarren auzoa). Arcadia Press.
* "Chinese Weds a White Woman""(Txinatar emakumea zuri batekin ezkontzen da" [lotura hila iraunkorra] ( Chan Hon Fan-i erreferentzia eginaz) The San Francisco Call etik, 1901eko otsailaren 26a
*  (Ekialdeko badiako 10 aktibista harrigarriak) Kultura bidaia

## Kanpo estekak
Tosil kloruro

**Tosil kloruroa** edo '''*p*-toluenosulfonil kloruroa''' konposatu organikoa da, CH3C6H4SO2Cl formula duena tosiloen klasekoa. Solido zuri-grisaxka. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria ohiko disolbatzaile organikoetan, alkoholetan edo bentzenotan adibidez.

Larruazala, begiak eta mukosak narrita ditzake. Toxikoa da irentsiz, arnastuz eta larruazalean zehar xurgatuz.

## Sintesia 
Tosil kloruroa sintetizatzen da toluenoa klorosulfonatuz sulforil kloruroa usatuta.

CH3C6H5  +  SO2Cl2  →  CH3C6H4SO2Cl  +  HCl

## Erabilera 
Tosil kloruroa sintesi organikoan usatzen da sarri, adibidez, hidroxilo taldea babesteko erreakzio batean zehar. Kasu horretan tosilatoak eratzen dira.

: CH3C6H4SO2Cl + ROH → CH3C6H4SO2OR + HCl

Aminetatik abiatuz sulfonamidak prestatzeko erabiltzen da.

: CH3C6H4SO2Cl + R2NH → CH3C6H4SO2NR2 + HCl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoon Houbrechts

**Antoon Houbrechts** (Tongeren, Linburgo, 1943ko irailaren 6a) txirrindulari belgikar ohia da, profesionala 1966tik 1981era.

Kirol lorpenik aipagarrienak, 1967ko Portugalgo Itzulia, 1968ko Andaluziako Itzulia eta 1970eko Tirreno-Adriatiko izan ziren. Horretaz gain, etapakako Itzulietan nabarmendu zen eta lehengo hamarren artean sailkatu zen 1970eko Tourrean baita 1971ko Italiako Giroan ere.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Antoon Houbrechts - *Memorieducyclisme*
Yang Huanyi

**Yang Huanyi** (txinera sinplifikatuan: 阳焕宜; txinera tradizionalean: 陽煥宜; pinyin: Yáng Huàny; Jiangyong, Hunan probintzia, Txinako Herri Errepublika, 1906 – Pumei, Txinako Herri Errepublika, 2004ko irailaren 20a) emakume ekintzailea izan zen, ustez, nushu hizkuntza erabiltzen zuen azken biztanlea izan zen. Hizkuntza hori emakumeek soilik erabiltzen zuten txinera idazteko sistema berezi bat da, Emakumeen kode sekretua. Hizkera klandestinoa, fundazionala, euren arropa eta haizemaileetan brodatzen zutena, eta begi ezezagunentzat apaingarri hutsa besterik ez zena. Hizkuntza maskulinotik egotzita nan shu hizkeraren irakaskuntza debekatua zegoen emakumezkoentzat, beraz, emakumeek euren hizkuntza propioa sortu eta transmititu zuten, isil-isilik eta irmotasunez.

## Bizitza 
Yang Huanyi Yao etniakoa zen. Jiangyongen jaio zen, Hunan probintzian. Ezkondu baino lehen, eta tokiko tradizioari jarraituz, nüshu-a erabiltzen irakatsi zioten, ziurrenik XVI. mendean sortutako idazketa-sistema. Nüshu-a amek alabei ezkontzeko desioak adierazteko erabiltzen zen, baita emakumeen artean isilpean komunikatzeko ere, senarrengandik ezkutatuz.

1994an, Yang Huanyi izan zen idazketa sistema hori ezagutzen zuen azken emakumea. Bere alabek eta bilobek ez zuten idazketa sistema tradizional hori ikasi. Hala eta guztiz ere, Yang nushu- hizkuntza zaintzen saiatu zen, eta hura erabiltzen zuten hainbat material bildu zituen, hala nola gutunak, poemak eta artikuluak. 1995ean Yang Huanyik Nazio Batuen Emakumeen Konferentzian parte hartu zuen Pekinen, eta Tsinghuako Unibertsitateko akademikoei bidali zizkien bildutako materialak. Akademiko horiek ikertu egin zituzten, eta liburu bat argitaratu zen 2004an. Jiangyongen nushuari eskainitako museo bat ere ezarri zen 2002an.

Yang Huanyi 95 urte baino gehiagorekin hil zen. Berak bere jaioturtea 1909a ematen zuen,; bere herriko biztanleek, ordea, 1906an jaio zela esaten zuten.

thumb|260px|Nushu idazkera, 2000 hitz inguru dituena.
## Nushu (emakumeen hizkuntza idatzia) 
Literalki itzulita,"emakumeen idazkera" esan nahi du. Txinako Hunan probintziako Jiangyong eskualdean emakumeek euren artean erabiltzen zuten idazkera silabikoa da. Nushu hizkuntza Kristo ondoren, III. mendean,  sortu zela uste da. Ordutik, belaunaldiz belaunaldi, sekretupean eta soilik emakumeen artean transmititu zen hizkuntza idatzia, Hunan probintzian bereziki, baina baita Txina hegoaldeko beste toki batzuetan ere. Emakumeek bakarrik ulertzeaz gain, *nushua* ez zen hitz egiten, soilik idazteko eta irakurtzeko kodea zen. Eta hala ere, ez da ia dokumentazio idatzirik geratu, eskuizkribuak erretzeko edo hildakoekin ehorzteko ohitura baitzuten, sekretua gordetzearren. Berreskuratu ahal izan den dokumentu batek halaxe dio: «Gizonezkoek kanpora irteteko eta munduari aurre egiteko adorea dute, baina emakumeon adorea ez da txikiagoa, haiek ulertu ezin duten hizkuntza asmatu baitugu.»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gulielma Lister

**Gulielma Lister** (Leytonstone, Ingalaterra,1860ko urriaren 28a – 1949ko maiatzaren 18a) Ingalaterrako botanikari eta mikologoa izan zen, eta, Mycetozoan nazioarteko autoritatetzat hartua.

## Biografia 
Lister Sycamore Housen jaio zen, Leytonstonen, 1860ko urriaren 28an, Arthur eta Susanna Listerren zazpi seme-alabetako bat. Familia kuakero baten jaioa, J.J. Listerren biloba zen, eta Lord Listerren iloba. Lister etxean hezia izan zen; eta, azken urtean, Neskentzako Bedford Collegen. eta, gainera, lan hori berrikusi eta zabaldu zuen beste bi argitalpenekin 1911 eta 1925ean. Inoiz ez zuen enplegu ofizialik izan.

Annie Lorrain Smith eta Ethel Bartonen garaikidea zen. 1912an eta 1932an presidente izan zen, eta 1924an ohorezko kide egin zutenean aitortu zioten taldeari egindako dedikazioa. Lister-ek beste animaliekiko interesa ere bazuen, hegaztiak eta koniferoak barne. Dallimore eta Jackson-en *Handbook of Coniferae* eta F.J. Hanbury-ren *Illustrated Monographie of the British Hieracia*-rako ilustrazioak egin zituen.

## Argitalpenak 
* Lister, G. (1909). *Guide to British Mycetozoa Exhibited in the Department of Botany, British Museum.* 42 orr.
* Lister, G. (1911). *A Monograph of the Mycetozoa. A Descriptive Catalogue of the Species in the Herbarium of the British Museum.* Edn 2. 304 orr., 201 tabs, 56 figs. London; Witherby.
* Lister, G. (1913). New mycetozoa. *Journal of Botany* **51**: 1-4, tabs 524-525.
* Lister, G. (1913). Mycetozoa found during the Fungus Foray in the Forres District, Sept. 12th to 20th, 1912, with the description of a new species. *Transactions of the British Mycological Society* **4**: 38-44, 1 plate.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Lister, G. (1925). *A Monograph of the Mycetozoa. A Descriptive Catalogue of the Species in the Herbarium of the British Museum.* Edn 3. 296 pp., 222 tab. London.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarrera Artxibo Nazionalean
* Autore honek deskribatutako genero eta espezie guztiak IPNIn
Cotiella

**Cotiella** Aragoiko Pirinioetako kareharrizko mendigune bat da. Izen bera du mendigunearen gailur nagusiak, 2.912 metrokoa. Beste gailur garrantzitsu batzuk Armeñako punta (2822 m), Neiss punta (2751 m) edo Cotielleta (2731 m) dira. 3.000 metroko altuera gainditzen ez duen arren, Cotiellako mendi-puska altxatzen den isolamendu erlatiboaren ondorioz, inguruko koloso gisa agertzen da, erpinetik bista handiak eskainiz. Egun argietan Lleida hiritik ikus daiteke.

Cinca eta Ésera ibaien artean dago. Cotiellaren hegoaldean, Ferrera mendilerroa dago, eta haren tontor gorena Montañesa haitz ezaguna da (2295 m). Mendebaldean, Liergako mendigunea dago (2246 m); iparraldean, berriz, Diez (2568 m), Once (2658 m) eta Mediodía (2468 m) haitzek zaintzen dute. Azken hiru horien izenak antzinatik erabili izan dira, Plan herritik haien bertikalen gaineko eguzki-posizioaren arabera ordua jakiteko.

Mendiguneko leku enblematikoenetako batzuk Plan iboia edo Basa de la Mora dira, tradizioak dioenez Donibaneko gauean bihotz puruekiko mairu-printzesa bat agertzen den mendiko aintzira, edo Armeñako zirkua, ehunka leizez ereindakoa. Substratuaren kareharrizko izaeraren ondorioz, ura mendiaren barrualdera iragazten da, eta, beraz, ezin da altuera jakin batetik aurrera aurkitu. Zirku horretatik oso gertu Armeñako iboia dago, Planekoa baino txikiagoa.

Cotiellako gailurra, tradizioak akelarreen ospakizuna kokatu duen Pirinioetako lekuetako bat da. Tokiko toponimiak Brecha de las Brujas (2604 m; ) bezalako toponimoak erakusten dizkigu, gailurretik oso gertu dagoen lepo bat izendatzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pajaresko urtegia

**Pajaresko urtegia** () Iregua ibaiaren ur bilduak sortzen duen urtegi handi bat da, Errioxako Lumbreras de Cameros udalerrian kokaturik.

Ebroko Ur Konfederazioak kudeatuta, 1995ean inauguratu zuten eta 35,29 hm³ edukiera erabilgarria du, 161,74 hektareako azalera hartuz. Edateko ura biltzeko eta ureztapena kontrolatzeko erabiltzen dute. Presa material soltez eraiki zuten, barne-nukleo batekin.

Iregua ibaiaren arroan dago, Cebollera mendilerroko natura parkean, eta Piqueras, Lumbreras eta Lavieja ibaien urak biltzen ditu. N-111 errepide nazionalak inguratzen du, eta 1200 metro inguruko altitudean dago, hura elikatzen duten ibilguek bat egiten duten lekuan sortzen zen ibarbide lausoa aprobetxatuz.

Ingurunea menditsua da, eta, urtegia inguratuz, espazioaren zati diren hegalek batez besteko maldak dituzte, eskuineko ibaiertzean baino handiagoak.

Espazioa Camerosko akuiferoaren lurpeko ur-masa handiaren gainean dago.

Eraikina egiteko, San Andrés herria lekuz aldatu zuten, eta ur azpian geratu zen Pajares herria. Bertako biztanleak San Andrésera eta Lumbreras de Camerosera eraman zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulfonamida

Kimika organikoan **sulfonamida** esaten zaie R−SO2−NR'R” egitura duten konposatuei. Kontsidera daiteke azido sulfonikoaren deribatuak direla non hidroxilo taldea amina batek ordezkatu duen. Linealak edo ziklikoak izan daitezke. Ziklikoei *sultama* deitzen zaie laktamekin analogia eginez.
thumb|180x180px|Sulfonamidaren egitura
Sulfonamidak solido kristalinoak izaten dira. Botika askok sulfonamida taldea dute beren egituretan.

## Sintesia 
Sulfonamidak laborategian anitz moldez presta daitezke. Molde klasikoan sulfonilo-kloruro bat amina batekin erreakzionarazten da.

: RSO2Cl + R'2NH → RSO2NR'2 + HCl

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Os Miseráveis (1967ko telesaila)

***Os Miseráveis*** Brasilgo telenobela da, Band kateak ekoitzia eta Victor Hugoren *Miserableak* eleberrian oinarritua. 1967ko maiatzaren 13tik abuztuaren 25era estreinatu zen eta 71 atal ditu. Marcos Césarreki zuzendu zuen eta gidoia Walther Negrãok idatzi zuen. Bandeko lehen telesaila izan zen, katea abiatu zen egun berean estreinatua, eta arrakasta izan zuen Brasilen.

Paper nagusiak Leonardo Villarrek, Laura Cardosok, Maria Isabel de Lizandrak, Geraldo Del Reyk, Sadi Cabralek, Otávio Augustok, Serafim Gonzalezek eta Cacilda Lanuzak antzeztu zituzten.

## Aktoreak 
* Leonardo Villar: Jean Valjean
* Laura Cardoso: Fantine
* Maria Isabel de Lizandra: Cosette
* Geraldo Del Rey: Marius Pontmercy
* Sadi Cabral: Bienvenu apezpikua
* Otávio Augusto: Javert
* Serafim Gonzalez: Thénardier jauna
* Cacilda Lanuza: Thénardier andrea
* Raul Cortez: Gavroche Thénardier
* Ivone Hoffmann: Éponine Thénardier
* Esmeralda Barros: Azelma Thénardier
* Rubens Corrêa: Enjolras kapitaina
* Leina Krespi: Magloire andrea
* Felipe Carone: Fauchelevent
* Adriano Stuart: Boulatruelle
* Chico de Assis: Félix Tholomyès

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roxey Ann Caplin

**Roxey Ann Caplin** (1793 - 1888ko abuztuaren 2a) idazle eta asmatzaile britainiarra izan zen.

## Biografia 
[thumb|Roxey Ann Caplinek asmatutako [Kortse|kortsea.]]
1793an jaio zen, Kanadan. 1835 inguruan, Jean Francois Isidore Caplinekin ezkondu zen (1790-c.1872).

1839tik, Caplin kortseak egiten aritzen zen Berners Streeteko 58an, Londresen.

1851ko Nazioarteko Erakusketan, "Fabrikatzailea, diseinatzailea eta asmatzailea" domina jaso zuen bere kortseen diseinuengatik. 1851ko Nazioarteko Erakusketako kortseak Londresko Museoan daude.

1860an, Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures & Commerce (RSA) elkarteko kide bihurtu zen. 1864rako, 24 patente-eskaera aurkeztu zituen.

1888ko abuztuaren 2an hil zen Cambridge Lodgen, Surreyko St Leonard's East Sheenen. Bere gauza pertsonalak 6.452 £-tan baloratu ziren, garai hartan merkatari batentzat ondare garrantzitsua.

## *Madame Caplin* 

How shall the poet, in a single lay,
the glory of her age and time portray?
Suffice if for the wondering world to mark
She took from all beside the medal in Hyde Park;
The only prize that was for corsets given
to any manufacturer under heaven.
Lo! the dazzling splendours of her fame advance
O'er 'All England' and the whole of France
She, the beloved, who now fills Brunswick's throne
Deals with Madame Caplin – her alone;
Why need I paint the heroine of my lays,
Or tell the land where passed her virgin days;
'Twas Canada!'-above all colonies renowned—
that heard my heroine's praises first resound,
You'll an incarnation of the graces meet
at No. 58 in Berners Street.
Science and pure benevolence combined,
A deity in human form enshrined;
Gracious demeanour, and courtly mien,
Learning and worth are thine, great Native queen.

## Hautatutako lanak 
* Health and Beauty: or, Woman and Her Clothing, Consided in Relation to the Physiological Laws of the Human Body (Osasuna eta Edertasuna: edo Emakumea eta bere Jantziak, Giza Gorputzaren Lege Fisiologikoekin lotuta aintzat hartuak) (1850);
* Health and Beauty (Osasuna eta Edertasuna) - 1854 bertsioa.
* Health and Beauty (Osasuna eta Edertasuna) - 1856 bertsioa
* Health and Beauty (Osasuna eta Edertasuna) - 1864 bertsioa.
* Woman and Her Wants; Four Lectures To Ladies (Emakumea eta bere nahiak; Damentzako lau hitzaldi) (1860);
* Women in the Reign of the Queen Victoria (Emakumeak Viktoria erreginaren erregealdian) (1876) J. Mila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emakume burutsuak
Melillako gudua (1860)

**Melillako gudua** 1860ko otsailean gertatu zen, Hispaniar-Marokoar Gerran, Melillako goarnizio espainiarrak hiriaren kanpoaldeko borrokalari riftarrek eragindako porrota jasan zuenean.Otsailaren 6an Melillako goarnizio espainiarrari eraso zioten riftarrek.

## Gudua 
Otsailaren 6an Melillako goarnizio espainiarrari eraso zioten riftarrek. Melillako gobernadoreak, Manuel Buceta del Villarrek, riftarrei aurre egitea erabaki zuen. Leopoldo O'Donnell jeneralak arriskuaz ohartarazi zuen, baina Manuelek ez zion jaramonik egin. 1.200 gizoneko indarra zuzendu zuen marokoarrak jazartzeko, Tetuanen porrot egin eta gero.

Marokoko indarrak moralez baxu zeudela uste zuen Manuelek, eta komandante marokoarrak ez zirela ausartuko hari aurre egitera. Hori ez zen zuzena izan. Otsailaren 8tik 9rako gauean kanpalekua ezarri zuen Melilla inguruan. Marokoarrek, 15.000 gizoneko armada handi batekin, Espainiako kanpalekuari eraso egitera bideratu zituzten ahaleginak. Espainiarrak ezustean hartu eta garaituak izan ziren. Riftarrak espainiarren atzetik joan ziren Melillako harresietaraino. Espainiarrek 370 baja izan zituzten porrot horretan, eta errifen bajak hutsaren hurrengoak izan ziren.

## Ondorioak 
O'Donnell haserre bizian jarri zen irteera tamalgarriaren berri izan zuenean, eta Espainiako armadari kostaldeko hainbat hiri bonbardatzeko agindu zion, haren ospea salbatzeko, baina horrek ez zuen inolako emaitzarik ekarri.   Bitartean, garaipen horren albistea Maroko osora zabaldu zen, eta garaipenaren esajerazioak ez zuen ezer egin Moulay Muhammad sultana bakea eskatzera behartzeko.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jason Lyall (2020), Armada zatituak, desberdintasuna eta gudu-zelaiko jarduna gerra modernoan. https://books.google.com/books?id=fUe4DwAAQBAJ&dq=Melilla+9+February+1860&pg=PA218
* Henri Mordacq (1908), La guerra en Marruecos: enseignements tactiques des deux guerres Franco-marocaine (1844) et Hispano-marocaine (1859-1860) (2. edizioa). https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64668221/f116.item.r=moulay%20ismael%20melilla%20espagnols.zoom
* Frantziako Afrika Batzordea eta Marokoko Batzordea (1925), Frantziako Afrika: Frantziako Afrika Batzordearen eta Marokoko Batzordearen hileroko buletina. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k98020508/f1175.image.r=si%C3%A8ge%20melilla%201774?rk=21459;2
Melillako Meskita Nagusia

Meskita Nagusia Melillako hiri espainiarreko meskita nagusia da. Zabalgune Modernistan dago, García Cabrelles kalean, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da. Interes Kulturaleko Ondasuna da.

## Historia 
[ezkerrera|thumb|256x256px|Meskitaren [Minarete|minaretea eta kupula]]
1945 eta 1947 artean eraiki zuten, Enrique Nieto eta Nieto arkitektoen 1938ko uztaileko proiektuaren arabera, eta 1947ko irailaren 7an inauguratu zuten Espainiak Marokon duen goi komisarioak eta Jose Enrique Varela teniente jeneralak.

1994ko urriaren 26an, Ignacio Velázquez Rivera Melillako alkateak berriro inauguratu zuen, urte horretan bertan birmoldatu ondoren, otoitz-aretoa, abluzio-aretoa, komunak, imanaren etxebizitza eta sarbideak berreraikiz.

## Deskribapena 
Hormigoizko egitura du, adreilu trinkozko itxiturekin eta inguruko harriarekin.

### Kanpoaldea 
thumb|Alboko ikuspegia
Fatxadak beheko solairuan daude, ferra-arkuak dituzten atez osatuta. Ate horiek solairu nagusira eramaten dituzte arku mota bereko leihoak, García Cabrelles kalean balaustre-balkoiak dituztenak. Ondoren, friso bat eta erlaitz bat daude, eta almenaz koroatuta. Almenak mailakatuta daude, Kairoko Al-Nasir meskitako barruko patioaren antzekoak. Alakan, portale bat dago, ferra-arku bat zutabeen gainean, eta, horren gainean, hiru leiho, arku mota berarekin. Alpapa, kupula batez koroatuta dago, eta, atzean, alminarra dago. Dorre karratu hori arku polilobulatuz osatutako gorputz batean amaitzen da, eta arku horiek kupula batean amaitzen dira.

### Herrizaingoa 
Beheko solairuan lokal komertzialak eta aurreko aldean turkiar bainu bat daude, eta atzeko aldean otoitz gela, alboetatik gizon eta emakumeentzako sarbide berezituekin. Goiko solairuan Mediterraneoko HLHI egon zen gela batzuk daude, eta gaur egun Carmen Conde Abellán Helduen Hezkuntza Zentroa dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lleidako Suda

**Lleidako Suda** () edo **Errege-Gaztelua** () bertoko *as-sudda* edo gotorlekua izan zen, andalustar jatorria zuena. La Seu Vella muinoan daude Sudako hondakinak, Lleidako katedral zaharraren atzean. Bere existentzia 883. urtetik dokumentatuta dago, Lleida (*Medina Larida*) musulmanek okupatzen zuten garaitik. Han eraiki zuten, leku horretatik lurralde zabal bat gailentzen zelako, Pirinioetako Monte Perdido eta Cotiella mendiguneetatik Prades eta Montsant mendietaraino, Lleidako lautada osoa barne, eta defentsarako leku bikaina zen. 1031 eta 1036 urteen artean, Hixam III.aren, Kordobako azken kalifaren, babeslekua izan zen.

Kristau konkistaren ondoren, Suda gertaera historiko aipagarri batzuen egoitza izan zen. 1150ean, Erramun Berenger IV.a Bartzelonako kondearen eta Aragoiko printzeren eta Petronila Aragoikoa (Ramiro II.a erregearen alaba) arteko ezkontza-lotura egin zuten, Aragoiko erresuma Bartzelonako Etxearekin batu eta Aragoiko Koroaren jaiotza berretsi zituena. 1214an, gaztelu horretan, Kataluniako eta Aragoiko nobleek leialtasuna zin egin zioten Jakue infanteari, Jakue "Konkistatzailea" erregea izango zenari. Unerik distiratsuenean, Suda Bartzelonako kondeen egoitza lleidarra izatera iritsi zen.

Oinplano angeluzuzena zuen, gela desberdinak erdiko patio baten inguruan, iparraldean begiratoki arkupedun bat, eta ekialdean errege-kapera. Jakue I.a erregeak egurrezko kasetoiduren ordez gurutze-gangak jartzeko agindu zuen. Hegoaldeko sektorea baino ez da kontserbatzen, La Seu Vellatik hurbilen dagoena. Hiru dorrek (jatorriz bost ziren) artikulatutako fatxada du, gezileihoak eta irekidurak dituena.

Ondorengotza Gerratik aurrera (1707) muino osoa, Lleidako jatorrizko hiriaren kokalekua eta Segalarien Gerra zehar ezaugarri militar handiak hartu zituena, gotorleku militar bihurtu zen Filipe V.aren aginduz. Suda bolborategi bihurtu zuten. 1812ko leherketak, Independentzia Gerran, iparraldeko errege kapera eta arkupedun galeria suntsitu zituen. 1936ko Gerra Zibileko bigarren leherketa batek mendebaldeko fatxada hondatu zuen, gaztelura sartzeko ate nagusia zegoen tokia. Gaur egun, XX. mendearen hasieran desmuntatu ziren ojiba gotikoak zituen nabe bateko gazteluaren bosten bat kontserbatzen da, batez ere hondakinak, erdiko putzua eta hegoaldeko galeria edo areto noblea. Gaur egun, egurrezko kasetoidura berri bat dago. Hegoaldeko nabe edo areto noble hau duela gutxi finkatu eta birgaitu da, eta bertan "Turó de la Seu Vella" interpretazio-zentroa jarri zuten 2010ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casa de Baños (Melilla)

**Bainuetxea** estilo modernistako eraikina da, Espainiako Melilla hirikoa. 2018an, Zara moda-dendetako bat dago bertan. La Avenidan dago, Zabalgune Modernistan, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
ezkerrera|thumb|Casa de Baños (Melilla)
1908ko apirilaren 24an hasi ziren "Hotel Madrid" izenez ezagutzen dena eraikitzeko prestaketak, urte bereko irailaren 16an Droctoveo Castañón ingeniari militarraren arkitektoak egindako proiektuaren arabera. Proiektu hori irailaren 16an sinatu zen Gregorio Aldudo kontratista zela, Jacob Salama burdinazko habeteriarako eta Rafael Alba arotzeriarako. Urte haren amaieran ireki zuten, eraikina errematatzen zuen bere izena zuen errotulu batekin.

1911ko otsailaren inguruan, solairu berri batekin handitu zen, mansardan amaitua, solairu nagusiaren moldurak aldatuz eta gainera "Ekialdeko Bainuetxea" eraikiz, Bainuetxea izenez ezaguna, atzealdean bainuetxe bat, López Moreno kaleraino, baina Hotel Madridekin partekatutako sarbidearekin, Alfonso XIII. kaletik hasita, gaur egun La Avenida delakoaren arabera.

Bainuetxea 1914ko martxoaren 1ean inauguratu zen, 8345eko kostarekin, eta hotelaren izenarekin enkrestatutako markesina zoragarria 1928ko maiatzaren hasieran kendu zuten, 1929ko amaieran kartel argitsu bat jartzeko.

1939an, urtarrilaren 19an, udal-arkitektoaren oniritziaren ondoren, handitu egin zuten, beste bi solairu gehituz; solairu nagusiko moldurak laukizuzenak ziren, lehenengoak ordeztuz, bihurgune trunkatuak, eta bi solairu berrietan, kalitate txikiagoko balkoietan saretak zituztela. Beheko solairua eraberritu egiten da eta nagusia berreraiki.

1970ean erosia, 1973ko apirilaren eta 1977ko abuztuaren 25aren artean berregin zen, Eduardo Caballero Monrós-en proiektuaren arabera, eta barrualdea berreraiki zen 2002ko maiatzaren 8an itxi zen "Avenida Hotela"-ri lekua egiteko. 2005eko azaroaren 14ko saioaren ondoren, Hiri Autonomoko Gobernu Kontseiluak erabileren transformazio-espedientea onartu zuen, eta, ondorioz, barrualdea berreraiki egin zen, San San San Pedro eta José José José José José Luis José Luis Luis García.

## Deskribapena 
thumb|Bainuetxea
Beheko solairua, lau solairu eta atzera emandako beste bat ditu. Harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitz-hormaz egina dago, eta hormigoi armatuzko egitura du.

Fatxada nagusia nabarmentzen da, La Avenidakoa, Lopez Moreno kalekoak ez du ia inolako baliorik. Lehenengo honek bederatzi bao ditu solairu bakoitzeko, beheko solairukoak leunak, zeramikaz lauzatuak eta goiko lau solairuetakoak moldurez markoztatuak eta burdinsare ederreko balkoiekin, solairu nagusia hurrengoak baino altuagoa izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
PauknAir

**PauknAir**, *Melilla Jet* izen legala zuena, Melilla eta Iberiar penintsulako beste helmuga batzuk lotzen zituen eskualdeko airelinea bat izan zen.

## Fundazioa 
1995ean, enpresari talde batek, Gerd Peter Pauknerrek eta Enrique Remartínezek tartean, Melilla Jet sortu zuten, Pan Air taldeko airelinea.
Aurrerago, PauknAir izena hartzen hasi zen airelinea, sortzaileetako baten abizenaren omenez.

Bere kapitala - 250 milioi pezeta (1,5 milioi euro gutxi gorabehera) - PauknAir taldeak, % 78an, Melillako Princome partzuergoak, beste % 20an eta Promesa udal enpresak, gainerako % 2an, izenpetu zuten.

## BAe-146 Melillan 
eskuinera|thumb|EC-GEO hegazkina, Malaga 1996
Melillako aireportuko pista - 1.428 metro ingurukoa - Espainiako AENAko pistarik laburrenetakoa da. 90eko hamarkadan, Melillako aireko garraioak gorakada izan zuen - urtean 150.000 izatetik (1989) urtean 250.000 izatera igaro zen (1995) - eta, horren ondorioz, enpresaburu askok sektore horretan esku hartu nahi izan zuten.

BAe-146 EC-GEO fabrikazio ingeleseko tetrarreaktore bat da, pista laburretan aritzeko diseinatua, beraz, Melillako aireporturako bereziki egokia zen. Aireportura hegan zihoazen beste aparatuek (ATR 72) baino gaitasun handiagoa zuen (86 bidaiari), eta Malaga eta Melilla arteko hegaldi denbora 45 minututik 25 minutura murriztea ahalbidetu zuen.

PauknAir-ek bi BAe-146 erosi zituen Pan Air-i *leasing* erregimenean.

## Jardueraren hasiera 
Beharrezko probak eta izapideak egin ondoren, 1995eko irailaren 24an, Malaga-Costa del Sol aireportutik Melillara zihoan BAe-etako bat aireratu zen. Urriaren 6an, egunero hegaldiak egiten hasi zen Madrilekin.

Ondoren, Almeria, Bartzelona eta Palma de Mallorcara joan zen eta Melilla hiria Santiago de Compostela eta Santanderrekin lotu zuen lehen aldia izan zen.

## Destinoak 
Hauek izan ziren PauknAirren helmugak:

## Flota historikoa 
Paukn Air-en flotak aireontzi hauek zituen:

## Istripuak eta gorabeherak 
1998ko irailaren 25ean, EC-GEO gisa matrikulatutako BAe 146ak Melillatik zortzi milia iparraldera dagoen mendi bat jo zuen, 4101 hegaldia estaliz, eta 38 pertsona hil zituen (34 bidaiari eta tripulazioko 4).
Geroago, istripuaren arrazoiak zehaztu zituzten, eta ikuspen falta elementu erabakigarria izan zen ezbehar horretan.

## Amaiera 
Hegazkin hori galdu ostean, PauknAirren flota aparatu bakarrera murriztu zen, eta hori ez zen nahikoa ibilbide guztiak betetzeko. Hori dela eta, konpainiako zuzendaritzak harremanak izan zituen Hiri Autonomoko gobernuarekin, operatzen jarraitu ahal izateko babes nahikoak eduki ahal izateko. Laguntza horiek ez ziren inoiz iritsi, eta horrek enpresa 1998ko azaroan ixtea eragin zuen.

## Ikus, halaber 
* PauknAir-en 4101 hegaldia
* Malaga-Costa del Sol aireportua
* Melillako aireportua
* Madrilgo aireportua
* Bartzelonako aireportua
* Almeriako aireportua

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Utrilla Navarro, Luis y Cano Martín, José Antonio (2004). Historia de los aeropuertos de Melilla. Ed. Centro de Documentación y Publicaciones Aena. ISBN 84-95135-99-X. 

## Kanpo estekak 
* Airfleetsen istripua izan duen hegazkinaren fitxa teknikoa
* Beste hegazkinaren fitxa teknikoa
Emily Sturge

**Emily Sturge** (1847ko apirilaren 20a – 1892ko ekainaren 3a) emakumeen hezkuntzaren aldeko ekintzaile britainiarra izan zen. National Society for Women's Suffrage erakundeko Ingalaterrako mendebaldeko sukurtzaleko idazkaria izan zen.

## Bizitza 
Sturge 1847an jaio zen Cotham, Bristol-en. Bera izan zen Charlotte Allen eta William Sturgerengandik jaiotako hamaika haurretatik lehena. Sturge familia ospetsua zen kuakero britainiarren artean, eta ezkontzarekin zerikusia zuen beste familia kuakero nagusietako askorekin. Bere anai-arrebak Margaret, Elizabeth, William, Mary, John, Charles, Guli, Helen Maria, Clement eta Caroline ziren. Sturge alabetako bostek, Emily barne, emakumeek goi-mailako hezkuntza lortzeko perspektiben hobekuntzan parte hartu zuten, baina Emily eta Elizabeth ziren argienak

Bristol-eko Emakumeen Elkarte Liberaleko burua izan zen, eta emakumeen eskubideen aldeko kanpaina egin zuen bertan, baita hauteskunde erreformaren bidez ere.

Bristol Ikastetxe Unibertsitatea 1876an sortu zen, baina 1909ra arte ez zuten unibertsitate gisa onartu. Unibertsitate Elkargoak hitzaldiak antolatu zituen, eta horietan emakumeak, Sturge ahizpak barne, joan zitezkeen.

Berak eta Elizabeth-ek Redland High School for Girls bigarren hezkuntzako eskolaren sorreran parte hartu zuten, 1882an inauguratu zena. Biak gobernadore lanetan aritu ziren.

Sufragista zen eta National Society for Women's Suffrage-ko Ingalaterrako mendebaldeko ordezkaritzako idazkari bihurtu zen 1878an, 1872tik kide izan eta gero, eta elkarteko kideak bisitari erregularrak ziren bere etxean. Elkartea urte gutxi batzuk lehenago sortu zen Matthew Davenport Hill-en etxean.

Sturge Cothamen hil zen 1892an, zaldi batetik erorita. Obituario bat Matilda Sturge bere izebak idatzi zuen.

2018an Emily, bere ahizpa Elizabeth Sturge eta Agnes Beddoe oroitzeko plaka urdinak agertu zuten. Plakak Redmaids-eko Bigarren Hezkuntzako eskolan eta Redland-eko Bigarren Hezkuntzako eskolan jarri ziren, nahiz eta eraikin hori jada eskola ez izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rathcabbin

**Rathcabbin** edo **Rathcabban**, , Irlandako Tipperary konderrian dagoen herri bat da.

Lorrha udalerriaren hegoaldean dago.
Garage (filma)

***Garage***, 2007ko Lenny Abrahamson irlandarrak zuzendutako komedia eta drama film bat da. Pat Shortt, Anne-Marie Duff eta Conor J. Ryan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Irlanda, Josie (Pat Shortt) bizi osoan baserri giroko herri batean dagoen erdipurdiko gasolindegi batean lan egin du. Gizon barnerakoia, onbera eta bakartia da, halere nahiko izaera baikorra du eta bere modura, baita alaia ere. Bestalde, Josieren eskolako ikasgelakidea izan zen eta gasolindegiaren jabea den Gallagher jaunak (John Keogh) ez du bere negozioa mantentzeko interesik eta norbaitek hura erosteko eskeintza baten zain dago, lehen bai lehen saltzeko.

Daviden gasolindegira praktikak egitera David (Conor J. Ryan) mutil gaztea iritsierak Josieren bizimodu lasaia eta monotonoan aldaketak eragingo ditu. Davidi esker Josie inoiz jaramonik egin ez dien bizitzaren hainbat gauzetaz jabetuko da.

## Aktoreak 
* Pat Shortt: Josie
* Anne Marie Duff: Carmel
* Conor J. Ryan: David
* John Keogh: Gallagher jauna
* Gary Lilburn: Val
* Brian Doherty: Von
* Don Wycherley: Breffni
* Andrew Bennett: Sully
* Tommy Fitzgerald: Declan
* Suzy Lawlor: Louise

## Filmazioa 
2006ko udaren amaieran, sei astez, Cloghan (Offaly konderria), Woodford (Galway konderria) eta Rathcabbin (Tipperary konderria) udalerrietan filmatu zen. Zenbait barneko eszena aldiz Dublin hiriburuan.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Dina Mariana

**Dina Mariana Heuvelman** (Jakarta, 1965eko abuztuaren 21a –  *ibidem*, 2024ko azaroaren 3a) indonesiar abeslari eta aktorea izan zen, 1970eko hamarkadan haur-abeslari gisa ospea lortu zuena.

## Bizitza 
Adi Bing Slamet, Ira Maya Sopha, Diana Papilaya, Nourma Yunita, Sari Yok Koeswoyo, Iyut Bing Slamet eta Chicha Koeswoyo abeslariekin batera, 1970eko hamarkadan egin zen ezaguna haur-abeslari gisa.

Radian Ratulangi Sugandirekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen: Ezra Mandira, Ewaldo Andipo eta Elyshia Nashira Ramandina, eta 2024ko azaroaren 3an hil zen, 59 urte zituela.

## Lanak 
### Filmografia 
#### Zinema 
#### Telebista 
### Diskografia 
* *Pop Anak-anak* (1974)
* *Jual Kue* (1975)
* *Kisah Abunawas* (1976)
* *Pinokio* (1977)
* *Teman Sehati* (1977)
* *Mencari* (1977)
* *Pop Remaja Vol. 1* (1978)
* *Pop Remaja Vol. 2* (1978)
* *Pop Remaja Vol. 3* (1979)
* *Cubit* (1981)
* *Kau Bukan Milikku Lagi* (1981)
* *Bunga Masih Bersemi* (1982)
* *Hati yang Kesepian* (1982)
* *Si Kura-kura* (1982)
* *Malu Dong Ah* (1983)
* *Idih... Idih... Kamu* (1983)
* *Ala... Mak* (1983)
* *Hati Lebur Jadi Debu* (1983)
* *Lelaki* (1984)
* *Jejaka* (1984)
* *Pop Bossa* (1984)
* *Surabaya* (1985)
* *Tante Cerewet* (1986)
* *Jejaka Aku Cinta Kamu!* (1986)
* *Pak Penghulu* (1987)
* *Komputer Cinta* (1987)
* *Gengsi Dong Aaa* (1987)
* *Ada-ada Saja* (1988)
* *Si Dia* (1988)
* *Ingat Kamu* (1988)
* *Akulah Isabella Kekasihmu* (1989)
* *Sekeranjang Cinta* (1990)
* *Boleh... Boleh... Boleh...* (1994)
* *12 Kumpulan Lagu Anak Indonesia* (2007)
* *Nuansa Cinta* (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Othmane Belfaa

**Othmane Belfaa** (Lille, 1961eko urriaren 18a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amine Belferar

**Amine Belferar** (1991ko otsailaren 16a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gladiator II

***Gladiator II***, 2024ko Ridley Scott britainiarrak zuzendu eta ekoitzitako historia, ekintza eta epika film bat da. Paul Mescal, Pedro Pascal, Joseph Quinn, Fred Hechinger, Lior Raz, Derek Jacobi, Connie Nielsen eta Denzel Washington aktoreek antzeztu zuten. 

*Gladiator* (2000) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Maximo heroi miretsia bere osabak hila izan ondoren, Luzio (Paul Mescal) Erroma tirano moduan gobernatzen duten enperadoreek bere bizilekua konkistatu izanaren lekuko da eta Erromako Koliseoan sartzera derrigortuta dago. Bihotza suminez betea eta inperioaren etorkizuna kolokan dagoela, Luziok herriak Erromak galdutako loria eta ohorea berreskura dezan iraganera behatu behar du.

## Aktoreak 
* Paul Mescal: Luzio Verusor
* Pedro Pascal: Marko Akazio
* Connie Nielsen: Luzila
* Denzel Washington: Makrino
* Joseph Quinn: Geta enperadorea
* Fred Hechinger: Karakala enperadorea
* Derek Jacobi: Grako.senataria
* Tim McInnerny: Traex
* Alexander Karim: Ravi
* Rory McCann: Tegula
* Alec Utgoff: Dario
* Yuval Gonen: Arishat

## Ikus gainera 
*Gladiator* (2000)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Saïd Belhout

**Saïd Belhout** (1975eko apirilaren 16a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errege Ospitalea (Melilla)

**Erregearen Ospitalea** Espainiako Melilla hiriko eraikin bat da, eta bertan dago Melillako Artxibo Nagusia.''''''Melillako (Espainia) Melilla la Vieja auzoko Parada plazan dago, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Kultur Intereseko Ondasuna.

## Historia 
1758 eta 1774 artean eraiki zuten, 1753an etxe batzuk desjabetu ondoren, Thomas de Warluzel eta Juan de Dios Gonzalezen proiektuaren arabera. 1849an, patioko goiko solairuko zurezko galeriaren ordez harlangaitzezko arkuak jarri zituzten, beheko solairuetakoen berdinak, Manuel de Vilademunt ingeniariaren proiektuaren arabera. XX. mendearen hasieran, herria Melila Berrira aldatu zenean, bertan behera utzi zen, eta estalkiak konpontzeko ahalegin antzuak egin ondoren, estalkia kendu eta egurrezko armaduerak suntsitu ondoren, 1990 eta 1997 bitartean, Jose Ignacio Linazasoro Rodriguez arkitektoak zaharberritu zuen, Melillako Artxibo Nagusia hartzeko. Ondorioz, fatxadak erabat aldatu ziren eta arkuak galdu ziren.

## Deskribapena 
Eraikina harriz, hormaz, adreilu trinkoz, arku eta gangaz, eta egurrez, habez eta xaflaz eta teilaturako teilaz eraikita dago. Beheko eta goiko solairuak ditu, Goiko kaletik arkudun zubi batetik sartzen zen hegala.

### Kanpoaldea 
Fatxadek bi arku leiho maila zituzten, gaur egun goiko leihoak arkitrabatuak dira eta harriz estalita daude, eta ate nagusiaren gaineko zurezko begiratokia ez zen berreskuratu.

### Herrizaingoa 

Fitxategi:Hospital_del_Rey_(4385973310).jpg|link=Archivo:Hospital_del_Rey_(4385973310).jpg
Fitxategi:Hospital_del_Rey,_Melilla.jpg|link=Archivo:Hospital_del_Rey,_Melilla.jpg
Fitxategi:Hospital_del_Rey_(4319150390).jpg|link=Archivo:Hospital_del_Rey_(4319150390).jpg
Fitxategi:Hospital_del_Rey,_Melilla_(4318405983).jpg|link=Archivo:Hospital_del_Rey,_Melilla_(4318405983).jpg
Bi solairuko erdiko patio arkupedun baten inguruan kokatutako aretoak ditu, galerietan erdi-puntuko arkuak dituztenak.

Haren azpian, Sorospenaren Atera daraman galeria dago.

#### Tipografia eta Arte Grafikoen Museoa-Imprenta de la Cooperativa Gráfica Melillense 
Gaur egun museo bat prestatzen ari dira Melillense Kooperatiba Grafikoaren Inprentako funtsekin, XX. mendeko makineriarekin, tresnekin eta materialekin ia osorik kontserbatutako bakarrenetakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius vinosus

***Lactarius vinosus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri oso ona, *Lactarius sanguifluus* bezalakoa.

Sinonimoak: *Agaricus deliciosus var. violaceus* (nom. inval.), *Lactarius violaceus*, *Lactarius deliciosus var. violascens*, *Lactarius sanguifluus var. vinosus* (Basionimoa), *Lactarius haemorrheus*, *Lactarius sanguifluus var. yvreus*, *Lactifluus haemorrheus*, *Lactarius sanguifluus var. violaceus*, *Lactarius sanguifluus f. vinosus*, *Lactarius rubrozonatus*, *Lactarius rubrozonatus f. carneus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 12 cm artekoa, ganbiletik zabaldura, erdialdean hondoratua. Kapelaren azala eremu zirkular zentrokideekin, laranja-gorrixka kolorekoa, batzuetan orban berdexkekin.

**Orriak:** Itsatsiak eta estu, arrosa-lila kolorekoak, orban berdexkekin. Ardo kolore ilunekoa latexa, ez oso ugaria.

**Hanka:** Laburra, zilindrikoa, oinarrira mehetua, eskrobikulatua eta kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Sendoa, trinkoa eta hauskorra, kolore gorrixka arinarekin.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Vinosus* epitetoa latexaren ardo koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius deliciosus* eta bere latexa ez dira hain ilunak. *Lactarius sanguineus* antzekoagoa da, baina bere tonalitate purpura zurbilagoa da eta ez da hain iluna.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Pinudietan, batez ere mendikoetan. Silizedun eta hareatsuak diren, lurzoruetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, hegoaldeko Europa, Turkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eddy Pauwels

**Eddy Pauwels** (Bornem, 1935eko maiatzaren 2a - 2017ko martxoaren 6a)  txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1958 eta 1966 artean.

Kirol ibilbidean 16 garaipen lortu zituen, horien artean aipagarrienak Frantziako Tourrean izandako lau etapa garaipen izan zirelarik.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Eddy Pauwels - *Memorieducyclisme*
Filipe Toledo

**Filipe Toledo** (Ubatuba, 1995eko apirilaren 16a) bradildar surflaria da.

Brasilgo txapeldun bi aldiz izan den surflari baten semea da. 2013an World Surf Leagueko gizonezkoen tourrean lehiatzen hasi zen eta 2022 eta 2023 urteetan munduko txapeldun izan zen. 2014tik Kalifornian bizi da familiarekin.

## Garaipenak 
## Kanpo estekak