open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atera kontuak (telebista saioa)

***Atera kontuak*** ETB1en emititzen zen erreportaje saioa da. Ana Goitia kazetaria da aurkezlea eta 2018ko otsailaren 12an estreinatu zen programa.

Saioa egunero emititzen zen, astelehenetik ostiralera eta zuzenean. Astean bost atal ematen dituzte gaueko albistegiaren aurretik, euskaraz.

Audientzia datu eskasak izan zituen, %0,7ko kuota bataz beste, eta hiru hilabete iraun zuen programak. Euskal Telebistak formatua kentzea erabaki zuen eta 2018ko maiatzaren 11n eskaini zuten azkeneko atala.

= Formatua =

Saio dibertigarria eta arina da. Irudiak, albisteak kontatzeko moduak eta umoreak garrantzia handia izango dute saioan. Ezkutuan geratu diren kontuak edota albistegietan ematen ez dituzten berriak erakutsiko dituzte.

Ana Goitia aurkezleari laguntzen erreportari talde bat arituko da. Erreportari bakoitzak izaera ezberdina izango du eta saioan atal propioa izango du erreportari bakoitzak.

Erreportariez gain, programako bi gidoilariak ere agerpenak egingo dituzte. Oihana Iguaran eta Nerea Ibarzabal izango dira saioa idaztearen arduradunak eta beraiek sekzioak ere izango dituzte platoan.

Kolaboratzaile adituak ere izango dituzte. Kolaboratzaile hauek, bakoitzak aditua den gaiari buruz hitz egingo dute.

## Aurkezle aldaketak 
Atera kontuaken aurkezlea Ana Goitia kazetaria da, baina programa estreinatu aurretik gaixotu egin zen. Lehenengo hilabetean beraz, beste bi aurkezle aritu ziren ordezkapenak egiten. Aurreneko hiru asteetan Iñigo Otaegi, saioko erreportariak, egin zituen gidari lanak eta laugarren astean Maitena Salinas aktore eta kazetariak.

Audientziei erreparatuta, aurkezle aldaketak ez zuen eragin. Hiru aurkezleek datu beretsuak eman zituzten.

= Lantaldea =

### Erreportariak 
* Amaia Eneterreaga
* Gartxot Unsain
* Iñigo Otaegi
* Jaione Carpintero
* Lohizune Amatria
* Olaia Gil
* Pello Artabe
* Xabin Fernandez

### Gidoilariak 
* Oihana Iguaran, *bertsolaria*
* Nerea Ibarzabal, *bertsolaria*

### Zuzendaria 
* Aitzol Barandiaran

= Denboraldiak =

## Atalak eta audientziak 
= Erreferentziak =

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Blue Ridge mendiak

**Blue Ridge mendiak** () Estatu Batuetako ekialdeko mendigunea da, Appalacheen ekialdeko zatia hartzen duena. 990 kilometro luze da, Pennsylvaniatik Georgiaraino, eta 8-105 kilometro zabal. Mitchell mendia (2.037 metro) eta Mount Craig (2.026 metro), biak Ipar Carolinan kokatuak, dira gailurrik garaienak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Police Academy 2: Their First Assignment

***Police Academy 2: Their First Assignment*** (euskaraz *Polizia Akademia 2: Beren Lehen Misioa*) 1985eko Jerry Paris estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da.

Steve Guttenberg, Michael Winslow, David Graf, Bubba Smith, Marion Ramsey, Bruce Mahler, George Gaynes, George R. Robertson, Howard Hesseman, Art Metrano, Lance Kinsey, Colleen Camp, Peter Van Norden, Bobcat Goldthwait eta Tim Kazurinsky aktoreek antzeztu zuten.

*Police Academy* (1984) filmaren jarraipena da, era berean jarraipen hauek izan zituen: *Police Academy 3: Back in Training* (1986), *Police Academy 4: Citizens on Patrol* (1987), *Police Academy 5: Assignment Miami Beach* (1988), *Police Academy 6: City Under Siege* (1989), *Police Academy 7: Mission to Moscow* (1994) eta *Police Academy* (2014).

## Argumentua 
Mahoney (Steve Guttenberg) eta bere lagunak Polizia Akademian graduatu berriak dira eta misio arriskutsu baten ardura eman zaie. Alproja kalekume istiluzale talde bati aurre egiteko prest ote daude?

## Aktoreak 
### Jatorrizkoak 
* Steve Guttenberg.....Carey Mahoney
* Michael Winslow.....Larvell Jones
* David Graf.....Eugene Tackleberry
* Bubba Smith.....Moses Hightower
* Marion Ramsey.....Hooks Laverne
* Bruce Mahler.....Douglas Fackler
* George Gaynes.....Eric Lassard komandantea
* George R. Robertson....Henry Hurst buruzagia

### Berriak 
* Howard Hesseman.....Pete Lassard
* Art Metrano.....Mauser tenientea
* Lance Kinsey.....Proctor
* Colleen Camp.....Kathleen Kirkland
* Peter Van Norden.....Vinnie Schtulman
* Bobcat Goldthwait.....Zed
* Tim Kazurinsky.....Sweetchuck
* Jennifer Darling.....Mary Sue Beal alkatea
* Andrew Paris.....Bud Kirkland
* Christopher Jackson.....Mojo
* Church Ortiz.....Flacko

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mamo Wolde

**Demisse "Mamo" Wolde** (, ; Jirgalem, Etiopia, 1932ko ekainaren 12an, - Addis Abeba, 2002ko maiatzaren 26an) distantzia luzeko nazioarteko korrikalaria izan zen, Mexiko Jokoetan maratoiko olinpiar txapelduna eta 10.000 metroko txapeldunordea izan zena. Nazioarteko mailan distantzia luzean arrakasta lortu zuen Afrikako lehen korrikalaria izan zen.

Elgoibarko Mintxeta kirol-gunean monolito bat dago bere omenez, eta 2012z geroztik Elgoibarren antolatzen den Mugertza Krosean junior kategoriako lasterketak **Mamo Wolde** izena du. Elgoibarreko Kirol Klubean asko eskertu zuten 1963an bera izan zela lehen atzerritarra Mugertza Memorialean parte hartu zuena, horrela Elgoibarko lehiaketa nazioarteko lehiaketen kategorian sartu ahal izan baitzen. Lau aldiz irabazi zuen memorial hori (1963, 1964, 1967 eta 1968n). Nahiz eta mundu mailako txapelduna izan oso harreman gertu eta apala izan zuen beti Elgoibarreko lagunekin.

## Erreferentziak
Julen Axiari

**Julen Axiari** (Baiona, 1987) lapurtar musikaria da. Perkusio tresnetan bereizitua dago eta Beñat Axiari musikari eta kantariaren semea da.

Beñat Axiari eta Joseba Irazokirekin eta Julen Axiarik 'Bas(h)oan' diskoa ondu zuten 2020ko udazkenean, Robbie Basho gitarristaren lanetik abiatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Julen Axiari berria egunkarian
* Beñat Axiari argia aldizkarian
*  Euskal Telebistan
Feuillanten taldea

[thumb|Feuillanten komentua, [Paris.]]
**Feuillanten taldea** () Frantziako Iraultzan, jakobinoen taldea hautsi zenean sortu zen talde moderatua izan zen, monarkia konstituzional baten aldekoa.

Haien artekoak ziren La Fayette, Barnave, Duport, Lameth anaiak, Beugnot, Sieyès, Girardin, Pastoret etab. Parisko *feuillants* edo fraide bernardoen komentuan elkartzen ziren eta horretatik datorkie izena.

Legegintza Biltzarreko berrehundik gora diputatu sartu ziren talde horretan. *Logographe* eta *Indicateur* agerkariek ematen zuten haien jarreren berri. 1792ko abuztuaren 10eko gertakarien ondoren, erregezale konstituzionalen lekua hartu zuten errepublika burges eta liberalaren aldekoek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toka (eskultura)

**Toka** izenburuko eskultura Donostiako Aiete auzoan dago, parketik gertu, eta metalezko irudi bat da. 2017an inauguratu zen. Egilea Jose Antonio Diaz de Quevedo da, JADIKU moduan sinatzen duena.

Toka joko tradizionalean erabiltzen diren metalezko barra eta fitxak azaltzen dira eskulturan, baina tamaina askoz handiagoan. Jokoan fitxak urrutitik jaurtikitzen dira eta "toka" barran jo behar dute, eta horrelaxe agertzen dira fitxa guztiak eskulturan: barra jotzen.

XX. mendean bertsolari, bertso-jartzaile, korrikalari, bolari eta toka-jokalari ospetsua izan zen Manuel Matxainen omenez jarri zuen eskultura Donostiako udalak. 1916an jaio zen eta 'Aiete' ez-izenarekin sinatzen zituen bere idatziak.

## Galeria 

Fitxategi:Toka eskultura Matxain sinadura.jpg|Matxainen sinadura goiko fitxan
Fitxategi:Toka Eskultura Manuel Matxain 02.jpg|Aurreko aldea
Fitxategi:Toka Eskultura Manuel Matxain 04.jpg|Albotik
Fitxategi:Toka eskultura Matxain JADIKU sinadura.jpg|Egilearen sinadura JADIKU
Fitxategi:MachainenToka2018-03-30.jpg

## Ikus, gainera 
* *Zergatik* (eskultura)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sobako harana

**Sobako harana** () Kantabrian dagoen harana da, Gándara ibaiak zeharkatua. Soba udalerria harana baino handiagoa da. Aer leizea haranean bertan dago.

## Kanpo estekak
Arabako eta Gipuzkoako ibar-jaurerri nagusiak

**Arabako eta Gipuzkoako ibar-jaurerri nagusiak** 1274. urtean sortu zituen Alfontso X.a Gaztelakoak Araban eta Gipuzkoan. Ibar-jauna zen erregearen ordezkari nagusia, korrejidore karguaren aitzindaria aditu askoren ustetan. XV. mendearen bukaeran desagertu ziren ibar-jaurerri nagusi hauek, korrejidoreen esku utzi baitzituzten Errege-erregina Katolikoek ibar-jaurerri nagusiari zegozkion egiteko asko.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Hildebrandt

**Martha Luz Hildebrandt Pérez-Treviño** (La Libertad, 1925eko urtarrilaren 13a - Lima, 2022ko abenduaren 8a) Peruko hizkuntzalaria eta politikaria izan zen. Errepublikako biltzarkidea 1995etik 2011ra, Peruko Errepublikako Kongresuko Lehendakaritza 1999an okupatu zuen bigarren emakumea izan zen; Martha Chávezek lehenago egin zuen. Peruko Hizkuntza Akademiako kide izan zen.
Adirondack mendiak

**Adirondack mendiak** () Estatu Batuetako ipar-ekialdeko mendigunea da, New York estatuaren ipar-ekialdea hartzen duena. Kupula formako mendigunea da, 260 kilometroko diametroa eta 1.600 metroko garaiera duena, eta San Laurendiren haranetik eta Champlain aintziratik Mohawken haranera hedatzen dena. Mount Marcy (1.629 metro) da gailurrik garaiena. Askotan Appalacheen barnean sartzen badira ere, Ezkutu Kanadarraren zati dira geologiaren aldetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Chávez

**Martha Gladys Chávez Cossio de Ocampo** (Bellavista barrutia, Callao, Peru, 1953ko urtarrilaren 12a) Peruko abokatua eta politikaria da. Peruko Errepublikako Kongresuko Lehendakaritza okupatzen zuen lehen emakumea izan zen, eta fujimorista mugimenduko lider handienetakoa da.
Ricardo Marcenaro

**Ricardo Arturo Marcenaro Frers** (Buenos Aires, 1946ko abenduaren 30a) Peruko abokatua eta politikaria da. Alberto Fujimoriren gobernuaren garaian, 1999ko urtarriletik uztailera, Peruko Errepublikako Kongresuko presidentea izan zen.
Luz Salgado

**Luz Filomena Salgado Rubianes de Paredes** (Lima, 1949ko uztailaren 3a) Peruko kazetaria eta politikaria da, Kongresuko presidentea izan zen 2016ko uztailaren 26tik 2017ko uztailaren 26ra arte eta Lima Metropolitanako biltzarkidea, 2011ko uztailaren 26tik.
Jaime Yoshiyama Tanaka

**Jaime Yoshiyama Tanaka** (Huancayo, Junínko departamentua, Peru, 1944ko uztailaren 22a) Peruko ingeniaria eta politikaria da.
Víctor Joy Way

**Víctor Dionisio Joy Way Rojas** (Huánuco, 1945eko martxoaren 10a) Peruko ingeniaria eta politikaria da. Estatuko ministroa eta biltzarkidea izan zen Alberto Fujimoriren gobernuaren garaian. Errepublikako Kongresuko burua izan zen bi aldiz (1996-1997 eta 1998-1999).
Alberto Bustamante Belaúnde

**José Alberto Bustamante Belaúnde** (Arequipa, 1950eko irailaren 12a - † Lima, 2008ko otsailaren 7a) Peruko abokatua eta politikaria izan zen. Peruko lehen ministroa.
Federico Salas

**Luis Federico Salas Guevara Schultz** (Lima, Peru, 1950eko irailaren 4a - Huancavelica, 2021eko apirilaren 28a) perutar administratzailea, enpresaburua eta politikaria izan zen. Huancavelica eskualdeko alkatea eta presidentea, eta Alberto Fujimoriren Hirugarren Gobernuko Ministroen Kontseiluko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak
Jesús Larralde

**Jesús Larralde Berrio** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar farmakologoa izan zen, animalien fisiologiaren irakaslea da Nafarroako Unibertsitatean. Madrilgo Unibertsitatean kimika ikasi eta hainbat aldizkaritan idatzi du, tartean *Nature*.
Diego García-Sayán Larrabure

**Diego García-Sayán Larraburre** (New York, 1950eko abuztuaren 2a) Peruko abokatua eta politikaria da. Justizia ministroa izan da Valentín Paniaguaren bitarteko gobernuan eta Alejandro Toledoren gobernuko Kanpo Arazoetako ministro gisa. 2004az geroztik, Giza Eskubideen Auzitegi Inter-Amerikarraren Gorteko kidea izan da, 2010tik 2014rako Gorteko presidente hautatua izanik.

## Ikusi ere 
* Nazio Batuen kontalari berezia

## Kanpo estekak
Loft

[thumb|300px|Loft bat [Chicagon.]]
**Loft**, **ganbara** edo **galeria** eraikuntza baten espazio zabala, zatiketa gutxikoa, leiho eta argitasun handiarekin da. Berez, etxebizitza ez izateko sortutako eraikuntza modu horretan erabiltzean datza. Loft kontzeptua New York hirian sortu zen, 1950. hamarkadan, batez ere hiriko hiru auzoetan:Tribeca, SoHo eta Mendebaldeko auzoan. Alde horietan, aurretik, lantegi eta biltegi asko egon zen eta, hauek bertan behera gelditu zirenean, etxebizitzak moduan moldatu zituzten.

## Hasiera 
Lantegi hustuak aukera ezin hobea zen artistentzat haien tailerrak egokitzeko. Halaber, etxebizitzen eta apartamenduen prezioak oso altuak ziren eta utzitako espazio haiek diru gutxiko pertsoneei aukera berri bat eskaintzen zien. Hasiera batan horrelako espazioen okupazioa era klandestinoaz egin zen baina, denborarekin, berrituak eta erabilera askotarako moldatuak izan ziren: jatetxeak, dendak, margolaritza tailerrak, argazkilaritza tailerrak, arte-galeriak... Denborarekin ere luxuzko etxebizitzak bihurtu ziren. Gaur egun benetako fenomeno soziologikoa da bai Estatu Batuetan baita ere mendebaldeko Europan. Modu batez, abangoardismoaren eta goi mailako bizimoduaren sinonimoa dira.
thumb|Estetika industriala gordetzen da.

## Ezaugarriak 
Hauek dira batzuk:
* Estilo minimalista, eraikuntzaren materialak erabiliz.
* Etxebizitza irekia eta hormarik gabekoa.
* Konforta baztertu gabe denak itxura praktikoa eta funtzionala izan behar du.
* Sapai altuak edo itxura hori eskaintzen dutenak.
* Ateak ez dira erabiltzen. Beharrezkoak direnean korredera estilokoak dira. Espazio desberdinak markatzeko dekorazioa eta koloreak erabiltzen dira.
* Kanpoko argia. Hau zabaltzeko leihoak eta ispiluak.
* Material argitsuak.
* Kutsu industriala batez ere materialen erabileraren ondorioz.
* Hormigoizko edo altzairuzko zutabeak.

## Joera berriak 
Askotan benetako lofts inguru pobreetan edo marginatuetan egoten dira, hau da, potentzialki arriskutsuak. Horregatik, egun loft itxurako etxebizitzak egiten dira beste motatako auzoetan, hau da, gezurrezko lofts. Mundu mailan ere, bestetik, auzo osoen antolaketa eta populazioa aldatu egin da, soziologikoki maila altuko biztanleak jasotzeko.
thumb|Madrilgo loft estetikako urbanizazio berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Loft baten ezaugarriak.
Osage (ibaia)

**Osage** () Estatu Batuetako ibaia da, Missouri ibaiaren adarra. Kansasen jaio, Missouriko estatutik igaro eta Jefferson City hirian elkartzen da Missouri ibaiarekin. 650 km da luze.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando de Trazegnies Granda

**Ferdinand Carlos Léopold de Trazegnies Granda** (Lima, 1935eko irailaren 3a), Peruko abokatu, idazle, historialari eta genealogista da. Kanpo Arazoetako ministroa izan zen, eta 1998. urtean, Ekuadorrekiko Bakearen, Adiskidetzearen eta Mugetako Behin Betiko Akordioa sinatu zuen. Gaur egungo Torrebermejako markesa eta Las Lagunasko kondea da.
Eduardo Ferrero Costa

**Eduardo José Ferrero Costa** (Lima, 1946ko urriaren 26a), bere herrialdeko politikan parte hartu zuen Peruko abokatua da.
Mendi Zuriak (New Hampshire)

**Mendi Zuriak** () Estatu Batuetako ipar-ekialdeko mendigunea da, Appalacheen iparraldeko zatia eratzen duena. 140 kilometro luze da, New Hampshire estatuaren erdi-iparraldea eta Maineren mendebaldeko zati txiki bat hartuz. Washington mendia (1.917 metro) da gailurrik garaiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Víctor Heredia

**Víctor Ramón Cournou Heredia** (Buenos Aires, 1947ko urtarrilaren 24a), **Víctor Heredia** izenez ezagunagoa, abeslari eta kantari argentinar ospetsua da. Musika latinoaren maisutzat eta mito bizitzat jotzen da.
Carlos Edmundo de Ory

**Carlos Edmundo de Ory** (Cádiz,  - Thézy-Glimont, ) espainiar poeta eta narratzailea izan zen. XX. mendeko bigarren erdiko abangoardiazko higikundeen –eta batez ere postismo-aren– suspertzaile nagusietako bat.

== Biografia
1942an Madrila joan zen bizitzera, eta hiru urte geroago bere lehen poema bilduma argitaratzea lortu zuen: *Versos de pronto* (Bat-bateko bertsoak). Hala ere ez zuen kritikaren ezagutzarik jaso Félix Grande poetaren poesia antologia batean argitaratuta agertu ziren arte. Bere poemak esperientzia buhamearen eta, surrealismoan ohi denez, kontzientzia egoera aldatu baten fruitu dira, lotsagabeak beti, eta batere konbentzionalak ez.

## Obra 
Beste lan aipagarri batzuk: *Los sonetos* (1963, Sonetoak); *Música de lobo* (1970, Otso musika); *Técnica y llanto* (1971, Teknika eta negarra); *Lee sin temor* (1976, Irakur beldur gabe); *Energeia* (1978); *Nabla* (1982) eta *Soneto vivo* (1988, Soneto bizia). Hitz lauz, aipagarriak dira *Diario* (Egunerokoa), *El bosque* (1952, Basoa), *Kikiriquí-Mangó* (1954), *El alfabeto griego* (1970, Greziar alfabetoa), *Basuras* (1975, Zaborrak) eta *Nephiboseth en Onou* (1973).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munduko txapeldun izandako futbol klubak

**Asoziazio Futbolaren Nazioarteko Federazioak (FIFA)** zehaztu duenez, lehiaketa ofizialak FIFAk edo federazio afiliatuek antolatutako lehiaketak dira.

### FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa 
FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa , **Kluben Mundiala** izenaz ezagunagoa, munduko futbol txapelketa gorena da. Bertan FIFA osatzen duten sei federazioetako txapeldunek hartzen dute parte. Europako taldeak izan dira garaipen gehien lortu dituztenak. Trofeoak munduko titulua ematen du.

Kontinente arteko Futbol Koparen ondorengo txapelketa da. Oraindik bi federazio nagusiak UEFA (Europa) eta CONMEBOL (Hego Amerika) badira ere, federazio guztietako txapeldunek parte hartzea erabaki zen.

2000 urtean egin zen lehenengo ekitaldia, Brasilen. Bi talde brasildarren artean jokatu zen finala, azkenik SC Corinthiansek irabazi zuena. Europar taldeen artean ordea ez zuen interes handirik piztu. 2001ean Espainian bigarren ekitaldia egitea pentsatu zen baina ez zen aurrera eraman.

2005ean berrekin zitzaion txapelketari Japonian, ordurarteko Kontinente arteko Kopa jokatzen zen tokian. 

***- Pare hartzaileak***
Honako lehiaketa hauetako **txapeldunek** hartzen dute parte:
* Afrikako Txapeldunen Liga
* Asiako Txapeldunen Liga
* CONCACAF Txapeldunen Liga (Ipar eta Erdi Amerika)
* Libertadores Kopa (Hego Amerika)
* Ozeaniako Txapeldunen Liga
* UEFAko Txapeldunen Liga (Europa)
2007tik aurrera antolatzailea den herrialdeko ligako txapeldunak ere hartzen du parte. 2025etik aurrera txapelketa 4 urtean behin egingo da.

### FIFAren Kontinente arteko Futbol Kopa
Txapelketan FIFAko sei konfederazioetako klub txapeldunak parte hartzen dute, eta kanporaketa bidezko txapelketa gisa jokatzen da, Europako taldeak finalerako sailkatuz.Irabazleei urtero Munduko Txapeldun titulua ematen zaie.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontinente arteko Futbol Kopa
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa
* Rio Kopa

## Kanpo estekak
Binilo Bala

**Binilo Bala** Zarama musika taldearen seigarren diskoa da, 1994. urtean taldeak argitaratutakoa. Zaramaren azken diska izatekoa zen, 15 urteko etenaldiaren ondoren diska berriak atera ditu ordea.

## Partaideak 
* Roberto Moso (ahotsa)
* Txus Alonso (gitarra)
* Tontxu Tabares (gitarra)
* Alfonso Herrero (baxua, ahotsa)
* Ernesto Alava (bateria)
* Joseba Lafuente (teklatuak)

## Grabaketa eta abestiak 
1991 urtean Sexkalextrik disko arrakastatsua atera ondoren taldearen amaiera iragartzen zuten zurrumurruak agertu ziren. 1993 urtean aurreko disketako abestiekin egindako bilduma bat atera zuten, *Zaramaren Erdian*, eta honek aregatotu egin zituen zurrumurru horiek. 1994an *Binilo Bala* ateratzerakoan argi esan zuten azken diska izatekoa zela. Taldearen hasieran baxujolea izan zen Iosu Expósitori (Eskorbuto) dedikatoria berezia egiten zaio diskan.

Taldearen aldaketarik handiena baxujolearena izan zen, Alfonso Herrerok hartu baitzuen Javier Álvarezen lekua. Rock gogorragoa egiten saiatu ziren diska honetan eta Joseba Lafuenteren teklatuekin rock sinfonikora ere inguratu ziren hainbat abestitan. Hitzetan hainbat kolaboratzaile izan zituzten, hala nola, Joseba Egiguren (*Zorrik ez*), Andres Abuin (*Zorrik ez* eta *Kaia Barrenian*) eta Xabier Euzkitze (*Milioi bat dolar*). Honetaz gain bada Los Berrones talde asturiarraren *Chacho* abestiaren bertsio bat ere, *Txatxo*, diska osoko abesti ezagunena bihurtu zena, taldearen ikonoetako bat gainera.

Diska bukatzeko Urtain boxeolari mitikoaren omenezko abestia dago, taldeak inoiz egin duen abesti luzeena, sei minututik gorakoa. Urtain beraren ahotsa ere entzuten da abestiaren amaieran.

## Azala 
Bi boxeolari ageri dira borrokan, bietako bat Urtain da. Manolo Gil da azalaren egilea.

## Kantuen zerrenda 
# *Kostako bidea* - 3:20
# *Rock & Roll marruma* - 5:02
# *Milioi bat dolar* - 3:27
# *Zorrik ez* - 4:00
# *Kaia barrenian* - 5:30
# *Gaueko buruko mina* - 2:56
# *Txatxo* - 5:07
# *Errespetatu* - 3:35
# *Larruz larru* - 4:07
# *Urtain* - 6:13

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zarama Zuzen!

**Zarama Zuzen!** Zarama musika taldearen zazpigarren diskoa da, hamabost urtetako etenaldiaren ondoren 2009. urtean egindako Zarama Birziklatua izeneko kontzertu biran zuzenean grabatutako abestiekin osatutakoa. CD eta DVD formatuetan atera zen.

## Partaideak 
* Roberto Moso (ahotsa)
* Tontxu Tabares (gitarra)
* Javier Álvarez (baxua, ahotsa)
* Ernesto Alava (bateria)
* Joseba Lafuente (teklatuak)

## Azala 
Birziklaperaren sinboloa ageri da azalean.

## Kantuen zerrenda 
### CD-a 
# *Kostako bidea* - 4:17
# *Gaueko buruko mina* - 3:27
# *Sexkalextrik* - 4:35
# *Gasteizko gaua* - 3:52
# *Euritan* - 4:43
# *Txatxo* - 6:01
# *Zoaz Euskal Herrira* - 4:47
# *Iñaki* - 4:51
# *Bostak bat* - 4:49
# *Dena ongi dabil* - 4:35
# *Bihotzak sutan* - 4:35
# *Eskizofrenia* - 4:31
# *Edan ase arte* - 3:14
# *Biharamona* - 2:51
# *Bidea eratzen* - 3:29

### DVD-a 
# *Gaueko buruko mina*
# *Sexkalextrik*
# *Euritan*
# *Txatxo*
# *Zoaz Euskal Herrira*
# *Iñaki*
# *Bostak bat*
# *Bidea eratzen*
# *Bihotzak sutan*
# *Bildur naiz*
# *Eskizofrenia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josean Díez de Quevedo

**José Antonio Díez de Quevedo** (Donostia, 1944) artista polifazetiko donostiarra da. ***Jadiku*** ez-izena ere erabili du bere obretan. Ekonomialari erretiratua formazioz eta bokazioz, artista aktiboa da afizioz. Urteak daramatza burdinazko eta egurrezko eskulturak egiten, margotzen eta bestelako artelanak egiten. 

## Bizialdia 
Ekonomia-ikasketak bukatzean, hainbat lekutan lan egin zuen. Obra publikorako makinak konpontzen zituen Biurrarena enpresak kudeaketa administratiborako kontratatu zuen. Tailerrean burdinarekin lan egiten zuten, piezak soldatuz eta beste. **Jadikuk** langileei eskatu zien soldatzen irakasteko, eta harritu baziren ere, erakutsi zioten. Bulegoko ordutegia bukatzen zuenean, arratsaldetan tailerrera jaisten zen burdina soldatzera. Han egin zuen bere lehendabiziko eskultura, 1970eko hamarkadaren hasieran. Nahiz eta erretreta hartu zuen arte ekonomialaria izan zen, tailerean soldaduran ikasi eta urte batzuetara bere lehendabiziko eskultura esanguratsu sortu zuen. 1979ko maiatzaren 25ean Añorga Txikin jarri zuen *Zergatik* eskultura.
* Zergatik eskultura (1979) Añorga auzoan dago. Giza itxura duten forma batzuek bisitariari galdera bat egiten diotela dirudi. “Zergatik” obrak jakin-mina sortzeaz gain bereizgarri sekretu bat gordetzen du.

Fitxategi:Zergatik eskultura Añorga 01.jpg|*Zergatik* eskultura Donostian
Fitxategi:Toka eskultura Matxain JADIKU sinadura.jpg|*Toka* eskulturako sinadura
Fitxategi:Toka Eskultura Manuel Matxain 01.jpg|*Toka* eskultura Donostian
Fitxategi:Toka eskultura Matxain sinadura.jpg
Jadikuren *En Parc / Parkean* eskultura Vielhan jarri zuten 2022an, pandemia-garaian adineko pertsonek egindako ahaleginari aitortza gisa (araneraz: ''"Aumenatge ara nòsta gent grana que tant trabalhen entà que'aguest país non s'arture"*. Hospitalaren eta Jubilatuen Etxearen ("Casau deth Jubilat") artean kokatuta dago Vielhan. Obra Tolosako tailer batean egin zuten, eta hainbat kolorezko uztai olinpikoz osatuta dago, altzairu herdoilgaitzezko hodiekin egindakoak. Uztaiak lau tonako harrizko idulki baten gainean daude. Idulkiak 1,5 metroko altuera izango du, eta eskulturak beste horrenbeste; beraz, multzoa hiru metrokoa da guztira.

## Erakusketak 
*En Parc / Parkean* eskultura Donostiako Aieteko parkean egon zen kokatuta 2020an eta 2021ean. *Topaleku'' eraikinaren kanpoaldean **Jadikuren** beste hiru eskultura egon ziren ikusgai, eta eraikinaren barruan formatu txikiko beste 20 obrarekin osatzen zen erakusketa.
Fitxategi:Maitagarri Eskultura Jadiku 23 39 49 027000.jpeg
Fitxategi:Maitagarri Eskultura Jadiku 23 40 29 871000.jpeg
Fitxategi:Maitagarri Eskultura Jadiku 23 40 14 755000.jpeg
Fitxategi:Jadiku Eskultura 2020a.jpeg
Fitxategi:Bikote Eskultura Jadiku2020.jpg

## Bideogilea 
150 bideo baino gehiago egin zituen Luis anaiarekin 1980an bion artean sortu zuten Txinpart ikus-entzunezko estudioan. Bideo guztiak gero  Euskadiko Filmategiari eman zioten donazioan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Josean Jadiku Diez de Quevedo Facebook-en
Police Academy 3: Back in Training

**Police Academy 3: Back in Training** (euskaraz "Polizia Akademia 3: Entrenatzera Itzuli") 1986ko Jerry Paris estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da.

Steve Guttenberg, Michael Winslow, Bubba Smith, David Graf, Marion Ramsey, Bruce Mahler, Leslie Easterbrook, George Gaynes, Art Metrano, Lance Kinsey, Scott Thomson, Brant von Hoffman, George R. Robertson, Andrew Paris, Debralee Scott, Bobcat Goldthwait, Tim Kazurinsky, Brian Tochi, Shawn Weatherly, David Huband, Ed Nelson eta Georgina Spelvin aktoreek antzeztu zuten.

Police Academy sailaren hirugarren atala da, *Police Academy* (1984) eta *Police Academy 2: Their First Assignment* (1985) filmeen jarraipena da, era berean *Police Academy 4: Citizens on Patrol* (1987), *Police Academy 5: Assignment Miami Beach* (1988), *Police Academy 6: City Under Siege* (1989), *Police Academy 7: Mission to Moscow* (1994) eta *Police Academy* (2014) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
Polizia Akademia itxitzear dago, bizirauteko bide bakarra beren lehiakidea den Mauser komandantearen akademiarekin borrokatzea izango da.

## Aktoreak 
### Lassard Akademia 
* Steve Guttenberg: Carey Mahoney sarjentua
* Bubba Smith: Moses Hightower sarjentua
* David Graf: Eugene Tackleberry sarjentua
* Michael Winslow: Larvell Jones sarkentua
* Leslie Easterbrook: Debbie Callahan tenientea
* Marion Ramsey: Laverne Hooks sarjentua
* Bruce Mahler: Douglas Fackler sarkentua
* George Gaynes: Eric Lassard komandantea

### Mauser Akademia 
* Art Metrano: Mauser komandantea
* Lance Kinsey: Proctor tenientea
* Scott Thomson: Chad Copeland sarjentua
* Brant von Hoffman: Kyle Blankes sarjentua

### Kadeteak 
* Debralee Scott: Fackler kadetea
* Tim Kazurinsky: Sweetchuck kadetea
* Brian Tochi: Tomoko Nogata kadetea
* Andrew Paris: Kadetea

### Mauser Akademia 
* Art Metrano: Mauser komandantea
* Lance Kinsey: Proctor tenientea
* Scott Thomson: Chad Copeland sarjentua
* Brant von Hoffman: Kyle Blankes sarjentua

### Kadeteak 
* Debralee Scott: Fackler kadetea
* Tim Kazurinsky: Sweetchuck kadetea
* Brian Tochi: Tomoko Nogata kadetea
* Andrew Paris: Bud Kirkland kadetea
* Bobcat Goldthwait: Zed kadetea
* Shawn Weatherly: Karen Adams kadetea
* David Huband: Hedges kadetea
* Marcia Watkins: Sarah kadetea

## Bestelakoak 
* George R. Robertson: Henry Hurst komisionatua
* Ed Nelson: Neilson gobernar Zaira

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zukafukamusuka

*Zukafukamusuka* 2017an plazaratu zen Judit Ruiz de Munainek idatzitako ipuin erotikoen liburua da; tartean ere poema bat dago. Patxi Zubizarretak euskaratua izan da eta Jokin Mitxelenaren marrazkiekin batera argitaratu zen. Marrazkiak shunga estilo japoniarrakoak dira.
Izenburua hitz asmatutakoa da, "zukatu, ingelesko fuck, musukatu…" elementuen konbinaketa zelebrea.

## Ipuinak 
* "Dance"
* "Nudista"
* "Basajauna"
* "Ordu txikitan"
* "At your own risk"
* "Egunsenti beatifikoa"
* "Oi lur, oi lur, oi ene lur berdea"
* "Izerdi"
* "Txokolatex"
* "Music zen"
* "Ur gazia"
* "Zu irenstean su"
* "Hotz"
* "Bake ondoko ekaitza"
* "Eguzkia bezain iluna"
* "Dorrea"
* "Ikaragarri ongi"
* "Itsasoan trostan"
* "Baratze bat itsasoan nahi dizut egin", liburuko poema bakarra
* "Menuak eta mezuak"

## Komentarioa 
Ipuinak oso desberdinak dira: batzuk oso konbentzionalak beste batzuk berritzaileagoak. Gaiak ere oso desberdinak dira ere: mitologikoak, egunerokoak, fantastikoak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Zukafukamusuka*. Literotura bilduma. Tafalla: Txalaparta, 2017. 131 or. .

## Ikus, gainera 
* Baratze bat

## Kanpo estekak 
* Egileen komentarioak.
* Egileei elkarrizketa Uberan.
Sucker Punch

***Sucker Punch*** 2011ko akzio eta thriller film estatu batuarra da. Zack Snyderek zuzendua eta gidoia Steve Shibuya eta Snyderen artean idatzia izan zen.

## Aktoreak 
* Emily Browning: Babydoll
* Abbie Cornish: Sweet Pea
* Jena Malone: Rocket
* Vanessa Hudgens: Blondie
* Jamie Chung: Amber
* Carla Gugino: Dr. Vera Gorski / Madame Vera Gorski
* Oscar Isaac: Blue Jones
* Jon Hamm: The Doctor / The High Roller
* Scott Glenn: The Wise Man / The General / The Bus Driver
* Gerard Plunkett: The Stepfather / Priest
* Patrick Sabongui: Earl
* Malcolm Scott: The Cook

## Kanpo estekak
Man on Fire (2004ko filma)

***Man on Fire*** Ameriketako Estatu Batuetan egindako pelikula da, Mexikon girotua. 2004an sortua A. J. Quinnell-en eleberrian oinarritua eta Tony Scottek zuzendua, 1987ko beste bertsio bat ere existitzen da.

Denzel Washingtonek John Creasy-ren papera egiten du, Lupita Ramosen (Dakota Fanning) bizkartzaina. Lupita, bederatzi urteko neskatxa, bahitu egiten dute.

Antzezleen artean ditugu Christopher Walken, Radha Mitchell, Giancarlo Giannini, Marc Anthony, Rachel Ticotin eta Mickey Rourke.

2004ko apirilak 23an estreinatu zen AEBetan eta bildutako diru-kopurua 22.751.490 dolar izan ziren. 2.980 aretotan ipini zuten eta 77.911.774 dolar irabazi zituen AEBetan eta 52.381.940 dolar beste herrialdeetan (guztira 130.293.714 dolar mundu osoan). Bere aurrekontua 70.000.000 dolarrekoa izan zela kontuan izanda, arrakasta izugarria izan zuen.

## Sinopsia 
John Creasy (Denzel Washington), alkoholikoa den Ameriketako Estatu Batuetako marinea eta CIAn langile ohia, Mexikora heltzen da lan bila. Bere laguna Paul Rayburnek (Christopher Walken) bizkartzain izateko lan bat lortzen dio. Hainbat bahiketa eman dira Mexikon eta diru asko duen jendea oso urduri dago. Beraz, John Creasyk lanpostua hartzen du, nahiz eta Samuel Ramosek (Marc Anthony) badakien alkoholikoa dela.

Asko edaten hasten da eta bere buruaz beste egiten saiatzen da pistola batekin. Pistolak, ordea, eskale egiten du eta momentu horretatik aurrera aldaketa sumatzen da beregan. Edateari uzten dio eta Lupita zaintzen du bere aita izango balitz bezala.

Egun batean, Lupita nahitu egiten dute bere piano klasetik irteterakoan. Creasyk aurre egiten die bahitzaileei, gutxienez bi hiltzen ditu baina zauritu egiten dute.

Bitartean gurasoek poliziaren laguntza eskatu dute. Polizia erreskatze bat gauzatzen saiatuko da baina enboskada bat gertatuko da eta bahitzaileetako bat hil egingo da. Horren ondoren, telefono dei batek ohartarazten die gurasoei enboskada horren ondoren Lupira hiltzat eman dezaketela.

Esnatzen denean hori guztia jakiten du John Creasyk eta, zauritua dagoen arren, bere mendekua prestatzen hasten da. Hainbat arma lortzen ditu eta pista batetik bestera dijoa bahitzaileak hiltzen eta torturatzen informazioa ateraz.

Azkenean jakiten da dena Lupitaren aitaren estrategia izan zela, dirua lortzeko modu bezala. Baina gertatutako zorigaiztoko kasualitateek guztia zapuztu zuten.

Orduan konturatzen da bizirik dagoela oraindik Lupita eta tratu bat egiten du bahitzaileekin. Buruzagien anaia dauka eta bata bestearengatik entregatzea da tratua. Aldaketa ondo dijoa eta John Creasy hil egiten da aldaketa egin ondoren, zituen zauriengatik.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Modibo Keïta

**Modibo Keïta** (Bamako, 1915eko ekainaren 4a - Bamako, 1977ko maiatzaren 16a) Maliko lehenbiziko presidentea izan zen.

Bamakon eta Dakarren ikasi zuen eta irakasle gisa lan egin zuen Bamakon, Sissokon eta Timbuktun. Bamakoko alkatea izan zen eta Frantziako Nazio Biltzarraren kidea 1956an ere. 1960an Maliko lehen presidentea izan zen. Politika sozialistak eman zituen baina Estatu Batuekiko erlazio onak mantendu zituen. Bere aurkariak kartzelatu zituen eta 1967an konstituzioa zintzilikatu zituen.

1968ko azaroaren 19a Moussa Traoréek estatu kolpean baztertu zuen eta espetxera bidali zuen Kidalen. Bamakoko espetxean 1977an hil zen eta 1992an birgaitu zen.
400px|Modibo Keïtaren Oroitza Txostena
Lai-Sang Young

**Lai-Sang Lily Young** (Hong Kong, 1952) zientziazko *Henry & Lucy Moses Professorship* katedra duen matematikaria da, eta gainera matematikako eta neurozientziako irakaslea da New Yorkeko Unibertsitateko Courant Institute of Mathermatical Sciences-en. Ikertzaile gisa bere interesak hauek dira: sistema dinamikoak, teoria ergodikoa, kaosaren teoria, probabilitate teoria, mekanika estatistikoa eta neurozientzia. Batez ere, ezaguna da 1998an berriro Markov metodoa Sinái billerreko eta beste sistema dinamiko hiperbolikoen korrelazio atzerapen esponentziala probatzeko erabiltzeagatik.

## Kanpo estekak
Artezi

**Artezi** (Arte eta Zientzia) diskoetxea Jose Angel Irigarai idazleak sortu zuen.

Aurretik Herri Gogoa diskoetxearen sorreran parte hartutakoa zen Irigarai, Ez Dok Amairu taldeko gainerako kideak bezala. 1969an lau kantu grabatu zituen EP batean ("Urak dakarrena", "Begiak", "Herri-behera" eta "Miña ta griña"), Josepe Irigaray izenarekin.

Ez Dok Amairuren desegiteak Herri Gogoan eragindako zatiketaren ondorioz jaio zen Artezi. Ibilbide laburra izan zuen, baina zenbait disko garrantzitsu kaleratu zituen 70eko hamarkadaren erdialdean: Lourdes Iriondo eta Xabier Leteren lehen disko luzeak (1974), Gorka Knorren Araba kantari (1974) eta Nik nahi dudana (1975), eta Benito Lertxundiren Zuberoa/Askatasunaren semeei (1977), besteak beste. Ortzadar folk taldearen bi disko ere argitaratu zituen. Talde horretan, Benito Lertxundiren taldeko bi musikari zeuden; Kutxo Otxoa de Eribe eta Pello Gereño.

Artezi diskoetxearen 1980an desegin zen, neurri handiko LPak argitaratu zituzten singletik LPra. 1976ra arte argitaraturiko 220 diskoetatik 170 single
ak izan ziren eta 50, berriz, LPak. (Amezaga 2005: 202-203).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Dama se Esconde

**La Dama se Esconde** Donostiako bi lagunek osatutako pop taldea da. Nacho Goberna eta Ignacio Valenciak osatu zuten 1980ko hamarkadan.

## Historia 
Agrimensor K pop iluna egiten zuen talde donostiarrean du jatorria La Dama Se Escondek. Hura desegin zenean, musikarekin jarraitzeko gogo handiena zuten bi lagunek, Goberna eta Valenciak, La Dama se Esconde eratu eta Madrilera joan ziren. 1985ean DRO eta GASA disketxe madrildarrek elkarrekin beraien talde berrienen bilduma-lan bat atera zuren, *La Única Alternativa* izenarekin, eta han bi kantu sartu zituzten donostiarrek. Kritikaren askoren arabera, kantu haiek izan ziren bildumako aipagarriena, eta ondoren disko propioak grabatu ahal izan zituzten.

GASA disketxe independientearekin iraupen ertaineko bat eta LP bat grabatu ondoren, Warner multinazionalarekin egin zuten kontratua. Etxe berriarekin egindako lehen diska, beraien historiako arrakasta handiena izan zen (*La tierra de los sueños*), baina 1990eko hamarkadan disko berriak atera arren, ez zuten oihartzun bera izan.

Nostalgikoen arabera, hasierako pop doinu intimista baina jostariak, ia umekoiak, dira taldearen marka eta seinalea, eta Warnerrekin egindako saioak (gitarra elektriko gehiago, eta baita dantzarako estiloa *Coge el viento-*n) naturaltasuna galtzea ekarri zuten.

Taldea desegin ondoren, Nacho Gobernak bi disko ekoitzi zituen bakarka (*Transparente* 2002an eta *Un Bosque de Té Verde* 2010ean).

## Diskografia 
* 1985 *Avestruces* (DRO/GASA)
* 1986 *Armarios y camas* (DRO/GASA)
* 1988 *La tierra de los sueños* (Warner)
* 1989 *Coge el viento* (Warner)
* 1990 *Lejos del puerto* (Warner)
* 1992 *De colores, tu color* (Warner)
* 1993 *Hoy* (Warner)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yitang Zhang

**Zhang Tom Yitang** (Txineraz: 张 益 唐, *Zhāng Yìtáng*), 1955ean jaioa, zenbakien teorian espezializatutako matematikari txinatarra da. 2013ko maiatzean, komunitate matematikoan ospetsua bihurtu zen zenbaki lehenen azterketan aurrerapen garrantzitsu bat egiteagatik.

## Zenbaki lehenen banaketa 
2013ko maiatzean, hirurogeita hamar milioi unitate baino gutxiago bereizten diren zenbaki lehenen bikoteen infinitutasuna frogatu zuen. Emaitza zenbaki lehen bikien aieruaren forma ahula da. Artikulu hori Matematikako *Annals of Mathematics* oso aldizkari ospetsuan onartu zuten, maiatzaren 20an.
Zhu Shijie

**Zhu Shijie** (txineraz: 朱世杰; pinyinez: Zhū Shìjié; Wade-Giles: **Chu Shih-chieh**, 1249-1314), **Hanqing** (汉卿) adeitasun izena, **Songting** (松 庭) izengoitia, Txinako matematikari handienetako bat izan zen, Yuan dinastiaren garaian.

Zhu gaurko Pekin-en ondoan jaio zen. Bi lan matematiko bizirik atera dira: *matematika ikasketetarako sarrera* (算 学 启蒙 Suanxue qimeng), eta *Lau elementuen ispilu ederra*.
Nong Rose

**Nong Rose Baan Charoensuk** edo **Nong-Rose Banjareonsuk** (, Thailandia, 1996ko urriaren 5a) thailandiar muay thai boxeolaria da.

Nong Rose emakume transgeneroa da, Somros Polchareon jaiotza izenaz, gizon jaio baitzen.
Damokloide

Astronomian, **damokloideak** kometen antzeko orbita bat jarraitzen duten planetoideak dira, beraien jatorria bi lekuetan eduki dezakete: Hillsen hodeian edo Oorten hodeian.

Planetoide hauetako batzuk, Eguzkira askotan hurbildu ondoren beraien osagai lurrunkorrak galdu dituzten hildako kometen nukleoak dira. Bestalde, beste damokloide batzuk, duela lau mila milioi urte inguru gasezko erraldoiek, beraien grabitatea baliatuz, eguzki-sistemako kanpoaldera bidali zituzten asteroideak dira. Gorputz hauek zituzten kometen antzeko orbitak galdu egin zituzten. Aipatzekoa da, gaur egun damokloide izateko 155 hautagai daudela, asteroideei begiratzen badiegu ordea, milioi erdi batetik gora aurkitu eta behatu dira.

Damokloideen izena, beraien lehen eredu izan zen (5335) Damocles asteroidetik dator, nukleo ez-aktiboa duen periodo luzeko kometa eta Halleyren familiakoa dugu gorputz hau, bere orbitaren eszentrikotasuna oso handia da eta orbita-periodo oso luzea du. 2012ko otsailaren 26an aurkitu zen gaur arte ezagutzen den damokloiderik handiena, 2012 DR30. 185km-ko diametroa duen damokloide erraldoi hau besteekin alderatzen badugu, bere tamaina erraldoiaz jabetuko gara, izan ere, damokloideen batez besteko diametroa 8km-koa da.

## Ikus, gainera 
* Zentauro (astronomia)
* Asteroidea
* Hills eta Oorten hodeiak
* Kometa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Damokloideei buruzko informazio gehiago, David Jewitten eskutik.
Yang Hui

**Yang Hui** (txinera sinplifikatuz: 杨辉; txinera tradizionalez 楊輝; pinyinez: Yáng Huī, 1238-1298), **Qianguang** (謙 光) adeitasun izena zuen, Qiantang-eko (Hangzhou modernoa, Zhejiang) matematikari txinatarra izan zen, Song dinastiaren garaian. Yang-ek karratu magikoetan, zirkulu magikoetan eta binomioaren teoreman lan egin zuen eta Yang Huiren Triangeluaren aurkezpenean egindako ekarpenagatik ezaguna da. Triangelu hau Pascal-en Triangelu bera zen, Yang-en aurreko Jia Xian-ek aurkitu zuena. Yang ere izan zen beste matematikari ospetsu baten garaikidea, Qin Jiushao.
Agorila

**Agorila** Euskal Herriko diskoetxerik zaharrena da, 2009an 60 urte bete baitzituen. Baionan sortu zuen, 1949an, Pierre Meyzenc-ek (Cahors, Frantzia, 1929). Haren aitak musika klasikoko diskoak saltzen zituen Le Disque dendan; beste urrats bat egin, eta diskoak argitaratzeari ekin zion semeak. *Salut Bayoune* izeneko biniloa karrikaratu zuen lehenik, minutuko 78 birako formatuan. Argitaletxea eta denda bereiz zitzaten, Agorila izena eman zion diskoetxeari.

Meyzenc bera arduratzen zen diskoak grabatzeaz, Radio San Sebastian irratiak Miarritzen zuen estudioan. Baten bat aitaren etxeko egongelan grabatu zuen, eta, beste batzuetan, kantarien etxera joaten zen eta han egiten zuen zuzeneko grabazioa, magnetofonoarekin. Agur Xiberoa diskoa, esate baterako, Larraineko eskolan grabatu zuen. «Jendea hara joanarazi nuen, besteak beste, hamar kilometro eginarazi nizkion oinez artzain bati. Magnetofono bat ikusten zuten lehen aldia zen. Hiru egun zoragarri iragan nituen, giro biziki goxoan».

Zezenketetako musika, musika erlijiosoa, txarangak, erromeria taldeak, abesbatzen diskoak, Mexikoko musika, dantzan egiteko doinuak... kaleratu ditu urte hauetan, ehunka argitalpenen artean. Baita euskal kantari ezagunen diskoak ere: Estitxu, Erramun Martikorena, Mixel Ducau & Caroline Phillips, Sustraia, Xabaltx, Xalbador eta Ihidoi, Maialen Errotabehere, Nekez Ari, Jean Garin, Etxahun-Iruri, Naia Robles-Arangiz...

Hirurogei urte hauetan, euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez egindako diskoak argitaratu ditu, eta askotariko estiloak lantzea izan da diskoetxearen ezaugarrietako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Agorrilaren webgune ofiziala
Beira-zuntz

**Beira-zuntza** zuntz artifizial inorganikoa da, osaera kimikoa beira arruntaren antzekoa duena. Beira urtua tinkatuz lortzen da, oso hari meheetan. Beira zuntzaz material bakartzaile akustikoak, elektrikoak, eta termikoak egiten dira. Polimeroekin, poliesterrarekin esate baterako, nahasten da egitura zurrunak egiteko. Besteak beste, itsasontziak egiteko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shinova

**Shinova** 2008an Berrizen sortutako rock taldea da. Abestiak gazteleraz egiten dituzte eta Estatuan talde ezaguna bihurtu da indie-rock eremuan.

## Historia 
Ander eta Gabrielek 2008an talde berria sortzea erabaki zuten eta zuzenean kontzertu batzuk emateko gainerako kideak gehitu zitzaizkien. 2009an atera zuten lehen diska, *Latidos*, eta Mariskalrock aldizkari espezializatuak 2009ko Espainiako talde debutari onena aukeratu zuen.

## Diskografia 
* *Latidos* (2009, DFX)
* *La Ceremonia de la Confusión* (2011, autoekoizpena)
* *Ana y el Artista Temerario* (2014, Maldito Records)
* *Volver* (2016, Warner Music)
* *Cartas De Navegación* (2018, Warner Music)
* *La Buena Suerte* (2021, Warner Music)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Jia Xian

**Jia Xian** (txinera sinplifikatuz: 贾 宪; txinera tradizionalez: 賈 憲; pinyinez: Jiǎ Xiàn; Wade-Giles: Chia Hsien; 1010-1070) Kaifeng-eko matematikari txinatarra izan zen, Song dinastiaren garaian.

## Biografia 
Song dinastiaren historiaren arabera, Jia enperadorearen jauregiko eunuko bat zen. Chu Yan matematikariaren gidaritzapean ikasketak egin zituen, eta matematika oso ongi ikasi zuen, gaiari buruzko liburu asko idatziz. Jia Xian-ek Pascalen triangelua (Jia Xian triangelua) asmatu zuen, XI. mendearen erdialdera, Pascalen aurreko sei mende inguru. Jiak erro karratuak eta kubikoak ateratzeko tresna gisa erabili zuen. Shi Suo Suan Shu izeneko Jia-ren jatorrizko liburua galdu egin zen; Hala eta guztiz ere, Jia-ren metodoa Yang Hui-k xehetasunez azaldu zuen esplizituki bere iturria adieraziz: "Erro karratuak eta kubikoak aurkitzeko metodoa Shi Suo Suan Shu-ren Jia Xian metodoan oinarritua dago". Yongle Entziklopediaren orrialde batek gertaera historikoa gordetzen du.
Gainazal-tentsio

[thumb|250px|eskuinera|[Gerris|Zapatariak gainazal-tentsioaz baliatzen dira uraren gainean ibiltzeko.]]
**Gainazal-tentsioa** erakarpen indarra da, edozein isurkariren gainazalaren azpian dauden molekulek gainazal-aire interfasean dauden molekulen gainean egiten dutena. Isurkarien molekula kontzentrazioa airearenarekin alderatuta askoz handiagoa delako gertatzen da. Gainazal tentsioak isurkariaren gainazalari azalera gutxitzeko joera agertzen duen mintz elastiko bat bailitzan jokarazten dio; horregatik dira esfera erakoak isurkarien tantoak. Isurkariaren gainazala banako batean handitzeko egin behar den lan gisa adierazten da, eta normalean dina/cm-tan neurtzen da. Merkurioak du isurkarien arteko gainazal tentsiorik garaiena tenperatura normalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zentauro (astronomia)

*Artikulu hau "Zentauro" izena duten planetoideei buruzkoa da, beste esanahietarako ikus: Zentauro (argipena)*[thumb|Zentauroen banaketa ikusteaz gain, [albedoan eta kolorean alderatu ditzakegu. ]]
**Zentauroak** eguzki-sistemako gorputz txikiak dira, berezitasun gisa, asteroideen edo kometen jarrera eduki dezaketela esan dezakegu, izan ere, gorputz hauen izena berezitasun horretatik dator, zentauroa baitzen greziar mitologian gorputzaren erdia zaldiarena eta beste erdia gizakiarena zuen izakia. Zentauroek, eguzki-sistemako beste edozein gorputzek bezala, Eguzkia orbitatzen dute, Jupiter eta Neptunoren artean (5 eta 30 UA). Gasezko erraldoien orbitak ere gurutzatu ohi dituzte. 1997an aurkitu zen lehen zentauroari 2060 Chiron izena jarri zitzaion, hala ere, gaur egun ezagutzen den zentaurorik handiena 10199 Chariklo da, hau ere 1997an aurkitua.

Oraindik ere espazioko zunda edo gailu batek ere ez du zentauro bati argazkiak ateratzea lortu, hala ere, Cassini zundak 2004ean Feberi, Saturnoren sateliteari, atera zizkion argazkiak, agian, berez zentauro bat denari ateratako argazkiak izan daitezke. Hortaz gain, Hubble espazio-teleskopioak 8405 Asbolus zentauroaren gainazalari buruzko informazio gehiago lortu du.

Hiru zentauro, zehazki, Chiron, 60558 Echeclus eta 166P/NEAT 2001 T4 koma erakusten ikusi dira. Chiron eta Echeclus orain asteroide eta kometa bezala sailkatuta daude. Segurasko, beste hainbat zentauro ere kometa bezala sailkatu daitezke, baina 2006ko urrira arte aipatutako gorputzetan ez bada, ez da besteetan kometen jarrerarik aurkitu.

## Ikus, gainera 
* Eguzki-sistema
* 2060 Chiron
* Kometak eta asteroideak
* Eguzki-sistemaren sorrera

## Kanpo estekak 
* Zentauroen eta Disko sakabanatuko gorputzen zerrenda. *(Ingelesez)*
* Zentauroei buruzko informazio gehiago. *(Ingelesez)*
Zentauro (argipena)

**Zentauro** terminoak hainbat esanahi ezberdin ditu:
* Zentauroa, greziar mitologiako izakia.
* Zentauroa, kometen eta asteroideen jarrera duen argizagia.
* Centaurus, Esne Bidearen ipar muturrean dagoen konstelazioa.

## Kanpo estekak
Víctor Barguilla

**Víctor Barguilla Valcárcel** (Logroño, 1899 &ndash; Palentzia, 1937ko maiatzaren 28a) bizargina eta aktorea, *El mayorazgo de Basterretxe,* 1929an Euskal Herrian egindako filman, parte hartu zuen. Errepublikanoa, frankistek fusilatu zuten. Barakaldon bizi zen.

## Biografia 
1920. hamarkadan Barakaldon bizi zen. Bertako talde batean Esperanto ikasi zuen. Erizain izateko ikasketak Valladolideko Unibertsitatean egin zituen nahiz eta bere benetako interesa medikuntza izan. Oso gizon kultua, antzerkia asko interesatzen zitzaion eta, 1922an, Camino del Arte taldea zuzentzen zuen. Sei urte geroago Grupo Borrás sortu zuen. Mauro Azkonak bere filma ospetsua egiteko unean azken talde horrengana jo zuen, aktore eta aktoresak bilatzeko. 1935an Víctor Barguillak erizain bezalako plaza berriak eskatu zituen eta, horrela, herri desberdinetan bizi izan zen: Burgosko probintziako Criales de Losa, La Horra eta, azkenik, Villamuriel de Cerrato, Palentziatik gertu; herri horretan helduentzako eskola bat sortu zuen. Villamurielen zegoela eta, gerrak harrapatu zuen. "Gorriak" izatearen mehatxupean familia ezkutatu zen baina frankistek Víctor Barguilla eta bere 17 urteko seme bat harrapatu zituzten. Palentziako Cárcel Modelon sartu zituzten eta, bertan epaituak, Errepublika aldekoak izateagatik, heriotz-zigorra ezarri zitzaien. Nahiz eta behin baino gehiagotan horma aurrean jarri, semeak bizitza salbatu zuen baina aita, ordea, maiatzaren 28an fusilatu zuten, Palentziako hilerri zaharrean.

## *El mayorazgo de Basterretxe* 
Víctor Barguillaren ospea, batez ere, film horretan egin zuen lanari esker zabaldu zen. Azkonak filmean gaiztoaren papera eskaini zion, "Don Timoteo"rena, alegia. Timoteo protagonistari engainatzen saiatzen den indiano maltzurra da baina, zorionez, bere helburua ez da beteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *El mayorazgo de Basterretxe*
* Mauro Azkona

## Kanpo estekak 
* :Alberto López Echevarrietaren artikulua.
Gonzalo Martinez de Bizkargi

**Gonzalo Martinez de Bizkargi** (Azkoitia, c. 1440 - *Ibidem*., 1528/29) musikologoa, tratatu-idazlea eta musika konpositorea izan zen. Familia aberatsekoa zen baina horrez gain oso informazio gutxi iritsi da bere heziketaren inguruan.

Burgosko Ikustaldiko elizako kapilaua izan zen. Musikaren teoriari buruzko bi liburu idatzi zituen: *Arte de Canto llano y Contrapunto y Canto de Órgano* (Zaragoza, 1508) eta *Intonationes según uso de los Modernos* (Burgos, 1515). Liburu hauetan entzumenaren zentzua goraipatzen du beste gainerako guztien aurretik. Jarrera aurrerakoia zuen, eta adibidez, pentagrama eta mnemoteknika-arauak helburu didaktikoekin erabiltzearen aldeko zen. Horrek arazoak ekarri zizkion garaiko beste adituekin, bereziki Francisco Tovar eta Juan de Espinosarekin.

Ezagutzen zaion sorkuntza lan bakarra Burgosko Katedralean gorderik dagoen lau ahotsetarako *Salve Regina* da.

Gaur egun Azkoitiko Gastan-Enea jauregian dagoen musika eskolak Bizkargi izena darama haren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak