open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estibaliz Larrauri

**Estibaliz Larrauri Aranguren** (Amurrio, 1981), Euskal Herriko abokatu, funtzionario, EHUko irakasle eta, 2016. urtetik, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea da, EAJren eskutik. 

## Ibilbidea 
Amurrioko Aresketa Ikastolan hezia,

Abokatu modura jardun du modu pribatu zein publikoan, Lemoizko Udalean (2006-2007) zein Trapagarango Udalean (2011tik). 2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetatik aurrera, legebiltzarkide modura jarduten du ere. Administrazio eta Ingurumen Zuzenbidea irakasten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ugo Ferrante

**Ugo Ferrante** (Vercelli, 1945eko uztailaren 18a - *ib.*, 2004ko azaroaren 29a) italiar futbolaria izan zen. ACF Fiorentina eta Vicenza taldeetan jolastu zuen. Italiako futbol selekzio nazionalan hiru aldiz jolastu zuen eta 1970eko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
;Fiorentina
* Torneo di Viareggio: 1966
* Italiako futbol kopa: 1965–66
* Mitropa Cup: 1966
* Serie A: 1968–69
;Italy
* Munduko Futbol Txapelketa (Finalista): 1970
Beaufort (Kerry konderria)

**Beaufort**, irlanderaz **Lios an Phúca**, Irlandako Kerry konderrian dagoen herri bat da. 2016an 251 biztanle zituen.
Odinofagia

**Odinofagia** irensterakoan sortzen den mina da. Minaren intentsitatea arina izan daiteke, eta hain larria, gaixoek ezin dutela beren listua irentsi ere egin. Intentsitatearen arabera, disfagia sor dezake.

Eztarriko mina, oro har, bere narritadura edo hanturaren ondorioz gertatzen da. Arrazoi ohikoena (%80) faringitis akutu birala da, eztarriko infekzio biral bat. Beste arrazoi batzuk beste infekzio batzuk (faringitis estreptokozikoa, adibidez), traumatismoak eta tumoreak dira. Errefluxu gastroesofagikok urdaileko azidoa eztarrira itzultzea eta eztarriko min bihurtzea eragin dezake.

Minerako sendagaiak, hala nola antiinflamatorio ez esteroideoak eta parazetamola, lagungarriak dira mina maneiatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Granada (fruitua)

**Mingrana** edo **granada** mingranondoaren fruitua da. 

Orain dela 5.000 urte Asia mendebaldean eta Afrika iparraldean zaintzen ziren mingranondoak. Antzinako egiptoarrek, mugurdi gustuko ardo arina egiten zuten fruta honekin, egarriari buru egiteko.

Granadak mami edo pulparik ez duenez, baiatzat daukate botanikoek. Laranjaren tamaina eta itxurako (10 cm-ko diametroko esfera) fruitu honen azal gorrikara sendoak gordean dauzka laurehun errubizko (badira topaziozko hazitxo horiak dituztenak ere) ale gozo, hemengo postre negutarra alaitzen dutenak, zitrikoekin batera. Alea zapore konplexukoa da: gozo-gozoa eta, aldi berean, garratz samarra, orekan.

Granada alez ale kontsumitzen da, fresko, azal lodi gogorra eta hazien arteko mintz mingotsak bazterturik. Aleak banan-banan bereizi beharrik ez izateko, granada erditik ebaki eta, erdia buruz behera plater gainean ezarrita, "ipurdian" koilara edo beste zer batez kolpatzea da metodo eraginkorra: horrela astinduta, aurki askatuko ditu bere perla gorriak.

Aleak, gordinik eta osorik, janariaren amaieran eta haragi eta barazkien lagungarri kontsumitzeaz gainera, izozki eta sorbeteak ere egiten dira granadaz; koktel askoren gozagarri den *granadina* izeneko sirop gorri-gorria aresti arte granada aleekin egin izan da.

Arbolatik bildutakoan aleak ez dira gozatzen, umotzen, frutak geroz eta tonu gorriagoa hartzen badu ere.

**Aukeran:** hautatu kolore gorriko ale astun, handitxoa, azal distiratsu, gogorrekoa, kolpe edo arraildura arrastorik gabea. 

**Saihestekoa**: azal zimur, orbandun, ebaki, mailatu eta arrastoduna. Ez erosi hasierakoak, umatu gabe ohi datozelako. Irrika arintzeko, hartu ale bat, ireki eta jardun horren arabera.

**Kontserbatzeko**: arazorik ez, etxe giroan zein hozkailuan; hori bai, luze iraunez gero, azaletik galduko du pisuaren erdia ere, deshidratazioz. Zuritzeko, egin sei ebaki azalean eta aleak berak erakutsiko dizu. Bestela, ebaki horizontalki eta jo azalean koilararen bizkarrarekin, aleak platerera eror daitezen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Grajales

**Unai Grajales Rodríguez** (Gasteiz, 1978) Euskal Herriko abokatu eta, 2016. urtetik, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea da, EAJren eskutik. 2016. urtetik aurrera, halaber, EAJren Arabako Buru Batzarraren (ABB) Zuzendaritza Taldeko kide da ere.

## Ibilbidea 
Zuzenbidean lizentziatua Deustuko Unibertsitatean, bi master ditu: Euskal Ikasketak, UNEDen, eta *Executive MBA* masterra Bizkaiko ESEUNE ikastolan. Unibertsitatean zegoela EGI zein EAJko kide egin zena, Gasteizko zinegotzi izan zen 2003 eta 2008. urteen artean, Euzko Alderdi Jeltzalearen Eusko Legebiltzarreko talde parlamentarioaren zuzenbide-teknikari modura jardun ostean. 2012. urtetik aurrera LTK Services enpresan lan egiten du.

2007-2011 artean, gainera, Vías de Álavako kudeatzaile-zuzendaria izan zen ere.

## Erreferentziak
Rakel Molina Pérez

**Rakel Molina Pérez** (Villabuena, 1989-90), Euskal Herriko kazetari eta, 2017. urtetik aurrera, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea da, Euzko Alderdi Jeltzalearen eskutik.

## Ibilbidea 
Kazetaritzan lizentziatua, 2017ko urtarrilaren 10etik, legebiltzarkide da Eusko Legebiltzarrean. Bere jaioterriko Kultura-zinegotzi eta alkate-tenientea da ere.

## Erreferentziak
Edari isotoniko

**Edari isotonikoa** edari errehidratatzaileak edo kirol-edariak dira, hau da, errehidratatzeko gaitasun handia dutenak. Beren osaeran sodio dosi baxuak hartzen dituzte, normalean sodio kloruro edo sodio bikarbonato, azukre edo glukosa moduan eta, normalean, potasioa eta beste mineral batzuk. Osagai horiek ura xurgatzen laguntzen dute, ezinbestekoa baita giza gorputzak eta izaki bizidunak ondo funtzionatzeko. Ez dira nahastu behar edari energizatzailekin, ezta edari bizigarriekin ere, ez baitute substantzia estimulatzailerik. Jarduera fisikoan galdutako substantziak berriz hornitzen dituzten edariak dira.

## Marka ezagunak 
* Raw
* Gatorade
* Aquarade
* Powerade
* EPIX
* Pocari Sweat
* Sporade
* Aquarius
* V-12 M.A.G.
* Ego Life Omnilife
* San Miguel 0,0 isotónica
* Upgrade
* Hidro220
* Isostar
* Enervit

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avignongo bizikleta zerbitzua

thumb|260x260px|*vélopop** zerbitzuko jarraibideak
**Avignongo bizikleta zerbitzua** (; ), ezagunagoa **Vélopop** izenez, Okzitaniako Avignon udalerrian dagoen bizikletak mailegatzeko zerbitzu publikoa da. Sarea 30 geltokik osatzen dute, Transdev enpresak kudeatuta.

Bizikleta zerbitzua 2009ko uztailaren 10ean inauguratu zen, Avignongo erdigunean.

30 geltokietatik, 6tan Avignongo tranbiarekiko lotura dago, eta 3tan SNCFrekikoa.

## Geltokiak 
## Tarifak 
## Irudiak 

Fitxategi:Station Vélopop Avignon (juin 2017).jpg|*Carmes* geltokia
Fitxategi:Station-lessources-vélopop.jpg|*Les Sources* geltokia
Fitxategi:Station-placestruf-vélopop.jpg|*Place Saint-Ruf* geltokia
Fitxategi:VélopopStationHalles.jpg|*Place Pie'' geltokia
Fitxategi:Instruction-vélopop-2019.jpg|Jarraibideak
Fitxategi:Carte-vélopop-2019.jpg|Geltokiko mapa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orizo sarea
* Avignongo tranbia
* Avignongo igarotze azkarreko autobusa
* Avignongo autobusak

## Kanpo estekak 
* Avignon Handiko web gunea
* Orizo sarearen web gunea
Joseba Díez Antxustegi

**Joseba Díez Antxustegi** (Gasteiz, Araba, 1992ko urriaren 11) arabar abokatu eta politikaria da.

2019. urtetik aurrera, Euzko Alderdi Jeltzaleko Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea da. Bere gaztaroan, Deportivo Alavés B futbol-taldeko atezain izan zen.

## Bizitza 
18 urterekin EAJko kide bihurtua,

2012-2016. urteen artean, halaber, EGI Arabako Herrialde Batzarreko kide izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kattalin (argipena)

**Kattalin** izenak hainbat adiera du:

* **Kattalin**, emakumezko izena, **Katalin** edo **Katalina** izenaren hipokorisitikoa.
* '**Kattalin* (eleberria)*', Toti Martinez de Lezearen eleberria.

Kattalin izena dutenen artean ditugu:

* Kattalin Agirre.
* Kattalin Saint-Marie.
* Kattalin Miner.
* Kattalin Ansorena.
Avignon Handia

[thumb|402x402px|Avignon Handia [Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean]]
**Avignon Handia** (**Grand Avignon**, frantsesez, **Grand Avignoun** edo **Grand Avinhon**, okzitanieraz) Okzitaniako Avignongo hirigune elkargoa bat da, Comtat Venaissin eta Garrigas parçanen kokatua.

Elkargoa 2001eko urtarrilaren 1ean inauguratu zen, 16 udalerri biltzen ditu, 193 712 biztanlerekin eta 306,81 km2-ko azalerarekin.

Avignon elkargoko hiriburua da.

## Udalerriak 
## Garraioa 
[thumb|239x239px|[Avignongo tranbiaren linea]]
Avignon Handia Orizo sareak zerbitzatzen du, garraiobide hauek dituen sarea:

* Avignongo tranbia
* Avignongo igarotze azkarreko autobusa
* Avignongo autobusak
* Avignongo bizikleta zerbitzua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Avignon
* Orizo

## Kanpo estekak 
* Avignon Handiko web gunea
Montpelhierenc

**Montpelhierenc** () Frantzia hegoaldeko antzinako lurraldea da, egungo Gard departamenduan sartua. Vidourle ibaia eta Mediterraneo itsasoa artean dago. Hiri nagusia Montpellier da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garrigas (Okzitaniako parçan)

**Garrigas** Frantzia hegoaldeko antzinako lurraldea da, egungo Gard departamenduan sartua. Rodano eta Vidourle ibaiaren artean dago. Hiri nagusiak Nimes eta Usès dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ékolo Bandera

**Ékolo Bandera** 2020 denboraldian Getarian *Ékolo produktu ekologikoak* babeslearekin antolatu zen estropada izan zen. KAE Ligako maila bietarako estropadak antolatu ziren eta bakoitzean bandera bana banatu zen.

## Palmaresa 
### KAE 1 Liga 
### KAE 2 Liga 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa KAE 1
* Traineras.es webguneko informazioa KAE 2
Mehrangarh

**Mehrangarh** () Indiako Jodhpur hirian dagoen gotorleku bat da, Rajastan estatuan. Indiako gotorleku handienetako bat da.

1459 aldera Jodha Mandorekoa agintariak eraikiarazi zuen eta hiritik 125 metroko garaiera dagoen muino batean dago.

## Kanpo estekak
Jim Clark

**James "Jim" Clark Jr.** (Kilmany, Fife, 1936ko martxoaren 4a - Hockenheimring, Baden-Württemberg, 1968ko apirilaren 7a) eskoziar auto-gidaria izan zen. 1 Formulan lehiatu zen eta bi aldiz irabazi zuen txapelketa, 1963 eta 1965ean. Lotus taldearekin lotuta egon zen batez ere. Indianapolisko 500 miliak ere irabazi zituen 1965ean. Formula 2ko lasterketa batean istripu batean hil zen.
Three Wishes (filma)

***Three Wishes*** (euskaraz *Hiru Desio*), 1995eko Martha Coolidge estatubatuarrak zuzendutako fantasiazko drama film bat da. Patrick Swayze, Mary Elizabeth Mastrantonio, Joseph Mazzello, Seth Mumy, David Marshall Grant, Diane Venora eta Michael O'Keefe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1955eko uda, Jane Holman (Mary Elizabeth Mastrantonio) alargun gaztea bere bi seme Tom (Joseph Mazzello) eta Gunnyrekin (Seth Mumy) autoa doala Jack McCloud (Patrick Swayze) etxegabe ibiltari misteriotsua jo eta hanka hautsiko dio. Orduan, Jan errudun sentitu eta Jack osatzeko beren etxean onartuko dute, egonaldi horretan zehar familiako senideek Jacki estimua hartzen hasiz. Jackek Tomi beisbolen irakasten hastean, Koreako Gerran aita galdutako 11 urteko mutikoa eta etxegaberaren artean adiskidemin bilakatuko dira.

## Aktoreak 
* Patrick Swayze: Jack McCloud
* Mary Elizabeth Mastrantonio: Jean Holman
* Joseph Mazzello: Tom Holman
** Michael O'Keefe: Tom Holman heldua
* Seth Mumy: Gunny Holman
* D. B. Sweeney (krediturik gabe): Jeffrey Holman
* David Marshall Grant: Phil
* Jay O. Sanders: Schramka entrenatzailea
* Diane Venora: Joyce
* Scott Patterson: Holman jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hasan bey Aghayev

**Hasan bey Aghayev** (; Elizavetpol, egungo Gəncə, 1875 &ndash; Tbilisi, 1920ko uztailaren 19a) Azerbaijango politikari, kazetari, mediku, irakasle eta Azerbaijango Errepublika Demokratikoko parlamentuko presidente kargua izan zen.

## Bizitza 
Hasan bey Aghayev Gəncən jaio zen 1875ean. Gəncəko gimnasio klasikoa amaitu ondoren, Moskuko Medikuntza Fakultatean jarraitu zituen ikasketak Haji Zeynalabdin Taghiyev-en babespean, 1901ean graduatu zen arte. Jaioterrira itzuli zen sendagile gisa. 1906 &ndash; 1907 bitartean Hego Azerbaijanen bizitzera behartu zuten. 1907an, Kaukasoko Irakasle Musulmanen Kongresuko Batzorde Nagusiko presidente izendatu zuten. "*Difai*" erakundeko kidea izan zen.  

Monarkia erori eta egun gutxira, Gəncəko Batzorde Nazionaleko kide garrantzitsuekin batera, aurretik “*Difai*” sortu *zutenak* - Shafi bey Rustambayli, Khalil bey Khasmammadov, Sheykhzamanli anaiak, etab. eta Nasib bey Yusifbeyliren gidaritzapean - " *Turkiako Edemi Merkeziyyet firqesi* " sortu zuten, balio kultural berriekin osatutako alderdia Azerbaijanen historiarako Europako balioekin lotua (1917). Batzorde Nagusiko kide aukeratu zuten alderdi hau Musavat-ekin batu ondoren.

1918ko maiatzaren 28an Hasan bey Aghayev izan zen Tbilisiko Kontseilu Nazionaleko Mahammad Amin Rasulzade presidentearen laguntzailea, Azerbaijango Independentzia Adierazpena onartu zenean, eta pertsonalki parte hartu zuen ekitaldi historiko honetan. Hasan bey Aghayev izan zen lehena bere sinadura Azerbaijango Independentzia Deklarazioan jartzen. 1918ko ekainaren 16an, Azerbaijango Kontseilu Nazionala eta Gobernua Gəncəra eraman zituzten. Lehenengo bileran (ekainaren 17an), Kontseilu Nazionalak behin-behinean bertan behera utzi zituen bere jarduerak gertaera berriengatik eta botere guztia eman zion sortu berri zen Gobernuari. Hasan Bey Azerbaijango Burdinbideen Saileko buru mediku gisa aritu zen Azerbaijango Parlamentuaren 1918ko abenduaren 7an inaugurazio ekitaldira arte. 

Parlamentuko presidenteordea izendatu zuten eta 1920ko otsailaren 2ra arte bitarteko presidente kargua hartu zuen Alimardan bey Topchubashov presidentearen kanpoan egotean. Errepublikaren kolapsoaren ondoren Tbilisira joan zen bizitzera.

1920ko uztailaren 19an atentatua jasan zuen eta Fatali kan Khoyski hil zuen mertzenario beraren eskuetan hil zen Tbilisin. Tbilisin lurperatu zuten musulmanen hilerri zaharrean (gaur egungo Lorategi Botanikoko lurretan).

## Publizista gisa 
Hasan bey Aghayevek literatura maite zuen. Bere lanak "*Yujni Kavkaz*" () egunkarian argitaratu zituen Gəncə-n (1911 &ndash; 1912). 1911an musulmanen artean hezkuntza ideiak zabaldu zituen elkartearen lehendakari aukeratu zuten. Halaber, 1914an medikuntza elkarte bat sortu zuen Gəncə-n Khudadat bey Rafibayli-rekin lankidetzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Kaymer

**Martin Kaymer** (Düsseldorf, 1984ko abenduaren 28a) alemaniar golfaria da. 2010ean PGA Championship irabazi zuen, Bubba Watson menderatuz. 2011n zortzi astez munduko sailkapenaren gailurrean izan zen.
Justin Rose

**Justin Peter Rose** (Johannesburgo, 1980ko uztailaren 30a) ingeles golfaria da. 2013an AEBetako Irekia irabazi zuen, Tony Jacklinen ondoren lehenengo ingelesa bilakatuz. Urrezko domina irabazi zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2018an hamahiru astez munduko sailkapenaren gailurrean izan zen.
Adam Scott (golfaria)

**Adam Derek Scott** (Adelaide, 1980ko uztailaren 16a) australiar golfaria da. 2013an Masters Tournament irabazi zuen, txapelketa irabazteko lehenengo australiarra bilakatuz. 2014an hamaika astez munduko sailkapenaren gailurrean izan zen.
Justin Thomas (golfaria)

**Justin Louis Thomas** (Louisville, Kentucky, 1993ko apirilaren 29a) estatubatuar golfaria da. 2017an PGA Championship irabazi zuen. 2017an lau astez munduko sailkapenaren gailurrean izan zen.
Lee Westwood

**Lee John Westwood** (Worksop, 1973ko apirilaren 24a) ingeles golfaria da. Bost kontinentetan txapelketak irabazi dituen jokalarietako gutxi batzuetako bat da, tartean European Tour eta PGA Tourrekoak. 2010ean Tiger Woodsen agintaldia amaiarazi eta hogeita bi astez munduko sailkapenaren gailurrean izan zen.
Izu-atake

**Izu-atakea** edo **beldurrezko atakea** antsietatezko gertakari labur eta akutua da, bat-batean hasi eta izu-sentsazio lazgarria sortzen duena. Sintoma eta zeinu psikosomatiko ugari ager daitezke: bihotz aurreko zanpatze-sentsazioa, itolarria, takikardia, palpitazioak, izerdi hotza, bero- edo hotz-sentsazioa, aho lehorra, sabeleko mina, goragalea, gorakoa, beherakoa, akufenoak, parestesiak, buruko mina edo bertigoa. Bost-hamabost minutu edo zertxobait gehiago iraun dezake krisiak, eta, bien bitartean, pertsonak mugitu edo ibili beharra dauka, lasaitzeko.

Nahasmendu mota hori 12 eta 25 urte bitartean hasten da, kasu gehienetan. Antza denez, izu-atakea kanpoko faktoreek — subjektua lasaitzen duen egoera bati aurre egiteak — eta kanpoko zirkunstantzia horiek bizi dituen pertsonak bere bizitza emozionalean ematen dituen esanahiek eragiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiperhidrosi

**Hiperhidrosi**a gorputzean izerdi gehiegi sortzen duen gaixotasuna da, modu kronikoan, harreman pertsonalak eta jarduera sozialak baldintzatzen dituena. Alterazio hori haurtzaroan edo pubertaroan hasi ohi da, eta bizitza osoan irauten du, tratamendurik egiten ez bada. Kalkuluen arabera, biztanleen % 3k lehen mailako hiperhidrosia du; berdin eragiten die gizonei eta emakumeei. Kaltetuen % 40k ere familiako beste kide bat du nahasmendu berarekin eta, beraz, gaixotasun hereditarioa da.

Hiperhidrosia ikuspegi dermatologikotik bideratu ohi da ia beti. Hala ere, haren oinarrizko arrazoiak ezin izan dira behar bezala argitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alopezia androgeniko

**Alopezia androgenikoa** gizonezkoen artean ohikoena den burusoiltasun edo alopezia mota da, emakumezkoetan ere gertatzen den arren. Ez da giza afekzio hutsa, txinpantzeei, orangutanei, makakoei eta beste primate espezie batzuei eragiten baitie. Hormona maskulino edo androgenoek erasanarekiko genetikoki aurrez ezarritako buru-azalaren zenbait eremutan duten eragina areagotzearen ondorio da. Ilearen folikuluaren jarduera gutxitzen doa pixkanaka, tamainaz txikituz doana, ile-erraboiaren atrofia osoa gertatzen den arte, eta, ondorioz, ilea galtzen da.

Tratamendu herrikoi eta publizitario ugari daude baina medikuek honako hiru besterik ez dute onartzen: minoxidil, finasterida eta ile-transplantea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Tanaiev

**Nikolai Timofeievitx Tanaiev** (Mihailovka, Penza oblasta, SESB, 1945eko azaroaren 5a - Mosku, 2020ko uztailaren 19a) Kirgizistango lehen ministroa izan zen. Errusiar etniaren kidea izan zen, lehena Kirgizistanen independentziatik. Askar Akaiev presidenteak 2002ko maiatzaren 22an izendatu zuen lehen ministro. 2005eko martxoaren 25ean dimititu zuen Tulipen Iraultzan.
Seydou Diarra

**Seydou Elimane Diarra** (Katiola, Mendebaldeko Afrika Frantsesa, 1933ko azaroaren 23a - Abidjan, 2020ko uztailaren 19a) Boli Kostako lehen ministroa izan zen. Enbaxadore eta Boli Kostako Merkataritza Ganberako presidentea izan zen. Robert Guéïk lehen ministro izendatu zuen 2000n. 2003an Laurent Gbagbok berriro lehen ministro izendatu zuen. Bere izendapena Boli Kostako lehen gerra zibila amaitzeko itun baten parte izan zen. 2005ean Charles Konan Bannyk ordezkatu zuen.
Ilargi Agirre

**Ilargi Agirre** (Zarautz, 1989) bateria jotzaile eta musika irakasle zarauztarra da. Hainbat musika-taldetan aritzen da bateria eta perkusioa jotzen: Mice, Joseba B. Lenoir, Perlak, Hatxe, Belarmiñak, Streaming George and The Hustlers eta Borja Estankona.

2016 eta 2018 artean, *Berria* egunkariko "Bi ahotsetara" atalean zutabeak idatzi zituen, hamabost egunean behin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ilargi Agirreren zutabeak, *Berria*ko "Bi ahotsetara" atalean.
* Ilargi Agirre, MusikaZuzenean TB-ko *Hitz Bitan* atalean.
Ile-zuritasun

**Ile-zuritasuna** ilearen pigmentazio galera da, gris edo zuri bihurtzen dena. Ile horietako bakoitza **ile urdin** bat da, eta buruaren gune espezifiko batean (ile-xerlo zurietan) edo buru osoan ikus daitezke. Ilea koloregabetzeko arrazoi nagusia melanina gutxitzea da, horrexek eragiten baitu ilearen kolorea.

## Epidemiologia 
2005ean The Journal of Investigative Dermatology taldeak ikerketa bat argitaratu zuen, ile-zuritasuna eta jatorri etnikoaren arteko harremana erakusten zuena. Hogeita hamar urteko kaukasoarrek ile zuriak izaten hasten dira, asiarrek berrogei inguru izaten dituzten bitartean. Hala ere, azal beltza duen jende gehienak bere jatorrizko ile-kolorea gordetzen dute berrogei urtetik haratago.

## Etiologia 
Ile-zuritasunaren arrazoi nagusia zahartzea da eta bi gene arduratsuri lotuta dago: Bcl2 eta Bcl-w.

Ile-urdinak izatearen beste arrazoi batzuk bitiligoa edo Waardenburgen sindromea, B12 bitaminaren gabeziak edo tiroidearen jarduera eta estresa dira.

## Fisiopatologia 
Ilearen kolore-aldaketa, melanozitoak sortzen dituzten ile-folikuluen oinarrian dauden zelula amen heriotzaren ondorioz, melanina ilearen sustraian gertatzen ez denean eta pigmenturik gabeko eremuan ile berriak hazten direnean gertatzen da. Melanozitoak pigmentua sortzen duten eta ilean eta azalean biltegiratzen duten zelulak dira. Azken ikerketen arabera, hidrogeno peroxidoa gutxitzeaz arduratzen den MSR entzimaren falta ile-zuritasunaren kausa da. Konposatu honek tirosinasa inhibitzen du, melanina ekoizteko beharrezkoa den entzima bat hain zuzen ere. Ikerketa batzuen arabera, ile-zuritasunak gaitasun kognitibo handiagoarekin eta testosterona maila altuekin korrelazioa du. Ikerketa horiek karraskarien bidez frogatu dituzte, eta oraindik ez dago gizakiengan duten eraginaren ondorio argirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
45. Oscar Sariak

**45. Oscar Sarien ekitaldia** 1973ko martxoaren 27an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1972. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Carol Burnett, Michael Caine, Charlton Heston eta Rock Hudson izan ziren eta Estatu Batuetan NBC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Sari eskuratu zuen.

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* ***The Poseidon Adventure*** (L. B. Abbott eta A. D. Flowers) filmaren efektu bereziengatik.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Charles S. Boren**
* **Edward G. Robinson**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ordena alfabetiko

thumb|Euskararen ordena alfabetikoa.
**Ordena alfabetikoa** hitz zerrenda bat (adibidez, hiztegi bat) antolatzeko sekuentzia bat da, bakoitzaren hasierako letraren arabera.

Normalean alfabetoaren araberako hurrenkera orokorki berdintsu bat jarraitzen da, baina hizkuntza bakoitzak bere araberako hurrenera partikularra izan dezake, eta desberdin tratatu letra batzuk zeinu diakritikoaren arabera, edo baita ere digrafoak hartuz ordenako elementu bakun gisa.

## Euskarazko ordena alfabetikoa 
Zehazki, euskarazko alfabetoa hogeita zazpi letrek osatzen dute eta hau da beren ordena:

A – B – C – D – E – F – G – H – I – J – K – L – M – N – Ñ – O – P – Q – R – S – T – U – V – W – X – Y – Z

Euskarazko ordenan zeinu diakritikoek ez dute eraginik ordena alfabetikoan, ez bada Ñ berezko letraren kasuan. Alfabeto latindarren hurrenkera estandarra da euskarazkoa, ez bada Ñ-aren kokapenagatik. Historikoki, euskarazko digrafo batzuek, bereziki TX-k, hurrenkera elementu propioa izan dira hiztegi batzuetan, baina Euskaltzaindiaren 17. arauak, 1994koak, finkatu zuen auzia.

Euskara sabindarraren garaian, agaka izeneko hurrenkera alfabetiko berezi bat ere erabili izan zuten batzuek: A, G (ga) eta K (ka) ziren alfabeto haren lehen hiru letrak.

## Erreferentziak
Alopezia areata

**Alopezia areata** edo **burusoiltasun zirkunskribatua** area ongi mugatuetan trastorno trofoneurotikoengatik gertatzen den buru-soiltasuna da. Buruko ile-larrua biguna eta zuri-zuria geratzen da. Bi sexuei eragin diezaieke eta bizitzako edozein garaitan ager daiteke, nahiz eta gizonezko haur eta nerabeengan kasu gehiago gertatzen diren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akkermansia muciniphila

**Akkermansia muciniphila** Akkermansia generoko bakterioa da, gure heste-floran dagoena. Hestean dagoen muzina erabiltzen du, proteina hori izanik bere karbono eta nitrogeno iturria nagusia.

Giza hesteetan ez ezik, hainbat animaliren hesteetan ere bizi da .

Bakterio Gram negatiboa da, anaerobio hertsia, ez da mugikorra eta ez du esporarik sortzen.

Bakterio honen gabezia asaldura eta gaixotasun batzuekin lotu da: obesitatea, 2. motako diabetesa eta hesteetako hantura kronikoarekin, besteak beste   . Era berean, 2018an egindako ikerketa batek agerian jarri zuen bakterio honek tumore epitelialen immunoterapia-tratamenduan laguntzen zuela 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itxaropenaren Andra Mariaren eliza (Arrasate)

**Itxaropenaren Andra Mariaren eliza** Gipuzkoako Arrasateko Uribarri auzoan dagoen XVI. mendeko eraikina da. Eliza muino baten gainean dago eta haren oinean Itxaropenaren Andra Mariaren santutxoa dago.

## Historia 
Eliza noiz altxatu zen datua ez da ezagutzen baina XVI. mendeko eraikina dela pentsatzen da. Dena dela, eliza dokumentuetan lehen aldiz 1353an agertu zen. Ondoko dorrea beranduago altxatu zen, XIX. mendean; jatorriz dorrea zink plakekin estalita zegoen baina gaur egun harbelezko plakak erakusten ditu.

## Ezaugarriak 
Sarrera nagusian hiru arkiboltekin egindako arkua du eta klabeetan marrazki geometrikoak.

## Iruditegia 

Image:
Mondragón - Iglesia de San Miguel de Uribarri 6.JPG|Atari nagusia.
Mondragón - Iglesia de San Miguel de Uribarri 2.JPG|Elizaren atzealdea.
Lorategiaren eskultura.jpg|Elizaren lorategian elementu desberdinak ikus daitezke.
Itxaropenaren Andra Mariaren santutxua.jpg|Itxaropenaren Andra Mariaren santutxoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iturriaga (argipena)

**Iturriaga** euskarazko izen berezi bat da. Jatorriz, «iturri ugariko tokia» esan nahi du (*iturri* izena + toki ugaritasunezko *-aga* atzizkia). Antzinako esanahi horretatik abiatuta, gaur egun hainbat tokiren izen berezia eta hainbat pertsonaren abizena da.

## Toki izena 
* Iturriaga, Bizkaiko hego-mendebaldeko Arakaldo udalerriko auzoa.
* Mirafuentes, Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerria; XX. mendearen bukaeran, erdal jatorriko izen horren euskal ordaintzat proposatu zen *Iturriaga*; gero, Euskaltzaindiak euskara batuko izen bakarra *Mirafuentes* zela arautu zuen. Hala ere, zenbaitek *Iturriaga* deitzen diote oraindik.
* Iturriaga jauregia, Gipuzkoako Orio udalerrikoa.
* Iturriaga, Bilboko Santutxu auzoko kalea.

## Pertsona abizena 
* Agustin Paskual Iturriaga (Hernani, Gipuzkoa, 1778 - 1851) pedagogoa eta idazlea.
* Diego Iturriaga (Sartaguda, Nafarroa Garaia, 1991), esku huskako pilotaria.
* Felix Iturriaga (Bizkaia, 1941), txirrindularia.
* Javier Iturriaga (Zarautz, Gipuzkoa, 1983) futbolaria.
* Jose Iturriaga (Azpeitia, Gipuzkoa, 1699 - Pampatar, Nueva Esparta, Venezuela, 1767), gudaria, itsasgizona, administratzailea eta politikaria.
* Pedro Maria Iturriaga (Algorta, Bizkaia, 1939 - Bilbo, Bizkaia, 2006), futbolaria.
* Unai Iturriaga (Durango, Bizkaia, 1974), bertsolaria, euskal idazlea eta euskal abeslaria.
* Juan Manuel López Iturriaga (Bilbo, Bizkaia, 1959) saskibaloi jokalaria eta telebistako aurkezlea.
* Mikel López Iturriaga (Bilbo, Bizkaia, 1967), kazetaria eta gastronomia-kritikaria, Juan Manuel López Iturriagaren anaia.

## Erreferentziak
Bilboko Athletic Club 2020-2021

Entrenatzailea:  Marcelino García Toral (2021-Egun, 18.jardunalditik),  Gaizka Garitano (2018-2021, 17.jardunaldirarte)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko baja.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Bilbao Athletic taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte.

### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2021 
### Udako merkatua 2020 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 29*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Athletic 2019-20
* Athletic 2021-22
Mea culpa (telebista-saioa)

***Mea Culpa*** Txileko telesaila da, Carlos Pintok sortua eta 1993an estreinatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktor Txizhikov

**Viktor Alexandrovitx Txizhikov** (Mosku, 1935eko irailaren 26a - *ib.*, 2020ko uztailaren 20a) errusiar marrazkilari, diseinatzaile eta haurrentzako liburuen ilustratzailea izan zen. Misha 1980ko Moskuko Olinpiar Jokoetako maskota diseinatu zuen. Eduard Uspensky eta Andrei Usatxev idazleekin lan egin zuen.

## Lan hautatuak 
* Юбилейный альбом «Виктор Чижиков. Мои истории о художниках книги и о себе». Издательский Дом Мещерякова. (2015)
* 333 Kота (2005)
* Доктор Айболит (2003)
* Петя и Потап (2002)
* Аля, Кляксич и буква `А` (2002)
* Площадь картонных часов (2001)
* Винни-Пух и все-все-все (2001)
* Было у бабушки сорок внучат (2001)
* Приключения Чиполлино. Сказка (2001)
* Забытый день рождения (2001)
* Вниз по волшебной реке (1979)
* Приключения волшебного лебедя (1978)
Sefirot

**Sefirot** (, literalki *isurpenak*) Kabalaren 10 atributu/jarioak dira, hauen bidez Ein Sof (Infinitoa) erreinu fisikoa eta erreinu metafisikoen katea etengabe agertzen eta sortzen delarik. Terminoa batzuetan sefiroth/sephiroth gisa ere transliteratzen da, eta sefirah/sephirah erabiltzen da singularrean.

Sefirotaren konfigurazio alternatiboak hainbat eskolek ematen dituzte Kabalaren garapen historikoan, bakoitzaren alderdi espiritualak artikulatuz. 10 zenbatzeko tradizioa Sefer Yetzirahn ezartzen da: "Hamar sefirot edo ezer ere ez, hamar eta ez bederatzi, hamar eta ez hamaika". Eskema ezberdinetan guztira hamaika sefirot zerrendatzen direnez, bi (Keter eta Da'at) printzipio beraren adierazpen inkontziente eta kontzientetzat hartzen dira, hamar kategoriak mantenduz. Sefirotak jainkozko bizi-indar sortzailearen edo kontzientziaren kanal gisa deskribatzen dira, zeinen bidez zerizan jainkotiar ezaguezina gizadiari agertzen baitzaio.

Lehen sefirah-ak, Keterrek, adimen kontzientetik haratago dagoen Jainkozko Borondate superkontzientea deskribatzen du. Hurrengo hiru sefirotek (Chokhmah, Binah eta Da'at) adimen jainkotiar kontzientearen hiru maila deskribatzen dituzte. Hurrengo zazpi sefirotek (Chesed, Gevurah, Tiferet, Netzach, Hod, Yesod eta Malkuth) lehen eta bigarren mailako Jainkozko Emozioak deskribatzen dituzte. Bi sefirot (Binah eta Malkuth) femeninoak dira, Kabalaren printzipio femeninoak kanpoko gizonezkoen argia jasotzen duen ontzi bat deskribatzen baitu, ondoren barrutik elikatzen da eta beheko sefirotak erditzen ditu. Honi dagokionez, Emakumezkoen presentzia jainkotiarra da (hebreeraz: שְׁכִינָה, *Shekhinah*). Kabalak, giza arima, jainkotasunaren isla bezala ikusten du ( ondoren, "Jainkoak, beraz, bere antzeko egin zuen gizakia, Jainkoaren beraren irudira egin zuen; ar eta eme egin zituen"), eta, zabalago, sorkuntza guztiak, sefirotean zuen bizi-iturriaren isla bezala. Beraz, sefirotek gizakiaren bizitza espirituala ere deskribatzen dute, eta guztia ulertzeko paradigma kontzeptuala osatzen dute Kabalan. Gizakiaren arimaren eta Jainkotasunaren arteko harreman honek, Kabalari, jainkotasuna deskribatzeko bere erdiko bi metaforetako bat ematen dio, Ohren beste metaforarekin batera (argia). Hala ere, kabalak behin eta berriz azpimarratzen du gorputz-interpretazio oro saihestu behar dela. Honen bidez, sefirotak gorputzaren egiturarekin lotzen dira eta partzufim (pertsonak) bihurtzen dira. Sefirah bakoitzaren egitura-asmoaren azpian indar motibatzaile ezkutu bat dago, hobeto ulertzen dena giza esperientzia espiritualean dagokion egoera psikologikoarekin alderatuta.

Filosofia jasidikoan, mistizismo juduaren esperientzia eguneroko inspirazioan barneratzea bilatu duena (devekut), sefiroten barne bizitza hau esploratzen da, baita mundu honetan gizakiak Jainkoari ematen dion zerbitzuan jokatzen duten papera ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il pendolo di Foucault

***Il pendolo di Foucault*** (euskaraz, **Foucaulten pendulua**) Umberto Eco italiar idazle eta filosofoaren eleberri bat da. 1988an argitaratu zen lehen aldiz eta munduko hizkuntza askotara itzuli da.

Liburua hamar Sefirothak irudikatzen dituzten hamar segmentutan banatuta dago. Kabala, alkimia eta konspirazioaren teoriari buruzko erreferentzia esoterikoz beteta dago: hainbeste, ezen Anthony Burgess kritikari eta eleberrigileak aurkibidea behar zuela iradoki zuen. Izenburuaren penduluak Léon Foucault fisikari frantziarrak Lurraren errotazioa frogatzeko diseinatutako pendulua adierazten du, eleberriaren barnean esanahi sinbolikoa duena. Batzuen ustez, Michel Foucaulti buruz ari da, Ecok filosofo frantsesarekin zuen adiskidetasuna adieraziz, baina egileak "Michel Foucaulti buruzko intentziozko erreferentzia oro ukatzen du"; hori haren literatur txantxa sotiletakotzat hartzen da.

## Oharrak 
## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Kecak

thumb|250px|Kecak dantzan gizonezkoek hartzen dute parte.
thumb|250px|Kecak dantza Uluwatun.
***Kecak*** (ahoskatuta //), baita ere ***ketjak***, ***ketjack*** edo ***ketiak***, Baliko dantza da. Orain arte gizonezkoek dantzatzen zuten baina 2006an emakumezko talde bat sortu zen ere bai.

## Historia 
1930. hamarkadan, Ramayana testu klasikoan oinarrituta, dantza hauek sortu ziren. Wayan Limbak, bertako dantzaria, Walter Spies margolari alemaniarrari dantza hauen mugimenduak sortzen lagundu zion. Horretako Ramaiana narrazioetan eta arao egiteko sanghyang dantzan oinarritu zen. Gaur egun tradizionala den dantza hau sortu zen. Turismoarentzako ere erakargarria da. Limbak dantzariak mundu osoan zabaldu zuen Kecak dantza.
    
## Ezaugarriak 
Ehun gizon inguruko talde bat zirkuluan edo zirkuluerdian jartzen dira. Guztiak liderraren inguruan eserita daude. Janzkera bera eramaten dute: gerrikotik gora biluzik, gerriko inguruan laukiez apaindutako arropak eta, batzutan, buruan, loreak janzten dituzte. Dantzaren oinarria besoen eta gorputz enborren mugimenenduan datza; aldi berean, abestiak interpretatzen dira. Zeremonian liderrak mugimenduak eta kantuak zuzentzen ditu.

## Esanahia 
Dantza honek gudu bat antzezten du. Ramayanaren arabera guda horretan Janumanek Rama printzeari lagundu zion Ravana errege gaiztoaren aurka.
  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kecak dantza Youtuben.
* :Argazki galeria.
Rónán Mac Con Iomaire

**Rónán Mac Con Iomaire** (Galway, Irlanda, 1975eko urtarrilaren 2a), irlandar idazle eta TG4 telebista kateko aurkezle eta Raidió na Gaeltachta irraitiko esatari bat da. Connemara eskualdeko irlandera hiztuna da eta Gaeltacht eremuak kudeatzen dituen Údarás na Gaeltachta erakundeko Eskualde eta Komunitateen Garapen eta Hizkuntza zuzendaria.

Tomás Mac Con Iomaire irrati esataria eta Mairéaden semea da, eta Donncha Mac Con Iomaire eta Síle Nic Con Iomairen anaia. Dublingo Hiri Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu zen.

Gainera, itsasgizon trebea, triatleta eta korrikalaria ere bada, 2011an Connemara eta Aran Uharteetako eremuko TríSpórt triatloi elkartearen sortzailea ere bada.
Terheideko urrezko katiluak

**Terheideko urrezko katiluak** Brontze-aroko urrezko bi ontzik osatutako aurkikuntza arkeologikoa da. Antzekotasun handia dute Eskoriatzan aurkitutako Axtrokiko ontziekin.

Errepide eraikuntzan ari zirela, 1872. urtean, Jacob Behrend Braams izeneko langileak aurkitu zituen bi piezak, Terheide izeneko herriaren ondoan, 21. mendean Velvet Holtriem komunitatearen parte den zonaldean, Ekialdeko Frisian (Alemania). Jatorrian buztinezko poto baten barruan zeuden bi katiluak, baina edukiontzi hori ez zen gorde.

Urrezko katiluak Hanoverko Saxonia Behereko Estatu Museoan ikus daitezke. Kopia bikoiztuak daude Ekialdeko Frisiako Estatu Museoan, Emden hirian.

## Ikus, gainera 
* Axtrokiko ontziak
* *Eberswaldeko altxorra*

## Kanpo estekak
Molotov (musika taldea)

**Molotov** mexikar rap rock musika talde bat da. 1995ean sortu zen Mexiko Hirian. Micky Huidobro, Tito Fuentes, Randy Ebright eta Paco Ayala musikariek osatzen dute taldea.

## Taldekideak 
* Tito Fuentes gitarra-jotzailea, baxu-jotzailea, bateria-jotzailea eta abeslaria (1995 - gaur egun)
* Micky Huidobro gitarra-jotzailea, baxu-jotzailea, bateria-jotzailea eta abeslaria (1995 - gaur egun)
* Paco Ayala baxu-jotzailea, gitarra-jotzailea, bateria-jotzailea eta abeslaria (1996 - gaur egun)
* Randy Ebright bateria-jotzailea, gitarra-jotzailea, baxu-jotzailea eta abeslaria (1996 - gaur egun)

### Taldekide ohiak 
* Jay de la Cueva baxu-jotzailea eta abeslaria (1995 - 1996)
* Iván Jared Moreno «La Quesadillera» bateria-jotzailea (1995)

## Diskografia 
;Estudioko diskoak
* *¿Dónde Jugarán las Niñas?* (1997)
* *Apocalypshit* (1999)
* *Dance and Dense Denso* (2003)
* *Eternamiente* (2007)
* *Agua Maldita* (2014)

;Remixak
* *Molomix* (1998)

;Bildumak
* *Con Todo Respeto* (2004)
* *Exitos* (2016)

;Zuzenekoak
* *Desde Rusia con Amor* (2012)
* *MTV Unplugged* (2018)
* *¿Dónde Jugarán lxs Niñxs?* (2019)

## Kanpo estekak
Efebifobia

**Efebifobia** gazteenganako beldurra da. Hasiera batean, "nerabeekiko beldurra edo higuina" izenarekin sortu zen, baina gaur egun fenomenoa "gazteen karakterizazio ez-zehatza, gehiegizkoa eta sentsazionalista" bezala hartzen da mundu osoko hainbat lekutan. Gazteei beldurrari buruzko ikerketak soziologiaren esparruan egiten dira, eta gazteei buruzko azterketen eremuan. Pedofobiatik bereizten da, nerabeengan zentratuago dagoelako haurrengan baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mike Slemen

**Michael Anthony Slemen** (Liverpool, 1951ko maiatzaren 11 &ndash; 2020ko uztailaren 20a) ingeles errugbilaria izan zen. Ingalaterrako errugbi selekzioan 32 aldiz jolastu zuen eta zortzi entsegu sartu zituen. 1980an Grand Slam irabazi zuen selekzioarekin. 1980an ere Hegoafrikara bira egin zuen British and Irish Lions taldearekin.
Eberswaldeko altxorra

**Eberswaldeko** **altxorra** edo **Ebwerswaldeko urre aurkikuntza** ( edo ''* ) Brontze-aroko altxor bilduma bat da, urrezko 81 objektuz osatua. Horien artean katilu edo edukiontzi erakoek antz handia dute Eskoriatzan agertutako Axtrokiko ontziekin, harreman kultural argi bat agerikoa delarik.

1913an aurkitu zuten altxorra etxe bateko obretan, Oberbarnim herrixka, zeina Eberswalde eskualdean dagoen Alemaniako Brandenburgon. Alemanian inoiz aurkitu den urrezko objektuen historiaurreko multzo handiena da. Aurkitu zutenetik 1945. urtera Berlingo museo batean egon ziren piezak. Gaur egun, Errusian dago, Bigarren Mundu Gerraren amaieran Alemaniatik lapurtutako artelanen multzoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Axtrokiko ontziak
* *Terheideko urrezko katiluak''

## Kanpo estekak
Reyes Azkoitia

**Reyes Azkoitia** (Martirieta, Azkoitia, Gipuzkoa, 1952ko urtarrilaren 5a) pilotari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Azkoitiako Martirieta auzoko Urteaga baserrian jaio zen. Martirietako pilotalekuan eman zituen lehen pilotakadak Azkoitiak. Umetan pilotan hasi, gero ezkondu berritan berriro pilotari heldu eta semeari segika Bergarako Pilota Eskolako entrenatzaile hasi zen.

Banaka ezezik, Jaione alabarekin batera bikote modura jokatu izan du baita ere.

2018ko ekainaren 9an Bergarako Pilota Eskolako omenaldia jaso zuen.

Bergarako pilotalekuan jokatzen den txapelketa bati Reyes Azkoitia izena eman zitzaion bere omenez.

2020an, Euskal Telebistako Plazandreak telebista saioan parte hartu zuen, emakumezko pilotarien entrenatzaile bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Brigadak

**Ipar Brigadak** izeneko talde hooligan faxista 1989an sortu zen, Real Sociedad futbol taldearen zenbait zaleri esker.

Ibilbide laburra izan zuen, 1991n desegin baitzen gainerako zaleen arbuioak bultzatuta. Taldeak iraun zuen bi urte horietan zeresan handia eman zuen haren mezu arrazistak zirela. Argia aldizkariak argitaratutako erreportaje batean, taldeko kideek ijito eta beltzei "gorroto" zietela adierazten zuten, eta inoiz pankarten bidez mezu arrazista eta xenofoboak zabaldu zituzten: Betisek Atotxako futbol zelaian jolastu zuenean, *Andaluziarrak afrikarrak* leloa zuen pankarta eskegi zuten.

## Erreferentziak
Ang Probinsyano

***Ang Probinsyano*** ABS-CBN-k emititutako telebistako ekintza filmaren filma da. Izen bereko 1997 filmean oinarrituta dago, Fernando Poe Jr. aktorearen paperean, eta Coco Martin aktorearekin osatutako aktoreen multzoa da. Seriea ABS-CBN-en Primetime Bida arratsaldean eta mundu osoan estreinatu zen The Filipino Channel-en bidez, 2015eko irailaren 28an Nathaniel ordezkatuz. Filipinetako telebistako ekintza dramatikoen serie luzeena izatera pasatu zen. ABS-CBN sarearen frankizia ez berritzeagatik emititu zenetik, serieko atal berriak emititu egin dira Kapamilya Channelan 2020ko ekainetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noël Milarew Odingar

**Noël Milarew Odingar** (Dowalé-Béboto, 1932 &ndash; 2007ko maiatzaren 4) Txadeko presidentea izan zen 1975eko apirilean hiru egunez. Sara etniaren kidea, Txadeko indar armatuen burua izan zen eta paper erabakigarria izan zuen François Tombalbaye presidentearen aurkako estatu kolpean. Kontseilu Goren Militarreko kidea izan zen.
The Mosquito

[thumb|[Fitxategi:17.4 kHz sine wave.flac|erdian|Egiten duen soinuaThe Mosquito alarma bat, eraikin baten kanpoaldean.]]
**The Mosquito** (literalki, **eltxoa**) edo **Mosquito Alarm** gazteak alderrai ibiltzea eragozteko erabiltzen den makina bat da, eurek soilik entzun dezaketen frekuentzia altuko soinu bat eginez. Dispositiboek eztabaidak sortu dituzte giza eskubideengatik eta diskriminazioagatik.

Dispositiboa segurtasun- eta babes-tresna gisa merkaturatzen da, gazteak gune espezifikoetan bil ez daitezen. Hala, jokabide antisoziala murrizteko sustatzen da, hala nola alderraia, bandalismoa, drogen kontsumoa, drogen banaketa eta indarkeria. Erresuma Batuan, 3.000 baino gehiago saldu dira, batez ere dendetatik kanpo eta garraio zentroetatik gertu erabiltzeko. Australian, Frantzian, Danimarkan, Italian, Espainian, Alemanian, Suitzan, Kanadan eta Ameriketako Estatu Batuetan ere saltzen dute.

Kritikoen arabera, gazteak diskriminatzen ditu eta giza eskubideak urratzen ditu; Mosquitoa legez kanpokoa izateak, berriz, galera komertzialak jasaten dituzten merkatarien eskubideak urratuko lituzke, "diziplinarik gabeko nerabeek" bezeroak urruntzen dituztenean. Mosquitoarne banatzaileek esan dutenez, dispositiboaz abusatzen ez dela bermatzeko arauak mantentzen dituzte, eta Howard Stapletonek, dispositiboa asmatu zuenak, horren erabilera arautzeko gidalerroak egiteko eskatu die Europako gobernuei.

Gailuaren bertsio berrienak, 2008. urtearen amaieran atera zenak, bi maiztasun-doikuntza ditu: bata, 17,4 kHz ingurukoa, oro har gazteek bakarrik entzun dezaketena, eta bestea, 8 kHz-koa, pertsona gehienek entzun dezaketena. Fabrikatzailearen arabera, irteera potentzialaren presio akustikoaren gehieneko maila 108 dezibelekoa da (dB), eta fabrikatzailearen produktuaren zehaztapenean adierazten da, gainera, soinua 25 urtetik beherakoek entzun dezaketela normalean. Frekuentzia altuak entzuteko gaitasuna, gizaki gehienetan, adinarekin hondatzen da (presbiakusia bezala ezagutzen den baldintza bat), 18 urterekin ikusi ohi dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Efebifobia

## Kanpo estekak
Sonja Norvegiakoa

**Sonja Norvegiakoa**, **Sonja Haraldsen** jaioa (Oslo, 1937ko uztailaren 4a) Norvegiako erregina ezkontidea da. 1968an Harald printzearekin ezkondu zen. 1991n bere senarra Harald V.a erregea bihurtu zen. Ezkontza horretatik bi seme-alaba jaio dira: Marta Luisa printzesa eta Haakon printze oinordekoa.
Deborah De Robertis

**Deborah De Robertis** (Luxenburgo, 1984ko otsailaren 12a) performancelaria eta argazkilaria da, toki publikoetan biluzik jarriz egiten dituen ekitaldiengatik ezaguna. Halako ekitaldiak egin ditu, esaterako, Orsay museoan eta Lurdako santutegian. Ekitaldi horiek gatazka legal ugari ekarri dizkiote.

## Bizitza 
Aita italiarra du, eta ama frantziarra. 2013an, Luxenburgoko Kultura Ministerioak De Robertis aukeratu zuen Parisko Nazioarteko Arteen Hiriko artista egoitzarako.

## Lanak 
De Robertis ikusizko, bideoetako eta performanceetako artista bat da, eta zalantzan jartzen du eredu femeninoak artean duen posizio tradizionala. Frantziako *Les Inrockuptibles* aldizkarian hau adierazi zuen: «Gorputz biluzia erakustea eragin politikoa izan dezakeen ekintza bat da. Baina politikoa dena ez da hainbeste gorputza, baizik eta eragiten duen hausnarketa». Ezaguna da artearen historiako obra nagusiak performancetzat berrinterpretatzeagatik.

## Erreferentziak
Palparinae

**Palparinae** Myrmeleontidae familiaren subfamilia da.

## Taxonomia 
La subfamilia comprende 14 géneros:
* *Crambomorphus*
* *Golafrus*
* *Lachlathetes*
* *Negretus*
* *Nosa*
* *Palparellus*
* *Palpares*
* *Pamares*
* *Pamexis*
* *Pantherleon*
* *Stenares*
* *Tomatarella*
* *Tomatares*
* *Valignanus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Acanthaclisinae

**Acanthaclisinae** Myrmeleontidaeren subfamilia da, "Inurrien lehoiak". tribu bakarra di, **Acanthaclisini**, 16 generotan bildutako 221 espeziekin.

## Taxonomia 
16 genero daude:

**Acanthaclisinae** subfamilia
* Tribu *Acanthaclisini*
** *Acanthaclisis*
** *Synclisis*
** *Heoclisis*
** *Arcuaplectron*
** *Jaja*
** *Madrastra*
** *Mestressa*
** *Syngenes*
** *Paranthaclisis*
** *Vella*
** *Vellassa*
** *Cosina*
** *Centroclisis*
** *Phanoclisis*
** *Fadrina*
** *Stiphroneura*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Varnia

***Varnia*** *neuroptero*ko *Ithonidae* familiaren intsektu genero txikia da. Bakarrik Australian aurkitu da. Bi espezie sailkatu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Polo

**María del Carmen Polo y Martínez-Valdés,** ezagunagoa **Carmen Polo** izenez ( Oviedo, 1900ko ekainaren 11; Madril, 1988ko otsailaren 6a) espainiar aristokrata izan zen, Francisco Franco diktadorearen emaztea. Francoren heriotzaren ondoren , Meirás andrearen titulua izan zuen, eta haren ondasunen oinordekoa izan zen.

## Biografia 
Carmen Polo Asturiasko familia aberats eta kontserbadore baten baitan jaio zen 1900. urtean. Etxean jaso zuen hezkuntza, Madame Claverie izeneko etxeko emakumezko irakasle baten eskutik.

thumb|Franco eta Poloren ezkontza.

17 urterekin ezagutu zuen Francisco Franco. Polo familiak ontzat eman ez zuen ezkongai-harreman baten ondoren, Franco eta Carmen Polo Oviedoko San Juan el Real elizan ezkondu ziren 1923an.

Carmen Polok eta Francok alaba bakarra izan zuren, María del Carmen, 1926ko irailaren 14an jaioa. Familian "Nenuca" ezizena zuen.

### Diktadorearen emazte 
1936ko uztailean, Gerra Zibilaren lehertzean, Carmen eta bere alaba Espainiako Estatutik atera zituzten Franco matxinoaren kolaboratzaileek, segurtasun arrazoiengatik, Itsaontziz Kanarietatik Lisboara eraman zituzten, eta handik Le Havrera, non autoz hartu eta Lapurdira joan ziren. Aste batzuez Euskal Herrian bizi izan ziren, Baionan, Claverie irakaslearen etxean. 1936ko irailaren bukaeran, Francoren ekimenez desterru hori amaitu zen.

thumb|Franco eta Polo Donostian, 1941eko bisita batean.

Gerra Zibilaren ostean, Estatuburu izendatu zuten senarra, eta Carmen Polok titulu ofizialik izan ez arren, *La Señora* bihurtu zen Madrilgo botere inguruneetan. Etxebizitza El Pardo Errege Jauregian ezarri zuen bikoteak 1940ko martxoan. Influentziaren truke opariak jasotzera ohitu zen diktadura garaian, eta perlazko lepokoak ziren bere faboritoak.

Maria del Carmen Martínez Bordiú Franco, bikotearen biolona, 1972ko martxoaren 8an ezkondu zen Alfonso de Borbón Borboi errege-etxekoarekin, Carmen Polok bereziki bultzatu nahi izan zuen lotura. Asmoa omen zuen Polok, Francoren oinordetza monarkikoa Alfonso de Borbónen bidez egingo zela, bere familia lotuz bide batez monarkia espainolari.

Franco hil zenean Carme Polo alarguna eta Carmen Franco alaba izan ziren oinordeko, eta testamentuaren arabera 28 milioi pezetako ondasunak jaso zituzten (2019ko kalkuluetan, 1,8 milioi euro lirateke). Baina izatez, bitxietan eta bere izenean zituzten jabetzetan, Polok, alabak eta bilobek 500 milioi eurotik gorako jabetza zuten pilatuta.

## Erreferentziak
Villenako Altxorra

**Villenako Altxorra** Europako Brontze Aroko urrezko objektuen aurkikuntza handienetako bat da. Urrezko, zilarrezko, burdinako eta anbarrezko 59 objektuk osatzen dute, ia 10 kiloko pisua dutelarik orotara.

Burdinazko piezak nabarmentzen dira Iberian aurkitu diren zaharrenak direlako, burdina metal preziatu gisa erabiltzen zeneko garai batekoa.

1963an aurkitu zituzten lehen piezak langile batzuek, Villena herritik gertu. Bitxigile batekin kontsultatu ondoren, honek José María Soler García arkeologoarengana jo zuen, eta honek neurriak hartu zituen tokia babesteko, eta aurkikuntza indusketa gehiagorekin osatzeko.

Piezen artean zenbaitek katiluak dira, urrezkoak, eta antzekotasunak nabarmendu dituzten beraien egikeraren eta Eskoriatzan topatutako Axtrokiko ontzien artean.

Axtrokiko piezak ez bezala, ordea, Villenakoak Villenan bertan gordetzea lortu dute, eta herriko museo arkeologikoan daude, non eta Eskoriatzakoak Madrilera eraman zituzten Espainiako Arkeologia Museo Nazionalera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak