open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Natibitatearen eliza (argipena)

**Natibitatearen eliza** izenarekin ohikoan Andre Mariaren jaiotza omentzen duten elizak izendatzen dira, baina Jesusen jaiokundea ere izan daiteke adbokazioa kasu batzuetan. Adbokazioa duten elizak ugariak dira Euskal Herrian eta atzerrian. Wikipedia honetan daude:

Euskal Herrian:

* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Añua)
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Elo)
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Faltzes)
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Ibiltzieta)
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Garisoain)
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Leotz)
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Munitibar)
* Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Zestoa)

Atzerrian:
* Natibitatearen eliza, Betleem.
* Natibitatearen eliza (Durro), Gizateriaren Ondarea, Durro, Katalunia.
* Natibitatearen abadia (Cadouin), Dordoinan.
* Natibitatearen Metropoli Katedrala (Milan), Milango duomo edo katedrala.
Ikus, halaber:

* Natibitate (argipena)
Aoudaghost

[thumb|[Trans-Saharar merkataritzaren bideak mendebaldeko Afrikan.]]
**Aoudaghost** () mendebaldeko Sahara zeharkatzen zuten merkataritza-ibilbideen karabana-gune garrantzitsua izan zen. Historikoki VIII. mendetik XV. arte bizirik egon zen. Gero bi mendez jenderik gabe egon ondoren, berriro bizi izan zen. Hodh El Gharbi lurraldean dago.

## Historia 
Mauritaniako Sahelen kokatuta, egungo Mauritaniaren hegoaldean, VII.-VIII. mendean sortu zen. Bere garai garrantzitsuena X. mendean izan zen; XII. mendetik aurrera bere dekadentzia ezagutu zuen XV. mendean desagertu arte. XVII. mendean berriro ere jendetu zen. 

Mende horietan zehar hiriak egoera desberdinak ezagutu zituen. Horrela, X. eta XI. mendeetan Ghanako Inperioaren mende egon zen. 1054-1055 urtean almorabideek, Abdalá ben Yasin-en agindupean, hiria hartu zuten. Karabanen gune garrantzitsua izatea aberastasunak ekarri zizkion: kotoia, zeramika, bitxiak, metal desberdinen artisautza... Neurri handi batean Sudango eragina ikusten zen. 

Abdallah al-Bakrik(1014–1094) hiria deskribatu zuen. Haren hitzetan Aoudaghost hiri zabala zen, meskita batzuk zituen, bat nagusia, eta inguruan lorategiak eta palmondoak zeuden. Nekazararitza aberatsa omen zuen: mahastiak, henna, garia, pikuondoak... Abeltzaintzak ere bazuen bere garrantzia. Merkataritza oso garrantzitsua zen. Biztanleri gehienak Ifriqiyan zuen bere jatorria eta esklaboak izatea ohikoa zen. 

XII. mendean egoera dezente aldatu zen. Orduan, hiri txiki bat gisa deskribatzen da, ur gutxitekin eta gameluen menpekotasun handiarekin. Dena dela, XIV. mendean oraindik burujabe zen eta sultan propioa zuen. XV. mendean hiria hutsik gelditu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inguruaren mapa.
Buitraker

**Buitraker** Iruñeko euskal musika taldea izan zen, 1992an sortu eta 2000ko hamarkadaren erdialdera desegin zena. Rock eta Metal musika jorratu zuten, baina haien ibilbidearen bukaeran soinu elektronikoekiko interesa ageri zitzaien. Euskaraz abesten zuten batez ere, nahiz eta gaztelerazko kanturen bat ere baduten.

Maketaren ondoren, 1998an kaleratu zuten lehen diska (*Lurrun makina*, Gor Diskak), eta bertako "txori" abestia aski ezaguna izan zen. Hurrengo diskoa 2000. urtean argitaratu zuten (*Homologao*, Gor Diskak). Azken diska 2005ean atera zuten (*Urrezko kabiak*, autoekoizpena), eta bertan nabaria da estiloaren garapena, musika elektronikorako joera argia baita disko horretan.

## Diskografia 
* *Lurrun makina* (1998, Gor Diskak)
* *Homologao* (2000, Gor Diskak)
* *Urrezko kabiak* (2005, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Izazola

**David Izazola Ramírez** (1991ko urriaren 23a) Mexikoko futbolari profesionala da, aurrelari gisa jokatzen duena, azkena Kamzarekin Albaniako Superligan.

## Klubaren ibilbidea 
Izazola UNAMeko gazte akademian lizentziatu zen .  2007an hasi zuen bere senior ibilbidea Pumas CCH taldearekin, hirugarren mailan. Hurrengo denboraldian, bigarren mailara pasatu zen Pumas Morelosekin (B-taldea). 2011n, goragoko mailako taldera igo zen. Urtarrilaren 22an debuta egin zuen, Javier Cortésen ordezkoa sartuz Cruz Azulen aurka 3-3ko berdinketa batean.  Gutxi jokatu zuen denboraldian, bere taldeak Clausura irabazi zuen. 

2017ko abuztuaren 2an, Izazola Atlante talde mexikarrera aldatu zen.  Hiru egun geroago, debuta egin zuen Celayaren aurka 1-0 irabazita.  Atlético San Luisekin mailegu-kontratu baten ostean, Izazola Budapest Honvéd Hungariako klubarekin fitxatu zuen 2015eko urtarrilaren 31n sei hilabeteko mailegu-kontratu batean.   Mailegutik itzuli ondoren, ez zuen agerraldi gehiago egin Apertura 2015 Copa MX-n, eta, ondoren, 20 urtez azpiko taldearekin hasi zen jokatzen. 

2016ko ekainaren 16an, 24 urte zituela, Izazolak futbol profesionaletik erretiroa hartu zuela jakinarazi zuen. Gutun bat argitaratu zuen, eta "Mexikoko futbolariei emandako tratua" aipatu zuen erretiro aurreratuaren arrazoi gisa.  Hala ere, abenduaren 24an, erretirotik atera eta Guatamelan Comunicaciones taldearekin fitxatu zuen. 

2018ko urtarrilaren 29an, Izazolak Salamanca CF Espainiako klubarekin fitxatu zuen.  11 partidatan gol bat sartu zuen, bere taldeak Bigarren B Mailara igotzea irabazi zuen.   Irailaren 26an, Indiako I-League Churchill Brothers taldean sartu zen.  Urriaren 15ean Indiara iritsi eta hamar egun geroago bere kontratua bertan behera utzi zuen, bere erabakiaren arrazoia "herrialdearen baldintza sozioekonomikoak, klubaren kirol proiektuaz gain". 

2019ko urtarrilaren 10ean, Izazola Albaniako Superligako Kamza klubean sartu zen. 

## Nazioarteko ibilbidea 
Izazola 20 urtez azpiko mailan Mexikok izan du txapelduna , 2011ko FIFA U-20 Munduko Kopan taldea ordezkatuz, non bere taldea hirugarren izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
III. Olano Foru Korporazioa

**III. Olano Foru Korporazioa** edo **XI. legealdiko Gipuzkoako Foru Korporazioa** 2019ko uztailaren 1etik 2023ko ekainaren 30era arte agintean egon zen Gipuzkoako Foru Korporazioa izan zen, 2019ko Gipuzkoako Batzar Nagusietarako hauteskundeen ondoren osatua. Gipuzkoako Batzar Nagusiek hirugarren aldiz hautatu zuten Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusi, EAJ eta PSE-EE alderdien babesarekin. Olanoren azken agintaldia izan zen.

## 2019-2020 Foru Korporazioa 
Ahaldun Nagusiaz gain bederatzi departamentutan banatu ziren aldundiaren eskumenak, bakoitzaren ardura foru diputatu batek duelarik. Bi ahaldun nagusiorde izendatu zituen Olanok, lehena Imanol Lasa (Ekonomiaren Sustapena) eta bigarrena Denis Itxaso (Kultura). Azken horrek kargua utzi zuen 2020ko otsailean, Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkari izateko. Era horretan, José Ignacio Asensio ingurumen diputatua bilakatu zen bigarren ahaldun nagusiordea. Aldiz, Kultura sailaz arduratzeko Harkaitz Millán sozialista sartu zen foru gobernuan.

* 
* 

## 2020tik aurrerako Foru Korporazioa 
2020ko azaroaren 17an Markel Olanok foru gobernuan hainbat aldaketa egingo zituela iragarri zuen, COVID-19aren pandemiak sortutako krisiari aurre egiteko. Proiektu Estrategikoetako Departamentua ezabatu eta haren eskumenak Ekonomiaren Sustapenerako Departamentuan sartu ziren. Hiru kargu-uzte egon ziren, hirurak foru diputatu jelkideakː Imanol Lasa (Aldundiko Estrategia arduraduna izatera igaro zen), Ainhoa Aizpuru (bere departamentua ezabatu zelako), eta Jabier Larrañaga (Ekonomia Sustapeneko Departamentua zuzentzeko). Beraz, Ogasun diputatu gisa Larrañagaren lekua hartzeko Jokin Perona izendatu zuen ahaldun nagusiak. Aldaketa horietaz gain, Eider Mendoza izendatu zuen Lehen Ahaldun Nagusiordea. 2022ko azaroan Harkaitz Millán kultura diputatuak dimisioa eman zuen, Donostiako taberna batean izandako istiluan atxilotua izan ondoren. Maria Jose Telleriak hartu zuen bere kargua legealdi amaierara arte.

* 
* 

## Erreferentziak
Serapio Sierra

**Serapio Sierra** ()  (Durango, Bizkaia, 1842 - ?) euskal ingeniaria izan zen. Karlistekin borrokatu zuen eta, 1876an, Uruguaira joan zen. Han euskal diasporan lan handia egin zuen.

## Biografia 
Serapio Sierra Durangon (Bizkaia) jaio zen, 1842an, Lehen Karlistaldia amaitu ondoren. Meatze ingeniaria izan zen Bizkaian eta Araban. Bigarren Karlistaldian, Armada karlistan, Bilboko setioan, Castor Andetxagaren laguntzailea izan zen. Ondarroako arma-lehorreratzea zuzendu zuen, eta haren agindupean karlistek antolatu zituzten lehenengo artilleria-piezak. 

1876an Uruguaira emigratu zuen eta bertan Uruguaiko Floridan kokatu zen, bertan ur-errota bat eraikiz. Jose Maria Carrerarekin batera, 1876an, Laurak-Bat euskal elkartea sortu zuten, munduko lehen euskal etxea. 

Carrerarekin batera ere proiektu handi bat aurrera ateratzen saiatu zen. Ideia Santa Luzia ibaiaren zati bat bideratzeko eta nabigagarri bihurtzea zen. Horrekin, beste helburu batzuekin batera, Montevideo hiria ura edangarriz hornitzeko eta elektrizitatea lortzeko asmoa zuten. Elkarrekin aurkeztu zuten kontzesio bat, gobernuaren oniritzia jaso zuena, baina Canal Zabala zeritzon proiektua ez zen inoiz egin.

1880an, *Boletín de la Sociedad Ciencias y Artes* aldizkarian idazten zuen.

## Obra 
* *El servicio de agua potable en la ciudad de Montevideo* (1891). Jose Maria Carrerarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kevin Flynn

**Michael Kevin Flynn** (Dublin, 1939ko martxoaren 20a - *ibidem*, 2022ko urtarrilaren 16a) irlandar errugbilaria izan zen, erdiko postuan aritzen zena.

Wanderers F. C. eta Leinster taldeetan jokatu zuen. Irlandako errugbi selekzioan 22 aldiz jokatu zuen eta bost entsegu sartu zituen 1959tik 1973ra. Wanderers taldeko jokalari, entrenatzaile eta lehendakaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lublingo Triangelua

**Lublingo Triangelua** (; ; ) Lituania, Polonia eta Ukrainaren arteko hiru-aldeko aliantza politiko, ekonomiko, kultural eta sozial bat da, Ukraina Europar Batasunean sartzen langutzeko helburua duena. 

Lublin Triangeluko herrialdeek Ukrainaren lurralde-osotasuna nazioartean onartutako mugen barruan berrezartzearen alde agertu dira, eta Errusiak bere aurka egindako erasoari amaiera emateko eskatu dute. Lublingo Triangeluak Ukrainari NATOk hobetutako bazkidearen estatusa ematea babesten du eta Ukrainari NATOren Kitzarako Ekintza Plana ematea norabide honetan hurrengo urratsa dela adierazten du.

Hiruko formatua hiru herrialdeen tradizio eta lotura historikoetan oinarritzen da. Adierazpen bateratua 2020ko uztailaren 28an sinatu zuten ministroek, Lublinen, Polonian. Hiri hori aukeratu zuten Aro Modernoko Lublingo Batasuna oroituz, garai hartan Europako estaturik handienetako bat zen Bi Nazioen Errepublika sortu zuena. Bultzatzaileak Adam Czartoryski eta Viatxeslav Txornovil izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusia-Ukraina harremanak

**Errusiaren eta Ukrainaren arteko harremanak** Errusiako Federazioak eta Ukrainak dituzten aldebiko harremanak dira. Gaur egun, bi herrialdeek Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerran parte hartzen dute. Gerra hori 2014. urtean hasi zen, Errusiak Krimeako Errepublika anexionatu ostean.

Sobietar Batasuna 1991n desegin ondoren, ondorengo estatuen arteko aldebiko harremanek lotura, tentsio eta etsaitasun absolutuko aldiak jasan dituzte. 1990eko hamarkadaren hasieran, Ukrainaren politika bere subiranotasuna eta independentzia bermatzeko asmoek menderatzen zuten, eta, ondoren, EBrekin, Errusiarekin eta beste erakunde politiko ahaltsu batzuekin lankidetza orekatzen zuen kanpo-politika zegoen.

Bi herrialdeen arteko harremanak zailak izan dira 2014ko Ukrainako iraultzaz geroztik. Iraultza hark garaitu egin zituen Ukrainako lehendakari hautatu Viktor Janukovitx eta haren aldekoek, uko egin baitzion Europako Batasunarekin elkartze politiko eta libreko hitzarmen bat sinatzeari, Ukrainako Parlamentuan gehiengoaren babesa zuen eskaria. Iraultza osteko Ukrainako Gobernuak EBn eta NATOn etorkizuna izateko konpromisoa hartu nahi zuen, bere interes ekonomiko eta segurtasunekoak Errusia, EB eta NATOko kideekin orekatzeko joko diplomatiko delikatua jokatzen jarraitu ordez. 2004an, Txekiar Errepublika, Estonia, Letonia, Lituania, Polonia eta Eslovakia EBra atxiki ziren, eta, ondoren, Bulgaria eta Errumania 2007an. Errusiako Gobernua beldur zen Ukraina EBri eta NATOri atxikitzeak herrialde aliatuen mendebaldeko horma bat osatuko zuela, Errusiak Itsaso Beltzera sartzea murriztuz. Hego Korea eta Japonia Estatu Batuekin aliatu zirenez, Errusiako gobernuak kezkatzen zuen Errusia etsai izan zitezkeen potentziek harrapatuko zutela. 2014ko Ukrainako iraultzaren ondoren, Errusiak milizia separatistak babestu zituen Donetskeko Herri Errepublikan eta Luhanskeko Herri Errepublikan, Ukrainako garrantzi ekonomikoko Donbass eskualdean, Errusiarekin ekialdeko mugan. Eskualde horrek gehiengo etniko errusiarra du. 2020. urtearen hasieran, Donbasseko gerran 13.000 pertsona baino gehiago hil ziren jada, eta mendebaldeko zenbait zehapen ezarri zizkion Errusiari. 2021ean, Ukrainako mugan metatze militar errusiarrak areagotu egin ditu bi herrialdeen arteko tentsioak, eta alde biko harremanak gogortu ditu, Ameriketako Estatu Batuekin batera, eta mezu irmo bat bidali du: inbasioak ondorio larriak izango lituzke Errusiako ekonomian. Gertaera horiek 2022aren hasieran jarraitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuak-Ukraina harremanak

[eskuinera|thumb|290x290px|Ukrainako lehendakaria, [Petro Poroxenko|Petro Poroshenko, Donald Trump AEBetako presidentearekin,  Etxe Zurian 2017ko ekainean.]]
**Estatu Batuen eta Ukrainaren arteko harremanak** Ameriketako Estatu Batuen eta Ukrainaren arteko harreman diplomatikoak dira. Estatu Batuek ofizialki onartu zuten Ukrainaren independentzia 1991ko abenduaren 25ean. Estatu Batuek beren kontsulatua hobetu zuten hiriburuan, Kieven, enbaxada sortuz 1992ko urtarrilaren 21ean. 2002an, Estatu Batuen eta Ukrainaren arteko harremanak okertu egin ziren, Cassette Aferan egindako grabazioetako batek Ukrainako defentsa-sistema sofistikatu bat Saddam Husseinen Irak baazistara transferitu zuela ikusi ondoren.

Estatu Batuek Ukrainan duen enbaxadorea Marie L. Yovanovitch da, Ukrainaren independentziatik Estatu Batuetako zazpigarren enbaxadorea.

Errusiak oztopoak jarri arren, NATOn sartzeko Ukrainaren hautagaitzaren alde dago Estatu Batuak.

Estatu Batuetako dokumentu diplomatikoen iragazketan aurkitutako dokumentuen arabera, Ukrainako subiranotasuna beste diplomatiko batzuekin egindako bileretan defendatzen dute.

Ukrainiak Errusiarekin harreman kultural eta historiko estuak izan arren, ukrainarrek, oro har, positiboki ikusi dituzte Estatu Batuak, % 80k aldeko iritzia eman zuten 2002an eta % 60k 2011n. AEBren lidergo globalaren txostenaren arabera, 2012. urtean, Ukrainarren % 33k onartu zuen AEBren nazioarteko lidertza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moritz von Schwind

**Moritz von Schwind** (Viena, 1804ko urtarrilaren 21a - Pöcking, 1871ko otsailaren 8a) austriar margolaria izan zen.

Gaztaro zoriontsu eta arduragabea izan zuen Vienan. Franz Schuberten laguna izan zen eta bere abesti batzuk ilustratu zituen. 1828an Munichera joan zen eta Julius Schnorr von Carolsfeld margolariaren lagun egin zen eta Peter von Cornelius Akademiako zuzendariaren gida jaso zuen.

1834an, Luis I.a Bavariakoa erregeak bere jauregia horma-pinturekin apaintzeko eskatu zion, Ludwig Tieck olerkariaren lanak ilustratuz. Almanaketan eta Goethe eta beste idazle batzuen lanak ilustratzen ere lan egin zuen. 1844 eta 1847 artean Frankfurten egon ondoren, Munichera itzuli eta Akademiako irakasle izendatu zuten.

Gaztelu, eliza eta beirateetan lan egin zuen. Zalduntza, folklorea eta abesti herrikoiak izan zituen inspirazio-iturri.

## Lanak 

Moritz von Schwind - A Player with a Hermit - WGA21074.jpg|*Musikaria eta ermitaua* (1846)
Moritz von Schwind 002.jpg|*Eztei-bidaia* (1867)
Moritz von Schwind Der Traum des Gefangenen.jpg|*Presoaren ametsa* (1836)
Ruebezahl (Moritz von Schwind).jpg|*Rübezahl* (1845)
1844 Schwind Sabina von Steinbach anagoria.JPG|*Sabina Steinbachekoa* (1844)
Moritz von Schwind - Early Morning - WGA21075.jpg|*Goizean goiz*, (1858)
Moritz von Schwind - Abschied im Morgengrauen - Google Art Project.jpg|*Agurra egunsentian* (1859)
1852 Schwind Aschenbroedels Aufbruch zum Ball anagoria.JPG| *Errauskine dantzarako bidean* (1852) 
Schwind Der Besuch 1860.jpg|*Bisita* (1860)
Moritz von Schwind - Die Rose oder Die Künstlerwanderung - Google Art Project.jpg|*Arrosa, edo artistaren bidaia*. 1846

## Kanpo estekak
Alys Williams (waterpolo jokalaria)

**Alys Williams** (Fountain Valley, Kalifornia, AEB, 1994ko maiatzaren 28a) waterpolo jokalari estatubatuarra da. Estatu Batuetako emakumezkoen waterpolo selekzio nazionaleko kide da, eta, 2020ko Tokioko Udako Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, non urrezko domina irabaziko zuen.
## Lorpenak
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
### Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
### Gainerako lorpenak
## Bizitza pertsonala 
Williams Fountain Valley-n jaio zen, Kalifornia, Robert eta Constance Williamsen gurasoengandik. Huntington Beach-en hazi, eta Edison High School-era joan zen. Bi ahizpa ditu. Alysek UCLAn ikasi zuen, eta psikologian lizentziatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pont de Levallois–Bécon (Parisko metroa)

**Pont de Levallois–Bécon** Parisko metroaren geltokia da, Levallois-Perret udalerrian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 3. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Tang

**Tang** honakoa izan daiteke:
* Tang dinastia, Txinako dinastia historiko bat.
* Tang (edaria), hautsekin egindako edari bat.
Intsektu-uxagarri

eskuinera|thumb| Landare-oinarritutako eltxo-uxagarria.
**Intsektu-uxagarria** larruazalean, arropetan edo beste gainazaletan aplikatzen den substantzia da, intsektuei eta artropodoei oro har gainazal horietara igotzea eragozten diena. Ultrasoinuetan oinarritutako uxatzeko produktuak ere badaude. Mekanismo elektroniko hauek zientifikoki frogatu dute ez dutela eraginik eltxoengan .  Intsektuak uxatzen dituztenek gaixotasun jakin batzuen hedapena ekiditen dute, hala nola malaria, dengea, izurri pneumonikoa eta beste batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iowa State University Study : Nepetalactone DEET baino 10 aldiz eraginkorragoa
* EBko Produktu Biozidak 98/8/EE Zuzentaraua
* Intsektuen aurkakoak aukeratzea eta erabiltzea - Pestiziden Informazio Zentro Nazionala
* 
* 
* 
* 
* Borneol kimikotik intsektuak uxatzeko jarduera duten landare-zatiak (Dr. Duke-ren datu-base fitokimikoak eta etnobotanikoak)   
* eltxoak uxatzeko; Florida U
Izurriteen kudeaketa

[thumb| [Galerucinae Diabrotica kakalardoaren aurka intsektizida aplikatzen duen aireko lainoztagailu bat soja soroetan.]]
**Izurriteen kontrolak** edo **izurriteen kudeaketak** espezie bat erregulatzea du helburu, neurri mota desberdinak erabiliz. Espezie horri izurrite deitzen zaio normalean, espezie inbaditzaile eta kolonizatzaile berria delako edo kontrolik gabe ugaltzen hasten delako. Izurritzat hartzen dira izurritea agertzen den biztanleen osasunean, ekologian, ekonomian, etab... eragiten baitute.

Izurriteen kontrol mota desberdinak daude, izurritearen, ingurumenaren, ekonomiaren, biztanleriaren eta beste aldagai batzuengan izan nahi den eraginaren arabera erabiltzen baitira. Hori dela eta, horrelako neurri bat hartu aurretik aurretiazko azterketa bat egiten da beti.

## Kanpo estekak
Tang (edaria)

**Tang** edariak prestatzeko zaporedun hauts-nahasketa baten marka da. General Foods Corporationeko William A. Mitchell-en elikagaien zientzialariak egin zuen 1957an, eta hauts moduan merkaturatu zen lehen aldiz 1959an. Gaur egun, Tang marka Mondelēz International da, 2012an Kraft Foodsetik bereizitako konpainia estatubatuarrarena.

Tangen salmentak apalak izan ziren NASAk 1962ko otsailean John Glennek *Mercury*ren hegaldian eta *Gemini*ren ondorengo misioetan erabili zuen arte. Harrezkero, estuki lotuta egon da AEBetako espazio-hegaldi tripulatuen programarekin. Horrek ideia oker bat sortu zuen: Tang espazio-programarako asmatu zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Highveld

**Highveld** (afrikaansez: *Hoëveld*, "Eremu garaia") Hegoafrikako barnealdeko goi-ordokia da, 1400 eta 1800 metro arteko garaiera duena. Ekialdean Drakensberg mendigunea dauka, eta Karoo eta Kalahari mendebaldean.
Estatu Askea eta Gauteng probintziak ia osorik hartzen ditu, eta baita Lesothoren mendebaldeko bazterra eta Lurmutur Ekialdea, Lurmutur Iparraldea, Ipar-mendebaldea, Limpopo eta Mpumalanga probintzien zatiak ere. Bertan dago Johannesburg, herrialdeko hiri nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kotoi organiko

thumb| kotoi organiko ardazkatua
**Kotoi organikoa,** oro har, India, Turkia, Txina herrialde subtropikaletan eta AEBetako zenbait eskualdeetan modu organikoan hazten den kotoia da, genetikoki eraldatu gabeko landareekin, eta nekazaritzako produktu kimiko sintetikorik erabili gabe, hala nola ongarriak edo pestizidak , ziurtagiri organikoak onartzen dituztenak izan ezik. Bere ekoizpenaren helburua biodibertsitatea eta ziklo biologikoak sustatzea eta hobetzea da. Estatu Batuetan, kotoi-ustiategiek USDAren Programa Organiko Nazionalaren (NOP) baldintzak bete behar dituzte organikotzat hartzeko. Erakunde horrek zehazten ditu izurriteen kontrolerako, hazteko, ongarritzeko eta labore ekologikoen kudeaketarako baimendutako praktikak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria Carrera

**Jose Maria Carrera** (Arrasate, 1836-Montevideo, 1909) euskal emigrantea Uruguain, Serapio Sierrarekin batera, Laurak-Bat lehen euskal etxearen sortzailea izan zen.

## Biografia 
Oso gazte Montevideora (Uruguai) joan zen. Han Fisika eta kimika ikasi zuen, beranduago Farmazia ikasketak egiteko. Uruguaiko Gobernuak Higieneko Kontseilu Nazionaleko kidea izendatu zuen eta postuan hamabost urte eman zituen. Montevideon farmazia bat ireki zuen eta, harekin lotuta, inprimategi bat. Inprimategian lan zientifikoak argitaratu zituen.

1876an, Serapio Sierrarekin batera, Laurak Bat Euskal Etorkinen Babeserako Elkartea sortu zuen. Hori izan zen munduko lehen Euskal Etxea. Elkartearen barnean Euskaro eremua sortzea bultzatu zuen. Halaber, pilotaleku bat, dantzarako plaza bat eta estropadetako pista bat eraiki ziren. 1886an inauguratu zen eremu hori. Zoritxarrez, zorrak handitzen joan ziren eta, azkenean, likidazioa egin behar izan zuten. Euskal Etxea itxi ondoren zezen-plaza izan zen. Dena dela, denborarekin, Laurak-Bat berriro ere berrantolatu zen eta egun bizirik dirau.

Militante karlista sutsua, Karlos Maria Borboi Austria-Estekoa hautagaia, 1887an Uruguaira iritsi zenean, harrera egin zion; eta hark hala eskatuta, hautagaiak Argentinara egin zuen bisitaldian ere lagundu zion. 

Sierrarekin batera Uruguain Canal Zabala izeneko proiektua gauzatzen saiatu zen. Ideia Santa Luzia ibaiaren zati bat bideratzeko eta nabigagarri bihurtzea zen. Horrekin, beste helburu batzuekin batera, Montevideo hiria ura edangarriz hornitzeko eta elektrizitatea lortzeko asmoa zuten. Elkarrekin aurkeztu zuten kontzesio bat, gobernuaren oniritzia jaso zuena, baina Canal Zabala zeritzon proiektua ez zen inoiz egin.

## Obra 
Liburu plazaratu zituen:
* *Especulaciones físico químicas* 
* *Consideraciones sobre la moderna teoría cinética*
* *El servicio de agua potable en la ciudad de Montevideo*, Serapio Sierrarekin batera (1891).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Uruguayko euskal kolektibitatearen manifestazio kultural batzu", Eresbil. Testu honek Carreraren euskal olerki batzuk jaso ditu.
Kurultai

**Kurultai** (, Хуралдай, *Khuraldai*; turkiar hizkuntzez: *Kurultay*) mongoliar buruzagi zaharren eta khanen kontseilu politiko eta militarra da, gero turkiar herriak eta tatariar herriak imitatu zutena. Terminoaren jatorria mongolierazko "Kur/Khur" hitzetik dator, "batzarra" edo "biltzarra" esan nahi duena.

Kurultaien helburua, Mongolen Inperioarentzat khagan () bat izendatzeaz gain, estrategia militarrak eta postu politikoetan izendapenak zehaztea zen. Adibidez, Gengis Khan 1206ko kurultaian izendatu zuten.

Hitza Mongoliarren historia sekretua lanean agertu zen lehen aldiz. Gaur egun, termino hori, bai turkieraz, bai mongolieraz, bai tatareraz, organo politikoak eta administratiboak aipatzeko erabiltzen dute, hala nola Parlamentua, Batzar Konstituziogilea eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tengrismo

thumb|Tengrismoaren ikurrietako bat.
**Tengrismoa** antzinako mongoliar eta turkiar herrietako erlijio etniko tradizionala da, Eurasiar estepan jaio zena. Inbaditzen, aliatzen edo nahasten ziren gizarte sedentarioetako erlijioetara bihurtu aurretik (beraz, xamanismo, animismo eta budismoko elementuak ditu) herri hauen erlijioa izan zen. Iraganeko zibilizazio euroasiarraren garapenaren nukleo erlijiosotzat hartzen dute.

Erlijio hau, nagusiki, Tengri izeneko Jainko-Zeruarenganako sinesmenean oinarritzen da. Erlijio sakabanatu honetan ez dago apaizik, ez elizgizonik, eta ez dago sinesmena beste pertsona edo herri batzuetara zabaltzeko asmorik ere. Era berean, erlijio horretan ez dago hutsaren edo ez-izatearen kontzeptua munduaren ezaugarri ontologiko gisa. Bertan, Zeruak mundua sortu zuen, betiereko lau elementutan- lurra, ura, sua eta airea- oinarrituta. Inguruko ingurunearekiko harmoniari eusten dio, eta, beraz, azkenean Lurraren baliabideak, ura bereziki (beharbada, Erdialdeko Asiako estepetan oso urria delako), sakratutzat jotzen dituzte.

Asiako zenbait tokitan oraindik tengrismoaren jarraitzaileak daudela uste den arren, ezin izan da horien kopurua zehatz-mehatz kalkulatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirla arre gorrixka

**Txirla arre gorrixka** (*Callista chione*) Veneridae familiako bibalbioa da. Neurri ona har dezake (gehienez hamaika zentimetro). Atlantikoko eta Mediterraneoko kostalde batzuetako berrehun metro inguruko sakoneran bizi ohi da. Espainian, Italian (Fasolaro aldean), Frantzian, Balkanetan eta Magrebeko herrialdeetan jaten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirla txiki

**Txirla txikia** (*Chamelea gallina*) Veneridae familiako bibalbioa da. Neurri txiki har dezake (gehienez 2,5 zentimetro). Atlantikoko eta Mediterraneoko kostalde batzuetako hogei metro inguruko sakoneran bizi ohi da. Jateko ona da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirla zapal

**Txirla zapala** (*Scrobicularia plana*) Semelidae familiako bibalbioa da. Neurri ona har dezake (gehienez 6,5 zentimetro). Atlantikoko eta mendebaldeko Mediterraneoko kostalde batzuetan bizi ohi da. Frantzian jaten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirla leun

**Txirla leuna** (*Mactra stultorum*; lehen *Mactra corallina* deitua) Mactridae familiako bibalbioa da. Bere maskor leunagatik nabarmentzen da. Atlantikoko eta Mediterraneoko kostalde batzuetako hogeita hamar metro inguruko sakoneran bizi ohi da. Jateko ona da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirla garatxodun

**Txirla garatxoduna** (*Venus verrucosa*) Veneridae familiako bibalbioa da. Bere maskorraren kolorea zuritik har arrexkara doa. Mendebaldeko Atlantikoko eta Mediterraneoko kostalde batzuetako hondar-hondoetan bizi ohi da. Jateko ona da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariskao

**Ariskao** Ibargoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1300. urtean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ibargoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *ariskaotarrak* ziren.

## Izena 
*Ariskao* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Arischano* (1085)
* *Ariscan* (1092)
* *Aristano* (1268)
* *Arinzano* (1534)
* *Ariscano* (1591)
* *Arizcano* (1689)
* *Arezcano* (1700)
* *Ariscain* (1892)
* *Ariskano* (1996)

## Geografia 
Ariskao Ibargoiti ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Ibargoiti udalerria Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

### Klima eta landaredia 
Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.

Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.

#### Estazio meteorologikoak 
Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..

## Historia 
Ezaguna da Antsa Gartzeitz andreak 1085ean utzi zizkiola bere doilorrak Oria alabari. XIII. mendean despopulatu bide zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ibargoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Txirla barrenari

**Txirla barrenaria** Pholadidae familiako bibalbioen izen arrunta da.

## Genero eta espezie hautatuak
* *Barnea* generoa Risso, 1826
** *Barnea candida* Linnaeus, 1758
** *Barnea fragilis*
** *Barnea manilensis* (Philippi, 1847)
** *Barnea parva* Pennant, 1777
** *Barnea similis* (Gray, 1835)
** *Barnea subtruncata* (G. B. Sowerby I, 1834)
** *Barnea truncata* (Say, 1822)
* *Chaceia* generoa Turner, 1855
** *Chaceia ovoidea* (Gould, 1851)
* *Cyrtopleura* generoa Tryon, 1862
** *Cyrtopleura costata* (Linnaeus, 1758)
* *Diplothyra* generoa Tryon, 1862
** *Diplothyra smithii* Tryon, 1862
* *Jouannetia* generoa Desmoulins, 1828
** *Jouannetia quillingi* Turner, 1955
* *Martesia* generoa G. B. Sowerby I, 1824
** *Martesia cuneiformis* (Say, 1822)
** *Martesia fragilis* A. E. Verrill and Bush, 1890
** *Martesia striata* (Linnaeus, 1758)
* *Netastoma* generoa Carpenter, 1864
** *Netastoma japonicum* (Yokoyama, 1920)
** *Netastoma rostratum* (Valenciennes, 1846)
* *Nettastomella* generoa Carpenter, 1865
** *Nettastomella darwini* (Sowerby, 1849)
* *Parapholas* generoa Conrad, 1848
** *Parapholas californica* (Conrad, 1837)
* *Penitella* generoa Valenciennes, 1846
** *Penitella conradi* Valenciennes, 1846
** *Penitella fitchi* Turner, 1955
** *Penitella gabbii* (Tryon, 1863)
** *Penitella hopkinsi* Kennedy and Armentrout, 1989
** *Penitella kamakurensis* (Yokoyama, 1922)
** *Penitella penita* (Conrad, 1837)
** *Penitella richardsoni* Kennedy, 1989
** *Penitella turnerae* Evans and Fisher, 1966
* *Pholadidea* generoa Turton, 1819
** *Pholadidea acherontea* Beu and Climo, 1974
** *Pholadidea loscombiana* Turton, 1819
** *Pholadidea spathulata* (Sowerby, 1850)
** *Pholadidea tridens* (Gray, 1843)
* *Pholas* generoa Linnaeus, 1758
** *Pholas campechiensis* Gmelin, 1791
** *Pholas dactylus* Linnaeus, 1758
* *Xylophaga* generoa Turton, 1822
** *Xylophaga abyssorum* Dall, 1886
** *Xylophaga atlantica* Richards, 1942
** *Xylophaga dorsalis* (Turton, 1819)
** *Xylophaga praestans* E. A. Smith, 1903
** *Xylophaga washingtona* Bartsch, 1921
* *Xyloredo* generoa Turner, 1972
** *Xyloredo naceli* Turner, 1972
** *Xyloredo nooi* Turner, 1972
* *Zirfaea* generoa Gray, 1842
** *Zirfaea crispata* (Linnaeus, 1758)
** *Zirfaea pilsbryi* Lowe, 1931

Image:Piddocks 01 (pfly).jpg|*Zirfaea pilsbryi*
Image:Pholades niches.jpg
Image:Angelwing burrow1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leabua Jonathan

**Joseph Leabua Jonathan** (Leribe, Basutoland, 1914ko urriaren 30a - Pretoria, 1987ko apirilaren 5a) Lesothoko lehen ministroa izan zen 1965etik 1987ra.

Moshoeshoe I.a errege poligamoaren ondorengo ugarietako bat izan zen. 1937tik Basutolanden tokiko politikan aritu zen eta Londreserako ordezkaritzetan parte hartu zuen autogobernuaren bila. Katolizismora bihurtu zen eta 1959an Basotho Alderdi Nazionala sortu zuen.

1965eko apirilean hauteskundeak irabazi eta hurrengo urtean independentzia lortu zuen. 1970eko urtarrileko hauteskundeak galdu eta baliogabetu egin zituen irregulartasunak argudiatuta. Larrialdi egoera ezarri zuen, konstituzioa bertan behera utzi zuen eta parlamentua desegin zuen. 1973an bitarteko Batzar Nazionala osatu zuen, bere alderdiaren agindupean.

Barne oposizioari Hegoafrikako apartheid erregimenaren aurkako borroka gehitu zitzaion eta 1986an Justin Lekhanya jeneralak agintetik bota zuen estatu kolpe batean.
Getzeko zubia

**Getzeko zubia** Ibargoiti ibarreko Getze kontzejuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Elortzibai gainean.

## Zubia 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Getze
* Elortzibai

## Kanpo estekak
Euli-hiltzeko elektriko

thumb| Kanpoko euli-hiltzeko elektrikoa
**Euli-hiltzeko elektrikoa** argi batek erakarrita sentitzen diren intsektu hegalariak erakartzen eta hiltzen dituen gailua da. Argi-iturri batek (normalean ultramorea) intsektuak sare elektriko batera erakartzen ditu, non elektrokutatu egiten dira haien artean goi-tentsio elektrikoa duten bi hari ukituz. 

## Erreferentziak 
## kanpo estekak
Idotzingo jauregia

**Idotzingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Ibargoiti ibarreko Idotzin kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat izan zen.

## Eraikina 
Toki honetako jauregia, 1930 arte zutik egon zena, armagintzako kaporal gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Joan Atondo, Idotzingo jauna eta Kontuen Ganberaren entzulea, agramondarra izan zen Nafarroako Gerra zibiletan. Atondoko Gilerma alaba Arnal Peritz Jasokoarekin ezkondu zen, Xabierko anderea eta Santuaren amarekin. Ondoren, Cortesko markesengana eta Villahermosako duke-etxera joan zen. 1735ean mariskalak, Xabierko kondeak eta Cortesko markesak, memoriala jaso zuen, jauregia armagintzako lurmutur gisa ohar zedin Erresumako liburuetan. Arbaso noblea erakusten zuen, zeina ez baita soilik Armagintzako Kaporalgoa, baizik eta leku horretako eta inguruko bezinetatik ere petxa bihurtzen baitzaio, beste zenbait ebidentziarekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Idotzin

## Kanpo estekak
Ekisoaingo jauregia

**Ekisoaingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Ibargoiti ibarreko Ekisoain herri hustuan Erdi Aroko jauregi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ekisoain

## Kanpo estekak
Lekaungo jauregia

**Lekaungo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Ibargoiti ibarreko Lekaun lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Leku horretako jauregia armagintzako kaporal gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Bere jauna ere kuarteletatik bidalitako zaldunen artean ageri zen, 1513an, diruzainaren roldearen arabera. Arradatarren leinu noblearen ondareari lotua egon zen. 1723ko Kontuen Ganberaren arabera, urte horretan Baltasar Arrada Iribas zen jabea, eta 1760an berriro kuartelei aurre egiteko eskatu zuen. 1783an Josefa Ponze Leoiak ere eskatu zuen, Antonia Arrada Ponzeren ama eta tutore gisa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Lekaun

## Kanpo estekak
Bizkaiko Antzerki Ikastegia

**Bizkaiko Antzerki Ikastegia** Barakaldoko herrian kokatuta dagoen antzerki eta arte dramatikoko ikasketa artistikoak eskaintzen dituen eskola da.

## Eskola 
1996an sortu zuten. Barakaldon dago kokatua. Irakasleen artean Olatz Gorrotxategi, Fernando Montoya, Joseba Lazkano, etab. daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Abintzao)

**San Pedro eliza** Ibargoiti ibarreko Abintzao kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Erdi Aroko eraikuntza da (XIII. mendekoa), harriz egina, habearte bakarrekoa eta burualde erdizirkularrekoa. Zaharberritze modernoek jatorrizko traza errespetatu zuten, nahiz eta altzariak gaur egungoak izan hein handi batean. Kanpoaldean, burualde erdizirkularra nabarmentzen da, tradizio erromanikokoa, bai eta kanpandorrea ere, nahiko geroagokoa, liraina delako, eta bao bikoitza duelako kanpandorrearen azken atalean. Ebanjelioaren aldeko horman goiz irekitako gotiko estiloko ate batetik sartzen da barrura. Arku zorrotza eta apaindu gabeko kapiteletan zurkaizten diren arkiboltak ditu. Barrualdean, ganga-formako estalkia du, kanoi zorrotza eta fajoiak habeartean, eta labe-ganga burualdean. Erretaula nagusiak San Pedroren irudia gordetzen du aita santu gisa, barroko estilokoa, eta bere iruditeriaren gainerakoa modernoa da. Epistolaren aldeko horma-hobi batean dago gurutziltzatua, zur polikromatuzkoa (XVII. mendearen lehen erdia). Goi-korua habeartearen oinaldean dago, eta eraikinaren kanpoaldetik etor daitezkeen modiloi zizelkatu batzuk agintzen ditu, figuratiboak. Sakristiaren hegoaldeko hormari atxikita, harrizko konketa bat dago, erliebeekin ornatuta dagoena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Abintzao
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
San Klemente eliza (Idotzin)

**San Klemente eliza** Ibargoiti ibarreko Idotzin kontzejuan XIV. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Parrokiaren fabrika XVI. mendean zaharberritu zuten, gangek erakusten duten bezala. Gauza bera gertatu zen parrokia-gurutze gotikoarekin, errenazimentu kutsuko makula bat aplikatu baitzitzaion. Gizakundeko Andre Mariaren ermitan Ama Birjinaren tailu bat gurtzen da, Deikundeko Andre Mariaren izenpean. Arkitektura zibilean, etxeren batek tradizio gotikoko elementuak gordetzen ditu oraindik.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Idotzin
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
San Migel eliza (Getze)

**San Migel eliza** Ibargoiti ibarreko Getze kontzejuan XIV. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Harrizko eraikuntza gotikoa da, hiru ataletan banatutako habearte bakarrekoa eta burualde poligonalekoa. Gurutze-ganga sinpleak estaltzen du; habeartean giltzarriak ditu, eta burualdean nerbiodun horma-atalak. Dorrea habeartearen lehen atalaren gainean dago.

Sarrera epistolaren aldetik egiten da, arku zorrotzeko ate gotikoa eta landare-dekorazioa duten kapiteletan oinarritzen diren arkiboltak dituena. Arkupea gurutze-ganga sinplez estalita dago. 1928an, elizaren barruan obrak egin ziren, eta erretaula nagusiari, pulpituari eta prebisterioaren hormetan zeuden alboko bi nitxoei eragin zieten.

Erretaula nagusia platereskoa da (ca. 1550) bankua, hiru kaleko gorputz bakarra eta atikoa ditu. San Antonio Abad eta San Juan Bataiatzailearen tailuak ditu alboko kaleetan eserita, eta San Sebastian, San Migel Goiaingerua eta San Nicasio kaleetan. Teilatupean, Kalbarioko taldea ageri da, fardel biribilean.

Epistolaren ondoan dagoen presbiterioko nitxoan, zizelkadura bat dago, errenazimendu goiztiarreko estiloan (ca. 1520-1530) Kristoren taldea Gurutzean eta bere oinetan Ama Birjina, San Joan Ebanjelaria eta Maria Magdalenarekin hildako Kristoren aurreko deitoratzeak, egur polikromatuan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Getze
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Izko)

**San Martin eliza** Ibargoiti ibarreko Izko kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
San Martin parrokiak landa-tipologia xumea du: nabe bakarra eta dorrea oinaldean. Antzinako Sagrarioko Andre Mariaren baselizatik dator, 1847tik hilerriaren dependentzia gisa erabiltzen dena, Ama Birjinaren tailu erromaniko bat, aurpegi eta eskuetan oso ukitua.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Izko
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
Garbikundeko Andre Mariaren eliza (Besolla)

**Garbikundeko Andre Mariaren eliza** Ibargoiti ibarreko Besolla herri hustuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Biztanleriatik aparte dago. Tenpluak eta etxalde txikia duen etxebizitzarako etxe batek osatzen dute. Eraikin erlijiosoa arkitektura erromaniko berantiarraren adibide bat da (ca. 1200) harlanduz egina, kapiteletan eta portadan zizelkatutako dekorazioarekin. Habearte bakarra eta burualde erdizirkularra ditu, bi ataletan banatuta. Burualdeari Epistolaren aldetik atxikita oinplano karratuko sakristia txiki bat dago, elizaren atzean. Sarrera Epistolaren hormaren bigarren atalean dago, zirkuluerdiko arkuarekin eta landare-motiboekin eta animalia estilizatuekin hesitutako kapitelarekin. Tinpanoa du, erdian krismoia duela, biribilkien mentsulek eusten diotela.

Barrualdea kanoi-ganga zorrotzez estalita dago nabean, fajoien gainean, eta labe-gangaz burualdean. Nabarmentzekoa da kapera nagusiarekin bat egiten duen arku fajoia, atxikitako zutabe-erdietan bermatuta dagoena, eta kapitelek portadaren antzeko ikonografia eskaintzen dute. Erretaula nagusia errenazentista estilokoa da, eta xehetasun platereskoak ditu mazonerian. XVI. mendeko lana da. Jatorrizko pinturak gordetzen ditu taula gainean alboko kaleetan eta gainaldean. Lehenengo solairuan Santa Barbara eta Santa Quiteria irudi esenteak daude, eta bigarrenean Blas eta Antonio Abad santuenak. Teilatupean Kalbarioa dago. XVI. mendeko bigarren hereneko Nafarroako Errenazimenduko maisu baten lanak dira. Aldare nagusiaren erdian, erretaularen aurrean, Ama Birjinaren eta Haurraren arteko hesi gotiko bat dago (XIV. mendea), eserita, garai modernoan bertan egindako zaharberritzeak aldatua.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Besolla
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
San Andres eliza (Zabaltza)

**San Andres eliza** Ibargoiti ibarreko Zabaltza lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Eliza, harriz eraikitako Erdi Aroko eraikuntza da, geroago (XVI-XVII. mendeetan) eraldaketa sakonak jasan zituena, garaiko gustura egokitu zuena. Habearte bakarra du, burualde karratua eta ebanjelioaren aldetik kapera nagusiari atxikitako sakristia. Oinaldean dorrea dago, oinplano karratukoa eta leiho-atal bat duena. Sarrera epistolaren aldeko hormatik egiten da, arkupe bat babesten duen erdi-puntuko arkudun ate sinple batetik. Teilatu laua du, sakristia izan ezik. Sakristiak gurutzeria-ganga izartua du mentsulen gainean, XVI. mende aurreratuko ereduen arabera.

Erretaula nagusia erromanista estiloko obra da (XVII. mendeko lehen herena), zur polikromatuzkoa, Zangoza-Irunberriko tailerraren jarraibideak jarraitzen dituena, bai trazaduran, bai irudigintzan. Bankua, hiru kaleko gorputz bakarra eta teilatupearen zati bat ditu, erdiko horma-hobia eta hasieran okupatzen zuen gurutziltzatua galdu baitira. Bankuan erliebean irudikatzen dira Atxiloketaren eta Kalbarioko Bidearen eszenak, erdiko kalea betetzen duen sagrarioaren albokoak, garai berekoak, Salbatzaile Eukaristikoaren, San Pedroren eta San Pauloren erliebeekin apainduta. Gorputzean, San Andres apostoluaren martirioaren bi pasarte identifikatzen dira. Santuaren irudi titularrak, eserita, erdiko kalea hartzen du. Teilatupean, Maria eta Juan Ebanjelariaren bi irudi daude zutik, hasieran Kristorekin batera gurutzean zihoazenak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zabaltza
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Zilegieta)

**San Pedro eliza** Ibargoiti ibarreko Zilegieta lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Hondakin erromanikoak kontserbatzen dira, baina badirudi eraikinaren nukleoa XVII. mendean Joanes Aierra eta Martin Sarasti harginek egindakoa dela. Andre Mariaren irudia du, eta ezin hobeto dator bat aztarna arkitektoniko zaharrenekin; tailu erromanikoa da, XII. mende aurreratuari dagokiona seguruenik.
[erdian|thumb|Zilegietako Amabirjina. Gaur egun, [Iruñeko katedrala|Iruñeako katedraleko museoan gordetzen da.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zilegieta
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
Elizaberriko monasterioa

**Elizaberriko monasterioa** edo *Elizaberriko Andre Mariaren monasterioa* Nafarroa Garaiko Ibargoiti ibarreko Zabaltza lekuan dagoen monasterio zahar bat da. 

## Kokapena 
Elizaberria Ibargoiti ibarran dago, Getze kontzejuko hegoaldean; zehazki, Zabaltzara doan errepidearen ezkerraldean; bi terminoen mugatik oso gertu.

## Historia 
Roldan Jimeno Aranguren historialariak *Cristianización y tradiciones cultuales en Vasconia* lanean honako hipotesi hau aipatzen du: XI. mendearen amaieratik dokumentatuta dagoen despopulazio horren jatorria Donejakue Bidean zehar bultzatutako berrikuntzarekin lotuta egon daiteke. Bitxia bada ere, XIII. mendean desagertu zen, dokumentu-mailan, leku hori, eta XXI. mendeko lehen hamarkadan, ordea, oraindik geratzen ziren tenpluaren burualde erromanikoaren eta horma-esparruaren zati baten aztarnak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zabaltza

## Kanpo estekak
Richie Zito

**Richie Zito** (Los Angeles, 1952ko abuztuaren 21a) disko-ekoizle eta estudioko musikari estatubatuarra da. Ospe handiko talde eta abeslariekin lan egin du, haien albumak ekoizten, besteak beste, White Lion, Poison, Mr. Big, Neil Sedaka, Yvonne Elliman, Eric Carmen, Art Garfunkel, Leo Sayer, Diana Ross, Marc Tanner, Elton John, Cher, The Motels, The Cult, Cheap Trick, Eddie Money, Heart, Juliet Simms eta Bad English.

Honetaz gain, zerrendetan agertu diren 38 single ekoitzi ditu Zitok. 1990ean Billboarden Urteko Ekoizle izendatu zuten. Zitok 1986ko *Project A-Ko* anime japoniar filmaren partitura ere osatu zuen Joey Carbonerekin batera. Zitoren ekoizpen-estiloa "panoramikoa eta kosmikoa" dela deskribatu zuen *AllMusic*ko Doug Stonek 1988ko *Lap of Luxury* albumeko Cheap Trickekin egindako lanari buruz.

## Ekoiztutako albumak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Richie Zitoren webgune ofiziala.
Louis Blanc (Parisko metroa)

**Louis Blanc** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 10. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)
* 7bis linea (Parisko metroa)
* Louis Blanc

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea