open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melino

**Melino** (grezieraz: Μελιννώ) Antzinako Greziako emakume olerkaria izan zen garai ezezagun batean, eta seguruenik Erromatar Inperioaren garaietan (II. mende inguruan). Gaur egunera  iritsi den Melinoren lan bakarra *Erromari* oda da. Juan Estobeok bere poema bilduman sartu zuen, indarrari buruzko konposaketen kapituluan, akats bat eginez, "Erromari" izenburua "Indarrari" izenburuarekin nahastu baitzuen.

Estobeok berak zioen poemaren egilea Lesbosen jaio zela; hala ere, bere obra dialekto doriarraren ezaugarri bereziak ditu.

## Erromari poema 
Safo Lesbosekoaren moduko poema egin zuen, hizkuntza eta forma metriko bera erabiliz. Tonua, ordea, ezberdina da: ez dago mitologiari buruzko aipamenik eta idazkera oso hanpatua eta ofiziala da.  Literatura filoerromatarraren alde egin zuen garai bateko klimaren parte izan zen.

Izenburuaren anbiguotasunari bueltatuz, baliteke Melinok kontzienteki erabili izana anbiguotasuna.  XIX. mendera arte poema hau Erinari esleitu zitzaion, baina egiletza kronologikoki ezinezkoa da.

**ERROMARI** 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurkubika

**Kurkubika** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Lizarragan, Nafarroa Garaian, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa. 

## Arauak 
Neska-mutilak aritzen ziren joko honetan, batez ere neguan eta estalpean. Lurgainean hamarren bat zentimetro zituen diametroko zuloa egin, nork bere kurkubia (kukorro, kukurratx) hartu, zuloa baino metro-erdi lehenagotik bota eta hartan sartzen ahalegintzen ziren. Eta zuloan sartzeko, eskuaren erdiko hatzaz, indarra emateko erpuruaz baliaturik jotzen zuten haritz-koskoila edo kurkubia. Zuloan sartzea lortzen zuenak jolaskideengandik kurkubi bana jasotzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 123.or.
Julius Lange

**Julius Lange**; (Darmstadt, 1817ko abuztuaren 17a-Munich, 1878ko ekainaren 25a) XIX. mendeko margolari alemaniarra izan zen. Ospetsua izan zen margotzen zituen paisaiei esker.

## Biografia 
1834an, bere anaia nagusi Ludwig Lange arkitektoak inspiratuta, Municheko Arte Ederren Akademian inskribatu zen. Hala ere, epe labur baten ondoren, Düsseldorfeko Arte Ederren Akademiara aldatu zen, eta Munichen bizitzen jartzeko laguntza ematen zion Johann Wilhelm Schirmer-en ikasle bihurtu zen.

Munichen arrakasta handia izan zuen, enkargu ugari jaso baitzituen. Accademia di Belle Arti di Veneziak zirriborro batzuk eskatu zizkion paisaia-pinturako eskoletan erabiltzeko, eta Brerako Arte Ederren Akademiak (Accademia di Belle Arti di Brera) bi mihise handi eskatu zizkion. Gortean harremanak bilatu zituen eta Belgikako Carlota artxidukesaren arte-irakaslea izan zen 1858ra arte.

Familiako arazoek Munichera itzultzera behartu zuten, eta beste behin, erregetzarekin harremanak izan zituen. Bavariako Maximiliano II.a erregearentzat eta bere seme Luis II.a Bavariakoarentzat hainbat lan margotu zituen, baita Herrenchiemsee eta Linderhofeko errege-jauregietarako barnealdeen diseinuaren estudioak ere.

## Obraren ezaugarriak 
Julius Langeren lanak bereziki paisaia menditsuetako pinturak ditu ardatz, bereziki Alpeetakoak. Argiaren eta kolorearen arteko interakzioaren bidez, "natura basatiaren" drama deskribatzen saiatzen da.

## Iruditegia 

Image:
Julius_Lange_Am_Rhein_bei_Nonnenwerth_1850.jpg|*Rhinen, Nonnenwerthetik gertu* (1850).
Julius Lange - Red Deer by the Stream.jpg|*Oreina errekaren ondoan*.
Julius Lange - Alpenseepanorama.jpg|*Alpesen panorama* (1859).
Julius Lange Fluss in den Bergen.jpg|*Ibaia mendietan* (1878 ingurukoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Julius Langeren margolanak.
Kurrea-kurrea-kena

**Kurkubika** taldeko nesken haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Gaintzan, Nafarroa Garaian, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa. 

## Arauak 
Neskek elkarri eskutik heldu eta korroa osatzen zuten, bakarra haien atzetik libre geratzen zen bitartean. Hark "Kurrea-kurrea-kena..." esaten zuen ozenki eta jolaskideek "ttunttunena" erantzuten zioten. Bakarrik eta libre zebilenak, gutxien uste zenean, korroko bati kolpetxo bat ematen zion bizkarrean eta hura berehalaxe abiatzen zen haren bila korroa utzita. Atzetik segitze hori korroaren barrutik zein kanpotik egiten zen. Harrapatzaileak iheslariari eskua ezartzen bazion, batak bestearen lekua betetzen zuen eta jokoak jarraitu egiten zuen. Baina korrokoek jarritako denboran ez bazuen harrapatzen, bi neska horiek beren lekura itzultzen ziren eta jokoari berriro hasiera ematen zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 39.or.
Kurkubi

**Kurkubia** (*Rhinantus minor*) *Eskrofulariazeo*en familiako eta *Rhinanthus* generoko landare belarkaren izen arrunta. Ertza zerraduna duten lantza-formako hostoak, eta korolaren tutua kurbatuta duten galtzarbeko lore hori eta isolatuak dituzte. Arruntak dira Europan zein Asia mendebaldean.

## Ezaugarriak 
10-50 cm-ko urteko espeziea da, hosto zeihar lineal, horzdun dituena. Lore horiak, 1,5 cm-rainokoak, bilabiatuak, goiko ezpaina krosko itxurakoa, beheko ezpaina trilobulatua, sarritan bi hortz morerekin, galburu koloretsu batean, braktea triangeluar lanpinekin.

Fruituak ematean puztutako kaliza, glabro. Espezie aldakorra. Udaberrian eta udan loratzen da. Latinezko *Rhinanthus* izenak (sudur-lorea) loreen forma aipatzen du.

## Habitat 
Sega-belardietan, belardietan eta dunetan bizi da.

## Iruditegia 

Image:
Rhinanthus_minor_MHNT.BOT.2004.0.396.jpg|*Rhinatus minor*ren kapsulak eta haziak.
Rhinanthus_minor_detail.jpeg|Zehaztasuna.
Rhinanthus_minor_Sturm56.jpg|Kleine Klapper-en deskribapena (1796).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Flora Europaea webgunea.
William Fox (politikaria)

**William Fox** (South Shields, 1812ko urtarrilaren 20a - Auckland, 1893ko ekainaren 23a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1856ko maiatzetik ekainera, 1861etik 1862ra, 1869tik 1872ra eta 1873ko martxotik apirilera.

Ingalaterran jaio eta Oxfordeko Unibertsitatean graduatu zen. Ondoren, zuzenbidea ikasi zuen Londresen, eta abokatu gisa lan egin zuen emaztearekin 1842an Zeelanda Berrira joan aurretik. Han, kazetaritzan aritu zen.

1855ean bere ibilbide politikoa hasi zuen parlamentuko kide aukeratua izan zenean. Lau aldiz izan zen lehen ministro (1856ko maiatzetik ekainera, 1861etik 1862ra, 1869tik 1872ra eta 1873ko martxotik apirilera). Maorien lurrerako eskubideak konfiskatzeagatik, hezkuntzarako bultzatzeagatik eta Zeelanda Berriko Unibertsitatea sortzeagatik nabarmendu zen, baita Zeelanda Berriak Erresuma Batuarekiko duen autonomia handitzeko egindako ahaleginagatik ere.
Mikel Mujika

**Mikel Mujika Larraiotz** (Legazpi, 1998ko abuztuaren 20a) gipuzkoar txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2018**
* 2. Loinaz Proban (junior)
* 2. San Bartolome Sarian
* 3. Gervais Memorialan
**2019**
* 2. Urrakiko Igoeran
* 2. Gervais Memorialan
* 5. Lazkaoko Proban
* 5. Euskaldun Txapelketan
* 7. Bidasoko Itzulian
* 7. Loinaz Proban
**2020**
* 3. Gervais Memorialan
**2021**
* 2. Gervais Memorialan
* 7. Santikutz Klasikan
**2022**
* Gervais Memoriala 
* Angolako Centenario Pepino Sari Nagusiko etapa bat 
* 2. Laukizko Udala Sarian
* 2. Euskaldun Txapelketan
* 4. Aiztondo Klasikan
* 4. San Isidro Sari Nagusian
* 4. Urrakiko Igoeran
* 4. Loinaz Proban
* 5. San Pedro Sarian
* 6. Nafarroako Itzulian

## Taldeak
* Eibar Energia Hiria-Debabarrena - (2017-2019) 
* Caja Rural-Seguros RGA (2020-2021) 
* Telco'm-On Clima-Osés - (2022)
* BAI-Sicasal-Petro de Luanda - (2022-2023)
* Óbidos Cycling Team - (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bosniako Eliza

**Bosniako Eliza** XIII. gizaldian Erromako Eliza Katolikotik bereizitako kristau-eliza targozalea izan zen, eta bere kabuz jardun zuen, frantziskotarrak Erromako agintea berrezartzen saiatu ziren arte, 1340ko hamarraldian. Ordurik aurrera Bosniako Eliza eta Erromako Eliza Katolikoa elkarren aurka lehiatu ziren, harik eta haren funtzionarioak iraitzi edo katolizismora bihurtzera behartu zituzten arte, turkiarren konkistaren aurregunetan. Elizaren bizialdian Aita Santuaren idazleek bosniarrak zinausletzat salatu zituzten, eta haietako batzuek ere dualista eta manestartzat jo. Salaketa haiek zirela-eta, Bosniako Eliza lehenagoko Balkanetako erlijio-elkarte manestar baten erakundetzetzat jo izan ohi da, Bulgariako bogomildarrena, alegia. Edozelan ere, gaur egun, hainbat adituk ohizko teoria hura zalantzan ipintzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bosniako Erresuma
Balázs Rothmer

**Balázs Rothmer** (Kaposvár, 1978ko apirilaren 14a-), Hungariako txirrindulari ohia da. Amore Vita-Bereta taldean izan zen.

## Palmaresa 
**1999**
* Paolin Fornero Saria
**2002**
* 25px Hungariako errepideko txirrindularitza txapelketa
**2003**
* 2. Nafarroako Itzulian eta etapa bat 
* 2. Bulgariako Itzulian eta etapa bat 
* 3. Bretainako Itzulian eta etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Hélion de Villeneuve

**Hélion de Villeneuve** (Proventza, c. 1270 &ndash; Rodas, 1346ko maiatzaren 27a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 26. maisu handia izan zen 1319tik hil zen arte.

Joan XXII.a Aita Santuak 1317an Proventzako prior izendatu zuen. Maisu handi izendatu zuten Avignonen 1319ko ekainaren 18an, Foulques de Villaretek uko egin ondoren. Hamahiru urtez Ordenaren jabetzetan ibili zen, diziplina eta finantzak erreformatuz eta Ordenan Tenplarioen ondasunak sartuz. 1332an iritsi zen Rodasera, eta harresiak altxatu eta dorreak eta gazteluak konpondu zituen. Ekialdeko turkiarren aurka borrokatu zuen, baita Espainiako musulmanen aurka ere, 1343an Saladoko guduan garaipena lortuz.

## Bibliografia 
* Poutiers, Jean Christian. *Rhodes et ses chevaliers, 1306-1523. Approche hostorique et archéologoquique* (1989).
Urdax Magunazelaia

**Urdax Magunazelaia** (Abadiño, Bizkaia, 1997ko abuztuaren 4a) harrijasotzailea da. 2023an eta 2024an Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa irabazi zuen. Gaur egun Otxandion bizi da. 

## Ibilbidea 
Haurra zenetik aritu da harriak jasotzen. Hamar urte zituela 133 kiloko harria altxatu zuen eta 14 urte zituela 170 kg-ko harria. 15 urte zituela 215 kg-ko harriari hiru altxaldi egin zizkion jarraian. Aimar Irigoienen pareko markak osatuz joan zen gaztaroan. Konparaketak eragindako presioaren ondorioz, harri-jasotzea erabat uztea erabaki zuen 17 urte zituela.

Hurrengo sei urteetan boxeoa egin zuen; baina, ondoren harri-jasotzea berriz probatzea erabaki zuen. 2022an Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa irabazi zuen, alde handiarekin gainera, baina dopin kontrolean kalamuan positibo eman eta epaileak mehatxatzeagatik titulurik gabe gelditu zen. 2023an berriz hartu zuen parte txapelketan eta erabateko nagusitasunez izan zen txapelduna, jasotako kilogramoen errekorra gaindituz (10.000 kg-tik gora) eta bigarrenari ia 4.000 kilotako aldea atereaz.

2024an bigarren aldiz izan zen Euskal Herriko txapelduna.

## Lorpenak 
* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (2): 2023, 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IEEE 802.3

**IEEE 802.3** Etherneten oinarritutako sareak estandartizatzeko lehenengo saioa,  azaleraren azpiko fisikoaren espezifikazioak ere barne hartuz. Bestalde, goi-mailako azalaren eremua desberdin definitu zen, geroago estandarraren ondorengo hedapenek azaldu zituzten abiadura hedapenak (Fast Ethernet, Gigabit Ethernet eta 10 Gigabit Ethernet), sare birtualak, hub-ak, trukaketa-estazioak eta fibra optikoko edo kobre-kableen desberdinak (pare trinkoak edo koaxialak) hartuz. 

Talde honetako estandarrek ez dute beti isaltzen praktikan erabiltzen dena, baina beste taldeen kontrara, ohikoena da errealitatetik hurbilago egotea.

## IEEC bertsioak 
## MAC 802.3an 
**Oharra:** fotogramaren amaieran 12 byteko IFG izeneko tarte bat dago, erabiltzen ez dena, geroago azalduta.

* **Hitzaurrea:** Bit sinkronizazioa "10101010" (x7).
* **SFD:** Markoaren hasierako mugatzailea "10101011".
* Mota / Luzera: DIX (Digital, Intel, Xerox) erabiliko denetarako, eremu honek trama neurriaren informazioa adierazten du, neurria ez baita ezaguna. Trama amaitu arte itxaron behar da, eta ondoren FCS eta Datuak + Betea eremuenak atzera kalkulatzeko. IEEE erabiliko denetarako, eremu honek trama luzera adierazten du. Zeinari dagokionez (Mota edo Luzera) erreferentziatu behar den (hau da, Mota edo Luzera dena) eremu horretan zenbaki baten bidez hau lortu zen. 

-DIX Balioak > 1536.

-IEEE Balioak  51,2 μs).

Tx ≥ 2Tp bezala: Datuak+Betea ≥ 46 byte. FCS -> CRC: Trama egiaztapen sekuentzia. 32 ordenako garatzaile polinomio batetik CRC bat da:

x^32+x^26+x^23+x^22+x^16+x^12+x^11+x^10+x^8+x^7+x^5+x^4+x^2+x+1

* **IEEE helbideak:**

3 byte -> OUI: Erakundeen identifikatzailea.

OUIen 2 bit interesgarri daude:

Unikastaren bita (0 baldin bada) edo Multikastaren bita (1 baldin bada)

bita 3 byte -> NIC: Sare-interfazearen identifikatzailea. Notazioa (adibidez): F2:3E:C1:8A:B1:01

Bidalketa helbidea (broadcast) FF:FF:FF:FF:FF:FF. Helburuaren domeinu batean konektatutako guztien trama jaso dezatela erabiltzen da.

* **IFG:** "Gap" Interfazea -> 12 byte (96 bit) da beti transmititu aurretik, baita medioa libre dagoen edo ez.
Cytophaga

**Cytophaga** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Bacteroidales ordenean sailkatuta daude.

Cytophagak mugimendu bitxia du: ez ditu flageloak, eta mugimendu irristakorra du. Bakterioak substratu bati atxikitzen dio, eta horren inguruan irristatzen da. Higidura mota honek desplazamendu azkarra sortzen du, eta bakterioak 150 μm/minutuko abiadura har dezake. Mugimendu berezi honek balio taxonomikoa izan zuen iraganean.

Cytophaga aerobio hertsia da eta lur-zoruan eta uretan oso hedatuta dago .

Genero honetako bakterioek ezaugarri metaboliko bitxia dute: degradazioari oso erresistenteak diren polisakarido batzuk degradatzeko gai dira (zelulosa, kitina...). Zelulosa degradatzeko gaitasuna oso garrantzitsua da mikrobiologia industrialean, eta zelulasa entzima hidrolitikoari esker zor zaio. Cytophagak ekoizten dituen zelulasa horiek ez daude bakteriotik kanpo, bakterioaren bilgarrian baizik. Horregatik, zelulosa digeritu ahal izateko bakterioak harreman fisikoa eduki behar du zelulosa-zuntzekin.

Cytophaga erraz kultibatzen da laborategian zelulosa duen agar bateko hazkuntza-ingurune batean. Hazkuntza-ingurune horretan Cytophagak gune argiagoak sortuko ditu zelulosa metabolizatzen duenean.

Genero honetako espezie batzuk arrainen patogenoak dira, eta kalte handiak sortzen dituzte arrain-haztegietan 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Uriarte

**Diego Uriarte Belzunegi** (Barañain, 2001eko urriaren 26a-) nafar txirrindularia da. 2024tik aurrera Kern Pharma talde profesionalean ari dena. 

Hamar urte zituelarik hasi zen txirrindularitzan, Ermitagañako Txirrindularitza Taldean. Bertan zazpi urte eman zituen eta afizionatuetako Lizarte taldera pasa zen.

Familiaren aldetik, Baztango Erratzun dauzka sustraiak.,

## Palmaresa 
**2019**
* Nafarroako errepideko txapelketa (junior)
* Félix Errandonea Memoriala (Bera) ,
**2020**
* 3. Nafarroako erlojupeko txapelketan
**2021**
* 2. Nafarroako erlojupeko txapelketan
* 3. Trofeo San José-n
**2022**
* San Juan Sari Nagusia
* 2. Iturmendi Sarian
* 4. Sabin Foruria Oroimenezkoan
**2023**
* Madrilgo Erkidegoko Itzulia eta etapa bat ,
* Galiziako Itzuliko etapa bat
* Ontur-ko Sari Nagusia
* Extremadurako Itzuliko etapa bat
* Robert Innova Garaikurra 
* 2. Etxaniz Memorialan 
* 4. San Gregorio Sarian 
* 5. Nafarroako Itzulian
**2025**
* Andaluziako Itzuliko etapa bat 
* 9. AlUla Tourrean

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak
* Ermitagañako Txirrindulari Taldea - (2018-2019)
* Lizarte - (2020-2023)
* Kern Pharma - (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Diego Uriarte - *Firstcycling.com*
Shanakdakhete

**Shanakdakhete**, **Shanakdakheto** edo **Sanakadakhete** (K.a. II. mendea- K.a II. mendea)Kuxeko Erresumako erregina-ordea izan zen eta Meroetik agintzen zuen Kristo Ondorengo lehenengo mendearen hasieran. 

Itzulpen oker baten ondorioz urteetan Kux Erresumako lehenengo erregina izan zela uste izan da. Egun, lehenengoa Nahirqori izan zela uste da.

Amanishakheto eta Shanakdakhete izenak modu oso antzerakoetan adierazten dira, hori dela eta bata bestetik hurbil gobernatu zutela uste da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amanirenas

## Kanpo estekak
Juan Jose Larrea

**Juan José Larrea Conde** (Bilbo, 1962ko azaroaren 7a), bizkaitar historialaria da, Doktorea Toulouse II – Le Mirail Unibertsitatean eta Erdi Aroko Historiako katedraduna EHUn.

## Biografia akademikoa 
Geografia eta Historian lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) 1985ean, eta Historiako doktore-titulua lortu zuen Toulouseko Unibertsitatean (Le Mirail, 1994). Erdi Aroko Historiako irakasle titularra da EHUko Filologia, Geografia eta Historia Fakultatean (Gasteizko campusa), eta 2001etik 2004ra Euskara errektoreorde izan zen unibertsitate berean.

Erdi Aroko Historian, batez ere Erdi Aroko lehen mendeak ikertu ditu, honako ikerketa-ildo hauei jarraituz: Goi Erdi Aroko gizartea eta biztanleria, Gizartea eta Antzinaro berantiarra eta Lehen Aro feudaleko idatzizko iturriak. Tolosako Unibertsitatean eman zituen urteen ondorioz, Le Mirailek Pierre Bonnassie historialari entzutetsuaren Eskola historiografikoan sartu zuen.

Baina bi ikerketa-eremutan egin du lan batez ere: batetik, Baskoniaren eta Iruñeko erresumaren historia politiko eta sozialean, Erromatar Inperioaren amaieratik Lehen Aro Feudalera arte, eta, bestetik, Goi Erdi Aroko landa-historian, arreta berezia jarriz dokumentu-funts karolingioen azterketa goiztiarrenei.

Aipatutako eremuekin lotutako doktoretza tesiak zuzendu ditu, eta Espainiako Plan Nazionaleko hainbat proiektu koordinatu ditu ikertzaile nagusi gisa. Framespa laborategiko,  CNRS-Université de Toulouse-Jean Jaurès-eko eta Sorbona Unibertsitatearen proiektua den *Cercle de Travail sur les conditions de production du savoir médiévistique* (LaMOP-CNRS)-ko kidea da. gainera, Münsterreko Unibertsitateko *Institut für Frühmittelalterforschung* institutuan ikerlari gonbidatua da.

## Argitalpenak 
Hauek dira bere ikerketen argitalpen batzuk:
### Artikuluak
* 1997 
* 2000 
* 2003 
* 2004 
* 2006 
* 2007 
* 2007 
* 2008 
* 2009 
* 2015 
* 2015 
* 2016 
* 2019 
* 2019 
* 2019 
* 2024 

### Liburuak 
* 1998 
* 2007 
* 2008 
* 2021 

### Iritziak 
* 2003-2004 
* 2019 
* 2020 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanishajeto

thumb|Amanishajetoren piramidea, Wad Ban Naga-n, Meroe.
**Amanishajeto** edo **Amanishakheto** Nubiako erregina (kandake). K.a. 10. hamarkadaren eta K.a. 1go hamarkadaren artean gobernatu zuela uste da.

Amanishajetoren izena hainbat monumentutan grabatuta dago, besteak beste, Kawako Amonen tenpluan, Meroeko hilarri batean, amaitu gabeko Wad Ban Naqa-ko jauregi batean, Qasr Ibrim eta Naqan aurkitutako bi hilarrietan eta bere piramidean, Meroen (seigarren zenbakia duena). Biblian ere aipatzen da, Apostoluen Eginetan (8:27 gertaerak).

1832an Giuseppe Ferlini esploratzaile italiarrak Amanishajetoren altxorra aurkitu zuen eta horren ondorioz famatua egin zen erregina hau. Bere jauregia orain arte identifikaturiko handienetako bat izan omen zen, 61 metro luzera eta 3.700 metro karratuko zabalera baitzuen. Erreginaren bitxiak Berlingo Egiptoko Museoan eta Municheko Egiptoko Museoan daude.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* LASZLO, Török (1996). *Fontes Historiae Nubiorum* Vol. II,  Bergen, 723-725. ISBN 82-91626-01-4
* VELA-RODRIGO, Alberto A. (2021). "The sacred treasure of Queen Amanishakheto", *Ancient Egypt Magazine*, 21 (5), 44-50.

## Ikus, gainera 
* Shanakdakhete
* Amanirenas
* Nahirqo

## Kanpo estekak
Lallie Charles

**Lallie Charles**, sortzez **Charlotte Elizabeth Martin** (Irlanda, 1869 &ndash; 1919ko apirilaren 5a) argazkilari irlandarra zen. Rita Martin ahizparekin batera, merkataritza-arrakasta handia izan zuen, XX. mendearen hasierako emakumeen argazki-erretratugile gisa.

## Biografia 
Lallie Charles, sortzez Charlotte Elizabeth Martin, argazkilari komertziala zen. 1896an, ''* izeneko lehen estudioa ireki zuen Londresen. 1906an, Rita Martinek bere estudio propioa ireki zuen Londresen, eta bi ahizpak lehiakide bihurtu ziren.

Alice Hughes izan zen Lallie Charlesen inspirazio. Garai hartan, ahizpaz gainera, beste emakume batzuk ere bazeuden argazkigintzan aitzindari zirenak: Christina Broom, Kate Pragnell eta Lizzie Caswall Smith. Lallie Charlesen ikaslea zen, eta Cecil Beaton gizon gaztea familia-argazki baterako paratu zen, zeinak *Photobiography'' liburuan deskribatu baitzuen geroago esperientzia hori.

Ahizpei buruz, hau esan zuen Cecil Beatonek: “Rita Martinek eta haren ahizpa Lallie Charlesek, argazkilari aurkaria bera, kontserbazio-argi leun batean jartzen dituzte haien modeloak, eta eldarniozko ile guztiak modako jarri dituzte argazkietan hartuak izateko”.

## Herentzia 
Lallie Charlesen eta Rita Martinen negatibo sorta bat gordeta dago National Portrait Galleryn, Lallie Charles Cowell ilobak dohaintzan emana 1994an.

## Lallie Charlesen erretratu-galeria 
>
File:Anitastewart 4.jpg|Anita de Braganza
File:Mary Innes-Ker, Duchess of Roxburghe.png|Mary Goelet
File:Chrissie White postcard.JPG|Chrissie White
File:Ellis Jeffreys Rotary postcard crop.jpg|Ellis Jeffreys
File:Henrietta Watson postcard.jpg|Henrietta Watson
File:Isobel Elsom postcard crop.jpg|Isobel Elsom
File:Maud of Fife.jpg|Maud of Fife
File:Pauline Chase 9.jpg|Pauline Chase
File:Stephanie Of belgium 1864-4.jpg|Stephanie of Belgium
File:Adrienne Augarde 1907.jpg|Adrienne Augarde
File:Edna May, by Lallie Charles.jpg|Edna May
File:Ruth Vincent, by Lallie Charles.jpg|Ruth Vincent
File:Princess Victoria of Wales, 2nd daughter of Edward VII, King of the United Kingdom (1868-1935).jpg|Princess Victoria of the United Kingdom
File:Winifred Barnes Portrait ca. 1916.jpg|Winifred Barnes
File:MayLeslieStuart1910.jpg|May Leslie Stuart

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahirqo

**Nahirqo** Kuxeko Erresumako lehenengo erregina-ordeari esleitutako izena da, erresuma hau gobernatu zuen lehenengo emakumea, hain zuzen ere,  K.a. II. mende erdian. Meroeko Beg. N. 11 piramidean lurperatua dago. Uste denez, erregealdi honen aurretik Adikhalamani erregearen emazte bezala ere agindu zuen.

Hasiera batean, erregina hau eta Shanakdakhete nahastu egin ziren, baina Shanakdakhetek askoz beranduago gobernatu zuen, AD mendearen lehen erdian.
ezkerrera|thumb|200x200px|Beg. N 11 piramidea, Meroen.
Meroen dagoen Beg. N 11 piramidearen jabearen izena ezezaguna da, hala ere, ikonografiaren arabera erregina batekin identifikatzen da. Tanyidamani, Adikhalamaniren semea, hilobian irudikatzen denez, lurperatuta dagoena bere ama dela uste da, Nahirqo. Kuxeko erregina-orde batekin ere identifikatu dute Nahirqo, estatua bikoitz batean irudikatua. Estatua hori, ziur aski, heriotzari eskainitako Meroeko tenplu batetik dator.

Adikhalamaniren zuzeneko oinordekoa Tabirqo izan zitekeen, baina oso ezaguna da, ustez goiz hil zelako. Baliteke Nahirqok tronua hartu izana Tabirqo gobernatzeko gazteegia zelako eta ondoren boterean mantendu izana gaztearen heriotzagatik. Nahirqoren erregealdia K.a. II. mende erdikoa da. Ikonografiaren arabera, K.a. 145. urtearen inguruan gobernatu zuela uste da eta beraz, Tolomeo VIII Physcon-en garaikidea litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fujiwara no Koretada

**Fujiwara no Koretada/Koremasa** (藤原 伊尹; 924 &ndash; 972ko abenduaren 9a) **Ichijō Sesshō** izenez ere ezaguna, Heian Aroan japoniar estatu-politikaria, gortesaina eta waka-poeta izan zen.  Bere poemak "The Collected Poems of the First Ward Regent"-en argitaratu ziren, Ichijo Sessho Gyoshu-n, eta *Hyakunin Isshu*-n (45. zk. olerkia). Ederra eta jakintsua zen, eta bere nortasuna distiratsua zen. 

## Karrera 
Murakami enperadoreak Koretada Japoniako poesiaren zaindaria izendatu zuen 951n. 

Koretada ministro izan zen En'yū enperadorearen garaian.

* **970** (*Tenroku 1, 1. hilabetea*): Koretada *udaijin* izendatu zuen. 
* **970** (*Tenroku 1, 5. hilabetea*): Fujiwara no Saneyoriren heriotzaren ondoren, Koretada *sesshō* (erregent) izena hartzen du. 
* **971** (*Tenroku 2, 11. hilabetea)*: Koretada *daijō daijin* kargua hartu zuen. 
* **972** (*Tenroku 3, 11. hilabetea*): Koretada 49 urte zituela hil zen; eta hil ondorengo lehen mailara igo zen. *Mikawa-kō hil osteko titulua eman zioten.* 

Koretadaren heriotzaren berehalako ondorioa bere anaien Kanemichi eta Kaneieren arteko lehia bizia izan zen. 

## Genealogia 
Fujiwara klaneko kide hau Morosukeren semea zen.  Seme zaharrena zen; eta klanaren Hokke adarreko buru bihurtu zen bere osaba Saneyori 970ean hil ostean.

Fujiwara no Morosuke eta Fujiwara no Moriko artean jaio zen. 

Koretadak lau anaia zituen: Kaneie,  Kanemichi,  Kinsue,  eta Tamemitsu . 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Brinkley, Frank eta Dairoku Kikuchi . (1915). *Japoniako herriaren historia lehen garaietatik Meiji aroaren amaierara arte.* New York: Encyclopædia Britannica. OCLC 413099
* Nussbaum, Louis-Frédéric eta Käthe Roth. (2005). *Japoniako entziklopedia.* Cambridge: Harvard University Press .ISBNa&nbsp;978-0-674-01753-5 ; OCLC 58053128
* Titsingh, Isaac. (1834). *Nihon Odai Ichiran* ; ou, *Annales des empereurs du Japon.* Paris: Royal Asiatic Society, Britainia Handiko eta Irlandako Oriental Translation Fund. OCLC 5850691

## Kanpo estekak
Hanya Yanagihara

**Hanya Yanagihara** (Los Angeles, 1974ko irailaren 20a) estatubatuar idazle eta kazetaria da.

## Bizitza 
1974an jaio zen Los Angelesen. Aita, Ronald Yanagihara medikua, hawaiiarra da eta japoniar arbasoak ditu, eta ama Seulen jaio zen. Txikitan maiz etxez aldatu zen eta Hawaiin, New Yorken, Marylanden, Kalifornian eta Texasen bizi zen eta 1995ean Smith Collegen graduatu zen.

Graduatu ondoren, New Yorkera joan zen bizitzera eta hainbat urtez kazetari gisa lan egin zuen.

2013an lehen eleberria argitaratu zuen, *The People in the Trees*, urteko libururik onenetakotzat hartzen dena. Urte berean, *Condé Nast* utzi zuen *T: The New York Times Style Magazine*ko editoreorde izateko.

## Lanak 
* *The People in the Trees* (2013)
* *A Little Life* (2015)
* *To Paradise* (2022)

## Sariak 
* 2015: Kirkus saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignacio María González (politikaria)

**Ignacio María González y Santín** (1838ko urtarrilaren 26a - 1915eko otsailaren 8a) Dominikar politikaria izan zen, Errepublikako presidentea hainbatetan eta desagertutako Alderdi Berdearen sortzailea.

Anexionatzeko apustuaren eta zaharberritze gerraren ostean, Haitiko Errepublikarekin lotura ekonomiko eta sozialak sendotu behar direla uste du. Era berean, bi nazioen arteko merkataritza-trafikoa legeztatu eta, horrenbestez, behar diren zergak biltzea ere bilatzen du itun batean. Garrantzitsuentzat jotzen dituen gauzak ordenan jartzen ditu. Batez ere, Buenaventura Báezek Samaná Bay Companyrekin zituen akordioak baliogabetzen ditu, badiaren eta Samaná penintsularen gaineko subiranotasun dominikar guztiz berreskuratuz.

1876an Errepublikako presidente izateari utzi zion, estatu idazkarien kontseiluaren matxinadak eta presioak zirela eta,

baina bere bizitza politikoak jarraituko zuen oraindik. Hilabete gutxiko beste agintaldi bat beteko du 1876an eta beste bat 1878an *La gran inestabilidad (Ezegonkortasun Handia)* izeneko garaian. 1915ean hil zen.

José Gabriel García Barne eta Polizia ministroak osatutako bere kabinetea; Carlos Nouel, Dominikar eliz historiaren idazle eta narratzailea, Justizia eta Instrukzio Publikoko ministroa; José Manuel Glass y Mejía, Ogasun eta Merkataritza sailburua, eta Pablo López Villanueva, Gerra eta Marina ministroa. Bigarren agintaldian gobernatu zuen 74-05-02tik 76-02-23ra arte. (Bost alditan izan zuen Errepublikako presidentetza).

Ignacio María González jeneralak ahalegin nabarmenak egin zituen antolakuntza militarraren inguruan, eta 1874ko 1358. Dekretuaren arabera, Santo Domingon batailoia sortu zuen, *Restauración* izenekoa, eta artilleria brigada bat; La Vegako ehiztari batailoia; Santiagoko Yaque batailoia, bere artilleria konpainiarekin; Puerto Platako batailoi bat; eta Samanan enpresa bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Kalantarova

**Olga Kalantarovna Kalantarova** (armenieraz: Օլգա Քալանթարի Քալանթարովա (Tbilisi, Georgia, Errusiako Inperioa, 1877ko apirilaren 2a – Leningrado, Sobietar Batasuna, 1952ko azaroaren 8a) errusiar piano-jotzailea eta irakaslea izan zen.

## Biografia 
Musika ikasi zuen Tbilisiko eskolan eta 1895ean piano titulua eskuratu zuen. Hamabost urte zituela, Anna Iessipovak ikusi zuen bere sormen-ahalmena eta ikasketekin jarraitu ahal izateko San Petersburgoko bere etxean, egokitu zuen, Kalantarovak bere bizitzako beste guztia bizi izan zuen etxean. Iessipovaren ikaslea izan zen, eta 1902an San Petersburgoko Kontserbatorioan graduatu zen. 1903an laguntzaile aritu zen, eta azkenean, 1926an, kontserbatorio berean irakasle izendatu zuten. Bere ibilbidean, Iessipovaren piano-eskolako xedapenekin jarraitu zuen, eta eskuz idatzitako obra bukatu gabea ere gorde zuen.

## Aintzatespenak 
* 1938an Errusiako Ohorezko Artista titulua eman zioten.
* 1946an Langile Goraipagarrien Domina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulpizia (satiragilea)

**Sulpizia** Antzinako Erromako bi emakume olerkariren izena izan zen, bata elegiagilea eta bestea, hau, satiragilea.

## Biografia 
Sulpizia Domizianoren agintearen zehar bizi izan zen (I.mendearen amaieran). Erroman bizi izan zen, eta K.o. 95 eta 98 urte bitartean hil zen. Martzialek, bere hamargarren liburuko bi eprigramatan (X, 35; X, 38) Sulpizia izeneko emakume garaikidea laudatzen du, Kaleno izeneko gizon baten emazte eredugarria, eta maitasun garbiari buruzko poema erotikoen idazle. Kaleno Martzialen patronoa litzateke. Martzialen X. 38 epigramak iradokitzen duenez, Sulpizia eta Kaleno gutxienez 15 urtez egon ziren ezkonduta; orduan, ezkontza erromatar zaharren arauen arabera, Sulpiziak gutxienez 30 urte izango zituen, baina Amy Richlin-ek argudiatzen du agian Sulpizia eta Kalenori buruz idatzi zela, dibortziatu ondoren.  Sulpiziaren heriotzaren kontsolamendu gisa idatzi bazen, K.o. 95 eta 98 artean hil zen ziur aski. Poema V. mendearen hasierako antologia batean gorde zen. Antzinatik bizirik iraun duen eskuizkribu bakarra, *Epigrammata Bobiensia*, Italiako iparraldeko Bobbioko Abadian gordeta zagoena, gaur egun galduta dago; poemaren testu modernoa bosgarren mendearen amaierako eskuizkribu batetik egindako transkripzio baten lau kopietatik dator. 1868an, J.C.G. Boot-ek argudiatu zuen poema XV. mendeko konposizio bat zela; 1873an, Emil Baehrensek iradoki zuen antzinate berantiarreko lan bat zela. Kexak Martzialek transmititutakoari eransten dion informazio bakarra hiru metroren aipamena da, Sulpiziak idatzi zituenak.

## Irautea 
Martzialek Sulpiziaren poesia Saforenarekin konparatzen du. Bere poesiak ezaguna eta kontuan hartua izaten jarraitzen duela dirudi, Platon, Zizeron, Martzial eta Juvenalekin batera aipatzen baitute Ausoniok (IV. mendea) eta Sidonio Apollinarisek (V. mendea) zerrenda banatan. Fulgentzio mitografoak (V. mendearen amaiera - VI. mendearen hasiera) ere aipatzen du, baina ez dago argi bere lana irakurri zuen edo Ausonioren bidez bakarrik ezagutzen zuen.  Sulpiziaren poesia aski ezaguna zen Juvenali buruzko iruzkin batean oharra egiteko.  Garai hartan, Sulpizia ezagunagoa zen bere poesiaren izaera sexualagatik.  Dena, bere poesiaren bi lerro izan ezik, galdu egin direnez, ezinezkoa da haren idazketa gaur egun epaitzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Poesia
* Emakumea Antzinako Erroman
* Sulpizia (elegiagilea)
* Akonia Fabia Paulina

## Kanpo estekak
Claude Marciaux

**Claude Marciaux** (Sainte-Genevieve-des-Bois, 1962ko apirilaren 11-), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1981**
* Tour d'Eure-et-Loir
* 2. Chambord-Vaillyn
* 9. Bizkaiko Biran
**1982**
* 2. Fourchambault Kriteriumean
**1983**
* 5. Seine et Marne Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Patrick Toelen

**Patrick Toelen** (Geel, 1962ko abenduaren 17a-), Belgikako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1984**
* 3. Hainauteko Zirkuituan
* 5. Bizkaiko Biran 

**1985**
* 2. Flèche Hesbignonnen
* 9. Benego Omloop

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tim Jamieson

**Tim Jamieson** (Castlemaine, Victoria, 1965eko uztailaren 19a-), Australiako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1986**
* 2. Bizkaiko Biran
**1992**
* 3. 15px Australiako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1993**
* 2. Herald Sun Tourreko etapa batean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Emma Gramatica

**Emma Gramatica** (**Aida Laura Argia Gramatica**) (Fidenza, Parma, 1874ko urriaren 25a – Ostia, 1965eko azaroaren 8a) antzerki eta zine-aktore italiar ospetsua izan zen. 1919 eta 1962 artean hogeita hamar film filmatu zituen Italian eta Argentinan.

## Biografia 
Haren bi ahizpak aktore ospetsuak izan ziren: Irma Gramatica (1870-1962) eta Anna Gramatica (1879-1961), koinatua Wanda Capodaglio ezaguna izan zen.

Nerabea zela, Gabrielle D'Annunzioren *Gioconda* antzezlanean eman zuen debuta, Eleonora Duse mitikoarekin batera.

Bere errepertorio zabalean Luigi Pirandelloren *La vita che ti diedi* eta *Má non e una cosa seria,* biak Luigi Pirandellorenak, *Candida*, *La profesión de la Señora Warren* George Bernard Shaw-ena, Ibsenen *Casa de muñecas* eta *Hedda Gabler*, Edmond Rostanden *La samaritana*, Gabrielle D 'Annunzio, Carlo Goldoni eta beste batzuen lanak, baita Shakespeareren Hamlet emakumezkoen bertsioan ere.

1916an bere konpainia propioa sortu zuen, Gramatica-Carini-Piperno, eta *La vieja* *dama* filma zuzendu zuen 1932an.

Ermete Zacconi, Flavio Andò, Enrico Reinach eta Ermete Novelli aktore handiekin lan egin zuen. Bere konpainian Renzo Ricci eta Lola Braccini bezalako aktoreak sortu ziren.

*Lolotta* zaharra bezala hilezkortu zuten, Vittorio de Sicak zuzendutako 1951ko Milango *Mirarioa* zinema neorrealista italiarraren klasikoan aza baten barruan  mutiko bat aurkitu zuena

1948an eta 1951n bi film luze filmatu zituen Argentinan: *Pobre mi madre querida*, Hugo del Carril, Aída Luzekin, Homero Manziren gidoia eta Ralph Pappierren zuzendaritza; eta *Mi vida por la tuya*, Carlos Cores, Mecha Ortiz eta Guillermo Battaglia, Roberto Gavaldón mexikarraren zuzendaritzapean.

1954an *Peppino e la nobile dama*ren gidoia idatzi zuen.

Antzerki-konpainiarekin batera, Buenos Airesen eta Montevideoko Solís antzokian ere parte hartu zuen.

## Filmografia 
* La vecchia signora, Amleto Palermi (1932)
* La fortuna di Zanze,  Amleto Palermi (1933)
* La damigella di Bard, Mario Mattoli (1936)
* Marcella, Guido Brignone (1937)
* Napoli d'altri tempi, Amleto Palermi (1937)
* Jeanne Doré, Mario Bonnard (1938)
* La vedova, Goffredo Alessandrini (1939)
* Piccolo Hotel, Piero Ballerini (1939)
* Mamma, Guido Brignone (1941)
* Sissignora, Ferdinando Maria Poggioli (1941)
* Vertigine, Guido Brignone (1942)
* L'angelo bianco, Giulio Antamoro (1943)
* Sorelle Materassi, Ferdinando Maria Poggioli (1944)
* L'angelo del miracolo, Piero Ballerini (1944)
* Voglio bene soltanto a te, Giuseppe Fatigati (1946)
* Pobre mi madre querida, Marcello Manzi (1947)
* Mi vida por la tuya, regia di Roberto Gavaldón (1950)
* Miracolo a Milano, Vittorio De Sica (1950)
* C'era una volta Angelo Musco, Giorgio Chili (1953)
* Peppino e la vecchia signora, Piero Ballerini (1954)
* I giorni più belli, Mario Mattoli (1956)
* Don Camillo monsignore... ma non troppo, Carmine Gallone (1961)
* Il mio amico Benito, Giorgio Bianchi (1962)
* La monaca di Monza, Carmine Gallone (1962)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Interneteko Movie data base fitxa
* Milagroa Milanen
* Italierazko biografia
Darren Smith

**Darren Smith** (1972ko irailaren 21a - 1992ko azaroaren 17a), Australiako txirrindularia izan zen. 

Bartzelonako Olinpiar Jokoetako errepideko proban parte hartu zuen eta 16. sailkatu zen. Etorkizun oparoa izango zuela zirudien, hala ere, hilabete batzuk geroago, errepidean entrenatzen ari zela, auto batek atzetik jo zuen eta zaurien ondorioz hil zen.

## Palmaresa 
**1991**
* 2. Commonwealth Bank Cycle Classic-ean
**1992**
* 2. Bizkaiko Biran
* 3. Suediako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sophie Menter

**Sophie Menter** (Munich, Alemania, 1846ko uztailaren 29a &ndash; Ibidem, 1918ko otsailaren 23a) alemaniar piano-jotzailea, musikagilea eta irakaslea izan zen, eta Franz Liszten ikasle emakumezko gogokoena bihurtu zen. Hari buruz esaten zen Liszt Parisen berraragiztatzea zela, jotzeko modu sendo eta argia zela eta, eta bere garaiko piano jotzaile handienetako bat zela.

## Biografia 
Sophie Menter Munichen jaio zen, Josef Menter biolontxelo-jolearen eta Wilhelmine Menter kantariaren alaba (Diepolden jaioa). Pianoa ikasi zuen Siegmund Lebertekin eta Friedrich Niestekin. 

Hamabost urte zituela, Carl Maria von Weberren pianorako kontzertua jo zuen, Franz Lachnerren zuzendaritzapean. Gero Stuttgarten, Francfurt am Main eta Suitzan jo zuen, eta 1867an berriro txalotu zuten Leipzigeko Gewandhaus Orkestran Liszten piano-musika interpretatzeagatik. Berlinen, Carl Tausig piano jole ospetsuarekin eta Hans von Bülow-ekin ikasi ondoren, 1869an Liszten ikasle bihurtu zen. 1872 eta 1886 artean David Popper biolontxelo-jolearekin ezkonduta egon zen. 

## Musikari ibilbidea 
1881ean Ingalaterran jardun zuen eta Errege Elkarte Filarmonikoaren ohorezko afiliazioa eman zioten bi urte geroago. 1883an piano-irakasle jardun zuen San Petersburgoko Kontserbatorioan, baina 1886an utzi egin zuen kontzertuekin jarraitzeko.

Chaikovskik ere oso ondo ezagutzen zuen Menter, eta *Fantasia Kontzertua* eskaini zion. 1892ko irailean Austrian *Ungarische* *Zigeunerweisen* konposatu zuen (Hungariar estiloko kontzertua) piano eta orkestrarako, eta lau hilabete geroago Odesan estreinatu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Rieger, Eva, arg. Julie Anne Sadie eta Rhian Samuel, "Menter, Sophie," The Norton/Grove Dictionary of Women Composers (New York eta London: W.W. Norton & Company, 1995). ISBN 0-393-03487-9.
* Schonberg, Harold C., *The Great Pianists* (New York: Simon & Schuster, 1987, 1963). ISBN 0-671-64200-6.

## Kanpo estekak
Julen Hualde

**Julen Hualde Lantz** (Noain Elortzibar, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari nafarra da. 

## Biografia 
Bere aita Juan Carlos Hualde futbolaria izan zen ere, Osasuna Promesasen jokatuz. Bera ere Osasunako harrobian hezia, ezker atzelari moduan jokatzen du. Teruelen jokatu ditu urte gehienak, Bigarren Federaziiorako igoera lortuz 2021ean. Talde aragoitarran bere ibilbidea bukatuta, Errioxara joan zen jokatzera.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Inocybe agardhii

***Inocybe agardhii*** edo ***Mallocybe agardhii*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 (9) cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, arre-okre antzeko kolorekoa edo hori-okre antzekoa, gero arre-kanela kolorekoa, haritsua, fibrilatua, baina ez ezkatatsua.

**Orriak:** Buztin kolorekoak, geroago arre-oliba antzeko kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa. Kapelaren kolore berekoa, baina argiagoa, fibrilosoa eraztunaren azpitik, baina ezkatatsuagoa. Eraztuna, eraztun eremu garbi ilunago bat da.

**Haragia:** Arrexka argi kolorekoa, usaingabea.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Agardhii* epitetoa pertsona izenetik dator. Agardh botanikoaren omenez.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

## Sasoi eta lekua 
Udazkenean. Lurzoru hezeetan hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Didier de Saint-Jaille

Fra' **Didier de Saint-Jaille** (Toulon, ? - Montpellier, 1536ko irailaren 27a) Maltako Ordenako 46. Printze eta Maisu Handia izan zen 1535etik hil zen arte.

Maisu Handi izendatu zuten Piero de Monte hil ondoren. Aukeraketa gertatu zenean, Frantzian zegoen eta Maltara bidaiatzeko prestatu zen, baina Montpellierren gaixotu eta hil zen uhartera iritsi aurretik.
Inocybe bongardii

***Inocybe bongardii*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Arriskutsua, muskarina du.

Sinonimoak: *Agaricus bongardii*. *Inocybe piscidora*, *Inocybe bongardii var. piscidora*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, konikoa edo kanpai itxurakoa, titi arin ezkatatsu batekin eta fibrilla finekin, arre-gorrixka argi kolorekoa, edo hur kolorekoa edo haragi tonuekin.

**Orriak:** Zurixkak edo gris-arrosakara argi kolorekoak, azkenean kanela-oliba antzeko kolorekoak, ertz argiagoarekin; baina ez oso dentsoak eta mehetu-itsatsiak.

**Hanka:** 7 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1 cm bitarteko diametrokoa. Nahiko luzea eta lodia, betea eta azkenean barnehutsa, ondoren errekurbatua, hasieran zuria, gero arre-gorrixka-ardo kolorerako joerarekin, arrexka koloreko fibrilekin, goialdea zuri-pruinaduna.

**Haragia:** Zurbila, gorrira biratzen batez ere hankan; udare helduegien usain desatseginarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Bongardii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Taxoi nominalean, kapelaren azala ezkatatsuagoa da, haragia ez da hain gorrixka eta usain atsegina du, frutarena.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera, ez da oso ohikoa, baina banaketa zabala du. Mediterraneoko basoetan. Pinua, artea, pagoa. Kostaldeko dunetan. Lurzoru karedunetan. Talde txikietan.

### Banaketa eremua 
Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirlean jolasa

**Pirla** edo **Pirlea jokoa** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Iraizotzen, Nafarroa Garaian, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.       

## Arauak 
Joko honetarako kale gorrian bost "pirla" edo zurezko post pieza jartzen ziren zutik. 40-45 cmko luzera izaten zuten eta mutur bat bestea baino zabalagoa. Horietatik lau bata bestetik metro erdira parekatzen ziren. Erdian, aurrekoen eta atzekoen artean, "bederatziko" izenez ezagutzen zen pirla jartzen zen. Hori beste lauak baino luzeagoa izaten zen eta bola izaten zuen buruan. "Bederatziko" izena, botatzen zuenak irabazten zituen bederatzi tantoetatik datorkio. Pirla bakoitzak tantoa balio zuen; erdikoa eta beste bat botaz gero, bi tanto; berarekin beste bi eramanez gero, hiru, etab. Pirla jokoan berrogeita hamar tantora jokatu ohi zen eta gehienetan neskak izaten ziren jokalari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pirlean jolasa Juan Garmendia Larrañagaren *Ume jolasak* liburuan, 46.or.
Carlos Moyá

**Carlos Moyá Llompart** (1976ko abuztuaren 27a) munduko ranking-eko lehenengo postuan izandako tenislari espainiarra da.1998ko Roland Garros txapelduna eta 1997ko Australiako Irekian finalista. 2004an, espainiako selekzioarekin Davis Kopa irabazi zuen. Rafael Nadalen entrenatzaile nagusia izan da 2016. urtetik aurrera.

## Kirol ibilbidea 
### Grand Slam finalak 
#### Banaka: 2 (1–1) 
### Urte amaierako txapelketak 
#### Banaka: 1 (titulu 1) 
### Masters Series finalak 
#### Banaka: 6 (3–3) 
## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Norvig

**Peter Norvig** (1956ko abenduaren 14a) Estatu Batuetako informatikari eta hezkuntza-bekadun ospetsua da, Stanford-eko Institute for Human-Centered AI-n. Aurrez, ikerketaren eta bilaketaren kalitatearen zuzendari izan zen Googlen.

## Heziketa 
Norvigek Brown Unibertsitateko matematika aplikatuetako lizentzia eta Kaliforniako Unibertsitateko (Berkeley) informatikako doktoretza jaso zituen.

## Karrera profesionala eta ikerketa 
Norvig,  Association for the Advancement of Artificial Intelligence Elkarteko kontseilaria da  eta Stuart J. Russellekin batera Artificial Intelligence: A Modern Approach testuliburuaren egilekide, testuliburu nagusia bere arloan. NASAren Ames Research Center ikerketa zentroko konputazio zientzien dibisioko burua izan zen (orain Sistema Adimendunen Dibisioa), non bertan

200 zientzialariz osatutako taldea gainbegiratu zuen. Talde honek, NASAren autonomia eta robotikako ikerketa eta garapena, software automatizatuaren ingeniaritza eta datu-analisia, neuroingeniaritza, lankidetza-sistemen ikerketa eta irizpideetan oinarritutako erabakiak egiten zituzten.

Junglee-n zientzialari nagusia izan baino lehen, Interneteko erosketen lehen zerbitzuetako bat garatzen lagundu zuen; Harlequin Inc-en diseinatzaile nagusia. Baita ere, Sun Microsystems Laboratories-en zientzialari seniorra izan zen.

University of Southern California unibertsitatean irakasle laguntzaile gisa zerbitzatu zuen eta Berkeley-ko ikerketa-fakultateko kide izan da Norvig. Berrogeita hamar argitalpen baino gehiago ditu informatikaren hainbat arlotan: adimen artifiziala, lengoaia naturalaren prozesamendua, informazioaren berreskurapena, softwarearen ingeniaritza, ... Aipatzekoak diren liburu hauekin:  Artificial Intelligence: A Modern Approach,  Paradigms of AI Programming: Case Studies in Common Lisp, Verbmobil: A Translation System for Face-to-Face Dialog eta  Intelligent Help Systems for UNIX.

Norvig JScheme-ren sortzaileetako bat da. Norvig "Academic Faculty & Advisors" izenpean agertzen da Singularity University unibertsitaterako. 2011an, Norvigek Sebastian Thrunekin lan egin zuen Adimen Artifizialeko lineako ikastaro bat garatzeko eta160.000 ikasle baino gehiago matrikulatutzea lortu zuten. Udacity plataformaren bidez, lineako ikastaro bat ere irakasten du.

## Hautatutako argitalpenak eta aurkezpenak 
Artificial Intelligence: A Modern Approach (1995) Norvig, Stuart J. Russell-ekin batera egilekide da.

2001ean, Norvigek artikulu labur bat argitaratu zuen, Teach Yourself Programming in Ten Years, non programazioa astetan irakatsi nahi zuten modako programazioko testuliburuen kontra eztabaidatzen zuen. Artikulua zabal partekatu eta eztabaidatu zen, eta 20 hizkuntza baino gehiagotara egindako itzulpenak ditu.

Norvig ere ezaguna da 2003an Gettysburg Powerpoint Presentation, aurkezpen praktika txarrei buruzko satirarengatik, Abraham Lincoln-en Gettysburg  Address ospetsua erabiliz.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Caillaux

**Joseph-Marie-Auguste-Caillaux** (Le Mans, 1863ko martxoaren 30a - Mamers, 1944ko azaroaren 22a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1911tik 1912ra.

Zuzenbidea ikasi zuen eta funtzionario gisa sartu zen administrazioan 1888an. Finantza ikuskatzailea izan zen gehienetan Aljerren. 1898an Alderdi Errepublikanoaren hautagai izan zen hauteskundeetan eta eserleku bat lortu zuen Diputatuen Ganberan. Finantza ministroa izan zen 1911n lehen ministro izendatu aurretik. 1912an dimisioa eman zuen, Alemaniarekin ezkutuan negoziatu zuela jakin ondoren. Lehen Mundu Gerran mugimendu bakezale bat zuzendu zuen Batzarrean. 1917an traizioagatik kondenatu zuten. Ondoren, hainbat gobernu bakezaletan ministro izan zen 1920ko hamarkadan.

## Ikus gainera 
* Henriette Caillaux