Axtrokiko ontziak

alt=Kaskoetako baten kanpoaldearen zehaztasuna|thumb|239x239px|Kaskoetako baten kanpoaldea gertutik ikusia. Ondo bereizten dira zirkuluak (balizko ilargiak edo eguzkiak) eta hegaztiak izan daitezkeen SS formak.
**Axtrokiko ontziak** edo **Axtrokiko katiluak**, Eskoriatzako Bolibar auzoko Axtroki inguruan aurkitutako Brontze Aroaren amaiera aldean ontzi forma duten urrezko bi objektu dira.

## Aurkikuntza 
1972ko abuztuaren 17an aurkitu zituzten Eskoriatzako Bolibar elizateko Axtroki izeneko harkaitzean lur-jausi baten ondoren. Lur-jausian urrezko bi ontzi geratu ziren agerian bien artean, bata bestearen barruan sartua zeudela, eta Teodoro Martinez Ansorena langileak topatu zituen. Langileen artean, Bolibarko parroko Cruz Abarrategirena jo, eta hari eman zizkioten. Abarrategi, jakinik Irungo Xantalen baselizan indusketa arkeologikoetan ari zirela sasoi hartan, bertara joan zen ontziekin, hauek egunkari paperean eta zapata kaxan bilduta. Han Irunen zeuden Ignacio Barandiaran, Jaime Rodríguez Salís eta Fermin Leizaola izan ziren aurkikuntzaren balioa eta garrantzia baieztatu zuten ikerlariak.

Barandiaranek Donostiako San Telmo museoan utzi zituen piezak depositoan. Handik gutxira, ordea, nolabait Madrilgo Museo Arkeologiko Nazionalera eraman zituzten, eta harrezkero errebindikazioa da piezak Euskal Herrira ekartzekoa: Eskoriatzako Udalak akordioa egin zuen 2016an, berreskuratze prozesuari ekiteko eskatuz Eusko Jaurlaritzari.

Kopiak daude ikusgai Donostiako San Telmo museoan eta Eskoriatzako Ibarraundi museoan.

## Ezaugarriak eta ikonografia 
Zaragozako Unibertsitateko ikerlaria den Maria Teresa Andrés Ruperezek objektu hauen ikonografiaren azterketa egin zuen, beste antzeko objektuen ikerketetan eta ezaugarrietan oinarrituta. Funtzioari dagokionez, badirudi kapelak izan zirela eta ez edalontziak, eta ikonografiak aditzera ematen du zeregin erlijiosoetarako erabili zirela. Irudi geometriko hauek ditu: zirkuluak, ilgorak eta S-ak. Irudi sinple horiek eguzkiak, izarrak, ilargiak eta beltxargen abstrakzioak izango lirateke, eta egutegi bat osatzen dute.

* Materiala: Urrea
* Pisua: bien artean, 325 gramo Hauen antzeko ezaugarriak dituzte, adibidez, Terheideko urrezko katiluak, Eberswaldeko urrezko altxorreko katiluak eta Leiroko kaskoak.  Forma aldetik desberdinak, baina antzeko dekorazioa duten "urrezko kapelak edo xisterak". 

### Iruditegia 
Aurreko guzti horietan badaude eguzki-eraztunak bezalako formak, Axtrokin bezala, eta egutegi zikloekin loturak proposatu izan dira beren sinbolismoan.

Fitxategi:Cuencos de Axtroki (M.A.N. 1973-77-1) 01.jpg|Axtrokiko ontzia.
Fitxategi:Goldfund von Eberswalde (cropped).jpg|Eberswaldeko altxorreko ontzi bat (Alemania).
Fitxategi:GoldschalenTerheide99 (cropped).jpg|Terheideko ontzia (Frisia).
Fitxategi:Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón, A Coruña.jpg|Leiroko kaskoa (Galizia).
Fitxategi:Borgbjerg treasure - detail (cropped).jpg|Borgbjergeko altxorra, detailea (Danimarka).
Fitxategi:DO-2114.jpg|Midskoveko altxorra (Danimarka).
Fitxategi:Comerford Crown.png|Comerford koroa, 1832an marraztua, gaur egun galdua (Irlanda)
Fitxategi:Gobelets - Man - Saint-Germain-en-Laye - 27 mars 2017.jpg|alt=Marne departamentuko Villeneuve-Saint-Vistre-et-Villevotten aurkitutako altxorrako bi edalontziedo pitzar.|Marne departamentuan Villeneuve-Saint-Vistreko ontziak aurkitu. Musée des antiquités nationales, Saint-Germain-en-Laye.
Fitxategi:Goldschale von Krottorf cropped.jpg|alt=Krotorfeko urrezko katilua. Perfila eta goitik hartuta.|Krottorfeko urrezko katilua

Kapelu, kono edo xisteren forma oso desberdina da... 

Fitxategi:Cône d'Avanton, musée des Antiquités Nationales, 2010-03-26.jpg|Avantongo konoa, Frantzia.
Fitxategi:Berliner Goldhut.jpg|Berlingo urrezko kapelua.
Fitxategi:GNM - Goldkegel Etzelsdorf 1.jpg|Ezelsdorfeko urrezko kapelua.
Fitxategi:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 054.jpg|Schifferstadt-ekoa.

Baina detaileetan lotura argi dago:

Fitxategi:Museo Arqueológico Nacional - 1973-77-1 - Cuenco de Axtroki 03.jpg|Axtrokikoa gertutik, eguzki-eraztunak eta beste.
Fitxategi:Cône d'Avanton, musée des Antiquités Nationales (cropped).jpg|Avanton.
Fitxategi:Berlín Goldhut 05.JPG|Berlingoa.
Fitxategi:GNM - Goldkegel Etzelsdorf 3.jpg|Ezelsdorf.
Fitxategi:Goldener hut schifferstadt hist mus speyer (cropped).jpg|Schifferstadt.

Euren apaindura eta kronologiagatik Alacanteko Villenako Altxorreko ontziekin alderatuak izan dira ere bai. Garai, forma eta tekinkagatik, Altstettengo urrezko ontzia ere lotu izan da, baina apainketa desberdina du.

Fitxategi:Vasijas de oro del tesoro.jpg|Villenako altxorreko hiru ontzi.
Fitxategi:Goldschale Altstetten - 9 von 10 (retuschiert).jpg|Altstettengo urrezko katilua.

### Mapa 
Aurkikuntza hauek mapan kokatuz gero, eragin eta truke kultural zehatz hauen hedapen handia ikusten da, Mendebaldeko Europan zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  "La peñas de Axtroki de Eskoriatza, el cofre pétreo que ocultaba los cuencos de oro". *Sitios históricos*. 2016-04-15. https://sitioshistoricos.com/pena-de-axtroki-el-cofre-petreo-que-ocultaba-los-cuencos-de-oro/ [ikusia: 2020-06-23]