San Laurendi (ibaia)

**San Laurendi** (ingelesez: *Saint Lawrence River*; frantsesez: *Fleuve Saint-Laurent*, gaur egungo mohawkeraz: *Kaniatarowanenneh*) Ipar Amerika ekialdeko ibaia da, Ozeano Atlantiko aldera isuria dutenen artean garrantzitsuena. Tarte osoari 'ibai' deitu arren, zati batean besterik ez da ibaia, bestela itsasadarra baita.

Mendebaldetik ekialdeko norabidean, Aintzira Handiak eta Ozeano Atlantikoa lotzen ditu. Estatu Batuak eta Kanadaren arteko muga da eta Quebec bitan zatitzen du. 1.197 kilometro luze da (3.058 km Aintzira Handiak kontuan hartuz) eta 1.344.200 km²ko arroa drainatzen du. Garrantzi handia izan du beti arrantza eta merkataritzaren aldetik, lurralde eta ur desberdinen topaleku gisa duen kokapen bereziagatik.

## Izena 
Jatorriz, mohawkek *Kakanoaakakagaalla* («ur bide handia») izena ematen zioten. XVI. mendean eskualdea aztertu zuen Jacques Cartier frantziar esploratzaileak ibaia *Grand fleuve de Hochelaga* («Hochelagako ibai handia») eta ibaiadarra *baye sainct Laurens* («San Laurendi badia») izendatu zituen. Geroago ibai osoak hartu zuen San Laurendi izena.

## Geografia 
San Laurendi Aintzira Handietan du iturburua, eta Superior aintziraren mendebaldean hasten da haren arroa. Ontario aintziratik irteten denean ipar-ekialdera jotzen du eta Saint-François eta Saint-Louis aintzirak eratzen ditu. Ottawa ibaiaren ura biltzen du ondoren hiru adarren bidez eta Montrealgo uharteditik uraz behera Saint-Pierre aintzirara sartzen da. Aintziratik behera, Trois-Rivières hiritik hurbil, Saint-Maurice ibaia jasotzen du eta handik, Quebec-eraino, Levis mendien eta Diamant lurmuturraren artean igarotzen da. Québec hiria igaro ondoren hasten da ibaiaren estuario zabala (19 km zabal Tadoussac-en; 42 km zabal Matanen, Saguenay ibaiaren ura jaso ondoren). Azkenik, Ozeano Atlantikora isurtzen da, San Laurendi golkoan.

Ibilgu osoan zehar ontziz ibil daitekeen arren, izoztu egiten da urtean hiru hilabetez. Hala eta guztiz ere, munduko ibai garrantzitsuena da merkataritzari dagokienez, eta Kanadako lehen mailako komunikabidea da horrenbestez. Ibai-ibilguaren erregulartasunik eza (ur-lasterrak) dela eta, ubideak eta ur-hesiak eraiki behar izan dira.

### Ibaiadar eta aintzirak 
* Saint-Louis aintzira, Montrealgo hegoaldean.
* Saint-François aintzira, Quebeceko Salaberry-de-Valleyfielden.
* Ottawa ibaia.
* Saint-Maurice ibaia.
* Richelieu ibaia, Champlain aintziran jaioa.
* Saguenay ibaia.

### Uharteak 
* Ontarioko Thousand Islands, Kingstonen ondokoak
* Montreal uhartea
* Orléans uhartea
* Anticosti uhartea, Gaspé penintsularen iparraldean.

### Hiriak 
* Kingston
* Brockville
* Cornwall
* Montreal
* Trois-Rivières
* Quebec Hiria

[erdian|900px|thumb|San Laurendi [Quebec Hiria|Quebec-en, eskuinean Orleans uhartea.]]

## Natura 
San Laurendi haraneko lur eta urek espezie eta habitaten ugaritasun eta aniztasun handia dute. Eskualdeak giza-eragin eta garapen handia izan duen arren, oraindik badira ekosistema heze ukitugabeak eta espezie bakanentzako habitata garrantzitsuak.

Ibaiaren eta Atlantiar ozeanoaren eraginaren arteko elkargunea bereziki inportantea da, estuarioko ekosistema handi eta biologiko desberdin bat sortzen delako berran: balea urdin, hego balea, Minken balea eta beluga edo balea zuriaren habitatak hartzen dituena. Hauen artean, bereziki azpimarratzekoa da belugen populazio berezko bat, deskonektatua Artikoko beluga gehiengandik.

Estuarioa eta ibarrak oso garrantzitsuak dira itsas espezieentzat. Itsas ugaztunez gain, itsas-hegaztiak eta itsas arrainak ere ugari aurkitzen dira estuarioko ur aberatsetan elikatzeko. Estuarioko padura gaziek espezie bakanentzako habitatak ematen dituzte, tximeletak eta landareak barne. Gune horretan, drainatutako eremuak 783.664 km² ditu, arro osoaren %&nbsp;58. Urteko batez besteko emaria 	6.782 m³ segundoko da. Urtean zehar emaria oso erregularra da; handiena ekainean du (7.326 m³/s), eta txikiena otsailean (6179,6 m³/s).

**San Laurendiren batez besteko emariak (m³/s), Ogdensburgen (New York) neurtuak****Datuak: 1860 eta 1972 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:50 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:9000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 6239
  bar:Fév from:0 till: 6179
  bar:Mar from:0 till: 6448
  bar:Avr from:0 till: 6973
  bar:Mai from:0 till: 7217
  bar:Jun from:0 till: 7326
  bar:Jul from:0 till: 7292
  bar:Aoû from:0 till: 7114
  bar:Sep from:0 till: 6888
  bar:Oct from:0 till: 6659
  bar:Nov from:0 till: 6544
  bar:Déc from:0 till: 6500
  

PlotData=
  bar:Jan at: 6239 fontsize:S text: 6239 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 6179 fontsize:S text: 6179 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 6448 fontsize:S text: 6448 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 6973 fontsize:S text: 6973 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 7217 fontsize:S text: 7217 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 7326 fontsize:S text: 7326 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 7292 fontsize:S text: 7292 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 7114 fontsize:S text: 7114 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 6888 fontsize:S text: 6888 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 6659 fontsize:S text: 6659 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 6544 fontsize:S text: 6544 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 6500 fontsize:S text: 6500 shift:(-10,5)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak