open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamasei Erresumak

Txinako historiografian, **Hamasei Erresumak** () iparraldeko Txinan Jin dinastiaren ondorengoa izan zen eta iparraldeko dinastien aurrekaria. 304 eta 439 artean, eskualdean bata bestearen atzetik zenbait estatu sortu zuten. Horietako askok Wu Hu edo bost barbaroek sortu zituzten, hau da, aurreko mendeetan eskualderantz ailegatu ziren herri nomadek.

Cui Hongek asmatu zuen izendapena *Shiliuguo Chunqiu* ('Hamasei Erresumen udaberri eta udazkenen urtekariak') bere kronikarentzat. Berak esana, hamasei erresumak honakoak izan ziren: Hanchao (漢趙, 304-329), Geroko Chao (後趙, 319-351), Ch'ênghan (成漢, 303-349), Aurreko Liang (前涼, 320-376), Geroko Liang (後涼, 386-403), Iparraldeko Liang (北涼, 397-439), Mendebaldeko Liang (西涼, 400-421), Hegoaldeko Liang (南涼, 397-414), Aurreko Yen (前燕, 337-370), Geroko Yen (後燕, 384-407), Iparraldeko Yen (北燕, 407-436), Hegoaldeko Yen (南燕, 398-410), Aurreko Chin (前秦, 350-394), Geroko Chin (後秦, 384-417), Mendebaldeko Chin (西秦, 385-400/409-431) eta Huhsia (胡夏, 407-431). Ondorengo historialariek izendapena zabaldu eta 304 eta 439 arteko estatu guztiak bildu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako historia

## Kanpo estekak
Pete Michels

**Pete Michels** (Little Ferry, New Jersey, 1964ko abenduaren 15a) Ameriketako Estatu Batuetako animazio-zuzendaria da. Oso ezaguna da batez ere *Simpsondarrak* eta *Family Guy* komedia bizidunetan egindako lanari esker.

## Biografia 
Michels *Simpsondarrak* saioan hasi zen lanean, 1990ean, zehatz-mehatz animazio atzealdeak diseinatzen. Poliki-poliki haren funtzioak zabaldu ziren eta, azkenik, animazio-taldeko partaidea izan zen. Ondoren, zuzendariaren ondokoa izan zen eta, azkenik, zuzendaria. Gaur egun *Rick and Morty* komedia bizidunean zuzendaritzaren ikuskatzailea da.

## *Simpsondarrak* saioaren episodiak 
Hauek dira zuzendu dituenak:
* "Brother from Another Series"
* "The Cartridge Family"
* "Das Bus"
* "Lost Our Lisa"
* "When You Dish Upon a Star"
* "Homer to the Max"
* "They Saved Lisa's Brain"
* "Treehouse of Horror X"
* "Papa's Got a Brand New Badge"
* "Strong Arms of The Ma"
* "Brake My Wife, Please"

## *Family Guy*saioaren episodioak 
Hauek dira zuzendu dituenak:
* "The Kiss Seen Around the World"
* "Screwed the Pooch"
* "Family Guy Viewer Mail#1"
* "Fast Times at Buddy Cianci Jr. High"
* "Stewie Griffin: The Untold Story"
* "Chick Cancer"
* "No Chris Left Behind"
* "Padre de Familia"
* "The Former Life of Brian"
* "FOX-y Lady"
* "Brian's Got a Brand New Bag"
* "Business Guy"
* "Quagmire's Dad"
* "New Kidney in Town"
* "Tea Peter"
* "12 and a Half Angry Men"
* "Quagmire's Quagmire"

## Kanpo loturak 
* Pete Michels Internet Movie Database.
Chi bi

***Chi bi*** (; eusk. 'Arroila gorri') 2009ko John Woo hongkongdar zinema zuzendariaren film epikoa da, Arroila Gorrien guduan oinarrituta. Mandarineraz grabaturik, bi zatitutan grabatu zuten: 146 eta 142 minutukoak.

## Sinopsia 
208ko uda, Han dinastia gainbeheran dago. Cao Cao kantziler handia Sun Quan eta Liu Bei hegoaldeko jauntxoen kontra dabil, "matxinoak" direlakoan. Changbango guduan zalditeria inperialak zibilak erasotzen ditu.

Zhuge Liang aholkularia Jiangdong probintzian bitartekari lanak egiten ditu Cao Cao kontra. Cai Mao eta Zhang Yun Jing probintziako komandanteak bere itsasontziak bildu eta Cao Caorekin bat egiten dute Arroila Gorrietara elkarrekin joateko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cien razones por las que dejé de ser español

***Cien razones por las que dejé de ser español*** 2006. urtean kaleratu zen Jose Mari Espartzaren liburua da. Liburuak hiru hitzaurre zituen, hurrenez hurren, Galiziako Xosé Luís Méndez Ferrínena, Euskal Herriko Joxe Azurmendirena eta Kataluniako Víctor Alexandrerena. 101. arrazoian liburuaren helburua azaltzen du, bestetik: "Batez ere nafarra bezala idazten dut", "euskaraz ez dakiten nafarrentzat". Liburuak arrakasta izan zuen eta polemikoa izan zen.

## Edukia 
Liburuan Espartzak Euskal Herria arriskuan dagoela azaltzen du, poliki-poliki desagertzen ari dela neurri handi batean Espainiaren eraginez. "Espainiaren kontrako biziraupen formula guztiak entseatu ditugu. Hauetako bat bera ere ez du hizkuntza, lurralde, kultura, zuzenbide edo euskal idiosinkrasiaren galera ekidin. Espainia, Frantzia eta *American way of life*-arekin, desagertu egingo gara. Espainiarekin, Frantziarekin eta *American way of life*-ekin desagertuko gara".

Horren aurrean Espartzak ikusten duen aukera bakarra independentziarena da. Munduan ez dago herririk, lortu izanez gero, damutu denik. Eta horretarako arrazoiak soberan ditugu.

Iritzi hauetan oinarrituta idazleak independentziaren aldeko ehun arrazoi ematen ditu, beti ironia eta sarkasmoa erabiliz; baita ere, gaien arabera, xamurtasuna. Arrazoiak bost esparrutan antolatuta daude:
* Kontatu zidaten arrazoiak ("Las razones que me contaron"). Historian oinarritutako ideiak dira.
* Bizi izan nituen arrazoiak ("Las razones que viví"). Haren autobiografian oinarritutako argudioak.
* Liburuetan gordetzen ziren arrazoiak ("Las razones que guardaban los libros")
* Arrotzen arrazoiak ("Las razones del extranjero"). Kanpotik etorritako bidaiarengan aurkitutako zergatikoak
* Edalontzia gainezkatu zuten arrazoiak ("Las razones que sobraron el vaso"). Zergatiok politika garaikidean aurkitzen ditu idazleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Liburua Google Booksen.
Hóng Gāoliáng

***Hóng Gāoliáng*** (; eusk. 'Basarto gorri') 1988ko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Mo Yanen *Hóng Gāoliáng Jiāzú* eleberrian oinarrituta. Urrezko Hartza irabazi zuen.

## Sinopsia 
Txinatar neska batek hitzartutako ezkontza baten bitartez basarto-destilategi baten ondorengoa ezkonduko du. Hala ere, palankin eramaile batez maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Gong Li: amama
* Jiang Wen: aitona
* Ji Chunhua: Sanbao
* Teng Rujun: Luohan osaba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Woo

**John Woo** (; Guangzhou, ) txinatar jatorriko zinema zuzendari hongkongdarra da.

Ekintza filmak egin ditu, askotan slow motion teknika erabiliz.

## Filmografia
Hibla Herea

**Hibla Herea** edo **Hibla Hera** (grezieraz: Ὕβλα Ἡραία edo Ὕβλα Ἥρα) Siziliako antzineko hiri bat zen; toki hau gaurko Ibla herrian dago, Ragusa *comunean*. Hibla izeneko hiru edo bost hiri existitu ziren. Pausaniasen arabera, Hibla izeneko horrenbeste hiri daude, tokian izen horrekin dibinitate bat zegoelako, horregatik zaila da bata bestetik ezberdintzea. Horren harira, William Smith, XIX. mendeko britaniar klasizista nabarmenetariko batek, Hibla Gereatis eta Megara Hiblea nahasten zituen, beraz, kontuz ibili behar da antzinako iturri batean Hibla izena ikustean.
thumb|300px|Antzinako Siziliako hiriak
## Historia 
Estefano Bizantziokoak *Behe Hibla* deitu zion Hibla Hereari (Υβλα ἡ ἐλάττων) Hibla Handitik edo Hibla Txikitik ezberdintzeko. Hibla izenari Hera edo Herea gehitzen zuen (Ἥρα, Ἡραία). Hau zen Siziliako Hibla izena zutenen hirietatik ezezagunena. Pausaniasek ez du hiri hau aipatzen Hibla Handia eta Hibla Txikia ezberdintzean, ezta beste geografoek ere. Hala ere, Ibilbidean Hibla izeneko hiri bat aurkitzen da, Agrigento eta Sirakusaren arteko bidean. Dudarik gabe, ez zen Hibla Handia, Hibla Txikia, Megara Hiblea ezta Hibla Geriatis ere. Horregatik, Estefanok aipatutako hirugarren Hibla da.
Ibilbideen arabera, Akrastik (gaurko Palazzolo) 18 milletara zegoen. Zizeronek aipatutako Siziliako Hera hiria, ez dakigu hau zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulo honek jabari publikoko informazioa du: Smith, William: *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mithology* (1870). London: John Murray.
Asengo gotorlekua

**Asengo gotorlekua** (Bulgarieraz: Асенова крепост, *Asenova krepost*) Bulgariako Rodope mendietan dagoen Erdi Aroko gotorlekua da. Asenovgrad hiritik hiru kilometrotara dago, Asenitza ibaia gainean.

## Historia 
Inguruan aurkitutako lehenengo aztarna arkeologikoak traziar herriaren garaikoak dira. Antzinako Erromaren garaian ete inguruan gizakien aztarnak aurkitu dira; baita ere Bizantzioren garaietan. Gortorlekuak Erdi Aroan hartu zuen garrantzia. Lehenenego aipamena XI. mendekoa da: Bachkovoko monasterioaren estatutuetan *Petrich* (Петрич) izenarekin aipatuta agertu zen. Gortolekua Hirugarren Gurutzadan konkistatua izan zen.

XIII. mendean, 1231an, konponketa sakonak egin ziren Ivan Asen II.a Bulgariakoa tsarren garaian. Gotorlekuaren garrantzia Konstantinoplako Inperio Latindarraren erasoei erantzuteko defentsarena zen; horma bateko idazkun baten testuak horrela dio. Garai hartako gotorlekua feudalismoaren ezaugarriak zituen.

Otomandarren konkistak, XIV. mendean, gotorlekuaren dekadentzia ekarri zuen.

Asengo gotorlekuaren barruan XII-XIII. mendeko eliza dago, Petrichko Ama Birijinaren eliza, alegia, nahiko ondo gordeta. Bi solairuko eraikina da, habaearte bakarrekoa, gurutzeko kupularekin eta dorre handi batekin. Barruan XIV. mendeko horma irudiak ikus daitezke. Elizaren zaharberritze partziala 1991n bukatu zen.

Mendeetan eliza hobeto gorde egin da inguruko kristauen erabilerari esker. Gaur egun Eliza Ortodoxoaren eskuetan dago.

Asenovgrad hiriak lehen *Stanimaka* izena zuen. Izena gotorlekuaren eraginez aldatu zuen.

## Iruditegia 

File:asenova-krepost01.jpg | Asenova krepost XX. mendearen hasieran.
File:Asenova-fortress-2008-06-01-6.jpg | Hormen ikuspegia.
File:Asens Fortress TB 3.jpg | Elizaren horma irudiak.
File:Asenova-fortress-2008-06-01-5.jpg | Elizaren dorrearen erorkinak.
File:Asenova fortress.png | Gotorlekuaren mapa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Gotorlekuari buruzko erreportaia.
* :Turismo informazioa.
Zhang Yimou

**Zhang Yimou** (; Xi'an, Shaanxi, ) txinatar zinema zuzendaria da. Hainbat sari lortu ditu eta hirutan izendatu dute ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sarirako.

## Filmografia
Shí Miàn Mái Fú

***Shí Miàn Mái Fú*** (; ) 2004ko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren amodiozko filma da, Wuxia estilokoa.

## Sinopsia 
859. urtean Tang dinastia gainbeheran dago. Hainbat talde matxino sortu dira eta nagusia Daga hegalarien etxekoa da eta Jin eta Leo kapitainek bere buruzagia harrapatzeko agindua jasoko dute.

## Aktoreak 
* Andy Lau – Leo ()
* Zhang Ziyi – Mei ()
* Takeshi Kaneshiro – Jin ()
* Song Dandan – Yee ()

## Kanpo estekak
Gonzalo de Castro

**Gonzalo de Castro** (1963ko otsailaren 2a, Madril), espainiar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat da.

## Filomgrafia 
### Zinema 
* *Superlópez* (2018)
* *Las Furias* (2016)
* *¿Para qué sirve un oso?* (2011)
* *Rivales* (2008)
* *La torre de Suso* (2007)
* *Madagascar* (2005)
* *Gente pez* (2011)
* *Coppola: Un hombre y sus sueños* (1999)
* *Lisboa, faca no coração* (1998)

### Telebista 
* *7 vidas* (1999-2006), Telecinco
* *Doctor Mateo* (2009-2011), Antena 3
* *B&b, de boca en boca* (2014-2015), Telecinco
* *Bajo sospecha* (2016), Antena 3
* *Web Therapy* (2016), #0
* *Ellas*, (2017), TVE
* *Matar al padre* (2018), Movistar+

## Antzerkia 
* *Idiota* (2016)
* *Invernadero* (2015)
* *Deseo* (2013)
* *El inspector* (2012)
* *Luces de bohemia* (2012)
* *Glengarry Glen Ross* (2009-2010)
* *Hay que purgar a Totó* (2007-2008)
* *La buena persona de Sezuan* (2006)
* *Las últimas palabras de Copito de Nieve* (2004-2006)
* *Como en las mejores familias* (2003-2004)
* *Madre, el drama padre* (2001)
* *Haciendo Lorca* (1996)
* *El tiempo y la habitación* (1996)
* *Terror y miseria del Tercer Reich* (1995)
* *Testamento* (1995)
* *Calígula* (1994)
* *Tirano Banderas* (1992)
* *Por los pelos* (1992-1993)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Dà Hóng Dēnglóng Gāogāo Guà

***Dà Hóng Dēnglóng Gāogāo Guà*** (; ) 1991ko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Su Tongen *Qīqiè Chéngqún* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
1920ko hamarkadan, Txinako Gerra Zibila baino lehen, Songlian neskatoa unibertsitatea utziko du Chenen laugarren emaztea izateko. Laster etxe berriaren ohiturez jabetuko da.

## Aktoreak 
* Gong Li: Songlian (S:颂莲, T:頌蓮, P: *Sònglián*), laugarren emaztea (四太太 *Sì tàitai*)
* He Saifei: Meishan (C:梅珊, P: *Méishān*), hirugarren emaztea (三太太 *Sān tàitai*)
* Cao Cuifen: Zhuoyun (S:卓云, T:卓雲, P: *Zhuóyún*), bigarren emaztea (二太太 *Èr tàitai*)
* Kong Lin: Yan'er (S: 雁儿, T: 雁兒, P: ''Yàn'ér*), Songlianen zerbitzaria
* Zhou Qi: housekeeper Chen Baishun (S: 陈百顺, T: 陳百順, P: *Chén Bǎishùn*)
* Jin Shuyuan: Yuru (C: 毓如, P: *Yùrú*), lehenengo emaztea (大太太 *dà tàitai*)
* Ma Jingwu: Chen Zuoqian (S:陈佐千, T: 陳佐韆, *Chén Zuǒqiān*)
* Cui Zhihgang: Gao doktorea (S:高医生, T: 高醫生, P: *Gāo-yīshēng*)
* Xiao Chu: Feipu (S:飞浦, T: 飛浦, P: *Fēipǔ'')
* Cao Zhengyin: Songlianen zerbitzaria
* Ding Weimin: Songlianen ama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballumbie

'''''', Eskoziako Dundee hiriko etxegune bat da. Gaztelua eta etxea Dundee hiritik kanpo daude, Angus konderrian.

## Kanpo estekak
Broughty Ferry

'***,  eta  edota **Brochty*', Eskoziako Dundee hiriko auzune bat da.

## Eraikin nabarmenak 
* Broughty gaztelua

## Kanpo estekak
The Fountains of Paradise

***The Fountains of Paradise*** (euskaraz *Paradisuaren Iturburuak*), 1979ko Arthur C. Clarke britainiar idazlearen zientzia fikziozko eleberri bat da.

## Argumentua 
XXII. mendea. Vannevar Morgan, bere garaiko ingeniari bikainena da. Gibraltarreko itsasartea zeharkatzen duen zubi bat eraiki ondoren, denbora luzez amestu duen lorpen askoz ere handiagoa gauzatu nahi du, nolabaiteko espaziorako zubi antzekoa: igogailu espaziala: Horretarako, Lurreko ekuadorretik orbita geosinkronikoan dagoen satelite batera kable bat ezarriko du. Baina Morganen saiakerak hainbat oztiopo topatuko ditu: batetik, kablearen finkatze gune idealan dauden fraideen aurkakotasuna, Taprobanako uhartean; bestetik, finantzatketa lortu, politikoekin arazoak konpondu eta azkenik igogailuaren eraikuntza prozesuan agertuko diren ingeniaritza arazoei aurre egin beharko diete.

Morganen balentria Taprobanako antzinako historiarekin nahasten da, honetan Kalidasa kondairazko erregeak jainkotasuna lortu asmoz zeru goienetan jauregi miragarri bat eraiki omen zuen, bai eta oraintxuki eguzki sisteman agertu den estralurtar zundarekin ere, honek antzinako zalantza existentzialari erantzuna eman dio: ez gaude unibertsoan bakarrik.

## Kanpo estekak
Erdialdea (Dundee)

**Erdialdea**, , Eskoziako Dundee hiriko auzo bat da. Iraultza Industrialaren garaia arte hiri osoa barne hartzen zuen.

## Kanpo estekak
Childhood's End

'''Childhood's End'* (euskaraz *Haurtzaroaren Amaiera''), 1953ko Arthur C. Clarke britainiar idazlearen zientzia fikziozko eleberri bat da.

## Argumentua 
XX. mendearen amaieraldera, AEBak eta Sobietar Batasuna espazioan zeinek lehen ontzia gailua jartzen duen lehiatzen ari dira. Ustekabean estralurtar espaziontzi erraldoiak munduko hiri nagusienetan agertuko dira. Superjaunak deritzoten estralurtarrek gizakien kontaktuan jarri eta bere asmoak zintzoak direla eta gizateriari lagundu nahi diotela iragarriko diete. Aurrez-aurreko batzarrak burutuko dituzte, betiere estralurtarrek beren aurpegiak ezkutatuta dituztela, hauetan kristal unidirekzional baten bidez Nazio Batuen Erakundek Rikki Stormgren burua eta Karellen izeneko superjaunen buruak parte hartuko dute, azken honek gizakiei estralurtarren benetako itxura berreogeita hamar urtera erakutsiko dietela hitzemango die.

Behin berrogeita hamar urte igaro ondoren, Karellen eta gainontzeko superjaunek gizateriari beren benetako itxura fisikoa erakutsiko diete. Beren itxura usadiozko irudi historikoetako hegal, adar eta isatsadun deabruena da. Gizakiak baina garaiagoak, eta gorputzez indartsuagoak, baina eguzki argiarekiko oso sentsibleak, Lurreko airea denborldi laburretan bakarrik arnasteko gai dira.

Karellen jarrera gizakiekiko banatua dago, alde batetik beren moral faltak haiekiko gupida sentiarazten dio, bestalde gizakiek unibertso fisikoa gainditzeko duten gaitasun potentzialarekiko modu onberan jeloskor da. Lurraren ikuskatzaile gisa Karellen betebeharra gizateriak bere hurrengo eboluzio mailara jauzi egin dezan laguntzea izango da: giza haurrak beren psio fakultatearen garapen handiaren bidez itxuraldatuko diren apokalipsia.

Haur mutanteen estatus jainkotarraren prezioa beren nortasun indibiduala galtzea litzateke: espezie fusionatuentzat ez baitago "ni" izenorderik. Superjaunak gizakiak baina koefiziente intelektual handiagoa eta teknologikoki garatuagoak daudenez, ez dira jauzi ebolutiboa beren kaxaz emateko gai. Karellen betebeharra gizakiek gizarte orekatuagoa sortzeko beren ekintzak mugatzea litzateke, honela gizakiek superjaunek "Breakthrough" deritzoten fasen, haurren perzepzio extrasentsoriala eta telekinesiaren garapen ikaragarria bereganatuko duten unea, gizateriak bere burua suntsitu ez dezan.

Gizateria superjaunek apoteosira iristen lagunduko duten bosgarren espeziea da.

## Kanpo estekak
Douglas (Dundee)

**Douglas and Douglas**, nagusiki **Douglas** bezala izendatua, , Eskoziako Dundee hiriaren ekialdean dagoen auzo bat da.

## Kanpo estekak
Ninewells

'''''', , Eskoziako Dundee hiriko auzo bat da. Bertan dagoen ospitalearengatik ezaguna da.

## Kanpo estekak
Sir Gawain eta Zaldun Berdea

**Sir Gawain eta Zaldun Berdea**, XIV. mendearen amaieraldera eskuizkribu bakar batean idatzitako erromantze metriko bat da. Arturiar zikloaren kontakizun ezagunenetakoa da, eta bere istorioan bi elementru folkloriko txertatzen ditu: "burugabetzearen jokoa" eta "irabazitako gauzen elkartrukatzea". Kontakizunak galestar, irlandar eta ingeles mitologiako elementuak hartzen ditu, bai eta Frantziako Erdi Aroko zalduneriarenak ere.

## Kanpo estekak
Iván Giménez

**Iván Giménez Gil** (1976, Iruñea, Euskal Herria), euskal kazetari eta sindikalista bat da.

## Ibilbidea 
Kazetaritzan lizentziatua, bere ibilbide profesionala nafar hiriburuko Eguzki Irratian hasi zuen. 1997-2011 artean Noticias de Navarra egunkarian lan egin zuen.

2015ean Nafarroa Garaian aski ospetsua egin zen *El corralito foral* liburua idatzi zuen.

2000. urtetik Eusko Langileen Alkartasuna sindikatuko afiliatua eta 2016tik Batzorde Eragileko kidea ere bada.

## Idazlanak 
* *El corralito foral. Las tripas del navarrismo, al aire: un ecosistema al servicio del capital * (2015, Pamiela)

## Erreferentziak
Aratz-Erreka

**Aratz-Erreka**, Gipuzkoako Azpeitia udalerriko auzoa da, Urola Erdia eskualdean. Bertaratzeko, aurrez Urrestilla auzotik igaro beharra dago.

250px|ezkerrera|thumb|Aratz-Erreka, auzoa eta erreka

## Kanpo estekak
Odria

**Odria**, Gipuzkoako Azpeitia udalerriko auzo bat da, Urola Erdia eskualdean. Azpeititik Zestoara doan errepìdearen hasieran eta Urola ibaiaren bazterrean dago.

## Kanpo estekak
Eizagirre (Azpeitia)

**Eizagirre**, Gipuzkoako Azpeitia udalerriaren hegoaldean dagoen baserri sakabanatuz osatutako auzo bat da, Urola Erdia eskualdean. Azpeititik Beasainera doan errepidearen inguruko mendialdean dago, Nuarbe eta Matxinbenta auzoen artean, eta Ibai-Ederko urtegiaren alboan.

## Kanpo estekak
Elosiaga

**Elosiaga**, Gipuzkoako erdialdean dagoen Azpeitia udalerriko auzo bat da. Bidania-Goiatzera doan errepidearen lehenbiziko maldetan dago.

## Kanpo estekak
Izarraitz (auzoa)

**Izarraitz**, Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen baserri sakabanatuz osatutako auzo bat da. Bere izenak ongi adierazten duen gisan Izarraitz mendigunearen magalean dago, Azpeitiko herrigunearen gain.

## Kanpo estekak
Elosua (Azkoitia)

**Elosua** Gipuzkoako Azkoitia udalerriko auzo ez ofizial bat da. Urola Erdia eskualdean eta Bergara doan errepidean dago. Errepidearen alde batean dauden auzuneko etxeak Azkoitiko Elosua auzokoak dira eta beste aldekoak berriz Bergarako izen bereko auzoarenak.

## Ikus gainera 
* Elosua (Bergara)

## Kanpo estekak
Madariaga (Azkoitia)

**Madariaga**, bertakoen hizkeraz **Madarixa**, Gipuzkoako Azkoitia udalerriko auzo ez ofizial bat da. Azkoitiatik ibilgailuz joanez gero, Azkarateko mendatearen bidez bertaratzen ahal daiteke.

## Kanpo estekak
Aizpurutxo

**Aizpurutxo** Gipuzkoako Azkoitia udalerriko auzo ez ofizial bat da. Azkoitia eta Urretxu-Zumarraga arteko errepidearen erdibidean eta Urola ibaiak zeharkatzen du. Bertan, pare bat jatetxe-taberna daude.

## Iruditegia 

Irudi:Aizpurutxo_01,_Azkoitia,_Gipuzkoa,_Euskal_Herria.jpg|Aizpurutxo.
Irudi:Aizpurutxoko San Agustin eliza.jpg|Aizpurutxuko eliza.
Irudi:Estación de ferrocarril de Aizpurucho (1 de 1) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|Antzinako Aizpurutxuko Urolako trenaren geltokia 1925ean.

## Kanpo estekak
Martirieta

**Martirieta** Gipuzkoako Azkoitia udalerriko auzo ez ofizial bat da.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|236x236px|Martirietako Blas Aramendi ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Martirietan Urolaldeko euskaraz egiten da, erdialdeko euskalkiaren aldaera. Azkoitiko euskarak ez dituen zenbait ezaugarri biltzen dira Martirietako euskaran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yáo a Yáo, Yáo Dào Wàipó Qiáo

***Yáo a Yáo, Yáo Dào Wàipó Qiáo*** (; eusk. 'Arraun egin, arraun egin, arraun egin amamaren zubiraino') 1995eko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Li Xiaoen 'Klanaren arauak' eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
1930eko hamarkadan, Tang Shuisheng Shanghaira ailegatu berria da. Triadarentzat hasiko du lanean eta hiriko azpimundua ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Wang Xiaoxiao: Tang Shuisheng
* Gong Li: Xiao Jinbao
* Li Xuejian: Liu osaba
* Li Baotian: Tang (Triadaren nagusia)
* Sun Chun: Song
* Fu Biao: Zheng
* Yang Qianguan: Ajiao
* Jiang Baoying: Cuihao

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Báirì Yànhuǒ

***Báirì Yànhuǒ*** (; eusk. 'Eguneko su-artifizialak') 2014ko Diao Yinan txinatar zinema zuzendariaren thrillerra da. Urrezko Hartza irabazi zuen.

## Sinopsia 
1999an, Heilongjiang probintzian, Zhang Zili poliziak bi kide eraila izan eta gero zerbitzua utziko du. Zaindari moduan hasiko du lanean. Baina antzinako betegabeko lan bat berriro berpiztuko da.

## Aktoreak 
* Liao Fan: Zhang Zili
* Gwei Lun-mei: Wu Zhizhen
* Wang Xuebing: Liang Zhijun
* Wang Jingchun: Rong Rong
* Yu Ailei: captain Wang
* Ni Jingyang: Su Lijuan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Peón

**Mercedes Peón** (Oza dos Ríos, Coruña, 1967) abeslari galiziarra da, XXI. mendeko ahotsik ezagunenetakoa Galizian.

## Biografia 
13 urte zituela Costa da Morteko pandereteirak entzun zituen eta 17 urterekin Galiziako herrietan barna ibili zen musika tradizionala ezagutu, gorde eta hurrengo belaunaldiei transmititu asmotan. Xacarandaina folk elkartean sartu zen eta 17 urtetan zehar Galiziako musika eta dantza tradizionalak irakasten aritu zen, hala udal eskoletan, nola Galiziako telebistan eta Europako hainbat unibertsitatetan ere bai, Sorbona, Oporto, Gales. 2010 urtean Womex (World Music Expo) jaialdian hartu zuen parte, urte hartan Kopenhagen izan zen ospatu zen. Kopenhagez gain Europa osoan eta Kanadan kontzertu bira egin zuen. 2012an Varsobiako WVB taldearekin Polonian hainbat kontzertu eman zituen, 2015ean disko batean bildu zirenak. Diskoari izena ematen dion abestiaren bideoklipa ontziola batean grabatuta dago, atmosfera ilun eta pisutsua erakusten duelarik
* *Ajrú* (2003, Discmedi)
* *Sihá* (2007, Discmedi)
* *Sós* (2010, Do Fol)
* *Déixaas* (2018, Altafonte)

## Sariak 
* Festival Cidade Vella de Santiago de Compostela:
** 1990: Autentikotasunaren Saria
* Folkworld aldizkaria:
** 2000: Urteko artista onenaren saria
* BBC Radio 3:
** 2000: Urteko arsita onenaren sarian finalista.
* Galiziako Xunta:
** 2005: Urteko galiziarra
** 2008: Musika Sari Nazionala

## Ikus, gainera 
* Galiziako musika

## Erreferentziak
Les Innocentes (filma)

***Les Innocentes*** 2016ko Anne Fontaine frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1945eko neguan, Mathilde Beaulieu Polonian lan egiten duen Frantziako Gurutze Gorriko mediku komunista da. Frantziar soldadu zaurituak zaintzen dabil baina poloniar moja batek bere laguntza eskatuko du. Monasterioko hainbat moja haurdun daude Armada Gorriak bortxaketa masiboak egin eta gero.

## Aktoreak 
* Lou de Laâge : Mathilde Beaulieu
* Vincent Macaigne : Samuel Lehman
* Agata Kulesza : ama nagusia
* Agata Buzek : ahizpa Maria
* Joanna Kulig : ahizpa Irena
* Katarzyna Dąbrowska : ahizpa Anna
* Thomas Coumans : Gaspard
* Eliza Rycembel : Teresa
* Anna Próchniak : Zofia
* Helena Sujecka : Ludwika
* Mira Maluszinska : Bibiana
* Dorota Kuduk : Wanda
* Klara Bielawka : Joanna
* Pascal Elso : koronela
* Leon Latan-Paszek : Wladek
* Joanna Fertacz : Zofiaren izeko
* Zacharjasz Muszynski : errusiar soldadua
* Mariusz Jakus : errusiar ofiziala

## Kanpo estekak
Verlan

**Verlan** (*verlan* = *lan ver* = ''l'envers*), frantsesaren argot hizkera bat da. Honetan frantsesezko jatorrizko hitzen silaba atzetik aurrera itzularazten dira.

## Hitz eraketak 
Batzutan itzularazteaz gain, silabak ere kentzen zaizkio *problème* ("arazo") = *bléme* (verlan) hitzaren kasuan.

Verlan hizkeran hitz berriak sortzeko aldaketa hauek jazotzen dira:

* Hitzaren azken bokala kentzea.
* Hitzaren banaketa edo mozketa.
* Atzetik aurrera itzularaztea.
* Hitzaren azken silabaren elipsia.

## Historia 
Verlan hizkeran Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Paris hiriburuaren inguruko auzune txiroetan erabiltzen hasi zen. Ordutik aurrera kulturan batez ere musika, zinema eta telebistaren bidez hedatu da, eta auzune apaletako gazteek oso erabilia da, bai Pariz nahiz Frantziako hiri nagusienetan.

Verlan hizkera oso dinamikoa den kale hizkera da, eta etengabeko eraldaketan.

## Erabilera 
Verlan hizkeran frantsesezko esaldietako hitz solteetan erabiltzeaz gain aditzetan ere erabili eta hauek deklinatzen dira. Adibidez:

* Rigoler (Barre egin) = Golri (Verlan) = Je golri (nik barre egiten dut) = J´ai golri (nik barre egin nuen) = Je vais golri (Barre egitera noa) = Golri! (Barre egin!) = Je rigolerais (Nik barre egingo nuke)

## Re-verlan 
Gaur egun *re-verlan* hizkera ere badago, hizkera oraindik eta gehiago eraldatuz, alegia, verlan hizkerako hitza berriz atzetik aurrera itzularaztea. Adibidez, frantsesezko *flic* ("polizia") = feuf (verlan) = *feuk* (birverlan), honen helburua jada *keuf* hitzaren esanahaia ezagutzen duten poliziek *feuk* hitz berriaren esanahia ez ulertzea da.

Beste adibide batzuk:

* Arab ("Arabiarra") = Beur (Verlan) = Rebeu (Re-verlan)
* Femme ("Emakume") = Meuf (Verlan) = Femeu (Re-verlan)

## Adibideak 
## Esaldiak 
* **Mon mec mate les autres meufs dans la rue** = Nire mutilagunak kalean beste neskei begiratzen die = **mec** (tipo / mutil) = **meufs** (emakumeak/neskak)
* *'Attetion, v'la les keufs!** = Adi, poliziak badatoz! = **vo'la'* (*voila*, honatx) + **keufs** (poliziak)
* **Mon mec mate les autres meufs dans la rue** = Nire mutilagunak
* **Va te coucher, relou!** = Joan hadi ohera, atorrantea! = **lourd** (astuna) = **relour** (atorrante / gogaikarri)

## Zinema 
* *La Haine'' (1995)

## Kanpo estekak
Menguante

**Menguante** Alfredo Gómez Cerdák idatzitako fikziozko liburu bat da. Lorena eta Demetrio zapatalariaren istorioa kontatzen du. Benjamin Rocaseca eta Danterekin, basamortuan barrena ibiltzen da basamortuko Orakuluaren bila. Honek Benjamín Rocaseca idazlearen arazoa, txikiagotzen ari dela, konpontzen lagunduko die.

Liburuak Amaigabeko istorioa aipatzen du; bertan oinarritzen baita liburuaren zati bat: basamortuan sartzen direnean izenbururik gabeko liburuak hori diolako.

## Pertsonaiak 
### Lorena 
Lorena bere jarrera "nerabezaroa" hitzarekin orokortzea gustatzen ez zaion neska da.

### Demetrio 
Demetrio jauna Lorenaren herriko zapatalari bat da. Liburuaren amaieran, bere idazkerakiko maitasuna agerian uzten da. Mekanikoa da ere; auto bat eraiki zuen kaleko pieza solteekin.

### Benjamín Rocaseca 
Helduentzako liburu idazle ospetsua, egun batean bere argitaletxearekin helburuz saltzea bakarrik zuen haurrentzako liburu bat idaztea itundu zuen. Hau idatzi izana txikitzen hastea eragiten du, Demetrioren zapata-dendara iritsi, eta handik Lorenaren eskuetara heldu arte.

### Dante 
Dante Benjaminen semea da. Ez du inoiz gustuko izan bere aita; aita txarra diruditzen zaio. Halere, ez zuen ezta bi aldiz pentsatu bere aita hazten laguntzeko.

## Kanpo estekak
Bakarka

**Bakarka**, Ruper Ordorikaren hogeigarren diska da, 2018an plazaratutakoa. Izenburuak berak adierazten duenez, disko akustikoa da, gitarraz beste laguntzarik gabekoa, musikari laguntzaile barik ateratzen duen lehendabizikoa. Bertan aspaldiko kantak eraldatuta berreskuratzen ditu .

## Ezaugarriak 
* Azala: Fernando Neira "Lutxo"
* Diseinua: Unai Arana
 
## Abestiak 
* *Herdoilarena*, 3:25. Letra: Bernardo Atxaga
* *Ezbaieko gogoan*, 2:55
* *Banekien*, 4:07
* *Joan soseguz*, 3:17
* *Martin Larralde*, 4:16. Letra: Joseba Sarrionandia
* *Asmatzekorik ez*, 4:24
* *Fas fatum*, 3:16. Letra: Bernardo Atxaga
* *Mundua biltzen duen oihartzuna*, 3:30
* *Lagunaren heriotza*, 1:48. Letra: Luigi Anselmi
* *Berandu dabiltza*, 6:40. Letra: Bernardo Atxaga
* *Edertasunaz mintzo*, 4:13
* *Ene begiek*, 4:15. Letra: Joseba Sarrionandia

## Ikus, gainera 
* Ruper Ordorika
* *Bakarka bi*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoaren aurkezpena.
* Kanta guztien letrak.
* Diskoaren aurkezpena *Berria*n.
Kamerungo sumendi-lerroa

**Kamerungo sumendi-lerroa** mendebaldeko eta erdialdeko Afrikako mendialdea da, sumendiek eragina. Nigeria eta Kamerun arteko mugan dago, Kamerun mendia eta Txad aintziraren artean.

Geologiaren ikuspegitik, berezia da izan ere kontinentetik ez ezik ozeanoan zehar ere hedatzen baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Odriozola

**Olatz Odriozola Mujika** (Urnieta, Gipuzkoa, 1983ko martxoaren 30a) Gipuzkoako zeladore eta txirrindularia da, emakumezkoen ziklo-krosean nagusi izan dena Euskal Herriko zirkuitoetan.

## Bizitza 
Futbolean, boleibolean, mahai tenisean jardun ostean, lesio baten ondorioz, errehabilitazio gisa, bizikletan ibiltzen hasi zen pixka bat eta bikotea txirrindulari mundukoa izateak ere lagundu zion 2003 urte inguruan txirrindularitzan murgiltzen. 

### Txirrindularitza ibilbidea 
Hasieran mendiko bizikletarekin hasi zen eta gero ziklo-krosa eta mendiko bizikleta uztartu zituen. Ciclos Patxi talde gipuzkoarrean hasi zen. Iturrotz Conor Saltoki talde nafarretik pasatu ostean, Arabako Bizikleta.com taldean jarraitu zuen.  

Hainbat lasterketatan gozatu du, hala nola Naviako Espainiako Txapelketa, Gavereko lasterketa (Belgika), Legazpiko Espainiako Txapelketa, Pont-Chateauko Europako Txapelketa (Frantzia) edo Valkenburg-eko Munduko Txapelketa (Herbehereak).

Istripu larria izan zuen eta hiru ebakuntza eta bost hilabeteren ostean itzuli zen lehiketetara. Gurpildun aulkian eraman zuten lehenengo ziklokros lasterketa ikustera. Hantxe jakin zuen Espainiako Txapelketa Legazpin egitekoa zela. Beraz, bertan egoteko errekuperatzea jarri zuen helburu. Hilabete izan zuen alta eman zioten egunetik, baina ez zen konformatu Legazpiko lasterketan parte hartzearekin eta hirugarren postua lortu zuen.

## Palmaresa 
**2012-13**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Karrantzako ziklo-krosean
* 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
**2013-14**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
* Asteasuko ziklo-krosa
* Karrantzako ziklo-krosa
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Elorrioko ziklo-krosean
**2014-15**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
* link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px Elorrioko ziklo-krosan
**2015-16**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Elorrioko ziklo-krosean
**2017-18**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
* link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
**2018-19**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px  Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Igorreko ziklo-krosan
**2019-20**
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan
**2021-22**
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan
**2022-23**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px  Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
**2023-24**
* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px  Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virunga mendiak

**Virunga mendiak** ekialdeko Afrikako mendialdea da, sumendiek eragina. Ruanda, Kongoko Errepublika Demokratikoa eta Uganda arteko mugan dago, Eduardo eta Kivu aintziren artean.

Zortzi sumendi nagusik osatzen dute mendilerroa. Gehienak egonekoak, Nyiragongo mendia (3462 m.) eta Nyamuragira mendia (3063 m.) izan ezik. Azken erupzioak 2006an eta 2010eko urtarrilean izan ziren. Sumendirik altuena Karisimbi mendia (4507 m.) eta zaharrena Sabyinyo mendia (3634 m.) dira. Virungako Parke Nazionala bertan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin Tourskoaren eliza (Urretxu)

**San Martin Tourskoaren eliza** Gipuzkoako Urretxu udalerrian dagoen eliza bat da, Urola Garaia eskualdean. Alde Zaharreko Iparragirre plazan dago, alboan Jose Mari Iparragirre urretxuar semearen estatua duela.

XVI. mendean eraiki zen eta sortu zenetik eraldaketa ugari izan du. Hallenkirche edo areto eliza motakoa da, hiru nabeek (erdikoak eta bi albokoek) garaiera berdinekoak baitira. Zutabeen goialdea eta kupulak zurezkoak dira, materiala agerian dutela.

## Kanpo estekak
Abbot (Maine)

**Abbot** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Piscataquis konderrian dago, Maine estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Piscataquis konderrian

## Kanpo estekak
Torreáguilako erromatar villa

thumb|300px|Torreáguilan aurkitutako II. mendeko maskara. 15 zm ditu eta ziur aski iturri baten apaingarria izango zen.
**Torreáguilako erromatar villa** Badajozko probintziako Barbaño herrian dagoen aztarnategi erromatarra da. Kristo ondorengo lehenengo mendekoa da eta villa bat zen. Erromatarren garaian Lusitania probintzian zegoen, Augusta Emerita hiriburua zen babesean, Guadiana ibaiaren ertzetan. Aztarnategiak ia 30.000 m2 ditu.

## Kokapena 
189 itsaso gaineko metroetan dago eta Guadiana ibaitik 300 metrotara. Villara joateko Montijo-Barbaño errepidea hartu behar da. Errepide horrek aztarnategia bitan banatzen du.

## Deskribapen historikoa 
Objetuak eta aztarnategiaren egitura aztertuta, eraikina I. mendearen erdi aldekoa dela pentsatu da. Historikoki villa honek erabilera luzea izan zuen zeren eta VII. mendean oraindik bizirik zegoen; zenbait eraikin geroago ere erabili izan ziren, bestetik.

Ziur aski villa hau soldadu erromatar zahar batena izan zen, ejertzitoa utzi ondoren Augusta Emeritan bizi zena. Orain arte aurkitutako eskeletoen arabera, villan 500-700 pertsona bizi zirela kalkulatu daiteke. Villaren biztanleak etxearen beharren arabera antolatzen ziren, aktibitateen arabera. Kasu honetan alde urbanoa eta larreko aldea bereizi egiten ziren; bigarren horretan zeramika tailerra, bidrio tailerra, baseriko lanak, sotoak, termak, e.a. zeuden, hau da, autohornitzea ziurtatzeko guztia. Alde urbanoan nagusiak bizi ziren.

Villaren aurkikuntza 1984ko martxoan izan zen, laborantza helburuekin lur mugimendu batzuk egiterakoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Villa
* Augusta Emerita

## Kanpo estekak 
* :Torreáguilako villa erromatarrari buruzko entzuteko gida.
* :Torreáguilako villa erromatarrari buruzko erreportaia eta argazkaiak. Egilea, Lourdes Torres.
Hibla Gereatis

**Hibla Gereatis** (grezieraz Ὕβλα ἡ Γελεᾶτις) Siziliako antzinako hiri bat zen, Etna mendiko hegoaldeko magalean kokaturik, ez oso urrun Symaethus ibaitik Paternò udalerrian. Hibla izenarekin, hiru edo bost hiri existitu ziren. Horrenbeste Hibla izenen jatorria datza, Pausaniasen arabera, tokian izen horrekin dibinitate bat zegoela, horregatik da zaila bata bestetik ezberdintzea. Horren harira, William Smith, XIX. mendeko britaniar klasizista nabarmen batek, Hibla Gereatis eta Megara Hiblea nahasten zituen, beraz, kontuz ibili behar da antzinako iturri batean Hiblea izena ikustean.

Hibla Gereatis izan zen Siziliako Hibla hirien handienetariko bat, Hibla Handiaren edo Magnaren antzekoa. Hala ere, Smithen identifikazioa zalantzazkoa da hirien izenak nahasten dituelako.

Pausaniasek Cataniako lurraldean kokatzen zuen, hiria haren garaian independentea ez bazen ere. Tuzididesek ere ezarten zuen hiria Catania eta Centuriperen artean. Honela adierate du atenastarren espedizioa itzuli zenean azken hiritik, Etnaren eta Hiblearen eremuak sarraskitu zituela.
thumb|300x300px|Antzinako Siziliako hiriak
Sikuloen hiri bat izanik, Duzetiok buruzagiak Siziliako barnealdeko beste hirirekin batera aliantza bat egin nahi zuen, baina Hiblak arbuiatu zuen ideia.

Aurretiaz aipatutako Hibla guztiak, Etnaren magaleko Hiblari zegokion eta hiri bera zela atenastarrek, arrakastarik gabe, eraso egin zutena. Bakarrik Tuzididesek bereizketa egiten du Hibla eta Hibla Geleatisen artean, Smithen ustez, *Geliatis* izenlaguna Hibla Txikiari badagokio ere.

Bigarren Gerra Punikoan, Liviok dio, (K.a. 211) Hibla kartagotarrekin matxinatu zela, baina erromatar pretorioa M. Korneliusek azkar berreskuratu zuen hiria. Zizeronen garaian, Hibla garrantzia handiko municipium zen, eremu emankorrekin zerealetan. Ponponio Melak uste zuen ere, Hibla aipatzekoa zela, Siziliako barnealdeko hiri gutxien artean. Izen hau Pliniok eta Klaudio Ptolomeok ere aipatu zuten irlako *populi stipendiarii*aren artean. Horregatik, arraroa da Pausaniasek esatea haren garaian, tokia guztiz hondatuta zegoela. Halaber, aipamenaren nahasteak ez digu argitzen zer hiri buruzkoa ari den. Geroago, ez dugu albiste gehiagorik, kristautasun aldian Hiblari buruzko Catanian aurkitutako inskripzio bat izan ezik. Honen arabera, Hibla oraindik existitzen zen antzinako izenarekin.

Philipp Clüver historialariak iradokitzen du tokia gaurko Paternò hirian zegoela (Cataniatik 20 kilometrora), hiri horretan *Veneri Victrici Hyblensi* gurtzarako aldare bat aurkitu zelako. Askotan hiri hau eta Etna nahasten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulo honek jabari publikoko informazioa du: Smith, William (1854-1857): *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mithology* (1870). London: John Murray.
Bizitzea ez al da oso arriskutsua?

**Bizitzea ez al da oso arriskutsua? (Habanako gaukaria)** Joseba Sarrionandia idazle bizkaitarrak idatzitako saiakera liburua da, 2018ko azaroan Pamielak argitaratua. Egunkari intimo baten modura antolatua dago liburua, *Ni ez naiz hemengoa* (1985) antzean. Baina aurreko lanarekin ezberdintasun handi bat dago: aurrekoa ziegan bakartuta idatzi baldin bazuen, oraingo haue Kubako deserrian edo bigarren aberrian idatzia dago.

## Edukia 
Liburuaren izenburua João Guimarães Rosa idazle brasildarraren testu batetik dator: "Viver nem não é muito perigoso?".

Liburua testu laburrez antolatua dago, eguneroko bat izango balitz bezala; hobeto esanda "gaukaria" zeren eta idazleak Habanako gauetan idazten baititu. Habanako gauak lasaiak omen dira eta une egokia da eguneko gauzak azaltzeko: "eguneroko bizimoduko momentuak, telebistako albisteak, lagun arteko enkontruak, liburu edo pelikularen batek probotatutako epifania txikiak". Hitz horien liburua irekitzen duen "Abisua" irakur daiteke eta, benetan, liburua horrelakoa dela, benetako saski-naskia: historia, geografia, oroimenak, familia, eguneko gertaerak... guztiarekin liburua osatu du idazleak. Idazlearen hitzetan, baina, liburua, "artefaktua" dio, ez da osatua zeren eta hutsune asko baitadude. Hutsune horiek betetzeko lanak "irakurle itzartu eta aktiboa eskatzen" du.

Liburua, Sarrionandiaren saikeretan ohikoa den moduan, ohar askorekin aberastuta dago, zehat-mehatz 115 ohar. Halaber, "Aurkibide onomastikoa" dakar.

## Egitura 
Goian aipatu den bezala, eguneroko moduan antolatuta dago liburua, egunez egun pasarte laburrez osatuta. Pasarte horiek bost ataletan antolatuta daude, 2018ko lehenengo bost hilabeteen arabera:
# "Hankak arrastaka dabil gogoa". Urtarrilakoak
# "Badakidan ez dakidana eta berorrek agian badakiena". Otsailakoak
# "Ezin zara izan mundu guztiaren kontzientzia". Martxokoak
# "Noizean behin pentsatzen dira gauzak". Apirilekoak
# "Ipurdia aulkitik altxatu gabe". Maiatzekoak
Azkenean erreferentziak eta osteko ak datoz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ni ez naiz hemengoa* (1985)

## Kanpo estekak 
* Liburuaren testuak.
*  Liburuaren aurkezpena Cubainformación webgunean.
Lourdesko Ama Birjinaren eliza (Urretxu)

**Lourdesko Ama Birjinaren eliza** Gipuzkoako Urretxu udalerrian dagoen eliza bat da, Urola Garaia eskualdean. Lourdesko Ama Birjinaren omenez sagaratua dago.

Urretxutik Santa Barbara baselizara doan errepidearen abiapuntuan dago, herrian bertan eta Ipeñarrieta kalean.

1945-1950 artean "Zuloeta" edota "Pagoeta" deritzon mendi tartean neogotiko estiloan eraikia. Elizaz gain multzoa konbentua eta gerora ikastola bilakatutako ikastetxearen eraikinak osatzen dute. 1935ean Aita Pasionistek eraikitako antzinako konbentuaren solairuan altxatua dago.

Aurrealde nagusia, kanpandorrea ez beste harginlanez egina dago. Alboetan hargilana lehen solairurarte iristen da.

2021ean, elizako eraikina bost urterako utzi zioten udalaren esku.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milagrosaren kapera (Urretxu)

**Milagrosaren kapera** Gipuzkoako Urretxu udalerrian dagoen kapera katoliko bat da.

Labeaga areto-antzokiaren alboan dago, Labeaga kalean.

1930eko hamarkadan Karitateko lekaimeentzako eraikia izan zen eta neogotiko estiloa du. Gaur egun itxia dago.

## Kanpo estekak
Aberdare mendikatea

**Aberdare mendikatea** (lehen **Sattima mendikatea** deitua, kikuyuz: *Nyandarua*) ekialdeko Afrikako mendilerroa da, iparraldeko Kenyan dagoena. 160 kilometroko luzera du eta, bataz beste, 3.500 metroko altuera. Mendikateko tontorrik altuena, berriz, 3.999 metroko Satima mendia da.

1950eko hamarkadan, bertan Mau-Mau matxinada ospetsua gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Labeaga aretoa

**Labeaga aretoa** Gipuzkoako Urretxu udalerrian dagoen kultur areto bat da, Urola Garaia eskualdean. Labeaga kalean dago, Milagrosaren kaperaren alboan.

Bertan, nagusiki musika kontzertuak, zinemako filmak eta antzezlanak eszenaratzen dira.

## Kanpo estekak
Miren Arrieta

**Miren Arrieta Altolagirre** (Donostia, Gipuzkoa, 1998ko martxoaren 17a) euskal aktore, dantzari eta abeslaria da, batez ere *Goǃazen* telesailaren 3 denboralditan egindako lanagatik ezaguna, *Ane Miranda* pertsonaiaren paperean. Madrilen interpretazioa ikasi du.

## Bizitza 
Donostiako Alde Zaharrekoa da, Orixe ikastolan ikasitakoa, eta Nevadako Douglass High School-en ere ikasi zuen. 6 urte zituela euskal dantzetan hasi zen, eta gerora beste hainbat estilotan ere aritu da; hala nola ballet, jazz, funk, hip hop, garaikidea eta urbanoa. Dantzatzea oso gustuko du, eta gitarra jotzen ere badaki.

Bere lehen aktore lana ETB 1-eko Goǃazen telesailean eskuratu zuen, casting-era aurkeztu ondoren. Ane Miranda pertsonaiaren papera egin du hiru denboralditan zehar. 2019ko otsailaren 15ean esan zion agur telesailari, bere Instagram kontuan argitaratutako mezu baten bidez, telesaileko beste protagonista askorekin batera.

Euskal Telebistako beste zenbait saiotan ere parte hartu du, besteak beste Bagoǃaz, DantzanGoǃ eta gabon zahar gaueko gala berezietan. 2017an *Tarde para el recreo* film laburrean parte hartu zuen*,* eta zinean lehen papera 2018ko *Soinujolearen semea* filmean izan zuen.

Unibertsitate-ikasketak hasi zituenetik Madrilen bizi da ikasturtean zehar, interpretazioa ikasi du bertako Central de Cine-n eta Estudio Corazza para el Actor-en, eta egun Juan Carlos Erregea Unibertsitatean Marketing-a ikasten zein Work In Progress interpretazio-eskolan formatzen dabil.

Euskaraldian Donostiako hamaikakoa osatu zuen, ahobizi gisa. Honen harira euskara bere ama hizkuntza izateaz gain bere identitatearen zati garrantzitsu bat ere badela adierazi zuen, eta euskarazko ekoizpenak bultzatzeko beharra azpimarratu zuen, txikiek hizkuntzarekin duten lotura mantentzeko.

2019an bere lehen papera gauzatu zuen antzerkian, *Utzi zure mezua seinalearen ondoren* izeneko antzezlanean. Tanttaka Teatroaren eskutik, antzezlana Arantza Portablesen eleberrian oinarrituriko obra Fernando Bernuesek zuzendua da, eta Miren Arrietarekin batera Mireia Gabilondo, Oihana Maritorena eta Leire Ruiz dira protagonistak.

Pausoka eta ETBren *Ihesaldia* telesail laburreko protagonistetako bat izan zen, Mertxeren paperean. Netflix plataformaren *Las chicas del cable* telesailaren bosgarren denboraldian parte hartu du.

2020ko apirilean, koronabirusaren pandemiaren harira, *Etxekoak* telesailean lanean hasi zen. Horretaz gain *Goǃazen* telesailera itzuli zen *Goǃazen etxean* izeneko atal berezietan. 2020ko udan *Etxekoak* telesailaren bigarren denboraldian (*Etxekoak Udan*) parte hartu zuen. Bere azken lana *Altsasu* telesaila izan da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
*

### Antzerkia 
* «Ameriketara bidaian (*Un viaje a America*)». Tanttaka teatroa. Zuzendaria: Mireia Gabilondo.

* «Utzi zure mezua seinalearen ondoren (*Deje su mensaje después de la señal*)»*.* Tanttaka Teatroa. Zuzendariaː Fernando Bernués.

### Bideo musikalak 
* *Etsien baltsa* (2018) - Iker Lauroba.
* *No es No* (2020) - Anne Etxegoien eta Itziar Ituño.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Donostiaren bihotza da Urgull mendia». Berria, 2020.
Brookview (Maryland)

**Brookview** Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Dorchester konderrian dago, Maryland estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera 
* Dorchester konderrian

## Kanpo estekak
Aizpuru enea

**Aizpuru enea** Gipuzkoako Urretxu udalerrian dagoen jauregi bat da.

XVII. mendean eraikia, Jauregi kalearen 19. zenbakian dago, Iparragirre plazaren alboan eta herriko ingurune historikoan. Lau solairuko eraikina da. Gaur egun kultur etxea da eta beheko solairuan Mineral eta Fosilen museoa dago. Aurretik Aguado - Goñi familiaren etxebizitza izan zen, gaur egunean etxe publikoa den arren.

## Kanpo estekak
Mulanje mendigunea

**Mulanje mendigunea** edo **Mulanje mendia** hegoaldeko Malawin dagoen muino lekukoa da, Blantyre hiritik 65 kilometrotara dagoena. 22x26 kilometroko azalera du eta tontorrik altuena- Sapitwa Haitza- 3.002 metrotara dago.

Duela 130 milioi urteko magma-intrusio batek sortu zuen mendigunea. Arroka-eskalada eta mendi txangoak egiteko leku turistikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelai Arizti kultur-etxea

**Zelai Arizti kultur-etxea**, Gipuzkoako Zumarraga udalerrian dagoen kultur-etxe bat da, Urola Garaia eskualdean. Herrigunean eta Zelai Arizti parkean dago.

## Zerbitzuak 
* Udal liburutegia
* Arte Ederretako udal eskola
* Helduentzako eskola (EPA)
* KZgunea
* Kultura zerbitzua
* Gazteria zerbitzua
* Zine eta hitzaldi aretoa
* Elkarteak: Urola eskubaloia, Kar Irratizaleak, Butak 21 zine kluba, Eraldatzen, Herri Kirol elkartea, Eiluz, Nagusilan, Urgadiel, Odol emaileen elkartea, Ostadar mendi taldea, Hare haizea, Musti taldea, Gueske- Ascegu, Agifes, X hauskorra elkartea eta musika elkarteak (Musika banda, Goiargi abesbatza eta Antxiñako Ama).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Gregorio baseliza (Zumarraga)

**San Gregorio bazeliza**, Gipuzkoako Zumarraga udalerrian dagoen baseliza bat da, Urola Garaia eskualdean. Beasain eta Ezkio-Itsasotik datorren errepidearen Zumarragako herrigunearen sarbidean dago.

## Kanpo estekak
Simien mendiak

**Simien**, **Simen** edo **Semien mendiak** () iparraldeko Etiopiako mendilerroa da, Gonder hiriaren ekialdean. Etiopiako goi-lautadaren barnealdean kokaturik, UNESCOk Simiengo Parke Nazionala gizateriaren ondare izendatu zuen. Ras Dejen (4.550 m) tontorrik altuena dute; gainera, Biuat (4.437 m) eta Kidis Yared (4.453 m) mendiak nabariak ere dira.

Sarritan elurra hartzen duen Afrikako toki gutxienetariko bat da.

SemienWaterfall.jpg|Ur-jauzia Gishe Abbain, Debarqetik gertu.
Gelada 02.jpg|Gelada bat mendietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonkoro I.a

**Bonkoro I.a Bodipo** Corisco badiako Benga herriko erregea izan zen.

Corisco uhartean eta inguruko kontinenteko lurraldean Benga etnia bizi zen; 1843. urtean Espainiak erosi zuen lurraldea. Martxoaren 14an, Juan Jose Lerena Barry espainiar ofizialak Corisco-n lehorreratzea lortu zuen, eta hurrengo egunean (1843ko martxoaren 15ean) ituna egin zuen (Tika Ituna) Bonkoro I.a bengar erregearekin , erregeak espainiar protektoratuaren menpean jarri zituen bere jabetzak. Horrek indigenen eraso bat eragin zuen bere erregearen aurka, San Juan lurmuturrera ihes egin zuena. Buruzagi matxino batek (Imunga) bere burua errege aldarrikatu zuen. Bonkoro I.a 1857an hil zen San Juan lurmuturrean, eta bere seme Bonkoro II.ak jarraitu zion