open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eneritz Artetxe Aranaz

**Eneritz Artetxe Aranaz** (Gernika, 1972ko otsailaren 7a) bizkaitar antzerkilaria eta idazlea da. Antzerki fisikoa, bufoia eta clownaren mundua ikertzen dituen, Dxusturi teatroaren sortzailea. Talde honekin Philippe Gaulierren "Konpota","Karramarroa" eta "Lakoste" bakarrizketak eraman ditu oholtza gainera. Beste hainbat euskal antzerki talde zein antzokirentzat lan egindakoa eta ETB1eko Goenkale telesailean Julia Bilbaoren papera lau denboraldiz betetakoa.

## Lanak 
### Antzerkian 
* "Lakoste" Dxusturi teatroa
*  "Tarara" Hika teatroa
* "Karramarroa" Dxusturi teatroa
* "Konpota" Dxusturi teatroa
* "Ipuin kontaketak" Dxusturi teatroa
* "Una casa de muñecas" Arriaga antzokia
* "Uda gau bateko ametsa" Arriaga antzokia
* "Los enamorados" Arriaga antzokia
* "Els musics de Bremen" Arriaga antzokia
* "Risa física" En la lona
* "Urperatutako argiak" Maskarada
* "Gernika Sutan" Maskarada
* "Historiako kantaririk txarrena" Maskarada
* "Ikaro" Maskarada
* "Ernesto izatearen garrantzia" Maskarada
* "Nahikoa" Gorakada

### Zinean 
* El aspirante
* Urbaltzaga
* Genaro, gizon arrunta
* Mácula
* Olatuak Deban

### Telebistan 
* *Etxekoak* (2004)
* *Goenkale* (2005-2009) Julia Bilbao pertsonaia
* *Euskolegas* (2009) 13. atala
* *Itxaso* (2023)

## Liburuak 
* *Karanbola hirukoitza* (2019, Ehaze)
* *Isiltasuna (*2020, Ehaze*)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Pikaza

**Ane Pikaza Ereño** (Bilbo, 1984ko urriaren 26a) bizkaitar aktorea, artista eta ilustratzailea da. 

Erriberriko Antzerki Jaialdia zuzendu zuen 2022an eta 2023an  Maria Goirizelaiareekin batera, parekidetasuna eta «egiteko modu berriak» lehenetsita. 

## Biografia 
Anek, zenbait urtez dantza egin zuen, eta Arte Ederrak ikasten hasi zenean, lehenengo urtean, antzerki ikastaro batean hasi zen. Bi diziplinak landu zituen aldi berean: karrerako bigarren urtean jada lanean hasi zen Goenkalen. Arte Ederren ikasketak bukatu zituenean, Florentziara [Italia] joan zen Erasmus beka batekin, eta bueltan EHUren antzerki titulu propio bat egin zuen. Gerora, antzerki ikastaro asko egin zituen, eta, ondoren, ilustraziora bueltatu zen berriro.

Ilustraziora itzuli zen, ikuskizunen kartelak egiten hasi zelako; ilustrazioko eta arte plastikoetako ikastaro batzuk ere egin zituen. Ze, azkenean, nahiz eta biak diziplina artistikoak izan, mundu oso ezberdinak izaten dira batzuetan. Kabia teatrorekin egin genuen *Alicia después de Alicia* antzezlana, eta ikuskizunaren emanaldietarako ilustrazioak egin zituen. Hainbat liburu ere ilustratu ditu.2020ko Durangoko Azokako afixaren irudia berak eginikoa da.  

Aktore lanetan ETB1eko Goenkale telesailean aritu zen bi denboraldiz Arrateren papera egiten, Maria Luisaren biloba. Halaber, flashback sekuentzia batean Maria Luisaren papera egin zuen. Artista gisa, hainbat lan egin ditu, eta hainbat euskarritan erakutsi ditu bere lanak. Berriaren "Trixertak" egitasmoan parte hartutakoa da, eta hainbat liburu ilustratu ditu.

## Lanak 
### Antzerkian 
* *Como todos los martes*
* *Hasta que la vida eterna se acaba*
* *La posadera*
* *Monólogos de Shakespeare*
* *Homenaje a Khalil Gibran*
* *Mami Lebrun*
* *Mira Hadi. Eulalia Abaitua andre-begietan*

### Telebistan 
* *Goenkale* (2005-2007)
* *Alardea* (2020)

### Zineman 
* *Vitoria, 3 de marzo* (2018).
* *Jesus is B(l)ack* (cortometraje, 2019).
* *Nora* (2020). Lara Izagirrek zuzendutako filmeko protagonista da Pikaza.
* *Ane* (2020).

### Irudiak 
* *Atentamente mía* (2019). Mercedes Lorenzoren omenezko muralak Bilboko Azkuna Zentroan jarriak

###### Liburuak 
* *Gomutan* (2020, Erroa). Hektor Ortegaren lanerako ilustrazioak.
* *Begiak zerumugan* (2020, Elkar). Miren Agur Meabek idatzitako lana.

#### Afixak 
* Zinegoak (2018)
* Gabonak arte (2019)
* *Ocaña*
* Durangoko Azoka (2020)

### Videojocs 
* *Los ríos de Alice* (2013).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ane Pikazaren webgune ofiziala.
* Ane Pikaza:*Gorputzak ezartzen du zer garen eta nolako lanak egiten ditugun*   Berria, 2021.08.14
Kiko Jauregi

**Kiko Jauregi Bereziartua** (Beasain, Gipuzkoa, 1963ko uztailaren 29a) aktore gipuzkoarra da. Besteak beste, ETB1eko Goenkale telesailean agertzen da.

## Lanak 
### Antzerkian 
* *Ezetz lepoa jarri*
* *Por los pelos*
### Telebistan 
* *Flaneri eta bere astakiloak*
* *Bilin-Bolonka*
* *Galaktika*
* *Super 1*
* *Hospital Central*
* *Los Hombres de Paco*
* *Un Paso Adelante*
* *Goenkale*
* *Go!azen*

### Irratian 
* *Lau haizetara*

### Zinema 
* *Mystikal* 

## Kanpo estekak
Aitor Karanka

**Aitor Karanka de la Hoz** (Gasteiz, Araba, 1973ko irailaren 18a), Bilboko Athletic Klubeko eta Real Madrilgo euskal herritar jokalaria izan zen, atzelaria zehatz mehatz. Anaia David futbolaria ere bazen.

## Biografia 
Olabide ikastetxean ikasi ondoren Deportivo Alavés eta Athletic Clubeko harrobietan izan zen, bertan jokatu zuen 1993 eta 1997 artean. Real Madridek fitxatu eta 93 partida jokatu zituen han. Bilbora itzuli eta hantxe egon zen Major League Soccerreko Colorado Rapidsek 2006an fitxatu arte. AEBtan bukatutzat eman zuen bere karrera.

1996ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin eta partida ofizial bakarra jokatu zuen talde nagusian. Euskal Herriko futbol selekzioarekin, berriz, sei aldiz ere aritu zuen.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* **Athletic Club**:
** Espainiako 19 urte azpiko Liga: 1991-92
** Espainiako 19 urte azpiko Kopa: 1991-92
* **Real Madrid**:
** Champions League: 1997-98, 1999-2000 eta 2001-02
** Espainiako futbol liga txapelketa: 2000-01, bigarrena 1998-99
** Kopa Interkontinentala: 1998
** Espainiako Superkopa: 1997, 2001
** Europako Futbol Superkopa: 2002
* **Espainia**:
** Europako 21 urte azpiko Txapelketa: Txapeldunordea, 1996

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Fitxa: Athletic Club
Joseba Usabiaga

**Joseba Usabiaga Amondarain** (Tolosa, Gipuzkoa, 1981eko urriaren 4a) aktorea da, ETB 1eko *Goenkale* telesailean Tximista pertsonaia jokatzeagatik ezaguna. Hamaika urtez aritu zen telesailean, 2001etik 2011 arte.

2008ko abenduaren 3an, Euskararen Nazioarteko Egunean, Begoña Bilbaok zuzendutako *Ate joka* antzezlana antzezten parte hartu zuen, Gasteizko Principal antzokian.

Goenkalek 3000 atal bete zituela eta, Goenkalek izan zuen cameorik aipagarrienean hartu zuen parte, Iker Galartzarekin batera, Astiazaran eta Lamikiz, Errealeko eta Athleticeko lehendakariekin. Oihartzun handia izan zuen hedabideetan, *Marca* kirol egunkarian besteak beste; eta estatuko albistegi askotan ere bai.

2015ean, bere lehen filma egin zuen, *Pikadero*, Donostiako Zinemaldian estreinatua.

2017an, *Handia* pelikula protagonizatu zuen; film horrek 10 goya irabazi zituen. Urte berean, martxan jarri zuen Gure Zirkua, Iker Galartzarekin eta beste kide batzuekin batera. 2017ko irailean Tolosan (Gipuzkoa) estreinaldiko emankizuna eman ondoren, Euskal Herrian barrena herriz herri ibili ziren.

2021ean, *El vasco* filma protagonizatu zuen, Eduardo Blancorekin batera.

## Lanak 
### Antzerkian 
* *Poxpolo eta Mokolo pailazoak*
* *Erreleboa*
* *Bota patsa!*
* *Ate joka*
* Hil arte Bizi
* NI ala Zu ?

### Telebista 
* *El internado: Las Cumbres* (2021)
* *La línea invisible* (2020)
* *Goenkale* (2001-2011)

### Zirkua 
* Gure Zirkua (2017-*orain*)

## Zinema 
* *Tres 60* (2012)
* *Pikadero* (2015) Protagonista.
* *Handia* (2017) Protagonista.
* *El silencio de la ciudad blanca* (2019)
* *Nora* (2020)
* *El vasco* (2022) Protagonista.
* *Ombuaren itzala* (2025). Protagonista
* *Maspalomas* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Poxpolo, Mokolo ta konpainiaren web-gune ofiziala
1977ko Alemaniako Sari Nagusia

**1977ko Alemaniako Sari Nagusia** urte horretako Uztailaren 31n ospatu zen Hockenheimring zirkuituan.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Niki Lauda

**Andreas Nikolaus "Niki" Lauda** (Viena, Austria, 1949ko otsailaren 22a - Zurich, 2019ko maiatzaren 20a) auto-gidari profesional eta enpresaburua izan zen, 1 Formulako gidari izandakoa. Hiru aldiz irabazi zuen 1 Formulako munduko txapelketa.

## Bizitza 
thumb|ezkerrera|Niki Lauda, 1996an.

1 Formulako gidari gisa, 1968an hasi zen automobilismoan, eta hurrengo urteetan 3 Formulan eta 2 Formulan aritu zen. 1 Formulako lasterketei dagokienez, hasieran March taldearekin parte hartu zuen (1971-1972 urteetan), eta gero BRM (1973), Ferrari (1974, 1975, 1976 eta 1977), Brabham (1978-1979) eta McLaren (1982-1985) taldeekin. 1974an lehen garaipenak erdietsi zituen Ferrarirekin Espainiako eta Herbehereetako sari nagusietan, eta 1975ean lehen aldiz izan zen 1 Formulako munduko txapelduna. 1976an bizitza galtzeko zorian izan zen Alemaniako Sari Nagusian izandako istripuagatik, eta erredura-orbainak geratu zitzaizkion aurpegian, baina hurrengo urtean munduko txapeldun izan zen bigarren aldiz. 1979an Brabham-Alfa taldean zegoela, 1 Formula utzi eta Lauda Air bere hegazkin-konpainiako lanetan murgildu zen, baina bi urte geroago konpainiak porrot egin zuen, eta berriro ere lasterketetara itzultzea erabaki zuen. 1984an hirugarren aldiz irabazi zuen 1 Formulako Munduko Txapelketa, baina hurrengo urtean betiko utzi zuen automobilismoko lehiaketa nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2007ko Letoniar Hauteskunde Presidentzialak

**2007ko Letoniako hauteskunde presidentzialak** 2007ko maiatzaren 31n izan ziren. Hauteskunde hauetan Valdis Zatlers, Aivars Endziņš garaitu zuen.

## Hautagaiak 
## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Ayrton Senna

**Ayrton Senna da Silva** (Sao Paulo, Brasil, 1960ko martxoaren 21a - Imola, Italia, 1994ko maiatzaren 1a) 3 munduko txapelketa eskuratu zituen 1 Formulako gidari brasildarra zen. 1984. urtean parte hartu zuen aurrenekoz munduko 1 Formula lehiaketa batean, bestelako mailetako lasterketetan garaipen ugari lortu ondoren. Aditu askoren ustez Juan Manuel Fangio ondoren izan den handiena izan da Senna; ikusgarria eta ausarta zen. Mundu lehiaketako 141 lasterketetan parte hartu zuen; horietako 65etan *pole position *izan zen irteeran, eta 41etan, berriz, lehena helmugan. Hiru aldiz izan zen irabazle munduko txapelketan (1988, 1990, 1991). 1994ko San Marinoko Sari Nagusia zela hil zen istripuz Imolako zirkuituan.

## Lehen urteak eta hastapenak 
Senna 1960ko martxoaren 21ean, astelehen batean, jaio zen, gaueko 2:35tan, São Pauloko Santana auzoko Pro-Matre amatasun ospitalean. Familia brasildar aberats bateko erdiko umea zen: bere aita (Milton Guirado da Silva) lurjabea eta fabrikajabea zen, eta ama Neide Senna da Silva zen. Arreba zaharrago bat zuen (Viviane) eta anai gazteago bat (Leonardo). Ezkertia zen. Sennaren ama inmigrante italiarren biloba zen, eta aitak Tíjolako (Almería, Espainia) ama eta São Pauloko aita zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2007ko Siriako Hauteskunde Presidentzialak

**2007ko Siriako hauteskunde presidentzialak** maiatzaren 27an izan ziren eta Bashar al-Assad hautagai bakarra izan zen. Gobernuaren aurkako siriarrak abstentzioaren alde egin zuten.

## Emaitzak 
Bassam Abdel Majeed barne ministroaren arabera Assad botoen %97,62 lortu zuen.

## Erantzun internazionala 
Estatu Batuak gogor kritikatu zuten Siriar gobernua eta hauteskundeak, hautagai bakarra izatean askeak ez zirela esanez.

## Kanpo estekak
Lammi

|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Berezko izena**
| Lammin kunta
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Herrialdea**
| 20px - Finlandia
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Eskualdea**
| Hegoaldeko Finlandia
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Lurraldea**
| Kanta-Häme
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Alkatea**
| Aarre Järvinen
|- align=center
| colspan="2" style="background:#ffffff;" | 100px
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Azalera**
| 610,8 km²
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Biztanleria**
| 5 584
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Dentsitatea**
| 10,5 bizt/km²
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Sorrera**
| 1374
|-
| http://www.lammi.fi/lammi.php?p=English/
|}
**Lammi** herriari buruz lehen datuak, 1374. urteko esku-izkribu batzuetan aurkitzen ditugu. Herriak bere ohiturak jarraitu egin ditu ordudanik, baina egoera berrietara ongi moldatzen den herria dela ikusi dugu. 5 584 biztanleko herri txikian zerbitzuetan, basogintzan eta nekazaritzan lan egiten dute biztanle gehienek eta Lammi bere garagardo beltz goxoagatik ere dugu ezaguna.

## Zer ikusi 
250px|ezkerrera|thumb|Lammiko Eliza.
### Lammi eta Mommilako Elizak 
Lehenengoa 1490-1510 urte bitartean eraikia. Erromaniko eta gotiko estiloak nahasten ditu. Duela gutxi berreskuratua izan da.

Mommilako eliza berriz, 1904. urtean eraikia izan zen, eta gaur egungo eliza nagusia da, izan ere Lammikoan debekatua dago sartzea eta kanpo-estrukturagatik ezaguna da.

### Evo zentroa 
Turistentzako zentro paregabea da. Bertan txangoak antolatu egiten dituzte basoetan zehar, eta arrantza egiteko aukera dago, garaiaren arabera. Udaberria da urtarorik onena.

## Kanpo estekak
Loppi

**Loppi** 7 973 biztanleko herri txikia da. Finlandiera da hizkuntz nagusia eta bakarra bertan. Herria, hiru "auzo" desberdinetan ezberdintzen da: *Loppi* (Kirkonkylä), *Launonen* eta *Läyliäinen*. Biztanleen gehiengoa bertan bizi da baina beste erdigune batzuk ere bereizten dira *Kormu* eta *Teväntö* bezalakoak.

## Zer ikusi 
200px|thumb|ezkerrera|Pinuak.
Kareliatik Loppira iragan zuten *Marshal Mannerheim* ehiza elkartea eta Punelia lakuaren hertzean dago kokaturik honen sedea.

### FSAA 
*FSAA*-ren (Finlandiako Kirol Hegazkintza Akademia) kokalekua da ere, eta hegazkin militarren esposizio batzuk egon ohi dira, **Räyskälä** pistan.

### Santa Pirjo eliza 
Santa Pirjo eliza Finlandiako zurazko eliza zaharrenetakoa da, 300 bat urte ditu.

## Kanpo estekak
Renko

|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Berezko izena**
| Rengon kunta
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Herrialdea**
| 20px - Finlandia
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Eskualdea**
| Hegoaldeko Finlandia
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Lurraldea**
| Kanta-Häme
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Alkatea**
| Antti Leinikka
|- align=center
| colspan="2" style="background:#ffffff;" | 100px
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Azalera**
| 290,29 km²
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Biztanleria**
| 2 378
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Dentsitatea**
| 3,8 bizt/km²
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Sorrera**
| 1877
|-
| Web gune ofiziala 
|}
150px|ezkerrera|thumb|Museoa.
**Renko** Finlandiako munizipio bat da. Kanta-Hameko eskualdean dagoena, Hegoaldeko Finlandian. Herria, kondaira eta inguruko basoen misterioen nahasketa da.
Bikingoak ezarri ziren lehenbizi Finlandiako leku misteriotsu honetan eta beraien merkataritza-bidearen parte bihurtu zen berehala.

## Zer ikusi 
### St. Jacob eliza 
250px|ezkerrera|thumb|Renkoko erdiaroko eliza.
1487. urtean eraikitako eliza Donejakue Bidean parte da Finlandian, Turku gaztelua eta Häme gazteluaren erdian kokaturik. Uztailaren 25a da elizako patroiaren eguna.
1985. urtean berregiratua izan zen eliza.

### Oxen Tren museoa 
Bertatik igarotzen zen antzinako trenaren erakusketa interesgarria. Trenak antzinean Finlandiako herrixkak batzeko balio izan zuen eta bere garrantzia kontuan hartuta, oso ohikoa da tren erakusketaren bat aurkitzea bertako herrietan, eta Renkokoan itxura honeko trena iraunarazia izan da gaurdaino.

## Kanpo estekak
Hermann Hesse

**Hermann Hesse**, , (Calw, Baden-Württemberg, Alemania, 1877ko uztailaren 2a - Collina d'Oro, Ticino, Suitza, 1962ko abuztuaren 9a ) Alemanian jaiotako poeta, idazle eta margolaria izan zen, suitzar nazionalitatea ere eduki zuena. Thomas Mannekin batera, Hesse alemaniar literaturaren berritzaile nagusien artean dago. 1946an Literaturako Nobel Saria jaso zuen. 

## Bizitza 
1877an, Alemaniako Cawl herrian jaio zen, protestante erlijioko familia elizkoi batean, gurasoak Indian misiolariak izandakoak ziren.   Aitak horrela nahi zuelako, apaizgaitegi batean egin zituen ikasketak. Oso ikasle ona izan zen, baina elizako arauak ez zituen atsegin. Munduak ezarritako betebeharrak bete nahiaren eta bere buruarekin ados bizi izan nahiaren arteko borroka izan zen bere pentsamenduaren aztergai eta idazgai nagusia, bere lehen eleberrian azaltzen den bezala: *Peter Camenzind* (1904)

Apaizgaitegia utzi ondoren, hainbat lanbidetan aritu zen, eta kazetari moduan hasi zen azkenean. Garai hartan, bere bigarren eleberria argitaratu zuen: *Unterm Rad* (1906, *Gurpilaren azpian*), gizarte arauei aurre egin behar dion idazle baten patuari buruzkoa. Ondoren, *Gertrud* (1910) eta *Rosshalde* (1914) argitaratu ziren. 

Lehen Mundu Gerran, Suitzara joan zen, eta militarismoaren, nazionalismoaren eta gerraren aurka egin zuen. 1923an, Suitzako herritartasuna hartu zuen eta Ticinon jarri zen bizitzen. Bertan, nazismoaren aurka borrokatuko zuen, hainbat lan idatzi zituen eta nazioarteko korrespondentzia mantendu zuen. 

Suitzan hil zen, 1962ko abuztuaren 9an, 85 urte zituela.

## Lana 
Idazlearen ospea *Demian* (1919) eleberriarekin zabaldu zen mundu osoan. Eleberrian nabarmena da Hesseren identifikazioa bere lagun Carl Jung-en psikoanalisi aldaera berriarekin. Bere bi hurrengo eleberriekin ere izugarrizko arrakasta izan zuen: *Siddhartha* (1922), Budaren lehen urteei buruzko parabola bat, eta *Der Steppenwolf* (1927, *Estepako otsoa*), bere kontraesanek erotzeraino daramaten artista bati buruzko lekukotasun urragarria. Azkeneko eleberria, *Das Glasperlenspiel* (1943), idatzi zuen zailena eta luzeena da, bizitza kontenplatiboaren eta egunerokotasunaren arteko gatazken beste azterketa bat. 1946an Literaturako Nobel saria irabazi zuen..
* *Peter Camenzind* (*Peter Camenzind*). 1992. Ibaizabal argitaletxea. Itzultzailea: Xabier Mendiguren Bereziartu.
* *Siddhartha*. 2014. Erein argitaletxea. Itzultzaileak: David Lindemann eta Irati Trebiño.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alemanezko literatura

## Kanpo estekak 
*  Hesseri buruzko webgunea
*  Hessen margo batzuk
CFA libera

thumb|200px|Berdez, mendebaldeko CFA frankoa; gorriz, Afrikako Erdialdeko CFA frankoa

**CFA frankoa** (,  ahoskatua) kolonia frantsesak izan ziren hamabi herrialde afrikarretan erabiltzen den dirua da. Zenbait kolonia portugaldar eta espainiar ohitan ere erabiltzen da. ISO kodea XAF da Afrikako Erdialdeko bankuarentzat eta XOF Afrikako Mendebaldeko bankuarentzat.

Euroarekin truke neurri tinkoa dauka: 100 CFA francs = Franko 1 = 0,152449 euro; edo euro 1 = 655,957 CFA Frankoak.

Balio bera izan arren, ekialdeko CFA frankoak ez dira mendebaldeko CFA frankoko herrialdeetan onartzen, ezta alderantziz ere.

## Izena 
1945 eta 1958 artean CFA ''Colonies françaises d'Afrique* (Frantziako Kolonia Frantsesak) esan nahi zuen. 1958 eta herrialde horien independentzia arte, *Communauté française d'Afrique* (Frantziako Komunitate Frantsesa) esan nahi zuen. Egun, *Coopération financière en Afrique centrale'' (Erdi Afrikako Kooperazioa) esan nahi du.

## Sorrera 
1945an sortu zen, CFP Frankoarekin batera, Bigarren Mundu Gerra ondoren Frankoaren ahultasuna baitzen.

## Mendebaldeko Afrikako herrialdeak 
* Benin
* Burkina Faso
* Boli Kosta
* Ginea Bissau
* Mali
* Niger
* Senegal
* Togo

## Erdiko Afrikako herrialdeak 
* Kamerun
* Afrika Erdiko Errepublika
* Txad
* Kongoko Errepublika
* Ginea
* Gabon
* Ekuatore Ginea

## Kanpo estekak 
*  [CFA Frankoaren historia](https://web.archive.org/web/20070929122358/http://www.globalfinancialdata.com/index.php3?action=showghoc&country_name=Franc_Communaute_Financiere_Africaine_(CFA))
Końskowola

**Końskowola** Poloniako hego-ekialdean dagoen hiria da. 2.188 biztanle zituen 2004an.

## Historia 
* 1392. urtea baino lehen sortu zuten hiria.
* 1939ko irailaren 15ean ejerzito alemaniarrak okupatu zuen, Bigarren Mundu Gerran. 1942ko urrirako biztanle judu guztiak hilda zuden, sekulako sarraskiaren ondoren.

## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Silvia Jato

**Silvia Jato** (Lugo, Espainia, 1971ko ekainaren 6a - ) espainiar modelo eta telebista aurkezlea da. Madrilgo CEU San Pablo Unibertsitatearen bitartez Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatua da. Hainbat telebista saio aurkeztu ditu, tartean Noche de Impacto, Pasapalabra eta Alla tú.
Alliance Française

**Alliance Française** frantsesa eta Frantziako kultura sustatzeko helburua duen erakundea da. Bere zeregin nagusia frantsesa bigarren hizkuntza bezala irakastea da. Aliantzaren egoitza nagusia Parisen dago.

Erakunde hau Parisen 1883ko uztailaren 21ean sortu zuten gizon ospetsu talde batek. Haien artean Jules Verne, Louis Pasteur, Ferdinand Marie Lesseps, Ernest Renan eta Armand Colin zeuden. Dirua aretoak alokatzetik, eskolak eskaintzetik eta Frantziako gobernutik lortzen du.

440.000 ikasle baino gehiago ikasten dute frantsesa erakunde honekin. Aliantzak hizkuntza hau erabiltzeko gaitasuna frogatzen duten agiriak ematen ditu. Maila eta azterketa ugari eskaintzen dira.

## Ikus, gainera 
* Goethe Institutua
* Instituto Cervantes

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Afrika Erdiko Errepublikaren banaketa administratiboa

**Afrika Erdiko Errepublikaren banaketa administratiboa** 14 prefektura administratibotan (*préfectures*), 2 prefektura ekonomikotan (*préfectures economique*) eta autonomia udalerri baten banatua dago.

Prefekturak azpiprefekturatan (*sous-préfectures*) osatua daude, guztira 71.

## Prefekturak 
420px|eskuinera

14 prefekturak (hiriburuak parantesi artean):

* Bamingui-Bangoran (Ndélé)
* Basse-Kotto (Mobaye)
* Haute-Kotto (Bria)
* Haut-Mbomou (Obo)
* Kémo (Sibut)
* Lobaye (Mbaïki)
* Mambéré-Kadéï (Berbérati)
* Mbomou (Bangassou)
* Nana-Mambéré (Bouar)
* Ombella-M'Poko (Bimbo)
* Ouaka (Bambari)
* Ouham (Bossangoa)
* Ouham-Pendé (Bozoum)
* Vakaga (Birao)

Bi prefektura ekonomikoak:

* Nana-Grébizi (Kaga Bandoro)
* Sangha-Mbaéré (Nola)

Hiriburua, Bangui, udalerri banandua da.

## Azpiprefekturak 
420px|eskuinera

71 azpiprefekturak prefekturaka:

* Bamingui-Bangoran: Bamingui eta Ndélé
* Bangui: Bangui
* Basse-Kotto: Alindao, Kembé, Mingala eta Mobaye
* Haut-Mbomou: Djemah, Obo eta Zemio
* Haute-Kotto: Bria, Ouadda eta Yalinga
* Kémo: Dekoa eta Sibut
* Lobaye: Boda, Mbaiki eta Mongoumba
* Mambéré-Kadéï: Berberati, Carnot eta Gamboula
* Mbomou: Bakouma, Bangassou, Gambo-Ouango, Rafai
* Nana-Grébizi: Kaga-Bandoro eta Mbrès
* Nana-Mambéré: Baboua, Baoro eta Bouar
* Ombella-M'Poko: Bimbo, Boali, Damara eta Yaloke-Bossembele
* Ouaka: Bakala, Bambari, Grimari, Ippy eta Kouango
* Ouham: Batangafo, Bossangoa, Bouca, Kabo eta Markounda
* Ouham-Pendé: Bocaranga, Bozoum eta Paoua
* Sangha-Mbaéré: Bambio eta Nola
* Vakaga: Birao eta Ouanda Djallé

## Kanpo estekak
Isotopo taula (zatikatua)

Ondorengo **isotopo taulek** elementu kimikoen isotopo ezagun guztiak azaltzen dituzte zenbaki atomikoaren arabera ezker-eskubi eta neutroi kopuruaren arabera goitik-behera antolaturik. (Isotopoei buruz gehiago jakiteko ikusi **isotopo** arikulua).

Biziraupena isotopoaren kolorearen arabera antzeman liteke. Hertz koloreztatua duen isotopoa elementu horren isotopo egonkorrena da.

Taula guzti hauek bat eginik isotopo taula bateratu batean ikus litezke.

Taula hauetako datuak Brookhaven National Laboratory (Brookhaven-eko Laborategi Nazionala) instituziotik datoz. Laborategi honen web orrialdean (Table of Nuclides) gutxi gorabehera 3000 nukleidori buruzko datuak eskuragarriak dira.

== Z=1-15 elementuen isotopoak ==

== Z=16-30 elementuen isotopoak ==

== Z=31-45 elementuen isotopoak ==

== Z=46-60 elementuen isotopoak ==

== Z=61-75 elementuen isotopoak ==

== Z=76-90 elementuen isotopoak ==

== Z=91-105 elementuen isotopoak ==

== Z=106-111 elementuen isotopoak ==

## Kanpo estekak
Juan Manuel Fangio

**Juan Manuel Fangio** (Balcarce, Buenos Airesko probintzia, 1911ko ekainaren 24a - Buenos Aires, 1995eko uztailaren 17a) 1 Formulako argentinar gidaria izan zen, 1950eko hamarkadako onena eta historiako onenetakoa. Bost munduko txapelketa irabazi zituen, 46 urte geroago Michael Schumacherrek hautsi zuen errekorra ezarriz. Munduko txapelketa lau talde ezberdinekin (Alfa Romeo, Maserati, Mercedes eta Ferrari) irabazi duen bakarra da.

## Biografia 
Gurasoen nahiaren kontra hasi zen auto lasterketetan parte hartzen. 1939an lehen automobila erosi ahal izan zuen herriko bizilagunen laguntzari esker. Argentinako lasterketetan hasi zen lehenengo, eta ondoren, nazioartean. 1951n 1 Formulako munduko lasterketa irabazi zuen lehen aldiz. Gerora, beste lau aldiz izan zen munduko onena, 1954tik 1957ra. 60 titulu baino gehiago lortu ondoren, 1958an utzi zituen lasterketak, 47 urte zituela.

Argentinan heroitzat izan dute. Hil zenean, Argentinako lehendakari Carlos Saúl Menemek haren gorpua Casa Rosadan beilatuko zela erabaki zuen.

thumb|ezkerrera|300px|Fangio lasterketa batean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Manuel Fangio, Bugattiko bihurgunea, kanalak.berria.eus
Pilar Rubio

**Pilar Rubio** (Torrejón de Ardoz, Madril, Espainia, 1978ko martxoaren 17- ) espainiar aktore, modelo eta erreportaria da. Telebistan eta filmetan parte hartu baino lehen, iragarkietan agertzen zen. 2007ko ekainaren 30ean bere lehenengo programa aurkezten zuen: *La Ventana Indiscreta*.

## Telebista 
* *¡Mira Quién Baila!*, Telecinco, 2010-
* *Adivina quién es quién*, Canal Sur, 2009-
* *Sé lo que hicisteis la última semana*, laSexta, 2006-2010
* *La Ventana Indiscreta*, laSexta, 2007-2009

## Filmografia 
* *Isi Disi, alto voltaje* 2006

## Kanpo estekak 
*  Pilar Rubio, IMDBn
Goi-ordoki

[thumb|320px|Roraima goi-ordokia, [Venezuela]]
[320px|thumb|Albion goi-ordokia [Ferrassières inguruan, Vaucluse, Drôme eta Proventza Garaiko Alpeak departamenduetan..]]
**Goi-ordoki** edo **goi-lautada** eskualde geografiko lau, zabal eta garaia da, hau da, ordoki edo zabaldi garaia. Bertan ibaiek beheragune edo haranak sortzen dituzte.

Goi-ordokien mugak garaiera aldaketez osatuta daude, hots, mendiz edo amildegiz.

## Ezaugarriak 
Goi-ordokiek hainbat ezaugarri dituzte:

* garaiera erlatiboa
* inklinazioa
* sare hidrografikoa
* haranak
* isurialdeak

## Motak 
Ezaugarrien arabera, hiru goi-ordoki mota bereiz daitezke:

* Tabularra: azalera laua, haran gutxikoa.
* Uhindua: haranek goi-ordokia zulatzen dute, ibai nagusia sortzeko batzen direnak.
* Ebakia: higadura handia jasan duena, haran ugari eta hurbilek goi-ordokia zulatzen dute.

## Sorrera 
Goi-ordokiek eratze mota desberdinak izaten dituzte, bai plaka tektonikoen igoeragatik, bai inguruko lurren higaduragatik.

Itsaspeko goi-ordokiak ere badira, batzuetan urazal gaineko ordokien hondoratzetik sortuak. Adibidez, Seychelleak uharteak kontinentetik banandu eta urperatu zen ordoki edo plataforma batean daude,.

## Adibideak 
Munduko goi-ordoki garaiena eta zabalena Tibeteko Chang Tang da, *munduko sabaia* izenez ezaguna, oraindik eratzen ari dena Indo-Australiar eta Eurasiar plaken talkak bere hartan baitirau. Bigarrena Andeetako goi-ordokia edo altiplanoa da, 3600-4000 m garai. Bertan Titikaka aintzira dago.

Espainian Erdialdeko Goi-Ordokiak (*Meseta Central* izenekoa) herrialde hartako erdialde osoa harten du, batez besteko 600-700 metroko garaieran, eta ia guztiz mendilerroz inguratua.

## Ikus, gainera 
* Ordoki

## Kanpo estekak
Ion Erro

**Ion Erro Armendariz** (Beltzuntze, Nafarroa, 1968ko urtarrilaren 22a) Nafarroako Ezker Batua alderdiko koordinatzailea da.

1990etik NEBeko exekuzio-batzordeko kidea da. 1993 eta 2004 artean, alderdiaren arduradun nagusia izan zen. 2004an geroztik, alderdi honen koordinatzailea da. Gainera, 1995 eta 1999 artean, Nafarroako Parlamentuan egon zen.
1981eko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak

**1981ko Frantziako hauteskunde presidentzialak** apirilaren 26an eta maiatzaren 10an izan ziren. V. errepublikan lehen aldiz sozialista bat, François Mitterrand, presidentea bilakatu zen. D'Estaingek lehenengo itzulia irabazi arren bigarren itzulian Mitterrandek alderdi ezkertiar txikien botoak jaso zituen eta botoen %51 baino gehiago lortu zuen.

## Emaitzak 
### Lehenengo itzulia 
### Bigarren itzulia 
## Kanpo estekak
Josep Trueta

**Josep Trueta i Raspall** (Bartzelona, 1897ko urriaren 27a- 1977ko urtarrilaren 19a) kataluniar medikua izan zen.

Espainiako Gerra Zibilean arduratu zen Bartzelonak pairatu zituen bonbardaketek eragindako zaurietaz. Hauek tratatzeko moduak erakarriko zituen Erresuma Batuko sendagileak, Bigarren Mundu Gerraren atarian.

1939an erbestera joan behar izan zuen Francoren diktaduraren bitartean, ideologikoki nazionalista zenez. 1947an *"The Spirit of Catalonia"* idatzi zuen, ingelesezko mundura Kataluniako historia azalduz.

1966an jubilatu egin zen, eta ordu arte Oxfordeko Unibertsitatean irakasle ibili zen Traumatologia arloan.

Gaur egun, Gironako ospitale nagusiak bere izena darama.

## Kanpo estekak 
* Trueta Fundazioa
* Trueta Ospitalea
Mill a h-Uile Rud

**Mill a h-Uile Rud** 2003. urtean Seattlen (Estatu Batuak) sortutako punk musika taldea da. Bakarrik eskoziako gaeleraz abesten dute. Taldearen izena "Guztia suntsitu" esan nahi du gaelera tradizionalean.

Taldea 2003an sortu zen eta hasierako taldekidez osatuta dago: Tim Armstrong, Sgrios a h-Uile Rud eta Sìne Nic Anndrais (Oharra: Seattleko Tim Armstrong ez da Tim Armstrong Berkeleykoarekin nahastu behar, Rancid punk taldean abesten duena).

2005eko apirilean Oi Polloi taldearekin Europatik bira egin zuten eta BBC Albak ia gehiena grabatu zuen, taldeari eta punk gaelikoari buruzko dokumentala egiten ari zelako. Gainera, BBC Radio nan Gaidheal irratiko 'Rapal' irratsaioan zuzeneko emanaldia egin zuten.

2005ean, Tim Eskoziara bizitzera joan zen soziolinguistika eta hizkuntz-suspertzea ikastera, horrexegatik Tim Seattlen dagoenean soilik, kontzertuak ematen dituzte.

## Taldekideak 
* Tim Armstrong (abeslaria, gitarra).
* Sgrios a h-Uile Rud (abeslaria, baxua).
* Sìne Nic Anndrais (bateria)

## Diskografia 
* *Ceàrr* (2004)
* *Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich* (2005, Problem Records)  Abesti bat: "Steòrnabhagh"; lau musika taldeko single-bilduman 
* *Gàidhlig na Lasair* (2006, Problem Records)  Hiru abesti: "Steòrnabhagh," "Oran Sabaid Sabhal Mòr Ostaig" eta "Crath do Thòn"; bost musika taldeko bilduman 

## Kanpo estekak 
*  Mill a h-Uile Rud taldearen webgune ofiziala
1988ko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak

**1988ko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak** apirilaren 24an eta maiatzaren 8an izan ziren. François Mitterrand eta Jacques Chirac izan ziren hautagai nagusiak. Mitterrand lehenengo itzulian lehenengo alderdia izan zen, bigarrenetik urrun, alderdi komunistaren beherakadari esker. Bigarren itzulian berriz gehiengoa estuagoa izan zen. Hala ere Mitterrand presidentea bilakatu zen.

## Emaitzak 
Lehenengo itzulian:

Bigarren itzulia:

## Kanpo estekak
2007ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia

**2007ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia**ren emaitzak hauek izan ziren:

## Final-hogeitahamabirenak 

## Final-hamaseirenak 

## Final-zortzirenak 

## Fase finala 
## Kanpo estekak
Gorky's Zygotic Mynci

'''Gorky's Zygotic Mynci'* musika talde Galesdar bat zen. Carmarthen, Mendebaldeko Galesen osatu zen taldea 1991ean. Galeseraz eta Ingelesez abesten zuten, eta folk galesdarraren eragina nabarmen zen, bereziki bere lehenengo diskoetan. Euros Childsek sortu zuen taldea lagun batzuekin batera eskolan zegoenean. Bi cassette grabatu zituzten Ankst diskoetxeak bere diskak argitataratzen hasi baino lehen. Diskoetxe berriarekin 1992 eta 1995 artean egin zuten lan eta ospea lortu zuten Erresuma Batuan. Estatu batuetan ere konpilazio berezi bat argitaratu zuten. 1997an *Barafundle'' diska Fontana diskoetxea handiagoaren bidez argitaratu zuten. Spanish Dance Troupe, The Blue Trees eta How I Long to Feel That Summer in My Heart, bere diska arrakastatsuenak Mantra diskoetxearekin argitaratu zuten. 2003an Sleep/Holiday, bere azken diska grabatu zuten, kritika txarrak jaso zuena. 2006an taldea desegin egin zen.

## Diskografia 
* Patio (Ankst, 1992)
* Tatay (Ankst, 1994)
* Bwyd Time (Ankst, 1995, )
* Barafundle (Fontana, 1997)
* Gorky 5 (Mercury Records, 1998,)
* Spanish Dance Troupe (Mantra, 1999)
* The Blue Trees (Mantra, 2000,)
* How I Long to Feel That Summer in My Heart (Mantra, 2001)
* Sleep/Holiday (Sanctuary, 2003)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofizialak
Jakub Blaszczykowski

**Jakub Błaszczykowski** (Częstochowa, 1985eko abenduaren 14) - futbolari poloniarra, hegaleko erdilaria. Alemaniako BV Borussia Dortmund futbol taldeak 2007.urtean fitxatu zuen. 2007ko Ekainaren 1 arte Poloniako futbol selekzio nazionalarekin 7 aldiz jokatu du.

## Kirol ibilbidea 
* 2001-2002: Raków Częstochowa
* 2002-2003: Górnik Zabrze
* 2002-2005: KS Częstochowa
* 2005-2007: Wisła Kraków
* 2007- : Borussia Dortmund
Isotopo taula (osoa)

Ondorengo **isotopo taula** elementu kimikoen isotopo ezagun guztiak azaltzen ditu zenbaki atomikoaren arabera ezker-eskubi eta neutroi kopuruaren arabera goitik-behera antolaturik. (Isotopoak zer diren jakiteko ikusi **isotopoei** buruzko artikulua).

Biziraupena isotopoaren kolorearen arabera antzeman liteke. Hertz koloreztatua duen isotopoa elementu horren isotopo egonkorrena da.

Taula hau zatikaturik ikusi nahi baduzu joan zaitez isotopo taula zatikatuaren orrialdera.

Taula honetako datuak Brookhaven National Laboratory (Brookhaven-eko Laborategi Nazionala) instituziotik datoz. Laborategi honen web orrialdean (Table of Nuclides) gutxi gorabehera 3000 nukleidori buruzko datuak eskuragarriak dira.

Taula hau .png formatuan ikusi nahi baduzu sakatu **hemen**.

## Taula 
## Kanpo estekak
Fanout

**Fanout** ate logiko batek zenbat mota bereko ate logiko elika ditzakeen adierazten duen zenbakia da.

DC Fanout = \operatorname{min}\left ( \left\lfloor\frac{I_{outhigh}}{I_{inhigh}}\right\rfloor ,\left\lfloor\frac{I_{outlow}}{I_{inlow}}\right\rfloor  \right ) 

(Non \operatorname{min} minimoa eta \lfloor\;\rfloor Tartekatuko funtzioa den).

Transistore-transistore logika edo TTL ateei 2 eta 10 ate artean konektatu diezaiokegu. MOS osagarri edo CMOS ateen fanouta, berriz, askoz handiagoa da.

## Ikusi gainera 
* Fan-in

## Kanpo estekak
Fan-in

frame|Bi sarrerako ETA edo AND atea
**Fan-In** ate logiko baten sarrera kopurua da. Adibidez, irudiko ETA ateak biko Fan-Ina dauka. Zirkuitu batek zenbat eta Fan-In altuagoa izan, orduan eta motelagoa da.

## Ikusi gainera 
* Fanout

## Kanpo estekak
Diari de Girona

**Diari de Girona** Kataluniako (Espainia) Girona probintziako katalanezko egunkaria da.

1943an sortu zen, *Los Sitios* izenarekin. Hasiera batean, gaztelaniaz argitaratzen zen. 1980ko hamarkadatik aurrera, katalana sartu zuten, beranduago, osotasunean hizkuntza honetan idazteko.

## Kanpo estekak 
*  Diari de Gironaren webgunea
1974ko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak

**1974ko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak** Georges Poumpidou hiltzean aurreratu ziren maiatzaren 5era. Lehenengo itzulia François Mitterrandek irabazi zuen, baina 19an Giscard d'Estaingek V. errepublikako gehiengo estuena irabazi zuen 430.000 botoengatik.

## Emaitzak 
### Lehenengo itzulia 
### Bigarren itzulia 
## Kanpo estekak
EDO ate logikoa

**EDO** edo **OR** ate logikoa disjuntzioak inplementatzen dituen zirkuitoa da eta egia-taulan irudikaturik dagoen moduan lan egiten du. Sarreretako batek maila Altua (1) edukiz gero, irteerak ere maila Altua (1) edukiko du. Bestela, maila Baxua (0) edukiko du.

## Ikurrak 
Ikurrak irudikatzeko bi modu daude, lehenengoa "ikur militarra"rekin eta bigarrena, berriz, "ikur angeluzuzena"rekin:

thumb|128px|ezkerrera|EDO Ikur militarraframe|erdian|EDO Ikur angeluzuzena

## Hardwarearen deskribapena 
thumb|150px|eskuinera|CMOS 4071 zirkuitu integratuaren eskema

EDO ate logikoak TTL zein CMOS zirkuitu integratuekin bateragarriak dira. CMOS 4000 serieko EDO ate logiko estandarra 4071 zenbakiduna da. 4071k bi sarrerako lau ate logiko independente dakartza (ikus bedi irudia).

Sarrera gehiagoko EDO ate logikoak nahi baditugu ondorengo CMOS zirkuitu integratuetara jo dezakegu:
* 4075: 3 Sarrerako hiru EDO ate logiko.
* 4072: 4 Sarrerako bi EDO ate logiko.

TTLn, berriz:
* 74LS32: 2 Sarrerako lau EDO ate logiko.

## Inplementazioa 
EDO funtzioa NMOS 1 zein PMOS 2 transistoreekin inplementatu daiteke.

### Aukera gehiago 
EZ-ETA ate logikoak konbinatuz 3, EDO funtzioa betetzen duten zirkuituak egin daitezke.

## Ikusi gainera 
* ETA ateak
* EZ-EDO ateak
* EZ-ETA ateak
* ALA ateak
* EZ ateak
* EZ-EDO esklusibo ateak

## Kanpo estekak
Ladino (erretorromaniera)

**Ladino**a edo **ladiniera** (ladinoz eta latinez, *ladin*; italieraz, *ladino*; eta alemanez. *Ladinisch*) erretorromanieraren dialekto nagusietako bat da, erromantxearekin eta friulierarekin batera. 40.000 hiztun inguru ditu Ladinia lurraldean, Italiako Dolomita mendietan; zehazki, Veneto eta Trentino-Adige Garaia eskualdeetan.

## Hiztunen geografia 
Hiztunak Bellunoko probintzian (Veneto) eta Bolzano eta Trentoko probintzietan (Trentino-Adige Garaia) bizi dira, udalerri hauetan:

* **Belluno**:
** Livinallongo (it) / Fèdom (lld)
** Cortina d'Ampezzo/Anpëz
 
* **Bolzano/Balsan**:
** Urtijëi
** Santa Cristina Gherdëina
** Sëlva
** Badia
** Corvara
** La Val
** San Martin de Tor
** Mareo

* **Trento** (Val de Fascia):
** Canazei / Cianacei
** Campitello di Fassa / Ciampedèl
** Mazzin / Mazin
** Pozza di Fassa / Poza
** Vigo di Fassa / Vich
** Soraga
** Moena

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ladinia
* Italiako hizkuntzak
* Europako hizkuntza gutxituak

## Kanpo estekak 
* Ladin Standard
* Ladin Institutua
*  Ladinoa, Munduko Hizkuntzen Amaraunean
Maribel García Malo

**María Isabel García Malo** (Castejón, 1967ko azaroaren 5a) nafar politikaria da.

## Biografia 
Nafarroako Unibertsitatean zuzenbidean lizentziaturik, Ongizate sailburua izendatu zuten 2006ko ekainean, Jose Ignacio Palaciosen ordez. 2007ko Nafar Parlamenturako hauteskundeetarako zerrendan, UPNk Miguel Sanzen atzetik kokatu zuen. Urte horretan Familia, Gazteria, Kirol eta Gizarte Gaietarako kontseilari izendatu zuten.

## Erreferentziak
Ladinia

**Ladinia** Alpeetako lurralde bat da, Italiako Belluno, Bolzano eta Trento probintzietan kokatua.

Ladinia ladiniarren lurraldea da, ladinoa mintzatzen dute biztanle gehienek, alemanarekin eta italierarekin batera. Gizatalde horrek herrialdearekiko atxikimendu handia erakusten badu ere, Ladiniak ez du inolako onarpen instituzionalik.

## Lurraldea 
thumb|250px|ezkerrera|Ladiniako udalerriak eta eskualdeak.

Ladiniak 1.200 km2azalera du, eta Dolomita mendien inguruan dago. Ladinia *bost ibarrek* osatzen dute, ibar horiek dira herrialdeko banaketa geografiko naturala: Val di Fassa () Trentinon, Val Gardena () eta Val Badia () Bolzanon, eta Livinnalongo () eta Ampezzo () Veneton (ikus mapa).

Administrazioaren aldetik, Ladinia Italiako bi eskualdetan banatuta dago: Veneto eta Trentino-Adige Garaia eskualdeetan, alegia.

Halaber, 18 udalerrik osatzen dute Ladinia.

## Kanpo estekak 
* **(Ladinoz)** Ladiniarrei eta haien lurraldeari buruzko webgunea
*   Ladinia.it
Metrika (olerkigintza)

Literaturan, **metrikak** olerkietako erritmoa eta ahoskera edo prosodiazko beste zenbait elementu nola osatzen diren aztertzen ditu. Zehatzago, erritmozko segida batean, olerkia esaterako, errepikapen ziklikoaren egitura finkoa da metrika. Zentzu hertsiagoan, bertso baten metrika bertsoaren neurria edo bertsoa osatzen duten silaba segida eta kopurua da, silaba luzeak eta laburrak bereiziz. 

## Metrikak bertsolaritzan 
Bertsolaritzan, *neurri* kontzeptua erabiltzen da metrika ordez. Horrela adibidez, zortziko handian bertsoak lau neurtitz ditu eta horietako bakoitzak 18 silaba eta bi etenaldi ditu.

### Zortziko handia 
: Ai-ta  se-me-ak / ta-ber-nan  dau-de  //  A-ma  a-la-bak  jo-ko-an
: 1...2....3...4...5./.6...7....8......9...10  //  1..2...3..4...5...6..7...8

Lau aldiz errepikatzen da egitura hori:Aita semeak tabernan daude  (10)

Ama-alabak jokoan                  (8)

Aita semeak tabernan daude        (10)

Ama-alabak jokoan                  (8)

Berriz ikusi beharko dugu        (10)

Behi gizena auzoan                 (8)

Berriro ere ez da faltako          (10)

Trapu zaharrik kakoan             (8)

### Zortziko txikia 
Zortziko txikiak 13 silaba ditu eta  etenaldi bakarra zazpigarren silabaren ondotik.

: Ma -- ri -- txu,    no -- ra    zo -- az   //  e -- der   ga -- lant ho -- ri?
: 1.......2....3.....4......5....6......7    //  1....2......3......4.....5......6

Lau aldiz errepikatzen da egitura hori:

: Maritxu, nora zoaz (7)
: eder galant hori?   (6a)
: Iturrira, Bartolo,     (7)
: nahi baduzu etorri.(6a)
: Iturrian zer dago?  (7)
: Ardotxo txuria.      (6a)
: Biok edango dugu (7)
: nahi dugun guztia.(6a

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zortziko txiki
* Zortziko handi

## Kanpo estekak
Ladino (judu-espainiera)

**Ladinoa**, **judu-espainiera** edo **judu-gaztelania** (ladinoz, *djudeo-espanyol* edo *ladino*) erromantze hizkuntza da, gaztelania zahar, hebreera, turkiera eta grezieratik sortutakoa. Batez ere, XV. mendeko gaztelanian oinarritzen da. Hiztunak judu sefardiak dira ia soilik, batez ere Israelen, Tesalonikan (Grezia), Istanbul eta Izmirren (Turkia) bizi direnak.

Marokon iturri historiko beretik haketia mintzaira garatu zen.

## Egoera 
Ladinoaren hiztunak gero eta gutxiago dira. Bigarren Mundu Gerraz geroztik, ladinoaren hiztun asko Israela joan ziren, eta hizkuntzaren transmisioa eten zuten. UNESCOren *Europako arriskupeko hizkuntzen liburu gorria* argitalpenean, "arrisku larrian" dagoen hizkuntza gisa sailkatua dago.

## Adibidea 
**Ladinoz**

El djudeo-espanyol, djudio, djudezmo o ladino es la lingua favlada por los sefardim, djudios ekspulsados de la Espanya enel 1492. Es una lingua derivada del espanyol i favlada por 150.000 personas en komunitas en Israel, la Turkia, antika Yugoslavia, la Gresia, el Maruekos, Mayorka, las Amerikas, entre munchos otros.

**Euskaraz**
Judu-espainiera, *djudio*, *djudezmo* edo ladinoa sefardiek, 1492an Espainiatik egotzitako juduek, mintzatzen duten hizkuntza da. Espainieratik eratorritako hizkuntza bat da, eta 150.000 lagunek hitz egiten dute Israelen, Turkian, Jugoslavia ohian, Grezian, Marokon, Mallorcan, Ameriketan eta beste hainbat lekutan kokaturiko komunitateetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziako hizkuntzak

## Kanpo estekak 
* Ladinokomunita
Metrika (informatika)

**Metrika** (metrika 3) administrazio publikoko Ministerioaren Informatika Kontseilu Gorenak eskatuta, El Corte Ingles-eko informatika sailak egin du. Metrika 2.1 eta azken metodo eta estandarrak betetzen duelarik: software-ingeniaritza estandar nagusiak (IEEE eta ISO 9000-3) eta metodologiak. Metrika-k bai garapen egituratutako bai objektuei zuzendutako egiturak ditu, metodologia mistoa sortuz. Baita bezero/zerbitzari teknologia eta ingurune grafikoko interfazea ere dituelarik.
Metrika 3-ren helburuak:
:* Organizazioaren helburuak betetzeko Informazio Sistemak zehaztu
:* Erabiltzaileen beharrak betetzeko software produktuekin organizazioa hornitu
:* Informazio sistemen saileko produktibitatea hobetu
:* Software egileen arteko komunikazioa hobetu, software bizi-zikloaren zehar
:* Lortutako software produktuen erabilera eta mantenua erraztea

Helburu hauen artean bakarrik kontuan hartuko ditugu Sistema Informatikoen planifikazioari dagozkionak.

## Metrika-ren etapak 
:* Informazio Sistemen Planifikazioa
:* Sistemaren bideragarritasuna ikertzea
:* Informazio sistemaren Analisia
:* Informazio sistemaren Diseinua
:* Informazio sistemaren Eraikitzea
:* Informazio sistemaren Ezartzea
:* Informazio sistemaren Mantentzea

## Kanpo estekak
Alberto Catalán

**Alberto Catalán Higueras** (Corella, 1962ko azaroaren 7a) nafar politikaria da. Gaur egun, Nafarroako Parlamentuko presidentea da.

Nafarroako Unibertsitatean farmatzian lizentziaturik, 1987an UPNn sartu zen. Bi urte geroago, alderdiko gazteriaren presidenteorde bihurtu zen. Azaroan Juan Ojembarrena presidenteak dimititu ostean, presidente izendatu zuten Catalan. 1991an berriro hautaturik, 1994 arte jarraitu zuen karguan.

Parlamentuan 1991n sartu zen lehen aldiz. Berriz, 1995ean hautatuta atera zen, eta 1996ko irailean Miguel Sanzek Nafarroako lehendakaritza lortu ostean, Alberto Catalan taldeko bozeramaile bilakatu zen. Hurrengo legegintzaldian kargua errepikatu zuen. 2001eko otsailean Rafael Gurrea ordezkatu zuen alderdiko Idazkaritza Orokorrean, eta 2005eko martxoan, berriro atera zen hautaturik. 2003ko hauteskundeen ostean, Tokiko Administrazio sailburua eta Gobernuko bozeramailea izan da.

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak
María Kutz

**Maria Kutz Peironcely** (Donostia, Gipuzkoa, 1954ko uztailaren 13a) UPNko politikaria da.

Zaragozako Unibertsitatean medikuntzan lizentziatuta eta mikrobiologian espezialista, 1979tik Nafarroako Ospitalean aritu zen lanean. 1995 eta 1999 bitartean ospitale horretako zuzendaria izan zen. 1999-2003ko legegintzaldian, Ekonomia eta Funtzio Publikoko zinegotzia izan zen Iruñeko udalean, baita alkateordea eta UPNko bozeramailea ere. 2003ko uztailean Nafarroako Gobernuko Osasun sailburua izendatu zuten. Egun Nafarroako Parlamentuko kidea da.
Begoña Sanzberro

**Begoña Sanzberro Iturriria** (Almandoz, 1962ko maiatzaren 11) UPNko politikaria da. 2007-2011 bitartean Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilaria izan zen.

## Bizitza 
Ogibidez abeltzaina, UPNn 1994an sartu zen. UAGN sindikatuko kidea, Laborantza Ganbarako presidenteordea izan zen. Almandozko lehendabiziko emakumezko alkatea izan zen. 1991-1996 eta 2002-2007 bitartean, eta 2011tik aurrera Baztango Udaleko zinegotzia izan da; eta 2002-2007 eta 2011-2015 bitartean Nafarroako Parlamentuko kidea. Euskalduna izanda, garai hartan UPNko parlamentukide euskaldun bakarra, Euskadi Irratiko kolaboratzailea ere izan da. 2007-2011 bitartean Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilaria izan zen. Demokraziako lehen kontseilari euskalduna izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fibrosi kistiko

**Fibrosi kistikoa** edo **mukobiszidosia** gorputz osoa kaltetu dezakeen gaixotasun hereditarioa da, ezintasun progresiboa eta heriotza goiztiarra eragiten duena. Lehenago pankreako fibrosi kistikoaren izena hartzen zuen, baina gaur egun F.K. baino ez.

Eritasuna umeek jasaten dute nagusiki, eta pediatria arloan tratatzen dituzte. Baina badago mota bat helduek pairatzen dutena, neumologiaren zerbitzuetan tratatutakoa.

## Sintoma eta zeinuak 
Gaixotasun honek eragiten ditu Arnas aparatuaren infekzioak, heste meheko buxadura, pankreatitisa, diabetea eta ernalezintasuna.

## Diagnostikoa 
Izerdiaren testak ematen du diagnostikoa normalean. Bertan, kloro eta sodioaren kopuru handiak antzematen dira.

## Genetika 
Gaixotasun honek oinarri genetiko dauka, eta herentzia azpirakorraren bidez transmititzen da. Gaitza gene baten mutazio batean du jatorria, 7. kromosoman dagoen gene batean. Ondorioz, zelula mintzetan kloro ioiaren garraioan parte hartzen duen proteina okerra sortzen da, bere lana zuzen egiten ez duena eta gaitza eragiten duena.

## Tratamendua 
Ez dago gaixotasuna sendatzen duen tratamendurik. Gaur egun antibiotikoak erabiltzen dira gerta daitezkeen infekzioak tratatzeko batez ere, bai eta bestelako sintomak sendabide batzuk ere.

Biriketako transplantea eta terapia genetikoa kasu batzuetan lagungarriak izan daitezke.

## Kanpo estekak 
*  Fibrosi Kistikoaren Munduko Elkartea
*  Fibrosi kistiko
Leo von Klenze

**Franz Karl Leopold von Klenze** (1784ko otsailaren 29a - 1864ko urtarrilaren 27a) Neoklasizismo garaiko arkitekto, margolari eta idazle alemaniarra zen. Bavariako gorteko arkitekto zela nabarmendu zen, Ludwig I.a Bavariakoaren erregetzaren garaian.

Leo von Klenze arkitekto neoklasikoa izan zen. Bere joera greziar inspirazioan oinarritu zuen.

## Lan nagusiak 
* Munichen:
** Gliptoteka (1816-1830)
** Alte Pinakothek (1826-1836)
** Residenz - Königsbau, Festsaalbau eta Allerheiligen-Hofkirche (1826-1842)
** Monopteros tenplua Englischer Garten parkean (1836)
** Propyläen (Propileo) Atea (1846-1862)
** Ruhmeshalle (1850)
** Monopteros tenplua Nymphenburg jauregiko lorategian
** Ludwigstraße
* Dantzalekua Wilhelmshöhe gazteluko parkean (Kassel) (1809-1810)
* Ismaning gaztelua (1816), Napoleonen semeorde Eugène de Beauharnais eta haren emaztearentzako eraikia.
* Walhalla tenplua Ratisbona ondoan (1816-1842)
* Neues Schloss (Gaztelu berria), Pappenheim (1819-1820)
* Hermitage Museo Berria, San Petersburgo (1839-1852)
* San Dionisio Aeropagita eliza katolikoa, Atenas (1853-1865)
* Befreiungshalle, Kelheim (1863)
Laura Alba

**Laura Alba Cuadrado** (Madril, 1971ko uztailaren 9a) UPNko politikaria da.

Madrilen jaio arren, Zaragozan bizi da bereziki Laura Alba, eta Nafarroara ezkondu zen. Marketing-ean lizentziaturik, Emakumezko Enpresarien elkarteko kidea da. Egun Nafarroako Parlamentuko kidea da.
Jesús María Pajares

**Jesus Maria Pajares Azpiroz** (Iruñea, 1946ko urtarrilaren 14a) 2007ko hauteskundeetan UPNko Nafarroako Parlamenturako zerrendan laugarren postua bete zuen politikari independentea da. Ogibidez ekonomialaria da.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako Herriaren Batasuna