Esmeraldas (Ekuador)

**Esmeraldak** Ekuadorreko ipar-mendebaldean dagoen kostaldeko hiri bat da. Esmeraldas kantonamenduaren egoitza eta Esmeraldas probintziako hiriburua da. Nazioarteko itsas portu bat eta aireportu txiki bat ditu (IATA kokapen identifikatzailea: ESM). Esmeraldas Ekuadorreko ipar-mendebaldeko itsas portu nagusia da, eta Pazifikoko kostaldean dago, Esmeraldas ibaiaren bokalean. Hiria eskualdeko nekazaritza eta zurgintza baliabideen merkataritza gune nagusia da, eta Ekuadorreko ipar-ekialdeko petrolio-eremuetatik datorren 504 km-ko Trans-Ekuadorreko oliobidearen amaiera da.

Esmeraldas oso ezaguna da Latinoamerikan, Ekuadorreko futbol selekzio nazionalean historikoki jokatu duten bertakoen kopuru handia dela eta.  Hiriko jarduera nagusiak merkataritza, industria eta nekazaritza dira. Paisaia ederrak dituzten hondartzak eta klima epela ditu, eta horrek inguruko turismo-helmuga bisitatuenetako bat bihurtzen du.

2016ko abenduaren 19an, 5,8 Richter eskalako lurrikara batek Esmeraldas hiria astindu zuen. 

## Ekonomia 
ezkerrera|thumb| Merkataritza portua
Esmeraldasko portua ekonomikoki garrantzitsua da Ekuadorko iparralderako, eta Balaoko portua petrolioa prozesatzeko instalazio garrantzitsua da. Hemen egurra eta egur-txirbilak esportatzen dira batez ere; bananak eta beste nekazaritza-produktu batzuk ere esportatzen dira.

### Nekazaritza eta abeltzaintza 
Lurzoruak arroza, artoa, afrikar palma, albaka eta hainbat fruta tropikal ekoiztea ahalbidetzen du. Baso-espezie nagusien artean hauek daude: chanula, baltsa,ereinotza, sandea, *Guaiacuma* eta tangarea. Behi eta txerri hazkuntza ere garrantzitsua da. Arrantza industria ere eskualdeko adierazle ekonomiko garrantzitsua da, eta korbina, pargo, lisa eta thuninia bezalako espezieak biltzen ditu.

### Industria 
alt=Aerial photo of oil refinery: many white storage tanks and smoke amid greenery|eskuinera|thumb| Esmeraldasko petrolio findegia
Esmeraldasko industriak manufaktura, egurra, produktu kimikoak eta petrolioa ditu. Kezkak daude Chacoko oihan tropikaleko basoen kudeaketari eta deforestazioari buruz. 

Andeetako gasbide transatlantikoa 1972ko abuztuan amaitu zen, Orienteko erreserbak Esmeraldaseko findegiekin lotuz, eta petrolio-industria da enplegatzaile handiena.  1987an, findegia lehen aldiz handitu zen eguneko 90.000 kupelera, eta bigarren hedapena, 110.000 kupelera, 1995ean gertatutakoa. Lantegia % 80ko gaitasunean ari da lanean gaur egun, eta 2014rako gaitasun osoa berreskuratzea espero da.  Bertan ekoizten den gasolina nahasketetarako erabiltzen da, bere aromatikotasun handiagatik.

## Klima 
Ekuadorreko kostalde gehiena bezala, Esmeraldasek klima erdi-idorra du (Köppen *BSh*), urtarriletik apirilera bitarteko urtaro euritsu batekin, maiatzetik abendura bitarteko urtaro lehor batekin, eta Humboldt itsaslasterraren lainoaren ondorioz eguraldi oso epela edo beroa eta lainotsua izaten duena .

## Turismoa 
eskuinera|thumb| Las Palmas hondartza
Turismo erakargarrien artean hondartzak, baso birjinak, Cayapas indigenen kultura, marimba eta afro-ekuadortar musika eta La Tolita gune arkeologikoa daude. Beste erakargarritasun batzuk Atacames dira, "koko eroagatik" (koko-lokoa, koko-urarekin egindako edari tradizionala) eta koral beltz eta gorriz egindako eskulanengatik famatua. Same, palmondo handien eta ur urdin lasaien eremua; Muisne, harea epeleko hondartza garbiekin, giro tropikalean karramarro gorriek bizi direnak; Quinindé, afrikar palmondo erraldoiekin eta guadúa etxeekin; eta Tonsupa, bere ilunabarrengatik famatua.

Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Sailak Ekuadorreko iparraldeko mugako eskualdera ez bidaiatzeko aholkatu du, Esmeraldasko iparraldeko zatia barne, delituak direla eta. 

## Azpiegiturak 
Errepide nagusiak kostaldetik doa La Tola, Lagarto, Montalvo, Rocafuerte, Río Verde, Camarones, Tachina eta San Mateo elkartuz. Beste ibilbideak hauek dira: Esmeraldas - Atacames - Súa - La Unión - Muisne - Esmeraldas - Quinindé (Rosa Zarate) Santo Domingo eta Quitora daramatenak. Quito - San Lorenzo trenbide sarea oraindik martxan dago.

Coronel Carlos Concha Torres Nazioarteko Aireportuak zerbitzu nazionalak eta nazioartekoak eskaini ditu Cali-ra (Kolonbia).

## Pertsona aipagarriak 
* Francisco de Arobe (1543an jaioa), mulatoen buruzagia
* Pervis Estupiñán (1998 jaioa), Brighton & Hove Albion taldeko futbolaria
* Darwin Rivas (1990ean jaioa), futbolaria
* Enner Valencia (1989an jaioa), gaur egun Fenerbahçen jokatzen duen futbolaria eta Ekuadorreko selekzioko kapitaina. 
* Gustavo Vallecilla (1999an jaioa), Columbus Crew taldeko futbolaria, Colorado Rapidsetik utzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esmeraldasko mapa