open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mayalen Noriega

**Mayalen Noriega** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1982ko otsailaren 19a) Mexikon jaiotako igerilaria, txirrindulari eta triatleta profesionala da. Gaztaroan Mexikon igerian nabarmendu zen, 22 urte bete arte. Ezaguna da, kirol egokituan atleten gidari lanetan aritzeagatik. 

## Kirol ibilbidea 
### Igeriketatik txirrindularitzara 
Mayalenek, Espainian, Centre Natació Mataró delakoan, oineko bi behatz hautsi zituen 2010ean. Ezbehar horrek igeri egitea eragotzi zion. Izan ere,  2000ko Sidneyko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzeko zorian egon zen, Mexiko ordezkatuz. Hainbat naziotan bizi ondoren, Espainian berriro ekin zion kirol-jarduerari. Bere entrenatzaileak Josefa Sánchezen gidari izateko aukera proposatu zion, ikusmena zuen kirolari bat bilatzen baitzuen. Ordutik, txirrindularitzan aritu zen, eta ikusmen-urritasuna duten zenbait kirolariren gidaritza lanetan aritu da.

### Ikusmen urritasuna duten kirolarien gidari 
Ezaguna da ikusmen-urritasuna duten atleten «gidaria» delako, bai txirrindularitzakoa - Josefa Benítez Guzmánekin zilarrezko domina lortu zuen 2012ko Londresko Udako Parlinpiar Jokoetan, B motako errepideko txirrindularitzan -, bai triatloikoa &ndash; Susana Rodríguez Gaciorekin 2012ko Triatloiko Munduko txapelduna izan zen, eta 2016ko Rio de Janeiroko Udako Paralinpiar Jokoetarako sailkapena lortu zuen.

### Txirrindulari 
Bestalde, 2012tik hainbat domina lortu ditu pistako txirrindularitzan eta errepideko txirrindularitzan.

Lorpen horien ondorioz 2013an Espainiako kirol-merezimenduaren zilarrezko domina jaso zuen.

2013tik 2015eko abuztura, Bizkaia-Durango txirrindulari-taldeko txirrindulari-profesionala izan zen. Bi Italiako Giro amaitu zituen elkarren segidan, eta 2. postua lortu zuen Espainiako Errepideko 2013ko Txapelketan.

Halaber, ziklo-krosa egiten du, maila nazionalean emaitza onak lortuz eta mendiko txirrindularitzan, besteak beste, Titan Deserteko parte-hartzailea izan da.

## Palmaresa txirrindularitzan 
**2012** (***amateur gisa***)

* 2. postua Espainiako Erlojupeko Txapelketan link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px 
* 3. postua Espainiako Taldekako Jarraipen Txapelketan (Elisabet Bru eta Alba Diezekin batera)link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px 
* 2. postua Espainiako Scratch Txapelketan link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px 

**2013**

* 2. postua Espainiako Errepideko Txapelketan link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px 

## Bestelakoak 
21 urterekin, 2003an, Australian bizi zela, Fear Factor México lehiaketa irabazi zuen. 22 urterekin Espainian bizitzen hasi zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2013an Espainiako kirol-merezimenduaren zilarrezko domina jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mayalen Noriegaren fitxa (cqran.com).
* Mayalen Noriegaren fitxa (sitiodeciclismo.net)
* Elkarrizketa Mayalen Noriegari (roadandmud.com).  artxibatu zuten .
Itziar Iratzagorria

**Itziar Iratzagorria Iturriaga** (Urduliz, Bizkaia, 1977ko apirilaren 17a) politikaria da.

2023ko ekainaren 17an Urdulizko alkate bilakatu zen, 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz eta Elkarrekin Podemosen babesari esker.

## Biografia 
Urdulizen biztanleriak gorakadak (2023an 3.684 biztanle izatetik 2023an  5.164 izatera igaro zen) Udalbatzaren aldaketa sortu zuen gakoetako bat izan zen, izan ere, ordezkarien kopurua 11tik 13ra igo zen. Horrela, 2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetan EAJk bere sei zinegotziei eustea lortu zuen arren, ez zion balio izan Alkatetza atxikitzeko, koalizio abertzaleak beste sei lortu baitzituen, 2019ko hauteskundetan baino bi gehiago. Modu horretan eta Elkarrekin Podemosen babesari esker,  2023ko ekainaren 17tik aurrera EH Bilduko Itziar Iratzagorriak hartu zuen bere gain alkate kargua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Zerbitzuak biztanleen neurria jartzea El Correo, 2023.05.16

* Elkarrizketa: Urteak geldirik daramatzan osasun-zentro berriaren eraikuntza bultzatu nahi dugu  Hiruka 2023.05.23
Josefa Benítez Guzmán

**Josefa Benítez Guzmán**, ezagunagoa **Pepi Benítez** izenez (Bartzelona, Katalunia, 1969ko abuztuaren 30a) kataluniar kirolaria da. Errepideko eta pistako modalitateetan egokitutako txirrindularitzan lehiatu da. Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta 2012an 2. postua lortu zuen.

## Biografia 
Txikitatik, gaixotasun genetiko batek ikusmena pixkanaka galtzera eraman zuen. Hamahiru urterekin bizikletan ibiltzeari utzi behar izan zion, distantziak kalkulatu ezin baitzituen. Zazpi urte geroago, Josefa Benítezek bere buruari bigarren aukera bat ematea erabaki zuen eta tandemean ibiltzen saiatu zen. Bitartean, beste kirol-espezialitate batzuetan ere aritu zen, hala nola igeriketan, esgriman eta lasterka.

## Txirrindulari ibilbidea 
### Udako Paralinpiar Jokoak 
2012ko Londresko Udako Paralinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen ibilbide-proban (B maila).

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktoria Amelina

**Viktoria Juriivna Amelina** (; Lviv, 1986ko urtarrilaren 1a - Dnipro, 2023ko uztailaren 1a) ukrainar eleberrigilea izan zen.

Hamalau urterekin Kanadara emigratu zuen familiarekin, baina handik denbora batera Ukrainara itzuli zen, eta konputazioa ikasi zuen, 2015etik literaturan esklusiboki aritu aurretik.

Bi eleberri eta haurrentzako liburu bat idatzi zituen, poesiaz gain. Pen Clubeko kide izan zen. Ukrainako errusiar inbasioaren ondoren, errusiarrek egindako gerra krimenak ikertu zituen. 2022ko irailean Volodymyr Vakulenko idazle zenaren gerra-egunkaria aurkitu zuen.

Ekainaren 26an zauritu zuten Errusiak Kramatorsken afaltzen ari zen jatetxeari egindako eraso baten ondorioz, eta ekainaren 1ean hil zen Dnipron.

## Lanak 
* «Синдром листопаду, або Homo Compatiens, The Fall Syndrome or Homo Compatiens» (Discursus, 2014) 
* «Синдром листопаду, або Homo Compatiens, The Fall Syndrome or Homo Compatiens» (Віват, 2015)   
* «Хтось, Або Водяне Серце, Somebody or Waterheart» (Видавництво Старого Лева, 2016)
* «Дім для Дома, Dom's Dream Kingdom» (Видавництво Старого Лева, 2017) 
* «Е-е-есторії екскаватора Еки, Stories of Eka the Excavator» [Архівовано 28 липня 2021 у Wayback Machine.] (Львів: Видавництво Старого Лева, 2021) .

;
; Antologiak
* «Це зробила вона, She Did It» (Видавництво «Видавництво», 2017)
* «Лялька, Doll» (Видавництво Старого Лева, 2018)
* «Мости замість стін, Bridges Instead of Walls» (Видавництво Старого Лева, 2020)
* «Що дасть нам силу?, What Gives Us Strength» (Дух і літера, 2020)
* «Ковчег „Титанік". 20 есеїв про людство зразка 2020–го, The Arc Called Titanic. 20 Essays on Humanity of 2020» (онлайн-антологія 27 Bookforum, 2020)

## Kanpo estekak
Thelma Forshaw

**Thelma Honora Forshaw** edo **Thelma Korting** (1923ko abuztuaren 1 &ndash; 1995eko urriaren 8) idazle eta kazetari australiarra izan zen. 1967an ipuin laburren bilduma autobiografiko handi bat argitaratu zuen, *An Affair of Clowns*. Kazetari gisa freelancer eta liburu-ikuskatzaile gisa lan egin zuen *The Sydney Morning Herald*, The Age, The Australian, The Bulletin (desagertu zenetik), *Meanjin*, *Nation* eta Quadrantentzat.

## Kanpo estekak
Barakaldesita

**Barakaldesita** Barakaldoko mantekado mota bat da. Arrautza, azukre, irin, esne-gain eta gurinarekin egiten da. 

Urte askoz ahaztuta egon zen gozoki hau baina azken hamarkadetan berreskuratu egin da. 

## Kanpo estekak
*[Barakaldo rescata su postre más tradicional El Correo(https://eu.wikipedia.org/wiki/El_Correo)]
*Barakaldo celebra la recuperación de su dulce tradicional, la 'barakaldesita', con una gran fiesta en San Vicente Europa Press
Las Garzas jauregia

**Las Garzas jauregia**, **Panamako Lehendakaritza Jauregia** izenez ere ezaguna, Panamako Errepublikako Lehendakaritzaren egoitza da, eta bertan daude Lehendakaritzako Ministerioa eta Erakundeak Babesteko Zerbitzua.

## Historia 
[ezkerrera|thumb|Las Garzas jauregia, [Avenida Eloy Alfaro|Eloy Alfaro etorbidetik ikusita.]]
Jatorrizko eraikina 1673an hasi zen eraikitzen, Panamako Errege Audientziako oidor titulua zuen Luis de Lozada eta Quiñonez zuzendariaren aginduz.  Hala ere, ordutik hainbat aldaketa izan ditu. Lehen erabileretako bat Aduana eta Kontularitzaren egoitza izan zen 1740an. Eraikina ia erabat suntsitu zuen sute batek 1756an. Berrezarri ondoren, 1821ean erabili zen gordailu gisa, 1872 eta 1875 artean gizonen eskola normal gisa, Gobernu Etxea, Banku Nazionalaren egoitza, 1875ean Lehendakaritza Jauregi bihurtu arte.

1922an, Belisario Porras presidenteak eraikin hori zaharberritzea erabaki zuen. Haren ezaugarri kolonialak indartu eta bigarren solairu bat eraiki zen. Leonardo Villanueva Meyer arkitektoak egin zituen lan horiek.
Areto Horia, lehendakaritzako jantokia eta erdiko patioa asko berritu ziren. Halaber, patio andaluziar bat gehitu zen bigarren solairuan, eta hirugarren solairu bat eraiki zen, presidentetzarako egoitza izateko. Inaugurazio ofiziala 1923ko abuztuaren 3an izan zen, baina 1938. urtera arte ez zuen osorik erosi Lehendakaritza Jauregiak. Orduan, Banku Nazionala Hiribide Zentraleko etxe nagusi berrira aldatu zen. 

Jauregia presidente gehienen egoitza eta bulego nagusi gisa erabili da, batzuk izan ezik, hala nola Laurentino Cortizo, Juan Carlos Varela, Ricardo Martinelli, Martín Torrijos, Mireya Moscoso eta Ernesto Pérez Balladares. Horiek beren egoitzak mantendu eta egunero bertara bidaiatzea erabaki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Vila

thumb|300px|BioTechFoods konpainiaren sortzaile bat da.
**Mercedes Vila Juárez**, (Madril, 1975) fisikari eta ikerlari espainiarra da. 2017an, laborategiko haragia egiteko helburuarekin, eta Iñigo Charolarekin batera, BioTech Foods lantegia sortu zuen; enpresaren egoitza nagusia Donostian dago.

## Biografia 
Zientzia Fisikoetan lizentziaduna da Madrilgo Unibertsitate Autonomoan, eta Materialen Fisikan doktorea 2003ko abendutik. Doktoratu ondoko 5 urteko esperientzia egin zuen atzerrian, IEF Marie Curie Action batek finantzatuta, eta zenbait ikerketa-programa nazional, biomaterialen gainazalen estaldurak eta funtzionalizazioak garatzeko.

2008an, "Ramón y Cajal Ikertzaile" gisa sartu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Farmazia Fakultatean, Nanomedikuntzan eta Medikuntza Birsortzailean ospe handiena duen Europako taldeetako batean, ERG-Marie Curie Action (2008-2010) baten finantzaketarekin. Aldi horretan, hezur-masaren galera berreraikitzeko materialak garatu zituen, eta, horren bidez, zenbait lesio eta patologia (hezurretako minbizia edo osteoporosia, esaterako) dituzten gaixoen bizi-kalitatea hobetu nahian.

Bere ondorengo lanak grafeno oxidoan oinarritutako nanopartikulen diseinuan eta aplikazioetan oinarritu dira, tumoreen hipertermiarako bektore gisa, gainazalen eta zelulen arteko elkarrekintzak ulertzeko, eta hazkunde zelularraren estimulazioa aztertzeko, nanohodien eta karbonoan oinarritutako beste sistema batzuen gaineko kanpoko estimulu fisikoak erabiliz.

2010eko azaroan, beste lau zientzialarirekin batera (Isabel Lastres Becker, Ana Briones Alonso, Elena Ramírez Parra eta María Antonia Herrero), L'Oreal – UNESCO saria jaso zuen, "Por las mujeres en la Ciencia", 15000 €-ko zuzkidurarekin. Sari horren bidez, 40 urtetik beherako emakumeek egiten duten ikerketa-lana saritu nahi da, emakumeak zientzian duen papera babesteko, aintzatesteko eta lana eta familia bateragarri egiten laguntzeko.

2013an, Aveiroko Unibertsitatean (Portugal) sartu zen berriro ikertzaile nagusi gisa, eta Nanomedikuntzako laborategiko koordinatzaile kargua bete zuen. 2015ean, irakasle gonbidatu gisa Aveiroko Unibertsitatean zuen afiliazioa mantenduz, Coating Technologies S.L.-CTECHnano enpresako zuzendari zientifiko gisa sartu zen industrian, eta bere hirugarren finantzaketa Marie Slodowska Curie Action izan zuen.

2017ko otsailean, BioTech Foods SL enpresa sortu zuen, ehun-ingeniaritzako teknikak erabiliz landutako haragia ikertu, garatu eta ekoizten duen konpainia aitzindaria.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2006 Marie Curie IntraEuropean Fellowship. Europar Batzordea
* 2008 Marie Curie Reintegración Grant. Europar Batzordea
* 2010 For Women In Science. L'Oreal Fundazioa-UNESCO
* 2017 Marie Curie Society & Enterprise. Europar Batzordea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* BioTech Foods
* Laborategiko haragia

## Kanpo estekak 
* :Mercedes Vilaren publikazioak.
Otirako tunela

**Otirako tunela** Midlandeko burdinbideko trenbide-tunel bat da, Zeelanda Berriko hegoaldeko uhartean, Otira eta Arthur's Pass artean. Hegoaldeko Alpeen azpian dago, Arthur's Passetik Otiraraino, 8,5 kilometro baino gehiagoko luzera du. Gradientea 1:33 da, eta tunelaren Otirako muturra Arthur's Pass muturra baino 250 metro altuago dago.

Eraikuntza 1907an hasi zen eta 1918ko abuztuaren 21ean lotu zituzten. Tunela 1923ko abuztuaren 4an ireki zenean, munduko zazpigarren tunel luzeena eta Britainiar Inperioko luzeena izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Candace Wheeler

**Candace Wheeler** (jaiotza abizena, **Thurber**; 1827ko martxoaren 24a – 1923ko abuztuaren 5a), askotan barne-diseinuaren amatzat hartua, Ameriketako Estatu Batuetako barne- eta ehun-diseinatzaile nagusietako bat izan zen. Barneko diseinuaren eremua emakumeei irekitzen lagundu zuen, artisauei lagundu zien, eta Estatu Batuetako diseinu-estilo berria sustatu zuen. Arte Apaingarrien Elkartea sortu zuen New Yorken (1877) eta New York Exchange for Women's Work (1878).

Wheeler Errenazimentu Kolonialarekin, Mugimendu Estetikoarekin eta Arteen eta Lanbideen Mugimenduarekin elkartuta egon zen bere ibilbide luzean, eta Wheeler autoritate nazionaltzat hartu zuten etxeko dekorazioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1923 Portugalgo hauteskunde presidentzialak

1923ko abuztuaren 6an egin ziren **lehendakaritzarako hauteskundeak Portugalen**. Errepublikaren Kongresuak Lisboan aukeratu zuen lehendakaria, Portugalgo herriaren ordez. Hala ere, Manuel Teixeira Gomes presidente berria *In absentia* hautatu zuten, hau da, ez zegoen presente aukeratu zutenean.

Guztira 5 hautagai egon ziren. Manuel Teixeira Gomesek aurkarien aurkako hautua irabazi zuen eta Errepublikako hurrengo lehendakari bihurtu zen.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Ibarra Goti

**Maite Ibarra Goti** (Arrigorriaga, Bizkaia, 1979) irakaslea eta politikaria da.

2023ko ekainaren 17an Arrigorriagako alkate bilakatu zen bigarren aldiz, 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz eta NOA eta Arrigorriaga Gararen babesarekin.

## Biografia 
Maite Ibarra Goti Arrigorriagako eskolako irakaslea da ogibidez. 

## Politikari ibilbidea 
2019ko udal hauteskundeetarako EH Bildu Arrigorriagako zerrendaburua izan zen lehen aldiz. Bere profil profesionalaz harago, herriko bizitza sozial eta kulturalean duen parte-hartzea, herritarrekiko hurbiltasuna, eta taldean aritzeko gaitasuna nabarmentzen dituzten bere ingurukoek.

2022 urriaren 4an jakitera eman zen, Maite Ibarra, Arrigorriagako alkatea, bigarren aldiz aurkeztu zela herriko EH Bilduren primarietara. Ibarrak 2019an hartu zuen kargua, eta 2023ko hauteskundeetan bera izan zen alderdiaren alkatetzarako lehen aukera. Hautagaiak “lehen eguneko ilusio eta lanerako gogo bera” zuela adierazi zuen, eta hurrengo legegintzaldian aurreko lau urte egindako lanarekin jarraitzeko prest agertu zen.
thumb|250px|Maite Ibarra Arrigorriagako alkatea makilarekin, 2023.06.17
2023ko ekainaren 17an Euskal Herria Bilduko Maite Ibarrak alkate makila jaso zuen, NOArekin eta Arrigorriaga Gararekin gobernatzeko. Koalizio ezkertiarrak 7 zinegotzi lortu zituen (2.357 botorekin) eta EAJk, berriz, 6 (1.871 botorekin). Gehiengoa lortzeko 9 zinegotzi behar zirela-eta, EH Bilduk zinegotzi bana zituzten bi taldeekin batu zituen indarrak eta ondorengo adierazpena egin zuten: *Talde indartsu, anitz eta kohesionatua izango da, Arrigorriagak datozen urteetarako dituen erronka handiei erantzungo diena.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Maite Ibarra Arrigorriagako alkatea YouTube, 2023.03.21
* Maite Ibarra: Emaitza historikoak lortu ditugu Arrigorriagan. Bideoa Geuria, 2023.05.28
Panis Angelicus

thumb|Benozzo Gozzolik Averroesen gainean Akinoko Santo Tomasen garaipena lortu zuen, Aristoteles eta Platonen artean Averroes filosofoa lurrean zegoela.
**"Panis Angelicus"** (Aingeru-ogia) Tomas Akinokoak (1225-1274) Gorpuzti festarako idatzitako katolikoaren zati bat da himno katolikoa. *Panis Angelicus* ereserkia osatzen duten zazpien ahapaldietako azken biei dagokie. Musikagile ezberdinek jarri diote musika ereserki erlijioso honi, horietako bat Cesar Franck dugu.

## Letra 
## Musika konposizioak 
Hainbat konpositorek jarri dute musika *Panis Angelicusen* letrari, besteak beste: 

* Claudio Casciolini
* Domenico Zipoli.
* Cristobal de Morales.
* João Lourenço Rebelo.
* Joan Pau Pujol.
* Marc-Antoine Charpentier.'
* Hilarión Eslava.
* Camille Saint-Saëns.
* César Franck

### César Franck 
1872an, César Franckek hiru ahotseko meza bateko musika idatzi zuen, sopranoa, tenorea, baxua, biolontxeloa, kontrabaxua, harpa eta organoa dituen egitura berezi eta gutxi erabili batentzat. Lan honen bosgarren alea *Panis Angelicus* da. Meza osoa gutxitan interpretatzen da, baina bosgarren zenbakiak ospe handia lortu zuen eta musika sakratuko lan interpretatuenetako bat bihurtu da. Hainbat interpretek abestu dute, besteak beste, Plácido Domingo, Renata Tebaldi, Luciano Pavarotti (Sting-ekin bertsio bat du), Alfredo Kraus, Cecilia Bartoli, Juan Diego Florez eta Il Divo musika-laukotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atenasko Italiar Arkeologia Eskola

[eskuinera|thumb|250x250px| [Festoko Diskoa, minoiko jauregian italiar indusketetan aurkitutakoa.]]
**Atenasko Italiar Arkeologia Eskola** (; ) Atenasen, Grezian egoitza duen atzerriko 19 institutu arkeologikoetako bat da, Kretan, Limnos eta Erroman sukurtsalak dituena.

Lehenago Greziako Italiar ikerketen ondoren («espedizio» edo «misio» arkeologiko gisa), Eskola 1909an sortu zen. Eskolak liburutegi handi bat du Atenasen. Azterketa arkeologikoak egin ditu Aigialeian (Arkadia) eta Thourian (Mesenia), eta Lemnosen indusketak Polioknen, Hephaistian eta Chloen, baita Kretan ere, Festoko minoiko jauregian eta inguruko Agia Triada herri minoikoan, eta baita arkaikoan ere, Gortinako hiri erromatarrean barrena. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* E. Korka et al. (arg. ): Atzerriko Eskola Arkeologikoak Grezian, 160 Urte, Atenas, Kultura Ministerio Helenikoa, 2006.

## Kanpo estekak 
* SAIAren webgunea
Ninfa negartiaren etxea

**Ninfa negartiaren etxea** (ukrainieraz : будинок німф, які плачуть) baita ere **Victor Nilsenen etxea** (ukrainieraz : Будинок Віктора Нільсена) Ukrainiako Mariupol hirian dagoen eraikina da. Hiriaren bihotzean dago eta 1910ean amaitu zuen Victor Nilsenek. Adreiluz eraikia, arkitektura estilo ezberdinak nahasten ditu. 

## Izenaren jatorria 
Eraikinak "Ninfa negartiaren etxea" du izena, Nilsenek bere alaba maitearen eredua hartuta ninfa baten burua irudikatzen zuen eskultura bat jarri zuen goiko partean. Kondairaren arabera, arkitektoak bere alabari eskaini zion; neska Sukar tifoideaz hil zen. Euria egiten duenean, tantak malkoak bezala isurtzen dira begietatik. Badirudi ninfak hildako neskagatik negar egiten duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlo Anti

**Carlo Anti** (1889ko apirilaren 28a - 1961eko ekainaren 9a) arkeologoa eta armadako ofiziala izan zen Lehen Mundu Gerran eta 1922ra arte.

## Arkeologoa 
Villafranca di Veronan jaioa, Anti-k Veronan eta Bolonian ikasi zuen, non Gherardo Ghirardinirekin graduatu zen. Gero, Erromara joan zen Italiako Arkeologia Eskolan ikastera eta gero Pigorini Historiaurreko eta Etnografia Museo Nazionalera ikuskatzaile izateko. Erroman ikasi zituen urteetan bere emaztearekin, Clelia Vinciguerra-rekin, ezkondu zen, eskolan ere ikasle batekin. Garai hartan bere irakasleen artean, Emanuel Löwy gogoratu zuen, urte haietan Erroman jardun zuen austriar arkeologo handia, artisten historiarako zuen interesa garatzen lagundu ziona, Monakoko eskolarekin zuen harremanak suspertuta eta Johann Joachim Winckelmannek sortu zuen artearen historiaren aurka.

1914an Greziara bidaiatu zuen lehen aldiz, eta han Italiako eta atzerriko jakintsuak ezagutzeko aukera izan zuen, besteak beste, Luigi Pernier, Biagio Pace, Wilhelm Dörpfeld eta Panagiotis Kavvadias. 

1921ean Amedeo Maiuri-k eta Roberto Paribeni-k Anatoliara gonbidatu zuten Lizia eta Panfilia esploratzeko zereginarekin,  Turkian italiar presentzia ezartzeko saiakera lausoen barruan. 

1922tik aurrera, bere jarduera arkeologiko eta akademikoa Paduako Unibertsitatearekin lotuta egon zen. Urte berean, Afrikako 33 objekturen erakusketa komisariotu zuen Pigorini Museoan eta Florentziako Museo Etnografikoan Veneziako XIII. Biurtekorako. 

1925etik 1936ra Luigi Pernierren laguntzailea izan zen Zireneko Apoloren santutegiko indusketetan. Zirenen, Anti materialaren azterketaz arduratu zen, eta Pernier indusketaz arduratu zen.  1930ean, Egiptoko basamortuan dagoen Umm el Breighat (antzinako Tebtunis) indusketa egin zen. 

Bere errektorego garaian (1932-1938), Carlo Antiren jarduera arkeologikoan gutxiagotu egin zen, baina 1943rako ikasketetara dedikatu zen berriro. Anti purga baten menpe egon zen eta unibertsitatetik kendu zuten, baina hurrengo urtean irakaskuntzara itzuli zen, eta horretan jarraitu zuen 1959an erretiroa hartu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
028

**028** **ostadar zerbitzua** Espainiako larrialdi telefono, posta elektroniko eta bat-bateko mezularitza zerbitzu bat da, gorroto-delitu eta diskriminazio LGBTIfoboak pairatu dituzten biktimentzat. 2023ko uztailaren 5ean jarri zen martxan. Hautatutako zenbakiak ekainaren 28ari egiten dio erreferentzia, LGBT Harrotasunaren nazioarteko egunari, hain zuzen ere.

## Historia 
Zerbitzuaren ezarpena 2022ko udarako ezarriko zela iragarri zuen Irene Montero Berdintasun ministroak prentsaurreko batean, maiatzaren 17an, Homofobiaren, Transfobiaren eta Bifobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean, hain zuzen ere.

2023ko uztailaren 5ean doako zerbitzua espainiar lurralde osoan jarri zen martxan. Entzumen- eta mintzamen-desgaitasunak dituzten pertsonentzat irisgarria da eta arreta gaztelaniaz, katalanez, galegoz, euskaraz, ingelesez eta frantsesez eskaintzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 028 txata (bat-bateko mezularitza zerbitzua)
* [mailto:028-online@igualdad.gob.es 028 posta elektronikoa]
Mila kurrilo (eleberria)

***Mila kurrilo*** (千羽鶴, Senbazuru) Yasunari Kawabata  japoniar idazlearen eleberri bat da. Hasiera batean, idazlana bi zatitan idatzi eta argitaratu zen: lehena 1949an, eta bigarrena 1951ean. 1952an, liburutzat editatu zuten. 1953an hirugarren zati baten berri eman zen, baina Kawabata ez zen idazlana amaitzera iritsi.

## Sinopsia 
Hainbeste mendetako japoniar tradizioa jarraituz, istorioak tearen ekitaldi edo zeremonia du azpigai, non, leku lasai batean kokaturik, parte hartzaileek te berdea egin, zerbitzatu eta edaten duten.

Liburuko pertsonaia nagusia Kikuji da, Mitani jaunaren seme bakarra. Idazlanaren hasieran, Kikujik bere aitak hain gustokoa zuen te ekitaldian parte hartzeko Chikako Kurimoto-ren (urte gutxi batzutan aitaren maitalea izan zen emakumearen) gonbidapena jasotzen du. Ekitaldia Kamakura hiriko Engakuji tenpluan egingo da, eta bertan beste hainbat emakumeek hartuko dute parte. Horien artean dago Yukiko Inamura, Chikako-k Kikuji-k ezagutzea nahi duen neska gaztea (beranduago argitzen da ekitaldia *miai* bat izan dela, Kikuji eta Yukiko ezagutu eta ezontzen saiatzeko).

Kikuji-k jakin gabe, ekitaldian Ota anderea (urte askotan Kikuji-ren aitaren maitalea izan zen emakumea) eta  bere alaba Fumiko agertzen dira. Ota eta Chikako urte askoz izan dira etsai Mitani jaunak maitale bezala Ota nahiago izan zuelako, batez ere, Chikakok ezker bularrean duen marka ilun batengatik. Kikuji-k ume zenean ikusi zuen marka iluna, eta orduz geroztik oso gogoan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aauri Bokesa

**Aauri Lorena Bokesa Abia** (Madril, 1988ko abenduaren 14a) espainiar kirolaria eta gizarte langilea. Espainiako atletismo eta saskibaloi selekzioekin aritu da. Londresko Olinpiar Jokoetan, Rioko Olinpiar Jokoetan eta Tokioko Olinpiar Jokoetan aritu zen, espainiako errekorra gaindituz.

## Biografia 
Gurasoak Biokon jaio ziren, Espainiako kolonia afrikarra zena, hau da, Guinea Espainiarra. Txikitatik kirola egin badu ere, hasieran sevillanak eta ballet egitera bideratu zuten. Balleteko irakasleak klasetik ateratzera "animatu" zuen altua zelako eta Fuenlabradako saskibaloi taldean eman zuen izena.

Espainiako selekzioarekin 2004ko, 2005eko eta 2006ko Europako Txapelketetan lehiatu zen. Italian (2004) eta Tenerifen (2006) irabazlea izan zen. Budapesten (2005) ordea, txapeldunordea.

Kasualitatez hasi zen atletismoan. AD Marathon, Madrilgo atletismoko klub klasikoa, atletarik gabe geratu zen 400 metroko lasterketa egiteko eta Aauriren dohainez oharturik proposamena egin zioten, honek onartu egin zuen. Takoak nola jarri eta lasterketa nola egin azaldu eta gero lasterketari ekin eta hirugarren postua lortu zuen. 400 metroko banakako probaren finalerdia ere lortu zuen, eta bere marka pertsonalik onena lortu zuen. Aste batzuk geroago, marka hori hobetu egin zuen, Suitzan egindako bilera atletiko batean.

Bere esanetan, oso azkarra bada ere teknika falta izan zaio bere ibilbidean, baita babes psikologikoa ere. Izan ere, markak ez hobetzeak ezinegon handia eragiten zion. Alor psikologikoa lantzen ez dela dio, baita funtzeskoa dela kirolarien osasun mentala susatze aldera.

## Nazioarteko markak 
|}

## Marka pertsonalak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irreversibles. Aauri Bokesa: «Para ellos el deporte es una vía de escape»
Bucareliko Ituna

**Bucareliko Ituna**, ofizialki **Erreklamazioen Konbentzio Berezia**, 1923an Mexiko eta Ameriketako Estatu Batuen artean sinatutako ituna izan zen. Mexikoko Iraultzan enpresa estatubatuarrek jasandako galerak ebazten zituen. Era berean, Estatu Batuetako lurrak eta ondasunak legez kanpo desjabetzea ere aztertzen zuen, Mexikoko erabilera publikoaren mesedetan, bai eta kalte-ordaina eta ordaintzeko moduak kalkulatzeko modua ere, desjabetzea guztiz beharrezkoa balitz.

Itunaren xedea zen Estatu Batuetako herritarren eskaerak bideratzea, 1910etik 1921era bitartean Mexikoko Iraultzako barne-gerrek beren jabetzari eragindako ustezko kalteengatik. Bilerak Mexiko Hirian egin ziren, eta Mexikoko gobernu federalaren eraikin batean egin ziren, Bucareli kaleko 85ean. Horregatik du izen hori itunak. Negoziazioak 1923ko maiatzaren 15ean hasi eta abuztuaren 13an bukatu ziren. Álvaro Obregón Mexikoko presidenteak sinatu zuen ituna, batez ere Estatu Batuetako gobernuaren aitorpen diplomatikoa lortzeko, Warren G. Harding lehendakaria buru zela. Baina berrespen prozesuak anbiguoak izan ziren Estatu Batuetan, baita bortitzak eta Mexikon ezagutu gabeak ere.

Plutarco Elías Calle Mexikoko presidenteak hitzarmen hori negoziazioaren ondoren betetzea onartu zuen, baina gero bertan behera utzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fryderyk Buchholtz

**Fryderyk Buchholtz** (Olsztynek, Hohenstein, Prusia, 1792ko maiatzaren 16a – Varsovia, 1837ko maiatzaren 15a) piano eta organo egile poloniarra izan zen. 

## Biografia 
Vienan pianoak sortzeko ikasketak amaitu ondoren, Varsoviara joan zen eta 1815ean Mazowiecka kaleko 1352 zenbakian piano-fabrika bat sortu zuen. Bere etxeko arte aretoko eta bere etxeko dendako ohiko gonbidatu bat Frédéric Chopin, Buchholtzen piano bat erosi zuena. Chopin jotzen entzutera bi gonbidatu baino gehiago joaten ziren bakoitzean, konpainia osoa Buchholtzen tailerrera joaten omen zen. 1837an hil ondoren, fabrika bere emazteak zuzendu zuen eta 1841etik 1846ra bere seme Julianek.

Buchholtzen musika tresna gutxi batzuek bakarrik iraun dute gaur arte. 2017an, Fryderyk Chopin Institutuak Buchholtz piano baten kopia bat enkargatu zuen Paul McNultyk egin zezan. Instrumentua garai hartako lehen Chopin Nazioarteko Instrumentu Lehiaketa zela eta, 2018ko irailean jo zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :The Fryderyk Chopin Institute. Buchholtzen musika tresnaren denda.
* :Pianos | Pianoa poloniar bildumetan, su www.fortepian.instrumenty.edu.pl.
* :Frisyyk Buchholtz Piano prezioen zerrenda eta modeloak. su buchholtz.klaviano.info.
* :Pianoak Chopin-en soinuak ekartzen ditu lehiaketa berrian. *The Business Times*
Urteko Esperantista

thumb|Huang Yinbao, 2017ko Urteko Esperantista
thumb|Stefan MacGill, 2016ko Urteko Esperantista

**Urteko Esperantista** () *La Ondo de Esperanto* aldizkariaren editoreek urtero ematen duten saria da. 1998an sortu zen. Halina Gorecka buru duen nazioarteko epaimahaiak aukeratzen du sariduna.

## Saridunak 
* 1998: William Auld (1924-2006), eskoziar poeta eta itzultzailea, batez ere esperantoz idatzi zuena.
* 1999: Kep Enderby (j. 1926), Munduko Esperanto Elkarteko presidente ohia.
* 2000: hiru hautagaik boto kopuru berdina jaso zuten eta saria banatu zuten:
** Hans Bakker (j. 1937), Afrikako esperantoaren aldeko mugimenduari lagundu zion ekintzailea;
** Maŭro La Torre (1946-2010), italiar hizkuntzalaria, *Interkulturo* proiektuaren sortzailea;
** Jouko Lindstedt (j. 1955 ), finlandiar irakaslea.
* 2001: Osmo Buller (j. 1950), Munduko Esperanto Elkarteko presidentea.
* 2002: Michel Duc-Goninaz (j. 1933), *Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto* hiztegiaren konpilatzailea.
* 2003: Dafydd ab Iago (j. 1968), Bruselan lan egiten duen kazetari galestarra.
* 2004: Helmar Frank (j. 1933), alemaniar matematikari eta irakaslea.
* 2005: Povilas Jegorovas (j. 1955), lituaniar ekintzailea.
* 2006: Bertilo Wennergren (j. 1956), *Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko* liburuaren konpilatzailea.
* 2007: Peter Zilvar (j. 1950).
* 2008: Ilona Koutny (j. 1953), Polonian bizi den hungariar hizkuntzalaria. Urteko Esperantista bihurtu den lehen emakumea.
* 2009: Aleksandr Korzhenkov (j. 1958), errusiar kazetari eta idazlea.
* 2010: Katalin Kováts (j. 1957), Herbehereetan bizi den hungariar irakaslea.
* 2011: Dennis Keefe, estatubatuar irakaslea, hizkuntzen jaialdien sortzailea.
* 2012: Peter Baláž (j. 1979), eslovakiar argitaratzailea.
* 2013: Mark Fettes (j. 1961), Munduko Esperanto Elkarteko presidentea.
* 2014: Mireille Grosjean, suitzar irakaslea.
* 2015: Chuck Smith, Esperantozko Wikipediaren sortzailea, Duolingoko esperantoko ikastaroaren sortzailea.
* 2016: Stefan MacGill, irakaslea eta aldizkarien editorea.
* 2017: Huang Yinbao (j. 1962), txinatar agronomo, ekonomista eta ekintzailea.
* 2018: Hori Jasuo (j. 1941), japoniar irakaslea, *Esperanto-Sumoo* proiektuaren sortzailea.
* 2019: Anna Löwenstein (j. 1951), britainiar idazlea.
* 2020: Fernando Maia Jr., COVID-19 pandemian kongresu birtuala gainbegiratu zuen Munduko Esperanto Elkarteko presidenteordea.
* 2021: Halina Gorecka, errusiar idazle eta argitaratzailea.
* 2022: Edmund Grimley Evans, britainiar matematikari eta informatikaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Freopedia

thumb|Freopediako QR kodearen erabilerari buruzko bideoa, Fremantleko Etxe Biribilean
[thumb|[QR kodea duen plaka bat 'Fremantle Harbour' portuari buruzko Wikipediako informazioa eskura eskainiz. QR kodearen atzean dagoen artikulua etengabe alda daiteke eta hainbat hizkuntzatako artikulu paralelorekin dago lotuta. (Plaka azpian pospolo bat, tamaina erakusteko).]]

**Freopedia** QR kodeak Fremantle inguruko lekuetan (Mendebaldeko Australia) ezartzeko proiektu gisa hasi zen, jendea Wikipediako artikuluekin lotzeko. Orduz geroztik, WikiTown proiektu bihurtu da, gure Herripedia horien pareko.

Jatorrizko ideia Galeseko Monmouth herriko Monmouthpediatik etorri zen.

Fremantle mota horretako proiektu bat duen Australiako lehen hiria izan zen, eta, beraz, ibilbide birtuala bere leku historikoetan barrena QR kode eta Wikipediaren bidez eskaini zuen lehena. Fremantleko bisitariak oinez ibiltzera animatzen zituzte, telefono adimendun batekin,hirian egindako mapa baten laguntzaz. Ondare kulturalaz gozatzeko ibilbideak prestatu zituzten eta ibilbideetan zehar Wikipediara bideratzen zituzten QR kodeak paratu zituzten.

Wikitown proiektuaren aurkezpen ofiziala W D Moore & Co biltegian egin zen, 2013ko maiatzaren 26an. Fremantle Arts Centre eta Round House guneak landuko ziren artikuluen lehen multzoan sartu ziren.

Fremantle Society eta Wikimedia Australia lankidetzan aritu ziren, Fremantle hiriaren, Estatuko Erregistroen Bulegoaren, Fremantleko Enpresa Hobekuntzako Barrutiaren, Fremantleko Portuko Agintaritzaren eta Fremantleko beste erakunde batzuen laguntzarekin. Proiektua Ondare Kontseiluaren Western Australian Heritage Awards 2014 sarietan finalista izan zen, eta Toodyaypedian antzeko proiektu bat sortzeko inspirazioa eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Freopedia project page.
*  , QR kodeen kokapenak erakusten, 2014ko maiatzean.
1993ko Nafarroako Itzulia

**1993ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXXII. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (bosgarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Zangozan hasi eta Iruñean bukatu zen. 

## Taldeak
* Kaiku
* Cementos Portland
* Vinos Galcíbar
* Avila Rojas
* Banesto amateur
* ACBB
* Cafés Fortaleza
* Cafés La Brasileña
* Cajamadrid
* Cosmos
* Cafés Baqué  
* Bijoya
* Construcciones ACR-MRA

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Licinio de la Fuente

**Licinio de la Fuente de la Fuente** (Noez, Toledoko probintzia, 1923ko abuztuaren 7a &ndash; Madril, 2015eko otsailaren 26a) politikari eta enpresaburu espainiarra izan zen, eta lan-ministro izan zen Francisco Francoren diktaduran. Haren gainean nazioarteko atxilotze-agindu bat egon zen, Salvador Puig Antichen (1974ko martxoaren 2a) heriotza-zigorra zela eta. 1976an, Erreforma Politikoaren Legea onartu zenean, Democracia Social alderdia sortu zuen, Aliantza Popularra alderdiaren baitan txertatu zena. Prentsak "Zazpi Magnifikoak" deitu zuen koalizio hori.

Halaber, Banco Gallego, Banco Internacional de Comercio, Banco de Granada, Banco Central Hispano Hipotecario, Española de Zinc, Dragados eta Ibermutuaren administrazio-kontseiluetako kide izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lebna Dengel

**Lebna Dengel** edo **Dawit II** (Etiopia, 1501 &ndash; 1540ko irailaren 2a), 1508 eta 1540 urte artean Etiopiako enperadorea izan zen. Dinastia salomonikoko kidea. Na'od enperadorearen eta Na'od Mogasa erreginaren semea izan zen. Oraindik umea zela hasi zuen erregealdia, eta urte luzez Elena printzesa izan zen nagusi, kristautasunera bihurtutako musulmana. 

## Genealogia 
## Ikus, gainera 
* Giovio Bilduma

## Kanpo estekak 
* BBKL lexikoan sartzea
Gibraltarpedia

[eskuinera|thumb|Washington, D.C.n  [Wikimania|ospatutako Wikimania 2012n Gibraltarpedia aurkezteko erabilitako bideoa.]]
thumb|Gibraltarko Turismo ministroa, Neil Costa, Gibraltarko Gobernuak Gibraltarpediari buruz emandako prentsaurrekoan, 2012ko uztailaren 18an
**Gibraltarpedia** Gibraltarko Gobernuak sustatutako proiektua da. Britainia Handiko Itsasoz haraindiko Lurraldea da Gibraltar, Iberiar Penintsularen hegoaldean, eta proiektuak lurralde britaniar honekin zerikusia duten gaien estaldura hobetzeko helburua du Wikipedian. Monmouthpedian oinarritzen da. 2012. urtean bertan Galesko hegoaldean  Wikipedia bertoko edukiekin aberasteko proiektu arrakastatsua egin zen. Monmouth hirian, Galesko hegoaldean, proiektu arrakastatsu bat egin zen 2012ko udaberrian Wikipediaren iguruan. Gibraltarpedia proiektua 2012ko uztailean iragarri zuen Gibraltarko Gobernuak.

2012ko irailean eta urrian, proiektua eztabaidagai bihurtu zen Gibraltarko Turismo Batzordeak proiektuan zuen zereginari buruz, proiektua turismo-batzordearen interesak sustatzeko erabiltzen ari zela zioten alegazioei buruz eta Gibraltarko Gobernuaren eta Wikimedia Erresuma Batuko administratzaile baten artean ordaindutako aholkularitza-hitzarmen baten ondoriozko interes-gatazkei buruzko eztabaidak ohiko kanaletatik harago hedatu zen.

### QR kodeak erabiltzeko planak 
[eskuinera|thumb|200x200px|Gibraltarpediako koordinatzailea, Tyson Lee Holmesen argazkia [QR kode|QR kodea duen plaka batekin.]]
Proiektuak QRpediaren QR kodeak (erantzun azkarreko kodeak) erabiltzeko asmoa zuen, Gibraltarren gai nabarmenak jorratzen dituzten Wikipediako artikuluak eleaniztasunez erraztasun handiz eskuratzeko aukera eskainiz. Kode horiek ezarri ondoren, bisitariei Wikipediako artikuluak lehenetsitako hizkuntzetan berreskuratzeko aukera eman zitzaien, QR kodeak irakurtzeko telefono adimendunak erabiliz. Gibraltarko eraikin garrantzitsuetan QR kodeak zituzten plakak jartzeko asmoa zuen proiektuak. Roger Bamkinek sistema "iturri-teknologia" gisa deskribatu zuen, eta bisitariei telefono zelular batekin QR kodeak "ukitzeko" aukera eman zien. QR kodearen atzean zeuden Wikipediako hainbat hizkuntzetako artikuluak, jakina, dinamikoak ziren. QR kodea ez zen aldatuko etorkizunean baina artikuluak, denborarekin hobetuko zirela espero zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Joshua Kimmich

**Joshua Walter Kimmich** (Rottweil, Alemania, 1995eko otsailaren 8a), **Joshua Kimmich** izenez ezagunagoa, alemaniar futbol jokalaria da. Gaur egun Alemaniako Bundesligako Bayern Munich-en jokatzen du erdilari.

Alemaniako selekzio nazionalean ere jokatzen du, 2016. urtean debuta egin zuenetik.

## Estatistikak klubetan 
## Kanpo estekak
Sarcodon leucopus

***Sarcodon leucopus*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri oso kaskarra.

Sinonimoak: *Sarcodom laevigatus*, *Hydnum colosseum*, *Hydnum ustale*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 20 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, erdian deprimituta, ertz irregularrarekin, marroi-horixka kolorekoa edo arre-ardo kolorekoa. Azala glabroa leuna eta distiratsua , ezkatatsu samarra, erdian arraildura sakonekin.

**Himenioa:** Ezten luzeak, pixka bat dekurrenteak, dentsoak, hauskorrak, gris-horixka kolorekoak punta zurixkekin; zahartzean marroi ilun kolorekoak punta zurbilekin.

**Hanka:** 4 eta 10 cm bitarteko luzerakoa eta 2 eta 3 cm bitarteko lodierakoa. Sendoa, batzuetan eszentrikoa edo alboan, berdina, betea, gogorra, kapelaren kolorea baino argiagoa izaten du.

**Haragia:** Lodia, sendoa, trinkoa, zurixka, gris-lila zurbil kolorekoa kapelaren ertzean eta oinean. Txikoria torrefaktuaren usaina izaten du.

**Etimologia:** *Sarcodon* terminoa grekotik dator eta arantza haragitsuekin esan nahi du. *Leucopus* epitetoa ere  grekotik dator, zuria esan nahi duen "leucos" hitzetik eta oina, zurtoina, esan nahi duen "pus pódos" hitzetik. Zurtoin zuria.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Sarcodon imbricatus* delakoarekin nahas daiteke, hau koniferoen azpian hazten da, ezkata lodiak ditu, oso markatuak, ia zentrokideak. *Sarcodon versipellis* espeziearekin ere bai, hau ere koniferoen azpian hazten da, 13 cm-ko diametroa baino txikiagoa duen kapela du, eta kolorea arre-lehoi koloretik arre-laranjara doana. Baita  *Sarcodon scabrosus*-ekin ere.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarcodon scabrosus

***Sarcodon scabrosus*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan, haragi gogorra eta mikatza duelako.

Sinonimoak: *Hydnum scabrosum*.

## Deskribapena 
thumb|Sarcodon scabrosus
**Kapela:** 6 eta 14 cm bitarteko diametrokoa, lau-ganbila edo deprimitua; hasieran tomentuduna eta leuna, laster pitzatu egiten da, arrailekin, eta ezkata altxatuekin. Ezkata latzak, tenteak eta inbrikatuak, erradialki jarriak, marroi-gorrixkak, arre-gorrixkak eta arre-purpura kolorekoak dira eta haragiaren kolore zuriarekin kontrastea egite dute.

**Himenioa:** Arantzaz eta eztenez osatua, *Hydnum* generoko guztiak bezala, 10 mm-ko luzerakoak, zuri-horixkak gaztetan, pixkanaka marroi-purpura kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** Zilindrikoa edo oinarrira mehetua, batzuetan puntazorrotza; tomentudun fibrilosoa edo glabroa, haragiaren kolorekoa. Batzuetan handiak izaten dira (10 cm) eta eztenak dezente jaisten dira oinean.

**Haragia:** Zuria, tindu gorri-horixkaz koloreztatuak, 10 mm arteko lodiera kapelaren erdian, gris-berdexka oinaren oinarrian. Irin usaina du eta zapore mikatza eta akrea.

**Etimologia:** *Sarcodon* terminoa grekotik dator eta arantza haragitsuekin esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, oso mikatza eta gogorra.

### Nahasketa arriskua 
*Sarcodon imbricatus* delakoa da antzik gehiena duena, honek diametro handiagoko kapela du, oin motzagoa eta haragi zurixka oinaren oinarrian.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, baso mistoetan eta hostogalkorren basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider Morras Azpiazu

**Maider Morras Azpiazu** (Arrasate, Gipuzkoa, 1976) abokatua, Unibertsitateko irakaslea eta politikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Maider Morras Arrasateko alkate bilakatu zen EH Bilduren eta Elkarrekin Arrasateren aldeko botoekin. 

## Biografia 
Maider Morras Azpiazu abokatua da ikasketaz, Euskal Herriko Unibertsitatean lizentziatu zen, eta bestelako formazio esanguratsuen artean Bitartekaritza Familiarreko Gradu-ondoa burutu zuen 2004-2005 ikasturtean UPV-EHUn.

Ofizioz ere abokatua da eta 2004tik bulego propioa du Arrasaten. UPV- EHUko Zuzenbide Fakultatean ere irakasle izana da hainbat ikasturtetan zehar irakasgai ezberdinak irakatsiz.

## Politikari ibilbidea 
Esperientzia politikoari dagokionez, zinegotzi izana da Arrasateko Udalean Bildu alderdiaren eskutik 2011-2015 legegintzaldian eta bozeramale izateaz gain Pertsonal zein Berdintasun sailen ardura izan zuen bere gain.

2023ko urtarrilean Arrasateko EH Bildu, eta bertako Mahai Politikoak Maider Morras Azpiazu proposatu zuen alkategai izateko, berretsi egin zuen Morrasekiko konfiantza. "Herrikoia, gertukoa eta langilea, Maider Morras Azpiazuren hautagaitzak esperientzia eta ezagutza eskaintzen dio herriari eta, ezkerretik eta jendartearen arazoekin konprometituta, arrasatearron bizitzak hobetzeko etengabe lan egingo duen talde oso bat gidatzeko hautagai ezin hobea da", nabarmendu zuen indar politikoak, ohar bidez.

2023ko maiatzaren 28an hausteskude aurreko egunetan Maider Morras alkategaiaren adierazpena:*Arrasate plural, euskaldun eta feminista aldarrikatzen dugu*Maiatzaren 28ko hauteskundeetan Debagoieneko hiru herritan iraulketa gertatu zen  Arrasaten, Aretxabaletan eta Eskoriatzan. Hiruretan, EH Bildu nagusitu zen, EAJren kaltetan.

2023ko ekainaren 17an alkate kargua hartu zuen, lepo bete zen osoko bilkuren aretoan. EH Bilduren eta Elkarrekin Arrasateren aldeko botoekin eta EAJren eta sozialisten boto zuriarekin. Hala, demokrazia garaiko Arrasateko bederatzigarren alkate bilakatu zen Maider Morras Azpiazu.

## Hizlari 
* *Oinordetza eta Testamentu Legea Euskadin* izenburua zuen hitzaldia eman zuen Legarre plazako kultur etxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa; Emakumeekin lan asko egin dut abokatu moduan, eta argi nuen Berdintasun Saila zela ondoen zetorkidan esparrua Goiena, 2011.07.11

* Elkarrizketa: 2015ean ez zuen EAJk irabazi, guk galdu genuen; orain, egin behar duguna da guk irabazi Goiena, 2019.05.16

* Maider Morras hautagaiaren hitzak YouTube, 2019.03.29

* Elkarrizketa:Arrasate bizi bat sortzea da gure lehentasuna  Goiena, 2023.05.03
* Maider Morrasen kargu hartzea argazkitan Goiena, 2023.06.17
Mihi (sukaldaritza)

**Mihia** edo **kata mihia** sukaldeko ontzietako hondarrak garbitzeko erabiltzen den silikonazko tresna da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Lapiko

## Kanpo estekak
Arrantzaleen gotorlekua

**Arrantzalearen gotorlekua**, , Hungariako Budapest hiriburuan dagoen gotorleku bat da, Buda hiriaren aldeko Danubio ibaiaren mendebaldeko ertzean, Budako gazteluaren muinoan eta Matias elizatik hurbil.

Budapesteko monumentu historikoa da, Budako gaztelutik gertu dagoena.

Estilo neorromanikokoa da eta terrazak ditu. Fatxada nagusia Danubio ibaiarekiko paraleloa da eta 140 metroko luzera du. Bere zazpi dorreek 895ean Hungaria sortu zuten zazpi tribu-buruak irudikatzen dituzte.

Jatorrizko harresiak 1700. hamarkadan eraiki ziren, gaztelu bateko harresien zati gisa. Erdi Aroan, harresiaren zati hori arrantzaleen gremioak babesten zuen.

1895-1902 artean Frigyes Schulek arkitektoaren diseinuaren planoetan oinarrituz eraiki zen.

## Iruditegia 

Buda Dominican Church.jpg|San Migel kaperaren hondakinak
New Jesuit stairs, Buda Castle Hill 1963.png|Hotorlekuko eskailerak,1963ko argazkia.
Fisherman s Bastion.jpg|Gorirlekya
SzentIstvanFotoThalerTamas.jpg|Eztebe I.aren brontzezko estatua
Fishermans bastion Budapest IMG 1429.JPG|Gotorlekua
Kristina Danimarkakoa

**Kristina** **Danimarkakoa** (Nyborg, 1521eko azaroa –Tortona, 1590eko abenduaren 10a) Kristian II.aren eta Elisabet Austriakoa infantaren bigarren alaba izan zen.

1523an Kristian II.aren ankerkeriaz nazkatuta erregearen aurka altxatu ziren daniar eta noruegarrak. Erregeak eta bere familiak Malinasko gortean babestu ziren, Margarita Austriakoaren, Herbehereetako gobernadorearen etxean.

1530ean Margarita Austriakoa hiltzean, bere hilobak, Maria Hungariakoak, Herbeheretako gobernadore-kargua hartu zuen. Maria Cristinaren izeba zen eta, bere zaintzapean egon zen ordutik.

Karlos V.a Bolonian enperadore gisa koroatu ondoren (1530) eta Frantzisko I.aren botereari aurre egin nahian, Sforza familia Milango dukerrian jartzea erabaki zuen. Francisco II Sforza dukea (39 urte) eta  iloba Cristinarekin (13 urte) ezkontzea erabaki zuen. Ezkontza Milanen egin zen, 1534ko maiatzaren 4an. Ezkontzak ez zuen luze iraun: Francesco dukea 1535eko azaroaren 1ean hil zen. Cristina, 15 urteko alarguna, Gantera itzuli zen.

1541eko uztailaren 10ean berriro ezkondu zen, Bruselan. Ordukoan Lorenako Frantzisko I.a dukearekin. Senargaia gazteagoa zen (24 urte). Hiru seme-alaba izan zituzten:

* Karlos III.a Lorenakoa (Nancy, 1543ko otsailaren 15a - 1608ko maiatzaren 14a), Lorenako dukerriaren oinordea.

* Renata (Nancy, 1544ko apirilaren 20a - Munich, 1602ko maiatzaren 22a), Wittelsbach-eko Guillermo V. Bavierako dukearekin ezkondua.

* Dorotea (Château de Debeuvre, 1545eko maiatzaren 24a - Nancy, 1621eko ekainaren 2a), Erik II.arekin ezkondua lehenbizi, Brunswick-Kalenberg-eko dukearekin, eta bigarrenean Marc de Rye de la Palud-ekin, Varambongo markesekin eta Roche eta Villersexeleko kondearekin.

Alaba txikia jaio eta egun gutxira (1545eko ekainaren 12an), senarra hil zen Remiremonten, ehiza-istripu larri baten ondorioz. Cristina, berriz ere alargun, Lorenako Dukerriaz arduratu zen, semeak bi urte baino ez zituen eta.

1552an, Enrike II.ak Lorena Dukerria inbaditu zuen. Cristinak ihes egin zuen eta Karlos V.aren babespera; errege frantsesak dukerria hartu zuen Karlos III.a txikiaren tutore gisa.

1559ko urtarrilaren 22an, Parisen, Karlos III.a Enrike II.aren alabarekin ezkondu zen, Claudia printzesa.

Zazpi hilabete geroago (1559ko uztailaren 10ean), Enrike II.a istripu batean hil eta Cristina seme-alabekin elkartu zen berriro.

## Erreferentziak 
## Genealogia 
## Kanpo estekak
Etxanobe Foru Korporazioa

**Etxanobe Foru Korporazioa** edo **XII. legealdiko Bizkaiko Foru Korporazioa** 2023ko uztailaren 7tik aurrera agintean dagoen Bizkaiko Foru Gobernua da, 2023ko Bizkaiko Batzar Nagusietarako hauteskundeen ondoren osatua. Batzar Nagusiek Elixabete Etxanobe izendatu zuten Bizkaiko Ahaldun Nagusi, gehiengo osoz EAJ eta PSE-EEren babesarekin. Historian lehen aldiz, emakume bat da ahaldun nagusia. Gainera, 10 kidetik 8 emakumeak dira.
## Foru Korporazioa 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak