open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enderitz

**Enderitz** Olaibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 13,8 kilometrora.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak *enderiztarrak* dira.

## Izena 
Enderitz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Enderiz* (1232)
* *Enderis* (1274)
* *Anderiz* (1276)
* *Hendriz* (1280)
* *Enderiz* (1366)
* *Enderiz* (1532)
* *Enderiz* (1644)
* *Enderiz* (1829)
* *Enderitz* (1990)
* *Enderitz* (2000)

## Ezaugarriak 
### Armarria 
Enderizko armarria Olaibarreko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

## Geografia 
Enderitz Olaibar ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

### Inguru naturala eta kokapena 
Olaibar ibarra Ultzamaldea eskualdean dago, eta udalerriaren hiriburua, Olabe, Iruñetik 10 kilometrora dago. Udalerria N-121-A (Iruña-Irun) errepideak zeharkatzen du. Ultzama ibaiak zeharkatzen du iparraldetik hegoaldera, eta ibaiaren ibarrak definitzen du lurraldearen erliebea, inguruko mendiekin batera.

### Klima eta landaredia 
Olaibarrek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude Olaibarreko basoetan.

#### Estazio meteorologikoa 
Olaibarren ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Anue pareko udalerrian, estazio bat dagoen Olague kontzejuan, itsasoaren mailatik 577 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
1847an, astean hirutan jasotzen zuen posta, ibarreko malgukitik, eta Iruñekoa eta mendiko bidexka bat besterik ez zituen.

## Demografia 
 biztanle zituen Enderitzek.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Olaibarreko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Olaibarreko ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Olaibar eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %13,13k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 19,90k.

### Jaiak 
* San Nikolas jaiak, irailaren bigarren asteburuan

## Ondasun nabarmenak 
* San Nikolas eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza, gotiko estiloan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Olaibar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Olaibarreko Udalako webgune ofiziala
Orosiriar

**Orosiriar** garaia (Greziarretik, *orosira*, *mendikatea*) Proterozoikoko hirugarren garai geologikoa da. Orain dela 2.050 milioi urte hasi eta 1.800 Ma. bukatu zen.

Garai honetako azkeneko erdia garai orogeniko aktibo bat izan zen kontinente guztietan.

Garai honetan ziuraski lurreko atmosfera oxigenoan aberastu zen zianobakterioen eraginez.

Beste bi gertakari garrantzitsu eman ziren garai honetan. Orain dela 2.023 Ma asteroide batek Vredefort inpaktuzko egitura sortu zuen. 1850 Ma.tan Sudbury Arroa sortu zen.

## Kanpo estekak
Paleoproterozoiko

**Paleoproterozoikoa** Proterozoikoak dituen hiru dibisietan lehenengoa da eta orain dela 2.500 milioi urtetik 1.600 Ma.ra hedatzen da. Garai honetan estabilizatu ziren lehenengo aldiz kontinenteak. Zianobakterioak garatu ziren.

Ebidentzia paleontologikoak dio orain dela 1.800 milioi urte Lurraren biraketa abiadurak 20 orduko eguna ematen zuela, eta guztira 450 egun inguru irauten zituela urteak. 

## Paleoproterozoikoko atmosfera 
Oxigeno atmosferikoaren gehikuntza izugarriaren aurretik, existitzen ziren ia forma guztiak organismo anaerobikoak ziren, hauen metabolismoa oxigenorik behar ez zuen arnasketa zelular batean oinarritzen zelarik. Oxigeno librea, kopuru handietan, toxikoa da organismo anaerobiko gehienentzat. Ondorioz, Lurreko anaerobioen gehiengoa oxigeno maila atmosferikoak Oxidazio Gertakari Handia izeneko iraungipen-gertaera piztu zenean hil zen. Bizirik iraun zuten bakarrak oxigenoaren ondorio oxidatzaile eta pozoitsuei aurre egiten zietenak izan ziren, edo inguru libreetan hondoratzen zirenak. Oxigeno libre atmosferikoaren bat-bateko gehikuntza eta forma zaurgarrien desagerpena Lurraren historian izan den lehen masa-iraungipen esanguratsuenetako bat dela uste da.

## Eukariotoen agerpena 
Eukariotoen oinarrizko taldeetako asko (gaur egungo eukariotoen lerroak izango liratekeenak) Paleoproterozoikoan sortu zirela pentsatzen da. Oraindik eztabaidagai da eukariotoen eboluzioaren denbora zehatza, baina era honetako uneren batean sortu zirela ondorioztatzen da.

## Gertakari geologikoak 
Era honetan lehenengo kontinente-kontinente talka globala gertatu zen. Talka horrekin lotutako orogeniak ikus daitezke orain dela 2.100-2.000 milioi urteko orogensi trans-amazoniar eta orogenesi eburnearrean, Hego Amerikan eta Afrikako mendebaldean; Limpopoko gerrikoan, orain dela 2.000 milioi urtekoa, Afrikako hegoaldean; Trans-Hudson, Penokear, Taltson-Thelon, Wopmay, Ungava eta Torngat orogeniatan, Ipar amerikan eta Nagssugtoqidian origenian Groenlandian, guztiak orain dela 1,9-1,8 Ga gertatuak; garai bereko Kola-Karelia, Svecofenniar, Volhyn Erdialdeko Errusia eta Pachelma orogeniatan ekialdeko Europan; Siberiako Akitkan orogenian; eta Txinako iparraldeko Khondalite Gerrikoan eta Trans-Ipar Txina orogenian, orain dela 1,85 Ga.koa. 

Talka hauen ondorioz, orain dela 2.000-1.800 milioi urte superkontinente bat sortu zen, Columbia (superkontinentea) edo Nuna izenekoa.

## Eskala geokronologikoa 
Paleoproterozoikoa 4 zatitan banatzen da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Kalifornia Beherea

**Hego Kalifornia Beherea** () Mexiko ipar-mendebaldeko estatu federala da. Hego eta mendebaldean Ozeano Barea du, ekialdean Kaliforniako golkoa eta iparraldean Kalifornia Beherea. 73.922 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 637.026 biztanle zituen. Hiriburua La Paz da.

## Geografia 
Kaliforniako penintsularen hegoaldean dago. Mendikate batek zeharkatzen du estatu osoa, eta horren ondorioz sortaldeko kostaldea oso malkarra da. Topografia horren eta euri urritasunaren ondorioz ez da sortzen ur laster iraunkorrik. Klima basamortukoa da; bero handia egiten du, eta urteko batezbesteko prezipitazioa 100-200 mm artekoa da behealdeetan; leku garaiak apur bat hotzagoak eta hezeagoak dira. Aipagarria da El Vizcaíno biosfera erreserba, Gizateriaren ondare izendaturik dagoena.

## Ekonomia 
Baliabide naturalen eta komunikazioen faltak asko mugatu du estatuaren garapena. Nekazaritza da jarduera garrantzitsuena (kotoia, garia, artoa, alpapa), lurpeko ura landak ureztatzeko erabiliz garatu dena. Arrantza, garrantzitsua izan bazitekeen ere, ez da asko ustiatu. Zilar, burdin eta magnetita meategiak daude, baina bide azpiegituren falta dela eta ezin izan dira ustiatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalifornia Beherea

**Kalifornia Beherea** Mexiko ipar-mendebaldeko estatu federala da. Mendebaldean Ozeano Barea du, ekialdean Kaliforniako golkoa, Sonora eta AEBetako Arizona, iparraldean AEBetako Kalifornia eta hegoaldean Hego Kalifornia Beherea. 71.446 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 3.155.070 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Mexicali da, baina hiri jendetsuena Tijuana, biak Ameriketako Estatu Batuetako mugan kokatuak.

## Geografia 
Mendi kate batek zeharkatzen du lurraldea ipar-ekialdetik hego-ekialdera. Mendebaldea ordokiz eta ibar txikiz osatua da. Urteko batezbesteko prezipitazioa 100-200 mm bitartekoa izaten da, mendietan izan ezik, han 1.000 mm ere izaten baitira. Euria ez da erregularra izaten; sarritan erauntsiak izaten dira, eta gero 4 edo 5 urteko lehorteak. Ipar-mendebaldean klima mediterraneoa dago.

## Ekonomia 
Nekazaritza da jarduera nagusia, baina ur urritasunak asko mugatzen du. Ipar-mendebaldean, klima hobea baitu, olibondoa hazten da. Garrantzitsuak dira halaber laboreak, alpapa eta mahatsondoak. Arrantzan oinarritzen den kontserba industria garrantzizkoa da Isla Cedrosen eta Ensenadan. Eraldaketa industria ere dago. Turismoak gero eta garrantzi handiagoa du.

## Historia 
1824an Kaliforniako lurralde zabal bat banatu eta Kalifornia Garaia (Estatu Batuetara pasatu zena) eta Kalifornia Beherea sortu ziren. Kalifornia Beherea bi barrutitan banatu zen 1952an: iparraldea Kalifornia Beherea izendatu zen, eta hegoaldea Hego Kalifornia Beherea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Campeche

**Campeche** Mexiko hego-ekialdeko estatu federala da, Yucatán penintsularen mendebaldean dagoena, Campecheko golkoaren ondoan. Ipar-ekialdean Yucatán estatuarekin du muga, ekialdean Quintana Roorekin, hego-ekialdean Belizerekin, mendebaldean Mexikoko golkoarekin eta hegoaldean Tabasco eta Guatemalarekin. 57.924 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 822.441 biztanle zituen. Hiriburua San Francisco de Campeche da, Gizateriaren ondare izendaturik dagoena.

## Geografia 
Usumacinta ibaia igarotzen da estatu honetatik. Hego-mendebaldean Laguna de Términos izeneko albufera dago (400 kilometro koadrotik gora). Klima tropikala da.

## Udalerriak 
## Ekonomia 
Nekazaritza (artoa, arroza, kokoa, tabakoa), arrantza eta zurgintza (kaoba eta izaia) dira ekonomiaren oinarriak. Petrolio hobi garrantzitsuak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chihuahua

**Chihuahua** Mexiko ipar-mendebaldeko estatu federala da. Iparraldean AEBetako Mexiko Berria eta Texasekin du muga, mendebaldean Sonora eta Sinaloarekin, hegoaldean Durangorekin eta ekialdean Coahuilarekin. Mexikoko estatu zabalena da 247.455 kilometro koadroko eremuarekin, eta 2010ean 3.406.465 biztanle zituen. Hiriburua Chihuahua da, eta Ciudad Juárez hiririk populatuena.

## Historia 
Espainiar inperioaren garaian, Bizkai Berria izeneko probintzia osatu zuen gaurko Durango estatuarekin batera.

## Udalerriak 
## Ekonomia 
Garrantzia handia du abere hazkuntzak (behiak, ardiak eta zerriak). Lurpeko aberastasun handiak daude: beruna, zinka, zilarra, urrea eta kobrea.

## Ikus, gainera 
* Tarahumara

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coahuila de Zaragoza

**Coahuila de Zaragoza** edo **Coahuila** Mexiko ipar-ekialdeko estatu federala da. Iparraldean AEBetako Texas estatuarekin du muga, ekialdean Nuevo Leonekin, mendebaldean Durango eta Chihuahuarekin eta hegoaldean San Luis Potosí eta Zacatecasekin. Ekialdeko Sierra Madrek zeharkatzen du ipar ekialde. 151.563 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 2.748.391 biztanle zituen. Saltillo, hiriburua, da, eta Torreón dira hiri nagusiak.

## Udalerriak 
## Ekonomia 
Meatze garrantzitsuak daude: zilarra, harrikatza, zinka eta beruna. Petrolioa eta gas naturala hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durango (estatua)

**Durango** Mexiko ipar-mendebaldeko estatu federala da. Iparraldean Chihuahuarekin du muga, ipar-ekialdean Coahuilarekin, hego-ekialdean Zacatecasekin, hegoaldean Nayaritekin, hego-mendebaldean Jaliscorekin eta mendebaldean Sinaloarekin. 123.451 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 1.632.934 biztanle zituen. Hiriburua Victoria de Durango da.

## Historia 
Espainiaren aginpean, Bizkaia Berria (*Nueva Vizcaya*) osatzen zuen Chihuahuarekin batera. Horregatik, hiriburuari *Durango* izena eman zioten Bizkaiko Durango herriaren omenez. Hiriburuaren sortzailea Francisco Ibarra konkistatzaile eibartarra izan zen, 1563an. Gaur egungo armarrian oraindik agertzen dira Bizkaiko armarri zaharrean azaltzen ziren otsoak eta zuhaitza.

## Udalerriak 
## Ekonomia 
Abere hazkuntza eta mineralak (zilarra, urrea, beruna, burdina, harrikatza) dira aipagarriak.

## Ikus, gainera 
* Tarahumara

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Durangoko estatuaren webgune ofiziala
Guanajuato

**Guanajuato** () Mexiko erdialdeko estatu federala da. Ekialdean Jaliscorekin du muga, hegoaldean Zacatecas eta San Luis Potosírekin, mendebaldean Querétarorekin eta iparraldean Michoacánekin. 30.608 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 5.486.372 biztanle zituen. Hiriburua Guanajuato da, eta hiri jendetsuena León.

## Historia 
Izena hiriburuarena da, *Quanaxhuato*, purepecha hizkuntzan "igel tokia" esan nahi duena. Espainiaren aginte garaian, garapen handia izan zuen, bertako urre eta zilar meategiak zirela-eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guerrero (Mexiko)

**Guerrero** Mexiko hego-mendebaldeko estatu federala da. Iparraldean Michoacán, Mexiko, Morelos eta Puebla estatuekin du muga, ekialdean Oaxaca eta Pueblarekin, hegoaldean Ozeano Barearekin eta mendebaldean Ozeano Barea eta Michoacán estatuarekin. 63.621 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 3.388.768 biztanle zituen. Hiriburua Chilpancingo de los Bravo da, eta beste udalerri garrantzitsu batzuk Acapulco (estatuko handiena), Petatlán, Taxco, Iguala eta Zihuatanejo.

## Ekonomia 
Garaieraren arabera, tropikoko eta leku hezeetako gaiak ematen ditu. Beruna, zilarra, urrea eta merkurioa daude. Bertan dago Acapulcoko hondartza ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidalgo (Mexiko)

**Hidalgo**, izen ofiziala **Estado Libre y Soberano de Hidalgo**, Mexiko ekialdeko estatu federala da. Iparraldean San Luis Potosí eta Veracruz estatuekin du muga, ekialdean Pueblarekin, hegoaldean Tlaxcala eta Mexikoko estatuarekin eta mendebaldean Querétaro Arteagarekin. 20.847 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 2.010.018 biztanle zituen. Hiriburua Pachuca da. *Hidalgo* izena Mexikoko aberriaren aita Miguel Hidalgo y Costillaren omenez jarri zitzaion.

## Ondasun nabarmenak 
[thumb|250px|ezkerrera|[Tollan-Xicocotitlan (gazteleraz, Tula) hiri tolteka]]
* Tollan-Xicocotitlan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aguascalientes

**Aguascalientes** (gaztelaniaz «ur beroak» esan nahi du, eskualdean ur termal ugari dagoelako) Mexikoko 31 estatuetako bat da. Herrialdearen erdialdean dago, eta ez du kostalderikk. Iparraldean Zacatecasekin du muga, eta hegoaldean Jaliscorekin. 5.618 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 1.184.996 biztanle zituen. Hiriburua Aguascalientes hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michoacán

**Michoacán de Ocampo** Mexiko erdi-mendebaldeko estatu federala da. Ipar-mendebaldean Colima eta Jaliscorekin du muga, iparraldean Guanajuato eta Querétaro Arteagarekin, ekialdean Mexikoko estatuarekin, hego-ekialdean Guerrerorekin eta hego-mendebaldean Ozeano Barearekin. 58.643 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 4.351.037 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Morelia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nayarit

**Nayarit** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena. Ipar-mendebaldean Sinaloarekin du muga, iparraldean Durangorekin, ipar-ekialdean Zacatecasekin, hegoaldean Jaliscorekin eta mendebaldean Ozeano Barearekin. Nayaritekoak dira Ozeano Barean kokatutako Islas Marías, Isla Isabel eta Tres Marietas uharteak. 27.815 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.084.979 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Tepic da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuevo León

**Nuevo León** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena. Iparralde eta ekialdean Tamaulipasekin du muga, hegoaldean San Luis Potosírekin, eta mendebaldean Coahuilarekin; iparraldean, 15 kilometroko muga dauka AEB Texas estatuarekin. 64.220 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 4.653.458 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Monterrey da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oaxaca

**Oaxaca** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen hegoaldean dagoena. Mendebaldean Guerrerorekin du muga, ipar-mendebaldean Pueblarekin, iparraldean Veracruzekin, ekialdean Chiapasekin, eta hegoaldean Ozeano Barearekin. 93.793 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 3.801.962 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Oaxaca de Juarez da.

## Pertsona ezagunak 
* Manuel Mitxeltorena (1804-1853), militar eta politikaria.
* Benito Juárez (1806-1872), politikaria.
* Porfirio Díaz (1830-1915), militar eta politikaria.
* Ricardo Flores Magón (1873-1922), aktibista, idazle eta filosofoa.
* Rufino Tamayo (1899-1991), margolaria.
* Marcelina Bautista (1966), ekintzaile eta etxeko langilea.
* Lila Downs (1968), abeslaria.
* Geo Meneses (1974), abeslaria.
* Amaranta Gómez Regalado (1977), gizarte-antropologo eta ekintzailea.
* Yásnaya Elena Aguilar Gil (1981) hizkuntzalari, idazle, itzultzaile eta ekintzailea.
* Yalitza Aparicio (1993), aktorea.

## Ikus, gainera 
* APPO (Oaxacako Herrien Herri Batzarra)

## Erreferentziak 
ezkerrera|thumb|250px|Monte Alban

## Kanpo estekak
Puebla

**Puebla** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen ekialdean dagoena. Iparraldean Tlaxcala eta Hidalgorekin du muga, ekialdean Veracruzekin, mendebaldean Mexikoko estatua, Hidalgo, Tlaxcala eta Morelosekin eta hegoaldean Oaxaca eta Guerrerorekin. 34.290 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 5.779.829 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Puebla de Zaragoza da. Beste hiri handi batzuk Cholula, Atlixco eta Tehuacán dira.

## Geografia 
Puebla estatuan du iturburua Balsas ibaiak (720 km).

## Ekonomia 
Nekazaritza (kafea, azukre kanabera, artoa, garia, garagarra, kotoia) eta mea ustiakuntza (zink, urre eta gas natural hobi garrantzitsuak) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Ondasun nabarmenak 
Antzinako aztarnategi garrantzitsuak dira Puebla estatuan.

## Irudi galeria 

File:NECAXA.JPG|Necaxako aintzira eta mendiak
Fitxategi:Mexico.Pue.Cholula.Pyramid.01.jpg|Cholulako piramide berreraikia
File:Cantona10.jpg|Cantona aztarnategia
File:Nahuas en Zacatlán.jpg|Nahua jendea, Zacatlan

## Ikus, gainera 
* Popocatépetl magaleko monasterioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Puebla estatuko gobernuaren webgune ofiziala, puebla.gob.mx
Querétaro

**Querétaro** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. Ipar-ekialdean San Luis Potosírekin du muga, ekialdean Hidalgo eta Michoacánekin eta mendebaldean Guanajuatorekin. 11.684 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.827.937 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Santiago de Querétaro da.

## Geografia 
Lurraldea menditsua da iparraldean, eta sail emankorrak daude hegoaldean.

## Historia 
Otomi indiarrak bizi ziren hasieran Querétaron, baina espainiarrek kolonizatu zuten 1550etik aurerra. 1823an bihurtu zen estatu; ordura arte Guanajuatoko lurraldea izan zen. XIX. mendean, euskal jatorriko Jose Maria Arteaga mexikarra izan zen bertako gobernadorea. Haren omenez eman zioten Arteaga *abizena* Querétaro estatuari.

## Ondasun nabarmenak 
* Frantziskotar misioak Sierra Gordan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quintana Roo

**Quintana Roo** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena, Yucatán penintsulan. Iparraldean Yucatánekin du muga, mendebaldean Campecherekin eta hegoaldean Belize eta Guatemalarekin. Ekialdean 865 kilometroko ertza du Karibe itsasoan. 42.361 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.325.578 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Chetumal da, nahiz eta hiri handiena eta ezagunena Cancún den. Maien zibilizazioaren garaiko aztarna ugari daude.

## Historia 
Maien lurraldea izan zen espainiarrek menderatu zuten arte (1517 inguruan). 1847ko matxinadaren ondoren indiarrek berreskuratu zuten.

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusia basoen ustiatzea da, txikle eta kopra zuhaitzena bereziki, baina arrantzak ere garrantzia du.
thumb|Quintana Roo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Luis Potosí

**San Luis Potosí** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen ipar-erdialdean dagoena. Iparraldean Nuevo León eta Coahuilarekin du muga, ipar-ekialdean Tamaulipasekin, ekialdean Veracruzekin, hegoaldean Hidalgo, Querétaro eta Guanajuatorekin, eta ipar-mendebaldean Zacatecasekin. 60.983 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2.585.518 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua San Luis Potosí da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colima

**Colima** Mexiko erdi-mendebaldeko estatu federala da. Iparraldean eta ekialdean Jaliscorekin du muga, hegoaldean Michoacánekin, eta mendebaldean Ozeano Barearekin. 5.625 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 650.555 biztanle zituen. Hiriburua Colima da; aipagarriak dira Manzanillo portu-hiria eta Tecomán ere.

## Udalerriak 
## Ekonomia 
Azukre kanabera, tabakoa eta kimika industria garrantzi handikoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonora

**Sonora** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. Ekialdean Chihuahuarekin du muga, hegoaldean Sinaloarekin, ipar-mendebaldean Kalifornia Beherearekin, iparraldean AEBetako Arizona eta Mexiko Berriarekin, eta mendebaldean Kaliforniako golkoarekin. 179.503 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2.662.480 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Hermosillo da. Heroica Nogales, Arizonako mugetan, Guaymas portua eta Ciudad Obregón, Yaqui haranean, dira beste hirigune nagusiak.

## Geografia 
Sonorako basamortuak eta Mendebaldeko Sierra Madrek estatuaren gehiena hartzen dute. Horregatik klima lehorra da, eta muturreko tenperaturak izaten dira. Kostaldeko ordokia ez da oso zabala, Sierra Madreren paraleloan mendialde anitz tartekatzen direlako.

## Historia 
Espainiarrak 1530etik aurrera bertaratu ziren; *Sonora* izena hango marmoletik dator, jotzean ezkilaren antzeko soinua ateratzen baitu.

## Ekonomia 
Klima beroa (20&nbsp;°C batez beste) eta idorra da, eta landare ekoizpenak ureztatzearen beharra du; horrenbestez, Altar, Sonora, Yaqui eta Mayo ibaiak aprobetxatuz egiten dira. Labore nagusiak hauek dira: garia, artoa, arroza, kotoia, tabakoa, indabak eta fruitu arbolak. Ordoki idorretan behi azienda hazten da. Kobrea, urrea, manganesoa, beruna eta zilarra dira mea baliabideak. Errepide handiek eta burdinbideek zeharkatzen dute estatua, eta Mexiko gainerako aldeekin lotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamaulipas

**Tamaulipas** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena. Iparraldean AEBetako Texas estatuarekin du muga, mendebaldean Nuevo Leónekin, hegoaldean Veracruz eta San Luis Potosírekin eta ekialdean Mexikoko golkoarekin. 80.175 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 3.268.554 biztanle zituen 2010ean. Estatuko hiriburua Ciudad Victoria da. Reynosa, Matamoros, Nuevo Laredo, Ciudad Mante eta Tampico hiriak ere aipagarriak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tlaxcala

**Tlaxcala** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. Ipar-ekialdean Hidalgorekin du muga, mendebaldean Mexikoko estatuarekin eta ipar, hego eta ekialdean Pueblarekin. Mexikoko estaturik txikiena da, 3.991 kilometro koadroko eremua besterik hartzen ez baitu. 2010ean 1.169.936 biztanle zituen. Hiriburua Tlaxcala de Xicohténcatl da, eta hiri jendetsuena Vicente Guerrero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabasco

**Tabasco** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena. Iparraldean Mexikoko golkoarekin du muga, ipar-ekialdean Campecherekin, hego-ekialdean Guatemalarekin, mendebaldean Veracruzekin eta hegoaldean Chiapasekin. 24.738 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2.238.603 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Villahermosa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veracruz (Mexiko)

**Veracruz**, ofizialki **Veracruz de Ignacio de la Llave**, Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen erdi-ekialdean dagoena. Iparraldean Tamaulipasekin du muga, hegoaldean Oaxaca eta Chiapasekin, ekialdean Mexikoko golkoarekin, hego-ekialdean Tabascorekin eta mendebaldean San Luis Potosí, Hidalgo eta Pueblarekin. 71.820 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 7.643.194 biztanle zituen. eta Tlacotalpan Gizateriaren ondare izendaturik daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yucatán

**Yucatán** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen ekialdean dagoena, Yucatán penintsulan. Iparraldean, Mexikoko golkoa dauka, ekialdean, Quintana Roo, hegoaldean, Quintana Roo eta Campeche, eta mendebaldean, Campeche. 39.612 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 1.955.577 biztanle zituen. eta Uxmal Gizateriaren ondare izendaturik daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Yucatan estatuko gobernuaren webgune ofiziala
Caracas

**Caracas** (ofizialki *Santiago de León de Caracas*) Venezuelako hiri nagusi eta hiriburua da. Herrialdearen iparraldean dago, Karibe itsasoaren kostaldetik 15 km-ra eta 900 metroko batez besteko garaieran. 2011n hiriak 1.943.901 biztanle zituen eta metropoli-barrutiak, 2.903.685 biztanle.

## Historia 
1567ko uztailaren 25ean fundatu zuen Diego de Losada zamorarrak, 1498. urtean Kolonek aurkitu zuen herri batean (*caraca* deitu indiarren herrian hain zuzen) eta *Santiago de León de Caracas* izena eman zion. 1578an Venezuelako koloniako hiriburu eta kapitain nagusiaren egoitza bihurtu zen. 1721. urtean sortu zen Caracasko unibertsitatea. Caracasko Gipuzkoar Konpainiari esker, hiriak urte oparoak izan zituen XVIII. mendean, eta Donostiarekin harreman handia izan zuen. Gipuzkoako konpainiari eman zioten monopolioak oso haserre utzi zituen bertako lurjabeak eta burgesak, eta liskar ugari izan zen Caracas bertako eta metropoliko burgesen artean. Berrogeita hamar urte iraun zuen monopolioak (1742-1792).

1811. urtean, Venezuelaren burujabetasuna aldarrikatu zuen hiriak, baina espainiar osteek berriro hartu zuten ondoko urtean. Simon Bolívar hiriaz jabetu zuen 1813an, baina espainiarren esku geratu zen berriro 1814an. Caraboboko guduaren ondoren (1821), Kolonbia Handia deituriko lurraldeak burujabetasuna eskuratu zuen eta Bogota hiriburu nagusiaren mendean geratu zen. 1830. urteko urtarrilean Venezuela Kolonbia Handi hartatik bereizi zen eta Venezuelako hiriburu bihurtu zen Caracas.

XX. mendearen lehen erdialdean, petrolioak aldaketa handia ekarri zuen hiri zaharrera eta egun Caracas Hego Ameriketako hiri modernoenetakoa da horri esker. Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz, euskal hiritar ugarik hantxe babes aurkitu zuten: horrela, erbestean zela, Eusko Jaurlaritzak 1965eko uztailaren 10ean bertan ekin zion "Radio Euskadi" irratiaren emisioari, 1977 arte.

## Klima 

## Ekonomia 
Venezuelako merkataritzagune eta industriagune nagusia da: eraikuntzarako gaiak, ehungintza, zapatagintza, metalurgia, kimika industria eta, batez ere, petrolioa. Nazioarteko aireportua Maiquetían dago. Caracastik abiatzen da Kolonbiaraino iristen den Gran Carretera Transandina izeneko errepidea.

## Pertsonaia ezagunak 
Bertan jaio zen Simon Bolívar (1783-1830) euskal jatorriko Ameriketako askatzailea.

## Herri eta hiri senidetuak 
Caracas ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

thumb|300px|Aldirietako auzoakCaracas Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*) (portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Caracasko Udalaren webgunea
*  Caracasko Eusko Etxea
Jalisco

**Jalisco** Mexiko erdi-mendebaldeko estatu federala da. 78.599 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 7.350.682 biztanle zituen 2010ean. Guadalajara da hiriburua, eta beste hiri garrantzitsuak Sayula, Lagos de Moreno eta Ocotlán.

[thumb|ezkerrera|[Chapala aintziraren urbazterra.]]

## Geografia 
### Kokapena 
Jalisco Mexikoko erdi-mendebaldean dago. Iparraldean Nayarit, Durango, Zacatecas eta Aguascalientesekin du muga; ekialdean San Luis Potosí, Guanajuato eta Michoacánekin; hegoaldean, Michoacán eta Colimarekin; eta mendebaldean Ozeano Barearekin.

### Erliebea eta hidrografia 
Bi alde bereizten dira Jaliscoko erliebean: menditsua bata, eta laua bestea. Klima heze epela (19°&nbsp;C batez beste). Lerma-Santiago ibaien arroan dago lurraldearen zatirik handiena.

## Historia 
1526. urtean iritsi ziren Jaliscora espainiar konkistatzaileak; *Nueva Galicia* izeneko lurraldearen barnean geratu zen XVI. mendearen erdialdetik aurrera. Mexikoren independentziaren ondoren sortu zen Jalisco estatua, eta gaur egun garrantzi handia du, Mexikoko mendebaldean batez ere.

1889. urtean, gaur egungo Nayarit estatua bereizi zen Jaliscotik.

## Ekonomia 
Nekazaritza da ekonomia-jarduera nagusia: artoa, garia, azukre-kanabera, kotoia, arroza eta tabakoa. Lurpeko aberastasunak handiak dira: zilarra, urrea, merkurioa, beruna, zinka. Industria bada, baina hiri handietan soilik; herri gehienak nekazariak dira.

## Jaliscotar ospetsuak 
* Juan Rulfo (1917-1986), idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jaliscoko gobernuaren webgunea, jalisco.gob.mx
Apo

**Apoa** (*Bufo*) anuruen ordenako genero bat da. Hainbat espezie hartzen du bere barnean(*Bufo bufo*, apo arrunta; *Bufo calamita*).

Ornodun anfibioa da, igelaren antzekoa, baina gorputz lodiagoa eta azala garatxoz betea duena. Apoak, heldua denean, ez du isatsik, txikia izaten da, eta gorputzaren atzealdea aurrealdea baino zabalagoa izaten du. Aurreko hankak lau behatz ditu, eta atzekoak bost. Atzekoak, azazkal gabeak, mintz batez baturik daude, igeri egiteko. Azalean dituen guruinek era askotako pozoiak sortzen dituzte. Emeak erruten dituen arrautzen ernalkuntza gorputzez kanpoan egiten da. Gehienetan gauez ibiltzen dira habiatik kanpora; jauzkariak dira; lehorrean bizi dira, eta animalia biziak janez elikatzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Apo lasterkaria
* Apo ezproiduna
* Apo pikarta
* Apo pintatu iberiarra

* Zerrenda:Animalien hotsak

## Kanpo estekak
Sinaloa

**Sinaloa** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena, Kaliforniako golkoaren ertzean. Sonorarekin du muga iparraldean, Chihuahua eta Durangorekin ekialdean (Mendebaldeko Sierra Madre mendilerroak bereizten du bi estatu horietatik) eta Nayaritekin hegoaldean. 57.377 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2.767.761 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua, eta estatuko hiri handiena, Culiacán Rosales da, nekazaritza eta industriagune garrantzitsua. Horren ondotik datoz Mazatlán eta Los Mochis.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oba erreka

**Oba erreka** Dimako Oba auzoan jaio eta Indusi errekarekin elkartu ondoren Arratia ibaira urak esertzen dituen erreka da.

## Kanpo estekak
Mendiola

**Mendiola** izenarekin leku bat baino gehiago izendatzen dira:
# **Mendiola** Gasteizko udalerria osatzen duten herrietako bat da.
# **Mendiola** Abadiñoko auzoa da.
# **Mendiola** Eskoriatzako auzoa da.
# **Mendiola** (761 m) Gasteizko mendien mendia, Araba.
# **Mendiola** (750 m) Sasiburuko mendilerroaren mendia, Bizkaian.
# **Mendiola** (693 m) Trianoko mendien mendia, Bizkaian.
# **Mendiola** (431 m) Hernioko mendilerroaren mendia, Gipuzkoan.
# **Mendiola** (209 m) Uliako mendilerroaren mendia, Gipuzkoan.
Amaitermin

**Amaitermin** Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da, udalerriko hegoaldeko muturra osatzen du Otxandio, Dima eta Aramaiorekin egiten du muga Urkiola auzoaz aparte. Hala ere bertako baserri bat Aramaioko lurretan dago, Itzagabarri baserria hain zuzen ere.

Amaitermingo auzo ikastola Bizkaiko Foru Aldundiak (Estatuak betetzen ez zituen beharrizanak betetzearren) 1920-1932. urteen bitartean sortutako euskarazko 125 auzo eskoletako bat izan zen.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio auzo honi:

## Argazkien galeria 

Irudi:Amaitermin_general.jpg|Amaitermingo ikuspegi orokorra.
Irudi:Itzagabarri.JPG|Itzagabarri baserria.
Irudi:Bizkaiko Foru Aldundiaren Amaitermingo auzo ikastola.jpg|Amaitermingo auzo ikastola.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak 
*  Amaitermingo argazkiak Flickr webgunean.
Astola

**Astola** Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da, Traña-Matiena, Zelaieta, Gaztelua eta Lebario auzoen artean kokatua eta Durangorekin mugakide da. 

Bertan kokatu zen Durangoko merindadearen erdigune politiko administratiboetako bat. Astola etxea, batzarretxe, auzitegi, espetxe eta artxibo moduan aritu baitzen.

Auzo honetan kokatzen dira Abadiñoko Udal Igerilekua eta Abadiño Futbol Taldearen Zelaia ere.

Jaiak urtarrilaren 22an, San Bizente egunean, ospatzen dira. Auzoan dagoen ermitak izen bera darama.
thumb|San Bizente baseliza, Astolan.
Auzo honetan ospatzen da, ekaineko larunbat batean, Durangaldeko jai andaluziarra.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea
 
## Kanpo estekak 
*  Abadiñoko udal webgunea
Zacatecas estatua

**Zacatecas** Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. Iparraldean Coahuila de Zaragozarekin du muga, ipar-mendebaldean Durangorekin, mendebaldean Nayaritekin, ekialdean San Luis Potosírekin eta hegoaldean Jalisco eta Aguascalientesekin. 75.539 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 1.490.668 biztanle zituen. 58 udalerritan banaturik dago. Hiriburua Zacatecas da, eta udalerri jendetsuena Fresnillo.

Jarduera ekonomiko garrantzitsuenak meatzaritza, nekazaritza eta turismoa dira. Zacatecasi entzute handia eman diote bertako zilar-hobi handiek, arkitektura kolonialak eta baita Mexikoko Iraultzan izan zuen garrantziak ere.

## Geografia 
Mexikoko erdialdeko goi-ordokian dago Zacatecas, Iparraldeko goi-ordokiaren hego muturrean, eremu zabal elkorrez eta hauek zeharkatzen dituzten mendi lerroez osatua. Hegoaldean 3.000 m. inguruko mendiek dituen Zacatecasko mendi lerroa nabarmentzen da. Mendi lerro gehienak sumendietako gaiz osatuak daude. Klima lehor eta euri gutxikoa du, eta 2-15&nbsp;°C bitarteko hozberoa. '

## Historia 
1540an Peralmides Chirinok hartu zuen eskualde hori, baina lurralde pobrea zela eta, berehala utzi zuen. Handik sei urtera, ordea, zilar meatzeak aurkitu ziren bertan, eta haien ustiaketa izan zen kolonizazio garaiko lanbide nagusia. Nueva Galicia lurraldearen barnean geratu zen XVI. mende erdialdetik aurrera. 1824an, Mexikoko Errepublikaren estatu bihurtu zen.

## Ekonomia 
Klimaren ezaugarriak direla eta, nekazaritza gutxi izan da, baina ureztatze artifizialei esker laborea eta kanabera ustiatu da. Meatzeak daude Zacatecas mendi lerroan. Garrantzitsuak dira elikagaien industria (esnea, alkohola, azukrea, irina, olioa), ehungintza, larrugintza eta kimika industria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerediaga

**Gerediaga** Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da, Durangaldean historikoki garrantzia eduki izan duena.

## Batzartokia 
[thumb|erdian|600px|Gerediagako Plaza Forala [2005ean.]]

Ingurunea garrantzitsua izan zen Erdi Aroan, izan ere Durangoko Merinaldeko jaun eta andreak bertan batzen zirela 1387ko testu batek adierazten du.

Juana Lehena Bizkaiko Andreak Durangaldeko Batzar Nagusiak deitu zituen lehen aldiz 1508an. Hori dela eta, Gerediaga Elkarteak antolatu ditu 500. urteurreneko ospakizunak 2008an.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Durangaldea
  
## Kanpo estekak 
*  Gerediagaren 500. urteurrena "Bizkaie" webgunean
Irazola

thumb|Garai bateko ezinbesteko lanabesa zen harraska eta latsarria Irazolan.

**Irazola** Abadiñoko (Bizkaia) iparraldeko auzo bat da.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Abadiñoko Udalaren webgunea
Mendiola (Abadiño)

**Mendiola** Abadiñoko (Bizkaia) mendialdean dagoen auzoa da. Bertatik igarotzen da Atxarteranzko ohiko bidea.

## Demografia 
## Auzotar ezagunak 
* Iro Landaluze (1960-), mikologoa.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
*  Abadiñoko udal webgunea
Sagasta

**Sagasta** Abadiñoko (Bizkaia) mendialdean dagoen auzoa da. Ipar-mendebaldean Mendiolako auzoarekin, mendebaldean Axtxiki (732 m) haitzarekin, hegoaldean Alluitz (1.040 m) mendiarekin, ekialdean Axpe-Martzaa auzoarekin eta iparraldean Irazolarekin egiten du muga.

Bestela, Irazola eta Sagasta artean Bolinkoba leizea dugu, eta Mendiola eta auzo honen artean berriz Atxarte erreka.

## Baserriak 
Sagasta Etxebarria, Sagastagoia, Sagastagoitia, Sagastabeitia, Sagastasoloa, Iturralde, Errekalde, Anbe, Ardantza, Abauntza, Sasikoa, Erlabe, Bizentikoa, Kamiñokoa, Artetxe, Lanperrikoa eta Gorotzarri.

## Jaiak eta ospakizunak 
Sagastako jaiak abenduaren 13an ospatzen dira Santa Luziaren omenez. Izan ere auzo honetan izen bera daukan baseliza dago.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
*  Abadiñoko udal webgunea
Alfonso Alonso

**Alfonso Alonso Aranegi** (Gasteiz, Araba, 1967ko apirilaren 14a) politikaria da: Espainiako Diputatuen Kongresuan, 2011tik Alderdi Popularraren eleduna eta 2014ko abendutik Espainiako Osasun, Gizarte Zerbitzu eta Berdintasun Ministroa izan zen. 1999tik 2007ra Gasteizko alkate izana. Filologia Erromanikoa eta Zuzenbidean lizentziatua, abokatu lanak egin izan ditu.

Gasteizen garrantzi handia izan duen familia batekoa da. Haren aitona, Manuel Aranegi Coll, Arabako Aldundiaren presidentea izan zen frankismoaren garaian, 1957tik 1966ra.

## Ibilbide politikoa 
1999tik 2007ra Gasteizko alkatea izan zen Alderdi Popularraren eskutik. Jose Angel Cuerda ordezkatu zuen, eta Patxi Lazkozek hartu zuen ondoren alkatetza. Lehenago Arabatik diputatua izan zen Espainiako Diputatuen Kongresuan (2000-2001), Alderdi Popularreko idazkariordea Euskal Autonomia Erkidegoan, eta alderdi horretako idazkari nagusia Araban. Orain, berriz ere diputatua da Espainiako Kongresuan (2008az geroztik).

Kargu horretatik, 2012an, institutuetako ikasleen gurasoek greba antolatu zutenean (Alderdi Popularraren gobernuak hezkuntza arloan ezarritako murrizketengatik protestatzeko), Alfonso Alonso greba haren aurka mintzatu zen, bera institutura zihoanean, Gasteizen, «grebak Batasunak antolatzen zituelako». 2014ko abenduaren 2an Mariano Rajoy gobernuburuak Espainiako Osasun Ministro berri izendatu zuen, Ana Mato ministro ohiaren dimisioaren ondorioz, ustelkeria politikoaren inguruko *Gurtel aferan* zuen erlazioagatik.

2015ko urriaren 15etik, Euskadiko Alderdi Popularreko presidentea da, Arantza Quirogak, Bakea eta Askatasunaren inguruko mozioaren aferaren ondorioz, dimisioa eman ondoren. Orduan, berak egin zion kontra Arantza Quirogari, baina oraingoan berari egokitu zitzaion dimisioa ematea 2020ko otsailaren 24an, Espainiako PPko buruzagitzak EAErako Ciudadanosekin koalizio bat behartu zuenean, baita lehendakarigai izateko hura baztertu eta Carlos Iturgaitz izendatu ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteizko alkateen zerrenda
* Javier Maroto

## Kanpo estekak
Zelaieta

**Zelaieta** Abadiñoko (Bizkaia) herrigunea da eta udaletxea bertan dago, baita San Trokaz eliza, hilerria eta mediateka ere.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Abadiñoko udal webgunea
Lebario

**Lebario** Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da.

## Azpiegiturak 
Abadiño, Berriz, Zaldibar eta Elorrioko biztanleak AP-8 autobidera hurbiltzeko, Bizkaiko foru aldundiak autobiderako sarbide berria eraikiko du Lebarioko auzoan. Sarbidea egunero 6.500 auto inguruk erabiliko dutela uste da. Lanak 2011. urterako amaitzea aurrikusten da.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Abadiñoko udal webgunea
Iota

eskuinera|thumb|Iota letra

**Iota**, edo **Yota**, alfabeto grekoaren bederatzigarren letra da. **Ι** (larriz) eta **ι** (xehez) idazten da.

## Kanpo estekak
Kappa

eskuinera|thumb|Kappa letra

**Kappa** alfabeto grekoaren hamargarren letra da. **Κ** (larriz) eta **κ** (xehez) idazten da.

## Ikus, gainera 
* Fleissen kappa

## Kanpo estekak
Lambda

eskuinera|thumb|Lambda letra

**Lambda** alfabeto grekoaren hamaikagarren letra da. **Λ** (larriz) eta **λ** (xehez) idazten da.

## Kanpo estekak
Mu

eskuinera|thumb|My letra

**Mu** (*u* hori nahi izanez gero zubererako *ü* bezala ahoskatzen da) alfabeto grekoaren hamabigarren letra da. **Μ** (larriz) eta **μ** (xehez) idazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mi

**Mi** hitzak ondorengo adierak ditu:
* My edo Mi, alfabeto grekoaren hamabigarren letra.
* Mi (musika nota), *Do* eskalako hirugarren nota edo gradua.
Murueta (Abadiño)

**Murueta** Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da.

## Ondarea 
Murueta jauregia, XVII. mendeko eraikina da, jatorrizko egitura eta fatxada mantentzen dituena.

## Ekonomia 
Muruetako iharduera ekonomiko nagusia nekazaritza da, azkenaldian nekazalturismoak garrantzia hartu du.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
*  Abadiñoko udal webgunea
Nu

eskuinera|thumb|Nu letra

**Nu** (bokala [y] ere ahoska daiteke, zubererako *ü* bezala) alfabeto grekoaren hamahirugarren letra da. **Ν** (larriz) eta **ν** (xehez) idazten da.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Omikron

eskuinera|thumb|Omikron letra
**Omikron**a alfabeto grekoaren hamabosgarren letra da. **Ο** (larriz) eta **ο** (xehez) idazten da. Greziar zenbaki-sisteman 70eko balioa du eta hitzez hitz *txikia* esna nahi du, omegaren kontrajarrita (Ω: larria; ω: minuskula; ὦμέγα, o handia). Antzinako Grezian /o/ luze bat bezala ahoskatzen zen, irekiera ertainarekin.

Omikron letrak latindar alfabetoko O eta alfabeto zirilikoko О sortu zituen, antzeko balio fonetikoa dutenak eta itxura berbera letra larriz eta txikiz.

## Kanpo estekak
Ro (hizkia)

eskuinera|thumb|Ro letra

**Ro** alfabeto grekoaren hamazazpigarren letra da. **Ρ** (larriz) eta **ρ** (xehez) idazten da.

Greziar zenbakizko sisteman ehun balioa zeukan.

Zientzietan ρ ikurrak hainbat gauza adieraz ditzake:
* Matematikan, koordenatu polarretako erradioa.
* Fisikan, gorputz baten dentsitatea.
* Elektromagnetismoan, erresistibitate elektrikoa.
* Estatistikan, kobariantzaren korrelazio koefizientea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ro

**Ro** honakoa izan daiteke:

* Rho, greziar alfabetoko letra.
* Ro (Italia), Italiako udalerria, Ferrarako probintzian.
Sigma

eskuinera|thumb|Sigma letra

**Sigma** alfabeto grekoaren hamazortzigarren letra da. **Σ** (larriz) eta **σ** (xehez) idazten da.

## Kanpo estekak
Tau (argipena)

**Tau** hitzak esanahi eta erabilera hauek ditu:

* **tau**, alfabeto grekoko hizkia;
*tau (τ) zenbakia, zirkunferentzia eta erradioaren arteko proportzioa.
* **Baskonia**, saskibaloi taldea;
* estatistikan, Goodman eta Kruskalen tau, asoziazio neurri bat.
Tao (argipena)

**Tao** izenak esanahi hauek ditu:
# Tao, sortaldeko kontzeptu filosofikoa.
# Tau letra grekoa.
# Trafiko eta Aparkamendurako Ordenamendua, TAO siglez ezagunagoa.
# Tao te king, taoisten testuak, Lao Tzuk idatzita.
Muntsaratz

**Muntsaratz** Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da. Izen bereko bertako dorretxean Kalitatea Fundazioaren egoitza nagusia dago, eta handik metro gutxira, berriz, Topagunea Euskara Elkarteen Federazioarena.

## Demografia 
[thumb|right|[Muntsaratz dorretxea, Kalitatea Fundazioaren egoitza nagusia.]]
XXI. mendearen hasieran hazkunde handia izan zuen Muntsaratzen, Abadiñok etxebizitza berriak eraikitzeko gune gisa aukeratu baitzuen.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Abadiñoko udal webgunea
Upsilon

eskuinera|thumb|Upsilon letra

**Upsilon** (nahi izanez gero, hasierako bokala zubererako *ü* bezala ahoska daiteke) alfabeto grekoaren hogeigarren letra da. **Υ** (larriz) eta **υ** (xehez) idazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Traña-Matiena

**Traña-Matiena** Abadiñoko (Bizkaia) auzorik populatuena da. Abadiño udalerriko auzo bat da, Gaztelu, Gerediaga, Astola eta Durangoren mugakidea baita.

## Zerbitzuak 
Bertan, Abadiñoko udalak auzorako bulegoa dauka, Osakidetzako osasun-zentro propioa ere badauka (Abadiño-Matiena).

Matienan, Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza eskaintza du. Matienako Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza nahiko jendetsua izaten da, izan ere, normalean, inguruko auzoetako gazteak bertara gerturatzen direlako.

Halaber, EuskoTrenek geltokia dauka (E1 eta 1D sareak, Traña-Abadiño), Bilbo-Donostiako trenbidearena. Hortaz gain, Bizkaibus autobus zerbitzuz asetuta baitago, izan ere, hiru geltoki ditu (Zubibitarte, San Blas eta Trañabarren). Bestalde, Lurraldebusek salbuespen pare bat egiten ditu DB02 Ermua-Donostia linean, bat goizean (Donostia norabidean) bestea arratsaldean (Amorebieta-Etxano norabidean).

## Demografia 
XX. mendean industrializazioaren ondorioz asko hazi zen auzoa, baina XXI. mendean biztanle ugari galdu zuen auzoak.

## Geografia 
Traña-Matiena laua bada ere, inguruan muino asko ditu. Izan ere, inguruan dituen auzo zein herri denetara oinez heltzeko aukerak dago. Hurbilen dituen ibilbideak Garairako bidea (zeinek Oizen amaiera posible bat duen) edota Gaztelurako bidea izango lirateke. *(Ibilbideei buruzko informazio gehiago Kanpo Estekak atalean)*

## Jaiak eta ospakizunak 
Apirilaren 28an ospatzen ditu auzoak bere jaiak, Prudentzio Deunaren omenezkoak.

Lehen festa eguna iritsi baino egun bat lehenago, apirilaren 27a izan ere, Donien Atxa jartzen da herriko biribilgune handienean honela, Prudentzio Deunaren jaiak hasi direla adierazteko.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea
* Abadiño

## Kanpo estekak 
*  Abadiñoko udal webgunea
* Garaiko ibilbidea (Oizen amaituz)
* Gazteluko ibilbidea
Alfa Centauri

**Alfa Centauri**, eguzkiarengandik gertuen dagoen izar sistema da, haien artean, batez beste, 4,36 argi-urteetako distantzia dago.

Hiru izarrez osatutako sistema da eta Centaurus konstelazioan dago. 1752. urtean, Nicolas Louis de Lacaillek, izar bikoitza zela konturatu zen.

## Alfa Centauri sistema 
Sistemako hiru izarrak, interakzio grabitatorioari esker loturik mantentzen dira, haien artean bira eginez. Alfa Centauri A, eguzkia bezala, izar horien motakoa da. Alfa Centauri B, berriz, K motako izarra da. Bi izar hauek, haien artean orbitatzen dute eta haien orbitak 80 urte irauten du. Hirugarren izarra, Proxima Centauri da, nano gorri bat, eta aurreko bi izarren inguruan orbitatzen du, baina oso distantzia handira, bere orbitak, gutxi gorabehera milioi bat urte iraun baitezake. Gainera, oso tamaina txikiko izar gorria da eta potentzia handiko teleskopio batekin ikus daiteke, soilik.

thumb|340px|ezkerrera|Eguzkitik hurbilen dauden 3 izarren tamaina eguzkiaren tamainarekin konparatuta.

## Planetak 
Badaude zantzuak pentsatzeko hiru izar hauen artean badagoela planetaren bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fi

eskuinera|thumb|Fi letra
**Fi** alfabeto grekoaren hogeita batgarren letra da. **Φ** (larriz) eta **φ** (xehez) idazten da. Greziera klasikoan, *p* hasperendun gisa ahoskatzen zen [ph], Ipar Euskal Herriko zenbait tokitan *epher* hitzeko *ph* hori ahoskatzen den bezala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urrezko zenbakia

## Kanpo estekak
Adarkatze (sistema eragileak)

: *Artikulu hau ataza-anitzeko edo hari-anitzeko sistema eragileetako prozesuen "fork" edo "semeei" buruz da.*

Ordenagailu terminologian ordenagailu prozesu batek bere buruaren kopia bat egiteari esaten zaio **fork**, non honek ondoren prozesu originalaren edo aita prozesuaren seme prozesu bezala funtzionatzen duen. Normalean, hari-anitzeko ingurune batean fork bat egitean exekuzio hari bat bikoiztu egin dela izaten da.

Unix eta Unix-moduko sistema eragileetan, prozesu aita eta prozesu semea fork() sistema deialdiaren erantzunaren arabera hautatzen dira. Seme prozesuan, fork()-en erantzuna 0 da, eta prozesu aitaren kasuan sortu berri den prozesuaren PIDa.

Fork-i deitzearekin bat, semearentzat helbide espazio ezberdin bat egongo da. Seme prozesuak aita prozesuaren segmentuen kopia zehatz bat izango du. Prozesu semeak eta aitak batak bestearekiko guztiz independente funtzionatu dezakete.

## Adibidea 
Hemen C programazio lengoaia idatzitako kode bat. "Seme prozesua"n eta "Aita prozesua"n sekzioak batera exekutatuko dira

```

```

Kode honek honakoa erakutsiko du:

```

```

Irteera ordena kernelak ezartzen du.

## Ikus, gainera 
* Seme prozesu
* Aita prozesu

## Kanpo estekak
Khi

eskuinera|thumb|150px|Khi letra

**Khi** edo **Ji** (ez da euskal ixaz ahoskatu behar, baizik eta espainierazko *ji* bezala) alfabeto grekoaren hogeita bigarren letra da. **Χ** (larriz) eta **χ** (xehez) idazten da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Khi-Ro ikurra

## Kanpo estekak