Villabuena Araba

**Villabuena** —beste *Villabuena* leku izenetatik bereizi behar denean, **Villabuena Araba**

Udalak udalerrirako izendapen elebiduna hartu nahi izan zuenean, nolabaiteko eztabaida sortu zen, ez baitzegoen euskarazko izenaren forma tradizionalik. Herriari *Uriona* deitzea pentsatu zen, hau da, *Villabuena*tik mendebaleko euskalkira hitzez hitz itzultzea, Arabako zati handienean mendebaleko euskalkia hitz egin baitzen Erdi Aroan eta geroztik ere. Beste batzuek herriaren antzinako izena, *Villaescuerna*, oinarritzat erabiltzea proposatu zuten, eta euskal formara egokituta *Eskuernaga* sortu zuten; azkenean, udalak *Eskuernaga* hori onartu zuen euskal izen ofizialtzat. 1996ko azaroaren 20ko erabaki baten bidez hartu zen gaur egungo izen ofizial elebiduna: *Villabuena de Álava&nbsp;/&nbsp;Eskuernaga*.

Euskaltzaindiak zehaztu du, hala ere, euskara batuko izena *Villabuena* dela, eta *Villabuena Araba* erabili behar dela *Villabuena* izena duen beste herriren batekin nahasteko aukera dagoenean.

Erdi Aro osoan zehar, nafarren eta gaztelarren arteko gerra eta liskarren ondorioz, Guardia erresumaz aldatu zen askotan. 1461ean, ordea, Henrike IV.a Gaztelakoak Nafarroari behin betiko kendu zizkion Guardiako hiribildua eta haren mendeko lur guztia, Villaescuerna barne. 1486an, hiribildua eta haren herrixkak Arabako Ermandadearen zati bihurtu ziren, Errege-erregina Katolikoen aginduz. Udalerri txikia izan arren, 50 upategi daude egun. Horietako batzuk bisitarako aukera ematen dute, ibilbide enoturistikoan, bisitariek ardogintzaren xehetasunak ikas ditzaten eta dastaketaz goza dezaten.

Villabuenak upategi tradizionalen auzo bat du; hala ere, gaur egun upategiak udalerriaren lurralde osoan hedatuta daude. Ardogintzan jardun dutenei eta dihardutenei omen egitearren, bada burdinazko eskultura bat, prentsa batean dagoen gizon baten bidez ardogintza sinbolizatzen duena, auzotarrek eurek egina..

## Ondasun nabarmenak 
[thumb |[San Andres eliza (Villabuena Araba)| San Andres eliza.]]

thumb | Andre Maria baseliza; atean ageri duen arku zorrotza, baseliza jatorriz eraiki zuten garaikoa da (XIII. - XV. mendeak, erromanikotik gotikorako trantsizioan).

* Villabuenaren erdigunean badira hainbat eraikin edo jauretxe zahar bezain dotore. Horien artean, aipatzekoak dira Indianoaren etxea eta Solanoko markesaren etxea.
** **Solanoko markesaren etxea** batez ere XVI. mendean eraiki zuten; eta ondoren, XVIII. mendean, bi hegal erantsiz handitu zuten.

* **Andre Maria baseliza**, jatorrian, Erdi Arokoa da, XIII. - XV. mendeetakoa, erromanikotik gotikorako trantsizioko garaikoa. 1959an zaharberritu zuten. Bere jatorrizko garaitik gorde ditu leihate bat, ur bedeinkatuaren pilari eusten zion hagaburutxo bat, Andre Mariaren idulkiaren azpian zegoen harrizko friso bat eta haren irudia, bai eta sarrerako atea ere, arku zorrotzekoa. Andre Mariaren irudi hori XIV. mendekoa da, eta *Villabuenako Andre Maria* deritzo..
* Luis Cañas (1928-2019), ardogilea, Luis Cañas upeltegiaren sortzailea. Aitzindari izan zen Errioxako ardoa sor-marka eratzeko lanetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Errioxako kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Villabuenako Udalaren webgunea.
* «Villabuena», Eusko Jaurlaritzaren turismo webgunea.
* «Eskuernaga», Arabako Errioxako turismo webgunea.
*  Ainhoa : «Villabuena de Álava / Eskuernaga», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.