Diana (mitologia)

thumb|206x206px|Diana-Selene. Greziar estatua baten erromatar kopia.
Erromatar mitologian eta erlijioan, **Diana** (latinez  ahoskatua) ehizaren jainkosa zen, naturaren babeslea, eta erditzearen babeslea. Greziar mitologian, haren baliokidea Artemisa da.

Hasieran, ehizaren jainkosa izan zen, lurralde eta animalia basatiekin erlazionatua. Geroago, Selene ordezkatu zuen, eta kastitateren ikur ere bilakatu zen. Poesian, haren indarra, liraintasun atletikoa, edertasuna eta ehizarako dohainak goraipatzen ziren.

Hirutasun bat ere osatu zuen Egeria uretako ninfarekin eta Virvio basoetako jainkoarekin.

Jupiterren eta Latonaren alaba zen, eta bere anaia Apolo baino lehen jaio zen. Bere ama erdi-minetan ikusi zuenean, haurgintzarako beldurrak hartu zuen, eta aitari eskatu zion birjinitateari eusteko baimena ematea, bere ahizpa Minervari bezala. Horregatik, Apoloren orakuluan, bi jainkosa horiei «birjina zuriak» izena eman zitzaien.

Jupiterrek arkua eta geziak eman zizkion, eta basoetako erregina bihurtu. Diana zorrotza eta ankerra zen. Begiko ez zituenei uztak suntsitzen zizkien, abereak sarraskitu, epidemiak sorrarazi eta seme-alabak hiltzen zizkien.

## Gurtza egutegia 
Diana abuztuaren 11n gurtzen zen. Erromatarrek jantzi grekoekin irudikatzen zuten, askotan aldamenean orein bat zuela. Ilargi-erdiko koroa ere izaten zuen, jainkosen adierazgarri nagusia.

## Etimologia 
Dīāna izena, ziur asko, latinezko *dius* (jainkotiarra) izenetik dator, eta hori aldi berean, aintzin-italierazko **dīwī* hitzetik, "jainkozkoa, zerutiarra" esan nahi duena. Bere erroak *Aitzinindoeropererazko* *Diwyos* (jainkozkoa, zerutiarra) hitzan dago, bi osagai hauek dituena: **dyew-* ("eguneko zerua") eta -yós atzizki tematikoa.  Hitz sustraikideak agertzen dira mizenastarrean hizkuntzan, *di-wi-ja*, antzinako grekoz,  *dîos* (δῖος; 'zeruari dagokion, jainkoaren antzekoa') eta sanskritoz, *divyá*  (zerutiar).

## Jatorria 
Jatorriz, sabinar izeneko andregoiko italiar bat izan zen, Feronia eta Fauna erromatarren parekoa. Basoetan bizi zen, iturrietatik hurbil. Animalia basatiekin eta basoekin lotzen zen. Diana erromatarra berehala helenizatu zen K.a. V. mendean, eta Artemisen ezaugarriak bereganatu zituen. 

Geza Alföldirentzat (1960) Diana latindarra (*abentina*) eta, batez ere, Diana Nemorensis, Ariciako bere baso sakratuan gurtzen zen basoen Diana, jainkosa hirukoitz, diva *triformis* zen: ehiztaria (Diana), ilargiaren jainkosa (Selene) eta azpimunduaren jainkosa (Hekate). Autore horrentzat, hirukoitzaren ezaugarri hori ez litzateke Behe Inperioko garaiko sinkretismoa, garaian beste jainko-jainkosa askorekin gertatu zen bezala, baizik eta Grezia Klasikoaren pentsamenduan oinarrituko litzateke, non, hiru jainkosa horiek K.a. V. mendetik aurrera bata bestearekin aldagarriak ziren eta aldi berean aro arkaikoaren ideietan sustraiak izango zituen. 

Dianaren gurtza Erroman hiria bera bezain zaharra izan daiteke. Dirudienez, Arician sortu zen, *Rex Nemorensis* (basoko erregea) zegoen tokian, Dianaren gurtzara sagaratutako apaiza, bere erregealdiak urtebete irauten zuena, eta, ondoren, Rex Nemorensis berri batek bere mantenua edo ordezkapena erabakiko zuen borroka hilgarri bati desafio egiten ziona. Italiar erritu zahar horrek modu dramatikoan birsorkuntza selenikoaren, hots, ilargiaren, ideia erreproduzitzen du.

## Irudikapena eta bere sinboloak 
Dianaren bi irudikapen ezberdin daude arte erromatarrean, bere bi alde nagusiak ordezkatzen dutenak: ehizaren jainkosa eta ilargiaren jainkosa. Batzuetan, bi irudikapen mota horiek biak batera agertu daitezke. Ehizaren jainkosa gisa, tunika motza janzten zuen, eta arkua eta karkaxa erabiltzen zituen, oreinak edo ehiza-txakurrak lagun zituela. Ilargiaren jainkosa bezala, tunika luze bat janzten du, zuzi bat darama, eta batzuetan estalkia darama buruan.

## Dinaren irudi erlijiosoak eta ez erlijiozkoak Antzinatean 

Fitxategi:Diana cacciatrice, marmo pario, I secolo dc.jpg|Diana ehiztaria. Florentziako Guido Bartolozzi Antichità galerian. Frantziako Liburutegi Nazionala
Fitxategi:Votive stone dedicated to Diana the huntress, Romisch-Germanisches Museum, Cologne (8119531631).jpg|Botozko harrizko irudia Dianari eskainia. Erromata-germaniar museoa (RGM). Kolonia, Almania.
Fitxategi:Bardo Diane chasseresse.jpg|Diana ehiztaria mosaiko batean. Bardo National Museum, Tunisian
Fitxategi:Diana discovered by Actaeon.jpg|Acteonek Dana ikusten du bainua hartzen mosaiko batean.  As-Suwayda, Siria.
Fitxategi:Mosaïque des Saisons (Louvre) offrande à Diane.jpg|Urtaroen mosaiko batean, ehiztari batzuek Dianari eskaintza bat egiten. Louvre museoan.
Fitxategi:Diana Lucifera.JPG|K.o. 241eko udan, Gordiano III.aren ezkontzarako txanpontze berezia batean egindako denario baten alde bat. Diana Lucifera irudikatuta dago. Kampmann bilduma,. 72.10
Fitxategi:Bronze satuette Diana CdM Paris.jpg|Galo erromatar eskultura. I. mendea. 
Fitxategi:Diana Nemorensis denarius2.jpg|Dina Nemorensis bere forma hirukoitzean
Fitxategi:Artemis Gabii Louvre Ma529 n1.jpg|*Gabieseko Diana. Erromatar inperioaren garaia. Louvre museoa*
Fitxategi:BadenweilerAbnoba01.jpg|Dina Abnobaeri eskainitako aldarea. Bedenweiler, Alemania.

## Diana antzinate ondorengo artean. Irudiak 

Fitxategi:Vouet, Simon - Diana - 1637.jpg|*Diane*, Simon Vouet (1637).
Fitxategi:Diane par Ranc.jpg|*Renée Tranchant andrea Diana ehiztaria* bezala irudikatua, Jean Ranc (1715).
Fitxategi:Jean-Marc Nattier.jpg|*Adelaida Frantziakoa Diana gisa*, Nattier (1745).
Fitxategi:Batoni. Diana and Cupid (1761).jpg|*Diana eta Kupido*, Pompeo Batoni (1761).
Fitxategi:Desubleo, Michele - Diana - 17th century.jpg|Diana. Michele Desubleo. XVII. mendea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak