open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Giacomo di Rialto eliza

**San Giacomo di Rialto eliza**, baita ere ***San Giacometo*** herritarren artean, Italiako Venezia hiriko eliza ezaguna da. Rialto zubia ospetsuaren ezkerrean dago San Polo barrutian. Gotiko estilokoa da.

## Historia 
421an sortua, San Giacomo di Rialto tradizionalki Veneziako eliza zaharrena bezala onartua izan da. Dena dela, egungo eraikina 1701 ingurukoa da. Eliza San Giacomoari eskainita dago sute handi bat itzali omen zuelako. Eraikitzailea Candioto edo Eutinopo izeneko zurgina izan omen zen. Gaur egun berriagoa dela pentsatzen da zeren eta 1097ko dokumentu batean, ingurua deskribatzen da baina eliza ez da aipatzen. Lehenengo aipame zehatza 1152koa da. Pizkunde garaian merkatuko langileak eliza honetara etortzen zire otoitz egiteko eta, baita ere, atseden hartzeko. 1513an inguruko alde komertziala erre egin zen baina ez eliza. 1601ean Marino Grimani dogoa zaharberritze lanak agindu zituen batez ere Veneziako acqua altari (marea handiari, alegia) aurre egiteko.

## Ezaugarriak 
Gotiko estilokoa, deigarriak dira erlojua, ataria eta kanpaiaren dorrea.

## Iruditegia 

(Venice) - Facade of San Giacomo di Rialto - Campanile.jpg|Erlojua orratz bakarrarekin, 24 ordu markatzeko.
San Giacomo di Rialto (interno).jpg|Barruko ikuspegia.
San Giacomo di Rialto altarpiece.jpg|Aldarearen zehaztasuna.
San Giacomo di Rialto - Annunciazione by Marco Vecellio.jpg|Marco Vecellioren Deikundea.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak
The Invitation (2015eko filma)

***The Invitation*** (euskaraz *Gonbidapena*), 2015eko Karyn Kusama estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Logan Marshall-Green, Tammy Blanchard, Michiel Huisman eta Emayatzy Corinealdi aktoreek antzeztu zuten.

Bizitzaren ezbehar handi baten trauma jasan duten senar-emazte ohi batzuen eta sekten munduaren gaiak jorratzen ditu.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles. Duela bi urte, Will eta Eden (Logan Marshall-Green eta Tammy Blanchard) senar-emazteek Ty semea istripu batean galdu zuten. Ezbehar horrek bikotearen harremanazi oso modu txar eta kaltegarrian eragin zion, Eden egun batetik bestera Willengandik dibortziatu eta desagertzeraino.

Egun batez, Eden hirira itzuliko da, orain Davidekin (Michiel Huisman) ezkondua dago, eta Will eta bere neskalagun Kira (Emayatzy Corinealdi) haiekin batera afaltzera gonbidatu ditu.

Baina Eden izaeraz oso aldatua dago, Will berarentzat ere kezkagarria eta ezagutezina izateko adina.

## Aktoreak 
* Logan Marshall-Green: Will
* Tammy Blanchard: Eden
* Michiel Huisman: David
* Emayatzy Corinealdi: Kira
* Lindsay Burdge: Sadie
* Jay Larson: Ben
* Michelle Krusiec: Gina
* Jordi Vilasuso: Miguel
* Mike Doyle: Tommy
* John Carroll Lynch: Pruitt
* Karl Yune:Choi
* Toby Huss: Joseph doktorea
* Marieh Delfino: Claire

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gordetze Hertsiko Zistertar Ordena

[thumb|[Olibako monasterioa|Olibako monasterio trapistako barrualdea.]]
**Gordetze Hertsiko Zistertar Ordena** (, *OCSO*) Erromatar Eliza Katolikoaren kontenplaziozko ordena monastikoa da, zistertar familiakoa, San Benediktoren erregelari jarraitzen dioten fraideen eta mojen monasterioez osaturik dagoena. 1664an sortu zen, Normandiako La Trappeko Andre Maria abadian, zistertar ordenaren barne-erreforma baten bitartez. Hori dela-eta, **zistertar erreformatuak**, **trapakoak** eta **trapistak** izenak ematen zaizkie.

2018 hasieran, 1.796 monje eta 1.592 moja ziren, mundu osoko 168 monasterio eta komentutan banatuak. Euskal Herriari dagokionez, Allotzen eta Tulebrasen daude mojen monasterioak, eta Oliban eta Ziortzan fraideenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itzalaren aurpegia

**Itzalaren aurpegia** Alfredo Gómez Cerdá-ren liburu bat da, jatorriz gaztelaniaz idatzita, 2011n argitaratuta. Trauskilkeria bezala, errepidean arroka bat bota eta heriotza eragiten duten lagun talde baten istorioa kontatzen du.

## Sinopsia 
Trauskilkeria bat. Mugikor bat. Blog bat interneten. Gutxi hausnartutako planek ondorio txar eta aurreikusezinak izan ditzakete.

Nola da posible bideo batzuk hain azkar hedatzea Interneten?

Eszena interesgarri bat, anekdota dibertigarria. Dagoeneko dena asmatuta da. Arreta benetan harrapatzen duen zerbait grabatu behar duzu. Lanjeros eta arriskutsu zerbait. Hain arriskutsua inork ezin duela nor zintzilikatu duen jakin

Adrian eta bere lagunek ideia on bat dute. Seguru asko, haien bideoa 24 ordu baino gutxiagotan interneteko bideorik ikusiena bihurtzen dela.

Baina, inork ez du egin duten ondorioei buruz pentsatu?

## Ikus, gainera 
* Menguante

## Kanpo estekak
Assorus

**Assorus **edo ***Assoros ***(Antzinako grezieraz: Ἄσσωρος), baita ***Asserus ***edo ***Asseros ***(Ἄσσηρος), ***Assorium ***eta ***Assorion ***(Ασσώριον) izenak erabili ziren ere. Hiri hau Siziliako barnealdean kokatuta zegoen Agira eta Ennaren artean. Sikuloen hiria zen eta, dirudienez, ez zuen inoiz greziar kolonia bat onartu. Diodoro Sikuloren arabera, Assorus izan zen fidela Dionisiorekin (hiri sikulo bakarra), Himilkonek , K.a. 396an, eraso zuenean. Dionisiok kartagotarra irabazi ondoren, Assorusko independentzia bermatu zuen itun baten bitartez. Agian, hiri hau garrantzitsua izan zen, baina antzinako idazleek ez dute aipatzen Zizeron arte. Horren arabera, hiri txiki bat zen, nahiz eta independentea eta eremu oparoak zerealetan izan.
Biztanleek, gehienak nekazariek, Krisa jainkoa gurtzen zuten, hau da, hiriko ibaia (gaurko Dittaino) eta horren omenez tenplu bat eraiki zuten Ennarako bidean.
Ondoko hiriek bezala, Assorusek Verresen harrapakeriak pairatu zituen. Kasu horretan, tenpluko jainkoaren marmorezko estatua hain ederra zen non Verresek agindu baitzuen lapurtzea, baina lapurrek ezin zuten gauez estatua ostu.
Plinio Zaharrak eta Klaudio Ptolomeok diote Assorusek iraun zuela Erromatar inperioa arte. Gaurko Assorok antzinako Assorus gainean eraikitzeaz gain, aurreko izenari eutsi dio, aldaketa txiki batekin izan arren.
Tommaso Fazellok zioenez, antzinako harresien hondakinak eta ate bat ikusgai zeudela haren garaian (XVI. mendean).
## Txanpongintza 
Assorusen erromatar garaiko zenbait txanpon mota aurkitu da:
* Hauetariko baten aurrealdean, biluzik agertzen den gaztea, Krisa ibaiaren irudia da. Honek, zutik, eskuineko eskuan anfora bat du eta eskerrekoan, kornukopia bat. Krisa izena agertzen da.
* Bigarren txanponean, uztartutako idi pare bat dago.
* Beste txanpon bat K.a. 210. urtekoa da, Krisa tenplua irudikatuz.

Txanponak kobrean galdatu ziren eta haien data berantiarra da, latinezko legendek adierazten duten moduan.

## Erreferentziak 
thumb|300px|Antzinako Siziliako hiriak

## Kanpo estekak 
* [Assoro](http://www.treccani.it/enciclopedia/assoro_(Enciclopedia-Italiana)/), in Enciclopedia Italiana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.
* (EN) William Smith, *Assorus*, SMITH, William: *Dictionary of Greek and Roman Geography*, 1890.
* *Assorus * Klaudio Ptolomeoren *Geografia,* III. liburuan.
Keith (Moray)

**Keith**,  eta antzina **Cèith Mhaol Rubha**, Eskoziako udalerri bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
San Benediktoren erregela

[thumb|250px|[San Benedikto erregela azaltzen. XIV. mendeko miniatura]]
**San Benediktoren erregela** () monasterio-erregela da, Benedikto Nursiakoak 530-556 aldean idatzitakoa, komunitatean bizi diren lekaide eta lekaimeen bizimodua arautzen duena. Hiru hitzetan laburbiltzen ahal da erregelaren espiritua: *pax* (bakea) eta *ora et labora* (otoitza eta lana).

Beneditarrek erregela hamabost mendez erabili dute eta askoren ustez San Benedikto mendebaldeko monakotzaren sortzailetzat hartzen dute. Hala ere, ezin dugu esan Benediktoren asmoa erlijio-ordena eratzea zela. Bere *erregela* norbanakoen eta komunitateentzako gida bat besterik ez zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*     *Rule of St. Benedict*, ocso.org
Erlijio-ordena

[thumb|Komunitate anglikano bat [Mirfielden]]

**Erlijio-ordena** helburu erlijioso baten bila komunitatean bizi diren erakunde edo komunitateak dira. Erlijio askok dituzte komunitateak: tibetar budismoan sanghen komunitateak daude; sufismoan tariqak dituzte; eta kristau monjek komunitatetan ere bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trois-Fontainesko abadia

**Trois-Fontainesko abadia** () zistertar abadia izan zen, egungo Trois-Fontaines-l'Abbaye udalerrian kokaturik zegoena, Frantziako Marne departamenduan. Bernardo Clairvauxkoak 1118an sortua, Clairvauxko abadiaren lehenbiziko alaba izan zen. Frantziako Iraultzak erlijio ordenak ezeztatu zituenez gero, 1790ean fraideak egotzi zituzten eta monasterioa "Nazioaren jabetza" bilakatu zen. 1794an, ordea, eraikinak salduak izan ziren, eta harrobi gisa erabili zituzten handik aurrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Columbus Circle

**Columbus Circle**, , AEBetako New York hiriko Manhattan uhartean dagoen oinplano biribileko plaza bat da. Hiri honetako topagune eta turismogune garrantzitsuenetako bat da, gainera bertan Zortzigarren etorbidea, Broadway, 59. kalea eta Central Park West etorbideak bat egiten dute.

Izena Kristobal Kolon genovar itsasgizonaren omenez darama, eta plazaren erdian bere estatua bat dago. Plaza hau New York hiriko errepideen distantzia ofizialak nerutzeko abiapuntua da.

## Kanpo estekak
Plaza Hotel

**Plaza Hotel** edota **The Plaza**, AEBetako New York hiriko Manhattan uhartean dagoen luxuzko hotel bat da. Central Parken parean dago, Bosgarren Etorbidean.

Gaur egungo eraikina 1907an Henry Janeway Hardenbergh arkitektoak eraikiarazi zuen, Pizkunde garaiko Frantziako gazteluak eredutzat hartuz. 76 metroko garaiera eta 20 solairu ditu.

1988an Donald Trumpek bere higiezinen enpresaburu garaian 407 milioi dolarren truk erosi zuen, New York Times egunkariari honakoa aipatuz: "Ez dut eraikin bat erosi, artelan bat baizik". 2004an Trumpek eraikina ElAd Properties enpresari 675 milio dolarren truk saldu zion. 2005ean zaharberritua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Inklings

[thumb|eskuinera|250px|*[Eagle and Child* pub, *Inklings* taldea biltzen zen tokia.]]
thumb|250px|Eagle and Clild pub. Izkina horretan biltzen zen taldea, The Rabbit Room deitzen zioten.
***Inklings*** talde literario britaniarra izan zen. Partaide gehienak Oxfordeko Unibertsitatearekin lotuta zeuden eta sinismen kristauak zituzten. Taldearen bilkurak 1930eko hamarkada hasieran hasi zen hirurogeiko hamarkada arte; izan ere, taldearen urte aberatsenak 1949 arte iraun zuen. Literatura zale porrokatuak ziren eta narratibari eta fikzioari balore berezia ematen zieten. Fantasiazko literatura bultzatu zuten.

### Taldearen partaideak 
Garaian ohikoa zen moduan, guztiak gizonak ziren. Emakume bakarra hurbildu zen bileretara: Dorothy L. Sayers. Literatura hizketaldiaren partaide nagusiak hauek ziren:
* Owen Barfield
* J. A. W. Bennett
* Lord David Cecil
* Nevill Coghill
* Hugo Dyson
* Adam Fox
* Roger Lancelyn Green
* Robert Havard (*Humphrey*)
* C. S. Lewis (*Jack*)
* Warren Lewis (*Warnie*, C. S. Lewisen anaia nagusia)
* J. R. R. Tolkien (*Tollers*)
* Christopher Tolkien, aurrekoaren semea
* Charles Williams

## Ohiturak eta bilerak 
thumb|eskuinera|250px|Zurezko plaka batek gogorazten du taldea esertzen zen tokia.
Taldea toki desberdinetan joan zen biltzen. 1949 arte, ostegunetan, afaldu ondoren Lewisen geletan biltzen zen, Oxfordeko Unibertsitatearen *Magdalen College*n. Bilkura horietan filosofia eta literaturari buruz hitz egiten zuten edo norberak egindako testuak irakurtzen zuten. Bilera horietan, esaterako, Tolkienen *Eraztunen Jauna* edo Charles Williamsen ''All Hallows' Eve* lehen aldiz aurkeztu ziren. Dena dela, bilerak ez ziren oso formalak eta bazegoen txantxetarako lekua. Denborarekin beste lokaletan ere bildu ziren: astearteetan, eguerdian, Oxfordeko *Eagle and Child* pubean. Geroago ere kale bereko beste pub batera hasi ziren joaten, *Lamb & Flag''.

Taldea oso informala zen: ez zegoen ez araurik ezta estatuturik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :C. S. Lewis & The Inklings Resource Site.
* :C. S. Lewis Foundationen webgunea.
Musika hil zen eguna

1959ko otsailaren 3an Buddy Holly, Ritchie Valens eta J. P. "The Big Bopper" Richardson Iowako Clear Laken ondoan hil ziren hegazkin istripu batean, Roger Peterson pilotoarekin batera. 1971ean Don McLean abeslariak eta musikagileak *American Pie* abestian "**Musika hil zen eguna**" () zela abestu zuen, eta izen horrekin ezagutzen da.

Garai hartan Holly eta bere banda (Waylon Jennings, Tommy Allsup, eta Carl Bunch) "Winter Dance Party" tourra egiten ari zen Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldean zehar. Valens, Richardson eta Dion and the Belmonts taldeak ere batu ziren tour horretara. Bidaiak luzeak ziren eta autobus hotzetan egiten ziren, abeslarien eztarriei eragiten ziena. Clear Laken kontzertua eman eta gero Hollyk erabaki zuen hegazkin bat hartzea Moorheadera joateko (Minnesota). Richardsonek sukarra zuenez Jenningsen lekua hartu zuen, eta Allsupek bere aulkia galdu zuen Valensen aurka txanpon-jaurtiketa batekin.

Hegazkina aireratu eta gutxira, gauez eta eguraldi txarrarekin, pilotoak kontrola galdu zuen eta talka egin zuen lurraren aurka. Hegazkineko guztiak hil ziren.

## Kanpo estekak
Mendebaldeko Pirinioetako Armada

**Mendebaldeko Pirinioetako Armada** (frantsesez jatorriz, ) Frantziako Iraultzan sortutako armadetako bat izan zen. Euskal Herrian zabaldu eta borrokatu zen, besteak beste, D'Elbecq eta Monceyren gidaritzapean, Konbentzioaren Gerran. Thomas Alexandre Davy de la Pailleterie Dumas, Dumas jenerala deitua, komandante buru izendatu zuten 1793ko irailean, baina armada utzi zuen inoiz buruzagi aritu gabe.

## Sorrera eta bilakaera 
Dekretuz sortu zen 1793ko maiatzaren 1ean, Pirinioetako Armada Ekialdeko Pirinioetako Armadan eta Mendebaldeko Pirinioetako Armadan zatitu zenean, Espainiaren kontrako gerra piztu eta gero. Desegiteko dekretuak, berriz, III. Urteko berolisaren 26an eta frutilisaren 8 eta 30ean eman ziren (1795eko abuztuaren 13 eta 25ean eta irailaren 16an), eta IV. Urteko haizekorraren 20an utzi zion existitzeari (1795eko urriaren 12an), Basileako Bakearen ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Claude-Anne de Rouvroy
* Jean-Baptiste Cavaignac

## Kanpo estekak
Montejurrako mendilerroa

**Montejurrako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Montejurra mendia da, 1046 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Montejurra mendiak ematen dio izena mendilerroari. Mendilerro honetan kokatuta dauden Ostaita eta Lizarrako mendi-oinak dira.

## Mendiak 
# Montejurra, 1.046 m 
# Vértice de Montejurra, 1.044 m 
# San Cipriano, 1.042 m 
# Cogoteredondo, 863 m 
# Lukin (Monte Luquin), 835 m 
# Alto del Monte, 790 m 
# San Pelayo, 623 m 
# Kantabrana, 547 m 
# Alto Real, 465 m 

### Ostaitako mendi-oinak 
# Ostaita, 646 m 
# Monte de la Purísima, 627 m 
# Los Romerales, 616 m 
# Sarnabiaga, 598 m 
# Peña Negra, 582 m 
# Txintxiligaña, 581 m 
# Peñarroya, 581 m 
# Alto de la Pila, 575 m 
# Muskildia, 557 m 
# Peña Largucha, 547 m 
# Sima de Rosas, 528 m 

### Lizarrako mendi-oinak 
# Ordoiz, 547 m 
# Arena Blanca, 545 m 
# Atalaya, 539 m 
# Zalatambor, 515 m 
# Lizarrara, 476 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Sept-Fonseko abadia

**Sept-Fonseko abadia** () zistertar-trapatar abadia da, Diou udalerrian dagoena, Frantziako Allier departamenduan. Fontenayko abadiako monjeek sortu zuten 1132an. Frantziako Iraultzaren garaian itxiarazi bazuten ere, 1845ean monje trapista batzuk kokatu ziren bertan. 2018 hasieran, 90 lekaide zituen komunitateak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urkietako mendilerroa

**Urkietako mendilerroa** Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Elosta mendia da, 924 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Urkieta mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Elosta, 924 m  (Nafarroa Garaia)
# Urkieta, 866 m  (Nafarroa Garaia)
# Igota, 866 m  (Nafarroa Garaia)
# Pagota, 854 m  (Nafarroa Garaia)
# Malkorraundi edo Santa Barbara, 856 m  (Nafarroa Garaia)
# Musaio, 821 m  (Nafarroa Garaia)
# Arritxu, 567 m  (Nafarroa Garaia)
# Narbaitzu, 479 m  (Gipuzkoa)
# Axurdario, 441 m  (Gipuzkoa)
# Narbaizu Gane, 479 m  (Gipuzkoa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Christopher Robin (filma)

***Christopher Robin*** 2018ko Marc Foster alemaniar-suitzar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko komedia dramatiko film bat da. A. A. Milne eta E. H. Shepard-en *Winnie the Pooh* liburu bilduman oinarritzen da, eta Disney ekoiztetxeak egindako marrazki bizidunetako film egokitzapenen jarraipena da, irudi erreala eta konputagailu-animazioa erabiliz. Ewan McGregor eta Hayley Atwell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ehun Akreen Basoan bere ilaunezko lagunekin batera hainbat abentura bizi zituen haurra hazi egin da... eta norabidea galdu du. Bere haurtzaroko lagunak gure munduan sartu beharko dira eta Christopher Robini bere barruan oraindik ere haur jolasti eta maitabera bat daramala gogorarazi beharko diote.

## Aktoreak 
* Ewan McGregor: Christopher Robin
** Orton O'Brien: Christopher Robin gaztea
* Hayley Atwell: Evelyn Robin
* Bronte Carmichael: Madeline Robin
** Elsa Minell Solak: 3 urteko Madeline
* Mark Gatiss: Giles Winslow
* Oliver Ford Davies: Winslow zaharra
* Ronke Adekoluejo: Katherine Dane
* Adrian Scarborough: Hal Gallsworthy
* Roger Ashton-Griffiths: Ralph Butterworth
* Ken Nwosu: Paul Hastings
* John Dagleish: Matthew Leadbetter
* Amanda Lawrence: Joan MacMillan
* Katy Carmichael: Christopher Robinen ama
* Tristan Sturrock: Christopher Robinen aita
* Paul Chahidi: Cecil Hungerford
* Matt Berry: Bobby poliziakidea
* Simon Farnaby: taxi gidaria
* Mackenzie Crook: egunkari sailtzailea

### Ahotsak (Jatorrizko bikoizleak) 
* Jim Cummings: Winnie the Pooh eta Tigger
* Brad Garrett: Eeyore
* Nick Mohammed: Piglet
* Peter Capaldi: Untxia
* Sophie Okonedo: Kanga
* Sara Sheen: Roo
* Toby Jones: Hontza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Findhorn Ecovillage

'''''', Eskoziako ekoherri bat da, Moray eremu administratiboan. Herria arkitektura esperimentalaren bidez eraikia dago.

## Kanpo estekak
Fogwatt

'*** edota **Fywatt*', Eskoziako herri bat da, Moray eremu administratiboan eta Elgin udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak
Garmouth (Moray)

**Garmouth**, , **Geàrr Magh**, **Gearramaid** eta **Ghearmaich**, Eskoziako herri bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Kingston (Moray)

**Kingston on Spey**, Eskoziako ekialdeko kostaldeko herri txiki bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Laich of Moray

'''** edota **Laigh of Moray**, bertakoek **Laich o' Moray''' deitua, , Eskoziako ekialdeko kostaldeko machair eremu batean dagoen nekazari herri bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Longmorn

'''''', , Eskoziako herri bat da, Moray eremu administratiboan. Bertan dauden whisky destilategiengatik ezaguna da.

## Kanpo estekak
Bolero-Paprika operazioa

**Bolero-Paprika operazioa** (), gerra hotzaren testuinguruan, 1950. urtean, René Pleven Frantziako Ministroen Kontseiluko presidenteak agindutako ehundaka militante komunisten deportazioa izan zen.

Bigarren mundu gerra amaitu ondoren mundua bi bloke desberdinetan banatu zen. Frantzia Ameriketako Estatu Batuetako taldean lerrokatuta zegoen eta balizko inbasio sobietar baten beldurrez nonbait, 1950ko irailaren 7an René Plevenen gobernuak Frantzian errefuxiatutako ehundaka militante komunisten kanporaketa agindu zuen; bai Espainiako gerra zibiletik ihes egindakoak eta ondoren nazien kontrako borrokan frantziar erresistentzian aritu zirenak (Bolero operazioa), nola Europako beste herrialdeko ekintzaileak ere (Paprika operazioa). Ezkerreko ekintzaile hauek Korsika, Aljeria, Hungaria, Polonia, Txekoslovakia edota Alemaniako Errepublika Demokratikora erbesteratu zituzten batez ere.

Zehazki, 1950ko irailaren 9an, 177 espainiar, 59 poloniar, 14 sobietar, 13 italiar, 6 hungariar, 5 txekoslovakiar, 4 greziar, 4 errumaniar, 4 apatrida eta bi bulgariar izan ziren kanporatutakoak.

## Ikusi ere (Uriz ahizpak) 
Alemaniako Errepublika Demokratikora deportatukoen artean Pepita eta Elisa Uriz badoztaindar (Nafarroa) ahizpak aurkitzen ziren. Uriz ahizpak Espainiako gerra zibilaren ondoren eta Parisen errefuxiatu aitzin, irakasle izan ziren Katalunian, Gironako, Lleidako eta Tarragonako Irakasle Eskoletan, eta berebiziko protagonismo historikoa izan zuten, baita arrasto nabaria utzi ere nazioartean emakumeen eta umeen eskubideen defentsan. Espainiako XX. mendearen hasierako aurrerapen pedagogikoetan eragin handia izan zuten. Espainiako bigarren Errepublikaren aldeko militante komunistak izanik, lehenbiziko erakunde feministak bultzatu zituzten, baita “Federación Española de Trabajadores de la Enseñanza (FETE)” irakasleen sindikatu nagusiena ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Berria egunkarian Iker Tubiak idatzitako artikulua
* bolero
* Episode 34 : Opération Boléro-Paprika
* Bideoa frantsesez
* Uriz ahizpen Historia eta Konpromisoa (Badoztaingo kontzejua eta Eguesibarko udalaren lana)
* La Frontera salvaje: un frente sombrío del combate contra Franco. Fernando Hernández, 2018. ISBN: 988494820823
* L’opération « Boléro-Paprika » : une bien vilaine tache dans notre histoire ! - Le blog de René Durand
Portessie

**Portessie**, , Eskoziako arrantzale herri txiki bat da, Moray eremu administratiboan. "The Sloch" ezizena du, eta jatorrian bertan zegoen herriaren izena **Rottenslough** zen. Buckie eta Findochty helburu turistikoen artean dago.

## Kanpo estekak
Portgordon

'''''', , Eskoziako ekialdeko kostaldeko arrantzale herri bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Rathven

'''''', , Eskoziako eliz parrokia, herri eta parrokia zibil ohi bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Spey Bay

'''''', , Eskoziako ekialdeko kostaldeko etxalde txiki bat da, Moray eremu administratiboan eta Spey ibaiaren bokalaren ekialdeko ertzean dago.

## Kanpo estekak
Ontzigain

thumb|300x300px| Bizkar nagusiaren ikuspegia, mistoa (zur-metalezkoa). |alt=
**Ontzigaina** edo **bizkar**ra itsasontzi edo bestelako ontzi baten gainaldea da, hau da, marinelak ibiltzeko zorua.

## Egitura 
Ontzi batean bizkar bat baino gehiago egon daitezke, habeetan bermaturik, gilarengandik altuera desberdinetan, haien artean bizkarrartea izeneko lekuarekin.

Klasikoki zurezkoa izan bada ere (zur mota erabiliena teka izan da, gogortasunarengatik), inoiz metalezkoa ere bada, eta material sintetikoak gero eta ohikoagoak dira.

Ontzi bakoitzak bizkarren erabilpen desberdina izan dezake: horrela, bidaiari-ontziek bizkar nagusia kamarinetarako darabilte, eta garraio ontziek bizkar txikiagoa dute, lekua zamarako libre izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hopeman

'''''',  eta , Eskoziako ekialdeko kostaldeko herri bat da, Moray eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Strathspey (Eskozia)

'''''', , Eskoziako Spey ibaiaren ibarrean dagoen eremu bat da, Moray eremu administratiboan.

Eskozia osoko whisky destilategi gune nagusienetako bat da, bertan beste hainbaten artean, mundu guztian ezagunak diren Glenfiddich eta Balvenie whisky marken destilategiak daude.

## Kanpo estekak
Abdullah Pahangekoa

'''Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah ibni Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah''' (Pekan, 1959ko uztailaren 30a) Pahangeko sultan da 2019tik.

2019ko urtarrilaren 15ean Ahmad Shah Pahangekoa bere aitaren abdikazioaren ondoren sultan bihurtu zen. Malaysiako errege Muhammad V.a Kelantangoaren abdikazioaren ondoren aukeratu zuten eta herrialdea gobernatu zuen 2019tik 2024ra .
Aizalekuko mendilerroa

**Aizaleku-Trapaleta mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Aizaleku mendia da, 809 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Aizaleku mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Aizaleku, 809 m 
# Trapaleta, 635 m 
# Goitegimendi, 635 m 
# Argixao edo Zumarramendi, 601 m 
# Gaintxiki, 587 m 
# Murgil, 514 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Txoritegiko mendilerroa

**Txoritegiko mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Txoritegi mendia da, 592 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Txoritegi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Txoritegi, 592 m 
# Barbariko Haitza, 583 m 
# Illarramuño, 566 m 
# Tellautxoko Puntea, 568 m 
# Arkuruta, 514 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Villersko abadia

**Villersko abadia** () zistertar abadia izan zen, egungo Villers-la-Ville udalerrian kokaturik zegoena, Belgikako Valoniako Brabante probintzian. Bernardo Clairvauxkoak fundatua 1146an, Clairvauxko abadiaren lehenbiziko alabetako bat izan zen. Iturri batzuen arabera, 100 lekaide eta 300 anaia lego bizi ziren bertako komunitatean XIII. mendeko une gorenean. XVI-XVII. mendeetako gerrek gainbehera ekarri bazioten ere, bigarren urrezko aroa bizi izan zuen XVIII. mendean. Frantziako Iraultzak monjeak egotzi zituen; abadia arpilatua izan zen 1794an, eta harrobi gisa erabili zen handik hara. Monumentu historiko izendatu zuten 1972an, eta Valoniako ondare bikain 1992an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Abbaye de Villers*, villers.be
Monjardingo mendilerroa

**Monjardingo mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Monjardín mendia da, 894 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Monjardín mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Monjardín (Deioko gaztelua), 894 m 
# Otxandibar, 715 m 
# Alto del Pecho, 700 m 
# Labeaga, 684 m 
# Sorogorri, 543 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Oroko Haitzak

**Oroko Haitzak** edo **Atxabalgo Haitzak** Araban kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Atxabal mendia da, 888 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Oro eta Atxabal mendiek ematen die izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Atxabal edo Oro, 888 m 
# Los Sobrados, 870 m 
# Intusi, 817 m 
# Gitabe, 807 m 
# Arleaga, 797 m 
# Iruratxi, 786 m 
# Katergi, 780 m 
# Asmurgi, 716 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Strathlene

'''''', Eskoziako eremu bat da, Moray eremu administratiboan, eta Buckie eta Findochty herrien artean.

## Kanpo estekak
Dragoi Bola Super: Broly

Dragoi Bola Z anime eta mangan oinarrituriko filma da. 2018ko azaroaren 14an estreinatu zuten Tokion. Zinema Euskaraz programari esker, euskaratu zuten.

## Sinopsia 
Bakea berriz ere Lurrera itzuli da Botere Lehiaketaren ondoren. Beste unibertso batzuetan oraindik ikusi ez dituen izaki ikaragarri indartsuak daudela jakin duenean, Gokuk entrenatzen jarraitzea erabaki du orain den baino indartsuagoa izateko asmoz. Halako batean, Broly izeneko saiya ezezagun bat azaldu zaie Gokuri eta Vegetari. Baina, saiyak ez ahal ziren desagertu bada, Vegeta Planeta suntsitu zenean? Hortaz, zertan ari ote da Lurrean Broly?

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aulneko abadia

**Aulneko abadia** (, ) zistertar abadia izan zen, egungo Thuin udalerrian kokaturik zegoena, Belgikako Hainauteko probintzian. Jatorrian beneditar abadia zen, Landelinek VII. mendean fundatu zuena. 1147an, zistertar abadia bilakatu zen. 1794an, lekaideek ihes egin behar izan zuten Frantziako armada iraultzailea iritsi aurretik; frantziar tropek su eman zioten abadiari, hura arpilatu ondoren. Hondakinak Valoniako kultura ondare izendaturik daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notre-Dame de Scourmont abadia

**Notre-Dame de Scourmont abadia** () trapatar abadia da, Chimay udalerrian dagoena, Belgikako Hainauteko probintzian. Westvleterengo abadiako lekaideek sortu zuen 1850ean, eta 1871n erdietsi zuen abadia maila. Espiritualtasunaz landa, monasterioa ospetsua da bertan ekoizten delako Chimay markako garagardoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, scourmont.be
Goikogana

**Goikogana** hitzak hainbat adiera ditu:

## Geografia 
### Mendiak 
* Goikogana edo Goikogane, 702 metro ditu eta Ganekogortako mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 569 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 692 metro ditu eta Altun mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 382 metro ditu eta Españolamendiko mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 311 metro ditu eta Atxondoko mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 297 metro ditu eta Berreagako mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 261 metro ditu eta Unbeko mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 242 metro ditu eta Sollubeko mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 212 metro ditu eta Oizko mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 119 metro ditu eta Gaztiburuko mendilerroan dagoena.
* Goikogana, 111 metro ditu eta Jatako mendilerroan dagoena.
Hugo Dyson

**Henry Victor Dyson Dyson** (1896ko apirilaren 7a –1975eko ekainaren 6a), **Hugo Dyson** bezala ezagututa, *Inklings* taldeko partaidea eta Ingelesaren ikertzailea izan zen.

## Biografia 
Bere lanak **H. V. D. Dyson** bezala sinatzen zuen. Kristaua, J. R. R. Tolkienekin batera, C.S. Lewisi konbentzitu zuten kristaua egiteko. Dyson 1924tik 1945era Readingeko Unibertsitatean ingelesa irakatsi zuen. Lau idazleen lanei buruzko ikerketak egin zituen batez ere: Shakespeare, Dryden, Pope eta Dickens. 1945ean Oxfordeko Merton Collegen *fellow*, akademiko antzeko postua lortu zuen. 1963an erretreta hartu zuen.

## Obra 
Dyson ezaguna da argitaratu zituen lan gutxiei esker; gutxi baina kalitate handikoak. Ohikoagoa zen hizlari moduan eman zituen hitzaldiak. Ezaguna zen bere elkarrizketa aberatsa. *Inklings* taldearen bileretan nahiko zuen elkarrizketa testuen irakurketa baino. A. N. Wilson idazleak C.S. Lewisen biografia horri buruzko pasadizoa narratu zuen: behin J. R. R. Tolkien *Eraztunen Jauna* liburuaren pasartea irakurtzen ari zenean, bat-batean "Oh no! Not another fucking elf!" esaldia esanez moztu zion (O, ez, beste elfo madarikatua!). Geroztik Tolkienek bere lanak irakurtzen omen zituen bakarrik Dyson ez zegoenean.

Bere obran Alexander Poperen lanen edizioa aipa daiteke, *Poetry and Prose* (1933). Beste liburu bat *Augustans and Romantics, 1689–1830* (1940), idazle desberdinei egindako inkesta. Telebistarako 1960. hamarkadan Shakespeareren obren bertsio batzuk egin ziren eta Dixonek haien aurkezpenak egin zituen. Eta telebistatik zinemara igaro zuen: 1965ean John Schlesinger zuzendariaren *Darling* filmean hartu zuen parte, Walter Southgateren paperean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Españolamendiko mendilerroa

**Españolamendiko mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Españolamendi mendia da, 436 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Españolamendi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Españolamendi, 436 m 
# Mugata, 397 m 
# Goikogana, 382 m 
# Uakarra, 364 m 
# Satsalde, 363 m 
# Urritxipi, 360 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Ugarteko mendilerroa

**Ugarteko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ugarte mendia da, 629 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ugarte mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ugarte, 629 m 
# Castellar, 621 m 
# Castellar Oeste, 621 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Ubietako mendilerroa

**Ubietako mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Larrea mendia da, 632 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ubieta mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Larrea, 632 m 
# Zipar edo Ubieta, 631 m 
# Artegi, 537 m 
# Pico Cinto, 534 m 
# Cabaña, 530 m 
# El Pico del Solar, 524 m 
# Moro, 391 m 
# Garai, 376 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Asterix: Edabe magikoaren sekretua

***Asterix: Edabe magikoaren sekretua*** () marrazki bizidunetako film luzea da. Asterix komiki-sailean oinarrituta, Alexandre Astierrek eta Louis Clichyk 2018an zuzendu zuten. Zinema Euskaraz programari esker, euskaratu zuten.

## Sinopsia 
Zuhaitz batetik bestera mihura bila ari dela, halako batean, Panoramix druida lurrera erori da. Han etzanda hausnartzen hasi da. Orkatila bat bihurritu du, baina askoz okerragoa izan zitekeen! Berak ezin balu, nork prestatuko luke neurrigabeko indarra ematen duen edabe magiko garrantzitsua?

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blair Atholl

'***,  eta **Blàr Ath Fhodla*', Eskoziako herri bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Leku interesgarriak 
* Blair gaztelua

## Kanpo estekak
Comrie

'***, , piktoeraz **Aberlednock** eta latinez **Victoria*', Eskoziako herri eta parrokia bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Ten Duinen abadia

**Ten Duinen abadia** () zistertar abadia izan zen, egungo Koksijde udalerrian kokaturik zegoena, Belgikako Mendebaldeko Flandria probintzian. Lehenbiziko monasterioa Ligerius eremutarrak fundatu zuen 1107an. 1128an beneditar abadia bilakatu zen, eta zistertar ordenari lotu zen 1138an. XII-XIII. mendeetan haziz joan zen, eta 10.000 hektareako eremua edukitzera iritsi zen. XIV. mende amaieratik aurrera hasi zen beheraldia. 1566an, geuzenek arpilatu eta suntsitu zuten. 1627an, zistertar komunitatea Brujasera lekualdatu zen. Ondoko mendeetan dunek ehortzi zituzten monasterioaren hondakinak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dunkeld and Birnam

'***,  eta **Braonan**, eta eskozieraz **Dunkell*', Eskoziako bata bestearen alboan dauden bi herriz osatutako udalerri bat bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Pitlochry

'***,  eta **Baile Chloichrigh*', Eskoziako udalerri bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Horman erlojua duen etxea

***Horman erlojua duen etxea*** () 2018ko Eli Roth estatubatuar zinema zuzendariaren fantasiazko filma da, John Bellairsen izen bereko eleberrian oinarrituta. Zinema Euskaraz programari esker, euskaratu zuten.

## Sinopsia 
Magiaz beteriko abentura hau 10 urteko Lewis mutikoa bere osaba Jonathanen etxe zahar eta misteriotsura doanean hasiko da. Une hartatik aurrera etxe barruan gauza harrigarriak gertatuko dira

## Pertsonaiak 
* Owen Vaccaro: Lewis Barnavelt
* Jack Black: Jonathan Barnavelt
* Cate Blanchett: Florence Zimmerman
* Kyle MacLachlan: Isaac Izard
* Renée Elise Goldsberry: Selena Izard
* Sunny Suljic: Tarby Corrigan
* Vanessa Anne Williams: Rose Rita Pottinger
* Colleen Camp: Mrs. Hanchett
* Lorenza Izzo: Mrs. Barnavelt
* Eli Roth: Comrade Ivan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caputh (Perth eta Kinross)

**Caputh**, , Eskoziako parrokia eta herri bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Fearnan

'''''', , Eskoziako baserriz osatutako herri txiki bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
San Michele uhartea

**San Michele**, baita ere **Hildakoen uhartea**, Veneziako hilerri historikoa da, Veneziako urmaelan dagoena.

## Historia 
Ondoko *San Cristoforo della Pace*rekin batera oso inguru herritarra izan zen. Bertan, Mauro Codussik San Michele in Isola eliza 1469an egin zuen, Veneziako pizkunde estiloko lehen eliza, alegia. Codussik egindakoak oso luxurik gabeko fatxada erakusten du; kontrastean ondoko Emiliana Kapera dugu, geroago egina eta apainduagoa.

San Michele uhartea hilerria 1807an bihurtu zuten. Frantsesek Venezia hartu zuten eta lehorrean lurperatzeak egitea, osasuntsu ez zela, debekatu zuten. Hasieran, hilerria San Michele ondoko uhartean zegoen, San Cristoforo uhartean alegia. Denborarekin uhartea betetzen hasi zen eta orduan, 1836an, bi uharteen artean zegoen kanala lehortu zuten bakarra sortzeko. Gorpuak hilerrira gondolaz eramaten ziren. Gaur egun oraindik hilerria irekita dago eta erabiltzen da.

## Lurperatu ospetsuak 
Besteak beste hauek dira bertan lurperatuta daudenak:

* Louis Léopold Robert (1794 - 1835)
* Christian Doppler (1803 - 1853)
* Frederick Rolfe (1860 - 1913)
* Serge Diaghilev (1872 - 1929)
* Igor Stravinsky (1882 - 1971)
* Ezra Pound (1885 - 1972)
* Helenio Herrera (1916 - 1997)
* Luigi Nono (1924 - 1990)
* Joseph Brodsky (1940 - 1996)
* Olga Rudge (1895 - 1996)

## Eraikinak 
* San Michele in Isola eliza (1469) Mauro Codussi arkitekto veneziarraren lana da. Arkitektoari enkargatutako lehen lan handia izan zen. Pizkunde estilokoa da bete-betean. Hasieran, uhartearen erdian zegoen Kamaldolitar ordenaren monasterioarekin lotuta zegoen.

## Iruditegia 

Venise San Michele (5).JPG|Muranotik ikusita.
Chiesa di S.Michele in Isola, north exposure.jpg|S. Michele in Isola eliza eta, aurrean, Emiliana Kapera.
San_Cristoforo.JPG|*San Cristoforo* eliza.
Venise -San Michele 11.JPG
150405_San_Michele.jpg|Uhartearen harresia.
Venise-San Michele. 13.JPG
Aerial photographs of Venice 2013, Anton Nossik, 032.jpg|Uhartea zerutik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Hilerriari buruzko informazioa eta argazkiak.
* :Informazio turistikoa.
Marisa Monte

260px|thumb|Marisa Monte.
**Marisa Monte** (izen osoa **Marisa de Azevedo Monte**) (Rio de Janeiro, 1967ko uztailaren 1a) Brasilgo emakumezko abeslari ezagunenetakoa da, 1990eko hamarkadan sona handia hartu zuena. Brasilgo *Rolling Stone* aldizkariak historiako bigarren abeslari onena kontsideratzen du, Elis Reginaren atzetik.

## Biografia 
Haurtzaroan piano ikasketak egin bazituen ere bederatzigarren urtebetetzean bateria bat jaso oparitan eta perkusiozale bihurtu zen. Ondoren gitarra jotzen ikasi zuen. Nerabe zela kanto lirikoa ikasi zuen eta *Rocky Horror Show* musikalean hartu zuen parte.

1985ean Italiara joan zen kantu ikasketak egitera eta han egi zituen hamar hilabetetan kantu lirikoa bertan behera utzi eta lagun brasildarrekin beren herrialdeko musika jotzen aritu zen pub eta lokaletan. Venezian Nelson MOta ezagutu zuen, *Tudo veludo* ikuskizunaren zuzendaria izango zen eta 1987an Ríoko *JazzMania* kanalean aurkeztu zuen Marisa protagonista zela. Berehalako arrakasta izan zuen eta oraindik diskoa grabatu gabea bazen ere brasildar musikan etorkizun handieneko ahotsa zuela kontsideratu zuten. 1989an Brasilgo "TV Manchete" telebista saioan emandako kontzertua grabatu eta aurreneko diskoa kaleratu zuen, *MM* izenekoa. 1996an *Barulinho Bom* ("zarata ona") atera zuen.

2000 urtean *Memórias, Crónicas, e Declaracões de Amor* diskoa argitaratu zen eta hurrengo urtean izen bereko DVDa, Rio de Janeiron bertan hiru egunetan emandako kontzertuaren irudiekin. 2002an Tribalistas taldea osatu zuen Arnaldo Antunes eta Carlinhos Brownekin eta 2003an hirukotearen diskoa argitaratu zen. Garai hartan sanba eta musika kariokaren inguruko ikerketa egiteari ekin zion eta emaitza 2006an plazaratu ziren bi disko izan ziren, *Infinito Particular* eta *Universo Ao meu Redor*. Ondoren egin zuen birarekin *Verda De Uma Ilusao (Tour 2012/2013)* zuzeneko diskoa grabatu zuen. 2016an abesti ezagunenen bilduma egin zuen *Coleção* izeneko diskoan.

2012 urtean Londresko Olinpiar Jokoen amaierako ekitaldian hartu zuen parte.

## Kolaborazioak 
Marisa Montek ibilbide luzean zehar herrialdeko eta atzerriko artista ugarirekin egin ditu kolaborazioak. Gehienak Arnaldo Antunes eta Carlinhos Brownekin, baina beste batzuk aipatze aldera, hor daude Paulinho da Viola, Cesária Évora, Julieta Venegas eta David Byrnekin besteak beste grabaturiko abestiak.

## Diskografia 
* *MM* (1989) - zuzenekoa
* *Mais* (1991)
* *Verde, Anil, Amarelo, Cor-de-Rosa e Carvão* (1994)
* *Barulinho Bom* (1996)
* *Memórias, Crónicas, e Declaracões de Amor* (2000)
* *Memórias, Crônicas, e Declaracões de Amor* (2001) - DVD
* *Tribalistas* (2003) - Arnaldo Antunes eta Carlinhos Brownekin
* *Infinito Particular* (2006)
* *Universo Ao meu Redor* (2006)
* *Infinito Ao meu Redor* (2008) - zuzenekoa
* *O que você quer saber de verdade* (2011)
* *Verda De Uma Ilusao (Tour 2012/2013)* (2014) - zuzenekoa
* *Coleção* (2016) - bilduma

## Sariak 
* Grammy Latinoak: lau sari
* Brazilian MTV Video Music Awards: zazpi sari
* Multishow de Música Brasileira awards: bederatzi sari

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala
Boga

thumb|Arraunlaria, boga egiteko bigarren fasean.
**Boga** egitea itsasontzi baten arraunak erabiltzea da, abantean joan dadin (atzeraka joateko arraun egiteari zia egitea esaten zaio).

## Azalpena 
Boga egitean arraunekin ura brankatik txoparanzko norabidean mugitzen da, erreakzioz enbarkazioa aurrerantz mugitu dadin.

Arraunak palanka bezala jokatzen du: euskarria ura da; indarra, arraunlariaren besoa; eta erresistentzia erdigunean, non estropu eta toletaren bidez enbarkaziora lotua dagoen.

Mugimendua eraginkorragoa izango da zenbat eta arrauna luzeagoa izan; zenbat eta gidoiaren zati handiagoa enbarkazioaren barruan geratu; eta zenbat eta mugimendua horizontalagoa izan. Beraz arraunaren pala ahal denik eta gutxien sartu behar da, justu uretan bermatu dadin.

## Teknika 
Txopan ezarritako arraun bakarrarekin boga egin daiteke; horri zinga egitea esaten zaio.

Boga egiteko teknika arruntean hiru fase bereiz daitezke:

* *Lehenengoan*, gorputzak aurrera egin ahala, hankak irekitzen dira eta besoak ahalik eta gehien hedatzen dira, palak bertikalki kokaturik branka aldera eramanez; burua zurrun mantentzen da, txopara begira; bularra eta sabela puztuta.
* *Bigarrenik,* palak uretan sartzen dira, zipriztinik atera gabe; izterrak itxiz, gorputza atzeraka eramaten da, bertikala igarota, besoak kizkurtuz eta arraunaren gidoia eramanez; palak bere bultzakada amaitu duenean, uretatik ateratzen da.
* *Hirugarrenean* , gorputza bertikalera itzultzen da, arrauna lehenengo posiziora ekarriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merkur Spiel-Arena

**Merkur Spiel-Arena**, lehenago **ESPRIT arena** (2018ko abuzturarte) eta **LTU Arena** (2009ko ekainerarte) bezala ezaguna, Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuko Düsseldorf hirian dagoen estadio bat da. 2004ko irailaren 10an inauguratu zuten. 52.960 ikusleentzako edukiera du, eta estalki bilkorra du. Bertan, Fortuna Düsseldorf futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:LTU arena-1.png|Barnealdea.
|Kanpoaldetik.
Irudi:Sensation White 2008 Silvester - LTU Arena, Düsseldorf.jpg|Kontzertua, barnealdean.

## Kanpo estekak 
* Merkur Spiel-Arena estadioaren webgunea
Bioleta usaindun

**Bioleta usainduna** (*Viola odorata*) pentsamenduen generoko landarea da, Eurasian jatorria duena. Landare belarkara honek 10-15 cm-ko altuera du eta bere loreak udaberria baino aurrerago agertzen dira.

## Kanpo estekak
Samira Said

**Samira Said** () (Rabat, 1958ko urtarrilaren 10a) Marokon jaiotako pop abeslari marokoar-egiptoarra da. Musika arabiarra poparekin uztartzeagatik txalotua eta kritikatua izan da.

## Biografia 
Samira Said Rabaten jaio zen 1958an. Bederatzi urte zituela Marokoko telebistako *Mawaheb* musika sioak deskubritua izan zen mundu arabiarreko onena aukeratua izan zen Kairoko Arabiar Musika Jaialdian eta *Youm Wara Youm* diskoak 2003an Ekialde Hurbileko diskorik salduenaren saria eskuratu zuen World Music Awards sarietan. Urte berean BBC-k munduko musiken saria eman zion eta Ekialde Hurbileko abeslari onena izendatu zuen.

2009 urtean 100.000 ikusleren aurrean eman zuen kontzertua Agadirren, Marokon.

Samira Saidek 60 milioi kopia saldu ditu eta *Awweeni Beek* diskoa Ekialde Hurbilean inoiz egin den diskorik arrakastatsuena izan da, 10 milioi kopia saldu baititu.

## Aktibismoa 
2006an Frantziako inmigrante-auzoetan izan ziren istiluen ondoren erlijio desberdinetako jendearen arteko elkartasuna bultzatzeko kontzertuak eman zituen.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Pentsamendu hirukolore

**Pentsamendu hirukolorea** (*Viola tricolor*) pentsamenduen generoko landarea da, Europan jatorria duena. Landare igokari honek 15 cm-ko altuera du eta bere loreak larretan agertzen dira.

## Kanpo estekak
Val-Saint-Lamberteko abadia

**Val-Saint-Lamberteko abadia** () zistertar abadia izan zen, egungo Seraing udalerrian kokaturik zegoena, Belgikako Liejako probintzian. 1202an fundatua, 1797an hustu zen, Frantziako Iraultzaren ondorioz. 1826an, beira fabrika bat ezarri zuten abadiaren eraikinetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pico de Las Nieves

**Pico de las Nieves** (eusk. 'Elurren Haitza') Kanaria Handia uharteko gailurra da, uharte osoko mendirik altuena dena. Morro de la Agujereada izeneko bere tontorrak 1.956 metro ditu. Izena bertan egiten zituzten elurtegietatik datorkio.

1950eko hamarkadan, bere magaletan kanariar pinuak birlandatu zituzten. Bere tontorrak San Bartolomé de Tirajana, Vega de San Mateo eta Tejeda udalerrien arteko muga da.

## Kanpo estekak
Amparanoia

**Amparanoia** espainiar musika talde bat da, Amparo Sánchez abeslariaren inguruan eratua. Rock eta reggae uztartu zituen 1996 eta 2006 artean.

## Diskografia 
* *El Poder de Machín* 1997
* *Feria Furiosa* 1999
* *Somos Viento* 2002
* *Enchilao* 2003
* *Rebeldía con Alegría* 2004
* *La Vida Te Da* 2006
* *Seguiré caminando* 2008
* *Tucson-Habana* 2010

## Kanpo estekak
Chambao

**Chambao** espainiar musika talde bat da, María del Mar Rodriguez Carnero (La Mari), Eduardo Casañ (El Edi) eta Daniel Casañ (Dani) musikariek eratua. Taldeak flamenko eta Chill Out uztartzen ditu.

## Diskografia 
* 2002 - *Flamenco Chill* [2CD]
* 2003 - *Endorfinas en la mente* [CD]
* 2004 - *Endorfinas en la mente (Reedición de Oro)* [CD]
* 2004 - *Chambao en privado* [CD/DVD]
* 2005 - *Pokito a poko* [CD/DVD]
* 2005 - *Chambao puro* [DVD]
* 2006 - *Caminando 2001-2006* [2CD/DVD]
* 2007 - *Con otro aire* [CD/DVD]
* 2009 - *En el fin del mundo* [CD/DVD]
* 2012 - *Chambao* [CD]
* 2013 - *Esencial Chambao* [2CD]
* 2013 - *10 Años Around The World* [2CD]
* 2016 - *Nuevo ciclo* [CD]

## Kanpo estekak
Cumbre Vieja

**Cumbre Vieja** (eusk. 'Tontor Zaharra') La Palma uharteko gailurra da. Sumendi honek 1.949 metro ditu eta uharteko bi heren estaltzen ditu. 1470, 1585, 1646, 1677, 1712, 1949 eta 1971n azken erupzioak izan zituen. 2021eko La Palmako erupzio bolkanikoa inguru honetan gertatu zen. Cumbre Viejako natura parkeak eremua babesten du.

## Megatsunamiaren teoria 
Zientzialari batzuek diote megatsunami bat sortzeko aukera gehien dituen hautagaia dela. 1949ko erupzioan Cumbre Vieja mendi erdia metro batzuk labaindu zen maldan behera Ozeano Atlantikorantz. Mendi barneko magma eta honek sortutako gas isurketak presiope izugarrian omen daude. Erupzio bat aurreikusia dago, hemendik hiruzpalau mila urtera gertatuko datekeena, mendebaldeko uharte erdia (500 mila tona) itsasoko uretan murgilduko dena. Honek megatsunamia sor lezake, 10-25 mko olatua Karibe eta Ipar-Hego Amerikako kostetara iritsiko litzatekeena, hipotesi horren arabera behintzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu García (musikaria)

**Jesús "Josu" Rodríguez García** (Oiartzun, ) gipuzkoar jatorriko aragoiar gitarra-jotzailea da. 1999an Pablo Martínekin batera La Tercera República taldea sortu zuen. Azkenaldian, Loquillorekin batera, rock doinuak jotzen ditu.
Macaco (musika taldea)

**Macaco** kataluniar musika talde bat da, Dani Carbonell abeslariaren inguruan eratua. Rumba, funk eta reggae uztartzen ditu eta baita hainbat hizkuntza ere.

## Diskografia 
* *mono loco* (Edel, 1998)
* *El mono en el ojo del tigre* (Edel, 1998)
* *Rumbo submarino* (Edel, 2002)
* *Entre raíces y antenas* (Mundo Zurdo - EMI, 2004)
* *Ingravitto* (Mundo Zurdo - EMI, 2006)
* *Puerto presente* (Mundo Zurdo - EMI, 2009)
** *Puerto presente - edición especial* (Mundo Zurdo - EMI, 2009)
* *El vecindario* (Mundo Zurdo - EMI, 2010)
** *El vecindario - edición especial* (Mundo Zurdo - EMI, 2010)
* *El Murmullo Del Fuego* (Mundo Zurdo - EMI, 2012)
* *Historias Tattooadas* (Mundo Zurdo / Sony Music, 2015)

## Kanpo estekak
Roque de los Muchachos

**Roque de los Muchachos** La Palma uharteko gailurra da. Egun inaktiboa den sumendi honek 2.423 metro ditu eta uharteko tontorrik altuena da.

Caldera de Taburienteko parke nazionalaren barnean dago eta tontorretik gertu Roque de los Muchachosko Behatoki ospetsua dago.

Fitxategi:Contrafuertes de La Caldera de Taburiente.jpg|Los Andenes eta Roque de Los Muchachos arteko egitura.
Fitxategi:TAJINASTEAZUL7893.jpg|*Echium callithyrsum*
Fitxategi:Roque de los Muchachos.JPG|Tontorra
Fitxategi:Tajinaste Rosa en flor.jpg|*Echium wildpretii*
Fitxategi:Variedad de violeta de Garafía.jpg|*Viola* generoko espezimen bat.

## Kanpo estekak