Clotilde García Borrero

**Clotilde García Borrero** (Neiva, Kolonbia 1887ko azaroaren 30a - Engativá, 1969ko maiatzaren 11) kolonbiar politikaria, sufragista feminista izan zen, Kolonbiako Alderdi Liberaleko militantea.

García emakumeek beren familiaren ondasunak heredatzeko eta senarren tutoretzarik gabe administratzeko zuten eskubidearen aitzindari gisa ezagutzen da, baita hezkuntzarako eskubidearen aitzindari gisa ere. Bere herrialdeko historian izan den feministarik garrantzitsu eta eragin handikotzat jotzen dute Garcia.

## Bizitza 
### Familia 
Clotilde,  Huila departamenduko familia artistokratiko batekoa  zen. Abelardo García Salas lurjabearen eta María Inés Borrero Álvarez feministaren alaba zen. 1887an ezkondu ziren. Bere haurrideak Joaquin (historialari, ingeniari, soziologo, poeta, politikari eta 33 graduko masoia), Cesar, Susana, Luis Carlos, Ines, Tomas eta Isabel Garcia Borrero izan ziren.

Bere aita Joaquin Garcia Bernabeu Neivako Probintziako gobernadorearen semea zen, Zoila Rosalía Salas Herrerarekin ezkondua, Benito Salas Vargas martiriaren biloba zena. Ama Tomas Borrero Fallarena (eragin handiko familia) eta Clotilde Alvarez Riverosena (Francisco Eustaquio Alvarez Riveros politikari liberalaren arreba) zen.

Ama Ricardo Borrero Alvarez Kolonbiako margolari ospetsuaren arreba zen, Kolonbiako paisaia-estiloaren garatzailea.

### Ibilbidea 
Morenoren lanari eta Óliver Lisen lanei jarraituz, Garcíak honako konkista hauek lortu zituen 1930eko hamarkadaren hasieran: 1. Kolonbiako emakumeak bere ondasunak oinordetzan jaso eta administratzeko eskubidea (1932ko 28. legearekin); 2. Kolonbiako emakumea bigarren hezkuntzan eta unibertsitatean sartzea (1933ko 1972ko dekretua eta 1932ko eta 1933ko 1874 eta 227 legeak, hurrenez hurren).

Emakumeen Nazioarteko I. Biltzarrak bere proposamenei uko egin ondoren, bozkatzeko eskubidea barne, proiektu horren oinarriak finkatuta utzi zituen, eta ukatu egin zitzaizkion, 1954ko kongresuaren pean finkatzeko. Kongresu horretan, Esmeralda Arboleda de Uribe nabarmendu zen, Gustavo Rojas Pinilla jeneralaren gobernuan, Josefina Valencia de Hubachen laguntzarekin.

Joaquín García Borrerori buruzko *Huila* aldizkarian, Historiako Akademia Huilensean, honako hau balioetsi zuen Delimiro Moreo Calderónek:

“Don Abelardok, bere aldetik, ez zuen bere emaztearen pentsamendu feministaren eta bere semeak [Joaquinek] New Yorketik azaltzen zituen antzeko kontzeptuen eraginik izaten uzten”. "1917ko maiatzaren 20ko gutunean, Abelardok honako hau idatzi zion Joaquini:" Oso bitxia izan zen Rankin andereñoak Amerikako Kongresuan egin zuen lana, Alemaniarekin auzia konpontzen saiatu zirenean.  Abiarazte horretan, hau duzu: emakumeari pintatua. Ezin dute arazo larri eta zentzuzkoak konpontzeko balio izan, adimenak funtzionatzeari utzi eta bihotzak hartzen baititu haien ordez. Horregatik baztertzen dut zuri etorri zaizun ideia, nazioarteko arazoak konpontzeko aukeratutako emakumeen Senakulu (sic) batena”.

Amak, ordea, historialari horren beraren arabera "Jaime Ucrós García, Biografía de una Pasión" lanean hauxe esan zuen:

“Kolonbiar gizona ez da arduratzen emakumeei esku-lana errazteaz, ezta adimena lantzeaz ere, eta laster dago neskarik politena, aspirazio gehien dituena, hitzaren hedadura osoan jumento (asto) eta baldar bihurtua".

Eta, amaitzeko, Delimiro Morenok bete-betean asmatu zuen, esanez:“Clotilde andreak, bere heldutasunean, borroka politikoaren eremura eraman zituen emakumeen askapenaren aldeko ideia horiek, herrialde osoan garatu zirenak Enrique Olaya Herreraren gobernu liberalaren babesean, lehenik, eta Alfonso López Pumarejoren Martxan Iraultzaren babesean. Iraultza horretan, César García Alvarez lehengusuak eta Joaquín García Borrero nebak parte hartuko dute, agintari politiko eta parlamentari gisa".

### Delimiro Morenoren hitzaldiaren zatiak, 2010 
eskuinera|300x300px
“Alderdi kontserbadorearen Birsorkuntzaren eta gobernuaren agintaldian, 1886tik boterean zeudenak, emakumeak gizartean zuen papera alaba, emazte eta ama izatera mugatzen zen, gizon, guraso, senar eta are seme-alaben autoritate kontrastaezinaren menpe, Elizaren agintariek nahi zuten bezala. 45 urteko hegemonia kontserbadorearen ondoren boterea berreskuratzeko kanpaina liberala hasi zenetik, bera nabarmendu zen Enrique Olaya Herreraren hautagaitzan emakumeen parte hartzeagatik. 

“Beraz, 1930eko garaipen liberalari, espero zitekeen gutxienekoa zen berriro boterera iritsitako alderdia emakumeen eskubideen aitzindari bihurtzea. Lana ez zen erraza, liberalen artean matxismoaren aldekoak, bizitza publikoan emakumeen edozein partaidetzaren etsaiak eta politikan egiatasun handiagoa zutenak baitzeuden.

“Gobernu berriak Kongresuari aurkeztu zion lehen proiektua “Ezkontza-itunen erregimenari” buruzkoa izan zen, ezkondutako emakumeari ondare-autonomia emateko, eta eskubidea eman zion berak nahi zuenean ondasunen banaketa osoa edo partziala eskatzeko, inolako kausalik alegatzera behartu gabe. Proiektua Ofelia Uribe de Acostak zabaldu eta aztertu zuen 1930eko abenduan Bogotan bildutako Emakumeen Nazioarteko Kongresuan, baina Kongresuak ez zuen onartu. Haren etsai nagusietako batzuek esan zuten lege-proiektua "adulterioaren finantzaketa" zela; “gure emakumeen moralak eta bertuteak landu dituzten familia eta estatu kultu eta kristaua bera hondatzera eraman zezakeen” eta erregimen liberalaren proposamenen emaitza zen, "Kolonbiako herriaren hezkuntza eta ideologia funtsean kristauak, morala eta gure arrazaren etxe-ohiturak arbuiatzen dituen" sistema bat ezartzeko.

Laureano Gomezek, Silvio Villegasek, Luis Ignacio Andradek eta Guillermo Valenciak, besteak beste, proiektuaren aurka agertu ziren, eta saioak bertan behera uzteaz baliatu ziren quoruma txikitzeko eta, horrela, ez onartzeko. Senatari horiek ezezko botoa eman zutela adierazi zuten, “estatutu berriak Kolonbiako etxearen egonkortasunari kalte larria egingo ziolako eta ezkontza katolikoaren oinarri eta sostengu zen ezkontza-batasunaren aurkako zelako zuzenean”.

Horrelako liskarrek izututa,  emakumeek ez zuten parte hartu proiektuaren defentsan itxaroteko gogo biziz. Eta hortxe nabarmendu zen Clotilde García Borrero de Ucrós, ordurako emakume ezkondua, heldua eta seme-alabaduna. “Emakume bakar batek, Clotilde García de Ucrósek, gogoratu zuen gero Ofelia Uribe de Acosta, erreforma honen onarpenaren bandera hartu zuen: inertziatik altxatu zuen dama talde txiki bat, eta haiekin indarrez sartu zen Ganberako eta Errepublikako Senatuko barretara, presioa egiteko”.

Olaya Herrerak, emakume horren talentuaz eta dinamismoaz harrituta, berak harro gordetzen zuen mezu autografo bat bidali zion ".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*