open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonina Grégoire

**Antonina Grégoire**, **Antoinette Grégoire** jaiotzez, (Brusela, 1914ko urtarrilaren 23a - Ixelles, 1952ko uztailaren 21a) belgikar ingeniari komertziala, feminista eta komunista izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Belgikako okupazio alemaniarren aurkako Erresistentzian aritu zen Partisanoen Armadan. Ondoren, politikan jardun zuen alderdi komunistaren barruan, bere «jatorri burgesagatik» alderditik kanporatu zuten arte.

## Biografia 
Antoinette Grégoire (Antonina izenez ere ezaguna) 1914ko urtarrilaren 23an jaio zen Bruselako familia dirudun batean.

Bruselako Unibertsitate Askean (ULB - Université libre de Bruxelles) Merkataritza Ingeniaritzako ikasketak egin zituen lehen emakumeetako bat izan zen. Unibertsitatean, bere ikasketez arduratzeaz gain, kezka politikoak ere agertu zituen. Adibidez, Emakume Ikasleen Batzar Nagusiko presidentea izan zen 1935ean, eta Azterketa Librearen Zirkuluko presidenteordea. Presidente gisa, Emakume Ikasleen Batzar Nagusia emakume ezkonduen lana murrizten zuten neurrien aurka agertzera eraman zuen. Ikasle Marxistak taldeko kidea ere izan zen.
ezkerrera|thumb|132x132px|Andrée Grandjean (1910-1999)
Unibertsitatean bertan bere adiskide mina eta, haren moduan, abokatua eta Erresistentziako kidea izango zen Andrée Grandjean ezagutu zuen.

Nazioarteko Sorospen Gorria erakundearen barruan zenbait misio bete zituen.  Horrela, 1938an, bere lagun Andrée Grandjeanekin batera, Berlingo Moabit auzotegiko espetxeko preso politikoak bisitatu zituen. Haien artean Liselotte Hermann zegoen, heriotza zigorrera kondenatutako nazien aurkako ekintzaile alemaniarra. Bidaia horretan, Grégoire eta Grandjean alferrik saiatu ziren Heinrich Himmler agintari naziarekin elkarrizketatzen.

1935ean Antonina Grégoirek Merkataritza Ingeniaritzako titulua lortu zuen, eta 1938an Banku-komisioan sartu zen. 

Grégoire Belgikako Partisanoen Armadako kide izan zen *Beatrice* izenarekin. Inteligentzia Zerbitzuan jardun zuen; 1942ko urritik 1943ko urrira arte, buruorde nazionala izan zen, eta gero, 1944ra arte, arduradun nagusia. Inteligentzia Zerbitzuak partisanoek burutu behar zituzten era guztietako ekintzetarako  —militarrak eta ekonomikoak edota hilketak—informazioa biltzen zuen.  

1943an, Jean Bastien berriz ere atxilotu zuten. Deportatu egin zuten eta, 1944ko azaroan,  Sachsenhausen kontzentrazio esparruan hil zen. 1951n, ordea, Alderdi Komunistatik kanporatu zuten, jatorri burgesa zuelako.

Antonina Grégoire minbizi baten ondorioz hil zen Ixellesen, 1952ko uztailaren 21ean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Verhoeyen, Etienne. (1992) *Résistances et résistants en Belgique occupée, 1940-1944*. Revue belge de Philologie et d'Histoire
* Maerten, Fabrice. *Femmes dans la Résistance*. Belgium WWII.
* Gotovitch, José. *Partisanes et militantes : femmes communistes dans la Résistance en Belgique*.
Pepperpot guyanarra

**Pepperpot guyanarra** () Guyanako plater tradizionala da, plater nazionala izendaturik dagoena. Batez ere Eguberri egunean jaten da, beste jai egun berezietan ere bai. Antzeko plater bat ere badute Antigua eta Barbudan.

## Historia 
Karibe itsasoaren hegoaldeko arawak eta karibe leinuen jaki batean oinarriturik dago pepperpot platera.

## Osagaiak eta prestaketa 
Behi haragia, txerrikia edota arkumea erabiltzen da erregosia egiteko, oso gutxitan oilaskoa. Platerari izena ematen dion saltsa maniokaz, kanelaz eta piperminez (*Capsicum frutescens*) egiten da eta erregositako haragiari gehitzen zaio.

Guarniziotan ogia edota arroza izaten du, batzuetan banana eta batata gozoa ere bai.

Ordu luzez kozinatzen da eta normalean hurrengo egunean kontsumitzen da. Maniokak asko irauten duenez denbora luzez gorde daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Pilota Irekia

**Nafarroako Pilota Irekia** edo **Nafarroako Irekia** (aurrez *Nafarroako Foru Komunitatea Torneoa, TCFN*) emakumezko pilotarien esku-huskako pilotako txapelketa bat da, Nafarroan jokatzen dena eta Euskal Herri osoko pilotariek parte hartzen dutena. Binakako txapelketa izaten da eta 2021ean izan zuen lehenengo ekitaldia.

## Palmaresa 
## Txapelak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Encebollado

**Encebollado** Ekuadorko plater tradizionala da, arrainean oinarritua eta tipula askorekin zerbitzatzen dena. Guayaquil hirian du jatorria eta gaur egun kostalde guztian kontsumitzen da. Herrialdeko plater esanguratsuena kontsideraturik dago.

## Historia 
Guayaquileko ontzioletan lan egitera Ekuador guztitik etorritako langileek prestatzen omen zuten jateko. Plater merkea zen, arraina eta tipula baitziren osagai nagusiak. Garai hartan "picante de pescado" ("arrain mina") esaten zioten.

## Osagaiak eta prestaketa 
Arraindun plater bat da, gaur egun itsaskiak eta olagarroa ere erabiltzen diren arren. Tipula asko jartzen zaio (izenak dioen bezala) eta baita pikua, manioka, tomatea, zilantroa, pipermina, kuminoa eta bestelako espezieak ere. Ondoren salda gehitzen zaio., gantz gutxi duelako eta tomatearen likopenoak gibela babestu eta alkohola prozesatzeko entzimak sustatzen dituelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glukogeno sintasa

**Glukogeno sintasa** glukogenoaren sintesian parte hartzen duen entzima da. Glukosiltransferasa bat da (glukosa-hondarren transferentzia katalizatzen duten entzima mota), non UDP-glukosa hondarrak sortzen ari den glukogenoaren katean txertatzen dituen. 

Glukogeno sintasak katalizatutako erreakzioaren eskema:

**Glukogenoa (n)**glukosa hondar **+ UDP-glukosa → Glukogenoa (n+1)**glukosa hondar **+ UDP**

Glukogenoa gibelean eta muskulu-zeluletan biltegiratzen da epe laburreko energia biltegi bezala. Entzima honek betetzen duen funtzioari esker animaliek glukosak gorde ditzakete glukogeno forman bereziki gibelean eta muskuluetan, non homeostasi energetikoa erregulatzen duen. Horrela zelulek glukosa behar dutenean, erabiltzeko prest egonen da. Hala nola, baraualdietan, janaldien artean, aktibitate fisikoa egiterakoan eta hornidura azkarra beharrezkoa den larrialdi-uneetan. 

## GLUKOGENO SINTASAREN EGITURA 
### **Lehen mailako egitura** 
Glukogeno sintasa proteina monomeriko bat da, kate bakar batez osatuta dago, 800 aminoazido inguru ditu eta egitura globularra dauka.  erdian|thumb|256x256px|

1.IRUDIA. Glukogeno sintasaren egitura globularra.[thumb|2. IRUDIA. Glukogeno sintasaren 2. mailako egitura. . Erregulazio hormonalari dagokionez, [intsulinak, fosfatasa entzimaren bidez, glukogenoaren sintesia bultzatzen du. Horrekin batera, badaude beste hormona batzuk entzimaren jarduera eragozten dutenak, hala nola, adrenalina edota glukagoia. Horien bidez, energia beharreko egoeratan glukogenoaren degradazioa erraztu egiten da.  

Glukogeno sintasa dimero edo tetramero moduan ager daiteke, espeziearen eta egoera metabolikoaren arabera. 

Hainbat nahasmendu metabolikok erlazio estua dute glukogeno sintasaren jardueraren aldaketarekin, adibidez,  diabetes mellitusa. Horrek, gorputzak glukosa modu eraginkorrean pilatzea zailtzen du entzimaren jarduera murriztuagatik. Gainera, badaude glukogeno sintasaren mutazioak eragindako gaixotasunak, hala nola 0 motako glukogenoaren biltegiratzea. 

## ERREFERENTZIAK 
## Kanpo estekak
Odoljario aske

thumb|Odol isurketa askea praktikatzen duen neska bat
**Odoljario askea** edo **odol isurketa askea** hilekoaren jario librearen praktika eta mugimendua da eta odola biltzeko, xurgatzeko edota eusteko produkturik ez erabiltzean datza.

Arrazoi desberdinengatik praktikatu daiteke, besteak beste, menstruazioari lotutako tabuak jorratzeko, hilerokoa kudeatzeko produktuek sortzen duten hondakinak murrizteko eta zenbait produktuk emakumeen osasunarengan dituzten eragin ezkorrak salatzeko, besteak beste, shock toxikoaren sindromea.

## Praktika 
Iturri batzuen arabera, praktikatuz gero, odoljarioa aurreikusi eta kontrolatu daiteke. Erika Irusta hilekoaren pedagogoaren arabera zoru pelbikoa lantzeko ariketen bitartez posible da odola minutu batzuren buruan eustea:Kontrakzioen sentsazioa da, maskurian pisua jarri eta txiza egitera zoazela-edo sentitzen duzu, baina badakizu ez dela txiza.

## Aktibista ezagunak 
Azken urteetan, praktika honi buruzko eztabaida publikoa piztu da. Emakumeen eskubideak bultzatzeko zenbait aktibistek praktika honekin bat egin dute:

2012an, Arvida Byström argazkilari eta modeloak, eguneroko jarduerak egiten zituzten emakumeen argakiak argitaratu zituen, hilerokoa ikusaraziz. hilekoaren fluxua modu ikusgarrian erakusten zen. Aldiz, 2015ean, Kiran Gandhi musikari eta ekintzaileak Londresko Maratoian korrika egin zuen odoljarioa erakutsiz, "hilekoaren estigmari aurre egiteko" ekintza sinboliko gisa. Bere aldetik, Rupi Kaur poeta pakistandarrak Instagram sare sozialaren zentsura salatu zuen plataformak hilerokoarekin agertzen zen argazki batzuk ezabatu zizkionean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Debbie Ngarewa-Packer

**Debbie Ngarewa-Packer** (Pātea, Zeelanda Berria, 1966) Zeelanda Berriko Te Pāti Māori alderdi maoriko politikaria da, 2020az geroztik bere alderdiko burukidea da.

## Ibilbidea 
MBA diploma lortu zuen Tasmaniako Unibertsitatean (Australian) eta Lehen Sektoreko Lidergotza gradu bat 2013an Kaliforniako Stanford Unibertsitatean (AEB).

Ngāti Ruanui talde maoriaren tribu kontseiluko presidentea izan da, eta 2020ko apiriletik Maori Alderdiko presidentea da. 

2024an, Parlamentuko kide zela, berak eta beste legebiltzarkide batzuek protesta egin zuten *Ka Mate*  haka dantzatuz, kolonizatzaileek maoriekin izenpetutako akordioen inguruko legedia berrinterpretatu nahi zuelako Gobernuaren aldeko gehiengoak: Itunaren Printzipioen Legearen eztanaida eten zuten orduan apurtu zuten. 2025eko maiatzean 21 eguneko suspentsioa ezarri zion Parlamentuko diziplina batzordeak (ezin parte hartu Legebiltzarreko prozeduretan). Zigor bera jaso zuen bere alderdian berarekin batera izendatua dagoen ko-buruzagiak, Rawiri Waititik, eta 7 egunekoa Hana-Rawhiti Maipi-Clarke kideak. Parlamentuaren historian ordura arte ezarritako suspentsio zigor luzeena 3 egunekoa izan zen bakarrik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Haka protesta Parlamentuan 2024an (ilean orrazia daramana da Ngarewa-Packer)
Lee Lozano

**Lee Lozano**, sortzez **Lenore Knaster** (Newark, New Jersey, AEB, 1930ko azaroaren 5a – Dallas, AEB, 1999ko urriaren 2a) estatubatuar artista izan zen eta bere jarduera, frenetikoa eta laburra, hirurogeiko hamarkadan garatu zuen bereziki.

## Ibilbidea 
Lee Lozanok bizitza artistiko meteorikoa izan zuen, hogeita hamar urte izan zituenetik aurrera. 1960 urtetik aurrera, oso lan probokatzailea egin zuen, gizarte-egiturak zalantzan jartzen zituena, banan-banan; izan ere, bere ibilbidea bat dator denboran Ameriketako Estatu Batuetako eklosio politiko eta estetikoarekin (mugimendu zibilak, gerraren aurkakoak eta erreibindikaziozkoak, ohiturak berritzea), batzuek Herbert Marcuseren *Eros y civilización* (1955) tesiekin lotu dutena, garai hartan hain irakurria.

1961 eta 1963 urteen artean, tamaina handian gorputzeko organo zatikatuak (horrela sexualak) eta lanerako tresnak uztartzen dituzten mihiseak margotu zituen, figuratibo eta abstraktuaren arteko objektu hibrido bat lortu zuela, erasokorra bezain mehatxagarria. 1964 urtean, paleta soilago eta baliotsuago baterantz biratu zuen, lehen planoan tresna industrialen xehetasunak handituz, xehetasun anbiguoak, boteretsuak eta puztuak zirenak. 

Gero, 1965 urte inguruan, Lee Lozano abstraktuagoa bihurtu zen, eta Lee Lozanok “energia-pintura” izendatu zituen munduetan jarri zuen arreta. Mundu horietan, askotariko planoen arteko ebakidurak efektu optiko berritzaileak eta beti neurtuak sortu zituen, nahiz eta indarkeria adierazten zuten. 

1968-1969 inguruan, lan kontzeptualak egin zituen, jada desmaterializatuagoak, bada. 1972 urtean artea utzi egin zuen eta zokoratu.

2017 urteko udan Lee Lozanori buruz egindako erakusketak, MNCARSen, ibilbide hori eta sormen leherkor hori ulertzeko aukera eman zuen.

## Erakusketa hautatuak 
* 1964, 1965: Green Gallery, taldean, New York
* 1966-67: Banakako erakusketa, Bianchini Gallery, New York
* 1969: "Language III", Dwan Gallery, New York; "Number 7", Paula Cooper Gallery, New York
* 1970: Banakako erakusketa, Whitney Museum of American Art, New York
* 1980: Jack Shainman Galleryren lanak
* 1998: "Lee Lozano / ", Wadsworth Atheneum, Hartford; "Early 60s", Mitchell Algus Gallery, New York; "Tool Paintings", Rosen & van Liere, New York; "Minimalism", Margarete Roeder New Galy
* 1999: "Afterimage: Drawing Through Process", Museum of Contemporary Art, Los Angeles
* 2003: "Transgressive Women: Yayoi Kusama, Lee Lozano, Ana Mendieta and Joan Semme", Jack S. Blanton Museum of Art, The University of Texas, Austin
* 2004: "Lee Lozano, Drawn from Life: 1961-1971", P.S.1 Contemporary Art Center, MoMA, Queens NY
* 2007: "WACK! Art a|30nda}}

* REINA SOFIA Museo Nazionalaren erakusketa 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilbao Steel Knight

**Bilbao Steel Knight** 1992an sortutako Euskal Herriko lehen futbol amerikar taldea izan zen. Lehiaketa nazional eta lokaletan parte hartu izanak, kirol minoritario honen oinarriak ezarri zituen gure herrialdean https://coyotes-santurtzi.com/index.php/el-club/historia/

Euskadin egon diren beste lau futbol amerikar taldeak hauek izan dira: Bilbao Cougars, Abanto mineiro, Bilbao Akerrak eta Coyotes Santurtzi.

Talde hauetatik, Coyotes Santurtzi bakarrik aktiboan jarraitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Carjat

**Pierre Étienne Carjat** (Fareins, Auvernia-Rodano-Alpeak; 1828ko martxoaren 28a - Paris, 1906ko martxoaren 9a) Frantziako argazkilari, karikaturista eta idazlea izan zen. Oso ezaguna da egin zituen bere garaiko idazle eta artisten erretratuei esker. *Le Boulevard* aldizkaria plazaratu zuen.

## Biografia 
*Rimbaud le fils* liburuan, Pierre Michonek Étienne Carjati buruzko datu batzuk eman zituen: familia apal batekoa zela, ezkondu egin zela eta alaba bat izan zuela, margolaria, poeta eta letra-gizona eta Baudelaireren laguna izan zela.

Pierre Petiten argazki-teknika ikasi zuen, eta 1860an hasi zen lanean, Parisen bere argazki-estudioa ireki zuenean. Nadarrek bezala, argazki-erretratua komertzialtasunetik kanpoko zeregin artistiko gisa planteatu zuen. Atzealde grisekin eta atrezzo elementurik gabe lan egiten zuen, modeloaren benetako garrantzian, bereziki aurpegian, zentratzeko.

Bere erretratuen kalitatea handia zen; esaterako Charles Baudelairerena Nadarrek egindakoa baino askoz hobeagoa zen. Hala ere, Nadarrek lortutako ospeak Carjat eklipsatu zuen, hau bigarren mailan geldituz.

Bere lanik ospetsuena 1871ko urrian Arthur Rimbauden erretratu bat da. Paul Verlaine, Rimbaud eta Carjat Villains Bonhommes taldeko kideak izan ziren; talde txiki hau 1869an sortu zen. André Gill eta Théodore de Banville bezalako poetak eta artistak izan zituen kide gisa. 1872ko urtarrilean, eztabaida bat izan zen taldeak antolatutako afari batean, eta Rimbaudek larriki zauritu zuen Carjat Albert Ménati kendutako ezpata-makilarekin; ondoren, Verlainek berehala atera zuen Rimbaud gaztea handik. Erreakzio gisa, Carjatek Rimbauden argazki gehienak suntsitu zituen, eta gaur egun zortzi baino ez dira geratu.

Carjat Parisen hil zen 1906ko martxoaren 9an. Karikatura eta argazki bilduma garrantzitsu bat utzi zuen, horien artean Rimbauden argazki ospetsu batzuk. 1998an horietako bat saldu zen 191.000 liberatan. 
2003ko urtarrilaren 24an, Rimbauden beste erretratu bat saldu zen, 88.000 eurotan. Rimbauden beste argazki hori ez da hain ezaguna; askoz ere gazteago agertzen da. Bere ahizparen esanetan, garai hartan poeta zen bezala erakusten du.

## Obra 
* *Croquis biographiques* (1858)
* *Les Mouches vertes*, satira (1868)
* *Peuple, prends garde à toi!*, hauteskundeko satira (1875)
* *Artiste et citoyen*, poésies (1883)

## Lan batzuk 
### Argazkiak 

Angèle Moreau.png|Angèle Moreau
Étienne Carjat, Portrait of Charles Baudelaire, circa 1862.jpg| Charles Baudelaire, 1862
Alexandre Dumas.jpg|Alexandre Dumas
Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|Victor Hugo, 1876
Carjat Arthur Rimbaud 1872 n2.jpg|Arthur Rimbaud, 1872
Composer_Rossini_G_1865_by_Carjat_-_Restoration.jpg|Gioachino Rossini, 1865
Euphémie Vauthier-Garcin (1829-1900) (A05).jpg|Euphémie Vauthier.

### Karikaturak 

Berlioz caricature by Étienne Carjat.jpg|Hector Berlioz
Alexandre Dumas 11.jpg|Alexandre Dumas
Paul Féval père.jpg|Paul Féval
Antoine Renard par Étienne Carjat.jpg|Antoine Renard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilbao Cougars

**Bilbao Cougars** futbol amerikarra praktikatzen zuen taldea izan zen 1995tik 1999ra. Gaur egun, Madril, Bartzelona eta Valentzia zonaldetik kanpo, Futbol amerikar Espainiako kopa finala jokatu duen klub bakarra izaten jarraitzen du.https://www.instagram.com/nflhispano/p/CakFr0HoYpT/?img_index=1

## Historia 
Futbol amerikarrari dagokionez Cougars izan ziren Euskal Herriko talderik handiena, 1995ean sortu ziren, eta Etxebarriko udal-zelaian jokatu zuten, Leioan (Bizkaia). Bere ibilbidean Euskalbowl txapelketa irabazi zuen 1995eko azaroaren 18an San Vicente kirol hirian Madrid Osos eta Sevilla Lincesen aurka.

Euskal Herrian ez dira ohikoenak izan kirol minoritario hau praktikatu duten taldeak. Izan ere, Bilbao Cougars kenduta, beste lau talde bakarrik egon dira Euskal Herrian: Bilbao Steel Knight, Abanto Mineiro, Bilbao Akerrak eta Coyotes Santurtzi. Gaur egun azken hau bakarrik gelditzen da aktiboan.https://coyotes-santurtzi.com/ 

## Tituluak 
* Espainiako kopa final txapeldunorde x1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
https://www.fefa.es/halloffame/
Abanto Minero

**Abanto Minero** flag football modalitatean hasi ziren taldea izan zen eta 2007an amerikar footaball tackle-era pasatu zirenak. Bere garaian, LNFA-2ko 7x7 ligan jokatu zuten.

Gaur egun kirol honekin erlazionatuta, Euskal Herrian, Coyotes Santurtzi taldea bakarrik jarraitzen du tackle modalitatean eta Donosti Txipis flag footballean. Hala ere, Bilbao Steel Knight, Bilbao Cougars eta Bilbao Akerrak ere Euskadiko beste talde batzuk izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
McKey Sullivan

**Brittany "McKey" Sullivan** (Lake Forest, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1988ko irailaren 9a) estatubatuar modeloa da, goi-mailako joskintzan ezaguna, ''America's Next Top Model* (ANTM) telerrealitate showaren 11. zikloa irabazi zuen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Gurasoak Michael eta Gayle Sullivan izan ziren. Hiru haurride ditu: Bridgett, Jimmy eta Mickey. Lake Forest High School-en graduatu zen eta Ripon Collegen. Biologian eta gobernuko kimikan espezializatu zen bertan; gainera, borroka-arteak ikasi zituen bere mutil-lagunarekin batera. Bristol Renaissance Faire-n agertu zen, eta horrek inspiratu zion ezaugarri duen Erdi Aroko estiloa. Modelatze munduan hasi zen Elite Model Look etxerako lan egiten, ANTMko hamaikagarren denboraldia irabazi ostean.

### *America's Next Top Model'' 
McKey agertu zenean, bere burua saioko beste lehiakide bat bezala ikusi zuen, eta lehiaketako bere lehen argazki saiorako (non bere alde abertzalea erakutsi zen), lekuz kanpo samar zirudien, modelatzen esperientziarik ez zuelako, hortaz, Jay Manuelek boxeo mugimenduak egitea aholkatu zion, horrela argazki on bakarra lortuz eta horrexek salbatu zuen kanporatzetik, baina denborak aurrera egin ahala, argazki onak ateratzen hasi zen eta horrek kanporatzekoak ziren "azken bien" artean ez geratzen lagundu zion, aitzitik, beti jasotzen zituen kritika onak epaimahaiaren aldetik eta diseinatzaileei egindako bisiten kapituluan, denen onespena lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* America's Next Top Model portfolio (ingelesez)
* Elite Model Management portfolio (ingelesez)
*
Bilbao Akerrak

**Bilbao Akerrak** 2018tik 2022ra arte egon ziren futbol amerikar taldea izan zen.

Taldea indartsu hasi zen Bilbon lehendik izandako taldeen esentzia aurkitzeko gogoz, baina covid-19ren ondorioz indarra galdu zuen eta taldea desegin zen 2022an.https://www.fefa.es/bilbao-akerrak/

Euskal Herrian ez dira ohikoenak izan kirol minoritario hau praktikatu duten taldeak. Izan ere, Bilbao Akerrak kenduta, beste lau talde bakarrik egon dira EH:

Bilbao Steel Knight, Abanto mineiro, Bilbao Cougars eta Coyotes Santurtzi.

Hauetatik, Coyotes bakarrik jarraitzen dute aktibo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziako Guardia Errepublikanoa

**Frantziako Guardia Errepublikanoa** (Garde Républicaine de France) Frantziako jendarmeriaren batasun zeremoniala da. Infanteriako bi errejimentu hartzen ditu (lehen errejimentuak motoziklisten eskuadroia ere hartzen du) eta zalditeriako errejimentu bat. Lau musika talde ere baditu, baita akrobaziak zaldiz edo motorrean egiten dituzten taldeak ere.

Haren funtzioak dira:
* Parisko eraikin publiko garrantzitsuen segurtasuna, hala nola Eliseo jauregia, lehen ministroaren egoitza, Hôtel Matignon, Frantziako Senatua, Frantziako biltzar nazionala, justizia jauregia eta Parisko ordena publikoa mantentzea;
* Nazioko pertsonalitaterik gorenei eta Frantzia bisitatzen duten beste herrialde batzuetako goi-mailako agintariei ohoreak eta segurtasuna ematea;
* Beste segurtasun indarrekin elkarlanean aritzen da (esku-hartze taldeekin edo zaldi gaineko patruilekin);
* Zaldiz patruilatzeko estazioak hornitzen ditu, batez ere Île-de-France eskualdeko basoetarako

Guardia Errepublikanoak rol diplomatiko garrantzitsua ere betetzen du: Frantzia ordezkatzen du nazioarteko kultur eta kirol ekitaldietan, eta goi mailako dignatarioak hartzen ditu herrialdean.

## Galeria 

Fitxategi:French Republican Guard Bastille Day 2007 n2.jpg|Guardia Errepublikarra, Parisko zaldizko polizia, Herensugeen zaldiko jendarmeen menpeko ofiziala (kapitaina), zeina Parisko zaldizko polizia den.
Fitxategi:French Republican Guard Bastille Day 2007 n1.jpg|Guardia Errepublikanoko Herensugeen zalditeriako erregimentuko jendarmeen sarjentu lehena, Parisko zaldizko polizia dena, 2007an Eliseo Zelaietan izandako parada militarrean.
Fitxategi:French Republican Guard Bastille Day 2007 n3.jpg|Jendarmeen zalditeriako fanfarrea, Guardia Errepublikanoko Herensugeen zalditeria.
Fitxategi:French Republican Guard cavalry fanfare DSC03125.JPG|Jendarmeen zalditeriako fanfarrea, Guardia Errepublikanoaren Herensugeen zalditeria.
Fitxategi:French_Republican_Guard_cavalry_DSC03152.JPG|Guardia Errepublikanoaren Herensugeen zalditeriako jendarmeen eskuadroia.
Fitxategi:French Republican Guard Bastille Day 2007 n4.jpg|Guardia Errepublikanoaren infanteriako lehen erregimentuko oinezko jendarmeak desfileko uniformearekin.
Fitxategi:Motorbikes French Republican Guard Bastille Day 2007.jpg|Guardia Errepublikanoaren infanteriako lehen erregimentuko motozikleta eskuadroiko jendarmeak Bastillaren eguneko ospakizunetan desfilatzen.
Fitxategi:French Republican Guard motorbikes DSC00814.jpg|Guardia Errepublikanoaren infanteriako lehen erregimentuko motozikleta eskuadroiko jendarmeak 2003ko uztailaren 14an desfilatzen Eliseo Zelaietan Bastillaren eguneko ospakizunetan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Página oficial
* Video de la Guardia Republicana a Caballo
* Desfile de Guardia Republicana a caballo por la avenida de los Campos Eliseos
Lo que queda de ti

***Lo que queda de ti*** 2025eko Gala Gracia espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sarak 25 urte ditu, eta piano jolea da. Album berri bat grabatzera doa New Yorkera, baina bere aitaren heriotzak jaioterrira itzultzera behartuko du. Bertan, Sarak eta ahizpak familiako baserria eta artaldea jasoko dituzte oinordetzan. Ahizpa herrian bizi da, eta jasotakoa saldu nahi du, baina Sarak urteak daramatza familiarengandik urrun, eta erruak eta aitaren ondarea babestu nahiak bertan gelditzera eramango dute.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Arrue: "Gure aitaren etxea defendatuko dut", filmaren kritika, *Irutxuloko Hitza*, 2447.zk., 2025/05/23.
Tras el verano

***Tras el verano*** 2025eko Yolanda Centeno espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Paula, Raul eta Dani beste edozein familia bezalakoa izan daitezke. Baina Dani ez da Paularen semea, eta egunero amaren «titulua» merezi duela frogatzeko erronkari aurre egin behar dio Paulak. Bikotea banandu egin da, eta Paulak Dani gehiago ez ikusteko beldurra du. Haur baten samina erdigunean jartzen duen istorio bat.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bastillaren eguneko desfile militarra

**Uztailaren 14ko desfile militarra** (frantsesez: Défilé militaire du 14 juillet)​​​, Frantziako Festa Nazionala ospatzeko, 1880tik Parisen urtero, ia salbuespenik gabe, uztailaren 14ko goizean egiten den Frantziako desfile militarra da. Desfilea Charles de Gaulle plazatik (Parisko Garaipen Arkuaren inguruan) Eliseo Zelaien hiribidetik, Konkordia plazaraino doa, non Frantziako presidentea gobernuko kideekin, botere legegileko pertsona ospetsuekin, Parisko alkatearekin eta Frantzian dauden atzerriko enbaxadoreekin dagoen.

Frantzian egiten den ospakizun herrikoia da, telebistaz zuzenean ematen dena; munduko desfile militar erregular zaharrenetakoa ere bada.​ Urte batzuetan, atzerriko tropen destakamendu gonbidatuek parte hartzen dute desfilean, eta atzerriko politikariak gonbidatu gisa joaten dira. Desfile militar txikienak Frantziako guarnizio hirietan egiten dira, batez ere Marseillan, Toulonen, Bresten, Rocheforten eta Belforten.

## Galeria 

Fitxategi:Bastille Day Parade 2017, VBCI of the 16th battalion of chasseurs.jpg|Desfilea Eliseoko Zelaietan
Fitxategi:Défilé du 14 juillet 2019 pour les élèves de l'Ecole polytechnique - promotion 2018 X18 (48297072782).jpg|École Polytechnique-ko ikasleak desfilatzen.
Fitxategi:ERC-90 Sagaie 008 FR.JPG|ERC-90 Sagaie
Fitxategi:Patrouille de france diamant.jpg|Frantziako patruilako Alphajetak]]

## Ikus, gainera
Bastillaren Hartzea
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Carrickkildavnet gaztelua

**Carrickkildavnet gaztelua**, **Kildavnet gaztelua** edo '''Grace O'Malleyren gaztelua''', , Irlandako mendebaldeko kostaldeko Achill uhartean dagoen dorretxe bat da, Mayo konderrian.

## Kokapena 
Carrickkildavnet herrixkan dago, Corraun penintsulaz haratago, Achill uhartearen hego-ekialdeko bazterrean.

## Historia 
1429an Umhaill lurraldeko Malley errege familiak eraikiarazi zuen. Gerora, Gráinne Ní Mháille (1530-1603) emakume pirata ezagunaren gotorlekua izan zen.
Bonhoeffer (filma)

***Bonhoeffer: Pastor. Spy. Assassin.*** 2024ko Todd Komarnicki estatubatuar zinema zuzendariaren thriller dramatikoa da.

## Sinopsia 
Dietrich Bonhoefferren fede eta printzipioek espioi bihurtzera eta Hitler hiltzeko konplot batean parte hartzera eraman zuten. Erresistentziarekin konprometitua eta bere herriaren aurka joanez, zapalkuntzaren kontra borrokatu zen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brusselse Kaas

***Brusselse Kaas***, hau da, **Bruselako Gazta**, behi esne gaingabetu pasteurizatuarekin egiten den gazta belgikarra da. Forma biribila edo tutu-forma du. Hiru hilabetez ondu ondoren, erregulartasunez garbitu eta lehortzen da gazta hau. Testura leuna eta lehorra da. Oso gazta lurrintsua da. Zaporea leuna, garratza eta zitrikoa da, zapore gogor eta gaziarekin. Mahaiko gaztatzat hartzen da, igurzteko eta mokadu gisa. **Brusselae Kaas**, **Fromage de Bruxelles** (frantsesez) edo **Hettekees** bezala ere ikus daiteke idatzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Davitt zubia

**Michael Davitt zubia**, , Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen zubi bat da, Mayo konderrian, Achill uhartea eta lur lehorreko Corraun penintsula elkarlotzen ditu.

Michael Davitt irlandar errepublikazale ekintzailearen omenezko izena darama.

1887an eraiki zen eta 37 metro luze eta 2,7 metro zabal ditu.
Inis Oirthir

**Inis Oirthir**, , Irlandako ipar-mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Donegal konderrian eta lur lehorreko Gaoth Dobhair udalerriaren parean.

Gaoth Dobhair 1,6 kilometrora dago, Inis Meáin uhartetik hurbil.

1,6 kilometro luze ditu.
Ohorezko guardia

[thumb|Ohorezko guardia errusiarra, Moskuko Soldadu Ezezagunaren Hilobiaren aurrean lore eskaintza jartzeko zeremonia batean, 2009ko ekainaren 26an [Mosku, Errusia.]]
**Ohorezko Guardia** erakunde militar bat da, dignatarioak hartzeko eta zaintzeko, borrokan hildako soldaduak ohoratzeko edo zeremonietara eta estatu-hiletetara joateko izendatua. Ohorezko guardia unitate militar zeremoniala da. Unitatea ezaugarri fisikoengatik hautatutako pertsonek osatzen dute, eta hainbat zerbitzu mota egiten dituzte, hala nola ohoreak eman eta monumentu nazionalak zaindu. Ohorezko guardiak kolore nazionalen zaindaritzat ere balio dezake, bandera nazionala eskoltatuz eta estatuko zeremonia ofizialetan bandera altxatuz; halaber, estatuburuaren edo erresumako monarkaren bizkartzaintzat ere jardun dezake. Ohorezko guardiak atzerriko agintariek ikuskatu behar duten soldaduen destakamendu bat aurkezten du. Zalditeria katolikoaren ordenek, hala nola Jerusalemgo Hilobi Santuaren Ordenak eta Maltako Ordenak, ohorezko guardiak eskaintzen dituzte hildako zaldun eta ofizialen hiletetan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ziti

**Ziti** pasta luze, zilindiko eta hutsak dira, jatorriz Napoli eta Campania osokoak.

Nahiz eta "pasta luze" bezala ekoitzi, Italia hegoaldeko tradizioan "pasta motz" bezala sukaldatzen dira, egosi aurretik 3-4 zatitan moztuz.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Napoliko gastronomia

## Kanpo estekak
Yolanda Larreategui Duralde

**Yolanda Larreategi Duralde** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1979) bizkaitar idazlea da eta Lehen Hezkuntzako irakaslea ofizioz.

## Lana 
Haur eta gazte literatura alorra jorratu izan du batik bat, adin horientzat ipuinak idazten gozatzen du batez ere, euren begiradatik mundua nolakoa den aztertu ahal izateko. Larreategirenak dira *Maddik ikusezina izan nahi du*, *Ur eta Lur* eta *Puta gorda*. Horrez gain, helduentzako ipuinak eta poesia ere idatzi izan ditu: *Zaharrak berri,* *Euriak*, *Bi txantxangorri haritz adarrean* eta *Negu hauek*.

Larreategi bere lanetan ahalegindu izan da umeen betaurrekoak jartzen eta eurak kezkatzen dituzten gaiak garatzen: gurasoen banaketa, lodifobia, bullyinga, elkarlana, adiskidetasuna eta abar.

Hainbat kolaborazio egin izan ditu Labayru Fundazioarekin. *Munduenea, Munduko Ipuinen Etxea 2* argitalpenerako, testuen itzulpena egin zuen, eta ipuinen euskarazko ahotsa jarri. Ipuin horiek gure artean bizi diren hogei kultura ezberdinetako hiztunei jasotakoak dira. Inguruko kultura eta hizkuntza aniztasunak dakarren aberastasuna ipuinen bidez erakustea zen helburua. Bilduma 6-10 urte bitarteko umeei zuzenduta dago. Ipuinak jatorrizko hizkuntzan eta euskaraz daude, eta entzuteko zein irakurtzeko aukera dago. Bildumako lehenengo hamarrak, horrez gainera, bideo moduan ere ikus daitezke.

Bestalde, Larreategik jarri zion off ahotsa Labayruren *Naturaren gurpilean goaz* dokumentalari. Ikus-entzunezkoaren ardatza gizakion eta naturaren arteko hartu-emana da. Gaur egun izadiari lepoa emanda bizi garela dirudien arren, bere eraginpean garatu izan dugu mendez mende mundua ikusteko eta ulertzeko jakituria, eta naturaren eta lurraren zikloen arabera antolatu izan dugu bizimodua. 

Gainera, herriko zenbait artistekin elkarlanean aritu izan da, esate baterako Jose Pablo Arriagaren AMA erakusketarako olerkia sortu zuen (2024) edo Abarka Antzerki Taldearen *Autokarabanie* antzezlanerako gidoia (2024).  

## Argitalpenak 
### Narratiba 
*     *Sagu bat nire katiluan!*  Ilustratzailea Karmele Gorroño, Arg. Ibaizabal, 2023
*     *Puta gorda*, Ilustratzailea: Helena Azkarragaurizar, Arg. Erein, 2023 
*    *Ur eta lur*, Ilustratzailea: Eider Eibar, Arg. Erein, 2021 
*    *Gurasoak tokatzen zaizkit*, Ilustratzailea: Amaia Nolla, Arg. Erein, 2021 
*    *Bi txantxangorri haritz adarrean*, Ilustratzailea: Malen Amenabar, Arg. Erein, 2020 
*    *Zaharrak berri, euriak,* Ilustratzailea: Elena Odriozola, Arg. Mensajero, 2006 

### Poesia 
* *Negu hauek*, 2023

### Besteak 
* *Munduenea, Munduko Ipuinen Etxea 2*, Arg. Labayru, 2024 Bilduma ipuinen testuen moldaketa eta grabazioetako ahotsa euskaraz 

## Sariak 
* 2023an Peru     Abarka literatur saria, *Puta gorda* lanagatik

* 2021ean 39.     Xabier Lizardi saria, *Ur eta lur* lanagatik

* 2020an Peru     Abarka literatur saria, *Bi txantxangorri haritz adarrean* lanagatik

* 2006an Peru Abarka literatur saria, *Zaharrak berri, euriak* lanagatik   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Yolanda Larreategiren Webgune ofiziala
Eleventh Night

[thumb|300px|11th Night** jaieguneko ohiko sutzarra, 2009, [Newtownards.]]
**Eleventh Night**, **11th Night** edo **Bonfire Night'*, *Hamaikagarren Gaua*, *11. Gaua* edo *Sutzar Eguna'', , Ipar Irlandan, The Twelfth deritzon jaiegun aurreko gauez, Ulstergo unionistek urtero ospatu ohi duten jaiegun bat da.

Honetan, Ipar Irlandako auzo loialistetan aurrez prestatutako sutzarrak pizten dira, eta batzutan gauez desfile unionistak ere egin. Hauetan Irlandako banderak eta Irlandar errepublikanismoaren ikurrak erretzeko ohitura dago.
Miklós Németh

**Miklós Németh** (Monok, 1948ko urtarrilaren 24a) hungariar ekonomialari eta politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1988tik 1990era.

Ekonomia ikasi zuen Budapesteko Corvinus Unibertsitatean eta gero unibertsitateko irakasle izan zen. Beka batekin Harvardeko Unibertsitatean ikasketak zabaldu zituen. Hungariako Langileen Alderdi Sozialistan sartu zen eta analisi ekonomikoko sailean lan egin zuen.

1988an lehen ministro izendatu zuten. Ekialdeko alemaniarrei Hungaria zeharkatzen utzi zien Mendebaldeko Alemaniara iristeko, eta Hungariako Langileen Alderdi Sozialista Hungariako Alderdi Sozialista bihurtu zuen. 1989ko urrian parlamentuak konstituzioari zuzenketa bat onartu zion eta Hungariak estatu komunista izateari utzi zion.

Németh 1990eko hauteskundeetara aurkeztu zen, baina József Antallek garaitu zuen. 1991tik 2000ra Londresen lan egin zuen Berreraikuntza eta Garapeneko Europako Bankuan.

## Kanpo estekak
Chimay (gazta)

Chimayko abadiak Chimayko Notre-Dame de Scourmont abadia aipatzen du, Hainaut probintzian. Azken honek, "Ora et Labora" lelopean, Chimayren garagardoak ekoizten ditu. Gazta, hemendik ez urrun, Baileuxen egiten da, beti monjeen kontrolpean. Chimayren produktu guztiek “benetako trapense produktua” etiketa daramate eta Valoniako produktuen bulegoko kidea da.

## Historia 
1850ean, Chimayko printzeak Westvleteren (Mendebaldeko Flandria) abadiako monjeak monasterio zistertar berri bat sortzera gonbidatu zituen. 1857an, bi behiri esker, monjeak gurina egiten hasi ziren.

1876an hasi ziren Scourmonteko fraide trapestarrak gazta fintzen eta ontzen.

1982an, Baileuxeko botilaratze lantegitik gertu ikusi zuen argia gazta fabrika berri batek.

Garagardoarekin garbitutako lehen gazta 1986an merkaturatu zuten. Orduz geroztik, Chimayren gazta-sorta garatzen ari da, eta sasoiko gaztak agertzen dira urte osoan.

2013an, ekoizpena urtean 1000 tona gaztara iritsi zen, eta horietatik 800 tona Belgikan kontsumitzen dira.

## Barietateak 
* «Grand Chimay», pasteurizatua eta hiru astez ondua.
* «Chimay grand cru», lau astez ondutako gazta.
* «Vieux Chimay» pasta gogorreko gazta, gutxienez sei hilabetez ondua. Udan bildutako esnea erabiltzen da horretarako. Zapore mikatz samarra du, eta fruitu lehorren antzekoa. Gouda zahar bat du gogoan.
* «Chimay Rouge erara», pasta biguneko gazta, Chimay Rouge garagardoarekin garbitua. Bi astez ondua. Garagardoaren lupuluek ukitu mikatza ematen diote.
* «A la Chimay Bleue», pasta biguneko gazta, Chimay Bleue garagardoarekin garbitua. Bi astez ondua. Garagardoaren lupuluek ukitu mikatza ematen diote.
* «Chimay Doré», bi astez ondutako gazta biguna.
* «Poteaupré», gazta esne osoarekin, pasta erdipurdikoarekin, presuratua, egosi gabea eta 4 astez afinatua. Bere azal garbitua, okre kolorekoa, lore zuri fin batez estalita dago.
* «Mont du Secours», aroma frankoko gazta, pasta subigunekoa, laranja-koloreko azala, lore zuri, krematsu eta koipetsu batez estalia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caoimhe Archibald

**Caoimhe Archibald** (1981eko otsailaren 20a) Sinn Féin alderdiko irlandar politikaria da, 2025eko otsailetik Ipar Irlandako Ekonomia ministroa. Aurretik Finantza ministroa izan zen, eta 2016ko maiatzetik Ipar Irlandako Batzarreko (MLA) kidea da East Londonderry ordezkatuz.

## Biografia 
Archibald Colerainekoa da, eta han Loreto Collegen ikasi zuen. Belfasteko Queen's unibertsitateraa joan zen, mikologia molekularrean lizentziatura eta doktoretza lortu zituela bertan. Ondoren, Dublingo nekazaritza-elikagaien enpresa batean lan egin zuen.

## Ibilbide politikoa 
2015eko Erresuma Batuko hauteskunde orokorretan, East Londonderry Westminster barrutian aurkeztu zen, eta 6.859 boto jaso zituen, hau da, boto guztien % 19,8.

2016ko Ipar Irlandako Batzar hauteskundeetan diputatu hautatu zuten, East Derry barrutia ordezkatzeko. Bere alderdiko presidenteorde Cathal Ó hOisínengandik irabazi zuen eserlekua.  2017an eta 2022an berriro hautatu zuten.

2024ko otsailean, Finantza ministro izendatu zuten Ipar Irlandako Gobernu berriaren barruan. 2025eko otsailean, Sinn Féin-en ministroen berrantolaketaren barruan, Conor Murphy ordezkatu zuen Ekonomia ministro gisa, Seanad Éireann-erako hautatu ondoren. Bestalde, Archibald Sinn Féin Manchester United Supporters Club-eko sortzaileetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ipar Irlandako Gobernua
Christine Bakombo

**Christine Bakombo** (1962ko abuztuaren 7a) atleta da. Kongoko Errepublika Demokratikoa ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raimundo Poitiersekoa

**Raimund Poitiersekoa** (Tolosa Okzitania, 1115 – 1149ko ekainaren 29a) Antiokiako Printzerriko printzea izan zen 1136tik hil zen arte.

Gilen IX.a Akitaniakoa eta Filipa Tolosakoaren semea izan zen. 1135ean Konstantza Antiokiakoarekin ezkondu zen eta biek batera gobernatu zuten printzerria. Gobernuaren lehen urteetan gatazka izan zen Joan II.a Komneno bizantziar enperadorearekin. Patriarkarekin ere gatazka izan zuen, 1139an utzi baitzuen. Hala ere, Emanuel I.a Komneno enperadoreak Konstantinoplara joatera eta patriarka ortodoxoa aitortzera behartu zuen Raimundo.

1149an Luis VII.a Frantziakoak eta Leonor Akitaniakoak Antiokia bisitatu zuten. Raymond-ek laguntza eskatu zien biei Alepo eta Zesarea konkistatzeko, baina ez zuen lortu.

Raimundo Inabeko guduan hil zen. Burua moztu zioten eta burua kalifara bidali zuten Bagdadera.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Lili Dujourie

**Lili Dujourie** (Roeselare, Flandria, Belgika, 1941) artista bisuala da, eta batez ere eskulturak, pinturak eta bideoak sortzen ditu. Bakarkako eta taldekako erakusketa ugaritan parte hartu du 1968tik.

## Lan ibilbidea 
Dujouriek lantzen dituen materialen artean daude buztina, collage-papera, burdina, beruna, marmola, argazkigintza, igeltsua, belusa eta bideoa. Sexualitatea pertsonifikatzen du horietan, artelanaren dimentsio aldakorra erakutsita. Lanaren kanpoaldean jartzen du arreta, eta sinplifikatu beharrean, apaingarriei ematen die protagonismoa. Jorratu dituen gaien artean daude denbora, figuratiboaren eta abstraktuaren arteko aldaketa, tristura sentsazioa eta espazioaren alderdi emozional baten bilaketa.

### *Natura jakintsua da* 
Dujourieren lana Sofia Erregina Arte Zentroa Museo Nazionalean egon zen ikusgai 2011 urteko ekainetik irailera. Erakusketa horretan, *Natura jakintsua da*, artelanak bere ibilbideko une ezberdinetakoak dira, eta hori pieza bakoitzaren historiaren azterketarekin osatu zen. Antzezpen bat baino gehiago, simulazio bat izan zen erakusketa, antzerki-izaera baitu. Bi zatitan banatzen da:

* Lehen seriea: *Initialen der stilte*, mahai bateko taula fin baten gainean jarritako buztinezko objektuez osatu zuen, hezur, hosto eta sustraien formekin.
* Bigarren seriea: Europan helburu sendagarriekin landutako loreen eragina duten maché paperezko eskultura txikiz osatua.

Bere lanen zerrenda bideoan dokumentatuta:

* Koraal, 1972
* Hommage à...II, 1972
* Hommage à...III, 1972
* Sanguine, 1972
* Une tache, 1972
* Sonnet, 1972

## Erakusketak eta instalazioak 
Banakako erakusketak:

* S.M.A.K., Ghent, *Folds in Time,* 2015
* Galerie DAAD, Berlin, 1991
* Galerie Michael Janssen, 2011
* Iron, plaster and wood, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Spain, 1992
* Centro Andaluz de Arte Comptemporaneo, 2004
* Palais des Beaux-Arts de Bruselas, 2005
* *La naturaleza es sabia*, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosemonde Gérard

**Louise-Rose-Étiennette Gérard**, ezagunagoa **Rosemonde Gérard** izenez (Paris, Frantzia, 1871ko apirilaren 5a - ibidem, 1953ko uztailaren 8a) poeta eta dramagilea izan zen. *Les Pepiaux* (1892) lanarengatik da ezaguna. Bertso horiek izan zituen inspirazio Emmanuel Chabrierrek "*Villanelle des petits canards*" idazteko.

thumb|ezkerrera|Rosemonde Gerarden erretratua 1900 aldera.|200x200px
## Idazle ibilbidea 
Rosemonde ezaguna da bertso zati honengatik:Egunetik egunera gehiago maite zaitut,

## Bizitza pertsonala 
Gerard Napoleonen jeneral baten, Étienne Maurice Gerarden, biloba zen. Hura ere Armadako mariskala eta Frantziako lehen ministroa izan zen.

Edmond Rostand-ekin (*Cyrano de Bergerac* antzerkirako bertsioaren egilea) ezkondu zen 1890 urteeko apirilaren 8an.  Ezkontza horretan bi seme izan zituzten, Maurice Rostand (1891-1968) poeta eta antzerkigilea eta Jean Rostand (1894-1977) biologo eta akademikoa. Gérard eta Maurice Rostand Jean-Paul Sartre eta Gilbert Martineau barne hartzen zituen zirkulu intelektualean zeuden.

Esan izan da Gerard " ospetsua izango zela, zalantza barik, bere senarraren izarrak berea eklipsatu izan ez balu". 35 urtez alargun egon ostean, 1953 urtean hil zen eta Parisko Passyko hilerrian lurperatuta dago, bere seme Maurice bezala.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ametsa Trinketea

**Ametsa Trinketea** Irurako (Gipuzkoa) trinket erako pilotalekua da, eta kiroldegiko instalazio gehiago dituen eraikin bat ere bai.  1987. urtean eraiki zen eta 2014.ean zahaberritze baten ondoren berrireki.

Xare modalitatean jokatzeko erabiltzen da gehienbat. Iruran 19. mendetik dago tradizio hau, elizako horman jokatzen zena, hasieran, eta desagertua egon ondoren 1960ko hamarkadan berreskuratu zena. Ametsa pilotalekuaren irekierarekin xareak Gipuzkoan duen tokirik egokiena hauxe da, eta lehiaketak ere egiten dira herrian. 

Eraikinak kanpoaldean piktograma olinpikoen irudi nabarmen batzuk ere baditu, horietarik bi pilota jokoen irudikapenak.

## Iruditegia 
erdian|thumb|480x480px|Xare jokatzen trinket kantxan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagg (Jura)

**Lagg**, , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Jura uharteko ekialdeko herrixka bat da, Argyll eta Bute konderrian.

## Kanpo estekak
Batzorde Zientifiko Humanitarioa

[thumb|250px|[Magnus Hirschfeld 1929an.]]

**Batzorde Zientifiko Humanitarioa**  (*Wissenschaftlich-humanitäres Komitee*, WhK) 1897ko maiatzaren 15ean, LGTB eskubideen aldeko lehen erakundea sortu zuten Alemanian. Batzordeak harreman homosexualak debekatzen zituen zigor kodeko 175. artikuluaren aurkako kanpainarekin hasi zuen bere bidea. Naziek gogor jazarri zuten eta 1933an desegin zen. Batzordeak Berlinen zuen egoitza eta Alemaniako, Austriako eta Herbehereetako 25 hiritan sekzioak. Inoiz 500 kide baino gehiago izan ez zituen arren, gehienak akademikoak eta intelektualak ziren; mugarri garrantzitsutzat jotzen da LGBT askapen-mugimenduan.

## Sorrera 
1897. urtean, munduko lehenengo elkarte homosexuala sortu zen haien eskubideen alde borrokatzeko, Batzorde Zientifiko Humanitarioa (WhK). Elkarte honen helburua, Alemaniako kode penalaren 175. artikuluaren kontra egitea eta homosexualen eta transexualen onarpen soziala lortzea zen. 5000 sinadura baino gehiago lortu zituzten baina ez zen onartua izan Alderdi Sozialdemokrataren gutxiengoaren laguntza izan zuelako.

WhK-ren sortzaile batek, Magnus Hirschfeld, Ikerketa Sexualerako Institutua sortu eta zuzendu egin zuen. Instituzio honen helburua sexologia bere aspektu guztietan ikertzea zen. Sexualitatearen ikerketarako kongresu internazionalak antolatzeagatik nabarmendu zen, Erreforma Sexualerako Liga Mundiala sortzeagatik eta baita erreforma sexuala zabaltzeagatik, homosexualen eta transexualen eskubide zibilak eta onarpen soziala erreklamatuz.

## Bibliografia 
* Ralf Dose, *Magnus Hirschfeld: The Origins of the Gay Liberation Movement*. 2014, 144 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarbert (Jura)

**Tarbert**, Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Jura uharteko ekialdeko herrixka bat da, Argyll eta Bute konderrian.

## Kanpo estekak
Ardbeg, Islay

**Ardbeg**, , Eskoziako Islay uharteko etxalde bat da, Barruko Hebridetan eta Argyll eta Bute eremuan.

## Kanpo estekak
Rhubodach

**Rhubodach**, , Eskoziako Bute uharteko etxalde bat da, Barruko Hebridetan eta Argyll eta Bute eremuan.

## Kanpo estekak
Ikas-egoera

**Ikas-egoera** hezkuntzari lotutako ingurune batean egiten den baliabide eta jarduera didaktiko antolatuen bidez egiten den ekimen pedagogikoa da. Ikas-egoera batek argudiaketa kurrikular bat du, eta helburua lortzeko azken xede bat. Argudiaketa kurrikularrak konpetentzia espezifikoak aipatu behar ditu, hau da, ikas-egoera egiten lortuko diren konpetentzien zerrenda bat, ebaluazio irizpideak, eta zeintzuk diren lortuko diren oinarrizko jakintzak. Oinarrizko jakintza horietako bakoitzak jarduera espezifiko bat lotuta du. 

Ikas-egoera batek gida didaktiko bat du, abiapuntu bat eta azken ekoizpen bat marrazten dutena, eta bien arteko jarduera multzoa, izan daitezkeenak gelako azalpenak, ikasleek euren kabuz egin beharreko lanak, bisitak edo ariketa zehatzak. Jarduera horiek ebaluatzeko errubrika bat erabili beharko da.

Konpetentziak edo gaitasunak eskuratzea eraginkorra izan dadin, ikas-egoerek testuinguruan ondo egokituak egon behar dute, eta ikasleen esperientziak eta errealitatea ulertzeko dituzten moduak errespetatu behar dituzte. Egoera horiek ikasleen ikaskuntza-esperientziak zehazten eta ebaluatzen dituzte, eta gero eta konplexuagoak diren atazez osatuta egon behar dute, haien maila psiko-ebolutiboaren arabera, eta ataza horiek ebazteak ikaskuntza berriak eraikitzea ekarri behar du. Horien bidez, ikasleei aukera eman nahi zaie beren ikaskuntzak konektatzeko eta eguneroko bizimodutik hurbil dauden testuinguruetan aplikatzeko, eta, hala, beren ikaskuntzarekiko konpromisoa erraztu nahi zaie. Horrela planteatuta, ikas-egoerek, Ikaskuntzarako Diseinu Unibertsalaren printzipioekin bat etorriz, bizitza osoan ikasten ikasteko eta ikaskuntzarako oinarriak ezartzeko aukera ematen dute, ikasleen premietara, ezaugarrietara eta ikaskuntza-erritmo desberdinetara egokitzen diren prozesu pedagogiko malgu eta irisgarriak sustatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Atari:Hezkuntza/Wikikasi, Wikimedia darabilten ikas-egoeren biltegia.

## Kanpo estekak
Oreopithecus

***Oreopithecus*** (antzinako grezieraz: *mendietako tximinoa*) Hominoideoen barruko primate fosil bat da, Miozenoan bizi zena. Gaur egun ezagutzen den espezie bakarra ***Oreopithecus bambolii*** da. Italian aurkitu dira fosilak, bereziki Toscanan eta Sardinian, eta Afrikako ekialdean. Montebamboliko meatzeetan aurkitu diren 50 fosilek asko lagundu dute generoaren ikerketan. 

Fosilak orain dela 7-8 milioi urtekoak dira, eta nahiko osorik daude. Bipedismoa praktikatzen zutela uste da, euren hankaren formari begiratuta. Aurpegia ez zen luzea eta hortzeria txikia zuten, homininoek bezala. Hala ere, baliteke ezaugarri horiek ez izatea giza espeziearen leinukoak soilik, eta lehenago ere antzeko ezaugarrien eboluzioa gertatzea. Euren besoak, hala ere, luzeak dira, zuhaitzetan zintzilik mugitzearen ondorioz.

## Kanpo estekak