open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eraserhead

***Eraserhead*** (euskaraz *Buru-ezabatzailea*) David Lynch estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilariaren 1977ko beldurrezko film bat da. Jack Nance, Charlotte Stewart, Jeanne Bates, Judith Anna Roberts, Laurel Near eta Jack Fisk aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Henry Spencer (Jack Nance) gizon gazte depresibo eta beldurtia da, haurra zenetik amesgaizto arraroak egiten ditu eta haietatik ihes egiteko, bere irudimenaz baliatzen da. Egun batez, haren lagun Maryk (Charlotte Stewart) etxera afaltzera gonbidatu du; orduan, haurtxo goiztiar eta gizagabe baten aita izan dela jabetu da. Mary eta haurtxo bitxia Henryren etxea bizitzen jarri dira; bertan, erradiadorearen atzealdean dagoen eszenatoki argiztatuan, emakume bat agertzen da (Laurel Near).

## Aktoreak 
* Jack Nance: Henry Spencer
* Charlotte Stewart:Mary X
* Allen Joseph: X jauna
* Jeanne Bates: X andrea
* Judith Anna Roberts: Spencerren bizilaguna
* Laurel Near: Erradiadoreko emakumea
* V. Phipps Wilson: Etxeko andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kiss of the Spider Woman (filma)

***Kiss of the Spider Woman*** () 1985eko drama filma da, Héctor Babenco argentino-brasildar zinemagileak zuzendu zuena. Manuel Puig argentinar idazlearen *El beso de la mujer araña* eleberrian oinarriturik dago. William Hurt, Raul Julia, Sonia Braga, José Lewgoy, Milton Gonçalves eta Denise Dumont izan ziren antzezle nagusiak.

Gizonezko aktore onenaren Oscar saria (William Hurt) irabazi, eta film onenaren, zuzendari onenaren (Héctor Babenco) eta egokitutako gidoi onenaren (Leonard Schrader) Oscar sarietarako izendapenak jaso zituen.

## Sinopsia 
Hego Amerikako espetxe batean, Luis Molina (William Hurt) eta Valentin Arregui (Raúl Julia), ziegakideak dira eta beren istorio pertsonalak eta iraganeko bizipenak elkarri kontatzen dizkiote. Molina adingabeko bat erakartzeagatik preso dagoen homosexuala da. Valentin galdeketetan jasandako torturak ahaztu ez dituen iraultzailea.

## Aktoreak 
* William Hurt: Luis Molina
* Raúl Juliá: Valentin Arregui
* Sonia Braga: Leni Lamaison/Marta/Armiarma Emakumea
* José Lewgoy: Espetxezaina
* Milton Gonçalves: Polizia sekretua
* Míriam Pires: Molinaren ama
* Nuno Leal Maia: Gabriel, Molinaren laguna
* Fernando Torres: Americo
* Patricio Bisso: Greta
* Herson Capri: Werner, Leniren alemaniar maitalea eta Kontra-Inteligentziako burua fantasiazko filmean
* Denise Dumont: Michelle, Leniren lagunik onena fantasiazko filmean
* Antônio Petrin: Clubfoot, Erresistentziaren borrokalaria fantasiazko filmean
* Wilson Grey: Flunky, Erresistentziaren borrokalaria fantasiazko filmean
* Miguel Falabella: Tenientea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sollasina cthulhu

***Sollasina cthulhu*** Ophiocistioidea klaseko ekinodermatu bat izan zen, Herefordshireko *lagerstätte*an aurkitu dena. Siluriar garaian bizi zen. Egindako ikerketaren ondorioz, Ophicistoidea talde parafiletikoa izan daitekeela ondorioztatu da, Holoturiaren zutoineko taxoi bat.

Izena Howard Phillips Lovecraften Cthulhuren omenez eman zioten, duen antza dela eta. 45 tentakulu motako hodi ditu, hainbat egitura gogor eta bost hortz handi ahoaren inguruan. Guztira 3 zentimetroko zabalera zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Way We Were

***The Way We Were*** (euskaraz *Ginen Modukoak*), 1973ko Sydney Pollack estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko drama film bat da. Arthur Laurents antzerkigileak filma oinarritua dagoen eleberria nahiz egokitutako gidoia idatzi zituen. Barbra Streisand eta Robert Redford aktoreek antzeztu zuten.

Soinu banda onenaren Oscar Saria (Marvin Hamlisch) eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria (Marvin Hamlisch eta Alan eta Marilyn Bergman, *"The Way We Were"*) irabazi zituen, gainera Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Barbra Streisand), Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Stephen B. Grimes eta William Kiernan), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Harry Stradling Jr.) eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Sariaren (Dorothy Jeakins eta Moss Mabry) izendapenak ere jaso zituen.

## Argumentua 
1930eko hamarkada, Hubbell Gardiner (Robert Redford) eta Katie Morowsy (Barbra Streisand) izaera arras ezberdina duten unibertsitate ikasleak dira. Hubbell unibertsitateko atleta ospetsua, gonazalea eta bizizalea, aldiz, Katie nortasun handiko emakumea, politikazalea eta berezko ideiak dituena. Biak maitemindu eta ezkondu egingo dira, baina beren ezkontz elkarbizitzak oztopo askorekin talka egingo du.

## Aktoreak 
* Barbra Streisand: Katie Morosky
* Robert Redford: Hubbell Gardiner
* Bradford Dillman: J.J.
* Lois Chiles: Carol Ann
* Patrick O'Neal: George Bissinger
* Viveca Lindfors: Paula Reisner
* Allyn Ann McLerie: Rhea Edwards
* Murray Hamilton: Brooks Carpenter
* Herb Edelman: Bill Verso
* Diana Ewing: Vicki Bissinger
* Sally Kirkland: Pony Dunbar
* George Gaynes: El Morocco kapitaina
* James Woods: Frankie McVeigh
* Susan Blakely: Judianne

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Omar al-Bashir

**Omar Hassan Ahmad al-Bashir** (,  ahoskatua; Hosh Bannaga, Sudan Anglo-egiptoarra, 1944ko urtarrilaren 1a) sudandar militar eta politikaria da. Sudango estatuburua izan zen 1989-2019 bitartean, Nazioaren Salbaziorako Kontseiluko presidente gisa 1989tik 1993ra, eta Sudango Errepublikako presidente gisa 1993tik 2019ra.

## Bizitza 
Afro-arabiar jatorria du. *Al Bedairyya Al Dahmashyya* ipar Sudango tribu beduinoaren kidea da. 1960an Sudango armadan sartu zen. Kairoko eta Khartumgo akademia militarretan ikasi zuen. Egiptoko armadan borrokatu zen 1973ko Yom Kippur Gerran.

1989ko ekainaren 30ean boterea hartu zuen, estatu kolpe baten bitartez. Hassan al-Turabi muturreko islamistaren eraginez, 1991n xaria ezarri zuen herrialdearen iparraldean. 1993an presidente izendatu zuten.

2005eko urtarrilean, bake ituna sinatu zuen SPLM hegoaldeko gerrillarekin gerra zibilari amaiera emateko. Akordio horren ondorioz, 2011n Hego Sudan independizatu zen. 2009an, hura atxilotzeko agindu zuen Nazioarteko Zigor Auzitegiak, Darfur eskualdeko gatazkan "gizateriaren aurkako krimenak" egin edo egiteko agindu zuelako. Izan ere, Sudango armadak eta haren aliatuek, Janjauid miliziek, Darfurko talde matxinoen kontrako gerra eta erasoetan ehunka mila lagun hil zituzten, eta bi milioi lagun desplazatu eta errefuxiatu eragin zituzten 2003an gatazka piztu zenetik.

2018ko abenduan protestak piztu ziren herrialdean, gobernuak oinarrizko hainbat produkturen gaineko diru laguntzak kendu zituelako. Dozenaka lagun hil zituzten orduz geroztik, eta manifestarien helburu nagusi bilakatu zen al-Bashir presidentetzatik kentzea. Horiek horrela, 2019ko apirilaren 11n militarrek boteretik kendu eta atxilotu egin zuten.

## Erreferentziak
The Lion King (2019ko filma)

***The Lion King*** 2019ko Jon Favreau estatubatuar zinema zuzendariaren fantasiazko musikal film bat da. 1994ko izen bereko marrazki bizidunetako filmaren berregokitzapena da, CGI fotoerrealista erabiliz.

## Argumentua 
Afrikako sabana da Simba lehoikumearen abenturen agertokia, Simba erregetzaren oinordekoa delarik. Hala ere, Scar maltzurrak bere aitaren hilketa leporatzen dio bidegabekeriaz, eta Simba erbestera joaten da. Erbestealdian lagun onak egiten ditu, eta itzultzen saiatuko da dagokiona berreskuratu ahal izateko.

## Jatorrizko bikoiztaileak 
* Donald Glover: Simba
** JD McCrary: Simba gaztea
* Seth Rogen: Pumbaa
* Chiwetel Ejiofor: Scar
* Alfre Woodard: Sarabi
* Billy Eichner: Timon
* Beyoncé: Nala
** Shahadi Wright Joseph: Nala gaztea
* James Earl Jones: Mufasa gaztea
* John Kani: Rafiki
* John Oliver: Zazu
* Florence Kasumba: Shenzi
* Eric Andre: Banzai
* Keegan-Michael Key: Ed
* Amy Sedaris: satitsua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Fifty Dead Men Walking

***Fifty Dead Men Walking*** (euskaraz *Berrogeita hamar Gizon Hildako Oinez*), 2008ko Kari Skogland kanadar zinema zuzendariak zuzendutako thriller film bat da. Ben Kingsley, Jim Sturgess, Kevin Zegers, Natalie Press eta Rose McGowan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1980ko hamarkadaren amaieraldera, Ipar Irlanda, Belfast. Martin McGartland (Jim Sturgess) Ipar Irlandako gatazkaren testuinguru politikotik at bizi den erdipurdiko lapur bat da. McGartlanden kezka bakarra nola biziraun eta polizien kontrol etengabeak saieztuz bizitza ahal den zailtasun guxienekin igarotzea da. Bere bizimodua Fergus (Ben Kingsley) britainiar inteligentzia zerbitzuko agentearen interesentzako baliagarria bilakatuko du, horregatik Fergusek McGartland Behin-behineko IRAren espioi gisa infiltratu dadin derrigortuko du, honela McGartlandek britainiarrei erakunde armatuari buruzko informazioa eman diezaien. Baina bere hasierako espioi arrakasta berehalako penintentzia bilakatuko zaio. Gainera, bere bizitza heriotz arriskuan jartzeaz gain, bere espioi jarduerek haren familia ere mehatxupean jarriko dute.

Ordutik jada, 20 urte pasa dira,McGartlandek IRAren mendekua ekiditeko klandestinoki bizi da.

## Aktoreak 
* Ben Kingsley: Fergus
* Jim Sturgess: Martin McGartland
* Kevin Zegers: Sean
* Natalie Press: Lara
* Rose McGowan: Grace Sterrin
* Tom Collins: Mickey
* William Houston: Ray
* Michael McElhatton: Robbie
* Gerard Jordan: Kieran
* Kris Edlund: Conlan andrea
* Paschal Friel: Jana

## Ikus gainera 
* *El Lobo* (2004)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Uskal-Herriko Gaseta

***Uskal-Herriko Gaseta*** edo ***Uscal-Herrico Gaseta*** euskaraz argitaratu zen lehen aldizkaria izan zen, 1848ko ekainean sortua Agosti Xahoren zuzendaritzapean. Euskal idazleak Ipar Euskal Herrian zehar zabaldu zuen aldizkaria, bertako euskaldunengana iritsi zedin. Ziur asko aldizkariak ez zuen asko iraun, egun haren bi ale baino ez baitira ezagutzen. *Ariel* aldizkariaren euskal bertsio bezala sortu zela ere jakina daː horregatik izan zituen hainbeste etsai. Xahoren proiektuak eztabaida sutsuak sortu zituen eta kritika gogorrak pairatu behar izan zituen ezkertiar zein eskuindarrengandik, bereziki, aldizkari iraultzailea izateaz gain, euskaraz idazteagatik. Fermin Arkotxa ikerlariaren hitzetan:

Agosti Xahoren euskara hutseko lehen aldizkari hau ez zen oso iraunkorra izan; hala ere, eragin nabarmena izan zuen euskal gizartean. Iparraldeko apaizek berehala erantzun zioten mugimendu honi, *Almanaka Xuriak* argitaratuz. Hauek ipuinak, laborarientzako aholkuak, efemerideak, erlijio-kontuak eta anekdotak biltzen zituzten urtekariak ziren, euskaraz idatziak.

Bigarren aleak ere lehenaren luzera bera du, betiere aurkitu diren orrialdeak eta aleak kontutan hartuta. Ale honen azala ez da lehenaren berdina, antzekoa bada ere, logoaren alboan data frantsesez idatzia du eta *Ariel* aldizkariaren gehigarri bat dela jakinarazten digu. Argitalpen-periodoari eta salneurriari dagokionean, ez dago aldaketarik. Oraingoan hauteskundeei buruz hitz egiten ematen dio hasiera aldizkariari Xahok. Ale honetan ere zenbait ataletan banatuta daude zutabeak, lehena da luzeena, orrialde oso bat hartzen baitu. Atal honen bidez idazleak apaiz bati erantzun nahi dio, publikoki euskaldunak lekuko dituela. Hurrengo orrialdean abisu bat eta Frantziako albisteak topatu ditzakegu, besteak beste. Azkenekoan, Espainiako berriak ageri dira eta Altza jeneral karlistaren fusilamenduaren berri ematen da, idazleak sutsuki gaitzesten duen gertaera dugu hori. Otoitz bat, agorrilerako almanaka eta mareei buruzko informazioa ere ageri dira, lehen atalean dagoen dohaintza egiteko azalpenarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aldizkariaren aleak ikusgai sarean.
Children of a Lesser God

***Children of a Lesser God*** (euskaraz: *Jainko txiki baten umeak*) 1986ko amodiozko drama filma da, Randa Haines estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Mark Medoff antzerkigile eta gidoilariaren *1979ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. William Hurt, Marlee Matlin, Piper Laurie eta Philip Bosco izan ziren antzezle nagusiak.

Emakumezko aktore onenaren Oscar saria (Marlee Matlin) irabazi zuen, eta film onenaren (Burt Sugarman eta Patrick J. Palmer), gizonezko aktore onenaren (William Hurt), taldeko emakumezko aktore onenaren (Piper Laurie) eta egokitutako gidoi onenaren (Hesper Anderson eta Mark Medoff) Oscar sarietarako izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
AEB, Maine. Gorren ikastetxe batean, edozein irakaslek izan ohi dituzten irakaskuntza arazoak areagotuagoak dira, isolamendura ohitutako gazteekin tratua izan behar baidute. Gainera, James Ledds (William Hurt) irakaslea bere ikaslea den Sarah Norman (Marlee Matlin) neska gazte gorraz erakarria sentituko da, egoera hau neskaren ustekabeko erreakzioek nahastuko dute.

## Aktoreak 
* Marlee Matlin: Sarah Norman
* William Hurt: James Leeds
* Piper Laurie: Norman andrea
* Philip Bosco: Curtis Franklin doktorea
* Allison Gompf: Lydia
* Bob Hiltermann: Orin
* Linda Bove: Marian Loesser

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Muntenia

**Muntenia** (,  ahoskatua) Errumaniako eskualde historikoa da, berezko Valakia (*Țara Românească*) edo Goi Valakia ere deitua. Danubio eta Karpatoen artean kokaturik, herrialdeko hiriburua- Bukarest- bertan dago eta baita Brăila, Buzău, Pitești, Ploiești edota Târgoviște hiriak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canaba

thumb|Vindobona kanpamenduko *canabae*.
 ( **Canabae** pluralez; iturrietan pluralean agertzen da)  latinezko hitza, jatorriz etxolak izendatzeko erabiltzen zen baina Hadrianoren garaian  erromatar legionarien kanpamenduaren kanpo aldeko (*castrum*)  etxolak eta dendak ziren. Deborak aurrera egin ahala, etxolen pilaketa hori sendoagoa eta iraunkorragoa bilakatzen bazen, egitura urbanoak eraikiko zituzten bere bizilagunek. Batzuek Erdi Arora arte iraun eta egungo hiriak dira, Viena hiria kasu, Vindobonako limeseko kanpamenduaren inguruan sortu zena.

Batzuetan, *canabae* eta *vicus* hitzak nahasten dira eta aglomerazio mota berdina izendatzeko erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Getariako Sardinazaleen Errege Konpainia

**Getariako Sardinazaleen Errege Konpainia** (1764ko apirila-1773) XVIII. mendean Getarian sortu zen enpresa izan zen. Helburu nagusia sardinen gazitze industria indartzea zen, lurralde osoa hornitzeko. Ilustratuek eta Azkoitiko Zalduntxoek bultzatutako proiektua izan zen, eta ez zuen arrakasta handirik izan.

1756an, Pedro Cano Mucientes Gipuzkoako korrejidore zenean, Batzar Nagusiek lurraldean sardinaren industria eta kontsumoa zabaltzeko komisioa sortu zuten. 1757an korrejidoreak berak Batzarretan lurraldearen ekonomia indartzeko 11 proposamen aurkeztu zituen, tartean sardinen gazitze-industria garapena zegoen. Garai hartan, balearen eta bakailaoren arrantza aktibitatea behera zihoan.

Konpainiaren inguruko lehen erreferentzia 1764koa da, Gipuzkoako Batzar Nagusiei Getariako herriak bidali zien gutunean. Gutun horretan empresa berriaren proiektua azaltzen da eta, baita ere, Karlos III.a Espainiakoa erregearen oniritziaren itxoitean zeudela bera martxan jartzeko. Batzarrek oso ondo hartu zuten proposamena eta Errege Kontseiluaren aurrean proiektua defenditu zuten. Erregearen aldeko onarpena laster heldu zen eta, gainera, enpresaren bost akzio erosi zituen (1764-1765). 1770an, bestetik, Batzarrek Ogasun Ministroari idatzi zioten erregeari egokitzen zitzaizkien 150 peso erabiltzeko. Dena dela, konpainia berriari gauzak ez zitzaizkion oso ondo joan. Koldo Larrañagaren hitzetan 1773an enpresaren zuzendaritzak Batzarrei laguntza eskatu zien zeren eta gastuak handiegiak baitziren eta, hori gutxi balitz, zuzendaria, Juan Lorenzo Etxaves Asur Romero hila zen ordurako. Memorial horren sinatzailea Juan Lorenzoren alarguna zen, Maria Josefa Beldarrain, beste zuzendariaren alaba, hau ere hila, Jose Beldarrain. Pentsatzekoa krisialdian zuzendari nagusien heriotzak zer ikusi handia izango zuela.

Hortik aurrera ez dago informazio handirik. Domingo Ignacio Egañak zuzentzen zuen *El guipuzcoano instruido* konpainiaren beste erreferentzia bat dago; horren arabera, 1777an kontuak Ahaldun Nagusiari aurkeztu zizkioten. Baina Xabier Alberdiren informazioaren arabera, enpresa 1773an desagertu zen eta, haren ordez, Bilbon, Kantauri Itsasoko Itsas-arrantzaren Konpainia Orokorra sortu zen. Alberdiren ustez, arrainaren prezioen gorabeherek eta inbertitzaileen interes faltak konpainiaren porrota ekarri zuten.

## Bibliografia 
* María Montserrat Gárate Ojanguren: "La Real Compañía Sardinera de Guetaria. Un estudio económico". *Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País*, ISSN 0211-111X, 38. liburuki, 1-4 zenbakia, 1982, 3-29 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Konpainia Auñamendi Entziklopedian Koldo Larrañaga(https://eu.wikipedia.org/wiki/Koldo_Larra%C3%B1aga)ren artikuluan.]
Olt (ibaia)

**Olt** (errumanieraz eta hungarieraz; ;  edo ''*; ;  *Alytos'') Errumaniako hegoaldeko ibaia da, Danubio ibaiaren ezkerraldeko adarra. 560 km luze da. Transilvaniako ekialdean jaiotzen da eta Transilvaniako Alpeak eta Valakia igarotzen ditu. 24.050 km²-ko arroa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Compluvium

[thumb|291x291px| [Ponpeiako etxe bateko compluvium-a ]]
 greziar, erromatar eta etruskoen etxeetan (*domus*), atariko sabaian egindako irekidura izaki, bere funtzioa jasotako euria *impluvium*-era eramatea zen.

*Compluvium*-a irekidura angeluzuzen soil bat zen; eguzkiaren argiarekin gelak argitzeaz gain, gelak aireztatzea laguntzen zuen eta jasotako euria *impluvium*-era eramateko erabiltzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erromatar domus bateko irudiak.
Olt

**OLT** edo **Olt** izan daiteke:

## Hidronimoak 
* Olt, Errumaniako ibaia
* *Olt*, Lot ibaiaren okzitanierazko izena.

## Informatika 
* Optical Line Termination, fibraren ekipamendua

## Garraioa 
* OLT Ostfriesische Lufttransport, alemaniar enpresa.

## Astronomia 
* Overwhelmingly Large Telescope, teleskopioa
Siret (ibaia)

**Siret** edo **Sireth** (;   ahoskatua; ; ; , *Hierasus*) ekialdeko Europako ibaia da, Danubio ibaiaren adarra dena. 647 kilometro luze da. Iparraldeko Bukovinako Karpatoetan jaiotzen da eta Ukraina, Moldavia eta Errumania igarotzen ditu. 44.835 km²-ko arroa du.

## Kanpo estekak
Ialomița (ibaia)

**Ialomița** (,  ahoskatua) hegoaldeko Errumaniako ibaia da, Danubio ibaiaren adarra dena. 417 kilometro luze da. Iparraldeko Bucegi mendietan, Karpatoetan, jaiotzen da eta Errumania igarotzen du Giurgeni hiriraino. 10.350 km²-ko arroa du.

## Kanpo estekak
Someș (ibaia)

**Someș** (errumanieraz  ahoskatua; ; ) ipar-mendebaldeko Errumaniako ibaia da, Danubio ibaiaren arrokoa dena. 415 kilometro luze da. Transilvanian jaiotzen da eta, Errumania eta Hungaria igaro ondoren, bere urak Tisan isurtzen ditu. 15.300 km²-ko arroa du.

## Kanpo estekak
Oltenia

**Oltenia** (,  ahoskatua) Errumaniako eskualde historikoa da, Valakia Beherea ere deitua. Danubio eta Hegoaldeko Karpatoak eta Olt ibaiaren artean kokaturik, Craiova, Râmnicu Vâlcea, Drobeta-Turnu Severin, edota Târgu Jiu hiriak bertan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transilvaniako goi-ordokia

**Transilvaniako goi-ordokia** (, ) erdialdeko Errumanian dagoen goi-ordokia da. Karpatoek inguraturik, Transilvania eskualde historikoaren barnean dago. Basoz estalirik, ez da berezko goi-ordoki bat, izan ere, haran, muino eta arroilez beterik dago. Bertoko klima kontinentala da, uda beroak eta negu oso hotzak dituena.

## Kanpo estekak
Impluvium

thumb|260x260px| Erromatar etxe bateko inpluvium-aren ikuspegia.

***Impluvium*** hitza latinez *impluere,* angeluzuzeneko hondo laua duen putzua da. Greziar, erromatar eta etruriarren etxeetako (*domus*) atarian kokatzen zen.

*Impluvium*era joaten zen ura, *compluvium*etik sartutakoa zen eta zorutik 30 cm azpitik zegoen. Sarritan ur biltegi batera konektatuta zegoen, beharra zegoenean ur hori erabil ahal izateko. Putzu honen beste funtzio bat, bero handia zenean, etxeko tenperatura moteltzea zen.

Erromatarren *domus*eko *impluvium*etan, gehienetan erromatar patrizioen familikoak, sarritan marmolez eraikiak, erdian estatua txiki batekin apainduak egoten ziren. Ponpeian, Fauno Etxearen indusketetan, antzinako hiriburuko etxe pribatu aberatsenetako batean, *inpluvium* bat aurkitu zuten, gaur egun Napoliko Arkeologia Museoan ikusgai.
[thumb|260x260px| [Fauno estatua bat dantzan Impluvium baten erdian. ]]

## Ikus, gainera 
* *Domus*.

## Kanpo estekak 
* Erromatar domus bateko irudiak https://web.archive.org/web/20181018042534/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/monograficos/historia/epoca_romana/multimedia/domus/default.asp
Argeș (ibaia)

**Argeș** (,  ahoskatua; ; , *Ordessus*) hegoaldeko Errumaniako ibaia da, Danubio ibaiaren adarra dena. 350 kilometro luze da. Hegoaldeko Karpatoetan jaiotzen da eta Errumania igarotzen du Oltenița hiriraino. 12.600 km²-ko arroa du. Bere ibilbideak zeharkatzen duen hiri nagusia Pitești da baina Căpățânenii Ungureni, Căpățânenii Pământeni, Arefu, Poienarii de Argeș, Corbeni, Rotunda, Albeștii de Argeș, Curtea de Argeș, Băiculești, Merișani, Bascov, Găești, Bolintin-Deal, Adunații-Copăceni eta Oltenița hiriak ere bere ertzeetan daude.

## Kanpo estekak
Moldoveanu

**Moldoveanu haitza** ()  ahoskatua; eusk.: Moldaviar Haitza) Errumaniako mendirik altuena da, 2544 metro dituena. Hegoaldeko Karpatoetako Făgăraș mendietan dago. Iparraldeko magaletik hurbilen dagoen herria Victoria eta hegoaldeko magaletik Câmpulung herria dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bărăgan

**Bărăgan** (;  ahoskatua) hego-ekialdeko Errumanian dagoen ordokia da, Valakiako ordokiaren ekialdeko aldea dena. Bere lurzoru beltzean laboreak hazten dira.

Hegoaldean eta ekialdean Danubio ibaiak eta iparraldean Buzău eta Călmăţui ibaiek mugatzen dute. Mendebaldeko mugan Buzău, Urziceni, Budești eta Oltenița hiriak lerrotzen dira.

## Kanpo estekak
Jack Andraka

**Jack Thomas Andraka** (Crownsville, Maryland, 1997ko urtarrilaren 8a) asmatzaile estatubatuar eta minbiziaren ikertzaile amateurra da. Intel (Intel Science Fair) Nazioarteko Zientzia eta Teknologia 2012 Azokaren lehen sariaren irabazlea da. Andrakak Gordon E. Moore saria jaso zuen, Pankreako minbizia detektatzeko metodo berri bat garatzeagatik. Gordon E. Moore saria, Intel enpresaren sortzailetako baten omenez, 75,000 dolarrekoa da. Era berean, banakako kategoria txikietan beste sari batzuk ere irabazi zituen, guztira 100.500 dolar.
Maramures

**Maramures** (; ; ; ) ipar-ekialdeko Karpatoetako lurralde historikoa da, egun Ukraina eta Errumaniaren artean banatua dagoena. Hiriburua Baia Maredu eta Satu Mare edo Vișeu de Sus hiriak ere barnean ditu.

## Historia 
Daziarrek bere gotorlekuak eraiki zituzten bertan, tartean Oncești, Slatina edota Călinești. Gero *comitatus* ('konderri') bilakatu zen Hungariako Erresumaren barnean; orduan, magyarren erregeak errumaniar voivoda izendatu zuen, 1383ra arte valakiar legeari esker epaiak eman zituena.

Mohácseko gudua eta gero, Transilvania printzerri autonomo bihurtu zen. Lehen Mundu Gerra eta gero, eskualdea banatu zen, hegoaldea Errumanian geratuz. Bigarren Mundu Gerran Ukrainak iparraldea bereganatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekhiñe Zapiain

**Ekhiñe Zapiain Arlegi** (Bera, Nafarroa Garaia, 2002ko uztailaren 20a) nafar bertsolaria da. Arrosa sareko irratietan, "Zebrabidea" magazina gidatzen du 2022-23 denboraldian.
## Biografia 
Bertso-eskolan ikasitako Beratar honek 2015, 2017, 2018, 2019 eta 2020ko Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartu zuen eta bi aldiz txapeldunorde izan ondoren 2020an txapela eskuratu du. Horri esker 2018tik aurrera Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartu zuen.

2020ko otsailaren 14an XIX. Abra sariketa irabazi zuen Algortan eta 2022an Hernandorena Saria Senperen.

## Lorpenak 
### Txapelketak 
thumb|351x351px|Nafarroako Eskolartekoan. Lehenengo ilaran, ezkerretik hasita hirugarrena. (Iturria: Bertsozale Elkartea)

* Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 2020.
** Txapeldun ordea (2) : 2018 eta 2019.
** Parte hartu (5) : 2015, 2017, 2018, 2019 eta 2020.
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Parte hartu (2) : 2018 eta 2019.
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Zazpigarrena (1): 2025
** Finalaurrekoak (2): 2021 eta 2023

### Sariak 
* Abra saria (1): 2020.
* Hernandorena saria (1): 2022.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Angel Altzuguren *Kotto*
* Maddi Ane Txoperena

## Kanpo estekak
Cat's Eye (1985eko filma)

'''''Cat's Eye'''* (euskaraz *Katuaren Begiak''), 1985eko Lewis Teague estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko antologia film bat da. Drew Barrymore, James Woods, Alan King, Robert Hays eta Candy Clark aktoreek antzeztu zuten.

Filma Stephen King idazleak idatzitako kontakizunetan oinarritutako eta katu baten begiez ikusitako hiru istorioz osatua dago.

## Argumentua 
# Quitters, Inc: Dick Morris (James Woods) zigarro erretzaile porrokatuak erretzeari uzteko asmoz sadiko batzuk kontratatuko ditu.
# Teilatu-ertza: Atlantic City, Cressner (Kenneth McMillan) mafiaburuak bere emazteak Johnny Norris (Robert Hays) tenislari ohia eta apustu-jokalariarekin adarrak jartzen dizkiola jabetuko da, hortaz maitalea teilatu-ertz batean oinez ibiltzera derrigortuko du.
# Jenerala: Wilmington, Ipar Carolina, Amanda (Drew Barrymore) neskatoak bere logelan troll bat dagoela ikusten du.

## Aktoreak 
* Drew Barrymore: Gure neska/Amanda/Alicia Morrison
* James Woods: Dick Morrison
* Candy Clark: Sally Ann
* Alan King: Vinny Donatti doktorea
* Mary D'Arcy: Cindy Morrison
* Robert Hays: Johnny Norris
* Kenneth McMillan: Cressner
* James Naughton: Hugh
* James Rebhorn: Negoziogizon mozkorra
* Charles S. Dutton: Dom
* Mike Starr: Ducky

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Where Eagles Dare

***Where Eagles Dare*** (euskaraz *Non Arranoak Ausartzen Diren*), 1968ko Brian G. Hutton estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra eta ekintza film bat da. Richard Burton, Clint Eastwood eta Mary Ure aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra (1939-1945) bete-betean dela, John Smith (Richard Burton) britainiar maiorrak naziek preso hartutako George Carnaby (Robert Beatty) estatubatuar jenerala askatzeko alemaniar lerroen atzean misio arriskutsu bat burutuko duen eliteko soldadu aliatuen talde bat erreklutatuko du, eta berau taldearen buruzagia izango da. Helburua alemaniarrek jeneralari hitz egitera derrigortu baino lehen askatzea da, oraindik jazotzear dagoen eta alemaniarrak jakitun ez diren Normandiako Lehorreratzearen informazioa baidauka.

## Aktoreak 
* Richard Burton: John Smith maiorra
* Clint Eastwood: Morris Schaffer tenientea
* Mary Ure: Mary Ellison
* Patrick Wymark: Wyatt Turner kolonela
* Michael Hordern: Rolland almirante ordea
* Donald Houston: Olaf Christiansen kapitaina
* Peter Barkworth: Ted Berkeley kapitaina
* William Squire: Lee Thomas kapitaina
* Robert Beatty: George Carnaby jenerala / Cartwright Jones kaporala
* Ingrid Pitt: Heidi Schmidt
* Brook Williams: Harrod sarjentua
* Neil McCarthy: Jock MacPherson sarjentua
* Vincent Ball: Cecil Carpenter komandantea
* Anton Diffring: Paul Kramer kolonela
* Ferdy Mayne: Julius Rosemeyer jenerala
* Derren Nesbitt: Von Hapen maiorra
* Victor Beaumont: Weissner teniente kolonela
* Guy Deghy: Wilhelm Wilner maiorra (krediturik gabe)
* Derek Newark: SSko ofiziala (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Base pare

[thumb|250px|[Adenina–timina base parearen irudikapena.]]
**Base parea** edo ** base bikotea** hidrogeno zubien bidez elkarri lotutako bi base nukleikoz osatutako unitatea da. ADNaren helize bikoitzaren oinarrizko blokea dira eta DNAren zein RNAren egitura tolestua sortzeko ezinbestekoak dira. Hidrogeno loturen eredu espezifikoari jarraituta, Watson-Crick-en base pareek (guanina-zitosina eta adenina-timina) egitura helikoidalari eusten diote. Base pareen egitura horrek informazio genetikoaren kopia erredundantea ematen du, DNAren hari bakoitzean kodetuta. Datuen errepikatze horri eta egituraren erregulartasunari esker, DNA material egokia da informazio genetikoa gordetzeko, eta base pareei esker, DNA polimerasa entzimak DNA erreplikatzeko modua du eta RNA polimerasak DNA transkribatu dezake RNA sortzeko.

## Kanpo estekak
¡Nae Pasaran!

***¡Nae Pasaran!*** 2017ko Felipe Bustos Sierra belgo-txiletar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

Beste sari batzuen artean, Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiaren publikoaren saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
Augusto Pinocheten diktadurarekin lankidetzan ez aritzeko eta txiletarrei elkartasuna adierazteko, Glasgow inguruko East Kilbride udalerriko Rolls-Royce lantegiko beharginek erabaki bat hartu zuten 1974. urtean: ez konpontzea Txileko Aireko Indarretako hegazkin militar batzuen motorrak —ziurrenik Moneta jauregia bonbardatzeko erabilitakoak—. Lau urtez iraun zuen langileen boikotak, eta, denbora horretan haiek jabetu ez arren, beren jarrerak eragin handia izan zuen ozeanoaren bestaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kick-Ass (filma)

***Kick-Ass*** (euskaraz *Ipurdia-Ostikatu*), 2010eko Matthew Vaughn ingeles zinema zuzendariaren umore beltzeko superheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxeko Mark Millar eta John Romita Jr. komikigileen *izenburu berdineko komiki liburuan* oinarritua dago. Aaron Taylor-Johnson, Christopher Mintz-Plasse, Mark Strong, Chloë Grace Moretz eta Nicolas Cage aktoreek antzeztu zuten.

*Kick-Ass 2* (2013) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
AEB, New York hiria. Dave Lizewski (Aaron Johnson) bere gelakideen artean oharkabean igarotzen den institutuko ikasle bat da. Komikizalea izanik, egun batez, superheroi bilakatzea erabakiko du, super ahalmen, entrenamendu gogor edo horretarako arrazoi zehatzik izan ez arren. Baina Daven bizitzak bi zaindari ero ezagutzean berebiziko aldaketa jasango du: Hit Girl (Chloë Grace Moretz), 11 urteko neskatoa eta haren aita Big Daddy (Nicolas Cage). Gainera, Red Mist (Christopher Mintz-Plasse), krimenaren aurka borrokatzen duen neska gaztearekin ere adiskidetuko da. Super heroi taldeak Frank D'Amico (Mark Strong) mafiaburuari aurre egin beharko dio, beren adiskidetasuna eta superheroi trebeziak frogan jarriz.

## Aktoreak 
* Aaron Johnson: Dave Lizewski / Kick-Ass
* Mark Strong: Frank D'Amico
* Christopher Mintz-Plasse: Chris D'Amico / Red Mist
* Chloë Grace Moretz: Mindy Macready / Hit-Girl
* Nicolas Cage: Damon Macready / Big Daddy
* Lyndsy Fonseca: Katie Deauxma
* Clark Duke: Marty
* Evan Peters: Todd Haynes
* Sophie Wu: Erika Cho
* Omari Hardwick: Marcus Williams sarjentua
* Stu Riley: Huge Goon
* Michael Rispoli: Big Joe
* Dexter Fletcher: Cody
* Jason Flemyng: Lobby Goon
* Xander Berkeley: Gigante detektibea
* Kofi Natei: Rasul
* Corey Johnson: Sporty Goon
* Adrian Martinez: Ginger Goon
* Katrena Rochell: Drogazalea
* Omar Soriano: Leroy
* Garrett M. Brown: Lizewski jauna
* Elizabeth McGovern: Mrs. Lizewski andrea
* Yancy Butler: Angie D'Amico
* Deborah Twiss: Zane andrea
* Craig Ferguson: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Esku dantza

[thumb|Esku dantza [Ordizian.]]
**Esku dantza** euskal kultura eta folklorearen osagai den dantza garrantzitsua da. Dantza honen ezaugarri nagusia, izaera soziala eta dibertigarria duela da. Behin eta berriro errepikatzen diren lau pausuz osatua dago, beraz, nahiko erreza dela esan ohi da. Hau dela eta, gaur egun, eskola askotan Haur Hezkuntza eta/edo Lehen Hezkuntzako ikasleek ikasi eta dantzatzen dute. Arrazoi berberagatik hainbat tokitan dantzatzen ohi da: erromeriak, plazak, tabernak, etxean..

Normalean, musika txistu eta danbolinarekin jotzen da. Musika/erritmoa arintzen den heinean, dantza arintzen doa. Esku dantzari esker, koordinazioa lantzen da.
Baztango esku-dantza ezagunena da. Joku-dantza edo irri-dantzen multzoan sailkatzen da beste dantzekin batera: katadera-dantza, itses-dantza, eskalapoin-dantza, paxa-dantza, zurrume-dantza, ipurdi-dantza, bizkar-dantza, saskito-dantza, almute-dantza... Doinua Lizarrako Hilario Olazaran Aitak Bertizaranan jaso zuen, Antonio Elizalde txistulariaren eskutik.

Esku dantza binaka dantzatzen da, dantzariak aurrez aurre bi lerrotan kokatu egiten dira eta tokitik mugitu gabe dantzatzen dute. Dantzariak eskuekin txaloak ematen dituzte. Mugimendu hauek Euskal Herriko beste dantzen antzekoa dela esan dezakegu, makil-dantzakoa adibidez. Makil-dantzan, berakoak bezala kolpatzen dira baina kasu honetan makila erabili beharrean, dantzariek eskuak jotzen dituzte.

## Koreografia 
Koreografia bitan banatzen da: Lehenengo eta bigarren partea berdinak dira, aldaera bakarra bigarren partean buelta emanten dantzatzen dela da. Birritan errepikatzen da parte bakoitza. Konpasa eta musika erritmoa jarraitzen, dantzariak elkarri esku ahurrak kolpatzen dituzte. Musika erritmoa arintzen doa, beraz dantza gero eta arinagoa da.

Lehenengo partea:
* 1) Eskuak batuta aurreko dantzariaren kontra talka egin.
* 2) Eskuineko eskua lehenengo elkarri jo, ondoren ezkerrekoa. Txalo bat eman. Eskuineko hanka altxatu eta beheko aldean txaloa eman, hanka jaitsi eta txalo eman, ezkerreko hanka altxatu eta beheko aldean txaloa eman, hanka jaitsi eta txalo.
* 3) Eskuak gerriaren atzean txalo eman, aurrealdean txalo eman.
* 4) Eskuak batuta aurrekoaren kontra eskuekin talka egin.

Birritan errepikatuko da pausu hau.

Bigarren partea:
Berdin dantzatzen da baina bigarren pausua egitean, eskumarantz ematen da buelta hanka altxatzen den bitartean. Bikote-dantzari bizkarra ematen ari garela ezkerreko hanka altxatu eta txaloa emango diogu buelta ematen dugun bitartean.
Bikote-dantzaren aurrez aurre gaudela hirugarren pausua egiten jarraituko dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.youtube.com/watch?v=4yUuDrMnYQ4 *Esku dantza* tutoriala] 
* https://www.youtube.com/watch?v=4yUuDrMnYQ4 *Esku dantza* Oskorri-Hi ere dantzari- musika]
Teret

***Zama*** (, *Teret*) 2018ko Ognjen Glavonić serbiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Beste sari batzuen artean, Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian Amnesty International erakundearen saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
Vladak izeneko gizon bat du protagonista, kamioi bat gidatzen lan egiten duena, 1999an, NATOk Serbian eginiko bonbardaketen giroan. Kosovotik Belgradera «karga misteriotsu bat» garraiatzea izango du azken enkargua. Horren ostean, etxera itzuli beharko du, eta bere ekintzen ondorioei aurre egin.

## Aktoreak 
* Leon Lučev: Vlada
* Pavle Čemerikić
* Tamara Krcunović
* Ivan Lučev
* Igor Benčina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skin (2018ko film laburra)

***Skin*** 2018ko Guy Nattiv israeldar zinema zuzendariaren film dramatiko laburra da.

Beste sari batzuen artean, zuzeneko film labur onenaren Oscar Saria (91. ekitaldia) eta Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian Gazte Epaimahaiaren saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
Langile herri bateko supermerkatu batean abiatzen da filma, eta bi talderen arteko borroka bat du ardatz. Istorio latz bat erakusten du, non gorrotoak, indarkeriaren kulturak, mehatxuak, xenofobiak eta arrazismoak amaiera tragiko bat ekarriko duten.

## Aktoreak 
* Danielle Macdonald
* Jackson Robert Scott
* Jonathan Tucker

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grâce à Dieu

***Grâce à Dieu*** 2018ko François Ozon frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alexandre Lyonen bizi da, emaztearekin eta bien seme-alabekin. Halako batean, jakinen du txikitan abusuak egin zizkion apaizak oraindik ere haurrekin segitzen duela lanean. Hortik aurrera, haren kontrako borroka hasiko du. Alexandrerekin bat eginen dute Françoisek eta Emmanuelek, haiek ere apaizaren biktimak izandakoak. Kosta ahala kosta, haren jokabidea ezagutarazi nahiko dute.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astragalo (arkitektura)

thumb| Kapitelaren oinarrian astragaloa
[ezkerrera|thumb| Astragalo baten ebakidura, [Joniar ordena|ordena ionikoaren zutabe batean. ]]
**Astragalo**, *(astragalo* latineraz, eta hau grezieraraz *astragalus* hitzetik eratorria) zirkuluerdi sekzioa duen apaingarri bat da eta kapitela eta fustea banatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heavy Metal (filma)

***Heavy Metal***, 1981eko Gerald Potterton britainiar-kanadar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko helduentzako marrazki bizidun antologia film bat da. *Havey Metal* estatubatuar zientzia-fikzio eta fantasiazko komiki aldizkarian argitaratutako kontakizun laburretan oinarritua dago. Rodger Bumpass, Jackie Burroughs, John Candy, Joe Flaherty, Don Francks, Martin Lavut, Marilyn Lightstone, Eugene Levy, Alice Playten, Harold Ramis, Percy Rodriguez, Susan Roman, Richard Romanus, August Schellenberg, John Vernon eta Zal Yanovsky aktoreek beren ahotsak ipini zituzten.

Aldizkarian bezala, filmean ere bortizkeria, sexualitatea eta biluztasuna agerikoak dira.

*Heavy Metal 2000* (2000) jarraipena izan zuen, bai eta *Heavy Metal F.A.K.K.2.* (2000) bideo-jokoa eta *Love, Death & Robots* (2019) telesaila ere.

## Argumentua 
Espaziotik itzuli berri den astronauta batek bere alabari esfera berde bat oparituko dio. Halere, esferak ahalmen berezi eta txarrak dituela dirudi, zientzialaria segundu eskasetan hil eta alaba etxeko txoko batean zokoratu baitu. Esferak bere buruari "Loc-Nar" deitzen dio, eta neska beldurtuko duten hainbat kontakizun aipatuko dizkio: kontakizun hauetako protagonistak handigura eta diruzaleak dira, eta esferak beren jokaeretan eragina izan du.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Donbass (filma)

***Donbass*** () 2018ko Sergei Loznitsa ukrainar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Beste sari batzuen artean, Cannesko Zinemaldiaren *Un certain regard*saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
Ukrainaren eta Errusiaren arteko gatazka bortitza da film gordin honen ardatz nagusia. Gerra, ustelkeria eta inpunitatea ikusten ahal dira filmean. Trailer batean makillatzen ari diren estra batzuekin hasi eta bukatzen da filma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Red Joan

***Red Joan*** 2018ko Trevor Nunn ingeles zinema zuzendariaren espioitza-filma da, Melita Norwooden bizitzan oinarrituta.

## Sinopsia 
Joan Stanley urte luzez KGBren zerbitzura aritu zen espioi bat izan zen. Inork ez zuen haren gaineko susmorik, harik eta 2000. urtean MI5 zerbitzuko agenteek atxilotu zuten arte. Galdeketak dirauen bitartean, 1938. urteaz oroituko da, Cambridgen fisika ikasten zuen urteaz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Curse of La Llorona

***The Curse of La Llorona*** 2019ko Michael Chaves estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
*La Llorona* izenekoa, agerpen beldurgarria da; nonbaiten, zeruaren eta infernuaren artean harrapatuta bizi den izakia da; seme-alabak hil izanaren ondorioz dago horrela, itzaletan ibiltzen da, eta haurrei eraso egiten die.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justo antes de Cristo

***Justo antes de Cristo*** 2019ko espainiar telesaila da, Juan Maidagánek eta Pepón Monterok Movistar+entzat egina.

Erromatarren garaian giroturiko istorioa idatzi dute Maidaganek eta Monterok; zuzendaritza lanetan aritu dira, berriz, Borja Kobeaga eta Nacho Vigalondo. Etxean filmaturiko gag sorta bat telesail bilakatu dute, eta erokeriaz beteriko elkarrizketez josi. Azkeneraino zaindu dituzte, ordea, alor formala, argazkigintza eta girotzea.

## Aktoreak 
* Julián López: Manio Sempronio Galva
* Xosé Antonio Touriñán: Agorastocles
* Cecilia Freire: Valeria
* César Saratxu: Cneo Valerio
* Manolo Solo: Gabinio
* Eduardo Antuña: Antonino
* Priscilla Delgado: Ática
* Aníbal Gómez: Corbulón
* Marta Fernández Muro: Domicia
* Fernando Cayo: Cornelio
* Sergio Torrico: Póstumo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miracle Workers

***Miracle Workers*** 2019ko estatubatuar telesaila da, Simon Richek TBSentzat egina.

## Sinopsia 
Jainkoak Lurra suntsitzeko asmoa du, baina bi aingeru baldar ahaleginduko dira hura konbentzitzen eta gizateria salbatzen.

## Aktoreak 
* Daniel Radcliffe: Craig Bog
* Geraldine Viswanathan: Eliza Hunter
* Karan Soni: Sanjay Prince
* Jon Bass: Sam
* Sasha Compère: Laura
* Lolly Adefope: Rosie
* Steve Buscemi: Jainkoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekino (arkitektura)

Arkitekturan, **ekinoa** doriar, joniar eta toskanar ordenetako kuxin antzeko elementu zirkularra da, abako azpian eta astragaloaren gainean kokatzen dena.

## Kanpo estekak
Soziobiologia

**Soziobiologia** biologiaren esparru bat da, portaera soziala eboluzioaren ikuspuntutik aztertzen duena. Etologiako, antropologiako, eboluzioko, zoologiako, arkeologiako, populazioen genetikako eta beste zenbait esparrutako ezagutzak hartzen eta erabiltzen ditu. Gizarteen azterketaren eremu zehatzagoan, giza portaeraren ekologiatik eta psikologia ebolutibotik hurbil dago.

Soziobiologian aztertzen diren portaera sozialen adibide dira estaltze sistemak, lurraldea kontrolatzeko borrokak, taldekako ehiza edo eusozialitatea. Soziobiologiaren arabera, hautespenaren presioak eragiten du izaki bizidunek natur ingurunearekin elkarrekiteko modu erabilgarriak gara ditzaten, eta horren baitan, portaera sozialak ere modu berean eboluzionatzen du.

"Soziobiologia" hitza 1940ko hamarkadan sortu zen, baina ez zuen arrakastarik izan 1975ean Edward Osborne Wilsonek *Sociobiology: The New Synthesis* argitaratu zuen arte. Esparru berria berehala bilakatu zen tirabiren erdigune. Richard Lewontin eta Stephen Jay Gould izan ziren kritikoen buru, esaten baitzuten geneek ziur badutela eragina giza portaeran, baina oldarkortasuna eta beste portaera batzuk ingurune sozialetik abiatuta azal daitezkeela, biologiatik baino gehiago. Soziobiologoen aldetik, berriz, berezkoaren eta eskuratutakoaren arteko erlazioaren konplexutasuna nabarmentzen dute.

## Kanpo estekak
Tres

**Tres** honakoa izan daiteke:

* **Tres**, Kubako musika tresna
* **Tres**, Italiako udalerria
* ***Tres***, Juanes musikariaren abestia
* ***Tres***, Fiel a la Vegaren musika diskoa.
* ***Tres***, Roberto Bolañoren poesia liburua.

Tres, gainera, hiru da gaztelaniaz, horregatik leku-izen ugaritan agertzen da.
Kauldi Odriozola

**Kauldi Odriozola Ieregi** (Zumaia, ) gipuzkoar eskubaloi jokalaria da, eskuin hegalari moduan aritzen dena.

Herriko taldean Pulpo KEn hasi eta 2016an ASOBAL Ligan Bidasoan debutatu zuen. 2021eko azaroan HBC Nantes taldeak fitxatu zuen.
Pablo Paredes

**Pablo Paredes** izan daiteke:
* Pablo Paredes Arratia (1983- ) arabar futbolaria;
* Pablo Paredes Lapeña (1995-) bizkaitar eskubaloi jokalaria.
Chocolates Elgorriaga

**Chocolates Elgorriaga** Irungo enpresa da, txokolate egiten duena. 2012tik aurrera, Urbasa Global Brands taldearen parte da.

Frankismoak egungo Ekuatore Ginean zuen koloniatik ekartzen zuten kakaoa eta bertako langileak esklabotza moduko sisteman aritzen ziren. Enpresak bubien kanpai tradizionala hartu zuen logotzat.

XIX. mendean Berako artzain baten emazteak Confitería Elgorriaga ireki zuen Irunen. Laster ospetsu bilakatu eta Espainiako erregea bera bezeroetako bat izan zen. XX. mendearen hasieran Francisco Elgorriaga lantegi bat eraiki zuen Mendibilen eta, harrezkero, hainbat produktu ezberdin egin ditu. 1965ean espainiar estatuan txokolate zuria ekoiztu zuten lehenak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erik Balentziaga

**Erik Balentziaga Azkue** (Zarautz, ) gipuzkoar eskubaloi jokalaria da, erdiko moduan aritzen dena.

Herriko taldean Zarautz KEn hasi eta 2015ean ASOBAL Ligan SD Teucron debutatu zuen.

## Ibilbidea 
* Zarautz KE
* SD Teucro ( -2016)
* Helvetia Anaitasuna (2016-2018)
* Club Balonmano Ciudad de Logroño (2018- )
Imanol Gartziandia

**Imanol Gartziandia Alustiza** (Urretxu, ) gipuzkoar eskubaloi jokalaria da, eskuin hegaleko moduan aritzen dena.

Urolan hasi eta 2015ean ASOBAL Ligan Club Balonmano Ciudad de Logroñon deubutatu zuen.

## Ibilbidea 
* Urola Kirol Elkartea
* Sanlo EKT ( -2015)
* Club Balonmano Ciudad de Logroño (2015- )

## Kanpo estekak
Dean Kamen

**Dean Kamen** (Long Island, 1951ko apirilaren 5a) enpresaburu eta asmatzaile estatubatuarra da. Segway-ko eta iBOT-eko sortzailea. FIRST erakundearen sortzailea ere bada.

## Asmakuntzak 
Ziurrenik, Dean Kamen-en asmakuntzarik ezagunena Segway da, bi gurpileko garraio arin giroskopikoa eta elektrikoa, eta ordenagailuz kontrolatutako autokulunkarekin. Kamen iBOTaren asmatzailea da, lur orotako gurpil-aulkia, eta ordenagailu bidez kontrolatutako autokulunka duen giroskopio elektrikoa ere erabiltzen duena. FIRST erakundearen fundatzailea da, zeinen programak, eskolaurrerik aurrerako gazteei zientzia eta teknologiako aplikazioak irakasteko bideratuta dauden.

Agian SlingShot izan da gauzarik handiena, ur purifikatzaile unibertsala, Hirugarren Munduko gaixotasunen %50 konpon dezakeena.
Pablo Paredes Lapeña

**Pablo Paredes Lapeña** (Getxo, ) bizkaitar eskubaloi jokalaria da, pibot moduan aritzen dena.

Barakaldon hasi eta 2014an ASOBAL Ligan Agrupación Balonmano Gijón Jovellanosen debutatu zuen.

## Ibilbidea 
* Barakaldo Eskubaloi Kluba ( -2014)
* Juanfersa Gijón (2014-2015)
* Go Fit Santander (2015-2017)
* Club Balonmano Ciudad de Logroño (2017-2018)
* Quabit Guadalajara (2018- )
Yeray Lamariano

**Yeray Lamariano Urizar** (Eibar, Gipuzkoa, ) gipuzkoar eskubaloi jokalaria da, atezain moduan Atlético Valladolid aritzen dena.

## Kirol ibilbidea 
Yeray Lamariano Urizar Gipuzkoako Eibarren jaio zen, eta hantxe egin zituen lehen urratsak eskubaloiko jokalari gisa, Arrate Kirol Gaztedia taldean. 2001ean ASOBAL Ligan Club Balonmano Ademar León taldearekin egin zuen debuta.

Leongo Ademarren jardun zuen 2001etik 2007ra eta 2015ean. BM Valladolid eta BM Bidasoa Irun taldeetatan ere jardun zuen. Ondoren Frantzian Chartres taldean jokatu zuen 2016-2017 denboraldian.

2015/2016 denboraldian, Lamarianok urte bat eman zuen CB Cangasen, eta EHF8 kopan hartu zuen parte. O Gacerne-ren lehen denboraldian, lehen txanda % 40tik gorako geldialdiekin amaitu zuen. Hala ere, azken hilabeteetan, zauriek beren errendimenduari eragitn zioten; izan ere, lesioa izan zuen, eta, ondorioz, ezin izan zuen bigarren tourraren lehen lau partidetan parte hartu.

2016-2017 denboraldirako, kontratuaren amaieran, Frantziako Chartres MHB 28rekin konpromisoa hartu zuen, atzerrian izandako lehen esperientzia, beste bi espainiarrekin eta txiletar batekin batera. Louis Prévost eta Nebojsa Grahovac-ekin atezain hirukoitza osatu zuen. Grahovacen atzetik, hierarkian bigarren postua lortu zuen. 

2017-2018 denboraldian, BM Nava taldearekin iritsi zen ASOBAL Ligara igotzeko fasera, eta  finalean 24-25galdu zuen BM Sinfin taldearen aurka; urtebete geroago, kategoria gorenera igo zen. 2019-2020 denboraldian bere denboraldi onenetako baten protagonista izan zen, eta partida gogoangarriak egin zituen, hala nola Ademar León eta Club Balonmano Navaren aurkakoa. 2020-2021 denboraldian, lehengo atezaina izaten lagundu zion kluba utzi egin zuen Atlético Valladolid taldean aritzeko.

## Taldeak 
* Ademar de León (2001-2007)
* BM Bidasoa Irún (2007-2009)
* SD Octavio (2009-2010)
* BM Antequera (2010-2011)
* BM Valladolid (2011-2014)
* BM Nava (2014-2015)
* Ademar de León (2015)
* CB Cangas (2015-2016)
* Chartres MHB 28 (2016-2017) Frantzia
* BM Nava (2017-2021)
* Atlético Valladolid (2021-...)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak