Marcela Mardones

**Marcela Alejandra Mardones** (Montanares, Txile, 1968ko urtarrilaren 5a) zientzialaria, biokimikaria, irakaslea eta ikertzailea da, ekuadortarra naturalizazioz, eta bere ikerketak osasun arloan zentratu ditu. 

## Bizitza 
Marcela Alejandra Mardones Montanares Txilen jaio zen 1968 urteko urtarrilaren 5ean, baina Ekuadorren bizi izan da txikitatik.

Goi-mailako ikasketak Ekuadorreko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan egin zituen, eta han Laborategi Kliniko eta Histopatologikoko Teknologo Mediko titulua eskuratu zuen. Gainera, Bioanalisi Klinikoan lizentziaduna da (PUCE), eta Gerentzian eta Hezkuntza Lidergoan magisterra (UTPL).

### Lan ibilbidea 
Gero, Ekuadorreko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko Medikuntza Fakultateko irakaslea jardun du Laborategi Klinikoko karreran, eta Hematologiako katedra irakatsi du bertan. Hainbat erakundetan ere lan egin du, esaterako, IESSko Carlos Andrade Marín ospitalean eta Ekuadorreko Gurutze Gorrian, laborategiko analista lanetan.

Horrez gain, Marcela Mardones Latinoamerikako Tronbosi eta Hemostasia Talde Kooperatiboaren ordezkaria da Ekuadorren, eta, 15 urte baino gehiago, boluntario lanetan jardun du Ekuadorreko Fundazio Hemofilikoan, koagulopatiak dituzten pazienteen kalitatea hobetzeko.

## Lanak 
**VIII. eta IX. faktoreen inhibitzaileak detektatzea Ekuadorreko Gurutze Gorriko Hematologia Zerbitzuan artatutako paziente hemofilikoetan, Bethesda saiakuntzaren bidez**

Ekuadorreko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan egin zuen tesia gai horretan, 2003an. Mintzaldiaren ikuspegi nagusia da hemostasia aztertzea, batetik, odol-estrabasazioa prebenitzen duten elkarren mendeko mekanismo biologikoz osatutako prozesu gisa, eta, bestetik, fibrinaren egonkortasuna sortzen duen tapoia sortzen laguntzen duten zenbait faktoreren esku-hartzea. Baieztatu zuen hipokoagulabilitate edo koagulopatia deritzen trastorno hemorragikoak aurki daitezkeela, gehienak sortzetikoak direnak. Esan zuen, era berean, populazioan intzidentzia txikia dutela. Ohikoenen artean, A hemofilia (VIII. faktore-urritasuna) eta B hemofilia edo Christmasen gaixotasuna (IX. faktore-urritasuna) daude. Genetikoki aurkitutako mutazioen eraginez gaixotasuna duten pazienteen ehuneko baxua dago. Batzuetan, hemofilia duten pazienteen organismoek bitxitzat jotzen dituzte profilaxia edo FVIII edo FIX tratamendu liofilizatua, eta, ondorioz, antigorputzak sortzen dituzte, beren lana neutralizatzeko.

Ikerketa-lan horren barruan, FVIII eta FIX inhibitzaileek pazienteengan duten maiztasuna aurkitu nahi zen. Ikerketan, 1 eta 59 urte bitarteko 104 paziente aztertu ziren, eta horiek faktore liofilizatu komertzialak jaso zituzten. Pazienteen % 34,6k “A” hemofilia moderatua zuten. % 23,08k “A” hemofilia larria zuten, eta % 13,4k “A” hemofilia arina. % 2,88k “B” hemofilia moderatua zuten. Horrez gain, Von Willebrand-en gaixotasuna zuten 6 paziente ere azterlanean sartzea erabaki zen. Itxuraz, paziente horiek ez zuten arrakastarik izan desmopresinarekin tratamendua jaso zutenean. Pazienteen % 20,19k VIII. faktorea jaso zuen, baina ez zekiten bere patologiaren izena. Azkenean, emaitzen % 40,8 positiboa izan zen Bethesda probarako. Bost pazientek bost Bethesda unitate baino balio handiagoak aurkeztu zituzten, hau da, “goi-mailako erantzuntzaileak”. Faktore liofilizatuak dituzten plasmak maiz jasotzen dituzten pazienteetan errutina-proba hori egitea baliagarria dela frogatu zen.   

**Marcela Mardonesek Lojako Unibertsitate Tekniko Partikularrean egin zuen graduondoko tesia 2014an.**

Mardonesek nabarmendu zuen Europar Batasunak XX. mendearen bukaeran izan zuen garapen ekonomiko, politiko, sozial eta teknologikoak garrantzi handia izan zuela Bigarren Hezkuntzan gazteen parte-hartzearen hazkundean, gerora bigarren hezkuntzaren ondorengo ikasketak egin ahal izateko oinarrizko tresna berak izan ditzaten. Hori kontuan hartuta, XIX. mendearen hasieran, Industria Iraultzaren eraginez, agerian geratu ziren Ekuadorreko hezkuntza-sistemaren berrikuntzak.

Lan hau egiteko, behaketa zuzeneko teknika, irakurketa eta inkesta aukeratu ziren. Hau, Ekuadorreko Pichincha probintziako Quito kantoiko Verbo Kristau Hezkuntza Unitateko batxilergoko 20 irakasleri egin zitzaien. Ekuadorko Loja probintzian dagoen Lojako Unibertsitate Tekniko Partikularrak bidali zuen inkestaren formatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak