Urtarrilaren 24

**Urtarrilaren 24**a gregoriotar egutegiaren urteko hogeita laugarren eguna da. 341 egun falta dira urtea amaitzeko, 342 egun bisurteetan.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1942 &ndash; Jesus Larrañaga Txurruka *Goierri* buruzagi komunista fusilatu zuen Erregimen frankistak.
* 1975 &ndash; Guardia Zibilak Mikel Gardoki Azpiroz etakidea hil zuen Astigarragan.
* 1978 &ndash; Guardia Zibilak Efrén Torres Abrisketa Barakaldoko bizilaguna hil zuen errepide-kontrol batean, Arrigorriagan.

### Mundua 
* 1969 &ndash; Salbuespen egoera ezarri zuten Madrilgo unibertsitatean, 300 ikasle baino gehiago atxilotuz.
* 1977 &ndash; Madrilgo Atocha kalean 5 abokatu laboralista hil zituzten eskuin muturreko kideek.
* 2008 &ndash; Romano Prodi Italiako lehen ministroak dimisioa aurkeztu zuen.
* 2009 &ndash; 160 Km/h-ko haize-boladak eragin zituen zikloi batek Euskal Herrian kalteak sortu zituen. Espainia eta Frantzia hogei hildakotik gora eragin zituen.
* 2010 &ndash; Haitiko lurrikarak 111.500 hildako eta 194.000 zauritu utzi zituen gutxienez.
* 2011 &ndash; Moskuko aireportu nagusian egindako atentatu suizida batean, 35 hildako eta ehundik gora zauritu izan ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1968 &ndash; Firecreek ("Firecreekeko maltzurrak") filma estreinatu zen, Philip Leacock eta John Mantleyk zuzendu eta James Stewart eta Henry Fonda aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1984 &ndash; Lehenengo Apple Macintosh ordenagailua merkaturatu zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1744 &ndash; Migel Lardizabal Uribe, euskaldun jatorriko historialari, politikari eta idazle monarkiazalea, Tepetitla de Lardizábalen (h. 1823).
* 1786 &ndash; Jose Ignazio Larramendi, euskal herritar musikaria (h. 1855).
* 1847 &ndash; Alfonso Maria Zabala, euskal idazlea (h. 1919).
* 1856 &ndash; Alberto Palacio, lapurtar ingeniaria eta arkitektoa, Bizkaiko Zubiaren disenatzailea (h. 1939).
* 1882 &ndash; Jose Maritorena, nafar bertsolaria (h. 1953).
* 1893 &ndash; Elisa Uritz, nafar andereño, pedagogo eta ekintzailea (h. 1979).
* 1911 &ndash; Alfonso Rodríguez Aldabe, nafar diplomazialari eta intelektuala (h. 2008).
* 1917 &ndash; Bixente Barandiaran, euskal idazlea (h. 2003).
* 1920 &ndash; Paul Guilsou, euskal idazle eta itzultzailea (h. 1993).
* 1923 &ndash; Javier Azagra, nafar apaiza, Cartagenako apezpikua (h. 2014).
* 1934 &ndash; Enrique Areiltza Txurruka, Mutrikuko kondea eta espainiar enpresaria, Getxon (h. 2019).
* 1938 &ndash; Joakin Madurga, nafar apaiz, irakasle eta musikaria (h. 2017).
* 1941 &ndash; Miren Koruko Gonzalez Galarraga, gipuzkoar irakaslea, ikastolen sustatzailea eta Elkarriko kidea.
* 1943 &ndash; Patxi Astibia, nafar aizkolari ohia.
* 1944 &ndash; Valentin Redín Flamarique, nafar aktore, antzerkigile eta antzerki-zuzendaria (h. 2010).
* 1946 &ndash; Juan José Txoperena, *Txoperena I.a*, nafar pilotari ohia.
* 1948 &ndash; Javier Ortiz, donostiar kazetaria (h. 2009).
* 1955 &ndash; Juan Luis Lorda, nafar teologoa.
* 1957 &ndash;
** Jose Luis Bilbao, bizkaitar politikaria, Bizkaiko Foru Aldundiko diputatu nagusi ohia.
** Gentz del Valle, bizkaitar artista, irakaslea eta femnista.
* 1961 &ndash; Beatriz Arzamendi, gipuzkoar musikagilea.
* 1965 &ndash; Ana Ollo, nafar kazetaria, Nafarroako Gobernuko bozeramailea eta Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako sailburua.
* 1975 &ndash; Erdoitza Goikoetxea, bizkaitar belar hockey jokalari ohia.
* 1976 &ndash; Iñaki Lafuente, bizkaitar futbolari ohia.
* 1978 &ndash; Antonio Berasategi, arabar txirrindulari ohia.
* 1979 &ndash; Juantxo Elia, nafar futbolaria.
* 1980 &ndash; Yahaira Aguirre, bizkaitar judoka.
* 1982 &ndash; Aitor Hernández, bizkaitar txirrindularia.
* 1994 &ndash; Miguel Díaz Montes, nafar futbolaria.
* 1995 &ndash;
** Yeray Álvarez, bizkaitar futbolaria.
** Garazi Murua, bizkaitar futbolaria.
** German Urteaga, gipuzkoar psikologo, entrenatzaile pertsonal, bertsolari eta trans aktibista.
* 2004 &ndash; Ander Sánchez Fernández De Larrea, arabar futbolaria.

### Mundua 
* K. o. 76 &ndash; Hadriano, erromatar enperadorea.
* 1444 &ndash; Galeazzo Maria Sforza, italiar aristokrata (h. 1476).
* 1547 &ndash; Joana Habsburgo-Jagellon, Austriako artxidukesa (h. 1578).
* 1670 &ndash; William Congreve, ingeles idazlea (h. 1729).
* 1679 &ndash; Christian Wolff, alemaniar filosofoa (h. 1754).
* 1705 &ndash; Farinelli, italiar abeslaria (h. 1782).
* 1712 &ndash; Frederiko II.a Handia, Prusiako erregea eta Brandenburgeko hauteslea (h. 1786).
* 1732 &ndash; Pierre Augustin Caron de Beaumarchais, frantziar idazle, musikari eta enpresagizona (h. 1799).
* 1746 &ndash; Gustavo III.a Suediakoa, Suediako erregea (h. 1792).
* 1776 &ndash; Ernst Hoffmann, alemaniar idazle eta musikaria (h. 1822).
* 1778 &ndash; Karlos Fernando Artoiskoa, Berryko dukea, Karlos X.a Frantziakoaren semea (h. 1820).
* 1779 &ndash; Luisa Badengoa, Errusiako enperatriz ezkontidea (h. 1826).
* 1780 &ndash; William Henry Fitton, irlandar geologoa (h. 1861).
* 1781 &ndash; Louis-Mathieu Molé, frantziar politikaria, Frantziako 18. lehen ministroa (h. 1855).
* 1820 &ndash; Anthony W. Gardiner, Liberiako presidentea (h. 1885).
* 1840 &ndash; Diodata Saluzzo Roero, italiar idazlea (j. 1774).
* 1847 &ndash; Radomir Putnik, serbiar jenarala (h. 1917).
* 1848 &ndash; Vasili Surikov, errusiar margolaria (h. 1916).
* 1850 &ndash; Hermann Ebbinghaus, alemaniar psikologoa (h. 1909).
* 1854 &ndash; Paul Natorp, alemaniar filosofoa (h. 1924).
* 1858 &ndash; Constance Naden, ingeles idazle, poeta eta filosofoa (h. 1889).
* 1862 &ndash; Edith Wharton, estatubatuar idazle eta diseinatzailea (h. 1937).
* 1864 &ndash; Marguerite Durand, frantziar kazetari, aktore, politikari eta feminista,* La Fronde* egunkariaren sortzailea (h. 1936).
* 1872 &ndash; Morris Travers, britainiar kimikaria (h. 1961).
* 1886 &ndash; Henry King, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1982).
* 1888 &ndash; Vicki Baum, estatubatuar eleberrigilea (h. 1960).
* 1891 &ndash; Walter Model, Alemaniako landa mariskala izan zen Bigarren Mundu Gerran (h. 1945).
* 1892 &ndash; Ksenia Boguslavskaia, errusiar abangoardiako artista, poeta eta barne diseinatzailea (h. 1972).
* 1893 &ndash; Viktor Borisovitx Shklovsky, errusiar idazle eta literatura-kritikaria, errusiar formalismoaren aitzindari nagusietako bat (h. 1984).
* 1901 &ndash; Mikhail Romm, sobietar zinemagilea (h. 1971).
* 1902 &ndash; Heinosuke Gosho, japoniar zinemagilea (h. 1981).
* 1907 &ndash;
** Maurice Couve de Murville, Frantziako 81. lehen ministroa (h. 1999).
** Ismail Nasiruddin Terengganukoa, Terengganuko sultan eta Malaysiako erregea (h. 1979).
* 1911 &ndash; René Barjavel, frantziar idazlea, zientzia fikzioaren maisutzat hartua (h. 1985).
* 1913 &ndash; Norman Dello Joio, estatubatuar musikagilea (h. 2008).
* 1915 &ndash; Robert Motherwell, estatubatuar margolaria, espresionismo abstraktuaren sortzaileetako bat (h. 1991).
* 1916 &ndash; Rafael Caldera, Venezuelako presidentea (h. 2009).
* 1917 &ndash; Ernest Borgnine, estatubatuar aktorea (h. 2012).
* 1919 &ndash; Juan Eduardo Zúñiga, espainiar idazlea, eslavista, lusista, literatura-kritikaria eta itzultzailea (h. 2020).
* 1925 &ndash; Maria Tallchief, estatubatuar dantzaria (h. 2013).
* 1926 &ndash; Alfredo Poveda, Ekuadorko presidentea (h. 1990).
* 1928 &ndash;
** Desmond Morris, ingeles zoologo eta etologoa.
** Michel Serrault, frantziar antzezlea (h. 2007).
** Perla Santalla, argentinar aktorea (h. 2023).
* 1929 &ndash; Ivan Ivanji, serbiar eleberrigilea (h. 2024).
* 1930 &ndash;
** John Romita Sr., estatubatuar komikigilea (h. 2023).
** Manuel Vázquez, espainiar komikigilea, Francisco Ibáñezekin batera Espainian eragin gehien izan duenetakoa (h. 1995).
* 1931 &ndash; Lars Hörmander, suediar matematikaria (h. 2012).
* 1932 &ndash; Éliane Radigue, frantziar artista eta musika konpositorea (h. 2026).
* 1933 &ndash; Nico Fidenco, italiar kantautorea (h. 2022).
* 1936 &ndash; 
** Serge Bourdoncle, frantziar futbolaria eta entrenatzailea (h. 2020).
** Etsuko Ichihara, japoniar aktorea (h. 2019).
* 1939 &ndash; Joseph Vilsmaier, alemaniar zinema zuzendaria (h. 2020).
* 1940 &ndash; Joachim Gauck, Alemaniako presidente ohia.
* 1941 &ndash;
** Alain Colmerauer, frantziar informatikaria, Prolog programazio-lengoaiaren sortzailea (h. 2017).
** Neil Diamond, estatubatuar kantaria eta musikagilea.
** Daniel Shechtman, israeldar kimikaria, 2011ko Kimikako Nobel Saria.
* 1942 &ndash; Ana Kiro, galiziar abeslaria (h. 2010).
* 1943 &ndash; Sharon Tate, estatubatuar aktore eta modeloa (h. 1969).
* 1945 &ndash;
**John Garamendi, euskaldun jatorriko estatubatuar politikaria, Kaliforniako gobernadoreorde ohia.
** Silvia Lemus, galiziar-mexikar kazetaria eta telebistako aurkezlea.
* 1946 &ndash; Michael Ontkean, estatubatuar aktorea.
* 1947 &ndash;
** Víctor Heredia, argentinar abeslaria.
** Michio Kaku, estatubatuar fisikari eta dibulgatzailea.
** Mercedes Sampietro, espainiar zinema eta antzerkiko aktorea.
** Warren Zevon, estatubatuar rock abeslari, abestigile eta musikagilea (h. 2003).
* 1948 &ndash; Miklós Németh, Hungariako lehen ministroa.
* 1949 &ndash; John Belushi, estatubatuar aktore, umorista eta musikaria eta The Blues Brothers taldearen sortzaileetako bat (h. 1982).
* 1950 &ndash;
** Daniel Auteuil, zinema eta antzerkiko frantziar aktorea.
** Matilde Fernández, espainiar politikaria eta psikologoa.
* 1953 &ndash; Moon Jae-in, Hego Koreako presidentea.
* 1956 &ndash; Lounès Matoub, kabiliar poeta eta egile abeslaria (h. 1998).
* 1957 &ndash;
** Mark Eaton, estatubatuar saskibaloi-jokalaria (h. 2021).
** Adrian Edmondson, ingeles aktore, idazle, musikari eta umorista.
* 1961 &ndash;
** Guido Buchwald, alemaniar futbolari ohia.
** Nastassja Kinski, alemaniar aktorea.
* 1962 &ndash; Antonina Ordina, sobietar-suediar iraupen-eskiatzailea ohia.
* 1965 &ndash; Andreu Buenafuente, kataluniar umorista, aurkezle eta ekoizlea.
* 1966 &ndash; Karin Viard, frantziar aktorea.
* 1968 &ndash;
** Fernando Escartín, espainiar txirrindulari ohia.
** Mary Lou Retton, estatubatuar gimnasta artistiko ohia, AEBetako gimnastikaren historiako gimnasta onenetakoa.
* 1969 &ndash; Louise McPaul, australiar atleta ohia, xabalina jaurtitzailea.
* 1970 &ndash; Maria Naredo Molero, espainiar legelaria eta ikertzailea, giza eskubideetan eta generoan espezializatua.
* 1978 &ndash;
** Veerle Baetens, flandriar aktore eta abeslaria.
** Tomokazu Myojin, japoniar futbolaria.
** Kristen Schaal, estatubatuar aktorea.
* 1979 &ndash; Tatyana Ali, estatubatuar aktore eta abeslaria.
* 1984 &ndash; Belén Cuesta, andaluziar aktorea.
* 1986 &ndash; Mischa Barton, ingeles aktorea.
* 1987 &ndash;
** Sofía Gala, argentinar aktorea.
** Luis Alberto Suárez, uruguaitar futbolaria.
* 1989 &ndash; Asano Nagasato, japoniar futbolari ohia.
* 1991 &ndash; Anne Armstrong, estatubatuar saskibaloi-jokalaria.
* 1992 &ndash; Marko Dmitrović, serbiar futbolaria.
* 1995 &ndash; Nacho Vidal Miralles, espainiar futbolaria.
* 1998 &ndash; Julija Biriukova, ukrainar txirrindularia.
* 1999 &ndash; Shirine Boukli, frantziar judoka.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1876 &ndash; Joaquín Elio, nafar militarra, Pauen (j. 1806).
* 1928 &ndash; Pillipa Zugatzaga, zornotzar jesulagun eta idazlea (j. 1866).
* 1944 &ndash; Bernardo Gabiola Lazpita, bizkaitar organo-irakasle eta musikagilea, Madrilen (j. 1880).
* 1945 &ndash; Leandro Nagore, Unión Patrióticako nafar politikaria eta Iruñeko alkatea (j. 1877).
* 1963 &ndash; Valentin Zubiaurre Agirrezabal, bizkaitar margolaria, Madrilen (j. 1879).
* 1966 &ndash; Luis Izeta, Athleticeko bizkaitar futbolaria (j. 1890).
* 1976 &ndash; Juan José Pradera, gipuzkoar kazetari eta diplomazialaria, Las Palmas Kanaria Handikoan (j. 1914).
* 1985 &ndash; Dalmacio Langarika, bizkaitar txirrindularia (j. 1919).
* 2021 &ndash; Mentxu Alkorta, gipuzkoar dantzari profesionala eta trikikilaria (j. 1947).

### Mundua 
* K. o. 41ean, soldaduek Kaligula, Erromako hirugarren enperadorea, hil zuten.
* 817 &ndash; Eztebe IV.a, aita santua.
* 1125 &ndash; David IV.a Georgiakoa, Georgiakoa erregea (j. 1073).
* 1595 &ndash; Fernando II.a Austriakoa, Austria Aurrekoko artxiduke eta Tirolgo konde inperiala (j. 1529).
* 1611 &ndash; Mateo Burgos, gaztelar elizgizona, Iruñeko apezpikua.
* 1791 &ndash; Étienne Maurice Falconet, frantziar eskultorea (j. 1716).
* 1831 &ndash; Anna van der Aar de Sterke, herbeheretar poeta (j. 1755).
* 1851 &ndash; Gaspare Spontini, italiar musikagilea eta biolinista (j. 1774).
* 1852 &ndash; Ján Kollár, eslovakiar olerkari, arkeologo, zientzialari, politikari eta paneslavismoaren ideologoa (j. 1793).
* 1865 &ndash; Stephen Allen Benson, Liberiako presidentea (j. 1816).
* 1873 &ndash; Friedrich von Flotow, alemaniar musikagilea (j. 1812).
* 1874 &ndash; Regina Wauters, belgikar enpresaburu eta garagardogilea (j. 1795).
* 1877 &ndash; Johann Christian Poggendorff, alemaniar fisikaria (j. 1796).
* 1878 &ndash; Pieter Bleeker, herbeheretar mediku eta zoologoa (j. 1819).
* 1880 &ndash; Alexandre Baudrimont, frantziar kimikari, hizkuntzalari eta etnografoa (j. 1806).
* 1883 &ndash; Carl Skånberg, suediar margolaria (j. 1850).
* 1896 &ndash; Pierre Gustave Brunet, frantziar bibliografo eta ediziogilea (j. 1805).
* 1905 &ndash; Giovanni Battista Ceschi a Santa Croce, Maltako Ordenako 74. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1827)).
* 1914 &ndash; David Gill, britainiar astronomoa (j. 1843).
* 1915 &ndash; Arthur Auwers, alemaniar astronomoa (j. 1838).
* 1919 &ndash; Ismail Qemali, lehenbiziko Albaniako presidente eta lehen ministroa (j. 1844).
* 1920 &ndash; Amedeo Modigliani, italiar margolari eta eskultorea (j. 1884).
* 1921 &ndash; Susan Jane Cunningham, Swarthmore College sortzen eta garatzen lagundu zuen estatubatuar matematikaria (j. 1842).
* 1924 &ndash;
** Maria-Adelaida Luxenburgokoa, Luxenburgoko dukesa-handia (j. 1894).
** Mikhail Rodzianko, errusiar politikari liberal-kontserbakorra (j. 1859).
* 1927 &ndash; Jean Bertheroy, frantziar idazlea (j. 1858).
* 1932 &ndash; Hermine Rheinberger, liechtensteindar idazlea (j. 1864).
* 1941 &ndash; Laura Martínez de Carvajal, Kubako lehen emakume medikua eta lehen oftalmologoa (j. 1869).
* 1947 &ndash; Felix Timmermans, flandriar eleberrigilea (j. 1886).
* 1958 &ndash; Hedwig Bleibtreu, austriar aktorea (j. 1868)
* 1962 &ndash; André Lhote, frantziar margolari kubista (j. 1885).
* 1965 &ndash; Winston Churchill, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1874).
* 1967 &ndash; Oliverio Girondo, argentinar poeta (j. 1891).
* 1978 &ndash;
** Herta Oberheuser, naziekin bat egin zuen alemaniar dermatologoa (j. 1911).
** Georges Speicher, frantziar txirrindularia (j. 1907).
** Lola Cueto, mexikar artista polifazetikoa (j. 1897)
* 1979 &ndash; Johannes de Klerk, Hegoafrikako jarduneko presidentea (j. 1903).
* 1981 &ndash; Martha Betz Shapley, estatubatuar astronomoa, izar bitar eklipsatzaileei buruzko ikerketarengatik ezaguna (j. 1890).
* 1982 &ndash; Alfredo Ovando Candía, Boliviako presidente eta diktadorea (j. 1918).
* 1983 &ndash; George Cukor, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1899).
* 1989 &ndash; 
** Ted Bundy, estatubatuar serieko hiltzailea (j. 1946).
** Saxa Putria, ukrainar artista (j. 1977).
* 1997 &ndash; Suzy Vernon, frantziar aktorea (j. 1901).
* 2000 &ndash; Florencia Pérez Padilla, *Rosario*, sevillar flamenko-dantzaria, aktorea, enpresaburua eta irakaslea (j. 1918).
* 2003 &ndash; Gianni Agnelli, italiar enpresaburua eta Fiat enpresaren akziodun nagusia (j. 1921).
* 2004 &ndash; Leônidas da Silva, brasildar futbolaria (j. 1913).
* 2006 &ndash;
** Chris Penn, estatubatuar aktorea (j. 1965).
** Schafik Handal, salvadortar politikaria, El Salvadorreko ezkerreko lider garrantzitsua (j. 1930).
* 2012 &ndash; Theo Angelopoulos, greziar zinema zuzendaria, ekoizlea eta gidoigilea (j. 1935).
* 2013 &ndash; Liubov Gorlina, sobietar-errusiar itzultzailea (j. 1926).
* 2015 &ndash; Aisha Chaudhary, indiar idazle eta hizlaria (j. 1996).
* 2016 &ndash; Marvin Minsky, estatubatuar zientzialaria, adimen artifizialaren aitatzat hartua (j. 1927).
* 2019 &ndash; Fernando Sebastián Aguilar, espainiako artzapezpikua, Iruñeko artzapezpiku eta Tuterako apezpikua (j. 1929).
* 2020 &ndash; Rob Rensenbrink, herbeheretar futbolaria (j. 1947).
* 2022 &ndash;
** John Arrillaga, estatubatuar enpresaburua, Silicon Valleyko lur-jaberik nagusienetariko bat (j. 1937).
** Szilveszter Csollány, hungariar gimnasta (j. 1970).
** Fatma Girik, turkiar aktorea, zinema-ekoizlea eta politikaria (j. 1943)
* 2023 &ndash; B. V. Doshi, indiar arkitektoa (j. 1927).
* 2024 &ndash;
** Carl Andre, estatubatuar eskultorea (j. 1935).
** Jesse Jane, estatubatuarr aktore pornografikoa eta modelo erotikoa (j. 1980).
** Navarre Scott Momaday, Kiowa nazioko estatubatuar idazlea, Pulitzer sariduna (j. 1934).
* 2025 &ndash; Biruta Delle, letoniar margolaria (j. 1944).
* 2026 &ndash;
** Sal Buscema, estatubatuar komikilaria (j. 1936).
** Michael Parenti, estatubatuar historialari eta intelektual marxista (j. 1933).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Seaska egutegiko izendegia: Antxiko eta Latsari/Laxari.
* Hezkuntzaren Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak 
Urtarrilaren 23 | Urteko egutegi | Urtarrilaren 25