open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roberto Visentini

**Roberto Visentini** (Gardone Riviera, 1957ko ekainaren 2a) italiar txirrindulari ohia da. 1978 eta 1990. urteen artean 21 garaipen lortu zituen. 1975. urtean Junior mailan Italiako eta Munduko Txapelduna izan zen eta profesionaletara pasa baino lehen Italiako Erlojupeko Txapelduna izan zen, 1977ean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soinu monoaural

[thumb|[Philips irrati zahar bat. Bozgorailu bakarra eta soinu monoaurala zeukaten garai zaharretako irrati-hargailu handiek.]]
**Soinu monoaural** edo **monofonikoa** (askotan **mono** gisa laburtua) kanal batek soilik definitzen den soinua da, mikrofono bakarrarekin edo nahasketa mahaian nahita hala grabatutakoa.

Soinu monofonikoak entzumen estereofonikoak ematen duen sentsazio espaziala falta du. Mono sistemak belarri bakarrarekin entzundakoaren antzeko soinua sortzen du.

Musikaren munduan, lehendabiziko grabaketa estereofonikoa 1957an egin arte, grabaketak beti monoauralak izaten ziren, alegia, kanal bakarrekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zotz (mahai-tresna)

[thumb|Herrialde ezberdinetako zotzak:
• Taiwango melaminakoak
• Tibeteko banbuzkoak
• Vietnamgo palmondozkoak
• Koreako altzairuzkoa, [sujeoan erabiltzen den goilararekin
• Japoniako bi pare eta umeentzako parea
• Banbuzko erabilera bakarrekoak (paperean bilduta).
]]
**Zotzak** sukalde tresneria gisa erabiltzen diren luzera berdineko makil pare batzuk dira. Ekialdeko Asiako herrialde gehienetan hiru milurtekoz erabili dira. Esku nagusiz eusten zaie, atzamarrez bermaturik eta eskuaren luzapen gisa, janari zati txikiak jasotzeko.

Txinatarrek erabili zuten lehen aldiz, geroago, zotzak Ekialdeko Asiako euren esfera kulturaleko beste herrialde batzuetara zabaldu ziren, Japonia, Korea, Vietnam eta Taiwanera, besteak beste. Txinatar etnikoak emigratu ahala, zotzak zenbait elikagai etnikotarako tresna gisa erabiltzen hasi zen Hego eta Hego-ekialdeko asiar herrialdeetan, hala nola Kanbodia, Laos, Nepal, Malaysia, Myanmar, Singapur eta Thailandian. Laos-en, Myanmarren, Thailandian eta Nepalen, oro har, zotzak fideoak kontsumitzeko baino ez dira erabiltzen. Era berean, zotzak lotuak izan dira Hawaiiko asiar janariarekin, Ipar Amerikako mendebaldeko kostarekin, eta mundu osoko asiar komunitateekin.

Zotzak leunduta daude, eta sarritan grabatuak izaten dituzte. Normalean egurrez, banbuz, metalez, boliz eta zeramikaz eginak daude. Baina gaur egun, gero eta eskuragarriagoak dira material ez-tradizionaletan, hala nola plastikoan, altzairuan eta titanioan.

## Kanpo estekak
Alaun

**Alaun** (iberiar idazkeraz: 34px) iberiar hiria izan zen. Egungo Alagón inguruan omen zegoen, baina ezin izan da aztarnategia aurkitu. Erromatarren aurreko sedetaniar herriarena izan zela uste dute, nahiz eta zenbait iturriren arabera, bi talde horien arteko mugatik gertu egoteagatik lusoniar zeltiberiarrena izan zitekeen. Klaudio Ptolomeoren esanetan, bere historiaren garairen batean baskoiena ere izan zitekeen, agian Gneo Ponpeio Magnoren garaian, hau da k.a. 70. urte inguruan.

Botorritako brontzeetan agertzen da, bigarrenean batez ere.

## Etxe-txanpona 
Alaunek brontzezko txanponak baino ez zituen egin. Aurreko aldean txanponek hiru delfinez inguratutako buru bizargabe bat dute, eta atzeko aldean zaldun bat, palma batekin. Zatitzailean, erdi eta laurdenetan  aurrealdeko ikonografia bera agertzen da; lehenengoen atzealdean, berriz, zaldi bat dago lauhazka, eta bigarrenak erdi pegaso bat zaldun eta guztiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulrika Eleonor Suediakoa

**Ulrika Eleonor**, **Ulrika Eleonor Gaztea** bezala ezaguna (Stockholmeko Errege Jauregia, 1688ko urtarrilaren 23a - Stockholm, 1741eko azaroaren 24a) Suediako erregina izan zen. Karlos XI.a Suediakoa erregearen eta Ulrika Eleonor Danimarkakoa erreginaren alabarik gazteena izan zen. Bere anaia Karlos XII.a Suediakoaren heriotzaren ondoren, Suediako tronua aldarrikatu zuen, nahiz eta bere hildako ahizpa zaharrenak, Hedvig Sofia Suediakoak, seme bat izan zuen, Karlos Frederiko Holstein-Gottorpekoa. Riksdagek bere eskaera onartu zuen berak errege absolutuaren botereei uko egin ondoren. 1715ean Frederiko I.a Hesse-Kasselekoarekin ezkondu zen. Ia hamabost hilabetez erreinatu zuen, bere senarrarengan abdikatu eta erregina ezkontide bihurtu baino lehen. Senar-emazteek ez zuten seme-alabarik izan.

## Kanpo estekak
Giuseppe Olmo

**Giuseppe Olmo** (Celle Ligure, 1911ko azaroaren 22a-Milan, 1992ko martxoaren 5a) txirrindulari italiarra zen. Los Angelesko Joko Olinpikoetan urrezko domina irabazi zuen eta, gainera, Milan-San Remo birritan irabazi zuen, Italiako Txapeldun izan zen eta Italiako Giroan 20 etapa garaipen lortu zituen. 1936ko Italiako Giroan bigarren sailkatu zen Gino Bartali handiaren atzetik.

## Palmaresa 
### 1933 
* Italiako Giroko bi etapa.

### 1934 
* 4. Italiako Giroan eta hiru etapa.

### 1935 
* Milan-San Remo.
* Apeninoetako Giroa.
* Pavia
* Borgomanero
* Sampierdarena
* 3. Italiako Giroan eta 4 etapa.
* Orduko errekorra (45,090km/h).

### 1936 
* 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Emiliako Giroa.
* Ferrara.
* 2. Italiako Giroan eta 10 etapa.

### 1937 
* Italiako Giroko etapa bat.

### 1938 
* Milan-San Remo.
* Campaniako Giroa eta etapa bat.
* Tori Ceriales.
* Padua.
* Broni.

### 1939 
* Savona

### 1940 
* 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzinako literatura

[thumb|[Uholde handiaren pasartea *Gilgamexen epopeia*n.]]
[thumb|250px|[Homeroren bustoa.]]
**Antzinako literatura** edo **Literatura klasiko** kontzeptua antzinako zibilizazioetan sortutako literatura multzoa da. Literatura hauek ahozkoak zein idatziak izan daitezke, eta estetikaren ikuspuntutik garrantzitsuak izan behar dute. Antzinako literaturen adibideak Indiako literaturaren *Ramayana* edo Mesopotamiako *Gilgamexen epopeia* dira.

## Mendebaldeko kanona 
Kanon europarrean, bestetik, batez ere "klasiko" kontzeptuarekin lotuta, antzinako grezieraz eta latinez idatzitako literaturak azaltzen dira. Kasu horretan kontzeptuak bi literatura horien lanak biltzen ditu eta, jakina, ez gaur egungo Grezia edo Italiarena. Literatura honek elementu komun asko ditu, erromatarrek greziarren ereduak eta mundu ikuskera imitatu baitzituzten. Egunez, mendebaldeko antzinako literatura Homeroren lanekin hasten da. Homerok ahoz aho jasotako narrazioak bildu zituen eta Greziako literaturaren aita izan zen. Adituen arabera bera da Mendebaldeko kanonaren lehenengo idazlea. Literatura horrekin literatura generoen kontzeptua sortzen da eta lehen idazle ezagunak.

## Greziarren eta erromatarren literaturaren ezaugarri batzuk 
Elementu komun batzuk aipa daitezke:
* Lan askok kondairaren heroien abenturak goraipatzen dituzte. Horretan Homeroren eredua jarraitu zuten.
* Literatura gaineko hausnarketa egiten da. Horrela generoak sortzen dituzte.
* Antzerkian nagusitasuna tragediarena da. Gai asko komunak dira. Dena dela, komedia ere garatu zen.
* Erromako literaturaren bereizgarri bat gisa, Grezian gutxi garatutako genero batzuk asko garatu ziren, esaterako erretorika eta didaktika literatura.

## Antzinako literatura batzuk 
Hauek dira:
* Mesopotamiako literatura
* Antzinako Egiptoaren literatura
* Hitita Inperioaren literatura
* Antzinako Persiaren literatura
* Antzinako Txinaren literatura
* Antzinako Indiaren literatura
* Afrikako eta Etiopiako literaturak
* Kolon aurreko kulturen literatura
* Antzinako Greziako literatura
* Antzinako Erromako literatura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Indiako Antzinako Literatura. Kolonaurreko Literatura.
* :Bibliotheca Classica Selecta, textu klasikoen frantsesezko itzulpenak.
5. linea (TRAM Alacant)

**Alacantiko Burdinbide Metropolitarreko 5. linea** sarean aurreikustako sei lineetako bat da. Porta del Mar eta Plaça La Corunya geltokiak lotzen du. Linea 2019n inauguratu zen Porta del Mar eta Plaça La Corunya geltokien artean.

Ez dago hedapen-planik etorkizunerako.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alacantiko Burdinbide Metropolitarra

## Kanpo estekak 
* Alicantiko burdinbide metropolitarrako webgune ofiziala
9. linea (TRAM Alacant)

**Alacantiko Burdinbide Metropolitarreko 9. linea** sarean aurreikustako sei lineetako bat da. Benidorm eta Dénia geltokiak lotzen du. Linea 1999n inauguratu zen Benidorm eta Dénia geltokien artean.

Etorkizunean, lineak Benidorm eta Altea arteko zatia hartuko du, eta linea Altea eta Dénia artean geratuko da soilik.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alacantiko Burdinbide Metropolitarra

## Kanpo estekak 
* Alicantiko burdinbide metropolitarrako webgune ofiziala
Luceros (TRAM Alacant)

**Luceros** Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Alacant udalerrian dagoena.

## Kokapena 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alacantiko Burdinbide Metropolitarra

## Kanpo estekak
Benforden legea

thumb|Benforden legearen distribuzioa.
**Benforden legea**, **Newcomb-Benford legea**, **zenbaki anomaloen legea** edo **lehen digituaren legea**, bizitza errealeko zenbakizko datu multzo askotan hasierako digituen maiztasunaren banaketari buruzko behaketa bat da. Legearen arabera, modu naturalean gertatzen diren zenbaki bilduma askotan litekeena da lehen zifra txikia izatea. Legearen araberako multzoetan, 1 zenbakia digitu esanguratsu nagusi gisa agertzen da aldien % 30 inguruan, eta 9 digitu esanguratsu nagusi gisa agertzen da aldien % 5 baino gutxiago. Digituak uniformeki banatuko balira, horietako bakoitza aldien % 11,1 inguru agertuko litzateke. Benfordeko legeak bigarren digituen, hirugarren digituen, digituen konbinazioen eta abarren banaketari buruzko iragarpenak ere egiten ditu.

Eskuineko grafikoak Benforden legea erakusten du 10 oinarrian, lege orokortu baten kasu amaigabeetako bat oinarri arbitrarioetan (zenbaki osoak) adierazitako zenbakiei dagokienez, fenomenoa 10oinarriko zenbaki-sistemako artefaktu bat izateko aukera baztertzen duena. 1995ean. Baloreak magnitude ordena ezberdinetan banatzen direnean zehatzagoa izaten da, bereziki zenbakiak sortzen dituen prozesua potentzia lege baten bidez deskribatzen bada (naturan ohikoa dena).

Legeak bere izena Frank Benford fisikariarengandik jasotzen du, 1938an "zenbaki anomaloen legea" izeneko artikuluan adierazi zuena, Simon Newcombek 1881ean jada aipatu zuen arren. Legea Zipfen legearen antzekoa da kontzeptuari dagokionez, baina ez da berdina banaketari dagokionez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria Asua

**Jose Maria Asua González** (Zaratamo, 1953ko apirilaren 6a) Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza Kimikoko katedraduna eta POLYMAT Institutuko ( Polymeric Materials) zuzendaria da.

## Kimika-Irakasle eta ikertzailea 
1975ean, Zientzia Kimikoetan lizentziatu zen, eta 1978an, doktoratu egin zen, Zaragozako Unibertsitatean. 1978an, Donostiako Zientzia Kimikoen Fakultatean sartu zen, eta han, Polimeroen Ingeniaritzako irakaskuntza- eta ikerketa-programa bat garatzeaz arduratu zen. Industriaren aldetik garrantzitsuak ziren polimerizazio-prozesuei buruz oinarrizko ikerkuntza landu zuen. Uretan sakabanatutako polimeroak ekoizteko estrategiak garatu zituenez nazioarteko ospea lortu zuen.

Lau patenteren sortu zituen da eta 30 doktore-tesi baino gehiago zuzendu ditu. Polymer Reaction Engineering aldizkariko editorea izan da, eta Chemical Engineering Journal, Macromolecular Materials and Engineering eta Macromolecular Reaction Engineering aldizkarietako argitalpen-batzordeko kidea da. NATO Advanced Study Institute bateko zuzendaria ere bada.

Doktoratu osteko egonaldia egin zuen Liejako Unibertsitatean (Belgika), eta urte sabatikoak egin ditu Lehigh-eko Unibertsitatean (AEB), Fulbright beka batekin, eta Waterlooko Unibertsitatean (Kanada), irakasle bisitari. Iakasle bisitaria izan da Lovainako Unibertsitate Katolikoan (Belgika) eta Dortmundeko Unibertsitatean (Alemania).

30 industria-proiektutik gora zuzendu ditu.

## Euskarazko argitalpenak 
Lau artikulu idatzi ditu aldizkari zientifikoetan:

Bi artikulu liburutan argitaratuta:

Eta b liburu Udako Euskal Unibertsiatearekin 1983 eta 1985ean:

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2005: Euskadi Ikerkuntza saria jaso zuen, Zientzia eta Teknologia modalitatean
* 2005: Rhône Poulenc saria ere eman zioten, Teknologia Garbien arloan.
* Jakiunde, Eusko Ikaskuntzaren Zientzia, Arte eta Letren Akademiaren kide da.
* Ameriketako Estatu Batuetako zenbait enpresatako aholkularia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adalbert Stifter

**Adalbert Stifter** (Oberlan, Bohemia, 1805eko urriaren 23a - Linz, 1868ko urtarrilaren 28a) austriar idazle eta margolaria izan zen, *Biedermeier* mugimendoko kidea. Aita hil ondoren, Kremsmünsterreko beneditarren abadian eta Vienako Unibertsitatean ikasi zuen. Hasieran, zalantzan jarri zuen margolaritzan edo idazketan aritzea, baina bere lehen eleberri laburraren publikazioak arrakasta eman zion. Bere argitalpenetatik bizi ahal izan zen, lezio partikularrak emateaz gain. Goetheren miresle handia izan zen eta bere estiloak eragin handia izan zuen. Purutasun handiko neoklasizismo alemaniarreko lanak egiten ditu.

## Lanak 
* *Julius* (1830)
* *Der Condor* (3 liburuki, 1839)
* *Feldblumen* (1841)
* *Das alte Siegel* (1844)
* *Die Narrenburg* (1844)
* *Studien* (6 liburuki 1844–1845)
** *Das Haidedorf* (1840)
** *Der Hochwald* (1841)
** *Abdias* (1842)
** *Brigitta* (1844)
** *Der Hagestolz* (1845)
** *Der Waldsteig* (1845)
* *Der beschriebene Tännling* (1846)
* *Der Waldgänger* (1847)
* *Der arme Wohltäter* (1848)
* *Prokopus* (1848)
* *Die Schwestern* ("The Sisters") (1850)
* *Bunte Steine* (2 vols., 1853)
** *Granit*
** *Kalkstein*
** *Turmalin*
** *Bergkristall*
** *Katzensilber*
** *Bergmilch*
* *Der Nachsommer* (1857)
* *Die Mappe meines Urgrossvaters* (1864)
* *Nachkommenschaften* (1865)
* *Witiko* (3 luburuki, 1865–1867)
* *Der Kuß von Sentze* (1866)
* *Erzählungen* (1869)
* *Die Mappe meines Urgrossvaters* (erster und zweiter Band (unvollendet)) (1939)

## Kanpo estekak
Larry King

**Larry King** (jaiotza izena: **Lawrence Harvey Zeiger**; Brooklyn,  - Los Angeles, ) estatubatuar telebista-aurkezle, irrati-aurkezle eta bozeramalea izan zen. Bere lanak sari ugari izan zituen, tartean bi Peabody, Emmy sari bat eta 10 Cable ACE sari.

King Floridako irrati batean hasi zen elkarrizketak egiten 1950ko hamarkadan eta 1960koan, eta ospea irabazi zuen. 1978an *The Larry King Show* saiorekin hasi zen, irratian gauez eskaintzen zen telefono-dei bidezko programa bat, Mutual Broadcasting System etxearena. 1985etik 2020era *Larry King Live* elkarrizketa saioa gidatu zuen CNNn. 2012tik 2020ra *Larry King Now* saioa gidatu zuen Hulun eta RT American. Aldi berean, asteroko saio bat zuen, *Politicking* izenekoa, bere heriotzara arte emititu zena.

## Kanpo estekak
Carlos Fernández

**Carlos Fernández Luna** (Castilleja de Guzmán, Sevilla, Espainia, 1996ko maiatzaren 22a) espainiar futbol jokalaria da, 2021az geroztik aurrelari gisa jokatzen duena Errealean, Espainiako Ligako Lehen Mailan.

Transfermarkt, futboleko merkatuan espezializatutako web orrialdearen arabera, bere merkatuko balioa 9 milioi eurokoa da.

## Estadistikak 
## Selekzio nazionala 
Espainiako selekzio nazionalarekin oraindik debuta egin ez duen arren, 19 eta 21 urtez azpiko selekzioekin jokatu ohi du, azken honekin 3 partidu jokatu dituelarik.

## Kanpo estekak
Eugène Labiche

**Eugène Labiche** (Paris, 1815eko maiatzaren 6a - *ibidem*, 1888ko urtarrilaren 22a) frantziar antzerkigilea izan zen. Arrakasta handia lortu zuen bere komedia eta vaudeville lanekin. Frantses Akademiako kide aukeratu zuten 1880an.

## Antzezlanak 
* 1840: *Deux Papas Très-bien, ou La Grammaire de Chicard*
* 1844: *Le Major Cravachon*
* 1846: *Frisette*
* 1848: *Le Club Champenois*
* 1848: *Un Jeune Homme Pressé*
* 1850: *Embrassons-nous, Folleville!*
* 1850: *La Fille Bien Gardée*
* 1850: *Un garçon de chez Véry*
* 1851: *The Italian Straw Hat* (''Un chapeau de paille d'Italie*)
* 1852: *Maman Sabouleux*
* 1852: *Edgar et sa Bonne*
* 1852: *Mon Isménie!*
* 1852: *Un Monsieur qui Prend la Mouche*
* 1852: *Les Suites d'un Premier Lit*
* 1853: *La Chasse aux Corbeaux*
* 1854: *Les Marquises de la fourchette*
* 1855: *La Perle de la Canebière*
* 1856: *Si Jamais je te pince...!*
* 1857: *L'Affaire de la rue de Lourcine*
* 1857: *Les Noces de Bouchencœur*
* 1858: *L'Avare en gants jaunes*
* 1858: *Un Monsieur qui Brûlé une dame*
* 1858: *Deux Merles Blancs*
* 1858: *Le Clou aux Maris*
* 1859: *Les Petites Mans*
* 1859: *Le Baron de Fourchevif*
* 1860: *Les Deux Timides*
* 1860: *Un Gros Mot*
* 1860: *J'Invite le Colonel!*
* 1860: *La Sensitive*
* 1860: *Le Voyage de monsieur Perrichon*
* 1861: **
* 1861: *Les Vivacités du Capitaine Tic*
* 1861: *J'ai Compromis ma femme*
* 1862: *Les Petits Oiseaux*
* 1862: *La Station Champbaudet*
* 1862: *Les 37 Sous de Monsieur Montaudoiun *
* 1862: *Le première pas*
* 1863: *La Commode de Victorine*
* 1863: *Célimar: Le Bien-Aimé*
* 1864: *La Cagnotte*
* 1864: *Moi*
* 1864: *Un Mari qui lance sa femme*
* 1864: *Le Point de Mire*
* 1865: *Le Voyage en Chine*
* 1866: *Un Pied Dans le Crime*
* 1867: *La Grammaire*
* 1867: *La Main Leste*
* 1868: *Le Petit Voyage*
* 1869: *Le Choix d'un Gendre (un pochade en un acte)*
* 1870: *Le Plus Heureux des Trois*
* 1872: *Doit-on le dire?*
* 1873: *29 Degrés à l'Ombre*
* 1875: *Les Trente Millions de Gladiator*
* 1875: *Le Cachemire X. B. T.*
* 1876: *Le Prix Martin*
* 1876: *La Cigale chez les fourmis''

## Kanpo estekak
Andoni Lubaki

**Andoni Berriotxoa Gabiria**, ***Lubaki*** izengoitiz ezaguna (Urretxu, 1982) gipuzkoar foto kazetari independentea da. 2011. urtetik dabil munduko gatazkak argazkien bidez kontatzen. Atzerriko hainbat hedabiderentzat egin du lan, hala nola: Associated Press, Associated France Press, Newsweek, Vice, New York Times, eta abar. Euskal hedabideekin ere kolaboratu du eta gaur egun Naiz! eta Gara medioekin ohiko kolaborazioak egiten ditu. Albiste ez diren bere kontakizunak bere webguneko blogean kontatzen ditu ingelesez, euskara eta gaztelerazko bertsioak prestatzen ari bada ere.

## Sariak 
* 2013: Chris Hondros Memorial Award
*2013: Best In Show in Atlanta Photojournalism Seminar
*2013: Features, Honorable mention in Atlanta Photojournalism Seminar
*2014: Pulitzer Award finalist with AP Team.
*2014: Breaking News 2nd in Picture of the Year
*2021: Silver in Editorial/Conflict in MIFA
*2021: Bronze in Editorial/Conflict in MIFA
*2021: Bronze in Editorial/Conflict in TIFA

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Modu maior

thumb|Piano bateko tekla zuriekin hasten diren modu maior guztiak.
**Modu maior** (edo Ioniar modu) musika eskalarik erabilienetako bat da, bereziki Mendebaldeko Musikan. Eskala diatonikoetako bat da. Musika eskala askok bezala, zazpi nota erabiltzen ditu: zortzigarren notak lehenengoa bikoizten du frekuentzia bikoitzean, eta beraz nota berdinaren oktaba deitzen zaio.

Modu maiorrik sinpleena Do maior da, dieseak eta bemolak behar ez dituen eskala bakarra.

: {
\override Score.TimeSignature #'stencil = ##f
\relative c' {
  \clef treble \time 7/4
  c4 d e f g a b c

} }

## Kanpo estekak
Igurzkari albokari hobikari ahoskabe

**Igurzkari albokari hobikari ahoskabea** kontsonantea bat da, indoeuropear hizkuntzen artean zabalduta ez dagoena, baina Ipar Amerikako hizkuntzen artean, ordea, bai.

Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan [ɬ] ikurraz idazten da (ez nahastu [ɫ] hurbilkari albokari hobikari belarizatuarekin) eta bere X-SAMPA ikurra `K` da.

Adigerako adibidea (**лъ**эбэкъу, **лъ**ащэ): Fitxategi:Adygheлъ.ogg

## Munduko zenbait hizkuntzatan 
Indoeuropear hizkuntzen artean, galesak du hots hori, eta ⟨ll⟩ digrafoaz idazten da; islandierak eta faroerak oso hots antzekoa dute, eta ⟨l⟩ (*ka**l**t* «hotz») edo ⟨ll⟩ (*a**ll**t* «guztiak») gisa idazten dena.

Ipar Amerikako hizkuntzok ere hots hori dute: navajoa (eta beste na-dene hizkuntzak), txerokiera (alofonoa gisa), muskogeear hizkuntzak, besteak beste. Halaber, groenlandierak (eta haren ahaide gehienek), Taiwango batzuek, txuktxierak, Kaukasoko ipar-ekialdeko askok, Kaukasoko ipar-mendebaldeko batzuek, zenbait hizkuntza bantuk (hala nola, zuluerak, tsongerak...), zhuangerak, hadza-k (Afrikako hizkuntza bakartua), mongolierak (hotsaren aldaera ahostuna du), nahuatlak (alofonoa gisa) eta antzinako hebreerak.

## Ikus, gainera 
* Ahoskera
* Kontsonante
* Fonetika
* Fonologia
* IPA

## Kanpo estekak
Imanol Lertxundi

**Imanol Lertxundi Kaltzakorta**, ***Porru*** ezizenez ere ezaguna (Ondarroa, Bizkaia, 1926ko irailaren 11 &ndash; *ib.*, 1995eko otsailaren 9a) militante ezkertiar eta abertzalea izan zen. 1995eko otsailaren 9an hil zen bihotzekoz Ertzaintzaren karga baten ondoren.

## Biografia 
Ondarroako Kale Handian jaio zen 1926an. Kantuzalea eta mendizalea zen.

1969ko uztailaren 31an Guardia Zibilak atxilotu eta espetxera eraman zuen.

### Heriotza 
1995ko otsailaren 9an Ondarroako Amnistiaren Aldeko Batzordeko kide batzuk kotxea herriko kaleetatik pasatzen ari ziren arratsalderako deitua zen batzar baten berri emanez.  

San Juan Txurru kaletik errepide nagusira irtetekoak zirenean, Ertzaintzaren kotxe bat gurutzatu eta kotxe barruan ziren bi kideei identifikatzeko eskatu zieten. Kotxeko gidaria ukatu egin zen. Eztabaida ikusita, bertan ziren herritar asko hurbildu ziren, tartean Lertxundi. Istiluak egon ziren, Lertxundi eta beste herritar batzuk jo zituzten, eta kotxeko bi pertsonak atxilotu egin zituzten.

Herritar multzo bat Ertzainen komisaldegira joan zen atxilotuak askatzeko eskatuz, baita Lertxundi ere. Tentsio momentuak errepikatu ziren. Lertxundi bularreko mina sentitzen hasi zen, zorabiatu eta ospitalera eraman zuten. Heldu zenerako hila zen ordea, bihotzeko baten ondorioz.

## Protestak 
Egunean bertan atxilotuak aske geratu ziren eta hainbat denda eta tabernek bi orduz itxi zituzten ateak. Iluntzean manifestazioa egin zuten. 

Amnistiaren Aldeko Batzordeak eta Herri Batasunak greba orokorra deitu zuten hurrengo egunerako. Baita bi manifestazio ere.

Otsailaren 11ko omenaldian, Jon Idigoras, Itziar Aizpurua eta Juan Mari Olano HBko kideek Ertzaintzari leporatu zioten heriotzaren errua. Fiskalak hauen kontrako salaketa ipini zuen, Ertzaintza iraintzeagatik.

Ondarroako Aurrera Mendi Taldearen eskela jarri zion Egin egunkarian 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Imanol anaiekin batera abesten Aitorren Hizkuntza zaharra abestia.
Maurice Couve de Murville

**Jacques-Maurice Couve de Murville** (Reims, 1907ko urtarrilaren 24a - Paris, 1999ko abenduaren 24a) frantziar diplomazialari eta politikaria izan zen. Finantza ikuskatzailea izan zen 1930etik eta Vichyko gobernurako lan egin zuen. 1943an Frantzia Askera batu zen. Enbaxadore izan zen Kairon, NATOn, Washingtonen eta Bonnen. 1958an De Gaullek Atzerri ministro izendatu zuen. Ministro izan zen 10 urteetan, paper liderra izan zuen 1963ko Frantzia-Alemania Lankidetza Itunean eta Paris-Bonn ardatzaren sorreran. Frantziako lehen ministroa izan zen 1968ko uztailetik 1969ko ekainera. Ekonomia ministro (1968), diputatu (1968, 1973-1986) eta senatari (1986-1995) ere izan zen.

## Kanpo estekak
Soinu estereofoniko

**Soinu estereofonikoa, estereofonia** edo **estereo soinua** (sarri **estereo** hitz soilarekin laburtua) grabatutako soinu-iturrien kokapena bi soinu kanalen bidez erreproduzitzen duen sistema da. Helburua da grabatutako soinuak entzutean naturaltasun handiagoa lortzea.

Musika munduko lehen grabaketa estereofonikoa 1957an egin zen. 21. mendean, kontsumorako musika grabatua horrela ekoizten da, eta hedabideetako soinu seinalea ere gehienetan horrela da (telebista digitalean zein FM irratian).

Estereo soinua bi kanalen bidez banatzen denez, bozgorailu sistema batean bi kokapen desberdinetatik jarritako bozgorailuek emango dute. Entzuteko kasko batzuekin bada, belarri bakoitzera doa seinale bakoitza.

Soinu estereoak bi kanal mono independente izan ditzakeen arren, bi kanaletako seinaleak erlazionaturik egoten dira gehienetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orkoi

**Orkoia** giza oinaren antzera egindako pieza bat da. Zapatagintzan eta zapata-konponketan erabiltzen da oinetakoari oinaren forma emateko.

Gaur egun, oinetako gehienak seriean ekoizten direnez, orkoiak geroz eta ezohikoagoak dira. Eskuz eta neurrira egindako oinetakoetan erabili ohi dira, zeinean orkoigileak bezeroaren oinaren neurrira egindako orkoia lantzen duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Lhote

**André Lhote** (Bordele, 1885eko uztailaren 5a - Paris, 1962ko urtarrilaren 24a) frantziar margolari kubista izan zen. Ebanismoa eta eskultura ikasi zituen hamabi urte zituenetik. 1905ean Parisera joan zen, eta han hasi zen margotzen, Paul Cezanne eta Paul Gauguinen eraginez. Bere hasierako estiloa fauvismoa izan zen, baina gero kubismora aldatu zen eta Section d'Or taldeko kide izan zen. 1918an *Nouvelle Revue Française* arte aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen. Erretratuak, paisaiak eta natura hilak margotu zituen eta arteari buruzko irakasle eta idazle eraginkorra izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Baigneuses - André Lhote (1917).jpg|*Baigneuses*, 1917, Musée des Beaux-Arts de Caen.

## Kanpo estekak
Auzate

thumb|Ardoa Altsasuko San Pedro egunean.
**Auzatea** jai edo ospakizun batean udal batek egiten duen ardo eta janariaren banaketa ekitaldia da. Ohitura handikoa da Sakanako herri askotan. Ardoa, kasu askotan, barkillo izeneko zilarrezko ontzian eskaintzen da.

## Adibideak 
### Altsasu 
Altsasun ohikoa da auzatea egitea jai gehienetan. Altsasuko inauterietan konpartsak eskaintzen du plazan, baina gehienetan udalak egiten du, Erkuden, San Juan, San Pedro zein Maiatzeko Gurutzearen egunean.

### Arbizu 
thumb|Aatae Arbizun.
Sanjuanetan Udalak *aatea* eskaintzen du egunero plazan, arratseko 8ak aldera, ardoa eta gazta debalde emanez. Aipatutako aatearen ohitura festetatik kanpo ere egiten da. Urtean lau egunetan (maiatzaren 13an, irailaren 8an, irailaren 15ean eta urriaren 12an) ardoa banatzen da plazan zilarrezko ontzi batzuetan (barkilloak), baita gazta eta ogia ere, eta aukera baliatzen dute askok afaria edo ospakizun txiki bat egiteko.

### Etxarri Aranatz 
Etxarri Aratzen udalak diru kopuru bat ematen dio elkarte bakoitzari eta honek erabakitzen du zer preparatuko duen auzaterako. Gehienetan haragi gisatua, bakailaoa edo tripakiak... izaten da. Jaietan elkarteak arduratzen dira auzate hori antolatzeaz.

Ardoa banatzeko katiluak edo barkiluak erabiltzen dira Etxarrin. Ardoa banatzeaz arduratzen denari *sisero* deitze zaio. Ardoaren *sisa* lau jaietan banatu behar zuen: San Kiriko, San Adrian, Amaletai eta Ama Birjinaren egunetan. Etxarriko barkilua zilarrezkoa da, 150-160 zentimetro kubikoko edukiera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rachel Levine

**Rachel L. Levine** (Wakefield, Ameriketako Estatu Batuak, 1957ko urriaren 28a) estatubatuar pediatra da. 2017az geroztik Pennsylvaniako Osasun idazkaria da. Pennsylvaniako Medikuntza Estatu Unibertsitateko Pediatria eta Psikiatriako irakaslea da. Aurretik, 2015 eta 2017 bitartean, Pennsylvaniako Mediku Nagusia izan zen. Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak Levine Osasun idazkari laguntzaile izateko izendatua, hango Senatuak oniritzia ematean kargua hartuko du.

## Kanpo estekak
Cabo Huertas (TRAM Alacant)

**Cabo Huertas** Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Alacant udalerrian dagoena.

## Kokapena 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alacantiko Burdinbide Metropolitarra

## Kanpo estekak
Migel Etxebeste

**Migel Echeveste Arrieta** () (Lesaka, 1893ko azaroaren 27a – Iruñea, 1962ko urtarrilaren 26a) organista eta musikagile nafarra izan zen.

## Biografia 
Musikaren inguruko lehen ikasketak Lesakan egin zituen, herriko organistarekin. Horrela bere bozkarioa ezagutu zuen. 19 urte zituelarik Irunen Ramon Garmendiarekin piano ikasi zuen eta lehenengo kontzertuak ematen hasi zen. Ondoren, Nafarroako Foru Aldundiaren laguntza bati esker, 1915ean, Madrilgo Goi Mailako Errege-Musika Kontserbatorioan harmonia eta piano ikasi zuen. Madrilen Bernardo de Gabiola musika-katedratikoa ezagutu zuen eta honek organoaren erabileran lagundu zion.

Erakunde desberdinek kontratatu zuren, hasteko Madrilgo Kontserbatorioan, Almudenako Kriptan eta San Frantzisko Handiaren Errege Basilikan. Poliki-poliki lehen mailako musikaria bihurtu zen. 1919an Parisera joan zen eta han Charles-Marie Widor organistaren aurrean jotzeko aukera izan zuen. Haren kontzertuak prentsaren onespena ezagutu zuten. Parisetik beste herrialdetara joan zen, kontzertuak Beljikan, Holandan eta Espainian emanez.

Berriro ere Iruñean, hiriko Udal Musika-eskolaren irakaslea izan zen, gero zuzendari, 1940tik 1957 arte. Urte horietan ere Iruñeako Santa Zezilia Orkestra bultzatu zuen. Iruñean hil zen, 1962an.

## Obra 
### Liburuak 
* *Miscelánea de Pedagogía musical*.

### Musika obrak 
Erlijiozko konposizio ezberdinen autorea da, hauen artean era gregorianoan oinarritutako bere *Magnificat para organo* nabarmentzen da. Obra honetan sorrera musikalaren mundura noizbehinka sartzen diren zenbait kontzertista bereizten dituen estilo birtuosoa ikusten da.

Beste obra asko galdu egin dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Custodia Plantón: *Músicos navarros*. Iruñea: Mintzoa, S.L., 2005.
* Toro Sola, Raúl de: "Miguel Echeveste Arrieta y la Escuela de Organistas de Navarra (1927-1957)", Vianako Printzea, 74 urtea, 257 zk., 2013, 51-70 or. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4378400

## Kanpo estekak 
* [Magnificat para órgano Luis Taberna(https://eu.wikipedia.org/wiki/Luis_Taberna)ren bertsioan.]
* :Migel Etxebeste Auñamendi Entziklopedian.
* :Raúl del Tororen ikekerkata.
Manu Badiola

**Manuel "Manu" Badiola Otegi** (Errenteria, 1955 &ndash; Makalu, 1991ko urriaren 2a) alpinista gipuzkoarra izan zen.

## Ibilbidea 
* 1975 Koh-E-Bandaka (6.843 metro), Afganistan. Ez zioten utzi Hindu Kush mendigunean sartzen, eta azkenean etxera bidean beste hainbat mendi igo zituen: Demavend Iranen, Ararat Turkian, Olinpo Grezian
* 1978 Noshaq (7.492 metro), Afganistan. Gailurra
* 1984 Lhotse Shar (8.400 metro). Saioa.
* 1987 Lhotse Shar (8.400 metro). Saioa.
* 1990-10-08 Lhotse Shar (8.400 metro). Gailurra Carles Vallésekin batera.
* 1991-10-02 Makalu (8.463 metro), Mendebaldeko Pilaretik. Gailurra Carles Vallesekin. Heriotza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Penn

**Christopher Shannon "Chris" Penn** (Los Angeles, 1965eko urriaren 10a - Santa Monica, Kalifornia, 2006ko urtarrilaren 24a) estatubatuar aktorea izan zen. Aitaren familia judua zen eta amaren familia katolikoa. Sean Penn aktorearen anaia zen. 1979an egin zuen debuta zineman.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Terra Mítica

**Terra Mítica** Benidormen dagoen jolas-parke tematikoa da. Mediterraneoko antzinako zibilizazioetan girotuta, bost gune tematikotan irudikatuak: Egipto, Grezia, Erroma, Uharteak eta Iberia. Bere atrakzio nagusiak honako hauek dira: "Magnus Colossus", egurrezko errusiar mendia; "Titánide", errusiar mendi alderantzikatua; "El Vuelo del Fénix", 54 metroko altuera duen erorketa askeko dorrea; "Synkope", pendulu erraldoia; "La Furia de Tritón", 10 eta 15 metroko altuera duten bi eroriko dituen *splash*a; "Inferno", 4. dimentsioko errusiar mendia eta "Laberinto del Minotauro", *dark ride* interaktiboa.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Antichrist (filma)

***Antichrist*** 2009an Lars von Trierrek idatzi eta zuzendutako eta Willem Dafoe eta Charlotte Gainsbourg aktoreek antzeztutako beldurrezko psikologiako film esperimentala da. Bere haurra hil ondoren, basoan dagoen etxola batera erretiratzen den bikote baten istorioa kontatzen du, non gizonak ikuspen bitxiak bizi dituen eta emakumeak gero eta sexu portaera eta sadomasokismorako joera gero eta bortitzagoak agertzen dituen. Narrazioa hitzaurrea, lau kapitulu eta epilogo batean banatuta dago.

2006an idatzi zen, artean von Trier ospitaleratuta zegoela depresio pasarte garrantzitsu batengatik. Filmak depresioaren eta antsietatearen aurkako egilearen borroken isla da. Filmaketa 2008ko uda amaieran hasi zen, batez ere Alemanian. Danimarkaz gain, Europako sei herrialde desberdinetako zinema ekoizpen konpainiek koproduzitu zuten.

2009ko Canneseko zinema-jaialdian estreinatu ondoren, non Gainsbourg-ek jaialdiko emakumezko aktore onenaren saria irabazi zuen, filmak berehala sortu zuen eztabaida, kritikariek oro har bere exekuzio artistikoa goraipatu zuten baina bere funtsezko merituari dagokionez oso banatuta jarraitzen zuten. Filmak irabazitako beste sari batzuk honakoak dira : Danimarkako film onenaren Robert saria, Nordic Council Film saria, film nordiko onenari, eta Europako Zinema Saria zinematografia onenari. Filma Andrei Tarkovsky (1932-86) sobietar zinemagileari eskainia dago.

*Antichrist* von Trierren *Depresio Trilogia* ez-ofizialaren lehen filma da. 2011n *Melancholiak* jarraitu zuen eta gero *Nymphomaniac*ek 2013an. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 

* IFC.com-ek Lars von Trier-i egindako elkarrizketa
* Saiakera: Lars von Trier-en *Anticristo*
* *Hil behar diren gauza horiek guztiak: Antikristo* Ian Christieren saiakera bat Criterion Bilduman
* Essay Revulsion and Derision: *Antichrist*, *The Human Centipede II* eta British Press-ek Martin Ian Smith-en Film International-en
* Brows Held High filmaren lehen atala LVT-ren Anticristo-n YouTube-n oinarrituta dago
Parc Astérix

**Parc Astérix** Plaillyn dagoen parke tematikoa da. Asterixen komikietan girotuta, 1989an ireki zuten eta herrialdeko bisitatuenetariko bat da. Guztira, 31 atrakzio ditu, tartean sei errusiar mendi eta zenbait igerileku.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Puy du Fou

**Puy du Fou** ( ahoskatua) Les Épessesen dagoen parke tematikoa da. 1978an ireki zuten eta herrialdeko bisitatuenetariko bat da. Bi gune nagusi ditu: Cinéscénie (23 ha.) eta Grand Parc (55 ha.).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Skjaldbreiður sumendia

**Skjaldbreiður sumendia** (hau da, "ezkutu zabala" islandieraz) Islandiako mendia da. Bere izenetik ezkutu-sumendi terminoa dator. Duela 9.000 urte erupzio handi batek sortu zuen.

## Historia 
Erupzio hori eragin zuen laba-eremu zabala hegoalderantz isurtzen zen, Islandiako laku handienaren arroa eratuz, Þingvallavatn, eta baita Þingvellir ere, "Parlamentuko Lautadak", non Islandiako parlamentu nazionala, Althing, sortu zen 930ean.

Sumendiak 1.060 metroko altuera du, eta bere kraterrak 300 metroko diametroa du.

## Kanpo estekak
Kona fer í stríð

***Kona fer í stríð*** () Benedikt Erlingssonek idatzi, ekoitzi eta zuzendu zuen 2018ko islandiar-ukrainar komedia dramatiko generoko filma da. Halldóra Geirharðsdóttir izan zen antzezle nagusia.

2018ko Canneseko Zinemaldian Nazioarteko Kritikaren Astearen bidez estreinatu ondoren, 2018ko maiatzaren 22an estreinatu zen kritikaren oniritziarekin. Nazioarteko Film Onenaren Oscar Sarietarako Islandiar hautagai aukeratu zuten 91. Akademiaren Sarien banaketan, baina ez zen aukeratua izan.   

## Argumentua 
Halla, abesbatzako zuzendari eta ekoaktibistak, Islandiako lur-garaietan Rio Tinto aluminiozko lantegi baten operazioak eteteko asmoa du, elektrizitate-pilonak eta kableak kaltetuz, haien energia hornidura mozteko.

Egun batean, Ukrainako haur umezurtz bat adoptatzeko aspaldi ahaztutako eskaera onarpena iritsiko zaio. Aldi berean, gobernuak polizia gainera botatzen dio eta propaganda ahaleginak areagotzen ditu bera harrapatu eta desprestigiatzeko. Filmak Hallaren aktibismo arriskutsua eta legez kanpokoa eta iristear dagoen adopzioa bateratzeko saiakera egiten du.   Bitartean, filmeko soinu bandak, hiru laguneko talde batek eta Ukrainako abeslari tradizionalek osatutakoa, trama eta pertsonaiekin interaktuatzen du.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ezkutu-sumendi

[thumb|250x250px| [Islandiako Skjaldbreidur sumendiaren formatik ezkutu-sumendiaren kontzeptua eratortzen da]]
**Ezkutu-sumendia** dimentsio handiko sumendia da eta ondoz ondoko erupzio basaltikoen geruzetatik sortzen da, horregatik malda leuna dute. Sumendi-galdararen antzeko terminoa da.

Sumendi konposatuekin batera –kono konposatu izenez ezagutzen direnak– ezkutu-sumendiek milioika urte iraun dezaketen erupzio errepikariak dituzte.

## Etimologia 
Izena *Skjaldbreiður*, Islandiako ezkutu-sumendiaren itzulpenetik dator, izenak "ezkutu zabala" esan nahi du, gerlariaren ezkutua gogoratzen baitu.

## Prestakuntza 
thumb|250x250px| Ezkutu-sumendi baten diagrama.
Ezkutu-sumendiak biskositate txikiko laba korronteek osatzen dituzte, hau da, erraz isurtzen den laba. Profil zabala duen mendi bolkanikoa –altuera baino askoz ere oinarri konikoa duen profila–denboraren poderioz sortzen da sumendiaren gainazalean dauden pitzatuetatik (tximiniak) ateratzen den laba basaltiko nahiko bigunaren uholdeengatik. Lurreko sumendi handienetako asko mota honetakoak dira. Handiena Hawaii-ko Mauna Loa da; uharte horietako sumendi guztiak ezkutu-sumendiak dira.

Sumendi mota hau hain handia izan daiteke, batzuetan mendilerroekin nahasten diren, hala nola Ilgachuz mendikatea eta Rainbow mendikatea, biak Kanadan daudenak. Sumendi hauek Ipar Amerikako Plaka Hawai uharteetako sumendiak elikatzen dituenaren antzeko puntu bero (Anahim izenekoa) baten gainetik igaro zenean sortu ziren.

Ezkutu-sumendiak ere badaude, adibidez Washingtonen, Oregonen eta Galapagos uharteetan. Pico del Horno, Reunion uhartean, munduko ezkutu-sumendirik aktiboenetako bat da, urtean batez beste erupzio bat duena.

## Ezaugarriak 
[thumb|250x250px| [Kaliforniako golkoa|Cortez itsasoko Tortuga uhartea ezkutu-sumendia da]]
Magmaren biskositatea tenperaturaren eta konposizioaren araberakoa da. Hawai uharteetako sumendien magma 1.200&nbsp;°C-raino iristen da, sumendi kontinental gehienek laba, normalean laba azidoz osatua, 850&nbsp;°C-tan kanporatzen duten bitartean. Laba, ezkutu sumendietan, jariakorra denez, ez dago erupzio handirik eta oso leherkaririk. Ura tximinia batean sartzen denean gertatzen dira leherketarik indartsuenak. Gasen hedapenaren ondorioz leherketak ere badaude, eta biskositate txikiko laba proiekzio ikusgarriak sor ditzakete.

Ezkutu-sumendiak beste planeta batzuetan ere sortzen direla jakin da. Eguzki Sistemako mendi ezagunik handiena, Olimpo mendia Marten, itzalita dagoela uste den ezkutu-sumendia da. Marteko ezkutu-sumendiak Lurrekoak baino altuagoak eta masiboagoak dira, ziurrenik Marten plaka tektonikorik ez egoteagatik.

Lurrean, plaka tektonikoak daudela eta horien desplazamendua dela eta, lurrazalean dauden puntu bero "finkoek" sumendi mendikateak sortzen dituzte, Horrela, sortzen diren banakako sumendiak plaken desplazamendurik ez balego baino txikiagoak dira.

Ezkutu-sumendiak plaka tektonikoen mugetan edo leku beroen gainetik gertatzen dira. Hala ere, Ur-jauzien mendikatean, Kalifornia iparraldean eta Oregon-en dauden ezkutu-sumendi handi ugari kausa konplexuagoengatik sortu dira.

## Kanpo estekak
Osasunaren uniformearen historia

## Uniformearen bilakaera 
Osasuna Futbol Klubaren uniformea hasiera hasieratik elastiko gorria eta galtza urdinak izan dira, taldearen armarrian agertzen diren koloreak hain zuzen ere. Osasunako estatutu ofizialek diotenez, klubaren kolore ofizialak "elastiko gorria eta galtza urdinak dira, galtzerdi beltzekin eta buelta gorriarekin", eta "beste kolore batzuk dituzten janzkerak egon daitezke".

### Etxeko ekipamenduaren bilakaera 
### Kanpoko ekipamenduaren bilakaera 
### Marken eta babesleen bilakaera 
## Beste ekipamenduak 
Telebistako eskakizunen ondorioz, Osasunak elastiko laranja diseinatu behar izan zuen Bartzelonaren aurka jokatzeko, lehen eta bigarren jantziak ez zirelako bateragarriak Bartzelonaren janzkerarekin. Kamiseta laranja zen, xehetasun zuriekin eta "#Osasunak amorerik ez" leloarekin euskaraz eta gazteleraz. Hurrengo denboraldian, Osasunak ekipazio berezia jantzi zuen Cadizen aurkako partidan, Emakumearen Nazioarteko Eguna zela eta. Ekipamendua urdin iluna zen, arrosazko xehetasunekin eta bularrean "He for She" kanpainaren logoarekin. 2019-2020 denboraldian Osasunak Celtaren aurkako partida jokatu zuen San Ferminak ospatzeko kamiseta berezi batekin. Kamiseta zuria zen, zapi gorri batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sant Vicent del Raspeig (TRAM Alacant)

**Sant Vicent del Raspeig** Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Sant Vicent del Raspeig udalerrian dagoena.

## Kokapena 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alacantiko Burdinbide Metropolitarra

## Kanpo estekak
BTT Euskadiko Open - XCO

**Euskadiko Open**a EAEko mendi bizikletako txapelketarik nagusiena izan da, Euskadiko Txirrindularitza Elkarteak antolatzen duena. Gainera, txapelketa zaharrena da, 1992. urtean egin baitzen lehenengo ekitaldia. Denborarekin, izena pixka bat aldatu du.
thumb|1.Iñaki Lejarreta2.Ismael Ruiz de Loizaga3.Lander Eguia. Lemoiz2001 (Euskadiko Open)

## Historia 
Sortu bezain laster gurera zabaldu zen kirol modalitate hau, eta 1990ko hamarkadan txapelketa hau sortu zen. Hain zuzen ere, 1992. urtean egin zen lehenengo ekitaldia. Urte haietan eta mende honetako lehen urteetan, txapelketak 10 lasterketa inguru izaten zituen eta Bakio, Lemoiz, Berriz, Obanos, Boveda eta Bastidako lasterketak urte gehienetan egiten ziren. Urte haietan, Iñaki Lejarretak parte hartu zuen lehiaketan. 2001. urtean, lehenengo 4 lasterketatik hiru irabazi zituen eta bestean bigarren egin zuen. Gero, uko egin zion bere Junior mailari eta Elite mailan lasterketa egin zuen.

2001. urtean, Hego Euskal Herriko Kopa sortu zen, eta gerora, bi txapelketa hauek bateratu egin ziren. Oraindik ere, mendi bizikletako txapelketa garrantzitsuena da, gurean.

XXI. mendeko bigarren hamarkadan, Erandio eta Aramaioko lasterketak urtero egin dira txapelketa honetan.

## Sailkapenak 
**2018**
# Alexander Ordeñana

**2001**
# Zugaitz Ayuso (Orbea).

**1995**
# Joseba Obando (Lizarralde Kirolak)
# Juanan Cortes (American Eagle)

**1992**
# Jokin Mujika (Orbea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tyttö nimeltä Varpu

***Tyttö nimeltä Varpu*** () Selma Vilhunenek zuzendutako 2016ko finlandiar-daniar  drama filma da.  2016ko Torontoko Nazioarteko Zinemaldian Discovery atalean proiektatu zen.  2017ko Nordic Council zinema saria irabazi zuen. 

## Aktoreak 
* Linnea Skog - Varpu Miettinen
* Paula Vesala - Siru Miettinen
* Lauri Maijala - Varpu's father
* Santtu Karvonen - Bo
* Antti Luusuaniemi - Ilmari Hukkanen
* Niina Sillanpää - Emilia Hukkanen
* Outi Mäenpää - ZAntti Luusuaniemialditegiko irakaslea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Santa Marina baseliza (Iturmendi)

**Santa Marina** Iturmendi udalerriko baseliza da.

Oin lauki-luzea du eta bost atal ditu, horren lekuko kanpoko kontra-hormak. Harlanduzko horma erregularrak ditu eta bi leiho bertikaletatik sartzen da argia, ateak, berriz, arku beheratua du. Bi isuriko teilatua du. Erretaulak koloma salomonikoak eta hiruki formako frontoia du. Santa Marinaren irudia barrokoa da, XVII. mendearen lehen erdialdekoa.

1595eko agiri batean ageri denez, Santa Marina ermita Burundako herriren artean eraiki zuten (20 herri ziren Erdi Aroan). Herriak desagertu ahala Bakaiku, Iturmendi eta Urdiainen jabetza izatera pasako zen, baina 1854tik aurreneko bi herriena da, antza urdiaindarrek zaharberritze batean parte hartu ez zutelako. Ermitari ondoren aldaketa asko egin zizkioten, bereziki XVIII. mendean Karlistaldietan ermita gotorlekua izan zen eta suntsituta gelditu zen. 1891n berreraiki zuen.

Santa Marina ermita bi borden artean kokatuta dago. Azken bi horietan lau espazio daude, Bakaikurena, Iturmendirena, udalarena eta mendian dagoen azienda sartzeko zabalik dagoena.

Joaquín Javier Uriz Lasaga apezpikuak bakaikuarrak, iturmendiarrak eta urdiaindarrak gaztigatu zituen 1816. urtean. Antza, Trinitate ospakizunaren bezperan, arratsaldez, “gaizki ulertutako deboziogatik” ermitara igotzen ziren eta ermitan “batzuetan estatu guztietako pertsona ugarik pasatzen dute gaua, bi sexuen nahasketarekin, halakorik ezin da onartu… Hori edo horren moduko abusuak jarraituz gero ermita eraistea aginduko dugu, Jainkoaren eta Eliza Sainduaren zerbitzurako izan dadin eraistea”.

## Erreferentziak 
* Ermitaren deskribapena CC-BY-SA lizentzia duen Guaixe aldizkaritik jasoa da Santa Marina ermita konpontzeko boluntario bila artikulutik (2019-09-06)

# ↑ «Santa Marina (1064 m) - Mendiak.eus» *mendiak.eus* Noiz kontsultatua: 2019-09-07.
# ↑ Santa Marina Ermita, Urbasa PR-NA 130. Sakana.eus

## Kanpo estekak
Arrotxapeako armarria

thumb|300x300px|Armarriko egungo itxura
**Arrotxapeako armarria** Iruñeko Arrotxapea auzoko armarria da.

## Banaketa 
Armarriak Okzitaniako Erdi Aroko forma du, hau da, puntaz amaitua dago eta goialdean hiru puntako koroa baten forma du, auzoaren jatorri okzitaniarra erakusten duena. Bi kuartel nagusi ditu, espazioaren zatirik handiena hartzen dutenak. Ezkerrekoenak Arrano Beltz bat du hondo hori ilun baten gainean. Nafarroako errege Antso VII.a Azkarraren eta bere arbasoen zigilu ofiziala da, eta, hedaduraz, Nafarroako erresumarena. Eskuineko kuartelak, ordea, irudikapen abstraktuagoak ditu. Goikaldea, auzoaren inguruan dagoen Arga ibaiaren inguruan dauden olatuek hartzen dute. Behealdeak, aldiz, muino edo zelai batzuk irudikatzen ditu, tokiko nekazaritza iragana sinbolizatuz.

Armarriaren buruak, bi kuartelen gainean dagoenak, "Arrotxapea" inskripzioa darama, auzoari erreferentzia eginez. Armarriaren kanpainari dagokionez, behealdeak erronbo obalatu forma du. Hor, hondo urdin baten gainean lauburu beltz bat agertzen da, bertako biztanleen euskalduntasunari erreferentzia eginez.

## Erreferentziak 
* Arrotxapeako historia Errotxapeako Jai Batzordearen webgunean
* Arrotxapeako historia Auñamendi Eusko Entziklopedian

## Ikus, gainera 
* Arrotxapea

## Kanpo estekak
Benedikt Erlingsson

**Benedikt Erlingsson** (1969ko maiatzaren 31) Islandiako aktore eta antzerki eta zinema zuzendaria da.  1994an Islandiako Arte Akademian lizentziatu zen eta Islandiako Antzoki Nazionalean eman du bere ibilbide gehiena. Bi film luze zuzendu ditu, eta biek irabazi dute Nordic Council film saria .

## Zinema eta telebista ibilbidea 
Benedikt *Fóstbræður* telebistako *komiki esketxeko* ''* telesail ospetsuaren partaide izan zen*. *

Interpretearen rola egin zuen Lars von Triers 2006ko *Direktøren for det hele* () filmean. Film hori saldu nahi duen informatikako konpainia bateko jabeari buruzkoa, urteetan zehar benetako nagusia atzerrian bizi dela esan eta langileekin posta elektronikoz soilik komunikatu ondoren.

Benediktek zuzendari gisa egin zuen lehen film luzea *Hross í oss (Of Horses and Men) izan* zen 2013an. 86. Akademia Sarietan Nazioarteko Film Onenaren Islandiako hautagai gisa aukeratu zuten   baina ez zen aukeratua izan. Filmak 2014ko Nordic Council Filma saria irabazi zuen. 2014ko Norvegiako Tromsø Nazioarteko Zinemaldian ikuslearen saria ere irabazi zuen. 

Bere bigarren filma, *Kona fer í stríð (Emakumea gerran)*, terrorismo ekologikoaren inguruko drama,  2018an estreinatu zen. Aurrekoan bezala, Akademiako Sarietan Nazioarteko Film Onenerako hautatu izan zen bera ere estreinatzeko urtean, baina horretan ere ez zen aukeratua gertatu.   

## Antzerki ibilbidea 
Benediktek Antzoki Nazionalerako lau antzezlan zuzendu ditu, horien artean Halldór Laxness*en Íslandsklukkan (Islandiako'' ezkila).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Brea (Trinidad eta Tobago)

**La Brea** Trinidadeko hego-ekialdeko hiria da, Point Fortin herria du iparraldean eta Rousillac eta San Fernando hegoaldean. La Brea izena (*mundruna*, gaztelaniaz) datorkio Pitch Lake asfaltozko aintzira naturala ondoan duelako. Udalerriak 52 km² ditu eta 18.000 biztanle ditu.