open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berberia makako

**Berberia makakoa** edo **Gibraltarreko tximinoa** (*Macaca sylvanus*), Mundu Zaharreko tximinoa da, eta gaur egun, Atlas mendietako zona konkretuetan eta Gibraltarreko haitzean, Iberiar penintsularen hegoaldean, bizi da. Gizakiaz gain, Europan askatasunean bizi den primate bakarra da, eta Asiatik kanpo bizi den *Macaca* generoaren animalia bakarra da.

## Ezaugarriak 
Tamaina txikiko lauoinekoa da, inoiz ez ditu 75 zentimetroko luzera eta 13 kilogramoko pisua gainditzen. Marroi-horixka koloreko ileaz estalita du gorputza, baita kasu batzuetan grisa ere. Aurpegia, oinak eta eskuak arrosa kolorekoak dira. Arrak, emeak baino handiagoak dira. Berberiako tximinoak egunezko animalia orojaleak dira, baso mixtoetan bizi dira, itsas mailatik 2.100 metroraino.

## Habitat eta zabalpena 
Gaur egun munduan 1200-2000 inguru berberiar makako gelditzen dira. Espeziearen habitat nagusia Atlas mendietan dago. Egoera ahulean bezala sailkatuta dago. Afrikako iparraldean orokorrean piztia bezala dago ikusita, batez ere Islamaren aurreiritzien ondorioz, izan ere Koranean jasotzen den bezala, tximinoak beti mespretxuz tratatuak izan baitira. Bestealde animalien trafikatzaileek talde askorekin bukatu dute espeziearen etorkizuna arriskuan jarriz. Gizakien jazarpenetik kanpo, baso inguruen suntsipena da espezieak pairatzen duen arazo nagusia.

Gibralatarren aldiz, populazio finkoa dago baina han egoera oso desberdina da. Makakoak oso apreziatuak dira eta ia lurraldearen ikur ez ofizial gisa kontsidera genitzazke. Inguru horretan jendearekin bizitzen ohitu dira eta herrian zehar arazorik gabe mugitzen dira, turistentzat benetako erreklamoa izanik. Multzo honen jatorria benetako misterioa da, baina itxura guztien arabera, berandu sartuak izan ziren nahiz eta Pleistozenoan espezie hau zenbait momentutan Europa osoan zabaldurik egon; besteak beste Alemanian eta Ingalaterran aurkitu izan dira animalia hauen aztarnak. Glaziazioen ondorioz makako hauen kopurua erabat jaitsi zen. Iberiar Penintsulan 30.000 urte dira erabat desagertu zela. Gibraltarren antza denez, domestikatuta itzuliko zen, eta ondorenera berriz basatu. Dena dela, haien presentzia haitzean ingelesen etorreraren aurrekoa da, hau da, 1704 baino aurrekoa. Gaur egun makako honen Gibraltarreko taldea 300 bururen ingurukoa, Europako bakarra da.

## Gibraltarreko kondaira 
Barberiar makakoa Gibraltarreko ondarearen partea da gaur egun. Hasiera batean haien babesa eta mantenimendua *Royal Navy*ren ardura zen. 1991an lan hori Gibraltarreko gobernuaren esku gelditu zen. Herriaren tradizioaren arabera, makakoak haitzan dauden bitartean hau britaniarren esku egongo da. Kondaira hori zela eta, Bigarren Mundu Gerran, alemaniarren eta espainiarren inbasioaren beldurrez Winston Churchill lehen ministroak Afrikatik eramandako animaliekin bertako populazioa indartzeko agindua eman zuen.
[thumb|ezkerrera|[Gibraltarrreko makakoak jendearekin mugitzen ohituta daude.]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :EcuRed webgunea.
* :Gibraltarreko makakoen jatorria azaltzeko teoriak.
Serradilla del Llano

**Serradilla del Llano** Salamancako probintziaren hegoaldean kokatuta dagoen udalerria da, 182 biztanle dituena. Agadón ibaiak zeharkatzen du udalerria.

Herriko eraikinik esanguratsuenetarikoa Santa katalina eliza da.

## Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak azaroan antolatzen dira Santa Catalinaren omenez (azaroaren 25a). Horrez gain, abuztu hasieran Cristoren eguna ere ospatzen da.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Salamancako udalerrien aurkibidea probintziako aldundiaren webgunean.
Ixtarren atea

**Ixtarren atea** (, ''Darwaza D'Ishtar'', , ) Babilonia hiriko zortzigarren atea zen, Nabukodonosor II.a erregeak aginduta eraikia K.a. 575. urtean. Ixtar babiloniar jainkosari eskainia da eta bertan zezenak eta lehoiak azaltzen zaizkigu bereziki, beste animalia askoren artean. Ate honetan hasten dira Ixtar jainkosaren omenez egiten ziren prozesioak hasten ziren.

Gaur egun zati ezberdinak munduko hainbat museotan barrena daude banaturik eta Berlingo Museoen uhartean kokatzen den Pergamo Museoan egiazko atalekin eginiko faximila dago. Irakeko gobernuak erreibindikatzen du Alemaniak itzuli egin behar duela eraikin hau dagokion tokira.

Erabilitako teknika adreilu beiraztatua da, hau da, adreiluari beirazko berniz geruza bat ematen zaio eta egosi egiten da. Honela itxura distiratsu bat ematen zaio eta aldi berean kolorezko mundu batean murgiltzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Babiloniar artea
Marmarako itsasoa

**Marmarako itsasoa** (, ) —antzinako izena: **Propontis**— Itsaso Beltza eta Egeo itsasoa banatzen dituen barneko itsasoa da. Bosforo eta Dardaneloetako itsasarteen artean kokatuta dago.

## Geografia 
Bosforo eta Dardaneloetako itsasarteen artean kokatuta dagoenez, Istanbuleko alde asiar eta europarra banatzen ditu. Itsasoaren eremua 11.350 km² da. Marmara itsasoak 200 kilometro luze eta 75 kilometro zabal da. Batez beste 494 metro sakon da, baina lekurik sakonena 1.355 metrokoa da, itsasoaren erdian hain zuzen. Ez du itsas-laster handirik. Batez besteko gazitasuna % 22koa da. Ia 2.500.000 urte sortua, Pliozenoan, sarri lurrikarak daude inguruan.

Itsasoak uhartedi bi ditu: Printze uhartedia eta Marmara uhartedia. Bigarren multzoan marmol asko omen dago, hortik dator itsasoaren izena (*marmaros* "marmola" baita grezieraz).

## Historia 
Antzinan, greziarrek *Propontide* deitzen zioten Marmara itsasoari (, -ίδος, pro, «aurreko» eta Pontos, «itsasoa»). Marmara Itsasoa zeharkatu behar zuten *Ponto Euxino* itsasora (Itsaso Beltza) heltzeko.

Bazterretan, Asia partean, hegoaldeko Misia eta iparraldeko Bitinia eskualdeak zeuden, Europa partean, berriz, Trazia eskualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
*  Encyclopedia Britannicaren artikulua

## Kanpo estekak
Leganés

**Leganés** Madrilgo Erkidegoko hegoaldeko udalerri bat da, hiriburutik 9 kilometrora hegoaldera kokatuta, metropoli eremuaren barnean. Mugakide ditu hegoaldean Fuenlabrada, iparraldean Madril, mendebaldean Alcorcón, eta ekialdean Madril eta Getafe.

Erkidegoko udalerri jendetsuenetan bosgarrena da, 182.471 biztanle baitzituen 2006an.

## Banaketa administratiboa 
### Auzoak 
## Klima 

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Leganesko Udalaren webgunea
Arre (kolorea)

**Arrea** edo **marroia** zuraren edo lurraren antzeko kolorea da. RAL kolore sisteman arreak 8001 eta 8099 artekoak dira.

## Ezaugarriak 
Kolore osagarriak nahastuz lortzen da, adibidez:
* Gorria eta berdea
* Laranja eta urdina
* Horia eta morea

Nahasturiko pigmentuen izaerak eta kopuruak hainbat arre kolore desberdin sortaraz ditzake: marroia, arrea, kafe kolorea, gaztaina kolorea, kanela kolorea, txokolate kolorea, beigea... Azal kolorearen tono ia guztiak ere marroi kontsideratzen dira.

## Erabilera 
Baso hostoerorkorreko ugaztun asko arreak izaten dira basoetako koloreen artean ezkutatzeko, hala nola: azeria, otsoa, katagorria, hartz arrea, erbinubea...

Udazkenetan orbelaren kolorea gorrixka eta arrea izaten da. Fruitu lehorrak ere marroiak izaten dira, esate baterako, gaztainak, hurrak, arbendolak...

## Kanpo estekak
Granate

**Granate** hurrengo gauzak izan daitezke:

* Granate kolorea.
* Granate mineralak.
* Granate: Argentinako Club Atlético Lanús futbol taldea izendatzeko erabiltzen den beste izena.
* Granate: Artista oaxakarrek eginiko biltzarra.
Alcorcón

**Alcorcón** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, hiriburutik 13 kilometrora kokatuta dagoena, gune metropolitarrean barne dagoelarik.

2006an 164.633 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
Alcorconek hiru barruti dauzka:

* Lehena: *Erdialde (Alde Zaharra)*
* Bigarrena: *Iparralde*: Valderasko San Jose eta Lisboa Parkea auzoek osatzen dute.
* Hirugarrena: *Hegomendebalde*: Ondarreta, Las Retamas eta Mendebaldeko Parkea auzoek osatzen dute.

## Klima 

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alcorcongo Udalaren webgunea
Iñaki Urrutia

**Iñaki Urrutia** (Iruñea, 1980ko ekainaren 14a - ) Iruñeko dantzaria. 18 urte bete zituenean Madrilera joan zen dantza ikastera eta bereziki dantza klasikoan murgildu zen. Handik zuzenean Londresera abiatu zen. Han bere ikasketak osatu zituen eta sei urtez Europako hiriburu ezberdinetako Ballet Nazionaletan lanean ibili da.

## Kanpo estekak 
*  Iñaki Urrutiari buruzko albistea dantzan.com webgunean.
Begoña Lasagabaster

**Begoña Lasagabaster Olazabal** (Irun, 1962ko irailaren 22a) abokatu eta politikari abertzalea da. 1996tik 2008ra Espainiako Diputatuen Kongresuan Eusko Alkartasunako ordezkaria izan zen.

Salamancako unibertsitatean zuzenbidea eta Brujasko (Flandria, Belgika) Europako kolegioan Goi Ikasketa Europarrak ikasi zituen. Elkarte zuzenbidean, zuzenbide zibilean eta nazioarteko zuzenbide pribatuan aditua da besteak beste.

1987 eta 1991 bitartean Karlos Garaikoetxearen idazkari izan zen, hau Europako Legebiltzarreko diputatu zen artean.

Bere alderdiaren baitan ere Batzorde Nazionaleko kide da. Zehazki nazioarteko harremanen arduraduna da exekutiba horretan.
Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea

[thumb|280px|[Euskadi Ta Askatasuna|ETAren aurkako manifestazioa, Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundeak antolatua, Bilbon, 2007ko otsailaren 10ean.]]

**Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea** (gaztelaniaz **Coordinadora Gesto por la Paz de Euskal Herria**) plataforma bakezale, herritar, unitario, pluralista eta independente bat izan zen.

1989an sortu zen gizarte zibilaren erantzun antolatu bat bezala Euskal Herriak pairatzen zuen indarkeria politikoari aurre egiteko asmoz. «Bakearen aldeko Koordinakundea» eta «Euskal Herriko Bakearen aldeko Elkartea» bildu zituen. 2013ko maiatzaren 4an, erakundea desegitea erabaki zuten, ETAk ekintza armatuak behin betiko utzi eta gero.

Bakea lortzeko bere proiektuaren xede nagusiak hauek ziren: herritarron mobilizazioa handitzea eta indartzea, gizartea kontzientziaraztea indarkeriaren aurka eman beharreko erantzun baketsu baina tinko eta garbiaz, instituzio publikoek indarkeria desagerrarazteko egiten zuten lana legearen barnean eta giza eskubideak errespetatuz egiten ote zen ikuskatzea, eta bakearen kultura sustatzea.

Fabián Laespada eta Xabier Ollo izan ziren erakundearen bozeramaileak. Txema Urkijo kide ezagunenen artean zegoen, halaber.

## Historia 
Bakearen aldeko Koordinakundearen aurrekariak 1982an koka daitezke, «Bakearen aldeko Artisauak» izeneko higikundea kontzentrazio isilak antolatzen hasi zenean. Hilketa bat zuzenean gaitzesteko aurreneko kontzentrazioa 1985ean egin zen, eta orduz geroztik Euskal Herriko leku askotan deitzen zituzten kontzentrazioak heriotza eragiten zuen edozein erasoren ondoren.

Bakearen aldeko Koordinakundea 1986an sortu zen, baita Euskal Herriko Bakearen aldeko Elkartea ere. 1988an egin zuen bere lehenengo manifestazioa Bakearen aldeko Koordinakundeak, Bilbon, «Bakea zure esku dago» goiburuaz. Urte berean, Bakearen aldeko Nazioarteko Martxa antolatu zuen.

1989. urteko maiatzean Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea sortu zen, bi higikunde horiek bat egin ondoren. Urte hartako urrian, Eusko Legebiltzarrak 1990eko Nobel sarirako proposatu zuen Koordinakundea.

1993an, Julio Iglesias Zamora ingeniari gipuzkoarra ETAk bahituta zeukala, haren askatasuna aldarrikatzeko begizta urdina proposatu eta zabaldu zuen, zenbait urtez ikur bilakatuko zena.

Bere historiaren azken urteetan manifestazio, kanpaina, kontzentrazio eta ibilaldi ugari egin zituen, beste ekintza askoren artean, Bakearen aldeko Koordinakundeak. ETAren jarduna ezbairik gabe salatzeaz gainera, eta ETAren aurkako higikunde hiritarrean erreferentzia bilakatzearekin batera, presoen Euskal Herriratzea, GAL auzia argitzea eta indarkeria mota guztiak deuseztatzea eskatu izan zuen. ETAren aurkako higikunde herritarraren inguruko ekimen batzuk azken urteetan gogortu baziren ere, Bakearen aldeko Koordinakundeak, oro har, jatorrizko ezaugarriei eutsi zien.

2013ko maiatzaren 4an, erakundea desegitea erabaki zuten batzar batean, ETAk ekintza armatuak behin betiko utzi eta gero.

## Ikus, gainera 
* Elkarri

## Kanpo estekak 
* Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea-ren web gune ofiziala
## Erreferentziak
Ihi

**Ihiak** alde hezeetan hazten diren belarki bizikorrak dira (*Juncus* generoa), zurtoin zuzena eta malgua dutena. Orokorki 1,5 metroko garaiera dute. *Juncaceae* familiako genero bat dira*.*

Ihiak Mediterraneo herrietan, Amerikan eta Afrikan bizi dira. 225 espezie baino gehiago dira.

Saskigintzan erabiltzen dira, teilatuak eta hesi naturalak egiteko. Lanpara asmatu baino lehen, argi egiteko erabiltzen ziren. Euskal Herrian, pilotako erremonte jokorako saski edo xisterak ihiz egin ohi dira, nahiz eta gaur egun plastikoak bazter utzi.

### Etimologia 
Aitzineuskaraz: **ini*  Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihuka

**Oihuka** euskal diskoetxea da. 1980ko hamarkadaren erdialdean sortu zuen Marino Goñik, baina gaur egungo zuzendaria Ritxi Aizpuru da.

## Historia 
1987an Soñua diskoetxea, Marino Goñik sortua ere, Oihuka izatera pasa zen. Musika estilo ugari biltzen ditu diskoetxearen taldeak, hala nola, rock, punk, reggae, heavy, pop eta dance-a. Musika taldeen gehiengoa Euskal Herrikoak dira.

Elkar diskoetxearen babesean sortu zen Oihuka zigilua eta Soñua bertan behera gelditu zen, arazo ekonomikoak tartean zirela. Soñuaren jarraipena izan zen Oihuka, eta haren katalogoko talde gehienek diskoetxe berriarekin argitaratu zituzten hurrengo lanak. Euskal rockaren erreferentzia nagusia izan zen 80ko hamarkadaren azken urteetan, eta Kortatu, Hertzainak, La Polla Records, Jotakie, Cicatriz, Baldin Bada, Tijuana in Blue, Potato, Delirium Tremens, Eskorbuto, MCD eta beste hainbat talderen lanak argitaratu zituen. Tarteka, Rock Radical Vasco mugimenduarekin lotzen ez ziren taldeenak ere kaleratu zituen: Los Bichos, Ancha es Castilla, Tahures Zurdos...

Negu Gorriak taldearen estreinako disko arrakastatsua kaleratu ondoren, Marino Goñik utzi egin zuen Oihuka, eta Gor sortu zuen, 1991n. Ritxi Aizpuru kazetariak hartu zuen diskoetxearen ardura, eta 2007. urtera arte aritu zen zeregin horretan. 90eko hamarkadarekin, aldaketa garaia heldu zen euskal rockaren eremura, eta beste joera batzuk hedatzen hasi ziren talde gazteen artean. Aldaketa horren lekuko da Oihukak geroztik gaur egun arte osatu duen disko bilduma oparoa (berrehundik gora disko guztira), euskaraz, gaztelaniaz nahiz ingelesez abesturiko kantuz osatua, eta estilo askotarikoa: reggaea (Trepi eta Arawak, Potato...), heavya (Ehun Kilo, Latzen, Idi Bihotz...), rocka (Gatibu, Zea Mays, Sen, Kauta, Potemkin, Atom Rhumba...), pop-rocka (Sasoi Ilunak, Labrit, Etxe, Asier Serrano...), technoa (DJ Axular), bluesa (Lau Behi), rock industriala (Bad F-Line)...

## Oihukaren musika tadeak 

* Ambulance
* Arawak
* Asier Serrano
* Atom Rhumba
* Axular DJ
* Bad F-Line
* Baila Nelly
* Baldin Bada
* Barricada
* Brigada Slam
* Cicatriz
* Conflict Noise
* Crin de Crines
* Delirium Tremens
* Des-Kontrol
* Disturbio
* Doctor Deseo
* Ehiztari
* Ehun Kilo
* Eskorbuto
* Etsaiak
* Flyin' Freak
* Gatibu
* Gatillazo

* Gose
* Harlax
* Haurtzarrak
* Hertzainak
* Idi Bihotz
* Ikus
* Ileon
* Josi y los Javis
* Jotakie
* Jousilouli
* Kaotiko
* Kauta
* Ke Rule
* Keike
* Ken Zazpi
* Kortatu
* Kudai
* La Lengua de Trapo
* La Polla Records
* Labrit
* Lacaza
* Larrua Truck
* Laseda
* Latzen

* Lau Behi
* Lau itzal
* Leize
* Los Bichos
* Los Moñas
* M.C.D.
* Mala Fama
* Marruma
* Materia
* Matraka
* Mugatik
* Muted
* Nahi Ta Nahiez
* Nok
* Panteras Negras
* Parasma
* Patagonia
* Pin Pan Pun Band!
* Platero Y Tu
* Potato
* Potemkin
* Potrotaino
* Pottor's
* Psicosis

* Rabia
* Rhune
* Sasoi Ilunak
* Sedientos
* Sen
* Sioux
* Soziedad Alkoholika
* Surfin Kaos
* Sustraia
* Tahures Zurdos
* Taxi Karlo
* The Uski's
* Tijuana in Blue
* Trepi eta Arawak
* Txapelpunk
* Txuma Murugarren
* Urgabe
* Urtz
* Vulpes
* Zapozain
* Ze esatek!
* Zea Mays
* Zer Bizio?

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Oihukaren webgune ofiziala
San Cristóbal de La Laguna

**San Cristóbal de La Laguna** edo La Laguna Kanarietako hirugarren udalerri populatuena da, Santa Cruz Tenerifekoa eta Las Palmas Kanaria Handikoaen ondoren. Tenerifeko uhartean eta Santa Cruz Tenerifeko probintzian dago. 1999an Gizateriaren Ondare izendatu zuen hiria UNESCOk.

2006an 142.161 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
### Auzoak 
## Klima 

## Demografia 
## Pertsonaia ezagunak 
* Jose de Anchieta (1534–1597), jesuita eta misiolaria Brasilen.

## Ikus, gainera 
* Santa Cruz Tenerifekoko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  San Cristobal de La Lagunako Udalaren webgunea

ezkerrera|thumb|300px|Plaza del Adelantado

ezkerrera|thumb|300px|La Laguna
Ihintz

**Ihintza** airean dagoen ur-lurrunaren kondentsazioaren emaitza da. Ur-tanta txiki itxuraz agertzen da, gauez eta goizez landareen gainean eta haize zabalean dauden gorputzen gainean jalkituak, eguzki tenperatura edo beste azaleena hainbesteraino jaitsi egiten den, non alboko aire-geruzan dagoen ur-lurrunaren kondentsazioa aktibatzen dena. Hona hemen ihintza agertzeko egoera aukerakoak: gau argi eta lasai, aire hezea, goiko aire-geruza hezetasun eskasa, eta normalean, haize barea (5 km/h baino gutxiago).

### Etimologia 
Aitzineuskara zaharrez: **nin* ⇒ **ni-nin*; aitzineuskaraz: **inin-tz* Joseba Lakarraren ikerketen arabera.

## Irudiak 

Image:Rose yellow dew.jpg|Ihintza arrosan.
Image:Dew on an Equisetum fluviatile Luc Viatour.jpg|Ihintza azeri-buztanean.
Image:Water drops on spider web.jpg|Ihintza armiarma-sarean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ihintz (Senpere)
* Antzigar

## Kanpo estekak
Gartzia II.a Santxitz

**Gartzia II.a Santxitz** edo **Gartzia I.a Santxitz** —— (c. 919-) Iruñeko erregea (925 &ndash; 970) eta Aragoiko kondea (943-970) izan zen.

## Biografia 
Antso I.a Gartzeitz Iruñeko erregearen eta Tota erreginaren semea, ama Orti Gartzeitz erregearen iloba zuen.

Aita hil zenean, 925ko abenduaren 10ean, Gartzia Santxitzek sei urte baino ez zituen. Horrexegatik, Semero Gartzeitz osaba erregeorde bihurtu zen. Osaba hil zenean, tutoretza krisi larrian egon zen eta baita erresuma ere. Ama Totari esker (Abd ar-Rahman III.a bere lehengusuarekin batera) egoera bere onera itzuli zen.

Harrezkero, nahiz eta Gartzia Santxitz adin nagusikoa izan, amaren itzalari esker Iruñekoak nagusitasuna lortu zuen beste erresuma kristauen artean. 933an adin-nagusi bilakatu zenean, Gartziak Andregoto Garindoitz bere emaztegaiaren tutoretza lortu zuen eta, era berean, Aragoiko konderriaren agintaritza ere.

939. urtean, Gartzia Santxitzek Ramiro II.a Leongoa, Gaztelako Fernan Gonzalez eta Asturiasko eta Galiziako osteekin batera Abderraman III.a mendean hartu zuen Simancasko guduan.

942an, Muhammad ibn Hashime Zaragozako *wali*ak zuzendutako armada musulmanak iruindar armada mendean hartu zuen, Sen eta Men haitzak berreskuratuz. Berriro, Fernan Gonzalezen gaztelar armadaren laguntza zutelarik ere, apirilaren 5ean Tuterako guduan menderatuak izan ziren.

953an Tota bere amarekin batera San Martin Albeldakoaren monasterioari Bagibel hiribildua eman zion.

961ean Gaztelako konderria eta Leongo Erresumaren arteko liskarretan parte hartu zuen, Fernan Gonzalez, Gaztelako kondea, harrapatuz, baino ez zien musulmanei entregatu.

963an Kordobako Al-Hakam II.a kalifaren aurka beste kristauen arteko elkartasuna osatu zuen baina omeiatarrek garaipena lortu zuten.

970eko otsailaren 22an hil zen. Doneztebeko eliza txikiaren portikoan hilobiratu zuten, Deioko gazteluan.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
Lehenik Andregoto Garindoitzekin, Garindo II.a Azearitz Aragoiko kondearen eta Antsa Gartzeitzen alabarekin, ezkondu zen. Ezkontza horren bitartez erresuma biak batu ziren. Gartziak Andregoto arbuiatu zuen 943 baino lehen, eta hau Oibarren zituen lurraldeetara joan zen. Han hil zen 971 eta gero. Seme-alabak:
* Antso, izengoitiz *Abarka*, Iruñeko erregea eta Aragoiko kondea.
* Tota

943 baino lehen, Ramiro II.a Leongoaren alaba Teresarekin ezkondu zen. Hiru seme-alaba bederen izan zituzten:
* Ramiro, Viguerako lehen erregea.
* Ximeno Gartzeitz kondea. Kordoban izan zuten gatibu. 978an anaiekin batera joan zen, Gartzia Fernanditz kondeak hala eskatuta, Covarrubiasera.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Titi (argipena)

**Titi** izenak hainbat adiera ditu:

* Titi: Hego Amerikako tximinoa.
* Titi: ugatza.
* *Titi*: Cristian Chagas Tarouco futbolariaren ezizena.
Bidegi

**Bidegi** Gipuzkoako autobideen kudeaketaz arduratzen den Foru Sozietatea da, Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpe.

Zarautzen du bere egoitza nagusia, bertako ekialdeko ordainlekuaren ondoan.

## Kudeatutako autobideak 
* A-8
* AP-1
* GI-632

## Historia 
2003ko ekainaren 5ean amaitu zen A-8 autobidea ustiatzeko *Europistas* enpresaburu emandako lizentzia. Beraz, ekainaren 6ko 00:00 orduetatik aurrera, autobidearen kudeaketa Gipuzkoako eta Bizkaiko Foru Aldundien esku geratu zen berriro ere. Lan hori egiteko sortu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak Bidegi.

2014ko abenduaren 15ean, epaileak tramiterako onartu zuen AP-1 errepideko lanengatik Gipuzkoako Aldundiak jarritako salaketa. Ondorioz, Agustin Zugasti Arizmendiarrieta, Juan Bautista March Fabregues eta Ivan Fernandez de Landa Bercedok inputatu moduan deklaratu beharko zuten Azpeitiko epaitegian.

## Ikus, gainera 
* Nafarbide
* Interbiak
* Audenasa

## Kanpo estekak 
*  Bidegi

## Erreferentziak
Interbiak

**Interbiak** Bizkaiko Foru Aldundiak bere lurraldeko AP-8 autobidea kudeatzeko sortutako Foru Sozietatea da.

## Kudeatutako autobideak 
* A-8

## Historia 
2003ko ekainaren 5ean amaitu zen A-8 Autobidea ustiatzeko *Europistas* enpresari emandako lizentzia. Beraz, ekainaren 6ko 00:00 orduetatik aurrera, autobidearen kudeaketa Gipuzkoako eta Bizkaiko Foru Aldundien esku geratu zen. Lan hori egiteko sortu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak *Bidegi*.

## Ikus, gainera 
* Nafarbide
* Bidegi
* Audenasa

## Kanpo estekak 
* Interbiak
Bidelan

**Bidelan** A-8 autobideko Gipuzkoako zatia eta AP-1 autobideko Gipuzkoako zein Arabako zatiak ustiatu, mantendu eta kontserbatze lanak egiten dituen enpresa pribatua da. Bidegi Gipuzkoako Azpiegituren Agentziarentzat lan egiten duena.

Bulego nagusiak Zarautzen ditu.

## Autobideak 
* A-8: 2003an esleitu zion Bidegik Gipuzkoako zatiaren ustiaketa, lehiaketa publiko bidez.
* AP-1: 2005eko ekainean egin zuen Bidegik Gipuzkoako zatiaren ustiaketa, mantentze lana eta kontserbazioaren esleipena.

## Historia 
Bidelan 2003ko apirilaren 11n sortu zen, eta hiru enpresa biltzen ditu:

* *Dragados Concesiones de Infraestructuras S.A.*
* *Asfaltos Naturales de Campezo S.A.*
* *Serbitzu Elkartea S.L.*

## Txirrindulari Taldea 
Oreki Fundazioaren baitan dagoen txirrindulari taldea babesten du Kirolgirekin batera: Bidelan - Kirolgi.

## Kanpo estekak 
*  Bidelaneko webgune ofiziala
Autobia

[thumb||220px|Madril-Burgos autobia [Madrilgo Erkidegoa|Madrilgo Erkidego parean. Lehen belaunaldiko autobien adibidea da (galtzaden bikoizketa soila).]]
[eskuinera|thumb|100px|Autobiaren seinalea [euskaraz.]]

**Autobia** Espainiako errepide mota bat da. Autobideen baldintza guztiak betetzen ez dituzten errepideak dira, baina zirkulazio norabide ezberdinetarako galtzada bereiziak eta mugakide diren jabegoetara sarrera mugatuak dituzte, Errepideen 25/1988 legearen arabera, uztailaren 29koa.

Autobide eta autobiaren arteko alde nagusia, lehena ibilgailuen zirkulaziorako bereziki proiektatua, eraikia eta seinaleztatua izan dela da. Autopistan ezin dute motorrek, traktoreek eta beste nekazal motordun ibilgailuek ibili.

Frantzian, ezaugarri bereko errepideak *Bide laster* izena hartzen dute.

## Ikus, gainera 
* Autobide
* Bide laster

## Kanpo estekak
Anxo Quintana

**Anxo Manuel Quintana González** (Allariz, Ourense, Galizia, 1959ko otsailaren 25 - ) politikari nazionalista galiziarra da, Bloque Nacionalista Galegoko buruzagia eta 2005 eta 2009 artean Galiziako Xuntako lehendakariordea izan dena.

Medikuntza ikasi zuen bi urtez Santiago de Compostelako Unibertsitatean eta erizaintzako lizentzia Vigoko Unibertsitatean lortu zuen. Ostean, Ourenseko Cristal Piñor ospitalean lan egiten hasi zen.

1977an nekazaritzako sindikalismo nazionalistaren esparruan ibili zen. Bost urte geroago, 1982an, Bloque Nacionalista Galego alderdi politikoaren sorreran parte hartu zuen.

1989an, Allarizen, herri errebolta batek alkatea kargutik bota zuen, eta Anxo Quintana alkate aukeratua izan zen hura ordezkatzeko. Gertakari horrek Anxo ezagutzera eman zuen. Anxo, 1983tik Allarizko zinegotzi zena, 2000ra arte alkatetzan egon zen. Bere agintaldian, Allarizek Hirigintzako Europar Saria irabazi zuen Alde Zaharra zaharberritzean egindako lanengatik. Gainera, 1995tik 2000ra arte Galiziako Udalen eta Probintzien Federazioko lehendakari hautatu zen. 2000tik 2005eko irailaren 5a arte BNGko senataria izan zen senatuan.

Aldi berean, postuak igotzen joan zen bere alderdian. 2002 eta 2003 artean BNGko zuzendaritza nazionaleko koordinatzailea izan zen. 2003ko azaroaren 23an, BNGko bozeramale nazional aukeratua izan zen, Xosé Manuel Beiras ordezkatuz, eta postu horretan egon zen 2009ko hauteskundeen ostean dimisioa eman arte.

2005eko ekainaren 19ko hauteskundeetan BNGko lehendakarigaia izan zen Galiziako Xuntarako. Partido dos Socialistas de Galicia-PSOE eta BNGren arteko koalizioari esker, 2005eko abuztuaren 2an Galiziako Xuntako lehendakariorde bilakatu zen.
Espaloi

eskuinera|thumb|Espaloia.
**Espaloia** kalearen hegalean oinezkoentzat egiten den bidea da.

Mendebaldeko herrialde askotan oztopo arkitektonikoak kentzeko legeak existitzen dira elbarrituen mugikortasuna hobetzeko. Politika horiek, beren eragina dute espaloien eraikuntzan. Espaloiek zebra-bideetan arrapalak izatea eskatzen baita.

## Kanpo estekak
EUDEL

**EUDEL** edo **Euskadiko Udalen Elkartea**, kide dituen udalen interesak beste erakunde batzuen aurrean politikoki ordezkatzen dituen elkarte bat da, 1982. urtean sortua. Ia Euskal Autonomia Erkidegoko udal guztiak kide izateaz gain, Nafarroako Foru Erkidegoko eta Trebiñuko Konderriko udalerri batzuk ere biltzen ditu bere barnean.

Elkarteak Gasteizen dauka egoitza, Manuel Iradier kaleko 7. zenbakiko 2. solairuan. Halere, bilkurak Euskal Herriko edozein tokitan egin ditzake.

## Ordezkapena 
Udal bakoitzak elkartearen barruan duen ordezkapena biztanle kopuruaren arabera ezartzen da:
* 2.500 biztanle baino gutxiagoko udalek, boto bat.
* 2.501 biztanletik 5.000ra bitarteko udalek, 3 boto.
* 5.001 biztanletik 10.000ra bitarteko udalek, 5 boto.
* 10.001 biztanletik 20.000ra bitarteko udalek, 10 boto.
* 20.001 biztanletik 50.000ra bitarteko udalek, 15 boto.
* 50.001 biztanletik 100.000ra bitarteko udalek, 20 boto.
* 100.001 biztanletik 200.000ra bitarteko udalek, 25 boto.
* 200.000 biztanle baino gehiagoko udalek, 30 boto.

## Zuzendaritza 
* **Elkarteburua**: Imanol Landa Jauregi (Getxoko alkatea)
* **1. elkarteburuordea**: José Antonio Santano Clavero (Irungo alkatea)
* **2. elkarteburuordea**: Josune Irabien Marigorta (Amurrioko alkatea)
* **Batzordekideak**:
:: Ibon Uribe Elorrieta (Galdakaoko alkatea)
:: Ager Izagirre Loroño (Mungiako alkatea)
:: Josu Bergara López (Sestaoko alkatea)
:: Mª Carmen Urbieta González (Leioako alkatea)
:: Mª Natividad López de Munain Alzola (Burgeluko alkatea)
:: Mikel Pagola Tolosa (Urnietako alkatea)
:: Ane Beitia Arriola (Elgoibarko alkatea)
:: Aitor Aldasoro Iturbe (Beasaingo alkatea)
:: Mikel Torres Lorenzo (Portugaleteko alkatea)
:: José Javier Martínez García (Iruña Okako alkatea)
:: José Luis Navarro Donaire (Abadiñoko alkatea)
:: Borja Monje Frías (Mañuetako alkatea)

## Kanpo estekak 
*    EUDELen webgunea
Antso II.a Gartzeitz

**Antso II.a Gartzeitz** edo **Antso Abarka** (935-994ko abendua) Iruñeko erregea eta Aragoiko kondea izan zen 970-994 bitartean.

## Bizitza 
Gartzia II.a Santxitz erregearen eta Andregoto Garindoitz erreginaren semea zen. Ama Garindo II.a Aznaritz Aragoiko kondearen (867-892) alaba zuen.

José Moretek *Anales del Reino de Navarra* liburuan esaten duenez, 987an Iruñeko erregeak San Juan de la Peña monasterioari Alastue hiribildua eman zionean, erabili zuen lehendabizikoz Nafarroako Errege titulua. Beste leku batzuetan Aragoiko lehen erregetzat edo hirugarrentzat hartzen dute.

Garai hartan, Leongo eta Nafarroako erresumetako eta Gaztelako konderriko buruzagiek familia loturak zituzten. Nafarroako monarkak Leongo Ramiro III.a adingabearen sostengu nagusia ziren.

976an Al Hakan II.a hil zenean, Hisham II.a semeak Almanzor zuen tutorea. Honek kristauen armadak mendean hartu zituen bai Torrevicenten, Soriako hegoaldean, bai Taracueñan, Burgo de Osmaren ondoan.

975ean Gormazen musulmanek Antso ere mendean hartu zuten, eta 981ean kristauek porrot latza jasan zuten Ruedan, Tordesillastik hamabi kilometrora.

Borroken bidez Almanzor mendean hartu ezinik, Antso Kordobara joan zen Almanzorrentzat opariak zeramatzala. Han sinatu zuten itunaren arabera, Antsoren alaba Urraka Almanzorrekin ezkondu zen. Ezkontza honetatik Abderraman Antso jaio zen, gerora Hisham II.a Kordobako kalifaren *hayiba* izango zena. 993 urtean Gontzal semea Kordobara itzuli zen ituna bermatzera.

994an hil zen, eta Naiarako Andre Maria Erreginaren monasterioan hilobiratu zuten.

Batzuek diote *Abarka* goitizena XII. edo XIII. mendeetan jarri ziotela nafar erregeari.

## Seme-alabak 
962an aldean Urraka Fernanditzekin, Fernán Gonzálezen eta Antsa Iruñekoaren alabarekin, ezkondu zen. Urraka Ordoño III.a Leongoarekin ezkondurik egona zen, eta 956an Ordoño IV.a Leongoarekin ezkondu zen, baina Antsorekin ezkondu orduko banandua zen. Biek honako seme-alabak izan zituzten:
* Gartzia III.a Santxitz, Iruñeko erregea, Ximena Fernanditzekin ezkondu zena.
* Ramiro (992an hila).
* Ontzalu. Aragoiko kondea, aitaren mende eta amaren laguntzarekin.
* Abda (Urraka) "Baskoia", Almanzorren emaztea eta Abderraman Santxitzen ama.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
Jokin Bildarratz

**Jokin Bildarratz Sorron** (Tolosa, Gipuzkoa, 1963ko martxoaren 15a - ) EAJko euskal herritar politikaria da, Tolosako alkatea izan zen bi legegintzalditan (2003-2011) eta EUDELeko elkarteburua. Espainiako Senataria izan zen 2016tik 2019ra bitarte. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntzako sailburua izan zen 2020ko irailetik 2024ko ekainera arte.

Irakasle-ikasketetan Natur Zientzien esparruan diplomatua eta Zientzia Politiko eta Soziologian lizentziatua da. Irakasle bezala lan egin eta Anoetako ikastolako zuzendari izan ondoren, kazetari ibili zen Euskal Irrati Telebistan.

EAJko Eusko Legebiltzarkide izan zen 2001eko irailaren 27tik urte bereko abenduaren 10era arte, Josu Jon Imaz ordezkatuz.

Leioako Karmelo Sainz de la Mazaren ondoren EUDELeko lehendakari kargua hartu zuen.

2011ko udal hauteskundeetan alkatetza galdu zuen, Tolosako EAJ bigarren zerrenda bozkatuena izan zen Tolosan, 7 zinegotzi atera zituztelarik, Bilduren 8 zinegotzien aurrean. Aralarrek zinegotzi bat atera zuen eta PSEk beste bat.

## Hezkuntza legea berriztatzeko prozesua 2022an 
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntzako sailburu gisa **Jokin Bildarratzen** erronka nagusia Hezkuntza Legea berriztatzea zen. Bide horretan, 2022ko martxoan hezkuntza-ituna adosteko Eusko Legebiltzarrean sortutako lantaldean akordioa lortu zuten EAJk, PSE-EEk, Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk. Behin betiko testua apirilaren 7an egin zen Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran onartuko zen. Sei hilabete geroago, 2022ko irailaren 14an Hezkuntza Lege horren aurreproiektuaren zirriborroa aurkeztu zuen Eusko Jaurlaritzak. Eragileek zehaztasuna eskatu zioten Jaurlaritzari zenbait puntutan, eta Bildarratzek berretsi zuen aurreproiektua sinatutako akordioari «fidel» zitzaiola, Ikastetxe bakoitzak bere egoera soziolinguistikoari erantzun beharko ziola (hartu behar dituzten neurriak desberdinak direla); beti ere Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatzerako euskaraz eta gazteleraz B2 maila lortzea dela denentzako helburua; eta segregazioak sortzen duen zaurgarritasuna landuko zutela hurrengo ikasturtetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokin Beldarratz Eusko Legebiltzarreko fitxa
* Jokin Beldarratz Fitxa Espainiako Senatuan
* Jokin Beldarratz Facebook-en profila (jokin.bildarratzsorron)
* @bildarratz Twitter kontua
* Jokin Bildarritz Linked in sare sozial profesionalean
Autobide

thumb|250px|Autobide frantziarra.
**Autobidea** motordun ibilgailuen zirkulaziorako soilik proiektatu, eraiki eta seinaleztatua izan den errepidea da eta ezaugarri hauek betetzen ditu:
* Mugakide diren jabegoetara ez du sarrerarik.
* Ez du beste bide edo trenbiderik maila berean gurutzatzen. Era berean, ezein komunikabide edo bide-zortasunek ez du autobidea gurutzatzen.
* Zirkulazio norabide bakoitzak galtzada bereizia izango du, beste galtzadetatik banandua, salbu eta puntu bakanetan edo behin-behineko kasuetan zirkulaziorako, edo beste garraiobideren bat salbuespen kasuetan, ez den lur zerrenda bat.

Autobidearen eta autobiaren arteko alde nagusia da lehena ibilgailuen zirkulaziorako bereziki proiektatua, eraikia eta seinaleztatua izan dela. Autobidean debekatua dute ibiltzea motorrek, traktoreek eta nekazaritzako beste ibilgailu motordunek.

## Eraikitze lanak 
Tokian tokiko administrazioaren ardura da autobide berriak eraikitzea.

Administrazioak gastu horri aurre egin ezin dionean enpresa pribatuek ere hartu dezakete ardura hori, kudeaketa eta ustiapenerako administrazio-emakida baten truke.

## Seinalizazioa 
#### Koloreak 
Euskal Herrian (Espainiako eta Frantziako legeen arabera) autobide seinalizazioa hondo urdina du. Herrialde gehienetan, autobide seinalea atzealde urdina edo berde da.

##### Panel hondoa urdina dutenak 
thumb|eskuinera|90px|Autobidearen seinalea Euskal Herrian

* hala ere, autobidera daramaten seinaleak berdeak dira.*

##### Panel hondoa berdea dutenak 
120px|eskuinera

## Kudeaketa 
Autobideen kudeaketa administrazioari dagokio, administrazio-emakida izan ez den kasuan salbu.

*Bidegi* da Gipuzkoako autobideen kudeaketaz arduratzen den Foru-Sozietatea.

## Kanpo estekak
GI-2120

**GI-2120** *Lizarra – Beasain, Lizarrustitik. Nafarroako muga (Ataun) – Beasain* : Lizarratik Beasaina doan errepidearen zati Gipuzkoarra da, 47+730 KP eta 65+810 KP tarteari dagokiona hain zuzen.

Gipuzkoako Foru Aldundiak kudeatzen du errepidea, eta Sare Berdean dago katalogatua.

Gipuzkoa eta Nafarroaren arteko errepide komunikabideen garrantzi aldaketa medio, A-15 autobidearen eraikuntza eta N-I errepidearen Etxegarateko bikoizketa direla eta batez ere, izena eta kategoria aldatu zitzaion 2005ean: GI-120 izatetik GI-2120 izatera pasa zen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako errepideen zerrenda
* NA-120

## Kanpo estekak
Gipuzkoako Foru Aldundiaren Errepide Sarearen Katalogoa

**Gipuzkoko Foru Aldundiaren Errepide Sarearen Katalogoa** Gipuzkoako Foru Aldundiak bere ardura diren errepideen katalogoa da.

## Errepide sailkapena 
* Lehentasunezko sarea
* Oinarrizko sarea
* Eskualdeko sarea
* Sare lokala
* Sare lokala
** Lehen mailako sare lokala
** Bigarren mailako sare lokala

## Historia 
17/94 Foru Arauak, amaierako laugarren xedapenean adierazitakoaren arabera, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Errepideen Katalogoa onartu zuen. Haserako katalogo hura onartu zenetik, etengabe eguneratuz joan da, egin diren errepide edo errepide-zati berriak Foru Aldundiaren errepide sarera sartuz, titularitatea Gipuzkoako udalei eskualdatu zaien errepide edo errepide-zatiak kenduz, edo errepideen identifikazioa, izena edo sailkapena aldatuz.

Diputatuen Kontseiluak 2005eko azaroaren 29ko bileran katalogoa eguneratzea onartu zuen, errepideen izenari edo grafiari dagozkien aldaketa batzuk sartzeko besteak beste.

## Ikus, gainera 
Gipuzkoako errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Gipuzkoa Errepideak
Bide laster

[thumb|250px|Noirmoutier uharteko bide lasterra ([Vendée)]]
**Bide lasterra** errepide mota bat da.

Espainian, galtzada bakarra eta mugakide diren jabegoetara sarrera mugatuak dituen errepidea da, Errepideen 25/1988 legearen arabera, uztailaren 29koa. Autobide eta autobiak bezala ez dute beste bide, trenbide, komunikabide edo bide-zortasunik gurutzatuko. Bide lasterrak ohiko errepideek ez dituzten ezaugarriak ditu, eta abiadura eta erosotasun hobea onartzen du.

Frantzian, autobideen baldintza guztiak betetzen ez dituzten errepideak dira, baina zirkulazio norabide ezberdinetarako galtzada bereiziak eta mugakide diren jabegoetara sarrera mugatuak dituzte. Hau da, Espainiako autobien baliokideak dira.

## Ikus, gainera 
* Autobide
* Autobia

## Kanpo estekak
Alderdi Sozialdemokrata (Portugal)

**Alderdi Sozialdemokrata** (,  ahoskatua; **PSD**) Portugalko alderdi eskuindar nagusia da. 1974an jaio zen zentro-ezkerrereko alderdi bat bezala baina egun alderdi eskuindarra da. Europako parlamentuan Europako Alderdi Popularraren barne daude.

## Historia 
1974ko maiatzaren 6an Francisco Sá Carneiro, Francisco Pinto Balsemão eta Joaquim Magalhães Mota alderdi berriaren sorkuntza iragarri zuten. *Partido Popular Democrático* izendatu zuten alderdia. Beranduago urte beran alderdiaren komite politiko osatu zen: Francisco Sá Carneiro, Francisco Pinto Balsemão, Joaquim Magalhães Mota, Barbosa de Melo, Mota Pinto, Montalvão Machado, Miguel Veiga, Ferreira Júnior, António Carlos Lima, António Salazar Silva, Jorge Correia da Cunha, Jorge Figueiredo Dias eta Jorge Sá Borges. Uztailan Povo Libre astekaria argitaratu zuten lehen aldiz. Hurrengo urtean legeak alderdi politiko gisa onartu zuen.

## Alderdiburuak 
* Francisco Sá Carneiro (1974–1978 eta 1978–1980)
* António Sousa Franco (1978)
* José Menéres Pimentel (1978)
* Francisco Pinto Balsemão (1981–1983)
* Nuno Rodrigues dos Santos (1983–1984)
* Carlos Mota Pinto (1984–1985)
* Aníbal Cavaco Silva (1985–1995)
* Fernando Nogueira (1995–1996)
* Marcelo Rebelo de Sousa (1996–1999)
* José Manuel Durão Barroso (1999–2004)
* Pedro Santana Lopes (2004–2005)
* Luís Marques Mendes (2005-2007)
* Luís Filipe Menezes (2007-2008)
* Manuela Ferreira Leite (2008-2010)
* Pedro Passos Coelho (2010-2018)
* Rui Rio (2018-2021)
* Luís Montenegro (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Alderdi Sozialista (Portugal)

**Portugalgo alderdi sozialista** (,  ahoskatua) Portugalgo alderdi ezkertiar nagusia da. 1973ko apirilaren 19an sortu zuten Portugaleko Ekintza Sozialistaren kide batzuk Bad Münstereifelen (Alemania). Internazional Sozialista eta Europako Sozialisten Alderdiaren kidea da.

Egungo gobernu buru portugaldarra, José Sócrates, alderdi sozialistaren kidea da.

## Idazkari nagusiak 
* Mário Soares: 1973 - 1986
* Almeida Santos (interim): 1986
* Vitor Constâncio: 1986 - 1989
* Jorge Sampaio: 1989 - 1992
* António Guterres: 1992 - 2002
* Ferro Rodrigues: 2002 - 2004
* José Sócrates: 2004 - 2011
* António José Seguro: 2011 - 2014
* António Costa: 2014 -

## Gobernu buruak 
* Mário Soares : 1976 - 1978, 1983 - 1985
* António Guterres : 1995 - 2002
* José Sócrates : 2005 - 2011
* António Costa: 2015 -

## Errepublikaren buruak 
* Mário Soares : 1986 - 1996
* Jorge Sampaio: 1996 - 2006

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kilometro-puntu

**Kilometro-puntua**, edo **KP** era laburtuan, errepide bateko puntu bat identifikatzeko erabiltzen den erreferentzia sistema da. Errepideko puntu bat hasiera puntu kontsideratuz, zero kilometro-puntua, beste guztietatik hartara dagoen distantzia adieraziz identifikatzen ditu puntu guztiak.

Errepidea hastean den puntua 0+000 KP izango litzateke eta hartatik 5 kilometro eta 220 metrotara dagoen puntua 5+220 KP.

Normalean distantzia guztiak errepidearen galtzada erdian definitutako ardatz batean kontatzen dira. Errepideak galtzada ezberdinak dituenean bi galtzaden artean dagoen ardatza definitzen da.

Ohikoena errepideetan erabiltzea bada ere, lineala den beste edozein garraiobide edo azpiegitura definitzeko ere erabiltzen da erreferentzia sistema hau.

## Kanpo estekak
Etxe (argipena)

**Etxe** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:

# **Etxe**: Gizakia bizitzeko prestatzen den edozein eraikuntza.
# **Iñaki Etxezarraga "Etxe"**: euskal abeslaria.
Bastida (hirigintza)

[eskuinera|thumb|[Garesko ikuspegia, Erdi Aroko bastida]]
**Bastida** Erdi Aroan Frantziako estatuko hego-mendebaldean garatutako oin berriko hiri mota da. XII eta XIV. mende artean sortu ziren gehienak —1222 eta 1373 urteen bitartean—, Akitania, Gaskonia eta Okzitaniako eskualdeetan, eskuarki. 500 bat inguru daudela esaten da, definizioaren estutasunaren arabera. Hala frantsesek nola ingelesek eraiki zituzten, babesgabeko lurralde horiek kolonizatzeko, batez ere. Maiz bidegurutzeak edo lehendik okupatutako herrixketan antolatu eta garatu zituzten. Hortaz, Erdi Aroko lurraldearen antolakuntzarako tresna izan ziren bastidak.

Nafarroako Erresumak ere sortu zituen bastida batzuk, esaterako, Nafarroa Behereko Bastida, 1288an, edo Bearnoko Nabarrengose, 1316an.

Anthony Edwin James Morris arkitektoaren arabera, eta ezaugarri bertsuak dituztelako, badira bi bastida Ingalaterran ere bai: Winchelsea (ia hutsik, gaur egun) eta Kingston upon Hull (bere garaian, eskoziarren aurkako gudaroste ingelesaren base gisa erabilia). Halaber, egile beraren ustez, Galesen 10 bastida sortu zituen Eduardo I.a Ingalaterrakoak, lurralde hori ere konkistatzeko asmoarekin: Flint, Rhuddlan, Aberystwyth, Caernarvon, Conway, Criccieth, Bere, Harlech, Beaumaris eta Bala, kronologikoki, guztiak XIII. mendean.

## Ezaugarriak 
[thumb|[Gaskoinako bastida baten eredu estandarra.]]
Gehienak oinplano erregularrekoak dira, haien kaleak elkarri elkarzutak izan ohi dira. Erdigunean plaza laukizuzen bat izaten dute, udaletxearen eta merkatuaren eraikina jasotzen duena. Eraikin horri frantsesez *halle* deritza. Eliza ere izaten dute, askotan plazarekin erlazionatuta.

Merkataritzarekin ez ezik, bastidek nekazaritzarekin ere harreman estua zuten. Normalean, bastidetako hiritarrei soroak ere ematen zitzaizkien bastiden inguruan. Bastidetarrek erregearentzako zerbitzu militarra eginez ordaindu ohi zuten haien hiritartasuna. Frantziako bastidek, gotortuak bazeuden ere, ez zuten gaztelurik (larrialdi kasuetan eliza sendoa erabil zitekeen). Galeskoek, berriz, haien izaera militarragatik, bazuten.

## Bastidak Euskal Herrian 
* San Zernin (Iruña)
* Gares
* Bastida Araba
* Bastida Nafarroa
* Monjolose

## Ikus, gainera 
* Hiribildu
* Burgu (hirigintza)

## Kanpo estekak 
*  ''Centre d'étude des bastides'' webgunea
*  Ipar Euskal Herriko eta Bearnoko bastiden kokagunea eta oinplanoak
*  Bastiden inguruko artikulua
Portugalgo Alderdi Komunista

**Portugalgo alderdi komunista** ( edo **PCP**,  ahoskatua) Portugalgo alderdi marxista-leninista da. Alderdiak bere burua nazionalista eta internazionalistatzat ere aldarrikatzen du.

1921ean sortu zuen III. Internazionalaren sekzio portugesak. António de Oliveira Salazarren estatu-kolpearen ondoren alderdia legez kanporatu zuten. Hurrengo 50 urteetan komunistak diktaduraren kontrako mugimenduan ezinbestekoak izan ziren. Diktadura bukatzean komunistak Portugalgo alderdi ezkertiar garrantzitsua bilakatu ziren berriz ere.

## Emaitza historikoak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kotorrio ibaia

**Kotorrio ibaia** Bizkaiko mendebaldean dagoen antzinako meatze ibaia da. Barbadun ibaiaren ibaiadarra da.

El Campillo industrialdean (Abanto-Zierbena) 100 metroko altueran jaio eta behin Abanto-Zierbenako izen bereko auzoa zeharkatuta, Muskizera heltzen da. Hantxe, San Juan auzoan Barbadun ibaiaren eskuinaldera isurtzen da.

## Ezaugarriak 
Harlauzez substratoez sortzen da, ur-jauziak eta putzuak aldizkatzen. Begetazioa ondo babestuta dago. Ibaiaren azken tartean erriberako begetazioa da nagusi. Makroornogabeen komunitatea ugaria da.

## Ibaiadarrak 
* Picón ibaia
** Tobas Erreka
*** Txikito Erreka
* Sobaco Erreka

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kotorrio ibaiaren biziberritzeko lanak Youtuben.
Lahn

**Lahn** Alemaniako ibaia da, Ipar Renania-Westfalia, Hesse eta Renania-Palatinatua estatuetatik igarotzen dena.. Koblentza hirian, Rhin ibaira isurtzen da.

## Kanpo estekak
Bidaxuneko gaztelua

**Bidaxuneko gaztelua** Bidaxunen (Nafarroa Beherean) dagoen gaztelua da, Agaramont familiari historikoki lotua. 1329tik gutxienez, orduan ere Agaramontarrei loturik. Iraganean Euskal Herri osoko gaztelu ikusgarrienetariko bat zena, gaur egun, berritze prozesuan dago, nahiko kaltetuta baitago eraikina.

## Historia 
1523an Gaztelako tropak Bidaxuneraino heldu eta gaztelua erre zuten, agaramontarrek Nafarroako erregeen alde egin izanaren mendekutzat. Berreraikitzean, itxura errenazentista berenganatu zuen, antzinako Erdi Aroko gaztelutik dorre zirkular bakarra geratu zelarik. Henrike III.a Frantziako tronora heldu zenean Bidaxuneko jaurerria, dukerri izendatu zuen familiak urteetan zehar erakutsiriko leialtasuna saritzeko. Era honetan, Agramont familia frantses noblezian sartu ziren lehenengo nafar familietarikoa izan zen.

Horrek dirua, boterea eta ospea eman zien Agramont familiakoei, eta gaztelua haien handitasunaren ispilu bilakatu zen ahalik eta 1791ko urriaren 22an Frantziako Iraultza zela eta, gobernuak familiari konfiskatu zioten arte. Bost urte geroago, 1796ko otsailaren 23ko goizaldean gazteluari su eman eta kiskali egin. Bere horretan jarraitu du berritze-lanak oraintsu hasi diren arte. Gaur egun falkoneria eskola bat dago gaztelu barruan.

Fitxategi:Agramont-gaztelua1.jpg|Berritze-lanak, ezkerrean, Erdi Aroko dorre zirkularra
Fitxategi:Bidache.JPG|Gaztelurako sarrera
Fitxategi:Gaztelua bidaxune-0001.JPG|Gazteluko atea.
Fitxategi:Bidaxuneko gaztelua.jpg

## Kanpo estekak 
* Gaztelua XVIII. mende hasieran nolakoa zen erakusten duten irudiak
Arlekiko gaztelua

**Arlekiko gaztelua** Nafarroa Garaiko Aezkoa ibarreko Orbaizeta udalerrian kokatutako gaztelu bat da.  Nahiz eta ez zehazki ez jakin noiz izan zen eraikia, Erdi Arokoa dela pentsatzen da. Nahiz eta gaur egun guztiz deseginda dagoen, oraindik ikus daitezke horma eta erreten batzuk.

## Aztarnak 
Hiru altueratan dago eraikia, eta oraindik bi erretenak atzeman daitezke zuhaitz eta landareen azpian. Bertatik Larraun eta Mendilatzeko bailaren ikuspegi ederra dago, baita Orioneko larreena ere.

Kondairak dio, orain dela urte asko, bertan urrea eta txanpon erromatarrak topatu zirela bertan, agian Urkuluko dorretik ekarriak izan zirenak, eta oraindik altxor handiak topa daitezkeela gaztelu azpian.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orbaizeta
* Aezkoa
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
Jose Ignacio Garmendia Mendizabal

**Jose Ignacio Garmendia Mendizabal** (Billabona, 1960ko apirilaren 4a) Eibar Kirol Elkarteko atezaina izan zen 17 denboralditan, 1978tik 1998ra. Hamar azkenak Espainiako Bigarren Mailan. Era berean, Eibar KE taldearekin futbolean bigarren mailan jokatu eta Billabonan bere harategian egiten zuen lan.

Bi aldiz lortu zuen bigarren mailan gol gutxien jaso duen atezainari ematen zaion Zamora Saria: 1992 eta 1996 urteetan.

## Biografia 
Eibar taldeak 1978an fitxatu zuen 18 urte zituela eta taldea Gipuzkoako erregional preferentean jokatzen ari zela.

1990ko azaroaren 28an Eibar Kirol Elkartearen 50. urteurrena ospatzeko Ajax Amsterdam taldearen aurkako partida jokatu zuen eta 1-1 emaitzaz berdindu zuten armaginek.

Eibarrek 2006 arte 18 denboraldi jarraian egingo zituen bigarren mailan eta Jose Ignacio Garmendiak 1998 arte ia partida guztiak jokatu zituen. Guztira 500 partidatik gora izan ziren Eibarren atea zaintzen eta tartean bi aldiz eskuratu zuen bigarren mailako Zamora Saria.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Palmaresa 
* Bigarren B maila (1): 1987-88
* Hirugarren maila (2): 1982, 1986
* Zamora Saria (2): 1991-92, 1995-96

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Ignacio Garmendiaren datuak Eibar taldean, denboraldiz denboraldi