open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atahualpa Yupanqui

**Atahualpa Yupanqui**, jaiotzez **Hèctor Roberto Chavero** (1908ko urtarrilaren 31a, Pergamino, Argentina &ndash; 1992ko maiatzaren 23a, Nimes, Frantzia) argentinar kantautore, gitarrajole, antropologo eta idazle bat izan zen.

Atahualpa Yupanquiren aita amerindiar jatorriko argentinarra  zen, aldiz ama, Higinia Carmen Aran, Haran, Aranburu edo Haranburu, Euskal Herriko Gipuzkoako udalerri batean jaiotakoa omen zen.

## Biografia 
[thumb|300px|[Ez Dok Amairu taldeko zenbait kide, Atahualpa Yupanqui (ezkerretik hirugarrena) eta Paco Ibáñez (zortzigarrena) kantariekin: Joxean Artze (ezkerretik bigarrena), Benito Lertxundi (laugarrena), Mikel Laboa (seigarrena), Jose Angel Irigarai (zazpigarrena), Xabier Lete (makurtuta, ezkerretik lehenengoa) eta Lourdes Iriondo.]]

Gaztea zelarik Argentinako ipar-mendebaldeko landa eremuetan eta Andeetako goi-ordokian barna bertako Amerindiarren ohiturak ikertzen jardun zuen. Tokian-tokiko etnografia datu garrantzitsuak bildu eta bertan ikusitako pobreziak zeharo amorrarazi zuenez Argetinako Alderdi Komunistako kide bilakatu zen. Bestalde musikari gisa inken erregeen ohorez haien izena bereganatu zuen.

Argetinako folk musikari garrantzitsuenetzat jo ohi da. Abeslari eta musikari ugarik bere abestiak abestu eta jo izan dituzte, horien artean honako hauek daudelarik: Mercedes Sosa, Los Chalchaleros, Horacio Guarany, Jorge Cafrune, Alfredo Zitarrosa, José Larralde, Víctor Jara, Ángel Parra, Marie Laforêt, Andrés Calamaro edota Mikel Laboa bera. Gaur egun ere, Argentina nahiz mundu osoko musikarien bilduma zati izan ohi dira.

## Abestiak 
Ofizialki Atahualpa Yupanquik 325 abesti erregistratu zituen, horien artean ezagun edo ospetsuenak hauek lireteke: *La alabanza*, *La añera*, *El arriero*, *Basta ya*, *Cachilo dormido*, *Camino del indio*, *Coplas del payador perseguido*, *Los ejes de mi carreta*, *Los hermanos*, *Indiecito dormido*, *Le tengo rabia al silencio*, *Luna tucumana*, *Milonga del solitario*, *Piedra y camino*, *El poeta*, *Las preguntitas*, *Sin caballo y en Montiel*, *Tú que puedes, vuélvete*, *Viene clareando* eta *Zamba del grillo*.

## Liburuak 
* *Piedra sola* (1939)
* *Aires* (1943)
* *Cerro Bayo* (1953)
* *Guitarra* (1960)
* *El canto del viento* (1965)
* *El payador perseguido* (1972)
* *Del algarrobo al cerezo* (1977)
* *Confesiones de un payador* (Galerna argitaletxea, 1984)
* *La palabra sagrada* (1989)
* *La Capataza* (1992)
* *La canción triste*
* *Coplas del payador perseguido* (Rama Lama Music, Espainia, 2007)

## Iruditegia 

Irudi:Don Atahualpa.JPG|Matea edanez.
Irudi:Cerro Colorado 106.JPG|Atahualpa Yupanquieren errautsak dauden lekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Atahualpa Yupanquiren webgunea 
* Atahualpa Yupanquiren euskal gogoa. Josemari Velez de Mendizabal. Euskonews.com
Teideko Parke Nazionala

**Teideko Parke Nazionala** (gaztelaniaz: *Parque Nacional del Teide*) Kanarietako eremu babestua da, Tenerife uhartean dagoena. 1954ko urtarrilaren 22an izendatua, Kanarietako parkerik zaharrena eta handiena eta Espainiako hirugarren parkerik zaharrena da. 2007an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendapena aitortu zion.

Izena 3.718 metroko altuera duen Teide sumenditik datorkio. Urtero 2,8 miloi bisitari baino gehiago ditu, 2007an munduko bigarren natura parkerik bisitatuena izanik.

## Galeria 

File:Teide_-_pico_viejo.jpg|Pico Viejo
File:Teide tempete.jpg
File:Vuelta al Teide y demás 011.jpg|Magala
File:Vuelta al Teide y demás 005.jpg|Ucanca harana
File:Teneriffe-Sommet du Teide.JPG|Teide haitza udan
File:Tenerife (82).jpg|Teide haitza neguan
File:El Teide landscape.jpg|Magala
File:Teneriffa-Teide.jpg|Sarrera
File:Teide panorama.jpg|Ikuspegia
File:Teleferico del Teide 2008.jpg|Teleferikoa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Friburgoko Münster

**Friburgoko Münster** () Baden-Württemberg estatuko hiri Friburgoko eliza katolikoa da.

## Historia 
1200ean eraikitzen hasi ziren eliza erromanikotik gurutzadura baino ez da geratzen. Katedrala ekialderantz handituz joan zen gotiko estiloan. Bereziki aipatzekoa da 116 metroko garaiera duen dorrea, oinarri karratuaren gainean piramide oktogonala duena. Atarian Itun Zaharreko eta Itun Berriko pasarteak irudikatzen dituzten estatuak daude. 1330ean bukatu zen eraikuntza.

Presbiterioa gotiko berantiarrean eraiki zen eta XVI. mendean bukatu.

## Beirateak 
XIII. eta XVI. mendeen artean eginak dira. Artisau eta meatzari gremioek eta Habsburgotarrek finantzatu zituzten.

Image:Muenster-Fenster01.JPG
Image:Schusterfenster Freiburg.jpg
Image:Stained glass windows of Freiburg Minster - DSC06678.jpg
Image:Stürzel windows.jpg

## Münsterplatz 
thumb|ezkerrera|250px| Münsterplatz: etxe gorria *Kaufhaus* da.
Münsterplatz katedralaren inguruan dagoen plaza da. Beti Friburgoren erdigunea izan da eta bertan egiten ziren merkatua eta merkatari aberatsen arteko tratuak. Plazaren inguruan dago *Historisches Kaufhaus* (Merkataritza etxe historikoa) eta Christian Wentzingerren etxe barrokoa.

## Kanpo estekak
Kepa Murua

**Kepa Murua Auricenea** (Zarautz, Gipuzkoa, 1962) gaztelaniazko idazlea da, poeta oparoa. Artearen Historian Lizentziatua, 1996tik Bassarai argitaletxearen zuzendaria izan zen. 2000. urtetik *Luke* aldizkari digitala zuzendu zuen. Gasteizen bizi da.

## Lanak 
### Poesia 
* *El cuaderno blanco*, El desvelo 2019. 184 or. 
* *Pastel de nirvana*, Cálamo, 2018. 152 or. ISBN 978 -84-16742-10-3
* *Autorretratos*, El desvelo, 2018. 128 or. 
* *Lo que yo veo cada noche*, Luces de Galibo. 2017. 300 or. 
* *La felicidad de estar perdido*. La Isla de Siltolá. 2015. 268 or. ISBN: 978-84-16210-57-2
* *Ven, abrázame*. Amagor. 2014. 246 or. 
* *Escribir la distancia*. Luces de Gálibo. 2012. or. 232. .
* *El gato negro del amor*. Calambur, 2011. 96 or. .
* *Poesía sola, pura premonición*. Ellago, 2010. 542 or. .
* *Faber*. Bassarai, 2009. 136 or. .
* *No es nada.* Calambur, 2008. 264 or. .
* *Cantos del dios oscuro*. El Gaviero, 2006. 116 or. .
* *Flysch*. Bassarai, 2006. 132 or. .
* *Poemas del caminante*. Fermin Cemillan "Mintxo"ren marrazkiekin. Bassarai, 2005. 112 or. .
* *Itxina*. Bassarai, 2004. 132 or. .
* *Las manos en alto*. Calambur, 2004. 96 or. .
* *Cardiolemas.* Calambur, 2001. 96 or. .
* *Un lugar por nosotros*. Brosquil Ediciones, 2000. 96 or. -34.
* *Cavando la tierra con tus sueños*. Calambur, 2000. 96 or. -5.
* *Siempre conté diez y nunca apareciste*. Calambur, 1999. 80 or. .

### Saiakera 
* *Poemas de la servilleta, Olifante 2016,* 271 orrialde, 
* *Los sentimientos encontrados, Cálamo 2016,* 408 orrialde, 
* *Contradicciones*, Arteactivo, 2014, 168 orrialde, 
* *1996-2004. Los pasos inciertos. Memorias de un poeta metido a editor*. Milrazones, 2013 (ePub), . Milrazones, 2012 (paperean, 296 orrialde), .
* *Del interés del arte por otras cosas*, Ellago, 2007, 224 orrialde, .
* *La poesía si es que existe*, Calambur, 2005, 112 orrialde, .
* *La poesía y tú*, Brosquil, 2003, 130 orrialde, 0-1.

### Eleberria 
* *Un poco de paz*. El Desvelo. 2013. 288 or. .
* *Tangomán*. Santander: El Desvelo, 2015. 496 or. ISBN:978-84-942688-4-7
* *De temblores*, El Desvelo 2017. 184 or. 
* *La carretera de la costa*, El Desvelo, 2020, 269 or. 

### Musika 
* *Poemas y canciones*. CD eta liburua, Agruparte, 2007. 9788495423559

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen bloga
* Luke aldizkaria
* [*No es nada* liburuari buruzko Iñaki Beti(https://eu.wikipedia.org/wiki/I%C3%B1aki_Beti)ren komentarioa]
Reutlingen

**Reutlingen** Alemaniako Baden-Württemberg estatuko hiri bat da. 2010. urteko erroldaren arabera 121.484 biztanle zituen. Jura mendigunea eta Stuttgart hiritik hurbil kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Reutlingen, October 2006, 05.jpg|Spitalhof eta Spitalkirche .
Irudi:Reutlingen 04 (RaBoe).jpg|Kalea.
Irudi:Evangelische Marienkirche Reutlingen.jpg|Marienkirche.

## Hiri senidetuak 
*  Aarau, Aargau, Suitza, 1986.
*  Bouaké, Bouaké, Boli Kosta, 1970.
* 20px Dushanbe, Tajikistan, 1990.
*  Ellesmere Port and Neston, Cheshire, Erresuma Batua, 1966.
*  Pirna, Saxonia, Alemania.
*  Reading, Pensilvania, Estatu Batuak, 1998.
*  Roanne, Loira, Frantzia, 1958.
*  Szolnok, Jász-Nagykun-Szolnok, Hungaria, 1990.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Reutlingengo Udal webgunea
Walldorf

**Waldorf** Alemaniako Baden-Württemberg estatuko hiri bat da. 2010. urteko erroldaren arabera 14.824 biztanle zituen.

Hiri hau SAP AG informatika enpresaren egoitza da. Bestalde, John Jacob Astor aberatsaren jaioterria ere bada, hau hiltzeko unean Estatu Batuko gizonik aberatsena zelarik, bere ondorengoek hiriaren izena *Waldorf* gisa ingelesera itzuli eta Waldorf-Astoria hotel multzo ospetsua nahiz Waldorf entsalada asmatu zituzten.

## Iruditegia 

Irudi:Walldorf Brunnen 20070516.jpg|Iturria.
Irudi:20110424Hauptstr Walldorf2.jpg|Kalea.
Irudi:Walldorf Evangelische Kirche 20100707.jpg|Evangelische Stadtkirche eliza.
Irudi:20110424Hauptstr 39 Walldorf1.jpg|etxea.

## Hiri senidetuak 
*  Astoria, Oregon, Estatu Batuak, 1963.
*  Kırklareli, Turkia, 1970.
*  Saint-Max, Frantzia, 1985.
*  Waldorf, Maryland, Estatu Batuak, 2002.
*  Freeport, New York, Estatu Batuak, 2003.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Walldorfeko Udal webgunea
Niktalopia

**Niktalopia** (grezieraz νύκτ, *nykt-,* «gau» eta αλαός, *alaos,* «itsutasuna») argi gutxirekin ikustea zailtzen edo guztiz eragozten duen egoera da. Begietako hainbat gaixotasunen sintoma da. Jaiotzetikoa izan daiteke, edo A bitaminaren gabeziagatik.

## Kanpo estekak
Merkataritza-bahitura

Nazioarteko merkataritzan, **enbargoa** herrialde bati beste herrialde zenbaitek ondasun eta zerbitzu batzuk esportatu nahiz inportatzeko ezartzen dioten zigorra da, gatazka baten ondorioz nahiz herrialde hori menderatu nahian. XX. eta XXI. mendeetan zehar ezaguna da Estatu Batuetako gobernuak Kubari ezarritako enbargoa, Kubako ekonomia gogor kolpatu zuena.

## Kanpo estekak
Boys Don't Cry (abestia)

'''''Boys Don't Cry'''* (euskaraz *Mutilek Ez Dute Negarrik Egiten*) The Cure ingeles musika taldearen 1979. urteko abesti bat da. 1980ean *Boys Don't Cry * diskoaren barnean plazaratu zuten.

1999ko *Boys Don't Cry* filmak izenburua anesti honi zor dio.

## Kanpo estekak 
* *Boys Don't Cry'' abestia entzungai
Mahlberg

**Mahlberg** Alemaniako Baden-Württemberg estatuko hiri bat da. 2010. urteko erroldaren arabera 4.703 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:MahlbergKircheSchloss.jpg|Eliza.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Mahlbergo Udal webgunea
Ziegak eta Herensugeak

***Ziegak eta Herensugeak*** (jatorrizko izenburua ) *Dungeons & Dragons* rol-jokoan oinarritutako animazio telesaila da. CBS telebista kateak hiru denboraldi igorri zituen, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zituztenak.

## Pertsonaiak 
### Protagonistak 
* Hank arkularia
* Eric zalduna
* Diana akrobata
* Presto magoa
* Sheila lapurra
* Bobby barbaroa.
* Uni adarbakarra
* Ziegaren jauna

### Antagonistak 
* Venger
* Itzalezko demonioa
* Tiamat

## Kanpo estekak
Yogi Hartza

**Yogi** marrazki bizidunetako hartz bat da, Jellystone parke naturalean bizi dena (fikzioan Yellowstone parkearen baliokide da parke hori). Ile marroia du eta buruan txapel berde bat darama beti. Alkandora txuri bat darama eta kapelaren koloreko gorbata bat ere bai. Ibiltzean danbor soinua egiten du. *Ey Ey Ey* esatea pila bat gustatzen zaio. Bere buruarengan konfiantza ikaragarria du eta umore onekoa da. Pertsonekin egotea gustatzen zaio eta baita jatea ere, horregatik turistak eta hauen jakiak gustuko ditu. Turista hauei otarra lapurtzen ez badie, eguna galdutzat jotzen du. Tristura egoerara iritsi daiteke janaririk topatzen ez badu, bere herritik irtetea pentsatzeraino. Horrela itsutzen den momentu horietan laguntzen dion lagun bat du ondoan: Bubu.

*Yogi Hartza* (ingelesezko jatorrizko izenburua: The Yogi Bear Show) Hanna-Barberak ekoiztutako animazio telesaila da. Lehendabizikoz Huckleberry Hound saioan agertu zen pertsonaia honek bere telesaila lortu eta 1961ean Estatu Batuetako telebista kateek 27 atal igorri zituzten, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zirenak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Figuera

**Rafael Figuera Aymerich** (Bilbo, 1907 - Malaga, 1987). Gerra Zibilaren ondorengo euskal herritar margolari ezaguna.

## Biografia 
Angela Figuera Aymerichen nebak txikitatik jaso zuen margotzeko zaletasuna aitarengandik. Ingeniaritza ikasketak hasi zituen, baina aitaren heriotzaren ondorioz ikasketak baztertu behar izan zituen lanean hasteko, familia oso egoera larrian gelditu baitzen. Familia osoa Madrilera aukera bila joan zen bitartean berak hainbat lanetan ibili zen Bilbo inguruan, bereziki Babcock & Wilcox enpresan eta Bizkaiko Labe Garaietan. Azkenik, lan teknikoa utzi zuen margolaritzan buru-belarri murgiltzeko. Lehenengo erakusketa Bilbon ireki zuen, 1947an. Erakusketa horri beste asko jarraitu zioten: Donostian, Baionan, Bartzelonan, Madrilen, Parisen. 1950an Parisera joan zen bertan arte ikasketak egiteko asmoz. Parisen bizimodu bohemioa ezagutu zuen eta mundu horretan mugitzen ziren artistak: Pablo Ruiz Picasso, Baltasar Lobo, Piñes, Domínguez, Clavé eta beste artista asko.

Frantziatik bueltan, Bilbon, Santutxu auzoan, "Munitis" izeneko txaleta erosi zuen. Txalet horrek, bertan biltzen ziren tertulien ondorioz, Bilboko bizitza kulturalean protagonismo berezia izan zuen. Jorge Oteiza, Blas de Otero, Gabriel Celaya, Amparo Gaston, Mario Angel Marrodan, Gabriel Aresti, Vidal de Nicolas, Federiko Krutwig, Rafael Zarco, Angel Ortiz Alfau eta beste asko ohikoak ziren bertan, bereziki Rafaelen arreba Angela Bilbora etortzen zenean .

## Obra 
Rafael Figuerak koadro asko utzi zituen, baina horietako gutxi gelditu dira Euskal Herrian. Paisaiekin interes berezia zuen eta horrelakoak dira haren lan asko. Sarritan paisaietan pertsonak agertzen dira, paisaia nolabait humanizatuz. Pertsona biluziak ere askotan ziren Figueraren lanen protagonistak. Bereziki olioz margotzen zuen, nahiz eta pastel-lanak eta argizariak ez baztertu. Halaber, mural anitz egin zituen.

Bilbon egin zuen lehen erakusketa 1944. urtean, eta ondoren Paris, Madril, Bartzelona, Donostia, Gasteiz eta Baionan ezagutarazi zituen bere koadroak. Obra nagusiak: *Marineras*, *Paisaje*, *Marina dorada*, *Barcas y redes*, *Primavera*, *El caballo negro*, *Entre árboles*.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Luis Madariaga: "Rafael Figuera Aymerich", Auñamendi Entziklopedian: http://www.euskomedia.org/aunamendi/65535?q=Rafael+Figuera&numreg=1&start=0

## Kanpo lotura 
* Rafael Figueraren obra batzuk.
Huckleberry Hound

**Huckleberry Hound** (ingelesezko jatorrizko izenburua: *The Huckleberry Hound Show*) Hanna-Barberak ekoiztutako animazio telesaila da. Estatu Batuetako telebista kateek 69 atal igorri zituzten, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zituztenak. Atal bakoitzak hiru zati zituen: Huckleberry Hound berarena, Yogi Hartzarena eta Pixie eta Dixierena. 1961ean Emmy Sari bat lortzeko lehendabiziko animaziozko telesaila izan zen.

## Kanpo estekak
Haritz gorri

**Haritz gorria**, **amerikar haritza** edo **ipar haritza** (*Quercus rubra* edo, batzuetan *Quercus borealis*) Quercus generoko zuhaitz espeziea da. Jatorria Ipar Amerikan du (hortik izena), Ameriketako Estatu Batuen ipar-ekialdean eta Kanada hego-ekialdean. Europan XVIII. mendean barneratu zen eta egun herri atlantikoetan dago hedatua, Euskal Herria barne.

## Ezaugarriak 
Hostoek lobulu sakonak dituzte, punta-estuak. Udazkenean kolore gorria hartzen dute.

Azal leun eta argia du, pagoaren azalaren antzekoa; zuhaitz lirain eta garaia da (25-50 m garai) eta enborra lodia eta zuzena du. Zura haritz arruntarena baino kalitate txikiagokoa da; batez ere, ardoa eta beste pattar batzuk (brandya) zahartzeko upelak egiteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Haritz kandugabe

**Haritz kandugabea** (*Quercus petraea*), **haritz** edo **haritzondo** izenaz ere ezaguna,
*Quercus* generoko zuhaitz espezie bat da, Eurasian zehar eta Euskal Herriko zenbait gune menditsutan aurki litekeena (Gorbeian, Aizkorrin eta Garraldan bereziki). Haritz kandudunaren (*Quercus robur*) antz handia du. Haritz kandugabearen ezkurrek, izenak dioen moduan, ez dute ia kandurik edo txortenik. Zuhaitz honen izen espezifikoak, *petraea*-k, lurzoru harritsuetan bizitzeko duen gaitasuna du aipagai.

## Ezaugarriak 
35 metrorainoko zuhaitza da, adaburu zabal eta erregularrekoa. Enbor-azal hauskara du hasieran, arrexka gerora eta ezkatatsu-zartatua. Adar berriak gaztaina kolorekoak, distiratsuak, lentizela argi ugarirekin, normalean glabroak (batzuetan ile sinpleak). Ernamuinak 4-9 milimetrokoak, glabreszenteak.

### Hostoak 
Haritz kandugabearen hostoak 5-21 x 2-15 zentimetrokoak dira, txandakatuak, mintzakarak, erorkorrak eta forma espatulatu-lantzeolatukoak. Lobulatuak dira edo subpinatifidoak, kolore ilunekoak eta glabroak dira gainaldetik, baina zurbilagoak eta pubeszentzia oso txikiarekin azpialdetik. Hala ere, ileak heldutasunean hostoaren azpialdeko nerbioetara murrizten dira. Ileek orokorrean 3-4 erradio dituzte. Haritz kandugabearen hostoek 5-9 nerbio pare dituzte. Pezioloa nahiko txikia da, 10-25 milimetrokoa, glabroa eta kanalikulatua.

### Loreak 
thumb|ezkerrera|200px|Infloreszentziak
Haritz kandugabeak amentu motako infloreszentziak ditu, haizearen bidezko polinizaziora (anemofiliara) moldaturik daudenak. Zuhaixka monoikoa da, hau da, ale berdinak sexu bietako loreak ditu, ez oso deigarriak.

Amentu arrak 3-9 zentimetrokoak dira eta errakis glabroa dute edo ile gutxi batzuekin. Horrez gain, periantoak lobulu ziliatuak ditu. Lore emeek, berriz, oso estilo motzak dituzte, bilotsuak eta oinarritik dibergenteak. Estigma trunkatuak dituzte.

### Fruituak 
Haritzen ezkurrak akenio motako fruituak dira. Haritz kandugabearen akenioak 12-15 x 9-15 milimetrokoak dira, horixkak, sesilak edo pedunkulu (kandu) zorrotz eta glabrodunak (15 mm-rainokoa asko jota, hortik datorkie hain zuzen ere, kandugabe izena). Karloa (txapela) 6-12 x 8-15 milimetrokoa dute, ezkata aske obolantzeolatuduna. Ezkatak kolore hauskara dute eta pubeszenteak dira. Oinarrialdeko ezkatak lauak dira baina aldendu ahala konkordunak izan daitezke.

## Banaketa 
Europako mendebalde, erdialde eta hegoaldean aurkitzen da, eta Asiako mendebaldean. Iberiar penintsulan, bereziki iparraldean agertzen da, eta ez da Portugala edo Balearretara iristen. Aldiz, arruntagoa da Kantauriar mendikatean eta Pirinioetako magaletan. Euskal Herrian, haritz kandugabearen gune nagusiak Gorbeian, Aizkorrin eta Garralda inguruetan koka litezke, baina badira gune txikiagoak Enkarterrin, Hernanin eta beste toki batzuetan.:
*haritz (haitz, haritx, haitx, aretx, araitz, areitz, aretz, agatx);
*haritzondo (haitzondo);
''zuhaitz (zuaritz, zuhatz, zugatz, zuraitz).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Haritza EuskalNaturan. CC-BY-SA lizentzia
Chemnitz

**Chemnitz** (alemanez  ahoskatua, 1953 eta 1990 artean: *Karl-Marx-Stadt*,  ahoskatua; () Alemaniako Saxonia estatuko hiri bat da. Leipzig hiritik 69 kilometro hego-ekialderantz dago, Alemania eta Bohemia bereizten dituzten Erz mendien iparraldean, Chemnitz ibaiaren ertzean. Leipzig eta Dresden hirien ondoren estatu hartako hirugarren hiririk handiena da. 2010eko erroldaren arabera 243.248 biztanle zituen; 314.437 biztanle zituen 1986. urtean.

Industria-hiri garrantzitsua da: ehun-langintza (kotoia, artilea, ehun artifizialak, kapeluak), ehungintzarako makineria, automobilak, burdinbideetarako gaiak (bertan egin zen Alemaniako lehen lokomotorra).

## Geografia 
Chemnitz hiria Ore mendietan kokaturik dago, Chemnitz ibaiak zeharkatzen duen ibarrean.

## Historia 
Bohemiako bidean eta ikatz ugari dagoen arro baten erdian, Chemnitzeko hiria nabarmenkiro hazi zen XII. mendetik aurrera. Lehenengo aipamena 1143koa da eta 1170an Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak "hiri inperial" izendatu zuen. Erdi Aroan ehungintza izan zuen jarduera ekonomikorik garrantzitsuena. Populazioaren erdia oihalgintzan ari zen lanean hain zuzen ere.

XIX mendean ibarra erabat industrializatu zen, hiriari "Saxoniako Manchester" ezizena ezartzeraino. Bonbardaketa gogorrak jasan zituen Bigarren Mundu Gerran, batez ere bere birfindegiak eta gerrarako arma lantegiak izan ziren hegazkinen bonben itu. Hiria hondarretan gelditu zen etxebizitza prefabrikatuen auzo handiak sortu ziren. Ekialdeko Alemanian gelditu zen Chemnitz eta Alemaniaren bateratzera arte *Karl-Marx-Stadt* izen komunista zuen.

## Ondasun nabarmenak 
**Kassberg** auzoan eraikin historiko ugari gelditzen da oraindik, hala nola udaletxe zaharra eta berria, antzinako harresietako dorre gorria eta Donejakueren eliza gotikoa besteak beste.

Bestalde gazteluaren eremua ere berriztua dago bere eliza eta lakuarekin.

## Banaketa administratiboa 

Image:Chemnitz stadtteilnummern.svg|left|

¹ herria ere bada

## Iruditegia 

Irudi:Altes und Neues Chemnitzer Rathaus.jpg|Udaletxe zahar eta berriak.
Irudi:Chemnitz Zentrum.jpg|Erdiguneko eremua.
Irudi:ChemnitzTheaterplatz.jpg|San Pedro eliza eta antzokia.
Irudi:Empfangsgebäude Hauptbahnhof Chemnitz 2009.jpg|Tren geltokia.

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Chemnitz hiriko udal webgunea
The Merry Adventures of Robin Hood

***The Merry Adventures of Robin Hood of Great Renown in Nottinghamshire*** 1883an Howard Pyle Ameriketako Estatu Batuetako ilustratzaile eta idazleak sortutako eleberria da. Narrazioak Robin Hood pertsonaiaren bizitzaren zenbait pasadizo biltzen ditu eta legez kanpoko haren lagun taldearen bizipenak. Tradiziotik jasotako osagaiak bildu zituen idazleak, betiere irakurle gazteei zuzendutako lana eskaini asmotan.

thumb|ezkerrera|150px|Friar Tuckek Robin Hood daroa errekan zehar
## Erreferentziak 
* Allen, Douglas, and Douglas Allen Jr., *N. C. Wyeth: The Collected Paintings, Illustrations, and Murals*, New York, Crown Publishers, 1972, 
* http://www.lib.rochester.edu/camelot/rh/rhhome.htm *The Robin Hood Proiektua* Rochesterreko Unibertsitatean.

## Kanpo estekak 
* *The Merry Adventures of Robin Hood* *Internet Archive* atarian.
Zwickau

**Zwickau** Alemaniako Saxonia estatuko hiri bat da, Muldeko eskualdean (Ekialdeko Alemania ohian). Dresde hiritik 135 kilometro hego-mendebaldera, Leipzig hiritik hegoaldera eta Chemnitz hiritik hego-mendebaldera dago, Erzgebirge mendiaren magalean kokatuta. 2010eko erroldaren arabera 93.750 biztanle zituen.

Hiru eraikuntza nagusi ditu, bi eliza: Santa Maria (XVI. mendea), eta Santa Katalina (XIV. mendea), eta XVI. mendean eraikitako udaletxea. Industriagune garrantzizkoa da. Ikatza eta ehungintza dira ekonomia-jarduera nagusiak, baina baditu industria mekanikoak (autoak, burdinbideak, eta abar), kimika (kolore-emaileak eta botikagintza) eta metal-industriak (kableak).

Bertan sortu zen Thomas Münzer-ek eragindako matxinada anabaptista (1521). Zwickaun jaio zen, bestalde, R. Schumann musikaria.

## Iruditegia 

Irudi:Zwickau Hauptmarkt Panorama.jpg|Plaza nagusia.
Irudi:Zwickau Katharinenkirche.jpg|Santa Katalina eliza.
Irudi:Zwickau Theatre.jpg|Antzokia.
Irudi:2011-04-18 Zwickau Schloß Osterstein-CN.jpg|Gaztelua.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Zwickau hiriko udal webgunea 

## Erreferentziak
Neckar

**Neckar** Baden-Württemberg alemaniar estatua hegoaldetik iparraldera zeharkatzen duen ibaia da.

## Etimologia 
"Neckar" izena *Nicarus* edo *Neccarus*-etik dator, eta hau zelten *Nikros*-etik. "Nikros" hitzak *ur azkarra* esan nahi du.

## Iturburua 
Ibai honen iturburua Schwenningenen dago, Oihan Beltzean, Danubioren iturburutik gertu.

## Ibilbidea 
Suabiako Juratik jeitsi ondoren hiri garrantzitsuak pasatzen ditu, hala nola, Tübingen, Stuttgart, Heilbronn eta Heidelberg. Azkenik Mannheim inguruan egiten du bat Rhin ibaiarekin.

Neckarren ibilgua ontziz ibili ahal izateko egokitu da, halako eran non 1.350 tonako ontziak Plochingen-eraino (Stuttgartetik gora) iristen diren. Stuttgart gune nagusia duen Wurttenberg industria-herriaren ardatza da.

## Historia 
1100 urtetik aurrera Oihan Beltzeko egurra Neckar eta Rhin ibaietan zehar jaitsi izan da Herbeheretaraino. Garai batean almadia bidez jaisten ziren, eta gaur egun gabarren bidez jaisten da.

Ibilbidean behera joanaz gaztelu ugari ikus daiteke, Hornberg eta Guttenberg kasu, baita Obrigheim zentral nuklearra ere.

## Ibilbideko herriak 
* Schwenningen
* Rottweil
* Tübingen
* Stuttgart
* Heilbronn
* Heidelberg
* Mannheim

## Ibaiadarrak 
[thumb|ezkerrera|250px| [Esyach ibaiadarra Balingengo Gazteluaren aurrean]]

### Ezkerretik 
* Esyach
* Ammer
* Körsch
* Nesenbach
* Enz
* Zaber

### Eskuinetik 
* Fils
* Rems
* Murr
* Sulm
* Kocher
* Jagst
* Elz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraboliko

**Parabolikoa** parabolari edo paraboloideari dagokiona edo haien forma duena da. Esaterako, ibilbide paraboliko, antena paraboliko.

## Erreferentziak eta oharrak
Cottbus

**Cottbus** (alemanez  ahoskatua; ; ) Alemaniako Brandenburgo estatuko hiri bat da. Berlin hiriburutik 125 kilometro hego-ekialderantz dago eta hiriburu haren antzera Spree ibaiak zeharkatzen du.

## Geografia eta Klima 
Spreewald Biosfera Erreserbaren hegoaldean kokaturik dago eta Poloniarekiko mugatik 30 kilometro eskasera. Klima epela eta hezea du, batezbeste 8'9&nbsp;°C-ko tenperaturaz eta 565 milimetroko prezipitazioaz. Hilerik euritsuena abuztua da eta lehorrena otsaila.

## Historia 
Cottbus X. mendean sortu zen, sorabiarrek Spree ibaiaren uharte hareatsu batean gaztelua eraiki zutenean. Herriaren lehen aipamena aldiz 1156 urtekoa da. XIII mendean germaniarrak iritsi ziren eta sorabiarrekin batera integratu ziren Cottbusen.

Erdi Aroan artilearengatik egin zen ezagun Cottbus, izan ere Brandenburgo, Bohemia eta Saxoniara esportatzen baitzuen. 1462an Brandenburgoko margraverriak eskuratu zuen eta 1701etik aurrera Prusiako Erresumaren parte izan zen.

Bigarren Mundu Gerra amaiera aldera Armada Gorriak okupatu zuen eta ondoren 1990. urtera arte Alemaniako Errepublika Demokratikoaren barnean egon zen. 1976. urtean 100.000 biztanle izatera ailegatu zenez Hiri Handi izendapena bereganatu zuen.

## Kultura 
Urteko Ekialdeko Europako Zinemaldia izaten da Cottbusen.

## Iruditegia 

Irudi:Cottbus, Marktplatz.jpg|Plaza nagusia.
Irudi:Berliner Platz Relief Arbeiterbewegung.jpg|Erliebe komunistak.
Irudi:Altmarkt 17 Cottbus.jpg|Alde zaharreko etxeak.
Irudi:Münzturm, Stadtmauer.jpg|Harresiak.

## Hiri senidetuak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Cottbuseko udal webgunea
Hoyerswerda

**Hoyerswerda** (goi sorbieraz *Wojerecy* eta behe sorbieraz *Wórjejce*) Alemaniako Saxonia estatuko hiri bat da. Lusazia Garaia eskualdean kokatzen da, Cottbus hiritik 35 kilometro hegoaldera eta Dresden hiritik 54 kilometro ipar-ekialdera. 2010eko erroldaren arabera 37.379 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Hy-schloss-2005.jpg|Jauregia.
Irudi:Hy-rathaus-2005.jpg|Udaletxea.
Irudi:Bahnhof Hoyerswerda.jpg|Tren geltokia.
File:Hoyerswerda_Wasserturm.jpg| 
File:Hoyerswerda_Kuelz_Str.jpg|Dr.-Wilhelm-Külz-Str.
File:Hoyerswerda_Suedstr.jpg|Südstr.
File:Hoyerswerda_Gaststaette_Post.jpg|Lange Str.&nbsp;21

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Hoyerswerda hiriko udal webgunea
Offenbach am Main

**Offenbach am Main** Alemaniako Hessen estatuko hiri bat da. Main ibaiaren hegoaldeko ertzean kokatzen da eta mendebaldetik Frankfurt hiriarekin muga egiten du. 2010eko erroldaren arabera 120.435 biztanle zituen.

## Historia 
Offenbachen lehenengo aipamena 770 urtekoa da. Erdi Aroan hainbat eskutatik pasa zen 1486an Isenburg etxeak hartu zuen arte. 1556an Reinhard Isenburgoa bertan bizitzera joan eta jauregia eraiki zuen. Suak erre zuen ordea eta 1578an berreraikia izan zen.

Frankfurtetik oso gertu zegoenez merkataritzarako toki egokia izan zen eta hainbat enpresa bertan ezarri ziren, are eta gehiago Frantziatik ihesi zetozen higanot protestanteak etortzean. Frankfurt baino kosmopolitagoa izatera iritsi zen, Goethe eta Mozart ere bertan bizi izan ziren.

Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen eta hiriaren herena suntsiturik gelditu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Isenburg jauregia
* Rumpenheim jauregia
* Büsing jauregia

## Iruditegia 

Irudi:Offenbach Isenburger Schloss c.jpg|Isenburg jauregia.
Irudi:Offenbach Rumpenheimer Schloss a.jpg|Rumpenheim jauregia.
Irudi:Büsing Palais d.jpg|Büsing jauregia.
Irudi:Offenbach 1.jpg|Frantziar eliza eta City Tower etxe orratza.
Irudi:Rathaus Offenbach Stadthof 1.JPG|Udaletxea.
Irudi:OFwochenmarkt.jpg|Azoka.

## Hiri senidetuak 
Offenbach ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Offenbach am Maineko udal webgunea
Frankfurt Oder

**Frankfurt** edo **Frankfurt Oder** Alemaniako Brandenburgo estatuko hiri bat da. Oder ibaiak zeharkatzen duenez, Frankfurt (Frankfurt am Main) hiritik ezberdindun asmoz, izendapenari ibaiaren izena lotzen zaio. 2010eko erroldaren arabera 60.330 biztanle zituen. Alemania eta Poloniaren arteko mugan kokatzen da.

## Historia 
Frankfurtek herri izendapena 1253 urtean jaso bazuen ere asentamendua lehenagokoa da. Hasiera batean Oder ibaiaren mendebaldean sortu zen baina ekialdeko ertzera zabaldu zen, gaur egun Polonia den lurretara. Erdi Aroaren bukaeran Szczecin eta Wrocław arteko merkatalbidea kontrolatzera iritsi zenez 1430an Hansa Ligan sartu zen baina ez zuen denbora asko iraun bertan.

thumb|ezkerrera|250px| Frankfurt, 1631eko setioan
Hogeita Hamar Urteko Gerraren barnean bataila garrantzitsua izan zen Frankfurten 1631ean. Suediarrek (eskoziarren laguntzarekin) Germaniako Erromatar Inperio Santuaren soldaduak garaitu zituzten. Napoleondar Gerren ondoren Frankfurt Prusiako Erreinuko Brandenburgoko probintzian sartuta gelditu zen. Prusiaren erdialdean kokaturik zegoenez eta oder ibaiaren trafikoa nabarmen handitu zenez Berlin eta Poznań arteko merkatal bidea kontrolatzen hasi zen eta berriz ere garrantzi handia hartu zuen. Honi esker Prusia guztiko bigarren merkatal feria handiena antolatzera iritsi zen, Leipzigeko feriak baino gainditzen ez zuelarik.

Bigarren Mundu Gerran Armada Gorriari Berlinera iristea galerazteko "gotorleku" izendatua izan zen 1945ean, baina ez zuen arrakastarik izan. Gerraren ondoren Oder ibaia Alemania eta Polonia arteko muga bihurtzean, ibaiaren ekialdeko herri zatiak Słubice herri poloniarra eratu zuen. Ekialdeko Alemanian Frankfurt bere barrutiko hiriburu bihurtu zen, 1990eko Alemaniaren bateratzearekin batera Brandenburgoko estatuaren hiri bihurtu zen arte.

1975ean Słubicerekin senidetu zen eta gaur egun Alemania eta Poloniaren arteko harremanen sinbolo eta bultzatzailea bihurtu da. Honen adibide da Viadrina Unibertsitate Europarra, Polonian ere fakultatea baduena.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Andre Mariaren eliza (*Marienkirche*):** Adreiluzko eliza gotikoa da, Alemaniako handienetakoa. Bigarren Mundu Gerran kalte nabariak izan zituene eta ondoren Ekialdeko Alemaniako agintarien utzikeria zela eta nahiko egoera latzean egon arren zati batzuk berreraiki dituzte berriz ere, eta sobietarrek San Petersburgora eramandako ondasun ugari itzuli dizkiote errusiarrek.
* **Udaletxea (*Rathaus*):*' Merkatu plazan (*Marktplatz*) Andre Mariaren elizaren ondoan kokaturik dagoen eraikin ederra da.

## Iruditegia 

Irudi:Marienkirche FFO.jpg|Andre Mariaren eliza.
Irudi:FrankfurtOderRathaus.JPG|Udaletxea.
Irudi:Frankfurt Oder Friedenskirche 2008-12-25.jpg|Friedenskirche eliza.
Irudi:Frankfurt001.jpg|Erdigunea.
Irudi:Frankfurt Oder oben.jpg|Erdigunea.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Frankfurt

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Frankfurt an der Oderreko udal webgunea
Fernando Amezketarra (telesaila)

**Fernando Amezketarra telesaila** Pernando Amezketarra (1764-1823) gipuzkoar plazagizon eta bertsolariaren istorioetan oinarritutako animazioa da. ETB 1ek 1994an bere 26 atal igorri zituen.

Ataletan agertzen ziren pertsonaien ahotsak (Fernandorena, Joxeparena, Fernandoren semearena, apaizarena, fraideena, aguazilarena, eta abar) bertsolari ospetsuek egin zituzten.

## Atalak 

# *Zuloak zulo
# *Fernandoren aharia
# *Fernandok bere burua bota
# *Mihinak dantzari
# *Apaizaren legatzak
# *Ilargitik eroritako bi fraile
# *Amerikako osaba
# *Erbia
# *Gosea
# *Apaizaren zerria
# *Bigarren astoa
# *Eskribauari irakasten
# *Fernando Santua
# *Zapata berriak
# *Fraile gazte haiek
# *Elkar Hil
# *Akelarrea
# *Nahi eta ezin
# *Astoa galdu eta astoa saldu
# *Itsuak argitzen
# *Espainiako erregea
# *Fernandoren semea
# *Joxepak goserik ez
# *Zur bereko ezpala
# *Heriotza jauna
# *Fernandoren heriotza

## Ikus, gainera 
* Amezketa
* Juanba Berasategi

## Kanpo estekak 
* Fernando Amezketarra ETB3, Marrazki bizidunak (2017-04-30)
Reginald Pole

**Reginald Pole** (Stourton Castle, Staffordshire, Ingalaterrako Erresuma, 1500eko martxoaren 12a - Londres, Ingalaterrako Erresuma, 1558ko azaroaren 17a) Ingalaterrako Erresumako elizgizona izan zen.

## Biografia 
Henrike VIII.aren babesean bazegoen ere, ez zuen erregearen dibortzioa onartu eta Italiara joan zen.

Kardinal egin zuten 1536. urtean eta *Consilium de emendanda Eclessia* kontzilioan parte hartu zuen (1537). Trentoko kontzilioko buru izan zen 1542an.

Ingalaterrara itzuli zen Maria Tudorren agintaldian, eta Canterburyko artzapezkiku izan zen.

Erreforma Katolikoaren alde lan egin zuen.

## Erreferentziak
Newmarket-on-Fergus

**Newmarket-on-Fergus**, historikoki **Corracatlin** izenez ezaguna (irlanderaz *Cora Chaitlín*), Irlandako Errepublikaren mendebaldean dagoen Clare konderriko udalerri bat da. Konderriko hiriburua den Ennis hiritik 13 kilometro hego-ekialdera dago, Shannon aireportutik 8 kilometro ipar-mendebaldera eta Limerick hiritik 24 kilometro mendebaldera.

Clarecastle, Ennis, Cratloe, Sixmilebridge, Quin eta Shannon udalerriekin muga egiten du. Fergus ibaiaren ertzean kokatzen da, herrigunea Limerick-Ennis ibilbidea burutzen duen N18 errepideak zeharkatzen du, gainera 2007. urtea ezkeroztik M18 autobideak herrigunea sahiestea lortu eta haren kanpoaldeko lursailetatik iragaten da.

## Izena 
Ingelesezko *Newmarket-on-Fergus* izenak erakusten duenez, aurretik Bunrattyn merkatua egiten zen eta ondoren merkatu berria egiten hasi ziren Fergus ibaiaren ondoan. Irlanderazko *Cora Chaitlín* izenak berriz "Caitlínen presa" esan nahi du, XIX mendean hainbat presa egin baitziren ibaian.

## Historia 
Badirudi gaur egun Dromoland gaztelua dagoen muinoan herri hesitu prehistorikoa izan zela k.a. 500 urtearen inguruan.

Eremuaren lehen agiri idatzia 1574koa da eta bertab Bonratty baroierria agertzen da. Newmarket-on-Fergus herria 1174ean sortu zen hainbat herrixka elkartu zirenean: Bunratty, Fenloe, Kilnasoolagh, Drumline, Clonloghan, Kilconry eta Kilmaleery.

## Ondarea 
Newmarket-on-Fergus udalerriko ondare edo eraikin ospetsuena Dromoland gaztelua da. Bestalde, udalerri honetatik hurbil dagoen Bunratty udalerrian ere Bunratty gaztelua ere topa liteke.

## Iruditegia 

Irudi:Dromoland Castle.jpg|Dromoland gaztelua.
Irudi:Bunratty Castle.jpg|Bunratty gaztelua.
Irudi:Ballycar_road.JPG |Ballycar errepidea.
Irudi:Limerick_road.JPG |Limerick errepidea.
Irudi:Oregans_park.JPG |O'Regan parkea,
Irudi:View_over_the_lake.JPG|Lough Gash aintziraren ikuspegia Killinasoolagh elizatik.
Irudi:Boheraroan_entrance.JPG |Boheraroan Estate
Irudi:Lakeside_spring.JPG |Lough Gash aintzira.

## Herritar ezagunak 
* William Smith O'Brien, (1803-1864), irlandar nazionalista eta abertzalea.

## Ikus gainera 
* Dromoland gaztelua
* Bunratty gaztelua

## Kanpo estekak 
* Newmarket-on-Fergusko eskola 
* Newmarket-on-Fergus parrokia 
* Clare Inn Hotela
Joe Frazier

'*Joseph *Joe'' William Frazier** (Beaufort, Hego Carolina, 1944ko urtarrilaren 12a - Filadelfia, Pennsylvania, 2011ko azaroaren 7a), ezizenez **Smokin' Joe''', estatubatuar boxeolaria izan zen.

Pisu astun mailako txapelduna izan zen, NYSAC World Heavyweight Champion txapelketan (1968-1970) zein WBC Heavyweight Champion txapelketan ere (1970-1973). Denboraldi horretan zehar Muhammad Ali boxeolari ospetsuari irabaztea lortu zuen lehenbiziko boxeolaria izan zen. 1964ko Udako Olinpiar Jokoak ere urrezko domina irabazia zuen.

## Bizitza 
1960ko hamarkadan hasi zen boxeo lehiaketetan parte hartzen, boxeolari amateur gisa. 1964an, Tokioko Olinpiar Jokoetara deitu zuten, eta lau borrokaldi irabazi ondoren (3 K.O.), urrezko domina eskuratu zuen. Hurrengo urtean, profesionaletan hasi zen.

1967an, Muhammad Ali, pisu astunetako txapeldunari (Boxeoko Mundu Elkartearena, WBA) tituluak kendu zizkioten soldadutzarik egin nahi ez izanagatik. Hurrengo urtean, Jimmy Ellisek irabazi zuen WBAk antolatutako txapelketa. Frazierrek ez zuen lehiaketan parte hartu, baina New Yorkeko estatuko zenbait batzordek bera izendatu zuten pisu astunetako munduko legezko txapeldun, urte hartan bertan Buster Mathis mendean hartzeagatik. 1970ean, Frazierrek Ellis menderatu zuen, eta pisu astunetako txapelketa (WBA bertsioa) lortu zuen, bai eta bi txapelketako tituluak bateratu ere.

1971n, lau urteko zigorra bete ondoren lehiaketetan parte hartzen hasi zen Muhammad Ali txapeldun handiaren aurrean berretsi behar izan zuen Frazierrek bere titulua. Borroka hura boxeoaren historiako desiratuenetako bat izan zen, bi boxeolari handi eta boxeatzeko bi estilo erabat desberdin jarri zirelako aurrez aurre: Frazierren geldotasun kupidagabea, batetik, eta Aliren dotoretasun, arintasun eta indarra, bestetik. Frazier atera zen garaile: hamabost roundetan berak lortu zituen punturik gehienak.

1973an, Kingstonen, George Foremanek kendu zion titulua. Hurrengo urtean, New Yorken, Frazierrek eta Alik indarrak neurtu zituzten berriro, baina orduan Ali atera zen garaile. 1975ean, Manilan, hirugarren aldiz jarri ziren aurrez aurre, eta orduan ere Frazierrek galdu zuen borroka. 1976an, Foremanen aurka galdu ondoren, erretiratu egin zen.

Profesionaletan, 37 borrokaldi egin zituen guztira: 32 irabazi zituen (27 K.O.) eta 4 galdu, eta bat baliogabe geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Joe Frazier boxeolariaren webgunea
Six Feet Under

***Six Feet Under*** () 2001 eta 2005 urteen artean filmatu zen telesail estatubatuarra da, ehorztetxe bat duen familia bati buruzkoa. Telesail honek 63 atal ditu 5 denboralditan banatuta eta inoiz egindako telesail onenen artean dago askoren ustez.

## Sinopsia 
Fisher familiaren eguneroko bizitza kontatzen da. Familia hau ehorztetxe baten jabea da Los Angelesen eta telesailak umore beltzaren bidez pertsonaia bakoitzak munduan bere lekua nola bilatu nahi duen kontatzen du.

Atal bakoitza heriotza batekin hasten da eta ondoren, hileta eta Fisher familiaren etxeko trama lotzen dira berarekin. Horretaz gain, telesailaren erritmoa apurtzen ez duten amets, fantasia eta ukitu surrealista anitz ere baditu. Dramatismo sakoneko eszenak komedia momentuekin konbinatzen dira istorio osoan zehar.
 
## Denboraldiak 
Lehenago esan bezala, telesailak bost denboraldi ditu.

## Pertsonaiak 
Telesaileko pertsonaia nagusien zerrenda:

* Nathaniel "Nate" Fisher Jr. - Peter Krause - Nathaniel eta Ruth-en seme nagusia.
* David James Fisher - Michael C. Hall - Nathaniel eta Ruth-en bigarren semea.
* Ruth Fisher/O'Connor - Frances Conroy - Familiako ama.
* Claire Simone Fisher - Lauren Ambrose - Nathaniel eta Ruth-en alaba gazteena.
* Federico Díaz - Freddy Rodriguez - Ehorztetxearen baltsamatzailea.
* Keith Charles - Mathew St. Patrick - David Fisher mutil-laguna.
* Brenda Chenowith - Rachel Griffiths - Nathaniel Jr.en neska-laguna.

## Kanpo estekak
Sehaska

**Sehaska** haurrentzako ohe txikia da, gehienetan kulunka daitekeena. Jatorrian, saski ahurrak edo egurrezko ontzi txikiak izan ziren. Sehaska tradizionalek oin erdizirkularrak zituzten, kulunkatzeko eta, hala, haurtxoaren loa eragiteko. Mekanika-asmamen horren ordez, gurpildun hankak jarri dira, mugitzeko aukera ematen dutenak. Antzina, zumez edo zurez eginak izaten ziren, eta plastikoari, metalari eta gainerako material garbigarriei utzi diete lekua. Sehaska tradizionalek gaza-oihalez estaltzeko eta haurra intsektuetatik babesteko errezela izan zezaketen; modernoetan, zintzilikarioetarako edo mugikorretarako (pieza artikulatu mugikorrak) ezarkinak edo besoak jartzen dira, haurraren arreta distraitzeko. Sehaskak zintaz, lakioz edo beste objektu estetiko batzuez apaintzen diren gonekin janzteko ohitura ere bazegoen. Hiru edo lau urte bitarteko haurrentzako sehaska modeloak handiagoak dira eta albo altuak dituzte jauziak edo erorketak prebenitzeko. Kasu batzuetan, alboetako bat eraisgarria da, haurra esfortzu txikiagoarekin sartu edo ateratzeko. 

## Motak 
* Bidaiatzeko sehaska joan-etorrietarako modelo tolesgarria da.
* Moisesa jaioberrientzat erabiltzen den sehaska mota da. Neurriak txikiagoak dira, haurtxoak amaren sabelaren hutsunea nabaritu ez dezan. Sehaskara aldatu ohi da sei hilabeteren ondoren.

## Galeria 

Fitxategi:British_oak_cradle,_dated_1661,_Dayton_Art_Institute.JPG|1661eko haritz-sehaska
Fitxategi:Cradle_from_Damascus,_Syria,_19th_century,_wood,_mother-of-pearl_and_metal_wire,_Honolulu_Academy_of_Arts.JPG|Zurezko sehaska, madreperla eta metalezko haria, Damasko, XIX. mendea
Fitxategi:Rzemiosło_-_kosz_pleciony_z_Zawadki_Osieckiej.jpg|Saski itxurako sehaska
Fitxategi:Старажытная_люлька.JPG|Sehaska zintzilik
Fitxategi:Festiwal_Słowian_i_Wikingów_2009_20.jpg|Moisesa
Fitxategi:Indian_cradle.jpg|Indiako zurezko sehaska bat

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Tao

[thumb|150px|[Taijitua: yinak eta yangak osatutako diagrama, taijia irudikatzen duena.]]

**Taoa** («bide zuzena») sortaldeko kontzeptu filosofikoa da, Txinako antzinako filosofia tradizio zaharraren oinarri nagusietako bat.

Konfuzioren ondorengo tradizioaren arabera, giza jokabide zuzena adierazten du; taoismoaren arabera, ordea, taoak giza ezagueratik kanpo geratzen den izaera transzendentala du, eta izadiko prozesu guztien sorburuan dagoen oinarri dinamiko nagusia adierazten du. Taoisten arabera, giza ezaguerak tao absolutuaren alderdi bat baizik ez dezake ezagutu.

## Taoaren oinarria 
Hitz honek «naturaren bidea»ren edo «zeruetarako bidea»ren zentzu espiritual eta filosofikoa du. Laozik zein Konfuziok gure bide propioa uzteko eskatzen zuten, «bide nagusia»ri jarraitzeko. Taoa horretan datza: errealizazio bidea aurkitzean.

## Taoaren ezaugarriak 
Unibertsoan dena dago mugimenduan. Mugimendu hori taoa da. Taoa inoiz gelditu gabe baina poliki-poliki dabil. Izugarriko botere du, ordea, eta unibertsoaren gauzak bere tokian eta orekan mantentzen ditu. Urtaroak, bizi-zikloak, botere edo ordenaren aldaketak mugimendu horren adierazpenak dira. Taoa guztiaren legea da eta jarraitzen duena harekin bat egiten du. Aldi berean, *txi* kontzeptua ulertu behar da. Txia Txinako mandarinez "lurrin", "arnasa", "energia" da. Txia eta taoa eskutik doaz, batera doaz zeren eta Chi unibertsoan dabilen energia baita. Esan daiteke taoa txiaren fluxua dela.

Taoren kontzeptua unibertsoa uneoroko aldaketaz oinarritzen da. Hori da bere konstante bakarra. Horregatik, harekin harmoniaz bizi behar gara. Aldaketa izatetik ez izatera, ahal denetik ezin denera, femeninotik maskulinora doan fluxu konstantea da. Taoaren sinboloa taijitua da: yin eta yang, zirkulu batean bateratuta.

[thumb|Taoaren [sinograma.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taoari buruzko webgunea.
*  Laoziren *Dao De Jing* liburuaren gaztelaniazko itzulpena.
*  Taoa, eguneroko bizimodua hobetzeko tresnatzat.
Irati Erakustazoka

**Irati Erakustazoka** (frantsesez ''Halle d'Iraty'') Biarrizko (Lapurdi) erakusketa gunea da.

## Datuak 
Biarrizko hego-ekialdean kokatuta dago, Pitchot karrikan, Biarritz-Angelu-Baionako aireportua eta Harausta auzoaren artean eta Angeluko Brindos auzoaren ondoan. Izena Irati industrialdearen ondoan egoteagatik ipini zitzaion.

2010eko urtarrilean zabaldu zen urte bi iraun zuten lanak amaitu eta gero. Biarrizko Herriko Etxeak eta Euskal Kosta-Aturrik (orduan CABAB) deitzen zenak) bultzatutako ekimena da. Ipar Euskal Herrian eraiki den lehen erakustazoka da; 8000 m²ko azalera du eta hiru eremutan banatzen dira: bat azoketarako, bigarrena 1500 lagunentzako kongresuak egiteko eta hirugarrena 4500 lagunentzako ikuskizunetarako.

Aparkaleku handia izateaz gain, bere kokapena oso egokia da aipatu ekimenetarako, Biarritz-Angelu-Baionako aireportuaren ondoan eta Biarrizko geltokitik zein A-63 autobideko Haraustako ordainlekutik hurbil dagoelako. Bere inguruan merkataritza eta industria gune handia garatu nahi dute.

## Azokak 
Zabaldu zenetik hauexek dira bertan antolatu diren zenbait azoka:
* Éco'vie: lehena izan zen.
* Ardo eta Gastronomiaren Saloia.
* Camping carren Saloia.
* Zaharkizaleen Saloia.
* Vivrexpo.
* Nagusien Saloia.
* *Solutions Maison* azoka.
* Innobat.
* Lurrama: 2011n Baionatik erakustazoka honetara lekualdatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katalan zaldi

**Katalan zaldia**, katalanez: "*Cavall català*", egun desagerturik dagoen Kataluniako bertako zaldi arraza bat izan zen. Antzineko arraza omen zen eta antza Iberiar penintsulako hegoaldeko zaldi arrazekin senideturik zegoen. Beste hainbaten arabera arraza zaldi iberiarren ondorengoa litzateke.

Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik zaldi tamainako arrazen sailkapenean kokatzen zen.

Kataluniako zaldia Mallorcako zaldiaren zein Menorcako zaldiaren arbasoa izan zen. Baita neurri batean egun Katalunian deitzen duten Pirinioetako Zaldi Hipermetrikoen Elkarratze delako zaldiena. Elkarratze honetan egun Pirinioetan aurkitu daitezkeen zenbait zaldi motak batzen dira. Antza arraza hau kanpoko zenbait zaldi arrazekin nahasten joan zen desagertu arte.

Esate baterako joan den mendean militarrek jatorrizko katalandar zaldiak baina zaldi mardulagoak behar zituztenez artilleriako tresna astunak garraiatzeko, eta bretoiar zaldirak ekarri zituzten Kataluniako bertako behorrekin nahasteko. Haren ondorioz katalandar zaldiak tamainaz handituz joan ziren eta kolore gaztainkara agertu zen. Antzekoa gertatu zen esate baterako Ordunteko behorrak delako arrazarekin Euskal Herrian zein Gaztelan.

Beste zenbaitzuek Merensgo zaldiarekin lotzen dute arraza, antzineko arrazaren kolore beltza kontutan hartuz. Gauzak horrela, zaldi hauek zelta poniekin senideturik egongo lirateke.

Kataluniako zaldia XX: mendean desagertu zen baina Associació del cavall de tir Català delako elkarteak egun oraindik irauten duten hainbat abere nahastuekin arraza berreskuratzen saiatzen ari dira.

## Ezaugarriak 
* Kataluniako zaldiak nekazal lanetarako erabilak izan ziren, baina baita landa munduan zela zalditzat ere. Berezkiki leku malkartsuetan ibiltzeko aproposa.
* Arrazaren kolorea ohikoa beltza zen .
* Zaldi apala zen eta oso esanekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angelo Branduardi

**Angelo Branduardi** (Cuggiono, 1950eko otsailaren 12a), kantautore italiar bat da.

Bere musikagintzan Errenazimentuko doinuak erabili ditu disko askotan, bai eta jatorri desberdineko elementu etnikoak ere (zeltak, mediterranearrak, etab.). Kultura desberdinetako iturrietara jotzeko duen joeraren barruan, beste hizkuntza batzuetan idatzitako testuak ere erabili ditu, italiera modernoaz eta antzinakoaz gain; gainera haren diskoetako batzuk ingelesezko, frantsesezko eta gaztelaniazko bertsioetan ere kaleratu dira.

Gazte xamarra izanik Genovako kontserbatorioan biolin ikasketetan lizentziatu zen. 1974an lehen diskoa kaleratu zuen *Angelo Branduardi* izenburuarekin. Lehen arrakasta hurrengo urtean lortu zuen, *La luna* diskoarekin, eta ondoren etorri ziren *Alla fiera dell’Est* (1975, herri kantetan oinarritua eta kritikaren goraipamena irabazi zuena), *La pulce d’Aqua* (1978) eta *Cogli la prima mela* (1979), Europan arrakasta handiko diskoa eta Alemaniako eta Europa osoko kritikak ere goraipatu zuena.

Branduardik ordurako Italiako kantagintzan izen handia lortua zuen, baina baita Italiatik kanpo ere. 1978an, izan ere, *tour* luze bat egin zuen Europa guztian zehar; gainera, urte hartantxe, Parisen abestu zuen ''Fête de l'Humanité* delakoan, 200.000 pertsonaren aurrean. Haren ospea Europa osoan hedatuz joan zen: Alemanian, 1981ean, urteko artistarik onenaren saria eskuratu zuen *Branduardi* diskoarengatik.

80ko hamarkadan *Siete buoni se potete* (1983), *Momo* (1987) eta *Secondo Ponzio Pilato* (1988) filmetako soinu bandak konposatu zituen. Hamarkada berekoak dira *Branduardi canta Yeats* (1985, poeta irlandarraren letrekin), *Pane e rose* (1988), *Il ladro* (1990), *Camminando camminando* (1994), *Futuro antico* (1996), *Il dito e la luna* (1998), *Futuro antico II* (1999) eta *L'infinitamente piccolo* (2000), Franco Battiato eta Ennio Morricone-ren laguntzarekin. Azken diskoak honakoak dira: *Futuro antico III* (2002), *Altro e Altrove* (2003), *Futuro antico IV* (2007), *Futuro antico V - Musica della Serenissima* (2009), *Senza spina* (2009), *Futuro antico VI - Roma e la Festa di San Giovanni* (2009), *Futuro antico VII - Il Carnevale Romano* (2010) eta *Così è se mi pare'' (2011).