open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jaba

[eskuinera|260px|thumb|Zawyet el-Aryaneko amaitu gabeko piramideko arraultza formako sarkofagoa. [1905eko argazkia]]
**Jaba** (Sedyes) (?), Egiptoko III. dinastiako laugarren faraoia izan zen (K.a. 2638).

Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, Mesokrisek, hamazazpi urteko erregealdia izan zuela aipatzen du. Turineko Errege Kanonean agertzen da *Hu(dyefa)* bezala. Abidoseko Errege Zerrendan **Sedyes** bezala agertzen da, baina Saqqarako Errege Zerrendan ez da agertzen.

Denbora labur batez bakarrik gobernatuko zuen, bere ondorengoa, Nebkara izan zelarik.

## Bere garaiko testigutzak 
*Piramide estratifikatua* ematen zaio, amaitu gabea, Zawyet el-Aryanen dagoena.

Faraoi honen izena, Zawyet el-Aryaneko harrizko pitxer batzuetan grabatua aurkitu da.

## Kanpo estekak 
* Jaba
Menkheperra

**Hemnechertepienamon-Menkheperra** edo soilik **Menkheperra**, Amonen Apaiz Goren izan zen Tebasen K.a. 1045etik K.a. 992 arte, Egiptoko XXI. dinastiaren garaian.

Pinediem I.a eta Henuitauyren seme bat da, bere kargua heredatu zuena bere anaiordearen apaizgotza laburraren ondoren. Oinordekotza, ondoren, bere ondorengoei pasako da. Isetemjeb III.a edo Isiemjeb III.arekin ezkondua, bere anaia Psusenes I.a faraoiaren alaba, lau seme-alaba ditu: Esmendes II.a edo Nesbanedied II.a, bere arreba Henuitauy II.arekin ezkonduko dena, eta Pinediem II.a, bere beste arreba Isetemjeb IV.a edo Isiemjeb IV.arekin ezkonduko dena.

Euren izena kartutxo batean idatzita duten Amonen Apaiz Gorenen zati da: Tronu izena: Hemnecher Tepieamon (Amonen Lehen Profeta), jaiotza izena: Menkheperra (Raren manifestazioa mantentzen da).

Amonen Apaiz Goren bezala, bere ondorengoa, bere seme Esmendes II.a izango da.

## Titulatura
Satrustegi II

**Satrustegi II** Nafarroako mendi bat da, Andiako mendilerroan, mendilerro honetako Satrustegiko zatian, Gaztelu, Txurregi eta Idoitxikirekin batera. 1139 metroko garaiera du.

## Abiapuntuak 
Satrustegiko tontorretarako abiapuntu bat, Ollo da, dagoen haranari izena ematen diona. Bide zabal bat igotzen da mendilerroaren tontorreraino daroan arrapalatik, Irañetako leporaino. Posible da askoz lehenago eskumatarantz desbideratzea, magal maldatsu eta zakarretik tontorreraino igotzeko.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Rostra

**Rostra**, Erromako foroan hizlarientzat eraikita zegoen tribuna bat izan zen.

## Rostra hitza 
**Rostra** *rostrum*, *-i* hitz latindarraren plurala da, literalki "karraskatzeko balio duena" esan nahi duena, ia beti, animalien aurpegi, moko edo ahoei erreferentzia eginez. Hedapenez, *rostrum*, moko formako objektu oro deitua izan zen.

* ontzi baten ezproia
* golde baten nabarra
* lanpara baten muturra
* mailu baten burua.

Nautikari dagokionez, *rostrum*a, gerra itsasontzien branka indartzen zuen brontzezko ezproi bat zen, ontzi etsaiak erasotzen zituena hondoratzeko, oso emaitza onak eman zituen arma.

## Erromako Foroko Rostra 
K.a. 338an, Errepublika garaian, Gaio Menio kontsula, volskoen ontzidiaren aurkako gudu batean sartua geratu zen, Antiumeko portuan, non garaipen handi eta erabakigarri bat lortu zuen. Kontsulak, etsaien ontzietako "rostrak" erauzarazi zituen, Erromara eraman eta Erromatar Foroko hizlarien tribunan jartzeko. Ordutik, tribuna hori, Rostra izena eman zitzaion, eta, hedapenez, izen hori eman zitzaien tribuna mota horiei. Jatorrian, tribuna honek, errepublikako garaiko foroa eta *comitium*aren artean egon behar zuen, orduan banatuak zeudenak, eta, beraz, hizlariak, bi albo horietatik entzunak izan zitezkeen.

K.a. 44an, Julio Zesarrek, gaur egun foroan duen kokapenera eraman zuen. Tribunaren ondoan, Augustok eraikitako *miliarium aureum*a, inperioko galtzada guztien ustezko abiapuntua zena, Saturnoren tenpluarekin muga egiten duen aldetik dagoena, eta *umbilicus urbis*-a, tribunaren iparraldeko muturrean, beranduagokoa.

Foroaren beste muturrean eta Zesarren Tenpluaren podioko zati delarik, bigarren tribuna bat zegoen, *rostra divi Iuli*ak, Aktiumeko guduan preso hartutako egiptoar itsasontzien ezproiekin apainduak.

Hirugarren tribuna bat, uste denez, Kastor eta Polluxen tenpluaren aurrean zegoen, iturriek, *Rostra tria*k aipatzen baitituzte.

## Hitz honetatik datozen lokuzioak 
* *In rostra ascendere* tribunara igotzea
* *Aliquem pro rostris laudere* pertsona bat jende aurrean laudorioztatu
* *Rostra movere* herria astindu herri batzarraren tribunatik edo forokotik.

## Kanpo estekak
Baefra

**Baefra**, **Baka** edo **Bakara** ere deitua, Egiptoko IV. dinastiako faraoi bat izan zen. Bere erregealdia, K.a. 2521etik K.a. 2514 arte hedatu zen. (von Beckerath).

Manetonek, Baefrari buruz, edo, berak idatzi zuen bezala, **Bikeris**i buruz, Ratoisesen ondorengo eta Seberkeresen aurrekoa izan zela idatzi zuen, Sexto Julio Afrikanoren arabera Sinzeloren bertsioan, eta 22 urteko erregealdia izan zuela. Eusebio Zesareakoak ez du aipatzen, errege hauei dagokienez, garrantzizko gertaerarik ez dela geratu esanez.

Ia ez dago errege honi buruzko informaziorik, eta, uste denez, bere erregealdia nahiko laburra izan zen, urte bete baino gutxiagokoa. Keops eta Meririten ustezko semea. Bere anaiak, Dyedefra, Kefren eta Dyedefhor izango lirateke, Wadi Hammamateko harkaitz batean dagoen inskripzio batek, Inperio Berriaren erdialde inguruan datatua dagoena, aipatzen ditu eta Baefra, Kefrenen ondorengo bezala adierazten du.
thumb|260px|Zawyet el-Aryaneko amaitu gabeko piramidea
## Bere garaiko eraikuntzak 
Zawyet el-Aryaneko amaitu gabeko piramidea ematen zaio, 200 metroko luzera duen oinarri karratuzkoa proiektatuz.

Hasierako lanak baino ez ziren egin, zanga zulatu handi bat geratuz, 106 metroko luzera eta sei metroko zabalera duena, arrapalan jaisten dena, eta hogei metro baino gehiagoko sakoneran, estali gabeko laukiluze formako gune batean amaitzen dena, 43 tonararteko granito lauzekin zolatua, non, Bersantik, 1900ean, ez ohiko formako granitozko sarkofago bat aurkitu zuen, arraultza formakoa, eta, estalkia itxia zegoen arren, irekitzerakoan, barnea hutsik aurkitu zen.
Bixkek

**Bixkek** (errusieraz eta kirgizeraz *Бишкек*) Kirgizistango hiririk handiena eta hiriburua da. Gainera, Txui eskualdeko hiriburu administratiboa ere da. Herrialdearen iparraldean dago, Kazakhstango mugatik hurbil. 1.059.137 biztanle zituen 2021ean.

## Historia 
1878an sortu zuten errusiarrek *Pixpek* (Пишпек) izeneko gotorleku gisa eta 1926 eta 1991 bitartean *Frunze* (Фрунзе) izena eduki zuen, Mikhail Frunze militar boltxebikearen omenez. Izena kirgizen nazio edaria egiteko erabiltzen den tresnatik dator.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
*  Almaty
*  Qazvin
*  Colorado Springs
*  Meriden (Connecticut)
*  Ankara
*  Izmir
*  Ürümqi
*  Minsk

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asisko Urmeneta

**Asisko Urmeneta Otsoa Errarteko** (Iruñea, Nafarroa, 1965 -) nafar irudigilea eta komikilaria da. Komikia, ilustrazioa, marrazki bizidunak, prentsako karikatura eta abarretatik ateratzen du bizimodua. Bere sorlanetan, irudien estetika eta karikatura kezka eta gai sakonagoen adierazle dira maiz. 2024an, iragarri zuen film proiektu bat jarri zuela abian, Euskal Herriko sorgin ehizaren inguruan. Miguel Javier Urmeneta Iruñeko alkatearen semea, Ramon Urmeneta arkitekto eta artistaren iloba eta Mikel Urmeneta marrazkilariaren anaia da. Egun Hoztan (Nafarroa Beherea) bizi da.

## Ibilbidea 
[thumb|Asisko Urmeneta *Laburrean*, [Argia (aldizkaria)|Argia]]
Komikilari gisa, lehen pausoak *Napartheid* fanzinean eman zituen 1980ko hamarkadan. Horren ondoren, hainbat prentsa kolaborazio egin ditu (batez ere, Argian), Zazpiak Batman kolektiboko kidea da (Kike Amonarriz eta Antton Olariagarekin batera *Mantxut* liburuak atera ditu), eta *AztiHitza: Xahoren Biografikoa* (*Erroa* argitaletxea, 2018). Azken lan horri esker, Urmenetak 2019an Literatura Lanaren Ilustrazioa modalitateko Euskadi Literatura Saria irabazi zuen.

## Lanak 
Beste askoren artean:

* *Hegoekialde Urruneko Legenda* (Napartheid, 1988)
* *Erraondo* (TT komikiak, 1991).
* ''I'm Pellot, Biba festa!* (Argia, 1996).
* *Nora hoa, xirimola?* (Desclée de Brouwer, 2002). Pernan Goñirekin batera.
* *Sugea lilipean* (Desclée de Brouwer, 2003).
* *Gartxot* (Argia, 2003). Jokin eta Marc Armspachekin batera egindakoa.
* *Okatxu hegal egiten* (Argia, 2010). Mattin Irigoien eta Adur Larrearekin batera egindakoa.
* Jakoba Errekondoren *Altza porru* (Argia, 2016) liburuan parte hartu du beste marrazkilari hauekin batera: Ainara Azpiazu, Antton Olariaga, Mattin Martiarena, Unai Gaztelumendi, Unai Iturriaga, Joseba Larratxe eta Zaldieroarekin batera.
* *Eusklabo Alaiak* (Gure berriak, 2017).
* *AztiHitza: Xahoren BioGrafikoa* (Erroa argitaletxea. 2018).
* *1620, Nafarroa Beheregaina* (Nabarralde Fundazioa, 2019).
* *Sugarren mende* (Gure berriak, 2020)
* *Basolatik berri onik ez* (Xabiroi, 2020). Gidoilari, Joseba Larratxe marrazkigile.
* *Amaiur! Libera state'' (Erroa, 2022).
* Sorgina, banaiz! dokumentala (2025)
thumb|Asisko Urmeneta Durangoko Azokan 2017. urtean.
## Ikus, gainera 
* Durangoko Azoka
* Getxoko Komiki Azoka
* Iruindar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Asiskoz "Kebawe" blogean
*  Asisko Urmeneta: "Gure bizitzan guk izan behar dugu protagonista" Elkarrizketa Argia astekarian (2007-05-20)
*  Asisko Urmeneta "Sinesten dut marrazkiaren errealismo magikoan" Artikulua Berria egunkarian (2017-12-05)
Titoren termak

thumb|300px|250px|Oinplanoa (horiz *Palestra*, gorriz *Calidarium*, morez *Tepidarium*, urdinez *Frigidarium*)
**Titoren termak** Erroman Tito enperadoreak eraikitako erromatar termak izan ziren. Palatino mendiaren oinarrian zeuden, non Augustok eraikitako enperadorearen jauregia zegoen. Terma horiek 1.600 pertsona hartzeko tokia zuten, edukiera nahiko apala erromatar terma batzuentzat. Sarrerako prezioa, txanpon batekoa zen, izen gutxienekoa.

## Beste terma ezagun batzuk 
* Dioklezianoren termak
* Trajanoren termak
* Agriparen termak
* Neronen termak
* Karakalaren termak

## Kanpo estekak 
*  Informazio gehiago 1 eta 2.
Vida y milagros

**"Vida y milagros"** Albert Pla abeslari kataluniarrak 2006an kaleratutako diskoa da, zuzeneko emanaldia eskaintzen duen DVD batekin batera.

## Abestiak 
# *Marcelino Arroyo del charco*
# *Añoro*
# *Mi camello*
# *El gallo Eduardo Montenegro*
# Joaquín el necio
# *Lola*
# *El bar de la esquina*
# *Carta al rey Melchor*
# *Sufre como yo*
# *La dejo o no la dejo*
# *Rebelde*
# *El lado más bestia de la vida*
# *Insolación*
# *El sol de verano*
# *Pipí*

## Kanpo estekak
Cançons d'amor i droga

'''"Cançons d'amor i droga"'* Albert Pla abeslari kataluniarrak 2003an kaleratutako disko bikoitza da.

## CD1 
# *Alexandre el Gran*
# *El bosc*
# *Virgo vamp*
# *Pintada de nit*
# *Home com cal*
# *Joan Pere*
# *Lefa'm*
# *Meritxel*
# *Poble de stars*
# *Cristo de las farmàcies*
# *Nocturn*
# *Camí blanc*
# *Era Perkins*
# *Vallclara*
# *Sicamore tree*
# *Tres acordes contra la SIDA*
# *Gos Blus*
# *Quando corpus morietur*
# *Moro moro*

## CD2 
# *Un mal paso por Tirso*
# *Viva Espanya*
# *San Cristo de las farmacias*
# *Mi camello*
# *Un as en la manga*
# *Era Perkins*
# *Libre*
# *Espalda rota*
# *Lefa*
# *Adelaida*
# *Miseria*
# *Nueva York''

## Kanpo estekak
Anem al llit

**"Anem al llit"** Albert Pla abeslari kataluniarrak 2002an kaleratutako diskoa da. Diska, BMG Music Spain diskoetxeak argitaratu zuen eta Alt Empordàko Avinyonet de Puigventós udalerrian dagoen Cosmonáutica Comas y Music Lan estudian grabatu zen.

## Abestiak 
# *Pipí*
# *Dorm*
# *Somnis*
# *Somiatruites*
# *La fada dormilega*
# *1975 - Qualsevol nit pot sortir el sol*
# *Demà*
# *Dues dones*
# *Primer amor*
# *Duerme mamá*

## Kanpo estekak
Veintegenarios en Alburquerque

***Veintegenarios en Alburquerque*** Albert Pla abeslari kataluniarrak 1997an kaleratutako diskoa da. Diska, BMG Music Spain diskoetxeak argitaratu zuen. Zuzeneko kontzertu baten imitazioa da, estudioan grabatu zelako. Fermin Muguruza, Manolo Kabezabolo, Quico Pi de la Serra, Joseba Tapia eta Robe Iniesta artisten kolaborazioak ditu.

## Abestiak 
# *Marcelino Arroyo del charco*
# *Veintegenarios*
# *La dejo o no la dejo*
# *El camión de la basura*
# *El gallo Eduardo Montenegro*
# *Lola la loca*
# *Pepe Botika*
# *Qué más me da si da o no da*
# *Mañana lo dejo*
# *Soy rebelde*
# *Alboraya*

## Kanpo estekak
Supone Fonollosa

**"Supone Fonollosa"** Albert Pla abeslari kataluniarrak 1995ean kaleratutako diskoa da. Bere ibilbideko laugarrena, diska, BMG-Ariola diskoetxeak argitaratu zuen.

## Abestiak 
# *Puedo empezar*
# *Mi esqueleto*
# *El lado más bestia de la vida*
# *Pobre muchacha*
# *Añoro*
# *Devoro*
# *Mujer mala*
# *Sufre como yo*
# *No quise hacerle daño*
# *Maldita ciudad*
# *Como una nube*
# *No*

## Kanpo estekak
No sólo de rumba vive el hombre

**"No sólo de rumba vive el hombre"** Albert Pla abeslari kataluniarrak 1992an kaleratutako diskoa da. Albert Plàren hirugarren lan hau, BMG-Ariola diskoetxeak argitaratu zuen. El Sol de Verano abestia kenduta, besteak Albert Plak idatziak dira.

## Abestiak 
# *El sol de verano*
# *Joaquín el necio*
# *Carta al rey Melchor*
# *La dama de la guadaña*
# *El bar de la esquina*
# *Salsa pal nene*
# *Nuestro jardín*
# *Enterrador de cementerios*
# *Diarrea mental*

## Kanpo estekak
Una MM... lligada amb un cordill

**"Una MM... lligada amb un cordill"** Albert Pla abeslari kataluniarrak 1991an kaleratutako disko bikoitza da.

## Kantak 
* *El Legat Del Pastor*
* *Papa, Jo Vull Ser Torero*
* ''L'Eva I L'Eugeni*
* *La Nana De L'Antonio*
* *Historia Del 600*
* *La Barricada De Santpaucentdeu*
* *Vida D'Un Gat*
* *La Caixa De Musica*
* *La Platja*
* *L'Home Que Ens Roba Les Novies*
* *Sexy*
* *La Violacio*
* *El Quarto Dels Trastos*
* *La Fabrica Crema*
* *Crim D'Amor*
* *La Sequia ''

## Kanpo estekak
Aquí s'acaba el que es donava

'''"Aquí s'acaba el que es donava"'* Albert Pla abeslari kataluniarrak 1990ean kaleratutako diskoa da. Albert Plaren bigarren diska izan zen eta PDI diskoetxeak argitaratu zuen. *El Capellà del Poble* abestia izan ezik, beste guztiak Albert Plak idatziak dira.

## Abestiak 
# *Historia del 600*
# *L'Eve i l'Eugeni*
# *Sexy*
# *La caixa de música*
# *La fàbrica crema*
# *El quarto dels trastos*
# *La gran cascada*
# *La barricada de Santpaucentdeu*
# *El capellà del poble''

## Kanpo estekak
Ho sento molt

**"Ho sento molt"** Albert Pla abeslari kataluniarrak 1989an kaleratutako diskoa da. Plaren lehen diska izan zen, eta PDI diskoetxeak argitaratu zuen. Vocació de *Suicida* abestia izan ezik, beste guztiak Plak berak idatzi zituen.

## Abestiak 
# *La platja*
# *Papa jo vull ser torero*
# *La sequía*
# ''Vida d'un gat*
# *L'home que ens roba les nóvies*
# *Crim d'amor*
# *La nana de l'Antonio*
# *Vocació de suïcida*
# *La violació*
# *El legat del pastor''

## Kanpo estekak
Neronen Kolosoa

[thumb|300px|Kolosoaren kokapena (gorriz erdian), [Erromako mapa batean.]]
**Neronen Kolosoa**, Antzinako Erromako brontzez eginiko estatua bat izan zen, tamaina erraldoikoa (kolosala), 30 edo 35 metrokoa, Venus eta Erromaren tenpluaren aurrean zegoena.

## Deskribapena 
Estatua hau, jatorrian, Neron enperadoreak altxatu zuen, bere Domus Aureako harreragelan. Estatua, Zenodorus arkitekto greziarrak diseinatu zuen, eta, hasiera batean, Neron enperadorea biluzik irudikatzen zuen, Eguzki-Helios bezala. Neronen heriotzaren ondoren, burua eta bere ezaugarriak, eguzkiarenengatik aldatuak izan ziren, estatua, bere jatorrizko kokapenean geratuz, Hadriano enperadoreak handik zenbait metrotara eraman zuen arte, Venus eta Erromaren tenplua eraikitzeko, Kolosoa, haitzurdinez estalitako harri-hormazko oinarri batean kokatuz. Geratzen ziren aipaturiko oinarri horren hondarrak, 1936an suntsituak izan ziren.

Ez da ezagutzen Kolosoa noiz erori zen, baina, egia esateko, XI. mende inguruan, erromatarrek, bere izena eta botereak handik gertu zegoen anfiteatrora pasa zituzten, Erromako Koliseora.

## Kanpo estekak
Joseba Etxeberria

**Joseba Etxeberria Lizardi** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1977ko irailaren 5a) euskal herritar futbolari profesional ohi eta entrenatzailea da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen zen. Bere ibilbidearen zati nabarmenena Athleticen egin zuen; lehenago, Sansen eta Realean aritu zen. 2013az geroztik futbol entrenatzailea da, eta gaur egun Amorebieta taldea entrenatzen du.

Athletic taldean hamabost urte arrakastatsu egin ondoren, hamaseigarren urtea debalde jokatu zuen taldeari dion maitasun eta eskerragatik. 2010eko maiatzaren 15ean amaitu zuen futbol profesionaleko bere ibilbidea, Deportivo talde espainiarraren aurka. Bere azken partida hartan, Athleticek 2-0 irabazi zuen. Zale zurigorriek begi onez ikusten duten jokalari maitatua da, eta taldearen historian partida gehien jokatu dituzten jokalarien artean hirugarrena. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere jokatu du: hamaika partidatan gol bi lortu zituen.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia* astekarian
* Fitxa: Athletic Club
Aitor Larrazabal

**Aitor Larrazabal Bilbao** (Bilbo, Bizkaia, 1971ko ekainaren 21a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Athleticen jokatu zuena. Ezker atzelari lanetan aritzen zen. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere bi partida jokatu zituen. Ezker atzelari lanetan aritzen zen. Erretiratru eta gero entrenatzaile bilakatu zen.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Isabel Coixet

**Isabel Coixet Castillo** (Bartzelona, 1960ko apirilaren 9a-) publizista eta zinema zuzendari kataluniarra da.

## Biografia 
AEBetara joan zen lehen pelikula egiteko, eta handik aurrera beste lan batzuk ere ingelesez egin izan ditu jatorrizko bertsioan. Bestela, hainbat Goya Sari eskuratu izan ditu bere ibilbidean zehar.

## Film luze eta laburrak 
# *Demasiado viejo para morir joven* (1989)
# *Things I Never Told You* (1996)
# *A los que aman* (1998)
# *My Life Without Me* (2003)
# *La insoportable levedad del carrito de la compra* film laburra (*¡Hay motivo!*, 2004)
# *The Secret Life of Words* (2005)
# *Bastille* film laburra (''Paris, je t'aime*, 2006)
# *Cartas a Nora* film laburra (*Invisibles*, (2007)
# *Elegy* (2008)
# *Map of the Sounds of Tokyo* (2009)
# *Ayer no termina nunca* (2013)
# *Another Me* (2013)
# *Learning to Drive* (2014)
# *Nobody Wants the Night* (2015)
# *The Bookshop* (2017)
# *La llibreria* (2017)
# Elisa y Marcela (2019)
# *Un amor* (2023, Ekoizpenean, *Sara Mesaren* eleberri baten oinarritua)

## Dokumentalak 
# *Viaje al corazón de la tortura* (2003)
# *La mujer, cosa de hombres* (TVEren sail baten barruan, 2009)
# *Aral. El mar perdido* (2010)
# *Escuchando al juez Garzón* (2011)
# *Marea blanca* (2012)
# *El techo amarillo* (2022)

## Izendapenak 
### Goya Sariak 
### Premis Butaca 
### Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdia 
## Bestelako sariak 
* Kataluniako Zinema eta Ikus-entzunezkoen Sari Nazionala (2002) *Mi vida sin mí*. Filmari
* Creu de Sant Jordi zinema saria (2006).
* Ojo Crítico zinema saria, XIV. edizioan *Mi vida sin mí*, por *la sinceridad y sensibilidad de su lenguaje cinematográfico*. Filmari
* Arte eta Letren Ordenaren Zalduna (2015), artearen eta kulturaren munduari egindako ekarpenagatik.
* Kataluniako Editoreen Gremioaren Atlanttida saria (2016)
* Jarraitu beharreko emakumeen saria 2017.
* 2017ko Frankfurteko Liburu Azokan literatur egokitzapen onenaren saria, *La Libreria* gidoi egokituagatik.
* Yo Dona 2018. Nazioarteko saria.
* Madrilgo Erkidegoko Kultura Saria 2018.

## Liburuak 
* *Mi vida sin mí* (2003)
* *La vida es un guion* (2004)
* *La vida secreta de las palabras* (2005)
* *Mapa de los sonidos de Tokio* (2009)
* *Isabel Muñoz* (2009)
* *From I to J* (2009)
* *Alguien debería prohibir los domingos por la tarde* (2011)
* *La vida secreta de Isabel Coixet'' (2011)

## Ikus, gainera
* Espainiako zinema
* Kataluniako zinema
* Zerrenda:Bartzelonar ospetsuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Isabel Coixeten webgunea
Estanis Argote

**Estanislao Argote Salaberria** (Donostia, Gipuzkoa, 1956ko urriaren 21a) euskal herritar futbolaria ohia da, Athleticen jokatu zuena. Ezker hegalean aritzen zen. Naiz eta Donostian jaio, Zarautzen bizi izan da beti. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere hiru partida jokatu zituen. Anaia gaztea Argote II futbolean aritu zen ere.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Zarauztar ospetsuen zerrenda
* Athletic Clubeko futbolarien zerrenda

## Kanpo loturak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Eneko Arieta

**Eneko Arieta-Araunabeña Piedra** (Durango, 1933ko abuztuaren 21a - Galdakao, 2004ko abenduaren 27a) euskal herritar futbolaria zen, 15 urtez Athleticen jokatu zuena. Anaia Anton Arietak Athletic Clubean ere aritu zuen.

## Palmaresa 
* Liga 1 (1955-56)
* 3 Errege Kopa (1955, 1956 eta 1958)

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.net
Fidel Uriarte

**Fidel Uriarte Macho** (Sestao, 1945eko martxoaren 1a - 2016ko abenduaren 19a) euskal herritar futbolaria ohia da, Athleticen jokatu zuena.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.net
José María Orue

**José María Orue Aranguren** (Zorrotza, 1931ko martxoaren 17a - Bilbo, 2007ko ekainaren 30a) euskal herritar futbolaria zen. 18 urtez Athleticen jokatu zuen, eskuin aldeko atzelari titularra izan zen etenik gabe 15 denboralditan 1962tik 1967ra arte. Athleticen alde sinatu zuen (1948/49) eta Getxora utzita joan zen (1949/50). 

1950ean Getxoko taldetik Athleticera iritsi zenean Madrilen egin zuen debuta Lehen Mailan, 1950eko abenduaren 31n, Atletico Madrilen aurka 2-0 galdu zutela. 1951-52 denboraldian Barakaldon 30 partida jokatu zituen, Athleticek lagata. Harrezkero etengabe jokatu zuen Athleticen 15 denboralditan, urtero gutxienez 28 partidatan; 54/55 eta 55/56 denboraldietan 37 partida jokatzera heldu zen, eta 42 partida 64/65 denboraldian (26 ligan, 7 kopan eta 9 Europan).

Barakaldotik Itzuli zenean erreferente bihurtu zen atzelarien artean, Jesus Garai eta Canitorekin batera. 1968ra arte egon zen Athleticen, urte hartan utzi baitzuen futbola. Talde horrekin Espainiako Liga bat eta lau Kopa irabazi zituen 483 partidatan.
[ezkerrera|thumb|300x300px|Zutik: [Jose Angel Iribar|Iribar, Zorriketa, Orue, Etxeberria, Aranguren; Behean: Agirre, Sáez, Argoitia,  Hormaza, Uriarte, eta Lavín (Atotxa, 1965).]]
Futbol zelaian eskuin hegaleko aurrelari ospetsuak kubritu behar izan zituen, hala nola, Real Madrileko Gento azkarra eta Atletico Madrileko Collar trebea. Azken hori jokaldi guztietan gainditu zuen Oruek 1956ko kopako finalean. Jose Mari Orue ez zen defentsa bortitza izan. Are gehiago, egunkariek bere garaian zalantzan jarri zuten, erregularra izan arren, Espainiako selekziorako deitzea merezi ote zuen, «pertsona onegia zelako». Polemika egon zen horregatik.

Espainiako futbol selekzioarekin 3 aldiz izan zen internazionala. 1953ko azaroaren 8an egin zuen debuta, Espainia 2-2 Suedia partidan. 1957ko martxoaren 10ean jokatu zuen bere hirugarren partida, binako berdinketan, Suitzaren aurka.

## Taldeak 
## Palmaresa 
* Eva Duarte Kopa (1950)
* Espainiako Liga bat (1955-56)
* Espainiako hiru Kopa (1955, 1956)
* Trofeo Monchín Triana (1957)

## Estatistikak 
* Athletic taldean denboraldi gehien jokatu duten jokalarien arteko zerrendan hirugarrena zen 2024an:

* Athletic taldean partida gehien jokatu duten jokalarien arteko zerrendan bederatzigarrena zen 2024an:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Non bizi da Bildur?

**Non bizi da Bildur?** Iñaki Friera idazle barakaldotarrak 1998an idatzitako eta Ibaizabal argitaletxeak argitaraturiko gazteentzako liburua da.

## Argumentua 
Istorio honetako protagonista Mikel izeneko mutil bat da. 14 urte ditu, eta ausarta eta adoretsua da. Ile urdina du, baina kolore horren zergaitia ezezaguna da. Jone izeneko arreba eta gurasoak ditu. Bildur izaki beldurgarria da eta jendearen ikararekin elikatzen da soilik.

Mikelek bildur aurkitu nahi du eta aurka egiten saiatuko da, parkeko dendako sorginaren laguntzaz. Sorgin horrek bildur aurkitzeko bidea erakutsiko dio eta hainbat froga pasa beharko ditu eleberriko protagonistak.

## Ikus, gainera 
* Iñaki Friera

## Kanpo estekak
Tersites

**Tersites**, greziar mitologian (antzinako grezieraz Θερσίτης), Agrioren semea eta Troiako Gerrako gerlari akaiar bat izan zen.

Homerok xehetasunez deskribatu zuen Iliadako II. liburuan, istorioan paper txiki bat duen arren, greziarren arteko itsusiena bezala. Hankaoker, herren eta sorbaldak barnealderantz bihurtuak zituela agertzen zen. Bere burua, ile xerloekin estalia zegoen, eta puntan amaitua. Zakarra, lizuna, eta leloa zen. Tersitesek, gutiziatsu deitu zion Agamemnoni eta koldar Akilesi, Odiseok, Agamemnonen zetruarekin jotzea eragin zuelarik. Horrek, gaur egun, Tersitesen Konplexua sortu zuen.

Ondorengo olerkarien arabera, amazonen erregina zen Pentesilearen gorputik begiak atera zituen, Akilesek hil zuena, eta honek Pentesileagatik sentitzen zuen atsekabeaz trufatu zen, honen ondorioz, Akilesek Tersites hil zuelarik.

Delfoseko leskean irudikatu zuen Polignotok, Palamedesekin dadoetara jolasten.

Troiako Gerrako pertsonaia nagusi askorekin batera, Tersites, Shakespeareen Troilo eta Kresidako pertsonai bat ere izan zen. Ayaxen esklabu zaragartsu bezala hasten da, hau, laster uzten duelarik, Akilesen zerbitzupean jartzeko (lan honetan, buhame antzeko zerbait bezala irudikatua), nork bere umore mingotsa estimatzen duen.

## Kanpo estekak
Delhiko Sultanerria

**Delhiko Sultanerria** XIII. eta XVI. mendeen artean Indiako iparraldean hedatu zen sultanerri musulmana izan zen. Zenbait dinastia turkiar-afganiarrek gobernatu zuten sultanerria: mamelukoak (1206-1290), Khilji leinua (1290-1320), Tughlaq leinua (1320-1398), Sayyid leinua (1414-1451) eta Lodi leinua (1451-1526) hurrenez-hurren.

## Historia 
1175tik aurrera Muhammad Ghûrîk Indo-gangear ordokia inbaditu eta Ghazni, Multân, Sindh, Lahore eta Delhi konkistatu zituen. 1206an Ghûrîren armadako jenerala zen Qutb-ud-din Aybakek Delhiko sultan izendatu zuen bere burua. Horrela Mamelukoen dinastiari hasiera eman zion. Iltutmish sultanaren erregealdian (1211-1236) Delhin hiriburu iraunkorra ezarri zen, eta Ghûrîrekin lotutako politikariak baztertuak izan ziren. 1290etik 1320 arte, Khilji leinuaren gobernupean, sultanerria indar inperial bilakatu zen.

Tamerlanen inbasioak (1398-1399) sultanerriaren nagusitasuna suntsitu zuen, baino Lodhi leinu afganiarrak (1451-1526) pixka bat suspertu zuen. 1526an, Baburrek Delhi konkistatu eta Mogol Inperioa ezarri zuen. 1540an Humayun, Baburren semea, kanporatu eta Suri afganiar dinastiak agintea hartu zuen (1540-1555). Azkenik, 1556an, Humayunen seme Akbarrek Mogol Inperioa berriz ezarri zuen.

## Sultanen zerrenda 
### Mamelukoak 
* Qutb-ud-din Aybak (1206–1210)
* Aram Shah (1210–1211).
* Shams ud din Iltutmish (1211–1236)
* Rukn ud din Firuz (1236)
* Raziyyat-ud-din Sultana (1236–1240)
* Muiz ud din Bahram (1240–1242)
* Ala ud din Masud (1242–1246)
* Nasir ud din Mahmud (1246–1266)
* Ghiyas ud din Balban (1266–1286)
* Muiz ud din Qaiqabad (1286–1290)

### Khilji leinua 
* Jalal ud din Firuz Khilji (1290-1296)
* Alauddin Khilji (1296-1316)
* Qutb ud din Mubarak Shah (1316-1320)

### Tughlaq leinua 
* Ghiyas ud din Tughluq Shah I.a (1321 - 1325)
* Muhammad Shah II.a (1325 - 1351)
* Mahmud Ibn Muhammad (1351)
* Firuz Shah Tughluq (1351 - 1388)
* Ghiyas ud din Tughluq II.a (1388 - 1389)
* Abu Baker (1389 - 1390)
* Nasiruddin Muhammad Shah III.a (1390 - 1393)
* Sikander Shah I.a (1393)
* Mahmud Nasir ud din (1393 - 1394)
* Nusrat Shah (1394-1398)

### Sayyid leinua 
* Khizr Khan (1414 - 1421)
* Mubarak Shah (1421 - 1434)
* Muhammad Shah (1434 - 1445)
* Alam Shah (1445 - 1451)

### Lodi leinua 
* Bahlul Lodi (1451–1489)
* Sikandar Lodi (1489 - 1517)
* Ibrahim Lodi (1517–26)

## Kanpo estekak
Belluno

**Belluno** (, ladinoz: *Belum*, venezieraz: *Belùn*) Italiako hiria da, erresumaren ipar-ekialdean dagoen Veneto eskualdekoa, Bellunoko probintziaren hiriburua. Inguruan Dolomita mendiak ditu. Veneziatik 100&nbsp;km iparraldera dago. 147,18&nbsp;km²ko eremua du eta 2014an 35.703 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anfiteatro Militarra

**Anfiteatro Militarra** () Erroman III. mendean eraikitako anfiteatro bat da, Jerusalemgo Gurutze Santuko basilikatik gertu. Koliseoa eta Ludus Magnusarekin batera, Erroman kontserbatzen diren anfiteatro bakarrak dira.

## Deskribapena 
Forma eliptikoduna, anfiteatroak 88 metroko luzera eta 75,80 metroko zabalera du. Anfiteatro Militarra, gehienbat, adreiluz eraiki zen, ziur asko Heliogabalo enperadorearen erregealdian, 3 solairu dituelarik, horietatik, lehena eta bigarrenaren zati bat baino kontserbatzen ez direlarik. Aurelianoren erregealdian, Aurelianoren Harresiak eraikitzean, anfiteatroa, aipaturiko harresi horietara bildua izan zen, kanpoaldeko arku ilarak itsutuz.

## Kanpo estekak 
* Anfiteatroaren argazki ezberdinak
Rovigo

**Rovigo** Italiako ipar-ekialdeko hiria da, Veneto eskualdekoa, Rovigoko probintziako hiriburua. 108,81&nbsp;km²-ko eremua du eta 2015eko irailean 51.972 biztanle zituen.

## Mugakideak 
Rovigok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agrio

Greziar mitologian, **Agrio** (, «basatia»), Portaon eta Euriteren seme bat eta Eneo (Kalidongo printzea Etolian, Alkatoo, Melas, Leukopeo eta Esteroperen anaia zen.

Sei semeren aita izan zen, horien artean, Tersites. Agrioren seme hauek, Eneori kendu zioten bere erreinua, euren aitari emanez, baina guztiak, aipaturiko Tersites izan ezik, Diomedesen esku hil ziren, Eneoren biloba. Apolodorok, gertaera hauek, greziarren Troiaren aurkako espedizioaren aurretik kokatzen ditu, Higinok, Diomedesek, Troia erori ondoren bere aitona Eneoren zoritxarra jakin zuenean, berehala itzuli eta Agrio kanporatu zuela dio, nork, une horretan, bere buruaz beste egin zuen. Beste iturri batzuen arabera, Diomedesek hil zituen Agrio eta honen semeak.

Agrinion hiriak, Etolia osoko handiena dena, Agrioren omenez hartzen du bere izena.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Zentauro bat, Heraklesek borroka batean kanporatua.
* Erraldoi bat, Gea jainkosaren semea. Moiren esku hil zen, nortzuk euren brontzezko borrekin jo zuten.
* Beste erraldoi bat, hartz bat eta Polifonteren semea. Azken honek, Afrodita ohoregabetu zuen, eta, arrazoi honegatik, jainkosak, Polifonte hartz batetaz maiteminarazi zuen. Bere neba Orio bezala, jainkoei men egiten ez zien eta gizakiak irensten zituen erraldoi boteretsu bat izan zen. Hermesek putre bihurtu zuen.
* Odiseoren eta Zirtzeren seme bat, Latino eta Telegonoren anaia.
* Peneloperen ezkongaietako bat, Dulikiokoa
* Akteonen zakurretako bat.

## Bibliografia 
Smith, W. (1867). «Agrius», A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology. Boston: Little, Brown & Co, i.82. OCLC 68763679.

## Kanpo estekak
Biurdana BHI

**Biurdana BHI** euskarazko Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako (DBH) eta Batxilergoko institutu publikoa da, Iruñeko Donibane auzoan kokatua dagoena. D ereduko institutua da; hau da, ikasgai guztiak euskaraz irakasten dira Gaztelania eta Literatura, Ingelesa eta Frantsesa ikasgaiak izan ezik.

## Kokapena 
Biurdana institutua Trinitarioak izeneko eremuan dago. Han, elkarren ondoan, hiru institutu daude: aipaturiko Biurdana, gaztelaniazko IES Julio Caro Baroja eta Lanbide Heziketako Donibane ikastetxea. Biurdana institutua Arga ibaiaren ondoan dago, eta hurbileko Hodien oinzubia zeharkatuta Sanduzelai auzora bi minutuan ailegatu daiteke oinez.

## Ikasleen jatorria 
Biurdana institutuak hartzen duen eraikinean Fernando Remacha izeneko eskola zegoen garai batean. 1995. urtean hartu zuen Biurdana BHI izena. Urte hartatik aurrera, ordu arte Ermitagañako Navarro Villoslada institutuan bigarren hezkuntzako ikasketak euskaraz egiten zituzten ikasleak Biurdanara eraman zituzten.

Gaur egun, 550-600 ikasle sar daitezke institutuan. Ikasleen jatorria askotarikoa da. 2008. urteko ekainean, Biurdanako ikasleen %30a Iruñetik hurbil dauden herrietakoak ziren, adibidez, Orkoien, Etxauri, Ororbia, Irurtzun, Lekunberri eta beste batzuk. Beste ikasle guztiak, Sanduzelai, Patxi Larraintzar eta Amaiur eskoletatik zetozten. DBH 3. mailatik aurrera datozen ikasleak, Lekunberri eta Atakondoako eskoletatik datoz, azken hauek, Iruñetik kanpo.

## Kanpo estekak 
*  http://centros.educacion.navarra.es/biurdanabhi/web/
*  Euskeraz bisita birtuala
*  Gazteleraz bisita birtuala
Penelope (mitologia)

**Penelope** (grezieraz Πηνελοπεια) Odiseako pertsonaia bat da, Homerori ematen zaizkion bi olerki epiko handietako bat (bestea Iliada). Penelope, istorio honetako pertsonaia nagusi den Odiseo edo Ulises, Itakako erregearen emaztea da. Penelope, hogei urtez zain geratzen da bere senarra Troiatik itzuli arte. Arrazoi honegatik, egundaino, ezkon leialtasun ikurtzat hartzen da. Bere senarra kanpoan den bitartean, Peneloperi ezkongai mordoa agertzen zaio. Bere senarra ez dagoen bitartean bere kastitatea mantentzeko, ideia bat burutzen du. Ezkongaiei, Odiseoren desagerpena onartu, eta ondorioz, beste batekin ezkontzea promes egin zien lanean ari zen krobitxet bat ehuntzen amaitzen zuenean, Laertes errege ohia hiltzen zenerako. Ehun hau ahal den denbora gehien lanean izateko, gauez, egunez egindakoa desegin zuen, eta honela jasaten ditu 20 urte horiek. Justu Odiseo etxera heltzen denean, Penelopek bere lana amaitzen du eta Odiseok ezkongaiak hiltzen ditu, bere emaztearen ondoan geratuz.

Penelope Espartako Ikarioren eta Naiade Peribea ninfaren alaba zen; Batzuk esaten dute bere ama Asterodea izan zela. Edo ere, Polikaste, Ligeoren alaba. Bost anai izan zituen eta ahizpa bat.

## Peneloperi buruzko beste elezahar batzuk 
Badaude zenbait elezahar, Odiseo Itakara itzuli ondoren gertatu zena kontatzen dutenak, laburpen motzetan bilduak Apolodoro Atenaskoaren Liburutegi Mitologikoan.

* Horietako batean, Odiseo, tesprotiarren herrialdera joan zen, Tiresiasek esandako sakrifizioak egitera (Odisea, XI), non Kalidize erreginarekin ezkonduta amaitu zuen. Baina, Kalidize hil zenean, Itakara itzuli zen, non Penelopek Poliportes erditu zuen. Beranduago, Telegonok, Zirtze eta Odiseoren semea, Itakara heldu eta Odiseo hil zuen (hiltzen ari zena bere aita zela jakin gabe) leiha batean, baina, ezagutu ondoren, gertatutakoaz damutu eta Odiseoren gorpa eta Penelope, Zirtzeren ondora eraman zituen, non Telegono Peneloperekin ezkondu zen, eta Telemako Zirtzerekin, honek, Telemako eta Penelope hilezkor bihurtuz.

* Beste bertsio batek dio Penelope, Antinoo izeneko ezkongai batek liluratu zuela; horregatik, Odiseok, haren aita Ikariogana itzuli zuela; eta gainera, ondoren, Hermesekin, Pan jainkoaren ama izan zela.

* Beste elezahar batek dio Antinoo izeneko beste ezkongai batek liluratu zuela; eta, horregatik, Odiseok hil zuela.
* Anfinomok limurtu zuen Penelope, eta horregatik Odiseok hil egin zuen.
* Penelope eta Telegonorengandik Italo jaio zen, eta hark eman zion izena Italiari.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Penelope (woman).jpg
Fitxategi:Penelope-Homer-Odyssey-Project Gutenberg eText.jpg
Fitxategi:Robert Hartley Cromek - Penelope Holding the Bow of Odysseus, 1806.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ababor eta istribor

thumb|300 px|Ababor-Istribor-Branka-Popa_Amulak eta Hegalak itsasontzi batean
**Ababor**, itsasontzi batean edo uretatik mugitzen den beste edozein garraiobidetan, joanaren zentzuan, ezkerreko aldea da, edo, zehazkiago esanda, ezkerreko aldea txopatik brankara begira (azken hau ontziaren aurrealdea). Eskuin aldeari, *istribor* deritzo.

## Erabilpena 
Itsasontzietan, bi alboei, ezkerra eta eskuinari izen ezberdinak ematearen arrazoia, nahasketak eragoztea da, marinelak lasai mugi baitaitezke aurrera eta atzera, eta atzerantz begira ari den tripulatzaileak, eskuinaz hitz egin dezake ezkerrari erreferentzia eginez, eta alderantziz. Alboak, lehen deskribatu bezala izendatuz, ez dago nahasteko modurik.

## Etimologia 
Hitz honen jatorria batzuk, antzinako norvegiera edo eskandinabieran kokatzen duten arren (bak = bizkarra), benetan, *bombordo* portugesezko hitzetik dator, Portugalen garai kolonialetik. Hegoaldeko Afrikarantz hedatzen ari zenean, afrikar kostaldearen erreferentzia hegoalderantz nabigatzen ari zirela *bom bordo* zen, erreferentzia ona alegia, ezkerrerantz begiratzen zutenean.

Istribor hitza ere, portugesetik dator *este-bordo*-tik, *estibordo*-ra eboluzionatu zuena. *Bombordo*a ez bezala (erreferentzia bezala beti lurra edo kostaldea zuena) *estibordo*an, portugaldar marinelek ozeanoa baino ez zuten ikusten, eta hortik datorkio bere izen gutxiesgarria.

## Seinalizazioa 
Ababorra, kolore gorriarekin seinalizatzen da, eta istriborra, berdearekin. Egunean zehar, kolore hauek dituzten plaka batzuk ikusten dira bi alboetan, eta gauez, dagozkien argiak pizten dira. Honela, beste itsasontzi batengandik distantzia batetara dagoen itsasontzi batek, hura hurbiltzen edo urruntzen ari den bereiz dezake.

Itsasontzian zenbatu beharreko objektu guztiek, ababorrean aurkitzen badira, zenbaki bikoitiak daramatzate (su itzalgailu, larrialdi irteerak, etab... kasu).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hegal (itsasontziarena)
* Amula

## Kanpo estekak
Vicenza

**Vicenza** ipar-ekialdeko Italiako hiria da, Veneto eskualdekoa, Vicenzako probintziako hiriburua. Veneziatik 60 kilometro mendebaldera eta Milandik 200 kilometro ekialdera dago. 80,57&nbsp;km²-ko eremua du eta 2015eko irailean 113.060 biztanle zituen

## Historia 
Antzinako Erromako hiri bihurtu zen K. a. 49. urtean. Lombardiako dukerriko hiriburua izan zen ondoren. XII. mendearen hasieran, errepublika txikia osatu zuen. 1236. urtean Frederiko II.ak hiria hustu zuen. Verona (1311) eta Veneziaren (1404) mendean egon ondoren, Maximiliano enperadorearen eskuetan egon zen. 1797an Austriaren administraziopean geratu zen eta, 1805-1814. urteetan, Italiako erreinuarenean. Berriro ere Austriaren mendean egon ondoren, 1866an Italian sartu zen. Kalte handiak izan zituen Bigarren Mundu Gerran.

## Geografia 
Hiria Bacchiglione eta Retrone ibaien elkargunean dago, Lessini eta Berici mendien artean.
### Mugakideak 
Vicenzak honako udalerri hauekin egiten du muga:

### Klima 
## Ekonomia 
Nekazaritza-produktuen merkataritza eta industria (janari-industria, ehungintza, altzairugintza, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, industria kimikoa) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Burdinbide eta errepide gune garrantzitsua da.

## Ondarea 
Monumentuei dagokienez, hiri ikusgarria da oso. Aipagarriak dira, besteak beste, erromatarren garaiko harresien eta bi zubiren hondakinak, San Silvestre eliza erromanikoa, XIII. mendeko Koroa Santua eta San Lorentzo eliza gotikoak, Santa Maria dei Servi, Santa Maria Annunciata katedrala eta hainbat jauregi gotiko berantiar, Andrea Palladiok eta Vincenzo Scamozzik eraikitako jauregiak eta udaletxea. Aipagarriak dira, halaber, hiritik hurbil dauden Rotonda jauregia (Palladiok eraikia) eta XV-XVIII. mendeetako Madonna di Monte Berico santutegia.

1994an Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zituen Venetoko Palladioren villak, Vicenzakoak barne.

Basilica Palladiana (Vicenza) - facade on Piazza dei signori.jpg|Die Basilica Palladiana
Piazza dei Signori - Torre Bissara - Piazza della Biade - Vicenza.jpg|Piazza dei Signori - Torre Bissara - Piazza della Biade
Palazzo Chiericati (Vicenza).jpg|Palazzo Chiericati
Monument to Andrea Palladio (Vicenza).jpg|Andrea Palladio
Cathedral (Vicenza) - Sud esposizione.jpg|Santa Maria Annunciata
Interior of Teatro Olimpico (Vicenza).jpg|Teatro olimpico

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dulau

**Dulao** edo **Dulau** Bizkaiko mendia da, 1152 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena. Aldamin mendiaren ondoan dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Arimekorta

**Arimekorta** Gorbeiako mendilerroan dagoen mendia da. 939 metroko garaiera du.

Arimekortako mendateraino, hormigoizko pista heltzen da, Lanpreabeko urtegitik (Zeanuri) abiatuta. Pista honek %25eko maldak izan baditu.

Arimekortatik abiatua Gorbeiako mendilerroko mendiak igotzeko leku aparta da: Gorbeia, Aldamin, Dulau, ...

## Igotzeko lekuak 
* Lanpreabeko urtegia: ordu eta laurden.
* Barazartik: bi ordu.
* Ubidetik: bi ordu.

## Kanpo estekak
Ibon Ajuria

**Ibon Ajuriagogeaskoa Garmendia** (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1977) bertsolaria da. Ingeles eta aleman filologoa da eta lanbidez irakaslea.

2006ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan eta 2016an finalera heldu zen.

## Ikus, gainera 
* 2006ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
* 2008ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
* 2016ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa

## Kanpo estekak 
*  Ibon Ajuria 2006ko txapelketako finalera heltzeari buruz Berria egunkariak argitaraturiko berria.
Antinoo (mitologia)

**Antinoo**, Eupeitesen semea, greziar mitologiaren arabera, Peneloperen ezkongai nagusietako bat izan zen honen senar Odiseo kanpoan zen bitartean, Troiako Gerrara joan zena. Bere istoria, Homeroren Odisean kontatzen da. Telemako hiltzen saiatu zen, hau, Menelao bisitatzetik itzuli zenean, baina Telemakok Antinooren erasoetatik ihes egitea lortu zuen. Antinoo, Peneloperen ezkongaietatik, hiltzen lehena izan zen, Odiseok jaurtitako gezi batek, edaten ari zela, zintzurra zeharkatu zionean.

## Erreferentziak 
* *Odisea* IV, 628, 660, 773; XVII, 409; XXII, 8.

## Kanpo estekak
Carlos Ruiz

**Carlos Ruiz Herrero** (Bilbo, Bizkaia, 1948ko ekainaren 7a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Gehienetan Carlos izen soilarekin ezaguna zenak 11 urtez Bilboko Athleticen jolastu zuena. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere partida bat jolastu zuen.

## Biografia 
Begoñan jolastu zuen txikitan Moraza taldean, gero Getxo Kirol Klubean eta 1970 urtean Athleticen lehen taldera pasa zen. Lehen mailako bere lehenengo partida Bartzelonaren kontra izan zen San Mamesen 1970.eko irailaren 12an; bana bukatu ziren. Orduko entrenatzailea Ronnie Allen zen.

1973an Castellonen kontra Kopa Txapelketaren finala irabazi zuen taldean aritu zen, azken minutuetan jolastu zuen. Hurrengo denboraldian Pitxitxi saria irabazi zuen Ligako gol gehien sartu zituen jokalaria izateagatik. 19 gol sartu zituen, horietako bost buruz. Sari hori lortu ahal izateko erabakigarria izan ziren azken-aurreko partidan sartu zituen bi golak, Donostiako Real Sociedaden kontra izan zen, eta aita lehenengo aldiz izan zenaren biharamunean.

1977.eko UEFA Txapelketako finala ere jolastu zuen, baina azken partidan berak sartu zuen gola ez zen nahikoa izan Juventus-i irabazteko.

Athleticekin 275 partida jolastu zituen eta 115 gol sartu. Athletic utzita, azkeneko denboraldi bat jolastu zuen 1981n Espanyol taldearekin. Azken urte hori ere kontuan hartuta, guztira lehen mailan 233 partida jolastu zituen eta 85 gol sartu.

Athleticen jolastu zuen urteetan aldi berean medikuntza-ikasketak egin zituen. Entrenatzaileek hori batzuetan ez bazuten begi onez ikusten ere. Milorad Pavic entrenatzaileak, esaterako, kritikatu egiten zion gauez ikasteko zuen ohitura "txarra".

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Palmaresa 
* Errege Kopa 1 (1973)
* Pichichi Saria 1 (1974-75)
* Abando Jaiak saria 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Raimundo Pérez Lezama

**Raimundo Pérez Lezama** (Barakaldo, 1922ko azaroaren 29a - Laguardia, 2007ko uztailaren 23a) euskal herritar futbolaria izan zen, 16 urtez Athleticen jokatu zuena.

Espainiako Gerra Zibilean, *Habana* izeneko itsasontzian ebakuatu zuten beste ume askorekin batera, eta 1937ko maiatzaren 23an ailegatu zen Southamptonera.

## Palmaresa 
* Liga 2 (1942-43, 1955-56)
* 6 Errege Kopa (1943, 1944, 1945, 1950, 1955, 1956)
* Zamora Saria 1 (1946-47)

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.net
Jose Maria Etxebarria Aiestaran

**Jose Maria Etxebarria Aiestaran** (Algorta, 1920ko urriaren 30a - Leza, 1966ko martxoaren 25a) bizkaitar futbolaria zen, Athleticen jokatu zuena.

## Palmaresa 
* Liga 1 (1942-43)
* Errege Kopa 1 (1943)
* Zamora Saria 1 (1940-41)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.net
* Biografia
* Bibliografia: "ECHEVARRIA. Guardameta del Athletic Club 1938-1942"
Nesbanebdjedet III.a

**Nesbanedjedet III.a** edo **Esmendes III.a**, Amonen Apaiz Goren izan zen Tebasen, K.a. 884tik K.a. 874 arte, Antzinako Egiptoko XXII. dinastiaren garaian.

Bere gurasoak, Osorkon I.a eta Tashedkhonsu izan ziren. Tanetamon izeneko seme bat izan zuen.

Amonen Apaiz Goren bezala, bere aurrekoa, Juwelot izan zen, eta bere ondorengoa, Horsiese I.a, Osorkon I.aren seme bat.

Takelot I.aren garaikidea zen.

Bere izena, Karnakeko tenplu batetako harresietan idatzia dago.

## Titulatura
Gebelein

**Gebelein** edo **Per-Hathor**, Goi Egiptoko IV. nomoko hiri bat da, Tebasetik 30 kilometro hegoaldera dagoena.

* Izen egiptoarra: **Inerty** "bi harkaitzak", hiria osatzen duten bi harkaitzei erreferentzia eginez, **Per-Hathor** "Hathorren etxea" ere deitua, Hathor jainkosaren tenpluagatik, hiriko jainkosa dena.

* Izen greziarra: **Pathyris** aurrekotik eratorria, eta **Afroditopolis** "Afroditaren hiria", idazle greziarrek, Afrodita, Hathorrekin lotu baitzuten.

* Izen arabiarra: **Gebelein**, **Naga el Gherira**.

Garrantzi handiko tokia, aro aurredinastikotik (Naqada), grekoerromatar garairarte, bere kokapen estrategikoagatik, Nilo ibaiaren zati handi bat kontrolatzea ahalbidetzen baitzuen. Ekonomikoki eta kulturalki, hiri kosmopolita eta loratua, destakamendu militar garrantzitsu eta hilobi aberatsekin, Ernesto Schiaparellik industuak.

## Hondar arkeologikoak 
* Antzinako hiria
* Hathorren tenplua, III. dinastiaren hasieratik grekoerromatar garairarte
* Nekropolia, Egiptoko lehen tarteko aroko hilobiekin
* Zenbait faraoiren baxuerliebe, estela eta inskripzio ugari: Nebhepetra-Mentuhotep (XI. dinastia), Dyedneferra-Dedumose II.a, Dyedanjra-Montuemsaf eta Sejemra-Sanjatauy Neferhotep III.a (XIII. dinastia), Jian eta Aauserra-Apepi (XV. dinastia), Sobkemsaf II.a (XVII. dinastia), Tutmosis III.a (XVIII. dinastia) eta Seti I.a (XIX. dinastia).
* Papiro ugari idazkera demotiko eta greziarrean idatziak, Hathorren tenpluan aurkituak.

## Bibliografia 
* Schiaparelli, E.- *La missione italiana a Gebelein*, ASAE 21 (1921) 126-128.

## Kanpo estekak
Eusebio

**Eusebio** pertsona hauek izan daiteke:

* Eusebio Zesareakoa, apezpikua;
* Eusebio, IV. mendeko Aita Santua;
* Eusebio Vercellikoa, apezpikua;
* Eusébio da Silva Ferreira, portugaldar futbolaria;
* Eusebio Sacristán, espainiar futbolaria;
Gregorio Blasco

**Gregorio Blasko Sánchez** (Mundaka, 1909ko ekainaren 10a - Mexiko Hiria, 1983ko urtarrilaren 31) euskal herritar futbolaria zen, Athletic eta Euskal Herriko futbol selekzioan jokatu zuena.

Espainiako Gerra Zibila zela eta, Euskal Herriko futbol selekzioarekin nazioarteko bira egin eta Amerikan erbesteratu zen.

## Palmaresa 
Gainera Zamora Saria hirutan (29-30, 33-34 y 35-36) ere lortu zituen.

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.net
Ludus Magnus

**Ludus Magnus**, Antzinako Erroman, Flaviar Anfiteatrotik gertu zegoen gladiadore eskola bati deritzo, Zelio eta Eskilino muinoen arteko haranean, Domiziano enperadorearen garaian eraikia izan zelarik, 80ko hamarkadan. Honen hondarrak ikusgai daude Erroma erdialdeko Monti *rionean*.

## Deskribapena 
Ludus Magnusa, gehienbat, adreiluz eraikia izan zen, I. mendeko merkataritza eraikin xume baten gainean, hiru solairuko altuera zuelarik. Multzoak, bizitokiek inguratutako patio bat zuen. Patio honen erdian, tamaina txikiko anfiteatro bat zegoen, gladiadoreak entrenatzeko.

Gaur egun ikus daitezkeen hondakinak, 1937an industen hasi ziren, indusketa lanak, hogei urte beranduago arte amaitu ez ziren arren. Hondakin horiek, inguratzen zuten barrakoi eta hondarraren erdia baino ez dira, eraikinaren gainontzeko zatia, gaur egun, eraikin modernoen azpian dago. Ludus Magnusa, Domiziano enperadoreak sortutako lau gladiadore eskoletako bat izan zen. Beste hirurak, *Dacia*, *Gallica* eta *Matutinus* deitzen ziren.

Anfiteatroari dagokionez, 63 metroko luzera eta 49 metroko zabalera zuen, neurri txikiak, ondoan zuen Koliseoarekin alderatuz, 3.000 pertsonentzako tokiarekin, zati txikia, Koliseoko 50.000 eserlekuekin alderatuz. Neurri horiek, baina, nahiko arruntak dira, Erromatar Inperioko beste anfiteatro batzuekin alderatuz gero. Kontserbatzen diren hondakin gehienak, Trajano enperadorearen erregealdian egindako berreraikitze batekoak dira, nabarmentzekoa da anfiteatro hau Koliseoarekin lotzen zuen lurrazpiko pasabide bat.

Ludus Magnusa, Koliseoarekin batera etorri zen gainbehera, hau da, aisialdi ikuskizun horiek interesa galdu zutenean, VI. mendean, lurperaketa toki bezala erabili zelarik.

## Kanpo estekak