open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linbo (late night)

**Linbo** Aitziber Gradosek aurkezten duen ETB1eko eta Primeran plataformako umorezko iluntzeetako programa da. Saioa Hiru Damatxok ekoizten du EITBrentzat, eta Lander Arretxea da zuzendaria. 

Aurreneko denboraldiak ordu beteko hamar atal izan zituen. 2025eko apirilaren 24an estreinatu zen eta ekainaren 26an amaitu zen. ETB1en eskaini zuten ostegun gauetan.

Bigarren denboraldia, Primeran plataforman emititu zen osorik, kasu honetan igande gauetan. Denboraldi honen estreinaldia 2026ko martxoaren 1ean izan zen

## Formatua eta saioak 
Umorezko elkarrizketa saioa da *Linbo*, late night bat, publiko gazteari begira egindakoa. Saioko bi gonbidatu ditu, eta hainbat kolaboratzaile.

Donostiako (Gipuzkoa) Gazteszenan grabatzen dira saioak, publikoarekin. Bigarren denboraldian hainbat saio Elgetako (Gipuzkoa) Espaloia Kafe Antzokian ere grabatu zituzten

### 1. denboraldia 
### 2. denboraldia 
## Erreferentziak 
= Kanpo estekak =

*  Saioaren webgunea
2003ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2003ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 89. edizioa izan zen. 2003ko apirilaren 27an jokatu zen Lieja eta Ans artean, 258 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, CSC taldeko Tyler Hamilton estatubatuarra izan zen, helmugara bakarrik heldu zelarik. Podumean, Iban Mayo bizkaitarra eta Michael Boogerd nederlandarra alboan izan zituen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farinato

**Farinatoa** Salamancako probintzian jatorria duen hestebete mota bat da, haragiaren ordez txerri-gantzez eta gari-irinez egin dagoena. 

Garai batean "behartsuaren txorizoa" zela esaten bazen ere gaur egun Ciudad Rodrigoko elikagai kultural izendaturik dago.

## Prestaketa 
Irina (edo ogi mamia), txerri-gantza eta tipula txikituz egiten da orea eta gatzez, piperrautsez, kuminoz, baratxuriz, anis aleez, pattarrez eta oliba olioz apaintzen da. Ondoren hestearen barnean sartzen da eta "U" itxuran gordetzen da. Piperrautsari esker kolore laranja-gorrixka du.

Normalean frijituta jaten da, sarritan arrautza frijituekin batera. Arrautzaren gorringoa apurtu eta farinatoarekin nahastuta jaten da. Tabernetan farinato tapa galeperraren arrautzarekin ateratzen da ogi xigortuaren gainean.

## Historia 
Farinatoaren jatorriaren inguruan datu gutxi daude. XVIII. mendean *farineta* izena agertzen da *Diccionario de autoridades* hiztegian eta "putxeak bezalakoa" dela esaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaiserschmarrn

**Kaiserschmarrn** Austriako azkenburuko ezagunenetako bat da. Gaur egun Austria-Hungariako Inperioa osatu zuten lurralde guztietan jaten da. Karamelizatutako opil txiki gozoak dira. 

## Izena 
*Kaiserschmarrn* izenak "enperadorearen zatiak" esan nahi du eta Frantzisko Josef I.a Austriakoaren omenez jarri zitzaion izena, hark gosaritan hartzea gustuko baitzuen.

Hungarian *császármorzsa* edo *smarni* esate zaio, Txekian *(Císařský) trhanec* edo *kajzršmorn* eta Eslovakian *Cisársky trhanec*.

## Prestaketa 
Irina, arrautzak, azukrea, gatza eta esnearekin orea egiten da eta gurinetan frijitzen da. Normalean arrautzaren gorringoa eta zuringoa bereizi egiten da gorringoa nahasten da irinarekin. 

Batzuetan fruitak gehitzen zaizkio, fruitu lehorrak, fruitu gorriak, aranak, sagar marmelada, sagar zatitxoak, mahaspasak edota arbendol xerrak. Hauek ordea ez dira jatorrizko errezetan agertzen, gerora egindako aldaketak dira.

Azkenik sardeska erabiliz zatitu egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lygia Martins Costa

**Lygia Martins Costa** (Piraí, 1914ko abenduaren 13a – 2020ko uztailaren 12a) brasildar museologoa izan zen.

## Bizitza 
Lygia Martins Costa Pinheiral auzoan jaio zen, Piraí udalerrian. Museo Historiko Nazionaleko Museoen Ikastaro Teknikoan graduatu zen, eta herrialdeko lehen museologia ikastaroa sortzen lagundu zuen Rio de Janeiro Estatuko Unibertsitate Federalean. Graduatu berritan, Arte Ederren Museo Nazionaleko komisario izateko lehiaketa publikoa gainditu zuen. Erakunde horretan 1952ra arte lan egin zuen, Ondare Historiko eta Artistikoaren Zerbitzu Nazionalera lanera joan zen arte, eta bertan hainbat kargu bete zituen.

Brasilen Museoen Nazioarteko Kontseiluaren (Icom) ordezkaritza bat sortzeko pertsonaia nagusietako bat izan zen. Brasil ordezkatu zuen museoen inguruko nazioarteko kongresuetan. Aholkularitza zerbitzuak, hitzaldiak eta ikastaroak eman zituen hainbat unibertsitatetan. Brasíliako Unibertsitateko irakasle gonbidatua izan zen 1962tik 1963ra. 2020ko uztailaren 12an hil zen, 105 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Escrava Isaura (1949ko filma)

***A Escrava Isaura*** () Brasilgo film dramatikoa da, Eurides Ramosek idatzia eta zuzendua eta Bernardo Guimarãesen izen bereko eleberrian oinarritua. 1949ko abenduaren 21ean estreinatu zen.

## Argumentua 
Isaura (Fada Santoro) etxaldeko arduradun baten alaba da, baina bere nagusiaren seme Leôncioren (Graça Mello) maitasuna ukatu baitu, esklabo beltz bat bezala tratatzen dute.

## Aktoreak 
## Sariak 
1949an, Hélio Barrozo Nettok *A Cena Muda* aldizkariaren saria irabazi zuen *A Escrava Isaura* filmarengatik, argazki onenaren kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cipolletti hiriko Euskal Etxea

**Cipollettiko Euskal Etxea**, ofizialki '''Centro Vasco del Comahue 'Zazpirak Bat''*, Argentinako Cipolletti hirian dagoen euskal etxe bat da, Río Negro probintzian. Fernández Oro 400 - C.C. kalearen 363 zenbakian dago.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
Teatro Caio Melisso

***Teatro Caio Melisso*** Italiako Spoleto udalerrian dagoen opera antzokia da. Bertan urtero antolatzen den *Festival dei Due Mondi* udako jaialdian opera emanaldiak egiteko egoitza nagusia da.

Antzokiak hainbat eraldaketa eta izen ezberdin izan ditu XVII mendearen amaieratik.  *Teatro di Piazza del Duomo*, *Teatro della Rosa* bezala ere ezaguna, 1667 inguruan eraiki zuten,  1749an eraberritua izan zen eta berriro ireki zen *Nuovo Teatro di Spoleto* izenarekin.  1817an  zaharberritu zuten eta Rossinik antzokia bisitatu zuen. Antzokia apurka-apurka erabilpenik gabe geratzen joan zen, eta XIX. mendearen erdialdean antzoki berri baten beharra sortu zen. 800 pertsonentzako lekua duen *Teatro Nuovo* 1854 eta 1864 artean eraiki zen aurrekontu publiko handiarekin.

Antzoki berria eraiki zen arren, zaharra mantendu egin zen, diseinua eta banaketa aldatuz. *Teatro Caio Melisso* izena jarri zioten, bertako idazle baten omenez, eta 1880an ireki zituen berriro ateak, hiru palko-maila eta galeria bat  duen 350 pertsonarentzako opera-antzoki gisa.

Bi opera-antzoki egoteak Gian Carlo Menotti erakarri zuen, honen ustez Spoletok xarma handia zuelako. Lehenengo *Festival dei Due Mondi* 1958an ospatu zen. Inaugurazioa ekainaren 5ean egin zen, Verdiren *Macbeth* antzeztuz, baina hain ezagunak ez diren edota ahaztuta dauden beste opera batzuek markatu zituzten lehen jaialdiak. Menottiren operez gain, denboraldia askotan garai eta estilo sorta zabala erakusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Posadas hiriko Euskal Etxea

**Posadasko Euskal Etxea**, ofizialki **Asociación Civil Centro Vasco Misiones Euskal Jatorri**, Argentinako Posadas hirian dagoen euskal etxe bat da, Misiones probintzian. Belgrano kalearen 1541 zenbakian dago.
## Historia 
2005. urtean inauguratu zen euskal etxe hau.

## Baliabideak 
Elkarteak liburutegia dauka sarbide publikoarekin  eta  berrogei laguntzako aretoa.

## Jarduerak 
Hauek dira elkartean antolatzen diren jarduera batzuk: Euskal zine zikloa, dantza klaseak gazteentzat eta handientzat aberri eta gizataldeen desfileetan parte hartzea, FEVA-ren tailerrak FEVA kultur eskaintzari buruzko hitzaldiak,  truke kulturala Corpus Christi hiriko euskal etxearekin.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Córdoba hiriko 'Gure Txokoa' Euskal Etxea

'''Córdobako 'Gure Txokoa' Euskal Etxea**, ofizialki **Centro Vasco Argentino Gure Txokoa''', Argentinako Córdoba hirian dagoen euskal etxe bat da, Córdoba probintzian. 1954. urtean inauguratu zen. Av. Colón kalearen 1368 zenbakian dago.

## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora
* Córdoba hiriko 'Gerora' Euskal Etxea

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Neuquen hiriko Euskal Etxea

**Neuquengo Euskal Etxea**, ofizialki '''Centro Vasco Asociación Civil 'Baskos de la Confluencia''*, Argentinako Neuquen hirian dagoen euskal etxe bat da, Neuquen probintzian. 2018. urtean inauguratu zen. Hau da elkartearen helbidea: Rivadavia 145 (Riavitz 124).
## Historia 
"Baskos de la Confluencia" izenak "Elkarguneko euskaldunak" esan nahi du, izan ere Euskal Etxe honek bi ibaien elkargunean dauden Neuquen (izen bereko probintzian) eta Cipolleti (Río Negro probintzian) herrietako euskaldunak elkartzea baitu helburu.

Euskal Etxe berria da 2018an eratu baitzen hamabost pertsona ingururekin Hasiera hartan ez zuen egoitzarik baina gaur egun badute Plottier herrian, Neuquendik 15 kilometrotara.

## Baliabideak 
* *Txalaparta* irratsaioa: euskal ondorengoen intereseko gaiak lantzen ditu, hala nola, Zugarramurdiko sorginak, herri kirolak, inmigranteen inguruko gaiak...

## Jarduerak 
* Euskara klaseak: Euskal arbasorik ez duen baina euskara ikasi eta kulturan murgildu den Gabriela Allariak ematen ditu klaseak
* Mendi irteerak eta trekkingak
* Ikastaroak: sukaldaritza tailerra (haurrentzat), mus ikastaroa, paleta pilota...

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
Pecado de Nina

***Pecado de Nina*** () Brasilgo film dramatikoa da, J. B. Tankok idatzia eta Eurides Ramosek zuzendua. Argazki-zuzendaria Hélio Barrozo Netto izan zen. Filma 1951ko ekainaren 1ean estreinatu zen.

## Argumentua 
Nina (Fada Santoro) eta Roberto (Cyll Farney) banandu ezinak izan ziren haurtzaroan zehar, Inácia andrearen (Jurema Magalhães) etxaldean. Denborak aurrera egin ahala, bi gazteen arteko adiskidetasuna maitasun garbi eta eder bilakatzen hasi da eta biek ezkontzeko asmoa dute, Roberto Estatu Batuetatik itzuli bezain laster. Dena den, bikotearen bidea zaila izango da, ez Inácia andreak, ez Juventino arduradunak (Renato Restier) ez baitiete ezkontzen utzi nahi.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
General Alvear hiriko Euskal Etxea

**General Alvearko Euskal Etxea**, ofizialki '''Centro Atuel'ko Euskotarrak'*, Argentinako General Alvear hirian dagoen euskal etxe bat da, Mendoza probintzian. 1988. urtean inauguratu zen. Hau da elkartearen helbidea: Patricias Mendocinas, 198-Mendoza (Postal)- c/Lorenzo Almandoz s/n-El Juncalito(Domicilio Social).
## Historia 
Jose Rufino eta Julian Olaso anaia trapagarandarrak iritsi ziren 1850. hamarkadan gaur egun General Alvear hiria dagoen tokira. 1975ean *San Salvador del Valle* estanzia sortu zuten (garai hartan Trapagaranek zuen izena). Haren inguruan euskaldunak bilduz joan ziren eta horregatik "Olaso pobló General Alvear" esaten da.

1988an inauguratu zen Euskal Etxea. 2011n Eusko Jaurlaritzaren bisitaldi batean iragarri zuten “Plaza de los Vascos” izeneko eraikin publikoa sortzeko asmoa zutela, horrela bilerak egiteko eta euskal kultura sustatzeko areto bat izateko.

## Baliabideak 
Liburutegi bat du eta 80 lagun sartzen diren aretoa. Taberna bat ere badu.

## Jarduerak 
Dantza talde bat du.

Gazteentzako kirol ekintzak ere sustatzen ditu.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
Pátyod

**Pátyod** Hungariako udalerri bat da, Csengerko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Dublinia

**Dublinia**, Irlandako Dublin hiriburuan dagoen Erdi Aro eta Bikingoen garaiko hiriaren errekreazioa eta historiari buruzko museo bat da. Trinitate Santuaren katedralaren inguruan dago.

## Museoa 
1993an inauguratu eta 2010ean 10 milioi eurotako kostuarekin berrantolatu zen. Urtero 125.000  bisitari inguru izan ohi ditu.

Bertan, bikingoak nahiz Erdi Aroko dublindarrak nolakoak ziren eta zein jarduera zituzten ikusgai dago, eta garai hartako hiriaren eraikin, etxebizitza eta kale eszenen errekreazioak daude.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Andrés Ruiz (atleta)

**Andrés Ruiz** (Bogota, 1988ko uztailaren 16a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
General Roca hiriko Euskal Etxea

**General Rocako Euskal Etxea**, ofizialki '''Centro Vasco 'Gure Etxea''*, Argentinako General Roca hirian dagoen euskal etxe bat da, Río Negro probintzian. 1995. urtean inauguratu zen. Hau da elkartearen helbidea: San Juan y Gadano.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus''
Marie Lucia Monsheneke

**Marie Lucía Monsheneke** **Bitimina** (Kinhsasa, Kongoko Errepublika Demokratikoa), Euskal Herrian bizi den afrikar aktibista eta feminista da. Besteak beste, *FAMEK* elkarteko, Kongoko eta Euskal Herriko emakumeen elkartea, sortzaileetako bat da, eta presidentea ere bai.

## Ibilbidea 
Marie Lucia Monsheneke Kinshasan jaio zen arren, Euskal Herrian bizi da egun, Bilbon, hain zuzen ere. Bertara 2013an iritsi zen, eta ordutik bizi da bertan 

### Formakuntza 
* UNEDen *Zientzia Politiko eta Administrazioa*n Gradua egin zuen. 
* *Nebrijako Unibertsitatea*n *Genero Berdintasun* ikastaroa burutu zuen.
* Kataluniako Unibertsitate Irekian *Harreman Internazionalak* ikasketak egin zituen
* Deustuko Unibertsitatean *Herritar Kritiko eskola* ikastaroa egin zuen.

### Aktibismoa 
Horrez guztiaz gain, Marie Lucia Monsheneke boluntarioa ere izan da eta bada irabazi asmorik gabeko hainbat elkartetan; adibidez, *Zehar*ren, Acnurren edo Espainiako Gurutze Gorrian.

Berdintasunaren eta migrazioaren arloan esperientzia luzea du Marie Lucia Monshenekek, izan ere, gizarte-integratzailea, berdintasun agentea eta gerokultorea da *Aztertzen* elkartean, asistentzia zerbitzuak eskaintzen dituen elkartean, alegia. Modu berean, bere herrialdean, Kongoko Errepublika Demokratikoan, bizi den egoera zaila agerian uzteko lanean dihardu. Horrez gain, Euskal Herrian bizi diren emakume afrikar migratzaileek duten errealitatea bistaratzeko ere egiten du lan.

#### FAMEK elkartean lana 
Hutsune horri erantzuteko beharra ikusita, hain zuzen, sortu zuen Marie Lucia Monshenekek, beste hainbatekin batera, *FAMEK* elkartea 2019ko azaroaren 23an; Egoitza Bilbon bertan daukate, eta sorreratik laguntza ematen diete zaurgarritasun-egoeran dauden emakumeei, indarkeriei aurrea hartuz eta haien eskubideak ezagutzen eta gauzatzen dituztela ziurtatuz. Horrez gain, ekintza komunitarioa eta ahizpatasun-sareak sortzeko ere egiten dute lan; emakume-taldeak bultzatzen dituzte esperientziak partekatzeko, elkarri laguntzeko eta hazteko aukerak sortzeko.

*FAMEK*en presidente gisa jardunaldi, mahai-inguru, elkarrizketa, elkarretaratze, manifestazio, eta abar ugaritan parte hartu izan du Marie Lucia Monshenekek; esaterako, 2024an *Emakumea, kultura aniztasuna, migrazioa eta indarkeria(k)* jardunaldian parte hartu zuen Deustuko Unibertsitatean; 2025ean Abantoko Ekoetxean egin zen *Resistencias feministas en un mundo en guerra* izeneko mahai-inguruan parte hartu zuen.

## Aintzatespenak 
* 2022an Bilboko Udalak “Aintzatespena Bilboko Emakume Migratzaileei” ekimenaren III. Edizioan, besteak beste, saria eman zion Marie Lucia Monshenekeri *komunitateko emakume eragile* kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendoza hiriko Euskal Etxea

**Mendozako Euskal Etxea**, ofizialki **Centro Vasco  Denak Bat de Mendoza**, Argentinako Mendoza hirian dagoen euskal etxe bat da, Mendoza probintzian. Barcala kalearen 643 zenbakian dago.
## Historia 
Euskal Etxea 1956ko uztailaren 31n sortu zen. 1985. urtean lurrikara batek egoitza suntsitu zuen eta orduan Euskal Etxearen jarduera nabarmen gutxitu zen.

2006an berriztu zuten egoitza. Urte hartan erakinaren sotoan "Lurraren azpian" gaztetxea eratu zuten. Gazteek autogestionatzen duten espazioa da. 10. urteurrenean bideoa plazaratu zuten sareetan.

Euskal Etxea 1956ko uztailaren 31n sortu zen. Lehenengo egoitza Córdoba kalean zegoen, eta hiriko oso erreferente ezaguna zen, batez ere Aberri Eguna ospatzean. Gero, 1985ean lurrikara batek egoitza suntsitu zuen eta orduan Euskal Etxearen jarduera nabarmen gutxitu zen. Euskara-klaseak 2004an antolattu ziren lehenengo aldiz, harrezkero urtero-urtero antolatu dira. Hiru maila ezberdin daude eta  “Euskara Munduan” programan trebatutako irakasle batek dinamizatzen ditu. 
* Euskal jaialdiak ere antolatzen dituzte, hala nola, Aberri Eguna, Sanferminak, Diasporaren Eguna eta Euskararen Nazioarteko Eguna.
* 1950.eko hamarkadatik "Viernes de mus" (Ostiraletako musa) egiten da.

* 2021ean “Gure Kanta” abesbatza sortu zuten, eta kontzertuak eskaintzen dituzte bai euskal etxean, bai Mendozako hainbat aretotan ere. 
* Euskal Zinema Zikloa antolatzen da urtero. Zinemaz gain, pintxoak ere eskaintzen dira, pelikula bukatu ondoren. 

## Hiriaren izena euskal jatorrikoa da 
Mendoza izena euskalduna da eta, adituen arabera, “mendi hotza” esan nahi du. Kasualitatez, Aconcagua mendia oso gertu dago Mendozatik, 6.959 metroko altuera du eta, Amerikako gailurra izateaz gain, Asiatik kanpoko mendirik altuena da. Ziur aski hiriaren izenaren jatorria Arabako Mendoza herriarekin lotuta dago, edo erdi aroan leinu noblekoa zen Mendoza familia ospetsuarekin, baina argi dago ia 7.000 metroko mendi bat duen mendigune hori oso "mendi hotza" dela eta inguruaren izena eta izana bat datozela.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Iparraldeko Monarkia

**Iparraldeko Monarkia** () 1919an Portugalgo Iparraldeko Eskualdean ezarritako gobernu monarkikoa izan zen, Portugalgo Lehen Errepublikaren aurkako kontrairaultza baten ondorioz. Porton izan zuen egoitza eta 1919ko urtarrilaren 19tik otsailaren 13ra arte iraun zuen. "Traulitâniako Erresuma" ("Reino da Traulitânia") ere deitua izan zen mespretxuz.

1910eko urriaren 5eko Iraultzak errepublika aldarrikatu zuen Portugalen, eta erbestera bidali zuen Manuel II.a Portugalgoa erregea. Monarkiaren aldeko batzuk erbestera joan ziren eta beste batzuk Portugalen geratu ziren eta erregimen berria onartu zuten. Henrique Mitchell de Paiva Cabral Couceiro militarrak 1911ko martxoaren 18an gobernu moduari buruzko erreferenduma egitea eskatu zuen. Bere proposamena atzera bota ondoren, Galiziara erbesteratu zen.

1919ko urtarrilaren 19an, Couceirok zuzendutako militar monarkikoek Portugalgo iparraldea okupatu zuten, Porto, Braga, Viana do Castelo, Peso da Regulua, Lamego, Arouca, Ovar, Estarreja eta Viseu hiriak barne, Chaves izan ezik. Urtarrilaren 22an Lisboako aldarrikapenak porrot egin zuen.

Ez zuten Manuel II.aren babesa izan, ezta herriaren babesa eta antolaketa ona ere. Otsailaren 13an errepublika berrezarri zen eskualdean, Porton zibilen eta guardia errepublikanoen matxinada baten ondoren.

## Iruditegia 

Os soldados do Rei.png|Porto harrapatu ondoren bandera monarkikoa zuten soldaduak
Proclamacao da Restauracao.png|Portugalgo Erresumaren berrezarpenaren aldarrikapena Viana do Castelon 1919ko urtarrilaren 19an

## Bibliografia 
* *Diário da Junta Governativa do Reino de Portugal*. Colecção Completa, nº 1 (19 Jan 1919) – nº 16 (13 Fev 1919), Porto, J. Pereira da Silva, 1919.
* Felix Correia, *A Jornada de Monsanto – Um Holocausto Tragico*, Lisboa, Tip. Soares & Guedes, Abril de 1919.
* *A Questão Dinástica – Documentos para a História mandados coligir e publicar pela Junta Central do Integralismo Lusitano*, Lisboa, Empresa Nacional de Indústrias Graficas, 1921.
* Luís de Magalhães,  “Porque restaurámos a Carta em 1919”, *Correio da Manhã*,  27 e 28 de Fevereiro de 1924.
* Luís de Magalhães, *Perante o Tribunal e a Nação*, Coimbra, 1925.
* Hipólito Raposo, *Folhas do meu Cadastro, Volume I (1911-1925)*, Edições Gama, 1940.
* António Sardinha, "Conrado não guarda silêncio!" em António Rodrigues Cavalheiro, *Um Inédito de António Sardinha sobre a Monarquia do Norte*, Separata do nº 15-16 da revista Sulco (2ª Série), Lisboa, 1968, pp.&nbsp;43–55.
*José Manuel Quintas, "Os combates pela bandeira azul e branca", *História*, nº 10, Janeiro de 1999.
* Redacção Quidnovi, com coordenação de José Hermano Saraiva, *História de Portugal, Dicionário de Personalidades*, Volume VIII, Ed. QN-Edição e Conteúdos, S.A., 2004

## Kanpo estekak
Pilar Utrilla

**María de Pilar Utrilla Miranda** (Grados, Ribagorça, Aragoi, 1951) historialaria eta Aragoiko unibertsitateko irakaslea da, historiaurrean espezializatua.

Zaragozako Unibertsitatean Historian trebatu ondoren, Historiaurrea espezialitatea aukeratu zuen, eta 1973an lizentziatu zen. Hirugarren ikasturtean, Ignacio Barandiaran Maesturen ikerketa taldean hasi zen. 1973an bertan, March Beka irabazi zuen, Parisko Giza Paleontologia Institutuan ikasteko, eta, ondoren, Ikerketa Beka bat Zaragozako Unibertsitatean. Paleolitista gisa Arudyko Paletnologia Estratigrafikoko Zentroan trebatu zen, Georges Laplace-rekin tipologia analitikoa aztertuz, eta, geroago, Bordeleko Kuaternarioaren Institutuan, François Bordes-ekin esperimentatutako tipologia litikoa, Frantziako Gobernuaren beka bati esker.

Zaragozako Unibertsitatean aritu zen irakasle, lehenik Antzinako Historia sailean eta gero Historiaurrekoan, irakaskuntza mailako leku guztietatik pasatuz. 31 urterekin La Lagunako Unibertsitateko Historiaurreko Katedra irabazi zuen oposizio bidez eta 1986an Zaragozakoa. Bere ikerketa-jarduera hainbat liburu, artikulu, zuzendutako doktore-tesi eta Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak diruz lagundutako proiektutan jasota dago.

Erakundeei dagokienez, Aragoiko Gobernuko Ikerketarako Aholku Batzordeko (CONAI) kide izendatu zuten hasierako etapan (1985-1987), Zaragozako Probintzia Ondarearen Batzordeko kide izan zen hainbat legegintzalditan (1984-1987 eta 1991-1998), DGAko Arkeologia Batzordea eta Asturiasko Printzerriko Labar-artearen Batzordea. Izen handiko zenbait aldizkariren Aholku Batzordeko kide da, hala nola Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenak (CSIC) argitaratutako *Historiaurreko Lanak*, Cádizko Unibertsitateko *Historiaurreko eta* Arkeologia Sozialeko Aldizkaria, Errioxako Ikasketen Institutuko *Brocar* edo Aragoiko *Caesaraugusta*, *Bolskan* eta *Salduie*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rapla (landa-udalerria)

**Rapla** () Estoniako ipar-mendebaldean dagoen Rapla konderriko landa-udalerria da. Udalerriak 859 km2-ko azalera du eta 2024an 13.524 biztanle zituen.

Rapla udalerria 2017an sortu zen, Rapla, Juuru, Kaiu eta Raikküla landa-eremuetako aurreko udalek bat egin zutenean.

Udalak hiri bat (Rapla), bost auzo txiki eta 83 herrixka ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Sobor

**Sobor** Hungariako udalerri bat da, Csornako barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Concepción del Uruguay hiriko Euskal Etxea

**Concepción del Uruguayko Euskal Etxea**, ofizialki **Asociación Vasca Ibai Txori**, Argentinako Concepción del Uruguay hirian dagoen euskal etxe bat da, Entre Ríos probintzian. 1988. urtean inauguratu zen. 14 de Julio n. kalearen 83 zenbakian dago.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Jõgeva (landa-udalerria)

**Jõgeva** () Estoniako landa-udalerri bat da, Jõgeva konderrian. 12.413 biztanle ditu (2024) eta 458 km2-ko azalera.

## Leku populatuak 
; Herriak
:

Jõgeva (gune administratiboa)

; Auzo txikiak
:

Kuremaa - Laiuse - Palamuse - Sadala - Siimusti - Torma

; Herrixkak
:

Alavere - Änkküla - Eerikvere - Ehavere - Ellakvere - Endla - Härjanurme - Imukvere - Iravere - Järvepera - Jõune - Kaarepere - Kaave - Kaera - Kaiavere - Kantküla - Kärde - Kassinurme - Kassivere - Kaude - Kivijärve - Kivimäe - Kodismaa - Koimula - Kõnnu - Kõola - Kudina - Kurista - Laiusevälja - Leedi - Lemuvere - Liikatku - Liivoja - Lilastvere - Lõpe - Luua - Mooritsa - Mullavere - Mõisamaa - Nava - Näduvere - Ookatku - Oti - Õuna - Paduvere - Painküla - Pakaste - Palupere - Patjala - Pedja - Pikkjärve - Pööra - Praaklima - Rääbise - Raadivere - Raaduvere - Rahivere - Rassiku - Reastvere - Rohe - Ronivere - Saduküla - Sätsuvere - Selli - Soomevere - Sudiste - Süvalepa - Tealama - Tähkvere - Teilma - Tõikvere - Tooma - Toovere - Tuimõisa - Vägeva - Vaiatu - Vaidavere - Vaimastvere - Väljaotsa - Vana-Jõgeva - Vanamõisa - Vanavälja - Varbevere - Vilina - Viruvere - Visusti - Võduvere - Võidivere - Võikvere

## Erlijioa 
## Iruditegia 

Luua mõisa peahoone.jpg|Ludenhof poligonoko eraikin nagusia (Luua)
Kudina mõisa peahoone.jpg|Kuding (Kudina) finkako eraikin nagusia
Laiuse varemed.jpg|Lais gazteluaren hondakinak (Laiuse)
Kärde rahumajake – mõisapargis paiknev väike palktare..jpg|Kärde Bakearen Etxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Újlengyel

**Újlengyel** Hungariako udalerri bat da, Dabasko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Saue (landa-udalerria)

**Saue** () Estoniako ipar-mendebaldeko Harju konderrian dagoen landa-udalerria da.

Saue udalerriko gune administratiboa Saue herria da. Estoniako hiriburuaren hegoaldean dago, Tallinn eskualdean.

2017ko Estoniako erreforma administratiboaren ondoren, Saue udalerri historikoa Saue landa-udalerria bihurtu zen (Saue, Kernu eta Nissi udalerrien bateratzearekin), bere izena atxikiz.

## Historia 
1918an sortua, eta 2017an birsortua.

## Toki-administrazioa 
Kontseiluaren egungo presidentea (estonieraz: *volikogu esimees*) Harry Pajundi da.

Egungo alkatea (estonieraz: *vallavanem*) Andres Laisk da.

## Erlijioa 
## Geografia 
### Leku populatuak 
3 auzo txiki (est: *alevik*) eta hainbat herrixka (est: *külad*, sg. küla) daude Saue landa-udalerrian.

**Auzo txikiak**: Laagri - Riisipere - Turba

**Herrixkak:** Ääsmäe - Aila - Allika - Alliku - Aude - Ellamaa - Haiba - Hüüru - Hingu - Jaanika - Jõgisoo - Kaasiku - Kabila - Kernu - Kibuna - Kiia - Kirikla - Kivitammi - Kohatu - Koidu - Koppelmaa - Kustja - Laitse - Lehetu - Lepaste - Madila - Maidla - Metsanurga - Mõnuste - Munalaskme - Mustu - Muusika - Nurme - Odulemma - Pällu - Pärinurme - Pohla - Püha - Ruila - Siimika - Tabara - Tagametsa - Tuula - Ürjaste - Valingu - Vanamõisa - Vansi - Vatsla - Vilumäe - Viruküla

## Estatistikak 
Saue landa-udalerriko Estatistika Sailaren datuak   :
thumb|300x300px| Valinguko tren geltokia
thumb|300x300px| Kernu Lehen Hezkuntza ikastetxea
***Urte bakoitzeko urtarrilaren 1eko biztanle kopurua***   :

***Jaiotza kopurua*** :

***Heriotzen kopurua*** :

***Erregistratutako langabeak*** :

***Langile baten batez besteko soldata gordina*** :

2019an, Saue landa-udalerria Estoniako 79 udalerrien artean 6. postuan kokatu zen batez besteko soldata gordinei dagokienez.  

***Ikastetxeetako ikasle kopurua*** :

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
2004ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2004ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 90. edizioa izan zen. 2004ko apirilaren 25ean jokatu zen Lieja eta Ans artean, 258,5 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, Gerolsteiner taldeko Davide Rebellin italiarra izan zen, helmugara bakarrik heldu zelarik. Podumean, Michael Boogerd nederlandarra eta Alexander Vinokurov kazakhstandarra alboan izan zituen.

Lehenbiziko euskalduna David Etxebarria bizkaitarra izan zen, hamabigarren sailkatu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2008ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2008ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 94. edizioa izan zen. 2008ko apirilaren 27an jokatu zen Lieja eta Ans artean, 261 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, Caisse d'Épargne taldeko Alejandro Valverde espainiarra izan zen, helmugako esprintean Davide Rebellin italiarrari eta Fränk Schleck luxenburgarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Väike-Maarja (landa-udalerria)

**Väike-Maarja** —estonieraz: Väike-Maarvald— Estoniako landa-eremuko udal-entitatea da, Läääne-Viru konderrian dagoena. 5421 biztanle ditu —2009ko urtarrilaren 1ean— eta 457,39 km²-ko azalera.

## Galeria 

Fitxategi:Aavere_mõisa_peahoone.jpg|link=Archivo:Aavere_mõisa_peahoone.jpg|Aavere jauregiko hondakinak.
Fitxategi:Simuna_kirik.jpg|link=Archivo:Simuna_kirik.jpg|Simunako eliza.
Fitxategi:Vaade_Väike-Maarja_kirikule.jpg|link=Archivo:Vaade_Väike-Maarja_kirikule.jpg|Väike-Maarjako eliza,
Fitxategi:Äntu_Sinijärv_2014.jpg|link=Archivo:Äntu_Sinijärv_2014.jpg|Äntu aintzira urdina.
Fitxategi:Stone_bridge_in_Kiltsi_manor_park.jpg|link=Archivo:Stone_bridge_in_Kiltsi_manor_park.jpg|Harrizko zubia Kiltsi jauregiko parkean.
Fitxategi:Ebavere_Hill.jpg|link=Archivo:Ebavere_Hill.jpg|Ebavere muinotik bista.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
2007ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2007ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 93. edizioa izan zen. 2007ko apirilaren 29an jokatu zen Lieja eta Ans artean, 262 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, Liquigas taldeko Danilo Di Luca italiarra izan zen. Podiumean, Alejandro Valverde espainiarra eta Fränk Schleck luxenburgarra alboan izan zituen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Zarifa Budagova

**Zarifa Ismayil gizi Budagova** (azerieraz: *Zərifə İsmayıl qızı Budaqova*; Ereván, 1929ko apirilaren 28a - Bakú, 1989ko azaroaren 10a) zientzialari, filologo, hizkuntzalari, filologian doktore (1963), irakasle (1968), Azerbaijango Zientzien Akademia Nazionaleko kide urgazlea (1980), "Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistaren Ohorezko Zientzialari" titulua jaso zuena.

## Bizitza 
Zarifa Budagova 1929ko apirilaren 28an jaio zen Ereván hirian. 1943an Armeniako Sobietar Errepublika Sozialistako Pedagogia Eskola Teknikoan hasi zituen ikasketak eta 1945ean Armeniako Institutu Pedagogiko Estataleko Azerbaijango Hizkuntza eta Literatura Fakultatean jarraitu zituen ikasketak. 1948an, Armeniako azerbaijandarren zati handi baten deportazio masiboan, Zarifa eta bere familia ere Azerbaijanera deportatu zituzten. 1949an Azerbaijango Estatuko Unibertsitate Pedagogikoan graduatu zen. 

1949an Sobietar Batasuneko Zientzien Akademiako Hizkuntzalaritza Institutuko Turkiar Hizkuntzen Sailean sartu zen, Moskun. Filologian doktore tesia defendatu zuen 1953an. 1953 eta 1955 artean ikertzaile nagusi gisa lan egin zuen Sobietar Batasuneko Zientzia Akademiako Hizkuntza eta Literatura Institutuan, Moskun. 1963an *“Esaldi soil bat Azerbaijango literatura-hizkuntza modernoan”* gaiari buruzko doktore-tesia defendatu zuen, eta Azerbaijango zientziaren historian Filologiako doktore titulu zientifikoa jaso zuen lehen emakumea izan zen. 1968an Zarifa Budagovak irakasle titulu akademikoa jaso zuen "Turkiar hizkuntzak" espezialitatean.

1980an, Zarifa Budagova Azerbaijango Zientzien Akademia Nazionaleko kide urgazle izendatu zuten. 1984tik 1988ra Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistaren Zientzien Akademiako Hizkuntzalaritza Institutuko zuzendariordea izan zen. 1988-1989an institutu horretako zuzendari lanetan aritu zen.

Zientzialariak 100 lan zientifiko baino gehiago eta zortzi liburu idatzi ditu. Batasun eta Errepublika osoko nazioarteko sinposio, hitzaldi, kontsulta eta saio zientifiko ugaritan parte hartu zuen, eta Azerbaijango Zientzien Akademia ordezkatu zuen.

Zarifa Budagova 1989ko azaroaren 10ean hil zen Baku hirian eta Ohorezko Bigarren Kalezuloan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [PROFESSOR ZƏRİFƏ BUDAQOVA – 90](https://www.anl.az/down/meqale/bdu_dil_edebiyyat/2019/02/761964(meqale).pdf)
2006ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2006ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 92. edizioa izan zen. 2006ko apirilaren 23an jokatu zen Lieja eta Ans artean, 262 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, Caisse d'Épargne taldeko Alejandro Valverde espainiarra izan zen, helmugako esprintean Paolo Bettini eta Damiano Cunego italiarrei gailendu zitzaielarik.

Lehenbiziko euskalduna David Etxebarria bizkaitarra izan zen, hamahirugarren sailkatu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Fada Santoro

**Mafalda Basílio Monteiro dos Santos Santoro** (Rio de Janeiro, 1924ko abuztuaren 29a – *ibidem*, 2024ko abenduaren 15a), ***Fada Santoro*** izen artistikoz ezagunagoa, brasildar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Oso gaztetan hasi zuen bere ibilbidea, Alda Garridoren taldean dantzari gisa arituz. 1930eko hamarkadaren amaieran zineman debutatu zuen, *O Samba da Vida* filmean. Hainbat paper bete zituen, 1949an *A Escrava Isaura* filmari esker ospea lortu baino lehen. 1951n paper nagusiak lortu zituen *Pecado de Nina* eta *Tocaia* filmetan. Brasilgo zineman zuen arrakasta zela eta, Argentinako *Detective* (1954), *La Delatora* (1955) eta *África Ríe* (1956) filmetan parte hartzera gonbidatu zuten.

1950eko hamarkadaren amaieran ezkondu zenean, zinema utzi zuen eta familiari eskaini zion bere burua. 2024ko abenduaren 15ean hil zen Rio de Janeiroko Leme auzoan.

## Lanak 
### Zinema 
### Antzerkia 
* 1935: *Cinderella*
* 1935: *A Cada Nota Musical*
* 1940: *Minas de Prata*
* 1941: *Silêncio, Rio!*
* 1941: *Boa Vizinhança*
* 1949: *O Balão Caiu no Mar*
* 1959: *Manual da Dança*

## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gammalsvenskby

**Gammalsvenskby** (bertoko , ; ; ) hegoaldeko Ukrainako herri ohia da, egun Zmiivka () udalerriko auzo bat dena. Egungo udalerrian bildu baino lehen,  **Verbivka** () zioten. Gammalsvenskby bere suedo-estoniar jatorrigatik ezaguna da.

Zmiivkak Baltikoko alemaniarrek sortutako beste herri ohiak ere baditu: Schlangendorf eta Mühlhausendorf luterotarrak eta Klosterdorf katolikoa.

## Historia 
1781ean, Hiiumaako suediar biztanleria, Katalina II.a Errusiakoak hala aginduta, gaur egungo Khersongo oblastera desplazatua izan zen, lurralde hau, Otomandar Inperioari konkistatua izan zelarik eta birpopulatu beharra zegoelarik. Lur emankorrak izan arren, etorri berriek ez zuten bizitzeko etxerik aurkitu. Bidaiaren eta lehen urteko gabezien artean milaka pertsona hil ziren, eta 135 pertsona inguru geratu ziren Gammalsvenskbyn.

2022ko apirilean, Ukrainako inbasioan zehar, errusiar indar armatuek Gammalsvenskby hartu zuten. Okupazioa 2022ko azaroaren 11ra arte iraun zuen, noiz ukrainiar armadak berreskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lääne-Nigula (landa-udalerria)

**Lääne-Nigula** () Estoniako Lääne konderriko landa-udalerri bat da. 2013ko urtarrilaren 1ean 3.861 biztanle zituen eta 507 km²-ko azalera.

## Deskribapena 
Lääne-Nigula landa-udalerria Haapsaluren ekialdean dago, eta iparraldetik hegoaldera,  Finlandiako golkotik Matsalunlahtiraino hedatze da. Ekialdean Lääne-Harju udalerria eta Harju konderriko Märjamaa udalerria ditu mugakide, hegoaldean Pärnu konderriko Läääneranna udalerria eta mendebaldean Läääne konderriko Haapsalu eta Vormsi udalerriak. 

Udalerriaren azalera 1.448,78 km2-koa da. 2021eko populazio-dentsitatea 4,8 biztanle/km2 zen.

## Azpizatiketak 
Lääne-Nigula udalerria Oru, Risti eta Taebla udalerrien batuketatik sortu zen, 2013ko urriaren 20ko udal-hauteskundeen ondoren. 2017an Noarootsi, Nõva, Kullamaa eta Martna udalerriak bereganatu zituen.

2013-2017ko mugen atabera, Lääne-Nigula udalerriak 3 burgu txiki eta 34 herrixka biltzen zituen.

### Herri txikiak 
Palivere, Taebla eta Risti

### Herriak 
Allikmaa, Auaste, Ingküla, Jaakna, Jalukse, Kadarpiku, Kärbla, Kedre, Keedika, Kirimäe, Koela, Kuijõe, Leediküla, Linnamäe, Luigu, Mõisaküla, Nigula, Nihka, Niibi, Oru, Pälli, Piirsalu, Rõuma, Salajõe, Saunja, Seljaküla, Soolu, Tagavere, Turvalepa, Uugla, Väänla, Vedra, Vidruka, Võntküla.

## Demografia 
## Garraioa 
Ääsmäkitik Sauera doan 9. errepide nazionala Haapsaluraino eta Lääne-Nigula eta Saaremaa lotzen dituen 10. errepide nazionala Läääne-Nigulatik igarotzen dira. 
17, 29 eta 31 errepide nazionalak ere konderriaren ardatz garrantzitsuak dira.
11230 eta 11167 bigarren mailako errepideek ere udalerria zeharkatzen dute.

## Galeria 

Fitxategi:Noarootsi_krk.JPG|link=Fichier:Noarootsi_krk.JPG| Noarootsiko eliza
Fitxategi:Küüditatute_mälestusmärk_Risti_raudteejaamas.JPG|link=Fitxategi:Küüditatute_mälestusmärk_Risti_raudteejaamas.JPG| Deportatuen oroigarria
Fitxategi:Kullamaa_kirik.jpg|link=Fitxategi:Kullamaa_kirik.jpg|  Kullamaako eliza
Fitxategi:Koluvere_loss.JPG|link=Fitxategi:Koluvere_loss.JPG| Koluvereko gaztelua
Fitxategi:Laikmaa_majamuuseum.jpg|link=Fitxategi:Laikmaa_majamuuseum.jpg| Laikmaako museoa.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Belvedere (arkitektura)

**Belvedere** italieratik hartutako termino arkitektoniko bat da, "bista ederra" esan nahi duena, begiratoki mota bat adierazteko erabilia. Estalitako egitura arkitektoniko bat da, eta, oro har, inguruetara irekia, ikuspegi panoramiko gozagarria izateko moduan kokatua.

## Ezaugarriak 
Belvedere bat eraikin baten goialdean eraiki daiteke, bilatzen den edertasun bisuala lortzeko moduan edo eraikin independente gisa, adibidez, muino natural edo artifizial bat lorategi edo parke batean. Belvederearen egitura bera edozein formatakoa izan daiteke: dorretxo bat, gela nolabait itxi bat edo galeria ireki bat. Belvederearen forma kanonikoa sabaitik gorantz altxatzen den egitura izan ohi da, baina *folly* izeneko dorreak (atseginerako begiratokia izatea beste funtziorik ez duten dorreak), logiak eta tenpleteak ere izan daitezke. Kasu hauetan guztietan sabaiz estalitako egitura izan ohi da, gainaldeari ohikoan arkupe batek eusten diolarik, arku arteko hutsuneak begiratzeko tokia utz dezaten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Glorieta w Barcelonie.jpg|Bartzelonako eraikin batekoa, glorieta edo tenplete formakoa.
Fitxategi:Bilbao - Correas El Tigre (29209788276).jpg|Tigrearen eraikina, Bilbon: tigrearen eskultura, hain zuzen, sabaiaren gainetik altxatzen den belvedere batean kokatzen da. 
Fitxategi:Emirs Summer Place, outside Bukhara (484326).jpg|Sitori-i-Mokhi Khosa jauregikoa, Bukhara, Uzbekistan.
Fitxategi:BevedereKlausbergSchuschke.JPG|Belvedere auf dem Klausberg, Potsdam, Alemania.
Fitxategi:Belvedere Tower n Lija Malta.jpeg|Torri Belvedere, Maltan, *folly* esaten zaion formakoa.
Fitxategi:Genova, Loggiato in via Balbi - Foto Giovanni Dall'Orto, maggio 2005.jpg|Logia formakoa, Gio Agostino Balbi jauregian, Genoan.
Fitxategi:Vatican Museum pinecone.jpg|Terrazza del Nicchione eraikina Vatikanoan, aldi berean exedra eta belvedere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimetil disulfuro

**Dimetil disulfuroa** konposatu organikoa da, CH3SSCH3 formula duena, organosufre konposatuen familiakoa, disulfuroen klasekoa. Disulfuroen arteko sinpleena da. Likido kolorge oliotsua da, baratxuri usainekoa. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa eta sukoia da.

Dimetil disulfuroa oso hedatuta dago naturan. Bakterio, onddo, landare eta animaliengan aurki daiteke.
[ezkerrera|thumb|201x201px|*[Phallus impudicus* perretxikoaren usainaren erantzuleetako bat da]]

## Sintesia 
Hainbat bide dago dimetil disulfuroa sintetizatzeko. Batzuk dikloro disulfuroa(Cl2S2) usatzen duten lehengai gisa, metilmagnesio ioduroarekin (CH3MgI) edo sodio metil sulfatoarekin (CH3NaSO4) tratatuz. Beste batzuk metilmerkaptanoa dute lehen gai eta oxidatzailea iodoa edo sufrea.

: 2 CH3SH + S -> CH3S-SCH3 + H2S

## Erabilera 
Dimetil disulfuroa elikagai-gehigarri gisa erabiltzen da gaztetan, haragietan, zopetan, garagardoetan eta beste prozesatutako elikagaietan, bereziki zaporetsuak bihurtzeko. Europar Batasunean erabiltzea baimenduta dago. Industrialki, dimetil disulfuroa petrolio-findegietan erabiltzen da sulfuratzaile gisa. Nekazaritzan ere lurzoruak fumigatzeko eraginkorra da.

Sintesi organikoan ere usatzen da, esaterako intsektizida batzuk sintetizatzeko lehengai gisa erabiltzen den *4-(metiltio)fenola* [4-(CH3S)C6H4OH] prestatzeko.

## Arriskuak 
Dimetil disulfuroak larruazala narritatzen du eta, toxikoa da arnastuz, larruazalean xurgatuz eta irentsiz gero. Kontzentrazio handitan nekea, disnea eta goiko arnasbideetako narritadura eragin ditzake.

Erraz hartzen du su berotzean edo txinparta batek eraginda. Halaber, gar ikustezia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge R. Gutiérrez

**Jorge R. Gutiérrez** (Mexiko Hiria, 1975eko urtarrilaren 25a) mexikar animatzaile, margolari eta ahots-aktorea da. Sandra Equihuarekin batera, *El Tigre: The Adventures of Manny Rivera* marrazki biziduna sortu du Nickelodeon katerako. *The Book of Life*, *Son of Jaguar* eta *Maya and the Three* marrazki bizidunen sorkuntzan ere parte hartu du.

## Bizitza 
Jorge R. Gutiérrez 1975ean jaio zen Mexiko Hirian eta Tijuanan hazi zen. Hainbat film, marrazki bizidun, ilustrazio eta margolan burutu ditu Mexikoko kulturarekiko duen maitasuna adierazteko.

Kaliforniako Arteen Institutuan ikasi zuen, non animazio esperimentalean lizentziatu zen 1997an eta masterra egin zuen 2000n. 3D animazio teknika erabiliz, *Carmelo* laburmetraia sortu zuen, 2001eko Student Emmy Saria irabazi eta urte bereko Cannesko Zinemaldiaren egitarauan sartu zena.

2008an, bi Annie sari (Telebistako Animazio Saio Onena eta Telebistako Pertsonaien Diseinu Onena) eta Emmy bat (Telebistako Pertsonaien Diseinu Onena) irabazi zituen *El Tigre: The Adventures of Manny Rivera* proiektuarengatik. Bere egilekidea eta emaztea den Sandra Equihuak ere Emmy bat irabazi zuen pertsonaien diseinuarengatik.

2012an, Gutierrezek animaziozko abenturazko film luze bat zuzendu eta idatzi zuen, Hilen Egunean gertatzen den Romeo eta Julieta estiloko maitasun istorio bat. *The Book of Life* izenburua duen filma 20th Century Fox Animation estudioarekin batera ekoiztu zen eta 2014ko urriaren 17an estreinatu zen. 2014an, Gutiérrez Urrezko Globo sarirako izendatu zuten animaziozko film luze onenaren kategorian.

2016an, Gutierrezek National Hispanic Media Coalition erakundearen Inpaktu Saria jaso zuen.

2017ko abuztuaren 2an jakinarazi zen Gutiérrezek *The Billion Brick Race* proiektua idatzi eta zuzenduko zuela, *The Lego Movie* filmaren spin-offa, Warner Animation Groupentzat. Hala ere, 2018ko otsailaren 8an Gutiérrezek proiektua bertan behera utzi zuela jakinarazi zuten.

2020ko urrian, akordio orokor bat sinatu zuen Netflix Animationekin. *Immigration* bideoklipa sortu zuen *We the People* marrazki bizidun telesailerako, eta *Maya and the Three* bederatzi ataleko telesaila zuzendu eta idatzi zuen. Unibertso berean girotutako jarraipen bat garatzen hasi zen, *Kung Fu Space Punch* izenekoa, baina 2022an proiektua bertan behera utzi zuten aurreikusitako beste animazio telesail askorekin batera. Gabriel "Fluffy" Iglesiasekin batera idatzi zuen *I, Chihuahua* animaziozko filma ere zuzendu behar izan zuen, baina proiektu hori 2024ko apirilean itxi zuten.

### Bizitza pertsonala 
Jorge Gutiérrezek ezin izan zuen hitz egin bost urtera arte. Helduaroan autismoa diagnostikatu zioten, bere semeak diagnostikoa lortu ondoren.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Bibliografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spaghetti alle vongole

***Spaghetti alle vongole*** (lit. "espagetiak txirlekin") Italia hegoaldeko eta, batez ere, Napoliko gastronomiako plater tradizionala da, batez ere txirlak eta baratxuria dituena.

Errezeta onen lehen aipamena 1837koa da, Ippolito Cavalcanti napolitar sukaldariaren *Cucina teorico-pratica* liburuan.

## Ezaugarriak 
Napoliko sukaldaritzaren errezeta enblematiko hau (eta napolitar gabon gaueko afari tradizionala, *Cena della Vigilia di Natale*) Mediterraneo, Adriático eta Tirrenoko kostalde osora hedatu da. Tradizioaren arabera, bi eratara prestatzen da:
*"in bianco" (zuriz) ardo zuriarekin, oliba-olioarekin eta perrexilarekin
*"in rosso" (gorriz) tomate saltsarekin, edo tomatetxoekin, tomate lehorrekin, piper txigortuekin eta piperminarekin.

Txirlen freskotasunak (gatzgabetuak), Italiako ardo zuriak (ahal dela lehorra) oliba-olioak (ahalik eta kalitate onenekoa) eta egosteko erabilitako itsasoko urak plateraren zaporean garrantzi handia dute.

Errezetak hainbat aldaera izan ditzake, espagetien ordez ziriolak, linguineak edo  tagliatelleak erabiliz. Txirlen ordez margolak, muskuiluak edo bestelako itsaskiak erabil daitezke, eta perrexilaren ordez pestoa edo albaka. Naziortean, esnegaina edo parmigiano gazta erabiltzen da, nahiz eta jatorrizko errezetan esnekirik ez ageri.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tartu (hiri-udalerria)

**Tartu** () Estoniako hiri-udalerria da, Tartuko konterrian. Barnean hartzen ditu Tartu hiria bera eta lehengo Tähtvere udalerria, hiriaren iparmendebaldean. 2017ko administrazio erreformaren aurretik, Tartuk negoziazioak izan zituen inguruko beste udalerri guztiekin, baina Tähtverekin soilik lortu zuen elkartzeko adostasuna. Hala, Tartu Hiria Tartu udalerritik bananduta geratu da.

## Gune populatuak 
;Hiria
Tartu

;Auzoak
Ilmatsalu eta Märja

;Herrixkak
Haage, Ilmatsalu, Kandiküla, Kardla, Pihva, Rahinge, Rõhu, Tähtvere, Tüki, eta Vorbuse.

## Hiri senidetuak 
* Bærum, Norvegia
* Deventer, Herbehereak
* Ferrara, Italia
* Frederiksberg, Danimarka
*) Gyumri, Armenia (Sovietar garaian hitzartua)
* Hafnarfjörður, Islandia
* Hämeenlinna, Finlandia
* Kaunas, Lituania
* Lüneburg, Alemania
* Pskov, Errusia
* Riga, Letonia
* Salisbury, Estatu Batuak
* Tampere, Finlandia
* Turku, Finlandia
* Uppsala, Suedia
* Veszprém, Hungaria
* Zutphen, Herbehereak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Federación de Instituciones Vascas de Uruguay - F.I.V.U. (euskal etxea, Montevideo)

**Federación de Instituciones Vascas de Uruguay - F.I.V.U. (**) Uruguaiko Montevideo hirian dagoen euskal etxe bat da. Isabela kalearen 3475 bis zenbakian dago.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*