Abuztuaren 26

**Abuztuaren 26**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita hamazortzigarren eguna da, 239.a bisurteetan. 127 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1937 – Laredon eta Santoñan (Kantabria) eusko gudariek azkena eman zioten beren borrokari.
* 1983 – Euskal Herrian inoiz izandako uholderik handienetarikoa gertatu zen, dozenaka lagun hil eta kalte ikaragarriak eragin zituena.
* 2002 – Baltasar Garzon epaileak bosteraino luza zitezkeen hiru urtez Batasunaren aktibitate publiko nahiz pribatu guztiak debekatu zituen espainiar estatuan.
* 2006 – Iruñeako gartzelan 21 urteko preso bat hilik aurkitu zuten, ustez bere buruaz beste egin eta gero.

### Mundua 
* 1789 – Frantziako Biltzar Nazionalak Gizonaren eta Herritarraren eskubideen Adierazpena onartu zuen.
* 1890 – Hiltzera zigortutako preso bat aulki elektrikoa erabiliz hil zuten lehenengo aldiz New Yorken (AEB).
* 1970  &ndash; Parisko 12 feministak ekimen sinboliko batengatik atxilotu zituzten: Soldadu Ezezagunaren emaztea oroitaraztea. Orduan sortu zen Emakumeen Askapenaren Aldeko Mugimendua Frantziako Estatuan.
* 1978 – Joan Paulo I.a Aita Santu aukeratu zuten.
* 1990 – Puerto Hurracon Antonio eta Emilio Izquierdo anaiek familien arteko liskar batek bultzaturik auzokoak tirokatu zituzten bederatzi hildako eta sei zauritu utziz.
* 1999 - Txetxeniako Bigarren Guda hasi zen Errusiak herrialdearen inbasioa abiatu zuenean.
* 2006 – Asteetako eurite gogorrek 1.000 hildakotik gora eragin zituzten Etiopian.
* 2008 – Errusiak Hego Osetia eta Abkhaziaren independentzia onartu zuen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1964 – *The Night of the Iguana* ("Iguanaren Gaua") filma estreinatu zen, John Hustonek zuzendu eta Richard Burton, Ava Gardner, Deborah Kerr eta Sue Lyon aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1994 – *Natural Born Killers* ("Jaiotzetik Berezko Hiltzaileak") filma estreinatu zen, Oliver Stonek zuzendu, Quentin Tarantinok jatorrizko gidoia idatzi eta Woody Harrelson, Juliette Lewis, Robert Downey Jr. eta Tommy Lee Jones aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1936 – British Broadcasting Corporation-ek (BBC) lehen emanaldia egin zuen telebista bidez.
* 1952 – Erreakzio-hegazkin britainiar batek Ozeano Atlantikoko joan etorriko bidaia egin zuen lehen aldiz.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2009 – Oiana Blanco eta Sugoi Uriarte euskal judokek zilarrezko domina bana lortu zuten Rotterdamen egindako Munduko Judo Txapelketan, Uriartek 66 kg.ko kategorian eta Blancok 48 kg.koan.

### Mundua 
* 2017 – Floyd Mayweather Jr. vs. Conor McGregor: Estatubatuar boxeolariak irlandar borrokalaria K.O. teknikoz garaitu zuen.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1762 – Jose Luis Munarritz, nafar idazle, itzultzaile eta kritikaria (h. 1830).
* 1815 – Jean Bernard Jauregiberri, lapurtar itsasgizon eta politikaria (h. 1887).
* 1877 – Duguen Egileor, bizkaitar opera-abeslaria, tenorra (h. 1952).
* 1912 – Inazio Mari Atxukarro, euskal esataria, ipuin- eta pasadizo-kontalaria eta umorista (h. 1987).
* 1918 – Eladia Altuna, *Irura*, gipuzkoar erraketista (h. 2009).
* 1922 – Roland Bierge, lapurtar margolaria (h. 1991).
* 1931 – Miguel Castells, bizkaitar abokatua eta politikaria.
* 1933 –
** Fermin Gordejuela, nafar futbolaria (h. 2006).
** Juan Mugartegi, bizkaitar bertsolaria (h. 2018).
* 1944 – Libe Enbeita, bizkaitar bertsolaria.
* 1948 – Guy Nadaud, lapurtar komikigilea.
* 1952 – Carlos Iturralde, gipuzkoar akordeoi-jotzaile eta musikagilea.
* 1963 –
** Karlos Alastruey, bizkaitar zinema zuzendaria eta gidoigilea.
** Karmele Aranburu, gipuzkoar aktorea eta abeslaria.
* 1964 – Aurora Beltrán, nafar abeslari eta musikagilea.
* 1967 – Maite Arrese, gipuzkoar aktorea eta ipuin kontalaria.
* 1969 – Lidia Cañete, bizkaitar maistra eta arkularia.
* 1971 – José Luis Arasti, nafar politikaria, Nafarroako Foru Erkidegoan Gobernuaren ordezkaria.
* 1972 – Leire Ayala, bizkaitar abeltzaina eta enpresaburua.
* 1974 –
** Mikel Agirregomezkorta, bizkaitar futbolari ohi eta entrenatzailea.
** Txomin Nagore, nafar futbolaria.
* 1976 – Amaia Montero, euskal herritar abeslaria eta *La Oreja de Van Gogh* taldeko abeslari ohia.
* 1978 – Alberto Beloki, *Beloki II.a*, nafar pilotari ohia.
* 1985 – Estitxu Garai, EHUko irakasle eta ikerlari bizkaitarra.
* 1995 – Jon Fernández, bizkaitar boxeolaria.
* 1998 – Irene Caminos, gipuzkoar txirrindularia, trialean aritzen dena.
* 1999 – Damaris Egurrola, eusko-estatubatuar futbolaria, Orlandon.

### Mundua 
* 1462 – Piero de Ponte, Maltako Ordenako 45. Printze eta Maisu Nagusia (h. 1535).
* 1548 – Bernardino Poccetti, *Barbatelli*, italiar margolari eta akuaforte-grabatzaile manierista (h. 1612).
* 1596 – Frederiko V.a Palatinatukoa, Palatinatuko printze-hautatzailea eta Bohemiako erregea (h. 1632).
* 1676 – Robert Walpole, Erresuma Batuko lehen ministroa (h. 1745).
* 1732 – Jacques-André Emery, frantziar apaiza (h. 1811).
* 1740 – Joseph-Michel Montgolfier, frantziar industriagizon eta asmatzailea, bere anai Jacques-Etiennekin batera baloi aerostatikoaren sortzaileetako bat (h. 1810).
* 1743 – Antoine Lavoisier, frantziar kimikaria (h. 1794).
* 1751 – Manuel Abad Queipo, asturiar elizgizona.
* 1792 – Manuel Oribe, Uruguaiko presidentea (h. 1857).
* 1812 – Eunice White Beecher, estatubatuar idazlea (h. 1897).
* 1819 – Alberto Saxonia-Coburg eta Gothakoa, Viktoria Britainia Handiko erreginaren ezkontidea (h. 1861).
* 1826 – Alexandra Bavariakoa, printzesa eta idazlea, itzultzailea (h. 1875).
* 1838 – John Wilkes Booth, estatubatuar aktorea (h. 1865).
* 1842 – Heinrich Quincke, alemaniar sendagilea (h. 1922).
* 1845 – Mary Ann Nichols, ustez Jack Tripa-ateratzailearen lehenengo biktima (h. 1888).
* 1846 – Alejandro Pidal y Mon, espainiar historialari eta politikaria (h. 1913).
* 1860 – Eudora Bumstead, estatubatuar poeta (h. 1892).
* 1864 – Anna Ulianova, errusiar militante, kazetari eta idazle boltxebikea (h. 1935).
* 1873 – Lee de Forest, estatubatuar asmatzailea (h. 1961).
* 1874 - Zona Gale, estatubatuar eleberrigile, ipuin-idazle eta dramaturgoa (h. 1938).
* 1875 – John Buchan (Tweedsmuireko 1. baroia), eskoziar eleberrigile, historialari eta politikaria (h. 1940).
* 1878 – Lina Stern, erruso-sobietar zientzialaria, Genevako Unibertsitatean irakasle titulua jaso zuen lehen emakumea (h. 1968).
* 1880 – Guillaume Apollinaire, frantziar idazlea (h. 1918).
* 1881 – Alice Wilson, kanadar geologoa, Kanadako lehenengo emakume geologoa (h. 1964).
* 1882 –
** James Franck, alemaniar fisikaria, 1925eko Fisikako Nobel Saria (h. 1964).
** Carlo Galetti, italiar txirrindularia (h. 1949).
** Jorge Volio Jimenez, Kosta Rikar apaiz, militar eta politikaria.
* 1885 – Jules Romains, frantziar idazlea (h. 1972).
* 1892 – Gaetano Belloni, italiar txirrindularia (h. 1980).
* 1894 – Richard Wallace, estatubatuar zinema zuzendaria eta gidoilaria (h. 1951).
* 1896 - Besse Cooper, estatubatuar maistra eta sufragista, 116 urtera arte bizi izandakoa (h. 2012).
* 1897 – Yun Bo-seon, Hego Koreako presidentea (h. 1990).
* 1898 – Peggy Guggenheim, estatubatuar bildumazale eta mezenasa (h. 1979).
* 1899 – Rufino Tamayo, mexikar margolaria (h. 1991).
* 1901 – Jan de Quay, Herbehereetako lehen ministroa (h. 1985).
* 1903 – Caroline Miller, estatubatuar eleberrigilea (h. 1992).
* 1904 – Christopher Isherwood, britainiar-estatubatuar eleberrigilea (h. 1986).
* 1906 – Albert Bruce Sabin, poloniar-estatubatuar sendagilea eta mikrobiologoa (h. 1993).
* 1910 – Teresa Kalkutakoa, albaniar misiolaria, Karitateko Misiolarien kongregazioaren sortzailea eta 1979ko Bakearen Nobel Saria (h. 1997).
* 1912 – Léo Marjane, frantziar abeslaria (h. 2016).
* 1913 – Boris Pahor, esloveniar idazlea (h. 2022).
* 1914 – Julio Cortazar, argentinar idazlea, Amerikako gaztelaniazko idazlerik famatuenetakoa (h. 1984).
* 1918 – Katherine Johnson, estatubatuar psikologoa, espazio zientzialaria eta matematikaria (h. 2020).
* 1919 – Robert Cornevin, frantziar historialaria (h. 1988).
* 1920 – Prem Tinsulanonda, Thailandiako lehen ministroa (h. 2019).
* 1921 –
** Benjamin Bradlee, *The Washington Post* egunkariko kazetaria eta erredakzio burua (h. 2014).
** Naomi Parker, estatubatuar langilea, *Rosie errematxatzailearen* irudiaren modeloa  (h. 2018).
** Joaquín Luis Romero Marchent, espainiar zinema zuzendari, telebista zuzendari eta gidoilaria (h. 2012).
* 1922 – Lucien Musset, frantziar historialaria (h. 2004).
* 1923 – Wolfgang Sawallisch, alemaniar orkestra-zuzendaria (h. 2013).
* 1925 – Alain Peyrefitte, frantziar politikaria (h. 1999).
* 1926 - Ruth Grossi, alemaniar aktorea.
* 1927 – B. V. Doshi, indiar arkitektoa (h. 2023).
* 1932 – Joe Engle, estatubatuar astronauta (h. 2024).
* 1935 – Karen Spärck Jones, britainiar zientzialaria eta informatikaria, hizkuntzalaritza konputazionalean ekarpen handia egin zuena (h. 2007).
* 1937 –
** Ventura Díaz, espainiar txirrindulari ohia.
** Otto Schaden, estatubatuar egiptologoa (h. 2015).
* 1940 – Michel Micombero, Burundiko presidentea (h. 1983).
* 1941 –
** Barbara Ehrenreich, estatubatuar saiogile eta gizarte-ekintzailea (h. 2022).
** Ayşe Kulin, turkiar idazle eta kazetaria.
** Barbet Schroeder, frantziar zinema zuzendari eta ekoizlea.
* 1942 – Hubert Raudaschl, austriar kirolaria, belan aditua (h. 2025).
* 1944 – 
**María del Carmen Farías, mexikar aktorea (h. 2024)
**Luisa Marta Córica, argentinar poeta, aktorea, militante politiko eta sindikalista (h. 1975)
* 1945 – Javier Tusell, kataluniar historialari eta politikaria (h. 2005).
* 1948 –
** Rotraut Susanne Berner, alemaniar ilustratzaile eta diseinatzaile grafikoa.
** Ángel Guinda, espainiar poeta.
* 1949 – Virginia Vallejo, kolonbiar idazle, kazetari, modelo, esatari eta telebista aurkezlea.
* 1950 – Benjamin Hendrickson, estatubatuar aktorea.
* 1951 – Edward Witten, estatubatuar matematikaria.
* 1952 – Michael Jeter, estatubatuar aktore eta komediantea (h. 2003).
* 1953 – Edward Lowassa, Tanzaniako lehen ministroa (h. 2024).
* 1955 – Pedro Miralles, espainiar industria-diseinatzaile eta arkitektoa (h. 1993).
* 1956 – María Ángeles Sallé, jatorri euskalduneko soziologo ikertzaile panamarra.
* 1959 – Aileen Baviera, filipinar politika-zientzialaria eta sinologoa (h. 2020).
* 1964 – Daphne Caruana Galizia, maltar kazetari, idazle eta ustelkeriaren aurkako ekintzailea (h. 2017).
* 1965 –
** Carolina Arregui, txiletar aktorea.
** Nobuhiro Ueno, japoniar futbolari ohia.
* 1966 – Shirley Manson, britainiar abeslaria.
* 1968 – Chris Boardman, britainiar txirrindulari ohia.
* 1969 – Jorge Sanz, espainiar aktorea.
* 1970 –
** Ana Locking, espainiar moda-diseinatzailea , enpresaburua eta argazkilaria.
** Melissa McCarthy, estatubatuar aktore, idaizle, zinema ekoizlea, eta umorista.
* 1971 – Thalía Sodi, mexikar musikagile, abeslari, aktore eta enpresaria.
* 1972 – Paula Hawkins, zimbawetar-britainiar kazetari eta idazlea.
* 1976 – Zemfira, errusiar rock musikaria.
* 1978 – Eva Baltasar, kataluniar poeta eta idazlea.
* 1980 –
** Macaulay Culkin, estatubatuar aktorea.
** Chris Pine, estatubatuar aktorea.
* 1983 – 
** Alia Trabucco txiletar idazlea
** Ismael Ruiz de Loizaga, mendi eta errepideko espainiar txirrindulari ohia.
* 1986 – Nicol David, malaysiar squash-jokalaria.
* 1988 – Maria Laura Belgikakoa, belgikar printzesa eta Austria-ekialdeko artxidukesa.
* 1989 – James Harden, estatubatuar saskibaloi jokalaria.
* 1990 – Daniela Soto-Innes, mexikar sukaldaria eta igerilari ohia.
* 1991 – Arnaud Démare, frantziar txirrindularia.
* 1992 – Phùng Trương Trân Đài, vietnamdar emakumezko edertasun modelo transgeneroa.
* 1993 – Keke Palmer, estatubatuar aktore eta abeslaria.
* 1996 –
** María Herrera, espainiar motoziklismoko-pilotua.
** Alba Redondo, espainiar futbolaria.
* 1999 – Arantza Toledo, cuencar erizaina eta kanoalaria.
* 2008 – Kokona Hiraki, japoniar skateboarderra, 12 urterekin historiako Japoniarrik gazteena domina olinpiko bat irabazten.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1670 – Casilda Manrique de Luiando, bizkaitar dama, Espainiako nobleziarekin harremana izan zuena, Madrilen (j. 1597).
* 1857 – Jacques Bergeret, Frantziako Itsas Armadako almirante lapurtarra, Parisen (j. 1771).
* 1919 – Ángela Molinuevo y Longuebau, karitate zerbitzuen bultzatzaile arabarra, Madrilen (j. 1845).
* 1936 – Mario Muslera, gipuzkoar militarra (j. 1873).
* 1938 - Feliciana Etxabe Artola, bizkaitar etxekoandrea, fusilatua (j. 1897).
* 1951 - Juan Arzuaga, bizkaitar futbolari eta entrenatzailea, Logroñon (j. 1880).
* 1956 - Amadeo Deprit, Begoña elizateko kristal-enpresaburua eta politikari lokala (j. 1900).
* 1984 – Luis Egia, gipuzkoar apaiza, euskal idazlea eta itzultzailea (j. 1917).
* 2019 – José Moreno, Eusko Gudarosteko gudaria, armada hartako azken beteranoa (j. 1918).
* 2020 – Jesus Arrizabalaga, *Txapela*, bizkaitar futbolzale ezaguna (j. 1930).

### Mundua 
* 1101 – Joan XVI.a, antipapa (j. c. 945).
* 1278 – Otakar II.a Bohemiakoa, Bohemiako erregea.
* 1346 – Joanes Bohemiakoa, Bohemiako erregea (j. 1296).
* 1474 – Jakue III.a Ziprekoa, Zipreko erregea (j. 1473).
* 1526 – Luis II.a Hungariakoa, Hungariako eta Bohemiako erregea (j. 1506).
* 1558 – Martín Alonso Fernández de Córdoba, espainiar noble eta militarra, Nafarroako erregeordea (j. c. 1498).
* 1624 – Fukushima Masanori, japoniar samurai eta daimyōa (j. 1561).
* 1666 – Frans Hals, margolaritza herbeheretarraren urrezko aroko erretratugile nabarmena (j. ).
* 1723 – Anton van Leeuwenhoek, herbeheretar merkatari eta zientzialaria (j. 1632).
* 1785 – Ventura Rodríguez, espainiar arkitektoa (j. 1717).
* 1791 – Jose Iglesias de la Casa, espainiar poeta.
* 1795 – Cagliostro, italiar okultista, alkimista eta abenturazalea (j. 1743).
* 1813 – Theodor Körner, alemaniar olerkari eta militarra (j. 1791).
* 1826 – Sarah Lennox, britainiar noblea (j. 1745)
* 1850 – Luis Filipe Frantziakoa, Frantziako azken erregea (j. 1773).
* 1865 – Johann Franz Encke, alemaniar astronomoa (j. 1791).
* 1874 – Julie-Victoire Daubié, frantziar kazetaria, frantziar unibertsitateetan lizentziatura lortzen lehen emakumea (j. 1824).
* 1878 – Maria Jesus Gurutzekoarena, karmeldar moja (j. 1846).
* 1898 – William Mason Brown, estatubatuar margolaria (j. c. 1828).
* 1910 – William James, estatubatuar filosofo eta psikologoa, pragmatismoaren aitzindaria (j. 1842).
* 1912 – Jose María Velasco, mexikar margolari paisajista.
* 1915 – John Bunny, estatubatuar komedialaria.
* 1921 –
** Matthias Erzberger, alemaniar politikaria (j. 1875).
** Nikolai Gumilev, errusiar idazlea (j. 1886).
** Sándor Wekerle, Hungariako lehen ministroa (j. 1848).
* 1923 – Hertha Ayrton, britainiar ingeniaria, matematikaria, fisikaria eta asmatzailea (j. 1854).
* 1926 – Ugyen Wangchuck, Bhutango Dragoi Erregea (j. 1862).
* 1930 – Lon Chaney, zinema mutuko estatubatuar aktorea (j. 1883).
* 1931 – Hamaguchi Osachi, Japoniako lehen ministroa (j. 1870).
* 1933 – Sofia Parnok, errusiar idazlea, poeta, dramagilea, itzultzailea, kazetaria (j. 1885)
*1944 –  Sofía Eastman, txiletar idazle feminista eta socialitea (j. 1873)
* 1945 –
** Pauls Kalniņš, Letoniako presidenyea (j. 1872).
** Franz Werfel, alemanezko austro-txekiar idazlea (j. 1890).
* 1949 – Ida Törnström, suediar idazle, irakasle eta margolaria (j. 1862).
* 1957 – Umberto Saba, italiar olerkari eta eleberrigilea (j. 1883).
* 1958 – Ralph Vaughan Williams, ingeles musikagilea, zuzendaria eta organo-jotzailea (j. 1872).
* 1967 – Helen Gwynne-Vaughan, britainiar botanikaria (j. 1879)
* 1968 – Kay Francis, estatubatuar aktorea (j. 1905).
* 1969 – Ismail al-Azhari, Sudango lehen ministro eta presidentea (j. 1900).
* 1974 –
** Junio Valerio Borghese, italiar militarra eta politikaria (j. 1906).
** Charles Lindbergh, estatubatuar hegazkin pilotu eta ingenieria, Ozeano Atlantikoa bakarrik eta geldiunerik gabe gurutzatu zuen lehenbiziko pilotua (j. 1902).
* 1977 – H. A. Rey, alemaniar marrazkigilea.
* 1978 – Charles Boyer, frantziar aktorea (j. 1899).
* 1979 – Mika Waltari, finlandiar idazlea (j. 1908).
* 1980 –
**Tex Avery, estatubatuar marrazki bizidun egile, marrazkilari, ahots bikoiztaile eta zuzendaria (j. 1908).
**Miliza Korjus, Varsovian jaiotako estatubatuar sopranoa (j. 1909)
* 1981 – Roger Nash Baldwin, estatubatuar aktibista.
* 1986 – Ted Knight, estatubatuar aktorea.
* 1987 – Georg Wittig, alemaniar kimikaria, 1979ko Kimikako Nobel Saria (j. 1897).
* 1988 – Carlos Paião, portugaldar abeslaria.
* 1989 – Irving Stone, estatubatuar idazlea (j. 1903).
* 1990 – Minoru Honda, japoniar astronomo zaletua (j. 1913).
* 1996 – Alejandro Agustín Lanusse, Argentinako *de facto*-ko presidentea (j. 1918).
* 1998 –
** Gérard Blanchard, frantziar tipografo, grafista, idazle eta marrazkilaria (j. 1927).
** Frederick Reines, estatubatuar fisikaria, 1995eko Fisikako Nobel Saria (j. 1918).
* 2000 – Lynden Pindling, Bahametako lehen ministroa (j. 1930).
* 2003 – Keith James Laidler, britainiar kimikaria (j. 1916).
* 2004 – Laura Branigan, estatubatuar abeslari eta aktorea (j. 1952).
* 2007 – Gaston Thorn, luxenburgoar politikaria, Europako Batzordeko presidentea (j. 1928).
* 2008 – Christian Geissler, alemaniar idazlea (j. 1928).
* 2010 – Raimon Pannikar, kataluniar teologoa (j. 1918).
* 2011 – George Band, ingeles alpinista (j. 1929).
* 2014 –  Maria Mauban, frantziar aktorea (j. 1924)
* 2017 – Tobe Hooper, estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea (j. 1943).
* 2018 –
** Alfonso Osorio, espainiar politikari frankista (j. 1923).
** Neil Simon, estatubatuar antzerkigilea (j. 1927).
* 2020 – André-Paul Duchâteau, belgikar komikigilea (j. 1925).
* 2023 – Gleb Panfilov, errusiar zinemagilea (j. 1934).
* 2024 –
** Dominique Bulamatari, kongoar apezpiku katolikoa (j. 1955).
** Sven-Göran Eriksson, suediar futbolari eta entrenatzailea (j. 1948).
** Alexander Goehr, britainiar musikagilea eta akademikoa (j. 1932).
* 2025 &ndash; Manuel de la Calva, kataluniar abeslaria eta musikagilea (j. 1937).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Santua kristauak: Adrian, Eider, Konstantino eta Zeferino.
* Sehaska egutegiko izendegia: Eider, Eder eta Iholdi.

## Kanpo estekak 
Abuztuaren 25 | Urteko egutegi | Abuztuaren 27