Adelaide Anne Procter

**Adelaide Anne Procter** (Londres, 1825eko urriaren 30a – ib.1864ko otsailaren 2a) poeta eta filantropo britainiarra izan zen. Hainbat arrazoiren alde lan egin zuen, batez ere lanik gabeko emakumeentzat eta etxerik gabeko pertsonentzat, feminismoaren aldeko aktibista izan zen eta kazetari gisa aritu zen hainbat egunkaritan. Procter ez zen inoiz ezkondu, eta bere olerki batzuek lesbiana izan zitekeela pentsarazi dute. Osasun txarra izan zuen, agian karitatezko lanaren ondorioz, eta tuberkulosiaren ondorioz hil zen, 38 urte zituela.

ezkerrera|thumb|200px|Adelaide Anne Procter, Jenio baten alaba
Procterren literatura ibilbidea nerabezaroan hasi zen; haren poemak batez ere Charles Dickens-en, *Household* Words-en eta All the *Year* Round-en egunkarietan argitaratzen ziren, eta, geroago, liburu-formatuan. Haren karitate-lanek eta katolizismorako bihurtzeak eragin handia izan zuten haren poesian, eta haren gaiek zerikusia zuten kalean bizitzeko baldintzarekin, pobreziarekin eta galdutako emakumeekin. 

Viktoria Erreginaren poetisa gogokoena zen Procter. Bere poesiak hainbat aldiz argitaratu ziren XIX. mendean; Coventry Patmorek garaiko poetisa ezagunena bezala deskribatu zuen, Lord Tennyson-en ondoren. Familiak harreman handia zuen literaturarekin: Elizabeth Gaskell nobelagilea maiz joaten zen Proctertarren etxera, eta William Wordsworth poeta eta William Hazlitt kritikaria ezagutzen zituen. 1895ean Bessie Raynor Belloc familiaren lagunak haxe idatzi zuen:*«literatura-asmoren bat zuten pertsona guztiak etxean sartzen eta etxetik irteten zirela zirudien. Kembletarrak, Macreadytarrak, Rossettitarrak, Dickenstarrak, Thackeraytarrak, bisitari baino etxeko ziren etxekoak».*Fanny Kemble idazle eta aktoreak hauxe idatzi zuen:*Procter gazteak «neskato poetisa zirudien, eta poeta bat... neskato txiki batentzako adierazpide pentsagarriegia eta tristeegia zuena»*.Procter irakurle amorratua izan zen hein handi batean; hala ere, goi-mailako ikasketak egin zituen Londresko Queen’s Collegen, Harley Streeten, 1850ean. Unibertsitatea bi urte lehenago sortu zuen, 1848an, Frederick Maurice sozialista kristauak; Charles Kingsley nobelagilea, John Hullah konpositorea eta Henry Morley idazlea ere han izan ziren.

### Hastapenak poesian eta aktibismoan 
ezkerrera|thumb|273x273px|*Victoria* Regiaren 1861eko edizioa, Procterrek argitaratua.
Procterrek oso txikitatik erakutsi zuen poesiarekiko maitasuna. Txikitan, «album txiki bat zuen, non amak eskuz kopiatzen zizkion bere pasarte gogokoenak; izan ere, Adelaide haurrak ez zekien idazten... panpina baten ordez, beste edozein haur txikik izango lukeen bezala». Procterrek bere lehen poema argitaratu zuen artean nerabea zela; poema, «*Ministering Angels*», ''Heath's Book of Beauty-n* agertu zen 1843an.

1851n, Procter katolizismora bihurtu zen. Procterrek, *Legends and Lyricsen* (1858) lehen poesia-bolumena Haysi eskaini zion eta urte horretan bertan Adelaidek «To M.M.H.» («Para M.M.H.») poema idatzi zuen, non Procterrek «Haysekiko maitasuna adierazten duen. Procter Kensal Green hilerrian lurperatu zuten.

## Ibilbide literarioa 
Procterren poesian eragin handia izan zuten erlijio-sinesmenek eta karitate-lanek; etxerik gabeko pertsonen bizitza, pobrezia eta galdutako emakumeak izan ziren gai ohikoenak. Procterren poesia-bolumenetarako hitzaurreek pobreenak bizi ziren baldintzen miseria areagotzen zuten. Horren adibide da *The Homeless Poor'' (Etxerik gabeko gaixoa) poema:Kale honetan bertan, ordu berean,

aire mikatzean eta elurraren haizetakoan,

atari batean ama bat zegoen,

seme-alabak hankaz gora jarrita.

Isilik nengoen – nork entzun ote zezakeen bere erregua?

Gizonak eta piztiak etxean zeuden – baina berak egon behar du

etxerik gabe hiri handi eta bihozgabean,

neguko eguneko auroraraino.

Procterren erlijioak ere eragina izan zuen bere irudi- eta sinbolo-aukeretan; nahiz eta oso gutxitan jorratzen zuen gaia zuzenean, nahiago baitzuen gerra «funts gisa utzi, inferitu eta zuzenean adierazi gabeko zerbait zen». Gehienetan, poema horietan gaztazkak zatitutako klase desberdinak bat egiteko gai zirenak erretratatzen .

Gill Gregory kritikariaren arabera, Procterrek «ez zuen garbi ikusten poetaren gai gatazkatsua, batez ere emakume-poetena eta haren  famarako bidea», bere garaiko beste emakume-autore askok ez bezala, hala nola Felicia Hemansek eta Letitia Elizabeth Landonek. Procterrek, gehiengoaren kontra, batez ere langile-klaseari buruz idazten zuen, bereziki langile-klaseko emakumeei buruz, eta «erabat esamolderik aurkitu ez zuten emakume antagonisten emozioekin». Procterren obrek, maiz, viktoriar garaiko berezko sentimentalismo estetikoa erakusten zuten, baina, Francis O'Gorman-en arabera, 'indar bereziz' erakusten zuten; Procterrek afektu emotiboa erabiltzen du, sinplifikatu gabe, «energia emozionala [tentsioan]... mantentzeko, eta konplikazio eta ñabardurekin kontrajarrita».  Adelaideren hizkuntza, ordea, sinplea zen; lagun bati gaizki interpretatua  edo ez ulertua izateko beldur zenlaadierazi zion, eta haren poesia, beraz, «sinplea, zuzena eta adierazpen argiarekin» gisa deskribatu zen.

## Ospea 
Procter «oso herrikoia» izan zen XIX. mendearen erdialdean; Victoria Erreginaren emakume-poeta faboritoa zen, eta Coventry Patmorek adierazi zuen bere lanen eskaera beste edozein poetarena baino handiagoa zela, Lord Tennyson izan ezik. Irakurleek Procterren poemak balioesten zituztenadierazteko modu sinpleagatik,nahiz eta «pentsamenduari dagokionez, ez oso originalak, bere merezimendua benetakoak direla da, ‘bihotz sinestun’ baten adierazpenak, bere osotasuna nabarmenduz». Procterrek berak ere iritzi ez oso positiboa zuen bere lanei buruz; Bessie Raynor Belloc lagunak uste zuen Adelaideri poeta-izen onak bere aitaren ospea ilundu zuela, eta hauxe esan zuen Procterrek: Aita poeta da,nik bertsoakbaino ez ditut idazten».

eskuinera|thumb|200px|Procterren Legends and Lyrics lana
Procterren ospea hil ondoren ere jarraitu zuen; *Legends and Lyricsen* lehen liburukia hemeretzi ediziotatik pasatu zen 1881 inguruan, eta bigarrena hamalau ediziotatik urte bererako. Bere poema asko himno bihurtu ziren edo besterik gabe musika gehitu zitzaien. Horien artean The Lost Chord zegoen, Arthur Sullivanek musika gehitu zion 1877an; kantak 1870 eta 1880ko hamarkadetan izan zuen arrakasta komertzial handiena, bai Britainia Handian bai Estatu Batuetan. Bere lanak Estatu Batuetan ere argitaratu ziren eta alemanera itzuli ziren. XX. mende hasieratik, ordea, Procterren izen ona galduz joan zen, non, testuliburu batean aipatzen bazen, haren poemak «lelo, arin eta beren gaiari buruz hitz egiteko gai ez zirelako» katalogatu baitziren. Cheri Larsen Hoeckley, Kathleen Hickok eta Natalie Joy Woodall bezalako kritikariek esan dute Procterren izen ona desagertu izana, neurri batean, Charles Dickensek hartaz egin zuen karakterizaziogatik izan dela; izan ere, 'klase ertaineko etxeko aingeru modeloa, ahul eta apala' esan zuen, feminista aktibista eta emakume poeta indartsua esan ordez. Emma Masonek, ordea, esan du, nahiz eta Dickens-en deskribapenak interes modernoa 'itzali' zuen, bere bizitza pribatuaren gainean amaierarik ez duela dirudien ustetik libratzen lagundu duela, Letitia Elizabeth Landon bezalako emakumeen azterketak nahasi baititu».

Kritikari modernoek arreta gutxi jarri diete Procterren lanei. Poesiak aztertu dituzten kritikari gutxik garrantzitsutzat jotzen dituzte, Procterrek modu irekian adierazten baititu sentimendu tradizionalak, eta, disimuluan, ahuldu egiten baititu. Isobel Armstrong-en arabera, Procterren poesiak, XIX. mendeko beste poeta askoren poesiak bezala, ideia eta adierazpide tradizionalak erabiltzen ditu, zeharka, osorik azaldu gabe. Francis O'Gorman-ek A Legend of Provence aipatu zuen poema baten adibide gisa, «genero-politiken egiturekin lotura bikoitza duela eta, beraz, gainazala errespetatzen duela dirudien poesiaren» adibide gisa. Kirstie Blair-ek adierazi zuenez, Procter-en lanetan emozioak ezabatzeak poema narratiboak boteretsuetan eraldatu zituen, eta Gill Gregoryk adierazi zuen autorearen poesiak emakume-sexualitatea modu ez-konbentzionalean aztertzen zuela, sexu-grinarako antsietatea adierazteagatik. Hala ere, Elizabeth Grayk Kritikatu egin zuen Procterren poemen azterketa gutxi egin direla batez ere generoan, eta azalpen hau eman zuen: victoriarren adierazgarri den emakume poeta errebelatzaile horren barietatea eta asmamen formala ez dira kontuan hartu.

## Lanak 
* *Legends and Lyrics*, lehen liburukia, 1858
* *Legends and Lyrics*, bigarren liburukia, 1861
* *A Chaplet of Verses*, 1862
* *The Haunted House*, Charles Dickens, Elizabeth Gaskell, Wilkie Collins, George Sala eta Hesba Strettonekin elkarlanean idatzitako ipuin laburra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak