open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
84 Klio

**Klio**, asteroide gerrikoan aurkitutako 84. asteroidearen izena da. 1865eko abuztuak 25ean aurkitu zuen Karl Theodor Robert Lutherrek.

Bere izena, greziar mitologiako Klio izeneko musatik datorkio, musa guztiak bezala, Zeus eta Mnemosineren alaba zena. Klio, historia eta olerkaritza heroikoaren musa zen.

## Kanpo estekak
83 Beatriz

**Beatriz** edo **Beatrix**, asteroide gerrikoan aurkitutako 83. asteroidearen izena da. 1865eko apirilak 26an aurkitu zuen Annibale de Gasparis astronomo italiarrak.

Florentziako dama bategatik deitua, Portinari familia noblekoa, Dantek, bere Jainkotiar Komedian hilezkortu zuena. Annibale de Gasparis astronomoaren alabaren izena ere bada.

## Kanpo estekak
82 Alkmene

**Alkmene** edo **Alemene**, asteroide gerrikoan aurkitutako 82. asteroidearen izena da. 1864ko azaroak 27an aurkitu zuen Karl Theodor Robert Lutherrek Alemanian dagoen Düsseldorfeko behatokitik.

Bere diametroa, 61 kilometrokoa da, eta, bere errotazio periodoa, 12,999 ordukoa.

## Kanpo estekak
Marcos Martínez Ucha

**Marcos Martínez Ucha** (Madril, Espainia, 1985eko urriaren 15a - ) lasterketarako pilotu espainiarra da. Gaur egun World Series by Renault lehiaketan parte hatzen du Sito Pons-en taldean.

## Biografia 
Ucharen karrera karting-en 1995ean hasi zen eta hor 2001. urtera arte iraun zuen. Momentu hartan, 16 urterekin bere karreran hurrengo pausua eman zuen Espainiako Junior Formulan sartuz. Pilotu espainiarra hiru urtez maila honetan egon zen, gero eta emaitza hobeak erakutsiz eta 2 podium lortuz.

2005ean Espainiako 3 Formulara (B-Klasera) pasatzea erabaki zuen, Racing Engineering taldearekin. Urte honetan Marcosek 5 garainpen eta podium batzuk lortu zituen, ranking-ean bigarrena izanik. Gainera, garaipen gehien lortu zuen pilotua izan zen.

2006an F3-an (A-Klasean) eta World Series by Renault lasterketa batzuetan alde berean parte hartu zuen. Lehenengoan Chesten (Valentzian), garaipen bat lortu zuen eta bigarrenean, ranking-ean laugarrena amaitzeaz gain lasterketa bat lideratu zuen.

2007. denboraldian Espainiako 3 Formulan lasterketa batzuetan lehiatu zuen Novo Team taldearekin. Baina, emaitzak onak ez zirenez Tec-Auto taldera pasatu zen lehiaketan emaitza hobeak lortzeko. Denboraldi honen amaieran, GP2 Serietan parte hartu zuen Racing Engineering taldearekin Javier Villarekin batera eta Ernesto Visoren ordezkoa izanik.

2008an World Series by Renault-etara itzuli zen Pons Racing taldearekin eta hor iraungo du.

## Kirol Palmaresa 
## Erreferentziak 

"Marcos Martínez renueva con Pons Racing"

"World Series – Primer podio para Marcos Martínez en Silverstone - 1ª Carrera"

## Kanpoko loturak 

Marcos Martinezen Web Ofiziala
Estadistikak 
Wikipedia orria(ingelesez)
Ōtomo no Otomaro

Nara garaiaren amaierako eta Heian garaiaren hasierako jeneral japoniar bat izan zen, Otomo klaneko kidea. *Sei-i-taishogun* edo shogun titulua lortu zuen lehen militarra izan zen, 794an, shogun karguan bere oinordekoa izango zen Sakanoue no Tamuramarorekin ainutarren aurkako gerran egin zuten lanagatik, garai horretan, Hokkaido uharte osoa eta Honshu uhartearen iparraldean nagusi zen tribu barbaro bat. Bere aita, Ōtomo no Koshibi izan zen.
Petriren Bigarren Gutuna

**San Petriren bigarren epistola**, Itun Berrian agertzen den gutun bibliko bat da. Hasierako bertsoak, egilea, Simon Pedro bezala identifikatzen du, San Petri apostoluarekin identifikatua izan dena, Itun Berriko beste toki baten ere, aldi berean Simeon (Simon izenaren aramaikozko bertsioa) eta Pedro bezala erreferentzia egiten ez zaion arren. Hau, baten batzuk, testua, San Petrik berak idatzi zuela dion seinale bezala hartzen dute, kopiatzailerik gabe (San Petriren lehen epistolan ez bezala).

## Kanpo estekak
81 Terpsikore

**Terpsikore**, asteroide gerrikoan aurkitutako 81. asteroidearen izena da. 1864ko irailak 30ean aurkitu zuen Ernst Wilhelm Leberecht Tempel astronomoak Marsellatik. Asteroide honek, bere izena, greziar mitologian, Zeus eta Mnemosineren alaba ziren musa bategatik hartzen du, Terpsikoregatik, musika eta dantzaren musa zena.

## Kanpo estekak
Oniro

Greziar mitologian, **Oniroak** (, *Oneiroi*, ametsak), ametsen mila pertsonifikazioak ziren.

Hesiodok, Nixen (Gaua) semetzat hartzen ditu, beste inor gabe, egileren batzuk, Erebo (iluntasuna), bere aita bezala hartzen duten arren. Euripidesek Gearen semetzat hartzen zituen, eta hego beltzdun deabru bezala irudikatzen zituen. Ovidiok, Hipnos (loa)ren semetzat hartzen dituenak, horietako hiru, euren izenez aipatzen ditu: Morfeo (ezagunena eta, batenbatzuk, Oniroen buruzagitzat hartzen dutena), Ikelo edo Fobetor eta Fantaso.

Homeroren arabera, Oniroak, Ozeanoaren mendebaldeko muturreko hondartza ilunetan bizi ziren, Ereboren leize batean. Jainkoek, gizakiei, ametsak bidaltzen zizkien han zeuden bi ateetakoren batetik: benetakoak, adarrez eginiko ate batetik irteten ziren, gezurrezkoak, bolizko ate batetik irteten ziren bitartean.

## Kanpo estekak
Ikelo

Greziar mitologian, **Ikelo**, oniroetako bat zen, Hipnos eta Pasitea karitearen semeak, ametsak pertsonifikatzen zituztenak.

Zehazki, Ikelo, jainkoen ametsetan, suge, txori edo beste edozein animalia eran agertzen zen. Honela, amets iragarleak, eta, batzuetan, amesgaiztoak irudikatzen zituen.

Gizaki hilkorrek, Fobetor izena ematen zioten, *izutzen duena*, jainkoak zirelarik Ikelo deitzen zutena. Oniro nagusietako bat zen, bere anaia Morfeo eta Fantasorekin batera, berezitasun bezala, erregeen ametsetan agertzen ziren bakarrak izatea zutelarik, gainontzeko hilkorren ametsak, gainontzeko mila oniroei utziz.

Gainontzeko oniroak bezala, Ikelo, hego iluneko daimon edo izpiritu bat zen, gauero Ereboko bere leize-zulotik xaguxarra bailitzan irteten zena.

## Kanpo estekak
A Capela

**A Capela** Galiziako A Coruñako probintziako udalerria da. Cabanas, Fene, Neda eta San Sadurniño udalerriekin muga egiten du. Bere azarela 58 kilometro karratukoa da, 1.471 biztanle ditu (INE 2007) eta kilometro karratuko 25,36 biztanleko dentsitatea.
A Capela udalerria Pontedeume (12&nbsp;km), Ferrol (17 Km) eta As Pontes (20 Km) udalerrien artean dago. LC-141 errepidearen bidez Cabanas eta As Pontesekin ongi komunikatuta dago eta AC-121 bidez Filgueira eta Roxalekin, gainera udalerri honetako herrigune guztiak lotzen dituen bide sare zabal bat du. Ferrol, Coruña, Santiago eta Lugo hirietatik modu errazean hurbil gintezke udalerri honetara Pontedeumen utziko gaituen AP-9 autobidearen bidez eta lehen aipatutako LC-141 errepidea harutz.

## Parrokiak 
* Caaveiro (San Boulo)
* Cabalar (Santa María)
* A Capela (Santiago)

## Iruditegia 

Fitxategi:Mosterio de San Xoán de caaveiro. Galicia.jpg|San Xoán de Caaveiroko Monasterioa
Fitxategi:Mosteiro de San Xoán de Caaveiro.Galicia-España.jpg|San Xoán de Caaveiro Monasterioa
Fitxategi:Mosteiro de San Xoán de Caaveiro.Galicia.España.jpg|Fragas do Eumeko Monasterioaren ikuspegia

## Kanpo estekak 
* Capelako Webgunea
Pasitea

**Pasitea**, **Aglaea** bezala ere ezaguna, greziar mitologiako pertsonaia bat da, mitologia honen arabera, kariteetako bat delarik. Antzeko izena duen nereida (Nereo eta Dorisen berrogeitamar alabak) bat ere aipatzen da. Hipnosen emaztea da, jainko hau, loa eta ametsaren pertsonifikazioa, eta, aldi berean, Tanatos, heriotzaren jainkoaren anaiordea delarik, norekin mila seme izan zituen (oniroak), eta, aldi berean, horrekin, Morfeo, Ikelo, Fantaso edo Altzioneren ama delarik. Mitologiaren arabera, haluzinazioak eta haluzinogenoak irudikatu edo presiditzen ditu.

## Kanpo estekak
Oikia

**Oikia** Zumaiako (Gipuzkoa) ekialdean dagoen auzo bat da.

## Geografia 
Urola Kosta eskualdean kokaturik dago eta Urola ibaiak egiten duen meandro batek inguratzen du. Herriaren erdigunean muino baten magalean kokatzen da, Zumaiatik 4 kilometro barnealdera. Herriaren azpialdean, Urola ibaiaren ertzean, nekazal eremu laua dago.

A-8 autobdeak zeharkatzen du Oikiako lurraldea.

## Demografia 
## Historia 
Lehenengo aipamena XIII. mendearen hasierakoa da. 1203. urteko agiri batean Sancha Pedriz de Uztunigak Iratxeko monasterioari Elizmendiko Andre Mariaren monasterioa eta Oikiako San Migel eliza eman zizkiola aipatzen da. Agiri hartan *Oiquina* eta *Oyquina* grafiak ikusten dira.

1347. urtean Alfontso XI.a Gaztelakoak Zumaiari fundazio pribilegioa eman zion eta *Oiquina* eta *Narruondo* hari dagozkiola zehaztu zuen. 1480. urtean Oikiako haranak eta Aizarnazabalgo kontzejuak Zumaiatik bereizteko eta Zestoara sartzeko eskaria egin zuten. Zumaiak aurre egin zien. Sei urtez luzatu zen epaiketa eta Errege-erregina Katolikoek Zumaiaren aldeko epaia eman zuten 1486ko azaroaren 9an. Garai hartatik burdin olak ere izan ziren Oikian. 1966. urtean Guascor enpresa sortu zen.

1972. urtean Pollos Oikina izeneko enpresa sortu zen, hegaztien hiltegia. Hasiera hartan oilaskoek zinta bat eramaten zuten lepoan eta "gorbatadun oilaskoak" izenarekin egindako kanpaina oso ezagun egin zen. 1999. urtean Avícola de Oikina S.A. izena hartu zuen. 

## Biztanleria 
1860an Oikiak 270 biztanle zituen eta hurrengo hamarkadetan ez da asko aldatu. 2023ko erroldaren arabera 357 biztanle ditu, horietatik 162 herri kaskoan.

## Euskara 
Gipuzkera hitz egiten da; biztanleriaren % 85 da euskalduna.

## Hezkuntza 
250px|thumb|Herri eskola zaharra.
Herri txikia den arren 1888tik eskola izan du Oikiak

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarriak dira XVI. mendeko San Bartolome parrokia eliza (XVI. mendeko erretaula) eta Etxabe, Goiburu-bekoa eta Kondekua oinetxeak.

## Oikiar ezagunak 
* Baltasar Etxabe Orio (1548-1619 edo 1623), margolaria.
* Santiago Salegi Arakistain (1904-?), pilotaria.
* Iñaxi Etxabe (1933-2020), bertsolaria.

## Iruditegia 

Fitxategi:OikiaEliza.jpg|San Bartolome eliza.
Fitxategi:Kondekua etxea Oikian.jpg|Kondekua etxea.
Fitxategi:Oikia346.jpg|Goiburu-bekoa baserria, ondare izendapena duena.
Fitxategi:Oikiako zubia.jpg|Mantzior zubia.
Fitxategi:Oikia108.jpg|Herriguneko etxe bat.
Fitxategi:EpiolaAzpi.jpg|Epiola Azpi baserria, ondare izendapena duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oikia "Herri txiki, infernu handi" telebista saioan.
Fantaso

Greziar mitologian, **Fantaso**, oniroetako bat zen, Hipnos (loa eta ametsa) eta Pasitea karitearen semeak, ametsak pertsonifikatzen zituztenak.

Zehazki, Fantaso, naturako elementu bizigabeak, ura eta harkaitzak, adibidez, agertzen ziren ametsetaz arduratzen zen.

Gainontzeko oniro guztiak bezala, hego ilunak zituen daimon edo izpiritu bat zen, gauero, Ereboko bere leizezulotik, xaguxarra bailitzan irteten zena eta gizakien ametsetan agertzen zena.

Fantaso eta bere bi anaia Morfeo eta Ikelo, hiru oniro nagusiak ziren, eta erregeen ametsetaz arduratzen zen. Gainontzeko hilkorren ametsak, gainontzeko oniroentzako uzten zituzten, mila inguru zirenak.

## Kanpo estekak
Sehetepibra

**Sehetepibra Hornedyheritef sa Kemau** edo **Sehetepibra II.a**, "Raren bihotza asetzen duena", Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen. Bi urte inguruz gobernatu zuen, K. a. 1738 inguruan.

*Sehetepibra* bezala agertzen da Turineko Errege Kanonean, VI,12 erregistroan.

Gobernari hau, ziuraski, jatorri asiarrekoa zen, bere izenak, Hornedyheritef sa Kemau "Horusek bere aita babesten du, asiarraren semea" esan nahi baitu.

Litekeena da Hetepibra deritzon faraoi bera izatea, eta S hasierako zeinurik ez duen idazkuna akats bat izatea (Kim Ryholt).

Amenemhat I.ak ere, tronu izen bezala, Sehetepibra zeraman, eta, ondorioz, batzuetan, Sehetepibra izeneko faraoi hau, Sehetepibra II.a bezala deitua da.

## Bere garaiko testigutzak 
Tell el-Dabako bere jauregiaren hondar gutxi batzuk baino ez dira geratzen.

Errege honi, gainera, Jerikon aurkitutako eskarabeo bat ere ematen zaio.
Hetepibra

**Hetepibra** edo **Sehetepibra I.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1743tik K.a. 1742 arte gobernatu zuena, Frankeren arabera.

Bere izena, *Hetepibra*, Turineko Errege Kanonean agertzen da, VI,8 erregistroan, eta "Raren bihotza asetzen duena" esan nahi du.

Ziuraski, urte bete eta bi artean gobernatu zuen.
Xenotransplante

**Xenotransplante** bat ( grezieratik dator, xenos:atzerritarra), espezie jakin batetik beste batera egindako zelulen ,ehungintzen edo organoen transplantea adierazten du (txerri batetatik gizakira egindakoa adibidez).

Bertan erabilitako materialak, "xenoinplante" edo "xenotransplante" izena daukate. Alotransplantea, berriz ,espezie berdineko animalia edo gizakien artean egindako transplanteari esango geniokeen.

Xenotransplanteak, eskaini ahal zuten tratandendu potentzial bat, azkeneko akats organikoetarako, mundu industrializatu honen arazo oso komuna eta gainera, larria.Honek , arazo medikoak, etikoak eta judizialak ere sortzen ditu.Sortzen den beste keska oso larria, espezie besberdinen organoak beste biziraupen desberdina dutela , baita ere, ohiko arazo bat, gaixotasunen transmisioa da, (xenozoonosia adibidez).

Arrakastatsu atera ziren xenotransplante bakarrak, gutxi izan dira. Bezeroei batez ere, txerrien organoak inplantatu dizkiete.

## Kanpo estekak
Kastellorizo

**Kastellorizo** (, ofizialki ) Mediterraneo itsasoaren hego-ekialdeko uharte txiki bat da. Greziako lurraldearen parte bada ere, Turkiako kostaldetik 1.300 metrora dago, eta Greziako beste lurralde hurbilenetik (Rodas uhartea) 110 km-ra.

## Izena 
Uharteak hainbat izen izan ditu historian zehar, han izan diren herrien erakusgarri. Italieraz *Castellorizo* edo *Castelrosso* deitu izan zaio uharteari, eta turkieraz *Meis*. Egungo izen ofiziala **Megisti** (Μεγίστη) da, «Handiena» grezieraz; izan ere, nahiz eta hedaduraz 11.987 km2 besterik ez izan (Dodekanesoko uharterik txikiena), bere uhartedi txikiko uharterik handiena da.

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Alotransplante

**Alotransplantea** espezie berdineko animalia edo gizakien artean egindako transplantea da, hau da, genetikoki berdinak ez diren bi espezien arteko transplantea. Transplantea burutzeko ebakuntzak dakarren arazo handienetakoa, ukapena da, hau da, organoa txertatzen zaion animalia edo pertsonak, hau ez onartzea.

## Kanpo estekak
Seleuko VI.a Epifanes

**Seleuko VI.a Epifanes** (), Seleukotar Inperioko errege izan zen K.a. 96 eta K.a. 95 bitartean. Antioko VIII.a Griforen seme nagusia zen. Antioko IX.a Eusebio garaitu eta hil zuen, honen oinordekoa bihurtu zelarik. K.a. 96an bere erdi osaba zen Antioko IX.a Eusebio garaitu zuen, bere aitaren heriotzagatik mendeku bezala. Hala ere, hurrengo urtean, kontua berdinduta utzi zuen Antioko X.a Eusebiok, Antioko IX.aren semeak, Seleuko ihesarazi egin zuena, eta Siriatik Mopsuestiara ihes egin zuena, Zilizian, non bere gortea ezarri zuen, luxuzko zela suposatzen den estilo batean.

Baina probintziako biztanleak, jada piratengatik nahiko arduratuak zeudenak, ez zeuden Seleukoren txorakeriak jasateko moduan. Seleukok, armada berri bat antolatzeko egin zituen ahaleginak ere, zama handiegia ziren. Matxinada bat piztu zen, eta Seleuko hipodromoan setiatua izan zen, dirudienez, erregea eta bere gizonekin batera errea izan zena.

Seleukoren anaietako lauk, horien artean Antioko XI.a, Filipo I.a eta Demetrio III.ak, familiaren beste adarraren aurkako gerra zibil izugarria jarraitu zuten, baita euren artean ere.
Mopsuestia

**Mopsuestia** (), Erromatar Inperioko herri handi bat izan zen, Ziliziaren ekialdeko muturrean kokatua, Piramos ibaiaren ertzean, kostaldetik gertu, Ἀλήιον πεδίον izeneko lautada batean, Tarsotik Issoserako bidean.

Gotorleku bat izan zen, eta hiri bat zen Plinio Zaharraren garaian, nork hiri libre bat zela zioen. Konstantziok, ibai gainean zubi bat eraiki zuen. Arabiarrek, Al-Massisa deitu zuten. Erdi Aroan, izena, Mamistan eratorri zen, eta, beranduago, Messis edo Mensisen.

Gaur egun, Turkiako Adana probintziaren zati da.

## Kanpo estekak
Tarhuntassa

**Tarhuntassa** (; Luviterazko hieroglifoak: 𔖖𔓢𔕙𔑯𔗦: ), hiri hitita bat izan zen. Bere kokapen zehatza ez da ezagutzen, baina, Hititar Inperioaren hiriburua zen Hattusasetik hegoaldera aurkitzen zela ziur esan daiteke. Garrantzi berezia hartu zuen Muwatallis II.aren erregealditik aurrera, nork inperioko hiriburu bihurtu zuen.

Tarhuntassa, nagusiki luvitera hitz egiten zuten biztanleez populatua zegoen hiri bat zen, bere izena, hititar mitologiako Tarhunt jainkoaren omenezkoa delarik, ekaitzaren jainkoa. Ez dago hiriari buruzko erreferentziarik Muwatallis II.aren erregealdiaren aurretik, Hattusa utzi zuena Tarhuntassa hiriburu bihurtzeko. Aldaketa hau, Muwatallisek, jainkoen agindu baten ondorio bezala justifikatu zuen, baina, ziuraski, benetako arrazoia, estrategikoa zen: Hattusa, gasgas tribuengandik hurbilegi zegoen, etengabe defendatu behar izatera behartzen zuena, Tarhuntassa, hititek ondo kontrolatutako lurralde batean zegoen bitartean, eta, gainera, Siriatik gertuago, non Egiptorekin laster gerra hasiko zela begi bistakoa zen.

Muwatallis II.aren seme eta oinordeko izan zen Urhi-Teshubek, Hattusa berriz hititar inperioaren hiriburu bihurtu zuen arren, Tarhuntassak, berriki lortutako garrantzia mantendu zuen, laster, Urhi-Teshub, bere osaba Hattusili III.ak tronutik kendu baitzuen, nork Kurunta, Urhi-Teshuben anaia zena, hiri honetako tronuan jarri zuen. Ordutik aurrera, Tarhuntassa, hititar inperioarentzat ezegonkortasun gune izan zen: Tudhalia IV.aren garaian, dirudienez, Kuruntak, huts egin zuen estatu kolpe bat eman zuen, eta Tudhaliaren seme zen Shubiluliuma II.ak, Tarhuntassara tropak bidali behar izan zituen, matxinada bat baretzeko.

Ez da askoz gehiagorik ezagutzen Tarhuntassari buruz, hititar inperioa, itsasoko herrien esku erori ondoren, K. a. 1200 inguruan.

## Kanpo estekak
Saio-hodi

thumb|Bi saio-hodi saio-hodiak jartzeko erabiltzen den saio-hodien saretxoan.
**Saio-hodia** kimikako laborategian erabilzen den beirazko materiala da. Alde bat irekita eta bestea itxita eta biribildua du, laborategian likido lagin txikiak edukitzeko erabiltzen da eta zenbaitetan estalkia ere izaten du. Maila baxuko erreakzio kimikoak egiteko ere erabil daiteke. Espezifikokiko likidoak irakiteko erabiltzen den saio-hodiari, irakite saio-hodia esaten zaio.

Altuera eta zabalera desberdinetako saio-hodiak aurki daitezke, normalean 10-20 mm-tako zabalera eta 50-200 mm-tako luzera izaten dute ordea. Saio-hodiaren goiko zatiak, likidoen isurketa errazteko, erretako ertzaren itxura du. Saio-hodi batzuk beira esmerilatuko estalkietara egokituta egoten dira. Gainera, batzuetan goiko zatian esmalte txuria izaten du etiketatua izateko.

Saio-hodiak erabiltzen ez direnean, saio-hodien saretxoan uzten dira eta beren garbiketarako eskuila erabiltzen da.

## Erabilera 
Saio-hodiak asko erabiltzen dituzte kimikariek produktu kimiko solido edo likidoen kantitate txikiak mantendu, nahastu edo berotzeko,batez ere esperimentu eta entsegu kulitatiboetan. Bere ipurdi biribil eta ertz zuzenek, likidoak isurtzean masaren galera minimizatzen dute, garbitzeko errazagoak egiten dituzte eta edukiaren jarraipen praktikoa baimentzen dute. Bere lepo luze eta estuak aldiz, ingurunera lurrin eta gasen hedapena ekiditen du.

Biologian organismo bizien ereitea eta manipulaziorako ereitea hodi bezala erabiltzen dira sarritan saio-hodiak. Auzitegi medikuntzan odol edo beste likido batzuk jasotzeko ere bai.

## Fabrikazioa 
Kimikako saio-hodiak beirazkoak izan ohi dira bero eta substantzia kimiko erregarrien aurrean erresistentzia hobea eta iraupen luzea izan dezaten. Zenbait saio-hodi Bunsen metxeroaren gainean jar daitezke zuzenean.

Biologian erabiltzen diren saio-hodiak, plastiko gardenez eginak izaten dira.

## Sinbolismo kulturala 
Saio-hodiak Erlenmeyer matrazeekin batera, zientzia eta saiakuntza zientifikoaren sinbolo gisa hartzen dira orokorrean.

## Kanpo estekak
Issosko gudua (194)

**Issosko gudua**, Nizeako guduaren ondoren, Septimio Severo eta Peszenio Nigerren tropen arteko hirugarren gudurik handiena izan zen. Peszenio, Siriako erromatar gobernaria zen, eta bere tropek enperadore bezala aldarrikatu zuten, Septimiorekin, honen tropek egin zuten bezala, Pertinax hil ondoren. Septimiok, garaipen erabakigarria lortu zuen Peszenioren aurka, Antiokiara ihes egin zuena, eta, beranduago, Partiarantz ihes egiteko prestatzen ari zela hila izan zena. Herodiano edo Dion Kasio bezalako historialariek, Septimioren garaipena, honek, Peszenioren armadarekiko zuen abantaila numerikoari ematen diote, Septimioren armada 12 legioz osatuta baitzegoen, Peszeniorenak, 6 eta 9 artean zituen bitartean.

Bi etsai hauen artean, Ekialdea kontrolatzeko asmoagatik etsaitasunak amaitzen ziren bitartean, Bizantzio, Septimioren tropen setiopean egon zen 196 arte, ziur asko, hirugarren etsai batek, Britaniako gobernaria eta Peszenioren aliatua zen Klodio Albinok, Septimio mendebaldean garaituko zuen itxaropenarekin.

## Kanpo estekak
Issos

[thumb|Issos, egungo [Turkiako Hatay probintziako barne mendien eta kostaldearen artean dagoen toki estuan dago.]]
**Issos** (; ), Ziliziako antzinako hiri bat da, egungo Iskenderun edo Alexandretatik gertu, Pinaro ibaiaren bi alboetan hedatzen den kostaldeko lautadan kokatua, Hatay probintzian, Siriako mugatik gertu. Bertan, antzinatea eta Goi Erdi Aroaren artean, gutxienez hiru gudu gertatu zirelako da ezaguna, horietako bakoitza, bere garaian, Issosko gudua deitu zelarik.

* Issosko gudua: Lehena, non Alexandro Handiak, Dario III.a Pertsiakoa garaitu zuen. Gudu hau, batzuetan, Issosko lehen gudua bezala ezagutzen da, baina soilik Issosko gudua izenarekin ezagunagoa da, inguru hartako historia politikoan, Alexandro Handiak Persiar Inperioa garaitu eta konkistatu izanak izan zuen eraginaren ondorioz.
* Issosko gudua (194) edo Issosko bigarren gudua, non Septimio Severoren eta Peszenio Nigerren tropen arteko borroka gertatu zen.
* Issosko gudua (622) edo Issosko hirugarren gudua, Bizantziar Inperioa eta Sasanidar Inperioaren artean.

## Kanpo estekak
A Laracha

**A Laracha** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen udalerria da. Bergantiñoseko Eskualdean dago.

Galizieraz bertako herritarreri *Larachés* bezala izendatzen zaiei, euskaraz berriz *Larachatar*.

## Parrokiak 
## Herritar ezagunak 
San Xián de Coiroko parrokian Lino Gómez Canedo frantziskotarra jaio zen (1908-1990), bere historiari buruzko lanekin ondare baliotsua utzi duen ikerlaria.

Larachan Enrique Muiño aktorea jaio zen (1881-1956), haurra zelarik Argentinako Buenos Aires hirira joan zelarik.

## Iruditegia 

Fitxategi:Caion.Laracha.Galiza.jpg|Caión
Fitxategi:Prado de Laracha.jpg|Larachako baserri baten argazkia

## Kanpo estekak 
* Larachako Webgunea
Erlenmeyer matraze

thumb|180px|Erlenmeyer matraze bat
thumb|180px|Erlenmeyerraren erabilera analisi bolumetriko batean
**Erlenmeyer matrazea** edo besterik gabe **erlenmeyerra**, kimika eta fisika laborategietan sintesi kimikorako gehien erabiltzen den beirazko flaskoa da. 1861ean sortu zuen Richard August Carl Emil Erlenmeyer kimikari alemaniarrak eta berari zor zaio bere izena.

## Deskribapena 
Oinarri zabal eta luzatua eta lepo oso estua duen beirazko flasko konikoa da. Edukiera eta kolore desberdinetakoak aurki daitezke eta gutxi gorabehera zenbateko bolumena duen jakiteko marka batzuk izaten ditu.
 
## Erabilerak 
Matrazearen egitura konikoak irabiaketa edo lurrinketa dela eta likidoaren galera ekiditen du neurri handi batean. Lepo estua duenez, beira esmerilatuzko estalki edo algodoi hidrofoboarekin estaltzea errazagoa da.

Hauspeakin ontzi klasikoaren ordez erabiltzen da etengabe irabiatu behar den likido bat dagoenean edo erreakzio kimiko bortitzekin lan egiten denean.

Substantziak tenperatura altuetan berotu behar direnean ere erabitzen da. Mikrobiologian aldiz, mikroorganismoen ereinketarako erabiltzen da, estaltzeko erraza delako.

## Erabilera metodologia 
Beirazko material guztiak bezala, bere erabilera egokia izan dadin metodo espezifiko bat dago. Finkatzeko, berun edo metalezko pisu bat jar daiteke kanpoaldean.

Berotzerakoan, sua eta matrazearen arten saretxo metaliko bat jarri behar da tripode baten gainean. Tripodea euskarri bati lotuta dagoen eraztun metaliko bat da. Eraztun hau Bunsen metxero baten suaren gainean jartzen da. Matrazea atxikigailu batekin eusten da lepotik, saiodiekin egiten den moduan.

## Kanpo estekak
Apolo Palatinarraren Tenplua

thumb|Tenpluaren zenbait aztarna.
**Apolo Palatinarraren Tenplua** (Apollo Palatinus), Erromako zazpi muinoetako bat zen Palatino muinoan zegoen, Augusto enperadoreak Apoloren omenez eraikitako lehena eta Erroman eraikitako bigarrena zelarik, Apolo Sosianusen ondoren. Tenplua, Zibelesen tenpluaren ondoan zegoen, Palatinoan.

## Deskribapena 
Eraikinaren hondakinak, 1960ko hamarkadan industu zituen Gianfilippo Carettonik, Zirku Nagusira okertutako gune malkartsu batean. Tenpluaren barrutia (Apollinis gunea), terraza artifizial bat zen (70x30), opusaren quadratumeko azpiegituretan bermatua. "Mironen aldra" deritzon eskultura multzoarekin fronte eginiko aldare bat izan zuen, landutako oinarri baten ondoan zegoena. Terrazaren iparraldeko zatian, tenplua podium altu batean altxatua izan zen, toska eta trabertinozko blokeez eraikia atal eramaleetan eta zementuz beste aldetik.

Tenplua, berez, Carrarako haitzurdinez egina zegoen, aurrealdean zutabe fatxada bat zuela, eta ordena bera zutabe erdietan jarraitua kanpoko hormen aurka.

Indusketetan, terrakotazko lauza polikromatu ezberdinak, gai mitologiko ezberdinak erakutsiz berreskuratuak izan ziren.

Ondoan duen liburutegia, Forma Urbisaren arabera, bi pasabidetatik abiatua eraiki zen, hormak, zutabe hilara batez apainduak zeudelarik.

## Kanpo estekak
Awazuko gudua

**Awazuko gudua**, 1184. urteko Minamoto klanaren bi alderen arteko gudu bat izan zen, Japoniako Genpei Gerren barnean.

Minamoto no Yoshinakak, azken aldiz erresistitzen saiatu zen, bere lehengusuen armadengandik ihes egin ondoren, Yoshinakak Kioto eraso ondoren jazarri zutena, Hojujidena errez eta Go-Shirakawa Enperadorea bahituz. Jazarpenean zehar, bere laguna zen Imai Kanehirarekin elkartu zen Setan. Kanehirak, agintea banatu zuen Yoshinakarekin.

Abantaila numerikoarekin, Minamoto no Yoshitsune euren aurka doa. Nabarmentzekoa da gudu honetan, Yoshinakaren armadak gogor borrokatu zuela, Noriyoriren milaka soldaduko armadari erresistituz hil arte, horien artean Yoshinaka bera hil zelarik, nork seppukua egin zuen. Nabarmentzekoa da, baita ere, bere lagun Tomoe Gazenen partehartzea, japoniar historian onna bugeisha edo emakume samurairik ezagunenetako bat izan zena (bertsioren batzuk, guduan hil zela diote, beste batzuk ihes egin zuela dioten bitartean). Kanehirak, Yoshinaka hil zela jakin zuenean, bere buruaz beste egin zuen bere zalditik jauzi eginez, bere ezpata ahoan eusten zuen bitartean.

Gertaera honekin, armada matxinatua suntsitu zen. Orain, Yoritomok, Go-Shirakawa Enperadore inseiaren babesa izango zuen, eta klanaren bi aldeak bateratuko zituen, bere helmuga, Tairatarrak garaitzean jarriz.

## Kanpo estekak
Forma Urbis

[thumb|150px|[Ponpeioren Antzokiaren kabea isladatzen den Forma Urbisaren zatia]]
**Forma Urbis Romae** edo **Forma Urbis Severiana** Erromaren haitzurdinezko mapa bat da, 203 eta 211 artean egina Septimio Severoren agintealdian.

## Deskribapena 
Jatorrian, bere tamaina, 60x13,50 metrokoa zen, Bakearen Tenpluaren harresi batean jarriak izan ziren haitzurdinezko 150 plakatan zizelkatua izan zelarik. Planoaren eskala, gutxi gora-behera, 1:240koa da, iparraldea beherantz duelarik, xehetasun maila handiarekin, III. mendeko Erromako tenplu, terma, insulae eta beste eraikin batzuen solairuak erakutsiz. Eraikinetako askok, euren izena grabatua ere badaramate, mapa, dokumentu bikain bat bihurtuz.

Planoa, baina, Erdi Aroan zehar suntsitzen joan zen, haitzurdinezko plakak, eraikuntza material bezala edo karea egiteko berrerabiliak izan zirelarik, eta, ondorioz, gaur egun, maparen zati txikiak baino ez dira mantentzen, behinola izan zenaren % 10 inguru, 1562tik, toki hartatik berreskuratuak izan diren 1000 puska baino gehiagotan hautsia. Urte horretan, Giovanni Antonio Dosio izeneko eskultore batek, Forma Urbisaren txatalen batzuk aurkitu zituen, Kosme eta Damian santuen Elizatik gertu.

Aurkitutako Forma Urbisaren txatalak, Kapitolioko Museoetako Kontserbadoreen Jauregian daude. Zoritxarrez, kontserbatutako 1000 txatal baino gehiago horietatik, dagokien tokian, 160 baino gutxiago jarri ahal izan dira. 1999tik, Stanford Unibertsitateak, kontserbatutako txatal guztiekin datu base bat sortu du, ataletako batzuk, teknika informatiko ezberdinen bitartez euren jatorrizko tokian jartzeko asmoz. Laguntza bezala, zenbaitatu gehigarri dituzte, ertzen forma, haitzurdinaren kolorea, harrien berezitasunak eta plaka horiek itsatsita zeuden hormetako zuloak.

## Kanpo estekak
Sebo-guruin

**Sebo-guruinak** edo **bilgor-gurinak** erdiko dermisean dauden guruinak dira. Guruin hau bilgorra sintetizatzen duelako bereizten da, funtzio bezala, azalaren kanpoaldea babestu eta olioztatzea duen substantzia lipidikoa dena. Enbrioian, folikulu iletsuaren gemazio bezala, haurdunaldiko laugarren hilabetean garatzen diren lipidoz beteriko zelulez osatuak daude.

Guruin jariatze hau, etengabea da, folikulu iletsuaren zikloaren anagenean, pixka bat nagusi delarik. Lobulu bakoitzaren jariatzea, holokrinoa da, hau da, zelula indibidualen hausturaz, akrinoetatik kanal iletsuan amaitzen den bilgor hodi nagusira drainatuz.

Guruin hauek, larruazal osoan daude, esku uharretan eta oinen azpian izan ezik, aurkitzen diren tokiaren arabera, tamaina eta kopuru ezberdina dutelarik: aurpegian eta larruazal iletsuan, handiak eta ugariak dira (400 eta 900 bitartean zentimetro karratuko), enborrean, txikiak dira, eta ez hain ugariak, toraxaren aurrealdean eta bizkarraren erdialde inguruan gehitzen direlarik.

Mikroskopio elektronikoan, guruin zelula periferikoek, tonofilamentuak dituztela ikus daiteke, euren jatorri epidermikoa isladatuz, baita lipido urria ere. Lipidoak eratzen diren heinean, glukogenoa agortzen doa, tonofilamentuak mugitzen doaz eta zitoplasma bakuolaz betetzen da. Zelulan, bakuolak euren artean elkartzen dira, ohikoarekiko, euren tamaina ehun bider handituz, gorputz arraroko zelula itxura hartuz. Beranduagoko etapa batean, mintz desantolatzen da eta zelula hautsi egiten da, bere edukia bilgor kanalera isuriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oroko Andre Mariaren Santutegia

**Oroko Andre Mariaren Santutegia** Zuiako (Araba) udalerrian dago, izen bereko haitzen ondoan, eta Atxabal-Oro (892 m) tontorretik oso hurbil, 774 metroko altueran, eta Bitoriano, Domaikia, Aperregi eta Jugo herrien artean.

Maiatzeko erromesaldiak tradizio handikoak izan dira.

## Eraikina 
Lehenengo aztarnak XII. mendekoak direla ematen duen arren, gaurko tenplua XV.-XVI. mendekoa da, eta Oroko Andre Mariaren irudi gotikoa dauka.

Hainbat sute nozitu du, eta berriztatze-lan ugari egin dizkiote. Erabat zaharberritu zuten 1973an.

Santutegiaren albo batean, bolatoki zaharra eta jatetxea daude. Halaber, aurreko zelaian, harrizko gurutze handi bat dago, 1605ekoa.

## Antzinako biztanleak 
Jose Miguel Barandiaranek ingurune horretan Brontze Aroko aztarnategi bat aurkitu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Santutegiari buruzko orria, Arabako Foru Aldundiaren webgunean.
*  Zuia.eus: Santutegiari buruzko informazioa, Zuiako Udalaren webgunean.
Ganalto

**Ganalto** edo **Ganaltoko Gurutzea** Arabako mendebaldeko mendi bat da, Badaiako mendilerroan kokatua, Atxabal-Oroko mendigunearen hegoaldean.

Tontorrean gurutze bat du, hainbat aldiz berriztatua. Ganaltoko lehen gurutzea 1900. urtean jarri zuten, eta zurezkoa zen. 1954an, Manuel Iradier Txangozale Elkarteak eskatuta, burdinazko gurutze bat eraiki zuten Elejalde anaiek, hormigoizko oinarri baten gainean. Gaur egungo gurutzea Iñaki Elejaldek egina da, eta 2003an jarri zuten. 2022ko ekainaren 28an, gurutzea lau hanketatik moztu zuten erreminta bereziekin. Gurutzea berriz ezarri zuten bere tokian, eta, Abogados Cristianos elkarte ultrakatolikoaren salaketaren ondorioz, eraistearen ikerketa judiziala abiatu zen 2023an.

## Ohiko abiapuntuak 
* Aperregitik: 45 minutuko igoera.
* Domaikiatik: ordubete eta 15 minutukoa.
* Otogoiendik: ordubete eta 30 minutukoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Jugatxiko baseliza

**Jugatxiko baseliza** Jugatxi mendiaren gailurrean (774 m; koord.: 42.94941, -2.79973) dagoen baseliza da, Jugoko herrian (Zuia, Araba), haritz eta pago mardulez inguratua. Landa giroko eraikuntzen usadiozko egikera du. Aro barrokoko erretaulan, Jugatxiko Andre Mariaren irudia dago, XIII. mendeko tailu erromanikoa.

Hara iristeko, Jugoko auzotik abiatzea da ohikoena. Gaur egun, tenpluaren inguruan aisialdi gunea dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Ruta Jugatxi», Zuiako Udalaren webgunea.
Walt Disney Concert Hall

**The Walt Disney Concert Hall** (euskaraz **Walt Disney Musika Aretoa**) Kaliforniako Los Angeles hiriaren 111 South Grand Avenue etorbidean kokatzen da. Los Angelesko Musikategiaren laugarren Musika Aretoa da. Hope Street eta Grand Avenue. Aretoak 2.265 laguneko edukiera du eta Los Angeleseko Orkestra Filarmonikoa eta Los Angeleseko Maisu Koruaren egoitza da (besteak beste).

2003 urriaren 23an ireki zen, Frank Gehryk diseinatu zuen eta bere ohiko metalezko diseinuaz eraikia dago, nahiz eta Euskal Herrian dagoen Guggenheim Bilbao Museoaren ondoren eraikia izan, *Disney Hall*ko diseinuak aurrekoak dira. Zenbait arkitekturen ustez barruko diseinuak sekulako lorpenak izan dira. Akustika bere auzokide den Dorothy Chandler Pavilion areto ospetsuarena baino hobeagoa da.

Inauguraketa ospakizunerako John Adams musikariari *The Dharma at Big Sur* lanaren ardura eman zitzaion.

## Iruditegia 

Image:Lightmatter waltdisney concerthall.jpg
Image:WaltDisneyConcertHall.jpeg
Image:Lightmatter_disneyhall5.jpg
Image:2001-0714-DisneyHall-construction.jpg|2001/07/14

## Kanpo estekak
Desestazionalizazio

[thumb|350px|Hiru hilabeteko [denbora serie bateko balioak (urdinez) eta balio desestazionalizatuak (berdez)]]

Denbora serieen azterketan, **desestazionalizazioa** denbora serie bateko osagai estazionala baztertzeko prozedura estatistikoari deritzo. Joera eta ziklo osagaiak ez bezala, osagai estazionalak gorabehera berdintsuak azaleratzen ditu sasoi bakoitzean. Horrela, denbora serie bateko balio jakin bati osagaia estazionalagatik dagokion aldizkako aldaketa ezabatzen zaionean, balioa desestazionalizatu egin dela esaten da. Desestazionalizazioari esker, sasoi ezberdinetako balioak erka daitezke, sasoiaren efektua bazterturik geratzen baita.

Desestazionalizazioa burutzeko hainbat prozedura dago. Modelo batzuen arabera, osagai estazionala era batukor eta biderkakor batean gehitzen den hartu behar da kontuan. Osagai estazionalak era batukor batean gehitzen badu gainerako osagaien balioa, desestazionalizazioa osagai estazionalari dagokion gehikuntza *kenduz* egin beharko da. Osagai estazionalak gainerako osagaien balioa biderkatu egiten badu, desestazionalizazioa osagai estazionalari dagokion gehikuntzaz *zatituz* egin beharko da. Prozedura konplexuagoak badaude, denbora serieen azterketan maiz erabiltzen den X-12-ARIMA prozedura esaterako.

Desestazionalizazioak aplikazio zabalak ditu ekonomia arloan. Esaterako, hilabete ezberdinetako langabetu kopuruen igoerak eraktu nahi direnean, behar beharrezkoa hilabete horiei dagokien osagai estazionala kontuan hartzea. Adibidez, ez dira berdinak ekainean 20 000 langabetu gehiago izatea, hilabete horretan berez 10 000 langabetu gutxiago izaten delarik, eta irailean 20 000 langabetu gehiago izatea, hilabete horretan berez 30 000 langabetu gehiago izaten delarik.

Desestazionalizioa burutzeko beste prozedura bat azken sasoietako balioak gehitzea da, sasoi bakoitzeko gorabehera konpentsatu egingo baitira horrela bata bestearekin. Adibidez, hilabete ezberdinetako inflazioaren ehuneko igoerek izan ohi dituzten gorabeherak baztertzeko, azken 12 hilabeteetako inflazio ehuneko igoeren batuketa egiten da. Horrela ordea urteko inflazioaren joera zein den azter daiteke bakarrik, hilabete jakin bateko inflazio igoera handia edo txikia izan den, eskuarki izaten duen mailarekin erkatuz, jakin gabe.

Batez besteko higikorrak kalkulatuz, adibidez urtez urteko hiru hilabeteko datuetarako 4 tamainako batez besteko higikorrak kalkulatuz ere (4 hiruhileko baitaude urtebetean) desestazionalizatu edo ezabatzen da osagai estazionala, baina horrela interesgarria izan daitekeen hondar osagaia ere ezabatzen dela hartu behar kontuan.

## Ikus gainera 
* Denbora serieen zatiketa

## Kanpo estekak
Jose Urrutia

**Jose Urrutia** herritar otsagiarra izan zen.

Arturo Campionen "Orreaga" kantua zaraitzuko uskarara itzuli zuen. 1877an argitaratu zen bere itzulpena, bertze euskalkietako bertsio anitzekin batera.

## "Orreaga" 
*I*

*Gaberdi da. Errege Karlomano Auritz-perrin dago bere ejerzito guziarekin. Zeruan ezta ageri ez ilaskirik eta ez izarrik; urruneala su andi batzurek argitzen dizie mendienartean; Fransesek kantatzen dizie errian; Altobiskarko errudio senti dra otsoen lotsagarrizko añuriak, eta Uskaldunek chorrosten tizie artekontan beren dardo eta aizkurak Ibañetako peña eta arrietan.*

*II*

*Antsiarekin Karlomanok ezin al izan du loa bildu beregana; ogatze saetsean bere pajesko batek leitzen du amoriozko kontu bat; urrunchiago, Erroldan indartsuak garbitzen du bere Durandarte ezpata famatua, eta Turpin arzobispo onak errezatzen du Jangoikoaren Ama sanduari.*

*III*

*—Ene pajeskoa —erraten ziakozun Errege Karlomanok;— zer da gabazko isiltasuna austen duen arroitu kori?—Jauna, —errespondatzen ziakozun pajeak;— ditzu Iratiko ichasoa beño andiagoko boskearen ostoak, aizeak mogitrik.—Ah!, gazte maitia, iduri dizu ilzearen oyua eta ene biotza beldur zu.*

*IV*

*Gaba guziz ilun dago. Ezta ageri ez ilaskirik eta ez izarrik zeruetan; urruneala su andi batzurek argitzen dizie mendienartean; Fransesek lo daude Auritz-perrin; Altobiskarko errudio otsoak añuriaz daude, eta Uskaldunek chorrosten tizie beren dardo eta aizkurak Ibañetako peñetan.*

*V*

*Zer da arroitu kori? —galdegiten du berritan Karlomanok, eta pajeak, loak errenditrik, ez ziakozun kontestatu.—Jauna —erraten ziakozun Erroldan indartsuak;— zu mendiko ur-otsa, zu Andresaroko ardi-saldoen marraka.—Suspiro bat iduri dizu, —erraten du Franses Erregeak. —Kala zu, Jauna, —errespondatzen ziakozun Erroldanek;—. Erri konek near egiten dizu gutaz oritzen denean.*

*VI*

*Antsiarekin Karlomanok ezin al izan du loa bildu beregana; lurra ta zeruak argirikgabe daude; otsoak añuriaz daude Altobiskarren; Uskaldunen aizkurek eta dardoek argitzen dizie Ibañetako aritzenartean.*

*VII*

*Ah! —suspiratzen du Karlomanok.— Eztoket lorik egin; su batek erretzen nu. Zer da arroitu kori? —Eta Erroldanek, loak errenditrik, eztu errespondatzen.—Jauna —erraten du Turpin onak;— erreza zazu, erreza zazu enekin. Arroitu kori duzu Uskal-Erriko gerla-kantua, eta gaur zu gure gloriaren azken eguna.*

*VIII*

*Iguzkiak argitzen du bizkarrak. Irabazirik Karlomano iyesi faten da “bere pluma beltz, eta bere kapa gorriarekin.” Aurrak eta emazteak dantzatzen dra kontentuz beterik Ibañetan. Kampokorik ezta ya Uskal-Errian eta menditarren irrintziak ellegatzen dra zeruetaraño.*

## Ikus, gainera 
* Ekialdeko nafarrera

## Bibliografia 
* Arana, A (2004). *Nafarroako euskalkiak. Zaraitzuera. Irakurgaiak*, Hiria Liburuak.
* Campion, A (1971). *Orreaga. Balada escrita en el dialecto guipuzcoano, acompañada de versiones a los dialectos bizcaino, labortano y suletino y de diez y ocho variedades dialectales de la region bascongada de Nabarra desde Olazagutia hasta Roncal*, La Gran Enciclopedia Vascaren argitalpen bereizia.
Hauspeakin ontzi

thumb|200px|Tamaina desberdinetako hauspeakin ontziak
**Hauspeakin-ontzia** edo **prezipitatu-ontzia** laborategiko ontzi bat da, gehienetan beirazkoa, likidoak irabiatzeko, nahasteko edo berotzeko erabilia. Orokorrean itxura zilindrikoa eta ipurdi laua izaten dute. Gainera, likidoen isurketan laguntzeko erpin bat izaten dute. Tamaina askotakoak aurki daitezke, mililitro batzuetakoetatik hasi eta hainbat litrotarainokoak.

Hauspeakin-ontzi estandarrek diametroa baino 1,4 aldiz altuera handiagoa izaten dute. Ontzia izatearen eta ez flaskoa izatearen arrazoia da ontziek hormak zuzenak dituztela, inklinaziorik gabeak.

Normalean beirazkoak diren arren, zenbait kasutan metalezkoak (altzairu herdoilgaitzezkoak edo aluminiozkoak) edota plastikozkoak (polietilenozkoak, polipropilenozkoak...) izan daitezke.

Ontzi hauek graduatuak dira, hau da, albo batean bolumena adierazten duten markak izaten dituzte. Esaterako, 250 ml-ko ontzi batek 50, 100, 150, 200 eta 250 ml-rako markak izango ditu. Marka horiek ez dute bolumen zehatzak neurtzeko balio.

Likidoa isurtzeko ontziak duen erpinak, ez dio estalkirik eramaten utziko. Hala ere, erloju beira batekin estal daiteke, kutsadura eta edukiaren galera ekiditeko; baina, era berean, erpinaren bidez aireztapena ahalbidetuta.

## Kanpo estekak
Erloju beira

thumb|Zesio floruroa duen erloju beira bat
**Erloju beira** itxura borobila duen beirazko xafla konkaboa da. Antzinako sakeleko erlojuen beiraren antza duelako deitzen zaio horrela. Kimikan likidoak lurrindu, produktu solidoak pisatu edo hauspeakin ontzien estalki moduan erabiltzen da.

Bere erabilpen hedatuena produktu solidoak pisatzea da, nahiz eta iragazketa baten ondoren lortzen den produktu hezea pisatzeko ere erabiltzen den. Hauspeakin ontzien estalki gisa ere jartzen da, azken erabilpen honekin ontzi barrura hautsa edo beste partikula batzuk sartzea ekidin nahi da. Erloju beirak ez du hauspeakin ontziaren ahoa erabat estaltzen, horregatik gasen elkartrukea baimentzen du
  
Lurrinketa gainazal bezala erabiltzen denean, hauspeakin edo kristalen behaketa hobea baimentzen du erloju beirak. Gainera, kontrastea egingo duen koloreko gainazal baten gainean jar daiteke ikusgaitasun orokorra hobetzeko.

## Kanpo estekak
Probeta

thumb|500 ml-tako probeta
**Probeta** laborategian bolumenak neurtzeko erabiltzen den ontzi bat da. Pipetak baino bolumen handiagoak neurtzen ditu, eta azkarrago gainera, baina zehaztasun txikiagoarekin. Hala ere, erlenmeyer matraze edo hauspeakin ontziak baino zehatzagoa da.

Zentimetro batzuetako diametroa duen hodi zilindriko gardena da. Graduatuta dago, 0 ml-tatik hasi eta probetaren bukaeraraino bolumen desberdinak adierazten dituzten markekin. Beheko aldean itxita dago eta euskarri gisa funtzionatzen duen oinarri bat du. Goiko aldea aldiz, irekia da eta bertatik neurtu nahi dugun likidoa botatzen da. Gainera, neurtutako likidoaren isurketa errazten duen erpin bat du. Normalean 25 edo 50 ml-takoak izaten dira, baina tamaina desberdinetakoak daude, baita 2000 ml-takoak ere.

Beirazkoa edo plastikozkoa izan daiteke, nahiz eta normalean beirazkoa izan. Plastikozkoa den kasuetan, zehaztasun txikiagoa izango du, baina baditu zenbait abantaila ere. Ez da hain erraz apurtuko eta azido fluorhidrikoak ez dio erasoko.

## Kanpo estekak
Zarata zuri

thumb|250px|**Zarata zuriko** prozesu baten bilakaera.

Denbora serieen azterketan, **zarata zuria** ezaugarri hauek dituen prozesu estokastikoa da: bere itxaropen matematikoa 0 da une guztietarako, bariantza mugatua eta konstantea du eta une ezberdinetako balioak korrelazio gabeak dira. Une ezberdinetako balioak elkarrekiko independenteak badira gainera, **zarata zuri independentea** edo **zarata zuri hertsia** dela esaten da. Uneko balioak banaketa normalaren araberakoak badira gainera, prozesua **zarata zuri gausstarra** dela esaten da.

## Kanpo estekak
Munich Franz Josef Strauss aireportua

'*Municheko *Franz Josef Strauss* aireportua** (IATA: **MUC**, ICAO: **EDDM*') (alemanez, *Flughafen München-Franz Josef Strauß*) Munich hiritik 28 km ipar-ekialdera dago, eta Lufthansa eta Star Alliance konpainien etxea da. Freising aitzineko hirian dago, eta izena Franz Josef Strauss politikariaren omenez du.

Municheko aireportua Alemaniako bigarrena da, bidaiari kopuruari dagokionez (34,73 milioi 2008an), Frankfurteko aireportuaren atzetik, eta munduko 27.a. 2007an, *Europako Aireporturik Onena* izendatu zuen Skytraxek, eta munduko 4.a.

## Argazkiak 

Fitxategi:Munich Airport T1 L4 B check in.jpg|1. terminala
Fitxategi:Munich Airport T2 L4 check in 1.jpg|2. terminala
Fitxategi:Munich Airport from ISS.jpg|Aireportua espaziotik ikusia.
Fitxategi:Terminal 1 A.JPG|1. terminala kanpotik ikusia.
Fitxategi:Parkhaus P20.JPG|P20 aparkalekua

## Bidaiariak 

## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera
thumb|Lufthansa Regional Embraer E195
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Municheko aireportua]
Tisifone

Greziar mitologian, **Tisifone** (grezieraz Τισιφονη, erailketaren mendekatzailea) izeneko bi pertsonaia agertzen dira:

## Tisifone, Erinia 
Tisifone, erailketa delituak zigortzen zituen Erinia zen.

Mito batek, Tisifone Ziteronetaz maitemindu zela dio, eta hau hiltzen amaitu zuen suge horzkada baten ondorioz, zehazki, bere buruko suge batena.

## Tisifone, Alkmeonen alaba 
Tisifone, Alkmeon eta Mantoren alaba bat zen. Alkmeonek, istripuz, bere seme-alaba ziren Tisifone eta Anfiloko, Kreonterekin utzi zituen. Honen emazteak, Tisifone esklabu bezala saldu zuen, bere edertasunagatik inbiditan, baina eroslea Alkmeonen alde ari zela ez zen ohartu. Alkmeon itzuli zenean, bere alaba salbatu eta bere semea berreskuratu zituen.

## Kanpo estekak
Ziteron

**Ziteron** (), Grezia erdialdeko mendilerro bat da, hegoaldean Atikarekin, iparraldean Beoziarekin eta Megararekin muga egiten duena, greziar mitologiako elezaharretan oso ezaguna, bertan bizi zirela esaten zen musengatik eta bertan egiten zen Dioniso jainkoaren gurtzagatik. Bere izena, Plateako errege mitologiko bategatik jaso zuen.

Ziteronek, 16 kilometroko luzera du. Nagusiki kareharriz osatua dago, eta 1409 metroko garaierara iristen da. Edipo mendian jarria izan zen, Akteon eta Penteo mendi honetan zatituak izan ziren bitartean.

Garai historikoan, mendia, K. a. 479ko Plateako guduko borroka toki bezala erabili zen, eta, gudu honen aurretik, bertan eraso ugari gertatu ziren. Beranduagoko garaietan, gotorlekuak eraiki ziren Platea eta Eritrasen, mendiak, Atenas eta Tebasen arteko lehian zegoen muga naturala eratu zuenean.

Plateako herriak, mendia, bere antzinako erregea bezala pertsonifikatu zuen. "Platearrek ez zuten errege bakar bat ere ezagutu, Asopos eta Ziteron haren aurretik izan ezik, azkenak, bere izena mendiari, antzinako ibaiari, eman ziola esanez.

Ziteron, egungo Elatias da.

## Kanpo estekak
Antequera

**Antequera** Espainiako udalerria da, Málagako probintziakoa. 2008an 45.037 biztanle zituen. Kordobako probintziarekin muga egiten du.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:400 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:50000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1991 text:1991
  bar:1996 text:1996
  bar:1998 text:1998
  bar:1999 text:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001 text:2001
  bar:2002 text:2002
  bar:2003 text:2003
  bar:2004 text:2004
  bar:2005 text:2005
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:center
   	
  bar:1991 from:0 till:38765
  bar:1996 from:0 till:40181
  bar:1998 from:0 till:40239
  bar:1999 from:0 till:40443
  bar:2000 from:0 till:40589
  bar:2001 from:0 till:40816
  bar:2002 from:0 till:41197
  bar:2003 from:0 till:41953
  bar:2004 from:0 till:42378
  bar:2005 from:0 till:43206
  bar:2006 from:0 till:44032

PlotData=

  bar:1991 at:38765 fontsize:S text: 38.765 shift:(0,5)
  bar:1996 at:40181 fontsize:S text: 40.181 shift:(0,5)
  bar:1998 at:40239 fontsize:S text: 40.239 shift:(0,12)
  bar:1999 at:40443 fontsize:S text: 40.443 shift:(0,2)
  bar:2000 at:40589 fontsize:S text: 40.589 shift:(0,12)
  bar:2001 at:40816 fontsize:S text: 40.816 shift:(0,2)
  bar:2002 at:41197 fontsize:S text: 41.197 shift:(0,12)
  bar:2003 at:41953 fontsize:S text: 41.953 shift:(0,2)
  bar:2004 at:42378 fontsize:S text: 42.378 shift:(0,14)
  bar:2005 at:43206 fontsize:S text: 43.206 shift:(0,2)
  bar:2006 at:44032 fontsize:S text: 44.032 shift:(0,12)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadistica de España

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Málagako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Antequerako Udala

thumb|300px|Antequera