open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karlos I.a Austriakoa

**Karlos I.a Austriakoa** edo **Karlos IV.a Hungariakoa** (, ; Persenbeug, gaur egun Austria, 1887ko abuztuaren 17a - Madeira, Portugal, 1922ko apirilaren 1a) Austriako enperadorea (*Kaiser*), Hungariako erregea eta monarkia austrohungariarreko azken erregea izan zen.

## Biografia 
Frantzisko Josef I.a enperadorearen biloba zen, eta bere osaba Frantzisko Fernando hil zutenean habsburgotarren tronurako oinordeko egin zen. Austria eta Hungaria Lehen Mundu Gerraz kanpora gordetzeko ahaleginak egin zituen, baina denetan huts egin zuen. Mundu Gerraren ondorengo nazionalismoaren gorakadak, inperioaren desegitea ekarri zuen. 1918an bere kargua utzi zuen, Suitzara erbesteratu, eta bi aldiz ahalegindu zen berriro Hungariako errege izaten, baina erbestean hil zen, Madeira uhartean.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Navagero

**Andrea Navagero** (Venezia, 1483 &ndash; Blois, Loir-et-Cher, ) Veneziako poeta, humanista eta diplomatikoa izan zen. 1525-1528 urteetan Veneziako Errepublikako enbaxadore izan zen Karlos V.a enperadorearen aurrean, Espainia Adrian VI.a aita santuak bultzaturiko aliantza katolikoan sartzeko ahaleginetan. Bere *Il viaggio fatto in Spagna et in Francia* (*Espainian eta Frantzian barrena eginiko bidaia*, 1563an argitara emana) liburuan, ohar interesgarriak eman zituen Espainiako, Nafarroako eta Frantziako erresumetan barrena eginiko bidaia hartan ezagututako herriei eta lurraldeei buruz, eta datu garrantzitsuak eskaini zituen Euskal Herriari buruz (Gasteizez, Gipuzkoaz eta Baionaz bereziki).

## Erreferentziak
Peiote

**Peiotea** (*Lophophora williamsii*) kaktazeoen familiako landarea da, 5 cm inguru luzea eta 8 bat cm zabala, zurtoin sendo mamitsua duena. Zuzena eta sendoa du sustraia; zurtoina, berriz, kuia baten itxurakoa eta laranjaren antzeko 8-10 atalez osatua, kolorez gris berdexka eta distira urdinekoa. Lore bakarra izaten du, zurtoinaren buruan kokatua eta kolorez zuri-arrosa. Estatu Batuetako hegoaldean eta Mexikon hazten da berez. Haluzinazioak eragiten dituzten 20 bat alkaloide ditu. Alkaloide horietan ezagunena *meskalina* izeneko haluzinagarria da. Hazten den lekuetako indiarrek jainkotzat eduki izan dute, eta hala gurtu ere. Errituetarako erabiltzen dute.
thumb||alt=|Peiotea loretan

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Pachacamac

thumb|Eguzkiaren tenplua, aurrealdea, itsasora begira.
**Pachacamac** Peruko erdialdeko udalerria da, Limako departamenduan eta probintzian dagoena. Nekazaritza, abeltzaintza eta marmol-harrobiak dira ekonomia-jarduera nagusiak. Limatik hego-ekialdera dago, 32 km-ra. Arkeologia-aztarnategi bat dagoelako da ezaguna herria.

## Arkeologia 
Aztarnategiko gune aipagarriena Pachacamac jainkoaren tenplua da, piramide-itxura duena. Inken eta inken aurreko aldietan garrantzi handiko erromes-gunea izan zen. Pizarrok, hiri hartan aberastasun eta altxor handiak zirela entzunda, Fernando anaia bidali zuen, hango urreak harrapatzera; hark jainkoaren urrezko irudia suntsitu zuen, baina ez zuen aurkitu altxorra.

Eraikin aipagarrienak: Eguzkiaren tenplua, Ilargiaren tenplua, Pachacamacen tenplua (suntsitua), Urpi Huachacen tenplua, eta Erromesen plaza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Petrucciani

**Michel Petrucciani** (Orange, Frantzia, 1962ko abenduaren 28a - New York, AEB, 1999ko urtarrilaren 6a) frantses jazz-pianista, musikagilea eta orkestra-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Jazzeko musikagile familia batean sortu zen, aita gitarra-jotzailea zuen eta anaia kontrabaxu-jotzailea. Lehenengo kontzertua hamahiru urte zituela eman zuen. Berehala, Kenny Clarke, Carl Terry eta Lee Konitzekin batera jotzen hasi zen.

*Michel Petrucciani Trio* (1981) diskoa grabatu zuen, eta hurrengo urtean, Charles Lloydekin batera, ''Montreux '82* lana. Estatu Batuetara joan zen bizitzera eta han *100 Hearts* (1984), *Pianism* (1985) eta *Power of Three'' (1986) lanak egin zituen.

1993an Frantziara itzuli zen, eta disko bat grabatu zuen Eddy Louissekin.

## Erreferentziak
Dean Rusk

thumb|Dean Rusk

**David Dean Rusk** (Cherokee konderria, Georgia, Ameriketako Estatu Batuak, 1909ko otsailaren 9a - Athens, Georgia, Ameriketako Estatu Batuak, 1994ko abenduaren 20a) politikaria izan zen.

Trumanen administrazioan Estatuko idazkariordearen laguntzailea (1949) eta Ekialde Urruneko Arazoetarako idazkariordea izan zen (1950-1951). Rockefeller Fundazioaren lehendakari izendatu zuten ondoren (1952-1960). Estatuko idazkari izendatu zuen John Fitzgerald Kennedyk 1961ean, eta kargu horretan iraun zuen Johnson lehendakariarekin 1968 arte. Robert McNamara politikariarekin batera Estatu Batuek Vietnamen izan zuen esku hartzearen ardura nagusia izan zuen. Georgiako Unibertsitateko irakasle izan zen 1970. urtetik aurrera Nazioarteko Zuzenbideko sailean.

## Erreferentziak
Ehun Pareak

**Ehun Pareak** Baionako Kontseilu Nagusiaren izena da. Erakundea Ingalaterrako errege Joan Lurgabearen eta Akitaniako dukearen garaian abiarazi zen, 1215eko apirilaren 12an. Arroxelari emaniko hiri-gutun berbera eman zion Baionari.

Honela banatzen ziren Ehun Pareak: alkatea, hamabi zinegotzi, hamabi kontseilari eta hirurogeita hamabost pare. Ehun Pareen bilerak  edo *zendea* izena zuen (). Baionako lurjabeak eta burgesak ziren Ehun Pareen elkarteko kideak eta beren artean aukeratzen zituzten alkatea, kontseilariak eta zinegotziak. Ehun Pareek Baionako legeak eta araudiak egiten zituzten, eta haien kargu zegoen justiziaren administrazioa.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerome K. Jerome

**Jerome Klapka Jerome** (Walsall, Staffordshire, Ingalaterra, 1859ko maiatzaren 2a - Northampton, Ingalaterra, 1927ko ekainaren 14a) britainiar idazlea izan zen.

## Biografia 
Lanbide askotan aritu ondoren, kazetari gisa lan egin zuen *Home Chimes* egunkarian. *The Idler *hilabetekaria eman zuen argitara 1892-1897 urteetan, eta *To-day* astekariaren zuzendari izan zen urte bertsuetan (1893-1897).

Umorezko idazle britainiar nagusietako bat izan zen, *Idle Thoughts of an Idle Fellow* (1886, *Nagi baten pentsamendu nagiak*) eta *Three men in a Boat *(1889, *Hiru gizon ontzian*) lanei esker. Autobiografia-eleberri bat ( *Paul Kelver*, 1902) eta oroitza-liburu bat (*My Life and Times*; 1926, *Nire bizitza eta nire garaia*) idatzi zituen halaber.

## Erreferentziak
Jules Janssen

**Pierre Jules César Janssen**, ezagunagoa **Jules Janssen** izen-deiturez (Paris, Frantzia,  - Meudon, Frantzia, ) astronomoa izan zen. 1860an lortu zuen doktoretza. Arkitektura Eskolan irakasle izan zen. Zientzia-lan askoren ardura hartu zuen, ekuatore magnetikoaren zehaztea Perun eta marra telurikoaren azterketa Italian, besteak beste. Astrofisikarako laborategiak eraiki zituen Montmartren (1876) eta Mont Blanc mendian, eta azken horretako zuzendari izan zen. Eguzkiaren argazkiak egin zituen, eta fotosferaren pikor-itxurako egitura erakutsi zuen Meudongo hirian argazki horien bidez (1881). Helioa aurkitu zuen 1868an, urte hartako eguzki-histura aztertzen ari zela, Norman Lockyer zientzialariak gauza bera egin zuen garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Iruarrizaga

**Luis Iruarrizaga Agirre** (Igorre, Bizkaia, 1891ko abuztuaren 25a - Madril, Espainia, 1928ko apirilaren 13a) bizkaitar musikagilea izan zen, Juan Iruarrizagaren anaia.

## Bizitza 
Luis Iruarrizaga 1891.eko abuztuaren 25ean jaio zen, Igorreko Garbe auzoko Errekako Etxe deituriko baserrian. Gurasoak, Pedro Inazio Iruarrizaga Atutxa, igorreztarra, eta Kasimira Agirre Ealok, bediarra, bederatzi seme-alaba izan zituzten eta Luis haien artean zaharrena izan zen. 7 urte zituela elizako eliz mutil izanda eleiz kanturako  zaletasun handia erakusten zuen, eta Ramiro Urretxa herriko organistak ikasketa musikalak izango zituela ziurtatu zuen.

1904. urtean Balmasedako Aita Klaretarrenen Andre Maria Bihotz Guztiz Garbiaren Seme Misiolarien Kongregazioan sartu zen. 18 urterekin, Santo Domingo de la Calzadan teologia ikasten ari zela, kantu gregorianoa eta harmonia ikasten jardun zuen.

## Madril 
1916.an apaiztu eta gero Madrilera bidaltzen dute, Buen Sucesoko Santutegira, han organoa jotzeko. Madrilen bizi izaten jarri zelarik, Eliza Musikako Eskola Nagusia sortu eta bertako zuzendari izan zen. Anaiarekin batera, hark sorturiko *Tesoro Sacro Musical* aldizkariaren eta Madrilgo apaizgaitegiko Schola Cantorum abesbatzaren sortzaile eta zuzendari izan zen, hil zen arte.

## Lanak 
Bere 244 lan ezagutzen dira, nahiz eta 12 galdu egin zirela jakin. 24 urtetan zehar bere obra osoa sortu nuen, 100 konposizio inguru 1907 eta 1916 bitartean, ikaslea izan zen bitartean, eta beste guztiak, 130 inguru, 1916 eta 1928 bitartean, Madrilen.

Obra nagusiak: 

* *Misa Paschalis*
* *Canciones bucólicas a la Santísima Virgen*
* *Cántigas* eta *Poema de la Asunción*
* Euskarazkoen artean, *Jesus umeari gabon abestitxoak*, ahots baterako eta organoarekin

## Aitorpenak 
* thumb|Iruarrizaga kaleko plakaBilboko kale batek, San Frantzisko auzoan, bere izena darama.      

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Datos.bne
Jersey City

thumb|alt=1=Looking east along Newark Street towards JFK Blvd on a sunny late afternoon|1=Looking east along Newark Street towards JFK Blvd on a sunny late afternoon|India Square, Newark Avenue.

**Jersey City** Estatu Batuetako ekialdeko hiria da, New Jersey estatuko bigarren hiri nagusia; estatu horren ekialdean dago, New Yorkeko Manhattan uhartearen parean; 247.597 biztanle (2010). Jerseyko portua New Yorkeko kaiaren barruan sartzen da, New Yorkera itsasoz iristen diren gai guztiak Jerseyko kaira sartzen baitira; New York hirigunearekin bat egiten du tunelen bidez. Hudson ibaiaren alboko penintsulan dago. Industriagune eta salerosketa-gune aipagarria da. Industria askotarikoa du; petrolio-findegiak, burdingintza, mekanika- eta kimika-lantegiak.

## Historia 
Gatazka ugari izan zen Jersey Cityn Estatu Batuetako Independentziaren aldeko gerran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jersey Cityren web-orria
Roman Karmen

**Roman Karmen** (Odesa, 1906ko azaroaren 29a - Mosku, 1978ko apirilaren 28a) sobietar zinemagilea izan zen. Zinemagintzaren historian izan den dokumentalgile handienetakoa. Bere garaiko gatazka garrantzitsu guztiak filmatu zituen, eta berak harturiko irudi asko eta asko egilearen izenperik gabe zabaldu ohi dira maiz. Espainiako errepublikazaleen borroka antifaxista ezagutarazi zuen gai ugari filmatu zuen, eta badirudi, zehazki frogatua ez dagoen arren, Bilbon jardun zuela bere kamerarekin. Txinan egon zen gero, japoniarren erasoa filmean salatzeko. Gorkiren ideia zahar bat hartuz, 1940ko abuztuaren 23an Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko egun oso bat filmatu zuen 160 kameralarirekin.

## Erreferentziak
Rhinolophus affinis

***Rhinolophus affinis*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus affinis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Dionisio Olano

**Dionisio Olano Galarraga** (Altzo, Gipuzkoa, 1894ko otsailaren 14a - Lekaroz, Baztan, 1964ko urriaren 20a) gipuzkoar idazlea izan zen, Miguel Ángel eta Anizeto Olanoren anaia. Kaputxinoa.

Altsasun, Hondarribian eta Iruñean eliz ikasketak egin ondoren, 1917an, apaiz egin zen. Filosofiako irakaslea izan zen Lekarozko ikastetxean. *Zeruko Argia*, *RIEV*, *Irugarrengo Prantziskotarra*, *Verdad y Caridad* eta Erromako *Tertius Ordo* aldizkarietan eman zituen argitara olerki aipagarrienak. Olanoren obra nagusia, *Estudios sobre el euskera hablado,* 1961ean argitaratu zuen. Olanorenak dira, halaber: *Erriarentzako Liturgia*, *Corpus Christi edo Aldareko Sakramentu Santuaren jai-eguna* (1931) eta *Prantzisko Santuaren Irugarren Ordenako Ikasbidea* (1929).

## Erreferentziak
Robert Ryan

**Robert Bushnell Ryan** (Chicago, Illinois, 1909ko azaroaren 11 &ndash; New York, 1973ko uztailaren 11) antzezlea izan zen. Max Reinhardten eta Stanislavskiren ikasle izan zen. Antzerkian aritu zen, eta arrakasta handia izan zuen. Edward Dmytryken *Golden Gloves* (1940, *Urrezko eskularruak*) izan zuen zineman lehen lana. Harrezkero hirurogeita hamar film egin zituen, ia denak maila handiko zinemagileekin: Brooks, De Mille, Fuller, Lang, Losey, Mann, Ophuls, Ray, Renoir, Walsh.

## Filmak 
*Born To Be Bad* (1950, *Gaiztoa izateko jaioa*), *The Naked Spur* (1955, *Ezproi Biluzia*), *Bad Day at Black Rock* (1955, *Egun Kaxkarra Black Rocken*), *House of Bamboo* (1955, *Banbuzko etxea*), *Men in War* (1957, *Gizonak gerran*), *King of Kings* (1961, *Erregeen Errege*), *Battle of the Bulge* (1965, *Ardenetako Gudua*), *The Professionals* (1966, *Profesionalak*), *The Dirty Dozen* (1967, *Hamabi Arloteak*), *The Wild Bunch* (1969, *Talde basatia*) eta *Executive Action* (1973, *Exekuzio ekintza*).

## Erreferentziak
Antoine Perrenot de Granvelle

**Antoine Perrenot de Granvelle** (Besançon, Frantzia, 1517ko abuztuaren 20a - Madril, Espainia, 1586ko irailaren 21a) burgundiar kardinala eta Karlos V.aren eta Filipe II.aren ministroa izan zen.

## Biografia 
Karlos V.aren ministro baten semea zen. 23 urte zituela Arrasko apezpiku egin zuten. Mühlbergeko guduaren ondorengo negoziazioetan (1547), Passauko Hitzarmenean (1552) eta Augsburgoko Bakean (1555) parte hartu zuen.

1550ean kantziler izendatu zuten, 1599an Herbehereetan Margarita Parmakoaren lehen ministro, 1560an Malinasko artzapezpiku, eta hurrengo urtean kardinal.

Herbehereetan hartu zituen neurriek harenganako gorrotoa sortu zuten, eta etsi egin behar izan zuen. Napoliko erregeorde izan ondoren (1571-1575), Madrila itzuli zen.

## Erreferentziak
Leandro Silván López-Almoguera

**Leandro Silván López-Almoguera** (Madril, Espainia, 1901 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1999) madrildar ingeniaria izan zen, Euskal Herriko zeramikan aditua.

## Biografia 
Madrilen jaio eta Zaragozan egin zituen zientzietako ikasketak, eta amaitu bezain laster Gipuzkoara heldu zen irakasle. Hortik aurrerako lan guztiak Euskal Herrian egin zituen, zientziaren eta teknikaren historiaren inguruan gehienak.

Ilustrazioari buruzko lan ugari argitaratu zituen, baita Peñafloridako kondearen eta Elhuyar anaien biografiak ere.

Euskal Herriko zeramikan aditua da, eta *Cerámica Navarra* (1973) eta *Cerámica Popular Vasca *(1983) lanak osatu zituen. Azken hori da, hain zuzen, orain arte euskal zeramikaren historiaz idatzi den lanik garrantzitsuena.

## Erreferentziak
Vicenç Riera Llorca

**Vicenç Riera Llorca** (Bartzelona, 1903 &ndash; Pineda de Mar, 1991) kataluniar idazlea izan zen.

Kazetaritzan egin zituen lehen urratsak. 1939an, erbestera jo behar izan zuen. Katalaneraz idatziriko aldizkari batzuk bultzatu zituen Mexikon, eta han idatzi zuen bere lehen eleberria, *Tots tres surten per l´Ozama* (1946), zeinak Mexikoko erbestean bizi ziren kataluniarren arazoak kontatzen baititu. Bigarren nobela ere Mexikon argitaratu zuen, *Roda de malcontents* (1968), eta, 1969an, Kataluniara itzuli zen. Beste liburu batzuk: *Amb permis de l´enterramorts* (1970), *Fès memòria, Bel* (1971) eta *Canvi de via *(1976).

## Erreferentziak
Gilles Personne de Roberval

**Gilles Personne de Roberval** (Roberval, Frantzia, 1602ko abuztuaren 10a - Paris, Frantzia, 1675eko urriaren 27a) frantses matematikari eta fisikaria izan zen.

## Biografia 
Matematika irakasle izan zen Collège de France-n. Kopuru mugatuen matematikaz ikerketa asko egin zituen, eta kalkulu infinitesimalaren aitzindarietako bat izan zen. "Zatiezinen metodoa" izenaz ezagutzen dena garatu zuen, eta geometria eraikuntza berriak egiteko erabili zuen. Partikula txikienen artean ere grabitazio unibertsalaren legea betetzen zela zioen, eta bere izeneko balantza asmatu zuen, Robervalen balantza, balantzaren gurutzea osatzen duen barra horizontalaren goialdetik bi platertxo dituena. Oso erabilia izan da dendetan orain dela gutxi arte.

## Erreferentziak
Victor Stempf

**Victor Stempf** (Gernsbach, 1841eko martxoaren 7a - Bordele, 1909) alemaniar euskalaria izan zen. Alemaniarra jaiotzez, gazterik joan zen Bordelera bizitzera. Lakonbek hiru multzo egin zituen haren euskal lanetan. Hasieran, izkribu iberiarrak irakurtzen saiatu zen euskararen bidez. Gero, idazle klasikoak argitaratu zituen: Etxepare, Oihenart eta Iztueta, esaterako. Etxepareren lana, gainera, alemanera itzuli zuen, eta filologia aldetik aztertu zuen. Azkenik euskal aditzari buruz lan jakingarri batzuk idatzi zituen *Euskara* Berlingo aldizkarian. Stempfen iritziz, Schuchardtentzat bezala, euskal aditza pasiboa da. Vinsonekin batera argitaratu zuen *Saint Julien d´Antioche* (1891) izeneko pastorala.

## Erreferentziak
Thomas Young

**Thomas Young** (Milverton, 1773ko ekainaren 13a - Londres, 1829ko maiatzaren 10a) britainiar sendagile, zientzialari eta arkeologoa. Medikuntza, arkeologia eta fisikako lanak egin zituen, batik bat. Begiko kristalinoaren egokitzeko ahalmena aurkitu zuen eta koloreen ikusmenaren teoria bat eratu zuen; argi-izpien interferentziari eta difrakzioari buruzko lanak egin zituen, uhinen teorian eragin handia izan zutenak; elastikotasunari buruzko ikerketak ere egin zituen.

Kultura handiko gizona zen; grekoz, latinez, alemanez, arabieraz eta persieraz bazekien, eta ezagupen horiei esker arkeologiako lanak egin ahal izan zituen (Jean-François Champollionekin batera Rosetta harria eta Egiptoko hieroglifoak irakurri zituen).

## Erreferentziak
Rhinolophus alcyone

***Rhinolophus alcyone*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus alcyone'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Henri Frédéric Amiel

**Henri Frédéric Amiel** (Geneva, Suitza, 1821eko irailaren 27a - Geneva, 1881eko maiatzaren 11a) filosofoa eta frantsesezko idazlea izan zen. Familia protestante batean sortua, Heidelbergeko eta Berlingo unibertsitateetan ikasi zuen. Estetika eta Filosofia irakatsi zituen Genevako Unibertsitatean. Literatura, filosofia eta politika gai duten saio eta artikuluak *Essaies critiques d´Amiel* (1923) liburuan bildu dira. Amielen baitan eragin handia izan zuen XIX. mendeko filosofia idealista alemanak (Hegel, Schelling).

*Fragments d´un journal intime* (1883 eta 1923) da Amielen obrarik ezagunena, egilearen izpiritu kritikoaren argia erakusten diguna, bai eta bere buruaz eginiko analisiaren erabateko egiatasuna ere.

## Erreferentziak
Etolia-Akarnania

**Etolia-Akarnania** () Erdialdeko Greziako eskualdea da, Korintoko golkoaren iparraldean, Akarnaniako lurraldearen ekialdean eta Fozida eta Lokridaren mendebalean dagoena. Etolia-Akarnaniako lurraldeak 5.447 km2 eta 223.188 (2005) biztanle ditu. Hiriburua: Missolonghi.

## Historia 
Antzina, iliriarrak bizi ziren lurralde horretan; garai haietatik ezagutzen da Meleagro erregearen izen mitologikoa. Espartarekin bat egin zuen Atenasen aurka K.a. 426. urtean; K.a. 323an mazedoniarren kontra gudukatu zen. Erromatarrekin batera Mazedoniaren aurka egin zuen, baina berriro erromatarren kontra altxatu zen Etolia, eta horiek desegin zuten K.a. 189. urtean.

Etolia eta Akarnania prefektura bihurtu eta, 1820ko hamarkadaren azken urteetan, Greziako Independentzia Gerraren ondoren, Etolia-Akarnania osatzeko bat egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Desnos

**Robert Desnos** (Paris, Frantzia, 1900eko uztailaren 4a - Theresienstadt, Txekoslovakia, 1945ko ekainaren 8a) frantsesezko poeta izan zen. Surrealismoari lotu zitzaion hasieran, eta *Deuil pour deuil* (1924) eta ''La liberté ou l'amour* (*Askatasuna edo maitasuna*, 1927) poema-liburuak eman zituen argitara. Bigarren obra horren ondorioz epaitu egin zuten, gizartearen eragozpenak gainditzeko matxinadaren alde agertzen zelako. Bigarren Mundu Gerran Frantziako Erresistentziako kide izan zen, eta garai hartan idatzi zuen bere eleberri bakarra (*Fortunes*, 1942). Gestapok atxilotu zuen 1944. urtean, eta Txekoslovakiako kontzentrazio-esparru batera eraman zuen. Obra nagusiak: *Corps et Biens* (1930) eta *Choix de poèmes* (1945).

## Obra 
[thumb|200px|Robert Desnosen ezagutzen den azken argazkia, [1945, Theresienstadtgo konzentrazio-zelaian, 1945.]]
* *Rrose Sélavy* (1922-1923)
* *Le pélican*
* *Langage cuit* (1923)
* *Deuil pour deuil* (1924)
* *La Liberté ou l'Amour* (1927)
* *Les Ténèbres* (1927)
* *Corps et biens* (1930)
* *Sans cou* (1934)
* *Fortunes* (1942)
* *État de veille* (1943)
* *Le Vin est tiré* (1943)
* *Contrée* (1944)
* *Le Bain avec Andromède* (1944)
* *Chantefables et chantefleurs* (1970), hil ondoren argitaratuta.
* *Destinée arbitraire* (1975), hil ondoren argitaratuta.
* *Nouvelles-Hébrides et autres textes'' (1978), hil ondoren argitaratuta.

## Erreferentziak
Jan Mabuse

thumb|*Errege Magoak Jesus Haurra gurtzen*

**Jan Mabuse** —jaiotza-izena: **Jan Gossaert**— (Hainaut, 1478 inguru - Breda, 1532ko urriaren 1a) flandestar margolaria izan zen. Italiako Pizkundeko estiloa Herbehereetan sartu zuten lehenetakoa izan zen. Hasieran Gerard David, Hugo van der Goes eta Dureroren eragin handia izan zuen. 1508 inguruan Italiara joan zen, eta harrezkero Italiako artisten eragin handiagoa izan zuen.

Obra nagusiak: *Errege Magoak Jesus Haurra gurtzen*, *Jesus, Ama Birjina eta Joan Bataiatzailea*, *Getsemani* (lehen garaikoak), eta *Neptuno eta Anfitrita* (1516), *Herkule eta Deianira* (1517), *Danae*. Erretratuak ere egin zituen: *Karlos Burgundiakoa*, *Eleanor Austriakoa*, *Jean Carondelet*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esztergom

thumb|Frantziskotarren eliza

**Esztergom** Hungariako iparraldeko hiria da, Danubio ibaiaren ertzean, Eslovakiako mugatik hurbil dagoena; 30.928 biztanle (2009). Katolikoen gune garrantzitsua da. Bertan daude Hungariako basilikarik handiena, Esztergomgo basilika (1822-1831), Bakocz kapera (XVI. m.) eta Keresztény Múzeum (Kristauen Museoa). Artzapezpikuaren egoitza, Hungariako lehen gotzainaren egoitza da.

## Historia 
Esztergomen altxatzen zen Karlomagnoren Inperioaren ekialdeko azken gotorlekua, Österringen izena zuena. Han bizi izan ziren Hungariako lehen erregeak, Arpad dinastiakoak. Turkiarren mende geratu zen 1542. urtean eta Poloniako Joan III.a Sobieski erregeak hartu zuen 1683. urtean. Bigarren Mundu Gerran erabat suntsiturik geratu zen. Aro Modernoko pertsona garrantzitsuetako bat József Mindszenty artzapezpikua izan zen, paper handia jokatu baitzuen Bigarren Mundu Gerran. Sobietar gobernuak atxilo hartu eta torturatu egin zuen; 1956ko Hungariako Iraultza eta gero enbaxada iparramerikarrera ihes egitea lortu zuen. 1975ean hil zen; mundu osoko hungariarrentzat batasunaren eta itxaropenaren sinboloa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tadashi Imai

**Tadashi Imai** (Tokio, 1912ko urtarrilaren 8a - *ib.*, 1991ko azaroaren 22a) japoniar zinemagilea izan zen.

Alderdi komunistan sartu zen gaztetan, Tokioko unibertsitatean zegoenean. 1935ean, ikasketak utzi eta Kyotora joan zen zineman lan egitera. Han, Tamizo Ishida zinemagilearen laguntzaile izan zen, eta, gero, Nobuo Nakagawarena. 1939an egin zuen lehen filma: *Humazo heigakko*. Bigarren Mundu Gerran, giro militarreko filmak egin zituen; horien artean aipagarriena: *Jenerala* (1940). Gerra ostean, 1945ean, alderdi komunistan sartu zen berriro eta demokraziaren alde egin zuen bere lanetan.

Film esanguratsuenak: *Oraindik bizi gara* (1951), *Lilien dorrea* (1953), *Ilunpea eguerdian* (1956).

## Erreferentziak
Jin Yong

**Louis Cha**, ezagunagoa **Jin Yong** goitizenez (Haining, Zhejiang, Txina, 1924ko martxoaren 10a - Hong Kong, 2018ko urriaren 30a) eleberrigile, kazetari eta historialaria izan zen. Shangaiko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen; gerora britainiar herritartasuna eman zioten.

Gaur egungo txinatar idazle ospetsuenetakoa da; 14 eleberri argitaratu zituen, alor ugaritakoak: abenturazkoak, maitasunezkoak, historikoak...

Bereziki ezagunak zituen antzinako Txinako noble ibiltarien inguruko istorioak, hasi Song dinastiatik eta Qing bitarterainokoak. Hong Kongeko *Ming Pao* egunkari ospetsuenetakoaren sortzaile eta erredakzioburu izan zen 30 urtez. 1993an utzi zuen kazetaritza, eta harrezkero historia ikertzen ziharduen.

## Erreferentziak
Julien Offroy de La Mettrie

**Julien Offroy de La Mettrie** (Saint-Malo, 1709 &ndash; Berlin, 1751) frantses sendagile eta filosofo izan zen . Medikuntza ikasketak egin zituen Parisen eta Reimsen.

Bere iritziengatik Frantziatik (1746) eta Holandatik (1748) alde egin behar izan zuen, eta Berlina erbesteratu zen Frederiko II.aren gortera. Materialista zen eta positibisten aitzindari izan zen. Medikuntzako eta filosofiako lanak idatzi zituen. Idazlan nagusiak: *Histoire naturelle de l´âme* (1745, *Arimaren historia naturala*), *Politique de la médecine* (1746, *Medikuntzaren politika*), *L´Homme-machine* (1748, *Makina-gizakia*), *L´homme-plante* (1748, *Landare-gizakia*), *Système d´Epicure* (1750, *Epikuroren sistema*).

## Erreferentziak
Rhinolophus arcuatus

***Rhinolophus arcuatus*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus arcuatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
James Rennell

**James Rennell** (Chudleigh, Devonshire, 1742ko abenduaren 3a - Londres, 1830eko martxoaren 29a) ingeles kartografoa eta geografoa izan zen. Indietarako Konpainiako kapitaina zen, eta Hindustango penintsularen *Memoir of a Map of Hindoostan* (1782, *Hindustango deskribapen geografikoa*) azalpen zehatza egin zuen. Afrikako eta Mendebaldeko Asiako geografiaren deskribapenak ere egin zituen: *Travels in the Interior Districts of Africa* (1797, *Bidaiak Afrikako barnealdeko barrutietan*) eta *A Treatise on the Comparative Geography of Western Asia* (1831, *Mendebaldeko Asiari buruzko geografia konparatuko tratatua*). *Ozeano Atlantikoko ur-lasterrei buruzko ikerketak* azterlana argitaratu zuen, bestalde, 1832an.

## Erreferentziak
Jacques Blanchard

**Jacques Blanchard** (Paris,  – *ib.*, 1638), baita **Jacques Blanchart** izenaz edo *Frantziako Tiziano* izengoitiz ezaguna ere, frantses pintorea izan zen. Nicolas Baullery, bere osaba, izan zuen irakasle lehenik, eta ondoren Horace Le Blanc-en tailerrean sartu zen. Italian bizi izan zen, eta han beretu zituen Veneziako pintore handien ezaugarriak. Tizianorenetan eta Veneziako pintoreenetan bezala, kolore difuminatuak, epelak, itzalaren eta argitasunaren arteko kontrasteak, pertsonaia lirainak (emakumeak bereziki) ageri dira bere lanetan, baina Fontainebleauko eskolako irudien eragina ere nabari da. Hogeita hiru irudi eta hiru marrazki egin zituen, *Zimon eta Ifigenia*, *San Jeronimo*, *Angelika eta Medor* besteak beste.

## Erreferentziak
George Granville Barker

**George Granville Barker** (Essex, 1913 &ndash; Itteringham, 1991) britainiar poeta, antzerkigile, eleberrigile eta kritikaria .

Hogei urte zituela (1933an) argitaratu zuen lehen poema-liburua, *Thirty preliminary poems* (*Hogeita hamar poema atariko*). 1937an *Calamiterror* idatzi zuen, Espainiako Gerra Zibilak iradokia; 1940an *Lament and triumph* (*Auhenak eta garaipena*), 1950ean *A vision of beasts and gods* (*Piztien eta jainkoen ikusmena*). Antzerki-obrak ere idatzi zituen, *The Seraphina* eta *In the shade of the old apple tree* (1958, *Sagarrondo zaharraren itzalean*); eleberri bat, *The dead seagull* (1950, *Hildako kaioa*), eta *Essays* (1970, *Saiakerak*) idazki kritikoen bilduma.

## Erreferentziak
Frans Floris de Vriendt

**Frans Floris de Vriendt** (Anberes, 1516 &ndash; 1570eko urriaren 1a) margolari, grabatzaile eta diseinatzaile flandriarra izan zen.

## Biografia 
Lambert Lombarden ikasle izan zen Liejan; ondoren Anberesen eskulan-maisu izendatua, Italiara joan zen. Anberesko eskolako erromazalerik handienetakoa izan zen; alegorietatik eta mitologiatik hartu zituen gaiak (*Aingeru matxinatuen erorketa*, 1554), baina betiere ezaugarri flandriarrak gordez. Eklektizismo hori sarri azaltzen da bere koadroetan *(Familia Santua)*, baina bere erretratuen egitura zabalak, moldaketaren malgutasunak, adierazpenen indarrak eta mugikortasunak XVII. mendeko erretratugile flandriarren ezaugarriak ditu (*Emakumearen erretratua*, 1554).

## Erreferentziak
Dalia

**Dalia** *Dahlia* generoko landare-espezie batzuen izen arrunta da; landare horien lorea oso aintzat hartua da apaingarri gisa. Elkartuen familiakoak dira, zain zurixka eta korapilatsua dute, zuztarra sendo samarra eta adartsua, elkarren aurkako hostoak, eta loreak buruetan edo adarguneetan, kolore ugarietakoak. Hazi, adaxka edo tuberkuluen zatiketaz ugaltzen dira. Maiatzaren azken aldera aldatzen dira, eta abuztuan ematen dituzte loreak; izotza hasi arte jarraitzen dute loreak ematen. Mexikon eta Erdialdeko Amerikan dute jatorria, baina, Anders Dahl izeneko suediar botanikariak ekarri zituenetik XVIII. mendean (haren ohoretan dute *dalia* izena), mundu osoan zabaldu dira. 30 dalia-espezie daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tonino Guerra

**Antonio "Tonino" Guerra** (Santarcangelo di Romagna, Rimini, 1920ko martxoaren 16a - 2012ko martxoaren 21a) italiar olerkari, antzerkigile, eleberrigile eta gidoilaria izan zen.

Bigarren Mundu Gerran naziek deportatu eta Troisdorfeko kontzentrazio-esparruan sartu zuten. Ondoren eskola-irakasle izan zen, eta Erromara joan zen gero. Idatzi dituen poema-bildumen artean, *Kakalardoak *(1946), *Idiak *(1972), *Eztia *(1986) eta *Uraren zuhaitza *(1992) garrantzi handikoak dira Italiako XX. mendeko poesian. Hitz lauzko idatzietan, kontakizun neorrealistak eta gai fantastikoak landu ditu. Obra nagusiak *Fortunatoren historia* (1952), *Oreka* (1967) eta* Euri epela* (1984) dira. Zinema-kontakizunak eta gidoiak ere idatzi zituen, esate baterako, Michelangelo Antonioniren *Abentura* (''L'Avventura*, 1960), *Gaua* (*La Notte*, 1961) eta *Blow-up* (1966), Federico Felliniren *Amarcord* eta Francesco Rosiren *Mattei kasua* (*Il Caso Mattei*, 1972) eta *Lucky Luciano'' (1973) filmenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tonino Guerra gidoigilea hil da Berria.info
*  Tonino Guerra obituary Guardian.co.uk
Melchior de Polignac

**Melchior de Polignac** (Lavoûte-sur-Loire, 1661eko urriaren 11 &ndash; Paris, 1742ko azaroaren 20a) frantses kardinala eta diplomatikoa izan zen.

## Biografia 
Apaiz egin ondoren Erromara abiatu zen (1689), eta Egoitza Santuaren eta Frantziaren arteko ezagutza lortu zuen. Polonian enbaxadore izan zen (1693), eta Joan III.a Sobieski hil zenean (1696), Contiko printzea zen François-Louis errege izendatzea lortu zuen, baina beranduegi iritsi zen aginpidera, eta Luis XIV.ak Polignac-i leporatu zion hutsa. Frantziaren ordezkari izan zen Probintzia Batuen eta Britainia Handiaren arteko negoziaketetan (1710-1713). 1712an kardinal hautatu zuten, eta 1726an Auchko artzapezpiku. *Anti-Lucretius* poema handia amaitu gabe hil zen.

## Erreferentziak
Martin Buber

**Martin Buber** (, , ; Viena, 1878ko otsailaren 8a - Jerusalem, 1965eko ekainaren 13a) Austrian jaiotako filosofo judua izan zen. Talmudista jakintsu baten biloba, erakunde sionistetako kide izan zen gaztetan. Nazionalsozialismoa aginpidera heldu orduko, Palestinara alde egin, eta Jerusalemgo Unibertsitatean jardun zuen lanean (1938-1950). Mugimendu judu herrikoietan murgilduta, judu eta kristauen arteko harremanen sustatzaile izateaz gainera, Palestinako juduen eta arabiarren arteko harremanak hobetzearen aldekoa izan zen beti (*Judaismoaren izpiritua*, 1916; *Hassidismorako bidea*, 1918; *Hassidismoaren mezua*, 1952; *Ni-a eta Zu-a*, 1923; *Bizitza elkarren arteko harremanean*, 1932; *Gog eta Manog*, 1949).

## Erreferentziak
Georg Joachim Rheticus

**Georg Joachim Rheticus** (Feldkirch, Austria, 1514ko otsailaren 16a - Košice, Hungaria, 1576ko abenduaren 4a) astronomoa eta matematikaria izan zen. Wittenbergen matematikak irakatsi ondoren, Frauenburgen jarri zen bizitzen, Kopernikorekin astronomia-lanak egiteko. Kopernikoren ikasle saiatuenetakoa izan zen, eta 1540. urtean bere maisuaren teorien bilduma zen *Narratio prima de libris revolutionum Copernici* obra argitaratu zuen. Hiru urte geroago, Kopernikoren maisulana argitaratu zuen Nürenbergen *(De revolutionibus orbium caelestium*). Trigonometriari buruzko ikerketak egin zituen 1542-1576 urteetan: *Opus palatinum de triangulis* (1596).

## Erreferentziak
Rhinolophus beddomei

***Rhinolophus beddomei*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus beddomei'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Leonardo Torres Quevedo

**Leonardo Torres Quevedo** (Santa Cruz, Molledo, Kantabria, 1852ko abenduaren 28a - Madril, 1936ko abenduaren 18a) espainiar ingeniaria eta matematikaria izan zen. 

## Bizitza 
Leonardo Torres Quevedo Molledon jaio zen. Kantabrian, 1852ko abenduaren 28an. Bide Ingeniaritzako ikasketak egin ondoren, logika matematikoari eta kalkulu-metodoei buruzko ikerketa garrantzitsuak egin zituen. Espainiako Zientzia Akademiako kide zen, eta Akademiako lehendakari ere izendatu zuten. 

Ekuazio aljebraiko konplexuak ebazteko kalkulagailu bat eta konplexutasun handiko xake-jokalari automata bat diseinatu zituen, besteak beste. Irrati-uhinez ere baliatu zen leherkariak urrutitik leherrarazteko. Hala eta guztiz ere, Niagarako ur-jauziak alderik alde (580 m) igarotzen duen aireko garraioa diseinatzeagatik egin zen ospetsu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aintzane Cámara

**Aintzane Cámara Izagirre** (Bilbo, 1958 - ) bizkaitar musikaria da.

Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen, Deustuko Unibertsitatean, 1981ean. Musikako goi-mailako ikasketak eginak ditu, Musikologia, Musika Pedagogia eta Solfeoa, Laguntza eta Transposizio espezialitateetan, Donostia eta Bilboko Kontserbatorioetan. Halaber, Piano irakasle titulua lortu zuen Bilbokoan eta musika-irakasle gisa jardun du Lehen eta Bigarren Hezkuntzan. 1994-1995 ikasturteaz geroztik EHUko Irakasle Eskolako irakaslea da. Eusko Ikaskuntzaren Musika Saileko lehendakaria eta *Musiker. Cuadernos de Música* Eusko Ikaskuntzako *Koadernoak* bildumako zuzendaria da 1996tik aurrera.

## Erreferentziak
Patrick Dupond

**Patrick Dupond** (Paris, 1959ko martxoaren 14a) frantses dantzaria da. Hogeita bat urte zituela, Parisko Operako dantzari nagusi izendatu zuten (1980). Talde horren barruan, lan klasikoak dantzatu ditu: *Don Kixote*, *Giselle*, bai eta garaikideak ere: *Ameskeriak* (Serge Lifar), ''La Dame de pique, Le Fantôme de l'Opéra* (Roland Petit), *Salomé* (Maurice Béjart), *Au bord du précipice* (Alvin Ailey), *Le Songe d'une nuit d'été'' (John Neumeier). 1988-1990 bitartean, Nancyko ballet frantseseko zuzendari artistikoa izan zen, eta, ondoren, 1990-1995 bitartean, Parisko Operako dantza-zuzendaria.
## Erreferentziak
Frantzisko I.a Lorrenakoa

**Frantzisko I.a Lorrenakoa, Joinvilleko printzea, Guiseko II. dukea, Aumaleko dukea** (Bar-le-Duc, Lorrena, 1519ko otsailaren 17a - Saint-Hilaire-Saint-Mesmin, Frantzia, 1563ko otsailaren 24a) Guiseko etxeko soldadu eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Gudari handia izan zen. Karlos V.aren kontra nabarmendu zen, batez ere Metzeko guduan. 1553an, Paulo III.ari laguntzeko Italiara bidalitako osteen buruzagitza hartu zuen, baina Saint-Quentingo hondamenaren ondoren berriro deitu zioten eta egoera aldatu zuen (Calais).

Frantzisko II.a errege egin zutenean, protestanteen kontra hasi zen (Amboiseko zapalkuntza, 1560). Frantzisko II.a hil zenean Katalina Medicik bultzatu nahi zuen bake akordioa hautsi zuen Wassyko sarraskiaz (1562) eta Condé garaitu zuen Dreuxen. Orléansgo setioan Poltrot de Mérék tiroz zauritu eta sei egun geroago hil zen.

## Erreferentziak
Felipe Lizaso Eizmendi

**Felipe Lizaso Eizmendi** —izengoitiak: ***Muskilarri***, ***Lieizpe***— (Orio, Gipuzkoa, 1908ko apirilaren 30a - 1999) euskal idazlea izan zen. EAJko kidea, Itxarkundia gudari-taldearen komandantea izan zen 1936ko gerran. Italiar osteek atxilo harturik, Santoñan espetxeratu zuten, eta hiltzera kondenatu, birritan, baina ez zuten hil. *El Día, Euzkadi* eta *Argia* aldizkarietan argitaratu zituen lan aipagarrienak. Gerra aurretik kirol-kronikak idatzi zituen, eta preso zegoela *Espetxean* izeneko aldizkaria sortu zuen «Lurgorri»rekin batera.

## Idazlanak 
Obra nagusiak:
* *Arrain-Hiztia* (argitara eman gabea),
* *Itsaso ta ibaietako arrain, oskoldun, soinbera ta arrerdidunen errolda, Izabere ezagunak* eta
* *Itzalpean sendotasuna* (antzerkia).

## Erreferentziak
Kenny Roberts

**Kenneth Leroy Roberts**, ezagunagoa **Kenny Roberts** gisa (Modesto, Kalifornia, AEB, 1951ko abenduaren 31 -), estatubatuar moto-gidaria da.

## Biografia 
Motoziklismoko munduko txapelduna izan zen hiru aldiz (1978, 1979 eta 1980. urteetan), 500 zentimetro kubikoko mailan.

Hasiera-hasieratik gidatzeko oso modu berezia erakutsi zuen Robertsek lasterketetan; bihurguneetan, motorretik ia erabat ateratzen zen, belaunak lurra ukitzeraino okerturik. Robertsen ezaugarria zen, orobat, lasterketa irabazten zuenean zirkuitu osoari motorra gurpil baten gainean jarrita bira ematea.

Bere karreran, 31 sari nagusi irabazi zituen, 500 cc-ko mailan gehienak (22 sari); beste bi irabazi zituen 250 cc-ko mailan, eta zazpi, 750 cc-koan.

## Erreferentziak
William Hayward Pickering

**William Hayward Pickering** (Wellington, Zeelanda Berria, 1910eko abenduaren 24a - La Cañada Flintridge, Kalifornia, AEB, 2004ko martxoaren 15a) estatubatuar fisikaria izan zen, jatorriz Zeelanda Berrikoa.

## Biografia 
Kaliforniako Teknologia Instituko irakaslea izan zen, eta Pasadenako Jet Propulsion Laboratory laborategiaren (Kalifornia) zuzendari, 1954 eta 1976 urteen artean. Espazioko ikerketetan aditua zen, eta bere lantaldearekin batera *Explorer* satelitea eraiki zuen. Huraxe izan zen izpi kosmikoak atzemateko baliabideez hornituriko lehenengo espazio-ontzi amerikarra. Era berean, berak asmatu zuen espazio-ontzietan erabiltzen den sistema telemetrikoa, *Ranger*, *Surveyor* eta *Mariner* behaketa-ontzietan, adibidez, erabiltzen dena.

## Erreferentziak
Hong Ying

**Hong Ying** —txinatar idazkeraz: 虹影— (Sichuan, Txina, 1962ko irailaren 21a) txinerazko eleberrigilea da.

1989ko ekainaren 4an Tiananmen plazan izan zen sarraskiaren ondoren, eleberri bat idazten hasi zen mundu zabalean ezagutarazteko egun hartako gertaera dramatiko haiek, bide batez Txinako gizarte talde ahulenetako emakumeen eskabideak plazaratuz:* Traizio egin zeneko uda* da eleberriaren titulua. Agintariek berehala debekatu zuten. 1991n Hong Ying Londresa erbesteratu zen, eta Txinako gobernuak sorterrira itzultzeko debekua ezarri zion. 1996an ingelesera itzuli zen Hongen eleberria, eta berehala zabaldu zen mendebaldean.

1997an beste eleberri bat idatzi zuen, Londresen argitaratua: *Gosearen alaba*. Txinan bizi diren homosexualen bizitza ere gaitzat hartu izan du honako ipuin-sorta honetan: *Piper Gorri izeneko ezpainetako barra: gay eta lesbianen maitasunari buruzko fikzioa Txinan 1993-1998*.

Erromako Saria irabazi zuen 2005ean *K: Maitasunaren artea* eleberriarengatik eta bere liburuetako asko hainbat telesailen eta filmen oinarritzat hartu dira.

## Eleberriak 
* *Betrayalgo Uda* (1995)
* *Gosearen alaba* (1997)
* *Piper Gorri izeneko ezpainetako barra: Gay eta Lesbianen maitasunari buruzko fikzioa Txinan 1993-1998*
* *K: Maitasunaren artea* (1999)
* *Ananda* (2001)
* *Pauma negarrez* (2002)
* *Shanghaiko noblea* (2003)
* *Platye berdea* (2004)
* *Heriotza Shanghain* (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Autorearen bloga
*  Some of her poetry (in Chinese)
Alessandro Magnasco

**Alessandro Magnasco**, izengoitiz ***Il Lissandrino*** (Genova, 1667ko otsailaren 4a - *ibidem*, 1749ko martxoaren 12a), italiar margolaria izan zen.

## Biografia 
Alessandro Magnascoren lanak Salvatore Rosaren estiloaren jarraipena diren arren, Calloten eragina ere badute. Margotu zituen koadroetako gaiak ilunak, guztiz melodramatikoak eta nahiko gogorrak izaten dira: ijitoak, gudariak, fraideak, paisaia beldurgarrietan eta eraikuntzen hondakinetan. Barroko-rokoko estiloa du.

XIX. mendean ia ahazturik egon zen, baina XX. mendearen lehen laurdenean berriro piztu zen haren margolaritzarako zaletasuna.

Lan azpimarragarriak: *Azoka hiri bateko plazan*, *Politxinela gitarrarekin*, *San Erasmoren Martirioa*, *Kristoren Bataioa*, eta abar.

## Erreferentziak
Charles Rennie Mackintosh

**Charles Rennie Mackintosh** (Glasgow, 1868ko ekainaren 7a - Londres, 1928ko abenduaren 10a) arkitekto, dekoratzaile eta diseinatzaile eskoziarra izan zen. Arrazionalismoaren bultzatzaile nagusietakoa, bere herriko modernismoak izan zuen artista nagusietakoa izan zen. *The Four* taldea osatu zuen beste hiru ikaskiderekin.

Hamasei urterekin, oinarrizko ikasketak amaituta, lanean hasi zen John Hutchinson arkitektoaren bulegoan, eta Glasgowko Arte Eskolan ikasten, gauez. 1889an Honeyman & Keppie eraikuntza-enpresan hasi zen lanean, marrazkilari gisa. Garai hartan zenbait sari irabazi zuen, eta atzerrira joateko diru-laguntza lortu zuen.

Lehendabiziko lan garrantzizkoan, *The Glasgow Herald* egunkariaren egoitzan (1894), akademizismoaren eta gainerako estiloen aginduak alde batera utzi zituen. 1897an Glasgowko Arte Eskolako eraikin berriak egiteko sariketan lehenengo saria atera zuen. Eskola adreiluzko eraikin xume bat da, fatxadak asimetrikoki banatuak, eta leiho handiak dituena. Bloke handi gotor baten itxurarik izan ez zezan, filigranazko apaingarriak jarri zizkion, burdinazko barrez eginak.thumb|ezkerrera|Windyhill Garaitsu hartan etxeen apaintze-lanak egin zituen (1896-1898); Windyhill landetxea egin zuen Kilmacolm-en (1899-1901), eta Hill House etxea Helensburgh-en (1902-1903). Baina altzariak egiten eta barne-dekorazioan nabarmendu zen batez ere Mackintosh. Fritz Waerndorfer-ek Vienara deitu zuen, musika-areto baten apaintze-lanak egitera. 1902an Turingo Nazioarteko Erakustazokan Glasgowko etxe baterako egina zuen oholtza erakutsi zuen, eta Eskoziako pabilioia egin zuen. Haren azken lana Glasgowko Arteko Eskolako Liburutegiaren alde bat izan zen.

1913an Londresa joan zen, eta altzariak eta oihalak diseinatzen aritu zen buru-belarri. 1923az gero Portvendresen bizi izan zen, Frantzian, akuarelak margotzen.

## Erreferentziak
Westminster

**Westminster** (ingelesez  ahoskatua) Londresko erdialdeko auzo zaharrenetakoa da, Kensington eta Chelsea (mendebaldean) auzoen, *The City* (ekialdean) auzoaren eta Tamesis ibaiaren (hegoaldean) artean dagoena; 21,5&nbsp;km2. Bertan daude Londresko monumentu aipagarrienetako zenbait: XI. mendeko Westminsterreko Abadia (XIV-XVI. mendeetan, molde gotikoei jarraituz, berritua); Saint Peter ikastetxea (Ingalaterrako zaharrenetakoa); Westminsterreko Jauregia (XIX. mendean berritua, egun parlamentuaren egoitza eta *Big Ben* erloju-dorrea) eta Westminsterreko justizia-jauregia. XIX. mendean, molde neobizantziarrei jarraituz, eraiki zuten katedral berria.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Westminster Hiria

## Kanpo estekak
Andrew Lloyd Webber

Sir **Andrew Lloyd Webber**, **Lloyd-Webber baroia** (Londres, Ingalaterra, 1948ko martxoaren 22a -), britainiar musikagilea da.

## Biografia 
Oxfordeko Unibertsitatean eta Londresko Royal College of Musicen ikasi zuen. Bederatzi urte zituela idatzi zuen lehen musika-lana.

1965ean, Timothy Rice ezagutu zuen, eta antzerkirako musika lanak egiten hasi ziren. 1971n lortu zuten lehen arrakasta *Jesus Christ Superstar* obrarekin.

Antzerkirako egin dituen musika lan gehienak oso arrakastatsuak izan dira. Horietako asko zinemara egokitu dituzte.

Musika lan aipagarrienen artean ditu honako hauek,: *Gumshoe* (1971), *The Odessa File* (1974), *Jeeves* (1975), *Evita* (1978), *Cats* (1982), *Starlight Express* (1984) eta *Operako mamua* (1986).

1992an, Sir izendatu zuten.

## Erreferentziak
Reynaldo Benito Bignone

**Reynaldo Benito Bignone** (Morón, Buenos Airesko probintzia, 1928ko urtarrilaren 21a - 2018ko martxoaren 7a) argentinar militar eta politikaria izan zen. 1982-1983 bitartean Argentinako diktaduraren *de facto*-ko presidentea izan zen. 2011n bizi guztiko kartzela zigorrera kondenatu zuten gizateriaren kontrako krimenak zirela eta.

## Bizitza 
Hainbat kargu izan zituen Videlaren diktaduraren garaian (1976-1983). Nazioaren Eskola Militarreko zuzendaria izan zen, eta Posadas de Haedo ospitaleko isileko tortura zentroa gidatu zuen. Campo de Mayo izeneko atxiloketa zentro klandestinoko komandantea ere izan zen, alegia diktadurako desagertu gehien jaso zuen gunekoa

## Erreferentziak
Dedalo

**Dedalo** (; , *Daidalos*), Greziako mitologiako pertsonaia.

Arkitektoa, eskultorea eta asmatzailea zen. Estetika eta asmamena baliatu zituen Kretako labirintoa eraikitzeko.

Kretako Minos erregeak Dedalo eta haren seme Ikaro giltzaperatu zituen labirintoan, Pasifae erreginak zezen batekin izan zituen maitasun-harremanetan Dedalok zerikusia izan zuelakoan. Harreman horien ondorioz, Minotauro munstroa jaio zen. Dedalok eta Ikarok labirintotik ihes egitea lortu zuten, argizarizko hegoak eta lumak eginda. Semeak, ordea, eguzkitik gertuegi egin zuen hegan, eta hegoek su harturik itsasora erori eta ito egin zen. Dedalo Siziliara erbesteratu zuten, eta han tenplu bat eraiki zuen Apoloren omenez. Tenplu hartan, hegalak utzi zituen Dedalok, Apolo jainkoarentzako eskaintza gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ion Heliade Rădulescu

**Ion Heliade Rădulescu** (Târgovişte, 1802ko urtarrilaren 6a - Bukarest, 1872ko apirilaren 27a) Errumaniako idazlea eta politikaria izan zen. Kazetaria eta idazlea zen. 1828an errumanieraren lehen gramatika idatzi zuen, eta idazkera zirilikoaren ordez latinoa ezartzearen alde agertu zen. 1848ko nazio-matxinadan parte hartu zuen eta erbestera, Parisa, jo behar izan zuen, ondoren. Errumaniara itzulita (1859), bertako Hizkuntza Akademiaren sorkuntzan hartu zuen parte (1866), baina bakar samar gelditu zen azken urteetan. Poemak eta saiakerak idatzi zituen; errumanieraren batasuna finkatu zuen lehen hizkuntzalaria izan zen, Gheorghe Asachi eta Mihail Kogălniceanurekin batera.

## Erreferentziak
Luis Maria Bilbao Bilbao

**Luis Maria Bilbao Bilbao** (Mungia, 1942) euskal irakaslea da. Madrilgo Unibertsitate Autonomoan ekonomiaren historiako katedraduna da Analisi Ekonomikoaren Sailean. Bere doktorego-tesia egin zuenetik (*Vascongadas, 1450-1720. Un crecimiento económico desigual*, 1976), Euskal Herriko ekonomiaren XVI eta XVIII mende bitarteko historia aztertzen jardun du. Hainbat artikulu eta monografia idatzi ditu: *La producción agrícola en el País Vasco peninsular, 1537-1850. Tendencia general y contrastes comarcales* (1984), *La industria siderometalúrgica tradicional en el País Vasco, 1450-1720* (1987), *Haciendas forales y Hacienda de la Monarquía. El caso vasco: siglos XV-XVIII* (1991).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Abásolo Jáuregui

**María Abásolo Jáuregui** (Tandil, Argentina, 1975 - ) Argentinar artista da. Arbasoak euskaldunak zituenez, lotura handia izan du beti Euskal Herriarekin. 1986 eta 1988 urteen bitartean, Tandileko Centro Polivalente de Arte delakoan Arte Plastikoetako ikasketak egin zituen. Eskola horretan bertan aipamen berezia jaso zuen, eta bere lanak ikusgai jarri ziren Tandileko Arte Ederren Museoan. 1998an Eusko Jaurlaritzak *Gazte Mundu* programarako hautatu zuen, berak aurkeztutako proiektu batekin. Euskal Herrian, bere lanak Bilbon, Gasteizen eta Hondarribian erakutsi ditu. Hego Amerikara itzuli eta bertako Euskal Etxeetan hainbat erakusketa antolatu ditu harrezkero.

## Erreferentziak
Sirenidae

**Sirenidae** Caudata ordenako anfibioen familia bat da.

Aingira baten antz handiagoa dute anfibio batena baino. Gorputza oso mehea, biribila eta luzea dute, eta isatsa, berriz, lanproiaren antzekoa. Oso hanka txikiak dituzte, bi bakarrik, eta haiek bularraldean. Begiak ere txikiak eta betazalik gabeak dituzte. Orrazi-itxurako zakatzak dituzte, mamitsuak eta gingil mehez hornituak; zakatz-zuloetatik kanpora edukitzen dituzte.

Estatu Batuetako hegoaldean eta Mexikoko iparraldean bizi dira, uretan edo lohi artean.

Lau espezie hartzen ditu sirenidoen familiak, bi generotan banatuak (*Siren* eta *Pseudobranchus*); espezierik ezagunena lohietako aingira da (*Siren lacertina*).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhinolophus blasii

***Rhinolophus blasii*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus blasii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean