Islamiar eredu geometriko

, Maroko)]]

**Islamiar eredu geometrikoak** islamiar apaingarrien forma nagusietako bat dira, irudi figuratiboakerabiltzea saihesten duena, debekatuta baitago irudi islamiar garrantzitsu baten irudikapena sortzea Koranaren arabera.

Islamiar arteko diseinu geometrikoak, askotan, lauki eta zirkulu errepikatuen konbinazioan dataa, gainjarri eta elkarlotu daitezkeenak, arabeskoak bezala (zeinekin askotan konbinatzen diren), eredu korapilatsu eta konplexuak eratzeko, teselazio mota ugari barne. Eredu hauek dekorazio guztia osa dezakete, baina halaber loredun edo kaligrafia apaingarrien markoak osatzeko, edo beste motibo batzuen hondoa osatzeko. Erabilitako ereduen konplexutasuna eta aniztasuna eboluzionatzen joan ziren, izar eta erronbo sinpleetatik IX. mendean, 6 eta 13 punta bitarteko izarrak XIII. mendean, eta azkenik 14 eta 16 puntako izarrak sartu arte XVI. mendean.

Eredu geometrikoak forma ugaritan aurkezten dira islamiar arte eta arkitekturan, hala nola *kilim* tapizetan, Persiako *girih* ereduetan eta Marokoko *zellige*, *mukarna* dekorazio-gangetan, *jali* harrizko saretetan, zeramikan, larruan, beirateetan, zurean eta metalean.

## Historia
Islamiar eredu geometrikoak aurretiko kulturetan erabilitako diseinu sinpleagoetatik datoz: greziarra, erromatarra eta sasandarra. Islamiar dekorazioko hiru formetako bat da, besteak arabeskoa (landare kiribil eta adartsuetan oinarritua) eta kaligrafia izanik; hirurak maiz erabiltzen dira elkarrekin. IX. mendetik aurrera, islamiar artearen eredu geometriko sofistikatuak agertzen hasi ziren, teselazio poligonalean oinarrituak, eta azkenean guztiz nagusitu ziren.

### Lehen aroa
 horma-faiantzan (836tik aurrera)]]
Islamiar arteko forma geometriko goiztiarrenak noizbehinkako forma geometriko isolatuak ziren, hala nola 8 puntako izarrak eta karratuak errombo barnean. Zaharrenak 836koak dira, Kairuango Meskita Nagusian (Tunisian), eta ordua geroztik mundu islamiarrera hedatu ziren.

### Tarteko aroa
* ertzetan Alâeddin meskitan (Konya, Turkia, 1220)]]

Hurrengo garapena, islamiar eredu geometrikoaren erabileraren tarteko aroa markatzen duena, 6 eta 8 puntako izarrak izan ziren, 879an Ibn Tulun meskitan (Kairon) agertu zirenak eta gero orokortu. Adibidez,  Yazd hiriko (Persia) XV. mendeko meskitaren dekorazioa zirkulu batean oinarritzen da, bere inguruan marraztutako sei zirkulutan banatua, denak bere erdian joz eta bakoitzak bere bi albokoen erdiguneak ukituz hexagono erregular bat osatzeko. Oinarri honen gainean, 6 puntako izar bat marrazten da, sei hexagono irregular txikiagoz inguratua, mosaiko formako izar eredu bat osatzeko. Horrek osatzen du oinarrizko diseinua, meskitaren horman zuriz profilatzen dena. Hala ere, diseinu hori trazeria batekin gainjarrita dago, urdinez gurutzatzen dena beste kolore batzuetako azulejuen inguruan, jatorrizko eta azpiko diseinua partzialki ezkutatzen duen eredu landua osatuz.

Poligonoen konbinazio ezberdin ugari erabil daitezke, harik-eta poligonoen arteko hutsarteak nahiko simetrikoak diren heinean. Adibidez, ukitzen diren oktogono sare batek laukiak eratzen ditu hutsarteetan, oktogonoen aldeen neurri berekoak. Oktogono bakoitza 8 puntako izar baten oinarria da, Akbarren hilobian (Agra, 1605 – 1613) ikusi daitekeen bezala. Gainazalaren ertz batean izar bat sortzen bada, haren erdia erakutsi beharko litzateke zehazki; izkin batean, haren laurdena zehazki.

Topkapı bilkaria, Persiako dinastia timuridoko XV. mende amaierakoa edo XVI. hasierako pergaminoa, islamiar eredu geometrikoen konpilazio bat da eta Topkapı jauregiko bilduman dago, Istanbulen. Informazio baliotsua du, 114 eredu ezberdin baititu, arkitektoek zuzenean zein zeharka mundu osoko meskita askotan lauza-ereduak sortzeko erabili ahal izan dituztenak. Eredu koloretsuak ditu *girih'' azulejuak eta mukarna kupulaerdiak sortzeko.

Granadako Alhambra jauregiko dekorazio-lauzen eta iztuku-ereduen propietate matematikoak asko aztertu dira. Adituen arabera, hormetako 17 dekorazio multzo gehienak edo guztiak aurkitu dira bertan.
n (Agra) ertz eta izkinetako erabilera zuzena ageri da, non 6 puntako izarren erdia dauden ertzetan eta laurdena izkinetan.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak