open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quedlinburg

**Quedlinburg** Alemaniako Saxonia-Anhalt estatuan dagoen hiri bat da, izen bereko barrutiaren hiriburua. 21.909 biztanle ditu. Quedlinburgeko eliza, gaztelua eta hirigune historikoa Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk 1994ean.

## Geografia 
Quedlinburg Harz mendien iparraldean kokaturik dago Bode ibaiaren ertzean. Magdeburg hiriburutik 58 kilometro hego-mendebaldera dago hiria.

## Historia 
Neolito garaitik populatu egon dela jakina da. Hala ere Quedlinburgen lehenengo aipamena 922 urtekoa da, Henrike I.a Saxoniako dukearen idatzi batean aipatzen baita. Honen emazteak Quedlinburgeko konbentua sortu zuen 936an. Konbentuaren ondoan jauregi bat eraiki zen eta 973an Germaniako Erromatar Inperio Santuaren dieta egin zen bertan. Hiria bera 994ean sortu zen eta berehala mekatua egiteko eskubideak jaso zituen. Hurrengo mendeetan herriaren eta konbentuaren arteko lehia izugarria izan zen.

1384ean Saxonia Behereko hirien ligan sartu zen eta 1426an Hansa hiria bihurtu zen. Garapen hau ikusita, konbentuko abadesak hiria armaz hartu zuen 1477an eta liga bietatik kanpo gelditu zen. Hiriaren zabalkunderik handiena Hogeita Hamar Urteko Gerraren garaian izan zen. Gaur egun hiriaren alde zaharra osatzen duten eraikin gehienak ordukoak dira. XIX mendean lore landaketak famatu egin zuen Quedlinburg.

Bigarren Mundu Gerran ez zuen kalte larririk jasa, baina Ekialdeko Alemaniako agintariek ez zuten jakin herriaren ondarea ongi mantentzen. 1990eko Alemaniaren bateratzearen ondoren, berrizte lanak hasi ziren eta 1994ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen Quedlinburgeko alde zaharra eta gaztelua.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Alde zaharra (*Altstadt*):** Duela sei mendetako 1400 etxe daude. Aipatzekoak dira merkatu plazan dauden udaletxea (1320an jasoa baina 1616ko pizkundeko fatxada daukana) eta San Martin eliza gotikoa. Errolanen estatua Hansa hiria bihurtu zenekoa da.
* **Quedlinburgeko gaztelua (*Schlossberg*):** Muino batean, hiria baino 25 metro gorago, 936an konbentua izan zena gaztelu bihurtuz joan zen. Pizkundeko jauregi hau X eta XI mendeko arte lanen museoa da gaur egun.
* **Gazteluko eliza (**Stiftskirche St Servatius**):*' XII mendeko eliza erromanikoa da. kriptan Henrike eta Matilda emaztearen hilobiak daude.

## Hiritar ezagunak 
* Dorothea Erxleben (1715-1762), Alemaniako lehenengo emakume medikua.
* Friedrich Gottlieb Klopstock (1724-1803), poeta
* Johann Christoph Friedrich GutsMuths (1759-1831), geografoa eta gimnasiaren bultzatzailea.
* Carl Ritter (1779-1859), geografoa.
* Fritz Grasshoff (1913-1997), idazlea

## Hiri senidetuak 
Quedlinburg hurrengo hiriekin senidetua dago:

*  (1961)
*  (1991)
*  (1991)
*  (1991)
*  (1991)

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Quedlinburgo webgunea
Erdainkuntza

**Erdainkuntza** edo **zirkunzisioa** zakilaren prepuzioaren ebakitzea edo erauztea da, eta horren ondorioz zakil-mokoa agerian geratzea. Erdainkuntzaren kausa ohikoenak erlijiosoak, kulturalak edo osasunekoak dira. OMEren arabera, 2006an munduko gizonetatik %&nbsp;30 erdaindua zegoen. *Zirkunzisio* hitza latinetik dator, eta ingurukoa (*circum*) moztea (*cædere*) esan nahi du.

Lehenengo deskribapenak labar-pinturan eta Antzinako Egiptoko hilobietan aurkitu dira.

Judaismoan erdainkuntza (*brit milah* deitua) jainkoaren agindutzat hartzen da. Islamean, Koranean ez agertu arren, asko praktikatzen da eta sinestun gehienek sunnahtzat hartzen dute. Afrikako zenbait elizatan eta ekialdeko eliza ortodoxoetan ere tradizionala da.
thumb|250px|Heldu baten erdaikuntza, aurretik eta ondoren.
## Arazo etikoak 
Kontra daudenek zalantzan jartzen dute adin txikiko pertsona bati ernaltze-ehuna kentzearen baliozkotasun etikoa, eta haur-erdainkuntzak autonomia indibiduala urratzen duela eta giza eskubideak hausten dituela diote. Haren alde daudenek, berriz, erdainkuntzak infekzioak saihesten dituela eta HIESaren hedapen abiadura murrizten duela argudiatzen dute.

Zenbait Osasun elkartek deritzote gurasoek seme-alaben interesen arabera erabakiak hartu behar dituztela, baina Britainia Handiko Mediku Elkartearen arabera, eztabaida dago auzi horren gainean: haien iritziz, oro har "gurasoek zehaztu beharko lukete modurik hoberenean nola sustatu behar diren beraien seme-alaben interesak, eta gizartearen esku dago erabakitzea zein muga dituzten gurasoek beren seme-alaben izenean erabakiak hartzeko". Esaten dute gurasoen interesak eta seme-alabenak ezberdinak izan arren, gurasoek erabakiak hartzeko eskubidea dutela, nahiz eta, aldi berean, haiek ezin dioten uko egin medikuek seme-alaben hobe beharrez agintzen dutenari. Adin nahikoa duten haurrek beren kabuz erabaki dezakete. UNAIDSen arabera, erdainkuntza borondatezko kirurgia-prozedura da, eta medikuek erdainkuntzari buruz ahalik eta informazio gehien eman behar diete gurasoei, erabaki libreak eta norberaren ustez egokiak hartzeko.

Batzuek argudiatzen dutenez, gaur egun erdainkuntza egin gabe sor daitezkeen osasun-arazoak gutxi dira, eta gertatzen direnean, gehienetan beste modu ez hain gogorrean trata daitezkeela. Margaret Somerville, McGill Unibertsitatearen zuzenbide, etika eta medikuntza zentroaren fundatzaile eta zuzendariak adierazten du adin txikiko haur bati erdainkuntza egin ala ez erabakitzea ez dagoela gurasoen esku, eta lan hori egin behar duten medikuek ez dutela jokatu behar beren balore etikoen arabera. Beste batzuek adierazten dute erdainkuntza oso mingarria dela, eta norbanakoaren baimenik gabe haur txikiei erdainkuntza ez terapeutikoa egiteak medikuntzan gobernatzen duten zenbait printzipio etiko hausten dituela.

Iritzi horien aurka, beste batzuek gurasoen erabakiaren zilegitasuna eta ohitura edo tradizio kulturalak azaltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mañarierreka

**Mañarierreka** —goialdean **Urkioleta** edo Urkuleta, Mañariako auzoaren izen bera duena— Bizkaiko hegoaldean dagoen ibaia da, Durangaldean kokatutakoa eta Ibaizabalen ibaiadarra dena.

## Ibilbidea 
Eskuagatxeko mendilerroaren oinetan sortu ondoren, Mañariako udalerrian, Izurtzara abiatzen da iparralderantz, eta Durango zeharkatu ondoren Ibaizabalen amaitzen du bere ibilbidea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Ahurtiko geltokia

**Ahurti** Lapurdiko tren geltoki bat da, Ahurti udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 1864ko urtarrilaren 25an ireki zen.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 304,945 kilometro-puntua

## Sarbideak 
*  Geltokiko bidea

## Historia 
Trenbidea herrira iristeko lehen obra 1862an ireki zen, baina trazadura lur zurrunbilotsuetatik igarotzen da, eta lubetak eta artelanak hondorbaitituzte. Hori dela eta, obrak berriro hasi behar dira bidea segurtatzeko, eta horrek atzerapen handiak eragiten ditu, 1863ko azaroaren 1ean aurreikusitako irekieraren kontra. Midiko Konpainiak presioa jasaten dute, batez ere Gobernuak, irekiera azkartzeko, eta erreserbak egiten dituzte bidearen fidagarritasunari buruz. 1864ko urtarrilaren 8an, Ministerioak hala erabakita, Gobernuak erreserba horiek onartu zituen, eta zaintza eta aldi baterako beharrezkoak diren lan osagarriak ere bai.

Geltokia 1864ko urtarrilaren 25ean jarri zen martxan Midiko Konpainiak, Tolosa Okzitania-Baiona burdinbidearen laugarren atala ireki zuenean. Atal honek 47 kilometro ditu, eta Pujòuekin eta Muxerolako behin-behineko geltokiarekin lotzen du. Aturri ibaiaren ezkerraldean dago kokatuta, gotorlekuen eta Errobirekiko elkargunearen artean. Urten, geltokia portuko auzoan dago, Aturriibaiaren ezkerraldean. Eragiketa hasteko, egunean bi omnibus jarri dituzte martxan, Paue-Muxerola harremana lau ordu eta hamar minutuan zeharkatzen dutenak.Laguntza azkar hazi zen (9 733 bidaiari 1866an, 14 195 tren 1868an), tren guztiak gelditu ziren eta bederatzi langile zeuden. Geltokiak salgai-trafiko handia ere ziurtatzen zuen: animalien bidalketak, elikagaiak.

Ahurti-Hazparne-Luhuso burdinbide (Baiona-Donibane Garazi burdinbidearekin bat egiten du), berehala sortua; 1907an, Donibane Lohizune tranbia-proiektu bati aurka egin zion udalerriak, Peyrehorenen, ez baitzuen udalerria zeharkatuko.

Errepidearen lehiak nabarmen gutxitu zuen zirkulazioa: 1956an lau langile baino ez zeuden, 1997an bi. 1987an, merkantzia-zerbitzuak 1989an itxi zuen sarrera-salmenta. 1997an, eguneko tren bat besterik ez zen jarri, eta berriro igo zen, 2010ean astean zazpi TER izatera iritsi arte. Beste konboi batzuk zeharkatzeko han gelditzen ziren tren intercitarrek ere hartu zuten arreta, 2010/2011n, adibidez.

2009an, trenen abiadura 10 km/h-ko abiadurara mugatu zen, kolapso bat zela eta Pujòuerantz. Bidea Arhan ibaiaren ertzean dago, eremu bereziki ezegonkor batean. Lanak hasi ziren, eta mehatxatutako landare bat, estuarioetako angelica, agertzeak konplikatu egin zuen.

## Geltokia 
## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baionako aldiriak
* Société Nationale des Chemins de fer Français

## Kanpo estekak 
* 
*  TER Akitania web gunea
*
Desplazamendu-erregistro

**Desplazamendu-erregistroa** edo **dekalaje-erregistroa** sarrerak eta irteerak kateaturik dituzten biegonkorretan (flip-flop) oinarritutako zirkuitu sekuentziala da. Datuak beste zirkuitu batean kargatzeko erabiltzen dira. Datuak biegonkor batetik beste batera igarotzen da zirkuituaren erlojuaren erritmoan.

Biegonkorrek bit bat gorde dezakete, beraz erregistroek hainbat biegonkorrez osaturik daudenez, hitz bitar bat gorde dezakete. Gordetako hitz bitarraren tamaina biegonkorren kopuruaren araberakoa da.

Hainbat desplazamendu-erregistro mota dago sarreraren eta irteeraren konfigurazioaren arabera:
* Serie/Serie
* Serie/Paralelo
* Paralelo/Serie
* Paralelo/Paralelo

Horrez gain, badira desplazamendu-erregistro bidirekzionalak.

## Serieko sarrera - serieko irteera 
Demagun 1101 kodea kargatu nahi dugula 4 biteko desplazamendu-erregistro batean eta erregistroa 0000 egoera ezagunetik hasten dela kargatzen. Normalean erregistroek FIFO egitura dute, hau da, lehena sartzen dena, lehena ateratzen da. Orduan, datua taulak erakusten duen moduan kargatuko da.

Serieko irteerarekin digituak gainidazten dira ikus daitekeen moduan.

## Serieko sarrera - paraleloko irteera 
[frame|erdian|4 [Biteko Serie-Paralelo desplazamendu erregistroa.]]

Datuaren digitoak biegonkor bakoitzaren irteeratik hartzen dira. Irudiko diagraman, Q4 irteera serieko irteera bezala erabili daiteke.

## Kanpo estekak
Beibei Barrutia

**Banan Barrutia** (北碚区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 860.000 biztanle bizi ziren barrutian.

## Inguru naturala eta kokapena 
Beibei barrutia, Chongqingeko hirigunearen iparraldean dago, hegoaldean Shapingba Barrutiarekin, ekialdean Yubei Barrutiarekin, iparraldean Hechuan Barrutiarekin, eta mendebaldean Bishan Konderriarekin egiten du muga.

## Herriak 
* Xie-ma (歇马镇)
* Cheng-jiang (澄江镇)
* Tong-jia-xi (童家溪镇)
* Tian-fu (天府镇)
* Shi-jia-liang (施家梁镇)
* Shui-tu (水土镇)
* Jing-guan (静观镇)
* Liu-yin (柳荫镇)
* Fu-xing (复兴镇)
* San-sheng (三圣镇)
* Jin-dao-xia (金刀峡镇)
* Cai-jia (蔡家组团)

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Beibeiko gobernuaren webgunea.
Banan Barrutia

**Banan Barrutia** (巴南区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 860.000 biztanle bizi ziren barrutian. Hirigunea osatzen duten barrutirik handiena da, eta dentsitaterik txikienekoa 471 biztanle kilometro koadroko.

## Inguru naturala eta kokapena 
Banan barrutia, Chongqingeko hirigunearen hegoaldean dago, hegoaldean Quijiang Konderriarekin, ekialdean Nanchuan Barrutia eta Fuling Barrutiarekin, iparraldean Yubei Barrutia, Nan'an Barrutia, Jiulongpo Barrutia eta Jiangbei Barrutiarekin eta mendebaldean Jiangjin Barrutia eta Dadukou Barrutiarekin egiten du muga.

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  [www.banan.gov.cn/ Banan barrutiko gobernuaren webgunea.]
*  Banan Barrutiari buruzko informazioa.
Yuzhong Barrutia

**Yuzhong Barrutia** (渝中区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 600.000 biztanle bizi ziren 22 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 27.273 biztanle/km2 da. Chongqingeko barrutirik jendetsuena da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Yuzhong barrutia, Chongqingeko hirigunearen erdi erdian dago, Yangtze eta Jialing ibaiek bat egiten duten tokian.

Barrutiaren mugak honakoak dira: Jiangbei Barrutia iparraldean, Nan'an Barrutia ekialde eta hegoldean, Jiulongpo Barrutia hegoaldean, eta Shapingba Barrutia mendebaldean.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
Chongqingeko metro arinak barrutia zeharkatzen du ekialdetik mendebalderako norabidean.

## Ondasun nabarmenak 
* Jendearen Areto Handia
* Chaotianmen plaza
* Hiru Arroilen museoa

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yuzhong barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Yuzhongen dagoen Bashu eskolaren webgunea.
Jiangbei barrutia (Chongqing)

**Jiangbei barrutia** (江北区 txinera sinplifikatuz, Jiāngběi Qū pinyineraz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 500.000 biztanle bizi ziren 221,28 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 2.260 biztanle/km2 da. Chongqingeko barrutirik jendetsuena da Yuzhongen atzetik.

## Inguru naturala eta kokapena 
Jiangbei barrutia, Chongqingeko hirigunearen erdian dago, Yangtze ibaiaren iparraldean dago, Chongqing erdigunetik iparraldera.

Barrutiaren mugak honakoak dira: Yubei barrutia iparraldean, Nan'an barrutia eta Yuzhong barrutia hegoaldean, Banan barrutia hegoaldean, eta Shapingba barrutia mendebaldean.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
* Chongqingeko aireportuak, bi terminal ditu, bata Txina barruko hegaldientzako eta bestea nazioarte mailako hegaldientzako.

## Ondasun nabarmenak 
* Chongqingeko Antzokia, Yangtze ibaiaren ondoan dagoen antzoki berria 2009an zabaldu zuten.

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jiangbei barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Jiangbei CBD finantza barrutiaren plangintza erakusten duen bideoa.
*  Chongqingeko aireportuari buruzko informazioa.
Xabier (izena)

**Xabier** gizonezkoen izen berezia da, euskal etorkikoa. Badirudi izenaren osagaiak *etxe* eta *berri* direla. Izenaren emakumezko aldaera *Xabierra* da euskaraz; aski berria da, eta ez oso erabilia. Aitzitik, oso ohikoak dira *Xabier* izenaren *Xabi, Xabiertxo, Xabitxo*... aldaera txikigarri edo lagunartekoak.

Izen hau Frantzisko Xabierkoak bilakatu zuen ospetsu. Latinez, garaiko idazkietan, *Franciscus Xaverius* ageri da izena; Nafarroa Garaiko Xabier udalerrian dagoen eta jaiotetxea zuen Xabierko gaztelutik hartu zuen izen hori santuak. Gaur egun, Euskal Herrian oso izen hedatu eta ospetsua da, bai eta munduko beste toki askotan ere: Frantzian, Espainian, Amerikan...

## Beste aldaera batzuk 
Gaur egungo Nafarroa Garaian eta Aragoin, hogeiren bat Xabier (*Javier*) edo Xabierre (*Javierre*) leku izen daude, eta agirietan beste hainbat idazkerarekin ere azaltzen da: Exauirre, Escabierre, Exaberre, Escaberri, Exaberre, Escabier, Escabierri, Scaberri, Scauierre, Szaberri, Exabierri, Isabier, Sabier, Xavier, eta abar.

Udalerriak: Xabier, Nafarroa Garaian; Aragoin, berriz, Javierre, Javierre de Martes, Javierre del Obispo, Javierregay, Javierrelatre, eta abar.

## Izen hau beste hizkuntza batzuetan 
* Aragoieraz: Chabier
* Alemanez: Xaver
* Asturieraz: Xabel
* Extremadureraz: Haviel edo Habiel
* Frantsesez: Xavier
* Galizieraz: Xabier edo Xavier
* Gaztelaniaz: Javier
* Hungarieraz: Xavér
* Ingelesez: Xavier
* Italieraz: Saverio
* Irlanderaz: Savy
* Katalanez: Xavier
* Latinez: Xaverius
* Portugesez: Xavier
* Polonieraz: Ksawery
* Sardinieraz: Dxavier
* Txekieraz: Xaver

## Xabier izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q21034663 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yubei Barrutia

**Yubei Barrutia** (渝北区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 880.000 biztanle bizi ziren 1.452 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 606 biztanle/km2 da. Chongqingeko hirigunean biztanle gehien dituen barrutia izan arren, dentsitatea nahiko txikia da barrutiaren zati handi bat babesturiko gune berdeek osatzen dutelako.

## Inguru naturala eta kokapena 
Yubei barrutia, Chongqingeko hirigunearen iparraldean dago. Barrutiaren mugak honakoak dira: Sichuan probintzia iparraldean, Changshou Barrutia ekialdean, Jiangbei Barrutia hegoaldean, eta Beibei Barrutia eta Shapingba Barrutia mendebaldean.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
Chongqingeko aireportuaren zati bat Yubei barrutian dago.

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yubei barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Yubei Barrutiari buruzko informazioa.
Nan'an Barrutia

'''Nan'an Barrutia''' (南岸区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 550.000 biztanle bizi ziren 274 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 2.007 biztanle/km2 da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Nan'an barrutia, Chongqingeko hirigunearen erdian dago, Yangtze ibaiaren hegoaldera eta Chongqing erdiguneko barrutitik gertu.

Barrutiaren mugak honakoak dira: Jiangbei Barrutia eta Yuzhong Barrutia iparraldean, Banan Barrutia ekialde eta hegoldean, eta Jiulongpo Barrutia mendebaldean.

## Historia 
Barrutia 1929 sortu zen Chongqingen zabalgune gisa. Hasieran barrutiak aur egungo Nan Ping, Hai Tang Qi, Long Men Hao, eta Dan Zi Shi guneak hartzen zituen. Izen aldaketa batzuk izan ostean, barrutiak gaur duen izena 1955eko urrian ezarri zitzaion.

## Ondasun nabarmenak 
* Ciyun tenplua (慈云寺)
* Tushan tenplua (涂山寺)
* Laojun kobazuloa (老君洞)

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Nan'an barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Barrutiari buruzko informazioa.
Jiulongpo Barrutia

**Jiulongpo Barrutia** (九龙坡区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 780.000 biztanle bizi ziren 432 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 1.806 biztanle/km2 da.

Barrutiko gobernuaren egoitza Yangjiapingeko jiedaoan dago.

## Inguru naturala eta kokapena 
Jiulongpo barrutia, Chongqingeko hirigunearen mendebaldean dagon dago eta Yangtze ibaiaren iparraldean. Barrutiko gobernuaren egoitza Yangjiaping jiedaoan dago.

Barrutiaren mugak honakoak dira: Shapingba Barrutia eta Yuzhong Barrutia iparraldean, Nan'an Barrutia eta Dadukou Barrutia ekialdean, Jiangjin Barrutia hegoaldean, eta Bishan Konderria mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
Jiulongpo barrutia, sei jiedao eta hamabi herrik osatzen dute:

### Jiedaoak 
* Yangjiaping (杨家坪)
* Huangjueping (黄桷坪)
* Xiejiawan (谢家湾)
* Shipingqiao (石坪桥)
* Shiqiaopu (石桥铺)
* Zhongliangshan (中梁山)

### Herriak 
* Jiulong (九龙)
* Shiqiao (石桥)
* Huayan (华岩)
* Baishiyi (白市驿)
* Hangu (含谷)
* Taojia (陶家)
* Bafu (巴福)
* Zouma (走马)
* Jinfeng (金凤)
* Xipeng (西彭)
* Shipan (石板)
* Tongguanyi (铜罐驿)

## Azpiegiturak 
Jiulongpoko kaia, Chongqingeko Jiulongpo Barrutiaaren ekialdean dagoen kaia da. Betidanik mota desberdineko lehengaiak kargatzeko erabili bada ere, gaur egungo erabilera nagusia kontainerren garraioa da. 750 metro luze baino gehiago den kaiak urtero 50.000 TEU inguru hartzeko ahalmena dauka.

## Hezkuntza 
* Chongqing Yucai eskola (1939. urtean sortua)
* Chongqing Qinghua eskola (1938. urtean sortua)

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jiulongpo barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Barrutiari buruzko informazioa.
Dadukou Barrutia

**Dadukou Barrutia** (大渡口区 txinera sinplifikatuz) (Dàdùkǒu Qū pinyineraz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 220.000 biztanle bizi ziren 103 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 2.136 biztanle/km2 da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Dadukou barrutia, Chongqingeko hirigunearen hego-mendebaldean dago, Yangtze ibaiaren iparraldean.

Barrutiaren mugak honakoak dira: Jiulongpo Barrutia iparralde eta mendebaldean, Banan Barrutia ekialdean, eta Jiangjin Barrutia hegoldean.

## Azpiegiturak 
Barrutiaren ekialdean, Yangtze ibaiaren uretan, Chongqingeko portuaren siderurgia lantegietako kaiak daude.

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Dadukou barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Barrutiari buruzko informazioa.
Shapingba Barrutia

**Shapingba Barrutia** (沙坪坝区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 740.000 biztanle bizi ziren 383 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 1.932 biztanle/km2 da.

## Inguru naturala eta kokapena 
[ezkerrera|thumb|250px|Shapingba barrutiko [Sanxia Plazaren ikuspegia gauez.]]
Shapingba barrutia, Chongqingeko hirigunearen mendebaldean dago, Yangtze ibaiaren eta Jialing ibaien artean dago.

Barrutiaren mugak honakoak dira: Beibei Barrutia iparraldean, Yubei Barrutia eta Jiangbei Barrutia ekialdean, eta Jiulongpo Barrutia hegoaldean, eta Bishan Konderria mendebaldean.

## Historia 
Shapingba barrutia Chongqingen zati izan aurretik, Baxianen jabetzako barruti izan zen (gaur egun Banan Barrutia dena). Ondoren, 1930eko hamarkadan Shapingba, Baxiango Lehen Barrutiaren barne egon zen.

## Banaketa administratiboa 
Shapingba barrutia osatzen duten herriak honakoak dira:

* Huilongba (回龙坝镇)
* Fenghuang (凤凰镇)
* Qingmuguan (青木关镇)
* Zhongliang (中梁镇)
* Tuzhu (土主镇)
* Chenjiaqiao (陈家桥镇)
* Huxi (虎溪镇)
* Xiyong (西永镇)
* Gele Shan (歌乐山镇)
* Zengjia (曾家镇)
* Qinjiagang (覃家岗镇)

## Ikus, gainera 
* Chongqingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Shapingba barrutiko gobernuaren webgunea.
*  Barrutiari buruzko informazioa.
Luis Etxabarri

**Luis Etxabarri Lozano** (Bilbo, Bizkaia, 1949ko apirilaren 17a) euskal ingeniaria da. Bilboko Industria Ingeniarien Goi Eskola Teknikoan eta Madrilgo Unibertsitate Konplutensearen Komunikazio Zientzien Fakultatean masterrak ditu. Horrez gain, Madrilgo Industria Antolakuntza Eskolan graduondokoa du kudeaketan.

1975ean Westinghouse Nuclear Española enpresan hasi zen lanean, Madrilen. Sayagoko, Almarazko eta Lemoizko zentral nuklearraren proiektuez arduratu zen. 1985ean Espainiako Segurtasun Nuklearrerako Batzordeko zuzendari tekniko izendatua izan zen eta 1987an komisionarioa. 1995etik 1997ra Espainiako Industria Nuklearraren Foroaren zuzendari nagusia izan zen.

1997az geroztik Nazioarteko Energia Erakundeko zuzendari nagusia da.

2009an Espainiako Gobernuak Luis Etxabarri Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusi izateko aurkeztu zuen eta maiatzera arte, batzordeko herrialdeek ez dute Mohamed ElBaradei zuzendari ohiaren ondorengoa aukeratuko.
Menane Oxandabaratz

**Menane Oxandabaratz** (Gamarte, Nafarroa Beherea, 1962-) euskal irrati-esatari, antzerkigile eta politikaria da. 

Antzerki munduan, Biper Beltx taldean hasi zen Daniel Landart idazlearekin batera. *Mee, mee, ardi kaka mee* eta *Egarriak* lanak agertokietara eraman zituzten. Horrez gain, Xirrixti-Mirrixti taldean ere aritu zen hainbat urtez. Gaur egun, antzerkiaren munduarekin lotura gordetzen du nahiz eta amateur bezala bada ere.

Euskal irrati-kate askotako parte hartzailea da. 2006an *Ez da musik* liburua idatzi zuen 1992 eta 1996 artean izen bereko irratsaioan egindako elkarrizketako batzuk hautatuz. Herria astekariko zuzendaria da 2018tik.

Bertsogintzan ibilitakoa da.

Ihauterien inguruko hausnarketak idatzi izan ditu.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Mee, mee, ardi kaka mee*
* *Egarriak*

=== Irratsaioak

## Sariak 
* 2023ko azaroaren 29an  Rikardo Arregi sariak banatu ziren, Andoainen. Ohorezko mugarria Menane Oxandabaratzek eskuratu zuen, bere kazetaritza ibilbidearen omenaldi gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Menane Oxandabaratz: «Ipar EHko langileek ere badakigu ezin dela lan-kodearen erreforma onartu» (Halabedi Irratian elkarrizketa, 2016)
Tolosa Okzitania-Baiona burdinbidea

**Tolosa - Baiona trenbidea** Tolosako Matabiau eta Baionako geltokiak lotzen dituen trenbidea da.

## Ezaugarriak 
[thumb|250px|eskuinera|[Tolosa-Matabiau geltokia.]]
SNCF erakundeak ustiatutako trenbideak batzuetan bide bi (Tolosa eta Puyoô artean) eta bestetan bat (Puyoô eta Baiona artean) ditu. TGV (Aturbe eta Puyoô artean), Corail Intercités, ter eta Corail Lunéa zerbitzuek erabiltzen dute.

Trenbide hauekin du lotuena:
* Bordele-Irun
* Puyoô-Akize
* Bordele-Sète
* Paue-Canfranc
* Portet-Saint-Simon - Puigcerda

Zeharkatutako udalerri nagusiak Tolosa, Aturbe, Lurda, Paue eta Baiona dira.

1860ko hamarkadan eraiki zuten: ekialdeko aldea, Tolosa eta Montréjeau artekoa, 1861 eta 1862an jarri zuten martxan; mendebaldekoa, Paue eta Baiona artekoa 1863 eta 1864an eta erdialdekoa, Montréjeau, Aturbe eta Paue artekoa, 1866 eta 1867an. Hasieran bide bakarra egin arren, 1869 eta 1900 artean, pixkanaka-pixkanaka, beste bide bat gehitu zuten Tolosa eta Puyoô artean.

Lurdara doazen erromesek trenbidea betetzen dute apiriletik urrira. Jadanik 1908an, Ama Birjinaren agerraldiaren 50. urteurrena zela eta, 525 tren bereziak bete ziren. 2005ean, berriz, 440 izan ziren, horietatik %44a Frantziatik irtenak eta %33a Italiatik.

## Ibilbidea 
thumb|300px|Trenbidearen ibilbidea
[thumb|250px|[Paueko geltokia]]

## Kanpo estekak
A Pobra do Brollón

**A Pobra do Brollón** Galiziako Lugoko probintzian dagoen udalerria da. Terra de Lemos eta Ribeira Sacra eskualdeetan dago.

Iparraldean O Incio udalerriarekin mugatzen du, hegoaldean Quiroga eta Ribas de Silekin, ekialdean Samos eta Folgoso do Courelekin, eta mendebaldean Monforte de Lemos eta Bóveda udalerriekin.

2008. urtean 2.162 biztanle zituen, biztanleria aurreko urtekoarekin parekatuz murriztu egin da (2.201 biz.) eta 1950. hamarkadatik gainbeherako joera hau etengabea da.

Bertako herritarrei galizieraz *pobrense* edo *brollonés* deritzaie, euskaraz berriz *pobrensetar* edo *brollondar*. Udalerriko galiziera hiztunen kopurua %98,18koa da.

## Parrokiak 
A Pobra do Brollóneko udalerria 22 parrokiez osatuta dago:

## Kanpo estekak
Eneko

**Eneko** euskarazko gizonezko izena da.

## Historia 
Ohiko euskal izena Erdi Aroan. 842. urtean Iruñeko lehen errege izan zen Eneko Aristak Esa herria eman zion Leireko monasterioari (*«Ego rex Eneco concedo...»*). Aditu batzuk euskal izentzat jotzen dute; osagaiak ene "nirea" eta -ko atzizki hipokoristikoa dirateke, eta jatorrizko adiera "enetxoa" edo. *Eneko* izena gaztelaniaz pixkanaka aldatzen hasi zen XV. mendean *Iñigo* eman arte. Beraz, lehenagoko Iruñeko erregeek edo Bizkaiko jaunek ezin zuten *Iñigo* izena izan, *Eneko* edo honen aldaera bat baizik. 1491. urtean jaiotako Ignazio Loiolakoa latinez *Enecus* zen, eta gaztelaniaz *Iñigo*. Gero *Ignatius* kristau izena hartu zuen Jesusen Lagundiaren fundatzaileak, Antiokiako santuaren omenez. Sabin Aranak eta Koldo Eleizaldek argitaratuko santu izendegian (*Deun-ixendegi euzkotarra*) *Ignazio*-ren kidetzat Iñaki proposatu zen. Oñan bada done Eneko santua, handik kanpo arras ezezaguna dena. Jaieguna ekainaren 1ean da.

## Eneko beste hizkuntzetan 
* Latinez: Ennecus
* Gaztelaniaz: Iñigo edo Íñigo
* Arabieraz: ونّقه‎‎, Wannaqo
* Ingelesez: Inigo
* Katalanez: Énnec

## Eneko izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q3054070 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Enekorekin erlazionaturiko pertsona izenak 
* Enekoitz, gizonezko izena Eneko izenetik sortua izan zen, -itz patronimiko atzizkiaren bidez.
* Iñigo
* Yeneko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samatze-Gixuneko geltokia

**Samatze-Gixuneko geltokia** (frantsesez: *gare de Sames-Guiche*) Tolosa-Baiona trenbidearen geltokia da, Bidaxuneko Kantonamenduko tren geltoki bakarra izan zena. 1912an inauguruatua, XX. mendeko bigarren erdira arte izan zen zerbitzuan.

## Historia 
1846ko azaroan Bidaxuneko Udalak proposatu zuen Tolosa-Baiona trenbidean geltokia bat eraikitzea. Hamar urte geroago, 1856ko urriaren 23an onartu eta 1860 eta 1861 artean izan zen eraikia. Lehenengo bidaiariek 1864ko urtarrilaren 25ean erabili zuten. Trenbidean geltoki bi eraiki zuten: bata Gixunen, Biduzeko zubitik gertu, eta bestea Samatzeko Saint-Jean edo Donibane auzoan. Eraikin bi izatea alferrikakoa izanda, 1861eko martxoan Gixunekoa bakarrik mantentzea erabaki zuten, Bardozetik gertuago zegoelako.

Proiektua 1882ko urriaren 30ean onartu zuen Compagnie du Midi trenbidearen ustiatzaileak. Geltokia Harana eta Biduze zubien artean Monplaisir muinotik gertu eraikitzekotan bazen azkenean proiektua utzita izan zen.

Azkenean Samatzek 1912an lortu zuen geltokia eraikitzea. Eraikin berria bidaiarientzat geltoki-etxea, jeneroarentzat gela, argindar eta komunak zituen txaleta eta trenbide bi zituen.

Trafikoaren beherakada zela eta, 1973 eta 1977 artean behin betiko itxi zuten bidaiarientzat.
thumb|ezkerrera|280px|Geltokiko sarrera zena.

## Bibliografia 
* Jean Robert, *"Des travaux et des jours en piémont pyrénéen : Bidache"*, Jean-Pierre Gyss, Barembach, 1984,  eta 195. orr.

## Kanpo estekak
Javier Cercas

**Javier Cercas Mena** (* Ibahernando, Caceres, 1962) gaztelaniazko idazlea eta itzultzailea da.

Albaitari baten semea, lau urte zituela, 1966an, Gironara joan zen bizitzera. Hispaniar filologian lizentziatu zen 1985ean Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. Doktoretza egin ondoren, Illinoisko unibertsitatean lan egin zuen, eta 1989z geroztik Gironako unibertsitatean Espainiako literatura irakaslea da.

Lehendabiziko liburua *El móvil* izeneko ipuin bilduma izan zen (1987). Horren ostean *El inquilino* (1989) eta *El vientre de la ballena* (1997) eleberriak eta *La obra literaria de Gonzalo Suárez* (1994) entsegua etorri ziren. Nolanahi ere, Javier Cercasi *Soldados de Salamina* (2001) hirugarren nobelarekin iritsi zitzaion ospea. Eleberri honek Espainiako Gerra Zibileko pasadizo erreal baten gaineko ikerketa dauka abiapuntu: Rafael Sánchez Mazas Falangeko ideologoari bizitza salbatu zion gerlari errepublikazale hura nor zen hain zuzen ere. Mario Vargas Llosak, John Maxwell Coetzeek eta Susan Sontagek goraipatu dute lan hau.

Hurrengo eleberrian ere, *La velocidad de la luz* (2005), gerra zuen hizpide, oraingo horretan Vietnamgoa. Baina, aurrekoan ez bezala, mezu itxaropentsua aienatzen da eta gizakien bihotzean datzan gaizkian murgiltzen da. Azken eleberriarekin, *Anatomía de un instante* (2009), Espainian 1981eko otsailaren 23an gertaturiko estatu kolpea aztertzen du, Antonio Tejero guardia zibileko teniente koronela Diputatuen Kongresuan sartutakoan, eserlekuetan ezarrita jarraitu zuten diputatu bakarrak Adolfo Suarez presidentea, Manuel Gutierrez Mellado presidenteordea eta Santiago Carrillo komunisten burua ziren abiapuntu daukala.

### Eleberriak 
* 1987 *El móvil*, Barcelona, Tusquets, 2003.
* 1989 *El inquilino*, Barcelona, Círculo de Lectores, 2002
* 1997 *El vientre de la ballena*, Barcelona, Tusquets, 1997
* 2001 *Soldados de Salamina*, Barcelona, Tusquets, 2001. zinemara egokitua David Trueba zuzendaria dela 2003an.
* 2005 *La velocidad de la luz*, Barcelona: Tusquets, 2005.
* 2009 *Anatomía de un instante*, Mondadori, 2009.

### Kronikak eta artikuluen bildumak 
* 1998 *Una buena temporada* (1998).
* 2000 *Relatos reales*, Barcelona, Tusquets, 2000
* 2006 *La verdad de Agamenón. Crónicas, artículos y un cuento*. Barcelona, Tusquets, 2006.

### Entseguak 
* 1993 *La obra literaria de Gonzalo Suárez* (Barcelona: Sirmio, 1993).
* 2002 *Àlbúm Galmes* (2002). Estudios literarios. Biografías. Ponç Puigdevall-ekin batera.
* 2003 *Diálogos de Salamina: un paseo por el cine y la literatura* (2003). Honako hauekin ere: David Trueba, Luis Alegre Saz (ed.), David Airob (argaz.).

### Itzulpenak 
* Francesc Trabal, *El hombre que se perdió* (1992).
* H. G. Wells, *El país de los ciegos y otros relatos* (1997; 2005).
* Quim Monzó, *Guadalajara* (1997).
* Sergi Pàmies, *La gran novela sobre Barcelona* (1998).
* Quim Monzó, *Ochenta y seis cuentos* (2003).
* Quim Monzó, *Splassshf* (2004).

## Kanpo estekak
Chongqingen banaketa administratiboa

thumb|250px|Chongqingeko udaltasuna Txinako mapan kokatua.
[thumb|250px|Chongqing erdiguneko [Yuzhong Barrutia udaltasuneko mapan kokatua.]]

**Chongqing** (txinera sinplifikatuz: 重庆, pinyineraz: Chóngqìng), 30 milioi biztanletik gora dituen Txinako Herri Errepublikako udaltasuna da. Azalera handieneko udaltasuna, 82.000 kilometro koadroko azalerarekin, Europako herrialde batzuk baino handiagoa da.

## Hirigunea 
Berez Chongqingeko hiria dena, hau da, nekazal guneak, basoak eta sakabantutako etxeak alde batera utzita, 5.780.000 biztanle eta 5.467.28 kilometro koadroko azalera zeukan 2006ko erroldaren arabera. Hau da, hirigunea, udaltasunaren azaleraren %6,6a baino ez da.

Chongqingeko udaltasuneko hirigunea (重庆主城区市区) honako barrutiek osatzen dute:

* Yuzhong (渝中区, edo "Erdiguneko Chongqingeko Barrutia"), hiriko barrutirik populatuena eta dentsitaterik altuenekoa da.
* Nan'an (南岸区, edo "Ibaiaren Hegoaldeko Barrutia")
* Jiangbei (江北区, edo "Ibaiaren Iparraldeko Barrutia")
* Shapingba (沙坪坝区)
* Jiulongpo (九龙坡区)
* Dadukou (大渡口区)
* Yubei (渝北区，Chongqingeko iparraldeko barrutia)
* Beibu (北部新区, Hiriaren iparraldean dagoen barruti berria)

## Hirigunearen inguruko barruti eta konderriak 
Hirigunearen inguruan, hainbat barruti eta konderri hedatzen dira. Hirigunetik gertuen dauden konderri eta barrutietan 10.270.000 biztanle bizi dira 17.000 kilometro koadroko azaleran. Horrez gain, antzina udalerri independente izandako Fuling, Qianjiang eta Wanzhou barrutien inguruan, 3.880.000 biztanle, 3.040.000 biztanle, eta 8.760.000 biztanle hurrenez hurren.

## Barruti eta konderri guztiak 
|

|}

*: 1997ko martxoaren aurretik, barruti eta konderriak zein udalerriren menpekoak ziren adirazten du. 1997an honako udalerriak batu ziren: Chongqing, Fuling, Wanxian (orain Wanzhou dena) eta Qianjiang.

## Kanpo estekak
Marracq

**Marracq** (okzitanieraz: **Marrac**) Lapurdiko hiriburuaren auzoa da.

Bertan dagoen Marracqeko ikastetxea, Baionako handiena dena.

Auzo honetan bertan Marracqeko jauregia, ere badago. Orain hondarrak besterik ez badira geratzen ere, bertan Napoléon I.ak 1808an bere anaiarentzat Espainiako tronua lortu zuen elkarrizketa izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marracqeko jauregia

**Marracqeko jauregia** () XVIII. mendeko jauregia da, Baionan dagoena. 1907an Monumentu historiko izendatua, bi horma-atal baino ez dira geratzen. Baionako Udala da jabea. Jauregiaren iparraldean Marracqeko ikastetxea dago. 

## Historia 
Baionan erbesteraturik bizi zen Mariana Neoburgekoak eraikiarazi zuen jauregia XVIII. mendearen hasieran, baina Karlos II.a Espainiakoaren alarguna ez zen inoiz bertan bizi izan. Haren oinordekoek Baionako apezpikuei saldu zieten XVIII. mendearen amaieran. Frantziako Iraultzan nazionalizatu eta saldu zuten.

1822an, artilleriako ofizialen esku jarri zuten. 1825ean, sute batek suntsitu zuen. 1907an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten. Gaur egun, bi horma-atal baino ez dira geratzen. 2011tik, Baionako Udalak garrantzi handiko lanak egin ditu hondakin horiek sendotzeko eta babesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mireya Moscoso

**Mireya Elisa Moscoso Rodríguez** (Pedasí, 1946ko uztailaren 1a-) panamar politikari da, Partido Panameñista alderdi kontserbadorean ibilitakoa. 1999an herrialdeko presidente kargua hartu zuen, horrelakorik lortzen lehenengo emakume bilakatuz, eta 2004 arte luzatu zen haren agintaldia.

## Kanpo estekak 
*  Aipamena "Council of Women World Leaders" erakundearen webgunean
Tximino Handia Proiektua

[thumb|[Txinpantzea]]
[200px|thumb|[Txinpantzea]]
**Tximino Handia Proiektuak** (ingelesez *The Great Ape Project*), 1993an sortua, berdintasun moralaren hedapena aldarrikatzen du tximino handi guztietan eragina izan dezan (txinpantzeak, gorilak, bonoboak eta orangutanak).

## Helburuak 
Tximino Handia Proiektua bultzatzen duen nazioarteko elkartea primatologoek, psikologoek, filosofoek eta beste aditu batzuek osatzen dute eta hauek Nazio Batuen Tximino Handien Eskubideen Adierazpena sustatzen dute. Honen bitartez tximino handiei zenbait eskubide moral eta legal ematen zaie, horien artean bizitzeko eskubidea, norberaren askatasunaren babesa eta torturaren debekua. Elkarteak Estatu Batuetan tximino handien norberaren ekintza arautzen du errolda programa baten bidez. Eskubideak finkatu ondoren, Tximino Handien Proiektuak itxian hazitako tximino handien askapena eskatuko du (gaur egun Estatu Batuetan 3100 daude, 1280 ikerkuntza biomedikoan).

Proiektu honek aldarrikatzen duenez, tximino handien eta gizakien artean antzekotasun handia dago. Izaki bizidun sentikorrak dira eta emozionalki garatuak. Familietan edo klanetan bizi dira, zeinetan gizarte, komunikazio eta hezkuntza eremu bat bermatzen duten. Gainera, azkarrak dira eta arazo konplexuak ebazteko gai dira, tresnen erabileraren bidez. Ohiturak klaneko partaideek helarazten dituzte eta lekuaren arabera bereiz ditzakegun kulturak sor ditzakete: adibidez, mendiko gorilek eta lur baxuetako gorilek oso ohitura ezberdinak dituzte.

Proiektuaren helburua ez da txinpantzeak, gorilak, orangutanak eta bonoboak gizakitzat hartzea, ez baitira gizakiak, baizik eta hominidotzat hartzea, hominidoak baitira. Tximino handi hauek Neanderthalgo gizakiak, *Homo habilis* eta *Homo erectus* bezain hominidoak direnez, hauek bezala tratatzea eskatzen dute, oinarrizko eskubideak onartuz aurreko espezie desagertu ez balira egingo litzakeen moduan.

## Oinarriak 
Proiektu honek oinarritzat ondoko aurkikuntzak ditu:
* Genetika:
Tximino handiek gizakiarekin duten ahaidetasuna izugarri handia da. Txinpantzeekin geneen %99.4a elkarbanatzen ditugu, gorilekin %97,7a eta %96,4a orangutanekin. Ezberdintasun genetikoa genero eta familia berdineko espezieen arteko baino txikiagoa da.
* Komunikazioa:
Gardner, Roger eta Deborah Foutsek txinpantzeekin; H. Lyn Whitek orangutanekin eta Francine Patterson eta Wendy Gordonek gorilekin egindako ikerkuntzetan gormutuen keinu bidezko hizkuntza erakutsi zitzaien. Ikerketan geneetan ez ezik, jokaeran eta gaitasunetan antza dugula erakutsi zen. Aurkikuntza harrigarriak egin dira; belaunaldi berriei helarazten dieten kultura dutela, euren artean hitz egiten dutela, pentsamendu pribatuak dituztela, imajinazioa, aldiuneko oroitzapenak, autokontzientzia, enpatia, engainatzeko gaitasuna, umorea, denboraren zentzua, heriotzaren kontzientzia eta bizitza osoko lagunak mantendu ditzakete.

## Ikus, gainera 
* Animalien eskubideak

## Kanpo estekak 
* Tximino Handia Proiektua
Pudong barrutia

**Pudong barrutia** (Txinera sinplifikatuz: 浦东; pinyineraz: Pǔdōng) edo ofizialki "Pudongeko Gune Berria" (Txinera sinplifikatuz: 浦东新区; pinyineraz: Pǔdōng Xīn Qū), Shanghai osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 1.770.000 biztanle eta 522,8 kilometro koadroko azalera zeukan.

## Inguru naturala eta kokapena 
Pudong hitzaren esanahia "Huangpuren ekialdean" da, eta hitzaren jatorria argi ikus daiteke barrutiak Huangpu ibaiarekiko duen kokapena ikusita. Barrutiak, Huangpu ibaiarekin egiten du muga mendebaldean, eta Txinako Ekialdeko itsasoarekin ekialdean.

## Ekonomia 
Pudong, Txinako gunerik aberatsenetakoa da gaur egun, eta BPGaren balioa 38,5 milioi dolarrekoa izan zen 2008an, Uruguai bezalako herrialdeen ekonomiaren antzera. Gaur egun, Pudongek Txinako Herri Errepublikako sei probintziak ainako ekonomia dauka biztanleri askoz txikiagoarekin.

### Lujiazui 
Lujiazui Shanghai hiriko gune ekonomiko garrantzitsua da, hiriak duen finantza barrutietako bat. 1990eko hamarkadaren amaieran sortu zuen gobernuak Pudong barrutiaren hegoaldean, Bundaren aurrez aurre eta Huangpu ibaiaren ondoan.

## Azpiegiturak 
### Aireportua 
Barrutiaren ipar-ekialdean, Shanghai udaltasuneko aireporturik garrantzitsuena dago. 2008an 28 milioi bidaiarik erabili zuten.

### Maglev trena 
2002. urtean mugitzeko lebitazio magnetikoa erabiltzen duen munduko lehen trena zabaldu zen Shanghai Pudong Nazioarteko Aireportua eta Longyang kalean dagoen tren geltokiaren artean. 30 kilometroko ibilbidea 7 minutu eta 21 segundotan egiten du trena, eta 431 kilometro orduko abiadura lortzen du.

### Yangshan ur sakoneko portua 
Yangshan ur sakoneko portua, Shanghaiko portua osatzen duten kaietako bat da, hiriaren hegoaldeko itsasoan, kostaldetik 30 miliara eraikia. Bertara heltzeko Donghai zubia Pudong barrutiaren hego-ekialdeko muturretik abiatzen da, itsasoaren erdian eraikitako kontainer porturik handienera.

## Ondasun nabarmenak 
* Sartaldeko Perla dorrea

## Ikus, gainera 
* Shanghairen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Pudongeko gobernuaren webgunea.
Cariño

thumb|250px|eskuinera|Cariñoko udalerrian dagoen Ortegalgo Lurmuturra
**Cariño** Galiziako Coruña probintzian dagoen udalerria da. Ortegalgo eskualdean kokatzen da. Ortigueirako itsasadarraren ipar kostaldean kokatzen da. 1988an Ortigueira udalerritik banandi zen. Gizonezko herritarrei galizieraz *Cariñés* deitzen zaie eta emakumezkoei *Cariñesa*, euskaraz berriz *Cariñotar*. Udalerri honetako galiziera hiztunen kopurua % 95,22koa da.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Cariñok oraindik ez zuela bete hondakin urak biltzeko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.

## Parrokiak 
* Cariño (*San Bartolomeu*)
* Feás (*San Pedro*)
* Landoi (*Santiago*)
* A Pedra (*Santa María*)
* Sismundi (*San Estevo*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider

**Maider** euskarazko emakumezko izena da. Izen honek Mari eta Eder hitzen elkarketan du jatorria.

## Maider izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q12262852 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Maider (Euskaltzaindia)
Tibeteko eskualde autonomoa

**Tibeteko Eskualde Autonomoa** (Tibeteraz: Fitxategi:Tibet Autonomous Region name.svg; txinera sinplifikatuz: 西藏; pinyinez: *Xīzàng Zìzhìqū*), Txinako Herri Errepublikako lurralde autonomo baten izena da.

1.228.400 kilometro koadroko azalera dauka eta 2004ko erroldaren arabera 2.840.000 biztanle bizi ziren bertan. Horietako soilik 1.700.000 mintzatzen dira tibeteraz. Dentsitate txikiena duen Txinako lurraldea da, bi biztanle kilometro koadroko bakarrik.

## Inguru naturala eta kokapena 
Tibeteko lurralde autonomoa, Txina mendebaldeko probintzia da, Xinjiang probintziaren atzetik, Txinako bigarren handiena. Lurraldearen mugakideak honakoak dira: Xinjiang lurralde autonomoa ipar-mendebaldean, Qinghai probintzia ipar-ekialdean, Sichuan probintzia ekialdean, Yunnan probintzia hego-ekialdean, eta Nepal eta India hegoaldean.

Lurralde autonomoaren hiriburu eta hirirk handiena Lhasa da, 250.000 biztanle inguru zituen 2004ko erroldaren arabera.

## Banaketa administratiboa 
## Politika 
Tibeteko lurralde automoaren zuzendaria Qiangba Puncog da. Txinako Alderdi Komunistak probintzian duen ordezkaria Zhang Qingli da.

## Garraioa 
### Qingzang trenbidea 
Qingzang trenbidea, Qinghai probintziako Xining hiria eta Tibeteko Lhasa hiriak batzen dituen trenbidea da. Xining eta Golmud arteko lehen fasea (815 kilometro luze) 1984. urtean zabaldu zen. Proiektuaren faserik luzeena eta zailena dena den, ez zen urte batzuk beranduagora arte hasi, eta Golmud eta Lhasa arteko 1.142 kilometroko trenbidea 2006ko uztailaren 1ean zabaldu zuen Txinako Herri Errepublikako Hu Jintao presidenteak.

### Aireportuak 
## Ikus, gainera 
* Tibet lurralde historikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tibeteko gobernuaren webgunea.

Tibeteko eskualde autonomoa
Fuzhou

**Fuzhou** (txinera sinplifikatuz: 福州, pinyineraz: Fúzhōu), Fujian probintzian dagoen prefektura mailako hiria da. Guztira, 6.609.000 biztanle inguru dauzka eta 12.000 kilometro karratuko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Fuzhou hiriaren mugakideak honakoak dira: Itsaso Horia ekialdean, Ningde iparraldean, Sanming mendebaldean, Quanzhou hego-mendebaldean, eta Putian hegoaldean.

## Banaketa administratiboa 
Fuzhou hiriak, bost barruti (区 qu), konderri mailako bi hirik (市 shi), eta sei konderrik (县 xian) osatzen dute.

### Barrutiak 
* Gulou Barrutia (txinera sinplifikatuz (鼓楼区), (pinyineraz Gū-làu)
* Taijiang Barrutia (台江区)	(Dài-gĕ̤ng)
* Cangshan Barrutia (仓山区)	(Chŏng-săng)
* Mawei Barrutia (马尾区) (Mā-muōi)
* Jin'an Barrutia (晋安区) (Céng-ăng)

### Konderri mailako hiriak 
* Fuqing (福清市) (Hók-chiăng)
* Changle (长乐市) (Diòng-lŏ̤h)

### Konderriak 
* Minhou konderria (闽清县) (Mìng-âu)
* Minqing konderria	(闽侯县) (Mìng-chiăng)
* Yongtai konderria (永泰县) (Īng-tái)
* Lianjiang konderria (连江县) (Lièng-gŏng)
* Luoyuan konderria	(罗源县) (Lò̤-nguòng)
* Pingtan konderria	(平潭县) (Bìng)

## Azpiegiturak 
## Klima 

## Argazkiak 

Fitxategi:Fuzhou_Mawei_Luoxing_Pagoda_2007-05-05.jpg|Mawei dorrea.
Fitxategi:Fuzhou building2.jpg|Etxebizitza eraikin berriak.

## Ikus, gainera 
* Fujian probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Fuzhouko gobernuaren webgunea.
Burgenland

**Burgenland** (kroaziera:*Gradišće*) Austriako estatu federala da. Herrialdearen ekialdean dago. 3.965&nbsp;km2 ditu (Austriako estaturik txikiena da), eta 284.900 biztanle.

Hiriburua Eisenstadt da.

Jatorrizko gutxiengo eslaviar bat bizi da bertan, Burgenlandeko kroaziarrak.

## Geografia 
Mur ibaia eta Hungariako muga arteko ordokiaren artean hedatzen da Burgenland.

## Ekonomia 
Nekazari lurralde aberatsa da: laboreak, ardoa, fruituak eta tabakoa. Lignito eta petrolio hobiak ditu.

## Historia 
1918 arte, Hungariako lurraldea izan zen. Estatu hau Trianongo Itunean (1920) Austriari egokituriko Hungariar lurraldeek osatu zuten. Habsburgotarrak erori zirenetik, Austriaren eta Hungariaren arteko mugak gatazka askoren iturri izan dira (Sopron hiria Hungaria barnean geratu zen, 1921eko erreferendumaren ondoren).

## Irudi galeria 

File:Burgenland Nord-Mittel-Süd.svg|Burgenlanden eskualdeak eta barrutiak
File:NP Landsee.JPG|Landseeren ikuspegia
File:Lange Lacke.jpg|Lange Lacke aintzira
File:Eisenstadt-Bergkirche28.JPG|Eisenstadten ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Burgenlanden webgune ofiziala
Austria Beherea

**Austria Beherea** (alemanez *Niederösterreich*) Austriako *bundesland* edo estatu konfederatua da. Herrialdearen iparraldean dago eta gaur egun 1.588.545 biztanle inguru ditu. Hiriburua Sankt Pölten da.

Bere barruan Viena hiria kokatu arren, hiriak probintzia autonomoa osatzen du. Bohemiako mendiak iparraldean eta Alpe mendiak hegoaldean, Danubio ibaiak zeharkatzen du Austria Beherea probintzia laua. Austriako lurralde handi eta jendeztatuena da (Vienaren ondotik). Bertan daude estatuko petrolio hobiak (Zistersdorf, Matzen). Industriagune garrantzitsua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Austria Garaia

**Austria Garaia** (alemanez *Oberösterreich*) Austria errepublikako iparraldeko estatu konfederatua da, Alemania eta Txekiarekiko mugan dagoena. Gaur egun 1.495.608 (2021) biztanle inguru ditu. Hiriburua Linz da.

[thumb|ezkerrera|[Hallstatt kultura|Hallstatt, Austria Garaiko herri bat]]

Salzburgoko Alpeaurreak ditu hegoaldean, eta Bohemiako mendiak iparraldean; Danubio ibaiaren harana ageri da erdialdean. Oihan eta larre eskualdea da nagusiki, eta nekazaritza oparoa da Danubio aldean. Gatza, lignitoa eta ekoizpen hidroelektrikoa (Danubioko urtegiak) dira Austria Garaiko beste ekonomia jarduera nagusi batzuk; gainera, askotariko industria du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salzburgo (estatua)

**Salzburgo** edo **Salzburg** (, estandarrean  eta austriar dialektoan  ahoskatua; ) Austriako estatua da. Herrialdearen erdialdean dago eta gaur egun 529.085 biztanle inguru ditu. Hiriburua Salzburgo da.

## Hiri nagusiak 
* 15px Salzburgo (bizt. 148.521)
* 16px Hallein (20.022)
* 15px Saalfelden (16.046)
* 15px Sankt Johann im Pongau (10.740)
* 16px Bischofshofen (10.352)
* 15px Zell am See (9.683)
* 15px Seekirchen (9.945)
* 15px Neumarkt am Wallersee (5.846)
* 15px Oberndorf bei Salzburg (5.600)
* 15px Mittersill (5.443)
* 15px Radstadt (4.864)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak