open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magdalena Nolla Montseny

**Magdalena Nolla Montseny** (Alforja, Bajo Campo, Tarragona, 1904 &ndash; Sant Adrià de Besòs, Bartzelona, 1939ko ekainaren 21a) kataluniar errepublikanoa izan zen, Bartzelonako Les Corts emakumeen kartzelan preso hartua. Esquerra Republicana de Catalunyako militantea (ERC), 34 urterekin La Bota zelaian fusilatu zuten errepresio frankistaren ondorioz.

## Biografia 
Nolla Montseny Tarragonako Alforjan jaio zen, baina dokumentu batzuetan Astorgan jaioa zela adierazten da. Bartzelonan bizi zen. ERCko militantea zen eta Errepublikarekin eta Kataluniako kausarekin konpromiso aktiboa zuen.

Gerra zibila amaitzean, frankismoak garaituen errepresioari ekin zion. Testuinguru horretan, salaketa ugari egon ziren, zurrumurruak zabaldu ziren, eta, ondorioz, sindikatuetan, ezkerreko alderdietan, katalanistetan, emakume antifaxisten elkarteetan, milizianoetan, frontean eta Sorospen Gorrian afiliatuak izan zirela susmatzen zuten pertsonak epaitegi militarretan epaitu ziren, eta zigor gogorrak jartzen zizkieten.

Nolla Montseny ezkonduta zegoen eta etxekoandrea zen, senarrak Frantziara ihes egin zuen eta beramauzotar batek salatu zuen. 1939ko otsailaren 22an sartu zen Les Corts emakumeen kartzelan. Beste hemezortzi lagunekin batera, gerra-kontseilua egin ondoren, oso jarrera txarreko emakumea izatea, Molins de Rei-ko kontrol-patruilak zuzentzea, San Feliu de Llobregateko Duran asiloa arpilatzea eta 1934ko iraultzan parte hartu zuen estremista izatea leporatu zioten. Haren akusazioa emakume politizatuaren profilaren barruan sartzen zen, gerran bando errepublikanoarekin aktiboki nahastua. Hiltzera kondenatu zuten eta La Bota zelaian fusilatu zuten 1939ko ekainaren 21ean.

1939ko apiriletik 1940ko azarora bitartean La Bota zelaian fusilatu zituzten hamaika emakumeetako bat izan zen, ondorengo hauekin batera; Carme Claramunt i Barot, Eugènia González Ramos, Cristina Fernàndez, Ramona Peralba Sala, Dolors Giorla Laribal, Elionor Malich Salvador, Virginia Amposta Amposta, Assumpció Puigdelloses Vila, Inés Jiménez eta Neus Bouza Gil

## Aintzatespenak 
thumb|250px|La Bota zelaian exekutatutakoen panela

* 2015ean, plaka bat jarri zen La Bota zelaian fusilatutako hamaika emakumeen omenez, Magdalena Nolla Monstsenyren izena eta adina barne.

* 2016an, Magdalena Nolla Montseny eta La Bota zelaian fusilatutako beste hamar kideak eta Maria Salvo Francoren aurkako ekintzailea omendu zituen Grup Promotor del Futur Monument a la Presó de Dones de Les Corts taldeak Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren 85. urteurrenean.

* 2017an, La Minako eta El Botako Artxibo Historikoa eta Dokumentazio Zentroa elkarteak bideo bat aurkeztu zuen, Botako zelaian fusilatutako hamaika emakumeen oroimenez, gerra zibilaren ondoren emakumeek jasandako errepresioari buruzkoa.

* 2019ko otsailaren 24an, exekuzioetatik laurogei urte betetzean, Bartzelonako Udalak "Exekutatuen panela" inauguratu zuen San Martin barrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montenegroko lehen ministro

**Montenegroko lehen ministroa** (montenegroeraz: *Премијер*/*Премијерка Црне Горе*, erromanizatuta: *Premijer*/*Premijerka Crne Gore*) ofizialki **Montenegroko Gobernuko presidentea** (montenegroeraz: *Предсједник*/*Предсједница Владе Црне Горе*, erromanizatuta: *Predsjednik*/*Predsjednica Vlade Crne Gore*) Montenegroko gobernuburua da. Lehen ministroaren eginkizuna gobernuaren lana zuzentzea da, eta Parlamentuaren aurrean Gobernuaren programa aurkeztea, eta bertan, proposatutako ministroen zerrenda sartzen da. Lehen ministroaren dimisioak bere gobernua desegitea ekarriko luke.

## Historia 
Lehen gobernu montenegroar modernoa 1879ko martxoaren 20an eratu zen, Montenegroko Printzerrian. Gobernuburuaren titulua **Ministroen Kontseiluko Presidentea** (*Предсједник Министарског савјета*/*Predsjednik Ministarskog savjeta*) zen.

1910eko abuztuaren 28an Montenegro erresuma aldarrikatu zuten. Agintean eta erresuman zehar, kargua ez zen garrantzi edo eragin handikoa, baizik eta Nikolas I.a erregearen borondatearen mende zegoen soilik, Montenegro 1916ko urtarrilaren 15ean Erdialdeko Potentzietara joan ondoren, Lehen Mundu Gerran, gobernua erbestera joan zen eta kanpoan geratu zen, existitzen ez zen arte. 1918ko azaroaren 26an, Montenegro Serbiarekin bateratzeko eta Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumaren ondorengo eraketa erabaki ondoren, Stojan Protić 1918ko abenduaren 20an Erresuma eratu berriaren lehen ministro bihurtu zen. Nikolas I.a erregeak Montenegroko lehen ministroak izendatzen jarraitu zuen erbestean 1921eko martxoaren 1ean hil arte. Montenegroko gobernua erbestean, ez zen existitzen 1922an.

Erregimen komunistaren pean, Montenegrok bere gobernua lortu zuen 1945eko martxoaren 7an. Egun hartan, Montenegroko ministerio bat sortu zen Jugoslaviako gobernuaren barnean (gainontzeko bost errepublikak bezala), Montenegroko ministro batekin batera, Montenegroko lehen benetako gobernua sortzeko ardura zuena, 1945eko apirilaren 17an izan zena. Gobernuak lehen ministro batek zuzentzen zituen 1953ko otsailaren 4ra arte, Kontseilu Betearazleko Presidente batek 1991ko urtarrilaren 15era arte, eta, ordutik aurrera, lehen ministro batek.

## Lehen ministroen zerrenda 
### Monarkia montenegroarra 
#### Montenegroko Printzerria 
#### Montenegroko Erresuma 
#### Gobernu montenegroarra erbestean 
### Montenegro komunista 
#### Montenegroko Errepublika Sozialista 
### Montenegro semi-independentea 
#### 1992-2006 Montenegroko Errepublika 
### Montenegroko independentea 
#### Montenegro 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amelia Quintanal Martínez-Conde

**Amelia Quintanal Martínez-Conde**, gustuko du **Ameliuca** izenez deitzea (Puente Viesgo, Kantabria, 1937ko azaroaren 16a) kantabriar jostuna eta futbol entrenatzailea izan zen. Emakumezkoen futbolaren aitzindaria izan zen, eta Espainiako emakumezkoen lehen entrenatzailea. Sei nebekin batera hazi zen,  Amelia ama, Borleñakoa, eta Arsenio aita, Vargasekoa. Bien artean mantentzen zuten familiaren ekonomia, abeltzaintza eta familiaren baratzea, hain zuzen ere. Aitaren familia abereen salerosketan aritzen zen. Aitaren heriotzak markatu zion haurtzaroa. Aitaren familiaren laguntza izan zuten, zeinekin 1946tik lau urtez elkarrekin bizi izan ziren, eta amaren familiak, ostera, etxebizitza bat eraikitzen lagundu zien . Etxe horrexetan bizi da Ameliuca.

6 urterekin Vargasko eskola bateratura joan zen eta, ondoren, La Enseñanza barnetegian 4 urtez ikasi zuen. Familiaren etxera itzuli zen amari laguntzera, eta korrespondentzia bidez josteko teknikak ikasten jarraitu zuen. 

## Lan ibilbidea 
Jostuntzari esker, familiari laguntza ekonomikoa eman zion, partikularrentzat josten hasi baitzen, batez ere, arreoak egiten.

20 urte zituela, denda batean lan egin zuen, herriko mertzeria batean, eta, ondoren, arreta- eta salmenta-ardura  izan zuen Vargas farmazia batean. Azkenik, 4 urte inguru, Buelnako San Felices izeneko beste farmazia batean lan egin zuen. Sasoi horretan hasi zen futbolean, Vargas Ayrón C F taldean. Oso gaztetatik hasi zen jokatzen, zelaia etxetik hurbil zegoen. Futbolkide guztiak gizonezkoak zituen.

### Espainiako emakumezkoen futboleko lehen entrenatzailea 
1969an futboleko entrenatzaile txartela lortzea erabaki zuen, baina Futbol Federazioaren ezezkoarekin egin zuen topo, bai Kantabriakoarekin bai Espainiakoarekin. Ez zuen Emakumeen Ataleko Ordezkaritza Nazionalaren laguntzarik izan. Kirol-arlo bat bazegoen, baina beste kirol batzuen arloa zen. Egoera horrek agerian utzi zuen zenbait lanbidetan sartzeko eta aritzeko genero-aldea. Estatuko komunikabide askok bere kasuaren berri eman zuten, nazioarteko zalaparta eraginda. Herriaren alde zerbait egin nahi zuenez, entrenatzaile gisa aritzeko gogoa Fernando Expósito (La Peña Expósito) emakume-futboleko taldearekin bete zuen, baina denbora labur batez, gizonen aldean emakumeek dituzten gutxiespenengatik.  

2019an, berrogeita hamar urte geroago, Kantabriako Futbol Federazioak ohorezko entrenatzaile saria eman zion. Inskripzioak hauxe jartzen zuen: *“Espainiako Emakumezkoen Futboleko lehen entrenatzailea*”.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an Espainiako emakumezkoen futboleko lehen entrenatzailea.
* 2016 Vargas herriko lehen pregoilaria, urteetan txangoak edo jaiak antolatzen aktiboki laguntzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amelia Quintanal Martín-Conde, Legado Cantabria, 2022.
Marsia Taha

**Marsia Taha Mohamed Salas** (Bulgaria, 1989) boliviar sukaldaritzako chef aitzindaria da. 2021ean, Revelacion de América Latina, emakumezko chef saria jaso zuen, Restaurant aldizkari britainiarrak egiten duen ''The World's 50 Best Restaurants* zerrendaren arabera. Gastronomian diharduten gazteentzako erreferentea da. Bolivian hazi zen bost urte zituenetik. Ia haurtzaro osoa amonarekin eman zuen, eta hark *agachaditos* delokoetara edo azoketara eramaten zuen jatera.Ikasteko orduan, lehen aukera biologia-karrera izan zen, eta horregatik asko baloratu zituen landa-eremura egindako bisitak. Amak gomendatuta, gastronomian matrikulatu zen La Pazeko lehen Ostalaritza Eskolan, eta Kanarietako Hotel Ikasketen Zentroan graduatu zen, Espainian. Lanbide praktikak jatetxe daniarretan egin zituen, hala nola, Studio, The Standard eta Geist.

## Sukaldari ibilbidea 
2012an, Kamilla Seidlerrek La Pazen zuen Gustu jatetxean jarri zuen lanean.*2018tik *Wildlife Conservation* Societyren laguntzarekin, diziplina anitzeko talde batekin lan egin zuen, eta 50 komunitate baino gehiago bisitatu ahal izan zituen, Amazonian eta Andeetan zehar ibili zen ikasten.

2019an Michael Leik zuzendu zuen *Un gusto de cielo / A Taste of Sky* izeneko dokumental estatubatuarrean parte hartu zuen.Urte berean,*Transmisión de calor en las alturas/ Altueretan beroa transmititzea* hitzaldia eman zuenean, Harvardeko Unibertsitateak antolatutako Zientzia eta Sukaldaritza topaketan parte hartu zuen. baita biltzarretan ere. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an S. Pellegrino Young Chef Academy lehiaketako finalista, Latinoamerikako sukaldaritzaren funtzionamendua goitik behera aldatzeagatik.
* 2021ean Emakumezkoen Latinoamerikako Errebelazio Chef saria. Best Restaurantsek emandako 50 sukaldari zerrenda ospetsuko bat izan zen.
* 2022an The Best Chef Award aldizkariak munduko 100 sukaldari hoberenetako bat izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marsia Taha, bere herrialdeko elikadura-aniztasuna ikertzen duen Boliviako sukaldaria, EFE agentzia, 2021
Neus Bouza Gil

**Neus Bouza Gil** (Bartzelona, 1916 - *Ibídem,* 1939ko maiatzaren 26a) langilea eta milizianoa izan zen, 22 urterekin exekutatutako CNTko militantea. FrankismoakLa Bota zelaian fusilatu zituen Les Corts emakumeen kartzelako hamabi emakumeetako bat izan zen.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen 1916an, eta Poblenou auzoan bizi zen. 1936an, Gerra Zibilaren hasieran, erretaguardiako langile-miliziekin bat egin zuen, eta artilleria-eskola zaharrera bideratu zuten. Eskola hori La Botako Zelaiko *lau dorreetako gazteluan* ezarri zen, eta han garbiketaz eta sukaldaritzaz arduratzen zen. Handik gutxira, Largo Caballeroren gobernuak *milizianoak* hiltzeko agindu zuen, eta fronteko emakumeak desmobilizatu egin zituzten. Neus lanera itzuli zen Ali-Bey kaleko olana-fabrikara. 1936ko urriaren 10ean CNTn afiliatu zen.

Bando errepublikanoaren porrotak Francoren diktadura ekarri zuen eta garaituek errepresio gogorra hasi ziren jasaten. 1939ko otsailaren 23an, bizilagun batek Bouza salatu zuen eta falangista-pelotoi batek atxilotu egin zuen. Poliziaren esku utzi zuten, eta martxoaren 8an espetxeratu zuten. Apirilaren 26an, gerra-kontseilu handi baten mende jarri zuten, eskuindarren exekuzioan parte hartu edo zerikusia izana leporatuta, eta hark beti ukatu izan zuen arren, heriotza-zigorra ezarri zioten, eta 1939ko maiatzaren 26an fusilatu zuten La Bota zelaian, 22 gizonekin batera.

1939ko apiriletik 1940ko azarora bitartean La Bota zelaian fusilatu zituzten hamaika emakumeetako bat izan zen, ondorengo hauekin batera; Magdalena Nolla, Carme Claramunt i Barot, Eugènia González Ramos, Cristina Fernàndez, Ramona Peralba Sala, Dolors Giorla Laribal, Elionor Malich Salvador, Virginia Amposta Amposta, Assumpció Puigdelloses Vila eta Inés Jiménez.

## Aintzatespenak 
thumb|250px|La Bota zelaian exekutatutakoen panela

* Sant Adrià de Besòs-eko Udalak, Emakumeen Udal Kontseiluak proposatuta, 2013ko Jai Nagusiko ekitaldien barruan, *Neus Bouza* ekitaldi aretoa inauguratu zuen Udal Liburutegian, Calle con nombre de mujer (Emakume izena duen kalea) proiektuaren barruan. Proposamen horren helburua izan zen *emakumeek* herritarren bizitzako eremu guztietan duten zeregina ikusaraztea eta La Bota zelaian fusilatutakoen oroimena omentzea.

* 2015ean, plaka bat jarri zen La Bota zelaian fusilatutako hamaika emakumeen omenez, *Neus Bouzaren* izena eta adina barne.

* 2016an, *Neus Bouza* eta La Bota zelaian fusilatutako beste hamar kideak eta Maria Salvo Francoren aurkako ekintzailea omendu zituen Grup Promotor del Futur Monument a la Presó de Dones de Les Corts taldeak Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren 85. urteurrenean.

* 2017an, La Minako eta El Botako Artxibo Historikoa eta Dokumentazio Zentroa elkarteak bideo bat aurkeztu zuen, Botako zelaian fusilatutako hamaika emakumeen oroimenez, gerra zibilaren ondoren emakumeek jasandako errepresioari buruzkoa.

* 2019ko otsailaren 24an, exekuzioetatik laurogei urte betetzean, Bartzelonako Udalak "Exekutatuen panela" inauguratu zuen San Martin barrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolors Giorla Laribal

**Dolores Giorla Laribal** (Bartzelona, 1912 &ndash; Sant Adrià de Besòs, 1939ko ekainaren 21a) kataluniar etxekoandrea izan zen. Ezaguna da Bartzelonako Les Corts emakumeen kartzelako emakume errepublikanoetako bat izateagatik. La Bota zelaian fusilatu zuten.

## Biografia 
Dolores Giorla Ospitale Klinikoko mediku batekin ezkonduta zegoen. Eremu zibiletik politiko-militarrera igaro zen salaketa bat jaso zuen. Senarragandik jasotzen zituen tratu txarren ondorioz dibortziatu nahian zebilen. Behin baino gehiagotan jarri zuen salaketa polizia etxean, erantzunik jaso gabe, eta, beraz, kontrol-patruilei jakinarazi zien. Handik gutxira, senarra atxilotu egin zuten, gazte falangista batekin eta Klinikako bi moja erizainekin zegoela. Haiek bere etxean ezkutatuta zituen. Eskuin muturrekoa izateaz akusatuta, fusilatu egin zituzten.

1939ko otsailaren 15ean, Informazio Zerbitzuak eta polizia militarrak Giorla atxilotu egin zuten. Les Corts emakumeen kartzelan sartu ondoren, senarraren heriotza bultzatzea leporatu zioten. Sor Bibiana mojetako batek bere aurkako testigantza eman zuen. Gerra-kontseilu batean epaitu zuten maiatzaren 3an, beste 16 lagunekin batera. Matxinada militarra leporatu zioten, eta heriotza-zigorra ezarri zioten. 1939ko ekainaren 21eko goizaldeko bost eta erdietan fusilatu zuten La Bota zelaian eta Montjuïceko hilerriko Fossar de la Pedreran lurperatu zuten.

1939ko apiriletik 1940ko azarora bitartean La Bota zelaian fusilatu zituzten hamaika emakumeetako bat izan zen, ondorengo hauekin batera; Magdalena Nolla, Carme Claramunt i Barot, Eugènia González Ramos, Cristina Fernàndez, Ramona Peralba Sala, Elionor Malich Salvador, Virginia Amposta Amposta, Assumpció Puigdelloses Vila, Inés Jiménez eta Neus Bouza Gil

## Aintzatespenak 
thumb|250px|La Bota zelaian exekutatutakoen panela
2015ean, plaka bat jarri zen La Bota zelaian fusilatutako hamaika emakumeen omenez, Dolors Giorlaren izena eta adina barne.

2016an, Dolors Giorla eta La Bota zelaian fusilatutako beste hamar kideak eta Maria Salvo Francoren aurkako ekintzailea omendu zituen Grup Promotor del Futur Monument a la Presó de Dones de Les Corts taldeak Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren 85. urteurrenean.

2017an, La Minako eta El Botako Artxibo Historikoa eta Dokumentazio Zentroa elkarteak bideo bat aurkeztu zuen, Botako zelaian fusilatutako hamaika emakumeen oroimenez, gerra zibilaren ondoren emakumeek jasandako errepresioari buruzkoa.

2019ko otsailaren 24an, exekuzioetatik laurogei urte betetzean, Bartzelonako Udalak "Exekutatuen panela" inauguratu zuen San Martin barrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clitocybula lacerata

***Clitocybula lacerata*** *Marasmiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio sukalderako.

Sinonimoak: *Collybia lacerata*, *Fayodia lacerata*, *Baedpora lacerata*, *Hydropus laceratus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 70 mm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero zabaldua, azkenean pixka bat deprimitua; ertz zuzena, helduaroan pitzatua. Gainazal haritsua, norabide erradialean pitzatua; kolore zurixkakoa, gris-okre antzekoa, gris-argenta kolorekoa.

**Orriak:** Estu, adnatutik apur bat dekurrenteetara, adarkatuak, zurixkak, gero gris zurbilak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 80 mm arteko garaietakoa eta 10 mm arteko lodierakoa, zilindrikoa, barnehutsa, luzetarako zuntzexka zuri txikiz estalia; grisetik gris-arrexkara kolorekoa helduaroan.

**Haragia:** Mehea, zurixka, usain belarkara leuna, zaporea ez oso nabarmena.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik *Lacerata* epitetoa berriz latinetik dator, urratua, esan nahi duen, "lacerata" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
Erraz ezagutu daiteke, bere izena eman dion ezaugarriagatik. Ia lakartutako ildaskak nabaritzen dira batez ere kapelan.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen zur oso degradatuetan. 

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Kamerun, Europa, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskubaloiko Iberiar Superkopa

**Eskubaloiko Iberiar Superkopa** 2022tik aurrera urtero jokatzen den eskubaloi txapelketa da. Espainiako eta Portugalgo Superkopak ordezkatu zituen.

## Historia 
Portugalgo eta Espainiako eskubaloi federazioek herrialdetako Superkopak elkartu eta Iberiar penintsulako txapelketa sortzea erabaki zuten. 2022an izan zuen lehenengo ekitaldia gizonezkoetan eta 2023an emakumezkoetan.

Emakumezkoen lehenengo ekitaldia Donostian jokatu zen eta hirugarrena Iruñean. Bera Bera izan zen txapelduna lehen hiru ekitaldietan.

## Egitura 
Hiri bat aukeratzen da txapelketa jokatzeko. Herrialde bakoitzeko bi taldek hartzen dute parte. Bi finalerdi izaten dira eta ondoren finala jokatzen da, bai eta 3. eta 4. postuak erabakitzeko partida ere.

## Gizonezkoak 
* (pen) penalti jaurtiketatan

## Emakumezkoak 
* (pen) penalti jaurtiketatan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geotrupidae

**Geotrupidae** kakalardoen 600 espezie baino gehiago hartzen dituen familia bat da. Gehienak koprofagoak dira, badaude saprofitoak ere, deskonposatzen ari diren onddo eta landaretaz elikatzen direnak. Adibide ezagunena *Geotrupes stercorarius* da.

## Ezaugarriak 
Kakalardo beltzak borobiltsuak dira eta hanka indartsuak dituzte lurrean zuloak egiteko. Grekerazko γῆς (*geo*, lurra) eta τρῦπα (trỹpa, "zuloa") hitzen elkarketan sortzen da generoaren izena eta "lurraren zulatzailea" esan nahi du.

## Azpifamiliak 
Bouchard eta laguntzaileek egindako sailkapenaren arabera:
* Taurocerastinae (Germain, 1897)
* Bolboceratinae (Mulsant, 1842)
* Geotrupinae (Latreille, 1802)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalota (elizgizonen burugainekoa)

**Kalota** (italieraz ***zucchetto*** eta latinez ***pileolus***) burugaineko biribil eta txiki bat da, aita santuek bereziki, baina baita gotzain eta beste elizgizon batzuek ere janzten dutena. Juduek beren zeremonietan erabiltzen duten Kippa txano tipikoaren oso antzekoa da.

## Erabilpena 
Liturgiaren arabera, Jainkoaren aurrean baino ez du kentzen kalota buruan Aita Santuak; hau da, Sakramentu Santuaren aurrean, adibidez, meza garaian. Gotzainek eta kardinalek aita santuaren aurrean kentzen diote, errespetuaren sinbolo gisa, beste pertsona bat agurtzean kapela kentzen zaion bezala.

### Koloreak 
Pio V.a aita santuak hautatu zuen kolore zuria kalotarentzat, berak erabiltzen zuen ordna dominikoaren ohiturari jarraituz. Kardinalek erabiltzen duten kalota gorriak adierazten du zin egiten dutela martiri gisa Jainkoari odola emateko prest daudela. Gotzainek kalota morea erabiltzen dute. Kalota beltzak erabiltzen dituzte kalonjeek, gotzainak ematen duen ohorezko titulu gisa, bai tradizio katolikoan zein anglikanoan eukaristian janzten dutelarik.

thumb|500px|center|Frantzisko aita santua kalota zuriarekin, kardinale bat gorriarekin, eta hiru gotzain morearekin, 2013. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill Evans (piano-jotzailea)

**William John Evans** (Plainfield, New Jersey, 1929ko abuztuaren 16a - New York, 1980ko irailaren 15a), artistikoki **Bill Evans** gisa ezaguna, piano-jotzaile eta musikagile estatubatuarra izan zen. Landu zuen genero nagusia jazza izan zen.

Bere obrak cool, post-bop eta musika modala biltzen ditu. Historiako jazz pianistarik garrantzitsuenetakotzat jotzen da, bere harmoniaren erabilera inpresionistagatik, jazzaren errepertorio tradizionalaren interpretazioengatik, akordeen estiloa blokean hartzeagatik eta erritmikoki independenteak diren ildo melodikoen ezaugarriengatik.

Bere eragina piano-jotzaile ugarirengan antzeman daiteke, hala nola Brad Mehldau, Chick Corea, Keith Jarrett eta Herbie Hancock.

Evansen konposizio asko, hala nola "Waltz for Debby" and "Time remembered", jazzaren estandarrak bihurtu dira, ezin konta ahala artistak jo eta grabatutakoak. Evansek Grammy sarietarako 31 izendapen eta 7 sari jaso zituen, eta DownBeat Jazz Hall of Fame lehiaketan sartu zuten.

## Diskografia 
Bill Evans-en diskografia bereziki garrantzitsua da. Riverside, Verve, CTI, Columbia, Fantasy eta Warner Brosko erregistroak bezalako "ofizialak" grabatzeaz gain, album ofizial gehiago daude.

## Konposizioak 

* *B minor waltz*
* ''Bill's belle* (*Just a beginner in love* izengoitiaz)
* *Bill's hit tune*
* *Blue in Green* (Miles Davisekin batera)
* *C minor blues chase*
* *Carnival*
* *Catch the wind* (*Get yourself another fool* izengoitiaz)
* *Children's play song*
* *Chromatic tune*
* *Comrade Conrad* (*Theme for Crest* izengoitiaz)
* *Displacement*
* *Epilogue*
* *Five*
* *For Nenette* (*In april* izengoitiaz)
* *Fudgesicle built for two*
* *Fun ride*
* *Funkkallero*
* *Funny man*
* *G waltz*
* *Here's something to you*
* *Hollywood* (Claus Ogermanek idatzita)
* *Interplay*
* *It's love, it's Christmas*
* *It must be love*
* *Knit for Mary F.*
* *Laurie* (*The dream* izengoitiaz)
* *Letter To Evan*
* *Loose Bloose*
* *Maxine*
* *My bells*
* *NYC's : no lark*
* *One for Helen*
* *Only child*
* *The opener*
* *Orbit* (alias *Unless it's you*)
* *Peace Piece*
* *Peri's scope*
* *Prologue*
* *Re : person I knew*
* *Remembering the rain*
* *Show type tune* (*Tune for a lyric* izengoitiaz)
* *A simple matter of conviction*
* *Since we met*
* *Song for Helen*
* *Story line*
* *Sugar plum* (John Courtekin batera)
* *Theme : what you gave* 
* *There came you*
* *These Things Called Changes*
* *34 skidoo*
* *Tiffany*
* *Time remembered*
* *Turn out the stars*
* *Twelve tone tune* (*T.T.T.* izengoitiaz)
* *Twelve tone tune two* (*T.T.T.T* izengoitiaz)
* *The two lonely people* (*The man and the woman* izengoitiaz)
* *Very early*
* *Walkin' up*
* *Waltz for Debby*
* *Waltz in Eb*
* *We will meet again*
* *Yet ne'er broken*
* *Your story*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bill Evans entry — Jazz Discography Project
* :The Bill Evans Webpages 
* :*The Best of Bill Evans'' youtuben.
Mantum

**Mantum** edo **aita santuaren kapa** 20. mendera arte aita santuek erabili izan duten kapa bat da, bereizten zena ohiko apezpikuen kapa liturgiko batetik luzeago izatean. Aurreko mendeetan gorri kolorekoa zen ohikoan. Zurixkak ezagutu izan dira XIX. eta XX. mendeetan.

XI. eta XII. mendeetan aita santu hautatu berriari *mantum* edo kapa ematea inbestiduraren sinboloetako bat izaten zen, *immantatio* esaten zitzaion zeremonia. Vatikanoko II. Kontzilioaren eta Paulo VI.a Aita Santuaren pontifikatuaren ondoren, mantum luze haueak erabili gabe gelditu dira. Ondorengoek kapa normalagoa erabili dute haren ordez. Mantum zahar batzuk kapa ohikoago bihurtu dira ohialak laburtuz, hala nola , Benedikto XVI.a Aita Santuaren pontifikatuan. Benedikto XVI.ak luzera normaleko gotzain-kapa erabili arren, bere morsum edo lokarri berezietan mantum zaharretako estilo bereziki landua erakutsi izan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cappa (argipena)

**Cappa** izenak hainbat adiera du:

* ***Cappa*** edo*** kapa***, Italia eta Balkanetako kapela tradizional bat.
* ***Magna cappa***, kardinaleen jantzi bat.

Cappa deitura italiarra ere bada, adibidez pertsona hauena:

* **Alessandra Cappa** – italiar igerilaria
* **Benedetta Cappa** - italiar margolari eta idazlea
* **Carlo Alberto Cappa** - italiar-estatubatuar musikari.
* **Paolo Cappa** - italiar kazetari eta politikaria.

Ikus, gainera:

* Kapa (argipena)
* Capa (argipena)
* Kappa (argipena)
Assumpció Puigdelloses Vila

**Asunción Puigdelloses Vila** (Vic, 1906 &ndash; Sant Adrià de Besòs, 1940ko martxoaren 27a) Les Corts emakumeen kartzelako hamabi emakume errepublikanoetako bat izan zen, erregimen frankistak La Bota zelaian exekutatua. Etxekoandrea zen**.**

## Ibilbidea 
1939ko apirilaren 1ean Errepublikako Armada Popularrak porrot egin ondoren, Espainiako gerra zibila amaitu eta Franco jeneralaren diktadura hasi zen. Garaituen eta disidenteen aurkako errepresio gogorra hasi zen. Kausa Orokor bat zabaldu zen eta partikularren delazioak bultzatu ziren. Landa-eremuetan bildu ziren salaketa gehien, gorrotoak edo mendeku pertsonalak zirela eta, eta biktimak identifikatzeko eta atxilotzeko erraztasunagatik.

Puigdelloses salatu eta Bartzelonako Les Corts emakumeen kartzelara eraman zuten 1939ko abuztuaren 16an. Irailaren 14an gerra-kontseilu batean azaldu zen, hamalau akusatuetako emakume bakarra izanik. Ideia marxisten, ez-moralaren eta portaera oso txarraren propagandista gisa definitu zen. Komentu baten arpilaketa, bi apaizen delazioa eta Vic-eko katedraleko, Carmen, Piedad eta Merced elizetako suteetan parte hartzea leporatu zioten. Matxinada militarra egotzi zioten eta hil egin zuten. Bulego juridikoak ia sei hilabete behar izan zituen jakinarazitakoa bidaltzeko, eta, hala, agonia luzatu egin zuen. Azkenik, 1940ko martxoaren 27an, goizeko seietan, La Bota zelaian fusilatu zuten beste lau lagunekin, eta horietako bi Esquerra Republicana de Catalunyako alkateak izan ziren.

1939ko apiriletik 1940ko azarora bitartean La Bota zelaian fusilatu zituzten hamaika emakumeetako bat izan zen, ondorengo hauekin batera; Magdalena Nolla, Carme Claramunt i Barot, Eugènia González Ramos, Cristina Fernàndez, Ramona Peralba Sala, Dolors Giorla Laribal, Elionor Malich Salvador, Virginia Amposta Amposta, Inés Jiménez eta Neus Bouza Gil

## Aintzatespenak 
thumb|250px|La Bota zelaian exekutatutakoen panela

* 2015ean, plaka bat jarri zen La Bota zelaian fusilatutako hamaika emakumeen omenez, Assumpció Puigdellosesen izena eta adina barne.

* 2016an, Assumpció Puigdelloses eta La Bota zelaian fusilatutako beste hamar kideak eta Maria Salvo Francoren aurkako ekintzailea omendu zituen Grup Promotor del Futur Monument a la Presó de Dones de Les Corts taldeak Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren 85. urteurrenean.

* 2017an, La Minako eta El Botako Artxibo Historikoa eta Dokumentazio Zentroa elkarteak bideo bat aurkeztu zuen, Botako zelaian fusilatutako hamaika emakumeen oroimenez, gerra zibilaren ondoren emakumeek jasandako errepresioari buruzkoa.

* 2019ko otsailaren 24an, exekuzioetatik laurogei urte betetzean, Bartzelonako Udalak "Exekutatuen panela" inauguratu zuen San Martin barrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buffalo udalerria, Winnebago konderria (Iowa)

**Buffalo udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Winnebago konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, Buffalo udalerriak 526 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Božidar Janković

**Božidar Janković** (ziriliko serbieraz: *Божидар Јанковић* ) Serbiako Hirugarren Armadako serbiar armadako komandante nagusia izan zen Balkanetako Ligaren eta Otomandar Inperioaren arteko Balkanetako Lehen Gerran. 1901ean Armadako eta Itsas Armadako ministro izan zen Defentsa Ministerioan.

## Biografia 
Estatu Nagusiko Eskola Militarrean graduatu zen. 1902an Serbiako Gai Militarretako Estatu idazkari izan zen. Defentsa Nazionaleko presidente gisa, Mazedoniaren aldeko borrokan txetniketan parte hartu zuen.

Lehen Mundu Gerran 1915eko ekainera arte Montenegroko Komando Goreneko Estatu Nagusiko burua izan zen eta Montenegroko Komando Goreneko Serbiako Aginte Goreneko ordezkaria.

Janković 1920ko uztailaren 7an hil zen Herceg Novi herrian. Kosovoko Elez Han herriari 'Đeneral Janković' izena eman zioten haren omenez. Bere semea Milojko B. Jankovic (1884 - 1973) Jugoslaviako Erresumako armadako armadako jenerala izan zen.

Arrano Zuriaren Ordena eta beste hainbat kondekorazio eman zizkioten.

## Kanpo estekak
R'lyeh

thumb|280x280px|R'lyeh-ren kokapen posiblearen mapa, Lovecraft-en arabera eta Derleth-en arabera
'''R'lyeh'* (*Ru-li-eh* edo *Rill-ieh* ahoskatua) fikziozko hiria da, H. P. Lovecraftek sortua. *The Call of Cthulhu* kontakizunean agertu zen lehen aldiz, 1928an. Geometria ez euklidiarrean oinarritutako arkitektura du, eta Ozeano Barean hondoratuta dago. Bertan dago, preso, Cthulhu jainkoa.

Lovecraftek 47° 9’ S latitudean eta 126° 43’ W longitudean ezarri zuen uhartea, Nemo puntutik gertu. August Derlethek, Cthulhuren mitoak Lovecraftekin batera sortu zituen editoreak, 49° 51’ S, 128° 34’ W longitudea eman zuen. Koordenatu horien arabera, hiria Pohnpeitik (Ponape) 9.500 km-ra dago, 10 eguneko nabigazioa itsasontzi azkar batean. Benetan existitzen den uharte honek paper garrantzitsua du mitoen garapenean.

Cthulhuren mitoak izenaz ezagutzen diren kontakizun fantastikoen multzoan, batez ere 1920tik 1940ra bitarteko Estatu Batuetako pulp literaturan garatuak Cthulhuren jarraitzaileek gehien erabiltzen zuten liturgia-esaldia «*Ph'nglui mglw'nafh Cthulhu R'lyeh wgah'nagl fhtagn''» zen, hau da, «Bere R'lyehko egoitzan, hildako Cthulhuk ametsetan itxoiten du»

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bloop, NOAAk jasotako soinu bitxia inguru horretan.

## Kanpo estekak
Geotrupes stercorarius

***Geotrupes stercorarius*** kakalardo espezie bat da, Geotrupidae familiakoa, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europan eta Ekialde Hurbilean hedaturik dago. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Etimologia 
Grezierazko γῆς (*geo*, lurra) eta τρῦπα (trỹpa, "zuloa") hitzen elkarketan sortzen da generoaren izena eta "lurraren zulatzailea" esan nahi du. Latinezko *stercŏrārĭus* izenak "simaur zalea" esan nahi du.

## Deskribapena 
Geotrupesak 2 eta 2,5 cm arteko luzera hartzen du eta itxura borobildu eta trinkoa du. Gorputzak kolore beltza du eta iridiszentzia urdin edo berdeak izan ohi ditu. Elitroek lerro zuzen markatuak dituzte, bakoitzak zazpi. Hanka beltzak ditu, arantzatsuak eta iletsuak, eta lurrean zuloak egiteko erabiltzen dituenez oso indartsuak dira. Antena oso motzak ditu.

## Habitata eta elikadura 
Zelaietan eta basoetan aurkitzen da, animalien gorotzak aurki ditzakeen tokietan hain zuzen ere. *Geotrupes stercorarius* koprofagoa da eta behien gorotzak atsegin ditu bereziki. Deskonposatzen ari diren onddoez eta landareez ere elikatzen da. 

## Bizi zikloa 
[225px|thumb|*Geotrupes stercorarius* [simaur artean.]]
Udazkenean arrak eta emeak gorotzaren azpian 50 cm inguruko tunela zulatzen dute, eta hainbat albo galeria ere egiten dituzte. Galeria bakoitzaren muturrean ganbera bat eraikitzen du emeak eta arrautza bat jartzen du. Bukatzeko galerien irteerak simaurrarekin ixten dituzte.

Arrautza haietatik jaioko diren beldarrak inguruan duten simaurraz elikatuko dira. Urtebete igaro ondoren pupa sortuko dute eta heldu bihurtuko dira.

## Ekologia 
Garrantzi ekologiko handia dute, animalien gorotzak deskonposatzen baitituzte. Horrekin lurra ongarritu egiten da eta patogenoei bazka kentzen zaie. Estatu Batuetan geotrupesak sartu dituzte funtzio hori bete dezaten.

## Iruditegia 

Irudi:Mestkever.jpg|Geotrupes heldua.
Irudi:Geotrupes stercorarius2.jpg|Geotrupes heldua.
Irudi:Geotrupes stercorosus.jpg|Geotrupesaren tamaina.
Irudi:|.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Marrakex-Safiko lurrikara

**Marrakex-Safi lurrikara** 2023ko irailaren 8an, gaueko 23:11n, Marrakexetik 70 kilometro hegoaldera, Al Hauz probintzian. Epizentroa Ighil udalerrian izan. Afrikako eremu horretan azken hamarkadetan izan den lurrikararik latzena izan zen.

## Gertakariak 
Richter eskalan 6,9 graduko lurrikara bat izan zen Marokon, ostiral gauean, eta gutxienez 2.901 pertsona hil eta bete horrenbeste zauritu zituen. Marokoko Barne Ministerioak eman zuen datu horien berri, baina litekeena da datozen orduetan gehiago izatea. Jendez lepo zeuden ospitaleak, izan ere, «oso larri» zeuden zauritu gehienak, 2.500 baino gehiago. Milaka herritarrek kalean pasa zuten gaua, gehiago egon zitezkeelakoan. Ezbeharraren harira, gobernuak agindu du larrialdietako eta babes zibileko zerbitzu guztiak lanean jarri zituen. Nazioarteko zenbait GKE gobernuz kanpoko erakunde ere erreskate lanetan laguntzen ari ziren, besteak beste, Mugarik Gabeko Suhiltzaileak.

Marokoko gobernuaren arabera, toki hauetan eman ziren hildakoak: Al Haouz, Marrakex, Ouarzazate, Azilal, Chichaoua, Taroudant, Agadir, Casablanca, Al Youssufia eta Tinguir.

## Iruditegia 

Fitxategi:Damages in Marrakesh 1.jpg| 
Fitxategi:Damages in Moulay Brahim 05.jpg|
Fitxategi:Damages in Moulay Brahim 01.jpg|
Fitxategi:Damages in Moulay Brahim 08.jpg|
Fitxategi:Damages in Moulay Brahim 06.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lur Uribarren gidaren testigantza EITBn.
Eugenia González Ramos

**Eugenia González Ramos** (Hortaleza, Madril, 1919 &ndash; Bartzelona, 1939ko maiatzaren 11) espainiar sindikalista izan zen. Espainiako gerra zibilean sukaldari eta erizain gisa lan egin zuen, eta gerra amaitzean fusilatu egin zuten.

## Biografia 
González Hortalezan (udalerria) jaio zen, Madrildik gertu dagoen herrian. 16 urterekin Langileen Batasun Orokorrean (UGT) afiliatu zen. Gerran, sukaldeko laguntzaile gisa aritu zen lehenik Carabanchelen (Madril), milizia-kuartel batean, eta, ondoren, erizain gisa, Murtziako Nazioarteko Brigadetako ospitale batean. 1938an, Mataróra joan zen, eta beste erizain batekin, Guadalupe García Ramosekin, egin zuen topo. Nazioarteko Brigadak 1938ko urrian hiri hura utzi zutenean, Gonzálezek eta beste erizainek ospitalean jarraitu zuten lanean. 1939ko urtarrilaren 27an, Francisco Francoren tropak Mataróren sartu ziren. García Ramos moja zenak, erizain buru zegoenak Eugenia González salatu egin zuen. Madrilen zeudela, bi pertsonari graziazko tiroa egin ziela baieztatuz.

Matarón atxilotu zutenean, Gonzálezek aitortu zuen UGTn, Espainiako Alderdi Komunistan (PCE) eta Nazioarteko Sorospen Gorrian afiliatuta egon zela, baina gero epailearen aurrean ukatu egin zuen. Otsailaren 22an, Mataróko kartzelan sartu zuten eta apirilaren 2an Bartzelonako Les Corts emakumeen kartzelara  eraman zuten. Apirilaren 14an, Asunción Verdaguer-ekin batera, erizaina eta hamabi gizon epaitu zituzten (larrialdietako 1119 judizio oso laburra). Epaileak bederatzi heriotza-epai eman zituen: González Ramosena eta beste zortzi gizonena.La Bota zelaian fusilatu zuten 1939ko maiatzaren 11n. Erregistro zibileko ziurtagiriak adierazten zuen heriotzaren arrazoia "barne-hemorragia" bat izan zela; 1870eko lege batek ezarritako formula zen heriotza-zigorraren aplikazioagatiko heriotza-kasuan.

1939ko apiriletik 1940ko azarora bitartean La Bota zelaian fusilatu zituzten hamaika emakumeetako bat izan zen, ondorengo hauekin batera; Magdalena Nolla, Carme Clarament, Cristina Fernàndez, Ramona Peralba Sala, Dolors Giorla Laribal, Elionor Malich Salvador, Virginia Amposta Amposta, Assumpció Puigdelloses Vila, Inés Jiménez eta Neus Bouza Gil.

## Aintzatespenak 
thumb|250px|La Bota zelaian exekutatutakoen panela
* 2015eko martxoaren 7an Eugenia González Ramos eta beste hamar  emakumeen oroimenez, plaka bat jarri zen beren izen eta adinarekin, La Bota  zelaian, fusilatu zituzten tokian
* 2016an, Eugenia González Ramos  eta La Bota zelaian fusilatutako beste hamar kideak eta Maria Salvo Francoren aurkako ekintzailea omendu zituen Grup.Promotor del Futur Monument a la Presó de Dones de Les Corts taldeak Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren 85. urteurrenean.
* 2017an, La Minako eta El Botako Artxibo Historikoa eta Dokumentazio Zentroa elkarteak bideo bat aurkeztu zuen, Botako zelaian fusilatutako hamaika emakumeen oroimenez, gerra zibilaren ondoren emakumeek jasandako errepresioari buruzkoa.
* 2019ko otsailaren 24an, exekuzioetatik laurogei urte betetzean, Bartzelonako Udalak "Exekutatuen panela" inauguratu zuen San Martin barrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drilus flavescens

***Drilus flavescens*** kakalardo espezie bat da, Elateridae familiakoa, zientziarako Guillaume-Antoine Olivierrek 1790ean deskribatu zuena. Europa erdialdean eta hegoaldean agertzen da. Euskal Herrian ere aurkitzen da. 

## Deskribapena 
Koleopteroen artean sexu dimorfismo nabarmenena duen espeziea da, izan ere arrak koleoptero helduen antza badu emeak beldarraren itxura mantentzen du, hegalak ere falta ditu. Espeziearen beldarrarekin alderatuta emea ilegabea dira.

Ar helduak 10 mm inguruko tamaina du. Burua eta pronotoa beltzak ditu eta elitroak gorrixkak edo urre kolorekoak dira eta oso iletsuak. Hankak ere ile urrekaraz estalita daude. Antena beltz nabarmenak ditu, orrazi itxurakoak, dirudienez emeen feromonak antzemateko helburua dute.

## Habitata eta elikadura 
Arrek hegan egiten dute eta lore eta hostoetan ikusten dira. Emeak lurrean bizi dira eta barraskiloetaz elikatzen dira. Horzkada bat eginez pozoindu egiten dute eta ondoren entzima bidez gorpua liseritzen dute. Azkenik zukua xurgatzen dute.

## Bizi zikloa 
Emeak arrautzak jartzen ditu lurrean eta handik beldar iletsuak ateratzen dira. Hauek ere barraskiloen harrapariak dira. 20 mm inguruko tamaina hartzen dutenean barraskilo oskol huts batean sartu eta pupa eratzen dute.

## Iruditegia 

Irudi:Drilus flavescens.jpg|*Drilus flavescens* arra.
Irudi:Drilus flavescens 287655446.jpg|Arra hosto batean.
Irudi:Drilus flavescens Olivier, 1790 Female.png|*Drilus flavescens* emea.
Irudi:Drilus flavescens larvae.jpg|Beldarra barraskiloa erasotzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudia López Benaiges

**Claudia López Benaiges** (Txileko Santiago, 1972ko azaroaren 28a - *Ib*., 1998ko irailaren 11) Txileko militante feminista eta anarkista izan zen.

Txileko Karabineroek bizkarrean tiro batez emanez hil zuten 1998ko irailaren 11n, herrialde horretako estatu-kolpearen 25. urteurrena zela eta egindako protesta batean.

## Biografia 
Pedagogikoko gaztelaniazko ikaslea izan zen, eta karrerako Ikasleen Zentroko zuzendaritza-mahaian parte hartu zuen (gero kanporatu egin zuten, ikasketa-etxearen eskakizun akademikoak betetzen ez zituelako), eta, ondoren, Humanismo Kristauaren Akademiako dantza-ikaslea izan zen.

### Hilketa 
Santiagoko La Pincoya herrian, herrialde horretako estatu-kolpearen 25. urteurrena zela eta egindako protesta batean, Txileko Karabineroek bizkarrean tiro batez emanez hil zuten Claudia, 1998ko irailaren 11ko gauean. Amnistia Internazionalak gertaeren ikerketa independentea eta zehatza eskatu zuen, eta segurtasun-indarrek adierazpen publikoen koadroan su-armak erabiltzeari buruz indarrean zeuden jarraibideen kopia jasotzea eskatu zuen.

### Txileko anarkismoaren ikonoa 
Txileko mugimendu anarkista gaztearen ikono bihurtu da Caudia, Txileko gizarte-erakundeetako ikasle eta gazteen mugimenduarentzat, eta eragin handia izan du Txileko mugimendu anarkistaren oroimenean.2005ean, Penco eta Concepción hiriko talde anarkistek Pencoko tren-geltoki ohia hartu eta "Claudia López Gizarte Zentro Anarkista" sortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Página hecha por sus compañeros militantes.
* Relato de los hechos alrededor de su asesinato.
* Escritos de Claudia López.
* Informe de Amnistía Internacional de 1998 sobre el caso de Claudia López.
Mugarik Gabeko Suhiltzaileak

**Mugarik Gabeko Suhiltzaileak** ( edo *PoSF*) nazioarteko gobernuz kanpoko erakundea da, 1991n Frantzian sortua. Garapenerako laguntzan espezializatzen da.

Bere jarduera guztien helburua, berariazkoak zein iraupen luzekoak, ezagutza teknikoen transferentzia eta komunitateen, erakundeetako eragileen, gizarte zibilaren eta babes zibileko eragileen ahalduntzea da.

Mugarik Gabeko Suhiltzaileak Frantziak 400 suhiltzaile eta boluntario-eragile ditu, 6 eskualde-ordezkaritzatan eta 6 sail-ordezkaritzatan banatuta Frantzian, ordezkaritza bat Réunion uhartean, eta 2 ordezkaritza-  Perun eta Senegalen- eta 2 bulego iraunkor - Marokon eta Madagaskarren- atzerrian. 250 misio baino gehiago egin ditu 30 herrialdetan.

## Kanpo estekak 
*  PoSFren webgunea
2004ko Al-Hoceimako lurrikara

**2004ko Al-Hoceimako lurrikara** otsailaren 24an, gaueko 02:27:47an izan zen. Epizentroa Rif eskualdeko Al-Hoceimatik gertu izan zen eta Ritcher eskalan 6,3ko indarra izan zuen. Marokoko agintarien arabera, 628 eta 631 hildako, 926 zauritu eta 15.000 etxegabe izan ziren Al Hoceima-Imzouren-Bni Abdallah eskualdean.

Hildako asko uzteaz gain, atzoko lurrikarak Maroko iparraldeko Rift eskualdeko hainbat herrixka txiki-txiki egin zituen. Gainera, erreplikak eta lurrikara bortitz samarrak gertatzen ari zirenez, asko eta asko ez ziren etxeetara itzultzen ausartzen. Rif eskualdean berbereak dira bizilagunetako asko. Inguru pobrea da, azpiegitura eskasekoa, eta, ondorioz, zailtasun handiak zeuden laguntza humanitarioa helarazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wisner udalerria, Franklin konderria (Iowa)

**Wisner udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Franklin konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,   eremuan.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, Wisner udalerriak 28 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Souss (ibaia)

**Souss** (; ) Marokoko mendebaldeko ibaia da. Atlas mendikatean jaioa, izena ematen dion Souss eskualdean sakonune bat zeharkatzen du eta Ozeano Atlantikoan du bere bokalea.

Souss ibaiaren bokalea, Massa ibaiarenarekin batera, hegazti-faunan duen aberastasunagatik Ramsar leku bat da. Agadir eta Inezgane hirien ondoan dago, eta Souss-Massa parke nazionalaren iparraldeko muga da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Massa (ibaia)

**Massa** (; ) Marokoko mendebaldeko ibaia da. Antiatlas mendikatean jaioa eta Ozeano Atlantikoan du bere bokalea.

Massa ibaiaren bokalea, Souss ibaiarenarekin batera, hegazti-faunan duen aberastasunagatik Ramsar leku bat da. Souss-Massa parke nazionalaren bihotzean dago.

Turismo erakargarritasunari dagokionez hango baliabiderik nagusienetako bat Souss-Massako Parke Nazionala da, non paisaia aipagarriak eta ibis ermitauaren azken populazio bideragarria dauden, berebiziko iraungitze arriskuan dagoen espeziea. Zenbait ekoturismo ekimen egin dira, bereziki Massa ibaiaren itsasoratzean, non posible den ibilbideak tokiko gidariekin lagunduta egitea uretako hegaztien behaketarekin eta asto gainean eginiko paseoekin tokiko aberastasun kulturalari gehitutako erakargarritasun bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tizi N'Test

'''Tizi N'Test''' Taroudant probintziako landa udalerria da, Souss-Massa-Drâa eskualdean, Marokon. 2004ko erroldaren arabera 5.391 pertsona bizi ziren 906 etxetan.

## Historia 
thumb|left|Tizi N'Test, 2023ko lurrikararen ostean.
Hiriak kalte larriak jasan zituen 2023ko Marrakexeko lurrikaran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gérard Cooreman

**Gérard (Gerard) François Marie Cooreman** (Gante, 1852ko martxoaren 25a - Brusela, 1926ko abenduaren 2a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1918ko ekainaren 1etik azaroaren 21ra.

Zuzenbide ikasketak eta abokatu lanak egin zituen, baina baita negozioetan eta finantzetan ere, eta gizarte talde katolikoekin kolaboratu zuen.

1892an senatuko kide hautatu zuten eta 1898tik 1914ra Ordezkarien Ganberako kide izan zen. 1899an Lan eta Industria ministro izendatu zuten. 1911n lehen ministro izateko eskaerari uko egin zion eta urtebete geroago politika utzi zuen. 1918an, lehen ministro izendatu zuten Lehen Mundu Gerraren azken hilabeteetan, eta, amaitutakoan, dimisioa eman zuen.
Taroudant probintzia

**Taroudant probintzia** Marokoko probintzia bat da, Souss-Massa eskualdean. 2004an 780.661 biztanle zituen.

## Hiri nagusiak 
* Ait Iaaza
* Aoulouz
* El Guerdane
* Irherm
* Oulad Berhil
* Oulad Teima
* Taliouine
* Taroudant

## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Jesús Bizkarra

**Jesús Bizkarra Gaztelurrutia** Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1990**
* Andra Mari Sari Nagusia
**1995**
* San Martin Proba
**1996**
* Andra Mari Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jesús Bizkarra - Museociclismo.it
Amèlia Jover Velasco

**Amèlia Jover** (Cullera, 1910eko abenduaren 10a &ndash; Paris, 1997ko irailaren 12a) valentziar sindikalista,  anarkista, feminismoarekin, eskubide sozialen aldeko borrokarekin eta ingurumenarekin konprometitua izan zen.

## Biografia 
Garai hartan familia txiroentzat haurrak eskolara joatea oso ohikoa ez bazen ere, Ameliak, hiru ahizpatatik nagusienak, erregulartasunez joan ahal izan zuen eskolara..

Oso gazte aktiboa izan zen Amèlia, eta igeriketa gustatzen zitzaion bereziki, urte batzuetan ez baitzen ohikoa emakumeek igerian jakitea. Pianoa ere jotzen zuen, eta ikasle ona zen; gustuko zuen ikastea, baina gerraren inguruabarrek eragotzi egin zioten.

## Militante ibilbidea 
Beste erakunde batzuen artean, FAIko talde naturista bateko kide izan zen, CNTko Gastronomia Sindikatuko kide (non emakume adar bat sortu zuen) eta Gazte Libertarioetako kide, bertan 1938an bere Eskualde Batzordeko Idazkari Nagusi izatera iritsi zen.

II Errepublika defendatu zuen, Levanteko Eskualde Batzordeko Defentsa Ataleko kide izatera iritsiz. Gerra amaitzean, haurdun zegoela, Alicanteko portuan atxilotu zuten. CNTko kideen laguntzarekin, ihes egitea lortu zuen, Frantziara iritsiz, baina Argeles kontzentrazio zelai ospetsura eraman zuten. Ikusmen ezberdinak izan ondoren, Tunisiara iristea lortu zuen eta landan lan egin zuen, eta eskolatu gabeko haurrei irakurtzen irakatsi zien.

1962an Parisera joan zen bere ideal libertarioak defendatzen jarraitzeko eta behartsuenei laguntzeko. Lan egin ondoren, gauez ikasten zuen eta Parisko Konfederazio Elkarteko kide izan zen.

Bere bizitzako azken urteetara arte aktibo egon zen bere militantzian, batzuetan CNTko bilera klandestinoetara joan zen Valentzian eta azken urteetan Valentziako Salvador Seguí Fundazioarekin kolaboratu zuen.

Azken partaidetza publikoak 1995eko martxoaren 9an izan ziren, Enrique Marco Nadalen omenezko ekitaldi batean, eta 1996an Madrilen parte hartu zuen, "Libertarias" topaketan, emakumeak Iraultza Sozialean izan zuen zereginari buruz eta Buenaventura Durruti jaio zeneko mendeurreneko ekitaldietan, Bartzelonan eta Valentzian.

## Heriotza 
Hurrengo urtean, 1997ko irailaren 12an, Amelia Parisen hil zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Maestre eta Marín, Rafael (2003). In: V Jornadas de Estudios de Cullera. Cullera: Cullerako Udala, 11-23 or.
* Sanfeliu, Argia (2008). «Emakumeak eta kultura libertarioa. Espainiako Gerra Zibilean ‘Emakume Libreen' erantzun sozialak. In: Aznar Soler, Manuel; Barona, Josep Lluís; Navaro Navarro, Javier (arg.) València, Errepublikako kultura-hiriburua (1936-1937). Nazioarteko Biltzarra. València: Publicaciones de la Universitat de ValènciaSociedad Española de Recueraciones Culturales, 609-632 or.

## Kanpo estekak
PragerU

**Prager University Foundation**, **PragerU** izenez ezagutzen dena, irabazi asmorik gabeko 501(c)(3) motako talde estatubatuarra da. Hainbat gai politiko, ekonomiko eta soziologikori buruzko ikuspuntu kontserbadoreak sustatzen dituzten edukiak sortzen ditu. Allen Estrinek eta Dennis Prager *talk show* saioetako aurkezleek sortu zuten 2009an. Izena "unibertsitatea" hitza izan arren, ez da erakunde akademikoa eta ez du titulurik ematen.

PragerUk sortzen dituzten bideoak, maiz informazio engainagarria edo faltsua indartzen dute, eta klima-aldaketa ukatzea sustatzen dute. Historialari eta zientzialari politikoek ere kritikatu dituzte PragerUren bideoak, Estatu Batuetako esklabotza eta arrazakeriaren, immigrazioaren eta faxismoaren historiari buruzko baieztapen engainagarri edo ez-zehatzak eskaintzeagatik. LGBT taldeen eskubideen aurkako bideoak ere ekoitzi dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak