Lucia Berlin

**Lucia Brown Berlin** (Juneau, Alaska, AEB, 1936ko azaroaren 12a – Marina del Rey, AEB, 2004ko azaroaren 12a) estatubatuar idazlea izan zen.

77 ipuin idatzi zituen eta hiru ipuin liburu baino ez zituen argitaratu, *Homesick* (1991), *So Long* (1993) eta *Where I Live Now* (1999), bere nortasunarekin eta bizitza konplexu baten esperientziarekin lotutako gaiekin, eta horrek, kritikari literarioen arabera, pertsonaia madarikatua nahiz legenda bihurtu zuen. 1991n, American Book Award saria irabazi zuen *Homesick* lanarekin. Hala ere, bere lana ahaztuta geratu zen hainbat urtez, harik eta 2015ean, hil eta hamaika urtera, *Manual para mujeres de la limpieza* hil osteko kontakizunen liburua argitaratu zen arte. Literatura-aldizkari nagusiek urte hartako libururik onenetakotzat jo zuten, eta *bestseller* bihurtu zen. Berlinek historia sentimental oinazetua izan zuen, alkoholismoa, arazo ekonomiko larriak eta osasun arazoak.

## Bizitza 
1936an jaio zen Alaskako hiriburuan, Juneaun. Aita meatze-ingeniaria zen, eta familiarekin batera Idahoko, Kentuckyko eta Montanako hainbat aztarnategitan ibilia zen, harik eta 1941ean gerrara joan zen arte. Ama eta ahizpa El Pasora (Texas) joan ziren amaren aldeko aitona-amonekin, eta han Lucia beka bati esker joan zen mojen eskola batera, non protestante bakarra zen. Lucia Berlinek emakume "hotz, arrazista eta alkoholiko" deskribatu du bere ama kontakizun askotan. *Isiltasuna* izeneko ipuinean azaltzen du "amak botila alabak baino nahiago zuela ". Lucia auzoko familia siriar batekin bizi zen ia-ia.

Idazle edo kazetari izan nahi zuen eta 1955ean, espainol jariakor batekin, Mexiko Berriko Unibertsitatean hasi zen ikasten, non Ramón José Senderren ikaslea izan zen.

Lucia Berlin 17 urte zituela, eskultore batekin ezkondu, eta bigarren semea izan zuenean utzi egin zuen. Garai horretan, artean Albuquerquen bizi zela, ikasketak bukatu eta Edward Dorn poeta ezagutu zuen, bere bizitzan funtsezkoa izan zen pertsona bat. Haren maisua, Robert Creeley idazlea ere ezagutu zuen, eta Harvardeko bere bi lankide, Carrera Newton eta Buddy Berlin, jazz musikariak biak. Orduantxe hasi zen idazten.

1958an, 22 urte zituela, Newton pianistarekin ezkondu zen eta Lucia Newton izenarekin sinatu zituen lehen testuak. 1959an, senar-emazteak eta seme-alabak New Yorkeko loft batera joan ziren bizitzera. Carrerak etengabe egin zuen lan, eta bikotea Denise Levertov eta Mitchell Goodman bizilagunen lagun egin zen, baita beste poeta eta artista batzuena ere, hala nola John Altoon, Diane di Prima eta Amiri Baraka.

1961ean, Lucíak Newton utzi eta Mexikora joan zen seme-alabekin eta Buddy Berlinekin, zeinekin Mexikon ezkondu eta hirugarren senarra izan zen. Lucia Berlinen biografiaren arabera, Buddy lagun karismatikoa izan zen, baina heroinazalea ere bai. Harexekin beste bi seme-alaba izan zituen, 1962an eta 1965ean jaioak. 1968an dibortziatu ziren. Lucia ez zen inoiz berriro ezkondu.

Dibortziatu ostean, Mexiko Berriko Unibertsitatean ordezko irakasle lanetan jardun zuen.

1971tik 1994ra Berkeley eta Oaklanden (Kalifornia) bizi izan zen. 30 urte pasatxorekin, Luciak hiru ezkontza utzi zituen atzean eta lau seme-alaba zituen bere ardurapean. Lanbiderik eta diru-sarrera fijo barik, lan ugari egin zituen: bigarren hezkuntzako irakaslea, ginekologiako kontsultategi bateko harreragilea, ospitale bateko larrialdietako gelan erizain laguntzailea eta garbitzailea ere bai —nahiz eta lana aurkitzea kosta egiten zitzaion, andreak, azaltzen duenez, "ikasitako" hautagaiez mesfidatzen baitziren—. Bere esperientziak, alkoholaren desintoxikazio zentroetatik igarotzeaz gain, Mexikora egindako bisita sarriak izan ziren —batez ere 1991n eta 1993an— ahizpa minbiziak jota bizi zen tokian, idatzi zituen kontakizunetan islatuta geratu ziren, literaturan oso ohikoak ez diren gaiak, literaturaren kritikaren arabera.

Ama 1986an hil zitzaion. Segur aski suizidioa izan zen.

1994an, Edward Dorn-en bitartez, Coloradoko Unibertsitatean plaza bat lortu zuen eta hurrengo sei urteak Boulderren eman zituen idazle bisitari eta irakasle laguntzaile lanetan. Bere egonaldiko bigarren urtean irakaskuntzaren bikaintasunaren unibertsitateko saria irabazi zuen.

Boulderreko urteetan, lagun-komunitate estu batekin erlazionatu zen, besteak beste, Dorn eta bere emazte Jennie, Anselmo Hollo, Bobbie Louise Hawkins lagun zaharra, Kenward Elmslie poeta eta Stephen Emerson prosistarekin.

Ikasleek biziki maite zuten, baina klimak ez zion onik egiten, eta arnasketa-arazoa okertu egin zitzaion, oxigeno-botila batetik ezin aldentzeraino.

2001ean, biriketako minbizi batek erretiroa hartzera behartu zuen. Kaliforniara joan zen seme-alabengandik hurbil egotera, eta haietako baten etxeko garajean jarri zen bizitzen. 2004ko azaroaren 12an hil zen Marina del Reyn, 68 urte betetzen zituen egunean.

## Bere obraren gakoak 
Lucia Berlinen lana eta Carverena alderatu dituzte literatur kritikariek. Pertsonaia madarikatu eta kondairazko baten alderdi guztiak erakusten ditu: historia sentimental atsekabetua, alkoholismoa, besteen etxeak garbituz konpondu zituen arazo ekonomiko larriak, osasun-arazoak... bere idatzietan islatu ziren esperientzia horiek.

Bizi-esperientzia horiek daude bere lanaren muinean. *So Long* lanean, heroinazalea den senar batekiko harremanaren sentsazio kontrajarriak deskribatzen ditu "batzuetan zoriontasun handia Technicolor-en eta beste batzuetan apur bat likitsa eta ikaragarria", bakardadea eta lotsa, ospitaleetan, desintoxikazio-kliniketan, hirugarren adinekoen etxeetan eta espetxeetan jazotzen diren istorioen bitartez. Hala eta guztiz ere, kritikarien iritziz, bizitza, umorea eta maitasuna lortzeko duen grina da lan horren ezaugarri nagusia.

Bere bizitzan zehar, guztira 77 ipuin argitaratu zituen. Gehienak Black Sparrow Press-ek argitaratutako hiru liburukitan batu ziren: *Homesick: New and Selected Stories* (1991), *So Long: Stories 1987-92* (1993) eta *Where I Live Now: Stories* 1993-98 (1999).

Bere lehen ipuinak 1977an idatziak dira eta aldizkarietan argitaratu ziren. 1981. urtean argitaratu zuen bere lehen liburua, *Angels Laundromat* (Aingeruen garbitegia).

2015ean, Farrar Straus and Giroux, AEBko argitaletxe garrantzitsuenetarikoa izan zen. *Manual para mujeres de la limpieza* argitaratu zuen bere ipuin onenen sorta bat. Kaleratu eta aste gutxiren buruan, liburua salduenen artean kokatu zen eta herrialdeko literatur aldizkari eta gehigarri nagusien urteko liburu onenen artean zerrendatu zuten.

## Lanak 
### Bizitzan argitaratutako liburuak 
* *A Manual for Cleaning Ladies*. Michael Myersen abenturak. Washington Hiria [i.e. Healdsburg, Kalifornia]: Zephyrus Image, 1977.  
* *Angels Laundromat: Short Stories*. Azala eta ilustrazioak Michael Shannon Moore. Berkeley, CA: Turtle Island for the Netzahaulcoyotl Historical Society, 1981.    
* *Legacy* Berkeley, CA: Poltroon Press, 1983. Michael Bradleyk irudiztatua. OCLC 10869572
* *Phantom Pain: Sixteen Stories*. Bolinas, CA: Tombouctou Books, 1984.  
* *Safe & Sound*. Berkeley, CA: Poltroon Press, 1988. Ilustratzailea: Frances Butler.    
* *Homesick: New & Selected Stories*. Santa Rosa ca: Black Sparrow Press, 1990.     OCLC (22597395)
* *So Long: Stories*, 1987-1992. Santa Rosa, CA: Black Sparrow Press, 1993.    
* *Where I Live Now: Stories*, 1993-1998. Santa Rosa, CA: Black Sparrow Press, 1999.   

### Hil osteko liburuak 
* *A Manual for Cleaning Women: Selected Stories*. Stephen Emersonek argitaratua. Lydia Davisen hitzaurrea. New York, NY: Farrar, Straus and Giroux, 2015. . *Manual para mujeres de la limpieza* izenburupean argitaratu zuen gaztelaniaz Alfaguarak 2016an.
* *Evening in Paradise: More Stories*. Farrar, Straus and Giroux, 2018.   . 2018an agertu zen gaztelaniazko itzulpena, *Una noche en el paraíso*, gaztelaniaz Alfaguara zigilupean.
* *Welcome Home: A Memoir with Selected Photographs and Letters*. Farrar, Straus and Giroux, 2018. . Gaztelaniaz: *Bienvenida a casa*, Alfaguara, 2019.

### Aldizkarietan 
* Berlin, Lucia. 2005. *Letters to August Kleinzahler*. *The London Review of Books*. 6. 27 liburukia, 15 zk., or. 33–34.    
* Berlin, Lucia. 2015. *BF and Me*. *The Paris Review*. 213: zk,  Summer 2015, or 269–269.   

### Multimedia 
* Berlin, Lucia, yasunari Kawabata eta Amy Hempel. Lucia Berlin: Summer 1991. Naropa Institute, 1991. 3 audio kasete. Audio of two classes held at Naropa Institute in Boulder, Colorado during Summer 1991. Naropa Audio Archive: 20051107, 20051111.  
* Berlin, Lucia. Lucia Berlin Reading 12 Nov 93 at Lincoln Lecture Hall, Naropa. Naropa Institute, 1993. 1 audio kasete. Lucia Berlin reading at Naropa Institute, 1993ko azaroaren 12a. Naropa Audio Archive: 20051208.  
* Berlin, Lucia, Bobbie Louise Hawkins, Molly Giles, and Lorna Dee Cervantes. W&P Reading Cervantes; Hawkins; Giles, Berlin. Naropa Institute, 1997. 2 audio kasete. Writing and poetics reading featuring Lorna Dee Cervantes, Bobbie Louise Hawkins, Molly Giles, and Lucia Berlin. Naropa Audio Archive: 20060118, 20060119. 

## Sariak eta aitorpenak 
* 1991n Homesick-ekin American Book Award saria irabazi zuen.
* National Endowment for the Arts-en beka bat lortu zuen.
* Film laburren Saria (Jack London Short Story Award).
* 2015ean Kirkus Price txapelketako finalista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pedro Almodovarrek Manual para mujeres de la limpieza liburua moldatuko du, Lucia Berlinen liburuko bost ipuinetan oinarrituko da.