open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diodontidae

**Diodontidae** arrain tetraodontiformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko itsaso epel eta tropikaletan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 18 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* *Allomycterus*
** *Allomycterus pilatus* (Whitley, 1931)
** *Allomycterus whiteleyi* (Phillipps, 1932)
* *Chilomycterus*
** *Chilomycterus affinis* (Günther, 1870)
** *Chilomycterus antennatus* (Cuvier, 1816)
** 'Chilomycterus antillarum* (Jordan eta Rutter, 1897)
** *Chilomycterus atringa* (Linnaeus, 1758)
** *Chilomycterus geometricus* (Bloch eta Schneider, 1801)
** *Chilomycterus reticulatus* (Linnaeus, 1758)
** *Chilomycterus schoepfii* (Walbaum, 1792)
** *Chilomycterus spinosus mauretanicus* (Le Danois, 1954)
** *Chilomycterus spinosus spinosus* (Linnaeus, 1758)
* *Cyclichthys*
** *Cyclichthys hardenbergi* (de Beaufort, 1939)
** *Cyclichthys orbicularis* (Bloch, 1785)
** *Cyclichthys spilostylus* (Leis eta Randall, 1982)
* *Dicotylichthys*
** *Dicotylichthys punctulatus* (Kaup, 1855)
* *Diodon*
** *Diodon eydouxii* (Brisout de Barneville, 1846)
** *Diodon holocanthus* (Linnaeus, 1758)
** *Diodon hystrix* (Linnaeus, 1758)
** *Diodon liturosus* (Shaw, 1804)
** *Diodon nicthemerus* (Cuvier, 1818)
* *Lophodiodon*
** *Lophodiodon calori* (Bianconi, 1854)
* *Tragulichthys*
** *Tragulichthys jaculiferus'' (Cuvier, 1818)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Pantoja

**María Isabel Pantoja Martín** (Sevilla, Espainia, 1956ko abuztuaren 2a), **Isabel Pantoja** bezala ezaguna, ijito jatorriko espainiar abeslari ospetsua da. Bi seme-alaba dauzka: Kiko Rivera (DJa) , *Paquirrin* ezizenaz ezaguna, eta María Isabel Pantoja, *Chabelita* edo *Isabel Txiki* ezizenez ezaguna.

## Iskanbila Marbellan 
2007. urtean Malaiar kasua deituriko operazioan ikusi zuen sartuta bere burua. Operazio hau Marbellako Udalean gertatutako ustelkeria urbanistikoaren aurkakoa izan zen, eta bere bikotekidea, Julián Muñoz, inputatua izan zen. Azkenean, iskanbilak Isabel Pantoja zipriztindu zuen, eta dirua zuritu zuela argitara irten zen, beste zenbait delituen artean. 2013an, azkenik, epaitua izan zen. 24 hilabetez kartzelara joan beharko da, 1 147 000 euroko isuna ordaintzeaz gain.

## Estudio-bildumak 
* 1971: *Tablao flamenco*
* 1974: *Fue por tu voz*
* 1975: *Que dile y dile*
* 1976: *Sevillanito Sevillanito*
* 1976: *Niña Isabela*
* 1979: *22 Abriles tengo*
* 1981: *¡Al alimón!*
* 1981: *Amante, amante*
* 1982: *¡Viva Triana!*
* 1983: *Cambiar por ti* (ESP: Gold + 50.000 kopia)
* 1985: *Marinero de luces* (ESP: 8 X Platinum + 800.000 kopia)
* 1987: *Tú serás mi Navidad*
* 1988: *Desde Andalucía* (ESP: 3 X Platinum + 300.000 kopia)
* 1989: *Se me enamora el alma* (ESP: 2 X Platinum + 200.000 kopia)
* 1990: *La canción española (BSO Yo soy ésa)* (ESP: Platinum + 100.000 kopia)
* 1992: *Corazón herido* (ESP: Gold + 50.000 kopia)
* 1993: *De nadie* (ESP: Platinum + 100.000 kopia)
* 1996: *Amor eterno* (ESP: 2 X Platinum + 200.000 kopia)
* 1998: *Isabel Pantoja* (ESP: 3 X Platinum + 300.000 kopia)
* 1999: *A tu vera* ( ESP: Platinum + 100.000 kopia)
* 2002: *Donde el corazón me lleve* (ESP: Platinum + 100.000 kopia)
* 2003: *Mi Navidad flamenca* (ESP: Gold + 50.000 kopia)
* 2004: *Buena suerte* (ESP: Gold + 50.000 kopia)
* 2005: ''By Pumpin' Dolls*
* 2005: *Mi canción de Navidad*
* 2006: *10 boleros y una canción de amor* (ESP: Gold + 40.000 kopia)
* 2006: *Un trocito de locura*
* 2010: *Isabel Pantoja*

## Filmografia 
* 1991 &ndash; Pedro Olearen *"El día que nací yo"*
* 1990 &ndash; Luis Sanzen *"Yo soy ésa"''
Diceratiidae

**Diceratiidae** arrain lofiformeen familia da, Atlantikoko, Indiako eta Ozeano Bareko ur sakonetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak egun 6 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Bufoceratias* generoa
** *Bufoceratias shaoi* Pietsch, Ho & Chen, 2004
** *Bufoceratias thele* Uwate, 1979
** *Bufoceratias wedli* Pietschmann, 1926
* *Diceratias* generoa
** *Diceratias bispinosus* Günther, 1887
** *Diceratias pileatus* Uwate, 1979
** *Diceratias trilobus* Balushkin & Fedorov, 1986

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diana Gómez

**Diana Gómez Raich** (Igualada, Bartzelonako probintzia, ) kataluniar aktore bat da, nagusiki *El secreto de Puente Viejo* telesailean Pia pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

1989an jaio zen, Capellades udalerriko Ateneo antzokian haurra zela antzezten hasi zen. Hiru urtez Bartzelona hiriko *Escola Eolia* antzezpen eskolan ikasi zuen. Antzerkia, telebista eta zineman antzeztu du.

## Antzerkia 
* *La ciutat* (2009), egilea: Martin Crimp, Bartzelonako Beckett aretoa, zuzendaria: Víctor Muñoz.
* *Esthetic Paradise* (2004), egilea: Victòria Szpunberg, Bartzelonako Beckett aretoa, zuzendaria: Carol López.
* *Terra baixa* (2009), egilea: Àngel Guimerà, Romea antzokia, zuzendaria: Hasko Weber.

## Telesailak 
* 2007 - La via Augusta - Júlia
* 2007 - Yo, el desconegut - Teresa Jove
* 2008 - Cuenta atrás
* 2010 - El pacto - María
* 2011 - Barcelona, ciutat natural - Maria
* 2012 - Concepción Arenal, la visitadora de cárceles - Florentina
* 2012-2013 - Hona hemen urtez urte zein telesailetan parte hartu duen eta bakoitzean zein pertsonaia antzeztu duen: *El secreto de Puente Viejo*, Pia Toledano
* 2014 - Alatriste - Infanta Ana
* 2014 - El crac - Carla Casanova

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diana Gómez aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Zona pelagiko

**Eremu pelagikoa** itsasoaren partea da, itsas hondo eta kostaldea izan ezik itsasoaren gainerako eremua hartzen duena. Lurraren azaleraren bi heren hartzen ditu. Pelagiko adjektiboa antzinako grezierazko  (*pélagos*, «itsas zabal») hitzetik dator. Eremu pelagikoa 4.000 m inguru sakon da batez beste, eta hiru partetan bereizita dago:
* gainekoa edo epipelagikoa, 150 m-ko sakonerara bitartekoa;
* erdikoa edo mesopelagikoa, 150 m ingurutik 350 m ingurura bitartekoa; eta
* hondokoa edo batipelagikoa, 350 m-tik beherakoa.

Eremu pelagikoak guztira, 1.330 milioi km3 ditu, bataz beste  eta gehienez  sakonera izanik. Bertan bizi diren arrainek arrain pelagikoak dute izena. Bizitza pelagikoa sakonera gehitu ahala gutxitzen da eta presio, tenperatura, gazitasun, elikagai eta itsas azpiko topografiaren arabera aldatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siriako Armada Askea

**Siriako Armada Askea** (), ingelesezko **FSA** siglaz ere ezaguna, Siriako Gerra Zibilean gudukatzen ari diren talde armatuetako bat da, 2011ko uztailaren 29an sortua, 2011ko Siriako matxinadaren ondoren.

## Babesa 
Mendebaldearen, Turkiaren eta Golkoko monarkien laguntzarekin sortutako egitura bat da FSA, hainbat taldek osatutakoa. Turkiatik jarduten duen buruzagitza bat badu, baina zalantzagarria izan da buruzagitza horrek Sirian dauden taldeengan eduki duen kontrola. Era berean, NCSROF Siriako Iraultzaileen eta Oposizioaren Koalizio Nazionalaren nazioarteko babesleek nahi zuten erakunde horren adar armatua bihurtzea FSA.

## Helburua 
FSAk Baxar al-Assad Siriako presidentea boteretik kentzea dauka helburu nagusitzat, eta PYDi leporatu izan dio Al-Assadi laguntzea.

## Gatazka kurduekin 
Siriaren ikuspegi arabiarzalea dute, eta nagusiki islamistak diren taldeek jardun dute FSAren izenean, eta 2011n gerra lehertuz geroztik kurduen miliziekin liskar bat baino gehiago izan dituzte, kurduen lurraldeetan sartzen saiatu direlako. 2014ko urriaren 24an, Turkiako presidenteak adierazi zuen Siriako FSA matxino taldeko 1.300 borrokalari kurduen Kobane hirira joango zirela Estatu Islamikoaren aurka, baina PYD alderdiak hori onartu izana ukatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelagianismo

**Pelagianismoa** Pelagio heretikoak V. mendean sortutako doktrina eta sekta kristaua da. Pelagianismoak ukatu egiten zuen jatorrizko bekatua; doktrina honen arabera gizonak badu bekatua alde batera utzi eta salbazioa iristeko ahalmena, eta ez du graziaren beharrik hori lortzeko. Bestalde, gizonak grazia irabazi egin behar duela zioen, ez datorkiola berez. San Agustin doktrina honen kontra agertu zen. Zenbait kontziliotan pelagianismoaren kontrako iritziak azaldu ziren eta azkenik, 431. urtean Efesoko kontzilioak debekatu zuenez gero desagertu egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin Tourskoaren eliza (Andoain)

**San Martin Tourskoaren eliza** Gipuzkoako Andoain udalerriarn herrigunean dagoen eliza bat da, Goikoplazan dago, Andoaingo udaletxea eta pilotalekuaren alboan. XVIII. mendearen bigarren erdialdean eraikia, barroko estiloa du.

Gurutze latindar oinplanoa, hiru zati-gurutzatuz osatutako nabea eta abside poligonala ditu. Gurutzadura ganga erdiesferiko batean amaitua dago. Gangak gurutzatuak dira eta nerbioak zutabe klasikoen gainean doaz. Elizaren aurrealdeko erdialdean dagoen dorrea bereziki nabarmentzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Andoain - Iglesia de San Martin de Tours 06.jpg|Elizaren ikuspegi orokorra.
Irudi:Andoain - Iglesia de San Martin de Tours 38.jpg|Erretaula eta aldarea.
Irudi:Andoain - Iglesia de San Martin de Tours 43.jpg|San Martin Tourskoa.
Irudi:Andoain - Iglesia de San Martin de Tours 23.jpg|Korua eta organoa.

## Ikus, gainera 
* Agustin Lei­tza
* Manuel Larramendi

## Kanpo estekak
Mapamundi

[thumb|300px|[Johannes Keplerrek egindako **mapamundia**.]]
**Mapamundi** bat (, "Munduko mapa") Lurraren azalera osoaren irudikapen kartografiko bat da. Irudikatzeko erabiltzen den materiala papera izan ohi da eta, hasiera batean, larruzkoa. Bere formaren arabera, mapamundi bat lurraren globo bat izan daiteke, eskalan geoidearen forma ia esferikoa erreproduzitzen duena, edo planisferio lurtar bat, plano batean lurraren esferaren proiekzio geografiko motaren baten emaitza teorikoa eskalan erreproduzitzen duena. Zeruko planisferioak daude izarrak irudikatzeko.

Mapamundiak hainbat mapa tematiko motatan aurkezten dira, eskalak baimentzen duen xehetasunaren arabera, oso altua denean, mapa partzialetara mugatzen dena, eta ez mapamundietara.

Mapa politiko baten asmo garrantzitsuena lurraldeen arteko mugak erakustea da. Mapa fisiko baten helburua ezaugarri fisikoak edo gorabehera geografikoak erakustea da (hala nola mendiak, ibaiak, lakuak, itsasoak, uharte eta kontinenteetako kosta-lerroak, paisaia mota espezifikoak -mendilerroak, basamortuak, oihanak, padurak, mangladiak, glaziarrak, bankisa, etab.).

Beste erabilera batzuk mapa partzialetara mugatzen dira, baina mapamundi batean isla daitezke xehetasunak alde batera utziz gero, eta bere isla maila oso orokor bat mugatzen da: mapa geologikoek arroken ezaugarriak, faila lerroak eta azaleko egiturak erakusten dituzte.

Mapa topografikoek sestra-kurbak irudikatzen dituzte, eta hainbat istripu fisiko edo lurzoruaren erabilera sinbolo konbentzional egokiekin identifikatzen dituzte (sinbolo kartografikoak: triangelu bat duten erpin geodesikoak, ikono esanguratsuak dituzten laboreak, neurri desberdinetako marra gorriak dituzten errepideak, lerro beltzak dituzten trenbideak, lerro jarraitu edo etenak dituzten mugak, garrantziaren araberako zirkuluak dituzten hiriak edo etxeak eta giza instalazioak islatzeko xehetasuna dutenak ere.

## Proiekzio kartografikoak 
Munduko mapa bakoitzak proiekzio kartografiko bat aukeratu du globo bateko azala plano batean irudikatzeko. Proiekzio guztiek desitxuratu egiten dituzte, nolabait, ezaugarri geografikoak, distantziak eta norabideak. Garatu diren proiekzio kartografikoek  zehaztasuna eta ezinbesteko distortsioa orekatzeko modu desberdinak eskaintzen dituzte.

Agian, proiekziorik ezagunena Mercatorren proiekzioa da, jatorriz itsas karta gisa diseinatua. Mercatorrenean ez bezala, Gall–Peters proiekzioan ikus daiteke Afrika askoz zabalagoa dela Europa baino, azal bereko herrialdeek neurri bereko azala dute Peters proiekzio horretan.

Fitxategi:Mercator projection SW.jpg|Mercatorren proiekzioa(82°S eta 82°N)
Fitxategi:Mollweide projection SW.jpg|Mollweide proiekzioa
Fitxategi:Gall–Peters projection SW.jpg|Gall–Peters proiekzioa, azal bereko herrialdeek neurri bereko azala dute mapan.
Fitxategi:Robinson projection SW.jpg|Robinson proiekzioa, National Geographic Society-n lehen erabiltzen zena.
Fitxategi:Azimuthal equidistant projection SW.jpg|Polo proiekzioa.
Fitxategi:Blank-map-world-south-up.png|Hego hemisferiorako mapa
Fitxategi:BlankMap-World-162E.svg|Ozeano Barean zentratuko mapa(Ekialdeko Asian eta Ozeanian gehien erabiltzen dena)

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Sorabilla)

**San Martin eliza** Gipuzkoako Andoain udalerriko Sorabilla auzoan dagoen eliza da. Udalerriaren hego-mendebaldean dago, herrigunetik kanpo eta oso urruti, N-I errepidearen hegoaldeko sarbidetik hurbil.

Jada 1419an eliza hau aipatzen duten agiriak badaude.

## Iruditegia 

Irudi:Soravilla church.JPG|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Arco de la iglesia de Soravilla.JPG|Atariko arkua.

## Kanpo estekak
Bastero Kulturgunea

**Bastero Kulturgunea** Gipuzkoako Andoain udalerrian dagoen kulturgunea da. 2003an inauguratu zen eta herrigunean bertan dago.

Eraikin abangoardista honetan urtean zehar musika, kultura eta artearekin zerikusia duten jardura, ikuskizun, ikastaro, hitzaldi eta kontzertuak egon ohi dira. Bestalde, bertan liburutegia ere badago.

## Kanpo estekak 
* Bastero Kulturgunearen blogga
Ziztada lunbar

thumb|Ziztada lunbarra. Kolore marroia iodo tintura da, azala desinfektatzeko erabiltzen den produktua

**Ziztada lunbarra** edo **puntzio lunbarra** likido zefalorrakideoaren lagin bat lortzeko erabiltzen den prozedura da. Likido zefalorrakideoaren azterketak hainbat gaitz diagnostikatzeko balio du (meningitisa, esaterako). Likido horren lagin bat eskuratzeko bizkarrezur-muinetik atera behar da, ziztada lunbarraren bitartez. Diagnosirako ez ezik, garezur barneko presioa jaisteko ere erabiltzen da teknika hau (ziztada lunbar terapeutikoa)

## Prozedura 
Ziztada lunbarra arriskuak dituen teknika bat da, profesional trebeek soilik burutu behar dutena. Bizkarrean larruazaleko anestesia ipini ondoren, eta ziztadaren eremua iodo tinturarekin desinfektatu ondoren, orratz berezi bat bizkarrezurraren behekaldean sartzen da (hirugarren eta laugarren orno lunbarren artean). Orratza espazio subaraknoideora iristean likido zefalorrakideoa era pasiboan ateratzen da (likido hori ez da inondik inora xurgatu egin behar).

Ziztadaren ondoren gaixoak ahoz gora mantendu behar da ordu batzuetan, likido ugari edanez.

## Analitika 
Ziztada lunbarraren bidez harturiko likido zefalorrakideoa laborategian lehenbailehen analizatu behar da. Bere ezaugarri biokimikoak, mikrobiologikoak eta zitologikoak aztertu behar dira, patologia baten bila. Azterketa mikrobiologikoak azkarra izan behar du, hainbat meningitis denbora gutxian hilkorrak direlako

## Kanpo estekak
Itsas hondo

380px|thumb|eskuinera|Itsasertz-ozeano ebaketa: plataforma kontinentalaren kokapena.
**Itsas hondo** edo **ugaroia** itsasoaren azpian dagoen lurrazal-zatia da. Geologoek, plaken tektonika aztertzean, *litosfera ozeaniko* deitzen diote.

Hiru zatitan banatu ohi da:
* plataforma kontinentala
* ezponda kontinentala
* ordoki abisala (ozeano dortsalak eta itsas hobiak barne)

Geoklimatikaren ikuspegitik, itsas hondoak garrantzi handia dute, karbono hodiak baitira, baina metano hidrato ugari ere badute, berotze globalaren eragile nagusietakoa.

## Erliebea 
Lurrazalean bezala, itsas hondoan ere haranak, sakanak, ordokiak eta mendikateak daude. Hala, kostaldean kontinentearen itsaspeko ordokia hedatzen da, itsaso zabalerantz okertua egoten den lur zerrenda laua eta sakontasun gutxikoa (200 metro sakon du gehienez ere). Kontinentearen itsaspeko ordokia bukatzen den tokian ezponda edo aldapa hasten da; ordokian eta ezpondan arroila sakon batzuk izaten dira ibaietako ur lasterrek ebakiak. Ezpondatik itsaso zabalerantz barneratu ahala, itsas hondoko sakana edo ordoki abisala hedatzen da; itsas maila baino 3.500-5.500 metro beherago dago sakana abisala eta bertan biltzen dira, ibaiek eramanda, kontinenteetako sedimentuak. Sakana abisalean mendikateak edo bizkarrak daude, ozeanoetan zehar kilometro askotan luzatzen direnak, eta mendikate horietako tontorrak bizpahiru kilometrotako garaiera izaten dute. Lurraren azaleko bi plakaren artean eratzen dira itsas hondoko bizkarrak, eta lurpeko indarren ondorio dira. Sakana abisalean badira osin sakon batzuk ere, eta osin horien alde batean uretatik kanpora irteten diren tontor batzuk izaten dira, uharte arku izenekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ozeano Barearen ipar–mendebaldeko zuhaitz-olagarro

thumb|Inguru hauetan bizi omen da olagarro arraro hau (Olympic National Forest).
**Ozeano Barearen ipar–mendebaldeko zuhaitz-olagarro** (*Pacific Northwest Tree Octopus*) interneten bidez Lyle Zapatok 1998an sortutako iruzurra da. Horren arabera animalia arraro hau desagertzeko zorian zegoen eta salbatzeko laguntza eskatzen zuen. 

## Biologia 
Gezurrezko zefalopodo espezie hau "*Octopus paxarbolis*" izenarekin batailatua izan zen ("zuhaitz-olagarro"). Sortzaileak adierazi zuen arabera animalia gauza zen uretan eta lehorrean bizitzeko. Haren bizileku nagusia Ameriketako Estatu Batuetako Washingtongo Olympic National Forest zen, hango baso eta ibaietan. Ibaietan, alegia, arrautzak jartzen zituen. Olagarro honen harrapari nagusia Oin Handi zen (Sasquatch).

Gezurraren zantzuak, beraz, nabarmenak dira. Hala ere, jende askok benetakoa bezala hartu zuen zuhaitz-olagarro. Ondorioz, laster hasi ziren zabaltzen gezurrezko argazkiak eta muntaketak.

## Literaturan 
Terry Pratchett zientzia-fikzio idazleak idatzitako *Nation* eleberrian olagarro hau benetako izango balitz bezala agertu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Webgune ofiziala
Su-ahalmen

Guda batean, **su-ahalmena** etsaiaren aurka une jakin batean erabili daitezkeen arma guztien indarra da. Armen hondamen-ahalmena eta tiro egiteko azkartasuna bateratzen ditu.

## Kanpo estekak
Kezko hesi

thumb|300px
Guda batean, **kezko hesia** unitate militarren mugimendua eta kokapena ezkutatzeko nahita kontraneurri moduan zabaltzen den kea da.

## Kanpo estekak
Andel

thumb|300px
**Andela** ontzi handi bat da, bereziki isurkariak eta konprimitutako gasak laburra ez den epe baterako gordetzeko erabiltzen dena.

## Kanpo-estekak
Azpeitiko zezen plaza

**Azpeitiko zezen plaza** Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen zezen plaza da. Herrigunean dago, Idai-Ederren ertzean. Hirugarren kategoriako zezen plaza da, eta 4.000 ikuslerentzako edukiera du. 1903an inauguratu zuten. Azpeitiko Udala da jabea, eta Azpeitiko Zezen Plazako Zezenketa Batzordeak kudeatzen du.

## Zezenketak 
Bertan ospatu ohi den zezenketa nagusia San Inazio jaietakoa da, uztaileko azken eguna den San Inazio eguna eta abuztuaren hasierako egunetan, baina udaberri aldera ere zezenketak antolatzen dira. Azpeitiko zezen plazan, Debako Jose Ventura *Laka* zezenketariaren omenez, hirugarren zezena hiltzean musika bandak Aldalur konposatzailearen *Zortziko* doinua jotzeko ohitura dago. 

## Herri Kirolak 
Zezenketez gain, ohiko herri kirol apustu eta lehiaketak ere egin ohi dira. Aipatzekoak dira besteak beste:

* Euskal Pentatloi Saria
* Euskal Duatloia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tolosako zezen plaza

**Tolosako zezen plaza** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen zezen plaza da. Tolosako zabalgunean eta Oria ibaiaren alboan dago. Bertan, urtean zehar zezenketak, sokamuturra eta herri kirol apustu nahiz txapelketak ospatu ohi dira. Bestalde, Tolosako Inauteritan jendez lepo bete ohi da, arratsaldero Ostegun Gizenetik hasi eta Asteartitararte suzko-zezenak egon ohi direlarik.

Hirugarren kategoriako zezen plaza da, 5 harmailetan banatutako 5.500 eserleku ditu. 1903an inauguratu zen, zenzeketa hartan Jorge Díazen nafar zezenak "Guerrerito" eta "Bonarillo" zezenlariek toreatu zituzten.

## Iruditegia 

Irudi:Tolosa Plaza Toros DSC00044.JPG|Kanpoaldea.
Irudi:Tolosa Plaza Toros DSC00046.JPG|Ataria.
Irudi:Zezen plaza.JPG|Tolosako inauteriak.

## Kanpo estekak
Zabor-edukiontzi

**Zabor-edukiontzia**, **zaborrontzia** edo **zakarrontzia** zaborra bota eta horik beste norabait eraman edo botatzeko ontzi bat da, kale eta espazio publikoetan egoten direnak. Etxebizitza eta dendetako hondakinak jasotzeko zaborrontziez gainera, kaleetan zakarrontzi txikiagoak izaten dira, herritarrek zakar txikiak edo zabor-poltsak bota ahal ditzaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Liga

**Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Liga** () Espainiako emakumezkoen saskibaloi txapelketa nagusia da.

## Egitura 
1963an sortu zen. 1996tik aurrera ligak bi fase izan ditu, lehenengo liga erregularra eta ondoren ligako sei aurrenekoek jokatzen duten play-off fasea. Liga erregularreko azken biak Liga 2-ra jeisten dira.

## Palmaresa 
### *Playoff* aurreko garaiak 
### *Playoff* garaia 
* ¹ 2019-20an denboraldia bertan behera gelditu zen COVID-19 pandemiaren erruz.

## Garaipenak 
## Euskal taldeak 
### XXI mendean 
### 2025-26 denboraldian 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Astrogeologia

[thumb|300px|Valles Marineris, [Marteren gainazaleko arroila, 4500 km luze da y 11 km-ko sakonera du.]]
**Astrogeologia**, **exogeologia** edo **geologia planetario** ere deitua, izarren inguruan orbitatzen duten astroen geologia aztertzen duen zientziaren adarra da. Aztertzen dituen objetuen artean daude, besteak beste, planetak eta beren ilargiak, asteroideak, kometak eta meteoritoak. *Geo-* aurrizkia Lurrari buruzko edo Lurrarekin erlazionaturiko gaiei lotua badago ere, astrogeologia izena erabiltzen da arrazoi historiko eta praktikoak direla eta. Barne hartzen dituen ikergaiak direla-eta, Lurreko geologia ezagutzei estuki lotua dago; horregatik astrogeologia, funtsean, Lurreko zientzia geologikoa beste astroei aplikatzean datza. Astrogeologiak Eguzki-sistemako objetuak aztertzen ditu gehienbat, hurbiltasuna dela eta.

Astrogeologiren aztergaien artean honakoak daude: planeta telurikoen (planeta harkaiztsu solidoak) barne egitura, astroen bolkanismoa, gainazaleko prozesuak (adibidez kraterrak, ibai-itsasoak eta fenomeno atmosferikoak).

## Kanpo estekak
Zornotza ST

**Zornotza Saskibaloi Taldea** Bizkaiko izen bereko herriko gizonezkoen saskibaloi taldea da, egun LEB Platan aritzen dena.

2016-17an seigarren postuan gelditu ondoren play-offetan finalera iritsi zen.

2020an Eukal Kopako LEB mailako finalera iritsi zen baina Iraurgiren kontra galdu egin zuen. 2022an LEB Plata Kopa irabazi zuen San Antoni Ibiza taldeari 66-64 irabazita.

## Urtaroz urtaro 
## Palmaresa 
* LEB Plata Kopa (1): 2022
* Euskal LEB Kopa (0): finalista 2020an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ander García Urbina

**Ander García Urbina** (Bergara,  - ) gipuzkoar saskibaloi jokalari ohia da, eskolta postuan aritu zena.

## Taldeak 
* Saski Baskonia (2007–08)
* CB Archena (2008–09)
* Lucentum Alicante B (2009–10)
* Xuventude Cambados (2010)
* Saski Baskonia (2010–11)
* Araberri BC (2011)
* Aloña Mendi Saskibaloi Taldea (2011–12)
* Xuventude Cambados (2013-14)
* Zornotza ST (2014–16)
* Iraurgi SB (2016-2018) 
* Union Dax Gamarde (2018-2019) 
* Val d'Albret Basket (2019-2020) 

## Kanpo estekak
Martin Buesa

**Martin Buesa Azurmendi** (Gasteiz,  - ) arabar saskibaloi jokalaria da. Hegal-pibota postuan jokatzen du LEB Platako Araberri BC taldean.

## Taldeak 
* Saski Baskonia (2007–08)
* UPV Álava (2011-12)
* Araberri BC (2012-)
Roberto Iñiguez de Heredia

**Roberto Iñiguez de Heredia Santamaria** (Gasteiz,  - ) arabar saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzailea da. Antolatzaile postuan ibili zen ACB Ligan. Saski Baskonia, Valencia BC, CB Murcia, CB Gran Canaria, Valencia Godella eta Gandía BArako jokatu zuen.

Gero Ros Casares Valencia eta Fenerbahçe Istanbul emakumezkoen taldeak entrenatu zituen.

Bere semea Pablo futbolaria da.

## Erreferentziak
Aranburu jauregia (Tolosa)

**Aranburu jauregia** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen jauregi bat da.

## Kokalekua 
Tolosako Alde Zaharreko Andre Maria plazan dagoen XVII. mendeko barroko estiloko eraikina da, Santa Maria eliza, Errota eta Oria ibaiaren artean. Zaharberritua dago eta gaur egun, bertan, udal liburutegia, udal artxibategia eta bi erakusketa areto daude.

## Eraikina 
Beheko solairua eta beste bi ditu, eta solairu nagusiko hormak harri landuz eginak ditu; gainerakoak, harlanduz eginak dauzka. Alde nagusian bao angeluzuzenak ditu, simetrikoki banatuak, eta solairutik solairurako tarteetan, alderik alde, platabandak ageri dira. Izkinak, berriz, kuxinduraz apainduak ditu.

Irudi:Tolosa - Palacio Aranburu 4.jpg|Eraikinaren ikuspegi orokorra.
Irudi:Tolosa Molino Iglesia Santa Maria DSC00032.JPG|Aranburu jauregia, Errota, Santa Maria eliza eta Oria ibaiaren ikuspegia.

Ertzetako leihoak hesiz estaliak daude beheko solairuan; goiko solairuetan, berriz, balkoiak ditu ertzetan, jabaloiekin eta boladun barandekin. Elementurik deigarrienak erdiko ardatzean daude: sarbide handi bat du beheko solairuan, eta haren gainean, balkoi bat (zorua harrizkoa du, eta baranda, burdin forjatuz egina). Balkoiaren gainean, Migel Aranbururen armarria ageri da. 1696an Aranburuk Gipuzkoako Foruak bildu eta argitaratu zituen (inprimatgia etxean bertan jarri zuen).

Bigarren solairuko balkoia irtenagoa da lehenengokoa baino, eta lau jabaloi ditu bi beharrean. Goi-goian, alderik alde, harriko erlaitza du, eta haren gainean, teilatua dago, harburu ongi landuekin.

Eskuineko aldea guztiz berritua dago, eta ezkerrekoan solairu bat gehiago du, maldan egina baitago. Alde horretan, harri handiak ditu beherengo aldean, eta txikiagoak gora egin ahala.

## Kanpo estekak
Euskal Herria plaza (Tolosa)

**Euskal Herria plaza** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen plaza da. Tolosako Alde Zaharrean dago. Plaza hau astero larunbat goizean ospatu ohi den Tolosako azokaren hiru gune nagusietako bat da, beste biak Zerkausia eta Berdura plaza dira.

## Historia 
XIX. mendean jatorria duen plaza da. Berez, Tolosako Alde Zaharretik kanpo eraiki zen lehen zabalgunea da.

## Plaza 
Plazak 50 metro luze dituen lau aldetako laukizuzena osatzen du. Arkupez osatutako eraikinez inguratuta dago, eta horietako nabarmenena 1853an eraikitako Justizia jauregia da.

## Ondarea 
* Justizia jauregia
* Topic Nazioarteko Txontxongilo Zentroa

## Iruditegia 

Irudi:Tolosa - Plaza Euskal Herria 3.jpg
Irudi:Tolosa - Plaza Euskal Herria 2.jpg|Euskal Herria plazaren ikuspegia.
Irudi:Tolosa - Plaza Euskal Herria 6.jpg|Plazako sarreretako bat.
Irudi:Tolosa - Plaza Euskal Herria 0.jpg|Arkupea.

## Kanpo estekak
Berdura plaza (Tolosa)

**Berdura plaza.** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dago plaza hau, Tolosako Alde Zaharreko bihotzean.

## Historia 
Erdi Aroaz geroztik alondegi eta merkatu gisa erabili zen. 1899an, Zerkausia ere proiektatu zuen Juan Alejandro Mujika udal arkitektoak estaldura erantsi zion, egitura burdinaz eta gaina kristalez. Plazaren erdialdean, Udalak ezarritako Ramos Azkarateren bustoa dago (zapataria eta bertsolari ezaguna). Plaza hau astero larunbat goizean ospatu ohi den Tolosako azokaren hiru gune nagusietako bat da, eta batez ere barazkiak, landareak eta loreak saltzen dira. Beste biak Zerkausia eta Euskal Herria plaza dira.

## Iruditegia 

Irudi:Berdura plaza tolosa 003.JPG|Berdura plazako saltokia.
Irudi:Tolosa - Berdura Plaza 1.JPG

## Kanpo estekak
Corpus Christi eliza (Tolosa)

**Corpus Christi eliza** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eliza da. Kondeko aldaparen eta Sakramentinoen aldaparen artean dago.

Irudi:Tolosa - Iglesia Corpus Christi 03.JPG|Sarrera.
Irudi:Tolosa - Iglesia Corpus Christi 04.JPG|Barnealdea.
Irudi:Tolosa - Iglesia Corpus Christi 05.JPG|Aldarea.
Irudi:Tolosa - Iglesia Corpus Christi 09.JPG|Korua.

## Kanpo estekak
Justizia jauregia (Tolosa)

**Justizia jauregia** zena Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da. Tolosako Alde Zaharran dagoen Euskal Herria plazan kokatua dago.

1853an eraiki zen. Estilo neoklasikoa du plaza guztiak, eta jauregia banandu ezina bada ere, ikusgarriagoa da material hobeak, eta inguruko etxeak ez bezala, bi solairu baititu, hiru eduki beharrean. Ataria arkupeduna da, beheko oinean kare-harrizko harlanduz dago egina fatxada. Unanue eta Eskoriatza bertako arkitektoak dira egileak. Epaitegi horretako kartzelan konposatu zuen Jose Maria Iparragirre koblariak amaren omenezko "Nere amak baleki" zortziko hunkigarria. 

2009. urtetik aurrera, TOPIC, Tolosako nazioarteko txotxongilo zentroaren egoitza da. Europa osoan dagoen txotxongilo artearentzat zentro integral bakarra da.

Gaur egun, bertako barruti judizialeko epaitegiak Tolosako Justizia Jauregian daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tolosako Justizia Jauregia
Alde Zaharra (Tolosa)

**Tolosako Alde Zaharra** Gipuzkoako Tolosa udalerriaren herrigunea edo alde zaharra da.

## Ondarea 
### Jauregiak 
* Aranburu jauregia
* Atodo jauregia
* Idiakez jauregia
* Iturritza jauregia
* Justizia jauregia

### Elizak 
* San Frantzisko komentua eta eliza
* Santa Maria eliza
* Bihotz Sakratuaren eliza

### Plazak 
* Berdura plaza
* Euskal Herria plaza
* Plaza Berria
* Triangulo plaza

### Museoak 
* Gorrotxategi museoa

### Bestelakoak 
* Andia dorrea
* Errota
* Gaztelako atea
* Lapaza etxea
* Tolosako udaletxea
* Aldundiaren jauregia
* Zerkausia

## Kanpo estekak
Zerkausia

**Zerkausia** edota **Zerkausiko merkatua** (gaztelaniaz *Tinglado* eta herri hizkeran *Tinglau*, horixe baita, tinglado edo estalgunea) Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikina da. Tolosako eraikin eta ikur herrikoi ezagunenetako bat da.

## Izena 
Izena Tolosa inguratzen zuen harresia hautsi zen tokian eraikia izateagatik omen datorkio, alegia, euskarazko "zerka" + "hautsi" hitz elkarketa litzateke, eta Donostiako "bretxa" toki izenaren antzeko jatorria luke, hura harresian egindako zuloa (gaztelaniaz "bretxa") litzateke. Antzinako zerka haren arrastoak oraindik gaur egun ere badaude lurrean dauden zenbait kristal zatietan.

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, Oria ibaiaren ertzean, eta Aldundiaren jauregia, Triangulo plaza, Gaztelako atea eta Naparzubiaren artean.

## Historia 
Lehen zerkausia 1785ean Oria ibaiaz gaineko piloteekin eraiki zen, eta 1803 eta 1805 artean estaltzen duen galeria gehitu zitzaion.

1899-1900 artean Juan Alejandro Mujika arkitektoak proiektatu zuen. 1827an Guillermo Eizagirre arkitektoak Zerkausiaren lehen zaharberritzea burutu zuen, eraikina zabaldu, bi dorreak gehitu eta fatxada berritu zen.

Azken zaharberritzeak 1996 eta 2006an egin ziren. Hauetan hainbat hobekuntza gehitu ziren, kalefakzio sistema, igogailuak, goiko terraza, kristalezko lehioak eta ontziratze kaia. Gainera, Solana kale guztira begira dagoen sldean eskailerak jarriz Zerkausirako sarbidea asko hobetu zen.

Irudi:Tolosa.jpg|Zerkausia eta Santa Maria eliza.
Irudi:El Tinglado (Tolosa) (4379710908).jpg|Zerkausiko pasabidea.
Irudi:Tolosa Tinglado Mercado Muelles DSC00034.JPG|Oria ibaia eta Zerkausia.
Irudi:Tolosa - Mercado del Tinglado (Zerkausia) 06.JPG|Barnealdea.
Irudi:Tolosa - Mercado del Tinglado (Zerkausia) 05.JPG|Barnealdea.
Irudi:Tolosa - Mercado del Tinglado (Zerkausia) 08.JPG|Barnealdea.

## Azoka 
Larunbateko Tolosako azoka ospatzen da bertan.

## Eraikina 
Egiturari dagokionez, hiru aldetatik irekia den oinplano luzeko eraikina da, Oria ibaiarekiko paraleloki dago eta erdipuntuko arkuak ditu.

Ibaiaren gaineko zutoinetan esekitua dago, honek Nafarroako zubiarekin batera ikuspegi bikaina osatzen du. Metalezko egitura du, zutabe fin eta dotoreko hiru ilara ditu, eta haietan eserleku korrituak txertatzen dira, azken hauek burdinezkoak eta lurrari atxikiak. Zerkausiaren bi muturretan XX. mendearen hasierako itxura apaineko bi dorre eta barandila daude.

## Kanpo estekak
Wikipediaren monumentua

**Wikipediaren monumentua** () Poloniako Słubice udalerrian dagoen Wikipediaren omenezko monumentu bat da. Mihran Hakobyan armeniarrak wikipedialariak ohoretzeko diseinatu zuen.

## Deskribapena 
Monumentua Słubice udalerrian dagoen Collegium Polonicum ikastetxeko Krzysztof Wojciechowski irakasle eta zuzendariak bultzarazi zuen eta Wikipediaren logoan oinarritutako munduaren bolari eusten dioten lau gizaseme biluzik irudikatzen ditu. Eskultura zuntz eta erretxinaz egina dago, Collegium Polonicum ikastetxean graduatutako jatorri armeniarreko Mihran Hakobyanek diseinatu zuen. Eskultura 47&nbsp;000 eta 50&nbsp;000&nbsp;zloty (14&nbsp;000&nbsp;euro inguru) artean kostatu zen eta udalerriko agintariek ordaindu zuten. 170 × 60× 60 cm-ko neurriak ditu.

2014ko urriaren 22an jendaurrean aurkeztu zen eta online entziklopediari eskeinitako munduko lehenbiziko monumentua bilakatu zen. Piotr Łuczyński hiriko alkateordearen arabera, oroigarriak «hiria ikasketagune moduan duen garrantzia adieraziko du».

## Idazkia 
[thumb|ezkerrera|Monumentuaren aurkezpen ekitaldia, [2014ko urriaren 22a.]]

Monumentuaren oinarrian honako testu hau dago:

## Kanpo estekak
Alde Zaharra (Mutriku)

**Mutrikuko Alde Zaharra** Gipuzkoako Mutriku udalerriko Alde Zaharra edo Herrigune Historikoa da. 1995eko abenduaren 29an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu-multzo* izendatu zuen hirigune historikoa, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Historioa 
1209. urtean Alfontso VIII.a Gaztelakoak Mutrikuri Hiri-Gutuna eman eta Fernando III.a Gaztelakoak eta Alfontso X.a Gaztelakoak bere eskubideak berretsi zituzten.

Sorreratik Mutrikuko herriaren historia itsasoari lotua egon da. Bere portu baleazale, arrantzale eta kortsarioa denbora luzez herriko ekonomiaren ardatza izan da. Kantauriko portu garrantzitsuenetakoa izan zenez, aberastasun handiko garaiak ezagutu izan ditu, ondorioz, aberstasun ekonomiko hau mendez-mende herriko eraikin ederretako harri eeta armarrietan islatu izan da, antzinatik itsasotik jasotako ondarea izan delarik.

## Ezaugarriak 
Herria antzina harresiz inguratua zegoen eta portuaren goialdean kokatua, bien arteko malda edo desnibelak Erdi Aroan muinoetan eraiki ohi ziren herrien trazaketa berbera du. Alde Zaharreko ardatz nagusia Erdiko kalea da, eta Beheko plazatik hasita, antzina, herriko eliz parrokiaren kokalekua den Txurruka plazararte hedatzen da. Alde batean Konde kalea eta bestera Barrenkale eta Frontoi kalea daude, kale guzti hauek beste hainbat kale estu, malda bizikoak eta eskaileradunek elkarlotzen dituzte.

Mutrikuko Alde Zahar edo Hirigune Historikoak hein batean zatiketa gotikoa mantendu du, eta bertan XV, XVI, XVII eta XVIII. mendeetako balio historiko-artistiko handiko jauregi eta etxeak daude.

## Eraikin nabarmenak 
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza (1803-1843)
* Galdona jauregia: XVII. mendeko eraikuntza barrokoa.
* Berriatua dorretxea, edo Sulengua (su-lehengoa), 1533ko sutea baino lehenagokoa baita.
* Txurruka plaza, Kosme Damian Txurruka almirantearen omenezko eskulturaduna.
* Mutrikuko udaletxea
* Zabiel jauregia (XVI. mendekoa): Granada de Egako Dukeen maiorazkoarena izandakoa, gaur egun Kultur Etxea da.
* Olazarra-Mizkia jauregia.
* Montalivet jauregia (XVIII. mendekoa).
* Moilako dorretxea
* Arrietakua jauregia: XVIII. mende hasieran Antonio Gastañeta teniente jeneralak eraikiarazi zuen.
* Santa Katalina komentua
* Luardo dorretxea
* Loja Zaharra
* Bentaleku Zaharra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mutrikuko Alde Zaharraren planoa eta eraikinak ikusgai. Mutrikuko Udalaren webgunea
Ramón Alberdi

**José Ramón Alberdi Alberdi** (Azkoitia, 1929 -Bartzelona, ) gipuzkoar historialari eta apaiza izan zen.

Erresti baserrian jaioa, salestarrekin ikasi eta 1955ean apaiz bilakatu zen. Bartzelonako Unibertsitatean ikasi zuen.

## Lanak 
* *El catolicismo social barcelonés y la formación profesional obrera. Las Escuelas Taller de Sarriá* (1962)
* *Una ciudad para un santo* (1966)
* *Los orígenes de la obra salesiana en Barcelona* (1966)
* *La formación profesional en Barcelona* (1980, tesi)
* *Don Bosco en Barcelona* (1986)
* *Don Felipe Rinaldi en Barcelona-Sarriá* (1990)
* *Girona, cien años de presencia salesiana* (1992)
* *Los Salesianos en San Vicente dels Horts* (1994)
* *Los Salesianos en el barrio de San Antonio* (1994)
* *Martí Codolar, una obra social de la burguesía* (2001)
* *Los Jardines de Martí Codolar* (1998)
* *Los mártires salesianos de Valencia y Barcelona* (2001)
* *La M. Ana Alberdi. El encanto de la experiencia cristiana* (2004)
* *Los Salesianos de Mataró. Cien años educando* (2005)
* *Dorotea de Chopitea y de Villota. Construir una Barcelona para todos* (2009)

## Erreferentziak
Fikzioaren izterrak

***Fikzioaren izterrak*** Ur Apalategi lapurtarraren ipuin bilduma da, 2010. urtean kaleratua. Zazpi narrazioz osaturik, metaliteratura eta bikote harremanak dituzte hizpide.

Lanak 2011n Euskadi Literatura Saria, euskarazko literatura modalitatean, irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Susa argitaletxearen webgunea
Egunsentiaren esku izoztuak

***Egunsentiaren esku izoztuak*** Xabier Lete idazle, poeta eta abeslari oiartzuarraren olerki bilduma da. 2008. urtean argitaratu zuen hamasei urte argitaratu barik egon ondoren. Bilduma bizi esperientzietatik atera zuen.

Lanak Euskadi Literatura Saria irabazi zuen 2009an, zehazki euskarazko literatura modalitatean. Epaimahaiak liburuaren "klasikotasuna, ahotsaren sendotasuna eta aberastasun diskurtsiboa" saritu zituen. Urte berean, Espainiako literatur kritikarien poesia saria ere irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
% 100 basque

***%100 basque*** Itxaro Borda baionarraren eleberria da, 2001. urtean kaleratua. Eleberri bat baino, 40 narrazioz osaturiko liburua da, gaztaren mitologia ardatz hartuta.

Lanak 2002an Euskadi Literatura Saria, euskarazko literatura modalitatean, irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Navarra Hoy

***Navarra Hoy*** gaztelaniaz argitaratzen zuten Nafarroako egunkaria izan zen, 1982 eta 1994 artean iraun zuena.

## Historia 
Lehenengo alea 1982ko maiatzaren 23an argitaratu zuten, *El Pensamiento Navarro* ordezkatzeko asmotan. Orduan *Diario de Navarra* besterik ez zegoen eta egunkari euskaltzale bat sortzea izan nahi zuen. Ez zituen inoiz salmenta handiak izan, gehienez 1984an 14.556 ale saldu zituen. Arazo ekonomikoak zirela eta, 1994ko otsailaren 21ean azken alea agertu zen. Bere langile asko *Diario de Noticias*era pasa ziren.

## Zuzendariak 
Honako hauek bere zuzendariak izan ziren:
* Alfonso Ventura Vázquez (1982-1983)
* José Antonio Monzón (1983-1986)
* Xabier Zabaleta Basurto (1986-1990)
* José Arrieta (1990)
* Juan Pedro Bator (1990-1994).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zisterna

thumb|300px
**Zisterna** bereziki ura gordetzeko lur azpiko edo eraikin baten barruko biltegiak dira. Maiz euri ura jaso eta bildu egiten dute. Historian zehar, etxeak, gazteluak eta baita hiri osoak ere urez hornitzeko baliatu izan dira.

## Kanpo estekak
Euskalduna Andoaindarra Kirol Elkartea

**Euskalduna Andoaindarra K.E.** 1923ko maiatzaren 28an Andoainen sortutako kirol elkartea da.

Lehen lehendakaria Ramon Ganzarain izan zen. 1997-1998 denboraldian elkartearen 75. urteurrena ospatu zen. Gaur egun futboleko hamabi talde ditu; halaber, saskibaloiko taldea. 1928tik 1943ra taldea desagertu zen. Euskaldunaren egungo lehenengo ekipazioa urdin kolorekoa da; bigarrena, gorria. Instalazioak Andoaingo Sorabillako Ubitarten daude.

## Lehendakariak 
Ramón Ganzarain, Juan Barrenetxea, Ignacio Etxebeste, Emilio Mendaza, Manuel Zatarain, Jose Luis Lasarte, Edmundo Abad, Joseba Agirre, Jesús Mª Ganzarain, Tomas Urbistondo, Joxe Mari Olazabal, Pablo Etxebeste, Bernardo Loidi, Regino Otegi, Jose Galparsoro, Joxe Mari Oiartzabal, Pedro Irazu, Jesus Mª Martín Moleda, Xabier Aldalur, Josetxo Gurutzeaga, Jose Joaquín Jauregui, Ramón Iriarte, Angel Agirrezabal, Eneko Peñalvo, Joserra Bengoetxea eta Jose Angel Huizi.

## Jokalari ospetsuak 
* Silverio Izagirre: Errealan jokatu zuen eta Anberesko Olinpiadetan 1920an.
* Fidel Arrieta: Errealan jokatu zuen.
* Roman Unanue
* Hermenegildo González: Zaragozako Iberia taldeak 1925an fitxatu zuen.
* Isidro Langara

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 0

## Azken urteak 
## Bibliografia 
* José Javier Zatarain Abad: *Euskalduna Andoaindarra K.E. 75 urteurrena*. 378 or. Egilearen edizioa, 1998. ISBN: 8460578321, 9788460578321.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala.
* [90. urtemugari buruzko Marivi Olano(https://eu.wikipedia.org/wiki/Marivi_Olano)ren artikulua, *Diario Vascon,* 2013/05/19.]
Zisterna (argipena)

**Zisterna** hitzak adiera zenbait ditu:
* zisterna, lur azpiko ur-depositua;
* **zisterna** edo tankea, likidoak gordetzeko ontzi handia;
* zisterna-ibilgailua, likidoak garraiatzeko prestaturik dagoen ibiligailu mota bat;
* **komuneko zisterna** edo komuneko tanga, komuneko ur-gordailua;
* anatomian, Pecqueten zisterna, linfa jasotzen duen organo bat;
* biologian, Golgiren zisterna, zelula eukoriotoetako organ txiki bat.
Castellar

**Castellar** leku ezberdinen izena da:

## Espainia 
* **Castellar (Jaén)**, Andaluziako udalerria da, Jaéngo udalerria da, El Condado eskualdean dagoena.
* **Castellar de la Frontera**, Andaluziako udalerria da, Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da.
* **Castellar de la Muela**, Andaluziako udalerria da, Guadalajarako udalerria da, Señorío de Molina - Alto Tajo eskualdean dagoena.
* **Castellar de la Ribera**, Kataluniako udalerria da, Solsonès eskualdean eta Lleidako probintzian kokatua.
* '''Castellar de n'Hug**, Kataluniako udalerria da, Berguedà eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatua.
* **Castellar de Santiago**, Gaztela-Mantxako udalerria da, Ciudad Realgo udalerria da, Campo de Montiel eskualdean dagoena.
* **Castellar del Riu**, Kataluniako udalerria da, Berguedà eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatua.
* **Castellar del Vallès**, Kataluniako udalerria da, Vallès Occidental eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatua.
* **El Castellar**, Aragoiko udalerria da, Teruelgo udalerria da, Gúdar-Javalambre eskualdean dagoena.

## Frantzia 
* **Castellar (Itsas Alpeak)''', Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Provence-Alpes-Côte d'Azur eskualdean.
* **Castellare-di-Casinca**
* **Castellare-di-Mercurio**

## Italia 
* **Castellar (Piemonte)**
* **Castellar Guidobono**
Eta emakumeari sugeak esan zion

***Eta emakumeari sugeak esan zion*** Lourdes Oñederra donostiarraren lehenengo eleberria da, 1999. urtean kaleratua.

Lanak 1999an Espainiako Kritika Saria eta hurrengo urtean Euskadi Literatura Saria, euskarazko literatura modalitatean, irabazi zituen.

## Argumentua 
Teresaren barne-bidaia eta barne-gatazka ditu kontagai. Barne-ezinegonak bidaia fisiko bat egitera bultzatzen du protagonista, eta, hain zuzen ere, Europa erdialdera egingo du bidaia, senarrarekin batera. W. hirian, aspaldiko lagun eta maitale baten etxean hartzen dute ostatu, eta hiruko harreman hori ere kezka-iturri bihurtzen zaio Teresari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Armiarma: Kritiken hemeroteka
Azpiko arropa

**Azpiko arropa** edo **barruko arropa** ikusten diren jantzien azpian janzten den arropa da, larruazala ukitzen duena. Kanpoko jantziak gorputzaren sekrezioetatik babesteko (hala nola, gernu, gorozki, izerdi, baginako jario eta hileko jariotik), larruazalari goxotasuna emateko eta modari jarraitzeko diseinaturik egoten da. Badira helburu erotiko batez edo arau erlijiosoren bat betetzeko janzten direnak ere.

Batzuek gorputz-enborra estaltzen dute (elastiko edo kamisetak eta bularretakoak, esaterako); beste batzuk ipurdia eta genitalak estaltzeko erabiltzen dira (kuleroak eta galtzazpiak kasu); azkenik, oinak eta hankak ere estal ditzakete (galtzerdiak, esaterako). Linjeria emakumeentzat egindako azpiko arropa bereziki apaindua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plater hegalari

thumb|200px
**Plater hegalaria** plater itxurako aireontzi bat da, maiz Objektu Hegalari Ezezagunak eta zientzia-fikzioan itxura hori duten aireontziak izendatzeko erabili dena.

## Kanpo estekak
Galderen geografia

***Galderen geografia*** Felipe Juaristik idatzitako poesia-bilduma bat da, 1997. urtean Alberdania argitaletxeak plazaratua.

Lanak 1998an Euskadi Literatura Saria, euskarazko literatura modalitatean, irabazi zuen. Barne mina eta mundu ezagunaren mindura zertan diren jakin nahian abiatu da Felipe Juaristi liburu honetan. Galderak direla medio, ziurtasunetik ihesi; ziurtasuna, garai honetan, gezurraren eta fanatismoaren beste adiera bat besterik ez baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tigre ehizan

***Tigre ehizan*** Aingeru Epaltzak idatzitako eleberri historikoa da, 1996an argitaratua.

Lanak 1997an Euskadi Literatura Saria, euskarazko literatura modalitatean, irabazi zuen.

## Argumentua 
Mundu oso bat adieraz lezake egun baten kontaketak. Bi mundu elkartze ditu hemen 1944ko abuztuaren 7ak. Bi mundu, eta 36ko gerrak desegindako familia bat: aita, Martin, Venezuelako oihanean dabil lanean, eta giza haragiarekin zaletu den tigre baten ehizan abiatu da gaur; semea, Martintxo, Lapurdiko Larresoron bizi da gainerako senideekin aterbeturik, eta tanke nazien joan-etorriak zaintzen ditu bere lagunekin batera, jakin gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orchestre national de Barbès

Barbès-eko Orkestra Nazionala (**Orchestre National de Barbès**, ONB) musika talde frantses bat da. Youcef Boukella baxu-jole eta konpositoreak sortu zuen 1995an, Cheb Mami-ren musikarietako bat izandakoa.

## Historia 
Talde honen musika Munduko Musika (World Music) moduan sailka daiteke. Sonoritate oso original bat lortzen dute Magreb-eko hainbat musika genero (raï, chaâbia eta gnaoua, esaterako) salsa, reggae, jazz, funk eta rockarekin ere fusionatuz.

Taldearen izenaren jatorria Pariseko kale bat da: Barbès bulebarra. Montmartre eta La Goutte D' Or auzoen artean dago kale hori, eta bere populazioa oso jatorri anitzetakoa da. Taldea, kalea bezala, multietnikoa da, bost nazionalitate ditu kideen artean: Frantzia, Aljeria, Tunisia, Maroko eta Portugal. Orkestrak munduko parte askotan jardun du eta nazioarteko ospea eskuratu du.

## Diskografia 
* 1997 : *En concert*
* 1999 : *Poulina*
* 2008 : *Alik*
* 2010 : *Rendez-vous Barbès*
* 2012 : *15 ans de scène* (Live)
* 2014 : Dame de cœur

## Doinuen erabilera mediatan 
* *Chouchou* filmaren soinu-banda.
* Talde honen doinu bat zen Aitor Elduaien-en Bidaldi irrati-programaren soinu banda, Euskadi Irratian bidaiazaleen kontakizunak zabaltzen zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ONB taldearen webgune ofiziala
* Kantu-bilduma Youtuben

## Kanpo estekak
Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa

**Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa** ( (UNAM)) Mexiko eta Latinoamerika osoko unibertsitaterik handiena da. 1551n sortutako *Real y Pontificia Universidad de México*ren ondorengoa da eta gaztelaniazko munduan inportanteenetariko bat da. 2011n Asturiasko Printzea Saria lortu zuen.

Nobel Saria lortu duten mexikar guztiek (Octavio Paz literaturan, Alfonso García Robles bakean eta Mario J. Molina kimikan) bertan ikasi dute.

## Kanpo estekak 
*  Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoaren webgune ofiziala
Tanga (argipena)

**Tanga** hitzak adiera zenbait ditu:
* tanga, azpiko jantzia;
* **tanga**, tanke edo antzeko ontzia, bereziki likidoak gordetzekoa;
** komuneko tanga, komuneko ura gordetzeko gordailua;
* Tanga, Tanzaniako eskualdea;
* 1595 Tanga, asteoridea.
La Cacha

**La Cacha** Argentinako ezkutuko atxiloketak egiteko gune bat izan zen.

## Izenaren jatorria 
*La Cacha* izena errepresiogileek berek jarri zioten, ume txikiak desagerrarazten zuen marrazki bizidunetako sorgin batean oinarrituta.

## Funtzionamendua 
*La Cacha* atxilotze eta tortura zentroak diktadura militarraren hasieran funtzionatu zuen, 1976 eta 1978. urteen artean. 2014ko epaiketan frogatutzat jo zutenez, gune horretan gutxienez 128 lagun atxiki zituzten, eta, torturatu ondoren, exekutatu. Hildakoen artean emakume gazte asko zeuden, legez kanpoko presondegi ez ezik ezkutuko ama-ospitalea ere izan zelako *La Cacha*; haurdun zeuden atxilotuak han gordetzen zituzten, eta erditu ondoren exekutatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak