open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oilategi

thumb
**Oilategia** oiloak hazi eta lotara biltzen diren lekua edo estalkia da. Antzinakoek oilategiak beren lantegietan jartzen zituzten, hego-ekialdean esposiziopean, eta sukaldetik gertu jartzen zituzten, beroa har zezaten, eta, halako antolamendurik hartzen ez zutenean, eraikuntza hiru zatitan banatzen zuten,  sarreran zegoen zentrala sutondo bat mantentzeko erabiltzen zuten, beste bi konpartimentuak berotzeko , ekialdeko alboan leihoak zituzten pisuetan banatuta baitzeuden.

Oilategia hainbat sailetan banatzen da hegazti mota bakoitzerako. Eskortza baten inguruan daude banatuta, patio nagusitik bereizita dagoena.
[thumb|[Alkiza|Alkizako Aranguren baserriko **oilategia**. 2025eko Oilategitik aldizkariaren azaletik hartua.]]
Ondo prestatutako eskortak erraz jaso behar ditu irteten den eguzkiaren lehen izpiak, horrela, txabola edo oilategiek, eguzkia irtetean, neguko otorduetan animaliak berotzen ditu.Hegaztiek, lo egiteko, listoi zabal batzuetan jartzen dituzte,hau da, etzalekuetan. Oilo denak altuera berean jartzen dituzte, horizontalean, oilategiren alde batetik bestera. Etzalekuak mugitzeko erraz izan behar dira oiloen simaurra ondo eta eroso garbitzeko.Ez da komeni etzaleku mailakatuak jartzea; oiloek igotzeko duten ohitura dela eta, oilo ahulenak botatzen dituzte, simaurrez zikintzen azken hauek.

Oilategiaren barruan lasto pila bat bota behar da etzalekuen kontrako edozein lekutan, eta garbitu ondoren berriro lasto multxo berri bat jarri behar da.Erruleak libre dagoen beste leku batean eta saski gisa jartzen dira. Egurrezko langa batean daude horman iltzatuta, ebakirik eta angelurik gabeko iltzeekin, oiloak ez zauritzeko.

Edontziak eta askak Ondo prestatuta egon behar dira hegaztien aprobetxamendurako eta erosotasunerako, horrez aparte ohitura txarra da janaria lurrarekin nahasten den lekura botatzea. Komeni da edontziak estaliak egotea hautsak zikindu ez ditzan, neguan eguzkitan jarriz eta udan itzalpean.Tresna guztiek ertz biribilduak izan behar dituzte, eta ez ebaki bizirik, hegaztiak ez zauritzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oilategitik

## Kanpo estekak
Gaspar Gasparian

**Gaspar Gasparian** (São Paulo, 1899-1966) jatorri armeniarreko brasildar argazkilaria izan zen. Jada heldua zenean argazkigintzan seriotasunez hasi zen 1942 inguruan, bere jaioterrian Foto Cine Club Bandeiranteren sorrerari esker. 

Lehenengo momentutik bere argazki praktika haren interes artistikoan oinarritu zen, hasieran piktorialismotik gertuago, natura hila irudikatuz, baina laster abangoardia eta heterogeneotasun handiago batera joanez, abstrakzioan murgiltze garrantzitsuarekin.  Paulista Eskolako ordezkarietako bat bihurtzen amaituko zuen , José Yalenti edo Marcel Giró kataluniarra bezalako artistekin batera. 

## Erreferentziak 
## kanpoko estekak 
Webgune ofiziala
Hegal-zubi

**Hegal-zubia** edo **cantilever** habe nagusi batek edo gehiagok mentsula edo hegal gisa lan egiten duten zubi bat da. Oinezkoentzako zubi txikiak habe sinpleekin eraiki daitezke, baina garrantzi handieneko zubiak altzairuzko egitura sareztatu handiekin edo hormigoi postentsatuzko tiradera moduko habeekin eraikitzen dituzte, edo zintzilik dauden egituren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristopher Mansilla

**Cristopher Javier Mansilla Almonacid** (Punta Arenas, 1990ko maiatzaren 24a - Puerto Natales, 2021eko maiatzaren 10a) txiletar txirrindularia izan zen.

## Biografia 
Luis Mansilla txirrindulariaren anaia zen. 2011an Antonio Cabrerarekin batera Pistako Txirrindularitza Txapelketa Panamerikarrean Madison modalitatean urrezko domina irabazi zuen. 2012an berriro ere irabazi zuten urrea, Mar del Platan ospatutako jokoetan. Urte horretan omnium modalitatean ere parte hartu zuen.

2021eko maiatzaren 10ean hil zen, COVID-19aren eraginez, 30 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubibide

**Zubibidea** edo **biaduktua** errepide edo trenbide batek sakonune bat gainetik zeharkatzeko egiten den zubi-moduko eraikuntza edo pasabidea da. Jada antzinaroan eraikitzen zuten eta horren adibide bat hegoaldeko Frantzian dagoen Pont Serme da. Egun, oraindik egiten dituzte eta ospetsuena Tarn ibaia zeharkatzen duen Millauko biaduktua izan liteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Quintana Sáenz de Gaona

**Manuel Pedro Quintana** **Sáenz de Gaona** ( Buenos Aires, 1835eko urriaren 19a - 1906ko martxoaren 12a) Argentinako abokatu, politikari eta estadista bat izan zen, 1904ko urriaren 12tik 1906ko martxoaren 12an hil zen arte Argentinako Nazioaren presidentea izan zena, nahiz eta urtarrilaren 25ean gaixotasunagatiko lizentzia eskatua zuen, José Figueroa Alcorta presidenteordearen esku agintea utzita.

## Biografia 
Eladio de la Quintana y Uzín eta Maria Manuela Bernardina Sáenz de Gaona y Alzagaren semea zen.

## Kanpo estekak
Ludwig Börne

**Karl Ludwig Börne** ("Loeb Baruch" jaioa; Frankfurt am Main, 1786ko maiatzaren 6a - Paris, 1837ko otsailaren 12a) alemaniar idazle politiko eta satirista izan zen. Alemania Gazteko mugimenduaren parte izan zen.

Familia judu batean jaio zen. Medikuntza ikasten hasi zen Berlinen eta gero zuzenbide konstituzionala eta zientzia politikoa ikasi zituen Heidelbergeko Unibertsitatean.
1811n Frankfurtera itzuli eta administrazioan sartu zen, baina 1814an dimisioa eman behar izan zuen bere jatorri juduagatik. Kazetaritzan aritu zen orduan, eta bi egunkari liberal argitaratu zituen: *Staatsristretto* eta *Die Zeitschwingen*.

1818an luteranismora bihurtu zen eta bere izena aldatu zuen. 1818tik 1821era Diie Wage egunkaria argitaratu zuen, artikulu politikoak eta antzerki-kritika satirikoak biltzen zituena. Poliziak 1821ean itxi zuen egunkaria.

1830ean Parisera bidaiatu zuen, Uztaileko Iraultzaren ondoren, bere askatasun-ideiak esperimentatzeko. Atsekabetuta, gutun satiriko distiratsuak idazten eta argitaratzen jarraitu zuen.

## Bibliografia 
* *Gesammelte Schriften* 4 liburuki (1829–1834)
* *Nachgelassene Schriften* 6 liburuki (Mannheim, 1844–1850)
* *Nachgelassene Schriften* 12 liburuki (Hamburg, 1862–1863)
* *Nachgelassene Schriften* 8 liburuki (Leipzig, 1900)
* *Börnes Leben*, (Hamburg: K. Gutzkow, 1840)
* *L. Börne, sein Leben und sein Wirken*, (Berlin: M. Holzmann, 1888)
* *Börnes Briefe an Henriette Herz*, (1802–1807)
* *Börnes Berliner Briefe* (Berlin, 1905)
* *Historische Schriften*, (Darmstadt: G. Gervinus, 1838). (saiakera)
* *Hovedströmninger i det 19 de Aarhundredes Litteratur* vol. vi. (Kopenhage: G. Brandes, 1890.
* *Das junge Deutschland* (Stuttgart: J. Proelss, 1892).
Lauhiri

**Lauhiri** () Euskal Herriko Baxenabarre eta Okzitaniako Bearno arteko eskualde txiki bat da, Baxenabarre, Zuberoa, Bearno eta Gaskoinia artean dagoena. Hortik datorkio izena, *lau hiri* euskal esakuntzatik, gaur egun "lau lurralde" bezala hobeto itzuliko litzatekeela.

Abitaine, Arboti-Zohota, Ozaraine-Erribareita, Ilharre, Autile, Bastidaxarre, Vergüei udalerriak barne hartzen ditu.

## Kanpo estekak
Trapagarango zubibidea

**Trapagarango zubibidea** edo **biaduktua** Bizkaiko udalerri horretan dagoen biaduktu bat da, A8 eta Bilboaldeko Metropoliaren Hegoaldeko Saihesbidea lotzen dituena. Industrialde batean dago, eta horrek estetika, trazadura eta eraginak kontuan hartzera behartzen du, baita kostu ekonomikoa ere. Eraikuntzak hiru zati ditu:
* Sarbide-adarrak: adar desberdinak taula desberdinetan kokatzen diren eremua.
* Trantsizio-eremua: Traparagango bidezubiaren ezaugarri den taula bakarrean lau adarrak elkartzen dira.
* Bidezubi nagusia: hiru galtzadako zubibidea, taula bakar baten gainean.

## Kanpo estekak
Albano Harguindeguy

**Albano Eduardo Harguindeguy** (Villa Valeria, 1927ko otsailaren 11 - Los Polvorines, 2012ko urriaren 29a) Argentinako Armadako ofizial bat izan zen, dibisioko jeneral mailara iritsi zena. Argentinako Barne ministro kargua izan zuen Jorge Rafael Videla teniente jeneralaren diktaduran, "Berrantolaketa Prozesu Nazionala" (1976-1983). Hil zenean, gizadiaren aurkako krimenengatik auzipetuta zegoen. Carlos Menemek 1989an egindako indultuen onuradunetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
José Benjamín Gorostiaga

**José Benjamín Gorostiaga** (Santiago del Estero, martxoak 26, 1823 &ndash; Buenos Aires, urriak 3, 1891) abokatu eta politikari argentinarra izan zen eta 1853ko Argentinako Konstituzioaren egile nagusietako bat. Barne eta Ogasun ministroa ere izan zen, baita Justizia Gorte Goreneko presidentea ere, Nicolás Avellaneda presidenteak Senatuaren oniritziarekin izendatua, eta auzitegi goreneko presidente ere aukeratua izan zen.

## Argentinako Konstituzioaren egilea 
Argentinako historiografia ofizialaren arabera, Juan Bautista Alberdi izan zen Konstituzio Nazionalaren "aita". Hala ere, korronte errebisionista handi batek 1853an aprobatutako testu konstituzional osoa Gorostiagak idatzi zuela uste du, eta Alberdiren eragina txikia izan zela.
Ólafur Ragnar Grímsson

**Ólafur Ragnar Grímsson** (Ísafjörður, 1943ko maiatzaren 14a) islandiar politikaria da. Islandiako 5. presidentea izan zen 1996tik 2016ra.

Ekonomia eta zientzia politikoak ikasi zituen eta filosofian doktoretza lortu zuen Manchesterreko Unibertsitatean. 1973tik zientzia politikoko irakaslea izan zen Islandiako Unibertsitatean.

Ezkerreko Herriaren Aliantza alderdiko kidea eta Alþingiko diputatua izan zen 1978 eta 1983 artean.

1996an irabazi zituen Islandiako hauteskunde presidentzialak, eta 2000, 2004, 2008 eta 2012an lortu zuen berrautatzea.
Ferruccio Novo

**Ferruccio Novo** (Turin, Italia, 1897ko martxoaren 22a - Laigueglia, Italia, 1974ko apirilaren 8a) Italiako enpresaria, kirol-burua, jokalaria eta futbol entrenatzailea izan zen. Jokalari profesional gisa egin zuen garaian atzelari lanetan aritu zen.

Torinoko presidentea izan *zen 1939tik 1953ra, eta Il Grande Torino* izenez ezagutzen den talde historikoaren eratzaile nagusia. Bere agintaldian, Torinoko klubak urrezko aroa bizi izan zuen, Italiako bost txapelketa (lau jarraian) eta Italiako Kopa bat irabazi zituen.

Italia entrenatu zuen 1950eko Munduko Kopako batzorde teknikoaren presidentea zenean, taldeen fasean kanpoan geratuz. Kontuan izan behar da Italiako taldeak jokalari titular gehienak galdu zituela Supergako tragedian, 1949an gertatu zen hegazkin istripuan, eta bertan Torinoko 18 jokalari hil ziren, zuzendariekin, entrenatzaileekin eta kazetariekin batera, inor bizirik atera gabe.

## Kanpo estekak
Pascual Echagüe

**Juan José Pascual Echagüe** (Santa Fe, Argentina, 1797ko maiatzaren 16a - San Gabriel estantzia, Argentina, 1867ko ekainaren 2a) argentinar militar eta politikaria izan zen. Entre Ríos eta Santa Fe probintzietako gobernaria izan zen, eta Gerra eta Itsas ministroa Justo José de Urquiza jeneralaren gobernuan eta Santiago Derquiren gobernuan. Argentinako gerra zibiletan eta Uruguaiko Gerra Handian jardun zuen. Echagüe eta Andiatarren familia santafesiar tradizionalekoa zen.

## Biografia 
Santa Fen jaio zen 1797an, José Antonio de Echagüe y Andia-ren semea, Santa Fe hiriko kabildoko lehen botoko alkatea izan zena eta Ordezkarien Batzarreko presidentea 1821ean, 1796an Maria Isabel Garmendia y Ximénez Naharrorekin ezkondua.
Supergako hegazkin istripua

**Supergako hegazkin istripua** 1949ko maiatzaren 4an 17: 05ean gertatu zen hegazkin istripua izan zen, Torino FC taldea zeraman Fiat G.212 CP hegazkina Supergako basilikako atzeko hormaren aurka erori zenean. Turingo kanpoaldean. 31 pertsona hil ziren istripuan, horien artean, Torino talde mitikoaren 18 jokalari, 1940ko hamarkadan Italiako futbolaren menderatzaile handia eta orduan *Grande Torino* izenarekin ezaguna.

## Historia 
Torino FC hegazkina Lisboatik zetorren, eta bertan, *Grande Torino* SL Benficaren aurkako lagunarteko partida bat jokatzera joan zen Xico Ferreiraren omenezko partida batean. *Grande Torinoko* jokalari guztiak, momentuko talderik onenetako bat bezala kontsideratuak,  Italiako 5 Liga jarraian irabazi ondoren, garai hartan Italiako selekzioko 11 jokalarietatik 10 *Grande* *Torinokoak* izanik. 

Taldeko buruak eta haien lagunak ere hil ziren istripuan, baita Italiako kirol kazetari onenetako hiru ere: Renato Casalbore (Tuttosport-en sortzailea), Renato Tosatti (Gazzetta del Popolo) eta Luigi Cavallero (La Stampa). Tragediatik bizirik atera zen bakarra Sauro Tomá jokalaria izan zen, meniskoa zauritua zuen eta delegazioaren parte ez zena.

Tragediaren eragina oso handia izan zen Italian, eta Torino FC Ligako irabazle izendatu zuten, arerioek, aurrean zeudela, gazteen formazioak aurkeztu baitzituzten.  Hileta egunean milioi erdi pertsona zeuden Turingo plaza nagusian. 

Elkartasun keinu gisa, Argentinako River Plate klubak lagunarteko partida bat jokatzea eskaini zuen 1949ko maiatzaren 26an, Serie A-ko talde baten aurka, istripuan hildako jokalarien senideen mesedetan. Sarreren prezioa altua izan arren, estadioa gainezka zegoen.

## Istripuaren biktimak 
[thumb| [Supergako basilikan Torino FC-ko jokalarien omenez jarritako hilarria.]]
thumb| *Grande Torino* (Torino handia)

### Jokalariak 
* Valerio Bacigalupo
* Aldo Ballarin
* Dino Ballarin
* Emile Bongiorni
* Eusebio Castigliano
* Rubens Fadini
* Guglielmo Gabetto
* Ruggero Grava
* Giuseppe Grezar
* Ezio Loik
* Virgilio Maroso
* Danilo Martelli
* Valentino Mazzola
* Romeo Menti
* Piero Operto
* Franco Ossola
* Mario Rigamonti
* Giulio Schubert

### Buruzagiak eta langile teknikoak 
* Arnaldo Agnisetta
* Ippolito Civalleri
* Ottavio Corina
* Egri Erbstein
* Leslie Lievesley

### Kazetariak 
* Renato Casalbore
* Luigi Cavallero
* Renato Tosatti

### Tripulazioa eta beste batzuk 
* Cesare Biancardi
* Andrea Bonaiuti
* Celestino D'Inca
* Pierluigi Meroni
* Antonio Pangrazi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tragèdia de Superga
*
Etileno-tetrafluoroetileno kopolimero

**Etileno-tetrafluoroetileno kopolimeroa** (**ETFE**) polimero sintetikoa da, fluoropolimeroen familiakoa. Eraikuntza erabiltze da. Etileno eta tetrafluoroetileno monomeroak txandakatu egiten dira katea polimerikoan.

Du Pont de Nemours etxeak garatu zuen 1940an eta 1970az gero **Tefzel** marka komertzialarekin merkaturatzen hasi zen.

thumb|292x292px|Allianz Arena, Munich

## nEzaugarriak 
ETFEa material erdi-kristalinoa da eta beiraren alternatiba moduan usatzen eraikuntzan.

* ETFEaren dentsitatea 1,7koa da eta beira baino arinagoa eta, gainera, argiaren oso transmisio egokia du.
* Bere pisuari 400 bider eusteko gaitasuna du.
* Tenperatura-tarte zabalean balia daiteke: -80&nbsp;°C eta 155&nbsp;°C bitartean.
* Ezaugarri kimiko egokiak ditu, nahiz eta tefloiak baino apalagoak diren.
* Tefloiak ez bezala injekzioz prozesa daiteke.
* Birziklagarria da.
thumb|290x290px|Eden proiektua, Kornuallesen

## Erabilera 
EFTEa eraikuntzan erabiltzen da bereziki eraikinak gainestaltzeko. Hainbat adibide:

* Munich-ko Allianz Arena estadioa
* Pekingo Igeriketa Zentro Nazionala
* Astanako Khan Shatyr karpa
* Le Havreko Stade Oceane
* Dresdengo jauregiaren barne-estalkia
* Rennesko geltokia
* Kornuallesko Eden proiektua
* Pueblako Cuauhtémoc estadioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Lazkano

**Miren Zuriarrain Lazkano** (Donostia, 1997ko ekainaren 16a) atleta da, piraguismoan lehiatzen da eslalom modalitatean. Slalomeko Europako Piraguismo Txapelketan hiru domina lortu zituen, urrea 2021ean, zilarra 2014an eta brontzea 2018an. 2021ean Eslalomeko C1 modalitateko Europako txapeldun bilakatu zen. 2025eko ekainean bi domina lortu zituen Seu d'Urgellen jokatu zen Munduko Kopako proban: urrea kayak-krosean, eta zilarra C1 kategorian.

## Bizitza 
Mirenek Club Atlétiko San Sebastian-en eman zituen lehen pausoak ikastaro batean, 10 urte zituela. Hasieran ez zitzaion atsegina suertatu, olatuek beldurtu egiten baitzuten, halere, giro ona zegoenez jarraitzea erabaki zuen, eta harrezkero hainbat ordu igaro ditu bertan. Maialen Chourraut eta Jessica Fox dira bere erreferenteak.

### Kirol ibilbidea 
2012an, 14 urte zituela, lortu zuen lehenengoz estatuko junior taldean sartzea eta bere lehenengo nazioarteko domina eskuratu zuen. 2014. urtean Estatu mailako talde absolutuan sartu zen. 2017an Europako txapeldun izan zen 23 urtez azpiko kategorian.

2018ko denboraldian urrea eskuratu zuen 23 urtez azpiko Europako txapelketako taldekako proban eta 23 urtez azpiko Munduko txapelketako taldekakoan eta C2 mistoan. 2019an sorbaldako lesio batek uretatik kanpo utzi zuen denboraldi osoan. 2021ean urrea lortu zuen C1 modalitateko Europako Txapelketan.

Uretan trebea den arren, errespetua dio urari. Itsasoan eta ibaietan beldurra pasatzen du batzuetan, baina adrenalina hori beharrezkotzat jotzen du. 2021eko Europako Txapelketan ere beldurtu egin omen zen Ivreako kanala ikustean, baina Ivreako kanala oso zaila izan arren, lehenengo postua lortu zuen. Klubeko kideek ohoreak egin zizkioten lorpenagatik.

Slalomeko Europako Piraguismo Txapelketan hiru domina lortu zituen, urrea 2021ean, zilarra 2014an eta brontzea 2018an.

2021ean Eslalomeko C1 modalitateko Europako txapeldun bilakatu zen. eta 10.a izan zen C-1 slalom proban.

2025eko ekainean bi domina lortu zituen Seu d'Urgellen jokatu zen Munduko Kopako proban: urrea kayak-krosean, eta zilarra C1 kategorian.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miren Lazkano: «Nahi dut uretan dudan gorputzaldia izatea nire konfiantzaren oinarri» *Berria*, 2025.06.13
* Miren Lazkano, Europako txapeldunari harrera2021ko maiatza
Raúl Ibáñez Torres

**Raúl Ibáñez Torres** (Bilbo, 1973) euskal matematikaria eta matematikaren dibulgatzailea, geometria irakaslea Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Biografia 
Ibáñezek Galdakao Ikastetxean ikasi zuen. Ondoren Salamancako Unibertsitatean ikasi zuen, bertan matematika lizentzia eskuratuz. Euskal Herriko Unibertsitatean matematika doktoreago egin zuen; lan hori esker Berebiziko Saria eskuratu zuen. Gaur egun unibertsitate horretan Geometria eta Topologiaren irakaslea da. Hedabide eta saio desberdinetan kolaboratzen du eta horri esker ezaguna egin da gure artean.

## Karguak 
* DivulgaMAT (Matematika Dibulgatzeko Zentru Birtuala) atariaren zuzendaria da
* Espainiako Matematikako Errege Elkartearen lehendakariordea izan zen 2006tik 2009ra
* Raising the Public Awareness of Mathematics Europako Matematika Elkartea erakundearen partaidea
* Salamancako Unibertsitatearen ILICIA ikerketa-taldearen partaidea
* 2011: Zientzia dibulgazioaren COSCE saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Euskal Herriko Unibertsitatearen fitxa
* : Lanak Dialnet webgunean
Myzus persicae

**Myzus persicae**, aphidadae familiari egokitzen zaion homoptero mota bat da. Oso erraz zabaltzeko gaitasuna dauka, bai haizetik eta baita gizakien bitartez ere. Izugarrizko eragina izaten du baratzetan hauetan zabaltzeko duen erraztasunagatik.

## Ziklo biologikoa 
Urtean zehar landare "hospedanteak" aurkitzen baditu ez du beharrik izaten sexualki erreproduzitzeko, aldiz, hauek ez baditu topatzen, arrautzak jartzeko gaitasuna du. Udaberri hasieran, landare, lora eta broteetatik xurgatutako izerdiaz elikatzen dira eta udaran baratz nahiz landaretan zehar zabaltzen dira.

Arrautz hauek, hasiera batean, berde eta hori koloreak izaten dituzte baina segituan belztu egiten dira. Elipse forma izaten dute eta, tamainari dagokionez, 0,6 milimetroko luzera eta 0,3 milimetrotako zabalera dituzten arrautzak dira ohikoenak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arku (musika)

**Arkua** hari igurtzizko instrumentuak jotzeko balio duen, barra tentsatua da. Ile bat du, normalean zaldi baten buztanarena eta erretxinaz dago bilduta frikzioa errazteko. Biolina, biolontxeloa, biola edo kontrabaxuan erabil ohi da.

## Materialak eta osaketa 
Arkuak, zaldi zurdaz eginiko zinta batez, eta barra estu batekin dago osatua. Barra honek, kurba leun bat du eta normalean paubrasilia espezieko zurez dago egina baina beira edo karbono zuntzezkoak ere izan daitezke. Barra eta zurda, indartu eta leundu daitekeen torloju baten bidez daude lotuta zurdaren tentsioa erregulatzeko eta instrumentuarekin kontaktuan jartzean soinua lortzeko.

Arkua fabrikatzen duen luthierraren arabera, zurda kopurua desberdina da, 150 eta 250 tartean edukitzea da ohikoena. Arkuaren barraren forma ere desberdina izan da kasu batzuetan, hexagonala edo borobila izan daiteke. Arkuak aldaketa ugari izan du historian zehar baina hauen gaur egungo itxura François Xavier Tourte arku egile ospetsuak ezarri zuen.

Arkuaren luzerak instrumentu bakoitzean:

* Biolina: 74cm
* Biolontxeloa: 72cm
* Biola: 75cm
* Kontrabaxua: 70cm

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pizzicato

thumb|Pizzicato teknika erbabiltzen
**Pizzicatoa** hari instrumentuak jotzeko teknika bat da, nun instrumentuen hariak pintxatu egiten dira. Pizzicato teknika aldatzen da hari intsrumentu bakoitzekin.

## Aurkezpena 
Pizzicatoa egiteakoan hariak pintxatzen dira behatzekin. Pintxatzeakoan hariek soinu uhinak sortzen dituzte ez direnak serie harmoniko batenak. Timbre zail honei inarmonia deitzen zaio. Pizzicato teknika aldatzen da hari intsrumentu bakoitzekin.

### Hari igurtzizko instrumentuak 
Pizzicatoa egiteakoan, hari igurtzizko instrumentuen hariak behatzekin pintxatzen dira, arkoa erabili gabe. Batzuetan, biolinistak, arkoa albo batean utzi dezake, eta biolina banjo modura eutsi dezake biolinistak. Igurtzeakin konparatuz, soinu oso desberdinak ateratzen dira instrumentutik, soinu motxagoak. Besteak beste Johann Strauss IIaren “Neue Pizzicato Polka” (1892) eta Pyotr Ilyich Tchaikovskyren “Laugaren sinfonia”ren hirugarren mugimenduan agertzen da teknika hau.
erdian|thumb|Biolin pizzicatoa

### Gitarra 
Gitarrakin arkorik gabe jotzen denez, hariak normalean jotzen diren bezala ikutzen dira, baina eskua harien kontra utziz haria jo eta gero. Teknika hau “palm mute” deitzen da.

### Tekladuekin 
Tekladu bat duten instrumentuekin, pianoa bezala, pizzicatoa ahal dezakegu erabili erebai. Hariak zuzenean ikutuz, teknika honei "string piano" izena ematen zaio. Ez da askorik erabilia musika tradiziona jotzekoan, baina gaur egungo musikan erabilia izan da. Besteak beste Toru Takemitsu, Helmut Lachenmann, eta George Crumb musikariek erabili egin dute.

## Historia 
Pizzicatoa lehen aldiz agertu da Tobias Hume-en “Captain Humes Poeticall Musicke” (1607) abestian, nun musikariak esan dio bere gamba jotzaileari pizzicato teknika erabiltzeko. 1638an agertu da teknika hau erabai, Claudio Monteverdiren “Il combattimento di Tancredi e Clorinda” kantuan.

## Grafikoki 
Musika hizkuntzan konpositoreak pizzicatoa erakusteko pizz idatziko du, pizzicatotik arkorat berriz etortzeko konpositoreak termino italianoa “arco” erabiliko du.
erdian|thumb|pizz laburdura
Bartók pizzicatoarentzako borobil batez erakusten da, borobil bat marra bertikal bat duena bere gainean.
erdian|thumb|Bartók pizzicatoa

Esker eskuko pizzicato bat gurutz batekin idazten du konpositoreak.
erdian|thumb|Esker eskuko pizzicatoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
São Pauloko Unibertsitatea

**São Pauloko** **Unibertsitatea** ("Universidade de São Paulo" edo *USP* portugesez) goi mailako hezkuntzako Brasilgo erakunde garrantzitsuenetako bat da, irakaskuntza, ikerketa eta unibertsitate hedapeneko jarduerak egiten ditu jakintza arlo guztietan. USP Brasilgo unibertsitate handienen artean dago: ikasle kopuruan seigarren unibertsitate brasildarra da, publikoen artean handiena baita. Brasilgo produkzio zientifikoaren laurdena inguru lortzen du, eta duela gutxi munduko 121. unibertsitate onena eta Latinoamerikako unibertsitaterik onena aukeratu zuten, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa (UNAM) azpikontinentean bigarren lekuan utziz.  Autosufizientea den erakunde publikoa da, eta São Paulo estatuko gobernuak mantentzen du.

Fakultateak unibertsitateko zazpi campusetan banatuta daude: São Paulo, Bauru, Lorena, Piracicaba, Pirassununga, Ribeirão Preto eta São Carlos .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* São Pauloko Unibertsitatea
Antxon Jaso

**Antxon Jaso Zuntzarren** (Agoitz, Nafarroa Garaia, ) Euskal herritar futbolari ezkertia da. 

## Kirol Ibilbidea 
Erdiko atzelari moduan aritzen da, oro har. Bere jaioterriko Agoitzen hazia, 2019ko udan Athleticek fitxatu zuen. Lehenik Amorebietan jokatu zuen lagatu gisa, geroago bi denboraldi jokatzeko Bilbao Athleticekin. Bere aro zurigorria bukatuta, 2022ko udan Lehen Federazioan zebilen Real Unionek fitxatu zuen. Baina sei hilabete geroago Amorebietara bueltatu zen. Talde zornotzarrarekin Bigarren mailarako igoera lortu zuen. 2025eko udan Lehen Federazioan zebilen Murtziak fitxatu zuen. 

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Otto Klemperer

**Otto Klemperer** Breslau, Prusiako Erresuma, 1885eko maiatzaren 14a - Zürich, 1973ko uztailaren 6a) judu jatorriko alemaniar orkestra-zuzendari eta musikagilea izan zen.

Frankfurt eta Berlingo kontserbatorioetan musika ikasi zuen. Gustav Mahlerren lagun egin zen, Pragako Orkestrako zuzendari posturako gomendatu zuena 1907an. Hanburgo, Barmen, Estrasburgo, Kolonia, Wiesbaden eta Berlingo orkestrak ere zuzendu zituen.

1935ean Estatu Batuetara joan zen eta Los Angeleseko Filarmonikako zuzendari izendatu zuten. Han zuzendu zuen batez ere errepertorio alemaniarra. Hainbat depresio izan zituen Estatu Batuetan egon zen bitartean. 1940an estatubatuar herritartasuna jaso zuen.

1950eko hamarkadan bere ideologia ezkertiarrak arazoak sortu zizkion FBIrekin eta Europara joan zen. 1954an, Alemaniako pasaportea jaso zuen. 1970eko hamarkadan Israelen zuzendu zuen eta Israelgo ohorezko hiritartasuna jaso zuen.
Pascuas Zirkuitua

**Pascuas Zirkuitua** (gazteleraz : *Circuito de Pascuas*) martxoan edo apirilean Oteizan (Nafarroa) jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Nafarroako Txirrindulari Elkarteak antolatuta, proba honetan afizionatu mailako txirrindulariek hartzen dute parte.

## Palmaresa 1991tik aurrera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palmaresa - Siteducyclisme weborrian
* Palmaresa (1991-2007) - Museociclismo weborrian
Olivia Rodrigo

**Olivia Isabel Rodrigo** (Temecula, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 2003ko otsailaren 20a) estatubatuar aktorea, abeslaria eta abestigilea da. Disney Chaneleko *Bizaardvark* telesailean Paige Olvera izeneko pertsonaia antzezteagatik eta Disney+en *High School Musical: The Musical: The Series* websailean Nini Salazar-Robertsena egiteagatik ezaguna da.

2021eko urtarrilean egin zuen debuta musikan bakarlari gisa *Drivers License* singlea aurkeztuz. Single horrekin Billboard Hot 100 zerrendaren lehen postua lortu zuen.

## Bizitza 
2003ko otsailaren 20an Kaliforniako Temecula hirian jaioa, estatu bereko Murrieta hirian hazi zen. Rodrigok aitaren aldetik filipinar jatorria du; amaren aldetik, berriz, alemaniar eta irlandar jatorriak ditu. Lisa J. oinarrizko eskolan eta Dorothy McElhinney ikastetxean hasi zen antzerki-lanak antzezten. *Bizaardvark* telesailean antzezten hasi zenean Los Angelesera joan zen bizitzera.

2020an Geffen Records disko-etxearekin kontratua sinatu zuen. 2021eko urtarrilaren 8an estreinako *Drivers License* singlea argitaratu zuen. Abestiarekin arrakasta handia izan zuen, Billboard Hot 100 zerrendan postua lortuz, baita beste abesti-zerrenda batzuetan ere.

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Olivia Rodrigoren webgunea
José Maza Sancho

**José María Maza Sancho** (Valparaíso, Txile, 1948ko urtarrilaren 18a) txiletar astronomoa eta astrofisikaria da. Supernobak, energia iluna eta teleskopio errobotikoak ditu ikerketa-arlo nagusiak. 1999an Txileko Zientzia Zehatzetako Sari Nazionala eman zioten egindako ekarpenengatik.

## Bizitza 
Internado Nacional Barros Arana ikastetxean bigarren hezkuntzako ikasketak amaitu eta gero, 1964an Txileko Unibertsitatean hasi zen ingeniaritza ikasten. 1966an astronomiari buruzko lehen ikastaroak hartu zituen. 1975etik Astronomian masterduna da, eta 1979tik Astronomian doktorea da Torontoko Unibertsitatetik.

1987an Txileko Unibertsitateko irakasle titular izendatu zuten. 1995ean Zientzietako Presidentetza Katedra lortu zuen eta 1997 eta 2000 bitartean Zientzia Fisiko eta Matematikoen Fakultateko Astronomia Saileko zuzendaria izan zen.

Maza Calán Tololo Proiektuko ikerlarietako bat izan zen. Ikerketak energia ilunaren bidezko unibertsoaren hedapenaren aurkikuntza eraman zuen.

Rafael Ferrando espainiar astronomoak 108113. asteroideari "108113 Maza" izena eman zion José María Mazaren ohoretan.

## Sariak 
* Zientzietako Presidentetza-katedra (1995)
* Errektorearen Domina* (Txileko Unibertsitatea, 1966)
* Txileko Zientzia Zehatzetako Sari Nazionala (1999)
* Errektorearen Domina* (Txileko Unibertsitatea, 1999)
* Txileko Zientzia Akademiako kide numerarioa (2002)

## Liburuak 
* *Supernovas*, Mario Hamuyrekin idatzia; Ediciones B, Santiago, 2008. 
* *Astronomía contemporánea*, Ediciones B, Santiago, 2009. 
* *Somos polvo de estrellas*, Editorial Planeta, Santiago, 2017. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernesto Martínez Sagarzazu

**Ernesto Martínez Sagarzazu** (San Vicente de la Sonsierra, Errioxa, 1947 &ndash; Palomares, Araba, 2010eko abuztuaren 17a) Euskal Herriko Unibertsitateko Bilboko Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoko matematika saileko irakasle katedraduna izan zen.

## Bizitza 
Ingeniaritza tekniko ikasketak egin zituen Bilbon eta ikasketak amaitzean matematika klaseak ematen hasi zen.

Ernesto EHUko Matematika Aplikatuko saileko katedraduna zen. 2008an erretiroa hartu zuen. 2010eko abuztuaren 17an ezbeharra izan zuen Palomares mendian eta bertan hil zen 63 urte zituela.

## Lanak 
* ''Ekuazio diferentzialak: Aplikazioak eta ariketak", 1994, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patuaren Gaua

[thumb|250px|Milaka irainiarrak Patuaren Egunaren gauean otoitz egiten [Reza Imanaren Santutegian.]]
**Laylat al-Qadr** edo **Laylatu l-Qadr** (), euskaraz **Patuaren Gaua,** musulmanen Ramadanen ospatzen den data garrantzitsua da. Musulmanentzat berebiziko gaua da.

## Tradizioa 
Patuaren Gauak Mahoma profetak bihotzean musulmanen liburu sakratua den Koranaren lehenengo errebelazioa jaso zuen gaua gogorarazten du.

## Sinesmena 
Musulmanen ustez, gau horretan hurrengo urte osoaren zoria erabakitzen da; horregatik, gau osoa, Alari otoitz egiten igarotzen dute, haren errukia eta laguntza eskatzeko; praktika hau Ihya izenarekin ezagutzen da, hau da, "Pizkundea". Gertaera horren data egutegian ez da zehatza. Uste dute hiru gauetako batean Alak urte guztiko patua zehazten duela, ez bakarrik norberarena, baizik eta mundu guztiarena. Ramadanaren hasiera eta amaiera bezain garrantzitsua da Patuaren Gaua; Ramadan hilabetearen azken herenaren barruan kokatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Patuaren Gaua.
Charles de Freycinet

**Charles Louis de Saulces de Freycinet** (Foix, 1828ko azaroaren 14a - Paris, 1923ko maiatzaren 14a) frantziar politikaria izan zen. Lau aldiz Frantziako lehen ministro izan zen.

École Polytechniquen ikasi ondoren, gobernuarentzat lan egin zuen meatze-ingeniari gisa. Inperioa erori eta Hirugarren Errepublika ezarri ondoren, Tarn-et-Garonne departamenduko prefektu izendatu zuten. Léon Gambettaren aldekoa izan zen, eta 1876an senatuan sartu zen. 1877an Jules Dufaure lehen ministroak Herri Lan ministro izendatu zuen.

Lau aldiz lehen ministro izan zen (1879ko abendutik 1880ko irailera, 1882ko urtarriletik abuztura, 1886ko urtarriletik abendura eta 1890eko martxotik 1892ko otsailera). Gerra (1888-93) eta Atzerri ministroa (1879-86) ere izan zen.

Bere agintaldietan komuneroak amnistiatu zituen, 1882an britainiarrekin bat egiteari uko egin zion Alexandriako bonbardaketan eta inperio koloniala handitu zuen.

Frantses Akademiako kide izan zen.

## Lanak 
* *Traité de mécanique rationnelle* (1858)
* ''De l'analyse infinitésimale* (1860, revised ed., 1881)
* *Des pentes économiques en chemin de fer* (1861)
* *Emploi des eaux d'égout en agriculture* (1869)
* *Principes de l'assainissement des villes* (1870)
* *Traité d'assainissement industriel* (1870)
* *Essai sur la philosophie des sciences* (1896)
* *La Question d'Égypte* (1905)
* *Contemporain'': 'Pensées'' contributed under the pseudonym of Alceste"

## Kanpo estekak
Andreas Madsen

**Andreas Madsen** ( Handbjerg, Danimarka, 1881eko urriaren 17a - San Carlos de Bariloche, Argentina, 1965eko irailaren 1a ), Danimarkako esploratzaile eta idazlea izan zen. 1901ean Argentinara iritsi zenean, Perito Morenok zuzendutako Mugen Batzordean lan egin zuen. Fitz Roy menditik gertu kokatzen da eta bertan idazten du *La Patagonia vieja*, 1948an lehen aldiz argitaratua.

## Biografia 
Danimarkako itsas armadan sartuta, hainbat lan egin zituen gaztetatik Europako kostaldeak zeharkatuz.

1901ean Argentinara iritsi zen eta Muga Batzordeetan sartu zen, Francisco Pascacio Moreno perituak zuzenduta, Patagonian Txilerekin muga egitea helburu zuena. Andreas, itsasgizon bezala dituen trebetasunengatik kontratatua izan zen.

Buenos Aires, San Martin eta Viedma lakuen inguruan ibili ondoren, azken horretan finkatu zen 1903. urte inguruan. Han esperientzia berezia bizi izan zuen, bost hilabete eman zituelako lakuaren ertzean bakardadean. Orduan eraiki zuen bere lehen etxebizitza, guanako larruz eta zurez egina. Hainbat lan egin zituen langilezain gisa estantzietan, tropillak zaintzen (zaldiak), idi zaintzak gidatzen eta Bonvalot & Cía konpainiako zerrategietan lan egiten.

Artile enpresa baten zerbitzuan, txalupa txiki batean nabigatu zuen Viedma aintziratik Atlantikora, La Leona ibaian, Argentino aintziran eta Santa Cruz ibaian zehar, ibilbidearen nabigagarritasuna aztertzeko, eta bera izan zen ibilbidea bakarka egin zuen lehena.

Era berean, idi gurdi batekin elur gainean bidaia bat egin zuen, iparrorratz bakar batetik gidatuz, gaur egun Viedma eskualdea Mata Amarilla herriarekin lotzen duen bidean aitzindari bihurtuz.

1912an Danimarkara itzuli zen eta Steffany Thomsenekin ezkondu zen. Bi urte beranduago, Lehen Mundu Gerra hastean, Argentinara itzuli zen, eta Viedma aintziran jarraitu zuen lanean, lurjabe handien taldeek eragindako presioen ondorioz, mendebalderago mugitu behar izan zuen arte, de las Vueltas ibaiaren ertzean ezarriz, Fitz Roy mendiaren oinean. Madsenek Patagonian urteetan zehar egindako lanak kontuan hartuta, Estatuak 17.000 hektarea inguru ematen dizkio errentan, Vueltako ibaitik mendebaldera, eta beste 3000 hektarea ibaiaren ekialdera.

Andreas Madsenek bertan sortu zuen "Estancia Cerro Fitz Roy" izeneko bere etxaldea, mendigunea berak Argentinari alokatzen zion lotearen barruan geratzen baitzen.

Lau seme-alaba izan zituen: Peter Christian, Karl Richard, Fitz Roy eta Anna Margarethe.

Bere etxeko sarrerako atean esaldi hau irakur zitekeen: "Pensar Alto, Sentir Hondo, Hablar Claro"

1963an Barilocheko San Carlosera joan zen bizitzera, bere seme-alabak Anna eta Peter hiri horretan baitzeuden. Bertan hil zen 1965eko irailaren 1ean, eta, ondoren, 1972an, bere gorpuzkiak familiaren hilerrira eraman zituzten, bere nahiaren arabera, bere etxebizitzatik metro batzuetara.

## Kanpo estekak 
Patagonia: Don Andreas Madsen. Sergio Zagier
Jone Guenetxea

**Jone Guenetxea Arrinda** (Abadiño, Bizkaia, 1978ko azaroaren 17a) ikus-entzunezko komunikazioan lizentziatua, Anboto astekariko zuzendaria da 2008tik eta Tokikom elkarteko presidentea izan da 2017tik 2021era arte.

## Biografia 
Durangoko Kurutziaga ikastolako ikaslea izan zen umetan, ondoren Durangoko Institutuan jarraitu zuen ikasten. Euskal Herriko Unibertsitatean berriz, ikus-entzunezko komunikazioan lizentziatu zen. Zaletasunen artean dantza du, bere auzoko *12 harriak* taldeko dantzaria da.

## Lan ibilbidea 
Durangaldeko tokiko telebista batean eman zituen lehen pausoak kazetari lanetan. 2004an,eskualde horretako Anboto irratian hasi zen esatari. 2008. urtetik Anboto Komunikabideak proiektuaren zuzendaritzan dihardu eta tokian tokiko hedabideak biltzen dituen Tokikom elkarteko presidentea izan da 2017tik 2021era.

## Filmografia 
* *Martxoak 31 gogoan* (2004) dokumentalaren gidoilaria eta zuzendaria. Durangok Guda Zibilean jasandako bonbardaketa azaltzen duen dokumentala da. Bonbardaketa bizi izan zutenen testigantzez osatuta dagoen ikusentzunezko dokumentua.

## Sariak 
* *Jantzari: tradizioa eta parekidetasuna* dokumentalak Cine Invisible jaialdian *genero ekitatearen* saria jaso zuen 2020an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Facebook. Jone Guenetxea
* Instagram. Jone Guenetxea
* Tokikom sariak 2017
Idoia Asurmendi

**Idoia Asurmendi García** (Aramaio, Araba, 2000ko azaroaren 21a) abeslari, pianista, gitarrista eta konpositore arabarra da. 2021ean, 20 urterekin bere lehen albuma argitaratu zuen. Bere izen artistikoa **Idoia** da.

## Biografia 
Idoia Asurmendiri musikarekiko zaletasuna familia girotik datorkio eta txikitatik hasi zen etxeko musika-instrumentuekin esperimentatzen. Aisialdia ere horretan eman du urte luzez, abesbatza ezberdinetan parte hartuz eta piano ikasketak burutuz. Horrez gain Musikako ikasketak pedagogiako espezialitatean egiten hasi da Musikenen.

Oso gazterik inguruko herrietan kontzertuak ematen hasi zen bakarlari bezala. Hasieran, euskal abestien zein kanpoko pop-rock eta soul estiloko abestien bertsioak egiten zituen bakarrik, baina geroago kantuak ere konposatu izan ditu eta hainbat kasutan poesia egiten duen Maria Oses-en lanak berearekin uztartzen ditu. 2019ko azaroan Kutxa Kultur beka irabazi ondoren, bere lehen proiektuan lanean hasi zen: *Ilun eta abar*. Proiektu honen helburu nagusia arte ezberdinekin fusio bat egitea da; hala nola, poesia, ilustrazioa edota animazioa, musika tresna nagusia izanik. Musika talde baten laguntza izan du eta Idoiak bere aldetik pianoa eta ahotsa jarri du.

Zortzi gaietako bakoitza ezberdina da. Horrela, *Mundo al revés,* bere arrebekin batera abestua, “bossa nova” bat da, *Lo kanta*, berriz, nana bat da. Amerikar folkera ere hurbiltzen da *Hitzetan* abestian, eta britainiar popera ere bai *Aulki jokoa* bere lehen singlean. "Hain desberdinak izatea oso aberasgarria da nire musikarentzat", esan du.
250px|thumb|Idoia Asurmendi
Lehen album hau abuztutik azarora bitartean grabatu zuen, Donostiako Muir estudioetan, Oriol Floresek (bateria), Joanes Ederrak (baxua), Andoni Garciak (gitarra, mandolina) eta Sergio Valdehitak (teklatuak) osatutako taldea lagun zuela.

2020ko udan hogei bat kontzertu eskaini zituen Euskal Herriko antzoki eta karpetan. Eñaut Elorrieta eta Olatz Salvador bezalako artistekin kolaboratu du eta Fernando Velazquezek Euskadiko orkestrarekin moldatutako abesti bat grabatu du. 2021ean Olatz Salvadorren *Aho uhal* diskoan parte hartu du "Gelditu hor" kantuan. Urte horretako ekainean ere bideoklip berria atera du Eñaut Elorrietarekin batera abestutako "25. artikulua" kantuarekin.

2024ko martxoan bigarren diskoa atera zuen, *De amar y desandar* izena duena. Herritarren aurrean aurkeztu zuen atera berritan eta apirilaren 13an abiatu zuen bira. Urte bereko apirilaren 30ean, Donostian, Harkaitz Canok eta Joserra Senperenak gerraren aurka egindako kanta batean kolaboratu zuen, "Ozenago kantu egin" taldeko lana. Bertan Eñaut Elorrieta eta EMEBE txiki abesbatzako kideekin abestu zuen.

## Diskografia 
* *Ilun eta abar.* (2021)
* *De amar y desandar* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ««Sortzeko orduan ez diot mugarik jartzen neure buruari»»&#x20;*www.badok.eus.* Mikel Lizarralde, 2021-05-08
* Idoia Asurmendiren web orria
* Idoia Asurmendiren instagram orria
* Idoia Asurmendiren facebook orria
* *Aulki joko* abestia. Idoia
* *Katedral bat* abestia. Idoia
* Andrea Boschek egindako elkarrizketa *Irutxuloko Hitza*n, 2407.zk., 2024/06/21.
Llwyd ap Iwan

**Llwyd ap Iwan** (1862ko otsailaren 20a - 1909ko abenduaren 29a ) galestar ingeniari, topografoa, esploratzaile eta aitzindari patagonikoa izan zen, galestar kolonizazioaren garaian Argentinan lan garrantzitsua bete zuena.

## Hasierako urteak 
Galesen (Britainia Handia) jaio zen 1862ko otsailaren 20an, bere amak Ann Lloyd zuen izena eta bere aita Michael Daniel Jones apaiza izan zen, Patagoniako Galesko Koloniako ideologo nagusietako bat. 1886an iritsi zen Patagoniara, une horretan eraikitzen ari zen Chubuteko Trenbide Zentraleko ingeniari bezala, Chubut ibaiaren arroan zegoen Galesko Chubut Koloniaren eta Golfo Nuevoko kostaldean zegoen Puerto Madryneko kokalekuaren arteko lotura egiteko. Patagoniako barnealdera zenbait espedizio egin zituen, horien artean mendilerroa, trenbidea eskualde horretara hedatzeko aukerak ebaluatzeko, baita Buenos Aires aintziraraino ere, Deseado ibaiaren arroa hainbat alditan, baita San Jorgeko Golkoko kostaldea zeharkatu zuen lehenetarikoa ere. Bidaia horietan, harreman onak izan zituen inguruan bizi ziren Patagoniako populazio aborigenekin, eta haien bidezidorretatik ibili zen, eta, batzuetan, haiekin bizi izan zen. Bere bidaietatik eta topografo bezala izan zuen esperientziatik abiatuta, Urriaren 16ko koloniaren lehen lan topografikoa egin zuen, eta, 1888an, Chubut lurraldearen mapa bat, non berak eta beste zenbait galestar kolonok egin zituzten esplorazioak zehazten diren, baita oraindik ibili gabeko zenbait bide indigena ere.

1891ko ekainaren 6an ezkondu zen Trelewen Myfanwy Ruffuddekin, Ellen Ruffudd eta Lewis Jonesen alaba zena. 6 seme-alaba izan zituzten: Mihangel Griffith, Alen, Mair, Llewelyn Huw, Mwyni eta Tegid Llwyd.

## Fenix ibaiaren desbideratzea 
## Hilketa 
[thumb|296x296px| Llwyd Ap Iwan-en hilobiaren argazkia [Puerto Madryn|Puerto Madryn-eko Lehorreratze Museoan.]]

## Kanpo estekak 
* Llwyd Ap Iwan: Un explorador galés en la Patagonia
Landare segetal

[thumb|eskuinera|300px|[Nabar-loreak (*Centaurea cyanus*) galsoro batean.]]
**Landare segetalak**, halaber **sorotarrak**.

Landare segetalak aspalditik izan dira zereal-alorrekin batera, eta horiek bezala, jatorri mediterraneokoak eta Ekialde Hurbilekoak dira, baina halaber Europa Ekialdeko estepetakoak. Bizikorrak edo urterokoak, laborantzari bizirauteko eta nekazarien arduraz baliatzeko egokituta daude. Horien artean daude mitxoletak, beltxatak eta nabar-loreak. Landare segetalak ez dira landare kaltegarriak bakarrik, gizakientzako erabilgarriak ere badira. Hala ere, azken urteotan, nekazaritza intentsiboa eta herbizidak direla-eta, geroz-eta urriagoak dira soroetan. Horregatik, segetal batzuk, landare mehatxatuen zerrenda gorrietan agertzen dira.

Oro har, segetalen erabilerak honakoak izan ahal dira: apaingarria, albaitaritzan, sendagaia, elikadura, koloratzailea, bazka, oleaginosoa, eztigilea edo bizigarria.

## Espezieak 
Kardabera (*Sonchus oleraceus*), ezkerte zuria, kardua (*Cirsium arvense*), amarantoa, mitxoleta, sabia, txikoria-belarra (*Taraxacum officinale*), zorna-belarra (*Senecio vulgaris*), idi-begia (*Anacyclus clavatus*), garikota (*Silene vulgaris*)...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Landare inbaditzaile

## Kanpo estekak 
* Belar txarrak zainak luze, Jakoba Errekondo, 2004ko abuztuaren 1a, Argia
Sidney Bechet

**Sidney Joseph Bechet** (New Orleans, 1897ko maiatzaren 14a - Garches, 1959ko maiatzaren 14a) estatubatuar jazz saxofoi-jotzaile, klarinete-jotzaile eta musikagilea izan zen.

Sei urterekin hasi zen jotzen bere anaien bandan. Hemeretzi urte bete arte ia klarinetea baino ez zuen jo. New Orleansen jo zuen batez ere, 1925ean Josephine Bakerrekin eta Revue Nègre-ko beste kide batzuekin Europara bidaiatu zuen arte. Europan zehar birak egin zituen Parisen espetxeratu zuten arte. New Yorkera erbesteratu zuten 1929an. 1950ean Frantziara itzuli zen, eta han hil zen.

Bere estiloa bizia eta sutsua izan zen eta inprobisazioaren maisua izan zen.

## Diskografia 
### Singleak 
* "Texas Moaner Blues", Louis Armstrongekin, 1924
* "Cake Walkin' Babies from Home", Red Onion Jazz Babiesekin, 1925
* "Got the Bench, Got the Park (But I Haven't Got You)", 1930
* "Blues in Thirds", 1940
* "Dear Old Southland", 1940
* "Egyptian Fantasy", 1941
* "Muskrat Ramble", 1944
* "Blue Horizon", 1944
* "Petite Fleur", 1959
Ortzaizeko ibarra

**Ortzaizeko ibarra** Nafarroa Behereko ibar bat da, Errobiren gaineko bideari jarraituz.

Ibarra Ortzaize, Arrosa, Bidarrai, Irisarri eta Suhuskune udalerriek osatzen dute.

## Ikus, gainera
Aldudeko ibarra

**Aldudeko ibarra** edo **Baigorriko ibarra** Nafarroa Behereko ibar bat da, Urepeleko Errobiren bideari jarraituz.

Ibarra Urepele, Aldude, Banka eta Baigorri udalerriek osatzen dute.

## Ikus, gainera
Michael Daniel Jones

**Michael Daniel Jones** (1822ko maiatzaren 15a - 1898ko Aabenduaren 2a) apaiz kongregazionalista galestarra eta apaiz eskola bateko zuzendaria izan zen, Patagoniako galestar kokagunearen sortzaile bezala ezagutua eta galestar nazionalismo modernoaren gurasoetako bat.

Jones Llanuwchllynen jaio zen, Merionetshire (Gwynedd). Carmarthen eta Londresen ministerioan trebatu ondoren, Estatu Batuetara joan zen eta Cincinnatin ordenatu zuten. Aita hil ondoren, Galesera itzuli zen, Balako apaiz eskolako zuzendari izateko.

Michael oso ezaguna da 1860ko hamarkadan Argentinako Patagonian galestar kokapen bat ezartzeko egin zuen planagatik, non galesa erlijioaren, gobernuaren, merkataritzaren eta hezkuntzaren hizkuntza izango zen.

Michael D. Jones da galestar nortasuna defendatzeko irtenbide politiko baten alde egin zuen lehena. Ondorioz, galestar nazionalismoaren aitzindari garrantzitsuenetakotzat hartzen da.

## Kanpo estekak 
* Michael D. Jones sarean
* E. Wyn James, 'Michael D. Jones and His Visit to Patagonia in 1882', in *Los Galeses en la Patagonia V*, arg. Fernando Coronato & Marcelo Gavirati (Puerto Madryn, Chubut, Argentina: Punta Cuevas Association, Galesko Kultur Elkartea Puerto Madryn & Center for Historical and Social Studies of Puerto Madryn, 2012).  .
Basamortuaren Konkista

**Basamortuaren Konkista** Argentinako Errepublikak 1878 eta 1885 artean egindako kanpaina militarra izan zen, honen bidez pampa, ranquel eta tehueltxe jatorrizko herrien esku zeuden lurralde eremu handiak konkistatu zituelarik. Argentinako Errepublikaren benetako kontrolera, Pampa eta Patagoniako (maputxeek Puelmapu deitua) eskualde zabal bat batu zen, ordura arte, herri indigenen mende zegoena. Hauek, menderatuak, akulturazioa jasan zuten, euren lurren eta nortasunaren galera, indarrez indiar erreserbetara, museoetara edo behartutako eskulan bezala erabiltzera eramanak izan zirenean.

## Kanpo estekak
Justin Somper

**Justin Somper** fantasiazko eta beldurrezko eleberrien egile ingelesa da. St Albansen jaio zen.

## Biografia 
Warwickeko Unibertsitatean ikasi zuen. Literaturan, egile eta argitaratzaile gisa hasi zen. Publizista gisa Puffin Booksen Usborne Publishingen hasi zen, 1992an. 1996an Random House Children argitaletxera joan zen, publizitate zuzendaria kargua betetzeko. 1998tik aurrera haur literaturaz espezializatu zen. Bere arrakasta Vampiratas sailarekin heldu zitzaion. Lehenengo liburua *Vampirates: Demons of the Ocean* izan zen (2005) eta gaur egun arte 100.000 kopia saldu ditu Erresuma Batuan. Lehen liburu horrekin ere sari desberdinak irabazi zituen (Birmingham KS3 Explora Book Award eta Solihull Childrens Book Award). Gaur egun Londresen bizi da.

## Obra 
### *Vampirates* saila 
# *Vampirates: Demons of the Ocean* (2005)
# *Vampirates: Tide of Terror* (2006)
# *Vampirates: Blood Captain* (2008)
# *Vampirates: Black Heart* (2009)
# *Vampirates: Empire of Night* (2010)
# * Vampirates: Immortal War* (2011)

Aurrerago, *Vampirates: Dead Deep* (2007) 2007ko Liburuaren Munduko Egunerako sortutako ipuina da. Linean dago eskuragarri.

### *Allies & Assassins* series 
# *Allies & Assassins* (2013)
# *A Conspiracy of Princes* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Vampirates webgune ofiziala.
* :Vampirates sailari buruzko informazioa.
Ramón Outerello

**Ramón Outerelo** buruzagi anarkista izan zen Patagoniako landaguneetako grebetan, Puerto Santa Cruzen.

Outerelo Galiziakoa zen. "Koronel" edo "Gallego" ezizena zuen. Puerto Santa Cruzeko langile buruzagia zen.

Han, Antonio Soto grebaren burua Outerellori jakinarazi zion Pto. Santa Cruzko Langile Elkarteak erabaki bat hartua zuela langileentzako plegu berriari buruz. 1921eko greba orokorrean, Outerello Santa Cruz probintziako hegoaldeko eta iparraldeko zutabeen koordinatzailea izan zen.

Outerelok eta bere jendeak Paso Ibañez (gaur egun Luis Piedra Buena komandantea) okupatu zuten 1921eko azaroaren 16an 400 grebalari ingururekin. Héctor Benigno Varela teniente koronelaren tropen etorrerarekin, Outerelok Cañadon Leonerantz ihes egin zuen (gaur egun Gobernador Gregores) Puerto San Juliango taldeen bila, Bella Vista estantzian kontzentratuz. Estantzia horretan, buruzagi hau, azkenean, Varelaren tropek fusilatu zuten.

## Bibliografia 
Osvaldo Bayer. *Los vengadores de la Patagonia trágica*. Booklet, Buenos Aires, (4 tomos).

## Kanpo estekak 
* *Los héroes y la carroña*, Osvaldo Bayer-ena, 12. orrialdea, Buenos Aires.
* PUERTO SANTA CRUZ: Acto homenaje a Obreros Gauchos
* Chilotes Fusilados en la Patagonia