open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Broadway Boogie-Woogie

***Broadway Boogie-Woogie*** Piet Mondrian margolari abstraktu nederlandarraren lana da. Haren bizitzaren azkena izan zen; 1943an amaitu zuen lana, 1940an, Europako gerratik ihes egiten, New Yorkera aldatu eta gutxira. Mondrianek zabaldutako Neoplastizismo mugimendu barruan kokatzen da. Gaur egun MoMAn erakusten da.

## Historia 
Piet Mondrianek 1943an amaitutako pintura da, 1940an New Yorkera lekualdatu eta gutxira. Bere lan goiztiarrekin alderatuta, oihala karratu kopuru handiago batean banatuta dago.  Pintura Maria Martins eskultore brasildarrak erosi zuen, 800 dolarreko prezioan, New Yorkeko Valentine Galleryn, 1943an Martins eta Mondrianek han erakutsi ondoren. Azkenik, eskultoreak MoMari eman zion. 

## Gaia 
Lan abstraktua izan arren, pintura hau mundu errealeko adibide batean inspiratuta dago: Manhattan hiriko laukitxoa, eta Broadway boogie woogie jazz-musika. Mondriani dantza egitea gustatzen zitzaion musika hau eta, nolabait, bere margolanean islatu zuen.

## Azalpena 
Piet Mondrian New Yorkera iritsi zenean arkitektura txukun eta zurrun hura gustatu zitzaion. Laster jazzaren aldartea eta tonua txertatu zituen lan honetan. Mondrianek “itxura naturalaren suntsipena” deitu zion; eta bitarteko hutsen etengabeko oposizioaren bidez eraikitze-erritmo dinamikoan oinarritu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Victory Boogie-Woogie

## Kanpo estekak 
* :Artelanaren fitxa MoMaren webgunean.
Diana Douglas

**Diana Love Webster** (jaiotza abizena, **Dill**; lehen **Douglas** eta **Darrid**; 1923ko urtarrilaren 22a – 2015eko uztailaren 3a) aktore estatubatuarra izan zen. Kirk Douglas aktorearekin 1943tik 1951ra bitarte egon zen ezkonduta, eta urte horietan lortu zuen famarik handiena, Douglas abizenarekin. Michael Douglas eta Joel Douglasen aktoreen ama da.

1942an, Douglasek aktore gisa hasi zuen karrera, eta 50 filmetan baino gehiagotan agertu zen. Haren paper ezagun batzuk hauek ziren: Susan Rogers *The Indian Fighter*ren (Kirk Douglas protagonista duena) eta Peg *Planes, Trains and Automobiles* filman. Martha Evansen paperarekin ere maiz agertu zen *Days of Our Lives*en (1977–1979, 1982). 2003an, *It Runs in the Family*-n agertu zen Kirk senar ohiarekin, Michael semearekin eta Cameron ilobarekin. 2008an erretiratu zen eta 2015ean hil zen.

## Filmografia 
### Filmak
### Telebista 
### Television
## Genealogia 
## Kanpo estekak
Hard Candy (filma)

***Hard Candy*** () 2004ko David Slade britainiarrak zuzendutako thriller pisokologiko film bat da.  Elliot Page, Patrick Wilson, Sandra Oh eta Odessa Rae aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
AEB, Los Angeles, Jeff Kohlver (Patrick Wilson) 32 urteko argazkilaria internet bidez Hayley Stark (Elliot Page) 14 urteko neraberekin hitzordu baterako gelditu da. Kafea hartu ondoren, gizonak nerabea argazki batzuk ateratzeko asmoz bere etxera eramango du.

## Aktoreak 
* Elliot Page: Hayley Stark
* Patrick Wilson: Jeff Kohlver
* Sandra Oh: Judy Tokuda, bizilaguna
* Odessa Rae: Janelle Rogers
* Erin Kraft: Donna Mauer argazkietan
* Gabe Kerr: Gau zaindarien burua
* Cori Bright: Gau zaindarien nesk

## Kanpo estekak
Vavá

**Edvaldo Izidio Neto** (Recife, 1934ko azaroaren 12a - Rio de Janeiro, 2002ko urtarrilaren 19a) batez ere **Vavá** ezizenaz ezaguna brasildar futbolaria izan zen, bere belaunaldiko golegilerik onenetakoa.

Erdiko aurrelaria izan zen Sport Club do Recife, CR Vasco da Gama eta SE Palmeiras talde brasildarretan.

Atletico Madrilen, Club América eta Neza FC talde mexikarretan eta San Dieho Toros talde estatubatuarrean ere jokatu zuen.

Brasilgo futbol selekzio nazionalarekin 20 partida jokatu nituen 1955 eta 1964 artean. Munduko txapeldun izan zen selekzioarekin 1958ko eta 1962ko munduko txapelketetan, eta bi final horietan golak sartu zituen. 1958ko txapelketan bost gol sartu zituen eta lau 1962koan.

## Palmaresa 
### Taldea 
**Sport Club do Recife**
* Campeonato Pernambucano: 1949

**C.R. Vasco da Gama**
* Campeonato Carioca (Rio de Janeiroko estatuko txapelketa): 1952, 1956, 1958
* Torneio Rio - São Paulo (Rio – São Paulo txapelketa): 1958
* Rioko lauangeluko txapelketa: 1953
* Rivadavia Corrêa Meyerreko Txapelketa (Rio): 1953
* Oswaldo Cruz Kopa: 1955, 1958
* Santiago de Chile Txapelketa: 1957
* Parisko Txapelketa: 1957
* Teresa Herrera Txapeñketa: 1957

**Atlético de Madrid**
* Espainiako futbol kopa: 1960, 1961

**Sociedade Esportiva Palmeiras**
* Campeonato Paulista (São Pauloko estatuko txapelketa): 1963
* Oswaldo Cruz Cup: 1962
* Guadalajara Tournament: 1963

**Club América**
* Mexikoko futbol liga: 1965–66

### Brasilgo selekzioa 
* Munduko Futbol Txapelketa: 1958, 1962

### Banakoa 
* Munduko Futbol Txapelketako Urrezko Bota: 1962
* Munduko Futbol Txapelketako selekzio ideala: 1962
* Brasilgo futbol selekzioaren historiaren museoa 
* Brasilgo futbolaren ospearen aretoaren museoa
Asahi Graph

thumb|*Asahi Graph* 1937ko iraila: tropa japoniarrak Txinako iparraldean
Japoniako astekari grafikoa izan zen, 1923tik 2000ra bitarte argitaratu zena. 

Asahi Graph 1923ko urtarrilaren 25ean hasi zen Asahi Shinbunsharen eguneroko gehigarri gisa (*Asahi Shimbun*en editorea eta, laster, baita *Asahi Camera*rena ere); 1923ko irailaren 1era arte iraun zuen horrek, Tokioko lurrikara handiak gelditu zuenean. Astekari bezala itzuli zen azaroaren 14tik aurrera. 1926an, *Asahi Graphic*ekin bateratu zen, argitaletxearen Osakako adarra 1921eko urtarrilaren 2tik argitaratzen zuen astekaria.

*Asahi Graphek* Bigarren Mundu Gerran biziraun zuen eta *Life* aldizkari estatubatuarraren baliokide japoniar gisa berpiztu zen. Aldizkariaren azken ale arrunta 2000ko urriaren 13koa da.

## Kanpo estekak
Ganteko Unibertsitatea

**Ganteko Unibertsitatea** (**Universiteit Gent**, **UGent** laburtua) Flandriako hiru unibertsitate handienetako bat da. Gante hiri historikoan dago, Flandesen (Belgika). 30.000 ikasle inguru ditu eta 6.400 irakasle eta funtzionarioko talde bat. Campus globalak Hego Korean egoitza bat dut, Incheonen, Incheon Global Campus-en bidez.

## Historia 
Unibertsitatea Gilen I.ak sortu zuen eta 1817ko urriaren 9an zabaldu zituen ateak. Lehen urtean 190 ikasle eta 16 irakasle izan zituen. Jatorrizko lau fakultateak Humanitateak, Legeak, Medikuntza eta Zientzia ziren, eta hizkuntza latina zen. Frantsesa unibertsitateko hizkuntza ofizial bihurtu zen Belgikaren independentziaren ondoren. 

1903an, Lodewijk De Raet politikari flandestarrak kanpaina arrakastatsu bat gidatu zuen neerlanderako ikasketak hasteko, eta hizkuntza horretako lehen ikasgaiak1906an hasi ziren. "Flamenko Institutu" bat (*Vlaamse Hoogeschool*) 1916an sortu zen, baina itxi egin zuten Lehen Mundu Gerraren ondorioz. Pierre Nolf kabineteko ministroak mozio bat egin zuen 1923an, neerlandera unibertsitateko hizkuntza gisa erabat ezartzeko, frantses hiztunen protestak eragin zituena. Hori 1930ean ofizialdu zen, eta Ganteko Unibertsitatea Belgikako neerlanderako lehen unibertsitate bihurtu zen.

Bigarren Mundu Gerran, Unibertsitateko Alemaniako administrazioa germaniar orientazioa ematen saiatu zen, fakultateetako kideak ordezkatuz eta ekintzaile leialak jarriz. Hala ere, unibertsitatea erresistentziako kide askoren puntu fokala izan zen gerra aurrera zihoala. 

1953 inguruan, 3.000 ikasle baino gehiago zeuden, eta 1969an, 11.500 baino gehiago. Fakultate kopurua hamaikara igo zen, 1957an Zientzia Aplikatuekin hasi eta 1968an Ekonomia eta Albaitaritza Medikuntza, 1969an Psikologia eta Biozientziak eta Zientzia Farmazeutikoak jarraitu ondoren. Politika eta Gizarte Zientzien Fakultatea da berriena, 1992koa.

Ganteko Unibertsitatea munduko 100 unibertsitate onenetako bat da. Shangaiko rankingaren arabera, 66. postuan dago 2020an. Belgikako lehen unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Désirée Gay

**Jeanne-Désirée Véret Gay** (Paris, 1810eko apirilaren 4a &ndash; Brusela, 1891) Frantziako kazetaria eta ekintzaile feminista eta sozialista izan zen.

## Biografia 
[ezkerrera|thumb|[La Femme Libre, 1. zenbakiaren azala. Emakumeek sortu eta idatziriko lehen egunkaria (1832),|204x204px]]
Désirée Véret langile-familia batean jaio zen, eta jostun gisa lan egin zuen 1831n Saint Simon filosofoaren ideien jarraitzaile bihurtu zen arte. 1832ko abuztuan, Marie-Reine Guindorf-ekin batera, *La Femme Libre* eskuorria sortu zuen,  saint simonismoaren mugimenduan erabakiak hartzeko prozesuetan emakumeek jasaten zuten bazterketa salatzeko. Véletek zin egin zuen “emakumeen askatasunaren” alde borrokatuko zela beste edozein borrokaren aurretik. Urte bereko uda amaieran, Charles Fourier eta Victor Considerant sozialista utopikoak ezagutu zituen. Bi urte geroago, Frantziara itzulita, Dieppe-n lan egin zuen jostun gisa, berriz ere, Parisa bueltatu aurretik. Han, harreman labur bat izan zuen Víctor Considerantekin, baina 1837. urtearen amaieran Jules Gayrekin ezkondu zen. Harekin bi seme-alaba izan zituen, Jean (1838) eta Owen (1842). Orduan hartuko zuen bere izenik ezagunena, *Désirée Gay*, alegia.; Gayk, berriz, ez zuen parte hartu elkartearen eraketan. 1849an ekintza militantean parte hartzeari utzi zion eta 1850ean berriro hasi zen jostun lanean. 

Paix kalean mertzeria bat sortu zuen bere aspaldiko lagun saint simonisten laguntzari esker, eta sari bat jaso zuen 1855eko Parisko erakusketa unibertsalean egindako lanagatik. Senarrak, berriz, liburu-saltzaile eta inprimatzaile gisa egiten zuen lan, «literatura galantean» espezializaturik, baina zentsurarekin izan zituen zailtasunek behartuta, Bruselara joan ziren 1864an. Han, Langileen Nazioarteko Elkarteko kide egin ziren, eta 1866an Désirée emakumeen sailaren buru izendatu zuten. 1868an, oraindik ere haurtzaroaz eta hezkuntzaz arduratuta, ama gazteei zuzendutako *Éducation rationnelle de la première enfance* izeneko eskuliburua argitaratu zuen. 1869an Genevan eta gero Turinen bizi izan ziren, eta 1876an Bruselara itzuli ziren.

1883an alargun geratu zen. 1890 bere bi seme-alabak hil ziren, eta geroxeago ikusmena galdu zuen. Urte berean, berriro ekin zion Considerantekin lehenago izan zuen gutun-harremanari. Posta-truke hori 1891ren erdialdean amaitu zen, agian Désirée, ordurako, hila zelako. Jakina da Considerant ez zela berarekin bildu azaroan Bruselara egin zuen bidaian, eta litekeena da bidaia hiletan parte hartzeko egin izana.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Dictionnaire biographique du fouriérisme*
* Maitron
Ju-Mex

**Ju-Mex** edo **Yu-Mex** (Jugoslaviaren eta Mexikoren akronimoa) Jugoslaviako Errepublika Federatibo Sozialistaren herri-musikako estiloa izan zen,  Mexikoko musika tradizionaleko elementuak batuz. Estilo hori bereziki ezaguna izan zen 1950 eta 1960ko hamarkadetan, Jugoslaviako kantari batzuk Mexikoko kanta tradizionalak interpretatzen hasi zirenean.

Jugoslaviak ez zuen zinema-industria handirik, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu orduko, Jugoslavian proiektatzen ziren film gehienak Sobietar Batasunetik zetozen.1948an Tito-Stalin hausturaren ondoren, sobietar filmak proiektatzeari utzi zioten Jugoslavian. Bestalde, Titok ez zuen nahi bere herrialdean zinema estatubatuarra emititzea. Horregatik, zinema mexikarra inportatzera jo zuen, bere urrezko aroa bizitzen ari zena. Film horietako askok Mexikoko Iraultza goratzen zuten, mexikar soilak Estatu zapaltzailearen aurka altxatuz, Mexikoko zinemari Jugoslavian proiektatzeko bezain izaera iraultzailea eman zion ezaugarria. Paralelismo asko sortu ziren Bigarren Mundu Gerran partisanoek hasitako borrokaren eta Mexikoko Iraultzaren artean. Jugoslavian estreinatu zen lehen film mexikarra 1950eko drama izan zen. *Un día de vida* filmak arrakasta handia izan zuen 1952an herrialde balkanikoan emititu zenean. *Un día de vida* filmaren argumentuak, Mexikoko Iraultzan matxinatu baten exekuzioari buruzkoa, Jugoslavian ikusle asko negar egitera eraman zituen, Bigarren Mundu Gerran beren esperientziarekin paralelismoa ikusi baitzuten. 

Beste film batzuk ere arrakasta izan zuten, ez hain politikoak, hala nola komediak eta erromantzeak, eta jugoslaviar gazte asko hasi ziren Mexikoko zinemako izarren estiloa imitatzen, modan zegoen guztia  zutela uste baitzuten. Jugoslavian berrogeita hamarreko eta hirurogeiko hamarkadetan proiektatu ziren film gehienak mexikarrak zirenez, mexikar guztia izugarri zabaldu zen Jugoslavian, eta musikari asko mexikar txapelak jartzen zituzten herrialde horretako musika jotzeko, gaztelaniaz zein serbokroazieraz abestuta.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Hodei gorria (Mondrian)

***Hodei gorria*** Piet Mondrian margolari abstraktu nederlandarraren hasierako lana da. Olio-margolana, 1907an amaitu zuen. Hagako Kunstmuseum Den Haag]]en gordetzen da. Mondrianek zabaldutako Neoplastizismo mugimendu barruan kokatzen da. Dimentsioak 64 x 75 zm. dira.

## Historia 
Mondrianek Oeletik gertu zegoen bitartean osatu zuen koadroa, Herbehereetako ekialdean. Arte historialari batek adierazi du "kolore-kontraste gogorrak eta pintzelkada kargatu eta adierazkorra" Mondrianek margolari abstraktu baterako izan zuen bilakaeraren parte dela.

Hagako Kunstmuseumeko bildumaren parte da. Museoak 1956an eskuratu zuen, 1908tik margolanaren jabe zen Albert Pieter van den Brielen opari gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa museoaren webgunean.
Frédéric François-Marsal

**Frédéric François-Marsal** (Paris, 1874ko martxoaren 16a - Gisors, 1958ko maiatzaren 20a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1924ko ekainaren 8tik 14ra.

Saint-Cyr Eskola Militarrean ikasi zuen eta ofizial izan zen Indotxinan. 1904an armada utzi eta bankuan hasi zen lanean, eta han zuzendari nagusi izan zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, eta kuartel nagusian gerrarekin lotutako gai ekonomikoak aztertu zituen.

Eskuin errepublikarreko kidea, bi aldiz izan zen Finantza ministro, 1920tik 1921era eta 1924an. Egun batzuetan ministro izan zen 1924ko ekainean eta Egun batzuetan ministro izan zen 1924ko ekainean, eta Alexandre Milleranden dimisioaren eta Gaston Doumergueren hautaketaren artean Frantziako presidentziaren ardura hartu zuen.
Julio Ibarra (argipena)

**Julio Ibarra** izenak adiera zenbait ditu:
* Julio Ibarra  bizkaitar kazetaria.
* Julio Ibarra Maldonado, txiletar politikaria.
Miriam Reyes

**Miriam Reyes** (Ourense, 1974ko abenduaren 29a) galiziar poeta, bideo-sortzailea eta itzultzailea da. Lehen poema-liburua argitaratu zuenetik, 2001ean, ikus-entzunezko idazketarekin eta multimedia errezitaldiarekin esperimentatu zuen. 

## Biografia 
Galiziako emigranteen alaba, zortzi urte zituela Venezuelara emigratu zuen. Caracasen bizi izan zen 21 urte bete arte, eta Letrak ikasi zituen Venezuelako Unibertsitate Zentralean. 

Ikasleen Egoitzak beka eman zion 2004an.

## Poesia-lanak 
* *Espejo negro (Ispilu beltza)*. DVD edizioak, 2001. ISBN ά95007-46-9
* *Bella Durmiente*.(*Loti ederra)*. Hiperion, 2004. ISBN ά7517-801-1
* *Desalojos*. Hiperion, 2008. 3-0
* *Yo, interior, cuerpo (*Ni, barrukoa, gorputza), Miriam Reyes-en Antología poética. Miriam Tessoreren konpilazioa. Kordobako Nazioarteko II. Poesia Jaialdiak argitaratua (Argentina, 2013) ISBN ά987-1414-96-3
* *Haz lo que te digo (Egin esaten dizudana)*. Madril, Bartleby, 2015. ISBN ά92799-84-8
* *Prensado en frío (Hotzeab prentsatua)*. Oviedo, Malasangre, 2016. 
* *Sardiña*, Santiago, Chan da Polvora, 2018

## Sariak 
Poesiako XIX. Hiperion Sarian finalista.

Europako Tivoli Sarian finalista (1998 eta 2002).

## Antologiak (Hautaketa) 
* *Feroces: muestra de las actitudes radicales, marginales y heterodoxas en la última poesía española (*Basatiak: jarrera erradikal, marjinal eta heterodoxoen erakusketa Espainiako azken poesian), Isla Correyero argitalpenean. DVD Ediciones, 1998.
* *Veinticinco poetas españoles jóvenes* *(Hogeita bost poeta espainiar gazte)* (Ariadna G. García, Guillermo López Gallego eta Álvaro Tato, koord. ; Madril, Hiperión, 2003). 480 orrialde, .
* *Por dónde camina la poesía española (Espainiako* poesia *nondik* nora dabilen.) Revista Letra internacional 98. 98 zenbakia. 2008ko udaberria. Pablo Iglesias Fundazioa,  0213-4721
* *Nova mondo niaj koroj. El montro el nuntaj hispanaj kritaj poetoj*. (Alberto Gariko-Teresaren testuen hautaketa, Miguel Fernandezen itzulpena,Serra de), Marta López Vilarren argitalpena (Madril, Bartleby, 2016)
* *Yo, interior, cuerpo*.*Sombras di-versas. Diecisiete poetas españolas actuales (Itzal dibertsoak. Gaur egungo hamazazpi poeta espainiar (1970-1991),* Amalia Iglesiasen edizioa (Hausturako ontzia, 2017), ISBN: ά947401-3-8.
* *Centros de gravedad. Poesía española en el S.XX* *Grabitate-zentroak. ((Poesia espainiarra XXI. mendean)*, José Andújar Almansaren argitalpena (Valentzia, Pre-textos, 2018), ISBN: σ17143-57-2

## Saiakera 
*Yo, interior, cuerpo*. (Ni, barrua, gorputza). Rolde: Revista de cultura aragonesa, 117-118 zk., 2006, or. 8-19
## Bibliografia kritikoa 
* José María Plaza: Miriam Reyes, Loti ederraren itzulera. Leer, 22 (169): 56-57, 2006.
* Ignacio Escuín Borao: Poesía e imaginario femeninoa. *Miriam Reyesen idazketa*. Espainia garaikidea. Revista de Literatura y Cultura, 23(2):63-84. 2010.
* Francisco Díaz de Castro: Desalojos, *Miriam* Reyes. El Cultural, 2010eko urriaren 2a.

## Kanpo estekak 
* Miriam Errege.com
* Emma Gunst: 
* Francisco Díaz de Castro: Bella durmiente, Miriam Reyesena. El Cultural, 2004ko urriaren 7a.
Zig-Zag aulkia

***Zig-Zag aulkia*** Gerrit Rietveldek 1932 eta 1934 artean diseinatutako aulkia da. De Stijl mugimendu artistikotik hiru dimentsiotan sortutako lehen lanetako bat da.

## Deskribapena 
Hankarik gabeko diseinu minimalista da, egurrezko 4 lauzaz egina (jatorriz zumarkoak, gaur egun pinu egurrezkoak) eta Z forman batzen dira uso-buztan eta torlojudun junturak erabiliz. Utrechteko Rietvelden Rietveld Schröder Houserako diseinatu zen eta orain Cassina S.p.A. fabrikatzaile italiarrak In Cherry or Ash lizentziapean ekoizten du. Badira ere beste batzuk lizentziarik gabeko imitazio gisa egiten dutenak.

Aipatutako marka italiarrak One Block Down jo du lankidetza berri bat egiteko, 30 piezako edizio mugatuko sorta batekin, hauek zurezko aulkia metalez estalita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aulki Gorri eta Urdina

## Kanpo estekak
Malice (1993ko filma)

***Malice*** (euskaraz *Malizia*), 1993ko Harold Becker estatubatuarrak zuzendutako neo-noi thriller film bat da. Alec Baldwin, Nicole Kidman, Bill Pullman, Bebe Neuwirth, Peter Gallagher, Josef Sommer, Anne Bancroft eta George C. Scott aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Massachusetts estatuaren mendebaldea, Endy (Bill Pullman) et Tracy (Nicole Kidman) senar-emazte gazteek itxuraz bizimodu lasaia eta zoriontsua daramate. Biak Endyren eskolakidea izandako eta hirira iritsi berri den Jed (Alec Baldwin) zirujau gazte eta erakargarriaren lagun egingo dira. Gau batez, Endyk lan egiten duen eskolako neska ikasle batek sexu-eraso bat jasango du. Handik gutxira, beste neska ikasle bat eraila agertuko da... egilea serieko hiltzaile bat dela dirudi.

## Aktoreak 
* Alec Baldwin: Jed Hill doktorea
* Nicole Kidman: Tracy Safian
* Bill Pullman: Andy Safian
* Bebe Neuwirth: Dana Harris detektibea
* Anne Bancroft: Kennsinger andrea
* Peter Gallagher: Dennis Riley
* Josef Sommer: Lester Adams
* George C. Scott: Martin Kessler doktorea
* Tobin Bell: Earl Leemus
* David Bowe: Matthew Robertson doktorea
* Debrah Farentino: Tanya erizaina
* Gwyneth Paltrow: Paula Bell
* Brenda Strong: Claudia, Rileyren idazkari
* Ann Cusack: Tabernari zerbitzaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mikel Laboa Katedra

**Mikel Laboa Katedra** Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren elkarlanaren emaitza da, helburutzat euskal artea eta folklorea ikertu eta zabaltzeko baliabideak eskaintzea izanik. Katedra honen ekimenetako bat izan zen Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean 2013an gauzatu zen *Mikel Laboa gertutik: musika-instalazioa* erakusketa, Laboaren ibilbidea eta ondarea jolas eta esperimentazioaren bidez hedatzeko. Erakusketa honen ideia, gidoia eta koordinazioa lanak Itziar Zubizarretak egin zituen, aurkezpen eta bisita gidatuetan ere parte hartuz.

2016an Gipuzkoako Foru Aldundiarekin batera Mikel Laboari buruzko webgunea sortu zuen Mikel Laboa Katedrak. Webgunean Laboaren biografia, diskografia eta kantuen informazioa, landutako testuak eta aldizkaritegian azaldutako iritzi, kritika eta beste dokumentuak bildu dira Itziar Zubizarretak koordinatuta.

2022an katedraren zuzendaria Jone Miren Hernandez zen, eta katedrako laguntzaile iraunkorrak ziren Pio Perez, Juan Kruz Igerabide, eta Gidor Bilbao.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Ni ez naiz Mikel Laboa* (Elkar, 2022) Komikia Gidoia Unai Irurriaga eta Harkaitz Canorena, Marrazkiak Joseba Larratxerenak. Mikel Laboa katedra, Elkar. Ohiko biografia moldeetatik kanpo, Laboaren kantuen izpiritua, aldartea eta umorea hartu dituzte egileek eleberri grafiko honetan.
* Non dago Mikel Laboa? Josune Albisu Barandiaran (UPV/EHU Mikel Laboa katedra, 2018)
* *Memoriak: Mikel Laboaren Biografia bat*. Marisol Bastida (Elkar, 2014) Marisol Bastida egileak Mikelekin partekatu zituen lanbide- nahiz bizi-ibilbidea deskribatzen ditu hainbat agiri eta lekukotzaren zehaztasunekin.
* *Mikel Laboa (1934-2008)*. Haren bizitzari eta obra artistikoari buruzko dokumentala, DVDan (Elkar), 2009.
* Gazteri berria, kantagintza berria: euskal kantagintza berriaren ("Ez dok Amairu") eta nova canço catalana-ren ("Els Setze Jutges") arteko azterketa konparatiboa. Gazteri berria, kantagintza berria. Belen Oronoz (Erein, 2000)
* ASKOREN ARTEAN. *Mikel Laboa*. Donostia: Elkar, 1995. 

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Mikel Laboa Katedra Webgune ofiziala
* Mikel Laboa Manzisidor, Bidegileak bilduma, euskara.euskadi.net
* www.mikellaboa.eus web orrian eskaintzen dira: haren bizitzari eta lanari buruzko datuak eta bukaeran DVDa, nahiz haren kanten eta grabazioen datu guztiak, eta orobat bibliografia, hemeroteka eta beste zenbait dokumentu.
* Ainhoa Arozamena Ayala: «Mikel Laboa Manzisidor», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* *Berria* egunkariak 2008ko abenduaren 2an Mikel Laboaz argitaratutako gehigarri berezia.
* Mikel Laboari egindako elkarrizketa, *Euskonews & Media*, 29. zenbakia.
* Mikel Laboari egindako elkarrizketa, *Berria*, 2007-11-23.
* Mikel Laboaren "Txoria txori" abestia, Joan Baez abeslariaren ahotsean.
* 1977ko Kilometroak jaian Mikel Laboa Haika mutil abestia kantatzen.
The Last of Us (argipena)

**The Last of Us**-en gaineko hainbat artikulu daude:

* The Last of Us, 2010eko bideojokoa.
* The Last of Us II, bideojokoren bigarren zatia.
* The Last of Us (telesaila), 2023an estreinatutakoa telesaila.
Ezko-argi

**Ezko-argia** da hilobi baten ondoan ezartzen den xirio edo kandela, ezko edo argizarizko objektua, noski. *Ezkargi* edo *ezkoargi* gisa ere agertu izan da idatzia euskal tradizioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corinne Bailey Rae

**Corinne Jacqueline Bailey Rae** (Leeds, 1979ko otsailaren 26a) abeslari eta musikagile britainiarra da. 2006an bere izena zeraman diskoa argitaratu zuen eta BBC kateko kritikoek urteko disko arrakastatsuena izendatu zuten. Aurreneko diskoarekin lehen potua eskuratu duen lau abeslarietako bat da.

## Biografia 
Corinne Bailey Rae Leeds hirian jaio zen. Aita Saint Kitts eta Nevis uharteetakoa du, ama ingelesa eta hiru ahizpen artean zaharrena da. Azal iluna izanik arrazakeria pairatu zuen txikitan.

### Hastapenak 
Musikari dagokionez biolina ikasten hasi zen eta ondoren elizan abestu zuen, gustoko taldea Led Zeppelin zuen arren. *Helen* izeneko indie-pop taldea sortu zuen. Veruca Salt eta L7 taldeak zituen erreferente, emakumezkoak baitziren taldekideak. Leedsen arrakasta izan zuen eta Roadrunner Records UK disketxeak kontratua egin zien, baina ez zuten diskorik atera. Taldekide bat haurdun gelditu zen eta taldea uzterakoan taldea bera desegin zen.

Helen taldeak sorturiko nahigabearen ondorioz Corinne Bailey Rae Ingeles Literatrako ikasketetan zentratu zen Leedseko Unibertsitatean. Ikasketak aurrera ateratzeko jazz musika abesten aritu zen Leedseko pubetan, eta jazz musikaz zaletu zen. Garai hartan Jason Rae saxofoi jotzailea ezagutu eta 22 urte zituela ezkondu ziren.

### Bakarkako ibilbidea 
Indie-pop musika utzi eta jazz eta R&B musikak jorratuz bakarkako diskoa lantzeari ekin zion. Leeds bertako hainbat talderekin kolaborazioak ere egin zituen, The New Mastersounds taldearekin "Your Love Is Mine" abestian eta Homecut Directive taldearekin "Come the Revolution" abestian.

2006an EMI disketxearekin kontratua sinatu zuen aurreneko diskoa ateratzeko. Lehenengo singlea, "Like a Star", ez zen arrakastatsua izan baina bigarrena, "Put Your Records On", zerrendetako bigarren postura iritsi zen. Nazioartean ere islada izan zuen, top 10-ean sartu baitzen Zeelanda Berrian, Israelen, Txinan, Espainian eta Irlandan. Diskoak abeslariaren izena izan zuen, *Corinne Bailey Rae*, eta Grammy Sarietarako bi izendapen jaso zituen, abesti onenarena eta diskorik onenarena. Esan beharra dago aurreneko single hark ("Like a Star") presentzia nabarmena izan duela gerora egin diren telesail eta filme ugaritan.

2008an Herbie Hancock pianojolearen *River: The Joni Letters* diskoan kolaboratu zuen, eta diskoak urteko disko onenaren Grammy Saria jaso zuen. Urte berean senarra hil zitzaion. 2019an Tom Waits abeslariaren omenezko diskoan hartu zuen parte "Jersey Girl" abestia interpretatuz.

## Diskografia 
* *Corinne Bailey Rae* (2006, EMI)
* *The Sea* (2010)
* *The Heart Speaks in Whispers* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Corinne Bailey Raeren webgune ofiziala
Liluraren kontra

***Liluraren kontra,*** edo ***Lilurarik ez*** hasierako bertsioan, euskal abesti herrikoia da. 1969an Mikel Laboak grabatu zuen Bertolt Brecht albumean Bertolt Brecht idazle alemanaren hitzekin.

## Bertsioak 
Abestiaren hainbat bertsio egin dira geroago, besteak beste, hauek:

* Mikel Laboa (1969, Bertolt Brecht, Goiztiri) "*Lilurarik ez*" izenburuarekin. 
* Mikel Laboa (1980, Lau-Bost, Xoxoa)
* Beñat Axiari (1991, Lili purprea, Silex)
* Mikel Laboa, (2003, 60ak + 2, Elkar)
* Berri Txarrak (2010, Bidehuts) 
* Aitor Etxebarria (2017, Markak, Forbidden Colours) (biolontxeloa, gitarra eta korua) 
* Askoren artean (2019, KKinzona, Mikel Laboa - Urretxu-Zumarragako zenbait lagunen omenaldi xumea, Hiri Galduak)
* Mikel Laboa, Joxan Artze, Artze anaiak  (2022, 1975ean grabatua, Ikimilikiliklik,  Elkar)

Fitxategi:Mikel Laboa abeslaria.jpg|Mikel Laboa
Fitxategi:Bundesarchiv Bild 183-W0409-300, Bertolt Brecht.jpg|Bertolt Brecht
Fitxategi:Jose Angel Irigarai 2010ean.jpg|Jose Angel Irigarai (2010)
Fitxategi:2015 berri txarrak kortxoenea 01.jpg|Berri Txarrak (2015)

## Bertolt Brecht-en olerkia 
Jatorrizko poema Bertolt Brecht-ena da, alemanez idatzia 1929an ("Gegen Verführung").   

Hau da Jose Angel Irigaraik sortu zuen itzulpena:                        
  

Poemaren zati bat agertzen da Ni ez naiz Mikel Laboa komiki-liburuan. 103. orrian abesti honi keinu bat egiten diote Iturriaga, Cano eta Larratxe-k. Eszena surrealista batean Mikel Laboa basamortutik doa oso nekatuta eta egarri, arearen gainean leher eginda dagoela buru gainean duen xoxo beltzak poemaren zati bat dio: "*edan ase arte beretik, ez da aski izango galtzear zaudelarik."*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baga, biga, higa
* Gure basterrak
* Txoria txori

## Kanpo estekak 
* Liluraren kontra (Mikel Laboa) Gabi de la Maza - Youtube. Karaokea.
* Bertolt Brecht - Gegen Verführung Jatorrizko poema alemanez irakurria. lunatir -Youtube
Milagros Calvo

**María Milagros Calvo Ibarlucea** (Valladolid, 1947ko abuztuaren 15a) valladolidtar epailea, magistratua eta irakaslea izan da. Lan Zuzenbidean aditua den Espainiako legelaria da. 2002an, Espainian 190 urte igaro ondoren Auzitegi Gorenera iritsi zen lehen emakumea izan zen. 

## Ibilbidea 
Zuzenbidea ikasten hasi zen 1965ean, emakumeak artean epaile edo fiskal izan ezin zirenean. Villena eta Yeclako (Murtzia) eskualdeko epaitegietan idazkari izan zen. 1977an, epaile eta fiskalaren oposizioetarako ikasten hasi zen. 1978ko urtarrilean Toledora joan zen oposizioak gainditu baino hilabete bat lehenago.

90eko hamarkadaren hasieran, APMko Madrilgo lurralde-ataleko burua izan zen.

Halaber, Madrilgo  Unibertsitatean irakasle gisa egindako lan judizialarekin bat egin dzuen, Lan Zuzenbideko eskolak eman baitzituen.

### Auzitegi Goreneko magistratua 
Hainbat aldiz aurkeztu zen Auzitegi Gorenean postua lortzeko, eta, azkenik, 2002ko otsailean Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak hautatu zuen, sektore kontserbadoreak proposatuta. Hala, 54 urte zituela, Espainiako Auzitegi Gorenera iritsi zen lehen emakumea izan zen, sortu zenetik 190 urtera. Auzitegi Gorenera iritsi zen, ehunka abokatu laboralista aurka egon arren. Horiek gutun bat sinatu zuten esperientziarik ez zuela adieraziz, Magistraturaren Elkarte Profesionalaren laguntzarekin.

## Aintzatespenak 
* 2020ko urtarrilean, emakume jurista espainiarrek omenaldia egin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Archipelago Books

**Archipelago Books** irabazi-asmorik gabeko argitaletxe estatubatuarra da, truke transkulturala sustatzen du nazioarteko literatura itzuliz". Brooklyn-en (New York) dago, eta nazioarteko fikziozko, poesiazko saiakerazko serie txiki eta ertainak argitaratzen ditu. Prentsa 2003an sortu zuen Jill Schoolman-ek. 10. urteurrenaren inguruan, 2013an **Archipelagok** ehun liburu argitaratu zituen, hogeita sei hizkuntzatik ingelesera itzuliak.

**Archipelagok** irabazi zuen Amerikako Editoreen Elkarteak 2008an emandako Argitalpen Independentean Sormenerako Miriam Bass Saria.

**Archipelagoko** autore ezagunenak hauek dira: Harkaitz Cano (Twist), Unai Elorriaga (Plants Don’t Drink Coffee, *Vredaman*), Elias Khoury, Julio Cortázar, Mahmoud Darwish, Scholastique Mukasonga, Halldór Laxness Nobel sariduna, Breyten Breytenbach, Karl Ove Knausgård, Mircea Cărtărescu  Louis Couperus, Heinrich Heine, Novalis, Hugo Claus, Rainer Maria Rilke, Heinrich von Kleist, and Jacques Poulin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa Fernanda Rudi

**Luisa Fernanda Rudi Úbeda** (Sevilla, Andaluzia, 1950eko abenduaren 13a) espainiar politikaria da. Alderdi Popularrekoa kide da. 2015az geroztik senataria da Aragoitik.

Aurretik, 1995eko ekainaren 17tik 2000ko apirilaren 8ra Zaragozako alkatea izan zen, bi hauteskundez jarraian irabaziz. 2000ko apirilaren 5a eta 2004ko apirilaren 2a bitartean Espainiako Diputatuen Kongresuko presidentea izan zen. 2004ko uztailaren 20tik 2008ko martxoaren 31ra Europako Parlamentuko diputatua izan zen. 2008ko azaroaren 8a eta 2017ko martxoaren 25a bitartean Aragoiko Alderdi Popularreko presidentea izan zen. 2011ko uztailaren 13tik 2015eko uztailaren 5era Aragoiko Gobernuko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak
Gabriela Bravo

**Gabriela Bravo Sanestanislao** (El Ráfol de Salem, Valentzia, 1963ko otsailaren 25a) valentziar fiskal eta politikoa da. Valentziako Generalitateko Justizia, Barne eta Administrazio Publikoko sailburua, 2015eko ekainetik. 2008tik 2013ra Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko (CGPJ) kide izan zen.

## Biografia 
1963ko otsailaren 25ean jaio zen Rafol de Salemen, Valentziako probintzian. 1986an Zuzenbidean lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean,.

## Lan ibilbidea 
1989an sartu zen karrera fiskalean. Cádizen destinoa lortu ondoren, 1991n Valentziako Fiskaltza probintzialera bideratu zen, eta bere jarduera Zigor Jurisdikzio Arruntean (1991-2001), Adingabeen Fiskaltzan (2001-2008) eta Laneko Ezbeharren Atalean (2004-2008) egin zuen. 1991n Fiskalen Batasun Progresistan sartu zen, eta bertan elkarteko Idazkaritza Iraunkorreko kide izendatu zuten 2007an lehendakaritza hartu zuen arte. 2008ko irailean, aho batez eta Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren bozeramaile izendatu zuten. 2013ko abenduan amaitu zen agintaldia, eta etapa berri bati ekin zion Estatuko Fiskaltza Nagusiko Idazkaritza Teknikoan.

2015eko ekainaren 29an, Justizia, Gobernazio eta Erreforma Demokratikoetako kontseilari izendatu zuten Valentziako Generalitatearen gobernuan, SPV, Compromís eta Podem-en koalizioan, eta Ximo Puig izan buru zuela.

2019an, genero-indarkerian espezializatutako salaketen bulegoa jarri zuen abian, Delituaren Biktimei Laguntzeko Bulegoen Sarearen barruan. Espainian bakarra zen proiektu pilotua izan zen, Conselleriak bultzatua. Gero, Justizia, Barne eta Administrazio Publikoaren eskumenak ditu, Barne Ministerioarekin batera.

Prostituzioa Abolitzeko Valentziako Foroa sortu zuen 2021ean, eta, ordutik, prostituzioaren mugimendu abolizionistaren buru izan da Espainiako erakundeetan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021ean, “Meritu profesionalaren domina” jaso zuen Gatazketarako Espainiako Bitartekaritza eta Konpontze Eskolak eta Bitartekaritza Egunkariak, Valentziako Erkidegoko bitartekaritza-erregelamenduaren dekretua onartu zuenetik, Kontselleriaren bitartekaritza-arloan egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anplifikadore

**Anplifikadore** honakoa izan daiteke:
* Anplifikadore elektroniko
* Potentzia etapa
* Anplifikadore operazional
* Anplifikadore diferentzial
Lauren Holly

**Lauren Holly** (Bristol, Pennsylvania, 1963ko urriaren 28a) estatubatuar-kanadar aktorea da. Picket Fences telesailean Maxine Stewart Sheriff diputatuaren paperak egin ditu, NCISeko zuzendari Jenny Shepard NCIS seriean, Betty Rogers doktorea Motive filmean, Mary Swanson Dumb and Dumber filmean, Bruce Leeren emaztea Linda Lee Dragon: The Bruce Lee Story, Darian Smalls Beautiful Girls-en eta Gigi What Women Want-en.

## Kanpo estekak
Jean-Jacques Barthélemy

**Jean-Jacques Barthélemy** (Cassis, 1716ko urtarrilaren 20a - Paris, 1795eko apirilaren 30a) frantziar apaiz, antropologo, arkeologo, numismatikari eta idazlea izan zen.

Marseillako Oratorioko Ikastetxean hasi zituen ikasketa klasikoak. Ondoren, filosofia eta teologia ikasi zituen jesuiten ikastetxean, eta, azkenik, lazaristen seminariora joan zen. Apaizgintzarako ikasten ari zela, ekialdeko hizkuntzez, antzinako klasikoez eta numismatikaz arduratu zen.

1764an Parisera iritsi zen Inskripzio eta Letra Ederren Akademian lan egiteko eta 1753tik Frantziako Iraultza arte erakundearen idazkaria izan zen.

1755etik hiru urte eman zituen Iralian ikerketa arkeologikoetan. 1755ean Londresko Royal Societyko kide izendatu zuten eta 1769an Frantses Akademiako kide.

Bere lanik garrantzitsuenak palmirar alfabetoa deszifratzea (1574) eta feniziar alfabetoa deszifratzea (1756) izan ziren. Desagertutako hizkuntza bat deszifratu zuen lehen pertsona izan zen.

## Lanak 
* Barthélémy (1759). "Réflexions sur l'alphabet et sur la langue dont on se servoit autrefois à Palmyre (1754)". Histoire de l'Académie royale des inscriptions et belles-lettres (in French). 26 (Académie des inscriptions et belles-lettres (France) Auteur du): 577–597, pl. I-III.
* Barthélémy (1764). "Réflexions sur quelques monumens phéniciens et sur les alphabets qui en résultent (1758)". Histoire de l'Académie royale des inscriptions et belles-lettres. 30 (Académie des inscriptions et belles-lettres (France) Auteur du): 405 ff.
* Barthélémy (1768). "Explication d'un bas-relief égyptien, et de l'inscription phénicienne qui l'accompagne (1761)". Histoire de l'Académie royale des inscriptions et belles-lettres. 32 (Académie des inscriptions et belles-lettres (France) Auteur du): 725 ff.

## Kanpo estekak
Per Borten

**Per Borten** (Flå, Sør-Trøndelag, 1913ko apirilaren 3a - Trondheim, 2005eko urtarrilaren 20a) norvegiar politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1965etil 1971ra.

Norvegiako Arkitektura Ikastetxean ikasi ondoren, politikan sartu zen eta diputatu izan zen 1944tik 1977ra. Zentroko Alderdiko kidea izan zen. Lau alderdik osatutako zentro-eskuineko koalizio-gobernua zuzendu zuen 1965etik 1971ra. Neurri sozial aurrerakoiak sartu zituen eta Norvegia Europako Ekonomia Erkidegoan sartzearen aurka agertu zen.

## Kanpo estekak
Igor Gordobil

**Igor Gordobil Amozarrain** (Arrasate, 1971ko abuztuaren 4a-) futbol entrenatzaile gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Gorputz Hezkuntzako majisteritza ikasketak egin eta 2008an hasi zuen entrenatzaile ibilbidea Debagoieneko taldeetan, Bergaran eta Aretxabaletan. Hurrengo urteak Eibar-Urkon (gazteak) eta Elgoibarren egin zituen. 2013 eta 2015 artean Atletico Madril taldearen informazio biltzaile lanetan aritu zen.

2015ean Bigarren B mailara egin zuen salto eta Leioa K.E. eta C.D. Vitoria entrenatu zituen. 2021etik aurrera Beasain entrenatzen du.

### Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar de la Oliva

**María Pilar de la Oliva Marrades** (Alzira, 1956ko apirilaren 2a) espainiar magistratua da. Valentziako Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiko lehendakaria 2010etik, berriz hautatu zuten 2016. urtean.

## Biografia 
1982an hasi zen karrera judizialean, eta Teruelgo Calamochako Lehen Auzialdiko eta Instrukzioko 1. Epaitegira bidali zuten; ondoren, Llíria, Mataró eta Castelló de la Planako epaitegi mistoetara. 1987an, Valentziako Instrukzioko 10. Epaitegiko magistratu titular izendatu zuten. De la Oliva Valentziako Erkidegoko Zuzenbide Zibilean eta valentzieraren ezagutzan espezializatuta dago. Independente eta moderatu fama du.

2015ean, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak antolatutako *Macrocausas* izeneko ikastaro bateko zuzendaria izan zen, eta zenbait ikastaro, jardunaldi eta mintegitan ere parte hartu du hizlari gisa.

### Euskadiko Justizia Auzitegi Nagusiko lehendakari 
2010eko irailean, hiru hautagai aurkeztu ziren Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian, Valentziako Erkidegoko Auzitegi Nagusiko buru izateko. Pilar de la Oliva, Pedro Castellano eta Javier Lluc. 2010eko azaroaren 5ean, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren Osoko Bilkurak Valentziako Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiko lehendakari Pilar de la Oliva aukeratu zuen, eta Juan Luis de la Rúa gainditu zuen. Auzitegi Judizial Independenteak Gürtel kasuaren adar valentziarraren izapideetan parte hartzeko errekurtsoa jarri zion, edo José de Madaria beste hautagai bati.

2015. urtean emakume bakarra zen, Estatuaren Justiziako Auzitegi Nagusi bateko lehendakaria baitzen, eta bigarrena epailetzaren historia osoan. 2016ko urtarrilaren 28an, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak berriro hautatu zuen Valentziako Goi Auzitegiko lehendakari 2021era arte, 21 botoetako 12rekin, gainerako 9ak Alacanteko Probintzia Auzitegiko lehendakari Vicente Magro Servetek lortu baitzituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rex Cawley

**Warren Jay "Rex" Cawley** (Highland Park, Michigan, 1940ko uztailaren 6a - Orange, Kalifornia, 2022ko urtarrilaren 21a) estatubatuar atleta izan zen, 400 metro hesidunak kategorian espezialitatua.

Estatu Batuetako 1964ko Joko Olinpikoetarako sailkapen probetan munduko errekorra ezarri zuen 49.1 segundoko denborarekin, eta proba irabazteko faboritoa bihurtu zen.

Tokioko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 400 metro hesietan.
Untxia (zodiakoa)

thumb|Zodiako untxia, untxiaren *tù* (兔) zeinua erakusten duena
**Untxia** (兔) da Txinako zodiakoan agertzen diren 12 urteko animalia-zikloko laugarrena, egutegi txinatarrarekin lotua. **Untxiaren urtea** lurreko adarraren ikurrarekin lotuta dago.

Vietnamgo zodiakoan eta Gurung zodiakoan, katuak untxiaren lekua hartzen du. Malaysiako zodiakoan, Tragulidaek bere lekua hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txakur-lepoko

**Txakur-lepokoa** txakur baten lepoaren inguruan jarritako lepokoa da. Lepokoa hau erabiltzen da txakurra gobernatzeko, identifikaziorako, apaindurarako edo babeserako erabil daiteke. Identifikazio-etiketak eta albaitariaren informazioa txakur-lepokoetan jartzen dira maiz. Lepokoak, sarritan, korrea edo uhalarekin batera erabiltzen dira txakurrari eusteko. 

## Txakurraren osasuna 
Lepokoak inoiz traumatikoak izan daitezke txakurrarn trakean, txakurrak kontra egiten badu lepoan presio larria eraginez. Arnesa lepokoaren ordez erabiltzea onuragarria izan daiteke joera hori duten txakurren arteant. Aldiz, lepoko lerdenak edo buru txikiagoak dituzten txakur-arrazak erraz irristatzen dira lepokoetatik kanpo, askeegiak baitira. Hori saihesteko, gerriko-belarria duten piezak erabil daitrezke, horrela lepoaren inguruan presioa banatzeko tenkatuz. Lepokoak ez dira erabili behar txakurra zaintza gabe aske egon daitekeen kasuetan.

## Iruditegia 

Fitxategi:BuckleCollar_wb.jpg|Larruzko belarri edo hebillazko lepokoa, tradizionala.
Fitxategi:QuickCollarNeck_wb.jpg|Nilonezko azkar askatzeko gerriko-belarria duen lepokoa, identifikazio eta etiketa medikoekin
Fitxategi:D&s BDSM couple.jpg|Txakur-lepokoa eta uhala BDSM jardueretarako ere erabiltzen dure pertsonek.
Fitxategi:Kangal_dog_with_spikey_collar,_Turkey.jpg|Kangal txakur arraza turkiarra, mastin bat, ardiak babesten dituen lepoko bereziarekin, garranga euskaraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko Trikitixa Elkartea

**Euskal Herriko Trikitixa Elkartea** (EHTE) trikiti musika babesteko eta sustatzeko asmoz 1990ean ofizialki sorturiko elkarte kulturala da. Egoitza Azpeitian du. 

## Historia 
[thumb|[Jazinto Rivas trikitilariaren komikia (*Sasi artean Elgeta*)]]
Ofizialki 1990ean sortu bazen ere, lehenago 1972an Gipuzkoan zenbait trikitilarik elkartzeko zuten beharraz jabeturik, Sakabi eta Egañazpi trikitilariei lehen omenaldia antolatu zitzaien Usurbilen.

## Helburuak 
Trikitixaren ondarea babestea, eta horren berri gizarteratzea dira elkartearen helburu nagusiak. Horretarako, ondarearen bilketa-lana,  Jaialdiak eta jardunaldiak antolaketa, liburuak eta diskoak argitalpena sustatzen ditu. Lehengo eta oraingo trikitilarien arteko zubigintzan lan egiten du eta trikitixaren bilgune izan nahi du.

## Zuzendaritza Batzordea 
Hilean behin elkartzen den batzordea honoko hauek osatzen zuten 2022an: Lehendakaria: Agurtzane Elustondo; lehendakari ordea: Itsaso Elizagoien; Idazkariak: Maider Jauregi eta Andoitz Antzizar; Diruzaina: Aritz Alustiza; eta bokalak: Manex Torrealdai, Eneritz Aulestia, Haritz Garmendia, Erika Lavillard-Isasi, Ion Elustondo eta Iker Goenaga.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sasi artean Elgeta

* Trikiti musika

* Eskusoinu txiki
* Euskal Herriko Trikitilari Gazteen Txapelketa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* *EUSKAL HERRIKO TRIKITIXA ELKARTEA - 50 URTE ETA GEHIAGO.* Azkune,&#x20;Laxaro&#x3B;&#x20;Garmendia,&#x20;Haritz. &#x20;(Euskal Herriko Trikitixa Elkartea, 2024).&#x20;&#x20;
* Euskal Herriko Trikitixa Elkartea. Facebook
* Euskal Herriko Trikitixa Elkartea - Kulturklik Profesional
Santiago Arrieta

**Santiago Donadío** (1897ko abuztuaren 5a , Uruguai &ndash; Buenos Aires, Argentina, 1975eko abenduaren 20a) **Santiago Arrieta** izenez ezaguna, Argentinan bizi zen aktore uruguaitarra izan zen. Isabel Figlioli aktorearekin ezkondu zen.

## Biografia 
Artista familia baten ondorengoa, 10eko hamarkadan hasi zuen bere ibilbidea Uruguaiko zirkuan.

1920ko hamarkadan, Buenos Airesen aritu zen El Nacional eta Cervantes antzokietan eta irratian. 1935ean bere zinema-ibilbidea hasi zuen Mario Sofficiren *El alma del bandoneón* filmean, Libertad Lamarquerekin, eta harekin bi film filmatu zituen.

26 filmetan parte hartu zuen eta Argentinako soinu-zinemaren lehen galaietako bat izan zen. *Los muchachos de antes no usan gomina* eta *La fuga* filmetan parte hartu zuen. *Historia de una noche* eta *Ceniza al viento*, *Luisiton* ere nabarmendu zen, besteak beste. *Historia del 900etik* hasi zen etapa bat pertsonaia-aktore gisa . Bigarren mailako aktore onenaren saria jaso zuen *He nacido en Buenos Aires*  lanagatik.

1962an egin zuen bere azken agerraldia zineman *Último piso* filmean, Daniel Cherniavskyren eskutik. Hamarkada horretan, Eva Franco, Luis Arata eta Amelia Bencerekin batera, *Así es la vida* antzezlaneko talde nagusiaren parte izan zen.

1975ean hil zen 78 urte zituela Buenos Airesen. Isabel Figlioli aktorearekin ezkondu zen eta harekin bere alaba bakarra izan zuen, Nilda Arrieta, aktorea ere.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* http://www.cinenacional.com/personas/index.php?persona=580 - zinema nazionalean.
Izua

**Izua** Gipuzkoako mendatea da, Eibar eta Barinaga (Bizkaia) lotzen dituen errepidean. Lepoak 544 metroko altuera du eta Urko eta Akondia (Arrikrutz) mendien artean kokatzen da. Hainbat txirrindulari probetako ibilbidetan oso erabilia da, batez ere Eibarko aldetik; besteak beste Euskal Herriko Itzulia, Euskal Bizikleta eta Balentziaga Memoriala lasterketetan. 

## Igoeraren datuak 
Eibarko herrigunean hasten den igoera da gogorrena eta ezagunena, 4km luze eta %9,3-ko batazbesteko aldaparekin, beraz 374 metroko igoera metatua du.

Barinaga-ko herrixkan hasten den igoerak 6 km-ko luzera eta %6,5-eko batazbesteko aldapa dauka, beraz 387 metroko igoera metatua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladas Česiūnas

**Vladislovas "Vladas" Česiūnas** (Vyšnialaukis, 1940ko martxoaren 15a - 2023ko urtarrilaren 16a) piraguismoan lehiatu zen sobietar eta lituaniar kirolaria izan zen.

Sobietar Batasunarekin lehiatu zen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, eta Juri Lobanovekin batera urrezko domina irabazi zuen kanoan, C–2 1000 metroko modalitatean. Gainera, sei domina irabazi zituen munduko piraguismo txapelketetan: urrezko lau (C-2 1000 m: 1974, C-2 10000 m: 1973, 1974, 1975) zilarrezko bat (C-2 1000 m: 1973) eta brontzezko bat (C-1 1000 m: 1971).

1979an Alemaniara ihes egin zuen, baina Alemaniako agintarien arabera, KGBko agenteek bahitu eta Sobietar Batasunera itzuli zuten.

## Kanpo estekak
José María Pérez Medrano

**José María Pérez Medrano** (Lapuebla de Labarca, 1920ko maiatzaren 2a - Donostia, 2008ko uztailaren 22a) euskal herritar futbolaria izan zen, Errealean 1940 eta 1950 hamarkadetan aritu zena, eta taldearen historiako golegile handienetakoa.

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Ama zuen Lapuebla de Labarcakoa eta han jaio zen bera, baina ordurako familia Donostian bizi zen. Felix anaiarekin batera *Rácing de San Sebastián* talde apalean hasi zen jokatzen. Espainiako Gerra Zibilak kirol jarduera guztiak eten zituen eta 1937an Errealak jokalariak biltzeko kanpaina egin zuen. Perez anai biek izena eman zuten talde txuriurdinean. 1937-38 denboraldian "Torneo Brigadas de Navarra" txapelketan jokatu zuen baina 1938an armadarako deia iritsi eta Aragoira bidali zuten. Zaragozako *Club Discóbolo* taldean jokatu zuen orduan eta 1939-40ko Aragoiko txapelketa irabazi zuen.

Armadan lizentziatu ondoren Donostiara itzuli zen. Ez zuen ordea Errealean tokirik eta Real Unión taldean aritu zen bigarren mailan Felix anaiarekin batera.

### Errealeko golegilea 
Real Uniónen maila ona eman zuenez Errealak fitxatu zuen eta 1955 artean jokalari txuriurdina izan zen. 1940. hamarkadan Erreala "igogailu" taldea izan zen, lehen maila eta bigarrena txandakatu zituelako, 1950. hamarkadan aldiz lehen mailan finkatu zen. José María Pérez Medranok 86 gol sartu zituen Errealarekin, oraindik ere historiako golegile nagusien artean bederatzigarrena da (2023ko datua). Lehen mailan 40 gol sartu zituen, bigarren mailan 29 eta Kopan beste 15. Hauei Brigadas txapelketan sarturiko bi gehitu behar zaizkie eta 700. golak érez Medranok egin zituela.

Erretiratu aurretik azken denboraldi bat egin zuen Eibarren.

### Omenaldiak 
Bi omenaldi jaso zituen Atotxan bere lana eskertzeko, eta kasualitatez biak ala biak Sebas Ontoriarekin batera. Lehenengoa 1955ean eta bigarrena 1967ko irailaren 12an.

2007ko abenduan Errealaren Urrezko domina jaso zuen. 2008ko uztailaren 22an hil zen Donostian.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nilda Arrieta

**Nilda Arrieta** zinema eta antzerki aktore argentinarra izan zen. Santiago Arrieta aktorearen alaba .

## Biografia 
Nilda Arrieta bigarren mailako aktore gaztea izan zen hainbat antzezlanetan eta 1940ko hamarkadan izan zuen aktore gorena. Santiago Arrieta eta Isabel Figlioli uruguaiar aktoreen alaba, lanbide horretan inspirazio bat izan zuen oso gaztetatik antzerkigintzan.

Antzerkian, Miguel Faust Rocha, Luisa Vehil, Pablo Acciardi, Iris Marga, Gloria Ferrandiz eta Santiago Gómez Cou talde handi batek antzeztutako *Ollantey* antzezlanaren parte izan zen. 

Zineman agerpen filmografiko bakarra egin zuen, 1949ko *Con los mismos colores,* Carlos Torres Ríosen zuzendaritzapean eta Nelly Darén buru zuela.

## filmografia 
1949: *Con los mismos colores*.

## Antzerkia 
* 1936: *Presencia*.
* 1939: *Ollantey*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak