British and Irish Lions

**British & Irish Lions** (euskaraz *Britainiar eta Irlandar Lehoiak*), ezizenez **The Lions** (*Lehoiak*) Ingalaterra, Gales, Eskozia eta Irlandako errugbi selekzioaren jokalari onenek osatutako errugbi taldea da.

1888an Otago zeelandaberriar taldearen aurka bere lehenbiziko partidua jokatu zuen, **Shaw & Shrewsbury Team** izenpean. 1989. urtetik lau urtero birak burutzen ditu, nagusiki Hego Hemisferioko hiru errugbi selekzio indartsuen aurka lehiatzeko, hau da, Zeelanda Berriaren, Australiaren eta Hegoafrikaren aurka, eta noizbait baita Argentinaren aurka ere.

## Ikurrak 
### Izena 
Gaur egun *British & Irish Lions* izena badu ere aurreneko partidan *Shaw & Shrewsbury Team* izena erabili zuen. Ingalaterrako jokalariak ziren gehiengoa eta bazeuden Eskozia eta Galesko jokalari gutxi batzuk ere. Ondoren *British Isles* ("Uharte britainiarrak") izena izan zuen, izan ere garai hartan Erresuma Batuak Britainia Handia eta Irlanda uharteak hartzen baitzituen bere baitan. Irlandak 1922an independentzia lortu ondoren ere *British Isles* izenarekin jarraitu zuen.

1950. urtean Zeelanda Berrian eta Australian zehar egindako biran *British Lions* ("Britainiar Lehoiak") izena ofizialki hartu zuen, 1924an Hegoafrikako biran aurreneko aldiz erabili bazen ere. Hurrengo hamarkadetan *British Isles* edo *British Lions* izena erabili izan zen eta 2001eko Australiako biratik aurrera *British & Irish Lions* erabiltzen da.

Izena Erresuma Batuko eta Irlandako hizkuntzetan:
* Ingelesez: *British and Irish Lions*
* Irlandako gaeleraz: *Leoin na Breataine agus na hÉireann*
* Eskozieraz: *Breetish an Erse Lions*
* Eskoziako gaeleraz: *Leòghainn Bhreatainn agus Èireann*
* Galesez: *Llewod Prydeinig a Gwyddelig*
* Kornubieraz: *Lewyow Predennek ha Iwerdhonek*

### Ereserkia 
Lau federaziok eta bi Estatuk parte hartzen dutenez ez zuen ereserki ofizialik izan urteetan zehar. 1989an Britainiar ereserkia erabili zuen, *God Save the Queen*. 2005ean ereserki bat sortu zuten berariaz egina, *The Power of Four* izenekoa, baina ez da erabiltzen.

### Uniformea eta armarria 
200px|thumb|The Lionsen armarria.
Erresuma Batuko banderaren koloreak erabili izan ditu beti, gorria, zuria eta urdin iluna. Hasierako urteetan diseinu desberdinak erabili zituen, gehienetan hiru koloretako marra horizontaldun kamisetak izan ziren.

1910ko Hegoafrikako birarako eskoziarrek kolore urdina erabiltzea eskatu zuten, garai hartako selekzio indartsuena baitziren, eta kamisetari "lehoi zutitu" ezarri zitzaion, eskoziarren armarrian dagoena hain zuzen ere. 1924an Hegoafrikara itzuli zirenean kamiseta urdina mantendu zuen baina armarrian lau nazioen ikurrak azaltzen ziren, arrosa (Ingalaterra), kardabera (Eskozia), hirustak (Irlanda) eta lumak (Gales). Bitxia bada ere, orduan hasi zitzaien "Lehoiak" ezizena ematen. 1927an Argentinara egindako bira ez-ofizialean ere kamiseta eta armarri bera erabili zen. Armarria ez da ordutik aldatu.

1938an George Beamish irlandarrak kolore berdea falta zela adierazi zuen eta galtzerdi urdinetan marra berde batzuk ezarri ziren Irlandaren erakusgarri.

## Historia 
### Hasierako birak (1888-1909) 
280px|thumb|*Shaw & Shrewsbury Team* taldea, 1888. urtean.
1888. urtean 21 jokalaritako talde batek, *Shaw & Shrewsbury Team* taldeak, Australia eta Zeelanda Berrian 35 partida jokatu zituen talde probintzialen, hirikoen eta akademikoen aurka eta 27 irabazi zituen. Zazpi hilabetetako bira izan zen. Australiar futbol legeak erabiliz 19 partidatatik sei irabazi eta bat berdindu zuen. Errugbi federazioaren legeak zehatz betetzen ez baziren ere, errugbiaren iparraldeko eta hegoaldeko hemisferioen kontzeptua finkatu zuten.

1891ean Hegoafrikarako gonbidapena jaso zuen eta Errugbi Federazioak onarturiko aurreneko bira izan zen. Hegoafrikaren aurkako hiru partida jokatu eta hirurak irabazi zituzten. Bost urte beranduago Hegoafrikara itzuli ziren. 21 partida jokatu zituzten, hauetako lau Hegoafrikako selekzioaren aurka, eta hiru irabazi eta bat galdu zuten. Urte hartako British Isles taldean irlandarrak ziren gehiengoa, sei jokalari hain zuzen ere.

280px|thumb|1899ko *British Isles* taldea.
1899an Australiara itzuli ziren eta Hegoafrikan egin bezala 21 partida jokatu zituzten, lau Australiako selekzioaren aurka, eta hirutan garaile atera ziren. 1903 eta 1904 artean hamabi hilabeteren tartean hegoaldeko hiru selekzioen aurka jokatu zuten, Hegoafrikaren eta Zeelanda Berriaren aurka galdu eta Australiaren aurka irabaziz.

1908an Ozeaniara itzuli ziren, oraingoan ingelesez eta galestarrez osaturiko taldea izan zen, irlandarrek eta eskoziarrek uko egin baitzioten parte hartzeari. Zeelanda Berrian jokatu zituzten partida gehienak eta selekzioaren aurkako partida bat berdindu eta bi galdu zituzten. Australian ere jokatu zuten partidarik baina ez selekzioaren aurka.

### 1910-1949 
1910ko Hegoafrikarako bidaiarako batzorde batek aukeratu zituen lau nazioetako jokalariak. Lagunarteko hainbat partida jokatu zituzten eta gehienak irabazi zituzten, baina amaitzeko selekzioaren aurkako hiru partida jokatu zituzten, bat irabazi eta bi galdu. Urte berean Oxfordeko Unibertsitateak bultzatuta, Ingalaterrako selekzio batek baina hiru jokalari eskoziar zituenak, Argentinara egin zuen bidaia. *Combined British* izenarekin partida bat jokatu zuen Argentinako selekzioaren aurka eta garaipena lortu zuen.

Hamarkada bat pasatxoko hutsunearen ondoren 1924. urtean Hegoafrikan bira berria egiteko osatu zen taldea. 21 partida jokatu zitutzen, 9 irabazi, hiru berdindu eta 9 galduz. Hegoafrikako selekzioaren aurka lau partida jokatu zituzten eta hiru galdu. 1927an Argentinara itzuli ziren eta jokaturik bederatzi partidak irabazi zituzten, tartean selekzioaren aurka jokaturiko laurak.

[280px|thumb|[Ellis Parken Hegoafrika eta British Lionsen arteko partidan jendetza, 1938an.]]

1930an Ozeaniara itzuli ziren lehoiak, 22 urte beranduago. Zeelanda Berrian jokaturiko partida ia guztiak irabazi zituzten, harik eta *All Blacks* selekzioari aurre egin behar izan zioten arte. Lau partidatatik aurrenekoa 6-3 irabazi zuten baina hurrengo hiruretan porrota jaso zuten. Bitartean Australian ere izan ziren eta selekzioaren aurka galdu zuten arren gainerako taldeen aurkako sei partidatatik bost irabazi zituzten.

1936an Argentinara joan ziren hirugarren aldiz eta jokaturiko hamar partidak irabazi zituzten. Partida guztiak kontutan hartuta bederatzi puntu baino ez zuten jaso aurka. 1938an Hegoafrikara itzuli ziren eta jokaturiko partiden erdia baino gehiago irabazi zuten, baina selekzioaren aurka bat irabazi eta bi galdu zituzten.

### 1950-1969 
Bigarren Mundu Gerra ondorengo aurreneko bira Australia eta Zeelanda Berrira egin zuten 1950. urtean. 29 partida jokatu zituzten, 22 irabaziz eta bat berdinduz. Zeelanda Berriko selekzioaren aurkako aurreneko partida 9-9 berdindu zuten, eta hurrengo hirurak galdu bazituzten ere joko bikaina erakutsi zuten. Ondoren Australiara joan ziren eta partida guztiak irabazi zituzten azkena ezik, New South Walesen aurkakoa. Australiako selekzioaren aurkako biak irabazi zituzten.

1955ean Hegoafrikara itzuli ziren. 25 partida jokatu eta 19 irabazi eta bat berdindu zuten. Hegoafrikako selekzioaren aurkako lau partidatan bakoitzak bi irabazi zituen.

1959ko Australiako eta Zeelanda Berriko bira ere arrakastatsua izan zen. 35 partida jokatu eta sei baino ez zituzten galdu. Australiaren aurkako biak irabazi zituzten eta Zeelanda Berriaren aurka hiru partida galdu ondoren azkena irabazi zuten 9-6 emaitzaz.

[280px|thumb|[Zeelanda Berriko errugbi selekzioa|Zeelanda Berriaren eta British Lionsen arteko partida, 1966an.]]
1960. hamarkada ez zen aurrekoa bezain arrakastatsua izan. 1962ko Hegoafrikako biran *Springboks* selekzioak lau partidatik hiru irabazi ziten, 1966an Australiari erraz nagusitu bazitzaien ere Zeelanda Berriaren aurka jokaturiko lau partidak galdu zituzten. Etxera bueltan Kanadan eskala egin eta bertako selekzioaren aurkako partida jokatu zuten Toronton eta 19-8 emaitzaz irabazi zuten.

1974. urtean Hegoafrikan egindako bira Lehoien arrakastatsuenetakoa eta gogoratuenetakoa izan zen. Willie John McBrideren gidaritzapean 22 partida irabazi zituzten eta selekzioaren aurka jokaturiko lau partidatatik hiru irabazi eta bat berdindu zuten. Bira honetako ezaugarri nagusia partidetan izan zen joko bortitza izan zen. Hegoafrikako taldeek eta selekzioak gogorregi jokatzen zutela iritzita britainiarrek *99 call* estrategia garatu zuten. 99 Erresuma Batuko larrialdietako telefono zenbakia zen. Partidan zehar bortizkeria gehiegizkoa zela uste zutenean kapitainak 99 call oihukatu eta jokalari bakoitzak alboan zuen jokalaria kolpatuko zuen. Epailea orduan ez zen gai izango jokalari bakarra kanporatzeko. Ordutik aurrerako partidetan jokoa lasaiagoa izan zen.

1977. urtean Zeelanda Berrira itzuli ziren. Aurreneko 21 partidatatik bakarra galdu zuten, baina All Blacksen aurka hiru galdu eta bat irabazi zuten. Etxerako itzuleran Fijin selezkzioaren aurkako partida jokatu zuten eta 25-21 galdu zuten.

### 1980-1999 
1980an Hegoafrikan hasierako hamalau partidak irabazi zituzten baina selekzioaren aurka hiru aurrenak galdu eta azkena irabazi zuten. 1983an Zeelanda Berrian emaitza antzekoa izan zen, aurreneko partida gehienak irabazi baina selekzioaren aurka galdu.

1989an Australiara joan ziren eta jokaturiko 12 partidatatik 8 irabazi zituzten, tartean Australiako selekzioaren aurkakoak. 1993an Zeelanda Berrian izan ziren eta hau izan zen amateur aroko azken ekitaldia. Sei partida irabazi eta lau galdu zituzten eta selekzioaren aurka bi galdu eta bat irabazi zuten. 1997an itzuli ziren Hegoafrikara eta selekzioaren aurkako partidetan bi irabazi eta bat galdu zuten.

### XXI. mendea 
[280px|thumb|Lehoien eta [Zeelanda Berriko errugbi selekzioa|All Blacksen arteko partida 2005ean.]]
2001. urtean Australiara joan ziren hamar partida jokatzera. *Wallabiek* testa irabazi zuten (2-1) eta Tom Richards Trophy saria abiatu zuten. Sari hau Australiarren eta Lehoien arteko testen irabazleak jasotzen du. Bira honetan erabili zen aurreneko aldiz *British & Irish Lions* izena. Galestarrak ziren nagusi selekzioan, Galesko selekzioaren kapitaina (Sam Warbuton) eta entrenatzailea (Warren Gatland zeelandaberritarra) zituen eta Leigh Halfpenny izan zen puntu gehien bildu zituena.

2017an kapitain eta entrenatzaile berak zituela Zeelanda Berrira joan zen taldea. 10 partida zituzten aurrena, ondoren Maorien selekzioaren aurkako bat eta azkenik All Blacks-en aurkako hiru. Maoriak erraz garaitu zituzten eta Zeelanda Berriaren aurkako aurreneko partidatan porrota (30-15) eta garaipena (24-21) lortu ondoren hirugarren partidan 15-15 berdindu zuten.

2021ean Hegoafrikara itzultzea tokatzen zen. COVID-19 pandemiak Hegoafrika gogor jo zuela ikusiz Britainiar uharteetan egitea proposatu zen eta beraz Hegoafrikako taldeak iparraldera bidaiatzea, baina ez zen egokia ikusi, kanpoan birak egiteko sortu baitzen taldea. Australiak ere eskaini zuen bere herrialdea Hegoafrika eta British and Irish Lionsen arteko partidak jokatzeko. Azkenean, pentsatu bezala, partidak Hegoafrikan jokatzen ari dira. Inoiz baino partida gutxiago izango dira, bederatzi baino ez. Hiru partida jokatuko dituzte Hegoafrikako selekzioaren aurka eta beste bat bigarren taldearen aurka. Hirugarrengoz jarraian Warren Gatland zeelandaberritarra izan zen entrenatzailea. Alun Wyn Jones kapitain izendatu arren aurrez Japoniaren aurkako partida batean min hartu eta sendatu bitartean Conor Murrayk hartu zuen haren lekua. Hegoafrikako selekzioaren aurkako aurreneko partida irabaztea lortu zuten lehoiek, 17-22, bigarrenean porrot latza jasas zuten 27-9. Hirugarren partida erabakiorra izango zen beraz eta hegoafrikarrek 19-16 emaitza parekatuaz irabazi zuten. Hiru partidak Lurmutur Hiria estadioan jokatu ziren ikuslerik gabe.

## Errugbi birak 
## Testen laburpena 
* 2021eko biraren ondoren eguneratua.
### Selekzioen aurkako testak 
### Jokalari aipagarrienak 
* 2021eko abuztuaren 7an eguneratua.

* 2021eko uztailaren 31n eguneratua.

* 2021eko uztailaren 31n eguneratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  British and Irish Lions taldearen webgunea