open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korsikar txirriskila

**Korsikar txirriskila** (*Carduelis corsicana*) *Carduelis* generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago. Korsika, Sardinia eta Italiako Elba, Capraia eta Gorgona uharteetan bizi da.

Lehen txirriskilen artean sailkatu arren, egun adituek karnaben artean sailkatzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Carduelis
* Fringillidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Gailupa tronpetari

thumb|*Bucanetes githagineus amantum *

**Gailupa tronpetari** (*Bucanetes githagineus*) *Bucanetes* generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bucanetes
* Fringillidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Moreta mokolodi

**Moreta mokolodia** (*Carpodacus ferreorostris*), **Chaunoproctus ferreorostris*** *Chaunoproctus'' generoko animalia zen, jada iraungia. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatzen zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chaunoproctus
* Fringillidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Amakihi hawaiiar

**Amakihi hawaiiarra** (*Chlorodrepanis virens*), **Amakihi** (hawaieraz: *ʻAmakihi*; *Hemignathus virens*) *Hemignathus* generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago. Egun Hawaiiko Uharte Handia, Maui eta Molokaʻi uharteetan baino ez da bizi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hemignathus
* Fringillidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Iiwi nektar-txonta

**Iiwi nektar-txonta** (*Drepanis coccinea*), **Iiwi** (hawaieraz: *ʻIʻiwi*; *Vestiaria coccinea*) *Vestiaria* generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago. Bere generoko kide bakarra, Hawaii uhartediko uharte guztietan bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vestiaria
* Fringillidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Akohekohe nektar-txonta

**Akohekohe nektar-txonta** (hawaieraz: *ʻAkohekohe*; *Palmeria dolei*) *Palmeria* generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago. Hawaiiko Maui uhartean baino ez da bizi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palmeria
* Fringillidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Apapane

**Apapanea** (hawaieraz: *ʻApapane*; *Himatione sanguinea*) *Himatione* generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago. Hawaiiko Hawaiʻi, Maui, Lānaʻi, Kauaʻi, Molokaʻi eta Oʻahu uharteetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Himatione
* Fringillidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Seiurus aurocapilla

***Seiurus aurocapilla*** *Seiurus* generoko animalia da. Hegaztien barruko Parulidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Seiurus
* Parulidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Microligea palustris

***Microligea palustris*** *Microligea* generoko animalia da. Hegaztien barruko Incertae sedis/aves familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Microligea
* Incertae sedis/aves

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Psarocolius decumanus

***Psarocolius decumanus*** *Psarocolius* generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Psarocolius
* Icteridae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Zeledonia coronata

***Zeledonia coronata*** *Zeledonia* generoko animalia bakarra da. Hegaztien barruko Passeriformes ordenean sailkatua dago. Sailkapen batzuetan Parulidae familiaren barruan sartzen da, baina beste batzuetan bere familia propioa du, **Zeledoniidae**. Ertamerikan bizi da, Costa Rica eta Panama artean.

Izena José Castulo Zeledón ornitologoaren omenez jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Quiscalus palustris

***Quiscalus palustris*** *Quiscalus* generoko animalia zen, jada iraungia. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatzen zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Quiscalus
* Icteridae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Coereba flaveola

thumb|*Coereba flaveola*

***Coereba flaveola*** *Coereba* generoko animalia da. Hegaztien barruko Coerebidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Coereba
* Coerebidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Berdantza mottodun

**Berdantza mottodun** (*Emberiza lathami*) *Emberiza* generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emberiza
* Emberizidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Orchesticus abeillei

***Orchesticus abeillei*** *Orchesticus* generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orchesticus
* Thraupidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Calcarius pictus

***Calcarius pictus*** *Calcarius* generoko animalia da. Hegaztien barruko Calcariidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Calcarius
* Calcariidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Piranga bidentata

***Piranga bidentata*** *Piranga* generoko animalia da. Hegaztien barruko Cardinalidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Piranga
* Cardinalidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Arrisku (ziurgabetasuna)

**Arriskua** desiragarria ez den gertaera bat izateko posibilitatea da. Terminoa maila eta arlo zenbaitetan aplikatzen da: ekonomian, adibidez, arriskua erabaki batek emaitza ezberdinak ekartzen ditueneko egoera da eta gertaeren aldakortasunarekin lotzen da; segurtasun arloan, berriz, arriskua edo perila pertsona eta ondasunei kalteak ekar diezaizkiekeen egoera da. Ziurgabetasunarekin estu loturik dagoen kontzeptua da: arriskua ondorio ez desiragarriak nahiz kaltegarriak ekar ditzakeen ziurgabetasuna da, ondorio horien emaitzak euren probabilitateekin batera azalduz zehazten dena.

Arriskuaren aurrean pertsonek nola jokatzen duten, modu deskribatzaile batez alegia, eta nola jokatu beharko luketen, modu normatibo batez alegia, erabaki-teorian aztertzen da. Teoria horretan, irizpide anitz proposatzen da arrisku-egoeretan erabakitzeko: emaitzen aniztasunaren aurrean itxaropen matematikoa baliatuz edo giza portaerara hurbiltzeko ahaleginetan, utilitate-funtzioak baliatuz, besteak beste.

## Kanpo estekak
Bilketa (multzo-teoria)

[thumb|280px|*A* eta *B* bi [multzoen bilketatik *A* ∪ *B* beste multzo bat sortzen da, **bildura** deiturikoa, *A* eta *B* multzoetako elementu guztiak dituena.]]
Matematikan, multzo-teoriaren barruan, **bilketa** multzoen artean definitzen den eragiketa bat da. Eragiketa horrek multzo bat sortuko du, **bildura multzoa** deiturikoa, zeinek multzoetako elementu guztiak biltzen dituen. Bilketa adierazteko, \cup ikurra erabiltzen da, eta bil irakurtzen da. Adibidez, A eta B multzoetako elementuen bilketa honela adierazten da:
:A\cup B , (*A bil B* irakurtzen da).

## Definizioa 
A eta B multzoak kontuan izanda, A\cupB A-ko, B-ko edo bietako elementu guztiak biltzen dituen multzoa da:

A\cup B = \{ x\in X  \ |\  x\in A  \ edo \ x \in  B \}

; Adibidea 

{1, 2, 3, 4} U {5, 2, 1} = {1, 2, 3, 4, 5}

Kontuan izan multzoen bilketan errepikatutako elementuak behin bakarrik agertzen dira, multzoek ezin baitute elementu errepikaturik izan.

### Bildura orokortua 
Bi multzo baino gehiagoko multzo kopuru mugatu baten bildura defini daiteke:

*A*1, ..., *A*n multzoen bilduma finitu baten bildura, bilduma horretan multzo bakoitzeko elementu guztiak biltzen dituen multzoa da:

A_1\cup\ldots\cup A_n = \{ x : x\in A_k \ non  \ 1\leq k \leq n\}

· Multzo-familia indizeduna izanik, bildura orokortua honela adierazten da:

\bigcup_{i\in 1} A_i = \{x \ |\ \exists i \in I, x \in A_i \}

Beraz,

A_1\cup\ldots\cup A_n =  \bigcup_{i=1}^n A_i = \{a \in X \ |\ \exist i = 1, \ldots ,n : a \in A_i \}

## Multzoen bilketaren propietateak 
Izan bitez A, B, C multzoak. 

* **Propietate idenpotentea**
:A\cup A=A

* **Elementu neutroa**
:A\cup \phi =A

* **Trukatze-legea**
:A\cup B=B \cup A

* **Elkartze-legea**
:A\cup B \cup C=(A\cup B )\cup C=A\cup (B \cup C)

* **Multzo osagarrien batuketa**

A multzo bat eta \overline{A} bere osagarria R multzoarekiko baditugu, A eta \overline{A} multzoen bildura R da.
:A \cup \overline{A} = R

* **Azpimultzoen bilketa**
: A eta B multzoak baditugu, non A\supset B (A-k parte du B), orduan A \cup B=A

* **Banatze propietatea**

Banatze propietatea betetzen du ebakidurarekin

* A \cup (B \cap C) = (A \cup B) \cap (A \cup C)
* A \cap (B \cup C) = (A \cap B) \cup (A \cap C)

* **De morganen legeak:**

(A\cap B)^c = {A^c\cup B^c}

(A\cup B)^c = {A^c\cap B^c}

## Ikus, gainera 
* Bilketa (probabilitatea)

## Kanpo estekak
Aiti

**Aiti** Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Bilketa

**Bilketa** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake, besteak beste:

* biltzeko ekintza eta horren ondorioa, batez ere gauzei buruzkoa; adibidez, diru-bilketa, belar-bilketa;
* Bilketa: euskal funtsen web ataria
* matematikan,
** multzo-teorian, **bilketa** multzo desberdinetako elementu guztiak dituen multzoa eratzean datzan eragiketa;
** probabilitatean, **bilketak** adierazten du hainbat gertakizunen bilketan barneratzen diren gertakizunetako bat gutxienez gertatzea.
Benue ibaia

**Benue** mendebaldeko Afrikako ibaia da, Niger ibaiaren adar nagusia. Kamerungo iparraldeko Adamawa goi-ordokian du iturburua. Garuatik igaro ostean, mendebalderanzko norabidea hartu eta Nigerian sartzen da. Ondoren, hego-mendebalderako norabidea harturik, Jimeta, Ibi eta Makurdi zeharkatzen ditu, eta Lokojan Niger ibaira isurtzen da.

Benueren ibaiadar nagusia Mayo Kébbi da, ur goraldietan, Logoneren bitartez, Txad aintzirarekin lotzen duena. Mayo Kébbi ibaiaren elkargunetik behera, Benue urte osoan nabigagarria da 0,75 metro baino gutxiagoko sakonera duten ontzientzat, eta ur goraldi sasoian ontzi handiagoentzat. Hori dela eta, garrantzi handia du merkataritza-produktuen garraioan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osagarri (multzo-teoria)

thumb|Urdinez, *A* multzoaren osagarria.
Matematikan, multzo-teoriaren barruan, *A* multzo baten **osagarria** *U* beste multzo batekiko *U*∖*A* kendura multzoa da ( *U*−*A* ere idatz daiteke). Batzuetan, Ā idazten da.

Adibidez, U = {1, 2, 3, ... , 9, 10} eta A = {3, 4, 5, 6} badira, orduan Ā = {1, 2, 7, 8, 9, 10}.

## Propietateak 
### multzo osagarria multzo berarekiko 
C multzo baten osagarria C berarekiko multzo hutsa da..

:\overline {C} = C \setminus C = \phi 

### Erlazioa ebaketarekin 
:A \setminus B = A \cap \overline{B} 

### Inboluzio-propietatea 
Multzo baten osagarriaren osagarria multzo bera da.

:\overline{\overline{A}} = A 

### Osagarritasun-propietatea 
Bi multzo elkar osagarriak izateko propietate hauek bete behar dira:

:\overline{A} \cup A = C 

:\overline{A} \cap A = \phi 

### De Morganen legeak 
:\overline{(A \cup B)} = \overline{A} \cap \overline{B}

:\overline{(A \cap B)} = \overline{A} \cup \overline{B}

## Kanpo estekak
Gerezi-erramu

**Gerezi-erramu** (*Prunus laurocerasus*) *prunus* generoko zuhaitz espezie bat da. Asia Txikian jatorria duen landare hau Europako eskualde epeletan, tartean Euskal Herrian, hazi arren normalean zuhaixka bat besterik ez da. Lorategietan landare apaingarria da eta lasaigarri moduan erabiltzen dute.

## Deskribapena 
6 metrotako altuera hartzen duen hosto iraunkorreko zuhaitza da. Laurisilvan 8 metroko altuera ere hartzen du. Hosto brillanteak, obalatuak, koriazeoak eta kolore berdekoak ditu eta handiak dira, 10 cm ingurukoak. Lore zuri usaitsuak ditu ardatz batean kokaturik daudenak. Fruitua drupa beltz bat da, gereziaren tamainakoa, hortik landarearen izena. 

## Ugalketa 
Azkar hazten den landarea da. Fruituaren haragia jangarria da baina barruan dituen haziak pozointsuak dira. Txoriek fruitua jaten dute baina haragi goxoa digeritu ondoren zirinarekin botatzen dute hazia eta horrela azkar hedatzen da. Horregatik landare inbasore kontsideratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sekuoia erraldoi

**Sekuoia erraldoia** (*Sequoiadendron giganteum*) ***Sequoiadendron*** generoaren bizirik dagoen espezie bakarra da eta sekuoia luze (*Sequoia sempervirens*) eta *Metasequoia glyptostroboides* zuhaitzekin batera *Sequoioideae* subfamiliaren kide bakarra. Normalean "sekuoia" esatean, sekuoia erraldoia esan nahi dugu, naturan Kaliforniako Sierra Nevada mendien mendebaldeko magaletik at bizi ez dena.

*Sequoiadendron* generoak beste kide bat bazuen, egun iraungita: *S.&nbsp;chaneyi*, hain zuzen ere.

Zuhaitz apaingarri moduan hazia, egun mundu osoko klima epeleko eskualdeetan ikus daitezke.

## Handienak 
*Mother of the Forest* izeneko sekuoia egun daudenak baino handiagoa izan arren, hona hemen egun bizirik dauden sekuoien zerrenda:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteizko sekuoia erraldoia

## Kanpo estekak
Ebaketa (multzo-teoria)

thumb|A eta B multzoen **ebakidura**, A ∩ B.

Matematikan, multzo-teoriaren barruan, **ebaketa** multzoen artean definitzen den eragiketa bat da. Eragiketa horrek multzo bat sortuko du, **ebakidura multzoa** deiturikoa, zeinek multzoetako elementu komunak biltzen dituen. Ebaketa adierazteko, \cap ikurra erabiltzen da, eta ebaki irakurtzen da. Izan bitez A , B \subseteq X bi multzo, orduan, A eta B ren ebakidura, A\cap B bidez adierazten da (*A ebaki B* irakurtzen da), A-n eta B-n aldi berean dauden elementuek osatzen dute; A\cap B = \{ x\in X \ |\ x \in A \  eta  \   x \in B \}.

Grafika edo irudiari erreparatuz, ebakidura adierazteko beste modu bat aurki dezakegu; A \cap B = (A\cup B) \setminus((A\setminus B)\cup(B\setminus A)) non A\cup B A eta B-ren bildura den, A\setminus B A multzoari B multzoko elementuak kentzea den eta B\setminus A B multzoari, A multzoko elementuak kentzea den.

Adibidez, B = {1, 2, 3, 4, 8, 9} eta A = {3, 4, 5, 6} badira, orduan A ∩ B = {3, 4}.

Bi multzoen ebakidura multzo hutsa denean, hau da, komunean elementurik ez dituztenean, izan bitez bi multzo A, B \subseteq X\ eta\ A \cap B = \emptyset , orduan, multzo hauek disjuntuak direla esaten da.

## Definizioa 
A eta B multzoak kontuan izanda, A\capB A-n eta B-n aldi berean dauden elementuek osatzen dute:

A\cap B = \{ x\in X \ |\ x \in A \  eta  \   x \in B \}

**Adibidea:**

{1, 2, 3, 4} \cap {5, 2, 1} = {1, 2}

### Ebakidura orokortua 
Bi multzo baino gehiagoko multzo kopuru mugatu baten ebakidura defini daiteke.

· Multzo-familia indizeduna izanik, ebakidura orokortua honela adierazten da:

\bigcap_{i\in 1} A_i = \{x \ |\ \forall i \in I, x \in A_i \}

Beraz,

A_1 \cap \ldots \cap A_n = \bigcap_{i=1}^n A_i = \{a \in X \ | \ a \in A_i, \ i = 1, \ldots , n\} 

## Ebaketaren propietateak 
### Propietate idenpotentea 
:A\cap A=A

### Trukatze-legea 
:A\cap B=B \cap A

### Elkartze-legea 
:A\cap B \cap C=(A\cap B )\cap C=A\cap (B \cap C)

### Azpimultzoen ebaketa 
: A eta B multzoak baditugu, non A\supset B (A-k parte du B), orduan A \cap B=B

### Bi multzo osagarriren ebaketa 
A eta Ac multzoak baditugu, non Ac A multzoaren osagarria den, hau da, A multzoan ez dagoena bertan dago, orduan A  \cap A^c =\emptyset.

## Erlazioa bilketa eta ebakiduraren artean: Banatze-legea 
:* A \cup ( B \cap C \cap D ...) = (A \cup B) \cap (A \cup C) \cap (A \cup D) ...

:* A \cap ( B \cup C \cup D ...) = (A \cap B) \cup (A \cap C) \cup (A \cap D) ...

## Ikus, gainera 
* Ebaketa (probabilitatea)

## Kanpo estekak
Sekuoia (argipena)

**Sekuoia** izenak hainbat adiera ditu:

## Biologia 
* Sequoioideae, subfamilia eta bere kideak.
** *Sequoia* generoa. Espezie bakarra du bizirik:
*** *Sequoia sempervirens*
** *Sequoiadendron giganteum* edo sekuoia erraldoia.
** *Metasequoia*.

## Geografia 
* Sekuoia Parke Nazionala, Sierra Nevadako (Ameriketako Estatu Batuak) parke nazionala
* Sekuoia Baso Nazionala, Sierra Nevadako (Ameriketako Estatu Batuak) basoa.
* Sekuoia mendia

## Ikus, gainera 
* 1103 Sequoia asteroidea
* IBM Sequoia, IBMren superordenagailua
* Sequoia Falco hegazkina
* Toyota Sequoia automobila
* USS *Sequoia*, zenbait estatubatuar itsasontziren izena
Passerina amoena

***Passerina amoena*** *Passerina* generoko animalia da. Hegaztien barruko Cardinalidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Passerina
* Cardinalidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Ustekabe (txaranga)

thumb|Ustekabe txaranga, kalejira batean.

**Ustekabe** Eibarko txaranga bat da. Juan Bautista Gisasola Musika Eskolako zenbait kideren artean osatu zuten 2000. urtean. Gaur egun 20 kidek osatzen dute.

Cielito Eibarko Musika Bandak eta Usartza Txistulari Taldeak bezala, Eibarko Beistegi eraikinean egin ohi ditu entseguak.

## Kanpo estekak 
*  Ustekabe txarangaren webgunea
*  Ustekabe txarangaren bloga
Abendaño erreka

**Abendaño erreka** honakoa izan daiteke:
* Gasteizko Batan erreka.
* Zarauzko Abendaño erreka, Iñurritzaren parte.
Mayor

**Mayor** (gaztelaniaz handiago esan nahi duena) izan daiteke:
* Riomayor, arabar ibaiaren izena.
* Mayor, Santanderko lurmuturra.
* Mayor, Murtziako uhartea, Mar Menorren.
Riomayor

**Riomayor** izeneko hiru ibai daude Euskal Herrian:

# **Riomayor**: Ebroren ezkerraldeko ibaiadarra.
# **Riomayor**: Bizkaitik igarota Kantabrian itsasoratzen den ibaia.
# **Riomayor**: Egaren eskuinaldeko ibaiadarra.
Estadio

**Estadioa** honakoa izan daiteke:
* Estadio (unitatea), Antzinako Greziako luzera unitatea
* Estadio (eraikina), hainbat kiroletan jokatzen den eraikina edo ekipamendua
* Estadio Fundazioa, Vital Kutxak Gasteizko hego-mendebaldean duen kirol-instalazioa kudeatzen duen elkartea
Kenketa (multzo-teoria)

thumb|Gorriz, A ken B-ren kendura multzoa.
Matematikan, multzo-teoriaren barruan, **kenketa** multzoen artean definitzen den eragiketa bat da. Eragiketa horrek multzo bat sortuko du, **kendura multzoa** deiturikoa, zeinek lehenengo multzoko diren elementuak eta bigarren multzoko ez direnak biltzen dituen. Kenketa adierazteko, \setminus edo (−) ikurra erabiltzen da, eta ken irakurtzen da. Adibidez, A ken B multzoen kenketa honela adierazten da:
:A\setminus B , (*A ken B* irakurtzen da).

Adibidez, A = {1, 2, 3, 4, 8, 9} eta B = {3, 4, 5, 6} badira, orduan A - B = {1, 2, 8, 9}.

## Kenketaren propietateak 
### Multzo bat eta multzo beraren arteko kenketa 
Multzo bat ken multzo bera egiten dugunean kendura multzoa multzo hutsa da.

:A \setminus A = \emptyset \ 

### Elementu neutroa 
Kenketaren elementu neutroa ∅ multzo hutsa da.

:A \setminus \emptyset =A \ 

## Betetzen ez diren propietateak 
* Multzoen kenketan ezin da ezarri trukatze-legea.

:A \setminus B \ne B \setminus A

* Multzoen kenketan ezin da ezarri elkartze-legea.

:A \setminus B \setminus C \ne (A \setminus B) \setminus C \ne A \setminus (B \setminus C)

:*Adibideak:*

:*Bira A={1,2,3,4,6}, B={2,4,6} eta C={3,6,9}, orduan:*

:*(A ∖ B) ∖ C = ({1,2,3,4,6} ∖ {2,4,6}) ∖ {3,6,9} = {1,3} ∖ {3,6,9} = {1}*

:*A ∖ (B ∖ C) = {1,2,3,4,6} ∖ ({2,4,6} ∖ {3,6,9}) = {1,2,3,4,6} ∖ {2,4} = {1,3,6}*

:*{1} ≠ {1,3,6}*

## Kanpo estekak
Muga-zerga

**Muga-zerga** estatu burujabe edo aduana-lurralde bateko gobernuak edo nazioz gaindiko batasun batek merkantzia-inportazioen (edo, salbuespen gisa, esportazioen) gainean ezarritako eskubidea (zerga) da. Diru iturri izateaz gain, inportazio eskubideak kanpo merkataritza arautzeko modu bat ere izan daitezke, baita industria nazionala sustatzeko edo babesteko atzerriko produktuak zergapetzen dituen politika bat ere. Muga-zerga babesleak protekzionismoaren tresna erabilienen artean daude, inportazio kuotekin eta esportazio kuotekin eta merkataritzari muga-zergak ez diren beste hesi batzuekin batera.

Muga-zergak finkoak (inportatutako merkantzia-unitate bakoitzeko kantitate konstante bat edo prezioaren ehuneko bat) edo aldakorrak (kantitatea prezioaren arabera aldatzen da) izan daitezke. Inportazioen gaineko muga-zergen helburua inportatutako ondasun eta zerbitzuen prezioa igotzea da, kontsumoa gutxitzeko. Asmoa da herritarrek beren ordez bertako produktuak erostea, horrela beren herrialdeko ekonomia suspertzeko. Hala, bada, arantzelek ekoizpenaren garapena eta inportazioen ordez produktu nazionalak erabiltzea sustatzen dute. Muga-zergen bidez atzerriko lehiakideen presioa murriztu eta defizit komertziala murriztu nahi dute. Historikoki, industria sortu berriak babesteko eta inportazioen ordez industrializazioa ahalbidetzeko bitarteko gisa justifikatu izan dira (nazio bat industrializatzea inportatutako ondasunen ordez ekoizpen nazionala jarriz). Inportatutako ondasun batzuen prezio artifizial baxuak zuzentzeko ere erabil daitezke muga-zergak, «dumping» delakoaren, esportaziorako diru-laguntzen edo dibisen manipulazioaren ondorioz. Horren ondorioa da helmugako herrialdean merkantzien prezioa igotzea.

Ekonomialarien artean ia aho bateko adostasuna dago esanez muga-zergak kaltegarriak direla eta eragin negatiboa dutela hazkunde ekonomikoan eta ongizate ekonomikoan; aldiz, merkataritza askeak eta merkataritza-oztopoak murrizteak eragin positiboa dute hazkunde ekonomikoan. Merkataritzaren liberalizazioak batzuetan galera eta irabazi handiak eta era desberdinean banatuak eragin baditzake ere, eta, epe laburrean, inportazioekin lehiatzen diren sektoreetako langileei nahaste ekonomiko handiak eragin badiezazkieke ere, merkataritza askearen abantaila da ondasunen eta zerbitzuen kostuak murriztea, bai ekoizleentzat, bai kontsumitzaileentzat. Muga-zergen karga ekonomikoa inportatzaileari, esportatzaileari eta kontsumitzaileari dagokie. Askotan, industria espezifikoak babesteko erabiltzen dira muga-zergak, eta, azkenean, kaltegarriak izan daitezke, eta babestu nahi zituzten industriak kaltetu ditzakete, sargaien kostuak eta errepresalia-arantzelak handituz. Inportaziorako muga-zergek ere kalte egin diezaiekete esportatzaile nazionalei, hornidura-kateak eten eta inputen kostuak handitzen baitituzte.

## Herri-kulturan
*Muga-zerga* hitza 2025eko "urteko hitza" izendatu zuten Euskaltzaindik eta UZEIk, batez ere urte horretan izandako erabileragatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zeharkako zerga
* Zerga

## Kanpo estekak
Teresa Lopez de Munain

thumb|260px|Goenkale telesaileko Arralde herria. Teresa Lopez de Munainek parte hartu zuen 1995-2000 bitartean
**Teresa Lopez de Munain** (Bilbo, Bizkaia, 1963ko irailaren 7a ) irakaslea eta aktorea da. Antzerki, telesail eta zinemako hainbat lanetan hartu du parte, baina bereziki ezaguna da *Goenkale* telesailean 1995-2000 urte bitartean egin zuen lanagatik.  Euskal Herriko Unibertsitatean Filosofia ikasi zuen. Filosofia-irakaslea eta biodantza ikastaroak ere ematen ditu. 

Hizkuntza arloan, euskaraz gain, italiera, ingelesa, frantsesa eta gaztelania dakizki. Gainera ekitazioan, dantzan, kantuan eta musika tresna jotzen moldatzen da.  

## Lanak 
### Idazle 
Zenbait artikulu idatzi ditu:

* *Osasunak lau printzipio nagusi ditu eta ‘pandemiak’ hauek guztiak urratu ditu*. 2022ko apirilaren 30ean.
* *Ahoa estaltzearen kontra jaiki naiz.* 2020ko azaroaren 3an.

### Aktore 
Besteak beste, lan hauetan parte hartu du:

#### Zinema 
#### Antzerkia 
#### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* Bideoa: Teresa Lopez de Munain ezagutu 2008.11.29 (gaztelaniaz) 3´32´´
Taxi Driver

***Taxi Driver*** ("Taxilaria") Martin Scorsese estatubatuar zinema zuzendariaren 1976ko filma da. Bertan, Robert De Niro, Jodie Foster, Albert Brooks, Harvey Keitel, Leonard Harris, Peter Boyle eta Cybill Shepherd aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentoa 
Travis Bickle (Robert De Niro) heziketa eskaseko Vietnamgo gerran ibilitako *marine* ohia da, jaioterrira itzuli eta New York hirian erabateko bakardadean bizi dena. Gizarteak ez onartua sentitzearen ondorioz, depresioa eta ezinegona dauzka; gauetan taxilari gisa lan egiten du, eta giro hartan ikusitako jende mota askoren ondorioz, gizarteak erabateko *garbiketa* behar duelako ustea piztu zaio.

Ameriketako Estatu Batuetarako presidentetzarako hautagaiarentzako boluntario gisa lanean ari den emakume gazte bat ezagutu (Cybill Shepherd): harekin irtetea lortu du, baina X zinema batera eraman du eta emakumeak, erabat nazkaturik, alde egin eta bien arteko harremana amaitu du.

Gerora, taxian Iris (Jodie Foster) izeneko neskatila prostituta ezagutu eta harenganako erakarpena sentituta, bizimodu latz hartatik eta bere proxenetarengandik (Harvey Keitel) alde eragin nahi du, neskatxa bide onera zuzendu nahian.

Azkenean, gizartea garbitzeko haren grinak erokeriaren muturreko mugetaraino eraman du.

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Travis Bickle.
* Jodie Foster: Iris "Easy" Steensma.
* Albert Brooks: Tom.
* Harvey Keitel: Matthew "Sport" Higgins.
* Leonard Harris: Charles Palantine senataria.
* Peter Boyle: "Wizard".
* Cybill Shepherd: Betsy.
* Harry Northup: Doughboy.
* Martin Scorsese: Travisen taxiseko bidaiaria.
* Victor Argo: Melio, dendaren jabea.
* Steven Prince: "Easy Andy".
* Joe Spinell: Travisen ofiziala taxis enpresan.

## Sariak 
* 1976ko Cannesko Urrezko Palma
* Bigaren Emakumezko Aktorea (Jodie Foster) eta Musika Onenaren BAFTA Sariak
* Gizonezko Aktore Onenaren New Yorkeko Zinemaldiko Kritikarien Saria (Robert De Niro)

## Kanpo estekak 
* *Taxi Driver* filmaren trailer edo aurreiragarkia 
* *Taxi Driver* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Pyrus bourgaeana

***Pyrus bourgaeana*** *Pyrus* generoko zuhaitz edo fruta-arbola espezie bat da, madari edo udareak ematen dituena.

Iberiar Penintsulan (iparraldeko herena izan ezik) eta ipar-mendebaldeko Afrikan (Marokon) jatorria du. Udareondo arruntaren (*Pyrus communis*) senide hurbila, hau ez da inoiz etxekotua izan.

## Etimologia 
**Izen binomiala**:
* *Pyrus bourgaeana* Decne. 1871-72

**Homotipoak**:
* *Pyrus communis raza bourgaeana* (Decne.) Asch. & Graebn., Syn. Mitteleur. 1906
* *Pyrus communis subsp. bourgaeana* (Decne.) Nyman, 1878
* *Pyrus communis var. bourgaeana* (Decne.) Laguna, (1890)

**Heterotipoak**:
* *Pyrus communis raza mariana* (Willk.) Asch. & Graebn., Syn. Mitteleur 1906
* *Pyrus communis subsp. mamorensis* (Trab.) Maire, 1980
* *Pyrus communis subsp. mariana* (Willk.) Asch. & Graebn., Syn. Mitteleur. Fl. 6(2): 64 1906
* *Pyrus communis var. brevipetiolata* Cout. 1913
* *Pyrus communis var. longipetiolata* Cout. 1913
* *Pyrus communis var. mariana* Willk. 1852
* *Pyrus communis var. marianica* Willk. ex Rivas Goday 1959, nom. inval.
* *Pyrus communis var. subrotundata* Cout., Fl. Portugal 290 (1913)
* *Pyrus mamorensis* Trab. 1916
* *Pyrus mamorensis var. brevipes* Emb. & Maire 1932
* *Pyrus mamorensis var. eumamorensis* Maire 1932, nom. inval.
* *Pyrus marianica* Rivas Goday 1956, nom. nud.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boga, boga (The Uski's)

**Boga-boga** The Uski's euskal surf rock taldearen abesti bat da. Berez, *Boga, boga* euskal itsasgizonei buruzko abesti herrikoi ospetsuaren bertsioa da, 1960ko hamarkadako surf musika eran joa.

2009an *Katuek bezala* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* The Uski's taldearen *Boga-boga* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai.
Oktonioi

**Oktonioiak** koaternioien orokortze ez elkarkorra da. Oktonioien taldea adierazteko 𝕆 hizkia erabiltzen da. Zenbaki horiek John T. Gravesek 1843an, eta Arthur Cayleyek, lehenengo aldiz 1845ean argitaratu zuena, bakoitzak bere aldetik aurkitu zituzten. Batzuetan, Cayleyen zenbakiak ere deitzen dituzte.

Oktonioiek zenbaki errealen gaineko aljebra 8-dimentsional bat osatzen dute eta zenbaki errealen zortzikote ordenatutzat har daitezke. Oktonioi bakoitzak ondoko oinarriaren konbinazio lineala da: 1, * i *  1 , * i *  2 , * i *  3 , * i *  4 , * i *  5 , * i *  6 , * i *  7 . Hau da:

: x = x_0 + x_1\,i_1 + x_2\,i_2 + x_3\,i_3 + x_4\,i_4 + x_5\,i_5 + x_6\,i_6 + x_7\,i_7

Oktonioiak biderkatzeko taula hau erabiltzen da:

Biderketa ez da trukakorra, ezta elkarkorra ere. Elkarkorra ez denez, Oktonioiek, koaternioiek ez bezala, ez dute onartzen matriz-adierazpenik.

## Ikus, gainera 
* Cayley-Dicksonen eraikuntza
* Koaternioiak
* Zenbaki hiperkonplexuak
* Zenbaki konplexuak

## Erreferentziak 
* .

## Kanpo estekak
Dean Edwards

**Dean Edwards** (Bronx, 1970eko uztailaren 30a - ), Estatu Batuetako aktore eta abeslaria da.

## Filmografia 
## Telebista
Ciara Bravo

**Ciara Quinn Bravo** (Alexandria, 1997ko martxoaren 18a - ) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia 
## Telebista
Verne Troyer

**Verne J. Troyer** (Sturgis, Michigan, 1969ko urtarrilaren 1a - Los Angeles, 2018ko apirilaren 21a), Estatu Batuetako aktorea izan zen.

## Filmografia
FC Sochaux

thumb|250px|1938an Liga irabazi zuen taldea.
**Football Club Sochaux-Montbéliard** edo FC Sochaux Frantziako futbol talde nagusietakoa da. Etxeko partiduak Stade Auguste-Bonal estadioan jokatu ohi ditu.

## Palmaresa 
* Frantziako Futbol Liga Txapelketa (2): 1935 eta 1938an.
* Frantziako Futbol Kopa Txapelketa (2): 1937 eta 2007an.

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
AJ Auxerre

thumb|250px|Stade de l'Abbé-Deschamps.
**Association de la Jeunesse Auxerroise** edo **AJ Auxerre** (euskaraz *Auxerreko Gaztediaren Elkartea*) Frantziako futbol talde nagusietakoa da. Etxeko partiduak Stade de l'Abbé-Deschamps estadioan jokatu ohi ditu.

Liga bat eta lau kopa irabazi ditu Frantzian. Europan ere txapelketak irabazitakoa da; lau aldiz jokatu du Intertoto Kopako finala eta bitan garaile izan da. Bestalde Alpeetako bi kopa ere baditu. Garai onenak 90. hamarkadan izan zituen.

2014-15 denboraldian bigarren mailan aritu den arren Kopako finala jokatzera iritsi da eta dena irabazi duen Paris Saint-Germainek irabazi dio, baina gol bakarra sartu ahal izan dio.

## Palmaresa 
### Frantzian: 5 
* Ligue 1 (1): 1996.
* Frantziako Kopa (4): 1994, 1996, 2003, eta 2005.

### Europan: 4 
#### UEFA Intertoto Kopa 
* Txapelduna (2): 1997, 2007.
#### Alpeetako Kopa 
* Txapelduna (2): 1985, 1987.

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
FC Lorient

**Football Club Lorient-Bretagne Sud** edo FC Lorient Frantziako futbol taldea da, Britainiako hegoaldeko kostaldean dagoen Lorient hirikoa. Etxeko partiduak Stade du Moustoir estadioan jokatu ohi ditu.

## Palmaresa 
### Frantzian: 2 
* Frantziako Liga (1): 1995.
* Frantziako Kopa (1): 2002.
* Ligako Kopa (0): finalista 2002an.
* Trophée des champions (Superkopa) (0): finalista 2002an.

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Beltxale japoniar

**Beltxale japoniarra** edo **arbustu japoniarra** (*Ligustrum japonicum*) *Ligustrum* generoaren espeziea da. Hegoaldeko Japonian () eta Korean du jatorria.

Hosto-erorkor zuhaixka hau Europan eta Amerikan apaingarri moduan erabiltzen dute eta bere fruitua onuragarria da diuretiko eta laxante moduan.

Image:Ligustrum japonicum 04.jpg|Loreak
Image:Ligustrum japonicum 02.jpg|Fruitu heldugabe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakero (argipena)

**Bakero** hitzak esanahi zenbait ditu:

* jeansak, Hego Euskal Herrian *(praka) bakeroak* izenaz ezagunak, kotoizko oihal batez egindako praka bereziak;
* Xanti Bakero Eskudero, Jose Mari Bakero Eskudero eta Ixiar Bakero Eskudero, euskal herritar futbolariak.
Zenbaki oparo

Matematikan, **zenbaki oparoa** *n* zenbaki arrunta da, zeinaren zatitzaileen batura (1a kontuan hartuta, baina ez zenbakia bera) haren balioa baino handiagoa dena. Beste definizio baliokide hau da: zenbaki oparoek *σ*(*n*) > 2*n* betetzen dute, non *σ*(*n*) zatitzaile funtzioa den, hau da, *n*-ren zatitzaile positibo guztien batura, *n* bera barne. *σ*(*n*) − 2*n* balioa *n*-ren **oparotasuna** deritzo.

Lehenengo zenbaki oparoak hauek dira:
:12, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 42, 48, 54, 56, 60, 66, 70, 72, 78, 80, 84, 88, 90, 96, 100, 102, …

Adibidez, 24 zenbakiaren zatitzaileak 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24 dira eta haien batuketak 60 ematen du; batura 2×24=48 baino handiagoa denez, zenbaki oparoa da 24. Eta haren oparotasuna 36 + 24 − 2 × 24 = 12 da.

Zenbaki oparo bakoitirik txikiena 945 da.

## Ikus, gainera 
* Zenbaki defektiboa
* Zenbaki perfektua
* Zenbaki laguna

## Kanpo estekak 
*  The Prime Glossary: Abundant number
Jeans

thumb|Jeans praka urdinak.
[thumb|ezkerrera|Jeans [Jaka (jantzia)|jaka urdina.]]
**Jeansak** —Hego Euskal Herrian, *praka bakeroak* edo *galtza bakeroak*— denim izeneko kotoizko oihal sendoaz egindako prakak dira. Jeans hitza oihal berean egindako jakak izendatzeko erabiltzen da. Jeans izena zuzenean ingelesetik dator, euskaraz eta munduko beste hainbat hizkuntzatan bere horretan mailegatu den hitza da. Euskaraz gaztelaniatik datorren "bakeroak" eta euskarazko itzulpen izan daitekeen "unai-prakak" aldaerak erabili dira. 
Jeans hitza Genova hiriaren izenetik hartu zuten, haien oihala (denima) Italiako hiri hartatik baitzetorren. XIX. mendean sortu ziren eta XX. mendeko erdialdera arte, langileen jantziak ziren. 1950eko hamarkadan, estatubatuar gazteen artean zabaldu zen beat azpikulturako jantzia izatera igaro zen, arropa formalen aurkakoa; aurrerago, hippie eta beste kulturek ere bereganatu zuten. Geroztik, mundu osoko moda informalaren ikur bilakatu eta jende guztiaren armairuetan egotera igaro da, bereziki gazteen artean. Zabalkuntza horrek aldaera asko ekarri dizkio: zabalak, estuak, luzeak, motzak, gerritik erorita... Estiloa zamarra eta bestelako jantzietara ere zabaldu da. Egile nagusietan, Levi's, Lee eta Wrangler daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zenbaki defektibo

Matematikan, **zenbaki defektiboa** *n* zenbaki arrunta da, zeinaren zatitzaileen batura (1a kontuan hartuta, baina ez zenbakia bera) haren balioa baino txikiagoa dena. Beste definizio baliokide hau da: zenbaki defektiboek *σ*(*n*) < 2*n* betetzen dute, non *σ*(*n*) zatitzaile funtzioa den, hau da, *n*-ren zatitzaile positibo guztien batura , *n* bera barne. 2*n* - *σ*(*n*) balioa *n*-ren **defektibotasuna** deritzo.

Zenbaki defektibo ez dena zenbaki oparoa deritzo.

Adibidea: 15 < 1 + 3 + 5 = 9

Zenbaki defektibo bikoitien eta zenbaki defektibo bakoitien kopurua infinitua da, esaterako, zenbaki lehen guztiak.

## Ikus, gainera 
* Zenbaki oparoa
* Zenbaki perfektua
* Zenbaki laguna

## Kanpo estekak 
*  The Prime Glossary: Abundant number
Olio-palmondo

**Olio-palmondoa** (*Elaeis guineensis*) arecaceae familiako landare monokotiledoneoa da. Jatorriz Mendebaldeko eta Erdialdeko Afrikakoa bada ere, mundu osoko eskualde tropikaletan lantzen da palma olioa ekoizteko.

## Deskribapena 
20 eta 25 metro arteko zuhaitza da, baina landutakoak gehienez 15 metrokoak izaten dira. Enborra (estipea) zilindrikoa eta ez adarkatua. Hostoak pinatuak eta 5-7 metro luze dira, txorten sendo eta arantzadunarekin. Estipearen gaineko aldean irteten dira, koroa simetriko bat eratuz ernamuinaren inguruan. Infloreszentziak (espadizeak) hosto-galtzarbeetan ateratzen dira. Zuhaitz monoikoak dira, hots, oin berean infloreszentzia unisexual ar eta emeak izaten dituzte.

Fruitua arrautza-formako drupa mamitsua eta eseria da, 4x2 cmkoa. Mamia edo mesokarpoa, hori laranjakara, ia %50ean lipidoz osaturik dago. Hortik ateratzen da palma olioa. Hezurra edo endokarpoa oso gogorra da. Barneko hazia, palmiste deitua, lipidotan oso aberatsa denez gero, palmiste olioa produzitzeko erabiltzen da.

Fruituak mordotan bildurik egoten dira. Mordo bakoizak 200-2000 drupa izaten ditu eta, batez beste, 23 kgko pisua.

## Banaketa 
Mendebaldeko eta Erdialdeko Afrikan du jatorria: Kamerun, Boli Kosta, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Ghana, Ginea, Sierra Leona eta Uganda.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau idazteko Frantsesezko Wikipediako Palmier à huile d'Afrique artikuluko informazioa erabili da.

## Kanpo estekak
Simon eta Simon

***Simon eta Simon*** () 1980ko hamarkadako estatubatuar telesaila bat da. 1981eko azaroaren 24a eta 1989ko urtarrilaren 21 bitartean CBS telebista katean aireratu zen. Bertan antzezle nagusiak Gerald McRaney eta Jameson Parker aktoreak izan ziren.

Euskal Herrian 1980ko hamarkadaren bigarren erdialdean eta 1990eko hamarkadako hasieran ETB1 katean euskaraz aireratu zen.

## Argumentua 
Telesaila aurkako izaera duten bi anaietan oinarritzen da: Rick Simon (Gerald McRaney) eta A.J. Simon (Jameson Parker). Rick Vietnamgo gerrako beteranoa da, hortaz kaleko giroaz eta bizitzan bere anaiak baino eskarmentu handiagoa du, aldiz A.J izaera intelektualagoa du. Rickek bere anaiarentzat maila baxuagoa dutela uste duen gauzak gustukoak ditu: adibidez, bere kamioneta sendoa, aldiz A.J. diseinu zalea da, ondorioz 1957ko Chevrolet Bel Air kirol autoaren jabea da, beranduago Chevrolet Camaro Z28 kirol auto bat izango duelarik. Rick izpiritu askeko gizona denez itsasontzi batean bizi da, justizia bere eskuz hartzearen aldekoa delarik, aldiz A.J.-ri gizartearen arauen barnean jokatu eta bizitzea gustukoa du. Biak elkartu eta detektibe agentzia bat sortuko dute.

1982an telesailaren ekoizpena eten egin zen, ekoizleek Magnum P.I. telesaila ospetsua sortzeko ideia baitzuten. Halere, Simon eta Simon telesailak audientzia aldetik izandako arrakastaren ondorioz telesaila berrekitea erabaki zuten, maiz bi telesailen arteko argumentua eta pertsonaien arteko gurutzaketak ere emititu zirelarik.

## Kanpo estekak 
* *Simon eta Simon* telesailaren hasierako abestia entzungai
* *Simon eta Simon* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Asco (Korsika Garaia)

**Asco** (korsikeraz **Ascu**)Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Ray Romano

**Raymond Albert "Ray" Romano** (Queens, 1957ko abenduaren 21a) Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Danny Jacobs

**Daniel Charles** "**Danny**" **Jacobs, Jr.** (Detroit, 1968ko uztailaren 7a - ), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia 
* *Get the Hell Out of Hamtown* bera (1999)
* *Full Blast* Curt "Curtis" (ahotsa) (1997)
* *Grounds Zero* Omar (2006)
* *The Mikes* Paramedic (2006)
* *Babylon* Yoram Ben Shulhai (2007)
* *Mad Men* Yoram Ben Shulhai (Atal 1) (2007)
* *Epic Movie* Borat Sagdiyev / Pirata (2007)
* *Humboldt County* (2008) (zuzendaria / idazlea)
* *Madagascar: Escape 2 Africa* Turista (ahotsa) (2008)
* *Batman: Year One* Arnold Flass (ahotsa) (2011)
* *Justice League: Doom* Special Agent Porter (ahotsa) (2012)
* *Penguins of Madagascar* King Julien (ahotsa) (2014)
Arbustu

**Binorri**a (Euskaltzaindiaren Hiztegian), **arbustu**a edo **arbustu arrunt**a (*Ligustrum vulgare*) *Ligustrum* generoaren espeziea da. Hegoaldeko Europan, iparraldeko Afrikan eta hego-mendebaldeko Asian du jatorria. Oso ohikoa da hiriko landare-hesietan, sastrakan eta baso-bazterretan; lur karetsuetan gehienbat, artearen inguruan, baina beste edozein lekutan ere aurkitu daiteke. Maiatzetik uztailera bitarteko loreak oso usain gozokoak dira.

Zutoinak adar ahulak ditu, azala gris leuna, adaska berriak arreskak dira, irindunak. 1-5 metro garai izaten dira. Hostoak sinple, oposatuak eta negu epeletan iraunkorrak dira, 3-6 cm x 1,2 cm eta lantza-formakoak. Fruituak 6-8 mmko bolatxo beltzak dira, eta pozoitsuak dira gizakientzat, baina ez hainbat txorirentzat., okalarria sortarazten dute. Loreak zuriak dira, 4 petalodunak usain gozkoak eta 3-6 cm-ko panikula multzo ugaritan.

## Izenak 
Lakoizketa botanikariak *beltxalea* izena ematen dio euskaraz, eta aipatzen beste izen hauek ere: *biñorria*, *sosakusia* eta *alegustrea* (edo *aligustrea)*. *Beltxalea*, haren iritziz, *beltz* eta *alea* hitzez osatua da, baina ez du baztertzen *beltz* eta *zalea* hitzez osatu izatea, fruituek eskuak bezten baitituzte. Tindatze-lanetan erabili izan dira landare horren sustraiak.

## Erabilerak 
Zura hauskaitza eta elastikoa denez estimatua da tornu-lanean. Adar malguak otarregintzan erabili izan dira. Ligulina osagai koleratzailea daukanez batzuetan ohikune-makillajerako erabili izan da. Apaingarri gisa landatzen da landare-hesiak eratzeko, eta, hortik kanpo ere sail abandonatuetan berez ager daiteke.

15 cm inguruko egur gogorreko aldaxkak udaberri hasieran, edo egur bigunekoak irailean lurrean sartuta ongi itsasten dira. Zuhaixka gazteak sustraiekin atera eta birlandatuta ere erraz etorriko dira. Edozein mintegi komertzialetan aurki dezakegu, baina ez dira bertakoak bezalakoak izaten. Oso erabilia da parke eta lorategietan heskai geometrikoak egiteko, edonon ikus dezakegu. Erlezaintzarako interesa du lorea eta polenari esker. Ugalketa nola egin Erabilerak. Edozein inausketa mota ongi jasaten du. Heskai geometriko edo apaingarriak lortu nahi baditugu oso sarritan, urtean hiru aldiz behintzat inausi behar dira. Inausketa mota honetan guraize luzeak edo mekanikoak erabili behar dira. Landa-lurretako heskaietan ez dago horrela inausi beharrik. Landare oso gogorra da.
Fitxategi:Ligustrum sinense kz2.jpg
Fitxategi:Ligustrum vulgaris (zoom).jpg|Lorea
Fitxategi:Illustration Ligustrum vulgare0.jpg|Ilustrazioa
Fitxategi:Ligustrum vulgare flower closeup.jpg
Fitxategi:Wilde liguster bessen Ligustrum vulgare.jpg|Fruitua

## Gizakiak haziak 
Zuhaixka hosto-erorkor honek gizakiak hazitako aldaera hauek ditu:
* *Ligustrum vulgare* 'Aureum'
* *Ligustrum vulgare* 'Buxifolium'
* *Ligustrum vulgare* 'Cheyenne'
* *Ligustrum vulgare* 'Chlorocarpum'
* *Ligustrum vulgare* 'Insulense'
* *Ligustrum vulgare* 'Leucocarpum'
* *Ligustrum vulgare* 'Lodense'
* *Ligustrum vulgare* 'Pyramidale'
* *Ligustrum vulgare* 'Xanthocarpum'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zatitzaile funtzio

250px|eskuinera|thumb|σ funtzioaren Lehenengo 250 balioak.
**Zatitzaile funtzioa** edo **Sigma funtzioa** (\sigma\left(n\right) funtzioa) funtzio aritmetiko bat da, *n* zenbaki arruntaren zatitzaile positibo guztien batura , *n* bera barne, zehazten duena:

\sigma\left(n\right)=\sum_{d|n}d

Era berean, **Sigma funtzio hedatua** *n*-ren zatitzaileen \alpha-garren berreturen batura da:

\sigma_\alpha\left(n\right)=\sum_{d|n}d^\alpha

## Adibideak 
σ0(12) 12-aren zatitzaileen kopurua:

aldiz, σ1(12) zatitzaile guztien batura da:

eta zatitzaileen batuketa alikuota (zenbaki bera batu gabe) s(12):

## Balioen taula
Estipe

thumb|200px|*Dictyosperma album* palmondoa
**Estipea**, botanikan, honako egitura hauek izendatzeko erabiltzen den terminoa da:
* Palmondoen enbor ez-adarkatua
* Iratze zuhaizkaren enbor ez-adarkatua.
* Alga arreetan orriari eusten dion zuztarra.
* Iratze frondearen txortena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josh Duhamel

**Josh Duhamel** (Minot, 1972ko azaroaren 14a - ), Estatu Batuetako aktore eta modelo ohia da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Zenbaki lagun

Matematikan, **zenbaki laguna**, beste zenbaki arrunt batekiko, zenbaki arrunta da, haren zatitzaile propioen batura dena, eta, betiere, baldin eta beste zenbakia ere honen zatitzaile propioen batura bada. Hartara, zenbaki lagunak pareka gertatzen dira. Bestela esanda, ***a*** eta ***b*** bi zenbaki lagunak dira, ***a*** b-ren zatitzaile propioen batura bada, eta b ***a***-ren zatitzaile propioen batura bada.

Adibidez, 220 eta 284 zenbaki lagunak dira:
* 220 zenbakiaren zatitzaile propioak 1, 2, 4, 5, 10, 11, 20, 22, 44, 55 eta 110 dira eta horien batura 284 da;
* 284 zenbakiaren zatitzaile propioak 1, 2, 4 71 eta 142 dira eta horien batura 220 da.

(unitatea zatitzaile propioa da, baina ez zenbaki bera).

Bere buruaren zenbaki laguna den zenbakiari zenbaki perfektua esaten zaio.

## Kanpo estekak 
* Zenbaki lagunen taula, 20 milioitaraino.

## Ikus, gainera 
* Zenbaki oparoa
* Zenbaki defektiboa
* Zenbaki perfektua
Bran gaztelua

**Bran gaztelua** (errumanieraz *Castelul Bran* eta hungarieraz *Törcsvári kastély*) Errumaniako Transilvania eskualdeko Bran udalerrian dagoen Erdi Aroko gaztelu bat da. Hain zuzen ere, Braşov hiritik hurbil dago.

## Turismoa 
Errumaniako monumentu nazionala izendatua dago, turismo gune oso garrantzitsua baita, nagusiki Bram Stoker irlandar idazleak bere *Drakula* eleberria bertan girotu baitzuen, baina baita gotorlekuak berak duen historia eta arkitektura baloreari esker ere.

Bestalde, uste denez literatur pertsonaia hori sortzeko oinarritu zen Vlad Drakula historikoa ez omen zen gaztelu honetan inoiz egon, aldiz bere benetazko egoitza gaur egun bere hondakinak besterik gelditzen ez diren Poenari gaztelua izan zen. Gehienera jota, Otomandar Inperioak eskualdea menpean zuen garaian Vlad Drakula gazteluko espetxean preso pare bat egunez egon zela uste da.

## Historia 
Gaztelua dagoen lekuan 1212an Ordena Teutonikoak gotorleku bat eraiki zuen, hain justu ere Transilvania eta Valakia printzerrietako mugen artean. Halere, 1241an tartariarrek suntsitu egin zuten. Hortaz, gaur egungo eraikna 1347an Luis I.a Hungariakoak eraikitzea agindu zuen gazteluan oinarritzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Bran, Romania - August 2010 (6).jpg|Urrutira.
Irudi:Dans le chateau de Bran.jpg|Patioa.
Irudi:Bran gallery.jpg|Barne erakina.
Irudi:Bran Castle (Dracula's Castle) 1.jpg|Aretoa.

## Kanpo estekak 
* Bran gazteluaren webgunea
Perfect Strangers

***Perfect Strangers*** () EEBBko umorezko telesaila bat izan zen. ABC katean 1986eko martxoaren 25a eta 1993ko abuztuaren 6a bitartean aireratu zen.

Telesaileko aktore nagusiak honako hauek izan ziren: Bronson Pinchot, Mark Linn-Baker, Lise Cutter, Ernie Sabella, Belita Moreno, Melanie Wilson, Rebeca Arthur eta Sam Anderson.

Ipar Euskal Herrian 1988an Canal+ kateak *Larry et Balki* izenburuz aireratu zuen. Aldiz, Hego Euskal Herrian lehenbizi Canal+ kateak 1990an *Primos Lejanos* izenburupean, eta ondoren Cuatro eta FDF kateek 2009-2011 bitartean berraireratu zuten.

Bitxikeria gisa, telesaila honetan *The Chronicle* egunkariko egoitzan Harriette Winslow izeneko bigarren mailako eta arraza beltzeko igogailuzain ironiko emakumea agertu ohi zen. Ikusleei pertsonaia hau asko atsegin izan zitzaienez, telesaileko ekoizleek pertsonaia honen familian eta eguneroko bizitzan barneratuko zen telesaila paralelo bat sortzea erabaki zuten, honela *Family Matters* telesaila sortu zen.

## Argumentua 
Chicago hiria 1980ko hamarkadaren bigarren erdialdean. Larry Appleton (Mark Linn-Baker) Wisconsingo udalerri batetik hirira etorri eta kazetaria izatea amets egiten duen gazte bat da, aldiz Balki Bartokomous (Bronson Pinchot) europar etorkin gaztea Larryren urruneko lehengusu txikia da, Mypos izeneko mediterranear uharte batetik etorri berria den etorkina, gainera ingelesez hala-hola moldatzen da, honi bere herrialdeko ez ohiko usadioei gehitu, eta ondorioz pertsonaia honek bere eguneroko *amerikar ametsa* partikularrean pasarte xelebre ugari biziko ditu.

Telesailak bi lehengusuen eguneroko gorabeherak azaltzen ditu, hirira etorri berriak direnetik, *The Chronicle* egunkarian lanean hasi eta azkenik neska-lagunak bilatzen dituzten arteraino.

## Kanpo estekak 
* *Perfect Strangers* telesailaren sarrerako abestia entzungai eta ikusgai 
* *Perfect Strangers* telesailaren webgunea 
* *Perfect Strangers* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Avapessa

**Avapessa** Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Zenbaki konposatu

Matematikan, **zenbaki konposatua** zenbaki arrunta da, bi zatitzaile baino gehiago dituena, edo beste hitzez, 1 baino handiago den eta lehena ez den zenbakia da.
Zenbaki konposatuen kopurua, zenbaki lehenen bezala, infinitua da eta beraz ezin da aurkitu zenbaki konposatuen gorena. Hauek dira, ordenatuta, lehenengo zenbaki konposatuak: 4, 6, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, 30, 32...

## Kanpo estekak
Keke Palmer

**Lauren Keyana "Keke" Palmer** (Harvey, Illinois, 1993ko abuztuaren 26a - ), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia
Bezeroaren arretarako zerbitzu

[thumb|250px|**Bezeroaren arretarako zerbitzua**: Bezero bati [parkina SMS bidez nola ordaindu erakusten duen langile bat.]]

Marketinean, **bezeroaren arretarako zerbitzua** enpresa batek bere produktuak edo zerbitzuak eskuratu aurretik eta ondoren bezeroari argibideak, laguntza eta arreta eskaini eta haren kexak eta erreklamazioak jaso eta bideratzen dituen zerbitzua da. Salmenta ondorengo zerbitzua ere hartzen bere baitan, produktua konpondu eta horren mantenua eginez eta ordezko piezak eskainiz. Zerbitzuaren garrantzia produktu eta zerbitzu batetik bestera aldatzen bada ere, marketin politika integral baterako beharrezkotzat jotzen da bezeroaren arretarako zerbitzu egoki bat, bezero bat atenditzeko behar den denbora eta haren gogobetetzea kontrolatuz aldi berean.

## Kanpo estekak