open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arto-opil

**Arto-opila** () opil biribil eta lau bat da, arto-irina (askotan gari-irinarekin nahastuta), ura, olioa eta gatza erabiliz egina. Hegalabur, arrautza arraspatu eta tomate frijitu xehatuarekin laguntzen da, edo antxoa edo sardina txiki batzuekin, edo espinaka frijituekin. Saforreko plater tipikoa da, bereziki Rótova eta Olivakoa, eta Marina Altuanba-olio pixka batekin ere, orea egiten da. Bero iturri baten gainean jarritako lapiko batean ura eta olioa berotzen dira irakiten hasi arte. Irakiten hasten denean, arto-irina gehitzen da, eta hamar bat minutuz nahastu ondoren, suaren intentsitatea jaitsi egiten da. Gero, lapikoa sutatik kendu eta hozten uzten da. Ondoren, bola txikiak egiten dira eta eskuarekin edo arrabol batekin zapaldu, forma biribila emanez eta plantxan egiteko prest utziz. Bi aldeetatik gorritu, eta betegarriarekin zerbitzatzen dira. Betegarria atun-apurrekin, arrautzekin, tomatearekin, piper xehatuekin eta maionesarekin egin daiteke.

## Aurkezpena 
Akonpainamenduaren zati bat kokaren erdian jartzen da eta biribilkatzen, eskuekin zuzenean jan daitekeen biribilkia lortzeko. Takoekin eta burritoekin duen lotura ez dago argi, nahiz eta Mexikoko tortillekin eta Euskal Herriko taloekin duen antzekotasuna nabarmena izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arto-kokaren errezeta
Zelaiko Andre Mariaren baseliza (Maeztu)

**Zelaiko Andre Mariaren** **Baseliza** (aurretik Santa Eufemia zena) eraikin erlijioso erromaniko txiki bat da, Maeztutik (Araba, Euskal Herria) kilometro bat mendebaldera dagoena, hilerritik gertu, Apellanizera doan bidearen ondoan.

## Historia 
Eliza XIII. mendekoa da.

Martin Gilek 1556an egin zuen bisitan Maeztun sei baseliza zeudela dokumentatu zuen, horietako bat Landako Ama Birjinarena. Garai hartan eremu hura Gaonatar familiaren jaurerria zen.

1771. urtean jatorrizko baseliza hondatuta zegoen, eta, horregatik, bere Ama Birjinaren irudia, aldare nagusiko erretaula eta zenbait elementu arkitektoniko Santa Eufemia baselizara eraman ziren, XIII. mendeko eraikin erromanikora. 1784an aipatzen da azkeneko aldiz Santa Eufemia izena; ondoren, beti agertzen da Zelaiko Andre Maria izenarekin.

## Deskribapena 
thumb|Ataria
Eraikin xumea da, habearte bakarrekoa, burualde zuzena du, kanoi-erdiko ganga zorrotz samar batez estalia; habeartean bi arku fajoiz sendotua dago. Barruan kapitel historiatuak ditu.

### Kanpoaldea 
thumb|Hagaburutxoa.
Portada baselizako elementurik interesgarrienetako bat da. Lau arkiboltaz osatuta dago eta erlaitzari eusten dioten zortzi hagaburutxo bitxiz osatutako lerro batek errematatzen du. Han, lau aurpegi misteriotsu agertzen dira. Hauetako batzuek burukoak daramatzate.

Burualdearen hegoaldeko eta ekialdeko hormetan dekoratutako bi leihate erromaniko daude. Hegoaldeko leihatearen gainean hagaburutxo interesgarriak daude, dekorazio desberdinekin: aurpegi eskematikoak, animalia fantastikoak eta forma begetalak.

### Barrualdea 
thumb|Burualdea.
Aldare nagusiko erretaula, 1714an ordaindua, zaharberritzean desmuntatu zen eta ez dakigu non dagoen. Bere irudiak Maeztuko parrokiara eraman zituzten. Aldarearen buruan dagoen Landako Andre Mariaren tailua, *Andra Mari* motakoa, Erdi Aroko irudiaren bertsio modernoa da.

Garaipen-arkuaren kapiteletan, aurrez aurre dauden animalia fantastiko batzuk agertzen dira, eta, horien artetik, jantzi bitxi batez jantzitako irudi bat irteten da. Pertsonaiaren alboetan dauden bi munstroren konposizioak Alexandro Handiaren ikonografiari egiten dio erreferentzia, zeruak zeharkatuz. Gertakari hau, Erdi Aroan, gobernari orok izan behar duen ausardiaren irudi bezala hartu zen.

1791n korua eraiki zen.

1981ean eraikina zaharberritu zen eta Paquita Sáenz de Urturik zuzendutako indusketa arkeologikoak egin ziren.  XIII. eta XIV. mendeetako hainbat hilobi agertu ziren, tenpluaren barruan zein kanpoan.

## Erreferentziak
Meenakshi Thapar

**Meenakshi Thapar** (Dehradun, 1984ko urriaren 4a – Gorakhpur, 2012ko apirilaren 19a) Bollywoodeko indiar abeslari eta aktorea izan zen.

## Ibilbidea 
2011ko beldurrezko zintan egin zuen debuta. 2012ko apirilean, Kareena Kapoor protagonista duen *Heroine* pelikularen filmazioan, Thapar filmean paper txikia zuen beste aktore batek, Amit Jaiswalek eta Preeti Surin bere neska-lagunak, bahitu egin zuten Thapar, bere familiaren aberastasunaz hitz egiten entzun baitzuten. Erreskatea 1 500 000 rupiatan tasatuta zegoen ($28 500 / £17 700 / €21 600).

Txostenen arabera, bahitzaileek etengabe mehatxatu zuten ama. Erreskatea ordaindu ezean, Thapar eduki pornografikoa duten filmak egitera behartuko zutela esa esanez. Bere amak 60 000 rupia ($1146,22 edo £730) baino ez zituen ordaindu. 

Ondoren, hotel batean ito zuten eta Gorakhpurren (Uttar Pradesh), Indiako iparraldean, burua moztu zioten. Gorpua ustez ur-biltegi batean utzi zuten eta burua autobus batetik bota zuten Mumbairako bidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mangal Pandey

**Mangal Pandey** (1827 inguru – 1857ko apirilaren 7a) zipaio bat izan zen Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren BNIko (Bengal Native Infantry: Bengalako infanteria natiboa) 34. erregimentuan. 1857ko apirilaren 7an, Mangal Pandey urkatu zuten Indian, britainiar soldaduen aurkako eraso bat egotzita. Gertaera hau giltzarria izan zen, britainiarrek indiarren erlijio ugariengatik zuten mespretxua eta ekonomia esportaziora bideratzeko erabakiarekin batera, britainiar koroaren menpe zeuden 1857ko zipaioen matxinada abiatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Presio partzial

**Presio partziala** gas nahaste batean gas bakar batek soilik, hasierako nahastearen bolumen eta tenperatura berean izango  lukeen presioa da.Magnitude hau gasaren molekulen egoera termodinamikoaren neurria da. Gasak presio partzialaren arabera disolbatzen, hedatzen eta erreakzionatzen baitute, eta ez nahastean duten kontzentrazioaren arabera 

## Ikurra 
Presio partzialaren ikurra **P** edo **p** da. Gainera, batzuetan azpi-indizea gehitzen zaio zehazteko zeini dagokion presio hori.  

Adibidez: 

* ***P1*** edo ***p1*** = presioa lehenengo aldiunean 

* ***PH2*** or ***pH2*** = Hidrogenoaren presio partziala 

### Formula 
thumb|Presio partzialen baturaren irudikapena
Hau da bere adierazpen matematikoa: **Pi = PT⋅xi**  

Non:   

**Pi** = Presio partziala 

**PT** =  Presio totala 

**Xi** = Frakzio molarra  

## Daltonen legea edo presio partzialen legea 
Daltonen legeak dio gasen nahaste baten presio totala defini daitekeela agertzen diren gas guztien presio partzialen batura bezala. Gas idealetan molekulak elkarren artean aldenduta daude eta ez dago elkarrekintzarik. Egunerokoan lantzen diren gas gehienek idealtasunera jotzen dute. Adibidez: N2, H2 edo NH3-ak idealtasunera jotzen dutenez presio partzialen legea beteko dute. 

**PT=PH2+PN2+PNH3**  thumb|353x353px|Daltonen legearen irudikapenaNon: 

**PT** = Presio totala 

**PH2** = Hidrogenoaren presio partziala 

**PN2** = Nitrogenoaren presio partziala 

**PNH3** = Amoniakoaren presio partziala      

## Oreka-konstantea 
Gas bakoitzaren presio partziala eta erreakzio-formula orokorra kontuan hartuta, oreka-konstantea kalkula daiteke gasen nahaste bat duen erreakzio kimiko batean. Gas-erreaktiboak eta gas-produktuak erabiltzen dituen erreakzio itzulgarri baterako, adibidez:

a\,A + b\,B \leftrightarrow c\,C + d\,D

Oreka-konstantea hau izango litzateke: K_p = \frac{p_C^c\, p_D^d} {p_A^a\, p_B^b}

## Henryren legea eta gasen disolbagarritasuna 
Henryren legeak dioenez, tenperatura konstante batean, likido batean disolbatutako gas kantitatea gas horrek likidoan eragiten duen presio partzialarekiko zuzenki proportzionala da; hau da, zenbat eta presio handiagoa izan, orduan eta disolbagarritasun handiagoa izango du, eta alderantziz.

Gasak likidoetan disolbatuko dira, disolbatu gabeko gasaren eta likidoan disolbatu den gasaren arteko orekaren arabera.Oreka-konstante hori hau da:

k = \frac {p_x}{C_x}

## Erreferentziak
Meeta Pandit

**Meeta Pandit** (New Delhi, 1974ko irailaren 14a) indiar musika klasikoko abeslaria da, Gwalior Gharana elkarteko kidea. Musika ibilbide profesionaltzat hartu duen bere familiako lehen emakumeetako bat izan da.

## Biografia 
Meeta 1974ko irailaren 14an jaio zen New Delhin, Indian. Abha Pandit etxekoandrearen eta Pt-ren alaba da. Laxman Krishnarao Pandit, Gwalior gharaniar musikaren adierazgarri eta Sangeet Natak Akademi ikastegiaren adjudikazioduna. Haurtzaroa New Delhin eman zuen, eta Santa Maria Eskolara joan zen goi-mailako bigarren hezkuntza egin arte. Halaber, Merkataritzako lizentziatura lortu zuen Sri Ram Collegen, Delhiko Unibertsitatean.

Padma Bhushan Pt aitonarekin hasi zen Meeta musikalki trebatzen. Krishnarao Shankar Pandit eta bere aita Pt. LK Panditekin, 3 urterekin. Musikan aritzen zen familia batean hazi zenez, oso adin goiztiarrean aritzeko alderdirik sotilenetako bat izan zen berarentzat. Hala ere, nerabezaroan gurasoek animatu egin zuten musikan aritu zedin, batez ere lan ordutegi irregularrak eta bakarkako bidaiak zirela eta, eta horregatik izan zen berarentzat karrera zailagoa izateko hautua emakume batentzat. Bere neba zaharrenak, Tushar Pandit-ek, familiaren ondare musikala hartu zuen aurrerago. Hindustani musika klasikoa jotzen hasi zen, 1994ko irailaren 1ean 27 urte zituela New Delhin gertatutako trafiko istripu hilgarri batean elkartu zenean. Abeslari ezaguna izan ondoren, 27 urterekin Indiako musika klasikoan doktoretza osatzea ere lortu zuen.

## Diskografia 
* Raga Rang (SaReGaMa)
* Arpan (Underscore Records)
* Young Maestro (Underscore Records)
* The Luminance Project (EMI|EMI Virgin)
* Gharana Aur Parampara (Gwalior Gharana) - Vol 1 (Prasar Bharti and Doordarshan)
* Gharana Aur Parampara (Gwalior Gharana) - Vol 2 (Prasar Bharti and Doordarshan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shaheen Sheik

**Shaheen Sheik** (Cleveland, Ohio, 1975eko ekainaren 17a) Indiako abeslari, aktore, ekoizle eta dantzaria da. Los Angelesen du bizitokia, Kalifornian (AEB). Bere musika-lanak hainbat genero hartzen ditubarne, rock / pop, elektronika eta chill-out musika. Cleveland eta Los Angelesen hazi zen, baina bere familia Tiruchirappalli, Tamil Nadu eta Indiakoa da

## Biografia 
Shaheen Cleveland-en jaio zen, Ohion. Bere gurasoak Iqbal Sheik psikiatra eta Sharfudheen Sheik ingeniari mekanikoa dira. Zafar Sheik izeneko neba zaharragoa du, medikua da eta Warrenen (Ohio) lan egiten du. 

Nerabea zela, bere familia Orangera (Kalifornia) joan zen bizitzera.
Haurtzaroan dantza klasikoan murgildu zen eta gitarra jotzen ikasten eta ahotsa lantzen  hasi zen. Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitateko Anthrolopolgian bere titulua jaso zuen eta ondoren Virginiako Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen.

## Ibilbidea 
2000. urtean, zuzenbidean unibertsitatean graduatu ondoren, bere ibilbide musikalean murgildu zen, ondoren bere burua kantari eta interprete bezala ezagutarazi zuen, San Frantziskoko Lush aretoan kontzertu bat eman zuenean. Handik gutxira, Los Angelesera joan zen bizitzera, eta beste kontzertu bat eman zuen, irekia eta zuzenekoa, Catherine Feeney, Murdoch Alexi eta Purdy Joerekin batera.

2003an kaleratu zuen bere lehen albuma, Santosha-tik zuzenean, 2003an, Los Angelesen zuzenean grabatu eta editatu zena Genghis Cohen-eko jaialdian. Geroago, urte horretan bertan, estudioan grabatutako hurrengo EPa atera zuen, "In Your Love" izenekoa.

## Diskografia 
**Albumak**

* *Live From Santosha* (2003)
* *In Your Love* (EP) (2003)
* *Rock Candy* (2005)
* *Revolution* (2008ko maiatzaren 1a)

**Konpilazioak**

* “Wildflower World (Wild Orchid Mix)” - Chillbar Volume 1 (2008)
* “Here We Go (SoulAvenue Erhu Blues Mix)” - Buddha Bar Volume 12 (2010)
* SoulAvenue featuring Shaheen Sheik “One by One” – Buddha Bar Volume 13 (2011)

## Kanpo estekak 
* Shaheen Sheik's website
* Shaheen Sheik's myspace
* A Tune of Her Own   ., Nirali Magazine, September 2004
* Screen India Interview
Shweta Shetty

**Shweta Shetty** (Mumbai, 1969) Indiako pop abeslaria da, Bollywoodeko filmen soinu-bandetan parte hartzeagatik ezaguna. Hanburgon bizi da, Alemanian. Christian Brandt izeneko alemaniar batekin ezkonduta dago.

## Ibilbidea 
Shettyk 17 urte zituela hasi zuen bere ibilbidea, modelo lanean hasi zen eta baita jingle komertzialentzako abeslari ere. Bere aita bere ibilbidearekin atsekabetuta zegoen eta ez zuen berarekin hitz egin urte luzez, harik eta geroago Brandtekin ezkondu zen arte, 1997an. 

Bere lehen albumak, Johnny Jokerrek, arrakasta izan zuen. Shetty pixkanaka Indiako pop musikaren interpretatzaileetako gisa ezaguna izatera iritsi zen, filmetarako gaiak interpretatuz eta MTV India  telebista programetan parte hartuz.

Shettyk Sarah Brightman, Gregorian eta Jam & Spoon artista ezagunekin partekatu ditu agertokiak.

## Diskografia 
* *Johnny Joker* (1993)
* *Bekaraar* (1996)
* *Deewane To Deewane Hain* (1998)
* *Saajna* (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Leonor Peña Chocarro

**María Leonor Peña Chocarro** (Madril, 1965eko maiatzaren 2a) espainiar arkeologo da,  Historia Institutoko Ikerketa Zientifikoko Kontseilu Goreneko  ikertzaile zientifikoa. Bere lan espezialitztea  arkeobotanikaren bidez industriaurreko nekazaritzaren azterketa da .

## Biografia 
1965ean jaio zen. 1988an Historiaurrean eta Arkeologian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan. Urtebete egon zen  Ingalaterran. Londresko University College-ko ikastaro batzuetan izena eman zuen, bertan  historiaurreko granja esperimental batean, eta arkeobotanikarekin harremanetan jarri zen. 1990ean master bat egin zuen Londresko Unibertsitateko Arkeologia Institutuan. Espainiako Gobernuaren beka bat lortu zuen doktoretza egiteko, Ondoren, ikertzaile zientifikoa izan zen Madrilgo Giza eta Gizarte Zientzien Zentroan. Industria-aurreko gizarteetako paleoekonomia eta biziraupen-taldeen  ikerketan lan egiten du, batez ere Mediterraneoko eremuetan 

Erromako Historia eta Arkeologia Eskola Espainiarreko (CSIC) zuzendariordea izan zen.Andaluziako Nazioarteko Unibertsitateko Kultura Ondarearen Aholku Batzordeko kidea. CSICeko Guillermina López-Bendito, Marisol Martín González eta Anna Traveset zientzialariekin batera, Europako Ikerketa Kontseiluko Advanced Grant laguntza jaso zuen. Argitalpen ugariren egilea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2018ko Irailak 10. Leonor Peña Chocarro: Ondare kulturala, eta zuk, nola ikusten duzu?
* 2024ko azaroaren 21a. Espainiako Arkeologia Museo Nazionala. Landareak iraganeko elikaduran: haziak, fruituak eta bestelakoak: "aliens". Leonor Peña -chocarro Instituto Hisotira -CSIC
Indu Balachandran

**Indu** (Indira) **Balachandran** (1958) indiar botanikari eta irakasle da, jarduera akademikoak egiten ditu: "Sendabelarren Zentroko Proiektu Zuzendaria", Arya Vaidya Sala, Kottakkal.

## Zenbait argitalpen 
* Rema Shree A.B., K.V. Thushar, Indira Balachandran 2006. Micromorphological studies on tree turmeric (Coscinium fenestratum (*Gaertn*.) *Colreak*. *leaf - A critically endangered medicinal plant*. Phytomorphology, 56 (1&2) pp.1-7
* Raghu A.V., Geetha S.P., Gerald Martin, Indira Balachandran, P.N. Ravindran 2006. *Direct shoot organogenesis from leaf explants of* *Embelia* ribes Burm.f. *– a kaltebera medicinal plant*. J. Forest Research, 11(1): 57-60
* Satheesh George, Tushar K.V., Udayan P.S., Indira Balachandran 2006. *Seed germination and seedling vigour of* *Holostemma* ada-kodien. J. Tropical Medicinal Plants, 7 (1): 83-86
* Sudhakar Raja S., K.P. Unnikrishnan, P.N. Ravindran, Indira Balachandran 2005. *Determination of embelin in* Embelia ribes and *Embelia* tsjeriam-cottam by HPLC. Indian J. Pharm. Sci., 67(5): 513-522
* Udayan, P.S., Satheesh George, K.V. Tushar, Indira Balachandran 2005. Medicinal Plants used by the Kaadar Tribes of Sholayar forest, Thrissur District, Kerala. Indian J. Traditional Knowledge, 4 (2): 159-163
* Gerald Martin, s.p. Geetha, A.V. Raghu, Indira Balachandran, P.N. Ravindran 2005. *Micropropagation of* *Holarrhena* *pubescens*. J. Tropical Medicinal Plants, 6(1): 111–115
* Udayan P.S., K.V. Tushar, Satheesh George, Indira Balachandran 2004. Gymnema khandalense Santapau – A rare and little known endemic red listed medicinal plant from Nilakkal forest, near Sabarimala (Western Ghats), Patthanamthitta district of Kerala. Zoos’ Print, 19 (9): 1623-1624
* Sivarajan, V.V. ; Indu Balachandran 1986. *A new species of* *Thottea* *Rottb*. (*Aristolochiaceae*) with notes on the identity of T. siliquosa (*Lam*.) Ding Hou. Adierazlea J. Forestry, 8: 265-268
* Sivarajan, V.V. ; Indu Balachandran 1985. Cleistanthus sankunnianus, a new species of *Euphorbiaceae* *from India*. Kew Bulletin, 40 (1) 121-123
* Sivarajan, V.V. ; Indu Balachandran 1983. *A new species of* Curcuma *from Southern India*. Notes RBG Edinburgh, 41 (2) 321-323
* E.E. Sivarajan, Indu Balachandran, Babu, A. *A new species of* Thottea *Rottb*. (*Aristolochiaceae*) with notes on the identity of *Thottea* siliquosa. Indian J. Forestry

### Liburuak 
* E.E. Sivarajan, Indu Balachandran. 1994. *Ayurvedic drugs and their plant sources*. Arg. Oxford & IBH Pub. Co. 570 or. ISBN 8120408284
* 2006. *Kootariyathe*. Arg. DC Books. 108 or. ISBN 8124016607

## Aintzatespenak 
* National Merit bekaduna, M.S. gradurako.
* Urrezko Domina JREIMentzat, Farmaziako Hezkuntzari, Drogen Industriari buruzko Asiako Lehen Konferentziari aurkeztutako artikulu zientifiko onenagatik, Singapur 1988an.
* Ayurvedako Nazioarteko Kontseiluko bekaduna (F.I.C.A.), 1989.
* Gazte Bikainen Saria, Kerala Jayceesena, 1989.
* Ph. Landare Zientzietako gainbegiralea: Kannur Unibertsitatea.
## Kanpo estekak
Lakshmi Sahgal

**Lakshmi Sahgal** (jaiotzez Lakshmi Swaminathan) (edo *Sehgal*; hindiz  (Chennai (Britainiar Raj) 1914ko  urriaren 24a - Kanpur 2012ko uztailaren 23a) Indiako Armada Nazionaleko ofiziala eta Indiako mugimendu independentistako iraultzailea izan zen. Emakumearen Gaietarako ministro izan zen Azad Hinden gobernuan. 

## Historia 
Lakshmik ''Queen Mary 's Collegen* ikasi zuen, eta geroago medikuntza ikastea aukeratu zuen, eta MBBS titulua lortu zuen *Madras Medical Collegen'' 1938an. Urtebete geroago ginekologia eta obstetrizia diploma jaso zuen. Gobernuko mediku gisa lan egin zuen Kasturba Gandhi ospitalean, Triplicane Chennain.

Bigarren Mundu Gerran, Rani Jhansi erregimentuan borrokatu zuen (Rani Lakshmibai iraultzailearen agindupean), emakumez soilik osatutako erregimentuan, Raj Britainiarra boteretik kentzea helburu zuena.

Emakumeek gogo biziz erantzun zioten emakume guztien brigadara biltzeari, eta "Lakshmi Swaminatan doktorea" "Lakshmi kapitaina" bihurtu zen, berarekin bizi osorako geratuko zelarik izena eta identitatea.
ezkerrera|thumb|Lakshmi kapitaina eta Subhash Chandra Bose.
Lakshmi kapitaina India Libreko Behin-behineko Gobernuan Emakumearen Erakundeko arduraduna zen, Singapurreko Subash Chandra Bose buru zuela.

INAk Birmaniara jo zuen armada japoniarrarekin 1944ko abenduan, baina 1945eko martxoan, gerra-marea haien kontra zihoalarik, INAko buruzagiek erabaki zuten erretiratzea Imfasten sartu baino lehen. Lakshmi kapitaina atxilotu zuten britainiarrek 1945eko maiatzean, eta Birmanian egon zen 1946ko martxora arte, Indiara bidali zuten arte, Delhiko INAren epaiketek herriaren atsekabea areagotu eta gobernu kolonialaren amaiera azkartu zutenean. eta uztailaren 23an, 11:20an, Kanpurren hil zen 97 urterekin. Bere gorpua Kanpurko Medikuntza Fakultateari eman zioten medikuntza ikasketak egiteko.

## Sariak 
1998an, K. R. Narayanan presidente indiarrak "Padma Vibhushan" saria eman zion Sahgali. 2010ean, Calicuteko Unibertsitateak ohorezko doktoretza eman zion.      

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tibeto-birmaniar hizkuntzak

**Tibeto-birmaniar hizkuntzak** familia-hizkuntza bat dira, Tibeteko goi-lautada (ipar.), Malaysiako penintsula (hego.), Pakistan (mend.) eta Vietnam (eki.) mintzatuak. Hizkuntza sino-tibetarren adar bat osatzen dute.

## Familiako hizkuntzak 
Tibeto-birmaniar hizkuntzen arteko kidetasun filogenetikoak XIX. mendearen erdialdean identifikatu zituzten. Orduan jakin zen taldearen hizkuntza antzinatik ondoen dokumentatua, "tibetera idatzia" edo tibetera klasikoa, VII. mendetik dokumentatua, XII. mendetik aurrera argitutako "birmaniera idatziarekin" kointzidentzia edo sustraikide ugari zituela. Britainiar adituek eta India eta Birmaniako administratzaile kolonialek egindako esplorazioaren ondorioz, ordura arte dokumentatu gabeko beste hizkuntza "tribal" batzuetako dozenaka hizkuntza katalogatu zituzten, tibetera eta birmaniera klasikoekin erlazionatuak ziruditenak..

Gaur egun ez dakigu zehatz-mehatz zenbat hizkuntza dauden familian; izan ere, litekeena da oraindik ere hizkuntza batzuk dokumentatu gabe egotea, batez ere Nepalgo mendebaldean, Birmaniako iparraldean eta Tibeteko hego-ekialdean. Literatura zientifikoan nahiko erredundantzia terminologikoa dago, eta hizkuntzen ezaugarriei txinatar, birmaniar edo indiar jatorriko beste exonimo batzuk gehitzen zaizkie.

Familian ezagunenak diren bi hizkuntzak birmaniera eta tibetera dira, biak tradizio literario handikoak. Testu zaharrenak erlijiosoak dira, eta indiar idazkeran idatzita daude.

Familiak 250 hizkuntza ezberdin dituela uste bada ere, hiztun kopuruan oso ezberdinak dira, soilik 9 tibeto-birmaniar hizkuntzek gainditzen dute milioi bat hiztun baino gehiago (birmaniera, tibetera, bai, yi (= lolo), karenera, manipurera, tujiera, haniera, jingphoera). Gutxi gorabehera 50 hizkuntza gehiagok dute hiztun kopuru handia, eta 100 mila hiztun baino gehiago dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konposatu bizikliko

**Konposatu biziziklkoa** bi eraztun elkarri lotuta dituena da. Egitura biziziklkoak ez dira ezohikoak, izan ere prozesu biologikoetan garrantzitsuak diren molekula asko biziklikoak dira, kanforra esaterako. Klase askotakoak izan daitezke: osorik karbono-atomoz osatutakoak (naftalenoa), tarteka heteroatomoak dituztenak (indola), alifatikoak (norbornanoa) eta aromatikoak (tetralina).

## Sailkapena 
Hiru eraztun-lotura modu posible dira konposatu biziklikoentzat:

* Espiro konposatuetan, bi eraztunek atomo bakar bat partekatzen dute, espiro atomoa alegia, normalean karbono kuaternarioa dena, elatola esaterako.

none|thumb|Elatola

* Fusionatutako konposatu biziklikoetan, bi eraztunek elkarren ondoan daude eta bi atomo partekatzen dituzte. Beste era batera esanda, eraztunek lotura kobalente bat partekatzen dute, dekalinak esaterako

[none|thumb|168x168px|[Dekalina]]

* Zubidun konposatu biziklikoetan, bi eraztunek hiru atomo edo gehiago partekatzen dituzte, zubi-buruak osatzen dituzten bi atomoek gutxienez beste atomo bat dute beraien artean, norbornanoa etsenplurako.

none|thumb|150x150px|Norbornanoa

## Nomenklatura 
Konpoatu biziklikoen nomenklatura IUPACen arauen arabera antolatzen da.

Zubidun sistema poliziklikoen izenak, karbono-atomoen kopuru berdina duen alkanoaren izenean oinarrituta daude, zeintzuk aurretik ziklo kopuruaren adierazle bat eta eraztun ezberdinen tamainak definitzen dituen zubi deskribatzailea dituzten; deskribatzaile honek zubi-buruak lotzen dituzten zubi bakoitzaren eskeletoa osatzen duten atomo kopurua ematen du eta zenbaki arabierren bidez aipatzen da beheranzko orden numerikoan, puntuz bereizita eta kortxete artean. Zenbaketa zubi-buruan hasten da eta eraztunak ingutatzen doa (handienetik txikienera). Adibidez, norbornanoaren izen formala *biziklo[2.2.1]heptano* da.

Sistema polizikliko espiranikoen izenak espiro motako bilgune kopurua, zubi deskribatzailea, eta karbono-atomoen kopuru berdina duen alkanoaren izenaz osatzen dira. Zenbakitzea hasten da espiro atomoaren ondoz ondo dagoen eraztun txikiko atomotik. Adibideak:

Poliziklo fusionatuen nomenklatura sistematikoan, osagaien izenak konbinatzen dira eta fusio-deskribatzaile batek adierazten du osagaiek nola lotzen diren. Dena dela, ohikoenek izena arrunta dute IUPACek onartutako, antrazenoa, fenantrenoa, etab. Sistema biziklikoetan zubidun sistemetan bezala egiten da, baina zubia osatzen ez duen atomorik ez duenez, honi '0' balioa ematen zaio. Adibidez dekalinaren izen sistematikoa bizikllo[4.4.0]dekanoa da.

## Erreferentziak
Insuknawr

eskuinera|thumb|Insuknawr (Haraga bultzatzeko kirola)
**Insuknawr** edo haga bultzatzeko kirola Indiako ipar-ekialdeko Mizoram estatuko bertako joko bat da. 

## Kultura-jatorria 
Lehenago, Mizo komunitatea nekazaritza ibiltariaren menpe zegoen bizibiderako eta arroza zen haien labore nagusia. Arroza zuritzeko, mizoek 'Sum' eta 'Suk' izeneko motrailuak erabiltzen zituzten. Emakumeek egiten zuten arroza zuritzeko atsedenaldi nekagarriaren garaian, mizo gazteek 'Suk' arroza birrintzeko egurrezko makiltxo hau erabiltzen zuten beren trebetasun maskulinoa erakusteko. Suk tresna gisa erabiltzen zuten beste joko batzuk ere bazeuden.  Ezagunak dira makila bultzatzeko joko honetaz gain. Sukkhawh-a Suk-a jabalina bat bezala jaurtitzea da, eta Insukherh bi jokalarik Suk mutur bakoitzean eusten eta indarrez biratzen duten jokoa da aurkaria gainditzeko.

Joko horien guztien artean, Insuknawr zen ezagunena mizoen artean. Zawlbuk, helduaroan sartzen ziren mutil gazteek hezkuntza informala jasotzen zuten zentroa, zen joko berezi honen leku nagusia.  Hala ere, 1940ko hamarkadatik aurrera Mizoram osoan zehar babes zabala jaso zuen hezkuntza sistema formalak Zawlbuk-en eta bertako joko hauen gainbehera ekarri zuen. 

## Teknikak 
Jokoa bi jokalariren artean jokatzen da, bakoitzak haga besapean eusten duelarik, sokatira jokoan bezala.  Makilaren muturra gutxienez bi hazbete irten behar da besapeetatik azpitik, eta makilaren erdigunea zirkuluaren erdigunearekin lerrokatuta egon behar da.

Lehiaketa honetan, jokalari bakoitzak aurkaria eraztunetik kanporatzen saiatzen da, zirkuluaren atzealdetik edo albotik. Jokalari bat lurrera erortzen bada edo Suk askatzen badu, galtzailetzat hartzen da. Inongo jokalarik ezin du aurkaria orekatik kendu azken honen haga tiratuz. Jokalari aditu batek irrist egin edo irristatu daiteke zirkuluaren barruan, baina jokoa edo txanda ez da irabazten jokalari bat behar bezala kanporatu arte. Txanda berdinduta dagoela uste da inor ez bada zirkulutik kanporatzen. Hiru txandak berdinduta badaude, berdinketa hausteko aukera deklaratzen da, denbora mugarik gabe, jokalari bat kanporatu arte.

## Jolas-eremua eta ekipamendua 
16 oineko zirkulu bat diametroa marrazten da erdian zirkulua zeharkatzen duen lerro zuzen batekin. Suk edo zurezko haga biribil edo banbuzko haga batek gutxi gorabehera 8 oin izan behar ditu luze eta 2,5 - 3 hazbeteko diametroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ila Arab Mehta

**Ila Arab Mehta** (; Bombay, 1938ko ekainaren 16a) indiar eleberrigile eta ipuingilea da, gujarateraz idazten duena.

## Bizitza 
Gunvantrai Acharya idazlearen alaba, Mehta 1938ko ekainaren 16an jaio zen Bombayn (gaur egungo Mumbain). Bere familia Jamnagar hirikoa zen. Jamnagarren, Rajkoten eta Mumbain egin zituen ikasketak. 1958an Gujaraterazko Filologiako lizentziatura eta 1960an masterra lortu zituen Ramnarain Ruia Collegen. 1960tik 1967ra Ruia Collegen irakatsi zuen eta geroago Mumbaiko St. Xavier's Collegen 1970etik 2000n erretiratu zen arte.

1964an Arab Mehta medikuarekin ezkondu zen. Ezkontza horretan bi seme-alaba ditu, Salil eta Sonali. Mumbain bizi da. Mehtaren aita, Gunvantrai Acharya, eta bere ahizpa gazteagoa, Varsha Adalja, ere gujaraterazko idazleak ziren.

## Lanak 
Gaztea zela, Mehtak *Akhand Anand*, *Navneet* eta *Stree Jeevan* aldizkarietarako idatzi zuen. Hainbat eleberri idatzi ditu, besteak beste, *Trikonni Tran Rekhao* (1966), *Thijelo Akar* (1970), *Radha* (1972), *Ek Hata Diwan Bahadur* (1976), *Batris Laksho* (1976), *Varasdar* (1978), *Avati Kalno Sooraj* (1979), *Batris Putalini Vedane* (1979), *Shabne Naam Hotu Nathi* (1981), *Ane* (1982), *Dariyano Manas* (1985), *Jaherkhabarno Manas* (1985), *Vasant Chhlake* (1987), *Parpotani Aankh* (1988), *Nag Pariksha, Panch Pagala Prithvi Par* (1995), *The New Life* (2004) eta *Zili Me Kumpal Hathelima* (2007). *Batris Putlini Vedna* eleberria emakumeek beren identitatea ezartzeko egin duten ahaleginari eta injustiziaren aurkako borrokari buruzko istorioa da. Eleberriko protagonistak, Anuradhak, matxismoaren aurkako haserrea adierazten, Kundanika Kapadiaren *Saat Paglan Akashman* eleberriko pertsonaiek bezala.

Hainbat ipuin bilduma ere idatzi ditu, hala nola *Ek Cigarette Ek Dhupsali* (1981), *Viena-Woods* (1989), *Bhagyarekha* (1995), *Balavo Balvi Balvu* (1998), *Yom Kippur* (2006) eta *Ila Arab Mehtano Varta Vaibhav* (2009). 1991n *Varsha Adaljani Shreshth Vartao* editatu zuen, Varsha Adaljaren ipuin hautatuak. 1984an hainbat egileren literatura-lanen bilduma argitaratzeko prestatu zuen, *Mrityu Naam Parpota Mare* izenekoa, heriotzari eskainitakoa.

Bere obra feministatzat hartzen da.

## Sariak 
Gujarat Sahitya Akademi, Maharashtra Gujarati Sahitya Akademi eta Gujarati Sahitya Parishad erakundeen sariak jaso ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bodoera

**Bodoera** (etnonimoa: बड़ो / boḍo) tibeto-birmaniar familiako hizkuntza da, Indiako ipar-ekialdean eta Nepalen bizi den bodoek mintzatua. Indiako Assam estatuan hizkuntza ofizialetako bat da, eta Indiako konstituzioan estatutu berezia izateko programatutako 22 hizkuntzetako bat da.

Gizarte patriarkala izanda, bodoek laborantza-sistema bat dute, baso-lugorri luzeetan oinarritua. Britainiar Rajaren garaian, bodoek Assamgo tearen plantazioetan lan egiten zuten. Egun, estatu independente bat aldarrikatzen duten bodo batzuen eta erlijio musulmaneko herritar batzuen aurkako gatazkak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Travancore

**Travancoreko Erresuma**, **Thiruvithamkoor Erresuma** (,  ahoskatua) eta **Travancoreko Estatua** ere deitua,  eta 1949 artean iraun zuen antzinako monarkia hindua izan zen. Indiako erresuma feudal bat (1729-1858), eta, ondoren, printzerri bat (1858-1949) izan zen, hiriburua Trivandrum hiria zuena eta Travancoreko errege-familiak gobernatzen zuena. Travancore erresuma gaur egun Kerala hegoaldeari eta Kanyakumari barrutiari (Tamil Nadugo hegoaldean) zegokien eskualdean zegoen gehienbat.

Travancoreren historia modernoa Marthanda Varma maharajarekin (1729-1758) hasi zen, "Travancoreko erresumaren sortzailea" bezala ezagutua izan zena. Bere erresuma Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren laguntzarekin hazi zen. 1741ean Colachelgo guduan Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainia garaitzen lagundu zuen eta Eustachius De Lannoy almirante flandriarra harrapatu zuen bere posizio militarra finkatzeko.

2011n, altxor handi bat 150 urte baino gehiago zeramatzatenak itxita Padmanabhaswamy tenpluko kripta batzuetan aurkitu zuten. Erresumak gaur egungo Tamil Naduko Kanyakumari barrutian dagoen Thiruvithamcode hiritik bere izena hartuz zuen. XIX. mendearen hasieran, erresuma Britainiar Inperioko printze-estatu bihurtu zen. Travancoreko gobernuak aurrerapauso progresibo asko eman zituen fronte sozioekonomikoan eta, Sree Thirunal Rama Varma maharajaren erregealdian, Travancore Erresuma Batuko Indian printze estatu moderno oparo bihurtu zen, hezkuntzan, administrazio politikoan, lan publikoan eta sozialean lorpen ospetsuak lortuz.

Travancoreko erresuma indiar azpikontinentearen hegoaldeko muturrean zegoen. Geografikoki, Travancore hiru eskualde ezberdinetan banatu zen: ekialdeko goi-lurrak (lur malkartsu eta hotza), erdialdeko lurrak (muino izurtuak) eta mendebaldeko behe-lurrak (kostaldeko lautadak).

Erresuma bost barrutitan banaturik zegoen: Padmanabhapuram, Thiruvananthapuram, Quilon, Kottayam eta Devikulam.

## Travancoreko agintariak 
# Anizham Tirunal Marthanda Varma 1729–1758
# Karthika Thirunal Rama Varma (Dharma Raja) – 1758–1798
# Balarama Varma I.a – 1798–1810
# Gowri Lakshmi Bayi – 1810–1815 (erregina 1810 eta 1813 artean eta erregina-erregeordea 1813 eta 1815 artean)
# Gowri Parvati Bayi (erregeordea) – 1815–1829
# Swathi Thirunal Rama Varma III.a – 1813–1846
# Uthram Thirunal Marthanda Varma II.a – 1846–1860
# Ayilyam Thirunal Rama Varma III.a – 1860–1880
# Visakham Thirunal Rama Varma IV.a – 1880–1885
# Sree Moolam Thirunal Rama Varma VI.a – 1885–1924
# Sethu Lakshmi Bayi (erregeordea) – 1924–1931
# Chithira Thirunal Balarama Varma II.a – 1924–1949

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santalera

**Santalera** (etnonimoa: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ / Santhali) austroasiar familiako hizkuntza da, ipar-ekialdeko Indian bizi den santalek mintzatua.

Indian, Bangladeshen, Nepalen eta Bhutanen ia sei milioi lagunek hitz egiten dute; hiztun gehienak Indian bizi dira, batez ere Jharkhand, Assam, Bihar, Orissa, Tripura eta Mendebaldeko Bengala estatuetan. Alfabeto propioa du, ol chiki izenekoa, baina alfabetizazio-tasa oso txikia da, %10 eta %30 artekoa.

Santalera gutxienez iparraldeko eta hegoaldeko dialekto-esfera batean zatiturik dago, fonema-multzo apur bat desberdinekin: hegoaldeko santalerak sei bokal fonemiko ditu, iparraldeko santaleraren zortzi-bederatzien aldean, lexiko desberdinak, eta neurri batean morfologia aldakorra. Santalera fonologikoki kontserbadorea da Munda hizkuntzen adarrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthony Poola

**Anthony Poola** (; Poluru, Prakasam, Andhra Pradesh, 1961eko azaroaren 15a) indiar elizgizon katolikoa da. 2008tik 2020ra Kurnoolgo apezpikua izan zen eta 2020tik aurrera Hydeabadeko artzapezpikua da. 2022ko abuztuaren 27an, Frantzisko aita santuak kardinal izendatu zuen. Kardinal bihurtu den lehen dalita eta lehen telugua da.

## Bizitza 
thumb|left|Anthony Poola kardinalaren armarria.|209x209pxAnthony Poola 1961eko azaroaren 15ean jaio zen Chindukurren, Durvesi parrokian, Kurnoolgo elizbarrutian. Zazpigarren mailaren ondoren eskola utzi behar izan zuen pobreziagatik, baina misiolariek ikasten jarraitzen lagundu zioten. Nuzvideko apaizgaitegi txikian ikasi ondoren, Bangaloreko San Petri apaizgaitegi nagusian sartu zen. 1992ko otsailaren 20an apaiztu zen Mariapuramgo Santa Maria katedralean, Cuddapahko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. 2021eko urtarrilaren 3an hartu zuen kargua.

2022ko abuztuaren 27an, Frantzisko aita santuak kardinal apaiz izendatu zuen Santi Protomartiri a Via Aurelia Antica tituluarekin. 

2025eko konklabean parte hartu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elatol

**Elatola** edo **(3S,4R,6R)-4-bromo-10-kloro-5,5,9-trimetil-1-metilidenespiro[5.5]undek-9-en-3-ola** konposatu organikoa da C15H22BrClO formula duena seskiterpenoideen klasekoa eta espiro konposatuen taldekoa. Hainbat estereoisomero ditu.

Elatola produktu naturala da eta hainbat itsas bizidunetan topatu izan da, adibidez,  *Laurencia majuscula* alga gorrian eta *Aplysia dactylomela* itsas barean.
none|thumb|Elatola

## Erreferentziak
Kristina Holstein-Gottorpekoa

**Kristina Holstein-Gottorpekoa** (Kiel, Holstein Dukerria, 1573ko apirilaren 12a – Gripsholm gaztelua, Suedia, 1625eko abenduaren 8a) Oldenburgo etxeko noble alemaniarra izan zen, 1592tik aurrera Södermanland-eko dukesa ezkontidea eta 1604tik aurrera Suediako erregina ezkontidea izan zena, Karlos IX.a Suediako erregeaz ezkontzean.

## Bizitza 
Adolfo Holstein-Gottorp dukearen (Holstein-Gottorp dinastiaren sortzailea) eta Kristina Hessekoaren laugarren haurra izan zen. Bere familia erlijio luteranokoa zen, eta Holstein-Gottorp zein Hesse protestantismoaren defendatzaile gogorrak izan ziren Alemanian. Hasiera batean, Sigismundo III.a Vasa printzearen emaztea izan nahi zuen, Joan III.a Suediako erregearen semea, baina Suediako printzearen hezkuntza katolikoak —Polonia katolikoaren errege izan nahi zuen— ezkontzeko aukera hori bertan behera utzi zuen.

### Ezkontza 
1592. urteko abuztuaren 27an, Karlos Södermanlandekoa (gero Karlos IX.a Suediako erregea), Suediako erregeorde luteranoaren bigarren emaztea bihurtu zen, Sigismundo III.a Vasaren aurka. 1604. urtean, Karlosek tronura igotzea lortu zuenean, Kristina Suediako erregina ezkontidea bihurtu zen, eta bere seme-alabak oinordeko hurbilenak ondorengotza-lerroan. Karlos eta Kristinaren aliantzak protestantismoaren nagusitasuna ziurtatzen zuen Suedian.

### Ondorengoak 
Bikoteak lau seme-alaba izan zituen:

# Gustavo II Adolfo (1594-1632), Suediako erregea 1611tik 1632ra.
# Maria Isabel Suediakoa (1596-1618), Joan Östergötlandeko dukearekin ezkondua.
# Kristina (1598-1599).
# Karlos Felipe (1601-1622).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santalerazko Wikipedia

**Santalerazko Wikipedia** (santaleraz: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ) Wikipediaren santalera hizkuntzako edizioa da. 2018ko abuztuaren 2an sortua, 2022an 13874 artikulu zituen Ol Chiki alfabetuan ere idatziak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santalerazko Wikipedia
Gravina uhartea

**Gravina uhartea**, , AEBetako Alexander uhartediko uharte bat da, Alaska estatuan.

31 kilometro luze eta 15,3 kilometro zabal ditu. 2000 urtean 50 biztanle zituen.
Dekalina

**Dekalina** konposatu organikoa da C10H18 formula duena hidrokarburo alifatikoen klasekoa. Konposatu biziklikoa da. Likido kolorgea da. Ia disolbaezina uretan, baina disolbagarria da ohiko disolbatzaile organikoetan hala nola etanoletan eta azetonatan. Narritagarria, korrosiboa, toxikoa eta sukoia da.

Dekalinak bi isomero ditu *cis*- eta *trans*-.

## Erabilera 
Dekalinak erabilera ugari ditu industrian disolbatzaile gisa adibidez argizariekin, koipeekin eta erretxinekin. Erregaien aditibo moduan eta metalak garbitzeko ere usatzen da.

## Erreferentziak
Quarterback

**Quarterback (QB)**, amerikar futbolan, jokalari posizio bat da. 

Erasoko taldearen kideak dira, eta erdilariaren atzean kokatzen dira, eraso lerroaren erdian.

Quaterbackak erasoko taldearen buruak eta antolatzaileak dira, taldekideek zein jokaldi egingo dutenaren arduradunak.

Ia jokaldi guztiei hastapena ematen diete, erdilariek snap bidez baloia pasatzen dienean. Behin quaterbackak baloia jasotzean harekin korrika egin, beste jokalari bati eskura eman edo pase luze bat egiten saiatu daiteke.

NFL ligako quaterback nabarmenenen artean Johnny Unitas, Terry Bradshaw, Joe Montana, Jim Kelly, Peyton Manning, Tom Brady eta Aaron Rodgers daude.
Sabel de Fausta

**Sabel de Fausta** (Gijón, Asturias, 1934) **Isabel López Labrada** asturiar idazlearen ezizena da.

## Ibilbidea 
Gijongo Merkataritza Eskolako irakaslea izan zen, eta autodidakta, 1980an hasi zen idazten. Gijongo Popular Unibertsitatean hizkuntza ikastaroa egin zuenean, Carlos Rubiera kantari eta idazleak emana. Ordutik aurrera bere lan narratiboa eta baita poetikoa ere,  *Lletres Asturianes, Lliteratura*...bezalako aldizkarietan argitaratzen hasi zen.

*Coples del Antroxu* (1983 eta 1984) bolumen kolektiboetako bi edizioetan agertu da eta hiru liburu argitaratu ditu, lehenengoa, haurrentzat, bi errelatorekin, *Mercáu de vida, mercáu de muerte* eta *Esperteyu* (Academia de la Llingua Asturiana, 1987), narrazio multzo bat, *El tren de medianueche y otros cuentos* (Trabe, 1996) eta *Na solombra del silenciu* (Trabe).

## Sariak 
Idazle gisa bere ibilbidean zehar hainbat sari lortu zituen, hala nola: 

* 1987an Linguistaren Akademiako neska-mutilentzako irakurgiengatik. 
* Bere lanak ezagutarazteko Asturiasen eta Estatu Batuetan  ekitaldi literarioetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aisha Chaudhary

**Aisha Chaudhary** (New Delhi, Delhi, 1996ko martxoaren 27a – Gurugram, Haryana, 2015eko urtarrilaren 24a) indiar idazle eta hizlaria izan zen, hil baino egun bat lehenago argitaratutako *My Little Epiphanies* liburuaren egilea. 2019ko *The Sky Is Pink* hindizko filma bere bizitzan oinarrituta dago.

## Bizitza 
thumb|*My Little Epiphanies* liburuaren aurkezpena.
Chaudhary Niren Chaudharyren alaba zen, geroago Yum! Brands eta Panera Bread kateen Hego Asiako operazioen presidente bihurtu zena. Bere ama, Aditi, osasun mentaleko langilea zen. Ishan Chaudhary izeneko neba zaharragoa zuen eta Tanya Chaudhary ahizpa zaharragoa, zazpi hilabeterekin hil zena. Chaudhary immunoeskasi konbinatu larriarekin jaio zen. Sei hilabete zituela, hezur-muin transplantea egin behar izan zioten. 2009an, biriketako fibrosia garatu zuen kimioterapiaren albo-ondorio gisa.

Hitzaldi inspiratzaileak ematen zituen 15 urte zituenetik hil zen arte. INK Fellow izendatu zuten, eta 2011ko eta 2013ko INK konferentzietan parte hartu zuen. Hil baino egun bat lehenago argitaratu zen liburu bat idatzi zuen.

## Lanak 
* *My Little Epiphanies* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Hessekoa

**Ana Hessekoa** (alemanez, *Anna von Hessen*; Kassel, 1529ko urriaren 26a – Meisenheim, 1591ko uztailaren 10a) Hesseko printzesa izan zen jaiotzez, eta Palatinatu-Zweibrückengo kondesa ezkontzaz.

## Bizitza 
Anaren gurasoak  Filipe I.a Hessekoa (1501-1567) landgravea eta Kristina Saxoniakoa (1505-1549) izan ziren. Amaren aldeko aitona Jurgi Saxoniako dukea —Bizarduna—, izan zen.

### Ezkontza 
1544. urteko otsailaren 24an ezkondu zen Wolfgang Palatinatu-Zweibrückengo kondearekin (1526-1569). Senarra hil ostean, Anak, neba Gilenek eta Luis VI.a Palatinatuko hautesleak elkarrekin jardun zuten seme-alaben tutore lanetan. Gilen izan zen Wolfgangen testamentuaren egilea.

### Ondorengoak 
Bikoteak hamairu seme-alaba izan zituen:

* Kristina Palatinatu-Zweibrücken-Neoburgekoa (1546-1619).
* Felipe Luisek (1547-1614), Neoburgoko palatino kondeak, Ana Clevesko (1552-1632) printzesarekin ezkondu zen 1574an.
* Joan I.ak (1550-1604), Zweibrückengo konde palatinoak, Madalena Jülich-Cleves-Bergeko printzesarekin (1553-1633) ezkondu zen 1579an.
* Dorotea Inés (1551-1552).
* Isabel (1553-1554).
* Ana (1554-1576).
* Isabel Palatinatu-Zweibrücken-Neoburgekoa (1555-1625).
* Oton Enrikek (1556-1604), Sulzbacheko konde palatinoak, Maria Dorotea Wurtembergeko dukesarekin (1559-1639) ezkondu zen 1582an.
* Frederiko Palatinatu-Zweibrücke-Vohenstrauss-Parksteingo kondea(1557-1597), Katalina Sofía  Legnicakoarekin (1561-1608) ezkondu zen 1587an.
* Barbara Palatinatu-Zweibrücken-Neoburgekoa (1559-1618), Godofredo Oettingen-Oettingenekoa (1554-1622) kondearekin ezkondu zen 1591n.
* Karlos I.ak (1560-1600), Zweibrücken-Birkenfeld-eko konde palatinoak, Maria Dorotea Brunswick-Luneburgoko dukesarekin (1570-1649) ezkondu zen 1586an.
* Maria Isabel Palatinatu-Zweibrücken-Neoburgekoa (1561-1629), Emiko XII.a Leiningen-Dagsburg-Hardenburgeko kondearekin (1562-1607) ezkondu zen 1585ean.

* Susana (1564-1565).
ezkerrera|thumb|333x333px|Wolfgang Palatinatua-Zweibrücken dukearen eta haren emazte Ana de Hesseren oroimenezko hilobia, Meisenheimgo gazteluko elizan.
### Heriotza 
1590 urte inguruan, Anak Heidelbergeko Santa Ana Elizaren ondoko hilerria sortu zuen. 1596. urtean, bere omenez, harri bat jarri zuten hilerri horretan. 1845. urtean itxi zutenean, monumentua Bergfriedhof-eko hilerrira eraman zuten.

Ana 1591. urtean hil zen eta Meisenheim gazteluko eliza luteranoan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Friedrich Rehm: *Handbuch der Geschichte beider Hessen* 82. or
* Christoph von Rommel: *Geschichte von Hessen* or. 609 

## Kanpo estekak
Kristina Hessekoa

**Kristina Hessekoa** (alemanez *Christine von Hessen*; Kassel, Alemania, 1543ko ekainaren 29a – Kiel, Holstein Dukerria, 1604ko maiatzaren 13a) idazlea eta Holstein-Gottorp-eko dukesa ezkontidea izan zen, Adolfo Holstein-Gottorp-eko dukearekin ezkontzean. Berak nolabaiteko eragin politikoa izan zuen alargun gisa, 1586. urtetik aurrera.

## Bizitza 
Kristina Kasselen jaio zen. Gurasoak Filipe I.a Hesseko landgravea eta Kristina Saxoniakoa izan ziren. Heziketa protestante zorrotza eman zion izeba Isabelek, Saxoniako dukesa alargunak, ama hil baitzitzaion bera sei urtekoa zela.

Erik XIV.a Suediako erregearen ezkontza proposamena jaso zuen, baina ez zuen aurrera egin, aitak bere konfidente batekin ezkontzea nahiago izan zuen eta. 

### Ezkontza 
1564. urteko abenduaren 17an ezkondu zen Gottorpen, Adolfo Holstein-Gottorpeko dukearekin (1526-1586). Ezkontza ospakizunak eskandalua sortu zuen, ezkontzan gonbidatuek alkohol gehiegi kontsumitu zuten eta. 1565ean, Gottorp-eko gazteluaren hegala, non bikoteak bere gela pribatuak zituen, errauts bihurtu zen; gauza pertsonalak eta baita dirua ere, suntsituak izan ziren.

Kristinak arduraz hezi zituen seme-alabak. Dukesa bezala, Kristinak elizak eta eskolak babestu zituen eta  ikasleentzako teologiarako bekak eman zituen. Medikuntzan interesa zuen, eta bere botikak ere egiten zituen. 

1586. urtetik aurrera alargun zela, seme Feliperen eskubideak defendatu zituen kontseiluaren aurka. 

## Ondorengoak 
Bikoteak ondorengo hauexek izan zituen: 

* Frederiko II.a Holstein-Gottorpekoa (1568ko apirilaren 21a - 1587ko ekainaren 15a), bere aitaren oinordekoa.
* Sofia Holstein-Gottorpekoa (1569-1634), 1588ko otsailaren 17an Joan VII.a Mekklemburgokoa dukearekin ezkondua.
* Filipe Holstein-Gottorpekoa (1570-1590), bere anaia Federiko II.aren oinordekoa dukerrian.
* Kristina Holstein-Gottorpekoa (1573-1625), Karlos IX.a Suediako erregearekin ezkondua. Gustavo II.a Adolfo erregearen ama izan zen.
* Isabel (1574-1587).
* Juan Adolfo (1575-1616), Bremengo artzapezpiku luteranoa (1585-1596), Lübeckeko printze-apezpiku luteranoa (1586-1607) eta anaia Filiperen oinordekoa dukerrian.
* Ana Holstein-Gottorpekoa (1575-1625), Ekialdeko Enno III Frisiako kondearekin ezkondua. Ana Maria Mecklemburgo-Schweringoa amaren aldeko amona izan zen.
* Cristian (1576-1577).
* Ines Holstein-Gottorpekoa (1578-1627).
* Joan Frederiko Holstein-Gottorpekoa (1579-1634), Bremengo artzapezpiku luteranoa (1596-1634) eta Verdengo apezpiku luteranoa (1631-1634).

## Lanak 
* *Geistliche Psalmen und Lieder* (Schleswig, 1590), salmo-liburua
* *Gebetbuch* (Lübeck, 1601), Otoitz liburua

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ludwig Aegidi: ''Das Erbfolgerrecht Herzog Friedrich's VIII*. *auf die Herzogthümer Schleswig*. Kiel 1865, S. 49 (digitalizatua)
* Karl Bernhardi: Christine. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 4, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 218 f.
* Johannes Voigt: *Die Erb-Ansprüche des Brandenburgischen Hauses an die Herzogthümer Schleswig-Holstein*, in: *Allgemeine Zeitschrift für Geschichte'', VII (1847), S. 193–261, hier insbesondere: S. 218 (digitalizatua)

## Kanpo estekak 
* Genealogia
Bizibus

[thumb|Umeak bizibusean ([Alaska)]]
**Bizibusa** pertsona-talde bat da, ibilbide bat elkarrekin bizikletaz egiten duena, helmugara iristeko garraiobide gisa, ordutegi jakin bati jarraituz. Txirrindulariak bizibusera batu daitezke, edo bertatik irten, ibilbidean zehar.

Bizibusak gizarte- edo ingurumen-helburuak izan ditzakete, jende gehiago bizikleta garraiobide gisa erabiltzera animatzeko, eta esperientzia interesgarriago, sozialago eta seguruago bihurtzeko.

Maiz antolatzen dira **eskola bizibusak**, non heldu bat edo gehiago arduratzen diren ibilbide baten gaineko zaintzaz; bidean zehar haurrei hainbat puntutan biltzen diete, hezkuntza-zentrora iritsi arte.

Bizibusek abantaila ugari dituzte: osasuna hobetzen dute, kutsadura murrizten dute, gizarteratzea eta komunitatean parte hartzea handitzen dute, trafikoa eta zarata gutxitzen dituzte eta bide-segurtasuna hobetzen dute.

## Ikus, gainera 
* Oinbus
* Masa Kritikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak