Arrazismo zientifiko

thumb|Henry Chapmanen arraza sailkapena**Arrazakeria zientifikoa** arrazaren ideia babestu eta justifikatzeko propio eraikitako sasi-zientzia izan zen. XVI eta XX. mendeen artean gailendu zen pentsaera hori eta arrazakeria justifikatzeko banakoak goitik behera mailakatu, eta hierarkizatutako fenotipo eta arraza desberdinetan banatu zituen. Gaur egun bestelako ikuspegi adostu bat dago, ez dira sinesmen arrazialistak edo arrazistak babesten, arrazak kategoria sozialak direla esaten da eta ez errealitate biologikoak. Hala ere, Bigarren Mundu Gerra Egun, giza genetika ebolutiboaren garapenek giza desberdintasun genetikoak ia erabat gradualak direla frogatu dute, eta, beraz, ​"izaera biologikoa"  jada ez da aintzat hartzen.

Eztabaida handia dago "arrazakeria zientifikoa" terminoa gutxiesgarria ote den hipotesi modernoetan aplikatzen denean, *The Bell Curve* (1994) izenekoan kasu, non arrazetan dauden koziente intelektual desberdinak ikertzen diren. Kasu horietan, genetikak gutxienez arrazen arteko desberdintasunak azaltzen dituela ondorioztatu dute batzuek. Kritika asko jaso dituzte, ordea, lan horiek oinarri zientifikorik gabe eta aurreiritzi arrazistekin egiten direla argudiatuta. Arrazan fokuratutako *Mankind Quarterly* eta antzeko argitalpenei, arrazakeria zientifikoaz akusatu dituzte giza garapena, adimena, etnografia, hizkuntza, mitologia, arkeologia eta arraza-gaiei buruzko interpretazio polemikoak argitaratu izana egotzita. "Arrazakeria zientifikoa" terminoa, adibidez, "Arraza eta adimenaren" arteko lotura ezartzen duten ikerketak kritikatzeko erabiltzen da, eta horrek arrazen arteko mailaketak (goi eta beheko mailakoak) sustatzen dituela esateko baliatzen da.

## Aurrekariak 
### Klasizismoko pentsalariak 
Benjamin Isaac-ek *The Invention of Racism in Classical Antiquity* (2006) lanean dio arrazismo zientifikoak antzinaro greko-erromatarrean dituela erroak.  Adibide klasikoa da Hipokratesek K.a V. mendean plazaratutako *Aireak, Urak, Lekuak* tratatua. Hauxe esan zuen Sasi Aristotelesek idatzi horri buruz:

Bestalde, hindu zaharrek barbarotzat jotzen zituzten atzerritar guztiak. XIX. mendeko Al-Biruni akademiko musulmanak indiarrek kanpotarrei ezpuruak deitzen zietela idatzi zuen. Urte batzuk beranduago, Duboisek behatu zuen indiarrek europarrak ohore eta hazkuntza baliorik ez duten basatitzat zituztela. Antza, indiarren ikuskeran, pariak (baztertuak) eta europarrak maila berean daude.

Txinatarrek ere europarrak mamu edo deabru itxurako gizaki mespretxagarritzat zituzten. Txinatar idazleek europarrak ere barbarotzat jotzen zituzten.

Beste adibide bat Vitruvio idazle, arkitekto eta ingeniari erromatarra da (K.a 70-25). Posidoniok (c. 135 – 51 K.a.) greziar aditu estoikoaren arraza-teoriak jarraituz zera esan zuen:

### Ilustrazioko pentsalariak 
Ilustrazioaren Aroan (1650 eta 1780 bitartean), monogenismo eta poligenismo kontzeptuak ezagun egin ziren, nahiz eta epistemologikoki XIX. mendean sistematizatu. Monogenismoak arraza guztiek jatorri bakarra dutela ezartzen du, eta poligenismoak, berriz, arraza bakoitzak jatorri independentea duela. XVIII. mendera arte, "arraza" eta "espezie" hitzak trukagarriak izan ziren.

#### Robert Boyle 
Arraza ikertzen lehenetariko zientzialaria izan zen Robert Boyle (1627 – 1691), filosofo, kimikari, fisikari eta asmatzaile britainiarra. Gaur egun monogenismo deitzen diogun horretan sinesten zuen, hau da, arraza guztiak, hain desberdinak izan arren, iturri beretik zetozela, Adam eta Evaren garaitik. Boylek kolore desberdinetako albinoak erditzen lagundu zuten gurasoen zenbait istorio aztertu zituen, eta, horrela, Adan eta Eva jatorriz zuriak zirela eta kaukasoarrek kolore ezberdineko arrazak erditu zitzaketela ondorioztatu zuen. Robert Hooke eta Isaac Newtonen dispertsio optikoaren bidezko kolore eta argiari buruzko teoria fisikoak poligenesiari buruzko diskurtsoetan ere zabaldu zituen Robert Boylek, eta ezberdintasunak, beharbada, "semen inpresioaren" ondorio zirela proposatu. Komunitate zientifikoko partaide askok arbuiatu zuten bere ikuskera.

#### Henri de Boulainvilliers 
Giza arrazen lehen teorikotzat jotzen da Henri de Boulainvilliers. XVIII. mendearen hasieran, XVI. mendeko "bi arrazen" inguruko mito gatazkatsua berreskuratu zuen. Mito horretan, arraza frankoa edo germaniarra da gorena eta, galiarren edo galiar-erromatarren aurkako borroka irudikatzen da. 

Henri de Boulainvilliers "konkista eskubidearen" aldekoa zen eta ez zuen "arraza" biologikoki aldaezina zen zerbait bezala ulertzen, eraikuntza kultural (arrazista) gisa baizik. Frantziako historiari buruzko bere arraza-bertsioa ez zen guztiz mitikoa: nahiz eta *Errolanen kantua* (*La Chanson de Roland*, XII. mendea) bezalako poesia eta babeserako hagiografiak izan, berak desberdintasun arrazialak zilegitzeko oinarri zientifikoa Frantzian germanieraz edo latinez hitz egiten zuten pertsona genetikoetan arabera oinarritu zuen. Bere arrazakeria teorikoa desberdina zen, ez zen oinarritzen gertakari biologikoak oinarri dituen XIX. mendeko arrazismo zientifikoan.

#### Voltaire 
thumb|Voltaire
Voltaire (1694-1778) Ilustrazio garaiko idazle, historialari eta filosofo frantsesa izan zen. Poligenista zen, arraza bakoitzak jatorri independentea zuela uste zuen. Voltaireri Bibliako monogenismoa komikoa iruditzen zitzaion:

Kaukasoarrak beltzekin konparatzean, Voltairek txakur-arraza ezberdinekin zuten antzekotasuna adierazten zuen:

#### Lord Kames 
Henry Home, Lord Kames (1696-1782) abokatu eskoziarra poligenista zen: Jainkoak lurreko eremu desberdinetan arraza ezberdinak sortu zituela uste zuen. *Sketches on the History of Man* (1734) liburuan, Homek giro, klima edo gizarte-egoerak ezin dutela arraza talde desberdinen erantzule izan esan zuen, eta, beraz, arrazak talde independente eta desberdinetatik eratorritakoak zirela ondorioztatu zuen.

#### Lineo 
thumb|''Jules Dumont d'Urvilleren Homo monstrosus*, edo Pangoniako erraldoiak, *Voyage au pole sud et dans l'Océanie*
Lineo (1707 – 1778) suediar mediku, botanikari eta zoologoak fauna eta florarako nomenklatura binomialaren oinarri taxonomikoak aldatu zituen eta giza arraza biologikoki definitzen eta ikertzen aitzindaria izan zen. *Systema Naturae* (1767) lanean, bost giza espezie mota katalogatu zituen. Horietako bakoitza, kultura eta lekuak zehaztutako ezaugarri fisionomikoen jabe zela esan zuen:
* *Europeanus*a: zuria, odoltsua, marroixka; ile luze ugarikoa; begi urdinak; adeitsua, burutsua, asmatzailea; janzkera itxikoa; eta ohituren arabera arautua.
* *Asiaticus*a: horia, malenkoniatsua, tentea; ile beltza, begi ilunak; zorrotza, harroa, gutiziatsua; janzkera askekoa; eta iritziek arautua.
* *Afer* edo *Africanus*a: beltza, barea, erlaxatua; ile beltza eta kizkurra; azal leuna, sudur laua, ezpain hantuak; emakume lotsagabeak; bularreko guruinek esne ugari ematen dute; maltzurra, arduragabea; koipea igurzten du; eta nahimenak erregulatutakoa.
* *Monstrosus*a: *Systema Naturae*ren lehen edizioetan agertu ez ziren gizaki mitologikoak ziren (ikus *Gizon Basatia#Gizon Basatia galdutako katebegia*).

Desadostasunak daude Linneoren giza taxonen oinarria zein izan zen zehazteko. Bestalde, kritikarik gogorrenek diote sailkapena ez zela etnozentrikoa, azalaren kolorean oinarritutakoa zela baizik. Bestalde, Quintynek adierazi zuen autore batzuen ustez sailkapena banaketa geografikoan oinarritzen zela, kartografikoki eta ez hierarkikoki. Stephen Jay Gould paleontologoak (1994) argudiatzen duenez, taxonak "ez zeuden tradizio arrazistan europar gehienen ordena gustukoenean sailkatuta", eta Lineoren banaketa humoreari buruzko teoria medikoaren eraginpean zegoen. Teoria horren arabera pertsonen jiteak fluxu biologikoekin du harremana. Kenneth A. R. Kennedyren ustez (1976), Linneok bere kultura propioa hobea zela uste zuen, baina giza barietateak sailkatzeko zituen arrazoiak ez ziren arrazan oinarritzen. Londreseko gizarte linearraren hitzetan, Lineoren ikuspegia "eurozentrikoa" zen, eta ez zuen arrazakeria sustatzea helburu, ezta arraza hitza erabili ere. Stanley A. Rice akademikoaren ustez ere, Lineoren sailkapenak ez zuen "gizatasunaren edo nagusitasunaren hierarkia aditzera eman" nahi, baina, kritiko modernoek sailkapena estereotipatua eta okerra dela diote, ez dituelako ezaugarri antropologiko, eta ez biologikoak aintzat hartzen, adibidez, ohiturak eta tradizioak.

#### David Hume 
thumb|David Hume
David Humek (1711-1776) *Of National Characters* saiakeran honako oin orri eztabaidagarria idatzi zuen:

Arazakeria ohikoa zen Humeren garaiko europar kulturan. Hori dela eta, "bere garaiko semea" izan zitekeen, edo are, ohar hau idatzita dagoen modu espekulatiboagatik, kausalitateari buruzko bere gogoeta propioen adibide bat aplika zezakeen, gorago jorratutakoa: ezagutzen zituen beste arraza batzuetako pertsonen eta horien lorpenen arteko "etengabeko elkarketa".

Humeren tesien aurka agertu ziren, besteak beste, James Ramsay eta James Beattie, bai *Essay on the Nature and Immutability of Truth (*Naturari eta egiaren aldaezintasunari buruzko saiakera, 1770) eta ondorengo *Elements of Moral Science* (1790-1793) lanean ere, non Dido Elizabeth Bell-en gaitasun intelektualaren etsenpluarekin argudiatu eta esklabotza erakundea borrokatu zuen.

### Ondorengo pentsalariak 
#### Samuel Stanhope Smith 
Samuel Stanhope Smith (1751-1819) Estatu Batuetako ministro prebisterianoa izan zen eta 1787ko *Essay on the Causes of Variety of Complexion and Figure in the Human Species* saiakeraren egilea. Smithek zioenez, beltzen pigmentazioa peka handi bat besterik ez zen, gorputz osoa estaltzen zuena, klima tropikalek eragindako behazun gehiegikeria baten emaitza.

#### Georges Cuvier 
thumb|upright|Georges Cuvier
Georges Cuvier (1769 – 1832) naturalista eta zoologo frantziarraren arraza-ikerketek poligenismo eta arrazakeria zientifikoaren eragina izan zuten. Cuvierrek hiru arraza ezberdin zeudela uste zuen: [kaukasoarra (zuriak), mongoliarra (horiak) eta etiopiarra (beltzak). Bakoitza bere garezurraren edertasun edo itsusitasunaren eta zibilizazio kalitatearen arabera kalifikatu zuen. Cuvierrek honakoa idatzi zuen kaukasoarrei buruz: "Arraza zuria, aurpegi obalatua, ile liso eta sudur zuzena dituena, guztiontzat Europako pertsonak ederrenak dirudite bere jarduerengatik eta besteak baino handiagoak, trebeagoak, ausartagoak direlako".

Beltzei buruz, Cuvierrek honako hau idatzi zuen:

Adam eta Eva kaukasoarrak eta gizateriaren jatorrizko arraza zirela uste zuen. Beste bi arrazak, ostera, lurretik, duela 5.000 urte, norabide ezberdinetan ihes egin zuten iheslariek sortu zituztela. Bere teorien arabera, biziraun zutenak, guztiz isolatuta eta modu independentean garatu ziren.

Cuvierren ikasleetako bat, Friedrich Tiedemann, arrazakeriari erantzun zientifikoa ematen lehenetarikoa izan zen. Munduko eta hainbat tokitako jende beltzen burmuinen kraneometria eta neurketa oinarri hartuta argudiatu zuen Europako pentsamendu orokorrak, beltzek burmuin txikiagoa dutela eta, beraz, intelektualki gutxiago direla ziotenak, ez zutela euskarri zientifikorik eta esploratzaile eta bidaiarien aurreustetan oinarritua zegoela.

#### Franz Ignaz Pruner 
Franz Ignaz Pruner (1808-1882) mediku doktoreak Egiptoko beltzen arraza-egitura ikertu zuen. 1846an idatzitako liburu batean, beltzen odolak egiptoarren izaera moralean eragin negatiboa zuela adierazi zuen. 1861ean beltzei buruzko monografia bat argitaratu zuen. Tximinoekin zuten harremanaren ondorioz, hezurdura beltzaren ezaugarri nagusia prognatismoa dela baieztatu zuen. Halaber, beltzek tximinoen garun oso antzekoak zituztela esaten zuen, eta oinik motzenaren hatz handia zutela, bere ustez tximinoekin asko lotzen dituen ezaugarria.

## Arraza-teoriak antropologia fisikoan, 1850–1918 
Lineok ezarritako sailkapen zientifikoa ezinbestekoa da giza arrazaren sailkapenaren edozein eskema egiteko.  XIX. mendean, teoria soziologiko eta antropologikoen nahasketa bati lotuta, lineal baten eboluzioa (eboluzio sozial klasikoa ere deitua) irudikatu eta Europa mendebaldeko kultura giza eboluzio sozial eta kulturalaren adierazle goren gisa proposatu zuten. Gizarte-maila lerro batekoa izatearen proposamena — primitibotik zibilizaziora, eta nekazaritzatik industrialera — ezaguna bihurtu zen hainbat filosoforen artean, Friedrich Hegel, Immanuel Kant eta Auguste Comte adibidez. Biblia kristaua esklabotza zigortzeko interpretatua izan zen, baina 1820tik 1850era, Estatu Batuetako Hegoaldeko Gerra baino lehen, Richard Furman eta Thomas R. Cobb bezalako idazleek beltzak gainontzekoak baino gutxiago zirela, eta, beraz, esklabotzarako egokiak zirela esateko baliatu zuten.

### Charles Darwin 
thumb|Charles Darwin
Charles Darwinen 1859ko*Espezieen jatorria* liburu esanguratsuak ez zuen gizakiaren jatorria eztabaidatzen. Hautespen naturalaren bidez edo biziaren aldeko borrokan gailendutako arrazei buruzko bere proposamenean, "arraza" terminoa "ugaritasun" hitzarekin parekatu daiteke, eta ez dakar berekin giza arrazen konnotazio modernoa. "Arraza ugariak" hizketagai dituen lanean, adibidez, "gure animalia eta etxeko landareetatik heredatu daitezkeen barietateak edo arrazak" aipatzen eta eztabaidatzen ditu.

Richard Weikarteren 2004ko *From Darwin to Hitler: Evolutionary Ethics, Eugenics and Racism in Germany'' liburuan honakoa dio:

Talk.origins-en arabera, kreazionisten ohiko testuingurutik kanpo dagoen aipamen bat da  eta argudiatzen dute Darwinek "arraza" esaten zuenean "barietateak" esan nahi zuela, ez giza arrazak, aurretik aipatutako aza bezala. Hitzen esanahi xumeaz gain, beraien ustez, Darwinek ez du aditzera ematen 'basa-arrazak' edo 'azpikoak' suntsitu behar zirenik (bere bizitzarekin kontraesan handia litzateke). Bere ustez objektiboa zena baino ez zuen adierazten, europarren inperialismo eta garaiko konkista kolonialen ebidentzian oinarrituta ". Testuinguruari lotuta, hauxe dio pasarteak:

start=0|thumbtime=79|thumb|XIX. mende amaierako pentsamendu arrazistan, beltzak gertuago zeuden tximinoengandik europarrak baino.

"Garapen intelektualari eta ahalmen moralei buruz antzinako garai zibilizatuetan" kapituluan, Darwinek honako hau adierazi zuen: *Europa mendebaldeko nazioek, aurrekari primitiboei gainjartzen direnek eta zibilizazioaren gailurrean daudenek, gutxi zor diote, edo batere ez antzinako greziarren zuzeneko herentziari beren nagusitasuna*.

Giza espezie bakarra proposatzean, Darwinek "arraza zibilizatuak" eta "arraza basatiak" kontrastatu zituen. Bere garaikide askok bezala, Alfred Russel Wallace naturalistak izan ezik, ez zituen "arraza biologikoa" eta "arraza kulturala" bereizi. Are gehiago, esan zuen arraza basatiak desagertzeko arrisku handiagoa zutela kolonialismo europarraren ondorioz, eboluzioaren desegokitasunarengatik baino.

1840ko Estatu Batuetako erroldaren arabera, iparraldeko beltz libreek hegoaldeko esklaboek baino buru gaixotasun gehiago zituzten. Erroldaren bidez, beranduago, *American Statistical Association* elkarteak, John Quincy Adams eta beste batzuk datuak manipulatu zutela jakin zen. Abolizionisten aurkako arma politiko bihurtu zen. Hegoaldeko esklaboek ondorioztatu zuten ihes egiten zuten Beltzek "nahasmendu mentalak" zituztela.

Ameriketako Estatu Batuetako gerra zibilaren garaian (1861-65), mestizajeak kaukasiar eta beltzen arteko desberdintasun fisiologiko nabarien azterketak bultzatu zituen. Lehen antropologoek, Josiah Clark Nott, George Robins Gliddon, Robert Knox eta Samuel George Morton kasu, zientifikoki frogatu nahi zuten beltzak espezie zuriaz bestelako giza espezie bat zirela, antzinako Egiptoko agintariak ez zirela afrikarrak, eta arrazen nahasketen ondorengoak (mestizajearen emaitza) ahultasun fisikoa eta antzutasuna pairatuko zutela. Gerra zibilaren ondoren, hegoaldeko medikuek (Konfederazioa) arrazakeria zientifikoari buruzko testuliburuak idatzi zituzten, beltz askeak (aurretik esklaboak zirenak) gizon aske izateko eskaera desegokiaren ondorioz desagertzen ari zirela zioten ikerketetan oinarrituta.

### Hegoafrikako arraza-segregazioa 
Arrazakeria zientifikoak garrantzi handia izan zuen Hegoafrikan arraza-bereizkeriaren ezarpenean. Hegoafrikan, 1904an *The essential Kafir* argitaratu zuen Dudly Kidd bezalako zientzialari zuriek "Afrikako adimena ulertzea" bilatu zuten. Horien ustez Hegoafrikako zurien eta beltzen arteko desberdintasun kulturalak garunaren desberdintasun psikologikoen ondorio izan zitezkeen. Afrikarrak "ume handiegiak" zirela iradoki beharrean, esploratzaile zuriak bezala, Kiddek afrikarrak "mendekuz hazi" zirela uste zuen. Afrikarrak "halabeharrez eskasak", baina era berean "oso trebeak" zirela esan zuen.

*Carnegie Commission on the Poor White Problem in South Africa* ikerketa funtsezkoa izan zen Hegoafrikako segragazio arrakala ezartzeko.

Arrazakeria zientifikoa Hegoafrikan arrazakeria instituzionala justifikatu eta babesteko oso garrantzitsua izan zen arren, Hegoafrikan ez zen Europan eta Estatu Batuetan bezain garrantzitsua izan. Hori, neurri batean, "Zuri pobreen arazoa"ri zor zaio, nagusitasun zuriari buruzko zalantza handiak sortu zituelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Apartheid
* Eugenesia
* Gizarte-darwinismo

## Kanpo estekak