open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NA-2405

**NA-2405** edo **San Vicenteko errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-150 nafar errepidearen 33,05 kilometroan hasi eta Urraulbeiti udalerrian dagoen San Vicente kontzejura arte doa. Errepidea 2,02 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Urraulbeiti

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
NA-2410

**NA-2410** edo **Sakanako errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, N-240-A nafar errepidearen 20,83 kilometroan hasi eta Sakanako hainbat herri zeharkatzen ditu A-1 autobidearen 392,07 kilometroan amaituz. Errepidea 37,36 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Irurtzun
* Arakil
* Irañeta
* Uharte Arakil
* Arruazu
* Lakuntza
* Arbizu
* Etxarri Aranatz
* Bakaiku
* Iturmendi
* Urdiain
* Altsasu
* Olatzagutia
* Ziordia

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Zuatzu baserria

thumb|250px|Baserria albo batetik ikusita.
**Zuatzu** Donostiako baserri gotikoa da, Lugaritz auzoan kokatua, malda txikiko mendi-hegal batean.

2006ko apirilaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Oinplano laukizuzena du, zabalagoa sakona baino ipar-ekialdeko fatxada nagusiarekiko. Bi isurkiko estalkia du.

Bertikalki behe-solairua eta lehenengo solairua (ganbara ere baita) ditu. Eraikinaren kaxa atal bakarrezko zurezko zutabetan bermatzen da, gehienak harlangaitzez estaliak eta kanpotik ikusezinak. Harlangaitz-horma lodiagoa da ipar-mendebaldeko eta hego-mendebaldeko fatxadetan. Fatxada nagusiak hiru atal ditu. Erdiko atala zabalagoa da, eta teilaperaino iristen diren atal bakarreko bi zutabek inguratzen dute. Lehenengo solairuan, habe batzuek hiru atalen arteko baoak lotzen dituzte. Lehenengo solairuan hiru leiho-zulo daude fatxada honetan luzituta dagoen harlangaitz-horman. Ipar-mendebaldeko fatxadan eta hego-mendebaldekoan leiho-zulo gutxi ditu. Hego-mendebaldeko fatxadak, hori ere hiru atalez osatua, teilape-eranskin bat du.

Hego-mendebaldeko fatxadari erantsitako teilape-eranskina ez da monumentutzat hartzen.

### Egitura 
Eraikinaren barne-egitura atal bakarreko lau zutabetan bermatzen da, zutabe perimetralekiko simetrikoak eta lau fatxadetan kokatuak. Enara-buztan eran lotutako besoek egitura indartzen dute. Hego-mendebaldeko atzealdeko fatxadan, XVI. mendeko dolare gotikoko bi pilare ditu, garai horretakoa baita baserria. Teilatua ere garai horretakoa da; zurezkoa da eta zurezko gapirioak eta latak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
NA-2510

edo **Burutain-Etsain errepidea** Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea  errepide nagusia eta Etsain lotzen du.

Errepidea 3,70 kilometrokoa da.

## Historia 
Etsainerako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

## Udalerriak 
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
* Anue

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 
* Burutain
* Etsain
* Nafarroa Garaiko errepideen sarea

## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
NA-2420

**NA-2420** edo **Dorre Elortzibar - Esa errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, A-21 nafar autobidearen 28,20 kilometroan hasi eta Noain udalerrian dagoen Elortz kontzejura arte doa, tartean ibarreko hainbat kontzeju zeharkatuz. Errepidea 18,66 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Noain (Elortzibar)

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Tepeyac

**Tepeyac** Mexiko Hiriaren iparraldean kokatutako muino bat da, Guadalupeko mendilerroaren zati dena, mendilerro honek Mexikoko harana iparraldetik mugatzen duelarik. Muino honetan amaitzen da mendilerroa ekialdetik. Cerro del Guerrero deritzonaren zati txiki bat da.

## Toki arkeologikoa 
Kolonaurreko Mexikoren garaian, Tepeyacacean (nahuatlez *Tépetl-yácatl-co*, Muinoa-sudurra/ren aurrean "tokia", Muinoaren aurrean) Coatlicueren gurtzaleku bat zegoen, baita herrixka txiki bat ere, biak Mexiko-Tenochtitlándik lotuta zeudelarik Texcoco aintzira zeharkatzen zuen galtzada baten bidez (egungo Misterioen galtzada) eta uharte nagusira Tlatelolcotik sartzen zena.

## Erlijioa 
Tepeyak muinoa, ospetsua da Katolizismoaren arabera bertan Guadalupeko Andre Maria Birjina Juan Diego Cuauhtlatoatzin indiarrari agertu zitzaiolako. Gaur egun muino honen oinean Guadalupeko Andre Mariaren Basilika eta birjina honi eskainitako multzo monumentala daude, urtero milioika erromes jasotzen dituena, bereziki abenduak 12an. Muinoaren gorengo zatietako batean, El Cerrito izeneko kapera dagoen lautadan behaleku bat dago, nondik zerua oskarbi baldin badago, Mexikoko haranaren ikuspegirik ederrenetako bat ikus daitekeen.

Iparraldean eta mendebaldean El Tepeyac Parke Nazionala du, Santa Isabel eta Guerrero muinoen zati bat ere hartzen dituena.

## Kanpo estekak
NA-2517

edo **Arre-Orikain errepidea** Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea Atarrabia eta  errepide nagusia lotzen du.

Errepidea 1,87 kilometrokoa da.

## Historia 
Errepide hori bat dator  errepidearen trazadura zaharrarekin; gerora,  izena eman zitzaion, Burlata eta Ezkabarte udalerrien artean (Orikaingo kontzejua). Errepidea Iruñetik ateratzen zen Bexe Nafarroa etorbidetik eta Burlata eta Atarrabia hiriguneak zeharkatzen zituen bere kale nagusietatik. Atarrabia egungo  errepidearen hasieran uzten zuen, Arreko Trinitatearen basilikaren inguruan, eta Ezkaba mendiaren magala inguratzen zuen Arrera iristeko. Ondoren, Ultzama ibaia zeharkatzen zuen inguruko industrialdeak zeharkatzeko, eta Orikaingo behealdetik igarotzen zen, handik Iruneraino.

Egungo errepideak ibilbide bera egiten du Atarrabia eta Orikain artean, baina bidegurutze berriren bat du, ekoak, esaterako.

## Udalerriak 
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
* Atarrabia
* Ezkabarte

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 
* Atarrabia
* Arre
* Orikain
* Nafarroa Garaiko errepideen sarea

## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
Zuaznabar Haundi baserria

**Zuaznabar Haundi** Altzoko baserri zaharra da, XVI. mendekoa, Ollaun mendiaren behealdeko muino batean kokatua.

2006ko martxoaren 7ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna. 400 urte baino gehiago dituzten 13 metrorainoko habeak ditu barruan, ohiko ez zen eraikitze-egitura berezi bat osatzen dutenak.

## Ezaugarriak 
Oinplano laukizuzena du, bi isurkiko estalki zurezkoa, zeinaren gailurra hego-ekialde orientazioa duen fatxada nagusiarekiko elkarzut baita. Bi solairu eta ganbara ditu eta bi etxebizitzatan banatuta dago.

Aparailua luzitutako eta zuritutako harlangaitzezkoa da eta zutabe-ardatzak bistan uzten ditu: eskantzuetan hiru, hego-ekialdeko fatxada nagusiko aurrealdean bost, eta ipar-mendebaldeko atzealdeko fatxadan hiru. Zurezko gainerako bilbadura luzituta eta zurituta dago. Fatxada nagusian aipatzekoak dira behe-solairutik gora teilatuperaino datozen bost zutabe-ardatzak eta bi eskantzuak. Fatxada honen erdialdean eranskin bat dago itsatsita. Behe-solairuan lau balkoi kareldun ditu, eta barrura sartzeko ate bat. Lehen solairuan, zurezko bastidoreak dituzten sei leihoko ardatza. Pinoiak zurezko oholtza dauka. Ipar-ekialdeko fatxadak eranskin bat dauka itsatsita hegoaldean, sarrera-ate txiki bat erdialdean eta beste txiki bat iparraldeari itsatsita. Hego-mendebaldeko fatxadak sarrera-ate bat du, harrizko bost eskailera-maila erdizirkularren bidez iristen dena. Estalkipean bi bao txiki daude. Ipar-mendebaldeko fatxadak hiru zutabe-ardatz eta zurezko eskantzu bat ditu, bai eta bi leiho-bao iparralde-erdian; hegoalde-erdia jatorrizko eraikinaren luzakina da, aldi berean lastategi zahar bat erantsita daukana.
erdian|thumb|299x299px|Ekialdeko fatxada.
Ipar-ekialdeko, hego-mendebaldeko eta ipar-mendebaldeko fatxadetako eranskinak ez dira monumentuan sartzen.

### Egitura 
Eraikinaren egitura atal bakarreko zutabe-ardatzek eta lau pilarek osatzen zuten, XVI. mendeko habe-dolareari zegozkionak. Gaur egun, jatorrizko zurezko atal bakarreko 24 zutabeetarik 21 geratzen dira, falta diren hirurak desagertu baitziren eraikinaren ipar-mendebaldean eranskina egin zenean. Zutabeok bermatzen dituzte habe luze, beso eta buruz (batzuk tailatuak) egindako bilbadura eta gapirio luzez egindako teilatutzarra. Harriz eta adreiluz egindako trenkada xume batek bereizten ditu bi etxebizitzak. Sukaldeek eta etxebizitzek baserriaren hego-ekialdearen herena hartzen dute, behe-solairuan eta lehenengoan.
Fitxategi:ZuaznabarHaundi Altzo3.jpg|Ganbarako zutabea.
Fitxategi:ZuaznabarHaundi Altzo9 Zutabeko OinHarria.jpg|Habe nagusi baten oineko harria (oinarria).
Fitxategi:ZuaznabarHaundi Altzo5.jpg|Habeak eta zutabeen arteko egitura ganbaran 400 urte eta gero.
Fitxategi:ZuaznabarHaundi Altzo7 13mko habea.jpg|400 urte dituen 13 metroko habea ganbaran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Xalbadorren heriotzean

***Xalbadorren heriotzean*** Xabier Letek Xalbador bertsolariaren omenez idatziriko abestia da. 1978an argitaratu zuen *Lore bat, zauri bat* diskoan. 

[thumb|[Xabier Lete|ezkerrera]]
Oso ezaguna da, horrela hasten da: "*Adiskide bat bazen orotan bihozbera...*". 

Bi zatiko poema da; diskoan, lehenengoa errezitatu egin zuen, eta bigarrena kanta bihurtu zuen. Euskal Herrian gehien aditu den Leteren kantetako bat da, izan ere, 2005ean Euskal Kanturik Onena saioa irabazi zuen.

Erramun Martikorenak abestiaren bertsio ezaguna egin zuen 1993an. *Luhartz* taldeak, Benito Lertxundik, Anne Etxegoienek, Rozalének edo Pettik ere abestu dute.
Fitxategi:Benito Lertxundi 1971.jpg|Benito Lertxundi
Fitxategi:Erramun-Martikorena-2001.jpg|Erramun-Martikorena
Fitxategi:Nigan, ispilu batean bezala (24664310318).jpg|Petti
Fitxategi:Rozalén, Concierto Enérgicas de Greenpeace, Madrid 2018, 11.jpg|Rozalén
Fitxategi:Anne Etchegoyen.jpg|Anne Etchegoyen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Xalbadorren heriotzean* abestiaren Xabier Leteren bertsioa entzungai.
* *Xalbadorren heriotzean* abestiaren Erramun Martikorenaren bertsioa entzungai.
* *Xalbadorren heriotzean* abestiaren Benito Lertxundiren bertsioa entzungai.
Izarren hautsa

[start=0|thumbtime=55|thumb|[Ez Dok Amairu eta XX. mendeko kantagintza]]
***Izarren hautsa*** Xabier Letek idatziriko abestia da, Leteren 1976ko *Kantatzera noazu* diskoan argitaratua. 1974an *Bigarren poema liburua* liburuan argitaratutako poema bat da. Beste hainbat musikarik ere abestu dute, nork bere bertsioa eginda: Mikel Laboak, Ken Zazpik, Mikel Urdangarinek, eta abarrek. Doinuari dagokionez, Xabier Letek berak hasierako doinua ez beste bat ere erabili zuen urteen bueltan, Antton Valverderen laguntzaz ondutako bat, hain zuzen ere, jatorriz egindakoaz oso kontent ez egonik, nonbait.

Hala ere, Mikel Laboak Xabier Letek baino lehenago kantatu zuen abestia. 1975ean musika sortu zion eta, ondoren, letra hori gehitu zion, *Ikimilikiliklik* 1975-1978ko espektakuluan abesteko. Oso letra sakona dauka, gizateriaren historiatik hasi eta gure bizitzaraino iristen dena. Esaldi batzuek ere, eskela eta abarretan erabili izan dira, esaterako:

Jaialdi askotan, edo motibo anitzen aldeko ekimenetan himno bezala erabili izan da.

Abestiaren hasiera honakoa da:

## Eragina 
Mikel Laboaren bertsioa izan da ezagunena, baina letrak eragin handia izan du, baita politika arloan ere. Ezker abertzaleak hainbat izen eta lelo atera ditu abesti honetatik, adibidez Ernai, edo *Gu sortu ginen enbor beretik sortuko dira besteak* leloa. *Sortuko dira besteak* espektakuluak, adibidez, Mikel Urdangarin, Olatz Prat, Petti, Estitxu Pinatxo (Damba), Alex Sardui (Gatibu), Mixel Ducau (Bidaia), Kirmen Uribe eta John Berkhout taldea batu zituen 2010ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xabier Lete, *Izarren hautsa* abesten.
* Mikel Laboa, *Izarren hautsa* abesten.
* Ken Zazpi, *Izarren hautsa* abesten.
Zohota

**Zohota** Arboti-Zohota udalerriko herriska bat da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek 1842 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Herritarrei "zohotar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 36&nbsp;km daude.

## Izenaz 
Aldaera okzitaniarrean oinarri izanda frantsesez *Sussaute* bihurtu zenak jasotako izen historiko goiztiar batzuk: *Sansctus Martinus de Sosaute* (1160), [*Sosaute* (1384an) *Sossaute* (Bearnoko Nabarrengosen 1405ean bildua) eta *Susauta* (1513ko Iruñeko idazki batean); euskaraz "Zozueta" aldaera ere erabili izan da. Beraz (gogoan izan "Susaeta" bezalako euskal abizenak) egun baliatzen dugun lekuizena jatorrikotik urrunduz joan izan da.

## Geografia 
### Kokapena 
Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Biduze-haraindi izenekoan kokatuta dago; izenak adierazten duen gisan Biduze ibaiaren ekialdean dagoen zonaldeari deitzen zitzaion horrela. Herriaren mugak hauexek dira: hegoaldean Zilhekoa eta Arberatze, mendebaldean Zohazti, ipar eta ipar-mendebaldean Arboti udalburua, denak Amikuzen; ekialde osoan, ordea, Zuberoako herriak ditu mugakide: Ozaraine iparralderago eta Domintxaineri dagozkion lurrak hegoalderantz joz.

### Orografia 
Altuera apaleko lurrak dia baina etengabeko gorabeherak daude. Paussasaceko mugarrirako bidean, herritik ipar-ekialera, 192 mko muino bat dago. Hala ere izenez ezagunena Zuberoako muga zati zabal batean markatzen duen Burgaintzi muino-katea da (altuena 161 m); eskualdeko (ikus Arboti) folklore-talde ospetsu bati izena ematen dio. Herria bera 100en bueltan dago.

Mendixken artean Biduzeren ibaiadarrak diren erreka batzuk pasatzen dira, aipagarriena herri honetan jaio den Xuhukoa (okzitanieraz *Lauhirassa*).

## Demografia 
1350ean 11 etxe zeuden; 1695eko erroldak, ordea, 50 etxe zituela adierazten du.

## Errepideak 
D 134 departamendu mailako errepidea Lauhiran abiatu, Arbotitik pasa, gero herritik eta segituz gero Donapaleutik Salbaterrara doan D 933rekin lotura egiten da, oraindik **Zohota**ren lurretan baina ia Zilhekoakoekin mugan.

## Historia 
### Udalerri-aldaketak 
1842 arte herri honek udalerri propioa izan zuen. Urte horretan Arbotirekin fusionatu zen; harrezkero Arboti-Zohotaren barruan dago.

## Eraikin historikoak 
* Donejakueko elizak XVIII. mendeko erretaula dauka. Kondaira batek dio lamiek, beste leku batzuetan jaso bezala, langileek egunean zehar eraikitakoa gauean eraisten zutela.
* "Jauregia" izeneko etxe aipagarria dago, izenak adierazten duen gisan.

## Kultura 
* Herri txikia izanik ere, 1833ko inkesta batean eskola zuela jasotzen da.
* Donejakue Bidearen adar batek herriaren lurrak zeharkatzen ditu; Ozarainetik Paussasaceko mugarrira abiatzen da, hor garai bateko Nafarroako erresuma (Arboti eta **Zohota**), Zuberoa (Ozaraine) eta Bearno (Autile, okzitanieraz *Autivièla*) biltzen ziren.

## Ekonomia 
Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen lanbideak.

## Ikus, gainera 
* Arboti
* Arboti-Zohota
* Xuhukoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zohotan abiapuntua duen ibilbidea Argian.
*  Burgaintzi dantza taldearen webgunearen euskarazko bertsioa.
Mendian gora haritza

[thumb|270x270px|[Xabier Amuriza hitzen egilea.]]
[thumb|[Imanol Larzabal, doinuaren egile eta abeslaria]]
**Mendian gora** edo **Mendian gora haritza** abesti herrikoia da. Abesti honetako hitzak Xabier Amurizak idatzi zituen, aldiz doinua eta ahotsa Imanol abeslariak moldatu eta jarri zituen.

1982an Imanolek argitaratu zuen Iratze okre geldiak albumeko 2. abestia izan zen.

1987an argitaratu zuen Joan-etorrian albumeko 9. abestia ere izan zen. Disko horretan, besteak beste, kantu ezagun hauekin batera azaldu zen: 

* Poeta kaxkarra (Hitzak: Mikel Arregi-Musika: Imanol)
* Lau haizetara (Hitzak: Mikel Arregi-Musika: Imanol)
* Mayo (Hitzak: Somorrostro-Musika: Imanol)
* Nire euskaltasuna (Hitzak: Koldo Izagirre-Musika: Imanol)
* Maitiak galde egin zautan (Hitzak: Herrikoia-Musika: Erramun Martikorena)
Abestia oso ezaguna da, 'Euskal abesti herrikoien' artean 8. bisitatuena izan da Wikipedian (2015-2023).

## Bertsioak 
Gutxienez bederatzi bertsio desberdin argitaratu dira geroago abesti honekin. Horien artean hauek egin dute abestiaren bertsio bat: Mixel Etxeberri, Ander Garcia, Mikel Urdangarin, Morau, Akelarre, Bat Gehio, Juantxo Zeberio Etxetxipia eta Lin Ton Taun.

## Hitzak 
Mendian gora haritza
ahuntzak haitzean dabiltza
itsasoaren arimak dakar
ur gainean bitsa.
Kantatu nahi dut bizitza
usteltzen ez bazait hitza
mundua dantzan jarriko nuke
Jainkoa banintza. (Bis)

Euskal Herriko tristura
soineko beltzen joskura
txori negartiz bete da eta
umorez hustu da.
Emaidazue freskura
ura eskutik eskura
izarren salda urdina edanda
bizi naiz gustura. (Bis)

Euskal Herriko poeta
kanposantuko tronpeta
hil kanpaiari tiraka eta
hutsari topeka.
Argitu ezak kopeta
penak euretzat gordeta
goizero sortuz bizitza ere
hortxe zegok eta. (Bis)

Mundua ez da beti jai
inoiz tristea ere bai
baina badira mila motibo
kantatzeko alai.
Bestela datozen penai
ez diet surik bota nahi
ni hiltzen naizen gauean behintzat
egizue lo lasai. (Bis)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Imanol Larzabal

* Euskadin, Castillan bezala
* Lau haizetara
* Maitia, nun zira
* Oroitzen
* Sentimentuen hauspoz
* Lau haizetara
* Orain borrokarenean
* Baionatik Bilbora
* Haur kanta II-III

## Kanpo estekak 
* Imanol abeslariaren "Mendian gora haritza" abestiaren bertsioa Youtube.com webgunean entzungai.
Hanif Kureishi

**Hanif Kureishi** (Bromley, Londres, 1954ko abenduaren 5a) antzerkigile, zinema gidoigile, eleberrigile eta ipuingile ingelesa da.

Aita pakistandarra eta ama ingelesa izanda, haren lanen gaien artean jorratzen ditu arraza, nazionalismoa, immigrazioa eta sexualitatea.

## Bibliografia 
* **Eleberriak**
** 1990 *The Buddha of Suburbia*. Londres: Faber and Faber.
** 1995 *The Black Album*. Londres: Faber and Faber.
** 1998 *Intimacy*. Londres: Faber and Faber.; "Intimitatea" (Harkaitz Canok itzulia, Txalaparta, 2008).
** 2001 ''Gabriel's Gift*. Londres: Faber and Faber.
** 2003 *The Body*. Londres: Faber and Faber.
** 2008 *Something to Tell You*. Londres: Faber and Faber.
* **Ipuin bilduma**
** 1997 *Love in a Blue Time*. Londres: Faber and Faber.
** 1999 *Midnight All Day*. Londres: Faber and Faber.
* **Antzezlan eta film-gidoiak**
** 1988 *Sammy and Rosie Get Laid*. Londres: Faber and Faber.
** 1991 *London Kills Me*. Londres: Faber and Faber.
** 1996 *My Beautiful Laundrette and other writings*. Londres: Faber and Faber.
** 1997 *My Son the Fanatic*. Londres: Faber and Faber.
** 1999 *Hanif Kureishi Plays One*. Londres: Faber and Faber.
** 1999 *Sleep With Me*. Londres: Faber and Faber.
** 2002 *Collected Screenplays* Volume I. Londres: Faber and Faber.
** 2003 *The "Mother"*. Londres: Faber and Faber.
** 2007 *Venus*. Londres: Faber and Faber.
** 2009 *The Black Album* (eleberritik ekarria). Londres: Faber and Faber.
* **Ez fikziozkoak**
** 2002 *Dreaming and Scheming: Reflections on Writing and Politics*
** 2004 *My Ear at His Heart*. Londres: Faber and Faber.
** 2005 *Word And The Bomb ''. Londres: Faber and Faber.

## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura

## Kanpo loturak 
* Kureishiren webgunea
Patricia Rodríguez

**Patricia Yurena Rodríguez Alonso** (Tenerife, 1990eko martxoaren 6a - ) modelo espainiarra da, 2008an Miss Espainia edertasun lehiaketa irabazi zuena.

## Biografia 
Patricia Rodríguez Tenerifeko Granadilla de Abona hirian hazi zen, zehazki Charco del Pino auzoan, euren gurasoen ondoan.

### Ibilbidea Miss Espainia bezala 
2008ko martxoak 1ean Miss Espainia 2008 bezala aukeratua izan zen, Castellóko probintziako Oropesa del Mar hirian ospatutako lehiaketan, 17 urte baino ez zituenean eta 18 betetzeko bost egun baino falta ez zitzaizkionean.

Miss Unibertso lehiaketaren araudiaren ondorioz, non bertako parte-hartzaileek 18 urte beteta izan behar dituzten urte horretako edizioko otsaila baino lehen, Patriciak ezin izan zuen lehiaketa honetan parte hartu, eta bere ordez, Miss Espainia lehiaketan bere lehen dama izan zen Claudia Moro bidalia izan zen urte horretan Vietnamen ospatu zen lehiaketa horretara, non zazpigarren postua lortu zuen. Honela, Miss Espainiako antolakuntzak Patricia Miss World lehiaketara bidali zuen, 2008ko urriaren 4an ospatu zena. Patriciak, lehiaketako lehen hamarren artean amaitzea lortu zuen.

## Kanpo estekak
951 Gaspra

thumb|951 Gaspra
**951 Gaspra** asteroide gerrikoan aurkitutako 951. asteroidearen izena da. 1916ko uztailak 30ean aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **SIGMA 45** zen. Flora familiako eta S motako asteroidea da. Bere izena Ukrainako Gaspra herriagatik jasotzen du, Krimeako penintsulan dagoen kostaldeko herri bat

## Kanpo estekak
952 Caia

**952 Caia** asteroide gerrikoan aurkitutako 952. asteroidearen izena da. 1916ko urriak 27an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1916 S61** zen.

## Kanpo estekak
953 Painleva

**953 Painleva** asteroide gerrikoan aurkitutako 953. asteroidearen izena da. 1921eko apirilak 29an aurkitu zuen Benjamin Jekhowskyk Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JT** zen.

## Kanpo estekak
954 Li

**954 Li** asteroide gerrikoan aurkitutako 954. asteroidearen izena da. 1921eko abuztuak 4an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JU** zen. Asteroide gerrikoko asteroideen artean bigarren izenik laburrena duena da, 85 Ioren ondoren.

## Kanpo estekak
956 Elisa

**956 Elisa** asteroide gerrikoan aurkitutako 956. asteroidearen izena da. 1921eko abuztuak 8an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JW** zen. Vesta familiako eta V motako asteroidea da.

## Kanpo estekak
957 Camelia

**957 Camelia** asteroide gerrikoan aurkitutako 957. asteroidearen izena da. 1921eko irailak 7an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JX** zen.

## Kanpo estekak
Mylène Farmer

**Mylène Farmer**, jaiotzez **Mylène Jeanne Gautier** (Pierrefond, Kanada, 1961eko irailaren 12a) abeslari frantziarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 1986: Cendres de lune (1. albuma)
* 1988: Ainsi soit je... (2. albuma)
* 1991: L'autre (3. albuma)
* 1992: Dance Remixes
* 1995: Anamorphosée (4. albuma)
* 1999: Innamoramento (5. albuma)
* 2001: Les Mots (Best of)
* 2003: Remixes
* 2005: Avant que l'ombre... (6. albuma)
* 2008: Point de Suture (7. albuma)
* 2010: Bleu Noir (8. albuma)
* 2011: 2001-2011 (Best of)
* 2012: Monkey Me (9. albuma)
* 2015: Interstellaires (10. albuma)
* 2018: Désobéissance (10. albuma) 
* 2022: L’emprise (12. albuma)

### Zuzeneko albumak 
* 1989: En concert (Live)
* 1997: Live à Bercy (Live)
* 2000: Mylenium Tour (Live)
* 2006: Avant que l'ombre (Live)
* 2009: N° 5 On Tour (Live)
* 2013: Timeless 2013 (Live)
*2019: Live 2019 (Live)

### Singelak 
* 1984: Maman A Tort
* 1985: On Est Tous des Imbeciles
* 1985: Plus Grandir
* 1986: Libertine
* 1987: Tristana
* 1987: Sans Contrefaçon
* 1988: Ainsi Soit-Je
* 1988: Pourvu Qu'Elles Soient Douces
* 1989: Sans Logique
* 1989: A Quoi Je Sers ?
* 1989: Allan (Live)
* 1990: Plus Grandir (Live Mix)
* 1991: Désenchantée
* 1991: Regrets (Jean-Louis Muratekin)
* 1991: Je t'aime mélancolie
* 1992: Beyond My Control
* 1992: Que Mon Cœur Lâche
* 1995: XXL
* 1995: L'Instant X
* 1996: California
* 1996: Comme J'ai Mal
* 1996: Rêver
* 1997: La Poupée Qui Fait Non (Live) (Khaledekin)
* 1997: Ainsi Soit-Je (Live)
* 1999: L'Âme-Stram-Gram
* 1999: Je Te Rends Ton Amour
* 1999: Souviens-Toi Du Jour
* 2000: Optimistique-Moi
* 2000: Innamoramento
* 2000: Dessine-Moi Un Mouton (Live)
* 2001: L'Histoire D'une Fée C'est
* 2001: Les Mots (Sealekin)
* 2002: C'est Une Belle Journée
* 2002: Pardonne-Moi
* 2005: Fuck Them All
* 2005: Q.I.
* 2006: Redonne-Moi
* 2006: L'Amour N'est Rien
* 2006: Peut-être toi
* 2006: Slipping Away/Crier La Vie (Mobyrekin)
* 2006: Avant Que L'Ombre (live)
* 2007: Déshabillez-moi (live)
* 2008: Dégénération
* 2008: Appelle mon numéro
* 2009: Si j'avais au moins…
* 2009: C'est dans l'air
* 2009: Sextonik
* 2010: Oui mais... Non
* 2011: Bleu Noir
* 2011: Lonely Lisa
* 2012: Du temps
* 2012: A l'Ombre
* 2013: Je te dis tout
* 2015: Stolen Car (Stingekin)

## Bideoak 
* 2000: Music Videos (DVD)
* 2000: Music Videos II&III (DVD)
* 2006: Music Videos IV (DVD)

## Birak 
* 1989: En concert (VHS)
* 1997: Live à Bercy (DVD)
* 2000: Mylenium Tour (DVD)
* 2006: Avant que l'ombre… A Bercy (DVD)
* 2009: N° 5 On Tour = Stade de France (DVD), (Blu-ray)
* 2013: Timeless 2013 (DVD), (Blu-ray)

## Kanpo estekak 
* (Милен Фармер: Песни и переводы)
* MonAlice - Mylène Farmer
* Editions Anne Carrière
* Mylène Farmer : sur les pas d'une icône
Lara Fabian

**Lara Fabian**, jaiotzez **Lara Crockaert** (Brusela, Belgika 1970eko urtarrilaren 9a) abeslari eta piano jotzaile belgikarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 1991: *Lara Fabian*
* 1995: *Carpe Diem*
* 1997: *Pure*
* 1998: *Live*
* 1999: *Lara Fabian*
* 2001: *Nue*
* 2002: *Lara Fabian Live*
* 2003: *En toute intimité*
* 2004: *A Wonderful Life*
* 2005: *9*
* 2006: *Un regard 9 Live*
* 2009: *Toutes les femmes en moi*
* 2010: *Best of*
* 2011: *Mademoiselle Zhivago*
* 2013: *Le secret*

### Singelak 
* 1999: I will love again
* 2001: J'y crois encore
* 2002: Immortelle
* 2002: Aimer déjà
* 2002: Tu es mon autre (Mauranekin)
* 2003: Bambina (Jean-Félix Lalannekin)
* 2005: La lettre
* 2006: L'homme qui n'avait pas de maison
* 2006: Aime
* 2007: Un cuore malato (Gigi d'Alessiorekin)

## DVDak 
* 2002: *Live*
* 2002: *Intime*
* 2003: *En Toute Intimité*
* 2005: *9*
* 2006: *Un regard 9 Live*
* 2010: *Best of* (DVD: *TLFM*)

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
San Sebastian (argipena)

**San Sebastian** III. mendeko erromatar santu eta martiriaren izena da.

## Leku izenak 
Martiri eta santu honek leku ugariri izena eman dio, hizkuntza desberdinean antzekoak baina grafia desberdinak hartuz:

### San Sebastián (gaztelaniaz) 
* San Sebastián: Donostiaren gaztelaniazko izena
* San Sebastián (Argentina)
* San Sebastián (Txile)
* San Sebastián (Kolonbia)
* San Sebastián (Filipinak)
* San Sebastián (Puerto Rico)
* San Sebastián (Venezuela)
* San Sebastián (El Salvador)

* San Sebastián de Buenavista (Kolonbia)
* San Sebastián de la Gomera (Kanariak, Espainia)
* San Sebastián de los Reyes (Madril, Espainia)
* San Sebastián del Oeste (Mexiko)

### Saint-Sébastien (frantsesez) 
* Saint-Sébastien: Donostiaren frantsesezko izena

* Saint-Sébastien (Creuse, Frantzia)
* Saint-Sébastien (Isère, Frantzia)

* Saint-Sébastien-d'Aigrefeuille (Gard, Frantzia)
* Saint-Sébastien-de-Morsent (Eure, Frantzia)
* Saint-Sébastien-de-Raids (Manche, Frantzia)
* Saint-Sébastien-sur-Loire (Loira Atlantikoa, Frantzia)

### Sankt Sebastian (alemanez) 
* Sankt Sebastian (Renania-Palatinatua, Alemania)
* Sankt Sebastian (Estiria, (Austria)

## Musika 
* *San Sebastian martxa*

## Ikus, gainera 
* Sebastian (argipena)
NA-2512

edo **Zandioko errepidea** Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea  errepide nagusia eta Zandio lotzen du.

Errepidea 1,72 kilometrokoa da.

## Historia 
Zandioerako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

## Udalerriak 
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
* Olaibar

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 
* Zandio
* Nafarroa Garaiko errepideen sarea

## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
Isil-isilik

**Isil-isilik** euskal abesti herrikoi ezaguna da. Nahiz eta jende askok egile ezezaguneko abesti herrikoia dela uste izan, duela ia hirurogeita hamar urte sortua izan zen, bere egilea Eibarren jaio eta Ordizian bizi izan zen Fernando Goenaga Iribarren izan zelarik. Jai giroan, beste kantu batzuekin batera osatzen den segida batean abestu ohi da. 
Fitxategi:27032018-Elantxobe-general.jpg|link=|Elantxobe
Fitxategi:Ondarroa, Bizkaia, Euskal Herria.jpg|Ondarroa 

## Hitzak 
thumb|Sare-egileak
Isil-isilik dago
kaia barrenian,
ontzi txuri polit bat
uraren gainean. (Bis)

Goizeko ordubietan
esnatutzen gera,
arrantzaliak beti
joateko urrutira. (Bis)
[thumb|Murala [Ondarroa|Ondarroan.]]
Pasatzen naizenian
zure leihopetik,
negarra irtetzen zait
begi bietatik. (Bis)

Zergaitik, zergatik,  

zergatik, zergatik?  

Zergaitik negar egin?  

Zeruan izarra dago  

Itsaso aldetik. (bis).  

## Bertsioak 
* 1997: Txomin Artola eta Urbil Artola-ren Hondarribian albumean argitaratu zuten abestiaren bertsio bat Banako Records diskoetxearekin.                        - 

## Doinua 

  \relative {
  \tempo 4 = 80
  \key c \major
  \time 6/8
    g'4 e8 a8 a8 a8          % (text after the % is just a comment)
    g4. e4. g8 e8 g8
    c4  a8 b4 ~ b8 ~ b4 c8
    b4 c8 b4 a8
    g4. e4 a8 g4 g8 f8
    g8 f8 e4. ~ e4. \bar "||"
    g8 e8 g8 c4 a8
    b4. b4 c8
    b4 c8 b4 a8
    g4. e4 c'8
    b4 c8 b4 a8
    g4. e4 a8
    g4 g8 f8 g8 f8
    e4. ~ e4. \bar "|."

    e8 g8 c8 c8 c8 c8 
    d8 c8 b4 d4 
    e4 f2  
    b,8 b8 b8 b8 c8. b16 
    a8 g4 ~ g4 a8 
    a8 a8 a4 g8 b8 
    b2 a8 g8 ~ 
    g8 a8 g4 f8 e8 ~
    e2 r4 \bar "|."

    e8 g8 c8 c8 c8 c8 
    d8 c8 b4 d4 
    e4 f2  
    b,8 b8 b8 b8 c8. b16 
    a8 g4 ~ g4 a8 
    a8 a8 a4 g8 b8 
    b2 a8 g8 ~ 
    g8 a8 g4 f8 e8 ~
    e2 r4 \bar "|."
}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Boga boga
* Kapitain pilotu
* Orioko baleari
* Báidín Fheilimí

* Don't Forget Your Old Shipmate
* Drunken sailor

* Greenland Whale Fisheries

* I'm Shipping Up To Boston

## Kanpo estekak 
* Txatanuga Futz Band taldearen "Isil isilik" abestiaren bertsioaren bideoa ikusgai eta entzungai 
* Abesbatza batak abestutako "Isil isilik" abestiaren bertsioaren bideoa ikusgai eta entzungai
Gascones

**Gascones** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, erkidegoaren iparraldean kokatua. 20,04&nbsp;km²-ko azalera du eta 2008ko erroldaren arabera, 145 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Gasconesko udalaren webgunea.
Nafarroako Kontuen Ganbera (egoitza)

**Nafarroako Kontuen Ganbera** izen bereko erakundearen egoitza da.

## Kokalekua 
Iruñeko Alde Zaharran dago, Florencio Ansoleaga kalearen 10. zenbakian.

## Historia 
Hiriko arkitektura gotiko zibilaren eraikuntza bakarra eta 1868an Kultura Ondasun deklaratua izan zen.

XIII. mendeko etxea 1524an Karlos V.a Nafarroakoak erosi zuen Nafarroako Comptos Ganberak egoitza finkoa omen ez zuelako. Bertan eta 1836an erakundea deuseztatu arte moneta ere egiten zuten.

Ganbera desagertu ondoren, bere artxiboa Nafarroako Agiritegi Orokorrera eraman zuten eta bertan hasieran Monumentu Historiko eta Artistikoen Batzordea, 1919tik aurrera Nafarroako museoa, 1941 eta 1994 artean Vianako Printze Erakundea izan ziren.

1995ean Vianako Printze Erakundeak egoitza berria lortu eta Kontuen Ganberak 1524 eta 1836 artean izandako egoitza berreskuratu zuen.

## Deskripzioa 
Kanpoko itxurara eta egikera direla eta, Kontuen Ganbera gisa egokitu baino lehenagoko eraikuntza da. Adituen esanetan XIII. mendekoa edo izan daiteke.

Harriz egina, bi platabanda sendoz osatutako arku zorrotza du. Honek hastapeneko edo trantsizio gotikoaren bereizgarrietako bat da.

Lorategi giza erabilitako patioan beste gauza batzuk daude:
* Antzinako putzua;
* Ate bat;
* Zangozako San Nikolas ermitatik ekarritako zenbait hondakin;
* San Inazio Loiolakoa 1521ean zauritu zuten lekuan Cardona erregeordeak 1601ean jarritako latinezko inskripzioa;
* Hilobi gotikoa;
* eta abar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nafarroako Kontuen Ganberaren webgune ofiziala
Ikusi mendizaleak

***Ikusi mendizaleak*** euskal abesti herrikoia da, Sabino Lopez de Gereñok konposaturikoa.

Sabin Gereñok konposatu zuen *Ikusi mendizaleak* martxa ezaguna, bere anaia Xabier Gereñok eskatuta, mendizaleek beren txangoetan abestu zezaketen abesti bat nahi zuela eta,. 1966ko gau batean asmatu zuen doinua eta, ondoren, letra.

Abestiak bertsio ugari ditu eta artista askok interpretatu dute, besteak beste, musikari hauek: Argoitia neba-arrebak, Oskorri folk taldea, Takolo, Pirritx eta Porrotx pailazoak, Fermin Muguruza, eta Leihotikan rock talde; AEKantuz diskoetan ere txertatu ziren bertsio batzuk.
Fitxategi:López de Guereño.jpg|Sabin Gereño (abestiaren egilea)
Fitxategi:Torrealdai Arrizabalaga Beriainen.jpg|"Ikusi mendizaleak" 

Fitxategi:Fermin Muguruza.jpg|Fermin Muguruza
Fitxategi:Oskorri Xabier Zeberio Natxo de Felipe.jpg|Oskorri
Fitxategi:Takolo, Pirritx eta Porotx.jpg|Takolo, Pirritx eta Porrotx

## Doinua 
Hau da abestiaren partitura sinplifikatu bat (ez ditu errepikapenak kontuan hartzen):

\new Staff \with {
  midiInstrument = "flute"
}

\relative c'' {
    \time 2/4
 
    r4 g4 | e'2 | d8. e16 f8. d16| e2 | c2| a2 | b8. c16  d8. b16| c2 | g2 | \break
    e'2 | d8. e16 f8. d16| e2 | c2 | a2 | b8. c16 d8. b16| c2 | \break
    r8 e8 d8. c16 | d2 | d8. e16 f8. g16 | f2 | e8. g16 fis8. e16| fis2 | fis8. g16 a8. b16 | g4 |f4 
e4 d4 | \break
    e2 | d8. e16 f8. d16| e4 g4 (g4) g,4 | a4 f'4 | e4 d4 | c2 
}

\addlyrics {
  \lyricmode {
I -- ku -- si men -- di -- za -- le -- ak
ba -- so e -- ta ze -- la -- iak,
men -- di ton -- tor gai -- ne -- ra
i -- gon be -- har du -- gu.
Ez ne -- ke -- ak, ez -- ta bi -- de txa -- rrak
go -- ra, go -- ra, nes -- ka mu -- ti -- lak, a, a, a,
Gu eus -- kal -- du -- nak ga -- ra
Eus -- kal He -- rri -- ko -- ak.
Hemen mendi tontorrean,
euskal lurren artean,
begiak zabaldurik
bihotza erretan.
Hain ederra, hain polita da ta,
gora, gora Euskal Herria.
Gu euskaldunak gara
Euskal Herrikoak.
Gu euskaldunak gara,
Euskal Herrikoak.
  }
}
\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 90 3)
  }
}

## Hitzak 
Hauek dira Oskorrik zabaldu zituen hitzak:
: Ikusi mendizaleak
: baso eta zelaiak,
: mendi tontor gainera
: igon behar dogu.

: Ez nekeak, ezta bide txarrak
: gora, gora, neska-mutilak, a,a,a,
: Gu euskaldunak gara
: Euskal Herrikoak.

: Hemen mendi tontorrean,
: euskal lurren artean,
: begiak zabaldurik
: bihotza erretan.

: Hain ederra, hain polita da ta,
: gora, gora Euskal Herria.
: Gu euskaldunak gara
: Euskal Herrikoak.
: Gu euskaldunak gara,
: Euskal Herrikoak.

## Aitortzak 
* 2023: Athleticek  San Mamesen omendu zuen Real Sociedaden kontrako partidan euskal derbian, Ikusi Mendizaleak abestiaren sortzailea izateagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ikusi mendizaleak" abestiaren ohiko bertsioa entzungai.
* Lehiotikan taldeak "Ikusi mendizaleak" abestiaren Rock bertsioa
* Oskorriren doinuz eginiriko "Ikusi mendizaleak" abestiaren bertsio tradizionala
* Takolo, Pirritx eta Porrotxen abestiaren bertsioa
Benjamin Jekhowski

**Benjamin Jekhowsky** (errusieraz Вениамин Павлович Жеховский; 1881, Varsovia, garai hartan Errusiar Inperioaren zati zena - 1975eko martxoaren 20a,  Encausse-les-Thermes, Frantzia), frantziar-errusiar-poloniar astronomo bat izan zen. Moskuko Unibertsitatean ikasi ondoren 1912tik aurrera Parisko behatokian lan egin zuen. Ondoren Aljerreko behatokian lan egin zuen (garai horretan Aljeria Frantziaren kolonia bat zen) non zeru mekanikan aditu bezala ezagun egin zen. 1934tik gerora, dirudienez, bere artikuluak **Benjamin de Jekhowsky** bezala sinatzen hasi zen. Minor Planet Center deritzonak astronomo honen aurkikuntzak **Benjamin Jekhovsky** bezala ziurtatzen ditu (v hizkiarekin w hizkiarekin beharrean).
12 asteroide aurkitu zituen, eta 1606 Jekhovsky izeneko asteroidea bere omenez izendatua izan zen.
Karlos VI.a Frantziakoa

**Karlos VI.a Frantziakoa** (Paris, 1368ko abenduaren 3a - Paris, 1422ko urriaren 21a), ***Zoroa*** ( edo *le Fou*) eta ***Maitatua*** () ezizenez ezaguna, 1380-1422 bitartean Frantziako erregea izan zen. Ehun Urteko Gerrak markatu zuen bere erreinaldia. Ezizena pairatzen zuen eskizofreniatik zetorkion.

## Biografia 
Karlos V.a Frantziakoa eta Joana Borboikoa izan zituen gurasoak. Gobernu oneko erregea izan zen, erotu zen arte (1392). Handik aurrera gerra zibila piztu zen Frantzian (Armagnactarrak eta Borgoinatarrak). Henrike V.a Ingalaterrakoak Borgoinatarren alde egin zuen, eta Azincourteko gudua (1415) irabazi zuen. Bere erreinaldiaren bukaeran Troyesko hitzarmena sinatu zuen, bere semea gaitzetsi eta oinordeko Henrike V.a izendatuz.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Karlos 1385ean Elisabet Bavariakoarekin ezkondu zen. Hamabi seme-alaba izan zituzten:
* Karlos (1386-1386)
* Joanes (1388-1390)
* Elisabet (1389-1409), Rikardo II.a Ingalaterrakoa eta Karlos Orléanskoarekin ezkondu zena.
* Joana (1391-1433), Joanes VI.a Bretainiakoa ezkondu zuena.
* Karlos (1392-1401)
* Maria (1393-1438), moja
* Michelle (1395-1422), Filipe Borgoinakoarekin ezkondu zena.
* Luis (1397-1415)
* Joanes (1398-1417)
* Katalina (1401-1438), Henrike V.a Ingalaterrakoa eta Owen Tudorrekin ezkondu zena.
* Karlos (1403-1461), oinordekoa
* Filipe (1407-1407)

Odette Champdiverskoa maitalearekin Margarita alaba izan zuen.

## Erreferentziak
Mendigoixaliarena

**Mendigoixaliarena** (gaur egungo euskal ortografian **Mendigoizalearena**), Lauaxetak idatziriko olerkia da. Gerora abesti eta ereserki abertzalea bilakatu zen. Antton Valverde abeslariak bere "Lauaxeta" diskoan olerkari honek sorturik olerkiak musikatu eta olerki honen bertsioa egin zuen. Ken Zazpi taldeko abeslariak, Eñaut Elorrietak ere abesti honen bertsioa moldatu zuen.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* **Mendigoixaliarena** abestiaren Ken Zazpi taldeak moldatutako bertsioa entzungai
Cerro del Guerrero

**Cerro del Guerrero** Mexiko Hiriaren iparraldean kokatuta dagoen altuera gutxiko eta jatorri bolkanikozko muino luze bat da. Guadalupeko mendilerroaren zati da. Muino honetan amaitzen aipaturiko mendilerroa ekialdetik. Bere inguruan zenbait kolonia edo urbanizazio daude, Santa Isabel Tola edo Martin Carrera kasu. Cerro Zacatencoren jarraipena da eta Tepeyac edo Cerro del Tepeyac bezala ezagutzen den luzapen txiki bat du.

## Koloniak 
Muinoan dauden kolonietako batzuk honako hauek dira:

* *San Pedro Zacatenco*, muinoaren iparmendebaldean.
* *Ampliación Santa Cruz*, muinoaren iparmendebaldean, San Pedro Zacatenco baino iparralderago.
* *Ampliación Gabriel Hernández*, iparrekialdean.
* *Gabriel Hernandez*, ekialdean.
* *San José de la Pradera*, ekialdean.

Gabriel Hernandez koloniatik hegoalderaxeago:

* *La Cruz*, hegoekialdean
* *La Dinamita*, hegoekialdean, La Cruz baino hegoalderaxeago
* *Martin Carrera*, hegoekialdean, aurreko biak baino hegoalderago, eta zati bat ez du muinoan
* *Estanzuela*, hegoaldean
* *Triunfo de la República*, hegoaldean, Estanzuela baino beherago eta mendebalderago
* *Rosas del Tepeyac*, mendebaldean
* *Parque del Tepeyac*, mendebaldean, aurrekoa baino iparralderago
* *Santa Isabel Tola*, iparmendebaldean, San Pedro Zacatenco baino hegoalderago.

## Gaur egun 
Muinoaren tontorrean parke ekologiko bat dago, legez kanpoko okupatzaileak inbaditzen eta suntsitzen ari direna, etxebizitzak parkeko zura erabiliz eraikitzen ari direnak.

## Kanpo estekak
Luis Daniel Izpizua

**Luis Daniel Izpizua Bidasoro** (Zumaia, Gipuzkoa, 1948 – Zumaia, Gipuzkoa, 2016ko uztailaren 24a) euskal eta gaztelania idazlea izan zen, ogibidez irakaslea. Filologia Erromanikoan lizentziatua zen, eta Espainiako Hizkuntza eta Literaturako katedraduna Donostiako Peñaflorida-Usandizaga Ikastetxean. Han, Gaztelania eta Literaturako irakasle lan egin zuen.

Euskaraz idazten hasi zen, *Izuztarri* narrazio liburua eta *Rosamunda* eleberria argitaratuta. Gero, ordea, gaztelaniaz soilik idatzi zuen; besteak beste, *El País* egunkariko kolaboratzaile izan zen.

## Lanak 
* *Izuztarri* (1987)
* *Con mis amigos* (1989)
* *Rosamunda* (1990)
* *Sacca della Misericordia* (2003)
* *Amores* (2004, Hiria)
* *El hombre de Burdeos* (2005, Hiria)

## Erreferentziak
Bolinkoba

**Bolinkoba** Abadiñon, Bizkaian, dagoen kobazuloa da, Untzillatx mendiaren magalean, Atxarte inguruan, Asuntze errekatik berrogeita hamar metro gainetik, Abadiñoko udalerriaren Mendiola auzoan. Urkiola eta Gorbeia mendien artean dauden kobazuloetako bat da. Goi Paleolito eta Brontze aroko hainbat aztarna azaldu dira bertan.

Bolinkobako aztarnategia ondoz ondoko kanpainetan induskatu zuten Telesforo Aranzadi eta Jose Miguel Barandiaranen taldeek (1932-33), baita Lorianako Markesak (1939-1940?) eta Maria Jose Iriarte Chiapussok ere. XXI. mendeko lehen hamarkadan berriz induskatu zen eta bi maila berri antzeman ziren (Aurignac aldi eboluzionatua eta Mousteriar aldia), testuinguruan ondo kokaturiko datazio batzuk ere lortu ziren, eta baita material arkeologiko batzuk, zeinak datu paleoanbientalekin batera, aztarnategiaren berreraikuntzan aurrera jarraitzen ahalbidetzen zuten.

Maila ezberdinetan, harri eta hezurrezko tresnez gain, batez ere ehizarako tresnak, alderdi sozial edo sinbolikoekin erlazionatutako beste elementu batzuk ere agertzen dira. Aurkitutako objektuen artean, kostaldetik ekarritako, zulatutako eta apaingarri pertsonal moduan kateatutako 19 Littorina obtusata izeneko oskolez egindako lepoko bat nabarmendu daiteke.

Fitxategi:Expo-franco-cantabrian-art-951.jpg|Gizatiar markak dituen hezurrezko eztena, Gravette aldikoa, Bolinkoba.
Fitxategi:Expo-franco-cantabrian-art-946.jpg|Gizatiar markak dituen hezurra, Gravette aldia, Bolinkoba.
Fitxategi:20220427 165211 Arkeologi Museoa of Bilbao.jpg|Bolinkobako haga edo sastakai dekoratua eta koba bereko oreinaren hortz zulatuak. Bilboko Arkeologi Museoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia gehiago 
* 
* Iriarte-Chiapusso, María José; Arrizabalaga,Alvaro  (2015) «Bolinkoba (Abadiño) y su yacimiento arqueológico: Arqueología de la Arqueología para la puesta en valor de su depósito, a la luz de las excavaciones antiguas y recientes». *Kobie, KOBIE: Bizkaiko Arkeologi Indusketak serie, BAI 6. Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia. 5-88 or.*

## Ikus, gainera 
* Urkiolako natura parkea
## Kanpo estekak 
* Bolinkobari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
* Castro Cano, Alba Bolinkobako txirula 3D-n. *Sketchfav*.
*  Pérez de Ansa, Juan Manuel (2015ko urtarrilak 30): «El yacimiento arqueológico prehistórico de Bolinkoba». *Macizo de Gorbeia*
Kobeaga

[thumb|[Kobeaga|Kobeagako haitzulo hileta haitzuloan aurkitutako zeramikazko ontzia eta zintzilikarioa. Bilbon dagoen Arkeologi Museoan erakusten dira.]]
**Kobeaga** Bizkaian dagoen kobazuloa da, Ispasteren, Barranka-Goierri auzoan kokatua. **Sorginzulo** izenez ere ezagutzen da.

1963an aurkitu zen eta hainbat giza aztarna eta tresna agertu dira bertan, horietatik garrantzitsuenak Eneolito garaiko duela 3.500 urteko burezur bat.

Bi hilobiratze-hatu mota bereizi ziren, bat arkaikoagoa, eta bestea berriagoa.  I. Brontze Hispanikoaren lehen etapako objektuak dira ugarienak, Kanpaniformea hasten denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kobeaga kobazuloari buruzko aipamena Ispasterko udalaren webgunean.
Luis XI.a Frantziakoa

**Luis XI.a Frantziakoa** (Bourges, 1423ko uztailaren 3a - Plessis-lèz-Toursko jauregia, La Riche, 1483ko abuztuaren 30a), *Zuhurra* () ezizenaz ezaguna, 1461-1483 bitartean Frantziako erregea izan zen.

## Biografia 
Karlos VII.a eta Maria Anjoukoa izan zituen gurasoak. 1440an aitaren aurka matxinatu zen Praguerie deitutako jaun-matxinadan. Barkatu egin zion aitak eta Dauphiné aldera bidali zuen gobernari. 1455ean aitaren aurka jo zuen berriro eta Filipe III.a Borgoinako dukearen babesa behar izan zuen.

1461ean errege koroatua izan ondoren jaun nobleen aurka jo zuen, baina haien baldintza asko onartu behar izan zituen, anaia Karlos Berrykoari bereziki. 1466an Borgoinako eta Bretainiako dukeak matxinatu zitzaizkion. 1468an preso hartu zuen Karlos Borgoinakoak eta, Champagne Karlos Berrykoaren eskuetan ezarri eta Liejako altxamenduaren aurkako errepresioan parte hartuko zuelako agindua eman arte ez zuen aske utzi.

1475ean Picquignyko bakea sinatu zuen Eduardo VI.a Ingalaterrako erregearekin, Ehun Urteko Gerrari amaiera emateko, eta haren laguntzaz borrokatu zen jaurerri batzuen aurka (Armagnac, Alençon, Saint-Pol, Nemours). 1472an, Karlos Borgoinakoak Pikardian sartu baina huts egin zuen Beauvaisen. 1477an hil zen Borgoinako dukea eta Luis XI.ak, oinordekotzan lortu ez zuen arren, Borgoinaz jabetu zen 1482ko Arrasko hitzarmenean. Era berean, Anjou, Maine eta Proventza Frantziako koroaren mende geratu ziren 1480-1481 urteetan.

Luis XI.a izan zen Frantzia modernoko lehen errege handia; politikari eta militar trebeak hartu zituen eta errege aginpidea sendotu zuen, Frantziako erresumaren mugak guztiz zabaldu zituen (bere agintaldian bermatu zen Frantziako koroaren agintea Lapurdin eta Zuberoan), zentralizatu zituen justizia eta armada, parlamentuak (erregeari loturiko instituzio eragileak) sortu zituen Grenoblen, Bordelen eta Dijonen, eta bultzada handia eman zion ekonomia alorrari. Karlos VIII.a semea izan zuen ondorengo.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Luis 1436an Margarita Eskoziakoarekin ezkondu zen. Ez zuten seme-alabarik izan. 1451an Karlota Savoiakoarekin ezkondu eta zortzi seme-alaba izan zituzten:
* Luis (1458–1460)
* Joakim (1459)
* Luisa (1460)
* Ana (1461−1522)
* Joana (1464-1505)
* Frantzisko (1466)
* Karlos (1470–1498)
* Frantzisko (1472–1473)

## Genealogia 
## Erreferentziak
Karlos VIII.a Frantziakoa

**Karlos VIII.a Frantziakoa** (Amboiseko jauregia, 1470eko ekainaren 30a - Amboiseko jauregia, 1498ko apirilaren 7a), *Adeitsua* () ezizenez ezaguna, 1483-1498 bitartean Frantziako erregea izan zen.

## Biografia 
Luis XI.a Frantziakoa eta Karlota Savoiakoa izan zituen gurasoak.

1495ean Napoliko erresuma konkistatu zuen, baina Milan, Venezia, Maximiliano Austriakoa, Fernando Aragoikoa eta Alexandro VI.a Aita Santuak kontra eraso zioten, eta Napoliko erresuma utzi behar izan zuen. Napoliko inbasioak Italiako gerrei hasiera eman zien. 1498an, jeu de paumeko partida bat jokatu ondoren hil zen, oinordekorik gabe.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1491an Leonor I.a Nafarroakoaren iloba Ana Bretainiakoarekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituzten:
* Karlos Orlando (1492 – 1495).
* Karlos (1496).
* Frantzisko (1497).
* Ana (1498).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis XII.a Frantziakoa

**Luis XII.a Frantziakoa** (Bloisko gaztelua, 1462ko ekainaren 27a - Paris, 1515eko urtarrilaren 1a) Frantziako erregea izan zen (1498-1515). *Herriaren aita* ezizenaz ere ezagun egin zen; errege bihurtu aurretik Luis Orleanskoa deitzen zitzaion.

## Biografia 
Karlos I.a Orléanskoa eta Maria Cleveskoa izan zituen guraso. Lege Salikoari esker lortu zuen tronua. Frantziar-Italiar Gudetan aritu zuen. Nafarroa bere menpe hartzeko ahaleginak egin zituen eta, alde horretatik, momentu desberdinetan Nafarroako errege-erreginekin liskartu zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1476an, Luis XI.a Frantziakoak bere lehengusuaren alaba Joanarekin ezkonarazi zuen Luis Orleanskoa. Erregea hiltzean, berriz, Luis errege bihurtu eta ezkontza hori indargabetu zuen Aita Santuaren aginduz, baita Ana Britainiakoa erregina alargunarekin ezkondu ere. Lau seme-alaba izan zituzten elkarrekin:
* Klaudia (1499-1524), Frantzisko I.a Frantziakoa ezkondu zuena.
* Renée (1500-1574), Herakles II.a Estekoa Ferrarako dukea ezkondu zuena.
* Izen ezezaguneko seme bi (1508 eta 1512)

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Ni naiz

***Ni naiz*** Xabier Lete olerkari eta abeslariak sortu eta idatziriko abestia da. Abesti honen bertsio ezagun bat egin zuen Doctor Deseok.

Xabier Letek 1974an argitaratu zuen *Xabier Lete* diskoko lehen abestia izan zen. Hau da, Leteren lehen diskoko lehen kanta da. Nonbait, Letek kantagintzan egiten zuen bere aurkezpena da *Ni naiz* kanta hau.

Doctor Deseok abestiaren bertsio bat egin zuen 1993an. *Luhartz* taldeak, Benito Lertxundik, Anne Etxegoienek edo Pettik ere abestu dute.
## Hitzak 
[thumb|[Xabier Lete]]
Horrela hasten da abestia: 
 *Ni naiz
 Erreka zikinen iturri garbiak
 Aurkitu nahi dituen poeta tristea.
 Ni naiz...*
Hamaika aldiz errepikatzen da "Ni naiz  ..." patroiko eredua, eta horien artean hirutan tartekatzen da errepika lelo hau:
 *Ez zaidazu galdetu gauza ilun guztien arrazoi gordea,
 Nora ote doan denbora aldakorrak daraman bidea.*

Euskara batuaz honela dena: "Ez iezadazu galdetu gauza ilun guztien arrazoi gordea, Nora ote doan denbora aldakorrak daraman bidea."

## Ikus, gainera 
* Nafarroa, arragoa 
* Alzateko jaun
* Izotz-ondoko eguzki 
* Seaska kanta
* Kontrapas
* Errota zaharra
* Greziako itsasontzia
* Habanera
* Hargin andaluza
* Itsasoan urak haundi
* Izarren hautsa
* Neskazar bat tentatzen Txirritak jarriyak
* Norteko trenbideari
* Xalbadorren heriotzean

## Kanpo estekak 
* *Ni naiz* abestia entzungai - Xabier Leteren jatorrizko bertsioa 
* Xabier Leteri eginiriko elkarrizketa eta "Ni naiz" bere abestia entzungai. 
* "Ni naiz" abestiko hitzak ikusgai.