open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tan Yunxian

**Tan Yunxian** (; 1461–1554) Txinako Ming dinastiako medikua izan zen. Tan Yunxianen praktika medikoak emakumeak artatzea izan zuen helburu. Hasieran, bere seme-alabak tratatzen hasi zen, amonaren laguntzarekin, diagnostikoa berresteko. Tanen obraren erregistroek tratatutako pazienteen hogeita hamaika kasu erakusten dituzte. Normalean artatu zituen emakumeek gaitz kronikoak zituzten, aldi baterako gaixotasunenak baino gehiago.

## Kanpo estekak
Gargi Vachaknavi

**Gargi Vachaknavi** (*ca*. K. a. VII. mendea) antzinako filosofo indiarra zen. Literatura Vedikoan filosofo natural bikain bezala ohoretu zuten, Vedak-aren interpretatzaile entzitesua zen eta Brahmavadini bezala ezagutzen zen, Brahma Vidya-ren ezagutza duen pertsona bezala.

## Erreferentziak
Abrotelia

**Abrotelia** (; *fl*. K. a. V. mendea) filosofo pitagorikoa zen. Janblikok idatzitako *Pythagorasen bizimodua (De Vita Pythagorica)* liburuan sartutako hamazazpi emakumeetako bat zen.

## Erreferentziak
Aesara

**Aesara Lukaniakoa** (grezieraz Αἰσάρα, *aisara*) K. a. III. mendeko idazle eta filosofo pitagorearra izan zen. Joan Stobikoaren K. o. V. mendeko *Antologia* idazlaneko aipamen batengatik bakarrik dugu haren berri. Bertan, Stobikoak Aesara *Giza Naturari buruz* izeneko tratatu baten egilea dela dio, eta lanaren pasarte bat zitatzen du. Duela gutxira arte, egile gehienek, Holger Thesleff filologo finalndiarraren teoriari jarraiki, Stobikoaren *Aesara* irakurketa *Aresas* Lukaniako gizonezko filosofo pitagorearraren izenaren korrupzio bat zela uste zuten, eta Aesara, beraz, ez zela sekula esistitu. Stobikoaren eskuizkribuek, ordea, aho batez eskaintzen dute *Aesara* irakurketa, eta gaur egungo ikerlariek ez dute arrazoirik ikusten Aesara Lukanikoa benetan ex istitu zen emakume filosofoa izan zela ukatzeko. Horretaz gain, etxea estatuaren mikrokosmoa dela dio, eta, beraz, emakumeek paper garrantzitsua dutela estatuaren funtzionamendu egokian. Horrela dio pasarteak:

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esperanza Elipe

**Esperanza Morales Elipe** (Membrilla, Ciudad Real, ) espainiar aktorea da, telebistan, antzerkian eta zineman aritutakoa. *Camera Café* telesaioan Marimar Montesen papera egiteagatik da ezaguna.

## Biografia 
1980. hamarkadan hasi zen antzerki munduan Santa Cruz Tenerifekoan eta 1992an Madrilgo RESAD Arte Dramatikoaren Goi Eskolan lizentziatu zen. 2004 urtean Café antzerkiagatik Madrilgo udaletxeak saria eman zion eta 2007an María Guerrero saria jaso zuen.

2005 eta 2009 artean *Camera Café* telesaioan Marimar Montes administrazioko langilearen papera bete zuen. Etxekoandre banandua, bi semealabaren ama. Vive cantando eta *Cuéntame cómo pasó* telesailetan ere ohiko aktorea izan zen. Horren ondoren lan puntualak egin ditu telebistan eta zineman, antzerkian aldiz bide oparoa egiten ari da.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Caterina Vitale

**Caterina Vitale** (1566-1619) Maltako lehen emakumezko botikari eta kimikaria izan zen, baita Ospitaleko Zaldunen lehen emakumezko farmazialaria.

## Erreferentziak
Itopuntu (bizikleta)

**Itopuntua** pedalak goiko posizioan eta bertikalean dauden posizioa da.

Bielak bertikalean daudenean, txirrindulariak aplikatzen duen indarra ia paraleloa da, ideala bielekiko perpendikularra denean (horizontalean daudenean). Oso eraginkorra ez izateaz gain belaunek askoz gehiago sufritzen dute.

Desabantaila erantsi batzuk:

* Lautadan ez da oso problematikoa. Batez ere igoeretan, non kadentzia gutxirekin eta esfortzu handiarekin pedalei eragiten dien.
* Pedalei eragitean "pare" aldaketak gertatzen direnean, esekidura gehiago kulunkatzen da eta eraginkortasuna galtzen da.
* Aldakuntza honek errazagoa egiten du trakzio galerak eragitea.
* Trial eremuetatik (bideko zulo handi asko eta harriak ditu) igarotzea zailtzen du. Oztopo bat gainditzean, pedala goiko aldean jarri ohi da, hurrengo pedalkadaren aurretik ahalik eta ibilbide luzeena egiteko, eta ibilbidean zehar pedalierraren azpian dagoen altuera libre handiena izateko. Posizio horretan gaizki baliatzen da indarra, eta txirrindulariak trangatu egiten du. Gainera, gurpilak irrist eginten badu, pedala posizio eraginkorrago batera igaroko da indarra aplikatzeko eta irristatzea larriagotu egingo da eta pedalkada amaitu arte ez da amaituko, ia lan baliagarririk egin gabe.

[eskuinera|thumb| Biopace [Pedalier (bizikleta)|pedalierra ]]

## Ezabatzeko edo murrizteko sistemak 
Nahi ez den efektu hori arintzeko edo desagerrarazteko modu ezberdinak bilatu dira.

* Q-Rings edo Biopace bezalako plater obalatuak ( *ikusi → ingelesez* ).
* Errotore biela sistema.
* Transmisio hidraulikoa, enboloa erabil daiteke ponpa birakari baten ordez. Balazta-pedal batek edo xiringak ibilbidean zehar indar homogeneoa eragiten duen bezala, sistema honek pare bat konstanteagoa eragingo luke.
* Kremailera eta piñoi sistema bat.
* Angelu hila ezabatuko duen bulkada-tiroko sistema bat.
* Piñoi finkoko bizikletak (piñoi askerik gabe), bere inertziarekin, txirrindulariaren oinak pedalei eragiten laguntzen du.
Aza gorri

**Aza gorria** (*Brassica oleracea var. capitata f. rubra*) aza landare mota biribila da. Azaren kultibar ezaguna da, kolore ubel bereizgarriko hostoak dituena. Kolore hau antozianina izeneko pigmentu baten presentziagatik da. Pigmentu horren kolorazioa, neurri handi batean, lurzoruaren azidotasunaren (pH) mende dago, eta, beraz, hostoak gorriago haz daitezke lurzoru azidoetan, alkalinoetan urdinagoak diren bitartean.

Europako gastronomia askotan preziatua, Gabonetako plater tipikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophie Brahe

**Sophie Thott Lange** (**Sophie Brahe** jaioa;  edo  – 1643), emakume noble eta baratzezaintzari danimarkarra zen, astronomia, kimika eta medikuntza ezagutzak zituena. Bere anaia, Tycho Brahe, lagundu zuen bere behaketa astronomikoetan.

## Erreferentziak
Loredana Marcello

**Loredana Marcello** (1533 - ) Veneziako *dogaressa* edo dukesa bilakatu zen Doge Alvise I Mocenigo-rekin (*ca*. 1570-1577) ezkondu ostean. Gutun eta olerki ugariren egilea izateaz gain, botanika ikasten zuen eta garaiko Venezian emakume errenazentista hezi eta jantzi baten eredu zen.
Catherine de Parthenay

**Catherine de Parthenay** ( – ) emakume noble eta matematikari frantziarra izan zen. François Viète matematikariaren ikaslea, bere garaiko matematikaririk nabarmenentzat hartzen zuten.

## Kanpo estekak
Anite Tegeakoa

**Anite Tegeakoa** (; *fl*. K. a. III. mende hasiera) olerkari arkadiarra zen. Tesalonikako Antipater-ek *Anthologia Palatina-n* zerrendaturiko antzinako bederatzi emakume olerkarietako bat zen.

## Erreferentziak
Kate Raworth

**Kate Raworth** (1970ean jaioa) ekonomialari ingelesa da, Oxford eta Cambridgeko unibertsitateetan lan egiten duena. Bere *donut ekonomia* lanagatik ezaguna da, non eredu ekonomikoak giza-behar minimoak eta muga planetarioak orekatzen dituen. Eredu berri honetara heltzeko, besteak beste, BPGa, energia fosilak eta abar alde batera utzi eta txanpon lokalak erabili, sisteman finantzieroa sinplifikatu eta ekonomia zirkularrean oinarritzea proposatzen du.Ekonomiako erremintarik boteretsuena ez da dirua, ezta aljebra ere. Arkatza da, arkatzarekin mundua bermarraztu daitekeelako. (Kate Raworth)

## Lanak 
* La rosquilla de la ciudad de Ámsterdam. Una herramienta para la acción transformadora. (Doughnut Economics Action Lab (DEAL), 2020)
* Capítulo 25: una nueva economía en Esto no es un simulacro: un manual de Extinction Rebellion. (Editorial Penguin Random House, 2019)
* 2017. Economía rosquilla. 7 maneras de pensar la economía del siglo XXI. (Editorial Paidós, 2017)
* Un espacio seguro y justo para la humanidad. ¿Podemos vivir dentro del donut? (Oxfam, 2012).

## Sariak eta Aitortzak 
* 2019an, Kurth Rothschild Saria
* 2017an, Ohorezko doktoretza Lausana-ko Business School-en eskutik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linda B. Buck

**Linda Brown Buck** (Seattle, ) biologo amerikarra da, bere usaimen sistemako lanagatik ezaguna. 2004ko Fisiologia edo Medikuntza Nobel Saria irabazi zuen Richard Axelekin batera haien usaimen hartzaileen inguruko lanagatik. Gaur egun, Seattle-ko Fred Hutchinson Minbizi Ikerkuntza Zentroko fakultatean egin du lan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerty Cori

**Gerty Theresa Cori** (**Radnitz** jaioa;  – ) austro-hungariar jatorriko biokimikari estatubatuarra izan zen, 1947an zientzian Nobel Saria irabazten zuen hirugarren emakumea eta lehen emakume amerikarra bilakatu zen; gainera, lehen emakumea izan zen Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria irabazten, glikogenoak metabolismoan betetzen zuen eginkizuna aurkitzeagatik.

## Bizitza 
Familia judu bateko hiru ahizpetako zaharrena zen. Lehen hezkuntza etxean jaso zuen, 1906an neskentzako Lyceum-era sartu aurretik. 1912an graduatu zen, eta gogor ikasi zuen
Realgymnasiumeko azterketa prestatzen, 1914an gainditu zuen, eta fakultatean sartzea lortu zuen.
Pragako Unibertsitate alemaniarreko Medikuntza fakultatean, non 1920an doktoratu zen.
Urte berean Carl Ferdinand Corirekin ezkondu zen (horretarako katolizismora aldatu zen) eta Vienara joan ziren bizitzera. Gerty Children 's Carolinen Ospitalean hasi zen lanean, pediatriako espezialitatean, eta senarra laborategi batean. Urte haietan, Gerty ere hasi zen ikerkuntzaren munduan sartzen, zehazki tiroideekiko tenperatura aztertuz, eta odolarekin lotutako artikulu batzuk argitaratu zituen.
Lehen Mundu Gerra hasi zenean, bikoteak eskasia eta beldur uneak bizi izan zituen. 1922an Estatu Batuetara emigratzea erabaki zuten, non Carlek lan bat lortu zuen Bufaloko Gaixotasun gaiztoak aztertzeko Estatu Institutuan, New York estatuan. 1928 urtean hango herritartasuna eskuratu zuten. Carli jarraitu zion bere unibertsitate aldaketetan, baina berarekin kontratatua izateko zailtasun asko izan zituen. Izan ere, Carlen zenbait lankide zorrotz kritikatzen zuten emaztearekin lan egiteagatik. 1931n Carlek Washingtoneko Unibertsitateko Medikuntza Eskolan ikerlari lana onartu zuen. Carlek antzeko postu bat eskatu zion emazteari, bere eskaera esperientzia guztiarekin eta Gertyren argitalpen guztiekin bermatuz. Baina, azkenean, ikertzaile elkartuaren lanpostua onartu behar izan zuen, dezente gutxiago kobratutzen.. eta ez zen Biokimikako katedraduna izan 1947ra arte. Coritarrek beti elkarri lagundu zioten beren lanean, ikasle garaitik, interes komuna baitzuen ikerketa aurreklinikoan eta lankidetzan aritu ziren. Seme bat izan zuten, Thomas. 1947 urtean, senar-emazteak irabazi zuen Nobel Saria partekatua Bernardo Houssay mediku argentinarrarekin..
Leuzemia hamar urtez pairatu ondoren hil egin zen etxean..

## Lanak 
Bere lanen artean aipatzekoak dira glukogeno muskularra glukosa, azido pirubiko eta azido laktiko (Cori zikloa) bihurtzeko erreakzio entzimatikoak, hormonek jarduera entzimatikoan dituzten efektuak, a-D-glukosa-1-fosfat bakartzea lehen aldiz, Cori esterra ere izendatua, besteak beste..

Gluzidoen metabolismoari buruzko lanak zirela eta, Nobel saria jaso zuen senar-emazteak.
Elkarrekin garatu zuten karbohidratoen metabolismoaren mekanismoak argitzeko ikerketa, eta aurrerapenak lortu zituzten azukrearen eta almidoiaren bihurketa itzulgarriaren ulermenean; haien aurkikuntzak erabakigarriak izan ziren diabetesarentzako tratamendu berrien garapenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darwin (sistema eragilea)

[alt=|thumb|264x264px| [UNIX-moduko|Unix moduko sistema eragileen historia sinplifikatua. ]]

**Darwin** kode irekiko Unix moduko sistema eragilea da Apple Inc.- ek 2000. urtean kaleratu zuen lehen aldiz. Apple-k garatutako kodea du, baita NeXTSTEP, BSD, Mach eta software libreko beste proiektu batzuetatik eratorritako kodea ere.

## Diseinua 
thumb|266x266px| Mac OS X arkitekturaren diagrama

## Lizentzia 
2003ko uztailean, Applek Darwin kaleratu zuen Apple Public Source License (APSL) 2.0 bertsioaren azpian, Software Librearen Fundazioak (FSF) GNU Lizentzia Publiko Orokorrarekin bateragarria ez den software librearen lizentzia gisa sailkatzen du. Aurreko bertsioak APSL lizentziaren aurreko bertsio baten azpian argitaratu ziren, eta horrek ez zuen software librearen FSFren definizioa betetzen, nahiz eta Iturburu Irekiaren definizioaren baldintzak betetzen zituen.

## Eratorritako proiektuak 
Darwinen software librearen hasierako izaera dela eta, sistema eragilea aldatu edo hobetzea helburu duten proiektuak egon dira.

### OpenDarwin 
[thumb|300x300px| OpenDarwin-en exekutatzen den [GNOME . ]]
OpenDarwin Darwin sistema eragilean oinarritutako beste sistema eragile irekia zen. 2002ko apirilean sortu zen Apple Inc. eta Internet Systems Partzuergoak . Bere helburua Apple garatzaileen eta software librearen komunitatearen arteko lankidetza handitzea zen. Apple-k proiektuaren onura egin zuen OpenDarwinen hobekuntzak Darwinen bertsioetara sartuko zirelako; eta doako / irekitako iturriko komunitateak bere sistema eragilearen gaineko kontrol osoa ematearen onuraduna izan zen. Gero software librearen banaketetan erabili zitekeen, hala nola GNU-Darwin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Darwin banaketa du Apple Developer Connection-en
* Pakete indibidualen iturburu kodea
* Hexley, Darwinen maskota
* PureDarwin.org
* The Apple Museum "MacOS X Eraiki zenbakiak"
Rufaida Al-Aslamia

**Rufaida Al-Aslamia,** Rufaida Al-Aslamiya edo Rufaydah bint Saad (; *ca*. 620 edo 2 HA) mediku eta langile soziala zen, lehen emakumezko erizain musulmana eta lehen emakumezko zirujau bezala ezaguna Islamean.

## Erreferentziak
Takigrafia

[thumb| [Gure Aita otoitza XIX. mendeko zenbait takigrafia sistematan kopiatuta. ]]
thumb|ezkerrera|Estenografia sisteman idazteko idatz-makina bat.
**Estenografia** edo **takigrafia** idazkera azkarra, laburra eta zehatza bilatzen duen sistema da. Hitz egiten den bezain azkar idazteko artea da, zeinu bereziak eta laburdurak erabiliz.

Hitzaldi bat entzuten den abiadura berean transkribatzeko aukera ematen duen idazteko sistema azkarra da. Horretarako, marra laburrak, laburdurak, karaktere bereziak eta beste trikimailu grafikoak erabiltzen dira hizkiak, hitzak eta baita esaldiak ere denbora laburrean irudikatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Sun Chau

**Lee Sun Chau** (周理信, i.e., 周六姑, 1890-1979) Txinan mendebaldeko medikuntzan jardun zuten lehen emakumezko mediku txinatarretakoa izan zen.
2008ko Zaragozako nazioarteko erakusketa

**2008ko Zaragozako nazioarteko erakusketa** () Aragoiko Zaragoza hirian 2008ko ekainaren 14tik irailaren 14ra bitartean antolatu zuten nazioarteko erakusketa berezia izan zen.

Ranillasko meandroan egindako erakusketa honen maskota ofizialak "Fluvi" izeneko ur-tanta izan zen. Bere ardatza «ura eta garapen iraunkorra» izan zen. Guztira, 5.600.000 bisitari inguru izan zituen.

## Kanpo estekak 
*  Expoaren webgune ofiziala.
To Live and Die in L.A. (filma)

***To Live and Die in L.A.*** (euskaraz *Los Angelesen Bizi eta Hil*), 1985eko William Friedkin ekintza thriller neo-noir film bat da. William L. Petersen, Willem Dafoe, John Pankow, Debra Feuer, John Turturro, Darlanne Fluegel eta Dean Stockwell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles, Richard Chance (William Petersen) eta Jimmy Hart (Michael Greene) AEBetako Zerbitzu Sekretuetako agenteak Ogasun Sailerako lan egiten dute, Los Angelesko bulegoan iruzurrak ikertuz. Sailean, Chance jokaera zuhurtzigabea izateagatik ezaguna da, aldiz, Hart lankidea erretiratzeko hiru egun falta zaizkio. Hart nazkatua dago, baina azken misio bat onartuko du: Rick Masters (Willem Dafoe) iruzurgile atzematea.

## Aktoreak 
* William Petersen: Richard Chance
* Willem Dafoe: Eric "Rick" Masters
* John Pankow: John Vukovich
* Debra Feuer: Bianca Torres
* John Turturro: Carl Cody
* Darlanne Fluegel: Ruth Lanier
* Dean Stockwell: Bob Grimes
* Steve James : Jeff Rice
* Robert Downey Sr.: Thomas Bateman
* Michael Greene: Jimmy Hart
* Jack Hoar: Jack
* Christopher Allport: Max Waxman
* Valentin de Vargas: Filo Cedillo epailea
* Dwier Brown: Newman doktorea
* Michael Chong: Thomas Ling / Raymond Fong, FBIko agentea
* Gerald Petievich: Bere burua antzeztuz
* Jane Leeves: Serena
* Jacqueline Giroux: Claudia Leith
* Dar Robinson: Conrad, FBIko agentea
* Thomas F. Duffy: Leon
* Gary Cole: Max

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Blowup

***Blowup***, ***Blow-up*** edo ***Blow Up***, 1966ko Michelangelo Antonioni italiarrak zuzendutako misteriozko thriller film bat da. Julio Cortázar argentinar idazlearen *Las babas del diablo* (1959, *Deabruaren lerdea*) kontakizun laburrean oinarritua dago. David Hemmings, Vanessa Redgrave eta Sarah Miles aktoreek antzeztu zuten.

Cannesko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.

## Argumentua 
Erresuma Batua, Londres, Thomas (David Hemmings) moda argazkilariak, parke batean argazki saio bat egin ondoren, haiek errebelatzean zerbait ilun eta ezustekoa den itxura ezezagun bat topatuko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Kritika (Cliff de Hory, zinea.eus atarian)
Dougie Morgan

**Douglas "Dougie" Waugh Morgan** (Edinburgh, 1947ko martxoaren 9a - ibidem, 2020ko apirilaren 5a), eskoziar errugbilari eta entrenatzailea izan zen, uztartze-erdilari moduan aritzen zena. Stewart's Melville RFG taldeko kidea, Eskoziako errugbi selekzioan 21 aldiz jolastu zuen, eta haren kapitaina izan zen bere azken denboraldian. British and Irish Lions taldearekin Zeelanda Berrira biran joan zen 1977an. Ondoren Eskoziako hautatzailea izan zen

## Erreferentziak
Syncthing

**Syncthing** peer-to-peer fitxategien sinkronizazio doako aplikazioa da. Windows, Mac, Linux, Android, Solaris, Darwin eta BSD sistema eragileetarako **eskuragarri** dagoen iturburu irekiko software librea da. Sare lokaletako gailuen edo Internet bidez urruneko gailuen artean fitxategiak sinkroniza ditzake. Datuen segurtasuna gordetzeko diseinatutako software librea da.

## Ezaugarriak 
Syncthing Go erabiliz dago idatzita eta Block Exchange Protocol erabiltzen du.

Syncthing sare lokaleko edo urrunetik konfigura daiteke web interfazearen UI bidez (eta proxy zerbitzariaren bidez sarbidea onartzen du), REST eta Events APIak edo komunitateen ekarpenetarako estaldura-programetako bat. Docker-en irudietarako estekak komunitateko ekarpenen orrian ere ematen dira, baita konfiguratutako kudeaketa konponbideetarako estekak ere, Puppet, Ansible eta beste batzuk.

## Historia 
Hasierako bitar bertsio publikoa (v0.2) 2013ko abenduaren 30ean egin zen.

2014ko urrian, jatorrizko egileak jakinarazi zuen Syncthing "Pulse" gisa berrizendatuko zela. Hala ere, azaroaren 17an, sustatzaileak Syncthing izenarekin segituko zuela iragarri zuen, eta "Pulse" izenarekin fork bat dago orain.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala. Deskargak.
* *syncthing.net* Estatistikak.
* *Librezale.eus*: AndroidEuskaraz. (Android sistema eragilearekin erabiltzen diren zenbait aplikazioen zerrenda eta euskarazko lokalizazioari buruzko informazioa).
Mahmoud Jibril

**Mahmoud Jibril el-Warfally** (; Bengazi, 1952ko maiatzaren 28a - Kairo, 2020ko apirilaren 5a) Libiako lehen ministro eta Kanpo Harremanetako ministroa izan zen 2011ko martxoa eta urria bitartean Libiako gerra zibilean. 2012an Indar Nazionalen Aliantzako buruzagi nagusia zen.

COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemiaren ondorioz hil zen.

## Lana 
* el-Warfally, Mahmoud G., *Imagery and Ideology in U.S. Policy Toward Libya, 1969–1982*, University of Pittsburgh Press (December 1988),
La hora incógnita

***La hora incógnita*** (euskaraz *Ordu ezezaguna*), 1964ko Mariano Ozores espainiarrak zuzendutako zientzia-fikziozko drama film bat da. Emma Penella, José Luis Ozores Puchol, Antonio Ozores Puchol, Carlos Ballesteros, Mabel Karr, Mercedes Muñoz Sampedro, Mari Carmen Prendes, Elisa Montés, Carlos Estrada, Luis Prendes, Fernando Rey, Julia Martínez eta Jesús Puente aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jaurtiketa gailuen kalkulu hutsegiteen edo matxuraren ondorioz, buru atomikodun misil telegidatu bat bere orbitatik atera eta populatutako eremu batean eroriko dela jakin da. Eremu horretako biztanleak lekualdatzea agindu da, baina zenbait pertsona, arrazoi bat edo besteagatik, bertan gelditzea erabaki dute. Misilaren erorketararte, pertsona horien eguneroko bizimodua ikusgai jarri, eta beren akatsak eta griñak azaleratuko dira.

## Aktoreak 
* Emma Penella: Emagaldua
* José Luis Ozores: Mozkorra
* Antonio Ozores: Lapurra
* Carlos Ballesteros: Anaren maitalea
* Mabel Karr: Ana
* Enrique Vilches: Katudun gizona
* Mercedes Muñoz Sampedro: Sofia
* Mari Carmen Prendes: Remedios
* Elisa Montés: Dendako neska
* Rafael Arcos: Dendako zuzendaria
* Carlos Estrada: Iheslaria
* Luis Prendes: Polizia
* Fernando Rey: Apaiza
* Julia Martínez: María
* Jesús Puente: Maríaren senarra
* María Teresa Dressel: Telefonista

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Wallis Simpson

**Wallis Simpson** (**Bessie Wallis Warfield** jaioa; 1896ko ekainaren 19a - 1986ko apirilaren 24a), **Windsorko dukesa** izenarekin ezaguna, estatubatuar *socialite* dibortziatua izan zen, Eduardo VIII.a errege britainiarrarekin ezkondu zen, eta horrek, Eduardoreen abdikazioa ekarri zuen konstituzio krisia eragin zuen
Stéphanie Blake

**Stephanie Blake**, (Northfield, Minnesota, Ameriketako Estatu Batuak, 1968) idazlea eta ilustratzailea da. Ameriketako Estatu Batuetan jaioa, Parisen bizi da, eta bi estatu burujabe horietako nazionalitatea du: bai estatubatuarra, bai frantsesa.

Euskaraz, Denonartean argitaletxeak plazaratu du Blakeren lan bat, *Kaka Putza*, Inma Errea iruindarrak itzulia. Blakeren liburuak 20 hizkuntza baino gehiagotara itzuli dira.

## Liburuak 
* 2015: *Kaka Putza*, Inma Erreak euskaratua. 
* 2012: *Stupid Baby*, 36 orrialde. 
* 2013: ''A Deal's A Deal*, 32orrialde., 
* 2014 − *I Don't Want to Go to School*, 28 orrialde. 
* 2015: *I Want Spaghetti!*, 32 orrialde. 
* 2016: *Super Rabbit*, 32 orrialde. 
* 2017: *I Can't Sleep*, 40 orrialde. 
* 2018: *I'm the Biggest*, 32 orrialde. 

## Sariak 
* 2018: Premio nazionale Nati per Leggere Italiako literatura saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Stephanie Blake *École des loisirs-en''
Stefi Troguet

**Stefi Troguet** (La Massana, Andorra, 1992ko maiatzaren 25a) alpinista da

2019an, bi hilabete eta erdian bi zortzimilako igo zituen: Nanga Parbat eta Manaslu.

## Biografia 
### Lehen urratsak 
Stefiren aita eskiko monitorea zen, eta txikitan askotan joaten ziren mendira. Urte askotan eskiatzen ibili zen. 19 urte-edo zituela, lehengusu batek Pica d´Estats Pirinioak, Herrialde Katalanak, 3.143 metro igo behar zutela esan zionn. Erronka bat izan zen, eta entrenatzen egon zen denbora batean. Dena ondo atera zen, eta gailurrera iritsi ziren. Hura lortzeko egin zuen bideak, eta gailurreko egunak asko gogobete zuten. Kateatuta gelditu zen mendiarekin.

Lehenik Andorrako mendietan ibili zen, eta, gero, Pirinioetako mendirik garaienera joan zen, Anetora [3.404 metro]. Gutxinaka mendi garaiagoak igotzen joan zen.

### Espedizioak 
* Kilimanjaro. Tanzania, 5.895 metro.
* Elbrus. Kaukaso, 5.642 metro.
* Cervino. Alpeak. 4.478 metro.
* Mont Blanc. Alpeak, 4.810 metro.(Eskiekin).
* Nepalera.Himalaiara, trekking egiitera.
* Denali. Alaska, 6.190 metro.
* Ama Dablam. Nepal, Himalaia, 6.812 metro.
* Aconcagua. Argentina, Andeak, 6.959 metro.
* Lenin Peak. Pamir mendikatea, Kirgizistan, 7.134 metro eta Komunismo 7.495 metro.
* Nanga Parbat. Pakistan, Karakorum, 8.125 metro.
* Manaslu (Nepal, Himalaia, 8.163 metro.

### Dokumentala 
* Stefi Nanga Parbat mendira igon zeneko dokumentala.

### Erronkak 
Gasherbrum I (Karakorum, Himalaia, 8.010 metro) eta Gasherbrum II (8.035 metro) jarraian kateatzea. Oraingoz Koronabirusaren pandemiaren eraginez bertan behera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Stefi Troguet (@ETroguet) | Twitter](http://Stefi%20Troguet%20(@ETroguet)%20|%20Twitter)
* Stefi Troguet. Instagram
* Stefi Troguet. Facebook
Wayne's World 2

'''''Wayne's World 2'''* (euskaraz *Waynen Mundua 2*), 1993ko Stephen Surjik estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Mike Myers, Dana Carvey, Christopher Walken, Tia Carrere eta Ralph Brown aktoreek antzeztu zuten.

*Wayne's World* (1992) filmaren jarraipena da, NBCko *Saturday Night Live'' saioko esketxetan oinarritua.

## Argumentua 
Azkenean, Wayne Campbell (Mike Myers) eta Garth Algarrek (Dana Carvey) beren gurasoen etxeak abandonatu eta beren kaxara bizitzen jarri dira. Waynek Cassandran (Tia Carrere) maitasun perfektua topatu du, baina hura Bobbyren (Christopher Walken) bikotea da. Waynek Bobbyren ailegatzea gogo txarrez hartuko du. Gaur batez, Jim Morrison (Michael A. Nickles) eta Indiar Biluzi Bitxia (Larry Sellers) basamortuan eta ametsetan agertuko zaizkio, eta bizitzaren benetako zentzua agertaraziko diote: Aurora jaioterrian "Waynestock" rock jaialdian antolatu eta ospatu beharko du.

## Aktoreak 
* Mike Myers: Wayne Campbell
* Dana Carvey: Garth Algar
* Tia Carrere: Cassandra Wong
* Christopher Walken: Robert G. "Bobby" Cahn
* Kevin Pollak: Jerry Segel
* Ralph Brown: Del Preston
* James Hong: Jeff Wong
** Jim Downey: Jeff Wongen ahotsa
* Kim Basinger: Honey Hornée
* Chris Farley: Milton
* Ed O'Neill: Glen
* Gavin Grazer: Scott
* Michael A. Nickles: Jim Morrison
* Larry Sellers: Indiar biluzi bitxia
* Frank DiLeo: Frankie 'Mr. Big' Sharp
* Lee Tergesen: Terry
* Scott Coffey: Metalhead
* Drew Barrymore: Bjergen Kjergen
* Olivia d'Abo: Betty Jo
* Charlton Heston: "Aktore ona"
* Jay Leno: Bere burua antzeztuz
* Heather Locklear: Bere burua antzeztuz
* Ted McGinley: "Scream jauna"
* Tim Meadows: Sammy Davis, Jr.
* Robert Smigel eta Bob Odenkirk: Kontzertuaren atzealdeko frikiak
* Bobby Slayton: Watermelon tipoa
* Harry Shearer: Dan "Ederra"
* Rip Taylor: Bere burua antzeztuz
* Steven Tyler: Bere burua antzeztuz (Aerosmith taldeko abeslaria)
* Joe Perry: Bere burua antzeztuz (Aerosmith taldeko gitarra)
* Brad Whitford as Himself (Aerosmith taldeko gitarra erritmikoa)
* Tom Hamilton: Bere burua antzeztuz (Aerosmith taldeko baxua)
* Joey Kramer: Bere burua antzeztuz (Aerosmith taldeko bateria)
* Rich Fulcher: Garthen gorpua "Londresera doazenean"

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Urkila (bizikleta)

[thumb|190px|Bizikleta-urkila [Esekidura (bizikleta)|esekidurarik gabe]]
Bizikletaren **urkila** aurreko gurpilari eusten dion bizikletaren zatia da. Direkzio-hodiak eta aurreko gurpileko abatza eusten duten beso batzuek osatzen dute bizikletaren urkila. Urtilaren direkzio-hodiak eskulekuaren hodiari eusten dio (honek, aldi berean, eskulekua koadroaren aurrealdeko hodiari eusten dio). Direkzio-hodia aurreko hodian jartzen da errodamendu multzo baten bidez, direkzio izenekoa (ingelesez headset), gurpil gidariaren biraketa-artikulazioa ahalbidetzen duena.

## Lasterketa bizikletak 
Lasterketa-bizikletentzat aluminioa (6061 edo 7005 aleazioak) izan ohi da aukeratutako materiala, nahiz eta karbono-zuntza gama handiagoko bizikletetan ere ugaritzen den. 25″ (590 mm/650A) edo 27″ (622 mm/700C) gurpilentzako eta 26″ (584 mm/650B) arteko tamaina du beti.

Formari dagokionez, oinarrian zenbat eta finagoa izan (gurpilaren abatza eusten duen zatia), orduan eta bibrazio gutxiago xurgatzen duela da ideia. Era berean, zenbat eta zabalagoa izan bere goialdean, orduan eta sendoagoa eta zurrunagoa izango da.

Bere ezaugarri nagusia bizikleta motaren generikoa izaten da: arintasuna. Kontuan izan behar da horrelako urkilak ez daudela pentsatuta inolako kolperik jasotzeko, ezta bizikletarekin zintarri bat igotzeko ere.

## Mendiko bizikletak 
thumb|Cannondaleren urkila.
Mendiko bizikletentzat (lur orotako bizikleta – BTT), urkilak errepidekoak baino pixka bat laburragoak eta zabalagoak izango dira, normalean 26″ -ko (559 mm) gurpiletarako prestatuta baitaude. Lehenengo bereizketa garrantzitsua direkzio-hodiaren diametroari dagokio, eta haren barruan 1" (25,4 mm) (hari-norabidea) edo 1 1/8" (28,6 mm) (*ahead* norabidea) aurki ditzakegu. Lehenengoa bizikleta oinarrizkoenentzat da eta, Europako etorkizuneko araudiaren arabera, mendiko bizikletek bigarrena bakarrik eraman ahal izango dute (homologaziorako). Bigarren bereizketa garrantzitsua da etendura duen ala ez, eta zer motatakoa, baldin badarama.

Errazenak aluminiozko edo altzairuzko esekidura normalik gabekoak dira. Hurrengoak malguki oinarrizkoak dira, eta ezin dira inola ere arautu.

Esekidura-urkiletan aurrera egin ahala, hainbat sistema aurkituko ditugu; horien artean, presio-aire, olio edo elastomero bidezko esekidura-sistemak nabarmenduko ditugu. Era berean, ezaugarriak ere aldatu egiten dira, baina garrantzitsuenak gogortasunaren erregulazioa, urkilaren blokeoa edo errebotearen erregulazioa dira.

## Etxeko bizikleta arruntak 
Tarteko erabilerako bizikletak (etxekoak edo landa-hirikoak) gehiago alda daitezke, nahiz eta gama sinpleenetan mendikoen antz handia izan, ez baitira beharrezkoak izaten BTTei eskainitako prestazio handiak. Kasu honetan, tamainak gehiago alda daitezke mendiko 26″ (559 mm), errepideko 27″ (622 mm/700C) edo klasikoetako 28″ (635 mm/700B) artean, modelo edo fabrikatzaile bakoitzaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abatz (teknologia)

[thumb|[Gurdi baten abatza]]
**Abatza** edo **gurpegia** sekzio zirkularreko pieza bat da, gurpilaren erdi-erdian kokatua eta ardatz batek zeharkatua, hagunetik ateratzen diren erradioak hartzen dituena.
Ummotar zibilizazioa

thumb|274x274px|Ummo zibilizazioaren sinboloa, edo teoriaren babesleen arabera haienak diren dokumentuetan haien sinaduratzat baliatzen dutena.
**Ummotar zibilizazioa** Ummo exoplanetan bizi den eta gizadiarekin harremanetan jarri den zibilizazioa da, haren izatearen babesleen arabera. Zibilizazio honen izatea kartsuki eztabaidatu eta zalantzan jarri da, zientzialari eta aditu gehienek gezurtatu baitute. Teoria 1960 eta 1970eko hamarkadetan OHE fenomenoan sinisten zuten pertsona-taldeek ustez jaso zituzten dokumentu eta gutunetan oinarrituta dago. Espainian eta Frantzian arrakasta nabarmena izan zuen teoriak 1960 eta 1970ko hamarkadetan.

Ostera, 1990ko hamarkadaren erdialdera Jose Luis Jordan Peñak dokumentu eta gutunen sortzailea zela adierazi eta fenomeno guztia gezurra izan zela esan zuen. Alabaina, zenbait sinestunek aitorpen hori gezurtzat edo "Lurreko boteretsuen amarrutzat" hartu zuten. Gaur egun badira ummotar zibilizazioaren izatean sinisten dutenak, adibidez, Boliviako *Hijas de Ummo* (Ummoko alabak) edo *Ummo sciences* (Ummo zientziak), zeinak metodo zientifikoan oinarrituta Ummoko hizkuntza deszifratu duela aditzera eman duen eta hizkuntza horrek Lurrekoekin zerikusirik ez duela.
Víctor Balaguer

**Víctor Balaguer i Cirera**, ezizenez *Montserrateko Trobalaria* (Bartzelona, 1824ko abenduaren 11 &ndash; Madril, 1901eko urtarrilaren 14a) kataluniar politikari liberal, kazetari eta idazle erromantiko bat izan zen.

Renaixença kultur mugimenduaren bultzatzaileetako bat izan zen.

## Idazlanak 
### Antzerkia 
Gaztelaniaz:

* *Pepín el Jorobado o el hijo de Carlomagno* (1838)
* *Enrique el Dadivoso* (1844)
* *Juan de Padilla* (1847)
* *Vifredo el Velloso* (1848)
* *Los cuatro palos de sangre* (2a part de *Vifredo el Velloso)*

Katalanez:
* *Don Joan de Serrallonga* (1868)
* Tragèdies
* Noves Tragèdies
* *Los Pirineus* (1893), musicat per Felip Pedrell
** El Comte de Foix
** Raig de Lluna
** La Jornada de Pannissars

### Olerkiak 
* Llibre de l'Amor
* Llibre de la Fe
* Llibre de la Pàtria
* *Los trobadors moderns* (1859)
* *Lo trobador de Montserrat* (1861)
* *Esperances i records* (1866)
* Lo romiatge de l'ànima

### Eleberriak 
* *Don Joan de Serrallonga (1858)*
* *La bandera de la mort (1859)*

### Gaztelaniazko saiakerak 
* *Bellezas de la historia de Cataluña: Lecciones pronunciadas en la Sociedad Filármónica*, 1853
* *Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón* (1860-1863) (1860)
* *Las calles de Barcelona* (1865)
* *Historia política y literaria de los trovadores* (1878-79)
* *Instituciones y reyes de Aragón* (1896)
* *La libertad constitucional* (1857)
* *Memorias de un constituyente* (1868)
* *El Regionalismo y los Juegos Florales* (1897)
* Mi misión como ministro en Filipinas (1893)

## Erreferentziak
Radomir Antić

**Radomir Antić**, serbieraz Радомир Антић (Žitište, Jugoslavia, 1948ko azaroaren 22a - Madril, 2020ko apirilaren 6a), serbiar futbolaria eta entrenatzailea izan zen.

17 urtez aritu zen futbolari profesional, atzelari postuan. Horietatik gehienak FK Partizan taldearekin eman zituen. Horrez gain, Fenerbahçe eta Real Zaragoza taldeetan jokatu zuen. Futbolari izateari utzi zionean, entrenatzaile hasi zen.

Real Zaragoza, Real Madrid, Real Oviedo, Atlético de Madrid, Bartzelona Futbol Kluba, Celta de Vigo eta Serbiako futbol selekzio nazionalaren entrenatzailea izan zen.

Elkarren arteko arerioak diren Bartzelona Futbol Kluba eta Real Madril futbol talde biak entrenatu dituen bi pertsonetako bat da, bestea Enrique Fernández Viola izanik. Atletico Madrilekin Espainiako La Liga eta Errege Kopa txapelketak irabazi zituen 1995/96 denboraldian.
Jenny-Wanda Barkman

**Jenny-Wanda Barkmann** (1922ko maiatzaren 30a - 1946ko uztailaren 4a) nazien kontzentrazio-esparruetako guardia alemaniarra izan zen.

## Biografia 
Haurtzaroa Hanburgon igaro zuela uste da. 1944an, Aufseherin bihurtu zen Stutthof SK-IIIko emakumeen eremuan, non presoak gaizki tratatzen zituen, batzuk hil arte. Emakumeak eta haurrak ere aukeratzen zituen gas ganberetarako. Hain zen zorrotza, non presoek "espektro ederra" deitzen baitzioten.

Barkmannek Stutthofetik ihes egin zuen Sobietar Armada Gorria hurbildu zenean. 1945eko maiatzean atxilotu zuten, tren geltoki batetik ateratzen saiatzen ari zela. Akusatu bihurtu zen Stutthofeko epaiketan, non bera eta beste akusatu batzuk zigortu zituzten esparruan egindako krimenengatik. Esaten denez, epaiketan barre egin zuen, espetxeko guardiekin koketeatu zuen eta, antza denez, ilea txukuntzen ikusi zuen testigantza entzuten zuen bitartean. Erruduntzat jo zuten, eta horren ondoren adierazi zuen: "Bizitza benetan plazer bat da, eta plazerak laburrak izan ohi dira".

Barkmann publikoki exekutatu zuten urkatzez Biskupia Górkeko muinoan, 1946ko uztailaren 4an. 24 urte zituen, eta urkatu zuten lehena zen. Bere errautsak jaio zen etxeko bainugelako hustubidetik bota zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riverside Park (Manhattan)

**Riverside Park**, AEBetako New York hirian dagoen hiri parke publiko bat da, Manhattan uhartearen ipar-mendebaldeko kostaldean. Hudson ibaia eta Riverside Drive etorbidearen artean.

100-200 metro luze eta 6 kilometroko luzera du.

## Monumentuak 
Parke honetan monumentu hauek daude:

* Eleanor Roosevelten monumentua, egilea: Penelop Jencks.
* Soldadu eta Marinelen monumentua.
* Joana Arcekoaren monumentua, egilea: Anna Hyatt Huntington.
* Halikarnasoko mausoleoaren erreplika, bertan Ulysses S. Grant presidentearen hilobia dago.

Irudi:Elroos72st.JPG|Eleanor Roosevelten monumentua.
Irudi:Soldiers'_and_Sailers'_Monument_Manhattan_full_site_at_dusk.jpg|Soldadu eta Marinelen monumentua.
Irudi:Joan_of_Arc_W93_jeh.jpg|Joana Arcekoaren monumentua.
Irudi:USA_grants_tomb.jpg|Ulysses S. Grant presidentearen hilobia.

## Kanpo estekak 
* New York City Parks and Recreation Dept.
* Riverside Park Conservancy
Parrilla (bizikleta)

eskuinera|thumb| Aurreko parrilla bat eta atzeko beste bat anekekin, bizikleta erabilgarri batean.
**Parrilla** bizikleta bati gehitutako metalezko egitura da, bizikleta-erabiltzaileek ekipajea, kargamentuak edo anekak eramatea ahalbidetzen duena, baita beste bidaiari bat ere, haur txiki bat kasu, horretarako bereziki egindako aulkitxo bat finkatuz.

Bizikleten parrillak bizikleta baten aurrealdean edo atzealdean muntatu daitezke. Atzealdeko muntaia ohikoagoa da.
Floridako geltokia (Gasteiz)

**Florida** Gasteizko tranbia geltokia da, Arabako Gasteiz hiriburuko erdialdean kokatuta dagoena. Hain zuzen ere, izen berdineko Florida kalean kokatua dago, Berpizkunde plazaren iparraldean.

Geltokia Euskotren Tranbiak operatzen zu eta 2020ko otsailaren 4an inauguratu zen.

## Sarbideak 
Florida kalea, 78

## Geltokia 
## Konexioak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteiz
* Gasteizko tranbia
* Euskotren Tranbia
* Euskal Trenbide Sarea

## Kanpo estekak 
* Gasteizko tranbiaren webgunea
The Exorcism of Emily Rose

***The Exorcism of Emily Rose*** (euskaraz *Emily Rosen Exorzismoa*), 2005eko Scott Derrickson estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Laura Linney, Tom Wilkinson, Campbell Scott, Colm Feore, Jennifer Carpenter, Mary Beth Hurt, Henry Czerny eta Shohreh Aghdashloo aktoreek antzeztu zuten.

Anneliese Michel alemaniar emakumearen exorzismo kasuan arinki oinarritua dago.

## Argumentua 
Eliza Katolikoak Erin Christine Bruner 19 urtetako estatubatuar ikasle gaztea deabrutua izan zela ofizialki onartzea erabaki zuen. Aurrez, Emilyk baserri giroko etxearen segurtasuna laga eta unibertsitatera ikastera joan zen. Gau batez, aluzinazio beldurgarri bat jasan eta konortea galdu zuen. Bizipen hauek gero eta maizago jazotzen zaizkionez, Emily sinisdun katolikoak Aita Richard Moor apaizaren laguntza eskatu eta heriotzera eramango duen exorzismo bati ekingo zaio. Orduan Aita Rcihardi arduragabekerizko hilketa leporatuko diote. Erin Bruner abokatu buruargiak apaizaren defentsa gogo txarrez onartuko du, eta epaiketa aurrera doan heinean, Erinen zinismoa eta ateismoa kolokan jarriko dira, Aita Richarden sinismen irmoa, eta kasuaren inguruko gertaera izugarri eta azalpenik gabeak direla eta.

## Aktoreak 
* Laura Linney: Erin Christine Bruner
* Tom Wilkinson: Aita Richard Moore
* Campbell Scott: Ethan Thomas
* Jennifer Carpenter: Emily Rose (Anneliese Michelen oinarritua)
* Colm Feore: Karl Gunderson
* Joshua Close: Jason
* Kenneth Welsh: Mueller doktorea
* Duncan Fraser: Cartwright doktorea
* J. R. Bourne: Ray
* Mary Beth Hurt: Brewster epailea
* Henry Czerny: Briggs doktorea
* Shohreh Aghdashloo: Sadira Adani doktorea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Unibertsitateko geltokia (Gasteiz)

**Unibertsitatea** [Euskal Herria|Euskal Herriko]] Arabako tranbia eta autobus geltoki bat da, Gasteiz udalerriko Adurtza auzoan kokatuta dagoena.

Geltokia eta 2020ko otsailaren 4an inauguratu zen.

## Sarbideak 
Domingo Martinez de Aragon kalea, 13

## Geltokia 
## Zerbitzuak 
### Hiriarteko autobus 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteiz
* Gasteizko tranbia
* Euskotren Tranbia
* Euskal Trenbide Sarea

## Kanpo estekak 
* Gasteizko tranbiaren webgunea
BEG (argipena)

**BEG** siglak ondorengo adiera hauek ditu:
* BEG, berotegi-efektuko gasa(k);
* BEG, balio eguneratu garbia.
Josefa Llanes Escoda

**Josefa "Pepa" M. Llanes Escoda** (Dingras, Ilocos Norte, Filipinak, 1898ko irailaren 20a - Sampaloc, Manila, 1945eko urtarrilaren 6a) lider zibiko eta gizarte langilea izan zen, emakumeen sufragioaren defendatzaile aitortua, Filipinetako Girl Scoutsen sortzailea eta Bigarren Mundu Gerrako Filipinetako heroina.

## Biografia 
Josefa Dingrasen jaio zen, Ilocos Norden Josefa Llanes (eta) Madamba izenaz. Mercedes Madamba eta Gabriel Llanesen zazpi seme-alabetatik zaharrena izan zen. Josefaren neba-arrebak; Florencio, Luisa, Elvira, Rosario, Purita eta Eufrocina izan ziren. Josefa (edo Pepa, neskatotako ezizena). 

Txikitatik, Pepa ikasle aktiboa eta goiztiarra izan zen. "Valedictorian" izan zen Lehen Hezkuntzan eta "salutatorian" Bigarren Hezkuntzan Dingraseko Eskolan. Manilako Filipinetako Eskola Normalean parte hartu zuen irakaskuntza titulua lortzeko, eta ohoreekin graduatu zen 1919an. Irakasle gisa lan egiten zuen bitartean, Batxilergoko irakasle ziurtagiria lortu zuen Filipinetako Unibertsitatean 1922an. eta Antonio L. Escoda, Jr.

### Filipinetako Girl Scout taldeak 
1940ko hamarkadan Filipinetara itzuli zen AEBetan Girl Scout entrenamendu intentsiboa jaso ondoren, Filipinetako Boy Scoutek babestuta. Emakume gazteak trebatzen hasi zen Girl Scout liderrak izateko eta Filipinetako Girl Scouts antolatzen hasi zen. 1940ko maiatzaren 26an, Manuel L. Quezon presidenteak Filipinak Girl Scouts baimena sinatu zuen. Josefa taldearen lehen exekutibo nazionala bihurtu zen.

### Bigarren Mundu Gerra 
Bigarren Mundu Gerran, Japoniako indarrek Filipinak inbaditu zituzten. 1944an, Josefa Llanes Escodaren eta Antonio senarraren jarduera sekretuen berri zabaldu zen. Militar japoniarrak herrialdean aurrera egin ahala, bikoteak kontzentrazio esparruetan gerra presoei eta AEBetako presoei drogak, janariak, arropak eta mezuak hornitzeko jarduerak areagotu egin zituen.

Antonio, 1944ko ekainean atxilotu egin zuten, eta Josefa Llanes berriz, bi hilabete geroago, abuztuaren 27an. 

## Sariak eta ohoreak 
thumb| 1000 Filipinetako pesetako billeteak
thumb| 1948 Josefa LLanes Escoda Memorial eraikina

* 1951ean Philippine Normal College-k gizarte zerbitzuaren arloan ikasle ospetsu gisa aitortu zuen.

* Amerikako Gurutze Gorriak hil ondoren zilarrezko domina eman zion, erakundearen aintzatespen gorena.
* Filipinetako Indar Armatuek Filipinetako Ohorezko Legioa eman zioten.
* 2018ko irailaren 20an, Google Doodle batek bere 120. urtebetetzea markatu zuen. 

## Erreferentziak
Sylvia Sidney

**Sylvia Sidney** (jaiotzez **Sophia Kosow**, 1910eko abuztuaren 8a – 1999ko uztailaren 1a) aktore estatubatuarra izan zen, 70 urtean lanean jardun zuena. XX. mendeko 30eko hamarkadan egin zen ezaguna eta hamaika filmetan egin zuen lan.

Sidney, benetako izena Sophia Kosow zuena, Bronxen jaio zen, New Yorken. Ama errumaniar judua eta aita errusiar judu etorkina. 15 urterekin aktore ikasketei ekin zien ''Theater Guild 's School for Acting* ikastetxean, zuen herabetasun handia gainditzeko asmoz edo. Artistikotzat aitaordearen abizena egin zuen bere: Sydney. Hogeiko hamarkadan antzerkian hasi zen lanean, eta kritika onak jasota, 1927an zineman egin zuen debuta.

Depresioan zehar, Sidneyk film askotan parte hartu zuen, askotan gangster baten lagunaren edo arrebaren paperean. Gary Cooper, Spencer Tracy, Henry Fonda, Joel McCrea, Fredric March, George Raft eta Cary Grant aktoreekin batera lan egin zuen. Garai honetako bere filmen artean aipa daitezke *An American Tragedy*, *City Streets* eta *Street Scene*, guztiak 1931koak; *Sabotage* , Alfred Hitchcockena, eta Fritz Langen *Fury*, biak 1936koak; *You and Me*, *You Only Live Once* eta *Dead End'', 1937koak.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Sylvia Sidney IMDB atarian
Remo Williams: The Adventure Begins

***Remo Williams: The Adventure Begins*** edo ***Remo: Unarmed and Dangerous*** (euskaraz *Remo Williams: Abentura Hasi Da* edo *Remo: Armarik Gabe eta Arriskutsua*), 1985eko Guy Hamilton ingelesak zuzendutako abentura eta ekintza film bat da. Fred Ward, Joel Grey, Wilford Brimley, J. A. Preston, George Coe, Charles Cioffi eta Kate Mulgrew aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Remo Williams (Fred Ward) Vietnamgo Gerrako marine beteranoa eta hiriko polizia zakarra AEBetako presidentearenpeko CURE erakunde sekretuak erreklutatu du, politikari eta funtzionari ustelekin amaitzeko helburuz. Aurrez, Chiun (Joel Grey) korear maisuak Remo sinanju arte borroka irakatsiko dio.

## Aktoreak 
* Fred Ward: Samuel Edward "Sam" Makin / Remo Williams
* Joel Grey: Chiun
* Wilford Brimley: Harold Smith
* J. A. Preston: Conn MacCleary
* George Coe: Scott Watson jenerala
* Charles Cioffi: George Grove
* Kate Mulgrew: Rayner Fleming maiorra
* Michael Pataki: Jim Wilson
* Reginald VelJohnson: Anbulantzia gidaria
* Jon Polito: Zack
* Gene LeBell: Red
* Sebastian Ligarde: Johnson soldadua
* Tom McBride: Telesaileko "Jim"
* Suzanne Snyder: Telesaileko "erizaina"
* William Hickey: Coney Island Barker
* Patrick Kilpatrick: Stone

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Monuriki

**Monuriki**, Fiji uharteetan dagoen uhartetxo populatu gabeko bat da, Viti Levu uhartearen kostaldean, Melanesia eta Ozeano Barean. Monuriki atoloi uharteen barnean dago. 1,15 kilometro luze eta 600 metro zabal dauzka, eta bere punturik garaiena 178 metrotara dago. 0,4 hektareatako azalera du.

Uhartetxo honetan *Cast Away* (2000, Robert Zemeckis) filma kokatu zen, Tom Hanks aktoreak antzeztua.
Viejas canciones donostiarras. Donostiko kantu zarrak

*Viejas canciones donostiarras. Donostiko kantu zarrak* izenburuarekin Jesus Maria Arozamena (1918-1972) idazleak eta Tomas Garbizu (1901-1989) musikagileak, 1971n, Donostiako abesti ezagunenean bilduma plazaratu zuten. Abestien letrekin batera, haien partiturak eta pasadizoak biltzen ziren. Liburu osoa Donostiako argazki zaharrekin hornituta zegoen. Lan honek arrakasta handia izan zuen eta hiru edizio ezagutu zituen. Nahiz eta kanta ia guztiak euskaraz izan, komentarioak, aldiz, gaztelaniaz zeuden.

## Abestiak 
Jasotako kanta guztiak Donostiako tradiziokoak baziren ere, horrek ez du esan nahi guztiak Donostiakoak zirela. Bilduman Jose Mari Iparragirrek egindako batzuk zeuden edo, argi eta garbi, beste herrietan abestutakoak: "Haurtxo txikia", "Gurutze Santu Lezo'kua", "Kontxeziri"...

## Abestien zerrenda 

* "Abesoarren bandera"
* "Aita Meagher'ek"
* "Aita San Antoniyo"
* "Aitak semea'ri"
* "Ama eta alaba"
* "Ameriketara joan nintzen"
* "Andre Madalen"
* "Ara nun diran..., Jose Mari Iparragirre"
* "Ardoak para gaitu"
* "Asierako doñua"
* "Begiak parrez parrez"
* "Bein batian Loyola'n", Bilintx
* "Beltzarana", Jose Mari Iparragirre
* "Aurtxo txikia"
* "Lo-ta-lo"
* "Kinkirrinera"
* "Tinter lanter"
* "Lenengotxu ori"
* "Binbili bonbolo"
* "Atzo ttuntun"
* "Joan nintzan merkatura"
* "Ama Maite Maria"
* "Jesus gure Jaun maite"
* "Jaungoiko Santua"
* "Salbia"
* "Jardinzayen bigarren zortzikua"
* "Artzayak"
* "Goazen-goazen"
* "Donostiarrik ez zeruan"
* "Donostitik Lezo aldera"
* "Donostiyako iru damatxo"
* "El Carnaval de San Sebastian", Raimundo Sarriegi
* "Elizara joan"
* "En la calle Garibay"
* "Eperrarenak"
* "Erregiak datoz"
* "Erregiña maitea"
* "Errukarriya"
* "Ezkon berriak"
* "Festara"
* "Festarik bear bada"
* "Gabonetan"
* "Galtzaundi"
* "Goizeko izarra"
* "Gurutze Santu Lezo'kua"
* "Habanera del Guria"
* "Ikusi nuanian"
* "Illargi eder"
* "Illunabarra"
* "Iriyarena"
* "Iru errege Orienteko"
* "Itxasoa laño dago"
* "Itzaya"
* "Jaiki-jaiki"
* "Jeonimo"
* "Juana Bixenta Olabe"
* "Kaia barrenian"
* "Kalian dabiltz"
* "Kapitan pillotu"
* "Katalin"
* "Kontxesirentzat"
* "Kontxezi'ri"
* "Kuku"
* "Mando baten gañian", Bilintx
* "Manuelatxo"
* "Mañubel ta Praisku"
* "Mari Domingi"
* "Mariya nora zuaz"
* "Markesaren alaba"
* "Nagusiya ta morroya"
* "Nere andrea"
* "Nere maite polita"
* "Nere senarra"
* "Pastelero"
* "Parerik gabea"
* "Pelegrinuak"
* "Pello Joxepe"
* "Petra txardin zaitzaillia"
* "Prasku Txomin"
* "Primitiva marcha zortziko de San Sebastián"
* "Txakolin"
* "Ume eder bat"
* "Zaldi baten bizitza"
* "Zapatari bati"
* "Zortziko de San Juan"
* "Zugana Manuela", Jose Mari Iparragirre
* "Zure besoetan"
* "Zurriola aldetik"

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostia: Donostiako Udal Aurrezki-Kutxa, 1971. 333 or.

## Ikus gainera 
* Jose Bizente Etxagarai
* Cancionero Popular Vasco

## Kanpo estekak