open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosa Garcia Alcon

**Rosa María García Alcón** (**Madril**, Madrilgo Erkidegoa, 1957) madrildar dietista eta ekintzaile antifrankista da, diktadura frankistaren biktima izateagatik ezaguna, frankismo berantiarrean tortura jasan duelako.  

## Ibilbidea 
Langile-auzo batean hazi zen, eta 1972an egin zituen lehen borroka-ekintzak, Villar Mir ministroaren hezkuntza-legearen aurkako greba antolatu zuen institutuan, eta pikete gisa hartu zuen parte. 

Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, Medikuntzako ikaslea zela, Espainiako Unibertsitate Federazio Demokratikoan (FUDE) afiliatu zen. Erakunde hori Fronte Iraultzaile Antifaxistakoa eta Patriotakoa (FRAP) zen, eta, diktaduraren aurka borrokatzeko, agitprop

1975eko abuztuan, hamazortzi urte zituela, Brigada Politiko-sozialeko polizia sekretuek atxilotu eta Puerta del Soleko Segurtasun Zuzendaritza Nagusira eraman zuten. Han, hainbat poliziak torturatu zuten, besteak beste, Antonio González Pacheco, Billy el Niño izenez ezaguna.

2018an, torturatutako beste hamazazpi lagunekin batera, Antonio González Pachecoren (Billy el Niño) aurkako kereila jarri zuen, tortura horiek gizateriaren aurkako krimenak zirela argudiatuz, eta, beraz, ez zirela preskribatzen eta ezin zirela amnistiaren xede izan, baina kereila ez zen onartua izan eta artxibatu egin zen. Hurrengo urratsa Espainiako Konstituzio Auzitegian errekurtsoa jartzea izan zen, babes judizial eraginkorra lortzeko eskubide konstituzionala urratu zelako, baina ez zen onartu. Ondoren, 2022an, Luis Suárez-Carreño eta Chato Galanteren kasua Nazio Batuen Erakundeko (NBE) Giza Eskubideen Batzordearen aurrera eraman zuten.

2018ko urriaren 10ean, Fernando González 'Gonzok' kazetariak elkarrizketa egin zion García Alcóni La sexta kateko *El Intermedio* telebista saioan, non Antonio González Pachecok (Billy el Niño) egindako torturen berri eman zuen. Eskaera horren berri eman zuten nazioarteko hedabideek.

'La Comuna presxs y errepresaliadx  por la dictadura franquista' izeneko elkartearen presidentetza hartu zuen eta frankismoaren biktimei buruzko hitzaldi, mahai-inguru eta bestelako ekitaldietan parte hartu ohi du. CEAQUAko kide ere bada, Frankismoaren krimenen aurkako Argentinako kereila babesten duen koordinakundean, zeinek 600 salaketa eta kereila baino gehiago jarri dituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosa *García* Alcónen artikuluak Lo que somos lanean
* Rosa García Alcónen argitalpenak Dialnet-en
Astigargintza

[thumb|Astigargintza [Pont-Rouge (Quebec)|Pont-Rougen, Quebecen.]]
**Astigargintza** astigarren laborantza da eta, hedaduraz, haien produktuen eraldaketa (astigar-ziropea eta deribatuak). Ipar Amerikako ipar-ekialdean dago, batez ere Quebec-en, hau da, astigar-ziropearen munduko ekoizpenaren 3/4 biltzen du.
[thumb|[Kanadako eta Estatu Batuetako eskualdeak, non astigar-xarabea sor daitekeen.]]

## Astigar-ura biltzea 
Landatzaileek edo astigardizainek astigar-ura (gutxi gorabehera %2 eta %3 arteko azukrea duen likidoa) biltzen dute, batez ere neguaren amaieran edo udaberriaren hasieran, zuhaitzaren hozkada datuak, urteen arabera, eragina baitu nekazaritzako produkzioan. 

Hozka egin eta “ahoa” (*chalumeau* frantsesez edo *spout* ingelesez) lotu ondoren, izerdia egurrezko suil batean biltzen da, azukre-txabolara eraman aurretik. Gaur egun, aluminiozko edo plastikozko suilak erabiltzen dira astigardi ez-industrialetan.

Astigardien industrializazioa galdaretatik desegin da hodien sareen mesedetan (sarritan hodi urdinak), zeren eta zuhaitzetako ura zuzenean azukre-txabolaren biltegietara eramaten baitute.

Ura grabitatearen edo *vacuum* sistemaren bidez mugitzen da. Ondoren, alderantzizko osmosia astigar-uraren kontzentrazio-prozesu azkarra da (% 8raino azukrea), eta denbora eta erregaia aurrezten ditu hurrengo lurruntze-fasean.

Kontzentrazioa lurruntze-xarabea ematen duen lurrungailu batean osatzen da (% 66ko azukrea duen disoluzioa). Berogailuak jarraitzen badu, azukrea gehiago kontzentratzen da eta tiranteak lor daitezke (%83tik %86ra), gero astigar-gurina (%86tik %87ra) eta azkenik azukrea (%88 edo gehiago).

## Galeria 

Fitxategi:Les_sucres_(1903)_par_Edmond-Joseph_Massicotte.jpg|alt=« Les sucres » par Edmond-Joseph Massicotte (1875-1929), gravure de 1903 tirée de L'Album universel, périodique canadien-français.|« Les sucres » Edmond-Joseph Massicotte (1875-1929)
Fitxategi:Eaudérable.JPG|Astigar-uraren suila. ()
Fitxategi:Chalumeau.jpg|Astigar-ur bat irteten da aluminiozko "ahotik". ()
Fitxategi:Seau_à_eau_d'érable-Québec.JPG|link=Fichier:Seau_à_eau_d'érable-Québec.JPG|Astigar-uraren uzta tradizionalerako suilak. 60ko eta 70ko hamarkadetan, hodi urdineko tubulazio-sistemak erabiltzen hasi ziren.
Fitxategi:Sap plastic tubing.jpg|Hodi urdinekin astigar-ura xurgatzeko. Hodi biribil txiki bat, koniko samarra, zuhaitzaren abanikoan landatzen dena, jariatzen den astigar-ura bideratzeko.
Fitxategi:THIS_DAIRY_FARMER_NEAR_RANDOLPH_CENTER,_VERMONT,_AVERAGES_ABOUT_400_GALLONS_OF_MAPLE_SYRUP_EACH_SPRING._THIRTY_TO_40..._-_NARA_-_555524.jpg|Estatu Batuetan uzta biltzen du, eta metodo hori Quebec-en antzekoa da.
Fitxategi:Évaporateur_d'eau_d'érable.jpg|Lurrungailu modernoa (), alderantzizko osmosia duena eta gero irakina.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Azukre-txabola
* Astigar-ziropea
* Astigar-tira
* Astigar-azukrea
* Azukre-astigarra
* Astigar-gurina

## Kanpo estekak
John David Burnes

**John David Burnes** (Toronto, 1988ko apirilaren 26a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvain Cadieux

**Sylvain Cadieux** (Terrebonne (Quebec), 1974ko irailaren 25a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denis Canuel

**Denis Canuel** (Schefferville (Quebec), 1962ko urriaren 22a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mitra Farazandeh

**Mitra Farazandeh** (; 1976) irandar artista eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea da.

Irango ipar-mendebaldeko Hashtpar hirian jaio zen eta gaur egun hiritik gertu dagoen herri batean bizi da. Desgaitasun fisikoa du.

Desgaitasuna duten emakumeen sexu-desiraren sentsibilizazioaren alde egiten du. Marrazkiak eta margolanak salduz irabazten du.

2018an, BBCk 100 Emakumeen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disclosure (argipena)

**Disclosure** izenak hainbat adiera du:

* **Disclosure (1994),** Barry Levinsonek zuzendutako filma. Honetan oinarritua:
** '**Disclosure* eleberria,** Michael Crichtonena.
* **Disclosure (2020)**, film dokumentala (gaia: trans identitateak ikus-entzunezkoetan)
* **Disclosure*', garage house estiloko musika talde britainiarra.
10 minututan

***10 minututan*** 2019an ZuZeu albistari digitalaren barnean Maite Goñi irakasleak sorturiko podcast bat da.

## Ezaugarriak 
Hezkuntza eta teknologia berriak lotzen dituzten gaiak, aplikazio berriak eta aurrera eramaten ari diren proiektuak azaleratzeko sortu zuen podcasta. 10 minututako saioak dira, hortik izena, eta gonbidatuak izaten ditu podcastean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Podcast.eus webgunean atal guztiak
Sonja Sekula

**Sonja Sekula**, **Sonia Sekula** ere izenez ere ezaguna, (Luzerna, Suitza, 1918ko apirilaren 8a – Zürich, Suitza, 1963ko apirilaren 25a) Suitzako artista izan zen, mugimendu espresionista abstraktuari lotua. New Yorkeko arte-munduan 1940ko hamarkadan eta 1950eko hasieran egindako lanagatik nabarmendu zen. Bere burua lesbiana gisa definitzen zuen.

## Ibilbidea 
Sekula ama suitzar batengandik jaio zen, Berta Huguenin (1896 – 1980), eta aita hungariar filatelista batengandik, Béla Sekula (1881 – 1966).  Estatu Batuetan bizi izan zen 1936tik 1955era. Sarah Lawrence Collegen ikasi zuen eta artista surrealistak erbestean ezagutu zituen, New Yorken 1942an. 1963ko apirilaren 25ean, Züricheko estudioan urkatu zen, osasun mentaleko arazo ugari izan ondoren. Saint-Moritzen lurperatuta dago, amari gutun batean eskatu bezala. Bere lanak, besteak beste, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan (MOMA) daude ikusgai.

## Erakusketak 
* 1943 - *31 emakumeren erakusketa kolektiboa*, Art of this Century, New York.
* 1948 - Betty Parsons Gallery, New York.
* 1953 - "*Bederatzi emakume margolari*" erakusketa kolektiboa, Bennington College, Bennington, Vermont
* 1957 - Galerie Palette, Zurich, Suitza.
* 1996 - Kunstmuseum Winterthur, Suitza.
* 1996 - *Sonja Sekula (1918-1963): atzera begirakoa*, Swiss Institute, New York, Estatu Batuak.
* 2016 - "*Sonja Sekula*, Max Ernst, Jackson Pollock & Friends", Kunstmuseum Luzern, Suitza.
* 2017 - *Sonja Sekula: A Survey,* Peter Blum Gallery, New York.

*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Womb* - poem and drawing - VVV, 1943ko martxoa.
* *Who was Sonja Sekula?*, Art in America, 1971ko urria.
* *Golden Girl Escaping Into Infinity*, New York Times, 20 1996ko iraila.
* *Sonja Sekula- Im Zeichen der Frage, im Zeichen der Antwort. Ausgewählte Texte und Wortbilder*, (alemanieraz eta ingelesez) Lenos Verlag, Zürich 1996.  
* *Dunkelschwestern - Annemarie von Matt und* *Sonja Sekula*, Roger Perret eta Roman Kurzmeyer, 2008.
* "*Sonja Sekula*". SIKART
## Kanpo estekak 
* Moma-n dauden lanak
* Bere lanari buruzko bideoa (ingelesez)
Bosnia eta Herzegovinako Errepublikako Lurralde Defentsarako Indarra

**Bosnia eta Herzegovinako Errepublikako Lurralde Defentsarako Indarra** (Bosnieraz: *Teritorijalna Odbrana Republike Bosne i Hercegovine,* TO BiH) Bosnia eta Herzegovinako Errepublikako lehen indar armatu ofiziala izan zen, Bosniako gerraren hasieran, gerora Bosnia eta Herzegovinako Errepublikako armada bilakatu zena.

## Historia 
Teritorijalna odbrana (TO) Jugoslaviako Herri Armadaren (jugoslavieraz JNA) tokiko defentsaren erreserba-indar baten izena zen. TO bakoitza bere lurralde federalean antolatuta zegoen, JNArengandik bereizitako agintaritza batekin. TOa zibilek osaturiko Etxeko Guardia bat zen, indar paramilitar baten edo erreserbako indar militar baten antzekoa. Lurralde bakoitza bere TOa mobilizatzeaz arduratzen zen, tokiko biztanleen laguntzarekin.
## TORBiH Bosnian 
TO Lurralde Defentsarako Indarra Bosnia eta Herzegovinako armada ofiziala izan zen, Sefer Halilović generalak osatutako Liga Abertzalea (LA) indar militar bosniarrekin batera. 1991tik 1992ko apirilera, TOak LAko unitate guztiak eta barrutietako formazio paramilitarrak alderdian xurgatu zituen. Azkenean, 1992ko maiatzaren amaieran, Bosnia eta Herzegovinako Errepublikako armada bihurtu zen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aderounmu Adejumoke

**Aderounmu Adejumoke** (; Abeokuta, 1984ko martxoaren 26a – 2024ko apirilaren 7a) nigeriar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Ogun estatuko Abeokuta hirian jaio zen 1984ko martxoaren 26an. Nazioarteko harremanetan lizentziatu zen Obafemi Awolowo unibertsitatean, eta gero urtebeteko zerbitzu nazionalean egon zen Gombe estatuan. Guztira, ingelesezko eta joruberazko 10 film eta telesail baino gehiagotan parte hartu zuen. 2012tik 2015era, Concert Radion lan egin zuen.

Ez zen inoiz ezkondu.

## Sariak 
* 2016: MayaAfrica Awards 4.0 Face Of Nollywood
* 2017: Scream Awards New Face Of Nollywood

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disclosure: Trans Lives on Screen

***Disclosure*** (azpitituluz ere banatua, ***Disclosure: Trans Lives on Screen)*** 2020ko film dokumentala da,  Sam Federrek zuzendu eta ekoitzia, gaitzat duena Hollywoodeko ikus-entzunezko industrian pertsona transgeneroek zer nolako irudikapen historikoa izan duten. . 2020ko Sundance Zinemaldian estreinatu zen,. eta gero Netflixek sartu zuen bere katalogoan.

## Sinopsia 
Zinema-industrian transgenero diren pertsona askoren ekarpenak agertzen dira dokumentalean. Besteak beste: Laverne Cox (ekoizle  nagusietako bat da), Susan Stryker, Alexandra Billings,  Chaz Bono, Jen Richards,  Lilly Wachowski, Ser Anzoategui, Brian Michael Smith, Bianca Leigh, Yance Ford, Zackary Drucker, Jamie Clayton, Michaela Jaé Rodriguez, Alexandra Grey, Trace Lysette, Jazzmun, Angelica Ross, Elliot Fletcher, Candis Cayne eta Leo Sheng. Aipaturiko telesailen artean, berriz, *Transparent,* *Pose,* edo *Nip/Tuck* daude*.*

## Erreferentziak
Brandon McNulty

**Brandon McNulty** (Phoenix, 1998ko apirilaren 2a-), estatubatuar txirrindularia da, gaur egun UAE Team Emirates taldean profesionala dena.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak eta Munduko txapelketak 
### Beste Itzuliak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bicerin

**Bicerin** Turin hiriko (Piamonte, Italia) edari tradizionala da, kafe espresaz, txokolate beroaz eta esneaz egiten dena. Edalontzi txiki batean zerbitzen da, osagai bakoitzaren geruzak ongi bereizita. 

*Bicerin* izenak piamonteraz "edalontzi txikia" esan nahi du.

## Historia 
Dirudienez XVII. mendeko *bavarèisa* edarian du jatorria. Edari horrek kafea eta txkolatea nahasturik zituen, gainean esnegaina zuen eta siropez gozatua zegoen.

Bicerina XVIII. mendetik existitzen da, eta ordutik zerbitzatzen da Turingo *piazza della Consolata*-n dagoen Bicerin izeneko kafetegian. 1852an Alexandre Dumas idazleak probatu eta goraipatu egin zuen.

2001. urtean "piamontetar edari tradizionala" izendatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Campbell Hurd-Mead

**Kate Campbell Hurd-Mead** (Danville, Quebec, Kanada, 1867ko apirilaren 6a - Haddam, Connecticut, Estatu Batuak, 1941eko urtarrilaren 1a) feminista eta obstetra aitzindaria izan zen, eta emakumeek medikuntzan duten zeregina sustatu zuen. *Emakumearen historia medikuntzan: hasierako garaietatik XIX. mendearen hasierara arte* idatzi zuen 1938an.

## Biografia 
Hurd-Mead Edward Payson Hurd medikuaren eta Sarah Elizabeth (Campbell) Hurden hiru seme-alabetatik zaharrena zen. 1870. urtean, familia Newburyportera (Massachusetts) joan zen eta eskola publikoan ikasi zuen. Medikuntza ikastea erabaki zuen, aitak mediku gisa egindako ibilbidea errespetatuta, eta Mary Putnam Jacobi medikuaren aholkuari jarraituz. Drexel University College of Medicinen ikasi zuen 1885ean, eta bertan graduatu zen 1888an. Bostongo New England Hospital for Women and Children-en bekadun izan zen eta bertan Marie Zakrzewska doktorearekin ikasi zuen. Doktoretza ondokoak Parisen, Stockholmen eta Londresen egin zituen.

1890. urtean Estatu Batuetara itzuli zenean, Baltimoreko Bryn Mawr Schooleko zuzendari mediko bihurtu zen. Bertan, eskolako osasun prebentiboko programa berritzailea ezarri zuen, heziketa fisikoa eta aldizkako azterketa medikoak barne hartzen zituena.

Trotula, Erdi Aroko doktore siziliarra, benetan existitzearen alde agertu zen. Historialari batzuek argudiatu zuten ez zela pertsona erreala, obra bilduma baten izen bat baizik.

Hurd-Mead doktorea 73 urte zituela hil zen, etxetik hurbil, baso-sute batean, bihotzekoa izan baitzuen zaintzaileari laguntzen saiatu zenean. Hura ere sutean hil zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* 

## Kanpo estekak 
* Papers, 1939 Schlesinger Library Radcliffe Institute, Harvard University.
Aljeria eta Maroko arteko muga

**Aljeria eta Maroko arteko muga** Aljeriako Herri Errepublika Demokratikoa eta Marokoko Erresumaren artean dagoen lurreko muga da. 1972an Rabaten sinatutako itun baten bidez finkatua, 1973an Aljeriak eta 1991ean Marokok berretsia.

Marokok Mendebaldeko Sahararen lurraldea aldarrikatzen du, Aljeriarekin muga egiten duena. Aldarrikapen horren arabera, Aljeriaren eta Mendebaldeko Sahararen arteko muga (39tik 41 km-ra) Aljeriako eta Marokoko mugan egongo litzateke, eta muga horrek, orduan, 1.778 eta 1.941 kilometro arteko luzera izango luke. 1994az geroztik, muga itxita dago trafiko guztiarentzat.

Eskualdeko mugak nahiko gorabeheratsuak ziren XVIII. mendea amaitu arte, noiz  behin betiko ezarri zituzten. Najima Thay Thay Rhozalik gogorarazi duenez, «Magrebeko herrialdeek ez zuten muga zehatzik izan europarrak herrialde horietan ezarri arte». Lehen, ez zegoen mugaren noziorik, eta mugaketa-saiakerak onartzen ez zituzten populazioen mugikortasun handia ahalbidetzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarapacako probintzia

[eskuinera|thumb|352x352px|Tarapacáko probintzia zaharraren mapa, egungo [Iquique probintzia|Iquique probintziaren aurrekoa, Tarapacáko I. Eskualdea (Txile), 1895 inguruan.]]
**Tarapacá** Txileko probintzia bat izan zen, 1883tik 1928ra. Ancóneko itunaren arabera Txilera lagatu zen, lehen izen bereko Peruko probintzian zegoena.

## Historia 
Probintzia 1883an sortu zen, Ancóneko Itunaren arabera Txileri eman ziotena, Tacnarekin batera.

## Banaketa administratiboa 
1884ko jatorrizko banaketa administratiboak honako hauek ziren:

1927ko abenduaren 30ean, Tarapacá Probintzia **Iquique Probintzia** berrizendatu zuten, honako hau sortuz:

Limako Itunaren ondoren, 1929an, Tacna Probintzia, Tacna Departamenduarekin batera, desegin eta Perura itzuli ziren, Arica Departamendua Tarapacá Probintziara joan zen, 58.072 km²-ko azalera berriarekin.

1974an, Tarapacá eskualdea lehengo Tarapacá probintziatik sortu zen, baita Antofagasta probintziatik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaso marjinal

[thumb|[Nazioarteko Itsas Erakundeak izendaturiko itsaso marjinalak.]]
**Itsaso marjinala** terminoak bi esanahi desberdin izan ohi ditu:

* termino geopolitiko gisa, itsaso marjinal edo bazterreko itsaso bat jurisdikziopeko itsasoaren baliokidea da. Orduan, zein itsas baliabide ustiatu daitezkeen zehazteko estatu bakoitzaren jurisdikziopean zein lurralde geratzen den zehaztea garrantzitsua da.

* ozeanografian, kontinenteen ertzetan dagoen itsaso bat adierazten du, penintsula edo uharte-kate handiek partzialki ixten dutena, edo ozeano edo itsaso zabal batera oso zabalduta dagoena, baina mendikateek eta itsas hobiek mugatzen dutena; Itsasertzeko itsasoa, bazterreko itsasoa edo itsaso epizontinentala ere sinonimo gisa erabiltzen dira — eta, oro har, klase berezi gisa, barnealdeko itsasoa ere bai (beste itsaso batekin oso itsasarte txiki batek lotzen duena) —, nahiz eta guztiek alde horretako lurrazal ozeanikoaren baldintzak islatzen dituzten kontsiderazio desberdinak dituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Molly Burke

**Molly Jane Lucy Burke** (Oakville, 1994ko otsailaren 8a) kanadar youtuberra eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Lau urte zituela, erretinosi pigmentarioa diagnostikatu zioten. 14 urterekin ikusmena galdu zuen.

2024ko apirileko datuen arabera, Burkeren YouTube kanalak ia 2 milioi harpidedun ditu. Edukia itsutasunarekin izandako esperientzietan, modako eta makillajeko aholkuetan eta Mollyren eguneroko bizitzari buruzko vlogetan oinarritzen da. Gainera, Elton John itsu-txakurrarekin izandako esperientziak erakusten ditu, baita bere katua Lavenderrekin eta bere aurreko itsu-txakurrekin (Gallop, Bennix eta Gypsy) ere bai.

Lehen, Foundation Fighting Blindness Canada erakundeko bozeramailea izan zen.

2019an, entzunezko liburu bat kaleratu zuen Audible plataforman, ''It's Not What It Like'' izenekoa.

## Sariak 
* 2018 eta 2019: Shorty saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bera Bera Rugby Taldea (emakumezkoena)

**Emakumezkoen Bera Bera Rugby Taldea** Gipuzkoako errugbi taldea da, egoitza Donostian duena. 2023-24 denboraldian, Euskal Ligan parte hartzen ari da.

Gizonezkoen taldea bezala, 2024an Gipuzkoa Sortzen Rugby Taldean integratu zen.

## Azken urteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, berabera.com
Mirakruz kalea 19

thumb|Etxeko ataria.

**Mirakruz kalea 19** eraikina, halaber **Olatua etxea**, Espainaiko itsusiena omen da, Fernando Caballero Mendizabal arkitektoaren arabera. Eraikina Donostiako Gros auzoan dago eta 2018an altxatu zuen Ansa Zabaleta Arquitectos S.L.P bulegoak. Aurretik, eremu berean, Adolfo Morales de los Ríos arkitektoak 1888an frantses estiloko etxea zegoen; bizilagunek borroka luzea eraman zuten aurrera Donostiako Udala presionatzeko eta Moralesen eraikina babesteko, ezer lortu gabe. 

## Historia 
Mirakruz 19ko eraikina Adolfo Morales de los Ríos arkitekto ospetsuak diseinatu zuen hasieran, eta 1888an eraiki zuten. Áncora elkarteak eta *SOS Mirakruz 19* auzo-plataformak hainbat hilabetez borrokatu zuen eraistea geldiarazteko, baina, azkenean, 2017an egin zen, eta hurrengo urtean eraikita zegoen eraikin berria; ez du topaketa askorik eragin, eta eraikin itsusienen zerrendan sartu da. Eraikin berriak 'Olatua' izena du, olatu baten itxura duelako, eta Ansa Zabaleta Arquitectos S.L.P.-k eraiki zuen.

## Eraikin itsusiena 
Fernando Caballero Mendizabal arkitektoak 2024an zabaldu zuen bere ustez "Espainiako eraikin itsusienak" jasotzen zituen zerrenda. Bertan, lehenengo postuan zegoen. Euskal Herriko bakarra da zerrenda hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*El Diario Vasco*, 2024/03/26.
* :Jatorrizko eraikinaren irudia.
Parket

thumb|right|200px|Versallesko parketa.
**Parketa** (frantsesezko  hitzatik-  ahoskatua- ekarria) gela edo kidekoetarako zoladura mota da, marrazki geometrikoak osatzen dituzten oholtxoz osatua.

«Versallesko parketa» izeneko karratu diagonal handiak 1684an sortu zituzten  («zurezko parketa») izenpean. Solairuen azpiko habeak usteltzeko joera zuen etengabeko garbiketa eskatzen zuen marmolezko zorua ordezteko sortu zuten. 1693an Daniel Cronström arkitekto suediarrak  horiek deskribatu zituen parketa losangean, Versaillesen eta Trianon Handian.

Parket-zoruak askotan logeletan eta korridoreetan egoten dira. Baldosa normalak baino hobetzat jotzen dituzte, oinpean beroagoak sentitzen baitira. Hala ere, oinez ibiltzea, xurgagailuarekin garbitzea eta telebista bezalako soinuak xurgatzeko ez dira erabilgarriak, eta horrek arazoak sor ditzake okupazio ugariko etxebizitzetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matxinbratze

thumb|right|200px|Lau ertzetan matxinbratzea erabiltzen duen parketeko taula.
**Matxinbratzea** edo **mihiztatzea** aurrez landuta eta prestatuta dauden bi pieza elkar lotzeko teknika da; pieza baten mihia bestearen ahoan doi-doi ahokatzen da.

Teknika hori aplikatzeko, taulako ertzetan bi profilatze mota lantzen dira: "arra", betile bikain gisa, eta "emea", kanal moduan; neurriak lotura perfektua lortzeko pentsatuta daude. Oholak matxinbratzeko, pieza baten ertz arra ahokatzen da beste pieza baten emez ebakitako ertzaren barruan, eta lotuak geratzen dira erabileraren berezko kargak jasateko.

Sistema hori zurezko solairuetarako erabiltzen da batez ere, eta gainazal leuna eta deformaezina lortu nahi da, erabilera-kargak aplikatzearen aurrean. Taula luzeetarako (3,20 m luze), lau ertzetatik bi baino ez dira lantzen, piezak obran duten dimentsionamenduak ez baitu justifikatzen laurak lantzea. Lau ertzetan matxinbratzea erabiltzen bada, parketeko taulatan erabiltzen da, argazkian ikus daitekeen bezala.

Matxinbratzea jolasetan ere erabiltzen da, hala nola pieza karratuen buru-hausgarrietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Curicó probintzia

**Curicó probintzia** () Txileko erdialdeko Maule eskualdeko (VII) lau probintzietako bat da. Bere hiriburua Curicó hiria da. Colchagua eta Talca probintzien artean dago eta Pazifikotik Argentinako mugaraino hedatzen da,  azaleran.   . 2002ko erroldaren arabera, 244.053 biztanle zituen. 

## Administrazioa 
Probintzia gisa, Curicó Txileko bigarren mailako banaketa administratiboa da, presidenteak izendatutako probintziako ordezkari batek gobernatzen duena.

### Komunak 
Probintzia bederatzi komunek osatzen dute, bakoitza alkate batek eta udal kontseiluak osatutako udalerri batek gobernatuta.

* Curicó
* Hualañé
* Licantén
* Molina
* Rauco
* Romeral
* Sagrada Familia
* Teno
* Vichuquén
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lionel Van Brabant

**Lionel Van Brabant**, (Zwevegem, 1926ko abuztuaren 15a - Kortrijk 2004ko uztailaren 3a) txirrindulari belgikarra izan zen.

## Palmaresa 
**1949**
* 2. Belgikan Zeharrean
**1950**
* 7. Flèche Wallonnen
* 8. Kuurne-Brusela-Kuurnen
**1951**
* 2. Het Volken
* 3. Gante-Wevelgemen
* 8. Paris-Roubaixen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Linares probintzia

**Linares probintzia** () Txileko erdialdeko Maule (VII) eskualdeko lau probintzietako bat da. Probintziako hiriburua eta erdigunerik populatuena Linares hiria da.

## Administrazioa 
Probintzia gisa, Cachapoal Txileko bigarren mailako banaketa administratibo bat da, presidenteak izendatutako probintziako ordezkari batek gobernatzen duena.

### Komunak 
Probintziak zortzi komuna ditu, bakoitza alkate batek eta udalbatzak osatutako udalerri batek gobernatuta.

* Linares (probintziako hiriburua)
* San Javier
* Villa Alegre
* Yerbas Buenas
* Colbún
* Longaví
* Erretiroa
* Parral

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brenda Cuming

**Brenda Cuming** (Zeelanda Berria, 1958ko irailaren 2a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barraskiloaren dorrea

[thumb|250px|[Kasetoidura mudejar.]]

**Barraskiloaren Dorrea** () Zamorako probintziaren Benaventen Motako Gaztelua izan zenaren azken aztarna da. XVI. mendeko eraikina izanik, gaur egun turismo paradorean integratuta dago. 

Benaventeko Motako Gazteluaren zatia izan zen dorrea da, Pimentel familiak herri horretan izan zuen luxuzko gaztelu-jauregiaren zatia. Bere gorenean, Espainia osoko alkazar garrantzitsu eta dotoreenetako bat izan zen. Lorategien hedadurak Orbigo ibaia zeharkatzen duen haranaren zati handi bat hartzen zuen. Jatorrizko lorategiko iturriak eta eskulturak kontserbatzen dira oraindik, baina gehienak esku pribatuetan.

## Historia 
Gazteluaren zatirik handiena Frantziako tropek Iberiar Penintsulako Gerran suntsitu zuten, eta Benaventeko IV eta V. kondeek, Pimentel sendiarenak, estilo gotiko eta errenazentistaren nahasketarekin egindako dorre eder eta original hau bakarrik kontserbatu da.

Gaur egun Gobernu Zentralarena da, Monumentu Nazional izendatua, zaharberrituta dago eta beste eraikin modernoago batzuekin batera Benaventeko Turismo Paradore barruan dago. Barrualdean, solairu nagusian, gaur egun desagertuta dagoen San Roman del Valle komentuarena izan zen kasetoidura mudejar bat nabarmendu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Paradorearen webgune ofiziala.
* :Informazioa DB webgunean.
* :Bideoa Youtuben.
Núria Hosta Pascual

**Núria Hosta Pascual** (Katalunia, 1961eko azaroaren 30a) zinema, telebista eta antzerkiko aktore katalana da. Kataluniako Generalitatearen V. Zinemagintza Sarietako aktore onenaren saria jaso zuen.

## Biografia 
Antzerkiaren Institutuan ikasi zuen eta TV3-ko *Digui, digui* eta *No passa rex* saioetan hasi zen. 1985ean, Francesc Bellmunt-en ''Un parell d'ous* filmarekin egin zuen debuta zineman. 1986an, Ventura Ponsen *La rossa del bar* laneko protagonista izatean ospetsu egin zen, eta Kataluniako Generalitateko V. Zinemagintza Sarietako aktore onenaren saria jaso zuen. 

Paper txiki batzuk egin ostean, *El Lute II: mañana seré libre* (1988) lanean esaterako, berriz protagonista izan zen *Què t'hi jugues, Mari Pili?* eta *Els papers d'Aspern* (1991) lanetan. Urte berean, YoGa Sarietako bat jaso zuen. Horren ondoren, bigarren mailako paperetan jardun zuen *El perquè de tot plegat* (1995), eta *Eloïse* (2009).

Jarraitutasun handiagoa izan du telebistan; izan ere, TV3 telesailen paper errepikariak izan ditu: *Secrets de família* (1995), *Mirall trencat* (2002), *Laberint de passions* (2006), *El cor de la ciutat* (2006-2009), *Zoo* (2008) eta *La Riera* (2016). Gaztelaniazko kanal-serieetan ere agertu da, hala nola *Petra Delicado*, *El súper* (1999), *Periodistas* (2001) edo *Hospital Central* (2002).

Antzerkian ere ohikoa izan da, hainbat obra antzeztu baititu.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauetan hartu du parte:  

## Antzerkia 
* *El Roig i el Blau* (1984),  Bartzelonako  Teatre Grec-en.   
* *La Ronda* (1986), zuzendaria Mario Gas, al Teatre Romean.   
* *Tócala otra vez, Sam* (1989), zuzendaria Ricard Reguant.   
* *Amor a mitges* (1993), zuzendaria Jaume Villanueva
* *Catxin dena quin estiu* (1997), Xesc Fortezarena.
* *Dones meves* (2000), zuzendaria Anna Güell.
* *Pop Corn* (2001), zuzendaria Àngel Alonso, Teatre Villarroel. 
* *El color de l'aigua* (2001), zuzendaria Maxi Rodríguez, Sala Muntaner.
* *La vida lluny dels poetes* (2009), zuzendaria Josep P. Peyró, Teatre Principal de Palma.
* *Divorci'' (2013), Franz Kepplerrena, Gaudí Antzokian.

## Bizitza pertsonala 
Mallorcako Santa María del Camino herrian jaiotako Llorenç Rosselló Horrachekin ezkonduta dago, artistikoki Lorenzo Santamaria izenez ezaguna den rock-kantariarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Núria Hosta Pascualen fitxa, ElDoblaje.
* Nuria Hosta[Esteka ez-aktiboa] redteatral.net
* Nuria Hosta teatro.es
Anna Güell Torne

**Anna Güell Torné** (Sabadell, Bartzelona, Katalunia, 1961ko urriaren 31) antzerki, zinema eta telebistako aktore katalana da, eta antzerki-zuzendaria ere bada. 2007an Margarita Xirgu memorial saria jaso zuen.Bere esanetan: *“Konpainia batek oihartzun soziala izan behar du”.*

## Lanak 
### Telebistan: 
* *Qui?* (1990)
* *Agencia de viatges* (1993)
* *La Lloll* (1995)
* ''Estació d'enllaç* (1996)
* *Poblenou* (1996)
* *Laberint d'ombres* (1998)
* *Jet Lag* (2001-2006)
* *Porca misèria* (2006)
* *La Via Augusta* (2007)
* *Kubala, Moreno i Manchón* (2012)
* *Com si fos ahir* (276. ataletik aurrera) (2018)

### Zineman: 
* 1995 *Puro veneno*, de Xavier Ribera
* 2000 *Gossos*, Romà Guardiet
* 2003 *Beatriz, Barcelona* Claudio Zulián
* 2016 *Laia*, Lluis Danès
* 2017 *Vida Privada*, Sílvia Munt

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007. urtean Memorial Margarita Xirgu saria jaso zuen, William Shakespeareren *El mercader* eta Georg Büchnerren *Leonci i Lena* lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.annaguell.eu/anna_guell/cv.html(http://www.annaguell.eu/Anna_Guell/CV.html)
* http://aadpc.cat/anna-guell/
* *Bizitzearen poza: Anna Güell, hitzaren indarra!'', Radio Sabadellera
Crispin Duenas

**Crispin Duenas** (North York, 1986ko urtarrilaren 5a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matteo Jorgenson

**Matteo Jorgenson** (Walnut Creek (Kalifornia), 1999ko uztailaren 1a) txirrindulari estatubatuarra da, Team Visma-Lease a Bike taldeko partaidea dena.

## Kirol ibilbidea 
2018an profesionaletara pasatu zen Jelly Belly p/b Maxxis talde estatubarrean. Hurrengo urtean, Europara etorri zen Chambéry CF taldean lehiatzeko eta abuztuan *stagiaire* izatera pasatu zen. Bi hilabere geroago, 2020an UCI WorldTourrean lehiatuko zela iragarri zen, Movistar Team taldean. 2020ko urrian, kontratua 2023raino luzatuko zela eman zen jakitera.

2021eko denboraldiarten hasieran, zortzigarren amaitu zen Paris-Nizan. Urte horretan bertan Italiako Giroan parte hartu zuen, baita Poloniako Itzulian ere, non hirugarren amaitu zen etapa batean. Hurrengo urtean bikain hasi zen Proventzako Tourrean eta podiumetik 2 segundora amaitu zen, 

2023ko denboraldia ongi hasi zen, Omango Tourreko sailkapen orokorra eta etapa bat lortuz. , geroago zortzigarren amaitu zen berriro ere Paris-Nizan.. Uztailean Frantziako Tourrean parte hartu zuen eta bederatzigarren etapa irabazteko zorian egon zen, baina helmugatik 400 metrotara gailendua izan zen. Denboraldi honen amaieran, Jumbo-Visma taldearekin fitxatu zen 2024rako.

Talde berriarekin Paris-Niza eskuratu zuen, azken etapan Brandon McNultyri gailendu zitzaiolarik. eta horren ostean Flandrian Zehar klasikoan ere gailendu zen.

## Palmaresa 
**2019**
* Etorkizuneko Tourreko Puntukako sailkapena 20px 
**2021**
* 8. Paris-Nizan
**2022**
* 4. Proventzako Tourrean
**2023**
* 20px  Omango Tourra, Puntukako sailkapena 20px eta etapa bat
* 2. Romandiako Tourrean eta Gazteen sailkapena 20px 
* 4. E3 Harelbeken
* 7. Guangxiko Tourrean
* 8. Paris-Nizan
* 9. Flandriako Tourrean
**2024**
* 20px  Paris-Niza eta Gazteen sailkapena 20px 
* Flandrian Zehar
* 2. Dauphiné Libérén
* 5. E3 Harelbeken
* 8. Frantziako Tourrean
**2025**
* 20px  Paris-Niza
* 4. Flandrian Zeharrean
* 6. Dofinerriko Kriteriumean 
* 9. E3 Harelbeken
**2026**
* 2. Tirreno-Adriatikoan
* 4. Ardèche Classicean
* 8. Strade Bianchen

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaituX: ez zen jokatu

## Taldeak 
* Jelly Belly p/b Maxxis (2018)
* AG2R La Mondiale (*stagiaire*) (2019)
* Movistar Team (2020-2023)
* Team Visma-Lease a Bike (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Matteo Jorgenson - *FirstCycling.com*
* Matteo Jorgenson - *Sitiodeciclismo.net*
Aureoboletus moravicus

***Aureoboletus moravicus*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da.Ez da jangarria. Autore batzuentzat ale gazteak jangarriak dira.

Sinonimoak: *Boletus leoninus*, *Xerocomus leonis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, gero lau-ganbila, ertza soberakinekin edo inkurbatua, azal lehorra, matea, feltrozkoa eta laster, plaka poligonal txikitan pitzatua gainazal osoan, marroi-lehoi kolorekoak edo krema-txigortu-lehoi kolorekoak.

**Tutuak:** Nahiko luzeak eta hori argiak.

**Poroak:** Ertainak, estu, angelutsuak, hori argiak, ukitzean ez dira kolorez aldatzen.

**Hanka:** Zilindrikoa, erdian loditua eta, batzuetan, saihetsekin luzetara zeharkatua, leuna, oinarrian sustrai antzekoekin, horia, tonu arreekin eta arre-gorrixkekin.

**Haragia:** Trinkoa, gero biguna, oinean haritsua, apur bat arrosa kapelaren azalaren azpian eta zuri-horixka gainerakoan, horixka oinaren oinarrian, ez da kolorez aldatzen, ale batzuk urdin berdexkara jotzen duten arren. Zapore gozo samarra du eta usain ahula, atsegina.

**Etimologia:** *Xerocomus* terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen, "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa, esan nahi duen "kóme" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Zuhaitz hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela Farrell

**Angela Farrell** (Portadown, Irlanda, 1952) abeslaria da. Eurovisionen 1971n kantatu zuen, *One Day Love* abestiarekin. 79 puntu jaso zituen, eta 11. postua lortu zuen.

## Abestiak 
* *One Day Love* (1971). Laugarren postua lortu zuen Irish Singles Chart sailkapenean.
* *How Near Is Love* (1971). Laugarren postua lortu zuen Irish Singles Chart sailkapenean.
* *I Am* (1971). Bederatzigarren postua lortu zuen Irish Singles Chart sailkapenean.
* *Somewhere In The Shadow of My Dreams* (1971). Bederatzigarren postua lortu zuen Irish Singles Chart sailkapenean.
* *Top of The World* (1972)
* *Dusty* (1972)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xerocomellus porosporus

***Xerocomellus porosporus*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate ertaineko jangarria. Hornigai gisa, arrozarekin, patatekin eta abarrekin erabiltzeko modukoa, edo pureetan eta kroketetan 

Sinonimoak: *Xerocomus truncatus*, *Boletus porosporus*, *Xerocomus porosporus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 11 cm bitarteko diametrokoa. Hori-arre kolorekoa, alutazeoa, edo arre-oliba antzekoa, bakanagoa izaten da gorri-arre-marroi kolorekoa purpura koloreko pitzadurekin.

**Tutuak:** Horixkak.

**Poroak:** Hori-berdexka argi kolorekoak, gero oliba antzeko kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Gorria, gorri-more edo gorri-arabarba kolorekoa erdialdean; oro har, pixka bat loditua.

**Haragia:** Horixka, usaingabea.

**Etimologia:** *Xerocomus* terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa, esan nahi duen "kóme" hitzetik. *Truncatus* epitetoa berriz latinetik dator, moztua, esan nahi duen, "truncatus" hitzetik. Esporen formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Xerocomus marekii* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela gorrixka du eta  haragia urdindu egiten zaio. Baita *Xerocomus fennicus* espeziearekin ere, honek ere kapela gorrixka du eta espora desberdinak.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Baso mistoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Bolivia, Europa, Errusia, Maroko, Himalaiako eremua, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baranof uhartea

**Baranof uhartea**, tlingitarrek '''Sheet’-ká X'áat'l** edo soilik **Shee''' deitua, AEBetako Alaskako hego-ekialdean dagoen Alexander uhartediako uharte bat da. Izena Alexander Baranov errusiar merkatariaren omenez darama.

4.160 kilometro karratuko azalera du eta 2000. urtean 8.532 biztanle zituen.
Kruzof uhartea

**Kruzof uhartea**, tlingitarrez **Tlikh** eta errusieraz **остров Крузов** deitua, AEBetako Alaskako hego-ekialdean dagoen Alexander uhartediako uharte bat da. Izena abizen bereko errusiar almirantearen omenez darama.

433,7 kilometro karratuko azalera du, eta bertan, eskualde honetako sumendi bakarra den Edgecumbe mendia dago.
Edgecumbe mendia

**Edgecumbe mendia**, ingelesez *Mount Edgecumbe*, tlingitarez *Lʼúx* eta errusieraz *Эджком*, AEBetako Alaskako hego-ekialdeko Kruzof uhartean dagoen sumendi bat da. 976 metroko garaiera du.

1805ean Yuri Lisianski errusiar esploratzaileak lehenbizikoz igo zuen.
Graham uhartea

**Graham uhartea**, haida hizkuntzaz *X̱aaydag̱a Gwaay.yaay linag̱waay in X̱ayda Kil*, Kanadako Haida Gwaii uhartediko uharte bat da. Izena Sir James Graham britainiar estatu politikariaren omenez darama.

6.361 kilometro karratuko azalera du, eta 2016an 3.858 biztanle zituen.
Françoise Bettencourt Meyers

**Françoise Bettencourt Meyers** (Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1953ko uztailaren 10a) miloi askotako oinordeko frantsesa da, enpresaburua, idazlea eta ekintzailea. Bibliari buruzko iruzkinak eta harreman judeokristauari buruzko lanak idazten ditu. 2017. urtean munduko 20 pertsona aberatsenen zerrendan sartu zen, emakume aberatsena zela, gainera. 2023ko abenduaren 28tik munduko emakumerik aberatsena da eta 100.000 milioi dolar gainditu dituen lehen emakumea. 

## Biografia 
Liliane Bettencourten alaba bakarra izan zen eta, beraz, oinordeko bakarra. Familia L'Oréal kosmetiko etxearen jabea da. –Pierre Meyers-ekin ezkonduta dago, Auschwitzen hildako errabino baten bilobarekin. Ezkondu ondoren, Meyersek seme-alabak judu gisa haztea erabaki zuen. Bikote harrigarria sortu zuten, Eugène Schueller amaren aldeko aitona epaitua izan baitzen Nazien gobernuarekin izandako lankidetzarengatik.

2008an, salaketa jarri zion François-Marie Banierri bere ama "ezegonkorrari" dirua hartzeagatik, eta amari "adimenez ezgai" deklaratzeko prozedurak hasi zituen. Froga gisa erabili zituen grabazio sekretuetako errebelazioen ondorioz, Woerth-Bettencourt eskandalua sortu zen. 2010eko abenduan, Bettencourt-Meyersek jakinarazi zuen bere amari eta Banieri buruzko epaiketa ebatzi zela.

### Aberatsa 
Bere ama 2017ko irailean hil zen, bere ondare garbia 39,5 mila milioi USDkoa zenean, eta Francoise Bettencourt Meyers munduko hogei pertsona aberatsenen artean kokatu zuen, eta lehena emakumeen artean.

#### 100.000 milioi dolarreko aberastasun langa gainditu 
2023ko abenduaren 28tik aurrera, munduko emakumerik aberatsena da ofizialki, eta 100.000 milioi dolarreko hesia gainditu duen lehen emakumea, enpresaren akzioen igoerari esker, Bloombergen arabera. Hala ere nahiko anonimoa da. 2012an *Le Monde* aldizkariarekin izandako elkarrizketa bakarrean hauxe esan zuen: “Badakit pribilegiatua naizela, baina, ikus dezakezunez, ez naiz etxe handi batean bizi. Ez gara koadroen bildumagile handiak, eta, ikus dezakezunez, ez dut bitxirik erabiltzen”.“Haurra nintzenean, gurasoek beti ziurtatu zuten nik ondo jakitea jokoa eta zintzotasuna zein ongia eta gaizkia desberdintzen. Ikastetxe erlijiosoetan hezi ninduten, non hezkuntza eta zintzotasun eta zuzentasun balioen transmisioa funtsezkoak ziren. Etxean ez genuen diruaz hitz egiten. Hitz hori ez zen erraza ahoskatzen”.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *The Greek gods. Genealogia* (Les Dieux grecs. Généalogies), Paris, arg. Christian, 1994, 511 or.
* *A look at the Bible* (Regard sur la Bible), 5 lib., Introduction by Alain Decaux, Published, November 2008, awarded the prix des Lauriers Verts (Spirituality sektioa) 2009an:
** Words and expressions originating in the Bible/ Irakurgailuan sortzen diren hitz eta adierazpenak
** From one Testament to the other, Judaism and Catholicism
** Family Tree of Adam Eve, eta the Tribes of Israel
** Animalias, Plants, Measures, money eta numbers in the Bible
** Genealogic section/ Atal genealogikoa
## Kanpo estekak
Tongass Baso Nazionala

**Tongass Baso Nazionala**, , AEBetako Alaskako hego-ekialdean dagoen baso bat da. 

AEBetako Baso Nazionalen sareko basorik handiena da, denera 68.000 kilometro karratuko azalera du.
Alaskako hego-ekialdea

**Alaskako hego-ekialdea**, duen itxurarengatik **Alaskako Kirtena** edo **Alaskako Heldulekua** ere deitua, AEBetako Alaska estatuaren hego-ekialdeko lurraldea da, Pazifikoko ipar-mendebaldean, eta lur lehorrez iparraldeko sarbide estua ez beste Kanadako Yukon eta Columbia Britainiarra probintziek inguratzen dute.

Lurralde honen zatirik handiena jatorriz tlingitarren bizilekua izan da, baita gaur egun ere, eta Tongass Baso Nazionalaren zati ere bada.

Bertako hiri nagusienak Juneau, Sitka eta Ketchikan dira.
María del Carmen Farías

**María del Carmen Senaida Farías Román** (Mexiko Hiria, 1944ko abuztuaren 26a – 2024ko apirilaren 6a) mexikar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Gaztelaniako hizkuntzalaritza ikasi zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan eta gero filosofian graduatu zen La Salle unibertsitatean.

2024ko apirilaren 6an hil zen, 79 urte zituela.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magdalena de Ulloa

**Magdalena de Ulloa** (Toro, Zamora, 1525 – Valladolid, 1598ko ekainaren 11) zamorar noblea izan zen, Valladoliden San Felipe de la Penitentziaren komentua sortu zuena. KarlosV.a Germaniakoa  eta I.a Espainiakoak ezkontzaz kanpo Barbara Blomberg Germaniako damarekin izan zuen Joan Austriakoaren hezkuntzaz arduratu zen, eta arteak, letrak eta erlijioa irakatsi zizkion.

## Biografia 
Magdalenaren gurasoak Juan de Ulloa, Mota de San Cebriángo eta Vegas del Condadoko jauna eta María de Toledo, Condes de Luna etxekoa, izan ziren.

1549an Luis de Quijarekin ezkondu zen; hurrengo urtean Karlos I.aren lizentzia jaso zuten Villagarcía de Camposen, bere jaurerriko buruan, bizitzeko.

### Joan Austriakoa semetzat hartu 
Bikoteak enperadorearen semea hazi zuten bere semea izan balitz bezala. Jeromin izenez deitzen zioten. 1573an, Valladoliden, prostituta damutuentzako babesleku bat sortu zuen, Santa Maria Magdalenaren Pia Etxea, eta erlijioso domingotarrek gidatu zuten; urte batzuetan, San Jeronimoko Madalena izan zen buru. Oviedon, 1578an jesuiten eskola bat sustatu eta sortu zuen. XIX. mendera arte iraun zuena. Julio Somozak *Registro asturiano* (1927) lanean idatzi zuen P. Juan de Villafañe SJk Ulloa andrearen biografia argitaratu zuela 1773an: *Relación histórica de la vida y virtudes de la Excma. Sra. Dª Magdalena de Ulloa, Toledo, Ossorio y Quiñones*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durango Rugby Taldea (emakumezkoena)

**Emakumezkoen Durango Rugby Taldea**  Bizkaiko errugbi taldea da, egoitza Durangon duena. 2023-24 denboraldian, Euskal Lehen Mailan jokatzen ari da. 

## Azken urteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, durangorugby.eus
Ablitasko erromatar galtzada

**Ablitasko erromatar galtzada** Ablitasen ekialdean dagoen erromatar galtzada baten zatia da. Guztira 160 metro inguru gordetzen dira, kontserbazio egoera oso onean, eta horietatik 100 induskatu dira. Galtzadak Graccurris (Alfaro) eta Cascantum (Cascante) lotzen zituen, Tarracotik Astorgara zihoan errepidearen zati gisa. Errepidearen beheko aldea igeltsoarekin finkatuta dago, eta gainean errodadurako erabiltzen zen legarrez estalia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugues Loubens de Verdalle

Fra' **Hugues Loubens de Verdalle** (Loubens gaztelua ,  1531ko apirilaren 13a – Valleta, 1595ko maiatzaren 4a) Maltako Ordenako 52. Printze eta Maisu Handia izan zen 1582tik hil zen arte.

1547an sartu zen Ordenan, eta Pézenasko komandantea eta Tolosa Okzitaniako priorea izan zen. 1579an Egoitza Santuaren aurrean enbaxadore izendatu zuten eta 1582an Maisu Handia aukeratu zuten.

Verdala jauregia izena hartu zuen Boschettoko ehiza-pabiloia berreraikitzeko agindu zuen. 1587an Sisto V.a aita santuak kardinal izendatu zuen.

## Iruditegia 

Building Malta.jpg|Verdala jauregia
Bilboren itsas blokeoa

**Bilboren itsas blokeoa** Espainiako Gerra Zibilaren bitartez eman zen. Frankistek Eusko Jaurlaritzak Europatik jasotzen zuen laguntza moztu nahi zuen. Frankisten aldeko egunkariek hesiak, mina-eremuak eta era guztietako ondorio kaltegarriak iragartzen zituzten itsasoz inguratzera ausartzen zenarentzat, baina blokeo ospetsua, errealitatea baino gehiago propaganda izan zen.

## Gertaerak 
1937ko apirilaren 6an, Francoren gobernuak Bilboren itsas blokeoa iragarri zuen. Britainia Handiak eta Frantziak ekimenari ez zioten aitortzarik adierazi eta soilik onartu zuten merkataritza ontzien kontrola hiru miliara. Bilbo babesten zuten kostaldeko bateriak nagusi ziren distantzia horretan, eta behin hiru miliako muga igarota merkantzia-ontziek bazekiten ez zituztela atxilotuko.

Euskadiko Itsas Armada Laguntzaileak, bere bou armatuekin, bestetik, aliatuen itsasaldia babesten zuen Royal Navyren laguntzarekin batera. Britainiar armadak ontzi korazatuak, gurutzontziak eta zenbait destruktore bidali zituen Bizkaiko Golkora, penintsulako uretan barneratzen ziren britainiar merkantzia-ontziak defendatzeko. Londresko Parlamentuak 1936an gerra-materiala bidaltzea debekatu bazuen ere, eta Londresek arazoak saihestu nahi bazituen ere, nazioarteko zuzenbidearen arabera faxisten blokeoa legez kanpokoa zen, eta, beraz, Royal Navyk Bilbo eta britainiar portuen arteko itsas trafikoa babestu behar izan zuen.

Blokeoa behin baino gehiagotan gainditu zuten Europako itsas ontziek: 

* Apirilaren 6an: Egun horretan bertan izan zen lehen gertakaria: Thorpehall ontzi ingelesa gerarazten saiatu ziren frankistak, baina hiru destruktore ingelesen laguntzarekin Bilbora iristea lortu zuen.

* Apirilaren 19an, W. H. Roberts kapitain galestar ausartak Donibane Lohizuneko portuko babeslekua utzi eta Bilborako bidea hartzea erabaki zuen. Bere ontzia, 'Seven Seas Spray' ('Zazpi Itsasoko Aparra'), elikagaiz beteta zegoen eta bazekien bizkaitarrek etsi-etsian behar zituztela. Itsasontzian George L. Steer (1909-1944) kazetariak zihoan. Apirilaren 20ko goizeko 9etan itsasontzia Erripako kaiaraino iritsi zen. Barruan janarien ia lau mila tona.

Royal Navyren ontziek Bizkaiak jasaten zuen itsas blokeoa arintzen laguntzeaz gain, milaka errefuxiatu ebakuatu zituzten itsasontziak ere babestu zituzten, Bilbo erortzear zegoenean.

## Bibliografia 
* Juan Pardo San Gil, Euzkadiko Gudontzidia. La Marina de Guerra Auxiliar de Euzkadi (1936-39). Bilbo: Untzi Museoa, GFA, 2008, ISBN-10:8493034401. 998 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euzkadiko Gudarotzidiaren Agiritegia webgunea.
Iretiola Doyle

'*Iretiola Olusola *(Ireti)* Doyle**, jaiotzez **Ayinke*', (Ondo estatua, 1967ko maiatzaren 3a) nigeriar aktore, telebista aurkezle, ekoizle eta gidoilaria da.

## Bizitza 
1967ko maiatzaren 3an jaio zen Nigeriako Ondo estatuan, eta haurtzaroa Bostonen eman zuen familiarekin. Nigeriara itzuli ondoren, Christ's School Ado Ekitin ikasi zuen eta gero komunikazioetan lizentziatu zen. Gainera, Josko unibertsitatean lizentziatu zen antzerki arteetan.

Doyle idazle, aktore, ekoizle eta aurkezlea da. *Oge With Iretiola* izeneko saioa ekoitzi eta aurkeztu zuen hamar urtez eta beste hainbat telebista saio aurkeztu ditu, *Morning Ride*, *Today On STV* eta *Nimasa This Week* esaterako.

2016ko Africa Movie Academy Awards sarirako izendatu zuten emakumezko aktore onenaren kategorian *Fifty* filmean Elizabeth doktorea antzezteagatik.

2004an Patrick Doyle aktorearekin ezkondu zen. Sei seme-alaba ditu. 2023an dibortziatu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astigardi

thumb|Astigardia.
[thumb|[Quebeceko astigardia eta azukre-txabola 1872ean.]]
**Astigardia** astigarrrak nagusi diren baso-populazioa da. Euskal Herriko espezie ohikoenak hauek dira: Astigar frantsesa (*Acer monspessulanum*), astigar zorrotza (*Acer platanoides*), landa-astigarra (*Acer campestre*), astigar italiarra (*Acer opalus*), astigar zuria (*Acer pseudoplatanus*).

Kanadan astigardia (*érablière* frantsesez) ere esaten zaio azukre-astigarraren landaketa bati. Astigardi handiek ere badute azukre-txabola bat, non jendea ospatzera etortzen baita azukreen denboran.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astigargintza
* Azukre-txabola
* Astigarra

## Kanpo estekak