Piornaleko erbi

**Piornaleko erbia** edo **erratz erbia** (izen zientifikoa: *Lepus castroviejoi*) Lepus generoko animalia espezie bat da, Iberiar penintsularen iparraldean dagoen Kantauriar mendikateko endemikoa. Lagomorpharen barruko Leporidae familian sailkatuta dago.

## Informazio taxonomikoa 
1977an deskribatu zuen F. Palaciosek, eta aurkikuntza J. Castroviejo doktoreari eskaini zion. Bere identitate espezifikoa ondo finkatu da ikerketa genetiko eta biokimikoen bidez.

## Deskribapena 
Iberiar erbiaren *(Lepu granatensis)* eta Europako erbiaren *(Lepus europeaus)* arteko tamainakoa da. Gorputzaren neurriak, burua gehi gorputzaren luzera: 49,0-51,2 cm; buztanaren luzera: 7,8-9,6 cm; atzeko oinaren luzera: 13,5-14,4 cm; belarriaren luzera: 9,1-9,5 cm; pisua: 2,60-3,45 kg. Ilajearen kolorea arre-horixka da, erbi europarrak baino zuri-eremu handiagoa du azpialdean, batzuetan aurreko gorputz-adarretara hedatzen dena, nahiz eta ez iberiar erbiarenena bezain zabala. Bizkarraren eta sabelaren kolorearen arteko kontrastea garbia da, Europako erbiak duen trantsizio lausoaren aldean, muturrean marra argi bereizgarri bat du, begien eta  masailen beheko aldean.

## Banaketa 
Iberiar espezie endemiko hau Kantauriar Mendilerroan bizi da, 230 km luze eta 25 eta 40 km arteko eremu batean, Lugo eta Leon arteko Ancares mendilerrotik hasi eta Peña Labra mendilerroraino. Kantabria eta Palentzia artean dago. Asturiasko hegoalde osoa. Kantabriako hego-mendebaldea, Palentziako iparraldeko aldea, Leongo iparraldea eta Lugotik ekialdean dagoen zerrenda estu bat okupatzen ditu, iparraldean haran sakonak eta hegoaldean goi-ordoki zabalak dituelarik.

## Aldaketa geografikoa 
Ez da azpiespezierik edo aldaera morfologikorik deskribatu erbi honetan.

## Habitatak eta altuera tartea 
Kantabriar Mendilerroaren goi-eremuetan habitat oso definitua eta bereizgarria okupatzen du. Eremu horietan, hainbat zabalerako larreak eta piornoak tartekatzen dira *(Cytisus scoparius, Cytisus multiflorus, Genista polygalipbylla),* txilardiak *(Daboecia cantabrica, Erica aragonensis, Erica arborea),* elorri-triskak *(Genista occidentalis),* oteak *(Ulex cantabricum)* eta zuhaiztiak *(Fagus sylvatica) Quercus petraea, Betula celtiberica),* 1000 eta 1900 bitarteko garaieran.

## Ugalketa 
Espezie honen ugalketa-portaera  ez da aztertu, baina beste erbi espezie batzuentzat deskribatutakoaren antzekoa izan behar du, Kantauriar Mendilerroaren muga ekologikoak kontuan hartuta.

## Elikadura ohiturak 
Bere habitataren ezaugarriak kontuan hartuta, bere elikagai iturri nagusia mendiko larre tipikoak diren belarrak eta beste landare belarkara batzuk dira. Belar eta zuhaixken kimu samurrez elikatzeko, irrikaz ibiltzen da  berriki erretako sastraketan. Lehorte larrietan, mendiko larrea lehortzen denean, piorno guneetan egoten dira, zuhaixka horien babespean hazten den  landaredi belarkara kontsumituz.

## Ugaritasuna 
Kantabriar Mendilerroko eremu garaienetan eta ondoen kontserbatutakoetan lortzen ditu dentsitate handienak, mendi baxuetan populazio dentsitate txikiagoa du, eta arriskuan dago zenbait  eremu periferikotan, hala nola Kantabriako Peña Labra Sierran eta Asturiasko Aramo Sierran. *L. castroviejoi*-ren populazioaren tamaina ezezaguna da, baina azken ikerketek 8,83 banako/ km karratuko dentsitate-balioak kalkulatu dituzte dentsitate baxuko eremuetan eta 23,32 banako km karratuko Somiedoko Ehiza Erreserbako dentsitate handiko eremuetan (Asturias).

## Antolaketa eta portaera 
Eguna landaredi sastrakatsuen artean etzanda igarotzen dute. Somiedon (Asturias) egindako ikerketek erakutsi dute gauez, elikatzen direnean, belardietara joaten direla talde solteak osatuz eta, oro har, babesleku-landaretza hurbilenetik 50 m baino gutxiagora mantenduz, normalean piornal eremu handiz osatuta dagoena, nahiz eta txilardietan, ote satraketan edo pagadietan ere bizi daitezkeen. Gaueko erroldetan lortutako kontaktuek banaketa kutsakorra argi islatzen dute.

## Garrantzi ekonomikoa eta gizakiekin duen harremana 
Ehiza-espeziea da, nahiz eta ustiapen-maila Espainiako beste erbiena baino askoz txikiagoa izan. Izan ere. Asturiasen espezie babestua izanda hainbat urtez, eta Leonen eta Kantabrian, espezieari zuzendutako ehiza-jarduera gehiena egiten den lekuetan, urtero ehunka ale batzuk baino ez dira ehizatzen. Gaur arte, ez da espezie honekin birpopulaketa ahaleginik egin edo planifikatu, ezta beste erbi espezie batzuekin birpopulaketa ahaleginik egin ere Kantauriko erbiaren banaketa-eremuan.

## Mehatxuak eta kudeaketa neurriak 
Kantabriar Mendilerroaren orografia eta landaredi ezaugarriek eragina dute piornaleko erbiaren metapopulazioaren funtzionamenduan. Tokiko populazio ugariz osatuta, kokapen egokietan kokatuta eta eremu egokietan zehar banakoen fluxu zehaztugabe batek lotuta. Mendiguneetan gizakiaren eragin txikiagoak populazio osasuntsuak mantentzea ahalbidetu du, nahiz eta habitataren zatikatzeak eta bazterreko eremuetako degradazioak horietako batzuk desagertzea ekar dezakeen. Habitataren kontserbazioa, erabilera tradizionalen mantentzea eta ehiza-arau egokiak dira kontserbazio-neurririk gomendagarrienak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Ballesteros (2000), Garcia-Perea eta Gisbert (1999), Palacios (1976, 1979), Pérez-Suárez *et al.* (1994)

## Ikus, gainera 
* Leporidae

## Kanpo estekak 
* 'Lepus castroviejoi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean