open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pagoeta (Urizaharra)

**Pagoeta** (ofizialki *Payueta / Pagoeta*) Arabako herria da, Urizaharra udalerrikoa.

## Geografia 
739 metroko garaieran kokaturik dago.

## Historia 
Hasieran Sarmiento familiaren jabegokoa izan zen, Gatzagako kondeena ondoren eta XVII mendean Hijarreko dukeena. Pagoetako santugileeen tailerra zegoen bertan; Gregorio, Maurizio eta Martiniano Valdivielsok Arabako eliza ugaritako santuen eskulturak egin zitutzen tailer hartan.

## Banaketa administratiboa 
Pagoeta, Urizaharra udalerrian dagoen kontzejuetako bat da.

## Demografia 
2023ko urtarrilaren 1eko Eustateko datuen arabera Pagoetak zituen 69 biztanleetatik, 41 gizonezko eta 28 emakumezko ziren. Adin taldeei dagokionez, biztanleriaren %14,5a 0 eta 19 urte bitartean zuen, %73,9a 20 eta 64 urte bitartean zuen eta azkenik %11,6a 65 urte baino gehiago zuen.

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Joan eliza
* San Roke baseliza

Fitxategi:Ermita de San Roque, Payueta (Peñacerrada).jpg|San Roke ermita
Fitxategi:Pagoeta, Payueta.jpg|San Joan eliza
Fitxategi:Payueta (Peñacerrada) (14).jpg
Fitxategi:Payueta (Peñacerrada) (6).jpg
Fitxategi:Payueta (Peñacerrada) (9).jpg|Bolatokia
Fitxategi:Bolatokia eta jolastokia - Pagoeta, Araba.jpg|Bolatokia eta jolastokia

## Erreferentziak 
thumb|300px|Pagoetako ikuspegia
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdea

## Kanpo estekak
Ekai (Arakil)

**Ekai** Arakilgo kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 38 biztanle ditu.

1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

## Demografia eta biztanleria 
## Argazki galeria 

Fitxategi:Ekai (Nafarroa) dorretxea.jpg|Dorretxea
Fitxategi:Ekai (Nafarroa) dorretxea (42446).jpg|Dorretxea
Fitxategi:Ekai (Nafarroa) (55269).jpg
Fitxategi:Ekai (Nafarroa) (24826).jpg
Fitxategi:Ekai (Nafarroa) (40841).jpg
Fitxategi:Ekai (Nafarroa).jpg
Fitxategi:Ekai (Nafarroa) eskola zaharra.jpg|Eskola zaharrak
Fitxategi:Ekai (Nafarroa) elizako ataria.jpg|Elizako ataria

## Kanpo estekak
Faidu (Urizaharra)

**Faidu** (gaztelaniaz *Faido*) Arabako Urizaharra udalerriko herrietako bat da, Trebiñurekin mugan.

## Geografia 
679 metroko garaieran kokaturik dago.

Koldo Mitxelenak, baina, beste batzuek **l** bat ikusten zuten tokian, berak **i** altu bat behar zuela pentsatzen zuen eta horrela idatzi zuen bere *TAV* hartan:

Geroago, **Faydo** izenarekin ikusi daiteke 1907tik 1909ra bitarteko urteen *"Revista de Archivos..."*en kopiatutako 1257ko agiri batean.

Ondoren, 1926an argitaratutako Landazuriren *"Historia Civil de Álava"* liburuko lehenengo liburukiaren 73. orrialdean aipaturiko 1258ko dokumentu batean **Faidu** bezala izendatzen da herria.

Segidan, *"Fábrica de Añastro"* izeneko liburuan aipaturiko beste 1560ko dokumentu batean **Faidu** moduan azaltzen da ere.

## Banaketa administratiboa 
Faidu, Urizaharra udalerrian dagoen kontzejuetako bat da.

2023ko urtarrilaren 1eko Eustateko datuen arabera, 18 biztanle horietatik, 7 gizonezko eta 11 emakumezko ziren. Adin taldeei dagokionez, biztanleriaren %44,4a 0 eta 19 urte bitartean zuen, %38,9a 20 eta 64 urte bitartean zuen eta azkenik %16,7a 65 urte baino gehiago zuen.

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
[250px|right|thumb|[Haitzeko Andre Mariaren eliza.]]
* Haitzeko Andre Mariaren eliza
* San Migel eliza

## Bitxikeriak 
Suitzako Ticino kantoian Faido izeneko beste herri bat dago.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla.
* Faidu (Trebiñu).
* Fuidio Trebiñuko kontzejuko herrixka. Bi izenek antzekotasun fonetikoa badute ere, ezin dira Faidu eta Fuidio nahasi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lanteno

**Lanteno** (*Llanteno* gaztelaniaz) Aiara udalerriko herrietako bat da.

## Geografia 
Herri sakabanatu honen izena ibai batena ere bada eta horregatik batzuetan historian zehar "herri" baino "ibar" deitu dute, "Lanteno ibarra". Ibaizabal ibaiak herriaren lurrak zeharkatzen ditu hegoaldetik iparraldera. Herriaren ipar-ekialdeko muturrean Artziniega ibaiarekin bat egin eta Herrerías ibaia sortzen du, aurrerago Cadaguan urak isurtzen dituena.

Ibar honen eremua mugatzen duten mendi nagusiak hauexek dira:
* mendebaldean Zaballa (632 m), Opelloratik hurbil.
* hego-ekialdean Peregaña (632 m) da balkoi paregabea; Erretes Lanteno, Beotegi, Luxo eta Ozekaren artean dago.
* ipar-ekialdean, Okondo eta Gordexolarekiko mugetatik hurbil, Idubaltza (691 m) dago.

### Herri mugakideak 
* Hegoaldean Erretes Lanteno.
* Hego-mendebaldean Opellora.
* Mendebaldean Soxoguti.
* Ipar-mendebaldean Artziniega·
* Iparraldean Gordexola.
* Ipar-ekialdean Okondo.
* Ekialdean Menagarai.

### Auzoak 
Herri honetako auzoak ibaiaren bi ibarretan barreiatzen dira. Auzo nagusiak:
* Satia: bertan eliza dago.
* Ibaizabal: hegoaldean, A-624 errepide nagusia eta Erretes Lantenora doana batzen diren lekuan.
* Basaburu, Garabilla eta Lapetaratxe Artziniegarako bidean.
* La Mota non Indianoaren etxetzarra delakoa eta ibaiaren beste aldean Zubieta dorretxea dauden.
* Pizparrutxi eskola zaharrekin.
* Inortza.

## Historia 
Herriaren izena 1040an dugu lehen aldiz dokumentatuta.

Aiarako Jaurerria bost barruti edo kuadrillatan banatzen zen; horietako bat **Lanteno** izenekoa zen eta herri hauek hartzen zituen bere baitan, Lantenoz gain:
* Opellora, Menagarai, Kexaa eta Erretes Lanteno, egun Aiara udalerrian daudenak.
* Mendieta, Erretes Tudela, Santa Koloma eta Soxoguti, udalerri modernoen osaerarekin Artziniegakoaren barruan geratu zirenak.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* **Eskola izan zirenak**, Kultura Interesdun Ondaretzat izendatuak.
* **Ureta dorretxea**, XV.-XVI. mendekoa.
* **Zubieta edo Zubiete dorretxea**.
* **Indianoaren etxetzarra**.
* **La Blanca**ko santutegia, mendian kokaturik dagoena, aipatzekoa da. Jatorrizko eraikina XV. mendekoa zela uste den arren, gaur egungo egitura XVII. mende eta XVIII. mendeen artean eraiki zen. Harlandu eta horma-bular sendoek apaintzen dute kanpoaldea.
* Hilerrian Murga familiaren mausoleo neogotikoa nabarmentzen da.
* Balio arkitektonikoa duten baserriak: Txabarri auzoko 2 zenbakduna.

## Herritar ezagunak 
* Murga-Salazar eta Ureta familiak eskualdeko jauntxo handienetakoak ziren.
* Juan Antonio Urrutia (1670ean jaioa) Mexikon kargu publikoak izan zituen eta Santiago de Querétaron akueduktu bat eraiki zuen.

## Bibliografia 
* Victorino Palacios: *Arabako nekazal arkitekturaren inbentarioa. V- Arabako Kantaurialdea*, II liburukia, Arabako Foru Aldundia, 1991; 752-784.or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lantenoko eskolak
* Aiara

## Kanpo estekak 
*  Lanteno Iñaki Gutiérrez Puertasen webgunean.
*  Aiarako udalaren webgunea
Xaberri

**Xaberri** Longida ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *xaberritarrak* dira.

## Izena 
Xaberri toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Scaverri* (922)
* *Scauierri* (1036)
* *Esabierri* (1040)
* *Exavierre* (1055)
* *Scaberri* (1059)
* *Exabirri* (1061)
* *Sciaberraça* (1066)
* *Saverri* (1086)
* *Exssavier* (1268)
* *Xavier* (1280)
* *Xauierr* (1366)
* *Javerri* (1534)
* *Echauerri* (1591)
* *Xaverri* (1702)
* *Xaverri* (1911)
* *Xaberri* (1998)

## Geografia 
Xaberri Longida ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

### Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

#### Estazio meteorologikoak 

## Historia 
Biztanleak kapareak ziren, eta, beraz, ez zuten jaun-kargarik. 1427an 3 su zituen, 6 1553an eta 8 1646an. 37 biztanle zituen 1786an eta 45 1824an. 1835-1845eko udal berrikuntzetara arte, ibarreko diputatuak eta herriko bizilagunen artean aukeratzen zen erregidore batek gobernatzen zuten lekua, XIX. mendearen erdialdera parrokoa aurkezteko eskubidea zutenak.

## Demografia 
 biztanle zituen Xaberrik.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Longida sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Lizoainibar eta Urraulgoiti ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Longida atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Longida
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Erdotzain

**Erdotzain** Longida udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

2018n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Longidako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *erdotzaindarrak* ziren.

## Izena 
*Erdotzain* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Erdoçayn* (1144)
* *Herdoçayn* (1268)
* *Ardoçayn* (1274)
* *Ardaçaynh* (1279)
* *Erdotçayn* (1280)
* *Ordotçayn* (1280)
* *Errdoçayn* (1366)
* *Erdozain* (1534)
* *Erdozain* (1767)
* *Erdozain* (1802)
* *Erdozain* (1945)
* *Erdotzain* (1990)

## Geografia 
Erdotzain Longida ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

### Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

#### Estazio meteorologikoak 

## Historia 
Antzinako jaurerria zen, eta 1280an urtean 1 kahitze eta erdi gari eta 3 kahitze garagar eta olo-lapurreta 3 zor zituen. Badirudi 1411n Karlos III.ak bere elizaren patronatua Orreagako Santa Mariari lagatzeak ez zuela eraginik izan. XIX. mendearen lehen erdira arte, Longida ibarreko diputatuak eta herritarren artean aukeratutako herriko erregidore batek gobernatzen zuten. 1847an Olaberrirekin partekatzen zuen eskola; irakasleak urtean 50 gari-lapurreta hautematen zituen. Bide lokalak besterik ez zituen eta Agoiztik jasotzen zuen posta. Irin-errota bat zegoen. XX. mendearen hasieran landa kutxa bat sortu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* San Salbatzailearen eliza, XIII. mendeko kristiau eliza, erromaniko estiloan.
* Erdotzaingo garaia, XVIII. mendean eraikitako ibarreko garai tradizionala.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Longida
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Ezkai (Longida)

**Ezkai** Longida udalerriko etxalde zaharra eta gaur egun urpeko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Bertako biztanleak *ezkaitarrak* ziren.

## Izena 
Ezkai toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Esquaiz* (1096)
* *Ezchai* (1224)
* *Eçcaico* (1248)
* *Eçcay* (1268)
* *Ezquay* (1278)
* *Escay* (1279)
* *Ezcay* (1280)
* *Escuai* (1300)
* *Izcay* (1366)
* *Ezcay* (1802)
* *Ezcay* (1874)
* *Ezkai* (1990)

## Geografia 
Ezkai Longida ibarran dago, Itoitzeko urtegiaren pean.

### Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

### Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

#### Estazio meteorologikoak 

## Historia 
Koroaren lursailek, 1280an, urtean 2 kahitze gari, 4 kahitze, 3 lapurreta eta garagar erdi ematen zituzten, eta kahitze 1 lapurreta, ardoaren salmentagatik, gehi 9 sos 3 diru. Hala ere, XV. mendearen hasieran, bertako bi bizilagunak kapareak ziren eta, beraz, jauntxo-kargarik gabeak; udalerriko larreak alokatzen zituzten denboraz denbora. Bere eliza San Martini eskainia zegoen. 1802an jaurerri-leku gisa agertzen da, hiru etxetara murriztuta, 27 pertsonarekin; baina errege-erreginek bezala gobernatu behar zen; zehazki, ibarreko diputatuak gobernatzen zuen, bizilagunek eurek aukeratzen zuten errejidorearekin.

XX. mendeko azken hamarkadetan, urtegien mehatxupean zegoen herria. Itoizko urtegia azkenean desagertu egin zen. Baratzeak, belardiak eta zerealetarako zelaiak ez ezik, mahasti batzuk ere bazeuden paisaian azken urteetara arte, eta herri hori zen, Itoitz, Gorritz eta Orbaitz herriekin batera, Irati ibaian bere ekoizpenaren muga gorena.

## Demografia 
2020an 0 biztanle zituen Ezkaik.

## Ondasun nabarmenak 
* Ezkaiko jauregia, Erdi Aroko jauregia.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Longida
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia
## Kanpo estekak
Gergetiain

**Gergetiain** Itzagaondoa udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

XX. mendeann jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Itzagaondokoa Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *gergetiaindarrak* ziren.

## Izena 
*Gergetiain* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Guergueta* (1121)
* *Guerguetane* (1121)
* *Guerguetien* (1212)
* *Guarguetin* (1212)
* *Guerguetin* (1268)
* *Guerguetiayn* (1366)
* *Guerguetiain* (1534)
* *Guerguetiain* (1767)
* *Guerguitiain* (1802)
* *Guerguitiain* (1990)
* *Gergetiain* (1990)

## Geografia 
Gergetiain Itzagaondoa ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Itzagaondoa Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 28 kilometrora dago. Udaletxea Ardatzen dago. Erliebe handiko ibarra da. Itzaga mendiaren magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

### Klima 
Itzagaondoko klimaren ezaugarriak klima azpimediterraneoari dagozkio. Urteko batez besteko tenperatura oso aldakorra da altuera zein den, sei gradu gunerik menditsuenetan, eta 13 gradu herrigune eta hegoaldeko guneetan. Prezipitazioek ere antzeko aldakortasuna daukate, 800 hegoaldean eta 1.400mm edo gehiago mendietan. Urteroko egun euritsuak 100 eta 140 inguru izaten dira.

Jatorrizko basoetan pagoak, haritzak, ameztiak eta basa pinuak zeuden. Zoritxarrez, nekazaritzaren eragina dela eta, gaur egun 33 hektarea pago baino ez dago Itzagaondoan. Birlandaturiko pinu lariziar austriarrak (*Pinus nigra*) Izanozko gunean daude gehienbat, guztira 600 hektarea baino gehiago.

#### Estazio meteorologikoak 
Itzagaondoan dagoen Zuhatzu lekuan, itsasoaren mailatik 631 metrora, Nafarroako Gobernuak 1987an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Leireko monasterioak XII. mendearen hasieratik izan zuen lursailen bat. Iruñeko kabildoaren taulako arkitaniarrak, Migel Peritz Legariakoa, gero apezpikua zenak, 1280an Iruñeko merkatari Pedro Egiari, bertako bere jauregiak eta bere egoitzak bahituran eman zizkion 3000 soldatako mailegu baten truke.

XIX. mendearen lehen erdira arte, Itzagaondoa ibarreko diputatuak eta bertako bizilagunen artean aukeratzen zen errejidoreak gobernatu zuten. 1817an, ibarreko zerbitzariak posta jaso zuen, eta mugakide zituen lekuetara igarotzeko bideak baino ez zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* San Martin eliza, XII. mendeko kristiau eliza, erromaniko estiloan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itzagaondoa
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Arroiabe

**Arroiabe** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da; Arratzu udalerri zaharrekoa zen. Gasteiztik 9,5 kilometro iparraldera eta Duranatik 3,4 kilometrora dago.

Arroiabe, inguruko beste herri batzuk bezala, Donemiliagako goldean dokumentatuta edagoela ikusten da, ***Arroiaha*** toponimoa agertzen baita 1025. urteko dokumentu horretan Arratzua-Ubarrundiako beste toponimo batzuekin batera.

Infantadoko Dukearen Arrazuako Ermandadekoa izan zen, eta XVIII. mendearen bigarren erdian Mortarako kondeari egokitu zitzaion bere elizaren patronatua.

Arratzuako ermandadearen kidea izan zen. Herriko jaiak irailaren 8an ospatzen dituzte Ama Birjinaren Jaioneren omenez.

## Geografia 
Inguruan Mendibil eta Amarita ditu. Muino baten gainean (537 m) dago, Zadorra ibaiaren ezkerraldean. Uribarri Ganboako urtegiaren hegoaldean dago, urari beheiti dagoen lehenengo herria izanik.

## Etimologia 
Uribarri Ganboako urtegiaren presa egin baino lehenago, orain presa bat dagoen tokian, arroila bat zegoela uste da, argazki batzuk ba omen daude, eta hortik herriaren izenaren etimologia posible bat: *Arroi(l)a* + *behe* > *Arroiabe*, arroila baten azpiko herri bat izendatzeko.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundeko Ande Mariaren eliza

## Arroiabetar ezagunak 
* Juan Jose Díaz de Espada y Landa (1756-1832): Kubako apezpikuaren kanonigoa
* Luis Landa: Errege Etxeko diruzaina

## Iruditegia 

Fitxategi:Arroiabe herria 01.jpg|Herria.
Fitxategi:Arroyabe 22.jpg|Herriko sarrera.
Fitxategi:Arroiabe herriaren ikuspegia.jpg|Herriaren ikuspegia, atzean Uribarri Ganboako urtegia.
Fitxategi:Arroyabe - Iglesia de la Asunción de Nuestra Señora 13.jpg|Jasokundeko Ande Mariaren eliza.
Fitxategi:Arroiabe herriko eliza 02.jpg|Klaustroa.
Fitxategi:Arroiabe (Araba) bolatokia.jpg|Bolatokia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak 
*  Arroiabeko herritar talde batek sortutako webgunea.
Arzubiaga

**Arzubiaga** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da, Arratzu udalerri zaharrekoa.

## Geografia 
Gasteizetik 7 kilometrotara dagoen herri honek 2001ean 22 biztanle besterik ez zituen. Arabako Lautadan dago eta herriko jarduera nagusia laborantza da. 549 metroko altuera duen muino batean dago, Zadorra ibaiaren ibaiadarra den Zubiate errekaren ondoan dagoena. A-1 autobiak herria zeharkatu arren ez du irteeratik.

## Historia 
Arzubiaga leku-izena nahiko aldakaitz agertzen da dokumentazio historikoan. Lehen aldiz 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean agertzen da. Gero mendeetan zehar, *Arzubiaga/Arçubiaga/Arçuuiaga* ikusten da dokumentuetan, behin eta berriro.

XIX. mendean bertan Arratzuako ermandadearen biltzarrak egiten zituzten, beraz, ermandadearen *de facto*zko hiriburua izan zen.

## Etimologia 
Patxi Salaberrik, 2015, leku-izenen hitz elkarteetan ohikoa diren hiru elementu hauek antzematen ditu: *(H)ar*- (< harri) + *zubi* + -*-aga* atzizkia, (toponimian eta antroponimian maiz agertzen zen atzizkia). Donemiliagako goldean hasierako hasperena (*h-*) markatuta ez agertzea deigarri iruditzen zaio.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
Ondare nagusia Jasokundearen eliza erromanikoa da, egun sasi-galdurik dagoena. Ama Birjinaren omenez, urtero abuztuaren 15ean herriko jaiak ospatzen dituzte.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landa (Arratzua-Ubarrundia)

**Landa** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko iparraldean dagoen herria da, Leintz Gatzagara (Gipuzkoa) doan errepidearen ondoan kokatutakoa. Ubarrundiako ermandade zaharraren barruan legoke.

Herriko jaiak abuztuaren 24an ospatzen dituzte, San Bartolomeren omenez.

## Geografia 
thumb|left|Landa 1932an, gaur egungo urtegiko uren azpian.
[thumb|right|Landako tren geltoki zaharra [Anglo-Vasco-Navarro trenbidea|Anglo-Vasco-Navarro trenbideko bide berdean.]]
Antzinako herria gaur egun Uribarri Ganboako urtegia dagoen eremuan zegoen, eta urtegiak ia osorik estali zuen. Herria gaur egun Zuhatza uhartearen magalean zegoen. Urak estali ez zuen eremuetan, bi auzo sortu dira: bata Iñurrieta eta Bentabarri baserrien inguruan, gaur egungo hondartzatik gertu. Araban hondartza gisa prestatutako eremu bakarra da, eta horregatik "Gasteizko hondartza" ezizena du.  Gasteiztik 17 kilometrotara dago eta antzinako Anglo-Vasco-Navarro trenbidearen ibilbidetik joan daiteke egun bide berdea dena.

Bestetik, Santiagolarra auzunea dago, urtegia eraiki zuten langileentzat eraiki zena.

## Historia 
Garaio aldean Landa dorrea egon zen. XIII. mendean eraiki zen. XVI. mendean Landatarren eskutatik Aranako Manrikes familiarengana pasa zen. XVII. menderako hutsik zegoen eta hondarrak baino ez ziren gelditzen.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Bartolome eliza

## Landatar ezagunak 
* Otxoa Landa, Joana Eroaren diruzaina zena.

## Iruditegia 

Irudi:Landa, San Bartolome elizako murala.jpg|San Bartolome elizako hormirudia.
Irudi:Etxezuri, Landa.jpg|Etxezuri.
Irudi:Arratzua-Ubarrundia, Álava, Spain - panoramio.jpg|Uribarri Ganboako urtegia.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Langara Ganboa

**Langara Ganboa** (ofizialki *Nanclares de Gamboa / Langara Ganboa*) Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da. 1957an desagertu arte Ganboa udalerriaren barruan egon zen.

## Historia 
Herriaren izena, lehen aldiz, 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean agertu zen: ***Langara***. Gero, herriaren izenak beste hainbat aldaerarekin dokumentatuko da. Esate baterako, 1257. urteko Jerónimo Aznar Calahorrako katedraleko gotzainaren kartan, ***lancrares moyo*** ikusten da. (Moio herriaren izenari lotuta).

## Ondasun nabarmenak 
* Aldaietako nekropolia (K.o. VI-VII mende bitartekoa) bertan aurkitzen da.
* San Esteban eliza

Fitxategi:Langara Ganboa (Araba) eliza 2.jpg|Eliza
Fitxategi:Langara Ganboa (Araba) hilerria.jpg|Hilerria
Fitxategi:Langara Ganboa (Araba) hilerria 2.jpg|Hilerria
Fitxategi:Langara Ganboa (Araba) apaizetxea.jpg|Apaizetxea
Fitxategi:Langara Ganboa (Araba) apaizetxea eta eliza 2.jpg|Apaizetxea eta eliza
Fitxategi:Langara Ganboa (Araba) 4.jpg|Gurutzea
Fitxategi:Langara Ganboa (Araba) 3.jpg
Fitxategi:Langara Ganboa (Araba).jpg

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Urtegia 
Uribarri Ganboako urtegiaren hegoaldeko ertzean dago kokatuta.
[thumb|erdian|500px|Langara Ganboa (Arratzua-Ubarrundia, Araba), [Uribarri Ganboako urtegia eta atzean Elgeako mendilerroa.]]

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Luku

**Luku** (izen ofiziala: *Luko*) Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da. Ubarrundiako ermandade zaharraren barruan legoke.

N-240 errepidearen bitartez Gasteiztik 11 kilometrotara dago. Herriko jaiak uztailaren hasieran ospatzen dituzte.

## Historia 
Herriaren izenaren lekukotasunak daude Erdi Arotik. Lehen aipamena 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean: ***Lucu***. Geroko mendeetako dokumentuetan *lucu/luco* aldaerak ikus daitezke.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineak zerbitzua ematen diote herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Martin eliza
* Bost arkuko zubia, 1514 baino lehen eraikia.
* Artzamendi etxea

## Lukutar ezagunak 
* Juan Bernal Díaz de Luco e Ilárraza (1495 ? - 1555): Calahorrako apezpikua (1543-1555). Trentoko Kontzilioan izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Artzamendi etxea Luku 01.jpg|Artzamendi etxea.
Irudi:Lukuko eliza.jpg|San Martin eliza.
Irudi:luku araba.jpg|San Martin eliza, autobidearen alboan.
Irudi:Lukuko zubia.jpg|Zubi erromanikoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Mendibil (argipena)

**Mendibil** zenbait leku eta pertsonaren izena da.

## Toponimia 
* **Mendibil**: Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzu-Ubarrundia udalerriko herria.
* **Mendibil**: Orbaibarko Olorizko kontzejua.
* **Mendibil** edo **Sallobente**, Berrizko auzoa.
* **Mendibil** edo, **Mendibile**, Leioako auzoa.
* **Mendibil**: Arabako herri hustua, 1025ko Donemiliagako goldean aipatua. Mendoza ondoan egon zen.
* **Mendibil**: Lapurdiko mendia.
* **Mendibil**: Bizkaiko mendia.

## Deitura 
* Gontzal Mendibil (1956-), kantaria.
* Jose Maria Ortiz de Mendibil (1926-2015), futboleko arbitroa.

## Ikus, gainera 
* Mendibile
Zirao

**Zirao** (izen ofiziala: *Ziriano*) Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da. Ubarrundiako ermandade zaharraren barruan legoke.

Ia husturik dago eta 2001ean 4 biztanle besterik ez zituen. Gasteiztik 12 kilometrotara dago eta bertara ailegatzeko A-240 autobiaren Miñao irteera hartu behar da gero beste errepidea igarotzeko.

Hizkuntza nagusia gaztelania da. XIX. mendean galdu zen euskara.

## Historia 
Herriaren izena dokumentatuta agertzen da Donemiliagako goldean, 1025. urteko datazioarekin: ***Zeriano***.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
Herriko eliza San Joan Ebanjelariaren elizarena da, jatorriz erromanikoa baina XVI. mendean zaharberritu zutena. Barnealdean XVI. mendeko tenpera-mural bat du.
Fitxategi:Ziriano (Araba) San Joan eliza.jpg|San Joan eliza
Fitxategi:Ziriano (Araba) San Joan eliza 2.jpg|Eliza alboko eraikinak
Fitxategi:Ziriano (Araba) San Joan eliza 4.jpg|Elizako ataria
Fitxategi:Ziriano (Araba) iturria.jpg|Iturria eta latasgia
Fitxategi:Ziriano (Araba) herriko etxe bat.jpg|Etxe bateko ataria
Fitxategi:Ziriano (Araba).jpg

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Jaiak 
Herriko jaiak irailaren lehenengo asteburuan ospatzen dituzte San Estebanen omenez.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Uribarri Ganboa

**Uribarri Ganboa** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da. Ubarrundiako ermandade zaharraren barruan legoke. 2001ean 60 biztanle zituen.

## Geografia 
Izen bereko urtegiaren mendebaldeko ertzean dago kokatuta, Zuhatza eta Orenin uharteak aurrean dituela.

[thumb|500px|erdian|[Uribarri Ganboako urtegia eta herria, atzealdean Gasteiz.]]

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Andres eliza

## Herritar ezagunak 
* Bartolome de Letona, fraide frantziskotarra.
* Tomas Ruiz de Azua (1659-1731), Txilean aritu zen militarra.
* Francisco Ruiz de Azua, beneditar eta XIX. mendeko misiolaria.
* Constantino Martínez Uriarte (1911-1991), praile domingarra.
* Federico Martínez Uriarte, aurrekoaren anaia, santu izateko bidean dago.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Argazki galeria 

Fitxategi:Ullíbarri-Gamboa - Iglesia de San Andrés 05.jpg|San Andres eliza
Fitxategi:Uribarri-Ganboa (Araba) hilerria.jpg|Hilerria
Fitxategi:Uribarri-Ganboa (Araba) zentro soziala.jpg|Zentro soziala
Fitxategi:Ullíbarri-Gamboa 21.jpg|Iturria
Fitxategi:Uribarri-Ganboa (Araba) 2.jpg
Fitxategi:Ullíbarri-Gamboa 19.jpg

## Kanpo estekak
Abezia

**Abezia** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Urkabustaiz udalerriko herrietako bat da.

## Demografia 
## Ondasun nbarmenak 
* San Martin eliza

## Abeziar ezagunak 
* Martin Alonso Sarria (?-1642), historialaria eta politikaria. Arabako ahaldun nagusia (1621-1624) eta Gasteizko alkatea (1629-1633) izan zen.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Argazkiak 

Fitxategi:Ermita de San Bartolomé-Abezia 04.jpg|San Bartolome ermita
Fitxategi:Abezia - iglesia de San Martín 01.jpg|San Martin eliza
Fitxategi:Abezia (Urkabustaiz) 25.jpg
Fitxategi:Abezia (Urkabustaiz) 16.jpg
Fitxategi:Abezia Urkabustaiz Alava en2010 06.jpg
Fitxategi:Abezia Urkabustaiz Alava en2010 18.jpg
Fitxategi:Abezia Urkabustaiz Alava en2010 27.jpg

## Ikus, gainera 
* Urkabustaiz

## Kanpo estekak
Abornikano

**Abornikano** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Urkabustaiz udalerriko herrietako bat da. Urkabustaizko hegoaldean kokatzen da, Kuartangoren ondoan.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Klemente eliza: Abornikano dituen bi auzoen artean kokatzen da.

## Abornikanoar ezagunak 
* Zigor Enbeita (1971-) bertsolaria. Arabako bertsolarien txapelketan bi aldiz irabazi zuen (2003 eta 2006).

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Urkabustaiz

## Kanpo estekak
Zurbao (Arratzua-Ubarrundia)

**Zurbao** (ofizialki *Zurbano / Zurbao*) Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Arratzua-Ubarrundia udalerriko herrietako bat da. Arratzuko ermandade zaharraren barruan legoke.

Bertan, azienda-azoka antolatu izan dute urteetan. Gasteiztik ondoan dago eta A-1 autobideak bertara ailegatzeko irteera bat du.
## Historia 
Herriaren izena aipatuta agertzen da Donemiliagako goldean, (1025): ***Zurbano***.

## Geografia 
1990eko hamarkadaren hasieran, Gasteiztik herri honetarako bidean eraiki zuten Fernando Buesa Arena kirol instalazioa, Saski Baskonia taldeak jokaleku duena.

## Demografia 
Historikoki Gasteiz inguruko herri nagusienetariko bat izanda ere, 2002an 153 biztanle besterik ez zituen.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Otazu jauregia, XVII. mendeko jauregi barrokoa.
* Otalora-Gebara jauregia, XVII. mendekoa ere.
* Zurbao jauregia, 1621ean eraikia.

### Eliza 
Herriko jaiak irailaren lehenengo asteburuan ospatzen dituzte, San Estebanen omenez. San Esteban izena du herriko elizak.

## Irudiak 

Fitxategi:Zurbaotarren jauregia - Zurbao.jpg|Zurbao jauregia.
Fitxategi:Zurbao - Ortiz de Zaratetarren jauretxea.jpg|Ortiz de Zaratetarren jauregia.
Fitxategi:Otazutarren etxea - Zurbao - XVII mendea.jpg|Otazutarren jauregia.
Fitxategi:Otalora Gebaratarren Jauregia - Zurbao.jpg|Otalora Gebara jauregia.
Fitxategi:Zurbaoko gurutzadura.jpg|Gurutzadura.
Fitxategi:San Esteban eliza - Zurbao.jpg|San Esteban eliza.
Fitxategi:San Esteban eliza - Ataria - Zurbao.jpg|San Esteban elizako ataria.
Fitxategi:Zurbano 01.jpg|Zurbaoko neguko ikuspegia.

## Zurbaotar ezagunak 
thumb|Zurbaoko frontoia|268x268px
* Juan Sánchez Zurbano: Joan II.a Aragoikoaren aholkularia 1447 urtean. Gaztelarekiko negoziazioetan Aragoiko Koroaren enbaxadorea.
* Jose Uriarte: Filipe V.a Espainiakoaren aholkularia.
* Juan Antonio de Otalora Gebara: Done Jakueren Ordenako zalduna eta Salamancako Unibertsitatean katedraduna.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Beluntza

**Beluntza** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Urkabustaiz udalerriko herrietako bat da.

Herrigunetik aparte dagoen lursail berezi batean *Colegio Izarra* antzinako barnetegia dago, gaur egun erabat abandonatuta dagoena.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Pedro eliza: eliza erromanikoa.
* Pietateko ermita: XVIII.mendekoa eta XX.mendean eraberritu zuten.

Fitxategi:Beluntza (Urkabustaiz) - Iglesia de San Pedro 12.jpg|San Pedro eliza
Fitxategi:Beluntza (Urkabustaiz) - Iglesia de San Pedro 03.jpg|San Pedro elizako leiho bat
Fitxategi:Beluntza (Urkabustaiz) - Iglesia de San Pedro 04.jpg|San Pedro elizako leiho bat
Fitxategi:Beluntza (Urkabustaiz) - Iglesia de San Pedro 06.jpg|San Pedro eliza, leihoetako kapitelak
Fitxategi:Beluntza (Urkabustaiz) - Iglesia de San Pedro 08.jpg|San Pedro eliza
Fitxategi:Beluntza (Urkabustaiz) - Iglesia de San Pedro 11.jpg|San Pedro elizako ataria

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Urkabustaiz

## Kanpo estekak
Larrazketa

**Larrazketa** edo **Larrazkueta** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Urkabustaiz udalerriko herrietako bat da.

## Demografia 
## Hizkuntza 
Euskara XIX. mendearen lehen erdian galdu zen. Nahiz eta, Larrazketa alboratuta dagoen herria den, bertako herritarrek euskara etxe barrenetan mantentzen jarraitu zuten.  Gaur egun, Euskara sustapenak aurrera pausoak eman ditu, Gaztelaniaren parekotasunera heltzen ez den arren.

## Geologia 
Tupaz eta okre-hareharriz osatutako lurretan dago. Hegoaldean eta ekialdean mikra buztintsuz eta buztinez osatutako lurrak daude. Hegoalderago, lurrunkorrekin nahasitako buztin- eta marga-lurrak eta ofita-orban batzuk daude.

Basoz inguratutako lurraldea dugu, erreka txikiek bustitzen dutena.

## Ondasun nabarmenak 
ezkerrera|thumb|Larrazketa 1932an.
* San Bizente parrokia eliza.
* Latsarria

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Urkabustaiz
* Berbita

## Kanpo estekak
Untza-Apregindana

**Untza-Apregindana** (izen ofiziala: *Untza-Apregindana*) Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Urkabustaiz udalerriko kontzejuetako bat da. Untza eta Apregindana herriek osatuta dago.

## Izena 
2017. urtea arte, kontzejuaren izen ofiziala *Untzaga-Apregindana* zen euskaraz, eta *Unzá-Apreguíndana* gaztelaniaz. Urte hartako abenduaren 27an, ordea, kontzeju hartako administrazio batzarraren erabakiz eta Euskaltzaindiko Onomastika Batzordearen gomendioari kasu eginda, *Untza-Apregindana* hartu zuen izen ofizial bakartzat, bi hizkuntza ofizialetarako.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* San Fausto eliza

Fitxategi:Untzaga urkabustaiz eliza.jpg|San Fausto eliza

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Oiardo

**Oiardo** Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Urkabustaiz udalerriko herrietako bat da, izen bereko ibaiak (Altube ibaiaren adarra) zeharkatzen du. Bertako hizkuntza gaztelania da, euskara XIX. mendearen hasieran galdu zen.

## Demografia 
## Ondarea 
* San Joan Bataiatzailearen parrokia-eliza
* Jatorri erromanikoko Goikoamako Ama Birjinaren ermita.

## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Goikoamako ermita
Uzkio Urkabustaiz

**Uzkio** edo —Trebiñuko Uzkio herritik bereizi behar denean— **Uzkio Urkabustaiz** Uzkioko putzuak Euskal Autonomia Erkidegoko Hezeguneen Inbentarioan sartuta daude.

Done Mikel parrokia erromanikoak erretaula nagusi modernoa eta bataiarri erromanikoa ditu. Jaiak irailean izaten dira, Done Mikel egunez. Hizkuntza nagusia gaztelania da; XIX. mendean galdu zen euskara.

## Demografia 
## Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxaguen

**Etxaguen** zenbait lekuren izena izan daiteke:

# **Etxaguen**: Aramaioko auzoa, Arabako probintzian.
# **Etxaguen**: Zigoitiako herria, Arabako probintzian.

## Ikus, gainera 
* Etxague
SquirrelMail

**SquirrelMail** web bidezko posta-bezero bat da. *Nathan* eta *Luke Ehresman*ek hasi zuten beronen garapena eta PHP programazio lengoaia erabiliz egina dago. PHP instalatuta eta IMAP eta SMTP zerbitzari baterako sarbidea duten web zerbitzari gehienekin erabili daiteke.

*SquirrelMail*ek HTML 4.0 baliozko kodea erabiltzen du, web nabigatzaile gehienekin bateragarria delarik. Software librea da, GPL lizentziapean argitaratuta dagoena, eta edozeinen beharretara egokitu daiteke pluginentzako eskaintzen duen sostengu zabala dela-eta. Hizkuntza askotan konfiguratzeko aukera dago, horien artean euskara.

## Kanpo estekak
Berrikao

**Berrikao** (ofizialki *Berrikano* ) Zigoiti udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Izena 
Euskarak Berrikaoko gaztelanian utzitako arrasto ugarien erakusgarri, gaztelaniaz ere herriaren izenak bigarren silaban du azentu nagusia.

## Demografia 
Berrikaok hazkunde nabarmena izan zuen XXI. mendearen hasieran, populazioa ia bikoiztu egin baitzen.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* Natibitateko Andre Mariaren eliza

Fitxategi:Berrikao (Araba) Natibitateko Andre Mariaren eliza 3.jpg
Fitxategi:Berrikao (Araba) Natibitateko Andre Mariaren eliza 2.jpg
Fitxategi:Berrikao (Araba) Natibitateko Andre Mariaren eliza.jpg

## Berrikaotar ospetsuak 
* Juan Saenz de Buruaga Ortiz de Landaluze (1707-1777), Lugoko apezpikua eta Zaragozako artzapezpikua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Buruaga

**Buruaga** Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Historia 
Herriaren izena, lehen aldiz, Donemiliaga Kukulako monasterioan behi-larruzko kodex galikanoan dokumentatzen da, 1087. urteko datazioarekin: ***Buruara***. Gero, XIII. mendetik aurrera, behin eta berriz agertuko da oraindik ere erabiltzen den **Buruaga** aldaera.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* San Esteban eliza

Fitxategi:Buruaga (Araba) San Martin eliza.jpg
Fitxategi:Buruaga (Araba) San Martin eliza 2.jpg
Fitxategi:Buruaga (Araba) San Martin eliza 4.jpg
Fitxategi:Buruaga (Araba) San Martin eliza 3.jpg
Fitxategi:Buruaga (Araba) San Martin eliza 5.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Etxaguen (Zigoitia)

**Etxaguen** edo (beste Etxaguen herritik bereizi behar denean) **Etxaguen Zigoitia** Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Historia 
1062 urteko agiri batean *Eggagoyen* izenarekin agertzen da.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* Garbikundeko Andre Mariaren eliza
thumb|360px|Etxaguengo eliza.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jose Luis Sáenz de Ugarte, *Alava, pueblo a pueblo*. (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa.

## Kanpo estekak
Etxabarri Dibina

**Etxabarri Dibina** (ofizialki *Etxabarri-Ibiña*) Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua. Han dago Gorbeia dendagunea.

## Izena 
Agiri historikoetan honako izen hauek azaltzen dira:
* 1257: *Echávarri Divina*
* 1258: *Chavari*
* 1294: *Echaverre de Viña*
* 1537: *Chavarri*

## Azpiegiturak 
Etxabarri Dibinan Gasteiztik Altubera doan autobidearen eta AP-1 Eibar-Gasteiz arteko autobiaren lotunea dago.

## Ekonomia 
Etxabarri Dibinan hainbat enpresa pabilioi daude, industria eta merkataritza baitira jarduera ekonomiko nagusiak.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza

Fitxategi:Etxabarri Dibina (Araba) eliza.jpg
Fitxategi:Etxabarri Dibina (Araba) eliza 2.jpg
Fitxategi:Etxabarri Dibina (Araba) eliza 3.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Argazki galeria 

Fitxategi:Etxabarri Dibina (Araba) frontoia.jpg|Frontoia eliza atzean
Fitxategi:Etxabarri Dibina (Araba) baskula.jpg|Baskula
Fitxategi:Etxabarri Dibina (Araba).jpg

## Kanpo estekak
Gopegi

**Gopegi** Zigoitiko udalerriko herriburua da, Arabako iparraldean kokatua.

## Historia 
Goikoetxeatarren dorretxea existitu izan zen.
Fitxategi:Gopegi (Araba) Goikoetxea dorrea.jpg
Fitxategi:Gopegi (Araba) Goikoetxea dorrea 2.jpg

## Demografia 
XXI. mendearen hasierako hamarkadetan populazioa bikoiztu zuen Gopegik.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundearen Andre Mariaren eliza

Fitxategi:Gopegiko eliza 2.jpg|Elizaren barrualdea
Fitxategi:Gopegui (Zigoitia) - Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción 02.jpg|Elizaren absidea
Fitxategi:Gopegi (Araba) Jasokundearen eliza.jpg
Fitxategi:Gopegi (Araba) Jasokundearen eliza 2.jpg
Fitxategi:Gopegi (Araba) Jasokundearen eliza 4.jpg
thumb|200px

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Larrinoa

**Larrinoa** Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Historia 
San Pedro eliza izan zuen baina deagertu zen. Gaur egun ez dauka elizarik.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Larrinoatar ezagunak 
* Juan de Alava (?-1537) arkitektua. Salamancako katedral berria diseinatu zuen bederatzi arkitektuetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Mendarozketa

**Mendarozketa** Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Joan Ebangelistaren eliza
* Sortzez garbiaren baseliza

Fitxategi:Mendarozketa (Araba) San Juan eliza 2.jpg|San Joan eliza
Fitxategi:Mendarozketa (Araba) San Juan eliza.jpg|San Joan elizako eguzki erlojua
Fitxategi:Mendarozketa (Araba) San Juan eliza 3.jpg|San Joan elizaren ataria
Fitxategi:Mendarozketa (Araba) San Juan eliza 7.jpg|San Joan elizako leihoak

## Mendarozketar ezagunak 
* Juan Bautista Artzamendi (1635-1720), inkisidore nagusia izan zen

## Argazki galeria 

Fitxategi:Mendarozketa (Araba).jpg|Herriko etxe zahar bat
Fitxategi:Mendarozketa (Araba) Junta.jpg|Juntaren etxea
Fitxategi:Mendarozketa (Araba) Junta 2.jpg|Juntaren etxea

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Maurga

**Maurga** (ofizialki *Manurga*) Zigoiti udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean dagoena.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* San Martin eliza
* Hurtado de Mendozatarren dorrea
* Berastegitarren jauregia, 1700 ingurukoa.
* Elexalde dorrea
* San Bartolome baseliza

## Iruditegia 

Fitxategi:Maurga Hurtado de Mendozatarren dorrea.jpg|Hurtado de Mendozatarren dorrea.
Fitxategi:Maurga Berastegi jauregia.jpg|Berastegitarren jauregia.

## Maurgatar ezagunak 
* Prudentzio Maria Berastegi Mariaka (Maurga, 1747 - Gasteiz, 1823) politikaria. 1778. urtean, Arabako errejidore nagusi eta diputatu hautatua.
* Andrés Martínez de Murguía Ortiz de Guinea (Maurga, 1654 - Cadiz, 1732) merkataria. Bere anaia Pedrorekin batera Cádizera gaztetan joan zen, bertan gelditzeko. Cádizen merkatari lanbidea ikasi zuten. 1680ko hamarkadan Andresek hiru aldiz bidaiatu zen Mexikora. 1690eko hamarkadatik aurrera eta hil zen arte Cádizeko merkatari garrantzitsuenetako bat izan zen.
* Tomás Ruiz de Apodaca López de Letona (Maurga, 1702 - Cadiz, 1767) merkataria eta itsasontzi jabea. Andrés Martínez de Murguía maurgatarraren etxean ikasi zuen merkatari lanbidea. Hainbat bider bidaiatu zuen Mexikora. Bere seme Juan José Ruiz de Apodaca Eliza (Cadiz, 1754 - Madril, 1835), Venaditoko Kontea eta politikaria, Nafarroako Erregeorde izatera iritsi zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak
Akosta

**Akosta** (ofizialki *Acosta / Okoizta*) Arabako iparraldeko herri bat da, Zigoitia udalerrikoa.

## Historia 
Erdi Aroko agirietan *San Vicente de Ozcoitia* izena ageri da.
Dokumentazioan, IX. mendetik XI. mendera behin baino gehiago dokumentatzen da eta betiere *Okoizta*, *Ocoizta, Ocoista*. Gero *Sancta Maria de Ocosta*,  eta geroago *Akosta, Acosta* aldaerak nagusi.

## Etimologia 
Etimologia zaila duela toponimo honek esaten du Patxi Salaberrik, baina bilakaera fonologikoa azaltzeko Salaberrik problema gutxi: *Okoizta > *Okoxta > Akosta*

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

thumb|205x205px

## Ondasun nabarmenak 
* San Bizente martiriaren eliza. Ganga gotikoa eta erretaula neoklasikoa ditu.

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaitegi

**Zaitegi** Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Historia 
Herri alboko mendi tontor batean Antso VI.a Nafarroakoak gaztelu bat eraikiarazi zuen XII. mendearen bukaeran, Murgiako pasarte estrategikoa menderatzeko.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zestafe

**Zestafe** Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua.

## Historia 
IX.-XI. mendeetako dokumentazioan *Zeztave, Cestave* agertzen da. 1257. urtetik aurrera azken silabako /-be/ hori /-fe/ bezala agertuko da. *Estabe* euskal aldaeraren berri ere badago.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* San Nikolas eliza
* Gorostizako San Pedro baseliza

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Kanpo estekak