open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ada Hegerberg

**Ada Martine Stolsmo Hegerberg** (Molde, Norvegia, 1995eko uztailaren 10a - ) futbolari profesionala da. Aurrelari gisa jokatzen du Olympique Lyonnaisen emakumezkoen taldean. Lehenago Kolbotn eta Stabæk taldetan jokatu du.

2011n egin zuen salto talde profesional batera, gazte mailan lehiatu ostean. 2013ko Emakumezkoen UEFA txapelketan zilarra eskuratu zuen Norvegiako futbol selekzio nazionalarekin. 2016an UEFAren emakume jokalari onenaren saria irabazi zuen eta 2017an BBC urteko emakumezko jokalari izendatu zuen. 2018an FIFAren Urrezko Baloia jaso zuen lehen emakumea izan zen.
Lis (ibaia)

**Lis** edo **Lys** Okzitaniako ibaia da, Échezen ibaiadarra dena. Aturriren arro hidrografikoko ibaia da.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Pirinio Garaiak: Ger, Oroix, Tarasteix,
* Bearno : Montaner,
* Pirinio Garaiak : Caixon, Larreule

## Ibaiadar nagusiak 
* (Ez) Sanousko erreka
* (Es) Uzerte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blackness (Falkirk)

**Blackness**, , Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan.

## Toki nabarmenak 
* Blackness gaztelua

## Kanpo estekak
Greenhill (Falkirk)

**Greenhill**, , Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan. Udalerri honetako lursailetan Antoninoren Harresiaren zati bat dago.

## Kanpo estekak
Letham (Falkirk)

**Letham**, , Eskoziako herri bat da, Falkirk eremu administratiboan. Antzina meatzari herri bat zen. Airth udalerritik 2 milia baina gutxigora dago.

## Kanpo estekak
Polmont

'''''',  eta , Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan. Falkirk hiriaren ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Rumford (Falkirk)

**Rumford**, baita *A rummy* izenez ezaguna, Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Xake partida (Hummel)

**Xake partida** Johann Erdmann Hummel (1769-1852) margolari alemaniarraren margolana da. 1818an margotua, egun Berlingo Alte Nationalgalerien erakusten da. Erromantizismoko lana da.

## Deskribapena 
Margolanean Schadowko Xake Kluban jokatzen ari den xake partida ikusten da. Sei pertsonaia dira oihalean, haien arten hitz egiten. Gaua da eta leihoak erromantizismoko paisaia erakusten du: ilargia hodeien artean. Margolanean, bestetik, misterio giro bat da nagusi.

## Ezaurgarriak 
Lan honetan Johann Erdmann Hummelek perspektiba eta optikaren kontrola ondo asko erakutsi zuen. Iluminazio nagusia margolanaren erdian dago eta horrek lanean simetria ezartzen du. Simetria hori bereziki itzaletan ikus daitek. Optikaren jabetza ispiluko eta leihoko isletan nabaritzen da. 1809tik Hummel Berlingo Arte Ederren Akademian perspektiba irakaslea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kula Shaker

**Kula Shaker**, Ingalaterrako rock psikodeliko musika talde bat da. 1995ean Londres hiriburuan sortua izan zen. Crispian Mills, Alonza Bevan, Paul Winterhart eta Harry Broadbent kideek osatzen dute, eta iraganean baita Jay Darlington musikariak ere.

1990eko hamarkadaren erdialdean mundu osoan ezagun egin zen britpop azpigeneroaren taldeetako bat izan zen.

## Diskografia 
* *K* (1996)
* *Peasants, Pigs & Astronauts* (1999)
* *Strangefolk* (2007)
* *Pilgrims Progress* (2010)
* *K 2.0* (2016)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Torwood

'''''', , Eskoziako herri bat da, Falkirk eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Torwood gaztelua

## Kanpo estekak
Baïse de Lasseube

**Baïse de Lasseube** () Bearnoko ibaia da, Paueko uhaitzaren ibaiadarra dena. Aturriren arro hidrografikoko ibaia da.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Bearno : Abidos, Abos, Arbus, Aubertin, Lacommande, Lasseube, Monein, Mourenx, Noguères, Os-Marsillon, Parbayse, Pardies

## Ibaiadar nagusiak 
* (Es) Lezà
* (Ez) Baysole
** (Ez) Artiguet
* (Es) Arriu Grand
** (Es) Hageteko erreka
* (Ez) Cambeteko erreka
* (Ez) Bert
* (Es) Houchoûko erreka
* (Ez) Seubemaleko erreka
* (Ez) Bernatouseko erreka
** (Es) Broucàko erreka
* (Ez) Aubertingo erreka
* (Ez) Coigt d'Arrensko erreka
* (Ez) Rouèdeko erreka
* (Es) Lèze
* (Ez) Baïsère
** (Ez) Lassoureko erreka
** (Ez) Baylongue
*** (Es) Hibaruet

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wallacestone

'''''', , Eskoziako herri bat da, Falkirk eremu administratiboan. Falkirk hiriaren alboan dago.

Eskoziako Independentzia Gerretako William Wallace eskoziar zaldun eta heroiaren azken gudua hemen jazo zen.

## Kanpo estekak
Woodlands (Falkirk)

**Westquarter**, Eskoziako Falkirk hiriaren erdialdean dagoen maila sozial altuko auzo bat da, Falkirk eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Tamfourhill

'''''', , Eskoziako Falkirk hiriko langile klaseko auzune bat da, Falkirk eremu administratiboan. Hiriaren erdigunetik gutxi gorabehera 2,5 kilometro mendebaldera dago.

## Kanpo estekak
American Pie (abestia)

**American Pie** (euskaraz *Amerikar pastela*), Don McLean estatubatuar abeslari eta kantautorearen abesti bat da. 1971ko *izenburu berdineko diskoan* argitaratu zuen.

Estreinatu eta berehala sekulako arrakasta izan zuen folk-rock abestia da, AEBetan lau astez zerrendetako lehen postua egon zen, Australia, Kanada eta Zeelanda Berrian ere lehen postura iritsi zen, eta Erresuma Batuan bigarren postuan hiru astez egon zen.

Ordutik aurrera, film askoren soinu bandetako doinua ere izan da.

## Kanpo estekak 
* *American Pie* abestia entzungai. Youtube.com
Johann Erdmann Hummel

**Johann Erdmann Hummel** (Kassel, 1769ko irailaren 11 &ndash; Berlin, 1852ko urriaren 26a) margolari aleman ezaguna izan zen.

## Biografia 
Hummel 1780tik 1792 arte Kasseleko Arte-akademian ikasi zuen. 1792tik Italia ezagutu zuen. Han neoklasizismoarekin bat ez zetozen margolari alemanak ezagutu zituen. Artistikoki Erromako gai mitologikoek erakarrita sentitu zen. 1799an Kasselera itzuli zen eta ondoren Berlinera joan zen; azken hiri horretan gelditu zen, zenbait bidaia salbu.

Ilustratzaile bezala Luteroren kobrezko grabatua prestatu zuen.

## Obraren ezaugarriak 
Hummel optikaren fenomenoekin, simetriarekin eta argiaren eraginez kezkatuta agertu zen bere lanetan. Zentzu horretan oso landuak daude. 1809tik Hummel Berlingo Arte Ederren Akademian perspektiba irakaslea izan zen eta izendapena ez zen kasuala izan.

## Obra 
Bere lan ezagunenak hauek dira:
* *Die Schachpartie* edo *Xake partida (Hummel)*, (1818) Berlingo Alte Nationalgalerie.
* *Schloss Wilhelmshöhe mit dem Habichtswald*, (1800), Neue Galerie, Kassel
* *Die Granitschale*, (1831).

## Iruditegia 

Fitxategi:Johann Erdmann Hummel Schachpartie.jpg|*Xake partida*, (1818).
Fitxategi:1831Hummel_Granitschale_im_Lustgarten_anagoria.JPG|*Die Granitschale*, (1831).
Fitxategi:Zimmerbild_78.jpg|*Zimmerbild*, (1820).
Fitxategi:1848 Hummel Liebeszauber anagoria.JPG|*Römischer Liebeszauber*, (1848).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :An Introduction to Nineteenth Century Art webgunean.
Itsas itunaren abentura

**Itsas itunaren abentura**, jatorrizko ingelesezko izenburua *The Adventure of the Naval Treaty*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1893an kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen, ondoren, 1894an aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera *Sherlock Holmesen Oroitzapenak* liburu bilduman argitaratu zuen, bilduma horretako kontakizun luzeena da, eta zalantzarik gabe interesgarrienetakoa.

## Argumentua 
Watsonek kasu hau bere ezkontzaren ondorengo uztailean jazo zela aipatzen du.

Watson doktoreak Sherlock Holmesi bere eskola garaiko Percy Phelps adiskideari lagundu diezaion eskatuko dio, aurrez hark Watsoni eskatu baitio. Phelps, Lord Holdhurst politikari kontserbadorea eta Foreign Officen etorkizun bikaina izatea espero zuen gizasemea da, baina bapatean bere itxaropenak zapuztu egingo dira. Bere ardurapean lagatako Erresuma Batua eta Italiaren arteko Itsas Ituna oharkabean lapurtu baidiote, horrek harentzako sekulako arazoa izateaz gain nazioarteko afera sor dezake. Berez, inork ez zekien ituna berari laga ziotenik, eta bera zegoen eraikinean ez omen zegoen bera beste inor, baina agiri baliotsua desagertu egin da.

Holmes eta Watson berehala Phelpsen etxera bertaratu eta lurjota topatuko dute, bere izaera urduria dela eta arazo honen presioaren ondorioz nerbio-krisialdi batetik osatzen ari baita, zoragaiztoko gertaera honek bere hondamendi profesional eta soziala suposatuko baitu. Hortaz, hori gerta ez dadin, Holmes bere azken itxaropena da.

Holmesek kasua astiro aztertuko du, eta Phelps eta Watson adiskideak Baker Streetera bidaliko ditu, bera etxearen inguruan gaupasa eginez geldituz. Biharamunean, Holmes detektibea Baker Streetera itzuli eta Phelpsi hark berreskuratu berri duen ituna gosarian jarriz harrituarazi eta poztuaraziko du. Beste behin ere, Holmesek justizia mantentzea eta Erresuma Batuaren ohorea gordetzea lortuko du, ituna frantziar edo errusiarren eskuetara iritsiko balitz ondorio oso kaltegarriak izango bailituzke. Joseph Harrison, Phelpsen Anne emaztegaiaren anaia eta bere koinata izango dena, zorrez lepo zegoenez, ituna lapurtu zuen, hura saldu eta zorrak kitatzeko asmoz. Holmesek nahitan gaizkileari ihes egiteko aukera emando dio, honela eskandalu diplomatiko eta politiko desatsegin hau jazo denik sekula inork jakin ez dezan.

## Ikus gainera 
* *Sherlock Holmesen Oroitzapenak* (1893)

## Kanpo estekak
Bilbao Mendi Film Festival

**Bilbao Mendi Film Festival**, Bizkaiko Bilbo hiriburuan urtero burutzen den mendi zinemaldi bat da. Abenduaren lehen erdian burutzen da.

2007an sortu zen eta egoitza nagusia Euskalduna jauregian du, nahiz eta hiriburuko BBK aretoa eta Golem zineman ere film ugari proiektatzen diren.

## Palmaresa 
### Sari nagusia 
* 2021: *Sciana Cieni* (*The Wall of Shadows*).
* 2020: *Hillary, Ocean to Sky*
* 2019: *Treeline*
* 2018: *Becoming Who I Was*
* 2017: *Dirtbag. The Legend of Fred Beckey*
* 2016: *Freedom Under Load*
* 2015: *Unbranded*
* 2014: *Valley Uprising*
* 2013: *Beyond the edge*
* 2012: *Erhard Loretan, respirer l´odeur du ciel*
* 2011: *180º South*
* 2010: *The Pinnacle*
* 2009: *Au dela des cimes*
* 2008: *Ritmo latino en la Cara Oeste*

### Zuzendari onena 
* 2021: Hamid Sardar (*Le Cavalier Mongol*).
* 2020: Marcin Polar (*Harda, The Tough*)
* 2019: Dariusz Zaluski (*Ostatnia Góra / The Last Mountain*)
* 2018: Arünas Matelis (*Wonderful Losers*)
* 2017: Ben Page (*The Frozen Road*)
* 2016: Anca Damian (*La Montagne Magique*)
* 2015: Eliza Kubarska (*K2 Touching the sky*)
* 2014: Patricia Ayala (*Don Ca*)
* 2013: Andreas Nickel (*Messner*)

### Gidoi onena 
* 2021: *Godspeed, Los Polacos*.
* 2020: *A Dream of Edwin Drummond*
* 2019: *Final Ascent: The Legend of Hamish MacInnes*
* 2018: *Runners*
* 2017: *Psycho Vertical*
* 2016: *The Important Places*
* 2015: *Snowman*
* 2014: *Drawn*
* 2013: *Art of Freedom*

### Euskarazko film onena 
* 2021: *Amagana*.
* 2020: *Mendian hil. Hirian hil*.
* 2019: *Artiko*
* 2018: *Pastoreak*
* 2017: *Zortzi Yukon*
* 2015: *Urzulo*
* 2012: *Berriro igo nauzu*
* 2011: *Aizkora hotsak goi mendietan*
* 2010: *Tamur: Kangchenjungako harribitxia*
* 2009: *Begiz Begi*
 
### Ikusleen saria 
* 2021: *Mendiak 1976*. 
* 2020: *Everest, The Hard Way*
* 2019: *Manaslu*
* 2018: *Free Solo*
* 2017: *Dirtbag. The Legend of Fred Beckey*
* 2016: *Jean Troillet, Toujours*
* 2015: *Jeff Lowe´s Metanoia*
* 2014: *Valley Uprising*
* 2012: *Bajo Cero*
* 2011: *Solitaire*
* 2010: *Pan Aroma*
* 2009: *Asgard Jamming*

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinemaldiak

## Kanpo estekak 
* MMF webgune ofiziala.
Fosfoglizerido

thumb|Fosfolipidoen egitura kimikoa.
**Fosfoglizeridoak** zelula mintzen osagai garrantzitsuak diren biomolekulak dira, Fosfolipidoen taldean dauden lipido saponifikagarri batzuk dira.

## Egitura 
Azido fosfatidikoa dute oinarrian. Molekula hau bi gantz azidok, glizerol batek eta fosfato talde batek osatzen dute. Fosfato honi aminoalkohol molekula bat gehitzen zaio. Gehitzen zaion aminoalkoholak finkatzen ditu fosfoglizeridoak. Hona hemen adibide arruntenak:
* fosfatidiletanolamina (zefalina): azido fosfatidikoa eta etanolamina
* fosfatidilkolina (lezitina): azido fosfatidikoa eta kolina
* fosfatidilserina: azido fosfatidikoa eta serina

## Ezaugarriak 
Fosfolipido guztiak bezala molekula anfipatikoak dira, hau da, atal hidrofobo edo apolarra (ura aldaratzen du) eta atal hidrofilo edo polarra (ura erakartzen du) batez osatuta daude. Atal apolarrean gantz azidoen kate luzeak daude, hori dela eta *buztan hidrofoboa* izena hartzen du. Atal polarrean aldiz, negatiboki kargatutako fosfato taldea eta honi elkartutako karga positiboko molekula, *buru polarra* du izena.

## Funtzioak 
* Mintz zelularraren osagai estrukturalak. Fosfolipidoen izaera anfipatikoak gantz azidoen artean elkarrekintza hidrofobikoak posible egiten ditu eta hauek bigeruza lipidikoaren barneko aldean geratuko dira. Honela, buru polarrak kanporantz kokatzen dira, ingurune urtsurantz non proteinekin elkarrekintzak izan ditzakeen.
* Entzimen aktibazioa. Fosfolipidoek zelulara bidaltzen diren seinaleen transmisioan bigarren mezulari gisa jokatzen dute.
* Biriketako surfaktantearen osagaiak. Birikaren funtzionamendu normalerako ezinbestekoa da surfaktantea.
* Behazunaren osagaiak. Fosfolipidoek kolesterola disolbagarriago bihurtzen dute. Fosfolipidoen sintesi eta jariapenaren murrizketa batek, kolesterol eta behazun pigmentuen kalkuluen eraketa dakar.

## Kanpo estekak
Sudur-hezur

**Sudur-hezurra**, **sudurreko hezur propioa** edo **hezur nasala** sudur-gainaldeko hezur bikoitia da, laburra eta trinkoa. Atal bakoitzak lauki-itxura du, eta beste aldeko sudur-hezurrarekin, etmoidearekin, hezur frontalarekin eta goiko masailezurrarekin artikulatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko hobi mineralak

Eskuineko mapan hobi mineral nagusiak agertzen dira. Ikus daitekenez 4 jatorri ezberdinetako hobi mineralak daude. Lehenengoa, bere antzinatasunaren arabera, Paleozoikoko mazizoetan dauden berun, zink, magnesio, fluor eta burdin hobiak dira. Hauek erromatarren garaian ustiatzen ziren, batez ere Aiako Harrian eta gero Oiassoko portuan garraiatu. Honetaz gain Aldude eta Bortzirietan ere agertzen dira mineral hauek. Hauetako askotan zilarra ere aurki daiteke. Ariben merkurioa ere esplotatu zen bere garaian.

Kretazeoko mineralak bi mota ezberdinetan agertzen dira. Alde batetik Bilboko Antiklinalaren ardatzean burdinezko hobi oso garrantzitsuak daude. Burdina leku askotan atera badaiteke ere (burdinolak oso ugariak izan ziren garai batean) inon ez dago Euskal Herrian Meatzaldea eskualdean bezain beste. Triano mendia gaur egun guztiz zulatua dago, bertan zegoen minerala ateratzeko. Gallarta, Bilbo eta Otxandion ere ola garrantzitsuak egon dira. 1878tik 1898ra 80,5 milioi tona burdin atera ziren Triano ingurutik, 1899an 6,5 milioi tona atera ziren, hogei urte lehenago 1,3 ateratzen zirelarik.

Antiklinorioaren bi alpetan kareharria da nagusi, eta uharri ugari daude. Bertako askotan beruna eta zinka atera daiteke. Meatze hauek txikiak dira, baina ugariak. Bizkaiko sinklinorioaren iparraldeko alpean ere agertzen dira, hiru banda osatuz.

Hirugarrenik diapiroei lotutako gatz mineralak daude. Hauek gatzaga askotan esplotatu izan dira eta gaur egun Iruñea inguruan badute garrantzia. Nafarroan gatz arruntaren esplotazioak interes ekonomikoa du, 2004an 112.741 tona ekoiztu ziren.

Azkenik hobi minerala izan ez arren bere balio ekonomikoa dela eta aipatzeko modukoa da Bermeotik iparraldera aurkitu zen gas natural boltsa. Bertan kokatu zen La Gaviota izeneko gas ustiatzailea. Gaur egun ez dago esplotatzeko haina gas.

## Burdinaren garrantzia 
### Burdinolak 
### Industrializazioa 
## Beste elementu batzuk 
### Beruna 
### Zinka 
### Magnesioa 
## Potasak 
## Gatza 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko geologia
* Burdinola

## Kanpo estekak
Neurokranio

**Neurokranioa** garuna biltzen duen burezurraren zatia da. Gizakiotan zortzi hezurrez osaturik dago:
* okzipital 1
* 2 parietal
* frontal 1
* 2 tenporal
* esfenoide 1
* etmoide 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malko-hezur

**Malko-hezurra**, **ungisa** edo **hezur lakrimala** garezurreko mintzezko hezur lau txikia da. Begi-orbitaren barnean dago, malko-guruinen ondoan. Ehun trinkoz osaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurpegi hezur

**Aurpegi hezurra** edo **esplaknokranioa** hiru lehen arku biszeraletatik garatzen den garezur-zatia da; barailak eusten dituen egitura eratzen du. Gizakiotan honako hezurrez osaturik dago:
* 2 nasal
* maxilar 1
* 2 lakrimal
* 2 zigomatiko
* 2 palatino
* 2 beheko kornete
* bomer 1
* baraila 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beheko kornete

**Beheko kornetea** etmoidearen barneko aldeari atxikiak dauden hiru hezur-xaflatxo kiribilduetako bat da, sudur-hobien beheko zatia hartzen duena. Goialdean dituen erdiko kornete eta goiko korneterekin batera, kornete edo sudur-maskor osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos Mahoma

**Karlos Agirreurreta Rodriguez**, ezizenez **Mahoma** (Arrasate, 1959 - Bilbo, 2003ko urriaren 14a) RIP punk musika taldearen abeslari nagusia izan zen.

## Hastapenak 
Mahoma ezizena umetatik zetorkion, San Viator ikastetxean, gelan ipuin bat irakurri zutenetik: berak bezala Carlos izena zuen bizargin bati buruzkoa zen, Mahoma ezizena zuena.

Hasieran, musika taldeak Doble Zero izena zuenean, Karlos inguruan ibiltzen zen beste lagun askorekin batera; haiek baino bost urte zaharragoa zen, eta ibilgailua zuenez, garraioan laguntzen zien.

RIP taldeak diskografikekin izan zituen arazoetan (Discos Suicidasekin bereziki), Karlos izan zen nagusiki erreklamazioetan aritu zena. etxean bakarrik zegoen. Auzokide batek abisua eman zuen, etxean argia egon arren mugimendurik ez zuelako sumatzen; orduan aurkitu zuten gorpua. Hileta elizkizuna egin zitzaion, eta lagunen aldetik omenaldia Besaiden, Porturi eginiko leku berean; harrezkero, urte bitik behin, kontzertu/omenaldiak egin izan zaizkie biei.

## Erreferentziak
Bomer

**Bomerra** edo **bomer hezurra** hezur bakoiti eta zentrala da; sudur-barrunbeen atzealdean dago, eta haien trenkada eratzen du. Goitik, esfenoidearekin eta etmoidearekin artikulatua dago, eta, behetik, ahosabai-hezurrekin eta goiko masailezurrekin. Sudurreko bi zuloak bereizten dituen paretako hezurtxoa da. Trinkoa baden ere, hauskorra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezur jugal

[thumb|230px|[Diapsido baten garezur baten diagrama**j**: **jugala**, **p**: parietala, **po**: postorbitala, **q**: kuadratua, **qj**: kuadratojugala, **sq**: eskuamosala.]]
**Hezur jugala** behe-mailako ornodunetan, betzulo azpiko hezurra da, goi-mailako zenbait formatan masailalbo-hezurraren atal bihurtzen dena. Hezur kuadratojugal eta masailezurrekin lotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elser – Er hätte die Welt verändert

***Elser – Er hätte die Welt verändert*** 2015eko Oliver Hirschbiegel alemaniar zinema zuzendariak egindako film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filmak Hilter hiltzeko erabakia hartu zuen Georg Elser herritar alemaniarraren istorioa azaltzen du. Elser ez zen polizia ezta segurtasun agentea ere, baina zerbait egiteko beharrizan morala sentitu zuen Hilterren asmoak gelditzeko.

## Pertsonaiak 
* Christian Friedel: Georg Elser
* Katharina Schüttler: Else Härlen
* Burghart Klaußner: Arthur Nebe
* Johann von Bülow: Heinrich Müller
* Felix Eitner: Eberle
* David Zimmerschied: Josef Schurr
* Rüdiger Klink: Erich
* Simon Licht: SS Obergruppenführer
* Cornelia Köndgen: Maria Elser
* Martin Maria Abram: Ludwig Elser
* Michael Kranz: Franz Xaver Lechner

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dennis Weaver

**William Dennis Weaver** (Joplin, Missouri, 1924ko ekainaren 4a - Ridgway, Kolorado, 2006ko otsailaren 24a) estatubatuar aktorea izan zen.

## Filmografia hautatua
Bernard Herrmann

**Bernard Herrmann**, jaiotzez izenaz **Max Herman** (New York, 1911ko ekainaren 29a - Los Angeles, 1975eko abenduaren 24a) estatubatuar zinema soinu-banda konpositorea izan zen. Hitchcock film askoren musika konposatu zuen. Oscar Saria irabazi zuen 1941ean.

## Soinu bandak
Mailu (hezurra)

**Mailu** erdiko belarriko hezurtxoa da, hezurtxo-katea osatzen dutenen artetik kanpokoena. Bertan, burua (ingudearekin giltzatua), lepoa eta kirtena (tinpano-mintzari atxikia) bereizten dira. Alessandro Achillinik deskribatu zuen lehendabizikoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingude (hezurra)

**Ingudea** erdiko belarriko hezurtxoa da, ingude-formakoa, mailuaren kolpea jasotzen duena. Alessandro Achillinik 1512an deskribatu zuen lehendabizikoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estribu (hezurra)

**Estribu** erdiko belarriko hezurtxoa da, hezurtxo-katea osatzen dutenen artetik barnekoena. Buruaren bidez, ingudearekin giltzatzen da, eta, oinaldearen bidez, leiho obalean ezartzen da. Giovanni Filippo Ingrassiak 1546an deskribatu zuen lehendabizikoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fosfatidiletanolamina

thumb|450px|Fosfatidiletanolamina
**Fosfatidiletanolamina** edo **zefalina** zelula mintzetan agertzen den fosfolipido bat da. Giza ehunetan fosfolipido ugarienetakoa da, %25a izatera iristen baita.

## Egitura 
Fosfoglizeridoa da, beraz bi gantz-azido, glizerina molekula bat, fosfato taldea eta etanolamina izeneko aminoalkohola ditu. Glizerolaren lehen karbonari lotuta gantz azdo asea izan ohi du eta bigarren karbonoari gantz azido asegabea lotzen zaio. Molekula anfipatikoa da.

## Biosintesia 
Fosfatidiletanolamina erretikulu endoplasmatikoan ekoizte da eta hainbat urrats jarraitzen ditu:
* Etanolamina kinasa entzimak etanolamina fosforilatzen du.
* Fosfoetanolamina zitidiltransferasa entzimak CTP bat erabiliz CDP-etanolamina sortzen du.
* Aurreko entzima berak diglizeridoa eta CDP-etanolamina lotu eta CMP bat askatzen da.

Gibeleko hepatozitoetako mitokondrioetan beste bide metaboliko bat jarraitzen da. Fosfatidilserina deskarboxilatzen da fosfatidiletanolamina sortzeko.

## Garrantzi biologikoa 
Giza zeluletako mintzetan dagoen fosfolipido ugarienetakoa da. Materia zuria osatzen duten neuronetan fosfolipidoen %45a ere har dezake. Mintzaren inbaginazioan kurbatura erregulatzen du eta bereziki garrantzitsua da zelula zatiketa prozesuetako zitokinesian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizkar-orno

**Bizkar-ornoa**, **orno dortsala** (D) edo **orno torazikoa** (T) lepaornoen azpian, bizkarraren erdialdean, kokatuta dauden hamabi ornoetako bakoitza da. Hitzarmenez T1–T12 (edo D1–D12) izendatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kutxa toraziko

**Kutxa torazikoa**, **bular-kaiola** edo **bular-kaxa** bular-ornoez, saihets-hezurrez eta bularrezurraz eratuta dagoen hezurrezko egitura da. Muskuluek hezurren arteko guneak betetzen dituzte. Organo torazikoak torazikoei (bihotza, birikak eta odol-hodi nagusiak) eusten eta babesa ematen die, eta arnasketarako biziki garrantzizkoa da. Arnasketa-sisteman ezinbesteko garrantzia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerri-orno

**Gerri-ornoa** edo **orno lunbarra** (L) gerrialdeko bost ornoetako bakoitza. Bizkarraren beheko aldean daude kokatuak, bizkar-ornoen azpian eta errain-ornoen gainean. Hitzarmenez L1–L5 izendatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lepoko min

**Lepoko mina** edo **zerbikalgia** lepoaren gaixotasun bat da. Oso arazo arrunta da, biztanleriaren bi herenak bere bizitzan zehar jasatuko baitu. Mina gorputz-adarretara zabal daiteke.

## Kanpo lotura 
## Kanpo estekak
Sorbalda-gerriko

**Sorbalda-gerrikoa** edo **eskapula-gerrikoa** enborraren eta goiko gorputz-adarraren arteko lotura eratzen duen zona anatomikoa da, bularrezurrak, klabikulak eta eskapulak osatua. Lepoaren oinaldetik bularreko muskulu handiaren azpiko ertzeraino hedatzen da. Hiru eskualdetan banatzen da:
* galtzarbekoa edo besapekoa
* erdikoa edo deltoidea
* sorbaldekoa edo eskapularra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiko gorputz-adar

**Goiko gorputz-adarra** edo **gorputz-adar torazikoa** giza anatomian, sorbaldak, besondoak, besaurreak, eskumuturrak eta eskuak eratzen duten gorputz-adarra da. Guztira, 32 hezur eta 42 gihar ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Besondo

**Besondoa** giza anatomian, goiko gorputz-adarraren zatia da, besaburuaren eta ukondoaren artekoa. Askotan besoa ere diogu, baina besoa gorputz-adar osoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belarriko hezurtxo

**Belarriko hezurtxo** mintz tinpanikoaren bibrazioak leiho obalera transmititzen dituen hezurtxo-katea osatzen duten hiru piezetako bakoitza da. Gizakion erdi belarrian dauden honako hezurrak dira:
* mailua
* ingudea
* estribua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beheko gorputz-adar

**Beheko gorputz-adarra** edo **gorputz-adar pelbikoa** giza anatomian, aldakak, izterrak, zangoak eta oinak eratzen duten gorputz-adarra da. Ezinbestekoak dira zutik egoteko edo lokomoziorako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dunne

**Dunne** 2017ean Azkoitian sorturiko musika taldea da.

2017an eratu zuten Gorka Alcalde eta Franco anaiek eta 2018an lau abestitako diska aurkeztu dute Durangoko Azokan.

## Diskografia 
* *Argi eza* (2018, autoekoiztua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lappa

**Lappa** Urnietan sorturiko pop-rock musika talde bat da.

## Diskografia 
* *Intringulis* (2017, autoekoizpena)
* *Polisemian* (2018, autoekoizpena)
* *Paperezko azeria* (2019, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ertzak (musika taldea)

**Ertzak** Bergaran 2017an sortutako folk musika talde bat da.

## Ibilbidea 
2017ko uztailean Galizia aldean kalejiran aritu ziren Aritz, Amaia eta Oihane eta han sortu zitzaien musika taldea sortzean. 2018an aurreneko lana aurkeztu dute, sei abestitako diska.

## Diskografia 
* *Gaur* (2018, autoekoiztua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskeleto apendikular

**Eskeleto apendikularra** gorputz-adarretako eskeletoa da, 126 hezur guztira.

Goiko gorputz-adarrak:
* Sorbalda-gerriko: 2 lepauztai eta 2 omoplato.
* 2 humero
* 2 kubitu eta 2 erradio
* Eskua:
** karpoa: 8 x 2
** metakarpoa: 5 x 2
** falangeak: 14 x 2
Beheko gorputz-adarrak:
* 2 koxal.
* 2 izterrezur.
* 2 perone eta 2 tibia.
* 2 errotula.
* Oina:
** tartsoa: 7 x 2
** metatartsoa: 5 x 2
** falangeak: 14 x 2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskeleto axial

**Eskeleto axiala** edo **ardatz-hezurdura** Gorputzaren erdiko ardatzean kokatutako hezurrak (garezurra, bizkarrezurra, saihets-hezurrak eta bularrezurra), 80 hezur guztira.

## Burezurra 
Burezurra (22)
* Neurokranioa (8)
** parietalak (2)
** tenporalak (2)
** frontala (1)
** okzipitala (1)
** etmoidea (1)
** esfenoidea (1)
* Aurpegi hezurrak (14)
** maxilarrak (2)
** zigomatikoak (2)
** baraila (1)
** nasalak (2)
** palatinoak (2)
** beheko korneteak (2)
** lakrimalak (2)
** bomerra (1)

## Belarriko hezurtxoak 
belarriko hezurtxoak (6)
* mailuak (2)
* ingudeak (2)
* estribuak (2)

## Bizkarrezurra 
Bizkarrezurra (26)
* zerbikalak (7)
* torazikoak (12)
* lunbarrak (5)
* sakroa (1) (5 jaiotzean.)
* kokzixa (1) (4 jaiotzean)

## Kutxa torazikoa 
kutxa torazikoa (25)
* bularrezurra (1)
* saihets-hezurrak (24)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neste (ibaia)

**Neste** hego-mendebaldeko Frantziako ibaia da, Garonaren adarra dena. Saint-Lary-Soulan inguruan jaioa, 73 kilometro luze da eta 906&nbsp;km² arroa drainatzen du.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Pirinio Garaiak: Saint-Lary-Soulan, Arreau, La Barthe-de-Neste
* Garona Garaia: Montréjeau

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pont d'Espagne

'''Pont d'Espagne''' (eusk: 'Espainiako zubia') Marcadau uhaitza zeharkatzen duen harrizko zubia da. Pirinioetako Parke Nazionalean, 1500 metroko altueran, kokaturik, oso turismo-gune ezaguna da. Cauterets edo Lurdatik ailega daiteke.

Cauterets komunan dago, Pirinio Garaiak departamentuan.

## Kanpo estekak
Bleu d'Ilhéou aintzira

'''Bleu d'Ilhéou aintzira''' () Pirinio Garaietako mendi-aintzira da, ia 2.000 metroko altueran dagoena. Cauteretsetik gertu dago eta mendizaleentzat turismo-gune bilakatu da.

File: Lac Bleu d'Ilhéou (Hautes-Pyrénées) 1.jpg
File: Lac Bleu d'Ilhéou (Hautes-Pyrénées) 2.jpg
File: Lac Bleu d'Ilhéou (Hautes-Pyrénées) 3.jpg

## Kanpo estekak
Lehenbizi... etorri ziren

[350px|thumb|[Ingalaterra Berriko Holokaustoaren Memoriala|Ingalaterra Berriko Holokaustoaren Memorialeko olerkiaren grabatua, Boston, Massachusetts.]]
**Lehenbizi... etorri ziren**, Martin Niemöller (1892–1984) apaiz luteranoaren olerki bat da. Hirugarren Reichean nazien gailentzearen batera Niemöllerren iritziz alemaniar intelektualek agertutako koldarkeria edota bizkar ematea gaitzat du. Denboraren poderioz, jatorriko olerkiak aldaera ugari izan ditu. Olerkiak jazarpen politikoa, erruduntasun sentimendua eta ardura moralaren gaiak ere ukitzen ditu.
(Martin Niemöllerren poema hau, behin baino gehiagotan, Bertolt Brecht idazleari egotzi izan zaio).

Poemaren itzulpenaren bertsio asko zabaldu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Servan

**Joseph Marie Servan de Gerbey** (Romans, 1741eko otsailaren 14a - Paris, 1808ko maiatzaren 10a) frantziar jenerala izan zen. Gerra ministroa izan zen Iraultzaren garaian, baita Pirinioetako Armadaren eta Mendebaldeko Pirinioetako Armadaren burua 1793ko maiatzaren 1etik uztailaren 4ra Konbentzioaren Gerran.

1793ko uztailean bertan, baina, atxilotu egin zuten, eta 1795eko uztailera arte egon zen preso. 1805ean, Ohorezko Legioko ofizial izendatu zuten.

## Erreferentziak
Néouvielleko mendigunea

**Néouvielleko mendigunea** (), Pirinioetako mendilerroa da, Pirinio Garaietan dagoena. Bere mikroklima eta bere aintzirei esker ospetsua, Pic Long (3.192 m.) tontorrik altuena du.

*Néouvielle* toponimoa okzitanierazko  esapidetik dator – *nèu* hitzak 'elur' eta *vielha* hitzak 'zahar' esan nahi dute – eta litekeena da gertuko glaziaretatik ekarrita izatea.

## Flora eta fauna 
Mendiguneko klimak espezie askoren habitata da, tartean 1.600 eta 2.300 metro arteko altueran bizi den *Pinus mugo* subsp. *uncinata* (mugo pinuaren azpiespeziea), txilar lauhostoa, *comarum palustre* artikoa, 94 liken-espezie eta espezie mediterraneo batzuk. Gainera, bere basoetan *Sphagnum* generiko 22 goroldio-espezie bizi dira.

Néouvielleko Natura-Erreserba 370 bat espezie bizi dira bertan: sarrioak, sai arreak, basoilarrak, arrano beltzak...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pete Shelley

**Pete Shelley** (Leigh,  – Tallinn, Estonia ), **Peter Campbell McNeish** jaioa, ingeles abeslari, kantautore eta gitarra-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Pete Shelleyk 1976an sortu zuen, Howard Devotorekin batera, Buzzcocks taldea, berehala punk eztandaren talde garrantzitsuenetakoa bilakatuko zena. Michael Wintterbottomen *24 Hour Party People* filmean ikusi zen bezala, Sex Pistolsek Manchesterren emandako kontzertu batean piztu zitzaien Shelley eta Devotori punk talde bat sortzeko gogoa. Hain zuzen ere, Johnny Rottenen taldearen biran sartu zen gerora Buzzcocks, eta horrek oihartzun handia ekarriko dion Erresuma Batuan.

1977an argitaratu zuten "Spiral Scratch" lehenengo EPa, eta berehala Devotok taldea utzi zuen, lehendabizi unibertsitate-ikasketak egiteko, eta geroago Magazine taldea sortzeko. Aldaketa horrek gitarrista ez ezik, abeslari ere bilakatu zuen Shelley, eta taldean hainbat aldaketa izan ostean, 1978an "Another Music in a Different Kitchen" LPa argitaratu zuen. Aurretik "Orgasm Addict" kantu arrakastatsua iritsi zen dendetara.

Buzzcocksek 1981ra arte iraun zuen, eta tarte horretan "Love Bites" (1978) eta "A Different Kind of Tension" (1979) lan luzeak argitaratu zituen. Gerora, Shelleyk bakarkako bideari ekin zion, harik eta 1989an berriro elkartu —Devoto gabe—, eta zuzenean jotzen eta disko berriak grabatzen hasi ziren arte.

## Diskografia 
* *Sky Yen* (1980) Groovy Records
* *Hangahar* (1980) Groovy Records
* *Homosapien* (1981) Genetic-Island/Arista
* *XL1* (1983) Island/Arista
* *Heaven and the Sea* (1986) Mercury
* *Cinema Music and Wallpaper Sounds* (2016) (Caroline True Records)

## Erreferentziak
Ziarrusta

**Ziarrusta** Dimako auzoa da (Arratia, Bizkaia). 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 30 inguru biztanle ditu.

## Hizkuntza 
Euskara hitz egiten da, bizkaiera; biztanleen % 88 euskaldunak dira.

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarria da Torrea eraikina. Ziarrusta dorrea gotikoaren azken aldiari dagokio. Garai hartan, banderizoen borrokak amaituta zeudenez gero, kapareek etxe erosoago eta argitsuagoak bilatzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coral Herrera

**Coral Herrera Gómez** (Madril, 1977) idazle eta komunikatzaile feminista da. Costa Rican bizi da, nazionalitate bi izanda: espainola eta Costa Ricakoa. Oso ezaguna da maitasun erromantikoaren mitoari egiten dion kritikagatik eta queer ikerketei egindako ekarpenengatik.
## Biografia 
Coral Herrera Humanitate eta Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua da Madrilgo Carlos III Unibertsitatean. Humanitate eta Komunikazioan doktoratu zen Unibertsitate berean, Mendebaldeko maitasun erromantikoari buruzko tesi bat aurkeztuz, bertan maitasun erromantikoaren lotura kapitalismo-, patriarkatu- eta demokraziarekin aztertzen zuela.

Haren doktoretza amaitu ondoren eta Espainiako krisi ekonomikoak eragindako egoeragatik, Costa Ricara joan zen bizitzera Parisen denboraldi bat pasatu ostean. Artikulu anitz argitaratu ditu komunikabide desberdinetan Pikara Magazine, El País, Eldiario. edo El Ciudadano-n eta zenbait programetan kolaboratzailea izan da, esaterako La Tuerka-n.

Bere laneko gai nagusia maitasun erromantikoren kritika da genero eta queer perspektiba batetik*.* Erromantizismoa patriarkatuaren produktua dela defendatzen du eta funtsezko papera jokatzen duela genero desberdintasunaren eraikuntza binario eta hierarkikoan. Bere lanean aitortzen du badaudela maitasuna ulertu eta esperimentatzeko era desberdinak, tradizionalak baino askatzaileagoak eta pozgarriagoak.

## Liburuak 
* *Más allá de las etiquetas: hombres, mujeres y trans (Etiketetatik harago: gizonak, emakumeak eta transak)* (2010).
* *La construcción sociocultural del amor romántico (Maitasun erromantikoaren* *eraikuntza soziokulturala) *(2011).
* *Bodas Diversas y Amores Queer (Ezkontza Anitzak eta Queer Maitasunak*) (2013).
* *Bodas reales, bodas patriarcales: análisis queer de la boda de los príncipes de Asturias (Ezkontza errealak, patriarkal ezkontzak: Asturias printzeen ezkontzaren queer azterketa)* (2014).
* *Mujeres que ya no sufren por amor: Transformando el mito romántico (Jadanik maitasunagatik sufritzen ez duten emakumeak: mito erromantikoa transformatzen)* (2018).

## Erreferentziak
Eguzki-sukalde

thumb|Eguzki-sukaldea Iruñean
**Eguzki-sukaldea** Eguzkiak bidaltzen digu energia erabiliz, bazkaria prestatzeko tresna bat da. Orokorrean, hiru eguzki-sukalde mota dago: Parabolikoa, Labea, Panela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armand Beltzuntze

**Armand Beltzuntze** (Mehaine,  - Trou-du-Nord, Saint-Domingue, ) baxenafar militar eta politikaria izan zen. Beltzuntze Etxeko semea, Bohemia, Flandes eta Alemanian jardun zuen. Charles Beltzuntze Mehaine bizkondearen semea, 1738an Amikuzeko baile izendatu zuten. 1740an armadan sartu eta Austriako Ondorengotza Gerran aritu zen. 1761ean Amerikara bidali zuten Saint-Domingueko gobernadore izateko.

## Erreferentziak
Jon Erguin

**Jon Erguin** izeneko bi pertsona ezagun daude:

* Jon Ergüin — piraguista gipuzkoarra.
* Jon Erguin Dorronsoro — disziplina anintzeko mendi kirolaria
Dolors Reig

**Dolors Reig Hernández** (La Garriga, Vallès Oriental, 1971ko urriaren 23a) irakaslea da hainbat zentro, erakunde eta negozioko eskoletan: Kataluniako Unibertsitate Irekia, Escuela De Administración Pública De Cataluña, Centro De Estudios Jurídicos eta Formación Especializada, Academia El Caparazón, INESDI, eta abar. Social Media, Hezkuntza 2.0, berrikuntza soziala, sare sozialen eta komunitateen dinamizazioa, web joerak, ziberkultura, gizarte-psikologia eta nazioarteko sareak bezalako gaiei buruzko kongresuetan hizlari izan ohi da eta gai horien inguruan argitalpen ugari egin ditu.   

## Biografia 
Psikologo sozialean lizentziatua izateaz gain, Lan-gizarteratze Graduondokoa, Kriminologian Masterra eta Multimedia, diseinua eta web garapenean Masterra titulazioak dauzka ere bai.

El Periódico De Cataluña bezalako hedabideetan, egunkarietan eta aldizkari espezializatuetan elkarrizketatua izan da. 2011 eta 2012an IKTn aditu gisa aritu zen Cadena Ser-en Hoy Por Hoy irratsaioan.  Televisió De Catalunyan ere bai. 2011an Economista egunkariak argitaraturiko inkesta baten arabera, Reig Espainia mailan zegoen Interneten 10 pertsonarik ezagunenetarikoen artean . Hainbat batzorde zientifikotan zein aditu-paneletako kide da. adibidez, 2011 eta 2012ko Horizon report txostenetan, Telos aldizkariko batzorde zientifikoan, eta abar. 

2007an sortu zuen 'El caparazón' blogarekin 2008 eta 2010eko THE BOBS sarietan gazteleraz idatzitako Weblog-ik hoberenaren kategorian finalista izan zen. 2009an hezkuntzaren kategorian Bitàcores sarietako finalista izan zen ere bai.   Egilekide da *Trabaja diferente*, *Proyecto Facebook y postunivesidad*, *Educación expandida, el libro, Claves para ser eficiente y eficaz eta deskarga librekoak den Jóvenes en la era de la hiperconectividad: tendencias, clavas, miradas liburuetan*.

## Lana 
* Reig, Dolors. *Socionomía.* Deusto - Grupo Planeta, 2012. 978-84-234-0959-4 ISBN.
* Reig, Dolors. Treballa diferent, Catalunyako Generalitateko Justizia Saila, 2011.
* Reig, Dolors. *Los Jóvenes en la era de la hiperconectividad, Tendencias, claves y miradas*. Fundación Encuentro, Fundación Telefónica, 2013a. 978 84 89019 40 bederatzi ISBN ‐ ‐ ‐ ‐.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El caparazón Bloga
* Socionomía liburuaren Bloga
Agitprop

[thumb|eskuinera|[Vladimir Maiakovskiren agitprop horma-irudiatled: "Nahi al duzu? Gurekin bat egin" "1. Nahi al duzu hotza garaitu?2. Nahi al duzu gosea garaitu?3. Nahi al duzu jan?4. Nahi al duzu edan?Elkartu berehala langileen eredu diren talka brigadetara!"]]
**Agitprop**, errusieraz агитпроп, *agitpróp*, "agitazio" eta "propaganda" hitzen elkarketatik sortua, errusieraz: отдел агитации и пропаганды, *otdel agitatsii i propagandy*, Sobietar Batasunean sortu eta bereziki komunismoak erabilitako politika estrategia bat da, orokorrean hedabide, literatura, zinema eta artearen bidez zabaldua. Mendebaldeko herrialdeetan maiz esanahi ezkorrarekin erabiltzen den izendapena da, eta eskuin eta eskuin muturreko antikomunistek ezkertiarren aurka jotzeko erabiltzen dute.

## Kanpo estekak
Helluland

[thumb|[Vinland, Markland eta Helluland lurraldeen kokaleku hipotetikoa.]]
**Helluland**, 1000. urte inguruan Ipar Amerikako atlantikoaren kostaldean Bjarni Herjólfssonek ikusi, Leif Erikson lehorreratu eta Thorfinn Karlsefnik arakatu zituzten hiru lurraldeetako bat da, Vinland eta Markland lurraldeekin batera.

Helluland lurraldea Erik Gorriaren sagan eta Groenlandiarren sagan "harri lauen lurraldea" bezala aipatzen da. Historialari gehienak Kanadako Baffin uhartea dela iritzi dute.

Sagen arabera, bikingoek bertako biztanleekin kontaktua izan omen zuten eta skræling izendapena eman zieten.

## Kanpo estekak
Kiko Rivera

**Francisco José Rivera Pantoja**, ezagunagoa **Kiko Rivera** izenez edota **Paquirrín** ezizenez, (Sevilla, 1984ko otsailaren 9a), Espainiako hedabideetan agertzen den ohiko pertsonaia mediatiko bat da.

Isabel Pantoja abeslaria eta Francisco Rivera, *Paquirri* (harengandik jaso zuen ezizena) zezenlariaren semea da, bai eta Francisco Rivera Ordóñez eta Cayetano Rivera Ordóñez zezenlarien anai ordea ere.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Khao Sam Roi Yot Parke Nazionala

'''''', , Thailandiako Prachuap Khiri Khan probintzian dagoen babestutako eremu bat da. Heriotzaren harana barne hartzen du. 98,08&nbsp;km2-ko azalera du, horietatik 20,88 km2 itsasoan. 1966an sortua izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:01-พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์.jpg|Khuha Kharuehat pabilioia, Phraya Nakhon leizean.
Irudi:1002 Sam Roi Yot 1.jpg|Kaia.
Irudi:Oiunyt.jpg|Paisaia.
Irudi:Panorama Sam Roi Yot Beach.jpg|Hondartza.

## Kanpo estekak
Joselito (abeslaria)

**José Jiménez Fernández**, ezagunagoa **Joselito** izen artistikoaz, (Beas de Segura, Jaéngo probintzia, 1943ko otsailaren 11), espainiar abeslari eta aktore ohi bat da, haur prodijioa izan zela Espainian izugarrizko arrakasta izan zuen, baina nerabetzaroarekin batera ahotsa aldatzearekin batera bere gainbehera hasi zen. Espainian *"Urretxindor txikia" ("El pequeño ruiseñor"), "Urrezko ahotsadun haurra" ("El niño de la voz de oro")* eta *"Urretxindor haurra" ("El niño ruiseñor")* ezizenez ezaguna zen, hori bere ahotsaz gain antzeztu zuen *"El pequeño ruiseñor"* (1956) filmearen izenburuari ere zor dio.

Bere abesti ospetsuena *"Doce cascabeles"* izan zen.

## Filmografia 
* *El pequeño ruiseñor* (1956).
* *Saeta del ruiseñor* (1957).
* *El ruiseñor de las cumbres* (1958).
* *Escucha mi canción* (1958).
* *El pequeño coronel* (1959).
* *Aventuras de Joselito en América /Las Aventuras de Joselito y Pulgarcito* (1959).
* *Los dos golfillos /Historia de dos pilletes* (1960).
* *Bello recuerdo /Así era mi madre* (1961).
* *El caballo blanco* (1961).
* *El secreto de Tomy* (1963).
* *Loca juventud* (1964).
* *La nueva vida de Pedrito Andía* (1965).
* *El falso heredero /Joselito vagabundo /Joselito vagabundo borincano* (1965).
* *Prisionero en la ciudad* (1968).
* *El Irreal Madrid* (1969).
* *Spanish Movie* (Partehartzea) (2009).
* *Torrente 4* (2011).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
A Time for Killing

**A Time for Killing** (euskaraz *Hiltzeko Garaia*), 1967ko jatorriz Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzentzen hasi baina Phil Karlson zuzendariak amaitutako western film bat da. Glenn Ford, George Hamilton, Inger Stevens eta Harrison Ford (kredituetan Harrison J. Ford) aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako Gerra Zibilean zehar, soldadu konfederatuak espetxe unionista batetik ihes egin eta Mexikoko mugara zuzenduko dira. Bidean, gerra amaitu berri delako berria daraman mezulari unionista bat hilko dute. Mezua sekretupean gordez, kapitainak bere soldaduek aurrera jarraitu dezaten lortuko du eta laster berak atzematera joan den gudaroste unionista batekin borrokatu beharko dute, haiek ere ez dakite gerraren amaiera jada jazo denik.

## Aktoreak 
* Inger Stevens: Emily Biddle
* Glenn Ford: Tom Wolcott maiorra
* Paul Petersen: Blue Lake
* Timothy Carey: Billy Cat
* Kenneth Tobey: Cleehan sarjentua
* Richard X. Slattery: Paddy Darling kaporala
* Harrison Ford: Shaffer tenientea (Harrison J. Ford bezala)
* Kay E. Kuter: Owelson
* Dick Miller: Zollicoffer
* Emile Meyer: Harries kolonela
* Marshall Reed: Stedner
* George Hamilton: Dorrit Bentley kapitaina
* Max Baer Jr.: Luther Liskell sarjentua
* Todd Armstrong: 'Pru' Prudessing tenientea
* Harry Dean Stanton: Dan Way sarjentua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ayutthayako Erresuma

**Ayutthayako Erresuma** () siamdar erresuma izan zen, 1351 eta 1767 artean iraun zuena.
Ayutthaya atzerritar merkatarientzako leku aproposa izan zen, hasieran txinatar, vietnamdar, portugaldar, indiar, japoniar, korear eta persiarrentzat eta, geroago, espainiar, herbeheretar, ingeles eta frantziarrentzat. Hauek Ayutthaya hiriburuko harresietatik gertu bere herrixkak sortu zituzten.

XVI. mendean, atzerritar merkatari hauen esanetan, Ekialdeko hiririk handienetariko eta aberatsenetariko bat izan zen. Narai erregearen (1656–1688) Gorteak lotura estuak zituen Luis XIV.a Frantziakoarenarekin eta, honen enbaxadoreen esanetan, Ayutthaya hiriak Parisaren antzeko tamaina zuen.

1550 inguruan, Erresumak zenbait hiri-estatu basailu zituen Malaysiako penintsulan, Sukhothain, Lan Nan, Birmanian eta Kanbodian. Hedapen honi esker, historiografian garai honi batzuetan "Ayutthayar Inperioa" diete.

Atzerritar kroniketan, Ayutthayari Siam zioten, baina bertokoek bere buruei *Tai* eta bere erresumari *Krung Tai* () edo 'Tai herria' () zieten.

## Ayutthaya leinuko errege-erreginen zerrenda 
* Ramathibodi I.a (lehen Uthong printzea) 1350-1369
* Ramesuan 1369-1370 (kargua utzi zuen)
* Boromma Ratchathirat I.a erregea (Pangua) 1370-1388
* Thong Lun printzea 1388
* Ramesuan erregea 1388-1395 (bigarren erreinaldia)
* Rama Ratchathirat 1395-1409
* Nakarinthara Thirat erregea (Inthararatcha I.a) 1409-1424
* Boromma Ratchathirat II.a erregea (Samphraya) 1424-1448
* Boromtrailokanat 1448-1488
* Boromma Ratchathirat III.a (Inthararatcha II.a) 1488-1491
* Ramathibodi II.a (1491-1529)
* Boromma Ratchathirat IV.a 1529-1533
* Ratsadatiratkumar printzea 1533
* Chaiya Ratchathirat erregea 1534-1546
* Kaeofa printzea (edo Yotfa) (erregekidea 1546-1548)
* Worawong erregea 1548
* Chakrapat erregea (1548-1568) eta Suriyothai erregina (d.1548)
* Mahintharathirat 1568-1569
* Sanpet I.a (Maha Tammaratchathirat printzea) 1569-1590
* Naresuan Nagusia (Sanpet II.a) 1590-1605
* Sanpet III.a (Ekkatotsarot)1605-1610
* Sanpet IV.a (Si Saowapak printzea) 1610-1611
* Boromma Ratcha I.a erregea (Songtham) 1611-1628
* Boromma Ratcha II.a (Chetthathirat printzea) 1628-1629
* Atitthayawong erregea 1629
* Sanpet V.a erregea (Prasat Thong) 1630-1655
* Sanpet VI.a erregea (Chai(Chao Fa Yai)) 1655
* Sanpet IV.a erregea (Si Suthammarat) 1655
* Narai Nagusia 1656-1688
* Petratcha erregea 1688-1703
* Sanpet VIII.a erregea (Suriyentharathibodi, Luang Sorasak edo Phrachao Sua ('Errege Tigrea')) 1703-1709
* Sanpet IX.a erregea (Phuminthararatcha edo Tai-sra) 1709-1733
* Boromarachathirat III.a erregea (Boromma Kot) 1733-1758
* Boromaratchathirat IV.a (Utompon) 1758
* Boromaratcha V.a erregea (Suriamarin edo Ekkathat) 1758-1767

## Aztarnategi arkeologiko nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezurbeltzak (musika taldea)

**Hezurbeltzak** 2018. urtean sorturiko musika taldea da.

## Ibilbidea 
Musika ikuskizun bezala sortu zuten proiektua Jon Maiak, Gorka Hermosak eta Jesus Prieto "Pitti"-k. Antzoki ugaritan ibili ondoren saioetan erabilitako kantu eta poemekin diskoa osatu eta kaleratu dute.

## Diskografia 
* *Hezurbeltzak* (2018, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hibai Etxebarria

**Hibai Etxebarria Bilbao**, (Gernika, 1980) musikari bizkaitarra da.

## Biografia 
Hibai taldea sortu zuen hainbat musikarirekin, Carlos Sagi (bateria), Iraide Ansorena (perkusioa), Ander García (baxua), Henar Rodríguez (teklatuak), Alfredo Varela (haize tresnak) eta Gotzon Ereño (gitarra) eta 2017an argitaratu zuen lehen diska, *Trip Tics* izenekoa. Bertan rock, jazz eta country estiloak euskal kantugintza tradizionalarekin uztartu zituen. Diskak hiru abestitako bi atal ditu, lehenengoa ingelesez kantatzen duena eta bigarrena euskaraz. 2018an bigarren diska plazaratu zuen, *Bihar agian* izena duena.

## Diskografia 
* *Trip Tics I-II* (2017, Gaztelupeko Hotsak)
* *Agian bihar* (2018, Gaztelupeko Hotsak)
* *Trip Tics III-IV* (2019, Gaztelupeko Hotsak)

## Erreferentziak
EraBatera

**EraBatera** Gernikan (Bizkaia) sortutako pop-rock taldea da.

## Ibilbidea 
Gatibu taldean bateriajolea den Gaizka Salazar bere aldetik hainbat kantu konposatzen ibili ondoren disko bat grabatzea erabaki zuen eta horretarako taldea osatu zuen Gatibun kide duen Mikel Caballero, Ken Zazpi taldeko Beñat Serna eta Willis Drummond taldeko abeslaria den Jurgi Ekizarekin.

## Diskografia 
* *Antipodetan* (2018, autoekoizpena)
* *Izpi galdua* (2021, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bidelapurrak (musika taldea)

**Bidelapurrak**, 2014 urtean Gasteizen sortutako folk-rock musika taldea da.

## Diskografia 
* *Zenbat negar baztarretan* (2014, autoekoizpena)
* *Gorriak eta bi* (2018, autoekoizpena)
* *Inorenak ez diren lurretan* (2024, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berçaits anaiak

**Berçaits anaiak** Nafarroa Beherea eta Zuberoako kanta tradizionalak kantatzen dituzten bi anai dira.

## Diskografia 
* *Anai* (2018, Saroia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorpuzkingz

**Gorpuzkingz** 2016 urtean Hondarribian (Gipuzkoa) sorturiko euskarazko trap musika taldea da. "Euskal Herriko traparen heroiak" direla esanez definitzen dute haien burua.

Euskaraz abestutako traparen aintzindariak dira. Haien letra gordinak kaleko bizipen gogorretan oinarrituak daude, letra hauek drogak, armak eta halakoak aipatzen dituzte.

Lehenengo diska, *Mixtape bat* deiturikoa, 2018an kaleratu zuten. Bertako "bling bling diruaren hotsa" izenburuko kantuak kritika bikainak jaso zituen. 2019an bigarren diska plazaratu zuten, *Hondarribiagra*.

Taldea Zakil Onil, Big txiki eta Donald trvp ek osatzen dute.

## Diskografia 
* *Mixtape bat* (2018, autoekoizpena)
**Hondarribiagra* (2019, Alivemusika)
**Jaio.Dirua.Hil.* (2020, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak