Tuterako setioa (1512)

**Tuterako setioa** 1512ko abuztu eta irailean gertatu zen 10 egunetik gora, Fernando II.a Aragoikoak agindutako Nafarroaren inbasioan kokatua. Gaztelar-aragoitar tropek pixkanaka estutu zuten Katalina I.a eta Joanes III.a nafar errege-erreginen aldeko hiribilduaren kontrako setioa, eta abuztuaren 31rako setioa erabatekoa zen; irailaren 9an, Tutera errenditu egin zen.

Tuteraren defendatzaileak ahuldu eta azpiratzeko, Fernando Aragoiko errege eta Gaztelako erregeordeak adiskidetasun hitzak, eskaintzak, mehatxuak eta tropa mugimenduak uztartu zituen, baita Erromako aita santuak emandako nafar eta frantses erregeen kontrako bulda baten aipamena ere, espainiarren ordezkariek prestatua. Erriberako hiribildu nagusia izan zen gaztelar-aragoitar tropek okupatutako azken nafar gotorlekua Pirinioez hegoaldera, eta Errege-erregina Katolikoek Nafarroako Erresumaren kontrol gehiena eskuratu zuten era horretan, salbu eta Nafarroa Beherea. Hurrengo egunean, hala ere, Donibane Garazi hartu zuten mendean.

## Nafarroaren inbasioa 
thumb|Tuterako harresiaren aztarnak
Fernando II.a Katolikoaren, "Iruzurtia" (*Falsario*) eta "Grifo" ere deituaren, agindupeko tropek Nafarroako Erresuma toki desberdinetatik inbaditu zuten. Goizuetara sartu ziren lehen tropak uztailaren 10ean, gipuzkoarrak. Bigarrenik, berriz, gaztelar espedizio nagusia sartu zen Arabako Lautadatik Burundan barrena. Gaztelar espedizio nagusian, 15.000 pertsonako zutabea zihoan, Fadrique Álvarez de Toledo, Albako Dukea, buru zuela.

Espedizioak Oskiako haitzartea zeharkatu zuen, eta Iruñea luze gabe errenditu zen, uztailaren 25ean. Hurrena, okupatzaileek mandatariak bidali zituzten Nafarroako gotorlekuetara errendizioa eskatzeko. Gehienek hala egin zuten, baina ez Amaiurrek (Baztan), Lizarrak, Tuterak eta Donibane Garazik. Katalina I.a eta Joanes III.a errege-erreginek Tuterarantz ihes egin zuten laguntza bila, baina erdibidean 500 bildu zitzaizkien besterik ez. Ondorioz, Irunberriko bidea hartu zuten; handik, berriz, bortuak zeharkatu zituzten Nafarroa Behera eta, gero, Orthezera. Tutera zen Erriberako benetako hiriburua eta Nafarroa hegoaldeko gotorleku nagusia.

## Etsaia atarian 
Uztailaren hasieran jada, Joanes III.a erregeak adi egoteko eta mobilizatzeko agindu zuen Tuteran, gainera zetorkien inbasioa aurreikusita. Gainera, zaldunak eta infanteriako gerlariak eskatu zizkion gutun batean, hori gertatu ez zen arren. Beste gutun batean, Albako Dukea Nafarroako mugan zela, 30 zaldunen eskolta eskatu zion Tuterako alkateari, Iruñera bidal zezan, eta beste talde bat Tuteran utz zezan, defentsarako. Garai honetan, eginkizun militarretan zebiltzan gerlariak Tuteran 50 inguru ziren.
thumb|Fernando II.ak, irudian, Logroñotik jarraitu zuen Tuteraren kontrako erasoa
Uztailaren 21ean, tuterar agintariek handik hurbil erasotzaileek tropak errekrutatzen ari zirela jakinarazi zioten nafar erregeari. Dionis Esakoa (Ezakoa) zen Tutera gotorlekuko buruzagi militarra, eta berak agindu zuen defentsa. Irunberrin Nafarroako Gorteak deitu zituzten errege-erreginek, eta tuterarrei mandatariak bidaltzeko eskatu zieten. Ordurako, baina, egoera militarra biziki zaila zen eta, hilabete amaieran, Joanes III.a erregeak Biarnora alde egingo zuela iragarri zuen, familiarekin bat eginez. Joanes Ramiriz Bakedanokoa eta Joanes Jasokoa izan zituen bidaide.

## Tutera setiatuta 
thumb|Euskal gerlariak 1530 inguruan
Abuztuaren 28an, Corellak, Cascantek eta Cintruenigok amore eman zieten tropa erasotzaileei. Ordurako, Tuterako herritarrak larri sentitzen ziren, eztabaida biziak ziren hartu beharreko jarrerari buruz: borrokatu ala amore eman. Abuztuaren 26an, hiribilduko agintariak elkarrekin borrokatu ziren aukera bien aldekoen artean. Irailaren 3an, istiluak berriz piztu ziren bi alderdi horien artean.

## Ondorioak 
thumb|Zenbait nafarren kontrako heriotza zigorra, Fernando espainiar erregearen kontra jokatzearren (1514)
Errenditu ondoren, Fernando II.a Aragoikoa hiribildura sartu zen, eta zin egin zituen bertako foru eta pribilegioak. Aldean zeramatzan Alfontso Fonseca (Santiagoko artzapezpikua), Diego Ribera (Palentziako apezpikua), Fernando Velasco, Iñigo Velasco (Gaztelako kondestable), eta beste agintari gaztelar batzuk.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Petri II.a, Nafarroako mariskala
* Karlos V.a, Gaztela eta Aragoiko I.a
* Inkisizioa
* Esako Gudua (1521)

## Kanpo estekak