open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Perl

**Perl** Larry Wallek sortutako programazio lengoaia dinamikoa da, 1987an argitaratutakoa. Beste programazio lengoaia batzuen ezaugarriak bateratzen ditu, hala nola, C, Shell script, AWK, sed eta Lisp.

Testu fitxategiak aztertu eta manipulatzeko bereziki sorturiko programazio-lengoaia da Perl, egokia beraz egokirik bada hizkuntzarekin erlazionatutako atazetarako. Fitxategiak lerroz-lerro irakurtzeko gai da eta karaktereak eta hitzak bezalako terminoak maneiatzen ditu. Adierazpen erregularren bitartez testuetan bilaketak eta aldaketak egiteko izugarrizko tresneria eskaintzen du.

Perl software-librea da eta doakoa. Konputagailu eta sistema eragile guztientzat aurki daiteke doako Perl inplementazioa.

Perl lankidetzan oinarritua dago. CPAN software artxibategiak Perl komunitateak idatzitako programak biltzen ditu, eta doan jaitsi eta erabil ditzakegu. Haietako asko testuak prozesatu eta manipulatzeko gehigarriak (moduluak) dira.

Perl lengoaiaren sortzailea den Larry Wall hizkuntzalariarenak dira aipu hauek:
“Perl egin behar duzun hori egiteko lengoaia da”, “Errazak diren gauzak errazak izan behar lukete, eta zailak berriz posible”,
“Gauza bera egiteko modu bat baino gehiago dago”.

## Sintaxia 
Kaixo mundua adibidea:

```perl
print "Hello, world!\n"
```
Berez aldagaiak erazagutzeko beharrik ez dago Perl lengoaian. Baina hori nahiko praktika arriskutsua denez komeni da programa hasieran bi sententzia hauek jartzea, txarto idatzitako aldagai-izenak gaizki ulertuak izan ez daitezen:
```perl
use warnings;
use strict;
```

## Liburuak 
* Aitzol Astigarraga Pagoaga, Koldo Gojenola Galletebeitia, Kepa Sarasola Gabiola eta Aitor Soroa Etxabe. TAPE Testu-analisirako PERL erremintak UEU 2009.
* Randal L. Schwartz eta Tom Phoenix, Learning Perl (5th edition), O'Reilly Press 2008. Perl lengoaiaren ikasketan hasiberria denarentzat abiapuntu egokia.
*  Primerako erreferentzia liburua, nahiz eta hasiberrientzako gogor samarra gerta litekeen.
* Michael Hammond, Programming for Linguist. Perl for language researchers, Blackwell Publishing 2003. Liburu zoragarria, Perl lengoaiaren oinarriak erakusten ditu hizkuntzaren azterketarako aplikazioetan indar eginaz.
* Tom Christiansen eta Nathan Torkington, The Perl Cookbook, O’Reilly and Associates, 2003. Errezeta liburua, programazio-ataza andana eta hauen soluzio ezberdinak biltzen dituena. Programatzen esperientzia duenarentzat egokia, adibide praktikoz hornitua.

## Kanpo estekak 
* Testuak lantzeko hainbat ariketa Perl erabiliz UEUko Otarrea, 2009. Aitzol Astigarraga, Koldo Gojenola, Kepa Sarasola eta Aitor Soroa
* “Comprehensive Perl Archive Network” Perl-en idatzitako modulu guztiak biltzen dituen gunea Dokumentazioa eta bestelako informazio erabilgarri ugari ere topatu daiteke bertan.
* Perl-en direktorioa Denetarik aurkitu daiteke bertan.
* O'Reilly sarearen Perl gunea Informazio erabilgarri mordoarekin.
* Perl ikasteko baliabideei buruzko erreferentziak Liburuak, tutorialak, erabiltzaile-taldeak, etab.
* Perl erabiltzaileen elkartea
Istilarte

**Istilarte** Sarako udalerrian dagoen auzunea da, baserriz osatua, herrigunearen hegoaldean eta Lehenbizkairen ekialdean.

## Ikus, gainera 
* Sara

## Kanpo estekak 
* Galtzagorri bidearen ikuspegia Google Street View-n.
Tomas Garbizu

**Tomas Garbizu Salaberria** (Lezo, Gipuzkoa, 1901eko irailaren 12a - Donostia, Gipuzkoa, 1989ko azaroaren 27a) organojole, txistulari eta musika-konpositore gipuzkoarra izan zen.

Organorako, abesbatzarako edota orkestrarako konposizioak idatzi zituen, besteren artean. Herri-musikaren eragina nabarmena da bere lan askotan. Gerraren ostean Ipar Euskal Herrira alde egin behar izan zuen.

Donostiako Kontserbatorioko katedraduna izan zen. Gaztaroan euskarazko idazkiak ere landu eta argitaratu zituen garai hartako hainbat aldizkaritan (*Euskal Esnalea*, *Txistulari*, *El Día*...).

## Biografia 
Danielen eta Juanen anaia zen. Donostian, Madrilen eta Parisen egin zituen piano, musika laguntza, konposizio eta organo ikasketak. Guztien artean organo-jotzaile eta musikagile lanetan nabarmendu zen Garbizu. Sari ugari jaso zituen. Ondarretako espetxean preso eduki zuten 1941ean.

Hauek izan ziren bere lan nagusiak: *Danos la paz* (1941), *Tríptico al buen pastor *(Espainiako Sari Nazionala eta maisu obra, 1954),* Missa Benedicta *(Espainiako Sari Nazionala, 1960),* Baso-Jaun *eta* Babiloniko *(1964-1965),* Garbiñe *(1967),* Dos canciones populares *(Espainiako Sari Nazionala, 1966), *Herriko meza *(1965),* Gure meza *(1967), *Aloña* pastorala (1979), *Lezoko erria* eta *Lur berri* (1981).

*Alas de Paz* eta *Diez fusiles esperan *filmen musika ere idatzi zuen Tomas Garbizuk.

## Liburua 
Jesus Maria Arozamenarekin batera, 1971n, *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak* (Donostiako Udal Aurrezki-Kutxa) liburua plazaratu zuen. Liburuan Donostiako tradizioaren abesti asko bildu ziren, haien partiturekin batera.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika klasikoa
* Joseba Aurkenerena: Tomas Garbizu musikagile handiaren gorazarrez http://kazeta.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/tomas-garbizu-kantagile-handiaren-gorazarrez

## Erreferentziak
Neva

**Neva** () ipar-mendebaldeko Errusiako ibaia da, Ladoga aintziran sortu eta Finlandiako golkora isurtzen dena. 74 kilometro luze da. Nevaren deltan San Petersburgo hiria dago.

## Geografia 
Ladoga aintziran du iturburua; Karelia zeharkatzen du, eta Finlandiako golkoan du ahoa. 74 kilometroko luzera dauka, eta 284.500 kilometro koadroko eremua drainatzen du.

Neva ibaiak delta sortzen du eta uharte asko osatu dira, modu naturalean edo gizakiak egindako ubideen bidez. Guztira 48 erreka eta ubide daude eta 101 uharte osatzen dituzte. Uharte ezagunenak San Petersburgo hiria osatzen dutenak dira; Vasilyevsky, Petrogradsky, Krestovsky eta Dekabristov.

### Ibaiadar nagusiak 
26 ibaiadar izan arren, nagusiak hauek dira:
* Mga ibaia (ezkerrez)
* Tosna ibaia (ezkerrez)
* Izhora ibaia (ezkerrez)
* Okhta ibaia (eskuinez)

### Hiri nagusiak 
* Shlisselburg (iturburuan)
* Kirovsk
* Otradnoye (Tosna ibaiarekin elkartzen den tokian)
* San Petersburgo (deltan)

## Ubideak 
Itsaso Zuria Baltikoarekin lotzen duen ubide sisteman kokatua dago, eta ontziak ibaiaren luzera osoan ibiltzen dira. Volga ibaiarekin loturik dago, zenbait ubideren bitartez, eta haren bidez, Don ibaiarekin. Horrela, Baltikotik Kaspiar itsasoraino eta Itsaso Beltzeraino ontziz ibil daiteke.

## Historia 
Duela 9.000 urteko populazioen aztarnak aurkitu dira Nevaren arroaren barnean.

VIII. eta IX. mendeetan ekialdeko eslaviarrek populatu zuten eskualdea mozketa-erreketa sistemadun nekazaritza, arrantza eta ehiza eginez bizi ziren.

Erdi Aroan, ibaia oso inportantea zen, zabala eta nabigagarria izaki Itsaso Baltikoa eta Volga ibaiaren arteko bide bakarra baitzen. 1240 urtean, bere uretan Suedia eta Errusia arteko Neva ibaiaren gudua egin zen. Errusiaren garaipenaren ondorioz, orduko Alexander Jaroslavitxek, Novgorodeko Printzea, Nevski edo Nevako izena hartu zuen.

Ibaiko Oréshek antzinako errusiar gotorlekua, gero Shlisselburg, 1703an San Petri eta San Paulo gotorleku (errusieraz, Петропавловская Крепость) bihurtu zen eta gaurko San Petersburgo haren  ondoan eraiki zuten.

1916an, Grigori Rasputin elizgizon famatua bere uretan itota hil zen, pozoindua eta turokatua izan ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jexux Mari Irazu

**Jexux Mari Irazu Muñoa** (Larraul, Gipuzkoa, 1972ko irailaren 27a) bertsolaria, bertso-eskolako irakaslea eta gai-jartzailea da. Filosofia eta Gizarte Antropologian lizentziaduna da. Hainbat finaletara iritsi da bertsolari txapelketetan.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Laugarren (1): 1997.
** Finalista (2): 1997, 2001.
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Bigarrena (1): 1995.
** Bosgarrena (1): 2007
** Seigarrena (2): 2003, 2011.
** Final-laurdenak (1): 2015
** *Herri artekoa: 1999an txapeldun ordea.*

## Sariak 
* Xenpelar saria (2): 1991, 1992
* Osinalde saria (0): 1993an bertso onenari
* Pello Errota Sariketa (1): 2023

## Kanpo loturak 
*  Jexux Mari Irazu Bertsozale Elkartearen webgunean
*  Gpuntua: Jexux Mari Irazu
*  Jexux Mari Irazu *bertsoa.com*en
* Elkarrizketa Jexux Mari Irazuri Argia aldizkarian
Ebakortz

**Ebakortzak** ugaztun heterodontotan aurrean dauden lehenengo hortzak dira. Euren funtzioa moztea da. Ugaztun orojale eta belarjale askotan, gizakietan, adibidez, oso modu indartsuan mozteko diseinaturik daude. Katuetan, adibidez, txikiak dira eta ez dute lan handirik egiten, haragia mozteko letaginak erabiltzen direlako. Elefanteetan goiko ebakortzak eraldaturik daude eta letaginen antza dute. Karraskarietan beti hazten dira.

Gizakiek 2 ebakortz dituzte barail-erdi bakoitzean, hau da, guztira 8. Animalia familia bakoitzean hortzeria ezberdina denez aldaketak egon daitezke.

## Ikus, gainera 
* Hortzeri-formula

## Kanpo estekak
Aitor Mendiluze

[thumb|265px|Aitor Mendiluze [2009an.]]**Aitor Mendiluze Gonzalez** (Andoain, Gipuzkoa, 1975eko azaroaren 25a) bertsolaria da. Bitan irabazi du Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa eta sei aldiz izan da Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalista. 2017an txapeldunordea izan zen.

Ikasketez ingeniaria da eta Gipuzkoako Bertsozale Elkarteko kide izan da. Horrez gain, bertso-eskolako irakasle ere izan da.

Eskolan izan zuen lehen harremana bertsolaritzarekin; gero Hernaniko bertso-eskolan eta Andoaingoan ibili zen.

2017ko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusian txapeldunorde izan zen; 2001etik final guztietan aritu da. Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa ere birritan irabazi du: 1995ean eta 2007an. 20 urterekin lortu zuen lehen txapel hau; parte hartzen zuen lehen aldia zen.

Lehen plaza 1986an burutu zuen Hernanin, Gipuzkoako Eskolarteko Txapelketan, besteak beste, Gorka Tolosa eta Unai Agirre kantulagun izan zituelarik.

Plazan: Hernaniko Etxeberri auzoan, 1986an.

Gaur egun, Iruran (Gipuzkoa) bizi da bere emaztearekin eta bere bi semeekin.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** txapeldunordea: 2017.
** hirugarren: 2001, 2022.
** laugarren: 2013.
** Finalean (6): 2001, 2005, 2009, 2013, 2017, 2022.
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** [thumb|Bertso saioa Allurralden. 1995ean Gipuzkoako txapelduna izan zen ([Andoain, 1995-03-19. Aiurri aldizkaria)]]Txapeldun (2): 1995, 2007.
** Hirugarren (1): 2003.
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Finalista (3): 1990, 1991, 1992
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (2): 1992, 1993.
** Finalista (4): 1988, 1990, 1992, 1993.

## Sariak 
* Ezeizatar Eusebio bertso saria (Ibarra)
* Lizardi saria:
** bertso onenaren saria (2): 1990, 1994
* Zarauzko Kopla Txapelketa (2): 2017, 2024 
[thumb|Aitor Mendliuze eta [Eñaut Martikorena, XVI. Zarauzko Kopla Txapelketako buruz burukoan.]]

## Lanbidea 
Bertsolari izateaz gain hainbat ikastetxetan bertso eskolak eman ditu.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Aitor Mendiluze Bertsozale Elkartearen webgunean
* Gpuntua: Aitor mendiluze
Hortzeri-formula

**Hortzeri-formula** ugaztun heterodontotan (monetrema, pangolin, zetazeo eta edentatuak ezik beste guztiak) dituzten hortz mota ezberdinak idazteko modua da. Animalia hauek ebakortz, letagin, aurreko hagin eta haginak dituzte. Hortzeri-formula idazteko eran bi koadro egiten dira, goiko eta beheko aldean. Barail-erdi bakoitzean dauden ebakortz, letagin, aurreko hagin eta haginak jartzen dira.

Adibidez, barail-erdi bakoitzean 2 ebakortz, letagin 1, 2 aurreko hagin eta 3 hagin dituen animaliak (adibidez, gizakiak), honako formula dentarioa luke:

Hemen ikusten denez goiko eta beheko barailean hortz kopuru bera dituzte.
Euoticus elegantulus

***Euoticus elegantulus*** Euoticus generoko espezieetako bat da. Primate estrepsirrinoak dira. Kamerun, Afrika Erdiko Errepublika, Kongoko Errepublika, Ekuatore Ginea eta Gabonen bizi dira, baina baliteke Angola eta Kongoko Errepublika Demokratikoan ere bizitzea. Tropiko-azpiko edo tropikoetako baso lehorretan bizi dira eta euren habitata desagertzen ari da.

## Erreferentziak
Euoticus

***Euoticus*** Galagidae familiako generoetako bat da. Primate estrepsirrinoak dira eta guztira 2 espezie deskribatu dira:
* *Euoticus elegantulus*
* *Euoticus pallidus*

Batzuetan Lorisidaeren barruan ere sartzen dira, Galagidae nola sailkatzen denaren arabera.
Tropiko

[thumb|300px|Tropikoa bi lerro urdin ilunen arteko eremua da, [ekuatorearen bi aldetan]]
**Tropiko**a (latinetik, *tropĭcus*, eta hau greziarretik, τροπικός, *bira egiten duela*) udako eta neguko solstizioan eguzkiak lurrarekiko elkarzut jotzen duen latitudea da.

Bi dira:
* Kantzerko tropikoa: ipar hemisferioan dago 23º26'22"ko latitudean
* Kaprikornioko tropikoa hegoaldeko 23º26'22"tan.

Bi tropikoen artean dagoen gunea eskualde beroa da, aldaketa handirik gabe urtaroen artean.

Lurreko ekuatoreko latitude horiek (tropikoetakoak) bat datoz Eguzkiaren ekliptikak zeru esferako ekuatorearekin duen okerdura iparraldekoenarekin eta hegoaldekoenarekin. Udako solstizioan (Ipar hemisferioan), ekaineko 21aren inguruan, Eguzkiak okerdura handiena du iparralderantz eta zuzenean Cancer tropikoaren gainean jotzen du. Garai horretan, Eguzkia Gemini konstelazioan dago gaur egun, baina K.a. II. mendean, konstelazioei izena eman zitzaienean, Cancer konstelazioan zegoen, eta horregatik esan zioten *Cancer tropikoa*. Era berean, neguko solstizioan (Hego hemisferioan), abenduaren 21 inguruan, Eguzkiak zuzenean jotzen du Kaprikornioko tropikoan. Eguzkia garai horretan Sagitario konstelazioaren mugan dago gaur egun, eta ekliptikaren okerdurarik hegoaldekoena du. Orain bi mila urte inguru, ordea, Capricornus konstelazioan azaltzen zen Eguzkia neguko solstizioan, eta horregatik esan zioten Kaprikornioko tropikoa. Lurraren errotazio ardatzak dituen aldaketak kontuan hartuta, Eguzkia Cancer eta Capricornus konstelazioan gutxi gorabehera 24.000 urte barru izango da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Klima tropikala
* Klima ekuatoriala

## Kanpo estekak
Sb

**Sb** siglek honako esanahia eduki dezakete:

* **Antimonioaren** ikur kimikoa.
* **Solomon uharteen** ISO 3166 kodea da.
* **.sb** Solomon Uharteei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da.
Udako solstizio

[thumb|250px|Udako [solstizioan izaten den eskema astronomikoa]]

**Udako solstizioa** planeta bateko hemisferio bateko ardatzerdi baten makurdura axiala planeta hori orbitatzen ari den izarrerantz gehien makurtzen den unea da. Lurrak gure izarrerantz —Eguzkirantz— duen inklinazio axialik handiena, solstizioan, 23° 26' da. Hori urtean bitan gertatzen da, eta une horietan ageri da zeruan goren Iparburutik (bi aldi horietako batean) eta Hegoburutik (beste aldian) ikusita.

Lurreko udako solstizioa ekainaren 20tik ekainaren 22ra bitarteko une batean izaten da ipar hemisferioan, eta abenduaren 20tik abenduaren 22ra bitarteko une batean hego hemisferioan.

Lurreko ipar hemisferioko udako solstizioan, egoera hau izaten da:
* Ipar Poloan eguzkiak konstanteki 23º-ko altuera du.
* Zirkulu Polar Artikoan eguzkia ez da ezkutatzen egun osoan, iparraldean zeruertzaren gain-gainean ageri dela. Hegoaldean 47ºko altuera maximoa hartzen du, eta egun osoan dago eguzki argia.
* Kantzerko Tropikoan eguzkia ekialdetik 27º iparraldera ateratzen da, eta berdin ezkutatzen da mendebaldean. 13,4 ordu irauten du egunak.
* Ekuatorean eguzkia ekialdetik 23º-ra agertzen da iparraldean. Altuera maximoa 67º da. Guztira 12 ordu irauten du egunak.
* Kaprikornioko Tropikoan eguzkiak gehienez 43,12º-ko altuera hartzen du iparraldean. Egunak 10,6 ordu irauten du.
* Zirkulu Polar Antartikoan Eguzkiak iparraldean zerumuga ukitzen du, baina ez da ateratzen. Gauak 24 ordu irauten du egun horretan.
* Hego Poloan eguzkia ez da ateratzen, eta ostertzetik 23º beherago mantentzen da.

### Ohiturak 
Egun horretan hainbat ohitura ezberdin daude munduan, batez ere ipar hemisferioan suari loturik. Euskal Herrian Donibane jaia ospatzen da handik bi egunera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Udaburua, Doniane eta eguzkia zeru goian. https://zuzeu.eus/kultura/udaburua-doniane-eta-eguzkia-zeru-goian/
Ar (argipena)

**Ar** letrekin hainbat gauza eman daitezke aditzera:

### Leku-izenak eta hizkuntzak 
* Arabieraren ISO 639 alpha-2 kodea.
* .ar Argentinako domeinua da.
* Argentinaren ISO 3166-1 alpha-2 eta FIPS 10-4 diagrama kodea.
* Arkansasen (Estatu Batuak) laburpena posta-kodetan.

### Kimika 
* Argonaren ikur kimikoa.
* *Argentum* latinezko izenagatik zilarraren izena numismatikan.

### Bestelakoak 
* Ar (sexua), izaki bizidunen sexuetako bat.
* ar Unix sisteman artxibo mota bat da.
* AR Ana Rosa Quintanaren aldizkariaren izena.
* Aerolinias Argentinasen izena.
* Ar Armenian Eguzkiaren Jainkoa.

## Ikus, gainera 
* AR
Cr

**Cr** letrek honako esanahia eduki ahal dute:

* Kromoaren ikur kimikoa.
* Kreatinaren laburbura.
* Orga-itzulera ("Carriage Return") informatikan.
* 
*
Al (argipena)

**Al** letrek honako kontzeptuak adierazten dute:

* Aluminioaren ikur kimikoa.
* AL Frantziako antzinako kotxe marka.
* Anno Lucis, Masoien egutegia.
* Skyway Airlinesen nazioarteko ikurra.
* Arabieraz erabiltzen den ohiko aurrizkia.
* Alabama (Estatu Batuak) estatuaren laburpena.
* Albaniaren ISO 3166 kodea.
* .al Albaniaren domeinua.
* Algeria WMO estatu kodean.
* AL droga psikodeliko bat.
* Al, Armeniako mitologiako izaki bat.
Fe

**Fe** letrekin hainbat kontzeptu ezberdin adierazten dira:

* Burdinaren ikur kimikoa da.
* Fast Etherneten laburpena.
* Fe Souled American taldearen lehenengo diska.
* Fe Jorge Gonzalezen abesti bat.
K (argipena)

**K** letrarekin hainbat gauza ezberdin adierazten dira:

* Potasioaren ikur kimikoa.
* Mila adierazteko aurrizkia.
* Kilobyteen laburpena (normalki KB).
* Caraten laburpena, urreren purutasuna neurtzeko.
* Kelvin graduen ikurra.
* Izar laranjen sailkapen ikurra.
* Ketamina drogaren laburpena.
* Kretazeoaren laburpena, batez ere K/T mugan erabilita.

* *K* Kula Shakerren diska.
* K Records diskoetxe amerikarra.
* K Korear abeslaria.

* K-Teoria, topologia eta algebrako teoria.
* K programazio hizkuntza.
* KDE mahaigainean erabiltzen den letra.
Sare telefonikoaren hierarkia

**Sare telefonikoaren hierarkia** Terminal telefonikoen kopurua altua dela eta, zentral telefonikoak existitzen dira elkarren artean konektaturik, eta hauek hierarkia baten baitan sailkatzen dira, ondoren azalduko dira zentralen arteko ezberdintasunak.

## Zentral lokala 
Zentral lokalaren helburua abonatuak elkarren artean interkonektatzea da; zentral honetan konmutazio ekipoa dago eta berau da, deiei bidea emateko arduraduna, jatorritik helburura. Zentral honek osaturiko sarea, kableatua, kanalizazioak, konexio-kaxak, eta terminalei **abonatuen sarea edo sare lokala** deitzen zaio, eta **area lokala** eratzen du.
## Zentral primarioa 
Hurrengo goragoko mailari zentral primarioa deitzen zaio. Honek sare lokalak elkarren artean konektatzen ditu eta **area primarioa** osatzen du, hori dela eta, zentral primario berdinera konektaturiko zentral lokalen multzo batek area primarioa osatzen du. Zentral primarioaren helburu nagusia berari ez dagozkion abonatuen deiak finkatzean datza, hauei trantsito deiak deritze, nahiz eta abonatuen artean deiak finkatzea ahalbidetzen duen.Zentral lokalak zentral primariora sekzio primario bidez konektatzen dira.
## Zentral sekundarioa 
Zentral primarioak beraien artean konektatzen dira goragoko maila batean sailkatzen den zentral sekundario baten bidez; Honela area sekundarioa osatzen da, zentral sekundario berdinera konektaturiko zentral primarioez. Zentral hauetara bakarrik zentral primarioak konektatzen dira, inoiz ez abonatuak zuzenean.
## Zentral tertziarioa 
Zentral sekundarioak beraien artean konektatzen dira goragoko maila batean sailkatzen den zentral tertziario baten bidez; Honela area tertziarioa osatzen da, zentral tertziario berdinera konektaturiko zentral sekundarioez. Zentral hauetara bakarrik zentral primarioak konektatzen dira, inoiz ez abonatuak zuzenean.

## Kanpo estekak
Hermitage Museoa

**Hermitage Museo**a (, *Gosudárstvennyy* *Ermitázh*, "Estatu museo Ermitazh") Errusiako San Petersburgo hirian dagoen museoa da. Mundu osoko pinakoteka eta bildumarik garrantzitsuenetarikoa da. Izenaren etimoa Эрмитаж (*Ermitazh*) da, errusieraz *baseliza* esan nahi duena. Neva ibaiaren ertzetan kokatuta dagoen eraikin multzo batean eraikita dago: hor, erakusgarriena Neguko Jauregia izenekoa da, tsarren egoitza nagusia izan zena. Beste bost eraikinek osatzen dute gunea, eta horien artean nabarienak Menxikov Jauregia, Estatu Nagusiaren Eraikina eta biltegi-gune bat dira. Museoa hainbat bilduma pribatuk osatzen dute eta 1917. urtera arte ez zen *Estatu Museo* izendatu.

Hiru milioi piezak osatzen dute bilduma, eta erromatar zein greziar garaietako artelanak dauzka, baita pieza arkeologikoak, arte errusiarra, armak, bitxiak, sortaldeko arte bildumak ere. Mundu osoko pinakotekarik osoenetarikoa da, Londresko British Museum, National Gallery edo Parisko Louvrerekin batera.

thumb|erdian|800px|**Hermitage**aren eraikin multzoa: irudian, antzerkia, museoa eta *Neguko jauregia*.

## Kanpo estekak 
*  Hermitage museoaren web gune ofiziala
LMDS

**LMDS** edo ***Local Multipoint Distribution Service*** (euskaraz **Irrati Uhin Bidezko Komunikazioa**) datu eta komunikazioak irrati uhinen bidezkoari gabeko komunikazio sistema erabiltzen duen teknologia bat da. LMDS-k mikrouhinen banda erabiltzen du, Ka frekuentzian (28 GHz). Honen ondorioz, Seinale hauek distantzia laburretarako erabiliko dira. Ondoren, FCC-k (*Federal Communications Commision*) asignaturiko frekuentzia tarte estandarrak agertzen dira:
 	
### A Blokea 
*Frekuentziak-> Erabilitako BW* 
27,500 - 28,350 GHz->850 MHz 
29,100 - 29,250 GHz->150 MHz 
31,075 - 31,225 GHz->150 Mhz 
Total BW del Bloque A: 1150 Mhz 

### B Blokea 
*Frekuentziak-> Erabilitako BW* 
31,000 - 31,075 GHz->75 MHz 
31,225 - 31,300 GHz->75 MHz 
Total BW Blokekoa B: 150 Mhz 

## Beste datu tekniko batzuk 
Lotura distantzia: 100 m-tatik 35 km-taraino. 
Modulazioa: QAM edo QPSK. 
Erregimen bitarra: 8 Mbps (ez dago zehaztua, batzuek 45 Mbps ematera heltzen direla diote). 
Sarrera metodologia: FDD, FDMA, TDD, TDMA eta FH (*frequency hopping*). 
Garraio protokoloa: ATM zeldak, PPP eta Ethernet airetik.

## Kanpo estekak
Tejeda

**Tejeda** Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Biztanleria 
## Kanpo estekak 
*    Tejedako Udalaren webgunea
Oihartzun

thumb|Oihartzun ezberdinen adibideak
**Oihartzuna** soinu edo hots islapenaren erlazioa da. Uhin ozenak perpendikularki zerbaiten aurka talka egitean sortzen da oihartzuna, eta talka honek ondoren errebotea eragiten du hasierako tokira.

Oihartzuna sortu ahal izateko, distantzia jakin bat egon behar da soinuaren fokuaren eta gainazal distiratzailearen artean. Distantzia hau hamabi eta hamazazpi metro artekoa izaten da, igortzen den soinuaren araberakoa.

## Ikus, gainera 
* Ekografia

## Kanpo estekak
Ahotsa digitalizatzeko teknikak

**Ahotsa digitalizatzeko teknikak** hiru pausotan oinarrituta daude: laginketa, kuantifikazioa eta kodifikazioa.

## Laginketa 
*f*-dun frekuentzia bat transmititzeko ez da beharrezkoa seinale osoa lineatik transmititzea, laginketa kopuru bat bidaltzea nahikoa da. Kontutan hartu behar dugu laginketa seinale honen frekuentzia, gutxienez frekuentzi maximoaren bikoitza izan behar dela gero seinalea berreraikia izan dadin (Nyquisten Teorema).

Seinale hauek berreskuratzeko nahikoa da pauso baxuko filtro bat erabiltzea, beraz telefoniako seinaleak 300-3400Hz tartean daudenez bikoitza bidali behar da, 6400 Hz, baina errealitatean 8000 Hz bidaltzen dira.

* Laginketa ideala: zabalera hutsa duten laginketeei deritzogu.
* Laginketa erreala: seinale originalaren laginketak denbora tarte txikietan hartzen dira bi laginketa segidan konparatuz.

## Kuantifikazioa 
Lortutako laginketak ez dira segidan bidaltzen, zeren eta anplitude handiak har ditzake. Hau konpontzeko anplitude guztiak zatitu egiten dira "funtzionamendu gama" deritzona, zenbaki tarte limitatuetan "zenbatekotasun aldiuneak" deituak, horrela bitarte berean ditugun laginketak balore berdina hartuko dute.

* Kuantifikazio uniformea: "funtzionamendu gama" deritzona 256 bitarte berdinetan banatzen da. Hau limitaturik dago bai goikaldetik zein bekaldetik, honek anplitude maximoak limitatzen ditu laginketa transmititu daikegun ebaketa gabe.
Kuantifikazio honek seinalea berreraikitzean distorsioak sortzen ditu.

* Kuantifikazio ez uniformea: Kuantifikazio uniformeak, kuantifikazio erroreak ditu, beraz seinale-zarata relazioa txartotu egiten ditu batez ere sarrerako seinaleko nibel baxuentzat.

## Kodifikazioa 
Telefonian 256 bitarte erabiltzen direnez 8 biteko sekuentzia binarioak behar ditugu. Lehenengo taldea bit batez osatua dago eta + (1 denean) edo - (0 denean) adierazten digu. Bigarren taldea 3 bitez osatuta dago eta rekta zenbakia adierazten du. Azkeneko taldea 4 bitez osatua dago eta tarmoa adierazten digu.

## Kanpo estekak
SONET

**SONET** edo ***Synchronous optical networking*** sare optiko sinkrono bat da eta banda zabalera handiko transmisio digitalerako erabiltzen da.

Oinarrizko sonet trama bat 810 byte osatutako trama bat da 125 mikrosegundoko maiztasunarekin, hau da, 8.000 trama/s. Trama hauek forma sinkronoan bidaltzen da. Tramek 90 zutabe dituzte zabaleran eta 9 lerro altueran.

90 zutabe x 9 lerro x 8 bit = 6.480 bit.

51,84 Mbits/seg da SONET tranferentzia abiadura basikoa. Trama bakoitzeko lehenengo hiru zutabeak sistemako administrazio informaziorako erabiltzen dira. Hurrengoko 87 zutabeak erbailtzailearen datuetarako erabiltzen dira soilik.

87 zutabe x 9 lerro x 8 bit x 8.000 trama/s = 50,112 Mbp.
FDM

**FDM** (*Frequency Division Multiplexing*, **Frekuentziaren banaketaren bidezko multiplexazioa**) seinale ezberdinak kanal beretik bidaltzeko teknika bat da. TDM(*Time-division multiplexing*) ere erabili daiteke honetarako baina arraroa da. FDM-ren kasuan, seinale ezberdinak kable edo medio beretik bidaltzeko, ezinbestekoa da seinaleak frekuentzia ezberdinetakoak izatea. Kondizio hau betetzen ez bada, seinaleak elkar zapalduko dira eta hartzaileak ezin izango ditu bereizi. Horregatik, frekuentzia berdineko bi seinalea garraiatu nahi izanez gero, aurretik frekuentzia aldatu beharko zaio seinaleetako bati.
Heaviside egoera

**Heaviside egoera** eta inpedantzia karakteristikoa, lehen mailako parametroekin erlazionatzen da formula honen bitartez:

    Z_0=\sqrt{\frac{R+j\omega L}{G+j\omega C}} 

Formula honetatik atera dezakegunez, inpedantzia karakteristikoak zati konplexua duela, W-rekiko aldakorra dela, eta hori ez da nahi lortu, zati erreala eduki dezan nahi bai dugu, hau da; errestibitatez eragin dezan, eta konstante mantendu, lineatik pasatzen diren frekuentzi balore guztientzako. Hau lortzeko, heaviside egoera izan behar da, adierazpen hau mantenduz lortzen dena:

    \frac{G}{C} = \frac{R}{L}, 

Egoera hau betetzean inpedantzia karakteristikoa honela geratzen da:

:    Z_0=\sqrt{\frac{R+j\omega L}{G+j\omega C}} 

Sinplifikatuz,
 Z_0=\sqrt{\frac{L}{C}}

Heaviside egoera ezarten denean, atenuazioa minimoa da, eta frekuentziatik askea, distorsio lineal gabe eta hedapen denbora konstantea da.

## Kanpo estekak
Zedarri

[eskuinera|thumb|250px|[Lorrenako hiru departamentu muga zedarria.]]
**Zedarria** bertikalki eraikitako monolitoa da (ardatz bertikal handiz), leku baten berezitasuna xedatzen duena, inskripzioak (epigrafia), eskulturak edo behe-erliebeak izan ditzakeena.

### Etimologia 
Aitzineuskaraz: **zede-harri* Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loretopea

[eskuinera|thumb|320px|Loretopea [Kontxako pasealekutik ikusia]]
[eskuinera|thumb|320px|Loretopea, [itsasaldi|itsasgoran.]]

**Loretopea** Donostiako Antigua eta Mirakontxa auzoen artean dagoen lurmutur txikia da, Kontxa eta Ondarreta hondartzak banatzen dituena. Gainean Miramar jauregia du, eta azpian, berriz, Miramarreko tunela eta haren alboko oinezkoen tunela. Antzina bidexka batek inguratzen zuen, eta bide horretatik muinoaren gainean zegoen San Sebastian monasteriora irits zitekeen. Monasterioari buruzko lehen albisteak XII. mendekoak dira, eta, ondorioz, eraikin horrek eman zion izena Donostiari, hala gaztelaniaz (zuzenean, argi eta garbi) nola euskaraz (Koldo Mitxelenak zioenez, **Done Sebastiáne > Donasa (b) astiai > Donasastia > Donastia > Donostia* bilakabidea eginda). San Sebastian monasterioak Donejakue bideko erromes askori eman zion ostatu Erdi Aroan, garai hartan bide hark zuen garrantziaren lekuko.

## Izenaren jatorria eta erdaratze bitxia 
*Loretopea* izena, gaur egun Miramar jauregiko lorategiak dauden tokian eraikitako ermita bati zor zaio, Loretoko Andre Mariari eskainia baitzen. Ez dakigu zehazki noiz eraiki zen. Gero, inguruko baserrietan bizi ziren baserritarrek *Loretopia* edo *Loretopea* izena jarri zioten lurmutur horri, ermitaren azpian baitzegoen. 1876an desagertu zen ermita betiko.

Gaztelaniaz duen izen bitxia (*Pico del Loro*), Eusko Ikaskuntzako ohorezko bazkide den Imanol Olaizolaren esanetan, itzulpen oker baten ondorioz datorkigu. «Loretoren azpia» esan nahi duen izena «loroaren mokoa» zelakoan gaizki gaztelaniatu zen:
:*loretopeko* >> "*lorito piko*" >> "*pico del loro*".
Gaizki erdaratutako izen horrek tokia jan dio euskal izen jatorrari, beste hainbatetan bezala.

## Ondasun nabarmenak 
* Eduardo Txillidak egindako Balerdiren omenezko eskultura.
* Miramar jauregia
* Miramar jauregiaren parkea
* Miramarreko tunela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  gaztelaniatze okerraren azalpena diariovasco.com webgunean
Antigua (argipena)

**Antigua** izen bereko toki asko izan daiteke:

##  
* **Antigua**: Donostiako auzoa.
* **Antigua**: Zumarragako baseliza.

##  
* **Antigua**: Antigua eta Barbuda herrialdeko uhartea.

##  
* **Antigua**: Las Palmasko udalerria.
* **Antigua**: Leongo probintziako udalerria.
* **La Antigua**: Meridako auzoa.

##  
* **Antigua**: Guatemalako hiria.

##  
* **La Antigua**: Veracruz estatuko udalerria.
Antigua (Las Palmas)

**Antigua** Fuerteventura uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

Gaztelatarrek Kanariak konkistatu baino lehen, Fuerteventurako gunerik populatuenetakoa zen.

Arraunketa finkoan aritzen den Club de Remo Txampa Antiguan sortu zen.

thumb|250px|ezkerrera|Caleta de Fustesko gaztelua

## Kanpo estekak 
*  Antiguako Udalaren webgunea
Bardeako ubidea

**Bardeako ubidea**, Nafarroako Esatik Nafarroako hegoaldera eta Zaragozara ura ekartzen duen ubidea da.

[thumb|300px|Soro landua [Errege Bardea|Bardean.]]

Bere iturria Esako urtegia da, non Aragon ibaiaren ur piriniarrak biltzen diren Nafarroako Bardea eta Aragoiko Cinco Villas eskualdea ureztatzeko. Bere bukaera, alde batetik, Ardisako paduran dago, Gallego ibaian, eta bestetik Bardeako El Ferial urtegian dago.

## Datu teknikoak 
Bardeako ubidearen luzera 132 kilometrokoa da, bere emaria 60m³/s eta ia 70.000 Ha ureztatzen du.

Bere ibilbidean, ubideak 6,3 kilometroko Kasedako tunela zeharkatzen du. Ibilbidea hiru tartean zatituta dago: Bardea I, Bardea II eta Bardea III (azken hau eraikitzeke dago eta beste zazpi tartean ere zatitzen da). Lehendabiziko 60m³/s emaritik 30 m³/s baino ez da geratzen azken tartean.

Bardea I-ek ureztatzen duen area 60.000 hektareakoa da (40.000 Zaragozan eta 20.000 Nafarroan), eta iparraldeko Zangozatik hegoaldeko Taustera doa. Bardena II-k 28.000 hektarea ureztatzen ditu. Bardea III egiten dutenean, adituen ustetan guztira 110.000 Ha ureztatuko ditu.

Ura banatzeko erreten sare bat erabiltzen da. Nagusiak hauek dira:
* Bardea I
** La Pardinako kanala, Huescan.
** Nafarroako erretenak.
** Cinco Villasko erretenak.
** Sasoko erretenak.
* Bardea II
** Sorako erretena.

Ibilbidearen lehendabiziko tartea, Bardea I, Esatik Aragoiko Arba ibaiaraino doa eta 72&nbsp;km ditu. Tarte honetatik sortzen diren Nafarroako erretena 32 kilometrokoa da; Cinco Villasko erretena, 52 kilometrokoa; Cascajoskoa 22 kilometrokoa eta Sasokoa 11 kilometrokoa.

Behin Arba ibaia zeharkatuta, Bardea II tartea sortzen da. Eskualdea bitan zatitzen da, Gallego ibaiaren arroa eta Arba ibaiarena. Arba ibaiaren arroa V eta VI tarteek ureztatzen dute (40,8 km) Pradilla de Ebron bukatzen den 55,3 kilometroko Sorako erretenaren laguntzarekin. Gallego ibaiaren arroan, VII tartea dago, eta Villanueva de Gallegon bukatzen den Zuerako erretena hantxe jaioa da.

Bardea III oraindino egiteke dago, nahiz eta proiektua 1975koa izan.

## Ikus, gainera 
* Errege Bardea
* Esako urtegia

## Kanpo estekak
Betancuria

**Betancuria** Fuerteventura uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Historia 
thumb|200px|ezkerrera|Betancuriako eliza
1404an Juan de Bethencourt eta Gadifer de La Sallek Betancuria sortu zuten. Herriak lehenengo honen abizena hartu zuen. Betancuria Fuerteventurako hiriburua izendatu zuten eta epaitegia eta kabildoa bertan eraiki zuten.

1593an berbereek Betancuria erasotu zuten ia herri osoa suntsituz, tartean Betancuriako Santa Maria Eliza-Katedrala zegoen.

XIX. mendetik aurrera Betancuriak botere politikoa galtzen hasi zen eta 1834an hiriburutza galdu zuen. Gaur egun Fuerteventuran biztanle gutxien dituen udalerria da.

## Kanpo estekak
Asun

**Asuna**  Urticaceae familiako eta *Urtica* generoko landareen izena da. Espezie gehienak belarkarak dira, baina zuhaixka banaka batzuk ere badaude. Denek ile erresumingarriak izaten dituzte. Generoak 35 espezie hartzen ditu bere baitan eta mundu osoko eskualde epeletan banaturik daude. Belar txartzat hartzen den arren, propietate ugariko sendabelarrak dira.

## Sinonimoak
Tokian tokiko beste aldaera batzuk aurki daitezke: *asuin*, *ausin*, *osin*, *asoin*, *axun* eta abar.

## Etimologia 
Aitzineuskaraz: **ausun* esaten zen, Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Espezieak 
* *Urtica angustifolia*
* *Urtica ardens*
* *Urtica atrichocaulis*
* *Urtica atrovirens*
* *Urtica cannabina*
* *Urtica chamaedryoides*
* *Urtica dioica* (asun handia)
* *Urtica dubia*
* *Urtica ferox*
* *Urtica fissa*
* *Urtica galeopsifolia*
* *Urtica gracilenta*
* *Urtica hyperborea*
* *Urtica incisa*
* *Urtica kioviensis*
* *Urtica laetivirens*
* *Urtica mairei*
* *Urtica membranacea*
* *Urtica morifolia*
* *Urtica parviflora*
* *Urtica pilulifera*
* *Urtica platyphylla*
* *Urtica pubescens*
* *Urtica rupestris*
* *Urtica sondenii*
* *Urtica taiwaniana*
* *Urtica thunbergiana*
* *Urtica triangularis*
* *Urtica urens* (asunbeltza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leize (espeleologia)

250px|thumb
**Leizea** , halaber **leize-zuloa**, **osina** edo **troka**, bertikaltasun handiko haitzuloa da. Lurrazalean daudenak, kareharrian eragindako karst higadura prozesu baten bidez edo barrunbe baten sabaiaren hondoratzeagatik sortu ohi dira. Kasu horretan lur azalean sortzen den depresio edo sakonuneari dolina deritzo.

Urpekoak ere izan daitezke, itsas hobi sakonak kasu.

## Erreferentzia
## Ikus, gainera 
* Dolina
* Zenote
* Haitzulo
* Harpe

## Kanpo estekak
Anthony Hope

Sir **Anthony Hope Hawkins**, (1863ko otsailaren 9a – 1933ko uztailaren 8a) idazle ingelesa izan zen. Ruritania deritzon alegiazko herrian girotutako lanek famatu zuten, eta batik bat *The prisoner of Zenda* eleberriak (1894). Erresuma horretan ere kokatu zituen *The Heart of Princess Osra* ipuin bilduma eta *Rupert of Hentzau* (1898) eleberria.

Hope Londresen jaio zen. Abokatu izateko ikasketak egin zituen eta langintza horretan jardun zuen 1894 arte.

1890ean bere lehen literatur lana osatu zuen: *A Man of Mark*. 1894an *Westminster Gazette* argitalpenak *The Dolly Dialogues* atera zuen aldian-aldian. Urte berean *Zendako presoa* kaleratu zuen, eta lortu zuen arrakastari esker idaztea lanbide bilakatzea lortu zuen. Eleberri eta antzerkirako testuak sortu zituen batik bat. Hor dira Nell Gwyn aktorearen bizitzaren inguruan osatutako *English Nell* eleberria, edo *Sophy of Kravonia* (1906), *Zendako preso*aren ildo bertsuko lana.

Lehen Mundu Gerran Britainiaren aldeko propaganda egitearren Sir titulua jaso zuen. 1927an bere autobiografia kaleratu zen: *Memories and notes*.

1933an Londresen hil zen eztarriko minbiziak jota.

## Lanak 
thumb|ezkerrera|220px|*Rupert of Hentzau* eleberriaren portada
220px|thumb|ezkerrera

* ''Mr Witt's Widow *(1892)
* *Sport Royal* (1893)
* * A Change of Air* (1893)
* * Half-a-Hero* (1893)
* *The Prisoner of Zenda* (1894)
* *The Dolly Dialogues*, *The Westminster Gazette* argitalpenean aldika ateratakoa 1894an.
* *The Chronicles of Count Antonio*
* *The Heart of the Princess Osra* (1896)
* *Phroso* (1897)
* *Simon Dale* (1898)
* *Rupert of Hentzau* (1898)
* *The King's Mirror* (1899)
* *Quisanté* (1900)
* *The Adventure of Lady Ursula* (Pièce de théâtre jouée en 1898)
* *Double Harness* (1904)
* *A Servant of the Public* (œuvre non romanesque) (1905)
* *Sophy of Kravonia* (1906)
* *Second String* (1910)
* *Mrs Maxon Protests* (1911)
* *The New (German) Testament*, œuvre de propagande (1914)
* *Beaumaroy Home from the Wars* (1919)
* *Memories and Notes* (1927)

## Anthony Hope euskaraz 
1991ko uztailean Elkarrek *The Prisoner of Zenda* eleberriaren euskarazko bertsioa argitaratu zuen, *Zendako presoa*, Koro Navarrok itzulia. Branka Bildumako 10. titulua da. 1998ko otsailean bigarren argitaraldi bat egin zuten. 216 orrialde. ISBN: 84-8331-049-X.

## Kanpo loturak 
* *Anthony Hope Gutenberg Proiektuan*
* *Bizitza eta lanak''
Bromo

**Bromoa** (grezieraz:βρῶμος, *brómos*, "aker-kirats" esan nahi duena) elementu kimiko bat da, **Br** ikurra eta 35 zenbaki atomikoa duena. Likido gorri lurrunkorra da giro-tenperaturan. Halogenoen taldekoa izanik, bere erraktibotasuna kloroaren eta iodoaren artean dago, erreaktibotasunarekin batera oso elektronegatiboak izanik. Bromo-lurrunak korrosiboak eta toxikoak dira. Merkataritza alorrean, su-atzeragarriak sortzeko eta kimikagintzan erabiltzen da.

## Ezaugarri nagusiak 
Bromoa giro-tenperaturan likidoa den elementu ez-metaliko bakarra da, eta giro-tenperaturatik hurbil likido diren taula periodikoko sei elementuetako bat. Elementu puruak molekula diatomiko baten forma dauka, Br2. Likido dentso, mugikor, gorri-marroixka da, lurruntzean lurrun gorri bat, kirastuna (kloroaren usainaren antzekoa) ekoizten duena. Uretan pixka bat disolbagarria da, eta oso disolbagarria karbono disulfuroan, metanola bezalako alkohol alifatikoetan eta azido azetikoan. Oso erraz eratzen ditu loturak hainbat elementurekin eta lixiba moduko zuritzeak eragiten ditu.

Dirudienez, bromoarekin zerikusia duten zenbait konposatuk ozonoa ezabatzeko potentziala dutela ikusi da. Era berean, organismo bizidunetan metatzen dela uste da. Hori dela-eta, azken aldian bromo-konposatu industrial asko ez dira jadanik ekoizten, murriztu egin dira edo ezabatzea aurreikusi da.

## Egoera naturala eta lorpena 
Bromo kantitate gehiena bromuro, Br- eran aurkitzen da itsasoan. Honen kontzentrazioa itsasoan 65 µg/g da.

Bromo molekularra, Br2 gatzunetaz baliatuz lortzen da. Prozesu honetan, bromuroa oxidatu egiten da kloroa erabiliz:

2Br - + Cl2 → Br2 + 2Cl-

Behin hau lortuta, destilazio prozesu bat erabiltzea beharrezkoa da bromoa klorotik banatzeko.

500 milioi kg bromo produzitzen dira urtero (2001) gutxi gorabehera. Estatu Batuak eta Israel dira bromoa produzitzen duten estatu garrantzitsuenak. Itsaso Hilaren ura eta Stassfurt-eko minak potasio bromuroan aberatsak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haría

**Haría** Lanzarote uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

Udalerria hamar gunetan banatuta dago: Haria, Maguez, Guinate, Ye, Orzola, Punta Mujeres, Arrieta, Tabayesco, Mala eta Charco del Palo.

## Kanpo estekak 
*  Haríako Udalaren webgunea
San Bartolomé (Lanzarote)

**San Bartolomé** Lanzarote uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

Bertan dago Lanzaroteko aireportua.

## Kanpo estekak 
*  San Bartolomeko Udalaren webgunea
Teguise

**Teguise** Lanzarote uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Kanpo estekak
Euskal Kanta Berria

***Euskal Kanta Berria*** Mikel Laboaren disko bat da, 1979an argitaratua. Aurretik argitaratu ziren 45 rpm-ko lau diskoetan jasotakoak biltzen ditu. Kanta gehienak herrikoiak edota Bertolt Brechtenak dira. Beste bi kanta Gabriel Arestirenak dira, eta Daniel Landartena zein Joxe Antonio Artzena beste bana. 1996an *Egin* egunkariak Euskal Kantariak bilduman berrargitaratu zuen. Berez ez zen albuma, kantuen bilduma baizik.

## Abestiak 
# "Egun da Santimamiña". Hitzak: Gabriel Aresti.
# "Goizuetan". Hitzak: Herrikoia.
# "Urtsuako kanta". Herrikoia.
# "Apur dezagun katea". Hitzak: Gabriel Aresti
# "Munduaren esker ona". Hitzak: Bertolt Brecht
# "Liluraren kontra". Hitzak: Bertolt Brecht
# "Haika mutil". Herrikoia.
# "Iturengo arotza". Herrikoia.
# "Zure begiek". Hitzak: Daniel Landart
# "Zilbor hesteak". Hitzak: J.A. Artze
# "Denak ala inor ez". Hitzak: Bertolt Brecht
# "Gaberako aterbea". Hitzak: Bertolt Brecht

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai *Musikaz Blai* webgunean
Lagrangeren mekanika

**Lagrangeren mekanika** mekanika klasikoaren formulazioa da, zeinak momentu lineal eta energiaren kontserbazioak konbinatzen dituen. Joseph Louis Lagrangek plazaratu zuen 1788. urtean, hortik bere izena. Lagrangeren mekanikan, partikula-sistema baten ibilbidea Lagrangeren ekuazioa askatuz lor daiteke, azken hau, sistemaren koordenatu orokortu bakoitzeko ematen delarik.

Koordenatu orokor hauen erabilpenak sistema baten analisia asko sinplifika dezake. Formulazio honen beste abantaila batzuen artean, erreferentzia-sistema inertzial guztiak berdin tratatzen dituela eta Newtonen legeen ez bezala, higidura ekuazioen forma ez dela erreferentzia sistema inertzialaren menpekoa aurki daitezke. Gainera, erreferentzia-sistema ez-inertziala izatekotan, inertzia indarrak ez dira zertan gehitu behar, baizik eta ondorioztatuak dira.

## Kanpo estekak
Echo Ibarra

**Echo Ibarra** (''Val d'Echo* aragoieraz, *Valle de Hecho'' gaztelaniaz) Huescako ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Erdialdeko Piriniotan kokaturik Jazetaniako eskualdearen barruan.

## Mugakideak 
Mendebaldean eta iparraldean Ansóko ibarra, ekialdean Aragüés del Puerto/Aragüés de lo Puerto eta Aísa eta hegoaldean Canal de Berdún/A Canal de Berdún, Puente la Reina de Jaca/Puen d'a Reina de Chaca, Santa Cilia/Santa Zilia de Chaca eta Jaka.

## Inguru naturala 
## Aragoiera 
*Cheso* izeneko dialektoa (mendebaldeko aragoieraren aldaera) darabilte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Lezama (argipena)

Lezama izenak honako esanahi desberdinak ditu:

* Lekuak:
** Lezama: Bizkaiko udalerria.
** Lezama: Arabako herria.
** Lezama: Bilboko Athletic Clubaren entrenatzeko kirol instalazioak.
** Lezama: Argentinako Buenos Aires probintziako Chascomúsen dagoen herria.

* Pertsonak:
** Raimundo Pérez Lezama: Bilboko Athletic Clubeko atezaina.

* Bestelakoak:
** Lezama: Argentinako Buenos Aires hiriko parke baten izena.
Maracaiboko aintzira

**Maracaiboko aintzira** Venezuelako ipar-mendebaldean —Zulia estatuan— dagoen ur gaziko aintzira da. Iparraldeko muturrean dagoen 55 kilometroko itsasarteak Venezuelako golkoarekin lotzen du eta ibai askok dute ahoa aintziran; handiena Catatumbo ibaia da. Hego Amerikako aintzirarik handiena da, 13.210 km² baititu, eta munduko zaharrenetariko bat. Itsasoarekin hain lotura handia duenez, golkotzat ere har liteke, baina oro har aintziratzat hartzen da, eta arrasto geologikoek erakusten dute guztiz aintzira izan zela iraganean.

thumb|ezkerrera|General Rafael Urdaneta zubia munduko luzeenetarikoa da, eta Maracaibo hiriaren komunikabideetako bat

155 km da luze, lekurik zabalenean 120 km da zabal, eta gehieneko sakontasuna 30 m-koa du. Mendiek inguratzen duten sakonune batean dago. Antillak eta Venezuelako golkoa lotzen ditu. Petrolio asko du. Alonso de Ojedak aurkitu zuen 1499an. Maracaiboko aintziraren ertzetan daude Hego Amerika guztiko petrolio hobi aberatsenak.

Maracaiboko aintziraren gainetik eraikitako General Rafael Urdaneta zubia (8,7 km luze; 1962an eraikia), munduko zubi luzeenetariko bat da.

Aintzirako biztanle batzuk oraindik bere uren gainean bizi dira, *palafito* izeneko eraikinetan.

## Historia 
Aintziraren eskualdeko lehendabiziko biztanleak Goajiro tribukoak ziren, Arawakan familiako hizkuntzaz aritzen dutenak.

Aintzira aurkitzeko lehenengo europarra Alonso de Ojeda zen, 1499ko abuztuaren 24an, Ameriko Vespuziorekin bidaiatzen ari zela. Maracaibo hiria aintziraren mendebaldeko kostan 1529an sortu zuten.

1823ko uztailean, Maracaiboko aintzirako gudua izan zen, Venezuela bere independentzia lortzeko gerran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joanen ebanjelioa

**Joanen Ebanjelioa** Jesu Kristoren bizitza eta egintzak kontatzen dituen lau ebanjelio kanonikoetakoa da. Beste hiru ebanjelioen desberdina da, besteek baino sakontasun handiagoz agertzen baitu Jesusen izateari buruzko teologia landuagoa. Ebanjelioan bertan agertzen denez (Jn 20, 30-31) liburu honen helburua honako hau da: irakurleak Jesus Mesias, Jainkoaren Semea dela kontura daitezela.

Tradizioaren arabera San Joan apostoluak idatzi zuen. Hala ere, zenbait adituk uste dute ebanjelio hau Jesusen bizitzaren lekuko zuzen izan ez zen idazle baten lana dela. Neurri handi batean apostoluengandik jasotako irakaspenak lantzen eta sakontzen joan zen komunitate bateko buruzagiak idatzi zuela esan ohi da.

Joanen ebanjelioa 4 ebanjelio kanonikoetatik berriena da eta argi ikusten da bere idazleak eta komunitateak beste ebanjelioak ezagutzen zituztela. K. o. 90 urte inguruan idatzi zen.

## Kanpo estekak 
*Joanen ebanjelioa.
Turkana (aintzira)

**Turkana** —antzinako *Rudolf aintzira* izenaz ezaguna— Kenia eta Etiopia artean dagoen aintzira da. Batzuetan hartzen zuen kolorea zela eta, **Jadezko itsasoa** ere deitu zioten.

## Geografia 
Turkanak 6 405 km²-ko hedadura du; hori dela eta, munduko basamortu-lakurik handiena da. Chalbiko basamortua bere ondoan dago.

Turkanaren ingurua lehorra da oso. Hiru ibai dira aintzira hartan ahoa dutenak: Omo, Turkwel eta Kerio ibaiak. Turkanak lurruntzearen ondorioz baino ez du ura galtzen, baina haren sestra 10 metro jaitsi zen 1975 eta 1993 artean.

## Historia 
1888an Samuel Teleki kondeak eta Ludwig von Höhnel tenienteak aitzidari *Rudolf* izena jarri zioten Austria-Hungariako Artxidukearen omenez. 1975an Turkana izena berreskuratu zuen. Eskualdeko biztanleak Gabbra, Rendille eta Turkana tribuetakoak dira.

Turkanaren ingurua oso garrantzitsua da antropologia ikerketetan, hantxe aurkitu baitituzte Skull 1470 burezurra edo Turkana Boy ("turkana mutila") bederatzi milioi urteko *Homo erectus* hezurdura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altaria

**Altaria** Espainiako Sustapen Ministerioaren menpe dagoen Renfe Operadora eragilearen zerbitzu bat da, eta Espainian distantzia luzeko eguneko tren zerbitzuak eskaintzen ditu, abiadura handiko linea edo ohiko abiadurako lineetan zehar. Talgo tren motatako IV edo VI. serieetako adarrak eta Renferen 252 edo 334 serieetako lokomotorak erabiltzen dira. Trenek 200 km/h abiadura har dezakete.

Turista eta preferente motako jarlekuak dauzka, mugikortasun urriko pertsonei egokituriko sarbidea, eta kafetegia. Gaur egun zerbitzu hauek Madril eta Algeciras, eta Madril, Murtzia eta Cartagena bitartean eskaintzen dira.

## Ibilbideak 
### Indarrean 
Gaur egun eskaintzen diren Altaria zerbitzu bakarrak Madril eta Andaluzia eta Madril eta Murtzia elkarlotzen dituzte, ohiko elektrifikatu gabeko trenbideetatik ibiltzen direnak.

### Aurrekoak 
* Madril - Bartzelona
* Madril - Alacant
* Madril - Huelva
* Madril - Cádiz
* Madril - Hendaia
* Madril - Iruña
* Madril - Logroño
* Madril - Santander
* Alacant - Gijón
* Bartzelona-Cádiz
* Madril-Granada

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alvia
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Oier Aizpurua

**Oier Aizpurua Arantzadi** (Zumaia, 1977ko azaroaren 6a -) euskal piraguista eta arraunlaria da.

## Ibilbidea 
Itxas-gain kirol elkartearen kidea, Oier Aizpurua laster sartu zen piraguismoaren K4 espainiako taldean non lau urrezko domina lortu zituen Munduko Txapelketetan.

Olinpiar Jokoetarako pasea lortu ez ostean eta asko pentsatu ostean, 2004tik aurrera martoiei ekin eta Manuel Busto asturiarrarekin batera lau urtez jarraian izan ziren Munduko txapeldunak K2 modalitatean.

2009ko hasieran, Oierrek piraguismoa utzi eta arraunketari ekin zion, Orio Arraun Elkartean hain zuzen ere.

Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak