open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asturietako Erresuma

**Asturietako Erresuma** () Iberiar penintsulako erresuma bat izan zen, 718. urtean Pelaio bisigodo nobleak sortua, Toledoko Bisigodoen Erresuma kolapsatzean. Musulmanek Iberiar penintsula konkistatu ondoren Iberiar penintsulan sortutako lehen kristau entitate politikoa izan zen. Eta 925. urtea arte iraun zuen; izan ere, urte hartan, hiriburua Oviedotik Leona aldatzean, Asturietako Erresuma Leongo Erresuma bilakatu zen.

XIX. mendean espainiar nazionalismoak asmatutako mitoak dioenez, Iberiar Penintsulako Errekonkista Asturietako Erresumak hasi zuen, Don Pelaio erregea buru zuela.

## Izena 
Izenaren jatorria bi Asturia izan ziren: Oviedoko Asturia eta Santillanako Asturia.

## Erregeak 
Asturietako Erresumak, bere historian, hamahiru errege izan zituen. Nahiz eta zerrenda hau Pelaio buruzagitik hasi, bere burua Asturietako errege aldarrikatu zuen lehen monarka Alfontso I.a izan zen.

#Luzera guztiak pixeletan neurtzen dira
ImageSize = width:600 height:550 #Irudiaren neurria: zabalera, garaiera
PlotArea = width:50 height:530 left:50 bottom:10 #Grafika beraren neurria irudiaren barnean: zabalera, garaiera, ezkerraldea, eskubialdea
DateFormat = yyyy #Daten formatua= y-urtearen digitua, m-hilabetearen digitua, d-egunaren digitua.
Period = from:718 till:927 #Errepresentatutako denboraldia: noiztik, noiz arte
TimeAxis = orientation:vertical #Denbora ardatzen errepresentazioa: horizontala edo bertikala
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:718 #Eskala

# Bi esaldi elkarren artean talka egitean ez da konturatzen, hortaz
# eskuz $dx aldagaiaren bidez mugitu behar da

Define $dx = 20 # shift text to right side of bar

PlotData=
#barra, kolorea, zabalera, ?, lerroketa, iturriaren neurria (XS,S,M,L,XL)
  bar:Buruzagiak color:blue width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:M
  
 #noiztik     noiz arte desplazamendua($dx, píxeles) testua eta lotura
 from:start till:737 shift:($dx,0)  text:Pelaio
 from:737  till:739 shift:($dx,-6)  text:Favila
 from:739  till:757 shift:($dx,-5)  text:Alfontso I.a
 from:757  till:768 shift:($dx,-5)  text:Fruela I.a
 from:768  till:774 shift:($dx,-5)  text:Aurelio
 from:774  till:783 shift:($dx,-5)  text:Silo
 from:783  till:789 shift:($dx,-7)  text:Mauregato
 from:789  till:791 shift:($dx,-5)  text:Bermudo I.a
 from:791  till:842 shift:($dx,-5)  text:Alfontso II.a
 from:842  till:850 shift:($dx,-5)  text:Ramiro I.a
 from:850  till:866 shift:($dx,-5)  text:Ordoño I.a
 from:866  till:910 shift:($dx,-5)  text:Alfontso III.a
 from:910  till:end shift:($dx,-4)  text:Fruela II.a

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asturiasko Printzerria
* Asturiar artea

ezkerrera|thumb|Europa 814. urtean

## Kanpo estekak
Bono (argipena)

**Bono** hitzak adiera zenbait ditu:

* Bono, Sassariko probintziako (Sardinia, Italia) udalerria.
* Bono, U2 musika taldeko abeslaria.
* Bono, Frantziako Morbihan departamenduko udalerria.
Susan Sarandon

**Susan Sarandon** (New York, 1946ko urriaren 4a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea da, Oscarren irabazlea. 
Haren estreinako filma 1969an egin zuen kasualitate hutsez. Chris Sarandon, garai hartako bere senarra lagundu zuen *Joe* filmaren proba batera, baina bera eta ez senarra hartu zuten, protagonistako paper baterako gainera. Filmaren arrakasta bazterturik, paper txikiak hautatu zituen orduan, eta bost urte igaro ziren *The Rocky Horror Picture Show* kultuzko filmean agertu arte. 1980an Oscar sarirako izendatu zuten lehen aldiz, *Atlantic City* filmarengatik. Saria jaso zuen 1996an *Dead Man Walking* filmarengatik.

1988tik 2009ra Tim Robbins aktorearekin izan zuen maitasun-harremana Susan Sarandonek. Biak ezagunak dira euren pentsaera ezkertiarrarengatik.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antroponimia

**Antroponimia** pertsonen izen propioen jatorria eta haien esanahiak aztertzen dituen onomastikaren atala da.
Euskaltzaindiak, antroponimia izenburupeko bi pertsona-izen zerrenda argitaratuta dauzka:
:* Euskal Herritik kanpoko pertsona-izenak.
:* Euskal Herriko pertsona-izenak.

Euskaltzaindiak, Euskal Herriko pertsona izenen lehen zerrendetan, mutilen eta nesken pertsona izenak bereizi zituen. Horrek polemika ekarri zuen, pertsona batzuek genero bereizketarik gabeko izenak egon bazeudela erakutsi zutelako, eta batzuen ustez, are gehiago egon behar zutela defendatzen zutelako.

Euskaltzaindiak 2019ko ekainean, genero bereizketarik gabeko pertsona izenen lehen zerrenda argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Toponimia
* Onomastika

## Kanpo estekak
Bionimia

**Bionimia** izaki bizidunen izenak aztertzen dituen onomastikaren atala da. Beste sailkapen baten arabera, Bionimia honako ataletan banatzen da:

* Zoonimia, animalien izenei buruzko Bionimiaren atala.
* Fitonimia, landareen izenei buruzko Bionimiaren atala.

## Kanpo estekak
Onomastika

**Onomastika** izen bereziak edo propioak aztertzen dituen hiztegigintza edo lexikografiaren atala da, eta izen propioen multzoa. Honako hiru atal hauetan banatzen da:

* antroponimia, pertsona izenak (antroponimoak) aztertzen dituena;
* toponimia, leku izenak (toponimoak) aztertzen dituena;
* bionimia, izaki bizidunen izenak aztertzen dituena.

Toponimia, gainera, beste zientzia batzuetan ere aztertzen da batzuetan; hala nola historia, geografia, mitologia, literatura, eta abar.

2016an Onomastika Elkartea eratu zen Euskal Herrian, Ricardo Zierbide, Ander Ros, Josemari Sestorain eta besteren ekimenaz.

## Onomastika-glosategia 
### Antroponimia: pertsona-izenak 
Antroponimia pertsona-izenak aztertzen dituen zientzia-alorra da.
* cognomen : Erromatar batzuek zeramaten izengoitia,
* etnonimo : herri baten edo etnia baten izena,
* jentilizio : leku bateko biztanleei edo herritarrei ematen zaien izena,
* hagionimo : santu-izena,
* matronimo : familia-izena, amagandik jasoa,
* patronimo : familia-izena, aitagandik jasoa,
* pseudonimo : pertsona baten ezizena.
* teonimo: jainko edo jainkosa baten izena.

### Toponimia: leku-izenak 
* koronimo : eskualde-izena,
* hagiotoponimo : leku-izena, santu-izen batetik jasoa,
* hidronimo : ur-masa baten izena (ibaiak, aintzirak, itsasoak...),
* mikrotoponimo : leku-izena, maila lokalean,
* oronimo : mendi-izena,
* odonimo : kale-izena,
* patronimiko: pertsona izen batetik eratorria, —ia beti aitaren izanetik eratorria―, jatorria adierazten duen deitura edo izena,
* toponimo: leku-izena, oro har.

### Termino generikoak 
Termino hauek izen arruntei edota izen bereziei dagozkie.

* akronimo: hitz-multzo baten laburpena, ahoskatzeko modukoa,
* alonimo: beste izen bat (batez ere egile batena edo lan batena),
* antonimo : beste baten aurkako esanahia duen hitza,
* diminutibo: txikigarria, beste hitz batetik eratorritako terminoa, txikitasun, goxotasun edo ahultasun ideia erantsiz,
* eponimo: pertsona-izen batetik hartutako leku- edo gauza-izena,
* exonimo: kanpoko izena, beste hizkuntza batetik hartutako pertsona- edo leku-izena, grafia egokituz,
* homonimo: izen berekoa,
* hiperonimo: objektu jakin bat baino kategoria zabalagoko izena,
* hipokoristiko: izen baten aldaera familiar edo maitekorra,
* hiponimo: objektu jakin bat baino kategoria murritzagoko izena,
* meronimo: zati baten izena,
* metonimia: gauzak beste izen batez izendatzea, esanahiaren desplazamenduaren bitartez,
* paronimo: antzeko izenak,
* sigla: hitz multzo baten inizialekin osatutako izena,
* sinonimo: beste hitz baten esanahi bera edo bertsua duen terminoa.

## Ikus, gainera 
* Euskal Wikiatlasa
* Mapamundi
* Euskal Onomatikaren Datutegia
* Euskal Herriko onomastika.

## Kanpo estekak 
* Euskal Onomastikaren Datutegiaren kontsulta on line, «EODA - Bilaketa - EODA» *www.euskaltzaindia.eus*
* EIMAren *Onomastika* lana.
* EIMAren "Izen zerrendak".
* Euskal Autonomia Erkidegoko toponimia Euskadi.eus
*
Bette Davis

**Ruth Elizabeth "Bette" Davis** (Lowell, 1908ko apirilaren 5a - Neuilly-sur-Seine, 1989ko urriaren 6a) Estatu Batuetako aktorea izan zen, bitan Oscar sariaren irabazlea.

## Bizitza 
Broadwayen aritu ostean, Hollywoodera jo zuen, non Universal Studios konpainiako hainbat filmetan agertu zen. Orduan Warner Bros. konpainiarekin sinatu zuen. Hurrengo urteetan aktore nabarmenetakoa bihurtu zen. Goraipamenak jasotzen zituen film-genero askorengatik, bai melodramengatik bai komediengatik. Haren arrakasta handiena, dena den, drama erromantikoak ziren, nahiz eta "emakumezko filmak" zirela eragozten zitzaion, Bette Davisen atsekaberako.

Kameraren aurrean indar handiko pertsonaiak jokatzeagatik ezaguna bilakatu zen. Askotan glamour gutxikoak edo gaiztokoak ziren paperak. Perfekzionista zela leporatzen zioten, eta zuzendariekin nahiz ekoizleekin izandako liskarrak prentsara ere iristen ziren. 1950eko hamarkadan haren karrera gainbehera etorri zen, nahiz eta zineman zein telebistan lanean jarraitu zuen hurrengo hamarkadetan.

Zinemako arte eta zientzien Akademiako lehendabiziko emakumezko presidentea izan zen. Hollywooden barnan errespetua eskuratu zuen. Hamaika aldiz Oscarrerako izendapena jaso zuen, eta bizitza osoko saria lortu zuen lehen emakumea izan zen.

Haren nortasun sendoak, haren estiloak eta haren une oroko zigarretak osatu dute Bette Davisen irudia. Mingaina zorrotza ere bazuen, eta kritika mingarriak ere adierazten zuen Hollywood, gainerako aktore eta bere buruaren inguruan. Azken urteetan aitortu zuen bere lehentasun bakarra zinemagintza zela, bizitza pertsonala bigarren mailan utziz. Agian arrazoi honengatik lau aldiz ezkondu zen.

Azken urteetan bularreko minbiziak jota zebilen. Frantzian hil zen Donostiatik zetorrela, Donostiako Zinemaldian ohoretu ondoren.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

thumb|250px|Bette Davies Jezebel filmeko trailerrean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dialekto

**Dialektoa** —batzuetan **aldaera diatopikoa** eta **geolektoa** ere deitua— sistema fonetiko, lexiko eta morfosintaktikoan ezaugarri bereziak dituen hizkuntza aldaera da, lurralde mugatu batean mintzatzen dena. Zenbaitetan, hizkuntzalaritzatik kanpora, gizarte-prestigioko arrazoiak direla tarteko, dialektoa «hizkuntza baino maila apalagoa duen mintzaira» dela jotzen da.

## Dialektoaren eta hizkuntzaren arteko banaketa 
[thumb|350px|[Arabieraren dialektoak. Egun, oso urruti dauden dialektoen artean, elkarrekiko ulergarritasuna ez dago ziurtatuta; baina hurbil dauden herrietan, haien arteko aldaketak askoz txikiagoak dira: dialektogunea eratzen da.]]

Hizkuntza baten eta dialekto baten arteko ezberdintasuna ez da argia.

Alde batetik, arrazoi linguistikoak daude. Ikuspegi horren arabera, hizkuntza batetik edota hizkuntza-talde batetik datorren hizkera dialektoa da. Horrela, gaztelania, italiera, galiziera, errumaniera, eta abar, latinaren dialektoak dira.

Historikoki, baina, hitz hori hizkuntza bat gutxiesteko erabili den terminoa da. Dialekto, hortaz, gizarte onespenik gabeko hizkuntzei deitu izan zaie (asturiera, aragoiera, frankoproventzera, eta beste hainbatekin gertatu bezala). Hizkuntza gutxitu gehienek egoera hori pairatu izan dute edo oraindik pairatzen dute.

Bestetik, askotan arrazoi politikoak direla medio, dialekto bat hizkuntza bilakatu da, eta alderantziz. Serbokroazieraren dialekto izan dira kroaziera, serbiera, montenegroera eta bosniera urte askoan, baina hizkuntza talde horien herrialde bakoitzak independentzia lortu zuenetik, hizkuntza bihurtu dira, arrazoi politikoen indarra agerian utziz. Egoeraren argigarri, serbieraren eta kroazieraren ia desberdintasun bakarra alfabetoa da: kroazierak latindarra darabil eta serbierak, zirilikoa.

Max Weinreich hizkuntzalariak hau dio: "Armada duen dialektoa hizkuntza da". Haren arabera, hizkuntzaren eta dialektoaren arteko bereizketa, beraz, politikoa da, linguistikoa bainoago.

Euskararen dialektoei euskalki deritzaie.

## Ikus, gainera 
* Dialektoen continuum.
* Dialektologia.
* Euskalki.
* Europako hizkuntza gutxituak.
* Idiolekto.
* Soziolekto.

## Bibliografia 
* Zabaltza, Xabier (2006): *Una historia de las lenguas y los nacionalismos*, Bartzelona: Gedisa.

## Kanpo estekak
Gaztela Berria

:*Artikulu hau **Gaztela Berria**ri buruzkoa da, esanahi ezberdinentzako ikus Gaztela*
thumb|Gaztela Berria
**Gaztela Berria** Espainiako eskualde historikoa, probintzia hauek osatua: Toledo, Ciudad Real, Madril, Guadalajara eta Cuenca. Madril probintzia bakarreko autonomia erkidego gisa eratu zen. Gainerakoek, Albaceterekin batera, Gaztela-Mantxako autonomia erkidegoa eratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sojourner Rover

**Sojourner Rover**, NASAk Mars Pathfinder misiorako Marteko lurrazala aztertzeko bidali zuen lur orotarako ibilgailu txiki eta telegidatua da. Ibilgailu hau hara garraiatzeko Mars Pathfinder espazio-ontzian bidali zuten, lurreratze-modulu baten barruan.

## Kanpo estekak 
* Sojourner-ri buruzko informazioa
.bs

**.bs** Bahamei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Bahametako Unibertsitateak kudeatzen du.

## Kanpo estekak 
*  .bs whois informazioa IANAren webgunean
.bv

**.bv** Bouvet uharteari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da, zeina hutsik dagoen, biztanlerik gabe. UNINETT Noridek kudeatzen du, baina ez da erabiltzen.

## Kanpo estekak 
*  .bv whois informazioa IANAren webgunean
Aranjuez

**Aranjuez** Madrilgo Erkidegoko hiria da, 48.139 biztanle dituena. Bertatik Tajo ibaia pasatzen da. Bertan Aranjuezko Errege Jauregia dago. UNESCOk *Gizateriaren Ondare* izendatua.

## Etimologia 
Rafael Lapesaren arabera Aranjuez hitzak euskal jatorria da. Berak jaso du *Arantza* hitzetik etor zitekeela, ziur aski *Hotz* hitzarekin konbinatuz. Halaber, *Aran* hitzetik datorrela ere esan da eta bere hitz homonimotik *Haran* (gaztelaniaz «Ciruela»). Horregatik bitxia da Aranjuez Tajo *aran*-ean dagoela eta Toledoko Ciruelos udalerritik gertu dagoela.

Beste jatorri batzuk ere aztergai dira, adibidez arabieratik datorrela.

## Demografia 
thumb|350px|erdian|1900-2005 arteko biztanleriaren garapena

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aranjuezko Udalaren webgunea

[ezkerrera|thumb|300px|[Aranjuezko errege jauregia]]
.ck

**.ck** Cook Uharteei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

Honako bigarren mailako domeinu hauek erabiliz egin daiteke erregistroa:
* **.co.ck**: erakunde komertzialak
* **.org.ck**: irabazi asmorik gabeko erakundeak
* **.edu.ck**: hezkuntza erakundeak
* **.gov.ck**: gobernua
* **.net.ck**: Interneteko zerbitzu hornitzaileak

## Kanpo estekak 
*  .ck whois informazioa IANAren webgunean
Txina (argipena)

**Txina** Asiako herrialde historiko baten izena da. Gaur egun, bi estatuk darabilte izen hori:
* Txinako Herri Errepublika: **Txina** izenarekin ezagutu ohi dena.
* Txinako Errepublika: **Taiwan** izenarekin ezagutu ohi dena.
Populazio indize

**Populazio indizea** (The population index ingelesez), ozar-izarrak bereizten dituen parametro bat da. Ozar-izar berdineko meteoroen distirak erlazionatzen ditu, beraz, masak bere garrantsia du ere.

Honako hau da erlazioa:

:r^m \,

r populazio indizea izanik.

m magnitudeen arteko kendura izanik.

Indize hau urtero alda daiteke.

## Kanpo estekak 
*  Populazio indizea
.cn

**.cn** Txinako Herri Errepublikari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Bigarren mailako domeinuak 
Beste herrialde askotan bezalaxe, bigarren mailako domeinuetan oinarrituta domeinuak eskuratu daitezke. Hauek, gainera, geografikoki banandutako lurraldeentzako bigarren mailako domeinuak ere badituzte.

### Bigarren mailako domeinu orokorrak 
* .*ac*.cn : Academic or scientific research institutions
* .*com*.cn : Komertziala
* .*edu*.cn : Hezkuntza
* .*gov*.cn : Gobernua
* .*net*.cn : Interneteko erakundeak
* .*org*.cn : Erakundeak

### Probintzientzako bigarren mailako domeinuak 
* .*ah*.cn : Anhui
* .*bj*.cn : Beijing
* .*cq*.cn : Chongqing
* .*fj*.cn : Fujian
* .*gd*.cn : Guangdong
* .*gs*.cn : Gansu
* .*gz*.cn : Guizhou
* .*gx*.cn : Guangxi
* .*ha*.cn : Hainan
* .*hb*.cn : Hebei
* .*he*.cn : Henan
* .*hi*.cn : Hubei
* .*hl*.cn : Heilongjiang
* .*hn*.cn : Hunan
* .*jl*.cn : Jilin
* .*js*.cn : Jiangsu
* .*jx*.cn : Jiangxi
* .*ln*.cn : Liaoning
* .*nm*.cn : Inner Mongolia
* .*nx*.cn : Ningxia
* .*qh*.cn : Qinghai
* .*sc*.cn : Sichuan
* .*sd*.cn : Shandong
* .*sh*.cn : Shanghai
* .*sn*.cn : Shaanxi
* .*sx*.cn : Shanxi
* .*tj*.cn : Tianjin
* .*xj*.cn : Xinjiang
* .*xz*.cn : Xizang
* .*yn*.cn : Yunnan
* .*zj*.cn : Zhejiang

### Txinatar karakteredun domeinuak 
Txinatar karaktereak dituzten domeinuak ere eskuratu daitezke *.cn* domeinupean.

Gainera, CNNICek domeinu izen txinatarrak proposatzen ditu: .公司 (**.com** txineraz), .网络 (**.net** txineraz) eta .中国 (**.txina** txineraz). Hala eta guztiz ere, ICANNek ez du hau onartu, eta momentuz ezin da erregistratu.

## Kanpo estekak 
*  .cn whois informazioa IANAren webgunean
Han Wudi

**Han Wudi** enperadorea (, eusk: 'Hanen gerlaria'; K.a. 156 &ndash; K.a. 87), **Liu Che** jaiotza izena zuena, Txinako Han dinastiaren zazpigarren enperadorea izan zen. ~ K.a. 141 eta ~ K.a. 87 urteen bitartean egon zen boterean eta bere agintaldian Txinako lurraldea asko zabaldu zen; K.a. 127 eta 117 Tarim arroa kendu zien Xiongnuei.

## Ikus, gainera 
* Han dinastia
Han (etnia)

**Han etnia** () Txina eta munduko talde etniko garrantzitsuena da. Txinako biztanleriaren % 92 eta mundukoaren % 19 etnia honetakoa da.

## Etnia 
Han etnia Txinako berezko jendea da; haiek egin zuten txinatar kultura eta estatua, eta denboraren poderioz ondoko etniak erakarri zituzten; batzuk menperatu zituzten, beste batzuen menpean geratu ziren, aldiz (mantxu dinastian adibidez), baina azkenean ia denak irentsi zituzten.

Hori dela-eta, ez dira fisikoki berdinak (iparraldekoak eta hegoaldekoak konparatuta), baina bai kulturalki. Txinera hizkuntzaren dialektoak (hizkuntzak, hobeki) hizkuntza erromantzeak bezain ezberdinak dira, hala ere idazkera bat da.

Haien artean azpietniak daude, hakka etnia kasu.

## Han etnia munduan zehar 
### Gehiengo diren herrialdeak 
* Txinako Herri Errepublika: 1.207.541.842 (%91,5)
* Txinako Errepublika edo Taiwan: 22.575.365 (%86)
* Singapur: 2.684.936 (%74,2)

### Gutxiengoa diren herrialdeak 
* Indonesia: 7.566.200
* Thailandia: 7.053.240
* Malasia: 6.590.500
* Ameriketako Estatu Batuak: 3.376.031
* Kanada: 1,612.173
* Vietnam: 1.263.570
* Filipinak: 1.146.250
* Myanmar: 1.101.314

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nola bihurtu zen Han etnia munduko ugariena.
Bibliotekonomia

**Bibliotekonomia** (*biblioteka* eta *ekonomia* hitzetatik) liburutegiak mantendu, antolatu eta kudeatzen dituen diziplina da, informazioa modu egokienean eskuragarri jartzeko helburuaren alde.

## Bibliotekonomiaren atalak 
Bibliotekonomiak bi azpiatal ditu: teorikoa eta aplikatua. Atal teorikoan sartzen dira informazioaren teoria eta ezagutzaren kudeaketa, informazioaren beharra eta behar hori asetzeko modua, ezagutza interpretatzeko orduan eragina duten kanpo-faktoreak, etab. Bibliotekonomia aplikatuaren ardura, berriz, bestelakoa da: bildumak osatzea eta mantentzea (erostea, katalogazioa, mailegatzea, garbitzea...), liburutegien arteko elkarlana, egile-eskubideak, informazio-askatasuna (informazioa eskuratzeko eskubidea), kontserbatzea, liburutegia kudeatzea, etab.

## Informatika eta bibliotekonomia 
Iraultza digitalak –batez ere, sareko datu-baseek– aldaketa sakona ekarri dute liburutegien mundura. Hori dela eta, fitxen bidezko betiko katalogoak baztertu eta katalogo elektronikoak sortu dira, erabilera publikoko sareko katalogoak izenekoak (OPAC = Online Public Access Catalogs). Bildumaren ideia ere aldatu egin da datu-base elektronikoak iristean. Izan ere, gaur egun ez dago bilduma fisikoki liburutegian gorde beharrik erabiltzaileentzat eskuragarri egoteko. Horrek erabateko aldaketa ekarri die dokumentu-bildumen politikari (bai elektronikoei, bai inprimatutakoei).

## Liburuzainaren rola 
Liburuzainak bitartekari gisa jokatu behar du. Bitartekari-lanak egin behar ditu erabiltzailearen eta liburutegiaren edo informazio-zentroaren artean. Bere helburua betetzeko, liburuzainak elkarrizketa egin behar dio erabiltzaileari, eta hortik abiatuta informazio bila hasiko da ezagutzen dituen baliabideak erabilita.

## Bibliotekonomoak 
Honako liburuzain hauek aipagarriak dira:

* Lino Akesolo ‎
* Arantzazu Ametzaga
* Henriette Avram
* Pruden Gartzia
* Agurtzane Juanena
* Nadezhda Krupskaia
* Audre Lorde
* Gerardo Luzuriaga
* Jesús Morrás Santamaría
* Joana Raspall i Juanola
* Iñigo Sanz de Ormazabal

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joana Albret Bibliotekonomia Mintegia
* Sailkapen Hamartar Unibertsala
* Informazioaren berreskurapen
* BIBSYS

## Kanpo estekak 
* Joan Albret Mntegia Eibar.org gunean
Toponimia

[thumb|[Harana harana markatzen duen seinale elebiduna, Araban. Toponimo berezia da, tautotoponimo esaten zaion formakoa.]]

**Toponimia** (grezieratik *topos*, «leku» + *nomos* «izen») leku-izenak (toponimoak) aztertzen dituen onomastikaren atala da. **Toponomastika** izena ere erabiltzen da, auzoko hizkuntza batzuetan erruz, euskaraz oso gutxi. 

Toponimiak, leku-izenen jatorriak, **toponimo**en jatorriak, esanahiak, erabilerak eta motak aztertzen ditu. Geografia lekuak —hala nola orube, soro, herri, auzo, ibai edo mendiak— adierazteko, izendatzeko edo ezagutzeko erabiltzen den hitza edo hitzak dira **toponimo**ak.

## Toponimiaren ikergaia 
Bi dira toponimiaren sail nagusiak: biztanleak dituzten lekuen izenaz (herri, hiri, auzo eta abarren izenak) arduratzen dena bata, eta izadi izenak (ibai, mendi, haitzulo, ibar eta abarren izenak) biltzen eta aztertzen dituena bestea.

Toponimiak hitzen jatorria eta garapena aztertzen duen jakintzarekin (etimologia) harremanak ditu, eta leku izenaren historiaz eta geografiaz ere arduratzen da. Izan ere, azken alor hori alde batera utzi da askotan, eta garrantzi handiagoa eman zaie etimologia azterketei. Bestalde, leku izenak hizkuntza batean baino gehiagotan izan duen erabilera aztertu ohi du toponimiak, eta horretarako hizkuntza batetik bestera egin diren fonetika aldaketak eta idatzizko aztarnak ikertu ditu. Hizkuntza bateko hiztunak leku izena entzun bezala bereganatu eta egokitu ohi du bere hizkuntzaren fonetikara, eta bide horretatik ere aldaketak sortu dira hitzetan. Itzulpena ere erabili izan da leku izenak hizkuntza batetik bestera aldatzeko (adibidez, Ategorrieta, Donostiako auzo baten egungo euskal izena, antzinako *Puertos Colorados* erdal izenaren itzulpena da).

Toponimiak informazio garrantzitsua eskaintzen du lekuen historiaz, biztanleen antzinako hizkuntzaz, biztanleen banaketaz, lekuaren erlijioaz, folkloreaz, jendearen bizimoduaz, eta abar.

## Zenbait toponimo mota 
Endonimoa tokiko bertako hizkuntzan ematen den toponimoa da. Beste hizkuntza batean egiten den moldaketa edo itzulpena exonimoa da. Adibidez, *Roma* latinez eta italieraz endonimoa da, eta *Erroma,* euskarazko exonimoa.

## Ikus, gainera 
* Exonimo
* Tautotoponimo
* Odonimia
* Oikonimia
* Hidronimia

## Kanpo estekak 
*    Euskal Onomastikaren Datutegia (Euskaltzaindia)
*    Exonimiaren Datutegia (Euskaltzaindia)
*  EAEko toponimia euskadi.net webgunean
*  Nafarroakoko toponimia ofiziala.

## Erreferentziak
Berbategi

**Berbategia** hizkuntza bat osatzen duen hitz multzoa da, bereziki pertsona, talde edo komunitate batek ezagutu eta erabiltzen duena. Adibidez, *ausart* euskal hiztun guztien berbategian dagoen hitza da, baina ez horrenbeste *zangar*, haren sinonimoa izan arren, askoz gutxiago erabiltzen den hitza baita.

## Kanpo estekak
Erdoña

**Erdoña** (ofizialki *Ordoñana / Erdoñana*) Arabako herria da, Donemiliagako udalerriko herriburua. Agurain eta Zalduondo artean kokatuta dago.

Gentilizioa, euskaraz, **ordoñanar** da.

## Mugakideak 
Iparraldean Luzuriaga, Galarreta eta Zalduondo, hegoaldean Agurain, ekialdean Mezkia eta mendebaldean Zuhatzu Donemiliaga mugakide ditu.

## Historia 
Herriaren izena lehen aldiz Becerro Galicanoaren 189 eta 190. folioetan agertzen da, 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean dokumentatzen da, ***Erdongana***.  letra bikote hori hurrengo dokumentuetan  edo  idatziko da. Bestalde, hasierako silaba, historian zehar *er*- eta *or*- aldaeretan dokumentatu da. XIV-XVI. mendeetan, izenaren hasieran, *h*- bat idatzi zen, eta Patxi Salaberriren ustez *h*- horrek euskal sustraiak izan zitzakeen.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 3 linea ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Done Milian baseliza, herritik iparraldera dagoena, muino baten gainean.
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza.
* Herdoñana etxea.

Fitxategi:Ordoñana - Iglesia de la Asuncion 2.jpg|Jasokundeko eliza.
Fitxategi:Jasokundeko Eliza, Erdoñana (Araba) 3.jpg|Jasokundeko elizaren ataria.
Fitxategi:Jasokundeko Eliza, Erdoñana (Araba) 2.jpg|Jasokundeko elizako aurpegiak.
Fitxategi:Done Milian baseliza Erdoñan.jpg|Done Milian ermita.
Fitxategi:Done Milian ermita, Erdoñana, Araba 2.jpg|Done Milian ermitako armarria.
Fitxategi:Ordoñana-herdoñana.jpg|Herdoñana etxearen argazki zahar bat.

## Pertsonaia ezagunak 
* Rafael Ladrón de Guevara (1952-), txirrindularia.

## Ikus, gainera 
* Aguraingo Kuadrilla

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak 
*  Erdoña Auñamendi entziklopedian
* Jasokundearen eliza - bisita birtuala
Adana

thumb|Adanaren ikuspegi orokorra.
**Adana** Arabako herria da, Donemiliagako udalerrikoa. 

## Historia 
***Adanna*** 1025ean, Donemiliagako goldean dokumentatu zen, eta Langraiz Okako barrutian zegoela kokatuta pentsatu zen dokumentu horretan *Langrares* barrutian sartu zutelako eskribauek. Baina gero ez zen informaziorik topatzen ustez hustutako herri horri buruz... Becerro Galicano eta Donemiliagako goldearen edizio digitala prestatu zutenek, ordea, *Adanna* hura gaurko Donemiliagako Adanarekin lotu zuten, Gerardo Lopez de Gereñuk ez bezala.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Bartolome eliza

Fitxategi:Adanako eliza.jpg|San Bartolome eliza
Fitxategi:Adana (Araba) San Bartolome elizako ataria.jpg|San Bartolome elizako ataria
Fitxategi:Adana (Araba) garbitokia.jpg|Garbitokia
Fitxategi:Adanako bolatokia.jpg|Bolatokia

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Adanna
* Aguraingo Kuadrilla

## Kanpo estekak
Axpuru

**Axpuru** Arabako iparraldean dagoen herria da, Donemiliagako udalerrikoa. Itsasoaren mailatik 675 metrora dago.

## Toponimoa 
Axpururen lehen aipamena Donemiliagako goldean (1025): ***Hazpurua***.

## Lazarragaren XVI. mendeko aipua 
## Inguru naturala eta kokapena 
Herriak Donemiliagako Larrearekin egiten du muga mendebaldean, Barriarekin ekialdean, Zuhatzurekin hegoaldean eta Elgeako mendilerroarekin iparraldean.

Mendebalderantz Hermua 2,7 kilometrora eta Larrea 1,4 kilometrora daude eta ekialderantz Narbaxa 2,3 kilometrora.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondarea 
* **San Joan Bataiatzailearen eliza**: Herriko eraikinik nabarmenena da, XVI. mendekoa. Erretaula gotiko berantiarra da, 1525-1530ean egindakoa, pizkundetar osagai batzuekin. 1972-1974an zaharberritze lan sakonak egin zituzten, eta berriro ere 2006 eta 2007an.

* **Agirre baserria** dago, baita **Lomendi** eta **Maiza** ere, XVII. eta XVIII. mendeko bi zatiko landa-etxeen estiloan egindakoak.

## Irudi galeria 

Aspuru.jpg|Herriko ikuspegi orokorra.
File:Vista_Iglesia_de_San_Juan_Bautista.jpg|San Joan Bataiatzailea eliza.
File:Puerta_Iglesia_San_Juan_Bautista.jpg|Elizaren ataria.
File:Arco_Iglesia.jpg|Elizaren leiho bat.
File:Detalle_retablo_2.jpg|Elizako erretaula.
File:Casa_en_Aspuru.jpg|Axpuruko etxea.
File:AXPURU (ARABA).jpg|Axpuruko ikuspegia udan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aguraingo Kuadrilla

## Kanpo estekak
Bikuña

**Bikuña** Arabako ipar-ekialdeko herri bat da, Donemiliagako udalerrikoa. A-4114 errepideak herria zeharkatzen du, Gasteiz eta Iruñea bitarteko errepidetik gertu.

Bikuña izenaren lehen aurrekaria, ***Pingunna***, aipatzen da 1025. urteko Donemiliagako goldean.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
260px|thumb|Bikuñako eliza.
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza

Fitxategi:Bikuña (Araba) Andre Mari eliza 2.jpg
Fitxategi:Bikuña (Araba) Andre Mari eliza.jpg
Fitxategi:Bikuña (Araba) Andre Mari eliza 11.jpg
Fitxategi:Bikuña (Araba) Andre Mari eliza 7.jpg
Fitxategi:Bikuña (Araba) Andre Mari eliza 8.jpg
Fitxategi:Bikuña (Araba) Andre Mari eliza 4.jpg

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Kaleak 
* Elizaldea kalea
* Arbe kalea
* Bergua kalea

## Jaiak eta ospakizunak 
Bikuñako jaiak azaroaren 10ean ospatzen dira. Abuztuaren 20an, San Bernardo egunean, erromerian joaten dira herriko biztanleak Barriara.

## Bitxikeriak 
Joan Perez Lazarragaren eskuizkribuaren azken lau lerroak Bikuñari buruzkoak dira:

## Bikuñar ospetsuak 
* Santxo Santxez Bikuñakoa, militarra.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Bikuña (Araba).jpg
Fitxategi:Bikuña (Araba) elkartea.jpg|Elkartea
Fitxategi:Bikuña (Araba) baskula.jpg|Baskula
Fitxategi:Bikuña (Araba) garbitokia.jpg|Garbitokia
Fitxategi:Bikuña (Araba) 2.jpg

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Arabako Kutxa.

## Ikus, gainera 
* Aguraingo kuadrilla

## Kanpo estekak
Durruma (Donemiliaga)

**Durruma** (ofizialki *Durruma Donemiliaga/ San Román de San Millán*) Arabako herria da, Donemiliagako udalerrikoa.

## Geografia 
Entzia mendilerroaren magalean dago. Hortaz, ohiko abiapuntua da Mirutegi zein Ballo mendietara igotzeko.

## Historia 
Durrumatik Ab Asturica Burdigalam galtzada erromatarra igaro zenez, uste da Antoninoren ibilbideko *Alba* bera izan daitekeela. Durrumako Albeiurmendi aztarnategiak teoria hori indartzen du. Dena den, Alba gertuko Albeiz herria zela ere proposatu izan da. 

Albeiurmendi aztarnategi erromatarren termetako egituren aztarnak agertu dira, eta sigillata hispanikoaren zati ugari, hipokaustoan erabiltzen ziren motako adreiluak, tejulak eta abar jaso dira. Inguruko galtzada erromatarrari dagokionez, *Via de Hispania in Aquitaniam* aipatu behar da, Antoninoren Ibilbidean deskribatzen den Ab Asturica Burdigalam-ek Tullonium-etik zetorrena eta lur horiek zeharkatzean, Albatik igaro eta Aracaelira ( Uharte Arakiletik gertu dagoen mansioa) eramaten zuena.

Erromatar garaiko epigrafe ugari agertu dira. Ana Echevarria Arsuaga historialariak Arabako erromatar epigrafia aztertu eta datatu zuen 1984an eta lau nukleo nagusitan banatu zituen, Kontrastakoa, Iruña-Veleiakoa, Luzkando herri hustukoa (Iruraiz-Gaunan) eta Durrumakoak. Geroago, Paquita Saenz de Urturi eta  Andoni Sáenz de Buruagak Durrumako inskripzioak aztertu zituzten 1994an.  

### Erdi Aroa 
Herriaren lehen aipamenak, dokumentuetan, IX. mendekoak dira, ***Sancti Romani***. Donemiliagako Goldean ere, (1025), *Sancti Romani* izenaz aipatzen da.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Erromatar aztarnak: Durruman erromatar garaiko bederatzi idazkun aurkitu dira. Horietatik zazpi San Roman parrokian daude eta 2 desagertu dira.
* San Roman eliza

Fitxategi:Donemiliaga eliza, Durruma, Araba 4.jpg|Donemiliaga eliza
Fitxategi:Donemiliaga eliza, Durruma, Araba 3.jpg|Bataiarri gotikoa
Fitxategi:Donemiliaga eliza, Durruma, Araba 5.jpg|Sabaia
Fitxategi:Durruma Donemiliaga portale erromanikoa.jpg|Atari erromanikoa bere arkiboltekin.

## Pertsonaia ezagunak 
* Ernesto Ladrón de Guevara (1950-), politikaria.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Durrumako eliza errepidetik.jpg|San Roman eliza, errepidetik
Fitxategi:Durrumako eliza.jpg|San Roman eliza, herriaren barnealdetik
Fitxategi:Garbitokia, Durruma, Araba 2.jpg|Garbitokia
Fitxategi:Frontoia, Durruma, Araba.jpg|Frontoia
Fitxategi:Durruma, Araba.jpg|Iturria
Fitxategi:San Román de San Millán - Quintas Fotógrafos (23656108809).jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Durruma (Askartza)
* Lutbelscottio.

## Kanpo estekak
Egilatz

**Egilatz** (ofizialki *Eguílaz / Egilatz*) Arabako herria da, Donemiliagako udalerrikoa. 

Euskarak Egilazko gaztelanian utzitako arrasto ugarien erakusgarri, gaztelaniaz ere herriaren izenak bigarren silaban du azentua.

## Historia 
Herriaren izena dokumentatuta agertzen da 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean: ***Heguiraz***. Dokumentu berean barruti, alfoz edo merindade baten izena ***Hegiraz***. Dokumentuan herriak barrutiari izena ematen ziola pentsatzen da.

## Toponimoa 
Hasierako hasperena,  hori, dokumentuetan XVI. mendeko hasierara arte agertzen da. Izenaren etimologia *hegi*- + -*latz* dela pentsatzen da.

## Demografia 
## Historia 
* Donemiliagako goldean, 1025. urtean, *Hegiraz* toponimoa agertzen da lehen aldiz dokumentatuta.
* Egilatz izena hegi/lats-etik datorrela dirudi, hegi=aldapa lats=errekatxo.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|200px|Aizkomendiko trikuharria, ekialdetik ikusia, 1970ean
* Aizkomendiko trikuharria. Euskal Herriko handienetakoa da, Bilarkoarekin batera.
* Arza etxea
* San Pedro eliza

Fitxategi:Eliza, Egilatz, Araba 6.jpg|San Pedro eliza.
Fitxategi:Egilatz, Araba.jpg|Eskola zaharra.
Fitxategi:Garbitokia, Egilatz, Araba 3.jpg|Latsagia, garbitokia.
Fitxategi:Dolmen in Basque.jpg|Aizkomendiko trikuharria.

## Mitologia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Jaiak 
Herriko jaiak maiatzean izaten dira. Inauterietan "El viejo" pertsonaia ateratzen dute.

## Egilaztar ospetsuak 
* Juan Diaz de Garaio "Sakamantekas" (1821-1881), serieko hiltzailea.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aguraingo Kuadrilla.

## Kanpo-estekak
Mezkia

**Mezkia** Arabako herria da, Donemiliagako udalerrikoa.

## Historia 
Herriaren izena 1025. urtean datatutako Donemiliagako goldean aipatzen da: ***Mizkina***

## Inguru naturala eta kokapena 
Mezkia A-1 autobidearen eta Gasteiz eta Irun batzen dituen trenbidearen ondoan dago. Iparraldean Zalduondo herriarekin egiten du muga, ekialdean Egilatz herriarekin, ipar-mendebaldean Erdoñanarekin eta hegoaldean Bikuñarekin.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza
* San Juan baseliza (gaur egun hilerria)

Fitxategi:Jasokunde eliza, Mezkia, Araba 2.jpg|Jasokundeko eliza
Fitxategi:Jasokunde eliza, Mezkia, Araba.jpg|Jasokundeko elizako ataria
Fitxategi:Jasokunde eliza, Mezkia, Araba 4.jpg|Jasokundeko elizako atea
Fitxategi:Mezkia, Araba 4.jpg|Garbitokia
Fitxategi:Mezkia, Araba 5.jpg|Plazako etxeak
Fitxategi:Mezkia, Araba 3.jpg|Plazako etxeak

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Aguraingo Kuadrilla
* Mizkia, izen beraren aldaera izan daitekeen toponimoa, Mizkia Mutrikuko auzoa

## Kanpo estekak
Luzuriaga

**Luzuriaga** Arabako ipar-ekialdeko herri bat da, Donemiliagako udalerrikoa.

## Herri mugakideak 
Luzuriagak mugakide ditu iparraldean Narbaxa, Gordoa eta Galarreta; hegoaldean Zuhatzu Donemiliaga eta Erdoña; ekialdean Zalduondo; eta mendebaldean Deredia.

## Historia 
Zornoztegi izeneko aztarnategian herrixka baten hondarrak topatu zituzten, Behe Erdi Aroa garaikoak.

Luzuriaga herriaren izena lehen aldiz XIII. mendean dokumentatzen da. Jerónimo Aznar, Calahorrako katedraleko gotzainaren gutun batean, 1257. urteko dokumentuan: ***Lurçurriaga*** aldaera ikus daiteke.

Geroagoko lekukotzetan, ordea, behin eta berriro oraindik ere erabiltzen dena topatuko da: **Luzuriaga**/ **Luçuriaga**.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundeko Andra Mariaren eliza

Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba.jpg
Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba 9.jpg
Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba 2.jpg
Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba 8.jpg
Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba 4.jpg
Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba 3.jpg
Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba 6.jpg
Fitxategi:Jasokundeko eliza, Luzuriaga, Araba 5.jpg

## Argazki galeria 

Fitxategi:Luzuriaga, Araba 2.jpg
Fitxategi:Luzuriaga, Araba 3.jpg
Fitxategi:Luzuriaga, Araba.jpg

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Aguraingo Kuadrilla

## Kanpo estekak
Txintxetru

**Txintxetru** Arabako erdi-ekialdeko herri eta kontzeju bat da, Donemiliagako udalerrikoa. 

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Santa Eulalia eliza

Fitxategi:Txintxetru (Araba) Santa Eulalia eliza 6.jpg
Fitxategi:Txintxetru (Araba) Santa Eulalia eliza.jpg
Fitxategi:Txintxetru (Araba) Santa Eulalia eliza 3.jpg
Fitxategi:Txintxetru (Araba) Santa Eulalia eliza 5.jpg

## Bibliografia 
* Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). *Alava, pueblo a pueblo*. Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Aguraingo kuadrilla

## Kanpo estekak
Uribarri Jauregi

280px|thumb|
**Uribarri Jauregi** (ofizialki *Ullibarri-Jauregi / Uribarri-Jauregi*) Arabako herria da, Donemiliagako udalerrikoa. Herria sakabanatutako etxe multzo batek osatzen du eta N-123 errepidea bitan banatzen du herrigunea.

## Historia 
1025ean datatzen den Donemiliagako goldean dokumentatuta agertu zen, ***Horivarri*** idatzita.

## Demografia 
XX. mendeak aurrera egin ahala, biztanleria gutxituz joan zen, eta 1960ko hamarkadaren hasieran 100 pertsona bizi baziren, XX. mendearen amaieran, kopuru hori 20ra murriztu zen. XXI. mendean, aldiz, populazioa berreskuratu zuen.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Sortzez Garbiaren eliza
* Gipuzuriko Andre Mariaren baseliza

Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) eliza eta errota.jpg|Sortzez Garbiaren eliza eta errota

## Argazki galeria 

Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) errota.jpg|Errota
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) errotako ubidea.jpg|Errotako ubidea
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) errota 2.jpg|Errota barrua
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) bolatokia.jpg|Bolatokia
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba).jpg|XIX. mendean berritutako dorretxea
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) 2.jpg|XIX. mendean berritutako dorretxea
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) 4.jpg
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) 3.jpg
Fitxategi:Uribarri Jauregi (Araba) garbitokia.jpg|Garbitokia

## Ikus, gainera 
* Aguraingo Kuadrilla

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak 
*  Herriari buruzko informazioa Euskomedia fundazioaren webgunean.
Zuhatzu Donemiliaga

thumb|Herri oroimenaren printzak (ES)

**Zuhatzu Donemiliaga** edo **Zuhatzu** (ofizialki *Zuazo de San Millán / Zuhatzu Donemiliaga*) Arabako herria da, Donemiliagako udalerrikoa. 

## Historia 
Herria aipatua agertzen da, lehen aldiz, Donemiliagako goldean (1025. urteko datazioarekin): ***Zuhazu***.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Donemiliaga eliza

Fitxategi:Eliza, Zuhatzu Donemiliaga, Araba.jpg|Donemiliaga eliza
Fitxategi:Eliza, Zuhatzu Donemiliaga, Araba 3.jpg|Donemiliaga elizako ataria
Fitxategi:Eliza, Zuhatzu Donemiliaga, Araba 4.jpg|Donemiliaga elizako kanpandorrea
Fitxategi:Eliza, Zuhatzu Donemiliaga, Araba 5.jpg|Donemiliaga elizako atea
Fitxategi:Eliza, Zuhatzu Donemiliaga, Araba 9.jpg|Eliza atariko irudiak
Fitxategi:Eliza, Zuhatzu Donemiliaga, Araba 8.jpg|Eliza atariko irudiak
Fitxategi:Eliza, Zuhatzu Donemiliaga, Araba 7.jpg|Eliza atariko irudiak
Fitxategi:Zuhatzu Donemiliaga, Araba.jpg|Eliza alboan dagoen etxea

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Aguraingo Kuadrilla

## Kanpo estekak
Alaitza

**Alaitza** Arabako herria da, Iruraitz-Gaunako udalerrian kokatzen dena, Iruraitz udalerri zaharrean.

## Historia 
1089ko agiri batean agertzen da lehen aldiz. Bertan Gartzia Gonzalezek ondorengorik izan ez duela eta Donemiliagako monastegiari bere Alaitzako ondasun guztiak ematen dizkiola aipatzen da.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Andre Mariaren Jasokundearen elizako absidean, Erdi Aroko horma-irudiak agertu ziren, beste edonongo horma-irudiekin paralelo gutxi dituztenak.

Fitxategi:Alaitza (Araba) Andre Mariaren Jasokundearen eliza 3.jpg|Andre Mariaren Jasokundearen eliza
Fitxategi:Alaitza (Araba) hilerria.jpg|Hilerria

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak 
*  Alaitza udal webgunean
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza - Bisita birtuala
Arrieta (Iruraiz-Gauna)

**Arrieta** Arabako herria da, Iruraiz-Gaunako udalerrian kokatzen dena, Iruraiz udalerri zaharrean.

Dokumentatuta dago, 1025. urteko Donemiliagako goldean, *Harrieta* aldaera.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Maria Magdalena eliza

Fitxategi:Arrieta (Araba) Maria Madalena eliza 11.jpg|Kanpandorrea
Fitxategi:Arrieta (Araba) Maria Madalena eliza 13.jpg|Arkupea
Fitxategi:Arrieta (Araba) Maria Madalena eliza 14.jpg|Ataria
Fitxategi:Arrieta (Araba) Maria Madalena eliza 4.jpg|Bataio harria
Fitxategi:Arrieta (Araba) Maria Madalena eliza 9.jpg|Erretaula txiki bat
Fitxategi:Arrieta (Araba) Maria Madalena eliza 6.jpg|Erretaula nagusia

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

280px|thumb|Arrietako garbitokia.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Arrieta (Araba).jpg
Fitxategi:Arrieta (Araba) iturria.jpg
Fitxategi:Arrieta (Araba) garbitokia.jpg

## Ikus, gainera 
* Arrieta (Artzibar)
* Arrieta (Bizkaia)
* Arrieta (Trebiñu)
* Arrieta (Zegama)

## Kanpo estekak 
*  Arrieta udal webgunean
Erentxun

**Erentxun** Arabako lautadako herri bat da, Iruraitz-Gaunako udalerrikoa. Gauna udalerrikoa izan zen 1966ko fusioa gertatu arte.

## Historia 
Herriaren izena 1025. urteko Donemilagako goldean aipatzen da, ***Hereinzguhin*** grafiaz.

## Demografia 
## Hizkuntza 
Herriko euskara XVIII. mendearen inguruan galdu zenetik, gaztelania da Erentxungo hizkuntza nagusia. XX. mendearen bukaeraz geroztik, Araba osoan bezala, euskara indarberritzen ari da.

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* **San Andres eliza:** Erentxungo elizan hiru arku zorrotzeko eliz atari erromaniko ederra dago, eliza egin zen garai berekoa, hau da, XIII. mendekoa. Elizan zegoen kalbarioko eskulturak, flandestar gotiko estilokoak, Arabako Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan daude; XV. mendearen ingurukoak dira, zurezkoak. Korua 1556-1558koa da, eskartzano arkuduna, arkuarteetan oso ederrak diren groteskoak eta biribilak dituela. Bi aitorlekuak, zurezkoak, XVIII. mendekoak dira, bai eta erretaula nagusia ere.

## Ikusi, gainera
* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

## Argazki galeria 

Fitxategi:Vitoria - Museo de Arte Sacro 15.JPG|Flandestar gotiko estiloko kalbarioa, XV. mendekoa. Erentxungo elizakoa da, baina Arabako Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan dago gordeta, Gasteizen.
Fitxategi:San Andres elizako (Erentxun) korua (1556-1558).JPG|San Andres elizako korua 1556-1558an egina da.
Fitxategi:San Andres elizako (Erentxun) erretaula nagusia.JPG|San Andres elizako erretaula nagusia, XVIII. mendekoa.
Fitxategi:Erentxungo pilotalekua.JPG|Erentxungo pilotalekua.
Fitxategi:San Andres elizako (Erentxun) eliz atari erromanikoa.JPG|San Andres elizaren XIII. mendeko ataria
Fitxategi:Erentxun (Araba) tren geltoki zaharra.jpg|Tren geltoki zaharra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Erentxun, Iruraitz-Gaunako Udalaren webgunean.
Azilu

**Azilu** Arabako erdi-ekialdeko herri eta kontzeju bat da, Iruraiz-Gaunako udalerriko herriburua, Iruraiz udalerri zaharrean kokatua. Udalerriko udaletxea Azilun dago.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Joan Bataiatzailearen eliza.

Fitxategi:Azilu (Araba) San Juan eliza.jpg|San Juan eliza
Fitxategi:Azilu (Araba) San Juan elizako leihoa.jpg|San Juan elizako leihoa
Fitxategi:Azilu (Araba).jpg|Plazako biltegiak
Fitxategi:Azilu (Araba) udaletxea.jpg|Udaletxea

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak 
*  Azilu, Iruraiz-Gaunako Udalaren webgunean.

thumb|300px|ezkerrera|Iruraiz-Gaunako udaletxea.
Gauna

**Gauna**, edo ***Gaona*** (zaharkitua) Arabako lautadako herri bat da, Iruraitz-Gauna udalerrikoa. 1966an Iruraizekin bat egin arte, berezko udalerria osatzen zuen, Erentxun ere barnean hartzen zuena.

## Historia 
1025. urteko Donemiliagako goldean Iruraiz aldeko toponimoen artean ***Garonna*** toponimoa aipatzen da. 

Geroago *Garaona* (1138) / * Garona* (1257) / *Gaonna* / Gaunna / Gauna aldaerak askotan dokumentatuko dira.

Batzuek *Garona* edo *Garaona* izeneko herri hustu batez idatzi egin dute, toponimoa gaurko Gaunarekin lotu gabe.

XV. mendean Gauna familiaren dorretxea egon zen baina Diego Martínez de Álava komuneroak eraitsi zuen.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Hizkuntza 
Hizkuntza nagusia gaztelania da. XIX. mendearen hasieran galdu zen euskara.

## Ondarea 
* San Esteban parrokia eliza gotikoa
* San Bitor ermita: Itxogana mendiaren oinean dago eta XVII mendean berriztu zuten.

Fitxategi:Gaunako eliza 3.jpg|San Esteban eliza
Fitxategi:Gauna (Iruraitz-Gauna) - Iglesia de San Esteban 03.jpg|San Esteban elizako ataria
Fitxategi:Gauna (Araba) baskula eta eliza.jpg|Eliza eta baskula
Fitxategi:Gauna (Araba) plazako etxea.jpg|Plazako etxea
Fitxategi:Gauna (Araba) baskula.jpg|Baskula
Fitxategi:Gauna (Araba) baskula 2.jpg|Baskulako pisua

## Jaiak 
* Herriko jaiak uztailean izaten dira eta "El Chofi" pertsonaia ateratzen da.
* San Bitor ermitan ekainaren 12an erromeria egiten da. Arabako kirolarien patroia da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak 
*  «Gauna ezagutzen» *Euskonews Gaztea* astekaria.
*  «Gauna», Iruraitz-Gaunako Udalaren webgunea.

ezkerrera|280px|thumb|Gaunako enparantza.
Gazeo

**Gazeo** Arabako herria da, Iruraitz-Gaunako udalerrian kokatzen dena, Iruraitz udalerri zaharrean.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Martin Tourskoaren eliza

## Argazki galeria 

Fitxategi:Gazeo (Araba) San Martin Toursekoaren eliza.jpg|Eliza
Fitxategi:Gazeo (Araba) San Martin Toursekoaren eliza 5.jpg|Elizako leihoa
Fitxategi:Gazeo (Araba) San Martin Toursekoaren eliza 4.jpg|Elizako atariko kapitelak
Fitxategi:San Martin Tourskoaren eliza erromanikoa (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba) (29166973031).jpg|Eliza barrutik
Fitxategi:Gazeo (Araba).jpg
Fitxategi:Gazeo (Araba) baskula.jpg|Baskula

## Kanpo estekak 
*  Gazeo udal webgunean
* San Martin Toursekoaren eliza - Bisita birtuala