Urriaren 11

**Urriaren 11** gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta laurogeita laugarren eguna da, 285.a bisurteetan. 81 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1989 &ndash; Euskal Herrian zegoen lehorteak eraginda, ur-murrizketak hasi ziren Gasteiz eta Araba gehienean. Ura lau orduz mozten zen.

### Mundua 
* 1634&ndash; Ipar Itsasotik zetorren sagailo zikloniko batek Nordfriesland eraso zuen, 11.500 lagun itota utziz.
* 1947 &ndash; Greba historikoa abiatu zuten Dakar eta Niger lotzen zituen trenbideetako langileek.
* 1972 &ndash; Abortatzea egotzita 16 urteko neska baten aurkako epaiketa hasi zen Frantzian, Bobignyko haurren auzitegian. Marie-Claire Chevalier gazteaz gain, bere ama eta abortuan lagundu zion emakumea ere epaitu zituzten. Bortxaketa baten ondorioz geratu zen haurdun Chevalier, eta abortatu ostean bere bortxatzaileak berak salatu zuen.
* 2006 &ndash;
** Bi trenek elkar jo zuten Luxenburgo eta Frantziako mugan, bost hildako.
** Hegazkin txiki bat 50 solairuko Belair dorrearen kontra jo zuen, bi hildako eraginez.
* 2009 &ndash; Irlandako Nazio Askapenerako Armadak borroka armatua bukatutzat eman zuen 11 urteko su-etenaren ostean.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1987 &ndash; Zangozan Nafarroa Oinez jaia ospatu zen.
* 1992 &ndash; Vianan Nafarroa Oinez jaia ospatu zen.

### Mundua 
* 1996 &ndash; *The Ghost and the Darkness* ("Mamua eta Iluntasuna") filma estreinatu zen, Stephen Hopkinsek zuzendu eta Michael Douglas, Val Kilmer, John Kani, Bernard Hill, Tom Wilkinson, Brian McCardie eta Emily Mortimer aktoreek antzeztu zuten.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2013 &ndash; Arma Kimikoak Debekatzeko Erakundeak Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1721 &ndash; Luis Urbina, arabar militarra (h. 1799).
* 1742 &ndash; Pedro Luis Ozta, nafar apaiza, Calahorrako eta La Calzadako apezpikua (h. 1789).
* 1808 &ndash; Esteban Adoain, nafar erlijioso eta misiolari kaputxinoa (h. 1880).
* 1825 &ndash; Fermin Mundaka, bizkaitar pirata, esploratzailea, mertzenarioa eta esklabo-trafikatzailea (h. 1880).
* 1830 &ndash; Nicasio Landa, nafar medikua (h. 1891).
* 1877 &ndash; Quintina Gelbenzu Piérola, nafar emagina (h. 1950)
* 1884 &ndash; German Landazabal, arabar musikagilea (h. 1953).
* 1890 &ndash; Nicasio Sierra, nafar klaretar apaiza (h. 1936).
* 1900 &ndash; Jean Boubée, lapurtar errugbilaria (h. 1973).
* 1932 &ndash; Julen Madariaga, bizkaitar politikaria eta abokatua, ETAren sortzaileetako bat (h. 2021).
* 1943 &ndash; Charo Fuentes, nafar kultura-ekintzaile eta poeta.
* 1948 &ndash; Pilar Ganuza, nafar alpinista, zortzimilako batera igo den lehendabiziko nafar emakumea.
* 1951 &ndash; Gorka Landaburu, gipuzkoar kazetaria.
* 1952 &ndash; Josu Montalban, bizkaitar mediku eta politikaria.
* 1955 &ndash; Jose Maria Yurrebaso, gipuzkoar txirrindulari ohia, ziklo-krossean trebea.
* 1959 &ndash; Koldobika Jauregi, gipuzkoar eskultore minimalista (h. 2024).
* 1970 &ndash; Pilar Kaltzada, gipuzkoar idazle eta kazetaria.
* 1975 &ndash; Patxi Vila, nafar txirrindularia.
* 1978 &ndash; Beñat Arrue, gipuzkoar alpinista (h. 2001).
* 1980 &ndash; Maria Ubarretxena, Arrasateko alkatea.
* 1984 &ndash; Cristina Altuna, nafar kazetari eta UPNko politikaria.
* 1987 &ndash; Beñat Labaien, gipuzkoar futbol-entrenatzailea
* 1992 &ndash; Joseba Díez Antxustegi, arabar abokatua eta EAJko politikaria.
* 1993 &ndash; Lide Leibar Eraso, gipuzkoar mendizalea eta prestatzaile fisikoa.

### Mundua 
* 1661 &ndash; Melchior de Polignac, frantziar kardinala eta diplomatikoa (h. 1742).
* 1671 &ndash; Frederiko IV.a Danimarkakoa, Danimarkako eta Norvegiako erregea (h. 1730).
* 1738 &ndash; Arthur Phillip, briainiar Royal Navyko ofiziala eta Hegoaldeko Gales Berriko koloniako gobernadorea (h. 1814).
* 1755 &ndash; Fausto Elhuyar, lapurtar jatorriko zientzialaria (h. 1833).
* 1758 &ndash; Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers, alemaniar fisikari eta astronomoa (h. 1840).
* 1777 &ndash; Casimir Perier, Frantziako lehen ministroa (h. 1832).
* 1793 &ndash; Henrik Johan Walbeck, finlandiar astronomo eta geodesialaria (h. 1822).
* 1823 &ndash; Bertha Frederich, alemaniar eleberrigilea (h. 1882).
* 1825 &ndash; Conrad Ferdinand Meyer, suitzar idazlea (h. 1898).
* 1854 &ndash; Adela Zamudio, boliviar idazle nabarmena, Bolivian feminismoaren aitzindaria (h. 1928).
* 1865 &ndash; Jovan Cvijić, serbiar geografo eta etnologoa (h. 1927).
* 1866 &ndash; Carlos Arniches, espainiar kazetari eta komediografoa (h. 1943).
* 1872 &ndash; Emily Davison, emakumeen sufragioaren aldeko ingeles ekintzailea (h. 1913).
* 1876 &ndash; Gertrud von Le Fort, alemaniar idazlea (h. 1971).
* 1878 &ndash; Nicole Girard-Mangin, Frantziako armadan Lehen Mundu Gerran aritu zen emakume mediku bakarra, tuberkulosian aditua (h. 1919).
* 1881 &ndash;
** Hans Kelsen, austriar legegizon, zuzenbidearen filosofo eta politikaren filosofoa izan zen (h. 1973).
** Lewis Fry Richardson, ingeles fisikaria (h. 1953).
* 1884 &ndash;
** Friedrich Bergius, alemaniar kimikaria, 1931ko Kimikako Nobel Saria (h. 1949).
** Anna Eleanor Roosevelt, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Dama eta feminista aktibista (h. 1962).
* 1885 &ndash; François Mauriac, frantziar idazlea, 1952ko Literaturako Nobel Saria (h. 1970).
* 1887 &ndash; Pierre Jean Jouve, frantziar poeta, eleberrigilea eta kritikaria (h. 1976).
* 1889 &ndash; Lucien Lelong, goi-mailako jantzigintzako frantziar jostuna (h. 1958).
* 1891 &ndash; Kim Seong-su, korear ekintzaile independentista, enpresari eta hezitzailea (h. 1955).
* 1894 &ndash; Boris Pilnyak, sobietar idazlea (h. 1938).
* 1896 &ndash; Roman Osipovitx Jakobson, errusiar hizkuntzalari eta filologoa (h. 1982).
* 1898 &ndash; Àngels Garriga de Mata, kataluniar pedagoga, irakasle eta idazlea (h. 1967).
* 1901 &ndash; Ángel Sagardía, euskal jatorriko espainiar musikologo, hizlari, musikagile eta piano-jotzailea (h. 1990).
* 1908 - Juana Abascal Nicolás, Gerra Zibilean fusilatutako kantabriar langilea (h. 1938).
* 1909 &ndash; Isabel García Lorca, espainiar irakasle eta idazlea (h. 2002).
* 1910 &ndash; Danie Craven, hegoafrikar errugbi jokalari, entrenatzaile eta buruzagia (h. 1993).
* 1913 &ndash; John T. Parsons, estatubatuar ingeniaria, zenbakizko kontrol sistemaren asmatzailea (h. 2007).
* 1914 &ndash; Luis Beltrán Guerrero, venezuelar poeta eta saiakeragilea (h. 1996).
* 1918 &ndash; Jerome Robbins, estatubatuar koreografoa eta antzerki-zuzendaria (h. 1998).
* 1919 &ndash; Art Blakey, estatubatuar jazz bateria-jole eta musikaria (h. 1990).
* 1920 &ndash; Edgar Negret, kolonbiar eskultorea (h. 2012).
* 1921 &ndash; Tafari Benti, Etiopiako estatuburua (h. 1977).
* 1924 &ndash; Ida Gramcko, venezuelar idazlea (h. 1994).
* 1925 &ndash; Elmore Leonard, estatubatuar idazlea (h. 2013).
* 1927 &ndash; Josefina Karlota Belgikakoa, Luxemburgoko dukesa handi ezkontidea (h. 2005).
* 1930 &ndash; A. Q. M. Badruddoza Chowdhury, Bangladeshko presidentea (h. 2024).
* 1936 &ndash; Alberto Vázquez-Figueroa, espainiar idazle eta kazetaria.
* 1937 &ndash; Bobby Charlton, ingeles futbolaria (h. 2023).
* 1941 &ndash; 
** Iolanda Braga, brasildar aktore eta dantzaria (h. 2021).
** Eugenio, kataluniar umoregilea (h. 2001).
** Charles Shyer, estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea (h. 2024).
* 1942 &ndash; Amitabh Bachchan, indiar aktorea, abeslari eta telebista aurkezlea.
* 1946 &ndash; Sawao Kato, japoniar gimnasta ohia, 12 domina olinpikoduna .
* 1947 &ndash; Lukas Papademos, Greziako lehen ministro ohia.
* 1949 &ndash; Theodore Dalrymple, ingeles kritikari kulturala, espetxeetako medikua eta psikiatra.
* 1951 &ndash; Jean-Jacques Goldman, frantziar pop-rock kantautorea.
* 1953 &ndash;
** César Lombera, galiziar eskultorea (h. 2025).
** David Morse, estatubatuar aktorea.
* 1962 &ndash;
** Pavel Černý, txekiar futbolaria ohia.
** Joan Cusack, estatubatuar aktorea.
** Leslie Landon, estatubatuar psikologoa eta aktorea.
** Alberto Weretilneck, argentinar politikaria, Rio Negroko probintziako gobernadorea.
* 1963 &ndash; Jordi Villacampa, kataluniar saskibaloi jokalari ohia.
* 1965 &ndash;
** Juan Ignacio Cirac, kataluniar fisikaria, konputazio kuantiko eta informazio kuantikoaren alorrean aitzindaria.
** Sean Patrick Flanery, estatubatuar aktorea.
** María Belón, madrildar medikua, abokatua eta gidoilaria (*Lo Imposible* filma), 2004ko tsunamian bizirik ateratakoa.
* 1966 &ndash;
** Pau Donés, kataluniar abeslaria eta gitarra-jotzailea, *Jarabe de Palo* taldeko kidea (h. 2020).
** Luke Perry, estatubatuar aktorea (h. 2019).
* 1967 &ndash; Hevia, asturiar musikaria.
* 1968 &ndash; Halla Tómasdóttir, Islandiako presidentea.
* 1969 &ndash; Merieme Chadid, marokoar astronomoa.
* 1971 &ndash; Arman Nur, armeniar diseinatzailea, bitxigilea, eskultorea eta margolaria.
* 1972 &ndash; Cléber Eduardo Arado, brasildar futbolaria (h. 2021).
* 1976 &ndash;
** Emily Deschanel, telesailetako estatubatuar aktorea.
** Salman Khan, estatubatuar hezitzaile eta enpresaria, Khan Academy doako onlineko hezkuntza-plataformaren sortzailea.
* 1977 &ndash; Laura Gallego García, haur eta gazte literaturako valentziar idazlea.
* 1978 &ndash; Joseph Ilharreguy, frantziar errugbilari ohia.
* 1981 &ndash; Patricia Ribeiro, portugaladar emakumezko abeslari transgeneroa.
* 1982 &ndash; Gérald Darmanin, frantziar politikaria.
* 1983 &ndash; Ruslan Ponomariov, ukrainar xake jokalaria.
* 1984 &ndash; Pilar Heredia Iglesias, espainiar politikaria, aktibista eta feminista.
* 1985 &ndash;
** María Clemente García, mexikar politikaria eta sexu aniztasunaren aldeko ekintzailea.
** Michelle Trachtenberg, estatubatuar aktorea.
* 1989 &ndash; Kira Jarmyx, errusiar ekintzaile politiko eta eleberrigilea.
* 1990 &ndash; Jordan Williams, estatubatuar saskibaloi jokalaria.
* 1992 &ndash; Cardi B, estatubatuar abeslaria eta aktorea.
* 1993 &ndash; Auriane Mallo, frantziar eskrimalaria, ezpata proban aditua.
* 1995 &ndash; Luisa María Belgikakoa, belgikar aristokrata, printzesa.
* 1998 &ndash; Alice Wonder, espainiar abeslaria eta musikagilea.
* 2002 &ndash; Carmen Arrufat, espainiar aktorea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1706 &ndash; Pedro Ardanatz, nafar musikagile eta kapera maisua, Toledon (j. 1638).
* 1819 &ndash; José Joaquín Orbe, bigarren Valdespinako markesa (j. 1749).
* 1875 &ndash; Luis Llaguno, bizkaitar politikaria (j. 1878).
* 1904 &ndash; Antonio Arzak, gipuzkoar idazlea, musikagilea eta kultura eragilea (j. 1855).
* 1950 &ndash; Thierry Sandre, frantsesezko lapurtar idazlea, Goncourt Saria irabazi duen euskal herritar bakarra (j. 1890).
* 1962 &ndash; Jose Aranburu Aramendi, *Keixeta*, gipuzkoar aizkolaria, historiako handienetako bat (j. 1881).
* 1984 &ndash; Manuel Alonso, euskal tenislaria, 1977an *Hall of Fame*n sartua, Madrilen (j. 1895).
* 1987 &ndash;
** Jose Estornes Lasa, euskal idazle eta hizkuntzalaria (j. 1913).
** Koldo Mitxelena, euskal idazle, filologo eta euskaltzaina (j. 1915).
* 2004 &ndash; Delia Lauroba, gipuzkoar abertzalea, Emakume Abertzale Batza taldeko kidea (j. 1909).
* 2020 &ndash; Victoria Barrera Ocerin, arabar politikaria.
* 2023 &ndash; Gérard Murillo, euskal herritar errugbi jokalari, teknikari eta sustatzailea (j. 1932).
* 2024 &ndash; Pilar Iragorri Iriarte, gipuzkoar misiolari sekularra (j. 1926).
* 2025 &ndash; Lourdes Urzuriaga Bollar, gipuzkoar ekintzailea, zinegotzia eta aseguru etxe bateko langilea (j. 1957)

### Mundua 
* 1303 &ndash; Bonifazio VIII.a, aita santua (j. c. 1235).
* 1347 &ndash; Luis IV.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 1282).
* 1531 &ndash; Zwingli, suitzar teologoa (j. 1484).
* 1542 &ndash; Thomas Wyatt, ingeles poeta eta diplomatikoa (j. 1503).
* 1550 &ndash; Georg Pencz, alemaniar grabatzaile, margolari eta imprimatzailea (j. c. 1500).
* 1670 &ndash; Louis Le Vau, frantziar arkitektoa, XVII. mendeko Frantziako arkitekto ospetsuena (j. 1612).
* 1721 &ndash; Anton Florian Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzea (j. 1656).
* 1778 – Françoise Duparc, margolari frantsesa (j. 1726).
* 1809 &ndash; Meriwether Lewis, estatubatuar esploratzaile, soldadu, biltzaile botaniko eta administrari publikoa (j. 1774).
* 1817 &ndash; Gertrudis Bocanegra, Mexikoko Independentzia Gerran matxinatuen alde egin zuen emakumea (j. 1765).
* 1850 &ndash; Luisa Maria Orleanskoa, Belgikako erregina ezkontidea (j. 1812).
* 1878 &ndash; Félix Dupanloup, frantziar prelatua (j. 1802).
* 1888 &ndash; James Prescott Joule, ingeles fisikaria (j. 1818).
* 1896 &ndash; Anton Bruckner, austriar musikagilea (j. 1824).
* 1905 &ndash; Isabelle Gatti de Gamond, Belgikako hezitzaile, feminista, politikaria eta giza eskubideen aldeko ekintzaile aitzindaria (j. 1839)
* 1908 &ndash; Rita Cetina Gutiérrez, mexikar maistra, poeta eta feminista (j. 1846).
* 1915 &ndash;
** Paul Eyschen, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1841).
** Jean-Henri Fabre, frantziar naturalista, entomologoa eta idazlea (j. 1823).
* 1916 &ndash; Oton Bavariakoa, Bavariako erregea (j. 1848).
* 1925 &ndash; Berthe Marx, frantziar pianista eta musikagilea (j. 1859).
* 1928 &ndash; Edith Forssman, finlandiar idazlea (j. 1856).
* 1936 &ndash; Amparo Barayón, espainiar pianista eta ekintzaile anarkista, errepublikanoa, sozialista eta feminista, fusilatua (j. 1904).
* 1937 &ndash; Aniela Wolberg, poloniar anarkista (j. 1907).
* 1940 &ndash; Vito Volterra, italiar matematikaria eta fisikaria (j. 1860).
* 1950 &ndash; Edwin Sutherland, estatubatuar soziologoa, kriminologoa eta jokaera kriminalaren teorikoa (j. 1883).
* 1958 &ndash; Maurice de Vlaminck, frantziar margolari eta idazlea (j. 1876).
* 1961 &ndash; Chico Marx, estatubatuar umorista eta aktorea (j. 1887).
** Dagmar Danimarkakoa, Danimarkako printzesa (j. 1890)
* 1962 &ndash; Harumi Hanayagi, japoniar aktorea (j. 1896).
* 1963 &ndash; Jean Cocteau, frantziar idazlea, diseinugilea, antzerkigilea, eta zinemagilea (j. 1889).
* 1965 &ndash;
** Dorothea Lange, estatubatuar argazkilari eta fotokazetaria (j. 1895).
** Walther Stampfli, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1884).
** Maria Nirod, errusiar kondesa eta erizaina (j. 1879)
* 1967 &ndash; Stanley Morison, inprimatzeko makinaren tipografoa, diseinatzailea eta historialari ingelesa (j. 1889).
* 1977 &ndash;
** Beatriz Allende, txiletar mediku eta politikaria (j. 1943).
** Ibrahim al-Hamdi, Yemengo Arabiar Errepublikako presidentea (j. 1943).
** MacKinlay Kantor, estatubatuar kazetari, eleberrigile eta gidoilaria (j. 1904).
* 1986 &ndash; Georges Dumézil, frantziar filologo eta historialaria, indoeuropar hizkuntzak eta kulturetan espezialista (j. 1898).
* 1996 &ndash;
** Lars Ahlfors, finlandiar matematikaria (j. 1907).
** William Vickrey, kanadar ekonomialaria, 1996ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1914).
* 2000 &ndash; Donald Dewar, Eskoziako lehen ministroa (j. 1937).
* 2002 &ndash; Antonio González González, espainiar biokimikaria (j. 1917).
* 2008 &ndash; Jörg Haider, austriar politikaria (j. 1950).
* 2011 - Roberta Cowell,  britainiar ingeniaria, auto-pilotu eta borrokarako-hegazkin-pilotua, sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen Britainia Handiko lehen emakume transa (j. 1918).
* 2012 &ndash; Edgar Negret, kolonbiar eskultorea (j. 1920).
* 2013 &ndash; María de Villota, espainiar auto gidaria (j. 1980).
* 2015 &ndash; Diana Sacayán, transgeneroen aldeko argentinar ekintzailea, eraila (j. 1975).
* 2017 &ndash; Clifford Husbands, Barbadosko 6. gobernadore orokorra (j. 1926).
* 2019 &ndash;
** Robert Forster, estatubatuar aktorea (j. 1941).
** Aleksei Leonov, lehen ontziz-kanpoko ibilaldia egin zuen errusiar kosmonauta (j. 1934).
* 2020 &ndash; Hugo Arana, argentinar aktore eta umorista (j. 1943).
* 2021 &ndash; Antônio Afonso de Miranda, brasildar apezpiku katolikoa (j. 1920).
* 2022 &ndash; Angela Lansbury, ingeles aktore eta abeslaria (j. 1925).
* 2024 &ndash; María Teresa Cervantes, espainiar olerkari eta saiakeragilea (j. 1931).
* 2025 &ndash; Diane Keaton, estatubatuar aktore, zinema zuzendari eta ekoizlea (j. 1946).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Begoña, Osane eta Ahinitz.
* Begoñako Andre Mariaren jai nagusia. Bizkaiko Ama Zaindaria.

## Kanpo estekak 
Urriaren 10 | Urteko egutegi | Urriaren 12