open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kingdom of Heaven

***Kingdom of Heaven*** () 2005eko Ridley Scott ingeles zinema zuzendariaren historia film bat da. XII. mendeko Gurutzadetan girotua dago. Bertan, Orlando Bloom, Eva Green, Liam Neeson, Jeremy Irons, David Thewlis, Brendan Gleeson, Ghassan Massoud, Marton Csokas, Edward Norton eta Khaled el nabawy aktoreek antzeztu zuten.

Film honen zatirik handiena Marokon filmatu zen, baina baita Espainiako Loarreko gazteluan, Palma del Río udalerrian, eta Ávila eta Sevilla hirietan ere.

## Sinopsia 
XII. mendea, Gurutzadak. Godofredo Ibelingoa (Liam Neeson), Jerusalengo erregearen begirune osoa duen eta Lur Santuaren defentsan guztiz buru-belarri dabilen zalduna denbora baterako bere herrialdera itzuli da, han bere semeordea topatu asmoz, semeorde hori Balian (Orlando Bloom) frantziar gaztea da, bere emaztea eta semea izurri beltzaren ondorioz galdu berri dituen errementaria. Godofredok bere semeordea berarekin batera Gurutzadetara joateko konbentzitzen du. Aitaren heriotzaren ondoren, Balianek haren lur jabetzak jasotzen ditu, bai eta Jerusalengo zaldun titulua ere, Ekialde Hurbileko hiri honetan Bigarren Gurutzada eta Hirugarren Gurutzada artean kristau, musulman eta juduek bakean elkarbizitu izan dira. Leialtasuna hautsi ezin batez Balianek bere erregea (Edward Norton) zerbitzatzen du, eta gainera Sibilaz (Eva Green) maitemintzen da, erregearen ahizpa misteriotsua.

## Aktoreak 
* Orlando Bloom: Balian Ibelingoa
* Eva Green: Sibila Jerusalemgoa
* Liam Neeson: Godofredo Ibelingoa
* Jeremy Irons: Erramun Tiberiadesko kondea
* David Thewlis: Ospitaleko Ordenako zalduna
* Brendan Gleeson: Renaud Chatillongoa
* Marton Csokas: Guy Lusignangoa
* Ghassan Massoud: Saladin
* Edward Norton: Balduino IV.a Jerusalemgoa
* Alexander Siddig:Nasir/Imad
* Jon Finch: Jerusalengo Patriarka
* Iain Glen: Rikardo Lehoi Bihotz
* Velibor Topic: Amalariko
* Nikolaj Coster-Waldau: Udalerriko zaindaria

## Kanpo estekak 
* *Kingdom of Heaven* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Notoscincus

***Notoscincus*** Scincidae familia barruan sailkatutako narrasti genero bat da.

## Espezieak 
* *Notoscincus butleri* Storr, 1979
* *Notoscincus ornatus* (Broom, 1896)

## Kanpo estekak
Glaphyromorphus

***Glaphyromorphus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian eta Ginea Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Glaphyromorphus clandestinus* Hoskin & Couper, 2004
* *Glaphyromorphus cracens* (Greer, 1985)
* *Glaphyromorphus crassicaudus* (Duméril & Duméril, 1851)
* *Glaphyromorphus darwiniensis* (Storr, 1967)
* *Glaphyromorphus fuscicaudis* (Greer, 1979)
* *Glaphyromorphus mjobergi* (Lönnberg & Andersson, 1915)
* *Glaphyromorphus nigricaudis* (Macleay, 1877)
* *Glaphyromorphus pumilus* (Boulenger, 1887)
* *Glaphyromorphus punctulatus* (Peters, 1871)

## Kanpo estekak
The River (1984ko filma)

***The River*** (euskaraz *Ibaia*) 1984ko Mark Rydell estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Bertan, Sissy Spacek, Mel Gibson, Scott Glenn eta Billy Green Bush aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBtako Tennessee estatuko landa eremu batetako haran batean kokatua dagoen etxalde batean girotua dago. Tom eta Mae Garvey (Mel Gibson eta Sissy Spacek) baserritar senar-emazte gazte arras langileak heuren etxalde edo baserria saltzeko bertako agintarien presioei aurre egiten diete. Agintariek haran guztiko etxalde eta lursailak erosi eta urtegi bat eraikitzeko asmoz harana urpean laga nahi dute. Garveytarrak presionatzeko arduraduna John Wade da (Scott Glenn), antzina Maeren ezkongaia izana. Uholde batek Garveytarren lursailetan kalte latzak egiteaz gain, ibarrean agintari eta heuren lursailak saldu nahi ez dituzten baserritarren arteko tentsioa piztuko da.

## Aktoreak 
* Mel Gibson - Tom Garvey
* Sissy Spacek - Mae Garvey
* Shane Bailey - Lewis Garvey
* Becky Jo Lynch - Beth Garvey
* Scott Glenn - Joe Wade
* Don Hood - Neiswinder senataria
* Billy "Green" Bush - Harve Stanley
* James Tolkan - Howard Simpson

## Kanpo estekak 
* *The River* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Eremiascincus

***Eremiascincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australia eta Sondako Uharte Txikietan bizi dira.

## Espezieak 
* *Eremiascincus antoniorum* (Smith, 1927)
* *Eremiascincus brongersmai* (Storr, 1972)
* *Eremiascincus butlerorum* (Aplin, How & Boeadi, 1993)
* *Eremiascincus douglasi* (Storr, 1967)
* *Eremiascincus emigrans* (Lidth De Jeude, 1895)
* *Eremiascincus fasciolatus* (Günther, 1867)
* *Eremiascincus isolepis* (Boulenger, 1887)
* *Eremiascincus musivus* Mecke, Doughty & Donnellan, 2009
* *Eremiascincus pardalis* (Macleay, 1877)
* *Eremiascincus richardsonii* (Gray, 1845)
* *Eremiascincus timorensis* (Greer, 1990)

## Kanpo estekak
Payback (1999ko filma)

***Payback*** (euskaraz *Diru-Itzulketa* edo *Mendekua*) Brian Helgeland estatubatuar zinema zuzendariaren 1999ko akziozko filma da. John Boorman ingeles zinema zuzendariaren 1967ko *Point Blank* filmaren berregokitzapena da.

## Argumentua 
Porter (Mel Gibson) eta Val (Gregg Henry) ohoinek, lapurreta bat egin ondoren, Valek diru guztiaz jabetu asmoz, bere lapurretakideari tiro egin dio, hilda dagoelakoan, bere hartan utzita. Lankidea hiltzea ia lortu zuen, baina Porter itzuli eta Valek eta Porterren emazte Lynnek (Deborah Kara Unger) lapurtu zioten dirua berreskuratzeko eta mendeku bila kaleetan barna dabil. Dirua itzul diezaioten lortzeko, Rosie (Maria Bello) izeneko emagaldu eta maitalearen laguntza du.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Porter
* Gregg Henry: Val Resnick
* Maria Bello: Rosie
* Lucy Alexis Liu: Pearl
* Deborah Kara Unger: Lynn Porter
* David Paymer: Arthur Stegman
* Bill Duke: Hicks detektibea
* Jack Conley: Leary detektibea
* John Glover: Phil
* William Devane: Carter
* James Coburn: Fairfax
* Kris Kristofferson: Bronson
* Freddy Rodriguez: Valet
* Manu Tupou: Pawnbroker

## Kanpo estekak 
* *Payback* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Merenge (argipena)

**Merenge** hitzak adiera zenbait ditu:

* merenge, arrautza eta azukrearekin gozogintzan prestatzen den osagaia;
* merengue, Dominikar Errepublikan sortutako musika generoa;
* merengue, aurreko musikari dagokion dantza estiloa, non bikoteen gorputzak estu ukitzen duten.
PlayStation 3

**PlayStation 3** ( Sony Computer Entertainment konpainiaren PlayStation modeloko hirugarren bideokontsola da. Kontsola hau 7. belaunaldikoa da, eta Microsoften Xbox 360rekin eta Nintendoren Wiiarekin lehiatzen da.

## Agertze datak 
Lehen PS3a 2006ko azaroaren 11an atera zen, Japonian. Ameriketako Estatu Batuetan 2007ko azaroaren 17an plazaratu zen eta urte berean, martxoaren 23an Europar Batasunean eta Australian. Hasieran bi eredu atera ziren: 20Gb-ekoa eta 60Gb-koa; bigarren hau PS1 eta PS2ko bideojokoekin bateragarria zen, eta 2 USB portu zituen. 20Gbekoa Europan ezda Australian ez zen merkaturatu, bere ordez 40Gb-eko bat fabrikatu zuten, ondoren gehien zabaldu zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* PlayStation 4

## Kanpo estekak
Normatibo (argipena)

**Normatibo** izenondoak arauari dagokiona edo izan beharko litzatekeena du erreferentzia. Hainbat arlotan erabiltzen da:

* ekonomian, ekonomia normatiboa;
* zuzenbidean, **normatiboa** arautzat hartu edo araua finkatzen duena adierazteko erabiltzen da;
* antropologian eta soziologian, **normatiboa** gizarte-arauari dagokiona adierazteko erabiltzen da;
* hizkuntzalaritzan, **normatiboa** irizpide finko eta orokorra ezartzen duen arau gramatikala edo arau horiek ezartzen dituen erakundea da.
Eulamprus

***Eulamprus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.

## Espezieak 
* *Eulamprus heatwolei* Wells & Wllington, 1983
* *Eulamprus kosciuskoi* (Kinghorn, 1932)
* *Eulamprus leuraensis* Wells & Wellington, 1983
* *Eulamprus quoyii* (Duméril & Bibron, 1824)
* *Eulamprus tympanum* (Lönnberg & Andersson, 1915)

## Kanpo estekak
Tim (filma)

***Tim***, Michael Pate australiar zinema zuzendariaren amodiozko drama filma bat da. Colleen McCullough idazlearen izen berdineko *Tim* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Piper Laurie, Mel Gibson, Alwyn Kurts eta Pat Evison aktoreek anteztu zuten.

## Sinopsia 
Filma Australian girotua dago. Bertan Mary Horton (Piper Laurie) estatubatuar erdi-mailako emakume adinekoa eta haren lorategizaina den Tim Melville (Mel Gibson) fisiko ederreko 24 urteko adimen-urritasuna duen gaztearen arteko maitasun istorioa kontatzen da. Tim bera baina urte bat zaharrago den Dawnie arrebarekin (Deborah Kennedy) eta adineko Ron (Alwyn Kurts) eta Emily (Pat Evison) gurasoekin batera bizi da. Dawnie bere mutil-laguna den Mick Harrington (David Foster) mutilarekin ezkonduko da. Dawnie eta Mick ezkonberriek Mary eta Timen harremanaren aurka daudela garbi uzten dute, haien ustez Mary Timez aprobetxatzen ari baita, biek elkarrekin egotearen arrazoia maitasuna dela ulertzen ez dutelarik. Familiako Emily ama hil egiten da, Tim Maryrekin ezkondu eta Ron aita hilko delarik.

## Aktoreak 
* Piper Laurie : Mary Horton
* Mel Gibson : Tim Melville
* Alwyn Kurts : Ron Melville
* Pat Evison : Em Melville
* Peter Gwynne : Tom Ainsley
* David Foster : Mick Harrington

## Kanpo estekak 
* *Tim* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Babe

***Babe*** Chris Noonan australiar zinema zuzendariaren drama eta komediako film bat da, 1995ekoa, Dick King-Smith idazlearen *The Sheep-Pig* eleberrian oinarritua. 1998an *Babe: Pig in the City* (*Babe: txerria hirira doa*) izeneko jarraipena izan zuen.

1996ko Efektu berezi onenen Oscar Saria (Scott E. Anderson, Charles Gibson eta Neal Scanlan) irabazi zuen.

Filma Australiako Hegoaldeko Gales Berria estatuko Robertson udalerrian filmatu zen.

## Sinopsia 
Hoggett baserrian abereek bizimodu lasaia dute, bakoitzak bere betebeharrak burutuz: Fly, Border Collie arrazako txakurra, Ferdinand ahate hitzontzia; Maa, ardi zaharra; xagu hirukote bihurria... Baina egun batez baserrira Babe txerritxo umezurtza iritsiko da, baserriaren bizimodua betiko aldatuko duelarik. Fly txakurrak zaintzen duenez, txerritxoak bera ere artzain txakurra dela pentsatzen du. Hoggett baserritarra hortaz konturatuko da, Babek ardiak zaintzeko dohai bereziak dituela jabetuz, eta denen harridurarako, Rex txakurrak artzain txakurren lana irakatsi, eta Hoggert baserritarrak Artzain Txakur Txapelketa Nazionalean lehia dadin txerritxoa izen emango du.

## Aktoreak 
### Ahotsa 
* Narratzailea: Roscoe Lee Browne

### Aktoreak 
* James Cromwell: Arthur Hoggett
* Magda Szubanski: Esme Cordelia Hoggett
* Zoe Burton: Alaba
* Brittany Byrnes: neskatoa, Hoggerttarren biloba
* Wade Hayward: mutikoa, Hoggerttarren biloba

### Ahotsak 
* Christine Cavanaugh: **Babe** txerritxoa
* Miriam Margolyes: Fly artzain txakurremea
* Danny Mann: Ferdinand ahatearen
* Hugo Weaving: Rex, Babyri irakasten dion artzain txakurra
* Miriam Flynn: Maa ardia
* Russi Taylor: Duchess katemea
* Evelyn Krape: Ardi zaharraren ahotsa

## Kanpo estekak 
* *Babe* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Lerista

***Lerista*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Ginea Berrian eta Australian bizi dira.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Tropidophorus

***Tropidophorus*** Scincidae familiako narrasti generoa da. Asiako hego-ekialdean, Txinan eta Hego Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Isopachys

***Isopachys*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Birmania eta Thailandian bizi dira.

## Espezieak 
* *Isopachys anguinoides* (Boulenger, 1914)
* *Isopachys borealis* Lang & Böhme, 1990
* *Isopachys gyldenstolpei* Lönnberg, 1916
* *Isopachys roulei* (Angel, 1920)

## Kanpo estekak
Glaphyromorphus crassicaudus

***Glaphyromorphus crassicaudus*** *Glaphyromorphus* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae
Sphenomorphus

***Sphenomorphus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Asia, Ozeania eta Erdialdeko Amerikan aurki daitezke, azken honetan *Sphenomorphus rarus* espeziea.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Scincella

***Scincella*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Asian eta Ipar Amerikan bizi dira. Genero honetan sailkatutako espezie kopurua eztabaidan dago, birsailkapena ematen ari delako.

## Espezieak 
Zerrenda honetan *Reptarium* webguneak emandako sailkapena ematen da:

## Kanpo estekak
Enderren Jokoa (filma)

***Enderren Jokoa*** () 2013ko Gavin Hood estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko gerra filma bat da. Orson Scott Card idazlearen ''Ender's Game* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Asa Butterfield, Harrison Ford, Ben Kingsley, Viola Davis, Hailee Steinfeld eta Abigail Breslin aktoreek antzeztu zuten.

Eusko Jaurlaritzak Zinema Euskaraz programari esker euskaratu zuen.

## Argumentua 
Intsektoreak (edota formikoak) izeneko estralurtar arraza batek Lurra erasotu ondoren, Nazioarteko Armadak estralurtarren hurrengo erasoaldiaren zain aparteko talentudun gazteak etorkizunean bere pilotuak izan daitezen entrenatzen ditu. Ender Wiggin, mutiko lotsati baina oso buruargia da, Lurrean eskola laga eta Nazioarteko Armadan sartuko da, espazioan Gudu Eskolan parte hartzen duelarik.

## Aktoreak 
* Asa Butterfield: Ender Wiggin.
* Harrison Ford: Graff kolonela.
* Abigail Breslin: Valentine Wiggin.
* Hailee Steinfeld: Petra Arkanian.
* Aramis Knight: Bean.
* Moises Arias: Bonzo.
* Jimmy Pinchak: Peter Wiggin.
* Suraj Parthasarathy: Alai.
* Conor Carroll: Bernard.
* Khylin Rhambo: Dink.
* Brandon Soo Hoo: Fly Molo.
* Ben Kingsley: Mazer Rackham.
* Caleb J. Thaggard: Stilson.
* Andrea Powell: Theresa Wiggin.
* Nonso Anozie: Dap sarjentua.
* Cameron Gaskins: Pol Slattery.
* Tony Mirrcandani: Chamrajnagar almirantea.
* Orson Scott Card: pilotua (*cameo*, ahotsa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Enderren Jokoa'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Calyptotis

***Calyptotis*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Hegoaldeko Gales Berrian eta Queenslanden bizi dira.

## Espezieak 
* *Calyptotis lepidorostrum* Greer, 1983
* *Calyptotis ruficauda* Greer, 1983
* *Calyptotis scutirostrum* (Peters, 1874)
* *Calyptotis temporalis* Greer, 1983
* *Calyptotis thorntonensis* Greer, 1983

## Kanpo estekak
Fermin Kalbeton kalea

**Fermin Kalbeton kalea** Donostiako Parte Zaharreko kale bat da. Hiriko kale zaharrenetakoa da eta Parte Zaharra zeharkatzen du San Juan kaletik Kanpandegi kaleraino. Bertan jaio zen Fermin Kalbeton (Donostia, 1853 - Madril, 1919), abokatu eta politikari liberala, eta haren omenez jarri zitzaion kaleari izena 1919. urtean. Aurretik, ia bost mendez, *Puyuelo* kalea deitu zen.

Kale honetan Pio Baroja idazlea bizi izan zen haurtzaroko urteetan, baita Raimundo Sarriegi, Gabriel Zelaia, Elbira Zipitria eta Haur Danborradaren sortzailea izan zen Maurizio Etxaniz ere.

Taberna eta jatetxe ugari dituen kalea da, horretaz gain kale honetan ireki zituen bere ateak Bilintx liburudendak 1976an, gaur egun Elkar Megadenda izena duena. 1993an Donostiako Udal Liburutegiko Haur Saila kokatu zen eta gaur egun bertan daude Haur Liburutegia eta Haur Liburuaren Dokumentaziogunea.

## Puyuelo izena 
Fermin Kalbeton baino izen zaharragoa da, Erdi Arokoa. "Puyuelo" izenak jatorri gaskoia du. Jakina denez, Donostiak gaskoi populazio garrantzitsua izan zuen eta bertako toponimian aztarna ugari utzi zuten. Gaskoieraz "puyuelo"k muino txikia esan nahi du; kale hau, Kanpandegi kalean, muino txiki batean bukatzen da (Migel Muñoa plazaren parean, hain zuzen), eta hortik datorkio izena.

## Bibliografia 
* Félix Maraña: *Donostia calle a calle. Donostia kalez kale*. 2011

## Kanpo estekak
Arroka kalea (Donostia)

**Arroka kalea** Donostiako Amara auzoko kale txiki bat da, Easo plaza eta Amara kalea lotzen dituena.

1947 urtean hartu zuen egungo izendapena, bertan zegoen Arroka baserriari erreferentzia eginez. Aintzina, zamari eta gurdietarako kalea zen. Txikia eta estua izan arren, hainbat tailer eta lantegik han zuten egoitza, hala nola 1898 urtean zabalduriko hiltegia, *Calzados Tello* enpresa ezaguna eta gatza, harlauza eta lixiba lantegiak. Bertan zegoen Arroka kaleko pilotaleku txikia, inguruko herritarrek jolastoki eta bilgune gisa erabitzen zuten gune garrantzitsua.

2010eko hamarkadan, kalea San Bartolome muinoa izeneko operazio urbanistiko zabalaren barruan egon zen, eta horren ondorioz, kalea birmoldatu eta bertako eraikin batzuk eraitsi ziren, pilotalekua barne.

## Iruditegia 

Irudi:Arroka kalea - Calle de Arroka. (23831064135).jpg|Arroka kalea, Arroka plazako urbanizazioa hasi berritan
Irudi:Arroka kaleko pilotalekua donostia.jpg|Arroka kaleko pilotalekua, gaur egun eraitsia
Irudi:Arroka kalea 0001.JPG|Pilotaleku zaharreko ezker paretaren atzealdea

## Bibliografia 
*  Sada, Javier: En terrenos de Arroka, *El Diario Vasco* egunkaria, 2008-04-27.

## Kanpo estekak
Etxadi

[thumb|[Leioa. Mendibil auzoko etxadiak.]]
[thumb|[Bartzelonako zabalgunea airetik. Garai batean hiri modernoen hirigintzan etxadien forma erregularrak bilatzen ziren.]]
[ezkerrera|thumb|Airetik itxura [trapezoidea erakusten duen etxadi bat.]]
Alde guztietatik kalez mugatutako hiri-espazio bati deitzen zaio **etxadi**a. 

Etxadia eraikita edo eraikuntzarako prest egon daiteke. Forma lauangeluarra izaten du gehienbat, baina antzinako hirietan, batez ere Europan eta Ipar Afrikako herrialdeetan, Ekialde Ertainean eta Asia Erdialdeko leku batzuetan, forma oso bihurri eta askotarikoak har ditzake.
MTK Budapest FC

[260px|thumb|[Beitar Jerusalem FC|Beitar Jerusalem taldearen aurkako partida, 2016an.]]
**MTK Budapest FC** edo **MTK** (izen osoa *Magyar Testgyakorlók Köre Budapest FC*) Hungariako futbol bigarren talde onena da palmaresari dagokionez, Budapest hiriburukoa. 23 aldiz irabazi du Hungariako futbol liga eta beste 12 aldiz Kopa. Mitropa Kopa bi irabazi zituen eta Europako Errekopako finalista ere izan zen 1964an.

## Historia 
1888ko azaroaren 16an * Magyar Testgyakorlók Köre* (euskaraz "Hungariako kirolzaleen zirkuloa") taldea osatu zen. Hasierako sortaile gehienak Budapesteko juduen komunitateko hiritarrak ziren. Hasiera batean hiriko beste taldea den Ferencvárosi TC-ren itzalean egon bazen ere 1914 eta 1925 arteko futbol liga guztiak MTK taldeak irabazi zituen.

Profesionalismoa 1949an iritsi zen Hungariara eta garai hartan puntako taldea izan zen MTK eta hainbat liga eta kopa irabazi zituen, bai eta bi Mitropa Kopa ere, 1955 eta 1963an. "Urrezko aro" honen amaiera 1964ean iritsi zitzaion Europako Errekopako finalera iritsi zenean. Sporting Clube de Portugal izan zuen aurkaria eta lehenengo partida Bruselan jokaturikoa 3-3 berdindu zuen baina bigarrena, Anberesen jokaturikoan, 1-0 galdu zuen eta beraz saririk gabe gelditu zen.

Hurrengo urteetan behera egin zuen eta hurrengo urteetan ez zen ligako lehen hiru postutan sailkatu. 1958ko ligaren ondoren 29 urte pasatu ziren liga berria irabazteko. 1987an izan zen titulu berria. Aurreko urtean kopa irabazi zuen.

XXI mendean bi liga, kopa bat eta bi superkopa eskuratu ditu. Dena den bigarren maila ere ezagutu du, 2011ean jaitsi egin baitzen. Hurrengo urteetan mailaz igo eta jeisten ibili da.

## Palmaresa 
### Hungarian: 37 
* Liga (23): 1904, 1908, 1914, 1917, 1918, 1919, 1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1929, 1936, 1937, 1951, 1953, 1958, 1987, 1997, 1999, 2003, 2008.
* Kopa (12): 1910, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1932, 1952, 1968, 1997, 1998, 2000.
* Hungariako Superkopa (2): 2003, 2008.

### Nazio artean: 2 
#### Europako Errekopa 
* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1964.
#### Hirietako Ferien Kopa 
* final erdiak 1962an.
#### Mitropa Kopa 
* Txapelduna (2): 1955, 1963.
* Finalista (1): 1959.

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Sphenomorphus sananus

***Sphenomorphus sananus*** *Sphenomorphus* generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae

## Kanpo estekak
Marvelen unibertso zinematografikoa

**Marvelen unibertso zinematografikoa** () Marvel Estudioek argitaratutako komiki ezberdinetan oinarritzen diren filmek osatzen duten frankizia da, egundoko irabaziak eman dituena.

Filme guztiak irudimenezko unibertso berean gertatzen dira, protagonistak diren superheroien ikuspuntutik deskribatuak, denak Marvel Comics-en argitaralpenetan oinarrituak. Unibertso honetan, hainbat gertaera eta pertsonaia gurutzatzen dira.

Kaleratu zen lehen filma *Iron Man* (2008) izan zen, eta honen ondoren *The Incredible Hulk* (2008), *Iron Man 2* (2010), *Thor* (2011), *Captain America: The First Avenger* (2011); eta azkenik, *The Avengers* (2012), aurreko filmetako protagonistek talde bat eratzen dutena, eta estudioak frankiziako *Lehen Fasea* deitutako multzoa osatuz. *Bigarren Fasea* *Iron Man 3*(2013) filmearekin hasi zen, eta *Ant-Man* (2015) filmearekin amaitu zen. *Hirugarren Fasea*ren abiapuntua *Captain America: Civil War* (2016) izan zen, eta *Spider-Man: Far From Home* (2019) izan zen itxiera. Lehen hiru faseek "The Infinity Saga" deiturikoa osatzen dute.

Frankizia gisa, pelikulek kritika positiboak lortu dituzte, eta egundoko arrakasta merkatuan, historian zehar diru gehien lortu duen hirugarren frankizia izanik, *Harry Potter*-en eta *James Bond*-en atzetik.

Gainera, Marvel Estudioek unibertso berean girotutako telesail bat ekoitzi dute, *Agents of S.H.I.E.L.D.* (S.H.I.E.L.D.-eko Agenteak), mundu mailako segurtasunaz arduratzen den erakunde sekretu bateko agenteen (ez superheroien) gorabeherak kontatuz. Hemengo gertakariak *The Avengers* filmeko gertakarien ostean kokatzen dira, eta *Thor: The Dark World* filmeko argumetuekin gurutzatzen da atal bat.

## Filmak 
## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Budapest Honvéd FC

**Budapest Honvéd FC** (izen osoa *Budapest Honvéd Football Club*) Hungariako futbol talde onenetakoa da palmaresari dagokionez, Budapest hiriburukoa. 13 aldiz irabazi du Hungariako futbol liga eta beste 7 aldiz Kopa. Mitropa Kopa bat ere irabazi zuen 1959an.

## Historia 
### Sorrera eta lehenengo "urrezko aroa" 
Taldea 1909an sortu zen *Kispest AC* izenarekin. Lehenengo titulua 1926ko Hungariako kopa izan zuen. 50. hamarkadan Hungariako Armadaren taldea bihurtu zen eta izena aldatu zuen gaur egungo *Budapest Honvéd FC* hartuz (Honvéd hitzak "aberriaren defentsa" esan nahi du). Orduan izan zuen bere lehenengo sasoi bikaina, izan ere 1949-50 denboraldian lehenengo liga irabazita 1955 artean bost garaipen lortu baitzituen.

### 1956ko porrota eta ondorio latzak 
1956an Europako Kopako lehenengo kanporaketa Bilboko Athletic Klubaren aurka egokitu zitzaion eta San Mamesen 3-2 galdu zuen. Bilbon jokatzen ari zirela Hungariako Iraultza gertatu zen eta Budapesteko istiluak zirela eta, jokalariek ez zuten etxera itzuli nahi izan. Ondorioz itzulerakoa Bruselan jokatu zen eta 3-3 berdindu zuten. Athleticek egin zuen aurrera beraz. Galtzaile izatean jokalarien itzultzeko beldurra areagotu egin zen eta etxera bueltatu beharrean Europan zehar partidak jokatzen aritu ziren, Espainian eta Portugalen batez ere. Brasilera ere joan ziren eta FIFAk legez kanpoko taldea izendatu zuen. Azkenean jokalari batzuek etxera itzultzea erabaki zuten baina onenek talde berria bilatu zuten Europan, horrela Zoltán Czibor, Sándor Kocsis eta Ferenc Puskás FC Bartzelona eta Real Madrilek fitxatu zituzten.

Jokalari onenak galduta maila nabarmen jeitsi zuen eta 1957an bigarren mailara jeistear egon zen. Hala ere buelta eman ziuon eta 1959an Mitropa Kopa lortzeko gai izan zen. 1964an kopa berri bat eskuratu zuen eta 1966an Europako Errekopako final laurdenetara iritsi zen.

### Bigarren "urrezko aroa" 
Bigarren "urrezko aroa" 1979ko UEFA Kopako final laurdenetara iritsi izanak hasi zuen. Lajos Tichy entrenatzaile izanik 1993 artean zazpi liga eta hainbat kopa lortu zituen.

1991ean erregimen komunista erori eta armadaren babesa galtzean bere hasierako izena berreskuratu zuen, *Kispest Honvéd FC*, liga bat (1993) eta kopa bat (1996) lortu zituen.

### XXI mendea 
2003an maila galdu zuen eta bigarren mailan urtebete baino egin ez zuen arren arazo ekonomikoen erruz taldea makal aritu zen ordutik aurrera eta azkenean taldea desegin eta berria eratu behar izan zuen, *Budapest Honvéd FC* izena berreskuratuz. 2007 eta 2009ko Kopak irabazi ditu ordutik.

2016-17 denboraldian Liga irabazi zuen ia 25 urte pasa ondoren eta 2020an Kopa.

## Palmaresa 
### Hungarian: 31 
* Liga (14): 1949–50, 1950, 1952, 1954, 1955, 1980, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989, 1991, 1993, 2017.
* Kopa (8): 1926, 1964, 1985, 1989, 1996, 2007, 2009, 2020.

### Nazio artean: 1 
#### Europako Errekopa 
* final laurdenak 1966an.
#### UEFA Kopa 
* final laurdenak 1979an.
#### Mitropa Kopa 
* Txapelduna (1): 1959.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Honvédek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Újpest FC

[thumb|250px|[FC Steaua Bucureşti|FC Steauaren aurkako partida.]]
**Újpest FC** (izen osoa *Újpest Football Club*) Budapest hiriburuko futbol taldea da,  Hungariako onenetakoa, palmaresari dagokionez, Hungariako futbol liga 20 aldiz irabazi baitu eta beste 9 aldiz Kopa. Mitropa Kopa bitan irabazi zuen.

## Historia 
Budapest ondoko Újpest herrian (egun, hiriburuko auzoa da) irakasle lanean ari zen János Gollek 1899an sortu zuen taldea, *Újpesti Torna Egylet* izenarekin. 1904an lehen mailara igo zen, baina lehenengo garaipenak ez zituen 1930. hamarkada arte lortu, 5 Liga eskuratu baitzituen eta bi Mitropa Kopa, garai hartako nazio arteko txapelketarik garrantzitsuena.

"Urrezko aroa" 1960. hamarkadan izan zuen, Europako txapelketetan ere maila bikaina emanik. 1960an irabazitako ligarekin hasi zuen bolada ona. 1962an Europako Errekopako final erdietara iritsi zen baina ACF Fiorentinak finaletik kanpo utzi zuen. 1967an Lajos Baróti entrenatzailea fitxatu zuen eta 1969an liga eta kopa irabazi zituen eta Ferietako Kopako finala jokatu. Newcastle Unitedek garaitu zuen, bi partidak irabazita, 3-0 eta 3-2. 1969 eta 1975 artean zazpi liga jarraian irabazi zituen, Hungariako talde indartsuena zela erakutsiz. Horretaz gain, Europako Kopako final laurdenetara iritsi zen 1972, 1973an eta 1974ean, final erdietara. Gero, Bayern Munichek —txapeldun izan zen— kanporatu zuen.

1980. hamarkadan, ligan ez zuen emaitza onik izan baina hiru kopa eskuratu zituen. Ordutik aurrera titulu batzuk irabazi ditu, 2002ko kopa eta superkopa eta azkenik 2014ko kopa eta superkopa. 2018an, beste kopa bat lortu zuen.

## Palmaresa 
### Hungarian: 33 
* Liga (20): 1930, 1931, 1933, 1935, 1939, 1945, 1946, 1947, 1960, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1978, 1979, 1990, 1998.
* Kopa (11): 1969, 1970, 1975, 1982, 1983, 1987, 1992, 2002, 2014, 2018, 2021.
* Hungariako Superkopa (3): 1992, 2002, 2014.

### Nazio artean: 2 
#### Europako Kopa 
* final erdiak 1974ean.
#### Europako Errekopa 
* final erdiak 1962an.
#### Hirietako Ferien Kopa 
* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1969.
#### Mitropa Kopa 
* Txapelduna (2): 1929, 1939.
* Finalista (1): 1967.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Újpestek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Debreceni VSC

**Debreceni VSC** (izen osoa *Debreceni Vasutas Sport Club*) Hungariako azken urteetako futbol talde onena da, Debrecen hirikoa. 7 aldiz irabazi du Hungariako futbol liga, 6 aldiz Kopa eta beste bost aldiz superkopa. Budapestekoak ez diren taldeen artean, palmaresik onena dauka.

## Historia 
1902an sortu zen, *Egyetértés Futball Club* izenaz, baina Estatuko trenbideek bereganatu zuten eta *Debreceni Vasutas Sport Club* (*vasutas*ek "trenbide" esan nahi du). Komunismoa iritsi zenean "Loki" ezizena hartu zuen, herrialde komunistetan "Lokomotiv" izena baitzuten trenbide enpresako futbol taldeek.

Behe mailatan aritu izan da historian zehar, noizbehinka lehen mailara iristea ere lortu duen arren. 1993an igo zen azken aldiz Hungariako lehen mailara eta ordutik bertan izan da. Aurreneko tituluak 1999 eta 2001eko kopak izan zituen baina 2005etik aurrera Hungariako talde nagusia izan da, zazpi liga, lau kopa eta bost superkopa irabazirik. Europako txapelketetan, ordea, ez du emaitza aipagarririk lortu.

## Palmaresa 
### Hungarian: 19 
* Liga (7): 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2012, 2014.
* Kopa (6): 1999, 2001, 2008, 2010, 2012, 2013.
* Hungariako Superkopa (5): 2005, 2006, 2007, 2009, 2010.
* Hungariako Ligako Kopa (1): 2010

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Vasas SC

**Vasas SC** (izen osoa *Budapesti Vasas Sport Club*) Hungariako futbol talde ezagunenetakoa da, Budapest hiriburukoa. 6 aldiz irabazi du Hungariako futbol liga eta beste 4 aldiz Kopa. Baina famatu bihurtu zen 50. eta 60. hamarkadan sei aldiz irabazi zuelako Mitropa Kopa, beste inork baino gehiago, garai hartako nazio arteko txapelketa garrantzitsuena. Budapesteko 13. barrutian kokaturiko kirol taldea da Vasas. Futbolaz gain, beste zenbait kirol modalitate ere bultzatzen ditu, hala nola eskubaloia, saskibaloia, waterpoloa, izotz-hockeya, boleibola, atletismoa, igeriketa, eskrima, kanoa, gimnastika, boxeoa, borroka, tenisa, aerobika, eskia eta xakea.

## Historia 
1911ean sortu zen *Vas-és Fémmunkások Sport Clubja* izenarekin (euskaraz "Burdin eta altzairuaren langileen kirol taldea").

Taldearen garai onena 1956 eta 1957an irabazitako Mitropa Kopekin hasi zen. 1958an sortu berria zen Europako Kopako final erdietara iritsi zen. 1960an selekzioen Mitropa Kopa antolatu zuten eta gehienak Vasasekoak izanik berriz irabazi zuten, nahiz eta taldearen palmaresean ez agertu. 60. hamarkadan Hungariako lau liga eta beste hiru Mitropa opa irabazi zituen. Azken tituluak 1977ko Hungariako Liga, 1983ko Mitropa eta 1986ko Hungariako Kopa ditu.

Azken denboraldietan bigarren mailan aritu da baina 2015ean Lehen mailara itzuliz en eta hurrengo urtean mantentzea lortu du. 2017ko Kopako finalera sailkatu da baina penalti jaurtiketatan galdu du.

## Palmaresa 
### Hungarian: 10 
* Liga (6): 1957, 1961, 1962, 1965, 1966, 1977.
* Kopa (4): 1955, 1973, 1981, 1986.

### Nazio artean: 6 
#### Europako Kopa 
* final erdiak 1958an.
#### Mitropa Kopa 
* Txapelduna (6): 1956, 1957, 1962, 1965, 1970, 1983.

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Volksunie

**Volksunie** () alderdi nazionalista flandriarra izan zen, 1954. urtean sortua eta 2001. urtean deseginda.

1954ko abenduaren 14an sortu zen, CVV (Christelijke Vlaamse Volksunie) alderdiaren ondorengoa izanik. Bere hauteskunde-gailurra 1971ko Belgikako hauteskundeetan lortu zuen, Belgika osoko botoen %11 lortuta (21 diputatu Belgikako Ganbaran).

1978an Belgikako gobernuan sartu zen. Honen ondorioz, banaketa bat jaso zuen eskuinetik, Vlaams Blok (Bloke flandriarra) izeneko alderdi berria agertuz (geroago Vlaams Belang bihurtuko zena).

2001eko urrian alderdia hiru zatitan banatu zen: *De toekomstgroep* (Etorkizuneko taldea), *Niet splitsen* (Ez gaitezen banatu) eta *Vlaams Nationaal* (Nazio flandriarra). Azken honek irabazi eta alderdiaren azpiegitura bereganatu zuen. Gero, *De toekomstgroep* eta *Vlaams Nationaal* SPIRIT eta N-VA, hurrenez hurren, bihurtu ziren, eta *Niet splitsen*en jarraitzaileak CD&V eta VLD alderdietan integratu ziren.

## Kanpo estekak
Margarita Mamun

**Margarita "Rita" Mamun** (; Mosku, 1995eko azaroaren 1a) Errusiako gimnasta erritmikoa da. Errusiako txapelduna 2011, 2012 eta 2013. urtean sailkapen orokorrean

## Biografia 
Junior mailan nazioarteko lehiaketetan parte hartu zuen. 2005. urtean, Estoniako Tartuko Miss Valentin Kopan lehiatu zen Karolina Sevastjanova taldekidearekin. Bere entrenatzailea munduko txapeldun ohia da, Amina Zaripova hain zuzen ere. Denboran batean Bangladeshekin lehiatu zen, baina Errusiako Taldera itzuli zen senior mailan.

Senior mailan, Mamun Calaisko Nazioarteko Txapelketan parte hartu zuen 2011an, lau urrezko dominak lortuz: sailkapen orokorra, uztaila, xingola eta mazoak. 2011ko Munduko Kopan, Kanadan, nazioarteko saltoa eman zuen brontzeko domina lortzen sailkapen orokorrean eta pilotan urrezko domina eskuratzen Liubov Txarkashyna handiaren aurrean.

2012. urtean , Kieveko Munduko Kopan, Mamunek brontzezko dominak eskuratu zituen uztai, pilota eta xingolan. 

2013. urtean, Austrian jokatutako Europako Txapelketan parte hartzen du eta Jana Kudryavtseva eta Daria Svatkovskajarekin Taldekako urrezko domina lortzen du Errusiarentzat. Xingolan urrea eskuratzen du eta pilota, mazak eta xingolan brontzea lortuz.
The Man Who Shot Liberty Valance

**The Man Who Shot Liberty Valance** (euskaraz *Liberty Valance Tirokatu Zuen Gizona*) 1962ko John Ford estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Dorothy M. Johnson idazlearen eleberri batean oinarritua dago. Bertan, John Wayne, James Stewart, Vera Miles, Lee Marvin, Edmond O'Brien, Woody Strode, Andy Devine, John Carradine eta Lee Van Cleef aktoreek antzeztu zuten.

filma hau 2007a ezkeroztik Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegiko Zinemategi Nazionalean bere *kultur, historia eta estetika baloreeengatik* gordeta dago.

## Argumentua 
Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Ransom Stoddard (James Stewart) senatari zaharrak kazetari bati Hallie (Vera Miles) emaztearekin batera bere aspaldiko adiskidemina zen Tom Doniphon-en (John Wayne) hiletara joan izanaren arrazoia eta istorioa kontatzen dio. Dena orain dela urte asko hasi zen, Ransom senataria Mendebalde Urruneko Shinbone herri txikira iritsitako abokatu gazte bat zenean, bertan abokatu izateaz gain legea ezartzeko asmoz. Bere helmugara ailegatu aurretik, Liberty Valance (Lee Marvin) bidelapurrak lapurtu eta jipoitua izan zen.

## Aktoreak 
* John Wayne: Tom Doniphon
* James Stewart: Ransom Stoddard
* Vera Miles: Hallie Stoddard
* Lee Marvin: Liberty Valance
* Edmond O'Brien: Dutton Peabody
* Andy Devine: Link Appleyard marshalla
* Ken Murray: Doc Willoughby
* John Carradine: Cassius Starbuckle maiorra
* Jeanette Nolan: Nora Ericson
* John Qualen: Peter Ericson
* Willis Bouchey: Jason Tully
* Carleton Young: Maxwell Scott
* Woody Strode: Pompey
* Denver Pyle: Amos Carruthers
* Strother Martin: Floyd
* Lee Van Cleef: Reese
* Robert F. Simon: Handy Strong
* O. Z. Whitehead: Herbert Carruthers
* Paul Birch: Winder alkatea
* Joseph Hoover: Charlie Hasbrouck
* Shug Fisher: Kaintuck

## Kanpo estekak 
* *The Man Who Shot Liberty Valance* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Erlauntz

thumb|Erlauntz tradizionalak.
**Erlauntza** edo, Ipar Euskal Herrian, **kofoina**, erlakumea hartzeko prestatzen den babesa da, erle ontzia. Erleen koloniek 80.000 kide ere izan ditzakete, hiru kastatan banaturik: erlamandoak, erle langileak eta erregina. Normalean, erle langileak baino ez ditugu ikusiko erlauntza parean.

## Iruditegia 

Irudi:Ruche artificielle.jpg|Erlauntz artifiziala.
Irudi:Erlauntzak txoritokietan.JPG|Erlauntzak San Marko-Txoritokietan.
Irudi:Erlauntz abandonatuak Araotzen.jpg|Erlauntz abandonatuak Araotzen.
Irudi:Hortus Haren. 06-05-2020 (actm.) 17.jpg|Erlauntz tradizionalen erakusketa.
Irudi:Hortus Haren. 06-05-2020 (actm.) 18.jpg|Erlauntz tradizionalen erakusketa.
Irudi:Kloster Veßra Bienen-20220714-RM-160307.jpg|Erlauntz tradizionalen erakusketa. Henneberg Museum Kloster Veßra.
Irudi:A row of beehives (48414296736).jpg|Erlauntz multzo bat non erleak bizi diren.
Irudi:Beehives at the Mount Alexander Route.jpg|Erlauntzak Zeelanda Berrian.
Irudi:Beekeeper with moveable comb hive.jpg|Erlauntza zabalik.
Irudi:Beekeeper 2017 Honeybee Conservancy, College of DuPage.jpg
Irudi:Beekeeper in Pendro.jpg
Irudi:The Honey Farmer (27303814650).jpg|Erlezain batek abaraska bat erakusten.
Irudi:BeesAndHoneycombs01.jpg|Abaraska.
Irudi:Beekeeping in Farrukhabad.jpg
Irudi:Beekeeper, Samos - panoramio.jpg
Irudi:Beekeeper-Bauchi-Nigeria.jpg|Erlauntz bat bizikleta baten gainean.
Irudi:Beekeeper77-300.jpg|Erlezain bi erlauntzez inguratuta, erlauntz baten aurrean.
Irudi:Honeybee-cooling cropped.jpg|Erlauntz baten sarrera-irteera.

## Ikus gainera 
* Abaraska.
* Ezti.
* *Apis mellifera*.
* Erlezaintza.
* Erlearen dantza.
* Euskal Herriko erle beltza.
* Armiarmaren haitzuloak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemiergis

***Hemiergis*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.

## Espezieak 
* *Hemiergis decresiensis* (Cuvier, 1829)
* *Hemiergis gracilipes* (Steindachner, 1870)
* *Hemiergis initialis* (Werner, 1910)
* *Hemiergis millewae* Coventry, 1976
* *Hemiergis peronii* (Gray, 1831)
* *Hemiergis quadrilineata* (Duméril & Bibron, 1839)
* *Hemiergis talbingoensis* Copland, 1946

## Kanpo estekak
Ophioscincus

***Ophioscincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Queensland eta Hegoaldeko Gales Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Ophioscincus cooloolensis* Greer & Cogger, 1985
* *Ophioscincus ophioscincus* (Boulenger, 1887)
* *Ophioscincus truncatus* (Peters, 1876)

## Kanpo estekak
Prasinohaema

***Prasinohaema*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Ginea Berria eta Salomon Uhartetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Prasinohaema flavipes* (Parker, 1936)
* *Prasinohaema parkeri* (Smith, 1937)
* *Prasinohaema prehensicauda* (Loveridge, 1945)
* *Prasinohaema semoni* (Oudemans, 1894)
* *Prasinohaema virens* (Peters, 1881)

## Kanpo estekak
Insulasaurus

***Insulasaurus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Filipinetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Insulasaurus arborens* (Taylor, 1917)
* *Insulasaurus traanorum* (Linkem, Diesmos & Brown, 2010)
* *Insulasaurus victoria* (Brown & Alcala, 1980)
* *Insulasaurus wrighti* Taylor, 1925

## Kanpo estekak
Papuascincus

***Papuascincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Ginea Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Papuascincus morokanus* (Parker, 1936)
* *Papuascincus phaeodes* (Vogt, 1932)
* *Papuascincus stanleyanus* (Boulenger, 1897)

## Kanpo estekak
Asymblepharus

***Asymblepharus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Asian bizi dira.

## Espezieak 
* *Asymblepharus alaicus* (Elpatjevsky, 1901)
* *Asymblepharus eremchenkoi* Panfilov, 1999
* *Asymblepharus himalayanus* (Günther, 1864)
* *Asymblepharus ladacensis* (Günther, 1864)
* *Asymblepharus mahabharatus* Eremchenko, Shah & Panfilov, 1998
* *Asymblepharus nepalensis* Eremchenko & Helfenberger, 1998
* *Asymblepharus sikimmensis* (Blyth, 1854)
* *Asymblepharus tragbulense* (Alcock, 1898)

## Kanpo estekak
Coggeria naufragus

***Coggeria naufragus*** bere generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Scincidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Parvoscincus

***Parvoscincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Filipinetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Parvoscincus beyeri* (Taylor, 1922)
* *Parvoscincus boyingi* (Brown, Linkem, Diesmos, Balete, Duya & Ferner, 2010)
* *Parvoscincus decipiens* (Boulenger, 1894)
* *Parvoscincus hadros* (Brown, Linkem, Diesmos, Balete, Duya & Ferner, 2010)
* *Parvoscincus igorotorum* (Brown, Linkem, Diesmos, Balete, Duya & Ferner, 2010)
* *Parvoscincus kitangladensis* (Brown, 1995)
* *Parvoscincus laterimaculatus* (Brown & Alcala, 1980)
* *Parvoscincus lawtoni* (Brown & Alcala, 1980)
* *Parvoscincus leucospilos* (Peters, 1872)
* *Parvoscincus luzonense* (Boulenger, 1894)
* *Parvoscincus palawanensis* (Brown & Alcala, 1961)
* *Parvoscincus sisoni* Ferner, Brown & Greer, 1997
* *Parvoscincus steerei* (Stejneger, 1908)
* *Parvoscincus tagapayo* (Brown, Mcguire, Ferner & Alcala, 1999)

## Kanpo estekak
Berardius

***Berardius*** Ziphiidae familiako generoa da. Lehenengo espezimena eraman zuen Auguste Bérard (1796-1852) frantziar kapitainaren omenez izendatu zuten.

## Espeziak 
* *Berardius arnuxii*
* *Berardius bairdii*
* *Berardius minimus*

## Kanpo estekak
High Noon

***High Noon*** (euskaraz: "Eguerdia") western filma da, Fred Zinnemann austriar zinemagileak 1952an zuzendu zuena. Gary Cooper, Grace Kelly, Lloyd Bridges, Katy Jurado eta Thomas Mitchell izan ziren aktore nagusiak.

Filmak lau Oscar sari irabazi zituen: gizonezko aktore onenarena (Gary Cooper), muntatze onenarena (Elmo Williams eta Harry W. Gerstad), jatorrizko soinu banda onenarena (Dimitri Tiomkin) eta jatorrizko abesti onenarena (Dimitri Tiomkin eta Ned Washington: Tex Ritterrek abestutako "Do Not Forsake Me, Oh My Darlin'"). Bestalde, lau Urrezko Globo eta beste hainbat sari ere jaso zituen.

## Sinopsia 
Goiz berean ezkondu eta sheriff izarra jarri du Will Kanek (Gary Cooper). Frank Miller (Ian MacDonald), iraganean atzeman zuen eta urkamendira zigortu zutena, herrira mendeku bila itzuli dela ohartu da: eguerdiko hiruretako trenean iritsi da eta geltokian adiskideak zain ditu. Emaztearen (Grace Kelly) erreguei kasurik egin gabe, Kane herrian geratu eta bere aldeko gizonak erreklutatzen saiatu da, baina herritarren koldarkeriaren, interesen edota Miller bidelapurrarekiko adiskidetasunaren ondorioz, entzungor egin diote haren laguntza eskaerari. Hortaz, Kanek bakarrik egin behar die aurre arriskuari eta patuari.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Will Kane sheriffa
* Thomas Mitchell: Jonas Henderson maiorra
* Lloyd Bridges: Harvey Pell sheriff diputatua
* Katy Jurado: Helen Ramírez
* Grace Kelly: Amy Fowler Kane
* Otto Kruger: Percy Mettrick epailea
* Lon Chaney: Martin Howe
* Henry Morgan: Sam Fuller
* Ian MacDonald: Frank Miller
* Eve McVeagh: Mildred Fuller
* Morgan Farley: Mahin medikua eta ministroa
* Harry Shannon: Cooper
* Lee Van Cleef: Jack Colby
* Robert Wilke: Jim Pierce
* Sheb Wooley: Ben Miller

## Irudi galeria 

Irudi:High Noon (1952) - Trailer.webm|Trailerra
Irudi:Gary Cooper in High Noon 1952.JPG|Gary Cooper
Irudi:GraceKellyHighNoonTrailerScreenshot1952.jpg|Grace Kelly
Irudi:Ian MacDonald in High Noon.jpg|Ian MacDonald

## Kanpo estekak 
* *High Noon* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Maltese Falcon (1941eko filma)

***The Maltese Falcon*** (euskaraz: *Maltar Belatza*) 1941eko John Huston estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko suspense filma bat da. Dashiell Hammett idazlearen *The Maltese Falcon* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Humphrey Bogart, Mary Astor, Gladys George, Peter Lorre eta Sydney Greenstreet aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1593an Maltako Ordenako zaldunek Karlos V.a Espainiakoari harribitxidun urrezko belatze bat oparitzea erabaki zuten, harekiko leialtasuna adierazteko, monarka hark Malta uhartea eman baitzien. Urrezko belatzea itsasontziz erregearen eskuetara zihoala piratek ontzia erasotu eta urrezko belatzearen aztarna desagertu zen.

Larehun urte beranduago, AEBtako San Frantzisko hirian, Sam Spade (Humphrey Bogart) detektibea eta Archer (Jerome Cowan) lankideak emakume baten (Mary Astor) eskakizunean oinarritutako kasua onartu eta ikertzen hasiko dira, alegia,Floyd Thursby izeneko eskrupulurik gabeko gizon baten mende dagoen bere ahizpa topatzea, baina gauzak korapilatuz joango dira.

## Aktoreak 
* Humphrey Bogart: Sam Spade
* Mary Astor: Brigid O'Shaughnessy
* Gladys George: Iva Archer
* Peter Lorre: Joel Cairo
* Sydney Greenstreet: Kasper Gutman
* Barton MacLane: Dundy tenientea
* Ward Bond: Tom Polhaus sarjentua
* Lee Patrick: Effie Perrine
* Jerome Cowan: Miles Archer
* Elisha Cook Jr.: Wilmer Cook
* Walter Huston: Jacobi kapitaina

## Iruditegia 

Irudi:CreditBogartMaltFalc1941Trailer.jpg|Humphrey Bogart
Irudi:CreditAstorMaltFalc1941Trailer.jpg|Mary Astor
Irudi:CreditGreenstreetMaltFalc1941Trailer.jpg|Sydney Greenstreet
Irudi:CreditLorreMaltFalc1941Trailer.jpg|Peter Lorre
Irudi:CreditGeorgeMaltFalc1941Trailer.jpg|Gladys George
Irudi:WilmerMaltFalc1941Trailer.jpg|Elisha Cook Jr.

## Kanpo estekak 
* *The Maltese Falcon* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Caine Mutiny (filma)

**The Caine Mutiny** (euskaraz *Caineko Matxinada*) 1954ko Edward Dmytryk kanadar zinema zuzendariaren gerra film bat da. Herman Wouk idazlearen *The Caine Mutiny* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Humphrey Bogart, José Ferrer, Van Johnson eta Fred MacMurray aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerran zehar Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadako *USS Caine* dragaminaontziko eskifaiak Queeg (Humphrey Bogart) kapitain berriari ongietorria eman dio. Eskifaia aurreko kapitainaren izaera eta aginduei ohitua dagoenez, nahiko modu patxadatxuan lan egin ohi du. Halere, kapitain berriak ontzian diziplina zorrotza ezartzeko erabakia hartu du. Baina eskifaiako hainbat gizonek kapitain berriaren osasun mentala gaizki ote dagoen susmatzen hasiko dira, gerran zehar neurotikoa eta zalantzakorra agertzen baita, gainera tifoi baten erdian kapitainak histeria-krisi bat jasatean hainbat gizonek heuren bizitza nahiz ontziaren segurtasunarengatik beldur izan dira. Hortaz, zenbait ofizialak matxinatu eta kapitain berri bat izendatzea erabakiko dute.

## Aktoreak 
* Humphrey Bogart:Philip Francis Queeg teniente kapitaina.
* José Ferrer: Barney Greenwald tenientea.
* Van Johnson: Steve Maryk tenientea.
* Fred MacMurray: Tom Keefer tenientea.
* Robert Francis: Willis Seward "Willie" Keith tenienteordea.
* May Wynn: May Wynn.
* Tom Tully: William H. DeVriess teniente kapitaina (aurreko kapitaina).
* E. G. Marshall: (John) Challee teniente kapitaina, abokatu akusatzailea.
* Arthur Franz: H. Paynter Jr. tenientea.
* Lee Marvin: "Meatball" (Dlugatch).
* Warner Anderson: Blakely kapitaina, epaiategi militarreko presidentea.
* Claude Akins: "Horrible" (Everett Black).
* Katherine Warren: Keith andrea, Keith tenienteordearen ama.
* Jerry Paris: Barney Harding tenienteordea.
* Whit Bissell: Dickson, ointziko psikiatra.
* Kenneth MacDonald: epaitegi militarreko kidea (krediturik gabe).
* James Best: Jorgensen tenientea (krediturik gabe)

## Sariak 
Filmak zazpi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen:

* Filma onena 1954
* Gidoi onena 1954
* Aktore onena 1954
* Bigarren aktore onena 1954
* Muntaketa onena 1954
* Musika onena 1954
* Soinu onena 1954

## Kanpo estekak 
* *The Caine Mutiny* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Key Largo (filma)

**Key Largo** (euskaraz *Largo lurmuturra*) 1948ko John Huston estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko filma bat da. Maxwell Anderson idazlearen *Key Largo* antzerkilanaren zinemarako egokitzapena da. Bertan, Humphrey Bogart, Lauren Bacall, Edward G. Robinson eta Claire Trevor aktoreek antzeztu zuten.

Filmak Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Claire Trevor) irabazi zuen, gainbeheran dagoen abeslaria eta Johnny Rocco mafiosoaren neskalaguna antzezteagatik.

## Argumentua 
AEB, Florida, Key Largo uharteak. Ekaitz tropikal baten erruz, Johnny Rocco (Edward G. Robinson) gangsterra eta bere morroiak legerengandik ihesi Kubara eramango dituen ontziaren zain dauden bitartean bertako Largo Hotelaren nagusi egin eta reb ezkutalekua bilakatuko dute. Hoteleko habeak diren Nora (Lauren Bacall) eta James Temple (Lionel Barrymore) aitaginarreba zahar-helbarrituak aurre egingo diote, horretarako Bigarren Mundu Gerran borrokatzetik iritsi berria den Frank McCloud (Humphrey Bogart) beteranoak lagunduko die.

## Aktoreak 
* Humphrey Bogart: Frank McCloud maiorra
* Edward G. Robinson: Johnny Rocco/Howard Brown
* Lauren Bacall: Nora Temple
* Lionel Barrymore: James Temple
* Claire Trevor: Gaye Dawn
* Thomas Gomez: Richard "Curly" Hoff 
* Harry Lewis: Edward "Toots" Bass
* John Rodney: Clyde Sawyer sheriffaren laguntzailea
* Marc Lawrence: Ziggy
* Dan Seymour: Angel Garcia
* Monte Blue: Ben Wade sheriffa
* William Haade: Ralph Feeney
* Jay Silverheels: John Osceola
* Rodd Redwing: Tom Osceola

## Kanpo estekak 
* *Key Largo* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Lankascincus

***Lankascincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Sri Lankan bizi dira.

## Espezieak 
* *Lankascincus deignani* (Taylor, 1950)
* *Lankascincus deraniyagalae* Greer, 1991
* *Lankascincus dorsicatenatus* (Deraniyagala, 1953)
* *Lankascincus fallax* (Peters, 1860)
* *Lankascincus gansi* Greer, 1991
* *Lankascincus greeri* Batuwita & Pethiyagoda, 2007
* *Lankascincus munindradasai* Mendis Wickramasinghe, Rodrigo, Dayawansa & Jayantha, 2007
* *Lankascincus sripadensis* Mendis Wickramasinghe, Rodrigo, Dayawansa & Jayantha, 2007
* *Lankascincus taprobanensis* (Kelaart, 1854)
* *Lankascincus taylori* Greer, 1991

## Kanpo estekak
Leptoseps

***Leptoseps*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Thailandia eta Vietnamen bizi dira.

## Espezieak 
* *Leptoseps osellai* (Böhme, 1981)
* *Leptoseps poilani* (Bourret, 1937)

## Kanpo estekak
Coeranoscincus

***Coeranoscincus*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Queensland eta Hegoaldeko Gales Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Coeranoscincus frontalis* (De Vis, 1888)
* *Coeranoscincus reticulatus* (Günther, 1873)

## Kanpo estekak
Kaestlea

***Kaestlea*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Indian bizi dira.

## Espezieak 
* *Kaestlea beddomii* (Boulenger, 1887)
* *Kaestlea bilineata* (Gray, 1846)
* *Kaestlea laterimaculata* (Beddome, 1870)
* *Kaestlea palnica* (Boettger, 1892)
* *Kaestlea travancorica* (Beddome, 1870)

## Kanpo estekak