open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosa Serra

**Rosa Serra i Puigison** (Vic, Katalunia, 1944) eskultorea da.

## Biografia 
Olotina eskulturan haustura ekarri zuen belaunaldikoa da. Hiru dimentsioko irudia aurkitu ondoren, Lluís Curósen lehen maisuaren errealizazioetara hurbildu zen. 1952an Olotera joan zen, eta han bizi eta lan egiten du. 1970ean Lluís Carbonellen akademian sartu zen, eta marrazketa eta pintura ikasi zituen. Handik bi urtera, Oloteko Arte Ederren Eskolan sartu zen, eta hiru urtez marrazketa, zeramika eta grabatua ikasi zituen. 

Bere lehen banakako erakusketa egin zuen Bartzelonan 1972an, eta 1973tik eskulturan aritu zen. 1976an *Eskultura* saria jaso zuen Bilboko III. Bienalean. 1985ean, Nazioarteko Batzorde Olinpikoak 1988ko Seulgo Joko Olinpikoetarako eskulturak agindu zizkion. 1992ko Bartzelonako Joko Olinpikoetarako kirol-eskulturak egin zituen, eta 2000. urtean Nike enpresak Tiger Woods-en estatua bat eskatu zion Oregonerako. NOBren Lausanako egoitzako *Suite Olympique* eta Seulgo Olimpic Parkeko eta Asiako Batzorde Olinpikoko (Kuwait) hainbat piezaren egilea ere bada.

2008an Kataluniako Generalitateko Sant Jordi Gurutzea jaso zuen.

## Iruditegia 
Rosa Serra i Puigverten eskulturak

File:149 Hoquei, de Rosa Serra, davant l'Estadi Olímpic (Terrassa).jpg|*Hoquei* (1993)
File:Rosa Serra Nens 002.jpg|Al nen (1981)
File:Dona de Palma (1992) by Rosa Serra.JPG|*Dona de Palma* (1992)
File:Escultura "El mar" de Rosa Serra.jpg|Escultura *El mar* (1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Julián eta Santa Basilisa eliza (Rebolledo de la Torre)

**San Julián eta Santa Basilisa eliza** Burgosko probintziaren Rebolledo de la Torre udalerrian dago. Erromaniko estilokoa da. Burgos probintziako kultura-intereseko ondasunaren adierazpena du. 
Askoren ustez, hispaniar erromanikoaren adibide nabarmen eta ederrenetako bat da.

## Deskribapena 
Alboko arkupe zaharra kontserbatzen da, agiri epigrafiko garrantzitsuak eta kalitate handiko kapitelen eskulturak ditu. 1195. urtea azaltzen duen bataiarria dago; bataiarria hiru lehoiek eusten diote. Epigrafeei esker Juan de Piasca maisuak alboko elizpea 1186ko abenduaren 22an amaitu zuela dakigu.

## Iruditegia 

Image:
Iglesia de los Santos Julián y Basilisa (Rebolledo de la Torre).jpg|Elizpea.
Canecillos en Rebolledo de la Torre (22595147507).jpg|Kapitelen eskulturak.
Rebolledo de la Torre - 006 (26974109047).jpg|Sarrera.
Ventana románica geminada en la iglesia de Rebolledo de la Torre.jpg|Leiho erromanikoa.
Rebolledo de la Torre - 018 (41800145932).jpg|Dorrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Hernández Lorenzo

**Unai Hernández Lorenzo** (Malgrat de Mar, Katalunia, 2004ko abenduaren 14a) Kataluniar futbolaria da. Erdilari lanetan aritzen da. Bera eta bere anaia Unax euskal izenak dituzte euskal txirrindularien homenez.

## Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Astrid Hänschen

**Astrid Hänschen** (Hanburgo, 1967) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anja Hitzler

**Anja Hitzler** (Welzheim, 1983ko otsailaren 16a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Marzoch

**Frank Marzoch** (Herne, 1965eko urriaren 22a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camilo Mayr

**Camilo Mayr** (Bogota, 1991ko martxoaren 4a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbara Mensing

**Barbara Mensing** (Herten, 1960ko irailaren 23a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jens Pieper

**Jens Pieper** (Brunswick, 1968ko otsailaren 9a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Arranz

**Asier Arranz Martín** (Cuéllar, Segovia, 1987ko martxoaren 28a -) futbolari ohi segoviarra da, erdilari edo atzelari lanetan aritzen zena. Valladolid taldeko harrobian hezia.
## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
La Barbería del Sur

**La Barbería del Sur** Espainiako musika-talde bat da, Flamenko Berria izeneko estilokoa.

## Historia 
Taldea 1991n sortu zen. *Ramón el Portugués* flamenko-kantariaren semea den *Juan José Suárez* gitarristak eta  *Enrique Heredia Negri* kantariak osatzen dute.  Bere ibilbidean, *Pepe Luis Carmona*, *David Amaya* edo Ketama taldeko *José Miguel Carmona* artista aipagarrien partaidetza izan dute.

Bere musikak Espainiako flamenkoaren oinarriak jazza, bossa nova, popa edo funka bezalako erritmoekin konbinatzen ditu.

1991n argitaratu zuten lehen LP, *La Barbería del Sur*. Bere arrakastarik handiena «Alegría de vivir» izenenko kanta izan zen, *Arte pop* (1998) eta *Una noche en el 7º* (2000) albumetan sartua: *Ray Heredia* zenaren gai baten bertsioa da.

## Diskografia 
* *La Barbería del Sur* (1991).
* Historias de un deseo *(1994).*
* *Túmbanos si puedes* (1995).
* *Algo pa nosotros* (1997)
* *Arte pop* (1998).
* *Una noche en el 7º* (2000).
* *Negri y Paquete* (2002).
* *Grandes Éxitos* (2003).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thawi Bunyaket

**Thawi Bunyaket** (Thailandiera: ทวี บุณยเกตุ; 1904ko azaroaren 10a - 1971ko azaroaren 3a) Thailandiako politikaria eta Thailandiako lehen ministroa izan zen denbora laburrean 1945eko abuztuaren 31tik, Khuang Aphaiwong-ek dimisioa eman zuen arte, bere dimisioa 1945eko irailaren 17an.

## Kanpo estekak
Károly Németh

**Károly Németh** (Páka, 1922ko abenduaren 14a – Budapest, 2008ko martxoaren 12a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako estatuburua izan zen 1987tik 1988ra.

Elikagaien industrian harakin-lanetan hasi zen. 1945etik Hungariako Alderdi Komunistako kide izan zen. Alderdiko batzorde nagusiko kide izan zen, eta Nekazaritza Saila zuzendu zuen. Politburoko kide eta alderdiko batzorde nagusiko idazkari ere izan zen, bai eta parlamentuko diputatu ere.

1985eko martxoan, egoera ekonomiko zail baten erdian, alderdiaren batzorde zentraleko idazkariorde nagusi izendatu zuten. 1987ko ekainean, Hungariako Herri Errepublikako Presidentetza Kontseiluko presidente bihurtu zen, eta urtebete geroago kargua utzi zuen.
Kolako putzu supersakona

**Kolako putzu supersakona**, errusieraz Кольская сверхглубокая скважина, erromanizatua: ''Kol'skaya sverkhglubokaya skvazhina'', edo **SG-3**, Sobietar Batasunaren garaian burututako zulaketa zientifikoa da, gaur egun Errusiako Murmansk oblastako Petxenga barrutian dagoena, Errusia eta Norvegiako mugatik hurbil eta Kola penintsulan. Proiektuaren helburua Lurrazalean ahalik eta zulaketa sakonena egitea izan zen.

1970eko maiatzaren 24ean zulaketari ekin zitzaion, Uralmash-4E makinaria erabiliz, eta ondoren Uralmash-15000 serieko zulagailua. 1979an gizakiak Lurrazalean historia guztian egindako zulo sakonena bilakatu zen, ordurarte titulu hori zuen AEBetako Oklahomako Bertha Rogers putzuaren 9.583 metroko sakonera errekorra gaindituz.

1989an gizakiak Lurralazalean gaur egun arte bertikalki eta osoki egindako zulo batek lortutako sakonera handienera ailegatu zen, 12.262 metrora. 2008an Al Shaheen petrolio-putzuaren zulaketa 12.289 metroko sakonerara ailegatu zen, 26 metroz gaindituz, baina zulo hura itsasoaren ondoan zulatzen hasi zenez Kolakoak baina luzera laburragoa du.

1990rako 13.500 metroko sakonerara ailegatzea aurreikusia zegoen eta 1993an 15.000 metrora, baina 12.262 metroko mailatik haratagoko mailara zulatzea ezinezkoa egin eta 1992an zulaketa lanak eten egin ziren. Zulaketaren etetearen arrazoia, teknikoki, Lurrazalean sakonera handiagora zulatzea ezinezkoa bihurtu zela da, maila hartan 185 °C tenperatura baizegoen, zientzialariek maila horretan tenperatura horren ia erdia kalkulatua zuten, eta zuloari etengabe lokatza eta hidrogeno kopuru handiegia zeriola da. 

2008an finantzaketa arazoak medio putzua behin betiko itxitzea erabaki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Кольская_сверхглубокая_скважина_crop.jpg|Putzuaren kanpo egitura 2007an.
Irudi:Кольская_сверхглубокая_скважина_(2012).jpg|Putzua 2012an.
Irudi:Kolskaya-sverhglubokaya-001.jpg|Zuloaren estalkia 2022an, soldaketaz itxia.
Irudi:Kola Superdeep Borehole SG-3 (Badge).svg|SG-2 proiektuaren zigilua.

## Kanpo estekak
Ceniceros

**Ceniceros** Burgosko probintzian dagoen herri hustua da, Gaztela eta Leongo (Espainia) autonomia-erkidegoan. Zehazki, Páramos eskualdean dago, Sargentes de la Lorako udaletxean. Udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakundea izan zen 1974 arte; urte horretan desegin zen.

## Izena 
Izena arropa eta nekazaritzako lanabesak zuritzeko errautsaren fabrikaziotik etor daiteke, baina errota-lanetatik ere etor daiteke. *Becerro de las Behetrías de Castilla* testuan "Serniceros" gisa agertu zen.

## Ezaugarriak 
XI. mendean dokumentu bidez Burgosko katedraleko toki gisa agertu zen. Jendeak herritik alde egin zuen biztanle gutxi zeudelako, elektrizitaterik ez zutelako eta ura arroil arriskutsu batetik eraman behar zutelako, herrian ezin baitzuten. Biztanle asko Bizkaia aldera migratu zuten.

1956an erabat despopulatua, gaur egun abandonatuta eta hondatuta dago. Sargentes de la Lora udalerritik 9 km hegoaldera dago. 
Herri honek ez zuen inoiz ez errepiderik ez argi elektrikorik eduki. Gaur egun herria sasiz eta sastrakaz beteta dago, eta ia ez da ikusten, hondarrak eta eroritako hormak landareen artean ezkutatzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Herriari buruzko informazioa.
Hygrophorus hyacinthinus

***Hygriphorus hyacinthinus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri kaskarra.

Sinonimoa: *Limacium agathosmus var. hyacinthinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakotik laura, ertz leuna, eta errezel finarekin. Kapelaren azala ez oso ezkatatsua, ia leuna, likatsu-itsaskorra hezetasunarekin, gris argi edo zuri zikin kolorekoa.

**Orriak:** Dekurrenteak, zabalak, zurixkak edo krema kolorekoak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, betea, lehorra, zuntzezkoa, oinarrira pixka bat loditua, gris zurbila, ia zuria.

**Haragia:** Lodia eta zuria, moztean ez da kolorez aldatzen, Ihazinto edo bioleta lurrinaren usain bereizgarriarekin, zapore delikatuarekin. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo”-tik, hau da hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. *Hyacinthinus* epitetoa berriz latinetik dator, ihazintotik. Sortzen duen usain atseginagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus agathosmus* delakoarekin nahas daiteke, hau gris argi kolorekoa edo gris-sagu kolorekoa da, goialdean hanka iletsua du eta almendra mingotsen usaina.  *Hygrophorus cossus*  espeziearekin ere bai, hau ez da hain likatsua eta mandarina azalaren usaina du.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. Bakarka edo taldean. Zuhaitzak botatzeagatik desagertzeko arriskuan dagoen espeziea (errepideak, eraikinak). Izeien eta koniferoen mendiko basoetan. Kare-lurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrophorus camarophyllus

***Hygrophorus camarophyllus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. *Hygrophorus marzuolus* espezieak duen kalitate antzekoa du.

Sinonimoak: *Hygrophorus caprinus*, *Hygrophorus atramentosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, borobildu-ganbila eta ertza inkurbatutik zabaldura eta titidun samarrekoa, makurra. Kapelaren azala lehorra, marroia (distira pixka batekin) edo gris-beltza (ez urdinxka), leuna,  baina ezkata edo fibrila erradial ilunez apaindua.

**Orriak:** Oso dekurrenteak, lodiak eta zabal, arkudunak, saihetsez elkartuak, zurixkak, batzuetan arrosa koloreko tonuekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, baina oinarria mehetua, erregularra, lehorra, sendoa, kapelaren kolorekoa (orriak baino ilunagoa), fibrila ilunekin.

**Haragia:** Zuri-gris kolorekoa, lodia, usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo”-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus marzuolus* delakoarekin nahas daiteke, itxuraz eta tamainaz antzekoa, baina udaberrian ateratzen da, ez du fibrilarik eta batez ere pagadietan agertzen da. *Hygrophorus atramentosus* beranduago ateratzen da, gris-urdinxka (ez marroia) kolorekoa da, zurixkagoa orbelak estaltzen badu eta beltz-ke kolorekoa bestela. *Hygrophorus agathosmus* espezieak almendra mingotsen usaina izaten du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran eta neguaren hasieran (udaberrian ez). Pinudietan edo alertze basoetan, lur heze eta goroldiotsuetan. Batzuetan pagadietan edo baso mediterraneotan. Talde handietan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Hego Korea, Japonia, Boli Kosta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hygrophorus camarophyllus var. calophyllus

## Kanpo estekak
Jon Vega

**Jon Vega Villasante** (Miranda Ebro, Burgos, 1994ko ekainaren 8a) Mirandan jaiotako futbolaria da. Atzelari lanetan aritzen da normalean, erdialdean edo ezker hegalean.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Petrus Gonsalvus

**Petrus Gonsalvus** (Tenerife, Kanariar uharteak; 1537 - Capodimonte, Viterbo, Italia; 1618)
Henrike II.a Frantziakoaren gortean bizi izan zen aitoren semea izan zen. Hipertrikosi gaixotasuna zuen eta horrek ospetsua egin zuen; horregatik ere «Tenerifeko aitoren seme basatia» edo «Kanarietako gizotsoa» goitizenak izan zituen.

## Biografia 
Sortzetiko *hipertricosis universalis kongenita* gaixotasunarekin jaio zen 1537an, Tenerifen, Alonso Fernández de Lugok uhartea konkistatu eta gutxira. Badakigu Pedro González gaztea guantxeen mentzeien ondorengoa zela. Hamar urte zituela, nola edo zerfati ez dakigula, Frantziako Henrike II .a erregearen gortera eraman zuten, eta 44 urte eman zituen han. Mutikoa Parisko gortera iritsi zenean bere gaixotasunak jakin-minak piztu zituen. Garai hartako Europan gaixotasun hori ezezaguna zen. Errege frantsesak gaztelania ezagutzen zuen eta, horri esker, haurraren ahotik beretik bere izena eta jatorria ezagutu zituen. Erregeak, hasieratik, haurraren ustezko alde basatia baztertu nahi izan zuen, eta heziketa ona eta gizarte-ohitura finak irakatsi nahi izan zizkion. Petrusek humanitateak eta latina ikasi zituen ondorioz. Erregeak *sommelier de panneterie bouche du roy* postua eman zion (erregearen ahoko zerbitzua), maila handieneko nobleentzat gordetako postua, eta urteko 240 liberako soldatarekin. 

1573an, Petrus Gonsalvus paristar eder batekin ezkondu zen. Haren izena baino ez dakigu, Catherine, eta, beharbada, Katalina Medici erreginaren dama izan zen. Ezkontza horretatik sei seme-alaba jaio ziren, hiru mutiko eta hiru neska, tartean Antonietta Gonsalvus. Seme-alabetako bitan bakarrik ez zen gaixotasuna errepikatu, eta jasota dago hipertrikosiak biloba batzuei ere eragin ziela.

Katalina Medici erregina hil zenean, Mayenneko dukeak familia berezia eman zion Parmako dukeari, Ranuccio Farnesiori, eta Gonsalvus familia Italian hasi ziren. Gonsalvusen familiaren bizitza, garai honetan, Frantziako gorteko pribilegio berberekin jarraitu zuen, baina gortearen ikuspuntutik mugatuagoa.

Petrus 1618an hil zen Capodimonten. Gonsalvus familia Europan deskribatu direnen artean hipertrikosi kasu zaharrena direla uste da.

## Fikzioan 
* Ikertzaile batzuek uste dute Petrus Gonsalvusen eta Catherine damaren arteko ezkontzak *Ederra eta Piztia* ipuina inspiratu zuela.
* Emma Lira idazleak *Ponte en mi piel* eleberri historikoa argitaratu zuen 2019an. Protagonista nagusia Petrus Gonsalvus izan zen, bizi izan zen testuinguru historikoaren informazio ugariarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipertrikosia
* Antonietta Gonsalvus

## Kanpo estekak
As Neves (filma)

***As Neves*** 2024ko Sonia Méndez galiziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
As Neves Galizian kokatutako herri bat da. Mendiz inguratuta dago, eta bizilagun guztiek ezagutzen dute elkar. Inauterietan, herriko gazteek festa bat antolatuko dute; drogak eta alkohol asko egongo da. Gauean bideo bat ibiliko da sakelakotik sakelakora. Paula da bideoaren protagonistetako bat, eta bere baimenik gabe zabaldu dira irudi intimo horiek. Gauean botatako elurrak eta ekaitzak inkomunikatuta utziko du As Neves, bai fisikoki, Internetik gabe, baita birtualki ere. Paula, ordea, ez da etxera iritsi, eta Poliziak ikerketa bat abiaraziko du, festan egon ziren gazteei galdeketak eginez. Sakelakoak erabili ezinik, nerabeek errealitateari aurre egin beharko diote, baina inor ez da ondo oroitzen zer gertatu zen festan.

## Aktoreak
* Andrea Varela: Erea
* David Rodríguez Fernández: Manu
* Antía Mariño: Paula
* Xacobe Bruña Alonso: Diego
* Irene Rodríguez Vence: Sabela
* Diego Caro: Óscar
* Santi Carmena Rico: Breo
* Jenny Soto Romarís: Paloma
* Adriana Fernández Pazó: Bea
* Lucía Veiga: Portas sarjentua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wolfgang Reitherman

**Wolfgang Reitherman** (Munich, 1909ko ekainaren 26a – Burbank, Kalifornia, 1985eko maiatzaren 22a) Alemanian jaiotako estatubatuar animatzaile, zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen.

Bavarian jaio zen eta Amerikako Estatu Batuetara joan zen bizitzera bere familiarekin. 1933an animatzaile lanetan hasi zen Walt Disney estudioetan. 1942an enpresa utzi eta Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadan sartu zen Bigarren Mundu Gerran borrokatzeko. 1947an Disneyra itzuli zen animatzaile, ekoizle eta animaziozko filmen zuzendari gisa.

Auto istripuz hil zen Kaliforniako bere etxetik gertu.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Deep Sea. Sakontasunera bidai bat

***Deep Sea. Sakontasunera bidai bat*** () 2023ko Tian Xiaopeng txinatar zinema zuzendariaren marrazki bizidunetako film fantastikoa da. Zinema euskaraz ekimenak euskaratu zuen.

## Sinopsia 
Shenxiuk, txikiagoa zenean amak abandonatu zuen neskato batek, itsas bidaia bati ekingo dio oporretan. Gau batean, itsasotik etorritako dei bati jarraituz, urpeko ontzi zahar batean dagoen jatetxe dotore batera iritsiko da. Haurrak, ordea, ez daki leku horrek amarekin zerikusia duela.

## Jatorrizko bikoiztaileak
*Su Xin (苏鑫): Nanhe
*Wang Tingwen (王亭文): Shenxiu
*Teng Kuixing (滕奎兴)
*Yang Ting (杨婷)
*Ji Jing (吉静)
*Fang Taochen (方韬辰)
*Dong Yi (董一)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nina (2024ko filma)

***Nina*** 2024ko Andrea Jaurrieta nafar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. José Ramón Fernández Domínguez madrildar antzerkigilearen izen bere lanean oinarrituta dago, era berean, Txekhoven *Kaioa*n oinarrituta zegoena. 

2023ko apirilean grabatu zuten, beste lekuen artean, Mundakan, Bermeon, Lagan eta Busturian. Malagako Zinemaldian estreinatu zuten.

## Sinopsia 
Ninak hazi zeneko kostaldeko herrira itzultzea erabaki du, fikziozko Arteirera, eskopeta bat poltsan duela eta helburu bakar batekin: Pedro idazle ospetsuaz mendekatzea. Bere jaioterriarekin, iraganeko oroitzapenekin eta Blas haurtzaroko lagunarekin elkartzeak berriz plantearaziko dio mendekua ote den bere aukera bakarra.

## Aktoreak
* Patricia López Arnaiz: Nina
** Aina Picarolo: Nina (gaztea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steve Albini

**Steve Albini** (1962ko uztailaren 22a —2024ko maiatzaren 7a) musikari, disko-ekoizle, audio-ingeniari eta musika-kazetari estatubatuarra izan zen. Big Black, Rapeman, Flour eta Shellac musika taldeetako kide izandakoa. 

Electrical Audio, Chicagoko grabazio-estudio garrantzitsuaren sortzailea, jabea eta ingeniari nagusia izan zen. Bere ibilbidearen zehar ehundaka musika talderekin lan egin zuen, horietako batzuk oso entzutetsuak izan ziren: Nirvana, Pixies, Bush, PJ Harvey eta Led Zeppelin, esaterako. 

Horiez gain, Berri Txarrak talde euskaldunaren Payola grabatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Electrical Audioko webgune ofiziala
Brocon mendatea

**Brocon mendatea** () Italia aldeko Dolomitetan kokatzen den mendatea da, 1616 metroko altuera duena. Trentoko probintzia autonomoan dago eta, probintzia-errepide baten bidez 1663 metrotara ailegatzen da. Vanoi harana Tesino goi-ordokiarekin, hau da, Castello Tesino Canal San Bovorekin lotzen du. Errepidea 1905 eta 1908 artean eraiki zuten.

Toponimoa *erica carnea* landaretik dator, bertan *brocon* arruntki deituriko ainarra.

## Kanpo estekak
Alpago

**Alpago** Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

Lago di Santa Croce aintziraren ondoan dago.
 
## Mugakideak 
Alpagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Herri eta hiri senidetuak 
*

## Kanpo estekak
Quero Vas

**Quero Vas** Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

2013an sortu zuten, Quero eta Vas antzinako udalerriak bilduz.
 
## Mugakideak 
Quero Vasek honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Grace Mary Crowfoot

Grace Mary Crowfoot (Hood jaiotzez; Lincolnshire, 1877 -  Geldeston, Norfolk, 1957), oihaletan espezializaturiko arkeologoa, Ekialde hurbileko botanika eta etnobotanikako aurrekaria, emagina eta emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako aktibista izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herminia Aburto Colihueque

**Herminia Aburto Colihueque** (1910-1992) Maputxe etniako ekintzaile izan zen, XX. mendearen lehen erdian jaioa. Bere herrialdeko hautaketa batean kargu publiko baterako hautagai gisa aurkeztu zen maputxe herriko lehen emakumea izan zen. Gainera, Araucana Yafluayin Emakumeen Elkarteko lehendakaria eta Araucana Federazioko idazkaria izan zen.
## Familia eta gaztaroa 
Herminia Aburto Manuel Aburto Panguilefen (1922 eta 1940 urteetan Araucana Federazioaren sortzaile eta lehendakaria) eta Abelina Colihueque Lemunaoren (biak maputxeen etniakoak) alaba izan zen.

Gurasoek sustatu eta lagundu egin zioten betidanik prestakuntza eta instrukzioa jarrai zezan, eta, beraz, garai hartako emakume maputxe —eta ez maputxe— askok ez bezala, Herminiak hezkuntza jaso zuen. Modu pribilegiatuan ikasi zuen irakurtzen eta idazten, eta horrek politikan aktiboki parte hartzera eraman zuen, Araucanako Federazioan sartu zen, erakundeko idazkari eta dokumentu-erredaktore gisa (1933-1938). (1933-1938). Araucana Korporazioaren zuzendaritzaren partaide ere izan zen. 

## Ibilbide politikoa 
1935ean, Aburto Colihueque Temucoko erregidore izateko hautagai independente gisa aurkeztu zen urte horretako udal hauteskundeetan —emakumeen sufragioa gauzatu zen lehen hautaketa—, baina ez zuten hautatu. .

Horrela, Txileko lehen emakume maputxea izan zen hauteskunde publikoko kargu batera aurkeztu zena 

1938an Sociedad Femenina Araucana Yafluayin elkarteko presidente hartu zuen, emakumeen maputxeen lehen elkarteetako bat, 1937an sortua.  Erakunde horrek Araucanoko Biltzar Nazionalean parte hartu zuen 1939ko apirilean. Urte horretan bertan, maputxeen ordezkaritzan parte hartu zuen —Chepo Antimán, Colilla Marilla eta Marihuán Rapimánekin batera—, eta Txileko Emakumeen Emantzipazioaren Aldeko Mugimenduarekin (MEMCH) bildu zen. 1940ko hamarkadatik aurrera, Aburto Colihueque Valparaíso hirian kokatu zen, eta geroago Santiagon.*Araukaniarrak antolatuta, beren interesen aldarrikapenen alde eta hitz egiteko eta botoa emateko eskubidea konkistatzeko borrokatuko dute, gure herrialdeko emakume txiletarrak bezala*

Herminia Aburto. Juventud Araucana

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Aitor Ruibal

**Aitor Ruibal García** (Sallent, Katalunia, 1996ko martxoaren 22a) futbolari kataluniarra da. Aurrelari lanetan edo eskuin atzelari moduan aritzen da normalean.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa
Joseba Gallaga

**Joseba Koldobika Gallaga Tierra**, pilota arloan **Gallaga** izenaz ezaguna, (Begoña, Bilbo, 1928ko apirilaren 25a - 2020ko ekainaren 20a) pilotari profesionala izan zen. Pala jokalaria izan zen 1946tik 1971era arte, eta batzuen ustez palaren munduak bere historian izan duen irakaslerik onenetako bat izan zen gero.

Deportivo pilotalekuko lehen partidan jokatu zuen eta, batez ere, pala erakusten emandako 25 urteengatik izan zen ezaguna. 18 urterekin egin zuen palista profesional bezala debuta 1946ko otsailaren 13an Bilboko Euskalduna frontoian. Erretiroa, aldiz, beretzat horren berezia izan zen Bilboko Deportivo pilotalekuan egin zuen 1971ko azaroaren 17an. Izan ere, Errekalde zumardiko pilotalekuan jokatu zen lehen partidan jokatu zuen Joseba Gallagak 1967ko urriaren zortzian.

Baina pilotari bezala egindakoengatik baino, Landatxueta eta Club Deportivo Bilbaoko pilota eskoletan egindako lan bikainagatik izango da gogoratua. Mende laurdena baino gehiago eman zuen gero profesional izatera helduko ziren gazte askori palan jokatzen erakusten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AROCENA, A: El frontón de Zabalbide y los Begoñés. Vida Vasca aldizkaria. Bilbo. 1954. 31 zkia. 194-195; ALVAREZ, M: Bizkaitar entzutetsuen galeria. Kirolariak, artistak, idazleak. Euskal Museoa. Bilbo. 2013.

## Ikus, gainera 
* Pala (pilota jokoaren aldaera)
* Begoñako errepublika
* Jon Gisasola (Begoñes VII.a)
* Higinio Gisasola

## Kanpo estekak 
*  Pelota-vasca.  CAPITULO I: Breve-historia de la pala dedicado a los amantes del "leño",  Blog de José Javier Albisu Pérez. (Noiz kontsultatua: 2023-10-29).
Christian Stubbe

**Christian Stubbe** (Oberhausen, 1982ko urtarrilaren 26a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Wagner-Sachse

**Sandra Wagner-Sachse** (Eslohe, 1969ko irailaren 9a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marion Wagner

**Marion Wagner** (Eslohe, 1968) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félix Garreta

**Félix Martí Garreta** (Palau-solità i Plegamans, Katalunia, 2004ko apirilaren 21a) Kataluniar futbolaria da. 

## Biografia 
Atzelari lanetan aritzen da, bai erdialdean bai ezkerraldean. Betisek utzita Amorebietarekin Bigarren mailan denboraldi bikaina burutzen zebilela istripu larria sufritu zuen etxean, bere bizitza arriskuan egonez.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Ethel Armitage

**Ethel Armitage** (Salford, 1873 - Hereford, 1957ko urriaren 17a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hello Neighbor

***Hello Neighbor*** 2017ko Dynamic Pixels errusiako konpainiaren beldurrezko bideo-joko bat da. Gaur egun, *Hello Neighbor* plataforma askotan da eskuragarria, PlayStation 4, Nintendo Switch, iOS, Android, Windows eta Xbox Onen.

## Pertsonaiak 
* **Nicholas "Nicky" Michael Roth**: jokoaren protagonista.
* **Theodore Masters Peterson**: jokoaren antagonista.
* **Diane Peterson**: Theodore Masters Petersonen emaztea.
* **Mya Peterson**: Theodore Masters Peterson eta Diane Petersonen alaba.
* **Aaron Peterson**: Theodore Masters Peterson eta Diane Petersonen semea.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)
Ellen Babington

**Ellen Babington** (1877ko ekainaren 12a - 1956ko irailaren 10a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrophorus lucorum

***Hygrophorus lucorum*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumitu daitekeen arren, errespetatzea gomendatzen da.

Sinonimoak: *Limacium lucorum*, *Tricholoma luteocitrinum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, konikotik laura (erdiko irtengune txiki bat mantenduz), ertza inkurbatu samarra. Kapelaren azala kolore bakarrekoa, hori zurbil-limoi kolorekoa (ez laranja), erdialderantz biziagoa.

**Orriak:** Laster hori bihurtzen diren zuriak (arrasto zuriak mantendu arren), dekurrente samarrak, zabal, oinera mehetuak, lamelulekin. Errezel kortiniforme zuria, oinaren behealdean gehiago ikusten dena.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, nahiko zuzena, zurixka, ez du kolorezko apaingarririk, flokositate zurbilak baizik.

**Haragia:** Kapelaren azpian zuri-hori kolorekoa. Usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo”-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. *Lucorum* epitetoa berriz latinetik dator, basoa esan nahi duen “lucus” hitzetik. Basoetan hazten delako.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus speciosus* delakoa ere alertzeen azpian ateratzen da, likatsuagoa da, hori laranja (kalidoagoa)  kapelan eta hanka luzeagoa du eraztun txikiz oparo apaindua. *Hygrophorus aureus* ere hori-laranja kolorekoa da. *Camarophyllus pratensis* espezieak, kapelaren azala lehorra eta ez du likatsua, orriak zainekin elkartuak.

## Sasoia eta lekua 
Udazken amaieran, alertzeak azikulak galtzen dituenean. Mendiko alertzeetan bakarrik. Ale askoko taldeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Hego Korea, Japonia, Thailandia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liliana Ancalao

**Liliana Ancalao** (Diadema Argentina, Comodoro Rivadavia, 1961) poeta, idazle eta irakasle argentinarra da, gaur egungo maputxeen poesiaren ahotsik ezagunenetakoa.

## Ibilbidea 
Diadema Argentinan jaio zen, Comodoro Rivadaviako petrolio-kanpamentu batean, Chubut probintzian, 1961ean. Mapua-tehuelche Ñamkulawen komunitatekoa da, birraiton-amonen garaitik lurraldean finkatua. Ama eta aita gerraostean jaio ziren, Argentinako estatuak familiei emandako erreserbetan: ama Cushamenen eta aita Fitatimenen. Biak maputxeak**.** Landa gunean jaio eta hazi ziren. Belaunaldi berriak sortu ahala, landa txiki-txiki geratu zen guztiak elikatzeko. Ezagutu gabe, hirira etorri ziren biak, Comodoro Rivadaviara, landa-eremuan ez zuten etorkizuna proiektatzera eta lan egitera." azaldu zuen Liliana Ancalaok elkarrizketa batean.

* *Küme Miawmi –* *Andás bien*, sei saiakeraren konpilazioa, 2005 eta 2014 artean idatzia. Liburuaren hitzaurrean, hauxe idatzi zuen: “Gure poesiak maputxeen jatorrizko herriaren egungo jarduera gisa duen funtzioa da lurraldera gardentasuna itzultzeko talde-lanari ekarpenak egitea. (…) Gardena jartzea desmitifikatzea, deskolonizatzea, berreskuratzea eta birakralizatzea da”.
* *Resuello* (2018)  *Mujeres a la intemperie* (gaztelaniaz, mapuzungun) poema-liburua eta *Andás bien* saioak biltzen ditu. ISBN: ά17318-09-3

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herri maputxea
* Moira Millán

## Kanpo estekak 
* Poesia errezitaldia. Lur sakratuaren memoria. Prometeo aldizkaria. 2014
Richard Bagnall-Oakeley

**Richard Bagnall-Oakeley** (Monmouth, 1865eko azaroaren 23a - Gloucestershire, 1947) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Bettles

**Sarah Bettles** (Harold Wood, 1992ko urriaren 16a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald Bishop

**Ronald Bishop** (Liverpool, 1931ko maiatzaren 30a - 2023ko ekainaren 8a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mark Blenkarne

**Mark Blenkarne** (Londres, 1957ko urriaren 7a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrophorus pustulatus

***Hygrophorus pustulatus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, grisetik gris-arrexkara, erdian ilunagoa, puntutxo txiki beltzaxka-arre kolorekoekin apaindua, nabarmenagoak erdirantz, likatsu samarra, hasieran ganbila, gero laua, batzuetan titi antzekoarekin eta gainera hondoratua, ertza bihurgunetsua, mehea.

**Orriak:** Zuriak, edo zuri-gris kolorekoak, lodi samarrak, zabal, ondoan zainekin elkartuak, itsatsitik dekurrenteetara.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, okerra, zurixka, kolore distiratsukoa, gris-oliba antzeko-beltz koloreko pikorrekin.

**Haragia:** Zuria, zapore gozokoa, usaingabea.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo”-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen  duenetik. *Pustulatus* epitetoa berriz latinetik dator, pustulaz estalita esan nahi duen “pustulatus” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Kolore grisaxka duten *Hygrophorus*-en taldekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Irailean eta urrian. Taldeetan. Koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa (batez Alpeak ere), Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gertrude Appleyard

**Gertrude Appleyard** (1865eko apirilaren 22a - 1917ko ekainaren 9a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Dead Don't Hurt

'''''The Dead Don't Hurt''''' 2023ko Viggo Mortensen estatubatuar zinema zuzendariaren westerna da.

## Sinopsia 
Vivienne Le Coudy emakume independentea Holger Olsen izeneko etorkin daniar batekin harremanetan hasiko da. Olsen San Frantziskon ezagutu ondoren, Viviennek haren etxera bidaiatuko du harekin, Elk Flats herri lasaitik gertu. Gerra Zibilak banandu egingo ditu, ordea, eta Vivienne bakarrik geldituko da gizon boteretsu eta biolentoek kontrolatutako leku batean.

## Aktoreak
* Viggo Mortensen: Holger Olsen
* Vicky Krieps: Vivienne Le Coudy
* Garret Dillahunt: Alfred Jeffries
* Solly McLeod: Weston Jeffries
* Danny Huston: Mayor Rudolph Schiller
* Nadia Litz: Martha Gilkyson
* W. Earl Brown: Alan Kendall
* Marc Dennis: Fishmonger Stevens
* John Getz: Reverend Simpson
* Ray McKinnon: Judge Blagden

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Koldo Landaluzeren filmari buruzko komentarioa Nais agerkati digitalean, 2024/05/12an.
Marije Goikoetxea

**María Jesús "Marije" Goikoetxea Iturregi** (Mungia, 1961), Deustuko Unibertsitateko irakaslea da, giza eskubideen alorrean doktorea, eta bioetikarekin zerikusia duten zenbait gaitan aditua, hala nola gutxitasuna duten pertsonen edo adinez zaharrak direnen eskubideetan. Azken alor honetan, adibidez, Covid pandemiaren garaian (2020an) zahar etxeetan gertatu zena adinkeria gisa deskribatu zuen.

Ikasketaz giza eskubideetan doktorea da, Deustuko Unibertsitatean psikologia eta teologian lizentziatua, eta masterrak ditu bioetikan eta gizarte eraikuntzako etikan. Lan egin izan du etika eta gizarte zerbitzuak lotzen dituzten aspektuen lanketan, hala nola: epe luzerako zainketa ereduak, autonomia eta menpekotasuna, gatazka etikoak bizitzaren amaieran, edo pertsonan zentratutako arreta zerbitzuak.

## Dokumentaletan protagonista
Azken urteotan parte hartu du ikus-entzunezko hainbat lanetan, besteak beste Arteman Komunikazioak ekoiztutako "Aulki hutsak" (Iñaki Peña, 2013) eta "Arantzazu. 26 zm, 5 mende, herri 1" (Pello Sarasua, 2023) dokumentaletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amélie de Montchalin

**Amélie de Montchalin** (Lyon, 1985eko ekainaren 19a) frantziar politikari eta ekonomialaria da, 2019ko martxoaz geroztik Europako Gaietarako Estatu idazkaria. 2017 eta 2019 artean diputatu izan zen Asanblea Nazionalean.

## Biografia 
1985eko ekainaren 19an jaio zen Lyonen.​ Merkataritza Goi Mailako Ikasketen Eskolan (HEC) eta Harvard Kennedy Schoolen lizentziatu zen.​ Axa eta BNP Paribasen lan egin zuen. Juppetismoaren orbitatik hurbil, nahiz eta UMP/LRko kide izan ez, 2016ko abenduan sartu zen Renaissance-n. 2017ko Essonneko seigarren barrutirako legebiltzar hauteskundeetan Asanblea Nazionaleko diputatu aukeratu zuten. 2019ko martxoaren 31n, Europako Gaietarako Estatu idazkari izendatu zuten.

2020ko uztailean Jean Castex lehen ministro izendatu ostean, Eraldaketa eta Zerbitzu Publikoko ministro izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan Stryker

'''Susan O'Neal Stryker'* (Fort Still, Oklahoma, AEB, 1961) historialari estatubatuarra da, zinegilea ere bai, eta Arizonako Unibertsitateko eta Yale Unibertsitateko LGTB ikasketetako irakaslea. Emakume transgeneroa da Susan Stryker.

## Ibilbidea 
Genero eta giza sexualitateari buruzko artikuluak eta liburuak idatzi izan ditu, hala nola *Transgender History* (2008). Ekarpen inportantetzat ho izan diuzte 21. mendeko , gai feministei buruzko azterlanetan eta pertsona transgeneroen garapenari buruzko eztabaidan. Esparru akademikoaz gain, Transgender Nation taldearen queer aktibismoarekin lotura estua izan du AEBetan; talde horren sortzaileetako bat izan zelarik 1990eko hamarkadaren hasieran. GLBT Historical Society os San Francisco San Frantziskoko erakundearen zuzendari exekutiboa ere izan da.

*Screaming Queens: The Riot at Compton’s Cafeteria* (2005) dokumentala zuzendu du eta Emmy Saria irabazi zuen, horregatik: 1966ko abuztuan San Frantziscoko polizia-jazarpenari aurre egin zioten drag-queen eta *trans* emakumeen testigantza jaso zuen lan horretan. *Disclosure: Trans Lives on Screen'' dokumentalean ere agertzen da ekarpenak egiten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yonge Street

thumb|250px|Kalea gaur egun.

**Yonge Street** Ontario probintzian dagoen Toronto hiriko bide-arteria nagusietako bat da. Lotzen du hiriak etaa bere iparraldeko aldiriak. Guinness Errekorren Liburuan aipatzen da munduko kalerik luzeena gisa. 56 km. ditu eta, aldi berean, leku historiko nazionala da.

## Ezaugarriak 
Yonge Street funtsezkoa da Toronto hiriaren eta Ontario probintziaren plangintzan eta diseinuan. Haren azpian, Kanadako lehen metro-linea dago. Torontoko metroko Yonge linea kale horren azpitik doa eta King Street eta Finch Avenue artean jarraitzen du.
Kale honek Torontoko ekialde-mendebalde errepideen ekialdea eta mendebaldea eta York eskualdea banatzen ditu.

Yonge Streeten daude Torontoko atrakzio asko, antzokiak, Eaton Zentroa, Yonge-Dundas Square, Hockey Hall of Fame, Toronto Star egunkariko bulegoak eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco

**Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco**, Euskal Herriari buruzko ezagutza jasotzen duen entziklopedia handia da. Lehen alea 1979an argitaratu zuten paperean Auñamendi argitaletxeak eta 1996an, digitalizatzeko eta Interneten eskaintzeko akordioa sinatu zen, Auñamendi Entziklopedia izango zena sortzeko.

81 liburuki ditu, honela bantatua: hiztegiko 58 liburuki, bibliografiako 10 liburuki, literaturari buruzko 5 liburuki, Euskal Herriko Historia orokorrari buruzko 7 liburuki (Historiaurreko 1, erromatarren garaiko 2, Antzinate Berantiarreko eta Erdi Aroko baskoien garaiko 1 eta iruindar erresumako garaiko 3), etnografia eta soziologiari buruzko liburuki 1 eta beste bat joko eta euskal kirolei buruzkoa. Argazki asko ditu.

Bi gorputz baititu: A gorputza «Euskal Hiztegi Entziklopedikoa» da eta B gorputza, entziklopedia sistematikoa da, artikulu orokorrekin (adibidez, ekonomia), bereziekin (adibidez, pilota) eta zehatzekin (adibidez, Lizarra edo Foru Pasea). Bibliografiaren 10 liburuki C gorputzean biltzen dira. 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Clara Roquet

**Clara Roquet** (Malla, Bartzelona, 1988ko abenduaren 30a) gidoilaria eta zinema-zuzendaria da.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
* *Libertad* (2021)

### Gidoilari gisa 
* Creatura (2023), Elena Martín Gimenorekin batera idatzia
* *Libertad* (2021)
* *Costa Brava, Líbano,* Mounia Akik zuzendua eta harekin batera idatzia (2021)
* *Los días que vendrán*, Carlos Marqués-Marcetek zuzendua eta harekin batera idatzia
* *Petra*, Jaime Rosalesek zuzendua eta harekin batera idatzia
* *10.000 km*, Carlos Marqués-Marcetek zuzendua eta harekin batera idatzia

## Sariak eta izendapenak 
#### Goya sariak 
### Gaudí sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Asko gozatu dut thriller generoko kodeetan murgiltzen", 2024ko maiatzaren 9ko Berria
San Junipero

***San Junipero*** *Black Mirror* zientzia-fikzio distopikoko telesailaren hirugarren denboraldiko laugarren atala da. Owen Harrisek zuzendu zuen eta Charlie Brooker *Black Mirrorren* sortzailearena da gidoia. 

Aktore nagusiak dira: Gugu Mbatha-Raw, Mackenzie Davis, Denise Burse, Raymond McAnally, Gavin Stenhouse. 

## Sinopsia 
Urtea 1987 da, edo hori dirudi behintzat. Kostaldeko herri turistiko bat, 1980ko hamarkadako diskoteka giroa, jende gaztea martxa bila... Kelly neska beltzaran dantzazaleak Yorkie izeneko beste neska bat ezagutuko du, lotsatia oso. Azpian dagoen gaia: simulazio birtualek nola alda dezaketen identitatea eta bizi-esperantza, eta hilezkortasunaren ametsa ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkangel (Black Mirror)

***Arkangel*** *Black Mirror* zientzia-fikzio distopikoko telesailaren laugarren denboraldiko bigarren atala da. Jodie Fosterrek zuzendu zuen eta Charlie Brooker *Black Mirrorren* sortzailearena da gidoia. Ordura arteko 15. atala izan zen telesailean, eta lehenbizikoa emakume zuzendaria zuena. 2017ko abenduan estreinatu zen Netflixen, denboraldiko gainerako atalak bezala.

Aktore nagusiak izan ziren Rosemarie DeWitt, Brenna Harding, Nicholas Campbell eta Owen Teague.

## Sinopsia 
Ama ezkongabe batek, alabaren segurtasunari buruz kezkaturik, alabari teknologia handiko inplante bat jartzea erabakitzen du, uneoro non dagoen jakiteko. Beste gauza askoren gain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isla Negrako etxea

**Isla Negrako etxea** () Pablo Neruda idazle eta poeta txiletarrak bere herrialdean zituen hiru etxeetako bat da. Isla Negran dago, El Quisco udalerrian, San Antonio probintzian, Valparaíso eskualdean (Santiagotik 113 kilometrora). 1990ean Monumentu Nazional izendatu zuten. Etxearen jatorrizko izena Las Gaviotas zen baina Nerudak bertan dauden harri beltzak direla eta, izena aldatu zion.

## Historia 
Nerudak etxea erosi zion 1938an Eladio Sobrino marinel espainiarrari. Orduan, harrizko txabola bat besterik ez zen, baina pixkanaka handitu joan zen, beti poetaren gustu bereziaren arabera. Bere etxe gogokoena izan zen, eta Matilde Urrutiak, bere hirugarren emazteak, Txilen egon ziren garaian denbora gehaigo eman zuten tokia. 1943ko neguan, Germán Rodríguez Arias arkitekto kataluniarrarekin, poetak hainbat zabalkunde hasi zituen, 1945eko martxoan amaitu zirenak. Sergio Soza arkitekto eta Nerudaren lagunak zabalkuntza berriak proiektatu zituen 1965etik aurrera.

Nerudak, itsasoaren eta itsas gauzen maitaleak, etxea eraiki zuen, sabai baxuak, zurezko solairu karraskariak eta korridore estuak zituen itsasontzia bailitzan. Augusto Pinochetek estatu kolpea eman zuenean Neruda bertan zegoen. Ordurako, gaixorik zegoen poeta. Polizia etxea miatzera sartu zen. Nerudak esan omen zion poliziari: "Bilatu nahi duzuna. Hemen gauza arriskutsu bakarra dago zuentzat: poesia".

Poetak Txileko Alderdi Komunistari lotu zion eraikina. Diktaduran desjabetu ondoren, lehengo jabeen eskuetara itzuli zen. Gaur egun, Txileko Nobel saridunaren omenezko museoa da. Bera eta bere emaztea, Matilde Urrutia, han lurperatuta daude.

## Museoa 
Isla Negra Museo Etxea Neruda Fundazioak kudeatzen du. Poetarekin lotutako oroigarri eta objektuen dendaz gain, erakusketak, hitzaldiak eta poesia errezitaldiak egiten diren Kultur Etxea eta Kafe Jatetxea ere baditu.

## Bildumak 
Bildumen ahalmen oroigarriak eta itsasoaren presentziak bihurtzen dute etxe hau Nerudaren imaginario poetikoaren bilduma bisual eta material moduko bat. Etxe honetan, bestetik, gordetzen dira poetak bere bizitzan zehar gorde zituen bildumarik garrantzitsuenak, gehienak itsasoarekin lotutakoak, hala nola brankako maskaroiak, mapak, belaontzien erreplikak, ontziak botilen barruan, itsas barraskiloak eta kaxalote-hortzak. Beste bilduma batzuk pipak, antzinako zapatak, maskarak eta forma bitxiko botilak dira.

## Iruditegia 

Image:
Pez_de_Isla_Negra,_de_Pablo_Neruda.jpg|Arrain hau Nerudak erabilitako logoa izan zen.
Sector_costero_de_Isla_Negra._Casa_de_Pablo_Neruda.JPG|Etxeko taberna.
Isla Negra 20171109 fRF47.jpg|Ikuspegi orokorra.
Pablo-Neruda-26.04.16-123.jpg|Poetaren hilkutxa 2016an uhartera eramana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Etxea Txileko Unibertsitatearen webgunean.
Rachel, Jack and Ashley Too

***Rachel, Jack and Ashley To*** *Black Mirror* zientzia-fikzio distopikoko telesailaren bosgarren denboraldiko hirugarren eta azken atala da. Anne Sewitskyk zuzendu zuen eta Charlie Brooker *Black Mirrorren* showrunnerrarena da gidoia.

Aktore nagusiak dira Miley Cyrus, Angourie Rice, Marc Menchaca eta Madison Davenport. 

Atalak ez zuen oro har kritika onik jaso.

## Sinopsia 
Ashley O pop idoloan oinarritutako robot-panpina (Ashley Too izenekoa) burutik ezin kenduta dabil nerabe bakarti bat, hain zuzen ere egiazko Ashleyren bizitza gainbehera joaten hasten denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henryk Jabłoński

**Henryk Jan Jabłoński** (Stary Waliszew, 1909ko abenduaren 27a – Varsovia, 2003ko urtarrilaren 27a) poloniar historialari eta politikaria izan zen. Poloniako estatuburua izan zen 1972tik 1985era 

Poloniako Alderdi Sozialistako kidea izan zen. Bigarren Mundu Gerran Narvikeko guduan borrokatu zuen eta Frantziako Erresistentziako kide izan zen. 1945etik aurrera Estatuko Kontseilu Nazionaleko kide izan zen eta Alderdi Sozialista Poloniako Langileen Alderdian sartzea onartu zuen.
1947tik 1972ra parlamentuko diputatu izan zen eta 1948an Varsoviako Unibertsitateko irakasle izendatu zuten. 1972an, Edward Giereken ekimenez, Estatu Kontseiluko predidente izendatu zuten, eta 1985ean Wojciech Jaruzelskik ordezkatu zuen karguan.
Lauren Groff

**Lauren Groff** (Cooperstown, New York, AEB, 1978ko uztailaren 23a) estatubatuar idazlea da.

## Biografia 
Lauren Groffek haurtzaroa eta nerabezaroa jaioterrian eman zituen. Goi-mailako ikasketak Massachusetts-en egin zituen, eta lehen diploma lortu zuen Amherst Collegen. Gero, Wisconsineko Unibertsitatean ikasi zuen, Madisonen, eta Master of Fine Arts lortu zuen fikzioaren espezialitatean.

### Idazle ibilbidea 
2008an *Los Monstruos de Templeton* izeneko lehen eleberria argitaratu zen eta New York Times Best Seller List-en agertu zen. Stephen Kingek goretsi egin zuen eleberria.

Ipuin ugari argitaratu zituen *The New Yorker* eta *The Atlantic Monthly* aldizkarietan, besteak beste. 

*En manos de las furias* (Fates and Furies) bere hirugarren eleberria argitaratu ondoren, Lauren Groffek mezu ofizial bat jaso zuen Barack Obamaren eskutik, eta hauxe adierazi zion: "urtean zehar irakurri duen libururik interesgarrienetako bat".

2017an, Lauren Groff bere belaunaldiko nobelagile onenen zerrendan agertu zen.

*Florida* ipuin-bilduma, 2018an argitaratua, National Book sarietarako izendatu dute.

## Lanak 
Lan hautatuak:

### Nobelak 
* *The Monsters of Templeton* (William Heinemann, 2008,  
* *Arcadia* (Hachette, 2012, 
* *Fates and Furies* (William Heinemann, 2015, 
* *Matrix* (William Heinemann, 2021, 
* *The Vaster Wilds* (Riverhead Books, 2023), 

### Fikzio laburrak 
#### Bildumak 
* *Delicate Edible Birds* (2009)
* *Florida* (New York: Riverhead Books, 2018,  

## Sariak eta ainztatespenak 
* 2018an argitaratutako *Florida* ipuin-bilduma, National Book sarietarako izendatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lauren Groff-en web ofiziala