Judith Heumann

**Judith Heumann** (Filadelfia, Estatu Batuak, 1947ko abenduaren 18a &ndash; Washington, 2023ko martxoaren 4a) estatubatuar ekintzailea izan zen ezgaitasuna zuten pertsonen eskubideen aldeko borrokan. Munduko Bankuan eta Estatu Batuetako Estatu Departamentuan egindako lanaren bidez, urritasuna zuten pertsonen eskubideen aldeko nazioarteko borrokaren garapenaren buru izan zen. Haren ekarpenek bizitza independentearen mugimenduaren nazioarteko irismena zabaldu zuten. 18 hilabete zituela, poliomielitisa hartu zuen, eta, gaixotasun horren ondorioz, gurpil-aulki bat erabili zuen ia bizitza osoan. Txikitatik, Judithek zailtasunak eta diskriminazioa izan zituen bere izaeragatik; adibidez, tokiko eskola publikoan ez zuten onartu nahi, arriskutsua zelako suteren suertatuz gero ez zelako ibiltzeko gai.

### Jened udalekua 
9 urtetik 18 urtera, ezgaitasuna zuten pertsonentzako “Jened” udalekuan izan zen, Hunterren, New Yorken. Han ezagutu zuen bere antzeko baldintzak zituen jendea. Horrela, ezgaitasundun pertsonen eskubideei buruz eztabaidatuz eta gogoeta eginez, ekintzaile bihurtu zen. Kanpaleku horren historia *Crip Camp* dokumentalean nabarmendu zen.

### Hezkuntza 
Judith urte askoan etxean hezi zuten. Azkenik, Long Islandeko unibertsitatera joatea lortu zuen, han hizkuntza-terapia ikasi zuen. Urte horietan hainbat protesta antolatu zituen beste ikasle batzuekin, eta ikasgeletara arrapalen bidez sartzeko eta unibertsitate-egoitzetan bizitzeko eskatu zuen, ezgaitasunen bat izan arren. 1975ean, osasun publikoko maisutza lortu zuen Kaliforniako Unibertsitatean, Berkeleyn.

### Lorpen nabarmenak 
#### 1973ko Birgaitze Legea 
1970ean, Heumanni ez zioten irakasteko lizentziarik eman, sutea izanez gero ikasleak eskoltatzeko gai ez zelako. Judithek epaiketa bat irabazi zion hezkuntza-batzordeari gai horretan, eta New Yorken gurpil-aulkian irakastsi zuen lehen irakaslea izatera heldu zen. Gertakari horren ondoren, urte horretan beste diskriminazio kasu batzuk adierazteko jendearengandik jaso zituen gutun kopuruaren eraginez, *ekintzan dauden ezinduak* izeneko erakunde zibil bat sortzea erabaki zuen.. Elkarte horrek egin zuen lehen protesta protagonikoa Madison etorbideko trafikoa geldiaraztea izan zen, 1972ko urrian Richard Nixonek  errehabilitazio-legeari jarritako betoaz protestatzeko.1973an Presidente ohi errepublikanoak berriro ere legeari betoa jarri zion 1973ko martxoan, azkenean, 1973ko irailean,errehabilitazio-legea ofizialki lege bihurtu zen arte. Lege horren bidez enplegatzaileei debekatu egiten zitzaien pertsona ezgaituak diskriminatzea.

#### Bizimodu independenterako zentroa 
1975etik 1982ra bitartean, bizitza independenterako zentroko zuzendariorde eta sortzaileetako bat izan zen, eta errehabilitaziorako, ikerketarako eta hezkuntza berezirako programa nazionalak ezartzearen arduraduna.

#### 504 sekzioa 
1977an, beste ekintzaile batzuekin batera (Kitty Cone, adibidez), Joseph Califano Estatu Batuetako osasun- eta ongizate-idazkariari 1973ko errehabilitazio-legearen 504. atala sinatzeko eskatu zion. Haren arabera, ezgaitasuna duen inor ezin da diskriminatu, ezin zaizkio irabaziak ukatu edo Estatuaren laguntza finantzarioa jasotzen duten programetarako sarbidea ukatu. 1993tik 2001era, Estatu Batuetako Hezkuntza Departamentuko Hezkuntza Bereziko eta Errehabilitazio Zerbitzuetako bulegoko idazkari laguntzaile gisa lan egin zuen, Bill Clinton buru zela.

2002tik 2006ra, Heumann ezgaitasun eta garapeneko lehen zinegotzia izan zen Munduko Bankuan.

## Hedabideak 
* Judith 504 *Crip Camp* eta *The Power of 504* dokumentaletan agertzen da. 
* 2016ko urrian, hitzaldi bat eman zuen TEDrentzat. 
* 2020ko martxoaren 4an, Trevor Noah-k elkarrizketa egin zion The Daily Show-en.

## Goraipamenak 
Judith Heumannek 6 doktoretza honoris causa zituen:

# Rowango Unibertsitatea, Honoris Causa Humanitateetan, 2019.
# Middleburyko Unibertsitate Eskola, Honoris Causa hezkuntzan, 2019.
# Brooklyneko Unibertsitate Eskola, Honoris Causa letretan, 2018.
# Toledoko Unibertsitatea, Ohio, Honoris Causa zerbitzu publikoan, 2004.
# Illinois en Unibertsitatea -Champaign, Honoris Causa administrazio publikoan, 2001.
# Long Islandeko Unibertsitatea, Honoris Causa letretan, 1994.

## Sariak 
BBCren "Munduko 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrienak 2022an" saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak