open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elmer Gantry (filma)

***Elmer Gantry*** 1960ko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Sinclair Lewis idazlearen izenburu bereko eleberrian oinarritzen da. Burt Lancaster, Jean Simmons, Arthur Kennedy, Shirley Jones eta Patti Page aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bost izendapen jaso zituen, hiru irabaziz: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Burt Lancaster), Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Shirley Jones) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Richard Brooks).

## Argumentua 
Elmer Gantry saltzaile ibiltari, oportunista eta gonazalea, Sharon Falconer predikariaren taldeari batuko zaio. Emakumeak, benetako fedea dauka. Elkarrekin, hiriz hiri joanda, ezagun egingo dira. Sharon Gantryrekin maiteminduko da, baina tartean predikari baten alaba sartuko da.

## Aktoreak 
* Burt Lancaster: Elmer Gantry
* Jean Simmons: Sharon Falconer ahizpa
* Arthur Kennedy: Jim Lefferts
* Dean Jagger: William L. Morgan
* Shirley Jones: Lulu Bains
* Patti Page: Rachel ahizpa
* Edward Andrews: George F. Babbitt
* John McIntire: Rev. John Pengilly
* Hugh Marlowe: Rev. Philip Garrison
* Joe Maross: Pete
* Dayton Lummis: Eddington
* Harry Antrim: saltzailea
* Barbara Luna: prostituta
* Jean Willes: prostituta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bite the Bullet

***Bite the Bullet*** 1975eko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
1906. urtea da eta egunkari batek zaldi lasterketa bat antolatu du; parte-hartzaileek 700 milia egin behar dituzte egun gutxi batzutan eta lurralde gogor batean barrena.

## Aktoreak 
* Gene Hackman: Sam Clayton
* James Coburn: Luke Matthews
* Candice Bergen: Miss Jones
* Ben Johnson: Mister
* Ian Bannen: Sir Harry Norfolk
* Jan-Michael Vincent: Carbo
* Dabney Coleman: Parker
* John McLiam: Gebhardt
* Mario Arteaga: Mexican
* Sally Kirkland: Honey
* Jean Willes: Rosie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Happy Ending

***The Happy Ending*** 1969ko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Mary adin ertaineko etxeko andrea da eta ilusioa galdu du, bai Fredekin daraman ezkon-bizitzarekiko, bai alaba nerabearekin daukan harremanarekiko. Ondorioz, edaten eta pilulak hartzen hasiko da. Azkenean, Maryk etxetik alde egingo du eta Nassaura joango da.

## Aktoreak 
* Jean Simmons: Mary Wilson
* John Forsythe: Fred Wilson
* Shirley Jones: Flo Harrigan
* Lloyd Bridges: Sam
* Teresa Wright: Mrs. Spencer
* Dick Shawn: Harry Bricker
* Nanette Fabray: Agnes
* Bobby Darin: Franco
* Tina Louise: Helen Bricker
* Kathy Fields: Marge Wilson
* Karen Steele: Dibortziatua
* Gail Hensley: Betty
* Eve Brent: Ethel
* William O'Connell: ministroa
* Barry Cahill: gizon xarmagarria
* Miriam Blake: Cindy
* John Gallaudet: hegazkin-bidaria
* Erin Moran: Marge Wilson (umetan)
* Nanci Roberts: modeloa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wrong Is Right

***Wrong Is Right*** 1982ko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Patrick Hale kazetaria iparraldeko Afrikan dago Awad erregeari buruzko erreportaje bat egiten; agintari aberatsak inperio bat sortu du basamortuan. Awad erregeak erosi behar zituen maleta baten tamainako bi arma nuklearrak lapurtu eta talde terrorista bati saltzen dizkiotenean, Halek haien nazioarteko bilaketari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Sean Connery: Patrick Hale
* Robert Conrad: Wombat jenerala
* George Grizzard: Lockwood presidentea
* Katharine Ross: Sally Blake
* G.D. Spradlin: Philindros
* John Saxon: Homer Hubbard
* Henry Silva: Rafeeq
* Leslie Nielsen: Mallory
* Hardy Krüger: Helmut Unger
* Robert Webber: Harvey
* Ron Moody: Awad erregea
* Rosalind Cash: Ford andrea
* Dean Stockwell: Hacker
* Jennifer Jason Leigh: neskatoa
* Mickey Jones: pistoleroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fever Pitch (1985eko filma)

***Fever Pitch*** 1985eko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Steve Taggart kiroletako kazetaria jokoarekiko zaletasunari buruzko artikulu sorta bat idazten ari da. Egiaz, Taggart bera jokalari amorratua da eta diru asko zor dio gangster bati. Bere arazoaz jabetzen denean, Jokalari Anonimoak erakundera joko du.

## Aktoreak 
* Ryan O'Neal: Steve Taggart
* Catherine Hicks: Flo
* Giancarlo Giannini: Charley
* Bridgette Andersen: Amy
* Chad Everett: Dutchman
* John Saxon: editorea
* Hank Greenspun: argitaratzailea
* William Smith: Panama txapelduna
* Keith Hefner: Sweeney
* Patrick Cassidy: Soldadua
* William Prince: Mitchell
* Chad McQueen: presoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Looking for Mr. Goodbar

***Looking for Mr. Goodbar*** 1977ko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Theresa, haur gor-mutuen irakaslea, gauetan ezkongabeen tabernetara joaten hasiko da "gizon perfektuaren" bila. Sexu grinak, lehengo, eta drogazaletasunak, ondoren, egoera arriskutsuak bizitzera eramango dute, haren laneko eta etxeko bizitza seguru eta aspergarriarekin kontraste handia egingo dutenak.

## Aktoreak 
* Diane Keaton: Theresa
* Tuesday Weld: Katherine
* William Atherton: James
* Richard Kiley: Mr. Dunn
* Richard Gere: Tony
* Alan Feinstein: Martin
* Tom Berenger: Gary
* Priscilla Pointer: Mrs. Dunn
* Laurie Prange as Brigid
* Joel Fabiani: Barney
* Julius Harris: Black Cat
* Richard Bright: George
* LeVar Burton: Jackson kapitaina
* Brian Dennehy: zirujaua
* Richard Venture: medikua
* Elizabeth Cheshire: Theresa gaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Last Hunt

***The Last Hunt*** 1956ko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Charley Gilsonek bufaloak ehizatzen ditu hiltzeko plazeragatik bakarrik. Sandy McKenzie, ordea, nekatuta dago ehizaz, baina Charleyren lankidea izatea onartuko du bere ganadua ihesaldi batean hiltzen denean. Charleyk amerindiar batzuk akabatuko ditu haiei mandoak lapurtzeko bakarrik, eta, horrez gain, amerindiar emakume bat eta haren semea gatibu hartuko ditu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brute Force (1947ko filma)

***Brute Force*** 1947ko Jules Dassin estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Barnes, Westgateko presondegiko zuzendaria, gizon ahula da, eta Munsey kapitain sadikoa eta anbiziotsua da egiaz erakundea zuzentzen duena, indarkeriaren eta beldurraren bitartez. Presoetako batzuk, Joe Collins liderra barne, ihesaldia antolatzen ari dira.

## Aktoreak 
* Burt Lancaster: Joe Collins
* Hume Cronyn: Munsey kapitaina
* Charles Bickford: Gallagher
* Yvonne De Carlo: Gina Ferrara
* Ann Blyth: Ruth
* Ella Raines: Cora Lister
* Anita Colby: Flossie
* Sam Levene: Louie Miller #7033
* Jeff Corey: "Freshman" Stack
* John Hoyt: Spencer
* Jack Overman: Kid Coy
* Roman Bohnen: A.J. Barnes
* Sir Lancelot: Calypso
* Vince Barnett: Muggsy
* Jay C. Flippen: Hodges (guardia)
* Richard Gaines: McCollum
* Frank Puglia: Ferrara
* James Bell: Crenshaw
* Howard Duff: Robert "Soldier" Becker
* Art Smith: Dr. Walters
* Whit Bissell: Tom Lister
* Bobby Barber: Jack
* Gino Corrado: Italiar apaiza
* Will Lee: presoa
* Charles McGraw: Andy
* Ray Teal: Jackson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blackboard Jungle

***Blackboard Jungle*** 1955eko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Richard Dadier irakasle gisa hasiko da lanean diziplina arazo larriak dituen institutu batean. Ikasle gehienak klase baxuko delitugileak dira. Dadier bere autoritatea baliatzen saiatzen denean gazteetako batek, Artie Westek, jipoitu egingo du.

## Aktoreak 
* Glenn Ford: Richard Dadier
* Sidney Poitier: Gregory Miller
* Vic Morrow: Artie West
* Anne Francis: Anne Dadier
* Louis Calhern: Jim Murdock
* Margaret Hayes: Lois Hammond
* John Hoyt: Mr. Warneke
* Richard Kiley: Joshua Edwards

* Emile Meyer: Mr. Halloran
* Warner Anderson: Dr. Bradley
* Basil Ruysdael: Professor A. R. Kraal
* Dan Terranova: Belazi
* Rafael Campos: Pete V. Morales
* Paul Mazursky: Emmanuel Stoker
* Horace McMahon: Detective
* Jameel Farah: Santini

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
To the Victor

***To the Victor*** 1948ko Delmer Daves estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Paul Taggart estatubatuarra merkatu beltzean aritzen da Parisen. Oraingoan, Christine Lund babestea erabaki du, haren senarra, Lestrac, naziei laguntzeagatik epaituko baitute. Lestracek bere lekaioak bidali ditu emaztea isilarazteko, baina, dena dela, emakumeak ez du haren aurka hitz egin nahi.

## Aktoreak 
* Dennis Morgan: Paul Taggart
* Viveca Lindfors: Christine Lund Lestrac
* Victor Francen: Beauvais inspektorea
* Eduardo Ciannelli:s Firago
* Anthony Caruso: Nikki

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maggie Civantos

**Maggie Civantos** (Málaga, 1984ko abenduaren 28a) espainiar aktorea da. Antena 3 telebista kateko *Vis a vis* telesailean Macarena Ferreiro pertsonaia protagonistaren rola jokatzearren da ezaguna.

## Filmografia 
### Telesailak 
### Filmak 
## Kanpo estekak
Berta Vázquez

**Birtukan Tibebe** (; Kiev, Ukrania; 1992ko martxoaren 28a), ***Berta Vázquez*** izenez ezaguna, etiopiar jatorriko ukrainar aktore eta abeslaria da, espainiar herritartasuna duena. Antena 3 telebista kateko *Vis a vis* telesailean Estefanía Kabila "Rizos" pertsonaia antzeztearren da ezaguna.

## Filmografia 
### Pelikulak 
### Telesailak 
### Bideokipak 
## Erreferentziak
Cadejo orbana

[thumb|Plutoneko geografia, erdialdean, [Voyager Terraren iparraldean, Cadejo orbana]]
**Cadejo** Plutoneko orban txiki bat da, Voyager Terratik gertu. Bere izen ez-ofiziala El Cadejoren omenez ematen zaio, Ertamerikako folkloreko infernuko ispiritu bat, txakur itxurarekin eta sugarrezko begi gorriekin agertzen dena. Orbana lehen aldiz New Horizons misioan aurkitu zen, planeta nanoaren inguruan 2015eko uztailean egin zuen hegaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cobra Woman

***Cobra Woman*** 1944ko Robert Siodmak alemaniar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Ramuren emaztegaia, Tollea, bahitu egin dute ezkontzaren aurreko egunean, eta Ramu eta bere laguna Kado, Pazifikoko irla batera joango dira haren bila. Irlan atzerritarrak hil egiten dituzte lurra zapaldu bezain laster eta bertako biztanleek kobra gurtzen dute.

## Aktoreak 
* Maria Montez: Tollea / Naja
* Jon Hall: Ramu
* Sabu: Kado
* Lon Chaney, Jr.: Hava
* Edgar Barrier: Martok
* Moroni Olsen: MacDonald
* Mary Nash: erregina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cthulhu eskualdea

**Cthulhu eskualdea** Pluton planeta nanoaren eskualde bat da. Ikusgarria da bale baten itxura duelako. Plutongo ekuatore inguruan dagoen eskualde luze eta ilun bat da, 2.990 kilometroko luzerarekin. Plutongo eskualderik ilunenetako bat da. Plutonen "bihotza" izenarekin ezagutzen den Tombaugh eskualdean dagoen Sputnik lautadaren mendebaldean dago, eta Meng-P'o eskualdearen ekialdean, Plutoneko "Altzairuzko ukabilaren" ekialdeko orbana.

Izena behin-behinekoa da eta H. P. Lovecraften mitoetako Cthulhu jainkoaren omenez izendatu zuten. Lehen aldiz bozketa bidez erabaki ziren planeta bateko geografia elementuak eta hau izan zen bozkatuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crossfire

***Crossfire*** 1947ko Edward Dmytryk estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Zenbait soldadu mozkorrek Joseph Samuels soldadu judua eta bere neska-laguna ezagutuko dituzte taberna batean. Samuelsen apartamentura joango dira eta mutila hilda agertuko da biharamunean.

## Aktoreak 
* Robert Young: Finlay kapitaina
* Robert Mitchum: Peter Keeley sarjentua
* Robert Ryan: Montgomery
* Gloria Grahame: Ginny Tremaine
* Paul Kelly: Mr. Tremaine
* Sam Levene: Joseph Samuels
* Jacqueline White: Mary Mitchell
* Steve Brodie: Floyd Bowers
* George Cooper: Arthur Mitchell kaboa
* Richard Benedict: Bill Williams
* Tom Keene: Dick
* William Phipps: Leroy
* Lex Barker: Harry
* Marlo Dwyer: Miss Lewis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Something of Value

***Something of Value*** 1957ko filma da,  Mau-Mau matxinadaren garaian girotutakoa, Richard Brooks estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena.

## Argumentua 
Britainiar Inperioaren mende dagoen Kenian, kikuyu tribuko kideek bakean lan egiten dute Henry McKenzie kolono britainiarrarentzat, lege britainiarrak eta haien erlijio sinismenak errespetatuta. Peter, Henryren semea, eta Kimani, langile beltza, lagun minak dira, batera hazi baitira, anaiak bezala.

## Aktoreak 
* Rock Hudson: Peter
* Dana Wynter: Holly
* Sidney Poitier: Kimani Wa Karanja
* Wendy Hiller: Elizabeth
* Juano Hernández: Njogu
* William Marshall: Leader
* Robert Beatty: Jeff Newton
* Walter Fitzgerald: Henry McKenzie
* Michael Pate: Joe Matson
* Ivan Dixon: Lathela
* Ken Renard: Karanja
* Samadu Jackson: doktorea
* Frederick O'Neal: Adam Marenga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mother and Child

***Mother and Child*** 2009ko Rodrigo García kolonbiar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Amak behin eta berriz eskatu ondoren, azkenean Karenek abandonatu egingo du 14 urterekin izan zuen alaba. Orain, 36 urte geroago, alaba galdu izanaren atsekabeak jarraitzen duen bitartean, familia bat eta bizi-poz pixka bat emateko prest dagoen gizona aurkituko du. Elizabeth, neskatila hura, bere familiako arazoekin, sexualitatearekin eta boterearekin borrokan ari da.

## Aktoreak 
* Naomi Watts: Elizabeth Joyce
* Annette Bening: Karen
* Kerry Washington: Lucy
* Samuel L. Jackson: Paul
* David Ramsey: Joseph
* Shareeka Epps: Ray Lawrence
* David Morse: Tom Weller
* Amy Brenneman: Dr. Stone
* Marc Blucas: Steven
* Carla Gallo: Tracy
* Jimmy Smits: Paco
* Brittany Robertson: Violet
* Tatyana Ali: Maria
* Cherry Jones: Sister Joanne
* Elpidia Carrillo: Sofia
* S. Epatha Merkerson: Ada
* Ahmed Best: Julian
* Eileen Ryan: Nora
* Latanya Richardson: Carol
* Lisa Gay Hamilton: Leticia Lawrence
* Elizabeth Peña: Amanda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chloe (filma)

***Chloe*** 2009ko Atom Egoyan kanadar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Catherine arrakasta handiko medikua da, baina bere senarra David musika irakasle erakargarriak engainatu egiten duela susmatzen du. Bere susmoak eta beldurrak alde batera uzteko, Chloe izeneko neska gazte liluragarri bat kontratatuko du Daviden fideltasuna probatzeko.

## Aktoreak 
* Julianne Moore: Dr. Catherine Stewart
* Liam Neeson: David Stewart
* Amanda Seyfried: Chloe Sweeney
* Max Thieriot: Michael Stewart
* R. H. Thomson: Frank
* Nina Dobrev: Anna
* Meghan Heffern: Miranda
* Natalie Lisinska: Eliza
* Laura DeCarteret: Alicia
* Mishu Vellani: Julie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Non ma fille tu n'iras pas danser

'''''Non ma fille tu n'iras pas danser''''' 2009ko Christophe Honoré frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Nigel-engandik banandu zenetik, Lénak ahal duena egiten du bere bi semeak aurrera ateratzeko, eguneroko bizitzan gertatzen zaizkion gorabeherak gaindituz.

## Aktoreak 
* Chiara Mastroianni : Léna
* Marina Foïs : Frédérique
* Marie-Christine Barrault : Annie
* Jean-Marc Barr : Nigel
* Fred Ulysse : Michel
* Louis Garrel : Simon
* Marcial Di Fonzo Bo : Thibault
* Alice Butaud : Elise
* Julien Honoré : Gulven
* Caroline Silhol : Lore-saltzailea
* Donatien Suner : Anton
* Lou Pasquerault : Augustine
* Jean-Baptiste Fonck : José

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Plazas

**Cristina Plazas Hernández** (Madril, 1969ko irailaren 30a) espainiar aktorea da, TVE telebista kateko *Amar en tiempos revueltos* telesailean Eulalia pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

## Biografia 
Cristina Plazas Madrilen jaio zen 1969ko irailaren 30ean. 21 urterekin Valentziara joan zen bizitzera, eta han hasi zen aktore profesional gisa lanean. 1999an azaldu zen lehenengo aldiz pantailan, *Se buscan fulmontis* filmean. Urte horretan bertan, *Marionetas de plomo* film laburrean hartu zuen parte Irina pertsonaia antzezten, eta ondoren *La tarara del chapao*-n. 2001ean beste metraje laburreko film batean egin zuen lan, *Tequila.com*en, eta *La Pantalla de la Sort* saioa aurkeztu zuen Canal 9 Dos telebista katean.

2001ean pertsonaia nagusi baten papera lortu zuen ''L'illa de l'holandès* filmean, Feli pertsonaiaren rola jokatuz. Hurrengo urtean *cameo* bat egin zuen *Psico Express* telesailean. Horrez gain, *¿Donde está?* pelikulako pertsonaia nagusiaren papera ere eskuratu zuen. 2002. urtean beste *cameo* bat egin zuen, *Hospital Central* telesailean: *Confía en mí* (euskaraz *Fidatu nitaz*) atalean azaldu zen Susana pertsonaia antzezten.

Agerpen txiki bat egin zuen *Cuando esté todo en orden* filmean Maribel bezala. 2003an *Acosada* pelikulan hartu zuen parte, Nataliaren rola jokatzen. Gero *Ausiàs March filmean azaldu zen, María Erreginaren paperean. Urte horretan bertan, *El comisario* telesaileko 2 ataletan agertu zen, baita *Otra ciudad* (Eva bezala) eta *Bala perdida* (Soledad bezala) pelikuletan ere.

2004an ''Amb el 10 a l'esquena*-n hartu zuen parte Ritaren paperean, eta *Cien maneras de acabar con el amor*-en Luisarenean. 2005ean beste agerpen txiki batzuk izan zituen zenbait filmetan: *Mintiendo a la vida* (Helena Durán), *Camps de maduixes* (Marina), *A ras de suelo* (Carmen) eta *Síndrome laboral* (Amparo).

*Animales Heridos*en azaldu zen 2006an Irina pertsonaia antzezten, eta ondoren *La bicicleta* eta *Vete de mí* pelikuletan egon zen. 2007an *La vida abismal* filmerako hartu zuten, eta bertan prostituta baten rola jokatu zuen. 2007 urtearen amaiera aldera, bigarren mailako pertsonaia bat interpretatu zuen *La via Augusta* telesailean (TV3), eta *Gominolas*en (Cuatro) ere agertu zen, *Mis problemas con las mujeres* (euskaraz, *Nire arazoak emakumeekin*) atalean Auroraren papera egiten.

Horrez gain, *Plan América* telesaileko lau ataletan agertu zen, baina ospea *Los hombres de Paco* Antena 3ko telesailak eman zion, bertan Marina Salgado pertsonaia antzeztu baitzuen. Bestalde, *Tres metros sobre el cielo* eta *Tengo ganas de ti* filmetan Rafaelaren rola jokatu zuen.

2010etik 2011ra bitartean Eulalia Prado Salvatierra pertsonaia antzeztu zuen *Amar en tiempos revueltos* telesailean, eta *La Riera* saioan Cristina Padró Rodríguezen rola jokatu zuen. Antena 3eko *Velvet* telesailean ere parte hartu zuen, eta baita *Vis a vis'' telesail arrakastatsuan ere, Miranda Aguirre zuzendaria interpretatzen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
El baile de la Victoria

***El baile de la Victoria*** 2009ko Fernando Trueba espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Txilen, demokrazia iristearekin batera, amnistia orokorra eman diete odol deliturik ez zuten preso guztiei. Ángel Santiagok kartzelan jasan zituen abusuengatik mendekua hartzeko erabakia hartu du eta Vergara Grey banku-lapur ezagunaren bila abiatuko da.

## Aktoreak 
* Ricardo Darín
* Abel Ayala
* Miranda Bodenhofer
* Ariadna Gil
* Julio Jung

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yo, también

***Yo, también*** 2009ko Álvaro Pastor eta Antonio Naharro espainiar zinema zuzendarien filma da.

## Argumentua 
Daniel, 34 urteko Sevillako gaztea, Down sindromea duen eta unibertsitateko titulua lortu duen lehenengo europarra da. Administrazio publikoan hasiko da lanean, eta han, Laura ezagutuko du, itxuraz inongo ezgaitasunik ez duen lankidea. Daniel harekin maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Lola Dueñas
* Pablo Pineda
* Isabel García Lorca
* Antonio Naharro
* Ramiro Alonso
* Teresa Arbolí

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Refuge (2010eko filma)

***Le Refuge*** 2010eko François Ozon frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Mousse eta Louis, gazteak, ederrak eta aberatsak dira, eta maiteminduta daude. Baina drogek haien bizitza inbaditu dute. Egun batean, Louis gaindosiz hilko da. Mousse bizirik aterako da, baina laster, haurdun dagoela jakingo du.

## Aktoreak 
* Isabelle Carré : Mousse
* Louis-Ronan Choisy : Paul
* Pierre Louis-Calixte : Serge
* Melvil Poupaud : Louis
* Claire Vernet : Louis eta Paulen ama
* Nicolas Moreau : aberatsa
* Marie Rivière : emakumea hondartzan
* Jérôme Kircher : medikua
* Jean-Pierre Andréani : Louis eta Paulen aita
* Emile Berling : droga-trafikatzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Venetia Burney

**Venetia Katharine Douglas Phair,** (jaiotza abizena, **Burney**; 1918ko uztailaren 11 &ndash; 2009ko apirilaren 30a) Pluton izena lehen aldiz proposatu zuen Ingalaterrako emakumea izan zen. Izena proposatu zuen garaian 11 urte zituen eta Oxforden bizi zen, Ingalaterra. Ogibidez irakasle izan zen.

Charles Fox Burney apaizaren eta Ethel Wordsworth Burneyren alaba zen. Bere amaren aita Falconer Madan izan zen, Oxfordeko Unibertsitateko liburuzaina. Bere aitonaren anaia, Henry Madan, Fobos eta Deimos Martitzen ilargien izenak proposatu zuena izan zen.

1930eko martxoaren 14an Falconer Madan aitonak *The Times*en irakurri zuen planeta berria aurkitu zutela eta aipamena egin zion Venetiari. Venetiak Pluton jainkoaren izena proposatu zuen, Antzinako Erromako Azpimunduko jainkoa, ikustezina egiteko gaitasuna zuena. Falconer Madanek Herbert Hall Turner astronomoari izena eman eta honek Lowell Behatokira bidali zuen proposamena. Clyde Tombaughek, Pluton aurkitu zuen astronomoak, izena gustoko zuen Percival Lowellen inizialak zituelako. 1930ko maiatzaren 1ean izena ofizial egin zen.
SITEL

**SITEL** (gaztelaniazko *Sistema Integrado de Interceptación de Telecomunicaciones* izendapenaren laburdura; euskaraz *Telekomunikazioen Intertzeptazio Sistema Integratua*) Espainiako Barne Arazoetako Ministerioaren jabetzakoa den eta Polizia Nazionalak, Goardia Zibilak eta ekipo elektronikoak Espainiako Inteligentzia Zentroarekin elkarbanatzen dituen Aduana Zaintza Zerbitzuak erabiltzen duten telefono-entzuketa sistema bat da.

2001ean lehenbizikoz jendaurrean ezagutzera eman zen, Barne Ministerioak SITELentzako 300.000.000 pezetako (1.803.030 euro) diru-kopurua jarriko zuela iragarri zuenean.

2007an, Espainiako Gobernuak Fujitsu España Services konpainiari Canillasko Polizia Konplexuan dadoen Polizia Nazionalaren SITEL zentrua kudeatzeko 854.400€ ordaindu zizkion. RTVEren arabera, esistemaren garapenaren ardura ETI A/S daniar konpainiari 9.825.975 euroren trukean eman zitzaion.

## Ikus gainera 
* ECHELON
* OSEMINTI
* PRISM

## Kanpo estekak
Izar-haize

[thumb|L.L. Orionis izarraren izar-haizeak aurrean topatzen duen ororekin talka egitean [talka arkua sortzen du.]]
**Izar-haizea** edota **izarretako haizea** kargadun partikulez osatutako korrontea bat da, alegia, izar baten atmosferak espaziora jaurtitako plasma. Geure sistemako eguzkian sortzen denean, fenomeno honek eguzki-haizea jasotzen du. Nagusiki, izarraren grabitaziotik ihes egin dezaketen elektroi eta protoiez osatua dago (gutxi gorabehera 1 KeV), koroaren tenperatura altua eta partikulek oraindik gaur egun ongi ezagutzen ez den prozesu baten bitartez eragiten dien energia zinetikoari esker.

## Ikus, gainera 
* Eguzki haize

## Kanpo estekak
Talka arku

[220px|thumb|eskuinera|Talka arkua [Oriongo Nebulosan. Hubble espazio teleskopioak hartutako irudia.]]

**Talka arkua** (ingelesez *bow shock*) espazioko gorputz baten magnetosfera eta izarrarteko ingurunearen mugako eremua da. Izarrei dagokionez, izar-haize eta izarrarteko ingurunearen arteko muga da. Lurra bezalako planetei dagokionez, eguzki-haizea lurraren eremu magnetikoaren eraginez desbideratzen den eremua da.

Hobekien ikertutako talka arku baten adibidea, izar-haizea Lur planetaren magnetopausarekin topo egiten duenean sortutakoa da., nahiz eta magnetizatutako planeta guztien inguruan talka arkuak sortzen diren. Lurraren talka arkuak 100-1000 kilometroko lodiera du, eta Lurretik 90.000 kilometro distantziara dago.

## Kanpo estekak
PRISM

200px|eskuinera|thumb|PRISM programaren logoa
**PRISM** (ingelesezko ***P**lanning **T**ool for **R**esource **I**ntegration, **S**ynchronization, and **M**anagement* izendapenaren laburdura) gutxienez AEBetako bederatzi internet konpainia handien komunikazio datu guztiak biltzeko NSA edo AEBetako Segurtasun Agentzia Nazionalaren ezkutuko zaintza elektroniko programa baten kode-izena da. 2007an martxan jarri zen, eta 2013an sekretupeko programa hau filtrazio baten ondorioz jendaurrean ezagutzera eman zen.

2013an Edward Snowdenek filtratutakoaren arabera, NSAk PRISM programa erabili AEBetako telefono konpainia handien eta Interneteko bederatzi atari handien —Google, Facebook, eta Youtube, tartean— erabiltzaileen datuak eta jarduerak eskuratzeko. NSAren ustetan terrorismoarekin edo espioitzarekin zerikusia izan lezaketen erabiltzaile atzerritarrak lirateke zelatatutakoak. NSAk Atzerriko Inteligentziaren Zaintzarako Auzitegi sekretuaren agindu batekin lortuko luke enpresa horiei zelatarako legezko eskakizun bat egitea. Enpresa horiek halako eskaerarik jaso izana ukatu eginzuten.

PRISMen bitartez honako konpainien erabiltzaileen pribatasuna urratuz beren datuak bereganatu omen ziren: Microsoft (Hotmail), Google, Yahoo, PalTalk, Youtube, Skype, AOL eta Apple.

Europan ere auziak eztabaida sortu zuen, milioika europar NSAren zelatapean egon zitezkeelako, eta Erresuma Batua, Herbehereak eta Belgika ere Prism programarekin lotu dituztelako. Filtratutakoaren arabera, NSAk gehien zelatatu duen Europako herrialdea Alemania izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «PRISMa» poliedrikoa. 2013ko ekainaren 18a. Talaios.net
Tabitha Babbitt

**Sarah "Tabitha" Babbitt** (Hardwick, AEB, 1779ko abenduaren 9a – Harvard, AEB, 1853ko azaroaren 18a), Harvardeko komunitateko Shakers-eko kidea, Estatu Batuetako asmatzailea da. Zerra zirkularra, arrabol-burua eta hortz-protesia asmatu zituen, besteak beste. Hala ere, zalantzan jartzen da bera edo beste Shakers batzuk izatea zerra zirkularra asmatzen lehenak.

## Biografia 
Sarah (Tabitha) Babbitt 1779ko abenduaren 9an jaio zen, Hardwicken (Massachusetts). 1793ko abuztuaren 12an, Massachusettseko Harvardeko komunitateko Shakers-eko kide bihurtu zen.

Ikusirik gizonak zailtasunetan trontza erabiltzerakoan, ohartu zen haien mugimenduen erdiak alperrekoak zirela. Xafla biribila eraginkorragoa zela ikusirik, Babbittek, 1810 inguruan, zerratoki batean erabilitako lehenengo zerra zirkularra asmatu zuen. Zerra zirkular hori urak eragindako makina batera zintzilikatzen da, armazoi-zura ebakitzean esfortzuak murrizteko. Lehen zerra zirkularra egin zuen Albanyn (New York). Ez zuen patenterik egin aurkikuntza horretarako, beste batzuek erabili ahal zezaten, baina asmakizun hori bi frantsesek patentatu zuten Estatu Batuetan, hiru urte geroago, Shakersen paperetan zerra horri buruzko argibideak aurkitu zituztenean.

Babbittek sektarekin bat egin zuen datak oinarri hartuta, Stephen Millerrek zioen ez zela zerra zirkularra asmatzen lehena. Zioenez, zerra zirkularra Mount Lebanoneko shaker herrian asmatu zen, edo Amos Bishop-ek edo Benjamin Brucek, 1793an, hau da, ez ei zuen inondik inora shaker batek asmatu.

Babbitek hortz-protesiak egiteko prozesua sortu zuela eta arrabol-burua hobetu zuela ere esaten da. Iltze moztuaren asmakizuna partekatu zuen Eli Whitneyrekin. Shaker gisa, Babbittek ez zituen inoiz bere asmakizunak patentatu.

## Oharrak 
## Erreferentziak 

## Ikus gainera 
### Bibliografia 
### Lotutako artikuluak
François Ozon

**François Ozon** (Paris, Frantzia, ) frantziar zinema zuzendaria da, hirutan zuzendari onenaren César Sarirako izendatua.
## Bizitza 
Biologo eta frantses irakasle baten semea da. Heziketa katolikoa jaso zuen. Nerabezaroan komedia ikastaro batzuk egin bazituen ere, oso goiz zuzendaritzara lerrokatu zen. Paris I unibertsitatean zineman graduatu zen. Ikasketa garaian, bere aitaren Super8 kamerarekin hamarnaka film egin zituen. 1990 urtean Femiseko zuzendaritza sailean lanean hasi zen. Garai horietan Pialaten inguruko tesi bat idatzi zuen eta hainbat laburmetraia zuzendu zituen. Laburmetraia hauei esker, Ozonek, frantziar zinegile gazte bat izanda, arreta deituko zuen. Garai honetako laburmetraien artean azpimarratzekoa da bere laburmetraia “Une robe d´eté”(1996), homosexualitateari buruzko konplexurik gabeko ikuspegia, Locarnon saritua eta Cannesen aurkeztua.

## Ibilbidea 
Sitcom, bere lehenengo film luzea, 1998ko Canneseko festibalaren sail ofizialean aurkeztu zen. Bere pelikulak umore burutsu eta satirikoagatik eta giza sexualitatearen ikuspuntu bereziagatik bereizten dira. Bere estilo propioa garatu du eta Almodovar Frantzesa, Varda maskulinoa eta Komediarik gabeko Chaplin ezizena jarri diote.

Ozonek unibertso oso pertsonala sortu du, fantastikoa besarkatuz, “Les amants criminels”en bezala. Ez du Antzerki-izaera  saihestu, "Gouttes d’eau sur pierres brûlantes”en adibidez (Fassbinderren lan baten egokitzapena Bernard Giraudeau eta Ludivine Sagnierekin). Bere aurreko lanek mota guztietako kritikak jaso bazituzten ere, 2001ean “Sous le sable” ondu zuen. Filmak kritika eta ikusleen erabateko adostasuna eragin zuen eta oso txalotua izan zen. Bertan Charlotte Ramplingek bere senarra galdu duen emakume ezinduaren papera egiten du. Arrakasta honek emandako indarra probestuz, Ozonek Frantziar aktore hoberenak elkartu zituen ( Deneuve, Huppert, Ardant, Béart) “8 femmes” filma grabatzeko.  Manipulazio eta estilizazioaren aldeko apostua egin zuen 2003an Cannesen aurkeztutako “Swimming pool” thrillerrean eta berdin “5X2” filmean. Bere zortzigarren pelikula “Le temps qui reste”, pertsonaia maskulino batean ardaztutako doluaren inguruko hausnarketa bat da. Errepikapena saihesteko, 2007an Berlinaren ingelesez grabatutako melodrama bat aurkeztu zuen, “Angel”.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madonna Dreyfus

***Madonna Dreyfus***, baita ere ***Mingranako Ama Birkina*** izenburuaz ezagutua, ohola gainean margotutako olioa da. Bere tamainua txikikoa da eta Italiako Pizkundekoa da. Washingtongo Arte Galeria Nazionalean erakusten da, Samuel H. Kress-ek, 1952an, museo honi arte-lana eman ondoren. Margolanaren izena bere lehenengo jabearen izenetik dator, Parisen bizi zen Gustave Dreyfus.

## Egile ezezaguna 
Gaur egun egilearen izenaz espezialistak ez dira ados jartzen. Iritzi oso desberdinak eman dira, besteak beste, margolana Leonardo da Vincirena, Verrocchiorena edo Lorenzo di Credirena dela esan da. Kritikari gehienentzat Haurtxo Jesusen errepresentazioa ez da oso ona eta horrek bati edo besteari egoztea mugatzen du. Zenbait iritziren arabera Leonardoren gazte garaiko lana izan daiteke. Hori izan zen Wilhelm Suidaren iritzia, 1929an. Beste arte-historiadoreen ustez, esaterako Shearman eta Morelli, margolana Verrochiorena da.

## Deskribapena 
Ama eta haurra etxe baten barruan daude baina leihoetatik kanpoko paisaia ikusten da. Paisaia, pizkundean ohikoa izaten zen moduan, oso ordenatua eta gizakiaren neurrira egina da. Ama begi itxita edo beheko aldera bedira ditu, eserita dago eta haren zangoen gainean haurra biluzik eta zutik dago. Emakumeak, oso gaztea, XV. mendeko arropak jazten ditu eta eskuan mingrana bat du, emankortasunaren sinboloa.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana museoaren webgune ofizialean.
Blastomikosi

**Blastomikosia** *Blastomyces* generoko hainbat onddo motak sortutako eritasunen multzoa da. Animalien edo gizonen edozein organo edo ehunetan azal daiteke. Lau blastomikosi mota nagusi daude:

* **1. Ipar Ameriketako blastomikosia**. AEBetako zenbait lurraldetan ugari den mikosi mota kronikoa, biriketan eta larruazalean kalteak eragiten dituena.
* **2. Hego Ameriketako blastomikosia**. Kalteak sortzen ditu larruazalean, mintzetan, ganglioetan, etab. Blastomikosi mota honek jotako izakia hil egiten da.
* **3. Europako blastomikosia edo kriptokokosia**.
* **4. Histoplasmosia**. Histoplasma *capsulatum* onddoak arnasbideetatik sartuta sortzen duena. Ez da eritasun larria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Sentinel uhartea

**Ipar Sentinel uhartea** (ingelesez *North Sentinel Island*) Indiako ozeanoan Andaman artxipelagoan dagoen uharte txiki bat da: 60 km² ditu eta 8 km-ko zabalera. Administratiboki Indiako gobernu agindupean dago baina praktikan hango sentineldar biztanleek ez dute inongo loturarik estatu horrekin; berez, uhartea oso ospetsua egin da bertako biztanleek kanpotik etorritako inor onartzen ez dutelako eta, ondorioz, arazo ugari sortu direlako. Hego Sentinek uhartea 60 kilometrotara dago eta ez ditu ezaugarri hauek.

## Ezaugarriak 
Bengalako golkoaren ekialdean kokatuta, Ipar Andaman uhartetik gertu dago. Uhartearen esplorazioa ezinezkoa izan da orain arte behintzat zeren eta bertakoek joaten diren guztiei eraso egiten dietelako. Ingurua ikertzeko modu bakarra zerutik izan da. Uharteak, bestetik, oihan trinkoa du eta Koralezko uharriz inguratuta dago. Uharri horiek, 2004ko lurrikararen ondorioz, aldatu ziren: uhartea altxatu zen eta uharriak lehorrean gelditu ziren, horrela irlaren tamaina handituz. Ez dauka porturik.

## Demografía 
Ipar Sentinel uhartean sentineldarrak bizi dira, tribu bertatiarra. Diruedienez larru beltza dute eta ez dira oso handiak. Estimazioen arabera 50 eta 400 arteko populazioa izan daiteke, Talde hau erabat isolaturik bizi da eta ez ditu harremanak ezta inguruko uhartetako jendearekin. Esan daiteke egungo zibilizaziotik kanpo bizi den azkenetariko giza-taldea dela. Isolamendu horrek bertakoentzat arriskutsua izan daiteke zeren eta mundu osoan zabalduta dauden gaixotasun askorekin ez dute kontakturik izan eta izatea larria izan zitekeela. Horregatik Indiako gobernuak seguritate gerriko bat ezarri dio uharteari.

## Galeria 

File:Nth Sentinel locale.png|Andaman uhartetan Ipar Sentinel uhartearen kokapena (gorriz).
File:Bay of Bengal map.png|Bengalako badia Andaman Uharteekin eta Myanmar.
File:North Sentinel Island 1732160137 dff5236475 o.jpg|Uhartearen mapa.

## Ikus gainera 
* Sentineldar
* Sentinelera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Publico* aldizkarian argitaratutako artikulua.
Ffostrasol

**Ffostrasol**, Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Cardigan udalerriaren hegoaldean dago, A486 errepidean.

## Kanpo estekak
Adimen artifizial orokorra

start=0|thumbtime=215|thumb|**Adimen artifiziala** ulertzeko bideoa.
**Adimen artifizial orokorra** edota **Adimen artifizial indartsua** (ingelesez *artificial general intelligence* edota *AGI*) gizakien bataz besteko adimena gainditzen duen adimen artifiziala da, alegia, edozein gizakiren edozein betebehar arrakastaz burutzeko gai den makina adimendua. Adimen Artifizialaren sailean helburu garrantzitsua da eta zientzia-fikzioan jorratzeko gai arras interesgarria.

AA orokorra edo indartsua (AAO/AAI) ekintza adimentsu orokorrak burutzeko gaitasuna da. Zientzia-fikzioak AAOa gizakien ezaugarriekin lotzen du, tartean kontzientzia, sentsibilitatea, jakintza eta norberaren ezagutza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adimen artifiziala
* Adimen artifizialaren historia

## Kanpo estekak
Glandyfi

**Glandyfi**, formalki ingelesez Glandovey, Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. AQ487 errepidean dago, Machynlleth eta Aberystwyth udalerrien artean.

## Kanpo estekak
Furnace (Ceredigion)

**Furnace**, , Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. A487 autobidean dago, Machynlleth eta Aberystwyth artean, eta Eglwys Fach herritik hurbil.

## Kanpo estekak
Gorsgoch

**Gorsgoch**, Galesko baserri giroko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Lampeter udalerritik hurbil dago, Cardiff hiriburutuik 101,7 kilometrora.

## Kanpo estekak
Singularitate teknologiko

**Singularitate teknologikoa** adimen artifizial orokorraren etorrera hipotetikoa da. Singularitate teknologikoak konputagailu, sare informatiko edota robot batek bere burua etengabe hobetzea ekarriko luke. Hipotesi honen arabera, hobetze ziklo honen errepikapenek kontrolik gabeko efektua eragingo luke, inteligentzia leherketa, honetan makina adimenduek gero eta makina belaunaldi boteretsuagoak diseinatuko lituzkete, azkenean gizakia bera baino intelektualki adimenduagoak bihurtuz.

"Singularitate" izendapena testuinguru honetan lehenbizikoz 1958an John von Neumann hungariar matematikari eta fisikariak erabili zuen. 1958an Con Neumannekin izandako solasaldi baten laburpen baten aipamenean, Stanislaw Ulam poloniar matematikariak honela deskribatu zuen: *"gero eta azkarragoa den bilakaera teknologikoak eta gizakion bizimoduaren aldaketek, giza arrazaren historian nolabaiteko funtsezko singularitate baten etorrera ekarriko dutela dirudi, eorain arte ezagutzen ditugun gizakion ohiko gaietatik haratago doana"*. Vernor Vinge estatubatuar matematikari, informatikari eta zientzia-fikziozko idazleak izendapena hedatu eta ospetsu egin zuen, bere arabera adimen artifiziala, gizakien hobekuntza biologikoa, edota burmuin-ordenagailu interfazek singularitatearen kausak izan litezke. Raymond Kurzweil estatubatuar asmatzaile, zientzialari eta idazleak *The Computer and the Brain* idazlan klasikoaren hitzaurrean Von Neumannek izendapena erabili zuela aipatu du.

Kurzweilek singularitatea 2045an jazoko dela aurreikusi du, aldiz Vingek 2030ean. 2012ko *Singularitatearen Biltzarrean* Stuart Armstrongek adituen adimen artifizial indartsuaren aurreikuspenei buruzko ikerketa burutu zuen, honetan aurreikuspen data ugari topatu zituen, bataz besteko data 2040 inguruan ipiniz. 2012an Amstrongek AGIren kalkuluetako ziurgabetasun mailaz eztabaidatzean, «Ez dago guztiz formalizatua, baina nire gaur egungo kalkuluen %80aren arabera 100 urtetara jazoko litzateke».

Oxfordeko Future of Humanity Instituten kalkulatu dutenez, litekeena da 2075 eta 2090 artean gizakiak bezain adimentsuak izango diren makinak egotea, hau da, singularitatea gertatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Adi adime artifizialarekin. 2016ko otsailaren 24a. Berria.eus
Matilde Montoya

**Matilde Petra Montoya Lafragua** (Mexiko Hiria, 1859ko martxoaren 14a - *ib.*, 1939ko urtarrilaren 26a) emagina eta doktore gradu akademikoa lortu zuen lehengo emakumea izan zen, eta bere doktoratua lortu zuen 1887an.

## BIOGRAFIA 
Matilde Montoya Soledad Lafragua-ren eta José María Montoya-ren arteko ezkontzaren bigarren alaba izan zen; hala ere, hezi zen alaba bakar bezala, bere arrebaren heriotzaren ondoren. Oso adin goiztiarretik, Matilde ikasketeei buruzko interesa adierazten hasi zen, laguntzaren eta bere amak eman zizkion irakaskuntzei esker. Montoya-k 12 urteekin bere Eskola-Heziketa amaitu zuen, Goiko Heziketara sartzeko gazteegia izanez. Bere familiak ginekologia eta obstetrizia ikastera bultzatu zuen (bere amaren influentziagatik batez ere). Bere aitaren heriotzaren ondoren, Matilde izena eman zuen obstetrizia-karreran eta emagintzan. Medikuntza-Nazcaio-Eskolaren, bere praktikak San Andrés-en Ospitalean egin zituen. Geroago karrera hori uztera behartuta ikusi zen, bere faliaren egoera ekonomikoagatik.

16 urteko adinean, Montoya-k emagin-titulua jaso zuen; Puebla-ko 18 urteko adinerantz lanbide honetako parte|leku handian jardunez. Lan egin zuen, bere hasieretan, Luis Muñoz eta Manuel Soriano Algunos doktoreen babesaren azpian kirurgiako laguntzea bezala medikuek bere aurkakoko kanpaina bat egin zuten, hura "masona-etako eta protestanteko" kalifikatzerakoan. Puebla-n, Medikuntza-Eskolarako bere izen-ematea eskatu zuen, bere ibilbide profesionaleko tesia aurkeztu zuen eta konplitu zuen Kimika-materiak akreditatzeko baldintzarekin, Fisikarekin, Zoologiarekin eta Botanikarekin, onarpen-azterketa gainditu zuen.

Matilde Montoya-k bere amarekin itzultzea erabaki zuen Mexiko Hiria, azkenik eta bigarren aldiz eskatu zuen Medikuntza-Nazio-Eskolarako bere izen-ematea tokian, eta 1882an onartu zuen orduan 24 urteetako zuzendaria, Francisco Ortega doktorea. Erabaki hau kritikez eta pertsona anizkunen aldetik desadostasunez beteta egon zen; Matilde-ren alde agertzen zirenei deitu zieten "montoyos-ak". Ezbehar-kantitate handia aurkeztu zuten Medikuntza-Fakultateko bere ikerketan zehar; bezala le-a revalidacen-a latin materia, matematikoak, erro greziarrak, frantsesa eta geografia eta haiek egoitza Prestatze-Nazio-Eskolako San Ildefonso-ren Ikastetxean egitea baimen zezaten. Laguntzara jo behar izan zuen orduan Porfirio Díaz lehendakaria. Bere Mexikoko Medikuntza Fakultatearen doktoregoa jaso zuen 1887an. Gero kirurgiako eta obstetriziako medikua deklaratu zen.

## Ondarea 
Matilde Montoya lehen mexikar medikoa hartzen da. 1925ean, hark eta Aurora Uribe-k Mediku Mexikarreko Elkartea sortu zuten. Montoya-k lortu zuen terminoa emaginik ez zedin erabil erdeinuzko eran. Honengatik hain zuzen da emakume bibaka ari izanenetako eta garai honetan gehiago hitz egiten zenetako bateko bat izan zela.
Llandygwydd

**Llandygwydd**, Galesko herri txiki bat da, Ceredigion konderrian. Newcastle Emlyn eta Cardigan udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Gran Hermano (Espainia)

***Gran Hermano*** (euskaraz *Anaia Handia*) telebista-saio bat da, Zeppelin TV ekoiztetxeak egina eta Telecinco katean 2000ko apirilaren 23tik aurrera emititzen dena. Espainian igorritako lehen telerrealitateko saioa da, eta programaren estreinaldiak %36,5eko kuota lortu zuen. Hortik aurrera, saioaren ia denboraldi guztiak audientzian liderrak izan dira. Inoiz edizio gehien izan dituen telerrealitate programa da.

Ohiko formatu honetan, aurrez aukeratutako pertsona multzo bat, aurrez elkar ezagutzen ez dutenak, etxe batean bildu eta horien bizimodua emititzen da zuzenean. Pertsona horiek lehiatu egiten dira elkarrekin hainbat froga eta bozketaren bitartez, eta horien astero lehiakide bat kaleratzen da, ikusleen aldetik boto gehien jasotzen duena. Irabazlea etxean geratzen den azken pertsona da. John de Mol holandarrak sortu zuen saioa, eta Endemol bere ekoiztetxeak garatu zuen programa. 1999ko irailean emititu zen saioa lehen aldiz Holandan eta geroztik 70tik gora herrialdeetan plazaratu da.

## Aurkezleak 
Telebista-saioko ia edizio guztiak, hamaseigarren ediziora arte, Mercedes Milá aurkezleak gidatu zituen; *Gran Hermano 3* kenduta, edizio hura Pepe Navarrok aurkeztu baitzuen. 2016an jakinarazi zen Mercedes Milák saioa utziko zuela betiko, eta, horrenbestez, Jorge Javier Vázquez aurkezleak zuzendu zuen *Gran Hermano 17* edizioko galak.

Lehenengo hiru edizioetan ez zen debaterik egon. Laugarren denboralditik aurrera hasi ziren saio hau, eta lehenengo biak Jesús Vázquez aurkezleak gidatu zituen. Hortik aurrera, Jordi Gonzálezek jarraitu zuen mahai-ingurua moderatzen, hamargarren edizioan (Jorge Javier Vázquezek aurkeztu zuena) eta hamalaugarrenean (Frank Blancok ordezkatu zuen) kenduta.

### Galak 
### Debateak 
:  Aurkezleak saioa gidatu zuen.
:  Aurkezleak ez zuen saioa gidatu.
:  Saioa ez zen existitzen.

## Irabazleak 
## Euskal herritarren parte hartzea 
### Eztabaida Espainiako *Gran Hermano* telesaiotik Argi Gastaka kanporatzeari buruz 
**Argi Gastaka** *Gran Hermano 14* telerrealitateko saiotik kanporatzea 2013ko maiatzean espainiar gizartean eztabaida bizia eragin zuen gertaera izan zen. Saioko arduradunek programan parte hartzen ari zen Argi Gastaka Ganboa lehiakideak, bilbotarra eta 20 urtekoa, "ETAk aurrera jarraitzeko" manifestazio batera joana zela adierazteagatik kanporatu zuten, gazteak berehala txantxa bat zela adierazi eta barkamena eskatuta ere. Kanporatzeak eztabaida bizia eragin zuen, Interneten bereziki, eta gaia mundu mailako *trending topic* bilakatu zen kanporatzearen ondorengo orduetan.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gwbert

**Gwbert**, baita **Gwbert-on-Sea** deitua ere, Galesko kostaldeko herrixka bat da, Ceredigion konderrian. Y Ferwig komunitatean dago, Cardigan udalerritik 4,5 kilometrora.

## Kanpo estekak
Llanfihangel y Creuddyn

**Llanfihangel y Creuddyn**, Galesko antzinako parrokia bat da, Ceredigion konderrian. Aberystwyth udalerritik 7 milia ekialdera dago.

## Kanpo estekak
Llanerchaeron

**Llanerchaeron**, , Galesko eraikin bat da, Ceredigion konderrian. 1790eko hamarkadan eraikia izan zen eta Aberaeron udalerritik 2 milia eta erdi hego-ekialdera dago.

Udalerrian, Europako historiaren margolari onenetako bat den Giambattista Pittoniren lanak ikusgai daude.

## Kanpo estekak
Llanon

**Llanon**, , Galesko kostaldeko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. Cardigan badiaren ertzean dago, Aberaeron udalerritik 8 kilometro iparraldera eta Aberystwyth udalerritik 18 kilometro hegoaldera A487 errepidean.

2011ko erroldaren arabera 2.482 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Zein da Zein? (musika taldea)

**Zein da Zein?** Ugaoko (Bizkaia) musika taldea da. Metal, rock eta rap estiloak uztartzen dituzte.

## Diskografia 
* *Zein da Zein?* (2009, Taupaka)
* *Elefante txuria* (2017, Taupaka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ystrad Aeron

**Ystrad Aeron**, Galesko udalerri txiki bat da, Ceredigion konderrian. A492 errepidean dago, Lampeter eta Aberaeron udalerrien artean.

## Kanpo estekak
Ystumtuen

**Ystumtuen**, Galesko udalerri txiki bat da, Ceredigion konderrian. Afon Rheidol ibaiaren ibarrean dago.

1970eko hamarkadan bertan hippyen komunitateak ezarri ziren.

## Kanpo estekak
Tatyana Ali

**Tatyana Marisol Ali** (The Bellmores, New York, 1979ko urtarrilaren 24a) estatubatuar aktore eta abeslaria da, zineman eta telebistan aritutakoa. *The Fresh Prince of Bel-Air* telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Diskografia
Amy Brenneman

**Amy Frederica Brenneman** (New London, Connecticut, 1964ko ekainaren 22a) estatubatuar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa. *NYPD Blue* telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Ellen Pompeo

**Ellen Kathleen Pompeo** ( ahoskatua; Everett, Massachusetts, 1969ko azaroaren 10a) estatubatuar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa. ''Grey's Anatomy'' telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Marina Foïs

**Marina Foïs** (Boulogne-Billancourt, 1970eko urtarrilaren 21a) frantziar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia 
### Telebista 
* 1997 : *Et si on faisait un bébé ?*
* 1997-1999 : *La Grosse Émission*
* 1999-2000 : *Nulle part ailleurs*
* 2000-2001 : ''L'Instant norvégien*
* 2000-2001 : *La Cape et l'Épée*
* 2003 : *Le Grand Plongeoir*
* 2012 : *Bref*
* 2013 : *Tout est permis*
* 2014 : *3 x Manon*
* 2015 : *Démons*
* 2017 : *Manon 20 ans*

### Zinema 
* 1994 : *Casque bleu*
* 1998 : *Serial Lover*
* 1999 : *Trafic d'influence*
* 1999 : *Mille bornes*
* 2001 : *La Tour Montparnasse infernale*
* 2002 : *Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre*
* 2002 : *Le Raid*
* 2002 : *Jojo la frite*
* 2002 : *Filles perdues, cheveux gras*
* 2003 : *Mais qui a tué Pamela Rose ?*
* 2003 : *Bienvenue au gîte*
* 2003 : *Les Clefs de bagnole*
* 2004 : *RRRrrrr!!!*
* 2004 : *Casablanca Driver*
* 2004 : *J'me sens pas belle*
* 2004 : *À boire*
* 2004 : *Un petit jeu sans conséquence*
* 2006 : *Un ticket pour l'espace*
* 2006 : *Essaye-moi*
* 2007 : *Darling*
* 2007 : *Le Plaisir de chanter*
* 2008 : *Un cœur simple*
* 2008 : *La Personne aux deux personnes*
* 2009 : *Le Bal des actrices*
* 2009 : *Le code a changé*
* 2009 : *Non ma fille tu n'iras pas danser*
* 2010 : *L'Immortel*
* 2010 : *Happy Few*
* 2010 : *L'Homme qui voulait vivre sa vie*
* 2011 : *Les Yeux de sa mère*
* 2011 : *Polisse*
* 2012 : *Maman*
* 2013 : *Boule et Bill*
* 2013 : *Vandal*
* 2013 : *100% cachemire*
* 2014 : *La Ritournelle*
* 2014 : *Bodybuilder*
* 2014 : *Tiens-toi droite*
* 2015 : *Papa ou Maman*
* 2015 : *Orage*
* 2016 : *La Tour de contrôle infernale*
* 2016 : *Pericle il Nero*
* 2016 : *Irréprochable*
* 2016 : *Papa ou Maman 2*
* 2017 : *Gaspard va au Mariage''
Kitty Courbois

**Catharina Anna Petronella Antonia "Kitty" Courbois** (Nimega, Herbehereak, 1937ko uztailaren 13 &ndash; Amsterdam, 2017ko martxoaren 11) Herbehereetako aktorea izan zen. 2010ean Merituaren Domina eskuratu zuen.

## Filmografia 
* *A Gangstergirl* (1966)
* *Mariken van Nieumeghen* (1974)
* *Vrijdag* (1980)
* *Flesh and Blood * (1985)
* *Leedvermaak* (1988)
* *Seventh Heaven* (1993)
* *Belle van Zuylen – Madame de Charrière* (1993)
* *Last Call* (1995)
* *Scratches in the Table* (1998)
* *De Held* (2016)
Llechryd

**Llechryd**, Galesko udalerri bat da, Ceredigion konderrian. A484 errepidean dago, Llangoedmor komunitatean, eta Cardigan udalerritik 4,8 kilometrora.

## Kanpo estekak
Taigwynion

**Taigwynion**, Galesko herrixka bat da, Ceredigion konderrian. Llandre udalerritik kilometro batera dago eta 20 etxez osatua dago.

2011ko erroldaren arabera 27 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Antonio Olano

**Antonio Olano Escudero** (Arano, 1954) nafar bertsolaria da. Hainbat Nafarroako Bertsolari Txapelketetan aritu da. Lehen plaza Lezaman egin zuen 1975ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euxebio Fagoaga

**Euxebio Fagoaga Oieregi**, ***Fagoaga I*** (Ituren, 1964) nafar bertsolaria da. Hainbat Nafarroako Bertsolari Txapelketetan aritu da, batez ere 80ko hamarkadan. Joxe Mari Fagoaga bertsolariaren anaia da.

## Erreferentziak