open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donostiako Tenis Elkarte Erreala

**Donostiako Tenis Elkarte Erreala** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen tenis elkarte bat da. Antigua auzoan dago. Gipuzkoan oraindik martxan dagoen kirol-elkarterik zaharrena da. Ondarretako hondartzaren parean eta Haizearen Orrazira joateko Eduardo Txillida pasealekuan kokatua dago.

## Historia 
1904ko abuztuan sortu zen *San Sebastián Recreation Club* izenarekin. Bere lehen presidentea Jorge Satrustegui izan zen. Bere hastapenetan, kirol talde bat izan zen, bere aterkipean kirol diziplina ugari praktikatu ziren arren (futbola, hockeya, cricketa, hipika, errugbia, poloa, golfa, atletismoa...). Bere lehen egoitza Ategorrieta auzoan zegoen, baina laster aldatu zuen bere egoitza eta Antigua auzoan eraiki zituen bere instalazioak, non 1906tik aurrera finkatu zen, Zumalakarregi etorbidearen ondoan.

1910eko hamarkadan klubaren krisialdia izan zen, bere kirol atal ezberdinak nola desagertzen joan ziren ikusi zuena, soilik teniseko atala bizitasunez mantenduz. Recreation Clubeko zatiketetatik sortu ziren kluben artean Real Sociedad nabarmendu behar da.

1919ko otsailaren 1ean kluba *Real Club de Tenis de San Sebastián* izenarekin birsortu zen. 1920ko hamarkadaren amaieran, Ondarreta ingurua urbanizatu zen, Recreation Clubak bere instalazioak finkatu zituen tokia, Ondarretako Futbol Zelaiaren zelaiak barne, garai hartan desagertu zen hiriko lehen futbol zelaia. Klubak akordio bat sinatu zuen Donostiako Udalarekin, eta, horren ondorioz, 1928an gaur egungo kokalekura aldatu zen, garai hartan Ondarretako paduretan zegoen lekura, hain zuzen ere. Harrezkero, Ondarretako Tenisa hiriko bizitza sozialaren giltzarrietako bat izan zen, era guztietako ekitaldi sozialen egoitza izan baitzen. Kirol arloan bere instalazioetatik pasa ziren erraketa nabarmenak eta Davis Kopako kanporaketa baten eszenatoki ere izan zen 1968an.

Kluba krisi eta gainbehera garai batetik igaro zen 1980ko hamarkadaren hasieran, hirian uda igarotzen zuten eta klubaren ekitaldietan parte hartzen zuten klase altuko familia askoren martxaren ondorioz. Udalaren laguntzarekin eta teniseko lehiaketak eta ikastaroak antolatuz beste gizarte-geruza batzuetara irekiz, klubak biziraun eta berreskuratu ahal izan zuen. Azken hamarkadetan, klubak bere instalazioak birmoldatu eta handitu zituen, baita piraguismo eta padel sail berriak ireki ere.

## Argazki galeria 

Campeonato en el Club de Tenis de San Sebastián (13 de 21) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|Tenis txapelketa bat
Partido en el Club de Tenis de San Sebastián (1 de 6) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|Partida mistoa
Manolo_Santana_durante_un_partido_de_Copa_Davis_en_el_Club_de_Tenis_de_San_Sebastián_(1_de_20)_-_Fondo_Marín-Kutxa_Fototeka.jpg|Manolo Santana Davis Koparen kanporaketa batean.
SSRecreationClub.jpg|SS Recreation Club
Equipo de fútbol de la Real Sociedad en el campo de Ondarreta (1 de 1) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Real Sociedad taldea Ondarretako futbol zelaian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Tenis Elkarte Errealaren webgunea
Alberto Villaverde

**Alberto Villaverde Llanos** (León, 1904ko uztailaren 7a - ?, ) gipuzkoar futbolaria izan zen, Real Uniónen aritutakoa. Leónen jaioa izan arren, bere ibilbide osoa Irunen egin zuen.

Espainiako futbol selekzio nazionalarekin aritu zen Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan.

## Taldeak 
## Palmaresa 
## Erreferentziak
1928ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 33. postuan egongo litzateke beste 13 herrialdeekin batera.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 15 kirol olinpikoetatik 5ean hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainia eta Frantziako selekzioekin.

(*) Jose Maria Yermo futbolean eta txirrindularitzan aritu zen.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Pedro Méndez

**Pedro Méndez Cuesta** (Madril, 1904ko irailaren 27a - *ibidem*, 1999ko otsailaren 19a) gipuzkoar igerilari olinpikoa izan zen. Madrilen jaioa izan arren, Donostian egin zuen bere kirol ibilbidea.

Parisko Olinpiar Jokoetan 400, 1500 eta 4x200 metroko probetan hartu zuen parte.

Arkitektoa izan zen eta baita Real Madrideko zuzendaria ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gatuzain (maskaradako pertsonaia)

ezkerrera|thumb|Gatüzain pertsonaiak sorgin-guraizeekin publikoa gogaitu, zirikatu egingo du.
**Gatuzaina**, **gathüzaina**, **gatüzaina**

Janzkerari dagokionez, soinean jaka urdina, zilarrez edo urrez brodatutako bularralde zuriarekin, galtza horiak, galtzerdi zuriak eta azpantar horiak, eta buruan bonet zuria daramatza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Vázquez

**Joaquín Vázquez González** (Badajoz, 1897ko azaroaren 9a - ?, 1965eko urriaren 21a) gipuzkoar futbolaria izan zen.

## Biografia 
Extremaduran jaio izan arren, aita karabinero zenez, uma zenetik Irunen bizi eta Real Union taldean hasi zen bere ibilbidea.

Espainiako futbol selekzio nazionalarekin 1920ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen non zilarrezko domina lortu zuen.

Futbola utzi eta gero zapata-denda izan zuen Irunen.

## Taldeak 
## Palmaresa 
## Erreferentziak
San Telmo su

[250px|eskuinera|thumb|San Telmo sua [itsasontzi bateko mastetan.]]

**San Telmo sua** ekaitz elektrikoek sortutako eremu elektriko indartsu baten barnean koroi efektuko deskarga elektroluminiszentzia baten bidezko airearen ionizazioak eragindako suzko metereologia efektu bat da. Nahiz eta *sua* deitzen den, berez eguratsaren potentzial diferentzia elektriko handiak airearen apurketa dielektrikoaren 3 MV/m inguruko balorea gainditzearen ondorioz sortutako dentsitate eta tenperatura erlatiboki baxua duen plasma bat da.

Fenomeno edo gertakari honek San Erasmo Formiakoaren izena darama (Sanct' Elmo = San Telmo), itsasgizon eta nabigatzaileen santu zaindaria. Antzinaroan fenomeno hau ikusi ohi zutenek zorte txarreko iragarpena zela uste zuten. Halere, beste itsasgizon batzuk babes modukotzat jo eta euren santua zen Erasmo Formiakoaren omenez bere izena eman zioten.

Fisikoki dizdira urdin-zurixka da, batzutan su dirudi, sarritan masta, pinakulu eta teilatuetan zorrotada bikoitz eta hirukoitzetan agertuz.

San Telmo sua maiz itsasoko enbata edota ekaitz elektrikoetan zehar itsasontzietako mastetan ikus daiteke, egoera horretan, iparrorratza ere aldatzen zen, tripulazioaren desosegu handiagoa izateko. 1749an, Benjamin Franklinek izaera elektrikoa zuela modu zuzenean nabarmendu zuen. Hegazkin eta baloi gidatuetan ere jazo ohi da. Azken hauen egoera oso arriskutsua zen, hidrogenoz puzturik baitzeuden, su hartzeko arriskua zegoelarik.

Aipatu ohi denez, ekaitz elektrikoetan zehar ganaduaren adarretan ere agertu omen liteke, baita objektu zorrotzetan tornadoak jazotzerakoan ere, halere ez da tximist lobularra izeneko fenomeno berbera, nahiz eta biak Nahiz eta biak batera ager daitezkeen.

## Aipamenak 
Antzinako Grezian, fenomeno natural bat agertzen zenean *Helena* (grezieraz: ἑλένη), deitzen zen, (euskaraz zuzia). Hala ere, bi izatekotan Kastor eta Polux izena hartzen zuten. Dioskuro izeneko hauek Zeusen seme bikiak ziren, itsasgizonen patroiak, gai zirenak ekaitzak baretzeko. Noizean behin, su greziar eta Parazelsusen elementuekin lotzen zen, arrabioarekin zehatz mehatz edo antzeko izaki batekin *acthnici* izenekoarekin.

San Telmo suari buruzko aipamenak ugariak dira: Julio Zesar (*De bello Africo* 47), Plinio Zaharra (*Naturalis historia* ii.101) eta Herman Melville, bai eta Antonio Pigafetta itsasgizonak Fernando Magallanesekin batera burutako bidaiaren egutegian ere.

Beste aipamen bat:

Charles Darwinek HMS Beagle ontzia Río de la Platan gauez ainguratua zegoenean efektua ikusi eta J. S. Henslow-i igorritako gutun batean gertakaria deskribatu zuen:

thumb|San Telmo

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lurrikara argi
* Koroi efektua
* Sutxakur edo Arima-argiak
* Tximista globularra

## Kanpo estekak 
* San Telmo suaren argazkia, hegazkin baten hegaldiko estalkian
* San Telmo sua, Monona lakuan
* Foo fighter
* Hessdalen lights
* Plasma-fisikako artikuluen zerrenda
* Nagako suzko bola
* Efektu triboelektrikoa
* Corona discharge
* Ball lightning
Pasta (argipena)

**Pasta** hitzak esanahi zenbait ditu:

* sukaldaritzan,
** pasta, italiar jatorriko jakia;
** *pasta filata* italiar jatorriko gazta mota (adibidez, *mozzarella*);
** pasta, irinez, arrautzez eta azukrez nagusiki eginiko gozo txikia;
* hortzetako pasta, hortzak garbitzeko erabiltzen den orea;
* pasta (zubereraz), eraikuntzako lehengaia edo manufaktura produktua.

## Ikus, gainera
*Ore
Arkaitz (gizon izena)

**Arkaitz** (edo **Harkaitz**) euskal antroponimoa da. «Harrizko muinio, mendi edo tontorra» esan nahi duen *haitz* izenaren aldaera da, eta Itun Berriko latinezko *Petrus* baliokidea du.

## *Arkaitz* edo *Harkaitz* izena duten pertsonak 
{{Wikidata list
|sparql = SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  { ?item wdt:P735 wd:Q12253988. }
  UNION
  { ?item wdt:P735 wd:Q28053604. }
}
|section=
|sort=label
|columns=p18,label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaliforniako Unibertsitatea

**Kaliforniako Unibertsitatea**, Kalifornia estatuko (AEB) unibertsitate publikoen sistema. Ingelesezko izen ofiziala University of California (UC) da.

1869an sortu zen Kaliforniako Unibertsitatearen lehen campusa, Berkeley, eta 2005ean eraiki zuten azken campusa, UC Merced. Hastapenetan, 10 irakasle eta 38 ikasle besterik ez zituen; gaur egun, berriz, 220.000 ikasle eta 170.000 irakasle.

Kaliforniako Unibertsitateak bederatzi campus ditu: Berkeley, Davis, Irvine, Los Angeles, Merced, Riverside, San Diego, San Francisco, Santa Barbara eta Santa Cruz.

Estatu Batuetako bost unibertsitate onenetako bat da Berkeley, Harvard, Yale, Princeton eta Stanfordekin batera.

Unibertsitatean lan egiten duten adituen artean (2002an), aipagarria da horietatik 389 AEBko Arte eta Zientzien Akademiako kide direla, 5ek Fields Domina irabazi dutela, 19 akademikok parte hartzen dutela Fulbright Programan, beste 25ek esku hartzen dutela MacArthur Programan, 254 irakasle AEBko Zientzien Akademia Nazionaleko kide direla, 91 AEBko Ingeniaritzako Akademia Nazionaleko kide direla, 106 aditu direla Medikuntza Institutuko kide, 13 irakasleri eman diotela Zientzia Domina Nazionala eta 37 adituri eman diotela Nobel saria.

## Kanpo estekak 
*  Kaliforniako Unibertsitatearen webgune ofiziala
*  Kaliforniako Unibertsitateko campusak
Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearra

**Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearra** (; ) Israelgo lehen unibertsitate judua da.
 
1925ean sortu zuten unibertsitatea, Israel estatua eraikitzeko erakunde gisa. Hala ere, 1884an proposatu zuen lehenbizikoz Herman Tzvi Shapira irakasleak Israelen unibertsitate judu bat abian jartzea, Jovevei Tzión taldekoek Katowicen egin zuten biltzarrean, hain zuzen ere. Proposamen hori 1897an bultzatu zuten berriz, Basilean egindako sionisten biltzarrean; Jaim Weizmann —Israelgo lehen presidentea izango zena— buru zuen taldea izan zen proposamenaren aldeko sutsuena. 1921ean, Jaim Weizmann eta Albert Einstein Estatu Batuetara joan ziren unibertsitatea finantzatzeko diru bila.

1918an, Scopus mendian jarri zuten unibertsitatearen oinarri-harria, eta 1925ean egin zuten inaugurazio-ekitaldia. Han izan ziren, besteak beste, lord Arthur Balfour, Jaim Najman Biálik poeta nazionala eta Jaim Weizmann. Albert Einsteinek eman zuen lehen eskola.

Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearraren liburutegi handi eta nagusia Liburutegi Judu Nazionala da, eta munduko liburu- nahiz eskuizkribu-bilduma ikusgarrienetako bat du. Israelen argitaratzen diren lan guztiak gordetzen ditu, eta herrialdearekin erlazioa duen munduko argitalpen guztiak biltzeko helburua du. Gaur egun, bost milioi liburu eta milaka pieza ditu. Liburutegi horretan daude, halaber, hebrear eskuizkribuak, Eran Laor mapa-bilduma, Edelstein zientzia-bilduma, Gershom Scholem bilduma, Maimonidesen eskuizkribu eta hasierako idazlanak eta Albert Einsteinen fitxategiak. Hain zuzen, Albert Einsteinen ondare guztiaren gordetzaile bakarra da liburutegia, eta hark idatzitako dokumentu guztiak ditu.

Unibertsitate Hebrearrak hiru campus ditu Jerusalemen, eta bat Rejovoten:

* Scopus mendia: ikasleen % 75ek ikasten dute campus honetan, eta fakultate hauek ditu: gizarte-zientziak, humanitateak, zuzenbidea, hezkuntza eta laguntza soziala. Horrez gain, Atzerriko Ikasleen Eskola, Judaismo Ikasketen Institutua eta Itsuentzako Ikastetxea ere campus honetan daude.
* Guiv'at Ram: besteak beste, Zientzia Fakultatea, Musika Eskola eta Liburutegi Nazionala daude hemen.
* Ein Kárem: medikuntza- eta odontologia-fakultateak eta Erizaintza Eskola.
* Rejovot: agronomia- eta elikagaigintza-fakultateak eta Turismo Eskola.

2012ko datuen arabera, 23.500 ikasle, 1.200 irakasle eta 1.500 langile ditu unibertsitateak.

Nazioartean ezagunak dira unibertsitate honetan ibilitako zenbait pertsona. Lehen Zuzendaritza Batzordea Albert Einstein, Sigmund Freud, Martin Buber eta Jaim Weizmannek osatu zuten. Israelgo lau lehen ministrok unibertsitate honetan ikasi zuten.

Bestalde, unibertsitatean ikasle edo irakasle izan ziren bost Nobel saridun: Daniel Kahneman (2002ko Ekonomiako Nobel sariduna), Aaron Ciechanover (2004ko Kimikako Nobel sariduna), Abraham Hershko (2004ko Kimikako Nobel sariduna), David Gross (2004ko Fisikako Nobel sariduna) eta Robert J. Aumann (2005eko Ekonomiako Nobel sariduna).

## Kanpo estekak
Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

**Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketa**, 1997tik urtero ospatzen da modalitate honetako urteroko Estoniako txapelduna erabakitzeko.

Titulua banakako erlojupeko modalitatean ospatutako lasterketa baten garaileari ematen zaio. Garaileak Estoniako banderako koloreak dituen maillot bat jantzi eta erabiltzeko aukera du erlojupeko proba orotan hurrengo urteko txapelketararte.

Jaan Kirsipuuk eta Rein Taaramäek lortu dituzte garaipen gehien txapelketa honetan, bederatzina txapelekin.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Estoniako errepide txirrindularitza txapelketa

## Kanpo estekak
Cañada de los Ingleses

**Cañada de los Ingleses** Andaluziako hiriburuetako bat den Málagako Centro barrutia dagoen auzo bat da. Gibralfaro mendiaren hegoekialdeko magalean dago. Udalak eginiko auzo mugaketa ofizialaren arabera, ekialdean Monte Sancha auzoarekin, hegoaldean La Caleta auzoarekin, honengandik Príes Etorbideak banatzen duelarik, mendebaldean Campos Elíseos auzoarekin eta iparraldean Gibralfaro mendiarekin muga egiten du.

Auzo honetan dago Hilerri Ingeles monumentala.

## Garraioa 
Autobusez EMTren honako linea hauen bidez lotua dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malabar

**Malabar** izan daiteke:

* **Malabar**, hegoaldeko Indiako eskualdea.
* **Malabar kosta**, Indiako kostaldea.
* **Malabar**, Floridako udalerria.
* **Malabar mendia**, Indonesiako sumendia.
* **754 Malabar**, asteroide bat.
1789 Dobrovolsky

**1789 Dobrovolsky** asteroide gerrikoan aurkitutako 1789. asteroidearen izena da. 1966ko abuztuak 19an aurkitu zuen Lyudmila Chernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1966 QC** zen. Bere izena Georgy Dobrovolskygatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1790 Volkov

**1790 Volkov** asteroide gerrikoan aurkitutako 1790. asteroidearen izena da. 1967ko martxoak 9an aurkitu zuen Lyudmila Chernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1967 ER** zen. Bere izena Vladislav Nikolayevitx Volkovengatik jasotzen du, Soyuz 11ren hegaldiaren ingeniaria izan zena, 1971ko ekainak 30ean hil zena aipaturiko espaziontzia Lurrera itzultzen ari zenean.

## Kanpo estekak
1791 Patsayev

**1791 Patsayev** asteroide gerrikoan aurkitutako 1791. asteroidea da. 1967ko irailak 4an aurkitu zuen Lyudmila Chernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1967 RE** zen. Bere izena Viktor Patsayevengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1792 Reni

**1792 Reni** asteroide gerrikoan aurkitutako 1792. asteroidearen izena da. 1968ko urtarrilak 24an aurkitu zuen Lyudmila Chernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 BG** zen.

## Kanpo estekak
Thanh Hoa

**Thanh Hóa** Vietnameko Thanh Hóa probintziako hiriburua da. 2012an 393.244 biztanle zituen 146,77 kilometro koadrotan. Hanoitik 137 bat kilometrotara dago eta Ho Chi Minhetik 1.600 kilometrotara iparraldean.

## Kanpo estekak
Ore (argipena)

**Ore** Hitzak hainbat adiera ditu:
## Izen arrunta 
* **Ore**: hauts eginiko substantzia solido bati likido bat erantsiz eratzen den nahastura.

## Gastronomia 
* **Ore**: nahastura aski trinkoa baina biguna; bereziki, irinez eta urez egina.

## Toponimoak 
* **Ore**, Frantziako udalerria;
* Ore, Suffolkeko ibaia, Ingalaterra;
* Ore, Eskoziako udalerria;
* Øre, Norvegiako udalerria;
* Øre, Vest-Agderreko lakua, Norvegia.

## Hainbat pertsonen abizena 
* Øystein Ore, norvegiar matematikaria;
* Rebecca Ore, amerikar zientzia fikzioko idazlea.

## Ikus, gainera 
* Oreki gozoa
* Hostorea
* Ore fina
* Kareorea
* Paper orea
Ore (nahastura)

**Orea** hauts eginiko substantzia solido bati likido bat erantsiz eratzen den nahastura aski trinkoa da, baina moldaerraza.

## Kanpo estekak
1948ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 38. postuan egongo litzateke beste 22 herrialdeekin batera.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 17 kirol olinpikoetatik 5ean hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainia, Frantzia eta Mexikoko selekzioekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
2468 Repin

**2468 Repin** asteroide gerrikoan aurkitutako 2468. asteroidearen izena da. 1969ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 TO1** zen. Bere izena Ilia Repin errusiar margolariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2469 Tadjikistan

**2469 Tadjikistan** asteroide gerrikoan aurkitutako 2469. asteroidearen izena da. 1970eko apirilak 27an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1970 HA** zen. Bere izena gaur egun Asia erdialdeko herrialdea den Tadjikistangatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2471 Ultrajectum

**2471 Ultrajectum** asteroide gerrikoan aurkitutako 2471. asteroidearen izena da. 1960ko irailaren 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **6545 P-L** zen. Bere izena Herbehereetako Utrecht hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Liudmila Txernykh

**Liudmila Ivanovna Txernykh** (, ; Xuia, Ivanovo Oblasta, 1935eko ekainaren 13a — 2017ko uztailaren 28a) errusiar astronomoa izan zen.

1959an Irkutskeko Estatu Unibertsitate Pedagogikoan graduatu zen. 1959 eta 1963 artean Irkutskeko Neurketa Fisiko-Tekniko eta Erradioteknikoen Ikerketa Institutuko "Denbora eta Maiztasun Laborategia"n lan egin zuen, non behaketa astrometrikoak egin zituen. 1964 eta 1998 artean, 1991an desagertu ondoren *Errusiako Zientzien Akademia* izena jaso zuen SESBeko Zientzien Akademiako Astronomia Teorikoko Institutuan lan egin zuen. 1998tik Ukrainako Krimeako Astrofisika Behatokian lan egin zuen.

Urte askoan zehar bere lankide eta ondoren senar izan zen Nikolai Txernykh astronomoarekin lan egin zuen, 2004an hil zena. Antonin Mrkosek 1979an aurkitu zuen 2325 Chernykh asteroidea bere omenez izendatua izan zen.

## Aurkitutako asteroideak 
Bere karreran zehar, Liudmila Txernykhek 267 asteroide aurkitu zituen.

 

## Erreferentziak
2470 Agematsu

**2470 Agematsu** asteroide gerrikoan aurkitutako 2470. asteroidearen izena da. 1976ko urriak 22an aurkitu zuten Hiroki Kosaik eta Kiichirō Furukawak Kiso behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1976 UW15** zen. Bere izena Japoniako Nagano prefekturako Kiso barrutiko herri bat den Agematsugatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Itsas mihilu

**Itsas mihilua** (*Crithmum maritimum*) *Apiaceae* familiako landare belarkara eta halofiloa da, **Crithmum** generoko espezie bakarra. Kostaldean hazten da Europa mendebaldean, Mediterraneoan, Ipar Afrikan eta Itsaso Beltzean. Hostoak jangarriak dira eta mihilu edo anis zaporea dute. Horregatik, sukaldaritza garaikidean berreskuratze saioak daude.

## Ezaugarriak 
Itsas mihilua landare bizikora da, adarkatua, 50 cm garai izan daiteke, hosto luze eta mamitsuak dituena.
[thumb|ezkerrera|*Crithmum maritimum* - [MHNT]]

[thumb|ezkerrera|*Itsas mihilua* loretan [Algortako portu zaharrean, 2008ko abuztuan]]

Loreak, berde-horixkak, txikiak (2 mm) eta oso ugariak izanik ginbail-eran biltzen dira (3-6 cm) eta uztail-urria bitartean azaltzen dira.

Fruituak berde-marroixkak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mihilu

## Kanpo estekak
Parpaila

thumb|275px|eskuinera|Ehoziri-parpaila.

**Parpaila** edo **farfaila** soinekotik dilindan eramaten den apaingarria da, gehienean zeta, liho edo kotoi-hariz, eskuz edo makinaz, landutakoak. Makinaz egindakoetan zuntz sintetikoak ere erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiroki Kosai

(1933ko otsailak 8) Tokyoko Behatoki Astronomikoan lan egiten duen japoniar astronomo bat da. Japonian astronomia ezagutarazteko laguntzeagatik eta kometa eta asteroideen bere behaketengatik da ezagunagoa, batez ere 1976 XVI kometaren aurkitzaileetako bat izateagatik. 3370 Kohsai asteroidea bere omenez izendatu zen.
Lluís Omedes

**Lluís Omedes i Calonja** (Altza, 1938ko urtarrilaren 12a - 2022ko uztailaren 20a) kataluniar kirolaria izan zen, arraunean eta lugean aditua.

Altza herrian jaio zen (gaur egun Donostiako auzoa), 1938ko urtarrilean. Familia katalana zen, Gerra Zibila hasi zenean Donostian zegoen uda ematen, eta ezin izan zuten itzuli Kataluniara. Horregatik jaio eta bizi zen Omedes aldi baterako Euskal Herrian.

Aita Parisko Olinpiar Jokoetan aritu zen eta Joan bere anaia Londresen eta Helsinkin. Gaztetan, arraunean aritu eta, 14 urte besterik ez zituela, Helsinkiko Olinpiar Jokoetan izan zen.

1968an, Grenobleko Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioarekin aritu zen, Udako eta Neguko Jokoetan aritzeko lehenengo Espainiako ordezkaria izanik.

Bere kirol ibilbidea Bartzelonako Club de Remo Ruber elkartean egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tartuko Sari Nagusia

**Tartuko Sari Nagusia** (ofizialki GP Tartu) urtero Estoniako Tartu hirian ospatzen den etapa bakarreko txirrindularitza lasterketa profesional bat da.

Etenik gabe ospatzen da 2001etik, maiatzean. Honako izen hauek izan ditu:

* *Tartu Tänavasõit*
* *GP Ühispanga Tartu*
* *SEB Eesti Ühispank Tartu GP*
* *SEB Tartu GP*

Jaan Kirsipuu izan da proba honetan garaipen gehien lortu dituen txirrindularia, jarraikako hiru garaipenekin.

UCI Europe Tourreko 1.1 mailan dago

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak
Rene Mandri

**René Mandri** (Jõgeva, Estonia, 1984ko urtarrilak 20) Endura Racing britainiar taldeko estoniar txirrindulari bat da.

Parte hartu zuen lehen Itzuli Handia 2007ko Espainiako Itzulia izan zen, Ag2r taldearekin, itzuli honetan, zenbait etapatan esprintetan lehenengo hamarren artean sailkatu zelarik, sailkapen nagusian 24. amaituz, hala, esparru ezberdinetan zituen dohaiak erakutsiz.

## Palmaresa 
**2011**
* 2. Bretainiako Tourrean eta etapa 1

**2012**
* Tartuko Sari Nagusia
* 3. Estoniako erlojupeko txirrindularitza txapelketan 15px
* Etapa 1 Leongo Itzulian.

## Emaitzak Itzuli Handietan 
### Espainiako Vuelta 
* 2007ko Espainiako Itzulia: 24.

### Italiako Giroa 
* 2008ko Italiako Giroa: Utzi egin zuen.
* 2010eko Italiako Giroa: Utzi egin zuen.
Hostore

**Hostorea**, irin eta gurinez edo bestelako koipe batez (olio, txerri gantz, etab.) eginiko orea da, labean egitean elkarren gainean jarritako hosto-modukoak osatzen dituena. Oro har, hostorez egindako opila hostopila deitzen da.

Hostore hitz hori neologismoa da euskaraz, hosto + ore (masa) berbekin berriki sortutako hitza da. Espainolez eta frantsesezkoek  ere orria (*hoja, feuille*) dute osagai, ondo egindako hostoreak orriz orriko egitura agertu behar duelako, harro-harroa, arina, kraskatsua, lurrintsua, goxoa…  Gutizia, hitz batean.

## Osagaiak 
Gurin edo txerri gantzez, irinez, gatzez eta urez osaturiko ore hau jatorri arabiarrekoa da. Gozogintzako (eta sukaldaritzako) funtsezko oreetako bat izanik, hainbatetan tolestuz gero, labean sartutakoan, hostotan bereizi eta harro-harro geratzea du erakargarri nagusia.

## Errezeta 
Hori erdiesteko, lehendabizi irina, ura eta gatza nahasi eta ore hori hedatuko da; horren gainean koipea zabaldu eta hainbatetan tolestuko da. Hori errepikatuz, baliatu dugun gurinak inpermeabilizatutako lama mehe-meheak osatu eta hauen tarteetan bildurik geratuko da egosaldiak eragiten duen lurruna.
[thumb|[Baklava hostorezko opil barrubetea ]]

## Geruza kopurua 
Hona hostorearen geruza kopurua kalkulatzeko formula:Hosto kopurua = (tolesturak + 1)  * tolestura kopurua.Adibidez: egin bi tolestura (tolestu hirutan) eta errepikatu lau aldiz: (2 + 1)4 = 81. Hostopilak 81 hosto izango ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Preparing Puff Pastry
Monte Sancha

**Monte Sancha** edo **Monte de Sancha** Andaluziako hiriburuetako bat den Malagako Centro barrutian dagoen auzo bat da. Malagako udalaren auzo mugaketa ofizialaren arabera, iparraldean Ventaja Alta eta La Vaguada auzoekin, ekialdean El Limonar auzoarekin, hegoaldean La Caleta auzoarekin eta mendebaldean Cañada de los Ingleses auzoarekin muga egiten du.

Auzo honetan dago La Bouganvillea izeneko villa.

## Garraioa 
Autobusez EMTren honako linea hauekin lotua dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiichirō Furukawa

(Kurashiki, Okayama, 1933ko otsailaren 8a - 2016ko ekainaren 29a) Tokyoko Behatoki Astronomikoan lan egiten zuen japoniar astronomo bat izan zen. Nagoiako Unibertsitateko Astrofisika Departamendura elkartua ere egon zen.

Asteroide ugari aurkitu zituen, 49 zehazki, guztiak Hiroki Kosairekin elkarlanean.

## Aurkitutako asteroideen zerrenda
Biarritzeko Bandera

**Biarritzeko Bandera** Biarritzen jokatzen zen traineru estropada bat da.

## Historia 
XIX. mendean, Biarritz turismo zentro garrantzitsua zen, eta garai hartan eskaintzen ziren ikuskizunen artean traineru estropadak zeuden, Hegoaldean bezalaxe. Estropadak jokatu ziren 1893 eta 1909 bitartean, urtero izan ez bazen ere.

## Palmaresa 
* 1986an, Biarritzeko Turismo eta Festa Batzordeak estropada pilotu bat antolatu zuen, arraun federazioak patronizatuta.
* 1988an, I. Biarritzeko Udaleko Sari Nagusia antolatu zen.
* 1993an sortu zen Biarritzeko Bandera, Ur-Joko taldeak eta Euskadiko Arraun federazioak antolatuta.
* 1994ko ekitaldia Traineruen Euskal Ligarako baliagarria izan zen.

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Kukulkanen tenplua

**Kukulkanen piramidea** edo **Kukulkanen tenplua** XII. mendean maia itzátarrek Chichén Itzá antzinako hirian eraikitako tenplua da, gaur egungo Mexikoko Yucatán estatuan. ***El Castillo*** () izenez ezaguna ere bada, espainiarrek XVI. mendean erabili zuten izena, Europan ezaguna zen antzekotasun arkitektonikoren bat bilatuz. Arkeologoek **5B18 egitura** izendatzen dute.

Piramide forma du, bederatzi maila edo basamentu, lau fatxada nagusi, horietako bakoitza erdian eskailerak dituelarik eta tenplutxo batez amaitutako goiko plataforma bat ditu. Eraikin honetan Kukulkan maia jainkoa gurtu zen (maiazko "lumadun sugea"), honen ondorioz, apainduran suge irudiak ikus daitezkeelarik. Bestalde, Haab (nekazaritzako eguzki egutegia) eta Tzolkin egutegietan eta egutegi gurpilean erabilitako zenbakirik garrantzitsuenei erreferentzia egiten dieten sinbolismoak ere baditu. Piramidearen eraikuntzaren lerraketak zenbait eta argi itzal fenomeno ikustea ahalbidetzen du, hauek bere gorputzean gertatzen direlarik urteroko ekinozio eta solstizioetan.

1988an, UNESCOk Chichén Itzá maia hiria Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Ia 20 urte beranduago, Bernard Weber suitzar zinegileak New Open World Corporationen bidez "munduko hautaketa" bat deitu zuen Munduko Zazpi Mirari Berriak hautatzeko, eta maia hiria irabazleetako bat izan zen 2007ko uztailak 7an, "Mundu Garaikideko Zazpi Mirari Berrietako" bat bezala izendatua geratuz. Kukulkanen piramidea da tokiko egiturarik nagusienetako bat.

## Kanpo estekak
Milorria

**Milorria** hostorez eginiko opil bat da, hostorezko bi geruzen artean merenge edo krema daukana, prisma laukizuzen itxurakoa eta azukre hautsez azukreztatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saguzar Jainkoaren Mozorroa

thumb|Saguzar Jainkoaren Mozorroa.
**Saguzar Jainkoaren Mozorroa** (gaztelaniaz *Máscara del Dios Murciélago*) K.a. 200 eta 200 urteen artean zapotekek, Erdialdeko Amerikako kolonaurreko zibilizazioak, eginiko mozorro edo maskara da, maisulantzat hartua. Zibilizazio hau erdialdeko haranetan eta Tehuantepec istmoan finkatu zen, Mexikon, K.a. 1500 eta gure aroko 1521 arte, eta gaur egungo Oaxaca estatua sorrarazi zuena.
[thumb|200px|[Monte Albán aztarnategi arkeologikoaren mapa.]]
thumb|250px|Erdialdeko Amerikan zapoteka kulturaren eraginguneak zehazten dituen mapa.

## Aurkikuntza eta historia 
Mozorroa Monte Albánen aurkitu zen, egungo Oaxaca estatuko hiriburua den eta antzina Dani Baá izeneko zapoteka hiria izan zen Oaxaca de Juárezetik 10 kilometrora, aztarnategi arkeologiko honetako erdiko plazako H muinoan, gutzalekuan bost hezurdurarekin batera zegoen eskaintza batean. Hildakoentzako eskaintza zen, gurtu egiten baitzituzten.

Mozorroak giza aurpegi bat irudikatzen du, eta bere gainean zapoteken saguzar-jainkoa zen Piquete Ziñaren irudia dago.

Gaur egun, mozorro hau Mexikoko Antropologia Museo Nazionaleko Oaxacako kulturen aretoan kontserbatzen da.
[thumb|250px|Eraikinak [Monte Albánen.]]

## Ezaugarriak 
* Diseinua: Paparreko mozorroa
* Materiala: Berde ilun koloreko jadezko 25 atal eta strombus moluskuaren oskolarekin eginiko begi eta hortzekin.
* Mozorroak zintzilik dauden hiru arbelezko plaka ere baditu.

## Ikus, gainera 
* Monte Albán
* Zapotekera
* Mexiko
* Zapoteka

## Kanpo estekak
Sainete

[thumb|[Carlos Arnichesen XX. mendean azpigneroa indartu zuen.]]
[thumb|[Álvarez-Quintero anaiak.]]

**Sainetea** ekitaldi bakarreko antzerki-pieza irrigarria eta antzerki azpigenero herrikoia da, Espainian XVIII mendetik XIX mendera bitartean antzerki-lan nagusiaren atsedenaldian nahiz bukaeran antzeztu eta eta azkenean hainbat antzerkigileren lan mota ezagunena bilakatu zena. Zentzu horretan entremesa ordezkatu zuen.

## Ezaugarriak 
Patri Urkizuren arabera, antzerki lan irrigarri eta laburra da; kantak tartekatuak ditu eta sarritan obra dramatiko nagusien tarteetan errepresentatzen zen. Garaiko ohituren eta tipoen kritika eta iseka egiten zuen, herri hizkeraz baliatuz. Espainiako literaturan, XVII. mendetik ezagutzen dira eta XVIII. mendean Ramón de la Cruz izan zen azpigenero hori ondoen landu zuena. Zortzi silabako bertsotan idazten zen garai hartan. XIX. mendeko bigarren partean indar berria hartu zuen Carlos Arnichesen eskutik, eta euskal jostirudietan ere izan zuen eraginik.

## Egile ezagunenak 
* XVIII. mendean: Luis Moncín, Juan Ignacio González del Castillo, Ramón de la Cruz, Sebastián Vázquez, Antonio Vidaurre, José López de Sedano, Antonio Valladares de Sotomayor, Gaspar Zavala y Zamora. 
* XIX. mendean: sarritan zarzuela azpigeneroan garatu zen: Tomás Luceño, Javier de Burgos.
* XX. mendean: Carlos Arniches, Álvarez Quintero anaiak (Serafín eta Joaquín). Argentinan: Armando Discépolo. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiak plazaratutako *Literatura Terminoen Hiztegia*n jasotako definizioa.
Ecce Homo (Borja)

250px|thumb|eskuinera|*Ecce Homo* errestaurazio saiakera aurretik.

'*Borja herriko *Ecce Homo* margolana*' (latinez, “hau da gizona” edo “hona hemen gizona”) bertako Miserikordia Santutegian (Zaragoza) erakusgai dagoen margolana da, Ecce homo irudi bat irudikatzen duena. Margolanaren jatorriko bertsioa Elías García margolariak egin zuen, XIX. mendearen bukaeraren inguruan, eta balio artistiko eta ekonomiko eskasekoa zen. Gainera, Elias Garciaren *Ecce Homo* hori ez zen originala: Guido Renik egindako beste *Ecce Homo*arekin antzekotasun handia zuen edo William Frenchek egindakoarekin.

## Errestaurazio kaskarra 
2012ko abuztuan, margolanaren kontserbazio-egoera kaskarra zela eta, 80 urteko Cecilia Giménez herriko margolari afizionatuak gainetik margotu eta jatorriko *Ecce Homo* irudia guztiz desitxuratu zuen. Herriak egindako salaketa bat zela eta, haren aldaketek mundu zabaleko arreta erakarri zuen denbora gutxian, Internet fenomeno irrigarri moduan eta irudi berria beste irudien muntaiarako baliatuz. Gertaerak nazioarteko ospea hartu zuen: adibidez BBC telebista eta *The Independent* aldizkari britainiarrek eta *Libération* egunkari frantsesak eman zuten haren berri; albistea Atlantikoaren beste aldera iritsi zen, TBS kanalean Conan O'Brien izeneko programan parodia bat egin zutenean. Denbora pasa ahala, hasierako isekek irudiarekiko sinpatiari tokia utzi zioten.

Herriko agintariek bertsio berria desegiteko egindako iragarpenen aurrean, Interneten kanpaina zabala abiarazi eta Pop Artearen ikono moduan *Ecce Homo* berria gordetzeko eskatu zen. Milaka lagun joaten da urtero Borjara *Ecce Homo* horren argazkiak egitera. Cecilia Giménez andreak ziurtatzen du elizgizonaren baimena zuela hartarako eta herritarrek lanean ikusi zutela, ez zuela inoiz ezkutuan egin.

## Kanpo estekak
Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?

[thumb|upright=2|[Marcus Tullius Cicero|Zizeron Senatuan. Katilinaren kontrako diskurtsoa. Egilea: Caesare Maccari (1840-1919). Irudia 1889. urtekoa.]]

''''''''* Zizeronek esandako latinezko esaldia da, famatua Lehenengo Katilinariaren lehen esaldia delako. Honela euskara daiteke: «noiz arte abusatuko duzu, Katilina, gure pazientziaz?».

Hitz horiek Erromako Senatuan esan ziren K.a. 63. urteko azaroaren 8an. Hortxe Zizeronek Katilinak botere absolutua eskuratzeko prest zuen bidea salatu zuen. Honela konspirazioa garaiz aurkitu zen eta konspiratzaile guztiek Erroma utzi behar izan zuten, eta hurrengo urtean Pistoriako gudua galdu zuten.

## Ikus, gainera 
* *Quousque Tandem...!''

## Kanpo estekak
Joanes Itziar

**Joanes Itziar** —***Bizkaitarra*** ezizenaz ezaguna— (Durango, Bizkaia, c. 1523 &ndash; Logroño?, 1572 eta gero) kaligrafoa izan zen, gaztelaniazko kaligrafiaren sortzailea. Gaztaroan Zaragozan (eta beharbada aldi batez Madrilen) lan egin ondoren, 1573an Logroñora joan zen. Han apaiz egin zen. 1548. urtean plazaratu zuen *Orthographia pratica* bere obra nagusia; zazpi argitalpen egin zizkioten jarraian. Harenak dira, halaber, *Arithmetica* tratatua (1549) eta *Cartas mensageras* izenburuko erlijio obra (1552).

## Lanak 
thumb|*Recopilación subtilissima intitulada Orthographia practica*, 1548
* *Recopilación subtilissima intitulada Orthographia pratica, por la qual se enseña a escreuir perfectamente* (1548).
* *Arte subtilissima por la qual se enseña a escreuir perfectamente* (1550)
* *Libro subtilissimo por el qual se enseña a escreuir y contar perfectamente, el qual lleua el mismo orden que lleua un maestro con su discipulo* (1559)
* *Libro en el qual hay muchas suertes de letras historiadas con figuras del viejo Testamento y la declaración dellas en coplas, y también un abecedario con figuras de la muerte*
* *Arte breve y provechoso de cuenta castellana y arithmetica*
* *Nuevo estilo de escriuir cartas mensageras sobre diversas materias* (1552)
* *Arithmetica practica* (1549)

## Erreferentziak
Merenge (gozogintza)

**Merengea** azkenburuko mota bat da, arrautza-zuringo irabiatuei azukrea erantsi eta labean egosiz eginikoa. Normalean, merengea tartak eta gozopilak betetzeko erabiltzen da.

Merenge frantsesa da denetan errazena egiteko: zuringoak harrotu behar dira azukre-semolarekin.

Merenge hitz hori latin berantiarretik (*meringa*, askaria edo merienda) hartu dugula.

Arrautza-zuringoa, zientziaren ikuspegitik, ur eta proteinen nahasketa da. Hori, malats edo irabiagailuz jotzean, milaka aire-burbuila txertatuko zaizkio pixkanaka konposatu horri eta, jakina, bolumena handituko da.

## Errezeta 
Sukaldean,

* zuringoari, harrotutakoan, azukrea (glass, batik bat) gehitzen bazaio, honek proteinak disolbatuko ditu;
* aparra sortu aurretik erantsiz gero, aldiz, proteinek azukrearekin bat egiteko joera erakutsiko dute eta, horrela, zuringoa harrotzea askoz zailagoa izango da;
* azkenik, labean sartzean, berotasunak aire burbuilak puztu eta ura lurrunduko du, zuringoaren albumina mamituko eta bitsa gogortuko da. Uki edo testura era askotakoak izan daiteke: apartsua, krematsua eta sendoa.

## Barietateak 
Gozoki fin hau suitzar, italiar eta frantziar gastronomietako produktu tipikoa da, baina batetik bestera aldeak agertzen dira :

* suitzarra egiteko, arrautza zuringoa marian harrotu behar dira azukrearekin;
* italiarra osatzeko, zuringoak ziroparekin (116ºBeaumé) egosiarekin jo behar dira (hiruretan zailena da);
* frantsesa eratzeko, azkenik, arrautza bakoitzeko (60 g) 120 gramo azukre jarriko da eta dena gordinik harrotu behar da.

thumb|Merengezko barraskiloak
Merenge zuri-zuria lortu nahi bada, krema hori labean lehortuko da 80&nbsp;°C-tan,  produktua gogortu arte.  Kontuan izaki 100&nbsp;°C-tatik gora azukrea karamelu bihurtzen dela, merengeak kolorea hartuko du, grisetik anbarreraino.

Zuringoak harrotzeko glass azukrea baliatzen dute profesional askok eta, emultsioa amaitutakoan, lurringarriak (banilla, kokoa) edota fruitu lehorrak (pinaziak, amandak, pistatxok) gehitzen dizkiote.

Bizkotxo eta tarten gainetik zabaltzen da merengea espatulaz do mahukaz eta, inoiz, sopletea hartuta, txigortu egiten da.

Arrautza zuringoak baliatu ordez, esnegaina erabiliz, chantilly krema erdietsiko dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibone Belaustegigoitia

**Ibone Belaustegigoitia Arotzena** (Bilbo, 1930eko maiatzaren 23a - ) euskal kirolaria da, tranpolin jauzietan aditua.

## Bizitza 
Bilbon jaio zen, XX. mendearen lehen herenetik Bilbon nabarmena zen familia batean: Belaustegigoitia landaluzetarrak.

Familia honetako kideetako bostek Bilboko Athleticeken jokatu zuten. Iboneren osaba zen José María Belaustegigoitia izan zen aipagarriena. Bere aita, Francisco Belaustegigoitia, *Patxo Belauste* izenarekin ezagunagoa, Athleticeken futbolean aritu zen 1920ko hamarkadan, 1917-1924 bitartean, nahiz eta taldea utzi zuen Parisen ikasteko. Frantziako hiriburuan zegoen bitartean, Marie Curie Nobel saridunaren ondoan lan egin zuen irrati aplikazioak aztertzen, eta bitartean, Olympique taldeko jokalaria izan zen.

1930eko hamarkadan, Francisco eta bere emaztea, Elvira Arozena, eta haien seme-alabak Mexikora iritsi ziren. Garai hartan Ibonek urtebete zuen. Urtebetez egon ziren bertan eta gero Mexiko Hirira joan ziren bizitzera, Espainian gerra zibilaren lehertzean behin betiko finkatu ziren bertan.

5 urte zituela igerilekuak ezagutu zituen eta 17 urte zituenean hasi zen trampolin jauziekiko zaletasuna, bere etxeko igerilekuan instalatutako tranpolin txiki bati esker. Ondoren, Mexikoko Deportivo Chapultepec igeriketa taldean hasi zen entrenatzen.

Magisteritza eta enpresen administrazioa ikasi zituen karrera profesionala edukitzeko helburuarekin, baina tranpolin jauziak praktikatzen jarraitu zuen eta hainbat lehiaketetan parte hartu zuen.

1948an Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldiz. Familia erbestuko kidea izanik, Mexikoko estatua ordezkatu etorri zuen.

1950ean elite kirola utzi zuen Japonian misiolari izateko. 1980ko hamarkadan, beteranoentzako proben berri izan zuenean, berriro ekin zion lehiaketetan parte hartzeari. Garai hartan German bere senarra izango zena ezagutu, eta bikotea ezkondu egin zen. Urte berean, Guatemala hirian ospatu ziren Erdialdeko Amerikako Jokoetan parte hartu zuen, eta, bertan, Urrezko Domina lortu zuen 3 metroko tranpolin jauzien kategorian.

55 urtetik gorakoentzako lehiaketetan parte hartzen jarraitu zuen mundu osoan zehar. 2010eko Munduko Jauzi Txapelketan parte hartu zuen eta bertan urrezko dominak lortu zituen metro bateko proban, 3 metrokoan, eta 5 metroko plataforman. 2017an Budapesten igeriketako Munduko Txapelketetan ere parte hartu zuen.

Bere kirol ibilbidean 300 domina baino gehiago lortu ditu. Errusiako Europako master kategorietako azken lehiaketetan, euskal herritar gisa lehiatu zen, Bizkaiko Federazioaren fitxarekin. Master kategorian gaur egungo munduko trampolino jauzilari txapelduna da.
* 2014an Mexikoko Igeriketa Federazioak bere izena eman zion lehiaketa nazional bati.

## Erreferentziak
Spanish Ladies

**Spanish Ladies** (euskaraz *Espainiar Andereak*) britainiar itsasgizonen abesti herrikoi bat da, halere herrialde anglosaxoi guztietako arrantza edo itsasgizonen giroan oso ezaguna da. Ingelesez *sea shanty* izenez deitu ohi den abesti mota bat da, hots, itsasgizonen abestia.

Abestia XVI-XVII. mendekoa dela uste da, bertan Espainiatik Ingalaterrako The Downs eskualderako Royal Navyko itsasgizonen bidaia deskribatzen delarik.

## Hitzak 
: Farewell and adieu to you, Spanish Ladies,
: Farewell and adieu to you, ladies of Spain;
: For we've received orders for to sail for old England, (edo '...under orders...')
: But we hope in a short time to see you again. (edo 'And we may never see you fair ladies again')

:: **Bis:**
:: We will rant and we'll roar like true British sailors,
:: We'll rant and we'll roar all on the salt seas. (or 'We'll range and we'll roam...')
:: Until we strike soundings in the channel of old England;
:: From Ushant to Scilly is thirty-five leagues.

: We hove our ship to with the wind from sou'west, boys
: We hove our ship to, deep soundings to take; (edo '...for to make soundings clear')
: 'Twas forty-five fathoms, with a white sandy bottom,
: So we squared our main yard and up channel did make. (edo '...did steer')

: **Bis**

: The first land we sighted was call-ed the Dodman,
: Next Rame Head off Plymouth, Start, Portland and Wight;
: We sailed by Beachy, by Fairlight and Dover, (edo 'Dungeness')
: And then we bore up for the South Foreland light. (edo 'until we brought to by the...')

: **Bis**

: Then the signal was made for the grand fleet to anchor,
: And all in the Downs that night for to lie;
: Let go your shank painter, let go your cat stopper (ainguratzea)
: Haul up your clewgarnets, let tacks and sheets fly!

: **Bis**

: Now let ev'ry man drink off his full bumper,
: And let ev'ry man drink off his full glass; (edo 'bowl')
: We'll drink and be jolly and drown melancholy,
: And here's to the health of each true-hearted lass. (edo 'soul')

: **Bis**

## Zinema 
Bitxikeri gisa, 2003ko Peter Weir australiar zinema zuzendariaren * Master and Commander: The Far Side of the World* filmako une batean abestua da (Patrick O'Brian idazlearen eleberrietan oinarritua). 2007ko ''Pirates of the Caribbean: At World's End* filman Rolling Stones rock musika taldeko Keith Richards gitarra-jotzaileak gitarraz zati bat jo zuen. 1975eko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariaren *Jaws* filmako une batean ere Robert Shaw aktoreak antzeztutako pertsonaiak abestu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Spanish Ladies* abestiaren bertsio klasikoa entzungai 
* *Spanish Ladies* abestia abesbatza batek abestua entzungai 
* *Spanish Ladies* abestia *Black Irish Band'' musika taldeak abestua
Croissant

Gozogintzan, **croissant** (frantsesez  ahoskatua) ilargi-erdi itxurako opila da. Legamia, gurina edo margarina duen hostore espezifiko batekin egina. Hortaz, "ilgora" du esanahi euskaraz. Hala ere, jatorrizko frantsesezko izenarekin ezagutzen da.

Harrigarria dirudien arren, jatorri austriarreko okindegiko pieza da, nahiz eta Frantzian garatu zen bertsio hostoduna.

XX. mendean croissantaren ospea munduko herrialde askotara zabaldu zenez, osagai, sendotasun eta izen propioak dituzten aldaera ugari daude.

Croissanta Perun, Ekuadorren eta Venezuelan *cachito*, Kolonbian eta Espainian *cruasán*, Argentinan, Txilen, Paraguain eta Uruguain *medialuna* eta Latinoamerikako beste herrialde batzuetan *cangrejito* edo *cuernito* izenez ezagutzen dira. Gozoak edo gaziak daude, hutsak edo beteak.

## Etimologia 
Croissant izenak, frantsesez, "ilgora" esan nahi du, ilargiaren faseari erreferentzia eginez, eta opilaren jatorrizko formari dagokio. Hori dela eta, euskaraz **ilgoropil** izena proposatu da.

## Nutrizio-informazioa  
## Errezetak  
### Ogi croissanta 
thumb|Ogi croissanta.
**Osagaiak**:

* Esne hautsa - 3 koilarakada. koilarak
* Gari irina - 500 gramo
* Gurina - 2 koilarakada. koilarak
* Legamia lehorra - 2 koilaratxo
* Ura - 280 Mililitro
* Azukrea - 3 koilarakada. koilarak

**Prestaketa**: 

1. Esne hautsa esne arruntarekin ordezka daiteke, ez ahaztu ura kentzea. Adibidez, esnea 100 ml bada, orduan 200 ml behar dituzu. ura. Ogia egiteko makina modua hau izango da: frantsesa - "orea". Oreak hiru ordu eta hogeita hamar minutu egosi ondoren itxura du.

2. Orea ogi makinatik ateratzen denean, gehitu gurina (gurina - gatzik gabea!).

3. Urtu gurina. Zabaldu orea ahalik eta finen. Orea ateratzeko mahaia irinik gabea eta lehorra da. Orea ez da itsatsi behar. Utzi gurin urtua hozten.

4. Zabaldu kruasana eskuzabal gurinarekin. Oso erroilu trinkoa biltzen dugu. Lubrifikatu dena berriro olioz.

5. Gure erroilua ontzi batean sartu dugu eta bi orduz, ogi egile batean, uzten utzi dugu. Bere bolumena bikoiztu egin behar da.

6. Ondoren, aukeratutako modua honakoa izango da: labean - 60 minutu.

### Croissanta 
thumb|Croissanta.
**Osagaiak**:

* Legamia hostorea - 2 pieza (2 orri)
* Arrautzak - 1 pieza
* Ura - 1 Art. koilara
* Txokolate tantak - 110 gramo

Anoa kopurua: 10-12

**Prestaketa**:

1- Aurretik desizoztu orea. Piztu labea 180 gradu. Zabaldu orea apur bat eta moztu halako triangelu luzanga batzuetan. Bakoitzari txokolate apur bat jarri diogu.

2- Croissantak bihurritu, arrautza urarekin irabiatuko dugu eta orea nahastuko dugu nahasketa honekin. Hutsak pergaminoarekin labeko orri batera pasatzen ditugu.

3- Croissantak 20-25 minutuz labean uzten ditugu urre kolore ederra lortu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
2472 Bradman

**2472 Bradman** asteroide gerrikoan aurkitutako 2472. asteroidearen izena da. 1973ko otsailak 27an aurkitu zuen Luboš Kohoutekek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 DG** zen.

## Kanpo estekak
2473 Heyerdahl

**2473 Heyerdahl** asteroide gerrikoan aurkitutako 2473. asteroidearen izena da. 1977ko irailak 12an aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1977 RX7** zen. Bere izena Thor Heyerdahl norvegiar esploratzaileagatik jasotzen du.

Artikulu hau ingelesezko eta italierazko wikipedietatik itzulia dago.

## Kanpo estekak
2474 Ruby

**2474 Ruby** asteroide gerrikoan aurkitutako 2474. asteroidearen izena da. 1979ko abuztuak 14an aurkitu zuen Zdeňka Vávrovák Kletetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1979 PB** zen.

## Kanpo estekak
2475 Semenov

**2475 Semenov** asteroide gerrikoan aurkitutako 2475. asteroidearen izena da. 1972ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 TF2** zen.

## Kanpo estekak
Frantziako errugbi txapelketako 2012-2013 denboraldia

**Frantziako txapelketa** edo **Top 14** da Frantzia mailan errugbian egiten den kluben arteko lehiaketa nagusia.

## Parte hartzaileak (eta noiztik) 
14 talde dira, tartean 2 Euskal Herrikoak

## Sailkatze fasea 

300px
**Agen**•
•**Baiona**
•**Biarritz**
•**Grenoble**
**Mont-de-Marsan**•
• **Castres**
•**Clermont**
• **Bordale**
• **Montpellier**
•**Paris (2)**
• **Perpinyà**
**Tolosa**•
• **Toulon**

**Sailkapena azken jardunaldiaren ondotik**

## Euskal derbyak 
Bi euskal taldeen arteko derbyak denboraldiko partidu garrantzitsuenetarikoak dira beti.

## Fase finala 
Sailkapen faseko lehen 6 taldeen artean erabakitzen da titulua.

## Kanpo estekak
Zdeňka Vávrová

**Zdeňka Vávrová** (* 1945) txekiar astronomo bat da.

134P/Kowal-Vávrová aldikako kometaren aurkitzaileetako bat izan zen. Hau asteroide bezala ikusi zuen, 1983 JG behin-behineko izena jasoz, ez baitzuen kometaren koma edo isatsik ikusi. Baina ondoren Charles Thomas Kowalek eginiko behaketetan, kometaren isatsaren irudiak ikusi ahal izan ziren.

Zenbait asteroide ere aurkitu zituen. 3364 Zdenka asteroidea bere omenez izendatu zen.

## Erreferentziak