open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clemente Ezkurdia

**Clemente Ezkurdia Balda**, izengoitiz ***Gorriti*** (Gorriti, 1904ko azaroa - Elizondo, 1985eko urtarrilaren 15a) nafar bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Clemente Ezkurdia Larraungo Gorriti herrian jaio zen, 1904ko azaroan. Azienda tratularia lanbidez, Elizondora ezkondu zen Crucita Espinosa arizkundarrarekin, eta hil arte bertan bizi izan zen. Manuel Lasarteren arabera, "bertsotarako afizio ikaragarria zuen, eta bazekien poliki kantatzen ere". Bertso saio gehienak Baztanen egin bazituen ere, Principe de Viana erakundeak antolatutako Nafarroako Bertsolari Txapelketetan parte hartu zuen 1961etik 1966ra. Horrez gain, askotan ibili zen Mariano Izetaren laguntzaile Baztango bertsolari jaialdiak antolatzen. Omendutako hiru nafar bertsolarien izenean, hamar bertso kantatu zituen; hona hemen lehenbizikoa: 

Hementxe nago anai maiteak

zerbait esan beharrian,

euskeraz danik esateko ni

bate ez nago bildurrian.

Gizon zarraren laguntzaliak

badira Euskal Herrian

esposiziuan jarri gaituzte

zartu ta ondorian.

1976ko azaroaren 7an, Xalbadorri Urepelen egin zitzaion omenaldian parte hartu zuen. Bertso hau eskaini zion:

Aizu, Xalbador, zure omenian 

euskalduna nola dabilen,

zure izena Euskal Herrian 

ez da inoiz ere hilen.
 
Bertsolari ona, gizon aipatua 

sortu ziñan Urepelen,
 
beste Xalbador bat herri maite honek 

eman dezala lenbailen.

Elizondon hil zen, 1985eko urtarrilaren 15ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bengalar Pizkundea

[thumb|300px|Bengaliar pizkundea [Ram Mohan Roy rajárekin hasi zen (1775-1833).]]
**Bengaliar Pizkundea** gizartea erreformatzeko mugimendua izan zen. Egungo Indian dagoen Bengala aldean eman zen, XIX. eta XX. mendearen hasieran, Britainiar Raj garaian. 

## Historia 
Bengalako Pizkundea Ram Mohan Roy rajárekin (1775-1833) hasi zen eta Rabindranath Tagorerekin (1861-1941) bukatu zen, neurri batean zeren eta, ondoren ere, bide bereko ekoizpen eta aldarrikapen ugari eman baitira. Bengalako XIX. mendean Erdi Aroan zegoen gizartea egungo gizartera batera pasa zen eta hori mota askotako mugimendu eta eragileei esker eman zen.  Urte horietan ikerlariak, kazetariak idazlaeak, hizlariak, zientzialariak eta erlijioaren erreformatzaileak lanean ibili ziren trantsizioa hori garatzeko. Guztien artean pizkunde hori marraztu zuten Bengala modernoa sortzeko.

## Izen aipagarriak 

*Akshay Kumar Datta (1820-86)
*Alexander Duff (1806-1878)
*Bankim Chandra Chattopadhyay (1838-1894)
*Bhudev Mukhopadhyay (1827-1894)
*Brajendra Nath Seal (1864-1938)
*David Hare (1775-1842)
*Debendranath Tagore (1817-1905) eta Tagore familia
*Dinabandhu Mitra (1830-1873)
*Henry Louis Vivian Derozio (1809-31) eta *Young Bengal* taldeko kideak
*Ishwar Chandra Vidyasagar (1820-91)
*Jagadananda Roy (fl. 1857-1879)
*Jagdish Chandra Bose (1858–1937)
*John Elliot Drinkwater Bethune (1801-1851)
*Kadambini Ganguly (1861-1923)
*Kazi Nazrul Islam (1899-1976)
*Keshub Chunder Sen (1838-1884)
*Krishna Mohan Banerjee(1813-1885)
*Lal Behari Dey(1824-1892)
*Michael Madhusudan Dutt (1824-73)
*Nirad C. Chaudhuri(1897-1999)
*Pramatha Chaudhuri
*Premendra Mitra (1904-1988)
*Protap Chunder Mozoomdar (1840-1905)
*Rabindranath Tagore (1861-1941) 
*Ramakrishna Paramahamsa (1836-1886)
*Rammohun Roy (1774-1833)
*Romesh Dutt (1848-1909)
*Roquia Sakhawat Hussain (1880-1932), musulman erlijioko feminista
*Satyajit Ray (1921-1991)
*Satyendra Nath Bose (1894-1974)
*Sharat Chandra Chattopadhyay (1876-1938)
*Subhas Chandra Bose(1897-?1945)
*Swami Vivekananda (1863-1902)

## Iruditegia 

Fitxategi:Rabindranath_Tagore_in_1909.jpg|Rabindranath Tagore poeta eta artista. 1913an Nobel Saria eman zioten.
Fitxategi:J.C.Bose.JPG|Jagadish Chandra Bose zientzialaria.
Fitxategi:AatyenBose1925.jpg|Satyendra Nath Bose zientzialaria.
Fitxategi:Nazrul.jpg|Bangladeshko poeta nazionala.

## Bibliografia 
* Sivanath Sastri, *A History of the Renaissance in Bengal: Ramtanu Lahiri, Brahman and Reformer*, London: Swan, Sonnenschein (1903); Kolkata: Renaissance (2002)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ram Mohan Roy
* Rabindranath Tagore

## Kanpo estekak 
* :Tagore familia eta gizartea.
Ekilore hazi

**Ekilore hazia** edo **pipa** ekilore landarearen hazi jangarria da. Oskolarekin eta gabe saltzen dira eta ekilore aldaeraren arabera gizakiak jateko edo hegaztiak jateko erabiltzen dira.

## Historia 
Ekilore basatiak Ipar eta Erdi Amerikan du jatorria baina aurreneko aldiz Errusian merkaturatu zen. Errusiako nekazariek bi barietate erabili zituzten, bata olioa ekoizteko eta bestea haziak kontsumitzeko. Beranduago ekilore hura amerikar indigenek hasi ziren landatzen eta kolore ugaritako haziak izaten zituzten, ezti kolorekoak edo zuriak adibidez. Gaur egungo hazi gehienak beltzak eta marra zuridunak dira. Indigena haiek haziak ehotzen zituzten eta irinarekin taloak egiten zituzten. Sarritan artoaren eta kuiaren haziekin ere nahasten zituzten. Ehunak tindatzeko ere erabiltzen ziren bai eta larruazala eta ileak olioztatzeko ere.

## Ekoizpena 
## Erabilera 
Ekilore haziak aperitibo gisa jaten dira gehienbat. Kalean jatea oso ohikoa izaten da Europako eta Asiako herrialde ugaritan. Hainbat plateretan guarnizioaren parte izan daitezke eta entsaladatan ere zabaltzen dira.

Hazien beste erabilera bat haietatik lortzen den ekilore olioa da. Gantz-azido poliasegabeak ditu, lipidoen %68a inguru azido linoleikoa da. Giza elikaduran asko erabiltzen da, eta baita kosmetikogintzan, emoliente gisa, eta bioerregaiak egiteko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daulat

**Muhammad Daulat** mogol margolari ospetsua izan zen. Haren biografiari buruz datu asko ez dira ezagutzen.

## Ibilbidea 
Aktiboa izan zen 1595 eta 1635-1640ko enperadorearen komisioetan, Indiako Akbar, Jahangir eta Sha Jahan enperadore mogolen garaietan. Bere ibilbidearen hasieran eszena narratibo luzeak margotu zituen. Poliki-poliki erretratuetan espezializatu zen. Azkenean, miniaturen ertzak margotzearei ekin zion.  Anaia ere margolari zen eta aita, L'al, gorteko langilea izan zen. Daulat margotzeko teknikak, batez ere, gortean ikasi zituen. Dirudienez, Basawanen eragin zuzena ezagutu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:1 Daulat. Portrait of Abu'l Hasan. From the Gulshan Album, ca. 1610, Golestan Palace Library, Tehran.jpg|
Fitxategi:Daulat. Portrait of Bishandas. ca. 1610, Detail of the border illumination of the list from Golestan Palace Library, Tehran..jpg|
Fitxategi:Portrait of Maharaja Bhim Kanwar.jpg|
Fitxategi:Colophon from the Khamsa of Nizami - BL Or. MS 12208 f. 325v.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asua (Muxika)

**Asua** Muxika herriko auzoa da. Muxikak hiru herriren arteko batura egin aurretik (1966), Gorozikako elizatearen parte zen. Izatez, Elexalde herrigune nagusitik oso gertu den baserri multzoa da, ekialdera kokatua, eta izendegi batzuetan aipatua ere ez da (adibidez, Euskaltzaindiaren EODA izendegian), bai ordea *Muxikako Toponimoen Mapa eta Kale Izendegian*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurtzero

**Kurtzero** (EODAren arabera) edo **Kurtzeroa** (-a artikuluarekin jokatua, bertakoen ahoskeran), Muxikako auzoa da, Gernikatik gertu BI-635 errepidearen ondoan. 

## Deskribapena 
Gurutzebide izaeratik hartzen du izena tokiak, Muxika ipar-hego ardatzean mozten duen bideek eta mendebalderantz (Morgarantz, Ugarte herrigunetik pasatuta) doan bidearen gurutzebidea delako bertan. Oion-Bermeo ardoaren bidea da mendebaldera zuzentzen den hortik: garai batean Oion eta Bermeo ardo eta arrainaren merkataritzak lotzen zituen. Arabatik ardoa ekartzen zen Bizkaiko kostara eta bueltan arraina eramaten zuten haruntza. Bide horrek leku estrategikoa zuen garai hartan Muxikan.

Inguruko auzoa 20. mendean zehar Vista Alegre izenez ezagunagoa zen, Kurtzero gurutzebidea propio zelarik. 

Etxebizitza multzo berriak (20. eta 21. mendekoak), herriko ikastetxea (Urretxindorra Herri Eskola), zerbitzu publiko batzuk (udal liburutegia, adibidez) eta merkataritza gehientsuen duen Muxikako auzoa da 21. mendean, baina baserriak ere baditu. Bertan dago baita ere  Euskotren-en E4 lineako Muxikako geltokia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oxfordiar

**Oxfordiarra** Nazioarteko Batzorde Estratigrafikoak ezarri duen Jurasiko Berantiarreko adinik goiztiarrena da, edo Goi Jurasikoko lehen estaia. Orain dela 163.5 ± 4 Ma eta 157.3 ± 4 Ma artean hedatzen da. Oxfordiarraren aurretik Calloviarra izan zen eta, ondoren, Kimmeridgiarra. 

## Izendapena 
Oxfordiarrak izena Ingalaterrako Oxford hiriagatik jasotzen du eta 1844an Alcide d'Orbignyk Oxford Clay izena eman zion. Oxfordaren oinarriari GSSP definitua falta zaio. W. J. Arkell ikerlanetan 1939an eta 1946an Oxfordiarraren beheko muga *Quenstedtoceras mariae* ammonitearen lehen agerpena izan zen (ondoren *Vertumniceras* generoan kokatua). Ondorengo proposamenek diote *Cardioceras redcliffense* lehen aldiz agertzea izatea beheko mugaren definizioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorozika-Elexalde

**Elexalde** edo **Gorozika-Elexalde** Muxika herriko auzoa da. Muxikak hiru herriren arteko batura egin aurretik (1966), Gorozikako elizatearen herrigunea zen, udaletxea bertan zegoelarik. Ibarruriko herriguneak ere Elexalde izena duelarik, Gorozika-Elexalde eta Ibarruri-Elexalde formak hobesten ditu Euskaltzaindiaren EODAk.

## Deskribapena 
Toki aldapatsu batean lautadatxo bat dago, eta han kokatzen de Elexalde. Frontoia, udaletxe zaharra, eskola zaharra, Andra Mari eliza atari ikusgarriarekin eta kontsultategi bat du herriguneak, zenbait baserriz gain. 

Gune honetatik oso gertu daude Gorozikako beste auzo batzuk: Agirre, Asua eta Urrialdea.

## Iruditegia 

Fitxategi:Gorozika Elexalde Muxika07.jpg|Aurrekoetxe baserrian, Gernikako piperrak.
Fitxategi:Gorozika Elexalde Muxika12.jpg|Udaletxe zaharra, kontsultategia 21. mendean.
Fitxategi:Gorozika5969.jpg|Andra Mari eliza, 20. mendearen hasieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
S.A.D. (Sistemak Arriskutsuak Dira)

**S.A.D. (Sistemak Arriskutsuak Dira)**, 2019. urtean Leioan (Bizkaia) sortutako rock alternatibo taldea da.

## Ibilbidea 
Taldea *Systems Are Dangerous* izenarekin sortu zen eta aurreneko abestietan ingelesa eta euskara tartekatu zituzten. 2021ean akronimo bera erabiliz euskarazko izena osatu eta *Aieru* diskoa (EPa) atera zuten. 2023an haien bigarren albuma argitaratu zuten, Nika izenekoa. Urte berean Bilboko Villasound lehiketaren Musika Bulego saria irabazi zuten.

## Diskografia 
* *Aieru* (2021, Átiko Stereo)
* Nika (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astoturfer

**Astoturfer** Durangon sortutako musika taldea da.

## Diskografia 
* *Atxiperre* (2021, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oka (Muxika)

**Oka** Muxika herriko auzoa da. 1879ra arte Gorozikako elizatearen parte zen,. Herri hartako auzoetan, Zugastieta eta Oka daude haran sakonean, Oka ibaiaren ondoan, iparralderago Oka.

Auzo honek ematen dio izena Busturialdeko ibaia nagusiari, izatez Urdaibaiko arroa osatzen duen Oka ibaiari.

## Ondarea 
Bere ondare nagusia da Okako Torrea, errota eta burdinolaz inguratua. Kubo itxurako jauregi-gotorelku bat da, lau isuriko estalkiarekin eta hegal zabalarekin. Armarria ere badauka.

Diotenez, dorrearen lau horma nagusietako bat, lur azpian oso sakoneraino heltzen da, eta ezkutuko pasadizoa gordetzen du. Dorrearen ondoko baserrian Ertzilla errota zegoen lehenago, eta dirudienez, pasadizoak bertaraino gidatzen zituen dorreko bizilagunak.

Ertzilla errotatik eta dorretik behera, beste errota bat ere badago beheraxeago. Eta handik aurrera, ibaian behera eginez gero, hauek guztiak zeuden: Iberlatxu, Olatxu, Itza, Errota Barri, Olabe, Sarraka eta Erdiko Errota. 21. mendean, hiru edo lau baino ez dira geratzen.

Dorretxe honetako jabeei lotua zegoen Okan dagoen Edurretako Andra Mariaren baseliza ere.

thumb|350px|erdian|Okako dorretxeko armarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimmeridgiar

**Kimmeridgiarra** Nazioarteko Batzorde Estratigrafikoak ezarri duen Jurasiko Berantiarreko bigarren adina da, edo Goi Jurasikoko bigarren estaia. Orain dela 157.3 ± 1.0 Ma eta 152.1 ± 0.9 Ma artean hedatzen da. Kimmeridgiarraren aurretik Oxfordiarra izan zen eta, ondoren, Tithoniarra. 

## Izendapena 
Kimmeridge herriak, Dorsetko kostaldean, Ingalaterran, ematen dio izena Kimmeridgiarrari. Estaia Alcide d'Orbignyk izendatu zuen 1842an, Kimmeridgeko buztinetan oinarritua. GSSPren urrezko iltzea ezarrita dago Staffin badian, Skye Uhartean, Eskozian. Flodigarry sekzioan iltzea ezartzea 2021ean erabaki zen. Mugaren oinarrian dagoen fosila Bauhini Zona da ingurune borealetan eta Baylei Zona azpiborealetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibarruri-Elexalde

**Elexalde** edo **Ibarruri-Elexalde** Muxika herriko auzoa da. Muxikako hiru herriren arteko batura egin aurretik (1966), Ibarruriko elizatearen herrigunea zen, udaletxea bertan zegoelarik.  Gorozikako herriguneak ere Elexalde izena duelarik, Gorozika-Elexalde eta Ibarruri-Elexalde formak hobesten ditu Euskaltzaindiaren EODAk.

Ibarruri-Elexalde, haran sakonagoan dago Ibarruriko elizateko goiko auzoetatik ikusita (Burdaria, Aiuria, Maguma, Unda); baina haranean behera dago beste auzo bat, Irazabal.

## Ondarea 
Eliza originalki herriaren erdi-erdian zegoen, egungo frontoitik gertu, baina 1928an erre zen. Hala ere, haren argazkiak gorde dira Indalezio Ojangurenek eginak 1918 edo 1919an. Haren ordez, Andra Mari eliza eraiki zen 1930ean, modernistagoa, beheraxeago haranean. 

Belaustegi baserriaren ondoan perratoki bat dago, lanerako moduan kontserbatua. Nahiko modernoa da izatez 1960eko hamarkada amaierakoa baita: gertu Zugastietan lan egiten zuen ferratzailea Bilbora joan zen lanera, eta Mendatako ferratzailearen lana errazteko, Ibarrurin ferratokia eraikitzea erabaki zuten. Erabilpenik gabe geratu zen ondoren, baina 2003an berritu zuten.

Barroko garaiko gurutze bat eta Ormaza jauregi barrokoa, fatxadan Ormaetxe armarria daukana, dira beste elementu destakatu batzuk.

Ormaetxe auzora doan bidean, eta Ibarzelai baserria baino lehen, San Pedro eta San Pablo baseliza gotikoa dago, XV-XVI. mendeetakoa.

Auzoko baserri izeneen artean: Betiondo, Sardui, Araluze (Araluzegoikoa, Araluzebekoa), Ungoetxe, Bikandi...

## Iruditegia 

Fitxategi:Ibarruri Muxika 03.jpg|Andra Mari eliza, modernoa, 1930ekoa.
Fitxategi:Ibarruri eliza zaharra6197.jpg|Elexalde 1919. urtearen inguruan, 1928an erre zen elizarekin.
Fitxategi:Ibarruri Muxika 09.jpg|Perratokia, Belaustegi baserriaren ondoan.
Fitxategi:Ibarruri-udaletxe zaharra 5761.jpg|Ibarruriko udaletxe zaharra.
Fitxategi:Ibarruri Muxika 13.jpg|San Pedro eta San Pablo baseliza.
Fitxategi:Muxika San Pedro eta San Pablo baseliza 1.jpg|Bideko gurutze barrokoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tithoniar

**Tithoniarra** Nazioarteko Batzorde Estratigrafikoak ezarri duen Jurasiko Berantiarreko hirugarren eta azken adina da, edo Goi Jurasikoko azken estaia. Orain dela 152.1 ± 0.9 Ma eta 145.0 ± 4 artean hedatzen da. Tithoniarraren aurretik Kimmeridgiarra izan zen eta, ondoren, Kretazeoko Berriasiarra.

## Izendapena 
Tithoniarra Albert Oppel literatura zientifikoan aurkeztu zuen 1865ean. Tithoniar izena ezohikoa da izen geologikoetan, greziar mitologiatik datorrelako leku izenetik beharrean. Titono, Troiako Laomedonen semea zen eta Eosekin maitemindu zen, egunsentiko greziar jainkosa. Bere izena aukeratu zuen etapa estratigrafiko honetarako Tithoniarra Kretazikoaren egunsentiarekin eskutik helduta aurkitzen delako. Tithoniarraren oinarriari GSSPren marka falta zaio. Tithoniaren oinarrizko definizioa *Gravesia* ammonite generoaren lehen agerpena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajuria (argipena)

**Ajuria** izenak hainbat adiera du:

* **Ajuria** izen ofizialez, baina euskaraz zuzen **Aiuria**, Muxikako auzoa da.
* **Ajuria-Enea** edo **Ajuriaenea**, Gasteizko jauregia, EAEko lehendakariaren etxebizitza ofiziala.
* Ajuria y Urigoitia, Asparrenako enpresa ohia

**Ajuria** euskal deitura ere bada, pertsona hauena adibidez:

* Serafín Ajuria (1879-1937), Arabako enpresaria.
* Ibon Ajuria (txirrindularia) (Izurtza, 1971)
* Ibon Ajuria (bertsolaria, Gernika, 1977)
Valladolideko Nazioarteko Zinema Astea

**Valladolideko Nazioarteko Zinema Astea** ( edo *Seminci*) Espainiako hiri horretan egindako erakusketa zinematografikoa da.1956ko Aste Santuan **Valladolideko Zinema Erlijiosoaren Astea** () izenarekin sortu zenetik, Espainiako nazioarteko zinema-jaialdi garrantzitsuenetako bat bihurtu arte eboluzionatuz joan da (batez ere, autore-zinema eta zinema independenteen arloan).

2016an, Gaztela eta Leongo Arteen Saria eman zioten Seminciri, Gaztela eta Leongo Erkidegoko sari instituzional nagusia dena. Zinemaldiaren sari nagusia "Urrezko Galburua" () da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diario de León

**Diario de León** Leongo prentsaren dekanoa da, eta bata probintzia osoan gehien saltzen den egunkaria ere. Hainbat jabe izan dituen arren, gaur egungoa (2007aren erdialdetik) Begar taldeko presidentea da, José Luis Ulibarri leondarra, Radio Televisión de Castilla y León sozietatearen % 50aren jabea ere dena. Egunkari honen erredakzioa hiriaren kanpoaldean dago, Trobajo del Camino herrian hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Aiuria

**Aiuria** (Euskaltzaindiak araututako forma) edo **Ajuria** (forma ohikoa hainbat mapatan) Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena. Bertakoen ahoskeran, *Ajjujje* edo *Auijje* eran entzun daiteke izena, JJ hori litzatekeelarik eskualde honetako J/DX/ZH ahoskera. Herriko azulejuzko seonaleak *Ajurias* forma dakar.

## Deskribapena 
Inguru aldapatsu batean dagoen muino lau batean kokatzen da baserri multzoa, San Joan Bataiatzailearen elizaren inguruan taldekatua (eliza ondare babestu gisa sailkatua dago). Otxategi-Goikoa eta Otxategi-Behekoa baserriak, handi eta ederrak. Pilotalekua ere bada, eta txoko bihurtuta, aspaldiko auzo-ikastola.

Sanjoanak dira auzoko jaiak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Muxika aiuria 09.jpg|Aiuriako baserri batean, Gernikako piperrak atarian.
Fitxategi:Muxika aiuria 14.jpg|Auzoko eskola izandakoa.
Fitxategi:Muxika aiuria 13.jpg|Abadetxea eta San Joan Bataitzailearen eliza.
Fitxategi:Aiuria eliza 5973.jpg|Aiuriako eliza eta biztanleak, 20. mendearen hasieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Munduko Xake Txapelketa

**2021eko Munduko Xake Txapelketa**, aurreko txapeldun Magnus Carlsen norvegiarra eta Ian Nepomniaxtxi errusiarraren artean Dubai (Arabiar Emirerri Batuak) jokatu zen xake txapelketa izan zen. Txapelketa 2018ko Munduko Xake Txapelketako txapeldunak eta 2020-21ko Hautagaien Txapelketaren irabazleak jokatzen dute eta Dubain egin zen Expo 2020aren ekintzen barruan burutu zen.

Hautagaia errusiarra izanda eta Nazioarteko Batzorde Olinpikoak Errusiari ezarritako zigorrak direla-eta, txapelketa Errusiako Xake Federazioaren banderarekin jokatu zuen.

11. partidaren ondoren Magnus Carlsenek txapela mantentzea ziurtatzeko behar beste puntu zituen, txapelketa 7½-3½ko emaitzarekin bukatu zelarik.

## Egutegia 
Txapelketaren egutegia hauxe izen zen:

## Partidak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala

* Magnus Carlsenek berriro irabazi du Munduko Txapelketa Berria, 2021-12-10ean ikusia
Numantiar Museoa (Soria)

thumb|250px|Museoan erromatar garaiko estela asko ikus daiteke.
**Numantiar Museoa** Espainiako Sorian dagoen erakundea da. Nolabait, Soriako probintziaren historia zabaldu nahi du eta, horretarako, erakusketa ugari egiten ditu. Zabaltzen dituen gaien artean garrantzi handia dute Numantziako, Tiermesko eta Uxama Argaelako aztarnategien ingurukoak.

## Historia 
Numantiar Museoa Soriako bi museoren bat-egitetik sortu zen: Probintzia-museoa eta Numantino Museoa. Lehenengoa XIX. mendean sortu zen, 1835ean Mendizabalen Desamortizazioarekin eratu ziren Ondare Historiko-Artistikoaren Batzordeen ondorioz, eta 1913an inauguratu zuten museo gisa. Numantiar Museoa, bestetik, Numantziako aztarnategiaren estudioarekin batera sortu zen, 1870eko hamarkadan hasi eta 1906 eta 1923 bitartean garatu zena. Azkenik, 1914an, Manuel Bal Museoa sortu zen, eta 1918ko irailean inauguratu zen.

1932an museo probintzialak museo zeltiberiar izena hartu zuen. 1941ean Numantinok asimilatu zuen baina bere independentziari eutsiz. 1968an bi zentroen behin betiko eta erabateko fusioa gertatu zen, Soriako Museo Probintziala deituz hasieran, gero Soriako Museoa eta, azkenik, Soriako Museo Numantinoa. 1989an, eraikina osorik eraberritu zen, eta erakusketa-azalera 7000 m²ra handitu zen.

Museoak probintziako aztarnategien museo-jarduera koordinatzen du: Numantzia, Tiermes (Tiermes mendian), Berlangako San Baudelio ermita (Caltojar), Soriako San Juan de Duero monasterioaren aztarnak, eta Anbronako aztarnategi paleontologikoa, etab.

## Eraikina 
Eraikina berez museorako eraiki zen. Diseinua Manuel Aníbal Álvarez arkitektoak 1916an prestatu zuen. Inaugurazioa 1919ko irailaren 18an egin zen, Alfontso XIII.a Borboikoaren presentziarekin. Lurrak Soriako udalarenak ziren eta eraikina altxatzeko Ramón Benito Aceñaren diru-laguntza izan zuten. Lehen zuzendaria Blas Taracena arkeologoa izan zen.

Eraikinak zortzi zutabez heldutako ataria du. Jatorrizko eraikinak solairu bakarra zuen baina 1980. hamarkadan museoa hiru solairuekin eta ondoko eraikin batekin handitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandro Díaz-Alberdi

**Alejandro Díaz-Alberdi** (Piki) 7 goleko polo jokalari profesional argentinarra da. Bere jardunbidearen fase batean 10 goletan baloratu zen, polo jokalari batek jaso dezakeen handicap handiena. Diaz-Alberdik, Dutta Corp polo taldeko eta La Mancha Polo taldeko jokalariak bere ibilbidean txapelketa garrantzitsu asko irabazi ditu mundu osoan zehar, besteak beste, Argentinako Irekia behin, Britainiar Irekia, Queens kopa, Soto Grande urrezko eta zilarrezko kopa., Copa Republica Argentina, Camara de Disputados eta beste hainbat.  

20 urteko ibilbidean Diaz-Alberdik lehiaketa nagusietako asko irabazi ditu, 1996ko Argentinako Irekia barne.

## Hasierako urteak 
1963ko apirilaren 1ean jaio zen Buenos Airesen, Juan Jose Diaz Alberdi eta Emma Martinen semea. 5 anai-arreba ditu: Juan Jose, Luisa, Dolores, Victoria eta James. 14 urterekin hasi zen poloan jokatzen, ¨LA LUISA¨ izeneko bere zelaian. 14 urterekin Potrillos kopan jokatu zuen.

## Karrera 
Hiru urtez jarraian irabazi zuen Camara de Disputados kopa. 1993, 1999 eta 2005ean Britainia Handiko Irekia irabazi zuen Alcatel, Pommery eta Dubai taldeak integratuz. 1996an Argentinako Irekia irabazi zuen Indios Chapaleufu 2rekin. Sotograndeko Urrezko eta Zilarrezko kopak irabazi zituen. 2009an Ellerstina urrezko kopa irabazi zuen. 2015ean bere seme Lucas La Mantxan jokatzen zuela irabazi zuen Republica Argentina kopa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boston College

**Boston College** estatubatuar unibertsitate pribatua da, Jesusen Lagundiakoa. Chestnut Hillen kokatua, Jesuiten Unibertsitate Elkarteko (AJCU) kide da. Elkartea Jesusen Lagundiak Estatu Batuetan zuzentzen dituen 28 unibertsitateek osatzen dute.

## Historia 
Boston College Bostongo goi-mailako irakaskuntzako erakunderik zaharrena da. 1863an 22 ikasleri ireki zizkien ateak Harrison kalean. Ikasle kopuruak gora egin zuenez, 1907an instalazioak Boston kanpoaldera eramatea erabaki zuten, eta Chestnut Hillen 700.000 m²-ko etxalde bat erosi zuten. Charles Donagh Maginnisen "Oxford Amerikan" izeneko 20 eraikin eraikitzeko proiektua aukeratu zuten campus berria garatzeko. 1974an, Boston Collegek Newton College of the Sacred Heart erosi zuen, campusari 162.000 m² osagarri gehituz. 2004an, 172.000 m² lur gehiago erosi ziren Bostongo Artxidiozesian, Commonwealth etorbidearen beste aldean, Brighton Campus izenekoa, eta kardinalaren egoitza zaharra barne hartzen duena.

## Kirola 
Boston College NCAAko lehen mailan lehiatzen da, Atlantic Coast Conferencen (izotz hockeyan izan ezik, non East Hockeyan parte hartzen duen). Nabarmentzekoa da bere amerikar futboleko taldea, Notre Dame Fighting Irish taldearekin batera AEBetako unibertsitate katolikoetako bi talderik onenak baitira.

## Kanpo estekak
Ariel Tapia

**Ariel Tapia** 10 goleko  Pato jokalaria da eta baita 5 goleko polo jokalari profesionala ere. Tapiak hainbat aldiz irabazi du Abierto Argentino de Pato (munduko pato txapelketa) , baita polo txapelketa garrantzitsu batzuk ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Joan Bataiatzailearen eliza (Aiuria)

**San Joan Bataiatzailearen eliza**, Aiuria auzoko eliza da, Muxikan (lehen Ibarruriko elizatera lotua). Donejakue bidera lotutako ondare babestutzat du hartua Eusko Jaurlaritzak. XVI. mendekoa da, neoklasikoa estiloz.

[thumb|centre|350px|San Joan eliza eta Aiuriako biztanleak 20. mendearen hasieran, [Indalecio Ojanguren|Indalezio Ojangurenen argazkian.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berroia (Muxika)

**Berroia** Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena. Bertakoen ahoskeran, *Berrojje*, JJ hori litzatekeelarik eskualde honetako J/DX/ZH ahoskera.

Etxe bakan batzuez osatutako auzoa da, mahastiz inguratua, Bodega Berroja (gaztelerazko forma toponimikoa da Berroja) upategi eta txakolindegiak ustiatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Aguerre

**Mariano Aguerre**, (Buenos Aires, 1969ko maiatzaren 25a) Argentinako eta Estatu Batuetako polo jokalari profesionala da. 10 goleko handicap lortu zuen Estatu Batuetan 1994an eta Argentinan 1998an. Gaur egun 9 goleko handicap du bi herrialdeetan. Palermoko Argentinako Irekia bederatzi aldiz irabazi du, hiru talde ezberdinekin: Ellerstina, Chapa I eta La Dolfina. Poloko Museoak eta Ospearen Aretoak jakinarazi zuen Mariano 2017an Ospearen Aretoan sartu zutela.    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila World Polo Tour-en
* La Dolfina
* Aguerreri elkarrizketa
Unda (Muxika)

**Unda** Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena.

## Deskribapena 
Unda bi partetan banatzen den auzoa da, Unda berezko izena har dezakeena muino baten gainaldean dagoena, bospasei baserri, uraska-latsagia eta baseliza duena (San Markos). Beste nukleo bat bidean beherantz dago, Undabaso izeneko parajerentzat eta Ibarruri-Elexalderako bidean, eta Undabeitia deritzo, lau baserriz osatua dago, haien artean Aurtenetxe eta Erregene, benetan ederrak.

Goiko partean ere badaude baserri ederrak, bereziki Jauregi edo Undajauregi deritzona, eta Undagoitia: azken honen harrietan. seinale bitxi bat daho itsatsia: *Barrio de Undas* dio. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Muxika Unda 09.jpg|Undajauregi etxea.
Fitxategi:Muxika Unda 08.jpg|Undako uraska eta latsagia.
Fitxategi:Muxika Unda 13.jpg|Undagoitia baserria.
Fitxategi:Muxika Unda 16.jpg|San Markos baseliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pato

thumb|Patoa
'''''***, ***'''* ere deitua (Gaztelaniazko ahoskera: [ˈxweɣo ðel ˈpato], literalki "ahate jokoa"), zaldi gainean jokatzen den jokoa da, polo eta saskibaloiaren elementuak uztartzen dituena. Argentinako kirol nazionala da 1953az geroztik. 

*Pato* Gaztelaniaz "ahatea" da, hasierako jokoek ahate bizi bat erabiltzen baitzuten saski baten barruan baloiaren ordez.  Patoaren lehen bertsioen kontuak 1610az geroztik idatzi dira.  Jokalekua sarritan luzatzen zuen ondoko *estancia* (arrantxoak) darteko istantziara. Ahatearekin bere *cascora'' (arrantxoaren etxea) iristen den lehen taldea izendatuko litzateke garaile.

'Patoa* bere historian zehar hainbat aldiz debekatu zuten indarkeriagatik &#x2014; ez bakarrik ahateari; gautxo asko zapaldu zituzten, eta beste askok bizitza galdu zuten jokoaren beroan hasitako aizto-borroketan. 1796an, apaiz katoliko batek azpimarratu zuen horrela hildako *pato* jokalariei ukatu egin behar zaiela kristau ehorzketa. Gobernu ordenantzak *patoaren* praktika debekatzen XIX. mendean zehar ohikoak izan ziren.

1930eko hamarkadan, *patoa* Alberto del Castillo Posse ganadutegiaren jabearen ahaleginen bidez arautu zen, polo modernoan inspiratutako arau-multzo bat idatzi zuen. Jokoak legitimitatea lortu zuen, Juan Perón presidenteak Argentinaren joko nazionala aldarrikatu zuen arte 1953an. 

*Pato* modernoan, zaldi gainean ibiltzen diren lau kideko bi taldek, tamaina egokiko sei helduleku dituen pilota baten jabetzagatik borrokatzen dute, eta baloia bertikalki kokatutako eraztun batetik (saskibaloian erabiltzen den eraztun horizontalaren aurka) jaurtiz lortzen dute puntuatzea. Eraztunek 100 cm-ko diametroa dute eta 240 cm altuerako zutoinen gainean daude. Sare itxi batek, 140 cm luzatzen dena, baloiari eusten dio golak sartu ondoren.

Irabazlea arauzko denboraren ostean gol gehien sartu dituen taldea da (8 minutuko "sei aldi").

Eremuaren neurriak hauek dira: luzera 180 m-tik eta 220 m-ra, zabalera 80 m-tik eta 90 m-ra. Baloia larruzkoa da, eta puztutako gomazko ganbera eta larruzko sei helduleku ditu. Bere diametroa 40 cm-koa da heldulekutik heldulekura eta bere pisua 1050 eta 1250 g bitartekoa da.

*Patoaren* kontrola duen jokalariak (hau da, baloia helduleku batez eusten dio) eskuin besoa luzatuta ibili behar du, *patoa* eskainiz, arerioek patoa tiratzeko eta lapurtzeko aukera izan dezaten. Patoarekin ibiltzen den bitartean besoa ez luzatzea *negada* deritzon arau-haustea da.

Tira egitean edo zizelkatzean, bi jokalariek estribuen gainean egon behar dute eta aulkian esertzea saihestu behar dute; tiraldian esku hartzen ez duen eskuak, berriz, uhalei eutsi behar die. Tiraldia izaten da jokoaren alderik zirraragarriena.

*Patoa'' Frantzian, Portugalen eta beste herrialde batzuetan jokatzen den zaldi-baloiaren antzekoa da.
Fitxategi:Throwing in for the goal.jpg|
Fitxategi:Levante.jpg|
Fitxategi:Torneolarural.jpg|
Fitxategi: Matepato.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Federación Argentina de Pato y Horseball (in Spanish)
Undabeitia

**Undabeitia** Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena. Etxe multzo txiki bat da, berezko Unda gunetik aparte, beherago maldan. Hain txikia izanda, auzo gisa ere ez da agertzen zerrenda batzuetan, bai ordea *Muxikako Toponimoen Mapa eta Kale Izendegian*.

Lau baserri daude Undabeitian, tartean Aurrekoetxe eta Erregene ikusgarriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Usparitza (argipena)

**Usparitza** izenak hainbat adiera du:

* **Usparitza** grafia, **Usparitxa** auzoaren idazkera gisa erabili izan da (Muxika, Bizkaia).

Deitura gisa:

* **Juan Antonio Usparitza** (1919-2012, medikua).
Jauregi (Usparitxa)

**Jauregi** edo **Jauregi-Usparitxa** (bertakoek *Jeuri* ahoskatua) Usparitxa auzoko baserri bat da, Muxikan, Enbeita familiaren jatorrizko tokitzat jo daitekeena. Bertan jaioak dira Kepa Enbeita *Urretxindorra* eta haren semea, Balendin Enbeita.

20. mende hasierako argazkiak daude Indalezio Ojangurenek eginak. 21. mendearen 1. laurdenean, berriztu egin dute baserria. 

Fitxategi:Usparitxa5806.jpg|Enbeitatar familia baserrian, 20. mendearen hasieran.
Fitxategi:Muxika Usparitxa 05.jpg|Jauregi baserria, 2021. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Migel baseliza (Usparitxa)

**San Migel Goiangeruaren baseliza**, Muxikako Usparitxa auzoko eliza txikia da. Donejakue bidera lotutako ondare babestutzat du hartua Eusko Jaurlaritzak. Aztarna gotikoak ditu jatorrian eta XV. mendekoa da. Bi sarrera dauzka: hegoaldean eta oinean.

Bertakoen elezaharren arabera, ondoan da Jauregi izeneko baserriko Jauregi jaun delako batek eraiki zuen baseliza bere emaztearentzat. Jauregi andereak egunero errezatzen omen zuen baselizan, baina igande eta jai egunetan berriz, Ziortzara joaten omen zen meza entzutera zaldi zuri baten gainean.

Auzotarren lanari esker mantentzen da baseliza, eta urtean bitan ematen dute meza bertan: San Isidro egunean eta San Migel egunean. Bere parrokia Ugarteko San Bizente eliza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urrieldu Erdikoa baserria

**Urrieldu Erdikoa baserria** Urrialdea auzoko baserri bat da, Muxikan, Gorozika-Elexalde elizate zaharretik gertu dagoena. Donejakue bidera lotutako kultura ondare babestutzat du hartua Eusko Jaurlaritzak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertikal (jokoa)

250px|thumb|Bertikal jokoa
**Bertikal** Aretxabaletan asmaturiko joko edo buru-hausgarri bat da. 2013. urtean aurkeztu zen eta hamarkada horretan arrakasta handia izan zuen.

## Historia 
Oscar Encinak asmatu zuen eta herriko Dagda tabernan izan zen aurkezpena 2013ko apirilaren 22an. Ytres Assembly enpresak ekoizten zuen. Hasiera hartan arrakasta handia izan zuen, lehiaketak ere antolatu izan ziren. Pablo Lombardo izan zen lehenengo lehiaketako irabazlea eta 18.84 segundutan lortu zuen jokoa amaitzea. 

Bertikal Aretxabaleta Kirol Elkartearen babesle nagusia ere bihurtu zen 2014. urtean. Nazioarteko joko eta jolasen feriatan ere izan zen, esate baterako 2016an Chicagon. 2018. urtean orduan Real Madrilen jokatzen zuen Cristiano Ronaldo futbolariak jokoaren berri izan zuen, bai eta kirol elkarteak futbolaren inguruan egiten duen lanaren berri ere, eta jokalari portugaldarra *Bertikal* idatzita zuen kamiseta batekin azaldu zen sare sozialetan.

## Deskribapena 
Plastikoz egindako hodi bertikal bat da, hortik bere izena. Hodi hori lau zatitan banaturik dago eta zati bakoitza zilindro birakari bat da, barnean labirinto bat duena. Zailtasun desberdinetako zilindroak daude eta koloreak ere pertsonalizatzen dira. 

Zilindro aldagarriekin 192 konbinazio lor daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Undagoitia

**Undagoitia** Unda auzoko baserri ikusgarri bat da Muxikan, 16. mendekoa, balizko arkeologia gunearen babes maila daukana Eusko Jaurlaritzaren ondare inbentarioan.

Hormetan seinale bitxi bat du etxeak, *Barrio de Undas* dioena, Unda auzoaren izenaren gaztelerazko forma bitxiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Undajauregi

**Undajauregi**, **Jauregi** edo **Jeuri** (bertakoen ahoskera) Unda auzoko baserri ikusgarri bat da Muxikan.

## Ezaugarriak 
1525. urtearen inguruan eraiki zen, eta familiaren jatorrizko oinetxea zenez beharrezko arreta guztiak eman zitzaizkion. Obra arkitekturako profesionalek egin zuten, oinplano angeluzuzenrekin. Aldeen neurriak erabakitzeko 4:3 proportzioa erabili zuten egiptoar triangelu zaharraren printzipion oinarrituta. Triangelu hori, hamabi korapiloko sokaren bidez egiten hain erraza zenez, maisu eraikitzaile gotiko askok oso gustukoa zuten. Oina, pareju gotikoko perimetro-horma sendoek definitzen dute. Aurrealdea harlandu lan onekoa da, alboetako gorputzak pobreagoak dira ordea.

20. mende amaierako sute baten ondorioz, berriztu zen, eta aurrealdeak lehengo ezaugarriak gordetzen dituen arren, atzealdea eraldatua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaldibaloi

thumb|220x220px| Zaldibaloia
**Zaldibaloia** edo **horseball** zaldi gainean jokatzen den jokoa da, non baloi bat maneiatzen den eta puntuak lortzen dira 1 m-ko diametroa duen uztai batetik jaurtiz. Kirola poloa, errugbia, netball eta saskibaloiaren konbinazioa da. Zaldi Kirolen Nazioarteko Federazioak ofizialki onartutako hamar diziplinetako bat da.

## Jatorria 
Kirolaren aurrekoa, patoa, Argentinan sortu zen 1700eko hamarkadaren hasieran. 1790ean legez kanpo utzi zuten jokalarien hilkortasun handia zela eta. 1941ean Argentinako Pato Federazioa sortu zen. 1953an Argentinako joko nazional izendatu zuten. "Pato" jokoaren izena kirol modernoan erabiltzen den sei heldulekuko pilotaren ordez ahate bizia erabiltzeatik dator. Gaur egun ezagutzen den jokoa, animalia baten ordez pilota erabiltzea barne, 1930eko hamarkadan definitu zen. Arrakasta lortu zuen eta Europan eta atzerrian zabaldu da. Nazioarteko Zaldi Federazioak hemezortzi kide ditu, tartean zortzi Europatik kanpo: Aljeria, Argentina, Australia, Brasil, Kanada, Txina, Kirgizistan eta Mexiko . 

## Jokatzeko arauak 
Oinarrizko arauek 4 jokalariko talde batek (gehi 2 ordezko behar izanez gero) bere taldeko 3 jokalari ezberdinen artean gutxienez 3 pase egiten ditu eta, ondoren, uztai bertikaleko ate baten bidez gola sartzea. Jokoa gainazal leun eta irristagaitz batean jokatzen da, normalean harea. Zelaia angeluzuzena da, gutxi gorabehera 65m x 25m.

Partida bat bilketa batekin hasten da, lehen bilketa egiteko arauak sinpleak dira; zaldiak galopean ibili behar du (edo trostan taldeak kategoria askoz gazteagokoak direnean, normalean jokalariek 13 urte baino gutxiago dituztenean). Aurkako taldeak gola egiteko aukera saihestuz defenda dezake, bai aurkariak jokatzeko eremutik kanpora botaz zaldiaren pisua erabiliz, bai jokalari baten ondoan jarriz eta baloia erasotzaileari helduz. Egoera horretan, zaldizko bakoitzak zelan eserita egon behar du; jokalari batek zela uzten badu penaltia emango du. Biak eserita geratzen badira eta atzelariak 3 segundoz baloiari eustea lortzen badu, bere taldeak penalti bat irabazten du.

thumb|220x220px| *Ramassage*, hau da: baloia jasotzea
Baloia lurrera erortzen denean, edonork jaso dezake, baldin eta baloia erortzen zenean jokoaren noranzko berean egiten badu. Hau da, norbaitek hartzen ari den bitartean zaldizkorik aurrez aurre etortzea saihesteko eta talkarik ez izateko. Jokoan baloia jasotzen duen bitartean jokalaria ez da geldirik egon behar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pato, zaldibaloiaren eratorria den kirol argentinar lehenagokoa

## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Zaldibaloia Federazioa
* Deutscher Horseball Verband
* Horseball Portugal (Portugalgo Zaldi Federazioa)
* Belgikako zaldibaloi taldea
* Britainia Handiko Zaldibaloi Elkartea
* Australiako Zaldibaloi Elkartea
Juan Bautista Perurena

**Juan Bautista Perurena Apezetxea** (Goizueta, 1929ko urriaren 15a - Leitza, 2017ko otsailaren 14a) nafar artzain, ikazkin eta bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Juan Bautista Perurena Goizuetako Karreto baserrian jaio zen, 1929ko urriaren 15ean. Ikazkina eta artzaina ogibidez, "lege zaharreko bertsolaria eta kontu kontari amorratua" izan zen, Patziku Perurena ilobaren erranetan. Erran behar zuena "zapla botatzen zuen, natural demonio, sekulan ez gaizto baina beti bihurri, nor minduko zuen asko pentsatu gabe".

Nafarroako Bertsolari Txapelketetan aritu zen, bai garai zaharrean (1960, 1961 eta 1962), bai berrian (1989, 1990, 1991 eta 1992).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Bautista Perurena*, BDB Bertsolaritzaren datu-basea, bdb.bertsozale.eus
* Batixta Perurena Apezetxea, elkarrizketa ahotsak.eus webgunean
Maguma

**Maguma** Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena. Bertakoen ahoskeran, eta ofizialki, *Maume*, deritzo, eta *Mauma* forma ere ikusten da mapetan. Gazteleraz, *Maguna* eta *Magunas* formak erabili dira, eta bide-seinaleetan ikusgai daude oraindik 21. mendean. Magunazelaia bezalako deitura batek bertan du jatorria, m/n duplizitate hori agerian utziz. Euskaltzaindiak Maguma arautu dut EODAn.

## Deskribapena 
Oiz mendiaren mendebaldeko magalean, Magumako lurrak Urdaibaiko Biosfera Erreserbatik kanpo geratzen dira (auzo bakarra Muxikan), eta bere isurialdea hegoalderantz da, Durangalderantz, ez Oka ibaiaren harrora. Errepidez, bide bakarra dago bertara iristeko, baina galtzada zaharragoek lotzen dure hegoaldearekin, garai batean garrantzia zutenak.

Gainalde batean nukleo konpaktu bat dago elizarekin (San Lorentzo baseliza), bizpahiru etxerekin eta eskola zaharrarekin (auzo-ikastola izandakoa XX. mendean). Sakabanatuago, etxe gehiago, haien artean Maumebekoa, errepidea amaitzen den tokia, ola zaharraren ondoan (Olea du izena, beste barik). Auzoko beste baserri izenetako batzuk dira: Magunazelaia/Zelaia, Basterretxe, Oxinbaltza, Aurtenzelai, Salluntiz, Aurrekoetxebarri, Txarroa...

Maguma nukleoko baserrietako bat eskola berri bilakatua dago XXI. mendean, Kortiñe izeneko eskola libre edo pedagogia alternatibokoa. Eskolaren propagandak dio "umeentzako giroa, naturarekin harreman zuzenean" eskaintzen dutela bertan, eta izatez gaztelerazko heziketa da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Maguma eliza6371.jpg|San Lorentzo baseliza, XX. mendearen hasieran. Kanpaiaren kokapena aldatua du XXI. mendean.
Fitxategi:Muxika maguma 03.jpg|Auzoko eskola zaharra.
Fitxategi:Muxika Maume Maguma06.jpg|Olea, ola zaharra.
Fitxategi:Muxika Maume Maguma11.jpg|Maumebekoa baserria, errepidea amaitzen den tokia.
Fitxategi:Maguma 3.jpg|Airetiko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banku ozeaniko

[thumb|right|[Maineko golkoan dagoen Georges bankua, urdin argiz.]]
**Banku ozeanikoa**, batzuetan **itsas-bankua** edo besterik gabe **bankua** deitua, itsasoko leku bat da, bere inguruaren aldean oso sakona ez dena, hondar-barra bat edo itsaspeko mendi baten tontor bat bezala. Kontinente-ezpondak bezala, itsasaldiek eta beste fluxu batzuek geldiarazten badituzte, banku ozeanikoak azaleratu egin daitezke, eta, ondorioz, elikagai ugari izaten dira. Hori dela eta, banku handienetako batzuk, hala nola Dogger bankua eta Ternuako Banku Handiak, munduko arrantza-eremurik onenen artean daude. Nabigatzaileek banku batzuen, hala nola Wachusett uharria, berria eman dituzte, baina haien existentzia zalantzazkoa da.

## Motak 
Banku ozeanikoak izaera bolkanikokoak izan daitezke. Aldi berean, karbonozkoak edo lurrezkoak izan daitezke. Eremu tropikaletan, banku batzuk urpeko atoloiak dira. Inolako lur-masarekin lotuta ez daudenez, ez dute kanpoko sedimentu-iturririk. Karbonato-bankuak ozeanoaren sakonetik irteten diren plataformak dira; lurrekoak, sedimentu-biltegi handiak.

Itsaspeko mendiak, aldiz, itsasoaren sakonean jaiotzen diren mendiak dira, itsas hondoen aldean gorago daudenak. Horien adibide dira Pioneer eta Guide mendiak, Farallon uharteen mendebaldean. Lehenengoak 1.000 metroko sakonera du. Beste kasu batzuetan, banku baten zati batzuek uraren azalera gainditu eta uharteak osa ditzakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaspeko arroila

thumb|Itsaspeko arroila baten elementu morfologiko nagusiak.
**Itsaspeko arroila** mendi-hegal inklinatuen haran bat da, kontinente-ezpondan kokatua, eta bere eraketa, sarritan, kontinente mugakidean dagoen egungo edo antzinako ibai batekin lotuta dago, ibai aitzindari horren luzapena balitz bezala.

Kasu gehienetan, plataforma kontinentalak arroila horren zati bat estaltzen du, batez ere plataforma hori nahiko zabala eta malda txikikoa denean, Los Angelesetik mendebaldera dauden itsaspeko arroilen kasuan ikusten den bezala. Beste batzuetan, itsaspeko arroilak plataforma kontinentala ere mozten du, eta, beraz, sortu zuen ibaiaren bokalera iristen da ia, Hudson ibaiaren kasuan bezala, mapa batimetrikoan ikus daitekeenez, eta Kongo ibaiaren kasuan, Afrikako mendebaldean. Itsaspeko arroilen eraketa denbora asko eskatzen duen prozesu geologikoa da, eta agerian uzten du lurreko erliebearen mugimendu eraikitzaileen eta suntsitzaileen arteko aurkakotasuna.

## Kanpo estekak
Kontinente-ezponda

380px|thumb|eskuinera|Itsasertz-ozeano ebaketa: plataforma kontinentalaren kokapena.
**Kontinente-ezponda** edo **kandila** kontinenteen ertzean, plataforma kontinentalaren eta itsas hondo abisalen artean aurkitzen den zona maldatsua da. Itsas mailaren azpitik 200 eta 4000 metro artean kokatzen den itsaspeko eremua da, hau da, plataforma kontinentaletik aurrera. Erliebe handikoa da, eta bertan mendi garaiak, haran sakonak eta itsaspeko arroila erraldoiak aurki daitezke.

## Ezaugarriak 
Bertako bizi-baldintzak oso zailak direnez, biomasaren bolumena jaitsi egiten da. Eskualde horri eremu batiala ere deitzen zaio.

Unitate morfologiko hori plataforma kontinentalaren ertzetik 1.000 eta 4500 metro bitarteko sakonerara hedatzen da; eta batez besteko malda 5°etik 7°ra bitartekoa da, nahiz eta batzuetan 25º-ra iristen den eta, batzuetan, 50º-tik gorakoa den. Zabaltasunean 8 km-tik 10 km-ra 250-270 km-ra aldatzen da.

Kontinente-ezpondaren morfologia, oro har, lautada inklinatu bat da, eskailera-mailetan banatua, eta horietako bakoitzaren zoruak malkar bat du mugakide, maiz huts normaltzat jotzen dena.

Azkenik, egiaztatu behar da ezponda kontinentala lurreko erliebearen dimentsio-multzo bat dela, eta plataforma kontinentala ez bezala, funtsean metagarria baita, ezponda tektonikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egizabal

**Egizabal** izenak hainbat adiera du:

* **Egizabal**, aldaera grafikoa **Irazabal** auzoarena (Muxika, Bizkaia)
* **Egizabal**, Erratzuko aurkintza bat, Nafarroan.
* **Egizabal**, Lesakako aurkintza bat, Nafarroan.

Euskal deitura ere bada **Egizabal**, adibidez pertsona hauena:

* **Beatriz Egizabal** (Lasarte-Oria, 1971), ipuin-kontalari eta aktorea.
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** (Osnabrück, Sajonia Beherea, Alemania, 1958ko ekainaren 14a) politikari alemaniarra da. Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren partaidea da (SPD), eta Alemaniako kantzilerra izan zen 2021eko abenduaren 8tik 2025eko maiatzaren 6ra. Lehenago, Hanburgoko lehen alkate izan zen 2011 eta 2018 bitartean, eta SPDko lehendakariorde ere izan zen 2009 eta 2019 artean.

Scholz Bundestageko kidea izan zen 1998tik 2011ra, eta Hanburgoko gobernuko kide izan zen 2001ean, Ortwin Runde lehen alkatearen pean, 2002an SPDko idazkari nagusi hautatu aurretik, Gerhard Schröder SPDko buruzagi eta kantzilerraren agintaldian. 2004. urtean idazkari nagusi gisa dimisioa eman ondoren, bere alderdiko *whip* buru bihurtu zen Bundestagen, eta gero Merkelen lehen gobernua sartu zuen 2007an, Lan eta Gizarte Gaietako ministro gisa. SPDk 2009ko hauteskundeen ondoren gobernua utzi ondoren, Scholzek berriro zuzendu zuen SPDa Hanburgon, eta SPDko lehendakariorde ere hautatu zuten. 2011ko hauteskundeetan garaipenera eraman zuen bere alderdia, eta lehen alkate bihurtu zen, 2018ra arte kargu horretan.

SPDa Merkelen 2018an Laugarren Gobernuan sartu ondoren, Scholz Finantzetako ministro eta Alemaniako lehendakariorde izendatu zuten. 2019an, Scholz Brandeburgo estatuko parlamentari ohiarekin, Klara Geywitzekin, dupla batean postulatu zen SPDren lidergo dual sartu berrirako. Lehen txandan boto gehien lortu arren, bigarren itzulian botoen %45 galdu zuen bikoteak, Norbert Walter-Borjans eta Saskia Esken irabazleen aurrean. Ondoren, lehendakariorde karguari uko egin zion.

2020ko abuztuaren 10ean, SPDko exekutiboak erabaki zuen Scholz izendatuko zuela 2021eko federazio-hauteskundeetan Alemaniako kantzelaritzarako hautagaia izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagore Fernandez

**Nagore Fernandez Zabala** (Bermeo, Bizkaia, 1997ko apirilaren 23a) EHUko ikertzailea eta literatura kritikaria da. 2020tik Berrian dihardu literatur kritikari.

## Ikasketak 
Euskal Herriko Unibertsitatean Euskal Ikasketak amaitu zituen 2019an. Ondoren Literatura Konparatua eta Literatur Ikasketak Masterra egin zuen.

## Ikerketa 
Bere ibilbidearen hasieratik aztergai izan du euskal ipuingintza modernoa, eta genero-ikuspuntutik ikertu ditu lan horiek. Hala, bere burua kritika feminista garaikidean kokatu du. Genero-ikuspegia txertatuta duten lanen María Goyri saria jaso zuen 2020an *Euskal ipuingintza garaikidea genero-politikaren argitan: maskulinitate eta feminitate ereduak aztergai* master amaierako lanagatik.

## Idazlanak 
Berria egunkarian kritika ugari argitaratu ditu, Armiarma kritiken hemerotekan jasota daudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nagore Fernandez Zabala, EHU.
* *Euskal ipuingintza garaikidea genero-politikaren argitan: maskulinitate eta feminitate ereduak aztergai.*
* Armiarmako kritiken hemerotekan jasotako lanak.
* María Goyri sarien IX. edizioa.
* María Goyri sariagatik elkarrizketa laburra.
Panipat

**Panipat** (Paniput, hindiz पानीपत, panjabieraz ਪਾਨੀਪਤ) Indiako Haryana estatuko hiri zaharra eta historikoa, Panipat barrutiaren hiribura, egun.

## Historia 
Panipat Pandava anaiek sortutako bost hirietatik (*prasthas*) bat da. Hori Mahabharataren garaietan izan zen. Haren izen historikoa Panduprastha da. Leku horretan guda historikoak eman ziren. 

XIX. mende arte hiria harresiz gotortuta egon zen. Udalerria 1867an sortu zen. 1989ko urriaren 31n Panipat barrutiaren burua izendatua izan zen, Karnal barrutitik bereizita. 1992an barrutia berrantolatua izan zen baina hiriburutasuna berean mantendu zen.  

## Geografia
Panipat koordenada hauetan dago . Altitudea 219 metrokoa da. 

## Biztanleria 
2008ko zentsuaren arabera hiriak 261.665 biztanle zituen. 

## Leku interesgarriak 
* Panipat Guduen museoa 
* Samadhistal d'Hemu
* Babur eta Akbar zelaiak (Sodhapur)
* Ibrahim Lodiren hilobia
* Kabuli Bagh
* Devi Mandir
* Kala Amb (hirugarren Panipat guduan hildakoen oroimenez)
* Salar Gunj ataria 
* XIII. mendeko Bu Ali Shah Qalandar sufiren hilobia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak