Aldizkari zientifiko

[thumb|[Uztaro (aldizkaria)|UZTARO, giza eta gizarte-zientzietako aldizkariaren 100. alea (2017)]]
[thumb|[Nature aldizkariko lehen azala (1869)]]
**Aldizkari zientifikoa** gai zientifikoei buruzko aldizkako argitalpena da, bai ikertzaileen artikuluak argitaratzeko plataforma gisa, bai publiko orokorrarentzako dibulgazio gisa (askotan bi funtzioak aldizkari bakarrean konbinatzen dira). Aditu-batzorde batek laguntzen dio editoreari aurkeztutako artikuluen kalitatea eta zorroztasun zientifikoa neurtzeko. Aldizkari zientifikoen artikulu gehienak, argitaratu gabeko emaitzak aurkezten dituztenak gutxienez, ikerketa-gaiaren egoera deskribatzen duen sarrera batekin hasten dira ikerketa-lanaren garrantzia kokatzeko, ondoren ikerketaren metodologia (materialak eta metodoak) edo erabiliko diren oinarrizko terminoak azaltzen dituzte. Azaldu beharrekoa azalduta, bukaeran aurkeztuko dira lortutako emaitzak, ondorioak, konpondu gabeko galderak eta etorkizuneko ikerketarako bide posibleak. Artikulu gehienek hasieran laburpentxo bat dute (edo *abstract*), askotan eleanitza, irakurleari intereseko gaia ote den jakiteko laguntzen diona. Munduko aldizkari zientifiko zaharrena Frantziako *Journal des savants da*, lehenengo aldiz 1665ean argitaratua. Aldizkari Ìnpaktu-faktore handieneko aldizkarien artean izaera "orokorreko" *Nature* eta *Science daude*, edo The New England Journal of Medicine edo Lancet medikuntzan espezializatuak.

## Edizioa 
Aldizkari zientifikoetan artikuluek honako urrats hauek gainditzen dituzte:

# Editore batek hasierako kalitate minimoa ziurtatzen du.
# Espezialistek osatutako aldizkariaren aholku- edo zientzia-batzordeak artikuluaren kalitatea ebaluatzeko prozesua, peer review edo parekoen ebaluazioa izenekoa. Ikaskideak edo epaileak normalean bi izan arren, "pareko" hitzak ez du hemen "bi" esan nahi, egilearen "ezagutza maila antzekoa dutela edo antzeko pertsona direla" baizik.
# Ortografia- eta formatuaren-zuzenketa (letra larriak, letra lodia, letra etzana, epigrafeak, bibliografia. . . ). URLen egiaztapena.
# Estiloarenen berrikuspen-prozesua eta testuaren ulergarritasunaren hobekuntza. Siglak zabalu egiten dira eta, behar izanez gero, ilustrazioak eta azalpen-irudiak gehitzen dira. 

## Euskarazko aldizkari zientifikoak 
thumb|Aldiri aldizkari berria (Argia, 2010)
Euskal Herriko kultur eszenatokiaren barruan, hainbat ekimen izan dira euskal aldizkari jasoak sortzeko. Historikoki garrantzitsua izan zen Euskaltzaindiak 1920an Euskera aldizkaria sortzea. Geroxeago 1947an Aranzadi elkarteak Munibe aldizkaria sortu zuen. Hasieran antropologia, arkeologia eta etnologia gaiak landu zituen hasieran, baina gero 1949az geroztik natur zientziak ere lantzen hasi ziren; eta 2013. urtetik aurrera *Munibe Monographs* ere bai.

Karmel aldizkaria gerraurrean sortu zen. Aldizkaria hiru aro izan ditu, 1970. urtean abiatzen da hirugarren eta azken aroa.

Euskarazko aldizkari aitzindariak beste hauek ere izan ziren: Egan (1948an sortu zen, eta 1953. urtean euskarazko aldizkari elebakarra bihurtu zen), Euzko-Gogoa, ASJU (euskal hizkuntzalaritzaren internazionalizazioa ekarri zuena), Jakin (hasieran *Yakin* izan zen), Branka eta Zuzen.
[thumb|[Kondaira (aldizkaria)|Kondaira]]
80ko hamarkadan, Hegoaldean 1936ko gerratik ezagutu ez zen egonkortze politikoaren babespean, hainbat erakunde, elkarte edo enpresa (kultural) berri sortu ziren. Horietako askok aldizkari edo liburuak argitaratzeari ekin zioten. Ondorioz, euskarazko produkzio jasoak ordura arte bizi gabeko hazkundea izan zuen. Inguma datu-basearen arabera, 1979-1990 urte-tartean euskarazko lanak argitaratzen zituzten 25 argitaletxe eta 62 aldizkari egon ziren. Argitaletxeek maila jasoko 367 liburu eta itzulpen argitaratu zituzten. Aldizkariek, berriz, 2.901 dokumentu (2.485 artikulu, 390 liburu-aipamen eta 26 itzulpen-artikulu). Garai horretan goi-mailako euskarazko 17 aldizkari zeuden, hau da, euskara hutsean argitaratutakoak. Multzo gisa beraien ezaugarri nagusiak hiru ziren: alde batetik, erakunde argitaratzaileak euskal kulturgintzakoak zirela627, lau kasutan izan ezik (Argia, HABE, UPV/EHU eta Deustuko Unibertsitatea); bestetik, euskarazko 17 aldizkari horietan metatu zela 80ko hamarkadan aldizkarietan kaleratutako euskarazko produkzio gehiena (hau da, % 81); eta hirugarren eta azkenik, aldizkariak Euskara Batuan idatzita zeudela (pixka bat urruntzen den bakarra Karmel aldizkaria da628). 1979-1990 artean euskarazko aldizkarien erakunde argitaratzailea eta produkzioa honelakoa izan zen:

*Inguruak* da Euskal Herriko Unibertsitatearen Euskal Soziologia eta Zientzia Politikoen Elkartearen unibertsitate-aldizkaria, 1986etik aurrera. Formatu digitalean ere argitaratzen da. ISSN zenbakia: 1695-8748.

*Senez* aldizkaria Martuteneko Itzultzaile Eskolak sortu zuen; baina 1987an Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea (EIZIE) sortu zenez geroztik, EIZIE arduratu da aldizkariaz.
[thumb|*[Elhuyar (aldizkaria)|Elhuyar*]]
Hamarkadaren erdialdean, beste sei aldizkari sortu ziren. Euskaraz argitaratzeaz gainera, hizkuntzari oso lotuta zeuden: literaturari (*Idatz & Mintz, Hegats, Enseiukarrean*), itzulpengintzari (*Senez*), glotodidaktikari (*Zutabe* eta *Ele*). Hamarkadaren amaieran, beste bost aldizkari sortu ziren, hizkuntza ez beste gai batzuk lantzeko: hezkuntza (*Tantak*), zientzia eta teknologia (*Ekaia*) eta giza eta gizarte zientziak (*Uztaro*). Hizkuntzari buruzko aldizkari berriak ere kaleratu ziren: *Bat* (EKBk eta SEIk ekoitzia, soziolinguistika arlokoa) eta Hegats (EIErena, literaturari buruzkoa).

*Eleria* Euskal Herriko legelarien aldizkaria izan zen. 1996tik 2003ra bitartean 24 zenbaki eta 266 artikulu argitaratu zituen.
[thumb|*[Ekaia (aldizkaria)|Ekaia* aldizkaria]]
*Ekaia* aldizkaria 1989an sortu zen, eta zientziaren euskarazko dibulgazioaren esparruan hutsune bat bete nahi zuen. Izan ere, *Elhuyar Zientzia eta Teknika* aldizkariak (gerora *Elhuyar* aldizkaria izango zena) dibulgazio orokorra egiten zuen, eta garai hartako *Elhuyar* aldizkaria (edo *Elhuyar txikia*) ikerketara bideratuta zegoen. Beraz, Ekaia goi-dibulgazioa euskaraz egiteko sortu zen. Geroago, *Elhuyar txikia* desagertu zen, eta *Ekaia*k bete zuen espazio hori.

*Lapurdum* 1996an Jean-Baptiste Orpustanek sortu zuen, eta urtero argitaratzen dute. Euskal gaien eta, batez ere, euskararen arloan nabarmendu da.

*Uztaro* aldizkaria ondo finkatu eta gero, Udako Euskal Unibertsitateak beste hiru aldizkari sortu zituen: *Kondaira*, historiaz: *Aldiri, Arkitektura eta abar*, arkitekturaz; eta *Osagaiz*, osasun-zientziaz.

*Gogoa* aldizkaria 2001ean sortu zuen Euskal Herriko Unibertsitateko Logika, Kognizio, Hizkuntza eta Informaziorako Institutuak (ILCLI). Urtean bitan argitaratzen da, euskaraz. Orokorrean zientzia kognitiboak jorratzen ditu, eta bereziki hizkuntza, ezagutza, komunikazio eta ekintza. Saiatzen da uztartzen logika, matematika, hizkuntzalaritza, psikologia, filosofia, informatika eta adimen artifiziala. 2021ean 400dik gora artikulu argitaratuta zituen.

### Nazioarteko eragina 
Nazioarteko aldizkari aurkibiderik entzutetsuena *Journal Citation Reports* da.  Azken bertsioak, *JCR 2008*, 8.194 argitalpen baino ez ditu. Hala ere, haiek dira hautaketa irizpide zorrotzak betetzen dituztenak.  Irudikatutako irudikapena izan arren, badirudi guztia eremu anglosaxoira eta zientzia purura, medikuntzara eta bizitzara bideratuta dagoela, *2008ko JCRak* katalanezko 19 argitalpen biltzen ditu, Espainiako argitalpenen% 35,2 ordezkatzen dutenak. *JCR edizioei* dagokienez, 17 *Zientziari* dagozkio eta 2 bakarrik *Gizarte Zientziei* .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* http://wac.colostate.edu/books/bazerman_shaping/
* https://web.archive.org/web/20070607201909/http://education.ucsb.edu/~bazerman/
* http://www.dlib.org/dlib/december99/12harnad.html
* http://opcit.eprints.org/oacitation-biblio.html
* https://web.archive.org/web/20201105231836/http://www.e-journals.org/
* http://www.int-res.com/abstracts/meps/v180/editorial/
* https://web.archive.org/web/20120405073157/http://www.sciencemodel.net/
* http://openwetware.org/wiki/Publication_fees