Lubaki oin

**Lubaki oina** edo **murgiltze oina** Lehenengo Mundu Gerran (1914-1919) sortutako oinen gaixotasuna da. Oinak denbora luzez bustita eta gradu gutxiko tenperaturan egon ondoren agertzen da.

Gaixotasun hau jasaten dutenek normalean oinen hantura izaten dute; eta honek min handia eragiten die. Askok sortzea eta anpoilak ere izaten dituzte.

## Gaixotasunaren jatorria 
### Lehenengo Mundu Gerrako baldintzak 
thumb|241x241px|Lehen Mundu Gerrako lubakia
Lubakietako bizimodua jasanezina egiten zuena elurra, euria, hotza, hezetasuna, higiene eta janari egokiaren falta, denen ogia irensten zuten arratoi handien presentzia jasanezina eta atseden hartzen uzten ez zuten zorrien ziztadak ziren.

Lubakietako biziera ezin zen txarragoa izan. Borrokatzen ari zirenen kontraz gain, natura haien etsaietako bat zen. Urte hartan uholdeka izan ziren eta horrek lokatz gehiegi egotea eragin zuen. Soldadu asko lotzatzean harrapatuta geratzen ziren eta batzuk hiltzen ziren. Euri asko egiteak beste motako kalteak ere eragin zituen, hala nola, lubaki batzuen hormak erortzea edo haiek zeuzkaten fusilak hodatzea.

Hotzak eta hezeak izaten ziren lubakiak eta soldaduek normalean ez zuten baldintza horiei aurre egiteko baliabiderik. Ez zuten ordezko bota eta galtzerdirik, baina borrokatzen jarraitu behar zuten. Ondorioz, lubaki oina eta antzeko gaixotasunak pairatzen zituzten. 

### Gerrak osasunean eragindako kalteak 
Soldaduen heriotza gehienetan tifusa, tofidea, kolera… bezalako gaixotasunen ondorioa izaten zen. Gerrako zauriak eta baldintza eskasak bigarren arrazoia izaten ziren. Asko izozketak jasaten zituzten eta batzuetan gangrenoa ere izan zezaketen. Honen ondorioz, oinak ebaki behar zizkieten.

Arratoiak lubakietatik egoteak gaixotasun gehiago eragiten zituen. Hauen gerra garaian biderkatu egin zen. Akaroen presentzia ere oso nabaria izaten zen lubakietan.

Soldadu askok "Shell Shock" gaixotasuna pairatu zuten Lehen Mundu Gerran bizitako esperientzia traumatikoengatik. Gaixotasun hau zutenak normalean antsietatea, insomnioa, tikak eta beste hainbat sintoma izaten zituzten. Hala ere, garai horretan ez zioten garrantzi handirik eman, baina orokorrean gerratik bizirik bueltatu ziren soldaduak ez ziren inoiz gerra aurretik ziren modukoak berriro izan. 

## Patologiak 
Gaixotasun honen izena Lehen Mundu Gerran ezarri zen. Soldaduak atsedenik gabe egoten ziren aste luzeetan urpean egondako lubakietan, tenperatura oso baxuetan. Sintomak agertzen ziren oinak hezetasunaren eta hotzaren eraginpean denbora luzez jartzen zirenean. Hotzaren eta hezetasunaren konbinazioak bigundu egiten zuen azala, eta ehunaren zauria eta infekzioa eragiten zituen. Gaixotasuna garaiz tratatzen ez bazen, gangrena sortzen zen, gorputz-adarraren anputazioa eskatuz. Normalean, lehenengo sintomak hauek izaten dira: azkura, larruazal hotza, mina, lausotzea eta inurridura. Ondoren, oina puztu egiten da eta azala gorrixka edo urdinxka bihurtzen da, zornearekin edo odolustearekin, ekarpen baskular pobre baten ondorioz. Bota iragazgaitzak edo oso estuak erabiltzen zituzten soldaduak gaixotasunaren eraginpean zeuden izerdi pilaketaren ondorioz.

## Tratamendua 
Gaixotasun deserosoa izanda ere, baditu hainbat tratamendu honi aurre egin ahal izateko. Funtsezkoa da lubaki oina duen pertsonaren oinak lehortzea; hala ere, hauek garbitzea komeni da garbi ez badaude. Ondoren, bost minutuz ur epelean sartzeak on egingo die eta ,amaitzeko, kontu handiz berriro lehortu beharko dira.
thumb|218x218px
Gaixotasuna hobeto sendatzeko galtzerdi lehorrak jar daitezke. Gainera, lo egiterakoan gomendagarria da bularreko altueran oinak estalkirik gabe ipintzea, hauek beroa berreskuratu ahal izateko.

Ez da batere gomendagarria bero handia duten gailuetara oinak hurbiltzea, ezta loziorik erabiltzea ere. Gainera, arriskutsua gerta liteke anpoilak lehertzea.

Aurretik aipatutako sintomarik nabarituz gero, medikuarenera joan behar da, honek bere larritasuna ebaluatu eta behar izatekotan tratamendu espezifikoagoa jarri dadin, hala nola, antibiotikoa, analgesikoak eta batzuetan ebakuntza. Halaber, inguruko norbaitek lubaki oina duela ikusiz gero, medikuarenera eraman beharko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak