open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erg (basamortua)

[thumb|Erg bateko dunak, [Marokon.]]
**Erg-a** basamortu bateko hare eremua da. Arabierazko `arq (عرق, «duna-zelaia») hitzetik dator, Saharako hondarrezko dunek hartzen dituzten eskualdeak izendatzeko erabiltzen dena. Reg-a, berriz, basamortu harritsua da.

Saharako mendiguneetan urtaro euritsuan erortzen diren euriek potentzia handiko uharrak eratzen dituzte, mazeletatik materialak erauzi eta lautadara eramaten dituztenak, sakonune endorreikoetan galdu aurretik. Han, milaka urtetan zehar, haizearen eta uraren arteko ekintza bateratuak higakin hauek eraldatzen ditu. Modu horretan bi egitura ezberdin sortuko dira: erg-a, hareazkoa, eta reg-a, haizeak daraman hareak leundutako harriek eratzen duten harkadia.

Harea harkaitzen meteorizazioaren emaitza da, harriak zatikatuak izaten baitira oso tamaina txikikoak izateraino. Basamortuetan meteorizazioa mekanikoa izaten da: egunaren eta gauaren artean oso aldaketa termiko handiak izaten dira (egunez bero handia eta gauez hotza) eta horrek materialen dilatazioa eta uzkurketa eragiten du. Ziklo hauen ondorioz, harriak zartatu eta puskakatu egiten dira. Ondoren, haizeak harea altxatu eta harkaitzen aurka talka eginarazten dio, pixkanaka partikula berriak erauziz, urratzea deritzon prozesu batean. Haizeak harea distantzia handitara eraman dezake eta leku horietan metatu, dunak sortuz. Dunak ergaren ezaugarri bereizgarriak dira.

Ergak bi hemisferioetako 20 eta 40 paraleloen artean daude. Erg aktiboak urtean, batezbeste, 150 mm euri baino gehiago jasotzen ez duten lurraldeetara mugatzen dira. Handienak, Iparraldeko eta Hegoaldeko Afrikan, Mendebaldeko eta Erdialdeko Asian eta Australia erdialdean daude. Hegoamerikan, Peruko kostaldera eta Argentinako iparmendebaldera mugatzen dira. Iparramerikan Altarreko Basamortu Handia besterik ez dago, Mexikoko Sonorako basamortuan, iparralderantz Arizonako Yumako basamorturaino eta Kaliforniako hegoekialdeko Algodones Dunes-eraino hedatzen dena. Nebraskako Hareazko Muinoak, landaretzak finkatutako erg bat dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saja ibaia

**Saja** iparraldeko Espainiako ibaia da, Kantauriar mendilerroan jaioa eta Kantabriako mendebaldea zeharkatzen duena. Ia ahoan bertan, Torrelavegatik gertu Besaya ibaiarekin lotzen da, biek elkarrekin San Martín de la Arenako itsasadarra sortuz.

## Ezaugarri nagusiak 
* **Iturria**: Cordeleko mendilerroa (Campoo-Cabuérniga mankomunitatea), 1.700 metroko altueran.
* **Ahoa**: San Martín de la Arenako itsasadarra (Suances-Miengo).
* **Ibaiadar nagusiak**: Diablo, Navas del Rey, Argoza eta Bayones.
* **Urteko emaria**: 442 hm³.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Abrasio

[thumb|200px|[La Portada Monumentu Naturala, Txilen, itsas abrasioaren ondorioz eratua.]]

Geologian, **abrasioa** edo **urradura** arroken eta higakinen arteko marruskadurak sortutako higadura-mota bat da. Ohiko fenomenoa da kostaldean. Itsasoak joak, kostaldeek atzera egiten dute, eta amildegitik erauzitako harriek, itsasoak eragindako mugimenduz haien artean igurtziz *abrasio plataforma* zizelkatzen dute.

*Abrasio glaziarra* glaziar baten ohantzeak izotzean sartuta dauden eta glaziarrak berak eramandako material solidoen aldetik jasaten duen higadura da. Bikor finak direnean, *irin glaziarra* deitua, ibilguko harkaitzak, denborarekin leuntze glaziar bat hartzen du.

## Ikus, gainera 
* Meteorizazio

## Kanpo estekak
La Almudena katedrala

**Santa María la Real de la Almudena** katedrala Madrilgo (Espainia) elizbarrutiaren apezpiku-egoitza da. 102 metroko luzera eta 73 metroko garaiera duen tenplua da, estilo ezberdinak batzen dituelarik: neoklasikoa kanpoaldean, neogotikoa barrualdean, eta neoerromanikoa elizpean. Joan Paulo II.ak kontsakratu zuen 1993an, eta Madrilgo Artxidiozesiaren egoitza da.

Hiriaren erdialdean kokatuta dago, Madrilgo Errege Jauregiaren parean. Alboko atera Bailén kaletik iris daiteke, eta elizpera Mayor kaletik. Noveldako (Alacant) harria eta Colmenar Viejoko (Madril) granitoa baliatuz eraiki zen.

## Kanpo estekak 
*  La Almudena Katedralaren historia
*  La Almudena Katedralari bisita Madrilgo artxidiozesiaren webgunean
Amildegi (geologia)

[thumb|250px|[Moherreko Amildegiak. Irlanda]]
[thumb|250px|[Erraldoien Amildegiak, Tenerife, Espainia.]]
[thumb|250px|Amildegia [Argentinako Puerto Madrynen.]]
**Amildegia**, halaber **barga**, **erroitza**, **baxa** (Zub.) edo **botxua** (Zub.), malda bertikal malkartsua duen eraketa geografikoa da. Amildegiak mendi, faila edo ibai ertzetan aurki daitezke. Batez ere itsasbazterrean uhinen jardunaren ondorioz sortu denari **labarra** esaten zaio. Taula formako kostaldeko labar batek tamaina oso handia hartzen duenean, *itsaslabar* izena hartzen du.

Amildegiak, atmosferaren akzioak eragindako higadurari erresistenteak diren arrokez osatuta egoten dira, oro har arroka sedimentarioak, limonita, hareharria, dolomita edo kareharria, baina arroka igneoak ere aurki daitezke eraketa hauetan, basaltoa eta granitoa kasu.

Malkar bat, amildegi mota berezi bat da, faila tektoniko baten mugimenduagatik edo luizi baten ondorioz eratua. Amildegi gehienak, euren oinean, maldan amaitzen dira; gune idorretan edo amildegi handien azpian, ezponda, orohar, erauzitako arroka metaketa bat da, toki hezeagoetan, ezpondako arrokak, hezetasunak trinkotutako lur geruza batez estaliak geratzen diren bitartean, lurzoru bat eratuz.

Amildegi askok, urjauziak eta oinean zulatutako leizeak ere badituzte. Batzuetan, amildegiak, gailur baten amaieran amaitzen dira, harri egitura bereziak eratuz.

Munduko handientzat hartzen den amildegia, Torres del Trangoko ekialdeko aurpegia da, Pakistango Karakorum mendilerroan, 1.340 metroko altuerarekin, kostaldeko amildegirik handiena, 1.010 metrorekin, Hawaii uharteetako Kaulapapan dagoen bitartean.

Europako handiena Irlandan dago, Slieve League izena du eta 601 metroko altuerara iristen den itsaslabarra da.

## Ikus, gainera 
* Itsaslabar

## Kanpo estekak
Limonita

thumb|Limonita
**Limonita** izena, landareak, ur burdintsuetan elikatutako kaltetzetik datozen burdin mineral batzuei ematen zaie. Burdin hidratotzat har daitezke, formarik gabekoak eta kolore nabar ilunekoak dira.

Bere barietateen artean, hematite nabarra, etitea, zingiretako burdina eta estiprosiderita daude.

Antzina, tinte horia, mineral honetatik lortzen zen.

## Kanpo estekak
1952ko Neguko Olinpiar Jokoak

**1952ko Neguko Olinpiar Jokoak**, Norvegiako hiriburu den Oslon ospatu ziren, eta Neguko Olinpiar Jokoen VI. edizioa izan zen.

Oslo, 1952ko Neguko Olinpiar Jokoen egoitza bezala, 1947an aukeratu zuen Nazioarteko Batzorde Olinpikoak Estokolmon. Italiako Cortina d'Ampezzo, Neguko Olinpiar Jokoen hurrengo edizioko antolatzailea izango zena, eta 1932ko Jokoak antolatu zituen Lake Placide ere, hautagaiak izan ziren.

## Dominak 
## Gertaerak 
* Pierre Brunet frantziarraren ikasle zen Dick Button estatubatuarra, Olinpiar Joko batzuetako izotz gaineko patinaje artistikoko proban, jauzi hirukoitz bat egitea lortu zuen lehen pertsona izan zen.
* 150.000 pertsona baino gehiago joan ziren, eski jauziko proba ikustera, modu orokorrean, jendearen artean, joko hauek arrakasta handia izan zuten.
* Hjalmar Andersenek (Norvegia, izotz gaineko abiadura-patinajea), hiru domina lortu zituen bere kategorian.
* Veiko Hakulinenek (Finlandia, eski nordikoa), 50 kilometroko proba irabazi zuen, norvegiarrak garaituz, faboritoak eta etxekoak zirenak.
* Eslalom erraldoia, egitarau olinpikoaren zati izatera pasatzen da
* Emakumezkoen eski nordikoko 10 kilometroko proba, lehen aldiz jokatu zen joko hauetan.

 

## Kanpo estekak
Pas (ibaia)

**Pas** iparraldeko Espainiako ibaia da, Kantauriar mendilerroan jaioa eta Kantabriako izen bereko harana zeharkatzen duena. Pas haran ezagunari izen ematen dio.

## Ezaugarri nagusiak 
* **Iturria**: Castro Valnera eta Peñas Negras (Vega de Pas), 1.200 metroko altueran.
* **Ahoa**: Mogroko itsasadarra (Piélagos-Miengo).
* **Ibaiadar nagusiak**: Yera, Viaña, Barcelada, Jaral, Magdalena, Pandillo eta Pisueña.
* **Urteko emaria**: 572 hm³.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda
* Deva ibaia

## Kanpo estekak
Bilboaldeko musika taldeak

**Bilboaldeko musika taldeak** Bizkaiko eskualde horretan abiatu edo garatutakoak dira. Artikulu honetan, sortu ziren hamarkadaren arabera sailkatu ditugu.

## 1940ko hamarkada 
* Los Chimberos

## 1950eko hamarkada 
* Soroak
* Los Txikis
* Los Cinco Bilbainos

## 1960ko hamarkada 
* Mocedades

## 1970eko hamarkada 
* Los Mitos
* Oskorri

## 1980ko hamarkada 
* Dinamita pa' los Pollos
* Doctor Deseo
* Eskorbuto
* MCD
* Parabellum
* Skalope
* Vulpess
* Zarama
* Zer Bizio?

## 1990eko hamarkada 
* Ama Say
* Atom Rhumba
* Cancer Moon
* El Consorcio
* Idi Bihotz
* El Inquilino Comunista
* Platero Y Tu
* Zea Mays

## 2000ko hamarkada 
* 121 krew
* Biok
* Fito & Fitipaldis
* Four Friends
* Gora Japon
* Kloratita
* Loan
* El Mentón de Fogarty
* Motorsex
* Norte Apache
* Punkamine
* Split 77
* Suspenders
* Zartako
* Zein?

## 2010eko hamarkada 
* Huntza taldea
* Vulk

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Bibliografia 
* *"Lluvia, Hierro y Rock&Roll"*, Alvaro Heras Grohe. 2008.

## Kanpo estekak 
* "Historia del primitivo Rock en Bilbao"
Columbus

**Columbus** hitzak honako gauzetara egin dezake erreferentzia:

## Pertsonak 
* Kristobal Kolon edo Christopher Columbus.

## Lekuak () 
* Columbus: Ohion.
* Columbus: Georgian.
* Columbus: Illinoisen.
* Columbus: Indianan.
* Columbus: Kansasen.
* Columbus: Kentuckyn.
* Columbus: Minesotan.
* Columbus: Mississippin.
* Columbus: Montanan.
* Columbus: Nebraskan.
* Columbus: New Jersey.
* Columbus: Mexiko Berrian.
* Columbus: Ipar Carolinan.
* Columbus: Ipar Dakotan.
* Columbus: Texasen.
* Columbus: Wisconsinen.
* Columbus Hiria: Iowan.
Agáchate, que disparan

***Agáchate, que disparan***, 1968an Manuel Estebak zuzendutako film espainiar bat da, protagonista bezala, Pili eta Mili ahizpa bikiak dituena.

## Istorioa 
Giro beltza duen filma da, non, espioitzaren istorioa, garaiko eta Pili eta Mileren musikal eta dantza tipikoekin nahasten den.

## Aktoreak 
* Pili eta Mili
* Alfredo Alaria
* Pedro Barcal
* Francisco Cebrián
* Luis Induni
* Hans Von Borsody

## Kanpo estekak 
*  Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
Kaarlo Bergbom

**Kaarlo Bergbom** (Viipuri, 1843ko urriaren 2a- Helsinki, 1906ko urtarrilaren 17a), antzerki zuzendari finlandiar bat izan zen. Finlandiako Antzerki Nazionalaren sortzailea izan zen, finlandierazko lehen antzerki konpainia. Lan askorik idatzi ez zuen arren, Minna Canth bezalako zenbait antzerkigile finlandiar sartzearen arduraduna da, baita William Shakespeare eta beste atzerriko idazleen lanak itzultzearena ere. Bergbomek, gainera, *Kirjallinen Kuukausilehti* aldizkaria sortu zuen.
Tsangyang Gyatso

**Tsangyang Gyatso** (, Wyliez *Tshang dbyang Rgya mtsho*, ; Tawang, 1683ko martxoaren 1a - 1706ko azaroak 15) seigarren Dalai Lama izan zen. monba jatorrikoa zen.

## Bizitza 
Pema Lingparen ondorengoen eta Tsewang Lhamo izeneko Bekharreko herri batetako errege jatorriko emakume monba baten semea zen.

Bere bizitza, zenbait elezaharri lotua dago, bere jaiotzatik beretik, are Tsewangen haurdunalditik ere. Haurdunaldiko lehen hilabetean, esaten denez, bere amak, arrozdiko bere uzta karantzen zuen tokian zegoen mortero batetatik ura nola irteten zen ikusi zuen, eta, halako batean, bere etxetik gertuko iturburu batetik ura edan zuenean, esnea irteten hasi zela. Ordutik, toki hori, Oma-Tsikang, "esnezko ura" bezala ezagutzen da.

Tsewangek, Sanje Tenzin izena jarri zion ume bat izan zuen, elezaharraren arabera, bere amaren esnea edan ez zuena. Behin, infekzio baten ondorioz, ezpainak handitzen hasi zitzaizkion, eta ezin zituen ireki. Bi igarle deituak izan ziren, eta zauria purutu zioten, Ngawang Gyatso deituz.

Bere senideek ziotenez, umea, norbait jainkotiarra bezala agertzen zitzaien ametsak zituzten. Umetan ezagutua izan zen, sekretupean, eta, bere haurtzaroan, heziketa probintziar bat jaso zuen, bosgarren Dalai Lamaren heriotza kontatzea erabaki zen arte.

Monasterioko bizitza jarraitzerik nahi izan ez zuen Dalai Lama bakarra izan zen. Bere jokaera, beste berraragitze batzuen oso ezberdina izan zen, Lhasako tabernetara sarri joateagatik eta maitale ugari izateagatik bereizten baitzen. Tibetarrek oso gogoko zituzten kantu eta olerki erromantiko ugari idatzi zituen, tibetarrek eurek, maisu tantrikotzat hartzen dutelarik.

Baina, mongolentzat, bere gobernua babestu zutenak, bere jokaera ezegokia zen. Dalai Lama modu erratuan aukeratua izan zela uste izan zuten, eta faltsua zela. Preso hartu eta tronutik kendu zuten. Bere heriotzaren baldintzak, erabateko misterioa dira.

## Orotarik 
* Ekialdeko Kameng basoan, tximu espezia bat aurkitu ondoren, Indiako gobernuak, Tsangyang Gyatso Biosphere Reserve izeneko gune babestu bat sortu du.
* Tsangyang Gyatso, *new age* estiloko kantariei gai bezala balio izan zien, Dadawa kasu, ''The Sixth Dalai Lama's Love Song'' kantuan.
Francolí

**Francolí** Kataluniako ibaia da. Bidean, eskualde hauek zeharkatzen ditu: L'Espluga de Francolín, Sec eta Milans ibaien lotunean, jaio ondoren, Conca de Barberà, Alt Camp eta Tarragonès eskualdeetatik igarotzen da, Tarragona udalerrian urak isuriz kostaldean.

## Ibaiadarrak 
* Milans
* Sec
* Anguera
* Brugent
* Torrent del Puig
* Torrent de Vallmoll
* Rio de Glorieta
* Riera de la Selva

## Udalerriak 

* Vimbodí
* L'Espluga de Francolí
* Montblanc
* Vilaverd
* La Riba
* Picamoixons
* La Masó
* Constantí
* Tarragona

## Kanpo estekak
Banyoles aintzira

**Banyoles aintzira** () Kataluniako lakua da, bertako laku natural handiena. 2 kilometroko luzera eta 100 metroko zabalera ditu, batez besteko sakonera 15 metrokoa bada ere, 40 metrotara ere hel daiteke.

## Kirol txapelketak 
Nahiz eta laku txikia izan inportantea da oso kirol munduan bertan 1992ko Olinpiar Jokoetako arraunketa probak eta 2004ko Munduko Arraunketa Txapelketak egin zituztelako.

Espainiako aulki mugikorreko txapelketa gehienak ere bertan jokatu dira.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako geografia

## Kanpo estekak
Sheshonq IV.a

**Usermaatra-Sheshonq** edo **Sheshonq IV.a**, Antzinako Egiptoko XXIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 793 eta K.a. 787 bitartean gobernatu zuena.

*Karoma III.a Merytmut*ekin ezkonduta zegoen, Osorkon III.aren ama zena, honen aita, Sheshonq IV.a bera izan zitekeelarik, Kenneth Kitchenen hipotesiaren arabera.

Pertsonaia honek, erregeen zerrendan egon behar ez duela uste duten beste aditu batzuek, ez dute iritzi bera.

Espezialista batzuentzako, Padibasteten semea izango litzateke.

Manetonek ez du aipatzen, ez behintzat Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren epitomeen arabera.

Bere existentziari buruzko froga bakarra, Karnakeko nilometroan grabatuta dagoen erreferentzia labur bat baino ez da.
Bilbainada

**Bilbainadak** Bizkaiko hiriburuan tradizio handia duten abesti mota herrikoiak dira, nagusiki gaztelaniazkoak. XIX. eta XX. mendeetan finkatu zituzten gaur egungo kanta klasikoak direnak, habanera erritmoak biziki eraginda.

Urtero lehiaketak antolatzen dituzte Nerbioi Irratiak eta Bilboko Udalak, eta urtez urte Aste Nagusian ere emanaldiak oso ohikoak dira.

## Musika taldeak 
* Los Chimberos
* Los Cinco Bilbainos
* Indarra
* Los Bocheros
* Los Txikis

## Abestiak 
* Desde Santurce a Bilbao
* Bilbao y sus pueblos
* Un inglés vino a Bilbao
* De Barakaldo jolín
* Aupa Erandio!

## Kanpo estekak 
* "Bilbainadas" bloga
Mar Menor

**Mar Menor** Espainiako ur gaziko aintzira da, Mediterraneo itsasoaren ondoan, Murtziako Erkidegoan kokatuta.

## Ezaugarriak 
Zirkuluerdi itxura du eta Mediterraneo itsasotik 22 km luzera eta 100 eta 1.200 m arteko zabalera duen hareazko zerroak banatuta dago. Zerro hau La Manga del Mar Menor izenaz ezaguna da.

73 kilometroko kostaldea inguratzen duen bere 170 km² azalerak gehienez 7 metroko sakonera du. Horrexegatik Esther Williams aktoreak esan zuen munduko igerileku handiena zela.

Hegoaldean bost uhartetxo ditu: hiru handiak (Perdiguera, Mayor edo del Barón eta del Ciervo) eta txiki bi (Redonda eta Sujeto). Uharteak zein inguruko lurraldeak ingurune babestuak dira.

Hegoaldean ere Palos lurmuturra dago. Aintziraren kostaldean San Javierreko Santiago de la Ribera, San Pedro del Pinatarreko Lo Pagán, Los Alcázares eta Cartagenako Los Urrutias, Los Nietos eta La Manga herrixkak daude.

## Turismoa 
Aintzira handi bat da Mar Menor, ia guztiz itxita baitago; pasabide estu batek lotzen du Mediterraneoarekin, eta batetik bestera bost graduko aldea egon daiteke uraren tenperaturan. Bertako urak daukan mineral kontzentrazio handiak osasun-turismoa bultzatu zuen duela ehun urte baino gehiago; XX. mendearen hasieran iristen hasi baitziren lehen turistak. Santiago de la Ribera eta Los Alcázares herrietako hoteletan egon ohi ziren; oraindik ere egurrezko kai eta moila politek gogorarazten dute garai hura. Ondoren desarrollismo turistikoak hondamendia ekarri zion Mar Menor barne-itsasoa ixten duen istmoari. Ezin uka, hareazko zerrenda luze honetan porlanak egindako txikizioa handia izan dela.

## Izadi balioak 
Txikizio nabarmenatik aparte badira oraindik hondartza txiki atseginak, penintsularen iparraldean bereziki.

## Iruditegia 

File:Salinas y Arenales de San Pedro del Pinatar - WLE Spain 2015.jpg|Mar Menor
File:Arco iris en La Manga del Mar Menor.jpg|Mar Menor
File:La Manga natural del Mar Menor.jpg|Mar Menor

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Urtzi Urrutikoetxea(https://eu.wikipedia.org/wiki/Urtzi_Urrutikoetxea): "Mar Menor: Bigarren aukera bat", naiz.eus agerkari digitalean, 2023/06/10.]
Amateur

***Amateur*** modu profesionalean egiten ez den orori ematen zaio, norbere zaletasuna dela-eta. Honela, adibidez, kirolari *amateur* bat, profesional batekin alderatuz gero, kirol bat afizioagatik praktikatzen duena da, hau da, horrekin dirurik irabazteko asmorik gabe.

Oinarrian, zerbait, bokazioz egiten duen pertsona bat da.

Hitzaren beste esanahia, beharbada zertxobait ahaztua dagoena, frantsesetik dator, hau, aldi berean, latinezko hitzaren errotik datorrelarik eta "zeozer maitatu" edo "zeozeren maitale izan" esan nahi du. Zentzu honetan, amateur bat, profesional bat bezain trebea izan daiteke, baina, egiten duena egiterako orduan, bere motibazioa, egiten duenagatik duen maitasuna da, eta ez horrekin dirua irabaztea.

## Ikus, gainera 
* Zale
* Denborapasa

## Kanpo estekak
Archaea halofiloak

250px|eskuinera|thumb|*Halobacterium s.p.*

**Archaea halofilo**ak mikroorganismo prokariotoak dira, ingurumen oso gazietan bizi direnak. Mikrobio hauek gatz-kontzentrazio handiak behar dituzte bizitzeko, eta gai dira %25-eko gatz-kontzentrazio duten tokietan hazteko. Laku oso gazietan (Itsaso Hilan, esaterako), gatzagan eta sodio kloruro ugari duten janarietan bizi dira.

Bakteriorodopsina izeneko pigmentu gorri bat dute, argia xurgatzen eta elektroiak mugitzen dituena, klorofilaren antzera; horrela lortzen dute mikrobio hauek behar duten ATP-a. Archaea halofiloak, baina, ezin dute CO2 erabili karbono-iturri modura, horretarako materia organikoa erabiliz.

*Halobacterium*, *Halococcus* eta *Haloalkalicoccus* dira halofiloen ordezkari nagusiak.

## Ikus, gainera 
* Halofilo

## Kanpo estekak
Bilboko Udala

**Bilboko Udala** Bizkaiko hiriburuan tokian tokiko agintea daukan erakunde nagusia da. Udalbatza alkateak eta 29 zinegotzik osatzen dute gaur egun.

## Udaletxea 
Gaur egungo udaletxea laugarrena da hiriko fundaziotik 1300ean: Lehenengoa San Anton Elizaren aurrean 1535ean, baina 18 urte geroago pairatutako uholdeek suntsitu zuten. Hala ere, hortxe bertan jaso zuten bigarren eraikina, zoritxar bera jasan zuena 1593an beste uriola batek jota. Hirugarren udaletxea XVII. mendean eraiki zuten eta, azkenik, laugarrena den gaurkoa 1892ko apirilaren 17an inauguratu zuten, Joaquín Rucoba arkitektoak eginda.

## Alkateak 
Agintaldi luzeenak izan dituzten alkateak Joaquín Zuazagoitia Azkorra (17 urte), Iñaki Azkuna Urreta (14 urte), Josu Ortuondo Larrea (8 urte) eta Pilar Kareaga Basabe eta Federico Moyua Salazar (6na) izan ditugu.

2014. urtetik, gaur egungo alkatea Ibon Areso jeltzalea da

## Sailak eta Udal erakundeak 
## Kanpo estekak 
* Bilboko Udala
*  "Las casas consistoriales de Bizkaia durante el Renacimiento", Ana Isabel Leis.
Matsue gaztelua

Japoniako Matsue hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da, Shimane prefekturan. "Gaztelu beltza" ezizenez ere ezagutzen da, eta jatorrizko forman Japonian geratzen den Erdi Aroko gaztelu bakarrenetakoa da.

## Historia 
Horio Yoshiharu jauntxoak 1607 eta 1611 artean eraiki zuen gaztelua. Aintzinako Sanin eskualdearen agintea bertan egon izan zen urte askotan zehar, hasieran Horio leinuaren eskutan eta ondoren Kyogoku familiarenean eta 1637an Matsudairatarrek hartu zuten boterea. Azken hauek Tokugawatarren senideak izanik 234 urte iraun zuten eta gazteluaren inguruan eratu zen hiriari berari ere izena eman zioten.

Matsue gaztelua azken gerra feudal handiaren ondoren eraiki zenez ez da inoiz suntsitua izan eta bere hasierako egurrezko egiturak zutik iraun du gaur arte, gutxienez dorre nagusiak, izan ere gainerakoa 1875ean oso kaltetua izan baitzen. 1950 eta 1955 artean berreraiki egin ziren gainerako egitura horiek.

## Iruditegia 

Irudi:Matsue castle01bs4592.jpg
Irudi:Matsue Castle Ninomaru.jpg
Irudi:Matsue Castle 03.JPG

## Kanpo estekak
Sella

**Sella** iparraldeko Espainiako ibaia da, Europako Mendietan jaioa eta Asturiasko Ponga, Amieva, Parres, Cangues d'Onís eta Ribeseya udalerriak zeharkatzen ditu.

1927. urtetik urtero abuztuaren 2 eta hurrengo larunbatean bertan Nazioarteko Sellako Jaitsiera egiten da, piraguaz, Les Arriondesko zubietatik Ribeseyaraino.

Izokin ugari dituen ibaia da.

## Ezaugarri nagusiak 
* **Iturria**: Fuente del infierno, euskaraz: "Infernuaren iturria" (Europako Mendiak), 1.100 metroko altueran.
* **Ahoa**: Ribeseyako itsasadarra.
* **Ibaiadar nagusiak**: Ezkerraldetik Ponga eta Piloña eta eskualdetik Dobra eta Güeña.

## Ikus, gainera 
* Espainiako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Tilly Fleischer

**Ottilie** (**"Tilly"**) **Fleischer** (Frankfurt, 1911ko urriak 2 &ndash; Lahr, Schwarzwald, 2005eko uztailak 14), xabalina jaurtiketan, pisu jaurtiketan eta disko jaurtiketan espezializatutako alemaniar kirolaria izan zen.

Alemaniarekin parte hartu zuen bi Olinpiar Jokotan. Lehen aldiz, 1932ko Los Angelesko Udako Olinpiar Jokoetan, non brontzezko domina bat lortu zuen xabalina jaurtiketan, eta laugarren postua disko jaurtiketan. Lau urte beranduago, Berlingo Olinpiar Jokoetan, etxean, xabalina jaurtiketa probako garaile izatea lortu zuen, bere herrikidea zen Luise Krugerren aurretik.

Pisu jaurtiketako munduko errekorra bi alditan gainditzea lortu zuen, 1929 eta 1930ean, baina proba hau oraindik ez zegoen Olinpiar Jokoetako egitarauan, eta, beraz, ezin izan zuen proba honetan domina olinpikorik lortu.
Jokhang tenplua

**Jokhange Tenplua** edo **Jokhang Monasterioa**, Tibeteko hiriburu den Lhasan dagoen tenplu budistarik ospetsuena da. Hiriko gune izpirituala da, eta, beharbada, bere atrakzio turistikorik ospetsuena. UNESCOk, Gizateriaren Ondare bezala izendatua du, Potala Jauregia eta Norbulingka Jauregiarekin batera.

Tenplua, Songtsen Gampo erregeak eraiki zuen, ziur asko 642an. Jatorrian, bere izena, *Rasa Tulnang Tsuklakang*. Bhirututi zein Wenchengek, erregearen emazte nepaldarra eta txinatarra, ezkonsari bezala, tenplu honetan jarriak izan ziren irudi budista ugari eman zituzten. Jokhang, Ramoche tenpluarekin batera, hirian eraikitako lehenetako bat da, baita gurtuenetako bat ere, Joworen irudi bat baitu, Buda gaztea, esaten denez, Siddhartha Gautama bizi zela zizelkatua izan zena.

Lau solairuko eraikin bat da, urreztaturiko brontzezko azulejuekin estalitako teilatuekin. Arkitektura estiloa, Indiako vihara diseinuan oinarritua dago, beranduago, estilo nepaldarra eta Tang dinastiaren estiloaren arteko nahasketa batean bihurtu zena. Teilatuan, dharma gurpil baten alboan dauden bi urrezko oreinen estatua batzuk aurkitzen deira.

Tenpluaren multzoak, aldare eta apaindutako gela ugari ditu. Tenpluko eraikinen gela nagusian dago aipaturiko Joworen irudia. Songtsan Gampo erregearen irudiak ere badaude, baita honen bi emazteenak ere. Iraultza Kulturalean, eskultura hauetako asko suntsitu ziren, batzuetan, jatorrizko estatuen apurtutako zatiak erabiliz berreraiki direnak.

Tenpluaren aurrean, *Jowo Utra* (Joworen ilea) izeneko sahats batzuk eta txinatarrek 1793an, nafarreri izurrite batean zehar eraikitako zutabe bat dituen itxitako gune bat dago. Bertan, 822an sinatutako sino-tibetar hitzarmena grabatua dago, Ralpacan enperadoreak betearazitakoa. Testuan, nafarreriaz kutsatzea eragozteko garbitasun neurri batzuk adierazten dira.

Lhasa-Jokhang-12-Butterhandel-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-30-Pilger am Eingang-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-64-Pilgerin auf Treppe-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-50-bemalter Umgang-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-72-Dachterrasse-Klostersymbole-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-90-Vorplatz-2014-gje.jpg|

## Kanpo estekak
Mundomágico

thumb|300px|Mundomágico edo Txile Miniaturan parkea, bisitariak tokian zehar eramaten zituen tren txikiaren ondoan.
**Mundomágico**, Txileko miniaturazko parke bat izan zen, Fantasilandia jolas-parke jabe den enpresa berarena.

1980 eta 1990eko hamarkadetan funtzionatu zuen. Azken hamarkada honetan, parkean oinarritutako umeen telebista programa bat izan zuen, UCV Televisión eta Red Televisiónetik igorria, parketik bertatik.

Egun, jada itxia, bere instalakuntzak, Lo Prado udalerriarenak dira, tokia, igerileku publiko bezala egokitu duena, jatorrian, Ozeano Barea irudikatzen zuten tokietan. Parkea inguratzen duen auzotik kanpo iristeko modu nagusia, Pajaritos geltokiaren bidez da.

## Kanpo estekak
Tiridates II.a

**Tiridates II.a**, K.a. 32tik K.a. 29ra eta K.a. 28tik K.a. 26 bitartean gobernatu zuen Partiako errege bat izan zen.

K.a. 32an, Erromak, Tiridates II.a izeneko arsazidar familiako partaide batek eginiko Partiako tronurako aldarrikapenei babesa eman zien, herrialdera sartu eta errege bezala onartua izan zena, baina Praates IV.ak esziten laguntza zuen, eta ekialdeko lurraldeak eta beste batzuk mantendu zituen, eta, oraindik, K.a. 30ean Armeniara armada bat bidaltzeko gai izan zen. Hurrengo urtean, K.a. 29an, Praates IV.ak, Tiridates II.ak erromatar lurralde zen Siriara ihes egitea eragin zuen, non Augusto enperadoreak ez dion laguntza zuzenik eman, baina nolabaiteko laguntza jaso zuen, K.a. 28an Eufrates eta Tigris ingurura itzuli baitzen, eta bere izena daramaten txanponak egin baitzituen.

Augustoren politika, Partiarekin hitzarmen bat lortzera zuzendu zen, hitzarmen honen bidez, Erromak, Carrhaeko guduan galdutako intsigniak berreskuratuz, baita partiarrek preso hartu zituzten erromatar guztiak askatu ere (jada Partian ezarri zirela eta, Erromara itzuli ez zirenak). Honek, Armenian erromatar eragina berrezartzea ahalbidetu zuen, eta Tiridates izan zen biktima, enperadoreak, Praates IV.ari sekula entregatzerik nahi izan ez zuen arren.
1956ko Udako Olinpiar Jokoak

**1956ko Udako Olinpiar Jokoak**, lehen aldiz, Hego hemisferioan ospatu ziren, Australiako Melbourne hirian. Udako Olinpiar Jokoen XVI. edizioa izan zen. Joko hauetan, hipikako probak Suedian, Estokolmon ospatu behar izan ziren, berrogeialdi arauen ondorioz. Joko batzuetako probak, bi herrialde ezberdinetan ospatu ziren lehen aldia izan zen, eta, orain arte, baita bakarra ere. Melbourne, Buenos Aires, Mexiko Hiria eta AEBetako sei hiriren aurretik aukeratua izan zen joko hauetako egoitza bezala. Joko hauetan, 3.184 kirolarik parte hartu zuten, 67 nazioren izenean eta 17 kirol eta 145 probatan.

## Dominak 
## Alde azpimarragarriak 
* Melbourne hego hemisferioan dagoenez, jokoak, ipar hemisferioan izan balitz baino beranduago ospatu ziren.
* Bi naziorteko gertaeraren ondorioz, boikotak egon ziren. Lehena, Sinaiko Gerran Frantzia eta Erresuma Batuaren partehartzea izan zen, honek, Libano, Siria eta Irakek, jokoetan partehartzeari uko egitea eragin zuelarik. Sobietar Batasunak Hungariako iraultzaren aurrean jokatu zuen moduak, Espainia, Herbehereak eta Suitzak jokoetan parte hartzeari uko egitea eragin zuen. Hungaria eta Sobietar Batasunak parte hartu zuten, honek, beste kontu batzuen artean, bi herrialdeen arteko oso leihatutako waterpolo partida batetara eraman zuelarik. Partida honetan, gainera, indarkeria ere egon zen, Melbourneko bainu odoltsuaren istilua deritzona. Orotara, 45 hungariar sartu ziren Mendebaldean Jokoen ondoren. Hirugarren boikot bat, Txinaren aldetik etorri zen, Txinako Errepublikaren presentziagatik, Taiwan izenarekin.
* 1948ko Olinpiar Jokoetatik kanporatuak geratu ondoren, Mendebaldeko Alemaniako kirolari talde batek parte hartu zuen 1952an. Urte honetan, bi Alemaniatako kirolariek, talde konbinatu batean parte hartu zuten. Elkarlaguntza garrantzitsu hau, 1968ko Olinpiar Jokoetan amaitu zen, Mexikon
* Betty Cuthbert korrikalaria "Urrezko Neska" bihurtu zen, pistan hiru urrezko domina irabazi ondoren. Bobby Joe Morrowk beste hainbeste egin zuen mutiletan.
* Vladimir Kuts korrikalariak, 5.000 eta 10.000 metroko probak irabazi zituen.
* John Wing nerabe australiarrak abiatutako olinpiar tradizio bat hasten da, non, nazio ezberdinetako kirolariak, elkarrekin joan daitezkeen itxiera zeremonian, euren talde nazionalekin egin beharrean, batasun mundial ikur bezala. "Jokoetan zehar nazio bakarra egongo da. Gerra, politika eta nazionalitateak ahaztuko dira. Zer gehiago nahiko luke norberak, mundua nazio bakar bat izango balitz?". John Ian Wingek, 1956ko Melbourneko Olinpiar Jokoen antolatzaileei idatzitako gutun baten zatia.
* "Joko Adiskidetsuak" ezizena jaso zuten.

## Kirolak 
* Atletismoa
* Saskibaloia
* Boxeoa
* Txirrindularitza
* Esgrima
* Futbola
* Halterofilia
* Hipika
* Belar hockeya
* Borroka
* Igeriketa
* Pentatloi modernoa
* Piraguismoa
* Arraunketa
* Jauziak
* Tiroa
* Bela
* Waterpoloa

## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Batzorde Olinpikoaren webgunea 1956ko Olinpiar Jokoei buruz
Irakaslearen kuboa

thumb|200px|eskuinera|Irakaslearen kuboa, ebatzia.
**Irakaslearen kuboa**, Udo Krellek asmatutako buruhausgarri mekaniko bat da. Rubiken kuboaren 5x5x5 bertsioa da. Kuboaren jatorrizko 3x3x3 bertsioarekin zein 4x4x4 bertsioarekin amankomuneko ezaugarriak ditu.

## Errekorra 
Irakaslearen kuboa ebaztearen munduko errekorra, Max Park herbeheretarrak du, 36 segundo eta 6 ehunenekorekin.

## Antzeko buruhausgarriak 
* Kubokua
* Sakelako kuboa (2x2x2)
* Rubiken kuboa (3x3x3)
* Rubiken mendekua (4x4x4)
* Megaminx
* Pyraminx
* Skewb
* Skewb diamantea
* Dogic
* Square One

## Kanpo estekak
Thubten Gyatso

**Thubten Gyatso** (tibeteraz: ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་, wyliez:thub bstan rgya mtsho, pinyin tibetarrez:Tubdain Gyaco)(1876ko otsailak 12-1933ko abenduak 17), hamairugarren Dalai Lama izan zen, Tibeta, Errusiar Inperioa, Qing dinastia eta Britainiar Inperioaren presioen aurrean, nazio independente bezala mantentzea lortu zuen politiko handi bezala ezaguna izan zena. Gainera, diziplina monastikoa berrezarri eta lego kopurua handitu zuen, monjeen botere gehiegikeriak eragozteko.

Zerga sistema bat, eta polizia gorputz bat sortu zituen, Tibeten argindarra, telefonoa eta lehen autoa sartu zuen eta, bere bizitzaren amaieran, Tibetentzako obskurantismo garai bat iragarri zuen, baita, bere berraragitzeak, txinatarrek, dalai lama gazte eta indartsu bati aurre egiteko balio izango zuela ere.

Bere lorpen izpiritualei dagokienez, gaztetatik nabarmendu zen. Lhasako hiru monasterioetan, Gandeng, Drepung eta Seran, eztabaidatzea erabaki zuen, monje guztien aurrean, eta erraz nabarmendu zen. Bere aurreko beste Dalai Lama batzuk bezala, Gelugpa tradizioko bere ikasketak, Nygm tradiziokoekin konbinatu zituen. Gainera, meditatzaile ospetsu bat izan zen, erretiro labur eta luzeak egin zituena, bere bizitza osoan zehar, egunero praktikatzeaz gain.

## Kanpo estekak
Batasuneko Lurraldeak

**Batasuneko Lurraldeak**, Indiako banaketa administratibo bat dira. Estatuek ez bezala, hauek euren tokiko gobernu propioa dutelarik, Batasuneko lurraldeak, zuzenean gobernu nazionalak gobernatzen ditu. 2004an, lurralde hauek sei ziren. Batasuneko Lurraldeak sortu aurretik, Delhi, Nazio Hiriburu Lurralde bihurtu zen 1991n.

Batasuneko Lurraldeak, honako hauek dira:

* Andaman eta Nicobar uharteak
* Chandigarh
* Dadra eta Nagar Haveli
* Daman eta Diu
* Lakshadweep
* Pondicherry

## Kanpo estekak
Fluvià

**Fluvià** Kataluniako ibaia da. Bidean, eskualde hauek zeharkatzen ditu: Grau d'Oloten, 920 metroko altueran, jaio ondoren, Garrotxa, Pla de l'Estany eta Alt Empordà eskualdeetatik igarotzen da, Sant Pere Pescador udalerrian urak isuriz kostaldean.

## Ibaiadarrak 
* Bianya erreka
* Ser
* Gurn
* Llerca
* Oix

## Udalerriak 
[thumb|Fluvià.[Besalú.]]
[thumb|Fluvià, [Sant Pere Pescadortik igarotzean.]]

* La Vall d'en Bas
* Olot
* Sant Joan les Fonts
* Castellfollit de la Roca
* Sant Jaume de Llierca
* Argelaguer
* Besalú
* Sant Ferriol
* Esponellà
* Vilademuls
* Bàscara
* Vilajoan
* Vilaür
* Arenys d'Empordà
* Sant Mori
* Sant Miquel de Fluvià
* Vila-robau
* Torroella de Fluvià
* L'Armentera
* Sant Pere Pescador

## Kanpo estekak
Rudamon

**Usermaatra-Rudamon** edo **Rudamon**, Egiptoko XXIII. dinastiako faraoi bat izan zen, , K.a. 757 eta K.a. 754 bitartean gobernatu zuena

Osorkon III.aren semerik gazteena zen, eta Takelot III.aren anaia. Bere alabetako bat, *Irbastnubnefu*, Herakleopolis Magnako printze zen *Paieftyauembastet*ekin ezkondu zen (Broekman).

Bi eta hiru urte bitarteko erregealdi labur bat izan zuen, berari buruz ezagutzen diren egungo dokumentu urriengatik estimatua, Kenneth Kitchenen arabera.

Rudamonek, bere aitaren Goi Egiptoko erresuma handiaren batasuna mantendu zuen, Herakleopolisetik Tebaseraino, bere erregealdian zehar, Olivier Perduren aurkikuntzen arabera (RdE 53, 2002an).

Rudamon hil eta gutxira, bere erresuma, azkar zatitu zen, lehen aipaturiko Paieftyauembastet Herakleopolisen, *Nimlot* Hermopolisen eta *Ini* Tebasen bezalako zenbait hiri agintarien kontrolpean zeuden zenbait estatu independentetan.

## Bere garaiko testigutzak 
* Osiris Heqadyeten tenpluan egindako zenbait apaindura lan.
* Zenbait harrizko bloke Medinet Habun
* Bere titulua inskribatua duen pitxer bat (Louvre)
* Rudamonen izena daraman faienzazko estatuatxo baten bi zati Hermopolisen (Olivier Perdu)
* *Uadi Gasus* idazkun polemikoa, bere erregealdiaren 19. urtea bezala interpretatzen dena, agian, Iuput II.ari erreferentzia egin diezaiokeen arren. (Jürgen von Beckerath, F. Gomaà eta Kenneth Kitchen)
Labirinto (denbora-pasa)

thumb|ezkerrera|Labirintoa
[thumb|300px|thumbtime=84|Soka estilo Advent labirinto 2500 Centre kristau meditazioa ere tealights erretzea eta Limburg Elizbarrutiko Espiritualitatea Gurutze Santuaren eliza [Frankfurt am Main-Bornheim]]
thumb|ezkerrera|Labirintoa
**Labirintoa**, kanpoan dagoen jatorrizko puntu batetik, oro har, erdian edo kontrako aldean dagoen helmuga puntu bateraino lerro bat marraztean datzan denbora-pasa grafiko bat da. Zailtasuna, helmuga punturaino bide zuzena aurkitzean datza. Labirintoak, bere antolaketa propioagatik, luzeagoak edo laburragoak izan daitezkeen irteerarik gabeko zenbait bide ditu, eta bide zuzen bakar bat. Forma ezberdinak izan ditzake: karratua, arrautza formakoa, borobila, laukizuzena, etab...

Nagusiki umeentzako prestatutako denbora-pasa denez, adibidez, arratoi batek gazta batetara heldu beharreko moduko proba bezala proposatzen da, arratoia kanpoan eta gazta labirintoaren erdian irudikatuz.

## Kanpo estekak 
* pdf formatuan deskargatzeko mila milioi labirinto
* Inprimatzeko labirintoak - 20x20tik 100x100eraino
Hartsfield-Jackson nazioarteko aireportua

**Hartsfield-Jackson Nazioarteko Aireportua** Atlantako (Georgia, Ameriketako Estatu Batuak) hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Halaber, Munduko jardun handieneko aireportua da.

Aireportuak Ipar Amerika, Hego Amerika, Erdialdeko Amerika, Europa, Asia eta Afrikara eskaintzen ditu hegaldiak. Gainera, esaten dutenez Estatu Batuetarako *sarrera* da aireportu hau.

Bi terminal ditu aireportuak: Iparraldeko Terminala eta Hegoaldeko Terminala, eta hauek sei areto ezberdinetan banatzen dira. Bi terminalak metro zerbitzu batek lotzen ditu.

## Hegaldiak 
### T aretoa 
### A aretoa 
### B aretoa 
### C aretoa 
### D aretoa 
### E nazioarteko aireportua 
## Bidaiariak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Fort Worth

**Fort Worth** Ameriketako Estatu Batuetako Texasko estatuan dagoen hiria da. 2009an 720.250 biztanlerekin Texasko bosgarren hiririk populatuena bihurtzen zuen, eta Ameriketako Estatu Batuetako 17. hiririk handiena. Tarrant konderrian dago eta Metroplex gune metropoliarreko zati da. Gaur egun, herrialdeko gehien hazten ari den hirietako bat da.

## Garraioak 
* Dallas-Fort Worth nazioarteko aireportua: Texasko aireporturik handiena, eta Munduko aireporturik garrantzitsuena hegazkin-kopuruari dagokionez.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Fort Worth ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Hiritar ezagunak 
* Larry Hagman (1931-2012), aktorea.
* Jack Burke Jr. ([[1923]-2024), golf-jokalaria.

## Kanpo estekak 
* Fort Wortheko Udalaren webgune ofiziala
Sant Pau Ospitalea

**Sant Pau i Santa Creu Ospitalea** (euskaraz *Gurutze Santua eta San Paulo*) Bartzelonan dagoen *Art Nouveau* eraikin multzoa da, Lluís Domènech i Montaner arkitektoak 1902tik 1930era egindakoa eta Katalunian dagoen arte honetako agerpen handiena dena. Haren balio artistiko nabarmen hau dela-eta 1997an UNESCOk izendatu zuen Gizateriaren Ondare.

Gaur egun ere osasun funtzioak betetzen ditu, berriztapen eta egokitzapen batzuk egin ondoren.

## Pabilioiak 
Ospitalea hogeita zazpi pabilioik osatzen dute.

## Kanpo estekak 
* Ospitaleko webgune ofiziala
Storyboard

**Irudi-gidoia** istorio-eskema edo **storyboard-a** irudi edo zirriborroen segida da; bere helburua animazio edo film bat egin aurretik horren egitura irudikatzea eta planoen ezaugarriak zehaztea da. Bineta bakoitzean plano baten irudikapena agertzen da eta kamera mugimendua badago geziz markatua agertzen da.

## Kanpo estekak
Federalismo

thumb|400px|Lurreko estatu federalak erakusten dituen mapa
**Federalismo**a (latinetik *fœdus*, "ituna") lurralde entitate ezberdinez osatutako estatuaren politika sistema bultzatzen duen dotrina da. Politika sistema horretan gauzatzen den estatuari federazio deritzo. Estatu federal edota errepublika federal izenez ezaguna eta normalean, sistema errepublikarra izaten du. Federazioak autogobernatzen diren lurralde-entitatez osaturik daude. Horiek estatu, eskualde, erkidego edo probintzia izena hartzen dute eta bakoitzak bere gobernua du. Gaur egun, federazio garrantzitsuenetakoak hauek dira: Suitza, Ameriketako Estatu Batuak, Alemania, Mexiko, Argentina, Errusia eta Brasil.

Federalismo izena hartzen duten zenbait antolaketa mota ezberdin badira, baina guztiek oinarrizko ezaugarriak dituzte:
* konstituzio idatzia, lurralde banaketa zehazten duen konstituzio idatzia izaten da gehienetan harreman federalak bideratzen dituena;
* zentralizaziorik eza, agintea ez du gune bakar batek izaten, eta botere erabakiak gune guztien artean hartzen dira;
* agintea lurraldeka banatua izatea, lurralde bakoitzeko taldeek eta lurralde guztiek beren ordezkariak dituzte, lurraldeen artean oreka izan dadin;
* batasunari eusteko elementuak, federalismoak harreman zuzenak bideratzen ditu biztanleen eta gobernu guztien artean;
* zentralizaziorik ez izateko elementuak, ezinbestekoa da lurraldeen arteko orekari eustea eta batak bestea ez zapaltzea;
* federalismoari eusteko elementuak, lurralde bakoitzak bere gobernua du, eta gobernuak askatasuna du nahi dituen aldaketak egin ahal izateko, federalismoa gehienetan nazio bakarraren inguruan biltzeko gogotik sortua da.

Zenbait herrialdetan naziotasuna historiatik datorkie, Alemanian adibidez, baina besteetan berria da neurri batean (Ameriletako Estatu Batuetan, Australian, Kanadan eta Suitzan), eta federalismoa elkarren artetik bereizten ari ziren talde nazionalistak nolabait bilduta mantentzeko eratu zen. India, Malaysia eta Nigeriako sistema federala arriskuan dago, herri horietan nazio bakarraren sentipenik ez dagoelako.

## Ikus, gainera 
* Konfederazio
* Errepublika federala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Golf Mundialaren Ospearen Aretoa

**Golf Mundialaren Ospearen Aretoa**, AEBetako Florida estatuko Saint Augustine herrian dago, eta gizonak zein emakumeak dituen kirolari buruzko ospearen areto bakarra da. Mundu osoko 26 golf erakundek osatutako partzuergo batek kontrolatzen du.

Ospearen aretoaren museoak, historian zehar golfak izan duen eboluziori buruzko erakusketa iraunkor bat du, bere merituengatik Ospearen Aretora sartu diren partaideetan kontzentratzeaz gain. Museoak, denbora baterako erakusketak ere hartzen ditu, beti ere, golfarekin zerikusia dutenak.

## Historia 
**Golf Mundialaren Ospearen Aretoa**, jatorrian, Ipar Karolinako Pinehursten zegoen, eta Diamondhead Corp konpainiak administratzen zuen, garai horretan, Pinehurst Resorteko jabeak zirenak. Bere ateak, 1974an ireki zituen, une horretan, 13 partaide baino ez zituelarik. Jada 1983an, USPGA arduratu zen Aretoaz, erabaeko kontrola, 1986an lortuz.

Garai honetan batu zitzaizkion *klub* honi, USPGAk 1940an sortu zuena eta Emakumezkoen Golfaren Ospearen Aretoa, LPGAk 1951n sortu zuena eta lau partaide zituena: Patty Berg, Betty Jameson, Louise Suggs eta Babe Zaharias.

1994an, golfaren industria mundialak, World Golf Foundation izeneko irabazi asmorik gabeko elkarte bat ezarri zuen, kirol hau bultzatzeko. Bere xede nagusienetako bat, ordurarte existitzen zen Ospearen Aretoa hobetzea zen. Saint Augustineko bere egoitza berriaren eraikuntza, 1996an hasi eta 1998ko maiatzak 19an inauguratu zen.

## Kanpo estekak 
* Golf Mundialaren Ospearen Aretoaren webgune ofiziala
El Lahun

thumb|250px|Sesostris II.aren piramidea El Lahunen
**El Lahun** (arabieraz لاهون), El Fayum probintzian dagoen herrixka baten izena da, non Sesostris II.aren piramideak eta erregearen hil gurtzarako eraikinak eraiki zituzten langileen herrixkak osatutako multzoa dagoen, azken hau, piramidetik zortzirehun metrora, landatze eremuaren ertzean.

Piramidearen egitura, adobez eraiki zen, eta orain, bere hondakinak, oinarrian hareaz estalita daude. Eraikin batzuk, bota egin ziren, handik gertu trenbide bat eraiki zenean.

## Hondar arkeologikoak 
Tokia, Flinders Petriek industu zuen 1888 eta 1890 bitartean, eta, beranduago, 1914an; etxeko tresna eta objektu ugari aurkitu ziren, eta hau, garaiko bizitza maila on baten seinaletzat hartzen da. Herrian, *Kahuneko papiroak* deritzenak ere aurkitu ziren, mila zati inguru, lege, matematika eta medikuntzari buruzko gaietaz hitz egiten zutenak.

Egiptoko XIII. dinastiako eta Egiptoko Inperio Berriko finkatzeak daude, non, tokiko lurren aldarrikapenezko dokumentuak aurkitu ziren.

## Kanpo estekak
Ba (mitologia)

**Ba**, egiptoar mitologiaren arabera, arimaren indar bat da, gizakiaren zati izpiritualaren osagaia, hildako izaki bakoitzaren indar bizia, behin hil ondoren agertzen den izaera izpirituala.
## Ezaugarriak 
Hildakoari erreferentzia egiten dion kontzeptu bat da, ez gizaki biziari. Ba, jainkoen mundua eta Lurraren arteko bitartekari antzeko bat zen, mugikortasuna baitzuen, eta bi munduak harremanetan jartzea posible egiten zuen. Hildakoak, mugitu eta hilobian zegoen bere Karekin biltzeko zuen baliabidea zen.

Bak, gorputza uzten zuen behin pertsona hildakoan, eta zeruko erresumara igotzen zen, baina, gauero, hildakoaren zerraldora joan behar izaten zuen, hildakoaren gorputzean sartzeko, jainkoen mundua eta hildakoaren hilobiaren artean joan-etorrian aritzen zen. Ka eta Ba, banaezinezko osagaiak ziren, biek zuten elkarren beharra, eta gorputzaren suntsiketak, ba ezabatzea esan nahi zuen.

Honek, gorputza baltsamatzea beharrezko egin zuen, baita hilobietan, hildakoaren estatuak eta "Ate Faltsuak" zizelkatzea ere, bak, eutsi behar zuen euskarri materiala ezagu zezan. Gorputza usteldu egingo zela aurreikusirik, hilobietan, hildakoen estatua batzuk jartzen ziren, barentzat babesleku bezala balio zezaten.

Jainkoen ba, lurreko haragitzeetan agertzen zen, animaliak, estatua sakratu eta lotutako beste izaki jainkotiar batzuetan, adibidez: Osiris, Raren batzat hartzen zen. Ba, objekturen batzuk ere bazuten, piramideek adibidez.

Antzinako egiptoarrentzako, sei ziren giza izpirituaren osagaiak: Ka, Ib, **Ba**, Aj, Ren eta Sheut.
[thumb|200px|"Ate Faltsua" *Rejmira*ren hilobian. [Egiptoko XVIII. dinastia. Louvre]]
## Ikonografia 
Baren irudikapena hieroglifoan, zikoina afrikar edo jabiru bat da, edo giza burudun hegazti bat. Inperio Berrian, giza buru eta besodun belatza; ahari bezala, kurrilo bezala...

:G29
Ba, betierekoa da, eta bere izaera, jainkoengandik oso gertukoa da: *neteru*; zikoina afrikar edo jabiru bezala irudikatzen zen
:G30
Hiru jabiru bezala irudikatua, "boterea", "agerpen jainkotiar guztiak" esan nahi zuen.
:G53
Giza burudun hegazti batek, gorputzera lotutako izpiritua, edo jada banandu dena sinbolizatzen zuen.
:E10
Ahari bezala irudikatutako ba, jainko izpiritu nagusi bat da.
:R7
Gar bezala irudikatutako ba, antzinako teoria erlijioso baten hondarra izango litzateke, non, zeurko izarrak, soilik, bere argiak argiztaturiko kontaezinbeste ba izango liratekeen.
Sekhemkhet

**Sekhemkhet-Dyeser Teti** Egiptoko III. dinastiako hirugarren faraoia izan zen, K.a. 2645etik K.a. 2638 arte gobernatu zuena (von Beckerath).

Manetonek, **Tyeris**ek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, zazpi urteko erregealdia izan zuela dio.

Turineko Errege Kanonean, **Dyeserty** izenarekin eta sei urteko erregealdiarekin aipatzen da.

Abidoseko Errege Zerrendan, **Teti** bezala agertzen da, eta Saqqarakoan, **Dyeser Teti** bezala.

## Bere garaiko testigutzak 
### Eraikinak 
* Bere aurreko faraoia izan zen Djoserrek bezala, Sekhemkhetek, Saqqaran, piramide mailakatu baten eraikuntza abiarazi zuen, baina behereneko harmailak bakarrik zeuden amaituta faraoia hil zenean. Egiptologo batzuek, Sekhemkheten piramidea, amaitua egon izan balitz, Djoserrena baino handiagoa izango zela uste dute. Piramideko lurrazpikoak, 132 biltegiz osatuak daude. Hil ganberan, hutsik zegoen harzurizko sarkofago monolitiko bat aurkitu zen. Gaur egun, tokia, neurri handi batean, basamortuko hareapean dago.

### Erliebeak 
* Uadi Magharan, Sekhemkheten erliebe bat dago, faraoia, etsai bat jotzen irudikatzen duena.

### Petrie Muesoan dauden objektuak 
* Dioritazko ontzia (UC15800)
* Zigilu inprimazioa (UC11755)
Mocedades

***Mocedades*** (euskaraz *Gaztetasunak*) musika talde bizkaitar arrakastatsua izan zen, 1969an sortutakoa eta gaur egun hainbat aldaketarekin irauten duena. Espainian eta Latinoamerikan oihartzun handia eduki izan dute urte hauetan guztietan.

Uranga neba-ahizpek osatu zuten hastapenetako taldea, Amaia, Izaskun, Estibaliz eta Robertok alegia, eta hasiera horretan Sergio Blanco ere batu zen, beste batzuen artean.

Irudi:Mocedades_(1973).jpg|Taldekideak 1973an.

## Euskarazko kantak 
Gaztelania tresna nagusitzat hartuta, euskarazko abesti apur batzuk ere tartekatu zituzten hasierako diskoetan. Oi Pello Pello (*Mocedades 2 albumean),* *Zure begiak (Mocedades 3),* *Goizaldean (La otra España),* *eta Zenbat bide zure billa (El color de tu mirada).*
1982ra arte album askotan euskarazko kanta horietako bat sartu zuten , baina 1978ko *Kantaldia* album osoa euskarazko 11 kantekin bete zuten (*Nere herria,* *Iruten*, *Zenbat bide zure bila...!*, *Lo kanta,* *Nere Mirentxu maitea*, *Goizaldean* eta *Zu zara* (*Eres tú* abestiaren euskarazko bertsioa).
## Diskografia 
# *Mocedades 1* edo *Pange Lingua* (1969)
# *Mocedades 2* edo *Más allá* (1970)
# *Mocedades 3* edo *Otoño* (1971)
# *Mocedades 4* edo *Eres tú* (1973)
# *Mocedades 5* (1974)
# *La otra España* (1975)
# *El color de tu mirada* (1976)
# *Mocedades 8* (1977)
# *Kantaldia* (1978)
# *Mocedades 10* (1978)
# *Amor* (1980)
# *Desde que tú te has ido* (1981)
# *Amor de hombre* (1982)
# *La música* (1983)
# *La vuelta al mundo de Willy Fog*, izen bereko marrazki bizidunetako telesailerako eginda (1984)
# *15 años de música*, zuzenean (1985)
# *Colores* (1986)
# *Sobreviviremos* (1987)
# *Íntimamente* (1992)
# *Suave luz* (1995)
# *Mocedades canta a Walt Disney* (1997)
# *Mocedades canta a Juan Luis Guerra* (2007)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea
* Bilboaldeko musika taldeak

## Kanpo estekak 
*  Mocedadesen webgunea