Loki-barailetako giltzadura akats

**Loki-barailetako giltzadura akats (LBG)** edo **Tenporo-barail giltzadura** giltzadura tenporo-baraileko patologia da. Troklea eraldatutako giltzadura da; bere berezitasuna aurrera, atzera eta alboetara pixka bat mugi daitekeela da. Hiru giltzadura-gainazalek osatzen dute giltzadura: barail hezurraren kondiloa, tenporalaren giltzadura-tuberkulua eta ildo mandibularra. LBGak disko baten bidez bereizten ditu bi barrunbe sinobial. Bere giltzadura kapsula laxoa da, eta honen zati gogorrak lotailu laterala eratzen du. Estiloides apofisitik lotailu estilomandibularra sortzen da, gainera, giltzadura esfenomandibularrarekin batera (esfenoidesaren arantzatik aterata) garondoa eta barailaren arteko lotura erreforzatzen dute.**Loki-barailetako giltzadura akats** (ingelesez *temporomandibular joint dysfunction*, TMD) baraila eta garezurra lotzen dituen giltzaduraren eta hari lotutako muskuluen funtzio-nahasmendua da. Nahasmendu honek mina, mugimenduaren murrizketa eta giltzaduraren soinuak (klikak edo karrankak) eragin ditzake, eta askotan aurpegi-minarekin eta buruko minarekin lotuta dago.

## Epidemiologia 
Arazo larria ez den arren, oso ohikoa da. Hiru pertsonetik batek jasan du giltzadura honetako akatsa, gutxienez, bizitzan behin. Sexuari dagokionez, oso desorekatuta dago: 10 pazienteetatik 9 emakumeak dira, 18 eta 45 urteen artean. Nerabezaroa beste faktore garrantzitsu bat da: nerabeen %40 batek jasan izan du LBGko akatsa. Osakidetzako kirurgi maxilofazial saileko kontsulten %15-20 gaitz honekin erlazionaturik dago.

## Etiologia 
Gaur egun ez dago argi zein den patologia honen kausa; hori dela eta, hipotesiak dira nagusi alor honetan. Aipatutako sexuen arteko desorekaren ondorioz, hipotesi nagusia hormonen ekintzaren da: estrogenoen maila altuak gaitz hau pairatzeko aukera handiagoa eragiten duela pentsatzen da. Emakumezkoetan giltzadurek elastikotasun handiagoa dute. Beste faktoretako bat estresa da: estresatuta egotean hortzak estutzeko eta bruxismorako joera handiagoa dago.

Loki-barailetako giltzaduraren nahasmenduak kausa anitzekoak izan daitezke. Ohikoenak honako hauek dira:

* Hortzen arteko okklusio-arazoak
* Bruksismoa (hortzak estutzea edo karraskatzea)
* Trauma edo kolpeak barailan
* Estresa eta tentsio muskularra
* Giltzaduraren barneko alterazioak (diskoaren desplazamendua, adibidez)

## Sintomak 
Sintoma arruntenak honako hauek dira:
* Pabilioi aurreko eta inguruko eremuetako mina. Batzuetan nahas daiteke entzumenaren patologia batekin, edo alderantziz; LBG giltzadura pabilioi aurikularraren atzealdean dago eta.
* Barailean mina edo sentsibilitatea.
* Aurpegiko min gorra.
* Zailtasunak edota eragozpenak murtxikatzean.
* Soinua ahoa irekitzean edo murtxikatzean.
* Ahoa ireki edota ixteko gaitasunaren murrizketa.
* Zefalea.
Aditu gehienek uste dute LBG-ren akatsa ez dela tratatua izan behar ahoa ireki edo ixterakoan soinua minik gabe izaten denean; bakarrik kontuz ibili behar da eta zenbait ohitura aldatu edo kendu (hala nola, txiklea murtxikatu, sagarrari hozka egitea...). Mina oso handia bada, ahoa irekitzeko zailtasun serioa badago (giltzaduraren ankilosia) edo hortzak ez badira era egokienean ixten, mediku baten balorazioa behar da. Normalean alor honetan lan egiten dute odontologoek, maxilofazial kirurgilariek edota otorrinolaringologoek. Bi gauza garrantzitsu jakin behar dira LBG akatsari buruz:
# Mina dagoenean, askotan, berez desagertzen da tratamendurik gabe. Askotan patologia ziklikoa da eta bizitzaren momentu finko batean agertzen da (estresa, azterketak...).
# Beste batzuetan, patologia honen jatorria jakin arren, ezin daiteke tratamendu egokirik erabili eta sintomak gutxitzera eta pazientearen bizitza kalitatea hobetzera ekiten dio medikuak.
Nahasmendu hauen sintomak askotarikoak dira, baina ohikoenak hauek dira:

* Mina aurpegian, barailan edo belarri inguruan
* Ahoa zabaltzeko edo ixteko zailtasuna
* Giltzaduraren klik edo karranka-soinuak
* Buruko mina
* Lepo eta sorbalda inguruko tentsioa

## Diagnostikoa 
Diagnostikoak hiru atal nagusi dauzka: anamnesia (elkarrizketa klinikoa), explorazioa eta froga osagarriak.thumb|LBG giltzaduraren mugimendua murtxikatze-prozesuan.LBG giltzadurako akatsen kasu gehienetan mina dagoenez, hau diagnostikorako faktore oso garrantzitsua da; hori dela eta, beharrekoa da pazienteak medikuari azaltzea minaren intentsitatea eta iraupena (garrantzia gehiegi edota gutxiegi eman gabe).

Radiografiak eta erresonantzia magnetikoa bezalako frogak beharrezkoak izan daitezke, baina ez dira beti erabilgarriak.

Diagnostikoa anamnesian eta azterketa klinikoan oinarritzen da batez ere. Beharrezkoa denean, irudi-probak erabil daitezke:
* Ferulak (bite splint)
* Estresa kontrolatzeko teknikak
* Botox masetero muskuluan jartzea

Kasurik larrienetan, tratamendu kirurgikoa beharrezkoa izan daiteke.

## Bibliografia 
"LBG akatsari buruzko informazioa pazientearentzat". Kirurgia maxilofazialeko mintegia. Osakidetza: Gurutzetako Unibertsitate Ospitalea, Barakaldo (Bizkaia).

## Kanpo estekak