Jallikattu

**Jallikattu** (edo **Sallikkattu**), **Eru Tauvuṭal** eta **Manju-virattu** izenez ere ezaguna, ohiko ekitaldi bat da, non zebu zezen bat (*Bos indicus*), hala nola Pulikulam edo Kangayam arrazak, jende multzo batean askatzen den, eta jende asko saiatzen da zezenaren bizkarrean konkor handia bi besoekin heltzen eta hari eusten zezena ihes egiten saiatzen den bitartean. Ahalik eta denbora gehienean eusten diote konkorrari, zezena geraleku batera eraman nahian. Kasu batzuetan, zezenaren adarretan banderak kentzeko edo helmuga bat zeharkatzeko adina ibili behar dute.

Jallikattu Indiako Tamil Nadu estatuko eskualde batzuetan egin ohi da, zehazki Tamil Nadu hegoaldean, Mattu Pongal eguneko Pongal ospakizunen zati gisa, urtero urtarrilean gertatzen dena.

Kirolari lotutako lesio eta heriotza istiluak direla eta, bai parte hartzaileei, bai horretara behartutako animaliei, animalien eskubideen aldeko erakundeek kirola debekatzeko eskatu dute, eta, ondorioz, Indiako Auzitegi Gorenak hainbat aldiz debekatu du azken urteetan. Hala ere, debekuaren aurkako jendearen protestekin, kirolarekin jarraitzeko ordenantza berria atera zuten 2017an.

## Etimologia 
Antzinako Tamil Sangamek  gisa deskribatu zuten praktika (Tamileraz: ஏறு தழுவுதல்), literalki 'zezenaren besarkada'.  '** termino modernoa () edo **' () ''''-tik eratorria da ('txanponak') eta '''' ('paketea'), zezenaren adarrei lotuta dauden eta parte-hartzaileek berreskuratzen saiatzen diren txanpon-sari bati egiten dio erreferentzia.  '''' (மஞ்சு விரட்டு) literalki 'zezenaren atzetik' esan nahi du.

## Historia 
thumb|''*-en inskripzioa Tamil Naduko gobernuaren museoan
*Jallikattu-a'' Tamil garai klasikoan (K.a. 400-100) praktikatzen zela ezagutzen da. Antzinako Tamil Naduko 'Mullai' eskualde geografikoan bizi ziren Ayar tribuko herriaren artean erritual kulturala zen. Geroago, ausardia erakusteko plataforma bihurtu zen, eta parte-hartzea sustatzeko sariak sartu ziren. Praktika hori irudikatzen duen Indus haraneko zibilizazioko zigilu bat New Delhiko Museo Nazionalean gordetzen da.
thumb|Indus Valley zigiluak Eru Thazhuvuthal irudikatzen du
Maduraitik gertu aurkitutako kaolin zurizko labar-pintura batek zezen bat kontrolatu nahian dabilen gizon bakarti bat irudikatzen du, eta 1.500 urte inguru dituela kalkulatzen da.

Numismatikari batek aurkitutako antzinako latorrizko txanpon bat Jallikatturen froga fresko bat izan liteke. R. Krishnamurthy, Hego Indiako Numismatika Elkarteko presidenteak, txanpona K. a. hirugarren edo laugarren mendekoa dela kalkulatu zuen. Txanpona eztainuzkoa zenez, orduan Asia hego-ekialdeko herrialdeetan bakarrik zegoen eskuragarri.

Jallikkattus oso ohikoak dira Thanjavur eta Tiruchirappalli iparraldean eta Tirunelveli eta Ramanathapuram hegoaldean, Madurai hiriaren inguruan zentratutako eskualdea eta gehienbat Mukkulathor kastek populatua, kirol erritual honen partaide nagusiak direnak. Kasta tarteko beste lur-jabe talde batzuek ere gogotsu parte hartzen dute, horietako asko zezen jabeak eta zezen hezitzaileak.

Pudukkottai estatuan, Jallikattua herriko jainkoak baretzeko egiten zen funtzio ia erlijiosotzat hartzen zen, eta normalean Thai Pongal-aren ondorengo edozein egunetan egiten zen, uzta amaitutakoan eta Tamil Urte Berria hasi aurretik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak