open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gipuzkoako Sega Txapelketa

280px|thumb|Segalaria Zaldibian.
**Gipuzkoako Sega Txapelketa** urtero jokatzen den sega-proba da.

## Kategoriak eta egin beharreko lanak 
Gipuzkoako Herri Kirol Federazioak, *sega* modalitatearen barruan, hiru txapelketa hauek antolatu ohi ditu urtero-urtero: azkartasunezko txapelketa, ohiko erako txapelketa eta sega-sail txapelketa. 

### Egin beharreko lanak 
* **Ohiko erako sega txapelketa:** Denbora-tarte jakin batean ahalik eta belar-kilo gehien ebakitzea da jarduna. Finalera lau edo bost segalari sailkatzen dira, aurretik egiten den kanporaketa gainditu ondotik. Gizonezkoek 60 minutuko lana egin behar dute finalean eta 30 minutukoa kanporaketetan. Emakumezkoek, berriz, 20 minutuko beharra dute finalean eta ordu laurdenekoa sailkatze-saioetan.
* **Sega-sail txapelketa:** Azalera jakin bateko belar-sailak ebakitzea da lana, ahalik eta bizkorren. Azkartasunezko modalitatearekin erkatuta, lan luzeagoak izaten dituzte. Mila metro koadroko lana dute gizonezkoek eta laurehun metro karratukoa emakumezkoek. Modalitate honetan segaketaz gain, txukuntasuna ere epaitzen da eta horren araberako denbora-zigorrak ezar diezazkiekete epaileek kirolariei.
* **Azkartasunezko sega txapelketa:** Azalera jakin bateko belar-sailak ahalik eta bizkorren ebakitzean datza egitekoa. Gizonezkoek 100 metro karratuko sailetan lan egin behar dute; emakumezkoek, ostera, 50 metro karratuko sailetan. Hamar segalari baino gehiagok txapelketan izena eman badute, lau kirolari onenek azalera bereko beste sail bat moztu behar dute txapelduna zein den erabakitzeko. Horretarako, sail guztiak ebakitzeko behar izan dituzten denborak eta epaileek irizten dizkieten zigor-segundoak batu behar dira.

## Ohiko erako sega txapelketa: Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
2006. urtetik aurrera. Aurreko emaitzak falta dira. 

**OHARRA:** 2010ean eta 2025ean ez zen gizonezkoen Gipuzkoako Ohiko Erako Sega Txapelketarik jokatu.

## Ohiko erako sega txapelketa: Emakumezkoak 
**Palmaresa**

## Sega-sail txapelketa: Gizonezkoak 
**Palmaresa** 

## Sega-sail txapelketa: Emakumezkoak 
**Palmaresa** 

## Azkartasunezko sega txapelketa: Gizonezkoak 
**Palmaresa** 

* **OHARRA:** 2013. urteko txapelketan, kirolari guztientzako adina belar ez zegoenez, sail bakarrera murriztu zuten egin beharreko lana. 

## Azkartasunezko sega txapelketa: Emakumezkoak 
**Palmaresa** 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esklabotza Antzinako Grezian

[thumb|200px|Eskuak lotuta dituen esklabo beltza, [Ptolomeotar dinastia, Louvre museoa.]]
[thumb|200px|Nekazaritzan ohikoa zen esklaboen erabilera. [British Museum]]
Esklabotza ohiko usadioa zen Antzinako Grezian, garaiko beste gizarteetan bezala. Esklaboak garaiko ekonomia eta gizarte garapenerako ezinbesteko elementuak izan ziren. Horregatik, Antzinako Greziaren historian zehar mantendu ziren. Greziar gehienentzat errealitate naturala ezezik, beharrezko zen ere eta, ondorioz, ez zuten zalantzan jarri.

## Iritziak 
Antzinako Greziako idazle batzuek (Aristoteles esaterako) esklabotza gauza natural eta beharrezko bezala ikusen zuten. Bestalde, paradigma hau elkarrizketa Sokratikoetan dudan jarri zen eta Estoikoek esklabotzaren aurkako lehen gaitsezte dokumentuak sortu zituzten. Gai honi buruz daukagun informazio gehiena Atenas hirian gertatzen zena da. Gainera zatika agertzen zaigu, eta beraz, zaila da ideia garbiak eta orokorrak ateratzea. Hortaz, gaur egun, irekia dago esklaboek klase sozial bat osatzen zuten galdera.

## Terminologia 
Antzinako greziera esklaboa izendatzeko hitz asko zituen; asko ondo argitzeko beharrezko testuinguruan kokatu behar dira, dena dela. Homeroren grezieraz esklabuari δμώς/*dmôs*. esaten zitzaion. Garai klasikoan, aldiz, ἀνδράποδον/*andrápodon* esaten zitzaion ("gizakiaren oinak dituena", literalki itzulita); hitz hori Homerok gudan harrapatutako soldaduekin erabili zuen eta testuinguru militar batean harrapakin baten barruan zegoen pertsona zen, beraz, ondasun bat. Gizon librearen parean (ἐλεύθερος/eleútheros), bestetik, δοῦλος/doûlos zegoen; δουλεῖα/douleia hitzak esklaboaren mendekotasuna jabearekiko adierazten du eta, baita ere, haurrena aitarekiko edo herritarrena magistratuekiko.

Azkenik, οἰκέτης/oikétês hitza dugu, literalki "etxean bizi dena", morroiekin erabilita.

## Esklabotzaren agerpena 
Micenas-eko sozietatean esklaboak zeudela argi dago. Ematen zieten izena *Doeroi* da. Pilos-eko tabliletan 140 Doeoi agertzen dira. Badirudi 2 ataletan sailkatzen zituztela. doeroi sinpleak eta *teojo doeroi* (jainkoaren esklabuak). Azken hauek, beren izenez eta jaio ziren lekuaz ezagutzen ziren eta gizon libreak bezalako estartus juridikoa zeukaten. Askotan esklaboen eta pertsona libreen arteko eskontzak agertzen dira testuetan. Esklabo batzuek lurren jabe ere baziren.

Homero-ren garaian, *doero* izan beharrean *demos* izena hartu zuten. *Iliada*n eta *Odisea*n, esklabuak emakumeak ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ilota
* Esklabotza

## Kanpo loturak 
* Esklabotzaren inguruko definizioak Harluxet Entziklopedian.
* : GIREA (Groupe International de Recherche sur l’Esclavage dans l'Antiquité) taldearen aurkezpena.
* : Esklabotza antzinako historian.
San Martin Tourskoaren eliza (Lesaka)

thumb|280px|Elizaren ikuspegi orokorra.
**San Martin Tourseko eliza**, baita ere **San Martin parrokia**, Nafarroa Garaiko Lesakako eliza nagusia da. Muino baten gainean eraikia, herri osoa hartzen du haren menpe. Barrualdean gotikoko estilokoa da eta kanpotik barrokokoa. Eraikitzeko lanak, dirua falta zela eta, 1561ean hasi ziren eta 1737 arte luzatu ziren. Nafarroako Monumentuen Katalogoaren arabera, Nafarroako elizarik monumentalenetarikoa da Lesakakoa, eta katedralen antzeko dimentsioak ditu barnealdean.

## Historia 
XVI. XVII. eta XVIII. mendeetan egindako lanen emaitza da gaur egun ezagutzen dugun eraikina. Hasieran asmoa aurretik zegoena handitzekoa zen; gaur egun antzinako hura desagertuta dago. Lehenengo fase horretan aldare nagusia eta transeptua egin nahi zuten. Hiru mendetan eraikia, hala ere batasuna du elizak, bai kanpoaldean bai barnealdean.

Prozesu luze hau dela eta hainbat harginek parte hartu zuten elizaren eraikuntzan. XVI. Mendeko Juan de Butano eta XVIII. mendeko Andres Zabala aipatu daitezke. Tomas Jauregi gipuzkoarra izan zen, bestetik, erretaula nagusiaren egilea. 

## Organoa, kultura ondarea 
San Martin Tourseko elizaren organua 2007an kultura ondasunaren izendapena jaso zuen. Organua 1891an egin zen eta oso ondo kontserbatuta dago. Egileak Zaragozako Roque anaiak izan ziren eta 1950-1951an Amezua y Cía konpondu zuten. 480 zm.ko zabalera du, 635 garaierakoa. Pinukiz eta metalezko hoderiaz egina dago, erromantiko estiloan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eliza udalaren webgunean.
* :Nafarroako Turismoaren webgunearen informazioa.
* :Elizari eta erretaulari buruzko bideoa.
* :[Elizari buruzko Julio Caro Baroja(https://eu.wikipedia.org/wiki/Julio_Caro_Baroja)ren testua.]
* Piedra, hierro y papel. Trayectoria histórica de la Villa de Lesaka: https://dadun.unav.edu/bitstream/10171/43900/1/LIBRO%20LESAKA%20INTER%20pg%20FINAL.pdf
Bentiu

**Bentiu** Hego Sudango hiria da, Ipar Liech estatuko hiriburua. Bahr el Ghazal ibaiaren hegoaldeko ertzean dago, Sudango mugatik gertu, Jubatik 654 kilometro ipar-mendebaldera. 7.653 biztanle zituen 2019an.

Hego Sudango Gerra Zibilean, 2014ko apirilaren 15ean eta 16an, sarraskia eragin zuten Riek Machar buru zuten matxinoek Bentiu hirira sartu zirenean. UNMISS misioaren arabera, ehunka zibil etniaren eta naziotasunaren arabera sailkatu eta hil zituzten meskita, eliza eta bestelako lekuetan. Beste hainbestek ihes egin dute hiritik. 2016an, Betiukoa zen Hego Sudango errefuxiatu zelairik handiena; gerrraren eraginez desplazatutako 120.000 hegosudandar bizi ziren bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christophe-Louis Légasse

**Christophe-Louis Légasse** (Basusarri,  - Périgueux,  ) lapurtar apaiz katolikoa izan zen. Saint-Pierre eta Mikeluneko prefektu apostoliko (1899-1915) eta Orango (1915-1920) eta Périgueuxko apezpikua (1920-1931) izan zen. Joseph Urtasun apezpikuaren osaba izan zen.
Joseph Urtasun

**Joseph-Martin Urtasun** (Baiona,  - ?,  ) lapurtar apaiz katolikoa izan zen. Valenceko apezpikua (1952-1955) eta Avignongo artzapezpikua (1957-1970) izan zen. Christophe-Louis Légasse apezpikuaren iloba izan zen.
Susana Etxeberria

**Susana Etxeberria Martínez** (Iruñea, ) nafar atleta ohia da. Sydneyko Paralinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.
José Gallego

**José Agustín "Joe" Gallego** (Errenteria,  - Cambridge, ) gipuzkoar futbolaria izan zen, aurrelari moduan ibiltzen zena. Antonio bere anaia futbolari profesionala ere izan zen. Gerrako umea izan zen, 1937tik aurrera Ingalaterran bizi zena.

## Ibilbidea 
* 1942–1946: Cambridge City F.C.
* 1947–1948: Brentford F.C.
* 1948–1950: Southampton F.C.
* 1950–1952: Colchester United F.C.
* 1952–1957: Cambridge United F.C.
* 1957–19??: Biggleswade Town F.C.
* ?: Exning F.C.

## Kanpo estekak
Cadalso baserria

**Cadalso baserria** XVI. mendeko euskal baserriaren erakuslea da, isurialde leunekin bi isurialdeko teilatua eta egurrezko postuen egitura nagusia atariarekin erdialdean. Sarbide nagusiko atarian zutabe toskanar batek ateburu zabal bati eusten dio. Lehen solairuaren erdian cadalsotarren armarria dago. José Cadalso,  cadiztar idazlearen  arbasoak baserrikoak ziren. Alboetako fatxadetan leiho gotiko batzuk ditu.

Bere garaian Maria Diez Cadalso eta bere leinuaren baserria izan zen baita udalerriko antzinetako eta ezagunenetako bat ere. Baserria eraiki zuten garaian, eraikina Zamudioko dorretxe eta leinuarekin lotuta zegoen. Gero, mendeetan Cadalso leinuaren etxea izan zen. XVIII. mendean bi zatitan banatu zen baserria alokairua eta etekin ekonomiko handiagoa lortzeko.

2012an kultura ondasunaren izendapena jaso zuen Done Jakue beste eraikinekin batera.

2019an Zamudioko Udalak erosi zuen ikerketa arkeologikoa eta errehabilitazioa egiteko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Begoña Redal

**María Begoña Redal Giraldos** (Tutera, ) nafar kirolari ohia da. Syneyko Paralinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen Espainiako golbol taldean.
Alfonso Feijoo

**Alfonso Feijoo García** (Donostia, 1953ko urtarrilaren 5a) gipuzkoar errugbilari ohia da. Club Atlético San Sebastián eta Club de Rugby Cisneros taldeetan aritu ondoren, entrenatzaile bilakatu zen. Bera hautatzaile zelarik lortu zuen Espainiako errugbi selekzioak 1999ko Munduko Koparako sailkatzea. 2014-2022 bitartean, Espainiako Errugbi Federazioko presidentea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Prat

**Martin Prat** (Biarritz, ) lapurtar errugbilari da, atzelari moduan aritzen dena.

## Ibilbidea 
* 2011-2015: Section Paloise
* 2013-2014: FC Auch (utzita)
* 2015-2019: US Dax
Paddy Ashdown

**Paddy Ashdown**, izen osoz **Jeremy John Durham Ashdown** eta titulu izenez **Ashdown of Norton-sub-Hamdon Baroia**, (New Delhi, Britainiar Raj, 1941eko otsailaren 27a – Norton-sub-Hamdon, Somerset, 2018ko abenduaren 22a) britainiar politikari eta diplomazialari izan zen. Erresuma Batuko Liberal Demokratak alderdi zuzendu zuen 1988 eta 1999 bitartean. 2002tik 2006ra Bosnia eta Herzegovinarako Ordezkari Nagusia izan zen.

## Lanak 
[ezkerrera|thumb|Paddy Ashdown, [Sarajevo]]

* *The Ashdown Diaries 1988–1997* (2000)
* *The Ashdown Diaries 1997–1999* (2001)
* *Swords and Ploughshares:Building Peace in the 21st Century* (2008)
* *A Fortunate Life:The Autobiography of Paddy Ashdown* (2010)
* *The Cruel Victory:The French Resistance, D-Day and the Battle for the Vercors 1944* (2011)
* *A Brilliant Little Operation: The Cockleshell Heroes and the Most Courageous Raid of World War 2* (2012)
* *Game of Spies – The Secret Agent, the Traitor and the Nazi (2016)*
* *Nein!: Standing Up to Hitler 1935–1944* (2018)
Arrain-hezur (lauzadura)

|-
|

|}
**Arrain-hezur** lauzadura (ingelesez ***herringbone pattern*** izenez ezaguna) laukizuzen bateko zoladuran jartzen den eredu mota bat da eta arrainen hezurduraren antza duelako hartzen du arrain-hezur izena.

Irudia lerro labur eta paraleloz osatuta dago eta errenkada bakoitzeko lerroek parean dutenen lerroen simetrian agertzen dira.

Lauzadurak laukizuzenak edo paralelogramoak izan daitezke. Orokorrean aldeen luzera-erlazioak 2: 1 eta, batzuetan, 3: 1 izan ohi dira, baina ez du proportzio erregularrik eta zehatzik izan beharrik.

Arrain-hezur ereduak pgg taldeko horma motaren simetria du, baina, esaterako, oihalgintzan, lerro bakoitzaren koloreak ez du simetria gorde beharrik.

Erabilera asko ditu, adibidez: paper pintatuetan, mosaikoetan, oihalen diseinuetan, segurtasun-marketan, bitxietan, eskulturagintzan, igeltserotzan, zoladuretan eta beste hainbat arlotan.

## Adibideak 
## Lotutako teselatuak 
Teselatu geometriko modura, **arrain-hezurra** teselatu hexagonal erregularraren berdina da. Hau erraz nabari daiteke angeluzuzen blokeak apur bat desitxuratuz gero.

## Erreferentziak 
* Grünbaum, Branko; Shephard, GC (1987). Grünbaum, Branko ; Shephard, GC (1987). Teilatuak eta patroiak . WH Freeman eta konpainia.  . Grünbaum, Branko ; Shephard, GC (1987). Teilatuak eta patroiak . WH Freeman eta konpainia.  . (476 orrialdea, Teilak poligonoak, # 19 of 56 motako diedro poligonalen laukizuzen arabera)
* www.britannica.com

## Kanpo estekak
The King (2019ko filma)

***The King*** 2019ko David Michôd australiar zinema zuzendariaren film dramatiko historiko bat da. William Shakespearen Henriada deituriko antzezlanetan oinarritzen da. Timothée Chalamet, Joel Edgerton, Sean Harris, Lily-Rose Depp, Robert Pattinson eta Ben Mendelsohn aktoreek antzeztu zuten.

2019ko Veneziako Mostran estreinatu zen.

## Sinopsia 
Hal printzipe uzkurra Ingalaterrako tronora igotzen da aitaren heriotzaren ondoren, eta jauregiko azpijokoei eta oinordetzan hartutako gerrari aurre egin behar die.

## Aktoreak 
* Timothée Chalamet: Henrike V.a Ingalaterrakoa
* Joel Edgerton: Falstaff
* Robert Pattinson: Delfina
* Ben Mendelsohn: Henrike IV.a Ingalaterrakoa
* Sean Harris: Michael Williams
* Lily-Rose Depp: Catherine
* Tom Glynn-Carney: Henry "Hotspur" Percy
* Thomasin McKenzie: Filipa
* Dean-Charles Chapman: Tomas
* Edward Ashley: Cambridge
* Andrew Havill: Canterburyko artzapezpikua
* Ivan Kaye: Lord Scrope
* Steven Elder: Dorset
* Gergely Szűcs: Errementaria
* Tom Lacroix: Gilrich
* Jeremy Chevillotte: French Lord Steward
* Balogh Viktor: Arkularia

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* *Henry V* (1944ko filma)
* *Henry V* (1989ko filma)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pauline de Lézardière

**Pauline de Lézardière**, izen osoz **Marie-Charlotte-Pauline Robert de Lézardière ** (Verie gaztelua, Challans, 1754ko martxoaren 25a - Proustière gazteluan, Poiroux, 1835eko otsailaren 8a) frantziar historialaria izan zen.

## Biografia 
Gaztetandik ikasi zuen Frantziako zuzenbidearen historia, eta horretaz idazten hasi zen, Luis XVI.aren agintaldiko Maupeou erreformaren ondoren. Malesherbesek bultzatu zuen bere lan nagusia idaztera, zortzi liburuki bete zituen "Frantziako Monarkiaren Lege Politikoen Teoria" da, eta 1791an liburu hori eta beste batzuk argitaratzen lagundu zion.

Liburu hauetan, Frankoen lehen dinastietatik bere garaiko Frantziara arteko historia baino gehiago idatzi zuen: Erdi Aro goiztiarrekin frankoen asanbladak erregetzarekin nola lotu ziren aztertzetik, sistema monarkiko konstituzional eta parlamentarioen teoria bateraino iritsi zen, Frantzian halako zerbait posible zitekeela demostratu nahian. Bere teoriak, ordea, Frantziako Iraultzaren zurrunbiloarekin batera egin ziren publiko, eta berehala ekintzek zaharkituta utzi zituzten.

Frantziar Iraultzako Izu Garaian bere familiako kide batzuekin emigratu zuen eta 1801era arte ez zen Vendée-ra itzuli.

## Idazlan nagusiak 
* « Théorie des loix politiques de la France : Église Gallicane », Nyon, 1791
* « Esprit des lois canoniques et politiques qui ont régi l'église gallicane dans les quatre premiers siècles de la monarchie... », Nyon, 1791
* « Théorie des loix politiques de la monarchie française », Nyon, 1792; 1844
* « Écrits inédits de Mlle de Lézardière, avec une introduction et des notes », 1927

## Erreferentziak
Yolande de Polignac

**Yolande Martine Gabrielle de Polastron**, tituluz **Polignac-eko dukesa**, eta **Gabrielle de Polignac** eta **Yolande de Polignac** gisa ezagutua (Paris 1749 - Viena 1793), Marie Antoinette erreginaren lagun mina izan zen, Luis XVI.aren agintaldian errege gorteko pertsonaiarik ospetsuenetako bat da, eta Frantziako Iraultzan aristokraziaren kontra piztu zen gorrotoan, pertsonaia arketipikoetako bat izan zen, Antzinako Erregimeneko aristokrazia endekatu eta inaktiboaren ikur.

Luis XVI.aren gortearen azken urteetako intrigetan parte zuzena hartu zuen, bere maitale Vaudreuil-ekin batera. Vaudreuil kondearen beste maitale batek, Elisabeth Vigee Le Brun margolariak, egin zuen Yolanderen erretratu ezagunena.

Bastillaren Hartzearen ondoren, Polignac-tarrek ihes egin zuten, eta Europan zehar ibili ziren Vienan kokatu aurretik. Han gaixorik zela, ez zioten esan nahi izan Marie Antoniette hilarazi egin zutela, eta espe zela hil zela esan zioten.

## Erreferentziak
Yeniköyko sinagoga

**Yeniköyko sinagoga** () Istanbulgo izen bereko auzoan, Bosforotik gertu dagoen sinagoga da.

## Historia 
Sinagoga Abraham Salomon Camondok eraiki zuen, XIX. mendeko bukaeran. XX. mende amaieran judu hau aldatu zen Yeniköy auzora eta, ondorioz, zentroak indartu egin da. Dena dela, bakarrik juduen festa handietan eta Sabbat egunetan erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin baseliza (Viana)

**San Martin baseliza** Nafarroa Garaiko Viana herrian dagoen XII. mendeko baseliza katolikoa da. Erromaniko estilokoa da. San Martin Tourskoari eskainita dago. Donejakueko frantses bidean dago.

## Kokapena 
Valdebarón eta Longar erreken arteko terraza batean dago eraikia. Jatorriz egun desagertuta dagoen San Martin Tidon herrixkaren eliza izan zen. Vianatik kilometro eta erdira dago.

## Historia 
Kronologikoki, elizaren eraikitzea erromanizazio garaian kokatu da. Espezialista batzuen ustez, aurretik erromatar tenplu bat egon zitekeen inguruan. 1027an Antso III.a Garzeitz Nagusiak eliza Iruñeko katedralari eman zion. 1044an, beste errege batek, Gartzea III.a Santxitz Naiarakoa, Errioxako San Julian monasterioari Tidon, Aras eta Arat itzultzeko hitza eman zuen. Dena dela, nahiz eta zaharragoa izan, elizaren datazioa 1134an kokatu izan da, bertan ikus daitekeen idazkunaren ondorioz: "S MARTI..N / ORA PRO N…IS /.134", egungo idazkeraz "Sancte Martine ora pro nobis 1134".

1219an Vianaren menpe gelditu zen eta, ondorioz, herrixkaren jendea herriko kale batera joan zen; toponimo hori gaur egun arte heldu da (Vianako Tidon kalea).

Eliza bi garaietan eraiki zen: XII. mendean lehenengoa, XIII. mendean bigarrena. Harri batzuek erromatar jatorria dute. XX. mendearen erdialdean baseliza erabat hondatua zegoen. Horregatik, 2010. urtean baselizan zenbait konpoketa egin ziren eta orduan ere erromatar aztarna batzuk agertu ziren: zeramikak, III. mendeko Gordiano enperadorearen garaiko zilarrezko txanpon bat, teselak...

## Baselizaren ezaugarriak 
Erromaniko estiloko baseliza txiki hau harri zizelkatuaz egina dago. Bere oinplanoa bi zati laukidunez antolatua dago. Erromaniko garaiko aztarna bakarra absidea da; bertan erdi puntuko arkua ikus daiteke.

## Gizateriaren ondarea 
2015ean, Unescok Donejakue Bidea zabaltzea onartu zuen, Frantses Bidea eta Iparraldeko Bidea onartuz. Espainiako gobernuan, orduan, *Retrospective Inventory - Associated Components* dokumentua prestatu eta bidali zuen; bertan San Martin baseliza 424 zebakiarekin agertzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* [Iñaki Antoñana(https://eu.wikipedia.org/wiki/I%C3%B1aki_Anto%C3%B1ana)ren argazkia.]
* :Vianako Udalaren webguneko informazioa.
* :Baseliza dron batez filmatuta.
Elipsi (erretorika)

**Elipsi**a, (grezieratik *elleipsis*, gabetasuna), hitzezko figura erretoriko orokorra da. Sintaxi mailan ohikoa den osagairen bat kentzean datzan baliabide erretoriko hau. Elipsia erretorikaren arloko hitzezko figura motatako bat izateaz gain, gramatikan prozedura arrunta ere bada, ahozko hizkuntzan nahiz idatzizkoan maiz ager daitekeena.
Euskaraz batez ere aditzaren elipsia gertatu ohi da, aditz laguntzailearena, nahiz nagusiarena, nahiz aditz osoarena.

## Adibide bat 
::::::::::

## Ikus, gainera 
* Elipsi (estilo-figura).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katearen erregela

**Katearen erregela** edo **katearen araua**, bi funtzioren konposizioaren deribatua lortzeko formula da. Kalkulu aljebraikoan deribatuen kalkulua egiteko erabilgarria da, funtzio konposatuak daudenean.

## Arauaren deskribapena 
Intuitiboki, *y* aldagaia badugu, eta bigarren *u* aldagai baten menpe badago (y=f(u)), aldi berean hirugarren aldagai *x* baten menpe dagoena (u=g(x)); *y*-ren *x*-rekiko aldaketa-tasa kalkula daiteke, *y*-ren *u*-rekiko aldaketa tasa eta *u*-ren *x*-rekiko aldaketa-tasaren biderkadura eginez.

### Deskribapen aljebraikoa 
Termino aljebraikoetan, **katearen erregeak** (aldagai bakarreko funtzioetarako) honakoa adierazten du: f\, deribagarria baldin bada x\,aldagaiarekiko eta g\, funtzioa deribagarria bada f(x)\,aldagaiarekiko, orduan (g \circ f)(x) = g(f(x)) funtzio konposatua deribagarria da x\,aldagaiarekiko. Deribatuaren kalkulua honela egin daiteke:

: 
 (g \circ f)'(x) = \frac {d(g \circ f)} {dx} = \frac {d \; g(f(x))} {dx}  = \frac {d} {dx} \; g(f(x)) = g'(f(x))\cdot f'(x)

### Leibniz notazioa 
Bestela, Leibniz notazioan, katearen araua honela adieraz daiteke:

{dg \over dx}={dg \over df}{df \over dx}

non \frac {dg} {df} adierazpenak dio deribatu hori egitean *g* funtzioa *f*-ren araberako aldagai askea balitz bezala aztertzen dela.

## Goi ordenako deribatuak 
Faà di Bruno formulek katearen araua goi mailako deribatuetara orokortzen dute. Hauetako batzuk hauek dira:

: \frac{df}{dx} = \frac{df}{dg}\frac{dg}{dx}
: 
 \frac{d^2 f}{d x^2} 
 = \frac{d^2 f}{d g^2}\left(\frac{dg}{dx}\right)^2 
  + \frac{df}{dg}\frac{d^2 g}{dx^2}

: 
 \frac{d^3 f}{d x^3} 
 = \frac{d^3 f}{d g^3} \left(\frac{dg}{dx}\right)^3 
  + 3 \frac{d^2 f}{d g^2} \frac{dg}{dx} \frac{d^2 g}{d x^2}
  + \frac{df}{dg} \frac{d^3 g}{d x^3} 

: 
 \frac{d^4 f}{d x^4}
 =\frac{d^4 f}{dg^4} \left(\frac{dg}{dx}\right)^4 
  + 6 \frac{d^3 f}{d g^3} \left(\frac{dg}{dx}\right)^2 \frac{d^2 g}{d x^2} 
  + \frac{d^2 f}{d g^2} \left\{ 4 \frac{dg}{dx} \frac{d^3 g}{dx^3} + 3\left(\frac{d^2 g}{dx^2}\right)^2\right\}
   
  + \frac{df}{dg}\frac{d^4 g}{dx^4} 

## Ikus, gainera 
* Deribatu

## Kanpo estekak 
*
Hizkuntza ibero-erromantzeak

**Hizkuntza ibero-erromantzeak** hizkuntza erromantzeen azpitaldea dira, erromatarrek 415. urte inguruan okupaturiko lurraldeetan (Iberiar penintsula, Galiaren hegoaldea, Magreb-en iparraldea eta geroko konkistak) garatuak. 

Ibero-erromantzeen taldearen barnean hizkuntza galaikoportugesa (eta haien egungo ondorengoak, galiziera eta portugesa), astur-leonera, gaztelania eta aragoiera daude.

## Sailkapen orokorra 
Hizkuntza ibero-erromantzeak hizkuntza erromantzeen talde konbentzionala dira, nahiz eta autore askok terminoa zentzu geografikoan erabiltzen duten, eta ez nahitaez filogenetikoan. Filogenetikoki, desadostasunak daude ibero-erromantzearen taldearen barruan zer hizkuntza hartu behar diren kontuan; izan ere, adibidez, autore batzuek uste dute ibero-ekialdekoek, hizkuntza okzitano-erromantzeak ere deitzen zaienek, lotura estuagoa izan dezaketela hizkuntza galo-erromantzeekin mendebaldeko hizkuntza iberikoekin baino (ibero-erromantze nuklearra). Eta aragoierak Iberiar penintsulako hizkuntza erromantzeetan duen posizioak ere desadostasunak sortzen ditu.

Ohiko multzo geografiko bat honako hau da:

* Mendebaldeko hizkuntza ibero-erromantzeak (ibero-erromantze nuklearra)
* Ekialdeko ibero-erromantzeak (okzitano-erromantzea eta, agian, aragoiera)
* Mozarabiera

## Kanpo estekak
Zarauzko merkatua

**Zarauzko merkatua** Zarautzen 1903an eraikitako azoka-eraikina da. Bertan biltzen dira inguruetako baserrietako produktuak, baita espezializatutako dendak ere. Bi solairuko eraikina, goiko aldea kultura ekimenetarako erabiltzen da. Ramon Kortazar arkitektoak diseinatu zuen, Zarauzko zabalgunearen proiektuaren baitan.

## Historia 
Zarautz hiri zaharraren espantsioa XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran eman zen. Ramon Kortazar Foru Aldundiko arkitektoak Zarautz eraberritzeko proiektu handi bat sortu zuen. Zarauzko eraikinetako batzuk garai eta egile honenak dira. 1903an Kale Nagusia eta Zigordia kalearen artean geratzen zen barne patio batean eraiki zen azoka, egitura neoklasikoarekin. Azoka Portu jauregiaren ondoan dago, Zarauzko udaletxearen eraikin nagusia dena.

Hasiera batean goiko pisuan arrandegiak zeuden eta behean harategiak eta baserritarrak. Hainbeste ziren baserrietatik zetozenak salmentan, astoak gordetzeko *astotegi* bat eraiki zuela udalak..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salva Kiir Mayardit

**Salva Kiir Mayardit** (Bahr el Ghazal, Sudan Anglo-egiptoarra, 1951ko irailaren 13a) hegosudandar politikaria da; Hego Sudango presidentea izan da 2011n herrialdea independizatu zenetik hona. Dinka etniakoa, Sudango Lehen Gerra Zibilean parte hartu zuen 1969tik aurrera, eta bigarrenean 1983-2005 bitartean. John Garangen heriotzaren ostean, eta Hego Sudan independizatu arte, Sudango presidenteorde eta Hego Sudango gobernu autonomoko presidente izan zen.

## Erreferentziak
Greka

thumb|300x300px| Greka Rodaseko kaleetan
Greka, latinez *graeca*,diseinu apaingarri mota bat da, banda baten barruan irudi bera errepikatuz sortzen dena.

## Ezaugarriak 
* Motibo bera errepikatzen diren marrak dira. Grezia klasikoan apaingarri gisa erabiltzen zen, bai arkitekturan bai zeramikarako tresnetan, eta seguruenik arropetan ere; hori da ba izenaren jatorria. Hala ere, Egipton eta Asirian ere greka adibideak aurki daitezke, baita Mistekan ere.
* Marra berdina errepikapen jarraian kate bat osatuz sortzen den banda bat da.
* Norabide desberdinak hartzen dituzten lerro edo zerrendak dira eta, batez ere, angelu zuzenak osatzen dituzte.
* Bere edukia askotan egindako marrazki bera da.

Greka izena du greziar arkitekturaren jatorrizkotzat jotzen delako, baina kontuan izan behar da kultura horrretako jatorrizko izena *Méandro (Μαίανδρος)* dela. Meandroa, hain zuzen ere, Greziako apaingarri mota bat da; kateatuta dagoen U irudiek osatzen dute, horrela irudi konplexuagoak sortuz. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arkitektura Antzinako Grezian
## Kanpo estekak
Riek Machar

**Riek Machar Teny Dhurgon** (Leer, Sudan Anglo-egiptoarra, 1953) hegosudandar politikaria da. Hego Sudango presidenteordea izan zen 2011n herrialdea independizatu zenetik, 2013an Salva Kiir presidenteak kargugabetu zuen arte., baina kargutik kendu zuen Salva Kiirek urte bereko uztailean.

## Erreferentziak
Lurrak (Txillida)

**Lurrak** izenarekin Eduardo Txillida artistaren eskultura batzuk izendatzen dira, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan artista donostiarrak egin zituenak zenbait sortatan. Euskarazko izenarekin dira ezagunak beste hizkuntza batzuetan ere.

Terrakota edo txamota (adreilu txikituetatik lortzen den materiala) erabili izan zituen Txillidak lan hauek egiteko, konpaktazio eta berotze teknika desberdinak aplikatuz; adibidez, elementuak labetik pasatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Witold Wojtkiewicz

**Witold Wojtkiewicz** (Varsovia, 1879ko abenduaren 29-ibidem, 1909ko ekainaren 14) sinbolismo mugimenduaren margolari poloniarra izan zen.

## Biografia 
Krakoviako Arte Ederren Akademian ikasi zuen. Bere lehenengo margolanak Krakoviako *Zielona kula* (Baloi Berdea) kabareten erakutsi zituen; bera izan zen kabaret horren sortzaile bat. 1906an Berlingo Schult Galerian eta, 1907an, Parisko Druet Galerian arrakasta lortu zuen. Bere lanek Maurice Denis eta André Gide egileen goraipamenak jaso zituzten. Oso gazte hil zen, bihotzeko arazo baten ondorioz.

## Estiloa 
Bereak margolanak sinbolistek haurtzaroaren eta zirkuaren munduan zentratu ziren. Bere estiloa intentsua, indartsua eta koloretsua zen. Margolanetan lirismoa eta errealitate elementu irrigarriak nahastu zituen, batzutan espresionismoaren eta surrealismoaren lanetik gertu izanik.

## Iruditegia 

File:Wojtkiewicz_Abduction_of_the_King's_daughter.jpg|"Erregearen alabaren bahiketa"
File:Wojtkiewicz Witold, Popielec.jpg|"Meditazioak, Hausterre-egun"
File:Wojtkiewicz Marionettes.jpg|"Txontxongiloak"
File:Wojtkiewicz_Tillage.jpg|"Goldatzen"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Witold Wojtkiewiczen margolanak.
Torre delle ore (Lucca)

**Torre delle ore** (baita ere '''Torre dell'Orologio** edo **''Tor dell'òre*** bertako dialektoan, euskaraz **Orduen** edo **Erlojuaren Dorrea*') Lucca hiriko Erdi Aroko dorre ugarien artean altuena da (gaur egunera iraun dutenen artean). Erdi Aroko Toscanan hirietan ohiko ziren dorre altuen adibide bat da. Via Fillungo eta Via dell'Arancio kaleen kantoian kokatzen da, 50 metroko altuerarekin. Barrutik, 207 mailako eskailera dauka, egurrezkoa. 2015. urtetik irekita dago bisitetara.

## Historia 
1390. urtean erabaki zuen Luccako komunak erloju publiko bat izateko dorre hau eraikitzea. Gaur egun duen erlojua 1754. urteko mekanismo bat da, Genevako Louis Simon eta Lucca bertako Sigismondo Caturegli maisuek egina.

Alegia lokala dago Luccan, bertako emakumezko bat, Lucida Mansi, dorrearekin lotu zuena. Mansik deabruari saldu omen zion arima, betiko gazte egoteko, baina trukean 30 urteren buruan arimaz jabetu behar zuen deabruak, elkarren artean hitzartu zutenez. 1623. urteko abuztuaren 23an, 30 urteko epea betetzear zela, dorrera igo zen Mansi erlojua geldiarazteko asmoz, ez zedin epea bete, baina nonbait ez zuen denbora geratzerik lortu eta deabruak arima eraman zion.

## Iruditegia 

Image:Lucca,_torre_delle_Ore_(01).jpg|Erlojuaren Dorrea lehen planoan, eta hiriko dorre ugarietako bat atzerago.
Image:Torre dell'Orologio (Lucca) 02.JPG|Sarbidea, kalean.
Image:Torre dell'Orologio (Lucca) 05 meccanismo.JPG|Erlojuaren makina.
Image: Lucca veduta TorreOrologio2.jpg|Lucca hiria dorretik ikusia,

## Kanpo estekak
Klarionak (Oteiza)

**Klarionak** Jorge Oteizaren eskala txikiko artelanak dira, eskala handiko eskultura alde batera utzi ondoren garatu zituenak. Klarionez egindako piezekin esperimentatu zuen hainbat urtez Klarionen Laborategia deitu zuen tailerrean (zeinean lan egin zuen 1857 eta 1974 urteen artean).

Oteizak 1959an tamaina handiko eskultura betiko baztertzen zuela iragarri zuen, baina klarionak eta beste material batzuekin (latorria, igeltsua, papera, zura...) modelo txikiak egiten jarraitu zuen.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Berlin (Txillida)

***Berlin*** eskultura monumentala da, Eduardo Txillidak egina, Berlingo Alemaniako Kantzelaritzaren egoitzan kokatua 2001. urtetik.

Burdinazko egitura handiak, bi zutoinetan oinarritua elkarrekin bat egiten duten beso makurrekin, irudikatu eta omendu nahi du Alemaniaren batasun prozesua.

Rolf Becker editore alemanak enkargatu zion mezenas gisa lana Txillidari, eta Alemaniako estatuari oparitu zion Beckerrek lana. Eskultura 2000. urtean forjatu eta garraiatu zuren Berlineraino, baina inaugurazioa 2001. urteko maiatzean izan zen.

Alemaniako kantzelari edo gobernuburuak atzerriko gobernuburu bat hartu behar duenean, ohikoa da protokolozko harrera zeremonia Berlin eskulturaren aurrean egitean, hala nola Angela Merkelek lehen aldiz Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministro izendatu berria hartu zuenean, 2019ko abuztuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Antoinette eta bere seme-alaben erretratua

***Marie Antoinette eta bere seme-alaben erretratua*** olio-pintura bat da Frantziako erregina Marie Antoinette eta bere seme-alabak erretratatzen dituena. Elisabeth Vigee Le Brunek en margotu zuen 1787an.

## Kontestua 
thumb|180px|ezkerrera|Wertmüllerren erretratu gaitzetsia.
1780ko hamarkada aurrera joan ahala, Frantziako monarkia, Marie Antoinetteren senar Luis XVI.aren errejimena, kritika askoren helburu zen. Erreginaren kontrako zurrumurru eta esamesak ugariak eta latzak ziren, bereziki. Kontestu horretan, 1785.eko Parisko Saloian erakutsi zen Marie Antoinetteren erretratu bat, Adolf Erik Wertmüller suediarrak margotua, bereziki estilo zahar eta aristokratikokoa kontsideratu zen, eta garaiarekin bat ez zetorrelakoan, kendu egin zuten azkar bistatik.

Errorea ez errepikatzeko, hurrengo enkargua gortean ospea zuen Vigee Le Brun-ek egin zuen 1787ko Saloirako beste erretratu hau, non erregina askoz naturalago ageri den bere seme-alabekin, eta keinu argi bat egiten zaion sehaska hutsari: erreginak galdu berria zuen bere laugarren haurra, Sofia Helena, 11 hilabete baizik bizi ez zena. Ama sentikor baten irudia erretratatu nahi izan zuen Vigee Le Brun-ek.

Gaur egunean, Versailles jauregian dago ikusgai margolana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madame Grand (margolana)

***Madame Grand*** Louise Élisabeth Vigée Le Brun-en 1783ko margolana da. Metropolitan Art of Museum-eko bilduman dago, New York-en. 1783ko Parisko Saloian erakutsi zuten lehen aldiz.

Margolaneko protagonista Catherine Grand aktorea da, gerora Talleyrand ministro eta diplomatikoaren emaztea bihurtu zena. Eskuan musika partitura dauka.

thumb|160px|ezkerrera|Vigee Le Brunen *Bacchante*, estilistikoki margo honekin lotua bere erotismoan.
Aire erotiko garbi bat dauka erretratuak, Vigee Le Brunek nahita lortua, ezpainetan eta begiradan bereziki, eta estilo bera igartzen den gai erotikoa zuen Vigee Le Brun-en beste margo batean, *Bacchante* delakoan. Ez da ohikoa begirada desbideratu hori Vigee Le Brun-en lanetan, bere erretratatuek gehienetan zuzen begiratzen baitute margoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariaka dorretxea

**Mariaka dorrea** Amurrion (Araba) dagoen dorretxea da. 2018ko otsailaren 13an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, Arabako eskualde kantabriarreko dorreak *monumentu-multzo* sailkapenaren barnean.

Leku garai batean dagoenez, Mariaka izenekoan, Nerbioi ibaiko igarobideak zaintzeko erabiltzen zen. Egun baserria da, baina XIII. mendean Aiaratarren senide Pedro Ospina de Mariakak eraikitako dorrea izan zen.

## Ezaugarriak 
Eraikin exentua da, hego-ekialdeko muturretik salbu; bertan, eraikin erantsi txikia du. Lau angeluko oinplanoa du (13 x 13 m-koa gutxi gorabehera), ipar-ekialde eta hego-mendebaldeko ardatzaren arabera orientaturik; dorrearen sarbide nagusia hego-mendebaldera begira dago. Bolumen eraikiak hiru isurkiko estalkia, hiru solairu eta hiru hormarte ditu.

Fatxadak tamaina txiki zein ertaineko hareharrizko harlangaitzez eginda daude batik bat, gorantz piezen neurria txikituz doazen arren. Eskantzuek fabrika landuagoa dute, tamaina irregularreko harlangaitz eskuairatuzko pezez egina, hareharrizkoak hauek ere. Zokalo bat antzeman daiteke beheko ilaretan. Baoen adreilu-zoladura askoz landuagoa da, hareharri-harlanduzko piezekin egina. Fatxada nagusiaren (hegoaldean) ate altua balkoi bilakatu da geroago, eta arku nahasian errematatzen da. Arku horrek kiribil itxurako irudiak ditu landuta baoaren inguruan, gurutze batek koroatuta. Eskuinaldean, beheko solairuan, bederatzi dobeladun sarbide zorrotza dago, XV. mendekoa izan litekeen armarria duena giltzarrian. Armarriak bost panel eta San Andresen gurutzea ditu, dorrearen jaunen blasoia, lurraldeko ahaide nagusiak. Mendebaldeko fatxadan, arku konopiala duen bao bat dago. Ekialdeko fatxadan, arku konopiala duen leihate bat dago; kordoi makur batek dekoratzen du, arkuaren harlanduan landutakoa eta Mariakako bost panelek dekoratuta. Horren eskuinetara, arku konopial soilagoa dago. Beso-abiaburu moztuak nabarmentzen dira alboko hormen kanpoaldean, dorrearen goialdeko zurezko egitura zahar batenak, egun desagertutakoa.

Barruan jatorrizko egituraren zurezko elementuak gordetzen dira, horman sarturikoak, egungoarekin bat ez datorren egitura-antolamendu batena, lau zutikotan oinarritutakoa (bi eta bi), egitura originalaren hiru hormartetako banaketarekin lerrokatzen direnak. Aurreko eta atzeko hormen jatorrizko egituraren hondakinei esker, suposatu liteke Mariaka dorreak solairu gehiago izango zituela goialdean, zurezkoak ziurrenik, eta bere egitura bi zutikotan oinarrituko zela solairu bakoitzean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Amurrio, Mariaka Dorretxe 2.jpg
Fitxategi:Amurrio, Mariaka Dorretxe 3.jpg
Fitxategi:Amurrio, Mariaka Dorretxe 4.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artomaña dorretxea

## Kanpo-estekak
John Garang

**John Garang de Mabior** (Wangulei, Twic, Sudan Anglo-egiptoarra, 1945eko ekainaren 23a - New Cush, Sudan, 2005eko uztailaren 30a) sudandar politikari eta militarra izan zen, Hego Sudanen independentziaren alde borrokatu zena.

## Bizitza 
Nilo Garaia eskualdean sortu zen John Garang 1945ean, dinka etniaren eskualdean. Erlijioz kristaua zen. Hamar urte zituen Sudanek independentzia eskuratu zuenean, baina ordurako sutan zegoen Anya-Nya ("sugearen pozoia") jendearen matxinada. Gerrillariek gaztetxoak biltzen zituzten eskoletan gudara eramateko, baina aurreratuenei ikasketak egiteko agintzen omen zieten. Gerra zibiletik ihesi, Tanzanian ikasi zuen, eta 1960ko hamarkada bukaeran AEBetako Iowan lortu zuen ekonomia diploma. Afrikara itzulita, Tanzaniako Dar es Salaamgo Unibertsitatean enplegua eduki zuen, baina laster itzuli zen sorterrira, Anyanya Askapen Frontearekin borroka egitera.

1972an sinatu zen Addis Abebako bake ituna; haren bertutez, Garang Sudango armadako kapitain bihurtu zen, geroago koronel, eta berriro Estatu Batuetara joan zen. Georgiako Fort Benningen egonaldia egin eta gero, Iowako Unibertsitatean nekazaritzako ekonomia doktoregoa eskuratu zuen. Salva Kiirek ordeztu zuen.

## Erreferentziak
Ngua Noi

**Ngua Noi**, (), "*odol garbiko zaldia*", Vietnamgo bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Ngua Noi ponien sailkapen taldean sartzen da.

Zama abere bezala erabilia, eta zalgurdi txikietatik tiratzeko, gaur egun laborategietako zaldi bezala erabiltzen da baita ere. Nahiz eta bertako arraza izan, oso hedatuta dago eta Vietnamen hauetako 140.000 poni zeuden 1997.urtean.

## Arrazaren historia 
thumb|300 px|ezkerrera|Poniak zalgurdi batetik tiraka
Arrazaren izen zabalduena Ngua Noi da. Vietnameraz *"Annamite"* edo *"Annamese"* deitzen dute ere. arrazak ez dauka erregistro libururik. Asiako hego-ekialdeko ponien taldean sarzten da. Kanbodiar poni eta thailandiar ponien oso gertuko arraza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainguraketa (eraikuntza)

**Ainguraketa** esanahi zabala duen terminoa da. Eraikuntza arloan ainguratze mota ugari daude; konpondu, atxiki eta zintzilikatu beharrak dauden hainbat mota, alegia.

Eraikuntza arloan, etxeetan, zubietan eta ingeniaritza zibil eta errepide lanetan mota guztiko ainguraketak erabiltzen dira. Meatzaritzan ere, ainguraketa mota bereziak erabiltzen dira, esaterako muturreko kargak, karga-astunak eta -arinak eustekoak beste batzuen artean.

Gizakiak eraikitzen eta fabrikatzen duen guztia, nolabait, ainguratuta edo finkatuta egon behar du.

Eraikuntzan, orokorrean, barra biribil hariztatuak izaten dira, haria mutur batean edo bietan izan dezake, zuzena edo amaiera kurbatua, *L-*, *J-* edo *U*- forma izanik ohikoenak. Gehienbat hormetan edo zoruan erabiltzen dira, hormigoi edo beste elementu konstruktibo batzuk eusteko edo egiturak edo makinerietan ezartzeko.

Ainguraketaren erabilera ohiko batzuk honako hauek dira: apaletegiak, burdinezko dorreak, motorren muntaiak, kale-argiak eta semaforoak.

Ainguraketa berezi asko daude, esaterako harlangaitz hormetarako, kartoi-igeltsuzko hormetarako, altzairuzko egituretarako, zurarako eta abar.

Ainguraketek nazioarteko kalitate arauak bete behar dituzte, mota eta erabileraren arabera, jasan behar dituzten ezaugarriak bermatzeko, hots, tentsioak, bultzadak, zizaila erresitentzia eta malgutasuna, besteak beste.

## Ainguraren fabrikazioa 
Normalean karbono gutxiko eta ertaineko altzairuekin fabrikatu ohi dira, estalita edo estalitako galbanizazioaren bidez. Eskakizun handiagoetarako aingurak aleazio altzairuekin fabrikatuta daude; SAE 4140, SAE 4340, etab. Aingura fabrikatzean izan behar duen kalitatea lortzeko, ASTM, AISI, SAE, DIN, edo antzeko prozedurak edo estandarrak hartu behar dira kontuan.

Ainguraketa motak (gaztelaniaz):
thumb|323x323px|alt=|ezkerrera

## Kanpo estekak
Artomaña dorretxea

**Artomaña dorretxea** Amurrion (Araba) dagoen dorretxea da, estilo gotiko-errenazentistakoa, XIV. mendearen bukaeran eta XV.aren hasieran eraikia. 2018ko otsailaren 13an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, Arabako eskualde kantabriarreko dorreak *monumentu-multzo* sailkapenaren barnean.

Urduña haraneko kokaleku estrategikoa dago, Banderilla mendatearen ondoan, Zuia eta Kuartango, Urkabustaitzetik, Urduñarekin lotzen dituen bidean.

## Ezaugarriak 
Dorretxeak oinplano angeluzuzena du (11 x 10 m inguru), ipar-hegora begira eta lau isurkiko teilatuak koroatua; hiru solairu eta ganbara bateko dorre honek mendebaldean du sarbide nagusia. Eraikina kareharri tuparritsuzko harlangaitzez eginda dago batez ere, bertako substratukoa; eskantzuak eta baoak, halere, tamaina handiko harlanduzkoak dira, oso ondo eskuairatu eta landutakoak, 45ºko okerdurarekin, horiek ere bertako kareharri tuparritsuzkoak. Beheko solairuari dagokionez, sarbide erdizirkular zabala dago aurpegi nagusian eta gezileiho-bikote oso garaiak eskuineko eta atzeko aurpegietan. Lehenengo solairuak sarbide erdizirkular garai edo balkoia eta leihatila arku-zorrotza ditu; horien gainean harburu-ilara bikoitza dago. Ezkerretara bi gezileiho daude, eta beste bat eskuinetara. Bigarren solairuak, bizitoki denak, leiho zorrotz samarra du, egun itxita dagoena; eskuinaldean, leiho biki zorrotza dago, hura ere itxia eta oso eraldatua (hari bikoitza baino ez da geratzen), bai eta zorrotz samarra den beste bat ere estalita; atzealdean, mota bereko beste bi leiho daude, horietako bat itxita dagoelarik, eta eskuinetara, konopio bikoitzekoa izan zitekeen (oso hondatuta dago) leiho bat eta gezileiho bat. Zertxobait berriagoak dira neurri handiagoko baoak, «*ex novo*» edo aurreko batzuk eraldatuz egin direnak. Bao hauek guztiak XIX. mende erdialdeko edo XX. mende hasierakoak izan litezkeen adreilu trinkoz daude eginda. Mendebaldeko fatxadan hainbat mentsula daude, bi mailatan lerrokaturik eta zurezko egituraren batekin loturik.

Mendebaldean kokatutako etxebizitzan geroko obrek ezkutatzen duten beste dorre bat dago. Micaela Portillaren arabera, zubi edo pasabide batek lotuko zituen eraikin biak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mariaka dorretxea

## Kanpo estekak
Domingo Garat pastorala

'''*Domingo Garat* pastorala''' Frantxoa Casetek idatzitako lana da, 2019ko uztailaren 28an taularatuta. Pagola herriko lagunek plazaratu zuten. Egileak berak ere hartu zuen parte antzezpenean. Bigarren antzezpenean, abuztuaren 4an, hiru mila pertsona bildu ziren emankizuna ikusteko. Hirugarren antzezpen bat ere egin zen, Saran, abuztuaren 31n.

## Ezaugarriak 
Lanak hogeita lau jelkaldi ditu baina ikuskizunak, bere taula jokoekin, bertsoka, kantuak eta Satanen dantza-jauziekin, hiru ordu eta erdiko iraupena ez zuen gainditu; normalean, pasatoralak oso luzeak dira. Pastoralak Garat anaien (Dominique Garat Hiriarte eta Dominique Joseph Garat) historia azaltzen du.

## Domingo Garat 
Frantziako Iraultzaren garaiko politikaria izan zen Domingo Garat. Bordelen abokatu izan zen, eta han Bordelen, esklabutzarako, salerosketarako erabiltzen zituzten beltzen defendatzaile gisa agertu zen. Euskal probintzien eskubideak urratzearen kontra aritu zen, baina administrazio diseinu berriaren alde bozkatu; hala ere, euskaldunak eta biarnesak elkartzen zituen Pirinio Apaletako departamenduaren kontra egin zuen. Paristik itzulitakoan Uztaritzeko alkate izan zen, eta hil arte euskal kultura eta tradizioak babestu zituen. Ipar Euskal Herriko intelektual handia izan zen. 

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Pastoral
* Dominique Garat Hiriarte
* Dominique Joseph Garat

## Kanpo estekak 
* Eguzkiak euria irauli egin zuen. Allande Sokarros, Berria, 2019/07/30.
* Pastoralaren argazkien bilduma.
* Prestaketen bideoa Kanalduden
* Domingo Garat Pastoralaren bideo laburpena (André Lasca, Sara, 2019-08-31). Youtube
* Domingo Garat pastorala Joseba Aurkenerenaren artikulua kazeta.eus-en, 2019-08-30.
Blanca Fernández Ochoa

**Blanca Fernández Ochoa** (Madril, 1963ko apirilaren 22a - Guadarrama mendilerroa, 2019ko abuztu edo iraila) espainiar eskiatzaile alpinoa izan zen. 1980-1992 bitartean, lau aldiz lehiatu zen Neguko Olinpiar Jokoetan, eta brontzezko domina erdietsi zuen 1992koetan.

## Erreferentziak
Robert Navarro

**Roberto** edo futbolean ezagunagoa den moduan '''*Robert* Navarro Muñoz''' (Bartzelona, Katalunia, 2002ko apirilaren 12a) nafar jatorriko kataluniar futbolaria da.

## Biografia 
Erasoko erdilari gisa jokatzen du, hegaletan edo puntaerdian. Ama kataluniarra eta aita nafarra (Roberto Navarro Juárez, Osasuna taldeko jokalari ohia) gurasotzat ditu. Aita L'Hospitaleten jokatzen zegoela jaio zen Robert. Aitaren erretiroarekin, Ollokira bueltatu ziren bizitzera. Osasuna, Bartzelona eta Monacoren harrobietatik pasa da. Azken honen lehen taldearekin debuta egin eta gero, Errealak fitxatu zuen. Errealaren bigarren taldean bikain aritu zen eta horren ondorioz lehen talde txuri urdinera igo zen 2020/21 denboraldirako, baina ez zuen lekua egitea lortu donostiarrekin. Denboraldi bat lagaturik egon ostean, 2024ko abuztuan Mallorcak erosi zuen 850.000 €-ren truke. 2025eko udan libre iritsi zen Athleticera. 2025 Abuztuaren 17an debuta egin zuen talde zurigorriarekin San Mamesen jokatutako lehen mailako 1.jardunaldian, Sevillaren aurkako 3-2 garaipeneko gola sartuz.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Louise-Aurore Villebœuf haurraren erretratua

***Louise-Aurore Villebœuf haurraren erretratua*** Mary Cassatt margolariaren margolana da, 1902. urtekoa. Velazquezen *meninetan* bezalatsu, gehiegizko jantziekin apaindutako haur baten irudia transmititzen du margolariak, baina, kasu honetan bederen, Louise-Aurore Villebœuf txikiaren keinuak naturaltasuna transmititzen du.

Mary Cassatt, estatubatuarra jaiotzez, Parisko mugimendu inpresionistako emakumezko margolari nabarmenetako bat izan zen. Lan honetan Degasek modisten aretoetan egindako pastelen bideari jarraitu zion, maisutasun handiz margotuz oihal eta texturak, bereziki kapelan (Cassattek marraztea gogoko ohi zuen elementu zehatz bat).

Erretratuaren beraren oinordekotzatik Parisko Orsay Museoak jaso zuen margolana 1978. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duvoisin kapitainaren malura

***Duvoisin kapitainaren malura*** Kepa Altonagak 2018an Pamiela argitaletxearekin argitaratutako saiakera-liburua da.
ezkerrera|thumb|Jean-Pierre Duvoisin (1810-1891)
Liburuaren gai nagusia Joan Piarres Duvoisin (1810-1891) da, *Duvoisin kapitaina* gisa ere ezaguna dena. Mugako Aduanetako kapitaina izateaz gain, Luis Luziano Bonaparte printzeak euskararen ikerketarako hautatu zituen lankideetarik gorenetakoa zen, eta besteak beste, berari eskatu zion Biblia osoaren itzulpena, 1859. urtean hasi eta 1865.ean argitaratua.

Ohikoa da Duvoisin kapitaina heroi handia bailitzan aurkeztea Biblia osoa itzuli zuelako, eta, halaber, Bonaparte printzea aipatzea euskal kulturaren bultzatzaile probidentzial gisa. Betiko irakurketa hori kuestionatzea izan da *Duvoisin kapitainaren malura* liburu honen abiapuntua.
[thumb|[Luis Luziano Bonaparte|Bonaparteren euskalki-mapa]]
[ezkerrera|thumb|[Luis Luziano Bonaparte printzea.]]
Liburuan Kepa Altonagak usadiozko interpretazio hori eztabaidatu eta irauli egin du. Soka-tira gogorra izan baitzen Bonaparte printzearen eta Duvoisin kapitainaren artean. Duvoisinek literatura egin nahi zuen euskaraz, euskarari proiekzio kulturala emango zion erabilera supradialektala landu nahi zuen. Printzeak, ordea, aniztasun dialektala aztertu eta finkatu nahi zuen; are gehiago, euskalkiak eta azpieuskalkiak jasotzean, eta notarioaren begiz haien lekukotasuna gordetzean Bonapartek jarri zuen arreta hura euskararen kulturizazioaren aurkakotzat jotzen du Altonagak. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Literatura unibertsala
* Euskararen historia

## Kanpo estekak 
* «Duvoisin kapitainaren malura Altonagak kontatua» *www.eitb.eus* . Noiz kontsultatua: 2019-09-04.