open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orribeltz berdexka

**Orribeltz berdexka** (*Panaeolus papilionaceus*) *Bolbitiaceae* familiako perretxiko txiki marroixka da, gorozkietan sortzen dena. *Panaeolus* generoaren espezie tipoa, mundu osotik hedaturik dago. Onddo horri **orribeltz berdeska**, **orribeltz ezkilaire** edo **orribeltz nabarra** esaten zaio

Sinonimoak: *Agaricus sphinctrinus*, *Chalymmota sphinctrina*, *Coprinarius campanulatus var. sphinctrinus*, *Panaeolus campanulatus var. sphinctrinus*, *Panaeolus campanulatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3 cm. arteko diametrokoa, parabolikoa edo konikoa, opakua, leuna, ertzak errezel zuri baten hondarrak ditu. Kolorea gris-errautsetik beltzaranera eguraldi lehorrarekin eta gris-oliba denbora hezearekin, higrofanoa.

**Orriak:** Itsatsiak, meheak, nahiko estu, ia beltzak, ertz zurixkekin.

**Hanka:** Gehienez ere 10 cm-ko altuera eta 3 mm-ko lodiera, zilindrikoa, zurruna, hutsa, gris-kedar kolorekoa, goian zuria irinaren antzekoa.

**Haragia:** Grisaxka, mehea, trinkotasun gutxikoa, zaporegabea eta usaingabea.

**Etimologia:** *Panaeolus* terminoa, grezieratik dator “panaiolos” hitzetik, “pas pasa pan” = dena, eta “aiólos” = hainbat koloretakoak. Orriengatik. *Sphinctrinus* epitetoa ere grezieratik dator “sphinctr”=  esfinter, oso lotuta edo estu dagoena.

## Toxikotasuna 
Janezina. Ziurrenik propietate haluzinogenoak izango ditu. *Psilocybe*-ak bezala. Heriotza eragin dezake haurrengan.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Panaeolus* batzuekin: *Panaeolus fimicola*-rekin, baina honek ez du errezel arrastorik. *Panaeolus retirugis* arrosa-purpura kolorekoa. *Anellaria semiovata* (=separata) honek eraztun iraunkorra du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Ondo ongarritutako zelaietan edo abere-gorotzetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Panaeolus papilionaceus 1.jpg|Panaeolus papilionaceus
Fitxategi:Panaeolus papilionaceus 2.jpg
Fitxategi:Panaeolus papilionaceus 4.jpg
Fitxategi:Panaeolus papilionaceus 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Run for the Sun

**Run for the Sun** (euskaraz *Ihesa Eguzkiruntz*) 1956ko Roy Boulting estatubatuar zinema zuzendariaren abentura filma bat da. Bertan, Richard Widmark, Trevor Howard, Jane Greer eta Peter Van Eyck aktoreak antzeztu zuen.

## Argumentua 
Katty (Jane Greer) astekari batean idatzi ohi duen estatubatuar kazetaria da. Behinola, eleberriak idazteagatik ospetsua den eta aspalditik bere berririk ez den Michael Latimer (Richard Widmark) idazlearen bila Mexikoko San Marcos izeneeko arrantzale herri txiki batera bidaiatuko du. Han Latimer topatu eta berehala idazleak kazetariarekiko erakarpena sentituko du. Emakumeak aldegitea erabakitzen duenean, idazleak bere hegazkinean eramateko eskeintza egingo dio. Hegaladian zehar, eta ohartu gabe, emakumeak bere poltsa hegazkinaren norabide adierazle magnetikoaren alboan jarriko du, honela bikoteak jabetu gabe hegazkinaren norabia aldatuko delarik, azkenean oihanean eroriz...

## Aktoreak 
* Richard Widmark: Michael Latimer
* Trevor Howard: Browne
* Jane Greer: Katie Connors
* Peter van Eyck: Van Anders doktorea / Von Andre kolonela

## Kanpo estekak 
* *Run for the Sun* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
El Dorado (1966ko filma)

***El Dorado*** 1966ko Howard Hawks estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Harry Brown idazlearen *The Stars in Their Courses* eleberrian oinarritua dago. Bertan, John Wayne, Robert Mitchum, James Caan, Ed Asner, Charlene Holt eta Paul Fix aktoreek antzeztu zuten. Technicolor sistemaz filmatua izan zen.

*Rio Bravo* (1959) eta *Rio Lobo* (1970) filmeekin batera trilogia osatzen du.

## Argumentua 
Mendebalde Urruneko herri bateko jauntxoa den Bart Jasonek (Ed Asner) Cole Thornton (John Wayne) pistolaria bere zerbitzupean lan egiteko kontratatu nahi du, baina Thortonek Jasonen eskaintzari uko egiten dio, horrek bere adiskide zaharra den J.P. Harrah (Robert Mitchum) sheriff mozkortiaren aurka borrokatzea suposatzen baitu. Baina handik gutxira hiriko pistolari onenak Jasonen eskeintza onartu duela jakingo du, hortaz Thortonek bere adiskideari laguntzea beste erremediorik ez du izango.

## Aktoreak 
* John Wayne: Cole Thornton
* Robert Mitchum: J.P. Harrah sheriffa
* James Caan: *Mississippi*
* Arthur Hunnicutt: *Bull* Harris
* Charlene Holt: Maudie
* Michele Carey: Josephine *Joey* MacDonald
* Ed Asner: Bart Jason
* Christopher George: Nelson McLeod
* R. G. Armstrong: Kevin MacDonald
* Paul Fix: Miller doktorea
* Robert Donner: Milt (McLeoden bidelapurra)
* Jim Davis: Jim Purvis (Bart Jasoneen kapataza)
* Adam Roarke: Matt MacDonald
* Johnny Crawford: Luke MacDonald
* John Mitchum: Elmer (Jasonen tabernaria)
* Chuck Roberson: Jasonen pistolaria
* Don Collier: Joe Braddock

## Kanpo estekak 
* *El Dorado* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Christian Clavier

**Christian Clavier** (1952ko maiatzaren 6a, Paris) frantziar aktore, ekoizle, gidoigile eta zuzendaria da. Stéphane Clavier zinema zuzendariaren anaia da.

Antzeztu dituen film ezagunenen artean hauek daude: *Les Visiteurs* (1993), *Astérix et Obélix contre César* (1999), *Les Visiteurs en Amérique* (2001) eta *Astérix & Obélix: Mission Cléopâtre* (2002).

## Filmografia 
### Aktore gisa 
* 1973 : ''L'An 01*
* 1974 : *Que la fête commence*
* 1975 : *C'est pas parce qu'on a rien à dire qu'il faut fermer sa gueule* - krediturik gabe
* 1975 : *Le Bol d'air*
* 1976 : *Attention les yeux !*
* 1976 : *F... comme Fairbanks*
* 1977 : *Des enfants gâtés*
* 1977 : *L'Amour en herbe*
* 1977 : *Dites-lui que je l'aime*
* 1977 : *Vous n'aurez pas l'Alsace et la Lorraine*
* 1977 : *Le Diable dans la boîte*
* 1978 : *La Tortue sur le dos*
* 1978 : *Les Bronzés*
* 1979 : *Les héros n'ont pas froid aux oreilles*
* 1979 : *Les Bronzés font du ski*
* 1980 : *Cocktail Molotov*
* 1980 : *Je vais craquer !!!*
* 1981 : *Clara et les Chics Types*
* 1981 : *Les Babas Cool*
* 1982 : *Elle voit des nains partout !*
* 1982 : *Le Père Noël est une ordure*
* 1982 : *Merci Bernard* - telesaila
* 1983 : *Rock 'n Torah*
* 1983 : *Papy fait de la résistance*
* 1985 : *L'Été 36*, telesaila
* 1986 : *Twist again à Moscou*
* 1987 : *La Vie dissolue de Gérard Floque*
* 1988 : *Sueurs froides (série télévisée, 1988)* - telesaila ("La Belle ouvrage" atala)
* 1988 : *Palace* a.k.a. *Ça c'est palace* - telesaila
* 1989 : *Les Cigognes n'en font qu'à leur tête*
* 1989 : *Fantômes sur l'oreiller* - telesaila
* 1989 : *Mieux vaut courir* - telesaila
* 1989 : *Mes meilleurs copains*
* 1990 : *Les gens ne sont pas forcément ignobles* - telesaila
* 1991 : *L'Opération Corned-Beef*
* 1991 : *Les Secrets professionels du Dr. Apfelglück*
* 1993 : *Les Visiteurs* (13,7 millio sarrera)
* 1993 : *La Soif de l'or*
* 1994 : *La Vengeance d'une blonde*
* 1994 : *Grosse fatigue*
* 1995 : *Les Anges gardiens*
* 1997 : *Les Sœurs Soleil*
* 1998 : *Les Couloirs du temps : Les visiteurs 2* (8 milioi sarrera)
* 1999 : *Astérix et Obélix contre César* (8,9 milioi sarrera)
* 2000 : *Les Misérables*, telesaila
* 2001 : *Les Visiteurs en Amérique* (*Just Visiting*)
* 2002 : *Astérix & Obélix: Mission Cléopâtre* (14,5 milioi sarrera)
* 2002 : *Napoléon*, telesaila
* 2003 : *Lovely Rita, sainte patronne des cas désespérés*
* 2004 : *Albert est méchant*
* 2004 : *L'Enquête Corse*
* 2005 : *L'Antidote*
* 2006 : *Les Bronzés 3 : Amis pour la vie* (10,35 milioi sarrera)
* 2006 : *L'entente cordiale*
* 2007 : *L'Auberge rouge*
* 2011 : *On ne choisit pas sa famille*
* 2013 : *Les Profs*
* 2014 : *Qu'est-ce qu'on a fait au Bon Dieu ?* (9 milioi sarrera)

### Ekoizle gisa 
* *Les Visiteurs 2 : Les Couloirs du temps* (1998)
* *Les Visiteurs en Amérique* (2001)
* *Le Cœur sur la main* (2001)
* *Lovely Rita, sainte patronne des cas désespérés'' (2003)

## Kanpo loturak 
* Christian Clavier aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Kontinente arteko Saskibaloi Kopa

[thumb|250px|[Real Madril (saskibaloia)|Real Madril da garaipen gehien lortu dituena.]]
**Kontinente arteko Saskibaloi Kopa** Kontinente bakoitzeko talde onenek jokatzen duten saskibaloi txapelketa da. Hainbat urtetan jokatu gabe egon ondoren 2013an berrabiarazi zuten.

## Historia 
1966an hasi zen jokatzen **Kontinente arteko Kopa** izenarekin eta 1987 arte iraun zuen. Ekutaldi batzuetan **Kluben arteko Mundiala** izena ere izan zuen.

1987an txapelketa jokatzeari utzi zitzaion eta '''Mc Donald's** txapelketa hasi zen, NBAko txapeldunaren eta Europako txapeldunen artean. Honek 1999 urterarte iraun zuen eta talde estatubatuarrek irabazi zuten beti.

2013tik aurrera **FIBA Nazioarteko Kopa''' antolatzen da. Bertan hasiera batean Amerikako txapeldunak eta Euroligako txapeldunak elkarren artean jokatzen zuten baina 2016tik aurrera Europako Txapeldunen ligako (mailaz 3. txapelketa) garaileak jokatzen du.

## Palmaresa 
### Kontinente arteko txapelketa (1966-1996) 
### Mc Donald's txapelketa (1987-1999) 
### FIBA Nazioarteko Kopa (2013- ) 
## Palmaresa 
### Taldeka 
### Herrialdeka 
## Kanpo estekak
Serpico

***Serpico***, 1973ko Sidney Lumet estatubatuarrak zuzendutako polizia era biografia drama filma bat da. Al Pacino, John Randolph, Jack Kehoe, Biff McGuire, Barbara Eda-Young, Cornelia Sharpe, Tony Roberts eta F. Murray Abraham aktoreek antzeztu zuten.

Peter Maas idazlearen *Serpico* biografia liburuan oinarritua dago, bertan New York hiriko Frank Serpico poliziaren bizitza kontatzen delarik, liburua nahiz filmak polizia honen bizitzaren 12 urte erakuste dituzte, hain zuzen ere, 1960-1972 arteko ibilbidea.

## Argumentua 
Frank Serpico (Al Pacino) New York hiriko polizia da. Gizon zuzena da, beste polizakide ustel asko ez bezala ez dago kriminalen dirua onartzeko prest, arrazoi horrengatik polizikide bakar batek ere ez du berarekin lan egin nahi, beti arrisku etengabean baitago.

Serpicok polizian gauza asko aldatu nahi ditu. Buruzagi nagusienagana jo du, baina ez diote jaramonik egiten. Honela bada, egunen batean gauza aldatuko ote diren beste itxaropenik ez zaio geldituko. Azkenean, bere poliziakide ustelei aurre egin beharko dielarik, bere bizia arriskuan jarri eta kriminal eta poliziakide ustelen ezinikusia irabaziz.

## Aktoreak 
* Al Pacino: Frank Serpico
* John Randolph: Sidney Green
* Jack Kehoe: Tom Keough
* Biff McGuire: McClain inspetorea
* Barbara Eda-Young: Laurie
* Tony Roberts: Bob Blair
* Allan Rich: Tauber
* Norman Ornellas: Rubello
* Ed Grover: Lombardo
* Woodie King Jr.: Larry
* James Tolkan: Steiger tenientea
* M. ESra.t Walsh: Gallagher buruzagia
* John Medici: Pasquale Serpico
* Cornelia Sharpe: Leslie Lane
* F. Murray Abraham: Serpicoren lankidea (ez da kredituetan agertzen)

## Kanpo estekak 
* *Serpico* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Donnie Brasco (filma)

**Donnie Brasco** 1997ko Mike Newell estatubatuar zinema zuzendariaren polizia filma bat da. Joseph D. Pistone eta Richard Woodley idazlearen *Donnie Brasco: My Undercover Life in the Mafia* liburuan oinarritua dago, bertan Joseph D. Pistone polizia mafian ezkutuko informatzaile gisa sartuta egon zen denboraldia kontatzen da.

Egokitutako gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Paul Attanasio), nahiz eta irabazi ez izan.

## Argumentua 
1970eko hamarkada, New York. Joseph Pistone/Donnie Brasco (Johnny Depp) polizia hiriko mafiako familia boteretsu batean ezkutuko informatzaile gisa sartzea lortu du. Benjamin "Lefty" Ruggiero (Al Pacino) mafiakidearen laguna egin eta harek Dominick "Sonny Black" Napolitano (Michael Madsen) mafiaburuak zuzendutako familia sartuaraziko du. Ruggiero eta Pistone gero eta adiskideminagoak izango dira. Azkenean, Sonny Black mafiaburu izatetik hiriko mafia osoko buruzagia izatera igarotzean taldeak bere garai onena biziko du, bitartean Pistone haiei buruzko informazioa biltzen segitzen duelarik. Halere, ezkutuko lan hau Pistoneri geroz eta jasangaitzagoa bilakatzen ari zaion lana da, bere benetazko bizitzako emaztea eta familia bizitza asko zailtzen baitu, gainera mafiak bere antolakuntzan ezkutuko informatzaileren bat ote dagoen ere susmoa du, nahiz eta nor izango ote den ez jakin, Pistone jada joko oso arriskutsu batean sartua egongo da.

## Aktoreak 
* Al Pacino: Benjamin "Lefty" Ruggiero
* Johnny Depp: Joseph Pistone/Donnie Brasco
* Michael Madsen: Dominick "Sonny Black" Napolitano
* Bruno Kirby: Nicky Santora
* Anne Heche: Maggie Pistone
* James Russo: "Paulie" Cersani
* Željko Ivanek: Tim Curley
* Gerry Becker: Dean Blandford
* Andrew Parks: Hollman
* Robert Miano: Alphonse "Sonny Red" Indelicato
* Brian Tarantina: Anthony "Bruno" Indelicato
* Rocco Sisto: Richard "Richie" Gazzo
* Tim Blake Nelson: FBIko teknikaria
* Paul Giamatti: FBIko teknikaria
* Carl Mercadante: mafia kidea

## Kanpo estekak 
* *Donnie Brasco* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Anaerobio fakultatibo

[thumb|Bakterio aerobioak eta anaerobioak hazkuntza-inguru likido batean toki desberdinetan hazten dira:  1. [Aerobio hertsiak2. Anaerobio hertsiak3. **Anaerobio fakultatiboak**4. Mikroaerofiloak5. Aerotoleranteak ]]

**Anaerobio fakultatiboak** oxigeno edo oxigenorik gabeko metabolismoa burutu dezaketen mikroorganismoak dira. Hots, mikrobio hauek era aerobioan nahiz anaerobioan hazteko gai dira.

Anaerobio hertsien aldean, beraz, anaerobio fakultatiboak oxigenoarekin bizi daitezke. Ingurugiroan oxigenoa bada, arnasketa aerobioa burutzen dute, ATP lortuz. Oxigenorik ezean, beste molekula batzuk erabiltzen dituzte elektroien azken hartzaile moduan: molekula inorganiko oxidatuak (NO3-, SO42-, CO2...) -arnasketa anaerobioa burutuz- edo materia organikoa -hartzidurak eginez-.

Bakterio ugari eta hainbat legamia anaerobio fakultatiboak dira. Baita uretan bizi diren ornogabe gutxi batzuk ere.

Fakultatiboak izan arren, mikrobio hauek -aukeran- oxigenoa erabiltzeko joera dute, arnasketa aerobioaren bidez energia gehiago lortzen dutelako (Pasteur efektua) arnasketa anaerobio edo hartziduren bidez baino.

Bakterioen artean, batzuk aipatzearren, Staphylococcus, Streptococcus, Escherichia coli, Listeria, Salmonella eta Vibrio, besteak beste, fakultatiboak dira. Baita Saccharomyces generoko legamia batzuk ere.

Bakterio anaerobio fakultatiboak hazkuntza-inguru likido batean goiko aldean zein saiodiaren hondoan hazi daitezke (*ikusi irudia*).

## Kanpo estekak
Manuel Marín

**Manuel Marín González** (Ciudad Real, 1949ko urriaren 21a - Madril, 2017ko abenduaren 4a) espainiar politikaria izan zen. Espainiako Diputatuen Kongresuan presidentea izan zen eta 1999an, Jacques Santerren dimisioa eta gero, Europako Batzordearen presidente bitartekaria. Espainiako Langileen Alderdi Sozialistaren kidea, politikagintza utzi ondoren, Iberdrolarako lan egin zuen.
Chrysomelidae

**Krisomelidoa** koleopteroen ordenako **Chrysomelidae** familiako Chrysomeloidea subfamiliako intsektuez esaten da. Gehienek ez dute hegan egiteko gaitasunik, eta batzuek hegorik ere ez dute. 35.000 espezie inguru biltzen dira familia horretan. Horietan ezagunena patata-zomorro molitor izenekoa da, zekale-irinetan ibiltzen dena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Elzenhaantjes closeup.jpg|*Agelastica alni*
Fitxategi:Acalymma vittatum 1234090.jpg|*Acalymma vittatum*
Fitxategi:Bruchus pisorum01.jpg|*Bruchus pisorum* (Bruchinae)
Fitxategi:Chrysolina-americana-1.jpg|*Chrysolina americana*
Fitxategi:Chrysolina fastuosa01.jpg|*Chrysolina fastuosa*
Fitxategi:Chrysomela populi1.jpg|*Chrysomela populi*
Fitxategi:Clytra laeviuscula.jpg|*Clytra laeviuscula*
Fitxategi:Crioceris asparagi.jpg|*Crioceris asparagi*
Fitxategi:Cryptocephalus vittatus 20060615 428.jpg|*Cryptocephalus vittatus*
Fitxategi:Lilioceris-lilii.jpg|*Lilioceris lilii*
Fitxategi:Luperus longicornis01.jpg|*Luperus longicornis*
Fitxategi:Sphaeroderma rubidum01.jpg|*Sphaeroderma rubidum*
Fitxategi:Timarcha 01.jpg|*Timarcha* sp.
Fitxategi:Xanthogaleruca luteola 20060905 582 part.jpg|*Xanthogaleruca luteola*
Fitxategi:Chrysomelidae 082. Escaravello en Bastavales, Brión. Marzo.jpg|*Chrysolina bankii*
Fitxategi:Labidomera clivicollis larva.jpg|*Labidomera clivicollis*, larba
Fitxategi:Altica larva.jpg|*Altica*, larba
Fitxategi:Charidotella sexpunctata pupa.jpg|*Charidotella sexpunctata*, pupa
Fitxategi:Female C. lapponica ovipositing.jpg|*Chrysomela lapponica*, emea arrautzak jartzen
Fitxategi:Donacia splendida syntype B MNHN.F.R06676 direct lighting.jpg|*Donacia splendida*, fosila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[* Europako Chrysomelidaeak.]
Falling Skies

**Falling Skies** () zientzia-fikziozko eta estralurtarrei buruzko estatubatuar telesaila bat da. 2011ko ekainaren 19an TNT katean estreinatu zen. Steven Spielberg eta Robert Rodatek sortu eta ekoiztu zuten.

## Sinopsia 
Sei hilabete eskasetan estralurtarrek Lurra konkistatu eta gizaki gehienak akatu dituzte. Bizirik ateratzea lortu dutenak erresistentzian antolatu dira. Horien artean, Bostongo unibertsitateko Tom Mason (Noah Wyle) historia irakaslea dago, militar eta zibilez osatutako Massachusettseko 2. Errejimendura batu eta estralurtarren aurka borrokatuko duelarik.

## Pertsonaiak 
### Nagusiak 
* Noah Wyle: Tom Mason
* Moon Bloodgood: Anne Glass
* Jessy Schram: Karen Nadler
* Maxim Knight: Matt
* Seychelle Gabriel: Lourdes
* Peter Shinkoda: Dai
* Mpho Koaho: Anthony
* Sarah Carter: Margaret ("Maggie")
* Colin Cunningham: John Pope
* Connor Jessup: Ben Mason, 14 urteko mutikoa
* Will Patton: Dan Weaver kapitaina

### Ohikoak 
* Bruce Gray: Osaba Scott
* Dylan Authors: Jimmy Boland
* Martin Roach: Mike Thompson
* Dale Dye: Porter kolonela
* Steven Weber: Michael Harris doktorea
* Melissa Kramer: Sarah

## Kanpo estekak
Zygaenoidea

**Zygaenoidea** intsektu lepidopteroen goifamilia bat da, barnean 2.600 espezie baino gehiago dituena.

## Familiak 
* Aididae
* Anomoeotidae
* Cyclotornidae
* Dalceridae
* Epipyropidae
* Heterogynidae
* Himantopteridae
* Lacturidae
* Limacodidae
* Megalopygidae
* Phaudidae
* Somabrachyidae
* Zygaenidae

## Kanpo estekak
Zygaenidae

**Zygaenidae** lepidopteroen ordenako sitsen familia da. 1.000 espezie inguru ditu barnean.

## Azpifamiliak 
* *Callizygaeninae*
* *Chalcosiinae*
* *Phaudinae*
* *Procridinae*
* *Zygaeninae*

## Kanpo estekak
Scarface (1983ko filma)

**Scarface** (euskaraz *Aurpegi-ebaki*) 1983ko Brian De Palma estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Gidoia Oliver Stonek idtzi zuen eta 1932ko izen berdineko *Scarface* filmean oinarritua dago. Bertan, Al Pacino, Steven Bauer, Michelle Pfeiffer, Mary Elizabeth Mastrantonio, Robert Loggia eta F. Murray Abraham aktoreek antzeztu zuten.

Howard Hawksek zuzendutako *1932ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da.

## Argumentua 
Tony Montana (Al Pacino) kubatar etorkin hotz eta odoltsua gangster garrantzitsu bat bilakatzeko asmoz Miami hirian bizitzen jarri da. Manny Rivera (Steven Bauer) adiskidearen laguntzaz narkoen erakundeko nagusia bilakatzeko gaizkile ibilbideari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Al Pacino - *Tony Montana*
* Steven Bauer - *Manny Ribera*
* Michelle Pfeiffer - *Elvira Hancock*
* Mary Elizabeth Mastrantonio - *Gina Montana*
* Robert Loggia - *Frank Lopez*
* F. Murray Abraham - *Omar Suárez*
* Harris Yulin - *Mel Bernstein*
* Paul Shenar - *Alejandro Sosa*
* Ángel Salazar - *Chi Chi*
* Pepe Serna - *Angel Fernandez*
* Míriam Colón - *Georgina Montana*
* Al Israel - *Hector "El Sapo"*
* Michael Alldredge - *George Sheffield*
* Mark Margolis - *Alberto "Itzala"*

## Kanpo estekak 
* *Scarface* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Minnie Driver

**Amelia Fiona "Minnie" Driver** (1970eko urtarrilaren 31, Londres) ingeles aktore eta kantautore bat da. *Good Will Hunting* filmako antzezpenari esker Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, bai eta Emmy Saria eta Urrezko globo Sariaren izendapena *The Riches* telesaileko antzezpenarengatik ere.

## Filmografia 
### Telebista 
### Bestelakoakr 
* *Jurassic Park: Trespasser* bideo-jokoaren Anne pertsonaiaren ahotsa.

## Kanpo loturak 
* Minnie Driver aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Balmaseda Futbol Taldea

**Balmaseda Futbol Taldea**, Balmasedako futbol taldea da. 1914an sortua, egun Hirugarren Mailan jokatzen du.

## Historia 
*Sociedad Deportiva Balmaseda Fútbol Club* 1914an sortu zen eta D. Teodomiro Alonso izan zen lehenengo presidentea. 1954 urtean hirugarren mailara igo zen eta bertan mantendu zen 1959 arte. 1978-79 denboraldian Errege Kopa jokatu zuen. Lehenik eta behin Real Unión kanporatu zuen etxean 2-0 irabaziz eta Irunen 2-2 berdinduz. José Manuel Esnal "Mane" izan zen golegileetako bat. Ondoren Athletic-en aurka jokatzea egokitu zitzaion eta galdu egin bazuen ere ikusmin itzela izan zen Balmasedan.

1993an Ohorezko maila irabazi eta berriz ere hirugarren mailara igo zen berriz ere 4 urtetarako. Ondorengo urteetan Bizkaiko maila apaletan ibili da baina 3. mailarako azken igoera bat izan izan zuen 2011ean eta ordutik bertan ari da jokatzen.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 17
* Denboraldiak Hirugarren Federazioan: 0
* **Emaitzarik onena**: 4.a (Hirugarren Maila, 2015-16 denboraldia)

## Azken urteetako ibilbidea 
## Jokalari ezagunak 
* José Manuel Esnal "Mane"
* Juan José Castresana Llano

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Dean Martin

**Dean Martin**, jaiotze izenez **Dino Paul Crocetti** (1917ko ekainaren 7a, Steubenville, Ohio &ndash; 1995eko abenduaren 25a, Beverly Hills, Kalifornia) estatubatuar aktore eta abeslari bat izan zen.

## Filmografia 
## Filmen zuzendaria eta izenburuak 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Dean Martin aktore eta abeslariaren IMDBko fitxa irakurgai
Jacqueline Bisset

**Winifred Jacqueline Fraser Bisset** (1944ko irailaren 13a, Weybridge, Surrey) ingeles aktore bat da.

## Filmografia 
[thumb|250px|eskuinera|[1969an.]]
[thumb|250px|eskuinera|[1979an.]]
[thumb|250px|eskuinera|[1989an.]]
[thumb|250px|eskuinera|[2007an.]]

## Kanpo estekak 
* Jacqueline Bisset aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Jean Monnet

**Jean Omer Marie Gabriel Monnet** ( ahoskatua; Cognac, Charente,  – Houjarray, Bazoches-sur-Guyonne, ) frantziar ekonomialari eta diplomatikoa izan zen. Europar Batasunaren arkitekto nagusienetariko bat izan zen eta baita aita sortzaileetako bat ere. Ez zuen inoiz bere burua hauteskundeetara aurkeztu beti itzaletan lan egin zuen. Edonola ere, Europako Ikatz eta Altzairuaren Batzordeko lehen presidente izendatu zuten.

## Erreferentziak
Sabel askearen legea

**Sabel askearen legea** () edo **Rio Brancoren legea** 1871n Brasilgo parlamentuak, guraso esklaboen seme-alabak libre uzteko xedea harturik, onartu zuen legea izan zen. Rio Brancoko bizkondeak, Brasilgo lehendakariak, bultzatu zuen legea eta haur haiek aske ziren arren, gurasoen jabeen lurretan egin behar zuten lan hogeita bat urtebete arte. 1888an debekatu zuten, legez, esklabotasuna Brasilen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Night of the Hunter

**The Night of the Hunter** (euskaraz *Ehiztariaren Gaua*) 1955ko Charles Laughton ingeles zinema zuzendariaren thriller filma bat da. 1953ko Davis Grubb idazlearen *The Night of the Hunter* eleberrian oinarritua dago. Robert Mitchum, Shelley Winters eta Lillian Gish aktoreek antzeztu zuten.

Laughtonek zuzendutako filma bakarra izan arren, maisulantzat jo ohi da, aktore beteranoa izanik zinemagintzaren lanbidea bikain ezagutzen baiztuen. Filma umeentzako ipuin gisa kontatua dago, Bibliako pasarte ugariez apaindua, eszena sinboliko eta oniriko ugari dituelarik: ibaiko txalupako eta armiarma sarearen eszena, gauez ontzak untxia ehizatzen duen eszena, predikatzaileak bere eskuetan hazt koskoetan tatuatuak dituen "maitasun" eta "gorroto" hitzak (ongia eta gaizkiaren etengabeko borroka)... Bestalde argazkigintzak eta argi eta itzal jokoek ere filma honetako istorioa kontatzerakoan garrantzi handia dute.

Filmaren hasierako Bibliako pasartearen aipamena bera jada protagonista nagusiaren aurkezpen bikaina da:

## Argumentua 
1930eko hamarkada, Mendebaldeko Virginia. Ben Harper (Billy Chapin) lapurreta egin eta bi gizon hiltzeagatik espetxaratua dago. Espetxera sartu aurretik lapurretan lortutako dirua ezkutatu du. Jada espetxean dagoela, lotan dagoela ametsetan hitzegin eta bere ziega kidea den Harry Powell (Robert Mitchum) erreberendo fanatiko, ero eta serieko hiltzaileak entzun eta dirua non dagoen jakin nahiko du. Azkenean Ben Harper presoa exekutatua da. Harry Powell espetxetik ateratzean diruaren bilaketari ekingo dio, horretarako lehenbiziko Harperen alarguna (Shelley Winters) bisitatzera joango da...

Erreberendoak eskuineko ukabiletako hatz-koskoetan LOVE (maitasuna) eta ezkerrekoan HATE (gorrotoa) hitzak tatuatuak ditu.

## Aktoreak 
* Robert Mitchum: Harry Powell erreberendoa
* Shelley Winters: Willa Harper
* Lillian Gish: Rachel Cooper
* Billy Chapin: John Harper
* Evelyn Varden: Icey Spoon
* Peter Graves: Ben Harper
* Sally Jane Bruce: Pearl Harper
* James Gleason: Birdie Steptoe
* Don Beddoe: Walt Spoon
* Gloria Castillo: Ruby

## Kanpo estekak 
* *The Night of the Hunter* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Night of the Hunter* filmaren trailer edo iragarkia. Youtube.com
Río de Oroko badia

250px|thumb|Badiaren ikuspegia Dakhlatik

**Río de Oro** ( *wādī-að-ðahab*, euskaraz: «urrezko ibaia»), Mendebaldeko Saharako mendebaleko badia da. 32 km luze eta 8-12 km zabal da, Dakhlako penintsularen eta kontinentearen artean. Itsasertza hondartsua da eta laua, eta uraren azpian geratzen da istmoa itsasgora denean. Portua eta aireportua ditu Dakhlako hirian.

Arrantzarako leku aproposa da. Jada XV. mendean espainiar baleazaleek hartaraino joan ziren xibarten bila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coenagrion mercuriale

***Coenagrion mercuriale*** Coenagrionidae familiako odonatua da.

## Deskribapena 
Sorgin-orratz txikia da, 27-31 mm arteko luzera duena. Dimorfismo sexuala du: arrek kolore urdin eta beltza konbinatzen dituzte, eta emeek, normalean, abdomen berde-beltza dute. Abdomeneko orban beltzen eredua eta bigarren segmentuko marrazkia, Merkurio planetaren sinbolo astrologikoaren antza duena (**☿**), dira ezaugarri bereizgarriak.

## Bizilekua 
Ur-emari txikia eta landaredi belarakara ongi garatua duten erreka garbietan, eta baita ureztatze-erretenetan ere, bizi da. Iberiar penintsulan ur-geldietan ere aurkitu izan da.

## Banaketa 
Hego-mendebaldeko Europa eta iparraldeko Afrikan bizi da. Iberiar penintsula, Frantzia eta Italian nahiko banaketa zabala du, eta askoz bakanagoa Britainia Handia (Ingalaterra eta Galesko itsasaldetik hurbil), Belgika, Luxemburgo, Alemania, Suitza (mendebaldean 1942an iraungi zen) eta Austrian. Iparraldeko Afrikari dagokionez, Maroko, Aljeria eta Tunisian behatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dokka Umarov

**Doku Khamatovitx Umarov** (; ; **Dokka Umarov** bezala ere ezagutua edo bere izen arabieraratuarekin **Dokka Abu Usman**; 1964ko apirilaren 13a - 2013ko irailaren 7a) gerrillari islamista txetxeniarra izan zen. Umarov garrantzia handiko militarra izan zen 1990etako eta 2000etako Txetxeniako gerretan Kaukasoko Iparraldeko insurjentziako liderra bilakatu aurretik. Txetxeniako hego-mendebaldean aritzen zen gehien bat, Inguxetia eta Georgiako mugetatik gertu.
Laomedon

**Laomedon** () Troiako erregea izan zen. Ilo eta Euridizeren semea, aita ordezkatu zuen Troiako tronuan. Estrimon ezkondu eta Hesione eta Astioke izan zuen. Leuziperekin Priamoren aita izan zen, Troiako hurrengo erregea izango zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nightbreed

***Nightbreed*** (euskaraz *Gaueko Arraza*) 1990eko Clive Barker ingeles zinema zuzendariaren beldurrezko eta fantasiazko filma bat da. Zuzendariak berak idatzitako *Cabal* eleberrian oinarritua dago. Craig Sheffer, Anne Bobby, David Cronenberg eta Charles Haid aktoreek antzeztu zuten.

Gaur egun, kultuzko filmtzat jo ohi da.

## Argumentua 
Boon (Craig Sheffer) ez da jendartean ibiltzea gustatzen zaion gizona, beharbada gauero izan ohi dituen bere amesgaizto eta bisioen ondorioz izan liteke. Psikosi bat izan litekeelako ustez, Philip K. Decker (David Cronenberg) psikiatrarengana joango da. Baina Boonen bisioak geroz eta indartsuagoak izango dira, gauero izaki mutante, munstro eta deabruen bizilekuan den Midian izeneko lurpeko hiri batekin amesten duelarik. Boon ospitale psikiatriko batean sartuko dute, eta hainbat erailketa egilea izatea leporatzen diotenez, handik ihes egin eta Midian hiriaren bila hasiko da...

## Aktoreak 
* Craig Sheffer: Aaron Boone / Cabal
* Anne Bobby: Lori Desinger
* David Cronenberg: Philip K. Decker doktorea
* Charles Haid: Eigerman kapitaina
* Hugh Quarshie: Joyce detektibea
* Hugh Ross: Narcisse
* Doug Bradley: Dirk Lylesberg
* Catherine Chevalier: Rachel
* Malcolm Smith: Ashberry
* Bob Sessions: Pettine
* Christine McCorkindale: Shunasassi
* Oliver Parker: Peloquin
* John Agar: Deckerren biktima

## Kanpo estekak 
* *Nightbreed* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Arrasateko sutea

**Arrasateko sutea** leinu gerretan izandako gatazka ospetsua izan zen, 1448ko ekainaren 23an gertatu zena.

Hego Euskal Herri osoa bezala, Arrasate bi leinuen artean banaturik zegoen: Guraia oinaztarra eta Bañez ganboatarra. Zatiketa nabaria zen orduko hiribilduko bizitzan: bi alkate, bi erietxe, bi junta, bi kofradia... bakoitzak berea zuen.

Bañeztarrak irabaz zezaten, Petri Velez Gebarakoa Oñatiko jaunak laguntza eskaini zien eta herrian bere tropekin sartu zen. Guraiatarrek hura ikusi orduko, inguruan laguntzarik ez eta Bizkaiko leinu bati eskatu zion laguntza: Gonzalez Butroe eta Muxika leinuari, hain zuzen ere. Bizkaitarrak heldu bezain laster aurretik herrian sartutako Oñatiko jaunaren tropak herritik kanpo jaurti zituzten. Baina ez zen giroa baketu, ganboatarrek ez zuten etsi. Oñatiko jaunak 2.000 ganboatar inguru elkartu ondoren Arrasate inguratu zuen hiribildua bereganatzeko asmoz. Herria eskuratzea ezinezkoa zitzaiola ikusi zuenean herriari sua ematea erabaki zuen.

Bi etxek baino ez zuten zutik iraun. Joanes II.a Gaztelakoak, sutearen berri izan zuenean, egileak zigortzeko agindu zuen eta, erbestean zenbait urte eman ondoren, adiskidetasun-ituna sinatu eta kalte-galerak ordaindu zituzten.

## Literaturan 
Edonola ere, erreketa “ez zen mugarri izan ahaide nagusien arteko borrokaren bukaerarako”. Izan ere, 1490. urtera arte borrokek jarraitu baitzuten.

Gertaera hau gogoratzeko 1448ko poema anonimo bat dago::

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azrael

thumb|Azrael aingeruaren irudikapena hilerri batean.

**Azrael** (arabieraz عزرائيل) judu eta kristauek heriotzaren aingeruari ematen dioten izenetako bat da. Bere eginkizuna hilberrien arimak jaso eta epaituak izatera eramatea da.

Musulmanek **Abu Yaria** (أبو جارية) izenez ere deitu ohi dute, persiarek aldiz, **Mordad** (مورداد) izenez.

Izen hau arabierazko *Izrail* ("Jainkoak laguntzen diona" esan nahi du) izendapenetik eratorria da, Islaman askok uste ez bezala ez Koranean ezta hadizetan ere ez da halako izenik agertzen, baina bai heriotzaren aingerua edo *Malak al-Mawt* (ملك الموت) delakoa, Izraill izena inongo funtsik gabe aqidah (islamiar fedea) delakoan agertuz. Jaso ohi dituen beste izen batzuk honako auek dira: ***Azrail***, ***Ashriel***, ***Azaril***, ***Azriel***, ***Baltazar*** eta ***Ozryel***.

Azrael hasiera batean *Azra* gisa ezaguna zen, Jerusalengo Tenpluaren garaiko Aaronen apaiz eta eskibrauaren ondorengoa. Lehen Kristautasunaren garaian Esdras izena jaso zuen, hain zuzen ere, Kristoren etorrera iragarri zuen profeta. Lehen kritautasunaren kondaira honen arabera, Azraelek heriotza jasan gabe paradisura igo omen zen. Era berean, Martzion kritsu herexearen idazlanetan ere agertzen da, non *Legearen aingerua* bezala agertzen den.

Bitxikeri gisa, Pottokien marrazki bizidunetako Gargamel zitalaren katu petralak duen izena da.

## Kanpo estekak
British Library

**British Library** () Erresuma Batuko liburutegi nazionala da, bai eta mundu osoko liburutegi handienetakoa ere. Londres hiriburuan dago. Bertan, 150 milioi aletik gora gordetzen dira, urteko 3 milioi objetu berri gehitzen zaizkiolarik.

Britainiar Liburutegian beste objetu askoren artean liburu, mapa, egunkari, musikalan, patente, eskuizkribu eta zigiluak daude. 625 k. luzeko estanterietan gordetzen dira, urteko 12 kilometro inguru handitzen delarik. Irakurtokiak 1.200 irakurleentzako gaitasuna du.

thumb|400px|erdian|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Britainiar Liburutegiaren webgunea 
* Online katalogoa
Erorketa (argipena)

**Erorketa** hitzak adiera zenbait ditu:

* **erorketa** edo hobe esanda erorikoa, pertsona batek oreka galduta lurra joaz izan dezakeen istripua;
* fisikan, erorketa askea, gorputz fisiko bat grabitatearen indar soilaren mendean izanik erortzea;

## Ikus, gainera 
* Erorialdi
Buruz behera (argipena)

**Buruz behera** esamoldeak adiera zenbait ditu:

* buruz behera beso eta eskuetan bermatuz: gorputzaren jarrera bertikala beso eta eskuetan bermatuz;
* buruz behera buruan bermatuz: gorputzaren jarrera bertikala buruan bermatuz; yogan, shirshasana deritzo jarrera honi;
* buruz behera erortzea: burua lurrean joaz erortzea.
Saturniidae

**Saturniidae** Bombycoidea superfamiliaren barnean lepidopteroen familia da. Familiak 1.300-1.500 espezie inguru ditu. Sitsarik handienak familia honetakoak dira, esate baterako Paboi handia (*Saturnia pyri*), Europako intsektu handiena.

## Kanpo estekak
Mazapan

**Mazapana** arbendol ehoaz, zuringoz eta azukrez egindako gozoki bat da, bereziki pieza txikitan prestatzen dena. Espainian bereziki Eguberrietan jaten da. Arabiar jatorriko gozokia dela uste dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buruz behera beso eta eskuetan bermatuz

thumb|200px
**Buruz behera beso eta eskuetan bermatuz** gorputzaren orekazko jarrera bertikala da, beso eta eskuetan bermaturik. Akrobazian, gimnastikan eta yogan praktikatzen da, baina baita jolas moduan ere. Oreka eta gorputz-enbor eta beso indartsuak eskatzen dituen jarrera da.

## Kanpo estekak
Errotarri

thumb|300px
**Errotarria** edo **ehotarria** aleak eta beste materialak (mineralak, esaterako) bereziki errotetan ehotzeko harri bat da, irina eta xehatutako beste materialak eskuratzeko. Bikoitzak izaten dira: azpiko harria finkoa da eta gainekoa mugikorra; era horretan bi harrien arteko marruskaduraz harrien tartean dauden aleak xehetzen doaz. Harrien azalera ez da guztiz laua izaten, kurbatuak baizik, irina eta xehatutako materiala kanporatzeko.
[erdian|thumb|400x400px|[Andatza|Andatzako errotarria Usurbileko biribilgune batean ikusgarri.]]

## Kanpo estekak
Zutik (jarrera)

thumb|200px|Pertsona bat **zutik**.
**Zutik egotea**, medikuntzan **ortostasia** ere deitua, gorputza jarrera bertikalean izatea da, bi hanka eta oinetan bermatua.

## Kanpo estekak
Edward Donnall Thomas

**Edward Donnall "Don" Thomas** (Mart, Texas, AEB, 1920ko martxoaren 15a - Seattle, 2012ko urriaren 20a) estatubatuar medikua izan zen.

## Biografia 
Bostongo Brigham Erietxean hasi zen lanean, hematologo gisa. Onkologian espezializatu zen, hezur-muineko transplantean bereziki: 1956an egin zuen aurrenekoa. 1990ean Medikuntzako eta Fisiologiako Nobel saria jaso zuen, Joseph Murrayrekin batera, gizakien organo- eta zelula-transplanteez egindako aurkikuntzengatik, urteetan organo-transplantearen arrakasta galarazi zuen eragozpen nagusia (gorputzak organo berria arbuiatzea, alegia) gainditzea lortu baitzuten bi zientzialariok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eroriko

thumb|300px
**Erorikoa** pertsona edo animalia bat oreka galdu eta bere gorputzak lurra jotzen dueneko istripua da. Istripuzko bigarren heriotza kausa da mundu osoan. Buruz behera, altuera batetik nahiz bizikleta edo beste ibilgailu batetik gerta daiteke.

## Hirugarren adinean 
Zahartzaroarekin, pertsonaren ibilkera zurrunagoa, ezkoordinatua eta arriskutsuagoa egiten da. Posturaren kontrola, gorputza zuzentzeko erreflexuak, muskuluen indarra eta pausuaren altuera gutxitzen dira, eta honek estropezu baten aurrean erantzuteko gaitasuna murrizten du. Zahartzaroan, irristada baten aurrean oreka mantentzeko estrategien sekuentzia hauxe izaten da:

* Mokorren arteko pisu aldaketaren estrategia: bizkorrena, kontrapisua eginez erorikoa ekiditen da.
* Pausuen estrategia: pisu aldaketa bizkorra egin ezinda, pertsonak pausu txiki bizkorrak emanez mantentzen du oreka.
* Ezintasuna: aurreko bi estrategiak galduta, estropezu batek eroriko segurua dakar.

Kontuan hartu behar da, gainera, adinarekin izaten diren ikusmen, entzumen eta memoria arazoek estropezu egiteko aukerak handitzen dituztela.

Erorikoa izateko arriskua neurtzeko (eta beraz, prebentzio neurriak hartzeko) munduan gehien erabilitako tresnetako bat Tinetti eskala da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raimundo Fiterokoa

**Raimundo Fiterokoa** (? &ndash; Ciruelos, 1163) zistertar abade eta santua izan zen.

Jaioterria ezezaguna du: Saint-Gaudens, Tarazona, Tarragona eta Bartzelona herriek aldarrikatzen dute. Gaskoinian zistertar bilakatu arren, Tarazonan kalonje moduan agertu zen lehen aldiz.

Gaskoniako Escaladieuko hamabi fraide zistertarrek komunitate bat osatu zuten Fiteroko lurretan eta Tarazonako Raimundo izan zen bertako buru.

Alfontso VII.a Gaztelakoa 1158an hil zenean, Raimundo Toledora joan zen Antso III.a errege berria monasterioaren erregaliak berretsi zitzan. Bertan Diego Velázquezekin batera, erregea Calatrava hiria defendatzaileei emango zuela jakin eta borrokari ekin zioten. Horrela sortu zen Calatravako Ordena.

## Erreferentziak
Fiteroko bainuetxea

thumb|280px|Gustavo Adolfo Becquer hotelaren ikuspegia.

**Fiteroko bainuetxea** Euskal Herriko bainuetxerik nagusienetariko bat da, gaur egun ere berriztaturik martxan dagoena. NA-160 errepidean, Nafarroako izen bereko herritik 4 kilometrora dago, Nafarroa eta Errioxako mugan bertan. Bere termak jada erromatarrek erabiltzen zituzten eta arabiarrek Alhama ibaiari izena emateko erabili zituzten. Izan ere, arabierazko *Al Hamma* () hitzak "ur termalak" esan nahi du.

Bi zatitan banaturik dago: zaharra, *Virrey Palafox* hotelarena, eta berria, *Gustavo Adolfo Becquer* hotelarena.

## Kanpo estekak 
* Fiteroko bainuetxearen webgunea
Miguel de los Santos Díaz

**Miguel de los Santos Díaz Gómara** (Fitero, 1885eko uztailaren 5a – Cartagena, 1949ko urtarrilaren 7a) nafar apaiz eta gotzaina izan zen. Osma eta Cartagenako gotzain eta Bartzelonako administratzaile apostolikoa izan zen.

Zaragozako apaiztegian ikasi ondoren, Madrilgo Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Erroman, zuzenbide kanonikoan aditu bilakatu zen.

1936an Manuel Irurita larraintzarra ordezkatu zuen Bartzelonan.

## Kanpo estekak 
*  www.catholic-hierarchy.org
Alismatales

**Alismatales** landare loredunen ordena bat da. Araceae eta Alismataceae familiakoa. Genero honetako landareei 4 500 espezieako deritze.

## Familia 
* Ordena Alismatales APG-III
*: Familia Alismataceae (Limnocharitaceae)
*: Familia Aponogetonaceae
*: Familia Araceae
*: Familia Butomaceae 
*: Familia Cymodoceaceae
*: Familia Hydrocharitaceae
*: Familia Juncaginaceae
*: Familia Posidoniaceae
*: Familia Potamogetonaceae
*: Familia Ruppiaceae
*: Familia Scheuchzeriaceae
*: Familia Tofieldiaceae
*: Familia Zosteraceae

## Kanpo estekak
Anaerobio hertsi

[thumb|Bakterio aerobioak eta anaerobioak hazkuntza-inguru likido batean toki desberdinetan hazten dira:  1. [Aerobio hertsiak2. **Anaerobio hertsiak**3. Anaerobio fakultatiboak4. Mikroaerofiloak5. Aerotoleranteak ]]

**Anaerobio hertsiak** oxigenorik gabe bizi behar duten bizidunak dira. Bakterio batzuk besterik ez dira kategoria honetan sailkatzen.

Oxigenorik ezean, beste molekula batzuk erabiltzen dituzte elektroien azken hartzaile moduan: molekula inorganiko oxidatuak (NO3-, SO42-, CO2...) -arnasketa anaerobioa burutuz- edo materia organikoa -hartzidurak eginez-.

Bakterio aerobioak eta anaerobio fakultatiboak gai dira arnasketa aerobioan sortzen diren molekula toxikoak (hidrogeno peroxidoa, superoxido eta hidroxilo erradikalak....) deusestatzeko. Anaerobio hertsiek, ordea, ez dituzte molekula toxiko horiek deusestatzen dituzten entzimak -katalasa, superoxido dismutasa...-, eta horrenbestez oxigenoa guztiz hilgarria da haientzat.

Anaerobio hertsiak dira, besteak beste, honako bakterio hauek: Clostridium, Bacteroides, Fusobacterium eta Actinomyces.

Bakterio anaerobio hertsiak hazkuntza-inguru likido batean saiodiaren hondoan besterik ez dira hazten (hots, oxigenorik gabeko eremuan).

Naturan, mikrobio anaerobio hertsiak habitat oso berezietan bizi dira, erredox potentzial baxuetakoak:

* lurzoruaren beheko geruzetan, ingurugiro anaerobiokoak.
* animalien heste lodiaren hainbat eremutan, oxigenorik gabekoak
* itsaso edota lakuen eremu sakonetan
* oxigenorik gabeko uretan, OEB oso altua dutenak (ur oso kutsatuak)
* hainbat ingurugiro artifizialetan: esaterako, araztegietan hondakin-urak tratatzeko erabiltzen diren bioerreaktoreetan, ingurugiro oso anaerobio dutenak

Laborategian hazteko, anaerobio hertsiek hazkuntza-ingurune bereziak eta oxigenorik gabeko ingurunea behar dituzte. Ohikoa da hazkuntza-inguruek tioglikolato sodikoa edukitzea, erredox potentziala asko jaisten den substantzia erreduktorea. Hazkuntza-inguru horiek ontzi berezietan sartzen dira, anaerobioak inkubatzeko pitxorretan, hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Richard Sharpe Shaver

thumb|Amazing Stories aldizkaria
**Richard Sharpe Shaver** (Berwick, Pennsylvania, 1907ko urriaren 8a - Summit, Arkansas, 1975eko azaroaren 5a). Ameriketako Estatu Batuetako zientzia-fikzioko idazlea. Ipuingile bezala Bigarren Mundu Gerra ondoren ospe handia lortu zuen, bereziki *Amazing Stories* aldizkarian argitaratutako narrazioei esker. Sharpek zabaldutako ideiak oso ezagunak egin ziren harik eta Shaverismo izeneko sortu arte. Eskizofrenia diagnostikatuta, ospital batean ingresatu behar izan zuten.

## Shaverren ideiak 
Bai Shaverrek baita ere aldizkariaren argitaratzailea, Ray Palmerrek, lehenenengoaren idazkietan zabaldutako ideiak benetakoak zirela behin-behinagotan esan zuten. Funtsean, horien arabera, lur azpian antzinako gizaki-mutanteen zibilizazioa bizi da, Derosak (Detrimental Robots). Mutante horien helburu nagusia gizakien aurka aritzea da eta horretarako erabiltzen dute haiek garatutako teknologia, hondamendiak sortuz. Horrelakoak egiten ez dituztenean zaletasun nagusia gizakiak bahitzea omen da, ondoren torturatzeko, bortxatzeko eta mota askotako esperimentuak egiteko. Derosen teknologia oso aurreratua da eta, esaterako, gauza dira pertsonen buruak manipulatzeko.

*Marebito*, Takashi Shimizu, 2004, film japoniarra Shaverren ipuinetan oinarritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Richard Sharpe Shaverri buruzko informazioa.
*  1956an irratian egin zitzaion elkarrizketa.
*  Shaverren teoriak.
Manuel Irurita

**Manuel Irurita Almandotz** (Larraintzar, 1876ko abuztuaren 19a – Montcada i Reixac, 1936ko abenduaren 3a) nafar apaiz eta gotzaina izan zen. Lleida eta Bartzelonako gotzaina izan zen.

Lekarozko ikastetxean eta Iruñeko apaiztegian ikasi ondoren, apaiz bilakatu zen Valentzian. 1926an Lleidako gotzain izendatu zuten.

Espainiako Gerra Zibila piztu zenean ezkutatu zen baina milizianoek topatu eta atxilotu zuten. Espainiako Gobernuak Montcada i Reixacen hil zutela dioen arren, badaude datua zalantzan jartzen duten adituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.catholic-hierarchy.org
Txita (Errusia)

**Txita** (errusieraz: Чита) Errusiako hego-ekialdeko hiria da, Zabaikalski kraiaren hiriburua. Siberiako ekialdean dago, Txita eta Ingoda ibaien bilgunean. 2010ean 324.444 biztanle zituen.

## Ekonomia 
Burdinbide gune garrantzitsua da. Industria (burdinbiderako gaiak, lokomotibak, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, ehungintza, janari industria) da ekonomia jarduera nagusia. Txinarako karabanen merkataritza gunea izan zen antzina.

## Klima 
Txitako klima azpiartikoaren eta kontinental hezearen artekoa da (*Dwc/Dwb* Köppen klima sailkapenaren arabera).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ur-aztarna

**Ur-aztarna** edo **aztarna hidrikoa** ondasunak edo zerbitzuak ekoiztean edo kontsumitzean erabiltzen den ur gezaren kantitatea da. Erabilera hori bolumen gisa neurtzen da, batera hartuta prozesuan kontsumitzen den, lurruntzen den eta poluitzen den ura, halako denbora jakin batean (pertsona eta erkidegoen kasuan) edo halako produktu-masa kantitate jakin bat ekoizteko, enpresen kasuan. Kontsumitzaile-talde guztien kasuan kalkula daiteke (esaterako, pertsonak, herriak, hiriak, lurraldeak, estatuak...), halaber ekoizle-talde guztien kasuan (esaterako, erakunde publikoak, enpresak, sektoreak...).

Ur-aztarna adierazle geografiko esplizitua da, ur erabiliaren eta poluituaren kantitatea ez ezik, haien ubikazioa ere adierazten baitu. Haatik, ez du ematen informaziorik hartutako ur horrek nola eragiten dien (alde nahiz kontra) bertako ur-baliabideei, ekosistemei eta bizibideei.

## Kanpo estekak
Jesus Maria Markiegi

**Jesus Mari Markiegi Aiastui** (lagunek ***Motriko*** bezala ezagutzen zuten; Arrasate, 1955eko urtarrilaren 18a - Gernika, 1975eko maiatzaren 14a) ETAko kide arrasatearra zen eta 1975eko maiatzaren 14an Gernikan hil zuen Guardia Zibilak, 20 urte zituela. Garai horietan Axun Arana (Arrasatekoa bera ere) zen bere neska-laguna.

## Gernikako sarraskia 
1975eko maiatzaren 14an, goizaldeko seitan Guardia Zibilak pisu baten miaketa hasi zuen Gernikan. Atarira irten ziren jabeak, Iñaki Garai eta Blanca Salegi, eta Guardia Zibilak inor gehiago ote zegoen pisuan galdetzean, baietz erantzun zuten, bi gazte bazirela. Bitartean, bi gazte horiek, Jesus Mari Markiegi haietariko bat zelarik, leiho batetik alde egiten saiatu ziren, eta etxetik irtetean Guardia Zibilen teniente batekin topo egin zuten, tiroak elkar gurutzatu ondoren tenientea hilda gertatu zen eta bi gazteak zaurituak.

Gazte batek mendi aldera jo zuen, Ajangiz aldera, eta bestea Gernikako hiri barnerantz abiatu zen. Azken honek alde egitea lortu zuen, baina ez lehenengoak.

Guardia Zibilen tenientea Bilboko hospitalera igorri zuten, eta orduan jazo zen azalpen ofizialik gabeko gertaera: Iñaki Garai eta Blanca Salegi tiroz hil zituzten zibilek. Gorbernuaren bertsioan ez da gehiagorik adierazten tiroketa bat gertatu zela baino. Bainan jakina da Iñaki eta Blanca armarik ez zituztela eta ordurako atxilotuak zeudela, horregatik susmatzen da Guardia Zibilak buruturiko exekuzio bat izan zela.

Bi ordu beranduago, zortzi t'erdiak aldera, Jesus Mari Markiegi aurkitu zuten zibilek Ajangiz aldeko baserri batean. Jesus Marik, zauriturik, laguntza eskatu zuen Mendieta auzoan eta bertako txabola batean gorde zen. Guardia Zibilek topatu eta metrailatuz hil zuten. Jesus Marik 20 urte zituen eta bere gorputzari 40 balatik gora sartu zizkioten. Laguntza eskaini eta zauriak osatzen lagundu zizkien auzokideak atxilotuak eta torturatuak izan ziren.

Motriko erail ondoren ugariak izan dira bere omenez egindako egitasmoak; baina, denetan ezagunena *Kapitalismoak* abestiari egindako bertsioak izan dira. Abesti horren letrak eta musika Jesus Marik egin zituen eta besteak beste Gontzal Mendibilek eta Kloratita taldeak bertsionatu izan dute. Jarraian ageri dira euskal herritarren artean hain ezaguna egin zen abestiaren hitzak.

Kapitalismoak dakarren
katai ta zapalketa
izan dadila guretzat
indar askatzailea.

Nagusi lantokietan
baserri ta eskoletan
gure herriko nausiak
izan arte aurrera.

Aurrera langiledia
aurrera herri-gizona
etsaiak puskatu arte
jo dezagun aurrera.

Langile, nekazariak
euskaldun guztiak
ez dezagun gura herrian
klase diferentziak
egin dezagun biharko
Euskadi sozialista bat.
Coenagrion scitulum

***Coenagrion scitulum*** Coenagrionidae familiako odonatua da.

## Deskribapena 
Sorgin-orratz txikia da (30-33 mmko luzera), urdin eta beltzez koloreztatua dagoena (eme batzuk berdexkak izan daitezke). Abdomeneko orban beltzen eredua, bigarren segmentuan duen ardo-kopa formako marrazkia eta erronbo formako pterostigmak dira arren ezaugarri bereizgarriak. Beti ere, *Coenagrion caerulescens* oso antzekoa denez gero, uzkialdeko apendizeak behatu behar dira bi espezieak ziurtasunez bereizteko.

## Bizilekua 
Ur bazterreko landaredi belarkara ongi garatua duten ur-geldi eguzkitsuetan bizi da. Batzuetan korronte geldoko uretan aurki daiteke.

## Banaketa 
Iparraldeko Afrikan, hegoaldeko Europan eta hego-mendebaldeko Asian, Kaspiar itsasoa eta hegoaldeko Kaukasoraino hedaturik dago. Beste populazio bat erdialdeko Asian (ekialdeko Kazakhstan, Kirgizistan eta Tajikistanen) banaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak