Kobre(II) oxido

**Kobre(II) oxidoa** (CuO), lehen **oxido kuprikoa** deitua, kobre oxido mota bat da. Oxidazio-egoera gehien duen kobre oxidoa da. Mineralari tenorita esaten zaio.

: 2Cu + O2 = 2CuO

Hemen, kobre(I) oxido pixka batekin batera sortzen da, alboko produktu gisa; beraz, hobe da kobre(II)-nitratoa, kobre(II)-hidroxidoa edo kobre(II)-karbonatoa berotuz prestatzea:

: 2 Cu(NO3)2 = 2 CuO + 4 NO2+ O2
:Cu(OH)2 (s) = CuO (s) + H2O (l)
:CuCO3 = CuO + CO2

Kobre(II) oxidoa oxido basikoa da; hala, azido mineraletan disolbatzen da, hala nola azido klorhidrikoan, azido sulfurikoan edo azido nitrikoan, kobre(II)-gatzak emanez:

:CuO + 2 HNO3 = Cu(NO3)2 + H2O
:CuO + 2 HCl =CuCl2 + H2O
:CuO + H2SO4 = CuSO4 + H2O

Alkali kontzentratuarekin erreakzionatzen du, dagozkion kuprato gatzak osatzeko.

:3 XOH + CuO + H2O = X3[Cu(OH)6]

Metalezko kobre bihur daiteke hidrogenoa edo karbono monoxidoa erabiliz:

:CuO + H2 = Cu + H2O
:CuO + CO = Cu + CO2

Kobre(II) oxidoa prestatzeko laborategiko metodo bat ura elektrolizatzea izan daiteke. Horretarako, sodio bikarbonatoa tentsio neurritsuan eduki daiteke kobre anodo batekin, kobre hidroxidoaren, kobre basiko karbonatoaren eta sortutako kobre karbonatoaren nahasketa bildu eta berotu.

## Kristalaren egitura 
Kobre(II) oxidoa sistema monoklinikoan dago, 2m edo *C2h*-ko multzo kristalografiko batekin. Gelaxka-unitateko espazio-taldea (C2/c) da, eta haren sare-parametroak hauek dira: *a* = 4.6837(5), *b* = 3.4226(5), *c* = 5.1288(6), *α* = 90° , *β* = 99.54(1)°, *γ* = 90°.

## Ondorioak osasunean 
Kobre(II) oxidoa narritagarria da. Sistema endokrinoa eta nerbio-sistema zentrala ere kaltetu ditzake. Begiekin kontaktua izateak narritadura eta kalte handiak eragin ditzake kornean, eta konjuntibitisa eragin dezake. Larruazala ukitzean, narritadura eta dekolorazioa eragiten ditu. Kobre(II) oxidoaren hautsa irensteak metalezko zaporea, goragalea, gorakoak eta urdaileko mina eragin ditzake. Kasu larriagoetan, odola egon daiteke gorozkietan edo okada beltzean edo buztin kolorekoan, ikterizian eta gibela handitzean. Globuluen haustura zirkulazio-kolapsoaren eta shockaren ondorioa da. Arnasteak birikei eta diafragmari kalte egin diezaieke. Oxido kuprikoaren hautsa urtzean lurrunak arnastuz gero, ke metalikoaren sukarra izeneko gaixotasun bat sor daiteke, gripe-sintomak eragin ditzakeena. Kobre(II) oxidoak kobrearen metaketa toxikoa eragin dezake Wilsonen eritasuna duen biztanleriaren azpimultzo txiki batean. Kobre(II) oxidozko hautsa ondo aireztatutako eremu batean manipulatu behar da, eta kontuz ibili behar da larruazala edo begiak ez ukitzeko. Hala ere, kobrea funtsezko oligoelementua da ehun askoren funtzio normalerako, nerbio-sistema, immunitate-sistema, bihotza, larruazala, kapilarrak eta kobrea barne, eta gizakiek oso ondo metabolizatzen dute. Kobre-oxidoa bitamina-gehigarrietan erabiltzen da, kobre-iturri seguru gisa eta mediku-errezetarik gabeko tratamendu gisa. Kobre-oxidoa kontsumo-produktuetan ere erabiltzen da, hala nola burko-zorroetan eta galtzerdietan, propietate kosmetikoak eta antimikrobianoak dituelako. Kobrearekiko sentikortasun dermikoa izateko arriskua oso txikia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak