open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Udenoterapia

**Udenoterapia** edo **atezuan jagotea** arazo mediko baten aurrean har daitekeen jarrera terapeutikoa da. Egoera horretan, denbora pasatzen uzten da pazientea behatuz, baina arazoan zuzenean esku hartu gabe.

## Terminologia 
Udenoterapia hitza Eugen Bleuler (1857-1939) psikiatra suitzarrak sortu zuen, autismoaren tratamenduaren testuinguruan. Bleulerrek defendatzen zuen, zenbait kasutan, hobe izaten zela ezer ez egitea (*οὐδεν* = "ezer ere ez", greziera zaharrean), zalantzazko tratamenduak edo are plazeboak erabiltzea baino. Termino hori, besteak beste, Isaac Puente euskal mediku anarkistak ere erabili zuen bere dibulgazio idazlanetan, baina gaur egungo zenbait artikulutan ere aurki daiteke.

Halere, gaur egun, literatura medikuan beste termino asko irakur daitezke jarrera terapeutiko hau izendatzeko: *watchful waiting, watch and wait, WAW, expectant management,*, *active surveillance* (bereziki prostatako minbiziari dagokionez), edo *masterly inactivity*. 

## Erabilera medikoak 
Udenoterapia gomendagarria izaten da:

* Berez sendatzeko aukera handia duten osasun arazoetan. 
* Diagnostikoari buruzko zalantza handiak daudenean.
* Esku-hartzearen arriskua, edo espero diren albo-ondorioak, handiagoak direnean tratamendutik espero daitekeen onura baino.

Hainbat gaixotasun arrunt dira, bestalde, atezuan jagotea besterik ez dutenak behar. Haurren belarriko infekzio gehienak, adibidez, berez konpontzen dira eta tratamendu antibiotikoa horrela gertatzen ez denerako gordetzen da. Kirurgian ere maiz erabiltzen den estrategia da, sintomaren bat (adibidez, sabeleko mina) berez hobetzen edo okerrera egiten duen ikusteko, operazio bat egin aurretik.

Prostatako patologietan asko erabiltzen den jarrera da, atezuan jagotearena. Prostatako hiperplasia onberak, askotan, ez du besterik behar izaten.  Prostatako minbiziaren hasierako fasean ere, pazientearen eta medikuaren artean adostuta, terapiarik ez egitea aukeratu daiteke, tumorearen hazkuntza aldizkako diagnostikoen bidez kontrolatuz (palpazioa, irudi bidezko prozedurak, tumore-markatzaileen kontrola...). Udenoterapia prostatako tumore txiki eta ondo bereizietan erabiltzen da batez ere, pazientearen gainerako bizi-itxaropena hamar urte baino gutxiagokoa denean. Izan ere, prozedura kirurgikoen albo-ondorioek (sexu-inpotentzia, inkontinentzia) eragin handia izan baitezakete pazientearen bizi-kalitatean. Horretara, kirurgia atzeratu daiteke ezinbestekoa den arte. Paziente mota hauetan, prostatako tumore txiki eta ondo bereizien ohiko eboluzioak ez du justifikatzen haiek tratatzea, pazientea beste gaixotasun baten ondorioz hiltzeko probabilitatea nahiko altua denean.
* Pubertaroa hasi aurretiko genero disforia.
* Hemangiomak
* Arazo psikiatrikoak

## Prozedura 
Protokolo askotan, atezuan jagotea funtsezko fase bat da jarraitu beharreko "erabaki-zuhaitzean", udenoterapiatik beste tratamendu mota batera pasatu beharreko unea aldez aurretik zehaztuta dagoelarik.  Adibidez, minbiziko tratamendu osteko maneiuan, non kezka nagusietako bat tumorea berriro agertzea den.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Jon Henrik Fjällgren

**Jon Henrik Mario Fjällgren**, jaiotzez **Mario Montoya**, (Santiago de Cali, 1987ko apirilaren 26a) Kolonbian jaiotako suediar abeslari samia da.

## Bizitza 
Fjällgren Santiago de Calin (Kolonbia) jaio zen. Oso txikia zela, Kolonbiako herrixka batean bizi izan zen eta gero umezurztegi batera joan zen bizitzera. Handik gutxiera, suediar familia sami batek adoptatu zuen. Fjällgren Mittådalengo *siida* komunitateko kide egin zen eta han elur-oreinen artzain gisa aritu zen. Hainbat elkarrizketetan agerian utzi du txikitan jazarpena pairatu zuela sami eta kolonbiar izateagatik.

14 urte zituela, abesti tradizional samiak abesten hasi zen. Carl XVI.a Gustaf erregearen eta Silvia erreginaren aurrean abestu zuen Funäsdalen herriko elizan, eta horri esker ospea lortu zuen. 16 urterekin lehen diskoa grabatu zuen: *Onne vielle*. Milioi bat koroako saria irabazi zuen eta *Goeksegh* diskoa kaleratu zuen 2014ko maiatzaren 19an.

2014ko maiatzaren 31n Saepmie Welcomes sami kulturaren jaialdian parte hartu zuen eta uztailean *Allsång på Skansen* saioan.

Lau aldiz parte hartu du Melodifestivalen musikaldian: 2015ean bigarren postuan geratu zen, 2017an hirugarren postuan eta 2019 eta 2023an laugarren postuan.

2021etik aurrera, Suediako Samien Parlamentuko kidea da. Sámit alderdia ordezkatzen du.

## Diskografia 
* 2005: *Onne vielle*
* 2014: *Goeksegh*
* 2015: *Goeksegh - Jag är fri*
* 2017: *Aatjan goengere*

## Liburuak 
* *Månbarn* (Maria Anderssonekin batera, 2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enarak (taldea)

**Enarak musika taldea** 1967 inguruan hasi zen antolatzen, Donostiako apaiztegian. Apaiz bidea, normalean, ikasketak edukitzeko bide bakarra zen langile familientzat eta horrek justifikatzen du musikarien egoera. Bertan batu ziren Antonio López, Meltxor Maritxalar, Jon Iturrioz eta Josetxo Iñurrieta, eta haien benetako zaletasunari eman zioten bide: musika modernoari. Udara amaitzean, laukote izatetik boskote izatera pasatu ziren: Jesus Calvete donostiarra sartu zen baterian.

Enarakekoak Ez Dok Amairukoak baino gaztexeagoak ziren. Lau urtez, ehunka kontzertu egin zituzten, kantu tradizionalak pop-rock estiloan jorratuz, lau orduko kontzertuetan, «berbena estiloan». Diska txiki bat ere plazaratu zuten. Larraitzen, Txindokiren magalean frankistentzat eskandalagarria izan zen kontzertu arrakastatsua eman zuten. Ondoren, soldaduskara joatea egokitu zitzaien Enarakeko kideei, eta honela, besterik gabe, amaitu zen haien bidea, 1971ean. 

## Enarak dokumentala 
Beñat Iturrioz zinemagile eta musikaria *Enarak* pop-rock talde aitzindariaren dokumentala burutu du; Beñat Iturrioz taldekide baten semea da. Prozesu honetan, gainera, Enaraken lehen diskoa berrargitaratu zen 2024ko urrian Elkar argitaletxearekin, taldearen hiru bertsio egin zituzten Amoranteren, Rüdigerren eta Liherren ekarpenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xalba Ramírez: "Enarak, euskal musika modernoaren aitzindari ahaztua", *Irutxuloko Hitza*, 2024/10/18.
* Dokumentalaren traillerra.
Chlorophorus sartor

***Chlorophorus sartor*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Müllerrek 1766an deskribatu zuena. Europa erdialdean eta hegoaldean eta Ekialde Hurbilean zabaldurik dago, Iran alderaino. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko kakalardoa da, 6-10 mm artean neurtzen baitu. Gorputza marroi iluna du, batzuetan ia beltza. Elitroetan hiru marra kurbatu zuri erakusten ditu.

## Habitata 
Zelaietan eta baso ertzetan ikusten dira loreetan pausaturik.
  
## Bizi zikloa 
Bi urtetako bizi-zikloa osatzen dute. Helduak maiatza eta iraila artean ikusten dira. Emeek zuhaitz hostozabalen enborretako arrakaletan jartzen dituzte arrautzak eta handik ateratzen diren beldarrak eroritako adarren barnean garatzen dira, zura jaten baitute. Bigarren urtean egur barnean pupa eratu eta helduak ateratzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Chlorophorus sartor 13.02.jpg
Irudi:Chlorophorus sartor 13.jpg
Irudi:Cerambycidae - Chlorophorus sartor. Chlorophorus sartor.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prionus coriarius

***Prionus coriarius*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Tamaina handiko kakalardoa da, arrak 19-38 mm arteko luzera hartzen du eta emeak 27-48 mm artekoa. Europan aurkitzen den kakalardo handienetakoa da.

Gorputza marroi iluna edo beltza izaten du eta distira agertzen du. Orrazi itxurako antena oso sendo eta luzeak ditu. Arren kasuan antenek 12 segmentu dituzte eta emeen kausan 11.

## Habitata 
Konifero basoetan edo baso hostozabaletan aurkitzen dira
  
## Bizi zikloa 
Hiru urtetako (batzuetan lau edo bost) bizi-zikloa osatzen du.

Helduak uztaila eta iraila artean ikusten dira hegan. Usteltzen ari diren zuhaitz hiletan jartzen dituzte arrautzak, sustraien inguruan, eta handik ateratzen diren beldarraz sustraietako zurez elikatzen dira bereziki, baina denetarik jaten dute. Hiru urtetan 60 mm hartzen dituzte, baina 15 cm-takoak ere ikusi dira. Ondoren pupa eratzeko oiloaren arrautzaren tamainako egitura eratzen dute lurreko material solidoez eta handik helduak aterako dira.

## Iruditegia 

Irudi:Prione tanneur Moselle 2011.jpg|Aurrealdetik ikusita.
Irudi:Prionus coriarius - tesařík piluna.JPG|Lore gainean.
Irudi:Prionus coriarius MDj1.jpg|Hegalak zabalduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taiyaki

***Taiyaki*** (鯛焼き, *bisigu errea*) arrain itxurako gozopil japoniarra da, kale-jan bezala saldua. Bisigu baten forma imitatzen du (鯛, *tai* japonieraz), hortik izena. Ohiko betegarria babarrun gozoko pasta da, eta azuki gozoekin egiten da. Beste ohiko betegarri batzuk pastel-krema, txokolatea edo gazta izan daitezke. Bertsio txikiagoak ere badira, *kingyoyaki* izenekoak (金魚焼き, *urre-arrain* errea) eta bost, hamar edo gehiagoko poltsetan saltzen dira.

*Taiyaki* opiltxo edo gofre orez egiten da. Orea arrain itxurako molde baten bi zatietan isurtzen da. Ondoren, betegarria moldearen alde batean jartzen da, eta, ondoren, bi zatiak ixten. Azkenik, bi aldeetan egosten da, gorritu arte.

*Taiyaki* gozopila lehen aldiz 1909an prestatu zen, Naniwayar gozotegian (Azabu auzoan, Tokio), eta gaur egun Japonia osoan aurki daiteke, bereziki supermerkatuetan eta japoniar jaialdietan (祭, *matsuri*).

*Imagawayaki* (今川焼き) gozopilaren antzekoa da, pastel lodi eta biribila, babarrun gozoz edo pastel-kremaz betea.

## Iruditegia

File:Taiyaki being made in chiba 2014 12 17.webm|Taiyakiak prestatzen, 2014
File:Taiyaki 001.jpg|Ohiko Taiyaki bat
File:Taiyaki - cut section.jpg|Taiyaki ebakia, azuki pasta goxoa rekin
File:3hiki sot.jpg|Boniatoarekin
File:Square taiyaki in Ueno 2015.jpg|Taitaki laukia, moztu gabeko ertzekin, Ueno

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edurne Alegria Aierdi

**Edurne Alegria Aierdi** (Caracas, Venezuela, 1949) itzultzailea eta kultur eragilea da

## Bizitza 
Edurne Alegria Venezuelan jaio zen. Aita Getariakoa zuen, eta ama, berriz, Zarauzkoa, nahiz eta Beasainen jaio. Gerra amaitu ondoren, ama eta zazpi neba-arrebek Ingalaterrara joan behar izan zuten. Gerrako haurrak izan ziren. Eta familia berriro Zarautzen elkartu zenean, hutsetik hasi behar izan zuten, etxea hutsik aurkitu zutelako. Eta bizitza zaila zenez, Edurneren ama Margari Aierdik Venezuelara joatea erabaki zuen familia aurrera ateratzeko. Eta han ezkondu zen. Edurneri amak gerra eta gerra ostekoak kontatu eta hizkuntza, euskara, transmititu zion. Harro dago amaz.

### Formakuntza 
Hizkuntzaren eta itzulpengintzaren inguruko ikasketak ditu eginak: Genevako Itzultzaile Eskolako diploma, Licence de lingusitique générale, Maîtrise en Sciences du Langage et de la Communication eta Diplôme d’Études Approfondies d’Études Basques.

### Lan ibilbidea 
Itzultzaile autonomo, euskaratik frantsera itzulti du gehienbat. Besteak beste, Joxean Artze, Anuntxi Arana eta Patri Urkizuren lanak frantseseratu ditu. "Idazlea itzultzaileen lantegian" ekimenean parte hartu du bitan, frantsesezko itzulpenak atontzen (Pello Lizarralderena batean, eta Danele Sarriugarterena bestean).

* *De la mythologie basque – Gentils et Chrétiens* (Elkar, 2010):
* ''LUA, Lurra, Ura, Airea – herriaren arnasa  / LUA, Terre, Eau, Air – souffle d'un peuple* (Eusko Jaurlaritzak argitaratua, 2007).
* *Nire zakurrarekin solasean Frantziaz eta frantsesetaz* (Gatuzain, 2006)
* *Un monde de paroles, paroles du monde- Étude sur les langues du monde'' (Organisation Internationale UNESCO Etxea, L'Harmattan, 2006)
* *Munduko hamar ipuin, norberaren eta besteen heziketarako lagungarr*i (Gatuzain, 2005).
* *La cuisine basque gourmande* (Les Éditions du Quai Rouge, 2005).
* *Le roi Sanche le Grand* (Hasier Etxeberria, 2004).
* *Le Pays Basque au XIe siècle. Règne de Sanche III le Grand, roi de Pampelune* (1004-1035) (Pamiela, 2004).
* *Gémissements de la forêt* (Jazzle, 2001).
* ''Le monde est un grand homme et l'homme un petit monde'' (Iratze, 1994).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miriam Lizarralde Arrillaga

**Miriam Lizarralde Arrillaga** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1986) enpresa ekoizpen arduraduna da.

## Sariak 
* 2023an IMHk Lanbide Heziketako ikasleei errekonozimendua egiteko banatzen dituen sarietan, ikasle ohi aipagarrienaren saria Miriam Lizarralde Arrillagarentzat izan zen. "Langile nekaezina, konstantea, arduratsua eta enpresaren egituran oinarri sendoak landu dituen profesionala izateagatik". Horrez gain, emakumezkoa, ama eta elgoibartarra izatea ere nabarmendu zituzten ikastetxeko arduradunek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marine Ghazaryan

**Marine Ghazaryan** (1985eko azaroaren 28a) atleta da. Armenia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristine Harutyunyan

**Kristine Harutyunyan** (Giumri, 1991ko maiatzaren 18a) atleta da. Armenia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelmdarrak

**Wilhelmdarrak** (alemanez: *Wilhelminer)* IX. mendeko bavariar jatorrizko familia noble bat ziren. Mende erdialdera, William II.a eta Engelschalk I.a anaien zuzenpean, hauek garrantzia lortu zuten. Biek William I.aren (*Wilhelm* alemanez) semeak ziren, leinuaren sortzailea. Familiak 871ra arte eutsi zion Panoniako Markari. Panoniako Markaren agintaritza gerra baten kausa izan zen 882 eta 884 artean, non Wilhelmdarrak Ariboniden aurka borrokatu zuten (momentuko beste familia garrantzitsu bat). Wilhelmdarrek Arnulfo Karintiakoaren laguntza izan bazuten ere, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren burua, amaieran Aribonidek irabazi zuten, Svatopluk Moraviako dukearen laguntzaz baliatuz. Azken honek hurrengo urtean bere burua errege koroatu zuen, Inperio Santua garaitu ostean. 

Wilhelmdarrak Arnulf 887an errege bihurtu ondoren galdutako garrantziaren zati bat berreskuratu zuten. 893an, ordea, Bavariako aristokraziaren gorrotoa sustaturik, hauek Engelschalk II.a erregearen onespenik gabe itsutu zuten. Hurrengo urteetan Wilhelmdar batzuk Moraviara ihes egin zuten, eta beste batzuk gortetik kanporatu zituzten. Gutxira Wilhelmdar leinua desagertzen da guztiz historiatik.

## Wilhelmdar leinuaren partaideak 
William I.a, Traungauko kondea (ezezaguna - 835 eta gero) Leinuaren sortzailea.

* William II.a, Panoniako Markako ko-margravea (ezezaguna - 871, Moraviarren aurka kanpainian)
** Megingoz I.a, Wormsgauko kondea.
* Engelschalk I.a, Panoniako Markako ko-margravea (ezezaguna - 871, anaiarekin batera kanpainia berean hil zuten)
** Engelschalk II.a Panoniako Markako margravea Aribo Austriakoaren aurka (ezezaguna - 893 eta gero)
* Adalbert

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trametopsis cervina

***Trametopsis cervina*** *Irpicaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Polyporus cervinus*, *Polyporus candidulus*, *Microporus cervinus*, *Microporus scarrosus*, *Trametes cervina*, *Polystictus orizabensis*, *Tyromyces candidulus*, *Antrodia cervina*, *Funalia cervina*, *Davidia cervina*, *Diplomitoporus cervinus*.

## Deskribapena 
**Basidiokarpoa:** Urteko sesilak, goiko ertza tolestuta, gutxitan erresupinatua, normalean inbrikatua; 20 cm-ko luzera eta 10-15 mm-ko lodierakoa. Gainazal antzua: hirtsutua, zonatu gabea edo apur bat zonatua, arrosakaratik buztin fin kolorera edo kanela kolorera doana. Azalera poroidea: Kanela fin koloretik marroi ilunera doan kolorekoa.

**Poroak:** Irregularrak  finak eta dedaloide itxurakoak, urratuak, edo koskadunak, mm bat arteko zabalerakoak; disepimento sotilak, urratuak, koskadunak.

**Haragia:** Fibrosoa, zonatu gabea, homogeneoa eta10 mm-ko lodierakoa.

**Tubuloak:** Monoestratifikatuak, haragiaren kolorekoak eta 10 mm inguruko lodierakoak.

**Etimologia:** *Trametes* hitza latinezko “trama” hitzetik dator, ehun edo irun lodia, poroen itxuragatik. *Cervina* epitetoa ere latinetik dator, oreinetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Oso urria da.

## Sasoia eta lekua 
Orokorrean pagoen egurrean, normalean hostozabal zuhaitzen enborrean.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oligonema persimile

***Oligonema persimile*** *Trichiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Trichia intermedia var. persimilis*, *Trichia favoginea var. persimilis*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Sesilak, pilatuak edo baita gregarioak edo isolatuak ere, garaiera 2 X 0,5-1 mm, globo itxurako irregularra, pulbinatuak, klabiformeak, zilindrikoak, hori distiratsuak, inoiz irideszenteak; mintzezko peridioa, horia, zeharrargitsua, leuna. 

**Hipotaloa:** Mintzezkoa, zeharrargitsua.

**Kapilizioa:** Horia, 4-8 mikra, 

**Espora jalkina:** Hori-okre antzekoa edo laranja kolorekoa.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Hildako egurretan, oso gutxitan hostoetan edo lurrean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Peru, Txile, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, India, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Madagaskar, Réunion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elsa Serrano

**Elsa Romio de Serrano**, ezagunagoa **Elsa Serrano** izenez (Corigliano Calabro, Cosenza, Calabria, Italia, 1941ko uztailearen 13a – Buenos Aires, Argentina, 2020ko irailaren 16a) italiar-argentinar jostuna, moda-diseinatzailea eta enpresaburua  izan zen.

## Bizitza 
Checchina Malavolta eta Espedito Romioren alaba, Corigliano Calabron jaio zen, Cosenzako probintzian, Calabrian, Italian, 1941ean. 1955eko abenduaren 7an iritsi zen Argentinara gurasoekin eta bederatzi neba-ahizpekin batera, hamalau urte zituela. Autodidakta, ez zuen diseinu ikasketa formalik egin. 

### Lan ibilbidea 
Belgrano auzoan inportatutako jantziak eskaintzen zituen boutique batekin hasi zen moda munduan. 1968an hasi zen diseinatzen, estilo propioa erabiliz; hainbat urtez, denboraldi bakoitzeko lau bilduma diseinatu zituen, goi mailako joskintzakoak eta prêt-à-porter-ak. Geroago, goi-mailako joskintzan baino ez zuen jarraitu. 1977an bere bildumako lehen desfilea antolatu zuen.

Berrogeita bost urteko ibilbidean, hainbat pertsona ezagunek erabili zituzten haren diseinuak. Claudia Villafañeren, Diego Maradonaren emaztearen, ezkontza-soinekoa nabarmendu zen. Argentinako Mirtha Legrand, Susana Giménez eta Norma Aleandro izen handiak janzteaz gain, atzerrikoak ere jantzi zituen, hala nola, Sophia Loren, Joan Collins, Gina Lollobrigida, Catherine Deneuve edo Maya Plisétskaya dantzaria.

2020an, Andrea Polittik gidatutako *Corte y confección* (es) (Mozketa eta jantzigintza) saioan parte hartu zuen telebistan, epaimahai lanetan.

## Bizitza pribatua 
Bi aldiz egon zen ezkonduta, eta bere bigarren ezkontzatik Serrano abizena hartu zuen bere bizitza profesionalerako.

## Filmografia 
Jantzien arduradun:

* 1982: *Lorategiko bidaiariak*

## Sariak eta aintzatespenak 
* Argentinako Modaren Ganberak ematen zuen Zilarrezko Guraizeak saria hainbat aldiz irabazi zuen.
* 2014an aitorpen berezia jaso zuen tokiko modan egindako ibilbidearengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elsa Serrano - Webgunea.
* Argentinako moda, hiru protagonista: Serrano, Bogani eta Devorik.
* Elsa Serranok Susana Gimenezen ezkontzeko soinekoa nola egin zuen kontatu zuen
* Elsa Serranoren bizitza eta lana argazkitan
Cecilia Atán

**Cecilia Atán** (Buenos Aires, Argentina, 1978ko abenduaren 14a) argentinar gidoilaria, errealizadorea, film ekoizlea eta film zuzendaria da. Ezaguna da *La Novia del Desierto* (2017), *La llegada del hijo* (2024) eta *Tesis sobre un homicidio* (2013) filmengatik. 

2024an berriz Valeria Pribatorekin batera *La llegada del hijo* filma zuzendu zuen. Lan horretan disjuntibo batean murgilduta dagoen protagonistak ama-maitasunaren mugei buruz hausnartzera gonbidatzen du. 

## Filmografia 
Beteak bete, lan hauexetan hartu du parte:
; Zuzendari

* *La novia del desierto* (2017)
* *La llegada del hijo* (2024)

; Interprete

* *Tesis sobre un homicidio* (2013) ...Yolis

; Ekoizle

* *La novia del desierto ...(2017)*
* *El mar* (film laburra) (2012)

; Gidoilari

* *La novia del desierto* (2017)

; Zuzendari-laguntzaile

* *Rodrigo, la película* (2001)
* *Taxi, un encuentro* (2000)
* *Una noche con Sabrina Love* (2000)

; Zuzendaritza merezimenduzkoa

* *Nueces para el amor* (2000)
* *América mía* (1998)
* *El faro* (1998)

; Lehen zuzendari-laguntzaile

* *No dejaré que no me quieras* (2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zinema Nazionaleko informazio pertsonala
*
Zulema Fátima Yoma

**Zulema Fatima Yoma** (Nonogasta, La Rioja (Argentina), 1942ko abenduaren 18a) Argentinako lehen dama ohia izan zen 1989tik 1995era Carlos Menem presidentearen emaztea izan zenean.

## Bizitza 
Zulema Yoma Argentinako La Rioja probintziakoa da jatorriz, Amin Yoma eta Chaha Gazal jatorri siriarreko senar-emazteen alaba. 1966ko irailaren 7an, Carlos Menemekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten, Carlos Saul Facundo eta Zulema. Menem 1989ko hauteskunde presidentzialen ostean heldu zen Argentinako Nazioko presidente izatera eta batera Zulema Yoma lehen damaren kargua hartu zuen.

### Dibortzio polemikoa 
Zulema Yoma 1991n banandu zen Menemengandik, eta 1995ean dibortziatu ziren legez; hala, lehen dama izateari utzi zion, eta, handik aurrera, bere alabak hartu zuen kargu hori, hedabideetan *Zulemita* izenez ezaguna zenak, bere amarengandik bereizteko. 2020ko uztailean zabaldu zen Menemekin ezkontzearen ustezko adiskidetze-zurrumurrua, baina azkenean Zulema Yomak gezurra zela esan zuen. Eta esan zuen: "Neure bizitzan esandako guztiari eusten diot oraindik".

## Eztabaidak 
Carlos Saúl Facundo Menem, Menem eta Zulemaren semea, 1995ean hil zen, pilotatzen ari zen helikopteroa erori ostean. Istriputzat hartzen den arren, hilketa bat izan zela esaten duten konspirazio-teoriak daude, eta Zulema Yoma konbentzituta dago horretaz. Hilerri musulmaneko hilobian lurperatutako gorpua bere semearena ez dela ere baieztatu du, gorpua hobitik atera dezatela eskatuz. 

Bestalde, itxuraz, bere semeak aitortu bako alaba bat izan zuen, Antonella Pinetta, 1988an jaioa. Zulema Yomak ez du bilobatzat hartzen, aldizkari baten azalean erdi biluzik agertu ostean. Zulema Yomak uko egin zion DNA azterketa egiteari, baina prest egon zen bere semearen gorpuzkiekin egin zezaten uzteko. Menemek DNA analisia egitea onartu bazuen ere, gorpua hobitik ateratzeari uko egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennifer eta Michele Steffin

**Jennifer Marie** eta **Michele Ann Steffin** (West Covina, Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1981eko martxoaren 23a) estatubatuar aktoreak dira. Biki berdin-berdinak dira, eta ezagunak dira Rose Wilder Lane interpretatu zutelako *Little House on the Prairie (La casa de la pradera)* telesailean.

## Bizitza 
1999an, Montclair bigarren hezkuntzako eskolan graduatu ziren, Montclairren (Kalifornia). Jennifer Rancho Cucamongara, Kaliforniara eta Michelle joan zen Riversidera, Kaliforniara, eta biek ibilbide profesionalari ekin zioten, bilatzaile gisa lan eginez[beharrezko argibideak. 2006an, Michelle Giza Baliabideak ikasten hasi zen Chaffey Community Collegen, Rancho Cucamongan.

Jennifer ezkonduta zegoen. Bere abizena Cullens da eta bi seme-alaba ditu: Deserae (2005ean jaioa) eta Austyn (2007an jaioa).

Michelle ezkonduta dago. Ontarion egiten du lan, Kalifornian.

## Lan ibilbidea 
Biki berdin-berdinak dira, eta 1982tik 1983ra, Rose Wilder haurtxoaren rola partekatu zuten Little House telesail ezagunean Prairieren 9. denboraldian eta jarraipeneko hiru filmetan (8. denboraldian, Rose haurtxoa beste haurtxo batzuek erretratatu zuten). Michael Landon aktore zenari buruzko *Michael Landon: Memories with Laughter and Love* (*Michael Landon: Barre eta maitasun oroitzapenak)* film dokumentalean ere ikus daitezke bi aktoreekin izandako eszenak.

Jenniferrek paper garrantzitsua egin zuen Zerurako Autobidearen atalean. Eta Michellek papera jokatu zuen Airwolfen atalean.

Jenniferrek eta Michelek agerraldiak egin dituzte Little Housen, Prairieren konbentzioei eta bilerei buruz.

## Filmografia 
çBeteak beste, lan hauexetan hartu dute parte:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Zulema Menem

**Zulema Maria Eva Menem Yoma**, ezagunagoa **Zulemita Menem** izenez (La Rioja (Argentina), 1970eko abenduaren 25a),  argentinar enpresaburua da. 

## Bizitza 
Zulema 1970ean jaio zen Argentinako La Rioja probintzian. Zulema Fátima Yoma eta Carlos Menem Argentinako presidente ohiaren alaba da.Carlos Menem Jr. neba du. Argentinako Enpresa Unibertsitatean ikasi zuen. 
[ezkerrera|thumb|196x196px|Zulemita Menem [Carl XVI.a Gustaf Suediakoa|Carl XVI.a Gustaf Suediako erregearekin]]
Hasieran, Zulemita ikuskizunetako aldizkarietan agertzen zen, Carlos Menem orduko presidentearen alaba izateagatik. 

Gurasoak dibortziatu ostean, Zulemita aitarekin joaten hasi zen kanpora egindako protokolo-bidaia batzuetan. 2020ko urriaren 20an, politikan jardungo zuela esan zuen, eta Buenos Aires probintziako diputatu izateko hautagaitza aurkeztuko zuela, "hortik  aldatzen delako Argentina". Bere alderdi politikoa baieztatu ez bazuen ere, Alderdi Federalaren eskaintza bat aztertzen ari zela esan zuen. Azkenean, politikarako jauzi hori ez zen zehaztu.

## Eztabaidak 
Zulemitak Miamin dirutza handiak xahutzen zituen ikuskizun-prentsan egindako agerpenak zalantzan jarri zitzaizkion Menemi, agintari ohiaren aberastasunaren onuradun zuzenetako bat zela esanez.

## Bizitza pertsonala 
2003ko ekainean Milango Paolo Bertoldi enpresariarekin ezkondu zen Italian, baina Carlos Menem ez zen ekitaldian izan.

2004ko martxoan, Zulemitak bere lehen semea, Luca Bertoldi Menem, Argentinan izan zuen, baina Paolo Bertoldi senarrak ez zion lagundu eta hilabete batzuk geroago bere semea ezagutzeko bidaiatu zuen; horrek bikotearen dibortzio gatazkatsua eragin zuen. Urte batzuk geroago, Marcelo Pocoví dermatologoarekin izan zuen harremana eta 2013an bere  bigarren semea izan zuen, Malek Pocoví. 2021eko urriaren 4an baieztatu zen River Plateko orduko presidente Rodolfo D'Onofriorekin zuen harremana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Acácio da Silva

**Acácio Mora da Silva**, (Montalegre, 1961eko urtarrilaren 2a) Portugalgo txirrindulari ohia da, profesionala 1982tik 1994ra. 

## Ibilbidea 
Montalegren jaioa, Acácio da Silvak haurtzaroa eta gaztaroa Luxenburgon eman zuen, non bere gurasoak, beste portugaldar asko bezala, Salazarren diktaduratik ihesi joan ziren..

1982an profesionala bihurtu zen. Besteak beste, Frantziako Tourreko hiru etapa eta Italiako Giroko bost etapa irabazi zituen. Itzuli hauetan, lideraren elastiko horia eta arrosa jantzi zuen.

Horretaz gain, 1986an Züricheko txapelketa eta Portugalgo errepideko txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesioanletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Brenda eta Wendi Turnbaugh

**Brenda Lea Turnbaugh** eta **Wendi Lou Turnbaugh** (Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1977ko abuztuaren 13a) estatubatuar aktoreak dira. Bikiak dira. Ezagunak egin ziren lau urtez *Little House on the Prairie* *(La casa de la pradera)* telesailean Grace Ingalls pertsonaia txandaka interpretatu zutenean.

## Bizitza 
Brendak eta Wendik beste bi ahizpa dituzte. Familia hautsi batetik datoz. Ama berriro ezkondu zen, eta, beraz, askotan erabili zuten aitaginarrebaren izena, Schlecht. 

Brenda eta Wendi Turnbaugh Paso Robles bigarren mailako eskolara joan ziren. Wendik psikologia ikasi zuen gero Biola Unibertsitatean, baina gaur egun web diseinatzaile lanetan ari da. Brendak Batxilergoko historiako irakasle bezala lan egiteko irakasle kredentziala du, baita komunitate mailan irakasteko aukera ematen dion maistratasuna ere.

## Lan ibilbidea 
Greenbush bikiek Carrie Ingallsen papera partekatu zuten, eta arrakasta horren ondoren, 'la familia Ingalls' lanaren ekoizleek Graceren pertsonaiarekin gauza bera egitea erabaki zuten. Hori zela eta, Grace pertsonaia egingo zuten bi neskatoren bila hasi ziren.

Bikiek aitona-amonen (Gordon eta Lou Swenson) eta "Little House" castingeko zuzendariaren (Susan McCray) arteko adiskidetasunari esker lortu zuten Graceren papera. Wendi eta Brendak Grace haurtxoek antzeztu zuten 1978-1982 (5-8 denboraldiak; Grace jaioberria 4. denboraldiaren amaieran, haur ezezagun batzuek egin zuten. Hasieran, desakreditatuta zeuden. Kredituak "The Little House Years" Esker Emate berezian lortu zituzten lehen aldiz, 1979an. Ohiko ikuskizunean, 1981etik aurrera akreditatu zituzten (8. denboraldian). Ikuskizuna bertan behera utzi bazuten ere, Wendi eta Brendak oraindik Little House eta Baby Graceri buruz hitz egiten dute "Graziako oroitzapenak" izeneko diskurtso-konpromisoen bitartez. Little Houseko bileretara joaten dira  beste izardun ohi batzuekin, zaleekin solasean, eta autografoak sinatzen, baita zaleekin ateratako argazkiak egiten ere.

Wendi  webgune diseinatzailea da.Joshua Leerekin ezkondu zen 1999 irailaren 11n. Bi haur izan zituzten, Reagan eta Tobey.

## Errefrentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Katalina Goia Murgiondo

**Katalina Goia Murgiondo** (Mutiloa, Gipuzkoa, 1911 - Segura, Gipuzkoa, 1979) sukaldaria izan zen, *Libro de cocina* liburuaren egilea, Goierriko emakume asko eta askorentzat erreferentea izandako mutiloar-segurarra, eta goierritar ugariren sabelak poztu zituen emakumea. 

## Bizitza 
Errotarekin lotura estua izan zuen beti Katalinak. Izan ere, Mutiloako Troi-errota baserrian sortu zen eta umea zela Segurako Urnausi errota-baserrira joan zen bizitzera familiarekin. Gaztetan Bizkaiko hiriburura, Bilbora joan zen familia garrantzitsu eta aberatsenetakoa zen Sota sendiaren etxean zerbitzatzera.Katalinak sukalderako zuen trebetasunaz jabetuta, Bilboko bertako eskola batean sukaldaritzaren inguruko sekretuak ikasteko aukera eman zioten nagusiek. Eskolak ondo jaso zituen eta bere bizitza sukaldaritzatik atera zuen.

## Liburua 
* 1950ean argitaratu zuen Katalina Goiak "Libro de cocina" liburua lehen aldiz, Beasainen.Liburuan sukaldaritzari buruzko bere ezagutzak jaso zituen. Katalina Goya de Echezarreta izenarekin sinatua, Tomas Etxezarretarekin ezkondutakoan senarraren abizena hartuta. 174 orritan 500dik gora errezeta jaso zituen: sarrerakoak, arrainak, haragiak, postreak eta izozkiak ataletan banatuta.Galizian eta Madrilen  inprimatu zuen liburua eta edizio bakoitzeko 2.000 ale atera zituen
* 1966. urtean bigarren edizio bat egin 1
* 1979ean hirugarren edizioa argitaratu zen, Katalina hil zen urte berean.Liburuak 525 errezeta ditu. Errezetak argiak eta laburrak dira, oinarrizko ezagutza dutenentzat pentsatuak. Liburua gaztelaniaz idatzita dago, Katalina euskalduna zen arren, laugarren argitalpenean ere bere horretan mantendu dute.Familiakoen esanetan: *Garai hartako egiteko eta adierazteko moduen isla da, eta diktadura garaikoa izanik, gaztelaniaz idatzita dago*.

## Ikastaroak 
Bilbon ikasitakoa Goierrin irakasten jardun zuen Katalina Goiak ikastaroak emanez herriz herri. Ikasle gehienak emakumezkoak izan bazituen ere, gizonezkoak ere joaten omen ziren. Horietako bat izan zen Karlos Argiñano beasaindar sukaldaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katalina Goia Murgiondo sukaldariaren bilobek ‘Libro de cocina’ liburuaren 4. edizioa aurkeztu zuten Bideoa. Goierri Irrati Telebista
Said Mohamed Djohar

**Said Mohamed Djohar** (Mahajanga, Madagaskar, 1918ko abuztuaren 22a – Moroni, 2006ko otsailaren 22a) Komoreetako presidentea izan zen 1989tik 1995era eta 1996ko urtarriletik martxora.

Ali Soilihen haurriderdia izan zen. Kolonia garaian Lan, Gazteria eta Kirol ministro izan zen 1960ko hamarkadan, eta Diputatuen Ganberako presidente 1972ko ekainetik urrira.

Auzitegi Goreneko epailea izan zen Ahmed Abdallah presidente zenean. Abdallahren hilketaren ondoren, Djohar behin-behineko gobernuburu bihurtu zen eta presidente izendatu zuten 1990eko hauteskunde eztabaidagarrien ondoren. 1995eko irailean, Bob Denardek zuzendutako mertzenarioek exekutatutako estatu-kolpe batean agintetik kendu zuten. Frantziako gobernuak Réunion uhartera eraman zuen "tratamendu medikoa" jasotzeko eta 1996ko urtarrilera arte ez zion uharteetara itzultzen utzi.

1996ko urtarrilean, frantsesek berriro ezarri zuten lehendakaritzan, Azalée Operazioaren bidez. Martxoan kargua utzi zuen, Mohamed Taki Abdoulkarimek hauteskundeak irabazi ostean.
Lindsay eta Sidney Greenbush

**Rachel Lindsay** **eta Sidney Greenbush** (Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1970ko maiatzaren 25a) estatubatuar aktoreak dira. Biki berdin-berdinak dira. 1970eko hamarkadan ezagunak egin ziren, *Little house on the prairie* (Landako etxe txikia) telesail ezagunean *Carrie Ingalls* pertsonaia partekatuta interpretatzeagatik, 1974ko irailaren 11n estreinatu zenetik 1982ko maiatzaren 10ean amaitu zen arte.

## Bizitza 
Ahizpa bikiak Kaliforniako Los Angeles hirian jaio ziren1070ean artista familia batean. Txikitatik hasi ziren castinegetara joaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
* Orri ez-ofiziala
* artxibatu zen .
* Lindsay Greenbushekin elkarrizketa, ingelesez
Queer (filma)

***Queer*** 2024ko Luca Guadagnino italiar zinema zuzendariaren drama erromantikoa da.

## Sinopsia 
1950. urtea. William Leek estatubatuarra da, 50 urte ditu eta Mexiko Hirian bizi da. Ia bakarrik ematen ditu egunak. Komunitate estatubatuar txiki bateko beste kide batzuekin dituen harremanak dira salbuespen bakarra. Eugene Allertonekin, hau da, hirira iritsi berria den ikasle gazte batekin izango duen topaketak lehen aldiz erakutsiko dio posible dela norbaitekin lotura estua izatea.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gaizka Izagirreren komentarioa Naiz.com agerkari digitalean.
Detaile xume bat

***Detaile xume bat*** () Adania Shibli idazle palestinarrak 2017an plazaratu zuen eleberria da. Hau bere hirugarren eleberria izan zen, eta aurreko biak ez bezala, dozena bat hizkuntzetara itzulita dago, Aitor Blanco Leozek euskaraz plazaratu zuen 2024an Igela argitaletxearekin, prestatutako edizioaren aurre-solasa, Ane Irazabal kazetariak idatzi zuela. 
Shibli oso ezaguna egin zen oraintsu zentsura kasu batengatik. Eleberriarekin LiBeraturpreis saria irabazi zuen 2023an Afrikako, Asiako, Latinoamerikako edo Arabiako emakume idazleak hautagai dituen aintzatespena da hori. International Booker Prize saria ere irabazi zuen 2023an eta  National Book Award sarirako izendatua izan zen. Frankfurten luzatu behar zioten saria eleberrigileari, baina Hamasek urriaren 7an egindako atentatuak zirela eta, antolakuntzak eman gabe utzi zuen.

Ane Irazabalek euskarazko liburuko hitzaurrea idatzi zuen. Adania Shibliren liburu honek eguneroko indarkeria sistematikoari ahotsa ematen dio eta bidaia bat balitz bezala planteatzen du, alegia, hilketa anker baten klabeak argitzeko asmoz, egiaren bila, antolatutako bidaia da. eta, harekin lotutako detaile xume batekin obsesionaturik, bidaia arriskutsu bati helduko dio lurralde okupatuetan zehar, egiaren bila.

*Detaile xume bat*en bidez, Adania Shibli palestinarrek jasaten duten garbiketa etnikoaren sustraietara doa eta maisuki erakusten du Israelek azkeneraino eraman duela egintza burutuen politika.

## Estiloa 
Estilistikoki oso desberdinak dira bi atalak. 

Lehenengo partea hirugarren pertsonan eta tonu analitiko hotzarekin idatzita dago,  irakurleak ez daki nolakoa den protagonista. Hala ere, eguneroko bizitza, beroa, lehortasuna eta paisaia bezalako elementuak helarazten dio autoreak irakurleari eta protagonistari gertatzen zaiona bizitzen du irakurleak. Idazkera «sinplea» bada ere, «hipnotikoa» da eta tentsioa gordetzea lortzen du.

2004ko atala, aldiz, lehenengo pertsonan idatzita dago. Horrela, emakume protagonistaren beldurra, urduritasuna, antsietatea eta bakardadea transmititzen dira eta protagonistaren buruan sartzen da irakurlea, haren izena edo zertan egiten duen lan zehaztuta ez dagoen arren.  

Liburua, erakusten duen errealitatea dela eta, oso polemikoa izan da. Israelek eta sionismoak aurkako kanpaina egin dute eta zenbait kritikarik, esaterako Ulrich Noller, antisemitismo barruan kokatu dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nirim
* Nirim afera

## Kanpo estekak
Gabriela David

**Gabriela David** (Mar del Plata, Buenos Aires probintzia, Argentina, 1960ko irailaren 21a – Buenos Aires, Argentina, 2010eko azaroaren 4a) argentinar gidoilaria, zinema zuzendaria eta irakaslea izan zen.  Batez ere ezaguna izan zen *Taxi, un encuentro* (2001), *La mosca en la ceniza* (2009) eta *Tren gaucho* (1989) lanengatik.

## Filmografia 
Beteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

**Zuzendari**

* *La mosca en la ceniza* (2009)
* *Taxi, un encuentro* (2000)
* *Tren gaucho* (film laburra 1989)
* *Romance en la puerta oeste de la ciudad* (film laburra 1979)
* * Para que todo cambie* (film laburra)
* *Ensayo* (film laburra)

**Gidoilari**

* *La mosca en la ceniza * (2009)
* *Taxi, un encuentro* (2000)
* *Tren gaucho* (film laburra 1989)
* *Romance en la puerta oeste de la ciudad* (film laburra 1979)

**Film ekoizle**

* *La mosca en la ceniza * (2009)
* *Taxi, un encuentro* (2000)

**Zuzendari- laguntzaile**

* *Tango Bar* (1987)
* *La cruz invertida* (1985)
* *La rabona* (1978)

## Telebista 
**Interprete**

* *Días de cine* (Kapitulu 1) (2009)… Bere burua

## Sariak eta izendapenak 
### Argentinako Kronikari Zinematografikoen Elkartea 
### Huelvako Zinema Iberoamerikarraren Jaialdia 
### Keralako Nazioarteko Zinemaldia 
### New Yorkeko Latinoamerikako Zinemaldia 
### Parisko Nazioarteko Zinemaldia 
### Toulouseko Zinema Latinoamerikarraren Jaialdia 
### Viña del Marreko Nazioarteko Zinemaldia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gabriela Davidi buruzko informazioa Interneten Movie Data Base
* Gabriela Davidi buruzko informazioa zinema nazionalaren gunean
Mariano Miguel Gómez

**Mariano Miguel Gómez-Alguacil Fernández** (Cervera de Pisuerga, 1814ko otsailaren 2a - Valladolid, 1891ko irailaren 14a) espainiar elizgizon katolikoa izan zen, Segorbe eta Gasteizko gotzaina eta Valladolideko artzapezpikua izandakoa.

## Biografia 
Palentziako Cervera de Pisuerga herrian jaioa, Valladolideko seminarioan ikasi zuen. 1876ko martxoaren 10ean izendatu zuten Segorbeko gotzain, eta egoitza horretan egon zen 1880ko azaroaren 30era arte, Gasteizko gotzain izendatu zuten arte. Valentziako artxidiozesiko senatari izan zen Segorbeko egoitza okupatu zuen bitartean (1877an eta berriro 1879-1880an).

Bederatzi urte baino gehixeago eman zituen euskal elizbarrutian, eta Burgosko artxidiozesiak senatari izendatu zuen berriro. 1889ko abenduaren 30ean Valladolideko artzapezpiku izendatu zutenean utzi zuen Gasteiz, eta hil zen arte bertan egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plaka berotzaile

thumb|Plaka berotzailea irabiagailu magnetikoa duena

**Plaka berotzailea** laborategi kimikoetan usatzen den mahai gaineko aparatu elektriko txiki eramangarri eta autonomoa da. Berogailu elektriko bat edo gehiago ditu, eta likidoak dituzten ontziak berotzeko erabiltzen da.

Hondo-lauko matrazeetan, erlemeyerretan edo prezipitatu-ontzietan dauden likido lurrintzeko edo erreakzio-nahasteak berotzeko baliatzen dira. Plaka berotzaile askok irabiagailu magnetiko bat ere badute, eta iman txiki bat sartuz gero, berotutako likidoa automatikoki irabiatzen da.

450 C bitarteko tenperatura lor daiteke, baina ez da ohikoa tenperatura horretan lan egin behar izatea.
Ramon Fernandez de Pierola

**Ramon Fernandez de Pierola Lopez de Luzuriaga** (Otiñano, 1829ko irailaren 1a – Gasteiz, 1904ko urtarrilaren 25a) nafar apaiz katolikoa izan zen, Gasteziko apezpikua izandakoa.

## Biografia 
1835ean apaiz ordenatu zuten Iruñean, eta Cárcarren eta Garesen egin zuen apaiz lana. Valentziako Seminarioan Teologian doktorea. 1879an, Ramón Blanco kapitain jeneralaren gomendioz eta karlista ez zela baieztatu ondoren, Habanako gotzain izendatu zuten. Han, uhartea Espainiaren mende mantentzearen aldeko sutsuetako bat izan zen. 1890ean Gasteizko elizbarrutia hartu zuen, garai hartan Hego Euskal Herriko hiru probintziak hartzen zituena. 1894an, Gipuzkoako senataria izan zen, eta 1896an, Burgosko artxidiozesikoa. Anti-arrazionalista, anti-liberala eta anti-sozialista izan zen, baina kapitalismoarekin kritikoa.

## Kanpo estekak
Diego Mariano Alguacil

**Diego Mariano Alguacil Rodríguez** (Kordoba, 1805eko martxoaren 29a - Murtzia, 1884ko urtarrilaren 10), espainiar apaiz katolikoa izan zen, Gasteizko apezpikua izandakoa.

## Biografia 
1828an apaiz ordenatu zuten. Murtziako katedraleko erretore izan ondoren, Badajozeko gotzain izendatu zuten 1858ko abenduaren 23an. 1861eko abenduaren 23an Gasteizko elizbarrutiko lehen gotzain bilakatu zen, Hego Euskal Herriko hiru herrialdeak hartzen zituena. Eleizbarrutiko Buletina sortu zuen eta, bertatik, propaganda euskaratuta banatzen zuten Bibliako gizarteei aurre egin zien, garaiko protestantismoaren aurkako obsesioaren barruan. *Ineffabilis Deus* bulda eta Asteteren Katixima euskaratu zituen. 1876an Cartagenako apezpiku izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irabiagailu magnetiko

[thumb|Irabiagailu magnetikoa lanean [Hauspeakin ontzi|prezipitatu-ontzi baten barruko likidoari eraginez]]

**Irabiagailu magnetikoa** kimikako laborategietan likidoak irabiatzeko usatzen den tresna eramangarria da. Irabiagailuak bi zati izaten ditu. Batetik, likidoaren barruan doan barra magnetiko txikia dago (irabiatze-barra deritzona) osatuta dago, normalean, plastikozko geruza batez (eskuarki, tefloia) Bestetik, plaka bat dago eta horren azpian iman birakari bat edo elektroiman batzuk egoten dira, zirkulu-forman jarrita, eremu magnetiko birakari bat sortzeko.
Askotan, plaka horrek erresistentzia elektrikoak izaten dituzte, likidoak berotzeko behar den beroa emateko heburuarekin. Kasu horretan irabiagailu magnetikoa duen plaka berotzailea izango genuke.
ezkerrera|thumb|Irabiatze-barrak

## Abantailak eta desabantailak 
Irabiagailu magnetikoak engranaje-mekanismoak dituztenak baino hobeak dira, isilagoak eta eraginkorragoak direlako eta ez dutelako hausteko edo higatzeko moduko zati higigarririk . Txikia denez, irabiatzeko barra errazago garbitzen eta esterilizatzen da beste irabiagailu batzuk baino.

Irabiagailu magnetikoak ere baditu bere desabantailak. Horrela, irabiatze-barraren dimentsio mugatuek esan nahi dute laborategi mailako esperimentuetarako bakarrik erabil daitekeela (eskala txikian edo analisi kimikoetan). Gainera, likido likatsuak edo esekidura lodiak oso zailak dira gailu honen bidez irabiatzen, nahiz eta iman bereziak dituzten zenbait modelok helburu hori lortzen duten.

## Kanpo estekak
Manta berotzaile

thumb|200x200px|Manta berotzailea
**Manta berotzailea** laborategi kimikoetan likidoak edo disoluzioak berotzeko erabiltzen den berogailu elektrikoa da. Material isolatzaile eta beroarekiko erresistentez estalitako hari formako erresistentzia elektriko batez osatuta dago, esferaerdiko forma duen ehun baten antzera elkartuta. Hondo biribileko matrazeen inguruan jar daiteke, eta, beraz, ontziaren beheko aldea bakarrik berotzen duen plaka berotzaile batena baino eraginkorragoa da berotzea.
Ainhoa Goenaga

**Ainhoa Goenaga** (Zarautz, 1992) artista gipuzkoarra da, eskulturagintzan lan egin izan duena batik bat. Bartzelonako Unibertsitatean sorkuntza artistikoa (2017) ikasi du, eta eskultura Pau Gargallo Arte Eskolan (Badalona, 2019). Bere lanetan naturarekin bat egiten duten formak landu izan ditu. 

Alkizako Ur Mara museo eta ekimenarekin kolaboratu izan du besteak beste.
[erdian|thumb|480x480px|*Isilunea* lana aurkezten, [Koldobika Jauregi (eskultorea)|Koldobika Jauregiren ondoan.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Colberten gobernua

Jean-Baptiste Colbert Luis XIV.a Frantziako erregearen eragin handieneko ministroetako bat izan zen, 1661etik 1683an hil zen arte Finantzetako Kontrolatzaile Nagusi eta Itsas Armadako Estatu idazkari izan zelarik. Bere gobernuaren ezaugarri nagusia, kolbertismo bezala ezagutzen ziren erreforma ekonomiko eta administratibo batzuk izan ziren, Frantziako ekonomia indartzea eta Estatuaren boterea sendotzea bilatzen zutenak.

Colbertek politika merkantilistak ezarri zituen, merkataritza eta industria nazionalen garapena sustatuz, monopolioak eta estatu-lantegiak sortuz. Administrazio publikoa arrazionalizatzen eta zergen bilketa hobetzen ere lan egin zuen. Helburua *superabit* komertziala lortzea eta herrialdearen aberastasuna handitzea zen.

## Kabinetea
Valladolideko artxidiozesia

**Valladolideko artxidiozesia** () Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutia da. Artzapezpikuaren egoitza Valladolideko katedralean dago. Ávila, Ciudad Rodrigo, Salamanca, Segovia eta Zamorako elizbarrutiak haren sufragiodunak dira.

## Historia 
1595eko irailaren 25ean, Klemente VIII.a aita santuaren *Pro Excellenti* buldak Valladolideko elizbarrutia eratu zuen, Palentziako elizbarrutiaren lurraldea lortuz. Elizbarruti barriaren sorrerak Valladolideko abadeen eta Palentziako gotzainen arteko mendeurreneko gatazkei amaiera eman zuen.

Elizbarrutiko seminarioa Valladolideko lehen gotzainak, Bartolome Plazak, sortu zuen 1598ko irailaren 28an. Katedrala 1688an eraiki zuten, eta 1841ean dorre bat erori zen.

1851ko Espainiaren eta Egoitza Santuaren arteko konkordatuaren ondoren, 1857ko uztailaren 4an metropoliko artxidiozesi mailara igo zen, Pio IX.a aita santuaren *Vicariam Potestatem* buldari esker. Bitartean, 1855ean elizbarrutiko seminario berria eraiki zen.

1954ko urriaren 17an, Udaletxeko Kongregazioaren *Quum sollemnibus* dekretuari jarraiki, artxidiozesiaren mugak berrikusi ziren probintzia zibilekoekin bat etor zitezen, Egoitza Santuaren eta Espainiako 1953ko gobernuaren arteko konkordatua aplikatuz. Valladolideko artxidiozesiak Tarazona de Guareñako parrokia Salamancako elizbarrutiari eman zion, baina 187 eskuratu zituen, hau da, Valladolideko probintziaren mugetan zeuden guztiak, baina Ávilako (23), Leongo (45), Palentziako (89), Segoviako (16) eta Zamorako (14) elizbarrutietakoak zirenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, archiburgos.es
La guitarra flamenca de Yerai Cortés

***La guitarra flamenca de Yerai Cortés*** 2024ko Antón Álvarez espainiar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Anton Alvarez, C. Tangana izenez ezaguna, ospea lortzen ari zen. «El Madrileño» diskoa kaleratu berri zuen, eta Madrilgo ekoizle batek etxean egin behar zuen festara gonbidatu zuen. Jendez beteta zegoen festa. Gau hartan noizbait, Montse Cortés abesten hasi zen; madrildarraren abeslari gogokoenetako bat da. Montseren ondoan zegoen Yerai Cortés, eta emakumeari lagundu zion gitarraz. Tangana harrituta gelditu zen gaztearen gaitasuna eta berezitasuna ikustean. Gau hartan, Yerairi bere proiektuaren inguruan galdetu zion Antonek, eta gitarra joleak disko bati buruz hitz egin zion. Gitarra disko bat zen, bere bizitza eta familiaren historia kontatzen zituena. Cortések pena aipatzen zuen, bere bizitzan inpaktu handia izan zuena, munduarekin partekatu nahi zuena. Alvarezek pelikulak zuzentzeko ametsa zuen, eta ideia hori nabarmen errealistagoa bilakatua zen Little Spain ekoiztetxea sortu zuenetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilia Epelde

**Emilia Epelde** (Bilbo, 1960), arte-galerista eta ekintzaile bizkaitarra da. Deustuko Unibertsitatean psikologia klinikoan graduatu zen, eta ekintzaile bezala zenbait proiektu atera izan ditu aurrera Bilbon, artearekin lotuak neurri handi batean. 

## Ibilbide profesionala 
1992an arte galeria ireki zuen Mikel Mardaras artistarekin batera, Bilbo Zaharrean, La Brocha izenekoa, Conde Mirasol kalean. Guggenheim Museoa ireki ondoren, 2001ean, aldatu zen lekuz museoko inguruetara, Abandoibarra auzora, eta Epelde & Mardaras izena hartu zuen galeriak. Geroago, 2009. urtean, artearen negozioa ondo ez zebilela eta, Alde Zaharreko etxean Pintxos & Arts ekitaldiak antolatzen hasi zen, etxean egindako janaren inguruko topaketa batzuk. 

2020ko Covid pandemiaren garaian, joskintzari ekin zion, modako arropa diseinatu eta pertsonalki egiteari. Hortik abiatuta, 2023an boutique eta kafetegi aldi berean zen lokala ireki zuen La Brocha zaharra egon zen toki berean, Contenedor izenekoa. Arte elementu bat ere jarri zuen toki horretan, zenbait artistaren lanak jarri zituelarik apaingarri, horiek ere salgai (adibidez, José Luis Zumeta, Ramón Zuriarrain, Santos Iñurreta edo Alfonso Gortazarren lanak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak