open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2018ko Munduko Xake Txapelketa

**2018ko Munduko Xake Txapelketa** Magnus Carlsenen eta Fabiano Caruanaren artean jokatutako txapelketa izan zen. FIDEk antolatuta, azaroaren 9tik 28ra jokatu zuten Londresen.

Erritmo klasikoko partida guztiak berdindu ondoren (munduko txapelketan horrelakorik gertatzen zen lehenengo aldia), jokalariek xake azkarreko partidak jokatu zituzten 25 minutu eta jokaldi bakoitzeko 10 segundoko gehikuntzarekin. Berdinketa hausteko lehenengo hiru partidak irabazi ostean, Magnus Carlsenek txapelari eustea lortu zuen.

## Hautagaien Txapelketa 
Fabiano Caruana 2018ko Hautagaien Txapelketa irabazi ostean sailkatu zen txapelketaren finala jokatzeko. Hautagaien Txapelketa Berlinen jokatu zen, 2018ko martxoaren 10 eta 28 artean.

### Sailkatutako jokalariak 
Jokalari hauek lortu zuten Hautagaien Txapelketa jokatzeko txartela:

### Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Lynagh

**Michael Patrick Thomas Lynagh** (Brisbane, 1963ko urriaren 25a) australiar errugbilari ohia da, joko-zabaltzaile postuan aritzen zena. 72 aldiz jokatu zuen Australiako errugbi selekzioarekin 1984-1995 bitartean eta, besteak beste, 1991ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Australiako selekzioa 
* 72 test-partida, 1984 eta 1995 bitartean.
* 911 puntu (17 entsegu, 177 zigor kolpe, 140 transformazio, 9 drop)
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1991

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catacol

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Cladach

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko etxalde bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Sannox

''''*, , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

Izena bikingoek emandako *Sandvik* (*Hondarbadia'') izendapenetik datorkio.

## Kanpo estekak
Strathwhillan

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko komunitate bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Gaur egun Brodick udalerriaren auzune bilakatu da.

## Kanpo estekak
Pirnmill

'''''',  eta , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Whitefarland

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko etxalde txiki bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Pirnmill udalerritik milia bat inguru hegoaldera dago.

## Kanpo estekak
Whiting Bay

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Arran uharteko udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Lamlash udalerritik 3 milia inguru hegoaldera dago.

## Kanpo estekak
Ardeer (Iparraldeko Ayrshire)

**Ardeer**, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Gaur egun, modu ez ofizialean baldin bada ere, Stevenston udalerriaren barnean dago.

## Kanpo estekak
Clachan

**Clachan**, ,  eta manxeraz **claghan**, Irlanda, Eskozia eta Man Uharteko baserri edo landa giroko etxalde, herrixka edo herriei irlanderaz, Eskoziako gaeleraz eta manxeraz ematen zaien izendapena da.

Etxaldeak edo landetxe eta baserri multzoak dira, gehienetan ez dute ez elizik, ezta denda edo eskolarik ere. Hortaz, ez dira komunitate, herri edo udalerri baten herrigune, zentro sozial edo merkatalguneak. Normalean, eta gaur egun arte, etxalde hauetako biztanleak senideak edota familia loturak izanten zituzten.

## Kanpo estekak
Felix Aramendia

**Félix Aramendia Bolea** (Martzilla, 1856ko azaroaren 20a - Madril, 1894ko apirilaren 28a) mediku nafar ezaguna izan zen.

## Biografia 
Medikuntza Madrilen ikasi zuen. Doktore gradua eskuratu zuen. Zientzien eta Medikuntzaren Errege Akademiako akademikoa izan zen. 1892an Madrilgo Unibertsitate Zentralaren katedratikoa izendatu zuten, Klinika Medikoa irakasteko. 1885ean Zaragozan kolera izurritea eman zen eta Aramendiak gaixotasuna ezabatzeko paper handia jokatu zuen. Horri buruz *Impresiones terapéuticas acerca del cólera* lana plazaratu zuen. Nazioarteko Medikuntza Batzarrean ohorezko izendapena jaso zuen. Madrilen, 1894ko apirilaren 28an hil zen, 37 urte zituelarik.

## Obra 
* Artikulu asko idatzi zuen, bereziki Aragoiko *La Clínica* aldizkari profesionalean.
* *Estudios fundamentales de Patología Médica. Nosotaxia*. Zaragoza: La Derecha, 350 or. * Bere patologiako apunteak hil ondoren plazaratu ziren.
* *La menstruación fisiológicamente considerada*. Doktoreago tesia. Medikuntza Fakultatea. Madrilgo Universidad Complutense, 1877.
* *Estudios fundamenteales de Patología Médica. Nosotaxia*: sus procedimientos lógicos; sus bases; su utilidad. “La Derecha”. Zaragoza, 1884. Liburu honetan gaixotasunen sailkapena anatomian ematen ziren tokien arabera.
* *Lecciones de Clínica Médica*. G. Pedraza. Madril, 1894.
* "Reseña de los trabajos de la Corporación del año 1884". Fernández de la Vega, S.: *Ultima aspiración de la teoría parasitaria* liburuan. Medikuntzako errege Akademia. Zaragoza, 1885.
* "Reseña de los trabajos de la Corporación del año 1885". García Quintero R.: *Discurso leído el 7 de enero de 1886 en la sesión inaugural. Real Academia de Medicina*. Zaragoza, 1886.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
:Felix Aramendíaren biografia.
Cristoforo Munari

**Cristoforo Munari** (Reggio Emilia, 1667ko uztailaren 21a – Pisa, 1720ko ekainaren 3a) margolari barroko berantiarra izan zen. Bere lanik ezagunenak izadi hilak dira.

## Biografia 
Hasieran Reggio Emilian ikasi zuen. Gero Modenako Dukea zen Rinaldo d'Esteren (1655-1737) babesa lortu zuen. 1703an Erromara joan zen eta, ondoren, Florentziara. Florentzian Cosme III.a Medicirentzat eta Francisco María Medici kardinalarentzat lan egin zuen. 1715ean Pisara joan zen; hiri horretan batez ere zaharberritze lanetan ibili zen.
  
## Izadi hilak 
Arestian esan bezala, izadi hilak Munariren lanik ezagunenak dira. Hasieran sukaldeko eszenak ziren baina poliki-poliki zailtzen joan ziren. Florentzian margolan horietan ohikoak bihurtu ziren kristalezko atalak, musika-tresnak eta portzelanazko gauzakiak. Margolan horien ezaugarriak hauek ziren: margo distiratsuak, gauzakiek¡n zehaztasun handiak, ondo amaitutako itxura... Neurri handi batean horietan herbeheretarren moduak antzematen dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Cristoforo_munari-bodegon.JPG|
Fitxategi:Munari, Cristoforo - Libri, porcellane cinesi, vassoio di frutta, bauletto, vasetto di fiori e teiera su tavolo coperto da tovaglia rossa.jpg|
Fitxategi:Munari, Cristoforo Munari - - Vasellame di terracotta, zucca, verza, spalla di maiale e piatto con coltello Piatti, vasellame di coccio e di peltro, bistecca e galli.jpg|
Fitxategi:Munari, Cristoforo - Still-Life with Musical Instruments and Fruit - Galleria Palatina.jpg|
Fitxategi:Cristoforo Munari - Still Life with Musical Instruments - Google Art Project.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia WGAn
* Artcyclopedia
Beaufort gaztelua (Luxenburgo)

**Beaufort gaztelua** (frantses: *Château de Beaufort*) XI. mendeko gaztelu baten erorkinak dira. Ondoan, Pizkundeko gaztelua eraiki zen. Beaufort herrian dago, Luxenburgoko ekialdean.

## Historia 
XI. mendean gotorleku txiki bat izango litzateke. Funtsean arroka baten gainean eraikitako gotorleku karratua izango zen. Babesa moduan lubanarroa izan zuen eta haranaren gaineko bigarren horma bat. Eraikinek jabe desberdinak izan zituzten. XVIII. mendean Pierre de Coumont (1774) eta Jean Théodore Baron de Tornaco-Vervoy (1781) izan ziren haien jabeak. Azkenean gaztelua hutsik gelditu zen eta urte gogorrak izan zituen; XIX. mendearen hasieran harrobi moduan erabili izan zen. 1850ean, ordea, estatuak monumentu nazionala izendatu zuen. 1893an Henri Even-ek erosi eta zaharberritu zuen. 1928an Edmond Linkels-ek bisitariei ireki zien gaztelua. 1981ean estatua erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Iruditegia 

Fitxategi:F-Clement_N-Liez_ruines-du-chateau-de-beaufort.png|1834ko grabatu erromantikoa.
Fitxategi:Beaufort altes Schloss.jpg|Gazteluaren ingurua.
Fitxategi:Beaufort Castle Luxembourg R01.jpg|Gaztelua atzetik.
Fitxategi:Beaufort Castle Luxembourg R03.jpg|Gaztelua.

## Kanpo loturak 
* :Gazteluari buruzko informazioa.
Schengengo gaztelua

thumb|300px|ezkerrera|Erdi Aroko dorrea.
**Schengengo Gaztelua** (; ) Schengen herrian dagoen eraikina da. Luxenburgoko hegoekialdean dago, Frantziako eta Alemaniako mugetatik gertu. 1390. eraikia, XIX. mendean erabat zaharberritua izan zen. 1812an Jean-Nicolas Collart enpresariak eraikin zaharra bota zuen zahar-etxe bat egiteko. Erdi Aroko arkitekturatik bakarrik erdiko dorrea da. Gaur egun hotela eta biltzar-jauregia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Hotelari buruzko informazioa.
Rosalia Palermokoa

**Santa Rosalia**, **Rosalia Palermokoa** edo **Rosalia Sinibaldi** (1130-1156) Palermoko (Sizilia) noble birjina izan zen. Katolikoek santutzat dute. Rosalia izena "Rosa" eta "Lilia" izenen kontrakzio bat da. Sizilian "La Santuzza" deitzen dute, "Santutxoa", bere tamaina txikia dela eta. Uztailaren 15ean gurtzen da Sizilian, eta irailaren 4an munduan zehar. Benediktarrek zabaldutako kultuan, Rosalia gaixotasun infekziosoen aurkako babeslea da, bereziki izurriaren aurkakoa, baina baita bizitzan zehar ematen diren zailtasunei aurre egiteko ere.

Santa Rosalia pertsona bakartia izan zen, pobrezian eta penitentzian bizi izan zena Jaungoikoari errezatzen. Eliza Katolikoaren arabera, berari esker gelditu zuen Jaungoikoak Sizilian izurri beltza.

1624an bere hezurrak aurkitu zituen kobazulo batean, kondairak dioenez ehiztari batek Rosaliaren argibideak jarraitu zituenean. Hezurrak Palermon zehar prozesioan eraman zituztenean, berriro ere hiria kaltetzen zuen izurritea gelditu zela dio kondairak, eta Santa Rosalia egozten diote mirari hori. Basilika bat eraiki zen kobazuloan eta erromesaldi asko hasi ziren.

XIX. mendearen amaieran William Buckland protestanteak erlikiak aztertu zituen eta ahuntz baten hezurrak zirela aurkitu zuen. Momentu horretatik aurrera hezurrak kutxa itxi batean daude, eta kutxa eramaten da prozesioan, inori erakutsi gabe. 1984an *Science* aldizkariak "Santa Rosalia was a goat" artikulua argitaratu zuen (*Rosalia ahuntz bat zen*), Bucklandek egindako azterketa berretsiz. Roger Lewinek Santa Rosalia eboluzionisten patroia izatea proposatu zuen.

## Erreferentziak
Mi obra maestra

***Mi obra maestra*** 2018ko Gastón Duprat argentinar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Arturo eskrupulurik gabeko arte galerista bat da, eta, oso desberdinak izan arren, Renzo pintorea du lagun. Beste behin ere, Renzo laguntzen saiatuko da Arturo, baina egoera geroz eta kezkagarriagoa da.

## Aktoreak 
* Guillermo Francella: Arturo
* Luis Brandoni: Renzo
* Raúl Arévalo: Alex
* Andrea Frigerio: Dudú
* María Soldi: Laurita
* Mónica Duprat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alegría, tristeza

***Alegría, tristeza*** 2018ko Ibon Cormenzana bilbotar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Marcos suhiltzailea da, eta Sandra bikotekidearekin eta Lola alabarekin bizi da. Marcos ohituta dago muturreko egoerak bizitzen, baina kolpe latza jasoko du, eta bizitza aldatuko zaio. Hortik aurrera, blokeatuta geldituko da, eta soilik Lola alabaren laguntzarekin egin ahalko du aurrera. Shock egoera hori gainditzeko tratamendua hasiko du.

## Aktoreak 
* Roberto Álamo: Marcos
* Manuela Vellés: Luna
* Claudia Placer: Lola
* Pedro Casablanc: Durán doktorea
* Carlos Bardem: Pedro
* Maggie Civantos: Sandra
* Andrés Gertrúdix: Pablo
* Patxi Freytez
* Miguel Herrán
* Miriam Martín: Maite
* Rocío Muñoz-Cobo
* Carlos Olalla
* Javier Perdiguero: burdindegiko saltzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colette (2018ko filma)

***Colette*** 2018ko Wash Westmoreland ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sidonie-Gabrielle Colette idazle ezaguna izan zen iragan mendeko 1920ko hamarkadan. Bere liburuek zeresan handia eman zuten garai hartako gizartean, Parisen. Filmak haren biografia kontatzen du, haurtzarotik arrakasta lortu zuen arte, tartean bere gizonarekin bizitakoa: Henry Gauthier-Villars, hura ere idazlea.

## Aktoreak 
* Keira Knightley: Sidonie-Gabrielle Colette
* Dominic West: Henry Gauthier-Villars
* Eleanor Tomlinson: Georgie Raoul-Duval
* Aiysha Hart: Polaire
* Fiona Shaw: Sido
* Denise Gough: Mathilde de Morny "Missy"
* Robert Pugh: Jules
* Rebecca Root: Rachilde
* Jake Graf: Gaston Arman de Caillavet
* Julian Wadham: Ollendorff
* Polina Litvak: Lily

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aranpasa

**Aranpasa** edo **aran melatua** aran idor gozoa da. Berez, fruitu lehor moduan sailkatzen dute nahiz eta fruitu lehortua izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibon Cormenzana

**Ibon Isidro Fernández de Cormenzana Baltza** (Portugalete, 1972ko maiatzaren 15a) bizkaitar zinema gidoilari, ekoizle eta zuzendaria da.

1998an Bilbon Infinity Films ekoiztetxea sortu zuen, hurrengo urtean *Jaizkibel* film luzea grabatu zuena. 2001ean, Ángel Durándezekin batera, Arcadia Motion Pictures sortu zuen. Enpresak *Blackthorn* edo *Blancanieves* bezalako filmak ekoiztu ditu. Baita *Los Totenwackers* bere filma ere.

2016an *El hombre que comenzó a correr* dokumentala ekoiztu zuen, Josep Serrak zuzenduta.

## Erreferentziak
Bourtreehill

'''''', Eskoziako Irvine udalerriko etxebizitza multzo bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. 1970eko hamarkadaren amaieraldera eraikiak izan ziren.

## Kanpo estekak
Gustav Meyrink

**Gustav Meyer** (Viena, 1868ko urtarrilaren 19a - Starnberg, Bavaria, 1932ko abenduaren 4a), **Gustav Meyrink** ezizenez ezagunagoa, austriar idazlea izan zen.

Karl von Varnbüler und zu Hemmingen baroiaren eta Maria Wilhelmina Adelheyd Meier aktorearen seme ilegitimoa izan zen. Munichen bizi izan zen hamahiru urte bete arte, eta Hanburgon denbora labur bat igaro ondoren, Pragan kokatu zen amarekin, 1882an.

Hogei urte bizi izan zituen Pragan, eta hiria askotan islatu zuen bere obran. 1889an "Meier & Morgenstern" bankua ezarri zuen Christian Morgenstern olerkarien ilobarekin.

Pragan, bere bizitza aldatu zuen gertaera bat gertatu zen. Bere buruaz beste egiten saiatu zenean, zarata bat entzun zuen, eta bere gelako atean hilondoko bizitzari buruzko liburu bat aurkitu zuen. Okultismoa, teosofia, kabala, kristau-sofiologia eta ekialdeko mistizismoa ikasten hasi zen.

1902an banku-iruzurra leporatu zioten, eta bi hilabetez egon zen espetxean. Ez zen banku-lanbidera itzuli.

1900eko hamarkadan *Simplicissimus* aldizkarian ipuin satirikoak argitaratzen hasi zen eta 1903an lehen liburua kaleratu zuen. Garai hartan Vienara joan zen bizitzera. 1905ean Philomene Berntekin ezkondu zen eta seme bat eta alaba bat izan zituzten. Diru premian, itzultzaile lanetan hasi zen. Charles Dickensen hamabost liburu eta Rudyard Kipling eta Lafcadio Hearnen lanak itzuli zituen, baita okultismoari buruzko liburuak ere.

1915ean *Der Golem* bere lanik ospetsuena argitaratu zuen. Pragako elezahar judu batean oinarritzen da, buztinezko golem bat egin eta kabalaren sorginkeriaz animatzen duen errabino baten gainean.

Lehen Mundu Gerraren aurka agertu zen eta alemaniar nazionalistek salatu zuten. 1920ko hamarkadan bere diru-sarrerak hobetu zituen eta etxe bat erosi zuen Starnbergen. Han bizi izan zen zortzi urtez familiarekin. 1927an Mahāyāna budismora bihurtu zen.

## Lanak 
* *Der heiße Soldat* (1903)
* *Orchideen* (1904)
* *Wachsfigurenkabinett* (1907)
* *Der Sanitätsrat* (1912)
* *Des deutschen Spießers Wunderhorn* (1913)
* *Der Golem* (1915)
* *Fledermaese* (1916)
* *Das grüne Gesicht* (1917)
* *Walpurgisnacht* (1917)
* *Der Mann auf der Flasche* (1920)
* *Der weiße Dominikaner* (1921)
* *Meister Leonhard* (1925)
* *Der Engel vom Westlichen Fenster* (1927)

## Kanpo estekak
Jaizkibel (filma)

***Jaizkibel*** 2001eko Ibon Cormenzana bizkaitar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Zuzendariaren opera prima hau Cartagenako Zinemaldian saritu zuten.

## Sinopsia 
Suizidioari buruzko film bat prestatzen ari dela, zuzendari gazte batek psikologoa den bere neska-lagunaren pazienteak elkarrizketatuko ditu.

## Aktoreak 
* Alfredo Villa: Gorka
* Susana García Díez: Nerea
* Karmele Aranburu: Karmele
* Klara Badiola: Yvonne
* Idoia Bilbao: Leire
* Ana Lucía Billate
* José María Blanco: Imanol
* Anna Casas
* Javier Coromina: Patxi
* Susana García
* Pau Herrero
* Susana Martín: Edurne
* Roger Pera: Marcos
* Mercè Rovira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burnhouse

'*** edota **The Trap*', Eskoziako udalerri txiki edota herri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Chapeltoun

'''''', Eskoziako baserri giroko eremu bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian. Iparraldeko Ayrshire konderriarekin muga egiten du. Landa eta baserriz osatutako eremu lasaia da.

## Kanpo estekak
Drakemyre (Iparraldeko Ayrshire)

**Drakemyre** edota **Drakemire**, Eskoziako garai bateko udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Gaur egun Dalry udalerriaren auzune bat da.

## Kanpo estekak
Fairlie (Iparraldeko Ayrshire)

**Fairlie**, , Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

Bertan, Kelburn gaztelua dago.

## Kanpo estekak
Fergushill

'''''', Eskoziako komunitate txiki bat da, Kilwinning parrokia zibilean eta Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Los Totenwackers

***Los Totenwackers*** 2007ko Ibon Cormenzana bizkaitar zinema zuzendariaren abenturazko filma da.

## Sinopsia 
Lópeztarrak Bartzelonara etorri berriak dira. Auzo berria normala dirudien arren, laster Sara alabak gauza bitxiak gertatzen direla konturatuko du.

## Aktoreak 
* Josep Julien: Jenaro
* Hamid Krim: Yussuf
* Azzdine Benaji: Mahdi
* Mar Regueras: María
* Elisa Drabben: Sara
* Natalia Sánchez: Raquel
* Iván Morales: Isra
* Javier Malla: langile 1
* Henry Casalta: langile 2
* Jasper Harris: John
* Terele Pávez: Sabrina
* Celso Bugallo: herrena
* Geraldine Chaplin: Salgado
* Carlos Lasarte: Ernesto
* Juan Serrano: Sabrinaren fantasma
* Maria Pau Pigem: Psikopedagogoa
* Ismael Ferrer: Ernesto fantasma
* Apolinar Losada: kapitaina
* Jesús Del Caso: erizaina
* James Phillips: herrena (ahotsa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Springside (Ayrshire)

**Springside**, Eskoziako udalerri bat da, Dreghorn parrokia zibilean eta Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Torturas, el crimen mejor escondido

**Torturas, el crimen mejor escondido** () ETB2 kateko 360º saioaren dokumental bat da.

286.000 lagunek ikusi zuten, eta saioak ordura arte izandako ikusle kopuru handiena bereganatu zuen dokumentala izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 360º saioaren webgunea
Goat Fell

**Goat Fell**, Ordnance Survey erakundearen arabera **Goatfell**, , Eskoziako Arran uharteko mendirik garainera da. 874 metroko garaiera du eta Corbett multzoko mendietako bat da. Gaur egun mendia nahiz Brodickeko gaztelua National Trust for Scotland erakundearen jabetzakoak dira.

## Kanpo estekak
360º (telebista saioa)

**360º** edota **360 grados**, ETB2 kateko ikerketa kazetaritza eta dokumental saio bat da. Igandero, gaueko 22:00etan aireratzen da eta Eider Hurtado kazetariak aurkeztu eta zuzentzen du. 2018ko urriaren 28an estreinatu zen.

## Kanpo estekak 
* Saioaren webgunea. Eitb.com
Ojalatero

***Ojalatero*** mespretxuzko adierazpen bat zen karlistek erabili zutena Lehen Karlistaldian. Esaera hau Pretendientearen alde zeudenei zuzendua zegoen baina gerra arloan parte hartzen ez zutenei.

Adierazpena oso ezagun bilakatu zen soldaduen artean. Soldaduek pertsona bat gerran parte hartzeko adinean ikusten bazuten baina armarik ez bazituen portatzen, "ojalatero" deitzen zioten.

## Kanpo estekak
Hizkuntz oztopo

**Hizkuntz oztopoa**, hizkuntza berdina mintzatzen ez duten gizakiek elkarren artean komunikatzeko dituzten oztopo edo zailtasunak izendatzeko erabiltzen den izendapena da. Beste zenbait testuinguruetan ere erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Eleaniztasun
* Lehen hizkuntza
* Hizkuntza laguntzaile

## Kanpo estekak
Lylestone

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Kilwinning eta Auchentiber udalerrien artean dago, B778 errepidean.

## Kanpo estekak
Meikle Auchengree

'''''', Eskoziako etxalde bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Kilbirnie eta Longbar herrietatik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Piperheugh

'''**, **Piper's-Heugh** edo **Piperhaugh''', Eskoziako herrixka bat da, Stevenston parrokia zibilean eta Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Portencross

'''''', , Eskoziako hego-mendebaldeko kostaldeko herri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Seamill udalerritik 3 kilometro iparraldera eta Hunterston zentral nuklearretik 2 kilometro hegoaldera dago.

Bertan, izen berdineko Portencross gaztelua dago.

## Kanpo estekak
Seamill

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Ardrossan udalerritik 5 milia iparraldera dago, eta Largs udalerritik 8 milia hegoaldera, Clydeko fiordoaren ekialdeko kostaldean.

## Kanpo estekak
Hizkuntza laguntzaile

**Hizkuntza laguntzaile**a lehen hizkuntza ezberdinetan mintzatzen ziren bi talde edo pertsonaren arteko komunikazioa ahalbideratzeko helburuaz erabiltzen den hizkuntza eraikia ala eraiki gabea da.

Antzinaroan hizkuntza laguntzaile nagusiak antzinako greziera eta latina izan ziren; Erdi Aroan, latina; XVIII. eta XIX. mendeetan, frantsesa; eta XX. mendetik aurrera, ingelesa. Bestalde, hizkuntza laguntzaile izateko helburuz sortutako hizkuntza eraiki nagusiak interlingua eta esperantoa dira.

Horrez gain, hizkuntza laguntzaileak dituzten munduko eskualdeak ere baudaude: adibidez, Erdialdeko Europan, alemana; Sobiertar Batasuneko errepublika ohietan, errusiera; Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan, gaztelania; Iparramerikan, ingelesa; iparraldeko Afrika eta Ekialde Hurbilean, arabiera; mendebaldeko Afrikan, swahilia; eta abar.

## Ikus, gainera 
* Lehen hizkuntza

## Kanpo estekak
Skelmorlie

'''''', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.

Bertan, izen berdineko Skelmorlie gaztelua dago.

## Kanpo estekak
Towerlands (Iparraldeko Ayrshire)

**Towerlands**, Eskoziako etxalde txiki bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. 28-32 hektare inguruko lursailak ditu.

## Kanpo estekak
Torranyard

'''''', Eskoziako herri bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. Auchentiber eta Irvine udalerrien artean dago, A736 Lochlibo Road errepidean.

## Kanpo estekak
Torbeg

'''''', , Eskoziako Arran uharteko udalerri bat da, Clydeko fiordoan eta Iparraldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak
Uztaileko krisialdia

**Uztaileko krisialdia** 1914ko ekainaren 28 eta abuztuaren 6 artean Sarajevoko atentatuaren ondorioz sortutako krisi diplomatikoa izan zen. Ezin izan zuten era baketsu batean konpondu eta Lehen Mundu Gerra eragin zuen.

Europako potentzia nagusiek ezin zuten (edo ez zuten nahi) Austria-Hungaria baretu eta haien arteko aliantza-sistema (Aliantza Hirukoitza eta Entente Hirukoitza) martxan jarri zen. Abuztuaren 3an Alemaniar Inperioak Frantziako Hirugarren Errepublikaren aurkako gerra deklaratu zuen eta neutrala zen Belgika inbaditu zuen. Horrela, Mendebaldeko Frontea hasi zen. Deklarazio honek erantzukizun guztia jarri zuen Alemaniarengan Versaillesko Ituna sinatzean (gainera, gerra amaieran, galtzaileen artean ordaintzeko gaitasuna zuen potentzia bakarra izan zen).

Garaiko diplomazia 1860 eta 1890 artean Otto von Bismarck kantzilerrak sortutako sisteman oinarrituta zegoen. Sistema hau aliantzetan oinarrituta zegoen: Frantziako Hirugarren Errepublika bakantzeko (Frantzia-Prusia Gerra gerra osteko frantziar mendekua uxatzeko) eta Alemaniak bi frontetako gerra bat ez izateko.

Aliantza-sistemak porrot egin zuen: alde batetik Frantziak Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua eta Errusiar Inperioa aliatu zituen, eta, bestetik, 1890ean Bismarck kargugabetu zuenean Gilen II.ak nahiago zuen Austria-Hungaria aliatu eta Errusia alde baten utzi zuen, Bismarckek bultzaturiko Hiru Enperadoreen Liga deseginez. Belle Époque garaiko Etsai-giroko aliantzen joko honek Europa erloju-bonba bilakatu zuen. Azkenean, diplomazia ez zen nahikoa izan armaden mobilizazio saihesteko eta jada inor ez zen buelta emateko gai izan.

## Kanpo estekak
National Trust for Scotland

**National Trust for Scotland** (; ), ofizialki **The National Trust for Scotland for Places of Historic Interest or Natural Beauty** (), Eskoziako leku historikoak, monumentuak eta interesdun lekuak mantendu, babestu eta kudeatzen dituen erakundea da.

1931n sortua izan zen eta egoitza nagusia Edinburgh hiriburuan du. Gaur egun 330.000 kide inguru ditu.

Eskozian barna 130 jabego eta 73,000 ha azalerako lursailen jabetza du, gazteluak, iturburuak, iturriak, lorategiak eta landa-eremu eta baserri giroko hainbat herrixka barne.

Ingalaterra, Gales eta Ipar Irlandako izen berdineko erakundeen funtzio berdintsuak betetzen ditu.

## Ikus gainera 
* National Trust

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hindenburg lerroa

**Hindenburg lerroa** () Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Frontea 1916–1917ko neguan eraikitako gotorleku lerroa izan zen, Arras eta Laffaux artekoa. Guztira 160 kilometroko luzera zuen, eta Paul von Hindenburg eta Erich Ludendorff jeneralek proposatu zuten, Sommeko guduaren amaiera aldean.

Berez, bost atal zituen:
* Wotan lerroa.
* Siegfried lerroa (Bigarren Mundu Gerran izen bereko beste lerro eraiki zuten).
* Alberich lerroa.
* Brunhilde lerroa.
* Kriemhilde lerroa.

Hindenburg lerroa 1918ko irailean erori zen, aliatuen Ehun Eguneko Ofentsibaren ondorioz.

## Kanpo estekak
Cambraiko gudua (1917)

**Cambraiko gudua** Lehen Mundu Gerraren barnean izandako gudua izan zen, 1917ko azaroaren 20 eta abenduaren 8 artekoa. Cambrai leku estrategikoa izan zen alemaniarren Hindenburg lerroaren horniketerako. Hugh Tudor maior-jeneralaren iradokizuna kontuan hartuz, britainiarrek bere artilleria-arma berriak erabili zituzten: tankeak. Lehenengo saiakeran ospetsuak baziren ere, bigarren egunean Mark IV tankeak erabilgarriak ez zirela konturatu ziren. Alemaniarrek, berriz, ezuzteko kontraeraso bat antolatu zuten Bourlon arroila mantentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txerri-gantz

**Txerri-gantza** txerrikiaren gantz ehuna da, errezeta askotan erabiltzen dutena.Garai batean askoz gehiago erabilitzen zen. Gaur egun askoz gutxiago erabiltzen da. Txerrikia erretzeko edo azkenburuko tradizional batzuetan  (ensaimada) erabiltzen da. Sukaldaritza batzuetan frijitzeko gai moduan erabiltzen dute.  Xaboiak egiteko ere erabilgarria da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Txerrikia

## Kanpo estekak
Eider Hurtado

eskuinera|thumb|260px|Eitb eraikina, Bilbo
**Eider Hurtado Perises** (Santurtzi, 1982ko maiatzaren 22a) euskal herritar kazetari, irrati esatari eta telebista aurkezlea da.

Onda Vasca irrati katean *Gabon* irratsaioaren esataria izan da. ETB2 katean *360º* ikerketa kazetaritza saioa eta *Tú decides* magazine saioa aurkeztu ditu.

*En jake* eta *Egun on Euskadi* telebista saioetako kolaboratzailea ere izan da eta  *La armadura del rey* liburuaren egilekidea.

## Ibilbidea 
Radio Euskadin aritu zen 2004tik 2009ra, eta Onda Vasca Irratian, 2009tik 2018ra. 2018an Euskal Telebistarako (ETB) saioak egiten hasi zen. 

### ETB2ko '360º' saioa 
2018ko otsailean estreinatu zen 360º erreportaje saioa. Hasieran ostegun gauetan hasi bazen ere, gero igandeetara pasatu zen, kate gehienek produktu izarrak jartzen zituzten unera. Hala ere, erreportaje saioak toki bat egin zuen igande gauetan. Marka bat sortu zuen. Saioarekin jendeak bazekien ikuspuntu desberdin bat topatuko zuela eta zerbait deskubrituko zuela. Ikusle datuak onak izan ziren. *360º* saioko erreportajeak Herrialde Katalanetan eta Espainian ere izaten harrera beroa izan zuten.

### *Aquí y ahora* saioa 
2021ean Eider Hurtado eta Nerea Reparazek '''Aquí y ahora'* (ETB 2) saioa aurkeztu zuten. Covid 19 pandemiaren eraginez, datuak eta adituak lagun,  jendearen kontsumo- eta bizi-ohiturak (etxean, gizartean…) nola aldatzen ari ziren kontatu eta ikertu zuten.

Datuak Eider Hurtadoren iritziz:*Datuen kazetaritza orainaldia eta etorkizuna dela uste dut. Beti esan izan dut datuetan ez dudala objektibotasunaren sinonimo gisa sinesten. Objektibotasuna oso konplexua da gure lanbidean, baina ahalik eta ondoen prestatzen laguntzen du, ideia bat ematen du eta gertatzen denaren erradiografia ziurra sortzen du. Batez ere, datuek unean-unean landu nahi dugun gaia babesten dute, dimentsioa hobeto ulertzen laguntzen baitigute.'' 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: 'El Cambio' saioa garrantzitsua da kontzientzia hartzeko Berria, 2023.02.17

* Eider Hurtado: Irratian ez zaizu ikusten eta erosoago sentitzen naiz elkarrizketaren bideoa
* Eider Hurtado: "La guardia civil: Un estado dentro del estado" erreportajeari buruzko elkarrizketa Kataluniako telebistan 
* Eider Hurtado: "El virus de la corona" erreportajeari buruzko elkarrizketa Kataluniako telebistan
* Eider Hurtado Twiter
* Eider Hurtado Instagram
Sarajevoko atentatua

**Sarajevoko atentatua** Bosnia-Herzegovinako hiriburuan 1914ko ekainaren 28an izandako hilketa izan zen, Lehen Mundu Gerran amaituko zen Uztaileko Krisialdia eragin zuena.

## Atentatua 
Austria-Hungariako Inperioaren tronurako Frantzisko Josef I.a Austriakoaren oinordekoa zen Franz Ferdinandek Bosniako hiriburuari bisita egin zion. *Bosnia Gaztea* () erakundeko sei kidez osatutako talde batek (Cvjetko Popović, Gavrilo Princip, Muhamed Mehmedbašić, Nedeljko Čabrinović, Trifko Grabež, eta Vaso Čubrilović) Serbiako *Esku Beltza* () taldeko armekin, artxidukea hiltzen saiatu ziren. Čabrinovićek esku-granada bat bota zuen kotxera, baina ez zuen asmatu. Hainbat zauritu eragin zituen inguruan, baina Artixdukeaeren konboiak aurrera egin zuen. Beste kideek ere ez zuten lortu kotxearen aurka egitea.

Handik ordubetera, Ferdinand Sarajevoko ospitaleari egin zion bisitaren ostean atentatuan zauritutakoak ikustean, konboiak okerreko bidea hartu zuen. Bertan zen Gavrilo Princip serbobosniar ikasle gazte nazionalista, Browning M1910 pistola batekin. Enperadorearen semea eta haren emazte Sophie Chotek hil zituen. Enperadoreak oso haserre hartu zuen albistea, baina Austrian giroa lasaia zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isomaltosa

**Isomaltosa** ernetako garagar aletan dagoen disakaridoa da, bi glukosa molekulaz osaturikoa.

## Egitura 
Isomaltosaren formula enpirikoa C12H22O11 da. Lehen glukosako karbono anomerikoaren eta bigarren glukosako seigarren karbonoaren artean sortzen da α(1→6) lotura O-glikosidikoa. Lotura hori osatzerakoan ura askatzen da eta oxigeno monokarboniliko batek zubi-lana egiten du bi molekulen artean. Bigarren glukosaren karbono anomerikoan dagoen hidroxilo taldea aske dagoenez ahalmen erreduzitzailea duen azukrea da. Horrela beraz maltosaren izen sistematikoa honako hau da:

*α-D-glukopiranosil-(1→6)-D-glukopiranosa*

## Metabolismoa 
Almidoiaren eta glukogenoaren hidrolisian agertzen da maltosarekin batera. Glukosaren karamelizazioaren produktuetako bat ere bada.

Isomaltasa entzimak hidrolisatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelobiosa

**Zelobiosa** zelulosa hidrolizatzerakoan sortzen den disakaridoa da. Bi glukosa molekulaz osaturik dago.

## Egitura 
Zelobiosaren formula enpirikoa C12H22O11 da. Lehen glukosako lehenengo karbonoaren eta bigarren glukosako laugarren karbonoaren artean sortzen da β(1→4) lotura O-glikosidikoa. Lotura hori osatzerakoan ura askatzen da eta oxigeno monokarboniliko batek zubi-lana egiten du bi molekulen artean. Bigarren glukosaren karbono anomerikoan dagoen hidroxilo taldea aske dagoenez ahalmen erreduzitzailea duen azukrea da. Horrela beraz zelobiosaren izen sistematikoa honako hau da:

*β-D-glukopiranosil-(1→4)-β-D-glukopiranosa*

Zelobiosak zortzi hidroxilo talde aske ditu eta horri esker hidrogeno loturak era ditzake eta sare egitura sendoa sortu. Anhidrido azetikoarekin eta aido sulfurikoarekin tratatuz gero Zelobiosa oktoazetatoa lortzen da, disolbatzaile ezpolar organikotan disolbatzeko gai dena.

## Historia 
Zdenko Hans Skraup kimikari txekiarrak deskribatu zuen lehen aldiz, 1901 urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maltotriosa

**Maltotriosa** hiru glukosa molekula dituen trisakaridoa.

## Egitura 
Maltotriosaren formula enpirikoa C18H32O16 da. Glukosen artean α(1→4) lotura O-glikosidikoa dago.

## Erabilerak 
Legamiak garagarraren malta hartzidura bidez hidrolisatzerakoan agertzen da eta garagardoa egiteko erabiltzen da, izan ere zapore eta ehundura desberdinak lortzen laguntzen baitu glukosa, fruktosa eta sakarosarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melezitosa

**Melezitosa** bi glukosa molekula eta fruktosa molekula bat dituen trisakaridoa.

## Egitura 
Melezitosaren formula enpirikoa C18H32O16 da. Lotura O-glikosidikoak erabiliz sortzen da. Melezitosaren hidrolisiak sakarosa eta glukosa ematen ditu, batzutan glukosa eta turanosa ere bai.

300px|erdian|thumb|Melezitosa eta bere osagaiak.

## Garrantzia biologikoa 
Ezti-ihintzaren osagaia da. Hau afidoek eta beste zenbait intsektuk jariatzen dute landareen izerdiaz elikatzen diren bitartean. Inurrien elikagai izanik haiekin mutualismo harremanak eratzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirti Nidhi Bista

**Kirti Nidhi Bista** (; Katmandu, 1927ko urtarrilaren 15a - *ib.*, 2017ko azaroaren 11) Nepalgo lehen ministroa izan zen 1969tik 1970era, 1971tik 1973ra eta 1977tik 1979ra.
OwnCloud

**Owncloud** edo sortzaileek idazten duten bezala **ownCloud** fitxategiak ostatatzeko zerbitzua ematen duen bezero-zerbitzari software multzo libre bat da. Owncloud zerbitzuaren fork bat da Nextcloud, hau da, OuncCloudetik eratorritako zerbitzu berri bat .

Badaude ownCloud eta NextCloud software librearen alternatiba pribatiboak: Dropbox, Google Drive, Amazon S3, Baidu Cloud, OneDrive, Apple iCloud...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nextcloud

## Kanpo estekak 
*  ownCloud webgune ofiziala.
Trehalosa

**Trehalosa** bi glukosaz osaturiko disakaridoa da.

## Egitura 
Trehalosaren formula enpirikoa C12H22O11 da. Glukosa bien karbono anomerikoen hidroxilo taldeak α(1→1) lotura O-glikosidikoaz elkartzen dira, hone ondorioz ez du ahalen erreduzitzailerik. Horrela beraz trehalosaren izen sistematikoa honako hau da:

*α-D-glukopiranosil-(1→1)-α-D-glukopiranosidoa*

## Metabolismoa 
Heste meharrera iristean trehalasa entzimak hidrolisatzen du bi glukosa emanez.

## Garrantzia biologikoa 
*Mikosa* izena ere ematen zaio, "onddoen azukrea" esan nahi du. Onddo batzuek (eta zenbait bakteriok) izozteari edo ur faltari aurre egiteko sintetizatzen dute, baldintza txarretan daudenerako energia iturri gisa.

Kriptobiosi prozesuetan ura ordezkatuz mintz biologikoei lotzen zaie hidrogeno zubien bidez. kristalak eratzen ditu eta mintzak egonkortzen ditu. Tardigradoek eta *Artemia salina* krustazeoak trehalosa kopuru handiak sortzen dituzte egoera horretan irauteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inkubazio epea

Medikuntzan, **inkubazio epea** edo **inkubazio aldia** mikrobio batek infektatzen duenetik -hots, gure gorputzean sartzen denetik- seinale edo sintomak agertu arte pasatzen den denbora-tarteari deritzo. Mikrobioez gain, susbtantzia kimiko batzuek ere inkubazio epea dute.

Mikrobio batek infektatzen duenean ez du segituan gaixotasun infekzioso bat sortzen. Denbora-tarte bat behar du mikrobioak gaitzaren sintomak sortu ahal izateko. Inkubazio epea oso aldakorra da mikrobio eta gaitzaren arabera. Gripearen kasuan inkubazio epea oso laburra da (1-3 egun), salmonelosiaren kasuan ere (6-48 ordu), baina HIESaren kasuan, aldiz, edo legenarraren kasuan oso luzea izan daiteke (urte luze batzuk) .

Posible da ere mikrobio batek infektatzea baina infektatutako gizabanakoak inoiz ez sufritzea gaitzaren sintomak. Hau da eramaile osasuntsuen kasua. Gizabanako batek, esaterako, Streptococcus bakterio patogenoa eztarrian eraman dezake inongo patologia (amigdalitis, faringitis...) izan gabe.

Hainbat faktorek eragin handia dute inkubazio epearen iraupenean: mikrobio patogenoaren birulentzia, ostalariaren immunitatea, infektatzen duen mikrobio patogenoaren kopurua, mikrobioaren sarreragunea, etab.

## Hainbat gaitzen inkubazio epea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laktulosa

**Laktulosa** laktosaren isomero bat da, esnea asko berotzerakoan azaltzen dena. Galaktosa eta fruktosa banaz osaturiko disakaridoa da. Idorreriaren eta entzefalopatia hepatikoaren aurkako botika gisa erabiltzen da.

## Historia 
1929 urtean sintetizatu zen lehen aldiz eta 1950. hamarkadatik aurrera erabitzen da medikuntzan.

## Egitura 
Laktulosaren formula enpirikoa C12H22O11 da. Galaktosa eta fruktosa β(1→4) lotura O-glikosidikoaren bidez elkartzen dira. Fruktosaren karbono anomerikoan dagoen hidroxilo taldea aske dagoenez ahalmen erreduzitzailea duen azukrea da. Horrela beraz laktulosaren izen sistematikoa honako hau da:

*β-D-galaktopiranosil-(1→4)-β-D-fuktofuranosa*

## Erabilerak 
Munduko Osasun Erakundeak oinarrizko botiken zerrendan sartzen du, osasun sistemako botika eraginkor eta seguruenetakoa kontsideratzen baitu.

Opiazeoek eta opioideek eragindako idorreriari aurre egiteko botika egokia da eta mugimendu gutxiko hesteeak tratatzeko ere egokia da, osmosi bidez ura hesteetara drenatzen laguntzen baitu.

Kolonean dagoen hesteetako florak metabolizatzen du laktulosa eta honen bidez gantz azido kateak laburtu eta amoniakoa (NH3) harrapatzen du. Honi esker odoleko plasmako amoniako kontzentrazioa jeisten da eta hau lagungarria da entzefalopatia hepatikoa tratatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Machen

**Arthur Machen** (1863ko martxoaren 3a - 1947ko abenduaren 15a) Arthur Llewellyn Jones galestar idazle eta mistikoaren izena izan zen. Bere eragin supernatural, fantasia eta beldurrezko fikzioagatik da ezagunagoa. Bere eleberriak, The Great God Pan (1890 ; **1894**), beldurrezko klasiko baten ospea lortu du, Stephen Kingek honela deskribatuz: "Beharbada, ingeles hizkuntzan dagoen beldurrezko istoriorik onena". Oso ezaguna da, baita ere, "Boleroak", Monseko aingeruen kondaira sortu zuen historia laburra.

## Biografia 
Machenen jaioterria The Squaren, High Streeten, Caerleonen.

Machen Arthur Llewellyn Jones jaio zen Caerleonen, Monmouthshiren. Bere jaiotetxea, Caerleonen dagoen Olde Bull ostatuaren parean, plaka urdin oroigarri batez markatua dago. Monmouthshireko paisaiak (Erdi Aroko Galesko erresuma, Ggo, esan ohi zuen), bere historia zelta, erromatar eta Erdi Aroko elkarteekin, zirrara handia eragin zion, eta harenganako maitasuna da bere obra askoren muina.

1864an, Machen bi urte zituela, bere aita John Edward Jones, Llanddewi Fach-eko parrokiako errektore bihurtu zen Llandegvet-ekin, Caerleondik bost milia iparraldera, eta Machen hango errektoretzan hazi zen. Arthur bere emaztearen dontzeila izena hartuz, "Machen" legez, "Machen" bihurtuz.

Fred Hando bertako historialari eta folkloristak iradokitzen du Machenen interes goiztiarra bere aitaren liburutegiko Etxeko Hitzen liburuki bateko alkimia artikulu batetik zetorrela. Handok Machenen beste irakurketa goiztiarra kontatzen du:

De Quincey 's Confessions of an English Opium-Eater at Pontypool Road Railway Station, The Arabian Nights at Hereford Railway Station, eta Don Quixote Llanfrechfa Rectoryko Mrs. Bere aitaren liburutegian Waverley Nobelak, Arkitektura Gotikoaren Glosarioaren hiru liburukiko edizioa eta Tennysonen lehen liburukia e re aurkitu zituen.

Hamaika urterekin, Machen Herefordeko katedraleko eskolara joan zen, eta han heziketa ona jaso zuen. Bere familiak ezin zuen ordaindu unibertsitatera joatea, eta Machen Londresera joan zen, eta han eseri zen, baina ez zuen lortu medikuntza-eskolan sartzeko azterketarik. 1881ean eleusiar misterioei buruzko poema luze bat argitaratu zuen. Kazetari, editore eta haurren tutore gisa bizimodua ateratzen saiatu zen, eta arratsaldeak idazten eta bakarkako ibilaldiak egiten eman zituen.

1884an bere bigarren lana argitaratu zuen, Tabakoaren anatomia pastiche izenekoa, eta George Redway editore eta liburu-saltzailearekin lan egin zuen, katalogatzaile eta aldizkarien editore gisa. Horrek frantsesetik itzultzaile lanetan jarraitzea ekarri zuen, Margaritaren Heptaméron de Navarra, Vervilleren Le Moyen de Parvenir (Ipuin fantastikoak) eta Casanovaren Memoriak itzuliz.

## Lan hautatuak 
* *The Great God Pan*, 1894
* *The Shining Pyramid*, 1895
* *The Novel of the Black Seal*
* *The Three Impostors or The Transmutations*, 1895
* *The Hill of Dreams*, 1907
* *The Bowmen*, 1914
* *The Secret Glory*, 1922

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errafinosa

**Errafinosa** galaktosa, glukosa eta fruktosa molekula bana dituen trisakaridoa. Lekadunetan oso ugaria da, soja, txitxirio, kakahuete eta babarrunetan adibidez.

## Egitura 
Errafinosaren formula enpirikoa C18H32O16 da. Galaktosa molekula bat sakarosa disakaridoari gehitzen zaio bien artean α(1→6) lotura O-glikosidikoa eratuz.

## Metabolismoa 
α-galaktosidasa entzimak hidrolisatzen du errafinosa baina giza gorputzean β-galactosidasa besterik ez dagoenez errafinosa digestio aparatuaren amaiera aldera iristen da. Kolonean dagoen hesteetako florak hartzidura anaerobioa eginez hidrolisatzen du eta metano kopuru handiak askatzen dira, sabel-haizeak eta puzkerrak eraginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Bidagor

**Pedro Bidagor Lasarte** (Donostia,  - *ib.*, ) arkitekto eta hirigile gipuzkoarra izan zen, batez ere Francoren diktadura hasieran egindako lanengatik ezaguna. 1939an Bidagor Plana aurkeztu zuen, Madrilgo Hiri Antolamenduko Plan Orokorra. 1950eko hamarkadan zehar burutu zen bateratze prozesu baten bitartez.
José Luis Lopez de Uralde

**José Luis Lopez de Uralde Elortza** (Gasteiz,  - *ib.*, ) arkitekto eta hirigile arabarra izan zen. Ricardo Lopez de Uralderen semea, Madrilgo Arkitektura eskolan ikasi zuen. 1924ean Gasteizko Batan auzoan Lorategi-Hiria diseinatu zuen.
Silvestre Pérez

**Silvestre Pérez Martínez** (Épila, 1767 &ndash; Madril, ) arkitekto eta hirigile neoklasizista aragoitarra izan zen. San Fernando Akademian ikasi zuen eta Hego Euskal Herrian lan egin zuen. Proiektu garrantzitsuena Bilboko La Paz kaia da. 1789ean Mutrikuko parrokia egin zuen eta 1807an Bermeokoa.
Antonio Kortazar

**Antonio Kortazar Gorria** (Donostia,  - *ib.*, ) arkitekto eta hirigile gipuzkoarra izan zen. 1863an Gipuzkoako obretako zuzendaritza hartu zuen eta 1867an bere lanik ezagunena aurkeztu zuen: Donostiako zabalgunea

## Bizitza
Donostian, Getarian (Lapurdi) eta Madrilen ikasi zuen, eta 1843an Madrilera joan zen arkitektura ikasketak egitera, eta 1850ean arkitekto titulua lortu zuen.

Hasieran, Manuel Peironcely Bide, Ubide eta Portu ingeniari buruaren laguntzaile fakultatibo kargua bete zuen eta, ondoren, Gipuzkoako errepideetako zuzendariorde izendatu zuten, eta 1863an zuzendari izendatu.

1862an Donostiako behin-behineko udal-arkitekto izendatu zuten, eta bere lehen funtzioa hiriko harresiak eraistea izan zen.
Donostiako zabalgunea deritzonaren proiektua landu eta garatu zuen, Kortazar zabalgunea ere deiturikoa.

Errepide eta bide ugari proiektatu eta zuzentzeaz gain, eta Donostiako zabalgune plana diseinatzeaz gain, Urumea ibaiaren gaineko Santa Katalina zubia, Bretxako merkatuaren planoak eta Espetxe berriaren proiektua egin zituen, besteak beste.

Bere semeak, Ramon Kortazar Urruzolak, arkitekto gisa jarraitu zuen bere lanbidea, eta bereziki Donostiako Aurrezki Kutxa eta Fraisoro Haur Abandonatuentzako Etxearen lanak egin.

## Lan nagusiak
thumb|*Porvernir*, Kortazarren zabalgune proiektua, egungo erdialdea

Arkitekto-hirigile lanetan, Kortazar zabalgunea deritzona izan zen lan nagusia. Donostiaren hazkunde demografikoak —hirigunean 9.000 bizilagun— pilaketa arazo larriak eragin zizkien harresien barruan bizi zirenei. Prim eta Lertxundi jeneralen bitartekotzaz, herritarrek eta udalak gogo biziz esperotako agindua heldu zen: harresiak eraistea. Hiribildu eta gotorleku militar izateari utzi zion, herritarren pozerako. Hurrengo pausoa, harresien aurreko hareatzan, ordu arte ariketa militarrak egiteko, ontzigintzarako eta abarrerako erabiltzen zen tokian, hiria eraikitzea zen, ekialdera hedatuz lehenik, eta hegoaldera gero. Azken zabalkunde hau, *Porvenir* deitutakoa, Antonio Kortazarren planetan oinarritu zen, baina Jose Goikoak ere parte hartu zuen. 12.000 errealeko saria jaso zuen lehiaketaren bitartez

Beste lan batzuak:
*Santa Katalina zubia (1872), harrizko zubia, aurreko zurezko zubia ordezkatzeko.
*Bretxako merkatua (1870)

Fitxategi:Santa Katalina zubia. Donostia. Euskal Herria.jpg|Santa Katalina zubia 1880 eta 1910 bitartean
Fitxategi:Berria merkatua, fatxada nagusia 001.jpg|Fatxada nagusia (erdiko baoa Jose Goikoa arkitektoak egin zuen 1898ko handitzean)

## Erreferentziak
## Kanpo loturak
Erraldoien hilobiak

[thumb|300px|''Sa Ena 'e Thomes* erraldoien hilobia, [Dorgalin.]]
**Erraldoien hilobiak** Sardiniako uhartean aurki daitezkeen gorpuak ehorzteko eraturiko monumentu megalitikoak dira. Taldeko hilobiak dira, nuraga kulturak eraikiak. Europar kontinentean ez daude hilobi horien parekoak: laukizuzen oinplanoa lurrean sartutako harrizko lauzekin eraikitako abside batekin.

## Egitura 
Funtsean hilobi hauek 5 eta 15 metroko luzeraz eta 1 eta 2 arteko garaieraz duen hil ganberak dira. Egituraren aurrealdean zirkuluerdi batekin mugatuta dago, sinbolikoki, zezen baten adarrak. Zirkuluerdi horren erdian hilobi zaharrago bat egoten zen non zulo txiki batez hilobian sartzerik baitzegoen. Zulo horren ondoan obelisko bat altxatzen zen, sardieraz *betile*; azken honek ziur aski hildakoen loa zaintzen duten jainkoen edo arbasoen sinboloa.

## Erabilera 
Erraldoien hilobiak nuraga kulturako partaideek hildakoak gordetzen zituzten tokiak ziren. Normalean, herrietatik kanpo egoten ziren eta bertan pertsona asko lurperatzen zen, 100tik 300etara. Tribu partaideek toki horietara hurbiltzen ziren hildakoei omenaldiak egiteko. Hilobian sartu aurretik hildakoei haragia kentzen zieten eta horren aztarnak berreskuratu diren hezurretan ikus ahal izan da. Hildakoak asko zirenean orduan lur azpian sartzen ziren. Hilobi horietan hildakoak ez ziren gizarte-mailen edo hierarkien arabera jartzen; guztientzat trataera bera egiten zen.

## Ikus, gainera 
* Nuraga kultura
* Nuraghe
thumb|Hilobien banaketa Sardiniako mapan.

## Hilobi nagusiak 
* *Su Mont'e s'Abe*, Olbia
* *Sa Dom'è s'Orcu*, Quartucciu
* *Aiodda*, Nurallao
* *Coddu Vecchiu* eta *Li Lolghi*, Arzachena
* *Sa Dom'è s'Orcu*, Siddi
* Imbertighe, Borore
* Madau, Fonni
* Muraguada, Bauladu
* Osono, Triei
* Tomb of San Cosimo, Gonnosfanadiga
* *S'Ena'e Thomes*, Dorgali
* Bainzu, Borore
* *Sa Farch'e S'Artare'', Seneghe

## Iruditegia 

File:La_protome_taurina.jpg|Urzulei
File:Calangianus_-_Tomba_dei_giganti_di_Pascaredda_(41).JPG|Pascaredda, Calangianus
File:Tomba_dei_Giganti_Is_Concias.jpg|Sa Dom'è s'Orcu (Quartucciu), Quartucciu
File:Li Lolghi 11.JPG|Li Lolghi, Arzachena
File:Madau.JPG|Madau, Fonni
File:Tomba dei Giganti Barrancu Mannu.jpg|Barrancu Mannu, Santadi
File:Complesso nuragico.JPG|Lu Brandali, Santa Teresa Gallura
File:Tomba dei Giganti Iloi 02 B.jpg|Iloi
File:Tomba dei Giganti Iloi 02 - Camera.jpg|Iloi 2
File:Tomba giganti San Cosimo.jpg|San Cosimo, Gonnosfanadiga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Youtubeko bideoa.
Kosovoko gudua

**Kosovoko gudua** honakoa izan daiteke:
* Kosovoko gudua (1369)
* Kosovoko gudua (1389)
* Tripoljeko gudua (1402)
* Kosovoko gudua (1448)
* Kosovoko gudua (1831)
* Kosovoko gudua (1915)
* Kosovo Operazioa (1944)
* Kosovoko Gerra (1999)
Ester Martin Bergsmark

**Ester Martin Bergsmark** (Stockholm, Suedia, 1982ko irailaren 29a) suediar zinema zuzendaria eta gidoilaria da.

2015ean Zinegoak zinemaldiko fikziozko film luzerik onenaren saria irabazi zuen *Nånting måste gå sönder* filmarekin. 2018an Zinegoakeko epaimahaikidea izan zen.

## Filmografia 
### Zuzendutako filmak 
## Erreferentziak