open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Philippe Bouvatier

**Philippe Bouvatier** (Rouen, 1964ko ekainaren 12a - ib., 2023ko apirilaren 7a) , txirrindulari frantziarra izan zen, profesionala 1984tik 1995ra.

## Kirol ibilbidea 
Junior mailan dagoeneko nabarmendu zen eta 1981eko Munduko txapelketan hirugarren sailkatu zen, Beat Schumacher eta Oleg Petrovitx Txuzhdaren atzetik.1982an Frantziako txapelketa irabazi zuen.

Erlojupeko probatan aditua, bitan irabazi zuen Duo normand lasterketa eta 1984ko Olinpiar Jokoetan seigarren sailkatu zen taldekako erlojupeko proban.

Amateurretan palmaresa itzela eduki arren, profesionaletan izandako emaitzak ez ziren espero bezain onak. Lehenbizi Renault taldean aritu zen, hortik BH talde espainiarrera pasatu zen eta geroztik RMO, Castorama, Aubervilliers 93 eta Le Groupement talde frantziarretan ibili zen.

2023ko apirilaren 7an hil zen, 58 urte besterik ez zituelarik, Istripu zerebrobaskular baten ondorioz.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1980**
* Normandiako errepideko txapelketa (kadete)
* 2. Frantziako UNSS txapelketa (kadete)
**1981**
* Normandiako errepideko txapelketa (junior)
* Saint-Laurent Sari Nagusian
* 3. 15px Munduko errepideko txapelketan (junior)
**1982**
* 20x20px Frantziako errepideko txapelketa (junior)
* Normandiako errepideko txapelketa (junior)
* Normandiako taldekako erlojupeko txapelketa (junior)
* Maillot des As
* Duo normand (Bruce Péan-ekin)
**1983**
* Paris-Auxerre
* Paris-Mantes
* Nazioen Sari Nagusia (amateur)
* 2. Frantziako taldekako erlojupeko txapelketan
* 2. Frantziako Sari Nagusian 
* 3. Frantziako Flandriako Sari Nagusian
* 3. 16px Mediterraneoko Jokoetako taldekako erlojupekoan
**1984**
* Paris-Évreux
* Paris-Lisieux
* 2. Paris-Troyesen
* 6. Olinpiar Jokoetako taldekako erlojupeko proban
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Delfina María Hidalgo

**Delfina María Hidalgo de Morán** (Caldera, 1862 – ?), ***Violete*** izengoitiaz ere ezaguna, txiletar irakasle, poeta, saiakeragile, itzultzaile eta argitaratzailea izan zen.

## Bizitza 
Hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, besteak beste *El Padre Camargo*n 1870eko hamarkadan eta *El Predicador*ren 1885ean –aldizkari horretako lehen erredaktore izan zen–. 

Poesiari dagokionez, bere lehen argitalpenetako bat *Ensayos poéticos* izan zen, Antofagastan 1880an plazaratua. Quiteria Varas Marín eta Amelia Solar de Claro bezalako idazleekin batera, XIX. mendearen amaieran Txileko lirika femeninoko lehen testuak argitaratu zituen.

Rafael Torreblancaren, Juan Gonzalo Mattaren edo Santiago eta Ramón Escuti Orrego anaien sormen literarioa bezala, Delfina María Hidalgoren literatur ekoizpena Ozeano Bareko Gerra osteko modernismora hurbiltzen da.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
### Itzulpenak 
* *Probada por su Ascención después de la muerte en la Cruz i Resurrección* (1886)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salomé Núñez Topete

**Salomé Núñez Topete** (Kuba,  – Madril, 1931ko urtarrilaren 26a) espainiar idazle eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Kuban jaio zen 1859 inguruan. XX. mendearen hasieran *La Correspondencia de España*, *El Nacional*, *El Español*, *Diario de Navarra* eta Madrilgo zein Bilboko *El Liberal* egunkari eta aldizkarietan kolaboratu zuen,  *Mundo Gráfico*n eta *Atlántico*n ere bai. Madrilen hil zen 1931ko urtarrilaren 26an, bere ahizpa Milagros hil eta ordu gutxira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tajuddin Ahmad

**Tajuddin Ahmad** (,  ahoskatua; Kapasia, 1925eko uztailaren 23a – Dhaka, 1975eko azaroaren 3a) bangladeshtar politikaria izan zen. Bangladeshko lehen ministroa izan zen 1971tik 1972ra.

Britainiar Raj garaian Liga Musulmaneko kide izan zen. Alderdi sekularreko eta demokraziaren aldeko kidea izan zen, eta fakzio erreakzionariotik aldendu zen. 1952an bengalar hizkuntzaren aldeko mugimenduan parte hartu zuen eta 1953an Awami Ligarekin bat egin zuen.

1960ko hamarkadan, Sheikh Mujibur Rahmani Awami Liga alderdi politiko sekular bihurtzen lagundu zion. 1966an Awami Ligako idazkari nagusi bihurtu zen eta hamarkada batez zuzendu zuen. Hainbat aldiz espetxeratu zuten Bangladeshen independentziaren bultzatzaileetako bat izateagatik.

1971n ihes egin zuen Indiara, Pakistango armadaren erasoaren ondoren, eta behin-behineko gobernuko lehen ministro izendatu zuten.

Independentzia lortu ondoren, Finantza ministro izan zen 1972tik 1974ra, eta konstituzioa idazten lagundu zuen. 1975eko abuztuan espetxeratu zuten, Sheikh Mujibur hil ondoren, eta azaroan hil zuten kartzelan, beste estatu-kolpe batean.

## Kanpo estekak
Isabel María del Carmen de Castellví y Gordon

**Isabel María del Carmen de Castellví y Gordon** (), **Castellóko eta Carleteko kondesa** (Madril, 1865 – Bartzelona, 1949ko maiatzaren 21a) espainiar-kataluniar poeta eta hizlaria izan zen.

## Bizitza 
1865ean jaio zen Madrilen, baina bere familia Valentziakoa zen.Castellóko eta Carleteko kondesa zen eta bere idazlanak *Condesa del Castellá* bezala sinatu zituen. 

Salvador Armet Carleteko kondearekin ezkondu zenean, Bartzelonara joan zen bizitzera eta harrezkero gaztelaniaz zein katalanez idatzi zuen. 1905ean Maurice Utrillok Errusiako enbaxadei bidalitako gutuna sinatu zuen, Maksim Gorki idazle eta iraultzaile errusiarraren askatasuna eskatuz, eta Gorkiren defentsaren aldeko hitzaldi bat eman zuen Madrilgo Ateneoan.

1907an sartu zen katalanezko literaturaren munduan, Sant Martí de Provençalsko Lore Jokoetan sari bat irabazi zuenean. 1911n, Bartzelonako Amerikako Etxean egindako Elkarte eta Korporazio Amerikarren Batzar Nazionalean parte hartu zuen. Urte hartan bertan *El poema del cisne y la princesa* hamalaudunen bilduma argitaratu zuen eta 1913an Gertrudis Gómez de Avellanedari buruzko hitzaldia argitaratu zuen, Hispaniar-Amerikar Kultura Zentroan eman zuena eta *Antología de poetas catalanes* bezalako katalanezko aldizkarietan. 1909an *Adiós mi casa* eta *A mi hijo Jordi* poemak argitaratu zituen *Revista Catalana*n, eta 1925 inguruan *El Donativo* idazlana *Novela Femenina*n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Luisa Fernández (idazlea)

**Maria Luisa Fernandez Bascuñán** (Txile, 1870 – 1938) txiletar idazlea, poeta, editorea eta feminista izan zen.

## Bizitza 
Domingo Fernandez Concharen eta Amelia Bascuñan Valledorren alaba izan zen eta Vicente Huidobro (1893-1948) poetaren ama. 

### Idazle ibilbidea 
Eleberria eta poesia erlijiosoa landu zituen, izaera feministako aldizkariak argitaratu zituen, hala nola Txileko Emakumeen Batasun patriotikoarena —berak antolatu zuen elkartea— eta *Aliada* (1922).

Jakina da bere literatur ekoizpenaren zati bat argitaratu barik edo egunkari eta aldizkarietan sakabanatuta dagoela —beste idazle feminista batzuen lanekin ere gertatzen den bezala, hala nola Luisa Lynchekin,  Sara Hübner de Fresnorekin edo Ximena eta Carmen Morla Lynch ahizpekin—.

## Lanak 
* *Oraciones de mi madre para mis hijos* (Santiago: Imprenta y encuadernación Chile, 1905).
* *María del Carmen* (novela, Santiago: Impr. Claret, 1930).
* *Vida de la santísima Virgen María, madre de Dios* (Santiago: Impr. Chile, 1935).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Epistolarioa 1924-1945*, Vicente Huidobroren eta Maria Luisa Fernandezen gutunak.
Julia Codorniu

**Julia Codorniu Mata** (Manila, 1854ko urriaren 28a – Madril, 1906ko maiatzaren 16a) espainiar idazle, argitaratzaile eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
18541eko urriaren 28an jaio zen Manilan, Filipinetan. *La Correspondencia de España* eta beste hainbat egunkari eta aldizkaritan kolaboratu zuen idazle gisa, eta horrez gain *La Semana Literaria* eta *La Crónica de la Moda y de la Música* zuzendu zituen. Hiri horretan hil zen 1906ko maiatzaren 16an. 

## Lanak 
* *Doctrina explicada* (1883)
* *El crimen de Belchite, episodio dramático*, *Las travesuras*, *Á la mujer y á la cabra...* eta *La mujer influyente* (1883)
* *Los pecados capitales, dramas de familia* (1884)
* *Los mandamientos del Señor, dramas de familia* (1885)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asano Nagamasa

Japoniako Sengoku Aroaren samuraia izan zen, XVI. mendean. 

Nagamasa Toyotomi Hideyoshiren koinatua izan zen eta haren aholkularia. Mōrien eta Hōjōen aurkako kanpainetan hartu zuen parte. Edo eta Iwatsukiko gazteluak hartu zituen. Japoniak Korean egindako inbasioetan egon zen eta paper garrantzitsua izan zuen haietan. 1610ean hil zen.

Asano Yoshinaga haren semea zen eta haren postua hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Solana

**Carmen Sánchez-Solana Ronquillo** (Fuente de Cantos, 1857ko ekainaren 1a – Montemolín, 1896ko maiatza) espainiar poeta eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
1857ko ekainaren 1ean jaio zen Fuente de Cantos herrian. 1874az geroztik *La Defensa de Cádiz*, *El Látigo*, *El Jerezano*, *El Eco de Fregenal*, *El Oliventino*, *La Madre de Familia* eta *La Moda Elegante e Ilustrada* aldizkarietan kolaboratu zuen eta poesia lan ugari idatzi zituen. Arturo Gazul Uclés idazle, kazetari eta mediku extremadurarrarekin ezkondu zen. 1896ko maiatzaren erdialdean hil zen Montemolínen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Manzano

**Carmen Manzano Basabe** (1960ko hamarkada) euskal ikertzaile eta unibertsitateko irakasle ohia da. Giza eboluzioan eta antropologian egin ditu bere ekarpen gehienak eta EHUko irakasle izan zen 1986tik jubilatu arte. Zientzia eta Teknologia Fakultatean eta EHUko Esperientzia Geletako Giza Zientzietako Unibertsitate Tituluan izan da irakasle. Bere doktoretza tesia euskal populazioaren egitura genetikoaren inguruan egin zuen.

## Ikerketa 
1984an lizentziatu eta 1990ean doktoretza egin ostean, 2002. urtean Genomic Resources izeneko ikerketa taldean sartu zen. Beranduago, abeltzaintzari lotutako gaiak aztertu ditu, populazioen genetika, auzitegi genetika eta asoziazio genetikoaren ikasketekin lotutako gaiak aztertu ditu, DNAren bariazioaren analisia erabiliz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Barrena Arana

**Amaia Elena Barrena Arana** (**Ir**uñea, Nafarroa Garaia, 1988) sexologoa da.

## Bizialdia 
Amaia Psikologian lizentziatua eta Sexologian espezializatua da, Kattalingorri kolektiboko partaidea da eta Kattalinguneko sexologoa.

2018an Iruñean egin ziren Epainiar Estatuko LGTBI+ topaketaren antolatzaileetarikoa izan zen.

2025ean Iruñeko Emakumeen Etxeak antolatutako Emakumeentzako sexualitate laborategia gidatu zuen, euskaraz; plazera, maitasuna, genitalak eta beste hainbat gai landu zituzten tailerrean, adin nagusiko emakume ororentzat irekia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klonazepam

**Klonazepama** konposatu organikoa da, C15H10ClN3O3 formula duena eta bentzodiazepinen familiakoa. Konpostu organokloratutzat har daiteke. Solido kristalino zuria da. Azetonatan eta kloroformotan disolbagarria da.
ezkerrera|thumb|120x120px|Rivotril markako klonazepama

Klonazepama botika gisa baliatzen da bere ezaugarriak medio antsietatea, krisi epileptikoak, mania, psikosiak eta akatisia tratatzeko usatzen da. Larrialdi onkologikoetan mioklonia tratatzeko baliatzen da. Normalean pilula gisa hartzen da, baina zainean injektatuta ere har daiteke. Espainian eta Frantzian *Rivotril* markarekin saltzen da.

Beste bentzodiazepinak legez aisiadirako droga moduan ere kontsumitzen da.

Klonazepama hartzeak mendekotasuna eta, ondorioz, abstinentzia-sindromea agerraraz dezake.

## Sintesia 
Klonazepamaren sintesiaren eskema

Clonazepam synthesis

## Albo-ondorioak 
Albo-ondorio ohikoenak logura, ahuldadea, ezinegona, koordinazio-arazoak, kontzentratzeko-arazoak eta memoria-arazoak izaten dira.

## Kontraindikazioak 
Klonazepama ez da hartu behar botikarekiko hipersentikortasuna, alkohol- edota droga-mendekoatasuna, miastenia larria edo arnasteko arazo larriak baldin badaude. Haurdunaldian eta edoskitzean Klonazepama hartzea ebitatuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Howlin' Wolf

**Chester Arthur Burnett**, '''Howlin 'Wolf'* (*Otso ulukaria'') izen artistikoarekin ezaguna (White Station, Mississippi, 1910eko urtarrilaren 10a – Hines, Illinois, 1976ko urtarrilaren 10a) estatubatuar blues abeslari, gitarra-jotzaile eta harmonika jotzailea izan zen

Delta blues akustikoa Chicago blues elektriko bihurtu zutenetako bat izan zen. Lau hamarkadako ibilbide batean blues, rythm and blues, rock and roll eta psychedelic rock musika grabatu zituen.

Mississippin jaio zen, pobrezian, eta 1930eko hamarkadan Charley Pattonen laguntza jaso zuen.Deep Southen hasi zen bluesa jotzen, beste musikari batzuekin, eta kartzelatik eta armadatik igaro ondoren, Ike Turnerrek kontratatu zuen. 1951n grabatu zuen "Moanin' at Midnight" lehen diskoa. 1951 eta 1969 artean sei abesti Billboard zerrendetan sartu ziren. Bere ospea 1960ko hamarkadan handitu zen eta 1975eko azarora arte jo zuen.

## Diskografia 
### Albumak 
* 1959: ''Moanin' in the Moonlight* (Chess) 1951–1958 recordings
* 1962: *Howlin' Wolf* (Chess) 1957–1962 recordings
* 1962: *Howling Wolf Sings the Blues* (Crown) 1951–1952 RPM recordings
* 1965: *The Real Folk Blues* (Chess) 1956–1965 recordings
* 1967: *More Real Folk Blues* (Chess) 1953–1956 recordings
* 1968: *The Super Super Blues Band* (Chess) Muddy Waters eta Bo Diddleyrekin
* 1969: *The Howlin' Wolf Album* (Cadet Concept)
* 1971: *Message to the Young* (Chess)
* 1971: *The London Howlin' Wolf Sessions* (Chess)
* 1972: *Chester Burnett A.K.A. Howlin' Wolf* (Chess) 1951–1965 recordings
* 1972: *Live and Cookin'* (Chess)
* 1973: *The Back Door Wolf* (Chess)
* 1974: *London Revisited* (Chess) split album with Muddy Waters
* 1975: *Change My Way* (Chess) 1958–1966 recordings
* 1977: *The Legendary Sun Performers: Howlin' Wolf* (Charly)
* 1979: *Heart Like Railroad Steel (Memphis & Chicago Blues 1951–57)* (Blues Ball)
* 1979: *Can't Put Me Out (Chicago 1956–72, Volume II)* (Blues Ball)
* 1984: *Muddy & the Wolf* (Chess) split album with Muddy Waters
* 1984: *His Greatest Sides, Volume One* (Chess)
* 1991: *The Chess Box—Howlin' Wolf* (Chess/MCA)
* 1991: *Howlin' Wolf Rides Again* (Flair/Virgin)
* 1994: *Ain't Gonna Be Your Dog (Chess Collectibles, Vol. 2)* (Chess/MCA)
* 1997: *His Best* (Chess/MCA); reissued as *The Definitive Collection* (Geffen, 2007)
* 1999: *His Best, Vol. 2* (Chess/MCA)
* 2011: *Smokestack Lightning (The Complete Chess Masters 1951–1960)'' (Hip-O Select/Geffen)

## Kanpo estekak
Mona Saudi

**Mona Saudi** (Amman, Jordania, 1945eko urriaren 1a - 2022ko otsailaren 16a) jordaniar eskultorea zen.

Beirutera joan zen, eta, gero, Parisko Arte Ederren Goi Eskola Nazionalean ikasi zuen. Eskulturan eman zuen bere burua ezagutzera. Matthew Tellerren arabera, Jordaniako artistarik ezagunena da atzerrian.

## Biografia eta ibilbidea 
### Gaztaroa 
Mona Saudi 1945eko urriaren 1ean jaio zen, Ammanen (Jordania). Nymphaeum-etik -antzinako komun publiko erromatarrak, zeina baita bere joko-zelai pribilegiatua- hurbil dagoen auzo batean hazi zen. Gune historiko horren berehalako hurbiltasunak Jordaniako antzinako ondare artistikoarekiko errespetu sakona eman zion, eta bere eskulturentzako inspirazio iturri izan zen.

Nerabe zela, Ammanen hazi zen Mona Saudi. Beirutera (garai hartan, eszena artistiko arabiarraren erdigunea) bizitzera joan beharra sentitu zuen, denbora osoko artista izateko. 17 urte zituela, etxetik ihes egin eta taxi bat hartu zuen Beirutera. Geroago esan zuen aitaren baimenik gabe alde egin zuela etxetik, bere familian emakumeek ez zutelako unibertsitatera joateko eskubiderik.

### Beirut, Paris, debut artistikoa 
Beiruten, eragin handiko artista, poeta eta intelektualekin bildu zen Mona Saudi, hala nola Adonis poeta, Paul Guiragossian eta Michel Basbous, eta haien harremanen zirkuluan sartu zen. Lehen erakusketa artistikoa Beiruteko kafetegi batean egin zuen. Erakusketa hark eta bertatik atera zuen diruak Parisera bidaiatzeko txartel bat erosteko adina diru eman zioten. Parisen, harriaz maitemindu zen bere eskulturaren material pribilegiatu gisa, eta, harrezkero, hura erabiltzen hasi zen.

''Géométrie de l'esprit* obra Arabiar Munduko Institutuaren atarian dago, 1987an inauguratu zenetik, Jordaniako Erresumak eskainia.

Mona Saudik batez ere harrian egin zuen eskultura, eta mundu osoko harriak erabiltzen ditu bere eskulturak egiteko. Bere herrialdetik kanpo, Mona Saudi Jordaniako artistarik ezagunena kontsideratua izan zen 2002an. Bere gaiek hazkuntza eta sorkuntza gaiak aztertzen dituzte.

## Obrak 
### Idazlanak 
* *Mère / Terre*, 1965.
* *En temps de guerre: les enfants témoignent*, 1970.
* *La Graine'', 2007.

### Erakusketa pertsonalak 
* Galerie Vercamer, Paris, 1971
* Galerie d'art Al-Balkaa, Fuheis, Jordania, 1992
* *Croissance*, jade jordanien,  2002
* ''*, EAU, 2015
* *Sculptures et œuvres sur papier*, 1995-2017, Galerie Saleh Barakat, Beirut, 2017
* *Poésie et forme, Sharjah Art Museum*, 2018

### Erakusketa kolektiboak 
* *Lumières du Liban*, Institut du monde arabe, Paris, 2021
* *Art palestinien,* Musée oriental, Mosku, 1979
* *Exposition Internationale pour la Palestine* – Beirut, 1978
* *Art contemporain arabe*, Londres, 1983
* *Art contemporain arabe*, Paris, 1987
* *Art contemporain jordanien*, Ontario, Kanada, 1991
* *Atelier Art Public*, Paris, 1993
* *Musée national des femmes dans les arts*, Washington, 1994
* *'', 1994

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (en) Matthew Teller, Jordan, Rough Guides (en), 2002 (ISBN 978-1-85828-740-9, lire en ligne), p. 425.

## Kanpo estekak
Ane Odriozola

**Ane Odriozola Cia** (Legazpi, Gipuzkoa, 1979ko maiatzaren 7a) idazlea da.

## Biografia 
Arrasateko Udaleko Herritarren Arretarako Zerbitzuan egiten du lana 2006tik, eta istorioak idaztearen pasioarekin uztartzen du. Turismo ikasketak ere egin izan ditu UNED-en bitartez.

Bere irakur zaletasunaren eskutik etorri zen idazteko premia. Euskaraz zein gaztelaniaz egin izan du. 2018an bere lehen eleberria argitaratzera animatu zen *El secreto de Gibola*, Legazpiko XX. mende hasierako errealitatea islatzen duena, benetako pertsonaiak fikziozkoekin nahastuz eta egiazko gertaerak idazleak asmatutakoekin. Trilogia baten hasiera izango zen hura eta 2020an Gibola baserriaren eta bertako biztanleen historia jarraitu zuen *La sombra de Gibola* argitalpenarekin. 2021ean heldu zen *Conspiración en Gibola*, itxiera eman zuen eleberria.

## Lanak 
* *El secreto de Gibola* (Autoedizioa, 2018)
* *Gauero hirekin egingo diat amets* (2019)
* *La sombra de Gibola* (Autoedizioa, 2020)
* *Conspiración en Gibola* (Autoedizioa, 2021)
* *El valle del hierro* (Planeta argitaletxea, 2024)
* *Al subir la marea* (NdeNovela argitaletxea, 2025)

## Sariak 
* 2019an, *Gauero hirekin egingo diat amets* idazlanarekin, Arrasateko Udalak antolatzen duen Iparragirre Saria irabazi zuen Narratiba Euskaraz modalitatean, beste 15 lanekin lehiatuz 
* 2019an, Legazpiko kultur taldeen eskutik Literatura Saria jaso zuen, Kultur Merezimendu kategorian
* 2019an, Urrike Kontakizun Laburren III. Lehiaketan finalista izen zen.
* 2019an, *El secreto de Gibola* lanarekin misteriozko Eleberri Onenaren Zirkulu Gorria Saria jaso zuen, 400 lan baino gehiagorekin lehian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beachley

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen herri bat da, Gloucestershire konderrian.

Galesko Monmouthshire konderriarekin muga egiten du, eta Wye ibaia rta Severn ibaiaren elkargunean dago, Ingalaterra aldetik zeharkatuz gero Severn zubiaren amaieran.

2011n 764 biztanle zituen.
Aylburton

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen herri bat da, Gloucestershire konderrian.

2011n 711 biztanle zituen.
Antonina Cortés Llanos

**Antonina Cortés Llanos** (Cangues d'Onís, 1823ko urtarrilaren 17a – *ibidem*, 1906ko urtarrilaren 28a). Francisco Cortés Posada eta María Josefa Llanos Noriegaren alaba zen eta lau haurride zituen: María, Antonio, Bonifacio eta José. Hezkuntza ona jaso zuen eta gaztetan hasi zen poesia lantzen. 1899an *Romancero de Covadonga* liburua argitaratu zuen Gijónen, eta irabazitako dirua Covadongako basilikaren eraikuntzararko eman zuen. *Romancero de Covadonga* da gaur arte iraun duen Cortés Llanosen liburu bakarra.

José María Pendásekin ezkondu zen eta Cangas de Onísen hil zen 1906an. Bere poema batzuk *Cangas El Sella* eta *Asturias* aldizkarietan agertu ziren egilearen heriotzaren ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lygia Clark

**Lygia Clark** (Belo Horizonte, 1920ko urriaren 23a - Rio de Janeiro, 1988ko apirilaren 25a) artista brasildarra zen, batez ere bere pinturagatik eta harreman-objektuengatik ezaguna. Brasilgo mugimendu neokonkretuarekin eta mugimendu tropikalarekin lotu izan da askotan. Amilcar de Castro, Franz Weissmann, Lygia Papa artista brasildarrekin eta Ferreira Gullar poetarekin batera, Lygia Clarkek “Neo-concret” mugimendua sortu zuen. Arteak subjektiboa eta organikoa izan behar duela uste zuten neo-konkretuek.

Bere ibilbidean zehar, Lygia Clarkek artearen eta gizartearen arteko harremana birdefinitu nahi izan du. 1965etik aurrera, bere lanek ez zuten lekurik aurkitzen museoetan, bere nahia artea eta bizitza uztartzea baitzen. Hori objektuen eta ikuslearen arteko harreman oso espezifiko batetik pasatzen zen, zeina, gero, parte-hartzaile bihurtzen baitzen. Clarkek "erlazional" deitzen zaien objektuekin esperimentuak proposatzen zituen; amaieran, bere obra entsegu klinikoetara hurbiltzen zen.

## Bizitza 
Lygia Clark 1947an bihurtu zen artista, Belo Horizontetik Rio de Janeirora joan zenean, Roberto Burle Marx paisajistarekin ikastera. 1950 eta 1952 artean, Isaac Dobrinsky, Fernand Light eta Arpad Szenes-ekin ikastaroak egin zituen Parisen. 1953an “Frente” artista taldearen kide sortzaileetako bat bihurtu zen. 1957an, Clarkek lehen Arte Konkretuko Erakusketa Nazionalean parte hartu zuen, Rio de Janeiron. Ekitaldi hartatik sarritan joaten zen Brasilera bere lanak erakustera.

Bere ibilbideko lehen hamarkadan, Lygia Clarkek pintura eta eskultura ditu ardatz. 1956tik aurrera, adierazi zuen jada ez zuela ezer egin. Irakaslea zen Sorbonan 70eko hamarkadaren hasieran. Une hartan, artean zentzumenen pertzepzioaren ideia aztertzen zuen. Bere artea esperientzia multisentsorial bihurtu zen, non ikusleak parte-hartzaile aktibo baten rola hartzen zuen. 1979 eta 1988 artean, Lygia Clark terapia artistikoan aritu zen, lan berriak sortzen baino gehiago. Arte-terapia erabiltzen zuen nahiko asaldatuta zeuden pertsona psikotikoak sendatzeko. 1977an itzuli zen Rio de Janeirora. 1988an, bihotzekoak jota hil zen etxean.

Kritikari batzuek beren artea Ezagutzaren Gizarte Modernoaren aitzindaritzat hartzen dute. Bere ondorengo lanak abstraktuagoak eta holistikoagoak dira, psikoterapian eta sendaketan kontzentratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chipping Sodbury

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Gloucestershire konderrian.

2021ean 5.500 biztanle zituen.
Itxaso Gil

**Itxaso Gil Iglesias** (Santurtzi, Bizkaia, 1995ko uztailaren 25a) bizkaitar zinema, antzerki eta telebista aktorea da.

Aldats musika taldeko bokalista da.

## Bizitza 
Santurtziko Bihotz Gaztea Ikastolan ikasi zuen. Bilboko IES Ibarrekolanda BHI institutuan egin zuen batxilergoa (artistiko-eszenikoa). Madrilgo Laboratorio William Layton zentroan ikasi zuen arte dramatikoa (2014-2017). Gaur egun Gizarte Integrazio Goi Teknikaritza ere ikasten ari da.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2024, *Zeru Ahoak*, ETB 1 (zuz. Koldo Almandoz)
* 2006, *Egin Kantu!*, ETB 1

### Zinema 
* 2021, *Maixabel*, zuz. Icíar Bollaín
* 2021, *Txoriak Txori* (film laburra), zuz. Nitya López
* 2021, *El Peregrino* (film laburra), zuz. Andres Benzal
* 2016, *Tierra de antígona* (film laburra), zuz. Leyre Juan
* 2014, *Podríamos morir mañana* (film laburra), zuz. Iñigo Cobo

### Antzerkia 
* 2024, *Esta tarde en Mentxaka*, zuz. Iñigo Cobo
* 2024, *Eros*, zuz. Arnatz Puertas (IXO teatroa)
* 2023, *Las que fueron silencio*, zuz. Javier Hernández-Simón / Alberto Iglesias
* 2022, *Rey Desnudo y Chico Muerto*, zuz. Iñigo Cobo
* 2019, *¿Qué fue de Ana García?*, zuz. Borja Ruiz
* 2017, *Trato hecho*, zuz. Álvaro González (IES Príncipe Felipe, Madrid)
* 2017, *Todas las escenas hablan de ti*, zuz. Mar Diez
* 2017, *El embrujado*, zuz. Francisco Vidal
* 2016, *Trimonde*, zuz. Carmen Losa
* 2013, *Pater Matris*, (IES Ibarrekolanda BHI)
* 2013, *El Rey del Merengue*, zuz. Fernando Valgañón (Teatro Encrucijada)

### Antzerkia (zuzendari moduan) 
* 2024, *Lebasi*, zuz. Itxaso Gil
* 2023, *Noticias de nadie*, zuz. Itxaso Gil (Aula de Empoderamiento de Santurtzi)

### Dantza 
* 2018, *Corbeaux*, zuz. Bouchra Ouizguen (dantzaria)

## Sariak 
* 2014, Buero Vallejo Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
De natura deorum

***De natura deorum*** (*Jainkoen izaerari* buruz) Zizeron hizlari erromatarrak K.a. 45ean idatzitako elkarrizketa filosofiko bat da, hiru "liburutan" aurkezten dena, non greziar eta erromatar filosofo ezberdinen teologiak eztabaidatzen diren. Estoikoen eta epikuroarren arteko eztabaida da elkarrizketaren muina.

Zizeronek problema teologikoa planteatzen duen lan filosofiko honetan, baina ez du horren irtenbiderik eskaintzen. Bertan, antzinako pentsalari askoren iritziak aurkitzen ditugu, hala nola, Miletoko Tales filosofoa  eta  Babiloniako Diogenes.

## Edukia 
Oro har, Zizeronek berak kontatzen du elkarrizketa, eztabaidan paper aktiborik betetzen ez duen arren. Cayo Veleiok eskola epikurearra ordezkatzen du, Quincio Lucilio Balbok estoikoen alde argudiatzen du, eta Cayo Cottak Zizeron akademikoaren berezko eszeptizismoarekin hitz egiten du. Elkarrizketaren lehen liburuak Zizeronen sarrera bat dauka, Cayo Veleiok Epikuroren teologiaz hitz egiten du eta Cottak epikureismoaren kritika egiten du. Bigarren liburuak Balbok teologia estoikoa azaldu eta defendatzen du, eta hirugarren liburuak Cottak Balbok azaldutako ideiei egindako kritikak ezartzen ditu.

Lan honek, *De officiis* eta *De divinatione*-rekin batera, eragin handia izan zuen XVIII. mendeko filosofoengan. Voltairek esan zuen *De natura deorum* zela "(...) agian Antzinateko libururik onena".

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Cairo, María Emilia (2015) «La invocación de los antepasados en "De divinatione" y "De natura deorum" de Cicerón. "Religio e identidad" romana a fines de la república». *Cuadernos de Filología Clásica. Estudios Latinos*, 35  2. zk. DOI: 

## Kanpo estekak 
* Latinezko  Wikisourcen.
* Latinezko testua The Latin Library gunean.
* Latinezko testua, aurkibide elektronikoarekin, Perseus Proiektuan.
* Pimentel Alvarez, Julio (1986) Obras de Marco Tulio Cicerón. Sobre la naturaleza de los dioses . Bibliotheca scriptorum graecorum et  romanorum mexicana. (2ª arg..). Universidad Nacional Autónoma de México. ISBN 968-837-608-6
Leopolda Gassó y Vidal

**Leopolda Gassó y Vidal** (Quintanar de la Orden, 1851ko azaroaren 5a – 1885eko uztailaren 29a) espainiar margolari, kazetari eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Toledoko probintziako Quintanar de la Orden herrian jaio zen 1851ko azaroaren 5ean (edo 1848an, beste datuen arabera). Arte-ikasketak Madrilen egin zituen. Hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen, hala nola *El Álbum de la Mujer*,​ Madrilgo *El Correo de la Moda*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa Beatriz García

**Luisa Beatriz García** (Cáceres, 1850 – Cuacos de Yuste, 1914ko apirilaren 3a) espainiar idazle eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Luisa Beatriz García Cáceresen jaio zen 1850ean. Jaio eta gutxira, aitarik gabeko umezurtz geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catalina Macpherson

**Catalina Macpherson Hemas** (Gibraltar, 1826ko urtarrilaren 4a – Madril, 1881eko ekainaren 3a edo 1883 inguru) espainiar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Daniel Macpherson Eskoziatik etorritako merkatariaren eta Josefa Hemasen hamaika seme-alabetatik hirugarrena, Catalina Macpherson Gibraltarren jaio zen. Bere nebetako bat, Guillermo, diplomazialaria eta William Shakespeareren itzultzailea izan zen, eta beste bat, José, geologian aritu zen. 

Besteak beste, honako eleberri hauek idatzi zituen: *El hilo del destino* (1853), *Magdalena* (1871), *Por no entenderse, la rosa del Geni*l (1870), *El hada doméstica* (1869), *En el peñón* (1878) eta *Isabel ó la lucha del corazón* (1880). Hainbat idazlan Ossiana izengoitiaz sinatu zituen.  

Bi aldiz ezkondu zen, lehenengoz Diego Fernández Montañésekin eta bigarrenez Joaquín María Bremónekin. 

Manuel Ossorio y Bernarden arabera, Madrilen hil zen 1881eko ekainaren 3an, baina María del Carmen Simón Palmerrek aipatu zuen Espainiar hiztegi biografikoan 1883 inguruan hil zela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ian Bruce

**Ian Bruce** (1935eko urtarrilaren 25a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoe Buckman

**Zoe Buckman** (Grafton, 1988ko abenduaren 21a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Buckingham

**Ben Buckingham** (1991ko azaroaren 8a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lourdes Verdes Elorria

**Lourdes Verdes** **Elorria** (Bilbo, Bizkaia,  – Asturias, 1987ko ekainaren 12a) bizkaitar maistra, erreskate txakurren trebatzailea eta Babes Zibileko boluntarioa izan zen. 1987an, Covadongako lakuetatik gertu,  ume bat galdu zen. Une horretan estatuan zegoen Salbamendu Txakurraren Talde bakarra Elorrion zegoen eta berehala joan ziren zortzi lagun euren txakurrekin Asturiasera bilaketan laguntzera. Lourdes Verdes Elorria beste sei lagunekin, helikoptero istripuan hil zen zazpi lagunetako bat izan zen. Bi seme-alaba izan zituzten: Anne aktore eta aurkezlea eta Urko musikaria, besteak beste Eskorbuto taldekoa. 

### Gertaera 
German Quintana Blanco, 13 urte zituen mutikoa, Loiola ikastetxean ari zen ikasten Umearen bila jardun zuten, zoritxarrez, txakurrek ezin izan zuten arrastorik aurkitu eta bilaketa hurrengo egunean amaitutzat eman zen. Ertzaintzaren helikopteroak Sohoringo magalean jo zuen, Enol eta Ercina lakuen artean, baina, zoritxarrez, denak gelditu ziren bertan. eta eurekin batera «Heni», «Hator», «Lon» eta «Bizkor» txakurrak.  

### Ikerketak 
Garai hartako ikerketen arabera, Germán Quintana Blanco umea Colláu Gamonal inguruan atseden hartzeko geratu zen une batez, handik gutxira mendizale batzuek ikusi baitzuten, eserita eta lasai. Gero, beharbada, berriro saiatu zen segizioa harrapatzen, eta galdu egin zen. Ordu pare bat geroago konturatu ziren lagunak ez zela han, eta ez zen haren arrastorik aurkitu. 
* 2012ko urriaren 6an,  Elorrioko Udalak Asturiasen izandako helikptero-istripuaren 25. urteurrenean omenaldia egin zion Elorrion egoitza duen Euskadiko Salbamendu Txakurren Taldeari, taldearen lan altruista balioan jartzeko asmoz, «bere denbora librea eta ahaleginak besteei laguntzera bideratuz». 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Aoun

**Joseph Aoun** (Sin el Fil, Libano Mendiko eskualdea, 1964ko urtarrilaren 10a) libanoar jeneral eta politikaria da. Libanoko 14. presidentea da 2025eko urtarrilaren 9tik.

2007an Beiruteko Unibertsitate Amerikarrean graduatu zen zientzia politikoan eta nazioarteko harremanetan. Libanoko Armadaren Akademia Militarrean ere ikasi zuen. 1983an sartu zen Libanoko armadan eta Estatu Batuetan eta Sirian entrenatu zuten. Kontraterrorismoan espezializatu zen Estatu Batuetan eta Libanon. Libanoko Gerra Zibilean parte hartu zuen, eta 2015etik Bederatzigarren Brigada zuzendu ondoren Israelgo mugan, 2017an Libanoko Armadako buru izendatu zuten.

2025eko urtarrilaren 9an, Libanoko parlamentuak herrialdeko presidente izendatu zuen, aurreko presidentearen agintaldiaren amaieratik bi urte baino gehiago igaro ondoren.
Bremengo Sobietar Errepublika

thumb|250px|Aldarrikapena Bremengo Udaletxean, 1918ko azaroaren 15ean.

**Bremengo Sobietar Errepublika** () 1919ko urtarrilaren 10ean Alemaniako Bremen estatuan 1918 eta 1919 artean egon zen estatu iraultzaile sozialista izan zen nahiz eta Alemaniak ez onartu. Bremenen ezkerreko indarrak nagusiak ziren.

Aldarrikapena Alemaniako langile kontseiluek eta Liga Espartakistak egin zuten. Berez, 1918ko azaroaren 14tik abiatutako iraultzaz geroztik, langile kontseiluak Bremengo portu-industria hiria kontrolatu zuen. Aldarrikapen ondoren, 25 egunen buruan, eskuin muturreko Freikorps miliziak, armadaren laguntzaz, gogor zapaldu zuen Errepublika Sobietar berria Alemaniako gobernu sozialdemokrataren aginduz. 1919ko otsailaren 4an desegin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Vallet de Montano

**Luis Vallet de Montano Etxeandia** (Plan, 1895 - Irun, 1982) huescatar-gipuzkoar arkitektoa izan zen. Haren obra funtsezkoa izan zen Euskal Herriko XX. mendeko arkitekturan.

## Bizitza 
Luis Vallet de Montano Etxeandia Planen jaio zen, Huescako probintzian, 1895ean. Haurra zela, familia Irunera joan zen bizitzera. José Salis izan zuen marrazketako lehen irakaslea. Gero, Madrilgo Arkitektura Eskolan izena eman, eta 1920an eskuratu zuen arkitekto titulua. Eskolatik irten bezain laster ekin zion lanari. Irungo Udaleko arkitekto postua lortu zuen 1921ean, eta, besteak beste, proiektu hauek garatu zituen kargu horretan izan zen bitartean: herriko Alondegia, hiltegia, Stadium Gal futbol zelaia eta bainuetxe publikoa.

Erbestetik itzulitakoan, gogotik saiatu behar izan zuen erregimenak babestutako arkitektoen artean tokia egiteko. Lehenbiziko lanak Kantabrian egin zituen Frankismoak ezarritako eklektizismoaren eta historizismoaren bidetik. 1950eko hamarkadako azken urteak iritsi bitartean ez zen erabat suspertu. Ordutik aurrera, Jorge Oteizarekin eta Gaur taldeko zenbait kiderekin batera, estetika berriak zabaltzen aritu zen. Hala bete zuten errepresio luzearen ondorioz jasandako hutsune kulturala.

1976 arte ez zuen 2004an, Espainiako Arkitektoen Elkargoen Kontseilu Gorenak barkamena eskatu zien hari eta beste 82 arkitektori, eragindako kalteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Editoreen Elkartea

**Euskal Editoreen Elkartea** 1984an sorturiko elkartea da, euskaraz argitaratzen duten argitaletxeak biltzen dituena. Euskarazko argitalgintzaren sustapena eta zaintza ditu helburu nagusi, eta, horiekin batera, elkartekideen babesa, ordezkaritza eta koordinazioa. Donostian du egoitza eta egungo zuzendaria Carmen Elvira da.

## Kideak 
Eskubide osoko kidea izateko hurrengo baldintzak bete behar ditu:

* katalogoaren %25a euskaraz argitaratua duten pertsona fisiko edo juridikoak
* edo azken 10 urteetan, edota hasiera batetik, euskarazko liburuak argitaratu izana, azken 3 urteetan 15 liburu euskaraz argitaratu baldin baditu
* edo urtean argitaraturiko liburu guztien salneurriaren edo kopuruaren %25 euskarazko liburuek osatua izatea.

Honako hauek dira Euskal Editoreen Elkarteko bazkideak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Euskal Irudigileak

**Euskal Irudigileak-Euskadiko Ilustratzaileen Elkarte Profesionala** 2003tik beren eskubide profesionalak defendatu nahi dituzten ilustratzaile guztiak biltzen dituen kolektiboa da. Bilbon du egoitza eta euskal ilustrazioan profesionalki jarduten duten edo jardun nahi duten irudi egile eta sortzaile guztiak biltzea du helburu. Horretarako arreta profesionala eta juridikoa eta sustapena ematen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Musikari - Euskal Herriko Musikarien elkartea

**Musikari - Euskal Herriko Musikarien elkartea** beren eskubide profesionalak defendatu nahi dituzten musikari guztiak biltzen dituen kolektiboa da. Horretarako arreta profesionala eta juridikoa eta formazioa ematen ditu. Donostian du egoitza eta Sara Azurza du lehendakaria.

Elkarteak urteak daramatza Artistaren Estatutuaren gainean lanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Zoe Igartiburu Rodrigo

**Zoe Igartiburu Rodrígo** (Elorrio, Bizkaia, 2003ko apirila) musikaria eta abeslaria da. 

## Bizitza 
Musika tradizioa duen familia batekoa da. Gurasoak 1980 hamarkadan sortutako talde ospetsuetako partaideak izan ziren. Aita Urko Igartiburu, Euskal Rock Erradikalaren Eskorbuto taldeko kidea izan zen, eta ama, Mamen Rodrigo, Vulpes taldeko kidea, Espainiako estatu mailan neskez osatutako lehen punk taldekoa. 

### Musika ibilbidea 
Zoe Igartiburu, estilo propio bila aritu da. Lehen konposizioetan ingeles hizkuntza aukeratu zuen, etorkizun baterako euskara edo gaztelania baztertu barik.

#### *Not my fault* abesti birala 
Zoe Igartiburu euskaldunaren *Not my fault* abestia Finlandian birala bihurtu zen. 2024ko ekainean abesti horren pianorako bertsioa intimo, lasai eta pertsonala estreinatu zuen. Berrizko Lorentzo Records estudioetan grabatu zuen Aitor Ariñorekin, soinu-mahaiko kremaileretan, eta amaren, Mamen Rodrigo Puro Chile, Antigorpos edo Vulpes taldeetako kidea izan den abeslariaren ahotsa koro-lagun zuela. 2024ko uztailean *abesti horren* bideoklipa grabatu zuen Ibarrangelu herritxoko Laga hondartzan eta Elorrion, Grammy saria duen Venezuelako ekoizle batekin.

### Antzerkian 
Telesail batzuetan hartu du parte figurante gisa: Netflixeko *Valeria* izeneko barre egiteko telesail erromantikoan eta Elorrioko Iratxe Mediavillak zuzendutako *Argi* filmean. *Nunca perdida* bideoaren protagonista izan zen. Gurasoak Rock talde horretako partaideak dira, ama (ahotsa) eta aita (gitarra eta koroak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Not My Fault*
The Bling Ring

***The Bling Ring*** 2013ko umore beltz satirikoko komedia poliziakoa da, Sofia Coppolak idatzi eta zuzendua, eta benetako gertaeretan oinarritua. Israel Broussard, Katie Chang, Claire Julien, Taissa Farmiga eta Emma Watson gazteak dira filmaren protagonistak. 

Filmak 2013ko Canneseko Zinemaldiko *Un* *Certain Regard* saila inauguratu zuen, eta mundu mailan estreinatu zen urte bereko ekainean, kritika onak jasoz Watson, Broussard eta Changen interpretazioengatik.

## Sinopsia 
Benetako gertakarietan oinarritutako filma da, eta famarekin obsesionatuta dauden bost nerabe ditu protagonista. Los Angelesen, zehazki Calabasas komunitate aberatsean, ospetsuekin eta marken munduarekin liluraturiko gazte talde batek ospetsuen agendak miatzen dituzte Interneten, haiek kanpoan direnean beren etxeetan lapurretan egiteko (Calabasasen bertan baina Hollywood inguruko beste toki batzuetan ere bai).
Hiru miloi dolar baino gehiagoko luxuzko gaiak lapurtu zituzten Bling Ring delako taldeak: bitxiak, jantziak, zapatak, etab. Biktimen artean Paris Hilton edo Orlando Bloom izan ziren. Jatorrizko taldeko gaizkileak Rachel Lee, Nick Prugo, Alexis Neiers, Courtney Ames eta Tess Taylor izan ziren, baina filmean izenak aldatuta dituzte. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petrocoptis pyrenaica

***Petrocoptis pyrenaica*** Caryophyllaceae familiako landare espezie bat da. Pirinioen mendebaldeko endemismo bat da, Euskal Herrian ere aurkitzen dena.

## Taxonomia 
Wilhelm Gerhard Walpers botanikari alemaniarrak deskribatu zuen Zientziarako 1842. urtean, hark idatzitako *Repertorium Botanices Systematicae* liburuan.

Generoaren *Petrocoptis* izena grezieratik dator eta *pétros* (harria) eta *cóptoo* (suntsitu) hitzen elkartetatik dator, "harriak suntsitzen dituena" esan nahi du. XIX. mendean Braun eta Endlicherrek asmatu zuten. Espeziearen *pyrenaica* izenak Piriniotan jatorria duela adierazten du.

Sinonimoak:. Lore bakoitzaren kaliza kanpai itxurakoa da eta muturrean 5 biribil ditu. Korolak bost petalo zuri aske ditu.. 1 mm-ko diametrodun ha­ziak ekoizten ditu testa beltza dutenak.

## Habitata 
Gipuzkoan granito eta eskistoen zirrikitu eta estraplomoetan bizi da. Mendietako alde ospelak atsegin ditu, Artikutzan, baina populazioak txikiak eta oso urriak direnez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmine Preziosi

**Carmine Preziosi**, (Sant'Angelo all'Esca, Campania, 1943ko uztailaren 8a) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 1963tik 1972ra.

Garaipenik nabarmenenak, 1965eko Lieja-Bastogne-Lieja klasiko ospetsua eta 1967ko Belgikako Itzulia izan ziren.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sarah Lorenzana

**Sara Escarpizo Couto** (Cangas, 1878ko apirilaren 1a – Madril, ) galiziar irakasle, kazetari eta idazlea izan zen. Gaztelaniaz idatzi zuen, ***Margarita del Campo*** eta ***Sarah Lorenzana*** izengoitiak erabiliz. Batez ere poesia eta haur literatura landu zituen, baina hainbat nobela erromantikoren egilea ere bazen.

## Bizitza 
Sara Escarpizo Couto 1878ko apirilaren 1ean jaio zen Cangasen, Pontevedrako probintzian. Augusto Escarpizo Lorenzana kazetari leondarraren eta Elisa Couto Salcedo pontevedrarraren alaba zen eta Estrella izeneko ahizpa bat zuen.

11 urterekin hasi zen argitaratzen. 13 urterekin maistra titulua lortu zuen, eta 16 urterekin nesken ikastetxe bat zuzentzen hasi zen Pontevedran. Han *El ángel del hogar* zuzendu zuen, 1896ko Lugoko Eskualdeko Erakusketan zilarrezko domina eta diploma irabazi zituena.

*La última moda* (Madril, 1901-1904) eta *El mundo latino* (1904-1908) aldizkariak zuzendu zituen. *Artes y Letras* (Mexiko), *El espectador* (Veracruz), *El comercio* (Lima), *El diario* (Chicago), *El Boletín de los Niños* (Buenos Aires), *El Liberal* (1911-1916), *Blanco y Negro, La Escuela Moderna* (1913-1914) eta *El Noticiero Universa*l (Bartzelona) aldizkarietan kolaboratu zuen. 1906az geroztik, Real Academia Galegako kide ez-numerarioa izan zen. Urte berean *Association Litteraire* elkarteko kide egin zen. 

Madrilen bizi izan zen, eta han hil zen 1960 inguruan.

## Lanak 
### Margarita del Campo bezala 
* *Lirios* (1897)
* *Colección de narraciones y poesías* (1907)
* *El consultor del maestro. Discursos para todos los actos públicos, felicitaciones, diálogos, instructivos y monólogos recreativos* (P. Ferrer Riverorekin batera, 1913)

### Sarah Lorenzana bezala 
#### Haur eta gazteentzako liburuak 

* *Acuarelas: Cuentos y poesías* (1905)
* *La quinta de los lagos: Cuentos y máximas morales par la lectura de los niños* (1907)
* *El amor de la lumbre: Lecturas instructivas* (1908)
* *Villa Rosalba: Lecturas amenas, instructivas y morales* (1909)
* *Lis: Lecturas amenas, instructivas y morales para los niños* (1910)
* *Cuentos de color de hortensia* (1911)
* *Cuentos de color de oro* (1911)
* *Bosquejos: Cuentos* (1913)
* *Cuentos azules* (1914)
* *Cuentos color de amatista* (1914)
* *Vida gris* (1924)
* *Cuentos de color de nieve* (1926)
* *Memorias de una muñeca* (1929)
* *Los ensueños del príncipe Jazmín* (1935)
* *Cisneros: Gran Cardenal de España* (1954)

;*Las aventuras de Hugo* liburu saila
# *El primer vuelo* (1908)
# *En el palacio de las golondrinas* (1908)
# *El tío Sidoro* (1909)
# *Camino de un vergel* (1910)
# *El país de las camelias* (1910)
# *A bordo de la "Montserrat"* (1912)
# *De Marsella a los Alpes* (1913)
# *Rondinella* (1914)
# *El doctor Wonderful* (1914)
# *De protegido a protector* (1915)
# *Alma fuerte* (1918)
# *A las orillas del Mosa* (1920)

#### Nobela erromantikoak 
* *Mis tres primitas* (1931)
* *Francisquita de Asís* (1935)
* *La secretaria del Dr. Misterio* (1939)
* *Macías el enamorado* (1955)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltza Argitaletxea

**Giltza Argitaletxea** Bizkaiko argitaletxea da, Sondikan egoitza duena. 1992an sortua, euskeraz zein gazteleraz argitaratzen du. Hogeita hamar liburu inguru argitaratu ditu ume, gazte eta helduentzat, hainbat generotakoak (antzerkia, eleberria, ipuina…)

Edebé argitalpen-taldeko zigiluetako bat da Giltza argitaletxea. Edebé 1983an sortu zen Bartzelonan, salestarrek 1888an sortutako Ediciones Don Bosco argitaletxearen jarraipen gisa eta berritze-prozesu bati jarraikiz. Gaur hainbat zigiluk osatzen dute Edebé taldea: Edebé gaztelaniazko eta katalanezko merkaturako, Rodeira Galiziarako, Giltza Euskal Herrirako eta Marjal Valentziako Erkidegorako.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Idatz (argitaletxea)

**Idatz** Gipuzkoako argitaletxea da, Donostian egoitza duena. 1967an sortua, Donostiako Elizbarrutiko liburu-denda eta argitaletxea da Idatz, Bere alderdi pastorala elizbarrutiari zerbitzu iraunkorra ematea da, Elizbarrutiak, Ordezkaritzek eta Elizbarrutiko Idazkariek egindako liburuak argitaratuz.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Oxazepam

**Oxazepama** konposatu organikoa da, C15H11ClN2O2 formula duena eta bentzodiazepinen familiakoa. Konpostu organokloratutzat har daiteke. Solido kristalino zuria da. Alkoholetan eta kloroformotan disolbagarria. 

Oxazepama botika gisa baliatzen da bere ezaugarriak medio antsietatea, krisi epileptikoak, mania, psikosiak eta akatisia tratatzeko usatzen da. Alkoholismo-tratamenduen abstinentzia-sindromea borrokatzeko ere baliatzen da. Pilula gisa hartzen da. Frantzian *Séresta* markarekin saltzen da. Espainian ez da merkaturatzen.
ezkerrera|thumb|178x178px|*Séresta* markako kaxak
Beste bentzodiazepinak legez aisiadirako droga moduan ere kontsumitzen da. 

## Ezaugarri kimikoak 
Oxazepama kirala da eta enantiomeroak ditu. Bere sintesi-produktuak nahaste errazemikoa osatzen dute. Erabilera terapeutikorako enantiomeroak ez dira bereizten. Bestela azetato moduan separa daitezke.

## Sintesia 
Oxazepama sintetisatzeko 2-amino-5-klorobentzofenona azido kloroazetikoarekin tratatzen da. Emaitza sodio iodurorekin errefluxuan jartzen da. Ondoren hidroxilaminarekin tratatzen da bentzodiazepina-deribatua emateko.Hau anhidrido azetikoarekin tratatuz oxazepama lortzen da, bentzodiazeinaren berrantolaketaren ondorioz.

## Albo-ondorioak 
Albo-ondorio ohikoenak logura, ahuldadea, ezinegona, koordinazio-arazoak, kontzentratzeko-arazoak eta memoria-arazoak izaten dira.

## Kontraindikazioak 
Oxazepama ez da hartu behar botikarekiko hipersentikortasuna, alkohol-kontsumoa, droga-mendekoatasuna, miastenia larria edo arnasteko arazo larriak baldin badaude. Haurdunaldian eta edoskitzean oxazepama hartzea ebitatuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IkasElkar

**Ikaselkar** hezkuntza-argitaletxeak Donostian (Gipuzkoan) du egoitza; irakaskuntza-ikaskuntza prozesuetan eragiteko euskaraz sortutako eta euskal kulturan ardaztutako kalitatezko ikasmaterialak eta akonpainamendua (formazioa eta aholkularitza) eskaintzen ditu. Besteak beste, ondorengoak dira merkatuan dituzten proiektuak: Kuku! emozio programa (HH), Kimu (LH 1etik 3ra), EKI (LHko 4. mailatik DBHko 4. mailara). Horretaz gain, euskal hezkuntza sistema aberasteko bestelako materialak ere sortzen dituzte.

Euskal Herriko hezkuntza sistema osoaren zerbitzura lan egiteko sortu zen Ikaselkar 2011n; Elkar Fundazioa eta Ikastolen Elkartea dira sortzaileak eta bazkideak. 

Ikus, gainera
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mezulari (argitaletxea)

**Mezulari** Bizkaiko argitaletxea da, Bilbon egoitza duena. Jesusen Lagundiaren Loyola Komunikazio Taldeko kidea da, Sal Terrae eta Mensajero argitaletxeekin eta SJDigital bulegoarekin batera. Talde honen barruan, Mezulari zigilupean argitaratzen dituzte euskarazko liburuak eta bildumak, batez ere, haur eta gazteei zuzendutakoak.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ttarttalo (argitaletxea)

**Ttarttalo** Euskal Herriko argitaletxea da, Adunan egoitza duena. Alde batetik, umeentzako euskarazko lerro bat lantzen du; eta bestetik, gaztelaniazko lerro bat helduentzat, bertan honakook sartzen dira: literatura bilduma bat (eleberri historikoak), Euskal Herriko historiari buruzko bilduma bat eta, azkenik, sukaldaritzari buruzko sorta zabal bat, Euskal Herriko gastronomiaren erakusgarria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Flubromazepam

**Flubromazepama (**IUPAC: 7-bromo-5-(2-fluorofenil)-1,3-dihidro-1,4-bentzodiazepin-2-ona) konposatu organikoa da, C15H10BrFN2O formula duena, bentzodiazepinen familiakoa.  Solido zuria da.

Flubromazepama 1960an sintetizatu zen lehen aldiz, baina ez da inoiz botika gisa erabili. 2012an  aisiadirako drogen merkatuan agertu zen. Bere isomero *iso-flubromazepama* (5-(2-bromofenil)-7-fluoro-1,3-dihidro-2*H*-1,4-bentzodiazepin-2-ona) flubromazepam izenarekin dabil sintesi-drogen merkatuan. Bi konposatu hauen arteko desberdintasuna da fluor- eta bromo-atomoek kokapena trukatu dutela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak