open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bixente Martinez

**Bixente Martinez** (Eibar, Gipuzkoa, 1954) musikaria da. Gitarra eta mandolina jotzen ditu.

## Musika proiektuak 
**Oskorri** taldearen sortzaileetarikoa da; hasieratik gelditzen den taldekide bakarra, Anton Latxarekin eta Natxo de Felipeekin batera.

Joseba Tapia trikitilariarekin eta Ruper Ordorika abeslariarekin batera osatu du **Hiru Truku** taldea, folk musikaren estilokoa. Ondoren **Igelaren Banda** sortu zuen Amaiur Cajaraville eta Hasier Oleagarekin. Talde honetan doinu tradizionalak jazz estiloarekin uztartzen dituzte.

Musikari lanak egin ditu ere telebistarako, adibidez *Fernando Amezketarra* telesailean.

## Diskografia 
### Oskorri 
* *Gabriel Arestiren oroimenez* (1976, CBS)
* *Mosen Bernat Etxepare 1545* (1977, CBS)
* *Oskorri* (1978, Xoxoa)
* *Plazarik plaza* (1980, Xoxoa)
* *Natxo de Felipe... eta Oskorri sortu zen* (1981, Xoxoa)
* *Adio Kattalina* (1982, Elkar)
* *Alemanian euskaraz* (1984, Elkar)
* *Hau hermosurie* (1984, Elkar)
* *In fraganti* (1986, Elkar)
* *Hamabost urte eta gero hau* (1987, Elkar)
* *Datorrena datorrela* (1989, Elkar)
* *Oskorri, ehun ta hamaikatxo kantu* (1990, Elkar)
* *Hi ere dantzari* (1991, Elkar)
* *Badok 13* (1992, Elkar)
* *Katuen testamentua* (1993, Elkar)
* *Landalan* (1995, Elkar)
* *25 kantu-urte* (1996, Elkar) - zuzenean
* *Marijane kanta zan!* (1997, Elkar)
* *Iparragirre bueltan etxera* (1999, Elkar)
* *Ura* (2000, Elkar)
* *Vizcayatik... Bizkaiara* (2001, Elkar)
* *Desertore* (2003, Elkar)
* *Ekidazu* (2003, Elkar)
* *Doktor Do Re Mi eta Benedizebra* (2005, Elkar)
* *Doktor Do Re Mi Euskal Herrian* (2006, Elkar)
* *Banda band* (2007, Elkar)
* *Dantza kontra dantza* (2011, Elkar)
* *Hauxe da despedidia* (2016, Elkar)
* *Antzinako bitxikeria ineditoak (1971-2002)* (2016, Elkar)
### Hiru Truku 
* *Hiru Truku* (1994, Nuevos Medios).
* *Hiru Truku II* (1997, Nuevos Medios).
* *Nafarroako Kantu Zaharrak* (2004, Metak).

### Igelaren Banda 
* *Igelaren Banda* (2001, Elkar)
* *Preguntatxo bat* (2013, Elkar)
* *Debalde festa* (2015, Elkar)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika

## Kanpo estekak
Anton Latxa

**Anton Latxa** (Bilbo, 1951ko apirilaren 30a-) euskal abeslari eta musikaria da. "Oskorri" taldeko sortzaileetarikoa da, eta hasieratik gelditzen den kide bakarra da Bixente Martinez eta Natxo de Felipeekin batera.

Gitarra jo eta abesten du.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika
* Oskorri
Samos

**Samos** (; ) Egeo itsasoan dagoen Greziako uharte bat da, Esporadak uhartedikoa, Turkiako kostaldetik hurbil.

Ikaria uhartearekin batera Samos nomo edo departamendua osatzen du. Hiriburua Samos herria da (5.600 biztanle).

## Geografia 
Samosek 478 km² azalera du, 43 km luzera eta 13 km zabalera. Egeo itsasoaren uharterik nagusienetako bat da, Anatoliatik gertu kokatuta (itsas-milia bat zabaleko itsasartea). Uharte menditsua da, Kerketeus mendilerroak zeharkatuta, honetatik Kerkis garaiena izanda (1.434 m.). Bere klima mediterraneo denez, famatua da bere ardoa.

### Klima 
## Banaketa administratiboa 
Gertuko Ikaria eta Fourni uharteekin batera, Samos izen bereko prefektura sortzen du. Hona hemen prefekturaren herriak:

[thumb|300px|eskuinera|Samos satelite irudian ([NASA).]]

## Ekonomia 
Menditsua da uhartearen mendebala (1.436 m Kerketes mendian) baina laborantzara zuzendutako zabaldiek hartzen dute uhartearen ekialdea eta hegoaldea. Laborantza (mahatsa, olibondoak, zitrikoak, tabakoa, kotoia) eta arrantza dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Historia 
Oso uharte oparoa izan zen K.a. VII. mendetik aurrera, eta kolonia asko antolatu zituzten bertako biztanleek Propontide, Amorgos eta Samotrazian. Ontzigile bikainak, eskulangile iaioak eta ehule trebeak ziren Samosko biztanleak, eta Egiptotik Iberiarainoko eremuan saltzen zituzten beren merkataritza produktuak. Persiarrek konkistatu zuten K.a. V. mendean eta erromatarrek K.a. IIean. Bizantziarren eta genoarren esku egon zen XIV.-XV. mendeetan baina turkiarrek menderatu zuten ondoren eta albaniar jatorriko biztanleez populatu zuten uhartea. Greziaren mende geratu zen Balkanetako lehen gerra amaitu zenean (1923).

## Ondarea 
Aipagarriak dira Hera tenpluko hondakinak.

## Samostar ezagunak 
* Pitagoras (K.a. 580 - k.a. 495) matematikari eta filosofoa, Pitagoras Samoskoa izenaz ere ezaguna, Pitagorasen teoremagatik eta sortu zuen eskolagatik ospetsua.
* Aristarko Samoskoa (K.a. 310 - k.a. 230), astronomo eta matematikaria. Teoria heliozentrikoa aipatu zuen lehen pertsona.
* Epikuro (K.a. 341 – K.a. 270), filosofoa. Hedonismoa sistematizatzen lehen filosofoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustave Eiffel

**Alexandre Gustave Eiffel** (Dijon, Frantzia, 1832ko abenduaren 15a - Paris, Frantzia, 1923ko abenduaren 27a) arkitekto eta frantziar ingeniaria izan zen. Egitura metalikoetan espezializatu zen. Mundu osoan ezaguna egin zen Eiffel Dorrea eraiki zuelako.

## Biografia 
Metalezko eraikuntzak egin zituen batez ere, eta zubi eta geltoki ugari egin zituen. Obrarik ospetsuena Parisko Eiffel dorrea da (320 m garai, 1887-1889).

Aerodinamikazko lehenengo laborategia antolatu zuen Frantzian (Auteuil, 1912).

Euskal Herrian egin zituen obren artean, aipagarriak dira Donostiako geltokiko markesina (1881), Donostiako Boulevardeko kioskoa, eta Errobi ibaiaren gaineko zubia Baionan.

## Lan garrantzitsuak 
* Maria Pia zubia (1877), Porto, Portugal
* Garabit bidezubia (1884), Cantal, Frantzia
* Askatasunaren estatuaren egitura (1886), New York, AEB
* Ama Birjinaren Haitzeko zubia (1887), Baiona
* Eiffel Dorrea (1889), Paris, Frantzia

### Eiffel dorrea 
Parisen altxatzen den burdinazko eraikuntza da. 320 m-ko altuera du. Gustave Eiffel ingeniariaren esanetara eraiki zen 1887-1889 bitarteko urteetan eta 1889. urtean inauguratu zen, urte hartako erakusketa unibertsalarekin batera. Lau oin ditu euskarri gisa, eta piramide luze baten itxura du. Parisko eraikuntza ezagunena da. Irrati antenak jarri ziren bertan eta, 1959tik aurrera, telebistakoak (hasieran 300 m-ra eta gero 20 metro gorago).

## Irudi galeria 

File:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|Eiffel Dorrea, Trocaderotik ikusita
File:RahmenStatue1885.jpg|Askatasunaren Estatuaren egitura, 1885ekoa
File:Truong_Tien_Bridge.jpg|Truong Tien zubia, Vietnamen
File:Terminal de Autobuses (4).JPG|La Pazeko autobus-geltokia

## Kanpo-estekak 
*  Gustave Eiffelen oinordekoen elkartearen webgunea

## Erreferentziak
Crotonako probintzia

[thumb|Crotonako probintzia [Italiako mapan]]

**Crotonako probintzia** Calabriako kostaldean kokatuta dagoen Italiako probintzia da, Itsaso Jonikoaren aurrean Tarentoko golkoa izeneko gunean.

Hiriburua Crotona da (italieraz *Crotone*).

## Herriak 
## Kanpo estekak
Lauburu (filma)

***Lauburu*** Luis Ángel Ramírezek zuzendutako film laburra da, 2001ean estreinatua. Filmaren irudiak Errigoitin grabatu ziren.

## Kanpo estekak 
*  Filmaren datuak IMDBn
Benito Díaz

**Benito Díaz Iraola** (Donostia, 1898ko uztailaren 17a - *ib.*, 1990eko apirilaren 1a) futbol jokalari eta entrenatzaile ospetsua izan zen.

## Biografia 
## Kirol ibilbidea 
### Hastapenak 
Fortuna taldean aritu zen haur zela.
### Realean 
1918an heldu zen Realera eta bertan aritu zen 1927a arte.

## Entrenatzaile 
### Realean 
Real Sociedad zuzendu zuen hamahiru urtez, bi tartetan: lehenbizi 1926tik 1930era eta gero 1942tik 1951ra.
* Zuzendutako partidak 389 (Irabazitakoak 192, berdindurikoak 67 eta galdurikoak 130).
* Aldeko golak 897 eta kontrakoak 623.
### Girondins de Bordeaux 
Bordeleko taldean aritu zen 1937tik 1942ra.
### Atletico de Madrid 
Urte bakarra eman zuen Madrilgo taldean, 1953-1954 denboraldian.

## Erreferentziak 
* http://www.realsociedad.com/euskera/home/real.asp?menu=030600&id=14539&fnd=BENITO%20D%C3%8DAZ
* https://web.archive.org/web/20081114210630/http://www.unecatef.fr/entraineurs%20Bordeaux.htm

## Ikus, gainera 
* Errealeko entrenatzaileen zerrenda.

## Kanpo estekak 
*  Informazioa Errealeko webgunean
*  Biografia
Andoni Elizondo

**Andoni Elizondo Mendiola** (Donostia, 1932ko abuztuaren 5a - *ib.*, 1986ko otsailaren 23a) gipuzkoar futbol jokalari eta entrenatzailea izan zen.

Real Sociedadean defentsa gisa aritu zen 1952tik 1964ra.

Real Sociedad zuzendu zuen sei urtean, bi tartetan: lehenbizi 1966tik 1970era eta gero, 1974tik 1976ra.

1967an lortu zuen taldea Lehen mailara igotzea, bigarren mailan bost urtean ibili ondoren. Realak 40 urtez atxiki zion maila gorenari, Elizondok igo zuen urte hartatik 2007ra arte.

Errelak UEFAren txapelketan egin zituen lehen partidak ere Elizondok gidatuta jokatu zituen.

Halaber izan zen 1975 osteko Euskadiko lehen hautatzailea, Jose Angel Iribarrekin batera.

Jokalari gisa ere jardun zuen Realean, anaia Joseba Elizondok entrenatuta, besteak beste.

## Palmaresa 
* Zuzendutako partidak 234 (Irabazitakoak 97, berdindurikoak 51 eta galdurikoak 86).
* Aldeko golak 288 eta kontrakoak 268.

## Ikus, gainera 
* Errealaren entrenatzaileen zerrenda.

## Kanpo estekak 
*  Informazioa Errealeko webgunean
Jose Antonio Irulegi

**Jose Antonio Irulegi Garmendia** (1937ko apirilaren 1a, Lasarte-Oria) euskal herritar futbol entrenatzailea izan zen.

Real Sociedad zuzendu zuen bi urtez, 1976tik 1978ra.

## Palmaresa 
* Zuzendutako partidak 112 (Irabazitakoak 45, berdindurikoak 29 eta galdurikoak 38).
* Aldeko golak 183 eta kontrakoak 136.

## Ikus, gainera 
* Errealeko entrenatzaileen zerrenda.

## Kanpo estekak 
*  Informazioa Errealeko webgunean
Milioi

{{zenbaki infotaula
| zenbaki = 1000000
| beste zenbakiak = 
| kardinal = 1&nbsp;000&nbsp;000  milioi
| ordinal = 1&nbsp;000&nbsp;000.  milioigarren
| sistema = 
| faktorizazio = 26 · 56
| zatitzaile = 
| erromatar = \mathrm{\bar{M}}
| aurrizki = 
| bitar = 11110100001001000000
| zortzitar = 
| hamabitar = 
| hamaseitar = F4240
}}

**Milioia** mila milako da, hau da, 106. SI unitateekin aritzean mega aurrizkia erabili ohi da milioia adierazteko.

## Kanpo estekak
Million Dollar Baby

***Million Dollar Baby*** Clint Eastwoodek zuzendutako kirol drama filma da, besteak beste, 2004ko film onenaren Oscar irabazi zuena.

Paul Haggisek idatzi zuen gidoia, F.X. Tooleren istorioetan oinarrituta. Filmak 4 Oscar irabazi zituen: aipatutako film onenarena, zuzendari onenarena Clint Eastwoodentzat, emakumezko aktore onenarena Hillary Swankentzat eta taldeko gizonezko aktore onenarena Morgan Freemanentzat.

## Sinopsia 
Filmean, Morgan Freeman lankide duen boxeo entrenatzaile zaharra da Clint Eastwood. Lehenaldiko garai ilunak garbitu nahian, Hilary Swank emakumezko boxeolari amateur gazteari profesional bihur dadin laguntzen saiatuko da. Amaieran, eutanasiaren gaia plazaratzen du zuzendariak.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Frankie Dunn
* Hilary Swank: Margaret "Maggie" Fitzgerald
* Morgan Freeman: Eddie "Scrap-Iron" Dupris
* Jay Baruchel: Danger Barch
* Mike Colter: Big Willie Little
* Lucia Rijker: Billie "The Blue Bear"
* Brían F. O'Byrne: Aita Horvak
* Anthony Mackie: Shawrelle Berry
* Margo Martindale: Earline Fitzgerald
* Riki Lindhome: Mardell Fitzgerald
* Michael Peña: Omar
* Benito Martinez: Billieren managerra
* Bruce MacVittie: Mickey Mack
* Marcus Chait: J.D. Fitzgerald
* Jude Ciccolella: Hogan
* Marco Rodríguez: bigarren entrenatzailea
* Ned Eisenberg: Sally Mendoza

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak
American Beauty

***American Beauty*** (euskaraz *Amerikar Edertasuna*) 1999ko komedia dramatiko filma da, Sam Mendesek zuzendua. Kevin Spacey, Annette Bening, Thora Birch, Wes Bentley, Mena Suvari, Chris Cooper, Peter Gallagher eta Allison Janney aktoreek antzeztu zuten.

Filmak 5 Oscar irabazi zituen: film onena, zuzendari onena, gizonezko aktorerik onena Kevin Spaceyentzat, argazkilaritza onena eta jatorrizko gidoi onena

Filmean, egungo bizitza modernoaren testuinguruan, besteak beste, amodioa, askatasuna, edertasuna, zoriontasuna eta familia-gaiak jorratzen dira.

## Sinopsia 
Lester Burnham (Kevin Spacey) krisialdian dagoen berrogei urtetik gorako gizona da. Carolyn emaztea (Annette Bening), berriz, lanarekin "ezkonduta" bizi da. Gauzak horrela, Lesterren bizitza guztiz monotonoa da, egun batean bere alabaren (Thora Birch) adiskide den neska nerabe bat (Mena Suvari) ezagutu eta erabat erakarrita sentituko den arte.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *American Beauty* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea 
* Filmaren azpitituluak euskaraz
* Cliff de Hory *American Beauty*ren inguruan (euskaraz)
Kevin Spacey

**Kevin Spacey Fowler** (South Orange, 1959ko uztailaren 26a -) Estatu Batuetako antzerki eta zinema aktorea da, bitan gizonezko aktore onenaren Oscar sariaren irabazlea.

New Jerseyen jaioa eta Kalifornian hazia, Kevin Spacey antzerkian hasi zen 1980ko hamarkadan. Telebistan eta zineman lan egiteari ekin zion orduan, hastapenean bigarren mailako paperetan, baina, 1990eko hamarkadan kritikarien gorespenak jaso zituen. Hala, 1995ean *The Usual Suspects* eta 1999an *American Beauty* filmetan izandako paperengatik Oscar saria irabazi zuen. Orduz geroztik, Londresen antzerkian aritu da batik bat. Nolanahi ere, Hollywoodeko film ezagunetan agertu da: *Seven*, *Pay It Forward*, *The Usual Suspects*, *L.A. Confidential*, edo *Superman Returns*.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Pertsonaiak
All About Eve

***All About Eve*** () 1950eko film dramatikoa da, Joseph L. Mankiewiczek idatzia eta zuzendua, eta Mary Orren *The Wisdom of Eve* istorioan oinarrituta.

Filmean Margo Channing (Bette Davis) Broadwayeko aktore arrakastatsu baina edadetuaren eta Eve Harrington (Anne Baxter) zale gaztearen arteko hartu-emana kontatzen da. Eve Harringtonen hasierako laguntzeko joerak, azkenean, Channingen lana eta erlazio pertsonalak arriskuan jarri zituen. Gary Merrill, George Sanders, Hugh Marlowe, Celeste Holm eta Thelma Ritter aktoreak ere agertzen dira, eta filmak Marilyn Monroeren aurreneko paper garrantzitsua ere badakar.

Kritikarien goraipamenak plazaratu bezain laster jaso zituen. Oscar sarirako 14 izendapen eskuratuta, sei irabazi zituen, tartean film onenarena. Eskuarki, zinemako historiako klasikoen artean kokatzen da.

## Aktoreak 
*Bette Davis: Margo Channing
*Anne Baxter: Eve Harrington
*George Sanders: Addison DeWitt
*Celeste Holm: Karen Richards
*Gary Merrill: Bill Sampson
*Hugh Marlowe: Lloyd Richards
*Gregory Ratoff: Max Fabian
*Thelma Ritter: Birdie Coonan 
*Marilyn Monroe: Claudia Caswell
*Barbara Bates: Phoebe 
*Walter Hampden: Aktore zaharra

## Kanpo estekak
Natxo de Felipe

**Natxo de Felipe Alonso** (Bilbo, 1949ko irailaren 6a) euskal abeslari eta musikaria da, folk musikaren arlokoa. Ahotsaz aritzeaz gain, gitarra eta perkusioa jotzen ditu.

*Oskorri* taldearen sortzaileetariko bat izan zen 1971n, eta 2015eko bukaera arrakastatsua arte iraun zuen, Anton Latxa eta Bixente Martinezekin batera. 2015eko ekainean, iragarri zuten taldea desegingo zela: irailetik azarora bitartean agurreko zazpi kontzertu eman zituzten.

Horiez gain, beste hainbat kide izan zuen taldeak, besteak beste Xabier Zeberio (biolina eta ahotsa), Gorka Eskauriaza (baxua), Iñigo Egia (perkusioa), Josu Salbide (alboka, txirula, eta gaita), eta Iker Goenaga (trikitia).

## Biografia 
Bilboko Zazpikaleetan jaio zen eta bertan bizi da **De Felipe**. Ikasketei dagokienez, Medikuntza hasi zuen, bukatu ez zuen arren.

Euskara gaztetan ikasi zuen, 16 urte zituenean. Garai hartan, Gabriel Aresti poeta ezagutu zuen, eta Arestik harengan eragin handia izan zuen.
## Musikagile 
Bertsotarako baliagarri diren 26 doinu jaso dizkio Bertsozale Elkarteak: *Aita-semeak tabernan daude, Andre eder gentil batek, Basa andere maitagarria, Behin batean mendi batean, Biba gure arbola, Biribil-bao zer polita dan, Elikatzen gaituzu, Euskal Herrian euskaraz, Ez naiz kexatu neure denboran, Fueristak gera eta izango, Fueristak gera eta izango II, Gizon asko dabil hortik, Gizona pobre edo aberats, Gure euskera eder maitea II, Gure sukaldaria, Gure Violeta maitea, Heldu behar duen gauza, Horra zenbait zortziko, Itsasoa hasarre dago, Mosen Bernat jakin bahu, Oi euskara lauda ezak II, Pausorik pauso beti, Preso gaudenon ahoetatik, Sareak hedaturik, Zorioneko batasunean, Zu zara gure ama maitia*.

*Badok.eus* atarian 156 kantutan agertzen da egile moduan. Musikagile gutxik lortu dute kopuru hori. Etxahun Iruri-ren mailan dago Natxo de Felipe.

*Oskorri* taldea nola sortu zen kontatu zuten Amaia Okariz-ek eta Jon Sarasuak lau bertsotan ("Amaiaren ipuina").

## Bilboko Aste Nagusiko konpartsakidea 
[alt=|ezkerrera|thumb|1978ko Jai-Batzordea Bilboko udaletxean.

Zortzi urte geroago, 1986an, [Bilboko Aste Nagusiko pregoilari|Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria izan zen.

1997an *Badator Mari Jaia* Bilboko Aste Nagusiaren abesti ofizial edo ereserkiaren grabazioan parte hartu zuen, ahotsa jarriz. Edorta Jimenez idazleak letrak eta Kepa Junkera trikitilariak musika eta moldaketa egin zituzten, eta parte-hartzaileen artean Ibon Koteron musikaria eta **Natxo** de Felipe, Anton Latxa, Alex Sardui, Francis Diez, Gorka Sarriegi eta Ixiar Oreja abeslariak agertu ziren.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 1986an Blboko Aste Nagusiko pregoilaria izan zen.
* 2014an Joseba Sarrionandia poetak *Alegrantziaren aldeko konjura* abestian *Natxo* *Soinulari* aipatzen zuen (Gose taldearen *Gosariak* diskoan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Entzun" aldizkariko webgunean elkarrizketa
* Elkarrizketa *Berria* egunkarian, 2013/04/04
Crash (2004ko filma)

***Crash*** 2004ko drama filma da, Paul Haggisek zuzendua eta idatzia. Hiru Oscar irabazi zituen 2005ean, tartean film onenarena.

Zuzendariari gertatutako benetako pasadizo batean oinarrituta, filmean, arraza eta klase gatazkak hizpide, Los Angelesko hainbat hiritarren bizipenak kontatzen dira. Hori dela eta, protagonista askoko filma da.

## Kanpo estekak
Arkitekto

**Arkitekto** bat eraikinen eraikuntza planifikatzen, diseinatzen eta gainbegiratzen duen pertsona da.

## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* Arktiektura
The Apartment

**The Apartment** (euskaraz: "Apartamentua") komedia dramatiko filma da, Billy Wilderek 1960an idatzi, ekoitzi eta zuzendu zuena. Jack Lemmon, Shirley MacLaine eta Fred MacMurray izan ziren aktore nagusiak.

Wilderren *Some Like It Hot* film arrakastatsu eta entzutetsuaren ondorengoa izan zen, eta hark adinako arrakasta komertzial eta kritikoa lortu zuen: zinematokietan 25 milioi dolar jaso eta film onenaren Oscar saria irabazi zuen. Marilyn Monroek, *Some Like It Hot* filmean Wilder eta Lemonekin lan egin ostean, *The Apartment*-en ere agertu nahi izan zuen, baina azkenean ez zuen beretzako paperik eskuratu ahal izan.

## Argumentua 
C.C. Baxter (Jack Lemmon) Manhattango aseguru konpainia handi bateko langile apal baina handigura da. Ezkongabea, bakarrik bizi da apartamentu xume batean. Lantokian postu hobeagoetara iristeko itxaropenez, bizilekua nagusiei lagatzen die, euren maitaleekin egoteko *amodio leku* gisa; maiz haien sexu topaketak amaitu arte kalean zain egon ohi da. Baxterrek enpresako igoigailuko emakume langilea ezagutu (Shirley MacLaine) eta hartaz maitemintzean egoera guztiz aldatuko da. Hala ere, Baxter xaloak ez dakiena da neska gaztea bere nagusi gonazalearen (Fred MacMurray) maitale berria dela...

[350px|thumb|center|C.C. Baxter ([Jack Lemmon) eta Fran Kubelik (Shirley MacLaine]]

## Estiloa 
Billy Wilderek teknika xumea eta argumentu korapilatsuaz osatutako zinema egin ohi zuen. Izan ere, argumentua xehetasun, asmo eta irrika handiz osaturik dago. Inoren alde jartzen ez den narratzaile orojakile batek kontatzen digu ia film osoa; lehenbiziko eszenan, ordea, Jack Lemmon aktorearen ahotsak bere pertsonaia, haren bizitza eta haren *arazo txikia* aurkezten dizkigu.

## Aktoreak 
* Jack Lemmon: Calvin Clifford "Bud" Baxter
* Shirley MacLaine: Fran Kubelik
* Fred MacMurray: Jeff D. Sheldrake
* Ray Walston: Joe Dobisch
* Jack Kruschen: Dreyfuss doktorea
* David Lewis: Al Kirkeby
* Hope Holiday: Margie MacDougall andrea
* Joan Shawlee: Sylvia
* Naomi Stevens: Mildred Dreyfuss andrea
* Johnny Seven: Karl Matuschka
* Joyce Jameson: tabernako ilehoria
* Hal Smith: Santa Klausez mozorrutako tabernako gizona
* Willard Waterman: Vanderhoff jauna
* David White: Eichelberger jauna
* Edie Adams: Olsen andereinoa

## Sariak 
260px|thumb|right|Trailerra

## Kanpo estekak 
* *The Apartment* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Apartment* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Chueca

**Chueca** Espainiako Madril hiriburuko auzo edo gune bat da, Centro barrutiko Justicia auzoan, Genova kalea eta Gran Vía kaleen artean.

Izena Federico Chueca madrildar musikagilearen omenez darama.

1990eko hamarkadan, gay taldeak bere feudotzat hartu zuten auzoa, eta egoera txarrean zegoen auzoko merkataritza berpiztu zuten. Gaur egun, Espainian aurkitu daitezken denda ezberdin, garesti eta berritzaileenak daude. Ekainaren amaieran, hirian dagoen jai handienetariko bat egiten da Chuecako enparantzan, gay eta lesbianen harrotasunaren eguna ospatzeko.

Auzoan izena bertan dagoen plazatxo batetik datorkio, Federico Chueca zartzuela konpositorearen omenez ipinia. Bertan dago Chueca Madrilgo metroaren geltokia dago.

## Kanpo estekak
TG4

**TG4** (*TG Ceathair*, euskaraz "TG Lau", TG hizkiak *Teilifís na Gaeilge* edo "Irlanderazko Telebista" hitzen laburdura dira) irlanderazko telebista kate irlandarra da, "Radio Telefís Éireann" enpresa publikoak 1996ko urriaren 31n abiatutakoa. 2007an bere bide propioa hartu du, Europako Irrati-Telebista Batasunan sartuta. Egoitza nagusia Connemara eskualdeko Baile na hAbhann udalerrian du (Galway konderria).

Beste hizkuntza batzuk ere programazioan lekua baduten arren, sei orduko emisioa gutxienez irlanderaz eginda dago.

Egunero, 800.000 pertsonak ikusten dute batez beste.

1999 arte TnaG (*Teilifís na Gaeilge*, hots, "Irlanderazko Telebista") izena zeukan.

## Ikus gainera 
* TV Breizh, Bretainiako telebista katea.
* BBC Alba, Eskoziako gaelerazko telebista katea.
* S4C, galeserazko telebista katea.

## Kanpo estekak 
TG4-ren webgunea
Egoitza Santua

thumb|350px|Aulki Santuaren harreman diplomatikoak:
**Egoitza Santua** edo **Aulki Santua** (latinez *Sancta Sedes*) aita santuak Eliza Katolikoko buru den heinean duen posizioari ematen zaion izena da. Nazioarteko politika eta Eliza Katolikoaren gorengo gidaritza dagozkio. Adiera horretan, ez da Vatikano Hiriarekin nahastu behar: azken horrek Vatikanoko estatuan du aginpidea soilik, eta estatuaren oinarrizko barne funtzioak betetzen ditu. Vatikano Hiriak ez du nazioarteko politikan jarduteko eskumenik. Zeregin hori Aulki Santuaren eskuetan dago, nahiz eta izate juridiko biak sarri oso estu lotuta egon.

## Historia 
* 756, Aita Santuen Lurraldea sortu zen.
* 1860, Italiak Aita Santuen Lurraldeak konkistatu zituen, Egoitza Santuari Erroma bakarrik utzirik.
* 1870, Viktor Manuelek Erroma hartu zuen Frantziar-prusiar gerraz baliatuz eta erresumako hiriburu aldarrikatu  zuen.
* 1917, Benedikto XV.ak Lehen Mundu Gerrarako bakerako plan bat proposatu zuen, nazioartean baztertua izan zena.
* 1929, Benito Mussolinik eta Pietro Gasparrik itun bat izenpetu zuten, 1870etik Egoitza Santuak Italiarekin zituen arazoak konpontzeko.
* 1939, Bigarren Mundu Gerra hasi zen; Egoitza Santua neutral azaldu zen.
* 1944, Hitlerrek Vatikano Hiria suntsitzeko agindua eman zuen eta Pio XII.a aita santua bahitzeko, baina SS-etako jeneralak ez zion jaramonik egin. Jenerala kargutik baztertua izan zen.
* 1965, Paulo VI.ak Vatikanoko II. kontzilioa amaitu zuen.
* 1981, Joan Paulo II.aren aurkako atentatua, Vatikano Hirian.
* 2005, Joan Paulo II.a hil zen eta Benedikto XVI.a hautatu zuten aita santu.

## Aita santuaren aulkia 
[thumb|350px|*Aita santuaren aulkia*, [Done Joan Laterangoaren basilika|San Joan Laterangoan]]
Aulki santuaren eserlekuaz hitz egitean, *Aita santuaren aulkia* erabiltzen da. San Joan Laterangoan dago, Erromako elizbarrutiko katedralean.

## Ikus, gainera 
* Vatikano Hiria
* Aita santua
* Eliza Katoliko

## Kanpo estekak
Sumatra

**Sumatra** (indonesieraz: *Sumatera*) Indonesiako uharterik handiena da, Sondako uharteetako handienetakoa, eta munduko seigarren zabalena, 470.000 kilometro koadroko azalerarekin. Kontuan hartu behar da Borneo eta Ginea Berria uharteak ez direla osorik indonesiarrak. Medan du hiririk handiena (2.109.330 biztanle 2010ean).

## Geografia 
Sumatra Indiako ozeanoan dago. Ipar-ekialdean Malakako itsasarteak bereizten du Malaysiako penintsulatik, eta hegoaldean Sondako itsasarteak Javatik. 1.790 kilometro luze da eta 435 kilometro zabal, punturik zabalenean. Ekuatorea igarotzen da uhartearen erditik eta klima ekuatoriala du, beroa eta hezea. Oihan tropikala da nagusi eta, landaredia bezala, fauna ere oso aberatsa da.

### Probintziak 
Sumatra uharteak, inguruko uharte txikiekin batera, Indonesiako Errepublikako zazpi probintzia osatzen ditu:
# Aceh
# Bengkulu
# Jambi
# Lampung
# Riau
# Mendebaldeko Sumatra
# Hego Sumatra
# Ipar Sumatra

## Historia 
Sumatrako historian eragin handia izan dute inguruko herrietako itsasgizonek; indiar eta txinatar itsasgizonek kolonizatu eta budismoa eta sanskritoa zabaldu zituzten lehenik eta arabiarrek islamizatu zuten XIII. mendean. XVI. mendean europarrek Sumatraren kolonizazioa hasi zuten; portugaldarrek hartu zuten lehenik eta herbeheretarrek XVI. mendean. Herbeheretarrek Bigarren Mundu Gerra bitartean izan zuten aginpidea, baina 1942-1945 bitartean japoniarrek Sumatraren burujabetasuna onartuko zutela agindu eta uhartea menderatu zuten. Aipagarria da urte askotan europarren kolonia izan zen arren higikunde abertzaleei eta matxinadei aurre egin behar izan zietela eta XIX. mendea arte ez zutela erabat menderatu. 1950ean Indonesiako Errepublikaren barnean gelditu zen.

## Ekonomia 
Kautxua, tabakoa, arroza, kopra, etab. lantzen dira eta petrolio, eztainu eta ikatz hobi handiak ustiatzen. Palma olioaren produkzioak arazo handiak sortu ditu; baso-soiltzea izugarria izan da, arriskuan jarriz Sumatrako tigrea eta milaka landare eta animalia txiki, eta indigenen aurkako errepresioa bortitza da. Uhartea garrantzi handia hartzen ari da, hango portuetatik Asiako gainerako lurraldeekiko salerosketa harremanak indartzen ari diren heinean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krakatoa

**Krakatoa** (indonesieraz *Krakatau*) Indonesiako sumendia da, Java eta Sumatra uharteen artean.

1883ko abuztuaren 27an lau eztanda erraldoik, Krakatoaren erupzioak sortuak, hondamenezko tsunamiak sortu eta hainbat herri suntsitu zituzten Javan eta Sumatran. Erupzioa 1883ko maiatzean hasi eta 1884ko otsailean bukatu zen. Hasierako lehen lurrikaren ondoren, sumendiaren jarduera areagotuz joan zen, erupzio handia gertatu arte.

Garai hartan Indonesia Herbehereetako kolonia zen. Hori dela eta, hildakoen kopurua herbeheretarrek harturiko datuetan oinarritzen da, guztira 36.417 hildako. Dena den, XX. mendean zehar eginiko ikerketek kopuru hori 120.000 ingurura igo dute.

Krakatoaren erupzioa esplosiboa izan zen, bota zituen gasak pilatzen joan zirelako, leherketa handia sortu zuelako eta piroklasto asko zituelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tsunami
* *Krakatoa, East of Java*
* Sumendi erupzioak hildako pertsona kopuruaren arabera

## Kanpo estekak 
*  1883ko erupzioari buruz AEBetako USGSek eginiko txostena.
Wight

**Wight** (,  ahoskatua) Ingalaterrako hegoaldean dagoen uharte eta konderria da, Hampshireko kostaldetik hegoaldera kokatutakoa. 380 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 140.000 biztanle zituen (368 biz./km2). Hiriburua Newport da (ia 24.000 biztanle 2001ean).

Kareharrizko mendialdea da, eta ekialdetik mendebalerantz luzatzen da. Kostaldeak malkartsuak dira, hegoaldean batez ere. Klima epela du, eta udatiarrentzako eta turistentzako jomuga bihurtu da. Nekazaritza (garia, garagarra, barazkiak, fruitu arbolak), abere hazkuntza (behi, ardi eta zerri azienda), eta industria (hegazkingintza, ontziolak, ehungintza, eraikuntzarako gaiak) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wight uharteko jaialdia

## Kanpo estekak 
*  Wighten webgune ofiziala
Mangaka

istoriotxoen marrazkilaria izendatzeko japonierazko hitza da. Japoniatik kanpo eta bereziki Mendebaldean, hitza istoriotxo japoniarren edo **manga**gileei deitzeko erabiltzen da. Autore horiek gehienetan japoniarrak dira, baina ez beti.

Normalean, mangakaren lanak lan nagusia hartzen du, bai bilbean eta bai istoriotxoaren marrazkian. Hala ere, ez da harritzekoa izaten mangagileren batek idazle batek emandako istoriorako marrazkiak egitea, ezta marrazkien xehetasunetan kanpotiko laguntza jasotzea ere. Kasuren batean, zenbait mangakak taldean egiten dute lan, produktu bakarra sortzeko (Clamp-ek, esate baterako), hain ohikoa ez bada ere.

## Hitzaren esanahia 
*Mangaka* hitza bi elementuz osatua da: *manga* eta *ka*. Lehenak (漫画) artistak erabiltzen duen medioa adierazten du: komiki japoniarra edo, Japonian, "komikia" orokorrean; bigarrena, -*ka* (家), alegia, euskarazko -*gile* atzizkiaren baliokide da eta nolabaiteko maisutasun zentzua hartzen du. Adibidez, termino hori ez da erabiltzen istorio bat idatzi ondoren, manga egiteko marrazkilariari ematen dionarentzat: istoriotxogileentzako termino japoniarra *gensaku-sha* da.

## Laguntzaileak 
Mangaka askok laguntzaileak izaten dituzte, eginbeharren arabera. Mangaka batzuek oinarrizko zirriborroak besterik ez dute egiten eta laguntzaileek xehetasun guztiak fintzen dizkiete; beste batzuk, berriz, besteen laguntzaz kontu jakin batzuetarako soilik baliatzen dira (Go Nagaik, adibidez, behin laguntzaile bat hartu zuen helikopteroak eta bestelako ibilgailu militarrak marrazteko soilik). Paisaiak, koloreztatzea, pertsonaien diseinua... batzuetan laguntzaileen esku uzten dira, halaber.

Beste mangaka batzuek ez dute inongo laguntzailerik eta nahiago izaten dute dena beraiek egitea. Hori baino ohikoagoa da laguntzaileek mangaren hondoko marrazkiak egitea eta mangakak, pertsonaia nagusiak marraztu eta tindatzea. Askotan, marrazkietan laguntzeko hartzen badituzte ere, laguntzaileek ia inoiz ez diote laguntzen mangakari istorioa edo argumentuarekin, ideia orokorren bat emateaz haratago.

Gaur mangagile ezagun gehienak laguntzaile moduan hasi ziren marrazten, baina laguntzaile asko osperik gabe ere oso gustura daude eta beren ibilbide osoa lan hartan igarotzen dute.

## Ikus, gainera 
* Mangaken zerrenda

## Kanpo estekak
Lúcio Costa

**Lúcio Marçal Ferreira Ribeiro Lima Costa** (Toulon, Frantzia, 1902ko otsailaren 27a - Rio de Janeiro, 1998ko ekainaren 13a) brasildar arkitekto eta hirigilea izan zen, nazioarteko aitormena jaso zuena.

## Biografia 
Arkitektura ikasi zuen Rio de Janeiroko *Escola de Belas Artes* ikastegian. Haatik, albo batera utzi zituen bertan ikasitako arkitektura tradizionala, arkitektura modernoa eta, batez ere, Le Corbusierren lan naroa ezagutu zuenean. Warchavchik arkitekto errusiarrarekin hasi zen lanean. 1930ean Brasilgo Arte Ederretako Eskolako zuzendari hautatu zuten; kargu hartatik arkitektura modernoa bultzatu zuen. Irakasle ere jardun zuen eta, besteak beste, Oscar Niemeyerri klaseak eman zizkion.

1937-1943 bitartean, Le Corbusier-ekin batera, Rio de Janeiroko Hezkuntza eta Kultura ministerioaren egoitzako obrak zuzendu zituen. 1948-1954 urteetan, Rio de Janeiroko Parque Guinle eraikuntza multzoa eraiki zuen. 1957. urtean Brasilia hiriburu berria diseinatzeko hirigintza-lehiaketa irabazi zuen zirriborro soil batzuekin, Oscar Niemeyeren gidaritzapean. Lan honek ezagun egin zuen mundu osoan. Hirigintza modernoak aldarrikatzen zuen zonakatzearen eredurik garbiena dugu Brasilia.

## Lanik garrantzitsuenak 
[thumb|280px|eskuinera|*Ministério da Educação e Saúde Pública* eraikineko fatxada, Rio de Janeiro, [1936]]
* 1936 - *Ministério da Educação e Saúde Pública* eraikina, Rio de Janeiro.
* 1937 - *São Miguel das Missões* museoa, Rio Grande do Sul.
* 1939 - *Brasileko pabilioia*, New Yorkeko Nazioarteko Azokan.
* 1952 - *Casa do Brasil* proiektua, Paris.
* 1956 - *Jockey Club do Brasil* egoitza, Rio de Janeiro.
* 1957 - *Brasiliako Plan Pilotoa*, Brasileko hiriburu berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, casadeluciocosta.org
FORTA

**Irrati eta Telebista Autonomikoen Erakunde edo Entitateen Federazioa** (gaztelaniaz *Federación de Organismos o Entidades de Radio y Televisión Autonómicos*, **FORTA**) Espainiako autonomia erkidegoetako irrati eta telebista talde publiko guztien elkartea da. 1989ko apirilaren 5ean sortu zen. Erakunde hartatik kanpo dagoen talde bakarra *Corporación Extremeña de Medios Audiovisuales* da.

## Ikus, gainera 
* Telebista

## Kanpo estekak 
*  FORTAren webgune ofiziala
Ea (argipena)

**Ea** izenak hainbat adiera du.

Euskal Herrian:
* **Ea**: Bizkaiko udalerria. Eta bertan:
****Ea**, izen bereko hondartza.
****Ea**, izen bereko ibaia.
* **EA**, Eusko Alkartasuna: Euskal Herriko alderdi politikoa
Munduan:
* **EA**, Estado Aragonés: Aragoiko alderdi politikoa
***Ea**, Babiloniako mitologiako jainkoa.
* **Ea**, Electronic Arts: bideo-jokoen enpresa
* **Ea**, trilioi bat urte (1018), Nazioarteko Unitate Sistemako denbora unitatea.
***Eä,** Tolkienek sortutako fikziozko unibertsoaren elfoerazko izena.
Youenn Gwernig

**Youenn Gwernig** (Scaër, Bretainia, 1925 &ndash; Douarnenez, Bretainia, 2006ko abuztuaren 29a) idazle eta abeslari bretoia izan zen.

Estatu Batuetara emigratu zuen eta 1960ko hamarkadaren amaierara arte ez zen bere sorterrira itzuli. Han, Kerouac Jack poeta ezagutu zuen eta berarekin adiskidetu zen.

Bere idazkiak, nagusiki, Al Liamm aldizkari literarioan argitaratuak izan ziren. 1996an, Xavier de Langlais Saria eman zioten bere olerkiengatik.

## Diskografia 
* *Distro ar Gelted*, LP, 1974
* *E-kreiz an noz*, LP, 1975
* *Private people*
* *Emañ ar bed va iliz* (CD, 1990)
* *Foeter Bro / Just a traveller / Compagnon de route* (CD, 1993)

## Argitalpenak 
* *An toull en nor* (elebidun: bretoiera-frantsesa), 1972
* *An diri dir* (hirueledun: bretoiera-frantsesa-ingelesa), 1976
* *La grande tribu* (eleberria, frantsesa), Grasset, 1982
* *Un dornad plu* (elebidun: bretoiera-frantsesa), Al Liamm, 1997
* *Appelez-moi Ange* (eleberria, frantsesa), Blanc Silex, 2002
Bruneiko bandera

**Bruneiko bandera** 1959ko Irailaren 29an onartua izan zen, Brunei protektoratu britainiar bat baino ez zenean. 1984ko urtarrilaren 1ean Bruneik independentzia lortu zuen eta banderaren diseinua mantendu zen.

Banderak Bruneiko armarria du erdian, atzekalde hori eta berau mozten duten bi xingola diagonalen (bata zuria eta bestea beltza) gainean.
Ekialdeko Timorko bandera

**Ekialdeko Timorko bandera** 2002an onartua izan zen eta 1975an erabiltzen zen bera da. Atzekalde gorri baten gainean, bi hiruki isoszele (horia bata, beltza bestea) gainjartzen dira. Triangelu beltzaren barruan bost puntako izar zuri bat agertzen da.

Ekialdeko Timorreko konstituzioaren arabera, banderaren osagaiek hauxe irudikatzen dute:
* atzealde gorria: "askapen nazionala lortzeko borroka"
* hiruki horia: "kolonialismoaren aztarnak Ekialdeko Timorko historian"
* hiruki beltza: "gainditu behar den iluntasuna"
* izar (edo "gidatzen duen argia") zuriak "bakea" irudikatzen du.

## Kanpo estekak
Ternua

**Ternua** (; ; ; mikmakeraz *Taqamkuk*) Kanadako ekialdean dagoen uhartea da, Ipar Ozeano Atlantikoan eta Ternua eta Labrador izeneko probintzian kokatutakoa. 108.860 km2-ko azalera dauka eta 477.787 biztanle zituen 2016an. Hiri nagusia St. John's da.

## Geografia eta inguru naturala 
Uhartea, Ipar Amerikako Appalache mendien ipar-ekialdeko luzapena dena, mendebaletik ekialdera makurtutako goi-ordoki bat da, antzina glaziarrek ebakitako ibarrak dituena; ipar-mendebalean Long Range mendiak ditu (800 m), San Jorge eta Badia Zuria bitarteko sakonune estu batek goi-ordokitik bereizten duena; kosta badiek, fiordoek eta penintsulek hautsia da, uharte txiki askorekin. Klima hotz hezea du (800-1.500 mm euri). Labradorko itsaslaster hotzak udaberria atzeratzen du, eta horrenbestez, udak laburrak eta hotz samarrak dira Ternuan, eta neguak, berriz, luzeak, hotzak, haizetsuak eta elurtsuak. Sorrera glaziar izandako aintzirak dira. Landarediari dagokionez, tundra da nagusi; baina iparraldeko eta mendebaleko itsasertzetik hurbil izeiak, urkiak eta astigarrak dira. Labradorko penintsulako ipar-ekialdeak Kanadako llur-krosko handiaren ekialdea hartzen du; kosta garaia eta fiordoek hautsia da, uharte txiki eta itsas hautsi askorekin. Iparraldean Torngat Mendiak ditu (1.800 m) eta, erdigunetzat, Goose badia, Melville aintziraren ertzean. Uhartearen eta penintsularen artean Belle Isleko itsasartea da.

## Ekonomia 
Ternuako ekonomia arrantzan eta arrantzatik eratorritako industrian oinarritzen da gehienbat. Gehien harrapatzen diren arrainak bakailaoa eta, ondoren, sardinzarra, izokina, abakandoa, baleta eta itsas otsoa dira. Garrantzi handikoa dira halaber basoaren ustiapena eta horretatik eratorritako zurgintza eta papergintza, eta baita, mea baliabideen ustiapena ere: burdina, zinka, kobrea, amiantoa. Artzaintzak eta nekazaritzak hirugarren postua hartzen dute ekonomian.

## Euskaldunak Ternuan 
Euskal Herriko baleazaleak Ternua eta Quebec aldean ibili ziren baleak harrapatzen, bereziki XVI. eta XVII. mendeetan.

Ordutik, hango toponimian presentzia horren lekuko gordetzen dira gaur egun ere, hala nola: Nouvelle Biscaye, Île aux Basques, Port aux Basques, Portutxoa (Port au Choix), Baye Ederra (Bonne Baye), Aingura Txar (Ingunachoix), Barratxoa, Antton Portu, Opor Portu, Portu Txarra, Balea Handia, Amuitz, Miarritz edo Placentia.

## Udalerri nagusiak 
Hona hemen uhartearen udalerri populatuenak, 2006ko erroldaren arabera:
# St. John's (100.646)
# Mount Pearl (24.671)
# Conception Bay South (21.966)
# Corner Brook (20.083)
# Grand Falls-Windsor (13.558)
# Paradise (12.584)
# Gander (9.951)
# Stephenville (6.588)
# Torbay (6.281)
# Portugal Cove-St. Philip's (5.575)
# Marystown (5.436)
# Bay Roberts (5.414)
# Clarenville (5.274)
# Deer Lake (4.827)
# Carbonear (4.723)
# Channel-Port aux Basques (4.319)
# Placentia (3.898)
# Bonavista (3.764)
# Bishop's Falls (3.399)
# Lewisporte (3.308)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "Apaizac obeto", Jon Maia (Elkar, 2006).

## Kanpo estekak
Anglo-normandiar uharteak

**Anglo-normandiar uharteak** edo **Kanaleko uharteak** (normandieraz ''Îles d'la Manche*; ; ) Mantxako kanalean dagoen irla taldea da, Normandia eta Ingalaterrako hego-ekialdearen artean, Erresuma Batuaren menpe dagoena.

160.000 biztanle inguru bizi dira han, bi uharte nagusiak Jersey eta Guernesey direlarik.

## Uharteak 
### Jersey 
Jersey uharteak beste irla txikiago eta biztanlerik gabeko batzuekin batera osatzen du "Jerseyko Bailegoa" (*Bailiwick of Jersey* edo *Bailliage de Jersey*).

116 km2-ko azalera du, eta 88.200 biztanle (2005). Saint Helier da hiriburua (28.310 bizt.).

### Guernsey 
Guerneseyko bailegoak (*bailiwick* edo *bailliage'') 78 km2-ko azalera eta 65.228 biztanle zituen 2005ean. Saint Peter Port du hiriburu (16.488 bizt.).

Guerneseyko Bailegoa osatzen duten beste uharteak hauek dira:
* Alderney
* Sark
* Herm
* Jethou
* Brecqhou
* Lihou

## Hizkuntzak 
Ingelesa eta frantsesa dira uhartediko hizkuntza ofizialak.

Bestela, normandieraren hiru aldaera nagusi ere hitz egiten dituzte, egoera gutxituan: guerneseyera (Guerneseyn), jerseyera (Jerseyn) eta sarkera (Sarken).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Britainiar koroaren dependentzia

## Kanpo estekak 
* States of Alderney
* States of Guernsey
* States of Jersey
* Government of Sark
Jersey

**Jersey** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; jerseyeraz: *Jèrri*,  ahoskatua), ofizialki **Jerseyko Bailegoa** (; ; jerseyeraz: *Bailliage dé Jèrri*) Mantxako kanaleko uharte eta koroaren dependentzia da, Normandiatik 22,5&nbsp;kilometrotara eta Ingalaterratik 161&nbsp;kilometrotara dagoena. Anglo-normandiar uharteak izeneko uhartediko uharterik handiena da. Izan ere, 116&nbsp;km2 ditu, eta 88.200 biztanle zituen 2005ean (normandiar jatorrikoak gehienak). Saint Helier du hiriburu (28.000 biztanle inguru). Jerseyko hizkuntza nagusiak ingeles eta Normandiako frantsesa dira.

thumb|ezkerrera|Mont Orgueil gaztelua 13. mendean eraiki zuten, Jersey frantses inbasioetatik babestearren.

Lauki luzearen itxura du uharteak; iparraldean garaiak dira itsasertz labartsuak, eta hegoaldea berriz apalagoa da. Arrantza eta nekazaritza (tomatea, patata, fruituak, eta abar) lantzen dira, eta granitoa ustiatzen da. Nekazaritzak eta loregintzak Britainia Handian dute merkatu nagusia. Ezaguna da hango behi arraza, izen berekoa. Ingeles kolonia izanik ere, bertako eta berezko dituzten lege eta ohiturek arautzen dute uhartea; estatuen biltzarra da erakunde legegilea baina teniente gobernari ingelesek hautatzen dutena da administrazio burua. Alemaniarren mende egon zen 1945ean, ingelesak iritsi ziren arte.

## Klima 
## Jerseyko multzoa 
Beste uharte txikiago eta biztanlerik gabeko batzuekin batera osatzen du Jerseyko multzoa (; ):

# **Jersey**
# Minquiers
# Écréhous
# Pierres de Lecq
# Les Dirouilles
# La Motte

### Parrokiak 
eskuinera|thumb|upright=1.8|Jerseyko parrokiak
Administratiboki, uhartea 12 parrokitan banaturik dago, denak itsasertzean daudenak:

## Jersey abelgorria 
Jersey uhartean esne bikaina eman dezan hazitako behi mota, jatorriz Ingalaterrakoa dena. Behi horiek oso arinak dira, asko jaten dute, eta 15-20 bat litro esne ematen dute egunean. Ganadu mota hori erraz egokitzen da klima desberdinetan, eta toki askotara hedatu da horri esker; Hego Amerikara, Frantziara, Australiara, Estatu Batuetara.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* New Jersey

## Kanpo estekak 
*  Jerseyko gobernuaren webgunea

## Erreferentziak
Saint Helier

**Saint Helier** (ingelesez  ahoskatua; frantsesez: *Saint-Hélier*,  ahoskatua; Jèrriais: *Saint Hélyi*) Jerseyko uhartearen hiriburua eta hiri nagusia da, bai eta Mantxako kanalean dagoen hiririk populatuena ere.

28.000 biztanle inguru ditu.

## Kanpo estekak
Saint Peter Port

**Saint Peter Port** (frantsesez *Saint-Pierre-Port*) Guernseyko uhartearen hiriburua eta hiri nagusia da, bai eta Mantxako kanalean dagoen bigarren hiririk populatuena ere.

16.500 biztanle inguru ditu.

## Kanpo estekak
Guernesey

**Guernesey** (frantses izena; guerneseyeraz: *Guernési*; ingelesez: *Guernsey*) Mantxako kanalean dagoen uhartea da, Normandiatik 48&nbsp;km-ra eta Ingalaterratik 121&nbsp;km-ra. Erresuma Batuaren menpe dagoena.

Anglo-normandiar uharteak izeneko uhartedian bigarren irlarik handiena da. 78&nbsp;km²-ko azalera du, eta ia 65.300 biztanle zituen 2005ean. Saint Peter Port du hiriburu (16.488 biztanle).

## Guerneseyko multzoa 
**Guerneseyko Bailiazgoa** (ingelesez *Bailiwick of Guernsey* eta frantsesez *Bailliage de Guernsey*) ondorengo uharte nagusi eta txikiagoek osatzen dute:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Guerneseyko gobernuaren webgunea
Kanaria Handia

**Kanaria Handia** () Afrikako uhartea da geografikoki eta Espainiakoa administratiboki. Zehazki, Las Palmas probintzian (Kanariak) dago.

1.560 km2-ko azalera du eta 807.049 biztanle zituen 2006an.

Hiriburua Las Palmas Kanaria Handikoa da (378.628 biztanle 2005ean).

## Klima 
### Datu orokorrak 
### Suteak 
2007ko uztailean Tejeda (Las Palmas) 19.191 hektarea erre egin ziren. 2019ko abuztuan 12.000 hektarea inguru kiskali ziren Vallesecon eta Artenara aldeetan.

## Udalerri nagusiak 
# **Las Palmas Kanaria Handikoa** (hiriburua): 378.628 biztanle (2005).
# Telde: 96.547 biz.
# Santa Lucia de Tirajana: 56.268 biz.
# San Bartolome de Tirajana: 46.428 biz.
# Arucas: 34.245 biz.

## Toponimia guantxea 
Guantxeek izen hauek utzi dituzte uharteko toponimian: Agüimes, Arguineguín, Artenara, Arucas, Firgas, Gáldar, Mogán, Tamaraceite, Tara, Telde, Tenoya, Teror edo Tirajana.

## Pertsonaia ezagunak 
* Benito Perez Galdos (1843-1920), idazlea.
* Juan Negrín (1892-1956), espainiar presidente errepublikarra.
* Alfredo Kraus (1927-1999), tenorra.
* Antonia San Juan (1961-), aktorea.
* Javier Bardem (1969-), aktorea.
* Kira Miró (1980-), aktoresa.
* Rubén Castro (1981-), futbolaria.
* Rubén Quintana (1980-), saskibaloi jokalaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kanaria Handiko Cabildoaren webgunea
Plano inklinatu

thumb|**Plano inklinatua** ulertzeko bideoa.
**Plano inklinatua** makina sinple klasikoetako bat da eta, izenak dion bezala, plano inklinatu bat bere bi muturrak garaiera ezberdinetan dituen gainazal lau bat da, aldapa bat adibidez. Objektu bat plano inklinatutik igotzen bada, zuzenean bi garaieren artean igo ordez, egin beharreko indarra murrizten da, baina objektuak orduan distantzia gehiago egin behar du. Plano inklinatu baten abantaila mekanikoa aldaparen luzera zati igo behar den garaiera da. Hau ere planoa eta horizontalaren angeluaren sinuarekin adieraz daiteke.

|}
|}
[eskuinera|300px|thumb|Gakoa:N = [Indar normala planoarekiko perpendikularram = Objetuaren Masag = grabitatearen azelerazioaθ (theta) = Planoaren horizontalarekiko angelua*f* = Plano inklinatuaren marruskadura indarra]]

## Fisika 
Dakigun bezala objektuaren pisua bertikala eta beheranzkoa den magnitude bektoriala izanda, bi osagaietan banatu dezakegu: *F1* eta *F2*, plano inklinatuarekiko paraleloa eta elkarzuta hurrenez hurren:

F_1 = G sin \alpha \,
F_2 = G cos \alpha \,

Normalean, plano inklinatuaren gainazalean, marruskadura indarra egongo da *Fr* (euskaraz batzuetan ere *Fm*), indar hau honakoa delarik:

F_r = \mu F_2 = \mu G cos \alpha \, / non μ marruskadura koefizientea den.

Irudia aztertuz, objektua mugitzeko egin behar dugun (*F*) indarra honako hau dela ikus dezakegu:

F = F_1 + F_r = G sin \alpha + \mu G cos \alpha = G [ sin \alpha + \mu cos \alpha ] \,

Plano inklinatua ez bagenu erabiliko, bi garaieren artean zuzenean igoko bagenu, egin beharko genukeen indarra grabitatearen eraginez objektuak duen pisua izango zen, hau da:

G = P = m g \,

## left|24px Ariketak 

Fitxategi:Angeluen erlazioa plano inklinatuan.webm|thumbtime=3|**Plano inklinatuaren** alfa angeluak lantzeko ariketa.
Fitxategi:Plano inklinatua ariketa 1.webm|thumbtime=71|**Plano inklinatuaren** ezaugarriak lantzeko ariketa.

## Ikus gainera 
* Planoaren ekuazioak

## Kanpo estekak
Igotz Garde

**Igotz Garde Gomez** (Iruñea, 1981eko urriaren 31) futbol atzelari ohia da. Estatistika ofizialen arabera 1.82 mko altuera eta 77 kiloko pisua du.

Osasunako harrobian hezia, 2006-07ko denboraldian Gramaneten aritu zen utzita. Hurrengo denboraldian, aldiz, Osasunara itzuli zen, 15 zenbakia sorbaldan zuela, lehen taldean aritzeko. Urte horretan, ordea, ez zuen jokatzeko aukera handirik izan, lesio bat zela eta. Handik aurrera Sant Andreu (2007-08), Granada CF (2008-09), CF Badalona (2009-10) eta Peña Sporten jokatu du.
## Ibilbidea 
*2019ko ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Igotz Garde, bdfutbol.com