Gabriela Salas Cabrera

**Gabriela Salas Cabrera** (Chapulhuacán, Hidalgo, 1996ko ekainaren 6a) mexikar informatikaria eta adimen artifizialeko aditua, datu-zientzialaria eta Mexikoko hizkuntza indigenen sustatzailea da. Jatorriz Hidalgo estatuko nahua komunitate batekoa da, eta nahuatl hizkuntza itzulpen automatiko digitaleko tresnatan txertatzearekin lotutako ekimenetan parte hartu du.

## Bizitza 
Gabriela Salas Cabrera Chapulhuacán udalerrian jaio zen, Hidalgo estatuan, Mexikon. Nahua herri indigenakoa da eta nahuatla du lehen hizkuntzatzat. Geroago gaztelania, ingelesa eta huastekoa ikasi zituen.

Txikitatik erakutsi zuen zientziarekiko interesa. Hasieran, medikuntza tradizionala eta ginekologia ikastea pentsatu zuen; hala ere, azkenean ingeniaritza ikastea erabaki zuen. Bere familiari esker, nahuatla sustatzeko interesa piztu zitzaion. 2026an bi nahuatl hiztun baino ez ziren geratzen herri osoan, bera eta bere ama.

Informazioaren Teknologien Ingeniaritza ikasi zuen Tula-Tepejiko Unibertsitate Teknologikoan, Hidalgon. Geroago, Adimen Artifizialeko masterra lortu zuen Mexikoko Unibertsitate Irekian.

Osasunaren eta datuen analisiaren arloko ikasketekin osatu zuen bere prestakuntza, osasun arloan informazio medikoa prozesatzearekin interesatuta. Mexikoko Unibertsitate Irekian hasi zituen matematikako gradua. Gero Espainiara joan zen Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan Datu Zientziako masterra egitera.

2024an, Googlek sustatutako proiektu batean parte hartu zuen, nahuatla Google Translate zerbitzuan txertatzeko. Bere lankidetzak aurretik bildutako material linguistikoa ematea barne hartu zuen, itzulpen automatikoko ereduak entrenatzeko erabiltzen dena. Nahuatla plataforma honetan integratzea hizkuntza indigenen presentzia digitala zabaltzeko ahaleginen parte da.

Hizkuntzen prozesamenduan egindako lanaz gain, osasun arloko datuen analisiarekin lotutako proiektuak garatu ditu, besteak beste, suizidioaren prebentziorako ekimenak eta leuzemia bezalako gaixotasun hematologikoekin lotutako datuen azterketa. Zientziaren dibulgazio eta prestakuntza programetan ere aritu da, besteak beste, OpenScienceLabs, Femiciencia Latam eta NASA Space Apps nazioarteko erronkan, eta UNESCOrekin lotutako Garapen Bidean Dauden Mundurako Emakume Zientzialarien Erakundearekin afiliatutako lehen emakume amerindiarra izan da informazio-teknologien arloan.

Emakume indigenak zientzian, teknologian, ingeniaritzan eta matematikan (STEM) ahalduntzeko jarduerak garatu ditu. Horien artean dago *El futuro es brillante porque las niñas son brillantes* programa, diru-sarrera gutxiko familietako neskei ordenagailu ekipamendua, hezkuntza materialak eta tutoretza eskaintzen diena, STEM arloetan parte hartzea sustatzeko helburuarekin.

Salas Cabrera autista da eta depresioa du.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024: Urteko 100 emakume eraginkorretako bat BBCren arabera
* 2024: Azpisistema Teknologikoko STEM Unibertsitateetko Emakumeen Merezimenduaren Sari Nazionala
* 2024: Hidalgoko Estatuko Gazte Saria (inklusio eta desgaitasunaren kategorian)
* 2025: Mexikoko 100 emakume eraginkorretako bat *Forbes México*ren arabera

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Llanes-Ortiz, Genner [author], Huiza Capo, Ana. [ilustrator] Iniciativas digitales para lenguas indígenas. UNESCO , Global Voices ISBN: 978-92-3-300217-3

## Kanpo estekak