Engrazio Arantzadi

**Engrazio Arantzadi Etxeberria**, ezizenez ***Kizkitza*** (Donostia, Gipuzkoa, 1873ko apirilaren 16a - Bilbo, Bizkaia, 1937ko otsailaren 12a) euskal herritar politikari jeltzalea eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Lehen eta bigarren mailako ikasketak Tolosako eskolapioetan egin ondoren, Zuzenbidea eta Filosofia eta Letrak burutu zituen, Salamancan eta Deustun hurrenez hurren. Prestakuntza juridiko eta humanistiko bikoitz horrek sakon markatuko luke bere pentsamendua, hausnarketa politikora, nortasun kulturalera eta ideia nazionalisten defentsara bideratuz. Donostiako Diputazioan lan egin zuen. Politikan integrista zen, baina Sabin Arana ezagutu ondoren nazionalismoaren bultzatzaile sutsuenetako bat izan zen Gipuzkoan. 

## Gipuzkoan 
Sabino Arana hil ondoren, euskal nazionalismoaren sorreran giltzarri izan zena, Engracio Arantzadi ideologia horren jarraitzaile eta bultzatzaile nagusietako bat bihurtu zen, bereziki Gipuzkoan. Euskal abertzaletasuna oraindik sendotze bidean zegoen garaian, 1904ko urriaren 9an EAJ-PNVren Gipuzkoako eskualde ordezkari izendatu zuten, Donostiako Euskal Etxean egindako bilera batean. Garai hartan, mugimenduaren ezarpena oraindik murritza zen, Errenteria, Donostia, Deba, Bergara eta Arrasate bezalako udalerri gutxi batzuetara mugatua. Arantzadik 1908ko apirilaren 20ra arte bete zuen kargu hori, orduan eratu baitzen lehen Gipuzko Buru Batzarra, alderdiaren zuzendaritza organoa lurraldean.

## Kazetari 
*Bizkaitarra* aldizkarian argitaratu zuen artikulu batengatik Hendaiara alde egin behar izan zuen, bere ideia abertzaleak zirela eta, lehen errefuxiatu bihurturik. Sabino hil ondoren alderdiaren eta eliz agintarien arteko tirabirak izan ziren eta Arantzadi —fraide beneditarra— eskumikatu egin zuten denbora labur batez. 

Ideologo eta ideia nazionalisten hedatzaile gisa nabarmendu zen. Zentzu horretan, bere kazetaritza-lana funtsezkoa izan zen. 1913an, Euzkadi egunkaria sortu zenean, euskal nazionalismoaren adierazpen-organoa, bertako zuzendari eta kudeatzaile izendatu zuten. Postu horretatik eragin handia izan zuen hogei urte baino gehiagoz, 1927ra arte. "Kizkitza" bezala edo bere izen osoarekin sinatutako bere artikuluen bitartez, euskal nazionalismoaren printzipioak garatu eta zabaldu zituen, bere irakurle askoren kontzientzia politikoa eratzen lagunduz.

1921 urtean EAJren zatiketaz bi alderdi sortu ziren: EAJ-Aberri eta Euzko JEL-Batza (EJB). Engrazio Arantzadi *Kizkitza* EJBn buruzagi ibili zen. Miguel Primo de Riveraren diktadurak EAJ-Aberri legez kanpo utzi zuen, baina EJB ez, EJBkoek beren eguneroko jardunarekin jarraitu ahal izan zuten Diktaduraren legearen baitan. Bi alderdiak 1930an, berriz ere, EAJ alderdian berrelkartuko ziren.

1927ra arte Bilboko *Euzkadi* egunkari abertzalearen zuzendaria izan zen, «Kizkitza» izengoitiz sinatuz. Mugimendu abertzalea Europako joera politikoetara irekitzen saiatu zen (irlandar, txekiar, kroaziar eta abarrekin harremanetan jarririk).

Bere libururik ezagunenak erdaraz idatzi zituen: *Nación Vasca* 1931n, non Euskal Herria nazio gisa ulertzeko modu teoriko bat azaltzen duen; *La Casa Solar Vasca* 1932an, euskal gizartearen elementu tradizional eta sinbolikoetan oinarritua  eta *Ereintza* 1935ean, kultura eta abertzaletasunaren inguruan bere ideiak garatzen jarraitzen duen lana. Horietan guztietan nabari da pentsalari konprometitua izan zela euskal nazio-identitate baten eraikuntzarekin eta hedapenarekin.

Historikoki garrantzitsua izan arren, bere figurak ez du beti izan espero zitekeen onarpen akademikorik. Bere ibilbidea sistematikoki jasoko duen biografia oso bat falta dela adierazi da, bai eta bere idatzi garrantzitsuenen bilduma zehatz bat ere, horietako asko garai hartako aldizkako argitalpenetan sakabanatuta baitaude.

Bilbon hil zen, gerra zibila piztu eta hilabete batzuetara, 1937ko otsailaren 12an, hirurogeita hiru urte zituela.  Haren heriotzak amaiera eman zion euskal nazionalismoaren lehen hamarkadetako ideologo nagusietako baten ibilbideari. Bere ondareak iraun egin zuen bai bere idazkietan bai mugimendu nazionalistaren sendotzeari egindako ekarpenean, euskal abertzaletasunaren bilakaera politiko eta intelektualean giltzarritzat hartuz.

## Lanak 
* *La casa solar vasca o casa y tierras del apellido* (1931).
* *La nación vasca* (1932).
* *Ereintza: siembra del nacionalismo vasco. 1894-1912* (1935).

## Kanpo estekak 
*  http://www.argia.com/mendea/pertso/37kizki.htm
*  http://www.euskonews.com/0381zbk/efem.html
*  Engrazio Arantzadi, Literaturaren Zubitegian.
* https://www.sabinoarana.eus/fr/historias-vascas/efemerides/recordamos-hoy-a-engracio-de-aranzadi-kizkitza-1873-1937-el-primer-director-del-euzkadi-20201009
* https://www.euskonews.eus/zbk/28/16-de-abril-de-1873-nace-el-escritor-jose-antonio-engracio-aranzadi-echeverria-quotkizkitza-quot-13-de-abril-de-1741-se/ar-0028006001C/#