Grace Paley

**Grace Paley** (New York, AEB, 1922ko abenduaren 11 – Thetford, Vermont, AEB, 2007ko abuztuaren 22a) ipuingile, poeta eta irakasle estatubatuarra izan zen. Batez ere ipuin edo narrazio laburren bildumengatik ezaguna bada ere, poesia ere idatzi zuen, bai eta saiakera-lanak ere. Giza eskubideen aldeko ekintzailea eta militante feminista izan zen. Bakezalea izanik, Vietnameko gerraren karietara egindako zenbait negoziazio eta konferentziatan parte hartu zuen. 1960ko hamarkadan hainbat aldiz atxilotu zuten, desobedientzia zibila leporatuta. National Book Award eta Pulitzer sarietan finalista izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak, seme-alabak eta unibertsitatea 
Grace Paley New York Hirian jaio zen. Hiru seme-alabetan zatiz gazteena —15 urteko aldearekin—, Manya eta Isaac Ridnyik Goodside judu sozialisten alaba zen, zeinek Gutseit jatorrizko abizena ingelesera ekarri baitzuten XX. mendearen hastapenean, Ukrainiatik ihesi AEBetara migratu zutenean. Aita medikua zuten. Familian, ingelesaz gain, errusiera eta yiddish hitz egiten zuten. Paleyk gerora esango zuen guraso emigranteak izanik bi hizkuntzaren artean hezitako idazleek beste modu batean menderatzen dutela harrera-herrialdeko hizkuntzaren sintaxia, gurasoen hizketa modua eransten diotelako.

1966 eta 1989 bitartean Idazketa irakatsi zuen Sarah Lawrence Unibertsitatean. Columbia Unibertsitatean, Syracuse Unibertsitatean eta New York Hiriko Unibertsitatean ere jardun zuen irakasle. Literatura-eskoletan, hiru pertsonaiaren autobiografia irakurtzeko gomendioa egiten zien ikasleei: Emma Goldman, Malcolm X eta Piotr Kropotkin. Lehenago ere hainbat aldiz atzemana zuten, desobedientzia zibila egotzita; alta, Paleyk ez zuen uste desobedientzia zibila indarkeriazko ekintza bat denik, ezpada "bidezkoa izate hutsagatik inori baimenik eskatu gabe egin beharreko horren agerraldia".

National Book Award eta Pulitzer sarietan finalista izan zen.

### Emakumeek idazteari (eta gizonek irakurtzeari) buruz 
Emakumeen idatzizko jardunari eta horren harrerari buruz, zera zioen: "Emakumeek ez dute gizonek bezala idazten. Asko hitz egiten dugu etxeko kontuei eta gure gauzei buruz. Emakumeak eroso sentitzen dira beren kontuez hizketan, gizonak ez bezala. Gauza gehiago kontatzen dizkiote elkarri, eta antzeko arazoak izaten dituzte. Bada zerbait interesgarririk: emakumeek betidanik erosi izan dituzte gizonek idatzitako liburuak, eta ohartu ziren ez zirela beraiei buruzkoak. Baina erosten jarraitu zuten, interes handiarekin erosi ere, atzerriko herrialde bati buruz irakurtzea legez zelako. Gizonek ez dute sekula izan horrelako adeitasunik emakumeekin".

## Argitalpenak 
* *The Little Disturbances of Man* (ipuinak,1959)
* *A Subject of Childhood* (ipuinak, 1969)
* *Enormous Changes at the Last Minute* (ipuinak, 1974)
* *Later the Same Day* (ipuinak, 1985)
* *Leaning Forward* (poesia, 1985)
* *365 Reasons Not to Have Another War* (ez-fikzioa, 1989)
* *Long Walks and Intimate Talks* (narrazioak eta poemak, 1991)
* *New and Collected Poems* (poemak, 1992)
* *The Collected Stories* (ipuinak, 1994)
* *Just As I Thought* (artikulu, txosten eta hitzaldien bilduma erdi-autobiografikoa, 1998)
* *Begin Again: Collected Poems* (poemak, 2000)
* *Fidelity* (poemak, 2008), hil ostekoa

## Euskaraz 
* "Agur eta zorte on" (1959), Jasone Larrinagak euskarari ekarria (armiarma.eus, 2013)
* "Ardura" (1986), Josu Landa Ijurkok euskarari ekarria (Wikiemakumeak, 2017)
 **Ardura**Jendartearen ardura da poetari poeta izaten uzteaPoetaren ardura da emakume izateaPoetaren ardura da kale izkinetan gelditzea              poemak eta bikain idatzitako eskuorriak banatzen               baita beren erretorika oihulariagatik               eskuorriok jasaten zailak izanda erePoetaren ardura da alferra izatea denbora-pasa aritzea               eta profeziak egiteaPoetaren ardura da zergarik ez ordaintzea gerretarakoPoetaren ardura da sartu-irtenak egitea bolizko               dorreetan C etorbideko bi gelako apartamentuetan               galsoroetan eta soldaduen kanpalekuetanPoeta arraren ardura da emakume izateaPoeta emearen ardura da emakume izateaPoetaren ardura da botereari egia esatea               kuakeroek dioten legezPoetaren ardura da botererik gabekoengandik               egia ikasteaPoetaren ardura da maiz esatea ez dago               bakerik justiziarik gabe hau da ekonomiazko               justizia eta amodiozko justiziaPoetaren ardura da hau dena kantatzea doinu jatorrizko               eta tradizional guztietan poemak kantatuz eta kontatuzPoetaren ardura da esamesak entzutea eta haiei bide ematea               bizitzaren historiari zurrut egiten dioten kontalarien moduraEz dago libertaterik beldurrik eta ausardiarik gabe      ez dago               libertaterik ez badute               lurrak eta aireak eta urak irauten umeek ere               ez badute irautenPoetaren ardura da emakume izatea mundu hau               jagotearren Kasandrak bezala oihu egin baina               oraingoan entzuna izateko

## Dokumentala 
2010ean, Lily Rivlin zinema-zuzendariaren *Grace Paley: Collected Shorts* (2009) dokumentala aurkeztu zen nazioarteko Woodstock Film Festival-ean eta beste zinema-jaialdi batzuetan. Paleyri eta bere lagunei egindako elkarrizketak, ekitaldi politikoen metrajeak eta fikziozko lanen eta poemen errezitaldiak jasotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak