open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bubaque uhartea

**Bubaque uhartea** () Bijagós uhartediko uhartea da, Ginea Bissaun. Bijagóseko uharte populatuena da eta egoitza administratiboa ere bai. 2009ko erroldaren arabera 6.427 biztanle ditu. Bubaque hirian 4.299 bizi dira.

Uhartedi guztia UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen 2025ean.

## Geografia 
Itxura borobiltsua du, pixka bat luzatua. 13,6 km luze eta 8 km zabal da, guztira 75 km²-ko azalera du. Uhartea oso laua da. 

## Historia 
Afrika mendebaldeko merkataritzan aspalditik izan zen toki garrantzitsua, eta flota aipagarria eraiki zuten. 

Vasco da Gama portugaldar itsasgizona izan zen lehenengo europarra Bubaquera iristen. 1498an egin zuen geldialdia Indiarako espedizioaren ibilbidean. 1535. urtean Joan III.a Portugalgoaren anaia Dom Luisek Bijagós uhartedia konkistatzeko armada gidatu zuen baina uhartekoek portugaldarren armada suntsitu egin zuten. 1550. urterako ituna sinatu zuten alderdi biek eta bijagóstarrak portugaldarrentzako esklabuak hornitzen hasi ziren. 

1853, urtean britainiarrek Bijagós uhartedia eskuratu zuten. Bolamako matxinadaren ondoren Ulisses Grant estatubatuar presidenteak uhartediarekiko portugaldarren eskubidea hobetsi zuen.

XX. mendearen haieran europarren eragin handiena jasan zuen uhartea izan zen Bubaque. Lehen Mundu Gerraren aurretik kolono alemaniarrak zeuden eta palma-olio lantegia eraiki zuten. 1920tik aurrera Portugalgo gobernuak uhartediko egoitza administratibo aukeratu zuen.

## Azpiegitura 
Bubaque Aireportua dago uhartean eta astean behin *Bijagós I* ferryak lotzen du Bissau hiriburuarekin. Kanoak ere badira hiriburua eta Bubaque astean bitan lotzen dituztenak.

## Turismoa 
Oihanak erabat estalita dago eta basabizitza oso ugaria da, horrek turista ugari erakartzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:029 za rufą stolica Bijagos, niejaka Bubaque.jpg|Bubaque uhartea.
Irudi:051 wioskowy baobab na wejściu.jpg|Oihana.
Irudi:137 wędkarze wrócili.jpg|Hondartza.
Irudi:Sweet potatos.jpg|Merkatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colimako elizbarrutia

**Colimako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1881eko abenduaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Coliman dago. Egun apezpikua Gerardo Díaz Vázquez da.

## Ordinarioak 
* Francisco Melitón Vargas y Gutiérrez (1883-1888)
* Francisco de Paula Díaz y Montes (1889-1891)
* Atenógenes Silva y Álvarez Tostado (1892-1900)
* José Amador Velasco y Peña (1903-1949)
* Ignacio de Alba y Hernández (1949-1967)
* Leonardo Viera Contreras (1967-1972)
* Rogelio Sánchez González (1972-1980)
* José Fernández Arteaga (1980-1988)
* Gilberto Valbuena Sánchez (1989-2005)
* José Luis Amezcua Melgoza (2005-2013)
* Marcelino Hernández Rodríguez (2013-2021)
* Gerardo Díaz Vázquez (2023-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Ignacio de Alba y Hernández (1939-1949)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iratzar

***Iratzar*** 2012an sortutako euskal musika taldea da, trikiti doinuak ardatz dituen plaza talde edota erromeri talde bezala etiketatu daitekeena. Jardunean hasi zenetik etenik gabe Euskal Herriko txoko ugaritako jaiak girotzen dihardu taldeak, festa girorako aproposak diren abesti ezagunek osatzen dutelarik taldearen errepertorioa batik bat.

## Hastapenak 
Taldearen sorrerak 2011an desegindako Jotahanka erromeri taldearekin du lotura, bertan koinziditu bait zuten Mikel Atxega eta Leire Zumeta anoetarrek, desegite horren ondorio izan zelarik Iratzar sortzearen ideia. Taldea osatzeko garaian gaztetatik Leiren panderojole izandako Amaia Arzarengana jo zuten, Julen Goikoetxea eta Dani del Vallerekin batera eurek osatu zutelarik hasierako boskotea.

## 2010 hamarkada osatu arteko urteetan taldekide aldaketak 
Lehenengo urteetan taldeak pixkanaka bere burua ezagutzera eman zuen, batez ere gipuzkoako hainbat herritako plazatara iritsiz. Hori izan zen batez ere lehendabiziko urteetako dinamika.

Taldekide aldaketak etorri ziren ondoren; 2014tik aurrera Julen Apezetxeak hartu zuen baterian Julen Goikoetxearen tokia, eta 2015ean Javi Etxarri pasa zen taldeko gitarjole izatera. Aurrerago, Edurne Orbegozok hartuko zuen abeslari-panderojole postua Amaia Arzaren ordez, eta Oskar Estangak Leire Zumetarena trikitiarekin.

Boskote honekin iritsi zen taldearen egonkortzea, eta baita hazkunde edo zabaltze fasearen hasiera. Orduan iritsiko zen baita pandemiaren geldialdia.

## Pandemia, geldialdia, eta ohiko emanaldien itzulera 
Hamarkada aldakerakin, ditxosozko COVID-19 pandemia iritsi zen esan bezala, eta berarekin derrigorrezko geldialdia. Taldeak ordea, ohiko dinamika apurtuta ikusi arren, geldi egon ordez lanerako baliatu zuen denbora, zenbait abestiren moldaketa lanei ekinez. Garai horretan landu eta moldatu zituzten “Kantari” izenez 2024an argitaratu zuten zuzeneko grabazioko abestiak. “Iratzar kantari” beraz taldearentzat formatu desberdin batean eskainitako emanaldi mota izan zen Covid-19 pandemia garaiko murrizketa eta mugak zirela eta, eta batez ere abesteko aproposak ziren abestiekin osatu zuten errepertorio hura. Bertan, jolasean jardun ziren abestiek iradokitzen zizkieten beste zenbait abesti ezagun gehiagori keinuak eginez, zenbait unetan pasarte zabalagoak garatu edota osatuz. Kontzertua zuzenean grabatu zen Anoetako Mikelasagasti auditorioan, 2023ko otsailaren 26an.

2022tik hona, erromeri plaza-talde festa formatu ohikora itzulita, Gipuzkoa, Nafarroa, Bizkaia eta Arabako txoko ugaritara iritsi da taldea, eta horretan dihardu gogo betez.
Castriño de Conxo

**Castriño de Conxo** aztarnategi arkeologikoa erromatarren aurreko kastro batez (oraindik aztertu gabeko) eta harkaitz batez osatuta dago. Harkaitz horren azalean petroglifo izeneko grabatuak daude.

## Kokapena 
**Castriño de Conxo** aztarnategia Coruñako probintziako Santiago de Compostelako kontzejuko Santa María de Conxoko parrokian dago, *Volta do Castro* izeneko lekuan.

## Petroglifoak 
Harkaitz batean (zoritxarrez metalezko hesi batek zatitua), lurretik oso altu ez dagoenean (galiziar petroglifoetan ohikoa den bezala) eta kastroko aztarnategiaren goiko parapetoan dagoenean, bere gainazalean grabatutako petroglifo batzuk daude, garrantzi berezia dutenak, arma mota ugari irudikatzen baitituzte, Kristo aurreko III-II. milurtekoaren inguruko britainiar ereduei lotuak. Diseinu triangeluarrak ere ikusten dira (marraduren bat), egile batzuek idolo antropomorfotzat hartzen dituztenak, beste batzuek eraztun bikoitzeko aizkoratzat edo ezkutu triangeluartzat. 

Argi eta garbi ikus daitezke sastakai bat (nerbio bikoitzarekin), bi ezpata aurrez aurre eskutokitik eta hirugarren bat eskuinerago; baita lau posible ere, sinplifikatuak, alabardak (galiziar lurretan oso gutxitan erabiltzen diren irudikapeneko armak), Europa erdialdeko armak, eta oso higatutako beste zenbait trazu (irudikatutako beste arma batzuen balizko aztarnak).

Irudikatutako armak dira jada azalduta dagoen kronologia posible bat ematea ahalbidetzen duten objektuak. Garrantzi berezikoa da aizkorarik edo laborantzako bestelako lanabesik edo izaera erabilgarriko tresnarik ez dela irudikatzen, armak baino ez; horien jabetza botere- eta ospe-sinbolo gisa interpretatzen da, berdintasun-egoeratik gizarte estratifikatu eta oso hierarkizatu baterantz doan gizarte baterantz doan gizartearena.

## Kastroa 
thumb|Grabatuen ikuspegi orokorra
Nahiz eta azterketarik ez egin, hainbat prospekzio arkeologiko egin ziren, eta horietan esparru obalatu irregularrago bat hauteman zen. Bertan esku-errotak eta kastroko zeramika zati ezberdinak aurkitu zituzten. Horma bakarra ikusi ahal izan zen (5 metroko luzera eta metro erdiko altuera). 

## Egungo egoera 
Erabat baztertuta dago, eta, beraz, posible bada ere (batez ere petroglifoak), ez da erraza bisitatzea, sarbideak eta harria landaretzaz eta zuhaiztiz partzialki estalita baitaude. Alanbre-hesi batek zatitzen du, eta aztarnategiaren zati handi bat jabetza pribatukoa da.

## Kanpo estekak
Joseph Barès

thumb

**Joseph-Édouard Barès** frantziar jenerala izan zen, Ohorezko Legioko Gurutze Handia eta Domina Militarra jaso zuena, hegazkintza militarraren aitzindaria, Lehen Mundu Gerrako beteranoa eta hainbat alditan Frantziako Aire Armadako Estatu Nagusiko Burua.

## Biografia 
### Belle Époque 
Barès 1892an sartu zen Saint-Cyr-eko *École Spéciale Militaire*-n, Itsas Infanteriako ofizial gisa graduatuz. Ondoren, bere ibilbidea hasi zuen Madagaskarren. 1900ean sartu zen *École* *superiure de guerre*-n. Hegazkintzan ere interesa piztu zitzaion. 1911n, pilotu lizentzia lortu zuen eta urte berean aire armadara bidali zuten. 1912an, Zapatzaileen eta Aire Postalarien 25. Batailoian sartu zen. 1912an, serbiarren ondoan behatzaile gisa boluntario gisa aritu zen Balkanetako Lehen Gerran.

### Lehen Mundu Gerra 
1914ko irailaren 25ean, Joseph Joffre jeneralak Barès Aeronautika Zerbitzuko zuzendari izendatu zuen Kuartel Nagusian. Lehen Mundu Gerran, konbentzituta zegoen hegazkintza erasoko borroka-tresna bat zela eta aireko indarrak antolatzeaz arduratuko zela. Aireko bonbardaketaren aitzindari izanik, Alemaniako industriei erasotzea defendatu zuen, hiriei eta helburu zibilei eraso egitea saihestuz. 1914ko azaroaren 10ean, eskuadroiak lau misioren inguruan antolatu zituen: aitortza, artilleriaren su-kontrola, bonbardaketa eta ehiza-hegazkinak. Aldi berean, langileen prestakuntzan eta hegazkintza-eskoletan ere jarri zuen arreta. 1916ko martxoaren 21ean, armadako aeronautikako komandante bihurtu zen, eta horrek armadei edo armada-taldeei esleituta ez zeuden unitate aeronautiko guztien ardura eman zion. Aginte-kontzentrazio hori faktore erabakigarria izango zen Verduneko aire-guduan. Baina Robert Nivelle jeneralarekin, orduan Frantziako Armadetako komandanteburuarekin, elkarrizketa bat izan ondoren, Paul du Peuty komandanteak ordezkatu zuen Barès 1917ko otsailaren 15ean. Geroago, Iparraldeko eta Ipar-ekialdeko Armadetako Aireko Armadako komandante izendatu zuten.

### Gerrarteko garaia eta azken urteak 
Gerra ostean, lehenik Aire Armadako Ikuskatzaile Nagusi izan zen 1927an, eta ondoren Aire Armadako Estatu Nagusiko Buru 1931ko urtarrilaren 4tik abuztuaren 26ra, eta berriro ere kargua izan zuen 1933ko urtarrilaren 16tik apirilaren 1era. Ondoren, Victor Denain jeneralak ordezkatu zuen. 1934an, Victor Denain Aire Ministro bihurtu zen. Barès berriro Aire Armadako Estatu Nagusiko Buru izan zen (titulua urte berean Aire Armada sortu ondoren aldatu zen) 1934ko otsailaren 15etik irailaren 2ra.

Barés jenerala 1954ko abuztuaren 27an hil zen Aspeten, Frantzian.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Hermosilloko artxidiozesia

**Hermosilloko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar artxidiozesia da. 1779ko maiatzaren 7an ezarri zen Sonorako elizbarruti gisa, 1959ko irailaren 1ean Hermosilloko elizbarrutia izena hartu zuen eta 1963ko uztailaren 13an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Hermosillon dago. Egun artzapezpikua Ruy Rendón Leal da.

## Ordinarioak 
### Sonorako apezpikuak 
* Antonio de los Reyes (1780-1787)
* José Joaquín Granados y Gálvez (1788-1794)
* Damián Martínez de Galinsonga (1794-1795)
* Francisco Rousset de Jesús y Rosas (1798-1814)
* Bernardo del Espíritu Santo Martínez y Ocejo (1817-1825)
* Ángel Mariano Morales (1832-1834)
* José Lázaro de la Garza y Ballesteros (1837-1850)
* Pedro José de Jesús Loza y Pardavé (1852-1868)
* Gil Alamán y García Castrillo (1868-1869)
* José de Jesús María Uriarte y Pérez (1869-1883)
* Jesús María Rico y Santoyo (1883-1884)
* Herculano López de la Mora (1887-1902)
* Ignacio Valdespino y Díaz (1902-1913)
* Juan María Navarrete y Guerrero (1919-1959)

### Hermosilloko apezpikua 
* Juan María Navarrete y Guerrero (1959-1963)

### Hermosilloko artzapezpikuak 
* Juan María Navarrete y Guerrero (1963-1968)
* Carlos Quintero Arce (1968-1996)
* José Ulises Macías Salcedo (1996-2016)
* Ruy Rendon y Leal (2016-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Carlos Quintero Arce (1966-1968)

## Apezpiku laguntzailea 
* Juan Francisco Escalante y Moreno (1855-1872)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Simon

**Louis Henry Simon** industrialista eta politikari frantziarra izan zen, sozialista erradikala, 1910etik 1926ra diputatua eta Kolonietako ministroa 1917tik 1920ra.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Louis Henry Simon 1874ko maiatzaren 20an jaio zen Labruguière-n, Tarn-en. Industrialista eta sozialista erradikala zen. Castres-eko (Tarn) 1. barrutiko diputatu hautatu zuten 1910eko maiatzaren 8an, bigarren itzulian. Ekonomia eta Kanpo Arazoetako, Protektoratuetako eta Kolonietako batzordeetan sartu zen. Lehen Mundu Gerra (1914–18) hasi zenean, Simon 127. Infanteria Lurralde Erregimentuko sarjentu gisa deitu zuten zerbitzu militarrerako. 1915eko otsailaren 9an teniente izendatu zuten eta 39. Infanteria Erregimentuan sartu zuten.

Simon Kolonietako Ministro izendatu zuten Georges Clemenceauren bigarren kabinetean, eta kargua izan zuen 1917ko azaroaren 16tik 1920ko urtarrilaren 18ra. Bere bi helburu nagusiak ekonomia kolonialak garatzea eta kolonietan bankuak mantentzea izan ziren, jaulkipen-eskubidearekin. 1919ko martxoaren hasieran, Simon Milner jaunarekin bildu zen Britainia Handiko kolonia alemaniarren banaketa eztabaidatzeko. Togo osoa eskatu zuen, baina Lomé eta trenbideak soilik lortzea erabaki zuen. Ez zuen Kamerunetik lurraldea uzteko gogo handirik, nahiz eta britainiarrei Borno alemaniar osoa emateko prest egon. Ekialde Hurbileko lurren birbanaketaren gaian, Simonek batzorde bateko kideen esku utzi zuen ardura. Versaillesko Bake Konferentzian, Simonek Frantziak Alemaniatik eskuratutako kolonia berriak mandatu gisa administratzearen aurka agertu zen.

1919ko hauteskundeetan, Simon *Parti républicain radical et radical socialiste* alderdiko hautatu zuten, *Union démocratique républicaine* alderdiko zerrendaburu gisa. Kanpo Arazoetako eta Aduanako batzordeetan parte hartu zuen. Garai hartan Kontseilu Nagusiko presidente bihurtu zen. 1924an berriro hautatu zuten. Bat-batean hil zen Parisen, 1926ko abenduaren 2an.

## Kargu politikoak
## Kanpo estekak
Ciudad Obregóngo elizbarrutia

**Ciudad Obregóngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1959ko ekainaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ciudad Obregónen dago. Egun apezpikua Rutilo Felipe Pozos Lorenzini da.

## Ordinarioak 
* José de la Soledad Torres y Castañeda (1959-1967)
* Miguel González Ibarra (1967-1981)
* Luis Reynoso Cervantes (1982-1987)
* Vicente García Bernal (1988-2005)
* Juan Manuel Mancilla Sánchez (2005-2009)
* Felipe Padilla Cardona (2009-2020)
* Rutilo Felipe Pozos Lorenzini (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christopher Loeak

**Christopher Loeak** (Ailinglaplap atoloia, 1952ko azaroaren 11 – Honolulu, 2025eko abuztuaren 8a) Marshall Uharteetako 6. presidentea izan zen 2012tik 2016ra.

Marshall Islands High School-en eta Hawaii Pacific College-n eta Gonzaga University School of Law-n ikasi zuen.

1985ean aukeratu zuten lehen aldiz parlamentuko kide, bere atoloiaren ordezkari gisa. 1986tik 1992ra Justizia ministro izan zen, eta 1992tik 1996ra Gizarte Zerbitzuetako ministro. Hezkuntza ministroa eta presidentearen laguntzailea ere izan zen.

Legebiltzarrak Loeak aukeratu zuen herrialdeko presidente 2012an. 2016an lau urteko agintaldia bete zuen, eta 2021ean Ailinglaplapeko atoloiaren "Iroijlaplap" edo buru tradizional bihurtu zen.
Norn hizkuntza

**Norn** desagertutako hizkuntza da, iparraldeko germaniar lerrokoa, Orkney eta Shetland uharteetan eta Eskoziako iparraldeko kostan eta Caithnessen hitz egiten zena. Norvegiak 1468–1469an Orkney eta Shetland irlak Eskoziari eman zizkionean, eskoziera hizkuntzagatik ordezkatua izan zen pixkanaka. Norn 1850 aldera desagertu zela uste da, Walter Sutherland ustez azken hiztunaren heriotza gertatu zenean, nahiz beharbada urte gehixeago iraun zuen (1932 inguru arte).

Zenbait pertsona forma moderno bat bultzatzen saiatzen ari dira **Nynorn** izenekoa ('Norn berria'), ezagutzen diren hizkuntza datuetan eta norvegiar hizkuntzan oinarrituta.

## Bibliografia 
* Barnes, Michael P. (2009): *The study of Norn* Northern Lights, Northern Words. Selected Papers from the FRLSU Conference, Kirkwall.
* Barnes, Michael P. (1984) "Orkney and Shetland Norn". In Trudgill, Peter (ed.): *Language in the British Isles*. Cambridge: Cambridge University Press, 352–366.
* Jakobsen, Jakob (1985) [1921]. ''*. Copenhagen: S. L. Møller, 2 liburuki.
* Low, George (1879). *A Tour through the Islands of Orkney and Schetland*. Kirkwall: William Peace.
* Marwick, Hugh (1929). *The Orkney Norn''. Londres: Oxford University Press.
* Rendboe, Laurits. "The Lord's Prayer in Orkney and Shetland Norn 1-2". *North-Western European Language Evolution* **14** (1989): 77-112 eta **15** (1990): 49–111.
* Wallace, James (1700). ''''. Londres: Jacob Tonson.

ezkerrera|thumb|231x231px|Norvegiako eskoziar jabegoko irlak XII. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Norn hizkuntzari buruzko webgunea.
Culiacángo elizbarrutia

**Culiacángo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1883ko maiatzaren 24an ezarri zen Sinaloako elizbarruti gisa eta 1959ko otsailaren 16an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Culiacán Rosalesen dago. Egun apezpikua Jesús José Herrera Quiñonez da.

## Ordinarioak 
### Sinaloako apezpikuak 
* José de Jesús María Uriarte y Pérez (1883-1887)
* José María de Jesús Portugal y Serratos (1888-1898)
* José Homobono Anaya y Gutiérrez (1898-1902)
* Francisco Uranga y Sáenz (1903-1919)
* Silviano Carrillo Cárdenas (1920-1921)
* Agustín Aguirre y Ramos (1922-1942)
* Lino Aguirre García (1944-1959)

### Culiacángo apezpikuak 
* Lino Aguirre García (1959-1969)
* Luis Rojas Mena (1969-1993)
* Benjamín Jiménez Hernández (1993-2011)
* Jonás Guerrero Corona (2011-2023)
* Jesús José Herrera Quiñonez (2023-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Luis Rojas Mena (1968-1969)
* Jesús Humberto Velázquez Garay (1983-1988)
* Benjamín Jiménez Hernández (1989-1993)
* Emigdio Duarte Figueroa (2007-2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko Andaman

**Hegoaldeko Andaman** () Andaman uharteetako bat da, hiru nagusien artean hegoalderen dagoena, Indian. Andaman eta Nikobar uhartediko hiriburua den Port Blair bertan kokaturik dago. 2011ko erroldaren arabera 209.602 biztanle zituen uharteak, horietatik 100.000 inguru hiriburuan bizi dira.

Uhartedi honetako uharte batzuetara joatea debekaturik dago atzerritarrentzako eta baimen bereziak eskatu behar dira.

## Geografia 
Andaman uharteak uharte askoz osaturik daude. Hiru nagusiak goitik behera Iparraldeko Andaman, Erdialdeko Andaman eta Hegoaldeko Andaman dira. Forma irregularra badute ere irla luzeak dira. Hegoaldeko Andamanek 83 km ditu luzetara eta 28 km-ko zabalera, guztira 1.262 km²-ko azalera.

Uharteko punturik altuena Koyob mendia (459 m) da.

## Historia 
Andaman uharteen lehen aipamena arabiarrek egin zuten 851. urtean, India eta Txinari buruzko kroniketan. Marco Polok XIV. mendean aipatu zituen *Angamanain* izenarekin, inoiz bertan izan ez zen arren. Urte askotan pentsatu izan da andamandarrak gizajaleak zirela eta txakur aurpegia zutela Dena dela frogatu da uste hori faltsua zela.

1789an britainiarrak kolonia bat ezartzen saiatu ziren baina ezin izan zuten. 1858. urtean kartzela izango zen kolonia ezarri zuten uhartearen hegoaldean, Port Blair, gerora hiriburu bihurtuko zena. Europarrek uhartedi osoan sorturiko lehen asentamendua izan zen. Gerra amaitzean Indiaren esku gelditu ziren.

2004ko Indiako ozeanoko lurrikarak eragindako 10 metroko garaierako tsunamiak gogor jo zuen uhartedi osoa.

## Ekonomia 
Hegoaldeko Andamanen jarduera ekonomiko nagusia turismoa da. Andaman uhartedirako sarrera da eta Port Blair hirian kokatzen dira turismo operadore nagusiak.

## Iruditegia 

Irudi:Port blair1.jpg|Port Blair hiriburua.
Irudi:View from Mt. Harriet.jpg|Paisaia.
Irudi:The lazy Harbour.jpg|Wandoor herrian txalupak.
Irudi:Fallen Giants.jpg|Hondartzan eroritako zuhaitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nogalesko elizbarrutia

**Nogalesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 2015eko martxoaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Nogalesen dago. Egun apezpikua José Luis Cerra Luna da.

## Ordinarioak 
* José Leopoldo González González (2015-2024)
* José Luis Cerra Luna (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torres de Oeste

**Mendebaldeko Dorreak**,  edo **Castellum Honesti**, Espainiako ipar-mendebaldeko Catoira udalerrian dagoen gaztelu baten hondakina da, Galiziako Pontevedrako probintzian.

Arousako itsasadarran, Ulla ibaiaren mendebaldeko bazterrean, eta Catoirako Oeste parrokian dago.

## Historia 
X. mendean Kreskoniok, Iria Flaviako artzapezpikuak, bikingoen erasoaldietatik defendatzeko gotorleku gisa eraiki arazi zuen.

1719an Padróngo portua ingelesengandik ete defendatu zuen.

1931ko ekainaren 3an Kultura Intereseko Ondasuna izendatua izan zen.

## Bikingoen erromeria 
Urtero toki honetan Catoirako erromeria bikingoa egiten da.
As Eiras (O Rosal)

**San Bartolomeu das Eiras**, Espainiako ipar-mendebaldeko O Rosal udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2019an 228 biztanle zituen.
O Rosal (O Rosal)

**San Mariña do Rosal**, Espainiako ipar-mendebaldeko O Rosal udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2022an 4.665 biztanle zituen.
Tabagón (O Rosal)

**San Xoàn de Tabogán**, Espainiako ipar-mendebaldeko O Rosal udalerrian dagoen parrokia bat da, Galiziako Pontevedrako probintzian.

2022an 605 biztanle zituen.
Dahlak Kebir

**Dahlak Kebir** (, ) Dahlak uhartediko uharte handiena da, Eritrean. 2.500 biztanle inguru ditu.

## Geografia 
Eritreako kostaldean aurkitzen da, Itsaso Gorrian. Dahlak Kebir herria uhartearen mendebaldean kokaturik dago. Mangladi ugari daude itsasertzean.

Itxura irregularreko uhartea da, luzeran 62 km eta zabaleran 27 km dituena. 754,9 km²-ko azalera du. Uhartea oso laua da, punturik altuenak 5 metro baino ez ditu.

## Historia 
VII. mendean uhartedi guztia hartzen zuen estatu independente bat eratu zen baina laster Yemenek konkistatu zuen. 

Antzinako zisterna eta nekropoliak aurkitu dira, 912. urtekoak direla uste da. Islama iritsi aurreko Adel hiriaren hondarrak ere badaude.

1517an Otomandar Inperioak eskuratu zituen eta Afrika kontinentean harrapaturiko esklabuak Arabiara eramateko erabili zuten.

1890an Italiako Eritrea koloniaren parte bihurtu ziren.

## Ekonomia 
Arrantzan eta turismoan oinarritzen da ekonomia. Fosilen eta itsas luzokerraren bildumagintzak ere erakartzen ditu turistak.

## Azpiegiturak 
Kontinenteko Massawa hiriarekin eta uharte txikiagoekin lotzen duten ferryak daude. 5 kiloetro daude Massawa eta Dahlak Kebir artean.

## Iruditegia 

Irudi:ISS039-E-21837 - View of Earth.jpg|Satelite ikuspegia.
Irudi:Coral reef on Dahlak Island (Eritrea), Red Sea.jpg|Koral uharriak kostaldean.
Irudi:Wrecks on Dahlak Island.jpg|Gerrako ontziak hondoa jota.
Irudi:Dahlak-Submarine.jpeg|Uharteko uharrietan dortokak ikusten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
M51 (misila)

**M51 misila** Frantziako itsaso-lur misil balistiko estrategikoa (frantsesez: *missile mer-sol balistique stratégique*, MSBS) da, eta ojibak 10 buru nuklear izan ditzake, bakoitzak ibilbide independentea duelarik.

M51 misilek, 2010 eta 2018 artean lehergailuak jaurtitzen dituzten itsaspeko nuklearrak hornitzen dituzte; orduan, 1 000 aldiz Hiroshimaren baliokidea den kolpatze-potentzia dute. Frantziako armadan martxan dagoen arma nuklearraren bigarren bektorea da. Horixe da azken baliabidea, ozeanoen hondoan ezkutatua. Lehenengoa, Rafale B eta M taldeek eramandako ASMPA gurutzaontzi misil preestrategikoak. Azken hauek Frantziako doktrinan oharpen funtzioa betetzen dute, eta honen aurkariak satelite bidezko behaketaren bidez inplementazioa behatu ahal izan behar du, Frantziako Errepublikako presidentearen determinazioa neurtzeko.

## Proba-tiroen zerrenda 
## Erreferentziak 
##  Ikus, gainera 
* Misil balistikoa
* Itsasotik gainazalera misil balistiko estrategikoa
* Itsaspeko nuklearra
* Le Triomphant
* SNLE 3G

## Kanpo estekak
Eusebio Poncela

**Eusebio Poncela Aprea** (Madril, 1945eko irailaren 15a - El Escorial, 2025eko abuztuaren 27a) espainiar aktorea izan zen. Antzerkian, zineman zein telebistan aritu zen.

2001ean Gizonezko aktore onenaren Goya Sarirako izendatu zuten *Intacto* filmean egindako antzezpenagatik. 2006an Zinegoak jaialdiko ohorezko saria eman zioten.

2025eko abuztuaren 27an hil zen 79 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquim Pimenta de Castro

**Joaquim Pereira Pimenta de Castro** (Monçao, 1846ko azaroaren 5a – Lisboa, 1918ko maiatzaren 14a) portugaldar militar eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1915eko urtarriletik maiatzera.

Armadan jeneral gradua lortzeaz gain, Matematikan graduatu zen Coimbrako Unibertsitatean. 1908an Portoko hirugarren eskualde militarreko komandante izendatu zuten. 1910ean Portugalgo Errepublika aldarrikatu ondoren, bi hilabetez Gerra ministro izan zen 1911n. Paiva Couceiroren inbasio monarkikoaren ondoren dimititu behar izan zuen.

Manuel de Arriaga presidenteak 1915ean lehen ministro izendatu zuen, Afonso Costa nagusi zen parlamentuaren aurka goberna zezan. 1915eko maiatzaren 14ko mugimendu militarrak kendu zuen agintetik, Alderdi Errepublikanoak lagunduta. Altxamenduak Arriaga presidentearen dimisioa ere eragin zuen.
Escorialeko Taktikon

**Eskorialeko Taktikon-a** edo **Taktikon Oikonomides** bezala ere ezagutua, Nicolas Oikonomidesek lehen aldiz argitaratu ondoren, Konstantinoplan 970eko hamarkadan (971 - 975 edo 976 - 979) eratutako kargu, duintasun eta titulu bizantziarren zerrenda bat da. Zerrendan, sarrera askoren artean, Bizantziar Inperioaren ekialdeko mugako komandanteak (estrategoak) agertzen dira; Bizantziar-Arabiar Gerretan parte hartu zutenak, baita bulego judizial batzuk ere. Joan I. Tzimiskes eta Basilio II.aren aldian idatzi zen. Zerrendaren izena bere kokalekuagatik datoz, Escorialeko San Lorenzo Monastegia, Madrilgo Erkidegoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grytøya

**Grytøya** (ipar samieraz *Rivttek*) Norvegiaren iparraldean kokaturik dagoen uhartea da, Troms konderriko Harstad udalerrian. 2017ko erroldaren arabera Grytøya uhartean 433 biztanle bizi dira, gehienak Grøtavær izeneko herrian, uhartearen ipar-mendebaldean.

## Geografia 
Harstad udalerriak bi uharte nagusi ditu, handiena Hinnøya eta bigarrena Grytøya. Andfjorden fiordoan kokaturik daude.

Grytøyak 17 km-ko luzera eta 10 km-ko zabalera du eta azaleraz 108 km² da. Uharte menditsua da, puntu garaiena Nona mendia (1.012 m) da.

## Ekonomia 
Uhartean dauden herrixkak arrantzaleen herriak dira. Bestalde uhartearen hegoaldean soilik egin daiteke nekazaritza, Fenes eta Bjørnå artean.

## Azpiegiturak 
Ferryak daude Bjørnå herrixka eta Hinnøya uharteko Vika herria lotzen dutenak.

## Iruditegia 

Irudi:Grytøya Alvestad Troms Norway.jpg
Irudi:Grytøya, south coast mountains, October.JPG
Irudi:Bjørklids MF Vaggasvarre.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eutikiano (398ko kontsula)

**Flavio Eutikiano** (Latinez: *Flavius Eutychianus*, Grekeraz: *Ευτυχιανός*), *floruit* 388-405, Ekialdeko Erromatar Inperioko politikaria izan zen.

## Biografia 
Eutikiano Tauro 361eko kontsularen semea izan zen; badakigu emaztea izan zuela. Sinesioren *Aegyptus sive de providentia* lan alegorikoan *Typhon* pertsonaiarekin identifikatu behar da, non alderdi progodoa irudikatuta agertzen da; Sinesiok  gaztaro basati eta zoroa izan zuela esan zuen. Arianismora bihurtu zen, godoek profesatzen zuten kristautasunaren eredua.

388. urtean, *Comes sacrarum largitionum* postua zuenean, Libanio erretoreak gutun bat idatzi zion, bere hiriaren, Antiokiaren, ordezkaritza bati buruzko mesede bat eskatzeko, eta 390ean Libanio berak Eutikiano gortean influentzia zabala zuela idatzi zuen.

396-397 artean Ilirikoko prefekturako *Praefectus Praetorianus* izan zen, Teodosioren Kodeko lege batzuek frogatzen dutenez eta Sinesiok aipatzen duen bezala. Orienteko *Praefectus Pretorianus* izan zen 397tik 399ra, eta 398an kontsulatu kargua bete zuen. Eutropio politikariaren erorketaren garaian (399ko uda), Eutikiano kargutik kendu eta Aurelianok ordezkatu zuen, baina urtebete geroago berriro itzuli zen Gainasen aginduz, godo boteretsua eta magister militum-a, Arkadio enperadorea kontrolpean mantentzen zuena; hala ere, Gainas Konstantinoplatik ihes egin ostean, Eutikiako berriro kendu zuten (400eko uztailaren 12an).

404 eta 405 artean, bigarrenez izan zen Ekialdeko prefekto pretoriano. Bere heriotzaren data ez dakigu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solor

**Solor**, Solor uhartediari izena ematen dion uhartea da, Indonesian. 2020ko erroldaren arabera 34.029 biztanle ditu.

## Geografia 
Solor uhartedia Sondako uharte txikiak multzoan kokaturik dago, Flores eta Alor uharteen artean. Hiru uhartez osaturik dago, Solor, Adonara eta Lomben.

Hiru uharteen artean txikiena da Solor. 40 km-ko luzera eta 6 km-ko zabalera ditu, eta 226,34 km²-ko azalera. Bost sumendi ditu, denetan garaiena 541 metrotakoa da.

## Historia 
XIV. mendean Majapahit Inperioaren parte zen eta XVI. mendean Ternate Sultanerriaren menpe zegoen. Sandalo landarearen merkataritzan eskualdeko itsas-portu garrantzitsuena zen.

1520. urtean portugaldarrak iritsi ziren eta Lamakera herrian merkataritza postu bat ezarri zuten. 1562. urtean apaiz dominikarrek zurezko gotorleku bat eraiki zuten baina hurrengo urtean javatarrek erre egin zuten. 1566an dominikarrek harrizko gotorlekua eraiki zuten eta populazioa kristautzeari ekin zioten. 1949an Indonesiaren barnean gelditu ziren.

## Ekonomia 
Historikoki balearen ehizan aritu izan dira Solorreko biztanleak. Indonesian balea ehizatzen den toki bakarra da.

## Iruditegia 

Irudi:Karawatung , Solor Island - panoramio (4).jpg|Etxe tradizionala.
Irudi:Worship of Village , Solor Island - panoramio.jpg|Errezurako tokia.
Irudi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Bewoners van kampong Lamakera bekijken een gevangen walvis Noordoost-Solor TMnr 10006615.jpg|Solortarrak, arrantzaturiko balearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xalapako artxidiozesia

**Xalapako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar artxidiozesia da. 1863ko martxoaren 19an ezarri zen Veracruz-Jalapako elizbarruti gisa, 1951ko ekainaren 29an artxidiozesi mailara igo zen eta 1962ko ekainaren 9an gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Xalapan dago. Egun artzapezpikua Jorge Carlos Patrón Wong da.

## Ordinarioak 
### Veracruz-Jalapako apezpikuak 
* Francisco de Paula Suárez Peredo y Bezares (1863-1869)
* José María Mora y Daza (1870-1884)
* José Ignacio Suárez Peredo y Bezares (1887-1894)
* Joaquín Acadio Pagaza y Ordóñez (1895-1919)
* Rafael Guízar y Valencia (1919-1938)
* Manuel Pío López Estrada (1939-1951)

### Veracruz-Jalapako artzapezpikua 
* Manuel Pío López Estrada (1951-1962)

### Xalapako artzapezpikuak 
* Manuel Pío López Estrada (1939-1968)
* Emilio Abascal y Salmerón (1968-1979)
* Sergio Obeso Rivera (1979-2007)
* Hipólito Reyes Larios (2007-2021)
* Jorge Carlos Patrón Wong (2021-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Sergio Obeso Rivera (1974-1979)

## Apezpiku laguntzailea 
* José Rafael Palma Capetillo (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coatzacoalcosko elizbarrutia

**Coatzacoalcosko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1984ko martxoaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Coatzacoalcosen dago. Egun apezpikua Rutilo Muñoz Zamora da.

## Ordinarioak 
* Carlos Talavera Ramírez (1984-2002)
* Rutilo Muñoz Zamora (2002-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Córdobako elizbarrutia (Mexiko)

**Córdobako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 2000ko apirilaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Córdoban dago. Egun apezpikua Eduardo Cirilo Carmona Ortega da.

## Ordinarioak 
* Eduardo Porfirio Patiño Leal (2000-2020)
* Eduardo Cirilo Carmona Ortega (2020-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Eduardo Cirilo Carmona Ortega (2019-2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ádhamh Ó Cuirnín

**Ádhamh Ó Cuirnín** Erdi Aroko irlandar eskribau bat zen, Connachteko iparraldeko familia bardiko baten partaidea. 

Lecango Liburu Handia idatzi zuen, 1397-1418 artean, Murchadh Ó Cuindlis eta hirugarren idazle anonimoekin batera. 

Lebor Gabála Érenn-en eskuizkribuaren kopia idatzi zuen, 1418 inguruan; lurraldeko historia folklorikoaren erregistro historiko garrantzitsua, XI. mendean jakintsu anonimo batek bildu eta editatua, eta Irlandako arrazaren jatorri mitikoak eta historia kontatzen dituen olerki eta prosazko narrazio bilduma solte bat zuena, munduaren sorreratik Erdi Aroraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orizabako elizbarrutia

**Orizabako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 2000ko apirilaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Orizaban dago. Egun apezpikua Francisco Eduardo Cervantes Merino da.

## Ordinarioak 
* Hipólito Reyes Larios (2000-2007)
* Marcelino Hernández Rodríguez (2008-2013)
* Francisco Eduardo Cervantes Merino (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nunivak uhartea

**Nunivak uhartea** (, ) Alaskan dagoen uharte bat da, Estatu Batuetan. Herrialde hartako zortzigarren uharte handiena da, hala ere 2010eko erroldaren arabera 191 biztanle ditu, guztiak ere Mekoryuk herrian bizi dira.

## Geografia 
Bering itsasoan kokaturik dago, Yukon eta Kuskokwim ibaiak itsasoratzen diren inguruan.

Ixura nahiko borobildua du, 77 km luzeran eta 106 km zabaleran. Guztira 4.209 km²-ko azalera du. Punturik altuena Roberts mendia (511 m) da.

## Geologia 
Uharte bolkanikoa da Nunivaktarrek antzina maskarak egiten zituzten eta inguruko herriekin baliabideengatik trukatzen zituzten.

Mekoryuk da Nunivak uharteko asentamendu bakarra. Cup'ig leinuko inuitak dira. 1880. urtean Ivan Petrofek 702 biztanle zituela idatzi zuen. 1900an izandako izurri batek populazioa nabarmen jaitsi zuen eta emigrazioak are gehiago gutxitu zuen biztanleria.

## Iruditegia 

Irudi:Mekoryuk, Alaska, 1978.jpg|Mekoryuk.
Irudi:Anim2001.jpg|Elur oreinak.
Irudi:NunivakCliffsFWS726.jpg|Kostaldeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lifou uhartea

**Lifou uhartea**, Leialtasun uharteen artean handiena da, Kaledonia Berrian. 2004ko erroldaren arabera 10.151 biztanle ditu.

## Geografia 
Ozeanian kokaturik dago, Kaledonia Berria uhartearen ekialdera.

Itxura irregularra ematen diote alde batera eta bestera dituen badiek, denetan aipagarriena ipar-mendebaldean dagoen Santal Bay ("Sandaloaren badia") da. 81 km-ko luzera du eta 16-24 km-ko zabalera, eta 1.207 km²-ko azalera du. Erliebeari dagokionez nahiko laua da, punturik altuenak 104 metrotako garaera du.

Uhartean ez dago ibairik, baina lur azpian ur erreserba handiak ditu.

## Historia 
K.a. II. mendeko aztarnak aurkitu dira, lapita motako zeramikak. Beranduago hasi zen kanak kultura sortzen.

1791n Antoine Bruny d'Entrecasteaux frantsesa izan zen uhartea ikusi zuen lehenengo europarra. Berehala balea ehiztariak eta sandalo landare merkatariak hasi ziren uhartera joaten. Haien atzetik apaiz katolikoak eta protestanteak hasi ziren jatorrizko populazioa kristautzen. 1864an Frantziak Kaledonia Berriko koloniaren barnean sartu zituen, baina kolonizatzeko zaila zela ikusita "aborigenen erreserba" bihurtu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Santal Bay, Lifou, 2007 (3).JPG|Sandalo badia.
Irudi:Santal Bay, Lifou, 2007 (1).JPG|Hondartza.
Irudi:Case Lifou Nature - Lifou, NC.jpg|Palmondoak.
Irudi:Traput-cases.jpg|Etxe tradizionala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soissonsko gudua (486)

**Soissonsko gudua** 486. urtean izan zen, Klovis I.aren agindupeko armada frankoen eta Siagrioren menpeko Soissonseko Galo-Erromatar domeinuaren artean. Gudua frankoen garaipenarekin amaitu zen, eta Soissonseko Erromatar estatuaren konkista ekarri zuen, frankoentzat eskualdeko botere nagusi bezala finkatu nahi izan zutenean aurrepausu argia.

## Testuinguru historikoa eta gudua 
476 eta 480 artean, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren amaierako erorketaren garaian, Siagrio zen Loira eta Somme artean erromatar agintearen azken ordezkaria. Siagrio Egidioren semea zen, 457 eta 461 artean Galiako magister militum erromatarra. Bere aitak oinordean utzitako estatu zati hori, "Soissonseko Domeinua" edo "Soissonseko Erresuma" bezala ezagutua, germaniar inbaditzaileengan inguraturik geratu zen. Siagriok bere burua "Dux" deitzen zuen.

Ipar-Galian Soissonseko kokapen zentralak eta bere azpiegitura ia osorik mantentzeak egonkortasun maila bat ahalbidetu zuen Migrazioen garaiaren urteetan, baina era berean, inguruko franko auzotarrei ipar-ekialdetik erakargarri egiten zien. Siagrioren erreinua frankoen eremua bezain handia zen ia, nahiz eta frankoak erreinu txikitan banatuta egon eta Rhin ibaiaren eskumako ertzean erromatar kulturak eragin txikia izan. 

Honekin ere, Klovis I.ak nahiko franko bildu zituen Siagrioren indarrei aurre egiteko. Clodoveok erronka bidali zion Siagriori, guduaren lekua eta ordutegia zehaztuz. Gregorio Tourskoak aipatzen du Txarariko izeneko batek bere indarrak gudarako eraman zituela, baina gero urrun geratu zela, irabazlearekin aliantza egiteko asmoz.

Ondorengo gerrak Klovis eta bere frankoentzat garaipen erabakigarria ekarri zuen. Siagrio bisigodoen (Alariko II.aren menpe) lurretara ihes egin zuen, baina Klovisen gerra mehatxatuen ondorioz bisigodoek Siagrio exekuziorako entregatu zuten.

Gerraren ondorioz, frankoen erreinuaren lur-eremua ia bikoiztu egin zen; muga orain Loira ibaiaren ondoan zegoen, bisigodoen eremuaren ondoan. 507an Vouilléko guduan hauek garaitu eta Pirinioen hegoaldera atzera bultzatu zituzten.

Denborarekin, Klovis Txararikoren aurka ekin zuen, berak eta bere semeak harrapatu, eta diakonotzat onartzera eta tontsura jasatera behartu zituen. Boterea berreskuratzeko espero zutenaren berri izan zuenean, exekutatu egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andrés Tuxtlako elizbarrutia

**San Andrés Tuxtlako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1959ko maiatzaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Andrés Tuxtlan dago. Egun apezpikua José Luis Canto Sosa da.

## Ordinarioak 
* Jesús Villareal y Fierro (1959-1965)
* Arturo Antonio Szymanski Ramírez (1965-1968)
* Guillermo Ranzahuer González (1969-2004)
* José Trinidad Zapata Ortiz (2004-2014)
* Fidencio López Plaza (2015-2020)
* José Luis Canto Sosa (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Arturo Antonio Szymanski Ramírez (1960-1965)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Papantlako elizbarrutia

**Papantlako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1922ko azaroaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Teziutlánen dago. Egun apezpikua José Trinidad Zapata Ortiz da.

## Ordinarioak 
* Nicolás Corona y Corona (1922-1950)
* Luis Cabrera Cruz (1950-1958)
* Alfonso Sánchez Tinoco (1959-1970)
* Sergio Obeso Rivera (1971-1974)
* Genaro Alamilla Arteaga (1974-1980)
* Lorenzo Cárdenas Aregullín (1980-2012)
* Jorge Carlos Patrón Wong (2012-2013)
* José Trinidad Zapata Ortiz (2014-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Jorge Carlos Patrón Wong (2009-2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorée uhartea

**Gorée uhartea** () Senegalgo uharte bat da, Dakar hiriburuan aurkitzen dena. 2018ko erroldaren arabera 1.800 biztanle ditu. 

UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen 1978. urtean duen esklabutza historia dela eta.

## Geografia 
Dakar hiriko itsas-portuan kokaturik dago 3,5 kilometroko distantziara. Uhartea oso laua da.

## Historia 
Goréen ur gezarik ez dagoenez ez zen inor bizi han. Europarrak Afrika kostaldean bidaiatzen hasi zirenean ohikoa zen uhartean geldialdia egitea eta portugaldarrek 1444. urtean asentamendu bat ezarri zuten. Kapera bat eraiki zuten eta ardiak ekarri zituzten. 1501 eta 1506 artean Vasco da Gama, Ameriko Vespuzio, Tristão da Cunha eta Afonso de Albuquerque esploratzaileek kapera hartan izan ziren biadai luzeetarako babesa eskatzen.

XVII. mendearen hasieran herbeheretarren esku gelditu zen uhartea eta haien herrialdeko Goeree uhartearen izena eman zioten. 1677an frantsesek eskuratu zuten eta 1960an Senegalek independentzia lortu artean haien eskutan izan zen.

Gorée uharteak historia tristea du. XV eta XIX. mendeen artean Afrika kostalde soko esklabu merkataritza zentru handiena izan zen. "Itzulera gabeko atea" ere bazegoen, hura zeharkatuta esklabuak Amerikara eramateko itsasontzietan sartzen zituzten. Historiagileen arabera hiru mendetan 20 milioi esklabu pasa ziren Gorée uhartetik.

## Iruditegia 

Irudi:2007-02-13 Ile de Goree D Bruyere.JPG|Itsas-portua.
Irudi:Street in Goree.jpg|Kalea.
Irudi:Memorial to slavery (Île de Gorée, Senegal).jpg|Esklabutzaren oroimenezko estatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armand Huyghé

**Armand Christophe Huyghé** (1871ko uztailaren 11 - 1944ko martxoaren 2), aurrerago **Armand Huyghé de Mahenge** noblezia titulua jaso zuen, Belgikar soldadu eta jenerala izan zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, Afrikako frontean, Kongo Belgikarrean 1917an Charles Tombeur ordezkatu zuelarik Ekialdeko Afrikako Kanpainako Belgikako indarren komandante gisa. Gerraren ondoren Renaniako Aliatuen okupazioan Belgikako kontingentea zuzendu zuen. Bigarren Mundu Gerran frantziar erresistentzian parte hartu zuen eta alemaniarrek harrapatu ostean, Buchenwaldeko kontzentrazio esparrura deportatu zuten, non 1944an hil zen.

## Bizitza 
Huyghé Leuvenen jaio zen, Brabanteko Probintzian. Erregearen Akademia Militarrean ikasi zuen eta 1891n  Belgikako Armadan sartu zen, Lerroko Infateriako 8. Erregimentuaren zerbitzuan, ofizial gazte gisa. 1893an Force Publique izeneko milizia kolonialera aldatu zen, garai hartako Kongoko Estatu Burujabea, zeina garai hartan Leopoldo II.aren kontrol pertsonal zuzena baitzegoen, baina osasun-arazoengatik laster itzuli zen Belgikara.

Lehen Mundu Gerraren hasieran, Huyghé Belgikako Armadan zerbitzatu zuen Alemaniaren Belgikako inbasioan, 1914ko Liège, Antwerpen eta Yserreko guduetan borrokatuz. 1915ean, Yserreko frontea egonkortu ondoren, Huyghé berriro itzuli zen Belgikako Kongora, Force Publique-n zerbitzatzeko Afrika Ekialdeko Kanpainan. Hasieran, Molitor kolonelaren menpeko Iparreko Brigadan (Brigade Nord) zerbitzatu zuen, Ruanda-Urundi Alemaniako mugan operazioetan, eta 1916an Taborako guduan borrokatu zuen. Charles Tombeur ordezkatu zuen Force Publique-ko komandante gisa kanpainan 1917ko otsailean, eta 1917ko urriaren Mahengeko gudu garrantzitsuan Belgikako indarrak zuzendu zituen.

Gerraren ondoren Belgikara itzuli zenean, Aliatuen Renaniako okupazioan Belgikako armada okupatzailea zuzendu zuen. Osasun-arazoengatik erretiroa hartu zuen, eta 1929tik aurrera hainbat kargu ofizial bete zituen Kongoko enpresetan, Bas-Congo au Katangaeko tren konpainiako (BCK) kontseiluan, Ruanda-Urundiko burdinola konpainian eta Congoko abeltzaintza konpainian. 1933an, Alberto erregeak *chevalier* (zaldun) izendatu zuen, Lehen Mundu Gerran izan zuen rolaren aitortza gisa.

1940ean Belgika eta Frantzia erorita, Huyghé Borgoinan bizi zelarik, tokiko erresistentziako lider bihurtu zen. 1943an atxilotu zuten eta Fresneseko kartzelan atxikita egon zen, Paul-Émile Janson Belgikako lehen ministro ohiarekin batera, Buchenwaldeko kontzentrazio esparrura deportatu aurretik, non 1944an gaixotasun baten ondorioz hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuxpango elizbarrutia

**Tuxpango elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1962ko ekainaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tuxpanen dago. Egun apezpikua Roberto Madrigal Gallegos da.

## Ordinarioak 
* Ignacio Lehonor Arroyo (1963-1982)
* Mario de Gasperín Gasperín (1983-1989)
* Luis Gabriel Cuara Méndez (1989-2000)
* Domingo Díaz Martínez (2002-2008)
* Juan Navarro Castellanos (2009-2021)
* Roberto Madrigal Gallegos (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veracruzeko elizbarrutia

**Veracruzeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1962ko ekainaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Veracruzen dago. Egun apezpikua Carlos Briseño Arch da.

## Ordinarioak 
* José Guadalupe Padilla Lozano (1963-2000)
* Luis Gabriel Cuara Méndez (2000-2005)
* Luis Felipe Gallardo Martín del Campo (2006-2018)
* Carlos Briseño Arch (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguel de Tabagón (O Rosal)

**San Miguel de Tabagón**, Espainiako ipar-mendebaldeko O Rosal udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2022an 933 biztanle zituen.
Gamma interferoi

**Gamma interferoia** interferoi mota bat da, 12. giza kromosoman dagoen gene batek kodetzen duena . E.F. Wheelock immunologoak 1965ean aurkitu zuen, eta T linfozitoek eta NK zelulek, batik bat, ekoizten dute. 

Gamma interferoiaren zeregin nagusia makrofagoen aktibazioan datza. Era berean, II motako giza antigeno leukozitarioaren molekulen adierazpena aldatzen du gamma interferoiak ; molekula horien adierazpen aberrantea hainbat gaitz autoimmuneren atzean egon daitekeela uste da.

Gamma interferoiak jarduera bikoitza du: hantura eragin dezake, ala hanturakontrako ezaugarriak eduki. Bere portaera dagoen ingurugiroaren araberakoa izango da 

Gamma interferoia oso eraginkorra da birusen erreplikazioa ekiditeko. Eta hainbat bakteriok eta protozook sortutako infekzioen aurka (infekzio intrazelularrak) ere funtsezko zeregina burutzen du.

Zeluletara atxikitzen da zeluletan dagoen errezeptore heterodimeriko espezifiko bati esker, 6. giza kromosoman dagoen gene batek kodetzen duena.

Egoera patologiko batzuek (traumatismoek, infekzioek, hantura prozesu kronikoek, minbiziak eta autoimmunitateak, besteak beste) gamma interferoiaren ekoizpena areagotzen dute. Ikerketa batzuek estresa ere aipatzen dute bere sintesia areagotzen duten eragilen artean . Aldiz, glukokortikoideek bere sintesia inhibitzen dute 

Bere erabilera terapeutikoari dagokionez, bi gaitzen aurka bere eraginkortasuna frogatu du: gaixotasun granulomatoso kronikoaren aurka (fagozitoei eragiten dien gaitza) eta osteopetrosiaren aurka (hezurretako gaixotasun genetikoa) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Ivan uhartea

**San Ivan uhartea** () Bulgariako kostaldean dagoen uharte bat da, Itsaso Beltzean. Sozopol hiriaren aurrean dago, 920 metrotako distantziara. 5 biztanle ditu.

## Geografia 
Uharte txikia da eta nahiko itxura borobildua du. 880 metrotako luzera, 510 metrotako zabalera eta 0,66 km²-ko azalera. Nahiko laua da, puntu altuenak 33 metro neurtzen ditu, hala ere Bulgariako uharteen artean altuena da, eta Itsaso Beltzean dituen uharteen artean handiena.

Ondoan beste uharte txiki bat du, San Petri uhartea.

## Historia 
K.a. VII-IV mendeen artean traziarrek populatu zuten uhartea. K.a. 72. urtean erromatarrek inguru guztiak konkistatu zuten eta uhartean itsasargi bat eraiki zuen. Inguruan Apoloren omenezko tenplua, 13,2 metrotako Calamis eskultore greziarraren estatua, osasun zentruak, tabernak... eta abar eraiki zituzten. 1970. eta 1980. hamarkadetan turismorako hotel handi bat eraikitzeko egitasmoa azaldu bazen ere atzera bota zuten.

## Azpiegiturak 
Sozopol hiritik itsasontziak daude San Ivan uhartera joateko.

## Iruditegia 

Irudi:Ivanpetarkirik.jpg|San Ivan eta San Petri uharteak.
Irudi:SvetiIvan.jpg|San Ivan uhartearen profila.
Irudi:St. Ivan Island lighthouse, Bulgaria 01.jpg|Itsasargia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodope (Erromatar probintzia)

**Rodope** (grezieraz: *Ῥοδόπη*) Egeo iparraldeko kostaldean zegoen erromatar probintzia bat izan zen. Traziako Diozesiaren zati bat, Rodope mendikatean zehar hedatzen zen, egungo Mendebaldeko Trazia (Grezian) eta hego-mendebaldeko Bulgariaren zatiak hartuz. Probintziaren buruan *praeses* bat zegoen, Trajanopolisen hiriburua izanik. VI. mendeko *Synecdemus-*aren arabera, sei hiri gehiago zeuden probintzian: Maroneia, Maximianopolis, Nikopolis, Kereopyrgos (kokapen ezezagunekoa) eta Topeiros.

Probintziak VII. mendeko eslaviar inbasioetara arte iraun zuen, nahiz eta eliz probintzia bezala gutxienez XII. mendera arte iraun zuen. Heraklioren erreformen ondorioz Bolerongo *Themak* probintzia ohiaren inguru gehiena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak