open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolibia gurinkara

thumb|Kolibia gurinkara azpitik ikusita.

**Kolibia gurinkara** (*Rhodocollybia butyracea*, sinonimoa: *Collybia butyracea*) *Marasmiaceae* familiako onddo espezie bat da. Oso arrunta Euskal Herrian.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm arteko diametrokoa, ganbila, laua, titi kamuts batekin, gantz itxurakoa, oso higrofanoa; arre-gris ilunetik arre-horixkara, baita grisaxka ere.

**Orriak:** Zurixkak, estu, ia libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 - 8 x 0,5 - 2 cm-koa, gris-arrexka, pixka bat zurruna, luzetarako zuntzekin, behean lodiagoa.

**Haragia:** Zurixka, kartilaginosoa, harroa oinean. Usain desatseginekoa.

**Etimologia:** *Collybia* terminoak txanpon txikia esan nahi du. *Butyracea* epitetoa latinetik dator, "butiraceus" hitzetik,  gurin garraztuaren antzeko usaina esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Collybia filamentosa* delakoarekin, honek kapela arre-gorrixka bizia du, orrien ertza urratua, ia usaingabea da, eta mendian *Picea excelsa* zuhaitzen azpian irteten du. *Collybia butyracea var. asema* aldaerak, kolore argiagoa du, honek du antzik handiena; autore batzuek espezie gisa bereizteko joera dute. Udaberrian *Collybia tenacella* agertzen da, elastikoa da eta zapore mingotsa du, kolore aldakorrekoa, zurixkatik marroi-beltzaranera doana eta konifera-pinaburuetan irteten du.
thumb|Kolibia gurinkarak goitik ikusita

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan. Oso ugaria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Brasil, Groenlandia, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukaso, Turkia, Israel, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Ruanda, Kenya eta Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 1.jpg
Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 3.jpg
Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 4.jpg
Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 5.jpg
Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 6.jpg
Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 8.jpg
Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 9.jpg
Fitxategi:Rhodocollybia butyracea 10.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dans la nuit (filma)

***Dans la nuit*** () 1929ko Charles Vanel frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Emakume batekin ezkondu eta harekin zoriontsu bizi dela, harrobi batean lanean ari den gizon batek istripu bat izango du leherketa baten ondorioz. Aurpegia desitxuratuta geratuko zaio eta maskara bat erabili beharko du...

## Aktoreak 
* Charles Vanel : harrobiko langilea
* Sandra Milowanoff : emaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nueve cartas a Berta

***Nueve cartas a Berta*** () 1965eko Basilio Martín Patino espainiar zinema zuzendariaren melodrama da. «Nuevo cine español» izeneko mugimenduaren barruan sailkatzen dute.

## Sinopsia 
1950eko hamarkada. Lorenzo ikasle salamancarrak uda bat Ingalaterran igaro berri du. Han, aukera zabalak dituela ikusteaz gain, Berta ezagutu du, erbesteratu espainiar baten alaba. Handik itzultzean, familiaren, lagunen eta neska-lagunaren giro tradizionalak zapaldu egiten dutela sentitu eta Bertari gutun batzuen bidez deskribatuko dizkio bere kezkak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Érase una vez... (filma)

***Érase una vez...*** () 1950eko Alexandre Cirici kataluniar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko filma da. Errauskine pertsonaian oinarrituta, Dinseyk urte berean izenburu horretako filma atera zuenez, izenburua aldatu zioten.

## Sinopsia 
Konde bat eta bere alaba Aubanel gaztelu ederrean bizi dira. Basailu guztiek maitasuna diote kondesa gazte, eder eta bihozberari, baina amaorde eta ahizpaordeak, aitzitik, tratu txarrak ematen dizkiote. Morroietako batek esklabotzatik askatuko du neska, azti batek eta Ulises katuak lagunduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirveli mertskhali

***Pirveli mertskhali*** (; ; ) 1975eko Nana Mchedlidze georgiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Jason kirolari sutsu eta talentu handikoak historiako lehen georgiar futbol-taldea sortu zuen Potiko itsas portuan. Pobreak badira eta kirol materiala falta bazaie ere, atzerriko eta bertako talde ugari garaituko dituzte Ingalaterrako talde ospetsu baten kontra jokatu behar duten arte.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tampopo

1985eko Juzo Itami japoniar zinema zuzendariaren film komikoa da.

Filma 1980ko hamarkadaren amaieran arrakastatsua izan zen Japonian eta Estatu Batuetan, eta kritikek istorioaren berritasuna aipatu zuten. Ramen jatetxeak hain ospetsu egin ziren, turista asko filmak bakarrik motibatuta haiengana joaten zirela, nahiz eta filmeko jatetxea ez dagoen argi identifikatuta.

## Sinopsia 
Gorō eta Gun kamioilarien ustekabeko bisita batek ramen perfektuaren bila joateko inspirazioa emango dio ramen-establezimendu bateko jabeari.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samantha Hudson

**Samantha Hudson** (León, 1999ko irailaren 11) espainiar artista, abeslari, aktore, interneteko ospetsu eta LGBT kolektiboko aktibista da. 2015ean «Maricón» singlea argitaratu ondoren eman zen ezagutzera, ikus-entzunezko kulturako ikasgai baterako proiektu gisa grabatu zuena. Abestiak, YouTube plataforman argitaratutako bideo batekin batera, publikoaren gaitzespena eta onespena eragin zuen; eta erakunde erlijiosoek eta talde politiko kontserbadoreek protesta egin zuten. Bere diskurtso probokatzaile eta lotsagabeagatik ezaguna, Samanthak LGBTen aldeko aktibismoa eta aldarrikapen soziala konbinatzen ditu, askotan camp testuinguru baten barruan egindako performance urratzaile baten bidez.

«Maricón» ez ezik, Samanthak ikus-entzunezko beste pieza batzuk ere argitaratu ditu, hala nola «Burguesa Arruinada», «Por España» edo «Dulce y Bautizada». Halaber, hainbat telesailetan cameoak egin ditu, 2018ko *Samantha Hudson, una historia de fe, sexo y electroqueer* dokumental biografikoaren protagonista da eta, Jordi Cruzekin batera, Netflix plataformarako *¿Sigues ahí?* podcasta aurkezten du.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2021: *Liquidación total*
* 2019: *Los Grandes Éxitos de Samantha* (bilduma)

### Singleak 
## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Falla Sánchez

**Juan José Falla Sánchez** (Guatemalako Hiria, 1930eko azaroaren 9a &ndash; 2021eko uztailaren 10a) genealogista eta historialaria izan zen. Erdialdeko Amerikako historia kolonialaren sakontasuna ulertzen lagundu zuena.

## Biografia 
1952an, Yale Unibertsitatean arteko ikasketak egin eta1959an abokatu eta notario titulatu zen Guatemalako San Carlos Unibertsitatean. Horrez gain, historia, genealogia eta heraldika aztertzen eta ikertzen jardun zuen, eta Guatemalako Geografia eta Historia Akademiako kide numerarioa izan zen.

Bere ikerketa historikoaren lan nagusia da: eskritura publikoen sintesia biltzen duen konpilazio indexatua, Guatemalako garai kolonialeko eskribauen protokolo notarialetan jasoa, informazioa biltzen duena. Hamabi liburuko lan honetan transakzio komertzialak (salerosketak, hipotekak, esportazioak, inportazioak, zergak, añila), ezkontzak, testamentuak, zerga indigenak, esklaboen salmenta, manumisioa, abeltzain eta azukre ustiapenak, errotak, meatzeak, komentuetarako dohaintzak eta ordena erlijiosoak deskribatzen dira. Iturri garrantzitsua da genealogista, historialari, ekonomista eta antropologoentzat.Bilduma honi esker Casa Popenoe-ren historiaz idatzi ahal izan zen.

Guatemalako Geografia eta Historia Akademian kide numerario gisa sartzeko, 1994an, "Aspectos de la vida del Licenciado Salvador Falla" lana idatzi zuen, Guatemalako Geografia eta Historia Akademiako Analesen, LXVIII. liburukian: 203-224.

## Obra 
### Liburuak 
* *Extractos de Escrituras Públicas*, XII volúmenes desde los años 1538 a 1823, Erdialdeko Amerikako Artxibo Nagusia (Guatemala) (1994-2022)   

### Artikuluak 
* *El Licenciado don Simón Vasconcelos y Vides, Vicejefe del Estado de Guatemala, desempeñó la Jefatura en mayo de 1833 y febrero de 1834*, en coautoría con Edgar Juan Aparicio y Aparicio, No. 2 (1968) 21-28.
* *La familia Sánchez de Perales*, en coautoría con Edgar Juan Aparicio y Aparicio", No. 2 (1968) 41-165.
* *Datos genealógicos de los trece Próceres que firmaron el Acta de la Independencia de Centroamérica en 1821*, en coautoría con Edgar Juan Aparicio y Aparicio y Ramiro Ordóñez Jonama, Nos. 5-6 (1971-72) 11-38.
* *La familia Martín del Cerro, fundadora de la Villa de San Vicente de Austria*, Nos. 3-4 (1969-70) 157-260.
* *Origen de la familia de la Campa en Indias*, Nos. 3-4 (1969-70) 261-272.
* "Los González Mateo. Señores diviseros del Solar de Valdeosera y su descendencia en Guatemala", No. 7 (1979) 243-308.
* "La familia de la Tovilla", No. 8 (1983) 207-312.
* "La familia Velasco, en Chiapas", No. 9 (1987) 463-522.
* "Familia Estrada Medinilla (Primera parte)", No. 10 (2005) 17-88.
* "Familia Estrada Medinilla (Segunda parte)", No. 11 (2012) 63-170.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ricardo Falla

## Kanpo estekak 
*
Jiantxang zaldi

**Jiantxang zaldia**, (Txinera  sinplifikatuaz: 建昌马 ; Txineraz: 建昌馬 ; Pinyin *Jiàn chāng mǎ*),  Txinako Sichuan aldean jatorria duen zaldi arraza  baten izena da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen dira.

Jiantxang zaldien aurreneko erreferentziak X. mendekoak dira. Txinako Hego-Mendebaldeko ponien taldean kokatzen dira.

Abere hauek zamabereak bezala erabiltzen dira.

## Arrazaren historia 
"Chuan" izenaz ezaguna da. Zaldi hauek Txinako hegoaldean hedatzen dira bereziki.

## Ezaugarriak 
* Altuera soin gurutzera 1,14 eta 1,16 m. artean kokatzen da.

## Arrazaren egoera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agurtzane Obregozo

**Agurtzane Obregozo Bereau** (Lekaroz, Baztan, 1979ko apirilaren 9a) nafar errugbilari-ohia da, erdiko postuan aritzen zena. Hamabosteko eta zazpiko errugbiko Espainiako selekzioetan jokatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
NUPeko taldean hasi zen errugbian, hori baitzen garai hartan Nafarroa Garaiko emakumeen talde bakarra. 2003-04 denboralditik aitzina, zazpi urtez parte hartu zuen Euskal Ligan La Unicarekin (2006-07koan BRT-La Unica izan zen taldea), 2010ean Baionak kontratatu zuen arte.

2003ko martxoaren 9an egin zuen debuta Espainiako selekzioarekin, Ingalaterraren aurka, Sei Nazioen Txapelketan. guztira, 32 partida jokatu zituen. Horrez gain, 2009an Dubaiko Munduko kopan aritu zen.
** bigarrena: 2011

### Espainiako zazpiko errugbi selekzioa 
* Europako txapelketa
** irabazlea: 2010
** bigarrena: 2005, 2009, 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hovik Keuchkerian

**Hovik Keuchkerian** (; Beirut, 1972ko azaroaren 14a) espainiar boxeolari ohi, aktore eta idazlea da, armeno-libanoar jatorria duena.

## Biografia 
Libanoko hiriburuan jaioa, 1975ean, hiru urte zituenean eta Libanoko Gerra Zibilaren ondorioz, gurasoek Espainiara emigratzea erabaki zuten.

Haurtzaroa eta nerabezaroa Alpedreten eman zituen eta aitaren jatetxean hasi zen zerbitzari lanetan. 20 urterekin Madrilera joan zen bizitzera eta 1995ean bere gimnasioa ireki zuen, HK, Hortaleza auzoan.

Saskibaloian ari zela orkatilan izandako lesio baten ondorioz, Keuchkerian borroka-kirola egiten hasi zen, kick boxing hain zuzen ere. 1996an kick boxing txapelketa nazionalean garaile izan zen, eta hurrengo urtean, pisu astuneko mailan Espainiako boxeo txapelketa amateurra irabazi zuen. 1999an profesional bihurtu zen. Keuchkerian boxeoko Espainiako txapeldun izan zen 2003an pisu astunen kategorian David Blancoren aurka, 2004an Marcelo Ferreiraren aurka bere titulua berretsiz. Urte horren amaieran, erretiratu egin zen 16 garaipenekin (15 KOz) eta porrot batekin.

2010ean Paramount Comedyrako *Cocretas* bakarrizketa grabatu ondoren, ospetsu bilakatu eta harrezkero, artista moduan lan egin du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álex González

**Álex González** izan daiteke:

* **Álex González** (1980-), espainiar aktorea;
* **Álex González** (1969-), mexikar bateria-jotzailea;
* **Álex González** (1980-), espainiar saskibaloi jokalaria.
Rosemary Wyse

**Rosemary F. G. Wyse** (Dundee, Erresuma Batua, 1957ko urtarrilaren 26a) eskoziar astronomoa da eta Johns Hopkins Unibertsitateko fisika eta astrofisika departamentuko irakaslea.

## Biografia 
### Hezkuntza 
Wyse Londresko Queen Mary Universityan graduatu zen 1977an Fisikako eta Astrofisikako Graduarekin, eta Astrofisikako doktoretza lortu zuen Cambridgeko Unibertsitateko Astronomia Institutuan 1983an.

## Ibilbidea 
Geroago, Wyse Amerikako Estatu Batuetara joan zen doktoratu ondoko ikerketara, Princetongo Unibertsitatean eta Kaliforniako Unibertsitatean Berkeleyn. Formazio galaktikoaren, konposizioaren eta bilakaeraren arloan egin du lan batez ere.

### Izarren eraketako su artifizialek galaxia bat argiztatzen dute 
ezkerrera|thumb|470px|Hubble espazio teleskopioaren argazkia, Izarren eraketak galaxia argiztatzen, 2000
Lurretik 13 milioi argi-urtera dago NGC 4214, eta izar arteko gasaren eta hautsaren izar berrien taldeak osatzen ari da. Hubble espazio teleskopiak hartutako irudi horretan, izarren eta izar-kumuluen eraketan eta bilakaeran egindako urratsen sekuentzia ikus dezakegu. Irudia Hubble 2ko Campo Ancho de Hubble-ren Ganbera Planetarioarekin koloretako iragazki batzuetan hartutako erakusketetatik sortu zen.

NGC 4214 arauak markoaren zatirik handiena estaltzen duten tentsio-izar ugari ditu, baina irudian izar-talde distiratsuak inguratzen dituzten gas distiratsuko hodei filigraduak dira nagusi. Izar horietako talderik gazteenak irudiaren behealdean daude, dozena erdi grumo distiratsurekin. Izar gazte eta beroek kolore zurixka eta urdinxka dute Hubble-ren irudian, lurrazaleko tenperatura altuak direla eta, 10.000 gradutik 50.000 gradu Celsiusera bitartekoak.

Izar gazteen erradiazioak eta indar eolikoek burbuilak ustiatzen dituzte gasean. Milioika urtean, burbuilak handitu egiten dira izarrak hazi ahala. Talde gazteenen behealdean, ezkerrean, izar-kumulu zaharrago bat dago, eta haren inguruan gas-burbuila bat puztu da, erdiko kumuluaren inguruan barrunbe bat baitago.

Hubble irudiaren ezaugarri ikusgarriena NGC 4214 zentroaren inguruan dago. Objektu hori ehunka izar urdin masibok osatzen dute, bakoitza gure Eguzkia baino 10.000 aldiz distiratsuagoa. Bihotz itxurako burbuila handi batek, izar-haize konbinatuek eta erradiazio-presioak puztuta, kumulua inguratzen du. Burbuilaren hedapena handitu egiten da, zentroko izarrik masiboenak beren bizitzaren muturretara iritsi eta supernoba gisa ustiatzen diren heinean.

Astronomo nagusiak hauexek dira: John MacKenty, Jesús Maiz-Apellaniz (Teleskopio Espazialaren Zientzia Institutua), Colin Norman (Johns Hopkins Unibertsitatea), Nolan Walborn (Teleskopio Espazialaren Zientzia Institutua), Richard Burg (Johns Hopkins Unibertsitatea), Richard Griffiths (Carnegie Mellon Unibertsitatea) eta Rosemary Wyse (Johns Hopkins Unibertsitatea)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1986 Annie Jump Cannon saria eman zion Estatu Batuetako Astronomia Elkarteko astronomiak.
* 2016 Blaauw irakaslea,Kapteyn Astronomia Institutua
* 2016 Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoaren Brouwer Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiasma optiko

**Kiasma optikoa** hipotalamoaren azpialdeko X-formako partezko dekusazioa da; bere bidez nerbio optikoak eta garuna elkarren jarraian aurkitzen dira. Forma obalatuko egitura da, eta eskuineko begiko nerbio optikoaren eta ezkerreko begiko nerbio optikoaren arteko lotunea da. Egitura horrek gutxi gorabehera 12 milimetroko zabalera, 8 milimetroko luzera eta 4 milimetroko altuera du, eta garunaren oinarrian dago, guruin hipofisariotik 5 edo 10 milimetrora. Gurutzaketa horretan, zuntzen erdiak eskuineko nerbio optikotik ezkerreko traktu optikora igarotzen dira, eta alderantziz. Kiasma optikoa aurreko garun-hobian dago, zela turkiarraren aurretik.

Erretina bakoitzean sortutako irudiak garunaren beste aldean, kiasma optikoan, gurutzatzen dira. Horri esker, bi begien eremuaren alde bakoitzeko irudiak garunaren alde egokian transmititzen dira. Kiasma optikoaren ondoren, nerbio optikoei traktu optiko deitzen zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zela turkiar

**Zela turkiarra** esfenoide hezurraren goi-azalerako zapalgune sakona da, bere baitan gorputz pituitarioa hartzen duena.

Zela turkiarraren neurriak estudio batean neurtu zituzten. Atzeko eta sabeleko diametroa (sakonera) 9-12 mm-koa izan zen (9.88 mm-ko batez bestekoarekin), moko-emaria 10-15 mm-koa (11.4 mm-ko batez bestekoarekin) eta alboko diametroa 7-21 mm-koa (13.2 mm-ko batez bestekoarekin). Zela turkiarraren batez besteko bolumena, elipsoide baterako formularen arabera, hau izango litzateke: = 0,5x (9.88mm) (11.4mm) (13.2mm)/1000 = 743 mm³.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikusmen-sistema

**Ikusmen-sistema** organismoei ikusmen-xehetasuna prozesatzeko eta irudirik gabeko argazki-erantzuneko hainbat funtzio sortzeko trebetasuna ematen dien nerbio-sistema zentralaren zatia da. Ikus daitekeen argiaren informazioa detektatu eta interpretatzen du, inguruan giroaren irudikapen bat sortzeko. Ikus-sistemak zeregin konplexuak egiten ditu, besteak beste, argia jasotzea eta irudikapen monokularrak eratzea; bi proiekzio dimentsionalen pertzepzio binokular nuklearra metatzea; objektu bisualak identifikatzea eta kategorizatzea; objektuekiko eta objektuen arteko distantziak ebaluatzea; eta gorputzaren mugimenduak gidatzea, ikusitako objektuarekiko. Ikusizko informazioaren prozesu psikologikoari ikusmen-pertzepzioa esaten zaio, eta falta horri itsutasuna esaten zaio. Irudiei buruzko informaziorik gabeko ikusizko funtzioek, ikusmen-pertzepziotik aparte, begi-nini erreflexu eta fotoentrenamendu zirkadianoa barne hartzen dituzte.

Korneak eta kristalinoaren lenteek argia errefraktatzen dute irudi txiki batean, eta distira egiten du erretinaren gainean. Erretinak irudi hau nerbio-bulkada bihurtzen du makilak eta konoak erabiliz. Nerbio optikoek kargatzen dituzte bulkada horiek kanal optikoaren bidez. Kiasma optikora iristen denean, nerbio-zuntzak gurutzatu egiten dira (ezkerra eskuinera egiten da). Ondoren, zuntzak adarkatu eta hiru lekutan amaitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerbio oftalmiko

Giza anatomian, **nerbio oftalmikoa** nerbio trigeminoaren hiru adarretatik lehena osatzen duen zentzumen-nerbio mehea da, betzuloko goi-fisura zeharkatzen duena. Nerbioa nerbio trigeminoaren gongoilaren aurreko eta erdiko aldean sortzen da, eta orbitara iristen da sinu leizetsuaren kanpoko hormatik, bere zentsore-sorta eman ondoren (Arnolden nerbio errepikaria), eta, azkenik, hiru adarretan banatzen da, orbitan betzuloko goi-fisuratik sartzen direnak. Adar horiek nerbio nasoziliarra, frontala eta malko-nerbioak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Traktu optiko

Giza anatomian, **traktu optikoa** (*tractus opticus*) bide optikoaren parte diren nerbio-zuntzen multzoa da, nerbio optikoaren jarraipena dena; beraz, begitik kortex zerebralerainoko nerbio-informazioa jarraitzen duen ibilbidearen zati dira. Nerbio optikoak begi bakoitzaren atzeko poloko erretinatik abiatzen dira, eta hipofisia (zela turkiarraren aurretik) dagoen alderaino joaten dira; han kiasma optikoa osatzen dute, eta bertan erretina bakoitzaren sudur-zatitik datozen zuntzak gurutzatzen dira. Kiasma optikotik abiatuta, bi traktu optikoak sortzen dira, eta horietako bakoitzak alboko nukleo genikulatuaren oinarrian amaitzen du ibilbidea, talamoa esaten zaion garun-eremuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betzuloko goi-fisura

**Betzuloko goi-fisura** edo **fisura esfenoidala** esfenoide hezurraren hego nagusien eta beheragoko hegalen arteko fisura da. Nerbio ugari igarotzen dira bertatik (troklearra, abducens, malkoarena, begiko motor komuna, nasoziliarra, frontala) eta goiko zain oftalmikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinu leizetsu

**Sinu leizetsua** endokranioaren bena-sistemaren osagaietako bat da, zela turkiarraren alde banatan kokatuak dauden duramaterreko bena-sinuetako bakoitzari dagokiona. Kanpotik, honako elementu hauek ditu: III. pare kraniala edo begiko nerbio motor komuna, IV. pare edo nerbio trokleara eta V. parearen edo nerbio trigeminoaren adar oftalmikoaren 1. adarra. Bere luzeran zenbait anastomosi izan dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Curruchiche

**José Rafael Curruchiche Cacul** (Guatemala) abokatua, Zigorgabetasunaren Aurkako Fiskaltza Bereziaren (gaztelaniaz, FECI) zuzendaria.

## Biografia 
2011an abokatu gisa graduatu zen, Malacatán (San Marcos) eta Rabinal (Baja Verapaz) udal fiskaltzetan aritu zen 2016an hauteskundeei lotutako delituak ikertzeko fiskaltzara mugitu zuten arte. 2019an, hauteskundeei lotutako fiskaltzaren zuzendari izendatu zuten, Oscar Schaad ordeztuz.

2019ko ekainaren 24an, Erika Aifan epaileak Rafael Curruchiche fiskalaren kontrako ikerketa eskatu zuen Jimmy Morales presidente ohiaren legez kontrako finantziazioa oztopatu zuelako. Hilabetera, Guatemalako Fiskal Nagusiak, Consuelo Porrasek salaketaren txostena jaso zuen eta barne gaiak lantzen dituen fiskaltzara bidali zuen.

2021ean, Juan Francisco Sandoval ordeztu zuen Guatemalako Zigorgabetasunaren Aurkako Fiskaltza Bereziaren zuzendaritzan. Guatemalako Fiskal Nagusiak, Consuelo Porras, izendatu zuen. Jordan Rodas, orduko Giza Eskubideen Prokuradoreak izendapena gaitzetsi zuen.

2022an, José Rubén Zamora kazetaria Curruchicheren aginduz atxilotua izan zen, baita Samari Carolina Gómez Diaz, FECIren langile ohia, eta Erika Aifan epailea bera ere. Urte berean, Amerikako Estatu Batuek Engel Zerrendan sartu zuten Curruchiche, ustelkeria handiko kasuak desegiteagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Francisco Sandoval

## Kanpo estekak
Juan Ramón Molina liburutegia

**Juan Ramón Molina liburutegia** ()  Tegucigalpan, Hondurasen dagoen erakundea da. 40.000 liburu baino gehiago ditu. Sortzailea Antonio Ramón Vallejo Bustillo izan zen.

## Eraikina 
Hondurasko Liburutegi Nazionalaren egoitza Tipografia Nazional zaharrean dago. Jatorrian, eraikin honek Errege Erreskate Etxea hartu zuen (1780) eta 1826ra arte txanponak egin zituen. 1830az geroztik, lokalak Kongresu Nazionalaren bileretarako erabili zen, 1859-1876 urteen artean kuartel bezala balio izan zuen eta, geroago, 1898an Tipografia Nazionala ezarri zen.

## Historia 
Hondurasko Liburutegi Nazionala onura publikoko erakundea da, Hondurasko Herrien Kultura, Arte eta Ondareen Idazkaritzaren (SECAPPH) mendekoa. Bere helburua herrialdean eta atzerrian argitaratutako dokumentu-ekoizpen guztia biltzea, katalogatzea, sailkatzea, kontserbatzea eta zabaltzea da. 1880ko abuztuaren 27an sortu zen, Marco Aurelio Sotoren administrazioan, otsailaren 11ko akordioaren bidez, mila pesoko aurrekontuarekin. Gaur egun Eduardo Bähr idazle hondurastarraren zuzendaritzapean dago.

2009ko urtarrilaren 13an, Rodolfo Pastor Fasquellek, Kultura, Arte eta Kirol Bulegoetako Estatu Idazkariak, Liburutegia berrizendatu zuen Juan Ramón Molina poeta hondurastarraren izenarekin.

2012ko urtarriletik, eta Miguel de Cervantes Liburutegi Birtualaren Erdialdeko Amerikako Liburutegia aurkeztu ondoren, Hondurasko Hizkuntzaren Akademiarekin, Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoarekin eta Francisco Morazán Unibertsitate Pedagogiko Nazionalarekin batera, Hondurasko Letren Liburutegi Birtualeko Batzorde Nazionala osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izeta

**Urko Iruretagoiena Lertxundi**, futbolean **Izeta** bezala ezaguna (Aia, Gipuzkoa 1999ko irailaren 29a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Futbolean bere haztapenak Ostadar Saiarre, Zarautz eta Eibar artean egin zituen. Talde armaginak utzita zegoenenan Amorebietan, 2023ko urtarrilean Athleticek fitxatu zuen Eibarretik. Bilbao Athletic-era batu zen, denboraldi bukaeran maila galdu zuten, baina hurrengo denboraldian Pitxitxi bilakatu eta Lehen Federaziorako igoera lortu zuten lehoikumeek liga irabaziz. Athleticek 2024ko abuztuan Mirandesera bidali zuen zen lagatu gisa Bigarren mailan jokatzeko. Denboraldi bikaina burutu zuen talde gaztelarrak, bere historian lehen aldiz lehen mailarako igoera lortzeko zorian egon zen. Bere erakutsitako maila apartaren ondoren Athleticek kontratua berritu zion lehen taldera batu zezan. 2025 Irailaren 13an debuta egin zuen lehen talde zurigorriarekin (654.jokalaria izanik) San Mamesen jokatutako lehen mailako 3.jardunaldian, Alavesen aurkako 0-1 euskal derbiko porrotean. 2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Ibilbidea 
*2025ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Panagiotis Kanellopoulos

**Panagiotis Kanellopoulos** 
(; Patras, 1902ko abenduaren 13a - Atenas, 1986ko irailaren 11) greziar idazle eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1967ko apirilaren 3tik 21era.

Zuzenbidea ikasi zuen Atenasen, Heidelbergen eta Munichen. Politika, zuzenbide, soziologia, filosofia eta historiari buruzko liburuen egilea izan zen. 1941ean Omiron erresistentzia taldea sortu zuen alemaniarren okupazioaren aurka eta 1942an Ekialde Ertainera ihes egin zuen. 1945eko azaroan lehen ministro izan zen eta Georgios Papandreuren koalizio gobernuko Berreraikuntza ministro.

1967an lehen ministro zen 1967ko apirilaren 21eko estatu-kolpe militarraren ondorioz kargutik kendu zutenean. Zazpi urte eman zituen etxean atxilotuta, eta diktadura erori ondoren parlamentura itzuli zen. Ez zuen onartu Greziako presidente izateko proposamena.
Pedro Arias

**Pedro Luis Arias Ergueta** (Sestao, 1959ko apirilaren 7a) bizkaitar unibertsitate-irakasle, katedraduna eta politikaria da.

## Bizitza 
Ingeniaritza kimikoan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Ondoren doktoregoa lortu zuen EHUn.

Unibertsitate eta Berrikuntza Sailburuorde izan zen, Isabel Celáa sailburua zenean eta Patxi Lópezen gobernuan.

Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundeko sortzaile, bultzatzaile eta bozeramailea izan zen.

Inma Arias kazetari eta politikaria du arreba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucrecia Hernández Mack

**Lucrecia Hernández Mack** (Guatemala, 1973ko azaroaren 16a - *ibidem*, 2023ko irailaren 6a) mediku zirujau eta politikaria izan zen. 2016ko uztailean, Guatemalako Osasun Ministerioko lehen emakume ministro bihurtu zen. 2017ko abuztuaren 27an, Jimmy Morales presidenteak Iván Velásquez Guatemalako Zigorgabetasunaren aurkako Nazioarteko Batzordeko burua bota ondoren, dimisioa eman zuen. Legebiltzarkidea izan zen Movimiento Semilla alderdi politikoaren eskutik.

## Biografia 
1990an, 16 urte zituela, Presidentzia Estatu Nagusiko komando berezi batek haren ama, Myrna Mack antropologoa erahil zuen. Lucrecia ezkerreko militantetzat eta feministatzat hartzen du bere burua eta bere herrialdearen eta familiaren historiak guztiz markatua sentitzen da.  *Nire ama lanetik irtetzen ari zela erasotu zuten. Lehendakaritzako Estatu Nagusiaren aginduak eta ekimenak zirela eta, hainbat egunez jarraitu zuten eta astearte arratsalde batean labankada sartu eta kalean hiltzen utzi zuten*.Medikuntza eta kirurgia ikasi zituen Guatemalako San Carlos Unibertsitatean (1992-1999) eta, ondoren, Osasun Publikoko masterra garatu zuen Rafael Landívar Unibertsitatean (2001-2003). Mexikoko Unibertsitatean aritu zen Mexiko Hiriko Xochimilco Unitatean, Osasun Kolektiboko Zientziei buruzko doktorego-tesia prestatzen (2012-2016).

Osasunaren Sarbide Publiko eta Unibertsalerako Aliantzarekin (ACCESA) eta nazioarteko hainbat erakunde espezializatutan aholkulari gisa lan egin du, hala nola Osasunaren Erakunde Panamerikarrean, Osasunaren Mundu Erakundean, Guatemalan.

Osasun publikoaren aldeko aktibista, Otto Pérez Molinaren gobernuan kontrako #RenunciaYa protestetan parte hartu zuen.

### Osasun Ministro 
2016ko uztailaren 27an, Alfonso Cabreraren ordez izendatu zuten Osasun Ministro. Lanpostuaz jabetzean, bere lehen helburuen artean, osasun publikoko zerbitzuen kolapsoa geldiarazi eta aurreko bi urteetan egin ez ziren txertaketa-estaldurak berreskuratzea zeuden.

## Argitalpenak 
Hurrengo argitalpenetan parte hartu du:

* *Transformando el sistema público de salud desde el primer nivel de atención*. (UE, Gobierno de Navarra, Cordaid, Medicus Mundi Navarra, 2012)
* *Ajustes, reforma y resultados: las políticas de salud de Guatemala, 1985-2010*. (PNUD, 2011)
* *Del dicho al hecho... Los avances de un primer nivel de atención en salud incluyente* (UE, Cordaid, Medicus Mundi Navarra2008).
* *Sistemas de Salud: marco conceptual*. (PNUD, International Development Research Center, 2007)
* *Hacia un primer nivel de atención en salud incluyente -bases y lineamientos-.* (2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerea Aresti

**Nerea Aresti Esteban** (Bilbo, 1961) historialaria eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea, generoan aditua.

## Biografia 
80. hamarkada eta 90. hamarkada artean Liga Komunista Iraultzailean (LKI) militatu zuen, baita Bizkaiko Emakumeen Asanbladan.

1999tik historian doktorea EHUren eskutik, 2000. urtean State University of New York-eko doktoretza. 2001. urtetik Historia Garaikideko irakaslea da EHUn, baita Ikasketa Feministak eta Generokoak Masterreko irakaslea. Asociación Española de Investigación de Historia de las Mujeres (AEIHM) elkarteko idazkaria da, *Ayer* aldizkariko idazketa- batzorderdearen kidea eta Red Nacional de Investigación en los Estudios Socioculturales de las Emociones (RENISCE).
* Masculinidades en tela de juicio. Hombres y género en el primer tercio del siglo XX. (Editorial Cátedra, 2010)
* “The Battle to Define Spanish Manhood”. En Memory and Cultural History of the Spanish Civil War. Realms of Oblivion (Leiden-Boston, Bril Publishers, 2014)

#### Artikuluak 
* Masculinidad y nación en la España de los años 20 y 30 (Mélanges de la Casa de Velázquez, 2012)
* Los argumentos de la exclusión. Mujeres y liberalismo en la España Contemporánea (Historia Constitucional, 2012)
* El "gentleman" y el bárbaro. Masculinidad y civilización en el nacionalismo vasco (1893-1937) (Cuadernos de historia contemporánea, 2017).
* La peligrosa naturaleza de Don Juan. Sexualidad masculina y orden social en la España de entreguerras (Cuadernos de historia contemporánea, 2018).
* La historia de las masculinidades, la otra cara de la historia de género (Ayer, 2020)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miren Llona

## Kanpo estekak
Ardo koloreko limazela

**Ardo koloreko limazela** (*Limacella delicata*) *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Onddo hau gutxi ezagutzen da.

Sinonimoak: *Agaricus mesomorphus var. ßß roseus*, *Lepiota delicata*, *Mastocephalus delicatus*, *Armillaria delicata*, *Amanita delicata*, *Limacella roseofloccosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikora, ondoren kanpai itxurakoa, geruza likatsu batekin, marroi-gorrixka edo haragi-laranja zurbil kolorekoa. Ertza zertxobait ildaskatua du, eta inoiz errezel zuriko hondarrak izaten ditu.

**Orriak:** Zabalak, biribildu-atxikiak, zurbilak eta horixkak.

**Hanka:** 4 - 8 x 0,4 - 0,8 cm-koa. Zurixka edo haragi koloreko ñabardurekin, eraztun leunaren goialdean arrosa, flokosoa eta ezkatatsua behean. Eraztun iletsua, tentea, erorkorra, ia ikusten ez den itzuliarekin.

**Haragia:** Zurbila, zapore gozokoa, irin usain handikoa.

**Etimologia:** *Limacella* terminoa "limax" hitzaren txikigarria da, eta barraskilo bare, esan nahi du: Karpoforoaren itsaskortasunagatik da. *Glioderma* epitetoa grekotik dator, kola esan nahi duen "glya" hitzetik eta azala esan nahi duen "derma" hitzetik. Geruza likatsuagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Onddo hau gutxi ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Uda aurreratuan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan eta inoiz koniferoetan ere bai, taldekoia da, ilaretan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Europa, Errusia, Txina eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sistema somatosentsorial

**Sistema somatosentsoriala** organismoen sistema bat da, bere barnean, harrera- eta prozesu-zentroak dituena. Zentro horien funtzioa estimulu-modalitateak, hala nola ukimena, tenperatura, propiozepzioa (gorputzaren posizioa) eta nozizepzioa (nozizeptoreak: minaren berri ematen dute) sortzea da. Errezeptore sentsorialek larruazalean, epitelioan, muskulu eskeletikoan, hezur eta artikulazioetan, barne-organoetan jarduten dute. Ukimena bost zentzu tradizionaletako bat den bitartean, ukimenaren hautematea hainbat modalitatek osatzen dute. Medikuntzan, lagunarteko "ukimena" terminoaren ordez "zentzu somatikoak" erabili ohi dira, tartean dauden mekanismoen aniztasuna modu egokian islatzeko.

Sistemak estimuluei erreakzionatzen die, hainbat errezeptore erabilita: termorrezeptoreak, mekanorrezeptoreak eta kimiorrezeptoreak. Errezeptoreetatik informazioa transmititzeko, bizkarrezur-muineko eta garuneko traktuen bidez nerbio sentsorialak erabiltzen ditugu.

Prozesua, batez ere, garun-azalaren lobulu parietaleko biraketa poszentralean dagoen eremu somatosentsorial primarioan gertatzen da.

Laburbilduz, sistema neurona sentsorial bat estimulu espezifiko batek (beroa, adibidez) bultzatzen duenean aktibatzen da; neurona hori estimulua jaso duen gorputzaren eremuari bereziki dagokion garunaren eremu batera igarotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porfirio Lobo

**Porfirio** **Lobo Sosa** edo **«Pepe Lobo»** izenaz ezaguna (Trujillo, 1947ko abenduaren 22a), Hondurasko politikari eta katedraduna da; Hondurasko Biltzar Nazionaleko lehendakaria 2002tik 2006ra bitartean, eta Hondurasko Errepublikako bederatzigarren presidente konstituzionala (2010-2014), herrialdearen Aro Demokratikokoa.

## Biografia 
2009ko azaroaren 29an, hauteskunde orokorrak irabazi zituen, Hondurasko historian izan den parte-hartzerik handiena eta "indarkeriazko istilurik gabe" lortu zen.

Haren gobernua ez zen nazioartean onartu, izan ere, 2009ko ekainaren 28an Manuel Zelaya Rosalesek Errepublikako presidentea bota eta gero. Estatu Batuek, Kolonbiak, Kanadak, Panamak, Costa Ricak eta Peruk bakarrik eman zioten aitorpena automatikoa.

2011ko urrian, poliziak unibertsitateko bi ikasle hil zituen. Hondurasen, drogekin lotutako ustelkeria agerian utzi zuen, eta legearen maila eta ordena guztiak kutsatzen zituena. Unibertsitarioen hilketak hainbat sektoreren erreakzioa eragin zuen, poliziaren garbiketa eskatuz, besteak beste, Giza Eskubideen Ordezkaria, Ramón Custodio, eta Unibertsitate Nazional Autonomoko errektorea, Julieta Castellanos, eraildako ikasle baten ama.

2021ean bere izena Pandora Papers txostenean agertu zen. Bera, emaztea eta semea paradisu fiskaletan erregistratutako enpresen jabe dira. Horietako batzuk Hondurasko lehendakaria zen bitartean sortu ziren.

2021. urtean ere Ameriketako Estatu Batuek Engel Zerrendan sartu zuten, ustelkeria nabarmenean murgilduta egoteagatik, izan ere, lehendakaria izanik Los Cachiros narkotrafikoaren antolaketaren eroskeria onartu zuenean, mesede politikoen truke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Orlando Hernández

## Kanpo estekak 
* Sitio oficial del Partido Nacional de Honduras
* Sitio oficial de la candidatura de Pepe Lobo en YouTube
* Sitio oficial Candidatura Pepe Lobo
* Biografía por Fundación CIDOB
Mekanorrezeptore

**Mekanorrezeptorea** kinada mekanikoekiko (ukipena, presioa, grabitatea) sentikorra den egitura espezializatua. Giza azal glabroan bost mekanorrezeptore mota nagusi daude: Paciniren korpuskuluak, Meissnerren korpuskuluak, Krauseren korpuskuluak, Merkelen nerbio-bukaerak eta Ruffiniren korpuskuluak. Iledun larruazalean, halaber, mekanorrezeptoreak ere badira, eta, izatez, aire-presioak soinu bihurtzen duten kokleako zelulak guztien mekanorrezeptorerik sentikorrenak dira. Hori guztia animaliaren eta bere espeziearen habitatari dagokio. Nerbio-amaiera libre edo kapsulatuei dagozkien egiturak ere badira, transduktore gisa jarduten dutenak, hau da, estimulu mekaniko, kimiko edo elektromagnetiko bat nerbio-bulkada bihurtzeko gaitasuna dutenak.

## Sentsazio-mekanismoa 
Mekanorrezeptoreak neurona sekundarioak dira, estimulu mekanikoei ekintza potentzialak jaurtitzen erantzuten dietenak. Transdukzio somatosentsorialean, neurona aferenteek bizkarrezur-muinera sinapsiaren bidez mezu bat transmititzen dute. Bertan, bigarren mailako neuronek seinalea talamora bidaltzen dute, eta hirugarren mailako neuronekin sinapsia egiten dute konplexu bentrobasalean. Hirugarren mailako neuronek seinalea kortex somatosentsorialera bidaltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivy Matsepe-Casaburri

**Ivy Florence Matsepe-Casaburri** (Kroonstad, 1937ko irailaren 18a - Pretoria, 2009ko apirilaren 6) hegoafrikar politikaria izan zen. Hegoafrikako jarduneko presidentea izan zen 2008ko irailaren 25ean.

28 urterekin erbesteratu zen, lehenik Swazilandiara eta gero Estatu Batuetara, eta hogeita bost urte geroago bere herrialdera itzuli zen.

Estatu Askeko premier izan zen 1996tik 1999ra, eta Komunikazio ministro 1999tik 2009ra. Hegoafrikako jarduneko presidente izan zen hamalau orduz 2008ko irailaren 25ean, Thabo Mbekiren dimisioaren eta Kgalema Motlantheren kargu-hartzearen artean.
Alice Grace Cook

**Alice Grace Cook** edo **A.Grace Cook**  (Stowmarket, Suffolk, Erresuma Batua, 1877ko otsailaren 18a - ib., 1958ko maiatzaren 27a),  britainiar astronomoa izan zen. 

## Lan ibilbidea 
Britainia Handiko Astronomia Elkartearekin bat egin zuen 1911n, eta Royal Astronomical Societyko kide hautatu zuten 1916an, bekadun gisa hautatutako lehen emakume-taldeko kide gisa.

ezkerrera|thumb|160px|Meteoroak
### Lan garrantzitsuena 
Haren lanik garrantzitsuena meteoroak eta fenomeno zodiakalak eta aurorak behatzea izan zen. Lehen Mundu Gerran, Cook, Fiammetta Wilsonekin batera, Britainia Handiko Elkarte Astronomikoko Meteoroen Ataleko buru izan zen. Cook-ek kometak eta nobak ikusi zituen Esne Bidean, eta V603 Aquilae nobaren aurkitzaileen artean zegoen 1918an. Lan horrek Maria Mitchell Elkartearen Edward C. Pickering beka eman zion 1920-1921ean.1921etik 1923ra, Cook Britainia Handiko Astronomia Elkarteko Meteoroen Ataleko zuzendaria izan zen. Joseph Alfred Hardcastle-rekin, Cook Katalogo Orokor Berriko 785 objektu identifikatzen eta deskribatzen aritu zen, John Franklin-Adams-ek hartutako argazki-plaka batzuetan. 

Cook Stowmarket-en bizi zen, Suffolk-en. 1958an hantxe hil zen, eta kolaboratzaileek astronomo aditu eta dedikatu gisa gogoratzen zuten.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1920-1921ean Maria Mitchell Elkartearen Edward C. Pickering beka jaso zuen.
* ‘Alice Grace Cook: An East Anglian Meteor Observer’, Journal of the British Astronomical Association, 129, 29-37 or.

## Kanpo estekak
Baháʼí transliterazioa

'''Bahá'í transliterazioa''' arabieraz zein persierazko hitzak erromanizatzeko bahá'í fedean erabiltzen den sistema da. Puntu edo lerro azpiko letrak edo azentuak ditu, jatorrizko terminoen transliterazioa ahalik eta zehatzena izan dadin.

Halare, mendebaldeko hizkuntzetan ohikoak diren arabierazko hitzetan ohiko idazkera erabiltzen dute eta ez transliterazioa.

## Sorrera
ʻAbdu'l-Bahá bizi zen garaian, mendebaldeko bahá'íek arabierazko hitz bera era askotara transliteratzen zuten. Adibidez, Baháʼu'lláh izenaren idazkera modu askotara egiten zuten. ʻAbdu'l-Bahák 1906an ''Bahaʼo'llah* idazteko eskatu zien (eta ez Beha, eta geroago, 1921ean  *BahaʼUllah*

Shoghi Effendik, erlijioaren burua eta itzultzaile nagusia 1921etik 1957ra bitartean, transliterazio-sistema bat sortu zuen Genevan * Orientalisten Nazioarteko Hamargarren Biltzarrean'' 1894ko irailean egindako bileran onartutako sisteman oinarrituta. 1923ko zenbait gutunetan ohiko izenak nola idatzi behar ziren azaldu zien mundu osoko bahá'íei. 
Transliterazio normalizatu baten beharra ikusi zuen: ''etorkizunean nahasmenik izan ez dadin, eta gai honetan uniformetasuna ziurta dezagun, gaur egun  bahá'í literaturak horren behar handia du eta.* 

## Transliterazio sistema
### Ezaugarriak 
Shoghi Effendik xehetasun batzuk aldatu zituen, hala nola digramak erabili zituen kontsonante azentudunen ordez (adibidez: sh, š-ren ordez), edo eguzki-kontsonanteen asimilazioa al artikuluan eta haren ahoskera (adibidez, ar-Raḥím: as-Ṣádiq eta ez al-Raḥīm, al-Ṣādiq).

Arau horien arabera, hauek dira hitz arruntenen idazkera: *Bahá'í*, *Báb*, *Bahá'u'lláh* eta *‘Abdu’l‑Bahá''. Azentu-markak erabili zituen bokal luzeak bereizteko, eta norabide desberdinetako apostrofeak, ayin (‘) eta hamza(’) bereizteko, hurrenez hurren.

Persieraren eragina handia izan zen sistema honen eraketan.

### Transliterazio taula
Persieraz arabieraz baino hizki gehiago erabiltzen dira. Letra horien izena persieraz bakarrik azaltzen da.

### Hizki aldatuak 
Ez dira benetako letrak, baizik eta fonema diakritikoak edo hizki baten bestelako forma ortografikoak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*  Sarreran bahá'í terminologiaren laburpena eta literatura akademikoan erabilitako transliterazioa aipatzen ditu.
* 
*
Nozizeptore

**Nozizeptorea** edo **hartzaile nozizeptiboa** estimulu kaltegarriei erantzuten dieten errezeptoreak dira. Min edo azkura gisa hautematen den kalte tisularra edo narritadura kimikoa seinaleztatzeko neurona-prozesuari nozizepzio deritzo. Nozizeptoreek estimulu mekaniko, termiko edo kimikoei erantzunez hasten dute prozesua. Bulkadak bidaltzen dituzte neurona aferenteen bidez bizkarrezur-muinera, eta hortik garunera, eta horrek mina hautematera eramaten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nozizepzio

[thumb|350px|Nozizepzioaren bidea. [Hartzaile nozizeptibotik kortex zerebralerainoko minaren bidea.]]
**Nozizepzioa** prozesu neuronal bat da, zeinaren bidez ehunentzat kaltegarriak izan daitezkeen estimuluak kodetu eta prozesatzen diren. Nerbio-sistema zentral eta periferikoaren jarduera aferentea (sentsore) da, nozizeptore edo "minaren errezeptore" izeneko nerbio-bukaera aske espezializatu batzuen estimulazioaren ondorioz sortzen dena, sistemaren atalasetik gorako aldaketei soilik erantzuten diena. Neurona nozizeptiboek estimulu biziei erantzuteko ekintza potentzialak sortzen dituzte, eta tiroaren maiztasunak minaren intentsitatea baldintzatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimiorrezeptore

**Kimiorrezeptorea** edo **kimiozeptorea** kinada kimikoak jasotzen dituen zentzumen-organo edo zelula terminala da. Kimiorrezeptore bat seinale kimiko bat ekintza potentzial bihurtzen duen zentzumen-errezeptorea da. Beste era batera esanda, inguruneko estimulu kimiko batzuk atzemateko gai den errezeptorea da. Estimulu horiek kanpokoak (dastamenaren eta usaimenaren zentzumenak bezala) zein barnekoak (oxigenoaren presio partziala, edo karbono dioxidoa, pH-a edo odoleko molekula baten kontzentrazioa -hormona-) izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pseudobarbus

***Pseudobarbus*** Cyprinidae familiaren eta Cypriniformes ordenaren arrain generoa da.

## Espezieak 
Orokorrean genero honetan 15 espezie aipatzen dira:
* *Pseudobarbus afer* W. K. H. Peters, 1864 
* *Pseudobarbus asper* Boulenger, 1911 
* *Pseudobarbus burchelli* A. Smith, 1841 
* *Pseudobarbus burgi* Boulenger, 1911 
* *Pseudobarbus calidus* Barnard, 1938 
* *Pseudobarbus capensis* 
* *Pseudobarbus erubescens* P. H. Skelton, 1974 
* *Pseudobarbus hospes* Barnard, 1938 
* *Pseudobarbus phlegethon* Barnard, 1938 
* *Pseudobarbus quathlambae* Barnard, 1938 
* *Pseudobarbus serra* W. K. H. Peters, 1864 
* *Pseudobarbus skeltoni* Chakona & Swartz, 2013 
* *Pseudobarbus tenuis* Barnard, 1938
* *Pseudobarbus trevelyani* Günther, 1877 
* *Pseudobarbus verloreni* Chakona, Swartz & P. H. Skelton, 2014

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizkaiko Emakumeen Asanblada

**Bizkaiko Emakumeen Asanblada** 1976. urtean sortutako elkarte feminista

## Jarduera 
Euskadiko Jardunaldi feministak antolatzeaz gain, dibortzioaren eskubidearen alde, hezkuntza eta osasun ez sexista baten alde eta abortuaren eskubidearen alde jardun duen elkartea da. 1982. urtean "Maite Albiz" Emakumeen Dokumentazio Zentroa sortu zuen, Euskal Herriko mugimendu feministaren inguruko ekintza eta ideiak gorde eta artxibatzeko helburuarekin.

## Sariak eta Aitortzak 
2008.urtean, Berdintasunerako Emakunde Saria. Emakumeei laguntza juridikoa eskaini die banaketa, dibortzio, eta abortuarekin zerikusia duten prozesu judizialetan, bai legalizatu aurretik eta baita ondoren ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* "Maite Albiz" Emakumeen Dokumentazio Zentroa

## Kanpo estekak 
*Bizkaiko Emakumeen Asanblada, Berdintasunerako Emakunde Saria (BerriaTB)
Sandra Torres

**Sandra Julieta Torres Casanova** (Melchor de Mencos, Petén, Guatemala, 1955eko urriaren 5a) politikaria da. Álvaro Colom, bere senarra, Guatemalako lehendakaria zelarik, Guatemalako lehen dama izan zen (2008-2011). Guatemalako lehendakaritzarako hautagai izan zen 2015 eta 2019an. Unidad Nacional de la Esperanza (UNE) alderdiko idazkari nagusia, 2012-2021 aldian eta 2022tik aurrera.

## Biografia 
Estatuko gaietan aditua, batez ere Guatemalako estatukoak, eta gizarte politika. 2003ko otsailaren 20an bigarren aldiz ezkondu zen Álvaro Colom Caballeros ingeniari industrialarekin, gero Guatemalako presidente izan zenarekin, eta buruzagi aldekoa zela ezagutu zuen politikagintzan. 

#### 2011ko Hauteskunde Orokorrak 
2011n, Álvaro Colomekin dibortziatu zen, Guatemalako lehendakaritzara postulatu ahal izateko; izan ere, herrialde horren eraketak ez zion uzten, presidente ohi baten ezkontidea baitzen.

2011ko Hauteskunde Orokorretan parte hartzeko asmoa agertu zuen, baina Guatemalako Konstituzioak, bere 186. artikuluko c) hizkiak debekatu egiten baitie presidentearen eta txandako lehendakariordearen senideei beren hautagai-zerrendak lehendakaritzarako postulatu ahal izatea.

Hala ere, 2011ko ekainaren 29an, Hauteskunde Auzitegi Gorenak (TSE) adierazi zuen ez zuela onartzen Sandra Torresen hautagaitza inskribatzea, eta argudiatu zuen Konstituzioaren 186. artikulua aplikatzen dela, hauxe dioena: "Lehendakaritzako hautagaiak inskribatzeko ziurgabetasuna". 

2011ko abuztuaren 8an, ofizialki geratu zen hauteskundeen lehiatik kanpo, Guatemalako Konstituzionaltasun Gortearen ebazpenaren arabera.

#### 2015ko Hauteskunde Orokorrak 
2015eko Hauteskunde Orokorretan berriro aurkeztu zen, baina ez zuen garaipena lortu.

#### 2019ko Hauteskunde Orokorrak 
2019ko Guatemalako Hauteskunde Orokorretan, berriz ere parte hartu zuen, Alejandro Giammattei medikuak presidentetzarako bigarren itzulian garaitu zuen.

#### 2023ko Hauteskunde Orokorrak 
Guatemalako 2023ko Hauteskunde Orokorretarako hautagai izan daiteke, azken inkestetan bigarrena baita bozkatzeko asmoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Unidad Nacional de la Esperanza (UNE)
* Sandra Torres Twitter
* Sandra Torres Facebooken
* Sandra Torres Instagramen
* Sandra Torres, Tiktok
* Lehendakariaren emaztearen Gizarte Ekintzako Idazkaritza
Francisco Marroquín Unibertsitatea

**Francisco Marroquín Unibertsitatea** edo **UFM**, Guatemalako Guatemala Hirian dagoen unibertsitate pribatu eta laikoa da. 1971ko abuztuan sortu zen, libertarismoaren filosofiaren inguruan. Pertsona libre eta arduratsuen gizarte baten printzipio etiko, juridiko eta ekonomikoak irakastea eta hedatzea du eginkizun. UFM 256. tokian dago Latinoamerikako unibertsitateen sailkapen akademikoko *QS Latin* American University Rankings-en.

## Historia 
Lehen errektorea Manuel Ayau izan zen (1972tik 1988ra). 

2018ko irailaren 28an ordezkaritza bat ireki zuen Madrilen, baina haren tituluak ez dira ez ofizialak ez Espainian onartuak.

## Errektoreak 
* Manuel Ayau (1971-1989)
* Fernando Monterroso (1989-2003)
* Giancarlo Ibarguen (2003-2013)
* Gabriel Calzada (2013-2021)
* Ricardo Castillo A. (2021 - egun)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Universidad Francisco Marroquín
La Garitako galdara

**La Garitako galdara**, san juan mendietan dagoen supersumendi baten galdara da, Creede hiritik hurbil. Izena ekialdean dagoen herrixkatik dator. Galdara sortu zuen erupzioa lurreko handiena izan da. Lurreko area horretan izandako erupzioa batzuk galdarak sortu zituen orain dela 40 eta 26 milioi urte bitartean. Gaur egungo Utah, Colorado eta Nevada estatuetan daude galdarak eta honako hau haiteko bat da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak