open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1980ko Markinako atentatua

**1980ko Markinako atentatua** ETA erakundeak urte hartako irailaren 20an bertoko taberna batean tiroz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 4 guardia zibil hil ziren. Guardiak herriko Esperanza y Cia S.A. enpresan egiten zituzten armak jagoten zebilen eta kuarteletik 200 metrotara besterik ez zegoen taberna batean bazkaltzen ari ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolando kafetegiaren aurkako atentatua

thumb|250px|Kafetegia zegoen tokia 2013an.

**Rolando kafetegiaren aurkako atentatua** ETA erakundeak 1974ko irailaren 13n Madrilgo Correo kalean bonbaz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 13 pertsona hil ziren eta 70 zauritu baino gehiago izan ziren. 

## Gertakizunak 
ETAk Rolando kafetegian esertzen ziren polizia eta militarren kontra pentsatu zuen erasoa, antza, kafetegiaren aurrean Poliziaren egoitza nagusia baitzegoen. Rolando Kafetegia Segurtasunaren Zuzendaritza Nagusiko (DGS ospetsua) eraikinaren alboetako batean zegoen eta hango polizia ugari ibiltzen zen bertan. ETArentzat hango gehienek, baita zerbitzariak ere, loturak zituzten DGSrekin, eta han zebiltzan gehienak ere poliziak ziren.

Aldiz, lehergailuak beste hainbat pertsona ere jo zituen. ETAk ez zuen bere gain hartu atentatua. Azkenean, ETAk 2018an bere egiletza aitortu zuen; egileak 1977ko amnistiari esker ez zituzten inoiz epaitu. Batzuen iritziz, Rolando kafetegiko atentatuaren gaineko barne liskarrak ekarri zuen ETAren zatiketa ETA pm eta ETA m artean.

## Hildakoak 
Hamahiru izan ziren:
* Antonio Alonso Palacín
* María Jesús Arcos
* Francisca Baeza Alarcón
* Baldomero Barral Fernández
* María Josefina Pérez Martínez
* Antonio Lobo Aguado
* Luis Martínez Marín
* Concepción Pérez Paíno, DGTren langilea
* María Ángeles Rey Martínez
* Gerardo García Pérez
* Francisco Gómez Vaquero. Kafetegiko sukaldaria ospitalean hil zen.
* Manuel Llanos Gancedo
* Félix Ayuso Pinel, hil zen polizia bakarra, inspektorea zen. Bi urte eta lau hilabete geroago hil egin zen.

## Egiletza 
Poliziak ETAri egotzi zion ardura baina erakundeak ukatu egin zuen esanez poliziak edo eskuinmuturra eragindakoa zela. 2018ko azken komunikatuan bere gain hartu zuen, biktima zibilei barkamena eskatzearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Xabier Letona(https://eu.wikipedia.org/wiki/Xabier_Letona), "Madrilgo Rolando kafetegiko hamahiru hildako haiek ETAm-ren eta ETApm-ren zatiketaren erdian", *Argia*, 2024ko irailaren 13an.]
Zaku-oihal

thumb|Jute-oihala.
**Zaku-oihal**, **jute-oihal**, **marras** edo **arpillera** (Heg.) iztupazko ehun latza da, zakuak-eta egiteko erabiltzen dena. Egiterakoan, oihala kerosenotan sartzen dute, harrak-eta kentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Brokatu

[thumb|[Lyonen 1727an eginiko brokatua.]]

**Brokatua** () luxuzko oihala da, zetaz eta bilbe ezberdinez (askotan urrezkoak edo zilarrezkoak) egina. Bilbeei esker brodatuta dagoenaren itxura du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
*Brokatu-karpa

## Kanpo estekak
Damasko (oihala)

thumb|Italiar damasko.
**Damasko** zetazko edo artilezko ehun sendoa da, kolore bereko hariak erabiliz egindakoa, aurkian eta ifrentzuan irudi berak baina bizitasun desberdinez agertzen dituena. Siriako hiriburuan sortu zuten IX. mende inguruan eta XIII. mendetik aurrera zabaldu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Dexter Warden kasua

***Charles Dexter Warden kasua*** (), 1927-1928 artean H. P. Lovecraftek idatzitako kontakizun labur bat da. Lovercraften kontakizun nagusi eta ezagunetako bat da.

## Argumentua 
Charles Dexter Ward, familia on eta aberatseko senidea da. Kontakizunaren hasieran denbora luzez jasandako eromen eta aldaketa fisiologiko aldi baten ondorioz desagertu zela aipatzen da. Ward eromenara eraman zuten kausen istorioa Marinus Bicknell Willet doktorearen ikuspuntutik kontatzen da.

Kontakizunaren hasieran Ward gaztea Joseph Curwen zenaren ondorengoa zela aipatze da, nigromantzia asmoetarako alkimia rituak burutzen zituen pertsonaia bitxia. Wardek Curwenen ondorengotza topatu eta haren ikerketari berrekingo dio. Ezkutuko jakintzak eta adiskidetasun ilunen jabe egin zen bidaietatik itzultzean, Providence udalerrian berrezarri eta bere arbasoaren hilerria bilatuko du.

Azkenean, Warden eromenerako gainbeherari hasiera emango zaio, galbide fisiko nahiz psikikoa, honen ondorioan antzinako gauzekiko erakarpena, familiaren madarikazioa, erritual ilunak eta zientziak inoiz topatu beharko ez lituzkeen sekretu arkano aipaezinek bat egingo dute. Honela, Marinus doktorea benetako Charles Dexter Ward gazteak Curwen erail, berpiztu eta haren antz fisikoa aprobetxatuz ordezkatu zuela jabetzean kontakizuna inflexio puntu batera iritsiko da. Hortaz, helburu ilunetarako erabiltzeko asmoa zuen gatz magiko batzuekin esperimentuei berrekin zien. Ironikoki, Marinusek aztia bere gatzak erabiliz eta Yog-Sothoth izaki kosmikoari dei eginez garaituko du.

## Kanpo estekak
Felpa

thumb|Felpa.
**Felpa** (Heg.) edo **peluxe** (Ipar.) belusaren antzeko ehuna da, ile luzekoa, gehienetan kotoizkoa dena. Belusa bezala, tafetaz egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Alcalde

**Cristina Alcalde Huertanos** (Arbeitza,  - ) nafar txirrindulari ohia da. 2009 eta 2013 artean Bizkaia-Durango taldean profesionala izan zen.
Herbert West–Berranimatzailea

***Herbert West–Berranimatzailea*** (), 1921eko urria eta 1922ko ekainaren artean H. P. Lovecraftek idatzitako kontakizun labur bat da. 1922ko otsaila eta uztailaren artean Home Brew aldizkari amateurrean atalka argitaratu zen.

## Argumentua 
Herbert West doktorearen heriotza eta gorpuen "berranimaketa" (berpiztea) esperimentuei buruzko nondik norakoak agertzen dira, Miskatonic Unibertsitatean ikasle zenetik Lehen Mundu Gerra arte.

## Zinema 
*Re-Animator* (1985) beldurrezko kultuzko filma eta bere jarraipenak kontakizun labur honetan arinki oinarrituak daude.

## Kanpo estekak
Damien O'Kane

'''Damien O'Kane''' (Coleraine, Ipar Irlanda, 1978ko irailaren 1a) irlandar folk musikari bat da. Irlandar banjo tenorea eta gitarra jotzeaz gain abestu ere egiten du. Gaur egun Ingalaterrako Yorkshire konderrian bizi da, bere emaztea den Kate Rusby musikaria eta heuren bi alabekin batera.

## Diskografia 
* Banjophony, 2018 (Ron Blockekin batera)
* While Mortals Sleep, 2011 (Kate Rusbyrekin batera)
* Make the Light, 2010 (Rusbyrekin batera)
* Sweet Bells, 2008 (Rusbyrekin batera; PRCD33)
* Haven, 2006 (Flook)
* Box on 2006 (Shona Kipling + O'Kane)
* Momentum 2005 (CrossCurrent)
* Melodeon Crimes 2005 (Julian Sutton disko instrumentala)
* Pure Chance 2003 (Shona Kipling + O'Kane)

### Barkarkako diskoak 
* Summer Hill (2010, Pure Records)
* Areas of High Traffic (2016, Pure Records)
* Avenging and Bright (2017, Pure Records)

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Mahoi

thumb|Mahoizko prakak.
**Mahoia** kotoi horiz egindako ehuna da. Nanjingen asmatua, ingelesek txinatar kargamentuak Maótik sarrarazi zituzten eta hortik datorkio euskarazko izena.

Langile, arrantzale eta baserritarrek mahoi urdina erabiltzen zuten, gehienbat Bergaran egiten zutena. Horretarako "Bergarako urdina" tinta ezaguna erabiltzen zen. 

## Kanpo estekak
Kaxmir (ehuna)

thumb|Kaxmirrezko xal bat.
**Kaxmir** Kaxmirko ahuntzen ilearekin eginiko ehun arin eta leuna da. Artilerik preziatuenetariko bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perkal

thumb|XIX. mendeko perkala.
**Perkal** kotoizko ehuna da, fina eta sarria. Frantziarrek Indiatik ekarri zuten eta XVIII. mendetik aurrera Europan ekoizten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Popelina

thumb|Popelina.
**Popelina** () ehun mehe eta zurruna da, artilez, kotoiz, zetaz edo rayonez egina. XV. mendean asmatu zuten Aita Santuarentzat Avignonen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Satin

thumb|Satin purpura.
**Satin** zetazko ehun leuna, arina eta distiratsua da. Irazkia agerian dago baina bilbea ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tafeta

thumb|Zetazko tafetaz egindako emakume jantzia, c. 1880.
**Tafeta** zetazko ehuna da, bilbe bikoiti eta irazki bakoiti dituena. Hitzak persierazko jatorria du eta kiribildutako ehun esan nahi du.

## Kanpo estekak
Tul

[thumb|[Parpaila eta tule beltza.]]
**Tul** sare itxurako ehun mehe gardena da, kotoizkoa, harizkoa edo zetazkoa izan daitekeena. XVIII. mendean asmatu zuten Tulle hiri inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1978ko Getxoko atentatua

**1978ko Getxoko atentatua** ETA erakundeak urte hartako urriaren 22an bertoko Maximo Agirre kalean tiroz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 3 guardia zibil hil eta beste bat zauriturik suertatu ziren. Guardiak Gobela futbol zelaian partida batetik zetozen eta sei etakidek tirokatu zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignatius Kutu Acheampong

**Ignatius Kutu Acheampong** (Kumasi, Urre Kosta, 1931ko irailaren 23a - Akkra, 1979ko ekainaren 16a) ghanatar militarra izan zen, Ghanako Errepublikako estatuburua 1972–1978 bitartean.

## Bizitza 
Ignatius Kutu Acheampong Kumasin jaio zen 1931ko irailaren 23an. Gurasoak katolikoak eta Ashanti etniakoak ziren. Eskola katolikoetan ikasi zuen, eta Ghanako Armadan sartu zen 1959an. 1962-1963 bitartean, Kongoko krisialdian parte hartu zuen, Nazio Batuen bake indarren barnean.

1972ko urtarrilaren 13an, estatu kolpe bat zuzendu zuen Kofi Abrefa Busiaren gobernuaren aurka, eta estatuburu bilakatu zen, 1978ko uztailaren 5ean, beste estatu kolpe baten bidez, Fred Akuffok eraitsi zuen arte. 1979ko ekainaren 4ko iraultzaren ondoren, Acheampong atxilotua izan zen eta, ekainaren 16an, fusilatua.  Hamar egun geroago, Fred Akuffo eta Akwasi Afrifa presidente ohiak ere fusilatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otomandar turkiera

**Otomandar turkiera** (otomandar turkieraz: , '**, edo , **', edo , ''*) Otomandar Inperioan egiten zuten turkieraren aldaera izan zen. Arabierazko eta persierazko mailegu asko hartzen zituen (lexikoaren %&nbsp;88 ere bai, zenbait testutan), eta bere alfabetoa zuen, arabiar alfabetoan oinarritua.

Turkiar herri xumeak apenas ulertzen zuen, *kaba Türkçe'' («turkiera arrunta») erabiltzen zuelako, mailegu gutxiagokoa, egungo turkieraren oinarritzat erabili zena.

## Alfabetoa 
## Zenbakiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2003ko Benidorm eta Alacanteko atentatuak

**2003ko Benidorm eta Alacanteko atentatuak** ETA erakundeak urte hartako uztailaren 22an Valentziako Erkidegoan bonbaz eginiko atentatu bikoitza izan zen, zeinaren ondorioz 14 lagun zauriturik suertatu ziren. Goizeko hamaika inguruan, Garak telefono dei bat jaso zuen Alacanteko Residencia Bahía eta Benidormgo Nadal hoteletan bonbak jarri zituztela esanez. Hotelak jendez hustu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burgosko kuartel-etxearen aurkako atentatua

**Burgosko kuartel-etxearen aurkako atentatua** ETA erakundeak 2009ko uztailaren 29an, goizeko 04:00an, Guardia Zibileko kuarteletxean bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 65 zauritu izan ziren. Bonbak 700 kilogramo amonal zituen.

Hurrengo egunean, bonba-lapaz bi guardia zibil hil zituzten Palma Novan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jantzi polar

thumb|Txano polarrak.
**Jantzi polarra** () ehun sintetikoa da, normalean polietilen tereftalatoz (PETz) egina. Plastikoz birziklatuz egin dezaketenez, artilearen alternatiba ekologikoa da. Malden Mills enpresak (egun Polartec® dena) asmatu zuen baina ez zuen patentatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enpetrolen aurkako atentatua

**Enpetrolen aurkako atentatua** ETAk Enpetrol (egungo Repsol) enpresak El Morell herrian (Tarragonako probintzia, Katalunia) zuen petrolio-findegiaren aurka 1987ko ekainaren 12an eginiko atentatua da. Tarragona hiriburutik kilometro gutxira kokatutako instalazio horretan, bi bonba leherrarazi zituzten etakideek ekainaren 12ko ordu txikietan, eta suteak sortutako kearen eta gas toxikoen ondorioz 20.000 lagunek inguru hartatik ihes egin behar izan zuten gau hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pashmina

thumb|Pashminazko xal bat.
**Pashmina** ( / *pašmina*, eusk: artilez egina) kaxmirrez egindako ehuna da. Kaxmirren eta Nepalen aspalditik eginak, egun sintetikoak (rayon motakoak) ere badaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
López de Hoyos kaleko atentatua

**López de Hoyos kaleko atentatua** ETA erakundeak 1993ko ekainaren 21ean Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 7 pertsona hil ziren eta 25 zauritu izan ziren. Hildakoak Espainiako Indar Armatuetako sei kide eta bere furgonetaren gidaria izan ziren. Horretarako, etakideek 40 kilogramo amosalez beteriko Opel Corsa bat erabili zuten.

## Hidalkoak 
* Javier Baró Díaz de Figueroa, teniente koronela.
* José Manuel Calvo Alonso, sarjentua.
* José Alberto Carretero Sogel, teniente koronela.
* Fidel Dávila Garijo, teniente koronela.
* Domingo Olivo Esparza, fragata-kapitaina.
* Pedro Robles López, gidaria.
* Juan Romero Álvarez, teniente koronela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1979ko uztaileko Madrilgo atentatuak

**1979ko uztaileko Madrilgo atentatuak** ETA (pm) erakundeak urte hartako uztailaren 29an Madrilen bonbaz eginiko hiru atentatuak izan ziren, zeinaren ondorioz 7 pertsona hil ziren eta 100 zauritu baino gehiago izan ziren. Eztandak 13:01ean Barajasko aireportuan, 13:15ean Chamartín geltokian eta ordu berean Atochako geltokian izan ziren.

## Hildakoak 
* José Manuel Amaya Pérez, 30 urte.
* Jesús Emilio Pérez Palma.
* Juan Luna Azol, 53 urte.
* Dorothea Fertz, 20 urte.
* Guadalupe Redondo Vian, 59 urte.
* Dionisio Rey Amez.
* José Manuel Juan Boix.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mutxamelgo kuartel-etxearen aurkako atentatua

**Mutxamelgo kuartel-etxearen aurkako atentatua** ETA erakundeak 1991ko irailaren 16an, goizeko 09:30an, Guardia Zibileko kuartel-etxean bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 3 hildako eta 27 zauritu izan ziren. Ford Fiesta batean zegoen bonbak 50 kilogramo lehergai zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yesterday (2019ko filma)

***Yesterday*** 2019ko Danny Boyle ingeles zinema zuzendariaren komediazko musikal film bat da. The Beatles ingeles taldearen izen bereko abestiaren izenburutik hartzen du izena. Himesh Patel, Lily James, Kate McKinnon, eta Ed Sheeran aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jack Malik nekez dabilen musikaria da. Mundu mailako itzalaldi batean autobus batek jotzen du, Jack ospitalean esnatzen da, eta orain itxuraz The Beatles taldea inoiz existitu ez den mundu batean dagoela konturatzen da. Beraien musika abestuz, ospea lortzen du.

## Aktoreak 
* Himesh Patel: Jack Malik
** Karma Sood: Jack Malik gaztea
* Lily James: Ellie Appleton
** Jaimie Kollmer: Ellie Appleton gaztea
* Kate McKinnon: Debra Hammer
* Ed Sheeran: bere burua
* Lamorne Morris: Marketing burua
* Sophia Di Martino: Carol
* Joel Fry: Rocky
* Ellise Chappell: Lucy
* Harry Michell: Nick
* Camille Chen: Wendy
* Alexander Arnold: Gavin
* James Corden: bere burua
* Sanjeev Bhaskar: Jed Malik
* Meera Syal: Shelia Malik
* Karl Theobald: Therry
* Justin Edwards: Leo
* Sarah Lancashire: Liz
* Michael Kiwanuka: bere burua
* Robert Carlyle: John Lennon (krediturik gabe)

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1980ko Orioko segada

**1980ko Orioko segada** ETA erakundeak urte hartako uztailaren 13an bertoko taberna batean tiroz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 2 guardia zibil hil eta 2 etakide eta beste bi guardia zibil zauriturik suertatu ziren. Guardiak Aiako Explosivos Río Tinto enpresan egiten zituzten armak jagoten ari ziren eta, Ispasterren gertatu zen moduan, bidean zeudela etakideek esku-granadaz eraso zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cruz Verde plazako atentatua

**Cruz Verde plazako atentatua** ETA erakundeak 1992ko otsailaren 6an Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 5 pertsona hil ziren eta 7 zauritu izan ziren. Hildakoak Espainiako Indar Armatuetako hiru kide, funtzionario bat eta bere furgonetaren gidaria izan ziren. Horretarako, etakideek 40-50 kilogramo lehergaiz beteriko Opel Kadett bat erabili zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
República Dominicana plazako atentatua

**República Dominicana plazako atentatua** ETA erakundeak 1986ko uztailaren 14an Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 12 pertsona hil ziren eta 60 zauritu izan ziren. Hildakoak Carmelo Bella Álamo, José Calvo Gutiérrez, Miguel Ángel Cornejo Ros, Jesús María Freixes Montes, Jesús Jiménez Jimeno, Andrés José Fernández Pertierra, José Joaquín García Ruiz, Santiago Iglesias Godino, Antonio Lancharro Reyes, Javier Esteban Plaza, Miguel Ángel de la Higuera López eta Juan Ignacio Calvo Guerrero guardia zibilak izan ziren. Horretarako, etakideek 35 kilogramo goma-2z beteriko furgoneta bat erabili zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vallecasko zubiko atentatua

**Vallecasko zubiko atentatua** ETA erakundeak 1995eko abenduaren 11n Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 6 pertsona hil ziren eta 17 zauritu izan ziren. Hildakoak Manuel Carrasco Almansa, Santiago Esteban Junquer, José Ramón Intriago Esteban, Florentino López del Castillo, Félix Ramos Bailón eta Martín Rosa Valera armadaren langile zibilak izan ziren. Horretarako, etakideek lehergaiz beteriko Lancia Dedra bat erabili zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wat

thumb|250x250px| Wat Phra That Chang Kham, Nan.
**Wat** hitzak, Laos eta Thailandiako eskualdeetako tenplua edo monasterioa da. *Wat* ( Thailandieraz, วัด) "eskola" esan nahi du.

Berez, Wat-a tenplu budista bat da eta aldi berean monje egoiliarrak dituen eskola.
## Kanpo estekak
1982ko iraileko Errenteriako segada

**1982ko iraileko Errenteriako segada** ETA erakundeak urte hartako irailaren 14an bertoko errepide batean tiroz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 4 guardia zibil hil eta 1 zauriturik suertatu ziren. Guardiak Susperregi tabernatik atera Landarbasotik gertuko bihurgune batean tirokatu zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cartagenako kuartel-etxearen aurkako atentatua

**Cartagenako kuartel-etxearen aurkako atentatua** ETA erakundeak 1990eko irailaren 12an, goizeko 02:00an, Guardia Zibileko kuartel-etxean bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 8 zauritu izan ziren. Chrysler 150 batean zegoen bonbak 50 kilogramo amonal zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2008ko Santoñako atentatua

**2008ko Santoñako atentatua** ETA erakundeak urte hartako irailaren 22an Kantabriako hiri horretako Patronatu Militarrean bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz Luis Conde de la Cruz brigada hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pío Moa

**Luis Pío Moa Rodríguez** (Vigo, Galiza 1948), galiziar eskuin muturreko artikulugile eta idazle bat da.

Diktadura Frankistan, Espainiako Alderdi Komunista eta GRAPO ezker muturreko talde armatuko kide izan zen, 1974an bietatik kaleratu zuten arte.

Hortik aurrera, bere gaztaroko ezker muturreko joera alboratu eta eskuin muturrera igaro zen, bere liburu, artikulu eta hitzaldien bidez frankismoa zurituz eta Fronte Popularraren aurkako jarrera garbia erakutsiz. Espainiar nazionalismoaren alde eta euskal abertzaletasuna eta kataluniar independentismoaren aurka etengabe jo ohi du.
1990eko Sabadellgo atentatua

**1990eko Sabadellgo atentatua** ETA erakundeak urte hartako abenduaren 8an Sabadell hirian bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 6 pertsona hil ziren eta 10 zauritu izan ziren. Etakideek kotxea Josep Aparici eta Ribot i Serra kaleen bidegurutzean aparkatu zuten eta Nova Creu Altako partida batetik zetorren polizia nazionaleko auto bat pasatzean leherrarazi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corazón de María kaleko atentatua

**Corazón de María kaleko atentatua** ETA erakundeak 2001eko azaroaren 6an Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 99 zauritu izan ziren. Ustezko helburua Juan Junquera politikaria omen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1980ko Zarauzko atentatua

**1980ko Zarauzko atentatua** ETA erakundeak urte hartako azaroaren 3an bertoko Aizea tabernan tiroz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 4 guardia zibil eta zibil bat hil eta beste 5 zauriturik suertatu ziren. Ia gauerdia zela, bi etakideak «gora ETA» oihukatuz tabernan sartu ziren. Tiroketa azkarra izan zen eta Renault 18 batean ihes egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txernetsoven Partisanoak

**Txernetsoven Partisanoak** Doneko Kosakoen erregimentu bat izan zen, Aleksei Kaledinek agindua eman eta gero sortu zena, 1917ko Azaroaren 7an, hau da, Errusiako Gerra Zibilaren hasierako asteetan. Erregimentua Novotxerkasskeko 600 gizonez osatuta zegoen. Erregimentuaren agintaria Vasili Txernetsov izan zen, honengatik izena. Boltxebikeek Vasili Txernetsov eta beste 600 soldaduak kontrairaultzaile bortitzak bezala ezagutzen zituzten eta erregimentu honetako norbaitek harrapatua izaten zenean gerra-preso bat bezala ez zuten tratatzen, baizik eta momentuan exekutatua izaten zen. Txernetsov koronelaren hilketa Boltxebikeen eskuetan Mikhail Xolokhoven *Don Baketsua* liburua inspiratu zuen,

Vasili Txernetsoven exekuzioa eta gero erregimentua Boluntarioen Armadarekin elkartu zen haien Izotz Martxan, 1918ko Otsailean.

## Komandanteak 
* Vasili Txernetzov koronela

## Erreferentziak 
* Volkov S.V.: White movement in Russia: Organisation and structure. 2000

## Kanpo estekak
Gene Wolfe

**Gene Rodman Wolfe** (New York, 1931ko maiatzaren 7a - Peoria, Illinois, 2019ko apirilaren 14a) estatubatuar ingeniari eta eleberrigilea izan zen.

New Yorken jaiota, Texasen ikasi zuen. Koreako Gerran parte hartu zuen. Estatu Batuetara itzuli ondoren ingeniaritza industrialeko Texasko Unibertsitatean lizentziatu zen. Pringles makinaren diseinugile nagusia izan zen.

Geroago idazten soilik aritu zen. Bere zientzia-fikzio eleberriek ezagutzen dute. *Book of the New Sun* (lau liburuki) bere lanik ezagunena da. Bere fede katolikoak bere lanaren gaineko eragin handia du.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Book of the New Sun*
** *The Shadow of the Torturer*', 1980
** *The Claw of the Conciliator*', 1981
** *The Sword of the Lictor*', 1982
** *The Citadel of the Autarch*, 1983
* *Free Live Free*, 1984
* *The Urth of the New Sun*, 1987
* The Soldier Series
** *Soldier of the Mist*, 1986
** *Soldier of Arete*, 1989
** *Soldier of Sion*, 2006
* *There Are Doors*, 1988
* *The Book of the Long Sun*
** *Nightside the Long Sun*, 1993
** *Lake of the Long Sun*, 1994
** *Caldé of the Long Sun*, 1994
** *Exodus From the Long Sun*, 1996
* *The Wizard Night*
** *The Night*, 2004
** *The Wizard*, 2004
* *Pirate Freedom*, 2007
* *An Evil Guest*, 2008
* ''The Sorcerer's House*, 2010
* *Home Fires*, 2011
* *The Land Across*, 2013
* *A Borrowed Man*, 2015

### Bildumak 
* *The Island of Doctor Death and Other Stories and Other Stories*, 1980
* *Storeys from the Old Hotel*, 1988
* *Gene Wolfe's Book of Days*, 1981
* *Castle of Days*, 1995
* *Strange Travelers*, 2001
* *Endangered Species*, 2004
* *Innocents Aboard*, 2005
* *Starwaters Strains*, 2006
* *The Best of Gene Wolfe'', 2010
Congo (filma)

***Congo*** (euskaraz *Kongo*), 1995eko Frank Marshall estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko eta abenturazko film bat da. Michael Crichton idazlearen *1980ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Laura Linney, Dylan Walsh, Ernie Hudson, Tim Curry, Grant Heslov eta Joe Don Baker aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Afrikako Kongo herrialdean barna burututako espedizio bat hondamendian amaituko da: aditu talde bat beren neurri eta purutasunarengatik heuren laser bidezko komunikazio transmisorearen funtzionamendurako egokiak izan daitezkeen diamante mota baten bila atera da. Taldeak zibilizazioarekin kontaktua galtzean, taldekideetako baten neskalaguna eta CIAko agente ohia den Karen Ross (Laura Linney) bere mutilagunaren bila ohianean barneratzea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Laura Linney: Karen Ross doktorea
* Dylan Walsh: Peter Elliott doktorea
* Ernie Hudson: Monroe Kelly kapitaina
* Tim Curry: Herkermer Homolka
* Grant Heslov: Richard
* Joe Don Baker: R.B. Travis
* Adewale Akinnuoye-Agbaje: Kahega
* Bruce Campbell: Charles "Charlie" Travis
* Joe Pantoliano: Eddie Ventro
* Delroy Lindo: Wanta kapitaina
* John Hawkes: Bob Driscoll
* Kevin Grevioux: Errepide kontroleko ofiziala
* Bruce Campbell: Charlie Travis
* Taylor Nichols: Jeffrey Weems,
* Frank Welker: Gorilen ahots soinu efektuak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
2001eko Rosesko atentatua

**2001eko Rosesko atentatua** ETA erakundeak urte hartako martxoaren 17an Roses herrian bonba-autoz eginiko atentatua da. Montecarlo hotelaren aurrean egindako leherketan Santos Santamaría mossoa hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amsterdamned

***Amsterdamned***, 1988ko Dick Maas heberhereear zinema zuzendari eta gidoilariaren beldurrezko film bat da. Huub Stapel, Monique van de Ven, Serge-Henri Valcke, Hidde Maas eta Wim Zomer aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak Herbehereetako Amsterdam hiriburua eta ingelesezko *"dammed"* ("madarikatu") hitzaren arteko elkarketa da.

## Argumentua 
Amsterdamgo kanalak serieko hiltzaile baten erailketen lekuko izango dira. Ura oso gogoko ez duen Eric Visser (Huub Stapel) detektibeak kasua ikertzeko ardura jasoko du.

## Aktoreak 
* Huub Stapel: Eric Visser
* Monique van de Ven: Laura
* Serge-Henri Valcke: Vermeer
* Tanneke Hartzuiker: Potter
* Wim Zomer: John van Meegeren
* Tatum Dagelet: Anneke Visser
* Hidde Maas: Martin Ruysdael
* Lou Landré: Chef
* Edwin Bakker:Willy
* Barbara Martijn: Emagaldua
* Leontine Ruiters: Kanoi-ontziko neska (kredituetan Leontien Ruyters)
* Jules Croiset: Alkatea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Last Flight of Noah's Ark

'''''The Last Flight of Noah's Ark'''* (euskaraz *Noeren Ontziaren Azken Hegaldia''), 1980ko Charles Jarrott britainiar zinema zuzendariaren abentura film bat da. Elliott Gould, Geneviève Bujold eta Ricky Schroder aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Noah Dugan (Elliott Gould) hegazkin pilotuari dirua zor dien apustu korridore batzuek jazarpena egiten diotenean, B29 bonbakari zahar batean Ozeano Bareko uharte batean dagoen baserri batera abere batzuk garraiatzeko lana onartuko du. Hegaldia Bernadette Lafleur (Geneviève Bujold) emakumea eta Bobby (Ricky Schroder) eta Julie (Tammy Lauren) neska-mutikoekin batera egingo du. Baina hegazkinak matxura izan eta itsasoaren erdian dagoen eta ustez biztanlerik ez duen uharte batean lurrartzea derrigortuak egongo dira. Han, nola edo hala biziraun eta berriz ere zibilizariora bizirik itzultzean saiatu beharko dira.

## Aktoreak 
* Elliott Gould: Noah Dugan
* Geneviève Bujold: Bernadette Lafleur
* Ricky Schroder: Bobby
* Vincent Gardenia: Stoney
* Tammy Lauren: Julie
* John Fujioka: "Cleveland"
* Yuki Shimoda: Hiro
* Dana Elcar: Benchley
* John Ryan: Coslough
* Ruth Manning: Charlotte Braithwaite
* Arthur Adams: Leipzig Manager
* Austin Willis: Slabotsky
* Peter Renaday: Irate pilotua
* Bob Whiting: Chaplain

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Beverly Hillbillies (filma)

***The Beverly Hillbillies*** (euskaraz *Beverly Hillsko Baserritarrak*), 1993ko Penelope Spheeris estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. *1962-1971ko izenburu berdineko telesailean* oinarritua dago.. Diedrich Bader, Dabney Coleman, Erika Eleniak, Cloris Leachman, Rob Schneider, Lea Thompson, Lily Tomlin eta Jim Varney aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Arkansas. Clampettarrak bertako baserritar familia bat dira, behinola beren baserriko lursailetan petrolioa topatu, aberastu eta Los Angeles hiriko Beverly Hills goi mailako auzoan bizitzera lekualdatuak. Bere baserritar izaera eta auzotarren izaera hiritarrak egoera umoretsu eta xelebre ugari sortuko ditu, gainera beren dirutzak askoren inbidia ere piztuko du.

## Aktoreak 
* Jim Varney: Jedidiah D. 'Jed' Clampett
* Diedrich Bader: Jethro eta Jethrine Bodine
* Erika Eleniak: Elly May Clampett
* Cloris Leachman: Daisy May "Granny" Moses
* Dabney Coleman: Milburn Drysdale
* Lily Tomlin: Miss Jane Hathaway
* Lea Thompson: Laura Jackson / "Laurette Voleur"
* Rob Schneider: Woodrow Tyler
* Penny Fuller: Margaret Drysdale
* Kevin Connolly: Morgan Drysdale
* Linda Carlson: Izeba Pearl Bodine
* Buddy Ebsen: Barnaby Jones
* Leann Hunley: Miss Arlington
* Robert Easton: Jasper alkatea
* Dolly Parton: Bere burua antzeztuz
* Zsa Zsa Gabor: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Belus ildokatu

thumb|Belus ildokatu.
**Belus ildokatua**, **pana** (Heg.) edo **tripa** (Ipar.) belus ildaskatua da, jantziak egiteko erabiltzen den ehuna. Gehienetan kotoizkoa da. Bere lodiera dela eta, neguko jantziak egiteko erabili ohi dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Belus

## Kanpo-estekak
Vitelio Ruiz Hernández

[thumb|*[Diccionario Básico Escolar Cubano (2010)*]]
**Vitelio Ruiz Hernández** (Santiago de Cuba, 1928ko apirilaren 28a - Santiago de Cuba, 2019ko apirilaren 16a) Kubako hizkuntzalari eta pedagogoa izan zen. Bere emaztearekin batera, Eloína Miyares Bermudez, metodologia bat sortu zuen maisuek eta ikasleek beren ahoskera eta ortografia hobe zitzaten, geroago 1971an CLA Zentroa (Centro de Lingüística Apli­cada) fundatu zuten Santiago de Cuban. 2002 urteaz geroztik CLA-k urtero antolatzen du Simposio Internacional de Comunicación Social izeneko kongresua, Santiagon hizkuntzalaritzazko lexikografiazko eta hizkuntzalaritza konputazionalezko hainbat aditu nabarmendu biltzen dituena

## Ikerketa eta ekarpenak 
Hauek dira haren ekarpen nabarmenenak:

* Santiago de Cubako mintzamenaren ikerketa sinkronikoa, maila fonologikoan eta fonetikoan.
* Kubako kontsonantismoa, irratiko eta telebistako hainbat esatarien mintzamenaren analisi akustikoren bitartez batez ere.
* Vacuna Ortográfica Val-cuba, lehen mailako ikerketa lapsogramatikoa.
* Metodologiak sortzea Kubako eskola-ikasleen ahozko eta idatzizko adierazkortasuna hobetzeko.

## Lankidetza EHUko Ixa Taldearekin 
thumb|Kubako Diccionario-basico-escolar. Interneteko adibidea.
Euskal Herriko Unibertsitateko IXA taldea lankidetzan aritu izan da 2001tik CLA ikergunearekin. Hortik atera da, adibidez, *Diccionario Básico Escolar Cubano* (DBE) hiztegi hori (digitala eta paperezkoa). Hiztegia XMLz kodetuta dago, eta hiztegiak editatzeko Ixa taldean garatu zen *leXkit* izeneko ingurunea erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Santiago de Cubako Centro de Lingüística Aplicada
* Eloina Miyares
* Leonel Ruiz Miyares
* Xabier Artola Zubillaga
* Iñaki Alegria
* Olatz Arregi

## Kanpo estekak 
* Centro De Lingüística Aplicada De Santiago De Cuba
* XVI Simposio Internacional De Comunicación Social
* @cla_comsoc Santiagoko Centro de Lingüística Apli­cadaren Twitterreko kontua
* Eloina Miyares, una mujer de ciencia TVsantiagoful, Youtube
Erreaktibo mugatzaile

**Erreaktibo mugatzailea**, erreakzio kimikoetan, erreakzioa osatu denean guztiz agortzen den substantzia da. Gainera, kontzentrazio espezifiko edo mugatzaile bat eragin dezake, honek kantitateak gelditu ditzakeelako 

Ekuazio kimikoetan koefizienteak erreaktibo edo produktu horren korpuskulu kopurua adierazten du, edo erreaktibo eta produktuen mol kopurua.

Ekuazioa doitua dagoenean, hau da, bi aldeetan atomo kopurua berdindu denean, kalkulu estekiometriko deitutakoak egiten dira. Estekiometria erreaktiboen eta produktuen arteko erlazio kuantitatiboen kalkulua da, hau da  produktu baten zenbat mol lortuko diren erreaktibo baten substantzia kantitatea zehatz batetik abiatuta. Produktu eta erreaktiboen molen erlazioa ekuazio doitutik lortzen da.

Normalean erreakzio kimikoetan erreaktiboen kantitateak ez dira zehatzak izaten, ekuazio doituak agindutako proportzioak. Erreaktibo bat soberan erabiltzen da, beste erreaktiboren baten kantitate gehienak erreakziona dezan. Agortutako erreaktibo hori **erreaktiboa mugatzailea** da, eta agortzen denean erreakzioa gelditu egingo da eta beraz agortutako erreaktiboa mugatzailea izango da. Dena bere menpe dagoenez sortutako produktuaren kantitatea mugatzen du.

Zati batean kontsumitzen diren erreaktiboak **gehiegizko erreaktiboak** izango dira, eta erreakzioa gelditzen denean berreskuratu egiten dira.

Erreaktibo mugatzailearen kontzeptuak erreakzio bat egitean kimikariek erabiltzen duten produktu garestiena guztiz kontsumituko dela ziurtatzen laguntzen die.

Erreaktibo mugatzaile guztiak erreakzionatzen duenean lortzen den produktuaren kantitateari errendimendu teoriko deritzo.

## 1. prozedura 
Erreaktibo mol proportzioa erlazio estekiometrikoak definitzen duen mol proportzioarekin konparatzea datza:

aX + bY->cZ

X eta Y erreaktiboak,Z produktua eta a, b eta c koefiziente eskiometrikoak

\frac{molX}{mol Y}\leq\frac{a}{b}

orduan X erreaktibo mugatzailea izango da

### Adibidea 
Sodio kloruroaren ekuazioa berdindua horrela geldituko litzateke

6 mol Na eta 8 mol Cl baditugu zein da erreaktibo mugatzailea?

2NaCl -> 2Na +Cl2

2mol NaCl-> 2molNa + 1molCl

\frac{mol X}{a}

6 mol (Na)/2 mol = 3 mol

8 mol(Cl)/1 mol= 8 mol

Erreaktibo guztietan koefiziente baxuena duena da erreaktibo mugatzailea. Beraz, Na da mugatzailea kasu horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Martin

**Jacques Martin** (Estrasburgo, 1921eko irailaren 25a - Orbe, Suitza, 2010eko urtarrilaren 21a) frantses komikigilea izan zen. 1946an Hergéren laguntzaile gisa hasi zen lanean eta elkarrekin marraztu zituzten *Tintin Tibeten* eta *Ikatz stocka*. 1948an Alix pertsonaia sortu zuen. Pertsonaiaren hogei liburuki argitaratu zituen bakarrik. Beste zortzi liburuki argitaratu zituen, hainbat kolaboratzailerekin.
thumb|Alix
### Lanak 
* ''Alix l'Intrépide*, 1948-1949
* *Le sphinx d'or*, 1949-1950
* *L'île maudite*, 1951-1952
* *La tiare d'Oribal*, 1955-1956
* *La griffe noire*, 1958-1959
* *Les légions perdues*, 1962-1963
* *Le dernier Spartiate*, 1966-1967
* *Le tombeau étrusque*, 1967-1968
* *Le dieu sauvage*, 1969
* *Iorix le grand*, 1971-1972
* *Le prince du Nil*, 1973
* *Le fils de Spartacus*, 1974
* *Le spectre de Carthage*, 1976
* *Les proies du volcan*, 1977
* *L'enfant grec*, 1979
* *La tour de Babel*, 1981
* *L'empereur de Chine*, 1983
* *Vercingétorix*, 1985
* *Le cheval de Troie*, 1988
* *Ô Alexandrie*, 1996
**Kolaboratzaileekin**
* *Les barbares*, 1998
* *La chute d'Icare*, 2001
* *Le fleuve de jade*, 2003
* *Roma, Roma...*, 2005
* *C'était à Khosabad*, 2006
* *L'ibère*, 2007
* *Le démon de Pharos*, 2008
* *La Cité engloutie'', 2009
Arturo Soria kaleko atentatua

**Arturo Soria kaleko atentatua** ETA erakundeak 2000ko urriaren 30ean Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 3 pertsona hil ziren eta 64 zauritu izan ziren. Hildakoak Francisco Querol Lombardero Espainiako Auzitegi Goreneko epailea, bere bizkartzaina eta bere gidaria izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reusko aireportuko atentatua

**Reusko aireportuko atentatua** ETA erakundeak 1996ko uztailaren 21ean Reusko aireportuan bi bonbaz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 35 zauritu (gehienak britainiar turistak) izan ziren. Cambrils eta Salouko bi hoteletan, beste bi bonba izan ziren, baina poliziak hustu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagunaria patersonia

***Lagunaria*** Malvaceae familiako lore-landareen monotipo generoa da, espezie bakarrekoa, hots: ***Lagunaria patersonia*** ( Andrews ) G.Don, Australiakoa da jatorriz. Lord Howe uhartean Norfolk uhartean eta Queenslandeko kostaldeko inguruan endemikoa da. Munduko hainbat tokitan sartu da eta Euskal Herrian apaingarri gisa aurki dezakegu.

Izen arrunta "Pika-pika zuhaitza" du.

## Kanpo estekak
Heroon

[thumb|270x270px|*Heroon* bat Sagalassosen, [Turkian . ]]
***Heroon***-a (, pluralez ἡρῷα ***heroa)*** antzinako greziarrek eta, ondoren, erromatarrek eraikitako (baita, kasu batzuetan, iberiarrek ere) heroi (erdijainko) bat gurtzeko santutegia edo eraikina zen, eta sarritan, haren ustezko hilobia edo, bertan gorpurik ez zegoenean, zenotafioa ere bazen.

Heroia gurtzea oso ohikoa zen antzinako greziarren artean. Heroiek funtsezko zeregina zuten polis grekoen gizartean, eta Magna Grezian garrantzi handiagoa zuten, heroitzat jotzen baitziren apoikia horien sortzaileak ere, oikistak.

Gurtza hori, normalean, heroonean zuen erdigunea, heroiaren gorpuzkinak, erlikiak, bertan pausgordetzen zirela uste baitzen, nahiz eta askotan hilobiak hutsik egon. Sarritan hirien barruan egoten ziren, agoran edo hiriko ateen ondoan, edo baita santutegi erlijioso handi baten barruan ere, Pelopseko heroona edo Olinpiako Altisen adibidez. Eskaintzak eta otorduak egiten ziren bertan, eta heroia, artean bizirik zegoena, eskaintza horiekin bat zetorrela uste zen. Hiri abtentzat, heroi baten "jabe" izatea hiriaren bilakaera onerako funtsezkotzat jotzen zen. Sineskeria horren ondorioz, Greziako zenbait hirik liskarrak izan zituzten heroitzat jotako hondakinen kontrola izan zela eta.

Erromatarrek modelo hau kopiatu eta bere beharetara modlatu zutenean, *heroum* *iznea eman zioten.*     

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Heroon Aigai. 2015eko urtarrilaren 18an eskuratu zen.
* Sagalassos. Arkeologiaren Dig interaktiboa: Northwest Heroon. *Arkeologia*, 2006ko ekaina-abuztua. 2015eko urtarrilaren 18an eskuratu zen.
Inurri lehoi

**Inurri lehoiak** edo **Myrmeleontidae** Neuroptera ordenako familia da, 2.000 intsektu espezie inguru dituena. Burruntzien antzekoak, antena sendo klabiformeak dituzte. Larben ohitura harrapariengatik dira ezagunak, gehienak zuloak egiten baitituzte gainetik igarotzen diren inurriak edo beste harrapakin batzuk harrapatzeko. Intsektu helduak ez dira hain ezagunak, larbak baino bizitza labur samarra dutelako. Helduek hegan egiten dute batez ere ilunabarrean, eta burruntziekin edo sorgin-orratzekin nahastu daitezke erraz. 

Myrmeleontidaeak mundu osoan zehar banatzen dira. Dibertsitate handiena tropikoetan dute, baina espezie batzuk eremu epel-hotzetan aurkitzen dira, hala nola, Europa mailan. Habitat lehor eta hareatsuetan bizi ohi dira, eta bertan, larbek erraz zulatu ditzakete beren hobiak, baina batzuk hondakinen azpian ezkutatzen dira edo harrapakinei orbel artean segadak egiteko joera izaten dute.

Familia hau gutxi ageri da erregistro fosilean. Oro har, Myrmeleontiformia talde monofiletikoa dela onartzen da eta, Myrmeleontoidean, inurri lehoien ahaide bizidun hurbilenak Ascalaphidae direla uste da. 2019ko ikerketa batek ondorioztatu du Myrmeleontidae monofiletikoa dela, Stilbopteryginae eta Palparinae izan ezik, horiek Ascalaphidae baino gertuago dauden kladoak osatzen baitituzte. Larben ekintza harrapariek atentzioa eman dute historian zehar, eta Myrmeleontidaeak garai klasikotik aipatzen dira literaturan.

## Etimologia 
*Myrmeleo* genero tipoa, familia osoari izena ematen diona, antzinako grezieratik eratortzen da: *λέων* (lehoi) eta *μύρμηξ* (inurri) hitzetatik. Europa osoan zehar hitz berbera erabiltzen da familiarentzat. Hala ere, hizkuntza askotan, soilik larbei ematen zaie izen hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2002ko Torreviejako atentatua

**2002ko Torreviejako atentatua** ETA erakundeak urte hartako abuztuaren 9an Valentziako Erkidegoko udalerri horretan bonbaz eginiko atentatu bikoitza izan zen, zeinaren kalte materialak suertatu ziren. Garak telefono dei bat jaso zuen Torreviejako hanburgesategi batean eta Santa Polako hondartzan bonbak jarri zituztela esanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
De Lift

***De Lift***, ingelesez ***The Lift*** (euskaraz *Igogailua*), 1983ko Dick Maas herbeheerear zinema zuzendari eta gidoilariaren zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Huub Stapel, Willeke van Ammelrooy eta Josine van Dalsum aktoreek antzeztu zuten.

Estreinatu eta berehala beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu zuen, eta Herbehereetako zinemaren nazioarteko film ezagunenetako bat da.

*Down* (2001) izeneko estatubatuar berregokitzapena izan zuen, hura ere Dick Maasek zuzendua.

## Argumentua 
Herbehereak, Amsterdam. Gau batez, ekaitz bortitz batetan zehar, lau pertsona bulego eraikin bateko igogailu batean harrapaturik geldituko dira. Mantentze konpainiak igogailua konpontzeko mekanikari bat bidali baina hark ez du ezer arrarorik ikusiko. Halere, une horretatik aurrera, igogailuaren funtzionamendua geroz eta nahasiagoa eta arriskutsuagoa izango da.

## Aktoreak 
* Huub Stapel: Felix Adelaar
* Willeke van Ammelrooy: Mieke de Beer
* Josine van Dalsum: Saskia Adelaar
* Siem Vroom: Inspektorea
* Hans Veerman: Kroon zientzialaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
You Really Got Me

***You Really Got Me*** (euskaraz *Zeurea Nauzu*), Ray Davies kantautoreak The Kinks ingeles rock taldearentzat konposatutako abesti bat da. *Kinks* (1964) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *You Really Got Me* abestia entzungai, Youtube.com
Fearless (1993ko filma)

***Fearless*** (euskaraz *Beldur Barik*), 1993ko Peter Weir australiar zinema zuzendariaren drama film bat da. Rafael Yglesias idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Jeff Bridges, Isabella Rossellini, Rosie Perez, Tom Hulce eta John Turturro aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Rosie Perez) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Bere lagunik onena hil den hegazkin istriputik bizirik atera ondoren, Max Klein (Jeff Bridges) arkitektoak berebiziko eraldaketa espirituala jasan du. Heriotzari inongo beldurrik ez dion bedeinkapen egoera batean sentituz, Max ez da bere iraganeko bizimoduari berrekiteko gai. Bere bizipena elkarbanatzen duen pertsona bakarra Carla (Rosie Perez) dela dirudi, istripu berdinean bere haurtxoa galdu eta errudun sentituz lurjota dagoen ama.

## Aktoreak 
* Jeff Bridges: Max Klein
* Isabella Rossellini: Laura Klein
* Rosie Perez: Carla Rodrigo
* Tom Hulce: Brillstein
* John Turturro: Bill Perlman doktorea
* Benicio del Toro: Manny Rodrigo
* Deirdre O'Connell: Nan Gordon
* John de Lancie: Jeff Gordon
* Debra Monk: Alison
* William Newman: Gizon adindua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Augusto Unceta-Barrenechea

**Augusto Unceta-Barrenechea Azpiri** (Gernika-Lumo,  - † *ib.*, ) bizkaitar enpresaburu eta politikaria izan zen. Bere aitak sortu zuen Astra, Unceta y Cia S.A. enpresaren zuzendaria izandakoa, Gernikako alkate eta 1977an Bizkaiko Ahaldun Nagusia izendatu zuten. ETAk Iraultza zerga eskatu zion baina ezetz esan zuen. Hori zela eta, bi bizkartzain zituen. Hala ere, Gernika Jai Alai pilotalekuko parkinean ETA militarrak tirokatu eta erail zuen.

## Erreferentziak
Kontsulatua (Frantzia)

[thumb|eskuinera|250px|[Auguste Couderren margolana: Hiru kontsulak ,  eta  (ezkerraldetik eskuinaldera)]]
**Kontsulatua** (), 1799ko azaroaren 10eko Brumaireko estatu-kolpearen ondorioz, Direktorio amaitu zenetik 1804ko maiatzaren 18ko Napoleondar Inperioaren aldarrikapenera arteko gobernuko erakundea izan zen. Hedaduraz, 'Kontsulatua' hitza Frantziako historiaren garai honi ere aplikatzen zaio.

Garai hartan, Napoleon Bonaparte Lehen Kontsula gobernua autoritario, autokratiko, zentralizatu eta errepublikano baten burua (eta batzuetan bakarra) bilakatu zen. Luzarorako ezarri zituen erakundeak direla eta, Robert B. Holtmanek "Frantziako historia osoko garairik inportanteenetariko bat" zela esan zuen. Napoleonek sortu zuen erregimena diktadura militarra izan zen. Karguaren izena izen bereko erromatar kargutik hartu zuten.

1802an Napoleonek Amiensko ituna sinatu zuen, Erresuma Batuarekin bakea sinatuz. Itunak Frantzian zuen harrera aprobetxatuz, Napoleonek konstituzioa aldatu eta bere burua biziarteko kontsul bakar izendatu zuen.

## Kontsulak 
## Ministroak 
Hona hemen Kontsulatuaren ministroak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belario

ezkerrera|thumb| Koliseoaren maketa belario zuri-berdearekin.
thumb| Veronako Arenako belarioaren berreraikitzea, Scipione Maffei- en grabatua.
[thumb| Koliseoko belarioa (ezkerretara, harmailen gainean) *,* [Jean-Léon Gérôme (1859) ]]
**Belarioa** ( latineko hitzetik eratorria), estalki hedagarri bat da. Kalamuz egindako hainbat zapi azalez osatuta dago eta erromatar zirkuetan, antzokietan eta anfiteatroetan, ikusleak euritik edo eguzkitik babesteko erabiltzen zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Toxic Avenger (filma)

***The Toxic Avenger*** (euskaraz *Mendekatzaile Toxikoa*), 1984ko Michael Herz eta Lloyd Kaufman estatubatuar zinema zuzendarien umore beltzeko superheroi komedia film bat da. Mitch Cohen, Mark Torgl, Andree Maranda eta Pat Ryan Jr. aktoreek antzeztu zuten.

*The Toxic Avenger Part II* (1989), *The Toxic Avenger Part III: The Last Temptation of Toxie* (1989) eta *Citizen Toxie: The Toxic Avenger IV* (2000) jarraipenak eta *Toxic Crusaders* (1991) haurrentzako marrazki bizidun telesaila izan zituen, bai eta *1984ko izenburu berdineko musikala* ere.

## Argumentua 
AEB, New Jersey. Melvin Ferd (Mark Torgl) gizaseme mehar eta ahula Tromaville fikziozko udalerriko gimnasio bateko garbitzailea da, behinola gimnasioaren bezeroak diren Bozo (Gary Schneider), Slug (Robert Prichard), Wanda (Jennifer Babtist) eta Julie (Cindy Manion) gazteen jazarpenaren ondorioz erradiaktibitate edukiontzi batera eroriko da. Erradiazioak Melvin super-ahalmenak dituen munstro mutante baten bilakatuko dute, eta ahalmen horiek hiriko gaizkileen aurka egiteko erabiliko ditu.

## Aktoreak 
* Mitch Cohen: Mendekatzaile Toxikoa
** Kenneth Kessler: Mendekatzaile Toxikoaren ahotsa
* Mark Torgl: Melvin Ferd III
* Andree Maranda: Sara
* Pat Ryan Jr.: Peter Belgoody alkatea
* Sarabel Levinson: Ferd andrea
* Dan Snow: Zigarro Aurpegi
* Dick Martinsen: O'Clancy ofiziala
* Gary Schneider: Bozo
* Robert Prichard: Slug
* Jennifer Babtist: Wanda
* Cindy Manion: Julie
* Chris Liano: Walter Harris
* David N. Weiss: Polizia burua
* Doug Isbecque: Knuckles
* Charles Lee, Jr.: Nipples
* Pat Kilpatrick: Leroy
* Larry Sulton: Frank
* Michael Russo: Rico
* Al Pia: Tom Wrightson
* Dennis Souder: Droga trafikatzailea
* Xavier Barquet: Jatetxean hiltzen duten gizona
* Reuben Guss: Snodburger doktorea
* Matt Klan: Mutil Heroia
* Dominick J. Calvitto: Skippy, txirrinduz dabilen mutikoa
* Rick Hochman: Hoch
* Marisa Tomei (*zuzendariaren bertsioan*): Alokairu gelako neska

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bonba

**Bonba** izan daiteke:

* bonba (lehergailua), lehergailu mota, bereziki lehergaiz betetako jaurtigaia.
** esku bonba edo esku-bonba
** bonba atomiko.
** bonba auto edo bonba-auto Lehergailu bat ezarri zaion
** bonba pakete edo bonba-pakete.
* bonba (ingeniaritza), isurkariak jaso, konprimitu eta norabide jakin batean presioz bidaltzen makina.
* bonba (gastronomia), pastel mota
** esne-gainezko bonba
** kremazko bonba
* bonba bolkaniko, 64 mm edo tamaina handiagoa duten forma biribileko piroklastoa.
Bonba (lehergailua)

[thumb|275px|*[Fat Man* izeneko bonba, Bigarren Mundu Gerran Nagasakin bota zutena.]]

**Bonba** (latinezko: '''', eusk. : "zarata", hitzetik ekarria) lehergailua da, bereziki lehergaiz betetako jaurtigaia, hainbat formatakoa. Lehergaiaren erreakzio exotermiko energia bortizki askatzen du. Jada XI. mendean txinatar Song dinastiaren garaian erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jörg Demus

**Jörg Demus** (Sankt Pölten,  - Viena, ) austriar piano-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Sei urterekin hasi zen piano eskolak jasotzen, eta hamaika urteko mutiko bat baino ez zela onartu zuten Vienako Musikaren Akademia entzutetsuan, pianoa eta orkestra zuzendaritza ikasteko. Debuta egiteko garaia ere goiz iritsi zitzaion, hamalau urterekin, artean ikaslea zela. Bigarren Mundu Gerra betea zen, eta Vienako Musikverein entzutetsuko Brahms aretoan errezitala eginda agertu zen gaztea lehen aldiz jendaurrean. Gerra amaituta, mundu osoan jo zuen —Europa, Australia, Hego Amerika, AEBak eta Japonian izan zen biran—, eta Paul Badura-Skodarekin eta Friedrich Guldarekin batera, gerra osteko pianista austriar nabarmenetako bat bilakatu zen. Vienan, laurogeita hamar urterekin, gaixotasun labur baten ondotik.

Vienako Musikaren Akademian hamazazpi urterekin graduatu ostean, ospe handiko maisuen gidaritzapean jarraitu zuen ikasten pianoa, organoa, zuzendaritza eta konposizioa. Vienan lehenik, eta Parisen ondoren. 1956an Busoni saria irabazi zuen, eta bakarlari ibilbide oparoa osatu zuen handik aurrerakoan ere.

## Erreferentziak
Bonba bolkaniko

[thumb|275px|Bonba bolkaniko bat solidotuz, [Kīlauea, Hawaii, Ameriketako Estatu Batuak.]]
[thumb|275px|Bonba bolkanikoa [Strohn, Renania-Palatinatua, Alemania, 1969. urtean aurkitu zen.120 tona inguru pisatzen du eta 5 metroko diametroa du. K. a. 8300. urte inguruan sortutako sumendi erupzioan igorri zen.]]

**Bonba bolkanikoa** 64 mm edo tamaina handiagoa duten forma biribileko piroklasto bat da. Sumendiak erupzioan laba-zati likatsuak botatzen dituenean sortzen dira. Bonba bolkanikoak erupzio-ahotik kilometro askoko distantziara jaurtiak izan daitezke. Hegaldian, hozte azkarra edo motela duten, zatirik likatsuenek forma aerodinamiko bat edo beste hartzen dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak