open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onddo apain

à
thumb|*Suillus grevillei*.

**Onddo apaina** (*Suillus grevillei*) *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da. Onddo jangarria da baina ez preziatua. Beste *Suillus* batzuei bezala, azal likatsua kentzea gomendatzen da.

Sinonimoak *Suillus elegans* (Schum), *Boletus decurrens* (Schum.), *Boletus theclae* (Schulzer).

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm. arteko diametrokoa, hori-urre, laranja edo marroi-gorrixka kolorekoa. Pixka bat konikoa, kanpai formakoa, gero ganbila eta azkenean laua. Azala bereizten dena, muzilagoduna eguraldi hezearekin.

**Tutuak:** Luzeak, Itsatsiak edo apur bat dekurrenteak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Txikiak, biribilak, gero angelutsuak; lehenik horiak, gero oliba-horiak, ukitzean gris-arrosaz zikintzen dira.

**Hanka:** 4 eta 9 cm. arteko luzera eta 0,8 eta 2,5 cm. arteko lodiera, zilindrikoa, horia, goitik eraztuneraino ondo ikusteko moduko sare batez markatuta. Eraztun horia edo zurixka, mintzezkoa, mehea, ale batzuetan desager daitekeena.

**Haragia:** Lodia eta irmoa gaztetan , gero biguna,horia, arrosa-jaspeatua edo marroi-arrosa airearekin kontaktuan. Ukitzean gris-arrosaz zikintzen da. Ez da inoiz urdintzen. Usain atsegina eta zapore leuna.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko su, suis, txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Grevillei* epitetoa berriz Robert Kaye Greville (1794-1866) mikologoari eskainia dago.

## Jangarritasuna 
Erdipurdikoa. Kapelaren azal likatsua kendu egin behar da. Horrela hobea da jateko.

### Nahasketa arriskua 
Beste alertzeetako *Suillus* likatsu eta eraztundun batzuekin, batez ere *Suillus flavus*-arekin, honek kolore hori argiagoa du eta poro handiagoak ditu. *Suillus tridentinus*-en antza ere badu, eta *Suillus viscidus* eta *Suillus bresadolae* izenekoekin ondo bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, alertze basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Suillus greville bi.jpg
Fitxategi:Suillus greville hiru.jpg
Fitxategi:Suillus greville lau.jpg
Fitxategi:Suillus greville bost.jpg
Fitxategi:Suillus greville sei.jpg
Fitxategi:Suillus greville zazpi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François-Xavier Fabre

**François-Xavier Fabre** (Montpellier, 1766ko apirilaren 1a - *ibidem*, 1837ko martxoaren 16a) frantziar margolaria izan zen.

Jacques-Louis Daviden ikaslea izan zen eta Erromako Saria irabazi zuen 1787an. Frantziako Iraultzan Florentzian bizi izan zen eta Florentziako Akademiako kide izan zen, eta irakasle ere izan zen han. Vittorio Alfieri olerkariaren laguna izan zen, eta Florentziako elkartean sartu zuen. Aristokraziako kideen erretratuak egin zituen, baita margolan historikoak ere. Arte-saltzailea ere izan zen.

1814an Frantziara itzuli zen eta 1824an bere jaioterrira. Bere margolan eta liburu bildumak eskaini zizkion hiriari eta horiekin inauguratu zen Fabre Museoa. Karlos X.a erregeak baroi izendatu zuen 1828an.

## Iruditegia 

François-Xavier Fabre - Portrait de Edgar Clarke.jpg|Edgar Clarke
François-Xavier Fabre - Portrait of Vittorio Alfieri - WGA7714.jpg|Vittorio Alfieri
Fabre - Portrait de la générale Clarke avec ses quatre enfants, 1810.jpg|Clarke andrea eta bere lau seme-alabak, 1810
Henry Vassall-Fox 3rd Baron Holland (1795).jpg|Henry Vassall-Fox, 3rd Baron Holland, 1795
Nejeloff, née Helena Menschikoff.jpg|Elena Petrovna Menchikova (1794)
Pavał Ksavery Bžastoŭski. Павал Ксавэры Бжастоўскі (F. Fabre, 1798).jpg|Paweł Ksawery Brzostowski (1798)
Fabre - Lucien Bonaparte.jpg|Lucien Bonaparte (1808)
François-Xavier Fabre - The Judgment of Paris.jpg|Parisen epaiketa (1808)
Francois-Xavier Fabre - Portrait of a Man - Google Art Project.jpg|Gizon gaztearen erretratua (1809)
Musée Ingres-Bourdelle - Vue des environs de Florence - François-Xavier Fabre - Joconde06070001405.jpg|Florentzia inguruaren ikuspegia
Moonshine Wagon

**Moonshine Wagon** Euskal Herriko heavy-bluegrass talde bat da. 2013ko udazkenean sortu zen Gasteizen, dibertimenduz kalean jotzeko elkartzen zirenean eta, horretarako asmorik gabe, publikoaren gorespenez, etengabe hazi dira. Orduz geroztik, Europa osoko eta Amerikaren zati bateko aretoetan eta jaialdietan dabiltza, modu autogestionatuan, «Wagon» autokarabanan, gehien gustatzen zaiena eginez. Soka-laukote batek osatzen du taldea, eta biolina, mandolina, banjo, gitarra, bouzouki eta kontrabaxua tartekatzen dituzte nagusiki. Batzuetan kolaborazioak ere izaten dituzte.

Oso erraz ezagut daitezke beren berezitasunengatik: erraz kutsatzen den zuzeneko energia agortezina, umorez betetako kontzertuak, abestiak eta sare sozialetan mundu osoan zehar bidaiatuz argitaratzen dituzten dokumentalak eta abar. 4 album argitaratu dituzte: «Folk You !», «Porca Miseria», «Straight From The Mud» eta atera berri duten «Self destruction».

Moonshine Wagon Goiatz Duttok (biolina, mandolina eta ahotsa), Lander Louridok (gitarra eta ahotsa), David Sánchezek (banjoa, mandolina eta bouzukia) eta Victor Martinek (kontrabaxua) osatzen dute 2022ko martxoan.

Ibilbide luze bat egin dute daramatzaten urteotan, Europa osoan eta Amerikaren zati batean 1000 kontzertu baino gehiago eman baitituzte. Momentu honetan beren azkenengo disko-aurkezpen biran dabiltza.

## Diskografia
* *Folk you!* (2015)
# Folk You!
# Moonshine in Your Life
# Billy Wild
# Rascals and a Rooster
# Gipsycho
# Popcorn Sutton
# Still Drunk
# Lonely Glass of Whiskey
# The Boy Who Wouldn't How Corn
# Let's go down to hell
  
* *Porca miseria* (2017)
# Mad Unhappy and Stupid
# Porca Miseria
# Running and Hiding
# Everybody Lies
# Eu Nao Sei
# I Better Live Alone
# Worman
# Where the Fuck Are My Friends
# My Liver Is Trying to Survive
# Wasted

* *Straight from the mud* (2019)
# Straight from the mud
# My mind is mine
# I can't be free
# Ghost
# Days go by
# Death came to me
# You, yourself and you
# Slave of distraction
# Txoria txori
# Empty bottle

* *Self destruction* (2022)
# First world problems
# It's so slow
# Marinelaren zai (feat. Gorka Sarriegi)
# Fast burning love
# Binge drinking
# Janari azkarra
# The plant
# Breathe
# Burn in Earth
# I want it that way

## Erreferentziak
Lepo luzeko Ama Birjinia

***Lepo luzeko Ama Birjinia*** (italieraz: *Madonna dal collo lungo*), Parmigianinok 1534-1540 bitarte eginiko olio-pintura manierista da. Obra Francesco Tagliaferriren hileta-kaperarako zen, baina Parmigianino hil zela, 1540an, bukatu gabe zegoen oraindik. Ferdinando de' Medici Toskanako printze handiak 1698an erosi zuen, eta Uffizi galerian 1948tik aurrera egon da.

Pinturak Ama Birjinia irudikatzen du, idulki batean eserita eta luxuzko jantzietan, Jesus ume handi bat daukala altzoan. Haren eskuinean, sei aingeruk gurtzen dute umea. Obraren eskuinaldeko behealdean, San Jeronimoren figura azaltzen da, pinturaren eskatzaileak errekeritu bezala.

## Kanpo estekak
Roberto Urdaneta

**Roberto Urdaneta Arbeláez** (Bogotá, 1890eko ekainaren 27a - *ibidem*, 1972ko abuztuaren 20a) kolonbiar diplomazialaria, estatu-gizona, kazetaria eta politikaria izan zen. 

Hagako Arbitraje Auzitegi Iraunkorreko Kolonbiako Talde Nazionaleko kidea izan zen.  Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko irakaslea, Ogasun ministroa, Gobernuko ministroa eta Gerra ministroa, presidente hauen agintaldietan: Alfonso López Pumarejo, Mariano Ospina Pérez eta Laureano Gómez .

1951ko azaroaren 5etik 1953ko ekainaren 13ra arte Kolonbiako presidentea izan zen,  Laureano Gómez Castro izendatutakoaren ordez, kargutik erretiratu zenaren ordez osasun arrazoiengatik. 4 urteko diktadura militarrak jarraitu zion.

Bere gobernuan zehar ezkerreko taldeentzako amnistien bidez herrialdea baketzen saiatu zen, herrialdeak segurtasun arazo larriak baitzituen alderdi politiko tradizionalen gehiegizko indarkeriaren ondorioz, "El Bogotazoko" gertakarien ondorioz. Era berean, Gómezen politikekin jarraituz, Kolonbiako agenda politikoa NBEri eta OEAri atxiki zion. Gerra Hotzaren esparruan, Urdanetak laguntza militarra bidali zion Hego Koreari Iparraldeko komunistekin izandako gatazkan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Castelnuovo-Tedesco

**Mario Castelnuovo-Tedesco** (Florentzia, 1895eko apirilaren 3a - Hollywood, 1968ko martxoaren 16a) italiar musikagile, piano-jotzaile eta idazlea izan zen.

Familia judu batean jaio zen. Pianoa ikasten hasi zen eta ondoren konposizioa ikasi zuen. Gitarrarako konpositore nabarmenetako bat izan zen XX. mendean, ehun lan baino gehiagorekin. Estatu Batuetara emigratu ondoren, berrehun film baino gehiagotarako musika konposatu zuen. Operak, kontzertuak eta hainbat instrumentutarako obrak ere konposatu zituen.
La sangre y la ceniza

***La sangre y la ceniza***() edo ***MSV*** Alfonso Sastre idazleak 1961 eta 1965 artean idatzi zuen oinarri historikoa duen antzezlana da. Lanak, Miguel Serveten biografiatik abiatuta, boterea eta pentsamenduaren arteko gatazka erakusten du. 

## Antzezlanaren historia 
1965ean bukatuta, 1967an argitaratu zen baina 1976 arte ez zen estreinatu. Lehen aldiz Bartzelonako Villarroel antzokian aurkeztu zen, El Búho taldearen eskutik, Juan Margalloren zuzendaritzapean. 1989an Espainiako Telebistarako zazpi ataletako moldaketa egin zen, José María Forqué zuzendaritzapean eta Juanjo Puigcorbé aktorea Serveten paperean.

## Argumentua 
Lanak Miguel Servet zientzialariaren inguruko antzezlana da, Lyonera ailegatu zen unetik bere prozesua eta heriotza zigor pairatu arte, Genevan (Suitza)n, 1553an. Miguel Serveten biografia eszenifikatua da, beraz, brechtiar ereduari jarraiki, zuzeneko aipamenak eta jendearentzako azalpenak barne. Zientzialariaren historia dramatikoa kontatzen du Sastrek, nola Servetek Calvinoren intransigentzia filosofiko eta teologikoari eta gobernu autoritarioari aurre egin zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Antzezlanaren laburpena.
* :Telebistarako bertsioa.
Ezequiel Uricoechea

**Ezequiel Uricoechea Rodríguez** (Bogotá, 1834ko apirilaren 9a &#x2013; Beirut, 1880ko uztailaren 29a) kolonbiar hizkuntzalaria eta zientzialaria izan zen. Kolonbiako lehen zientzialarietako bat  eta gaztelaniazko hizkuntzalaritzan aitzindaritzat hartzen da. 

## Biografia 
Uricoechea Santa Fe de Bogotan jaio zen, orduan Granada Berriko Errepublika zenean, bere familia euskal jatorrikoa izanik. Aita José María de Uricoechea y Zornoza zuen, eta ama Mariana Rodríguez Moreno. Anaia bat, Sabas María, eta arreba bat zituen; Filomena.  Yaleko Medikuntza Eskolan graduatu zen 1852an. 1853an Filosofian doktorea izan zen Göttingengo Unibertsitatean, eta ondoren Bruselara joan zen eta Adolphe Quetelet-i lagundu zion Belgikako Errege Behatokian. Gero Paris eta Londres bisitatu zituen bere ezagutza zientifikoak zabaltzeko asmoz, eta Bogotara itzultzean zientziaren goi-adarretarako unibertsitatea sortu zuen, non kimikari buruzko hitzaldiak eman zituen, bere gai gogokoena eta argitaratutako hainbat monografiari buruz.

Uricoechea ere filologo trebea zen, eta Bogotan zegoen bitartean txango ugari egin zituen desagertutako herrien hizkuntzak eta arkeologiak aztertzeko materialak biltzeko. Granada Berriko iraultzek Europara itzultzea eragin zioten, eta han bere gogoko ikerketetarako aisialdia izan zuen. Espainian eta Marokon bizi zen bitartean arabieraz halako aurrerapena egin zuen, non Bruselako Unibertsitatean hizkuntza horretako katedra bat sortu zenean, irakasle izendatu zuten. Bere katedra berrirako egokia den lana Carl Paul Caspariren *Arabiar Gramatikaren* frantsesera itzultzea baino ez zuen egin, disenteriaz hil zenean, Beiruten, orduan Otomandar Inperioaren parte zena, 1880ko uztailaren 28an. Uricoechea Beirutera joan zen arabiera gehiago aztertzera azentu garbiena zuen tokian.

Hispanoamerikako antzinateko eta jatorrizko hizkuntzei buruzko hainbat lan eta eskualde berari dagozkion mapen katalogo baliotsu baten egilea ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Marina Ovsiannikova

**Marina Ovsiannikova** (; **Tkatxuk** () jaiotzeko abizena) errusiar telebista produktore bat da, Pierviy Kanal kateko langile ohia, Errusiako bigarren telebistarik ikusiena. 2022ko martxoaren 14an, Ukrainako inbasio errusiarraren aurka protesta egiteko, Errusiako telebistako albisteen zuzeneko emanaldi bat eten zuen. Nazioarteko hainbat komunikabidetako titularretan agertu zen ekintza.

## Hastapenak 
Ovsiannikovaren ama errusiarra da eta aita ukrainarra du. Ovsianikova Kubango Estatuko Unibertsitatetik graduatu zen eta geroago Ekonomia Nazionalaren eta Administrazio Publikoaren Errusiako Presidentetza Akademiatik. Errusia osoko estatuko telebista- eta irrati-konpainiarentzat lan egin zuen.

## Gerraren aurkako protesta 
2022ko martxoaren 14an, Vremya arratsaldeko saioan Ukrainaren inbasio errusiarrarekin zerikusia duen zuzeneko emanaldi batean (milioika ikusle izan zituen), Ekatherina Andreeva aurkezlearen atzean agertu zen, errusiarrez eta ingelesez nahastutako hitzak zituen kartel bat zuela:

Segundo batzuen ondoren, emanaldia moztu eta grabatutako segmentu bat sartu zen.

Albistegiaren grabazioa ezin izan zen deskargatu, eta hori ez da ohikoa telebista-kanal honetan. Protesta ohiz kanpokoa izan zen, estatuak operatutako programa ez baita Kremlinaren lerrotik aldentzen, eta argitaratzaileek ez zieten esan aurrez ikusleei Ukrainaren inbasioa gerra bat dela; ofizialki, "operazio militar berezia" deitzen zaio gatazkari.

### Aurrez grabatutako mezua 
Ovsiannikovak Telegramen aurrez grabatutako bideo bat ere argitaratu zuen, "Kremlinen propagandarako lan egitetik lotsatuta" zegoela esanez:

Ovsiannikova zuzenean rotesta egiten duen lehen kazetari errusiarra da. Hala ere, RTko 20 kazetarik dimititu egin zuten Errusia Ukrainara inbaditzeagatik.

## Ondorioak 
Ovsiannikova atxilotu eta Moskuko Poliziaren Ostankino egoitzara eraman zuten. Abokatuak ezin izan zuen harremanetan jarri edo aurkitu 12 orduz. Emanaldiaren ondorengo goizean, oraindik ez zekiten non zegoen. 

Geroago, martxoaren 15ean, Kevin Rothrock-en Twitter kontuak, Meduzako editore batek, irudi bat argitaratu zuen, Ovsiannikova abokatu batekin epaimahai batean erakutsiz. Baimendu gabeko ekitaldi publiko bat antolatzea leporatu zioten. Isun batekin, komunitate-zerbitzu batekin edo 10 egun arteko espetxe zigorra eskatu zuten.Azkenik, epaileak 30.000 errubloko isuna ezarri zion, 250€ inguru.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garwood harana

**Garwood** **harana** Viktoria Lurraldeko  kostan, Antartikan, zabaltzen den haran bat da, Chocolate lurmuturraren hegoaldean. Hein handi batean izotzik gabe dago, baina Garwood glaziarrak bere mutur bat okupatzen du. Terra Nova Espedizioko (1910-1913) Thomas Griffith Taylorrek izendatu zuen, Garwood glaziarrarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viking harana

**Viking harana** Antartikako Mars glaziarraren ekialdean dagoen haran bat da, erreka bat duena, Secret Lake aintzira elikatzen, Alexandro I.aren uhartean, Antartikako hego-ekialdeko muturrean. 

Eremua esploraru zen Mars Glazier 1992-93 landa espedizioan D. Wynn-Williamsek zuzendua. 1993an izena eman zitzaion, Mars edo Marte glaziarraren ondoan zegoenez, Viking izena eman zioten NASAren Viking Lander proiektutik, zeina zunda bat jarri zuen 1976an Marteko azalean, bertan bizitza bilatzeko helburuarekin.

## Kanpo estekak
Pertsona-izenordain

**Pertsona-izenordaina** pertsona gramatikalak azaltzen dituen izenordaina da. Euskaraz, arruntak (*ni*, *hi*, *zu*, etab.) edo indartuak (*neu* / *nihaur* / *nerau*; *hi* / *hihaur* / *herori*; etab.) dira. Sintaktikoki, izenordaina beti izen-sintagma edo adjektibo-sintagma (pertsona-izenordain posesiboen kasuan) da. Sintagma determinatzailearen azterketa onartzen bada, pertsona-izenordainak sintagma horren nukleotzat har daitezke.

## Euskaraz 
### Pertsona-izenordain zehaztuak 
Izenordain zehaztuek erreferente zehatza dute, eta solasean parte hartzen duten pertsonak hartzen dituzte kontuan. Lehen pertsona singularra hizketan ari dena da. Bigarren pertsona singularra lehendabizikoaren solaskidea izan ohi da. Lehen pertsona plurala, berriz, hiztuna barnean duen pertsona-multzoa da. Bigarrena, berriz, solaskidea eta beste zenbait biltzen dituen multzoari dagokio. Horregatik deitzen zaie «zehaztuak». Bi multzotan banatzen dira pertsona-izenordain zehaztuak: a) arruntak eta b) indartuak:

Laukiari erreparatuz gero, berehala ikusten da 2. pertsona singularrekotzat bi izenordain eman direla: *hi* eta *zu*. Baina hori erdiegia da. Esanahiari begira, argi dago hala direla, baina ohartu behar da aditz-jokoan *zu* izenordainak, *gu* izenordainak bezala, plural-marka eskatzen duela:
* *Gu ez ga**it**u ikusi*
esaten den bezala, hau ere esaten da:
* *Zu ez za**it**u ikusi.*
Eta, alderantziz,
* *Ni ikusi **nau**.*
(-***it***- gabe) eaten den bezala,
* *Hi ikusi **hau**.*
Horrek esan nahi du antzina, euskara zaharrean, *zu* izenordaina 2. pertsona pluralekoa zela. Hain zuzen, *zu*-k singularraren balioa hartu zuenean, euskarak pluralerako izenordain berri bat sortu behar izan zuen: *zuek*.

### Izenordain indartuak 
Izenordain indartuez bi ohar egin behar dira:
# Izenordain indartuen sailean forma bat baino gehiago ageri da, euskalkietan forma bat baino gehiago ageri baita.
# Erabilerari dagokionez, arauren bat eman behar eta, esan beharrekoa da forma indartuak galdegaiaren lekuan erabil daitezkeela.
Arruntak ere bai, jakina:
* *NEU etorri nintzen lehena*. ( = *NI etorri nintzen lehena*).
* *GEURI esan zigun Pellok*. ( = *GURI esan zigun Pellok*).
Hortaz aparte, mintzagaiaren lekuan ere ager daitezke, batez ere *ere*, *behintzat* eta horrelakoen lagun: *Neuk ere esango nizuke zertxobait.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pertsona gramatikal

**Pertsona gramatikala** izenordainak eta adizkiak aldatzen dituen gramatika kategoria da, hitz egiten duenari (lehen pertsona), entzuten duenari (bigarren pertsona) edo beste norbaiti (hirugarren pertsona) egokitzen zaiena.

Euskaraz, aditz jokatuen eta jokatu gabeen artean dagoen desberdintasunik handienetakoa pertsona marka izatea edo ez izatea da. Aditz jokatuek perpausean parte hartzen duten zenbait izen sintagmaren ordezko diren pertsona markak dituzte. Aditzak pertsona komunztadura du perpauseko *NOR*, *NORI* eta *NORK* izen sintagmekin, hots, bat datoz aditzaren pertsona markak eta perpausaren sintagma horiek. Hona aditzaren hasieran agertzen diren pertsona markak *n*- (lehen pertsona singularra), *h*- (bigarren pertsona singularra), *g*- (lehen pertsona plurala), *z*- (bigarren pertsona plurala); aditzaren amaierakoak -*t*, -*k* / -*n*, -*gu*, -*zu*, -*zue*). Hirugarren pertsonaren ezaugarria *ø* dela esan daiteke, eta horrenbestez, *d*- *z*- edo *l*- hasierakoak ez dira denboraren adierazgarri besterik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Curepipe

**Curepipe** (bertoko kreolez  ahoskatua) Maurizio uharteko bigarren hiririk handiena da. Uhartearen erdialdean dago, herrialdeko ordokian. 2003an 81.600 biztanle zituen.

## Auzoak 
* Allée Brillant
* Résidence Atlee
* Couvent Lorette
* Curepipe Road
* Eau-Coulée
* Engrais-Cathan
* Engrais-Martial
* Floréal
* Forest-Side
* Malherbes
* Wooton
* Camp Caval
* Cité Joachim
* Cité St-Luc
* Cité Loyseau
* Mangalkhan
* Robinson 
* Les Casernes 
* Route du Jardin 
* La Brasserie 
* Camp Pierrot 
* Cité Anoska

## Curepipetar ezagunak 
* Lise de Baissac (1905-2004), Erresistentziaren kidea
* Marie-Aimée de Kermorvan (1904-1985), idazlea
* Joël de Rosnay (1937), zientzialaria
* Gaëtan de Rosnay (1912-1992), margolaria
* Yannick Lincoln (1982), txirrindularia
* Gaëtan Mootoo (1952-2018), aktibista

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Uribe Uribe

**Rafael Víctor Zenón Uribe Uribe** (Valparaíso (Antioquia), 1859ko apirilaren 12a &ndash; Bogotá, 1914ko urriaren 16a) Kolonbiako abokatua, kazetaria, enpresaburua, diplomazialaria, irakaslea, pentsalaria eta militarra izan zen, Kolonbiako Alderdi Liberaleko kidea.

Uribe Uribe ezaguna da Kolonbian 1904an egituratu eta azaldutako sozialismo korporatibo eta sindikalista bat ezartzearen aldeko ideologia politikoagatik, baita bere lan diplomatikoagatik eta kolonbiar kafegileen alde egindako lanagatik ere, besteak beste, herdoil bezalako gaixotasunen aurkako borrokan.

Bere ekarpen handietako bat, Benjamín Herrera liberalarekin batera, Unibertsitate Errepublikanoaren fundazioa izan zen, gero Kolonbiako Unibertsitate Askea izango zena. Politikari gisa, lan eskubideen aldeko aktibista garrantzitsua izan zen Latinoamerikan, eta Kolonbian eskubide sozialez hitz egiten lehena, eta Kolonbiako Nekazaritza Ministerioa sortzeko giltzarria ere izan zen.

Alderdi Liberaleko kide gisa, alderdian estatutu idatziak ezarri zituen lehena izan zen, eta Eliza Katolikoaren eta Estatuaren arteko harmonia bilatzen zuen korronte moderatuaren kide eta buru izan zen.  Jarrera hori gorabehera, bere argitalpenei betoa ezarri zien Vatikanoak.

Uribe Uribe 1885, 1895 eta 1899ko gerra zibiletan aritu zen, eta handik garaituta aterako zen. Bere papera jeneral gisa, Mila Eguneko Gerran garaipen garrantzitsuek markatuko zuten taktikaren ikuspuntutik, hala nola Peralonsoko guduak, jeneral liberal nagusi gisa ospea eman zion, Benjamin Herrera bezalako beste batzuen prestakuntza militarra ez izan arren.

Hala eta guztiz ere, Uribe Uribek porrot garrantzitsuak jasan zituen armada liberalen aginduetara, hala nola Bucaramangako guduan (1899) eta Cororen galeran. Kapitolio Nazionaleko eskaileretan hil zuten .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Casa Museo Histórico
Valparaíso (Antioquia)

**Valparaíso** Kolonbiako udalerri bat da, Antioquia departamenduko hego-mendebaldeko azpieskualdean dagoena. Iparraldean Fredonia eta La Pintada udalerriekin mugatzen du, ekialdean Caldas departamenduarekin, hegoaldean Caramanta udalerriarekin eta mendebaldean Támesis udalerriarekin .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El viaje infinito de Sancho Panza

***El viaje infinito de Sancho Panza***() Alfonso Sastre idazleak 1984an idatzi zuen antzezlana da. Estreinaldia 1992an egin zen, Donostian; ondoren 1992ko Sevillako nazioarteko erakusketan taularatu zen. 

## Argumentua 
Miguel de Cervantesen obraren berrikuspena egin zuen Sastrek, On Kixote eta Sancho Panzaren paperak alderantzikatuz: oraingoan lehenengoak ez du nahi bigarrenaren bulkadak jarraitzea Mantxan zehar ibiltzeko, entuertuak deseginez, boteretsuen aurka eginez. Hau guztia Sanchoren ikuspuntutik ezagutuko da era oso bitxiaz: Santxok, On Kixote hil eta ezkutariak bere buruaz beste egiten saiatu ondoren, psikologoarengana doa eta azalduko du guztia.

Kritiko espainiar batzuek, esaterako Aurora Intxaustik ETA erakundearekin lotu izan nahi zuten lana.

## Estreinaldia 
Estreinaldia 1992an egin zen, Donostian; ondoren 1992ko Sevillako nazioarteko erakusketan taularatu zen, Espainiako Antzerki Garaikidearen zikloan. Zuzendaria Gustavo Pérez Puig izan zen. Aktore nagusiak Pedro Ruiz (*Sancho*), Joan Llaneras (*Kixote*), Felipe Jiménez, Paco Camoiras eta Carlos Bofill ziren.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mariano de Pacoren komentarioa.
Antioquiako hego-mendebaldea

**Antioquiako hego-mendebaldea** Kolonbiako Antioquia departamendua banatzen den 9 azpieskualdeetako bat da. Azpieskualde honek Paisa kulturaren tradizio handiko lekua osatzen du, eta Kolonbiako kafearen ardatzaren parte da. 

## Hego-mendebaldeko Geografia 
Antioquiako hego-mendebaldea Mendebaldeko mendikatearen ekialdeko isurialdearen eta Erdialdeko mendikatearen mendebaldeko isurialdearen artean dago, Cauca ibaiaren arroila eta San Juan ibaiaren arroa osatzen dutenak, Antioquia departamenduaren hego-mendebaldean. 

## Ekonomia 
Bere jarduera ekonomiko nagusiak kafe-hazkuntza, ikatz meatzaritza, turismoa, platanoen ekoizpena, panela-kanabera, fruta-arbolak, babarrunak, barazkiak, mandioka, patata eta artoa dira; era berean, abeltzaintzak, zuraren industriak eta merkataritzak ekonomiaren beste ildo batzuk osatzen dituzte. 

Azken urteotan turismo-jarduera sustatu da, kafe-ustiategiak hotel bihurtuz, edo El Jardín bezalako udalerrietan, hiriguneko etxeak, enplegua sortu duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Cotelco Antioquia, Antioquiako hego-mendebaldea
Antioquiako azpieskualdeak

thumb|261x261px| Antioquiako azpieskualdeak.
**Antioquiako azpieskualdeak** Kolonbiako Antioquia departamendua osatzen duten lurralde-azpibanaketak ezagutzen diren izena da. Guztira 9 azpieskualde daude gobernuari dagokionez garrantzirik ez dutenak, eta departamenduaren administrazioa errazteko sortu direnak, eta horietan 125 udalerriak biltzen dira, Valle de Aburrá Metropoli Eremua barne.  

Azpieskualde terminoak hainbat eztabaida akademiko eragin ditu, kasu batzuetan Aburrá Harana ez den eskualdeetarako kontzeptu gutxiespen gisa erabili baitzen. Era berean, kontzeptuak balio kultural eta soziala du, Antioquia ez baita nazio gisa identifikatzen eta, beraz, osatzen duten zonaldeen atributu nominalak azpieskualde batena izan behar du eta ez eskualde batena.

## Azpieskualdeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Vallespín Gómez

eskuinera|thumb|260px|Sancti Petri Chiclanatik, Olga Vallespínek itsaspeko lehen prospekzio arkeologikoak egindako irla
**Olga Vallespín Gómez** (Cartagena, 1951ko abuztuaren 22a) arkeologoa da. 1973an Cadizko Sancti Petrin itsaspeko lehen prospekzio arkeologikoak egin zituen Espainiako lehen urpekari profesionala da.

## Biografia 
1970ean, 2. mailako urpekaritza profesionalaren titulua lortu zuen Espainiako Itsas Armadako urpekaritza zentroan. Hala, Espainiako lehen emakume urpekari profesionala bihurtu zen. Cartagenako Urpeko Indusketa Arkeologikoen Patronatuko sorrerako kidea (1970). 1974an Filosofia eta Letretako lizentziatura lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, Historia eta Geografia atalean. Arkeologo profesionala da, eta Madrilgo Lizentziatuen Elkargoaren kide da. 1989an Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Hezkuntza Zientzien Institutuko Gaitasun Pedagogikoaren Ziurtagiria lortu zuen.

### Ibilbide profesionala 
1973an, itsaspeko lehen prospekzio arkeologikoak egin zituen Sancti Petrin (Cádiz), eta Cádizko Ancient Mediterranean Research Associaton (Kalifornia, AEB) itsaspeko espedizioaren zuzendari izendatu zuten. 1985. urtera arte egin zituen ikerketak.

Hezkuntza, Zientzia eta Kultura Ministerioak sustatutako itsas azpien azterketan metodologia zientifikoaren aplikazioa inauguratu zuen. La Caletako lehen Karta Arkeologikoa argitaratu zuen (1982), eta Kobrearen Pezioko (San Fernando) itsaspeko lehen indusketa zientifikoa ere zuzendu zuen. Espainiako Itsasertzeko Dokumentazio Plan Nazionalaren barruan, kostaldea kartografiatu zuen Rotatik Barbatera, eta lehen indusketa egin zuen La Caletan, El Aculadero pezioan portu azpi bat aurkituz. Azken urteetan hiri- eta landa-arkeologian egin du lan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valeri Txybinieiev

**Valeri Viktorovitx Txybinieiev** (ukraineraz: Валерій Вікторович Чибінєєв) (Berdiansk, Sobietar Batasuna; 1988ko martxoaren 3a – Hostomel, Ukraina; 2022ko martxoaren 3a) frankotiratzaile ukrainar bat izan zen, Aireko-jauziko 79. Brigadako frankotiratzaileen batailoiko komandante gisa aritu zena. Donbasseko gerran borrokatu zen eta, 2016an, *Urrezko Izarraren Ordena* jaso zuen Avdiivka-ko borroka-misio batean egindako ekintzengatik. 34 urte bete zituen egunean, Txybinieiev Hostomelgo guduan hil zen, Errusiak Ukraina inbaditu zuenean, 2022an.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Txybinieiev 1988ko martxoaren 3 jaio zen, Berdiansken. Bere gurasoak txikitan hil ziren eta umezurztegi batean hazi zen. Umezurztegiko zuzendariaren semearen eragina jaso zuen, paraxutista baitzen. Txybinieiev Zaporizhia Oblasteko Zakhisnik Kirol Lizeo Militarrera joan zen, Odessako Akademia Militarrean graduatu aurretik.

### Karrera militarra 
2010ean, Txybinieiev teniente bihurtu eta Aireko-jauziko 79. Brigadan sartu zen.

2022an Errusiak Ukraina inbaditu zuenean, Txybinieiev borrokan hil zen Hostomelgo aireportuan 2022ko martxoaren 3an, 34 urte betetzen zituen egunean.

### Bizitza pertsonala 
2016ko abenduan, *Kyiv Post*ek Txybinieiev izendatu zuen Ukrainako "30 urtetik beherako 30 gazte liderretako" bat bezala. Geroago egindako elkarrizketa batean, frankotiratzaile-eskola bat sortu nahi zuela adierazi zuen.

Bere anaia, Roman Txybinieiev, 79. Brigadako pelotoi bateko komandantea, 2019an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis-Napoleon Bonaparte

**Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte, printze imperiala**, **Louis-Napoléon** deitua (Paris, 1856ko martxoaren 16a - Ulunditik gertu, Zulu Erresuma, 1879ko ekainaren 1a) Frantziako printze imperiala izan zen.

Napoleon III.a eta Eugenia de Montijoren seme bakarra izan zen. Aita Frantzia-Prusia gerran lagundu zuen frontera, eta Ingalaterrara erbesteratu zen familiarekin, Frantziako Bigarren Inperioa erori ondoren.

Woolwicheko Errege Akademia Militarrean ikasi zuen eta ingeles armadan sartu zen. 1879an Hegoafrikara bidaltzea eta zuluen aurkako gerran parte hartzea eskatu zuen. Zuluekin izandako liskar batean hil zen, lantza batzuk jota, 1879ko ekainaren 1ean.

## Iruditegia 
>
Napoleon Eugene Louis Bonaparte 2 (cropped).jpg|Luis-Napoleon Hegoafrikan
Mort du prince imperial (Cropped).jpg|*Printze Inperialaren heriotza* (1882), Paul Jamin
Carte mémoriale du prince Louis Napoléon, décédé en juin 1879..jpg
Blason Roi de Rome.svg|Armarria
Imperial Standard of Napoléon Eugène Bonaparte.svg|Estandarte inperiala
Imperial Monogram of Napoleon, Prince Imperial of France.svg|Monograma

## Kanpo estekak
Hegoaldeko India

thumb|352x352px|Indiako eskualde nagusiak.

**Hegoaldeko Indiako** indiar azpikontinentearen eta Indiako estatuaren hegoaldeak osatzen du. Andhra Pradesh, Karnataka, Kerala, Tamil Nadu eta Telanganako indiar estatuak hartzen ditu bere baitan, baita Lakshadweep eta Puducherry batasunaren lurraldeak ere.

## Deskribapena 
Indiako azaleraren %19,31 (635.000 km2) eta biztanleen %20. Dekango goi-ordokiaren  hegoaldea dago bere baitan, Bengala badiak mugatzen du ekialdean, Arabiako itsasoak mendebaldean eta Indiako ozeanoak hegoaldean. Eskualdeko geografia anitza, baina erdigunea goi-ordoki batek hartzen du, Ekialdeko Ghat eta Mendebaldeko Ghat mendizerrek mugatrua. Bere ibaia nagusiak dira Godavari, Krishna, Kaveri, Tungabhadra, Periyar, Bharathappuzha, Pamba, Thamirabarani, Palar eta Vaigai.
Indiako hegoaldeko biztanle gehienek hizkuntza drabidiko nagusietako bat hitz egiten dute: Telugu, Tamil, Kannada eta Malabarera. Estatu eta lurralde batzuetan hizkuntza minoritarioaek estatusa dyte: Telanganako urdua eta Puducherry-ko frantsesa. Hizkuntza horiez gain, komunikazio ofizialetarako erabiltzen da ingelesa, eta kartel publiko gehienetan ere agerikoa da.

Historian zehar, zenbait erresuma dinastiko Indiako azpikontinentean zehar. Asiako hego-ekialdean izandako konkista musulmanek eragina izan zuten eskualde horietako historian eta kulturan. Indiako hegoaldean ezarritako dinastia nagusien artean daude Txerak, Txolak, Pandya, Pallavas, Satavahana, Chalukyas, Rashtrakutas, Bahmani, Dekkango sultanerriak eta beste batzuk. Indiako azken estatu subiraia, Hyderabad estatua, Nizamek gobernatua, eskualdean iraun zuen 20. mendera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autorretratua ispilu konbexuan

***Autorretratua ispilu konbexuan*** Parmigianinoren margolana da, 1524 inguruan egina. Egun, Vienako Kunsthistorisches Museumen dago. 

Margolanak artista irudikatzen du, garaian hogeita bat urte zituela, gela batean eta distortsionatuta, ispilu konbexu baten ondorioz. Hala, aurrealdeko eskua luzaturik agertzen da. Obra propio horretarako prestatutako gainazal konbexu batean dago pintaturik, ispilu konbexu baten balitz bezala.

Giorgio Vasarik aipatzen du Parmigianinok obra hau berekin eraman zuela Erromara 1525ean bezero potentzialei erakusteko, bere talentuaren froga gisa. Klemente VII.ak jaso zuen dohaintzan obra, eta gero Pietro Arentino idazleak, zeinaren etxean ikusi baitzuen Vasarik berak, artean umea zelarik. Gero, Valerio Belli eskultoreak erosi zuen. Andrea Palladioren bitartekaritza zela eta, Alessandro Vittoriak eskuratu zuen obra 1560an, eta hark Rodolfo II.ari eman zion. 1608an iritsi zen Pragara, eta 1777an Habsburgotarren bilduma inperialaren parte izatera pasatu zen, Correggioren lana zela erregistratuta.

## Kanpo estekak
Detroit Institute of Arts

**Detroit Institute of Arts (DIA)** Detroiten kokatutako museo bat da, Estatu Batuetako arte bilduma handienetako eta garrantzitsuenetako bat daukana. AEBeko sei museo nagusien artean kokatzen da; izan ere, haren 100 galeriatan baino gehiagotan (61,100 m2), bilduma erraldoi bat dago ikusgai, Antzinako Egiptotik eta Europako artetik arte garaikidera bitarteko lanak biltzen dituena.

Museoko lehen lanak James E. Scripps egunkarietako magnatearen bildumakoak dira. Gero, Detroiteko filantropoek, hala nola Charles Lang Freer-ek, eta automobilgintzako baroiek jarraitu zuten museoarekin kolaboratzen. Hala, artea eta funtsak Ford, Firestone eta Dodge familiek eman zituzten. Artista amerikarren lanak 1883an museoa sortu eta berehala bildu ziren. XX. mendearen hasieran bilduma izugarri handitu zuen museoak, nazioarteko lan ugari eskuratu baitzituen. 1927an, Paul Cretek egungo museoaren eraikinetako bat eraiki zuen Beaux-Arts estiloan.

## Irudi galeria

File:Jan_van_eyck,_san_girolamo_nello_studio,_detroit.JPG|Jan van Eycken lantegia, *San Jeronimo estudioan*, 1442
File:Benozzo Gozzoli - Madonna and Child - WGA10327.jpg|Benozzo Gozzoli, *Ama Birjina eta umea*, c. 1460
File:Master of the Tiburtine Sibyl Crucifixion.jpg|Tiburreko Sibilaren maisua, *Gurutziltzaketa*, 1485
File:Master of Frankfurt - The Virgin Enthroned.jpg|Frankfurteko maisua, *Ama Birjina tronuan*, XV. mendea
File:Lucas_Cranach_d.Ä._-_Der_Hl._Christophorus.jpg|Lucas Cranach Zaharra, *San Kristobal*, 1518–20
File:Pieter Bruegel de Oude - De bruiloft dans (Detroit).jpg| Pieter Bruegel Zaharra, *Ezteietako dantza*, 1566
File:Diego_Velázquez_059.jpg|Diego Velázquez, *Noble baten erretratua*, 1623
File:Rembrandt van Rijn 190.jpg|Rembrandt van Rijn, *Ikustaldia*, 1640
File:Jacob_Isaacksz._van_Ruisdael_-_The_Jewish_Cemetery_-_WGA20486.jpg|Jacob Isaakszoon van Ruisdael, *Juduen hilerria*, 1657
File:Corrado Giaquinto - Rest on the Flight into Egypt.jpg|Corrado Giaquinto, *Atsedenaldia Egiptorako bidean*, 1764–65
File:John_Henry_Fuseli_-_The_Nightmare.JPG|Henry Fuseli, *Ametsgaiztoa*, 1781
File:John Singleton Copley - Watson and the Shark (Detroit).jpg|John Singleton Copley, *Watson eta marrazoa*, 1782
File:Edgar_Degas_-_Violoniste_et_jeune_femme_tenant_un_cahier_de_musique.jpg|Edgar Degas, *Biolin-jotzailea eta emakume gaztea*, 1870–1872
File:Whistler-Nocturne in black and gold.jpg|James Abbott McNeill Whistler, *Nokturnoa beltzez eta urrez*, c. 1872-1877
File:Paul Cézanne - Baigneuses (Detroit).jpg|Paul Cézanne, *Bainatzaileak*, 1879
File:Van_Gogh_Self-Portrait_with_Straw_Hat_1887-Detroit.jpg|Vincent van Gogh, *Autorretratua lastozko kapelarekin*, 1887
File:Portrait_of_the_Postman_Joseph_Roulin_(1888)_van_Gogh_DIA.jpg|Vincent van Gogh, *Joseph Roulin postariaren erretratua*, 1888
File:Gauguin_Autoportrait_à_l%27idole.jpg|Paul Gauguin, *Artistaren erretratua idoloarekin*, 1893
File:Richard James Wyatt Girl Bathing.JPG|Richard James Wyatt, *Neska bat bainua hartzen*, marmola, 1830–35
File:Jean-Baptiste Carpeaux - The Smoker (1863).jpg|Jean-Baptiste Carpeaux, *Erretzailea*, 1863

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rouen-Normandiako Unibertsitatea

**Rouen-Normandie Unibertsitatea** () Frantziako unibertsitate nazionala da, Rouenen (Normandia) egoitza duena.

Rouen eta inguruan dituen instalazioez gain, Évreux eta Elbeuf-en hainbat unibertsitate ditu. 28.000 ikasle inguru ditu. Ospe handiko unibertsitatea da, eta irakasleen artean dago Natalie Depraz irakaslea, Frantziako fenomenologo eta filosofo ospetsuenetako bat.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Annie Ernaux, frantsesez idazten duen idazlea da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Université de Rouen-Normandieseko webgunea
XX. mendeko musika klasiko

**XX. mendeko musika klasikoari** gertaera iraultzaile batek eragin zion: musika entzuteko beste modu bat azaldu zen, musika atzeman, grabatu, erreproduzitu eta banatzeko garatutako teknologia berrietan oinarritu zena.

Bestalde, munduan garraiobideak eta hedabideak sakon garatu zirenez, ia ezinezkoa da errealitate bakartzat hartzea XX. mendeko musika. Musikaren fenomenoaz hitz egiterakoan zehatz-mehatz kokatu behar da deskribatu nahi duguna, geografikoki ez ezik, musikaren sorkuntza-bitartekoen eta transmisio-bitartekoen mailan ere. 

Gainera, garaiko musika guztiari izugarri eragin dio herri-musikaren goraldiak, Euskal Herrian ere bai. Oldar berri hark bultzatuta, XX. mendearen lehenengo hamarkadan euskal herritar gazte taldetxo bat zebilen Europako lurraldeetan barrena, musika ikasi guran: Gabiola, Azkue, Zulaika (Aita Donostia), Guridi, Usanditzaga... Jesus Guridi eta Aita Donostia, 1886an jaioak, eta Jose Maria Usanditzaga, urtebete gazteagoa, aritu ziren une hartan Europan egiten zen musika Euskal Herrian itxuratzeko lehen saioa.

Beraz, XX. mendeko Europako musika-produkzioan zentratu beharrean, musikologia klasikoa mende honetan Europako musika-tradiziotik abiatuta idatzi den musika aztertzen aritu da.

## Ezaugarri orokorrak 
XX. mendeko musika, bere ikusmoldean, ez da desberdina soilik, nolabait oinarrian aurreko mendeetako musikaren printzipioen aurkakoa ere bada. Aldaketa horrek eragina izan zuen konpositoreak lantzen dituen ia alderdi guztietan: elementu melodiko eta erritmikoetan, forma musikaletan eta instrumentazioan. Baina mutazio erradikal eta sakonena eremu harmonikoan izan zen, zehazki tonalitatean.

XX. mendeko musika askotarikoa izan zen, eta, beraz, ez dago estilo nagusirik. Hala ere, aldi horretan musika klasikoaren  ezaugarri nabarmen bat disonantziaren erabilera areagotzea izan zen. Horregatik, mende hau batzuetan “aldi disonante” gisa izendatu izan da, bere musikaren zati handi bat praktika aldi arruntaren (1600-1900) aldeko edo kontrako erreakzioa izan zelako, kontsonantzian enfasia jarri zuena.

## Joera nagusiak 
* Dodekafonismoa
* Gebrauchsmusik
* Mikrotonalismoa
* Musika zehatza
* Musika elektronikoa
* Musika minimalista
* Serialismoa
* Neoklasizismoa

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ALBET, Montserrat. **Musika garaikidea**. Salvat Editores, Bartzelona, 1974. 
* SCHWARTZ, Elliott, eta Daniel GODFREY. Music Since 1945: Issues, Materiales and Literature. Wadsworth Publishing Co Inc, 1993. 

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika klasikoa XX. mendeko sarreran

## Kanpo estekak
The Satanic Rites of Dracula

***The Satanic Rites of Dracula*** (euskaraz *Drakularen Erritu Satanikoak*), 1973ko Alan Gibson kanadiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Hammer Fil Productions ekoiztetxeak *Drakula* pertsonaiari buruz ekoitzitako zazpigarren filma izan zen. Christopher Lee, Peter Cushing, Michael Coles, William Franklyn, Freddie Jones eta Joanna Lumley aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Christopher Lee: Drakula kondea / D.D. Denham
* Peter Cushing: Lorrimer Van Helsing
* Michael Coles: Murray inspektorea
* William Franklyn: Peter Torrence
* Richard Vernon: Mathews kolonela
* Joanna Lumley: Jessica Van Helsing
* Valerie Van Ost: Jane
* Barbara Yu Ling: Chin Yang
* Freddie Jones: Julian Keeley doktorea
* Maurice O'Connell: Hanson agentea
* Richard Mathews: John Porter, MP
* Patrick Barr: Lord Carradine
* Lockwood West: Sir Arthur Freeborne jenerala
* Peter Adair: Medikua
* John Harvey: Komisaria
* Maggie Fitzgerald, Pauline Peart eta Finnuala O'Shannon: Neska banpiroak
* Mia Martin: Aldareko neska 
* Marc Zuber, Paul Weston, Ian Dewar eta Graham Rees: Zaindariak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Frankfurteko maisua

**Frankfurteko maisua** (1460 – c. 1533) Flandriako Pizkundeko margolari bat izan zen, Anberesen aritu zena 1480tik 1520ra bitarte. Nahiz eta seguru asko inoiz ez zen Frankfurt am Mainen egon, izen hori eman zaio hiri horretarako eskatutako bi margolanengatik: *Jesusen Familia* (c. 1503), egun Frankfurteko Museo Historikoan dagoena, eta *Gurutziltzaketa*, egun Städel museoan dagoena. 

Artista hau, beste artista anonimoak bezala, margotzeko estiloagatik identifikatzen ahal da, ez izenagatik. Hala ere, Frankfurteko maisua Hendrik van Wueluwe artistarekin lotu izan da; izan ere, van Wueluve artista fmatua izan zen Anberesen garai horretan, baina ez da haren pinturarik ezagutzen. Frankfurteko maisuaren autoerretratu bat datatuta dago (*Artistaren eta emaztearen erretratua*) eta jatorrizko markoa dauka. Han azaltzen da artistak 36 urte zituela orduan, eta San Lukaseko gremioko kidea zela (Van Wueluwe sei aldiz izan zen gremio horretako deana).

Frankfurteko maisua ezaguna da, halaber, Herbehereetako aurreko margolari batzuen (Rogier van der Weyden eta Hugo van der Goes, esaterako) kopia ugari egiteagatik, eta Quentin Metsys garaikidearekin estilo artistiko berria garatzeagatik Anberesen 1500 inguruan.

## Kanpo estekak
Giovanni Trapattoni

**Giovanni Trapattoni** (Cusano Milanino, 1939ko martxoaren 17a) italiar futbolari eta entrenatzaile ohia da.

1959tik 1971ra AC Milanen jokatu zuen eta hurrengo urtean Varesen erretiratu zen. Italiako futbol selekzio nazionalarekin 17 partida jokatu zituen eta 1962ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen Txilen.

Milan, Juventus FC, Inter Milano, Bayern Munich, Cagliari Calcio, ACF Fiorentina, SL Benfica, VfB Stuttgart eta FC Red Bull Salzburg taldeetako eta Italia, Irlanda eta Vatikanoko selekzio nazionaletako entrenatzailea izan zen.

## Palmaresa 
### Futbolaria 
#### Taldea 
**AC Milan**
* Italiako futbol liga: 1961–62, 1967–68
* Italiako futbol kopa: 1966–67
* Europako Kopa: 1962–63, 1968–69
* Europako Futbol Errekopa: 1967–68
### Entrenatzailea 
#### Taldea 
**Juventus**
* Italiako futbol liga: 1976–77, 1977–78, 1980–81, 1981–82, 1983–84, 1985–86
* Italiako futbol kopa: 1978–79, 1982–83
* Europako Kopa: 1984–85
* Europako Futbol Errekopa: 1983-1984
* UEFAko Kopa: 1976–77, 1992–93
* Europako Superkopa: 1984
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa: 1985

**Inter**
* Italiako futbol liga: 1988–89
* Italiako Superkopa: 1989
* UEFAko Kopa: 1990–91

**Bayern Munich**
* Bundesliga: 1996–97
* Alemaniako futbol kopa: 1997–98
* Amemaniako ligako kopa: 1997

**Benfica**
*Portugalgo futbol liga: 2004–05

**Red Bull Salzburg**
* Austriako futbol liga: 2006–07

#### Selekzioa 
**Irlanda**
* Nazioen kopa: 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donetskeko bonbardaketa (2022)

**Donetskeko 2022ko bonbardaketa** Donetsk hiriko erdialdeko (Donetskeko Herri Errepublika) azpiegitura zibilen aurkako eraso bat izan zen; Donetskeko Herri Errepublikako agintarien arabera, Ukrainako indarrek egindakoa. Erasoa 2022ko martxoaren 14ko goizeko 11:31 inguruan (UTC+3) gertatu zen, Errusiak Ukraina 2022an inbaditu zuenean. Bonbardaketek Donetsk erdialdeko Universitetskaya eta Artyoma kaleak izan zituen jomuga eta, DHEko funtzionarioek emandako informazioaren arabera, erasoak 20 zibil hil eta 9 zauritu zituen. Geroago, balantzea 23 hildakori eta 28 zaurituri eguneratu zen.

Ukrainako agintariek, bestalde, Errusiari egotzi zioten atentatuaren errua, Kharkiv, Irpin eta Mykolaiven indar errusiarrek hildako zibilak estaltzeko bandera faltsuko operazio bat zela adieraziz; izan ere, ukrainarrek zeritzen eztanda-patroiak eta misilen arrasto ezak, bonba-auto baten moduko objektu finko batetik abiatuta gertatu zela zirudiela. Donetskeko Herri Errepublikako agintariek, bestalde, esan zuten erasoa Ukrainako indarrek erabilitako Tochka-U misil taktikoen sistemak egin zuela, DHEko Indar Armatuek eraitsi egin zutena.

## Iruditegia 

File:Donetsk rocket attack, 2022-03-14 0-27.png
File:Donetsk rocket attack, 2022-03-14 0-32.png
File:Donetsk rocket attack, 2022-03-14 0-39.png
File:Donetsk rocket attack, 2022-03-14 1-24.png
File:Donetsk rocket attack, 2022-03-14 2-54.png
File:Donetsk rocket attack, 2022-03-14 2-55.png
File:Donetsk rocket attack, 2022-03-14 3-58.png

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Fukushimako lurrikara

**2022ko Fukushimako lurrikara** 2022ko martxoaren 16an gertatu zen, lurrikara gogor batek Japoniako Fukushimako kostaldea astindu zuenean. Japoniako Meteorologia Agentziaren arabera, lurrikarak 7.3ko magnitudea izan zuen eta 60 kilometroko sakoneran gertatu zen. Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzuak adierazi zuen lurrikarak 7.3ko magnitudea eta 63,1 km-ko sakonera izan zituela. Lurrikararen aurretik, bi minutu lehenago, 6.4 eta 56,3 km arteko sakonerako beste lurrikara bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augusto Weberbauer

**Augusto Weberbauer** (**August** jaioa; Breslau, 1871 - Lima, 1948) alemaniar naturalista, botanikari eta unibertsitateko irakaslea izan zen. XX. mendeko botanikari garrantzitsuenetako bat izateagatik eta Andeetako florari buruzko monografia osatuena egiteagatik da ezaguna.

Botanikan doktoratu zen Breslauko Unibertsitatean (1894), Natur Zientzietako ikasketak jarraitu zituen Heidelberg eta Berlingo Unibertsitateetan. Breslauko Unibertsitateko irakaslea izan zen. Berlingo Errege Akademiak Perun ikerketa botanikoa garatzeko enkargua jaso zuen (1901), 1905ean herrialde honetan bildutako 5.200 espezieko herbario bat entregatuz. Peruko Gobernuak Parke Zoologikoa eta Lorategi Botanikoa zuzentzeko kontratatu zuen 1908an.

Perun Zientzietan doktore titulua lortu zuen San Markosen Unibertsitate Nazionalean 1922an; unibertsitate honetan Kimika Farmazeutikoko irakaslea izan zen 1923tik 1948ra eta Botanika Sistematikoko 1925etik 1948ra bitartean; mintegi botanikoa ere zuzendu zuen 1935etik 1948ra. Peruko lurraldearen esplorazio sistematikoak egin zituen espezie botaniko berrien bila. Hego Amerikan eta munduan landare lagin kopuru handiena bildu duen botanikarietako bat da.

## Obra 
1911n *Die Pflanzenwelt des peruanischen Anden in ihren Grundzügen Dargestellt* maisulana argitaratzeaz gain, 1945ean gaztelaniaz argitaratu zena edizio hedatuan *El mundo vegetal de los Andes peruanos* izenburuarekin, lan ugari argitaratu zituen.

Bere lanak honakoak dira, besteak beste:

* *Anatomische und biologische Studien über die Vegetation der Hochanden Perus*. 1905
* *Grundzüge von Klima und Pflanzenverteilung in den peruanische Aden*. 1906
* *Weitere Mitteilulungen über Vegetation und Klima der Hochanden Perus*. 1907
* *Die Pflanzenwelt der peruanischen Anden in ihren Grundzügen dargestellt*. 1911
* *Pflanzengeographische Studien in südlichen Peru*. 1912
* *La vegetación del norte del Perú dentro de la provincia litoral de Tumbes y partes vecinas del departamento de Piura*. 1922
* *Untersuchungen über die Temperaturverhältnisse des Bodens im hochandinen Gebiet Perus und ihre Bedeutung für des Pflanzeleben*. 1930
* *Über die Polsterpflanzen Pycnophyklum aristatum und die Polstepflanzen im allgemeinen*. 1931
* *La influencia de cambios climáticos y geológicos sobre la flora de la costa peruana*. 1939
* *Principios de clasificación aplicables a las formaciones vegetales del Perú*. 1942

## Ohoreak 
* 1948an, "Orden El Sol del Perú" jaso zuen, Peruko zerbitzu bereziengatik Peruko gobernuak ematen duen saria. 1947ko azaroaren 27an "Peruko Biologoaren Eguna" ezarri zen, dizipuluek eta ikasle ohiek Augusto Weberbauer doktore irakasleari, Peruko Botanika Eskolaren sortzaileari, eskaintzen dioten urteroko entretenimendua. 

### Eponimoak 
* (Cactaceae) *Weberbauerocereus* Backeb.​

; Espezieak

## Kanpo estekak