Dolores García Etxebarrieta

**Dolores García Echevarrieta**, ezizenez: **«Lola»**, **«Carlota García»**, **«Charlotte Jeantet»**, **«Clara Díez»** eta **«Clara Olaso»** (Bilbo, Bizkaia, 1901eko abuztuaren 28a - Paris, 1954ko urtarrilaren 31) militante komunista izan zen, klandestinitatean ezizen ugarirekin aritu zena. Txileko enbaxadarentzat lan egin zuen Parisen, eta handik milaka errepublikar erbesteraturi emigratzen lagundu zien. Joaquin Olaso bikotekidearekin batera atxilotu eta kontzentrazio esparruetara deportatu zuten. Lola eta beste lankide batzuk izan ziren Mauthausengo lehen grebaren protagonistak. García eta Olaso etxean hil ziren, aske geratu eta bederatzi urtera, gas ihes susmagarri baten ondorioz.

## Bizitza 
Identifikatua izan den identitatearen arabera, urte eta jaioterri desberdinak egotzi zaizkio. Eusko Jaurlaritzako Oroimenerako Institutuak, Gogora Institutuak, eskatutako txostenean, 1899ko urtarrilaren 8an Trapagaranen jaiotako *Carlota García* izeneko deportatu bat aipatzen da. Hala ere, *Charlotte* Jeantet-en nortasunarekin, egun hartan bertan jaioa zen, baina Baionan.

Dolores Bilbon jaio zen, Hernani kaleko 12. zenbakian, familia migratzaile batean; Enrique García-Cabrero González Béjar-eko zapatagile anarkistaren  eta María de los Dolores Echevarrieta Díez-en (Calahorrakoa) alaba izan zen. Familia Madrilera joan zen, eta gero Parisera, sindikatu anarkistak legez kanpo utzi zituztelako eta haien kide eta jarraitzaileak jazarri zituztelako. Joaquin, Kataluniako eta Balearretako Federazio Komunistako (FCCB) eta Langile eta Nekazari Blokeko (BOCeko) kidea, CNT-ko arte grafikoen sindikatuko buruzagia izan zen, eta maiz bidaiatzen zuen SESBera. Joaquin Kataluniako Alderdi Komunistako kidea zen eta, beste batzuekin batera, matxinada militarra leporatu zioten. Nerudak Parisera ihes egiten lagunduko zion, Txileko talde diplomatikoko kide gisa pasaraziz eta nortasun berri bat emanez, *Madame Jeantet*. Garai hartan, Olaso Paris eskualdeko arduradun teknikoa zen, FTP-MOIren (Frankotiratzaileak eta Partisanoak - Immigrazioko Eskulana) armamentuen eta loturen arduradun, Boris Holban «Roger» eta Karel Stefka «Karol Matuch»-ekin batera. Ravensbrückera (Alemania) bidali aurretik, Dolores Neue Bremmtik pasatu zen.

Ravensbrück-en, *Nacht und nebel* bezala sailkatua izan zen, gaua eta lainoa alemanez, eta horrek esan nahi zuen bere azken patua gas-ganbera izango zela. 32. Blokeari esleitu zioten beste 1.200 emakume preso politikorekin batera. Emakume borrokalari eta ausarta zela aitortu zuten, babesten zituena, emakume leiala, burdinazko borondatea zuena. Estucha Zilberberg poloniar brigadista *Charlieri* buruz esan zuen serietik kanpo zegoen emakume bat zela, eguzki izpi iraungiezina, eta oso ausarta, arrisku asko bere gain hartuz SSkoei eta barrakoietako buruzagiei aurre egiteko zelaiko Nazioarteko Elkartasun eta Erresistentzia Kolektiboaren (CI) parte izanik.

1945eko martxoaren 2an hainbat emakume preso eraman zituzten Mauthausengo esparrura, Austrian, besteak beste, Lola, Ángeles Martínez (Sant Denis, 1919), Feliciana Pintos (Ávila, 1914), Herminia Martorell (Zaragoza, 1903), Carmen Zapater (Almería/Sevilla, 1912), Rosita Da Silva (Donchery, 1926) Alfonsina Bueno eta poloniar, Estucha. Angelines tuberkulosiaz gaixotu zen eta Lolak zaindu zuen:(...) Charlie nire ondoan egon zen une oro. Bidaia ikaragarri hark zenbait egun iraun zuen, eta bidean gure lagun asko hil ziren. Beste behin ere, Charlie nire aingeru guardakoa izan zen, bere gorputzarekin beroa ematen zidana, bere arropekin babesten ninduena eta ahoan jartzen zidan janari pixka bat ematen zidana, txoritxo bati jaten ematen zaionean egiten den bezala, ni erabat ahituta bainengoen. Mauthausenera iritsi ginen ia denak erdi hilik, bidaian hildako gure kideen gorpuen artean.Haien artean sortu zen konfiantzaren ondorioz, Lolak bere benetako nortasuna aitortu zion Angelinesi:(...) Handik denbora batera, gure artean halako konfiantza-giro bat sortu zenean, Charliek esan zidan bera ere espainiarra zela, Bizkaian jaioa. Sekretua zen, noski, Gestapok berak ere ez baitzekien bere benetako nortasuna zein zen, Charlie Jeantet izen frantsesarekin atxilotu baitzuten, baina Carlota García zuen benetako izena. Inoiz ez nuen bere iraganaz ezer galdetzeko zuhurgabekeriarik egin, baina gero jakin nuen Charlottek garrantzi handiko postuak bete zituela erresistentzian eta baita bertan sartu aurretik ere. Espainian PCan lan egin zuen, non izan zituen karguengatik Margarite Montacyren, Jacques Duclos kolaboratzailearen adiskide egin zen. Beti susmatu nuen Charlottek erantzukizun handiko paperak bete zituela eta, deskubritu izan balute, alemanek berehala akabatuko zuketela. Mauthausenen harrobian lan egin zuten behartuta eta 20 kiloko harriak garraiatu zituzten, eta horiekin Gusenen heriotzaren eskailerako 186 eskaileretan gora egiteko. Lolak, Carmen Zapater eta Estucharekin batera, aliatuen etengabeko bonbardaketek Amstettengo tren-geltokian eragiten zituzten hondakinak kendu behar izan zituzten, kontzentrazio esparrutik 35 kilometrora, eta bertan emakume preso asko hil ziren. 

### Askapena 
1945eko apirilaren 22an Gurutze Gorriak askatu zituen. Lola eta Joaquin bizirik irten ziren deportaziotik, baina lagunek ostrazismoa egin zieten, Olasok Josep Miret salatu zuela uste baitzuten. Kontsulatuan zeuden Lolaren lankideek, haren faltaz kezkatuta,  poliziari abisua eman zioten eta etxera bertaratu ziren, haren heriotzaren berri emanez. Familiak suizidioaren hipotesia baztertu egin zuen. Lola García Echevarrietaz gain, Olvido Fanjul Camín, Elisa Garrido Gracia, Neus Català Pallejà, Braulia Cánovas Mulero, Alfonsina Bueno Vela, Elisa Ricol López, Constanza Martínez Prieto, Mercedes Nuñez Targa, Conchita Grangé Beleta eta Violeta Friedman.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal herritarrak nazien kontzentrazio esparruetan

## Kanpo estekak 
* Memoriaren Bankua - María Dolores García Echevarrieta
* Dolores García Echevarrieta eta Joaquín Olasoren ilobaren testigantza (katalanez)
* 1943ko ekainaren 26ko deportazio zerrenda (Charlotte Jeantet bezala agertzen da, Baionan 1899an jaioa)