Catalina Muñoz Arranz

**Katalina Muñoz Arranz** (Cevico de la Torre, 1899 - Palentzia, 1936ko irailaren 22a) Espainiako gerra zibilaren hasieran matxinatutako bandoak garaipena lortu ondoren Palentziako probintzian epaitu eta heriotzara zigortutako emakume bakarra izan zen. 

## Ibilbidea 
Tomas de la Torrerekin ezkonduta, senar-emazteek 4 seme-alaba zituzten. 1936ko abuztuaren 24an atxilotu zutenean, senarra kartzelan zegoen, urte horretako maiatzaren 3an izandako borroka batean falangista bat hiltzea leporatuta. Bere etxera bila joan zitzaizkionean, ihes egin zuen, seme txikia besoetan zuela. Emakumea etxe baten atzealdean erori zen, bertan harrapatu zutelarik. Haurrari ez zitzaion ezer gertatu eta auzoko batzuei eman zien. Amak gorputz erdiko eta moko beltzeko mantal bat zeraman jantzita, estaltzeko.

Cevicoko alkateak eta beste bi bizilagunek egindako adierazpenetan honokoak leporatzen zizkioten: manifestazioetara joatea, sortutako istiluetan senarraren arroparen odola garbitzea berau atxilotu aurretik, Errusiari gorazarre egitea eta Guardia Zibila hil zedin desiatzea.

Bere polizia-fitxan 1’56ko emakume bat bezala agertzen da, beltzarana, ile eta begi beltzekin, “Pitilina” ezizenez ezaguna. Muñoz Arranz analfabetoa zen, baina sinatzen bazekien. Irailaren 5ean deklarazio bat sinatu zuen, manifestazioetara joan izana onartzen zuena, baina bere aurkako gainerako akusazioak ukatzen zituena. Froga nahikorik ez zegoen arren, biziarteko kartzela-zigorra eskatu zuten berarentzat. Hala ere, irizpidez aldatu eta matxinada militarragatik heriotza-zigorra ezarri zioten. 1936ko irailaren 22an fusilatu zuten, goizeko 5:30ean.

Haren azterketa osteologikoak baieztatu zuen garezurrean, bularrean, orno zerbikaletan, lepauztaian eta saihetsetan suzko armak eragindako zaurien ondorioz hil zela. Gero kare biziz ihinztatu eta zerraldorik gabe lurperatu zuten. Ondoan aurkitu zituzten, txintxirrina eta 36. zenbakiko bere oinetakoen gomazko zolez gain, nakarrezko botoiak eta metalezko kortxeteak.

## Memoria historikoa 
1936ko uztailetik 1942ko abendura bitartean errepresio frankistaren 485 biktima lurperatu zituzten Palentziako Hilerri Zaharrean. Biktimen %75 fusilatu egin zituzten epaiketa sumarisimo batean kondenatu ondoren. Kanposantua berrogeita hamarreko hamarkadan itxi zuten, eta laurogeiko hamarkadan Carcabillako udal jolas-parke bihurtu zen. Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak gorpuzkiak hobitik ateratzea bultzatuta 109 lagunen gorpuzkiak agertu ziren bertan. Horien artean, Muñoz Arranzen gorpuzkiak aurkitu zituzten, bere espartinen zolak oraindik ukitu gabe eta txintxirrina bere pelbisaren ondoan zuela. Muñoz Arranzen gorpuzkiak 39. hilobian aurkitu zituzten, 4. ilaran.

* Irailean Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak omenaldia egin zion La Carcavilla parkean, non 2009 eta 2012 artean hilobitik atera zituzten 108 biktimaren gorpuak berreskuratu eta horietako 67 identifikatu zituzten. Lan hori guztia Aranzadi Zientzia Elkarteak, Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Biologia sailak eta Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gerra zibila: Txintxirrin bat fusilatzera eraman zuen ama
* Martinen txintxirrina Joaquín Carbonellen abestia. 2019.
* Martinen txintxirrina Katalinaren hilobian
* Txintxirrinaren amaren aurpegia