open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Groenlandiako Arroila Handia

**Groenlandiako Arroila Handia** Groenlandiako izotz geruzaren azpian zulatutako arroilaren proposaturiko izena da, 2013ko abuztuaren 30ean *Science* aldizkarian Bristol, Calgary eta Urbinoko Unibertsitateen ikertzaileek aurkeztua.

NASAren radar bati esker, izotz azpiko arroila erraldoia topatu zuten, uharteko erdialdeko eskualdetik iparralderantz Ozeano Artikoraino eta Petermann glaziarreko fiordora zihoana. Izotz geruzaren ur basalak V itxurako harana sortu du. Hala ere, Arizonako Arroila Handia eta Xizangeko Yarlung Tsangpo Arroila Handia sakonagoak dira. Litekeena da lau milioi urte izatea baina baita gehiago ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Groenlandiako izotz-geruza

thumb|Groenlandiako izotz-geruzaren mapa.

**Groenlandiako izotz-geruza** () 1.710.000 km²-ko azalera duen eremua da, uharteko %80a estaltzen duena. Antartikako izotz-geruzaren ondoren, munduko bigarren handiena da, 2.400 kilometroko luzera du eta. Bataz besteko izotzaren lodiera 2.135 metrokoa da. Adituen arabera klima aldaketa dela eta, 2.000 urtetan desagertu egingo da. Horrez itsas mailaren hazkundea suposatuko luke, 7,2 metrotan hain zuzen ere.

Batzuetan danieraz  diote, uharteko izotz esan nahi duena.
thumb|left|Groenlandiako izotz-geruzatik askatutako izozmendi bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antartikako izotz-geruza

thumb|Antartikaren ikuspegia.

**Antartikako izotz-geruza** 14 milioi km²-ko azalera duen eremua da, kontinenteko %98a estaltzen duena. Munduko izotz-geruzarik handiena da, Lurreko ur gezaren %61a duena. Urtuko balitz, itsas maila 70 metro igoko litzateke. Edonola ere, azken urteotan hazten ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Twin Peaks

'''*Twin* *Peaks*'* () Mark Frostek eta David Lynchek sorturiko estatubatuar telesaila da. 1990eko apirilaren 8an ABC telebista katean estreinakoz aireratu zen. Mundu osoan sekulako arrakasta izan zuen, seriean maiz errepikatutako "Nork hil zuen Laura Palmer?" galdera ospetsuak bezala.

1992an telesailak izandako arrakasta itzelaren ondorioz, David Lynchek *Twin Peaks: Fire Walk with Me* filma estreinatu zuen. 2017an izenburu bereko telesail jarraipena izan zuen*.*

## Argumentua 
Telesailak FBIko Dale Cooper (Kyle MacLachlan) agente bereziaren ikerketa azaltzen du, Washington estatuko Twin Peaks udalerriko Laura Palmer (Sheryl Lee) emakume gazte eta ezagunaren hilketa argitu nahian. Bestalde, AEBetako herrixka arrunt bateko bizitza ere erakusten du. Bertako gertaerak istorioaren egun bakoitzeko atal batez agertzen dira, salbuespenak salbuespen.

## Pertsonaiak 
* Kyle MacLachlan: Dale Cooper agente berezia.
* Michael Ontkean: Harry S. Truman sheriffa.
* Mädchen Amick: Shelly Johnson.
* Dana Ashbrook: Bobby Briggs.
* Richard Beymer: Benjamin Horne.
* Lara Flynn Boyle: Donna Hayward.
* Sherilyn Fenn: Audrey Horne.
* Sheryl Lee: Laura Palmer eta Maddy Ferguson.
* Peggy Lipton: Norma Jennings

## Denboraldiak 
## Ikus gainera 
* *Twin Peaks (2017ko telesaila)''

## Kanpo estekak 
* Twin Peaks telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Atezain (argipena)

**Atezain** izenak adiera zenbait ditu:

* **atezaina**, pilotazko hainbat kiroletan bere taldearen atea zaintzen duen jokalaria, beste taldeak tantoa edo gola egin ez dezan,
** futboleko atezaina;
* atezain, eraikin bateko zaintzaz arduratzen den langilea, ateak ireki eta itxi, bisitariak jaso eta haiei argibideak eman eta oinarriko mantentze lanak burutzeko ardura duena.
*atezain automatikoa, eraikin baten sarrera nagusian ezarri ohi den komunikazio-gailua, atearen kanpoaldean denak barnekoarekin hitz egitea ahalbidetzen duena.

## Kanpo estekak
Pardubice eskualdea

**Pardubice eskualdea** (txekieraz: *Pardubický kraj*; ) Txekiar Errepublikako ipar-ekialdean dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: *kraj*) da. 4.519&nbsp;km²ko azalera du eta 2012an 516.411 biztanle zituen. Zentro administratiboa Pardubice hiria da.

## Geografia 
Pardubice eskualdeak Bohemiaren ekialdea eta Moraviaren ipar-mendebaldeko zati txiki bat hartzen ditu. Hegoaldea ordoki eta muinoz osaturik dago eta gehiena laborantza lurra da. Iparraldean, Poloniako mugaren ondoan, Králický Sněžník mendigunea dago.

### Klima 

## Ekonomia 
Txekiako nekazal eskualde garrantzitsuenetako bat izateaz gain, industria ere ongi garaturik dago. Hiriburua garrantzi handiko garraiogunea da. Erakarpen turistikoei dagokienez, Litomyšlgo pizkunde estiloko jauregia UNESCOren gizateriaren ondare izendaturik dago.

## Erreferentziak 
[thumb|ezkerrera|200px|[Litomyšlgo jauregia.]]

## Kanpo estekak 
*  Pardubice Region Pardubice-region.com
Atezain (eraikineko zaintzailea)

thumb|200px|Gaztelu bateko atezainaren etxetxoa, gazteluko sarreran.

**Atezaina** eraikin bateko zaintzaz arduratzen den langile bat da. Bere zereginen artean pertsonei harrera egitea, ateak ireki eta ixtea, mantentze lan orokorrak egitea (garbiketa, ...) eta gutunak banatzea daude.

## Kanpo estekak
Guiri

[thumb|*Eat the Guiri* (Guiriak jan) dioen murala, [Mallorca|Mallorcan.]]
***Guiri*** («giri» ahoskatua) Espainian Europa iparraldeko eta anglosaxoi jatorriko atzerritar turistak eta bisitariak izendatzeko erabiltzen den lagunarteko gaztelaniazko hitza da. Ez da, bere horretan, hitz gutxiesgarritzat hartzen.

## Etimologia 
*Giristino* euskal hitzetik dator, karlistek liberalei mespretxuz deitzeko erabiltzen zutena, Maria Kristina Borboikoari erreferentzia eginez. Frankismo garaian, polizia eta guardia zibilak izendatzeko terminoa ere izan zen, kataluniar kultura zapaltzen zutelako mespretxuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biltzar (argipena)

**Biltzarra**, **batzarra** ere deitua, eremu jakin batean erabakiak hartzeko bildutako pertsona-multzoa da:
* bereziki, herri, eskualde edo herrialde bateko legegintza-ganbera izendatzeko erabili ohi da,
** Lapurdiko Biltzarra,
** Galesko Biltzar Nazionala,
** Hungariako Biltzar Nazionala,
** Suitzako Biltzar Federala,
** Frantziako Nazio Biltzarra;
* Baztandarren Biltzarra, uztailean Baztanen ospatzen den jaia.

## Ikus, gainera 
* Batzar

## Kanpo estekak
Batzar Nagusi (merkataritza-elkarteak eta gainerakoak)

Kooperatiba, elkarte anonimo eta bazkidez osaturiko beste elkarte batzuetan, **Batzar Nagusia**, elkarteko bazkide guztiek parte hartzen duten batzarra da, maiz urtean behin biltzen dena eta elkarteko erabaki garrantzitsuenak hartzeko eskumena duena, urtean zehar beste organoek egindako kudeaketa onartzearekin batera.

## Kanpo estekak
Batista Oliden

**Batista Oliden Tolosa** (Orio, 1925 &ndash; Orio, 1998ko abuztuaren 30a) euskal arraunlari handienetakoa izan zen Kontxako 13 Bandera irabazi baitzituen, guztiak arraunlari lanetan.

## Kirol ibilbidea 
Orioko Ortzaika auzoan jaio zen Batista Oliden. Bere kirol ibilbidea Orioko traineruari loturik egon zen hiru hamarkadatan eta berarekin lortu zituen Kontxako 9 Bandera eta hainbat Espainiako txapelketa, traineru, trainerilla zein bateletan.

Baditu ordea beste hiru bandera talde desberdinekin lortuak. 1950an Zierbena zen Bandera irabazteko faborito argia. Gipuzkoarrek orduan selekzio bat egin zuten eta Donostiako Esperanza taldearen izenean Bandera eskuratzea lortu zuten. Traineru hartan zazpi arraunlari baino ez ziren donostiarrak, eta gehitu zitzaizkien arraunlarien artean hainbat oriotar baziren, tartean Batista Oliden.

1957 eta 1960 urteetan Oriok trainerurik ez ateratzea erabaki zuen eta hainbat oriotar arraunlarik Aginagaren traineruan egin zuten arraun eta urte bietan Kontxako Bandera eskuratu zuten. Han zen Batista Oliden ere.

## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (13): 1939, 1940, 1942, 1944, 1950, 1951, 1952, 1953, 1955, 1957, 1958, 1960, 1964.
* Espainiako Traineru Txapelketak (4): 1945, 1951, 1952, 1955.
* Espainiako Trainerilla Txapelketak (3): 1952, 1953, 1954.
* Espainiako Batel Txapelketak (2): 1951, 1952.

## Ikus, gainera 
* Orio Arraunketa Elkartea
* Kontxako Bandera

## Bibliografia 
* *Orio en el Remo, 75 años de historia*, Luis Azcue Aldaz

## Kanpo loturak 
*  Auñamendi Eusko Entziklopedia.
*  La bancada del Remo.
Kontzilio

**Kontzilioa** (latinez *concilium*, "kontseilua"), **sinodoa** (grezieraz σύνοδος, *synodos*, "batzarra") edo **elizbatzarra** kristau-elizgizon eta beste erlijio-ordezkariren batzarra da, doktrinari buruz eztabaidatu eta erabakiak hartzeko biltzen dena.

Bost kontzilio mota daude, bi kategoria nagusitan banatuak:
* Kontzilio ekumenikoak edo orokorrak: Elizaren apezpiku guztiek parte hartzen duten biltzarra
* Kontzilio partikularrak: apezpiku batzuk baizik parte hartzen ez dutenak. Hauek lau motakoak izan daitezke:
** Nazio kontzilioak edo osokoak: estatu/nazio bateko apezpikuek osatua
** Eskualdeko kontzilioak (hauek ere osokoak): eskualde eklesiastiko bateko probintzietako apezpikuek osatua
** Probintziako kontzilioak: probintzia eklesiastiko bateko apezpikuek osatua, metropolitar apezpiku batek deitua
** Elizbarrutiko sinodoa: apezpiku batek deitua

## Ikus, gainera 
* Toledoko kontzilioak

## Kanpo-estekak
Anexio

**Anexioa** herrialde edo beste entitate politiko batek lurralde bat bereganatzea da. Kolonizazioan ez bezala, anexioak ez dira justifikatzen arrazoi ekonomiko, erlijioso edo ideologikoengatik, baizik eta bertako populazioen asimilazioan. Historian ohikoak izan dira burututako anexioak eta maiz indarkeriaz burutu eta gerra bat sorrarazi dute.

## Ikus, gainera 
* Okupazio (militarra)

## Kanpo estekak
Olomouc eskualdea

**Olomouc eskualdea** (txekieraz: *Olomoucký kraj*) Txekiar Errepublikako ipar-ekialdean dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: *kraj*) da. Moraviaren ipar-mendebalde eta erdialdea eta Txekiar Silesiaren zati txiki bat hartzen ditu. 5.267&nbsp;km²ko azalera du eta 2012an 638.638 biztanle zituen. Zentro administratiboa Olomouc hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fundazio (argipena)

**Fundazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* fundazioa edo izakundea, irabazi asmorik gabeko erakunde mota bat;
* **fundazioa** edo **sorrera**, hiri, enpresa eta beste erakunde baten antzinako historia, haiek sortzeko lehen lanak edo horietarako adierazpen edo aldarrikapena;
* *Fundazioa*, Isaac Asimoven eleberria.

## Kanpo estekak
Flash (argipena)

**Flash** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:

* argazkilaritzan, flash, argitasun gutxi dagoen egoeretan argazkiak egin ahal izateko argi-distira laburra eragiten duen gailua;
* Adobe Flash, software mota bat;
* flash memoria, memoria informatiko mota bat.
* flash informatiboa, hedabide batek momentuan eta azkar ematen duen informazio garrantzitsua da. Telebista edo irrati saioak gelditu egiten dira berri hau emateko, azken orduko informazioa dena. Informazio hau agentzietara ailegatzen denean, ahalik eta azkarren eta datu esanguratsuenekin azaldu behar zaie ikusleei edo entzuleei. Garrantzi handia dauka lehenbailen kontatzea eta ez hainbeste informazioaren edukia.

## Kanpo estekak
Zlín eskualdea

**Zlín eskualdea** (txekieraz: *Zlínský kraj*) Txekiar Errepublikako hego-ekialdean, Moravia eskualde historikoan, dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: *kraj*) da. 3.964&nbsp;km²ko azalera du eta 2012an 589.030 biztanle zituen. Zentro administratiboa Zlín hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vysocina

**Vysocina** (txekieraz: *Kraj Vysočina*) Txekiar Errepublikako hegoaldean dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: *kraj*) da. Bohemiaren hego-ekialdea eta Moraviaren hego-mendebaldea hartzen ditu. 6.795&nbsp;km²ko azalera du eta 2012an 511.937 biztanle zituen. Zentro administratiboa Jihlava da.

## Hiri nagusiak 
* Jihlava
* Bystřice nad Pernštejnem
* Chotěboř
* Havlíčkův Brod
* Humpolec
* Moravské Budějovice
* Náměšť nad Oslavou
* Nové Město na Moravě
* Pacov
* Pelhřimov
* Polná
* Světlá nad Sázavou
* Telč
* Třebíč
* Velké Meziříčí
* Žďár nad Sázavou

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Havířov

'''''' (; ) Txekiar Errepublikako ekialdean, Silesia-Moravia eskualde administratiboan, kokatutako hiria da. Bigarren Mundu Gerraren ostean sortu zuten, ikatz-meatzaritzako hiri gisa. 2013an 77.371 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esamesa

[thumb|300px|**Esamesak** [eskola jazarpenaren osagaia dira batzuetan.]]

**Esamesak**, **txutxu-mutxuak** edo **hizkimizkiak** norbaiti buruz eta horri kalte egiteko zabaltzen den berri egiazkoak, faltsuak edo ziurtatu gabeak dira, modu ezkutuan zabaltzen dena esamesa erasaten duen pertsonari bere burua defendatzeko aukerarik eman gabe.

## Ikus, gainera 
* Elkarbizitza.

## Kanpo estekak
Jardunaldi

[thumb|300px|2013ko [Wikimania **topaketako** une bat.]]

**Kongresua**, *bilkura** eta, gehienetan pluralean, **jardunaldiak** eta **topaketak*' gai bati buruzko hitzaldi eta solasaldi saioen multzo bat dira, horri buruzko informazioa jaso, eztabaidatu, ekimenak proposatu eta erabakitzeko. Toki desberdinetako aditu eta interesatuak biltzen dituztenak egun batzuetan zehar (2-5 egunetan zehar, gehienetan) eta maiz aldiro ospatzen direnak. Jardunaldietako gaian interesatuta egon nahiz horretan lan egiteagatik bertaratzen direnek elkar ezagutzeko aukera izateko ere balio izaten dute, egunerokoan harreman zuzena ez duten pertsonak izaten baitira. Denetariko kongresu eta topaketak izan daitezke: aisialdi-taldeetan aritzen diren pertsonak, zaletasun baten inguruan biltzen direnak nahiz gaixotasun baten inguruan sendagile berezituak biltzen dituztenak. Batzuetan, kongresu eta topaketek harrera-ahalegin handia eskatzen dute: aurrez komunikazio-lana egin eta kongresu hitzaldiak eta topaketak programatzeaz gainera, horietarako azpiegitura osatu eta bertaratutakoei ostatu, janaria eta aisialdirako aukerak eskaini behar zaizkie. Horrek guztiak eragin ekonomiko handia izan dezake hiri batean; horrela, kongresu-turismoa terminoa sortu da kongresuen inguruan sortzen den jarduera ekonomikoa izendatzeko. Hori dela eta, hiriek marketin-kanpainak egiten dituzte kongresuak eta topaketak erakartzeko.

## Kanpo estekak
Topaketa (argipena)

**Topaketa** hitzak adiera zenbait ditu:
* **topaketa** edo solasaldia, pertsona batzuen arteko bilera gai bati buruz hitz egiteko;
* pluralean , **topaketak**, kongresu edo jardunaldiak, arlo tekniko edo akademiko baten inguruko bilera-saio multzo bat.
Teaser kanpaina

[thumb|250px|*[The Da Vinci Code* filmaren publizitatea duen Eurostar bat Parisen]]
Marketinean, **teaser kanpaina** (ingelesezko  hitzetik, euskaraz *adarjotzaile*) jendearengan jakinmina eta arreta piztu nahi dituzten iragarkietan oinarritzen den publizitate-kanpaina da, aldi batzuetan zehar garatzen dena. Hasieran, iragarki enigmatikoak plazaratzen dira, kontsumitzaileek iragarkiaren helburua eta esanahia ezagutzeko gogoa izan dezaten; helburua azken faseko iragarkietan argituko da, kontsumitzaileari komunikatu nahi zaion mezua normalean baino arreta handiagoz jasoko dela ziurtatuz. Zinemako trailerrak, zehatzago laburragoak diren teaser trailerrak, teaser kanpainen adibide argiak dira, film baten eszena gutxi batzuk eskaintzen baitituzte, ikusle potentzialaren jakinmina pizteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Teaser kanpainei buruzko informazioa.
Kanpadenda

thumb|300px

**Kanpadenda**, **kanpin-denda** edo **oihal-etxola** oihalez egindako etxe edo aterpe eramangarria da. Garraiatzen denean, kanpadenda tolestuta eramaten da eta leku gutxi hartzen du; behar denean, kanpadenda behar den moduan zabaldu eta lurrera behar bezala finkatzen da. Ohikoa da kanpina egiten denean edo landan zeharkaldi bat egiten denean. Batzuetan, larrialdi egoeretan ere erabili izan dira, etxerik gabe dauden pertsonei aterpea emateko. Historian, herri nomaden bizilekua izan da.

## Ikus, gainera 
* Yurta

## Kanpo estekak
Kanpaina (argipena)

**Kanpaina** hitzak adiera zenbait ditu:

* **kanpaina**, helburu batekin publiko jakin bati begira antolatu eta burutzen den ekintzen multzoa;
** publizitate-kanpaina,
** hauteskunde-kanpaina;
* gerran, kanpaina militarra, helburu estrategiko batez eskualde eta denbora jakinetan antolatutako ekintza militarren multzoa.

## Kanpo estekak
Kladno

**Kladno** izan daiteke:
* Kladno (Kladno barrutia), Txekiako udalerria
* Kladno (Chrudim barrutia), Txekiako udalerria
* Kładno, Polonia
Hegoaldeko Galesko Haranak

**Hegoaldeko Galesko Haranak** (; ) Hegoaldeko Galesen dauden industria ugaria duten haran batzuk dira. Bertakoek usadioz 'the Valleys' ("Haranak") izenez deitu ohi dituzte, eskualde honek mendebaldeko muga Carmarthenshire konderriko ekialdean du, ekialdeko muga Monmouthshire konderriko mendebaldean, iparraldeko muga Vale of Glamorgan konderrian, eta azkenik kostaldean Swansea badia, Bridgend, Cardiff eta Newport hiriek hegoaldeko muga ezartzen diote. Haran hauetako asko bata bestearekiko paraleloki doaz, Rhondda eskualdeko haranak eta Cynon harana erdigunean daudelarik.

## Hegoaldeko Galesko haranak 
Mendebaldetik ekialdera:
* Gwendraeth valley
* Amman Valley
* Loughor Valley (Carmarthenshire eta Glamorgan konderrien arteko muga historikoa ezartzen du)
* Swansea Valley (Tawe Valley)
* Dulais Valley
* Vale of Neath
* Afan Valley
* Llynfi Valley
* Garw Valley
* Ogmore Vale
* Cwm Rhondda
* Cwm Cynon
* Aber Valley
* Cardiffko haranak:
** Ely Valley
** Taff Valley
** Taff Bargoed Valley
** Rhymney Valley (Glamorgan eta Monmouthshire konderrien arteko muga historikoa ezartzen du)
* Sirhowy Valley
* Ebbw Valley
* Ebbw Fach Valley
* Llwyd Valley

Ekialde eta iparralderago dauden hurrunegoko beste bi haranak ez dira 'Hegoaldeko Galesko Haranak' eskualdeko zatitzat hartzen:
* Vale of Usk
* Wye Valley (Hegoaldeko Galesko Monmouthshire eta Hego Mendebaldeko Ingalaterrako Gloucestershire konderrien artean kokatua.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Interjekzio

**Interjekzioa** bat-bateko emozioak (haserrea, alaitasuna, mina, nahigabea, zalantza etab.) adierazteko erabiltzen diren esaldi labur eta aldaezinak dira. Testuan, horien ondoren harridura-marka jartzen da.

## Kanpo estekak
Mongoliako basa asto

**Mongoliako basa-astoa** edo *khulan*, *Equus hemonionu hemionus*, (Mongolieraz:*Хулан*, Txineraz: 蒙古野驢), Mongolian eta Txinako iparraldean hedaturik dagoen onagroaren azpiespezie baten izena da.

Mongoliako onagroa aditu batzuek aipatzen duten Gobiko khulan (Equus hemionus luteus) edo *chigetai* edo *dziggetai* azpiespezie berbera izan daiteke.

Siberiako hegoaldean zein Kazakhstanen berriz, ehiza zuzenak galdu omen zuen onagroaren azpiespezie hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akta (argipena)

alt= Hego Amerikan (egungo Argentina) batutako probintzien independentzia-akta.|thumb|Hego Amerikan (egungo Argentina) batutako probintzien independentzia-akta.
**Akta** honako hauei buruzkoa izan daiteke: 

* **Akta**, pertsona edo erakunde baten legezko izaera aitortzen duen dokumentu ofiziala, hala nola herrialde batzuetan hautatutako legebiltzarkideek jasotzen duten diputatu-akta.
* Bilera baten **akta**, bilera, eztabaidatutako puntuak eta kide anitzeko batzar edo organo baten bileran baliozkotasuna emateko hartutako erabakiak jasotzen dituen dokumentua, hala nola legebiltzar, udal, auzo-erkidego eta abarren bilerak.
* Bilera zientifiko, hitzaldi, biltzar edo lan-jardunaldi baten aktak, bertan aurkeztutako lanen laburpena eta, batzuetan, lanen edukia jasotzen dutenak.
* Europako Akta Bakarra, Europar Batasunaren antolaketa eta funtzionamendua zehazten duten nazioarteko tratatuetako bat.

* AKTA, Anti-Counterfeiting Trade Agreement ingelesaren siglak, jabetza intelektuala babesteko nazioarteko hitzarmen bat.
* AKTA, aktore gazteen erakunde argentinarra.

## Erakundeak 
* Faltsifikazioaren aurkako Merkataritza Hitzarmena, jabetza intelektualaren merkataritza akordioa.
* Terminalen Adjuntuen Administrazio Kontseilua, terminal-ekipamenduetarako estandarren antolaketa, hala nola erregistratutako jotak.
* Alameda Corridor Transport Authority, Kalifornia hegoaldean.
* American Council of Trustees and Alumni, hezkuntza erakundea
* Atlantic County Transport Authority, New Jerseyko Atlantic konderriko garraio agentzia bat.
* Australian Community Television Alliance, Australiako telebista lizentziak ordezkatzen dituen industria elkartea.

## Zientzia eta teknologia 
* Akta, arlo akademiko baten, gizarte ikasi baten edo konferentzia akademiko baten transakzioak (prozesuak).
* Acta (softwarea), lehen outliner softwarea.
* Activin A, ugaztunen proteina.
* ACTA1, ACTIN ALPHA 1 (MUSKULU ESKELETIKOA), GIZA PROTEINA
* ACTA2, actin alpha 2 (muskulu leuna), giza proteina
* Aktina sortzea eragiten duen proteina, Listeria monocytogenes bakterioan.

## Pertsonak 
* :Manny Acta (1969a), beisbol entrenatzaile estatubatuarra.

## Kanpo estekak 
*  Espainiako Errege Akademiaren Hiztegiak definizio bat du aktarako.
Liberec eskualdea

**Liberec** (txekieraz: *Liberecký kraj*; alemanez: *Region Reichenberg*) Txekiar Errepublikako iparraldean, Bohemia eskualde historikoan, dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: *kraj*) da. 3.163&nbsp;km²ko azalera du eta 2012an 438.600 biztanle zituen. Zentro administratiboa Liberec hiria da.

## Hiri nagusiak 
Liberec eskualdeko hiri nagusiak hauek dira (2013ko datuak):
* Česká Lípa, 36.957 biztanle
* Chrastava, 6.239 biztanle
* Frýdlant, 7.565 biztanle
* Hrádek nad Nisou, 7.642 biztanle
* Jablonec nad Nisou, 45.305 biztanle
* Liberec, hiriburua, 102.113 biztanle
* Mimoň, 6.690 biztanle
* Nový Bor, 12.004 biztanle
* Semily, 8.630 biztanle
* Tanvald, 6.698 biztanle
* Turnov, 14.342 biztanle
* Železný Brod, 6.354 biztanle

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AT&T

**AT&T** korporazioa (**American Telephone and Telegraph** izenaren laburdura; "Amerikar Telefono eta Telegrafo Korporazioa") estatubatuar telekomunikazio konpainia bat da. Negozio, bezero eta gobernu erakundeak ahots, bideo, datu eta internet zerbitzuekin hornitzen ditu. Bere historia luzeko hainbat denboralditan AT&T korporazioa mundu osoko telefono konpainia handiena izan da, bai eta AEBtako telebista operatzaile handiena ere, maiz monopoliotzat ere jo izan delarik. 2005. urtean ordurarte bere lehiakidea zen SBC Communications konpainiarekin elkartu zen.

## Kanpo estekak 
* AT&T konpainiaren webgunea
Masters Txapelketa

**The Masters**, **Masters Txapelketa** edo **Augustako Mastersa**, golf profesionalaren lau txapelketa nagusienetariko bat da, urtero apirilaren lehendabiziko astean Augustako Golfezko Klub Nazionalean egiten dutena. PGA Tour, Europako Tour, eta Japoniako Golf Tourrentzat txapelketa ofiziala da. Txapeldunak, sariaz gain, jaka berdea lortzen du.

## Ibilbidea 
300px|thumb|Jack Nicklaus 2006ko Txapelketako par 3an.
Lehen mintegia zenez, mintegi-landare izena dute:

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
AEBetako Irekia

**AEBetako Irekia** edo **Ameriketako Estatu Batuetako Irekia** () zenbait kirol txapelketen izena da. Nagusienak hauek dira:
* AEBetako Irekia (tenisa)
* AEBetako Irekia (golfa)
Jürgen Klopp

**Jürgen Norbert Klopp** (Stuttgart, 1967ko ekainaren 16a) alemaniar futbolari-ohi eta entrenatzailea da.

Gaur egun Liverpool F.C. taldea entrenatzen du, Premier Leaguen. Borussia Dortmund taldearekin 2011 eta 2012ko Bundesliga tituluak eta 2011ko DFB-Pokal kopa irabazi ditu, bai eta 2011 eta 2012ko DFL-Supercup kopa ere. Bestalde, 2011 eta 2012an Urteko Alemaniar Entrenatzailearen titulua bereganatu zuen.

2013an bera entrenatzailea zela Borussia Dortmund taldea UEFAko Txapeldunen Ligako finaleraino ailegatu zen, bertan FC Bayern München taldea 2-1ko emaitzaz garaile suertatu eta Borussia Dortmund txapeldunorge gelditu zelarik.

2018an berriro iritsi zen Txapeldunen Ligako finalera, Liverpoolekin, txapeldunorde geldituz, Real Madrilen aurka galduta 1-3.

## Taldeak 
### Jokalari gisa 
### Entrenatzaile gisa 
## Palmaresa 
#### Txapelketa nazionalak 
## Kanpo loturak 
* Jürgen Klopp entrenatzailearen fitxa irakurgai UEFAren webgunea
AEBko Irekia (golfa)

**AEBko Irekia** ( edo *United States Open Championship*) golf profesionalaren lau txapelketa nagusienetariko bat da, urtero ekainaren erdian egiten dutena. Estatu Batuetako Golf Elkarteak antolaturik, PGA Tour eta Europako Tourrentzat txapelketa ofiziala da.

## Palmaresa 
(a): amateur

## Kanpo estekak 
* Estatu Batuetako Golf Elkartearen webgunea
* Webgune ofiziala
Erresuma Batuko Golf Irekia

**Erresuma Batuko Irekia** (), ofizialki **The Open Championship** (Txapelketa Irekia) golf profesionalaren lau txapelketa nagusienetariko bat da, urtero uztailean egiten dutena. *The Royal and Ancient Golf Club of St Andrews* eskoziar elkarteak antolaturik, PGA Tour, Japoniako Golf Tour eta Europako Tourrentzat txapelketa ofiziala da.

## Palmaresa 
(a): amateur
PO: *playoff*
* ¹ 2020ko ekitaldia ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren erruz.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lignito

thumb|Lignitoa
eskuinera|200pix|thumb|Etxeko berokuntzan erabiltzeko lignito briketa
[eskuinera|200pix|thumb|Aire zabaleko lignito meatzea [Tagebau Garzweilerren, Grevenbroichetik gertu (Alemania)]]
**Lignitoa** edo **ikatz arrea** zohikatzaren eta harrikatz bituminosoaren arteko ezaugarriak dituen harrikatz mota da. Horitik arre ilunera (gutxitan beltza) bitarteko kolorea izaten du, %60-70 bitarteko karbono-edukia eta 17 MJ/kg inguruko berotze-ahalmena. Munduko ekoizle handienak Alemania, Txina, Errusia, Australia, AEB, Turkia, Polonia, Grezia, Txekia, India, Serbia eta Txina dira. Zentral termikoetan, argindarra sortzeko, eta berokuntzan erabiltzen da.

## Ekoizpena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batasun Aberkoia (Espainia)

**Batasun Aberkoia** () 1924an Miguel Primo de Riverak sortutako Espainiako alderdi politiko nazionalista izan zen. Miguel Primo de Riverak sortu zuen, erregimenaren aldeko jendea biltzeko.

Alderdiak garrantzia izan zuen Bizkaian. Are gehiago, bizkaitar erakundeak, Bartzelona eta Valladolidekoekin batera, estatuko egituraren zutabe nagusiak osatzen zituen. Zenbaki ofizialek diotenez, 50.000 lagun inguru ziren Bizkaiko Batasun Aberkoiko kideak.

Espainiako Bigarren Errepublika hastean **Batasun Erregezalea** () izena hartu zuen, gero Espainiako Falangea osatu zuten alderdietariko bat izan zena.

Jose Antonio Primo de Rivera, falangismoaren sortzailea, bere seme nagusiena izan zen. Bere alaba baita ere, Pilar Primo de Rivera falangista izan zen.

## Aberria, erlijioa, monarkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Patrick Stewart

**Patrick Hewes Stewart** (Mirfield, Yorkshire, 1940ko uztailaren 13a) ingeles aktore bat da. Nagusiki honako filma hauetan antzezteagatik ezaguna da: *Excalibur* (Leondegrance), Star Trek telesailari buruzko filmak (Jean-Luc Picard kapitaina) eta X-men komikiari buruzko filmak (Xavier profesorea).

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Patrick Stewart aktorearen webgunea 
* Patrick Stewart aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Mundrun

[thumb|[Pirolisi bidez egindako arto zurtoin-mundruna.]]
**Mundruna**, **alkaterna, galipota** edo **naslika** harrikatza, zura, zohikatza, petrolioa edo eskisto bituminosoak destilatuz ateratzen den gai ilun eta likatsua da. Hainbat konposatu organikoz osaturik dago, denak oso toxikoak, eta batzuk kantzerigenoak. Harrikatz-mundruna koke produkzioaren azpiproduktua da.

Naturalki izadian aurki daiteke, forma biskosoan, eta termino zientifikoa asfaltoa du kasu horretan.

Historian zehar oso erabilia izan da egurra, itsasontziena bereziki (ia sinonimotzat har daiteke bikea, kontestu horretan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bikea
* Asfaltoa

## Kanpo estekak
Ziriako Iturri

**Ziriako Iturri Urlezaga** Euzkeldun Batzokijaren kide abertzale eta jeltzale historiko bat izan zen. Antzina karlisten gudarosteko kapitaina izana zen.

1894ko uztailaren 14an Sabin Aranak Bilboko Zazpikaleetako Posta kaleko 22. zenbakian Euzkeldun Batzokija elkartea sortu zuen, lasterrera Bizkai Buru Batzarra eta gerora Euzko Alderdi Jeltzalea izango zenaren abiapuntua. Elkartearen irekitze ekitaldian, arratsaldeko seiretan, Ziriako Iturrik lehenbiziko aldiz ikurriña elkartearen balkoian zintzilikatu zuen, hura baitzen elkarteko kiderik zaharrena, orduan berrogeita hamar urte zituen. Honenbestez Eusko abertzaletasunaren ibilbideari ofizialki hasiera eman zioten.

Ikurrina Sabin eta Luis Arana anaiek diseinatu zuten, hasieran Bizkaia independiente baten bandera izateko bakarrik diseinatua izan zen, baina bere hedapen azkarraren ondorioz, azkenik Euskadiren bandera ofiziala eta Euskal Herria osoari loturiko bandera bilakatu zen.

Aipatutako elkarte hau Espainiako Gobernuaren aginduz itxia izan zen eta handik gutxira bertako kideak espetxeratuak, gerora absolbituak izan zirelarik. Elkartea berrirekia izan zen, baina berriz ere itxiarazi zutenez desegina izan zen, halere haren hasierako egitura ondorengo alderdi politikoaren antolaketaren oinarritzat erabilia izan zen.

## Kanpo estekak 
* Ziriako Iturri Urzelaga. Euskomedia. 

## Erreferentziak
Gene Roddenberry

'*Eugene *Gene* Wesley Roddenberry*' (1921eko abuztuaren 19a, El Paso, Texas &ndash; 1991ko urriaren 24a, en Chicago, Illinois) estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea izan zen, nazioartean zientzia fikziozko telesailak sortzeagatik ezaguna: haien guztien artean ospetsuena *Star Trek* da.
 
## Kanpo estekak 
* Gene Roddenberryren miresleen webgunea 
* Gene Roddenberryren IMDBko fitxa irakurgai
Peso

*Artikulu hau dibisa izenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Peso».*

Historian, **pesoa** Espainiak XVI. mendetik jaulki duen dirua izan da. XIX. mendera arte iraun zuen, pezeta (*peso* hitzetik datorrena, hain zuzen) indarrean sartu arte. Egun, Espainiako antzinako kolonia izan ziren herrialde batzuetako dirua da:

* Peso argentinar
* Peso dominikar
* Peso filipinar
* Peso kolonbiar
* Peso kubatar
* Peso kubatar bihurgarri
* Peso mexikar berri
* Peso txiletar
* Peso uruguaitar

## Kanpo estekak
Yang Liwei

**Yang Liwei** (; Suizhong, Liaoning, 1965eko ekainaren 21a) txinatar major-jeneral eta taikonauta da. 2003an Txinako espazio-programa‎k inoiz espaziora bidalitako lehenengo pertsona bilakatu zen, Shenzhou 5 misioaren barnean.
Persiako onagro

**Persiako onagroa**, *gur* edo *Equus hemionus onager*, Iran aldeko onagroaren azpiespeziea da.

Galtzeko arrisku larrian dago. 600 abere baino gutxiago bizi dira libre beraien jatorrizko habitatean eta beste 30 inguru daude zooetan, bereziki Ameriketako Estatu Batuetan. Batzuetan onagro hitza bereziki azpiespezie hau izendatzeko erabiltzen da.

Nahiz eta saiakerak egon diren, Persiako onagroa etxekotzeko gaitza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avahi meridionalis

***Avahi meridionalis*** Madagaskarren bizi den *Avahi* generoko lemur espezie bat da. 2006an onartu zen espezie gisa. Bikotetan bizi dira eta gauez dira aktiboak. Taldeak txikiak dira, guraso bikotetik, 5 kidera (kume ezberdinekin osatua). Euren eremuak 2,2tik 3,5 ha hartzen ditu, eta arrek eremu handiagoak ibiltzen dituzte egunero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avahi ramanantsoavani

***Avahi ramanantsoavani*** Madagaskarren bizi den *Avahi* generoko lemur espezie bat da. 2007an onartu zen espezie gisa, lehenago *Avahi meridionalis*en azpiespeziea zela uste bait zen. Kilogramo bateko pisua dute helduak direnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avahi mooreorum

***Avahi ramanantsoavani*** Madagaskarren bizi den *Avahi* generoko lemur espezie bat da. Kolore marroi-arrea du, isatsa gorrixkarekin. Gordon and Betty Moore Foundationen omenezko izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koke

thumb|Kokea.
**Kokea** harrikatza destilatuz edo petrolioaren hidrokarburoen *craking-a* eginez lortzen den erregai solidoa da. Ikatzaren kokea labe garaietarako erregai gisa erabiltzen da batez ere, eta petrolioarena elektrodoak eta labeen estalkiak egiteko. Sintesi gasa eta sintesi ura egiteko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Arquette

**Patricia T. Arquette** (1968ko apirilaren 8a, Chicago) estatubatuar aktore bat da. Lewis Arquette telebistako aktore, ekoizle eta gidoigilea eta Brenda Denaut aktorearen alaba da, bai eta Rosanna Arquette, David Arquette, Alexis Arquette eta Richmond Arquette aktoreen ahizpa edo arreba ere.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak 
## Kanpo estekak 
* Patricia Arquette aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Patricia Arquette aktorearen webgunea
Inbidia

[thumb|450px|**Inbidiak** [gorroto|herra eta amorrua ekartzen ditu.]]
**Inbidia** edo **bekaizkeria** pertsona batek beste batek gozatzen dituen ondasun, trebezia, ospea eta oro har egoera pertsonal, sozial eta ekonomiko mesedegarriren baten falta izan eta horren beharra sentitzea da, bereziki beste pertsona horrek duelako soilik eta askotan hark horiek gabe geratzea ere desiratuz. Zoriontsuez izatearen arrazoietako bat da.

Aristotelesen arabera, inbidia beste baten zorte ona ikusteak eragindako mina da, "guk izan behar duguna daukatenek" eragindakoa. Bertrand Russellek esan zuen inbidia zela zoritxarraren arrazoi indartsuenetako bat. Duela gutxi egindako ikerketek hori gertatzeko baldintzak aztertu dituzte, jendeak nola egiten dion aurre eta jendea inbidia dietenei jarraitzera zer bultza dezakeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bohemio

thumb|300px|Idazle **bohemioa** irudikatzen duen margolan bat.

**Bohemio** XIX. mendean sortu eta modu axolagabean, pobre eta kezka ekonomikorik gabe bizitzea aldezten duen kultura-mugimendu baten partaidea da, erromantizismoaren aldean sortua. Izendapena mugimendu erromantikoak goraipatu zituen buhameengandik dator.

## Kanpo estekak
Fasciola hepatica

**Fasciola hepatica** Trematodoen klaseko platelmintoa da, animalia belarjale batzuen (eta baita gizakiaren ere) parasitoa dena. Hosto itxurako har parasito hau txikia da (2-3 cm-ko luzeera) eta bi bentosa ditu: bat aho aldean eta bestea sabelaldekoan.

Bizkarroi moduan kalte handiak sortzen ditu abereengan, ardiengan eta behiengan, batez ere. Izan ere, fasziolosi gaitza eragiten die. Harrak gibela eta behazun xixkua kaltetzen ditu, eta gizakia ere gaixotu dezake. Hainbat herrialdeetan izurrite latzak sortzen ditu Fasciola hepaticak, eta abeltzainei galera handiak dakarzkie.

Hermafrodita da. Gibelean dagoenean arrautzak jartzen ditu, behazunbideen bidez gorozkiekin kanporatuak direnak. Arrautz horietatik jaiotzen diren harrek uretan eta belarretan bizirauten dute. Animalia belarjaleek ur edo belarra irensten dutenean infektatzen dira, parasitoaren bizi-zikloa itxiz.

## Kanpo estekak
Most

''''* (; ; erromanieraz: *Mosti'') Txekiar Errepublikako ipar-mendebaldean, Bohemia eskualde historikoan eta Ústí nad Labem eskualde administratiboan, kokatutako hiria da. 2013an 67.490 biztanle zituen.

1960ko hamarkadan, ikatz meatzeak handitu ahal izateko, hiri osoa lekualdatua izan zen.

## Geografia 
Most Bílina ibaiaren ertzean dago, Erdialdeko Bohemiako mendigunearen eta Metal mendien artean, Pragatik 77&nbsp;km ipar-mendebaldera eta Ústí nad Labem hiritik hego-mendebaldera.

## Ekonomia 
Hiria Ipar Bohemiako lignito hobiteriaren bihotzean dago. Altzairu eta zeramika ekoizpena, ehungintza, eta industria kimikoak dira ekonomiaren oinarriak. Trenbide lotune garrantzitsua da.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avahi occidentalis

***Avahi occidentalis*** Madagaskarren bizi den *Avahi* generoko lemur espezie bat da. Baso lehorretan bizi dira eta jarduera gauean zehar garatzen dute. 700 eta 900 gramo arteko pisua dute. Espezie foliboroa da. Talde monogamoetan bizi dira, kumeekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bike

[thumb|250px|Esperimentu honetan erabilitako bikearen biskositatea [urarena baino 230 mila milioi bider handiagoa da.]]
**Bike**a distilazioz sorturiko polimero biskoelastiko eta likatsua da, oso sukoia. Trementina, mundruna eta zur erretxinatsuetatik hondakin moduan lortzen da.

Gai batzuk iragazkaitz bihurtzeko erabiltzen da: batez ere zura (itsasontzietan) eta larrua (adibidez zahatoetan). Zuziak egiteko ere erabiltzen da.

## Ezaugarri biskoelastikoak 
Bike minerala (mundrunetik eratorria) polimero biskoelastikoa da. Hau da, nahiz eta giro-tenperaturan solidoa izan eta pusketan hautsi daitekeen, berez likidoa da eta denboran zehar isuri egingo da, poliki-poliki.

Queenslandeko Unibertsitateko (Australian) esperimentu batek bikearen isuria denbora oso luzean neurtzen du. Hartarako, bikea beirazko inbutu batean ezarri zen, eta tantaka isurtzen utzi. Esperimentua 1930ean hasi zen eta harrezkero zortzi tanta bakarrik erori dira. Isuri horren arabera, bertan erabilitako bikearen biskositatea kalkulatu da: urarena baino 230 mila milioi (2.3×1011) aldiz handiagoa gutxi gorabehera. Zortzigarren tanta 2000ko azaroaren 28an erori zen, eta bederatzigarrena, 2013ko amaieran.

## Historia 
Henrike III.a Nafarroakoaren hiltzaile Ravaillac torturatzeko bikea erabili zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asfaltoa
* Mundruna

## Kanpo estekak
Trematoda

**Trematodoak** edo **trematoda** (grezieratik, *trimatodis*, irekidura edo bentosekin) Platyhelminthesen barruan sailkatzen den animalia klase bat da. Espezieetako batzuk parasitoak dira, baita gizakiarenak ere. Bizitza ziklo konplexuak dituzte, batzuetan espezie bat baino gehiagoren bizkarroi bizi dira.

Hosto-itxurakoak izaten dira, zapalak, ez oso luzeak. Gorputzaren aurreko eta erdiko aldean bentosa batzuk izaten dituzte. Ziliorik ez dute, baina azala mintz ezkatatsuz hornitua dute. Ahoa bai, baina uzki-zulorik ez dute trematodo-espezie gehienek. Hermafroditak dira. Hainbat eraldaketaren ondoren eta zenbait bizkarroi-oinetik igaroz iristen da trematodo heldu izatera.

Trematodo-espezie batzuk (digeneoen subklasekoak) gizakiaren bizkarroiak dira. Batzuek ehunak infektatzen dituzte (*Paragonimus westermani* birikan, *Clonorchis sinensis* eta *Fasciola hepatica* gibelean), eta beste batzuek odola (*Schistosoma* generokoak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aspidogastrea

**Aspidogastrea** ( *aspis*, "geruza"; eta  *gaster*, "urdaila") Trematodaren barnean sailkatzen den 80 espezie ezagun dituen Platyhelminthes azpiklasea da. Milimetro batetik hainbat zentimetrora arteko tamaina izan dezakete. Parasitoak dira, bai ur-geza zein itsasoko molusko eta ornodunena (arrain eta dordokak kasu). Heltzea gerta daiteke bai moluskoan bai ornodunean. Espezie guztien artean ez dago baten bat garrantzi ekonomokia duenik, baina taldeak interesa du biologian, ezaugarri batzuk antzinakoak direlako.

## Kanpo estekak
Porta Fira Hotela

**Porta Fira Hotela** (Realia BCN hotelarekin batera "Fira Dorreak" bezala ezagutua) l'Hospitalet de Llobregateko Europa Plazan kokatutako etxe orratz bat da. Emporis 2010eko urrezko etxe orratz garailea izan zen. 113 metro garaiera du eta 28 solairu ditu, hiriko etxe orratz garaiena izanik eta Bartzelonako metropoli areako 5.a. 34.688 m2-ko area totala du eta Toyo Ito arkitektuaren lana izan zen.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonako etxe orratzik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak
Realia BCN Dorrea

**Realia BCN Dorrea** (Porta Fira Hotelarekin batera "Fira Dorreak" bezala ezagutua) l'Hospitalet de Llobregateko Europa Plazan kokatutako etxe orratz bat da. Hiriko 2. etxe orratz garaiena da 112 metro eta 24 solairu dituelarik.

## Kanpo estekak
Inpotentzia (argipena)

**Inpotentzia** hitzak zerbait egiteko ezintasuna adierazten du. Erabilera zenbait ditu:

* **sexu-inpotentzia**, sexu harremanak eta ugalketa eragozten dituen arazoa,
** **inpotentzia** edo zutitzearen disfuntzioa, zakila tente jarri eta mantentzeko ezintasuna;
* inpotentzia, sexu-inpotentzia egoeretan zuzenbideak ezkontzari buruz ezartzen duena.

## Kanpo estekak
Karviná

'''''' (; ) Txekiar Errepublikako ipar-ekialdean, Olza ibaiaren ertzean, Moravia-Silesia eskualde administratiboan, kokatutako hiria da. 2013an 57.842 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Materialismo (argipena)

**Materialismo** terminoak esanahi zenbait ditu:

* materialismoa, dena materia eta energia dela baieztatzen duen teoria filosofikoa;
* materialismoa, gero eta ondasun gehiago ekoiztu eta edukitzeko jarrera;
* materialismo historikoa, kondizio material eta ekonomikoek gizartea eta historia zuzenean eragiten dutela baieztatzen duen teoria marxista;
* materialismo dialektikoa, gizartea eta historia aztertzeko materialismoaren ikuspuntutik aztertzeko metodo dialektikoa, marxismoaren baitan sortua.

## Kanpo estekak
Azalea

thumb|*Rhododendron* 'Hinodegiri'
**Azalea** zuhaixka erikazeoa da, jatorriz Kaukasokoa. Lore ederrak ditu, baina pozoitsuak. Zuhaixka egurtsua izaten da, adar asko dituena. Hostoak ez ditu galtzen berriak ernetzen zaizkion arte. Lore handiak izan ohi ditu, zuri gorritarakoak. Europa erdialdean eta hegoaldean oso ugaria da

Errododendro generoaren barnean dauden bi azpigenero hartzen ditu: *Tsutsuji* eta *Pentanthera* hain zuzen ere. Espezie tipo *Rhododendron indicum* edo Satsuki azalea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamelia

**Kamelia** (*Camellia*) txori-larrosaren oso antzeko lorea duten teazeoen familiako zuhaitz eta zuhaixka mota batzuen izen arrunta da. Landare adartsuak eta hosto berde iraunkorrekoak izaten dira. Lorea aldiz, zuria, gorrixka edo gorria eta hosto inguru batekoa edo gehiagokoa izan dezakete. Kamelia mota batzuek arrosa arruntaren oso antzekoa dute. Gogarago hazten dira leku eguzkitsuetan eta erdi itzaletan. Duten hostaia berde distiratsu ugariagatik eta lore ederrarengatik oso aintzat hartuak dira loregintzan.

## Espezie nagusiak 
* *Camellia assimilis*
* *Camellia azalea*
* *Camellia brevistyla*
* *Camellia caudata*
* *Camellia chekiangoleosa*
* *Camellia chrysantha* – Urrezko kamelia
* *Camellia connata*
* *Camellia crapnelliana* – Crapnellen kamelia
* *Camellia cuspidata*
* *Camellia euphlebia*
* *Camellia euryoides*
* *Camellia flava*
* *Camellia fleuryi*
* *Camellia forrestii*
* *Camellia fraterna*
* *Camellia furfuracea*
* *Camellia gilbertii*
* *Camellia granthamiana* – Granthamen kamelia
* *Camellia grijsii*
* *Camellia hengchunensis*
* *Camellia × hiemalis*
* *Camellia hongkongensis* – Hong Kongeko kamelia
* *Camellia irrawadiensis*
* *Camellia japonica* – Ekialdeko Asiako kamelia
* *Camellia kissii*
* *Camellia lutchuensis*
* *Camellia miyagii*
* *Camellia nitidissima* – Kamelia horia
* *Camellia nokoensis*
* *Camellia oleifera* – Te-kamelia
* *Camellia parviflora*
* *Camellia pitardii*
* *Camellia pleurocarpa*
* *Camellia polyodonta*
* *Camellia pubipetala*
* *Camellia reticulata*
* *Camellia rosiflora*
* *Camellia rusticana* – Elur kamelia
* *Camellia salicifolia*
* *Camellia saluenensis*
* *Camellia sasanqua* – Eguberriko kamelia
* *Camellia semiserrata*
* *Camellia sinensis* – Te landarea
* *Camellia taliensis*
* *Camellia transnokoensis*
* *Camellia tsaii*
* *Camellia tunghinensis*
* *Camellia vietnamensis*
* *Camellia × williamsii*
* *Camellia yunnanensis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japoniako kamelia

**Japoniako kamelia** (*Camellia japonica*) adaje ugari eta biribileko zuhaitz edo zuhaixka da, hosto berde ilunak eta gogor samarrak dituena. Hori da kamelietan ezagunena eta zabalduena.

## Taxonomia 
Bi aldaera ditu:

* *C. japonica* var. *japonica* Linnaeus.
* *C. japonica* var. *rusticana* (Honda) T. L. Ming.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turbellaria

**Turbellaria** Platyhelminthes filumaren azpi-banaketa tradizionaletako bat da, eta parasitoak esklusiboki ez diren talde guztiak barnebiltzen ditu. Eskuarki **planaria** izena ematen zaie. Talde parafiletikoa da. 4.500 bat espezie ezagutzen dira, milimetro 1etik 600era tamainan. Handienak zapalak eta hosto-formakoak dira, ez baitute arnas aparatu edo zirkulazio-aparaturik, eta metabolitoak difusioz zabaltzen dira gorputzean zehar. Txikienetako asko, berriz, hodi-itxurakoak dira. Sabelaldea zilioz estalia izaten dute, eta horien bitartez mugitzen dira, epidermisetik isurtzen duten mukiaren gainean lerratuz. Digestio-aparatua, espezie gehienek atze samarrean duten aho moduko zulo batez eta heste-itxurako hodi batez osatua dute; ugaltzeko eraz, hermafroditak dira; arrautza bidez ugaltzen dira, baina zatiketa hutsez ere ugal daitezke batzuk. Gehienak predatzaileak dira. Itsasoan, erreka eta ibaietan edo lurzoru hezeetan bizi daitezke. 

## Irudi galeria 

Image:Polycelis felina.jpg|*Polycelis felina*, ur gezako planaria.>
Image:Bipalium_kewense.jpg|*Bipalium kewense*, lurreko planaria. Jatorriz Hego-ekialdeko Asiakoa, Ipar Amerika eta Europan sartutakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harrikatz bituminoso

thumb|275px|Harrikatz bituminosoa
**Harrikatz bituminosoa** %&nbsp;70-90 karbono-edukia duen harrikatz mota da, hots lignitoaren eta antrazitaren artekoa. Beltza edo arre iluna izaten da, askotan zerrenda distiratsuekin, eta 25-31 MJ/kg inguruko berotze-ahalmena du. Energia termoelektrikoa sortzeko (zentral termikoetan, batez ere) eta kokea ekoizteko erabiltzen da. Harrikatz motarik ugariena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monogenea

**Monogenea** Platyhelminthesen barruan sailkatzen den animalia parasito talde handi bat da. Batez ere arrain eta anfibioen barruan bizi dira. Lehen Trematodaren barruko ordenatzat hartzen ziren, baina bereiziak izan ziren batez ere animalia bakarra parasitatzen dutelako. Kontrara, Trematodaren barruan dauden Digenea ordenakoek bitik laura ostalari dituzte.

## Kanpo estekak
Facsimile

[thumb|[Johannes Gutenberg|Gutenbergen

Biblia baten **facsimile** edizio bat AEBko Kongresuko liburutegian.]]
***Facsimile*** edo **faksimile** edizioa esaten zaio jatorrizko dokumentu baten kopia zehatz-zehatzari. Izena latinetik dator:  > 'egizu antzekoa'. Jatorrizko dokumentuaren kopia zehatza egitean, inprenta edo argazkigintza teknika aurreratuenak erabili izan dira.

*Facsimile* edizio batzuetan jatorrizko testuko *zarata*, hau da, testuaren ulergarritasuna zailtzen duten orbanak eta ubeldurak "garbitzeko" ahalegina egiten da. Bestela, besterik gabe jatorrizkoan zegoena kopiatu egiten da eta geroago egingo den edizio kritiko baterako uzten dira "garbiketa" lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Platyzoa

**Platyzoa** animalia protostomo talde bat da, Thomas Cavalier-Smithek proposaturikoa 1998an. Talde honen barruan Gastrotrichia eta Platyhelminthes sartzeaz gain Acanthognatha izeneko filum berria sartu zituen. Azken honetan animalia mikroskopiko ezberdinak sartu zituen. Ikerketa berriek proposatu dute klado bat dela, talde monofiletikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Symbion

***Symbion*** milimetro ½ baino gutxiago neurtzen duten animalia urtarren genero baten izena da. Otarrainen gorputzari itsatsita bizi dira. Zaku itxurako gorputzak dituzte, eta euren bi etapako bizitza-zikloan hiru forma ezberdin garatzen ditzute. Oso ezberdinak dira beste animaliekin alderatuta, eta horregatik **Cycliophora** filum propioa eman zitzaien 1995an. Loricifera deskribatu zenetik 1983an sortzen zen filum berri bakarra izan zen.

## Kanpo estekak
Palinurus

***Palinurus*** Palinuridae familiako krustazeo genero bat da. Bere barnean dauden espezie gehienek otarrain izena hartzen dute.

## Espezieak 
* *Palinurus barbarae*
* *Palinurus charlestoni*
* *Palinurus delagoae*
* *Palinurus elephas*
* *Palinurus gilchristi*
* *Palinurus homarus*
* *Palinurus mauritanicus*
* *Palinurus vulgaris*

## Kanpo estekak