open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan II.a Kasimiro Poloniakoa

**Joan II.a Kasimiro Poloniakoa** edo **Kasimiro V.a** (; ; ; Krakovia 1609ko martxoaren 22a - Nevers 1672ko abenduaren 16a) Polonia-Lituaniako Mankomunitateko errege izan zen 1648tik 1668 bitartean. Sigismundo III.a Vasa suedo-poloniar erregearen eta honen bigarren emazte izan zen Konstantza Habsburgokoa (Karlos II.a Estiriakoa artxidukea eta Maria Ana Bavariakoaren alaba eta Fernando I.a Habsburgokoa enperadorearen biloba) artxidukesa austriarraren bigarren semea izan zen.

Bere anaiorde Ladislao IV.a Vasaren oinordekoa, Errusiaren aurka borrokatu zuen (1654-1657), eta Suediaren aurka (1655-1660). Suediarrek bere lurraldeak kendu zizkioten, baina Brandeburgo eta Austriaren laguntzarekin berreskuratu zituen (1660). Errege boterea sendotzerik izan ez zuenez, tronua utzi eta Frantzian erbesteratu zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Konstantza Habsburgokoa

**Konstantza Renata Habsburgokoa** edo **Konstantza Austriakoa** (Graz 1588ko abenduak 24-Varsovia 1631ko uztailak 10), austriar noble bat izan zen. Poloniako erregina, Sigismundo III.a Vasa erregearen emaztea zen. Bere senarraren herentziagatik, Suediako erreginatzat ere hartzen zen, herrialde horretan hala sekula onartu ez zuten arren, Sigismundo bertako tronutik kendua izan zena.

Karlos II.a Estiriakoa eta Maria Ana Bavariakoa artxidukeen bosgarren alaba zen. Bere aitaren aldetik, bere aiton-amonak, Fernando I.a Habsburgokoa eta Ana Bohemia eta Hungariakoa ziren, azken hau, aldi berean, Vladislav II.a Bohemia eta Hungariako erregearen alaba zena. Amaren aldetik, berriz, bere aiton-amonak, Alberto V.a Bavariakoa eta Ana Habsburgo-Jagellongoa ziren.

Ana Habsburgokoa, Polonia eta Suediako Erreginaren ahizpa, hau 1598an hil zenean, bere senarra zen Sigismundo III.a Vasa, bigarren ezkontza batean, Konstantzarekin ezkontzea erabaki zuen. Zeremonia ofiziala, 1605eko irailak 11n ospatu zen.

Konstantzak eta Sigismundok zazpi seme-alaba izan zituzten:

* Joan Kasimiro Vasa (1607-1608)
* Joan II.a Kasimiro Poloniakoa (1609-1672) Polonia eta Lituaniako erregea, Joan II.a Kasimiro V.a izenarekin
* Joan Alberto Vasa (1612-1634) Krakoviako gotzaina
* Karlos Fernando Vasa (1613-1655) Opoleko dukea
* Alexandro Karlos Vasa (1614-1655)
* Ana Konstantza Vasa (1616)
* Ana Katalina Konstantza Vasa (1619-1651)
Sigismundo II.a Poloniakoa

**Sigismundo II.a Augusto Jagellon** (Krakovia 1520ko abuztuaren 1a - Knyszyn 1572ko uztailaren 7a), Poloniako erregea eta Lituaniako Duke Handia izan zen 1548 eta 1572 bitartean. Sigismundo I.a Poloniakoa eta Bona Sforza Milangoa printzesa milandarraren semea zen.

Dietaren erreformak onartu zituen (1562-1563), Poloniako parlamentarismoaren oinarri zirenak. Tolerantea izan zen erresumatik hedatu zen kalbinismoarekin. 1569an, Lituania eta Poloniaren bateratzea errepublika bakar batean aldarrikatu zuen, Bi Nazioen Errepublikan, hain zuzen ere. Tolerantzia erlijiosoa eta kulturaren gorakada izan ziren bere erregealdiko bereizgarri.

Hiru aldiz ezkondu zen:

* Isabel Habsburgokoarekin, Austriako artxidukesa eta Fernando I.a Habsburgokoaren alaba.
* Barbara Radziwillekin
* Katalin Habsburgokoa Poloniako Erreginarekin, Austriako artxidukesa, Fernando I.a Habsburgokoaren alaba eta Isabelen ahizpa.

Hiru hauetako bakar batekin ere ez zuen seme-alabarik izan, eta, arrazoi honegatik, bera hiltzean, erregealdia hautazkoa izatera pasa zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Merenra II.a

**Merenra Nemtyemsaf** edo **Merenra II.a**, Egiptoko VI. dinastiako seigarren faraoia izan zen, Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2194tik K.a. 2193 arte gobernatu zuena.

Bere aita Pepi II.aren oinordekoa izan zen, eta, ziuraski, erregealdi labur bat izan zuen.

Errege zerrenda batzuetan aipatua da, baina bere erregealdian gertaturiko gertakarien froga arkeologikorik ez dago.

Abidoseko Errege Zerrendan, **Merenra Dyefaemsaf** bezala agertzen da. Saqqarakoak ez du aipatzen. Manetonek, **Mentesufis** deitzen du, eta urte beteko erregealdia izan zuela dio.

Turineko Errege Kanona garai honi dagokion zatian oso kaltetua dagoena, Pepi II.ari dagokion "90 urte" jartzen duen lerro baten ondoren, zati bat baino ez da mantentzen, "urte bat" jartzen duen zeinuekin, Merenra II.aren erregealdiaren balizko iraupena. Hurrengo izena zuen zatia, galdu egin da, ziuraski, bere arreba eta emazteari zegokiona, Manetonek Nitokris deitzen duena, dinastia honetako azken faraoia.

Bere izena, lehenago, Antyemsaf bezala irakurtzen zen, ez zehatza bezala hartzen den irakurketa.
Aldarion

**Aldarion** edo **Tar-Aldarion**, "Zuhaitzen semea" esan nahi duena quenyaz, Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Numenorreko Dunadan bat da, Tar-Meneldur eta Almarianen semea eta Ailinel eta Almielen anaia. Eguzkiaren Bigarren Aroko 700ean jaio zen, Anardil izenarekin ("Eguzkiaren maitale" edo "eguzkiaren lagun"), baina, errege zetrua jasotzean, Tar-Aldarion izena hartu zuen, zuhaitzak oso gogoko baitzituen. Numenorreko seigarren errege bihurtu zen, Eguzkiaren Bigarren Aroko 883tik 1075 arte gobernatuz, zetrua bere alabari utzi zionean. Eguzkiaren bigarren aroko 1098an hil zen.

Erendisekin ezkondu ondoren, bere alaba bakarra jaio zen, Tar-Ankalimë, eta, hau erregina bihurtu ahal izateko, Tar-Aldarionek, oinordekotza legea aldatu zuen, ordutik aurrera, erregearen lehen seme-alabak, neska zein mutila izan, Numenorreko zetrua jasoko zuelarik.

Tar-Aldarion, marinel handi bat izan zen, eta sarri, uhartetik kanpo ematen zuen denbora luzea, bere emaztea nahigabetuz, gizon batek, itsasoen anderea zen Uinen eta beste emakume bat emazte bezala ezin izateari buruz kexatzen zena.

Lindoneko Gil-galaden lagun handia izan zen, baita itsasontzi arotza zen Zirdanena ere. Azken honengandik, Tar-Aldarionek, asko ikasi zuen itsasontziak eraikitzeko arteari buruz, eta Numenor, uharteko ontziolak hornitzen zituzten baso asko eratzen zituzten zuhaitz ugarirekin betez. Gainera, mellyrn batzuk oparitu zizkion Gil-galadi, baina, bere lurraldean hazten ez zirenez, Gil-galadek, Galadrieli eman zizkion, bere boterearekin, Lothlorienen, Anduin ibaiaren ondoan haztea eragin zuena, Numenorrekoek zuten tamaina bera sekula lortu ez zuten arren.

## Kanpo estekak
Donga

**Donga** Beningo erdialdeko departamendua da. Togorekin du muga mendebaldean, Collines departamenduarekin hegoaldean, Borgourekin ekialdean, eta Atakorarekin iparraldean. 11.126 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2013an 543.130 biztanle zituen. Djougou da hiriburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkitektura historizista

[thumb|250px|[Ajuriaenea (Gasteiz), euskal neobarrokoa.]]
[thumb|250px|Aleksandr Nevski katedrala ([Sofia), neobizantziarra, Alexandre Pomerantsev arkitektoarena.]]
250px|thumb|Erresuma Batuko legebiltzarra, britainiar neogotikoa.
**Arkitektura historizista** edo **historizismoa**, nagusiki XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran garatu zen, eta, bere ahalegin guztiak, iragan garaietako arkitektura berreskuratzeko ziren. Beste garai batzuetako arkitektura estiloak imitatzean zetzan, mende horretako ezaugarri kultural batzuk gehituz, arkitektura eklektikoak, zerbait berria sortzeko estiloak nahasten zituen bitartean. Joera ezberdinak nabarmen daitezke, neobizantziarra, neomudejarra, neobarrokoa... kasu.

## Europan 
Ospetsuen egin zena eta indar gehien hartu zuen estiloa, Britainiar Uharteetan praktikatu zen arkitektura neogotikoa izan zen arren, bere izenak dioen bezala, gotiko berri berpiztu batean oinarritzen zena. Estilo honetan eginiko eraikinen artean, Britainiar Legebiltzarra edo Westminsterreko Jauregia nabarmendu behar da, August Pugin eta Charles Barryk proiektatua. Ekialdeko aldaera batzuk ere garrantzia izan zuten, neogotiko indiarrak kasu, honen barnean, Brightoneko Royal Pavilion deritzona nabarmen daitekeelarik, John Nashek egina.

Espainian, neomudejar eta neoherreriar estiloak nabarmendu ziren, estilo propio eta nazional baten adierazpen bezala.

### Euskal Herrian 
Euskal Herrian beste hainbat estiloz gain (neogotikoa, neoklasikoa, neobarrokoa eta Espainia-Frantzietako eskualde estilo ugari), berezko arkitektura historizista garatu zen: euskal estiloko arkitektura eta honen aldaerak (neolapurtarra, neogipuzkoarra, euskal neobarrokoa...).

## Latinoamerikan 
Erromantizismoak kalera atera zuen nazionalismo horren ondorioz, XIX. mendeko arte iberoamerikarretan, "nortasun nazionala" aurkitzeko grina ikus daiteke. Arkitekturari dagokionez, honek, bere isla izan zuen historizismoari esker. Arkitektura historizista, Iberoamerikan, espainiarrak iritsi aurreko arkitektura imitatzen eta garaiko ereduen arabera berrinterpretatzen saiatu zuen.

## Zerrenda 
* Neobarrokoa
* Neobizantziarra
* Neoklasiko
* Neoegiptoarra
* Neogotikoa
* Neomudejarra
* Neopizkundetarra
* Neoerromanikoa

## Kanpo estekak
Arkitektura eklektikoa

[eskuinera|250px|thumb|[Zaragozako monumentu garaikideak|Solans txaleta deitua, Zaragoza]]
**Arkitektura eklektikoa**, arkitektura historizistan oinarritua dago. Arkitektura historizistak, antzinateko estiloak imitatzen zituen bitartean (greko-erromatarra, kasu) eta beste kultura batzuetako ezaugarriak gehitzen, arkitektura eklektikoa, nagusiki, joera arkitektonikoak konbinatzen aritzen da. Honela, bere ezaugarri nagusia, bi arkitektura estilo edo gehiago, egitura berri batean konbinatzea da, aldi berean, zeozer berria eman dezan, oinarritzen den joeretako ezaugarriekin, baina beste berri batzuekin.

## Ikus, gainera 
* Eklektizismo

## Kanpo estekak
Guayaquilgo Katedral Metropoliarra

thumb|250px|Barnea.
**Guayaquilgo Katedral Metropoliarra** (gaztelaniaz *Catedral Metropolitana de Guayaquil*), ofizialki **San Petri katedrala** (*Catedral de San Pedro*) Guayaquil hiriko katedral da, Ekuadorren. 1547an eraikia izan zen eta estilo erdi gotikozko dorre ederrak ditu. XVI. mendearen erdialdean jatorrizko eliza izan zen.

Jatorrian, katedrala, zurez eraiki zen. 1590ean, eraikina, Santa Ana muinoan zegoen, Kabildoaren Etxea eta Plaza Nagusiaren ondoan. Ondoren, tenplua, sute izugarri batek suntsitu zuen 1692an.

Egungo eraikina, 1924 eta 1937 bitartean eraiki zen, eta Chimborazo kalean dago Abuztuak 10 etorbidea eta Clemente Bailen kalearen artean.

## Kanpo estekak 
* Guayaquilgo artxibarrutia
Kabildoaren Etxea

**Kabildoaren Etxea** (), Santiago de Compostelan dagoen eraikin bat da, antzina Katedraleko Kabildoaren egoitza zena. XIX. mendearen erdialdetik, jabetza pribatukoa da. Clemente Fernández Sarela galiziar arkitekto barrokoak proiektatu zuen 1758an.

Zilargileen Erdi Aroko gremioek, Plaza de las Platerías delakoari eta hegoaldeko fatxadari izena eman zioten. Zilargileen iturriaren parean eraiki zen Kabildoaren Etxea, barroko estilokoa, hiru metro inguruko sakonerarekin, funtzio eszenografikoa baino ez duena, plaza ederraren aldeetako bat ixtea, galiziar barrokoko plaka estilo tipikoarekin. Kabildoaren etxeak, katedralaren parean, ordena konpostelar zorrotzeko fatxada bat du, XVIII. mendekoa.

Ramón María Valle-Inclán inspiratu zuen *Mi hermana Antonia* ipuinean, Zaldien Iturriak, Federico García Lorcari Danza da Lúa en Santiago olerkia inspiratu zion bezala. 2002an, bertan *El lápiz del carpintero* filmatu zen.

## Kanpo estekak
¿Quién grita venganza?

***¿Quién grita venganza?***, 1968an, Rafael Romero Marchent zinema zuzendari espainiarrak zuzendutako spaghetti western generoko film bat da. Film hau, Espainia eta Italiaren artean filmatu zen. Protagonistak, Mark Damon eta Antonio de Teffé (Anthony Steffen bezala) dira, eta, musika, Riz Ortolanirena da.

Kalitate handiko istorioa ez den arren, nahiko ondo garatzen da, akzio une handiekin, emaitza bezala, nahiko film aipagarria emanez. Gainera, Espainian, takilan arrakasta handia izan zuen film bat izan zen, egungo 195.912,44 € bilduz.

## Istorioa 
Pistolari talde misteriotsu batek, beldurpean mantentzen du Blagstoneko jendea. Gaizkileen nahiak onartzen ez dituztenez eta euren lurren uzte dokumentuak sinatzeari uko egiten diotenez, gaizkileen mendeku izugarria hasten da. Johnny (Mark Damon) eta Fred (Antonio de Teffé), pistolarien ekintzek eta ihesaldiek erakarritako bi ordainsari bilatzaile gazte, berehala sartzen dira tartean eta arriskuan, Rodgers (Luis Induni), Blagstoneko gizonik garrantzitsuenetako bat, enpresa kriminalaren antolatzaile misteriotsua bezala ezagutzen dutenean. Talde guztia trikimailu mota oroz desegina, Fred eta Johnny, biziraule bakarra den Rodgersen esku hiltzeko zorian geratzen dira.

Baina, Rodgersen emaztearen ia mirarizko agerpenaren ondorioz, salbatu egiten dira, bi gazteetako baten ama dela jakin duena, Johnnyrena, hain zuzen, oraindik ume txiki bat zela utzi zuena. Edo hori da berak uste duena behintzat...

## Aktoreak 
* Mark Damon
* Antonio de Teffé
* Raf Baldasarre
* Luis Induni
* Maria Martin
* Piero Lulli
* Luis Barboo
* Dyanik Zurakowska

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
Riz Ortolani

**Riziero "Riz" Ortolani** (Pesaro, Italia,  - Erroma, ) italiar zinema musikagilea izan zen.

## Bizitza 
1950eko hamarkadaren hasieran, Ortolani, Italian oso ospetsua izan zen jazz talde bateko sortzaile eta partaidea izan zen. Zinerako idatzi zuen lehen lana, Gualtiero Jacopettiren *Mondo Cane* dokumentalarentzako izan zen, dokumental honetako gai nagusiak, More izenekoa, Grammy bat eman ziolarik, eta, Kanturik hoberenaren mailan Oscar sarirako izendatua ere izan zen. Mundu osoan ospetsua den bere beste lan bat, 1970eko ''O'Cangaceiro* filmeko kantu nagusia izan zen.

Ortolanik, 200 film baino gehiagoren musikalizazio partzial edo osoarekin parte hartu zuen, 1964ko Old Shatterhaden kasuan bezala, edo giallo eta mondo generoko film italiar ugarietan.

Parte hartu zuen beste film batzuk, 1962ko *Il Sorpasso*, 1967ko *I giorni dell'ira*, 1977ko *Io ho paura*, 1964ko *Danza Macabra*, 1972ko *Sette orchidee macchiate di rosso*, 1966ko *Africa, addio*, 1971ko *Addio Zio Tom* eta 1980ko *Cannibal Holocaust* eztabaidagarria izan dira.

Riz Ortolaniren musikak, berriki, *Kill Bill* filmaren bi ataletan parte hartu du, *I giorni dell'irako'' bikaina bezala.
Mi hermana Antonia

**Mi hermana Antonia**, Ramón María Valle-Inclán idazle galiziarrak idatzitako istorio bat da, 1909an argitaratu zena.

Valle-Inclán, Kabildoaren Etxean oinarritu zen, XX. mendearen hasierako Santiago de Compostelan girotutako istorio hau idazteko. Maximo Bretal ikaslearen mendekua kontatzen du, Antoniaz maitemindua dagoena eta bere amak arbuiatzen duena. Deabruzko itun baten ondoren, katu batek, Basilisa inudeak belarriak mozten dizkiona, atsoari sekulako sufrikario jasanarazten dio. Hau hil ondoren, Antonia, modu misteriotsuan, familiaren etxeko teilatuan agertzen da, eta Bretal ikasleak, belarrietan benda bat darama

## Kanpo estekak
Mondo Cane

***Mondo Cane*** (euskaraz "mundu zakurra"), 1962an, Paolo Cavara, Gualtiero Jacopetti eta Franco Prosperi zinema zuzendariek eginiko film erdidokumental bat da. Filmak, mundu osoko kultura exotiko ezberdinetatik eginiko bidaia batzuk kontatzen ditu. *Mondo Cane*k, imitazio ugari jasan zituen, *Shockin Asia* eta *Faces of Death* filmak barne. Film honek, modan jarri zuen mondo izeneko zine generoa.

Filmeko musika gaia, *More* izenburukoa, Riz Ortolanik eta Nino Olivierok idatzi zuten, eta, ingelesera, Norman Newellek itzuli zuen. 1963an, kantua, Kanturik hoberenarentzako mailako Oskar sarirako izendatua izan zen, eta Roy Orbisonek grabatu zuen bere ''Roy Orbison's many moods'' izeneko 1969ko diskoan.

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
Norman Newell

**Norman Newell** (Plaistow, Newham, 1919ko urtarrilaren 25a - Sussex, 2004ko abenduaren 1a) 1950 eta 1960ko hamarkadetako ekoizle musikal bikain bat izan zen Erresuma Batuan. Kantu ospetsu ugariren letrak idatzi zituen eta Shirley Bassey, Peter and Gordon, Vera Lynn, Bette Midler, Judy Garland, Dalida eta Petula Clark bezalako pertsonekin lan egin zuen. Plaistown jaio zen, Londresen.
Tar-Ankalimë

**Tar-Ankalimë**, quenya hizkuntzan "dizdiratsuena" esan nahi duena, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat zen, Tar-Aldarion eta Erendisen alaba. Eguzkiaren Bigarren Aroko 873an jaio zen, eta, gaztea zenean Emerwen Aranel ("Printzesa Artzaina") bezala ere ezagutua izan zen. Numenorreko zazpigarren erregina izan zen, eta lehen Erregina Erregeordea, bere aitak, Numenorreko legeak aldatu baitzituen, bere oinordeko bakarrak goberna ahal zezan.

Ezkongabe egon zen denbora askoan, Hallakarrekin ezkondu zen arte, Vardamirren ondorengo bat, arrazoi politikoengatik. Honekin, bere seme bakarra izan zen Tar-Anarion izan zuen, eta, hau jaio ondoren, leiha ugari egon zire Ankalimë eta Hallakarren artean.

Bere aitak, zetrua eman zion Eguzkiaren Bigarren Aroko 1075ean, eta, hau hil zenean, bere ama bezala, izaera harrokoa zenez, Tar-Ankalimë, Lindoneko Gil-galad erregeari laguntzeari utzi zion, baita Tar-Anarionen egitasmo ugari ere.

Eguzkiaren Bigarren Aroko 1280 arte gobernatu zuen, 205 urtez, Elrosen garaitik, beste edozein erregek baino gehiago. Urte horretan, zetrua, bere seme Tar-Anarioni eman zion. Ankalimë, bost urte beranduago hil zen, 1285. urtean.

## Kanpo estekak
Elros

**Elros** (elfoeraz, *Izarren ihintza*), Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko pertsonaia bat da, Silmarillion lanean bereziki. Peredhil edo erdi elfo bat da, baita Numenorreko lehen erregea ere. Tar-Minyatur izenarekin gobernatu zuen.

Elronden anaia bikia zen. Biak, Iluvatarren semeen elkartzetik jaio ziren (elfoak eta gizakiak), euren aita Eärendil baitzen, Tuor eta Idril Zelebrindalen semea, eta, ama, Elwing *ederra*, Beren eta Luthienen seme zen Dior Eluchilen alaba. Hortaz, elfo eta gizakien odola zeraman, eta, horregatik, Melkorren aurkako gerra eta Ardako Eguzkiaren Lehen Aroa amaitu zirenean, Valarrek, bi herrietako zeinetakoak izan nahi zuten aukeratzera eman zieten.

Elrondek, elfo izatea aukeratu zuen, eta, eurekin, bizitza hilezkorra banatzea, baina Elrosek, gizaki izatea erabaki zuen eta Edainak Elenna edo Numenorrerantz gidatu zituen. Dunedainen lehen errege izendatua izan zen (Tar-Minyatur izenak, quenyaz "Lehena eta gorengoa" esan nahi du). Urte gehien bizi izan zen Numenorreko erregea izan zen, 500 urte bizi izan zelarik. Bere ondorengoek, Gondor eta Arnor giza erresumak gobernatuko zituzten.

## Kanpo estekak
Serbiaren banaketa administratiboa

**Serbiaren banaketa administratiboa** 24 barrutitan eta Belgradoko Hirian egiten da. Barrutiak eta Belgradeko hiria, gainera, udalerritan banatzen dira. Serbiak 2 probintzia autonomo ditu: Voivodina, 7 probintzia eta 46 udalerritan, eta Kosovo eta Metohia. Kosovok independentzia aldarrikatu du baina oraindik orain ordezkatuta dago Nazio Batuen kudeaketarekin.

Kosovo eta Voivodina ez den beste guztiari Erdialdeko Serbia deitzen zaio, baina ez da benetako banaketa administratibo bat, beste bi probintziak bezala.

### Erdialdeko Serbia 
thumb|210px|Erdialdeko Serbiako barrutiak

### Vojvodina 
## Kanpo estekak
Bor barrutia

**Bor barrutia** (serbieraz: Борски округ, Borski okrug) Serbiako *okrug* edo barrutietako bat da. 146.551 biztanle ditu 3.507 kilometro koadrotan.

## Udalerriak 
Barrutiak lau udalerritan banatuta dago:
* Bor
* Kladovo
* Majdanpek
* Negotin

## Kanpo estekak
Shapley-Shubik adierazle

**Shapley-Shubik adierazlea** erabakiak botuz hartu behar diren egoeretan, talde bakoitzaren erabaki boterea neurtzen saiatzen den adierazlea da, botu proportzioetatik abiatuz. Politikan erabiltzen da, legebiltzar edo udaletako talde politikoen indarrak neurtzeko, botu proportzio hutsak taldearen indarra ez baitu askotan egoki neurtzen. Lloyd Shapley eta Martin Shubik ekonomilari eta matematikariek asmatu zuten 1954. urtean.

Talde bati dagokion Shapley-Shubik adierazlea botu sekuentzia posible guztietan taldeak gehiengoa dakarren sekuentzien proportzioa da. Zenbat eta handiagoa izan, taldearen erabaki boterea orduan eta handiagoa izango da.

Joko teorian erabiltzen den Shapley-en balioan oinarritzen da, botu egoerak (legebiltzarretan, enpresetako administrazo kontseiluetan, ...) n jokalariko joko moduan azal baitaitezke.

## Adibidea 
Demagun udal batean hau dela talde ezberdinen zinegotzi kopurua:

 A:3  B:2  C:1  D:1

Gehiengoa, erraz kalkula daitekeen bezala, 4 botuz lortzen da.

Botu sekuentzia guztien zerrenda idatzi eta ondoren, sekuentziak azaltzen duen botu ordenean botuen gehiengoa ematen duen taldea nabarmendu behar da:

A erabakiorra da 24 sekuentzietatik 12tan. Beraz, dagokion botere adierazlea 12/24=%50 da. Halaber, beste guztiek %16ko botere adierazlea dute.

Emaitzak interpretatzeko orduan, esan behar da gehiengoa ematen duten koalizioak emateko orduan B, C eta D taldeek indar edo botere berdina dutela, harrigarria bada ere, Bk 3 botu eta Ck eta Dk botu bana baitute. Adibide hoentan ikus daitekeen bezala, botu kopuruak ez du askotan adierazten talde bakoitzak duen indarra.

## Kanpo estekak
Banzhaf-en adierazle

**Banzhaf-en botere adierazlea** talde batek botu bidez hartzen diren erabakitzeko egoeretan erabiltzen den botere adierazlea da da. Politikan erabili ohi da adierazle hau, talde politikoen indarra bere mende dituzten botu kopuruek baino hobeto adierazten baitu.

Banzhaf-en adierazlea kalkulatzeko, koalizio irabazle guztien zerrenda eman behar da eta hauetako bakoitzean **erabakior** diren talde guztiak ezartzen dira. Koalizio irabazle batean, **talde erabakiorrak** bere boturik gabe koalizioa irabazle suertatuko ez litzatekeela eragiten dutenak dira. Talde bati dagokion Banzhaf-en adierazlea, koalizio irabazle guztietan talde guztiak erabakiorrak diren aldi guztietatik, taldea erabakiorra den aldi kopuru erlatiboa da.

## Adibidea 
Udal batean talde ezberdinek duten botu kopuruak azaltzen dira jarraian:

 A:4 B:3 C:2 D:1

Gehiengoa 6 botuz lortzen da.

Koalizio irabazleak, bakoitzean talde erabakiorrak azpimarratzen direlarik, hauek dira:

AB, AC, ABC, ABD, ACD, BCD, ABCD

12 egoera erabakiorretatik, Ari 5, Bri 3, Cri beste 3 eta Dri bakarra dagozkie. Beraz, Banzhaf-en adierazleak 5/12=%42, %25, %25 eta %8 dira hurrenez hurren. Aipagarria da B eta C taldeek botu kopuru ezberdina eduki arren, botere berdina dutela adierazleak emandako emaitzen arabera, botu kopurua boterearen adierazgarri ez delako seinale.

## Kanpo estekak
Collines

**Collines** Beningo erdialdeko departamendua da. Ekialdean Nigeriarekin du muga, iparraldean Donga eta Borgou departamenduekin, mendebaldean Togorekin, eta hegoaldean Plateau eta Zou departamenduekin. 13.931 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2013an 717.477 biztanle zituen. Dassa-Zoumè da hiriburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Braničevo barrutia

**Braničevo barrutia** (serbieraz: Браничевски округ, *Braničevski okrug*) Serbiako *okrug* edo barrutietako bat da. 200.503 biztanle ditu 3.865 kilometro koadrotan.

## Udalerriak 
Barrutiak udalerri hauetan banatuta dago:
* Veliko Gradište
* Požarevac
* Golubac
* Malo Crniće
* Žabari
* Petrovac
* Kučevo
* Žagubica

## Kanpo estekak
Metadona

**Metadona** 1937an Alemanian sortutako opioide sintetikoa da. Gaur egun pilulen bitartez komertzializatzen da. Bere historian zehar, botika gizatxar bezala erabili zen, baita botika probidentzial gisa ere.

## Eraginak 
Metadonak begi ninien uzkurtzea sortzen du, arnas beheraldia, bradikardia, erlaxazio muskularra, hormona antidiuretikoaren askapena, idorreria, gorputzeko tenperaturaren igoera eta odolean glukosaren bilketa.

Periodo luzeetan hartuz eta gero, pisuaren igoera eta moteldura sortu dezake. Bere efektuak irauten dute bere erabilera errepikatu ondoren; dosi bat hartu eta 24 ordu ondoren nabaritzen dira begi ninien uzkurtzea eta arnas beheraldia. Ez dira aurkitu aldaketa genetikoak metadona hartzeagatik, baina heroina eta kokaina kasuetan gertatzen den bezala, haurdunaldian maiz kontsumitzen duten emakumeen seme-alabak pisu gutxiagoarekin eta meheak jaiotzen dira.

## Arazoak 
Metadona mina txikitzeko edota heroinaren dependentziaren kontra erabiltzen den narkotiko bat da. Askotan heroinaren kontrako tratamenduetan erabiltzean, heroinaren adikzioa kentzen da, baino metadonaren adikzioa heroinarena baino askoz altuagoa suertatzen da. Arazo hau, heroinaren adikzioa kentzeko metadona hartzen duzunean sortzen da, lehenengo ondo doa tratamendua, baino heroina gero eta gehiago behar duzun heinean, metadona gehiago kontsumitu behar duzu, eta ondorioz adikzio oso altua sortzen da. Metadonaren dosia altuago bihurtzen bada, gaindosi kasu bat eman daiteke, arazo oso komun bat heroina kontsumitzaileen artean. Honen kausa hurrengoa da: heroinaren adikzioa kentzeko organismoak metadonaren beharra behar du, eta adikzio hau kendu eta gero organismoak metadonaren eraginari ohitzen da eta ondorioz honi adikzioa sortzen da.

## Kanpo estekak
AW algoritmo

**AW (Adjusted Winner) algoritmoa** bi pertsona edo alderen arteko banaketarako jardunbidea da, ondasun zatigarriei buruz. Bere helburua banaketa ahalik eta modu bidezkoenean egitea da, berdintasunez eta bekaizkeria baztertuz, eta efizientzia maximotuz. Bikote banaketen ondoren sortzen diren gatazka ekonomikoetan erabili izan da. Steven Brams and Alan Taylor ekonomilariek garatu zuten 1996. urtean, *Fair Division: From Cake-Cutting to Dispute Resolution* liburuan.

## Adibidea 
Bi pertsonek, A eta B, ondoko taulan azaltzen diren ondasunak banatu behar dituzte. AW algoritmoa hasteko, puntu kopuru bat, 100 kasu honetan, ondasun ezberdinen artean esleitzeko esaten zaie, beren balorazio subjektibo eta pertsonalen arabera:

Ondasun bakoitza puntu gehien eman dizkion pertsonari esleitzen zaio. Honela, A pertsonak 1. eta 3. ondasunak eta B pertsonak 2. eta 5. ondasunak jasoko ditu hurrenez hurren. Horrela A eta B pertsonek 60 eta 45 puntuko balioa duten ondasunak jasoko dituzte hurrenez hurren.

15 puntuko aldea bien artean eta horregatik 4. ondasuna b pertsonari esleitzen zaio. Hala ere, 5 puntuko aldea dago oraindik bien artean. Ezberdintasuna ezabatzeko, erlatiboki balorazio gertuenak dituen ondasuna aukeratzen da:

* 1. ondasuna: 45/35=1.29
* 2. ondasuna: 15/10=1.5

1. ondasuna da balorazio anztekoenak dituena, beraz bera aukeratzen da berdintasuna lortzeko. Zatiketa ezinbestekoa denez, berdintasunerako ekuazio hau planteatzen da:

: 55 + 35*p = 15 + 45*(1-p) => p = 1/16

Eta horrela A pertsonari 1. onadasunaren bat hamaseiren emango zaio, Bri gainerakoa emango zaiolarik. Horrela pertsona bakoitzak 57 3/16 puntu jasoko ditu (harrigarria bada ere, intuizioz 50 puntu jasota ados egon beharko liratekeelako bi pertsonak).

## Kanpo estekak
Goodman eta Kruskalen lambda

Estatistikan, **Goodman eta Kruskalen lambda**, **λ** hizki grekoaz irudikatzen dena, kontingentzia taula bateko bi atributu edo aldagai kualitatibo artean dagoen asoziazio edo loturaren sendotasunerako neurria da. Aldagai kuantitatiboetarako ere eman daiteke, dagozkion datuak kontingentzia taula batean ezarri badira. Aurreikuspen errorearen murrizketan oinarritzen den asoziazio neurrietako bat da.

## Kalkulua 
Lambda kalkulatzeko, bi aldagaietako bat aldagai independentetzat eta bestea mendeko aldagaitzat hartu, mendeko aldagaiari buruz aurreikuspen bat egin eta aurreikuspen horretan sortutako errore kopurua kalkulatzen da.

Halaber, aurreikuspenak egin eta dagozkion erroreak zenbatu behar dira, baina aldagai independentearen kategoria bakoitzeko.

Aldagai independentea kontuan hartu gabe eta kontuan harturik sortutako errore kopuruak erkatu behar dira jarraian. Aldagai independentea kontuan harturik errore kopuru berdina edo txikiagoa sortzen denez, horrela murrizten den errore kopurua kalkulatu eta modu erlatiboan ematen da. Errore kopuruaren murrizketa erlatibo hau da lambda.

## Adibidea 
Kontingentzia taula honetan, ikasle ezberdinek matematika froga bat gainditu duten edo ez azaltzen da, sexuaren arabera:

Aldagai independente bat izatekotan, sexua izango da.

Sexua kontuan hartu gabe, ikasle batek froga gainditu egin duela aurreikusiko behar da, gehiago baitira gainditu dutenak gainditu ez dutenak baino. Baina aurreikuspen honetan 120 errore sortuko dira, gainditu ez dutenetan bana.

Ondoren, sexua kontuan harturik egin behar da aurreikuspena. Ikaslea gizonezkoa bada, gainditu egingo duela aurreikusi behar da. Ondorioz, 40 errore sortzen dira. Ikaslea emakumezkoa bada, ez duela gainditu aurreikusi eta 60 errore sortzen dira.

Guztira, sexua kontuan harturik, 40+60=100 errore sortzen dira. Sexua kontuan hartu gabe baino 120-100=20 errore gutxiago. Errorearen murrizketa erlatiboa 20/120=%16.66koa da. Beraz, **λ=%16.66**.

## Interpretazioa 
Egoera bakoitza aztertu behar bada ere, antzeko ikerketak kontuan hartuz besteak beste, esan daiteke lambda %30 baino txikiagoa denean, asoziazioa bi atributuen artean ahula dela. 0.3-0.6 tartean ertaina izango da eta 0.6tik gora sendoa dela esan daiteke.

Dena den, aipatu behar da lambdak ez duela beti antzematen asoziazioa, hau sendoa den egoeretan ere. Adibidez:

Kontingentzia taula honetan, lambda 0 da, asoziazio maila nabarmena bada ere.

## Kanpo estekak
About Time

***About Time***, Pennywise talde Kaliforniarraren estudioko hirugarren diska da. Diska, 1995eko Ekainaren 13an kaleratu zuen Epitaph Records zigiluak. Honez gain, Pennywiseko hasierako formazioak grabatu zuen azken diska izan zen, Jason Thirskek, 1996ko Uztailaren 29an bere buruaz beste egin zuen eta.

## Abestien zerrenda 
# Peaceful Day – 2:52
# Waste of Time – 2:18
# Perfect People – 3:04
# Every Single Day – 2:39
# Searching – 2:55
# Not Far Away – 2:52
# Freebase – 2:41
# It's What You Do with It – 2:25
# Try – 2:32
# Same Old Story – 2:42
# I Won't Have It – 2:30
# Killing Time – 2:37

## Taldekideak 
* Byron McMackin - Bateria
* Fletcher Dragge - Gitarra
* Jim Lindberg - Ahotsa
* Jason Thirsk - bajua

## Kanpo estekak
Unknown Road

***Unknown Road***, Pennywise taldearen estudioko bigarren diska da eta Epitaph Records zigiluak 1993an kaleratu zuen.

## Abestien zerrenda 
# Unknown Road – 2:46
# Homesick – 2:17
# Time To Burn – 2:19
# It's Up To Me – 3:16
# You Can Demand – 2:17
# Nothing – 2:33
# Vices – 2:03
# City Is Burning – 2:12
# Dying To Know – 3:04
# Tester – 3:14
# Try To Conform – 2:40
# Give And Get – 2:01
# Clear Your Head – 15:44

## Taldekideak 
* Jason Thirsk – Bajua
* Byron McMackin – Bateria
* Fletcher Dragge – Gitarra
* Jim Lindberg – Ahotsa

## Kanpo estekak
Straight Ahead

***Straight Ahead***, Pennywise taldearen estudioko bostgarren diska da eta 1999ko Ekainaren 1ean Epitaph Records zigiluak kaleratu zuen.

## Abestien zerrenda 
# Greed – 3:15
# My Own Country – 2:36
# Can't Believe It – 1:57
# Victim of Reality – 2:28
# Might Be a Dream – 2:43
# Still Can Be Great – 2:52
# Straight Ahead – 2:41
# My Own Way – 2:52
# One Voice – 2:46
# Alien – 4:07
# Watch Me as I Fall – 2:10
# Just for You – 2:28
# Can't Take Anymore – 3:15
# American Dream – 2:57
# Need More – 2:56
# Never Know – 2:42
# Badge of Pride – 3:35
# Down Under - 2:28 (Australiako edizioan kaleratu zen kantu extra)

## Taldekideak 
* Jim Lindberg - Ahotsa
* Fletcher Dragge - Gitarra
* Randy Bradbury - Bajua
* Byron McMackin - Bateria

## Kanpo estekak
Neorromaniko

thumb|200px|Marsellako katedrala.

**Neorromanikoa** arkitektura estilo bat da, XIX. mendeko arkitektura historizistaren barnean agertzen dena, estilo erromanikoaren berrinterpretazioan oinarritua dagoena.

Hona hemen neorromanikoaren adibide batzuk:

* Marseillako katedrala (Marsella, Frantzia)
* Covadongako Santa Maria la Real basilika (Asturias, Espainia)
* Medellingo katedral metropoliarra (Medellin, Kolonbia)

###  
## Kanpo estekak
Negu Gorriak (diskoa)

***Negu Gorriak***, Negu Gorriak taldearen lehen diskoa da, Lp formatuan kaleratu zuena.1990eko ekainean argitaratu zuen Oihuka diskoetxeak. Abesti guztiak, Negu Gorriak taldearenak dira *Bide baten bila* abestia izan ezik. Abesti hau, Rich Kids on Lsd taldearen moldaketa bat da. Honez gain, *Nahi duzuena (Milenioa II)* abestiaren letra Xabier Montoiarena da.

Muguruzatarren proiektu berriaren sekretua erabatekoa izan zen. Ez zuten kontzerturik ematen eta ez zuten deus esan disko berriari buruz. Lehenengo «aurkezpena» 1990eko maiatzaren 4an Parisera Public Enemy ikustera zihoan autobus batean egin zuten

Kritikariek ideia onak zituen sarbide-albumtzat jo zuten, gero hobetuak izango zirenak.

Bi *single*ak atera zituzten albuma saltzeko: hurrenez hurren ekainean eta abenduan argitaraturiko *«Radio Rahim»* eta *«Bertso-Hop»*.

Hala ere, 1996an, Esan Ozenki zigiluak berriz argitaratu zuen, oraingoan cd formatuan eta Mikel Laboa kantariaren *Gaberako aterbea* bertsioa gehituz. Abesti hau, Txerokee, Mikel Laboaren Kantak CD bilduman kaleratua izan zen lehenagotik 1990ean.

## Abestien zerrenda 
# Esan ozenki
# Irakatsi ziguten historia
# NG dator
# Azken tangoa
# Nahi duzuena (Milenioa II)
# Amodiozko kanta
# Bertso-Hop
# Radio Rahim
# Seinalea
# Nire bizitza osoa
# Malkoak
# Napartheid
# Raggamuffin jaia
# Bide baten bila
# Gaberako aterbea (1996ko berrargitarapenean gehitu zuten abestia)

## Taldekideak 
* Fermin Muguruza - Ahotsa.
* Kaki Arkarazo - Gitarra, ahotsa eta teknikaria.
* Iñigo Muguruza - Gitarra eta ahotsa.

Bateria eta baxua grabatzeko, erritmo kaxa bat eta sampler batzuk erabili zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gure Jarrera

***Gure Jarrera***, Negu Gorriak taldearen estudioko bigarren diskoa da eta 1991ean kaleratua izan zen. Disko hau, taldearen historian oso garrantzitsua izan zen bi arrazoiengatik. Lehena, hiru partaide izatetik, bostera pasa zirelako, Mikel Abrego (BAP!!) eta Mikel Kazalis (Anestesia) musikariak gehitu baitziren eta bigarrena, beraien zigilu diskografiko propioa (Esan Ozenki) estreinatu zutelako.

Diskoaren grabaketan, beste musikari batzuen laguntza ere izan zuten. Eneko Abregok adibidez, "Ez dezagun sal" kantuak koroak sartu zituen eta Jon Maia Bertsolariak, "Lehenbiziko bala", "Ez dezagun sal", "Zipaioen Matxinada", "NG, geurea da garaipena" eta "Gora herria" abestietan letren sorkuntzan lagundu zuen.

Musika kritikarien harrera positiboa izan zen. *El País* edo *Diario 16* (urteko bost album onenen artean sailkatu zuena) espainiar egunkariek eta *Rockdelux* aldizkariak (urteko diskorik onen izendatu zuena) albuma goraipatu zuten taldearen ibilbidean.

1993ko maiatzean, Guardia Zibileko Teniente-Koronela zen Enrique Rodriguez Galindok taldea eta Angel Katarain soinu teknikaria salatu zituen "Ustelkeria" abestiagatik. Bertan, Negu Gorriak taldeak Galindo droga kontuengatik salatu zuen. Hasiera batean, taldea 15 milioi pezeta (90.000 euro) ordaintzera kondenatu zuten. Honez gain, abesti hau zuzenean jotzera edota edizio berriren batean sartzea debekatu zioten. Hala ere, 2000. urteko ekainaren 7an, Espainiako Auzitegi Gorenak taldea absolbitu egin zuen.

## Abestien zerrenda 
# *Sarrera
# *Lehenbiziko bala
# *Ez dezagun sal
# *NG badoa
# *Bisitari iraultzailea
# *Itxafero mekanikoa
# *Zipaioen matxinada
# *Begipuntuaren xedea
# *Buru garbiketa
# *Song number one
# *NG, geurea da garaipena
# *Beste kolpe bat
# *Ustelkeria
# *B.S.O.
# *Azkena
# *Euskal Herri nerea
# *Epilogoa (Gora Herria)

Negu Gorriak taldeak abesti guztiak moldatu zituen, «Song number one» (Fugazi) eta «Buru Garbiketa» (bertsoak) izan ezik. «Sarrera», «NG Badoa», «Itxaferro mekanikoa», «Beste kolpe bat» eta «Euskal herri nerea» abestiek The Meters, James Brown, Sly & The Family Stone, Linton Kwesi Johnson, Luis Mariano edo Antón Reixaren *samplerak* zituzten.

Negu Gorriak taldeak hitz guztiak idatzi zituen, honako hauek izan ezik:
* «Azkena», Xabier Montoiaren «Aitorpena» poema (*Narraztien Mintzoa'', Susa, 1988)
* «Buru garbiketa», bertsoak.
* Jon Maiak «Lehenbiziko bala», «Ez dezagun sal», «Zipaioen matxinada», «NG, geurea da garaipena» eta «Gora Herria» abestien hitzetan parte hartu zuen.

## Taldekideak 
* Fermin Muguruza - Ahotsa
* Iñigo Muguruza- Gitarra eta ahotsa
* Kaki Arkarazo - Gitarra eta ahotsa
* Mikel Kazalis - Bajua eta ahotsa
* Mikel Abrego - Bateria

**Laguntzaileak**
* Angel Katarain: programazioak.
* Jon Maia: «Lehenbiziko bala», «Ez dezagun sal», «Zipaioen Matxinada», «NG, geurea da garaipena» eta «Gora herria» abestietan bertsoak.
* Eneko «Bap!!»: «Ez dezagun sal» abestian koroak

## Teknikariak 
* Kaki Arkarazo: soinu-teknikaria.
* Jesús Suinaga: soinu-teknikaria.
* Negu Gorriak: ekoizlea.
* Manolo Gil: diseinua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maliuta Skuratov

**Grigori Lukianovitx Skuratov-Belski** (†1573ko urtarrilak 1) (errusieraz Григо́рий Лукья́нович Скура́тов-Бе́льский), **Maliuta Skuratov** (Малю́та Скура́тов) bezala ezagunagoa , Ivan IV.a Errusiakoa Izugarriaren erregealdian Oprichninako liderrik gorrotatuenetariko bat izan zen.

## Historia 
Maljutak, garrantzia, 1569an hartu zuen, Ivan Izugarriaren lehengusu bakarra eta tronurako balizko hautagaia zen Vladimir de Staritsaren prozesu eta exekuzioan parte hartu izanagatik. 1569ko abenduan, Moskuko metropoliar ohi bat zen Felipe II.a ito zuen tsarraren aginduz, Oprichnina kritikatzeagatik.

1570eko urtarrilean, Skuratovek, Novgoroden aurkako zigor espedizio bat bidali zuen, traizio egitearen susmagarri ziren milaka hiritar hilez. 1571n, Skuratov, errusiar armadak Devlet I.a Giray kan bezala zuen Krimeako khanerriarenaren aurka porrot egin izanaren arrazoiak ikertzeaz arduratu zen.

Maljuta Skuratov, Paide herriaren setioan hil zuten, Livoniako gerran, 1573an. Bere aitaren hilobitik gertu lurperatuta dago, Jose-Volokolamsk Monasterioan.

Skuratoven alabetako bat, Maria Grigorievna, Boris Godunovekin ezkondu zen. Bere beste alaba, Mikhail Skopin-Shuiski pozoitu zuena, honen anaia zen Dmitri Ivanovitx Skopin-Shuiski printzearekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belekthor I.a

**Belekthor I.a**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko hamabosgarren seneskal erregeordea da. Bere izena, sindarinezkoa da eta "Arrano Boteretsua" bezala itzul daiteke.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2545. urtean jaio zen, Minas Tirithen, eta Hurin II.aren seme eta oinordekoa izan zen. Bere aitaren oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2628. urtean.

Bere erregealdian, Gondorreko ekialde eta hegoaldeko mugetako gerrak ez ziren amaitu.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2655. urtean hil zen, 27 urteko gobernualdia eta 110 urteko bizitza izan ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Orodreth Gondorrekoa izan zen.
Anfetamina

**Anfetamina** eta bere familiako beste droga batzuk, hala nola metanfetamina, burmuinean norepinefrina, serotonina eta dopaminaren mailak igotzen dituzten drogak dira.

Anfetamina errumaniar kimikari Lazăr Edeleanuk sintetizatu zuen lehen aldiz Berlinen 1887an, eta fenilisopropilamina deitu zion. 1920an hasi zen erabiltzen medikuntzan, baina batez ere militarrentzat. Droga hartzearen helburua forma hobean egotea eta nekea arintzea zen. 1970. urtean erabiltzen hasi zen baita ere odol-presioa murrizteko.

Anfetaminaren eratorria den metanfetamina 1938an sortu zen, eta metilfenidatoa 1958an.
Anfetamina oralki konsumitzen da eta 30 eta 60 minutu tartean egiten du eragin. 10 ordu pasa ondoren jatorrizko egoerara bueltatzen da, 6 eta 8 ordu bitartan egiten baitu efektu gehiena.

Droga hau, *speed* edo *anfeta* izenekin ere ezaguna da.

## Ikus, gainera 
* Metanfetamina

## Kanpo estekak
McNemar-en test

Estatistikan, **Mcnemar-en testa** hipotesi kontraste ez parametrikoa da, datu dependenteko 2*2 kontigentzia tauletan bi aldagai koalitatiboetako bazter maiztasunak berdinak diren erabakitzeko. Quinn McNemar estatistikariak asmatu zuen 1947. urtean. Eskuarki, medikuntzan, psikologian eta biologian erabiltzen da, banako jakin batzuetarako tratamendu bat *aurretik* eta *ondoren* emaitza berdinak ematen ote dituen erabakitzeko.

Adibidez, auto gidari jakin batzuen gainean azken urtebetean istripuren bat izan duten edo ez jaso da. Segurtasunerako ikastaro bat jaso ondoren, gidari berdinei hurrengo urtean istripuren bat izan duten edo ez ere jaso da. Emaitzak kontingentzia taula honetan azaltzen dira:

Ikastaroak nolabaiteko eragina izan duen erabakitzeko, McNemar-en testak **b** eta **c** maiztasunetan oinarritzen da. Estatistiko hau kalkulatzen da:

:	\hat{\Chi}^2 = \frac{(\left| b-c \right|-0,5)^2}{b+c}

0.5eko faktorea jarraitasun zuzenketa egiteko sartzen da eta banako kopurua 30 baino txikiagoa denean erabiltzen da.

Erabilitako estatistikoa khi-karratu banaketaren arabera banatzen da, *aurretik* eta *ondoren* ezberdintasunik ez dagoela hipotesi nuluaren pean:

:\hat{\Chi}^2  \sim \Chi^2_1

Hipotesi nulua **b** eta **c** nabarmen ezberdinak direnean baztertuko da. Zehatzago, aukeratu ohi den adierazgarritasun maila %5 izanik, hipotesi nulua ukatzen da hau betetzen denean:

:\hat{\Chi}^2  > \Chi^2_{1,0.05}

## Kanpo estekak
Lagwagon

***Lagwagon*** Kalifornian (AEB) sortutako punk rock eta hardcore taldea da.

## Taldekideak 
* Joey Cape - ahotsa
* Chris Flippin - gitarra
* Chris Rest - gitarra
* Jesse Buglione - baxua
* Dave Raun - bateria

### Lehenagoko taldekideak 
* Shawn Dewey - gitarra (1990-1997)
* Derrick Plourde (†) - bateria (1990-1997)
* Ken Stringfellow - gitarra (1997)

## Historia 
Taldea 1989an sortu zen, *Section 8* izenaz. 1992ko urtarrilean *Duh* lehen diskoa kaleratu zuten *Fat Wreck Chords* zigiluaren laguntzaz, zigilu horren lehena eta handik bi urtera, *Trashed* LPa. Bertan, beren lehen bideoklipa izan zenaren kanta sartu zuten, *Island of Shame*. Hasiera batean, ez zuten bideo hori egin nahi, garestia zelako eta MTV musika katean agertu nahi ez zutelako, baina lagun batek gastu guztiak ordaindu zizkien.

1995ean, *Hoss* disko arrakastatsua kaleratu zuten. 1997an, Derrick Plourdek eta Shawn Deweyk taldea utzi eta haien partez, Dave Raun (*RKL*ko bateria-jotzaile ohia) eta Ken Stringfellow (*The Posies*ko baxua) sartu ziren. Urte berean, *Doble Plaidinum* diskoa kaleratu zuten. Horrez gain, 1997 eta 1998 urteak biran eman zituzten AEBan eta Europan. 1998ko azaroan, ''Let's Talk about Feelings* diskoa kaleratu zuten.

1999 eta 2000ko urteak oso gogorrak izan ziren, banandu ote zirelako zurrumurruak zabaldu egin ziren eta. Urte horietan, ordea, *Let's Talk about Leftovers* diskoa kaleratu zuten, argitaratu gabeko kantekin. 2003an, eta geldiune txiki baten ondoren, *Blaze* diskoa kaleratu zuten.

2005eko azaroaren 1ean, *Resolve* diskoa argitaratu zuen Derrick Plourd hasierako bateria-jotzailearekin. Derrickek bere buruaz beste egin zuen urte berean.

2008an, *I Think My Older Brother Used to Listen Lagwagon* EPa kaleratu zuten.

## Diskografia 
* *Duh* (*Fat Wreck Chords*, 1992)
* *Trashed* (*Fat Wreck Chords*, 1994)
* *Hoss* (*Fat Wreck Chords*, 1995)
* *Double Plaidinum* (*Fat Wreck Chords*, 1997)
* *Let's Talk about Feelings* (*Fat Wreck Chords*, 1998)
* *A Feedbag of Truckstop Poetry* (*Fat Wreck Chords*, 1999). EPa
* *Let's Talk about Leftovers* (*Fat Wreck Chords*, 2000)
* *Blaze* (*Fat Wreck Chords*, 2003)
* *Live in a Dive* (*Fat Wreck Chords*, 2005)
* *Resolve* (*Fat Wreck Chords*, 2005)
* *I Think My Older Brother Used to Listen to Lagwagon* (*Fat Wreck Chords'', 2008). EPa
## Kanpo estekak 
*  Lagwagon taldearen webgune ofiziala
Gosearen hilarria

thumb|200px|Gosearen hilarria
**Gosearen hilarria**, Goi Egiptoko Asuandik gertu dagoen Sehel uhartearen hegoaldeko muturreko harri azaleratze baten goikaldeko harkaitzetako baten ekialdeko aurpegian grabatutako hogeitamabi zutabetan idatzitako testu bat da.

1889an aurkitu zuen Charles Wilbourrek eta Brugschek eta Pleytek 1891n, De Morganek 1894an, Sethek 1901ean, Barguetek 1953an eta Miriam Lichteimek 1973an itzuli zuten.

Testua, Egiptoko III. dinastiako faraoi ospetsua izan zen Djoserren erregealdiaren 18. urtean datatua dago, hilarria, askoz beranduago, ptolomeotar dinastiaren garaian grabatua izan zen arren. Erregeak, Niloren urak, zelaiak ureztatzeko hainako mailara iristen ez zirelako herrialdeak jasan zuen goseteagatik zuen ardura kontatzen du. Faraoiak, Imhotepi deitu zion, eta halako nahigabea zergatik gertatzen zen galdetu zion. Eta honek, gosetearen amaiera, "Niloren iturrien jauna" zen Jnum jainkoari erregutzeko aholkatu zion. Hortik hain urruti grabatu izana.

Hilarriak, honako arlo hauek lantzen ditu: Gosetearen deskribapena, Hermopoliseko liburutegira bisita, Imhotepen ezagutarazteak, Djoserren kantuak eta errege dekretu bat. Seigarrena eta hogeitabigarren zutabeen artean daudenetan, eraikuntza moduei buruz hitz egiten da, hamaikagarrenetik hamazortzigarrenera, Imhotepek, Elefantinako harkaitz eta mineral ezberdinak deskribatzen ditu, eta, hamazortzigarrenetik hogeigarrenerarte, erregearen ametsa deskribatzen da.

## Kanpo estekak
Espeusipo

**Espeusipo** (;  – K.a. 339/8) greziar filosofo bat zen, Eurimedonte Mirrinosekoa eta Potoneren semea eta Platonen iloba, Potoneren aldetik. Atenasen jaio zen K.a. 393an, eta, gutxi gora-behera, K.a. 339an hil zen.

Bere osaba zen Platonen ondorengoa izan zen Atenaseko Akademiaren zuzendaritzan, postu hau K.a. 357an hartu zuelarik. Bere lanari buruz, txatalezko bertsio batzuk baino ez dira mantentzen.

Aristotelesen arabera, Pitagorasen zenbakien teoria erreferentzia bezala utzi zuen, baita ideien teoria edo ideien mundua ere.

## Bibliografia 
* Agirre, Javier (2008): "Antzinako Akademia" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 

## Kanpo loturak
Eurimedonte Mirrinosekoa

**Eurimedonte Mirrinosekoa** (), Espeusipo filosofo greziarraren aita izan zen. Potonerekin ezkondu zen, Atenaseko Akademiaren sortzaile izan zen Platonen arrebarekin.

Eurimedonte, Mirrinosen jaio zen, Atenasetik hego-mendebaldera dagoen herri batean. Noiz jaio eta noiz hil zen ez da ezagutzen.
Potone

**Potone** (, *Pōtōnē*; K.a. 427 baino lehenago jaioa) Ariston eta Periktioneren alaba eta Atenaseko Akademiaren sortzaile izan zen Platon filosofo ospetsuaren arreba nagusia izan zen. Esan bezala, Periktione zen bere ama, eta Kolitusen jaio zen, Atenasetik kanpoaldera. Eurimedonte Mirrinosekoarekin ezkondu zen, eta, honekin, Espeusipo filosofo ospetsua eta alaba bat izan zuen.
Ariston (Atenastarra)

**Ariston Kolituskoa** (;  †), Atenasko Akademia sortu zuen Platon (hasieran Aristokles deitua) filosofo greziarraren aita zen. Elezaharrak dioenez, Atenaseko antzinako erregeen ondorengoa zen. Ariston, Platon oraindik ume txiki bat zenean hil zen, eta, filosofoaren ama, Periktione, ondoren, Pirilampesekin ezkondu zen, Perikles atenastar politikari ospetsuaren lagun bat.

Aristonek, Periktionerekin, beste hiru seme-alaba izan zituen:

* Glaukon
* Adeimantus
* Potone
Periktione

**Periktione** (), Platonen ama izan zen.

Sudak, Potone ere deitzen du, Platonen arreba baten izena zena. Periktione, Diogenes Laertzioren arabera, Solon legegile ospetsuaren alaba zen, baina, Olimpiodor Tebaskoaren arabera, Kodrerena.

Ustez, filosofiari buruz idatzi zuen, baina bere izenaren egiletza duten bi lanak garai desberdinekoak dira, eta zaila da ziurtatzea haietakoren bat benetan Platonen amarena denik. *Emakumezkoen harmoniaz,* Kristo aurreko 300. urte ingurukoa da, eta joniar dialekto greziar batean dago idatzia. Beste lana, *Jakintzaz*, kristo aurreko 200. urte ingurukoa da, eta doriar dialektoan dago idatzia. Autore batzuek, beraz, nahiago dute Periktione I.a eta Periktione II.a autore bikoteaz hitz egitea.
Kodre

**Kodre** edo **Kodrus**, Vergiliusen garaiko olerkari erromatar bat izan zen, bere harrokeriagatik barregarri utzi zuena. *Theseus* tragedia idatzi zuen Kodrus izeneko olerkari bat, ziuraski pertsona bera zen.
Juan Perón

**Juan Domingo Perón** (Lobos, Buenos Aires, 1895eko urriaren 8a – Olivos, Buenos Aires, 1974ko uztailaren 1a) argentinar militar eta politikaria izan zen. Argentinako presidentea izan zen 1946–1955 eta 1973-1974 bitartean. Peronismoa sortu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ostean, argentinarrek Europako eta AEBetako merkatuetan sartzeko aukera izan zuten. Horrela, Argentinako ekonomiak loraldi bat izan zuen Peronen agintaldian.

Ezaguna da Peronen bigarren emazte María Eva Duarte Ibarguren euskal jatorrikoa zela. Izan ere, Peronek berak ere euskal jatorriko erroak zituen, birraitona Jean Dutey Dorre baigorriar gurasoen seme izan baitzen. Dorre, Ernautena edo Aintziburu deiturak agertzen dira haien genealogian.  
## Bizitza 
1943. urtean Edelmiro Julián Farrell agintera eraman zuen estatu kolpea bultzatu zuen, eta Lan ministro eta lehendakariorde izan zen haren agindupean. 1946an Errepublikako presidente aukeratu zuten, eta diktadura ezarri zuen elizaren, armadaren, ezkerreko alderdi batzuen eta eskuin nazionalistako batzuen laguntzaz. 1955ean erbestera joan behar izan zuen elizarekin eta armadarekin izandako arazoen ondorioz. 1973an peronistek irabazi zituzten hauteskundeak, eta berriro hautatu zuten Perón errepublikako presidente.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Juan Perón Institutua Jdperon.gov.ar

## Erreferentziak