open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnaldo Tamayo Méndez

**Arnaldo Tamayo Méndez** (Baracoa, Kuba, 1942ko urtarrilaren 29a) gerrako pilotua, kosmonauta, Kubako Errepublikako heroia eta Sobietar Batasuneko heroia da. Espazioan hegan egin zuen AEBkoa ez zen lehen amerikarra izan zen, lehen kosmonauta kubatarra eta latinoamerikarra  Brigada jenerala eta Kubako Indar Armatu Iraultzaileen Ministerioko (Defentsa Ministerioa) Kanpo Arazoetarako Saileko burua da.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta lehen urteak 
Tamayo afro-ondoko familia xume batean jaio zen. Oso txikitatik eta umezurtz zela lanean hasi zen, 13 urterekin zapata-garbitzaile, arotz laguntzaile eta egunkari-saltzaile lanetan aritu zen. 

Fulgencio Batista Jeneralaren Gobernuaren garaian, hainbat ikasle manifestaziotan parte hartu zuen gobernuaren aurkako protesta gisa.  Hasieran 600 pilotu hautagai baino gehiago zeuden, horietatik 70 hautatu zituzten, 

Saliut 6 estazioarekin akoplamendua 1980ko irailaren 19an izan zen, 20:49 UTC-n, 

#### Ondorengo jarduerak 
Tamayo espaziora hegan egin ondoren, garrantzi handiko pertsonaia publiko bihurtu zen eta agintariak, Fidel Castro beraren gomendiopean; ehiza-hegazkinak pilotatzen jarraitzea debekatu zioten, hegaldiak dituen arriskuak kontuan hartuta.  1990eko hamarkadaren hasieran desegin zena.

1987ko urriaren 26an, Arnaldo Tamayok eta bere lankide Iuri Romanenkok Kuba eta espazioaren arteko lehen irrati-zubia ezarri zuten Kubako zientzialari eta kazetariekin Mir orbital-konplexuarekin lotzen zuen lotura erradial baten bidez —non Romanenko espaziorako hirugarren misioa betetzen ari zen eta. aldi berean, iraunkortasun marka berri bat ezarri zuen— *Statsionar-4* *(Gorizont-7)* satelite geoestazionalaren bidez.

Gaur egun, legegile gisa egindako lanaz gain, Tamayo jenerala Kubako Indar Armatu Iraultzaileen Kanpo Harremanetarako Departamentuko buru ere bada (MINFAR) 

## Familia 
Arnaldo Tamayo Maira Lovainarekin ezkondu zen 1967an eta bi seme-alaben aita da. Hegan egin zuenetik Iuri Romanenkorekin harremanetan egon da, bere familiaren parte hartzen baitu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El primer cubano en el cosmos (Revista Bohemia)  Wayback Machine.
* Arnaldo Tamayo kosmonauta pilotuaren erretratua eta bere datu biografikoak (ingelesez).
Kōgyoku

**Kōgyoku enperatriza** (), edo **Saimei enperatriza** (斉明天皇 Saimei-tennō; 594–661ko abuztuaren 24) Japoniako 35. eta 37. enperadorea izan zen, oinordekotza metodo tradizionalaren arabera. Krisantemo Tronura igo zen bigarren emakumea izan zen. 642ko otsailaren 18an hartu zuen lehenengoz tronua, Kōgyoku izenarekin, baina Soga no Irukaren erailketaren ostean abdikatu zuen bere anaian, Kōtoku enperadorea, 645eko uztailaren 12an. Kōtokuren heriotzaren ostean, 654ko azaroaren 24an, berriro ere igo zen tronura, kasu honetan Saimei izenarekin, 655eko otsailaren 14an, eta hil zen arte jarraitu zuen bertan, 661ean. Tronura iritsi aurreko bere izena ez da ezaguna, baina *Ame Toyo-takara ikashi-hi tarashi-hime* bezala ezaguna zen. 

## Kanpo estekak
Marta Carazo

**Marta Carazo Sebastián** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1973) madrildar kazetaria, korrespontsala eta aurkezlea da.

## Biografia 
Kazetaritzako Informazio Zientzietan lizentziaduna da, Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Informazio Zientzien Fakultatean (1991-1996).

### Lan ibilbidea 
Telecincon ekin zion ibilbide profesionalari. Ondoren, Enpresaburuen Zirkuluko Prentsa Kabinetean hasi zen lanean, 1996ko azken lauhilekoan.

RTVErekin harremanetan jarri zen, lehenbiziko zazpi hilabeteetan, TVEko  La 2 kateko *El valor del dinero* saioan erredaktore jardun zuen. Etapa hori amaituta, 1997ko urritik aurrera eta sei hilabetez Europa Press telebistan lan egin zuen, eta 1998ko apiriletik eta 1999ko ekainetik aurrera Telemadrid kateko *Telenoticias* saioan eta EFE TV Agentzian.

2012ko irailean, Espainiako Telebistako Albistegien Ekonomia Arloan hasi zen, eta hantxe egon zen 2019ko abuztura arte. Etapa horretako azken hamabi hilabeteetan, arlo horretako zuzendariorde gisa (2018-08-24tik 2019-08-31ra). Aldi berean, Olegario Marcosekin batera —Televisión Españolako albistegien egilea—, *La noche del Telediario* saio berezia sortu eta zuzendu zuen, 2013ko urritik 2014ko martxora bitartean.

TVEko *Albistegien* Ekonomia Arloa utzi ondoren, *Europa 2019* (09/2019-03/2020) saioaren erredaktore eta aurkezle gisa eta Televisión Españolaren *Informatiboaren Lehen edizioa* (03/2020-08/2020) editore erantsi gisa aritu zen.

2020ko irailaren eta 2023ko abenduaren artean, Espainiako Telebistaren Nazioarteko Eremuan lan egin zuen TVEk Bruselan duen korrespontsal gisa, eta Belgika, Herbehereak, Luxenburgo eta Estrasburgoko informazioak bete zituen. Bere garaian, korrespontsaliaren buru zela, informazio-ekitaldiak egin zituen, hala nola Brexita, Europako Batasunean COVIDen aurkako txertaketaren hasiera, edo Ukrainako gerrari Europak emandako erantzuna, eta elkarrizketa egin zien Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiari; Josep Borrell, Europar Batasuneko atzerri- eta segurtasun-politika erkideko goi-ordezkaria eta Europako Batzordeko presidenteordeari, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteari; edo Charles Micheln Europako Kontseiluko presidenteari. 2022an korrespontsalian egindako lanagatik, Salvador de Madariaga Europako Kazetaritza Saria eman zioten, Telebista kategorian. 

2023ko abenduaren 19an, TVEk Bruselan zuen korrespontsalia utzi eta TVEren *Bigarren Edizioko Informatiboaren* ardura hartu zuen 2024ko urtarrilaren 15etik.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an  Telebista kategoriako Salvador de Madariaga Europako Kazetaritza Saria, Bruselako korrespontsalia lanagatik, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristobal II.a Danimarkakoa

**Kristobal II.a** (; 1276ko irailaren 29a – Nykøbing gaztelua, 1332ko abuztuaren 2a) Danimarkako erregea izan zen 1320tik 1326ra eta 1329 hil zen arte.

Erik V.a Danimarkakoa eta Aines Brandeburgokoaren semea izan zen. Bere anaia Erik VI.aren erregealdian, tronurako oinordeko eskatzea izan zen, Estoniako duke titulua jaso zuen eta anaiaren politikak babestu zituen. 1294an Jens Grand apezpikua atxilotu zuen, baina ondoren oposizioan sartu zen eta 1319an erbesteratu zen Erik hiltzean.

Boteretsuek errege ahul bat nahi zuten eta Kristobal aukeratu zuten 1320ko urtarrilean. Porrot egin zuen erresuma bat jaso zuen, Danimarkako eta Alemaniako nobleei hipotekatutako eskualdeekin. Nobleei eta elizari pribilegioak eman eta zergetatik askatzen zituen askatasun-gutun bat sinatu zuen. Orduan, nekazariei eta alemaniar lurraldeei zergak kobratu zizkien eta Alemaniako iparraldeko dukerri, konderri eta hirietara eraman zuen gerra.

1326an garaitua, abdikatzera behartua eta erbesteratua izan zen eta Valdemar III.a errege izendatua izan zen. Kristobal 1329an berrezarri zuten tronuan, baina formalki bakarrik, boterea egikaritu gabe. Hil zenean, Danimarka gobernu militar alemaniar baten mende egon zen.

1300. urtean Eufemia Pomeraniakoarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Beatriz Savoiakoa

**Beatriz Savoiakoa** (c. 1198- c. 1266 edo 1267) Tomas Saboiako kondearen eta Margarita Genevakoaren alaba zen. Ezkontzeagatik Proventzako kondesa izan zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Beatriz 1219ko ekainaren 5ean ezkondu zen Ramon Berenguer V.a Proventzakoa kondearekin. Beatriz politikoki abila zen, eta Mateo Pariskoak bigarren Niobe deitu zuen, bere edertasuna zela eta. Bi seme-alaba bikiren ondoren, Ramonek eta Beatrizek lau alaba izan zituzten, eta guztiak erregeekin ezkondu ziren:

* Margarita (1221-1295), Frantziako Luis IX.aren emaztea.
* Leonor (1223-1291), Ingalaterrako Enrike III.aren emaztea.
* Santxa (1225-1261), Ricardo Cornwallekoaren emaztea, Cornswalleko kondea eta erromatarren erregea.
* Beatriz (1229-1267), Karlos I.a Siziliakoaren emaztea.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Marlene Engelhorn

**Marlene Engelhorn** (Viena, Austria, 1992) austriar-alemaniar aktibista eta filantropoa da. Oinordekotzei eta homosexualen eskubideei buruzko politika fiskalen erreformaren alde egiten du.

## Biografia 
Austriako familia aberatsenetako batean jaio zen. Mende eta erdi lehenago, bere ahaide bat, Friedrich Engelhornek, dirutza egin zuen Alemanian sektore kimikoan. Marlene Engelhornek alemanez ikasi zuen Vienako Unibertsitatean, baina ez zuen titulurik lortu. 

2022an amama hil eta 25 milioi euro utzi zizkion oinordetzan. 2008tik Austrian ez da oinordetza zergarik ordaintzen.

### Ekintzaile 
Jatorrizkotzat jota, bere karitateagatik ospea izan zuen, aberastasunaren gaineko zerga zela eta. Ameriketako Estatu Batuetan bezala, non aberatsek zerga handiagoa ordaintzea eskatzen duten,  Marlene Engelhornek *Tax me now* ekimena bultzatu du, aberastasunaren gaineko zerga gehiago eskatzea helburu duena.  

2024an amamarengandik jasotako dirutzarraren % 90 gizarteari itzuli nahi dio. Helburu hori lortzeko zoriz aukeratutako 10.000 lagunek gutun bat jasoko dute. Horietako 50 lagunek asteburuetan batu eta gizartearentzako onuradun proposamenak egingo dituzte martxotik ekainera.

## Saria 
* 2022rako Human Act saria Marleneri eman zioten, alemanez hitz egiten den Europako aberastasunaren gaineko zergen alde egiteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zergak ordaindu: egin dezakezun mugimendu demokratikoena
Coretta Scott King

**Coretta Scott King** (1927ko apirilaren 27a - 2006ko urtarrilaren 30a) Martin Luther King Jr.ren emaztea izan zen, 1953tik hil zen arte. Afroamerikarren berdintasunaren defendatzaile gisa, eskubide zibilen aldeko mugimenduaren liderretako bat izan zen 1960ko hamarkadan. King abeslaria ere bazen eta askotan eskubide zibilen aldeko bere lanean musika sartzen zuen. Kingek bere senarra ezagutu zuen Bostonen graduondoko ikasketak egiten ari zela. Biak gero eta aktiboago bihurtu ziren AEBetako eskubide zibilen mugimenduan.

Kingek paper garrantzitsua bete zuen 1968an bere senarraren erailketaren ondorengo urteetan, berak hartu baitzuen bere gain arraza-berdintasunaren aldeko borrokaren gidaritza eta aktiboki hartu zuen parte Emakumeen Mugimenduan. King Center sortu zuen eta bere urtebetetzea festa nazional bihurtzen saiatu zen. Azkenean lortu zuen Ronald Reaganek 1983ko azaroaren 2an Martin Luther Kingen Eguna ezarri zuen legedia sinatu zuenean. Geroago, bere ekintza-eremua zabaldu zuen, bai LGBTQ eskubideen defentsa, bai apartheidaren oposizioa sartzeko. Martin hil aurretik eta ondoren politikari askorekin izan zen King, horien artean John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson eta Robert F. Kennedy. 1960ko hauteskunde presidentzialetan John F. Kennedyrekin izandako telefono bidezko elkarrizketari boto emaile afroamerikarrak mugitzearen meritua egozten diote historialariek.

2005eko abuztuan, Kingek garun-isuri bat izan zuen, eskuineko aldea geldiarazi eta hitz egiteko gaitasunik gabe utzi zuena; bost hilabete geroago, arnas gutxiegitasunak jota hil zen, obarioetako minbiziaren ondorioz. George W. Bush, Bill Clinton, George H. W. Bush eta Jimmy Carter presidenteak izan ziren bere hiletan. King Centerreko lurretan lurperatu zuten aldi baterako, senarrarekin batera lurperatu zuten arte. Alabamako Emakumeen Ospearen Aretoan eta Emakumeen Ospearen Areto Nazionalean sartu zen, eta Georgiako estatuko Kapitolioan beila izan zen lehen afroamerikarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Liebe

**Carl Julius Otto Liebe** (Kopenhage, 1860ko maiatzaren 24a – *ibidem*, 1929ko martxoaren 21a) daniar legegizon eta politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1920ko martxoaren 30etik apirilaren 5era.

Zuzenbidea ikasi zuen Kopenhageko Unibertsitatean eta legelaria izan zen Auzitegi Gorenean. Kristian X.a erregeak 1920ko martxoan izendatu zuen lehen ministro, Carl Theodor Zahle kargutik kendu ondoren, Schleswigen Danimarkari lagatako lur kopuruarekin pozik ez zegoelako. Erregearen erabakiak 1920ko Pazko krisia eragin zuen. Bost egunez karguan egon ondoren, Michael Pedersen Friisek ordezkatu zuen Liebe. Geroago, 1920an, aldaketak izan ziren Danimarkako konstituzioan.
Camilla Pang

**Camilla Sih Mai Pang** (1992ko otsaila) britainiar biologo, idazle eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Pangen esanetan, ez zen haur tipikoa eta bere lehen adiskidetasunak egin zituen programazioa ikasten ari zela. Zortzi urte zituela, autismoa diagnostikatu zioten, eta amari galdetu zion ea ote zegoen bizitzarako argibide-eskulibururik.

Hogeita sei urte zituela, arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua diagnostikatu zioten.

Bristolgo Unibertsitatean ikasi zuen eta biokimikan espezializatu zen. Londresko University College doktoretza lortu zuen. Ondoren, farmazia-konpainia batean sartu zen ikertzaile gisa.

2020an, lehen liburua argitaratu zuen, *Explaining Humans: What Science Can Teach Us about Life, Love and Relationships* izenekoa. Bere neurotipoari buruz modu irekian hitz egin du eta autismoaren inguruko kanpaina egin zuen emakume gazteen artean.

## Sariak 
* 2020: Zientzia Liburuetarako Winton saria (*Explaining Humans: What Science Can Teach Us about Life, Love and Relationships* liburuagatik)

## Lanak 
### Artikuluak 
* *Landscape of activating cancer mutations in FGFR kinases and their differential responses to inhibitors in clinical use* (beste hainbat egilerekin batera, 2016)
* *A CATH domain functional family based approach to identify putative cancer driver genes and driver mutations* (beste hainbat egilerekin batera, 2019)
* *SARS-CoV-2 spike protein predicted to form complexes with host receptor protein orthologues from a broad range of mammals* (beste hainbat egilerekin batera, 2020)

### Liburuak 
* *Explaining Humans: What Science Can Teach Us about Life, Love and Relationships* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oñatiko inauteria

**Oñatiko Inauteria** Oñatin ospatzen da, inauterietako zapatuan. Oñatiko Inauterietako lantaldeak antolatzen du, Oñatz Dantza Taldearen eta Oñatiko musikarien laguntzarekin. 2013. urteaz geroztik ospatzen da herriko inauteri propioa. Egun osoko ospakizuna izaten da; dantzariek, musikariek eta hainbat pertsonaiak herriko kaleak hartzen dituzte. Iluntzean, herriko plazan egiten da ekitaldi nagusia, Foruen enparantzan.

## Pertsonaiak 
thumb|Dantzariak, plazan.
**Dantzariak**: pertsonaiarik ugarienak dira. Herritarrak izaten dira, eta edonork du aukera dantzan ateratzeko. 

**Musikariak**: herriko musikariak izan ohi dira; egun horretan jotzeko propio elkartzen dira. 

**Kondea eta kondesa**: Oñatiren historian garrantzi berezia izan duten pertsonaiak gorpuzten dituzte: gebaratar kondea eta kondesa. Haien mende egon zen herria luzaroan.  

**Borreroak**: Konde-kondesen babesleak dira.

**Pregoilaria**: Oñatiko Inauterian antzezten den istorioa kontatzen duen pertsonaia da. Horrez gainera, leku bakoitzean zer dantza dantzatuko diren ere adierazten du. 

**Txokolateroak**: herriarekin zerikusi zuzena du txokolateak, hainbat txokolate-lantegi egon ziren eta. Txokolateroek, txokolate-marmitak eskuetan dituztela, herritarrak eta dantzariak zirikatzen dituzte.

**Errementariak**: herrian garrantzi handia izan duen beste lanbideetako baten ordezkariak dira. Aurrera eta atzera ibiltzen dira hauek ere, erremintak eskuan dituztela. Zarata atera eta herritarrak xaxatzen dituzte.

**Natura bizia**: "natura biziaren konjurazioa" da pertsonaia hauen xedea. 2018. urteaz geroztik ateratzen dira. 1986an, Oñatz Dantza Taldeak Luzaideko *Bolant dantzak* dantzatu zituen lehenengoz kalean. Ordutik, urtez urte dantzatzen dira dantzariak, inauterietako igande arratsaldean. 1990eko hamarkadan, Inauterietako larunbatean, herritarrekin batera, hainbat lekutako inauteriak gorpuzten hasi ziren Oñatzekoak; esate baterako, Lantzekoak, Kaldereroak eta Lapurdiko Jauziak. Gero, urte batzuetan eten egin zen zapatuko ospakizun hori. Azkenik, herriko inauteri propioa sortzea erabaki zen; 2012. urtean, ideia landu zuten zenbait herritarrek eta adituk, eta, hurrengo urtean, Oñatiko Inauteriak lehenengoz plazaratu ziren.

## Kanpo estekak 
Oñatiko Inauteriei buruzko edukia lantzeko hezkuntza-proiektua. Hurretik, Oñati alkarregaz ezaguketako. 

## Erreferentziak
Fuentes Documentales Medievales del País Vasco

**Fuentes Documentales Medievales del País Vasco** bilduma, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Erdi Aroko artxiboak, jaso, editatu eta argitaratzen ditu. 1982an abiatu zen eta helburua Erdi Aroko dokumentu iturriak transkribatzea eta inprimatzea da, Goi Erdi Arokoetatik XVI. menderainokoak, artxibo-unitateen arabera aukeratuak.

Lan hau egiteko erabiliriko metodologia bikoitza da: historikoa eta paleografikoa. Bata edo bestea aukeratzea ikertzailearen baitan geratu dago.

Gaur egun, Rosa Aierbe Iribar da bildumaren zuzendaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Discos Radiactivos Organizados

[thumb|250px|[Siniestro Total taldeak DROn grabatu zuen.]]

**Discos Radiactivos Organizados**, baita ere **DRO**, Espainiako diskoetxe ospetsua izan zen. Sortzailea Servando Carballar izan zen, 1982an, Aviador DRO tekno-pop taldearen burua. Hasiera batean, beren diskoak autoeditatzeko sortu zuten, baina zigiluaren hasierako arrakastari esker, La movida madrileñaren musika talde ezberdinei diskoak editatzen hasi ziren, besteak beste, Parálisis Permanente, Siniestro Total, Glutamato Ye-Yé, Decibelios, Alphaville... Horrela, Espainiako lehen musika konpainia independentea bihurtu zen.

## Historia 
1983an Tres Cipreses zigilua bereganatu zuen, eta 1984an GASA zigilua erosi zuen. 80ko hamarkadaren erdialdean, musika-estiloen arabera antolatutako bizitza laburreko hainbat zigilu sortu zituen:
* Neon Danza (música de baile)
* Anubis (Jazz, New Age)
* Dro Rock (Rock)

1988an, Servando Carballar eta Marta Cerverak (biak Aviador DRO-koak) DRO zigilua utzi zuten, zigiluaren jatorrizko espiritua hutsaldu zela eta negozioetan eta dirua egitean gero eta zentratuago zegoela iritzita. 
DROren lehen garaietako espiritua berreskuratzen saiatzeko, La Fábrica Magnetica zigilua sortu zuten.

1989an DROk Producciones Twins erosi zuen eta Grupo DRO sortu zuen, espainiar musikaren industriaren historiako zigilu independente handiena bihurtuz. 1993an, mila milioi pezetaren truke (kopuru horren zati handi bat Dro Taldearen zorrei aurre egiteko erabili zen) DRO Taldea (DRO, GASA eta Twins-ek osatua) Warner Music Internationalek erosi zuen. Erosi ondoren, Dro East West sortu zen, eta Dro, Gasa eta Twins logotipoak diskoetan agertu ohi ziren arren, ordurako multinazional gisa aritzen ziren eta ez zuten zerikusirik jatorrizko zigiluekin.

Urteen poderioz, talde asko hartu zuen bere eginbidean: Fangoria, Nacha Pop, Gabinete Caligari, Loquillo, Los Nikis, Los Cardiacos, Los Flechazos, Los Locos, Extremoduro, Mojinos Escozíos, Marea, La Fuga, Fito & Fitipaldis, Celtas Cortos, Def Con Dos, Second eta beste asko.

Dro East West sortu ondoren, nazioarteko artista mainstream hauek ere sartu ziren zigiluaren katalogoan: Simply Red, Chris Rea, Paolo Conte, Jean Michel Jarre, Laura Pausini.

2000. urtean zigiluak Dro Atlantic izena hartu zuen, Atlantic Records, Elektra Records, Nonesuch Records edo Rhino bezalako zigilu estatubatuarren katalogoa gehituz.

## Diskoetxeko hasierako talde batzuk 
* Un Pingüino en mi Ascensor
* Parálisis Permanente
* Siniestro Total
* Alphaville
* Decibelios
* Glutamato Ye-Yé

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petr Nečas

**Petr Nečas** (Uherské Hradiště, 1964ko azaroaren 19a) txekiar politikaria da. Txekiako lehen ministroa izan zen 2010etik 2013ra.

Alderdi Demokratiko Zibikoaren sortzaileetako bat izan zen 1991n. 2003an diputatu hautatu zuten, eta 2006an Mirek Topolánek Lan eta Gizarte Gaietarako ministro izendatu zuen. 2010eko hauteskundeen ondoren, lehen koalizio-ministro bihurtu zen, eta 2013an dimititu zuen.
Gasteizko IKA

**Gasteizko IKA** euskaltegia, **IKA Gasteiz** izenez ere ezaguna, 1989. urtean Gasteizen (Araba) sortutako euskaltegia da. Irabazi-asmorik gabeko kultur elkartea da.

## Historia 
1989. urtean sortu zen, AEKko kide batzuen desadostasunak zirela medio. 2022. urtean 1900 ikasletik gora zeukan, Araban ikasle gehien dituen euskaltegia, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoan hiru handienenetakoa. 

## Kokalekua 
Gaur egun hiru egoitza dauzka: Aratz euskaltegia, Adriano VI.a kalean, Lovaina auzoan; Gasteiz euskaltegia, Errege-erregina Katolikoen kalean, Zaramaga auzoan; eta Amaritu euskaltegia, Pilar auzoan. Gainera, beste bi gelategi dauzka: Pitti gelategia, Aratz euskaltegiaren ondoan; eta Zaldiaran gelategia, Koroatze auzoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaltegi

## Kanpo estekak 
* Gasteizko IKAren webgunea
Ainara Arrizabalaga Urkiza

**Ainara Arrizabalaga Urkiza** (Ondarroa, 1976) kirolaria da. Besteak beste, judoa, futbola eta eskalada praktikatu izan ditu, eta azken urteetan mendi lasterketetan dabil. 

## Biografia 
3 urterekin euskal dantzetan hasi zen, Lehen Hezkuntzan futbolean. eta 10 urterekin judoan. Azken horretan, Euskal Herriko txapeldun eta txapeldunorde postuak lortu zituen. Behin 15 urte beteta, judoa utzi zuen.

Adinean aurrera egin ahala, nesken areto-futbol taldean jokatzen hasi zen. Ondarroan egona zen aurretik emakumezkoen futbol taldea, eta eten luze baten ostean sortu zuen taldea Arranondo elkarteak. Arrizabalaga gazteenetakoa zen. Taldeak ibilbide laburra izan zuen. Halere, Arrizabalagak lagun arteko partidetan eta ikastolako olinpiadetan parte hartzen jarraitu zuen. Horrez gain, eskalatzen ere hasi zen.

### Mendia 
Pandemia garaian, Kalamendi mendia igotzeko herri erronkan parte hartu zuen, eta bi handiak ere egin ditu.

Mendi lasterketetan jarraitzen du. 2023an Tolosako Alpino Uzturre Taldeko partaide izateko proposamena jaso zuen, eta haiekin batu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Leon

**Amaia Leon Etxaburu** (Ondarroa, 1997) kirolaria da. 

## Biografia 
Txirrindularitzan hasi zen. 10 urterekin sartu zen Ondarroako Aurrera Txirrindulari taldean. 14 urterekin Durangoko “Ciclos Iturriaga” taldera joan zen, kadete mailan lehiatzera. 2013an Iurretako CAF Transport Engineering taldean egon zen eta 2014an Durangoko Txirrindulari Elkarteko Beste Alde-Orue eskolan.

Selektibitate garaian, lehiaketa albo batera utzi eta urtebete bizikleta hartu gabe egon zen. Berriro bizikleta utzi eta 2016an berrartu zuen. 2017an Ondarroako Koaxi Triatloi Taldean sartu zen. Zarautzeko triatloian estreinatu zen. Horrenbestez, txirrindularitza ezezik, aringa-aringan eta igeriketan ere trebatu zen. 

Lesioen ondorioz, lehiaketak alde batera utzi ditu. Gaur egun, Gasteizen bizi da eta Donostiako Deustuko Unibertsitatean Fisioterapiako Gradua ikasten dabil. 

Bizikletan ibiltzen jarraitzen du, lehiaketetan parte hartu barik. Gasteiz inguruan ibiltzen da bizikletarekin eta bertako emakume txirrindulariekin batera irteten da errepidera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Antonio ibaia (Kalifornia)

**San Antonio ibaia** Monterey konderriaren hegoaldetik igarotzen da, Kalifornian. 94,6 km luze da. Ibaiak hego-ekialdean barrena egiten du, Santa Luzia mendietan, Los Padres baso nazionalean eta San Antonio aintziran.
Azken hau urtegi bat da, ibaian betelan-lurrezko presa batez sortua, konderriko aintzirarik handiena. Presatik behera, ibaia ekialderantz mugitzen da, Salinas ibaiarekin lotzen den arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nipson anomēmata mē monan opsin

[thumb|350x350px|IV. mendeko [Greziera|grezierazko palindromo zaharra 
"**ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ**"
 Iturriari: "Garbitu  bekatuak, ez bakarrik  aurpegia"
Konstantinoplako Santa Sofia elizan 

]]
**Nipson anomēmata mē monan opsin** ( ) grezierazko esaldi palindromo bat da, idatzitako palindromo zaharrena izan daitekeena. Konstantinoplako Santa Sofia  elizan dago, ur bedeinkatua eskaintzen duen iturri baten gainean. Euskarazko esanahia hau da:  "Garbitu pekatuak, ez aurpegia bakarrik", edo "Garbitu nire transgresioak, ez nire aurpegia bakarrik". 

## Jatorria 
Esaldia IV. mendeko Gregorio Nazianzokoa  santuari egozten zaio.

Esaldia ez da palindromoa soilik, ispilu-anbigrama ere bada. Horrek zera esan nahi du, alboan (ezkerraldean edo eskuinaldean) jartzen den ispiluan berdin-berdin irakurtzen dela. Berez, esaldia maiuskulaz ematen denean, inskripzio baterako ohikoa izango litzatekeen bezala (ΙΙΟΝΟΜΟΜΡΟΡΟΝΟΝΟΝΟΙΝ), letra guztiak bertikalki simetrikoak dira, Ν letrak izan ezik. Baina inskripzioan arazotxo hori gainditu da eskuinaldeko N letrak estilizatuz Ͷ gisa azal daitezen (ΝΙΨΟΝΑΝΟΜΗΜΑΤΑΜΗΜΟͶΑͶΟΨΙͶ).

## Tokiak 
 Toki hauetan ere aurkitu daiteke inskripzioa:

* Istanbulen, Blachernaeko Santa Maria elizako Hagiasmaren ("Udaberri Santua") gainetik
* Barbadosko St. Michael katedraleko bataio-iturriaren inguruan;
* Salonikan, Grezian, .
* Paros uhartean, Grezia, Parikiako Panagia Ekatontapiliani elizako iturri batean, 
* Parisko zenbait elizatan: St. Stephen d’Egres, Saint-Vincent-de-Paul, Paris, , San Pedro de Chaillot, Paris, St. Martin des Champs [fr], St. Pierre de Chaillot [fr], eta Notre-des-Victoiresko Basilika, Paris;
* Britainia Handiko zenbait elizatan, besteak beste: St. Mary's Church, Nottingham, Tewkesbury Abbey (Gloucestershire), Worlingworth (Suffolk), Harlow (Essex), Knapton (Norfolk), St Martin, Ludgate (Londres), St Ethelburga's Bishopsgate (Londres), and Hadleigh (Suffolk).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palindromo

## Kanpo estekak
Ane Urresti Gandiaga

**Ane Urresti Gandiaga** (Ondarroa, 2001) kirolaria da. Igeriketan, balletean eta saskibaloian aritu izan da, eta gaur egun herri kirolaria da. Azken horren barruan, hainbat kategoriatan lehiatzen ari da.

## Biografia 
3 urterekin igeriketan hasi zen, eta 5 urterekin balletean eman zuen izena. 2018an Donostian Ingeneritza Elektroniko Industriala eta Automatismoko Gradua ikasten hasi zen, eta balleta utzi. 

2014-2015 eta 2015-1016 denboraldietan saskibaloian jokatu zuen Aurrera Kirol Elkartearen baitan, nesken taldean. 

### Sokatira taldea 
2020an hasi zen sokatira taldean, ofizialki, aurretik ere sokatira taldeari laguntzen ari baitzen eta hainbat erakustalditan parte hartzen. Deialdia egin eta nesken taldea sortu zuen Mutrikuko Sokatira Taldeak.

Euskal Herriko eta munduko sokatira txapelketetan parte hartzen du urtero. Horrez gain, txinga lasterketan ere lehiatzen da, Gipuzkoan eta Euskal Herri mailan. Gainera, erakustaldia egiten dute kirol hauetan: Ingudea, trontza, lasto altxatzea, lokotx biltzea eta gurdian. 

## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Geografia Elkargoa

**"Andrés de Urdaneta" (INGEBA)** edo **Euskal Geografia Elkargoa** irabazi-asmorik gabeko elkartea da, eta zientzia geografikoa eta haren antzeko diziplinak sustatzea eta zabaltzea du helburu, batez ere ingurumenarekin lotutakoak. 1977an sortu zuten Javier Gómez Piñeirok, Iñigo Agirrek, José Luis Orellak eta unibertsitateko beste irakasle batzuek sortu zuten.

"Lurralde, Investigación y Espacio" aldizkari zientifikoa editatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xia Peisu

**Xia Peisu** edo **Pei-su Hsia** (Chongqing, 1923ko uztailaren 28a – Pekin, 2014ko abuztuaren 27a) informatikaria eta hezitzaile izan zen, informatikan eta teknologian ikertzaile aitzindaria izateagatik ezaguna. 107 Ereduaren garatzaile nagusia izan zen, Txinan egindako helburu anitzeko lehen ordenagailu elektronikoa, eta "Txinako Zientzia konputazionalaren Ama" deitzen zaio. Bera eta Yang Liming senarra Txinako Zientzien Akademiako kide hautatu zituzten 1991n. 2010ean, Txinako Informatikarien Federazioko Ibilbidearen Saria eman zioten.

2015az geroztik, erakunde horrek berak, Xiaren oroimenez, Xia-Piesu saria ematen die urtero emakume ingeniari eta zientzialariei, "informatikan, ingeniaritzan, hezkuntzan eta industrian egindako ekarpen eta lorpen bikainengatik".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Elexpuru

**Ane Elexpuru Añorga** (Bilbo, 2003ko maiatzaren 2a) bizkaitar futbolaria da, hegaleko postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Biografia 
Elexpuru, 2018an eta 15 urte besterik ez zituela, Bizkerretik Athletic Clubeko harrobira pasa zen.

Bere debuta F Ligan Real Madrid Femeninoren aurka 2022ko urrian egin zuen, 19 urte zituela. 2022ko eta 2023ko F Ligako kanpainetan ordezko gisa erabili zuten batez ere. Iraia Iturregi teknikariak pixkanaka eman zion nagusienekin jokatzeko aukera. Oihane Real Madrilera joan zenean, Elexpuru ofizialki igo zuten talde nagusira. Espainiako Kopan ere bi partida jokatu ditu, eta egin zuen bere ekarpena: gol bat sartu zion Granadari.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Power Paola

**Power Paola**, sortzez **Paola Andrea Gaviria Silguero** (Quito, Ekuador, 1977ko ekainaren 20a) karikaturagilea eta komikigilea da. 

*Virus Tropical* (2011), *Por Dentro* (2012), *Diario* (2013), *qp* (2014), *Todo Va a Estar Bien* (2015) eta *Nos vamos* (2016) eleberri grafikoen egilea da.

Bere lana sexualitateari, feminismoari, familiari eta nortasun pertsonalari buruzkoa da. *Chicks on Comics* nazioarteko komiki-taldeko kidea da.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Paola Gaviria, Power Paola artista-izenez ezaguna, Quiton jaio zen (Ekuador), 1977ko ekainaren 20an. Bere ama haurdun zegoela, mediku batek behin eta berriz baieztatu zion ez zegoela haurdun, “birus tropikal” baten biktima zela.

Gaviriak hamahiru urte zituela, Calira (Kolonbia) lekualdatu ziren. Medellingo Arte Ederren Unibertsitate Fundazioan ikasi zuen, eta, bertan, Taller 7 talde artistikoa sortu zuen. 

“Nomada” gisa deskribatzen zuen bere burua, eta txandaka bizi izan da Sydneyn, Parisen, San Salvadorren eta Bogotan, nahiz eta, harrezkero, Buenos Airesen bizi den batez ere.

### Komikiak 
Power Paolak artista pintore gisa lan egin zuen lehenik, eta, gero, komikietako artista-lana deskubritzen hasi zen, hala nola, Marjane Satrapi eta Julie Doucet. 27 urte zituela hasi zen komikiak marrazten, Sidneyko sukalde batean lanean ari zela, dibertitzeko eta bere bizitza kontatzeko.

Lehenik, Flickr-en autoargitaratu zituen bere komikiak, zine-inprimatuen formatuan. 2011n, Editorial Comun argitaletxe argentinarrak *Virus tropical* bere eleberri grafikoa argitaratu zuen.  Haren haurtzaroaren eta nerabezaroaren istorioa kontatzen du, neska errebelde gisa, izaera indartsua duten emakumeak nagusi dituen familia kolonbiar kontserbadore baten barruan. 

Liburua ongi hartu zuen kritikak, eta ingelesez (Random House) eta frantsesez (Mondadori) argitaratu zuten. Kritikariek bere marrazki-estilo lasaia eta ahots intimoa apreziatu zituzten. *Virus tropical* lanari dagokionez, Josep Oliver kritikariak hau esan zuen: “Estilo xalo-adierazkorra erabiliz, Paolak komiki oso pertsonala sortzen du, emakume-ahots argia duena, latitude horietako komikiaren zutoihal eramailea”. Abril Castillo Cabrera kritikariak liburuaren irakurketa terapeuta bati bisita egitearekin konparatu zuen, eta hauxe idatzi zuen: “Power Paolak sortzen du eskuragarri zaigun giro bat, hasiera bat eta amaiera bat dituen istorioa, bere bizitzaren prestaketa eta gainerakoen bizitzara daraman zubia”.

Bere lana PROA Fundazioan aurkeztu zuen Buenos Airesen, *Chicks on Comics* “Long Remote Relationship” erakusketan, 2017an.

*Virus tropical* zinemara eramana izan zen, 2017an estreinatutako filmean.

## Liburuak 
* *Virus tropical*, 2011 .
* *Por Dentro*, 2012.
* *Diario*, 2013.
* *qp*, 2014.
* *Todo Va a Estar Bien*, 2015
* *Nos vamos*, 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Jazy

**Michel Jazy** (Oignies, 1936ko ekainaren 13a – Akize, 2024ko otsailaren 1a) frantziar atleta izan zen, distantzia ertain eta luzeko lasterketetan espezializatua.

Jatorri poloniarreko ikatz-meatzarien familia batean jaio zen. Aitarik gabe umezurtz hamabi urterekin, hamalau urterekin amarekin eta arrebarekin Parisera bizitzera joan eta eskola utzi zuen lan egiteko. Futbolzale amorratua, atletismoan nabarmendu zen eta 1953an Frantziako lehen txapelketa irabazi zuen.

1956, 1960 eta 1964Ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Erroman zilarrezko domina irabazi zuen 1.500 metroko lasterketan.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Garazi Fácila

**Garazi Fácila Giralte** (Lodosa, 1999ko urriaren 25a) nafar futbolaria da, atzelari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Biografia 
AF Calahorran hasi eta gero, Pradejónen, Osasunan eta Alavésen jokatu zuen. 2023an Athleticek fitxatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Das Lehrerzimmer

***Das Lehrerzimmer*** 2023ko İlker Çatak alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Carla Nowak berria da institutuan. Lehen lana du irakasle gisa. Institutua Alemanian dago, eta protagonistak matematika eta gorputz hezkuntza irakatsi behar dizkie 12 eta 14 urte arteko haurrei. Eskolan lapurreta batzuk gertatu dira, eta Carla ez dago ados lankideek egoera kudeatzeko duten erarekin: gazteak galdekatzen ari dira erruduna zein den jakiteko, eta motxilak miatzen dizkiete frogak aurkitzeko. Bere ikasleetako bat bidegabeki erruduntzat jotzen dutenean, Carlak bere bilaketa propioa egingo du, eta eskolako idazkaria harrapatuko du lapurretan. Ikerketa handiago bat hasiko da orduan ikastetxean, eta Carla geroz eta bakartuago geldituko da: bai ikasleek bai irakasleek aldatu egingo dute harekiko jarrera.

## Aktoreak
* Leonie Benesch - Carla Nowak
* Michael Klammer - Thomas Liebenwerda
* Rafael Stachowiak - Milosz Dudek
* Anne-Kathrin Gummich - Dr. Bettina Böhm
* Eva Löbau - Friederike Kuhn

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Pinedo

**Clara Pinedo Kaxtresana** (Bilbo, 2003ko irailaren 9a) bizkaitar futbolaria da, erdilari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Biografia 
Pinedo, 2019an eta 16 urte beteberriak zituela, Bizkerretik Athletic Clubeko harrobira pasa zen. Lehen taldean debutatu eta 2023an 2026rako kontratu bat sinatu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Zubieta

**Maite Zubieta Aranbarri** (Busturia, Bizkaia, 2004ko maiatzaren 18a) bizkaitar futbolaria da; erdilari jokatzen du. Gaur egun, Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Bizitza 
14 urte zituela, Athletic Clubeko harrobian sartu zen. Taldean aurrera egin ondoren (denboraldi bat "kadete" mailako gazte taldean, denboraldi erdi C talde osatu berriarekin B-taldera joan aurretik, beste bi denboraldi han), 2022ko abenduan, 18 urte zituela, Lehen taldean debuta egin zuen Madril CFFren aurkako F Ligako partida batean.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana Cerro

**Mariana Cerro Galán** (Zizur Nagusia, 2000ko maiatzaren 22a) nafar futbolaria da, erdilari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Biografia 
Ardoi Kirol Elkartean hasi eta gero, Mulierren eta Osasunan jokatu zuen. 2018an Athleticek fitxatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norio Sakurai

,  (Ageo, Saitamako prefektura, Japonia, 1985eko uztailaren 1a) manga-istoriotxoen marrazkilaria da. 2003tik aktibo, *Les Tripées* eta *The Dangers in My Heart* mangek egin zuten ezagun.

## Biografia 
Norio Sakurai 1985eko uztailaren 1ean jaio zen Ageon. 2002ko maiatzean, Shūeisha koWeekly Shōnen Jump aldizkariak antolatutako Tenkaichi manga sariketan (天下一漫画賞) finalista izan zen. 2003ko maiatzean, ohorezko aipamena jaso zuen *Sōji no jikan* (そーじの時間) mangarengatik, 58. Akatsuka Sariketan. Orduan, *Sōji no jikan* Weekly Shōnen Jump aldizkariaren 28. zenbakian argitaratu zuten, hori izan zen bere lehen manga aurreargitalpenean. Mangako azken iruzkinetan idatzi zuen prest zegoela edozein kexa, desadostasun edo marmar jasotzeko, baina nahiko pozik zegoela jendeak bere lana irakurri ahal zuelako. 

## Lanak 
* *Kodomo Gakkyū* (2003–2005)
* *Mitsudomoe* (2006–2017)
* *Rororro!* (2016–2020)
* *The Dangers in My Heart* (2018–...)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2003an Akatsuka saria 2003[8]
* 2003an Rookie of the Year Award (Weekly Shοnen Champion)  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iolanda Balaş

**Iolanda Balaş**, gero **Iolanda Söter** deitua (Timişoara, Errumania, 1936ko abenduaren 12 - Bukarest, 2016ko martxoaren 11), atleta errumaniarra izan zen, bi domina olinpiko irabazi zituen, eta historiako altuera-jauzilari onenetako bat da.

## Biografia 
Timişoaran jaio zen 1936ko abenduaren 12an, Errumaniako Erresuman ,gaur egun Errumanian dagoen herrian. Ian Söterrekin, bere entrenatzaile pertsonalarekin, ezkondu zen.

## Kirol-ibilbidea 
19 urterekin, Melbournen (Australia) egindako 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Han, aukera handienak zituen atleta gisa ikusten bazuten ere, bosgarren postua lortu zuen, eta diploma olinpikoa irabazi zuen. Erroman (Italia) 1960an egindako Udako Olinpiar Jokoetan  urrezko domina irabazi zuen. 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan ere urrea lortu zuen, Tokion (Japonia), eta errekor olinpiko bana ezarri zuen lehiaketa olinpikoan.

1957 eta 1966 bitartean, elkarren segidan 150 atletismo-proba irabazi zituen, eta munduko 13 errekor berri egin zituen diziplinan, 1,75 metrotik 1,91 metrora.

Bere karreran zehar hiru domina irabazi zituen Europako Atletismo Txapelketan, horietako bi urrezkoak, eta bi urrezko domina Unibertsiadatan. 

1988 eta 2005 artean Errumaniako Atletismo Federazioko lehendakaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jone Amezaga

**Jone Amezaga Martínez** (Zalla, 2005eko urtarrilaren 2a) bizkaitar futbolaria da, aurrelari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Biografia 
12 urte zituela, Pauldarrak taldetik Athletic Clubeko harrobian sartu zen. Taldean aurrera egin ondoren, 2022ko irailean, 17 urte zituela, Lehen taldean debuta egin zuen Sporting de Huelvaren aurkako F Ligako partida batean. Izan zuen lehen pelotarekin gola sartu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Aznar

**David Aznar Chicharro** (Talavera de la Reina, 1980ko martxoaren 9a) espainiar futbol-entrenatzailea da, emakumezkoen taldeak entrenatzen aritzen dena.

Kirol Zientziak ikasi zituen Gaztela-Mantxako Unibertsitatean, eta Real Madrileko beheko kategorietan hasi zuen bere ibilbidea futboleko entrenatzaile gisa, non 13 urtez lan egin zuen. 2023an Athleticek fitxatu zuen.

## Ibilbidea 
* 2003–2004: Real Madrid (harrobia)
* 2004–2007: FC Talavera (harrobia)
* 2007–2011: Atlético Madrid (harrobia)
* 2011–2012: CD Leganés B
* 2013–2015: Rayo Majadahonda (harrobia)
* 2015–2016: AD Alcorcón (harrobia)
* 2016: FC Getafe (bigarren entrenatzailea)
* 2017–2018: Madrid (harrobia)
* 2018–2020: CD Tacón
* 2020–2021: Real Madrid
* 2023–: Athletic

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanche Feillet-Hennebutte

**Blanche Feillet-Hennebutte** (Paris, 1815eko azaroaren 5a - Miarritze, 1886ko irailaren 15a) margolaria, marrazkilaria eta litografoa zen. 

## Biografia 
Blanche Feillet Hélène Pernotinen eta Pierre Jacques Feillet artistaren alaba zen. 

Haren ahizpa Hélène bezala, Blanchek marrazkia eta pintura ikasi zituen aitarekin eta Pernotin aitonarekin. Familia hainbat urtez bizi izan zen Madrilen, 1834an, behin betiko Baionan bizitzen jarri baino lehen. 

1844an, Blanche Feillet Charles Henry Firmin Hennebutte editorearekin ezkondu zen. Blanchek eta haren ahizpa Hélènek Charles Hennebuttek argitaratutako hainbat gida turistikoren irudiak egin zituzten.  

1857an, Baionako marrazketa- eta pintura-eskolako zuzendaria izan zen Blanche.

## Lanak 
thumb|260px|Miarritzeko ikuspegia (Blanche Hennebutte-Feillet, c.1840)

Blanche Feilletek 1841eko Aretoan *Vue d’un moulin près de Saint-Jean-Pied-de-Port* (Errota baten ikuspegia, Donibane Garazitik hurbil) erakutsi zuen, eta, 1848an, *Naufrage dans les rochers de Biarritz près de Bayonne* (Hondoratzea Miarritzeko haitzetan, Baionatik hurbil) eta *Vue de l’entrée de la Barre de Bayonne* (Baionak*o* barraren sarreraren ikuspegia).

Haren lanaren zatirik handiena marrazkian eta litografian oinarritzen da: Euskal Herriko ikuspegi asko egin zituen, eta, litografiara transkribatuta, bere senarrak argitaratutako gida turistikoak ilustratzeko. 

Blanche Feilleten eta haren ahizpa Hélèneren marrazki eta irudi asko Baionako mediatekan eta Euskal Museoan gordetzen dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gilbert Desport, *Répertoire des peintres et sculpteurs du Pays basque*, Miarritze, Atlantica, 2005.
* Henri Jeanpierre, «Un peintre romantique bayonnais, Hélène Feillet», *Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne*, 1964, 105. zk.,187-216 orr.

## Kanpo estekak 
* Exposition virtuelle sur l'œuvre des deux sœurs
Teddy Scholten

**Teddy Scholten-van Zwieteren** (jaiotza izena: **Dorothea Margaretha van Zwieteren**; Rijswijk, 1926ko maiatzaren 11 - Rijswijk, 2010eko apirilaren 8a) 1959ko Eurovision Abesti Lehiaketaren irabazlea izan zen herbeheretar abeslaria zen, Dick Schalliesek idatzi eta Willy van Hemertek idatzitako "Een beetje" abestiarekin.

1940ko hamarkadan, Scholten & Van 't Zelfd bikoteko kide izan zen; 1950etik 1960ra bitartean, berriz, telebistan saio batzuk izan zituen Herbehereetan. Azkenik, 1966an bere herrialdeko Eurovisionerako selekzioa egin zuen.

## Diskrografia 
* *Een Beetje* (1959).
* *Klein Klein Kleutertje* (1959).
* *Peter Cuyper Wals* (1965).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elene Gokieli

**Elene Gokieli** (Sobietar Batasuna, 1916ko abuztuaren 25 - 1992ko abenduaren 31) 4 x 100 m-ko proban espezializatutako sobietar atleta izan zen, eta 1950ean Europako brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol-ibilbidea 
1950eko Europako Atletismo Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen 4 x 100 metroko erreleboetan, eta 47,5 segundoz iritsi zen helmugara, Erresuma Batuaren eta Herbehereen ondoren. Bi taldeak 47,4 segundotan iritsi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Goñi

**Natalia Goñi Labrador** (Sestao, Bizkaia, 1963) bizkaitar akordeoi-jole, musikari eta musika-irakaslea da, Sestaoko Musika Kontserbatorioko zuzendaria.

## Biografia 
Musika-ikasketak egin zituen Bilboko Juan Crisóstomo de Arriaga Musika Kontserbatorioan, kamera-musika, teoria eta musikologia. 1990. urtean Sestaoko Musika Kontserbatorioan hasi zen akordeoi eta musika irakasle gisa.

2020. urtetik Sestaoko Musika Kontserbatorioaren zuzendaria da, Elena Bárcena piano-jolea ordezkatuz.

Julen Murga akordeoi-jolea ikasle eduki zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilermina Pallavicini

**Guillermina Pallavicini** (; ? - 1358) Pallavicini familiako azken kidea izan zen Bodonitsako markesgoa gobernatzen.

## Biografia 
Guillermina Alberto Pallavicini Bodonitsako markesaren eta Maria Dalle Carceriren alaba zen.

1311n, Cefiso ibaiko guduan hil zen aita, eta amak haren lekua hartu zuen.  1327an, Guillermina Bartolomeo Zaccariarekin ezkondu zen, eta harekin alaba bat izan zuen, Marulla, eta 1334an hil zenean, Nikolas I.a Zorzi veneziarrarekin ezkondu zen. Zorzirekin ezkontzeak ondorengotzaren auzia planteatu zuen Veneziak eskatuta, hau da, berarekin izandako semea, Frantzisko Zorzi edo Marulla alabak oinordekoa izan behar zuen. Veneziak ez zuen Frantzisko nahi, Marulla baizik. Hala ere, Guillermina 1358an hil zenean, markesgoa bere seme Frantziskori pasatu zitzaion.  Haren seme-alabak, Jakue Zorzi eta Nikolas II.a Zorzi ere hurrengo markesak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Irma Basterra

**Irma Basterra Ugarriza** (Bilbo, 1972) arabar politikari jelkidea da. 2023tik aurrera Arabako Batzar Nagusietako presidentea da. Ekonomian lizentziatua, arlo pribatuan lan egin zuen zenbait urtez eta 2016an hasi zuen ibilbide politikoa. Eusko Jaurlaritzako Landaren eta Itsasertzaren Garapeneko eta Europar Politiketako zuzendaria izan zen 2016tik 2019ra arte. 2019tik 2023ra Arabako Foru Aldundiko Lurralde Orekaren Saileko foru diputatu jardun zuen. 2023ko foru hauteskundeetan EAJren Aiarako Kuadrillako zerrendaburua izan zen, eta Batzar Nagusietarako presidentegaia. 2023ko ekainaren 19ko eratze-bilkuran Arabako Batzar Nagusietako presidente izendatu zuten.

## Ibilbidea 
Bilbon jaio zen, baina Aiaran garatu du bere bizitza. 1994tik EAJren Aiarako Uri Erakundeko alderdikidea da. Ekonomian lizentziatu zen EHUren Sarrikoko Fakultatean, enpresa adarrean, merkataritzan espezializatuz. 1999an marketing espezializazio batekin diplomatu zen.

Enpresa pribatuan hasi zuen bere ibilbide profesionala 1997an, ITB Instituto Tecnológico y de Negocios enpresan (1999ra arte). Ondoren, CPS Iritzi eta Merkatu Ikerketak enpresan proiektuen burua izan zen (1999-2001), eta gerora erosketa eta fabrikazio saileko zuzendaria (2001-2003) izan zen. 2003tik aurrera Panda Software Internacional enpresan Komunikazio eta Customer Service Saileko zuzendaria izan zen, 2007ra arte.

2019ko uztailean utzi zuen Eusko Jaurlaritza, Arabako Foru Aldundiko Lurralde Orekarako diputatu izendatua izan baitzen Ramiro Gonzalez diputatu nagusiaren bigarren gobernuan. 2023ko Arabako foru hauteskundeetan EAJren Aiaraldeko zerrendaburua izan zen, eta alderdiak Batzar Nagusietako presidentegai ere izendatu zuen. EAJk kargu horretarako proposaturiko lehen emakumea da. 2023ko ekainaren 19an egindako eratze-bilkuran babes gehien jaso zituen hautagaia izan zen, eta beraz Batzar Nagusietako presidente aukeratua izan zen. 

## Bizitza pertsonala 
Ezkondua dago, alaba eta seme banaren ama da. Euskalduna da (HABEren 2. maila egiaztaturik).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bill English (politikaria)

**Simon William English** (Lumsden, 1961eko abenduaren 30a) zeelandaberritar politikaria da. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 2016tik 2017ra.

Eskola katolikoetan ikasi zuen eta errugbian aritu zen eskola-taldean. Merkataritza ikasi zuen Otagoko Unibertsitatean eta literatura ingelesa Wellingtongo Victoria Unibertsitatean. Nekazaria eta funtzionarioa izan zen eta 1980an Alderdi Nazionalean afiliatu zen.

1990ean diputatu aukeratu zuten eta 1999an Jenny Shipleyk Finantza ministro izendatu zuen, baina urte horretan bertan Alderdi Nazionalak hauteskundeak galdu zituen. 2001ean Shipley ordezkatu zuen Alderdiko buruzagitzan eta 2002an porrot handia jasan zuen hauteskundeetan.

2008an alderdiak hauteskundeak irabazi zituen eta English John Keyren gobernuko lehen ministrorde eta Finantza ministro izan zen. 2016ko abenduan Keyk dimisioa eman ondoren, English lehen ministro bihurtu zen. 2017ko hauteskundeetan eserleku gehien lortu arren, ez zuen beste alderdien babesik lortu, eta Jacinda Ardern laborista aukeratu zuten lehen ministro.
Castle Combe

**Castle Combe**, Ingalaterrako Wiltshire konderrian dagoen herri bat da, Chippenham udalerritik 8 kilometro ipar-mendebaldera. 2011ko erroldaren arabera 344 biztanle zituen. 

Ingalaterrako herri eder ta lasaienetakoa izatearen ospea du, The Times egunkariaren arabera 30 herri ederrenen sailkapenean 2. postuan dago.

## Iruditegia 

Image:castle.combe.cross.arp.jpg|Market Cross, XVI. mendeko gurutzea
File:Looking up Water Street, Castle Combe.jpg|Water kalea
Image:castle.combe.hotel.arp.jpg|Manor House hotela
File:Old_rectory_tea_room.jpg|Old Rectory Tea Room
Image:Castle Combe St Andrews.JPG|San Andres eliza

## Kanpo estekak 
* Castle Combe udalerriko webgune ofiziala
Antimikrobiano

**Antimikrobiano** edo **mikrobioen aurkakoa** mikrobioak hiltzen dituen edo haien hazkundea eragozten duen substantzia da. Mikrobioak hiltzen dituzten antimikrobianoei mikrobizida deritze, eta mikrobioen hazkundea inhibitzen dutenei, mikrobiostatiko.

Gaixotasun infekziosoen aurka erabiltzen diren botikak antimikrobianoak dira (antibiotikoak, esaterako), baina baita ere objektuak edo ura desinfektatzeko erabiltzen diren eragile kimikoak ere (fenola, kloroa...). Antiseptikoak larruazalean aplikatzen diren beste antimikrobiano mota bat dira (iodoa, merbromina...).

Erasotzen dituzten mikrobioen arabera, horrela sailkatzen dira antimikrobianoak:

*antibiralak: birusen aurka
*antibakterianoak: bakterioen aurka
*antifungikoak: onddoen aurka
*antiprotozoarioak: protozooen aurka
*antiparasitarioak: parasitoen aurka

Antimikrobianoak garatu diren heinean mikrobioek haien aurkako erresistentziak ere garatu dituzte. Antibiotikoekiko erresistentzia, esaterako, goi-mailako osasun arazo bihurtu da mundu osoan, 2019. urtean 1,2 milioi pertsona hil baitziren munduan antibiotikoen aurrean erresistenteak ziren bakterioen ondorioz 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak