IBM S/360

thumb|453x453px|System/360 Model 65 baten operadorearen kontsola, erregistro-balbula, lanparak eta switchak dituena (argazkiaren erdia), eta goian, eskuinean, larrialdietarako etengailu gorria.
**IBM S/360-a (S/360)** mainframe familiaren ordenagailu bat izan zen, IBMk 1964ko apirilaren 7an iragarri zuena. Aplikazioak estaltzeko diseinatu zen lehen ordenagailu-familia izan zen, haien tamaina edo ingurunea (zientifikoa edo komertziala) edozein zela ere. Diseinuan, argi bereizi ziren arkitektura eta inplementazioa (egitura), eta IBMri aukera eman zitzaion modelo bateragarri batzuk prezio diferentzialetan ateratzeko. 1964an iragarritako S/360 modeloek 0,034 MIPSetik 1,7 MIPSera bitarteko abiadura zuten (abiadura 50 aldiz), eta 8 KB eta 8 MB-ko memoria nagusia, nahiz eta azken ahalmen hori oso ezohikoa izan. 360 gailua arrakasta handia izan zen merkatuan, bezeroei sistema txikiago bat erosteko aukera ematen baitzien, beti gaitasun handiagoko sistema batera migratzeko aukera izango zutela jakinda. Askok uste dute sistema honen diseinua ordenagailuen historiako garrantzitsuenetakoa dela, ondorengo urteetako ordenagailuen diseinuan eragina izan baitzuen. S/360 kontsolaren arkitekto burua Gene Amdahl izan zen.

IBM 360 zirkuitu integratuak erabili zituen lehen ordenagailu komertzialetako bat da, eta zenbakizko analisiak nahiz fitxategiak administratzeko eta/edo prozesatzeko lanak egin zitzakeen. 360 da hirugarren belaunaldiko konputagailuen abiapuntua.

System/360 softwarearen aplikazioen mailako bateragarritasuna mantendu egiten da, muga batzuekin, IBM System z zerbitzariekin.

## Historia 
Industriaren metodoarekin, IBMk ordenagailu multzo bat sortu zuen, txikitik handira eta errendimendu handitik txikira, potentzia altu eta baxuarekin, guztiak komando multzo bera erabiliz (merkatu espezifikoetarako bi salbuespenekin). Horri esker, bezeroek eredu merkeagoak erabil zitzaketen, eta, gero, sistema ahaltsuagoetara zabal zitzaketen, beren beharrak handitu ahala, softwarea berridazteko gehiegizko gastua egin gabe. IBMk mikrokodearen teknologia erabili zuen lehen aldiz bateragarritasun hori lortzeko, eta modelo guztietan erabili zuen, modelo ahaltsuenetan izan ezik.

Malgutasun horri esker, IBM lehiakideetatik kanpo geratu zen (General Electric izan ezik).

### Modeloak 
IBMk hasiera batean sei ordenagailu eta berrogei periferiko izango zituen familia bat iragarri zuen. IBMk azkenean hamalau modelo entregatu zituen, NASArako one-off modeloak barne. Modelorik merkeena S/360-20 motakoa zen, 4 kB-ko memoria nagusia, 16 biteko zortzi erregistro, jatorrizko S/360 biteko 32 biteko hamasei erregistroen ordez, eta gamako gainerakoek erabiltzen zituzten instrukzio-jokoen

azpimultzo bat zuena.

1964ko hasierako iragarkian 30, 40, 50, 60, 62 eta 70 modeloak agertzen ziren. Lehenengo hirurak gama baxu-ertaineko sistemak ziren; IBM 1400 seriearen merkatua lortzeko helburuarekin merkaturatu ziren. Hirurak 1965 erdialdean hasi ziren saltzen. Azken hirurak 7000 serieko ordenagailuak ordezkatzen saiatzen ziren, baina ez ziren inoiz saldu eta 65 eta 75 modeloek ordezkatu zituzten. Azken horien lehen salmentak 1965eko azaroan eta 1966ko urtarrilean izan ziren, hurrenez hurren. Geroago, modelo merkeagoak gehitu ziren: 20 (1966, negozio txikietarako pentsatua), 22 (1971), eta 25 (1968). 22 modeloa 30 modeloa izan zen, muga baxuagoekin. 44 modeloa (1966) gama ertaineko merkatu zientifikoa helburu zuen aldaera bat izan zen; koma-sistema flotatzailea zuen, baina instrukzio-joko mugatua. Goi-mailako makina ugari izan ziren: 67 (1966), 85 (1969), 91 (1967), 95 (1968) eta 195 (1971). System/360 familiaren eta bere oinordekoa zen System/370 familiaren bitartekoak izan ziren 195 modeloak.

Modeloen arteko inplementazioak funtsezkoak izan ziren arren (adibidez, mikrokodea egotea edo ez), haien arteko bateragarritasuna oso handia izan zen. Berariaz dokumentatutako kasuetan izan ezik, modeloek arkitektura bateragarria zuten. Ezaugarri berriak gehitu zitezkeen, arkitekturaren definizioak urratu gabe: 65ak prozesadore bikoitzeko bertsioa izan zuen (M65MP); 85ak cache memoria sartu zuen. 44, 75, 91, 95 eta 195 modeloak logika kableatuarekin inplementatu ziren, beste modelo guztiak bezala mikrokodea erabili beharrean.

360-67ko lehen salmentak 1966ko abuztuan izan ziren; IBMren lehen sistema izan zen norabide-bihurketa dinamikoa eskaintzen (“DAT”, orain MMU deitu ohi dena; DATen hardwarea System/370 familian agertuko zen berriro 1972an, nahiz eta hasieran ez egon). 67a baino lehen, IBMk 64 eta 66 modeloak iragarri zituen, 60ko eta 62ko DATen bertsioak, baina ia berehala 67ak ordezkatu zituen, eta 60a eta 62a 65ak ordeztu zituen. 360-67a iragartzean (1965eko abuztua), IBMk TSS/360 sistema eragilea ere iragarri zuen, multiataza ahalbidetzen zuena, nahiz eta geroago proiektu hori 1971n bertan behera geratu zen. TSS/360 sistema eragilearen ordez, 360-67ren sistema eragilea CP/CMS izan zen, makina birtualaren jatorrizko sistema. CP/CMS IBMren Cambridge zentro zientifikoan garatu zuten, MITeko ikertzaileekin lankidetzan. Pixkanaka-pixkanaka onarpen handia lortu zuen, eta IBM VM/CMS eta z/VM garatzea ekarri zuen.

System/360 modelo guztiak merkatutik kendu zituzten 1977. urtearen amaieran.

### Atzeranzko bateragarritasuna 
IBMren bezeroek softwarean inbertsio handia zuten, eta ordenagailuen bigarren belaunaldian exekutatzea lortu zuten. Modelo askok bezeroaren aurreko ordenagailuko mikrokodea emulatzeko aukera eman zuten (adibidez, IBM 1400 series 360/30 batean edo IBM 7094 360/65 batean), eta programa zaharrek makina berrian funtziona zezaketen. Hala ere, bezeroek ordenagailua gelditu eta emulazio moduan berrabiarazi behar izan zuten. Ondorengo S/370ak emulazioaren aukerak mantendu zituen, baina baimendu zuen sistema eragilearen kontrolpean exekutatzea jatorrizko programekin batera.

## Erreferentziak 
* Emerson W. 1. Pugh, Lyle R. Johnson, John H. Palmer, ''IBM's 360 and Early 370 Systems*, Cambridge : MIT Press, 1991, ISBN 0-262-16123-0.
* IBM Corp (1964). *IBM* System/360 Principles of Operation. Poughkeepsie, NY: IBM Systems Reference Library, File N.º S360-01, Form A22-6821-0

## Kanpo estekak 
"IBM Journal of Research & Development" aldizkaritik:

* Architecture of the IBM System/360 – by S/360 architects Gene Amdahl (HW), Fred Brooks (OS), G. A. Blaauw (HW) + 1
* Solid Logic Technology – by E.M. Davis, W.E. Harding, R.S. Schwartz, J. J. Corning-a

"IBM Systems Journal" etik:

* Blaauw, G.A. Brooks, F.P., Jr., "The Structure of System/360, Part I-Outline of the Logical Structure",, IBM Systems Journal, vol. 3, ez. eta hh. 119–135, 1964.
* Stevens, W.Eta., The structure of SYSTEM/360, Part II: System implementations", *IBM Systems Journal*, Volume 3, Number 2/3, Page 136 (1964)
* Amdahl, G.M., "The structure of SYSTEM/360, Part III: Processing unit design considerations",, *IBM Systems Journal'', Vol. 1-1, 3 ', N.2/3, pp. 144 (1964)
* Padegs, A., "The structure of SYSTEM/360, Part IV: Channel design considerations, *IBM Systems Journal*, Vol. 1-1, 3 ', N.2/3, pp. 165 (1964)
* Blaauw, G.A., " The structure of SYSTEM/360, Part V: Multisystem organization", *IBM Systems Journal*, Vol. 1-1, 3 ', N.2/3, pp. 181 (1964)
* Tucker, S.G., "Microprogram control for SYSTEM/360" *IBM Systems Journal*, Vol. 1-1, 6 ', N.º 4, pp. 222–241 (1967)

Orokorra:

* IBM's announcement of the System/360
* IBM System/360 - at-en eskulanak eskaneatuta bitsavers.org
* IBM System/360 75 modeloaren deskribapena, JPLn instalatzeko