Ogopogo

Kanadar folklorean, **ogopogo**a munstro bat da, Kanadako Columbia Britaniarreko Okanagan aintziran bizi omen dena. Aditu batzuek inguru haren garapena Lehen Nazioen folkloretik eta ur-munstroen folklore-motibo zabalduetatik aztertu dute: ogopogoak eskualdeko sinbolismo komertzialean eta komunikabideetan zeresana du orain.

## Aurrekariak 
Okanagan aintzira Columbia Britaniarreko Okanagan haranean elkarren artean konektatutako ur gezako bost fiordo aintziren artean handiena da. Behinolatik haranean bizi den Syilx Okanagan Nazioaren omenez izendatua, duela 10.000 urte glaziar urtuek haran bat urez bete zutenean sortu zen. 127,1 kilometroko luzera du, sakonena 232,3 metrokoa da eta batez besteko sakonera, 75 metrokoa. Okanagan neguan zortzi aldiz baino gehiagotan izoztu da azken 110 urtean.

Lakuko munstroa, gehienbat, azal ilun leuneko suge-itxurako izaki gisa deskribatu da: gorputzaren lodiera telefono postea baino lodiagoa du eta hamabost metrorainoko luzera. Abiadura sinestezinetan mugitzen omen da, gorputza uhindura bertikaletan harilkatuz, eta bere burua isats indartsu batez higiaraziz. Izakia Cadborosaurus kriptikoarekin edo Basilosaurus desagertuarekin alderatu dute askok, oso antzekoa baita.

## Etimologia 
eskuinera|thumb|218x218px|Partituren azala
Mark M. Orkin historialariaren arabera, izakiak bere izen koloniala jaso zuen "1924ko gau batean, Columbia Britainiarreko Vernon hirian Ingalaterrako *music-hall* kanta baten hitzak lehen aldiz entzun zirenean". Orkinek kantaren hurrengo lerroak aipatu zituen:

Orkinek, ordea, zera adierazi zuen "Kantaren forma zertxobait desberdina agertu zen Vancouverreko *Province*n 1912ko abuztuaren 24an. Haren arabera, izena 1912an erabili zen lehen aldiz". Horrez gain, batzuetan, izakiari *Oggy* etxe-animali izena eman izan zaio. Izaki txikiagokoei, *Ogopups* izena ematen zaie inoiz.

## Historia 
### Amerindiarren araberako jatorriak 
ezkerrera|thumb|Rattlesnake uhartea, eremu babestu bat: okanaganen elezaharren arabera, N'ha-a-itk hantxe bizi zen
Ben Radforden arabera, ogopogoa "bertako mitoei lotuago dago beste edozein laku-munstro baino". Secwepemc eta syilx natiboek ogopogoari *Naitaka* esaten diote, eta "botere handiko eta intentzio txarreko naturaz gaindiko entitate gaiztotzat" hartzen zuten. ''N'ha-a-itk* hitzak hainbat itzulpen ditu, hala nola "ur-deabru", "ur-jainko", edo "uretako izaki sakratua". Bertakoen jakintzan, Naitakak lakua modu seguruan gurutzatzeagatik sakrifizio bizia eskatu zuen. Ehunka urtez, Lehen Nazioek animalia txikiak sakrifikatu zituzten uretan sartu aurretik. Ahozko tradizioek, askotan, Timbasket buruaren bisita deskribatzen zuten, sakrifizio hura egiteari uko egin baitzion, izakirik zenik ukatuta. Bere familiarekin kanoa batean aintziran sartutakon, Naitakak "bere isats luzearekin aintziraren gainazala zartatu zuen" eta kanoa eta han zihoazenak aintziraren hondoraino xurgatuak izan ziren. Naitakak bere isatsa biktimak itotzeko ekaitz basatiak sortzeko erabiltzen zuela esan ohi zen. 1855ean, John MacDougal kolonoak bere zaldiak uretara xurgatuak izan zirela esan zuen, eta ia bere kanoa, lerroa moztu aurretik. 

Pat Raphaelen esanetan —Okanagan Nazio Aliantza handieneko nazio kide Westbank First Nationekoa da—. Naitakaren ikuspegi deabruzkoa Kanadako lehen europar kolonoen eta Syilx/Okanagan herriaren arteko komunikazio okerraren bidez sortu zen. Syilx-en ustetan, *n ̓x̌ax̌aitkʷ* da (/n-xa-xa-it-ku/), harana babesten duen aintzirako izpiritu sakratua. Izpiritua Rattlesnake uharteko (halaber, Monster Island esaten zaio) azpiko leizeetan bizi omen zen edo Squally Point ondoan.

## Ustezko begiztatzeak 
eskuinera|thumb|Ogopogoa Okanagan aintziran bizi omen da
Susan Allisonen 1872ko begiztatzea kolono zuri baten ogopogoaren lehen kontakizun zehatza izan zen. Eskualdeko lehen biztanle ez natiboa zen eta jatorrizko herriekin harremanak ezarri zituena halaber.

1968an, 97. errepidean gidatzen ari zela, Art Folden-ek lakuan zerbait mugitzen sumatu zuen. Errepidetik irten eta ustezko izakiaren irudiak omen zirenak filmatu zituen: uretan zehar mugitzen zen lorratz handi bat erakutsi zuen. Ogopogoa barruan ehun metrora igeri egiten zihoala kalkulatu zuen. Filmazioaren analisi informatiko batek objektu solido bat zela ondorioztatu zuen, hiru dimentsiokoa. Foldenek "zerbait handia eta bizidun itxurakoa" ikusi zuen urrunean ur lasaietan, eta bere etxeko film-kamera atera zuen, objektua harrapatzeko. 2005ean, Benjamin Radford-ek, Joe Nickell eta John Kirk-ekin batera, *National Geographic Channel*en *Is It Real?* telebista-saiorako egindako ikerketa batek txalupa neurtzaileak erabili zituen ustezko izakiak itsasertzetik zuen benetako distantzia zehazteko. Lehorretik hasieran uste zena baino askoz gertuago zegoela ikusi zuten eta, horren ondorioz, benetako tamaina eta abiadura murriztu ziren. Ondorioztatu zutenez, litekeena zen benetako animalia bat izatea, baina haren tamaina izugarri gainbaloratu zen eta, ziurrenik, ur-ahateren bat, igaraba edo kastore bat zen, urrunegi identifikatua izateko. 

1980ko hamarkadan, tokiko turismo agentzia batek diru saria eskaini zuen, piztiaren begiztatze frogatua eginez gero. Greenpeacek iragarri zuen piztia filmatu egin behar dela, eta ez harrapatu: ogopogoa desagertzeko arriskuan dagoen espezie gisa zerrendatu zen.

1980an, 50 turista inguruk ustezko ogopogo bat ikusi zuten 45 bat minutuan Kelownako hondartza batetik kanpo. Larry Thal vancouvertarrak 8 mm-ko film batean ikusaldiko hamar segundo hartu zituen. Eszeptiko batzuek iradoki dute irudi horrek igaraba bikote bat baino ez zuela harrapatu.

1989an, John Kirkek 10,7 eta 12,2 metro arteko luzerako animalia bat ikusi omen zuen: isats astintzailea zuen eta "bost konkor beltz leun". Haren iritziz, 40 km/h-ko abiaduran zihoan.

Urte berean, beste begiztatze bat izan zen, Bear Creek-etik gertuko enbor-eremu batean. Ken Chaplin eta 78 urteko haren aita Clem lekua bideo-kamera batekin begiratzen ari ziren. Chaplinek 4,6 m-ko luzerako suge itxurako izaki mehe bat harrapatu zuen, beren kanoatik 23 m ingurura igerian. Izakiak isatsa jo zuen murgildu aurretik, Chaplinek deskribatu zuenez, "gizon bat hiltzeko modukoa zen, jo izan balu". Chaplin egun batzuk geroago alabarekin itzuli zen eta berriro ikusi zuen izaki bera. Ikuskapenok aldizkari eta egunkarietan eta *Unsolved Mysteries* telesaileko atal batean agertu ziren. Hala ere, bertako biologoek aztertutakoan, Robert Lincolnek adierazi zuen animaliaren tamaina gehiegi estimatu zela. Lincolnek ondorioztatu zuen kastore bat zela, animaliaren portaera eta forma ikusita. Chris Bull-ek, bertako arrantza saila zeramanak, geroago esan zuen agian komunitatearen arreta erakartzeko zela.

1992ko uztailaren 24an, Paul Demarak "zerbait edo gauza batzuk" bideoz grabatu zituen, "ur azalaren azpitik justu abiadura nahiko onean zihoazenak", 8 km/h-koa kalkulatu zena. Filmazioko irudietan, ur-eskiatzaile bat atoian zeraman txalupa bat ageri da bat-batean eta eskiatzailea uretara erori da, objektutik gertu. Zenbait minuturen buruan, DeMarak beste bi bideo egin zituen, bakoitzak uretan animalia anitz zirudiena erakutsiz. Benjamin Radfordek iradoki zuen izakia hainbat igaraba baino ez zela. 2005ean, Grant Fredricks FBIko bideo-espezialistak ondorioztatu zuen objektua "oso koherentea zela uretan eroritako zuhaitz baten hondakinekin", eta adierazi zuen "oso mantso egiten duela gora eta behera". Gainera, ustezko izakiak ur-eskiatzailearen aurrean ez zuela erreakzionatzen adierazi zuen, eta eskiatzaileak ez zirudiela izututa.

2000. urtean, japoniar espedizio batek objektu baten 40 oineko irudi sonar bat harrapatu zuen, Rattlesnake uhartetik gertu dagoen puntua baino zazpi metro beherago. Itsaspeko hainbat kobazulo ere aurkitu ziren uhartetik kanpo. Hurrengo espedizio batek, 2001ean, objektu handi baten irakurketa sonar eztabaidaezinak ekarri zituen, eta beste batek, 2006an, kobazulo gehiago aurkitu zituen askoz sakonera handiagoetan.

2008ko abuztuan, Sean Viloria izeneko herriko argazkilari bat eta Jessica Weagers neska-laguna Peachlandeko laku-ontziaren ondoan eserita zeudela, Weagersek uretan asaldura bat nabaritu zuenn. Viloriak argazki bat atera zuen, baina bere kamera hondatu zitzaionez, ezin izan zuen argazki gehiago atera. Viloriak ez zuen argazki hori publizitatu, baina konkor antzeko gandor beltzak zituen izaki bat deskribatu zuen. Zortzi egun geroago, aurreko begiztatzearen tokitik hegoaldera, Viloriak autoa hurbildu zuen 97. errepidea zabaltzeko proiektuari begiratzeko, Weagersek beste mugimendu batzuk ikusi zituenean. Viloriak objektu ezezagunari hamaika argazki atera zituen txalupa baten ondoan. Argazki horietatik hiruzpalau baino ez ditu erakutsi Viloriak herritarren aurrean. Horietako batean, isats edo lepo antzeko objektu bat ageri da uraren gainean, eta besteetan, berriz, izakiaren bizkarra eta burua. Viloriak estimatu zuen izakia 5,5 edo 6 metro luze zela, hondoko txaluparen tamaina kontuan hartuta. Argazkiak bertako aditu askok aztertu zituzten. Chris Bull-ek ondorioztatu zuen ez zuela aintzirako animalia ezagunik ematen. Biologo batek adierazi zuen ehundura beltza/gorria ziurrenik beste izaki edo kutsadura bat zela. *MonsterQuest* programako kideek argazkiak aztertu zituzten eta ez zuten manipulazioen frogarik aurkitu, 2009ko *Lake Demons* atalean agertzen den bezala. Emankizun hura argazkien lehen telebista-agerpena izan zen. Ogopogoaren estatua txiki bat ere zizelkatu zuen Viloriak, plesiosauro baten antza duena.

2009an, Bill Steciuk ogopogo zaleak zuzendutako espedizio bat izan zen, helikoptero bidezko irudi termikoak, jazarpen zodiak ontzi bat eta urpekaritza talde bat zituena, Rattlesnake uhartetik eta Squally Pointetik gertu aurkitutako kobazulo batzuk ikertzeko. Taldea egunsentiko lehen orduetatn abiatu zen eta, berehala, txalupa bilatzaileak hegazti-saldzo bat ikusi zuen Rattlesnake uhartearen iparraldean, uren azpian zerbait handia ehizan zebillako seinale. Irudi termikoko helikopteroak bero-ibilbide handiak aurkitu zituen Squally Pointeko gainazaleko urentan. Ray Snitynskyk irudi termikoak hartu zituen: haren ustez, lorratzak egin zituen objektuaren luzera  aztertu zuen, 12-15 metro luze zen. Urpekariek suge-itxurako sarraski ustel bat atzeman zuten ur-apiko koxka batean. Zoritxarrez, DNAaren analisi batek agerian utzi zuen sarraskia Kokanee izokin bat zela: hondatu egin zen, identifikaezina izan arte. Hurrengo egunean, Craig Smiley urpekaria Rattlesnake uhartetik gertuko lakura murgildu eta Bill Steciukek egindako urpeko grabazioen bidezko amu hidroakustikoa izakia erakartzeko erabili ziren. Soinuaren maiztasuna areagotu zenean, Smileyren seinalea galdu egin zen aldi baterako, haren inguruan sedimentu bat mugitu ondoren, ustez animalia baten araginez. Smileyk, gainera, zulo handi batzuk aurkitu zituen aintzirako hondoan, batzuk bost metrorainoko luzerakoak. Espedizio hori *Monster Quest* ("Munstroen bilaketa") programan eman zen *Lake Demons* atalean.

2011n, sakelako telefono-bideo batez bi forma ilun harrapatu ziren uretan: azalpen baten arabera, bi enbor izan litezke. Radfordek *Discovery News*-erako aztertu eta ondorioztatu zuen bideoaren kalitatea eskasa zela eta kamera dardarka zegoela, baina 30 segundoko bideoa hurbilagotik begiratuta, agerian geratzen da objektu luze bat izan beharrean, egiaz bi labur zeudela, eta elkarren ondoan flotatzen ari zirela ziruditen, angelu desberdin samarretan. Ez zegoen konkorrik, ez bururik, ez formarik; dozena bat oin luze ziruditen bi forma luze, ilun, gutxi-asko zuzen baino ez. Azken batean, enbor flotatzaileen antz handia zuten: harritzekorik ez, Okanagan lakuak dozenaka mila enbor biltzen baititu egurraren industriak ur gainean, justu lakuaren azalaren azpian.

2018ko irailean hiru begiztatze izan ziren eta haietako batean 15 metroko luzerako suge erraldoi bat deskribatu zen.

2024ko ekainean, begiztatze baten berri eman zen, uretan suge luze bat deskribatzen zuena.

## Azalpenak 
[thumb|[Lontra canadensis|Igarabak, batez ere ilaran igeri egiten dutenean, lakuko munstro batekin nahas daitezke]]
Benjamin Radford autore eszeptikoaren arabera, ogopogoaren gaur egungo behaketak, ziurenik, ur-hegaztien, igaraben edo kastoren identifikazio okerrak izan ziren; gaineratu zuenez, "[Lehen Nazioen istorioak] ez ziren ogopogoa bezalako laku zinezko munstro bati buruzkoak, ur-espiritu legendario bati buruzkoak baizik. Okanagan haraneko indigenen *N'ha-a-itk* supernaturala aspaldi desagertu bazen ere, hain beldurgarria ez den eta biologikoagoa den piztia batek —haren forma zehatza eztabaidagai da— ordezkatu egin du". Joe Nickel eta Benjamin Radfordek jatorri bat proposatzen dute eskualdeko basabizitzan "begiztatzeak" egiteko aldarrikapenetan. Igarabek naiz ilaran igeri egiten dute eta haien mugimendua askotan suge batekin nahas daiteke. Radfordek John Kirk-en 1989ko ikusketa aipatu zuen, igaraba talde bat izan zitekeelakoan.

Gaizkatak laku-munstrotzat hartzen dira usu, baina Okanaganen ote dauden ez dago argi. Egun, Okanagango gaizkata baten behin betiko frogen 10.000 dolarreko saria jasotzeke dago.

Benjamin Radford tragarroiez mintzatu da Lehen Nazioen mitoen inspirazio-iturri gisa. Tragarroiak nahiko ohikoak dira Okanagan lakuan, askotan airearen tenperaturak jaisten direnean eta lakuak oraindik uraren tenperatura nahiko beroa duenean sortzen dira.

## Beste hedabide batzuetako agerraldiak 
*Quagmire*n, *The X-Files* telesailaren hirugarren denboraldiko atal batean, Mulder agenteak Okanagan lakuko ogopogoa aipatu zion Scully agenteari aintziretako izaki ezagunen adibide gisa.

Ogopogoa *Super Nintendo*ren *Final Fantasy IV* jokoaren ingelesezko itzulpenean aipatzen da: jokoaren azken ziegan supernagusi bati izena eman dio. Leviathan munstro deituaren haragitze hilgarriago gisa agertzen da izakia, eta Deluge izeneko ur eraso bat darabil.

*The Venture Bros*. animaziozko telesailak ogopogoa aipatzen du *Return to Malice* atalean. 21. zenbakiak, serieko antagonistaren sikarioa eta bigarren mailako pertsonaia nabariak, izakia benetakoa dela dio, plesiosauro bat dela argituz, eta *Champ* eta *Nessie* iruzurtzat barregarri utziz.

Okanagan aintzira eta ogopogoa nabarmen agertzen dira *Ogopogo!*en, *Mike Tyson* *Mysteries* telesaileko atal batean.

*Yu-Gi-Oh!* negoziazio-karta jokoak munstro multzo bat aurkezten du, mundu osoko kriptidoetan oinarrituta. Horien artean, ogopogoaren bertsio bat dago, bere ezaugarri eskuarki onartutako itxuraz.

## Galeriak 

Fitxategi:Lake_monster_petroglyph.svg|Aborigenen petroglifo horretan, Okanagan lakuko ogopogo kriptidoarena dela esaten da usu baina, egiaz, Vancouver uharteko Sproat lakukoa da..
Fitxategi:Ogopogo_ice_sculpture.jpg|2010ean aurkeztutako Ottawa Winterlude jaialdiko ogopogo munstro mitikoaren izotz eskultura.

## Ikus, halaber 
* Igopogo, Simcoe lakuan bizi omen dena, Ontarion
* Kriptidoen zerrenda
* Munstroak dauzkaten lakuen zerrenda
* Ness aintzirako munstroa
* Manipogo, Manitoba lakuan bizi omen dena, Manitoba
* Memphre, Memphremagog aintziran bizi omen dena, Quebecen
* Seelkee, egun Chilliwack denaren zingiretan bizi omen zen, Columbia Britainiarrean
* Itsaspeko pantera, Ipar-Amerikako indiar lorean ohikoa den ur-izaki mitologikoa

## Erreferentziak 
{{Erreferentzia zerrenda

## Bibliografia 
* Gaal, Arlene (2001) *In Search of Ogopogo*, Hancock House, Surrey, Columbia Britainiarra
* Gaal, Arlene (1986) *Ogopogo: The True Story of The Okanagan Lake Million Dollar Monster*. Hancock House, Surrey, Columbia Britainiarra.
* Moon, María (1977) *Ogopogo*. Douglas Ltd., North Vancouver, Columbia Britainiarra.
* Nickell, Joe (2006) *Ogopogo: The Lake Okangan Monster*. Skeptical Inquirer, 30(1): 16-19.
* Radford, Benjamin (2006) *Ogopogo the Chameleon*. Skeptical Inquirer, 30(1): 41-46.
* Radford, Benjamin eta Nickell, Joe (2006) *Lake Monster Mysteries: Investigating the World’s Most Elusive Creatures*. University Press of Kentucky, Lexington, Kentucky
* Salmonson, Jessica Amanda (1992) *The Mysterious Doom* *and Other Ghostly Tales of the Pacific Northwest'': 149. Sasquatch Books, Seattle, Washington.

## Kanpo estekak