open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sexu-joera

[thumb|[LGBT taldearen bandera.]]
thumb|Bisexualen bandera.
thumb|Asexualen bandera.
**Sexu-joera** edo **sexu-orientazioa** denboran zehar mantentzen den sexu edo genero desberdineko, bereko, bietako edo bestelako genero-adierazpenekiko jarrera erromantiko edo sexuala (edo bien arteko konbinazioa) da. Ohitura horiei heterosexual, homosexual edo bisexual deitu ohi zaie, eta inolako erakarpenik ez duten pertsonentzat asexual terminoa erabiltzen da, laugarren jarreratzat hartu ohi dena. 

Kategoria horiek sexu-identitatearen eta terminologiaren izaera oso konplexuaren alderdiak dira. Adibidez, pertsonek beste etiketa batzuk erabil ditzakete, hala nola pansexuala edo polisexuala, edo batere ez. Amerikako Psikologia Elkartearen arabera, sexu-orientazioak «erakarpen horietan, harekin lotutako jokabideetan eta erakarpen horiek partekatzen dituzten beste pertsona batzuen komunitate bateko kide izatean oinarritzen den pertsona baten identitate-zentzuari ere egiten dio erreferentzia». Androfilia eta ginefilia jokabidearen zientzian erabiltzen diren terminoak dira, sexu-orientazioa deskribatzeko, generoaren kontzeptualizazio bitarraren alternatiba gisa. Androfiliak maskulinitatearekiko erakarpen sexuala deskribatzen du; ginefiliak feminitatearekiko erakarpen sexuala deskribatzen du. «Sexu-lehentasun» terminoa, neurri handi batean, sexu-orientazioari gainjartzen zaio, baina, oro har, ikerketa psikologikoan bereizten da. Bisexual gisa identifikatzen den pertsona batek, adibidez, sexu bat bestearen gainetik hobetsi dezake. Sexu-lehentasunak borondatezko hautapen-maila ere iradoki dezake; sexu-orientazioa, berriz, ez da hautu bat.

Oraindik ez dago sexu-orientazioaren arrazoiari buruzko teoria bateratu bat, baina zientzialariek teoria biologikoen alde egiten dute. Sexu-orientazioaren kausa biologikoak eta ez-sozialak babesten dituzten askoz ere froga gehiago daude sozialak defendatzen dutenak baino, batez ere gizonen kasuan. Hipotesi garrantzitsu batek jaio aurreko ingurunea inplikatzen du, zehazki, hormonek fetuaren garunean dituzten antolamendu-efektuak. Ez dago froga garrantzitsurik seme-alaben hazkuntzak edo lehen haurtzaroko esperientziek sexu-orientazioaren garapenean eragina dutela iradokitzen duenik. Kultura guztietan, pertsona gehienak heterosexualak dira, eta gutxiengo batek orientazio homosexuala edo bisexuala du. Pertsona baten orientazio sexuala continuum bateko edozein puntutan koka daiteke, kontrako sexuarekiko erakarpen esklusibotik sexu berarekiko erakarpen esklusiboraino. Orientazio sexuala batez ere biologiaren, antropologiaren eta psikologiaren (sexologia barne) esparruan aztertzen da, baina soziologian, historian (ikuspegi eraikitzaile sozialak barne) eta zuzenbidean ere aztergaia da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sexu ugalketa
* Identitate sexual
* LGBT Harrotasunaren Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak
Col de Mente

**Col de Mente** Frantziako Pirinioetako mendate bat da, Haute-Garonne departamenduan dagoena. 1349 metroko garaiera du, eta Garona eta Ger ibaiaren haranen artean dago, lehenak 848 metroko goitiera eta besteak 549koa duelarik.

## Txirrindularitza 
Frantziako Tourrak mendate hau hamazazpi aldiz igo du, lehen aldiz 1966an eta azken aldiz 2007an, 15. etapan. Lehen mailako mendatea da. Frantziako Tourrean mendate honetan gertatu zen gertakaririk garrantzitsuena 1971n izan zen, une horretan liderra zen Luis Ocaña mendate hau jaisten ari zela erori zenean, hala, proba utzi behar izan zuelarik, Eddy Merckxen mesedetan.

## Ikus, gainera 
* Pirinioetako mendateen zerrenda

## Kanpo estekak
Ernst Haeckel

**Ernst Heinrich Philipp August Haeckel** (1834ko otsailaren 16a, Potsdam, Brandenburgo &ndash; 1919ko abuztuaren 9a, Jena, Turingia) alemaniar biologo, mediku, naturalista eta filoso bat izan zen.

## Biografia 
Berlin, Würzburg eta Vienako unibertsitatean medikuntza ikasketak burutu zituen. Alemanian Charles Darwin britainiarraren lanak ezagutzera eman zituen. Filum eta ekologia hitzak ere berak sortu zituen.

Zoologia irakasle izan zen Jenako unibertsitatean (1862). Darwin ezagutu ondoren (1866), XIX. mendeko darwinzalerik gailenetarikoa izan zen. Organismo sinpleen ikerketak egin zituen batez ere: protozooak, belakiak, zelenteratuak eta gisakoak. Halaber, ontogeniaren eta filogeniaren artean dagoen paralelismoa azpimarratu zuen. Haren esanetan, ontogenia filogeniaren laburpen bat da. Proposamen horri oinarrizko biogenetika legea deitu zion, eta geroztik funtsezko lege bilakatu da biogenetikan (1866). Animalia mota oinarrizkoenen azterketatik abiaturik, berez sortuak baitziren haren ustez, animalia moten bilakaeraren aldiak argitzen saiatu zen. Gizakiaren jatorriari dagokionez ere, aldaketaren tesiak baliatu nahirik, tximino antropoideen eta gizakiaren artean zegokeen tarteko forma bat aurkitu zuen eta *Pitecanthropus* izena eman zion hari; hipotesi hura azaldu zuen (gerora E. Dubois-en aurkikuntzak baietsi zuena). Bidaia anitz egin zituen, eta itsas animalia mota asko ezagutu eta sailkatu zituen. Liburu ugari idatzi zituen, besteak beste: *Izadiko legeen arabera eraturiko izakien sorreraren historia *(1868), *Antropogenia* (1874), *Biziaren mirariak* (1904).

## Lan nagusiak 
* *Erradiolarioen monografia* (1862)
* *Organismoen monografia orokorra* (1866)
* *Unibertsoaren enigmak* (1899)
* *Naturaren artelanak* (1899-1904)
* *Sorreraren historia naturala* (1868)
* *Haeckelen enbrioiak*

## Iruditegia 

Irudi:Ernst Haeckel 1860.jpg|Ernst Haeckel 1860an.
Irudi:Ernst Haeckel 2.jpg|Ernst Haeckel.
Irudi:ErnstHaeckelDW.jpg|Ernst Haeckel 1908an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ernst Haeckelen idazlanak irakurgai. Gutenberg proiektua.
1967ko Frantziako Tourra

**1967ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 54. edizioa izan zen. 1967ko ekainak 29 eta uztailak 23 bitartean ospatu zen. 4779 kilometroko ibilbidea egin zen 22 etapatan banatuta, horietatik lehena, bosgarrena eta hogeita bigarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik.

130 txirrindularik parte hartu zuten, talde nazionalen formulapean, 10 txirrindulariko 13 taldetan banatuta, proba soilik 88k amaitu zutelarik. Talde batek ere ez zuen lortu proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea.

Tourraren edizio hau 13. etapan Mont Ventouxen Tom Simpsonen heriotzagatik markatua geratu zen, kirol dopinaren lehen biktima ofiziala izan zelarik.

Era berean, etapa prologo batekin hasi zen lehen edizioa izan zen, baita proba Parc des Princesen amaituko zen azkena ere, handik gutxira bota baitzuten.

Garaileak, Roger Pingeon, proba batez beste 35,018 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Puntukako sailkapena 
# Jan Janssen 154 punturekin
# Guido Reybrouck 119 punturekin
# Georges Vandenberghe 111 punturekin

## Mendiko sailkapena 
# Julio Jiménez 122 punturekin
# Franco Balmamion 68 punturekin
# Raymond Poulidor 53 punturekin

## Taldekako sailkapena 
* Frantzia

## Parte-hartzaileak 
A : etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen ; D : kanporatua ; † : Etapan zehar hildakoa

* Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Roger Pingeon

**Roger Pingeon** (Hauteville-Lompnes, 1940ko abuztuak 28an &ndash; Beaupont, 2017ko martxoaren 19a), ''L'Echassier* eta *La Guigne'' ezizenez ezagutua txirrindulari frantziar bat izan zen, profesionala 1965 eta 1974 artean, denbora horretan 15 garaipen lortu zituelarik.

Garaipen gutxi baino garrantzitsuko txirrindulari bat izan zen. 1967ko Frantziako Tourra eta 1969ko Espainiako Itzulia irabazi zituen. Tourrean, proba amaitu zuen guztietan, aurreko postuetan amaitu zuen beti, lehen hamabien artean.

## Palmaresa 
**1966**
* 8. Frantziako Tourrean

**1967**
* 20px Frantziako Tourra eta etapa 1
* 2. Boucles de l'Aulnen
* 3. Genova-Nizan

**1968**
* 2. Frantziako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 5. Frantziako Tourrean eta 2 etapa

**1969**
* 20px Espainiako Vuelta eta 2 etapa
* 2. Frantziako Tourrean eta etapa 1
* 2. Frantziako jazarpen txapelketan
* 3. Dauphine Liberen

**1970**
* 2. Dauphine Liberen

**1972**
* 2. Suitzako Itzulian
* Dauphine Libereko etapa 1
* 5. Romandiako Tourrean eta etapa 1

**1974**
* Plumeleceko Sari Nagusia

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak
Albert Einstein domina

**Albert Einstein domina** Albert Einstein Elkarteak Bernan ematen duen sari bat da. Lehen edizioa 1979an izan zen. Saria urtero Albert Einsteinekin lotutako "zerbitzuak eman dituzten" pertsonei ematen zaie.

## Saridunak 
* 2019 - Clifford Martin Will
* 2018 - Juan Martín Maldacena
* 2017 - LIGO Scientific Collaboration eta the Virgo Collaboration
* 2016 - Alexei Yuryevitx Smirnov
* 2015 - Stanley Dresser, Charles Misner
* 2014 - Tom W. B. Kible
* 2013 - Roy Kerr
* 2012 - Alain Aspect
* 2011 - Saul Perlmutter, Adam Riess
* 2010 - Hermann Nicolai
* 2009 - Kip Thorne
* 2008 - Beno Eckmann
* 2007 - Reinhard Genzel
* 2006 - Gabriele Veneziano
* 2005 - Murray Gell-Mann
* 2004 - Michel Mayor
* 2003 - George F. Smoot
* 2001 - Johannes Geiss, Hubert Reeves
* 2000 - Gustav Tammann
* 1999 - Friedrich Hirzebruch
* 1998 - Claude Nicollier
* 1996 - Thibault Damour
* 1995 - Chen Ning Yang
* 1994 - Irwin Shapiro
* 1993 - Max Flückiger, Adolf Meichle
* 1992 - Peter Bergmann
* 1991 - Joseph Hooton Taylor, Jr.
* 1990 - Roger Penrose
* 1989 - Markus Fierz
* 1988 - John Archibald Wheeler
* 1987 - Jeanne Hersch
* 1986 - Rudolf Mössbauer
* 1985 - Edward Witten
* 1984 - Victor Weisskopf
* 1983 - Hermann Bondi
* 1982 - Friedrich Wahlen

* 1979 - Stephen Hawking

## Ikus, gainera 
* Albert Einstein Award (Lewis and Rosa Strauss Memorial Found)
* Albert Einstein World Award of Science (World Cultural Council)
* Einstein Prize (American Physical Society

## Kanpo estekak
1973ko Txileko estatu kolpea

**1973ko Txileko estatu kolpeak** irailaren 11n Salvador Allende presidentearen uzkailtzea eragin zuen. Polarizazio politikoaz eta asaldaketa politiko-sozialaz bereizitako garai baten ondorioz, Txileko itsas armadak eta Estatu Batuek prestatu eta hasi eta, armada eta karabineroen laguntzarekin, burutu zuten.

Airetik eta inguruko eraikinetik zetorkion erasopean, Allendek bere azken hitzaldia eman zuen, noiz bere egoitzan eusteko asmoa zuela esan zuen. Lekukoen arabera Allendek orduan bere buruaz beste egin zuen.

Augusto Pinochetek estatu-kolpea zuzendu zuen eta honen ondoren, herrialdeko presidente bilakatu zen, diktadura militarra ezarriz. 1990era arte iraun zuen diktadurak giza eskubideak urratu zituen, Allenderen gobernuaren aldekoak zapalduz.

## Allendek, Moneta Jauregitik egindako irrati bidezko mintzaldia 
"Entzuten didazuen kideoi:

Egoera larria da: Indar Armatu gehienek estatu-kolpea jo dute. Zorigaiztoko ordu honetan, 1971. urtean esan nituen hitz batzuk gogorarazi nahi dizkizuet; patxadaz esaten dizuet, lasaitasunez, ez bainaiz ez apostolua, ez mesiasa, ezta martiria ere. Borrokalari soziala naiz, eta herriak eman didan betekizuna betetzen dut. Baina uler dezatela historiak atzera egitea nahi dutenek eta Txileko gehiengoaren borondatea onartu nahi ez dutenek: martiria izan gabe ere, ez dut atzerapausorik egindo. Jakin dezatela, entzun dezatela, eta graba dezatela: ez dut Moneta Jauregia utziko herritarrek emandako agintaldia amaitu arte; Txileko iraultza defendatuko dut eta gobernua defendatuko dut, herriak eginkizun hori utzi baitu nire esku. Ez daukat beste aukerarik. Balaz josi beharko naute herriaren programa betetzea eragozteko. Erailtzen banaute, herriak bere bideari jarraituko dio; agian, gauzak askoz gogorragoak izango dira, indarkeria handiagoa izango da, eta horrek agerian utziko du jende hori ez dela ezeren aurrean gelditzen. Nik banekien aukera hori bazela, baina nik ez dut eskainiko, ezta erraztasunik emango ere. Gizarte-prozesua ez da desagertuko agintari bat desagertzeagatik. Atzeratu egin daiteke, luzatu, baina azkenean ezin izango da gelditu. Lagunak, egon zaitezte adi zuen lanpostuetan, zuen kide lehendakariak ez baitu ez herria ez bere lanpostua utziko. Hemen jarraituko dut, Moneta Jauregian, nahiz eta nire bizitza arriskuan egon."

Salvador Allende
Moneta Jauregitik egindako irrati bidezko mintzaldia, 1975eko irailaren 11an, 8:45ean.

## Salvador Allenderen azken agurra 
"Nire herriko langileok: eskerrak eman gura dizkizuet beti leialak izan zaretelako, beti fidatu izan zaretelako Konstituzioa eta legea beteko zituela hitza eman zuen gizon batez; baita berak bete ere.

Une honetan, zuei zuzentzeko dudan azken unean, lezioa ondo ikastea gura dut: kanpoko kapitalismoak eta inperialismoak, erreakzioarekin bat eginik, giroa sortu zuten Indar Armatuek euren tradizioa apur zezaten eta euren biktima bihur zitezen, euren pribilejioak defendatzen jarraitzeko agintea berreskuratzeko irrikaz daudenen biktima.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nevado del Tolima

**Nevado del Tolima** sumendia Andeetako Erdialdeko Mendikatean dago, Kolonbiako Tolima departamenduan. Departamenduko hiriburua den Ibaguétik gertu dago.

Gaur egun 2328 kilometro karratuko azalerako eta 69x106 metro kubikoko bolumena duen glaziar bat du. Sumendirako iritsiera nagusia Ibaguétik abiatu eta El Silencio izeneko tokiraino iritsita egiten da, Restrepo, Pastales eta Juntas korregimenduetatik igaroz. Handik aurrera tontorrera daroaten zenbait ibilbide irtetzen dira. Manizaleseko Behatoki Bulkanologikoak "Portaera egonkorreko sumendi aktibotzat" hartzen du.

## Iturri termalak 
Lau iturri termal inbentariatu eta sailkatu dira, Nevado del Tolima sumendian daudenak. Bertako iturburuetako tenperaturak Don Camilo iturri termaleko 52ºak eta Aquilino iturri termaleko 24ºen artean daude. Hidrogenozko potentzialak neutraltasunetik gertu daude. Don Camilok 5,6 mS/cmko eroankortasun elektrikoa eta 3323 miligramo kiloko disolbatutako guztirako solidoak ditu, Aquilinok 1,5 mS/cmko eroankortasun elektrikoa eta 1651 miligramo kiloko disolbatutako guztirako solidoak dituen bitartean. Cebollal eta El Termal iturri termalek tarteko balioak dituzte.

## Ikus, gainera 
* Kolonbiako geografia

## Kanpo estekak
Manuel de la Sota

**Manuel de la Sota Aburto**, ezizenez ***Txanka*** (Areeta, Getxo, Bizkaia, 1897ko uztailaren 27a - Bilbo, 1979ko abenduaren 29a) euskal kulturaren bultzatzailea, idazlea eta politikari abertzale bat izan zen.

Ramon de la Sota enpresaburu eta politikari jeltzalearen semea izan zen, bai eta Ramon de la Sota Aburto politikari abertzalearen anaia ere.

Eli Gallastegi edota Andres Espinosaren lagun mina izan zen.

## Bizitza 
Zuzenbide ikasketak egin zituen Salamancan eta Cambridgen. Idazlan gehientsuenak gaztelaniaz idatzi bazituen ere, euskarara itzularazi eta argitaratu zituen. *Pyrenaica*, *Euzkadi* eta *Euzkerea* aldizkarietan argitaratu zituen lan gehienak. Gerra aurrean, antzerkiaren bultzatzaile handia izan zen. Gerra garaian Miarritza joan zen bizitzera. Sotarenak dira: *La vieja que pasó llorando *(1932), *Negarrez igaro zen atsua*, Lauaxetak euskaratua, *Iru gudari* (1933), *Libe* (1934, Sabino Aranak hasi eta Sotak bukatu zuen antzerkilana), *Los caudillos* (Patrick Pearseren *The Singer* antzerkilana euskal girora egokitu eta Joseba Altunak euskaratua), *Gosemin eta azken ordua* (1934), *Urretxindorra* (1935), *Itxaro-Itxarra* (1930), *Oztin* (1932). Bestalde, *Diccionario Retana de Autoridades de la Lengua Vasca* delakoan ere lan handia egin zuen. Euskaltzain urgazle izan zen, eta Bilboko Athletic futbol taldeko lehendakari.

## Idazlanak 
[thumb|center|[Joseba Altunak itzulitako "Urretxindorra" liburuaren azala (1934).]]

* *Itxaro-Itxarra* (1930)
* *Oztin* (1932)
* *Negarrez igaro zan atsua. Udabarriko aselia W.B. Yeats olerkari erindarraren "Kathleen-ni-Howlihan"tzazkua". Altuna* (1933, *Verdes Atxirika*)
* *Iru gudari* (1933)
* *Libe* (1934, Sabin Aranak hasi eta Sotak bukatu zuen antzerki-lana)
* *Los caudillos* (P. Pearseren *The Singer* antzerki-lana euskal girora egokitu eta Joseba Altunak euskaratua),
* *Gosemin eta azken ordua* (1934)
* *Urretxindorra. Gastetxubentzako antzeztija, atal bakarduna - Iturralde eta Suit* (1934, *Verdes Atxirika*)
* *Buruzagyak. Atal bateko antzerkya* (1935, *Verdes Atxirika*)
Guztira, Joseba Altunak Manu Sotaren antzerki-lan hauek euskaratu zituen: Itxaro-ixaŕa (Euzkerea, 1931), Oztin (Euzkerea, 1932), Negaŕez igaro zan atsua (W.B. Yeats-en kondaira batean oinarritua) (Verdes-Atxirika, Bilbo, 1933), Uŕetxindoŕa (Verdes-A txirika, Bilbo, 1934) eta Buru-zagijak (Verdes-Atxirika, Bilbo, 1935).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuel de la Sotari buruzko artikulua. Euskomedia. 
*  Manuel Sota literaturaren zubitegian
Colobus

***Colobus*** Cercopithecidae familiako primateak dira, Afrikan bizi direnak. Oso gertukoak diran euren taxoi ahizpa den *Piliocolobus*ekin. Izena grezieratik datorkie κολοβός kolobós ("elbarritu") eta erpurua oso txikia dutelako eman zitzaien izena.

## Espezieak 
* *Colobus angolensis*
** *Colobus angolensis angolensis*
** *Colobus angolensis cordieri*
** *Colobus angolensis cottoni*
** *Colobus angolensis palliates*
** *Colobus angolensis prigoginei*
** *Colobus angolensis ruwenzorii*
* *Colobus guereza*
** *Colobus guereza guereza*
** *Colobus guereza caudatus*
** *Colobus guereza dodingae*
** *Colobus guereza kikuyuensis*
** *Colobus guereza matschiei*
** *Colobus guereza occidentalis*
** *Colobus guereza percivali*
* *Colobus polykomos*
* *Colobus satanas*
** *Colobus satanas satanas*
** *Colobus satanas anthracinus*
* *Colobus vellerosus*

## Kanpo estekak
Piliocolobus

***Piliocolobus*** edo **Colobus gorriak** Cercopithecinaeren barruko primate genero bat da. Autore batzuen arabera *Procolobus*en barneko azpigenero bat da. *Colobus* generotik oso gertu dago eta batzuetan euretariko batzuekin bizi dira komunitatean. Txinpanzeek batzuetan ehizatzen dituzte.

Afrikako mendebaldetik ekialdera bizi dira, Ekuatore aldean. Espezieen distribuzioa alopatrikoa eta parapatrikoa da gehienetan. Gehienak baso hezeetan bizi dira. Ziurrenik Afrikako animalia talderik mehatxatuena da, espezie gehienak egoera kritikoan baitaude.

## Espezieak 
* *Piliocolobus badius*
* *Piliocolobus pennantii*
* *Piliocolobus preussi*
* *Piliocolobus tholloni*
* *Piliocolobus foai*
* *Piliocolobus tephrosceles*
* *Piliocolobus gordonorum*
* *Piliocolobus kirkii*
* *Piliocolobus rufomitratus*
Ahmose-Nefertari

**Ahmose-Nefertari** Egiptoko erregina izan zen Egiptoko XVIII. dinastiaren hasiera aldean (K.a. 1540 inguruan).

Iahmes Neferitaryren (Iˁḥ ms Nfr i t r y) izen greziartua da.

## Biografia 
Seqenenra errege tebastarrak eta bere arreba Ahhotep damak osatutako senar-emazteen alabetako bat zen. Herrialdea gerra zibilean zegoenez, non tebastar tropak ehun urte lehenago herrialdea konkistatu zuten iparraldeko hiksoen aurka borrokan ari ziren, lehen unetik Ahmose Nefertari bere neba Amosis I.arekin ezkon hitza emana izan zen.

Gerraren ondorioz Seqenenra hiltzean, baita honen seme Kamose ere, hurrengo erregea Amosis I.a haurra izan zen, eta errege bikoteak, oraindik hamar urte ez zituztenak, erregina ama zen Ahhotepen laguntza jaso behar izan zuen, erregeorde bihurtu zena. Ahmose helduarora iritsi zenean eta gerra emaitza bikainekin jarraitu ahal izan zuenean, Egipto bere garairik oparo eta gailenenera iritsi zen, Inperio Berria, faraoi handien garaia, Tutmosis izenekoak, Ramses izenekoak eta Amenofis izenekoak kasu.

Ahmose-Nefertari ez zen bere senarragandik banandu, eta honengan izan zuen eraginak handia izan behar izan zuen, aurretik Errege Emazte Handi batek sekula jaso ez zituen ohoreak eta prerrogatiba politikoak izan baitzituen. Amonen bigarren profetesa kargua izan zuen, baina bere kargurik gogokoena, dirudienez Jainkoaren Emaztearena zen, dinastia osoan zehar ama eta alabaren artean pasa zen titulua errege odolaren purutasunaren zigilu bezala.

Amosis hil ondoren, erreginak bere seme nagusia Amenofis I.a erregea nola bihurtu zen ikusi zuen, eta bere aktibitatearekin jarraitu zuen oraindik Errege Emazte Handi bailitzan. Hau, beharbada, matriarkaren lider dohain nabarien ondorio zen, inolako zalantzarik gabe bere semeari inspiratu zion maitasunarekin batuta. Gainera, oso gutxi ezagutzen da Amenofis I.aren errege emazte handiari buruz, eta litekeena da kargu hori betetzeko prest ez egotea, eta, beraz bere amagatik aldatu zuen Amenofisek.

Ahmose-Nefertari oso edadetuta hil zen, ziur asko bere semearen erregealdiko azken urteetan. Ez da ezagutzen non lurperatua izan zen, baina litekeena da bere seme maitearekin lurperatua izana. Biak, beranduago, Deir el-Medinako hilobi eraikitzaileek jainkotuak izan ziren, ordenaren sortzailetzat hartuz.

Jainkoaren Emazte kargua belaunaldiz belaunaldi pasako zen errege familiako emakume handien artean, horietako lehenaren ondorengotzaren adierazle bezala, guztien amatzat hartua, Ahmose-Nefertari.

## Kanpo estekak
1965eko Paris-Roubaix

**1965eko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 63. edizioa izan zen. 1965eko apirilak 11n ospatu zen eta Rik Van Looy belgikarra izan zen garailea, proba honetan bere hirugarren garaipena lortuz.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak 
* Sailkapen osoa
1428 Mombasa

**1428 Mombasa** asteroide gerrikoan aurkitutako 1428. asteroidearen izena da. [[1937]ko uztailak 5ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 NO** zen. Bere izena Mombasa hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Carnival of Souls: The Final Sessions

***Carnival of Souls: The Final Sessions*** Kissen estudioko 18. albuma da, eta Kissen jatorrizko taldekideekin bilera egin baino lehenagoko azken produkzioa. Hasieran, 1995 eta 1996 urteetan argitaratzekoa zen, baina Kissek bere kaleratzea baztertu zuen Reunion Tour bira hasi zutenean. Hala ere, zaleek diska zabaldu zuten bootleg moduan kantitate haunditan. Horregatik, Kissek 1997an albuma kaleratu zuten.

Azkeneko kantua, "I Walk Alone," Bruce Kulick gitarjoleak abesten duen Kissen abesti bakarra izan zen.

Black 'N Blue taldeko ohiko bi taldekidek abestiak idazten lagundu zuten: Jaime St. James abeslariak "In My Head" idazten, eta Kiss taldekide izango den Tommy Thayer gitarjoleak "Childhood's End" idazten.

*Carnival of Souls*, *Music from "The Elder"* eta *Sonic Boom*ekin batera, oraindik AEBetan RIAAk urre izendatu ez duen Kissen estudioko hiru albumeetako bat da.

## Singleak 
Album honetako single bakarra "Jungle" izan zen, arrakasta txikia izan zuena, US Mainstream Rock Tracks zerrendan 8. zenbakia lortuaz. Ez zen musika bideorik egon single honentzat.

## Abesti zerrenda 
## Langileak 
* Paul Stanley - gitarra erritmikoa, ahotsak
* Gene Simmons - baxua, ahotsak
* Bruce Kulick - gitarra nagusia, ahotsak
* Eric Singer - bateria, perkusioa, koruak

## Zerrendak 
**Albuma** - *Billboard* (Ipar Amerika)

**Singleak** - *Billboard* (Ipar Amerika)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
God Gave Rock 'N' Roll To You II

"'''God Gave Rock 'N' Roll to You II'*" Kiss hard rock talde amerikarraren abesti bat da. Hasieran, 1991n single moduan kaleratu zuten, *Bill and Ted's Bogus Journey* filmaren soinu bandaren parte zelarik, eta geroago Kissen 1992ko *Revenge* albumean sartu zuten.

Abestia Argent taldearen 1973ko "God Gave Rock and Roll to You" abestiaren bertsio bat da, eta kredituetan Russ Ballard, Paul Stanley, Gene Simmons eta Bob Ezrin agertzen dira idazle modura.

Eric Carr bateria agertzen den Kissen azken abestia da, 1991an bere heriotza baino lehen. Bateria jotzeko ahulegi egon arren, koruak egin zituen abestiaren a cappella zatian, errepikatzen den *"...to everyone, he gave his song to be sung"* zatia abestuz, eta kantuaren bideoan bateria jotzen agertzen da.

Bideoa Los Angelesen, Kalifornian grabatu zuten 1991ko uztailean eta Mark Rezykak zuzendu zuen. Taldea gela baten jotzen agertzen da Kissen hasierako eguneetako flashbackekin non Simmons eta Stanley makillajearekin agertzen diren. Bitxia da ez direla Carren irudirik agertzen makillajearekin, hiru urte eta erdi makillajearekin jo izan zuen arren. VH1 classic katean eman zuten *Kissology Volume Two: 1978-1991* saio berezian Gene Simmonsek esan zuen "Ez da bakarrik soinu banda baterako bertsio bat, Eric Carren testamentu bat baino, eta uste dut jende asko ez dela horretaz ohartu."

Abestia arrakasta handia izan zen taldearentzat munduko hainbat lekutan, eta Erresuma Batuan eta Alemanian hamar postu gorenetan sartu zen. 21. postua lortu zuen *Billboard'*eko Hot Mainstream Rock Tracks zerrendan AEBetan, eta bideoa musika telebista kateetan sarritan agertu zen.

Singlea Gene Simmonsek eta Paul Stanleyk ahots nagusia konpartitzen duten lehen aldia da 1981eko *Music from "The Elder"''eko "I" abestitik.

Single modura eta Bill and Ted's Bogus Journey filmaren soinu bandan argitaratutako bertsioa filman agertzen denaren desberdina da. Filman, 40 segundoko solo bat agertzen da Steve Vaik jotzen duena. Beranduago, "The Elusive Light and Sound, Vol. 1" albumean sartu zuten "Final Solo" (Track 15) izenburuarekin. Zale askok bi abestiak konbinatzen dituzte filman agertzen den bertsioa ikusteko, 5:26ko iraupena duena.

## Erreferentziak 
### Kanpo estekak 
* https://archive.today/20060507231252/http://www.kissfaq.com/singles/usa/singles_usa.html
* http://www.kissfaq.com/charts/scharts.html
1429 Pemba

**1429 Pemba** asteroide gerrikoan aurkitutako 1429. asteroidearen izena da. 1937ko uztailak 2an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 NH** zen. Bere izena Pemba uharteagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Dromaeosauridae

**Dromaeosauridae** hegaztien antza duten dinosauro Theropoden familia bati deritzo. Tamaina txiki edo ertaineko haragijaleak ziren, eta gehienek lumak zituztela pentsatzen da. Izenak grezieraz *dromeus* (δρομευς) *korrikalari* eta *sauros* (σαυρος) *musker* esan nahi du. Erdi Jurasikoan agertu ziren lehenbizikoak, eta Kretazeoan ugariak ziren. Hegaztien antzeko bizimodua zutelako iritzia indartzen ari da paleobiologoen artean, eta espezie batzuk hegan ere egin zezaketela uste da.

Talde honetako hainbat kidek *raptor* hitza dute bere izenaren barruan (*Velociraptor*, adibidez), eta horregatik, askotan **raptor** izena ematen zaie espezie hauei. Izen hori Jurassic Park filmean egin zen famatu.

Fosilak aurkitu dira Ipar Amerikan, Europan, Afrikan, Japonian, Txinan, Mongolian, Madagaskarren, Argentinan eta Antartikan. Lehenengo agerpena Bathoniarrean izan zen (orain dela 164 milioi urte) eta Kretazeoa bukatu arte egon ziren bizirik (orain dela 65,5 milioi urte). 100 milioi urte horietako ibilbidea K/T mugan eten zen.

## Kladograma 
Hemen azpian erakusten den kladrograma 2009an Nicholas Longrich eta Philip J. Curriel eginiko ikerketan oinarritzen da:
Merle Oberon

**Merle Oberon** (Mumbai, India, 1911ko otsailaren 19a -Malibu, Ameriketako Estatu Batuak, 1979ko azaroaren 23a), Estelle Merle O'Brien Thompson izenarekin jaioa, amerikar-britainiar aktorea izan zen.

## Biografia 
Indian jaioa, Merlek ez zuen Ingalaterrara 1928 arte bidaiatu. Klub batean hasi zen lanean ''Queenie O'Brien* izen artistikoarekin eta zenbait pelikula txikitan lan egin zuen. Bere lehen paper garrantzitsua Ana Bolenarena izan zen *The Private Life of Henry VIII* filmean (1933), non Charles Laughtonen ondoan lan egin zuen. 1934an Leslie Howardekin batera *The Scarlet Pimpernel* filma protagonizatu zuen.

Merle Oberonen karrera aldatu egin zen Alexander Korda zuzendariarekin ezkondu ondoren, bere izena ospetsu egin zuenagatik aldatzeko konbentzitu zuena izan zena. 1935ean *The Dark Angel* protagonizatu zuen, honen ondorioz emakumezko aktorerik hoberenarentzako Oskar Saria jasotzeko izendatuta egon zelarik.

1939an Cathy izan zen *Tontor Ekaiztsuak* filmean, Laurence Olivierren ondoan. 1954an Josefina enperatriza izan zen Desirée filmean Marlon Brandoren ondoan, honek Napoleon Bonaparteren papera egiten zuelarik.

Merle Kordagandik 1945ean dibortziatu zen eta beste hiru alditan ezkondu zen. Istripu zerebrobaskular baten ondorioz hil zen 68 urterekin.

## Filmografia 
* *The Three Passions* (1928)
* *A Warm Corner* (1930)
* *Alf's Button* (1930)
* *Never Trouble Trouble* (1931)
* *The W Plan* (1931)
* *Fascination* (1931)
* *For the Love of Mike* (1932)
* *Reserved for Ladies* (1932)
* *Ebb Tide* (1932)
* *Aren't We All?* (1932)
* *Wedding Rehearsal* (1932)
* *Men of Tomorrow* (1932)
* *Strange Evidence* (1933)
* *The Private Life of Henri VIII* (1933)
* *The Battle* (1934)
* *The Private Life of Don Juan* (1934)
* *The Broken Melody* (1934)
* *The Scarlet Pimpernel* (1934)
* *Folies Bergère de Paris* (1935)
* *The Dark Angel* (1935)
* *These Three* (1936)
* *Beloved Enemy* (1936)
* *I, Claudius* (1937, amaitu gabea)
* *The Divorce of Lady X* (1938)
* *The Cowboy and the Lady* (1938)
* *Tontor Ekaitzsuak (1939)
* *Over the Moon* (1939)
* *The Lion Has Wings* (1939)
* '''Til We Meet Again* (1940)
* *Emakumeek pentsatzen dutena* (1941)
* *Affectionately Yours* (1941)
* *Lydia* (1941)
* *Forever and a Day* (1943)
* *Stage Door Canteen* (1943)
* *First Comes Courage* (1943)
* *The Lodger* (1944)
* *Dark Waters* (1944)
* *A Song to Remember* (1945)
* *This Love of Ours* (1945)
* *A Night in Paradise* (1946)
* *Temptation* (1946)
* *Night Song* (1948)
* *Berlin Express* (1948)
* *24 Hours of a Woman's Life* (1952)
* *Pardon My French* (1952)
* *All Is Possible in Granada* (1954)
* *Desirée* (1954)
* *Deep in My Heart* (1954)
* *The Price of Fear* (1956)
* *Of Love and Desire* (1963)
* *The Oscar* (1966)
* *Hotel* (1967)
* *Interval'' (1973)
1430 Somalia

**1430 Somalia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1430. asteroidearen izena da. 1937ko uztailak 5ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 NK** zen. Bere izena Somalia herrialdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Anamnesi (filosofia)

Filosofian, **anamnesia** Platonek garatutako kontzeptua da, bere ideien teoriaren baitan, zeinaren arabera pertsonen ezagutza bizitzaren aurretik arimak *gogoratu* egiten dituen ideia eta kontzeptuetan oinarritzen den. Horrela, ezagutza ez da soilik esperientzian oinarritzen, ideien munduan arimak baitaratu zituen egian baizik.

## Kanpo estekak
Sospan Fach

**Sospan Fach** (euskaraz "Eltze Txikia" edo "Lapiko Txikia") Galeseko abesti herrikoi bat da. Galeseraz abestu ohi da, hizkuntza honetan abestutako abesti ezagunenen artean sailkatzen da. Abestia etxekoandre baten gorabeherez mintzo da.

Gaur egun abesti hau Gales hegoaldeko Llanelli RFC errugbi taldeari lotua dago, eta orain dela denbora gutxiagotik baita Scarlets galestar errugbi talde profesionalari ere.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* *Sospan Fach* abestia entzungai. Cerys Matthews abeslaria. 
* *Sospan Fach* abestia entzungai. Orkestra bertsio abestua. 
* *Sospan Fach* abestia entzungai. Dafydd Keith Jones abeslaria.
The Private Life of Henry VIII

***The Private Life of Henry VIII*** 1933ko filma da, Henrike VIII.a Ingalaterrakoa erregeari buruzkoa. Filma Lajos Birók eta Arthur Wimperisek idatzi zuten, eta Alexander Kordak zuzendu.

Charles Laughtonek 1933an Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria lortu zuen paper honengatik, eta filma, filmik hoberenaren Oskar Sarirako izendatutako lehen film ingelesa izan zen.

## Istorioa 
1536ko maiatzean, bere bigarren emaztea izan zen Ana Bolena (Merle Oberon) exekutatu bezain pronto, Henrike VIII.a (Charles Laughton) bere dama berria zen Jane Seymourrekin (Wendy Barrie) ezkondu zen. Hau urte eta erdiren ondoren hiltzen da, eta erregeak bere begirada Ana Clevesekoa (Elsa Lanchester, Charles Laughtonen emaztea bizitza errealean) alemaniar printzesagan jartzen du. Henrike eta Anneren arteko ezkontza dibortzioarekin amaituko da, honen ondoren erregea berriz ezkonduko delarik, oraingoan, Lady Katherine Howard (Binnie Barnes) eder eta anbiziotsuarekin. Bere emazte berriak bigarren maila batean uzten ditu bere sentimenduak bere anbizioa asetzeko, baina Thomas Culpeperretaz (Robert Donat) maitemintzen da, Henrikeren gortetara dena. Bere gezurrak eta traizioak maitemindu bikotearen hondamendia ekarriko du, erregeak exekutarazi egiten dituelarik.

## Aktoreak 
* Charles Laughton, (Henrike VIII.a)
* Merle Oberon (Ana Bolena)
* Wendy Barrie (Jane Seymour)
* Elsa Lanchester (Ana Clevesekoa)
* Binnie Barnes (Katherine Howard)
* Robert Donat (Thomas Culpeper)
* Franklin Dyall (Thomas Cromwell)
* Miles Mander (Wriothesley)
* Laurence Hanray (Thomas Crammer artzapezpikua)
* William Austin (Cleveseko dukea)
* John Loder (Thomas Peynell)
* Everley Gregg (Catherine Parr)

## Kanpo estekak
1431 Luanda

**1431 Luanda** asteroide gerrikoan aurkitutako 1431. asteroidearen izena da. 1937ko uztailak 29an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 OB** zen. Bere izena Luanda hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Ramon de la Sota

**Ramon de la Sota y Llano** (Castro Urdiales, 1857ko urtarrilaren 20a - Getxo, 1936ko abuztuaren 17a) euskal enpresaburu, abokatu eta Eusko Alderdi Jeltzaleko politikari abertzale bat izan zen, bai eta Ramon de la Sota Aburto politikari abertzale eta finantza gizona nahiz Manuel de la Sota "Txanka" politikari abertzalearen aita ere. Bere ontziola eta meatzaritza negozioei esker, Euskal Herria nahiz Espainiako dirutza handienetakoaren jabe zen. Ingalaterrako erregeak berak ohorezko titulua eman zion, horregatik *Sir *Ramon de la Sota dei ziezaioten gustatzen zitzaion.

XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasiera artean euskal abertzaletasunaren bultzatzaile ekonomiko nagusienetakoa izan zen.

## Biografia 
Alejandro de la Sota (jaiotzez Portugaletekoa) eta Alejandra de Llano (jaiotzez Castro Urdialeskoa) anderearen semea zen. Hogei urtez Muskiz udalerriko bere familiaren etxean bizi izan zen, eta 1868an Bigarren Karlistaldia hasi aurretik Bilbora joan eta bertako Bizkaitar Institutuan ikasi zuen, ondoren Madrilera zuzendu eta Madrilgo Unibertsitate Zentralean Zuzenbide ikasketak amaitu zituelarik. Bilbora itzuli eta bere ibilbide profesionalari ekingo dio. Hiri honetako merkatari baten alaba zen Catalina de Aburtorekin ezkondu zen.

## Bibliografia 
* Torres Villanueva, Eugenio (1990): "Ramón de la Sota: La contribución de un empresario vasco a la modernización económica y política de la España de la Restauración" Espacio, tiempo y forma. Serie V, Las elites en la modernización española, Historia contemporánea, Nº 3, 1, 1990, 191-198 orr.. ISSN 1130-0124
* Torres Villanueva, Eugenio (1998): *Ramón De La Sota y Llano, 1857-1936: Un Empresario Vasco*, Lid.

## Ikus, gainera 
* Ramon de la Sota Aburto
* Manuel de la Sota "Txanka"
* Ibaigane jauregia
* Naviera Sota y Aznar
* Sota-Aznar bulegoak
* Ramón de la Sotaren etxea
* Ramon de la Sotaren etxeak
* Jado plazako eraikina
* Begoñako Andra Mari Haur Kolonia

## Kanpo loturak 
* Ramon de la Sotaren biografia. Auñamendi Entziklopedia.
Myfanwy

**Myfanwy** (Galesko emakumezko izen bat da, galeserazko *annwyl* hitzetik eratorria da, euskaraz "Maite" litzateke, bai esanahiaz zein emaku izenaren sinonimo gisa) Galesko maitasunezko abesti herrikoi bat da. Galeseraz abestu ohi da. Abeslariak Myfanwy izeneko emakumezko bati abesten dio.

Joseph Parry (1841-1903) galestar konposatzaile eta musikariak konposatu zuen.

## Hitzak 

Paham mae dicter, O Myfanwy,
Yn llenwi'th lygaid duon di?
A'th ruddiau tirion, O Myfanwy,
Heb wrido wrth fy ngweled i?
Pa le mae'r wên oedd ar dy wefus
Fu'n cynnau 'nghariad ffyddlon ffôl?
Pa le mae sain dy eiriau melys,
Fu'n denu'n nghalon ar dy ôl?

Zergatik da sumindura, Oi Myfanwy,
Zure begi hain ilun eta garbiak betetzen dituena?
Zure masail leunak, Oi Myfanwy,
Zergatik ez dira ni hurbiltzean gorritzen?
Non dago behin goxoagoa zen zen irria
Nire maitasun hasiberria piztuz, hain zinezkoa?
Non daude zure hitz goxoen soinua,
nire bihotza zure atzetik bultzarazi zutenak?

Pa beth a wneuthum, O Myfanwy
I haeddu gwg dy ddwyrudd hardd?
Ai chwarae oeddit, O Myfanwy
Â thanau euraidd serch dy fardd?
Wyt eiddo im drwy gywir amod
Ai gormod cadw'th air i mi?
Ni cheisiaf fyth mo'th law, Myfanwy,
Heb gael dy galon gyda hi.

Zer egin dut ni, Oi myfanwy,
Zure bekozkoa irabazteko? Zein da nire errua?
Soilik jolastea al zen, Oi Mfanwy,
Zure olerkari maitasuna sutan jartzeko asmoz?
Zuk behin hitzeman zenidan,
Zure hitza mantentzea gehiegi al da?
Zure eskua besterik ez nuke nahi, Myfanwy,
Denbora luzera zure bihotza ez banu.

Myfanwy boed yr holl o'th fywyd
Dan heulwen ddisglair canol dydd.
A boed i rosyn gwridog iechyd
I ddawnsio ganmlwydd ar dy rudd.
Anghofia'r oll o'th addewidion
A wnest i rywun, 'ngeneth ddel,
A dyro'th law, Myfanwy dirion
I ddim ond dweud y gair "Ffarwél".

Myfanwy, zure bizitza osoa eguerdiko
Eguzkipearen dirdirapean iragan ezazula,
Eta zure masailetan larrosak egon daitezela
Dantzatu ehundaka egunez edo horrela.
Orain ahaztu zinezko hitz guztiak
Maite zaituenari ongi sentiarazten diozu,
Emaidazu zure eskua, Myfanwy laztana,
Behintzat azkeneko aldiz, "agur" esateko. 

## Kanpo estekak 
* Myfanwy abestia entzungai. Richard Griffith abeslaria. 
* Myfanwy abestia entzungai. 1997ko Twin Town filma. 
* Myfanwy abestia entzungai. Morriston Orpheus Choir abesbatza. 
* Myfanwy abestia entzungai. Ryan Davies abeslaria.
Arkiloko

**Arkiloko** (; K.a. 680 &ndash; K.a. 645) Antzinako Greziako olerkari liriko bai izan zen, Paros uhartean jaioa, ezaguna ianbo izeneko bertso-oina lehen aldiz erabiltzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arkilokoren testuak grezieraz.
Hamabi hamabiko

**Hamabi hamabikoa** neurri unitate bat da, hitz berak adierazten moduan hamabi hamabikoen balioa duena (12×12=**144**).
Neurri unitate hori mertzeriagaiak edo imitaziozko bitxiak zenbatzeko erabiltzen ohi da; esaterako, hamabi hamabiko bat botoi.

* Hamabi hamabiko txikia :&nbsp; 122 = &nbsp; 144 ale.
* Hamabi hamabiko handia :&nbsp; 123 = 1728 ale.

## Kanpo estekak
Joan XVII.a

**Joan** edo **Joanes XVII.a** (Erroma, ? - † *ibidem*, 1003ko azaroaren 6a) Eliza Katolikoaren 140. aita santua izan zen 1003. urteko zenbait hilabetetan.

## Erreferentziak
Joan XVIII.a

**Joan** edo **Joanes XVIII.a** (Rapagnano, ? - † Erroma, 1009ko uztaila) Eliza Katolikoaren 141. aita santua izan zen 1004 eta 1009 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Sergio IV.a

**Sergio IV.a** (Erroma, ? - † *ibidem.*, 1012ko maiatzaren 12a) Eliza Katolikoaren 142. aita santua izan zen 1009 eta 1012 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Benedikto VIII.a

**Benedikto VIII.a** (?, c. 980 - † Erroma, 1024ko apirilaren 9a) Eliza Katolikoaren 143. aita santua izan zen 1012 eta 1024 urteen bitartean. Tusculumgo kondeen senidea, Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak ezarria izan zen.

## Erreferentziak
Joan XIX.a

**Joan** edo **Joanes XIX.a** (Erroma, ? - † *ibidem.*, 1032ko urria) Eliza Katolikoaren 144. aita santua izan zen 1024 eta 1032 urteen bitartean. Tusculumgo kondeen senidea, Benedikto VIII.a bere anaia ordezkatu zuen.

## Erreferentziak
Benedikto IX.a

**Benedikto IX.a** (Erroma, 1012 inguru - † Grottaferrata, 1056 inguru) hiru aldiz Eliza Katolikoaren aita santua izan zen 1032 eta 1048 urteen bitartean (145., 147. eta 150.a). Behin baino gehiagotan hautaturiko eta aitasantutza saldu zuen aita santu bakarra izan zen. Bere osabak ordezkatu zituen aitasantutzan eta beraz Tusculumgo kondeen senidea izan zen, Alberiko III.a Tusculumgoaren semea hain zuzen ere. Bere izaera libertinoagatik nabarmendu zen.

## Familia 
Teofilakto (haren izena) Alberiko III.a Tusculumgoaren semea zen, Tusculumgo senatari-familia garrantzitsuaren parte. Familia horrek Erroman agindu zuen X. eta XI. mendeetan zehar, eta sei aita santu izendatzea lortu zuten Teofilaktoren aurretik. Sergio III.aren anaiaren birloba zen, aita santuen dinastia horren sortzailea; Joan XIX.aren eta Benedikto VIII.aren iloba zen, Joan XI.aren eta Joan XII.aren senide urruna zen. Benedikto X.a antipaparen osaba zen eta bere arreba Gregorio XII.aren amona zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvestre III.a

**Silvestre III.a** (Erroma, 1000 inguru - † Sabinia, 1062 edo 1063) Eliza Katolikoaren 146. Aita Santua izan zen 1045. urteko zenbait egunetan zehar.

## Erreferentziak
Gregorio VI.a

**Gregorio VI.a** (Erroma, ? - † Renania, Alemania, 1048) Eliza Katolikoaren 148. aita santua izan zen 1045 eta 1046 urteen bitartean. Benedikto IX.aren aita pontekoa izan zen; hain zuzen ere, hari abdikazioa erosi zion, baina Henrike III.a enperadoreak kargua uztera behartu zuen (Sutriko kontzilioa).

## Erreferentziak
Klemente II.a

**Klemente II.a** (Hornburg, 1005 - † Pesaro, 1047ko urriaren 9a) Eliza Katolikoaren 149. aita santua izan zen 1046 eta 1047 urteen bitartean. Bambergeko apezpikua zen Henrike III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak Erromako tronua eman zionean.

## Biografia 
Sudiger Morslebengo kondea zen eta Bambergeko apezpikua. Sutriko sinodoaren ondorioz eta Henrike III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren laguntza medio, 1046ko abenduaren 25ean, aita santu egin zuten.

Aita santu izanik egin zuen lehen gauza Henrike III.a enperadore koroatzea izan zen. Koroarekin batera, enperadore berriak *erromatarren patrizio* titulua ere jaso zuen, eta horrek, edozein aita santu aukeratu aurretik, bere oniritzia behar zuela esan nahi zuen. Horrela, enperadorearen aita santua aukeratzearen prozeduraren gaineko kontrola berreskuratu zen, erromatar familia patrizioen eraginaren kaltetan. Horregatik, bai Klemente II.a eta baita ondoren etorri ziren hurrengo hiru aita santuk ere alemaniarrak izan ziren eta enperadoreak izendatuak. Erromatar nobleziatik zetozen aurreko aita santuei, aita santu inperial haiei jarraitu zieten, beraz.

Klementeren agintaldiak ez zuen luze iraun. 1047an, kontzilio batera deitu zuen Erroman eta Elizan erreformak egiten saiatu zen, apezpiku-kondeek lortuta zuten boterea mugatu nahian eta simonia amaituz —ondasun espiritualen nahiz haietatik bereizezinak diren munduko ondasunen salmenta edo erosketa deliberatua—.

Alemaniara egin zuen bidaiatik itzultzean, sukar batek hartu zuen eta heriotzera eraman. Pesaron hil zen 1047ko urriaren 9an. Bambergko katedralean eman zioten lur, bere jaioterrian, Alpe iparraldean hilobiratuta dagoen aita santu bakarra.

XX. mende hasieran, Specht eta Fischerrek beruna aurkitu zuten haren saihets batean; kontzentrazioa nahikoa zen heriotza eragiteko eta hori izan zen ziurrenik arrazoia.

## Erreferentziak
Damaso II.a

**Damaso II.a** (Pildenau, ? - † Palestrina, 1048ko abuztuaren 9a) Eliza Katolikoaren 151. aita santua izan zen 1048. urteko 24 egun bitartean. Brixengo apezpikua zela, Henrike III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak Erromako tronua eman zion.

## Erreferentziak
Leon IX.a

**Leon IX.a** (Eguisheim, 1002ko ekainaren 21a - † Erroma, 1054ko apirilaren 19a) Eliza Katolikoaren 152. aita santua izan zen 1049 eta 1054 urteen bitartean. Alemaniar jauntxoa izan zen, Italian handikien artean zegoena.

## Erreferentziak
Gliese katalogoa

**Gliese katalogoa** Wilhelm Gliesek (eta ondoren, baita ere H. Jahreissek) 1957an, 1969an eta 1993an bildutako hurbileko izarren hiru katalogoetako edozeinen ohiko izena da. Katalogoko sarrerak GI edo GJrekin hasten dira. Gliese katalogoa Eguzki-sistematik 25 parsec edo 81,5 argi urte baino gutxiagora dauden izarrak biltzen saiatzen da. Honela, 0,0390 edo gehiagoko paralaje trigonometrikoa duten izar guztiak agertzen dira, fotometria edo beste metodo batzuen bidez izarra askoz distantzia handiagora dagoela argi egon arren.

1.0 eta 965.0 arteko zenbakiak bigarren ediziokoak dira, *Catalogue of Nearby Stars* (1969). Hauen barnean, zenbaki osoek lehen edizioan agertzen ziren izarrak ordezkatzen dituzte, banatzaile dezimala zutenak izar berriak bigarren edizioan sartzeko erabili ziren bitartean jatorrizko ordena hautsi gabe. 9001 eta 9850 arteko zenbakiak 1970eko *Extension of the Gliese Catalogue*koak dira. 1000 eta 1294 arteko zenbakiak, 2001 eta 2159 artekoak bezala, Nearby Star Data Published 1969-1978* gehigarrikoak dira. 1000 eta 1294 arteko sarrerak gertuko izarrenak diren bitartean, 2001 eta 2159 artekoak "ustez" gertuko izarrenak dira. 3001 eta 4388 arteko zenbakiak *Preliminary Version of the Third Catalogue of Nearby Stars''ekoak dira (1991). Katalogoaren bertsio hau hasierakoa deitua izan zen arren, oraindik erabiltzen da. Bertsio horretan agertzen ziren 3803 izarretatik gehienek jada bazuten GJ zenbakia, baina bazeuden baita ere 1388 oraindik zenbakirik gabe. Azken hauek izendatzeko beharrak 3001 eta 4388 arteko numerazioa ekarri zuen ondorio bezala.

## Euren Gliese zenbakiagatik ezagutzen diren izarren adibide nabarmenak 
Eguzki-sistematik gertuko izar askok ez dute Bayer izendapenik, ezta Flamsteed izendapenik ere, arruntki Gliese Katalogoko euren zenbakiagatik ezagutzen direlarik. Jarraian ikus daitekeen taulan, arrazoi bat edo beste bat dela, interes gehien pizten dutenetako batzuk agertzen dira.

## Ikus, gainera 
* Bonner Durchmusterung
* Ross katalogoa
* Giclas katalogoa

## Kanpo estekak
1914ko Belgikako Itzulia

**1914ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 7. edizioa izan zen. 1914ko apirilak 28 eta maiatzak 10 artean ospatu zen. 2.089 kilometroko ibilbidea egin zen 7 etapatan banatuta. Garailea Louis Mottiat belgikarra izan zen.

*La Derniére Heure* egunkariak antolatu zuen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1930eko Euskal Herriko Itzulia

**1930eko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 7. edizioa izan zen. 1930eko irailak 18 eta 21 artean ospatu zen. 723 kilometroko ibilbidea egin zuten 4 etapatan banatuta.

7. edizio honetarako 63 txirrindularik eman zuten izena, 31k parte hartu zuten eta proba 28k amaitu zuten.

Garailea Mariano Cañardo nafarra izan zen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

## Kanpo estekak 
* 1930eko Euskal Herriko Itzulia
1968ko Frantziako Tourra

**1968ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 55. edizioa izan zen. 1968ko ekainak 27 eta uztailak 21 artean ospatu zen. 4492 kilometroko ibilbidea egin zen etapa prologo bat eta 22 etapa arruntetan banatuta, horietatik lehena, hirugarrena, bosgarrena eta hogeita bigarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik.

Tour honetan, talde nazionalen formulapean ospatu zen azkena izan zena, 110 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 11 taldetan banatuta, horietatik proba soilik 63k amaitu zutelarik, eta talde bakar batek ere ez zuen proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea lortu.

Aurreko edizioan Tom Simpson hil ondoren, dopinaren aurkako kontrolak egunero egiten hasten dira. Lasterketa motoetatik kontrolatzen duten komisarioak agertzen dira, eta sailkapen konbinatua ere sortzen da, sailkapen nagusiko, puntukako sailkapeneko eta mendiko sailkapeneko postuen araberakoa dena eta honen liderrak maillot zuri bat daramalarik.

Probaren garailea izan zen Jan Janssenek, proba batez beste 35,187 kilometro orduko abiaduran bete zuen, eta Tourra irabazi zuen lehen herbeheretarra izan zen, une bakar baten ere lider izan ez zelarik, maillot horia hogeita bigarren eta azken etapan lortu baitzuen.

Lehenbiziko euskalduna Gregorio San Miguel bizkaitarra izan zen, laugarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Puntukako sailkapena 
# Franco Bitossi 241 punturekin
# Walter Godefroot 219 punturekin
# Jan Janssen 200 punturekin

## Mendiko sailkapena 
# Aurelio González 96 punturekin
# Franco Bitossi 84 punturekin
# Julio Jiménez 72 punturekin

## Taldekako sailkapena 
* Espainia

## Sailkapen konbinatua 
* Franco Bitossi

## Parte-hartzaileak 
NP : Ez zuen etapa hasi ; E : Kanporatua ; A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Viktor II.a

**Viktor II.a** (Alemania, 1018 inguru - † Arezzo, 1057ko uztailaren 28a) Eliza Katolikoaren 153. aita santua izan zen 1055 eta 1057 urteen bitartean. Alemaniar jauntxoa izan zen, aita santu bilakatu baino lehen Eichstätteko apezpikua zena.

## Erreferentziak
Eztebe IX.a

**Eztebe IX.a** (Lorrenako Dukerria, 1020 inguru - † Florentzia, 1058ko martxoaren 29a) Eliza Katolikoaren 154. aita santua izan zen 1057 eta 1058 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Alexandro II.a

**Alexandro II.a** (Milan, ? - † Erroma, 1073ko apirilaren 21a) Eliza Katolikoaren 156. aita santua izan zen 1061 eta 1073 urteen bitartean.

## Erreferentziak