Docklands Light Railway

**Docklands Light Railway** **(DLR)** metro arineko sistema automatizatu bat da, Londresko Docklands ingurua zerbitzatzen duena Londresko bi finantza-barruti nagusien, Canary Wharf eta City-aren, arteko lotura zuzena eskaintzen. 1987ko abuztuaren 31n irekita, DLR-aren sarea hainbat alditan luzatu da, egungo 38 km-ko sarea osatuz. Lineek Londresko ekialdea lotzen dute. Iparraldera Stratford-eraino, hegoaldera Lewisham-eraino, mendebaldera Tower Gateway eta Bank-eraino Londresko City-an, eta ekialdera Beckton eta Woolwich-eraino eskaintzen dira zerbitzuak. 

Ohiko operazioak automatizatuta egonda, 149 trenetan (gidatzeko kabinarik gabeak) eta geltoki nagusietan langile-presentzia txikia da; soilik lurazpiko geltokiek dute egun osoan langileen presentzia segurtasun-araudiak betetzeko.

Londresko bestelako garraio-sistemekin bezala, DLR-aren jabetza Transport for London (TfL) garraio-partzuergoaren menpekoa da. Bestelako sistemekin gertatzen den bezala DLR-aren esplotazioa enpresa pribatu bati dagokio, Keolis Amey Docklands Limited enpresari, hain zuzen ere. Sarearen handipenak bidaiari kopuruaren handipena ekarri du, 2022/23 finantza-urtean 92.3 milioi erabiltzaile izan zituelarik.

## Historia 
### Jatorria 
XVIII eta XIX. mendeetan zehar, Londresko ekialdera kai berriak eraiki ziren hiriaren hazkuntza azkarrarekin lehiatzeko. Azkenengoko kaiak 1921ean ireki ziren, Royal Docks inguruan. 1960ko hamarkadatik, kargen kontainerizazioarekin eta mekanizazioarekin batera, kaien gainbehera hasi zen. Kaiak Erresuma Batuetako trenbide sarearekin lotuta zeuden Londres-Blackwall trenbidearen bidez, 1966. urtean trenbidea itxi zelarik trafikoaren gutxipenarekin. 1960ko hamarkadaren bigarren erdiak kaien itxiera graduala ekarri zuen, 1981ean azkenengoko kaiak itxi zirelarik. 1974an, Londres Handiko Kontseiluak tokian-tokiko autoritateekin kontsulatu ostean, metro arineko sistema bat proposatu zen, Londresko Dorrearen inguruan terminala izango zuelarik.

1976an metro linea konbentzional bat eraikitzea proposatzen zen Docklands-ak erdigunearekin lotuz Charing Cross-eraino eta ekialdera Greenwich eta Woolwich Arsenal auzoetaraino. Trenbide berria, hasieran *Fleet Line* izenaz eta gerotiago *Jubilee Line* izenaz, bi fasetan irekiko zen bigarren faseraino metroa Docklands-era helduko ez zelarik. 1979an, trenbidearen lehen fasea ireki zen, Charing Cross eta Stanmore bitartean. Baina Margaret Thatcher gobernura heltzeak eta austeritate politikak ezartzeak Jubilee linearen luzapen planak bertan behera utzi zituen, koste txikiagoko proiektu bat nahiago zelarik. Proiektu berriak Docklands-etako trenbideak berrerabiltzea proposatzen zuen, erdigunera Ekialdeko Trenbidearen alboan joango zelarik, terminala Tower Gateway geltokian kokatuko zelarik. Horrela, 1985. urtean eraikuntza lanak hasi ziren, eta proiektuak trenbide zaharren berrerabiltzen zituenez, eraikuntza lanak 1987an bukatutzat eman ziren.

1987ko uztailaren 30ean DLR-aren inaugurazio ekitaldia ospatu zen, Elizabeth II.ak zuzendurik. Tren zerbitzuak, bidaiariei irekiak, ez ziren urte bereko abuztuaren 31era arte hasi.

Hasierako sistemak bi ibilbide eskaintzen zituen, Tower Gateway-Island Gardens eta Stratford-Island Gardens, guztira 12.1 kilometroko sarea osatzen. Trenak biaduktuetan zehar edo trenbide segregatuetan zehar bidaiatzen zuten sistema errepide trafikotik banatzeko. Sistema guztiz automatizatuta zegoen, trenek ez zeukaten gidaririk baina tren bakoitzean langileen presentzia zegoen trena ikuskatzeko, ticketak eskatzeko eta trenaren ateak kontrolatzeko. Behar izanez gero, langileek trenaren kontrola har zezaketen.

### Lehen luzapena: City eta Royal Docks-etara (1991–1994)
Docklands-ak berehala finantza-zentru eta enpregu-gune garrantzitsu bihurtu ziren. Horrek DLR sisteman bidaiarien handipena ekarri zuen, hasierako haurreikuspenak gaindituz. Hortaz, bidaiarien handipena kudeatzeko asmoz, zerbitzuak hobetu eta kapazitate handitu zen bi unitateetako trenak erabiliz. Bestetik, sistemaren erdiguneko terminala, Tower Gateway geltokia, ez zituen lotura zuzenak eskaintzen ez inguruko Tower Hill metro geltokiarekin ezta Fenchurch Street-eko terminalarekin. Beraz, Shadwell geltokitik erdiguneko Bank metro geltokirainoko tunel bat eraikitzea erabaki zen, 1991ean irekia, hiriko metro sistemarekiko loturak hobetzeko.

Canary Wharf-eko ingurua bulego-gune eta hiriaren finantza-zentro berria bihurtuz joan zen. Horrek geltoki originalaren berreraikuntza ekarri zuen, geltokiaren kapazitatea hobetuz hiru trenbide eta sei nasa berriekin. Geltokia guztiz integratuta zegoen ondoko eraikinekin, eraikin eta geltokiaren arteko pasabideak eraiki zirelarik.

Docklands-en ekialdea garraio-konexio hoberen beharrean zegoen eta sistema Becktoneraino luzatzea proposatu zen, Royal Docks-etatik pasata. Luzapena 1994ko martxoan ireki zen, hasiera batean geltoki gutxirekin ingurunearen berpizmena eta garapenaren itxaroan.

Sistemaren tren-kapazitatea eta zerbitzuen maiztasuna handitzeko Poplar inguruko adar desberdinen lotunea berreraiki zen adar desberdinen arteko lotura elkarrengandik banatuz. Aldi berean Poplar geltokia berreraiki zen ondoko lotune berriarekin bateragarria izateko eta Beckton-en kotxera berriak eraiki ziren tren berriak biltegiratzeko.

### Bigarren luzapena: Greenwich eta Lewisham (1996-1999) 
1990ko hamarkadan, Lewisham Barrutiko Kontseiluak Tamesis Ibaiaren azpiko tunel baten bideragarritasuna aztertzeko ikerketa bat eskatu zuen. Barrutiko Kontseiluak DLR-aren luzapena eskatzen zuen Greenwich eta Lewishamgo tren geltokira ur-azpiko tunela erabilita. Proeiktua Parlamentuko hainbat diputatuen babesa lortu zuen, eta 1996. urtean eraikitze lanak hasi ziren.

1999ko azaroaren 20an zabaldu zen Lewishamerainoko luzapena. Linea berria Island Gardens geltokitik hegoaldera jotzen zuen, ur-azpiko tunelera jotzen. Ibaiaren beste erriberan Cutty Sark geltokira heltzen da luzapena, Greenwich barrutiaren erdigunean. Handik, lunea Greenwicheko eta Lewishamgo tren geltokiekin lotzen da trenbidea eraikin eta Ravensbourne errekaren artean ibiltzen. Luzapenak Docklands-en eta Londresko hego-ekialdeko auzoen arteko lotura ezartzea ahalbidetu zuen. Hala, inguruko trenbide zaharrak erabiliz, luzapena 2005eko abenduaren 2an hasi zen zerbitzuan, Canning Town eta King George V bitartean.

2009ko urtarrilaren 10ean, King George V eta Woolwich Arsenal arteko ibilbidea ireki zen, Tamesis azpiko tunel berria erabiliz.

Aldi berean, sare osoko zerbitzuek hobekuntzak jasan zituzten, 3 treneko konposizioak erabiliz erabiltzaile gehieneko zerbitzuetan eta trenbide lotuneen hobekuntzaz. Hala, Poplar eta West India Quay geltokien arteko lotuneak hobetu ziren, Bank-Stratford eta Bank-Canary Wharf zerbitzuetako trafikoen gatazkak konponduz.

### Kapazitatearen handipena (2007–2011)
2012ko Udako Olinpiar Jokoak ospatzeko prestakuntzen parte, Thames Gateway berpizte planaren barruan, sistemaren kapazitatea hobetu zen.

2012ra begira, aurreko urteetan hainbat hobekuntza aztertu eta burutu ziren. Kapazitatea handitzeko asmoz, trenak luzatzea erabaki zen maiztasunak eta seinalizazio sistemak hobetu beharrean. DLR ibilbidearen hainbat tarte trenbide bakarrean eraiki izan ziren, eta kapazitatea handitzeko, hanbat guneetan trenbidea bikoiztu egin zen.

Aldi berean, trenen luzapena emateko, hainbat geltokien nasen luzapena burutu zen. Luzapena posiblea izan ez zen geltokietan, 3 unitatetako trenek bagoien ateen irekitze selektiboa burutzea erabaki zen, nasatik kanpo geratzen diren ateak blokeatzen geltokian gelditzeko unean. Bestetik, 3 unitateko trenen bidezko operazioa sustatzeko, 31 tren unitate berri erosi ziren. 2010erako, hobekuntza lanak bukatu ziren guztiz, 2012ko Olinpiar Jokoetarako prest.

### Laugarren luzapena: Stratford International (2011) 
2012ko Udako Olinpiar Jokoetara begira, eta sistemaren kapazitatearen handipenez gain, Canning Town eta Stratford eta Stratford International bitarteko ibilbide berria zabaldu zen, North London trenbidea erabiliz.

Sistema Stratford International geltokiraino luzatuz, Erresuma Batuko abiadura handiko sistemara lotu ziren Docklands-ak. Geltoki berrira Mantxako tuneletik Londresera heltzen ziren nazioarteko abiadura handiko trenak heltzeaz gain Docklandseko trenak helduko ziren. Geltokia 2012ko Olinpiar Jokoetara begira Londresko garraio trukatzaile nagusia bihurtuk zen, geltokiaren ondoan Joko Olinpikoetarako azpiegiturak kokatuta baitzeuden.

Ibilbide berriak 5 geltoki izango zituen Canning Town eta Stratford International geltokien artean, metroko Jubilee linearen ibilbideari paralelo bidaiatzen zelarik, metroaren eta DLR-aren arteko loturak hobetuz. Bestetik, West Ham eta Stratford-en Erresuma Batuetako trenbide sare nazionalarekin lotzeko aukera ezarri zen.

Linea berria 2011ko abuztuaren 31an sartu zen zerbitzuan.

### Pudding Mill Lane geltoki berria (2014)
Elizabeth linearen eraikuntza lanen barruan, Pudding Mill Lane geltokiaren berlokatu izan behar zen geltoki zaharra linea berriaren tunel zentralaren irteera puntuan kokatuta baitzegoen. Geltoki berria 2014ko apirilaren 28an ireki zen. Geltoki berriaren eraikuntza lanak aprobetxatuz, geltokiaren inguruan trenbidea bikoiztu egin zen Stratford eta Bow Church geltokien arteko kapazitatea handitzeko.

## Egungo sistema 
### Sarea 
DLR sistemak 38 kilometro ditu luzeran, 45 geltokirekin. Sistema sei adarrek osatzen dute: Lewishamera hegoaldean, Stratford eta Stratford International-era iparraldean, Beckton eta Woolwich Arsenal ekialdera eta Londresko erdigunea mendebaldera Tower Gateway eta Bank-eko terminalekin.

Iparraldeko, hegoaldeko eta hego-ekialdeko adarrek geltoki-terminaletan Erresuma Batuko trenbide sare nazionalarekin dute lotura, Stratford, Stratford International, Lewisham eta Woolwich Arsenal geltokietan. Sisteman zehar beste hiru aldageltoki daude trenbide sarearekin: Limehouse, Greenwich eta West Ham geltokietan. Transport for London garraio-partzuergoaren Oyster txartelaren erabiltzaileek geltoki kanpoko zerbitzuen arteko trukea burutu dezakete Shadwell geltokian (Overground-eko Shadwell geltokira) eta Tower Gateway geltokian (Sare Nazionaleko Fenchurch Street geltokira).

### Zerbitzuak 
Puntako orduetan, zebitzuen maiztasunen indarpena ematen da, %25-eko hazkundearekin. Gainera, goizeko puntako orduetan errefortzuko zerbitzuak ematen dira Stratford eta Canary Wharf bitarteko zerbitzuak Lewishameraino luzatzen direlarik.

### Trenak
#### P86 eta P89 serieak 
Hasierako DLR-aren flota 11 metro arineko ibilgailuk osatzen zuten, 1986an Link-Hofmann-Busch enpreska Alemaniak ekoiztuak. Ibilgailuek DLR-aren **P86** seriea osatu zuten, 01 eta 11 bitarteko numeraketa jasotzen.

11. unitatea izan zen 1987ko uztailaren 30ean sistemaren inaugurazio-ekitaldian parte hartu zuen sistemaren lehenibiziko bidaia buruturik Island Gardens eta Tower Gateway bitartean. Urte bereko abuztuaren 31an, zerbitzu komertzialeko lehenbiziko egunean, unitate berdina izan zen zerbitzuan sarturiko lehena. Essenera transferitutako unitateak eraldatu ziren 1994 eta 1998 bitartean U11 lineak erabiliak izateko. Azkenik, 2005ean, unitate hauek horiz margotu eta Essengo sareko beste lineetara zabaldu ziren.

1989 eta 1990 bitartean, British Rail Engineering Limited-ek beste hamar unitate eraiki zituen. Unitate berriak, **P89** seriekoak, P86 seriean oinarritutako trenak ziren eta hauek sistemaren lurrazpiko sekzioetan bidaiatzeko segurtasun neurriak betetzen zituzten. P86 serieko trenak bezala, 1995era arte egon ziren zerbitzuan Londresen Essengo Stadtbahn sistemari saldu ostean. Essenen, unitateak erreformatu ziren, gidatze-kabinak gehituz eta pantografoak instalatuz, Essengo sistemak aireko katenaria erabiltzen baitu. 2005ean, P86 serieko trenekin bezala, P89 serieko trenak horiz margotu ziren DLR-aren kolore zaharrak galduz.

#### B90/B92/B2K seriea 
Sarearen hedapenak ibilgailu berrien beharra ekarri zuen P86 eta P89 serietako trenak ordezkatzeko, eta sare berriaren ezaugarrietara moldatzeko. Bombardier-ek bere Belgikako Brujasko plantan **B90** serieko 23 ibilgailu eraiki zituen 1991ean, **B92** serieko 47 ibilgailu 1993 eta 1995 bitartean, eta **B2K** serieko 24 ibilgailu 2001 eta 2002 bitartean.

Serie berrietan erabilitako 'B' letrak Becktongo kotxetegiegi egiten dio erreferentzia, bertan egin baitzen trenen mantenimendua hasieran. Nahiz eta hiru serie desberdin modura izendatu, diseinu bera jarraitu zen tren guztien eraikuntzan eta posiblea da edozein serieko ibilgailuak batera operatzea hiru treneko set-etan.

Azken urteetan, hainbat ibilgailu zerbitzutik erretiratu egin dira. B90 serieko 38 eta 39 trenak 2016an eta 2022an, B92 serieko 88 trena 2024an eta B2K serieko 98 trena 2019an.

#### B07 seriea 
2005eko maiatzean, diseinu berriko 24 ibilgailuren enkargua jaso suen Bonbardier-ek, DLR sarearen luzapenetan erabiliak izateko eta Bank-Lewisham linean hiru kotxeetako tren zerbitzua abiarazteko. Tren berriek **B07** seriea osatu zuten. Lehen azpiserieko ibilgailuak 2008ko irailean hasi ziren zerbitzuan 2009ko uztailerako azpiserieko tren guztiak zerbitzuan zeudelarik.

2010ko ekainean beste 31 ibilgailu berri sartu ziren zerbitzuan B07 serieko bigarren azpiseriea osatuz. Bigarren azpiserieko trenak 2006an enkargatu ziren, 2012ko Joko Olimpikoetara begira sarearen kapazitatea handitzeko.

B07 serieko trenek barrualde eta kanpoaldeen birdiseiñua ekarri zuten ate eta leiho handiagoekin eta bidaiarientzako leku gehiagorekin. Serie berriko trenek azelerazio eta balaztatze sistemak hobetu zituzten.

#### B23 seriea 
2017an, Tranport for Londonek (TfL) Europar Batasunaren Aldizkari Ofizialean iragarki bat argitaratu zuen, tren fabrikatzaileei 87 metroko 43 treneko flota berri bat eraikitzea eskaintzeko. Fabrikatzaileek trenen eraikuntza gastuak bere gain hartuko zituzten, TfLk diru-funtsak eskuratzean trenak erosiko dituelarik. Aurkeztutako fabrikatzaileen artean, Alstom, Bombardier, Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles (CAF) eta Siemens eta Stadler Rail arteko partzuergoa nabarmendu ziren.

2019ko ekainaren 12an, Transport for Londonek CAF aukeratu zuen 43 tren unitateak eraikitzeko, gerora 54 unitateetako enkargua bihurtu zelarik. Tren berriak, 54 tren unitate berriak 87 metroko ibilgailuak izango dira. Aurreko unitateak ez bezala, zeinak bi edo hiru ibilgailuz osatzen diren zerbitzuak operatzeko, tren berriak formazio bakarreko trenak izango dira, trenaren kotxeen artean pasabideak daudelarik. osatuko dute eta bidaiari gehieneko zerbitzuetan erabiliko dira, zerbitzuen kapazitatea handituz.

2020ko abenduan ekin zion CAF-ek tren berrien manufakturazioari eta lehenbiziko trena 2023ko urtarrilean heldu zen Becktoneko kotxetegira. 2023ko martxoan tren berriak probatan jarri ziren, trenak sistemaren adarretan zehar probatuz ohiko sistemaren operazio orduetan, baina bidaiariak onartu barik. Espero da 2024ko udan lehen trenak bidaiari-zerbitzutan sartzea eta 2026rako sistema osoan zehar operazioan egotea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Londresko metroa

## Kanpo estekak 
*  DLR-en webgunea.