Freda du Faur

**Emmeline Freda Du Faur** (Croydon, 1882-Dee Why, 1935eko irailaren 11) Australiako mendizale bat izan zen, Zeelanda Berriko mendirik garaiena, Aoraki/Monte Cook, eskalatu zuen lehen emakumea. Du Faur bere garaiko eskalatzaile zaletu nagusietako bat izan zen. Zeelanda Berriko lehen alpinista izan zen, baina ez zen inoiz han bizi izan.

«Freda Du Faur posiblearen mugak zabaldu zituen, ez bakarrik emakumeentzat, baizik eta garaiko eskalatzaile gidatu guztientzat. Funtsezko faktoreak eskalatzeko gaitasuna, determinazioa eta egoera fisikoa izan ziren».

## Biografia 
### Lehen urteak 
Du Faur Croydon-en jaio zen, Sydneyn, Hegoaldeko Gales Berrian, Australian, 1882ko irailaren 16an. Frederick Eccleston Du Faur (1832-1915) funtzionario publikoaren alaba zen, erretiroa hartu ondoren balioen, estazioaren eta lurren agente eta arteen mezenas bihurtu zena, eta bere bigarren emaztea, Blanche Mary Elizabeth Woolley (1845-1906). Amaren aldeko aitona-amonak John Woolley irakaslea eta Mary Margaret Turner emaztea izan zituen.

Sydneyko Ingalaterrako Elizako Neskentzako Eskolan hezia izan zen. Ziurrenik, Ku-ring-gai Chase Parke Nazionaletik gertu familiarekin bizi zenean garatu zuen mendizaletasunarekiko grina. Gaztetan, ingurua arakatu eta bere kabuz eskalatzen irakatsi zion bere buruari. Erizaintzako prestakuntza ez zuen amaitu, «izaera sentikorra eta oso urduria» zuelako. Bere gurasoen interesak eta Emmeline Woolley izebaren herentzia bat zirela medio, diru sarrera independenteak zituen, bidaiatzeko eta eskalatzeko aukera ematen ziotenak.

### Cook Mendiarekin topaketa eta mendizaletasun esperientziak (1906-1910) 
Du Faur Zeelanda Berrian igarotzen zuen uda. 1906. urtearen amaieran, Christchurch-eko Zeelanda Berriko Nazioarteko Erakusketan Cook mendiko argazkiak ikusi zituen. Honek Mount Cook-eko Hermitage hotelera bidaiatzera bultzatu zuen, eta han gailur elurtura igotzea erabaki zuen.

1908an, Cook mendira egindako bigarren bidaia batek Zeelanda Berriko gidari bat, Peter Graham, ezagutzera eraman zuen Du Faur. Grahamek Du Faurri sokaz egindako lana erakustea erabaki zuen, eta elurra eta izotza eskalatzea harkaitzak eskalatzeko trebetasunari eranstea. Du Faurrek askatasun hori familiaren eta gizartearen muga eta frustrazioen ihesbide atsegin gisa aurkitu zuen.

1909an, Du Faur gero eta zailtasun handiagoko eskalada batzuei ekiteko itzuli zen, lehenengoa Sealy mendiaren igoera esanguratsua izan zelarik 1909ko abenduaren 19an. Eskalada hauek Graham eta Du Faur bakarrik inplikatzeko ziren arren, arau sozialek une hartan ez zuten begi onez ikusten emakume ezkongabe batek eta gizonezko gidari batek bakarrik osatutako gaueko eskalada espedizio bat. Beraz, laguntzaile bati izena eman zion, eta Du Faurrek gona bat belaun azpiraino erabiltzeko konpromisoa hartu zuen, bonbatxoen eta zingila-banda luzeen gainean, eskalatzen zuen bitartean. Hala ere, kritikak jaso zituen gizon zein emakumeen aldetik, atletismoan eta janzkeran egindako aukerengatik. 1910ean Cook mendiaren gailurrera igo ondoren, honako hau aipatzen da: «Zeelanda Berrian eskalatzen lehen emakume ezkongabea izan nintzen, eta, ondorioz, kolpe guztiak jaso nituen, harik eta egun batean, mendizaletasunaren munduan ospetsu samar esnatu nintzen arte. Horren ondoren, onena iruditzen zitzaidana egin nuen». Bere nabaritasunari jarraituz, ez zuen laguntzailerik izango, baina ohiko eskalada-jantziari eutsiko zion. Atsegin zuen bere jantziak feminitate-elementu bat eskaintzea kritikoak gogaitzeko eta fisikoki aktiboak diren emakumeen estereotipoei aurre egiteko.

1910ean, Du Faurrek hiru hilabete eman zituen Sydneyko Gorputz-Hezkuntzako Dupain Institutuan, Muriel «Minnie» Cadoganekin (1885-1929) entrenatzen. Entrenamendua amaitzean, Du Faur Cook mendira itzuli zen 1910eko azaroan.

### Cook mendiaren gailurra (1910eko abendua) 
1910eko abenduaren 3an, Du Faur Cook mendiaren gailurrera igo zen lehen emakumea izan zen, Zeelanda Berriko tontorrik garaiena 3760 metrorekin (12 340 oin). Gidariek Peter eta Alec Graham sartu zituzten, eta sei orduko errekorra egin zuten elkarrekin.

Du Faurrek gailurrera igotzeari buruz hau adierazi zuen: «Gailurrera igo nintzen... oso gutxi sentituz, oso bakarrik eta negar egiteko gogo handiarekin».

Gailurretik itzultzeko bidaian, Du Faur haitz baten aurrean zegoela argazkia atera zioten eskalada historikoa ospatzeko. Haitza, orain «Freda 's Rock» («Fredako Harkaitza») deitua, gutxi gorabehera 200 metrora dago Hooker Valley Tracken, Mount Cook parke nazionalean.

### Ondorengo eskalada denboraldiak 
Du Faurrek beste igoera aipagarri asko egin zituen. 1910ean Cook mendira igo zen denboraldi berean, Beche mendia (2980 metro (9774 oin)) eta Green mendia (2828 metro (9278 oin)) igo zituen, eta Chudleigh (2944 metro (9659 oin) igo zuen lehen pertsona izan zen.

Hurrengo eskalada denboraldian, Du Faur mendia (2390 metro (7838 oin)) izeneko mendi birjina eskalatu zuen bere omenez. Nazomi mendia (2953 metro (9688 oin) eta Dampier mendia (3420 metro (11 220 oin)) igo zituen, eta Tasman mendia (3497 metro (11 473 oin) eta Lendenfeld mendia (3192 metro (10 472 oin)) igo zituen.

Bere azken denboraldian, Pibrac mendia (2567 metro (8422 oin) eta Cadogan mendia (2398 metro (7867 oin)) igo zituen lehen aldiz, eta biak izendatu zituen. Agian bere igoerarik nabarmenena 1913ko urtarrilean izan zen, Peter Graham eta David (Darby) Thomsonekin, Cook mendiko hiru tontorren lehen zeharkaldi handia egin zutenean. «Zeharkaldi handi» hori Zeelanda Berriko Hegoaldeko Alpeetako eskalada klasikotzat jotzen da orain, eta Du Faur izenarekin lotuta jarraitzen du.

1913ko otsailaren 10ean, eskalada talde berak Sefton mendiko lehen zeharkaldia egin zuen (3150 metro (10 330 oin)). Du Faurrek hurrengo hilabetean utzi zion eskalatzeari.

### Bizitza mendizaletasunaren ondoren (1914-1935) 
Du Faur eta bere bikotekidea, Muriel Cadogan, Britainia Handira joan ziren bizitzera 1914an, Bournemouthen (Dorset) denbora bat igaroz. Europako Alpeetan, Kanadan eta Himalaian eskalatzeko asmoa bazuten ere, Lehen Mundu Gerrak galarazi egin zizkien planak. Hurrengo urtean, Du Faurrek *The Conquest of Mount Cook* liburua argitaratu zuen Londresen. Garrantzitsua izan zen bere mendizaletasun balentrien erregistroagatik eta eskaladaren ikuspegiagatik.

1929ko ekainean, Cadoganek bere buruaz beste egin zuen, bere familiak indarrez Du Faur uztera behartu zuenean. Du Faur Australiara itzuli zen, eta han Dee Whyn bizi izan zen, Sydneyn. Hasieran, anaiaren familiarekin bizi izan zen, eta gero bere etxola batean. Dee Why eta Collaroyko zuhaixketan ibiltzea zen bere interes nagusia. Cadoganen galeragatik depresioa jasan zuen, eta 1935eko irailaren 13an bere buruaz beste egin zuen, karbono monoxidoarekin halabeharrez pozoituz.

Du Faur Ingalaterrako Elizaren Manly hilerrian lurperatuta dago, Sydney, Cumberland konderria, Hegoaldeko Gales Berria, Australia.

## Esker onak 
2006ko abenduaren 3an egindako zeremonia batean, zeelandaberritar talde batek Du Faur izenik gabeko hilobia markatu zuen. Hilobian, Zeelanda Berriko grauvacaz egindako oroitzapenezko harri bat eta Alpeetako lorpenak oroitarazten dituen plaka bat jarri ziren.

2017an, Du Faur lanari buruzko antzezlan bat egin zen, Jan Bolwellek idatzia eta Zeelanda Berriko BATS Theatren estreinatua. *Taking the High Ground* du izena lanak eta Zeelanda Berriko Lydia Bradey eskalatzailea ere aurkezten du.

## Bibliografia 
*  Du Faur, Freda (1915). *The Conquest of Mount Cook and Other Climbs: An Account of Four Seasons Mountaineering on the Southern Alps of New Zealand* (ingelesez). Londres: Allen and Unwin.  republ. Nueva Zealand: Capper Press (1977) New Zealand Electronic Text Collection
*  Du Faur, Freda. *The Conquest of Mount Cook and Other Climbs*.  en Internet Archive
*  Irwin, Sally (2000). *Between Heaven and Earth: The Life of Mountaineer Freda du Faur: 1882–1935*. Hawthorn, Victoria: White Crane Press. ISBN 0-9578183-0-0. 
*  O'Donnell, E. J. (1981). «*Du Faur, Emmeline Freda (1882–1935)*». Australian Dictionary of Biography 8. Melbourne University Press. pp. 349-350. 
*  Dawson, Bee (2001). Lady Travellers: Tourists of Early New Zealand. Auckland: Penguin. ISBN 0-14-100415-0. 
*  Wilson, Jim (1968). Aōrangi: The Story of Mount Cook. Christchurch: Whitcombe and Tombes. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bere hilobiaren mapa Google Mapsen
* Finding Freda Du Faur en SummitPost.org.
* Freda Du Faur *Australian Dictionary of Biography-n*