open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tamil

**Tamil**a (, *tamiẓarkaḷ* (pluralez),  ahoskatua) India aldeko etnia baten izena da, tamileraz egiten duten jendea barne hartzen duena. Erregistratutako historia bi milurteko baino zaharragoa da, eta jatorrizko komunitateak Indiako hegoaldekoak eta Sri Lankako ipar-ekialdekoak dira.

Gehienak erlijioz hinduistak dira, baina haien artean jainistak, musulmanak eta kristauak ere badira. Tamil herria izan da sanskritodun herrien aurka borrokatu den dravida herri indartsuena. Antzinatean zibilizazio indartsua eratu zuten eta merkataritza harremanak izan zituzten antzinako greziar eta erromatarrekin. Txera, Txola, Pandya eta Pallava dinastiek luzaroan tamilen lurraldean gobernatu zuten eta, XIV. mendea baino lehen, Vijayanagar dinastia nagusitu aurretik, aurreramendu handiko kultura garatu. Itsasketari trebeak izan ziren, eta Indiako kultura Asiako hego-ekialdeko lurretara eraman zuten. Sri Lankako tamilak bi talde berezitan banatuta daude: bertako tamilak uharteko iparraldean bizi dira aspaldidanik eta Indiatikoak XIX-XX. mendeetan britainiarrek eraman zituzten Tamil Nadutik, te sailetan lan egiteko. Sri Lankako tamilek gerrilla indartsua eratu zuten XX. mendeko azken laurdenean uharteko zingalesen aurka, tamil errepublika burujabe baten alde.

## Geografia 
Gaur egun 77 milioi bat tamil bizi dira munduan zehar. Hauek dira komunitaterik handienak:

* India 60.793.814 (2001)
* Sri Lanka 3.092.676 (2001)
* Malaysia 1.060.000 (1993)
* Kanada 200.000 (2007)
* Singapur 111.000 (1993).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tamileraz "Ethnologue" webgunean
* Errefuxiatu tamilak. Zubiaren bestaldean segurtasuna Erreportajea Argia astekarian (2009ko maiatza).
* Tamilak, geopolitikaren azken biktimak Jude Lal Fernando sinhalarraren hitzaldian oinarritutako bideoa Argia.com-en (2011ko maiatza)
One Flew Over the Cuckoo's Nest

'''''One Flew Over the Cuckoo's Nest'''* (euskaraz *Norbaitek kukuaren habiaren gainean hegan egin zuen*) 1975eko Miloš Formanek zuzendutako filma da, 1962ko Ken Keseyren izen bereko eleberrian oinarrituta.

Oregongo Salemgo *Oregon State Hospital*en grabatu zen.

## Argumentua 
Randle Patrick McMurphy (Jack Nicholson) lan-borda batean izandako kriminala, bere izaera dela eta buruko gaixoentzako egoitza batera eramana da. Hori dela eta, McMurphy-k uste du bere zigorra lasai bukatuko duela, baina egoitzaren bizitzan Ratched erizaina (Louise Fletcher) da nagusia, McMurphy-ren kalterako. Horrek bien arteko izaeren arteko lehia sortuko du.

## Pertsonaiak 
## Titulua 
Ken Kesey idazleak honako ume abestitik atera zuen eleberriaren titulua:

:*Wire, briar, limber-lock*
:*Three geese in a flock*
:*One flew east, one flew west*
:*And one flew over the cuckoo's nest.*

## Sariak 
Oscar Sarietan bost sari nagusiak lortu zituen bigarren filma zen, *It Happened One Night'' filmaren ondoren:
* Film onenaren Oscar Saria (Michael Douglas eta Saul Zaentz)
* Zuzendari onenaren Oscar Saria (Miloš Forman)
* Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Jack Nicholson)
* Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Louise Fletcher)
* Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Laurence Hauben eta Bo Goldman)

Gainera sei BAFTA eta sei Urrezko Globo Sari lortu zituen, tartean film onenarena (Michael Douglas eta Saul Zaentz) eta zuzendari onerarena (Miloš Forman).

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Tamilera

**Tamilera** hizkuntza drabidiko bat da, tamil etniakoek (India, Singapur eta Sri Lankan) hitz egiten dutena.

Oso zaharra da, aintzinatiko literatura du.

Morfologiari dagokionez, hizkuntza eranskaria da. Izenek generoak dituzte (hau da, guztiak ataletan banatzen dira) eta ezaugarri hau oso bakana da hizkuntza eranskarien artean.
thumb|Mintzatzea tamilieraz|ezkerrera|250x250px|Mintzatzea tamilieraz
## Idazketa 
Tamilerak idazketa berezia darabil:

## Ikus, gainera 
* Indiako hizkuntza ofizialen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tamileraz "Ethnologue" webgunean
Nabarrengose

**Nabarrengose** (zubereraz: *Nabarrenkoxe*; okzitanieraz: *Nabarrencs*; frantsesez eta ofizialki: *Navarrenx*) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da. Izen bereko herriburua Erdi Aroko bastida bat da. 1316an sortu zuen Nafarroako Erresumak. Erdi Aroko hiri-harresia goitik behera eraldatu zituzten 1538 eta [1549] urte bitartean Henrike II.a Nafarroakoa eta Margarita Nafarroakoa edo Angulemakoa Nafarroako errege-erreginek, arkitektura bastioiduna erabiliz. Arkitektoa Italiatik ekarritako Fabricio Siciliano zen, eta 1,66 kilometroko harresiak osatzen zuen multzoa, lau bastioiekin eta atari gotortuekin. Barrualdean ere hainbat eraikin altxatu ziren arerioen erasoei aurre egiteko (bolborategia, iturri militarra, lur azpiko galeriak, garitak...). Vaubanek harresiak egokiak zirela ondorioztatu zuen Luis XIV.aren erregealdian. Izan ere, Wellingtongo Dukearen blokeoari eutsi zion 1814 urtean..

## Geografia 
### Etxeak eta auzoak 
* Beheruntz

## Demografia 
## Alkateak 
## Herri eta hiri senidetuak 
* , 1995
* , 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalerriaren web orria
Bart Simpson

**Bartholomew "Bart" Jojo Simpson** *Simpsondarrak* telesaileko pertsonaia nagusienetakoa da.

## Deskribapena 
Bere gurasoak Homer Simpson, eta Marge Simpson dira. Horrez gain, bi arreba ditu: Lisa Simpson eta Maggie Simpson. Beti dago telefono bromak egiten Moe Szyslaki. Krusty Pailazoaren admiratzailea da.

## Kanpo estekak
Kitasato

eskuinera|140px|thumb|Büchner inbutu bati lotuta dagoen kitasatoa
**Kitasatoa** kimika laborategiko beirazko materialaren barnean dagoen matraze bat da. Albo batean hodixka bat duen horma lodiko Erlenmeyer matraze bezala definitu daiteke.

Kitasatoaren gainean Büchner inbutu bat jartzen da iragazpaperarekin eta bere alboko hodixkan iturri bati konektatutako tutu bat. Iturriari konektatutako tutuari esker hutsa egitea lortzen da eta honi esker, hutsean egindako iragazketa egitea ahalbideratzen da. Kitasatoaren horma lodiek presio desberdintasunak jasateko indarra emateaz gain, barnean hutsa mantentzen laguntzen diote.

## Erabilerak 
Bere erabilera hedatuena, hutsera iragazketa da. Büchner inbutuan, iragazpaperaren gainean iragazi nahi den substantzia jartzen da. Hutsean egindako iragazketaren ondorioz, iragazkina kitasatora pasako da eta Büchner inbutuan hondakinak geratuko dira.

## Kanpo estekak
Nabarzi

**Nabarzi** (frantsesez eta ofizialki *Nabas* eta okzitanieraz *Navars*) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Azpilda eta Jeztaze iparraldean.
* Arüe-Ithorrotze-Olhaibi mendebaldean.
* Lixoze hegoaldean.
* Arribalda eta Xarra ekialdean.
### Etxeak eta Auzoak 
* Kurku

## Demografia 
## Alkateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azis

Greziar eta erromatar mitologietan, **Azis**, izen bereko ibaiaren jainkoa zen. Ibai hau, Sizilian dago, Etna sumenditik gertu. Hasieran, gazte siziliar bat izan zen eta, sarri, Dionisoren semetzat jotzen zen. Beste iturri batzuen arabera, berriz, Pan eta Simetis naiadearen semea zen.

Ovidioren arabera (Metamorfosiak, XIII. 750-768), Azisek, Galatea nereida maite izan zuen, baina, ezkongai jeloskor batek, Polifemo ziklopeak, harkaitz batekin hil zuen. Galateak, orduan, Azisen odola, izen bereko bihurtu zuen. Beste iturri batzuen arabera, Azisek bere burua ibai bihurtu zuen, zanpatua izatea eragozteko.

## Kanpo estekak
Karpo

**Karpoa** eskumuturreko hezurdura osatzen duen zortzi hezurreko taldea da. Bi ilaratan daude, hurbilekoa eta urrunekoa. Lehenengo ilaran, hurbilekoan, kanpotik barrura (erpurutik hatz txikira) honako hezur hauek daude:

* eskafoidea
* ilargi-formakoa (edo semilunarra)
* piramidala
* pisiformea

Azken hau, piramidalaren gainetik dago. Urruneko ilarakoak, ordena berean, honako hauek dira:

* trapezioa
* trapezoidea
* hezur handia
* kako-hezurra (edo untziformea)

Hezur bakoitza, ondoan dituen hezurrekin artikulatzen da. Orotara, karpoak, aurrealdeko aurpegi ahurra eta atzealdeko aurpegi ganbila ditu.

Orotara, zortzi hezur hauek, eskumutur osoa eratzen dute, lauki formakoa. Forma honen ondorioz, bi aurpegi eta lau ertz ditu. Aurrealdeko aurpegia, flexio giharrak eta arteria erradiala pasatzen den kanal antzeko bat da.

## Gaixotasunak 
* Tunel karpiarraren sindromea
* Kienböcken gaixotasuna

## Kanpo estekak
Dekantazio onil

thumb|300px|eskuinera|Dekantazio inbutuaren goiko aldean fase organikoa dago eta behekaldean ura.
**Dekantazio onila** edo **dekantazio inbutua**, kono forma duen beirazko edukiontzi bat da. Behealdean, hustubide bat du. Honen jarioa balbula baten bidez erregulatu daiteke. Goikaldean, bertatik onilaren barnealdea betetzeko balio duen aho estalgarri bat du.

Tresna hau, bereziki, nahasgarriak ez diren likidoak banantzeko erabiltzen da. Likido hauek dentsitate eta propietate molekular ezberdinak dituztelako banantzen dira onil honetan, fasearte baten bidez. Adibide bezala, ur eta olio emultsio baten kopuru txiki bat banandu nahi izanez gero, dekantazio onil batean sar daiteke. Bere horretan denbora nahikoa utzi ondoren, bi substantzien arteko banaketa argi bat agertuko da, eta, hori egin eta gero, bi zatitan bana daiteke. Horretarako, beheko balbulatxoa zabaldu eta dentsitate gehien duen likidoa isurtzen utzi behar da, kasu honetan, ura. Eta, bi likidoen faseartea balbulara iristen ari dela ikusten denean, jarioa mozten da. Honela, ura edukiontzi batean hartua egongo da, eta, olioa, dekantazio onilaren barnean.

Kimika organikoan, sarri erabiltzen da disolbagarri bat disolbatzaile batetatik ateratzeko. Horretarako, nahastezinak diren bi likido erabiltzen dira. Disolbagarria edo erauzi nahi den substantzia horietako batean egongo da disolbatuta. Gehituko den likidoa bestearekiko disolbaezina izango da, baina aldi berean erauzi nahi den substantziarekiko beste disolbatzaileak baino afinitate handiagoa izango du. Horregatik, bi likidoak onilean sartu eta nahastean, disolbagarria bigarren fase honetara igaroko da. Elkar ukitzen eta oreka kimikoan dauden nahasgarriak ez diren bi disolbatzailetan disolbaturiko disolbagarri baten kontzentrazioei, banaketa koefizientea esaten zaie.

Normalean, fase urtsua izaten da dentsitate gehien duena, eta, horregatik, onilaren behealdean dago. Fase organikoa, aldiz, dentsitate gutxiagokoa da, eta, honegatik, onilaren goikaldean egoten da. Hau ez da gertatzen kloratutako disolbatzaileak erabiliz gero (kloroformoa, metileno kloruroa, karbono tetrakloruroa...) hauek, dentsitate handiagokoa baitute eta, beraz, onilaren behealdean geratuko dira, ura goikaldean geratuko den bitartean.

## Kanpo estekak
Elizkaitz

**Elizkaitz** Aralarko mendilerroan dagoen mendi ugarietako bat da. Oa mendatetik iparralderantz dago. Iparraldetik, mendi honen tontorra, Uni izeneko mendixkarekin lotzen da, baita Uakorri mendiarekin ere.

## Irispideak 
Amezketatik, Arritzagako labarretik eta Guardetxetik, Malloa osoa jarraituz, Azkaratetik ere posible da Oako mendatea iristea, Aloixa-gañeko lautadatik igaroz, Beoin mendiaren tontorpetik. Azkaratetik, beste bide bat ere har daiteke, Astunalde izeneko lepora heldu eta Uakorri inguratu mendi honen mendebaldeko aurpegitik, Elizkaitzera igotzeko.

## Bitxikeriak 
Uni, mendixka laua da. Ustez, bertan, pilotaleku bat zegoen, pilotan jokatzeko. Kirol hau, mendizerrako artzainen artean oso ohikoa zen. Toki lauetan jokatzen zen, ordekatan, non, zelaiak banatzen zituen marra bat egiten zen. Hortaz, antzinako tenis itxurako kirol bat zen. Esaten denez, partiduak hogeitabi tantutara jokatzen ziren, eta, puntu kopuru hau, oraingo esku pilotan mantentzen dena dela, pilotalekuan jokatzen dena.

## Berezitasunak 
Elizkaitz mendiak, bere tontorrean, Euskal Herriko beste hainbat mendik bezala, burnizko gurutze bat du. Elizkaitzeko Hortza ere nabarmendu behar da.

## Kanpo estekak
Opole

**Opole** (alemanez *Oppeln*, txekieraz *Opoli*, silesieraz *Uopole*) Poloniako hego-mendebaldeko hiria da. Oder ibaiaren ertzean kokaturik dago. 1217an hiri titulua jaso zuen eta gaur egun, 1950etik, Opoleko voivoderrikoko da. Horrez gain, Silesia Garaia eskualdearen hiriburu historikoa da.

## Hiri senidetuak 
Opolek ondorengo hiriekin ditu senidetza-hitzarmenak:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Amazonas (estatua)

**Amazonas** Brasilgo ipar-mendebaldean dagoen estatua da, herrialde osoko handiena dena.

1.570.745 km2-ko azalera dauka eta 3.262.741 biztanle zituen 2005ean (2.1 biz./km2).

Manaus hiriburua eta hiri nagusia da.

## Udalerriak 
## Pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?dob WHERE {
  { ?item wdt:P19 wd:Q40040. }
  UNION
  {
    ?item wdt:P19 ?pob.
    ?pob wdt:P131* wd:Q40040.
  }
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. }
}
|wdq=
|sort=P569
|columns=label:Artikulua,p19:Lekua,P569,P18
|thumb=80
|links=red
|min_section=2
}}

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa
* Amazonas

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
Antagonista

**Antagonista** protagonistak edo heroiak aurre egin beharreko pertsonaia edo pertsonaia taldea da, batzuetan erakundea ere izaten dena. Gatazka bat egon dadin behar den indarra irudikatzen du. Heroiak bilau bati aurre egin behar dion istorioen ohiko estiloan, biak ala biak definitu daitezke bestearen protagonista edo antagonista bezala. Baina, kasuren batzuetan, istorioen sortzaileek, egoera konplexu ezberdinak sortu dituzte. Kasuren batzuetan, istorioa, bilauaren ikuspegitik kontatzen da, eta, kasu horietan, heroia da protagonista, eta, aurka egiten diotenak, antagonistak dira. Protagonistaren aurkakoa da, gaiztoa.

Istorioek ez dute heroi edo maltzur bezala identifika daitezkeen pertsonairik izan behar. Horren ordez, antagonista, istorioaren protagonista nagusiaren aurka egiten duten pertsonaia, pertsonai taldea edo indar naturalak izango lirateke. Antagonista, ez da, derrigorrez, gizakia izan behar, ezta "gaiztoa" edo "ona" ere. Antagonistak, elementu psikologiko edo mistiko bat ere irudika dezake.

## Kanpo estekak
It Happened One Night

***It Happened One Night*** 1934an Frank Caprak zuzendutako komedia erromantiko filma da, Samuel Hopkins Adamsen *Night Bus* eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
ezkerrera|thumb|250px|Filmaren eszena.

Ellie (Claudette Colbert) aita aberatsaren alaba bihurria da. Aitaren baimenarik gabe ezkondua, aitak ezkontza baliogabetu eta Miamira eramaten du. Elliek ihes egin eta New Yorkerako autobusa hartzen du, senarraren bila. Ibilbidean Peter Warne (Clark Gable) ezagutzen du, berari buruz artikulua idazten ari den kazetaria. Biek tratua ixten dute, batak ezer ez argitaratu senarra aurkitu arte eta besteak ihes ez egita. Baina, bien arteko amodioa haziko da.

## Pertsonai nagusiak 
eskuinera|thumb|250px|Filmeko autostopistaren eszena famatua.

## Sariak 
Oscar Sarietan bost sari nagusiak lortu zituen, emaitza lortzeko lehendabiziko filma izanda:
* Film onenaren Oscar Saria (Columbia Pictures eta Harry Cohn)
* Zuzendari onenaren Oscar Saria (Frank Capra)
* Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Clark Gable)
* Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Claudette Colbert)
* Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Robert Riskin)

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Josibaia

**Josibaia** (frantsesez eta ofizialki *Préchacq-Josbaig* eta okzitanieraz *Preishac de Geusvath*) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da.

## Demografia 
## Alkateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalkantita

**Kalkantita** CuSO4 formula kimikoa duen mineral sulfatoduna da. Izena grezieratik datorkio: *chalkos* eta *anthos* kobre eta lore esan nahi dute. Kobre metaketen oxidazio-zonen azken faseetan agertzen da, eta uretan disolbagarria denez, eskualde lehorretan ugariagoa da.

Kalkantita sulfato hidratatuen taldeko kiderik arruntena da. Taldeko beste sulfatoek konposizio kimiko bera daukate, kobre ioia salbu: jokokuitak manganesoa dauka kobrearen ordez, siderotiloak burdina eta pentahidritak magnesioa.

## Kanpo estekak
Saliese

**Saliese** (; ) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da.

Erdi Aroko bere arkitekturaz gain, bere bainuetxeak eta kasinoak ospea eman diote. Bainuetxeak 26 oligoelementu dituen eta itsasoarena baino 10 bider gaziago den ura erabiltzen du, erreumatologia, ginekologia eta pediatriarako aproposa dena.

## Geografia 
Béarn des gaves izeneko eskualdearen barnean kokaturik, Saliesek iparraldean Paueko uhaitza eta hegoaldean Salbaterra Bearnora doan Oloroeko uhaitza ditu.

RD30, RD330, RD430 eta RD933 errepideek udalerria zeharkatzen dute.

### Etxeak eta Auzoak 
* Arriubourdez
* Beigmau
* Caumia
* Donamarte-Cout
* Hiria
* Lescude
* Mondran
* Oihan
* Padu

## Demografia 
## Alkateak 
## Saliesetar ezagunak 
* Charles Foix (1882-1927) frantziar neurologoa;
* Joan Francés Tisnèr (1954) musikagilea;
* David Saint-Guily (1968) futbolari ohia.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rubén Cedeño

**Ruben Cedeño** (Caracas, 1952ko maiatzaren 21a - ) musikagile, margolari, idazle, konferentziagile eta metafisikoa, munduan ehundaka metafisika taldeen sortzailea. Conny Mendezen zuzeneko ikaslea izan zen. Bere heziketaren mezu nagusiak pentsamendu positiboa, norbere barne izakiarekin topaketa, Jaungoikoaren Zazpi Aspektuak eta barkamenaren praktika, Errukiaren Maitasuna eta erlijio handi guztietako santu eta maisuak ezagutzera ematea dira. Idazle Emankorra, Venezuelako Idasle eta Konpositore Elkarteko kidea. 310 liberuren autorea, batez ere metafisika eta buddhismoa, musika, Santu bizitza eta Maisuen inguruko gaiak jorratzen dituelarik eta 22 argitaletxe inguruk argitaratuak izanik, tartean "Kier" dagoelarik. Bere liburuak itzulita daude eta italieraz, ingeleraz, portugesez eta frantsesez argitaratuak. 75 herrialde inguruko eskualde arkeologiko, tenplu eta leku sakratuei buruzko grabaketa eta dokumental hezitzaileen autorea, Kalifornian Loto Doradok, Argentinako Editorial Plateada eta Rowena Victory Caracasko Argitaletxeak argitaratuak.

Caracaseko Juan Manuel Olivares Musika Eskolako Hezkuntza Ministerioak graduatua. Konpostelako Musika Kurtso Unibertsitario batean ikasi zuen Maria Oran sopranoarekin eta pianora lagundua izan zen Federico Mompou konpositore katalanaz eta Hungariako Zóltan Kodály kontserbatorioan ikasi zuen. Ezaguna da literatura musikalaren barruan lehen eta bigarren haurtzarorako egindako obra akademikoengatik, Venezuelako delinkuentzia prebentzio programetan haurzaro organismo babeslearentzat konposatuak, bertan ondorengoak aurkitzen direlarik: "Misa de mi Tierra", lehen aldiz Lebrun Kardinalak egindako elizkizuna eta Luís Herrera Campins Errepublikako Presidentearen asistentziaren aurrean burutua; "Canta Infantil Simón Bolivar" Simón Bolívar Askatzailearen Jaioteguneko 200.urteko oroitzapen lana; "Oratorio Infantil de Navidad" eta "Suite Abiliana".

Bere lanagatik esker ona jaso du Venezulako hezkuntza instituzio eta beste hainbat herrialdeengandik, besteak beste: Mexikoko Indar Armatuak 2004. urtean; Montevideo-Uruguay-ko Jauregi Legegilea 2007an; Cabala Aldizkariko erreportari Onena 2002an. Bere izena Venezuelako Musila Entziklopedian agertzen da. Hitzaldiak ematen ditu munduan zehar, Europa, Asia eta Amerika kontinente osoan, non telebista eta irratietako hainbat elkarrizketen objektua den. Bere lana onura ekonomkorik bereganatu gabe burutzen du, eta promozio pertsonalik ere ez du jasotzen.
Salbaterra Bearno

**Salbaterra Bearno** (frantsesez eta ofizialki *Sauveterre-de-Béarn* eta okzitanieraz *Sauvatèrra*) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da. Bearnon kokatu arren, euskal eremutik hurbil dago. XV. mendean, Arnold von Harff bidaiariak nafar hiribildutzat dauka, eta "Bizkaian" kokatzen du, euskal lurraldean, alegia.

## Auzoak 
* les Agnès ;
* las Bordes ;
* Castéra ;
* Oreyte (1829an Salbaterrari lotuta) ;
* Sunarthe (1829an Salbaterrari lotuta) ;
* la Ville.

## Demografia 
## Alkateak 
## Salbaterrar ezagunak 
* Pierre-Henri Teitgen (1908-1997) abokatua eta politikaria. Frantziako Justizia ministroa 1945 eta 1946 bitartean eta Estatuko Informazio ministroa 1949 eta 1950 bitartean.
* Francis Haget (1949-) errugbilari ohia, Biarritz Olympiquen egondakoa.

## Ondarea 
* San Andres eliza
* Kondairaren zubia
* Monréal dorrea

## Herri eta hiri senidetuak 
, 1993

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xütxe

**Xütxe** (frantsesez, okzitanieraz eta ofizialki *Sus*) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da.

## Demografia 
## Alkateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sus

**Sus** hurrengo gauzak izan daitezke:

## Biologia 
* ***Sus***: Suido familia biologikoaren generoetako bat.

## Geografia 
* **Xütxe**: Bearnoko udalerria.
* **Sus**: Azerbaijango herrixka.
* **Sus** edo Souss: Marokoko eskualdea

## Informatika 
* **Single Unix Specification**
Alemaniako futbol selekzio nazionala

[thumb|300px|Alemania eta [Herbehereetako futbol selekzio nazionala|Herbehereen arteko 1974ko finala.]]
[thumb|300px|Jokalariak [2014ko Munduko Futbol Txapelketako garaipena ospatzen.]]
[thumb|180px|[Franz Beckenbauer jokalari historikoa.]]

**Alemaniako futbol selekzio nazionala** herrialde hartako futbol federazioak (*Deutscher Fußball-Bund*, DFB) abiatu zuen 1908an, lehenengo partida ofiziala jokatu zutenean. 1949tik 1990 arte bi taldetan (Alemaniako Errepublika Federala eta Alemaniako Errepublika Demokratikoa) banatu zen, arrazoi politikoengatik.

Historia osoko talderik hoberenetarikoa dugu nazioartean, izan ere Mundu Txapelketa lau aldiz irabazi baitute, hiru aldiz Europako txapelketa, eta hiruna aldiz Munduko eta Europako txapeldunordeak izan baitira.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (4): 1954, 1974, 1990 eta 2014
* Txapeldun orde (4): 1966, 1982, 1986 eta 2002

### FIFA Konfederazio Kopa 
* Txapeldun (1): 2017.
* Hirugarren 2005ean

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (0)
* Txapeldun orde (1): 2016.
* Ekialdeko Alemaniak:
** Txapeldun (1): 1976
** Bigarren (1): 1980
** Hirugarren (2): 1964 eta 1972

### Europako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (3): 1972, 1980 eta 1996
* Txapeldun orde (3): 1976, 1992 eta 2008

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Irabazi dituen Munduko Txapelketak 
### Azken txapelketak 
## Jokalari aipagarrienak 
2022ko azaroaren 16an eguneratua.

### Parte hartzeak 
[thumb|220px|[Lothar Matthäus da partida gehien jokatu dituen jokalaria.]]

### Goleatzaileak 
[thumb|220px|[Miroslav Klose da golegile nagusia.]]

## Gaur egungo taldea 
## Ohorezko kapitainak 
Alemaniako selekzioak izan dituen kapitainen artean bost jokalari handi **ohorezko kapitain** izendatu dira:
* Fritz Walter (1951 - 1956)
* Uwe Seeler (1961 - 1970)
* Franz Beckenbauer (1971 - 1997)
* Lothar Matthäus (1987 - 1999)
* Philipp Lahm (2004 - 2014)

## Emakumezkoen selekzioa 
|}
thumb|250px|2012ko taldea.
thumb|150px|Birgit Prinz.
Emakumezkoen futbolean ere mundu mailako selekzio indartsua da Alemaniakoa. Bi aldiz irabazi du Munduko Futbol Txapelketa eta zortzi aldiz Europakoa.

### Historia 
1982ko azaroaren 10ean jokatu zuen lehenengo partida. Koblenzen jokatu zen eta alemaniarrek 5-1 irabazi zioten Suitzari. Zazpi aldiz hartu du parte Munduko Futbol Txapelketan eta bitan izan da garailea. Europakoan 9 aldiz hartu du parte eta zortzitan irabazi. Birgit Prinz izan da selekzioaren izarra, 1994 eta 2011 artean aritu zen eta parte hartze gehien izan duen jokalaria izateaz gain, gol gehien ere berak sartu ditu.

### Palmaresa 
* Munduko Futbol Txapelketa:
** Txapelduna (2): 2003, 2007
** Finalista (1): 1995
* Olinpiar Jokoak:
** Txapelduna (1): 2016.
** Finalista (0)
** Hirugarrena 2000, 2004 eta 2008 urteetan.
* Europako Futbol Txapelketa:
** Txapelduna (8): 1989, 1991, 1995, 1997, 2001, 2005, 2009, 2013
* Algarveko Futbol Kopa (3): 2006, 2012, 2014

### Jokalari onenak 
* Partehartze gehien:

* Golegile nagusiak:

## Ikus, gainera 
* Bundesliga

## Kanpo estekak 
* DFBren webgunean selekzioaren atala
Parc des Princes

**Parc des Princes** estadioa (euskaraz *Printzeen Parkea*) Parisko 16. kantoian dagoen estadioa da. Hasieran, Velodromo bat zen eta bertan Frantziako Toura amaitzen zen. Garai batean, Frantziako Estadio Nazionala izan zen Stade de France estadioa eraiki zuten arte. Egun, 48.712 lagunentzako eserlekuak ditu eta bertan txapelketa asko antolatu izan dira. Paris Saint-Germain FC futbol taldearen egoitza da eta bertan etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

## Partidak 
* UEFA Euro 1960ko Finala (1960)
* UEFA Euro 1984ko Finala (1984)
* Europako Kopako Finala (1956)
* Europako Kopako Finala (1975)
* Txapeldunen UEFA Kopako Finala (1978)
* Europako Kopako Finala (1981)
* Txapeldunen UEFA Kopako Finala (1995)
* UEFA Kopako Finala (1998)
* Munduko Futbol Txapelketako zenbait partida (1998)
* Heineken Kopako Finala (2000-01)
* Munduko Errugbi Txapelketa zenbait partida (2007)
* UEFA Euro 2016 zenbait partida

## Kanpo estekak
Stade Vélodrome

edo euskaraz, *Belodromo Estadioa*, Frantziako Marseilla hirian dagoen futbol estadioa da. Bertan Olympique Marseilla talde frantziarrak jokatzen du, nahiz eta batzuetan, Frantziako errugbi selekzioak erabiltzen duen.

## Partiduak 
ezkerrera|200px
* Munduko Futbol Txapelketa (1938)
* Munduko Futbol Txapelketa (1998)
* Munduko Rugby Kopa (2007)

## Kanpo estekak 
* Stade Vélodrome estadioaren webgunea
Caravacako gurutzea

[thumb|[Lignum crucis.]]
**Caravacako gurutzea** "lignum crucis" bat da. Hau da, Jesus gurutziltzatua izan zen gurutzeko zati bat. Bi beso horizontal dituen aitalehen gurutze formako erlikia ontzi batean kontserbatzen da. Gurutzearen goiko beso horizontalak, 7 zentimetroko luzera du, eta, behekoak, berriz, 10ekoa. Bere beso bertikalak, berriz, 17 zentimetroko luzera du. Caravaca de la Cruz herriko Benetako Gurutzearen Erret Alkazarraren Basilikan kontserbatzen da.

## Kanpo estekak
Eskafoide (karpoa)

**Eskafoidea** giza gorputzeko hezur bat da, bikoitia, eskumuturrean. dagoena Laburra, hanpatua eta kubo formakoa, sei aurpegiduna, horietatik hiru, artikularrak.

Karpoko lehen ilarako lehen kanpoaldeko hezurra da. Erradioarekin, ilargi-formako hezurrarekin, hezur handiarekin, trapezoidearekin eta trapezioarekin artikulatzen da.

## Ikus, gainera 
* Eskafoide (tartsoa)

## Kanpo estekak
Goierriko autobus lineak

Udalerri hauek hartzen ditu: Altzaga, Arama, Ataun, Beasain, Gabiria, Gaintza, Idiazabal, Itsasondo, Lazkao, Legorreta, Mutiloa, Olaberria, Ordizia, Ormaiztegi, Segura, Zaldibia, Zegama, Zerain eta Zumarraga.

## Lurraldebus 
### L1 Linea 20px (Zaldibia-Idiazabal) 
* **Zaldibia**zegama
** Arrese
** Herri gunea
** Bilore
** Logos
* **Ordizia**
** Zubia
** Tximista
** Geltokia 20px|Aldirikoak-RENFE 20px|Brinkola-Irun
** Urdaneta
* **Beasain**
** Porteria CAF
** Udaletxea 20px|Udaltzaingoa
** Pergolak
** Geltokia 20px|Aldirikoak-RENFE 20px|Binkola-Irun 10px|Madrilera Trena
** Aspace
** Antzizar 20px|Kiroldegia
* **Iurre**
** Olaberriako bidegurutzea
** Carrefour
** Praxair
* **Idiazabal**
** Korta Ojarbi
** Donatoenea
** Poyam
** Erdigunea Eliza

### L2 Linea 20px (Ataun-Beasain) 
* **Ataun**
** Kaxeta
** Atxurrena
** Sagarte
** Ergoiena
** Iturritza
** San Gregorio Sutegi
** Frontoia 20px|Kiroldegia
** Zubia mediku etxea 20px|Osasun Zentroa
** Matasoro bidegurutzea
** Arrondoa
** Astigarraga
** Bittor jatetxea
** Ataun irteera
* **Lazkao**
** Hirigoien 34
** Hirigoien 14
** Lazkao Txiki zelaia
** Hiribarren 1
** Senpere Tubos Arrizabalaga
* **Ordizia**
** Urdaneta
** Geltokia 20px|Aldirikoak-RENFE 20px|Brinkola-Irun
** Arboleda Fray Andres
** Garagartza
** Urdaneta
* **Beasain**
** Porteria CAF

### L3 Linea 20px (Legorreta-Zumarraga) 
* **Legorreta**
** Erdigunea
* **Itsasondo**
** Erdigunea
* **Ordizia**
** Zubia Oteginea
** Tximista
** Geltokia 20px|Aldirikoak-RENFE 20px|Brinkola-Irun
** Urdaneta
* **Beasain**
** Porteria CAF
** Udaletxea 20px|Udaltzaingoa
** Pergolak
** Geltokia 20px|Aldirikoak-RENFE 20px|Binkola-Irun 10px|Madrilera Trena
** Aspace
** Antzizar 20px|Kiroldegia
** Salbatoreko bidegurutzea
* **Ormaiztegi**
** San Andres 11
* **Zumarraga**
** Zumarragako Eskualde Ospitalea 20px|Ospitalea

### L4A Linea 20px (Beasain-Gabiria) 
* **Beasain**
** Erdigunea
* **Gabiria**
** Ormaiztegirako Bidegurutzea
** San Andres

### L4B Linea 20px (Mutiloa-Beasain/Ordizia) 
* **Mutiloa**
** Erdigunea
* **Zerain**
** Erdigunea
* **Olaberria**
** Herrira igoera
** Arrieta rotonda
* **Lazkao**
** Lazkaoko sarrera
** San Jose Auzoa (asteazkena bakarrik)
* **Beasain**
** Geltokia 20px|Aldirikoak-RENFE 20px|Binkola-Irun 10px|Madrilera Trena
* **Ordizia**
** Geltokia 20px|Aldirikoak-RENFE 20px|Brinkola-Irun (asteazkena bakarrik)

### L4C Linea 20px (Gaintza-Ordizia) 
* **Gaintza**
** Erdigunea
* **Altzaga**
** Erdigunea
* **Arama**
** Erdigunea
* **Ordizia**
** Fray Andres Etorbidea

### Gaueko zerbitzuak 
* L5A Linea (Zaldibia-Ataun): Zaldibia - Ordizia - Beasain - Lazkao - San Martin - San Gregorio
* L5B Linea (Zegama-Legorreta): Zegama - Segura - Idiazabal - Iurre - Beasain - Ordizia - Itsasondo - Legorreta

## Continental 
### Madril-Donostia 
## Pesa 
### Eibar-Iruña 
### Donostia-Bilbo 
## Estellesa 
### Logroño-Donostia 
## Kanpo estekak
Cabaret (filma)

***Cabaret*** 1972an Bob Fossek zuzendutako filma da, Christopher Isherwooden *The Berlin Stories* eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
1930eko hamarkadako Berlinen, Weimar Errepublikaren bukaeran, Sally Bowles estatubatuarrak (Liza Minnelli) *Kit Kat Club* kabaretean abesten du, Zeremonien Nagusiaren (Joel Grey) zuzendaritzapean. Bryan Roberts idazle britainiarra (Michael York), Berlingo ostatu batera heldu da non Miss Schneider (Elisabeth Newman) nagusia, Miss Kost (Helen Vita) emagaldua eta Herr Ludwig (Ralph Walter) eleberri pornoen argitaratzailea bizi dira. Bryanek Sally ezagutu eta honek Firtz Wendel (Fritz Wepper) aurkeztu eta gero, Bryanek Firtzi ingelesezko klaseak emango dizkio.

Klaseetan, Fritzek Natalia Landauer (Marisa Berenson) judua ezagutu eta maiteminduko da. Bitartean, Maximiliam (Helmut Griem) aristokrata bisexualak Sally eta Bryanekin harremanetan hasten du.

Azkenean, Maximiliamek Alemaniatik ihes egingo du, Sallyk haurdun geratu eta abortatuko du, Bryanek etxera itzuliko da eta Natalia eta Fritzek elkarrekin ezkonduko dute.

## Pertsonai nagusiak 
* Liza Minnelli: Sally Bowles
* Michael York: Bryan Roberts
* Joel Grey: Zeremonien Nagusia
* Helmut Griem: Maximilian von Heune
* Fritz Wepper: Fritz Wendel
* Marisa Berenson: Natalia Landauer
* Elisabeth Newman: Miss Schneider
* Helen Vita: Miss Kost
* Ralph Walter: Herr Ludwig

## Abestiak 
*Abesti guztiak John Kanderrek eta Fred Ebbek moldatuak*

# "*Willkommen*" - Joel Grey
# "*Mein Herr*" - Liza Minnelli
# "*Tiller Girls*" - Joel Grey
# "*Maybe This Time*" - Liza Minnelli
# "*Money, Money*" - Joel Grey
# "*Two Ladies*" - Joel Grey
# "*Heiraten*" - Greta Keller
# "*Tomorrow Belongs To Me*" - Oliver Collignon
# "*If You Could See Her*" - Joel Grey
# "*(Life is a) Cabaret*" - Liza Minnelli

## Sariak 
Cabaretek 10 Oscar Sarietarako izendapenak lortu zituen 1973an, eta zortzi lortu: zuzendari onenarena (Bob Fosse), emakumezko aktore onenarena (Liza Minnelli), gizonezko bigarren mailako aktore onenarena (Joel Grey), argazkigintza onenarena, muntatze onenarena, soinu banda onenarena, zuzendaritza artistiko onenarena eta soinu onenarena (hala ere, ez zuen film onenarena lortu *The Godfather* garailea izanik).

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Alagoas

**Alagoas** Brasilgo ekialdean dagoen estatua da.

27.767 km2-ko azalera dauka eta 3.018.632 biztanle zituen 2005ean (109.9 biz./km2).

Maceió hiriburua eta hiri nagusia da.

## Udalerriak 
## Pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?dob WHERE {
  { ?item wdt:P19 wd:Q40885. }
  UNION
  {
    ?item wdt:P19 ?pob.
    ?pob wdt:P131* wd:Q40885.
  }
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. }
}
|wdq=
|sort=P569
|columns=label:Artikulua,p19:Lekua,P569,P18
|thumb=80
|links=red
|min_section=2
}}

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
Oinezko

[thumb|320px|eskuinera|[Txurruka kalea (Donostia) oinezkoen kalea.]]
**Oinezkoa** kale eta bideetan oinez dabilen pertsona da. Batzuetan, testuinguruaren arabera, oinezkoa zaldizkoari edo gidariari kontrajartzen zaio. Oinezkoen abiadura 1 m/s inguru da (hau da, batez beste 3,6 km/h: 2,5-4 km/h bitartean baldintza ertainetan dagoen txangozale batentzat eta 4-5 km/h bitartean hiri-ingurune batean). Lur lauan, 4 km/h-tik behera ibilera arrunta izango da, 4-5 km/h bitartekoa ibilera dinamikoa, 5-6 km/h bitartekoa ibilera lasterra eta 6 km/h-tik gorakoa kirol-ibilera. 2012an, 50 kilometroko errekor atletikoa 3 h 42 izan zen, hau da, 13,5 km/h-ko batez bestekoa.

Zenbait hiritan oinezkoentzako bakarrik diren kale batzuk daude.

Oinezkoak dira ere hiru kasu hauek betetzen dituzten pertsonak:
* neurri txikiko motorrik gabeko ibilgailuak bultzatzen edo arrastaka eramaten dituzten pertsonak.
* zikloa edota bi gurpildun ziklomotorra oinez daramatenak.
* motorrik gabeko zein motordun gurpil-aulkian ibiltzen direnak.

## Ibilgarritasuna 
Ibilgarritasuna, norbaitentzat eremu baten oinez ibiltzea zein erraza den neurtzen duen izaria da. Hiri ingurunean, oinezkoari kaletik oztoporik gabe mugitzeko aukera ematen dion ezaugarria da. Ibiltzeak abantaila asko ditu osasunean, ingurumenean eta ekonomian, baina ibilera ebaluatzea erronka bat da, faktore objektibo eta subjektibo ugari kontuan hartzen baititu. Ibilgarritasunean eragina duten faktore batzuk dira: oinbideen presentzia eta kalitatea, ibilgailuen eta errepidearen zirkulazioaren baldintzak, hirigintza-erabileren ereduak, eraikinetarako irisgarritasuna eta segurtasuna. Zenbait hiritan beste hainbat faktore ere gehitzen dira: kale-saltokiak, jatetxeetako mahai eta aulkiak (terrazak), espaloi estu edo egoera txarrekoak, eraikuntza materialak, zuhaitzen sustraiak, publizitaterako hiri-altzariak eta seinaleak eta abar.

Ibilgarritasunaren eta garraio publikoaren arteko konbinazioa kontzeptu garrantzitsua da hirigintza jasangarrian. Hiri-mugikortasunaren ideia da mugikortasun-moduen artean oreka bat egotea eta guztiek espazio publikoa partekatzea.

## Osasuna eta ingurumena 
Ibiltzea ariketa fisiko osoa da, eta pertsonen osasunerako onuragarria. Ariketa erregular gisa, obesitatea eta lotutako osasun arazoak prebenitu ditzake. Automobilez mugitzeko ohitura hedatuak, are ibilbide laburretan, nabarmen areagotzen ditu osasun-arazo horiek.

Era berean, oso egokia da garraiobide gisa, merkea delako eta ez duelako kutsatzen. Autoz bidaia laburrak egin ordez, oinez egiten badira, errekuntza-ibilgailuen igorpenen zati handi bat murriztu liteke, batez ere motor hotzak bereziki kutsagarriak baitira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bidazti
* Oinbide
* Ibilgarritasun

## Kanpo estekak
Ekialdeko Kaio Shin

**Ekialdeko Kaio Shin** (jatorrizko japonieraz 東の界王神 edo *Higashi no Kaiō Shin ?*) Dragoi Bola manga eta Dragoi Bola Z animeko fikziozko pertsonaia da. **Kaio Shin**, **Shin** edo **Neptuno Errege Handia** ere deitua izan da. Unibertsoa mehatxu handietatik babesteaz arduratzen den jainkoen jainko diren, bost Kaio Shinetako bat da eta pertsonaia hau unibertsoaren ekialdeko zatia zaintzeaz arduratzen da. Kaio Shinen planetan bizi da.

**Shinek** borrokarako indar handia eta teknika bereziak dauzka, normalean energia uhinak. Hegan egiteaz gain botere psikiko eta magikoak ere badauzka. *Bateraketa* eta gero bere indarra eta teknikak izugarri hobetzen dira eta gainera Kibitoren teknikak ere bereganatzen ditu, *Bat-bateko lekualdaketa* esaterako.

## Biografia 
**Ekialdeko Kaio Shin** Boo Ahaltsuaren aurkako borrokatik bizirik iraun zuen bakarra izan zen. Beste Kaio Shin guztiak akabatu zituen Book eta **Ekialdeko Kaio Shinek** plan bat burutu zuen hau garaitzeko. Boo esferan harrapatuta zegoenean bere sortzaile Bibidi akabatu zuen inork gehiago askatu ez zezan.

Honen ostean bere laguntzaile Kibitorekin batera jainkoen lanarekin jarraitu zuen, baina Booren mehatxua itzuli zen, Babidik (Bibidiren semea) hau askatzeko asmoa baitzuen. **Kaio Shin** eta Kibito Lurrera joan zen eta Arte Martzialen Txapelketan parte hartu zuen **Shin** izenarekin. Bertan Son Goku eta lagunak ezagutu zituen. Baina hauen laguntza eta guzti ere ezin izan zuen Boo Ahaltsuaren berpiztea saihestu.

Son Gohanekin batera **Shinek** munstroaren aurka borroka egin zuen, baina garaituak izan ziren. Kibitok biak salbatu eta Kaio Shin planetara eraman zituen. Bertan Shinek, Gohan Z Ezpata ateratzen saiatzea nahi zuen. Hau ateratzen zuena indar ikaragarri baten jabe egingo zen. Gohanek ezpata atera zuen baina ez zuen indar hori lortu. Horren ordez duela 15 belaunaldiko Kaio Shin bat askatu zuten.

Gohan berriz ere garaitua izan zenean, Gokuk bere semea salbatzeko Lurrera joatea erabaki zuen baina abiatu aurretik Kaio Shin Agureak Potala belarritakoak eman zizkion bere semearekin bateratu zedin. Hauek nola zebiltzan erakusteko **Ekialdeko Kaio Shini** eta Kibitori bateratzeko eskatu zien, **Kibitoshin** gerlaria sortuz. Baina Kaio Shin Agureari ahaztu egin zitzaion bateraketa betierekoa zela esatea eta beraz **Kaio Shin** eta Kibito ezin izan ziren berriz banatu.

Dragoi Bola GTn **Kibitoshinek** Goku salbatu zuen bere *Bat-bateko lekualdaketa* teknikarekin, hau Vegeta Umek akabatzeko zorian zegoela. Planeta Sakratuan Kaio Shin Agureari Gokuren buztana ateratzen lagundu zion, hau indartsuago bilaka zedin.

Gero Dende eta Popo Umerengandik askatu zituen *Ur Sakratuaren* laguntzaz ipini zituen arrautzak txikituz. Gero berdina egin zuen Z gerlariekin eta gizaki guztiekin ere.

Ume eta Gokuren arteko borroka amaitu ostean, Lurtar guztiak Plant planetara eramaten lagundu zuen.

## Kanpo estekak
Harraska

[thumb|alt={{PD-Art|250px|[Altzairu herdoilgaitzezko harraska.]]
**Harraska**, **sukaltarri**, **txurrutarri** edo **dala** sukaldean, janaldi bakoitzaren ondoren, harrikoa egiteko erabiltzen den tokia da. Gaur egungo sukaldeetan portzelanazko edo altzairu herdoilgaitzezkoa izan ohi da, beste material batzuekin ere egiten den arren. Adibidez, esmaltedun altzairua, zeramika, haitzurdina, gresa edo konpositearekin. Txorrota bat izaten du, eta bertatik irteten da harrikoa egiteko ura. Bi zatitan banatuta dago: bata, garbitzeko erabiltzen dena, eta bestea lehortzeko. Baina azken hau gero eta sukalde gehiagotan desagertu da.

## Ikus, gainera 
* Konketa.
* Latsarri.
Altzairuzko ukabila

thumb|Altzairuzko ukabil bat
**Altzairuzko ukabila**, zuzenean pertsonaren eskura, edo, zehatzago esanda, esku uharrari eta eskuko hatz koskorrei egokitutako egitura bat duen arma zuri bat da. Honekin, ukabilkada bat joz gero, etsaiari eragindako lesioak, ukabil hutsez jota baino are kaltegarriagoak dira. Arma zuri oso arriskutsua da. Izan ere, burezurra oso modu azkar eta errazean apur dezake.

Ohi, metal oso gogorretan fabrikatzen da: altzairua, aluminioa, beira zuntza, eta, kasuren batzuetan, brontzea, zilarra edo urrea. Ohikoa da skinhead eta banda mexikarrak bezalako azpikulturen artean. Denbora batez, AEBetako armadak erabili zuen Bigarren Mundu Gerran eta Vietnamen.

## Kanpo estekak
Huétor Vega

**Huétor Vega** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 10.900 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Huétor Vegako Udala
Erlabeltzeko Puntie

**Erlabeltzeko Puntie** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Txindokiren mendebaldeko aurpegian dago.

## Irispideak 
Txindokiren mendebaldeko aurpegian, Erlabeltzeko Puntien tontorrera iristera ahalbidetzen duten hainbat eskalada bide dago. Garrantzitsuena, mendebaldeko gailurrekoa da. Honen oinarrian bertan hasten da, Amezti lepoan. Pasabide errez batzuekin hasten da, diedro batetara iritsi arte. Honi jarraiki, irtengune batzuk daude, gailurraren ahora daramatenak. Pitzadura batetara jeisten da eta, airean egindako pausoekin hartzen den tximinia batetatik igotzen da. Hegoaldeko aurpegira pasatzen da, plataforma baten bidez, berriz lehengo tximiniara itzultzeko. Orduan, helduleku txikidun plaka lau bat dago (Frontoia izena hartzen duen pasabidea) eta hegoaldeko aurpegira jeisten da. Belar kanal batek, hasierako diedrora daroa, zein eskuinetik hartzen den. Bidea ixten duen irtengune bat ezkerretik hartzen da, eta malda belartsu batetara irtetzen da. Hemen, gailurra hartzen da. Irtengune errez batzuek, Erlabeltzeko Puntien tontorrera daroate, eta, nahi izanez gero, ondoren, Txindokira.

## Berezitasunak 
Tontorrean, Gasteizko San Ignacio mendi elkarteko neska gazte baten omenezko gurutze bat dago. Izan ere, neska hau, bat-batean, Txindokiren tontorretik erori zen.

## Kanpo estekak
Patton (filma)

***Patton*** 1970ean Franklin J. Schaffnerrek zuzendutako filma da, George S. Patton jeneralaren bizitzan oinarrituta.

Pelikula Euskal Herrian (Iruñean eta Urbasan), Espainian eta Tunisian grabatua zen.

## Argumentua 
Filmak George S. Patton (George C. Scott) jeneralaren bizitza kontatzen du Bigarren Mundu Gerran. Hasieran, Pattonek Ipar Afrikako kanpainan dauden tropen agintea hartuko du Kasserineko igarobideko batailaren ondoren eta El Guettarren garaipena lortzen du. Gero, 1943ko Siziliako inbasioan hartuko du parte Bernard Montgomeryrekin Messina hartzeko lehian. Bere izaera dela eta, Washingtonek Normandiako Lehorreratzeatik kanpo utziko du baina bere kidea Omar Bradley jeneralak (Karl Malden), Hirugarren Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren agintea emango dio eta Ardenetako batailan eta "Westwall" hausteko batailan hartuko du parte.

## Pertsonaiak 
* George C. Scott: George S. Patton jenerala
* Karl Malden: Omar Bradley jenerala
* Stephen Young: Chester B. Hansen
* Michael Strong: Hobart Carver
* Michael Bates: Bernard Law Montgomery jenerala
* Frank Latimore: Henry Davenport
* Morgan Paull: Richard N. Jenson
* Karl Michael Vogler: Erwin Rommel kanpo mariskala
* Siegfried Rauch: Steiger kapitaina
* Richard Münch: Alfred Jodl
* John Doucette: Lucian Truscott
* Paul Stevens: Charles R. Codman koronela
* Ed Binns: Walter Bedell Smith jenerala
* Jack Gwillim: Harold Alexander jenerala

## Sariak 
Oscar Sarietan zazpi sariak lortu zituen, tartean film onenarena eta zuzendari onenarena. George C. Scottek, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria lortu bazuen ere, gaitzetsi zuen.

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Ulianovsk

**Ulianovsk** (), 1780 arte **Sinbirsk** eta 1780-1924 bitartean **Simbirsk** () deitua, Errusiako hiria da, erresumaren mendebaldean dagoen Ulianovsk oblastaren hiriburua. Volga eta Sviyaga ibaien bilgunean dago, Moskutik 893 kilometrora. 2010ean 613.786 biztanle zituen.

Vladimir Leninen (*Vladimir Ilyich Ulyanov* sortzez) sorlekua izan zen, eta haren omenez jarri zitzaion Ulianovsk izena 1924an.

## Historia 
1648an eraiki zuten Simbirskeko gotorlekua, Volga ibaiaren ezkerraldeko muino batean, Errusiar Inperioaren sortaldeko mugak babesteko asmoz. Errusia Siberiarantz zabaldu ahala, Simbirsk hiriaren garrantzi estrategikoa apalduz joan zen. 1796an hiri bihurtu zen, eta Volga ibaiertzeko merkataritza guneetako bat zen. Arrantza, abeltzantza, nekazaritza eta basotik lortutako produktuak merkaturatzen zituzten.

1924ko maiatzaren 9an izena aldatu zioten hiriari, ordutik aurrera Ulianovsk deitua izateko, Vladimir Lenin politikari eta iraultzailearen omenean. Han jaioa zen 1870ean, eta jaiotzaren mendeurrena ospatzeko (1970.ean) hiriaren hainbat gune eraldatu zituzten, ulianovtarrekin lotura zuzena zuten eraikuntzak kasu.

Egun industria hiria da: autoak eta hegazkinak ekoizten dituzte, besteak beste.

## Klima 
Ulianovskek klima kontinental hezea du; udak beroak dira eta neguak hotzak.

## Hiri senidetuak 
Ulianovsk ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ulianovsktar ospetsuak 
* Vladimir Lenin
* Aleksandr Kerenski
* Ivan Gontxarov

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Bundesliga

[thumb|250px| 1924ko partida [1. FC Nuremberg eta Hamburger SV taldeen artean.]]
[thumb|250px|[FC Bayern München|Munichen 2010ko Bundesligako garaipena ospatzen.]]
[thumb|250px|[Borussia Dortmundeko jokalariak 2011eko Bundesligako garaikurrarekin.]]
[thumb|250px| [FC Schalke 04ren jarraitzaileak]]
**Fußball-Bundesliga** Alemaniako taldekako futbol txapelketa nagusia da, 1963an sortutakoa. Izen bera dauka Austriako txapelketak, bai eta bi herrialdeetako edozein kirol txapelketa gorenak ere.

Bundesliga 1963an sortu bazen ere, Alemanian XX mende hasieratik jokatu izan ziren txapelketak, garaiaren arabera izena, sistema eta taldeak desberdinak baziren ere. FC Bayern München da garaipen gehien lortu dituena, diferentzia handiz gainera.

## Podiuma 
## Palmaresa guztira 
## Historia 
### Hasierako txapelketak (1903-1932) 
|valign="top"|
|valign="top"|
**Garaipenak**

|}

### Hirugarren Reicheko txapelketak (1933-1945) 
|valign="top"|
|valign="top"|
**Garaipenak**

|}

### Gerra ondorengo txapelketak (1948-1963) 
|valign="top"|
|valign="top"|
**Garaipenak**

|}

## Bundesliga 
1963an sortu zen Alemaniako Bundesliga. Aldi berean Ekialdeko Alemanian DDR-Oberliga jokatzen ari zen. 1991-92 denboraldian, Alemaniaren bateratzearekin batera, ekialdeko taldeak Alemaniako futbol txapelketan sartu ziren. Lehenengo mailan Dynamo Dresden eta F.C. Hansa Rostock sartu ziren.

### Denboraldiak 
### Garaipenak (1964-2019) 
### Estatistikak 
[thumb|150px|[Gerd Müller zazpi aldiz izan zen golatzaile nagusia.]]
Bundesliga hasi zenetik, hona hemen hainbat datu aipagarri:
* **Taldeka:**
** Puntu gehien bildu dituen taldea: FC Bayern Münchenek 91 puntu lortu zituen 2012-13 denboraldian.
** Diferentziarik handiena: FC Bayern Münchenek 25 puntu atera zizkion Borussia Dortmundi 2012-13 denboraldian.
** Diferentziarik txikiena: Hainbat alditan lehenengo biek berdindu egin dute puntutan, 1977-78, 1982-83, 1983-84, 1985-86, 1991-92, 1999-2000 eta 2022-23 denboraldietan.
** Partida gehien irabazi: 29 garaipen lortu ditu FC Bayern Münchenek 2012-13 eta 2013-14 denboraldietan.
** Partida gutxien galdu: Partidarik ez zuen galdu Bayer 04 Leverkusenek 2023-24an.
** Gol gehien sartu: 101 gol sartu zituen FC Bayern Münchenek 1971-72 denboraldian.
* **Goleatzaile nagusia:**
** Gol gehien denboraldi batean: 41 gol sartu zituen Robert Lewandowskik 2020-21 denboraldian.
** Goleatzaile nagusi aldi gehienetan: 7 aldiz izan ziren Gerd Müller eta Robert Lewandowski goleatzaile nagusiak.

## 2022-23 denboraldiko taldeak 
## Ikus, gainera 
* Alemaniako Futbol Kopa
* DDR-Oberliga (Ekialdeko Alemaniako liga, 1947-1991)

## Kanpo estekak 
* Bundesligaren webgune ofiziala
*  Bundesligaren historia