open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Selektroi

thumb|100px|256 biteko selektroia

**Selektroia** balbula termoioniko bat da eta Ausazko Sarbidedun Memoria (RAM) moduan lan egiteko gai da. Radio Corporation of Americak (RCA) sortu zuen 1946. urtean; hala ere, 1948. urteko udaberrira arte ez zen komertzialki eskuragai egon.

RCAk 4096 biteko kapazitatea zeukan hodia ekoiztu zuen IAS ordenagailuarentzako, baina hodia prest uzteko zailtasunak izan zituen eta Williams hodiak erabiltzea erabaki zuen. Selektroiaren ondorengo diseinuak 1024 eta 256 biteko modeloak izan ziren. Azken hau JOHNNIAC ordenagailuan erabili eta baita garestiagoa ere. Selektroia sarbide zuzenekoa zen eta Willimas hodia baino fidagarriagoa eta baita garestiagoa ere. Toru magnetikoko memoriez ordezkatu zen.

Jatorrizko 4096 biteko diseinua besteetatik bereizten zen ondorengoetan *eyelet*ak lau koadranteetan zatitutako dielektriko biribil batean osatzen zirelako. Beste diseinuek mikazko geruza lauak erabiltzen zituzten. Geruza hauetan beraien artean isolatuta zeuden *eyelet* metaliko txikiz osatutako matrizeak jartzen ziren.

## Funtionamendua 
thumb|ezkerrera|80px|4096 biteko selektroia
Selektroia *eyelet* deitzen diren isolatutako gelaxka txikietan oinarritzen da. Gelaxka hauek bi egoeratan mantentzeko gai dira: karga elektrikoarekin eta deskargatuta. *Eyelet*ak kargatuta mantentzen dira elektroien iturri termoioniko bati esker.

*Eyelet*a deskargatuta dagoenean, honi eragiten dieten elektroiak energia kantitate handia ematen diote eta, ondorioz, bigarren mailako elektroi asko igortzen dira. Elektroi hauek igortzeak *eyelet*ak karga gehiago irabaztea oztopatzen du. Baina *eyelet*a kargatuta baldin badago, katodotik ailegatzen diren elektroiak balaztatu egiten dira potentzial-hesi bat aurkitzen dutelako. Balaztatzerakoan, energia galtzen dute, eta *eyelet*ara ailegatzean ezin dute bigarren mailako elektroien igorpena eragin.

*Eyelet*aren potentziala aldatuz bitak gorde egin daitezke. Potentziala murrizterakoan karga haunditu egiten da eta potentziala handitzerakoan bigarren mailako igorpenaren bidez deskargatu egiten da. Gordetzeko prozesuan bakarrik erabiltzen ari den *eyelet*ari iristen zaizkio elektroiak.

*Eyelet*a kargatuta dagoenean, eragiten dioten elektroiak alderatu egiten dira. Aldiz, *eyelet*a deskargatuta badago, elektroi batzuek *eyelet*a zeharkatzen dute. Sortzen den korrontea neurtzen bada, *eyelet*a zein egoeran dagoen jakin daiteke.

## Kanpo estekak
Diesel-motor

**Diesel-motorra** aldizkako barne-errekuntza duen motor termikoa da; barne-errekuntza hori erregaiaren tenperaturarengatik sortzen da eta tenperatura altu horiek zilindroko barne-airearen konpresioaren ondorioz gertatzen dira, dieselaren zikloaren arabera. Gasolina-motorretik desberdintzen da. Zumaian muntatu zen Espainiako lehen diesel motorra (XX. mende lehen herenean), Zumaiako Udalaren webgunearen arabera.

## Osaketa 
Lau aldiko diesel motorra gasolina motor baten pieza berdinez osatuta dago. Hona hemen horietako batzuk:

* uztaiak
* motorraren blokea
* kulata
* birabarkia
* bolantea
* pistoia
* espeka-ardatz
* balbulak
* karterra

Hurrengo elementuetatik ,berriz, gehienak gasolinako motorretan aurkitzen badira ere (aurreberoketa-bujiak eta toberak izan ezik) , diseinu eta prestakuntza ezberdinak izaten dituzte:

* injekzio ponpa
* duktoak
* injektoreak
* transferentzia-ponpa
* toberak
* aurreberoketa-bujiak

## Funtzionamendu-printzipioak 
thumb|ezkerrera|Citroen XUD baten diesel injekzio ponpa

Diesel motorra erregaiaren ignizioaren (piztearen) bidez jartzen da funtzionamenduan, erregaia, lainoztatua eta presioa altuan dagoena, kamerara (aurrekamerara, zeharkako injekzioaren kasuan) injektatzen denean. Konbustio-kamera horrek auto-konbustiokoa baino tenperatura altuagoa duen airea dauka barnean; hau da, ez dago txinparta beharrik gasolina motorretan bezala. Honi, autoinflamazioa deitzen zaio.

Konbustioa hasten duen tenperatura, motorrak bigarren aldian eragiten duen presio igotzearen ondorioa da, hau da, konpresioa. Erregaia presio handian dagoenean, konbustio-ganberaren goiko partean injektatzen da, injektoreak dituen zulotxo txiki batzuetan non, presio eta tenperatura altuko (700 eta 900&nbsp;°C artean) airearekin nahastu eta atomizatzen den. Horren ondorioz, nahasketa oso azkar sutzen da. Konbustio honek bertako gasa zabaltzen du, pistoia beherantz bultzatuz.

Hedapen hau, gasolina motorrean ez bezala, adiabatikoa da, hots, mugimendu zuzen bat bultzatuz eragiten du pistoiaren ibilbidean zehar. Bielak mugimendu hau birabarkira transmititzen du, eta honela birabarkia biratu da eta pistoiaren ibilbide zuzena errotazio-mugimendu bihurtzen da.

Autoinflamazioa gertatzeko, beharrezkoa da gasolioaren sutze-tenperaturara iristea. Hotzean, beharrezkoa da gasolioa aurretik berotzea edo erregai pisutsuagoak erabiltzea gasolinazko motorretan, petrolio-destilazioaren frakzioa erabiltzen da 220&nbsp;°C eta 350&nbsp;°C artean; honi gasolio deitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kable pantailatu

thumb
**Kable pantailatua** deritzo tutu metaliko batez edo maila batez estalita dagoen kable motari. Estalki honek Faraday kaiolak egiten duen lana egiten du, kableen arteko bateratzeak, soinuak eta bestelako interferentziak saihestuz, bai barnean eta kablearen inguruan.

Kableak duen pantailatuak ez du zertan bakarra izan; kable bakar batek izan ditzake bere barnean hainbat eroale pantailatu, beraien artean diafonia saihesteko.

Ez da kable pantailatua kable koaxialarekin nahastu behar, azken hau transmisio-linea bat delako, bere inpedantzia, hedapen-koefizientea eta beste hainbat gauzak desberdintzen dutelako.

Pantailak eragina izan dezan, kablearen mutur bat soilik konektatu behar da masara; bestela korrontea pasako litzake bertatik, seinaledun hariekin elkartuko litzake eta ondorioz, efektu kaltegarri bat sortuko luke. Koaxialean berriz, bi muturrak konektatu behar dira masara; hau beste desberdintasun bat da.

Mikrofonoetako konexio-kableak audio-ekipoetan kable pantailatuak dira, zeintzuek inguruko zarata elektrikoak anplifikadorearen sarrerara akoplatzea saihesten duten.

Autoetako parasitoen kontrako kableak ere mota honetakoak dira, baina pizgailuaren harilaren korronte altuko pultsuek sortzen dituzten erradiazioak saihesteko dira.

## Kanpo estekak
Litz hari

thumb|200px|Litz haria, kobrezko 8 hari finagoz egina
**Litz haria** elektronikan erabiltzen den eroale bat da. Hainbat alanbre bihurrituz osatuta dago eta gainazal isolatzaile batekin estalita dago, horrela, eroalea den azalera handituz eta maiztasun altuko seinaleak garraiatzerakoan gertatzen diren potentzia galerak gutxituz. Modu honetara egiten bada, inpedantzia/erresistentzia erlazioa handitu egiten da eroale bakarrekoarekin konparatuta, Q faktore altuagoa lortuz maiztasun altuetan.

Mota honetako haria induktoreak eta transformadoreak eraikitzeko erabiltzen da, batez ere maiztasun altuko aplikazio-eremuetan, non skin efektua aipagarriagoa den.

## Kanpo estekak
Turbina hidrauliko

[thumb|[Francis turbina baten errodetea.]]
**Turbina hidraulikoa**, jariakin konprimaezin baten (eskuarki ura) energia zinetikoa eta potentziala lan mekaniko bihurtzen duen turbomakina da. Jariakina turbinatik igarotzean, turbinaren errodetean mugimendu birakari bat sortzen du eta ardatz batekin, energia mekanikoa energia elektriko bilakatzen du sorgailu baten bidez. Horregatik dira zentral hidroelektriko baten elementu garrantzitsuenak.

## Sailkapena 
Turbomakinak izateagatik, hauen sailkapen berbera jarraitzen dute, beraz, turbo-makina hidrauliko eta turbomakina motoreen azpitaldetan sartzen dira. Turbina hidraulikoen hizkuntzan ondorengo sailkapena egiten da:

### Errodetearen presio-aldaketaren edo erreakzio-angeluaren arabera 
* **Akzio-turbinak:** Fluido-lanak ez du presio aldaketarik jasaten errodetea zeharkatzean.

* **Erreakzio-turbinak:** Fluido-lanak presio-aldaketa nabarmenak jasaten ditu errodetea igarotzean.

Turbina bat sailkapen honetan sartzeko, erreakzio-angelua kalkulatzea komeni da. Akzio turbinek uraren fluxu-abiadura soilik aprobetxatzen dute eta erreakzio turbinek, aldiz, abiadura ez ezik, presio gutxitzea ere aprobetxatzen dute.

### Errodetearen diseinuaren arabera 
Sailkapenik erabakigarriena da; sailkapen honetan, diferentziak soilik alabeen angelu edo tamainetan egon daitezke edota errodetea ez den turbomakinaren beste edozein zatietan. Garrantzitsuenak, ondorengoak dira:
thumb|300px|kaudalaren eta jauziaren arabera turbina hidraulikoa aukeratzeko karta

* Kaplan turbina
* Helize turbina
* Pelton turbina
* Francis turbina
* Deriaz turbina
* Ossberger/Banki/Michell turbina
* Turgo turbina

## Turbina hidraulikoen errendimendua 
Turbina hidraulikoen errendimendua kalkulatzeko turbinaren galerak hartzen dira kontuan. Galera hauek manometrikoak (jariakinaren marruskadurak sortuak), bolumentrikoak (jariakin galerak eraginak), mekanikoak (marruskadura mekanikoaren ondorio) eta elektrikoak (irteerako potentzia elektriko teorikoaren eta erabilgarriaren arteko aldea) izaten dira. Errendimendu totala errendimendu ezberdinen biderkadura da.

\eta_{Totala}=\eta_{man} \cdot \eta_{bol} \cdot \eta_{mek} \cdot \eta_{elekt}

## Kanpo estekak
Haize ebakidura

[thumb|Altitude handietan sortutako [zirruak aireko ebakiduraren kausa erakusten du|250px]]

**Haize ebakidura** da eguratsaren bi punturen arteko distantzia jakin batean haizeak duen abiaduraren edo norabidearen aldaketa-tasa. Ebakidura *bertikala* edo *horizontala* izan daiteke, bi puntu horien altitude desberdinen edo kokapenaren arabera.

Haizearen ebakiduran, hegazkin batek daraman abiadurari kalte eragin diezaioke, aireratzen eta lur hartzen duen bitartean. Halaber, ekaitzen indarra mugatzen duen eragile nagusi bat da. Ebakidurarekin sarritan lotutako mehatxu gehigarri bat turbulentziak dira. Era berean, zikloi tropikalen garapenean eragina du.

Ebakidura behatzeko egoera atmosferikoak, ondoko hauek dira:

* Fronteak eta fronte-sistemak. Frontean zehar tenperatura-diferentzia 5&nbsp;°C-koa edo gehiago izaten denean ebakidura dezente hautematen da, eta 15 korapiloko abiaduran edo azkarrago mugitzen da. Frontea hiru dimentsiotako fenomeno bat izanik, tropopausaren eta lurrazalaren arteko edozein altueratan hauteman daiteke zizailadura frontala.

* Fluxurako oztopoak. Haizeak mendien aldetik jotzen duenean, ebakidura bertikala bereizten da mendi-mazelan.

* Alderantzikatzeak edo inbertsioak. Gaurdin lasai batean lurrazaletik gertu alderantzikatze-erradiazio bat sortzen denean, marruskadurak berak baino gehiago ez dio haizeari eragiten. Haizearen aldaketa 90 graduko norabidean eta 40 korapiloko abiaduran izan daiteke. Gauean, maila gutxiko haize laster bat ere hauteman daiteke. Dentsitate-diferentziek arazo gehigarriak sor ditzakete hegazkintzan.

## Jakingarri 
Aire-segurantza: 1964 eta 1985 urte bitartean, AEBetan, haizearen ebakidurak garraio zibileko 26 aire-istripu zuzenean eragin edo sorrarazten lagundu zuen, eta 620 hildako eta 200 kaltetu izan ziren. Istripu horietatik, 15 aireratzen ziren bitartean gertatu ziren, 3 hegaldian zehar, eta 8 lur hartzen zuten bitartean. 1995etik aurrera, ebakidurak sortutako aire-istripuak 10 urtean behin inguru jaitsi egin dira, aireontzi berak egindako detekzioarengatik eta lurrazalean Doppler radarrengatik.

## Kanpo estekak
Zimendu

[thumb|[Venezia, zimenduetan zurezko piloteak erabiltzen duen adibiderik nabarmenetakoa da.]]

**Zimendua** lurrean bermatuta dauden eraikinen edo elementuen karga guztiak lurrera transmititzea eta banatzeko eginkizuna duten egitura-elementuak dira. Banaketa zonakako kargak eratu gabe eta presio onargarria gainditu gabe egiten da. Normalean, lurraren erresistentzia, eutsiko duen zutabeena eta hormena baino txikiagoa denez, lurraren eta zimenduaren kontaktu-eremua, eusten dituen elementuak baino proportzionalki handiagoa izaten da (koherentzia handiko lur arrokatsuetan izan ezik).

Zimendua garrantzitsua da, gainegitura eusten duen elementuen taldea delako. Eraikuntzaren egonkortasuna lurzoru motaren araberakoa denez, arreta berezia ezarri behar zaio.
 
## Orokortasunak 
Posible izanez gero, zimenduen erreakzioak karga zentratuak izango dira, karga eszentrikoek bultzada diferentzialak sor ditzaketelako.

Erresistentea den bermapen-lurzorua bilatuko da, eta posible ez denean, ordezko ebazpenak bilatuko dira.

Kasu askotan, zimenduek ez dituzte bakarrik konpresio indarrak transmititzen, baizik eta, marruskadura- eta itsaspen-esfortzuen bidez, trakzio-kargak eta karga horizontalak jasaten dituzte. Behar izanez gero, eraikina lurzorura ainguratuko da.

Funtzio nagusi hauetaz gain, zimenduek beste xede batzuk bete behar dituzte:

* Esfortzu ebakitzaileaz ez hausteko adina erresistentzia edukitzea
* Lurzoruak sortzen dituen makurdura-esfortzuak jasatea. Horretarako, trakzio-esfortzuak xurgatuko dituzten armadurak ezarriko dira beheko aurpegian.
* Lurzoruak eduki ditzakeen mugimenduei egokitu behar zaizkie.
* Lurzoruaren, eta uraren eta bere presioaren erasoak jasatea, egonez gero.

## Motak 
240px|thumb|Zimendu motak: azalekoak (ezker) eta sakonak (eskuin)
Zimendu motaren hautaketa batez ere lurzoruaren ezaugarri mekanikoen araberakoa izango da, hau da, bere kohesioa, bere barne marruskadura angelua, maila freatikoaren posizioa eta baita dauden kargen magnitudeen araberakoa ere. Datu guztietatik sostengu-ahalmena kalkulatzen da, eta lurzoruaren homogeneotasunarekin batera, zimendu mota bat edo beste bat erabiltzeko aholkuak ematen dira. Posible bada, beti gainazal-zimenduak erabiliko dira, kostu gutxienekoak eta exekutatzeko errazenak direlako. Sostengu-ahalmenarekin edo bere homogeneotasunarekin arazoak daudenean, ezin dira gainazal-zimenduak erabili eta beste zimendu mota batzuk aztertu behar dira.

Bi oinarrizko zimendu mota daude: azalekoak eta sakonak.

### Azalekoak edo zuzenak 
Lurreko azaleko edo sakonera gutxiko geruzatan bermatzen dira, behar duten sostengu-ahalmena dutelako edo bigarren mailako garrantzia duten eraikinak eta arin samarrak direlako. Zimendu mota honetan, karga-berme horizontala duen plano batean banatzen da.

Garrantzi handiko estrukturetan esaterako, zubietan, zimenduak, baita azalekoak ere, narriadurak gertatzen ez direla ziurtatzeko behar adina sakonerara bermatzen dira. Azaleko zimenduak honela sailkatzen dira:

* Ziklopeen zimenduak.
* Zapatak:
** Zapata isolatuak.
** Zapata luzeak.
** Zapata konbinatuak.
* Zimendu-lauzak.

## Kanpo estekak
The Bodyguard (1992ko filma)

***The Bodyguard*** (euskaraz *Bizkartzaina*) 1992ko Mick Jackson estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko filma bat da. Bertan, Kevin Costner, Whitney Houston, Gary Kemp, Bill Cobbs, Ralph Waite, Tomas Arana, Michele Lamar Richards, Mike Starr, DeVaughn Nixon, Gerry Bamman eta Joe Urla aktoreek antzeztu zuten.

Filma honetan entzun daitekeen *I Will Always Love You* abestiaren Whitney Houston abeslari eta aktoreak abertutako bertsioak mundu osoan sekulako arrakasta izan zuen, nahiz eta jatorrizko bertsioa 1974ean Dolly Parton abeslariak abestutakoa izan. Filma honetako soinu banda garai guztietako salduena bilakatu zen, mundu osoan barna 45 milioi kopia saldu zirelarik. Bestalde, *I Have Nothing* eta *Run to You* abestiek Jatorrizko abesti onenaren Oscar Sariaren izendapen bana jaso zuten, nahiz eta irabazterik lortu ez izan (irabazlea *Aladdin* marrazki bizidun filmeko *A Whole New World* abestia izan baitzen).

## Argumentua 
Rachel Marron (Whitney Houston) pop superizar handi eta arrakastatsu bat da. Bat-batean dei anonimo eta mehatxagarriak jasotzen hasiko da, ondorioz, bere ordezkariak abeslariaren segurtasuna bermatzeko asmoz segurtasunean aditua den Frank Farmer (Kevin Costner) bizkartzain kontratatuko du. Hasiera batean abeslariari ezarritako segurtasun neurriek abeslaria eta bizkartzainaren arteko hika-mikak piztuko ditu, baina pixkanaka elkarren artean maitasuna sortuko da.

## Aktoreak 
* Kevin Costner: Frank Farmer.
* Whitney Houston: Rachel Marron.
* Gary Kemp: Sy Spector.
* Bill Cobbs: Bill Devaney.
* Ralph Waite: como Herb Farmer.
* Tomas Arana: Greg Portman.
* Michele Lamar Richards: Nikki Marron.
* Mike Starr: Tony.
* Christopher Birt: Henry.
* DeVaughn Nixon: Fletcher Marron.
* Gerry Bamman: Ray Court.
* Richard Schiff: Skip Thomas.
* Nathaniel Parker: Clive Healy.
* Debbie Reynolds: Ella Misma.
* Rollin Jarrett: erreportaria
* Robert Wuhl: Oscar Sarien ekitaldiko harreragilea.
* David Foster: Oscar Sarien ekitaldiko aurkezlea.
* Towanna King: Rachelen laguntzailea.

## Kanpo estekak 
* *The Bodyboard* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Bodyboard* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 

[
Disko-balazta

thumb|250px|Ibilgailuetan disko-balazta gurpilen barruan izaten da.

**Disko-balazta** ibilgailuen gurpiletarako erabili ohi den balaztatze sistema da. Sisteman honetan, biratzen duen gurpilaren zati higikor batek (diskoak), biratzen duen gurpilarekin bat doana, marruskadura-koefiziente altua duten gainazal batzuen (pastillak) igurtzimendua pairatzen du. Pastilla hauek diskoengan indar batzuk eragiten dituzte, eta indar hauek mugimenduan dagoen ibilgailuaren energia zinetiko guztia edo zati bat bero bihurtu dezakete ibilgailuaren abiadura murriztu edo erabat gelditu arte. Bero kantitate izugarri hau ahalik eta azkarren eta nolabait ebakuatu behar da. Mekanismoa danbor-balaztaren parekoa da, baina azken honetan balaztatze gainazala txikiagoa izan arren, beroa girora askoz hobeto kanporatzen da. Modu honetan, gainazal txikiagoa izatea konpentsatzen da.

## Mekanismoa eta osagaiak 

Pistoi bakarreko balaztatze-sistema.
200px|Libre biratzen ari da diskoa.
200px|Barrualdeko pastillak diskoa sakatzen du.
200px|Beste pastillak diskoa sakatzen du.
Balaztatze-likidoa zirkuitu hidraulikotik doa harik eta pistoia presionatu eta pastilla-diskoaren (urdina) kontra bultzatzen duen arte. Diskoaren kontra eginiko presioak pastilla pistoitik urruntzea eragiten du, eta bertze pastilla diskoaren kontra bultzatzen du. Diskoaren eta pastillen arteko marruskadurak gurpila balaztatzen du.

### Diskoak 
Hainbat disko-balazta mota daude. Batzuk altzairu puruzkoak dira, beste batzuk, ordea, gainazalean marratuak daude edo zeharkatzen dituzten zuloak dauzkate. Azken horiei disko aireztatuak deritze, beroa xahutzen laguntzen dutelako.
 
### Barailak (Calipers) edo pintzak 
Baraila balazta-pastillen eta -pistoien euskarria da. Pistoiak burdina gozoz eginak daude gehienbat eta ondoren kromoztaketa bidez estaltzen dira. Bi baraila mota daude: flotatzaileak eta finkoak. Finkoak ez dira mugitzen disko-balaztarekiko eta pistoi pare bat edo gehiago erabiltzen dituzte. Horrela, pistoiak martxan jartzerakoan, pastillek diskoaren bi aldeetan presionatzen dute. Gehienetan baraila flotatzaileak baino konplexuagoak eta garestiagoak dira. Baraila flotatzaileak “baraila irristakor“ gisa ere ezagutzen dira eta diskoaren erlazioan mugitzen dira. Alde batean dagoen pistoi batek pastilla bultzatzen du hau diskoarekin kontaktuan jartzen den arte, baraila eta barruko balazta-pastilla mugiaraziz. Horrela, diskoaren bi aldeetan aplikatzen da presioa, eta balazta-ekintza lortzen da.

Baraila flotatzaileek barailaren katigamenduaren ondorioz huts egin dezakete. Hau zikintasunagatik edo korrosioagatik gerta daiteke, ibilgailua denbora luzez erabiltzen ez denean. Hau gertatzen bada, barailaren balazta-pastillak eta -diskoak marruskadura izango dute nahiz eta balazta erabiltzen ez egon. Honek hainbat kalte eragiten ditu: pastilla azkar higatzea, erregaiaren errendimenduaren murriztea zein balaztatze-gaitasunaren galtzea eta desoreka, balaztatze taldearen gehiegi berotzearen ondorioz. Balazta gehiegi berotua duen gurpilak gutxiago balaztatuko du.

## Kanpo estekak
Igurzketa (argipena)

**Igurzketa**, **igurtzialdi** edo **igurzte** hitzek adiera zenbait dituzte:
* mekanikan, **igurzketa** edo marruskadura indarra;
* sexualitatean,
** **igurzketa** edo igurtzialdia, genitalak edo gorputzeko beste atal bat igurzteko saioa, kitzikapena lortzeko helburuarekin;
** igurzketa, jende pilaketa handia dagoen lekuetan (ilarak, garraio publikoa), genitalak beste pertsona baten gorputzaren aurka igurzteko saioa, haren baimenik gabe, eta beraz sexu jazarpen ekintzatzat hartzen dena.
Bihurdura-barra

thumb|250px|Bihurdura-barra baten eskema funtzionala
[thumb|250px|[Volkswagen Beetle|VW Beetle ibilgailuko esekidura elementu batzuk]]

**Bihurdura-barra** esekiduraren ardatzak lotzen dituen altzairuzko elementu bat da, eta biren eraginez, xasisean sortzen den mugimendua murriztea du helburu. Ibilgailuaren geometria aldaketarik gabe mantentzea da bere xedea, honela egonkortasuna areagotzen baita.

Bihurdura-barra aurrean zein atzean jar daiteke, eta, gainera, hirugarren puntu batera lotzeko aukera ere badago. Horrela, triangelu bat sortzen da, bere eragin egonkortzailea areagotuz. Bada denbora zenbait automobilek sistema hau erabiltzen dutela, esaterako, Ford Fiestak eta Omega 3.0 eta 4.1-k.

Bihurdura-barrak malguki gisa ere jokatzen du, bere luzera ardatzarekiko bihurritzen denean kolpeen talka xurgatzen baitu. Esekidura mota hau, besteak veste, Volskwagen "kakalardo" modeloko atze-esekiduran aurki dezakegu.

Bihurdura-barrak bi eratara muntatu daitezke: autoaren luzera- edo zeharka- ardatzarekiko. Barra xasisera finkatuta eta gurpilaren estalkiari lotuta egotea da ohiekoena. Beste batzuetan, barraren atzeko muturra xasisera lotuta egoten da eta aurrekoa, berriz, esekiduraren besora.

Auto blindatuetan oso ohikoak dira, pisutsuak baitira eta mugimendu azkarrak egiteko beharra baitute, eta honek ardatzen gainean, tentsio karga handiak sortzen ditu.

## Kanpo estekak
Casevecchie

**Casevecchie** (korsikeraz **Casevechje**) Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Petri I.a Bretainiakoa

**Petri Mauclerc** edo **Petri Dreuxkoa** (c. 1190 - ) Dreuxko kondea eta Bretainiako dukea izan zen.

Roberto II.a Dreuxkoaren semea zen eta 1212an Bretainiako kondearen alabarekin ezkondu zen. 1217an eskumikatu zuten elizaren aginpidea murrizten saiatzeagatik. Filipe Augustoren eta Luis VIII.aren zerbitzupean egon zen 1225 bitartean. 1237an Lur Santuetara alde egin zuen. Luis IX.ak Egiptora egin zuen espedizioan parte hartu zuen eta itsasoan hil zen itzultzerakoan.

## Erreferentziak
Petri II.a Bretainiakoa

**Petri II.a** (; ; Nantes,  - *ibidem*, ) Bretainiako dukea izan zen.

Joan VI.aren semea zen. Dukerriko lege eta eliz erreformak bultzatu zituen.

1442an Frantzisko Amboisekoa ezkondu zuen. Ez zuten seme alabarik izan eta bere osaba izan zuen ordezko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Velikaia

**Velikaia** () ipar-mendebaldeko Errusian dagoen Pskov oblasta zeharkatzen duen ibaia da. Narva ibaiaren arroko Peipus aintziraren adar nagusietako bat da. 430&nbsp;km luze da eta 25.200&nbsp;km2ko arroa dauka. Ibai ertzeko hiri nagusiak Opotxka, Ostrov eta Pskov dira.

## Hidrometria 
Velikaia ibaiaren emaria 1930-1985 bitartean neurtua izan da Piatonovon (Peipusera isuri baino 100&nbsp;km inguru lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 20.000&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;79,4. Bertan urteko batezbesteko emaria 126 m³/s da; emari handiena apirilean du (475 m³/s) eta txikiena uztailean (51,2 m³/s).

 
**Velikaia ibaiaren batezbesteko emariak (m³/s), Piatonovon neurtuak**Datuak: 1930 eta 1985 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 68.9 
  bar:Fév from:0 till: 64.7 
  bar:Mar from:0 till: 128 
  bar:Avr from:0 till: 475 
  bar:Mai from:0 till: 204 
  bar:Jun from:0 till: 69.5 
  bar:Jul from:0 till: 51.2 
  bar:Aoû from:0 till: 58.2 
  bar:Sep from:0 till: 66.9 
  bar:Oct from:0 till: 110 
  bar:Nov from:0 till: 118 
  bar:Déc from:0 till: 102

PlotData=
  bar:Jan at: 68.9 fontsize:S text: 68,9 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 64.7 fontsize:S text: 64,7 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 128 fontsize:S text: 128 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 475 fontsize:S text: 475 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 204 fontsize:S text: 204 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 69.5 fontsize:S text: 69,5 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 51.2 fontsize:S text: 51,2 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 58.2 fontsize:S text: 58,2 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 66.9 fontsize:S text: 66,9 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 110 fontsize:S text: 110 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 118 fontsize:S text: 118 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 102 fontsize:S text: 102 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tateyama Kurobe mendi ibilbidea

thumb|350px|Murodō geltokia.
thumb|350px|Ibilbidea.
 Japonian, Toyama prefeturan dagoen ibilbide ezaguna da.

## Ibilbidea 
Tateyaman hasten da, ondoren Toyaman jarraitu eta Ōmachi (Nagano) hirian bukatzen da. 1971an ireki zen. 37 kilometrotako luzera du baina bertikalean 1.975 metroko desnibela. Hida mendietan barrena doa bidea eta tartean Kurobe urtegia pasatzen da, hau da toki ikusgarrienetako bat, hortik ibilbidearen izena.

Berau osatzeko bost garraiobide publiko erabiltzen dira, funikularra, autobusa, trolebusa, aireko tranbia eta oinez. *Tateyama Kurobe Kankō* (立山黒部貫光) da garraioa kudeatzen duen konpainia. Guztira 5 ordu behar izaten dira bidea osatzeko. Tartean dauden hainbat geltokitan hotelak daude eta inguruko mendiak igotzeko edo trekkingak egiteko abiapuntu egokiak dira.

## Ingurumena 
Ibilbidea egiterakoan kontu handia izan zuten ingurumena ahalik eta gutxien kaltetzeko. Horretarako bideak hiru tunel ditu eta Japoniako trolebus bakarrak bertan daude, kerik ez isurtzeko.

## Iruditegia 

Irudi:Mitagahara from Mount Okudainichi 1994-10-10.jpg|Mitagahara.
Irudi:Kurobe dam 01.jpg|Kurobe urtegia.
Irudi:Hotel Tateyama from Tateyama (2017-08-04 s2).jpg|Tateyamako hotela.
Irudi:20090503yukinoohtani02.JPG|Elurrezko hormak ibilbidean.
Irudi:Kurobe cable car 01.jpg|Kurobeko funikularra.
Irudi:Tateyama tunnel trolley bus 01.jpg|Trolebusa Tateyamako tunelean..

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
The Da Vinci Code (filma)

**The Da Vinci Code** (euskaraz *Da Vinci kodea*) 2006ko Ron Howard estatubatuar zinema zuzendariaren misteriozko thriller filma bat da. Dan Brown idazlearen *The Da Vinci Code* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Tom Hanks, Audrey Tautou, Ian McKellen, Alfred Molina, Jürgen Prochnow, Paul Bettany eta Jean Reno aktoreek antzeztu zuten.

2009an idazlen berdinaren hurrengo eleberrian oinarritutako *Angels & Demons* ("Aingeruak eta Deabruak") filmak jarraitu zion.

## Argumentua 
Gaur batez Harvard Unibertsitateko Robert Langdon (Tom Hanks) estatubatuar katedradun eta sinbolista ospetsua Parisko Louvre museoa hitzordua du, baina hara iristean bertako errestauratzailea hilta topatu eta polizia bertaratzean haren erailketaren susmagarri nagusia bilakatuko da. Baina Langdon irakasleak poliziako Sophie Neveu (Audrey Tautou) kriptografialariak lagundurik hiltzaileak erailketaren lekuan lagatako aztarnei jarraitu eta euren biziak arriskuan jarriz, istorio ilun guzti honen atzetik Leonardo da Vinciren *Azken Afaria* artelanak duela bi mila urtetatik ezkutuan gordetako sekretuaren jagolea den elkarte elijiotsu bat dagoela jakingo dute.

## Aktoreak 
* Tom Hanks: Robert Langdon irakaslea
* Audrey Tautou: Sophie Neveu
* Ian McKellen: Sir Leigh Teabing
* Paul Bettany: Silas
* Jean Reno: Bezu Fache
* Alfred Molina: Manuel Aringarosa apezpikua
* Jürgen Prochnow: André Vernet
* Charlotte Graham: Mary Magdalene
* Etienne Chicot: Jérôme Collet tenientea
* Jean-Yves Berteloot: Remy Jean (eleberrian Rémy Legaludec)
* Jean-Pierre Marielle: Jacques Saunière
* Hugh Mitchell: Silas gaztea
* Seth Gabel: Michael elizgizona
* Marie-Françoise Audollent: Ahizpa Sandrine

## Eleberria 
* *The Da Vinci Code* (2003)

## Ikus gainera 
* *Angels & Demons* ("Aingeruak eta Deabruak", 2009)

## Kanpo estekak 
* *The Da Vinci Code* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea 
* *The Da Vinci Code* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtubee.com
Setarchidae

**Setarchidae** arrain eskorpeniformeen familietako bat da, mundu osoko ur tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.

Sailkapen guztiek ez dute familia hau onartzen, ITISek edo Nelsonek Scorpaenidae familian sailkatzen dituzte bere kideak.

## Genero eta espezieak 
Familiak 6 espezie ditu, 3 generotan banaturik:

* *Ectreposebastes* generoa (Garman, 1899)
** *Ectreposebastes imus* (Garman, 1899)
** *Ectreposebastes niger* (Fourmanoir, 1971)
* *Lioscorpius* generoa (Günther, 1880)
** *Lioscorpius longiceps* (Günther, 1880)
** *Lioscorpius trifasciatus* (Last, Yearsley y Motomura, 2005)
* *Setarches* generoa (Johnson, 1862)
** *Setarches guentheri* (Johnson, 1862)
** *Setarches longimanus* (Alcock, 1894)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serrivomeridae

**Serrivomeridae** arrain angiliformeen familietako bat da, mundu osoko ur epel eta tropikaletan bizi dena. Arrain pelagikoak dira.

## Genero eta espezieak 
Familiak 11 espezie ditu, 2 generotan banaturik:

* *Serrivomer* generoa (Gill y Ryder, 1883)
** *Serrivomer beanii* (Gill y Ryder, 1883)
** *Serrivomer bertini* (Bauchot, 1959)
** *Serrivomer brevidentatus* (Roule y Bertin, 1929)
** *Serrivomer danae* (Roule y Bertin, 1924)
** *Serrivomer garmani* (Bertin, 1944)
** *Serrivomer jesperseni* (Bauchot-Boutin, 1953)
** *Serrivomer lanceolatoides* (Schmidt, 1916)
** *Serrivomer samoensis* (Bauchot, 1959)
** *Serrivomer schmidti* (Bauchot-Boutin, 1953)
** *Serrivomer sector* (Garman, 1899)
* *Stemonidium* generoa (Gilbert, 1905)
** *Stemonidium hypomelas* (Gilbert, 1905)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serrasalmidae

**Serrasalmidae** arrain karaziformeen familietako bat da, Hego Amerikako ibai atlatikoetan bizi dena.

## Taxonomia 
Bere sailkapena taxonomikoa zalantzazkoa da eta badaude Characidae familiaren subfamiliatzat jotzen dutenak. Bere karazimormeekin duten harremana oraindik erabakitzeke dago.

## Genero eta espezieak 
Familiak 16 generotan ditu:
* *Acnodon*
* *Catoprion*
* *Colossoma*
* *Metynnis*
* *Mylesinus*
* *Myleus*
* *Myloplus*
* *Mylossoma*
* *Ossubtus*
* *Piaractus*
* *Pristobrycon*
* *Pygocentrus*
* *Pygopristis*
* *Serrasalmus*
* *Tometes*
* *Utiaritichthys*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eriz Alberdi

**Eriz Alberdi** (Bilbo, Bizkaia, 1979ko otsailaren 13a) zinema eta telebistako aktorea da.

## Lanak 
* *Irabazi arte* (2022-gaur egun)
* *Go!azen* (2018-2019)
* *Soinujolearen semea* (2018)
* *Goenkale* (2012-2015)
* *Elkartea* (2014)
* *Don Miguel* (2013)
* *Gosea* (2013)
* *Lagun mina* (2011)
* *Mugaldekoak* (2010)
* *La gran carrera* (2010)
* *Mystikal* (2010)
* *For 80 Days* (2010)
* *Ander* (2009)
* *Trikitraka Trikitron* (2003, 2005)

## Kanpo estekak 
https://www.loinazactores.com/filter/actores/Eriz-Alberdi

https://www.imdb.com/name/nm3271082/
Sebastidae

**Sebastidae** arrain eskorpeniformeen familietako bat da, mundu osoko ur epeletan bizi dena.

Sailkapen guztiek ez dute familia hau onartzen, ITISek Scorpaenidae familian sailkatzen ditu bere kideak.

## Genero eta espezieak 
Familiak 132 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* *Adelosebastes*
* *Helicolenus*
* *Hozukius*
* *Sebastes*
* *Sebasticus*
* *Sebastolobus*
* *Trachyscorpia*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagaoka (Niigata)

, Japoniako Niigata prefekturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 277.749 biztanle ditu.

## Geografia 
Niigata prefeturaren erdialdean kokaturik dago, hiriburuaren hegoaldera, Japoniako itsasoaren ertzean. Higashiyama mendilerroa dauka ekialdean eta Shinano ibaiak zeharkatzen du hegoaldetik iparraldera. Ibaiaren bi ertzetan kokatzen da Nagaokako industria.

## Historia 
1616an Tokugawa shogunerriak Naoyori Hori ezarri zuen Nagaokako agintari eta honek Shinano ibaiaren ertzean gaztelua eraiki zuen. Edo Aroan herria garatuz joan zen gazteluaren inguruan. 1868 urtean Meiji enperadorearen eta tokugawatarren arteko borroka izan zen bertan eta hiria suntsitua izan zen. Inguruko herriek ehun arroz saku eman zizkieten biztanleei biziraun zezaten.

Hiria berreraiki eta 1906an udalerria eratu zen. 1945ean hegazkin estatubatuarren bonbaketek berriz suntsitu zuten hiria eta berriz hutsetik hasi behar izan zuen. XX mendean hainbat uholde, elur-jausi handi eta lurrikara ere sufritu behar izan ditu.

## Ondasun nabarmenak 
* Kome Hyappyo monumentua, ehun arroz sakuen donazioa sinbolizatzen duena.
* Shinano ibaia
* Aoshi santutegia.
* Hotoku Inari santutegia.
* Hiragata santutegia.

## Iruditegia 

|Kome Hyappyo monumentua.
Irudi:Ote Ohashi Bridge 2800x1000.jpg|Shinano ibaia.
Irudi:Aoshijinja Nagaoka.JPG|Aoshi santutegia.
Irudi:Houtokuinari Nagaoka.jpg|Hotoku Inari santutegia.
Irudi:Hiragata Jinja.jpg|Hiragata santutegia.

## Hiri senidetuak 
*  (1987)
*  (1995)
*  (2006)
*  (2006)
*  (2012)

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Werther's Original

thumb|300px|Werther's Original goxoki pakete irekia.

'''Werther's Original'* Alemaniako August Storck enpresak ekoitzi ohi dituen goxoki batzuk dira.

Goxokiaren izenak jatorriz Storck enpresa sortu zen Ipar Renania-Westfaliako Werther udalerriari aipu egiten dio. 1909an enpresa honetako langilea zen Gustav Nebel gozogileari esker goxoki hauek ekoizten hasi zen, hark goxokia diseinatu zuelarik: gurin, esnegain eta azukre zuri eta beltzezko txigortua. 1940ko hamarkadararte ekoizpena hiri horretan mantendu zen, garai hartan lantegi nagusia Halle udalerrira lekualdatu zelarik. 1969an lehendabizikoz *Werther's Echte* marka sortu zen, eta 1990ean nazioartean ezagutarazteko ingelesezko *Werther's Original'' izenera itzuli zen. Storck enpresak goxokia Europa eta Amerikan banatu ohi du, Japonian aldiz eskubideak Morinaga enpresari laga zizkiolarik.

Beste herrialdeetan goxokia ezagutzera emateko, Storck enpresak gaur egun goxokiaren ikur den iragarkia grabatu zuen: atautxi batek bere bilobari haren lehenbiziko goxokia nola jan zueneko unea oroitarazi eta Werther's Original ematen dio. Nazioarteko iragarkian atautxia antzeztu zuen aktorea Arnold Peters (1925-2013) ingelesa izan zen.

Jatorrizko goxokia testura gogorra zen, baina gaur egun enpresak goxokiaren hainbat bertsio merkaturatu ohi ditu: mastekatzeko toffeedun goxoki biguinak, azukre gabeak, txokolatez estaliak, karamelo kremaz beteak eta almendradun kurruskariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espacio de Werther's Original en el sitio web de Storck (en inglés)
Montecassinoko abadia

**Montecassinoko abadia** (italieraz *Abbazia di Montecassino*) Italiako Lazio eskualdeko Frosinoneko probintziako Cassino udalerrian dagoen beneditar abadia bat da, hain zuzen ere, izen berdineko Montecassino muinoan 520 metroko garaieran kokaturik dago. Erromatik 130 kilometro inguru hego-ekialdera dago, eta Cassino udalerritik 2 kilometro mendebaldera.

529an Benedikto Nursiakoak sortu eta beneditar ordenaren sorlekua eta lehenbiziko monasterioa izan zen. Jada Bigarren Mundu Gerran, 1944ko otsailean Montecassinoko gudu latzaren lekuko zuzena izan zen, ondorioz suntsituta gelditu eta zaharberritua izan zelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Cathedral (Monte Cassino) - Facade.jpg|Elizaren aurrealdea.
Irudi:Altare Cattedrale Monte Cassino.jpg|Aldarea.
Irudi:Benedykt opactwo.jpg|San Benediktoren estatua lorategian.
Irudi:Bundesarchiv Bild 146-2005-0004, Italien, Monte Cassino.jpg|1944ko Montecassinoko guduaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Montecassinoko abadiaren webgunea 
* Montecassinoko guduari buruzko webgunea 
* Montecassino elkartea
Arantxa Moñux

**Arantxa Moñux Agote** (Donostia, 1957ko apirilaren 23a) gipuzkoar aktore eta bikoizketa-aktorea da. 2014an *La noche del ratón* film laburrean aritu zen.

### Bikoizketa 
#### Marrazki bizidunak 
* *Doraemon* Nobita pertsonaia.
* *Hirukiak* Ane pertsonaia.
* *Shin-chan* Tooru Kazama pertsonaia.
* *Pokémon* (1. eta 5. denboraldiak) Ash Ketchum pertsonaia.
* *Kalimero* Priscilla pertsonaia.
* *Rui, Zid txikia* Rui pertsonaia.

### Filmografia 
* *Ofrenda a la tormenta* (2020)
* *La noche del ratón* (2014)
* *Goenkale* (2010 eta 2012)

## Kanpo estekak
Montecassinoko gudua

**Montecassinoko gudua**, **Erromako gudua** edota **Cassinoko gudua** Bigarren Mundu Gerran Italiako kanpainan zehar Gustav lerroa zeharkatu eta Erroma hiriburua bereganatu asmoz Aliatuek Ardatzeko potentzien aurka gauzatutako lau guduak dira. 1944ko urtarrilaren 17a eta maiatzaren 18a bitartean luzatu zen.

Nagusiki Monte Cassino muinoan jazo zen, ondorioz, bertan dagoen Montecassinoko abadia guztiz suntsitua gelditu zelarik.

## Kanpo estekak
Roberto I.a Borgoinakoa

**Roberto I.a Borgoinakoa** edo '*Roberto *Zaharra'''* (1011 &ndash; Fleurey-sur-Ouche, ) frantziar printzea izan zen. Charolais eta Langresko kondea (1027), Auxerreko kondea (1040 - 1060) eta Borgoinako dukea izan zen.

Frantziako Roberto II.a *Errukitsua''ren hirugarren semea izan zen. Amak, Konstantzak, aginpidearen ondorengoa izan zedin nahi zuen baina lortu ez zuenez, aitaren aurka matxinarazi zuen semea (1028). Henrike I.ak Frantziako erregetza eskuratu zuenean bere anaia Robertoren esku utzi zuen Burgundiako dukerria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto I.a Napolikoa

**Roberto I.a Napolikoa** edo **Roberto Anjoukoa**, *Zuhurra* deitua, (?, 1278 &ndash; Napoli, ) Anjouko dukea, Proventzako kondea eta Napoliko erregea izan zen 1309-1343 urteetan. Karlos II.a Anjoukoaren semea zen eta enperadore alemaniarrengandik babestu zuen Aita Santua. Italiako guelfoen buruzagi izan zen.

## Erreferentziak
Roberto Azkarra

**Roberto Azkarra** (Neustria, 820 &ndash; Brissarthe, ) Anjou eta Bloiseko kondea eta Neustriako margravea izan zen. Loira eta Sena ibaien arteko eskualdea zaindu zuen normandiarren erasoen aurrean. Karlos Burusoilaren etsaia izan zen eta Luis Germaniakoari (856) eta Akitaniako Pepinori (859) lagundu zien. Meung-sur-Loireko hitzarmenaren ondorioz, adiskidetu egin zen Karlosekin eta, haren zerbitzupean, normandiarrak garaitu zituen 866. urtean baina guduan galdu zuen bizia.

## Erreferentziak
Roberto Molesmekoa

San **Roberto Molesmekoa** (Troyes, c. 1029 - Molesme, ) frantses fraidea izan zen. Beneditarren monasterioetan priore izan ondoren Molesmeko monasterioa sortu zuen (1075). Cîteauxen izan zen zistertarren erreformaren egoitza izan zenean. Jaieguna, apirilaren 29a.

## Erreferentziak
Roberto Bellarmino

**Roberto Francesco Romolo Bellarmino** (Montepulciano,  - Erroma, ) italiar teologoa eta apezpikua izan zen. Pio XI.ak kanonizatu zuen 1930ean. Jaieguna irailaren 17an da.

## Bizitza 
Jesusen Lagundian sartu zen 1560. urtean, eta teologia ikasketak egin zituen Paduan eta Lovainan. 1570. urtean egin zen apaiz eta 6 urte geroago Erromara deitu eta katedra bat eskaini zioten han. Caetani kardinalari lagundu zion Frantziara teologo gisa, eta Italiara itzuli zenean Erromako Kolegioko erretore izendatu zuten. Gregorio IV.ak *Vulgata* zuzentzeko sortu zuen batzordeko kide izan zen 1591n. Napoliko probintzial izan ondoren kardinal izendatu zuten (1599). Capuako artzapezpiku izan ondoren (1602-1605) Italiara itzuli zen eta Erreforma Katolikoko ordezkari ezagunenetako bat izan zen. Obra nagusia: *Disputationes de controversiis christianae fidei adversus huius temporis haereticos* (1613).

## Erreferentziak
Rikardo Kornualleskoa

**Rikardo Kornualleskoa** (Winchesterko gaztelua, Hampshire, Ingalaterra,  - Berkhamsted gaztelua, Berkhamsted, Hertfordshire, ) erromatarren erregea izan zen 1257-1272 urteetan. Joan Lurgabea Ingalaterrako erregearen semea eta Henrike III.a Ingalaterrakoaren anaia zen. Gaskoien aurka borrokatu zen 1225-1226 urteetan eta Kornualles edo Cornwalleko duke egin zuten 1227an. Erromatarren errege izendatu zuten Aachengo hirian 1257an. Anaia Henrike III.ari lagundu zion Ingalaterrako baroien aurkako borrokan.

## Familia 
## Erreferentziak
Oto Greziakoa

**Oto Greziakoa** (; Salzburgo, 1815eko ekainaren 1a - Bamberg, ) Bavariako printzea eta, 1833–1862 bitartean, Greziako erregea izan zen. 

## Bizitza 
Luis I.a Bavariakoaren semea zen. 1832an Londresen egin zen bilkurak Greziako errege izendatu zuen. Herriak gaitzetsi zuen absolutista zelako eta aholkulariak bavariarrak zituelako; herria matxinatu zen, eta erregeak konstituzioa onartu behar izan zuen 1844an. Ordea, konstituziotik sortutako parlamentua ez zen arazoak konpontzeko gauza izan: Grezia babespean zuten nazioek etengabe esku hartzen zuten barne aferetan, erregea bera ez zen nazio higikundearen gidari izateko gauza eta, gainera, amore eman zien Joniako uharteak mendean hartuak zituzten eta Kretako matxinadak zapaldu zituzten ingelesei; horrek guztiak beste matxinada bat piztu zuen, eta 1862an Oto I.ak aginpidea utzi behar izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabet Portugalgoa (1428-1496)

**Elisabet Portugalgoa** (1428 &ndash; Arévalo, ) Gaztelako erregina izan zen. Portugalgo Joan infantearen eta Elisabet de Barcelosen alaba. Joan II.aren bigarren emaztea, bi haur izan zituen: Elisabet I.a Katolikoa eta Alfontso infantea. Senarra hil zenean, Arevalora erretiratu eta bertan egon zen hil arte.

## Erreferentziak
Ebakidura

thumb|Materiale baten ebakidura printzipioaren eskema (F indarra da, A gainazalaren tangentziala dena).
**Ebakidura** kontzeptua zenbait alorretan erabiltzen da:
* ingeniaritzan, materialei aplikatutako deformazio mota bat da.
** Ebakidura indarra.
** Ebakidura deformazioa.
** Ebakidura modulua.
* meteorologian, haize ebakidura.
* Marrazketa teknikoan. Piezak marrazten direnean, piezaren bistak eta piezaren ebakidurak marrazten dira pieza nolakoa den ondo zehazteko.
|thumb|Pieza baten **ebakidura**.

## Ikus, gainera 
* Ebaketa
The King and I (1956ko filma)

**The King and I** (euskaraz *Erregea eta Ni*) 1956ko Walter Lang estatubatuar zinema zuzendariaren musikal film bat da. Oscar Hammerstein II antzerkigilearen izenburu berdineko *The King and I* musikalean oinarritua dago, hura aldi berean Margaret Landon idazlearen *Anna and the King of Siam* ("Anna eta Siamgo Erregea") eleberrian oinarritua zegoelarik. Bertan, Deborah Kerr, Yul Brynner, Rita Moreno, Martin Benson eta Rex Thompson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1862. urtea, Anna Leonowens (Deborah Kerr) ingeles hezitzailea Siamgo errege gortera iritsi berri da, herrialde hartako errege zorrotzak (Yul Brynner) bere semeak hezitzeko kontratatu baitu, baina berehala hezitzailearen izaera erakargarriari esker erregearen konfidantzazko pertsona bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Deborah Kerr - Anna Leonowens
* Yul Brynner - Siamgo erregea
* Rita Moreno - Tuptim
* Terry Saunders - Lady Thiang
* Martin Benson - Kralahome
* Rex Thompson - Louis Leonowens
* Patrick Adiarte - Prince Chulalongkorn
* Alan Mowbray - Sir John Hay
* Geoffrey Toone - Sir Edward Ramsay
* Carlos Rivas - Lun Tha
* Judy Dan - Erregin Emaztea (krediturik gabea)

## Ahotsak 
Abestietan hiru aktore nagusien ahotsa abeslari hauek bikoiztu zituzten:
* Marni Nixon - Anna
* Leona Gordon - Tuptim
* Rueben Fuentes - Lun Tha

## Kanpo estekak 
* *The King and I* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The King and I* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Victoria Abril

**Victoria Mérida Rojas**, ezagunagoa **Victoria Abril** izenaz (Madril, 1959ko uztailaren 4a) espainiar zinema eta telebistako aktorea eta abeslaria da.

## Filmografia 
## Kanpo loturak 
* Victoria Abrilen webgunea 
* Victoria Abril aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Serpenticobitis

***Serpenticobitis*** arrain zipriniformeen generoetako bat da, Laosen eta Thailandian bizi dena. **Serpenticobitidae** familiako genero bakarra da, hau da, monotipikoa.

## Genero eta espezieak 
*Serpenticobitis* generoak 3 espezie ditu:
* *Serpenticobitis cingulata* T. R. Roberts, 1997
* *Serpenticobitis octozona* T. R. Roberts, 1997
* *Serpenticobitis zonata* Kottelat, 1998

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Belén

**Ana Belén**, jaiotza izenez **María del Pilar Cuesta Acosta** (1951ko maiatzaren 27a, Madril) espainiar aktorea eta abeslaria da. Víctor Manuel kantautorearen bikote kidea ere bada.

## Diskografia 
* **1965**: *Zampo y yo* eta *Qué difícil es tener 18 años*
* **1973**: *Al diablo con amor* (BSO) eta *Tierra*
* **1975**: *Calle del Oso*
* **1976**: *La paloma del vuelo popular*
* **1977**: *De paso*
* **1979**: *Ana* eta *Lo mejor de Ana Belén*
* **1980**: *Con las manos llenas*
* **1982**: *Ana en Río*
* **1983**: *Victor y Ana en vivo*
* **1984**: *Géminis*
* **1985**: *BSO La corte de faraón*
* **1986**: *Para la ternura siempre hay tiempo* (Víctor Manuelekin batera) eta *Grandes éxitos*
* **1987**: *BSO Divinas palabras*
* **1988**: *A la sombra de un león*
* **1989**: *26 grandes canciones y una nube blanca* eta *Rosa de amor y fuego*
* **1991**: *Como una novia*
* **1993**: *Veneno para el corazón*
* **1994**: *Mucho más que dos*
* **1996**: *20 exitos* eta *El gusto es nuestro*
* **1997**: *Mírame*
* **1998**: *Lorquiana. Poemas de Federico García Lorca* eta *Lorquiana. Canciones populares de Federico García Lorca*
* **1999**: *Cantan a Kurt Weill* (Miguel Ríosekin batera)
* **2001**: *Peces de ciudad* eta *Dos en la carretera*
* **2003**: *Viva L`Italia*
* **2006**: *Una canción me trajo aquí*
* **2007**: *Anatomía*
* **2008**: *Los grandes éxitos... y mucho más*

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Kanpo estekak 
* Ana Belén abeslari eta aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Jorge Sanz

**Jorge Sanz Miranda** (1969ko abuztuaren 26a, Madril) espainiar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat da.

Jada haurra zelarik 1982ko *Conan the Barbarian* filma ospetsuan antzeztu zuen. Hego Euskal Herrian ETB2 kateak aireratu ohi zuen *Colegio Mayor* (1994-1996) telesailari esker ezagun egin zen. Maiz, zineman hain ohikoa den galaiaren papera antzeztu izan du.

## Filmografia 
## Antzerkia 
* *Crimen perfecto* (2011). Víctor Condek zuzendua.
* *Amigos hasta la muerte* (2009). Javier Veigak zuzendua. Melanie Olivares eta Javier Veiga aktoreekin batera.
* *Descalzos por el parque* (2007). Adaptación y dirección de Pep Antón.
* *Pequeños crímenes conyugales* (2005). Eric-Emmanuel Schmitten antzezlana. Tamzin Townsendek zuzendua. Amparo Larrañaga aktorearekin batera.
* *Arsénico, por favor* (2003). Gonzalo Suárezek zuzendua.

## Kanpo loturak 
* Jorge Sanz aktorearen IMDBko fitxa 
* Zer jazo zen Jorge Sanzekin? Canalplus.es
Rikardo I.a Normandiakoa

**Rikardo I.a Normandiakoa** (izengoitia: *Beldur Gabea*; Fécamp,  - *ibidem*, ) Normandiako dukea izan zen 942-996 bitartean. Gilen I.a Ezpata-Luzearen seme eta ondorengoa izan zen. Luis IV.a Frantziako azken karolingiarraren aurka borrokatu zen eta kapetoen dinastiari lagundu zion Frantziako erregetza hartzen.

## Erreferentziak
Don Luis I.a zubia

**Don Luis I.a zubia** () Portugalgo Porto hirian dagoen zubia da. Duero ibaia zeharkatzen du. 1881-1886 artean eraiki zen, Société de Willebroeck belgikar enpresako Théophile Seyrig arkitektoak diseinatu zuelarik. 1886ko urriaren 31an ireki zen.

Izena Luis I.a Portugalgoaren omenez darama.

## Iruditegia 

Irudi:Puente Don Luis I, Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 13.JPG|Zubiaren ikuspegia Serra do Pilar muinotik ikusita.
Irudi:Ponte Luís I - placa.jpg|Oinarriko marmolezko idazkia.
Irudi:Puente Porto-Vilanova de Gaia.jpg|Egituraren xehetasuna.
Irudi:Porto 33, Pontel Dom Luis (7852917104).jpg|Gauez.

## Kanpo estekak
Rikardo III.a Normandiakoa

**Rikardo III.a Normandiakoa** (1001 - ) Normandiako dukea izan zen 1027 urtean. Rikardo II.aren seme eta ondorengoa izan zen. Roberto I.a anaiak hil zuen, pozoiturik antza, koroatu eta berehala.

## Erreferentziak
Roberto II.a Normandiakoa

**Roberto II.a Normandiakoa** edo **Roberto Curthose** (Normandia, 1050 &ndash; Cardiffko gaztelua, Gales, ) Normandiako dukea izan zen 1087-1106 urteetan.

## Bizitza 
Gilen I.a Konkistatzailearen semea zen. Aitaren aurka matxinatu zen 1078. urtean. 1087an, aita hil ostean, Normandiako duke bilakatu zen. Ingalaterrako koroa lortzeko, Gilen II.a anaiaren aurka borroka egin zuen, baina garaitua izan zen. 1100ean, Roberto Lehenengo Gurutzadan zegoela, Gilen II.a hil zen eta Henrike I.a anaia koroatu zuten Ingalaterrako errege. Itzuli zenean alferrik saiatu zen Henrike I.ari Ingalaterrako errege koroa kentzen. Henrike I.a Normandian lehorreratu zen eta Tinchebrayen Roberto garaitu ondoren, espetxeratu egin zuen. Cardiffko gazteluan gatibu zegoela hil zen.

## Erreferentziak