Errealismo platonikoa

:*Arrunta da errealismo platonikoa "idealismo platoniko" izenez gaizki izendatzea, ez nahastu. Egokia dena errealismo platonikoa da.*
thumb|236x236px|Errealismo platonikoa
Errealismo platonikoa Platon filosofo greziarrak, unibertsalen existentzia zela eta, errealismoaren inguruan zuen ideiari buruz hitz egiteko erabiltzen den termino filosofikoa da. Platon k.a. 427- k.a. 347 urteen bitartean bizi izan zen, lehenik Sokratesen ikasle eta aurrerago, Aristotelesen irakasle izateko.

Unibertsalen existentziaren inguruko Platonen errealismoa *Errepublika* lanean lantzen da bereziki, nahiz eta *Fedón, Fedro, Menón* eta *Parménidesen* ere agertzen den.

## Unibertsalak 
Realismo platonikoan unibertsalen existentzia ez da normalean ulertzen dugun bezalakoa, hots, objektuen existentzia ez da modu berdinean ematen. Objektu fisikoek, izan ere, izaera metafisiko edo ultrafisikoa dute, hau da, errealitate sentsibleei dagokien ordenetik at kokatzen dira. Teoriaren gaineko begirada berriek espazioa-denbora kategoriak unibertsalekin alderatzea akats kategorikoa dela esanez, berdina adierazten dute.

Realismo platonikoak unibertsalak zentzu zabal eta abstraktuan existitzen direla dio, baina ez gorpuzdun objektu eta izaki bizidunekiko distantzia espazio-tenporalean. Hau honela, gizakiak ezin du, hautemate sentsorialen bidez, unibertsalekin kontaktuan egon; ez-sentsorialki hauteman edo ulertzeko gai da, ordea. Platonista moderno gehienek anbiguotasun potentziala unibertsalak *existitze*n direla beharrean, *izan badirela* esanez saihesten dute.

### Unibertsalen teoriak 
Formak idealak dira termino orokorrei zentzua ematen dieten heinean. Hau da, *gorritasun* bezalako terminoa ulertzeko, realismo platonikoak *formei* erreferentzia egiten dioa dio. *Gorritasuna* aipatzean, bada, espazioaz eta denboraz haratago doan zerbaiti erreferentzia egiten diogula dirudi.

### Formak 
Platonek definituriko unibertsal bat ideia edo *forma* da. Nahiz eta realismo platonikoaren bertsio batzuek *forma* platonikoak jainkoaren gogamenean dauden ideiatzat jo, gehiengoek diote *formak* ez direla gogameneko entitateak. Hauek diotenez, alegia, *formak* prototipoak (eredu orijinalak) dira eta hauengandik sortzen dira kopiak diren objektu partikular, propiedade eta harremanak. *Idea* nozioak sortzen duen nahasteagatik filosofoek nahiago dute *forma, ideia platoniko* edo *unibertsal*ez hitz egitea.  

## Partikularrak 
Realismo platonikoan *formek* *partikularrekin* (objektu eta propiedadeen instantziak) dute zerikusia, partikularra bere formaren kopiatzat jotzen da. Honela, zerbaiten *gorritasuna* *gorritasunaren formaren kopia* litzake. *Partehartzea formen* eta *partikularren* arteko beste harreman mota bat da. Hau kontutan hartuz, *partikularrek formetan parte hartzen* dutela esaten da, eta era berean, *formak partikularretan instantziatzen* direla esaten da.

Platonen aburuz, *forma* batzuk ez dira instantziatuak, baina honek, ordea, ez du esan nahi formak instantziatuak izan ahal ezin direnik. *Formak partikular* anitzengatik izan daitezke *instantziatuak,* hau da, *formek* kopia asko izan ditzakete *partikular* askotan *instantziatuz.*

## Kritikak 
Planteamendu honi bi kritika egiten zaizkio nagusiki: inherentziari buruzkoa eta hautemate sentsorialik gabeko kontzeptuak sortzeko zailtasuna. Kritikak kritika, realismo platonikoak defentsore sutsuak ditu, bere arrakasta guztiz agortzen ez delarik.

### Inherentziaren kritika 
Terminoen erabilera eta zehaztasunetan oinarritzen da kritika hau gehienbat. *Instantziazioa* eta *kopia* terminoak ez omen daude ondo definiturik eta *parte-hartzea* eta *inherentzia,* era berean, ez omen dira oso kontzeptu argiak.

### Hautemate sentsorialik gabeko kontzeptuen kritika 
*Formen* kritika bat kontzeptuen jatorria hautemate sentsorialik gabekoa delako da. Platonen ustez, kasu, *gorritasunean* pentsatzea gorritasunaren *forman* pentsatzea da. Honekin kritiko direnek, ordea, zalantzan jartzen dute ea denbora eta espazioaz haratago dagoen kontzeptua, hautemate sentsorialetik eratorria ez bada, nola sortua izan daitekeen.

## Bibliografia 
* Stanford Encyclopedia article on Realism

## Ikus, gainera 
* Unibertsalak
* Egia
* Egiaren teoria
* Substantziaren teoria
* Matematiken filosofia

## Kanpo estekak