Marianne von Martinez

**Mariana Martínez**, —sortzez  Anna Catharina, *Nanette Martinez* ere deitua— (Viena,  Austriar Inperioa,1744ko maiatzaren 4a – Ibidem, 1812ko abenduaren 13a) espainiar jatorriko konpositore, kantari, teklatu jotzaile eta mezenas austriarra izan zen. Joseph Haydnen musikagile austriarraren dizipulua izan zen, eta hark "espainiar txikia" " deitzen zion. Bere sasoiko emakume musikagilerik aipatuena da ziurrenik, berak hartu zituen eskala handian bere sasoiko forma musikalak eta uste baino haratago eraman zituen emakume baten trebeziak.

## Bizitza 
### Izena 
Marianna Michaelerplatzeko eraikin batean jaio zen 1744an eta Anna Caterina izena jarri zioten. Handitan, Marianna izena erabiltzea erabaki zuen.

### Familia 
Mariannaren aitona, aitaren aldetik, jatorri espainiarreko soldadua zen eta Napolin bizi zena. Aita, Nicolò Martínez, Napolin jaio zen 1689. urte inguruan, eta Alemanian Karlos VI.aren alde borrokatzera eraman zuen karrera militar bati ekin zion. Alemanian zegoela, Maria Theresia ezagutu zuen, Mariannaren ama, eta ezkondu egin ziren. Nikolok azkenean Vienako Nuntziaturan zerbitzatzeko postu bat aurkitu zuen, Austriar inperioko aita santuaren enbaxadan, Maestro di Camera gisa. 

### Formazioa 
Mariannaren gurasoak Vienan kokatu ziren 1729 eta 1732 artean. 1735 inguruan, Vienako Michelerplatzeko *Michaelerhaus* eraikin handiko hirugarren solairuan bizi ziren, eta hantxe bizi izan ziren Pietro Trapassirekin, Pietro Metastasio izenez ezagunagoa, gaztetatik Nicolò Martínezen lagun mina. Eraikinaren beheko solairuan Esterházy familia zegoen eta tarteko solairuan Nicola Porpora musikagile italiarra. Atikoan Joseph Haydn gazteak hartu zuen ostatu urte batzuetan, Porpora maisuaren ikasle eta kamera-laguntzaile izandakoak.

Metastasiok Mariannaren talentu musikalaz ohartu zen eta Joseph Haydnekin teklatu eta Nicola Porporarekin kantu eskolak hartzen hasi zen. Mariannak Johann Adolph Hasse eta Giuseppe Bonno musikagile inperialaren konposizio irakaspenak ere jaso zituen. Ez zituen musika-eskola hutsak jaso, neurri batean, Metastasioren interesari esker, hezkuntza orokor ona izan zuen.

### Musika ibilbidea 
Talentu goiztiarra zela eta, Marianne Martinez haurtzarotik ari izan zen gorte inperialean lanean. Helene Wesselyren hitzetan “arreta erakartzen zuen bere ahots zoragarriarekin eta teklatua jotzeko moduarekin”. Heldua zenean, Maria Teresa I.a Austriako enperatrizak askotan jardun zezan eskatu zuen.

Klabezenbaloa jotzeko modua Carl Philipp Emanuel Bachen moduarekin alderatu zen bere sasoian. 1773. urtean L’Accademia Filarmonica di Bologna-n onartua izan zen.

## Lanak 
Bere lanaren zati handi bat ahotserako piezek osatzen dute, eta biografo nagusiek (Godt, Wessely) uste dute berak konposatutako piezak izan zitezkeela, berak interpretatzeko. Hori egia balitz, pieza hauek ahots-gaitasun handia zuela erakusten dute, koloraturazko pasarte asko, tarte handien jauziak eta trinoak dituzte eta. Horrek esan nahiko luke ahots-teknika bikaina zuela.

Martinezek bere lagun Metastasiok idatzitako kantata profano batzuk eta italierazko testua zuten bi oratorio ere idatzi zituen. Gaur arte heldu diren konposizioen artean lau meza, sei motete, bi oratorio, kantata bilduma bat, hiru sonata, teklaturako kontzertu bat eta sinfonia bat ezagutzen dira.

Bere hirugarren meza Michaelerkirche-n estreinatu zen, Martinezen egoitzatik hurbil, 1761ean. *Isacco* figura del redentore bere oratorioa 1882ko martxoaren 17an estreinatu zen *Tonkünstler-Societät* en, Haydn, Mozart, Beethoven eta Händelen lanekin batera, Caterina Cavalieri eta Johann Ignaz Ludwig Fischer bakarlarien presentziarekin.

Mariannak eta bere ahizpak Metastasio poeta zaindu zuten 1782. urtean hil zen arte, eta honek Martinez familiari utzi zizkion ondasunak herentzian, Mariannak 20.000 florin, bere klabea eta bere musika-liburutegia jaso zituelarik. Martínez ahizpek astero hartzen zituzten etxean hiriko musikari onenak erakartzen zituzten musika ekitaldiak. Haydn, Michael Kelly irlandar tenorea edo Mozart izan ziren gau horietan ohikoak. Azken honek  bere sonatak lau eskutara idatzi zituen, Mariannerekin batera jotzeko.

Nahiz eta bere ibilbide musikala oso aktiboa izan eta miresmen handia sortu, bere interpretaziorako trebetasuna ez zen inoiz ofizialki interprete edo konpositore izatera heldu. Sasoi hartako gizartean ez zen emakume batentzat ondo ikusitako lana.

## Legatua 
XXI. mendean bere hainbat lan kaleratu dira. Teklaturako sonatak (Mi maiorrean, Sol maiorrean eta La maiorrean) Hildegard argitaletxearen bidez eros daitezke. Furore-Verlag argitaletxe alemaniarra konpositoreek egindako lanetan espezializatuta dago, eta bere konposizioetako batzuk ere kaleratu ditu, besteak beste, La maiorrean teklaturako kontzertua, *Dominus Dixit* (bakarlari, abesbatza eta orkestrarako), *In exitu Israel* (bakarlari, abesbatza eta orkestrarako), Psalm *112* (abesbatza eta orkestrarako) eta abesbatzarako laugarren meza.

### Heriotza 
Marinanne Martinez 1812. urteko abenduaren 13an hil zen eta San Marxeko hilerrian lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Mariana de Martinez
* Godt, Irving, "Marianna in Italy: The International Reputation of Marianna Martines," The Journal of Musicology, vol. XII/4, 1995, pp. 538–561.
* Godt, Irving, "Marianna in Vienna: A Martines Chronology", The Journal of Musicology, vol. XVI/1, 1998, or. 136–58.
* Godt, Irving (John A. Rice, ed. ), Marianna Martines: A Woman Composer in the Vienna of Mozart and Haydn (Rochester, NY, University of Rochester Press, 2010) (Eastman Studies in Music).
* Harer, Ingeborg, "Martines, Marianna von", *Die Musik in Geschichte und Gegenwart*, (Kassel: Bärenreiter, 2004), Personenteil vol. 11, 1188-89.
* Jackson, Barbara Garvey. "*Women* of the Seventeenth and Eighteenth Centuries musikala." In Women and Music: A History, ed. Karin Pendle, 54-94. Bloomington: Indiana University Press, 1991.
* Neuls-Bates, Carol, arg. *Women in Music*. Boston: Northeastern University Press, 1996.
* Pendle, Karin. “Marianne von Martinez.” In *Historical Anthology of Music by Women*, ed. James Briscoe, 88-89. Bloomington: Indiana University Press, 1987.
* Pohl, Carl Ferdinand (1871) Denkschrift aus Anlass des hundert-jährigen Bestehens der Tonkünstler-societät, im Jahre 1862 reorganisirt als "Haydn", Witwen und Waisen-Versorgungs Verein der Tonkünstler in Wien. Vienan.
* Wessely, Helene. “Martinez, Marianne von,” Grove Music Online ed. L. Macy (Accessed 27 January 2007)   zen .