open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Forgues

**Juan** edo **Jean Forgues** (1932, Baiona- d.g.) frantziar boxeolari izan zen, welter pisuan aritu zena. 1954 eta 1957 artean garatu zuen bere ibilbide profesionala, eta epe horretan hamabost borroka egin zituen guztira. Bere jardueran garaipenak, porrotak eta berdinketa bat izan zituen, eta KO bidezko garaipen-portzentaia %27,27koa izan zen.

## Bizitza 
Amateur garaian, Jean Forgues ez zen hasieran oso serio hartua izan, bere jarrera lasaia zela eta. Hala ere, ringean trebetasuna erakutsi zuen eta **Robert Laulhe** eta **Fernand Lacanal** entrenatzaileen ikasle izan zen.

Gerora profesional bihurtu zen eta Parisko welter pisuko txapelketan parte hartu zuen. Harridura eragin zuen bere emaitzekin, final-laurdenetan, finalerdietan eta finalean garaipenak lortuz, eta André Drille lankidearen antzeko ibilbidea jarraituz, *Lacanal* enpresan lan egiten baitzuen.

1955an, Baionako jaietan Jean Forgues **Livio** boxeolari italiarrarekin aurrez aurre jarri zen. Soilik 23 urterekin eta ezkontza prestaketetan murgilduta, entrenatzeko denborarik gabe, ez zuen borroka behar bezala prestatu, eta porrota jasan zuen, neurri handi batean bere buruaren aurka borrokatu ez zelako.

Geroago entrenamendura itzuli zen, eta aurreikusten zenez berriro hasi zen bere izena aipatzen boxeoan.

## Ibilbide profesionala 
Jean Forguesek 1954ko azaroaren 13an egin zuen debuta boxeo profesionalean. Welter pisuko kategorian lehiatu zen eta batez ere Frantziako boxeo eszenan jardun zuen, bere jaioterritik gertu. 

Bere ibilbide profesionalean 15 borroka izan zituen: 11 garaipen, 3 porrot eta 1 berdinketa. Guztira 102 round osatu zituen. Bere garaipenen artean K.O. bidezko batzuk ere badaude (3), nahiz eta ez zen bere ezaugarri nagusia izan. 

Hasierako garaietan, Baiona eta Paris inguruko borrokaldietan parte hartu zuen, eta besteak beste Luis Gonzalezen aurka debutatu zuen 1954an. 1955ean Parisko Stadiumean hainbat garaipen kateatu zituen, eta urte horretan bertan Baionan Francesco Livioren aurka galdu zuen.

1956an nazioarteko aurkariak izan zituen, hala nola Alberto Gil Suárez (Bartzelonan berdinketa), Juan Cabre eta Mariano Larrañaga, azken hau bere lehen borroketako bat izan zelarik. 1957an, bere azken garaian, Joseph Perez II garaitu zuen Genovako Pavillon des Sports aretoan, eta Said Belhouten aurka galdu zuen Parisen.

1957an amaitu zuen bere jarduera profesionala, eta hortik aurrera ez zuen boxeo profesionalean jarraitu.

## Erreferentziak
Joseph Borthayre

**Joseph Borthayre** (Arrangoitze, 1889 - Miarritze, 1983) mekanikari lapurtarra izan zen, bereziki txirrindularitzaren munduan nabarmendu zena. 

1950eko hamarkadan, txirrindularitza profesionalaren goraldian, Borthayre izan zen Frantziako eta Euskal Herriko txirrindulari onenen bizikletak prestatu eta konpondu zituen mekanikaria. 

## Bizitza 
Joseph Borthayreren bizitzari buruzko datu pertsonal zehatzak urriak dira. Biarritzen bizi izan zen jaio zenetik, eta han ireki zuen bere bizikleta-denda, *Chez Joseph Borthayre* izenekoa, La Négresse zubitik hurbil. Denda apala baina zaintza handikoa zen, eta bertatik hasi zen txirrindulari profesionalen bizikletak prestatu eta konpontzen. Borthayreren lana ez zen soilik mekanika-lana izan, txirrindularien konfiantza eta miresmena lortu baitzuen bere trebezia eta lanagatik.

## Ibilbide profesionala 
Borthayreren ibilbide profesionala txirrindularitzaren munduarekin guztiz lotuta dago. 1954ko Tourrean, Hego-mendebaldeko Frantziako taldearen mekanikaria izan zen, Paul Maye txirrindulari ohiak zuzenduta. 1955eko Espainiako Itzulian, Frantzia B taldearen mekanikaria izan zen. Bi kargu horiek bere trebezia eta lanaren kalitatea erakutsi zituzten, txirrindulari profesionalen eskakizun zorrotzak betetzeko gai zela.

## Kanpo estekak
Melody Anderson

**Melody Anderson** (Edmonton, Alberta, Kanada, 1955eko abenduaren 3a) kanadar-estatubatuar familiatan adikzioak duen eraginean espezializatutako gizarte-laguntzailea eta hizlaria da. Aktore ezaguna ere bada, bere paperik nabarmenena Dale Ardenena izan zen *Flash Gordon*  komikiaren 1980ko moldaketan. 

= Bizitza =
Kantuan eta aktoretzan trebatu zen, eta horrek hirurogeita hamarreko eta laurogeiko hamarkadetan zineman eta telebistan paperak egitera eraman zuen.

## Ibilbidea 
### Antzezle 
Bere lehen agerpen nazionala izar gonbidatu gisa izan zen ''Logan's Run* seriean 1977ko telesailean eta "Sweathog" bezala *Welcome Back (Kotter)* atal batean. Telebistan agerraldi ugari egin zituen, besteak beste, *Archie Bunker's Place*, *Battlestar Galactica*, *Dallas*, *T. J. Hooker,* *The A-Team* telesaileko atal pilotua, eta *The Fall Guy*. *St. Elsewhere* eta *jake and the Fatman*. NBCren 1983ko *Manimal* telesaileko emakumezko protagonista izan zen, eta *All My Children* telesailean agertu zen, 1990eko hamarkadan.

1983. urtean, Andersonek ere paper nagusia bete zuen *Police Woman Centerfold* izeneko telebistarako egindako film batean, non antzeztu zuen pertsonaia, polizia dibortziatu bat, gizonezkoentzako aldizkari baterako biluzik posatu ostean kaleratua izan zen (Springfield-eko emakume poliziaren benetako historia batean libreki oinarritua, Ohio, Barbara Schantz, geroago lanetik kaleratua izan zena *Playboy* aldizkarian eta 1980ko hamarkadan biluzik posatu ostean). Telebistarako *Beverly Hills Madam* filmean ere protagonista izan zen 1986. urtean, Faye Dunawayrekin. Telebistako  *Ernie Kovacs: Between the Laughter* filmean ere Edie Adams izan zen, Ernie Kovacs pertsonaia antzeztu zuen Jeff Goldblumekin batera eta Marilyn Monroeren paper gutiziatua interpretatu zuen 1993. urtean MOW *Marilyn & Bobby: Her Final Affair*. 1995. urtean agertu zen azken aldiz telebistan, CBSren iraupen laburreko *Burke's Law* Errenazimenduko izar gonbidatu gisa. Dale Arden *Flash Gordon* klasikoen kultuan interpretatzeaz gain eta *Dead And Buried* filmeko emakumezko protagonista gisa. Nicolas Cagerekin batera ere agertu zen *The Boy In Blue* filmean.

Andersonek agerpenak egin ditu genero konbentzioetan, hala nola, 2009. urteko urriko *Big Apple Convention'' Manhattanen.

### Gizarte-lana 
Anderson nazioarteko hizlari eta hedabideetako bozeramailea da adikzioei eta familiari buruz, eta substantzien abusuari eta osasun mentalaren azterketa-arloekin lotutako beste gai batzuei buruz.

## Filmografia 
Bsteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Filmak 
### Serieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Counseling by Melody
* 
* Biografía del sitio web de una oficina de oradores.
* [Biografía del sitio web Dragon Con(https://eu.wikipedia.org/wiki/Dragon_Con) 2016]Dragon Con
Antonio Arza Llona

Antonio Arza Llona, ezizenez **“Tostartiko”** edo **“Txao”** (Loiu, Bizkaia, 1899ko abenduaren 5a - Buenos Aires, Argentina, 1976ko maiatzaren 31), euskal politikari jeltzale eta euskaltzalea izan zen. Argentinako euskal komunitatean kargu garrantzitsuak bete zituen eta euskara irakasle zein kazetari gisa nabarmendu zen.

Gaztetatik EAJren kide eta militantea izan zen. Espainiako Gerra Zibila hasi aurretik, 1931n, Getxoko berriemaile gisa hasi zen *Euzkadi* egunkarian idazten, "Tostartiko" ezizena erabiliz.

Gerra zibila zela eta, bere jaioterritik Lapurdira eta ondoren Argentinara exiliatu zen bere familiiarekin batera. Buenos Airesen bizi zela, euskal erakunde ezberdinetako zuzendaritzan parte hartu zuen:
* Argentinako **Acción Vasca**ko lehendakaria (1954-1956)
* **Laurak Bat Euskal Etxe**ko lehendakaria (1957-1958)
* Argentinako **Euskal Erakundeen Federazioa (FEVA)**ko lehendakaria (1963-1964)
* **Euskaltzaleak** taldeko lehendakaria (1965-1966)

Erbestean ere idazten jarraitu zuen "Txao" goitizenarekin, besteak beste, *Euzko Deya*, *Nación Vasca* eta *Laurak Bat* elkarteko aldizkarietan. Gainera, euskara irakaslea izan zen Laurak Bat elkartean, eta Isaac Lopez Mendizabal ordezkatu zuen zeregin horretan Benito Montoya rekin batera.

## Erreferentziak 
*  — Auñamendi Eusko Entziklopedia. https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/en/arza-llona-antonio/ar-15235/
* «Evolución de la enseñanza del euskera en Argentina», Euskonews.
* «Revistas del exilio», Hamaikabide.
* «Argentinan Euskaraz», Euskonews.
Francesca Gregorini

**Francesca Gregorini** (Erroma, Italia, 1968ko abuztuaren 7a) italiar-estatubatuar abeslari eta zuzendaria da.

## Bizitza 
Los Angelesen bizi da, baina Erroman jaio zen 1968an. Gurasoak *Bond girl* izandako estatubatuar Barbara Bach aktorea eta Augusto Gregorini enpresari italiarra izan ziren. The Beatles taldeko Ringo Star bateria-jotzailearen alabaordea da, ama 1981. urtean harexekin ezkondu zen eta.

Lesbiana izanik, beste artista batzuekin izan zituen harremanak ezagutzen dira, Portia de Rossi aktore australiarra barne. 2011ko azaroan, Amber Heard aktoreari musu ematen erakusten zituen argazkiak zabaldu ziren. Aktoreak 2010ean bere bisexualitatea eta Tasya van Ree argazkilariarekin zuen harremana onartu zituen.

## Diskografia 
* 2003- *Sequel*

## Filmografia 
* *Tanner Hall* - Gidoia eta zuzendaritza Tatiana von Fürstenbergen eskutik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Franco y Polo

**Carmen Franco**, María del Carmen Ramona Felipa de la Cruz izenez bataiatua, Oviedon jaio zen 1926ko irailaren 18an, Francisco Franco diktadorearen alaba bakarra. Batxilergoa irakasle teresiar batekin ikasi zuen, baina ez zuen inoiz azterketa ofizialik egin.

Aitaren karrera militarra zela eta, haurtzaroa hainbat lekutan igaro zuen, 1935ean Franco Estatu Nagusi Zentraleko buru izendatu zuten arte eta Madrilera joan ziren. Horrez gain, modu diskretuan bizi izan zen, batez ere aurreko urteetan eta Espainiako Gerra Zibilaren hasieran, Frantzian nortasun faltsu baten pean bizi izan zenean, Valdés izenekoa. 

Gerra amaitu ondoren, familia behin betiko Madrilen kokatu zen, lehenik Viñuelasko gazteluan eta ondoren El Pardo jauregian, non bere aita 1975ean hil zen arte bizi izan ziren. Carmen Francok 22 urte zituenean bere senarra izango zena ezagutu zuen, Cristobal Martínez-Bordiú izenekoa. 1950ean Cristóbal Martínez-Bordiúrekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituen.

Franco hil ondoren, Juan Carlos I.a erregeak Francoren dukesa titulua eman zion. Bere bizitzan zehar gertaera publiko batzuen protagonista izan zen, esaterako, 1978an Barajaseko aireportuan izandako gertakari baten protagonista, Espainiatik balio historikoa zuten objektuak ateratzen saiatzeagatik.

1996ko abenduan, Manuel Azaña Espainiako II. Errepublikako presidente izandakoaren argitaragabeko egunkariak eman zizkion Esperanza Aguirre orduko Kultura ministroari, bere aitaren liburutegian aurkitu eta Artxibo Historiko Nazionalean gordeta zirenak, eta 1998ko otsailean Villaverdeko markesaren alargundu zen

Bere azken urteetan bizitza publikotik urrun mantendu zen, nahiz eta batzuetan aitaren memoriarekin lotutako ekintzetan parte hartu zuen. 2008an “Franco, mi padre” argitaratu zen, Jesús Palacion eta Stanley G. Payne idazleek idatzita. Bertan Carmen Francok aitarekin zuen harreman bereziaz hitz egiten zuen lehen aldiz. Azken urteotan komunikabideen gunetik aldenduta, 2015eko azaroan, Francisco Francoren heriotzaren 40.urteurrena zela eta, haren irudia oroitu zuen.

2017ko abenduaren 29an hil zen, eta Espainiako historia hurbilari lotutako pertsonaia izan zen, frankismoarekin harreman zuzena izan zuelako.

**Bibliografia:**

* https://www.diariodenavarra.es/noticias/magazine/sociedad/2017/12/29/carmen-unica-hija-francisco-franco-569179-1035.html

## Erreferentziak
Víctor Pepeder

**Victor Pepeder** (1932ko urtarrilaren 28an, Baiona- 2012ko otsaila) Frantziako boxeolari profesionala izan zen, 1954 eta 1960 artean jardun zuena. Pisu arina (*lightweight*) kategorian lehiatu zen eta bere ibilbidean ez zuen porrotik jasan denboraldi luze batean, hasierako garaipen segida nabarmen batekin. Bere estiloa teknikoa, oldarkorra eta eraginkorra zela deskribatu izan da, beso luzeak aprobetxatuz aurkariak kontrolatzeko gaitasunarekin.

## Ibilbide profesionala 
Pepederrek 1954ko urriaren 10ean egin zuen bere borroka profesionaleko debuta, eta ibilbidean zehar 33 garaipen, 13 porrot eta 5 berdinketa lortu zituen. Bere lehen borrokalditik 1956ra 13 garaipen lortu zituen porrotik ezagutu gabe.

**1956an** bere maila sendotu zuen nazioartean, eta garaipen garrantzitsuak lortu zituen Ahcene Dib, Jose Cadalso eta Marcel Mathieu bezalako boxeolarien aurka; azken honen kontra, gainera, knock-out bidez irabazi zuen Mont-de-Marsanen. Urte horretan ere berdinketak lortu zituen Jaime Serrano eta Ahcene Dib aurkarien aurka ere.

**1957** eta **1958** artean bere ibilbideko unerik onenetakoa bizi izan zuen, Frantziako *lightweight* titulua lortzeko borroketan parte hartuz eta KO bat egiten.

**1959an** emaitzak irregularragoak bihurtu ziren eta **1960an** bere ibilbidearen azken etapara iritsi zen. Urte horretan beherakada nabarmena izan zuen eta bosteko porrot-segida batek bere amaiera markatu zuen.

## Erreferentziak
Simon Mani

**Simon Samendra Mani** (Labasa, Vanua Levu, 1969ko martxoaren 27a) fijiar elizgizon misionista da, 2024tik aurrera Tarawa eta Nauruko apezpikua dena.

## Bizitza 
thumb|left|Simon Mani apezpikuaren armarria.|209x209pxSimon Mani Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Misionisten kongregazio erlijiosoan sartu zen eta filosofia eta teologia ikasi zituen Suvako Pazifikoko eskualdeko apaizgaitegian. 1991n botoak eman zituen eta 1996ko azaroaren 30ean apaiztu zen Suvako Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren katedralean.

Parrokiako ministerioan zituen eginkizunez gain, Chevalier Prestakuntza Zentroko irakasle izan zen, gazte desabantailatuentzako lanbide eskola batean, 1998an. Bere ordena erlijiosoan, Pazifikoko probintziako kutxazain gisa aritu zen 2003tik 2005era, eta ondoren, probintziako nagusi gisa 2005etik 2015era. 2015etik 2018ra Chevalier Prestakuntza Zentroko zuzendaria izan zen eta ordutik Suvako Pazifikoko eskualdeko apaizgaitegiko errektorea.

2024ko maiatzaren 2an, Frantzisko aita santuak Tarawa eta Nauruko apezpiku izendatu zuen. Urte bereko uztailaren 27an jaso zuen apezpiku-ordenazioa Hego Tarawako Betio estadioan, Soane Patita Paini Mafi kardinalaren eskutik, kontsakratzailekideak John Ribat kardinala eta Ryan Jimenez artzapezpikua izanik.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucio de Aretxabaleta

**Lucio de Aretxabaleta**, euskal politikari eta abertzale sutsua izan zen. Abandoko (Bilbo, Bizkaia) jaioa 1903ko urtarrilaren 29an, gaztetan afiliatu zen EAJ-PNVra eta 1936an Bilboko Euzko Gaztediko lehendakari izan zen.

Gerra Zibila hasi zenean, Euzko Jaurlaritzak Venezuelara bidalitako ordezkari gisa aritu zen. Erbestera joan ondoren, Caracasen finkatu zen eta bertan **Centro Vasco de Caracas** (Eusko Etxea)-ren lehendakari eta zuzendaritza kide izan zen urte luzez. Euzko Jaurlaritzaren **Delegado** ofiziala ere izan zen Venezuelan, eta erbestean euskal kultura, komunitatea eta politikagintza sustatzeko lan garrantzitsua egin zuen. Bere etxea eta Eusko Etxea pertsonalitate historiko askoren topagune bihurtu ziren.

Bere bizitza osoan leial mantendu zen Euskal Herriaren eta EAJren aldeko ideiei. 1967ko uztailaren 29an hil zen Caracasen, hiria astindu zuen **lurrikara suntsitzailean**, bere emazte **Miren Txintxurreta**rekin batera. Bere heriotzak euskal komunitate venezuelarra eta erbeste osoa hunkitu zuen. Vicente Amezaga Arestik bezalako idazleek omendu zuten, "euskal kausa santuaren" gizon zintzo eta leial gisa deskribatuz.

## Erreferentziak 
* Vicente Amezaga Aresti – Lucio de Aretxabaleta
* Reseña biográfica (Vicente Amezaga)
Shelley Hack

**Shelley Hack** (Greenwich, Connecticut, Estatu Batuak, 1947ko uztailaren 6a) estatubatuar aktorea da. 1979 eta 1980 urteen artean ''Charlie's Angels* telesailean parte hartzeagatik da ezaguna, Kate Jackson ordezkatuz.

## Lan ibilbidea 
Nerabe zela, modelo gisa hasi zuen bere ibilbidea eta bere irudia Revlon markako *Charlie* perfumearekin lotu zen 70eko hamarkadaren erdialdetik aurrera.

Batez ere, *Tiffany Wellesek* *Charlie's Angels* telesail ezagunean egindako paperak eman zion ospea. Seriearen 26 ataletan agertu zen Hack, bosgarren eta azken denboraldian, Tanya Roberts aktoreak ordezkatu baino lehen. 

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Filma 
* *Annie Hall* - Street Stranger (1977)
* *If Ever I See You Again* - Jennifer Corly (1978)
* *Time After Time* - Docent (1979)
* *The King of Comedy* - Cathy Long (1983)
* *Troll* - Anne Potter (1986)
* *The Stepfather* - Susan Maine (1987)
* *Blind Fear* - Erika (1989)
* *A Casualty of War* -Frederick Forsyth - ITV film series (1989)
* *The Finishing Touch* - Hannah (1991)
* *Me, Myself, and I* - Jennifer (1992)

### Telebista 
* *Charlie's Angels* - Tiffany Welles (1979–1980)
* *Death Car on the Freeway* (telefilmea) - Janette Clausen (1979)
* *Vanities* - Mary (1981)
* *Dinero encontrado* (telefilme) - Leslie (1983)
* *Cutter to Houston (TV Series)* - Dr. Beth Gilbert (1983ko urriaren 1a - 1983ko abenduaren 31)
* *Single Bars, Single Women* (telefilmea) - Frankie (1984)
* *Jack and Mike (TV Series)* - Jackie Shea (1986ko irailaren 26a - 1987ko martxoaren 24a)
* *Bridesmaids* (telefilmea) - Kimberly (1989)
* *Falling from the Sky: Flight 174* (telefia) - Lynn Brown (1995)
* *Frequent Flyer'' (telefilmea) -  JoBeth Rawlings (1996)

## Bizitza pertsonala 
Harry Winerrekin ezkondu zen, eta alaba bat dute. 1997an utzi zuen bere ibilbide artistikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Shelley Hack para Charlie de Revlon en Portal YouTube
Valentín Mandalunitz

**Valentín Mandaluniz Ealo**, Galdakaoko (Bizkaia) biztanle eta euskal abertzalea izan zen. EAJ-PNVrekin lotutako jarduera zuela salatu zuten eta 1936-1937ko Gerra Zibilean frankisten errepresioaren biktima izan zen.

Ofizinista lanetan aritzen zen eta 29 urte inguru zituen fusilatu zutenean. 1937ko irailaren 7an Bilbon fusilatu zuten, Ángel Arostegi Bilbao, José Luis Zabala Bilbao eta Santiago Zelaia Sagardui bezalako beste galdakoztar batzuekin batera. Epaiketa bat egin ondoren, heriotza-zigorra ezarri zioten, nahiz eta iturriek dioten ez zuela inor hil edo propaganda handirik egin; soilik "ezkerreko talantea" zuela leporatu zioten.

Bere ama Venancia Ealo Jugo izan zen, eta bere anaia José Mandaluniz Ealo Athletic Cluben jokatu zuen futbolari ezaguna izan zen. Galdakao Gogora elkarteak eta memoria historikoaren ekimenek hainbatetan omendu dute, frankismoaren errepresioaren biktima gisa.

## Erreferentziak 
* Galdakao Gogora: Fusilamientos de galdakaneses en 1937
* Deia: Homenaje a los fusilados de Galdakao
Burdinurtu gris

**Burdinurtu grisa** burdinurtu-aleazio mota nagusia da.

Burdinurtu grisa gehien erabiltzen den burdinazko materialetako bat da, eta bere izena apurtzean duen gainazalaren itxuragatik du. Aleazio ferroso horrek, oro har, karbonoaren % 2 baino gehiago eta silizioaren % 1 baino gehiago ditu, baita manganesoa, fosforoa eta sufrea ere. Burdinurtu grisaren ezaugarri bereizgarri bat karbonoa oro har grafito gisa dagoela da, "orratz" gisa deskribatutako forma irregularrak hartuz. Grafito honek kolorazio grisa ematen die material horrekin egindako piezen haustura-gainazalei.

Propietate fisikoak eta, bereziki, mekanikoak aldatu egiten dira tarte zabalen barruan, eta hainbat faktoreri erantzuten die: konposizio kimikoa, hustu ondoren hozteko azkartasuna, piezen tamaina eta lodiera, husteko praktika, tratamendu termikoa eta parametro mikroestrukturalak, hala nola matrizearen izaera eta grafitozko orrien forma eta tamaina.

Kasu berezi bat grafito esferoidala da, 1950eko hamarkadan erabiltzen hasi zena; ordutik aurrera, beste burdinurtu xaflagarri eta gris mota batzuk kendu ditu.

Material horren lehen erabileren artean, Europa mendebaldean, 1313an eman ziren, bereziki kanoien fabrikazioan, eta, ustez, garai berean hasi ziren hodien eraikuntzan ere erabiltzen. 1455ean burdinurtu grisezko lehen hodia Alemanian jarri zela adierazten duten erregistroak daude, Dillenberg gazteluan.

Burdina urtuzko hodiak fabrikatzeko prozesuak aldaketa handiak izan ditu, galdaketa-zuloaren metodo zaharretik prozesu modernora igaro baita zentrifugazioaren bidez.

## Egitura 
Mikroegitura grafitikoa lortzeko konposizio tipikoa karbonoaren % 2,5-4 eta silizioaren % 1-3 da. Silizioak zeregin garrantzitsua du burdinurtu grisa eta burdinurtu zuria bereizten; izan ere, silizioa grafitozko egonkortzaile bat da. Horrek esan nahi du grafitoa burdin karburoetatik amiltzen laguntzen duela. Grafitoa sortzen laguntzen duen beste faktore garrantzitsu bat isurketaren solidotze-abiadura da: abiadura motelak grafito gehiago eta matrize ferritiko bat sortzeko joera izango du; abiadura moderatuak matrize perlitiko handiagoa sortzeko joera izango du. % 100 matrize ferritikoa lortzeko, burdinurturi suberaketa-tratamendu termikoa eman behar zaio.

Hozte azkarrak grafitoaren eraketa partzialki edo guztiz ezabatuko du, eta, aldiz, zementita sortzea ekarriko du, burdinurtu zuri gisa ezagutzen dena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Ramón de Azkue Yandiola

**Ramón de Azkue Yandiola**, **G.B.**-ez ezaguna (La Habana, Kuba, XIX. mendearen amaieran – Bilbo, 1937ko urriaren 15a), euskal politikari eta gudari antolatzailea izan zen. EAJ-PNVko burukide nabarmena izan zen eta 1933tik 1935era Bizkai Buru Batzarreko kidea.

1936ko Gerra Zibila hasi zenean, Euzko Gudarostea antolatzeko ardura nagusietako bat hartu zuen. Arrankudiagan (bere familiaren jatorrizko herrian) gudari gazteak prestatzen lagundu zuen eta bere antolakuntza gaitasunagatik gudari askoren estimua irabazi zuen. Bere izaera lasai, jator eta zintzoagatik nabarmentzen zen.

Bilboko erorketaren ondoren frankisten errepresioaren biktima izan zen. 1937ko urriaren 15ean Bilbon fusilatu zuten, beste 13 euskal buruzagirekin batera. Bere heriotzak Euzko Gudarostearen eta abertzaletasunaren aldeko borrokaren sinbolo bihurtu zuen.

**G.B.**-k **Gudari Buruzagi** esan nahi du, PNVren barruan gudari arduradun nagusiei ematen zitzaien ohorezko izendapena.

## Erreferentziak 
* Arrankudiaga-Zolloko udala – Memoria historikoa
* Iñaki Anasagasti (Deia) – Fusilados como escarmiento
Burdinurtu zuri

**Burdinurtu zuria** karbono guztia zementita moduan konbinatuta duen burdinurtu mota da. Haustean kolore zuri distiratsua duelako bereizten da. Burdinurtu mota hori ez da grisa bezain jariakorra, eta solidotzean uzkurdura pixka bat sortzen da.

## Egitura 
Burdinurtu horretan dagoen karbono-ehunekoa % 1,8 eta % 3,6 artekoa da, eta silizio-edukia, berriz, nahiko baxua, % 0,5 eta % 2 artekoa. Gainera, manganesoa % 0,2 eta % 0,8 artean dago, % 0,18 fosforoa eta % 0,1 sufrea. Bere egitura zuntzezkoa eta ale finekoa da...

## Motak 
Burdinurtu zuriak faseen morfologiaren eta banaketaren arabera sailka daitezke, faseok sortu ziren hozte-etaparen arabera. Burdinurtu zuri hipoeutektikoak: dentritek osatzen dituzte.

## Propietateak 
Zementita duten burdinurtu zuriek gogortasun eta hauskortasun handia eragiten dute, nahiz eta higadurarekiko eta urradurarekiko erresistentzia handia izan. Urtze-puntua 1100 eta 1200 °C artean dago.

## Aplikazioak 
Hauskortasun handia eta mekanizagarritasun falta duenez, oso aplikazio mugatua du. Horregatik, harikortasuna baldintza nagusia ez den kasuetan erabili ohi dira, hala nola hormigoi-makinen barruko atorretan, birrintze-erroten estaldura-plaketan edo arraboletan. Kontrapisuak fabrikatzeko ere erabil daiteke, adibidez, igogailuetarako edo kargak altxatzeko beste baliabide batzuetarako erabiltzen direnak. Burdinurtu xaflagarriak egiteko oinarrizko material gisa erabiltzen da nagusiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tasya van Ree

**Tasya van Ree** (Mililani, Hawaii, AEB, 1976ko apirilaren 30a) estatubatuar argazkilari eta artista da. Ezaguna da, batez ere, pertsonaia ezagunen zuri-beltzeko argazkiengatik.

## Lan ibilbidea 
Tasya ezaguna da pertsonaia ospetsuen zuri-beltzeko argazkiengatik. Michelle Rodriguez, Katherine Moennig, Matt Dallas eta beste askori atera die argazkia. Hainbat elkarrizketatan, artistak Amber Heard estatubatuar aktorea aipatzen du bere musa gisa.

Bere argazkiak hainbat hiritan erakutsi dira, baita arte aldizkarietan ere.

## Bizitza pertsonala 
2010eko abenduan, Amber Heard aktoreak bisexuala zela esan zuen, GLAADen 25. urteurreneko ekitaldian, eta 2008tik 2012ra harremana izan zuela Tasya van Reerekin. 2009an, Amber Heard bikotekidea atxilotu zuten Washington estatuan, etxeko indarkeria delitu txiki bat egotzita, ustez argazkilariari heldu eta haren besoa kolpatu ondoren. Hearden aurkako kargurik ez zen aurkeztu. Eskaera baten ostean, 2011n poliziak legez kanpo utzi zituen atxiloketaren erregistroak, baina King Konderriko Barruti Auzitegiak bere erregistro propioak gorde zituen. 2016an, argazkilariak adierazi zuen Heard "bidegabeki" akusatu zutela, eta gertakaria "gaizki interpretatua eta gehiegizkoa" izan zela.

2015. urteko bukaeratik 2016ko erdialdera arte Caroline Vreeland abeslari eta modeloarekin izan zuen harremana, Diane Vreeland modako zutabegile ezagunaren biloba. 2016. urteko urrian asko agertu zen Phoebe Dahl diseinatzailearekin, Roald Dahl haurrentzako eleberrien idazlearen biloba eta Ruby Rose aktorearen bikotekide ohiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Kerman Ortiz de Zarate

**Ricardo Kerman Ortiz de Zarate** (Bilbo, Bizkaia, jaiotza-data eta heriotza ezezaguna) euskal idazle, arkitekto eta aktibista izan zen. 

Gaztetan Madrilen bizi zen, eta han Euskal Ikasle elkarteko (Estudiantes Vascos) prsidentea izan zen. Espainiako Gerra Zibilak, 1936an hasi zen, Madrilen harrapatu zuen Ricado, baina Eusko Jaurlaritza sortu zenean (1936) Euskal Herrira bueltatu zen bertan borrokatzeko. Bertan zegoela, ingeniariaren 11.batailoiaren kapitaina izatea lortu zuen. 

Gerra amaituta, Argentinara erbesteratu zen, eta Buenos Airesen finkatu zen. Bertan garatu zituen bere jarduera intelektual eta profesional gehienak. Latinoamerikan zegoela, aerkitekto lanetan jarduteaz gain, euskal auziari buruzko hainbat lan eta idatzi argitaratu zituen, esaterako El problema revolucionaria vasco (1972) liburua. 

1973ko uztailaren 14an, Espainiako Gaien Informazio Koordinakundeak (CITE) antolatu zuen mahai inguru batean parte hartu zuen, Rincon Familiar Andaluz (Buenos Aires) zentroan. Garai hartan hainbat argitalpenek bere hitzaldia jaso zuten eta haren ikuspegiari buruzko kritika egin zuten, euskal auzia Espainiari buruzko eskualdeetan interpretatzen zuela pentsatzen baitzuten.
Bonawentura Madaliński

**Bonawentura Dobrogost Madaliński** (Nowe, 1620 – Włocławek, 1691ko azaroaren 11) poloniar elizgizon katolikoa izan zen. 1671tik 1674ra Płockeko apezpiku lagunkidea izan zen, 1674tik 1681era elizbarruti bereko ordinarioa eta 1681etik hil zen arte Kujawyko apezpikua.

## Bizitza 
thumb|left|Bonawentura Madaliński apezpikuaren armarria.|209x209pxStanisław Karwowski historialariaren arabera, Madaliński Niedzielskako Piotr noblearen semea zen. Antoni Julian Nowowiejski historialariak dio, Madalińskik, apaiztu ondoren, Krzysztof Opaliński, Karlos Fernando Vasa eta, azkenean, Joan Kasimiroren agindupean jardun zuela.

1671n, Płockeko apezpiku lagunkide eta Methoneko apezpiku titular izendatu zuren, gero Płockeko apezpiku 1674an, eta azkenik Kujawyko apezpiku 1681ean.

Madaliński 1691n hil zen, eta Włocławekeko katedralean hobiratu zuten. Karwowskiren esanetan, katedralak Madalińskiren ongintzazko lanaren onura jaso zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burdinurtu xaflagarri

**Burdinurtu xaflagarria** burdinurtuaren eta altzairuaren arteko burdin aleazioa da. Burdinurtu zuria bezala galdatzen eta isurtzen da eta ondoren piezak suberatu egiten dira xaflagarri bihurtzeko. Suberaketa-tratamendu termiko baten bidez, egitura hauskorra forma xaflagarri bihurtzen da hasierako moldekatzearen ondoren. Karbonoa grafitozko agregatu esferiko txikietan aglomeratzen da, eta ferrita- edo perlita-matrize bat uzten dute, erabilitako tratamendu termiko zehatzaren arabera. Siderurgia-industrian oinarrizko hiru burdinurtu xaflakor mota bereizten dira: "beltza", "zuria" eta "perlatua".

## Historia 
Burdinurtu xaflagarria jada k.a. IV. mendean erabili zen, eta arkeologoek material horren objektuak aurkitu dituzte, k.a. IV. mendetik k.o. IX. mendera bitartekoak. Txinan, Tang dinastian, burdinurtu xaflagarriaren erabilerak behera egin zuen Txinan, nahiz eta IX. mendeko lagin batzuk kontserbatzen diren.. René Antoine Ferchault de Réaumurrek burdinurtu xaflagarriari buruzko ikerketa zabala egin zuen 1720an. Burdinurtu arruntak bigundu egin zitezkeela ikusi zuen, burdin- edo zepa-mineraletan paketatuz, mailukatuz eta zenbait egunetan tenperatura altuetan jarriz. Burdinurtu xaflagarriaren ekoizpena Estatu Batuetan hasi zen 1826an, Seth Boydenek arnesentzako burdineria eta beste pieza urtu txiki batzuk ekoizteko fundizio bat ireki zuenean.

## Fabrikazioa 
Burdinurtu xaflagarria burdinurtu zuria 800-900 ºC-ko tenperaturan denbora luzez eta atmosfera neutro batean (oxidazioa saihesteko) berotzean lortzen da. Horri esker, zementita deskonposatu egiten da grafitoa eratzeko. Grafitoa matrize ferritiko edo perlitiko batez inguratutako mahats edo erroseta moduan agertzen da, hozte-abiaduraren arabera. Mikroegitura burdinurtu nodularraren antzekoa da, eta horrek erresistentzia nahiko handia eta harikortasun edo xaflakortasun nabarmena eragiten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Hérold-Paquis

**Jean Hérold Paquis** kazetari eta irrati-esatari frantziar bat izan zen, Vichyko erregimena eta Alemania naziaren aldeko propaganda zabaltzeagatik ezaguna.

### Bizitza 
1912an jaio zen Frantzian, eta kazetaritza eta irrati-lanetan aritu zen. Bigarren Mundu Gerraren garaian, Radio Paris irratiaren bidez, Vichyko agintaritzaren eta Alemaniako okupazioaren aldeko mezuak zabaldu zituen.

### Kolaborazioa eta kondenaketa 
Frantziaren askapenaren ondoren atxilotu zuten, traizioa egotzita epaiketa egin zioten eta heriotza-zigorra ezarri zioten. 1945ean fusilatu zuten, okupazio naziarekin kolaboratzeagatik.
Fernando de los Ríos

**Fernando de los Ríos Urruti** politikari, intelektual eta unibertsitate-irakasle espainiarra izan zen, Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian PSOEko kide nabarmena.

### Bizitza 
1879an jaio zen Espainian. Zuzenbidean eta filosofiako ikasketak egin zituen, eta akademia eta politika uztartzeko bokazioa izan zuen. Bigarren Errepublikaren garaian Justizia eta Hezkuntza ministro izendatu zuten, beste hainbat kargu betez.

### Jarduera politiko eta intelektuala 
De los Ríos hezkuntza progresistaren alde aritu zen, hezkuntza-ikuspegi laiko eta inklusibo bat sustatzeko, eta gizarte-justizia bultzatzeko. Bere idazkietan giza-eskubideak, politika eta filosofia soziala defendatzen zituen, sozialismo eta humanismo printzipioetan oinarrituta.

### Erbestearen garaiak 
Espainiako Gerra Zibila ondoren, Estatu Batuetara erbesteratu zen, eta han akademian jarraitu zuen lanean, eta exiliatutako espainiar intelektualekin harremanetan egon zen. 1949an hil zen.
2014ko Kataluniako Volta

**2014ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 94. edizioa izan zen. Martxoaren 24 eta martxoaren 30 bitartean jokatu zuten. Calella eta Bartzelona lotu zituen, guztira 1.177,9 km eginez zazpi etapatan. 2014ko UCI WorldToureko seigarren proba izan zen.

Garailea Katusha taldeko Joaquim Rodriguez kataluniarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Quiñones de León

**José Félix de Lequerica y Erquiza**, Quiñones de León markesa (1890–1963), espainiar diplomazialaria eta politikari izan zen, frankismoaren garaian garrantzi berezia izan zuena nazioarteko harremanak bultzatzen.

### Bizitza eta jatorria 
1890ean jaio zen Espainian, nobleza-titulua zuen familiatik. Zuzenbidean eta nazioarteko harremanetan trebatu zen, eta bere ibilbidea diplomazian eraiki zuen.

### Diplomazia-lana 
Lequerica hainbat herrialdetan ordezkatu zuen Espainia, bereziki Frantzian. Espainiako Gerra Zibila eta ondorengo frankismo garaian, nazioarteko harremanak sendotzeko eta Espainiaren presentzia diplomatikoa indartzeko lan egin zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, bere ekarpena garrantzitsua izan zen Espainia nazioartean legitimazioa lortzeko eta babes politikoa bilatzeko unean.

### Ondarea eta garrantzia 
Lequerica diplomazialari aristokrata gisa gogoratzen da, eta aldi berean frankismoarekin zuen hurbiltasunagatik kritikak jaso ditu. Bere jarduerak Espainiaren diplomazia historian jarraitzen du aztergai moduan, eta hildako 1963an.
Walter Warlimont

**Walter Warlimont** militar alemaniarra izan zen, Wehrmacht-eko jenerala Bigarren Mundu Gerran, eta Adolf Hitlerren agintepean planifikazio militarrerako ardura izan zuen.

### Bizitza 
1894an jaio zen Alemanian eta Lehen Mundu Gerran hasi zen bere ibilbide militarrari. Bigarren Mundu Gerraren garaian igoera nabarmena lortu zuen Wehrmacht-eko goi mailako karguetan.

### Ibilbide militarra 
Warlimont Alemaniako Indar Armatuen Goi Agintaritzan (OKW) jardun zuen, eta gerra operazio garrantzitsuen planifikazioan parte hartu zuen. Gerra ondoren, Nurenbergeko epaiketetan epaitu zuten gerra krimenetan eta erabaki militarrak egotzita. Zigorra bete ondoren askatu zuten, eta 1976an hil zen.
Arnó (Sr.Arnó)

**Arnó** (bere izen osoa ezezaguna dena) Buenos Aireseko (Argentina) epainiar kolektibitateko kidea izan zen. 

1970eko hamarkadan hirian izandako eztabaida politikoetan parte hartu zuen. 1973ko uztailaren 14an CITEk (Euspainiako Gaien Informazio Koordinakundeak) antolatu zuen mahai inguru batean parte hartu zuen, Rincon Familiar Adaluz (Buenos Aires) zentroan egin zena. Bertan, Espainiaren interpretazio teorikoa azaldu zuen, hainbat herrik osatutako entitate gisa, bere terminoetan "entelekia" gisa definitua.

Hainbat argitalpen garaikidek jarrera horren aurrean erreakzionatu zuten, formulazio teoriko horren eta errealitate politikoaren arteko bereizketa bat adieraziz, Espainia zenbait sektorek Galizia, Katalunia eta Euskal Autonomia Erkidegoa bezalako lurraldeekiko zentralistatzat edo nagusitzat jotzen dituzten dinamikak dituen Estatu gisa ezaugarrituz.
Pudelaketa

**Pudelaketa** burdina gozoa lortzeko metodo ia baztertua da. Arrabioa erreberberozko labe batean zepa oxidatzaile batekin astintzen da. Zepak ezpurutasunak erretzen ditu. Deskarburazioa aurrera doan neurrian bainua lodituz joaten da. Lortzen den masa oretsua zatikatu ondoren gabiaz jotzen da zepa kentzeko. Ondoren burdina ijeztu, berriro berotu, jo, eta berriro ijeztu egiten da metal-aleak soldatzeko. Prozedura horri esker, **burdina pudelatua** izeneko produktua kantitate handitan erabili ahal izan zen, eta Europako XIX. mendearen zati handi batean metalezko egiturak eta zubiak eraikitzeko material nagusia bihurtu zen. Bihurgailuen eta Martin-Siemens labearen hobekuntzaren ondorioz, altzairuak erabat ordezkatu zuen burdina pudelatua XX. mendearen hasieratik.

## Ikuspegi orokorra 
Pudelaketa hitza ingelesezko  aditzetik dator, eta "eragin" esan nahi du. Metodoa Henry Cortek garatu zuen 1784an, eta ondoren nabarmen hobetu zuten Samuel Baldwin Rogersek eta Joseph Hallek XIX. mendean.

Arrabioa oso tenperatura altuan berotzen zen erreberberozko labe batean. Pudelatzaileak, operazioaren ardura zuen langileak, burdinurtu hori burdinazko kako luze baten laguntzaz mugitzean erreakzioa aktibatzen zuen. Burdina finduzko lentejoiek (lupa deiturikoek) geruza flotatzaile bat osatzen zuten, labetik bola-forman ateratzen zena, lehenik mailuz zingan egiteko eta, ondoren, barra moduan forjatu edo ijezteko.

Pudelaketa egur-ikatza erabiltzea eskatzen zuten aurreko prozedurak ordeztu zituen, harrikatza bakarrik kontsumitzen zuenez, burdina kantitate handitan fabrikatzea ahalbidetzen zuelako. Paris–Ekialdea geltokiko arkuak, Parisko Eiffel dorrea eta Askatasunaren estatuaren jatorrizko armazoia burdina pudelatuz eraiki ziren, Pompeyko Altzairutegien Elkarteak ekoitzia. Hala ere, XIX. mende osoan zehar asko erabili ondoren, bihurgailuak garatu zirenean, burdina pudelatuak pixkanaka altzairua hartu zuen, ezaugarri mekaniko hobeak zituen eta ekonomikoki gero eta lehiakorragoa zen materiala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Álvarez del Vayo

**Julio Álvarez del Vayo y Olloqui** (Villaviciosa de Odón, 1891 – Ginebra, 1975) politikari, kazetari, idazle eta diplomatiko espainiar sozialista izan zen, Espainiako Bigarren Errepublikaren eta gerra garaiko jardueretan eragina izan zuena.

### Bizitza eta hezkuntza 
1891ean jaio zen, eta Zuzenbidean lizentziatu zen Madrilen eta Valladoliden. Ondoren, London School of Economics-en jarraitu zituen ikasketak, non sozialismoaren eta nazioarteko politikaren inguruko ideiak garatu zituen.

### Jarduera politiko eta kazetaritza 
Gaztetan PSOErekin bat egin zuen eta Primo de Riveraren diktaduraren aurka jardun zuen. Kazetaritza-lanetan hainbat egunkaritan aritu zen, besteak beste «La Nación», «El Sol» eta «The Guardian».

### Bigarren Errepublika eta Gerra Zibila 
1931n, Bigarren Errepublika ezarri zenean, diputatu eta Estatu ministro (Atzerri ministro) izendatu zuten. 1936tik 1939ra bitartean nazioarteko diplomazian eta Nazioarteko Erakundeetan Errepublikaren alde jardun zuen, baita kultura-ondarearen eta hezkuntzaren aldeko ekintzak bultzatuz.

### Exilioa eta ondarea 
Gerra ondoren, Espainiatik kanpo bizi izan zen eta Estatu Batuetan, Mexikon eta Suitzan jardun zuen. PSOEtik kanporatua izan zen, baina Errepublikaren aldeko ekintzetan jarraitu zuen, FRAP bezalako antolakundeetan parte hartuz. Ginebran hil zen 1975ean. Bere ekarpena XX. mendeko politikan eta sozialismo espainiarrean nabarmena izan zen.
Widmanstättenen egitura

**Widmanstättenen egiturak** (**Thomson egiturak** ere esaten zaie) taenita eta kamazita (burdinazko  [Fe] eta nikelezko [Ni] bi aleazio) banden interhazkuntzaren emaitza dira, tarte luze batean oso motel hoztuz sortuak, 1 eta 100 ° C/Ma artean, 10 Ma edo gutxiagoko denborarekin guztira. Horrek azaltzen du zergatik ezin den egitura hori laborategian erreproduzitu. Meteorito metaliko eta litosiderito batzuetan agertzen dira.

## Historia 
Alois von Beckh Widmanstätten kondeari zor diote izena, ustez 1808an aurkitu baitzituen. Hala ere, XIX. mendearen hasieran, G. Thomson geologo britainiarrak aurkitu zituen, Krasnojarsk meteoritoaren pallasita azido nitrikozko disoluzio batekin tratatuz. Horregatik, Widmanstättenen egiturei Thomson egiturak ere esaten zaie. Fe-Ni-k kristal-egitura oktairodiko bat du; horrela, angeluak 60°-koak edo 120°-koak badira, ebaketa oktaedrikoaren aurpegietako batekiko paraleloa dela esan nahi du. Ebaketa ardatz nagusiarekiko perpendikularra bada, angeluak 90°-koak izango dira.
thumb|centre|400px|Oktaedroaren ardatzari egindako ebaki perpendikularra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisque Gay

**Francisque Gay** (1885eko maiatzaren 2a - 1963ko urriaren 22a) editore frantsesa, politikaria eta diplomatikoa izan zen. Eliza katolikoarekin eta kristau-demokraziarekin konprometituta zegoen. Bloud eta Gay argitaletxea zuzendu zuen urte luzez, eta La Vie Catholique (Bizitza katolikoa) eta L´Aube (Egunsentia) aldizkari eragingarriak argitaratu zituen.

Bigarren Mundu Gerran (1939-1945), Frantziaren okupazio garaian aldizkari klandestinoak argitaratzen lagundu zuen. Gerraren ondoren, diputatua bilakatu zen 1945etik 1951ra, eta hiru kabinetetan parte hartu zuen 1945-1946an.
1993ko Kataluniako Volta

**1993ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 73. edizioa izan zen. irailaren 9 eta irailaren 15 bitartean jokatu zuten. Sant Feliu de Guíxols eta Vielha e Mijaran lotu zituen, guztira 891,5 km eginez zazpi etapatan. 

Garailea Motorola taldeko Álvaro Mejía kolonbiarra izan zen

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Pla y Deniel

**Enrique Pla y Deniel** Bartzelonan jaio zen 1876an, familia aberats eta erabat kristau batean. Haurra zela, umezurtz geratu zen amaz, eta horrek bere bizitza markatu zuen, eta gaztetatik erlijio-bokazio argia erakutsi zuen. Bartzelonako Seminarioan ikasi zuen eta Erroman jarraitu zituen ikasketak. Teologian, Zuzenbide Kanonikoan eta Filosofian doktoratu zen, bere bikaintasun akademikoagatik nabarmenduz. 1900. urtean apaiztu zen, eta laster nabarmendu zen, bai bere prestakuntza intelektualagatik, bai bere gizarte-konpromisoagatik, Elizaren gizarte-doktrinak eragin handia izan baitzuen.

Apaiz gisa eman zituen lehen urteetan, lan handia egin zuen Bartzelonan, irakaskuntza eta bereziki langile-klaseari zuzendutako gizarte-ekimenak uztartuz, hala nola Langile Patronatuaren fundazioa. Ekintza Katolikoa ere bultzatu zuen eta hainbat jarduera pastoraletan eta sozialetan parte hartu zuen. Horren ondorioz, bere garaiko apaiz nabarmenetako bat izan zen.

1918an Avilako apezpiku izendatu zuten, eta 17 urtez erlijio-, antolaketa- eta gizarte-berrikuntzako lan garrantzitsua egin zuen: kleroaren prestakuntza indartu zuen, eliza-erakundeak zaharberritu zituen eta gizarte-lanak sustatu zituen. 1935ean, Salamancako apezpiku bihurtu zen, eta pastoralgintzan jarraitu zuen, Bigarren Errepublikak eta Gerra Zibilak markatutako garai zail batean.

1941ean Toledoko artzapezpiku eta Espainiako primatu izendatu zuten, herrialdeko Elizaren kargu garrantzitsuenetako bat.

Handik, Gerra Zibilaren osteko erlijio-berreraikuntzan zentratu zen, tenpluak zaharberritzen, elizbarrutia berrantolatzen eta bokazioak sustatzen. 1946an sortu zuen kardinala Pio XII .a aita santuak, eta aktiboki parte hartu zuen eliza unibertsalean, gertaera garrantzitsuetan parte hartuz, hala nola Vatikanoko II. Kontzilioan.

Francisco Francoren erregimenarekin errespetuzko harremana izan zuen arren, Elizaren independentzia defendatu zuen botere politikoaren aurrean. Langile mugimendu katolikoak babestu zituen bereziki, eta, batzuetan, erregimenaren agintariei aurre egin zien haiek babesteko, eta horrek bere autoritate morala indartu zuen

1968an hil zen, Toledon, 91 urte zituela. Gizon zorrotz, metodiko eta oso langile bat bezala gogoratzen da, bere pastoral misinoarekin oso konprometitua. Bizitza osoa Elizaren zerbitzura eman zuen eta arrasto garrantzitsua utzi zuen, XX. mendeko Espainiako prelatu garrantzitsuenetakotzat hartua izan zelarik.

## Bibliografia 
* https://www.architoledo.org/archidiocesis/episcopio/arzobispo-don-enrique-pla-deniel/
* https://fnff.es/historia/cardenal-enrique-pla-y-deniel-autor-de-la-pastoral-las-dos-ciudades/
Alfonso Junco

**Alfonso Junco** historialaria, filosofoa, idazlea, poeta eta ideologo katoliko mexikarra izan zen. 1895eko otsailaren 25ean jaio zen Monterreyn, Elisa Voigten eta Celedonio Junco de la Vega idazle eta kazetariaren semea. Familia giro intelektualean hazi zen, eta horrek eragin handia izan zuen bere prestakuntzan eta ondorengo pentsamenduan. 1974an hil zen Mexiko Hirian, Hispanitatearen egunean.

Junco bereziki ezaguna izan zen hispanitatearen, espainieraren eta Espainiaren defentsa sutsuagatik. Bere lanetan maiz goraipatzen zituen Guadalupeko Ama Birjina, Isabel Katolikoa eta Hernán Cortés bezalako figura historikoak. Halaber, Inkisizioari buruzko interpretazio berezia egin zuen, eta Mexikoko historiako pasarte polemikoak bere ikuspegi ideologikotik azaldu zituen. Hizkuntzaren alorrean, espainieraren defentsa irmoa egin zuen, eta grafia modernoaren alde agertu zen, forma arkaikoen aurrean.

Bere pentsamenduaren beste ezaugarri garrantzitsu bat indigenismoaren aurkako jarrera izan zen. Junco-k kritikatu egiten zuen ikuspegi hori, uste baitzuen gehiegi azpimarratzen zituela elementu folklorikoak eta baztertu egiten zuela ondare hispanikoa. Horrek eztabaida handiak sortu zituen bere garaian, eta bere figura polemiko bihurtu zuen.

Testuinguru historikoan, bere jarrera ideologikoa bereziki agerian geratu zen Espainiako Gerra Zibilaren garaian. Junco Francisco Francoren eta frankismoaren defendatzaile sutsua izan zen, eta Caudilloren “gurutzada” babestu zuen. Are gehiago, gerra amaitu ondoren erbestearen aldeko neurriak ere justifikatu zituen. Mexikon, garaiko zenbait egunkari eta argitaletxerekin —hala nola *La Nación* edo *Novedades*— lotuta, frankismoaren aldeko diskurtsoa zabaltzen lagundu zuen.

Bere ekoizpen literario eta intelektuala zabala izan zen, eta historia, hizkuntza eta ideologia uztartzen ditu. Bere lan aipagarrienen artean daude *Don Indalecio contra Don Indalecio* eta *Las Hipótesis de Don Indalecio*, non Indalecio Prietoren ideiak kritikatu zituen; *La lengua viva*, hizkuntzari buruzko saiakera; *La masonería, condenada por los prohombres de la independencia*, non masoneriaren aurkako jarrera azaltzen duen; eta *Un siglo de Mejico. De Hidalgo a Carranza*, Mexikoko historiaren interpretazio zabala eskaintzen duena.

Gaur egun, Alfonso Juncoren liburutegia Monterreyko Institutu Teknologikoan (ITESM) gordetzen da. Bere figura Mexikoko kultur tradizioan garrantzitsua bada ere, bere profil ideologikoa oso eztabaidatua izan da, eta oraindik ere eztabaida sortzen du historialarien eta ikertzaileen artean.

**Bibliografia:**

* https://www.filosofia.org/ave/003/c057.htm
* https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1870-879X2014000100171
* https://www.cervantesvirtual.com/obras/autor/junco-alfonso-n1896-37473
Félix Larrañaga Arrese

**Félix Larrañaga Arrese**, euskal herritarra eta Eibarko biztanlea izan zen. EAJ-PNVrekin lotutako jarduera zuela uste izan zuten eta 1936-1937ko Gerra Zibilean frankisten errepresioaren biktima izan zen.

Gerra garaian Eibarren bizi zen eta frankistek hiria hartu ondoren atxilotu zuten. Epaiketa militar batek heriotza-zigorra ezarri zion eta 1937ko abenduaren 17an fusilatu zuten Derion (Bilbo), 34 urte inguru zituela. Bere heriotza frankismoaren errepresio gogorraren parte izan zen, batez ere euskal abertzale eta errepublikazale askori emandako zigor gisa.

Eibarko memoria historikoaren ekimenek eta Ahaztuen Oroimena bezalako elkarteek omendu dute, Gerra Zibilaren biktima gisa.

## Erreferentziak 
* Intxorta 1937 – Biktimen zerrenda
* Ahaztuak 1936-1977 – Félix Larrañaga Arrese
Mikroegitura (materiala)

**Mikroegitura** edo **egitura mikroskopikoa** material baten egitura osatzen duten elementuen ezaugarri geometrikoen multzoa, mikroskopioarekin edo bestelako teknika bereziekin bakarrik ikus daitekeen eskalan hartuta. Material baten (hala nola metalak, polimeroak, zeramikak edo material konposatuak) mikroegiturak eragin handia izan dezake erresistentzia, zailtasuna, harikortasuna, gogortasuna, korrosioarekiko erresistentzia, tenperatura altu/baxuekiko portaera edo higadurarekiko erresistentzia bezalako propietate fisikoetan. Propietate horiek, era berean, material horiek industrian aplikatzea gobernatzen dute.

Mikroskopio optikoarekin ikus daitezkeenak baino eskala txikiagoetan, mikroegiturari nanoegitura esaten zaio askotan, eta atomo indibidualak antolatzeko egiturari, berriz, kristal-egitura. Lagin biologikoen nanoegiturari ultraegitura esaten zaio. Mikroegitura batek material baten propietate mekanikoetan eta fisikoetan duen eragina egituran dauden edo ez dauden akatsek zuzentzen dute nagusiki. Akats horiek forma asko har ditzakete, baina nagusiak poroak dira. Poro horiek oso paper garrantzitsua dute material baten ezaugarrien definizioan, baina konposizioak ere garrantzi handia du. Izan ere, material askorentzat, aldi berean fase ezberdinak egon daitezke. Fase horiek hainbat propietate dituzte, eta, behar bezala maneiatuz gero, materiala haustea saihets dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak