open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Capcir

[thumb|300px|Capcirreko kokapena [Ekialdeko Pirinioak departamenduan.]]
thumb|300px|Eskualdea eta udalerrietako mugak.
**El Capcir** Ipar Kataluniako eskualdea da. Administrazioz Frantziako estatuaren menpean dago.
## Geografia 
Zazpi udalerrik osatua da; hiriburua Formiguera (435 biztanle) da; els Angles (568) apur bat populatuago dago, beti ere oso biztanleria apalean baina eskualdeko herririk animatuena da. Iparraldean Donasan eskualdea (Okzitania) du, ekialdean Conflent eta hegoalde zein mendebaldean Cerdanya.

Cerdanyako urak Segre eta Ebrora -hegoalderantz joz- eta Conflentekoak Tet ibaira -ekialderantz- doazen bitartean, **Capcir** iparraldeari begira dago: eskualdean jaiotzen den Aude ibaia du ardatz eta hegoaldetik iparraldera eskualde osoa zeharkatzen du. Ibai hau garrantzi handikoa da, batez ere Okzitaniako lurretatik pasatzen da eta departamendu bati izena ematen dio.

Batez beste 1.500 mtan dagoen goi-ordokia da. XX. mendearen azken hamarkadak arte nekazaritza izan da baina turismoak hazkunde handia izan du; baso eta aintziraz josita, mendi ibilaidietarako eta eski nordikorako oso egokia da. Klima nolakoa den adierazten duten bi ezizen eman zaizkio: *el Petit Canadà* ("Kanada txikia") eta *la Petita Sibèria* ("Siberia txikia"). Siberiari egiten zaion erreferentzia egokia da, Mendebaldeko Europan geratzen diren *Ligularia sibirica* Artiko aldeko landarearen ale bakanetakoak **Capcirren** daudelako.

## Historia 
Capcir eta Ipar Kataluniako beste eskualdeak Kataluniatik banandu ziren XVII. mendean Segadorsen Guduaren ostean sinatu zen Pirinioetako Hitzarmenaren ondorioz. Han, Frantziak eta Espainiak Katalunia elkarren artean banatzea adostu zuten.

Ipar Kataluniako gainontzeko eskualdeak bezala, eta ez du onarpen ofizialik. Gainera 1790ean Formiguerako kantonamendua osatu bazen ere (udalerri guztiak la Llaguna izan ezik), 1801ean halamoduan **Capcir** ezagutzen zuen Frantziako behe mailako egitura administratibo hori ere desagertu zen eta zazpi udalerriak Montlluískoaren barruan daude. Udalerri elkargo modernoei dagokienez, 2012an Capcir Alt Conflent izeneko Herri Elkargoak bi eskualde hauetako eta Cerdanyako 17 udalerri biltzen zituen.

## Udalerriak 
## Argazkia 
[thumb|erdian|600px|[La Bollosa, els Angles (**Capcir**) eta Angostrina i Vilanova de les Escaldesen (Cerdanya) artean banatutako aintzira.]]

## Hizkuntza 
[thumb|300px|*[Capcinès* hizkera katalanaren dialektoen mapan kokatua.]]
Eskualdeko katalana (*capcinès*) oso berezia da; Joan Corominesen arabera iparraldeko katalan arkaikoarenak izan litezkeen ezaugarriak ditu. Horrek bai katalan estandarrarengandik bai Rossellókoarengandik argi desberdintzen da. Okzitanierarekiko trantsiziozko dialektoa da eta herriak zenbat eta iparralderago egon hainbat argiagoa da antzekotasuna, bereziki fonetikan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude
* Alta Cerdanya

## Kanpo estekak 
*   *Capcir Alt Conflent* Herri Elkargoaren webgunea.
*   Eski nordikoa Capcirren.
*  Capcir *Histoire du Roussillon* webgunean.
Asgabat

**Asgabat** (*Aşgabat* turkmeneraz) Turkmenistango hiriburua eta hiririk handiena da.

## Klima 

## Irudi galeria 

|Independentzia eta Bakearen Monumentua
|Türkmenbaşı Jauregia

## Hiri senidetuak 
*  Albuquerque, Ameriketako Estatu Batuak
*  Ankara, Turkia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vallespir

[thumb|Vallespirren kokapena [Ekialdeko Pirinioak departamenduan]]
**Vallespir** Ipar Kataluniako eskualdea da, Frantziako estatuan kokatua.

Vallespir eta Ipar Kataluniako beste eskualdeak Kataluniatik banandu ziren XVII. mendean Segadorsen Guduaren ostean sinatu zen Pirinioetako Itunaren ondorioz. Han, Frantziak eta Espainiak Katalunia elkarren artean banatzea akordatu zuten.

## Vallespirreko udalerriak 
* l'Albera
* Arles
* els Banys d'Arles
* Ceret
* les Cluses
* Cortsavi
* Costoja
* la Menera
* Montbolo
* Montferrer
* Morellas
* el Pertus
* Prats de Mollo
* Reiners
* Sant Joan de Pladecorts
* Sant Llorenç de Cerdans
* Serrallonga
* el Tec

## Kanpo estekak
Permo-Triasiar iraungipen masiboa

thumb|Gorgonopsio (Lycaenos) talde osoa iraungipen honetan desagertu zen.
**Permo-Triasiar iraungipen masiboa** Permiarraren bukaera eta Triasikoaren hasiera paleontologian oso ezaguna den gertakaria da. Itsas-espezieetan %90tik %95era desagertu ziren eta lurrazalako %70tik gora. Kalkulu batzuen arabera izaki guztien %99,5a hilik suertatu zen garai honetan.

Garai honetan magma basaltikoko isurketa handiak egon ziren, horietako batzuek milaka urtez iraun zutena, gaur egungo Siberian. Zegoen kostalde eskasa eta lehortasuna zela eta ere espezie asko hil zitezkeen. Laba kopuru handiek ere karbono dioxido asko isuri dezakete eta lurreko tenperatura 5 ºCelsius jaitsi; hala ere hau ez da nahikoa bizitzarekin bukatzeko.

Beste hipotesi batek itsasoetan hidrogeno sulfido ugari egotea da, oxigeno gutxi zegoelako eta bakterioek hau sortu zutelako. Gas hau atmosferaraino igo daiteke. Nahiz eta gas hau desager daitekeen gehiegi badago bizitzarentzako txarra izango litzateke. Ozonoa ere desagertuko litzateke eta erradiazio ultrabioleta areagotu.

2006an meteorito bat erori zenaren inguruko hipotesiak ere aurkitu zituzten.

## Kanpo estekak
Picnic Paneuroparra

**Picnic Paneuroparra** Austria eta Hungaria arteko mugan 1989ko abuztuaren 19an Sopron (Hungaria) ondoan burutu zen jaialdiaren izena da.

Jaialdiaren garrantzia Gerra Hotzaren testuinguruan datza. «Altzairuzko Oihala» deitutakoan burutu zen jaialdia, Austria kapitalistako zein Hungaria sozialistako gobernuen onespenaz.

Alemaniako Errepublika Demokratikoko 600 bat biztanlek jaialdia Mendebaldera (Europa kapitalistara) joateko aprobetxatu zuten.

## Kanpo estekak
Kantabria (argipena)

**Kantabria** izenak adiera hauek ditu:

# Kantabria, Espainia iparraldeko autonomia erkidegoa.
# Kantabria mendilerroa, Araba hegoaldeko Toloño mendilerroa aipatzeko batzuetan erabiltzen den izena.
# Kantabria uhartea, Mesozoikoan existitu zen uhartea.
# Kantabriako dukerria, VI. mendean sortutako dukerria.
# Kantabria, Euskal Herri historikoari edo haren mendebaldeko zati bati deitzeko Erdi Aroan eta Aro Modernoan erabili izan den izendapen historikoa.
# Kantabria hiria, antzinako hiria.
Colonsay

thumb|Colonsayren kokapena.
**Colonsay** (eskoziako gaeleraz **Colbhasa**) Barruko Hebridak uhartedietako irla bat da, Eskozian. Iparraldean Islay uhartea dago eta hegoaldean Mull uhartea. Colonsayk 16 km²-ko azalera du eta 108 biztanle zituen.

Colonsayko gune garrantzitsuena Scalasaig (*Sgalasaig*) da. Handik abiatzen baitira ferriak Obanera, eta apirilatik urrira arte, Kennacraigera.

## Kanpo estekak 
*  Uhartearen webgunea
Alberic

**Alberic** Valentziako Erkidegoko udalerria da, Ribera Alta eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.

27,00&nbsp;km²-ko azalera du eta 2006an 10.234 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Oleta

**Oleta** hurrengo gauzak izan daitezke:

## Geografia 
### Euskal Herrian 
* **Oleta**: Aramaioko (Araba) elizatea.
* **Oleta**: Amorotoko (Bizkaia) auzoa.
* **Oleta**: Longidako (Nafarroa) etxaldea.
* **Oleta**: Urruñako (Lapurdi) auzoa.
* **Oleta**: Zumarragako (Gipuzkoa) mendia.
* **Oletako urtegia**: Nafarroako Longida udalerriko Oleta etxaldean dagoen urtegia.

### Munduan 
#### Ameriketako Estatu Batuetan 
* **Oleta ibaia**: Miamiko ibaia.

#### Frantzian 
* **Oleta i Èvol**: Ipar Kataluniako udalerria.

## Pertsonen izenak 
* **Oleta Adams**: jazz, soul eta gospel abeslaria.
Irulegiko irratia

**Irulegiko irratia** kudeatzen duen elkartea 1981ko azaroan sortu zen, eta lehen emankizunak urte hondarrean zabaldu zituen Nafarroa Beherean den Irulegi herriko Menta etxaldetik.

Bi helburu nagusirekin sortu zen irratia: alde batetik, Euskal Herriko barneko aldearen bizitza sustatzea komunikazio tresna parte-hartzaile baten bidez eta, bestetik, kinka txarrean den euskarari merezi duen premiazko tokia eskaintzea komunikabideetan.

Entzun eremua eta entzule kopurua emendatu da urtetik urterat: gaur egun antena nagusiak (91,8 Mhz) eta hiru errepikagailuek (Aiherran 97,4tan Donapaleun 94,2tan eta Alduden 100,7tan) irrati emankizunak hedatzen dituzte Nafarroa Behere osoan, Lapurdi barnealdean eta Baiona-Angelu-Miarritzen. Duela zenbait urte SIADECOk egin inkestaren arabera, 21.000 entzule zituen irratiak.

Denetariko programazioa segurtatzen dute irratiko 10 langileek eta horiekin ari diren 60 laguntzaileek (herrietako berriketariak, kiroletako kolaboratzaileak, kronika egileak eta emankizun egileak). Gainera 300 jendek laguntzen dute urteko sostengu kanpaina egiten Nafarroa Behereko 70 herrietan.

Azken urte hauetan elkarlana handituz joan da Xiberoko Botzarekin eta Gure Irratiarekin. Hirurek elkarrekin sortu dute Euskal Irratiak izeneko federazioa. Geroztik sortu den Antxeta irratia ere federazioko kide da.

## Sariak 
* [thumb|270x270px|[Argia Sariak 2022.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
* Irulegiko irratiaren webgunea
* Euskal Irratiak
Baleike

***Baleike*** Zumaiako (Gipuzkoa) herri aldizkaria da, euskara hutsez hilero-hilero banatzen dena. Horrez gain, interneteko webgunea ere bada. Aldizkaria eta bera argitaratzen duen Baleike Kultur Elkartea Topagunea Euskara Elkarteen Federazioko kideak dira.

Lehen alea 1994an eman zen argitara. 1998an hamabostekari bihurtzea erabaki zuten. Apustua sendoa izan zen, baina azkenean 100. zenbakian atzera bota eta hilabetekari bihurtu zen berriro aldizkaria.

2004an beste aldaketa nagusi bat gertatu zen: *Urola Kostako Hitza* sortu zen. Horrek aldizkariaren egituraketa berrikusteko aukera eman zuen. Horrez gain, gero eta indar handiagoa ari da hartzen interneteko webgunea.

2010ean aldizkariak Rikardo Arregi Kazetaritza Sari Nagusia eskuratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Baleike* aldizkariaren webgunea
Baia (ibaia)

**Baia** Arabaren mendebaldeko herena iparraldetik hegoalderaino zeharkatzen duen 60 kilometroko ibaia da. Lurraldearen trantsizio-izaera, Atlantikoko eta Mediterraneoko eskualde biogeografikoen artekoa, zeharkatzen dituen paisaietan nabari da: hala, iparraldean sega-belardiak eta basoak dira nagusi; eta hegoaldean, berriz, zereal, erremolatxa eta patata soroak.

## Etimologia 
*Baia* izena euskarazko «ibai(a)» hitzetik etorri bide da, gazteleraren eraginez itxuraldatua; azken finean, tautotoponimoa da.

Donemiliagako goldean ***Baia*** izeneko *herria* aipatzen da. Gerardo López de Gereñuk ez du aipatzen Arabako herri hustuen artean. Izan ere, badirudi Donemiliagako goldean aipatzen den ***Baia*** herri hura gero Miranda Ebroko auzo, eta azken hamarkadetan, industrialde bihurtu zela. (Ikus Bayas (Miranda Ebro)).

## Ibilbidea 
Baia Gorbeiako mendigunean jaiotzen da eta Miranda Ebron (Burgos) egiten du bat Ebrorekin. Zuia, Urkabustaiz, Kuartango, Erriberagoiti eta Erriberabeitiko haranak zeharkatzen ditu, igarobide estuetan zehar —hala nola Andan eta Hereñan— bide eginez. Igarobide estu horietatik guztietatik aipagarriena Tetxako haitzartea da, Arkamu eta Badaia mendilerroen arteko ebaki ikusgarria.

Emariak infiltrazioak izaten ditu, material karstikoen eraginez; ondorioz, uda partean Baiak hondo arrokatsua agerian izaten du bere ibilguaren hainbat zatitan.

Ibilguak fisionomia eta egitura naturala gordetzen ditu, eta jatorri artifizialeko interbentzio edo zuzenketa gutxi daude. Erribera-basoak, batez ere haltzadiz —Atlantikoko haritz eta lizarrekin eta Mediterraneoko makal eta sahatsekin lagunduta— osatuak, ugari dira bere ibilguan zehar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Antxeta Irratia

thumb|Antxeta irratiaren instalazioak.

**Antxeta irratia** Bidasoaldeko irratia da. Hendaian du egoitza. 2001. urtean hasi zituen emankizunak. Euskara hutsez emititzen du. Antxeta irratia Irunen, Hondarribian, Hendaian, Biriatun, Pausun eta Beran entzun daiteke 89,7 FM eta 90,5 FM frekuentzietan.

## Sarrera 
Antxeta Irratia, elkarte hedabide bat da. Hedabideen hirugarren sektorean kokatua dago (hedabide komunitarioak, libreak edota sozialak). 2002ean Hendaian sortu zen, eta Bidaso Beherea eskualdeko euskara hutsezko irratia da. Antxeta Irratiak Hendaiako, Irungo, Hondarribiko, Pausuko eta Biriatuko bizilagunentzat dihardu. Gainera, Euskal Irratien federazioan parte hartzen du, Irulegiko irratiarekin, Xiberoko Botzarekin eta Gure Irratiarekin batera.
Antxeta Irratia, AMARC (asociación mundial de radios comunitarias) erakundeko kidea da.
2002.urtean sortu zen herri komunikabide bat da Antxeta Irratia. Gure Irratiaren Entzun Ikus elkartearen eta Pausumedia elkartearen sostenguz abiatu zen komunikazio proiektua.
Egoitza Hendaian kokatzen den arren (14 De Gaulle etorbidea), Irun, Biriatu, Pausu eta Hondarribia, gure hedapen eremuak ere badira. Behe Bidasoa eskualdeko, euskarazko irratia da, Antxeta Irratia.
Elkarte izaera eremu errealera eramanez, bere ateak beti zabalik ditu Antxetak. Eragile, elkarte, norbanako eta herri mugimendu ororentzako, besteak beste.
Irratiak komunikazioa, eskubide gisa defendatzen du egunerokoan, eta ez hedabide erraldoien menpeko elementu bat balitz bezala. Herritar orok du komunikatzeko eskubidea. Eskualdeko euskaldunon kasuan, guztiok dugu euskaraz komunikatu eta komunikazioa euskaraz jasotzeko eskubidea. Hala, ildo horri bide eginez, euskararen normalkuntza prozusuan aktiboki parte hartzea da Antxeta Irratiaren lehentasun nagusia.
Laburki, herritarren zerbitzura dagoen komunikazio egitasmo xume bezain sendoa da Antxeta Irratia.

## Helburuak 
Antxeta Irratia, Behe Bidasoa eskualdean du bere ekinbide eta jarduera nagusia, hortaz, egitasmo honen helburu nagusiak eremu honetara mugatzen dira gehien bat.
AMARC erakundean parte hartzearekin, nazioarteko lankidetza egitasmo ezberdinetan ere parte hartzen du
* Euskararen normalizazioa esparru komunikatiboan
* Bidasoaren bi aldeetako elkarte, eragile,instituzio edota herritarren arteko harremanak sustatzea.
* Komunikazio eskubidea bermatzea: gizarte zibilak, komunikatzeko beharrezkoak dituen bitartekoak eskeini eta zabaltzea*

## Ikus, gainera 
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
* Antxeta irratiaren webgunea.
* *Antxeta irratia erronkaz beterik'' Bidasoamedia webguneko albistea.
* Euskal Irratiak
* Antxeta Irratiaren 20. urteurrena: "Akuilu soziala Bidasoan" erreportajea Argia astekarian.
Sekula Betiko Lurraldea

[thumb|[Peter Panen 1915eko argitalpenaren azala]]

**Sekula Betiko Lurraldea** () James Matthew Barriek **Peter and Wendy** (*Peter eta Wendy*) (1911) eleberrian sortutako fikziozko lekua da.

Leku honetan ume galduak bizi dira, Peter Pan euren buruzagiarekin, baita ondokoak ere: Piratak (Kako-oker kapitainarekin), azalgorriak (horien artean aipatzekoa da Tigre Lilitxo, buruzagiaren alaba), maitagarriak (Txilintxo da Peter Pan-ena) eta Krokodiloa. Honek Kako-oker kapitainaren eskua jan zuen eta etengabe jarraitzen dio gorputz osoa jateko.

## Kanpo estekak
Kako-oker kapitaina

**Kako-oker kapitaina** (), James Matthew Barrie idazleak "Peter and Wendy" (**Peter eta Wendy**) (1911) elaberrian sortutako pertsonaia da. Kako-oker kapitaina piraten kapitaina da, baita Peter Panen arerio nagusia ere. Bere eskuineko eskuaren lekuan kako bat zegoen, Peter Panek eskua moztu eta krokodilo batek jan ziolako. Honek etengabe jarraitzen zion gorputz osoa jateko.

## Ikus, gainera 
* Hook (filma)

## Kanpo estekak
Peter Pan

[thumb|150px|eskuinera| Peter Panen estatua Kensington Lorategietan, [Londres]]
**Peter Pan** James Matthew Barrie idazleak sortutako pertsonaia da. Bere lehen agerpena **The little white bird** (*Txoritxo zuria*) (1902) eleberrian izan zen. Gero beste hiru agerpen egin zuen: **Peter Pan or the boy who would not grow up** (*Peter Pan edo hazi nahi ez zuen mutikoa*) (1904) antzezlanean eta **Peter Pan in Kensington Gardens** (*Peter Pan Kensington Lorategietan*) (1906) eta **Peter and Wendy** (*Peter eta Wendy*) (1911) eleberrietan.

Hazteari uko egiten duen umea da Peter Pan. Beraz, etengabeko abenturetan bizi da Sekula Betiko Lurraldean, beste ume batzuekin batera.

## Pertsonaiaren sorrera 
James Matthew Barriek Peter Pan pertsonaia sortu zuen Sylvia Llewelyn Davies lagunaren seme-alabei kontatzen zizkien ipuinetan oinarrituta.

Izena bi aldetatik dator:
* Sylviaren semerik txikienaren (**Peter** Llewelyn Davies) izenetik.
* Basoetako jaiko greziarren (**Pan**) izenetik

Idatzi da **Peter Pan** iturburua idazlearen anaia nagusia izan zela. David Barrie 13 urterekin hil zen istripu batean eta bion ama lur jota geratu zen betiko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Debako Udal Azoka

**Debako Udal Azoka** Deban (Gipuzkoa) dagoen eraikina, arkitektura eklektikoaren adierazgarria.

1995eko martxoaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
1910an egindako eraikin hau herri-lan edo arkitektura zibilaren tipologia barruan sartzen da eta XX. mendearen hasierako arkitektura joera berriak nabari daitezke bertan.

Azoka honek oinarri laukizuzena du eta sabai zapala. Erdi aldeko egitura harrizkoa da eta, beste dena, hormigoizkoa. Bere betebeharra kontuan izanik (azoka izatea, alegia), aurreko alde osoa zabalik du. Zutabe gainean dauden puntu erdiko arkuz dago osatua aurreko alde hau. Dekoraziorako erabilitako osagaien artean, balaustradaren inguruak eta zutabeen apaingarriak azpimarra daitezke.

## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Rioja

**Rioja** Almeriako udalerria da.2006ean 1383 biztanle zituen.
## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Rioja - Errioxako Udalaren webgune ofiziala
*  Rioja - Andaluziako Juntaren informazioa
*  Rioja - Almeriako Probintzia Aldundiaren webgunea
Satrustegi dorrea

**Satrustegi dorrea** Donostian dagoen eraikina da, Igeldo mendiaren magalean kokatua, Ondarreta hondartza inguruan dauden etxeen artean. Arkitektura eklektiko historizistaren adierazle da. Patrizio Satrustegi baroi eta esklabu-trafikatzaileak eraikiarazi zuen, eta hasieran **Tokieder** izena izan zuen.

1995eko ekainaren 20an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Satrustegi Dorrea bizileku izateko eraiki zen 1883-84an, Igeldoren magaleko Arbizketa baserriaren eta auzoko Florindegiren lurretan.

Inguruan lorategia dauka, Ducasse-k egina, zuhaitz eta bidexkaz beteta.

Lau solairuko eraikina da, harlanduz egina. Erdian eraikin nagusia dago eta horren bi aldetara dorre bana. Bi dorre horiek hexagono itxura dute eta goiko aldea almenaz hornituta. Sarrera nagusian eskailera bikoitza dago, lorategitik atarira doana, eta atarian bi dorreak batzen dituen terraza.

Eraikinaren barruko aldearen banaketa erdiko hutsunearen inguruan egina dago, lehen solairutik aurrera. Aipatzekoak dira barruko zurezko zoladura eta enpanelatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Josean Kerejeta

'*Jose Antonio *Josean* Kerejeta Altuna*' (Lazkao, Gipuzkoa, 1957ko martxoaren 19a) saskibaloi jokalari ohia eta enpresaburua da; 1988tik, Saski Baskoniaren lehendakaria.

## Saskibaloi jokalaritzat egindako ibilbidea 
* Saski Baskonia: 1974-1978, 1980-1981 eta 1984-1988.
* Real Madril: 1978-1980.
* Joventut: 1981-1982.
* CAI Zaragoza: 1982-1983.
* Corazonistas Vitoria (2. maila): 1983-1984.

### Kirol lorpenak 
* Espainiako Ligako txapelduna bi aldiz: 1978-1979an eta 1979-1980an.
* Europako Kopako txapelduna 1979-1980an.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Josean Kerejetaren jokalari profila, ACB Ligaren webgunean.
Jose Domingo Ugartetxea

**Aita Jose Domingo Ugartetxea Urkieta** (jaiotzez, Franzisko Maria ; Markina-Xemein, 1888ko irailaren 23a - *ib.*, 1980ko uztailaren 18a) musikari eta erlijioso bizkaitarra izan zen.

Gaztetatik musika ikasten ibili zen. Besteak beste Markinako Mesedeetako mojen elizan meza-mutil ibili zen, baita Xemeingo elizako koroan ere.

1905ean karmeldaren komentuan sartu zen profesa eginez, eta Aita Jose Domingo Santa Teresarena izena hartu zuen. Karmeldarren artean lan handia egin zuen eliz musika Erromatik zetozen arau eta eredu berrietara egokitzen. Gehienbat koroko musika berriztatzea izan zen bere zeregin aipagarriena. Karmeldarren musika berriztatzean ez ezik, elizaren musika Euskal Herrian berriztatzeko lan egin zuen, bereziki Gasteizko elizbarrutiko musika batzordean sartu zenean.

Musika pieza berriak sortzen hasi zen gaztetatik. 1904an, Avilako Teresaren jaiotzako laugarren mendeurrenean, *"Oh, Teresa, los vascos te aclaman..."* ereserkia konposatu zuen Avila eta Salamancara zihoazen erromesentzat. Bizitzako hainbat egoerei doinuak jarri zizkien, hala nola, etxeko eta senideen heriotzei, karmeldarren historiako gertakari garrantzitsuei...

Gasteizen zela, kantu gregoriarreko lanak egin zituen, Euskal Herrian eta Espainian gai horretan zegoen hutsunea betetzeko. Sasoi hartako da bere lehenengo Gabon meza edo *Missa Pastoralis*, Euskal Herrian oihartzun zabala izan zuena.

Simon Bolivar Amerikako askatzaileari beste apaiz batzuek eginiko ereserkiari musika jarri zion. Geroago, musika horri ingelesezko berbak ezarrita Amerika osoan hedatu zen.

1930-1936 bitartean Iruñako karmeldarren buru izan zen eta horren ondoren Larreako komentura aldatu zuten. Espainiako Gerra Zibileko urteak bertan igaro behar izan zituen. Gerra ostean espetxerik espetxe ibili behar izan zen, abertzalea zela leporatuta. Espetxe aldia amaituta, Euskal Herritik kanpo egon behar izan zen, harik eta 1942rako Begoñara itzultzeko baimena eman zioten arte. 1967an Markinako karmeldarren komentura itzuli zen. Bertan egon zen 1980an hil zen arte.

Bere lanen artean aipa daitezke organoz eta harizko instrumentuz jotzeko *Stabat Mater*, biolin eta pianorako *Suite Vasca*, 1966an argitaratutako *Eliz abestiak* eta 1975eko *Jainko Erriarentzat Meza Berria* eta *Agate deunaren abesti txorta*, besteak beste. Horrez gain, musika herrikoia ere egin zuen euskaraz; aipagarriena Markinako kalejira (*Goazen, bai, markinar danok...*) izango litzateke.
Reel Big Fish

**Reel Big Fish** 1992an Ameriketako Estatu Batuetan sortutako ska musika taldea da.

## Taldekideak 
* Aaron Barrett - Ahotsa, gitarra
* Dan Regan - Tronboia, ahotsa
* Derek Gibbs - Baxua
* Scott Klopfenstein - Tronpeta, gitarra, pianoa, eta ahotsa
* John Christianson - Tronpeta, ahotsa
* Ryland Steen - Bateria

### Taldekide ohiak 
* Ben Guzman - Ahotsa
* Zach Gilltrap - Teklatua/Sintezizadorea
* Lisa Smith - Gitarra
* Robert Quimby - Tronboia
* Adam Polakoff - Saxofoia
* Andrew Gonzales - Bateria
* Grant Barry - Tronboia
* Tavis Werts - Tronpeta
* Carlos de la Garza - Bateria
* Tyler Jones - Tronpeta
* Justin Ferreira - Bateria
* Matt Wong - Baxua, ahotsa

## Diskografia 
### Bildumak 
* *Everything Sucks* (1995, 2000an berrargitaratua )
* *Turn the Radio Off* (1996)
* *Why Do They Rock So Hard?* (1998)
* *Viva La Internet/ Blank CD* (2001)
* *Favorite Noise* (2002) Europarako edizioa
* *Cheer Up!* (2002)
* ''We're Not Happy 'Til You're Not Happy* (2005)
* *Our Live Album Is Better Than Your Live Album* (2006) 2 disko, *You're All In This Together''-rekin saldua

## Kanpo estekak 
*  Reel Big Fish taldearen webgune ofiziala
Fernando Buesa Arena

**Fernando Buesa Arena** Gasteizko kirol-aretoa da, Saski Baskoniaren jokalekua eta egoitza. Honetaz gain, musika kontzertuak eta bestelako ekitaldiak jasotzeko diseinaturik dago.

## Kokalekua 
Zurbano herrirako errepidean eraikia, Salburua auzoan dago, Baskonia kirol hiria eta Vital eraikinaren alboan.

## Historia 
1991n *Araba Arena* izenarekin inauguratu zuten. 2000. urtean izena aldatu zioten Fernando Buesa politikari sozialistaren omenez, urte hartan bertan ETAk hildakoa.

## Ezaugarriak 
15.504 ikuslerentzat eserleku ditu, 14.170 metro karratuko esparru erabilgarria edukita guztira, hiru solairutan zabalduta.

Aparkalekuak 2.500 ibilgailurentzat eta 40 autobusentzat tokia dauka.

## Handitzeak 
1991ean zabaldu zenean, Araba Arenak 5.400 ikuslerentzako tokia zeukan. Zazpi urte beranduago, 1998ko udan, eraikinaren kupula 19 metrora arte altxatu eta jarleku gehiago jartzea erabaki zen, jatorrizko aretoa txiki geratu zelako. Horrela, 1998ko abenduaren 22an, lan ikusgarriaren ondoren, kupula altxatu eta Araba Arenaren edukiera 9.200ra igo zen.

2009an, Baskoniak eta Arabako Foru Aldundiak aretoa berriz handitzea hausnartu zuten, saskibaloi taldearen masa soziala eta kideak areagotu eta bertan Euroligako Final Four delako ekitaldia egoki ospatu asmoz, honela bada, lehen egitasmoak aurkeztu ziren, guztira 15.000 ikuslerentzako tokia aurrikusiz, horrela, Buesa Arena ACB Ligako aretorik handiena izango litzateke.

Fitxategi:Baskovitoria.jpg|Barnealdea.
Fitxategi:BuesaArenaIndoors.jpg|Fernando Buesa Arenaren barnealderen ikuspegia 2012ko otsailaren 21ean.

Azkenik, 2011ko martxoan bigarren handitze eta berreraikuntza lanei ekin zitzaien, 15.504 eserlekuko gaitasuna proiektatuz. Handitze lanetan zehar, saskibaloi taldea Iradier Arenara iragan zen, Gasteizko erabilera-anitzeko udal pabilioia dena. 2012ko urtarrilean berreraikuntza lanak amaitu eta 2012ko otsailaren 5an Baskoniak ACBko Gran Canaria 2014 taldearen aurkako partiduan pabilioi berria estreinatu zuen, oraindik amaitzeke zegoela (9.423 eserlekuekin).

2012ko apirilaren 9an jada pabilioiak bere gaitasun oso zuela Baskonia eta Real Madrilen arteko partiduaz inauguratu zen, etxekoek 67-66 irabazi zutelarik. Bestalde, Fernando Buesa Arenak ACB Ligako partidu bateko ikusle kopuruaren errekorra apurtu zuen, 15.504 ikusle bertaratu zirelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larry Micheaux

**Larry Wayne Micheaux** (Houston, Texas, 1960ko martxoaren 24a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra da.

Saski Baskonian lau denboraldiz jokatu zuen, aztarna utziz: Txapel edo tapoi gehien (188) ipini dituen bigarren jokalaria da historia osoan, baita errebote gehien (1.555) lortu duen hirugarrena ere.

## Kirol ibilbidea 
* 1984-85: Milwaukee Bucks eta Houston Rockets (NBA).
* 1985-86: Divarese Varese (Italia).
* 1986-1990: Saski Baskonia.
* 1990-1993: Valencia Basket.
* 1993-94: Argal Huesca.

## Kanpo loturak 
*  Jokalariaren profila ACBren webgunean
Pablo Laso

**Pablo Laso Biurrun** (Gasteiz, 1967ko urriaren 13a-) saskibaloi jokalari izandakoa eta gaur egun entrenatzailea dena.

Saski Baskonian (orduko "Caja de Álava" eta "Taugrés") jokatu izan zuen hamaika denboraldiz, taldeko kapitaina, ikurra eta historia osoko jokalari onenetariko bihurtuz.

Azken urteak Real Madriden igaro zituen, 1998an erretiratuz. Espainiako selekzioarekin guztira 61 partida jokatu zuen.

2003an entrenatzaile lanei ekin zien, Jose Laso aitaren urratsei jarraituz. Gipuzkoa Basket taldea entrenatu zuen 4 urtez, eta horren ondoren ibilbide arrakastatsua egiten ari da Real Madriden.

## Kirol ibilbidea 
### Jokalari moduan 
* Saski Baskonia: 1984-1995.
* Real Madrid: 1995-1998.

### Entrenatzaile moduan 
* Gipuzkoa Basket: 2007-2011
* Real Madrid: 2011-2022.
* FC Bayern München: 2023-2024.
* Saski Baskonia: 2024-2025.
* Anadolu Efes S.K.: 2025-

## Palmaresa 
### Jokalari moduan 
* 1994-95: Errege Koparen txapelduna.
* 1993-94: Errege Koparen eta Europako Saskibaloi Errekoparen txapeldunordea.

### Entrenatzaile moduan 
* Euroleague (2): 2015, 2018.
* ACB Liga (6): 2013, 2015, 2016, 2018, 2019, 2022
* Errege Kopa (6): 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020.
* Espainiako Superkopa (6): 2012, 2013, 2014, 2018, 2019, 2020.

## Markak 
Saski Baskonian hainbat marka lortu ditu Pablo Lasok: Bertan partida gehien jokatu duen jokalaria da (369), asistentzia gehien eman duena (1.934), hiruko gehien sartu duena (325) eta baloi gehien lapurtu duena (823). Halaber, puntu gehien lortu duen hirugarrena da (3.263).

## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunen zerrenda
 
## Kanpo estekak 
*  Pablo Lasaren profila ACBren webgunea
Kenny Green

**Kenneth Anthony Green** (Waterbury, Connecticut, 1967ko urriaren 13a) saskibaloi jokalari estatubatuarra da.

Saski Baskonian hiru denboraldiz jokatu zuen, aztarna utziz: Txapel edo tapoi gehien (239) ipini dituen jokalaria da historia osoan.

## Kirol ibilbidea 
* 1991-92: Efes Pilsen Istanbul (Turkia).
* 1992-93: JDA Dijon (Frantzia).
* 1993-94: CB Zaragoza .
* 1994-1997: Saski Baskonia.
* 1998: CB Granada.
* 1999-00: CB Breogán.
* 2005-2008: As Saad (Qatar). Entrenatzaile gisa.

## Gaur egun 
Qataren bizi da eta 2008an 200.000 dolarreko zorra dauka bertako banketxe batekin, bere amarentzako tratamendu bat ordaindu eta gero zentimorik gabe geratu ostean, izan ere, minbizia zeukan eta tamalez zendu da jada. Berekin jokatu zuen Jorge Garbajosak eta entrenatzaile gisa izan zuen Manel Comasek diru-laguntzak igorri dizkiote eta Saski Baskoniak kudeaketa batzuk egingo ditu zorraren zati bat kitatu ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila ACBren webgunean
ISO 639-3

thumb|300px|Wikipediako esteken ISO 639 ikonoa euskaraz (eu) dauden orrialdeetan.
**ISO 639-3** ISO 639 arauen hirugarren zatia da. Hizkuntzentzat eta hizkuntza familientzat kodeak ematen dituen arau estandarretako bat. Munduko hizkuntza guztien eta hizkuntza familia guztien zerrenda osoa eta ahalik eta estandarrena egiteko asmoarekin sortu zen.

ISO 639 kodearen bertsio guztietan, beste ISO kode batzuetan bezala, **Alfa-2 kode**a erabiltzen da, **bi letra** esleitzen zaio hizkuntza bakoitzari. Hizkuntzen estaldura ulergarri batentzako **Alfa-3 kode**a ere badute, **3 letra** esleitzen zaio hizkuntza bakoitzari. Esate baterako, euskararen Alfa-2 kodea **eu** da eta Alfa-3 kodea **eus** da.

## Lokalizazioa 
Badabil software librearen aldeko euskal komunitateko kiderik **ISO 639-3** hau euskaratzeko ahaleginetan. Horretarako, munduko hizkuntzak euskaraz emateko aholkuei jarraitzeko asmoa dago.

7707 kate zeuden euskaratzeko ISO 639-3 hasierako bertsioan; **ISO 639-3-3.48 bertsioa**n, 9232 kate (2013ko azaroan) eta **ISO 639-3-3.50 bertsioa**n, berriro ere 7707 kate (2014ko urtarrilean).

2017. urtean **ISO-639-3.65** eredua dago oraindik ere euskaratzeko.

## Ikus gainera 
* **ISO 639**.
* **ISO 639-2**.
* **ISO 639-5**.
* **ISO 639-6**.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuakxot

**Nuakxot** ( ''* edo ) Mauritaniako hiriburua eta hiri nagusia da. Halaber, Sahara aldeko hiri handienen artean dago. Ozeano Atlantikoko kostaldetik gertu dago. 1.446.761 biztanle zituen 2023ko erroldaren arabera.

1957an hiriburua herrixka txiki bat zegoen lekuan eraikitzea erabaki zenez geroztik, admninistraziogunea eta merkatalgunea da. Hango portutik Akjoujteko meatzetako kobrea ateratzen da. Nazioarteko aireportua du eta itsasoko ura gezatzeko fabrika. Ozeano Atlantikoaren kostaldean dago.

## Klima 

## Barrutiak 
thumb|ezkerrera|250px|Airetik ikusita
Hiria bederatzi barrutitan (*moughataa'') banatu zuten 1973an:

* Arafat
* Dar Naim
* El Mina
* Ksar
* Riad
* Sebkha
* Tevragh-Zeina
* Teyarett
* Toujounine

## Herri eta hiri senidetuak 
Nuakxot ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khartum

**Khartum** () Sudango hiriburua eta bigarren hiri populatuena da.

Nilo ibaiaren ibilbideko erdialdean kokatuta dago, zehazki Nilo Urdinak eta Nilo Zuriak bat egiten duten lekuan.

## Historia 
Portu txiki bat zen. 1821. urtean, Mehmet Alí, egiptoko ejerzitoarentzat hiria sortu zuen. Hiru urte geroago, sudango kapitalea bilakatu zen. Horrela, komertzio puntu garrantzitsua bilakatu zen. Esklabu komertzioa barne. 1884ko martzoaren 13an, hiria zetiatua izan zen. 1885eko urtarilaren 26an hiria hartua izan zen.

## Klima 
## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aljer

**Aljer** ( ''Al-Ŷazā'ir*; tamazightez *Dzayer*/ ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ; ) Aljeriako hiriburua eta hiri nagusia da, eta Magrebeko hiririk handienetan bigarrena (Casablanca da lehena). 2008an 2.364.230 biztanle zituen. Itsasotik ikusirik hiriko eraikinen ikuspegia distiratsua baita, *El-Behdja* (البهجة) edo ** ("Aljer zuria") ezizena ematen zaio.

## Geografia 
### Kokapena 
Aljeriako iparraldean dago, Mediterraneo itsasoaren ertzean. Afrikako ipar-ekialdeko itsas-porturik garrantzitsuena da.

### Klima 
Klima mediterraneoa du, *Csa* Köppen sailkapenaren arabera.

### Barrutiak 
* Kasbah (*Al Qasbah* edo “Zitadela” hitzetik ekarria), auzo zaharra.
* Bab El Oued, auzo herrikoia.
* Itsasertza.
* Kouba.
* El Harrach.
* Hydra, Ben Aknoun, El-Biar eta Bouzareah gertuko udalerriak.
* Didouche Mourade kalea.

## Historia 
Antzinako hiri erromatarra izan zen (*Icosium''). Aljerrek nolabaiteko garrantzia hartu zuen Espainiatik egotzi zituzten musulmanak bertaratu zirenean (1492). 1510. urtean, espainiarrak hiri aurreko uharte txiki baten jabe egin ziren, eta haiek egozteko deitu zituzten Bizargorri anaia turkiarrak bertan egokitu ziren, Suleiman I.a sultanaren agintearen ordezkari.

Itsas lapur berbereen hiriburua izan zen XIV. mendetik aurrera. Gatibu kristauez beterik zegoela, frantsesek eta ingelesek bonbardatu zuten 1683. eta 1684. urteetan. 1830. urtean frantsesek konkistatu eta Aljeria Frantsesaren hiriburu bihurtu zen. Bigarren Mundu Gerran, aliatuak 1942ko azaroaren 8an lehorreratu ziren bertan. Aljeriako Independentzia Gerrako gertaera nagusiak Aljerren bertan izan ziren (Aljerko gudua).

## Demografia 
Biztanleriaren %53a arabierazko hiztunak dira, %44a amazigerazkoak eta %3a beste hizkuntzakoak (gehienak Txina, Vietnam eta Malitik etorriak).

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aljerko Unibertsitatearen webgunea, univ-alger.dz
Montenegroren banaketa administratiboa

eskuinera|thumb|300px|Montenegroko udalerriak
**Montenegroren banaketa administratiboa** 21 udalerriz (*opština*) eta 2 hiri administratiboz (*gradska opština*) osatua dago, azken bi hauek Podgoricako udalerriaren azpi-banaketa izanik.

* Andrijevica
* Bar
* Berane
* Bijelo Polje
* Budva
* Cetinje
* Danilovgrad
* Herceg Novi
* Kolašin
* Kotor
* Mojkovac
* Nikšić
* Plav
* Plužine
* Pljevlja
* Podgorica
** Golubovci
** Tuzi
* Rožaje
* Šavnik
* Tivat
* Ulcinj
* Žabljak

## Etorkizunean sor daitezkeen udalerriak 
* Gusinje
* Petnjica

## Udalerrien informazioa 

## Ikus, gainera 
* Montenegro

## Kanpo estekak
Porto Novo

**Porto Novo** (baita **Hogbonou** edo **Adjacé** ere) Beningo hiriburua da, Cotonou hiri nagusia den arren. Herrialdearen hego-ekialdean dago, Gineako golkoaren ertzean. Burdinbide batek lotzen ditu Porto Novo eta Cotonouko hiriak. Merkataritzagune garrantzitsua da, eta zentral termikoa du. Kopra, olioa eta kotoia esportatzen dira bertako portutik.

## Historia 
Aipagarriak dira katedral portugaldar zaharra eta kolonia garaiko jauregiak. Antzinako erreinu baten hiriburua zen XVI. mendean; XVII. mendean portugaldarren merkataritzagune eta esklaboen salerosketaren abiapuntu izan zen. 1900. urtean egin zuten Dahomeyko (gaurko Beningo) hiriburu.

## Klima 

## Portonovoar ezagunak 
* Anicet Adjamossi (1985) futbolaria
* Kamarou Fassassi (1948) politikaria
* Samuel Oshoffa (1909–1985) Kristoaren Zerutar Elizaren sortzailea.
* Paulin Soumanou Vieyra (1925-1987) idazlea
* Romuald Hazoumè (1962) artista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Uagadugu

**Uagadugu** (frantsesez eta ofizialki: *Ouagadougou*) Burkina Fasoko hiriburua eta hiri nagusia da, herrialdeko erdialdean kokatuta dagoena, Volta Zuria ibaiaren ondoan. 2015. urteko datuen arabera, 2.5 milioi biztanle inguru ditu. Komunikazio- eta ekonomia-hiri nagusia da. Administrazioa, merkataritza eta industria (janari-industria, mekanika-industria) dira jarduera ekonomiko nagusiak.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
Uagadugu ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala

## Erreferentziak
Praia

**Praia** (portugesez  ahoskatua, "hondartza" esan nahi duena) Cabo Verdeko hiriburua eta hiri nagusia da. Herrialdeko hegoaldean dago.

## Klima 
Praiak basamortuko klima du, *BWh* Köppen sailkapenaren arabera. Urtaro euritsua motza da, eta urtaro lehorra, oso luzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Malabo

**Malabo** (gaztelaniaz  ahoskatua) Ekuatore Gineako hiriburua eta hiri nagusia izan zen herrialdearen independentziatik 2026ra arte. Bioko uhartearen iparraldean dago. 1973 arte **Santa Isabel** izena izan zuen. 155.963 biztanle zituen 2005ean. Batez besteko tenperatura, 25&nbsp;°C da. Errepublikako merkataritzako eta finantzetako gunea da. Kakaoa, zura eta kafea esportatzen ditu.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beppe Grillo

**Giuseppe Grillo**, **Beppe Grillo** bezala ezaguna (Genova, 1948ko uztailaren 21a) Italiako umorista eta aktorea da, bere emanaldietan politikariak eta korporazioak kritikatzeagatik ezaguna.

## Biografia 
Komedian kasualitatez hasi zen, proba batean bakarrizketa inprobisatzeko gai izan baitzen 1977an. Umorea kritikatzeko erabiltzeko erabakia 1985ean hartu zuen. Hastapenean, bere ustez telebistako gehiegizko melodramatismoa salatu bazuen ere, berehala iragarki faltsuen eta produktu kutsakorren aurka egin zuen.

1987an, RAI telebista publikoko saio batean, Grillok Bettino Craxi Lehen Ministroa kritikatu zuen ustelkeriaren susmoak egotziz. Izan ere, Craxi Txinako Herri Errepublika bisitatzen ari zela, Grillok esan zuen:
Txinatar guztiak sozialistak baldin badira, nor lapurtzen dute?

Nahiz eta Craxiren gobernuko ustelkeria masiboa epaitegietan frogatuta egon (Craxi bera Tunisian hil zen erbesteratuta, Italiara itzuli ezinik), orduz geroztik oso gutxitan agertu da Grillo Italiako kate publikoetan, baita Silvio Berlusconiren Mediaset media sarean ere. Hala ere, 1993an, azkenean RAIra bueltatu zenean, 16 milioi ikusleko audientzia eskuratu zuen.

Hori dela eta, leporaino betetzen diren antzokietan ematen ditu gobernu eta korporazioen aurkako ikuskizunak; energia, ustelkeria, globalizazioa, adierazpen askatasuna edo teknologia ditu hizpide ohikoak. Parmalat enpresako ustelkeria kasuak leher egin baino askoz lehenago salatu zuen Grillok, finantza hutsuneak begi bistakoak zirelakoan. Internet ere erabili ohi du (Wikipedia goraipatu du ezaguerak partekatzeko balioarengatik), eta berak idatzitako bloga Italiako irakurriena da. 2005eko urrian, *Time* aldizkariak Europako 25 heroietako bat izendatu zuen Grillo.

2009an 5 Izar Mugimendua sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Beppe Grilloren bloga.
* 'Time' aldizkariko artikulua
* Beppe Grilloren zaleak munduan zehar
* Grillo Europar Parlamentuan Italiako politika salatzen
Herioa Venezian

***Herioa Venezian*** (*Der Tod in Venedig*) Thomas Mann idazle alemaniarrak 1912an idatzitako eleberri laburra da.

Eleberriak bi pertsonaia bakarrik garatzen ditu: Gustav von Aschenbach, idazle alemaniar adinekoa, eta Tadzio, hotel berean dagoen gazte poloniar eder bat. Idazlea Veneziara joan zen bere etorri literarioa berreskuratzeko eta han gazteaz maitemindu zen. Liburuaren akzioa minimoa da. Hotelean eta ondoan dagoen hondartzan pasatzen da ia guztia.

Thomas Mannek onartu zuen liburuaren zati bat autobiografikoa zela. 1911ko maiatzaren 26tik urte bereko uztailaren 11ra arte bidaia bat egin zuelako Veneziara.

Liburua Luchino Viscontik zinemaratu zuen 1971n. Dirk Bogardek jokatu zuen Gustav von Aschenbachen papera.

Bestela, euskarazko itzulpena Xabier Mendigurenek egin zuen "Ibaizabal" argitaletxearekin 1992an.

## Ikus, gainera 
* Eleberri ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Banjul

**Banjul** Gambiako hiriburua eta lurraldeko bigarren hiria, Serrekundaren atzetik. Ozeano Atlantikoaren kostaldean dago kokatuta, herrialdeko mendebaldean, Gambia ibaiaren bokalean, lehorrarekin artifizialki loturiko uharte batean dagoena. Kakahueteak eta palma olioa esportatzen dira.

## Klima 

## Barrutiak 
Banjulgo eskualdea (edo Banjul Handia) bi barrutitan banaturik dago:
* Banjul
* Kanifing

## Herri eta hiri senidetuak 
Banjul ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erradioterapia

[thumb|Erradioterapia, [Ghana, 2017]]
**Erradioterapia** minbiziaren aurka erabilitako tratamendu mota bat da, isotopo erradioaktiboen bidez egindakoa, Onkologiaren arloan beti ere.

Bakarrik edo kimioterapia edo beste tratamendu batzuekin batera erabiltzen da.

## Indikazioak 
Askotan, erradioterapia erabiltzen da bakarrik modu paliatiboan, hau da, sendatzeko helburuarekin baino sintomak apur bat leuntzeko.

## Albo-ondorioak 
### Berehalakoak 
Azalean kaltea egin dezakete, besteak beste burusoiltasun eta erredurak sortuz. Halaber, barruragoko ehunetan edema eragiten dezakete bai eta antzutasuna ere.

### Epe luzekoak 
Fibrosia epe luzeko albo-ondoriorik ohikoena da.

## Kanpo estekak 
*  "European Society for Therapeutic Radiology and Oncology"
Libreville

**Libreville** Gabongo hiriburua eta hiri nagusia da. Ozeano Atlantikoaren kostaldean dago kokatuta, herrialdeko ipar-mendebaldean, Gabon ibaiaren eta estuarioaren ondoan, Gineako golkoaren ertzean.

## Historia 
1849. urtean sortu zuten Librevilleko hiria *Elisia* ontziko marinelek aske utzi zituzten esklaboek. Kongo Frantseseko hiriburua izan zen Libreville 1888-1904 urteetan.

## Ekonomia 
Artzapezpikutegia eta unibertsitatea. Merkataritza eta administrazio gune garrantzitsua da eta Gabongo industria gehienak han daude: janari industria, ehungintza eta zurgintza. Aireportua.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metastasi

thumb|Minbizi ohikoenak eta haien metastasien kokapenak.
**Metastasia** minbiziak gorputzean zehar egindako hedadura edo aurreratzea da, beti ere jatorrizko lekutik beste organo batzuetara.

Tumore guztiek hau egiteko gaitasuna daukate, mota gutxi batzuk izan ezik.

## Jatorrizko organoak 
Tumore ohikoenak dira metastasiak sortzen dituzten nagusiak ere: Birikako, bularreko, melanoma, heste lodiko, giltzurruneko, prostatako eta pankreakoa.

## Helmugako organoak 
Odol gehiago jasotzen duten organoek aukera gehiago daukate horren bidez zelula metastasikoak hartzeko. Besteak beste, gibela eta birikak daude helmugako organo ohikoenen artean.

## Tratamendua 
Tratamenduen artean kimioterapia, erradioterapia eta batzuetan kirurgia bera ditugu.

## Kanpo estekak
Elmer Bennett

**Elmer James Bennett** (Evanston, Illinois, 1970eko otsailaren 13a-) saskibaloi jokalari estatubatuarra da.

Saski Baskonian jokatu zuen 7 denboralditan, asistentzia gehien (1.111) eman duen bigarren jokalaria eta baloi gehien (324) lapurtu duen hirugarren jokalaria izanda.

## Kirol ibilbidea 
### NBA 
NBA ligan, oso ibilbide eten eta laburra eduki du. 1995ean debuta egin zuen Cleveland Cavaliers taldearekin, partida gutxi batzuetan ibilita. Urte hartan bertan Philadelphia 76ersekin aritu zen, hurrengo urtean Houston Rocketsekin, eta 1997an Denver Nuggetsekin.
 
### ACB 
* Saski Baskonia: 1997-2003.
* Real Madrid: 2003-2005.
* Badalonako Joventut: 2005-2007.
* Cajasol Sevilla: 2007-2008.

## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila ACBren webgunean
Benelux

|-
| align="center" colspan="2" |
250px
|-
| Kideak || **Belgika, Luxenburgo, Herbehereak **
|-
| Hizkuntzak || Nederlandera, frantsesa, alemana, frisiera, luxenburgera
|-----
| Hiriburuak || Amsterdam, Brusela eta Luxenburgo
|-----
| Erlijioak || Katolizismoa eta Protestantismoa besteren artean
|-----
| Azalera- Ura
| 76.657 km²;30,8 km²
|-----
| Biztanleak || 27.240.450 hab (2005)
|-----
| Txanpona || Euro (€, EUR)
|-----
| Ordua || CET eta CEST
|}

**Benelux** izenarekin Belgika, Herbehereak eta Luxenburgok osatzen duten batasun ekonomiko eta aduaneroa izendatzen da. Era berean iraganean Herbehereetako Erresuma osatu zuten herrialdeen gaur egungo izena litzateke.

## Izenaren jatorria 
Benelux izena akronimo bat da, herrialdeen lehenengo letretatik abiatuz: **Be**lgika, **Ne**derland eta **Lux**enburg. Izena ofiziala da eta Europar Batasunaren barruan dagoen Beneluxeko Batasun Ekonomikoa izendatzeko erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Belgika
* Herbehereak
* Luxenburgo
* Europar Batasuna

## Kanpo estekak
Andrijevica

**Andrijevica** (serbieraz: Андријевица,  ahoskatua) Montenegroko ipar-ekialdean dagoen herria da, 1.073 biztanlerekin (2003ko zentsuan). Era berean izen bereko munizipalitatearen hiriburua da. Munizipalitateak 5.785 biztanle ditu eta Vasojevici eskualdeko hiriburu ez ofizialtzat hartzen da.

## Kanpo estekak
Filip Vujanović

**Filip Vujanović** (serbiar zirilikoz: Филип Вујановић) (Belgrado, 1954ko irailaren 1a - ) Jugoslavia ohiko politikari bat da eta 2003tik 2018ra Montenegroko Presidentea. Era berean 2006ko ekainean Montenegro Serbiatik bereiztu zenean Presidente hautatua izan zen.
Arte kontzeptual

**Arte kontzeptuala** 1960ko hamarkadan sortutako arte-mugimendua da, askotariko adierazpenak dituena. Guztiek partekatzen duten ideia nagusia hau da: artelana ez da artistak sortutako objektu fisiko soil bat, kontzeptu eta ideia multzo bat baizik. 

## Sorrera 
Arte kontzeptualaren sorreran Marcel Duchamp artistaren "*Ready Made*" izenekoek eragin zuzena izan zuten. Sol LeWitt artista iparamerikarrak 1967 eta 1969an idatzitako artikuluetan mugimendu berriaren oinarriak ongi definiturik gelditu ziren. Hainbat autorek arte garaikidearen bilakaerari buruz hitz egiten dute arte postkontzeptual gisa, arte kontzeptualak bere jatorrian ondorengo hamarkadetan artearen bilakaera orokorrean izan duen eragin handia iradokiz.

Arte Kontzeptualak ideia edo kontzeptua artelanaren itxura edo sormen prozesuaren gainetik jartzen du eta ondorioz edozein material artelanaren parte izan daiteke —zirriborro bat, ohar bat, maketa bat. Mugimendu honen beste ezaugarri bat ikuslearen parte-hartzearen beharra da. Ikusleak artistak darabilen hizkuntza ulertu eta artelanaren esanahia jaso behar du, horretarako bere prestakuntza teorikoa eta ikuspuntu pertsonala tresnatzat dituelarik.

Arte Kontzeptualaren barnean mugimendu ezberdinak bildu dira erabilitako hizkuntza, jarrera politiko edo materialen arabera: Body Art, Land Art, Happening, Fluxus, Performance eta Arte Povera besteak beste.

## Artistak 

* Abel Azkona
* Art & Language taldea
* Joseph Beuys
* Walter de Maria
* Jean Dibbets
* Joseph Kosuth
* Richard Long
* Piero Manzoni
* Yoko Ono
* Dennis Oppenheim
* Nam June Paik
* Robert Smithson
* Wolf Vostell
* Laurence Weiner
* David Woodard

## Arte kontzeptualaren adibide batzuk 
* 1917an: Marcel Duchamp bere *Iturri* erakusten du.
* 1953: Robert Rauschenberg *De Kooningen marrazkia ezabatua* erakutsi zuen. Rauschenbergek Willem De Kooningen marrazkia erakutsi ondoren, ezabatu zuen.
* 1957: Yves Kleinek, Parisen, *Eskultura Aerostatikoa* antolatu zuen.
* 1958: Wolf Vostellek *Das Theater ist auf der Straße* aurkeztu zuen, Europan egin zen lehengo *happening* izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artea eta Hizkuntza
* Performance arte
* Minimalismo
* Happening
* Fluxus

## Kanpo estekak
Bar (Montenegro)

**Bar** (serbieraz: Бар,  ahoskatua) Montenegroko kostako hiri bat da, 13.719 biztanlerekin (2003ko zentsuan). Era berean izen bereko munizipalitatearen hiriburua da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berane

**Berane** (,  ahoskatua) Montenegroko ipar-ekialdeko herri bat da, 11.776 biztanlerekin (2003ko zentsuan). Era berean izen bereko munizipalitatearen hiriburua da, 35.068 biztanlerekin.

## Anaikidetza 
* 

## Kanpo estekak