Hernández parkea

**Hernandez parkea** lorategi historiko bat da, Melillako (Espainia) hiri autonomoaren erdigunean dagoena, eta Zabalgune Modernistan dago, Espainia plazan. Espazio publiko hau, hedadura handia hartzen duena, hiriko birika berdeetako bat kontsideratzen da eta bere balio arkitektoniko, paisajistiko, historiko eta kulturalagatik nabarmentzen da.

## Historia 
Hernandez Parkea XIX. mendearen amaieran sortu zen, gaur egun parkea hartzen duen eremua Urrezko Ibai zaharraren ibilguaren ondoko betelaneko eremua zenean. 1900ean, plazako komandante nagusi *Venancio Hernández Fernándezek* proiektua sustatu zuen, espazio hori lorategi publiko bihurtzeko. Ekimenaren helburua zen Melillako biztanleen bizi kalitatea hobetzea eta hiria apaintzea lorategiz hornitutako espazio batekin.

mende hasieran hasi ziren parkea eraikitzen, *Vicente Garcia del Campo* ingeniari militarraren gidaritzapean. Inaugurazio ofiziala 1902ko maiatzaren 18an izan zen. Lehen urteetan, parkea etengabe zabaltzen joan zen, elementu arkitektonikoak eta apaingarriak sartuz. 

Aisialdirako eta paseatzeko lekua izateaz gain, parkea izan zen hamarkada luzez Melillako azokaren agertoki nagusia. 1910eko hamarkadatik 2007ra arte egin zen. 2008an, San Lorentzo plazara eraman zuten azoka, lorategiak jasaten zuen higaduragatik eta ospakizunetarako esparru zabalago eta egokiago baten beharra zegoelako.

Parkea behin baino gehiagotan zaharberritu dute, eta bereziki nabarmentzekoa da azoka lekuz aldatu ondoren egindako birgaitze integrala, 2010ean amaitu zena.

## Toponimia 
*Venancio Hernandez Fernandez* jeneralaren omenez jarri zioten izena parkeari, eta funtsezkoa izan zen Melilla hiri-espazio moderno bilakatzeko bere agintaldian. Bere bultzada ezinbestekoa izan zen parkea eta garaiko beste hirigintza ekimenak sortzeko.

## Lege-esparrua 
Hernandez Parkearen sorrera eta artapena lorategi historikoak eta espazio publikoak babesten dituzten udal araudiek arautzen dute. 2010eko zaharberritzea ondare kulturalari buruzko Espainiako legeriaren esparruan egin zen, eta Lorategi Historiko izendatu zuten balio arkitektoniko eta paisajistikoagatik.

## Arkitektura 
Melillako Hernandez Parkea XX. mendearen hasierako paisaia- eta monumentu-arkitekturaren adibide nabarmena da Afrikako iparraldean. Venancio Hernández Fernández komandante nagusiaren eta Vicente García del Campo ingeniari militarraren hirigintza-ikuspegiak eragin handia izan du haren diseinuan eta bilakaeran; izan ere, parkea aisialdirako eta hiria edertzeko gune gisa ulertu zuten.

### Sarrera nagusia 
Parkeko sarrera nagusia 1914an diseinatu zuen Jose de la Gandara ingeniari militarrak. Portada monumentala harlanduzkoa da, eta bi dorre ditu, koroa dukalez errematatuak. Dorre bakoitzean, Guzman Onaren eskultura bat dago, Tarifaren defentsan bere semea sakrifikatzeko erabili zuen sastakaia jaurtitzean irudikatua. Irudi horien azpian, hiriaren armarria duten elementu heraldikoak daude. Jatorrizko armarriak II. Errepublikan suntsitu ziren eta, ondoren, *Emilio Manescau* eskultoreak berreraiki zituen 1951n.

### Musika-tenpletea 
thumb|Musika-tenpletea
1907an, musika-tenplete bat eraiki zen parkearen erdian, aire zabaleko kontzertuak eta kultura-jarduerak hartzeko diseinatua. Musika gaualdi eta ekitaldi komunitario ugariren lekuko izan da espazio hori urteetan zehar.

### Itxitura 
Parkearen itxitura 1918an osatu zen, espazioa mugatzeko eta hiri-ingurunetik babesteko metalezko hesi bat jarrita. 1927 eta 1930 artean, ipar-hego pasealeku nagusiaren alboko biribilguneetan pergola artistikoak eraiki ziren, parkeari izaera bereizgarria eman ziotenak. Egitura horiek, pasealeku eta lorategien hobekuntzekin batera, parkea sendotzen lagundu zuten, Melillakoen aisialdirako eta elkartzeko gune gisa.

### Eserlekuak eta farolak 
ezkerrera|thumb|Farola
Parkea banku eta farola ugariz hornituta dago, bisitariei erosotasuna eta girotzea eskaintzeko. Bankuak, harria eta egurra bezalako material tradizionalekin eginak, ingurune naturalaz eta parkean egiten diren hainbat jarduerez gozatzeko aukera ematen diete erabiltzaileei. Farolek ere funtsezko zeregina dute, ez bakarrik funtzioei dagokienez, baita estetikari dagokionez ere, eta gauez parkeko bideak eta pasealekuak argiztatzen dituzte.

### Zoladurak 
Urteetan zehar, parkeak hainbat eraldaketa izan ditu bere zoladuretan. Hasiera batean, lur zapaldua zen lurra, ondoren Guruguko harri lauzak sartu ziren. 1970eko hamarkadan, harri artifizialezko mosaikoak gehitu zituzten, zodiakoaren zeinuak bezalako motiboekin. 80ko hamarkadan, tonu zuri, beltz eta gorriko terrazoa jarri zuten erdiko pasealekuan. Azkenik, gaur egun, parkearen zoladurak tonu zuri, berde eta gorriko diseinu uhindua du, ingurune modernistarekin bat datorren estetika ematen duena.

## Paisajismoa 
Hernandez Parkea hiri-paisajismoaren adibide bat da, Mediterraneoko landaredia eta diseinu arkitektonikoa uztartzen dituena. Barruan hainbat lorategi, bidexka eta iturri daude, espazio hau aisialdirako leku bihurtzen dutenak.

Melillako Hernandez Parkeak ingurunea edertzeaz gain, balio historiko eta artistiko esanguratsua ematen duten hainbat iturri ditu. Azken hamarkadan egindako zaharberritze-lanetan, iturri horietako batzuk berreskuratu eta birgaitu egin dira. Horietako batzuk XX. mendearen hasierakoak dira, eta beste batzuk, berriz, sortu berriak.

#### Iturri lineala 
thumb|Iturri lineala
Parkearen hego-mendebaldeko sektorean dago Fuente Lineal, adierazgarrienetako bat. Bere diseinu moderno eta estilizatuak erreferentzia bisual bihurtzen du parkearen barruan. Zaharberritzeari esker, jatorrizko funtzionamendua berreskuratu ahal izan da, teknologia garaikidea integratuz, haren eraginkortasuna eta jasangarritasuna hobetzeko.

#### Fuente Flor de Cala 
Iturri hau ere hego-mendebaldean dago, eta kala lorean (landare apaingarria) inspiratutako diseinuagatik nabarmentzen da. Birgaitzeak jatorrizko estetika errespetatu du, eta edertasuna nabarmentzen duten eta parkearen ingurune naturalarekin harmonizatzen duten elementuak sartu dira.

#### Maskorren Iturria 
thumb|Maskorren Iturria
Maskorren Iturria parkeko beste altxor arkitektoniko bat da, eta ezaguna da itsas elementuak dituelako, maskorrak eta maskorrak, besteak beste. Iturri hau kontu handiz zaharberritu da bere dekorazio estiloa eta apaintzeko funtzioa gordetzeko.

#### Apar-zutabeko iturria 
Aurrekoen sektore berean dago Apar-zutabea iturria, eta ur-zutabea simulatzen duen egitura bertikalagatik da ezaguna. Zaharberritzeari esker, jatorrizko itxura berreskuratu da, eta inguruko paisaiarekin harmonian integratzea ziurtatu da.

#### Musika-iturriak eta zibernetikak 
thumb|Bisita daitekeen iturria
Iturri historikoez gain, teknologia aurreratua duten iturri modernoak ere baditu parkeak:

* Iturria **Glorieta**: Ura eta argia elektronikoki sinkronizatutako musikarekin konbinatzen dituen musika-iturri zibernetikoa.
* Iturria Bisitagarria: Jendearen interakzioa ahalbidetzen duten hornigailu dinamikoz osatua, ur tunel bat sortuz eta esperientzia sentsorial paregabea eskainiz.

Iturri horiek parkea edertzeaz gain, aisialdirako eta bisitarientzako gozamenerako gunea ere eskaintzen dute, artea, teknologia eta natura hiri-ingurunean txertatuz.

Iturri horiek lehengoratzeak eta kontserbatzeak Melilla hiriak bere ondare historikoa zaintzeko eta espazio publikoak hobetzeko duen konpromisoa islatzen dute, eta historia eta modernitatea modu harmoniatsuan uztartzen dituen leku bat eskaintzen diete herritarrei eta bisitariei.

### Lorategiak eta pasealekuak 
#### Lorategi nagusiak 
##### Lorategi obalatua 
thumb|Lorategi obalatua
Parkearen ekialdeko muturrean dago, eta diseinu lerromakurra du, erdiko pasealekuaren linealtasuna hausten duena. Bere elementurik adierazgarriena araukaria handi bat da (Araukaria heterophylla), espazio barruan landare mugarri gisa jokatzen duena.

##### Palmondoen lorategia 
Parkearen erdiko ardatzean palmondoen bi lerrokadura paralelo daude (Phoenix canariensis, Phoenix dactylifera eta Washingtonia spp. ), iparretik hegora zeharkatzen dutenak. Lerrokadura horrek Granadako Generalifeko lorategiak irudikatzen ditu, eta monumentaltasun tropikalaren efektua ematen du.

#### Ibilaldi enblematikoak 
##### Erdiko pasealekua 
thumb|Pasealeku Nagusia
Parkearen ardatza da, eta alboetan lorategiak, pergolak, iturriak eta eskulturak ditu. Ospakizun eta ekitaldi publikoetarako erabili ohi da, baita aisialdirako oinezkoentzako ibilbideetarako ere.

##### Maiteminduen ibilaldia 
Pasealeku honek Generalifea gogorarazten duen urmael luzanga inguratzen du. Oso erabilia da bere edertasun erromantikoagatik, alboetan dituen palmondo ilara bikoitzak eta “Apar Zutabea” iturriak nabarmendua.

##### Alboetako pasealekuak 
Estuagoak eta bihurgunetsuagoak dira, eta bigarren mailako bide horiek parkeko gune ezberdinak lotzen dituzte, eskultura-multzoak, jolasguneak eta atsedenguneak inguratuz. Multzoan harmonikoki integratzen diren materialez zolatuta daude.

## Eskultura 
Hernandez Parkea ere kultur gune garrantzitsua da, figura historiko eta kulturalei omenaldia egiten dieten eskultura eta oroitzapenezko monumentuen bilduma baitu.

### Oroitzapenezko monumentuak 
thumb

#### Félix Rodríguez de la Fuenteri omenaldia: 
1983an inauguratu zen eta *Vicente Moreira* eskultoreak egin zuen. Felix Rodriguez de la Fuenteri omenaldia egiten dio estatua honek.

#### Legioaren monumentua: 
Monumentu hau parkearen alboko ate baten ondoan dago. 1 Kapitain Handi Herenaren omenez eraiki zen.Legioko buruzagia, Melillan egindako lan humanitarioagatik, eta legionario bat aurkeztu du bere arma eta banderarekin.

#### Hernandez jeneralaren omenezko farola: 
1907an eraiki zen, herri-harpidetza bati esker. Farola hau parkearen erdiko pasealekuan dago, eta *Venancio Hernández Fernández* jenerala oroitzen du.

#### Miguel Fernández poetaren monumentua: 
1994an inauguratu zen, eta Mustafa Arruf eskultoreak egin zuen. Miguel Fernandez poeta melillarra omentzen du, 1977an Literaturako Sari Nazionala jaso zuena.

#### Francisco Jesús Aguilar tenientearen monumentua: 
Mustafa Arrufek zizelkatu zuen monumentua, eta 2001ean inauguratu zen. *Francisco Jesús Aguilar Fernández* teniente legionarioa omentzen du, 1993an Bosnian misio humanitario batean hil zena.

#### Lope de Vegaren monumentua: 
thumb|Lope de Vegaren monumentua
1935ean inauguratu zuen *Melillako* Ateneo Zientifiko eta Literarioak, eta brontzezko busto honek Lope de Vega antzerkigileari omenaldia egiten dio. Parkean dago inauguratu zutenetik, baina 1951n birkokatu zuten.

### Beste eskultura-multzo batzuk 
Oroitzapenezko monumentuez gain, beste eskultura eta apaingarri batzuk ere badaude parkean, hala nola:

* **Ingeniarien Fenix-a**, birsorkuntza eta berreraikitze-espiritua sinbolizatzen dituena, Melillako tradizio militarrarekin lotua.
* Literaturako pertsonaien eta tokiko irudien **bustoak eta erliebeak**.

## Flora eta fauna 
### Flora 
Hernandez Parkeak flora apaingarri eta exotikoaren lagin askotarikoa eta adierazgarria du, XX. mendearen hasieran hiri-lorategi gisa hartu izanaren ondorioz. 1902an sortu zenetik, espezie ugari gehitu ziren parkeari itxura tropikala emateko asmoz, garaiko Europako lorategi handien estetikari jarraituz.

#### Palmondoak 
thumb|Palmera kanariarra
Parkearen ezaugarri botaniko nagusietako bat palmondoen bilduma da. Espezie hauek ditu:

* *Phoenix canariensis* (Kanarietako palmera)
* *Phoenix dactylifera* (datil-palmera)
* *Washingtonia filifera* eta *Washingtonia* robusta

Espezie horiek Granadako Generalife aintzira imitatzen duen urmael luzatuaren bi aldeetan lerrokatuta daude, eta eremuko paisaia-talde nabarmenetako bat osatzen dute.

#### Zuhaitz eta espezie nabarmenak 
thumb|Araukaria
Hauek dira zuhaitzik adierazgarrienak:

* Araukaria (**Araukaria** heterophylla), ekialdeko muturreko lorategi obalatuan kokatua.
* Ficus (*Ficus mikrokarpa* eta **Ficus** macrophylla), parkeko hainbat gunetan daude.
* **Kanariar pinua** (*Pinus canariensis*), batez ere haurren lorategian erabiltzen dena.
* **Drago kanariarra** (*Dracaena draco*), hiru ale nabarmenekin. Espezie hau bere bizitza-luzeragatik eta izerdi gorrixka bereziagatik baloratzen da.
* **Juka erraldoia** (*Yucca elephantipes*), zeharkako pasealekuko pergoletan kokatua.
* **Cica** (*Cycas revoluta*), parkean ohikoa den espezie apaingarria.
* **Buganvilla** (*Bougainvillea spectabilis*), pergolak dekoratzeko erabilia, udaberrian bereziki ikusgai.

ezkerrera|thumb|Drago kanariarra
Parkearen landare-multzoa lorategietan eta pasealekuetan egituratuta dago, eta apaingarriak ere baditu, hala nola pergolak, eskulturak eta iturriak. Denbora igaro arren eta jatorrizko espezie batzuk galdu arren, Hernandez Parkea Melilla hiriko erreferente botanikoa da oraindik.

### Fauna 
Hernandez Parkean fauna aniztasun handia dago, bereziki hegaztiak, ugaztun txikiak eta narrastiak. Landaredi oparoak eta iturri eta urmaelek habitat egokia sortzen dute hainbat espezierentzat.

#### Hegaztiak 
thumb|Uso
Parkea hegazti espezie ugarirentzako babeslekua da, bertakoentzat zein migratzaileentzat. Zuhaitzen, zuhaixken eta iturrien aniztasunak elikagaia eta babesa ematen ditu, eta hegaztiak behatzeko leku pribilegiatua da. Ohikoa da zozoak, usoak, usapalak, araba-zozoak eta karnabak ikustea. Gainera, migrazioetan, Gibraltarko itsasartea zeharkatzen duten hegaztiek atseden hartzeko erabiltzen dute parkea.

#### Narrastiak 
thumb|Kameleoia
Parkean dauden narrastien artean sugandila espezie batzuk daude, hala nola, Rifeko muxar handia (*Chalcides viridanus*) eta Andaluziako sugandila (*Podarcis vaucheri*). Espezie horiek etekina ateratzen diote parkeko mikroklima bero eta eguzkitsuari, gorputzeko tenperatura erregulatzeko aukera ematen baitie. Kamaleoiak ere ikus daitezke (*Chamaeleo chamaeleon*), bereziki landaredi trinkoa eta zuhaixkak dauden eremuetan.

#### Ugaztunak 
Parkea batez ere hegazti eta narrastientzako habitata bada ere, ugaztun txikiak ere baditu. Intsektuak jaten dituzten eta izurriteak kontrolatzen laguntzen duten triku arruntak (*Erinaceus europaeus*) eta itsas triku morunoak (*Atelerix algirus*) aurki daitezke. Gainera, gaueko saguzarrak parkean bizi dira, eta gauean intsektu hegalariak kontrolatzen laguntzen dute.

## Kultura eta kirola 
### Kultura-jarduerak 
Urtean zehar, askotariko kultura-ekitaldiak izaten dira parkean, besteak beste, musika, dantza, antzerkia eta gaikako ospakizunak. Adibidez, 2025eko apirilean, aire zabaleko dantza-ikuskizun bat egin zen Marina Remartínez eta José Sabrosoren konpainiarekin, Gonzalo Carmonaren Colores y música en directo balletarekin batera, Dantzaren Nazioarteko Eguna zela eta.

2021eko uztailean, Melillako Flamenko Eskolak kontzertu bat antolatu zuen Aspanies Plena Inclusión Zentroarekin elkarlanean, sevillanak, rumbak eta tangoak erakutsiz, eta zentroko erabiltzaileek ere parte hartu zuten instrumentuak jotzen eta dantzatzen.

Gainera, parkean hainbat ekitaldi egin dira, hala nola Afrika Iparraldeko Harrotasunaren XX. edizioa 2025ean, Amlegak antolatua. Besteak beste, mikroantzerkia, musika eta zozketak izan ziren.

#### Hezkuntza-jarduerak 
Txikienei zuzendutako jarduerak ere eskaintzen ditu parkeak. 2023ko martxoan, amazigh kulturari buruzko umeentzako tailerrak antolatu zituzten parkeko Zibertekan, eta umeek amazigh kaligrafiari buruz ikasi ahal izan zuten birziklatutako materialak erabiliz.

2024-2025eko Gabonetan, parkea haurrentzako aisialdi-zentro bihurtu zen, eta izotz gaineko patinaje-pista, bideo-jokoak eta mahai-jokoak egin ziren, Novedades Melillak eta Zona Centrok antolatuta.

#### Kultur gune iraunkorrak 
Parkeak hainbat elementu kultural eta artistiko biltzen ditu, hala nola Musikaren Tenpletea eta Lope de Vega, Felix Rodriguez de la Fuente, Miguel Fernandez eta Legion bezalako figurei eskainitako hainbat eskultura. 

Gainera, parkeko Zibertekak gazteentzako baliabide zentro gisa balio du, interneterako sarbidea eskainiz eta kultur tailerrak eta jarduerak antolatuz.

### Kirol jarduerak 
Hernandez Parkea balio botaniko eta kulturalaz gain, komunitatearentzako hainbat instalazio eta kirol jarduera eskaintzen dituen hiri-eremua da.

#### San Silvestre lasterketa 
Proba tradizional hau abenduaren 31n egiten da, eta parketik abiatzen da. 2024an, mozorrotutako 620 korrikalari bildu zituen, hirian kirol eta herri festa gisa sendotuz. 

#### Izotz gaineko patinaje pista 
2024-2025eko Gabonetan, patinaje-pista bat jarri zen, bisitari ugari erakarri zituena, eta parkeko neguko ikuskizun nagusietako bat bihurtu zen. 

### Kirol instalazioak 
#### Eremu bioosasungarria 
Eremu honek aire zabaleko gimnasia-aparatuak ditu, haurren jolasa osatzeko ezin hobeak. Zuzenean haur-parkearen ondoan ez badago ere, distantzia txikian dago eta inguru egokia eskaintzen du helduek ariketa egin dezaten haurrek jolasten duten bitartean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainia plaza
* Lobera parkea

## Kanpo estekak