Abenduaren 8

**Abenduaren 8**a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta berrogeita bigarren eguna da, 343.a bisurteetan. 23 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1970 – Poliziak Roberto Perez Jauregi hil zuen tiroz Eibarren egindako manifestazio batean
* 1998 – Atletico Madrid Real Sociedad futbol partidua ikustera joandako Aitor Zabaleta gipuzkoarra erail zuen Vicente Calderón futbol zelaira zihoan joandako talde ultra batek.
* 2025 - Iruña Okako lurrikara 4ko magnitudekoa eta IV-V graduko intentsitatekoa.

### Mundua 
* 1524 - Francisco Hernandez de Cordobak Granada hiria sortu zuen, Nikaraguan. Amerikako kontinentaleko espainiar jatorriko hiririk zaharrena da.
* 1917 – Cambraiko guduan alemaniarrek garaipen pirriko bat lortu zuten.
* 1980 – Mark David Chapmanek John Lennon erail zuen New Yorken.
* 1990 – ETAk bonba-auto bat Sabadellen leherrarazi zuen.
* 1991 – Bielorrusiako, Errusiako eta Ukrainako agintariek Estatu Burujabeen Erkidegoa sortu zuten.
* 2009 – Islamiar Magrebeko Al Kaidak bere gain hartu zuen hiru kooperante katalanen bahiketa Mauritanian.
* 2010 – Txileko Santiago hiriko kartzela batean egondako sutean 81 pertsona hil ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1735 – Korsikako Festa Nazionala ospatu zuten lehen aldiz
* 1960 – *The Sundowners* filma estreinatu zen, Fred Zinnemannek zuzendu eta Deborah Kerr, Robert Mitchum eta Peter Ustinov aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1976 – *Silver Streak* ("Chicagoko Espresoa/Transamerika Espresoa") filma estreinatu zen, Arthur Hillerek zuzendu eta Gene Wilder, Jill Clayburgh, Richard Pryor eta Patrick McGoohan aktoreek antzeztu zuten.
* 1982 – *48 Hrs.* ("48 ordu") filma estreinatu zen, Walter Hillek zuzendu eta Nick Nolte eta Eddie Murphy aktoreek antzeztu zuten.
* 1982 – *The Verdict* ("Epaia") filma estreinatu zen, Sidney Lumetek zuzendu eta Paul Newman, Charlotte Rampling, Jack Warden, James Mason eta Milo O'Shea aktoreek antzeztu zuten.
* 2000 – *Vertical Limit* ("Muga Bertikala") filma estreinatu zen, Martin Campbellek zuzendu eta Chris O'Donnell, Bill Paxton, Robin Tunney, Scott Glenn, Izabella Scorupco, Temuera Morrison eta Stuart Wilson aktoreek antzeztu zuten.
* 2006 – *Apocalypto* filma estreinatu zen, Mel Gibson estatubatuar-australiar aktore, gidoigile eta zinema zuzendua.
* 2006 – *Blood Diamond* ("Odolezko Diamantea") filma estreinatu zen, Edward Zwickek zuzendu eta Leonardo DiCaprio, Jennifer Connelly, Djimon Hounsou, Michael Sheen eta Arnold Vosloo aktoreek antzeztu zuten.
* 2023 &ndash; Itsasontzi batek kontainer bat galdu zuen Atlantikoan, Viana do Castelo parean, plastiko pallet edo plastiko bolatxoen kutsadura handia eraginez.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2009 – Sebastien Gonzalez 2009ko Lau eta erdiko Pilota Txapelketako txapeldun berria bilakatu zen.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1855 – Eduardo Sanz Escartín, nafar soziologoa eta politikaria (h. 1939).
* 1884 – Ascensio Martiarena, euskal margolaria (h. 1966).
* 1893 – Pierre Etxebaster, euskal herritar tenislaria, *jeu de paume* kategorian historian izan den onena (h. 1980).
* 1911 – Sauveur Ducazeaux, lapurtar txirrindularia (h. 1987).
* 1918 – Juan Manuel Alonso-Allende, euskal kirolaria, belaren Snipe eta Star klasetan aditua (h. 1984).
* 1926 – José María Laso, bizkaitar filosofo eta ekintzaile komunista (h. 2009).
* 1934 –
** Iñaki Beobide, gipuzkoar kultura-sustatzaile, telebista-ekoizle eta Euskaltzain urgazlea (h. 2024).
** Jon Cortina, euskal apaiz jesuita eta ingeniaria (h. 2005).
** Pako Miangolarra, euskal kulturaren eta politikaren sustatzaile eta filantropoa.
* 1937 – Concha Chaos, Donostiako Haur Liburuaren Dokumentaziogunearen sortzailea, Ávilan (h. 2014).
* 1945 – Juan Miguel Gutiérrez, gipuzkoar ikertzailea eta zineman aditua, dokumentalgintzan espezializatua (h. 2019).
* 1948 – Irene Sarrionandia, mendi korrikalaria, mendi lasterketen aintzindaria.
* 1953 – Sabino Ormazabal, militante ekologista eta antimilitarista, indarkeria-ez aktiboaren bultzatzailea.
* 1963 –
** Amaia Aranzabal, gipuzkoar mendizalea.
** Ima Garrastatxu, Durangoko alkatea.
* 1966 – Luistxo Fernandez, gipuzkoar kazetari, informatikazale, idazle eta blogaria.
* 1969 – Bingen Arostegi, bizkaitar futbol entrenatzailea da.
* 1970 – Juan Manuel de Prada, gaztelerazko bizkaitar idazle eta artikulista.
* 1971 – Ibon Fernandez Iradi, gipuzkoar ETAkidea.
* 1978 - Jurdana Otxoa Lopez de Etxezarreta, gipuzkoar musikari. biolin-jotzaile, musika-irakasle, antzezle eta sortzailea.
* 1980 – Raúl Iturralde, nafar futbolaria.
* 1982 –
** Julen Aginagalde, gipuzkoar eskubaloi jokalaria.
** Ander Rodriguez, gipuzkoar politikaria.
* 1986 – Mirari Martiarena, gipuzkoar umoregile, gidoigile eta kazetaria.
* 1991 – Beñat Txoperena, nafar txirrindularia.
* 2001 – Aritz Muguruza, gipuzkoar futbolaria.
* 2002 – Igor Arrieta, nafar txirrindularia.

### Mundua 
* K. a. 65 – Horazio, Antzinako Erromako poeta (h. K. a. 8).
* 1021 – Anshi Wang, txinatar idazle klasikoa eta politikaria (h. 1086).
* 1508 – Gemma Frisius, frisiar sendagile, matematikari, kartografo, filosofo eta tresnen egilea (h. 1555).
* 1542 – Maria Estuardo, Eskoziako erregina (h. 1587).
* 1626 – Suediako Kristina, Suediako erregina.
* 1708 – Frantzisko I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1765).
* 1747 – Clément Joseph Tissot, frantziar mediku militarra, gimnastikaren aitzindarietako bat (h. 1826).
* 1751 – Friedrich Heinrich Füger, klasizismo garaiko alemaniar margolaria (h. 1818).
* 1765 – Eli Whitney, estatubatuar asmatzailea, kotoi-makinaren asmatzailea (h. 1825).
* 1808 – Mariano Pérez Cuenca, espainiar idazle eta elizgizona.
* 1813 – Adolph Kolping, alemaniar apaiz katolikoa (h. 1865).
* 1815 – Adolph Menzel, alemaniar margolaria (h. 1905).
* 1817 – Christian Emil Krag-Juel-Vind-Frijs, Danimarkako lehen ministroa (h. 1896).
* 1818 – Karlos III.a Monakokoa, Monakoko printzea (h. 1889).
* 1826 – Silvestro Lega, italiar margolaria, Macchiaioli taldeko kidea (h. 1895).
* 1832 – Bjørnstjerne Bjørnson, norvegiar politikari eta idazlea, 1903ko Literaturako Nobel Saria (h. 1910).
* 1842 –
** Alphonse Louis Nicolas Borrelly, frantziar astronomoa (h. 1926).
** Gergely Csiky, hungariar antzerkigilea eta idazlea (h. 1891).
* 1861
** Aristide Maillol, frantziar margolari eta eskultorea (h. 1944).
** Georges Méliès, frantziar zinemagilea (h. 1938).
* 1862 – Georges Feydeau, frantziar Belle Époqueren antzerkigilea, bere fartsengatik ezaguna (h. 1921).
* 1863 – Edith Durham, britainiar margolaria, ilustratzaile zientifikoa, antropologo , bidaia-idazlea eta Balkanetako esploratzailea (h. 1944).
* 1864 – Camille Claudel, frantziar eskulturgilea (h. 1943).
* 1865 –
** Alfredo Rodrigues Gaspar, Portugalgo lehen ministroa (h. 1938).
** Jean Sibelius, finlandiar konpositorea (h. 1957).
* 1869 – René Worms, frantziar soziologoa (h. 1926).
* 1880 – Johannes Aavik, estoniar hizkuntzalaria (h. 1973).
* 1881 –
** Albert Gleizes, frantziar margolari kubista, artearen teorialari eta filosofoa (h. 1953).
** Padraic Colum, irlandar-estatubatuar poeta eta dramaturgoa.
* 1882 – Manuel Ponce, mexikar musikagilea (h. 1948).
* 1885 – Kenneth Roberts, estatubatuar eleberrigilea (h. 1957).
* 1886 – Diego Rivera, mexikar margolaria (h. 1957).
* 1890 – Bohuslav Martinu, txekiar musikagilea eta biolinista (h. 1959).
* 1891 – Dolores González Pérez, Lota España, espainiar idazlea (h. 1973).
* 1892 – Herbert John Louis Hinkler, australiar hegalaria (h. 1933).
* 1894 –
** Florbela Espanca, portugaldar idazlea (h. 1930).
** Elzie Crisler Segar, estatubatuar marrazkilari eta komikilaria (h. 1938).
** Antony Thachuparambil, indiar apaiz katolikoa eta gizarte-erreformatzailea (h. 1963).
** James Grover Thurber, estatubatuar idazlea eta marrazkilaria (h. 1961).
* 1902 – Wifredo Lam, kubatar margolari eta eskultorea (h. 1982).
* 1903 – Zelma Watson George, afro-amerikar opera-abeslari, musikologo eta diplomatikoa (h. 1994).
* 1907 – Tony Aubin, frantziar konpositorea (h. 1981).
* 1908 – Max Roqueta, okzitanierazko idazlea (h. 2005).
* 1909 – Gratien Gélinas, kanadar antzerkigilea (h. 1999).
* 1910 – Concha Piquer, espainiar abeslaria (h. 1990).
* 1911 – Lee J. Cobb, estatubatuar aktorea (h. 1976).
* 1912 – Guillermina Medrano, espainiar maistra eta politikaria, Valentziako Udaleko lehenengo emakumezko zinegotzia (h. 2005).
* 1916 – Richard Fleischer, estatubatuar zinema-zuzendaria (h. 2006).
* 1919 – Mieczysław Weinberg, poloniar jatorriko errusiar musikagilea (h. 1996).
* 1922 – Lucian Freud, britainiar margolaria (h. 2011).
* 1923 – Olga Gallego, galiziar historialari, artxibozain, akademiko eta idazlea (h. 2010).
* 1925
** Sammy Davis Jr., estatubatuar aktore eta abeslaria (h. 1990).
** Arnaldo Forlani, Italiako lehen ministroa (h. 2023).
** Carmen Martín Gaite, espainiar idazlea (h. 2000).
* 1926 – Joachim Fest, alemaniar historialari, kazetari, kritikari eta argitaratzailea (h. 2006).
* 1927 –
** Niklas Luhmann, alemaniar soziologoa (h. 1998).
** Vladimir Shatalov, kosmonauta.
* 1928 – Jean François-Poncet, Akitaniako Eskualde Kontseiluko presidente bitartekaria (h. 2012).
* 1930 –
** José María Carrascal, espainiar kazetari eta idazlea (h. 2023).
** Maximilian Schell, suitzar aktorea (h. 2014).
* 1932 –
** Charly Gaul, luxenburgotar txirrindularia (h. 2005).
** Francisco Tomás y Valiente, espainiar legelaria (h. 1996).
* 1935 – Hans-Jürgen Syberberg, alemaniar zinema-zuzendaria.
* 1936 – David Carradine, estatubatuar aktorea (h. 2009).
* 1937 – Malcolm Price, galestar errugbilaria (h. 2024).
* 1938 – John Kufuor, Ghanako presidentea.
** Nelbia Romero, uruguaitar artista bisuala, marrazkilaria, grabatzailea, argazkilaria, irakaslea eta erakusketa-komisarioa (h. 2015)
* 1939 –
** James Galway, flautajolea.
** Dariush Mehrjui, irandar zinema-zuzendaria (h. 2023).
* 1941 – Geoff Hurst, ingeles futbolari ohia.
* 1943 – Jim Morrison, estatubatuar idazle eta poeta eta The Doors taldeko abeslaria (h. 1971).
* 1945 – John Banville, *Benjamin Black*, irlandar idazlea, drama egokitzailea eta gidoilaria.
* 1947 –
** Gregg Allman, estatubatuar rock musikari eta abeslaria, *The Allman Brothers Band* taldearen sortzaileetako bat (h. 2017).
** Thomas Cech, estatubatuar zientzialaria, 1989ko Kimikako Nobel Saria.
** Kati-Claudia Fofonoff, finlandiar poeta, itzultzailea eta idazlea (h. 2011).
** Margaret Geller, estatubatuar astronomoa eta irakaslea.
** Svetlana Mojsov, mazedoniar-estatubatuar biokimikaria.
* 1948 –
** María Esther García López, asturiar poeta eta idazlea, asturieraz eta gaztelaniaz idazten duena.
** María José Goyanes, espainiar aktorea.
* 1949 –
** Birgit Carlstén, suediar aktore eta abeslaria (h. 2025).
** Nancy Meyers, estatubatuar zuzendari, ekoizle eta gidoilaria.
** Esperanza d'Ors, espainiar eskultorea eta arte aztertzailea.
* 1951 – 
** Devprasad John Ganawa, indiar apezpiku katolikoa.
** Ham Lini, Vanuatuko lehen ministroa (h. 2025).
* 1953 – Kim Basinger, estatubatuar aktorea.
* 1955 – Joe Maggard, estatubatuar aktorea.
* 1957 – Cai Guo-Qiang, AEBetan bizi den txinatar artista.
* 1960 – Antonysamy Savarimuthu, indiar artzapezpiku katolikoa.
* 1964 – Teri Hatcher, estatubatuar aktorea.
* 1966 –
** Rim Banna, palestinar musikagile eta abeslaria (h. 2018).
** Sinéad O'Connor, irlandar abeslaria (h. 2023).
* 1967 – Xavier García Albiol, kataluniar politikaria, Kataluniako Alderdi Popularreko presidentea.
* 1968 - Inma Serrano, espainiar egile abeslaria, gitarra jolea eta musikagilea.
* 1970 – Magda Bandera, kataluniar kazetari eta idazlea.
* 1976 –
** Dominic Monaghan, ingeles aktorea.
** Camille Raymond, frantziar aktorea.
** Stanislav Kozlovski, errusiar psikologo, irakasle eta wikilaria.
* 1977 – Sébastien Chabal, frantziar errugbi jokalari ohia.
* 1978 –
** Najwan Darwish, palestinar olerkaria.
** Ian Somerhalder, estatubatuar aktore, modelo eta produktorea.
* 1980 – Shakina Nayfack, estatubatuar emakumezko aktore eta ekintzaile transgeneroa.
* 1982 –
** Nicki Minaj, trinitatear rap eta hip hop abeslari eta konposatzailea.
** Jimmy Rave, estatubatuar borrokalari profesionala (h. 2021).
* 1985 – Dwight Howard, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalaria.
* 1988 – Madeleine Hogan, australiar atleta paralinpiar ohia, xabalina jaurtitzailea.
* 1992 – Esther González, espainiar futbolaria.
* 1993 – AnnaSophia Robb, estatubatuar aktore, abeslari eta modeloa.
* 1994 – 
** Raheem Sterling, jamaikar-britainiar futbolaria.
** Suvi Minkkinen, finlandiar kirolaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1576 – Antonio I.a Agaramontarra, Agaramontar leinuko eta Gaskoiniako zein Nafarroako higanoten burua (j. 1526).
* 1869 – Frantzisko Petrirena Rekondo, *Xenpelar*, bertsolaria (j. 1835).
* 1905 - Teresa Gorria Arrizabalaga, Hondarribiko nesken eskolako maistra 40 urtez (j. 1836).
* 1925 – Juan Manuel Lertxundi, euskal idazlea (j. 1870).
* 1970 – Roberto Pérez Jauregi, eibartar gaztea, Burgosko Prozesuaren aurkako manifestazio batean poliziak emandako tiroen ondorioz (j. 1949).

### Mundua 
* 597 – Fredegunda, Neustriako erregina frankoa.
* 899 – Arnulfo Karintiakoa, Ekialdeko Frantziako errege karolingioa.
* 1550 – Gian Giorgio Trissino, italiar idazlea (j. 1478).
* 1625 – Kristina de Holstein-Gottorpekoa, alemaniar noblea, Suediako erregina ezkontidea (j. 1573)
* 1638 – Ivan Gundulić, dalmaziar olerkaria (j. 1589).
* 1681 – Gerard ter Borch, herbeherear pintore barrokoa (j. 1617).
* 1793 – Madame du Barry, frantziar dama, Luis XV.a Frantziakoaren maitalea (j. 1743).
* 1808 – Maria Badengoa, Bruswick-Wolfenbütteleko dukesa ezkontidea (j. 1782).
* 1830 – Benjamin Constant, suitzar jatorriko frantsesezko idazlea eta Frantziako politikaria (j. 1767).
* 1859 – Thomas De Quincey, ingeles idazlea (j. 1785).
* 1864 – George Boole, britainiar matematikari, filosofo eta logikaria (j. 1815).
* 1894 – Pafnuti Txebixev, errusiar matematikaria (j. 1821).
* 1903 – Herbert Spencer, britainiar filosofoa (j. 1820).
* 1906 – Dina Alma de Paradeda, brasildar socialitea eta izenez ezagutzen den lehenengo emakume transgeneroetako bat (j. 1871).
* 1907 – Oskar II.a Suediakoa, Suediako erregea eta Norvegiako erregea (j. 1829).
* 1908 – Josef Zemp, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1834).
* 1909 – Whitcomb Judson, estatubatuar makina saltzaile, ingeniari mekanikoa eta asmatzailea, kremailera modernoaren sortzailea (j. 1846).
* 1922 –
** Liam Mellows, irlandar errepublikarra (j. 1892).
** Rory O'Connor, irlandar errepublikarra (j. 1883).
* 1930 – Florbela Espanca, portugaldar idazlea (j. 1894).
* 1932 – Gertrude Jekyll, ingeles lorezain, taxonomo, paisaia arkitekto, artista eta idazlea (j. 1843).
* 1933 – 
** Yamamoto Gonnohyōe, Japoniako lehen ministroa (j. 1852).
** Naema Helsingius, finlandiar irakaslea (j. 1860).
* 1935 – Francisca Clotilde, brasildar idazle, irakasle eta kazetaria (j. 1862).
* 1955 – Hermann Weyl, alemaniar matematikari, fisikari teoriko eta filosofoa (j. 1885).
* 1958 – Peig Sayers, irlandar idazle eta istorio kontalaria (j. 1873).
* 1963 – Sarit Thanarat, Thailandiako lehen ministroa (j. 1908).
* 1967 – María Rodrigo, espainiar musikagilea, piano-jotzailea eta irakaslea (j. 1888).
* 1975 – Francisco Borja da Costa, timortar poeta eta kazetaria (j. 1946).
* 1978 – Golda Meir, Israelgo lehen ministroa, Israelgo estatu modernoaren sortzaileetakoa (j. 1898).
* 1980 – John Lennon, Beatles taldeko kantaria eta abesti askoren konpositorea, jarraitzaile batek tirokatuta (j. 1940).
* 1981 –
** Big Walter Horton, estatubatuar abeslari eta harmonika-jotzailea (j. 1917).
** Ferruccio Parri, Italiako lehen ministroa (h. 1981).
* 1982 – Encarnación Fuyola Miret, Espainiako Bigarren Errepublikako maistra eta Espainiako Alderdi Komunistako militantea (j. 1907).
* 1983 – Keith Holyoake, Zeelanda Berriko lehen ministro eta gobernadore orokorra (j. 1904).
* 1990 –
** Tadeusz Kantor, poloniar eszenografo eta antzerki-zuzendaria (j. 1915).
** Martin Ritt, estatubatuar antzezlea eta zinemagilea (j. 1914).
* 1994 –
** Antônio Carlos Jobim, brasildar musikagile eta piano-jotzailea (j. 1927).
** Enrique Líster, galiziar militar eta politikari komunista (j. 1907).
* 2000 – Ionatana Ionatana, Tuvaluko lehen ministroa (j. 1938).
* 2001 – Betty Snyder Holberton, ENIAC helburu orokorreko lehen konputagailu digitalaren sei programatzaileetako bat (j. 1917).
* 2009 – Claude Vasconi, frantziar arkitektoa (j. 1940).
* 2011 – Zelman Cowen, Australiako Gobernadore Orokorra (j. 1919).
* 2013 – John Cornforth, australiar-britainiar kimikaria, 1975eko Kimikako Nobel Saria (j. 1917).
* 2015 – Anthony Francis Sharma, nepaldar elizgizon eta irakaslea (j. 1937).
* 2016 – John Glenn, estatubatuar politikari eta astronauta (j. 1921).
* 2018 – Evelyn Berezin, estatubatuar ingeniari informatikoa, *testu prozesadoreen ama* (j. 1925).
* 2019 – René Auberjonois, estatubatuar aktorea (j. 1940).
* 2020 –
** Alejandro Sabella, argentinar futbolaria eta futbol entrenatzailea (j. 1954).
** Jevgeni Xapoxnikov, sobietar militar eta politikaria (j. 1942).
* 2022 – Martha Hildebrandt, perutar hizkuntzalaria eta politikaria (j. 1925).
* 2023 –
** Itziar Castro, kataluniar aktorea (j. 1977).
** Peter-Michael Kolbe, alemaniar arraunlaria (j. 1953).
** Ryan O'Neal, estatubatuar aktorea (j. 1941).
* 2024 – Serif Gören, turkiar zinema-zuzendaria (j. 1944).
* 2025 – Iain Douglas-Hamilton, britainiar zoologoa (j. 1942).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Sorne, Sorkunde, Kontxi, Inma, Kontxesi eta Izortza.
* Andre Maria Sortzez Garbiaren jaia: Hego Euskal Herria eta Espainian jai eguna.

## Kanpo estekak 
Abenduaren 7 | Urteko egutegi | Abenduaren 9