open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charles Boyer

**Charles Boyer** (Figeac, 1899ko abuztuaren 28a - Phoenix, 1978ko abuztuaren 26a) Hollywooden aritutako aktore frantsesa zen.

## Filmagintza hautatua 

* *Man of the Sea* (1920)
* *Captain Fracasse* (1929)
* *Red-Headed Woman* (1932)
* *Liliom* (1934)
* *Caravan* (1934)
* *Private Worlds* (1935)
* *Break of Hearts* (1935)
* *Mayerling* (1936)
* *The Garden of Allah* (1936)
* *History Is Made at Night* (1937)
* *Conquest* (1937)
* *Orage* (1938)
* *Algiers* (1938)
* *Love Affair* (1939)
* *All This, and Heaven Too* (1940)
* *Back Street* (1941)
* *Hold Back the Dawn* (1941)
* *Tales of Manhattan* (1942)
* *The Constant Nymph* (1943)
* *Flesh and Fantasy* (1943)
* *Gaslight* (1944)
* *Confidential Agent* (1945)
* *Cluny Brown* (1946)
* ''A Woman's Vengeance* (1948)
* *Arch of Triumph* (1948)
* *The 13th Letter* (1951)
* *The First Legion* (1951)
* *The Happy Time* (1952)
* *The Earrings of Madame de...* (1953)
* *The Cobweb* (1955)
* *Nana* (1955)
* *What a Woman!* (1956)
* *Around the World in Eighty Days* (1956)
* *La Parisienne* (1957)
* *The Buccaneer* (1958)
* *Fanny* (1961)
* *Four Horsemen of the Apocalypse* (1962)
* *Love Is a Ball* (1963)
* *A Very Special Favor* (1965)
* *How to Steal a Million* (1966)
* *Is Paris Burning?* (1966)
* *Casino Royale* (1967)
* *Barefoot in the Park* (1967)
* *The Hot Line* (1968)
* *The April Fools* (1969)
* *The Madwoman of Chaillot* (1969)
* *Lost Horizon* (1973)
* *Stavisky* (1974)
* *A Matter of Time'' (1976)
John Ellis Williams

**John Ellis Williams** (Llanddeiniolen, Gwynedd, 1924ko abuztuaren 20a – 2008ko abenduaren 7a) eleberrigile galestar elebiduna izan zen, nagusiki galeseraz idatzi izan zuena.

2008ko abuztuaren 8an Eisteddfoden (Cardiffen) saria eman zioten literaturaren arloan egindako lanagatik.

## Bibliografia hautatua 
### Eleberriak 
* *Bryndu Mawr* (1959)
* *Hadau Gwyllt* (1968)
* *Modd i Fyw* (1968)
* *Yr Ynys Wydr* (1969)
* *Gwynt i Oen* (1970)
* *Paul Jones a’r Tywysog* (1975)
* *Wrth Ddychwel* (1982)
* *Nes Adref* (1996)

### Fikziozko beste lan batzuk 
* *Straeon Cyfar Main* (1985)
* *Dychweliad y Deryn Mawr* (1990)
* *Rare Welsh Bits* (2001)

### Haur literatura 
* *Elwd y Teiliwr Bach* (1966)
* *Owen the Goat of Snowdon* (1981)
* *Chwedlau Siôn ac Eleri* (1992)

### Autobiografia 
* *Clouds of Time and Other Stories* (1989)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Biografia eta bibliografia "Academi"ren webgunean
Hajjah gobernantzia

**Hajjah** (arabieraz حجة) Yemengo 21 gobernantzietako bat da. Bere hiriburua Hajjah da. 3.800 km²ko azaleran 1.480.897 biztanle zituen 2004an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mickey Rooney

**Mickey Rooney** (Brooklyn, 1920ko irailaren 23a - Los Angeles, 2014ko apirilaren 6a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen. Guinness liburuaren arabera, karrera luzeeneko aktorea izan da, umetan hasi baitzen.

## Biografia 
Antzezleen semea zen eta sei urte zituela hasi zen zineman lanean. 1927tik 1933ra berrogeita hamar bat film labur egin zituen. 1937tik 1944ra MGM produkzio etxean egin zituen filmek Estatu Batuetako izarrik ospetsuena bihurtu zuten. Bizitasun handiko mutil gazte hura, familiaren balioak goraipatzen zituena eta dantzatzen, kantatzen, imintzioak egiten eta barre eragiten zekiena, gazteriaren sinbolotzat hartua izan zen. Zortzi film egin zituen Judy Garlandekin batera. Bigarren Mundu Gerra ondoren Richard Quinerekin egin zituen interpretaziorik onenak, baina ez zion gerra aurreko arrakastari eutsi.

## Familia 
## Filmagintza 

### Telebistan egindako lan hautatuak 
## Erreferentziak
Ibb gobernantzia

**Ibb** (arabieraz إب) Yemengo 21 gobernantzietako bat da. Bere hiriburua Ibb da. 5.350 km²ko azaleran 2.137.546 biztanle zituen 2004an, eta Sanaa hiriburuaz kanpo biztanleria dentitate handiena duen Gobernantzia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lahij gobernantzia

**Lahij** (arabieraz لحج) Yemengo 21 gobernantzietako bat da. Bere hiriburua Lahij da. 12.650 km²ko azaleran 727.203 biztanle zituen 2004an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhys Davies

**Rhys Davies** edo jaiotzez Rees Vivian Davies (Clydach Vale, Rhondda Cynon Taf, 1901eko azaroaren 9a – London, 1978ko abuztuaren 21a ) idazle galestarra izan zen, ingelesez idatzi izan zuena.

XX. mendeko idazle galestar emankorrenetarikoa izan zen, eta 100 ipuin baino gehiago argitaratu zuen, arlo honetan nabarmenduz.

Hil ondoren, "Rhys Davies Trust" elkartea sortu zuten 1990ean, ingelesezko idazle galestarrak sustatzeko helburuarekin.

## Bibliografia hautatua 
### Eleberriak 
* *The Withered Root* (1927)
* *The Black Venus* (1944)
* *The Perishable Quality* (1957)
* ''Print of a Hare's Foot* (autobiografia, 1969)

### Antzezlanak 
* *No Escape'' (1954)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
* Ingelesezko literatura

## Kanpo loturak 
*  http Biografia eta bibliografia
Institut d'Estudis Occitans

'''Institut d'Estudis Occitans** (**IEO'*) kultura eta hizkuntza erakundea da, okzitanierazko sustapena helburu nagusitzat daukana. 1945ean sortu zuten eta Tolosan egoitza nagusia du.

Funtzio araugilerik ez dauka, zeregin horretarako 1996tik Conselh de la Lenga Occitana egonda. Hala ere, gaur egun ere kultura esparruan elkarterik aktiboena dugu.

*"La fe sens òbras mòrta es"'' lelotzat dute, "Fedea arte barik hilda dago" esan nahi duena.

## Egoitzak 
* **Nagusi** edo nazionala: Tolosa.
* Akitania: Pessac.
* Limousin: Mas Seren.
* Languedoc: Besiers.
* Midi-Pyrénées.
* Paris: Paris.
* Proventza: Aix-en-Provence.

## Presidenteak 
* 1945 - 1952 : Jean Cassou
* 1952 - 1957 : Max Rouquette
* 1957 - 1959 : Pierre Azéma
* 1959 - 1962 : Robert Lafont
* 1962 - 1980 : Pierre Bec
* 1980 - 1981 : Patrick Choffrut
* 1981 - 1986 : Alain Giacomo
* 1986 - 1997 : Robert Marty
* 1997 - 2001 : Philippe Carbonne
* 2001 - 2010 : David Grosclaude
* 2010 - : Pierre Brechet

## Kanpo estekak 
*  IEOren webgunea
Valdemora

**Valdemora** Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

2007ko azken erroldaren arabera, bere biztanleria 92 pertsonakoa da. {{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Dhamar gobernantzia

**Dhamar** (arabieraz عمران) Yemengo 21 gobernantzietako bat da. Bere hiriburua Dhamar da. 7.590 km²ko azaleran 1.339.229 biztanle zituen 2004an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aix-en-Provence

**Aix-en-Provence** () Frantziako hegoaldean dagoen hiria da, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean eta Rodanoren Ahoak (azpiprefetura) departamenduan dagoena.

## Historia 
Erromatarrek, ur termalak zirela eta, K.a. 122. urtean eraikiriko hiria da. Proventzako hiriburua izan zen, Anjou etxeko konde eta dukeen gobernupean. Unibertsitatea 1409 sortu zen eta artzapezpikuaren egoitza izan zen. 1501. urtean Luis XII.a Frantziako erregeak bere mende hartu zuen hiria, Proventzako Parlamentua bertan egokitu eta gero, Frantziari lotuz.

## Klima 
## Hiri senidetuak 
Aix-en-Provence ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udal webgune ofiziala
Milford Haven

**Milford Haven**, galeseraz **Aberdaugleddau**, Galesko hego-mendebaldean dagoen udalerria da, kostaldean kokatutakoa. Pembrokeshire/Sir Benfroko herririk populatuena da, Haverfordwest/Hwlffordd hiribuaren aurretik.

2011ko erroldaren arabera 13.907 biztanle zituen.

Kulturalki, ingelesezko udalerria da batez ere, galeseradun biztanleak 2001ean %7a baino ez izanda.

## Kanpo estekak 
* Wegune ofiziala
Portmeirion

**Portmeirion** Galesko ipar-mendebaldean dagoen udalerri turistikoa da, Gwyneddeko kostaldean kokatutakoa.

## Kanpo estekak 
* Wegune ofiziala
Gwynfor Evans

**Gwynfor Evans** (Barry, Vale of Glamorgan, 1912ko irailaren 1a – 2005eko apirilaren 21a) politikari galestarra izan zen, Plaid Cymru alderdiak Westminsterren lehenengo parlamentari izan zena (1966-1970; 1974-1979).

## Galesera 
1980an gose greba egiteko mehatxua egin zuen, eta hauxe gakoa izan zen Margaret Thatcherren gobernuak S4C telebista kate galeserazkoa abiatzeko 1982an.

Politikatik erretiratuta, idazle emankor bilakatu zen, nagusiki galeserazko testuak idatziz.

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
* Zerrenda:Galesezko idazleak

## Kanpo loturak 
*  Gwynfor Evansi buruzko webgunea
Bangor (Maine)

**Bangor** Maineko hirugarren hiri nagusia da. 2000. urtean 31.473 biztanle zituen.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Bangor ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 

## Ikus, gainera 
* Bangor

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala

thumb|ezkerrera|320px|Driver ibaiaren irudia.
National Health Service

**National Health Service** (NHS) Erresuma Batuko osasun zerbitzu publikoa da, 1940ko hamarkadan sortutakoa. Europa mailan aitzindari izan zen, bai eta beste herrialde batzuetarako eredua ere.

Gaur egun lau sistema barne hartzen ditu 1969tik, bakoitza modu independentean badabil arren: *NHS Scotland* (Eskozia), *NHS Wales* (Gales), *NHS England* (Ingalaterra) eta *Health and Social Care in Northern Ireland* (Ipar Irlanda).

## Historia 
Bigarren Mundu Gerraren ondoren sortu zuten, Aneurin Bevan laborista galestarra ministroa zela, 1948an alde batetik Ingalaterra eta Galeserako eta bestetik Eskoziarako sistema bana abiatuz eta William Beveridge ekonomialariak urte batzuk lehenago honen guztiaren oinarriak ezarri zituelarik.

Hasiera hartan eta 1974 arte hiru atal nagusitan banatu zituzten zerbitzuak: Ospitale mailakoa (14 zentro eraikiz Ingalaterra eta Galesen), Lehen Mailako medikuntza (poliklinikak) eta herri-zerbitzuak (amategiak, umeentzako zentroak, txertoak, hezkuntza eta abar).

1960ko hamarkada garapen eta hazkundekoa izan zen, eta 1974an erreforma handiei ekin zieten. Garai hartan ere Galesek bere eskuduntza propioak lortu zituen, Ingalaterratik banatuz.

1980ko hamarkadan krisialdi ekonomikoa hasi ziren nabaritzen, eta Margaret Thatcherren gobernuak arlo pribatuarekiko elkarlanari ekin zion, Alderdi Laboristaren kritikei aurre eginez. Hala ere, geroago Tony Blair presidente laboristak berak ere bide hori hartu behar izan zuen azkenean, irizpide ekonomikoei jarraituz.

## Ikus, gainera 
* Osasun arreta unibertsala

## Kanpo-estekak 
* NHSren webgunea
Sarah Palin

**Sarah Louise Heath Palin** (Sandpoint, Idaho, AEB 1964ko otsailaren 11-) estatubatuar politikari erretiratua, idazlea eta telebistako pertsonalitatea da. 2006tik 2009ra Alaskako gobernadorea izan zen. John McCainekin batera presidenteordegai errepublikarra izan zen 2008ko hauteskundeetan.

2006ean, primaria errepublikarretan Murkowski gobernadorea menperatu zuen. Hauteskundeetan garaipen erraza lortu zuen botoen %48,3 lortzean. 2008ko abuztuaren 28an John McCainek bere kidea bezala aukeratu zuen Palin. Palin aurretik emakume bat bakarrik, Geraldine Ferraro, izana zen Estatu Batuetako bi alderdi nagusien hautagaia. 2009ko uztailean dimisioa aurkeztu zuen Alaskako gobernadore kargutik.
Idmon

Greziar mitologiaren arabera, **Idmon**, Apolo eta Asteriaren semea, igarle bat izan zen, Argonautei batzen bazitzaien, hil egingo zenaren ikuskaria izan zuena. Guzti hau gora-behera, Argonautei batu zitzaien, eta bere ikuskarian gertatzen zen bezala, Bitinian hil zen, suge baten horzkadaren ondorioz.

Gutxi gora-behera K.a. 559an Heraklea Pontika hiriaren sortzaileek, tenplu bat eraiki zuten heroi hau lurperatua izan zen toki zehatzean, bere omenez.

## Kanpo estekak
Addar

**Addar** edo **Aiar**, azken hau txikigarri bat izanik, Euskal mitologiaren Zuberoako irelu gaiztoa da. Etsai antzeko irelua da, eta berekiko antzekotasun handia dauka.

## Etimologia 
Bere izenak adar esan nahi du. Izaki adarduna da beraz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1972.

## Kanpo estekak
Gerra Mitridatiko

Hiru **Gerra Mitridatiko** egon ziren Erromako Errepublika eta Pontoren artean K.a. I. mendean. Honela, Mitridates VI.agatik deitzen dira, garai hartan Pontoko erregea eta Erromaren etsai ospetsu bat izan zena.

* Lehen Gerra Mitridatikoa: K.a. 88-K.a. 84. Erromatar legioak Luzio Kornelio Silaren agindupean egon ziren. Gudurik garrantzitsuenak Keroneako gudua K.a. 86an gertatua eta Orkomenoko gudua izan ziren, hau ere K.a. 86an gertatua. Lehen gerra hau, Erromaren garaipena eta Dardanoseko Hitzarmenarekin amaitu zen.
* Bigarren Gerra Mitridatikoa K.a. 83-K.a. 81. Erromatar armadak Luzio Lizinio Murenaren agindupean zeuden. Gerra, benetan erabat amaitu gabe amaitu zen, erromatar porrota eta Silaren aginduz erretiratuz.
* Hirugarren Gerra Mitridatikoa: K.a. 75-K.a. 63 Erromatar armada, lehenik, Luzio Lizinio Lukulok zuzendu zuen (K.a. 75etik K.a. 66rarte) eta ondoren Ponpeiok (K.a. 66tik K.a. 63rarte). Gerra, Mitridatesen porrotarekin amaitu zuen, ondoren, erregeak berak, bere buruaz beste egin zuelarik.

Pontoko Erresumaren indarra suntsitua izan zen eta Erromak Anatoliaren gaineko bere boterea berretsi zuen.

## Kanpo estekak
Dardanoseko Hitzarmena

**Dardanoseko Hitzarmena** (K.a. 85), Erromako Errepublika eta Pontoko Erresumaren arteko hitzarmen bat izan zen, Luzio Kornelio Silak eta Mitridates VI.ak sinatutakoa. Hitzarmen honen sinadurarekin, Lehen Gerra Mitridatikoa amaitu zen.

Mitridatesek, Silaren esku Keronea eta Orkomenoko guduetan eta Tenedoseko itsas guduan jasotako porroten ondoren, eta Silak uharte greziarrei ezarritako mendekotasunaren ondoren, Gizarte Gerrak Erroman eragin zuen tentsio politikoak Silak, Mitridatesi, bakea lortzeko adostasun batzuk eskaintzea eragin zuen. Hitzarmena, suntsitutako Dardanos herrian adostu zen, Pontoren errendizioaren baldintzak ere bertan adostu zirelarik.

Hitzarmenaren baldintzek, Mitridates, Grezian eta bere uharteetan lortu berri zituen lurraldeak errenditzera behartu zuten, Bitinia, Frigia, Paflagonia eta Kapadozia utzi behar zituen era berean. Gainera, Mitridatesek, bere altxor pertsonaletik bi mila talentu ordaindu behar zituen. Silak, gainera, Mitridatesen mende jarri ziren probintziak, hogei mila talentuko zerga gehigarri bat ordaintzera behartu zituen (bi hamarkadetako esportazioengatik lortutakoaren baliokidea).

## Kanpo estekak
Puttarri

**Puttarri** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1299 metroko garaiera duena. Mendi hau, Aralarreko mendirik garrantzitsuenetako bat bezala hartzen da. Beti egon da hortxe artzainen elezaharretan Mari euskal jainkosaren bizilekuetako bat bezala. Burundatik edo Arakildik begiratzen denean, pagadiak estalitako mendi honek ez du erakarpen handirik sortzen mendizaleen artean. Baina **Puttarri** hortxe dago, beste mendi batzuetatik banandua, Lizarrustitik Kalelantegi lepora igotzen den bidea zaintzen.

## Irispideak 
Lizarrustitik, Elkorriko bihurgunetik abiatuta, beherago, Etxarriranzko norantzan, Kalelantegira daroan bide on bat abiatzen da, tontorraren azpian dagoen lepoa, hemendik laster iristen dena, bere kareharrizko piramidera igoz. Kalelantegitik dagoen igoeretako batean, marka horiekin adierazitako bidezidorrak, kobazulo bitxi bat zeharkatzen du. Beste aukera bat, oraingoan, Lizarrustiko mendatetik, Kalelantegira igotzen da Iraioko Zelaitik, Alleko mendia inguratuz. Hau da Lizarrusti eta Lekunberri arteko G. R.a igarotzeko hautatutako aukera

Tontorrera Lakuntzatik ere iris daiteke, Algorriko pasabidetik mendilerrora igotzen diren geroz eta galduago dauden bideetatik. Azken aukera Guardetxetik igotzea da, Intzazelaiko lautadetatik eta Mandarrateko lepotik Errenagara doan bidetik, nondik mendebalderantz jarraitu behar den lehenik Kalelantegi lepora eta ondoren Putxerriren tontorrera iristeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Corfinium

**Corfinium** () Italia erdialdeko antzinako hiri bat izan zen, Apeninoetako bidegurutze estrategiko batean kokatua. Pelignoen antzinako herri italikoaren hiririk garrantzitsuena izan zen.

Gizarte Gerran zehar K. a. 90ean, izena *Italica*gatik aldatu zioten, italiar matxinatuen hiriburua izateko asmoarekin eta bertan senatu bat altxatzekoarekin. Gerran zehar, Erromako Errepublikaren eskuetan erortzen da, matxinatuen hiriburuaren maila galduz.

K. a. 49an, Julio Zesar eta Ponpeioren arteko gerra zibilaren hasieran, Luzio Domizio Aenobarbo hasiberrien artean errekrutatutako 30 errekrutatu gorteekin, Zesarri aurka egiten saiatzen den tokia izan zen, bere ofizial propioek kargutik kendu zutelarik eta hiria Zesarren tropen aurrean errendituz.

Inperioan zehar, hiria urez hornitzen zuen bi akueduktuz hornitu zen. Horietako bat arrokan zulatua, 5 kilometro baino gehiagoko luzera zuen tunel batekin.

IV. mendean, Valeria probintziaren hiriburua zen.

X. mendera arte existitu zen, noiz, beharbada, bere biztanleek bertan behera utzi zuten. Ordutik aurrera hiria desagertu egiten da eta bere hondakinen gainean, geroago, Valva hiria eraikitzen da, apezpikutzaren egoitza izatera iristen dena.

Valva hiriaren hondakinak gaur egungo Corfinio herritik ikus daitezke, Popolitik 5 kilometro inguru hegoaldera. Hondakinak, eraikinen zimentuak eta San Pelinoko Basilika dituzte, Valvako hiriaren katedrala, desagertu zenean Sulmonako Elizbarrutira batu zena, Valvatik 10 kilometro hegoaldera zegoen hiria.

## Kanpo estekak
Asteria

Greziar mitologian, **Asteria** (grezieraz αστερια, "izarra") gutxienez hiru pertsonaia ezberdinen izena zen.

* **Asteria** titanide bat zen, Zeo eta Feberen alaba. Zeusek jazarria, hartzea saiatzen zena, bere burua itsasora bota zuen, jainkoagandik ihes egiteko. Honela, batzuk Asteria eta beste batzuk Ortigia deitu duten noraezean dabilen uhartean bihurtu zen. Beranduago, izena Delosgatik aldatu zitzaion. Alternatiboki, galeper bihurtu zen Zeus eragozteko. Egileren batzuk, Perses titanarekin Hekateren amatzat jotzen dute.

* **Asteria** Amazonetako seigarrena izan zen, Heraklesek hil zuena Hipolitaren gerrikoaren bila joan zenean. Amazonek (Hipolita erregina bezala zutenak) bazekiten Herakles garaiezina zela, baina, hala eta guztiz ere, aurre egin zioten.

* **Asteria** Zeusengandik ihes egiteko galeper bihurtu zen lamia bat zen.

## Kanpo estekak
Perses

**Perses**, greziar mitologian, Asteriarekin ezkondutako titan bat zen. Honekin, Hekate jainkosa izan zuen. Krio eta Euribiaren semea zen. Delfoseko altxor sakratua lapurtzera ausartu zen lehen sakrilegotzat hartzen da.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Helios eta Perseisen seme bat Kolkidako tronua bere anaia Eetesi usurpatu ziona, Medea aztia eta argonauten ihesaldiaren ondoren. Perses, azkenik, Eetesen bilobak garaitu zuen, Asiatik armada handi batekin joan eta Medeak berak pozoiturik hil zenean.
* Perseoren semeetako bat, pertsiarrei izena eman ziena.

## Kanpo estekak
Perseis

Greziar mitologian **Perseis**, **Kreta** ere deitua, ozeanide bat zen, Ozeano eta Tetisen alaba. Helios jainkoarekin ezkondu zen, eta, honekin, Zirtze aztia, Egea, Eetes, Kalipso eta Pasifae izan zituen, azken hau, Kretako Minos erregearen emaztea.

**Perseis** edo **Perséia** Hekate jainkosaren ezizen bat ere bazen, Perses titanaren alaba izateagatik

## Kanpo estekak
Zab Handia

**Zab Handia** (; ; ; ) Mendebaldeko Asiako ibaia da, Tigrisen ezkerraldeko ibaiadarretako bat, Turkia eta Iraken (Kurdistanen) dabilena. 430&nbsp;km luze da.

## Geografia 
Zab Handia Turkiako hego-ekialdeko mendietan jaiotzen da, Irango mugatik hurbil. Iraken sartu eta Mosuletik behera lotzen zaio Tigrisi. Uraldi handiak izaten ditu udaberrian. 430&nbsp;km inguruko luzera eta Zab Txikiarekin batera, Tigris ibaiaren ibaiadar garrantzitsuenetako bat da. Kurduak bizi diren eremuaren gutxi gora-beherako muga eta Kurdistan eskualde autonomoaren muga politikoaren zati da.

Amaitu gabeko Bekhmako urtegiak, Arbil probintzian, 17,1 km3-ko edukiera izanen luke, ureztatzeko eta argindarra sortzeko. Lanak 1980ko hamarkadan hasi ziren, baina bertan behera utzi behar izan ziren Golkoko Gerrak eta, gerra honen ondoren Nazio Batuen Erakundeak ezarritako zigorrek eragin zituzten zailtasun ekonomikoen ondorioz.
erdian|thumb|340x340px|Zab Handia (iparraldean) eta Zab Txikia (hegoaldean).

## Historia 
Zab Handia eta Zab Txikiaren artean dagoen lurraldea, Asiriar zibilizazioaren sorlekua izan zen.

Ibai honen ertzean gertatu zen, 750ean, Zab Handiko gudua, omeiatarren porrota eta Damaskoko kaliferriaren amaiera ekarri zuena, abbastarren eta euren Bagdadeko kaliferriaren mesedetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arbil probintzia

**Arbil** ( *Muḥāfaẓat Arbīl*; ; *Irbil*, *Erbel* edo *Arbel* ere transkribatua) edo **Hewler** (, *Parêzgeha Hewlêr*) Irakeko Kurdistango probintzietako bat da. Irakeko ipar-ekialdean dago. 15.074 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.532.081 biztanle zituen 2009an. Hiriburua Arbil da.

## Geografia 
Iparraldean Turkiarekin du muga, ipar-ekialdean Irango Mendebaldeko Azerbaijanekin, hego-ekialdean Sulaimaniya probintziarekin, hegoaldean Kirkuk probintziarekin, hego-mendebaldean Saladin probintziarekin, mendebaldean Ninive probintziarekin, eta ipar-mendebaldean Dahuk probintziarekin.

## Historia 
Antzinako Asiriaren erdialdean dago. Arbil izan zen Adiabene erresumaren hiriburua (15–116). 1974an, Kurdistango Eskualde Autonomoan sartu zuten.

## Biztanleria 
Batez ere, kurduak bizi dira bertan; arabiar eta turkomano gutxiengo garrantzitsuak ere dauden.

## Ekonomia 
Probintzia honetako ekonomia nekazaritzan eta, neurri batean, petrolio ekoizpenean oinarritzen da. Oso kaltetua irten zen Saddam Hussein eta irakiar kurduen arteko gatazkatik. Nazio Batuek ezarritako zigorrak ez betetzeko eginiko kontrabandoak, bizirautea eta baita oparotasuna lortzea ere ahalbidetu diete biztanle askori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xilaba Bertsulari Xapelketa

[eskuinera|thumb|300px|[Sustrai Colinak bitan irabazi du txapela.]]
**Xilaba Bertsulari Xapelketa** edo **Iparraldeko Bertsolari Txapelketa** 2008tik aurrera Ipar Euskal Herriko bertsolarientzat antolatzen den lehiaketa da, ordurarte Iparraldeko bertsolariek urteetan Nafarroako Bertsolari Txapelketan parte hartu izan zuten.

## Historia 
"Iparraldeko Bertsularien Lagunak" elkarteak abiatu zuen ekimena. Lehenengo edizioaren finala Donibane Lohizunen egin zen eta Amets Arzallusek irabazi zuen. 2008an *Iparraldeko Bertsolari Txapelketa* izena izan zuen. 2010an *Xilaba Bertsulari Xapelketa* izena hartu zuen, **Xi**-berua, **La**-purdi eta **Ba**-xenafarra izenen konbinaketa da. Hurrengo urteetan izen horrekin segitu du.

2018an taldekako txapelketa antolatu zen, aurrez Araban eta Nafarroan egindako esperientziei jarraituz. 2019an ere taldeen artekoa jokatu zen. 2021ean itzuli zen bakarkako txapelketa.

## Txapeldunak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aurkezpena "Bertsozale Elkartea"ren webgunean
Heraklea Pontika

**Heraklea Pontika** (; ; ), antzinako hiri bat izan zen, Bitiniakoa, Asia Txikian, Kilijsu ibaiaren itsasoratzean. Gaur egungo Karadeniz Eregli herriaren toki berean zegoen, Zonguldak probintzia turkiarrean.

## Jatorri mitologikoa 
Greziar mitologiaren arabera, honela deitu zuten antzinako greziarrek, Herakles infernuetara han jaitsi zela uste baitzuten, Akeronte ibaiak harantz gidatzen zuen leize-zulo batetik.

## Historia 
Bosforotik 200 kilometro ekialdera kokatua K.a. 560-K.a. 558an sortua izan zen, Megara eta Beoziaren kolonia bezala. Laster menderatu zuten mariandinarrek, jatorria eskualde hartan bertan zutenak, nortzuk oso azkar zabaldu zuten euren nagusitasuna lurralde handi batean.

Hiriak laster lortu zuen oparotasuna eta bere kolonia propioak sortu zituen, Kalatis, Kersoneso eta Kidros, mugakide ziren Bitinia eta Galaziaren gutizia piztuz.

Delosko Ligaren Mitileneko matxinadaren gertaeretako batean eta atenastarrek hartu ondoren K.a. 428an Lamako jeneral atenastarrak, Heraklean ainguratu zituen hamar hiruarraunekoak galdu zituen, erori zen euri indartsuaren ondorioz, Kalete ibaiak gainezka egitea eragin zuena.

Erromaren aliatua K.a. 185etik, asko sufritu zuen Gerra Mitridatikoekin, erromatarrak eta Mitridates VI.a Pontoko erregearen artean izan zirenak. Marco Aurelio Cotta prokontsulak hartua eta suntsitua, ondoren berreraikia izan zen, baina sekula ez zuen bere lehengo oparotasunik izan.

K.a. IV. mendeko Heraklides Pontiko filosofoaren jaioterria, gutxienez hamasei liburuko istorio baten protagonista izan zen, I. mendean Heraklea Pontikako Memnonek idatzitako istorioa. Idazlan honetatik, 9.etik 16. liburura arteko istorioaren laburpen bat baino ez da mantendu, Mirobiblon edo Fozioren Liburutegian dagoena. Laburpenak Klearko Herakleakoaren tiranotik Julio Zesarren azken urteetarainoko epea hartzen du.

Gaur egungo hiria, batez ere, bere antrazitazko ikatz meatzeengatik da ezaguna, honengandik Istanbulek bere ekoizpenaren zati handi bat jasotzen duelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogigia

thumb|300px|Hermesek, Kalipsori, Odiseori joaten uzteko agintzen dio
**Ogigia** Homeroren Odisean aipatutako uharte bat da. Bertan Kalipso bizi zen, Atlas titanaren alaba, nork bertan gelarazi zuen Odiseo zazpi urtez, uhartean berarekin geratuz gero, hilezkortasuna eta betiereko gaztetasuna emango zizkiola aginduz. Baina, Atenearen borondatez, Odiseoren babeslea zena, Zeusek, Kalipsori, heroiari joaten uzteko agindu zion. Hermesek, Kalipsori jainkoen erregearen agindua eraman zion, eta Odiseok baltsa txiki batean utzi zuen uhartea.

Uharte honen kokapen geografikoa, Odisean aipaturiko beste toki batzuk bezala, ez da zehaztasunez ezagutzen. Estrabon geografialariak, Ogigia zein Eskeria, Ogigia utzi ondoren Odiseo heldu zen feaziarren lurraldea, Ozeano Atlantikoan aurkitzen zirela uste zuen. Plutarkok ere Atlantikoan kokatu zuen.

Interpretazio berantiarragoek, Ogigia eta Eskeria Atlantidarekin lotu dute. 1865ean argitaratutako bere Irlandaren historian, Roderic O'Flahertyk, Irlandari erreferentzia egin zion Ogigia bezala. Beste tradizio batzuk, homeroar uharte hau Maltako Gozo uhartearekin edo Perrexil uhartearekin lotu dute.

## Kanpo estekak
Gozo uhartea

**Gozo** (,  ahoskatua) Maltako uhartediko uharte bat da, Mediterraneo itsasoan. Tamainaz, herrialdeko bigarren handiena da.

## Geografia 
Gozok, 67 km²ko hedadura du, eta bere biztanleria 30.000 pertsonakoa da, horietatik 6.000, uhartearen hiriburu den Victorian bizi direlarik.

Maltako uhartetik 6 kilometro ipar-mendebaldera dago, eta arrautza forma du, 14 kilometroko luzerarekin eta 7,25 kilometroko zabalerarekin bere punturik zabalenean.

## Historia 
Jendea, uharte honetan bizi izan da K.a. 5000. urtetik, Ġgantijan egitura megalitiko batzuk utzi zituztenak. Neolitoko lehen biztanleak, beharbada, Siziliatik joandakoak ziren.

1551. urtean, otomandarrek eta pirata barbaroek, uhartea konkistatu zuten eta 5.000 eta 6.000 pertsona artean esklabo bihurtu zituzten, Tarhuna Wa Msalatara bidaliz, Libian Mġarr ix-Xiniko portutik bidaliak izan ziren.

Gozoren historia, gainontzeko Maltarenari oso lotua egon da, eta gogoratu ezin diren garaietatik egon da Maltari lotuta, 1798ko urriaren 28a eta 1800eko irailaren 5a arteko autonomia epe labur batean izan ezik.

## Kanpo estekak 
*  Gozorentzako Maltar Ministerioa
*  PhotoGlobe: Gozo
*  Gozo & Comino - GuidetoMalta.net
Kalipso

Greziar mitologian **Kalipso** (, *jatorria* →  καλύπτω  “ezkutatu” bere izena "ezkutatzen duena" esan nahi du) Atlas titanaren alaba eder bat zen, Ogigiako uhartean erregina zena, Homeroren arabera.

Odiseo, haren itsasontzia urperatu ondoren noraezean ibili eta uharte batera heldu zenean, Kalipsok bere kobazuloan hartu eta ahogozagarriak, edariak eta bere ohea eman zizkion. Horrela mantendu zuen zazpi urte luzean (bertsioaren arabera urte gehiago edo gutxiago ematen ditu uhartean) eta Troiako heroiarekin lau seme izan zituen: Nausitoo, Nausinoo, Latino eta Telegono (aldiz, kontakizun batzuetan, azken biak Zirtze eta Odiseoren semeak ziren). Odiseo bere lehengo biziaz ahantz zedin saiatu zen Kalipso, eta hilezkortasuna eta betiereko gaztetasuna eskaini zizkion, berarekin uhartean geratzen bazen, baina heroia laster aspertu zen Kalipsoren laztanez, eta bere emazte Peneloperen hutsunea nabaritzen hasi zen.

Egoera ikusirik, Ateneak parte hartu zuen, eta Zeusi Kalipsori Odiseo joaten uzteko agintzeko eskatu zion. Zeusek bere mezulari Hermes bidali zuen, eta Kalipsok, obeditzea beste erremediorik ez zuela ikusirik, materialak eta janaria eman zizkion Odiseori, baltsa bat egin eta bere bidaian segi zezan. Odiseok Kalipso agurtu zuen, baina mesfidantzaz, tranpa zelakoan, eta abiatu egin zen. Elezahar batzuek Kalipso penaz hil zela kontatzen dute. 

Odiseo eta Kalipsoren istorioa mitologiaren beste kontakizunekin konparatu egin da. Gilgameshen poeman agertzen diren Gilgamex eta Siduriren paraleloa iradoki da. Heroi etsiari edaten ematen dion emakume bakartiaren mito bera errepikatzen da, itsasoaz haraindiko leku batera bidaia prestatzen laguntzen diona. 

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
# Perseisen eta Helios edo Apoloren alaba bat eta, beraz, Ozeano eta Tetisen biloba.
# Apolodororen arabera (*Liburutegia* 1.2.7), nereidetako bat, Nereo eta Dorisen alaba.
# Hesiodoren arabera (Teogonia 350), ozeanideetako bat Ozeano eta Tetisen alaba.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Calypso (Kalypso).jpg
Fitxategi:The nymph Calypso.jpg
Fitxategi:Musée Picardie Beaux-arts 06.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malta uhartea

**Maltako uhartea** Maltako uhartedia osatzen duten hiru uharteetatik handiena da. Bere hedadura 246 km²koa da. Uhartediko punturik garaiena bertan dago, Ta' Dmejrek mendia, 253 metroko garaiera duena. Bertan, herrialdeko hiriburua den Valleta ere dago. Paisaiaren ezaugarri nagusia terrazazko zelaiak dituzten muino baxuak dira.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feaziar

thumb|250px|Beharbada, Eskeria uhartea, gaur egungo Korfu izango da.
thumb|250px|Odiseo Alzinoo erregearekin
**Feaziarrak** Eskeria uharteko herri mitiko bat dira (grezieraz Σχερίη or Σχερία eta, ziuraski, gaur egungo Korfu). Herri hau funtsesko herrialdea da Odisean, Odiseo, hau Itakara itzuli aurretik, ostatatzen duena baita.

Odiseo uharte berri batean galtzen da, eta Nausikaak aurkitzen du, bere aita den Altzinooren aurrera eramaten duena. Honek, abegi egiten dio eta bere istorioa entzuten du. Ondoren, Odiseori bere aberrira itzultzen laguntzeko agintzen du, honen eskura, itsasontzi bat bere tripulazio osoarekin jarririk. Herri honen zoritxarreko patua, Poseidonek, Odiseori emandako laguntzagatik haserre, Zeusi zigorra eskatzen dionean ulertzen da. Honek, itzultzen denean, feaziarren itsasontzia arroka handi bat bihurtzen du, eta portuaren sarrera itxi. Herri honek Jason eta Medea ere hartu zituen.

## Kanpo estekak
Nausikaa

**Nausikaa** (grezieraz Ναυσικάα), Homeroren Odiseako pertsonaia bat da. Bere izena *ναῦς, ‘itsasontzi’ eta*  *κάω/καίω “erre” hitzen konposaketa da, bere esanahia* "Itsasontziak erretzen dituena” da. Altzinoo, feaziarren erregea eta Arete erreginaren alaba, hondartzan Odiseo aurkitzen du, Kalipsoren uhartean eginiko baltsa hondoratu zaiona, eta bere aitaren aurrera eramaten du. Odiseok, bere abenturak kontatzen dizkio Altzinoori, Odisearen zati esanguratsu baten luze-zabalean, eta Altzinook, azkenik Odiseo Itakara eramango duten itsasontziak ematen dizkio.

Aristoteles eta Diktis Kretarraren arabera, Nausikaa Telemakorekin ezkondu zen, Odiseoren semea, eta Ptoliporto edo Perseptolis izeneko seme bat izan zuen.

## Euskal Literaturan 
Mikel Azurmendik  "Kontu kontari Grezian barrena" kontakizunean hala dio: Nausikaa izenekoa erregearen alaba omen zela eta, zatoz! zatoz gurekin! etorriberria jauregira eraman zuten. Gurasoak asko poztu ziren eta su eta lo gelditu Ulises-en gorabeherak jakin zituztelarik. Festa handi baten ondoan, bere alabarekin esposatzeko eskatzen diote, baina urde goseak ezkurretan amets! Itaka-ko etxerako asmoa argi eta garbi azaltzen die gizonak. Nausikaa-ren gurasoek orduan itsasuntzi bat antolatu diote eta altxor bikaina eskaini ere bai. Bi egun geroago eta Ulises lo zegoelarik, marinelek Itaka-ko hondartza batean utzi zuten altxorrarekin batera.Juan Kruz Igerabidek *«Ulises. Homeroren Odisearen bertsioa» obran dio:*Zerbitzarien artean eder **ageri zen** Nausikaa, bere beso zuriekin.  

## Irudi galeria 

Fitxategi:Nausicaa Painter ARV 1107 2 Odysseus and Nausicaa (05).jpg|alt=
Fitxategi:Nausicaa Painter ARV 1107 2 Odysseus and Nausicaa (08).jpg
Fitxategi:Jean Veber - Ulysses and Nausicaa, 1888 Cropped.jpg
Fitxategi:Lenoir Ulysse et Nausicaa.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Billelabeitia, Miren. (*El Correo*, 2024ko abenduaren 28a) *Odisea gaur. Ulises hemen (II).*
Zigor Enbeita

**Zigor Enbeita Zugadi** (Abornikano, Urkabustaiz, Araba, 1971-) bertsolaria da. Arabako Bertsolari Txapelketa bi alditan irabazi du, 2003an eta 2006an. Horrez gain, Prudentzio Deuna bertso lehiaketa beste bitan irabazi du.

## Txapelketak 
* Arabako Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (4): 1993, 1994, 2003, 2006
** Laugarrena (1): 2015
** Bosgarrena (2): 2005, 2008
** Seigarrena (2): 2007, 2011
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (2): 1987, 1988
* Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (1): 1988

## Kanpo estekak 
*  Zigor Enbeita Bertsozale Elkartean
Pagoetako Kurutzea

**Pagoeta** edo **Pagoetako Kurutzea** Gipuzkoako iparraldean, Hernioko mendilerroan, dagoen mendia da, itsasoaldetik ez urrun, Aia udalerrian (43°13′57″N 2°10′29″W).

Inguruan beste hiru tontor adierazgarri daude, Urruztumeako punta (678 m), Murruzaila edo Murugil (714 m) eta Olarteta (712 m), hirurak ala hirurak Pagoetako kurutzea baino garaiagoak.

Halaber, bere inguran kokatzen da Pagoetako Natur Parkea ingurune babestua.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendien zerrenda
* Pagoetako natura parkea

## Kanpo estekak
Rock Hudson

**Rock Hudson**, jaiotza izenez **Roy Harold Scherer Jr.** (Winnetka, 1925eko azaroaren 17a - Beverly Hills, 1985eko urriaren 2a) Estatu Batuetako zinema antzezlea izan zen.

## Bizitza 
Universal etxeak ekoitzitako western eta abentura filmetan parte hartu ondoren (''Winchester '73*, 1950; *Bend of the River*, 1952), Raoul Walsh zuzendariarekin egin zituen lehen lan nagusiak: *Scarlet Angel*, *The Lawless Breed*, (1952), *Sea devils eta Gun Fury* (1953). Douglas Sirk zuzendariak aukerako lanak eskaini zizkion eta harekin egin zituen, segur aski, filmik onenak: *Magnificent Obssession* (1953), *Captain Lightfoot* (1954), *All that Heaven Allows* (1954), *Written on the Wind* (1956).

Aipatzekoak dira ere beste zuzendari batzuekin egin zituen *Giant* (1956), *Somethin of Value* (1957), *This Earth is Mine* (1959), *The Last Sunset* (1961) eta *Man’s Favorite Sport?* (1964) filmak. 1966tik aurrera garrantzi handirik gabeko filmak egin zituen. 1970eko hamarkadan *McMillan & Wife'' telesaileko protagonista izan zen.

1985eko urrian hil zen, HIESak jota; haren heriotzaren oihartzunak eritasun horren larritasunaz jabetzeko balio izan zuen.

## Filmografia 

* Fighter Squadron (1948)
* Undertow (1949)
* One Way Street (1950)
* I Was a Shoplifter (1950)
* Peggy (1950)
* Winchester '73 (1950)
* The Desert Hawk (1950)
* Shakedown (1950)
* Tomahawk (1951)
* Air Cadet (1951)
* The Fat Man (1951)
* Bright Victory (1951)
* Iron Man (1951)
* Bend of the River (1952)
* Here Come the Nelsons (1952)
* Scarlet Angel (1952)
* Has Anybody Seen My Gal? (1952)
* Horizons West (1952)
* The Lawless Breed (1953)
* Seminole (1953)
* Beneath the 12-Mile Reef (1953)
* Back to God's Country (1953)
* Gun Fury (1953)
* The Golden Blade (1953)
* Sea Devils (1953)
* Bengal Brigade (1954)
* Magnificent Obsession (1954)
* Taza, Son of Cochise (1954)
* All That Heaven Allows (1955)
* One Desire (1955)
* Captain Lightfoot (1955)
* Written on the Wind (1956)
* Giant (1956)
* Never Say Goodbye (1956)
* A Farewell to Arms (1957)
* Something of Value (1957)
* Battle Hymn (1957)
* Twilight for the Gods (1958)
* The Tarnished Angels (1958)
* Pillow Talk (1959)
* This Earth Is Mine (1959)
* Lover Come Back (1961)
* Come September (1961)
* The Last Sunset (1961)
* The Spiral Road (1962)
* A Gathering of Eagles (1963)
* Send Me No Flowers (1964)
* Man's Favorite Sport? (1964)
* Blindfold (1965)
* A Very Special Favor (1965)
* Strange Bedfellows (1965)
* Seconds (1966)
* Tobruk (1967)
* Ice Station Zebra (1968)
* The Undefeated (1969)
* Ruba al prossimo tuo (1969)
* Hornets' Nest (1970)
* Darling Lili (1970)
* Once Upon a Dead Man (1971) (TV)
* Pretty Maids All in a Row (1971)
* Showdown (1973)
* Embryo (1976)
* "McMillan & Wife" (29 saio, 1971-1977)
* Avalanche (1978)
* "Wheels" (1978) (Telebista)
* The Martian Chronicles (1979) (Telebista)
* The Mirror Crack'd (1980)
* Superstunt II (1980)
* NBC Family Christmas (1981)
* The Star Maker (1981)
* "The Devlin Connection" (13 saio, 1982)
* World War III (1982)
* The Vegas Strip War (1984)
* The Ambassador (1984)
* "Dynasty" (14 saio, 1984-1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Lopategi

**Jon Lopategi Lauzirika**, ***Baltza***, (Muxika, 1934ko martxoaren 17a - 2019ko otsailaren 7a) bertsolari bizkaitarra izan zen.

Filosofia ikasi zuen Tolosan, eta irakasle lizentziatu zen askoz geroago, 50 urterekin. Plazako bertsolari moduan 1958an hasi zen Gernikan, 1962tik 1966ra Bizkaiko Bertsolari Txapelketa hiru aldiz irabazi zuen. Francoren diktaduraren azken urteetan nabarmentzen hasi zen gero. 1982an eta 1986an Bertsolari Txapelketa Nagusian txapeldunorde geratu ondoren, 1987an Bizkaiko txapelduna izan zen berriro, eta 1989an txapelketa nagusia irabazi zuen.

Gerraondoko lehen bertsolari eskolatua izan zen. Maiz aritu izan zen Jon Azpillagarekin frankismo bukaeran eta ondoren, ordu arte ezohikoak gai sozial eta politikoez. Hori zela-eta, behin baino gehiagotan sartu zuten kartzelan **Lopategi**. eta haren lehen bertsoak (Ahotsak proiekturako)]]
1982. urteko UEUko udako ikastaroetan hasi zen bertsolaritza irakasten, Iruñean Xabier Amurizaren eskutik. Urte hartako Bertsolari Txapelketako txapelduna eta txapeldunordea ziren. Zortzi urtez etengabe izan zen dinamizatzaile UEUko bertsolaritza sailean Iruñeko Larraona ikastetxean 17 hitzaldi eman zituen 1984tik 1990era bitarte. Horien artean hauek:

* 1990: *Bertsoak egiten nola erakatsi*.
* 1988: *Bertsolaritza irakaskuntzan: zertan den eta zertara irits daitekeen*
* 1988: *Zortziko txikia eta handia. Haurrentzako ariketak* (Mikel Mendizabalekin)
* 1987: *Haurrekin erabiltzeko materialaren aurkezpena. Haurrentzako eta hasi-berrientzako ariketak*
* 1985: *Haurrentzako bertso eta kopla ariketak*
* 1984: *Bertsolaritza irakaskuntzan*

### Bertso-eskoletan 
1984tik aurrera irakasle ibili zen hainbat bertso-eskolatan, Bizkaiko Ikastolen Elkarteak bertsolaritza eskoletara zabaltzeko proiektuaren barruan. Laurogeita hamarreko hamarkadan goi mailara iritsi ziren Bizkaiko bertsolari gehienak haren ikasleak izan ziren. Besteak beste, bertsolari hauek pasa ziren haren eskuetatik: Unai Iturriaga, Igor Elortza, Onintza Enbeita, Iratxe Ibarra, Aritz Lopategi, Etxahun Lekue, Arkaitz Estiballes, Xabier Paya... baita Josu Goikoetxea gai-jartzaile eta idazlea, Zihara Enbeita irakasle, gai-jartzaile eta epailea, eta Ander Lipus antzezlea ere.

Fitxategi:Lopategi eta bertso-eskoletako umeak.jpg|Lopategi bertso-eskoletako ikasleekin

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "Jon Lopategi, bertsozko mezularia". Luis Baraiazarra. Bertsolari Liburuak, Andoain, 2000.
* Bertsolaritzaren historia : Lopategi eta Azpillaga aitzindariak. Txaber Larreategi. Bertsolari aldizkaria 82, 2012.

## Kanpo estekak 
* Bertsozale.com: Jon Lopategi
* Elkarrizketa "Berria"n
Ma'rib gobernantzia

'''Ma'rib''' (arabieraz مأرب) Yemengo 21 gobernantzietako bat da. Bere hiriburua Ma'rib da. 17.450 km²ko azaleran 241.690 biztanle zituen 2004an. 1984an petrolioa aurkitu ondoren Ma'rib hiria hiriburu bilakatu zen.

## Erreferentziak
Atxulo (Bakio)

**Atxulo** Bakioko (Bizkaia) XVIII. mendeko leize bat da. Haitzaren arrakalak labarrenerako bidea ematen du. Arrantza toki ezaguna da Bakion.

## Egitasmoak 
Bakioko udalak "Ohija" izeneko proiektua eraiki nahi du Atxulotik hurbil. Proiektua 435 etxebizitza eta golf-zelai batek osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Atxulotik ateratako Bakioko argazkiak.
Raymah gobernantzia

**Raymah** (arabieraz ريمه) Yemengo 21 gobernantzietako bat da. 2.239 km²ko azaleran 394.448 biztanle zituen 2004an, sortu zen urtean. Izan ere 2004an Sanaa Gobernantziatik bereizi zuten. Ez du hiriburu ofizialik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sa'dah gobernantzia

'''Sa'dah''' (arabieraz صعدة) Yemengo 21 gobernantzietako bat da. Bere hiriburua Sa'dah da. 12.370 km²ko azaleran 693.217 biztanle zituen 2004an. 2004tik aurrera Imam batek bultzatutako gatazka handia egon da, Yemengo gobernuarekin dituen desadostasunak direla eta. Bake-akordioa duten arren nahiko ez-egonkorra da.

## Erreferentziak
Timothy Dalton

**Timothy Dalton** (Colwyn Bay, Conwy, 1946ko martxoaren 21a - ) Galesen jaiotako aktore ingelesa da. Zinema arloan, James Bond pertsonaia ezagunarena eginez nabarmendu izan da 1987tik 1994rako tartean, Roger Mooreren lekua hartuz. 1995ean, Pierce Brosnanek ordezkatu zuen zeregin horretan.

## Filmografia hautatua 
* *The Lion in Winter* (1968)
* *Cromwell* (1970)
* *Flash Gordon* (1980)
* *The Living Daylights* (1987)
* *Licence to Kill* (1989)
* *The Rocketeer* (1991)
* *Hot Fuzz* (2007)
* *The Tourist* (2010)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
Tom Jones

**Thomas John Woodward** edo **Tom Jones** (Pontypridd, Rhondda Cynon Taf, 1940ko ekainaren 7a) pop abeslari galestarra da, haren ahots boteretsu eta indartsuagatik, diskografia zabala eta abesti arrakastatsuak egiteagatik aski ezaguna.

## Diskografia 
# *Along Came Jones* (1965)
# ''It's Not Unusual* (1965)
# *A-Tom-ic Jones* (1966)
# *From the Heart* (1966)
# *Green, Green Grass of Home* (1967)
# *Delilah* (1968)
# *Help Yourself* (1968)
# *Tom Jones Fever Zone* (1968)
# *This is Tom Jones* (1969)
# *Tom* (1970)
# *I Who Have Nothing* (1970)
# *She's a Lady* (1971)
# *Close Up* (1972)
# *The Body and Soul of Tom Jones* (1973)
# *Somethin' Bout You Baby I Like* (1974)
# *Memories Don't Leave Like People Do* (1975)
# *Say You'll Stay Until Tomorrow* (1977)
# *Darlin'* (1981)
# *Don't Let Our Dreams Die Young * (1983)
# *Love is on the Radio* (1984)
# *Move Closer* (1989)
# *Carryng a Tourch* (1991)
# *The Lead And How To Swing It* (1994)
# *Reload* (1999)
# *Mr. Jones* (2002)
# *Tom Jones & Jools Holland''' (2005)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Tom Jonesen webgune ofiziala
Bonnie Tyler

**Bonnie Tayler** edo jaiotzez Gaynor Hopkins (Neath, Castell-nedd Port Talbot, 1951ko ekainaren 8a-) pop abeslari galestarra da, haren ahots urratuagatik eta abesti arrakastatsuak egiteagatik aski ezaguna.

## Diskografia 
# *The World Starts Tonight* (1977)
# *Natural Force* (1978)
# *Diamond Cut* (1979)
# *Goodbye to the Island* (1981)
# *Faster Than the Speed of Night* (1983)
# *Secret Dreams and Forbidden Fire* (1986)
# *Hide Your Heart* (1988)
# *Bitterblue* (1991)
# *Angel Heart* (1992)
# *Silhouette In Red* (1993)
# *Free Spirit* (1995)
# *All In One Voice* (1998)
# *Heart Strings* (2003)
# *Simply Believe* (2004)
# *Wings* (2005)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Bonnie Tyleren webgune ofiziala
Dafydd ap Gwilym

**Dafydd ap Gwilym** (gaurko Ceredigion, 1315/1320 – 1350/1370) inoizko galeserazko poetarik onentzat hartzen dute, bai eta Erdi Aroko olerkari europarrik onenetakoa ere.

## Olerki ezagunak 
* *Morfudd fel yr haul*
* *Merched Llanbadarn*
* *Trafferth mewn tafarn*
* *Y Rhugl Groen*
* *Cywydd y gal*

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
Altzinoo

Greziar mitologian, **Altzinoo** (grezieraz Ἀλκίνοος *Alkínoös* "buru boteretsua), Nausitooren semea eta Eskerian feaziar mitikoen erregea

Altzinoo bere iloba zen Areterekin ezkondu zen, Rexenorren alaba, norekin Nausikaa, Laodamante, Halio eta Klitoneoren aita izan zen.

Jason argonauta eta Medea jaso zituen, hauek Kolkidatik ihesean zihoazela, urrezko ahari-larrua lapurtu ondoren. Heldu zirenean, Altzinook, Medea bere gurasoengana itzulia izan zedila eskatu zuen, oraindik birjina bazen. Aretek, Medea eta Jasonen arteko ezkontza zuzendu eta honen ondoren, bi hauen artean sexu harremanak izan zituzten, honela Medeak birjintasuna galduz.

Odiseo ere hartu zuen, honen baltsa hondoratu ondoren. Honek bere abenturak kontatu zizkion, eta Poseidonen mehatxuak gora-behera, Altzinook bere bidaia jarraitzen lagundu zion Odiseori. Hori eragozteko, Poseidonek, Odiseoren itsasontzi berria harkaitz batean bihurtu zuen, honela Feaziako portua blokeatuz.

Altzinoo greziar heroi gurtzaren objektu ere izan zen Kortzira hirian (hiriko bi portuetako batek bere izena darama).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laodamante

**Laodamante** edo **Laodamas**, greziar mitologiaren arabera, Tebaseko azken erregea izan zen, bere aita Altzinoo hil ondoren. Tebaseko bigarren gerran parte hartu zuen, non Epigonoen aurka borrokatu zuen eta Egialeo euren buruzagia garaitu zuen, baina Alkmeonek hil zuen Laodamante bera. Ondoren, hiriko biztanle guztiek utzi zuten hiria, Tiresias igarleak aholkatu zuen bezala, eta garaileek, bertara sartu zirenean, hiria inortxo gabe ikusi zuten.

## Kanpo estekak
Aherbelste

**Aherbelste** erromatar garaiko Akitaniako jainko bat da. *Luishon* aldean azaldu dira hari buruzko inskripzioak, bai eta Commingesko Larbousten ere: *AHERBELSTE DEO*.

Garona Garaian, Saint-Gaudensetik gertu, Aherbelste jainkoari eskainitako inskripzioa:

:*AHERBEL- / STE DEO / SENIUS E(T) / HANNA / PROCUL(I FILIA)*

Itzulpena: «Aherbelste jainkoari, Senius eta Hanna-k, Proculus(-en alabak).»

Gaur egun Okziatiako Tolosako Saint-Raymond museoan gordetzen da.

## Etimologia 
M. Luchaireren iritziz, Aherbelste izenak Arbeltz esan nahi du; Bernardo Estornesen aburuz, ordea, Akerbeltz da, euskal mitologiako pertsonaia:

:*Aher* («aker») + *belst+e* («beltz»)

Koldo Mitxelenak eta Gorrotxategik zalantzak adierazi dituzte *akerbeltz* etimologia horren aurrean, baina erabat baztertu gabe.

Aditu batzuen ustez, Fidel Fita i Colomer kasu, Oiartzun aldean aurkitu izan den *Aebelteso* emakume-izena *Aherbelste* izenetik eratorria izan daiteke.

Hitz amaierako E hori beste inskripziotan agertzen da, eta baliteke datiboa (Nori/Norentzat) adieraztea.

## Katalogoetan 
Epigrafia katalogo erabilienetan, kode hauek eman zaizkio:

CIL 13, 00174 = CAG-31-02, 113 or. = CAG-31-02, 178 or. = CAG-31-02, 235 or = EDCS-ID: EDCS-10400328

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Jose Migel Barandiaran: *José Miguel de Barandiarán, obras completas*. La Gran Enciclopedia Vasca, Bilbo, 1976.
*  *Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria*. Auñamendi, Zarautz, 1978.
*  Olivier de Marliave: *Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica*. Alejandria, Bartzelona, 1995.
* K. Larrañaga Elorza: *Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak*, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 180 zenbakia.
* Julien Sacazeren lanak:
:*  *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28 p., 1885.
:*  *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576 p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:*  *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28 p., 1892. Berrargitalpena faksimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpo estekak
Landsker Line

[thumb|Landsker Line muga [1901ean.]]

**Landsker Line** Galesko hego-mendebaldean hizkuntza lurralde bi historikoki banatzen duen muga da, mendeetan zehar galeseradunak iparraldean eta ingelesdunak hegoaldean uzten dituena.

Historian zehar aldatu egin da, eta horren lekuko ingurunean dauden 50 gaztelu eta gotorlekuak dira, Normandia eta Flandriatik joandakoek eraikiak euren buruak galestarrengandik babesteko.

Muga hau kultura-muga adibide aparta da, hamar mendetan zehar iraun egin zuena lege-estatusik gabe. Gaur egungo Sir Benfro/Pembrokeshire konterrian kokatuta zegoen.

## Kanpo estekak 
*  BBCren informazioa