open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anselma de Salces

**Anselma de Salces y Salas** (Bilbo, Bizkaia,1815eko apirilaren 21a - 1885) Bilboko ongilea izan zen.

Besteak beste*, Euskaraz hitz egiten zekiten bilbotar neska pobreen* ikasketak sustatzeko diru-kopuru handia utzi zuen testamentuan.

## Biografia 
Eusebio Maria de Salces bermiotarraren eta Esperanza de Salas bilbotarraren alaba, Bilboko Alde Zaharreko San Nikolas basilikan bataiatu zuten jaio hurrengoko biharamonean,  Anselma Luisa Theresa izen hirukoitza jarriz. Bere bataio-agirian irakurri daitekeenez, ama eta aita besoetakoaren izenak ere ipini zizkioten aurreneko Anselmaren lagun. 

Ongile gisa, besteak beste, *Bolsas de Estudios* erakundea sortu zuen, Arte Ederretarako bokazioa zuten hiru bilbotar gazteri urtero pentsioa emateko. 

Rafael Miniorekin ezkondu zen eta Murtziara joan ziren bizitzera familiarekin; handik ere bilbotarrei zein bizkaitarrei laguntzen jarraitu zuen. Esaterako, 1883ko Markinako Euskal Jaietarako sariak eskaini zituen; 200 erreal palankaririk onenarentzat, Aulestiko Ignacio Onandiak lortu zuena, eta urrezko larrosa bat euskal prosarik onenaren egilearentzat, Felipe Arrese idazleak eskuratuko zuena, *Jaungoikoaren probidentzia* lanarekin.

1885ean hil zen eta testamentuan diru-kopuru handia utzi zuen *euskaraz hitz egiten zekiten* *bilbotar* *dontzeila pobreen*  ikasketak sustatzeko, baita Arte Ederrak ikasteko ere.

## Aitortzak 
Bilboko Uribarri auzoan, Udaletxe ostean, kale batek bere izena darama. 
Fitxategi:Anselma Salces Kalea Bilbon.jpg|Kalearen hasiera
Fitxategi:Bilboko AnselmaSalces eta Uribarri kaleak.jpg|Kalearen bukaera ezkerrean Uribarri kalera heltzen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kaletarrak. Ansema de Salces Audioa
Notre-Dame-de-Lorette (Parisko metroa)

**Notre-Dame-de-Lorette** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 9. barrutian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 12. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Ado Birk

**Ado Birk** (Mõnnaste, 1883ko azaroaren 14a - Sosva, 1942ko otsailaren 2a) estoniar politikaria izan zen. Estoniako 3. lehen ministroa izan zen 1920ko uztailaren 20tik uztailaren 30ra.

Rigako Seminario Teologiko Ortodoxoan graduatu zen eta San Petersburgoko Akademia Teologikoan eta Tartu, San Petersburgo eta Leipzigeko zuzenbide fakultateetan ikasi zuen.

Lehen ministro izan zen hiru egunez 1920ko uztailean. 1922tik 1926ra Estoniako enbaxada Errusian lan egin zuen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan aktibo egon zen Estoniako Eliza Ortodoxoan. Estoniako okupazio sobietarraren ondoren, NKVDk atxilotu zuen eta SESBra bidali zuten. Heriotza-zigorra ezarri zioten, baina exekuzioaren aurretik hil zen.
Steven Pinker

**Steven Arthur Pinker** (1954ko irailaren 18a)   kanadar-estatubatuar psikologo kognitibo, psikolinguista, dibulgazio -egile eta intelektual publikoa da. Psikologia ebolutiboaren eta adimenaren teoria konputazionalaren defendatzailea da.    

Harvard Unibertsitatean ikasi zuen eta bertan urtetan ibili da irakasle.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Crystal

**David Crystal**, OBE , FBA , FLSW , FCIL (Lisburn, 1941eko uztailaren 6a) hizkuntzalari, akademiko eta idazlea, jaiotzez ipar irlandarra da. Londresen ikasi zuen eta Galesen irakasle ibili zen.

## Lana 
Crystalek hainbat gairi buruzko 120 liburu baino gehiago idatzi, eta editatu ditu. Erreferentzia-lanak editatzen espezializatuta, besteak beste (egile gisa) *Cambridge Encyclopedia of Language* (1987, 1997, 2010) eta *Cambridge Encyclopedia* . *English Language* (1995, 2003, 2019) eta (editore gisa) *Cambridge Biographical Dictionary*, *Cambridge Factfinder*, *Cambridge Encyclopedia* eta *New Penguin Encyclopedia* (2003).  Antzezlanak eta poesia ere idatzi ditu. 

Hainbat liburu argitaratu ditu irakurle orokorrarentzat hizkuntzalaritzari eta ingeles hizkuntzari buruz, eta hainbat grafiko eta saiakera labur erabiltzen dituzten material teknikoak modu eskuragarrian komunikatzeko. 

"What is Standard English" artikuluan, Crystal-ek hipotesia egiten du, globalki, ingelesa zatitu eta bat egingo duela, tokiko aldaerak elkarren artean ulergaitzagoak izango direla etorkizunean eta, beraz, berak World Standard Spoken English deitzen duenaren beharra ikusten du (ikus International English ). 

Euskaraz bere *Hizkuntzen iraultza* irakur daiteke. Erein. 2007. (Amaia Lasherasek eta Xabier Sarasuak itzulita).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandolina (sukaldaritza tresna)

eskuinera|thumb| Azenarioa zatitzeko erabiltzen den mandolina
**Mandolina** bat, juliana xerra egiteko eta mozteko erabiltzen den sukaldaritza-tresna da; eranskin egokiekin, kimur-mozketak egin ditzake.

## Diseinua 
Mandolina bat sukalde lanetarako bi gainazal paraleloz osatuta dago, eta horietako bat altueran doi daiteke.  Elikagai bat gainazal erregulagarrian zehar irristatu egiten da, gainazal finkoan muntatutako pala batera iritsi arte, zatikatuz eta erortzen utziz.

## Iruditegia 

Fitxategi:Mandoline close up.jpg|Mandolina baten ahoa.
Fitxategi:Mandoline and blades.jpg|Mandolina modernoetan ahoak kendu eta jarri egin daitezke, alda daitezke.
Fitxategi:White Truffle Risotto, 2015-(01).jpg|Mandolina xinple bat, aho bakarrekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Cnoc na Péiste

**Cnoc na Péiste**, irlanderaz "sugearen muinoa" esan nahi du, ingelesez **Knocknapeasta**, Irlandako hego-mendebaldeko Macgillicuddy's Reeks mendilerroan dagoen mendi bat da, Kerry konderrian. 988 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Cnoc Maol Réidh

**Cnoc Maol Réidh**, ingelesez **Mweelrea**, Irlandako mendebaldean dagoen mendi bat da, Mayo konderrian. 814 metroko garaiera du eta Connacht probintziako mendirik garaiena da.
Moylussa

**Moylussa**, Irlandako mendebaldean Slieve Bernagh mendilerroan dagoen mendi bat da, Clare konderrian. 532 metroko garaiera du eta Clare konderriko mendirik garaiena da.
Zakurren txilibitu (politika)

Politikan, **txakurrentzako txilibitua** edo **zakur-txilibitua** —*dog-whistle politics*— bi zentzuko hizkera da, politikariek beren hautagaitzan publiko zabalago baten laguntza lortzeko erabiltzen dutena, nahi duten audientzia politikoa erakarriz, kontrako audientzien haserrerik eragin gabe. Ardi-artzaintzan erabiltzen diren txakurrentzako txilibitu ultrasonikoen antzera funtzionatzen du terminoak, eta giza entzumenaren espektroan ez dauden baina artzain-txakurrentzat entzungarriak diren maiztasunak ematen ditu. Biztanleria gehienarentzat esanahi normalak dituen hizkuntza erabiltzen dute, baina esanahi inplizitu oso espezifikoa izan dezake zuzentzen diren azpitaldearentzat. Oposiziogileei arreta ez emateko erabiltzen dira, edo politikariei politikoki desegoki gisa etiketatzeko, eta, aldi berean, gai sentiberekin zerikusia duten eta oposizioan egon daitezkeen mezuak helarazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fritz Jean

**Fritz-Alphonse Jean** (Cap-Haïtien, 1953) Haitiko ekonomialari eta politikaria da. Ekonomialari gisa, herrialdeko nabarmenenetako eta baloratuenetako bat da, eta arlo horretan hainbat erantzukizun-kargu bete ditu. 2016ko otsailaren 26tik 2016ko martxoaren 25era arte, Haitiko lehen ministroa izan zen Jocelerme Privert presidentearen bitarteko gobernuan.
2022ko urtarrilaren 31n herrialdeko behin-behineko presidente izendatu zuten, Montanako Akordioa sinatu zuten erakunde politikoek eta gizarte zibilak egindako bozketan. Hala, Alphonse Jeanek Jovenel Moïse presidente zenaren kargua hartu zuen; 2021eko uztailean tiroz hil zuten Moise, etxean zela. Halaber, senatari ohi Steven Irvenson Benoît behin-behineko lehen ministro hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manex Salsamendi

**Manex Salsamendi Silva** (Rio Branco, Brasil, ) nafar iraupen eskiatzailea da.

Brasilgo iparraldean jaioa, zortzi urterekin iritsi zen Izabara. Han iraupen-eskia egiten hasi zen. 2021ean, 18 urte besterik ez zituela eta Brasilgo selekzioarekin, Etxaurin bizi den arren, Obertsdorfen jokatu zuten bere Munduko Txapelketa absolutuan parte hartu zuen. Hurrengo urtean, eta berriro bere brasildar herritartasunari esker, Beijingeko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Larrea Alba

**Luis Alberto Larrea Alba** (Guayaquil, 1894ko urriaren 25a &ndash; Quito, 1979ko apirilaren 7a), Ekuadorko militarra eta politikaria izan zen 1931n Ekuadorko Barne ministro izendatu zutena. Isidro Ayorak dimisioa eman ondoren, abuztuaren 24an botereaz arduratu zen, baina urte horretan bertan 1931ko urriaren 15ean utzi zuen kargua .

1944an, Ekuadorko Aliantza Demokratikoko buruzagi gisa, maiatzaren 28ko Iraultzaren parte izan zen, Carlos Arroyo del Río presidentea bota zuen Guayaquileko Junta iraultzailearen burua izanik.

## Erreferentziak 
* Avilés Pino, Efrén: Ekuadorko Entziklopedia - Larrea Alba, Crnel. Luis
* Ekuador sarean: Gobernu heptaviroa (zazpi kidetakoa)
* http://www.ecuadorprofundo.com/tomos/tomo3/l19.htm

## Kanpo estekak
1944ko uztailaren 20ko atentatua

**1944ko uztailaren 20ko atentatua**, baita ere **Valkiria operazioa** izenaz ezaguna (alemanez *Operation Walküre*) Adolf Hitlerren kontrako atentatu eta hilketa saiakera izan zen, huts egin zuena. II. Mundu Gerran aktibo ziren militar alemanen arteko konspirazioa izan zen. 

## Konspirazioa 
Claus von Stauffenberg eta beste konspiratzaile batzuek Adolf Hitler Führerra hiltzen saiatu ziren, Rastenburg-etik hurbil, Ekialdeko Prusian zeukan koartel nagusian. *Valkiria operazioaren* izena, hasiera batean konspirazioaren zati bati buruzkoa zen, gertaera osoari lotu zaio.

Hiltzeko saiakeraren itxurazko helburua zen Alemaniaren eta haren indar armatuen kontrol politikoa kentzea Alderdi Naziaei eta SS indarrei, eta bakea egitea mendebaldeko aliatuekin ahalik eta azkarren. Konspiratzaileen bake-ekimenen xehetasunak ezezagunak dira oraindik ere, baina eskaera ez oso errealistak zerabiltzaten asmoetan, Alemaniak Europan kontrolatzen lurralde zabala berresteko. 

Hilketa-saiakerari estatu-kolpe militarrak jarraitu behar zion, baina lehenak huts eginik, bigarren fasea abiatu egin zen arren, horrek ere porrot egin zuen ordu batzuen buruan. Ondorengo asteetan 7.000 pertsona baino gehiago atxilotu zituen Gestapok, eta 4.980 exekutatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liao dinastia

**Liao dinastia** (, khitanez: **Mos Jælud**) edo **Khitan Inperioa**, ofizialki **Lao Handia** deitua, Yelu klaneko khitan mongolek Txina konkistatu ostean sortu zuten dinastia da.

Khitanek, gaur egungo Mantxurian duela mende asko bizi ziren tungus talde etnikoetako batek, 907. urtean Kithan izena hartu zuen estatu bat sortu zuten. Geroago, Txinako iparraldea konkistatu ondoren, estatuak txinatar estiloko gobernu-formak bereganatu zituen, Liao izen dinastikoa hartuz, bere antzinako lurraldeko izen bereko ibaitik (gaur egungo Txinako Liaoning probintzian dagoena). Liaotarren inperioa Song dinastiarekin (hegoaldean) eta Txinako ipar-mendebaldeko zati bat gobernatzen zuen Tangut Inperioarekin (edo Mendebaldeko Xia dinastia) bizi izan zen.

Khitanen inperioa 1125. urtean erori zen behin betiko, beste herri altaiko batek garaitua, yurchenek, Liaotarren lurraldea konkistatu eta euren dinastia propioa (Jin dinastia) sortu zutelarik.

"Khitan" izenetik datorkio Erdi Aroan Txinak Europan zuen "Katai" izena. Txinaren egungo izenek, errusieraz (Kitai), mongolieraz (Qitad) eta uigurraz (Hitay), jatorri bera dute.

## Enperadoreen zerrenda 
## Kanpo estekak
Pedro José de Arteta

**Pedro José de Arteta y Calisto** (Quito, 1797 - *Ibidem*, 1873ko maiatzaren 5a), Ekuadorko politikari eta jurista izan zen, herrialdeko presidenteordea 1867 eta 1869 artean, Ekuadorko Exekutiboko buru izan zen laburki 1867ko azaroaren 6tik aurrera 1868ko urtarrilaren 20ra arte. 1825eko urtarrilaren 1etik abenduaren 31ra bitartean, Quitoko Udalbatzako presidentea izan zen. 

## Biografia 
Nicolás Joaquín de Arteta y Calistoren anaia zen, Quitoko lehen artzapezpikua (lehengo gotzaina Ignacio de Chiriboga y Luna izan zen).

## Quitoko Udalbatzako presidentea 
Quitoko Udalbatzako presidente izan zen garaian, 1825ean, kale nagusiak harriztatu eta etxeetako fatxadak uniformeki okre margoz apaintzeko agindu zuen Simón Bolívar jasotzeko; Alameda parkean moldaketak jarraitu ziren, hirira sartzeko zubiak konpondu ziren, farolak eskuratu eta gauez argiztatzeko jarri ziren eta Pichinchako gudua gertatu zen tokian oroigarrizko piramidea jartzeko izapideak hasi ziren. 

## Ekuadorko Botere Exekutiboaren arduraduna (1867-1868) 
Jerónimo Carriónen presidenteorde hautatu zuten 1867an, eta 1867ko azaroaren 6an Jerónimo Carriónek kargua utzi zuenean hartu zuen botere betearazlea.

Kargu horretan, presidentetzarako hauteskunde berriak deitu zituen 1869an amaitu behar zen Jerónimo Carriónen konstituzio garaia amaitzeko.

Javier Espinosa y Espinosa presidente hautatu berriaren presidenteorde karguan jarraitu zuen 1869ko urtarrilaren 16an Gabriel García Morenok estatu-kolpea eman arte.

## Ohorea 
Ipar-hego norabideko bizitegi-kale bat izendatu dute haren omenez, 23 de Junio urbanizazioa zeharkatzen duena, Cotocollao parrokian, Quito hiriko ipar-mendebaldeko muturrean.

## Erreferentziak 
* Oña Villareal, Humberto: Servidato SA – Esploratua - Pedro José de Arteta doktorea
* Pedro José de Arteta y Calistoren biografía.

## Kanpo estekak 
* Askatasunaren Phoenix, 4. liburukia
Moskuko Musika Kontserbatorioa

thumb|250px|Kontserbatorioaren Areto Nagusia.
**Moskuko Musika Kontserbatorioa**, ofizialki **P. I. Chaikovski Moskuko Estatu Kontserbatorioa** 
() Errusiako goi mailako musika erakundea da.

## Historia 
1866an, Nikolai Rubinsteinek sortu zuen. Nikolai Anton Rubinstein musikagile ospetsuaren anaia zen. Antonek, bestetik, San Petersburgoko Musika Kontserbatorioa 1862an sortu zuen. Moskuko eskola berrian Piotr Ilitx Txaikovski Teoria eta Harmoniaren irakaslea izendatu zuten; postu horretan 1878 arte lan egin zuen. 1940tik Kontserbatorioak bere izena du.

## Ikasle ospetsu batzuk 
## Irakasle ospetsu batzuk 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kontserbatorioaren webgune ofiziala.
* :Moscow Conservatoryren ataria, «Russian musician 2.0».
* :Fragilité, the Moscow Conservatory Netlabel.
Benjamin Urrutia

**Benjamin Urrutia** (1950eko urtarrilaren 24a) idazlea eta jakintsua da. Guy Davenport-ekin, Urrutiak *The Logia of Yeshua* argitaratu zuen, eta Urrutiak eta Davenport-ek Jesusen benetako esaeratzat hartzen dituztenak bildu zituen hainbat iturri kanoniko eta ez-kanonikoetatik. Urrutiak Jesusen eginkizuna lidergo gisa interpretatzen du " Israeldarren erresistentzia ez bortitza erromatarren zapalkuntzaren aurrean".

## Biografia 
Urrutia Guayaquilen jaio zen, Ekuadorren. Ekuadorren bizi izan zen 1968ra arte, eta ordutik Amerikako Estatu Batuetan bizi izan da, 1974ko maiatzetik 1977ko uztailera bitartean Israelen bizi izan zenean izan ezik. Brigham Young Unibertsitatean, Hugh Nibleyren eskutik ikasi zuen. Nibley-k Mormonen Liburua Shiblon eta Shiblom izenak arabiar errotik *shibl*, "lehoi-kumea"-tik erator daitezkeela ikasita, Urrutiak hau Olmeka herriaren "Jaguar Kumea" irudiarekin lotu zuen.  

Urrutiak Nibleyren argudioan ere sakondu du Makhshava hitza, normalean "pentsamendua" bezala itzulia, "plana" bezala itzultzen dela zuzenago. Urrutiak ekarpen batzuk egin ditu Mormon Liburuan Egiptoko Izenen azterketan .

Urte hauetan, Urrutiak JRR Tolkienen lanarekin zerikusia duten gaiei buruzko hainbat artikulu, gutun, poema eta kritika idatzi eta argitaratu ditu. 

Benjamin Urrutiak *LDSF* saileko liburuki guztietan ipuinak lagundu zituen - LDS Gaiekin Zientzia Fikzioko antologiak. Saileko bigarren  eta hirugarren  liburukiak editatu zituen.

Urrutia 1970etik liburu kritikaria da eta 1981etik zinema kritikaria. 2017tik aurrera, liburuen kritikaria eta *The Peaceable Table* filmaren kritikari nagusia da. Barazkizaletasun kristauaren defendatzaile sendoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notre-Dame-des-Champs (Parisko metroa)

**Notre-Dame-des-Champs** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 6. barrutian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 12. linea (Parisko metroa)
* Notre-Dame-des-Champs (Paris)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Glas Maol

**Glas Maol**, Eskoziako Lur Garaien hego-ekialdean dagoen mendi bat da, Aberdeenshire, Angus eta Perth eta Kinross lurraldeen artean hedatzen da. 1.068 metroko garaiera du.
Eva Villaver Sobrino

**Eva Gloria Villaver Sobrino** (Palentzia, XX. mendea) palentziar ikertzailea, astrofisikoa eta irakaslea da. Gaiaren inguruko hainbat artikulu idatzi ditu.

## Lan ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|233x233px|[Eva Villaver Sobrino, 2019]]
Eva Gloria Villaverrek Kanarietako Astrofisika Institutuan hasi zuen bere karrera profesionala, eta bertan egin zuen doktore-tesia. 2001ean irakurri zuen tesiak *La formación del gas circumestelar desde la rag hasta la formación de nebulosas planetarias* izenburua zuen. Urte berean, NASAko doktoratu ondoko ikertzaile hasi zen lanean Hubble espazio-teleskopioaren zientzia-institutuan. Estatu Batuetan, Magallaesen Hodeietako izarrik beroenetan espezializatu zen. Handik hiru urtera, Hubble-n Europako Espazio Agentziak kontratatu zuen, eta politika zientifikoaren banaketan lan egin zuen.

2009an itzuli zen Espainiara, eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoan hasi zen Fisika Teorikoko irakasle. Irakaskuntzan aritzeaz gain ohiko izar batzuk nola itzaltzen ari diren eta fenomeno horrek Lurra bezalako planeta-sistemetan nola eragiten duen ikertzen ditu.

## Lanak 
* 2019an *Ilargiaren mila aurpegiak* liburua argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Master class saioa Eva Villaverrekin: Zergatik ez du jada Plutonek planeta kategoria?
* Master class saioa Eva Villaverrekin: "Hirietan 35-40 izar besterik ez dugu ikusiko".

* Bideoa, Eva Villaverri Elkarrizketa, Burgosko Unibertsitatea
* Bideoa, Eva Villaver, Badakigu zer egiten diogun Planetari?
* Infinitos mundos, hitzaldia
Jin dinastia (1115-1234)

**Jin dinastia** (, jurchenez: **Anchun Gurun**), ofizialki **Jin Handia** deitua, Waynan klaneko jurchen mongolek Txina konkistatu ostean sortu zuten dinastia da.

1115ean sortu zen Mantxuria iparraldean, noiz Waynan klanaren buru zen Wuyuanen gidaritzapean, Txinako enperadore izendatu zuen bere burua, Taizu izenarekin. Wanyan hil zenean (1123), bere seme eta oinordekoa zen Wenliek, Taizong  izen inperiala hartu zuenak, 1125ean arrakastaz suntsitu zuen Mantxuria eta Txinako iparraldeko muga hainbat mendez gobernatu zituen Liao dinastia. 1127ko urtarrilaren 9an, Wenlieren Jin indarrek, iparraldeko Song dinastiako hiriburua zen Kaifeng arpilatu zuten, Qinzong enperadore berria harrapatuz. Kaifeng erori zenean, songtarrek, hegoaldeko Song dinastia oinordekoaren gidaritzapean, hamarkada bat baino gehiagoz jarraitu zuten borrokan Jin boterearen aurka, azkenean 1141ean bake hitzarmen bat sinatuz, eta 1142an Txinako iparralde osoa Jinen esku utziz.

Txinako iparraldea menderatu ondoren, Jin dinastia pixkanaka Txinako kulturara egokitzen joan zen, hiriburua Mantxuria iparraldeko Huining Futik (egungo Harbindik hegoaldera) Zhongdura (egungo Pekin) aldatuz. XIII. mendearen hasieran mongoliarren presioa iparraldetik sentitzen hasi zen. 1214an Jin dinastiak bere hiriburua Kaifengera mugitu zuen mongoliarrengandik ihes egiteko, baina Ogedei Khanana buru zuen mongol inperioaren eta hegoaldeko Song dinastiako bere aliatuen indarrpean, 1234an dinastia erori zen.

1616an, Nurhaciren gidaritzapean zeuden mantxuek ondorengo Jin dinastia eratu zuten, dinastia honetatik izena hartuz. 1636an ondorengo Jina Qing dinastia deitu zuten, eta Txinaren konkista jarraitu zuen, Txina inperialaren azken dinastia bihurtuz.

## Enperadoreen zerrenda 
## Kanpo estekak
Robert Cecil-Gascoyne (Salisburyko III. markesa)

**Robert Cecil-Gascoyne, Salisburyko III. markesa** (Hatfield, Hertfordshire, 1830eko otsailaren 3a - *ibidem*, 1903ko abuztuaren 22a) britainiar politikaria izan zen. Hiru aldiz izan zen Erresuma Batuko lehen ministroa 1885etik 1886ra, 1886tik 1892ra eta 1895etk 1902ra.

1854an Komunen Ganberako kide hautatu zuten lehen aldiz. Indiarako Estatu Idazkaria izan zen Lord Derbyren gobernu kontserbadorean 1866-67an. 1878an Kanpo Arazoetako Estatu Idazkari izendatu zuten eta paper garrantzitsua izan zuen Berlingo Biltzarran. 1881ean Benjamin Disraeli hil ondoren, Alderdi Kontserbadoreko buru bihurtu zen.

Lehen ministroa izan zen lehen aldiz 1885eko ekainetik 1886ko urtarrilera arte. Lurralde handiak lortu zituen Afrikan Erresuma Batuarentzat Afrikaren banaketan.

1886ko uztailean itzuli zen kargura, Liberal Unionisten laguntzarekin. Ez zuen aliantzetan parte hartu "Isolamendu bikaineko politika" baten bidez.

Hirugarren agintaldia 1895 eta 1902 artean izan zuen. Gertaera aipagarriena Boerren Gerra izan zen, 1899 eta 1902 artean. Alemaniarekin ere liskarrak izan ziren itsas kontuengatik, Estatu Batuekin Guyanan Venezuela babesteagatik eta Frantziarekin Fachodan. Txinara ere bidali zituen tropak Boxerren matxinada zapaltzeko.

## Kanpo estekak
Paisaia arkitektura

[thumb|[Stourhead,  Wiltshiren (Ingalaterra), Henry Hoarek diseinatua (1705–1785), "lehen lorezain paisajista, obra bakar batean erakutsi zena, goi-mailako jenioa".]]
**Paisaiaren arkitektura** aire zabaleko eremuak, mugarriak eta egiturak diseinatzea da, ingurumen-, gizarte-, jarrera- edo estetika-emaitzak lortzeko. Horretarako, egitura batzuen diseinu sistematikoa eta ingeniaritza orokorra (eraikitzeko eta giza erabilerarako), paisaiaren baldintza eta prozesu sozial, ekologiko eta lurzoruaren ikerketa, eta lortu nahi diren emaitzak sortuko dituzten beste esku-hartze batzuen diseinua sartzen dira. Lanbidearen irismena zabala da, eta zenbait azpikategoriatan bana daiteke, besteak beste, arkitekto profesionalak edo paisaia-lizentziadunak. Horiek gobernuen agentziek arautzen dituzte, eta esperientzia dute giza erabilerarako egitura eta lur-forma ugari diseinatzeko; paisaiaren diseinua, lizentziadun lanbide bat ez dena; lekuaren planifikazioa; euri-uraren kudeaketa; higaduraren kontrola; ingurumen-leheneratzea; parkeak, jolas-jarduerak eta hiri-plangintza; paisaia-plangintza eta -eskala desberdinak ezartzea. Paisaiaren arkitekturaren lanbidean diharduen bati **paisaiaren arkitekto** dei dakioke; hala ere, lizentzia profesionalak behar diren jurisdikzioetan, paisaiaren arkitekturako lizentzia dutenak baino ez dira izaten maiz, eta horri paisaiaren arkitekto dei dakioke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ertebölle

**Ertebölle kultura** Mesolito berrantiarreko ehiztari-biltzaile-arrantzaleen kultura zen. Egungo Eskandinavia hegoaldean, Alemania iparraldean eta Polonian kokatzen zen. 8.000 *cal B.P* kronologian datatzen da kulturaren hasiera. Kulturaren izena izena Jutlandiako Limfjorden herrian dagoen Ertebölle herrixka txikitik dator. Egindako ikerketek kultura honetan itsasoko baliabideek zuten garrantzia azpimarratzen dute.

## Ikerketen hasiera 
Ertebölle kulturaren ikerketa XIX. mendean hasi zen maskor hondakindegien indusketekin, *kokkenmoddinger* izenez ezagutzen direnak. Haran hauetan aurkitutako aztarna materialek Neolitikoko fase aurre-megalitiko baten existentzia iradoki zuten. Hori frogatzeko, 1893-1900 bitartean maskor hondakindegi bat industu zen Erteböllen, bere eponimoa den herrian. Indusketaren emaitzak atera arte ez zen “Ertebölle kultura” terminoa erabiltzen hasi.

## Itsas-baliabideen kontsumoa 
Maskor hondakindegietan ostra eta beste ornogabe kopuru handiez gain, arrainen eta uretako ugaztunen aztarna ugari agertu ziren. Ondorioztatu da Ertebölle kulturako taldeek itsasoko produktuak kontsumitzen zituztela nagusiki. Hau ez da soilik inguruaren aberastasun naturalaren ondorio bat. Izan ere, talde hauek modu eraginkorrean ustiatzeko gaitasuna zuten: teknika espezializatuekin eta talde-antolaketa konplexuekin.

Arrantza zen teknika garatuena. Tresneria ugaria zuten: masan harrapatzeko instalazioak zein arraunen bidezko ontziak. Era berean, jarduera ez hain arriskutsuak ere egiten zituzten. Adibidez, ostra eta txirlak jasotzea, foka edo beste itsas-ugaztunen arrapaketa edo anatido migratzaileen ehiza.

K.a. 4.000. urtetik aurrera, talde hauen biztanleria asko handitu zen eta lurraldeak murritzagoak ziren. Ondorioz, mugikortasuna aldatu egin zen: ingurua oso oparoa izan arren, mugak zeuden arrantza toki eta maskortegiek jasan zitzaketen pertsona kopuruan. Horregatik, talde askok urtearen zati handi bat pasatzen zuten kokaleku iraunkorretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koloman Hungariakoa

**Koloman** (; ; ; Székesfehérvár, c. 1070 - *ibidem*, 1116ko otsailaren 3a) Hungariako erregea 1095etik hil zen arte eta Kroaziako erregea 1097tik hil zen arte izan zen.

Géza I.a Hungariakoaren semea izan zen. Bere osaba Ladislao I.a Hungariakoa igo zen tronura Géza hil zenean eta Koloman elizako ibilbidea baterako prestatu zuen. Ladislao 1095ean hil zen eta Koloman Hungariako errege izendatu zuten. 1097an Kroazia inbaditu zuen, Petar Snačić erregea kargutik kendu eta Hungariako errege izendatu zuten. Álmos anaia bost aldiz saiatu zen tronua kentzen.

Bibliofiloa ezizena jaso zituen. Felizia Siziliakoarekin ezkondu zen eta bere seme Eztebe II.a Hungariakoa izan zuen oinordeko tronuan.

## Genealogia
Rocha udare

**Rocha udarea** (; ) Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da, jatorria Portugalen daukana.

1836koa da udare aldaera honen lehendabiziko aipamena, Sintra udalerrian. Hazi batetik lortu zen, Pedro António Rocha-ren lurretan, eta hortik hartu zuen izena. Egun, Portugalgo 100 km²-tan ekoizten dute 9,450 bat produktorek *pera-rocha-do-oeste* jatorrizko deitura babestuarekin.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lastozko gizonaren teoria

**Lastozko gizonaren teoria** (**lastozko gizonaren ilusioa** ere deitua, ) teoria konspiratibo sasilegal bat da, erredentzio mugimenduan sortu zena eta gobernuaren aurkako eta zergen aurkako hainbat mugimendutan gailentzen dena, hala nola hiritar subiranoen eta lurreko gizaki askeak mugimenduetan. Teoriaren arabera, gizabanako batek bi pertsona ditu, bata hezur-haragizkoa eta bestea nortasun juridiko bereizia (hau da, "Lastozko gizona"). Ideia da pertsona baten zorrak, betebeharrak, zergak eta legezko erantzukizunak lastozko gizonarenak direla, eta ez pertsona fisikoarenak. Lastozko gizonaren teoria iruzurtzat jotzen du legeak; hura sustatzen duen edonor iruzurgilea izan daitekeela uste du FBIk, eta Barne Zergen Zerbitzuak (IRS) argudio fribolotzat hartzen du, isunak jarriz zerga aitorpenetan hori alegatzen duten pertsonentzat.

## Historia 
Lastozko gizonaren teoriaren jatorria *capitis deminutio*aren antzinako praktika juridiko erromatarra da ("burua gutxitzea"), eta termino hori erabiltzen da judizio erromatarretan pertsona baten gaitasun juridikoa iraungitzen denean. *Capitis deminutio minima*k esan nahi zuen pertsona batek familia jakin bateko kide izateari uzten ziola, askatasuna eta herritartasuna galdu gabe. *Capitis deminutio media* hiritartasuna eta familia galtzea zekarren, baina ez askatasuna. *Capitis deminutio maxima*k familia, hiritartasuna eta askatasuna (hau da, esklaboa edo gerrako presoa) galtzea zekarren. Lastozko gizonaren teoriak *capitis deminutio* hitza hartu ohi du, "Capitis Diminutio" idatzi ohi duena, eta *capitis diminutio maxima* gertatzen zenean gizabanako horren izena letra larriz idazten zela proposatzen du. Horrek gizabanakoek nortasun juridiko bereizia zutela pentsarazi zuen, orain "lastozko gizona" zeritzona.

Teoria 1999-2000 inguruan agertu zen, Roger Elvick Ipar Dakotako nekazari ohiak asmatu zuenean, herritar subirano eta protesta fiskalaren ekintzailea, erredentzio mugimenduaren sortzailea ere izan zena. Denborarekin, hiritar subiranoen sasi-sinesmenen kontzeptu nagusi bihurtu zen. Garai berean, Eldon Warmanek, Elvicken teorien ikasle batek, sinesmen multzo hori Kanadan sartu zuen, eta Kanadako testuingurura egokitu zituen. Kanadan, lurreko gizaki askeak mugimenduak are gehiago birformulatu zuen eta Commonwealtheko beste herrialde batzuetara hedatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urki-tximeleta

**Urki-tximeleta** (*Thecla betulae*) Lycaenidae familiako tximeleta bat da, Paleartiko guztian zehar aurki daitekeena. Iberiar penintsulan, Galizian, Asturiasen, Kantabriar mendikatean, Portugalen eta Mediterraneoko uharteetan egiten du hegan. Euskal Herrian ere aurki daiteke.

## Itxura eta portaera 
Heskaietan, sastrakadietan eta basoen ertzetan ikus daitekeen tximeleta txiki bat, baina askotan ez da kontuan hartzen, zuhaitz handien goialdeetan denbora asko ematen baitu, besteak beste, *Fraxinus excelsior* espeziekoetan. Arrak eta emeak zuhaitz bakartuen goiko aldeetan biltzen dira. Behin parekatuta, emea zuhaitzaren beheko adarretara jaisten da arrautzak jartzen hasteko.

Bi sexuak marroi ilunak dira hegoen goialdean, isats laranjekin. Emeak ere zerrenda laranja distiratsua du bi hegoetan zehar. Atzealdea antzekoa da bi sexuetan, eta laranja distiratsua da, bi zerrenda zurirekin.

## Bizi-zikloa eta elikadura-landareak 
Europan emeak arrautzak elorri arantzadunetan (*Prunus spinosa*), *Prunus domestica* eta *Crataegus monogyna* jartzen ditu abuztuan, negua pasatzeko, eta hurrengo udaberrian eklosioa egiten du kimuak irekitzen direnean. Espezie hori hazten den tokiak aurkitzeko modurik onena neguan arrautza zuriak bilatzea da. Larbak oso ondo kamuflatuta daude, eta gauez bakarrik elikatzen dira. Egunez geldirik egoten dira. Pupa bidezko metamorfosia orbelean gertatzen da, gutxi gorabehera ekainean edo uztailean, eta inurriek inurritegiaren azaleko geruzetan lurperatzen dute.

Fitxategi:Thecla_betulae_egg.jpg|Arrautza
Fitxategi:Thecla_betulae,_Lodz(Poland)(js)01.jpg|*Thecla betulae*, hego itxiekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theclini

**Theclini** Lycaenidae familiako tximeleta leinu bat da. Theclinae subfamiliaren barruan dago, baina genero guztiak ez dira leinu batean sartu oraindik. Hori dela eta, hemen azaltzen diren generoak behin-behinekoak dira.

## Generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thecla (tximeleta)

***Theckla*** Lycaenidae familiako tximeleta genero bat da. Johan Christian Fabriciusek deskribatu zuen 1807an. Paleartikoan aurki daitezke. 

## Espezieak 
Espezie asko daude barnean, besteak beste:

* *Thecla betulae* (Linnaeus, 1758) -
* *Thecla betulina* Staudinger, 1887
* *Thecla ohyai* Fujioka, 1994 
* *Thecla chalybeia*, De Nicéville 1892
* *Thecla hemon* (Cramer, 1775) Cramer, 1775
* *Thecla leechii*, De Nicéville 1892
* *Thecla letha*, (Watson, 1896) 
* *Thecla pavo*, (De Nicéville, 1887)
* *Thecla ziha*, (Hewitson, 1865)

## Kanpo estekak
Jazmin Soto

**Jazmin Gabriela Soto López** (Quetzaltenango,Guatemala, 1993ko urtarrilaren 11) lasterketako txirrindulari profesionala da , 2019ko emakumezkoen errepideko txirrindularitza denboraldian UCI Emakumeen Swapit–Agolico taldean ibili zen azkenekoz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jasmin Sotoren txirrindulari datuak
John Butler Yeats

**John Butler Yeats** (Lawrencetown, Down konderria, 1839ko martxoaren 16a - New York, 1922ko otsailaren 3a) irlandar margolaria izan zen.

Trinity Collegen ikasi zuen eta Elkarte Filosofiko Unibertsaleko kide izan zen. Abokatu lanetan hasi zen, baina 1867tik margolaritzan aritu zen. Irlandatik, Britainia Handitik eta Estatu Batuetatik enkarguak jaso zituen eta erretratu asko margotu zituen. 1907an Estatu Batuetara bidaiatu zuen alabetako batekin eta ez zen inoiz Irlandara itzuli.

William Butler Yeats idazlearen eta Jack Butler Yeats margolariaren aita izan zen.

## Iruditegia 

William Butler Yeats by John Butler Yeats 1900.jpg|*W. B. Yeatsen erretratua* (1900)
John Butler Yeats, by John Butler Yeats.jpg|*Autoerretratua* (1919)
Constance Markiewicz by John Butler Yeats.jpg|*Constance Markievicz kondesaren erretratua* (1922 baino lehen)

## Kanpo estekak
Vilimoni Botitu

**Vilimoni Botitu** (Navilawa, Ba, Fiji, 1998ko ekainaren 15a), hamabosteko eta zazpiko errugbi taldeko jokalaria da, erdigunean jokatzen duena. 2020az geroztik, Castres Olympique taldean aritzen da Top 14an.

## Ibilbidea 
Vilimoni Botitu Lautokako Natabua institutuan entrenatu zen eta bertan errugbian jokatu zuen 15 eta 18 urtez azpiko taldeekin. Ondoren, hiru partida jokatu zituen, bat titular gisa barne, eta entsegu bat lortu zuen.

2018ko martxoan, Fiji Warriors-ekin (Fiji A) jokatu zuen Pacific Challengea. Lehiaketan, partida bakarra jokatu zuen, Tonga Aren aurka. 2018ko azaroan, Dubaiko txapelketan egin zuen debuta Fijiko selekzioarekin, eta bi gol sartu zituen Frantziaren aurkako lehen partidan. Lehen denboraldi hau arrakastaz koroatu zuen ikuspegi kolektibotik, bere taldeak World Rugby Sevens Series irabazi baitzuen, hamarretik bost txapelketa irabazi ostean. Zazpiko errugbiaren berezitasunak aurkitu arren, Fijiko selekzioko kide gisa finkatu zen denboraldiko hamar txapelketa jokatuz, eta 202 puntu lortuz (26 entsegu barne). Gainera, denboraldiko *inpaktu jokalari* izendatuko dute denboraldi amaierako sari banaketan. Horrez gain, denboraldiko taldearen parte da Meli Derenalagi, Aminiasi Tuimaba eta Jerry Tuwai taldekideekin batera. Orduan, Botitu garaiko errugbi jokalaririk etorkizun handienetakotzat hartzen da.

Hurrengo denboraldian, berriz ere, oinarri beretik abiatu zen, txapelketetako talde estandarretan aldizka izendatuta. Hala ere, denboraldia eten egin zen 2020ko martxoan, Covid-19 pandemiaren ondorioz, eta denboraldi amaiera, bertan behera geratu zen. Fijirekin, 2021ean Japoniako Olinpiar Jokoetan, Zeelanda Berrikoen aurka irabazitako zazpiko errugbiko finalean sartu zen urrezko domina irabaziz.

2020ko maiatzean, bi denboraldiko kontratua sinatu zuen Castres Olympiquerekin Top 14n jokatzeko. 2020ko urriaren 31n, bere lehen agerraldia egin zuen partidako une batean, Racing 92ren aurka, baina ez zen jokoan sartu. Azkenean, 2020ko azaroaren 27an, bere lehen partida jokatu zuen bere talde berriarekin, Frantziako txapelketan Clermont Auvergne-ren harreraren harira.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berrikoaren (zilarrekoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Napolioni Bolaca, Vilimoni Botitu, Meli Derenalagi, Sireli Maqala, Iosefo Masi Waisea Nacuqu, Kalione Nasoko, Semi Radradra, Aminiasi Tuimaba, Asaeli Tuivuaka, Jerry Tuwai, Josua Vakurunabili eta Jiuta Wainiqolo-k.
## Emaitzak
## Sariak
;Zazpiko errugbian
* World Rugby Sevens Serieseko irabazlea 2018an
* Urrezko domina Tokioko Olinpiar Jokoetan 2021ean.
; Hamabosteko errugbian
* 2018an 20 urtez azpiko Munduko Trofeoaren irabazlea Fijirekin
* 2018an Pacific Challengeko irabazlea Fiji Warriors-ekin.
* Hamilton Sevens 2019 Dream Team
* Dream Team Singapore Sevens 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*All.Rugby 
*European Professional Club Rugby 
*It's Rugby 
*World Rugby Sevens Series
*ESPNscrum 
*Olympedia
Sister Fa

**Sister Fa** (benetako izena: **Fatou Mandiang Diatta** (Dakar Senegal, 1982ko apirilaren 27a) emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako ekintzailea eta rap abeslaria da.

## Biografia 
Diattak umea zela mutilazio genitala jasan zuen. 2005ean Lucas May etologo austriarra ezagutu zuen  eta astebete baino gutxiagoan ezkondu ziren. 2006ko martxoan, Berlinera joan ziren senarra eta biak. .

## Ibilbidea 
2000. urtean hasi zen Diatta rap abeslari gisa, bere lehen diskoa grabatuz. 2001ean Senegal Hip Hop sarietan parte hartu zuen. 2005ean, *Hip Hop Yaw Law* *Fal* lehen albuma kaleratu zuen. 2008an, Senegalen izan zen, MGFren arazoaz kontzientziaraztzeko. 2009an *Sarabah* nazioarteko debut-albuma argitaratu zuen: *Tales From the Flipside of Paradise*. 2011n, *Sarabah*, Diattaren tourrari buruzko dokumentaka: *Education Sans Excision* (Zatiketarik gabeko hezkuntza) Movies *That Matter* giza eskubideen jaialdian saritua.

2010eko ekainean, Katja Riemann, Roger Moore, Mario Adorf eta Karl Lagerfeldekin batera kantatu zuen Sister Fak Unicefen galan. *Arratsalde bat Afrikarentzat*  Offenburgen, Alemanian.

2013ko urrian, *The Power 1000* jaialdira gonbidatu zuten Sister Fa, Londresko jairik garrantzitsuenera. Han hitzaldi bat eman eta orduko Londresko alkate Boris Johnsonekin bildu zen. Sister Fa  CNN, BBC edo Deutsche Welle bezalako telebista-kanaletan ohikoa da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2011ko martxoan, Sister Fa Giza Eskubideen aldeko *A Matter of ACT* sarirako izendatu zuten Ed Haag-en (Herbehereak) inportatzen den film-jaialdian, baita hari buruzko Sarabah filmerako ere.

Filmak dokumentalaren saria irabazi zuen.

* Senegal bere aberrian emakumeen eta nesken egoera hobetzeko egindako lan nekaezinagatik, Freedom To Createk  2011ko azaroan Lurmutur Hirian, Hego Afrikan, sari nagusia eman zion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeen mutilazio genitala

## Kanpo estekak
Isatou Touray

**Isatou Touray** (Banjul, Gambia, 1955eko martxoaren 17a) aktibista feminista da. Hainbat hamarkadatan aritu da generoan eta garapenean eta genero-indarkeriaren aurka. 2016ko irailean, Ganbiako lehendakaritzarako hautagaitza iragarri zuen, eta herrialdeko hautagaien historiako lehen emakumea izan zen.

2016ko azaroaren 5ean bere hautagaitza erretiratu egiten zuela iragarri zuen oposizioko Adama Barrow hautagaiaren alde. Adama Barrow oposizioko zazpi alderdietako ordezkaria zen eta urriaren 31n hautagai bakar gisa izendatu zuten.

2019an, Errepublikaren lehendakariordetza hartu zuen, Adama Barrow nazioaren presidenteak proposatuta.

## Biografia 
Isatou Banjulen hazi zen, eta Albion School eta Wesley Primary School eskoletan hartu zuen parte lehen hezkuntzan, eta Crab Island Secondary Technical Schoolen, berriz, lehen mailako hezkuntzan. Denbora batez irakasle aritu zen ikasten jarraitzen zuen bitartean, eta 1971n graduatu zen The Gambia Collegen (gero Yundum College), familia-ekonomiako eta ingeles irakasle gisa. Graduatu ondoren, irakasle jardun zuen lehenik, eta, ondoren, emakume eta garapeneko komunitate-hezitzaile gisa. Unibertsitateko ikasketak egin zituen Sokotoko (Nigeria) Usmanu Danfodiyo Unibertsitatean, eta generoan eta garapenean espezializatuta dagoen Garapen Ikasketetan masterra egin zuen La Hayako Institute of Social Studies institutuan eta Sussexeko unibertsitatean.

Hainbat hamarkadatan, emakumeen giza eskubideak sustatzeko, genero-indarkeriaren aurkako sareak sortzeko eta sexu- eta ugalketa-eskubideak defendatzeko kanpainak gidatu ditu Tourayk. Emakumeen Genitalen Mutilazioaren aurkako GAMCOTRAP erakundearen fundatzaile eta zuzendari exekutiboa da, eta Mendebaldeko Afrikarako One Billion Rising (Gambia, Senegal, Ginea Bissau, Mali eta Sierra Leona) emakumeen esplotazioaren aurkako kanpainaren koordinatzailea.

## Bizitza pertsonala 
1978ko urriaren 5ean, 22 urte zituela, Alagie Malang Tourayrekin ezkondu zen. Harekin 4 seme-alaba ditu, 3 neska eta mutil bat. 17 urtez Nigerian bizi izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coral del Río Otero

[thumb|268x268px|[Ernestina Otero Berdintasun saridunak, ezkerretik hasita: Coral del Río Otero (2017), Africa González Fernández (2022), Mercedes Oliveira Malvar (2021), María Xosé Porteiro (2020) eta zutik Paz Filgueira (2023), 2023]]
**Coral del Río** **Otero** (Vigo, Pontevedra, Galizia, 1966) pontevedrar ekonomialaria eta ekonomia aplikatuko ikertzailea da. Lan-merkatuan genero-desberdintasunak duen eragina eta zergatik iraunarazten duten aztertzen du.

## Bizitza 
1989an Santiagoko Unibertsitatean Ekonomian lizentziatu zen eta 1996an doktoratu zen Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean, *Igualdad y pobreza en España de 1980-81 a 1990-91* izenburuko tesiarekin.

### Lan ibilbidea 
Vigoko Unibertsitateko Ekonomia Aplikatua saileko irakaslea da, eta, 2012ko uztailaz geroztik, unibertsitateko katedraduna da sail horretan. Unibertsitateko Berdintasun Arloko lehen zuzendaria izan zen 2006tik 2008ra. *"Distribución da renda, territorio e mercado laboral"* ikerketa-taldekoa da. Azterlan Feministen Caixanova katedrako kidea izan zen.

Lan-merkatuan generoak eragindako desberdintasun ekonomikoetan espezializatuta dago.

Bere lanetan desberdintasun ekonomikoak aztertzen ditu, eta bere ikerketa-ildo nagusiak honako hauek dira: desberdintasunaren eta pobreziaren ekonomia, ekonomiaren eta generoaren arteko elkarreraginen azterketa eta lan-merkatuaren azterketa banatzailea (langabezia, soldata-diskriminazioa eta generoa, arraza, migrazio-estatusa eta sexu-orientazioa direla-eta egindako lan-bereizketa).

UVigoko erreferentziazko ikerketa-taldearen koordinatzailea da, ECOSOT (Ekonomia, Sociedade e Territorio); EQUALITAS sareko kidea da eta Ekonomia Feministaren Kontseilu Editorialeko kidea da (International Association for Feminist Economics aldizkariaren, IAFFE).

## Lanak 
60 argitalpenetan baino gehiagotan egilekidea da; horien artean, *Journal Citation Report*-en (JCR) dauden aldizkarietan argitaratutako 35 artikulu nabarmentzen dira; 18 ikerketa-proiektutan parte hartu du, deialdi lehiakorren bidez finantzatuak, eta 9 kontratutan erakunde publiko edo pribatuekin. Lan horietan ekarpen metodologikoak eta azterketa enpirikoak egin dira Galizian, Espainian, Europan eta AEBn. 2010ean, Filosofiaren eta Ekonomiaren XXVII. Aste Galegoan, *"Generoa eta Lan Merkatua"* hitzaldi gonbidatua eman zuen.

## Sariak 
* 2017an, Ernestina Oteroren *Igualdade saria* jaso zuen, Mullerren udal Kontseiluak, eta Vigoko Berdintasuneko Kontseiluak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajuuraan

**Ajuuraan** edo **Ajuran** Erdi Arotik aurrera existitu zen (13. eta 17. mendeen artean) eta Indiarekin itsasoko merkataritza kontrolatu zuen somaliar erresuma bat izan zen. Afrikako Adarrean zegoen, Somalia eta Etiopia estatu modernoen lurraldeetan. 

## Ezaugarriak 
Erresumak administrazio oso zentralizatua eta indar armatu sendoak zituen. Horri esker, mendebaldetik Otomandar Inperioaren inbasioari eta ekialdetik portugaldarren esplorazio konkistatzaileei eutsi zien. 

Erasoen ostean, merkataritza bideak berreraiki edo indartu egin ziren. Ekialdeko eta Hego-ekialdeko Asiako, Europan, Ekialde Hurbileko, Iparraldeko eta Ekialdeko Afrikako aberatsekin merkataritza loratu zen, batez ere kostaldeko eremuetan. 

Erresumak eraikinetan ondarea utzi zuen. Gaztelu eta jauregien hondakinek horren lekuko dira, batez ere gaur egungo Somalia hegoaldean. Hondakin horiem artean daude zutabe monumentalezko hilobiak, nekropoliak eta hiri hondatuak daude.  

Ajuuraanen agintaldi aroan, Afrikako Adarrean asko Islamera bihurtu ziren. Errege familiak, Garen etxeak, horretaz aprobetxatu eta bere nagusitasuna zabaldu zuen merkataritza, aliantza eta gerren konbinazioaren bidez. 

Ajuuraanen aberastasun eta botere iturrietako bat uraren kontrola izan zen, Shebelle eta Jubba ibaien urak monopolizatzen baitzituen estatuak. Gaur egungo putzu eta zisterna asko Ajuuraane sortuak dira. Afrikako Adarreko zenbait lekutan estatu zahar hartako nekazaritza eta zerga sistemek iraun zuten XIX. mendea bitartean.  

17an mendean altxamenduak izan ziren, eta mende amaiera aldera inperioa oinordeko hainbat estatutan desegin zen. Ezagunena Gelediko Sultanerria izan zen, dudarik gabe.

## Kanpo estekak
San Petersburgoko Musika Kontserbatorioa

thumb|275px|Kontserbatorioa 1913an.
**San Petersburgoko Musika Kontserbatorioa**, ofizialki **San Petersburgoko Estatu Kontserbatorioa** () Errusiako goi mailako musika erakundea da. Gaur egun Nikolai Rimski-Korsakov musikagilearen izena darama. Errusiako musika eskola zaharrena da.

## Historia 
1862an, Anton Rubinstein musikagileak beste musikariekin batera sortu zuen. Anton Nikolai Rubinstein musikagile ospetsuaren anaia zen. Egungo eraikina, aldiz, 1890. hamarkadan egin zen, garai bateko Bolshoi Kamenny antzokiaren tokian; antzoki ospetsu horren eskailera handia eta beste elementu batzuk gordetzen ditu. Rimski-Korsakov 1871ean integratu zen proiektuan eta 1944tik haren izena kontserbatorioari eman zitzaion.  Ikastetxe hau, Moskuko Musika Kontserbatorioarekin batera, Errusiako garrantzitsuena da eta haien ikasgeletan ospe handiko musikariak eta musikagileak ikasten egon dira.  

2014an Marie-Ange Gorbanevsky zuzendari frantsesak kontserbatorioari buruzko *Musika ikasgai bat* dokumentala egin zuen.

Hiriaren izenen aldaketen arabera kontserbatorioarena ere aldatuz joan zen. Horrela, beste izen hauek izan zituen: **Petrogradoko Kontserbatorioa** (Петроградская консерватория) eta **Leningradoko Kontserbatorioa** (Ленинградская консерватория).

## Ezaugarriak 
2004an, kontserbatorioak  275 irakasle eta 1400 ikasle zituen.

Sei sail nagusi ditu:
* Piano 
* Orkestra musika-tresnak
* Errusiar folklorea
* Konposizio eta orkestra zuzendaritza
* Kantua eta taularatzea
* Musikologia

## Zuzendariak 
## Ikasle ospetsu batzuk 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kontserbatorioaren webgune ofiziala.
Star Wars: Clone Wars (2003ko telesaila)

***Star Wars: Clone Wars*** () marrazki biziduneko mini-telesail bat da, Star Wars-en unibertsoan girotua dagoena. Genndy Tartakovskyk sortu zuen. Star Wars-en prekuelako trilogiako II. Atala: Klonen Erasoa eta III. Atala: Sitharren Mendekua filmen artean ekoitzi, merkaturatu eta girotua, Klon Gerrak izenez ezagutzen den gatazka esploratzeko lan askoren artean lehenengoetakoa da. 

Telesaila Cartoon Networken emititu zen hiru denboralditan eta guztira 25 atal izan zituen 2003tik 2005era, eta Star Warsen lehen telesaila izan zen Ewoks-tik (1985-1986). *Clone Wars*-en lehen bi denboraldiak, DVDan "Bat liburukia" bezala kaleratuak, bi eta hiru minutu arteko ataletan gertatu ziren, eta hirugarren denboraldiak 12 minutuko bost atal zituen, "Bi liburukia" barne hartzen zutenak. 

Kaleratu zenetik, kritikaren laudorioak jaso ditu telesailak, eta hainbat sari irabazi ditu, Primetime Emmy saria barne. Bere arrakastaren ondorioz, The Clone Wars ordu erdiko CGI telesaila bezala banandu zen.

## Argumentua 
Sailak *Klonen Erasoa*ren ondoren hasten da, Errepublika Galaktikoa eta Jediak Sistema Independenteen Konfederazioa eta Sithen setiopean daudenean, Klon Gerrak hasiz. Gerrak aurrera egin ahala, planeta gehiagok eta gehiagok ihes egiten diote Errepublikaren kontrolari.

## Aktoreak 
## Harrera 
### Sariak 
## Legatua 
Sailako elementu batzuk, Durge bilau birsortzailea barne, *Revenge of the Sith*-en 2005eko nobelatzean aipatzen dira. Durge Marvel Doctor Aphraren kanon komiki saileko hurrengo zenbakian agertuko da, Boba Fett ardatz duen "War of the Bounty Hunters" ekitaldi gurutzatuaren zati gisa. *Star Wars Databank* delakoaren arabera, Durgek mendeku bat du mandaloriarren aurka, eta Jango Fett-en klonetara hedatzen da.

Erdi Aroko eran Jedi zalduna izendatzeko zeremoniaren bertsioak *Star Wars Rebels* eta *Jedi: Fallen Order* obra kanonikoetan agertu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shun dinastia

**Shun dinastia** () Txinako dinastia inperiala izan zen, labur Ming eta Qing dinastien artean herrialdea gobernatu zuena.

## Historia 
1644ko otsailaren 8an, txinatar ilargi egutegiaren lehen egunean,  Li Zichengek, nekazarien matxinada handi baten buruzagiak Xi'anen dinastia sortu zuen. Lik, ordea, errege () titulua baino ez zuen hartu, ez ordea enperadorearena (). 1644ko apirilean Shun indarrek Pekin hartu izanak Ming dinastiaren amaiera ekarri zuen, baina Lik ez zuen bere agintaldia sendotzea lortu: maiatzaren amaieran, Wu Sangui mingtarren jeneralaren eta Dorgon printze mantxuaren indarrek Shanhaiko pasabideko guduan garaipena erdietsi baitzuten. Ekainaren hasieran Pekinera itzuli zenean, Lik bere burua Txinako enperadore izendatu zuen eta presaka alde egin zuen hiriburutik. Shun dinastia 1645ean Li hil zenean amaitu zen.

Shun dinastia sortu ondoren, Li Zichengek soldaduei Pekinen geratzen ziren Ming erresistenteak hiltzea agindu zien. Horrek hegoaldeko Mingt dinastiaren indarren matxinada gogorrak ekarri zituen. Horri Shun ministroek boterea lortzeko hasitako borroka gehitu zitzaion, dinastiak urtebete baino gutxiago iraun zezan.

## Jeneral eta buruzagiak 
* Niu Jinxing (牛金星).
* Gu Jun'en (顧君恩).
* Li Yan (李岩).
* Song Xiance (宋獻策).
* Liu Zongmin (劉宗敏) jeneral.
* Yuan Zongdi (袁宗第)
* Tian Jianxiu (田見秀)
* Hao Yaoqi (郝搖旗). jeneral.
* Li Guo (李過) jeneral.
* Gao Jie (高傑) jeneral.
* Gao Guiying (李妻高氏). Li Zichengen emaztea; jeneral.

## Kanpo estekak