Mugimenduko prentsa-katea

[thumb|229x229px|*Arriba* egunkari frankistaren egoitza [Madrilen, Mugimenduko garrantzitsuenetarikoa izan zen.]]
**Mugimenduko Prentsa-katea** frankistek diktaduran sortu zuten egunkari multzoa da. Guztiak alderdi bakarrekoak ziren, Falange Española Tradicionalista y de las JONS alderdikoa alegia. Taldea 1940ko uztailaren 13ko legearen bitartez jaio zen; horren arabera Espainiako Gerra Zibilan konfiskatutako egunkari eta tresneri guztiak alderdi bakarraren eskuetan gelditu ziren. Guztiak Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionalaren (Delegación Nacional de Prensa y Propaganda) bitartez kontrolatzen ziren. Prentsa hau ezinbesteko tresna izan zen diktadura sustatzeko.

### Historia 
Gerra Zibilaren zehar militar kolpezaleek egunkari, irrati eta inprimategi askoren jabeak egin ziren. Hauek guztiak, benetako jabeei lapurtuta, Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionalaren eskuetan gelditu ziren. Halaber, adierazpen askatasuna desagerazi zuten eta aurreko zentsura ezarri zuten; hau guztia 1938ko Prentsa Legean gelditu zen jasota. Agintari frankistek haienak ez ziren hedabideak itxi zituzten: ezkertiarrak, liberalak, errepublikaren aldekoak debekatu zituzten. Azkenik, 1940ko uztailaren 13ko legeak inkautako hedabide guztiak Falange Española Tradicionalista y de las JONS alderdi bakarraren jabegoan gelditu ziren, Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionalaren agindupean. Horrela sortu Mugimenduko Prentsa zeritzona. Sortu zen unean berrogei egunkari inguruan ziren. Haien artean garrantzitsuenak *Arriba*, FET y de las JONS alderdiaren bozeramalea, eta *Pueblo*, sindikatu bakarrekoa (Organización Sindical Española). Dena dela, gehien zabaldu zena eta saltzen zena *Marca kirolaren inguruko egunkaria izan zen. Horrela, frankismoak hedabideen monopolioa lortu zuen. Egoera hori gogorrago bihurtu zen 1941ko maiatzaren 1ko orden batekin: handik aurrera Mugimenduko hedabideek ez zuten aurreko zentsura jasan behar. Dena dela, egunkari horiek arteko diferentziak oso txikiak ziren zeren eta guztiek albiste eta ideiak berdintsuak jasotzen baitzituzten.

Multzo horren lehenengo egunkaria Iruñean sortu zuten, *Arriba España* izenarekin, 1936ko abuztuaren 1.an.

Kateak, bestetik, argitaletxe bat sortu zuen, Ediciones del Movimiento, eta berri agentzia bat, Pyresa (Prensa y Radio Española).

Mugimenduko egunkariek pisu handia zuten Espainiako prentsan baina poliki-poliki eragin hori jaisten joan zen:
* 1945an FET y de las JONS alderdiak egunkarien %41a kontrolatzen zuen.
* 1956an, esaterako, Espainian 104 egunkari plazaratzen ziren eta horietatik 38 Mugimendukoak ziren, hau da, %32a.
* 1970an, %26a kontrolatzen zuen.

Haren historian zehar egunkari-talde honek arazo ekonomiko handiak izan zituen, batez ere haien errentabilitate eskasaren ondorioz. Hedabide horien antolaketan eta zuzendaritzetan irizpide nagusiak ez ziren profesionalak edo ekonomikoak izaten, politikoak baizik. Azken urtean benetako odoleztu ekonomikoa pairatu zuten. 1966tik 1970ra etekinak 44.547529 pezetetatik 5.443134 pezetetara igaro zen. Hortik aurrera egoera okertu zen erabak. Etekinak galerak bihurtu ziren eta 1975an emaitza -74.309865 pesetetakoa bihurtu zen.
1975an katearen egoera ekonomikoa oso txarra zen eta Emilio Romerok, 1975an Prentsa eta Irratiko Delegatu Nazionala izendatu berriak, defizitarioenak ixtea proposatu zuen: *Amanecer* Zaragoza,, *Diario de Cuenca*, *La Voz de Castilla* Burgosen, *El Pueblo Gallego* Vigo, *La Prensa* en Bartzelonan edo *Libertad* Valladoliden. Dena dela, bakarrik gutxi batzuk itxi ziren: Iruñeko *Arriba España* 1975an, *Jornada*, *La Voz de Castilla*, *Sevilla*, *La Tarde* eta *Voluntad* 1976an.

Franco diktadorea hilez gero egoera larritu zitzaien. Taldeak aldaketa handiak ezagutu zituen. 1977an Adolfo Suárezen gobernuak Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionala eta FET y de las JONS alderdia desegin zituen 1977ko apirilean. Une horretan taldearen izena aldatu zion, hortik aurrera «Medios de Comunicación Social del Estado», eta erakunde autonomoa bihurtu zuen. Erakunde hori Kultura Ministerioren agindupean zegoen eta 1982-1984 artean desagertu zen. Erakundea sortu zenean 35 egunkari, Pyresa agentzia eta 43 irratiak; irrati horiek Mugimenduko Irrati Sarea (Red de Emisoras del Movimiento) taldean antolatuta zeuden. Urte horietan estatuak kasu batzutan hedabide batzuk itxi zituen eta beste batzuk enkantean saldu zituen. Horrela Mugimenduko Prentsa desagertu zen.

## Publikazioak 
### Egunkarien sarea 
Hemen jasotzen dira egunkari guztiak. Batzuk izen aldaketak ezagutu zituzten.

### Aldizkariak 
Kateak aldizkari batzuk ere argitaratzen zituen: *7 Fechas*, *Fotos*, *Vértice*, *Haz*, *Escorial*, *Maravillas*, *El Ruedo*, *Primer Plano*, *Sucedió*, *Flechas y Pelayos*, e.a.

Beste motatako aldizkariak albisteen bildumak ziren: *Fénix*, *Así es*, *El Boletín de Prensa Extranjera* edo *El Español*. Azken publikazio hauek Mugimenduko Argitalpenen Sailean banatzen ziren.

### Afrikako kolonietan 
Espainiak Afrikan zituen kolonietan ere hedabide desberdinak sortu zituzten: *El Telegrama del Rif* Melillan, *La Realidad* Aaiunen, *Ébano* garai hartan Fernando Poo zena. Marokok independentzia lortu zuenean *El Telegrama del Rif* zena *El Telegrama de Melilla* bihurtu zen.

## Hego Euskal Herrikoak 
* *Arriba España* : Iruñea, 1936-1975.
* *Hierro*: Bilbo, 1937-1983.
* *La Voz de España*: Donostia, 1937-1980.
* *Unidad'': Donostia, 1936-1980.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Mugimenduko prentsa Euskadin, Begoña Zalbidearen artikulua.