open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abas (argipena)

**Abas** izenak hainbat adiera du:

* **Abas**, Greziako mitologian, Argosko 12. erregea.
* **Abas ibaia**, Plutarkoren testuetan Kaukasoko ibai bat, **Alazani** ibaia seguruenik.ç
* **Abas Handia** edo **Abbas I. Persiakoa**, 17. mendeko agintari bat.
Ikus halaber:

* Abbas (argipena)
Tamar Novas

**Tamar Novas Pita** (Santiago de Compostela, 1986ko urriaren 3a) zinema eta telebistako aktorea da. *Mar adentro* filmagatik Gizonezko aktore errebelazio onenaren Goya Saria jaso zuen 2004an. 

## Filmografía 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Tamar Novas aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Gary Brooker

**Gary Brooker** (Londres, 1945eko maiatzaren 29a - *ibidem*, 2022ko otsailaren 19a) ingeles musikari, abeslari eta piano-jotzailea izan zen. *Procol Harum* rock taldeko sortzailea izan zen.

Aita musikaria zuen eta Garyk txikitan ikasi zuen pianoa, korneta eta tronboia jotzen. Eskola amaitu ondoren, profesionalki musikan aritu zen. 1966an Procol Harum taldea sortu zuen bere lagun Keith Reidekin batera.*A Whiter Shade of Pale* abestiaren konpositoreetako bat izan zen, taldearen arrakastarik handiena. 1977an taldea banandu ondoren, Brookerrek bakarkako ibilbideari ekin zion.

1979an Eric Clapton lagunaren taldean sartu zen 1981 arte. 1996an *Evita* filmean parte hartu zuen aktore gisa.

## Bakarkako diskografia 
### Estudioko diskoak 
*1979: *No More Fear of Flying* (AUS #94) 
*1982: *Lead Me to the Water*
*1985: *Echoes in the Night*

### Zuzeneko diskoa 
*1996: *Within Our House*

### Singleak 
*1979: "Savannah"
*1979: "Say It Ain't So Joe"
*1979: "No More Fear of Flying"
*1980: "Leave The Candle"
*1982: "Cycle (Let It Flow)"
*1982: "Low Flying Birds"
*1982: "The Angler"
*1984: "The Long Goodbye"
*1985: "Two Fools in Love"
*1987: "No News from the Western Frontier"

### Musikari gonbidatua 
*1970: *All Things Must Pass* (George Harrison) - piano
*1971: *Distant Light* (The Hollies) - organoa 11. abestian, "Long Dark Road"
*1978: *Juppanese* (Mickey Jupp - organoa, ekoizlea (2. aldea)
*1978: *Five Three One - Double Seven O Four* (The Hollies) - hotsa 4. abestian, "Harlequin"
*1981: *Another Ticket* (Eric Clapton) - abestia, "Catch Me If You Can"
*1985: *Stereotomy* (Alan Parsons Project) - ahots nagusia 4. abestian, "Limelight"
*1993: *The Red Shoes* (Kate Bush) - Hammond 2. abestian, "And So is Love", 9. abestian, "Constellations of the Heart" eta 12. abestian, "You're the One"
*1999: ''Driver's Eyes* (Ian McDonald) - 11. abestia, "Let There Be Light"
*2003: *Concert for George* (Memorial concert for George Harrison)
*2005: *Aerial'' (Kate Bush) - organoa, ahotsa

## Kanpo estekak
Alazani

**Alazani** ibaia (georgieraz, ალაზანი, Alazani; azerieraz, Qanıx) Georgiako eta Azerbaijango ibai bat da, Kaukason sortua, Tuxetia eskualdean. Kura ibaiaren ibaiadar nagusia da, Georgiatik ekialderantz doa, eta 351 kilometro egiten ditu. 

## Ibilbidea 
Kaukaso Handian jaiotzen da Alazani ibaia eta hegoalderantz jotzen du Akhmeta herriraino. Ondoren hego-ekialderantz jotzen du eta Georgiako mahasti eskualde nagusia zeharkatzen du. Ondoren ibilbidearen zati luzean zehar Georgia eta Azerbaijanen arteko muga da, Mingatxevir hiriko urtegian (Azebaijanen) Kura ibaiarekin bat egin aurretik.

## Ezaugarriak 
Alazani ibaiaren zati luzeak lehortzera iristen dira neguan. Udaberrian inguruko mendietako elurrak urtu egiten dira eta ibaia asko handitzen da uholdeak eraginez. Nekazaritza oso ugaria da inguruetan eta haren eraginez hainbat eremutan poluzio handia izatera iristen da, Kvareli eta Lagodekhi barrutietan esate baterako.

Ibaiaren korronte azkarra baliatzeko txinatar inbertsoreek hainbat zentral hidroelektriko eraiki zituzten 1990. hamarkadan Alazani ibaiaren inguruan.

## Historia 
Ibaia seguruenik antzinako geografoen testuetan agertzen den bat da: *Alazonius* edo *Alazon* aipatu zuten Estrabonek eta Plinio Zaharrak, eta kasu horretan argi samar dago. Baliteke baita Dion Kasiok eta Plutarkok aipaturiko *Abas* ibaia izatea, non gudu bat izan zen K.A. 65. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bortu

[thumb|[Ahüzkiko iturri bat. Harrian zizelkatua Zuberoako armarriko lehoia eta azpian idazkuna: "Bortian Ahüzki hur hunak osoki", abestiaren hasiera. (Zubereraz bortua > bortüa > bortia bilakaera egon da).]]**Bortu** hitza batez ere Euskal Herriko ekialdean erabiltzen den hitza da. Mendiko alhapideak, mendiko abereek bazkatzeko erabiltzen dituzten tokiak, aipatzeko erabiltzen da hitza. Pirinioak aipatzeko ere **bortuak** erabiltzen da, pluralean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendate.
* Mendi.
* Pirinioak.

## Kanpo estekak
Daniela Maier

**Daniela Maier** (Villingen-Schwenningen, 1996ko martxoaren 4a) 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen akrobaziazko eskiatzaile alemaniarra da.

## Karrera 
Maierrek 2015eko FIS Freestyle Junior World Ski Txapelketan parte hartu zuen eta zilarrezko domina irabazi zuen ski cross proban.  

2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan Alemania ordezkatu zuen eski cross proban eta final handian laugarren postuan amaitu zuen, hala ere, Fanny Smith ek txartel horia jaso zuen, eta Maierrek brontzezko domina irabazi zuen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashley Caldwell

**Ashley Caldwell** (1993ko irailaren 14a) 2008tik lehiatu den akrobaziazko eskiatzaile estatubatuarra da. Caldwell 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetako AEBetako selekzioko partaide izendatu zuten 2010eko urtarrilean, bi denboraldiz bakarrik kirol horretan lehiatu ostean. Ekitaldiko gazteena, aireko jauzietarako finalera iritsi zen. Caldwellek bere lehen Munduko Kopako aireko jauzien proba irabazi zuen Ameriketako Estatu Batuetan Lake Placiden, New Yorken, 2011ko urtarrilean. Era honetan, akrobaziazko eskian urrezko domina bat lortu duen emakume gazteena bihurtu zen.

Ondoren, Caldwellek lotailu gurutzatuak apurtu zituen, eta ezin izan zuen 2012 eta 2013ko denboraldietan lehiatu.. Itzultzean zilarrezko domina lortu zuen Txinan egin zuen munduko kopako lehen ekitaldian, eta 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetara joateko plaza lortu zuen. 10. postuan sailkatu zen finaleko lehen jauzian lurreratze txar baten ostean. Pekinen lehiatu zen berriro 2014ko abenduan urrea irabaziz, zilarra irabazi zuen Kiley McKinnon 19 urteko taldekidearekin batera.  2017ko Munduko Txapelketan, Sierra Nevadan jokatuak, urrezko domina irabazi zuenJonathon Lillis taldekidearekin batera.

2022ko Neguko Olinpiar jokoetan, AEBko taldeko kide gisa, aireko jauzi mistoetan urrezko domina irabazi zuen, 338,34ko puntuazio konbinatuarekin.

## Bizitza pertsonala 
Ashley anai-arrebetan helduena da. Virginiako iparraldean hazi zen, eta gimnasian eta beste kirol batzuetan lehiatu zen haurra zelarik. Apex Gymnasticsen (Leesburg, Virginia) ikasi zuen. Hasieran Ashburnen bizi zen, Virginian, eta Loudoun konderrira bizitzera joan zenean, Media Blue Ridge eskolara joan zen. Bere familia orain Houstonen bizi da, Texasen. Bera Park Cityn, Utahn, bizi da 2013tik geroztik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christopher Lillis

**Christopher Lillis** (1998ko urriaren 4a) AEBetako akrobaziazko eskiatzailea da.

Airezko jauzien parte hartu zuen 2021eko FIS Freestyle Ski and Snowboarding Munduko Txapelketan, eta domina bat irabazi zuen.

17 urterekin aireko jauzien Munduko Kopa bat irabazi duen gizonik gazteena da. Lehenengo postua lortu zuen, 2016. urtean, Minsk-en. 2020an Almatyn ere lehena izan zen.

2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen airezko jauzi mistoen proban.

Bere anai Jonathon Lillis 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan lehiatu zen.'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustina Ruiz Dupont

**Agustina Ruiz Dupont**, artistikoa ***La Fotoncita de Jerez*** (Almuñécar, Granada, 1891ko apirilaren 8a - 193?) *El enigma Agustina* sasidokumentalaren protagonista da, eta, beharbada, fisika eta dibulgatzaile zientifikoa izan zen, herri-kantak zientzia-kontzeptuekin "kopla zientifikoa" eginez.

## Bizitza 
Agustina Ruiz Dupont Grnadako Almuñecar herrian jaio zen 1891n. Haren gurasoek, Fernando Ruizek eta Enriqueta Dupontek, sei  ume izan zituzten, eta Agustina zen txikiena. Parisen hazia, Zientzia Fisikoetan lizentziatu zen Sorbonako Unibertsitatean, 1909tik 1914ra, eta kalifikazio bikainekin graduatu zen, gainera. Marie Curieren ikaslea izan zen. Bere ikasle onenetako bat zela uste zuen eta horregatik, Blas Cabrerari gomendatu zion bere doktore-tesia zuzentzeko.  

Espainiako Gerra Zibila baino lehen desagertu zen haren arrastoa. Ezagutzen den azken gutuna Pepin Bellori idatzi zion, Madrileko giro intelektual eta artistikoan sartu baitzuen. Zurrumurrua zen, beharbada Franco jenerala bere ikuskizunetako baten bidez nabarmendu zuela, eta beharbada horregatik 'ezabatu' nahi izan zuela Francok Historiatik. Batzuek diote fusilatu egin zutela, beste batzuk, ostera, Parisera itzuli ostean, Mexikora joan zela. Edo, besterik gabe, desagertu egin zen. Beharbada mito bat izan zen, eta hainbeste izan zitekeen emakume bat... diktadura frankistak eta garaiko matxismoak onartu ez zuten emakumea.

1925ean, Schrödingerrek Gabonetako opor batzuk hartu zituen inspirazio-iturri; Suitzako Alpeetan igaro zen emakume ezezagun batekin, bere izena daraman eta mundu subatomikoa azaltzen duen ekuazioa garatzeko. Dupont izan zitekeen haren inspiratzailea eta Schöringerren aitorpenik jaso ez izana.

Espainia analfabetismo zientifikotik ateratzea zuen amets. Horretarako, herriak ulertzen zuen hizkeran hitz egin nahi zuen. Herri-kantak erabili zituen (koplak, coupleak), zientzia eta kultura transmititzeko tresna gisa, eta garai hartarako oso kontzeptu zientifiko modernoekin bat egiten zuen. Bere izen artistikoa *La Fotoncita de Jerez* zen. Herriz herri ibili zen La Barraca Cuántica konpainiarekin, Casimiro Dupont lehengusuarekin, *Enanita Blanca* izeneko palmerarrarekin

2018an, *El enigma Agustina* sasidokumentalak, Agustina Ruiz Duponten fikziozko pertsonaiaren historiaren bidez, XX. mendearen lehen hereneko europar zientziaren lorpen nabarmenenak berrantolatu zituen.''* Pentsa dezagun zer izan zitekeen herrialde bat, diktadura batek emakumeak baztertu ez balitu, homosexualak mespretxatu ez balitu, kultura "kartzelaratu" ez balu, eta bere zientzia "erbestera bidali" ez balu... Espainiako Zientzia eta Teknologiarako Fundazioak (FECYT) eta Andaluziako Astrofisika Institutuak (IAA-CSIC) finantzatu zuten dokumentala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El *Enigma Agustina'' dokumentala, IAA-CSIC, 2018.
Marion Thénault

**Marion Thénault** (Sherbrooken,Quebec, 2000ko apirilaren 9a) akrobaziazko eskiatzaile kanadiarra da, aireko jauzien diziplinan lehiatzen dena. 2021eko Munduko Txapelketan parte hartu zuen, eta emakumezkoen aireko jauzietan seigarren sailkatu zen.  2022ko urtarrilaren 24an, Thénault Kanadako 2022ko Olinpiar taldeko partaide izendatu zuten.   Probetan, Thénault aireko jauzi mistoetan brontzezko domina irabazi zuen Kanadako taldean izan zen.    

## Munduko Kopako emaitzak 
### Lasterketen podiumak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jia Zongyang

**Jia Zongyang** (Fushun, Liaoning, Txina, 1991ko martxoaren 1a) aireko jauzietako eskiatzaile txinatarra da. Txinarekin lehiatu zen 2010, 2014 eta 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan , 2014an brontzezko domina eta 2018an zilarrezkoa lortuz. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan ere lehiatu zen, aireko jauzien proba mistoan zilarrezko domina lortuz bere taldearekin batera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandros Zaimis

**Alexandros Zaimis** (; Atenas, 1855eko azaroaren 9a - Viena, 1936ko irailaren 15a) greziar politikaria izan zen. Bigarren Errepublika Helenikoko hirugarren eta azken presidentea izan zen.

Bere arbasoak Greziaren independentziaren alde borrokatu ziren, eta aita eta aitona Greziako lehen ministroak izan ziren. Zuzenbidea ikasi zuen Atenasko Unibertsitatean eta Heidelbergeko Unibertsitatean.

1885ean Parlamentuan sartu zen eta Barne eta Justizia ministroa izan zen. Legebiltzarreko lehendakari ere izan zen eta 1897an lehen aldiz lehen ministro izendatu zuten. 1906an Kretako Goi Komisario izendatu zuten eta uhartea zuzendu zuen 1907an Grezian sartu zen arte.

Sei aldiz gehiago ere hautatu zuten lehen ministro (1897-99, 1901-02, 1915, 1916, 1917, 1926-28). Ideologiaz kontserbadore moderatua eta neutraltasun grekoaren aldekoa izan zen Lehen Mundu Gerran.

1929an, Greziako Errepublikako presidente hautatu zuten, eta 1933an berriro hautatu zuten. Bi urte geroago, Georgios Kondylisek Errepublika ezeztatu eta bere burua erregeorde izendatu zuen. Zaimis hurrengo urtean hil zen Vienan.
Justin Schoenefeld

**Justin Schoenefeld** (1998ko abuztuaren 13a) akrobaziazko eskiatzaile estatubatuarra da, aireko jauzietan espezializatua. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan aireko jauzi mistoen proban urrezko domina lortu zuen.

## Karrera 
Schoenefeldek 2014ko abenduan egin zuen bere debuta Nor-Am Kopan Park Cityn (Utah), 12. eta 10. postuan sailkatuz. 2015-16 denboraldian, bost aldiz lehen hamarren artean amaitu zuen, eta aireko jauzien diziplinako sailkapenean bederatzigarren sailkatu zen. Denboraldi honetan lehen garaipena lortu zuen Lake Placiden. Chiesa in Valmalencoko 2017ko Juniorren Munduko Txapelketan 15. postuan amaitu zuen. 2017-18 denboraldian, Nor-Am Kopan aireko jauzien diziplinako sailkapena irabazi zuen hiru garaipenekin. 2019ko urtarrilean egin zuen debuta Munduko Kopan Lake Placiden, eta 17. postuan amaitu zuen. Honen ondotik bi aldiz lehen hamarren artean sailkatu zen eta denboraldi amaieran hamargarren postuan amaitu zuen sailkapen orokorrean. Deer Valley Resorten bederatzigarren postua eta 2019-20 denboraldian Moskun 18. postua lortu ostean, Munduko Kopako lehen garaipena lortu zuen Minsken. Horren atzetik bosgarren postua lortu zuen Almatyn.

Schoenefeld 2021eko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan gizonezkoen aireko jauzietan lehiatu zen.  2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, talde mistoen aireko jauzien proban urrezko domina irabaziz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leena Yadav

**Leena Yadav** (India, 1971ko urtarrilaren 6a)  zinema-zuzendari, ekoizle, gidoilari eta editorea da. Telebistaren industrian hasi zuen karrera, eta, pixkanaka, film luzeak zuzendu eta ekoitzi zituen. Nazioarteko lehen film luzea, *Parched*, Torontoko Nazioarteko Zinemaldian estreinatu zen 2015. urtean.  

## Bizitza 
Madhya Pradeshen, Indiako armadako jeneral baten alaba da. Delhiko *Lady Shri Ram College for Women*, ekonomian  graduatu zen ohoreekin. Kazetaritza Sophia Collegen (Mumbai) ikasi zuen.

Aseem Bajaj zinematografo eta ekoizlearekin ezkonduta dago. Besteak beste, *Ahazaron Khwaishein Aisi, Shabd, Teen Patti, U Me Aur Hum* eta *Chameli* filmetako irudi poetikoengatik da ezaguna. *This Week That Year* telebistako lehen programa zuzentzen ari zela ezagutu zuen Aseem. 

## Lan ibilbidea 
Kazetaritzan hasi zen lanean, eta filmak autodidakta gisa ikasi zuen editatzen, idazten eta zuzentzen. 'Publizitate-filmak', programa korporatiboak eta telebista-serieak argitaratzen zituen bitartean, Star Moviesentzako *This Week That Year* telebista-programa (TV) zuzentzeko eskaintza jaso zuen. Arrakastaz, bere ekoizpen-etxea Nikhil Kapoorrekin aurrera atera zuen, *Star* Bestsellers telesailerako ikuskizunak ekoitzi eta zuzentzeko. 

Telebistako programa bateko zuzendari gisa, fikzioa eta ez-fikzioa zuzendu zituen ia 12 urtez; *Star* Bestsellers edo *Say Na Something to Anupam Uncle, Sanjeevani* eta beste saio asko zuzendu zituen. 

Zinema konbentzionaleko zuzendari gisa, *Shabd* izan zen zuzendari gisa egin zuen debuta, eta 2005ean atera zuen *ezohiko* istorio bat. Bost urtez kanpoan egon ondoren, *Teen Patti* izan zen bere bigarren filma.  Tannishtha Chatterjee, Radhika Apte, Surveen Chawla eta Adil Hussain paper nagusietan protagonista dituen azken filma da Parched.

### Zuzendari 
#### Filmetarako 
* *Shabd*
* *Teen Patti*
* *Adabakia*
* *Rajma Chawal*

#### TB programetarako 
* *This Week That Year* – Star Moviesentzat.
* *Say Na Something to Anupam Uncle*.
* *Sanjeevani*.
* *Goonj* – for Sony TV.
* *Kahin Na Kahi Koi Ha* –diseinu-show batwith Madhuri Dixit.
* *Temptation Island*.
* *Dead End*.
* *Khauf*

### Idazle 
* Parched - idatzia
* Teen Patti – historia, gidoia eta elkarrizketak.
* Shabd – historia eta gidoia
* *Dead End* – historia eta  gidoia

### Editore 
* *Thank You for Now*
* *Shabd*
* *Dead End*

### Ekoizle 
* *Dead End*
* *Parched*
* *Chhapaak*

### Musika 
* *Dead End* – konpositorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leena Yadav Internet Movie Databasen (ingelesez).
* What's making Leena Yadav worried?
* Latest Films directed by Leena Yadav
* INTERVIEW: Director: Leena Yadav
* Big B perfect at tennis, violin, piano: Director Leena Yadav
* Let the game begin – Leena Yadav explores gambling and its psychology in ‘Teen Patti'.
* “The story of Teen Patti is a metaphor for life” – Leena Yadav
* Bollywood previews – Teen Patti – A high tension drama based on gambling to prove a mathematical theory.
Valeri Gerasimov

**Valeri Vasilievitx Gerasimov** (errusieraz, eta ofizialki: Валерий Васильевич Герасимов edo **Valery Gerasimov**) (Kazan, Sobietar Batasuna; 1955eko irailaren 8an jaioa) Errusiako Armadako Jeneraletako bat da, gaur egun Errusiako Federazioko Indar Armatuen Estatu Nagusiko burua eta lehen Defentsa ministrordea, Nikolai Makaroven ordez. Vladimir Putin presidenteak izendatu zuen 2012ko azaroaren 9an.

Gerasimov da, ustez, taktika militar, teknologiko, informatibo, diplomatiko, ekonomiko eta kulturalak uztartzen dituen "Gerasimov doktrina" sortu zuen estratega. Jatorrizko artikuluaren egileak, Mark Galeottik, itzulpen akatsen ondorioz AEBetako prentsan proposamen estrategiko gerrazale eta ez defentsibo gisa gaizki ulertu zen hitzaldia zela adierazi zuen.. 2023ko urtarrilaren 11n Gerasimov Ukrainako "operazio militar bereziko" buru izendatu zuten. Sergei Surovikin jenerala, operazioaren aurreko arduraduna, bere laguntzaile bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Olaru

**Maria Olaru** (Fălticeni, Errumania, 1982ko ekainaren 4a - ) errumaniar gimnasta artistikoa zen.

Gimnasia artistiko urrezko domina lortu zuen Sidneyn taldeko txapelketan 2000. urtean eta bakarkako orokorrean. 

## Kirol ibilbidea 
1999ko Tianjingo Munduko Txapelketan urrea irabazi zuen banakako sailkapen nagusian — Viktoria Karpenko ukrainarraren eta Elena Zamolodtxikova errusiarraren aurretik —, zilarra zaldi gaineko jauzian.

## Kanpo estekak
Viktar Khrenin

**Viktar Genadzevitx Khrenin** edo **Viktor Gennadievitx Khrenin** (; ; Navahrudak, Sobietar Batasuna; 1971ko abuztuak 1) Bielorrusiako Indar Armatuetako goi-agintari bat da, bai eta gaur egungo Defentsa ministroa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raman Galoutxenka

**Raman Aliaksandravitx Galoutxenka** edo **Roman Alexandrovich Golovtxenko** (bielorrusiarrez: Раман Аляксандравіч Галоўчэнка; errusiarrez: Роман Александрович Головченко) (Zhodzina, Sobietar Batasuna; 1973ko abuztuak 10) Bielorrusiako Lehen Ministroa den Bielorrusiako politikaria da, 2020ko ekainaren 4tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erronkaribarko batzordetxea

**Erronkaribarko batzordetxea** Erronkaribarko Batzorde Nagusiko biltzarlekua da, Nafarroa Garaian.

Erronkaribarko Batzorde Nagusiaren egoitza da eta Erronkari udalerrian kokatuta da.

## Eraikina 
Eraikina Erronkari ibarburuan da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erronkaribar
* Erronkaribarko Batzorde Nagusia

## Kanpo estekak
Erronkaribarko Batzorde Nagusia

**Erronkaribarko Batzorde Nagusia** (erronkaribarreraz: *Erronkaribarko Ahaide Nagusiak*) Erronkaribar ibaxako organo gorena da. Erakunde tradizionala da, XXI. mendeko errealitate juridiko eta instituzionalera egokitu dena. Nafarroako ibar gehienetan ez bezala, Erronkaribar ez da udalerri bakar bat, herri bakoitzak bere udala du. Hori dela eta, Udalaz gaindiko Udalen berezko eginkizunak batzorde honetan eskuordetuko dira.

Bere egoitza Erronkaribarko batzordetxea da, Erronkari ibarburuan dagoena. Egungo batzordeburua Jone Alastuei Garcia da, Uztarrozeko alkate gisa aurkeztu zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erronkaribar

## Kanpo estekak 
* Erronkaribarko Batzorde Nagusiko webgune ofiziala
Viktar Hulevitx

**Viktar Uladzimiravitx Hulevitx** edo **Viktor Vladimirovitx Gulevitx** (; ; Minskeko Oblasta, Sobietar Batasuna; 1969ko maiatzak 14) Bielorrusiako Indar Armatuen Estatu Nagusiko egungo burua den Bielorrusiako jeneral bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliaksandr Valfovitx

**Aliaksandr Rigoravitx Valfovitx** edo **Aleksandr Grigorevitx Volfovitx** (bielorrusieraz: Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч; errusieraz: Александр Григорьевич Вольфович) (Kazan, Sobietar Batasuna; 1967ko ekainak 28), bielorrusiarra, Bielorrusiako Errepublikako Estatuko Segurtasun Kontseiluko egungo idazkaria da. Bielorrusiako Indar Armatuen Estatu Nagusiko buru ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iberis tenoreana

***Iberis tenoreana*** Brassicaceae familiaren landare espeziea da. Iberiar Penintsularen mendietan aurki daiteke.

## Ezaugarriak 
Landare bizikor eta soropildua da, hau da, 13-15 zm.ko zurtoinak ditu. Hosto txandakatuak, osoak edo ia, obal-espatulatuak eta haragitsuak; goikoak estuagoak, lineal-oblongoak, ia horzdunak-festoneatuak. Infloreszentzia terminal korinbosoak. 4 petalo zuri edo lilazeo dituzten loreak; kanpoko biak barrukoak baino luzeagoak, argi eta garbi. 6 eta 8 mm bitarteko silikulazko fruitua, angeluzuzena, eliptikoa eta hegoduna, lobulu triangeluarrekin eta koska sakon batekin. Estilo patentea. Hazi handiak eta latzak. Udaberrian loratzen da. Mendietako arroka inguruetan aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Svetlana Fedotkina

**Svetlana Alexandrovna Fedotkina** (Krasnoiarsk, SESB, 1977ko uztailaren 22a) izotz-gaineko abiadura patinajean lehiatu zen atleta errusiarra da. 1994ko Lillehammerreko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, 1500 metroko proban zilarrezko domina lortuz.

## Kanpo estekak
Tarsy Carballas

**María Tarsy Carballas Fernández** (Taboada, Lugo, Galizia, 1934ko ekainaren 2a) zientzialaria da, Espainiako zona epel hezeko lurzoruen genesia, sailkapena eta kartografia aztertzen aitzindaria. CSICi lotua 1965az geroztik, Nekazaritza Zientzien Arloko Batzordeko eta Gobernu Batzordeko kidea izan da. Jarduera akademikoak egiten ditu Galiziako Ikerketa Agrobiologikoen Institutuan, Santiago de Compostelan, eta aditua da baso-erasoen prebentzioan.

## Ibilbidea 
Farmaziako (1958) eta Kimika Zientzietako (1963) lizentziatura lortu zuen Santiagoko Unibertsitatean, Galiziako hiriburuan, eta, ondoren, Farmaziako doktoretza (1964);gero, Nancyko Unibertsitatera (Frantzia) joan zen. 1960ko hamarkadan hasi zen lanean, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Nagusian, edafologian ikertzen, eta, gaur egun, suteen eraginpean dauden eremuetako lurrak berreskuratzeko irtenbideei buruzko ikerketa-eremu bat du. Berrehun argitalpen baino gehiago eta hamabi liburu inguru ditu.

## Argitalpenak 
*  2010. *Short- and medium-term evolution of soil properties in Atlantic forest ecosystems affected by wildfires. Land Degradation and Development* (DOI: 10.1002/ldr.1078). Elsevier, Reino Unido.

*  (1991). *Composition of organic N in temperate humid region soils (NW Spain)*. Soil Biol. Biochem. Volumen 23:887-895

* 1990. Lurzoruen munduko mapa: legenda berrikusia. V. 60, Lurzoruen Munduko Baliabideei buruzko Txostenena. Arg. FAO 142 orrialde 

* . 1982. *Suelos naturales de la provincia de Orense*. Ed. Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto de Investigaciones Agrobiológicas de Galicia. 114 p. 

*  (1976). *Técnicas de análisis de suelos*, v. 70 de Monografías de ciencia moderna. Ed. Pico Sacro. 288 p. 

*  (1973). *Suelos de la zona húmeda española. VII. Suelos naturales del Pirineo oscense*. Pirineos, v. 108:5-40

*  (1968). *Suelos de la zona húmeda española. III. Ranker atlántico*. Anales Edafol. Agrobiol. 27: 57-73

*  (1967). *Evolution de la matière organique des rankers*. Bull. ENSA de Nancy 9: 20-28

* 1963. *Níquel en los suelos de la provincia de La Coruña* Boletín Universidad Compostelana 71: 651-684

## Ohoreak 
* 1963: Lizentziaturako sari berezia

* 1972: Fray Bernardino de Sahagún saria, lan zientifikoetarako

* 1977: Frantziako Kanpo Arazoetako Ministerioaren diploma

* 2009: Castelao Domina, Galiziako kulturari egindako ekarpena eskertzeko

* 2011: Lurzoruaren Zientziaren Espainiako Elkarteko ohorezko kidea

* 2012: Maria Josefa Wonenburger Planells saria, Galiziako Juntakoa, bere ikerketa-lana eskertzeko

* 2012ko Bikaintasun Kimikoaren saria, baso-suteen prebentzioaren azterketa batengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Tarsy Carballas, ikerketa-irakaslea. Roberto eta Carlos Mirás. *Hirurogeita* gehiago, ISSN 1132-2012, 274. zk., 2008, or. 54-57
* *Curriculum Vitaea*, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorena, 2011ko martxoa.
* "Suteei buruzko Legeak ez du errealitatea jasotzen". Elkarrizketa El País egunkarian, 2007ko abuztuaren 5ean
Carmen García Mateo

**Carmen García Mateo**, (Vigo, Pontevedra,1963) Seinalearen Teoriaren eta Komunikazioen katedraduna da Vigoko Unibertsitatean, eta Titulazioen eta Europako Bateratzearen arloko errektoreorde ere izan da.  2014an Galiziako Xuntak emandako María Josefa Wonenburger Planells saria jaso zuen.

## Biografia 
Carmen García Mateok telekomunikazio ingeniaritza ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan (1987), eta 1993an doktoretza egin zuen "Ahotsa kodetzeko eta abiadura txikiko espektroa irudikatzeko teknikak " tesiarekin. Doktoratu ondoko ikerketa-egonaldiekin osatu zuen bere prestakuntza, Kaliforniako Santa Barbarako Unibertsitatean (UCSB), 1994an; ATTko Bell Laborategietan (New Jersey), 1997an eta 1999an; Michigan State Universityn, 2005ean; eta Kenteko Unibertsitatean, 2013an.

1987an, Vigoko Unibertsitateko Telekomunikazio Ingeniaritzako Goi Eskola Teknikoan (UVIGO) sartu zen. Seinalearen Teoria eta Komunikazioen Saileko katedraduna da, eta Informazioaren eta Komunikazioen Teknologietako doktorego-programa koordinatzen du. 2006tik 2010era bitartean, Europako Titulazio eta Konbergentziako errektoreorde izan zen.

Hainbat ikerketa-proiektu eta doktore-tesi zuzendu eta koordinatu ditu, eta 100 artikulu baino gehiago argitaratu ditu nazioarteko aldizkari eta kongresuetan. Hainbat aldizkari zientifikorekin kolaboratzen du bere esparruan, eta *Sociedad Española para la Acústica Forense-SEAF* elkartearen bazkide sortzailea da. 

## Sariak eta ohoreak 
2014an María Josefa Wonenburger Planells saria eman zioten Galiziako Xuntak urtero ematen duena 2007tik, Emakumea eta Zientzia Unitatearen bitartez. Saria ez zuen ilusioz bakarrik jaso, baizik eta herrialde honetako emakumeengan eragina izateko irabazi zuela dio, teknologietara jo dezaten, ezgai direla pentsatu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko eslaviar hizkuntzak

**Ekialdeko eslaviar hizkuntzak** eslaviar hizkuntzen hiru eskualde-azpimultzoetako bat dira. Gaur egun, hizkuntza horiek sortaldeko Europa osoan hitz egiten dira, eta ekialderantz hedatzen dira Siberiaraino eta Errusiako Ekialde Urruneraino; gainera, hizkuntza franko gisa hitz egiten dira Kaukasoko eta Erdialdeko Asiako eskualde askotan. Ekialdeko eslaviar hizkuntzetako hiztunek aise gainditzen dituzte mendebaldeko eslaviar eta hegoaldeko eslaviar hizkuntza-familietakoak.

Ekialdeko eslaviar hizkuntzak bielorrusiera, errusiera eta ukrainera dira; ruteniera hizkuntza independentea edo ukraineraren dialektoa da. Ekialdeko eslaviar hizkuntzak aurrekari komun batetik datoz, ekialdeko eslaviar zaharretik, Erdi Aroko Kieveko Ruseko hizkuntzatik (IX. mendetik XIII. mendera). Hizkuntza horiek guztiek idazkera zirilikoa erabiltzen dute, baina aldaketa partikularrekin. Bielorrusiarrak eta ukrainarrak alfabeto latinoa izan zuten iraganean, eta orain errusiarrak alfabeto latinoa erabiltzen du zenbait eskualdetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Longino (argipena)

**Longino** izenak hainbat artikulutara eraman gaitzake:

Erromatar izenak:

* Kasio Longino familiako kideak. Longinus ere idazten da.
* Kaio Kasio Longino, erromatar senataria, Julio Zesarren aurkako tramaren bultzatzailea.
* Kaio Kasio Longino (30eko kontsula), erromatar jurista eta politikaria, aurrekoaren iloba.
* Longino (zenturioia), Longinos ere idatzia batzuetan. Jesukristo gurutzean sastakatu zuena, gero santu kristau izendatua. 
* Sasi-Longino, I. mendekoa, *Sublimeaz* lanaren egiea.
* Gneo Ponpeio Longino, erromatar jenerala.
* Longino (erromatar gobernaria), Britaniako ustezko gobernaria.
Izen garaikideak:
* Andrew H. Longino (1854–1942), Mississippiko gobernadorea.
* Helen Longino (1944-), estatubatuar filosofoa.
Ivan II.a Moskukoa

**Ivan II.a Ivanovitx Ederra** (; Mosku, 1326ko martxoaren 30a - *ibidem*, 1359ko azaroaren 13a) Vladimirko eta Moskuko Printze Handia izan zen 1353-1359 bitartean.

Ivan Kalitaren bigarrena semea izan zen. Bere anaia Simeon Harroaren oinordekoa izan zen, 1353an izurri beltzak jota hil zena. Urrezko Hordako borroka zibilen ondorioz Lituaniarekin bat egitea pentsatu zuen, baina azkenean basailutzaren zina egin zion Urrezko Hordari.

Bere garaikideek baketsu eta apatiko gisa deskribatu zuten. Ez zuen erreakzionatu Algirdas Lituaniakoak Briansk, aitaginarrebaren hiriburua, harrapatu zuenean. Oleg Riazani bere lurraldeko hiriak erretzen ere utzi zion. Hala ere, elizgizon ortodoxoek Printzerrian zuen boterea sendotzen lagundu zioten. Moskuko hego-mendebaldeko zenbait eremu ere anexionatu ahal izan zituen.

1341ean Briansk-eko Feodosia Dmitrievna Brianskekoarekin ezkondu zen, eta hura 1342an hil zen. 1345ean Aleksandra Vasilievna Veliaminovarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen, bere oinordekoa Dmitri Donskoi barne.
Dentsitate txikiko lipoproteina

thumb|Ateroma bat.
**Dentsitate txikiko lipoproteina** (**LDL**) kolesterola eta triglizeridoak gibeletik ehunetara garraiatzen dituen lipoproteina da. "Kolesterol txarra" esaten zaio, LDL gisa garraiatzen den kolesterolaren kontzentrazio handiak arteriosklerosia izateko arriskua handitzen baitu.

Zelulak mintzaren sintesirako kolesterola behar duenean, LDL hartzen duten proteinak sortzen ditu eta mintz plasmatikoan txertatzen ditu. Kolesterola atzematen denean, lisosometara pasatzen da, eta bertan kolesterol-esterrak hidrolizatzen dira. Kolesterol librea sortzen da, eta, horrela, zelularen esku geratzen da mintzen biosintesirako.

Zelulan kolesterol libre gehiegi metatzen bada, kolesterolaren sintesia eta LDL hartzen duten proteina-sintesia geldiarazten ditu; horrela, zelulak kolesterol gutxiago sortzen eta xurgatzen du.

Kolesterola xurgatzeko bide arautu hori nahastuta dago LDL hartzen duten proteinak ekoizteko gene akastunak heredatzen dituzten banako batzuengan, eta, ondorioz, haien zelulek ezin dute odoleko kolesterolik hartu. Odoleko kolesterol maila altuek aterosklerosi goiztiarra eragiten diete gizabanako horiei, eta horietako gehienak miokardio infartu baten ondorioz hiltzen dira, adin goiztiar batean, arteria koronarioen alterazioen ondorioz. Anomalia LDLren hartzaileari egotz dakioke, hura kanpoan edo akastuna izan baitaiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dentsitate handiko lipoproteina

**Dentsitate handiko lipoproteina** (**HDL**) kolesterola eta triglizeridoak ehunetatik gibelera garraiatzen dituen lipoproteina da. Gibelera HDL gisa garraiatutako kolesterola behazun-azido bilakatzen da bertan. "Kolesterol ona" esaten zaio, HDL gisa garraiatzen den kolesterolaren kontzentrazio handia izateak arteriosklerosia izateko arriskua murrizten baitu.

HDLek kolesterola arterietatik erretiratu eta gibelera eraman dezaketenez iraizteko, arrunt "kolesterola edo lipoproteina ona" diete. Hori dela eta, beren balio altuek berez gaixotasun jakin batzuk prebenitu ditzaketelako ideia faltsua ematen dute, ikerketa zientifiko eztabaidaezinek bermatzen ez dutena.

HDL lipoproteina txikienak eta trinkoenak dira, proteina proportzio handi batez osatuta daude. Gibelak lipoproteina horiek proteina huts gisa sintetizatzen ditu eta, kolesterola bildu ondoren, tamaina handitzen dute odol-uholdean zehar zirkulatzean.

Lipoproteina bakoitzean hainbat apolipoproteina periferiko daude; HDLen kasuan, apolipoproteina nagusiak A. letrarekin izendatutako α-lipoproteinak dira.

Berez, bost HDL mota daude:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oso dentsitate txikiko lipoproteina

**Oso dentsitate txikiko lipoproteinak** (**VLDL**) () gibelak sintetizatutako konplexu makromolekularrak dira, gibeletik kanpoko ehunetara batez ere triglizeridoak, kolesterolezko esterrak eta fosfolipidoak garraiatzen dituztenak. Dentsitate txikia dute, baina kilomikroiena baino handiagoa (0,94 eta 1,0006 artean) eta diametro txikia (30 eta 70 nm artean). Lipidoek ( % 90) eta proteina espezifikoek ( % 10) osatzen dute nagusiki. LDLen aitzindariak dira

Proteinaren osagai nagusia APOB100 apolipoproteina molekula bat da, APOE,  APOC2 eta APOC3, gibelean txertatua bere biosintesian zehar, eta pisu molekular txikiagoko hainbat apolipoproteina zirkulazioan zehar. Gibeletik kanpoko ehunen kapilarren mailan (muskulu eskeletikoa, miokardioa eta gantz ehuna, garrantzi metaboliko handienekoen artean), VLDLekin lotutako triglizeridoak lipasa lipoproteiko entzimak hidrolizatzen ditu, eta gantz-azidoak askatzen dira, ehunek biltegiratzeko (gantz ehuna) edo oxidatzeko, energia-iturri gisa (muskulua). Mekanismo horren ondorioz triglizeridoetan urritzen diren VLDL edo IDL gerakinak (tarteko dentsitateko lipoporteinak). Lipolisiaren bigarren errondaren eta kolesterol-esterren edukiaren aberaste erlatiboaren ondoren, IDLak LDL (dentsitate txikiko lipoproteinak) bihurtzen dira, eta gibeletik hartzen dira zirkulaziotik kentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trans gantz-azido

[thumb|[Margarinaak, askotan, trans gantz-azido artifizialak ditu.]]
**Trans gantz-azidoa** ( edo *TFA*), **trans koipea** ere deitua, gantz-azido asegabe mota bat da, nagusiki elikagaietan dagoena. Gehiegi hartzea kaltegarria izan daiteke organismoarentzat. Hidrogenazioa jasan duten produktu industrializatuetan daude batez ere.

Gantz-azido natural gehienetan, lotura bikoitzaren konfigurazioa zis (edo Z) da, baina badira trans (edo E) lotura bikoitzak dituzten gantz-azido batzuk ere. Trans gantz-azido gehienak monoinsaturatuak dira (lotura bikoitza baino ez dute), baina isomero diinsaturatuak ere aurki daitezke (bi lotura bikoitz), zis, trans edo trans, zis konfigurazioak dituztenak. Trans isomero naturaletan, lotura bikoitza posizioetan dago (n-13), (n-12), (n-9) edo (n-7). Modu naturalean daude, kantitate txikitan, hausnarkarien esnean eta gorputzeko koipean, baita amaren esnean ere.

Trans gantz-azidoek, odolean dentsitate txikiko lipoproteinen (LDL) kontzentrazioa handitzeaz gain, dentsitate handikoak (HDL) gutxitzen dituzte. Horri, lagunartean, «kolesterol ona» esaten zaio, eta horrek gaixotasun kardiobaskularrak izateko arrisku handiagoa sortzen du.

Trans gantz-azidoak koipeetan egiten den hidrogenazio-prozesuan sortzen dira, gantz horiek solidotzeko eta hainbat elikagaitan erabiltzeko. Gainera, freskotasuna errazten du, testura ematen dio eta egonkortasuna hobetzen du. Horren adibide da animalien koipea solidotzea, margarina egiteko. Hasiera batean hidrogenazio bidez fabrikatzen ziren, eta emaitza osasunerako kaltegarria izan daitekeela aurkitu zuten: OMEren arabera, dieta osasungarri batek ahalik eta gehien saihestu behar ditu koipe horiek.

Trans gantz-azido horiek bereziki arriskutsuak izan daitezke bihotzarentzat, eta minbizi batzuk garatzeko arrisku handiagoarekin lotzen dira.

Koipe hidrogenatuak janari azkarretan, gozogintzako produktu komertzialetan, elikagai prozesatuetan eta frijituetan erabiltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dentsitate ertaineko lipoproteina

**Dentsitate ertaineko lipoproteina** (**IDL**) () konplexu lipoproteiko bat da, oso dentsitate txikiko lipoproteinen eta dentsitate txikiko lipoproteinen arteko dentsitatea duena (0,95 eta 1,006 g/ml artean, 25 eta 70 nm arteko diametro txiki batekin). Produktuak batez besteko bizitza nahiko laburra du, eta odolean egoten da normalean, kontzentrazio oso baxuetan. III. motako egoera hiperlipoproteinemiko batean, odoleko IDLaren kontzentrazioa altua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A lipoproteina

**A lipoproteina** edo **Lp(a)** dentsitate txikiko lipoproteinaren aldaera da, apolipoproteina duena. Ikerketa genetiko eta epidemiologikoen arabera, arteriosklerosia eta antzeko gaixotasunak -arteria koronarioetako gaixotasuna, istripu zerebrobaskularra, eta abar- izateko arriskua handitzen du. Kåre Bergek topatu zuen 1963an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria koronarioetako gaixotasun

**Arteria koronarioetako gaixotasuna** edo **gaixotasun koronarioa** bihotzeko gaixotasun talde bat da, tartean bularreko angina, miokardio infartu akutua edota bat-bateko heriotza kardiakoa barnean dituena. Gaixotasun kardiobaskularren artean, ohikoenak dira. Bularreko mina edo deserosotasuna sintoma tipikoa da, eta horrek sorbaldan, besoetan, bizkarrean, lepoan edo masailezurrean mugi daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilomikroi

thumb|Kilomikroi baten egitura.
**Kilomikroiak** (**VLDL**) lipoproteinak dira, dietatik datozen lipidoak gibelera eta beste ehun batzuetara eramaten dituztenak. Heste-hormako zeluletan (enterozitoak) sintetizatzen dira, eta handik odol-plasmara pasatzen dira. Lipoproteina mota handiena da, 70 nm-tik gorakoa eta 0,95 g/ml-tik beherako dentsitatearekin. %90 triglizeridoak dira, %7 fosfolipidoak, %1 kolesterola eta %2 apolipoproteina izeneko proteina bereziak. Egoera normaletan, 12 orduko baraualdiaren ondoren odolean ez dago kilomikroirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denis Puxilin

**Denis Vladimorovitx Puxilin** (errusieraz: Дени́с Влади́мирович Пуши́лин; ukraineraz: Денис Володимирович Пушилін) (Makiivka, Sobietar Batasuna; 1981eko maiatzaren 9an) Donetskeko Herri Errepublikako estatuburua da, Ukrainako Donbass eskualdean partzialki onartutako estatu separatista, 2018ko irailetik.

2018ko irailaren 7an, Alexandr Zakhartxenko, garaiko DHEko estatuburua bonba baten leherketan hil ondoren, Pushilin jarduneko DPRko buru izendatu zuten; kargu hori 2018ko azaroaren 11ko hauteskundeak arte bete zuen, postu hori iraunkor bihurtu zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorraine-Dietrich

**Lorraine-Dietrich** lokomotorren, automobilen eta hegazkin-motorren fabrikatzailea izan zen, Frantzian, 1896tik 1935era. 

## Historia 
De **Dietrich et Cie** konpainia. 1896an hasi zuen bere jarduera eta trenbiderako lokomotorrak fabrikatzen aritu ziren.

1900eko hamarkadaren hasieran automobilen ekoizpenarekin hasi ziren, lizentziapean (Bollée, Turcat-Méry, Bugatti eta Vivinus), Niederbronn-eko lantegian.

1902an, bere autoa ekoitzi zuen, Ettore Bugatti ingeniariaren diseinuarekin, fabrikan lanean hasi zena.

1908an automobil eta hegazkin motorren fabrika banatu eta **Lorraine-Dietrich** izena jarri zioten. 

1920ko hamarkadan, Lorraine-Dietrich motor markak bere jarduera zabaldu zuen beste herrialde batzuetan hegazkin-motorrak fabrikatzeko lizentziak emanez. 

Motor eta automobil asko 27 urteko jarduera industrialean fabrikatu ziren, 1935ean jarduera bertan behera utzi eta fabrika itxi zen.

## Lehiaketa 
Lorraine-Dietrich-ek Sari Nagusietan eta kirol lasterketetan parte hartu zuen lehiaketa-talde bat izan zuen. 1906an Circuit des Ardennes-en irabazi zuen Arthur Duray gidariarekin. 1925 eta 1926an, Lorraine-Dietrich B3-6 autoan Le Manseko 24 Orduak irabazi zituzten, azken urte honetan 1-2-3 sartuta.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MACOSA

**Material y Construcciones SA** edo **MACOSA** Espainiako ingeniaritza eta manufaktura enpresa bat zen, batez ere industria astunera zuzendua. 1989an Bartzelonako La Maquinista Terrestre y Marítima (MTM) taldearekin bat egin zuen eta **Meinfesa** izena jarri zuen, gero Valentzian, Bartzelonan eta Alcázar de San Juanen lantegiekin GEC-Alstom taldeko kide izateko. Bartzelonako fabrika Santa Perpetua de Mogudara (Bartzelona) eraman zuten. 2005ean, Alstom-ek Valentziako fabrika saldu zion, orduan Albuixechen zegoena, Vossloh talde alemaniarrari **Vossloh España** izenez, gero **Vossloh rail vehicles** izena hartu zuen. 2015ean Stadler Rail-ek erosi zuen fabrika, eta **Stadler Rail SAU** izena jarri zioten.

## Kanpo estekak
La Maquinista Terrestre y Marítima

**La Maquinista Terrestre y Marítima** (MTM) Bartzelonan kokatutako metalurgia-enpresa espainiarra izan zen. 1989az geroztik Alstom trenbide-ekipamendu multinazional frantsesaren parte da.

## Historia 
Bartzelonan sortu zen 1855eko irailaren 14an, Valentín Esparó Giralt (Valentín Esparó y Consocios, Bonaplata enpresari 1839an eskuratutakoa) eta Sociedad *La Barcelonesaren* (Tous, Ascacíbar y Compañía) tailerren bat-egitearen ondorioz. 1838an sortu zuten Nicolás Tous Mirapeixek eta Celedonio Ascacíbarrek.

Bere hastapenetan era guztietako makineria astunak eraikitzen aritu zen. Akziodun nagusiak, aipatutako jabeez gain, Ramón Bonaplata, Josep M. Serra, Juan Güell Ferrer, José Antonio de Mendiguren eta Nicolau Tous Soler izan ziren.

Bere lehen tailerrak Bartzelonako La Barceloneta auzoan eraiki ziren, 1861ean, guztira 17.500 m²-ko azalerarekin. 1.200 langile zituzten. 1917an bere bigarren fabrika eraiki zuen, Bartzelonako San Andres de Palomar eta El Buen Pastor auzoen artean, 100.000 m² baino gehiagoko azalerarekin, 3.000 langileko plantillara iritsiz.

1965. urtearen inguruan, La Barcelonetako tailerrak desmuntatu eta gerora arte salduko ez diren produktuen biltegi gisa gorde ziren. 1993. urtearen inguruan, San Andres de Palomar tailerrak guztiz desmuntatu eta Santa Perpetua de Moguda eta Mollet del Vallés udalerrien artean eraikitako tailerretara pasa ziren. Garai hartan MACOSA beteranoarekin ere batu zen.

1989an Alstom multinazional frantsesak erosi zuen.

## Kanpo estekak
Montreal Locomotive Works

**Montreal Locomotive Woks** (MLW) diesel lokomotorren eta lurrunezko lokomotorren Kanadako fabrikatzailea izan zen. MLWren administrazio bulegoak eta fabrikazio-instalazioak Montrealen zeuden, Quebec-en, Kanadan. Hainbat izenekin egon zen 1883-1985 bitartean. MLW American Locomotive Company-ren filiala zen. 1964tik 1975era konpainiak MLW-Worthington izena hartu zuen, 1975ean Bombardier Transportation-ek erosi zuen arte, 1985ean itxi zuen arte.

## Kanpo estekak
Transavantgarde

[thumb|250px|[Mimmo Paladinoren *Zaldia*, Ravennan.]]
**Transavantgarde** (, )  Postmodernitatearen arte-mugimendu italiarra da. Kontzep Achille Bonito Oliva kritikariak margolari talde batentzat sortu zuen, 1979an. Transavantgarde, berez, 80. hamarkadan sortu zen. Kronologikoki Neoespresionismotik gertu dago.

## Partaideak 
* Sandro Chia
* Horacio de Sosa Cordero
* Enzo Cucchi
* Francesco Clemente
* Nicola De Maria 
* Mimmo Paladino

Hauekin batera Jannis Kounellis artista greziarra aipatu izan da.

## Ezaugarri batzuk 
* Eklektizismo subjektiboa.
* Margolaritzaren lengoaia klasikoaren itzulera.
* Gai mitologikoak: ziklope, minotauro. Gai heroikoak.
* Kromatismo handia, oso espresiboa.
* "Nomadismo"a: artistak erabateko askatasuna du edozein garaiko eraginak erabiltzeko.
* Irudi figuratiboak.
* Gustukoa dute zatikatuak agertzen diren elementuak, esaterako arte-lan zaharren zatiak.
* Haien eragin nagusia Manierismoan, Pizkundean eta Barrokoan dago.
* Ez dute Abangoardia onartzen baina haien elementuak erabiltzen dituzte.
* Artista indibidualistak dira: ez dute gizartea zein artea aldatu nahi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Neoespresionismo
* Arte garaikide

## Kanpo estekak
Margarita Comas Camps

**Margarita Comas Camps** (Alaior, Menorca, Balear Uharteak, 1892ko azaroaren 25a – Exeter, Erresuma Batua, 1972ko abuztuaren 28a) maistra izan zen,Institución Libre de Enseñanza erakundeari lotua eta *Sexuen hezkidetza* idatzi zuena. 

## Biografia 
Pedagogo gisa, Espainian Zientzien didaktika sartzeagatik  eta emakumeen eta gizonen homologazioa esparru akademikoan  egindako lanagatik nabarmendu zen.

Natur Zientzietan lizentziatua eta doktoregoa (Espainian titulu horiek lortu zituen lehen emakumeetako bat), Frantziako eta Ingalaterrako ikastetxeak bisitatu zituen eta graduondoko ikasketak egin zituen Parisko Unibertsitateko Zientzia Fakultatean eta Londresko Unibertsitateko Bedford College-n.Hainbat Eskola Normaletako eta Bartzelonako Unibertsitateko irakasle gisa aritu zen, Britainia Handira erbesteratu zen arte.

*Sexuen hezkidetza* funtsezko obra da, non gizonen eta emakumeen arteko hezkuntza-desberdintasunekin amaitzeko beharra aldarrikatzen den. Londresen egon zen bitartean Ikasketak Zabaltzeko Batzordera bidali zituen eskuz idatzitako memorietan zientzien irakaskuntzak nolakoa izan beharko lukeen azaldu zuen. Printzipio horiek zehaztasun handiagoz garatu zituen Lorenzo Luzuriagak zuzendutako *Pedagogia Aldizkarian* geroago argitaratutako artikuluetan.

## Erreferentziak
Thomas Krol

**Thomas Krol** (Deventer, 1992ko abuztuaren 16a), patinatzaile herbeheretarra da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu zituen, urrezkoa eta zilarrezkoa.

## Ibilbidea 
2019an Inzellen Munduko txapelketa irabazi zuenetik lehiaketa ia guztietan podiuma osatu du 1.000 eta 1.500 metroko lasterketetan, Munduko zein Europako txapelketatan.

2022ko Peking Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 1.000 metrotako distantzian eta zilarrezko domina eskuratu zuen 1.500 metrotako proban, Kjeld Nuis herrikidearen atzetik. 

## Txapelketak 
## Errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indian Premier League

**Indian Premier League** (**IPL**) gizonezkoen kriket liga profesional bat da, Indiako hamar hiritan oinarritutako hamar taldek lehiatzen dute. Liga Indiako Cricketeko Kontrol Batzordeak (BCCI) sortu zuen 2007 an.

IPL munduko cricket-ligarik parte hartuena da eta 2014 an seigarren postuan sailkatu zen kirol-liga guztien batez besteko asistentziaren arabera. 2010 ean, IPL YouTube -n zuzenean emititzen den munduko lehen kirol ekitaldia bihurtu zen IPL-ren markaren balioa 2019an $6.3 bilioi, Duff & Phelps-en arabera. BCCI ren arabera, 2015 eko IPL denboraldiak $150 milioi lagundu zituen. Indiako ekonomiaren BPGra. 2020ko IPL denboraldiak ikusleen errekorra ezarri zuen batez beste 31,57 milioi inpresiorekin eta 2019ko denboraldiarekin alderatuta, kontsumo orokorra % 23ko hazkundearekin.

Hamalau denboraldi izan dira IPL txapelketak. Gaur egungo IPL tituluaren jabeak Chennai Super Kings dira, 2021eko denboraldia irabazita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enguri

**Enguri** Georgiako ibai bat da (georgieraz ენგური, Enguri; abkhazieraz Егры, *Egri*; errusieraz Ингур, *Ingur)*, Abkhaziarekin mugan dagoena. Kaukason jaio eta Itsaso Beltzera isurtzen da ibaia.

Ibai horrek Samurzakan zeritzon printzerriko ekialdeko muga markatzen zuen zuen, eta mendebaldekoak, berriz, Galidzga ibaiak markatzen zuelarik.
National Railway Equipment Company

**National Railway Equipment Company** (NREC) diesel lokomotorrak berreraiki eta eraikitzen dituen eta trenbide-piezak fabrikatzen dituen tren-konpainia da. Mt. Vernon-en (Illinois) du egoitza. NREC-ek berreraikitako lokomotorrak saltzen dizkie mundu osoko tren-konpainiei.

2006ko otsailaren 9an, National Railway Equipment Company-k ingurumena errespetatzen duten 60 N-Viromotive GenSet lokomotor diesel-elektriko fabrikatzeko kontratua Union Pacific tren konpainia estatubatuarrarentzat iragarri zuen. 2 diesel motor eta kontrol elektroniko dituzte euren errendimendua hobetzeko.

NREC-ek dagoeneko NRE 2300CW modeloko 2 lokomotor entregatu dizkio Cargas Ferrosur Roca-ko tren-operadoreari, Argentinako General Roca trenbidean erabiltzeko.

## Kanpo estekak 
* NREC Gune Ofiziala
Miha Fontaine

**Miha Fontaine** (2004ko urtarrilaren 3a) Kanadako estilo libreko eskiatzailea da, nazioartean aireko jauzien diziplinan lehiatzen dena.   Nicolas Fontaine aireko jauzien munduko txapeldun ohiaren semea da . 

## Karrera 
Fontaine kanadiar selekzioan sartu zen 2019an.  2022 hasieran, Émile Nadeau kidearekin batera, Fontaine bere errutinetan jauzi konplexuagoak sartzen hasi zen bere sailkapenak hobetzeko.  Horrela, seigarren postua lortu zuen Munduko Kopako Deer Valleyko proban.  

### Neguko Olinpiar Jokoetako domina 
2022ko urtarrilaren 24an Fontaine Kanadako 2022ko Olinpiar taldeako partaide izendatu zuten.   Jokoetan, Fontaine Kanadako brontzezko domina irabazi zuen aireko jauzi mistoen taldean izan zen.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak