open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agyrion

**Agyrion** (**Agyrium** erromatarrentzat, gaur egun Agira, Ennako probintzian). Hasieran, hiri sikulo bat zen eta ondoren, greziarra.
Diodoro Sikulo historialariaren etxea izan zen (K.a. I. mendea).

## Historia 
Agyris izan zen Siziliaren erdialdeko gobernaririk boteretsuena. Dionisio Zaharrarekin, K.a. 392an, Agyrion inbaditu zuen Magon II.aren indar kartagotarrei aurre egiteko.
Agyrion Greziako hiri bat bihurtu zen K.a. 339an, Diodoro Sikuloren arabera, Timoleon, korintoarrak, azken tiranoa kanporatu eta 10.000 greziarren kolonia ezarri zuenean. Timoleonek eraikin bikainak eraiki zituen, baita antzoki bat ere. Zizeronen ustez, hiria industriala eta aberatsa zen, baina Verresek arpilatu zuen.
San Filippok, siriakoa izenekoak, Agyrion ebanjelizatu zuen. Hiria 1860 arte San Filippo d 'Argiró deitu zen.

## Txanpongintza 
250px|thumb|eskuinera|Sizilia, Agyrion (Agira). K.a. 344-336. Ezkerrean,Herakles gaztearen burua eta lammasu bat eskuinean.

### Lehenengo saila 
Agyrionen lehen txanpona K.a. V. mendekoa da. Brontzezko txanpon bat da, aurrealdean, hegoak itxita dituen arrano bat daramana, eta, atzealdean, gurpil bat eta ΑΓΥΡΙΝΑΙ inskripzioa dituena.
Geroago, txanpon bat egin zen gazte baten buru batekin, beharbada Heraklesena eta idazkera hau ere bai: ΑΓΥΡΙΝΑΙΟΝ (Agurinaion). Atzealdean, gizon burua duen zezen baten protomea dago, eta ΠΑΛΑΓΚΑΙΟΣ (Palankaios) inskripzioa. Head ikerlariak, ibai baten izena dela onartzen du, hipotesi hori oinarrituta dago giza baten burua duen zezen bat dagoelako. Txanpon hau, dirudienez, V. mendearen amaieran eta IV. mendearen hasierakoa da.

### Bigarren saila 
Bigarren txanpon sail bat IV. mendeko erdialdean egin zen, hiria Apolloniade tiranoaren menpean zegoenean. Honek K.a. 339ra arte egon zen boterean, Timoleonek hiria askatu arte.
Aldi horri esleitutako txanponetako batzuk honako hauek dira:

Apolloniade kanporatu ondoren, txanpon berriak daude, horien artean:

Zeus irudiarekin agertutako monetak garai hartako Sirakusako moneta baten antzekoadira.
Erromatarrek Sizilia konkistatu ondoren, txanpongintzak jarraitu zuen.

## Bibliografia 
* Barclay Vincent Head, Historia Numorum: a Manual of Greek Numismatics, 2. argitalpena, Londres, Oxford, 1911 [1887].
* Keith N. Rutter, Greek coinages of Southern Italy and Sicily, Londra, Spink, 1997, .
* Diodoro Sikulo, Biblioteka Historikoa, XIV: 90, 95,

## Ikus, gainera 
* Agira

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Esteban eliza (Larraul)

**San Esteban eliza** Larraulgo (Gipuzkoa) eraikin zaharrena da. Azpimarratzekoa da bertan ikus daitekeen XVI. mendeko grisaille, Gipuzkoako mende horren bakarra.

## Historia 
Larraul ez zen 1840. urtera arte udal egin baina bertako bizilagunak, bost mende lehenago ere, San Esteban elizaren inguruan biltzen ziren. Batasun hartatik sortu zen gaur ezagutzen dugun herria. Larraulgo familiarik zaharrenetako batek, Larrunbide-tarrek hain zuzen ere, berebiziko protagonismoa izan zuten XVI. mendean eliza berritu zutenean. Honela 1500. urtea bete berria zela, Juan Larrunbideko erretoreak eta Aszensio Larrunbideko maisu-harginak erdi Aroko eliza zaharrean ordez harlanduzko eraikin irmo bat, gotiko-errenazentista estilokoa, altxatxea erabaki zuten. Herritarren baliabideak murritzak zirenez, zenbait belaunalditan zehar luzatu ziren lanak; azkenean, Beobide eta Domingo Larrunbidek 1590ean egindako kanpandorre sendoak eman zien bukaera.

Zortzialdeko burualde sakonaz errematatua dagoen San Esteban elizaren habearte gotikoa, estu eta luzanga, estaltzeak luze jo zuen. Padro Apalasagastikoak eraikitako hormak astiro-astiro hazi ziren 1543tik 1553ra bitartean; kontrahorma indartsuetan oinarrituak zeuden, Mendebaldeko fatxadan lehiotxo borobil bat eta Hegoaldean lehio eder bat beste irekudurarik ez zuelarik. Handik oso gutxira, ordea, bi urte baino gehiago ez, Migel Odogarateko maisuak aldarea estaltzen duten ganga gurutzaduradun dotoreak eta lehenengo bi atalak hornitu zituen.

Erretaula nagusia, Juan Zialzetako eskultoreak burutu zuen 1649an. Diseinu klasizista egoki eta orekatua duen lana da, hondoen koloreek eta zutabeetako jaspeztatuek hein batean itxuraldatzen badute ere. Erretaularen aurrealdeko bankuaren gainean santu eta ebanjeliaren erliebetxoak Inazio Loiolakoa, Santiago erromesa eta elizako zaindaria den, San Esteban beraren, zurezko eskultura polikromatuak ikus daitezke.

## Grisaila 
Oraindik orain, zaharberritze lanak zirela-eta, 1560. urte aldera tenperan pintaturiko grisaila ikusgarri bat aurkitu zuten. Erretaula hau, bakarra da Gipuzkoan eta erromanista estiloaren lehen belaunaldiko artista anonimo iaio batek egina da, baina ez zuen erabat gauzatu. Aberats itxurako arkitektura klasikoko erretaula irudikatzen du, bertan Isaias eta Jeremias profeten buruak antzematen dira, Kalbarioan dauden Ama Birginaren eta San Joanen irudi amaigabeak bezalaxe. Margolanak, zurezko bi irudiz osatuak zeuden, Jesu Kristo Gurutziltzatuarena bat eta San Estebanena bestea, baina desagertu egin ziren biak.

## Iruditegia 

Image:
San_Esteban_elizako_erretaula_berrituta_(97-200).jpg|Elizaren erretaula nagusia berritua.
Larraulgo eliza. Berriztapen lanetan azaldutako hilobia (96-425).jpg|Elizan aurkitutako hilobia.
Gipuzkoako XVI. mendeko grisalla bakarra. San Esteban elizan 2 (96-176).jpg|San Estebango grisaille.
Gipuzkoako XVI. mendeko grisalla bakarra, San Esteban elizan1 (96-175).jpg|Grisailleren zehaztasuna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Grisaille

## Kanpo estekak
Castiglione di Ragusa

**Castiglione di Ragusa**, sikulo-greziar asentamendu bat da, K.a. VII. mendeko bi auzo handiren hondakinak dituena, K.a. 36ko gotorlekuak, hiri bideak, eremu sakratu bat eta greziar nekropoli bat.

Tokia, Ragusatik 3 kilometrora dago, Vittoria lautada menderatzen duen muino luze eta estu batean.

## Historia 
Tokia sikuloen kokaleku bat zen, K.a. VII. mendean sortua. Ziur aski, bosgarren mendetik aurrera, greziarren eraginpean erori zen. K.o. IV. mendean abandonatua izan zen.

## Aurkikuntzak 
Arkeologoek, K.a. VI. mendeko sikuloen aroan datatutako bi eremu nagusi identifikatu dituzte eta harresien gotorlekuen hondarrak, santutegi baten eta nekropoli baten zimentarriak.

Eremuko aurkikuntza garrantzitsuenen artean *Castiglioneko gerraria* dago, kareharrizko tokiko harlauza bakar batean eginiko baxuerliebe bat, zaldiz armatutako gerlari bat irudikatzen duena, zaldiaren burua ezkerraldera dagoena. Blokearen beste muturrean, berriz, zezen baten eta esfinge baten protomeak apainduta daude. Dokumentuaren garrantzia karaktere grekoetan eta dialekto doriarrean datza, ziuraski indigena den nortasun batekin lotuta.
Gerlaria, Ragusako Hyblean Arkeologia Museoan zaindurik dago.

## Erreferentziak 
thumb|eskuinera|Castiglioneko tenpluaren zimentarriak.|270px
## Bibliografia 
* MERCURI, Laurence: *La necropoli occidentale di Castiglione di Ragusa (Sicilia). Scavi 1969-1972*, «Monumenti Antichi» 68, s.m. 14, Giorgio Bretschneider 2013, pp.&nbsp;321, LXXII tavole B/N fuori testo, .
* CORDANO, Federica Cordano eta DI SALVATORE, Massimo: (a cura di), *Il Guerriero di Castiglione di Ragusa: greci e siculi nella Sicilia sud-orientale*, in Atti del Seminario, Milan 2000.05.15ean, Hesperìa 16, L'Erma di Bretschneider 2002, &nbsp;151 or., .

## Ikus, gainera 
* Hibla Herea

## Kanpo estekak
Conca d'Oro

'''Conca d'Oro'* (sizilieraz:*Conca d' Oru*) Palermo eta bere hinterlandako zenbait hiritako lautada da.
Monti de Palermoko mendiak eta Tirreniar itsasoaren artean dago, non Palermo hiria islatzen den. Itsasoaren ertzean eta beste mendietatik isolatuta dago Monte Pellegrinoko zatirik handiena, 609 metroko garaiera duena. Palermoko ibai nagusia, Oreto, lautadatik igarotzen da.
Ehun kilometro karratu inguru ditu, Bagheria eta Villabateko erliebeen azpitik ekialderantz. Izena datorkio behin landatutako zitrikoen azalera handiaz.
Jatorrizko lurraldeak eraldaketa sakonak jasan ditu azken hamarkadetan, kontrolik gabeko hiri hedapen baten presio pean, historiara *Palermoko zakua'' bezala pasatuz.
Lautadako eremu batean Ciaculliko mandarina berantiarraren laborantza bizirik dago oraindik, Ciaculli eta Croceverde herrixketan, Palermo udalerriko bi herrietan. Hori da gutxien ezagutzen diren baina atzerrian oso bilatuta dauden zitrikoetako bat.

## Kanpo estekak 
* Sacco di Palermo
* Monte Pellegrino
* Monti di Palermo
* Oreto ibaia
Ebaki, kopiatu eta itsatsi

**Ebaki, kopiatu eta itsatsi** edo, laburrago, **kopiatu eta itsatsi** nahiz **kopiatu-itsatsi** ordenagailuetan egiten den ohiko eragiketa da. Larry Tesler hartzen da eragiketa horren asmatzailetzat.

Eragiketa hori egiteko, lehenengo testu edo irudi bat markatu behar da, osotasunean nahiz zatika hartzeko. Gero, **Ctrl + C** giltzak batera sakatu behar dira, hautatutakoa arbelean kopiatuta gera dadin. Azkenik, **Ctrl + V** giltzak batera sakatuz, kurtsorea jarri den tokian testua kopiatuko da.

## Ikus, gainera 
* Desegin. (**Ctrl+Z**).
* Ebaki, moztu eta itsatsi. (**Ctrl+X** > **Ctrl+V**).
Ebaki, moztu eta itsatsi

**Ebaki, moztu eta itsatsi**, **moztu eta itsatsi**, edo **moztu-itsatsi**, ordenagailuetan egiten den ohiko eragiketa da. Larry Tesler hartzen da eragiketa honen asmatzailetzat.

Eragiketa hau egiteko, lehenengo testu edo irudi bat markatu behar da, hautatu behar da. Gero, **Ctrl + X** giltzak batera sakatu behar dira ( = **moztu**). Hautatutakoa arbelean kopiatuta geratuko da. Azkenik, markatutako testua kopiatuko da **Ctrl + V** egiten den tokian ( = **itsatsi**), baina oraingoan jatorrizko testua edo irudia zegoen tokitik desagertu egingo da. Hautatutakoa lekuz aldatuko da, eta dena agertuko da kurtsorea utzi dugun tokian Ctrl + V egiterakoan.

## Ikus, gainera 
* Desegin egindako azken aldaketa > (**Ctrl+Z**).
* Ebaki, kopiatu eta itsatsi. Ebaki **Ctrl+X**; kopiatu **Ctrl+C** eta itsatsi **Ctrl+V**).
Mozarteum

**Mozarteum**, Austriako Salzburgo hiriko musika eskola, orkestra, fundazioa eta kontzertu aretoak jasotzen duten izena da. Izena Wolfgang Amadeus Mozart salzburgotar musikagilearen omenez daramate.

1841ean erakundea sortu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Txeke gurutzatu

**Txeke gurutzatu**a txeke mota bat da.

Aurrealdean eta diagonalean jaulkitzaileak edo edukitzaileak marraztutako bi marra paralelo dauzkan txekea. Bi marra horien artean kreditu-erakunde baten izena idazten bada, erakunde horretan bakarrik kobra daiteke txekea; bestela, bi marren artean "eta konpainia" jartzen bada, edozein kreditu-erakundetan kobra daiteke. Baina, beti, banku-kontu batean abonatuz kobratu behar da, inoiz ere ezin da eskudirutan kobratu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izaskun Urrutia

**Izaskun Urrutia Larrauri,** (Laukiz, 1956ko irailaren 19a - ) demokrazia garaiko Laukizko lehen alkate andrea izan zen, 1983tik 1987ra hain zuzen. Garai hartan Bizkaian hiru alkate andre baino ez zeuden: Urduñan, Arantzazun eta Laukizen. Izaskun aldiz, hiru horietatik gazteena izan zen, 26 urte baino ez zituen alkate izendatu zutenean.

## Biografia 
Izaskunen familiak “Urrutia” izeneko taberna-jatetxea zeukan eta Batzokia egin baino lehenago, EAJ-k bertan egiten zituen batzarrak. 1983ko martxoaren 19an egindako batzarrean erabaki zuten, maiatzean egingo ziren udal hauteskundeetan alkate-buru izendatzea. EAJko herritar batzuk proposatu zioten, berari kontsultatu barik.

Izaskun garai hartan ez zegoen afiliatua, abertzalea zen, baita familia ere, baina familiako inor ez zegoen afiliatua.

EAJ-PNV-ko zerrenda horretan, bederatzi zinegotziz osatuta zegoen, bera emakume bakarra izanik.

Ez zuen dedikaziorik ezta soldatarik izan. Arratsaldez eta gauez lan egiten zuenean, goizez joaten zen udaletxera, borondatez egin zuen lan urte horietan guztietan.

Lanbidez erizain laguntzailea, Osakidetzan egin du lan duela gutxi arte, Gurutzetan hain zuzen.

## Legegintzaldia 
thumb|alt=|ezkerrera
Ez zen legegintzaldi erraza izan, aro konplikatua orokorrean Euskal herriko autonomia garatzen ari zelako. 1983ko uholdeak izan ziren arren, bide berriak eta zubi berriak egiteko aprobetxatu zuten. Komunikabideen garapena izan zen, batez ere irratien banaketa egin zenean.

Garai hartan azpiegiturak hobetu ziren, Ur partzuegoarekin akordioetara heldu zen saneamendu sarea egiteko. Halaber, Laukizek sufritzen zuen ur eza konpontzeko, Urduliztik datorren sareari lotzea lortu zuen, inolako desjabetzerik egin barik. Bera, orduko aguazila eta alkate ordea, etxez-etxe joan ziren baimenak eskatzen.

Bere legegintzaldian ere, Frontoia, udal liburutegia, probalekua eta udaletxeko obrak amaitu eta inauguratu zituen denak egun berean, 1985ko irailaren 21ean, hain zuzen.

Azpiegitura hauek guztiak lortzeko, ate asko jo behar izan zuen , adibidez, udal liburutegia egiteko behar beharrezko izan zuen Aldundiko Patxi Zubikarairen laguntza eta kiroldegi berria hornitzeko Eusko Jaurlaritzarena.

Eguneroko lanean, udaleko langileek lagundu zioten: Gregorio Unibaso, orduko brigadako langilea, Luis Basterretxea (alkate ordea), Juan Antonio Arieta Araunabeña eta Angel Lozano.

Nahiz eta politika asko gustatu, 1987an, bertan behera uztea erabakia hartu zuen. Karrera politikorik ez egitea erabaki zuen.

Anekdota moduan, esan behar da arazo batzuk izan zituela emakume izateagatik zeren eta orduko agintariek ez zioten hitzordurik ematen.

## Kanpo estekak
Dario (kraterra)

**Dario** Merkurioko talka krater bat da. 151 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1976an jarri zion. Rubén Darío (1867-1916) Nikaraguako poeta ospetsuaren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Egurrezko hanka

thumb|Lehen Mundu Gerran erabilitako egurrezko hanka artikulatua.
[thumb|220px|[Józef Sowiński jeneralaren egurrezko hanka.]]
**Egurrezko hanka** giza-zango osoa edo zati bat ordezkatzen duten soin atal artifiziala edo protesia da. Literaturan, askotan, egurrezko hanka piraten irudiarekin lotu izan da. Izenak berak dioenez, zurez egina izaten zen; gaur egun, ordea, beste material batzuekin egiten dira eta, eskuarki, artikulatuak dira.

## Pertsonaia historikoak 
Asko dira historikoki horrelako protesiak erabili dituzten pertsonak. Hona hemen batzuk:
* François Le Clerc (~1554), nabigatzailea.
* Cornelius Jol, (1597-1641), nabigatzailea eta amirala.
* Peter Stuyvesant (1612-1672), herbeheretarra, Amsterdam Berriaren zuzendari orokorra.
* Blas de Lezo (1687-1741), almirantea.
* Józef Sowiński (1777–1831), XIX. mendeko general poloniarra.
* Alberto Chmielowski (1846-1916), erlijioso poloniarra.

## Fikziozko egurrezko hankadunak 
* Pete (Disney), Disneyko egurrezko hankadun pertsonaiarik zaharrena.
* Ahab kapitaina, *Moby-Dick* liburuaren protagonista.
* Silas Wegg, Charles Dickensen pertsonaia.
* Alastor Mad-Eye Moody, Harry Potteren unibertsoaren pertsonaia.
* Barbossa kapitainak *Pirates of the Caribbean* film-saileko pertsonaia.
* John Silver Luzea, Robert Louis Stevensonen *Altxor uhartea*ren "gaiztoa" ospetsua. Ez zuen benetako egurrezko hanka, makulu bat baizik.

## Trenbideak 
Trenbideetan lehen zura oso erabilia izaten zen. Badira bi ibilbide *Egurrezko Hanka* izenez ezagutzen direnak:
* Fulton Chain Railroad, zureko errailak direla eta *Pegleg* izenarekin ezagutzen da.
* Bradford and Foster Brook Railway, *Pegleg* izenez ezaguna, bere egurrezko piloteak direla eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Capote (kraterra)

**Capote** Merkurioko talka krater bat da. 88 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2013an jarri zion. Truman Capote (1924-1984) idazle estatubatuarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Dostoyevski (kraterra)

**Dostoyevski** Merkurioko talka krater bat da. 403,06 kilometro diametroa du. Bere izena 1979an jarri zitzaion eta Fedor Dostoievski (1821-1881) idazle errusiarraren omenez eman zitzaion.

## Kanpo estekak
Faulkner (kraterra)

**Faulkner** Merkurioko talka krater bat da. 168 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena 1976an jarri zitzaion eta William Faulkner (1897-1962) eleberrigile estatubatuarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
16 Blocks

***16 Blocks*** (euskaraz *16 Bloke*), 2006ko Richard Donner estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Bruce Willis, Mos Def eta David Morse aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Goizeko 8:02ak, New York hiria, Jack Mosley (Bruce Willis) polizia detektibeari itxuraz erraza dirudien misioaren ardura eman berri diote. Eddie Bunker (Mos Def) gaizkilea eta lekukoa goizeko 10:00etarako komisaldegitik 16 bloketara dagoen epaitegira eramatea. Alkoholarekin arazo larria duen Jackek Eddie bere autoaren atzealdean sartu eta New York hiria puntako orduan zeharkatzea doa, baina ez da jabetuko furgoneta bat jarraika dutela.

## Aktoreak 
* Bruce Willis: Jack Mosley detektibea
* Mos Def: Edward "Eddie" Bunker
* David Morse: Frank Nugent detektibea
* Jenna Stern: Diane Mosley
* Casey Sander: Dan Gruber kapitaina
* Cylk Cozart: Jimmy Mulvey detektibea
* David Zayas: Robert "Bobby" Torres detektibea
* Robert Racki: Jerry Shue detektibea
* Patrick Garrow: Touhey detektibea
* Sasha Roiz: Kaller detektibea
* Jeff Kelly: Shlong detektibea
* Conrad Pla: Ortiz detektibea
* Hechter Ubarry: Edward Maldonado detektibea
* Richard Fitzpatrick: Wagner udaltzain komisaria
* Peter McRobbie: Mike Sheehan
* Mike Keenan: Ray Fitzpatrick
* Robert Clohessy: Cannova sarjentua
* Jess Mal Gibbons: Pederson
* Tig Fong: Briggs
* Brenda Pressley: MacDonald
* Kim Chan: Sam
* Carmen Lopez: Gracie
* Scott McCord: Kincaid tenientea
* Steve Kahan: Jatetxe jabea
* Tom Wlaschiha: Autobus bidaiaria
* Toni Ellwand: Metroko langilea
* Rob Wiethoff: Epaitegiko ofiziala

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brontë (Merkurioko kraterra)

**Brontë** Merkurioko talka krater bat da. 68 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1976an jarri zion. Ingalaterrako Brontë familia -Charlotte (1816-1855), Emily (1818-1848), Anne (1820-1849), Patrick Branwell Brontë (1817-1848)- ospetsuari zor dio izena.

## Erreferentziak
Oraindik arraina garestia dela diote!

***Oraindik arraina garestia dela diote!***, , 1894ko Joaquín Sorolla espainiar margolariaren olio-pintura bat da. Gaur egun Madrilgo Pradoko Museoan ikusgai dago.

Izenburua Vicente Blasco Ibáñez idazlearen *Maiatzeko Lorea* eleberritik datorkio, Valentziako Cabañal auzoko hondartzetan girotuta. Pasarte batean, Pascualet deritzon arrantzale bat itsasoan zendu eta haren izebak jazotakoaz atsekabeturik ohiu egiten du: «Datozela hona arraindegiak erosterakoan erregateatzen zuten emagalduak! Oraindik arraina garestia dela al diote? Libra euroko kostatu beharko lekieke...!»
Konami kodea

Konami enpresaren bideo-joko askotan agertzen den trikimailu bat da. Jokalariak jokoaren agintean ondorengo botoi sekuentzia sakatzean datza:
200px|erdian

## Historia 
Kodea lehen aldiz 1986an erabili zen, Nintendo Entertainment System kontsolarako *Gradius* bideo-jokoan. Kodearen sortzailea Kazuhisa Hashimoto (1958-11-15 / 2020-02-25) garatzaile japoniarra izan zen. Jokoa probatzen ari zela zailegia iruditu zitzaion eta trikimailu bat txertatu zuen, jokoan aurrera egin ahala lortzen ziren botere bereziak lortzeko.

Kodea 1988ko *Contra* jokoarekin egin zen ezagun. *Gradius* baino askoz gehiago saldu zen eta bideo-jokoaren zailtasun maila oso altua zen. Konami kodea sakatzean 30 bizitza jasotzen zituen jokalariak.

Geroztik Konamiren hainbat bideo-jokotan agertu da trikimailua: *Castlevania*tik *Metal Gear*era. Beste enpresek garatutako jokoetan ere erabili da: *Fortnite*, *Final Fantasy*, *League of Legends*...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monteleóngo artilleria-parkearen defentsa

***Monteleóngo artilleria-parkearen defentsa***, , 1884ko Joaquín Sorolla espainiar margolariaren olio-pintura bat da. Madrilgo Maiatzaren 2ko Altxamenduan girotua dago.

Pradoko Museoaren jabetzakoa izan arren, gaur egun Kataluniako Vilanova i la Geltrú udalerriko Víctor Balaguer Liburutegi Museoan ikusgai dago.
Víctor Balaguer Liburutegi Museoa

**Víctor Balaguer Liburutegi Museoa**, , Kataluniako Vilanova i la Geltrú udalerrian dagoen liburutegi eta museo bat da. Bere helburua kultura eta hezkuntza bultzaraztea da. Kataluniako kultur instalakuntza antzinakoenetako bat da.

1884ko urriaren 26an ireki zen. 2000tik museoa Kataluniako Arte Museo Nazionalaren atala da eta luburutegia Kataluniako Liburutegiarena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Erbitegi Etxeberri baserria

**Erbitegi Etxeberri baserria**, Gipuzkoako Donostia hiribururen hegoaldeko lursailetan dagoen baserri bat da. Astigarragako mugan dago, udalerri horretako Ergobia auzoko Okendotegi bidean eta Renferen trenbidearen alboan.

XV. eta XVI. mendearen artean eraiki zen, hortaz, hiriko eraikin zaharrenetakoa, batzuen ustez San Bizente eliza bera baina zaharragoa dela uste dute.

Eraikinaren aurrealdean harrizko arkupedun ataria eta armarria ikusgai dauzka, eta Migel Pérez de Erbeta izena irakur daiteke, hortik Erbitegi izena datorkio. Donostian oinetxea zuen batxilerra zen, Donostiako alkatea ere izana, haren Grazia Olazabal alaba Alonso Idiakezekin ezkondu eta San Telmo komentuaren eraikuntzaren bultzatzailea izan zen, gaur egungo San Telmo Museoa dagoen eraikina.

Eraikina ez zegoen babestua, hortaz, 2020an Adifek desjabetu zuen, baserria bota eta lursailetan AHTaren burdinbidea eraikitzeko asmoz. Ancora Elkarteak Donostiako Udaleko alderdi politikoei baserriaren kontserbazioa aholkatzen zuen ikerketa txostena igorri zien, eta Gipuzkoako Foru Aldundiko arduradunekin ere helburu horretarako bildu zen.

## Erreferentziak
Xementerio

**Xementerio**, Aramaion 1988. urtean sortutako punk taldea da, 1990. hamarkadan aritu zena. Iban Elejalde abeslari izandakoaren heriotzaren 10. urteurrenean berriz elkartu eta kontzertuak egitera itzuli ziren.

## Biografia 
1980. hamarkadaren amaieran hainbat taldetan jotzen ari ziren Iban Elejalde, Gorka Arias, Alonso anaiak eta J.A. Guerrero. Iban eta Gorkak talde berria sortzea erabaki zuten, bostak elkartu eta baliabide gutxirekin bazen ere kontzertuak egiten hasi ziren. Malaña taldearekin kontzertu bira bat egin zuten Euskal Herrian zehar. 1990. hamarkadan Ibanek taldea utzi egin zuen eta Ruben Arriolabengoa sartu zen abeslari. Taldeak 1997 arte iraun zuen. 2006. urtean Iban Elejalde hil egin zen.

2016an Ibanen heriotzaren hamargarren urteurrena ospatzeko kontzertu bakarrerako biltzea erabaki zuten. Ruben Malagan bizi zenez Asier Robledok hartu zuen bere lekua. Ordutik beste kontzertu batzuk ere eman dituzte Aramaio inguruko herrietan eta bata Gasteizen ere, Hala Bedi tabernan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leukoplasto

[thumb|300px|Patata zeluletako leukoplasto ohikoenak [amiloplastoak dira.]]
**Leukoplastoak** landare-zeluletako zitoplasmako organulu bereziak dira. Pigmenturik ez duten plastidioak dira eta sustantzien biltegi funtzioa betetzen dute. Barnean pilatzen duten sustantziaren arabera izen desberdina hartzen dute; amiloplastoa, elaioplastoa eta proteinoplastoa. Landare erreserba ehunetan aurkitzen dira, argiak ematen ez duen zatietan.

## Etimologia 
Pigmenturik ez dutenez mikroskopioz begiratuta gardenak dira. Leukoplasto izena grekerazko λευκός (leukós "zuria") eta πλαστός (plastós "sortua") hitzen elkarketatik sortzen da.

## Egitura 
Gainerako plastidioek bezala leukoplastoek ere bi mintz dituzte. Kloroplastoak baino txikiagoak dira eta ez itxura aldakorra izan dezakete, ameba itxura ere sarritan ikusi da, elkar konektaturiko *estromula* ugaritako sarea osatzuz. Zelulan duten kokapena ere anitza da, batzuetan nukleoaren inguruan eta beste batzutan zelularen periferian aurkitzen baita.

Beren DNA propioa dute eta erdibiketaz ugaltzen dira. Gametoen barnean daudenez enbrioiak behar dituen plastidio guztiak baditu.

Amiloplastoak zitoplasma baino dentsoagoak izanik estatolito gisa ere jokatzen dute, hau da, landareari grabitatearen zentzumena ematen diote. Honek auxina hazkuntza hormonaren banaketa asimetrikoa eragiten du eta grabitatearen aurkako norantzan hazten da landarea. Funtzio hau duten amiloplastoei *etioplasto* ere esaten zaie.

### Elaioplastoak 
*Oleoplasto* edo *lipoplasto* ere esaten zaie. Gantz-azidoak, terpenoak eta beste hainbat lipido gordetzen dituzte. Hazietan oso ugariak dira, bai eta kotiledoietan loreetako estaminetan eta zitrikoen fruituetan.

### Proteinoplastoak 
Proteina kristalizatuak gordetzen dituzte. Hazietan ugariak dira haren garapenerako beharrezkoak diren entzimak gordetzen baititu. Peroxidasek, polifenol oxidasek eta hainbat lipoproteinak osatzen dute proteinoplastoen edukiaren gehiengoa.

## Funtzioak 
Leukoplastoen funtzio nagusia sustantziak pilatzea da eta horregatik landarearen erreserba ehunetan agertzen dira, sustrai, erraboil eta hazietan.

Hainbat sustantzien sintesia ere burutzen dute, gantz-azidoak (azido palmitikoa adibidez), hainbat aminoazido eta eraztun tetrapirrolikoak (hemo taldeak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fuad II.a Egiptokoa

**Fuad II.a Egiptokoa** (, ; Kairo, 1952ko urtarrilaren 16a) Egiptoko azken erregea izan zen, 1952ko uztailaren 26tik 1953ko ekainaren 18ra.

Faruk erregearen eta Narrimanen semea izan zen. Bere aitak, bertan abdikatu zuen 1952ko egiptoar iraultzaren ondoren, monarkia salbatzen saiatzeko, Fuadek bost hilabete baino ez zituen arren. 1953ko ekainaren 18an errepublika formalki aldarrikatu zen. Fuad Suitzan hezi zen eta gero Parisen bizi zen. Frantses batekin ezkondu zen eta hiru seme-alabak ditu. Anuar as Sadatek herritartasuna itzuli zion eta Egiptora itzuli ahal izan zuen.
Espainiako Alderdi Feminista

**Espainiako Alderdi Feminista** ( edo *PFE*) Espainiako alderdi politiko marxista-feminista bat da. Lidia Falcónek sustatuko alderdia 1979ko maiatzean sortu zen Bartzelonan, baina 1981eko martxoaren 8ra ez zen legezkoa izan. Alderdiaren egungo buruzagia Lidia Falcón da.

2015 eta 2020 bitartean Ezker Batua mugimendu politikoaren baitan egon zen.
Alfresco (softwarea)

**Alfresco** kode irekiko edukiak administratzeko pakete informatiko bat da, Javan garatua, Windows, Unix eta Linuxen banaketa batzuetarako estandar irekietan eta enpresa-eskalan oinarritua.

Hiru aldaeratan banatzen da:

* *Alfresco Community Edition:* software librearen komunitateari eskainita. Software librea da, kode irekiko eta estandar irekiko *GNU General Public License* lizentziaduna.

* *Alfresco Enterprise Edition*: kode irekiko eta estandar irekiko lizentziapean banatzen da, merkataritza zereginetarako euskarri komertziala izateko asmoarekin eta enpresa-eskalako aukerekin.

* *Alfresco Cloud Edition* (*Alfresco in the cloud*) *SaaS* edo *Software as a Service*, bertsioa da.

Alfrescoren hainbat bertsiok onartu izan dute OpenOffice eta LibreOffice erabiliz online editatzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Drupal.
* Liferay Social Office.
* NextCloud.
* OwnCloud.

## Kanpo estekak 
* *Alfresco Community Editions*
* Alfresco. Deskargatu eta instalatu.
* Alfresco euskaratzen laguntzeko.
Gibil Gabib

**Gibil Gabib** edo (Habib Gibil) (Arabierazko *ǧabal Ḥabīb,* *Habiben mendia*, antroponimoa) Caltanissettatik 5 kilometro hegoaldera dagoen gune arkeologiko bat da, 615 metroko garaiera duen muino batean.

## Lekua 
Eremu horretako indusketak XIX. mendearen erdialdean hasi ziren, eta joan den mendeko 50eko hamarkadan indar handiagoz Dinu Adameșteanuk berriro jarraitu zituen. Azkena, 1984koa da. XX. mendearen erdialdean, K.a. VI. mendeko zenbait gela aurkitu ziren. K.a. 80ko hamarkadan, berriz, K.a. VI. mendearen erdialdeko defentsa-dorre bat aurkitu zen, harresiaren zati batzuk eta zeramikazko hainbat objektu, Castelluccioko Brontze Berantiarrarenak. Aurkikuntza hau garrantzi handikoa zen, ia hogeita hamar urte lehenago aurkitutako hiriko harresien dudak argitzea ahalbidetu baitzituelako.

Indusketetan ontziak, eguneroko objektuak, platerak eta lanparak aurkitu zituzten. Buztinezko emakume jainkotiar baten estatua bat ere estalgabetu zen, baita buztinezko eskaintzaile baten buru bat ere, hirian gurtzarako zenbait espazio bazeudela adierazten dutenak.

Muinoaren oinean bi nekropoli zeuden, irudi gorrien zeramika siziliotarekin.

Gunearen ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

* Historiaurretik datozen finkapenen aztarnak.
* K.a. VII. mendean datatutako kokaleku indigenen arrastoak. Ondoren, biztanlegune hauek, eragin helenikoaren eraginpean egon ziren, eta, beranduago (K.a. VI. mendea), gotorleku bat eraiki zen, barnean, VI. mendearen hasierako eraikin sakratu bat zuena.
* Bi nekropoli muinoaren oinean daude, eta bertatik datoz sizilota artearen zeramika batzuk.
* Kokalekuaren eguneroko objektuak, eta jainko femeninoaren estatua bat, jainko baten gurtza nabarmentzen duena. Toki honetako aurkikuntzak Caltanissettako Arkeologia Museoan daude.

## Iruditegia 

File:Cratere a calice siceliota a figure rosse.jpg|Irudi gorriko kratera sizilota
File:Pisside skyphoide nello stile gnathia.jpg|Pixide eskifoide gnathia estilokoa
File:Lekythos ariballica a vernice nera.jpg|Berniz beltzezko lekitos

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BRANCATO, N. G.: ''Recenti rinvenimenti di insediamenti umani dal IV millennio a. C. all'epoca romana nel centro-Sicilia*, 32–41 or.
* CARAUSI, Girolamo:* Dizionario onomastico della Sicilia, in Lessici siciliani'', 7. liburukia. I (A-L), Palermo, Centro di studi filologici e linguistici siciliani, 1993.
Kromoplasto

300px|thumb|Sagar gorri baten azaleko zeluletan agertzen diren kromoplasto gorriak.

**Kromoplastoak** landare-zeluletako zitoplasmako organulu bereziak dira. Pigmentuz asetuta dauden plastidio hauek landarearen lore eta fruituei kolorea ematen diete.

Izenak "koloredun plastidio" esan nahi du eta definizio honen arabera kloroplastoa kromoplasto mota bat izango litzateke, baina "kromoplasto" izenaren ohiko adiera klorofilaz besteko pigmentu ez fotosintetikoak dituen plastidioa da.

## Egitura 
Plastidio guztiek bezala mintz bikoitza daukate eta barnean *estroma* izeneko barrunbea. DNA propioa ere badute, kloroplastoen oso antzekoa.

## Funtzioa 
Kromoplastoek pigmentu laranja-gorriak (karotenoideak) eta horiak (xantofilak) pilatzen dituzte. Bildutako pigmentuen araberako kolorea izango dute. Polinizatzaileak eta fruituekin elikatzen diren animaliak (hazien sakabanaketa) erakartzea dute helburu, eboluzioak horretara bideratu baititu. Horregatik oso ugariak dira loreetan eta fruituetan. Loreen kolorea oso garrantzitsua da polinizatzaile egokia erakartzeko orduan; kolore zuriak kakalardoak erakartzen ditu, moreak eta urdinak erleak eta kolore beroek tximeletak erakartzen dituzte.

Sustraietan ere agertzen dira kromoplastoak, azenario edo arbietan esate baterako. Arrazoia hidrosolugarriak ez diren molekula kopuru handiak pilatzeko gaitasuna da.

## Garapena 
thumb|240px|Plastido motak.
Fruituak heldu ahala zeluletako kloroplastoek klorofila galtzen doaz eta karotenoideak eta xantofilak pilatzen hasten dira kromoplasto bihurtuz. Heltze prozesua prozesu aktiboa izaten da. Kromoplastoaren barnean azukrea, almidoia, elementu aromatikoak, bitaminak eta hormonak sortzen doaz eta fruitua gozotu egiten da.

Antzerakoa gertatzen da udazkenean hostoekin, baina kasu honetan prozesu pasiboa izaten da. Argi kopurua gutxitzen hasten denean kloroplastoek lana egiteari uzten diote eta galdu egiten dira. Hostoak ura galtzen du eta kromoplastoak baino ez dira gelditzen zelulan. Hostoek orduan kolore laranja eta gorriak hartzen dituzte eta lehortu eta azkenean erori egiten dira.

Kromoplastoek kontrako bidea ere egin dezakete, pigmentuak galdu eta tilakoideak garatuz. Azenarioa pixkat lurretik kanpora atera eta gainaldea argitan jartzen bada berdetzen hasten da adibidez.

## Motak 
Estroman duten azpiegituren arabera lau kromoplasto mota daude:

* *Globularrak*: pigmentuek lipidoekin nahastuta tantak eratzen dituzte. Adibidez zitrikoetan eta tulipanetan.
* *Zuntzak edo hodiak dituztenak*: pigmentuak proteina zuntzekin agertzen dira. Adibidez arrosatan eta piperretan.
* *Kristaldunak*: pigmentuak hauspeatu egiten dira tilakoideen mintzetan. Adibidez tomateetan eta azenariotan.
* *Mintzak dituztenak*: egitura helikoidala duten mintzetan kokatzen dira pigmentuak. Adibidez lilipatan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wikiproiektua: Haur eta Gazte Literatura/2019/Artikuluak

## 2019 wikiproiektuaren ekimenak 
Wikiproiektua abian jartzeko hainbat ekimen burutu dira: prestakuntza digitala, wiki dinamikak eta erreferentzia lanetan aritzeko prestakuntza, dokumentaziogunean bisita gidatua, eta artikuluen edizio bera.

Haur eta Gazte Literatura 2019: Ekimenak

Ekimenak

## Ikasleek landutako artikuluen zerrenda 
2018-2019 ikasturtean zehar ikasleek eguneratuko dute aurreko hiru ikasturtetan aukeratutako artikuluak, Haur eta Gazte Literatura wikiproiektuan
 
### 2019ko edizioan landuko diren edukiak 
#### euskal haur literaturaren pertsonaiak 
### Haur eta Gazte literatura unibertsalaren pertsonaiak 
## Egindako lanaren estatistikak 
Wikipediak eskaintzen duen Arbela tresnaren bitartez edizioaren estatistikak.

Haur eta Gazte Literatura 2019: wikiproiektuaren jarraipena:
https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Donostiako_Haur_Liburutegi_Nagusia/Haur_eta_Gazte_Literatura_2019

## Wikimedia & Education Conference 2019 aurkezpena 
Poster English: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DK19_Wikiliburutegiak_Children_%26_Young_Literature_Wikiproject_Poster_A1_Ingles_1.1.pdf
Posterra eus:

en euskera https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DK19_Wikiliburutegiak_Poster_A1_5.pdf
MK Ultra proiektua

thumb|CIAren MK Ultra proiektuaren dokumentu bat, erdi-zentsuratua. Bertan, proiektu bat gauzatzeko beharrezko LSDa eta haren prezioari buruz hitz egiten da.
**MK Ultra proiektua** —batzuetan **CIAren kontrol mentalerako programa** bezala aipatua— legez kanpoko sekretupeko programa bati jarri zitzaion gako-hitza izan zen, Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralak (CIA) martxan jarria eta gizakietan esperimentuak egiteko pentsatua. Saiakera hauek substantzia eta prozedura berriak aurkitu eta garatzea zuten xede, galdeketetan eta torturetan erabiltzeko. Substantzia edo prozedura horiek norbanakoa ahultzen zuten eta kontrol mentalaren bidezko tekniken bidez aitormenak egitera behartzen zen.

CIAren Inteligentzia Zientifikoko Banaketak antolatu zuen proiektua, Estatu Batuetako Armadaren Operazio Berezien Zuzendaritzarekin batera. Programa 1950ko hamarkadan abiarazi zen eta 1953an ofizialki zigortua izan zen, hala ere, 1964. urtera arte bere horretan jarraitu zuen programak; urte horretan ekintzak poliki murrizten hasi zen, harik eta 1973. urtean bertan behera utzi arte. Programak legez kanpoko ekintza bat baino gehiago burutu zituen, adibidez, Estatu Batuetako eta Kanadako biztanle batzuk gogoz kontra hartu eta esperimentuak egin zizkien, horrek haren zilegitasuna deuseztatu zuen. MK Ultrak hainbat metodologia baliatu zituen subjektuen egoera mentala aldatzeko, hala nola, LSD bezalako drogen bidez haien garun-funtzioak aldatu zituen; gainera, hipnosia, sentimen-gabezia, tortura era ugari eta ahozko zein sexu gehiegikeriak erabili zituen.

MK Ultra oso proiektu zabala izan zen, 80 erakunde baino gehiagotan gauzatu baitzen, horien artean 44 *college*-ak eta unibertsitateak ziren eta besteak erietxeak, espetxeak eta botika-konpainiak. CIAk erakunde hauek estalki gisa baliatzen zituen, nahiz eta bertako zuzendaritzako edo aginteko kide asko CIA egiten zebilena jakin.

1975etik aurrera, iritzi publikoan zeresan handia izan zuen MK Ultra proiektuak, izan ere, Church Batzordea inteligentzia agentziak egindako gehiegikeriak ikertzeari ekin zion; Gerald Ford Batzordearekin batera. Alabaina, lan hauek garaiko CIAko zuzendariak oztopatu zituen, Richard Helmsek, zeinak MK Ultra proiektuarekin loturiko dokumentu guztiak suntsitzeko agindua eman zuen. Hortaz, Church eta Rockefeller Batzordeak zinpeko testigantzekin eta geratu ziren dokumentu apurrekin moldatu behar izan ziren.

Beranduago, 1977an (Informazio Askatasunaren Legeari esker proiektuarekin zerikusia zuten 20.000 dokumentu) eta 2001eko uztailean, proiektu honi buruzko beste hainbat dokumentu desklasifikatu ziren, horrek senatuko agerraldiak eragin zituen 1977an.

## Erreferentziak
Les Témoins (telesaila)

***Les Témoins*** Frantziako telesail poliziakoa da, 2015ean France 2n igorri zutena.

## Sinopsia 
Kostaldeko Le Tréport herrian, duela gutxi lurperatutako zenbait gorpu, euren hilobietatik lapurtu zituzten, begi hutsez, salgai zeuden etxe aurrefabrikatuen barnean utziak izateko.

## Aktoreak 
* Marie Dompnier : Sandra Winckler
* Jan Hammenecker : Justin
* Mehdi Nebbou (1. denb.) eta Guillaume Durieux (2. denb.) : Éric

## Kanpo estekak
Profilage (telesaila)

***Profilage*** Frantziako telesail poliziakoa da, 2015ean TF1ean igorri zutena.

## Sinopsia 
Chloé Saint-Laurent kriminologoa Lamarck komisarioaren laguntzaile izendatu zuten Matthieu Perac komandantearen agindupean. Bere metodoak bereziak dira enpatiagatik, eta gai da biktimaren eta hiltzailearen lekuan jartzeko eta haiek bezala pentsatzeko.

## Aktoreak 
* Tamara Marthe : Elisa Bergman
* Juliette Roudet : Adèle Delettre
* Odile Vuillemin : Chloé Saint-Laurent
* Guy Lecluyse : Jacques Bérault
* Jean-Michel Martial : Grégoire Lamarck
* Philippe Bas : Thomas Rocher
* Guillaume Cramoisan : Matthieu Pérac

## Kanpo estekak
Marseille (telesaila)

***Marseille*** Frantziako telesail politikoa da, 2016an Netflixean igorri zutena.

## Sinopsia 
20 urtez Marseillako alkate izan ondoren, Robert Taro oinordekotza-gerra batean sartuko da Lucas Barres bere arerio ohi babestuarekin.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
### Bigarren mailakoak 
## Kanpo estekak
Aitor Ugarte

[270px|thumb|Aitor Ugarte ezkerretik hasita lehenengo bertsolaria, [Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa|Arabako Eskolarteko txapelketan.]]
**Aitor Ugarte Eriz** (Aramaio, Araba, 2002) mendi lasterkaria eta bertsolaria da. Xabi Igoa bertsolariaren anaia da.

## Biografia 
2018an eta 2020an Arabako Eskolarteko bertsolari txapelduna izan zen.

Mendi lasterketetan palmares bikaina osatzen ari da. 2016 urtean kadete mailako Euskal Herriko Kopa irabazi zuen (bertikalean eta sailkapen orokorra). Mendiko eskiko euskal selekzioan ere sartu zen. 2019an urte bikaina osatu zuen, kilometro bertikaleko kadete mailako Espainiako Kopa irabazi ondoren mendi lasterketetako Munduko txapelduna izan zen. Italian jokatu zen txapelketa eta kilometro bertikalean eta lineakoan bietan bigarren izan bazen ere sailkapen orokorrean txapela eskuratu zuen.

2020an Espainiako kilometro bertikaleko txapelduna izan zen eta 2022an bigarrenez eskuratu zuen txapela.

## Palmaresa 
### Mendi lasterketak 
* Munduko txapelketa (1): 2019, sailkapen orokorra
* Espainiako Kopa (1): 2019, kilometro bertikala
* Espainiako kilometro bertikaleko txapelketa (2): 2020, 2022
### Bertsolaritza 
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (2): 2018, 2020
** Bigarrena (2): 2017, 2019
* Arabako Bertsolari Txapelketa:
** Finalaurrekoak (1): 2024
* Bertxoko sariketa (1): 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  BDB Bertsolaritzaren datu-basea
Ja, ja (diskoa)

***Ja, ja***, Xabi Muguruzak 1989an kaleratu zuen diskoa da. Bakarka grabatu zuen bere lehen diskoa izan zen. Umeentzako kantak dira, baina ez umeentzako ohiko estiloan. Muguruzaren seme-alabak oso txikiak ziren orduan, eta haurrentzako musika-eskaintza erabat gustatzen ez zitzaionez, musikari talde indartsu batez inguratu zen eta handik gutxira "Ja, Ja" diskoa jaio zen. Ausarta izan zen diskoa hitzetan eta pop generoko doinuetan.

## Abestien zerrenda 
# Serafin
# Gure aitona (Musika eta hitzak Anjel Valdes-ekin eginda)
# Panpinak etxean ahaztu ditut, ama!
# Saltoka
# Zu berriz etorri arte
# Ja, ja
# Pozik nago
# Goizegi
# Aukerak (Musika: Joe Strummer & Mick Jones. Hitzak: Jabier Muguruza)
# Jai larai

## Taldekideak 
* Jabier Muguruza, akordeoia
* Susana Narganes, ahotsa
* Iñigo Muguruza, gitarra, baxua
* Michel Longaron, bateria
* Txema Garces, baxua, kontrabaxua
* Anjel Valdes, perkusioa
* Jean-Louis Hargous, saxofoi tenorea, saxofoi sopranoa
* Satur Babon, klarinetea, saxofoi baritonoa
* Mikel Valcarlos, tronpeta
* Carlos Hipolito, tronboia
* Karlos Gimenez, pianoa
* Kaki Arkarazo Soinu teknikaria

Laguntzaileak

* Fermin Muguruza, gitarra
* Luis Camino, perkusioa
* German Setien, Aitor Berridi, Ainara Narbarte, Oihana Goiogana, koruak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nahasketa, Xabi Muguruza "Ja ja" Youtube AJDG
Les Revenants (telesaila)

***Les Revenants*** Frantziako fantasiazko telesaila da, 2012an Canal+ean igorri zutena.

## Sinopsia 
Annecyn, egun berean, adin eta klase sozial ezberdinetako jendea, denak noraezean, beren etxeetan sartzen saiatzen dira. Ez dakite hainbat urtetan hilda egon direla, ez direla zahartu eta inor ez dagoela haien zain. Hala ere, dagoeneko berea ez den leku bat berreskuratzeko erabakia hartuta daude. Laster konturatuko dira ez daudela bakarrik itzuli horretan, eta haien itzulera arazo bat baino gehiago eragiten ari dela eskualdean. Eta konbultsio askoz handiago baten hasiera baino ez bada?

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Aintzane Urkijo

**Aintzane Urkijo Sagredo** (Santurtzi, 1967ko urriaren 28a) Euzko Alderdi Jeltzaleko politikaria da. Santurtziko alkatea izan zen 2023. urtera arte.

## Biografia 
Santurtzin jaio zen 1967ko urriaren 28an. Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean . Euskara irakaslea izan zen. Ezkonduta dago eta 3 seme-alaba ditu.

Santurtziko zinegotzi aukeratu zuten 2007an EAJrekin eta Turismoko zinegotzi delegatua (2007-2011) izendatu zuen Ricardo Ituarte-k Santurtziko alkate gisa. 2011an berriro hautatua izan zen eta zinegotzi ordezkaria izendatu zuten Gizarte Ekintza Udalean.

2015ean berriro hautatu zuten Santurtziko udalerrian, eta Ricardo Ituarteren ondorengoa izateko, Santurtziko lehen alkate emakumea izan zen, 2019an kargua berretsi zuen.

## Erreferentziak
A Tale of Two Cities

***A Tale of Two Cities*** () 1859ko Charles Dickens britainiar idazlearen eleberri historiko bat da. Frantziako Iraultzan girotua dago.

1859ko apirilaren 30etik azaroaren 26ra idazleak berak sortutako *All the Year Round* aldizkarian epeka eta 30 ataletan argitaratu zen.

## Argumentua 
Bi Hirien Istorioa eleberria aipu ospetsu honekin hasten da. Antzezlan garaikide batean oinarritua, honetan gizon batek bere arerioak biek maite duten emakumea izan dezan bere bizitza sakrifikatuko du, honela maitasun triangelua Charles Darnay, Lucie Manette eta Sydney Carton eleberriko pertsonaia protagonisten harreman konplexuen oinarria izango da.

Gainera, Dickensek erredentzioa eta berpizkundea nahiz maitasuna eta bortizkeriaren gaiak jorratu eta Frantziako Iraultzaren une historikoa Paris eta Londres hirietako ikuspuntutik ikusita azalduko du.
Roman Four mendia

**Roman Four mendia** (edo **Roman Four gailurra**) () Margarita badiaren hegoaldean dagoen mendia da, Antartikako penintsularen mendebaldean. itsas gaineko 878 metroko garaiera du.

## Historia 
1934-1937ko Erresuma Batuko espedizioan kartografiatu zen lehen aldiz. Izena mendi-maldan dauden arrakalen ondorioa da: antza denez IV zenbaki erromatarraren itxura baitute. Izen hori 1939-1941 urtetan bertan egon ziren East Base estatubatuarraren pertsonek jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marien Ngouabi

**Marien Ngouabi** (Ombellé, 1938ko abenduaren 31 &ndash; Brazzaville, 1977ko martxoaren 18a) Kongoko Errepublikako 3. presidentea izan zen 1969tik 1977ra.

Militar ikasketak egin zituen Brazzavillen, Estrasburgon eta Saint-Cyren eta Oubangui-Charin eta Kamerunen destinatu zuten. 1962an Kongora itzuli zen eta 1965ean lehen batalioi paraxutista sortu zuen. Ezkerreko ideiengatik ezaguna, 1966an degradatu eta 1968an atxilotu zuen Alphonse Massamba-Débat presidenteak. Haren atxiloketak militarren nahigabea eragin zuen, eta Massamba-Débat dimisioa ematera behartu zuten. Bere presidentetzan, herrialdearen izena Kongoko Herri Errepublikara aldatu zuen, Afrikako lehen estatu marxista-leninista aldarrikatu zuelarik eta Langileen Alderdi Kongoarra sortu zuen. Estatu-kolpe saiakera batzuen 1977ko martxoaren 17an hil zuten.
The Narrows

**The Narrows** New Yorken, Ameriketako Estatu Batuetan dagoen itsasartea da. Tradizonalki New Yorkeko portuan sartzeko sarrera izan da eta, horregatik, New Yorkeko atearen izena eman zaio. Itsasarteak Staten Island eta Brooklyn bereizi egiten ditu. Kanal horretatik Hudson ibaiak Ozeano Atlantikora isurtzen da.

## Geologia 
The Narrows ziur aski orain 6000 mila urte sortu ziren, azken glaziazioaren bukaeran. Aurretik Staten Island eta Brooklyn lotuta zeuden eta Hudson ibaia egungo Raritan ibaiaren bidetik itsasoratzen zen. Badiaren goi partean, ordea, ura zamatu zen eta horren ondorioz kanala ireki zen.

## Historia 
Itsartetik sartu zen lehen europarra Giovanni da Verrazzano izan zen, 1524an. Lenape herriaren talde batek agurtu zuen. 1776ko abuztuan britaniarren armada, William Howen agindupean, operazio anfibioa egin zuen, Staten Island-etik Brooklynen lehorreratzen. George Washingtonen armada ezustean harrapatu eta garaitu zuten Long Islandgo gudan.

1964-1981 bitartean itsasarte gurutzatzeko Verrazano-Narrows zubia eraiki zen, garai hartan mundu osoko zubi eseki luzeena izan zelarik, gaur egun Ameriketako Estatu Batuetako zubi eseki luzeena izaten jarraitzen duelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Verrazano-Narrows zubia

## Kanpo estekak
Aizpea Otaegi

**Aizpea Otaegi Mitxelena** (Errenteria, Gipuzkoa, 1974ko azaroaren 18a) politika publikoen arloko aholkulari eta politikaria da. Soziologian eta Politika Zientziatan lizentziatua, Elhuyar Fundazioko Aholkularitza Zerbitzuan koordinatzaile nagusia zen, 2019ko ekainean, Errenteriako alkate izateko hautatua izan zen arte.

## Hizkuntzaren normalizazioa eta berdintasuna 
Hizkuntzaren normalizazioa eta berdintasuna, bi esparru horiek landu ditu Elhuyar Aholkularitzan. Adibidez, Gasteizko Udaleko Euskara Zerbitzuak eskatuta, genero ikuspegia hizkuntza politikan txerta ahal izateko proposamen bat aurkeztu zuen **Otaegik** Goizargi Oruesagasti eta Joana Arakistainekin batera.

Esparru honetan egindako lanaren adierazgarri dira ondokoak:

* Euskaltzaletasuna eta feminismoa: zer ikasi, hura elikatu. Jaime Altuna Ramirez, Saioa Iraola Urkiola, Aizpea Otaegi Mitxelena (Ikastaroa, UEU 2019)
* Nola txertatu genero-ikuspegia hizkuntza-politikan? Lanerako marko baten proposamena. Aizpea Otaegi Mitxelena, Goizargi Oruesagasti Otaño, Joana Arakistain (artikulua BAT aldizkarian, 2014)
* Jarrerak hizkuntza normalkuntza prosezuetan Aizpea Otaegi Mitxelena (Hitzaldia, UEU, 2007)

## Errenteriako lehen emakumezko alkatea 
Errenteriako historiako emakumezko lehen alkatea izan da. Inbestidura-bozketan aldeko hamabi boto eta bederatzi zuri lortu zituen. Elkarrekin Podemosekin lortutako akordioaren ondorioz, Otaegik gehiengo absolutuarekin ziurtatu zuen alkatetza, EH Bilduren bederatzi zienegotzien eta Podemosek, Equok eta Ezker Batuak osatzen duten koalizioko hiruen babesa lortuta.
thumb|Aizpea Otaegi Mitxelena udaletxeko balkoian berriro alkate aukeratua izan ondoren.
2023ko ekainaren 17an, bigarrenez alkate aukeratua izan zen EH Bilduko bederatzi zinegotzien eta Elkarrekin-Podemos-IU-AV koalizioaren bi zinegotzien aldeko botoarekin.

## Alkatetzan egindako ibilbidea 
2020ko azaroan, COVID-19aren pandemiaren bigarren olatuaren baitan, Errenteriako Zaintza Sare Publiko-Komunitarioa berriro martxan jartzea erabakitzen da egoerari aurre egiteko: «Guztiok ari gara gure bizitzak aldatzen, guztiok ari gara ziurrenik esperimentatzen beldurra, ohi baino bakardade handiagoa. Isolatzen edo harremanak ere murrizten ari gara, eta kezkatzen gaitu oro har biztanleriaren ikuspegitik, baina batez ere, adin batetik gorako herrikideen kasuan, pentsatzen dugulako hor gertatu daitezkeela egoera lazgarrienak. Beldurrik handiena, isolamendurik handiena adin horietan gerta daiteke.»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* @AizpeaOM kontua Twitterren