open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Substantzia zuri

**Substantzia zuria** edo **gai zuria** garuneko eta bizkarrezur-muineko nerbio-zuntz traktuen multzoa da, gai grisa baino zurbilagoa. Garunean, substantzia zuria barnealdean banatuta dago, burmuin-azala eta kanpoko zelulen nukleoak, berriz, substantzia grisez osatuta daude. Banaketa hau bizkarrezur-muinean aldatzen da, non substantzia grisa erdian dagoen eta zuria kanpoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio César Monge

**Julio César Monge** (Bilbo, 1964ko abuztuaren 24a) euskal-salvadortar maisu eta kulturgilea da. 1990etik El Salvadorren sustraitua, egun Chalatenangon bizi da eta Los Ranchosko Jon Cortina Kultur Etxean aritzen da, artea hezkuntzarako eta gizarte-eraldaketarako tresna gisa erabiliz.

## Datu biografikoak 
Bilbon jaioa izanik ere, familiaren zati bat Palenciako Dueñas herritik etorritakoa du; haietatik zenbait kide Francoren errejimenak afusilatuak.

## Gerra magisteritza 
Euskal Herrian Magisteritza ikasketak amaitu eta gero, gerra betean zegoen El Salvadorrera joandako brigadetan izena eman zuen, iraultzaileen artean Herri Hezkuntza sustatzeko asmotan. Han Paulo Freireren *pedagogía de la liberación* delakoa ikertu zuen. Chalatenangon kokatu zen, gerrako basakeritik bizirik ateratako umeekin lanean zeuden Herri Eskoletako batean, FMLNek kontrolatutako eremuan. Talde tekniko batean ere sartu zen, zeinaren zioa, laugarren graduko ikasketak emateaz gain, maila txikiagoetan herri-irakasle bezala aritzeko ikasle gazteak identifikatzea eta trebatzea izan zen; gerra amaierarako 200 herri-irakasle ari ziren lanean. Monge 1992ra arte aritu zen lan honetan.

Mongek Área de Cooperación Internacional para el Desarrollo de la Universidad, Fundación Segundo y Santiago Montes edo La Quimera de Plástico antzerki taldea bezalako erakundeekin ere kolaboratu du.

## Erreferentziak
Bárcenako urtegia

**Bárcenako urtegia** Sil ibaian (Miño-Sil Konfederazio Hidrografikoa) dago, Santa Marina del Sil eta Ponferrada artean, Bierzoko eskualdean, Espainian.

## Geografia 
Grabitate urtegia da, *986 ha* hartzen ditu eta bere edukiera *341 hm3 da*. Azken 8 urteetako batez besteko okupazioa nahiko altua da: *% 66 (225 hm3).*

1960an eraikitzeko, Bárcena del Río eta Posada del Río herriak urpetu zituzten, bizilagunak **"Bárcena del Caudillo"** (gaur egun Bárcena del Bierzo) izeneko eraikin berriko herrira lekualdatu zituzten. Baita Posada del Bierzo herrian eta Ponferradako Fuentesnuevas auzoan ere. Halaber, Ponferradako Minero Siderúrgica konpainiaren trenbidea (MSP Trenbidea) edo Ponferrada-Villablino trenbidearen ibilbidea aldatzera behartu zuen.

Sorkuntza hidroelektrikorako erabiltzen da, baina eraikitzeko arrazoi nagusia Compostilla II ikatza erretzen duen zentrala hoztea da.

## Fauna 
Amuarrainaren, *Morone saxatilisaren* eta karparen kirol arrantza praktikatzen da. Lutxo arrunta espezie inbaditzaile gisa existitzen da.

## Kanpo estekak 
* Leongo Erresumako Turismoko Bárcena urtegiaren deskribapena
* Bárcenako urtegiaren egoera
* Ipar arroko urtegien egoera
* Presen eta Urtegien Espainiako Elkartearen fitxategia
River of Death (filma)

***River of Death*** (euskaraz *Heriotzaren Ibaia*), 1989ko Steve Carver estatubatuarrak zuzendutako abentura eta ekintza film bat da. Alistair MacLean idazlearen *1981eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Michael Dudikoff, Robert Vaughn eta Donald Pleasence aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Hamilton (Michael Dudikoff) ustez Amazonian dagoen Hiri Galdua topatzearekin obsesionatua bizi den abenturazalea da. Azkenean leku horri buruzko aztarna sinisgarri bat lortzean, mota ezberdinetako hainbat kideez osatutako talde batekin batera hiria topatzeko espedizio bati ekingo dio. Jada oihanean daudela, nazi ero batzuk bertako tribuetako kideekin esperimentu izugarriak egiten ari direla ohartuko dira.

## Aktoreak 
* Michael Dudikoff: John Hamilton
* Robert Vaughn: Wolfgang Manteuffel
* Donald Pleasence: Heinrich Spaatz
* Herbert Lom: Ricardo Diaz kolonela
* L.Q. Jones: Hiller
* Sarah Maur Thorp: Anna Blakesley
* Cynthia Erland: Maria
* Gordon Mulholland: Fanjul
* Ian Yule: Long John Silver

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Burmuineko tumore

**Burmuineko tumorea** burmuinaren osagaietatik (tumore primarioak) edo organismoaren beste eremu batzuetan dauden tumore-zeluletatik (metastasia) eratorritako zelulen kontrolik gabeko hazkundea da.

Tumoreak onberak edo gaiztoak izan daitezke, haien hazkundearen azkartasunaren arabera eta tratamendu neurokirurgikoaren bidez gaixotzea edo sendatzea lortzen duten kontuan hartuta. Beste ehun batzuetako tumoreak ez bezala, agerpen ongarrien eta gaiztoen arteko bereizketa ez da hain argia, adibidez, lesio onbera batzuek portaera kliniko gaiztoa duten eskualde osoak infiltratu ditzakete. Neoplasia gaiztoek metastasia sortzen dute, eta hori ohiz kanpoko gertakaria da. NSZrako metastasiak, maiztasunaren arabera, biriketatik, bularretik, larruazaletik (melanoma), giltzurrunetik eta traktu gastrointestinaletik datoz, eta burmuin-azalaren eta substantzia zuriaren arteko loturaren artean hazteko joera dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskalada-murru

thumb|250px|Emakume gazte bat eskalada-murru igotzen.
**Eskalada-murrua** edo **rokodromoa** (  ) eskalada egiteko prestatu den instalazio berezia da. Horren helburua mendian egiten dena espazio gertuago eta prestatuago batean egitea da. Eskalada-murruen tamainak eta itxurak oso desberdinak dira, normalean aukeratutako espazioan egokituak. Murruak segurantza elementuak eta helduleku egokiak ditu eta eskalatzailearen seguritatea zaintzeko elementuak. Berez, Europa Batasunean UNE EN 12572 arauak betetzea derrigorrezkoa da murru berri bat egiterakoan.

## Eskalada murru motak 
Eraikitzeko sistemaren araberako eskalada murru mota asko daude.
* **Egitura metalikoa + poliester beira zuntzez indartuta:**: Erretxinazko panelak kanpoko arroken itxuraz imitatuz. Izadiaren kopia izan nahi dute eta, normalean, aire libreko tokietan jartzen dira.
* **Egitura metalikoa eta egurra**: Egurra laminatua izaten da. Egurra tratatua izaten da uki itsaskorrago izateko.
* **Egitura metalikoa eta hormigoia**
* **Antzinako egituren berrerabilera**: Dagoeneko erabiltzen ez diren eraikin eta egiturak dira, birmoldatuak: zerealak gordetzeko siloak, utzitako harrobiak...

## Eskalada murru ezagun batzuk 
* Kopenhageko Amager Bakke zabor-erraustegia.
* Espainiako Chillarón de Cuencako siloa.
* Frantziako Lyongo Azium.
* Frantziako Vaulx-en-Velingo dorrea.

## Iruditegia 

File:Boulder_Dash_by_Robert_Agthe.jpg|Boulder Dash.
File:climbing.wall.bath.university.arp.jpg|Batheko Unibertsitatea, Ingalaterran, dagoen murrua.
File:Fitz Roy Climbing Wall.jpg|Fitz Roy mendia imitatuz haurrentzako eskalada murrua.
File:Sycamore with climbing hand holds.JPG|Izadian egokitutako murrua, kasu honetan zuhaitz batean.
File:Wood climbing wall.JPG|Egurrezko egitura.
File:Inflatable_climbing_wall-002.JPG|Pusgarri batean egokitutako murrua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Eskalada murru baten inguruko bideoa.
Abitibi

**Abitibi** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Abitibi-Témiscamingue administrazio-eskualdean dago eta hiriburua Amos da.

## Kanpo estekak
Anna Erra

**Anna Erra i Solà** (Vic, 1965eko urriaren 7an) Kataluniako irakasle eta politikari bat da, 2015eko ekainaren 13tik Viceko alkatea (Konbergentzia eta Batasunaren eskutik 2015ean eta Junts per Catalunyaren eskutik 2019an), bai eta, 2018ko ekainaren 19tik, Kataluniako Parlamentuko diputatu ere, JxCen izenean.

## Biografia 
Geografia eta Historian lizentziatua, Bartzelonako Unibertsitatean, Magisteritza masterra egin zuen Viceko Unibertsitatean. Viceko Sant Miquel del Sants eskolan 21 urtez maistra modura lan egin zuen, eta giza zientzietako zenbait ikasliburu idatzi zituen, Bigarren Hezkuntzako. 2007. eta 2015. urteen artean, Viceko Udaleko zinegotzi izan zen; zenbait ardura izan zituen, hala nola, Hezkuntza, Kultura, eta Komertzio eta Turismoa. Era berean, 2007-2011 urteen artean, Viceko Udaleko gizarte alorreko presidente izan zen ere. 2017an, JxCko zerrendetan aurkeztu zen, 2017ko Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetan. 2018ko ekainaren 19an Errak kargua hartu zuen, Isabel Ferrerek kargua utzi ostean, Herri Babeseko zuzendari nagusi izendatu baitzuten. 2019ko Udal Hauteskundeetan, berriro ere Viceko alkate izan zen hautatua, alderdiak gehiengo osoa eskuratu ostean.

Bizitza pertsonalari dagokionez, zenbait kargu ditu, bai Viceko Unibertsitatean, bai Fundació Universitària Balmes fundazioan. Viceko saskibaloi taldean jokatu zuen bederatzi urtez eta Òmnium Culturaleko kide da.

2020ko otsailean eta *No em canviïs de llengua* (Ez aldatu hizkuntzaz) kanpaina zela eta, Kataluniako Parlamentuan hauxe esan zuen:

Handik ordu gutxitara, bere hitzen gaizki ulertuarengatik barkamena eskatu zuen, ERCren, PSCren, PPCren, eta C'sen salaketaren ondorioz; azken alderdi horrek Erraren aurkako gaitzespen ebazpen bat aurkeztu zuen.

## Erreferentziak
Centipede (bideo-jokoa)

***Centipede***, 1981ean Atari estatubatuar konpainiak garatu eta argitaratutako arcade bideo-joko bat da. Dona Bailey eta Ed Loggek diseinatu zuten. *Millipede* (1982) jarraipena izan zuen.

Bideojoko-honetan jokalaria pantailaren behealdean dago eta laser tiroen bidez onddoz beteriko zelai batean agertzen diren harrak akatu beharko ditu.

## Kanpo estekak
Donkey Kong (bideo-jokoa)

1981ean Nintendo japoniar konpainiak garatu eta argitaratutako arkade bideo-joko bat da. Shigeru Miyamotok diseinatu zuen. Nintendo konpainiaren bideo-joko ospetsuenetakoa da.

Plataforma generoko bideo-jokoa da. Honetan, jokalariak Mario izeneko pertsonaia kontrolatuz Pauline/Lady deritzon eta estualdian dagoen anderea erreskatatu beharko du, horretarako Donkey Kong gorilak bidera jaurtitzen dizkion oztopoen gainetik jauzi egin beharko du.

## Kanpo estekak
Alemaniar Neskatxen Liga

thumb|BDMren bandera 1934tik.
thumb|250px|Hitleriar Gazteriarekin batera egindako ekintza.
thumb|250px|Derrigorrezkoa zen alemaniar eta osasuntsu izatea partaidea izateko.
**Alemaniar Neskatxen Liga**,  edota **BDM**, Hirugarren Reichan Nazi Alderdiaren neska gazteen erakundea izan zen. Jatorria 1930ean zuen, Hitleriar Gazteriaren adarra gisa sortu zenean. 1933tik aurrera indarra hartu zuen eta 1936tik aurrera derrigorrezkoa zen bertan sartzea.

## Ezaugarriak 
Ligaren partaidea izateko derrigorrezkoa zen osasuntsu izan eta alemaniarrak. Gazteak 10 eta 18 urtekoak ziren.

Erakunde honen helburua Hirugarren Reicharen menpe zeuden herrialdeetan, bereziki Alemania eta Austrian, gazteen entrenamendu militarra eta nazismoaren adoktrinamendua eta harekiko obedientzia sustraitzea izan zen. Berez, erakunde honetako oinarriak garaiko gazte erakunde askoen antzekoak ziren, baina nazismoaren pentsakera gehituz. Erakunde honetako oinarriak: nazismoa, jarduera fisikoa, adiskidetasuna, aire libreko bizimodua eta etorkizuneko emakume zintzoen heziketa izan ziren, betiere nazismoaren ikuspuntutik.

1945ean, gerra bukatu ondoren, erakundea desegina izan zen.

## Buruzagiak 
* Trude Mohr (1902-1989)
* Jutta Rüdiger (1910 - 2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riañuko urtegia

**Riañuko urtegia** (*Remolinako urtegia* ere deitzen zaio) Leongo probintziaren ekialdean dago, Gaztela eta Leongo Espainiako autonomia erkidegoan. Dueroko arro hidrografikoan dago eta Esla eta Yuso ibaien iturriek elikatzen dute.

Alboan, Gilbo tontorra mendi ikusgarria du.

## Testuingurua 
650 hektometro kubiko baino gehiagoko edukiera du, Leóngo Tierra de Campos eremuko 84.000 hektarea ureztatzeko helburuarekin eraiki zuten. 1987ko abenduaren 31n amaitu zenetik, haranen antzinako bederatzi herrien azalera urez betetzen du. Hauek ziren herriak: Anciles, Salio, Huelde, Éscaro, La Puerta, Burón, Pedrosa del Rey, Riañu eta Vegacerneja

## Historia 
Zingira XX. mendearen hasieran diseinatu zen eta geroago Errepublika garaian. Ibilbide politikoa 1963an hasi zen eta lanak 1965ean, presako hormigoizko horma altxatuz, diktadura frankistan zehar. Proiektuak oso poliki aurrera egin zuen 1970eko hamarkadan, eta mobilizazio batzuk egin ziren Riaño bailaran. 1978an sistema konstituzionala iritsi ondoren, proiektua izoztuta geratu zen. Sozialistak 1982an boterera iristearekin batera, proiektua berriro hasi zen, urtegiaren eraikuntza azkartuz. Hainbat protesta egin ondoren ibarrean, Leonen, Madrilen, Bilbon eta Valladoliden, eta hilabete batzuetan nazioko eta nazioarteko hedabide guztietan agertu ondoren, Felipe Gonzálezen gobernu sozialistak Madrilen, Javier Saenz de Cosculluela sustapen ministroarekin, haranaren derrigorrezko itxiera eta horren okupazio militarra dekretatu zuten, obren garapena bermatzeko.

## Kanpo estekak
Pixels (2015eko filma)

***Pixels*** (euskaraz *Pixelak*), 2015eko Chris Columbus estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko komedia film bat da. Adam Sandler, Kevin James, Josh Gad, Peter Dinklage, Michelle Monaghan, Brian Cox, Ashley Benson, Sean Bean eta Jane Krakowski aktoreek antzeztu zuten.

1980ko hamarkadan arcade aretoetako bideojokoei umorezko omenaldia egiten zaie, nagusiki *Pac-Man*, *Space Invaders*, *Arkanoid*, *Galaga*, *Centipede* eta *Donkey Kong* bideojokoei.

## Argumentua 
Estralurtarrek gizakiek espaziora jaurtitako denbora-kapsula batean arcade bideojokoen irudiak ikusi eta beren aurkako gerra aldarrikapen gisa hartuko dute. Will Cooper (Kevin James) AEBetako presidenteak orduan bere harutzaroko adiskidemin eta 1980ko hamarkadako arcade bideojoko aretoetako Sam Brennerri (Adam Sandler) laguntza eskatuko dio, azken hau gaur egun etxez-etxeko ikusentzunezko sistemen instalatzaile bezala lan egiten du. Brenner, Eddie Plant (Peter Dinklage) eta Ludwlow Lamonsoff (Josh Gad) 1980ko hamarkadako arcade bideojokoetako espezialistek estralurtarren aurka borrokatu eta Lurra nahiz Gizateria salbatzeko talde xelebrea osatuko dute.

## Aktoreak 
* Adam Sandler: Sam Brenner
** Anthony Ippolito: Sam Brenner, 13 urterekin, 1982an
* Kevin James: Will Cooper, AEBetako presidentea
** Jared Riley: Will Cooper, 13 urterekin, 1982an
* Michelle Monaghan: Violet van Patten, teniente kolonela
* Peter Dinklage: Eddie Plant
** Andrew Bambridge: Eddie Plant, 13 urterekin, 1982an
* Josh Gad: Ludlow Lamonsoff
** Jacob Shinder: Ludlow Lamonsoff, 8 urterekin
* Brian Cox: James Porter almirantea
* Sean Bean: Oficial Hill ofiziala
* Jane Krakowski: Jane Cooper, AEBetako Lehen Anderea
* Affion Crockett: Dylan Cohan, sarjentua
* Ashley Benson: Lady Lisa
* Matt Lintz: Matty
* Lainie Kazan: Mickey Lamonsoff

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ana Mari Marin

**Ana Mari Marin Gutierrez** (Elizondo, Baztan, 1933ko abuztuaren 13a - Iruñea, 2020ko abuztuaren 24a) nafar margolaria eta emakume aitzindaria izan zen, Baztango erreferente soziala eta kulturala.

## Bizitza 
Ana Mari Elizondoko Paularena etxean jaio zen, 1933ko abuztuaren 13an. Gurasoak, Julia Gutiérrez donostiarra eta Blas Marin baztandarra izan zituen. Aita Baztango alkatea izan zen errepublika garaian. Hiru urte zituela Frantziara exiliatu behar izan zuen familiarekin batera. Lehen eskola Frantzian ezagutu zuen, Donostian bigarrena.

### Margolari ibilbidea 
Zazpi urterekin hasi zen margotzen, bolada bat ohean igaro behar izan zuenean, gaixo. 13 urte zituela, marrazketa ikasten hasi zen Mariló Lasheras Aguirre irakaslearekin. 1948. urtearen inguruan, familia berrelkartu zen Elizondon, eta ametsetako egonkortasuna lortu. Baztanekin elkartzea erabakigarria izan zen nerabezaroan, bizitzara zabaltzeko unean. Hantxe ezagutu zuen ustekabean Ismael Fidalgo Ana Mariren pinturarako bokazio piztu zuen bizkaitar margolaria.

[thumb|Ana Mari Marin [Jorge Oteiza|Jorge Oteizaren koadroaren aurrean.]]
Harreman estua izan zuen beste artista batzuekin ere, hala nola Mentxu Gal margolari irundarrarekin, zeinarengandik eragin handia jaso zuen, Agustín Ibarrolarekin, edo Jorge Oteizarekin, haren "aita espiritualtzat" jotzen zuena.

Osasunak utzi zion bitartean margotu zuen; denbora asko ematen zuen estudioan, ia egunero aritzen zen hainbat orduz. Haren pintura espresionista eta bitalista da; haren hitzetan, bere izaera bezalakoa. Kolore biziak erabiltzen zituen, eta olioa eta akuarela, batik bat. Zenbait kritikariren arabera, haren obra "ordenatua, harmoniatsua, arina, freskoa eta intimoa" da.

### Aitzindaria 
Baztanen prakak jantzi zituen lehen emakumea izan zen. Baztango lehen emakumezko zinegotzia eta Elizondoko lehen zinpeko alkatea ere izan zen.

Euskal Artzainak Ameriketan elkarteko ohorezko lehendakaria eta Kaliforniako Western Range Association elkarteko 'ohorezko kidea' ere izan zen, Estatu Batuetara artzain joan behar zuten gazteekin egindako lanagatik eta laguntzagatik.

87 urterekin zendu zen, Iruñean, gaixotasun luze batengatik ospitaleratuta zegoela.

## Erakusketak 
* 1956an egin zuen lehen erakusketa, 21 urte zituela, Iruñeko Aurrezki Kutxaren García Castañón aretoan

* Ondoren, hainbat tokitan erakutsi zituen bere margolanak, beste beste, Donostian, Bilbon, Gasteizen, Lizarran, Biarritzen, Baionan, Mexikon, Londresen, Bordelen, Irunen eta Santanderren. 

* 2013an 8.000 ikusle igaro ziren Iruñeko zitadelan antolatutako erakusketatik.

## Omenaldiak 
* 2019an, Blanca de Navarra elkartearen omenaldia jaso zuen Elizondoko Casinoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Mari Marin, eitb.eus
Diazoxido

**Diazoxidoa** (**Proglycem** izen komertziala duena) potasioaren kanalen aktibatzaile bat da, mintz iragazkortasuna potasio ioietara gehituz muskulu lisoaren erlaxazio lokala eragiten duena. Farmakoa hipertentsio akutuaren edo hipertentsio gaiztoaren tratamenduan hodi-zabaltzaile gisa erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dikloxazilina

**Dikloxazilina** betalaktamikoen familiako antibiotiko bat da, beta-laktamasarekiko erresistentea. Bakterio gram-positiboen bidezko infekzioen tratamenduan erabiltzen dute, batez ere *Staphylococcus aureus* espeziearen aurka. Ehun bigunetako infekzioetan ere erabiltzen dute (zelulitisa, adibidez).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Difenhidramina

**Difenhidramina** antihistaminiko, lasaigarri eta hipnotiko bat da, efektu antimuskarinikoak dituen sendagai antikolinergiko eta eskopolaminaren alternatiba sintetiko gisa aurkitua.

Difenhidramina lehen antihistaminiko ezagunetako bat izan zen: 1943an George Rieveschlek asmatu eta, handik gutxira, 1946an, bere erabilera komertziala onartu zuten. Sendagaia Benadryl, Pfizerrek eta Dimedrol bezala erregistratutako produktua, markapean saltzen dute baita generiko moduan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galaga

***Galaga***, 1981ean Namco japoniar konpainiak garatu eta argitaratutako arcade bideo-joko bat da. *Galaxian* bideo-jokoaren ondorengoa bezala diseinatua izan zen.

Bideo-jokoan jokalariak intsektu itxurako estralurtar anitzez osatutako multzoaren aurka borrokatzea helburu du, estralurtarrak jokalariari bonba ugariz eta kamikaze erasoaldien bidez erasotuko dute.

## Kanpo estekak
Dobutamina

**Dobutamina** shock kardiogenikoa eta bihotz-gutxiegitasun akutua tratatzeko erabiltzen den botika bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asintomatiko

Medikuntzan, afekzio batean **asintomatikoa** dela esaten da pazienteak gaixotasun edo infekzio bat badu baina sintomarik ez badu. Gaixotasun bat sintomarik gabekoa izan daiteke, normalean sintoma nabarmenik agertzen ez badu. Infekzio asintomatikoei **infekzio subklinikoak** ere deitzen zaie. Beste afekzio batzuk (gaixotasun mentalak, adibidez) subklinikotzat har daitezke, baldin eta diagnostiko kliniko baterako behar diren sintoma guztiak ez badituzte. Klinikoki isila terminoa ere erabiltzen da.

Gaixotasun bat sintomarik gabekoa dela jakitea garrantzitsua da, zeren eta:
* Sintomak berandu gara ditzake eta, beraz, itxaronaldi arretatsua edo tratamendu goiztiarra behar izan dezake.
* Bere kabuz sendatu edo onbera bihur daiteke.
* Pertsona batek tratamendua jaso behar du, gerora hipertentsioa eta hiperlipidemia bezalako arazo medikoak ez garatzeko.
* Erne egon balizko arazoen aurrean: hipotiroidismo asintomatikoa Wernicke-Korsakoff edo beriberi sindromea duen pertsonarengana itzultzen da zain barneko glukosa jaso ondoren.
* Erasandako pertsona infekziosoa izan daiteke, eta infekzioa oharkabean beste batzuei barreiatu.

Sintomarik gabeko afekzio baten adibide bat zitomegalobirusa (CMV) da, herpesbirus genero bat. "Uste da jaioberri guztien % 1 CMV bidez kutsatzen direla, baina infekzio gehienak sintomarik gabekoak dira". Adibidez, esklerosi anizkoitzean, kasuen %25 inguru sintomarik gabekoak direla kalkulatzen da, eta *post mortem* edo kointzidentzia bidez soilik detektatzen dira, beste gaixotasun batzuk tratatzen diren bitartean. Poliomielitisak ere asintomatiko kopuru handia du, baina kutsa dezakete gaixotasuna horrela egonda ere.

Bestalde, 2019-2020 aldian, koronabirusak eragindako gaixotasunaren pandemian, pertsona asintomatikoek eginkizun garrantzitsua bete zuten gaixotasun hori mundu osora zabaltzeko, kutsatzeko erraztasunaren ondorioz, eta horrek zaildu egin zuen gaixotasun horri eustea; hori dela eta, agintariek urruntze- eta prebentzio-neurriak aplikatu behar izan zituzten, gaixotasun horren hedapena eta, ondorioz, osasun-kolapsoa saihesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shock kardiogeniko

**Shock kardiogenikoa** bihotzeko ponpa-funtzioaren trastorno akutu larria da, organo bitalen perfusioaren nahasmendua dakarrena. Ikerketa medikoen arabera, miokardio infartu akutua jasaten duten pertsonen % 10ek shock kardiogenikoa izango dute organismoak bizitza salba diezaioketen konpentsazio-mekanismo fisiologikoak abiarazi aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konderriko eskualde-udalerri (Quebec)

thumb|Quebeceko konderriko eskualdeko udalerrien mapa.
**Konderriko eskualde-udalerriak** ( (MRC)) toki-udalerrien lurralde-kudeaketa ziurtatzen duten administrazio-erakundeak dira. Udalez gaindiko komunitateetan biltzen dira, eta Quebeceko gobernuak emandako jurisdikzio- eta arautze-ahalmena dute, konderri gisa izendatutako lurralde batean.

Eskumen-maila bikoitzeko udal-administrazioaren sistema hori 1979an aldatu zuen Antolamendu eta Hirigintza Legeak, Quebeceko konderriak berrantolatzeko gobernu-politikan.

## Derrigorrezko eskuduntzak 
Konderriko eskualde-udalerri batek eskumen hauek ditu:

* lurralde-antolamendua bost urtean behin berrikusi behar den antolamendu-eskema baten bidez kudeatzea;
* hondakin-materialak erabiltzeko plana, arriskuak estaltzeko eskema (suteetarako) eta segurtasun zibilaren eskema (poliziarako) ezartzea;
* lurralde-antolamenduaren eskema aplikatzen dela zaintzea;
* hirigintza-erregelamenduak ezartzea eta administratzea antolatu gabeko lurraldeetan eta, batzuetan, tokiko udalerri batzuetan;
* bere lurraldeko ur-ibilguek ongi funtzionatzen dutela ikustea, bereziki nekazaritzako drainatze-lanetarako egokitu direnak;
* tokiko udalerrien ebaluazio-rolak prestatzea;
* eraikinak saltzea, jabetza-zergak ez ordaintzeagatik;
* tokiko garapen-zentro bat izendatu edo osatzea, eskualdeko enpresei laguntzeko;
* erakunde honen finantzaketa bermatzea.

## Zerrenda 
## Kanpo estekak
Lea Niako

thumb|Lea Niako.
**Lea Niako** (Hanburgo, 1908-Berlin?, 1945 inguruan) **Lea Maria Kruse**ren izen artistikoa zen, baita ere **Berlingo Dantzaria** gisa ezaguna izan zen. Dantzaria, aktorea, artista eta espioia izan zen. Artista gisa nackttanz koreografiako mugimenduaren partaidea izan zen; mugimendu horretan protagonistak askotan publiko aurrean ia biluzik ateratzen ziren. Espezialisten arabera biluztasun hori askapen-keinu gisa ulertu behar zen.

## Biografia 
Lea Niakok artista exotiko moduan arrakasta handia izan zuen bai Europan baita ere Amerikan. Jerzy Sosnowski espioi poloniarra ezagutu zuen eta elkarrekin abentura bat izan zuten. 1935eko otsailaren 24an Gestapok atxilotu zituen. Sicherheitsdiensteneko, SSren inteligentzia zerbitzuko Walter Schellenberg-ek ideologikoki berreskuratzeko eta Alemaniarako espioi gisa lan egiteko konpromezua hartu omen zuen. Reinhard Heydrichek proposamena onartu zuen. Ondoren artistaren biografiaz ez da ezer ezagutzen.

Dirudienez 1945ean Berlinen hil zuten.

## Filmak 
* *Fátima Milagrosa* (Rino Lupo, 1928)
* *La carta* (Adelqui Migliar, 1931)
* *Forja de héroes* (Karl Ritter, 1939)
* *Legion Condor* (Karl Ritter, 1939), gerraren ondorioz bukatu gabe gelditu zen.
* *Zwischen Hamburg und Haiti* (Erich Waschneck, 1940)
* *Carl Peters* (Herbert Selpin, 1941)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lea Niako Internet Movie Database webgunean.
* :Lea Niakoren argazkiak.
Denbora-kapsula

**Denbora-kapsula**, orainaldiko mezuak eta gailuak gorde eta etorkizuneko belaunaldiek topatzeko izan daitezen helburu duten edukiontzi hermetikoak dira. Alegia, garai jakin bateko bizitza nolakoa zen ordezkatzeko objektu jakin batzuk gordetzen dituen kontenedore bat da, etorkizunean irekitzeko pentsatua, eta horretarako gordea,

1937an lehenbizikoz "denbora-kapsula" izendapena erabili zen, 1939ko New Yorkeko Nazioarteko Erakusketaren testuinguruan, handik 5.000 urtera ireki zedin. Dena dela, kontzeptu hau zibilizazioa bera bezain zaharra da, jada Antzinaroan eta Mesopotamian hirien harresietan etorkizunean irekitzeko kutxak gordetzen baitziren, etorkizuneko belaunaldiek antzinako kulturak ezagutu zitzaten.

## Erreferentziak
Ekokardiografia

[thumb|Ekokardiograma anormal bat: [bentrikuluko trenkadaren akats bat azaltzen du.]]

**Ekokardiografia** bihotzeko egiturak eta mugimenduak ultrasoinu-uhinen bidez irudikatzen dituen ekografia-mota da. Gaur egun, gehien erabiltzen den modua 2D da, denbora errealean eta bi dimentsiotan irudiak lortzeko aukera ematen diguna (bihotzaren ebakidura lauak, ardatz desberdinetan). Gainera, beste teknika batzuekin ere osa daiteke, hala nola Doppler tisularra edo kontrasteak. Berriki, 3Dko ekokardiografiaren erabilera hedatzen ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dewako Hiru Mendiak

Japoniako antzinako Dewa probintzian dauden hiru mendi dira, gaur egungo Yamagata prefekturan. Hiru mendi hauek dira: Haguro mendia, Gassan mendia eta Yudono mendia. Xintoismo erlijioaren arabera leku sakratuak dira, bereziki shugendō kultu aszetikoan.

Haguro mendiko bost solairuko pagoda japoniar altxortzat sailkatua dago.

## Kanpo estekak
Barrios de Ḷḷunako urtegia

**Barrios de Ḷḷunako urtegia** Espainiako Leongo Luna eskualdean dagoen urtegia da. Euste-hormaren oinetan kokatzen den herritik hartzen du izena: Los Barrios de Luna .

Proiektua Luis de Llanos y Silvela Dueroko Konfederazio Hidrografikoko ingeniariak burutu zuen. 1945ean, lanak Ginés Navarori eman zitzaizkion, urte horretako udan hasita. 1951ko ekainaren 15ean, uhateak itxi zituzten lehenengo ura biltzea hasteko eta 1951ko uztailaren 31ko arratsaldeko 5etan uhateak ireki zituzten eta urtegiaren lehen hustea gertatu zen.

Hamasei herri eta auzo desagertu ziren urtegiaren hondoan: Arévalo, Campo de Luna, La Canela, Casasola, Cosera de Luna, Lagüelles, Láncara de Luna, Miñera, Mirantes de Luna, El Molinón, Oblanca, San Pedro de Luna, Santa Eulalia de las Manzanas, Trabanco, Truva eta Ventas de Mallo.

1956an inauguratu zen ofizialki Páramo Leonés eremuan eta Órbigo eskualdean ureztatzeko guneak ezartzeko. Luna ibaiko urak Omaña ibaiarekin bat egiten dute, eta une horretatik aurrera Órbigo ibaia deitzen da.

Laurogei metroko altuerako presa du, lur-eremuaren estutasuna aprobetxatuz sortua, eta horrek 300 milioi metro kubiko baino gehiagoko ur bolumena sortzen du, 50.000 hektareako artoa, erremolatxa eta lupulua batez ere ureztatzeko erabiltzen dena.

Asturiaserako bidean, AP-66 autobideak zeharkatzen du urtegia. Autobidean tirante-zubi bat dago, Carlos Fernández Casado ingeniaria izenekoa, eta, gaur egun, Espainiako argirik handiena duena da, Cádizko 1812ko Konstituzio Zubiaren ondoren.

## Kanpo estekak 
* Estado del Embalse de Barrios de Luna
* Ficha de la Confederación Hidrográfica del Duero
* Ficha de la Sociedad Española de Presas y Embalses
* Web del Sindicato Central del Embalse de Barrios de Luna
Messiniarreko gatz-krisia

**Messiniarreko gatz-krisia** Mediterraneoko historia geologikoaren garai bat izan zen, bere hondoan gatz pilaketa masibo bat izan zuena eta, ziuraski, ia erabateko lehortze aldi bat izan zuena. Bere izena Messiniar arotik dator, aldi berean Messinako hiri siziliarrak izendatua izan zena, non krisian zehar utzitako gatzaren aztarnategi ikusgarriak bisita daitezkeen, ondoren deformazio tektonikoak itsasoaren mailatik gora altxatuak izan direnak.

Mediterraneoaren lurrunketak, bertan drainatzen duten ibaiek jasotzen duten prezipitazioa gainditzen du, eta, beraz, Rifeko konexioaren bidez Atlantikoarekin dagoen ur trukea murrizteak, duela 5,96 Ma, eta bere itxiera osoak, duela 5,59 Ma, Mediterraneo itsasoaren maila azkar erortzea eragin zuen, gaur egun Atlantikotik datorren ur guztia bertan behera geratu baitzen. Lurruntze honek itsas hondoan gatz kantitate handiak uztea eragin zuen.

Gatzaren krisia Mediterraneoko uholde ikaragarriarekin amaitu zen, Atlantikoko uren bidez, duela 5,33 Ma inguru, egungo Gibraltarko itsasartean irekitako pasabide baten bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haguro mendia

**Haguro**, japonieraz 羽黒山, Haguro-san, Japoniako Tsuruoka hirian dagoen mendi bat da, antzinako Dewa probintzian eta gaur egungo Yamagata eta Akita prefekturetan. 414 metroko garaiera du.

Xintoismoaren arabera leku sakratuak diren Dewako Hiru Mendietako bat da. 2.336 harrizko mailetako bidezidor batetik igotzen da, 600 urte inguruko zuhaitzez osatutako baso batean barna, pagoda budista batetik igaroz.
Marianne Stokes

**Marianne Stokes**, jaiotza izenez **Marianne Preindlsberger** (Graz, 1855eko urtarrilaren 19a - Londres, 1927ko abuztuaren 13a) austriar margolaria izan zen.

Inglaterran bizi izan zen Adrian Scott Stokes paisaia margolariarekin ezkondu ondoren. Viktoriar aroko margolaririk garrantzitsuenetarikotzat hartzen da.

## Bizitza 
Austrian, Graz hirian jaio zen 1855eko urtarrilaren 19an.

Bere bizitzan zehar, Alemanian eta Frantzian bizi izan zen pintura ikasten.

Frantzian, Helene Schjerfbeck margolari finlandiarra ezagutu zuen eta harekin joan zen Pont-Avenera 1883an. Han ezagutu zuen Adrian Scott Stokes margolaria eta 1884an ezkondu zirenean, Britainia handira joan ziren bizitzera, St. Ivesera Kornuallesen, eta Marianne Sotkes hango artisten Newlyneko Eskolaren kide zen Marianne Stokes. Seme-alabarik izan ez zutenez, asko bidaiatu ziren haien artea bilakatuz.

Londresen hil zen1927ko abuztuaren 13an.

## Lana 
Lehen ikasketak Munichen egin zituen, Alemanian, Wilhelm Lindenschmit, baina *Muttergluck* izenburuko bere lehen margolana egiteko diurlaguntza bat lortu ostean, Frantzian Pascal Dagnan-Bouveretekin eta Colin eta Gustave Courtoisen.

Landan eta Paris hirian eta Jules Bastien-Lepage margolari naturalistaren jarraitzaile bihurtu zen, garaiko gazte asko bezala. Haren eragina izaten jarraitu zuen estiloan, nahiz garatutako gaiak aldatu, landa paisaietatik, gai erromantiko, Erdi Aroko eta biblikoetara.

Bretainian *Reflection* lana margotu zuen, baina ezkondu eta senarrarekin Ingalaterrara joan zenean eta ezkontza abizena hartuta, jarri zuen erakusgai, 1885ean, *Royal Academy of Arts* arte akademian. Bere lana beste hianbat lekutan izan zen ikusgai: Grosvenor Galleryn, New Galleryn eta Royal Society of British Artists elkartean ere.

1885 eta 1886an senarrarekin batera udarak Danimarkako iparraldeko Skagen hirian. Bertan artisten kolonia garrntzitsu bat zegoen Skagengo Margolariak deitua. Bertan, Michael eta Anna Ancher margolariekin adiskide egin ziren.​ 

1885eko udan ere, Irlandan izan ziren.

Senarrarekin batera Fine Art Society elkartean erakusketa egin zuen 1900an.​ 

Tirolera sarri bidaiatu ziren eta 1905an Hungariara eta Eslovakiara Tatra Garaietara. Trata Garaietan urte erdi egon ziren margotzen Važec, Mengusovce eta Ždiar herrizketan. Senarra paisaiak margotzen aritu zen, batez ere bertako etxeak eta belar bilketa, bien bitartean emazteak erretratuak margotu zituen (jantzien xehetasunak jasoz), kultura eslovakoa jasoaz.

Olio pinturak egiteari utzi eta prerrafaeliten eraginez, tenple eta igeltsoarekin margotu zuen eta freskoak direla ematen dute.

Royal Watercolour Society elkarteko kide ere izan zen.

## Erreferentziak
Clermont (Abitibi-Ouest)

**Clermont ** Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Abitibi-Témiscamingue eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Abitibi-Ouest konderriko eskualdeko udalerrian.
2020ko zentsoaren arabera 519 biztanle zituen 157.45 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak
Abitibi-Ouest

**Abitibi-Ouest** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Abitibi-Témiscamingue administrazio-eskualdean dago eta hiriburua La Sarre da.

## Kanpo estekak
Chris Columbus

**Chris Joseph Columbus** (Spangler, Pennsylvania, 1958ko irailaren 10a), estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigile bat da.

## Filmografia 

| width="50%" |
**Ekoizle exekutiboa bakarrik**

| width="50%" |
|}

## Kanpo estekak
Leighton Baines

**Leighton John Baines** (Kirkby, Merseyside, 1984ko abenduaren 11), ingeles futbolari ohi bat da. Ezker alboko atzelari postuan jokatu zuen, Wigan Athletic Football Club (2002-2007) eta Everton Football Club (2007-2020) taldeetan, bai eta Ingalaterrako futbol selekzio nazionalan ere (2015-2020).
Munich (kirol oinetakoak)

**Munich**, Kataluniako oinetako enpresa ekoizle bat da. Marka honen ikurra X bat da. Urtero 850.000 oinetako pare inguru ekoitzi ohi ditu, horietatik %46a kirol arlorako eta gainontzeko %54a modarako.

1939an Luís Bernedak Sant Boi de Llobregat udalerrian sortu zuen eta gaur egun Capellades udalerrian egoitza nagusia du. Kirol askotarako oinetakoak egiten ditu, tartean, errugbia, areto futbola, eskubaloia eta boxeoa.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Le Coq Sportif

**Le Coq Sportif**, , Frantziako kirol eta moda arloko oinetako eta arropa enpresa ekoizle bat da. Marka honen ikurra Oilar bat da, Frantziako ikur nazionala.

1882an Émile Camusetek sortu zuen eta gaur egun Entzheim udalerrian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Joma

**Joma**, Espainiako kirol oinetako eta arropa enpresa ekoizle bat da. Marka honen ikurra J bat da.

1964an Fructuoso Lópezek Toledon sortu zuen eta gaur egun Gaztela Mantxako Portillo de Toledo udalerrian egoitza du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Asics

**Asiscs**, Japoniako kirol arropa eta oinetako enpresa ekoizle bat da.

1940an Kihachiro Onitsukak sortu zuen eta gaur egun Kobe hirian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Acton (konderriko eskualde-udalerria)

**Acton** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Montérégie administrazio-eskualdean dago eta hiriburua Acton Vale da.

## Kanpo estekak
Chiruca

**Chiruca** eta katalanez **Xiruca**, Katalunia eta Espainiako mendizaletasun arropa eta oinetako enpresa ekoizle bat da.

1950eko hamarkadan Fontfreda anaiek Garrotxako Tortellà udalerrian sortu zuten eta gaur egun Errioxako Arnedo udalerrian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lotto Sport Italia

**Lotto Sport Italia**, Italiako kirol arropa eta oinetako enpresa ekoizle bat da.

1973an Caberlotto familiak Montebelluna udalerrian sortu zuen eta gaur egun Venetoko Trevignano udalerrian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bestard

**Bestard**, Espainiako mendizaletasun oinetako enpresa ekoizle bat da.

1940an Mallorcako Lloseta udalerrian sortua izan zen eta gaur egun egoitza nagusia bertan du. 1970eko hamarkadatik mendi oinetako eta botetan espezializatu zen eta kalitate handiko oinetakoak ekoizten ditu. Gore-Texa erabiltzen ere oinetako enpresa aintzindarietako bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Fila (enpresa)

**Fila**, Italiako kirol arropa eta oinetako enpresa ekoizle bat da.

1911an Ettore eta Giansevero Fila Robattinok sortu zuten eta gaur egun Piamonteko Biella udalerrian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
The Legend of Zelda (bideo-jokoa)

***The Legend of Zelda***, , literalki "Hyruleren Fantasia: Zeldaren Kondaira", 1986an Nintendo japoniar konpainiak merkaturatutako bideo-joko bat da. Shigeru Miyamoto eta Takashi Tezukak Nintendo Entertainment System kontsolarako diseinatu zuten.

Hyrule fantasiazko lurraldean kokatua, Link mutil gazteak (jokalariak) Zelda printzesa salbatzeko helburuz Jakintzaren Hiruindarraren zortzi piezak bildu beharko ditu, Zelda printzesa Heriotzaren Mendian Ganon printzeak preso baidauka.

## Kanpo estekak
Antoine-Labelle

**Antoine-Labelle** Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Laurentides eskualdean dago eta hiriburua Mont-Laurier da.

## Kanpo estekak
Toki (bideo-jokoa)

***Toki***, 1989an TAD Corporation japoniar konpainiak garatu eta argitaratutako arcade bideo-joko bat da. Haruki Kitahara diseinatu zuen.

Bideo-joko honetan azti batek Toki deritzon tximino bilakatutako gizaki batek Miho topatu eta erreskatatu beharko du, horretarako mailaz-maila bidean topatzen dituen oztopo guztiak gainditu beharko ditu, amaieran aztiarekin borrokatu eta Miho askatu eta bikotea beren jatorrizko gizaki egoerara itzuli arte.

## Kanpo estekak
Bad Dudes Vs. DragonNinja

***Bad Dudes Vs. DragonNinja***, ***Bad Dudes*** edo ***DragonNinja***, 1988an Data East japoniar konpainiak garatu eta argitaratutako arcade bideo-joko bat da.

Ninja talde batek AEBetako presidentea bahitu berri du. Borroka arteetan trebeak diren bi tipok hura askatzeko helburuz hirian barna bidaiatu eta ninjen aurka borrokatuko dute, maila batetik bestera igarotzeko etsai nagusi baten aurka egin eta irabazi egin beharko dute.

## Kanpo estekak 
* *Bad Dudes* bideo-jokoa ikusgai, Youtube.com
Xain'd Sleena

'''''Xain'd Sleena*** edo ***Solar Warrior'''*, , 1986an Technos japoniar konpainiak garatu arcade bideo-joko bat da. Taitok argitaratuzuen.

Xain deritzon sari-ehiztari espazialak hainbat planetetan zehar estralurtarren aurka borrokatu beharko du.

## Kanpo estekak 
* *Xain'd Sleena'' bideo-jokoa ikusgai, Youtube.com
Galaxian

***Galaxian***, , 1979an Namco japoniar konpainiak merkaturatutako bideo-joko bat da. Kōichi Tashirok eta Haruhisa Udagawak diseinatu eta programatu zuten.

*Space Invaders* (1978) bideo-jokoaren formula berdinean oinarritzen da: estralurtar gudaroste batek jokalariari erasotzen dio, baina *Space Invaders* bideo-jokoan ez bezala, elementu dramatikoa du, estralurtarrek kamikaze erasoak egiten baitituzte.

## Kanpo estekak
City Connection

***City Connection***, 1985ean Jaleco japoniar konpainiak garatu plataforma arcade bideo-joko bat da.

Auto batek mundu herrialde ugaritan barna bidaiatuz plataformak margotu beharko ditu, bidean oztopo ugari gaindituz, beste autoak, erregai-kupelak, katuak... noizbehinka globoak ere agertu zaizkio, horiek atzemanez gero herrialde batetik bestera igaroz.

## Kanpo estekak 
* *City Connection* bideo-jokoa ikusgai, Youtube.com
Mahamadou Issoufou

**Mahamadou Issoufou** (Dandadji, 1951ko urtarrilaren 1a) nigertar politikaria da. Nigerko lehendakaria izan zen 2011ko apirilaren 7tik 2021eko apirilaren 2ra.
34. Oscar Sariak

**34. Oscar Sarien ekitaldia** 1962ko apirilaren 9an Santa Monicako Santa Monica Civic Auditorium biltzargunean egin zuten 1961. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Bob Hope izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **William L. Hendricks**
* **Fred L. Metzler**
* **Jerome Robbins**

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* **Stanley Kramer**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **George Seaton**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
BioBlitz

[thumb|BioBlitz baten oinarri-kanpamentua, [Aucklanden.]]
**BioBlitz** bat (batzuetan **bioblitz** ere idatzia), ikerketa biologikoan ariketa intentsibo bat da, espezie bizi guztiak izendatutako eremu batean erregistratzeko ahaleginean. Zientzialari, naturalista eta boluntario taldeek landa-azterketa intentsiboa egiten dute etengabeko denbora-tarte batean (adibidez, normalean 24 orduz). BioBlitz askok osagai publikoa dute, publikoak aniztasun biologikoarekiko interesa izan dezan. Jendeak gehiago parte har dezan, BioBlitz hauek maiz hiri-parkeetan edo hirietatik gertu dauden natura-erreserbetan ospatzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Atari:Hezkuntza/Lehen Hezkuntza/BioBlitz, eskolan Wikimedia erabilita BioBlitz bat antolatzeko moduen inguruan ikasteko.

## Kanpo estekak 
* National Geographicen hezkuntza baliabideak
Ḷḷuna

**Ḷḷuna** Montaña Occidental eskualdeko azpi-eskualde tradizionala da, Leongo probintzian, Gaztela eta Leonen, Espainian.

## Mugak 
Eskualde hauek mugatzen dute: Asturiasko Lenako kontseilua (iparraldetik); Leongo Babia eta Omaña eskualde tradizionalak (mendebaldetik); Gordón, Los Argüellos eta Alba eskualde tradizionalak (ekialdetik); eta Tierras de Ordás (hegoaldetik)

## Udalerriak 
Eskualde tradizionala honako udalerriek osatzen dute:

* Carrocera (Val de Viñayo eskualdea);
* Barrios de Ḷḷuna (Luna de Arriba eskualdea);
* Sena de Ḷḷuna;
* Souto y Amíu (Luna de Abajo eskualdea);
* Rioseco de Tapia;
* Santa María de Ordás (Ordás eskualdea).

## Hidrologia 
Luna ibaiak ipar-mendebaldetik hego-ekialdera zeharkatzen du eta eskualdeari izena ematen diona da.

1950-60ko hamarkadan urtegia eraikitzearen ondorioz eskualdea urez bete egin zen, beraz eskualde tradizionala bi zatitan banatuta dago.

## Kanpo estekak
INaturalist

**iNaturalist** zientzia herritar proiektu eta sare-sozial zerbitzu bat da, naturalistak, zientzialariak eta biologoak elkartzeko asmoa duena mundu osoko bioaniztasuna mapa batean jarri eta behaketak partekatzeko. iNaturalistera bere webgunetik edo mugikorreko aplikaziotik sar daiteke. iNaturalistekin egiten diren behaketek zientzialariei aukera handia ematen diete ikerketa proiektuak hobetzeko, kontserbazio proiektuak egiteko edo izakien presentzia ezagutzeko. Proiektua "historia naturalaren mugikor aplikazioan estandarra" deitu izan dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhodambulyx davidi

***Rhodambulyx davidi*** *Sphingidae* familiako sitsa da.

## Banaketa geografikoa 
Espezie hau Txina hegoaldean bizi da. Udaberrian Txina hegoaldeko mendi epeletan hegan egiten du. Leku hauetan endemikoa da: Guizhou (Shitou Shan, Rong Jiang ibaia; Fujian (Kuatun, 2300m); Guangxi (Jingxiu, Dayao Shan, 1200m); eta Guangdong iparraldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :http://ftp.funet.fi/index/Tree_of_life/insecta/lepidoptera/ditrysia/bombycoidea/sphingidae/smerinthinae/rhodambulyx/ Tree of life, funet.fi
Hiperlipidemia

**Hiperlipidemia** (literalki: odolean lipido asko) lipidoen odol-maila altuak eragiten duen gaixotasuna da. Ezin da patologiatzat hartu, gaixotasun askoren bigarren mailakoa izan daitekeen desoreka metabolikotzat edota gaixotasun mota askotan, bereziki kardiobaskularretan eragin dezakeen zerbaitentzat baizik. "Hiperkolesterolemia" (kolesterol-maila handiak) eta "hiperlipoproteinemia" (lipoproteina-maila handiak) terminoekin hertsiki lotuta dago. Lipidoak ez daude odolean solte, baizik eta dentsitate txikiko partikula esferiko handietan bilduta, eta partikula horiek odol-ingurunetik bereizten dituzte, hala nola kilomikroiak. Hala, hainbat hiperlipidemia-mota bereizten dira odol-zirkulazioan metatzen diren molekulen arabera. Hiperlipidemia oso ohikoa da biztanlerian, eta gaixotasun kardiobaskularretarako arrisku-faktore handitzat jotzen da. Tratamendurik ezak bihotzeko gaixotasun desberdinak, arteriak gogortzea (arteriosklerosia), pankreatitisa edo garuneko traumatismoa eragin ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inger Nilsson

[250px|eskuinera|thumb|Inger Nilsson [Pippi Kaltzaluzeren rolean.]]
**Karin Inger Monica Nilsson** (Kisa, 1959ko maiatzaren 4a) aktore eta abeslari suediarra da, haurretan Pippi Kaltzaluzeren rola egiteagatik ezaguna.

## Biografia 
Inger Nilsson zortzi urteko neskatila zen, Pippi Kaltzaluze izateko castingean parte hartu zuenean. 1940. hamarkadako liburuetako pertsonaiaren telesaila egitea zen asmoa eta 1969an egin zen. Suedieraz grabatu zen, ondoren alemanera eta ingelesera itzuli eta Europa guztian zabaldu. Espainian 1970. hamarkadan ezagutu zen eta 2003. urtean ETB-k eman zuen. Telesailaren arrakastaren ondoren hurrengo urteetan lau film egin ziren eta Inger Nilsson izan zen protagonista. 1978an diska bat atera zuen telesaileko abestiez osatua. 1989an *Brenda Brave* film suediarrean hartu zuen parte eta hurrengo urteetan Suediako telesail batzuetan eta Finlandiako *Karin Inger* film laburrean ere aritu zen. 2000an Xavier Koller zuzendari suitzarrak 2000an *Gripsholm* parte hartzeko konbentzitu zuen.

2007an *Der Kommissar und das Meer* telesail alemaniarrean Ewa Svensson doktorearen papera egin zuen. Protagonista taldeko aktorea izan zen.

Gaur egun Stockholmen ari da lanean idazkari.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Lucilia bufonivora

thumb|Larbak ur-azpian dagoen apo batez elikatzen.
***Lucilia bufonivora*** Calliphoridae euli familiako espezie bat da. Askotan **apo-euli** ere deitzen zaio. *L. bufonivora* helduak loreen polen eta nektarra dute elikagai, baina larbak parasitoideak dira, apo arruntaren (*Bufo bufo*) haragi biziaz elikatzen direnak, apoa hil arte. Beste apo eta igel espezie batzuen parasito gisa ere aurkitu dira. Europako ipar-mendebaldean ohikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Voyagerren Urrezko Diskoa

**Voyagerren Urrezko Diskoa**, , 1977an espaziora jaurtitako Voyager 1 eta Voyager 2 zunda banatan doazen bi gramofono disko dira. Hauetan Lurreko bizitza eta kulturen aniztasunari buruzko hautatutako irudi eta soinuak grabatuak daude, noizbait estralurtar bizi forma adimendun batek topatu ditzan. Nolabaiteko denbora-kapsulak ere badira.

Berez Voyager zundak izar jakin bateruntz jaurtikiak izan ez arren, Voyager 1 zunda hemendik 40.000 urtera Camelopardalis konstelazioko Gliese 445 izarretik 1,6 urte-argiko distantziara igaroko dela aurreikusi da.

## Kanpo estekak
Marsha Thomason

**Marsha Lisa Thomason ** (Moston, Manchester Handia, 1976ko urtarrilaren 19a) Ingalaterrako aktorea da, *Las Vegas* telesailean Nessa Holt-en papera betetzeagatik ezaguna dena.

## Biografia 
Marsha Thomason Manchesterren jaio zen. 13 urte zituenetik Oldham Theatre Workshop-en aritu zen eta bertako unibertsitatean Arte ikasketetan graduatu zen.

Aurreneko lan garrantzitsua *Pie in the Sky *telesailean izan zuen, Sally zerbitzariaren paperean 8 atal egin zituelarik. Estatu Batuetako debuta *The Haunted Mansion *Disney faktoriako filmean egin zuen 2003an eta urte berean *Las Vegas* telesaileko Nessa Holt izateko aukeratua izan zen. Aurreneko bi denboraldietan protagonista izan zen eta 47 atal egin zituen. 2009an *White Collar* telesaileko lehen denboraldiaren amaieran azaldu zen eta bigarren denboralditik seigarrenera protagonista izan zen. Diana Barrigan agentea izan zen. 2017tik aurrera *NCIS: Los Angeles* telesailean ere hainbat denboralditan hartu zuen parte.

## Bizitza pertsonala 
2009ko apirilaren 5ean Craig Sykes argi teknikariarekin ezkondu zen eta 2013ko ekainean Tallulah Anaïs alaba jaio zen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telesailak 
### Bideojokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Abago

***Abago*** Calliphoridae euli familiako genero bat da. Gaur egun *Calliphora*ren sinonimotzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luna (ibaia)

**Luna ibaia** (leonesez *Ḷḷuna* edo *Tsuna*) Leongo probintziaren zati bat zeharkatzen duen ibai bat da, Espainian. Babiako mendebaldean hasten da, Leongo iparraldean dagoen eskualdean, Quintanilla de Babia lurrean, eta Santiago del Molinillo-n amaitzen da, Las Omañas-en, Omaña ibaiarekin bat egiten duen tokian, Órbigo ibaiari hasiera emateko. Ura Los Barrios de Luna presak bilduta dago.

## Kanpo esteka