open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jesse Jackson

**Jesse Louis Jackson** (Greenville, Hego Carolina, 1941eko urriaren 8a - Chicago, 2026ko otsailaren 17a) Estatu Batuetako politikari izan zen. Familia pobre batean sortu zen. 1959an, unibertsitatean sartzea lortu zuen. 1964an, Soziologiako ikasketak amaitu zituen, eta ministro baptista egin zuten 1968an. 1965ean, Martin Luther Kingi jarraituz, beltzen eskubideen aldeko ekinaldian hasi zen, *Southern Christian Leadership Conference* izeneko erakundean, eta Chicago aldera jo zuen Luther Kingek hala eskatuta. Handik aurrera, arrazakeriaren aurkako eta beltzen eskubideen aldeko ekinaldi asko bultzatu zituen Estatu Batuetan. 1983an, Estatu Batuetako lehendakari-hautagai izendatua izateko aurkeztu zuen bere burua, Alderdi Demokrataren aldetik. Ez zuen hautagai izatea lortu, baina Estatu Batuetako politikari garrantzitsuenetako bat da harrez geroztik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Michael

**George Michael**, jaiotza izenaz **Georgios Kyariakou Panayiotou** (Londres, Ingalaterra, 1963ko ekainaren 25a – Oxfordshire, Ingalaterra, 2016ko abenduaren 25a) abeslaria eta musikaria izan zen. Hamasei urte zituela, eskola utzi eta musika-talde bat sortu zuen, *The Executive*, Andrew Ridgeleyrekin batera. Kaleratu zuten lehen diskoak izugarrizko arrakasta izan zuen gazteen artean, besteak beste *Wham Rap!*, *Come On!*, *Careless Whisper* eta *Club Tropicana* kantuekin. 1984an, musika-zerrendetako aurreneko tokia lortu zuten *Wake Me Up Before You Go-Go* kantuarekin. 1986an, taldea desegin egin zen, eta George Michaelek arrakasta handiko karrera hasi zuen bakarrik: *Faith* (1987), *Listen Without Prejudice Vol. 1* (1990), *Older* (1996), *Songs from the Last Century* (1999), *Patience* (2004). Bi sari garrantzitsu jaso zituen 1989an: britainiar kantari onenarena eta urteko disko onenaren Grammy saria (*Faith*).

## Abestiak 
* *Wake Me Up Before You Go-Go* (1984)
* *Faith* (1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  George Michael musikariaren webgunea
Pedrarias Dávila

**Pedrarias Dávila** —jaiotza-izena: **Pedro Arias Davila**— (Segovia, Espainia, 1444 inguruan - León, Nikaragua, 1531ko martxoaren 6a) konkistatzailea izan zen.

Granadako Gerran (1481-1492) eta Afrikako kanpainetan (1508-1511) parte hartu zuen. 1513an Santa María la Antigua del Darien hiriko gobernari izendatu zuten. Lurralde berriak kolonizatzeko asmoz Espainiak antolatu zuen lehenengo espedizioa izan zen Pedrariasena. Sanlúcar de Barramedatik irten zen 1514ko apirilaren 11n, eta uztailaren 30ean iritsi zen Santa María la Antiguako portura. Vasco Nuñez de Balboak sortu zuen Santa María la Antiguako hiria, eta hango aldi bateko gobernari zen Pedrarias, iritsi zenean. Handik, gaur egungo Nikaraguara eta Costa Ricara espedizioak antolatu zituen. Kolonizatzaile anker eta doilorra izan zen; Vasco Nuñez de Balboa hilarazi zuen. Karlos V.a Espainiakoak gobernari-kargua kendu zion.

## Erreferentziak
Georges Poulet

**Georges Poulet** (Chenée, Lieja, 1902ko azaroaren 29a - Brusela, 1991ko abenduaren 31) idazle belgikarra izan zen. Frantsesez idazten zuen. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren frantziar literaturan sortu zen kritizismo berriko edo *Nouvelle critique* mugimenduko kide ezagunena izan zen. Edinburgo, Baltimore eta Zuricheko unibertsitateetan irakatsi zuen. Gaston Bachelarden eragina izan zuen, eta hark bezala, existentzialismoa, psikologia eta literatura lotu zituen. Denboraren eta zirkuluaren irudia aztertu zituen literatura-lanetan, eta Marcel Prousten idazlanez, mitologiaz eta oro har literatura-kritikaz idatzi zuen. Lan aipagarriak: *Études sur le temps humain* (1949, *Giza denboraren ikerketak*); *Les Mètamorphoses du cercle* (1961, *Zirkuluaren metamorfosiak*); *L`Espace proustien* (1963, *Prousten espazioa*); *Les Chemins actuels de la critique* (1968, *Kritikaren gaurko bideak*).

## Erreferentziak
Alfred Jarry

**Alfred Jarry** (Laval, Frantzia, 1873ko irailaren 8a - Paris, Frantzia, 1907ko azaroaren 1a) frantses idazlea izan zen.

## Biografia 
*Ubu roi *(1896, "Ubu errege") burgesiaren aurkako satira-dramak eman zion ospea gaztetan (txotxongilo-drama hasieran), eta absurduaren antzerkiaren aitzindaritzat hartu izan da, haren obra dela medio. Hurrengo urteetan obra hori bera jarraitu zuen, Ubu aita Poloniako errege izatera iritsi zen pertsonaia xelebre haren inguruan, burgesiaren irain gisa: *Ubu enchaîné* (1900 "Ubu gatibu"); *Ubu sur la butte* (1901, "Ubu fusilaren begiradapean"); *Ubu cocu* ("Ubu adarduna", 1944an lehenbizikoz emana).

thumb|140px|ezkerrera|Ubu aita (gero Ubu erregea), Jarryren marrazki-lan batekoa.

Historiak, ipuinak eta eleberriak ere idatzi zituen. *Pataphysique* izenez bataiatu zuen moldea asmatu zuen Jarryk, absurdoaren logikaren inguruan, *Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien* izeneko obran ("Faustroll doktore patafisikariaren aieruak eta iritziak", 1911n argitara emana).

## Erreferentziak
Alphonse Daudet

**Alphonse Daudet** (Nimes, Proventza, 1840ko maiatzaren 13a - Paris, 1897ko abenduaren 16a) idazle frantsesa izan zen.

## Biografia 
Gurasoek dirurik ez zutenez, alde batera utzi behar izan zituen ikasketak gazte zela. 1857an, Parisera jo zuen anaiarekin elkartzeko. Han eman zuen argitara *Les amoureuses* (1858, *Maiteminduak*), bere lehen poema-bilduma.

## Lanak 
Hainbat obra idatzi zuen antzerkirako 1862-1866 bitartean: *La dernière idole* (1862, *Azken idoloa*); *Les absents* (1863, *Ez daudenak*); *Lettres de mon moulin* (1866, *Gutunak nire errotatik*). 1868an, *Le petit chose* obra biografikoa, eta *Tartarin de Tarascon* trilogia ospetsua (1872-1890,* Taraskoneko Tartarin*, Josu Zabaletak euskaratua) eman zuen argitara. Goncourt, Zola eta Flauberten adiskide zen.

Beste zenbait lan *L´Arlésienne* (antzerkia, 1872), *Jack* (1876) eta *Sapho* (1884) eleberriak, eta *Contes du lundi* (ipuinak, 1873) dira.

Daudetek aldizkari eta egunkarietarako artikuluak ere idatzi zituen, batez ere *Le Figaro* aldizkarirako.
Bere lanetan Frantziaren hegoaldeko pertsonaiak eta bizitza adieraztean erakutsi zuen umoreak eta sentimentalismoak eman zioten, batez ere, ospea.

## Erreferentziak
Pierre Deniker

**Pierre Deniker** (Paris, 1917ko otsailaren 16a - *Ib.*, 1998ko abuztuaren 17a) frantses psikiatra izan zen, lasaigarrien aurkitzailea. 1952an ikerketa-talde bat eratu zuen, Jean Delayrekin batean, Parisen, eta garrantzi handiko saioak egin zituen klorpromazinarekin. Esperimentu horietatik sendagai berri bat sortu zen: lasaigarriak. Sendagarri hura, fenotiazinen taldekoa, antihistaminikoa da, psikosi eskizofreniko eta maniako-depresiboen sintomen aringarri egokia. Gero, jatorrizko konposatua aurkitu zuen, fenotiazina, eta goragalea kentzeko eta baregarri gisa erabiltzen diren beste gai batzuk ere aurkitu zituen. Hamar urtean zehar, munduan 50 milioi pertsonek gutxienez erabili dute klorpromazina tratamendu gisa. Sendagarri horiek gorabehera psikiatriko askoren sintomak arintzen lagundu dute. Lasaigarri ahaltsuenei esker, erietxe psikiatrikoetako gaixo-kopuruak behera egin du.

## Erreferentziak
José Lezama Lima

**José Lezama Lima** (Habana, Kuba, 1910eko abenduaren 19a - Habana, 1976ko abuztuaren 9a) Kubako poeta, eleberrigilea eta saiakera-idazlea izan zen.

## Biografia 
Zuzenbideko ikasketak egin ondoren Hezkuntza ministerioko Kultura Saileko arduradun izendatu zuten.

Lau aldizkari sortu eta plazaratu zituen: *Verbum* (1937), *Espuela de plata* (1939-1941),* Nadie parecía* (1942-1944) eta *Orígenes* (1944-1956).

## Idazlanak 
* 1937: *Muerte de Narciso* (poesia).
* 1937: *Juego de las decapitaciones* (ipuin).
* 1937: *Patio morado* (ipuin).
* 1938: *Coloquio con Juan Ramón Jiménez*.
* 1941: *Enemigo Rumor* (poesia).
* 1945: *Aventuras Sigilosas* (poema).
* 1949: *La Fijeza* (poesia).
* 1950: *Arístides Fernández* (saiakera).
* 1953: *Analecta del Reloj* (saiakera).
* 1969: *La expresión americana* (saiakera).
* 1958: *Tratados en La Habana* (saiakera).
* 1960: *Dador* (poesia).
* 1965: *Antología de la poesía cubana*.
* 1966: *Órbita de Lezama Lima*.
* 1966: *Paradiso* (eleberria).
* 1966: *Los grandes todos* (antologia).
* 1969: *Posible imagen de Lezama Lima*.
* 1969: *Esfera imagen. Sierpe de Don Luis de Góngora*.
* 1970: *Las imágenes posibles* (saiakera).
* 1970: *Poesía Completa*.
* 1970: *La cantidad hechizada*.
* 1971: *Introducción a los vasos órficos*.
* 1971: *Las eras imaginarias* (saiakera).
* 1975: *Obras completas*.
* 1977: *Oppiano Licario*, bukatu gabeko eleberria, hil ondoren argitaratuta.
* 1978: *Fragmentos a su imán* (poesia).

## Erreferentziak
Camorra

thumb|1906ko *camorristi*.

**Camorra** XVI. mendearen hasieran Napolin sortu eta berehala Italia guztira hedatu zen gaizkile-elkarte sekretua da. Jokoa, kontrabandoa eta prostituzioa kontrolatzen ditu.

## Historia 
Fernando II.a Borboikoaren garaian polizia sekretu gisa jardun zuen, liberalen aurka. XIX. mende bukaeratik aurrera Italiako estatuak deuseztatu egin zuen ia Napoliko Camorra. 1920. urte inguruan talde hartako kide batzuk Estatu Batuetara aldatu ziren, eta han, Siziliako mafiarentzat jardun zuten lanean. 1970. urtetik aurrera, Napoliko Camorra berebiziko indarraz azaldu zen berriro. 1980. urteko lurrikararen ondoren, Camorrak beretzat hartu zituen kaltetuen aldeko laguntzarako gai asko eta asko, gero ezkutuan saltzeko. Poliziaren ustekabeko eraso handi batean Camorrako ehunka partaide preso hartu zituzten 1983an, eta erakundea oso ahul geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 'Ndrangheta
* Siziliako mafia ala Cosa Nostra
* Sacra corona unita
Notopteris macdonaldi

***Notopteris macdonaldi*** Notopteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Notopteris macdonaldi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
István Széchenyi

**István Széchenyi de Sárvár-Felsővidék** (izengoitiak: **Sarvar-eko kondea**, **Magiar Handia**) (Viena, 1791ko irailaren 21a - Döbling, 1860ko apirilaren 8a) Hungariako politikaria izan zen.

## Biografia 
Austriako gudarostean borrokatu zen. 1815etik aurrera, Europan zehar bidaiatu zuen erakunde politikoak aztertzeko, eta hala jabetu zen merkataritzaren eta industriaren garrantziaz eta, horrekin batera, bere herrialdeko ibaiak garraiorako egokitzeko beharraz. Berrikuntzak sustatu zituen ekonomiaren eta kulturaren alorrean; nekazaritza eguneratzen saiatu zen, laborarien morrontza kendu zuen eta komunikabide-sare bat sortu zuen. 1833an, Danubioko Nabigazio Elkartea sortu zuen; Budaren eta Pesten arteko lehenengo zubi eskegia eraikiarazi zuen. Liberal moderatua zen, eta liberal erradikalak aurka izan zituen. 1848an, Hungariako lehenengo gobernuko kide izendatu zuten; urte hartan bertan gaixotu, eta erietxe batean eman zituen bere azken urteak.
## Erreferentziak
Richard Parkes Bonington

**Richard Parkes Bonnington** (Arnold, Nottingham ondoan, Ingalaterra, 1802ko urriaren 25a - Londres, Ingalaterra, 1828ko irailaren 23a) pintore ingelesa izan zen.

## Biografia 
Frantzian hezia, Grosen ikaslea izan zen eta Delacroixen laguna. 1825ean Londresa joan zen Delacroixekin, eta Turnerren estiloak eragin handia izan zuen harengan. Gero, 1826 urtean, Veneziara joanik, distira handiagoa ezarri zuen bere koadroetan: "Veneziako ikuspegia".
thumb|ezkerrera|200px|*Landscape near Qilleboeuf* (1824-1825, "Qilleboeuf ondoko paisaia"), Bonningtonen margolan bat.
Erdi Aroa gaitzat duten lanetan Veneziako pintoreen eragina nabarmena da: "Frantzisko I.a eta Nafarroako erregina". Sortaldeak ere erakarri zuen: "Odaliska palmondoen azpian" (1827). Paisaietan ere gailen ageri da:"San Marko plaza", "Versalles parkea".

Eragin handia izan zuen paisaia-pintore frantsesengan, eta inpresionisten aitzindari urrun gisa har daiteke. Oso denbora gutxian (26 urterekin hil baitzen) sentikortasun guztiz pertsonala erakutsi zuen paisaiarekiko.

## Erreferentziak
Allen Jones

thumb|260px|Allen Jonesen eskultura.

**Allen Jones** (Southampton, 1937ko irailaren 1a) britainiar pintorea da.

Pintura- eta grabatu-ikasketak egin zituen Londresen. Gaztetan, Parisera egindako bidaia batean, txundituta geratu zen Delaunayren obrarekin. Bestalde, Ingalaterrako pop mugimenduarekin lotura du, eta bere lanetan Nietzsche, Freud eta Jungen filosofiaren eragina sumatzen da. 1963an, Parisko Prix des Jeunes Artistes saria irabazi zuen. Pintatzeaz gainera, hainbat liburu ere idatzi izan ditu. 1968an *Figures* liburua argitaratu zuen, eta, gero, *Proyects* eta *Waitress*. 1970eko hamarkadan, hainbat ikuskizunetarako dekoratuak eta jantziak egin zituen. Liverpooleko Walker Art Galleryk Allen Jonesen bizitzaren erakusketa antolatu zuen 1979an. Erakusketa hori Londresko Serpentine Galleryn, Baden-Badenen eta Bielefelden ere erakutsi zuten gero. Royal Academyko kide aukeratu zuten 1986an.

## Erreferentziak
René Lacoste

**René Lacoste** (Paris, Frantzia, 1904ko uztailaren 2a - Donibane Lohizune, Lapurdi, 1996ko urriaren 12a) tenislaria izan zen. ***Krokodilo*** goitizena zuen. Jaiotzez paristarra eta jatorriz Donibane Lohizuneko familia batekoa.

1927, 1928 eta 1929an Davis Kopa irabazi zuen Frantziako tenis-taldeko lau tenislari mitikoetako gazteena zen. 1926 eta 1927an munduko tenislaririk onena eta hurrengo bi urteetan bigarrena izan zen. Hiru aldiz irabazi zuen Roland Garros txapelketa (1925, 1927 eta 1929an), bi aldiz Wimbledongoa (1925 eta 1928an) eta bi aldiz Forest Hillsekoa (1926 eta 1927an). Bikoteka ere hiru aldiz irabazi zuen Roland Garros txapelketa (1924, 1925 eta 1929an) eta behin Wimbledongoa (1925ean), Jean Borotrarekin batera.

Tenislari bikain honek 1929an utzi zion lehiaketetan parte hartzeari. Harrezkero, bere ospe handiari esker arrakasta handiz merkaturatu ahal izan zituen bere izeneko jantziak, krokodiloa ikur gisa daramatenak.

## Erreferentziak
Robert Muldoon

**Sir Robert David "Rob" Muldoon** (Auckland, 1921eko irailaren 25a - Auckland, 1992ko abuztuaren 5a) Zeelanda Berriko politikaria izan zen. 1975-1984 bitartean lehen ministroa izan zen.

## Biografia 
Bigarren Mundu Gerran armadan sartu zen eta Ozeano Barean, Ekialde Hurbilean eta Italian aritu zen. Bitarte horretan ekonomia- eta kontularitza-ikasketak egin zituen. 1946an, gerra amaitu ondoren, Ingalaterrara joan zen beka baten laguntzaz ikasketak sakontzera. Ondoren, Zeelanda Berrira itzuli zen merkataritza-etxe batean aritzeko.

Politikan, 1960an hasi zen, Tamakiko Alderdi Nazionalaren ordezkari gisa. 1972an, epe labur batez lehen ministro izan zen, eta hurrengo urtean oposizioko buru. 1975ean lehen ministro hautatu zuten, Bill Rowling laboristaren ordez. 1978an, berriz ere kargu hori berritu zuen. Aldi horretan Finantza ministroa ere izan zen. Agintaldia 1984ko hauteskundeetan amaitu zuen, Alderdi Laboristak irabazi baitzituen hauteskunde haiek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ranavalona II.a

**Ranavalona II.a** (Rovan' Ambatomanoina, Madagaskar, 1829 &ndash; Antananarivo, Madagaskar, 1883ko uztailaren 13a) Madagaskarko erregina izan zen 1868-1883 urte bitartean, Radama II.aren bigarren emaztea, Rasoherinaren ondorengoa. Lehen ministro Rainilaiarivonyrekin ezkondu zen, eta harekin batera egin zen protestante (1869). Frantziarekin eta Ingalaterrarekin hitzartu zuen eta, merkataritza-askatasunaren truke, Madagaskarren burujabetasuna onartu zuten bi estatu horiek. Gizarte-aldakuntza garrantzitsuak egin zituen (poligamiaren eta edari alkoholdunen debekua, asteko atsedenaldia), zentralizazio-politika bideratu zuen, hezkuntza-sistema antolatu, eta armada osatu zuen. 1881. urtean aldarrikatutako legeak atzerritarrak lurren jabe izan zitezen oztopatzen zuenez, Frantziak blokeoa ezarri zion uharteari, eta erregina hil baino egun batzuk lehenago (1883), Majungako eta Tamataveko hiriak inbaditu zituzten frantsesek.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Dudley Shelton Senanayake

**Dudley Shelton Senanayake** (Kolonbo, 1911ko ekainaren 19a - Kolonbo, 1973ko apirilaren 13a) Sri Lankako politikaria izan zen.

Ingalaterran ikasketak egin ondoren Sri Lankara itzuli zen, eta Estatuko Kontseiluko kide egin zuten (1936). 1947an Nekazaritzako ministro izan zen eta, aita hil zenean (1952), lehen ministro, Defentsako ministro eta Kanpo Arazoetako ministro egin zuten. 1953an, kargu guztiak utzi zituen osasun-arazoak zituelako. 1958an Alderdi Nazional Batuko lehendakari egin zuten, eta 1960an aginpidera iritsi zen berriro ere. Urte berean hauteskundeak galdu zituen, eta oposizioko buru izan zen 1961-1965 urteetan. 1965ean, lehen ministro, Defentsako ministro eta Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten eskuinaldeko alderdien koalizio baten eskutik. 1970eko hauteskundeetan ezkertiarrak nagusitu ziren, eta Sirimavo Bandaranaike iritsi zen aginpidera.

## Erreferentziak
Piero di Cosimo

thumb|*San Antonio*, atzean txerria ikusten dela (1480-1490).

thumb|*Simonetta Vespucciren Erretratua*, 1480.

**Piero di Cosimo**, jaiotza-izenaz **Piero di Lorenzo** (Florentzia, 1462ko urtarrilaren 2a - Florentzia, 1521eko apirilaren 12a), italiar pintorea izan zen.

## Biografia 
Haren bizitzari buruzko argibideak Giorgio Vasari pintoreak emanak dira. 1480an, Cosimok Roselliren lantegian lan egin zuen, eta harengandik hartu zuen izena. Erromara joan zen, maisuarekin Kapera Sixtinoko freskoak margotzera. Florentziara itzuli zen, eta han igaro zuen bizitza osoa.

Filippino Lippiren, Lorenzo di Crediren, Luca Signorelliren eta flandiar errealismoaren eragina izan zuen hasieran, eta Leonardo, Frai Bartolomeo eta Rafaelena azken garaian.

Pintore bitxia zen, garai hartako joerak aintzat hartzen ez zituena. Erretratuak eta mitologiazko eta izadiko gaiak pintatu zituen gehienbat. Cosimok, jainko paganoak espiritualizatu beharrean, lurrera jaisten ditu, eta hezur eta haragizko izaki bihurtzen ditu.

Berrogeita hamar bat margo egozten zaizkio Piero di Cosimori; horietatik, aldareetarako egin ziren hamar bat, eta bezero pribatuentzako deboziozko koadroak eta erretratuak dira gainerakoak.

Eklektizismoa leporatu izan zaio. Haren obretan beti antzematen da gertaera naturalen gustua, eta hortik dator argiaren azterketa xehea, eta eszena sakro nahiz profanoen interpretazio errealista, antiakademikoa. Margolan profanoetan batez ere, izpiritu fantastikoa, elegiakoa, bufoia edo patetikoa ageri du, bere garaitiko florentziar margolariengan ez dagoena: bereziki argia da hori *Scoperta del miele* (*Eztiaren aurkikuntza*) lanean.

Haren margolan batzuk: *Simonetta Vespucciren Erretratua*, *Giuliano da Sangallo*, *Animalien ikuspegia*, *Vulkano Ninfek aurkitua*, *Ehizako eszenak*, *Mitologiazko eszenak*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary McAleese

**Mary McAleese** (Belfast, 1951ko ekainaren 27a) irlandar politikaria da. Ipar Irlandan jaiotako lehenengo Irlandako presidentea. Mary Robinsonen lekua hartu zuen (1997), hark presidentetza utzita Nazio Batuen Ordezkari Gorenaren postua hartu zuenean. 2011 arte egon zen postu horretan. Zuzenbide-ikasketak egin zituen Belfasteko Queen's unibertsitatean lehenbizi, eta Dublingo Unibertsitatean gero. 1974an, legelari gisa hasi zen lanean. 1975-1981 eta 1981-1987 bitartean zuzenbide-irakasle izan zen Dublingo Unibertsitatean. 1979-1981 bitartean, berriz, telebistarako lan egin zuen, kazetari gisa. 1987an, Ipar Irlandako Lege Ikasketa Institutuko zuzendari izendatu zuten. 1994an, Queen's Universityko erretoreorde izendatu zuten; kargu hori lortzen zuen lehen emakumea izan zen. McAleesek, berez, britainiar herritartasuna du, baina Irlandako Errepublikak bere herritartzat dauka.

## Erreferentziak
Andrés Segovia

**Andrés Segovia Torres** (Linares,  - Madril, ), Salobreñako I. markesa, espainiar gitarrista izan zen. Hamabost urte zituela eman zuen lehen kontzertua Granadan. Geroago arrakasta handia izan zuen Madrilen eta Bartzelonan. 1916an, sona handiko bira bat egin zuen Hego Amerikan, eta 1924ean egin zuen aurkezpena Parisen, eta 1926an Estatu Batuetan. Garai guztietako gitarrista ospetsuenetako bat izan zen Segovia; oso goraipatua izan da haren gitarraren hots-kalitatea. Ikasle ugari izan zituen. Honoris causa doktore izendatu zuten unibertsitate askotan, Oxforden, besteak beste. Madrilgo San Fernandoko Arte Ederretako akademiko ere izendatu zuten. Gitarrarako lan klasiko ugari berridatzi zituen, eta musikagile askok idatzi zituzten harentzako lanak: Turina, Castelnuovo-Tedesco, Villa-Lobos, Ponce eta Rodrigo (*Fantasía para un gentilhombre*).
## Erreferentziak
Carlos Suárez Morilla

**Carlos Suárez Morilla** (Oviedo, Espainia, 1946 &ndash; Gijón, 2019ko urriaren 19a) zinema zuzendari eta argazkilaria izan zen. Filosofia eta letretako eta zinemako ikasketak egin zituen. Gonzalo Suárez zinema-zuzendariaren anaia izan zen, eta, haren lehenengo lanetan, argazkiaz arduratu zen, bakarrik edo Juan Amorósen laguntzaile gisa. Zenbait film zuzendu zituen, eta ekoizle gisa eta publizitatean ere lan egin zuen. Goya saria jaso zuen *Remando al viento* filmean egindako lanarengatik, eta argazki onenaren saria eman zioten 1994ko Donostiako Zinemaldian, *El detective y la muerte* filmarengatik.

Lanik aipagarrienak, zuzendari gisa: *Gladiadores del siglo XX* (1969), *El jardín secreto* (1984), *Makinavaja, el último choriso* (1992), *Semos peligrosos (Useasé Makinavaja 2)* (1993), *Adiós Tiburón* (1996).

## Erreferentziak
Carlos Suárez

**Carlos Suárez** izan daiteke:
* **Carlos Suárez García-Osorio** (1986-), espainiar saskibaloi jokalaria;
* **Carlos Suárez Morilla** (1946-), espainiar zinema argazkilaria;
* **Carlos Suárez Sureda** (1968-), espainiar enpresaria;
Nyctimene aello

***Nyctimene aello*** Nyctimene generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Nyctimene aello'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hugh Walpole

**Hugh Walpole** (Auckland, Zeelanda Berria, 1884ko martxoaren 13a - Londres, 1941ko ekainaren 1a) britainiar idazlea izan zen.

Cambridgen egin zituen ikasketak. Kazetari eta kritikari gisa lan egin zuen. Idazle oparoa izan zen, eta mota askotako eleberriak —ziklotan antolatuak gehienak—, biografiak eta saiakerak ondu zituen. Walpoleren ezaugarri nagusiak hitz-jario bikaina eta sorkuntza-ahalmena dira. Lehen eleberri nagusiak errealistak izan ziren: *Mr. Perrin and Mr. Traill* (1911), irakasle gisa emandako denbora laburraren testigantza; *The Dark Forest* (1916, *Baso iluna*), Lehen Mundu Gerran, Gurutze Gorrian, Errusian igarotako aldian (1914-1916) oinarritua. Geroago elementu fantastiko erromantikoak, eta are mistikoak ere, nagusitu ziren Walpoleren eleberrietan: *The Duchess of Wrexe* (1914, *Wrexeko dukesa*), *The Cathedral* (1922, *Katedrala*), *Rogue Herries* (1930)''.

## Erreferentziak
Kurt Weill

**Kurt Julian Weill** (Dessau-Roßlau, Alemania, 1900eko martxoaren 2a - New York, AEB, 1950eko apirilaren 3a) Estatu Batuetako musikagilea izan zen, Alemanian jaioa.

## Biografia 
Humperdinckekin eta Busonirekin egin zituen ikasketak. Jaioterrian orkestra-zuzendari izan ondoren, Berlinera joan zen, eta musikagintzan soilik aritzea erabaki zuen. Opera-eskola berria sortu zuen Alemanian, baina, naziek aginpidea hartu zutenean, Estatu Batuetara ihes egin behar izan zuen. Bertolt Brechtekin lan egin zuen opera askotan.

Operak: *Der Protagonist* (1925); *Die Dreigroschenoper* (1927, *Hiru penikeko opera*); *Aufsteig und Fall der Stadt Mahagonny* (1929, *Mahagonny hiriaren arrakasta eta hondamena*); *Der Jasager* (1930, *Morroia*); *Johnny Johnson* (1936); *Lady in the Dark* (1940, *Ilunpeko andrea*); eta *Lost in the Stars* (1949, *Izarretan galduta*).

Operez gainera balletak, orkestrarako eta ganberako musika eta kantuak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Hiroshige

**Utagawa Hiroshige**, jaiotza-izenaz **Andō Tokutarō** (Edo, gaur egun Tokio, Japonia, 1797 &ndash; 1858ko urriaren 12a), japoniar margolaria eta grabatzailea izan zen.

XIX. mendeko ikuspegi-margolaririk ezagunena.

## Biografia 
Zurezko xaflen gainekoak, *Ukiyo-e* estilokoak, ditu bere lanik nagusiak (8.000 lamina inguru). Marrazkiaren eta koloreen zehaztasuna dira haren ezaugarri nabarienak.

1870 inguruan Europan ere zabaltzen hasi zen Hiroshigeren obra, eta inpresionistek izan zuten haren eraginik.

Hauek dira Hiroshigek zurean egindako grabatu ezagunetarikoak: *Tōkaidō Gojūsantsugi* (1830-1834, *Berrogeita hamahiru geraldi Tōkaidōko bidean*), *Meisho Edo hyakkei* (1856-1859, *Edoko ehun ikuspegi*), *Biwa aintzirako zortzi ikuspegi* (1836 inguruan), *Fuji Sanjū-Rokkei* (1858, *Fuji-Yama mendiko hogeita hamasei ikuspegi*).

Japoniako grabatzaileen artean ere hoberenetarikotzat jotzen da. Beste hainbat sail ere baditu, animalia, hegazti eta arrainen irudiz moldatuak.

## Irudi galeria 

File:100 views edo 091.jpg|*Edoko ehun ikuspegi* serieko *Ukejiko Akiba santutegian*.
File:Hiroshige le Lac d'Hakone.jpg|*Hakoneko aintzira*.
File:Hiroshige, Night View of Saruwaka-machi.jpg|*Saruwakachoko gaueko ikuspegia*.
File:100 views edo 098.jpg|*Ryōgokuko su artifizialak*.

## Erreferentziak
John Landy

**John Michael Landy** (Melbourne, Victoria, Australia, 1930eko apirilaren 12a - Castlemaine, Victoria), 2022ko otsailaren 24a) australiar atleta eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Nekazaritza ikasi zuen Melbourneko Unibertsitatean, eta irakasle egin zen. Iraupen ertaineko lasterketetan trebatu zen, eta 1952an Helsinkiko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, 1.500 eta 5.000 metroko probetan. Bi urte geroago, 1954an, Britainiar Inperioaren Jokoetan (gerora Commonwealtheko Jokoak) norgehiagoka historikoa izan zuen Roger Bannister aurkari handiarekin, eta lau minutuko mugaren azpitik amaitu zuten biek milia lasterketa: Bannisterrek 3´ 58,8"an, eta Landyk 3´ 59,6"an. Urte bereko ekainean, Landyk marka berria ezarri zuen proba horretan: 3´ 57,9", eta hilabete hartan bertan 1.500 metroko munduko errekorra ere jaitsi zuen: 3´ 41,9". 1956ko Melbourneko Olinpiar Jokoetan 1.500 metroko lasterketan brontzezko domina lortu ondoren, atletismoa utzi zuen.

Australiako Victoria estatuko gobernadore izan zen 2001etik 2006ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Czesław Miłosz

**Czesław Miłosz** (Szetejnie, Errusiar Inperioa —gaur egun Lituania, 1911ko ekainaren 30a - Krakovia, Polonia, 2004ko abuztuaren 14a) poloniar idazlea izan zen, lituaniar jatorrikoa, eta polonieraz idatzi zuen. XX. mendeko olerkaririk handienetakotzat jotzen da.

1960an, Berkeleyra joan zen Kaliforniako Unibertsitateak gonbidatuta, eta, 1961etik aurrera, eslaviar hizkuntzak eta eslaviar literatura irakatsi zituen han bertan. Poeta tragikoa da, ezkorra gizadiaren aurrean. Hasierako poema-liburuak hauek dira: *Harri bihurtutako denborarena* (1933) eta *Hiru negu* (1936). 1945ean, gerrari buruzko poesia-lan guztiak bildu eta *Salbamena* izenburupean argitaratu zituen. Miloszenak dira halaber, *Egunargia* (1953), *Izenik gabeko hiria* (1969), *Eguzkia atera eta sartzen den lekua* (1974). Eleberriak eta saiakerak ere idatzi zituen, hala nola *Aginpidea eskuz aldatu da* (1953), *Issako harana* (1955), *San Franzisko golkoko ikuspegiak* (1969), *Ulroko lurraldea* (1979). 1980an, Literaturako Nobel Saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hjalmar Schacht

**Hjalmar Schacht** (Tingleff, Alemaniar Inperioa, gaur egun Danimarka, 1877ko urtarrilaren 22a - Munich, 1970eko ekainaren 3a) alemaniar politikaria eta finantzaria izan zen.

## Bizitza 
1916-1923 urteetan Alemaniako Banku Nazionaleko zuzendaria izan zen, eta 1923an Reichsbank-eko lehendakari izendatu zuten. Hitlerri laguntza eskaini zion, eta finantzari eta industrialari nagusiek haren alde jokatzea lortu zuen. Hitler aginpidera heldu zenean, Reichsbankeko lehendakari hautatu zuten berriz, eta 1934an Ekonomiako ministro egin zuten. Trust edo enpresa-multzo handiak bultzatu zituen, eta Alemania armez hornitzeko ekonomia-oinarriak ezarri zituen. Kimika-industriarekin izan zituen arazoak zirela medio, kargua utzi behar izan zuen, eta 1944an Hitlerren aurkako konspirazioan parte hartzea leporatu zioten. Kontzentrazio-esparrura behartu zuten, baina Nurenbergeko epaitegiak aske utzi zuen (1946).

## Erreferentziak
Paul Ramadier

**Paul Ramadier** (Arroxela, Frantzia, 1888ko martxoaren 17a - Rodez, Frantzia, 1961eko urriaren 14a) politikaria izan zen.

1928an Frantziako Alderdi Sozialistako diputatua izan zen, eta 1933an, berriz, Batasun Sozialista eta Errepublikanokoa. 1938an Frantziako Lan Arazoetako ministroa izan zen; 1940an, aginpide osoa Pétain mariskalaren esku uztearen aurka agertu zen. 1946an, gasa eta indar-ekoizpena nazionalizatzeko legea aurkeztu zuen; hurrengo urtean kontseiluko presidente hautatu zuten. Frantziako gizartearen egoera nahasia komunistei leporatu, eta diputatu komunistekin zituen loturak hautsi zituen. Marshall plana onartu zuen, baina 1947ko grebak zirela eta, dimisioa aurkeztu behar izan zuen. 1948an, Estatuko ministroa izan zen; 1948-1949 bitartean Defentsako ministroa; eta 1956-1957 urteetan Finantzetako ministroa.

## Erreferentziak
Herbert von Karajan

**Herbert von Karajan** (Salzburgo, Austria, 1908ko apirilaren 5a - Anif, Salzburgo inguruan, Austria, 1989ko uztailaren 16a) austriar orkestra-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Salzburgoko Mozarteum-ean eta Vienako Unibertsitatean eta Kontserbatorioan egin zituen ikasketak. 1937tik aurrera Berlingo Orkestra Filarmonikoaren eta Berlingo Operako kontzertu-emanaldien zuzendari gisa jardun zuen.

1954an Berlingo Orkestra Filarmonikoaren zuzendari izendatu zuten, W. Furtwängler-en ondoren. 1956-1964 urte-bitartean Vienako Operako zuzendari izan zen, eta orobat Bayreuth eta Salzburgoko jaialdietakoa ere. 1967an Bazko Jaialdia sortu zuen Salzburgon, Richard Wagnerren musika-lanen inguruan.

Musikarako oroimen handia zuen, eta lan egiterakoan zuen doitasunak eta antolatzaile-gaitasun bereziak, XX. mendeko orkestra-zuzendari ospetsuenetako bat bihurtu zuten. Opera-antzezpenak antolatzen ere jardun zuen.

## Erreferentziak
Silvio Pellico

**Silvio Pellico** (Saluzzo, Italia, 1789ko ekainaren 24a - Turin, Italia, 1854ko urtarrilaren 31) italierazko idazlea izan zen.

## Bizitza 
thumb|260px|Pellico eta Maroncelliren atxilotzea.

Erlijioan oinarritutako heziketa zorrotza izan bazuen ere, Frantzian bizi izan zen urteek (1800-1809) eragin handia izan zuten Pellicorengan, eta ideia liberaletara jo zuen. Milana itzuli ondoren *Francesca da Rimini* (1815) tragedia idatzi zuen. Madame Staël, Schlegel eta Byron ezagutu zituen. Erromantizismoaren inguruko artikulu batzuk idatzi zituen *Il Conciliatore* egunkarian. Kartzelan sartu zuten Carbonari taldeko kide izateagatik eta heriotza-zigorra eman zioten (1820). 1822an heriotza-zigorra kendu eta hamabost urteko kartzela eman zioten. Hamar urte igaro zituen presondegian, Venezian eta Spielbergeko gazteluan. Kartzelatik atera ondoren Turinen jarri zen bizitzen, eta *Le mie prigioni* (1832, *Nire kartzelak*) oroitzapen-liburua argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Daniel Pennac

**Daniel Pennac** (jaiotza-izena: Daniel Pennacchioni; Casablanca, 1944ko abenduaren 1a) frantses idazlea da, jatorriz marokoarra. Literaturaren kritikan eta haur-literaturaren alorrean nabarmendu da, batez ere. Haurrentzako liburu-sail bat idatzi zuen, Kamo pertsonaia protagonista duena: ''Kamo : L'agence Babel*, *L'Évasion de Kamo*, *Kamo et moi* eta *Kamo : l'idée du siècle*. Haurrentzako literaturari dagokionez, aipagarria da, bestalde, *L'Œil du loup* (1984). Berehalako ospea lortu zuen *Au bonheur des ogres* (1985) eleberriarekin. Eleberri horretako protagonistak Benjamin Malaussène du izena, eta errudun izatea du lanbide. Malaussène sagako eleberrietan, Malaussène familia handiaren, haien lagunen eta Parisko Belleville auzoko bizilagunen abenturak kontatzen dira, eta surrealismoa eta ustekabea izaten dira nagusi: *La Fée Carabine* (1987), *La Petite Marchande de prose* (1989), *Monsieur Malaussène* (1995), *Des chrétiens et des maures* (1996), *Aux fruits de la passion* (1999) eta *Monsieur Malaussène au théâtre* (1996). Arrakasta handia izan du mundu guztian lan horiekin. Eskola-giroaz ere mintzo da *Comme un roman* (1992) eta *Chagrin d'école'' (2007) lanetan; lehenak eztabaida sutsua piztu zuen irakurketak eskolan duen garrantziaren inguruan; bigarrenari esker, berriz, Renaudot saria eman zioten 2007an.

## Erreferentziak
Plesiosauria

**Plesiosauria** itsas narrastien ordena zen, Jurasiko aldian bizi izan zena. Ehundaka fosil aurkitu dira, baina espezie tipoa *Plesiosaurus dolichodeirus* da.

Neurriz nahiko handiak ziren, 2-12 m luze gehienak, baina 14 m luzekoak ere baziren. Gorputza itsasorako egokitua zuten: gorputz-adarrak hegal bihurtuak zituzten, gorputza sendo samarra baina luzarana, eta isatsa laburra baina higikorra. Arrautza bidez ugaltzen zirela uste da. Plesiosauroen barruan bi gainfamilia sartu ohi dira: plesiosauroideoak, lepo luzea eta buru txikia zutenak eta animalia txikiak janez elikatzen zirenak, eta pliosauroideoak, lepo laburra eta buru handia zutenak eta animalia handiak janez elikatzen zirenak. Ordena honetako narrastietan ezagunenetako bat plesiosauroa zen, 2,3 m luze zena eta lepo laburra zuena. Ingalaterran eta Alemanian aurkitu dira plesiosauroaren fosilak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larry Collins

**Larry Collins**, jaiotza-izenaz **John Lawrence Collins** (West Hartford, Connecticut, AEB, 1929ko irailaren 14a - Fréjus, Frantzia, 2005eko ekainaren 20a), idazle eta kazetari estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
Dominique Lapierrerekin batera hainbat liburu arrakastatsu plazaratu zituen, betiere kazetari gisa gertutik ezagutu izan zituen gertakari historikoen ingurukoak: *Sutan al dago Paris?* (1964, Frantziako hiriburuaren Bigarren Mundu Gerrako askapenaz); *O, Jerusalem* (1971, Israelgo estatuaren sorreraz); *Gaur gauean, askatasuna* (1975, Indiaren independentziaz), *Bosgarren Zaldizkoa* (1980, txantaia nuklearrari buruz).

Kazetari gisa UPI agentzian eta *Newsweek* aldizkarian, besteak beste, lan egin zuen.

Hauek ditu beste obra batzuk: *Herio jolasa* (1985), *Arrano beltzak* (1992), *Geroa geurea da* (1998). 2005ean eman zuen azken lana, hogei urteren ondoren berriro ere Dominique Lapierrerekin bat eginda: *Sutan al dago New York?* (2005).

Haren zenbait liburu zinemarako erabili izan dituzte.

## Obra 
### Dominique Lapierrerekin batera 
* *Paris brûle-t-il ?* (1966)
* *Ou tu porteras mon deuil* (1967)
* *Ô Jérusalem* (1971)
* *Cette nuit la liberté* (1975) 
* *Le Cinquième Cavalier* (1980)
* *New York brûle-t-il?* (2004)

### Bakarka 
* *Fortitude* (1985)
* *Dédale* (1989)
* *Les Aigles noirs* (1993)
* *Le Jour de gloire* (1994)
* *Demain est à nous* (1998)

## Erreferentziak
August Heinrich Hoffmann von Fallersleben

**August Heinrich Hoffmann von Fallersleben** (Lüneburg, Germaniako Erromatar Inperio Santua —gaur egun Alemania—, 1798ko apirilaren 2a - Westfalia, Germaniako Erromatar Inperio Santua —gaur egun Alemania—, 1874ko urtarrilaren 19a) alemanezko olerkari eta filologoa izan zen.

Aleman hizkuntza eta literaturako irakasle izan zen Breslaun (1823). Filologia-lanak idatzi ondoren, olerki satirikoak argitaratu zituen: *Unpolitischen Lieder* (1840-1841, *Kantu apolitikoak*). Poema haiek zirela eta, kargua kendu zioten, administrazioari irain egiten ziolako. Alemaniarren batasunaren aldeko sutsua, Hoffmann ezagunagoa da bere *37 Lieder für das junge Deutschland* (1843, *37 kantu Alemania gaztearentzat*) bildumagatik, batez ere haietarikoa den *Deutschland, Deutschland über alles* *(Alemania, Alemania ororen gainetik)* olerkiarengatik, hura izan baitzen, Franz Joseph Haydnen musikaz lagundurik, Alemaniako ereserkia Hitlerren III. Reicharen garaian. Gaur egun, ahapaldi hori kenduta, beste guztiak ditu Alemaniako ereserkiak.

## Erreferentziak
Donald Osterbrock

**Donald Edward Osterbrock** (Cincinnati, AEB, 1924ko uztailaren 13a - 2007ko urtarrilaren 11) astronomo estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
Chicagoko Unibertsitatean ikasle zela, gure galaxiak adar kiribilak dituela frogatu zuen, William Wilson Morgan eta Stewart Sharplessekin batera. Ikasketak bukatuta, eskolak eman zituen Princeton Unibertsitatean, Kaliforniako Teknologia Institutuan, Wisconsineko Unibertsitatean (Washburn Behatokiko zuzendari gisa) eta Kaliforniako Unibertsitatean (Lick Behatokiko zuzendari gisa).

Ioi gasen fisikari buruz egin zuen lana garrantzi handikoa gertatu zen planeta nebulosen azterketan. Berak eta bere ikasle eta lankideek galaxiak, quasarrak eta bertan gertatzen diren prozesu fisikoak aztertu zituzten batez ere. Halaber, garrantzi handiko ekarpenak egin zizkion astronomiaren historiari, XIX. eta XX. mendeko astronomo eta behatokiei buruzko liburuak eta artikuluak idatziz.
## Erreferentziak
Brook Taylor

**Brook Taylor** (Edmonton, Middlesex, 1685eko abuztuaren 18a - Londres, 1731ko abenduaren 29a) britainiar matematikaria izan zen.

Zientziaren arazo asko aztertu zituen: kapilaritatea, jaurtigaien higidura, oszilazio-guneak, etab. Diferentzia finituetako kalkuluaren sortzaile nagusietako bat izan zen. 1715. urtean idatzi zuen *Methodus incrementorum directa et inversa*, bere lan garrantzitsuena, eta han agertu zituen Taylorren seriea, diferentzia finituen bidezko kalkulua, ekuazio diferentzialen soluzio bereziak, etab.
thumb|ezkerrera|*Methodus incrementorum directa et inversa*, 1715

## Erreferentziak
Nyctimene cephalotes

***Nyctimene cephalotes*** Nyctimene generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Nyctimene cephalotes'ri buruzko informazioa Animaliabio datubasean.
Antiklerikalismo

thumb|Dino-mobil izeneko montaia. Dinosauroak aita santuaren ideologia adierazten du.
**Antiklerikalismoa** Elizaren aurka edo horrek gizartean duen eskumenaren aurka azaltzen den jarrera da. Historiako zenbait arotan agertu izan da antiklerikalismoa. Errenazimentu aurretik antiklerikalismoa izan bazen ere, elizjendearen saldukeriak piztuta, garai horretatik aurrera hartu zuen batez ere indarra. Ilustrazio-garaian antiklerikalismoa hedatu egin zen bi arrazoi nagusi zirela medio: Eliza Katolikoaren eta aginpidearen egituraren interesen aurkako zenbait berrikuntza aldarrikatuz agertu ziren, burgesia liberala eta langileria batetik; eta Elizaren sektore asko, hierarkia bereziki, aristokraziarekin eta kontserbadoreekin lotu izana bestetik.

XIX. mendean, Elizaren eta Estatuaren aginpideen arteko bereizketa aldarrikatu zuten mugimendu politiko nagusiek (sozialismoak, anarkismoak, erradikalismoak eta abarrek).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Anticlericalismo en España del Siglo XIX al XX Antiklerikalismoa gaur egungo Espainian.
Baltasar Etxabe Orio

**Baltasar Etxabe Orio** (Oikia, Zumaia, 1548 &ndash; Mexiko, 1619 edo 1623) gipuzkoar margolaria izan zen. ***Zaharra*** deitua, bere semearengandik bereizteko. *Nueva España* edo Mexikora jo zuen 1573. urtean. Mexikoko pintura-eskola espainiarra sortu eta bultzatu zuen; haren garaiko pintore espainiar handienen artekotzat jo zuten askok, Juan de Juanes, Alonso Cano, Zurbarán eta Murillorekin batera. Florentziako Errenazimentuko kutsua nabari zaio Echaveren obrari. Pintura erlijioso bikainak utzi zituen Mexikon: *La Oración en el Huerto* (1608), *Adoración de los Reyes*, Santiago de Tlatelolco elizako erretaulako irudiak, eta beste hainbat pintura.

Pintore izateaz gainera, legegizon eta idazlea izan zen. 1607. urtean *Discursos de la Antigüedad de la lengua cántabra Bascongada*, euskararen aldeko apologia-lana eman zuen argitara.

Baltasar de Echave Orio - The Adoration of the Kings - Google Art Project.jpg|Erregeen Agurtzanea
Baltasar de Echave Orio - The Prayer in the Garden - Google Art Project.jpg| Baratzaren otoitza
Baltasar de Echave Orio - The Martyrdom of Saint Apronianus - Google Art Project.jpg|San Apronianoren martirioa
Baltasar de Echave Orio - The Martyrdom of Saint Pontianus - Google Art Project.jpg|San Pontzianoren martirioa
Baltasar de Echave Orio - The Porciúncula - Google Art Project.jpg|*La Porciúncula*
Baltasar de Echave Orio - Portrait of a Lady - Google Art Project.jpg|Andre baten erretratua

## Erreferentziak
Léon Gambetta

**Léon Gambetta** (Cahors, Frantzia,  - Sèvres, Frantzia, ) politikaria izan zen. Hiru izan ziren Gambettak Frantziako politikari egindako ekarpen nagusiak: errepublika demokratiko moderatuaren alde azaldu zen, alderdi demokratiko bat sortu zuen, eta errepublika parlamentarioa indarrean ezartzen lagundu zuen.

1870ean Napoleon III.a enperadoreak egindako Konstituzioaren aurka jarri zen. Inperioak porrot egin zuenean antolatu zen behin-behineko gobernuko barne-arazoetako ministro izan zen. Prusiaren kontrako gerran (1870), Tours eta Paris setiatu zutenen kontra borrokatzeko indar handiko gudarostea antolatu zuen. 1871n dimisioa aurkeztu zuen, eta Donostiara alde egin zuen, nahiago baitzuen borrokan segitu Bismarckek ezarritako baldintzak onartu baino. Frantziara itzuli zenean, Thiersen gobernuari lagundu zion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gambetta (Parisko metroa)
Riccardo Muti

**Riccardo Muti** (Napoli, ) italiar orkestra-zuzendaria da. Napoliko Kontserbatorioan egon ondoren, Milanera joan zen orkestra-zuzendaritza ikastera Antonino Vottorekin Giuseppe Verdi kontserbatorioan. 1971n egin zen ezagun Donizettiren *Don Pasquale* lana zuzentzen Salzburgoko jaialdian. Hurrengo urtean, Florentzian, Rossiniren *Gillermo Tell* lanaren lehenengo bertsio osoa zuzendu zuen. 1973-1982 urteetan, musika-zuzendari bihurtu zen Flontziako Maggio Musicale jaialdian eta Orkestra Filarmonikoan. Garai horretan, Filadelfiako orkestrarekin lan egin zuen eta 1980tik 1992ra hango zuzendari izan zen. Riccardo Mutik arrakasta handia izan du Vienan eta Londresen, batez ere Verdiren lanekin. 1986an, Claudio Abbadoren ordezkari izendatu zuten Milango Scalan, eta hango orkestra filarmonikoaren zuzendaria izan zen urte askotan. 2010ean New Yorkeko Metropolitan operan egin zuen debuta eta Chicagoko orkestra sinfonikoaren ardura hartu zuen. Sari ugari ditu Mutik: Italiako errepublikako Meritu Ordena (1990), Frantziako Ohorezko Legioa (2010), Arte kategoriako Asturiasko Printzea Saria (2011).
## Erreferentziak
Poliketo

**Polychaeta** edo **poliketoak** anelidoen filumeko izen bereko klaseko zizareak dira.

5.000 mota baino gehiago ezagutzen dira. Poliketo gehienak itsasoan bizi dira. Gorputzaren zatiketa zehatza dute ezaugarri. Neurri askotakoak dira, milimetro gutxitakoak dira batzuk eta ia 3 metroraino iristen dira beste zenbait.

Oro har, bi sailetan banatzen dira: mugikorrak, aske dabiltzanak, eta geldiak edo hodi formako bizilekua dutenak. Poliketoen gorputzaren zati bakoitzak bi gingil ditu, paropodo izenekoak, kanpoaldera, eta ile txiki ugari horien inguruan. Burua luzakinez inguratua dute.

Uretan bizi diren animalia eta landare txikiak jaten dituzte. Poliketo gehienek sexu bereiziak dituzte, eta esperma eta obuluak uretan elkartzen dira. Beste batzuk hermafroditak dira, eta badira izaki berriak berez sortzen dituztenak, kimuak balira bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Technicolor

thumb|1930eko hamarkadako Technicolor-kamera bat

**Technicolor** koloretako zinema-filmak egiteko sistema da, Estatu Batuetan 1914an sortua eta hainbat bertsio hobetu izan zituena.

Trikromiako edo hiru koloreko transferentzien bidez lortzen dira technicolorreko filmak; kameraren objektibotik sartzen den argia bi izpi-sortatan bereizten da ispilu dikroiko baten bidez; izpi-multzo bat kolore berdearekiko sentikorra den filmean jasotzen da, eta beste izpi-multzoa aurrealdetik urdinarekiko eta atzealdetik gorriarekiko sentikorra den film bikoitz batean. Ondoren, oinarrizko hiru koloreekiko sentikor diren hiru filmen negatiboak ateratzen dira eta substantzia gelatinakara baten bidez haien positiboak ateratzen dira erliebean. Irudi positiboak oinarrizko hiru koloreez tindatzen dira, eta gida gisa kolore grisa duen positibo arrunt batean inprimatzen dira bata bestearen gainean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmund Goulding

**Edmund Goulding** (Feltham, Middlesex, 1891ko martxoaren 20a - Los Angeles, 1959ko abenduaren 24a) Britainia Handiko zinemagilea izan zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu ondoren, Estatu Batuetara joan zen eta Hollywooden aritu zen lanean Metro-Goldwyn-Mayer-entzat, Warnerentzat, eta, azken urteetan, 20th Century Foxentzat. Haren filmetan lan egin zuten emakumeen zuzendaritzan arreta berezia jarri izan zuen beti. Haren gidaritzapean aritutako antzezle eta film batzuk dira, besteak beste: Greta Garborekin *Gran Hotel* (1932) eta *Love* (1927, Ana Kareninaren lehen bertsioa); Gloria Swanson, *The trespasser* (1929); Norma Shearer, *Riptide* (1934). Baina batez ere Bette Davisekin egin zituenak izan ziren ospe handienekoak: *That certain woman* (1937, *Emakume ziur hori*); *Dark victory* (1939, *Garaipen iluna*); *The old maid* (1939, *Neska zaharra*); eta *The great lie* (1941, *Gezur handia*).

## Erreferentziak
Jean-François de La Pérouse

**Jean-François de La Pérouse**, jaiotza-izenez **Jean François de Galaup** (Le Guo, Albitik hurbil, Frantzia, 1741eko abuztuaren 23a - Vanikoro uhartea, Ozeania, 1788) frantses itsasgizona izan zen.

## Biografia 
1756an itsas armadan sartu zen eta, Kanada aldean ingelesen aurkako ekinaldietan parte hartu ondoren, lur berrien konkistarako espedizio bat antolatu zuen 1785ean.

Hego Amerikatik igaro ondoren, iparralderantz jo eta Pazko uhartea eta Sandwich uharteak (Hawaii) igaro eta gero, Necker uhartea aurkitu zuen, Makaoko itsasertza jo baino lehen. Japonia aldera joan zen ondoren, eta Hokkaido eta Sakhalin uharteen arteko itsasartea zeharkatu zuen (La Pérouse itsasartea gaur egun). Hegoalderantz abiatu zen ondoren, eta Samoa eta Australiara bideratu zen. Australiako Botany badiako itsasertzean idatzi zituen azken gutunak (1788); urte horretan bertan hil zuten Vanikoro uhartean.
thumb|ezkerrera|300px|La Pérousen espedizioaren ibilbidea.

## Erreferentziak
Nyctimene certans

***Nyctimene certans*** Nyctimene generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Nyctimene certans'ri buruzko informazioa Animalia Bio datubasean.
Bazuka

**Bazuka** infanteriako eskuko arma da. 150 cm da luze eta ia 7,5 cm-ko diametroa du; bi aldeetatik irekita dagoen metalezko tutua da. Bi lagunen artean erabiltzen da, batek arma sorbaldan eusten du norabidea markatzen duen bitartean, eta besteak atzetik kargatzen du. Estatu Batuetan sortu zen Bigarren Mundu Gerran.

Gaur egun asko aldatu dira bazukak, jaurtigaien gida-sistemak garatu direnez gero, batez ere, eta Bigarren Mundu Gerran erabili izan zirenak 1.000 metro baino gehiagora heltzen ez baziren ere, gaur egun askoz urrunago heltzen dira eta ez dira hain astunak. Hasieran tankeen kontrako koheteak jaurtitzeko erabili izan ziren, baina gaur egun, edozein eratako jaurtigaiak jaurtitzeko erabiltzen dira: lurretik lurrera, ibilgailuen kontra, lurretik airera edota hegazkin eta helikopteroen kontra.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan del Encina

**Juan del Enzina** —berak zerabilen idazkera— edo **Juan del Encina** —egungo idazkera—, jaiotzako izen-deiturez **Juan de Fermoselle** (Fermoselle, Zamora,  - León, 1529) gaztelaniazko olerkaria, drama-idazlea eta musikagilea izan zen. Erdi Aroko tradizioaren eta Errenazimentuaren arteko idazlea izan zen, *egloga* hitza Espainian erabili zuen lehena. Lan liriko labur asko ondu zuen gaztetan, doinuarekin batera. *Cancionero*, 1496an idatzia, da haren lan ospetsuenetako bat. *Arte de la poesía castellana* idatzi zuen bilduma horren hitzaurreko, ospetsua hori bera ere. Haren antzezlanetan bi molde desberdin bereizten dira; gaztetan idatzitako obrei Erdi Aroko kutsua darie (*Egloga de Antruejo, Auto del Repelón,* eta Eguberriari eta Jesu Kristoren Nekaldi eta Piztuerari buruzko eglogak), baina Erroman idatzi zituen lanak, eta haien ondorengoak, Errenazimentuko moldeetan sartzen dira bete-betean (*Egloga de Fileno, Zambardo y Febea, Egloga de Plácida y Victoriano)*.

## Erreferentziak