Interlinguaren historia

**Interlinguaren historiak** hizkuntzaren beraren sorrera eta bere hiztun komunitatea hartzen ditu barne. 

Interlinguaren lehen meritua Alice Vanderbilt Morris (1874–1950) oinordeko estatubatuarrari eman behar zaio, 1920ko hamarkadaren hasieran hizkuntzalaritzan eta nazioarteko hizkuntza laguntzaileen mugimenduan interesatu baitzen. 1924an, Morrisek eta bere senarrak, Dave Hennen Morrisek, International Auxiliary Language Association (IALA) (*Nazioarteko Hizkuntza Laguntzaileen Elkartea*) sortu zuten, irabazi-asmorik gabeko elkartea, New Yorken. Haien helburua hizkuntza laguntzaileen azterketa oinarri zientifiko batean jartzea zen.

Hizkuntza laguntzailearen arazoari buruzko ikerketak martxan zeuden Ikerketarako Nazioarteko Kontseiluan (*International Research Council*), Hezkuntzarako Amerikako Kontseiluan (*American Council on Education*), Elkarte Ikasien Amerikako Kontseiluan (*American Council of Learned Societies*), zientziaren aurrerapenerako britainiar, frantziar, italiar eta estatubatuar elkarteetan eta beste espezialista talde batzuetan. Morrisek IALA sortu zuen bere lanaren jarraipen gisa. Ikerketa programa Edward Sapir, William Edward Collinson eta Otto Jespersenekin kontsultatuta garatu zuen.

Bere lehen urteetan, IALA hiru lanetan zentratu zen: antzeko helburuak zituzten mundu osoko beste erakunde batzuk aurkitzea; hizkuntzei eta interlinguistikari buruzko liburu-liburutegi bat eraikitzea; eta lehendik zeuden nazioarteko hizkuntza laguntzaileak alderatzea, hala nola esperantoa, esperanto II, ido, latino sine flexione, novial eta occidental. Bere azken helburuaren bila, hizkuntza horien azterketa paraleloak egin zituen, hizkuntza nazionalen azterketa konparatiboekin batera, Amerikako eta Europako unibertsitateetako adituen zuzendaritzapean.

Puntu horretara arte, eztabaidaren zati handi bat hitz naturalista (adibidez, Novial eta Occidental) edo sistematikoak (adibidez, Esperantoa eta Ido) erabiltzeko erabakiaren inguruan ibili zen. Gerra urteetan, interlingua naturalista baten aldekoek irabazi zuten. Lehen babesa Thorndike doktorearen artikulua izan zen; bigarrena, hizkuntza sistematikoen aldekoek egindako emakida bat izan zen, milaka hitz lehendik bazeudela Europako hizkuntza askotan —edo gehienetan—. Haien argumentua zen hitzen deribazio sistematikoa "Prokrusteren ohea" zela, hasiberria deribazio-eskema berri bat ahaztera eta berriro ikastera behartuz, hiztegi erabilgarri bat lehendik eskuragarri zegoenean. Horrek azkenean hizkuntza sistematikoen aldekoak konbentzitu zituen, eta IALAk une horretatik aurrera hizkuntza naturalista bat optimoa izango litzatekeela pentsatu zuen.

Bigarren Mundu Gerra lehertzean, IALAren ikerketa-jarduerak Liverpooltik New Yorkera aldatu ziren, non E. Clark Stillmanek ikerketa-talde berri bat sortu zuen.

Lau modelo sartu ziren: P eta K modeloak, gehi 1945eko E modeloaren antza zuten bi modelo berri. 1954an, interlingua Munduko Bigarren Kardiologia Kongresuan erabili zen Washington, DC-n, bai idatzizko laburpenetarako, bai ahozko interpretaziorako. Urte gutxiren buruan, antzeko erabilera izan zuen beste bederatzi (9) medikuntza-kongresutan. 1950eko hamarkadaren erdialdetik 1970eko hamarkadaren amaierara arte, hogeita hamar bat aldizkari zientifikok, eta bereziki medikuntzakoek, artikuluen laburpenak interlinguaz eskaintzen zituzten. *Science Service*-k, garai hartako *Science Newsletter*-en editoreak, hileroko kronika bat argitaratzen zuen interlinguaz 1950eko hamarkadaren hasieratik 1970ean Gode hil zen arte. 1967an, terminologia normalizatzen duen Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundea boteretsuak ia aho batez bozkatu zuen interlingua bere hiztegien oinarri gisa hartzearen alde. Txekoslovakian, Július Tominek mehatxu-gutunak jaso zituen interlinguazko bere lehen artikulua argitaratu ondoren. Etengabeko jazarpena egon arren, interlinguaren txekiar ordezkari bihurtu zen, interlingua eskola-sisteman irakatsi zuen, eta argitaratutako artikulu eta liburu sorta luze bat idatzi zuen.

## Interlingua gaur egun 
Gaur egun, interlinguarekiko interesa komunitate zientifikotik publiko orokorrera zabaldu da. Pertsonek, gobernuek eta konpainia pribatuek Interlingua erabiltzen dute ikasteko eta irakasteko, bidaiatzeko, sarean argitaratzeko eta hizkuntza-hesien gainetik komunikatzeko. Interlingua nazioartean sustatzen du Union Mundial pro Interlingua erakundeak. Aldizkariak eta liburuak erakunde nazional askok ekoizten dituzte, hala nola Societate American pro Interlingua, Svenska Sällskapet för Interlingua eta União Brasileira pro Interlíngua elkarteek.

Gaur egun, Panorama in Interlingua da interlingua hizkuntzako aldizkari askoren artean nabarmenena. Bi hilean behin argitaratzen den 28 orrialdeko aldizkaria da, eta gaurkotasuna, zientzia, editorialak eta interlingua jorratzen ditu. Interneti esker, interlinguak berpizkunde bat izan du azken hamarkadan, eta hiztun kopurua hamarrez biderkatu da zenbait estimazioren arabera.

Carlos Valcárcel Riveirok sare sozialetan egindako jarduerari esker, Interlinguak berpizkunde berri bat ezagutu du berriki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak