open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alemania-Sobietar Batasuna Muga eta Laguntasun ituna

**Alemania-Sobiet Batasuna Muga eta Laguntasun ituna** 1939ko abuztuaren 23ko Molotov–Ribbentrop Itunaren bigarren protokolo gehigarria izan zen. Ezkutuko klausula bat izan zen, 1939ko irailaren 28an Alemania naziak eta Sobietar Batasunak aldatua, Polonia subiranoa inbaditu eta batera okupatu ondoren. Joachim von Ribbentropek eta Viatxeslav Moltovek, Alemaniako  eta Sobietar Batasuneko Kanpo Arazoetako ministroek sinatu zuten, hurrenez hurren, Iosif Stalinen aurrean. Protokoloaren zati txiki bat baino ez zen publikoki iragarri, lehenengo tratatua ordezkatzen zuena eta Alemania naziaren eta Sobietar Batasunaren eragin-eremuek sekretuak izaten jarraitu zuten. Itunaren hirugarren protokolo sekretua 1941eko urtarrilaren 10ean sinatu zuten Friedrich Werner von Schulenburg eta Molotovek. Alemaniak uko egin zien Lituaniako zati batzuen gainean egindako erreklamazioei, Barbarossa Operazio anti-sobietarra baino hilabete batzuk lehenago.

## Artikulu sekretuak 
thumb|Joachim von Ribbentrop Atzerri Arazoetako ministro alemanak 1939ko irailaren 28an sinatu zuen Alemaniar-Sobietar Ituna
Artikulu sekretu batzuk erantsi zitzaizkion tratatuari. Artikulu horiei esker, sobietar eta alemaniar herritarrak trukatu ahal izan ziren Poloniako bi eremu okupatuen artean, Molotov–Ribbentrop Itunak Europaren erdialderako agintzen dituen interes esferen zati batzuk kendu zituzten, eta, halaber, adierazi zuten tratatuaren alderdi bakar batek ere ez zuela utziko beste aldeari zuzendutako "agitazio poloniarrik" bere lurraldean.

Poloniako mendebaldeko inbasioan,  alemanak Lublingo voivoderriaren eta Varsoviako voivoderriaren ekialdeko kontrola hartu zuen, Sobietar Batasunari Molotov–Ribbentrop Itunak emandako lurraldeak. Sobietarrak "galera" horrengatik konpentsatzeko, itunaren artikulu sekretuak Lituania eragin sobietarraren eremura eraman zuen, lurralde bat izan ezik, lurralde horri "Lituaniako Zerrenda" deitutakoa,  Šešupė ibaiaren ezkerraldea, Alemaniaren eragin-eremu izaten jarraitu zuen.

## Ondorioak 
Sobietar Batasunak Estoniarekin 1939ko irailaren 28an, Letoniarekin urriaren 5ean eta Lituaniarekin urriaren 10ean sinatu zituen Elkarri Laguntzeko itunak. Itunek bi alderdiak behartu zituen besteen subiranotasuna eta independentzia errespetatzera, eta sobietar gobernuari aukera eman zioten base militarrak ezartzeko hiru herrialde baltikoen lurraldean. Behin ezarri ondoren, sobietar base militar horiek Baltikoko herrialdeen sobietarren inbasioa eta okupazioa erraztu zuten, 1940ko ekainean.

1939ko Itunean jasotako xedapenen arabera, Lituaniak ere Vilniusko eskualdearen bostena hartu zuen, Lituaniako hiriburu historikoa barne, Vilnius. Elkarri laguntzeko itunek Baltikoko Estatuen okupazio sobietarra ahalbidetu zuten 1940an, eta *New York Timesek* "independentziako sakrifizio birtual" gisa deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afganistan 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Afganistanek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Tokion. Hau bere Olinpiar Jokoetako 15. agerpena izan zen.

## Leihakideak 
Hauek izan ziren Afganistanek bidalitako leihakideak, haien kirolaren arabera.

## Atletismoa 
Afganistanek bi leihakide bidali izan ahal zituen, World Athleticsek eskainitako unibertsalitate-plazei esker.

###### Giltza: 
* MP = Marka pertsonala
* EN = Errekor nazionala

## Igeriketa 
Afganistanek FINAtik leihakide bat bidaltzeko gonbitea jaso zuen. Honen arabera, FINAren puntuazio-sistema segituz afgandar igerilaririk hoberena bere leihaketa espezifikoan bidaltzeko eskubidea zuten.

## Taekwondo 
Afganistanek Hirualderdiko Komisiotik gonbitea jaso zuen.

## Tiroa 
Afganistanek Hirualderdiko Komisiotik gizonezko leihakide bat bidaltzeko gonbitea jaso zuen. Honen arabera, leihakideak gutxienezko sailkatzeko puntuaketa gainditu behar zuen. Hau Afganistanen lehen aldia izan zen Olinpiar jokoetan tiroan leihatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Art & Architecture Thesaurus

**Art & Architecture Thesaurus** (Arte eta Arkitekturako Tesauroa, AAT bezala laburtua) Getty Ikerketa Institutuak garatutako arte, arkitektura, kontserbazio, arkeologia eta kultura materialaren elementuak eta kontzeptuak deskribatzeko erabiltzen den hiztegia da.

Besteak beste, museoek, arte-liburutegiek, artxiboek, katalogatzaileek eta artearen historiako ikertzaileek erabiltzen dute AAT. Termino hautatuek osatuta, kontzeptu horien baliokidetasun-, hierarkia- eta elkartze-erlazioek osatzen dute hiztegia.

ISO eta NISO arauak betetzen ditu, ISO 2788, ISO 25964 eta ANSI/NISO Z39.19 arauak barne. 2023ko martxoan, 74.045 erregistro eta 488.911 termino zituen.

AAT proiektua 1970eko hamarkadaren amaieran hasi zen, arte-liburutegiek, arte-aldizkarien indexazio-zerbitzuek, museo-objektuen katalogatzaileek eta ikusizko baliabideek erregistroak pixkanaka automatizatzeari erantzuteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Art & Architecture Thesaurus Online.
*:Getty Hiztegien inguruan. 
* :AAT inguruan.
Suitzako Hiztegi Historikoa

thumb|250px|Hiru hizkuntzetako lehenengo edizioak.

***Suitzako Hiztegi Historikoa*** ()  () () () Suitzako historiaren entziklopedia bat da; ikerketa modernoen emaitzak publiko zabalari helaraztea du helburu.

Entziklopedia fundazio batek argitaratzen du, Suitzako Humanitate eta Gizarte Zientzien Akademiaren (SAGW/ASSH) eta Suitzako Gizarte Historikoaren (SGG-SHH) babespean. Ikerketako beka nazionalek finantzatzen dute. Bulego nagusian 30 langile izateaz gain, egileen artean 300 kontseilari akademiko, 2.500 historialari eta 100 itzultzaile daude.

## Paperezko edizioa 
Entziklopedia aldi berean argitaratzen ari da Suitzako hiru hizkuntza ofizialetan: alemana (*Historisches Lexikon der Schweiz* - HLS), frantsesa (*Dictionnaire Historique de la Suisse* - DHS) eta italiera (*Dizionario Storico della Svizzera* - DSS). Lehenengo 12 liburukiak 2002an argitaratu ziren. Urtero liburuki berri bat editatzeko asmoa dago. Liburuki sinple bat ere argitaratu da, erromantxezko artikuluen aukeraketa batekin (*Lexicon Istoric Retic* - LIR).

## Edukia 
40.000 sarrerak ditu dagoeneko, honela multzokatuta:
# Biografiak
# Familiei buruzko artikuluak
# Tokiei buruzko artikuluak (udalerriak, kantoiak, beste herrialde batzuk, gotorlekuak, interes arkeologikoko kokalekuak)
# Artikulu subjektiboak (fenomeno eta termino historikoak, erakundeak, gertaerak)

## Sarean 
Online edizioa 1998tik dago eskuragarri. Inprimatutako edizioko artikulu guztiak doan eskura daitezke webgunean, baina ez ilustrazioak.

## Bibliografia 
* *Historisches Lexikon der Schweiz* (HLS), Schwabe AG, Basel, ISBN 3-7965-1900-8 (2002-)
* *Dictionnaire historique de la Suisse* (DHS), Editions Gilles Attinger, Hauterive, ISBN 2-88256-133-4 (2002-)
* *Dizionario storico della Svizzera* (DSS), Armando Dadò editore, Locarno, ISBN 88-8281-100-X (2002-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :DHS/HLS/DSS Web bidezko edizioa hiru hizkuntzetan. 
* Lexicon Istoric Retic (LIR) Erromantxez edizioa.
Cyprian Kamil Norwid

**Cyprian Kamil Norwid** (Laskowo-Głuchy, 1821eko irailaren 24a - Paris, 1883ko maiatzaren 23a) poloniar olerkari, antzerkigile, margolari, eskultore eta filosofoa izan zen.

Poloniar-lituaniar nobleziako familia batean jaio zen eta hamalau urterekin umezurtz geratu zen. Handik urtebetera eskola utzi eta margolaritza-eskola pribatu batean sartu zen. Bere prestakuntza autodidakta izan zen eta hamabi hizkuntza hitz egitera iritsi zen.

1840an argitaratu zuen bere lehen olerki egunkari batean eta olerkiak eta ipuinak argitaratzen jarraitu zuen. Harrera ona izan zuten eta olerkari poloniarren belaunaldi gaztearen izar bihurtu zen. Urte horretan, Poloniatik atera zen eskultura ikastera, eta ez zen bere aberrira itzuli. Italian, Alemanian, Belgikan eta Parisen bizi izan zen. 1852an Estatu Batuetara emigratu zuen, baina bi urte geroago Europara itzuli zen, lehenengo Londresera eta gero Parisera. Parte hartzerik izan ez zuen arren, Urtarrileko Altxamenduan interesatu zen eta bere lanaren bidez hartan eragin nahi izan zuen. Parisen hil zen pobrezian.

Tradizio erromantikoan idazten hasi zen eta hasierako modernismo baterantz eboluzionatu zuen. Errimaz idatzi zuen, baina bertso librea ere erabiltzen dut. Heroiarekiko miresmen erromantikoa mantendu zuen, gai filosofikoak erabili zituen eta Poloniako gizartea kritikatu zuen. Erreferentzia historikoak erabili zituen eta Estatu Batuetako egonaldiak esklabotza abolitzearen aldeko egin zuen.
Dolo Beltrán

**Dolo Beltrán** (Sant Boi de Llobregat, Bartzelona, Katalunia, 1974ko irailaren 10a) bartzelonar aktorea, musikagilea eta kantaria da, Pastora musika taldeko kantaria.

## Biografia 
Extremadurar baten eta katalan baten alaba, Sant Boi Llobregateko auzo batean hazi zen, eta kopak zerbitzatzen eta orkestretan abesten hasi zen, antzerki-ikasketak ordaintzeko. 

## Lan ibilbidea 
Mario Gasekin eta Alex Rigolarekin lan egin du. Ikuskizunak sortzen lankidetzan aritu da Roger Bernat eta Carol Lópezekin.

2000. urtean Caïm Riba eta Pauet Riba ezagutu zituen eta Pastora pop elektronika- taldean sartu zen.

Gero, Muntaner aretoan egon zen bolada batez, eta Cristina Clementek zuzendutako Jordi Vallejoren *El Test* antzerki-lanean gira bat egin zuen. Carol Lópezen *Res no tornarà a ser com abans*, eta pop elektronikoko disko batean lan egin zuen Sergio Fernándezekin.

## Diskografia 
### Pastorarekin 
### Bakarrik 
## Filmografia 
### Zinema 
Izenburua, zuzendaria, urtea eta rola daude hurrenez hurren:
 

### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Westerplatteko gudua

**Westerplatteko gudua** Poloniaren inbasio alemaniarraren lehen gudua izan zen, eta Bigarren Mundu Gerraren hasiera izan zen Europan. Westerplatte penintsulan gertatu zen, Danzig Hiri Askeko portuan (orain Gdańsk, Polonia).

1920ko hamarkadan Poloniako Bigarren Errepublikak Garraio Militarreko Gordailua (*Wojskowa Składnica Tranzytowa*, WST) ezarri zuen Westerplatte penintsulan, Nazioen Ligaren begiradapean zegoen Danzig Hiri Askean. 1939ko irailaren 1etik aurrera, Alemania Naziko Wehrmachtak eta Danzigeko polizia alemaniarrak eraso egin zioten WSTari. Bi taldeek uste zuten Poloniako goarnizioak ezingo zituela ordu batzuk baino iraun errefortzuak jaso edo kontrola guztiz galdu aurretik, poloniarrek zazpi egunez mantendu zuten Westerplatteren kontrola, nahiz eta amiltze-bonbardaketak jaso airetik eta SMS *Schleswig-Holstein* itsasontziaren erasoak itsasotik. 

Westerplatteren defentsa inspirazioa izan zen Poloniako armadarentzat eta herriarentzat, Alemaniak beste leku batzuetan egindako aurrerapenen aurrean, eta oraindik erresistentzia-sinbolotzat hartzen da Polonia modernoan. Poloniako gobernuak museo publiko bat irekitzeko asmoa du 2026an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wuhango gudua

**Wuhango gudua** (; ), txinatarrek **Wuhanen fefentsa** izenez ezagutzen dutena (), eta japoniarrek **Wuhanen konkista** izenez ezagutzen dutena, Bigarren Txina-Japonia Gerraren baitako eskala handiko borroka izan zen. Borrokaldiak Anhui, Henan, Jiangxi, Zhejiang eta Hubei probintzietako eremu zabaletan gertatu ziren lau hilabete eta erdian. Borrokaldirik luzeena izan zen, handiena eta, seguruenik, bigarren gerraren lehen faseetako garrantzitsuena. Armada Iraultzaile Nazionalaren Bosgarren eta Bederatzigarren zonako milioi bat tropa egon ziren Chiang Kai-sheken aginte zuzenaren pean, Wuhan Shunroku Hata buru zuen Japoniako Armada Inperialaren Erdialdeko Txinako Armadako aurrean defendatzeko. Indar txinatarrek Sobietar Boluntarioen Taldearen laguntza ere izan zuten, Sobietar Aireko Armadetako pilotu boluntarioen taldea.

Bataila Japoniako indarrek Wuhan harrapatu zutenean amaitu zen arren, baja ugari eragin zituen bi taldeetan, guztira 1,2 milioi, gutxi gorabehera. Japoniarrek gerraren galera handienak jasan zituztenez, iparralderantz desbideratzea erabaki zuten, eta horrek gerra luzatu zuen, Pearl Harborren aurkako erasora iritsi arte. Guduaren amaierak geldialdi estrategiko baten hasiera ekarri zuen gerran, borroka zelaiko handietatik borroka lokalizatuetara pasatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reigen enperadorea

112. Japoniako enperadorea izan zen 1663tik 1687ra.

Go-Mizunoo enperadorearen hamaseigarren semea izan zen eta bere izen pertsonala **Satohito** (識仁) zen. 1663an iritsi zen tronura, bere anaia Go-Sai enperadoreaaren abdikazioaren ondoren.

Bere erregealdia lau larrainetan banatu zen: **Kanbun** (1661 – 1673), **Enpō** (1673 – 1681), **Tenna** (1681 – 1684) eta **Jōkyō** (1684 – 1688). Kristautasunaren jazarpenaz gain, bere erregealdiak hirietako suteak, goseteak eta uholdeak jasan zituen. 1687an bere seme Higashiyamarengan abdikatu zuen eta 1713an komentu batera erretiratu zen.
Fred Mensah Quarshie

**Fred MC Mensah Quarshie** (Mampong, Ghana, 2000ko martxoaren 29a) afrikar futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da. 2004an heldu zen Bilbora bizitzera bere familiarekin. Santutxu taldeko harrobian hezi eta gero Alemaniara joan zen bizitzera. Bere anaiak Richard eta Clinton futbolean aritzen dira ere.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soccerway
Albania 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Albaniak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau Olinpiar Jokoetan parte hartzen zuen 9. aldia zen. Edizio honetarako, Albaniar Komite Olinpiko Nazionalak bederatzi leihakide hautatu zituen, sei gizonezko eta hiru emakumezko.

Leihakideetatik, lauk haien partaidetza emaitza ofizialen bitartez lortu zuten, haien probetako minimo olinpikoak betez. Hauen artean nabarmentzekoa da Luiza Gega, 2018ko Joku Mediterranearretan 3000m oztopoetan urrea irabazi zuena. Hau bere bigarren olinpiar partaidetza izan zen. Tokion, Luiza Gega finalera ailegatu zen, historian lehen aldia atleta albaniar batentzat. 13. postuan geratu zen azkenean.

Bestalde, halterofilian, bi gizonezkoekin leihatu zuen Albaniak. Briken Calja, 2018ko Europako txapelduna, gizonezkoen 73 kg-etan leihatu zen, eta Erkand Qerimaj, berriz, gizonezkoen 81 kg-etan. Haien emaitzarik onena Briken Caljak lortu zuen, 4. postuan geratuz. Honek historian Albaniak lortutako emaitza olinpikorik altuena markatu zuen.

Beraz, nahiz eta aurreko jokoetatik hobetu izana, Albaniak ez zuen dominik lortu 2020ko edizioan.

## Leihakideak 
Albaniak 9 leihakide bidali zituen Tokiora, 6 gizonezko eta 3 emakumezko. Haien kirolaren arabera sailkatuta ageri dira hurrengo taulan.

## Atletismoa 
Atletismoko albaniar leihakideak sailkapen olinpikoen bidez (emakumezkoak) zein unibertsalitate-plazen bidez (gizonezkoak) izan zuten olinpiar jokoetan parte hartzeko aukera.

###### Giltza: 
**MP** = Marka pertsonala

**DM** = Denboraldiko markarik hoberena

**EN** = Errekor nazionala

**S** = Hurrengo errondarako sailkatuta

**s** = Hurrengo errondarako sailkatuta galtzaile azkarrena bezala edo postuaren arabera nahiz eta minimoa ez bete

## Gimnastika 
Albaniak Hirualderdiko Komisiotik gonbidapena jaso zuen gizonezko gimnasta bat bidaltzeko. Herrialdea kirol honetan leihatu zen lehen aldiz. Nahiz eta Matvei Petrov zaldi arkuduneko finalera ez sailkatu, lehen erreserba bezala gorde izan zen.

## Halterofilia 
Birken Calja Gizonezkoen 73 kg-etan 4. postuan geratu zen, gutxigatik herrialdearen lehen domin olinpikoa eskuratu ezinez. Probak bi zatitan banatuta daude: behe-altxatzeak (leihakideak, makurtuta egonda, pisua sorbaldara eramaten du, gero burutik gora altxatuz eta bera ere zutituz) eta goi-altxatzeak (leihakideak, zutik mantenduta, pisua sorbaldara eramaten du, gero burutik gora altxatuz).

## Igeriketa 
Albaniari FINAk bi unibertsalitate-plaza eskaini zizkion, gizonezko zein emakumezkorik hoberenak haien probetan bereziki leihatu zezaketen.

## Judoa 
Albaniari Nazioarteko Judo Federazioak plaza bat eskaini zion olinpiar jokoetarako.

## Tiroa 
Albaniari Hirualderdikoko Komisioak plaza bat eskaini zion aire-pistolako tirolari bat Tokiora bidali zezan, betiere minimo olinpikoak beteta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lila Kedrova

**Jelizaveta Nikolaevna Kedrova** () Errusian jaiotako frantziar aktorea izan zen. Zineman **Lila Kedrova** izenez ezaguna izan zen.

Bere gurasoak opera kantariak ziren eta familiak 1922an Berlinera eta 1928an Frantziara emigratu zuen. Bere lehen lanak Frantziako zineman egin zituen, harik eta 1964an *Zorba the Greek* filmean agertu zen arte.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Cortinarius fulmineus

***Cortinarius fulmineus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus fulgens*, *Agaricus bivelus var. fulgens*, *Agaricus sericeus var. fulgens*, *Cortinarius fulgens*, *Cortinarius fulgens subsp. fulmineus* (Basionimoa), *Gomphos fulmineus*, *Cortinarius sericeus*, *Phlegmacium fulmineum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 8 cm bitarteko diametrokoa edo askoz handiagoa, zabal-ganbila edo laua ohiko tolestura zentrokide batekin, ertzetik zentimetro edo zentimetro eta erdi batera. Kapelaren azala likatsua, marroi gorrixka, marroi-laranja edo marroi-burdin kolorekoa, burdin koloreko ezkatatxo ugari izaten ditu, erdian ilunagoak, ertzerantz argiagoak.

**Orriak:** Zabalak, zabal eta eskotatuak. Hasieran hori-limoi kolorekoak, baina berehala, esporengatik, okre ilun kolore batez tindatzen dira, eta, gehienez ere, distira horixkak geratzen dira ertzetan.

Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Laburra, zilindrikoa eta nahiko lodia, 4 eta 5 cm bitarteko luzerakoa eta 10 eta 15 mm bitarteko diametrokoa, erraboil marjinatu txiki batean amaitua, baina oina baino lodiagoa. Gainazal leuna eta lehorra, esporek burdintdu kolorez tindatutako gortinaren filamentu hondakin ugarirekin. Esporek okre-antzeko kolorez tindatu aurretik, zuria edo zuri-horixka kolorekoa.

**Haragia:** Zuria, trinkoa eta gogorra, hori argi kolorekoa, bai kapelan bai oinean (gainazalaren azpian), eta usain eta zapore berezirik gabea, fungikoa besterik ez. Sosa bezalako base sendoek erreakzio positiboa ematen dute, kapelaren gainazalean marroi-moretik beltzera eta arrosa argia oso mantso haragian.

**Etimologia:**  *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Irailaren amaieratik abenduaren hasierara. Espezie arrunta da, eta, batzuetan, oso ugaria *Quercus* zuhaitzen basoetan (hariztietan, artedietan), askoz urriagoa da pagadietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foronda (argipena)

**Foronda** izenak hainbat adiera du:

* **Foronda,** Arabako herria. Eta honi lotuta:
* **Forondako Atea**, tranbia geltoki bat Gasteizen.
* **Forondako aireportua**, ofizialki **Gasteiz-Foronda aireportua**.

Beste toponimo batzuk:

* **Artatza Foronda,** Gasteizko udalerriko herria.
* **Antezana Foronda**, Gasteizko udalerriko herria, euskaraz zuzen **Andetxa**.
* **Foronda jauregia,** Zumaiako jauregi bat.

Euskal toponimiatik eratorritako beste hainbat deitura bezala, euskal abizena da Foronda, adibidez pertsoba hauena:

* **Valentin Foronda**, Ilustrazioko ekonomialari arabarra.
* **Ana María de Foronda** (1910-1990), idazle kanariarra.
* **Pituka de Foronda** (1918–1999), aktore espainiar-mexikarra.
Dorset (argipena)

**Dorset** izenak hainbat adiera du:

* **Dorset konderria**, Ingalaterrako konderria.
* Dorset, ardi arraza.
* **Dorset kultura** arkeologikoa, Artiko amerikarrekoa, inuiten aurrekoa.
* **Cape Dorset**, Nunavuteko inuit herria (Kanada).
* **Dorset** herria (AEB), Vermont estatuan.
* **Dorset (Tasmania)**, Australiako udalerria, Tasmania estatuan.
* **Dorset**, Ontarioko probintzian dagoen herria (Kanada).
Thule (argipena)

**Thule** izenak hainbat adiera du:

* Thule, alegia europarretako herrialde mitikoa.
* Thule, Capitán Trueno komikietako uharte fikziozkoa.
* Thule herria eta kultura arkeologikoa, Inuiten arbasoena.
* Thule, Groenlandiako asentamendu bat.
* Thule Harbour, Groenlandiako badia bat.
* Pituffikeko espazio-basea, lehen **Thule Air Base** izenez ezagutzen zena, Groenlandian Estatu Batuek duten basea.
* Thule uhartea, Hegoaldeko Sandwich uharteetan,
* Thule uharteak, Antartikako uharteen multzoa.
* Thule mendia, Bylot uhartean, Nunavut, Kanada.
* 279 Thule, asteroide bat
* *Thule*, 486958 Arrokoth objektu trans-neptunianoaren lobulu txikiagoa.
* Thule Elkartea, talde okultista alemaniarra, Alderdi Naziaren aitzindaria
* White Order of Thule, estatubatuar talde zuri supremazista bat
* Graphium thule (G. thule), tximeleta espezie bat
Manuel Chrysoloras

**Manuel** (edo **Emmanuel**) **Chrysoloras** (; Konstantinopla, c. 1350 &ndash; Konstantza, 1415eko apirilaren 15a) bizantziar humanista, filosofo, irakasle eta itzultzailea izan zen.

Erdi Aroko Italian Emanuel II.a Paleologo enperadore bizantziarraren enbaxadorea izan zen. Greziako literatura eta historia irakatsi zituen Florentzia eta Veneziako errepubliketan. Aitzindaria izan zen Behe Erdi Aroan greziar literatura Mendebaldeko Europan sartzen.

1390ean Veneziako Errepublikara iritsi zen, otomandar inbasioen aurka Bizantziorentzat europar laguntza lortzeko misioarekin. 1395ean Jacopo d'Angelok Konstantinoplari lagundu zion grekoa ikasteko, eta 1396an Coluccio Salutatik Florentziara gonbidatu zuen greziar gramatika eta literatura lantzeko. Bere ikasleetako bat Leonardo Bruni humanista izan zen, 700 urtean Italiako Iparraldean greziera ikasteko lehen aukera aprobetxatu zuena. Bere beste ikasle batzuk Ambrogio Traversari, Guarino da Verona, Coluccio Salutati, Roberto Rossi, Niccolò de' Niccoli, Carlo Marsuppini, Pier Paolo Vergerio, Uberto Decembrio, Poggio Bracciolini eta Palla Strozzi izan ziren.

Florentzian egon zen 1400 arte, eta Bolognan, Venezian eta Erroman ere irakatsi zuen. 1408an Paris bisitatu zuen Bizantziako enbaxadore bezala, eta 1413an Germaniako Erromatar Inperio Santura iritsi zen Kontzilioa ospatzeko eta Eliza Ortodoxoa ordezkatzeko leku bat aurkitzeko misioarekin.

Homeroren, Aristotelesen eta Platonen obrak itzuli zituen latinez. Era berean, Erotemata gramatika greziarra idatzi zuen, bai eta *Epistolæ tres de comparatione veteris et novæ Romæ* (Hiru gutun Zaharra eta Erroma Berria alderatuz, hau da, Erroma eta Konstantinopla) ere.
Cortinarius evernius

***Cortinarius evernius*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Cortinarius scutulatus var. evernius*, *Gomphos evernius*, *Telamonia evernia*, *Hydrocybe evernia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, nahikoa titirekin, ertza eskotatu samarrekoa, zetazko gainazala, arre-gorrixka-purpura samarreko kolore eder batekoa, hori-grisaxka zimeltzean.

**Orriak:** Zabal, okre antzeko koloretik pixka bat ametistara doan kolorekoak.

**Hanka:** Luzanga, 13 cm arteko garaierakoa eta cm 1 arteko diametrokoa, ardatz-itxurakoa, morexka, koloregabetuaz, zetaduna, eremu zirkular arinekin, *Pseudoscutulatus* aldaeran gehiago.

**Haragia:** Morexka kolorekoa oinaren goialdean, gainerakoa zuria, babarrun usainarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Evernius* epitetoak, kementsua, esan nahi du., 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko espezieak: *Cortinarius brunneus,* *Cortinarius obtusus* eta *Cortinarius vernus*.

## Sasoia era lekua 
Uztailetik denboraldia amaitu arte. Koniferoen basoetan goroldioetan, sarritan taldeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Taiwan, Txina, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turkmenistan 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Turkmenistanek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau Sobiet Batasunaren ondorengoko garaiko bere 7. partaidetza izan zen, lehen honen parte bezala leihatzen zelarik.

Polina Guryevak herrialdearen historiako lehen domina irabazi zuen, halterofilian emakumezkoen 59 kg-etan leihatu ondoren. Honekin, Turkmenistan herrialde Sobiet ohien arteko azkena izan zen olinpiar domin bat irabazten.

## Leihakideak 
Ondorengoan leihakideen zerrenda ageri da kirolen arabera.

## Atletismoa 
Turkmenistanek World Athleticsetik unibertsalitate-plaza bat jaso zuen gizonezko leihakide bat bidaltzeko.

## Halterofilia 
Turkmenistanek 5 leihakide sailkatu zituen halterofilian, minimo olinpikoetan oinarrituta.

## Igeriketa 
Turkmenistanek FINAtik bi unibertsalitate-plaza jaso zituen, haien sailkapenean altuenen zeuden gizonezko eta emakumezko leihakidea bidaltzeko haien leihaketa espezifikoetan.

## Judoa 
Turkmenistanek emakumezko judoka bat bidali ahal izan zuen jokoetara, Nazioarteko Judo Federazioaren sailkapenen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samoa Estatubatuarra 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Samoa Estatubatuarrak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau bere 9. agerpena izan zen.

## Leihakideak 
Ondorengoa jokoetan izandako leihakideen zerrenda da.

## Atletismoa 
Samoa Estatubatuarrak World Athleticsen eskutik gizonezko leihakide bat bidaltzeko unibertsalitate-plaza jaso zuen.

###### Giltza: 
MP = Marka pertsonala

## Bela 
Amerikar Samoak ontzi bat sailkatu zuen kirol honetako munduko txapelketan lortutako emaitzari esker. Honek herrialdea belan leihatzera bueltatzea suposatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetatik.

###### Giltza: 
D* = Domina-lasterketa

K = Kanporatua (ez zen lasterketara sailkatu)

## Halterofilia 
Samoa Estatubatuarrak Nazioarteko Halterofilia Federaziotik leihakide bat bidaltzeko gonbitea jaso zuen.

## Igeriketa 
Samoa Estatubatuarrak FINAtik bi unibertsalitate-plaza jaso zituen, haien sailkapenean posturik altuena zuten gizonezko eta emakumezkoarentzat. Leihakideek haien proba espezifikoan leihatu ahal izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wieluńgo bonbardaketa

**Wieluńgo bonbardaketa** Bigarren Mundu Gerrako eta Poloniaren 1939ko alemaniar inbasioko lehen ekintza larritzat jotzen dute ikerlari askok. Bigarren Mundu Gerran Alemaniak egin zuen lehen gerra krimena gisa azaldu izan da bonbardaketa hau.

## Gertakizunak 
Luftwaffeko Junkers Ju 87 hegazkinak irailaren 1eko goizaldean Poloniako aireko espaziora joan ondoren, 04:40 – 45ean iritsi ziren Wieluńgo hirira. Ordu horren inguruan, lehen aire-erasoak egin ziren hirian; 9 orduz jarraian guztira 46.000 kg bonba jaurti ziren helburu zibilen gainean. Aldi berean, Westerplatteko gudua eta Danzigeko Poloniako Posta Bulegoaren defentsa, gutxi gorabehera, aldi berean hasi ziren (04:45 h); horrek erakusten du Poloniaren inbasioa oso koordinatuta zegoela.

Alemaniako mugatik hurbil, Wieluń hiria erabat babesgabe zegoen, ez zuen airekoen kontrako ahalmenik, ezta armadaren goarniziorik ere. Wieluńek helburu militarrik ez zuen arren, aire erasoek jarraitu egin zuten. Alemaniako inteligentzia txostenen arabera, Poloniako Bigarren Errepublikako brigada bat zegoen hirian. Luftwaffek inguruko hiriak bonbardatu zituen baita ere, hala nola Działoszyn, Radomsko eta Sulejów, nahiz eta helburu militarrik ez izan.

Txostenen arabera, Luftwaffek "argi eta garbi seinaleztatutako" ospitale bat bonbardatu zuen, eta ihesi zihoazen zibilak metrailatu zituzten. Ondoren, 127 biktima zibilen berri eman zen, "ehunka batzuk" beharbada, baina kopuru zehatza ezezaguna da. Hiriaren % 70 (hiriaren erdialdearen % 90) erabat suntsituta geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinariaceae

**Cortinariaceae** Agaricales ordenako onddo familia zabala da. Barnean 33 genero eta 2.100 espezie ditu. Familia honetako genero asko, sailkapen zientifikoaren aurrekoak direnez, Hymenogastraceae*, *Inocybaceae* eta *Bolbitiaceae familietan ere agertzen dira.

## Generoak 
## Toxizitatea 
Familia honetako kideak mundu osoan zehar bizi dira. Horietako asko pozoitsuak dira, izan ere, orellanine izeneko toxina dute. Ondorioz, jatea ez da komendagarria.

## Erreferentziak
* 

## Kanpo estekak
Italia Faxista (1922–1943)

**Italiako Erresuma** Alderdi Nazional Faxistak gobernatu zuen 1922tik 1943ra bitartean, Benito Mussolini lehen ministro eta diktadore zela. Italiar faxistek erregimen totalitarioa ezarri zuten eta oposizio politiko eta intelektuala zapaldu zuten, modernizazio ekonomikoa, gizarte-balio tradizionalak eta Erromako Eliza Katolikora hurbiltzea sustatzearekin batera.

Payneren arabera (1996), "gobernu faxista hainbat fasetan gertatu zen, nahiko desberdinak". Lehen fasea (1922-1925) izendatutakoa sistema parlamentarioaren jarraipena izan zen, baina "legez antolatutako diktadura betearazlea" izan zuen. Bigarren fasea (1925-1929) diktadura faxistaren eraikuntza izan zen. Hirugarren faseak (1929-1935) esku-hartze txikiagoa izan zuen kanpo-politikan. Laugarren faseak (1935-1940) kanpo-politika erasokorra izan zuen ezaugarri: Eritreatik eta Somaliatik abiatutako bigarren italo-etiopiar gerra; Nazioen Ligarekin izandako liskarrak, zigorrak ekarri zituztenak; gero eta autarkia ekonomiko handiagoa; Albaniaren inbasioa; eta Altzairuko Ituna sinatzea. Bosgarren fasea (1940-1943) Bigarren Mundu Gerra bera izan zen, eta porrot militarrarekin amaitu zen; seigarren eta azken fasea (1943-1945), berriz, Salòko gobernua izan zen, alemaniarren kontrolpean antolatutako txotxongilo-estatua.

Bigarren Mundu Gerran ardatzeko potentzien kide nagusietako bat izan zen Italia, hasierako arrakasta izan zuten hainbat frontetan borrokatuz. Hala ere, Afrikako porrotaren ondoren, Sobietar Batasunak ekialdeko frontean izandako arrakastak eta Sizilian aliatuen lehorreratzearen ondoren, Viktor Emanuel III.a erregeak Mussolini kanporatu eta atxilotu zuen. Gobernu berriak armistizio bat sinatu zuen aliatuekin 1943ko irailean. Alemania naziak Italiako iparraldeko erdiaren kontrola hartu zuen, eta Mussolini erreskatatu zuen, Italiako Errepublika Soziala (RSI) ezarriz. Mussolinik eta faxista leialek oraindik ere zuzentzen zuten estatu kolaborazionista.

Une hartatik aurrera, herrialdea gerra zibilean sartu zen, eta Italiako erresistentzia-mugimendu zabalak alemaniarren eta RSIren aurkako gerrillen gerran jarraitu zuen. Mussolini erresistentziak harrapatu eta hil zuen 1945eko apirilaren 28an, eta etsaitasunak hurrengo egunean amaitu ziren. Gerra amaitu eta gutxira, atsekabe zibilak 1946ko instituzio-erreferendumera eraman zuen, Italia monarkia izango ote zen edo errepublika bihurtuko ote zen jakiteko. Italiarrek monarkia utzi eta Italiako Errepublika sortzea erabaki zuten, gaur egungo Italiako Estatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ez-beligerante

**Ez-beligerante** bat gatazka jakin batean borrokatzen ez den pertsona, estatu edo erakunde bat da. Termino hori sarritan erabiltzen da gerran militarki parte hartzen ez duen herrialde bat deskribatzeko.

Estatu ez-beligerantea eta neutrala bereizten dira: gerran beligerante diren batzuei lagun diezaiekete, baina ez du zuzenean parte hartu operazio militarretan. Borrokaldi edo eraso batean parte hartzen ez duen pertsona bat deskribatzeko ere erabil daiteke termino hori, batez ere borrokaldia edo erasoa probableak badira. Istilu zibilen egoera batean, errebolta bat kasu, zibilak beligerantziaren arabera bana daitezke, hau da, benetan borrokatzen direnak edo borrokatzeko asmoa dutenak, eta ez beligeranteak, ikusle hutsak direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SMS Schleswig-Holstein

'*SMS *Schleswig-Holstein'''* () Alemaniako Kaiserliche Marinek eraikitako bost *Deutschland* klaseko akorazatuetatik azkena izan zen. Ontzia, Schleswig-Holstein probintziaren izenarekin bataiatua, Kielgo Germaniawerft ontzioletan eraiki zen 1905ean, eta ia hiru urte geroago jarri zen martxan. Bere klaseko ontziak zaharkituta zeuden lanean hasi zirenean, tamaina, blindajea, su-potentzia eta abiadura txikiagoak baitziren korazatuen belaunaldi berrikoak baino.

*Schleswig-Holstein* bi mundu-gerretan borrokatu zen. Lehen Mundu Gerran, lehen lerroan egon zen Itsas Garaiko Flotaren II. Eskuadroian, eta Jutlandiako guduan izan zen 1916ko maiatzaren 31tik ekainaren 1era. *Schleswig-Holstein* borrokaldian sartu zen eta tamaina handiko jaurtigai batek kaltetu zuen. Borrokaren ondoren, *Schleswig-Holstein* zaintza-lanetarako erabili zuten Elba ibaiaren bokalean, 1917. urtearen amaieran zerbitzutik kendu baino lehen. Versaillesko Itunak Alemaniari baimentzen zizkion korazatu urrietako bat izaki, 1920ko hamarkadan *Schleswig-Holstein* berriro jarri zen martxan. 1935ean, korazatu zaharra ontzi-kadeteentzako eskola-ontzi bihurtu zen.

*Schleswig-Holstein*ek Bigarren Mundu Gerrako lehen tiroak egin zituen Westerplatteko base poloniarra bonbardatu zuenean Danzigen, 1939ko irailaren 1ean. Ontzia eskola-ontzi gisa erabili zen gerraren zatirik handienean, eta britainiar bonbarderoek hondoratu zuten 1944ko abenduan, Gotenhafenen. Ondoren, *Schleswig-Holstein'' erreskatatu eta lehorreratu egin zuten, sobietar armadak tiro-praktiketan erabiltzeko. 1990ean, ontziaren kanpaia Bundeswehreko Historia Militarreko Museoan (Dresde) zegoen ikusgai.

## Kanpo estekak
Britainiar Rajeko Armada

**Raj britainiarraren Armada** edo **Britainiar Rajeko Armada**, **Britainiar Indiar Armada** ere deitua (ingelesez British Indian Army), Segurtasun indar gisa balio izan zuen "Indian bertan" eta beste gerra eszenatoki batzuetan, batez ere Mundu Gerretan.

1903 eta 1947 artean, Indiako Armada bi erakunde bereizik osatzen zuten: Indiako Armada eta Britainiar Armada. Lehena Indian errekrutatutako erregimentuek osatzen zuten, britainiar ofizial atzerriratuekin batera, han betiko ezarrita zegoena. Bigarrena, Erresuma Batuko jatorrizko erregimentuak ziren, Indiara bidaltzen zirenak euren zerbitzua betetzeko, ondoren, inperioko beste toki batzuetan birkokatuak edo Erresuma Batura itzuliak izan zirenak.

Indiar Armada, 1857ko Indiako Matxinadaren ondoren eratu zen, koroak, gobernu zuzena ezarri zuenean, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia ordezkatuz, bere armada propioa zuena, bere onurekin ordaindua.

Konpainiaren armadak, batez ere, Bengala, Bihar eta Uttar Pradesh-eko goi kastako indiarrak biltzen zituen. Tropa hauek nagusi izan ziren matxinadan, britainiar ofizialengandik jasotzen zuten tratu gogorragatik. Matxinadaren ondoren, errekrutatzeak politikaz aldatu zuen britainiarrek "arraza martzialak" deitu zutena, bereziki sikhs, gurkhak, pashtun, garhwalis, mohyalak, punjabi musulman eta dograk. Jats eta balutxiek ere soldadu asko eman zituzten.

Indiako Armadaren funtzio nagusia, Ipar-Mendebaldeko Mugaren defentsa bezala ikusten zen, errusiarrek Afganistanetik egindako inbasio baten aurrean, barne segurtasuna, eta Indiako Ozeanoko espedizio gerra bezala. 150.000 gizonez osatua zegoen 1914an.

Lehen eta Bigarren Mundu Gerran, Indiako Armada oso baliagarria izan zen britainiar armaden alboko indar gisa, ez bakarrik Indian, baita beste leku batzuetan ere. Errekrutatzea guztiz borondatezkoa izanik, 1,3 milioi gizonek zerbitzatu zuten Lehen Mundu Gerran, gehienak Mendebaldeko Frontean, baina baita Ekialde Ertainean ere; eta 2,5 milioik Bigarrenean. 1932an, Akademia Indiar Militarrak, lehen aldiz, indiarrak ofizial postuetarako prestatzea ahalbidetu zuen. Ofizial gehienak ( % 65) sijeak izan ziren, eta infanterian, berriz, guztien % 20.

## Kanpo estekak
Luis Mari Zaldua

**Luis Mari Zaldua Etxabe** (Urnieta, 1965) euskal filologoa eta ikerlaria da. Euskal Filologian doktorea Deustuko Unibertsitatean. Gipuzkoako Parketxe Sarea Fundazioko zuzendaria da. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2018ko uztailaren 20an eta Onomastikako batzordekidea da.

## Argitalpenak 
Hauek dira barak argitaratutako hainbat lan:

* 2022. Euskal Herriko antzinaroko jainko eta jainkosen izenak. Euskaltzaindia. ISBN : ISBN: 978-8412546392
* *2021. Gipuzkoa antzinaroan : hizkuntzak eta eremu linguistikoak onomastikaren argitan* (2020). Bilbao: Euskaltzaindia.  ISBN : 978-8412188967
* 2020. Salaberri Zaratiegi, Patxi eta Zaldua Etxabe, Luis Mari. *Gipuzkoako Herrien Izenak. Lekukotasunak eta etimologia*.  ISBN : 978-8412076622
* 2016. "Sobre el elemento indoeuropeo pre-latino en la toponimia de Vasconia: los nombres de lugar terminados en -ama", *Fontes Linguae Vasconum*, (121), 185-233. 
* *2011. Urumeako zilegimendietako toponimia* [tesia]. Deustuko Unibertsitatea. ISBN: 978-8496287709
* *2006. Saroiak eta kortak* (2006). Mendialdeko antzinako gizartearen oinordeak. SBN: 84-611-1564-8

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
:* 2019-10-04 18:52. Luis Mari Zaldua: “Onomastikak erakusten du euskalduntze berantiarraren teoriak ez duela zentzurik egun” *barren.eus. (Hitzaldiaren bideoa)*
Gerrarako Estatu Idazkaria

**Gerrako Estatu Idazkaria**, maiz **Gerra Idazkaria** deitua, Erresuma Batuko Gobernuaren baitako estatu-idazkari kargu bat izan zen, 1794tik 1801era eta 1854tik 1964ra bitarte. Gerrarako Estatu idazkariak Gerra Bulegoa zuzentzen zuen, Parlamentuak izendatutako Gerrarako Estatu Idazkari-ordearekin, Idazkari Pribatu Parlamentario batekin eta Idazkari Militar batekin batera, jeneral bat dena. 

1940an sortutako Defentsa Ministerioak hartu zituen bere eginkizunak 1964tik aurrera.

## Kanpo estekak
Antonín Puč

**Antonín Puč** (Jimonice, 1907ko maiatzaren 16a - Praga, 1988ko apirilaren 18a) txekiar futbolaria izan zen.

Ibilbide gehiena SK Slavia Praga taldean egin zuen, eta 1925 eta 1938 bitartean jokatu zuen, baina beste talde batzuetan ere egon zen, Viktoria Žižkoven, esaterako.

61 partida jokatu zituen Txekoslovakiako futbol selekzio nazionalarekin, eta 35 gol lortu zituen. 1934ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen. Bertan, bi gole markatu zituen, Italiaren aurkako finalean galdutako bat barne, eta berriro jokatu zuen 1938ko Munduko Futbol Txapelketan.
Galesko Printzearen uhartea (argipena)

**Galesko Printzearen uharte** izenarekin edo ingelesezko bere parekidearekin, **Prince of Wales Island**, toki bat baino gehiago dago munduan:

* **Galesko Printzearen uhartea (Nunavut),** Kanadan, bertako inuiten hizkuntzan **Kinngailaq**.
* **Galesko Printzearen uhartea (Alaska)**, AEBetan, bertako Tlingit herriaren hizkuntzan **Taan**.
* **Galesko Printzearen uhartea (Australia)**, bertako Torres itsasarteko uhartetarren hizkuntzan **Muralag**.

Ikus, gainera:

* Galesko Printzearen lurmuturra, Alaskan.
Tigist Assefa

**Tigist Assefa Tessema** (; ; Addis Abeba, Etiopia, 1996ko abenduaren 3a) etiopiar atleta da, distantzia luzeko lasterketan aritzen dena. 2023ko Berlingo maratoian munduko errekor berria ezarri zuen, bi ordu, 11 minutu eta 53 segundoko marka eginda.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen maratoian, Sifan Hassan herbeheretarrak aurrea hartu zion amaierako sprint estuan.

## Ibilbidea 
12 urte zituela, 2008an Etiopiako 200 metrotako txapelketan brontzezko domina lortu zuen. Gaztetan 800 metroetan lehiatzen zen, eta 2013an Afrikako Junior Txapelketako brontzezko domina lortu zuen. 2016an, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetarako sailkatzea lortu zuen, baina lehenbiziko txandan kanporatu zuten. Horren ostean, Akilesen tendoian izan zuen lesio batek pista albo batera uztera behartu zuen, eta orduan hasi zen errepideko lasterketak prestatzen.

Askoren ustez, Adidas markako *Adizero Adios Pro Evo 1* oinetakoak gakoa izan ziren errekor berria ezartzeko: karbonozko plaka dute, 138 gramoko pisua, eta behin bakarrik erabil daitezke. Maratoia amaitutakoan, Assefak berak erantzi, altxatu, eta musu eman zien.

## Palmaresa 
### Domina olinpikoak 
### Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leslie Hore-Belisha

**Leslie Hore-Belisha**, **Hore-Belishako 1. baroia**, PC (Isaac Leslie Belisha; 1893ko irailaren 7a – 1957ko otsailaren 16a) politikari liberal britainiarra zen, ondoren Parlamentuko kide Liberal Nazionala eta kabineteko ministroa. Geroago, Alderdi Kontserbadorearekin bat egin zuen. Britainia Handiko errepide-sistema modernizatzen arrakasta handia izan zuen 1934-1937 bitartean, garraio-ministro gisa. Gerrako idazkari gisa, 1937-1940, jeneral komandanteekin liskarra izan eta 1940an kendu zuten. Idazle batzuen ustez, antisemitismoak garrantzia izan zuen bai kargutik kentzean, bai informazio-ministro izateko izendapena blokeatzean.

Erresuma Batuan izen handia du oraindik ere, "Belisha beacon" izenekoak ezarri zituelako, oinezkoek errepidea gurutzatzeko lekuetan dauden anbar koloreko argi keinukariak.

## Kanpo estekak
Biagio Conte

**Biagio Conte** (Palermo, 1968ko apirilaren 7a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1996**
* Espainiako Vueltako bi etapa
* 2. Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusian
**1997**
* Etnako Giroa
* Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusia
* 2. Agostoni Kopan
* 3. Milan-San Remon
* 3. Piemonteko Giroan
* 7. Paris-Toursen
**1998**
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian
**1999**
* Circuit des Mineseko etapa bat
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian
**2000**
* Italiako Giroko etapa bat 
* 3. Luis Puig Sarian
**2001**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* Regio-Tourreko bi etapa
* 2. Campaniako Giroan
* 4. Milan-San Remon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius gentilis

***Cortinarius gentilis*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Susmagarria baino gehiago da, haragiaren printzipio aktiboengatik eta oso senide arriskutsuak dituelako.

Sinonimoak: *Agaricus hinnuleus*, *Agaricus helvolus*, *Lepiota helvola*, *Telamonia gentilis*, *Gomphos gentilis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 (5) cm bitarteko diametrokoa, haragi gutxikoa, kanpai itxurakoa, erdian titi batekin. Azal fibrilosoa, arre-gorrixka-herdoil kolorekoa hezetasunean eta horia lehorrarekin; oso higrofanoa, leuna, glabroa, pitzatua.

**Orriak:** Zabalak, lodi samarrak, oso zabal. Adnatuak eta eskotatuen tartekoak, kapelaren kolorekoak, nahiz eta zahartzean koloregabetu egiten diren.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Liraina, mehea, zilindrikoa, zurruna, barrubetea, gero fistulosoa, nahiko luzea, 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, okertua, fibrilosoa, kanela kolorekoa, errezel partzial iheskorraren arrastoekin.

**Haragia:** Hauskorra, horixka. Usain arraroa, errefauarena, zapore gozoa. Espora-jalkina arre-gorrixka kolorekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Gentilis* epitetoa bere itxura segailagatik du.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Oso toxikoak diren *Dermocybe sanguinea* (odol kolorekoa eta titi handiagoarekin) eta *Cortinarius orellanus*  (kolore antzekoa, arre-gorrixka) delakoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. Espezie arraroa eta arriskutsua. Mendiko koniferoen basoetako lurzoruan (batzuetan, baita hostozabaletan ere). Lurzoru azidoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius gentilis 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius gentilis 2.jpg
Fitxategi:Cortinarius gentilis 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius helvelloides

***Cortinarius helvelloides*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus helvolus var. helvelloides*, *Cortinarius cookei*, *Gomphos helvelloides*, *Gomphos cookei*, *Telamonia helvelloides*, *Hydrocybe helvelloides*, *Hydrocybe cookei*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, titi apur batekin, ezkata fibrilosoekin, gris-arrexka kolorekoa tindu oliba antzekoekin, ertza horiz zikindua.

**Orriak:** Zabal edo lodiak, arre-gris-more kolorekoak.

**Hanka:** 8 cm arteko garaietakoa eta 0,4 cm arteko diametrokoa, kapelaren kolorekoa eta errezelaren hondarrekin inguratua, horixkak eta galkorrak, batzuetan tindu morexkekin goialdean.

**Haragia:** Antzeko kolorekoa. 

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errealaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Helvelloides* epitetoa grekotik dator, Helvella baten antzekoa, esan nahi duen "eídos" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Ezaugarri hauek ditu: habitata, bere espora bereziak eta arre, hori, oliba antzeko eta more koloreen nahasketa.

## Sasoia eta lekua 
Askotan, haltzen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Islandia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Clemente Gàlvez

**Cristina Clemente** (Bartzelona, Katalunia, 1977) bartzelonar gidoilaria, idazlea eta antzerki zuzendaria da.

## Biografia 
Bartzelonako Antzerki Institutuan eta Beckett Aretoan ikasi zuen.

## Lanak 
Hauexek dira bere lan batzuk: 
* *Paradise Band*, (Teatre Lliure, Saiakuntza Irekien Zikloa, 2007)
* *Marc i Paula* (Beckett aretoko Antzerkiaren eta Prestalekuaren Institutua, 2008)
* *Zèppelin*, berak zuzendua (irakurketa dramatizatua, Beckett aretoa, 2008)
* *Volem anar al Tibidabo/Tibidabora joan nahi dugu*, berak zuzendua (2009ko Bartzelonako Kritikaren Errebelazio Saria eta Alcover, Versus Teatro proiektua)
* *La gran nit de Lurdes G/Lurdes G-en gau handia*, Josep Maria Mirórekin batera idatzi eta zuzendu zuen (Versus Teatro, Lluís Solà 2008 sarirako akzesita)
* *La millor obra del teatre català/Kataluniako antzerki lanik onena*, berak zuzendua (La Cocina, Festival Griego, 2009)
* *Vimbodí versus Praga* (TNC, 2010)
* *Nit de ràdio 2.0/2.0 irrati gaua* (Flyhard aretoa, Villarroel, 2011)
* *La nostra Champions particular/Gure Champions berezia* (Gaudí Antzokia, 2012)
* Consell familiar (Beckett aretoa, 2013)
* *Ventura* (Goi denboraldia, 2015)
* *Laponia* (Club Capitol, 2019)
* *Andrea Pixelada* (Beckett aretoa / El Pavón Teatro Kamikaze / Palmako Antzoki Nagusia, 2019)

### Zinema 
Zineman, *Eva* filmaren gidoia idatzi zuen Sergi Belbelbelbelel-ekin. Telebistan, gidoilari jardun zuen *El coro de la ciudad* (TV3), *La Riera* (TV3), *Sin identidad* (Antena 3) lanetan. Ondoren, besteak beste, *Cómo si fuera ayer* (TV3) filmeko gidoilaria da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Bartzelonan Bcn Aixeca sarietan errrebelazio saria jaso zuen, *Volem anar al Tibidabo lanarengatik.*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Clemente Gálvez, Cristina; Miró Coromina, Josep Maria. La gran nit de Lurdes G (monografia).  Publicacions Abadia Montserrat, S.A., 2009. >. 
* Clemente, Cristina. Vimbodí vs. Praga. 1a ed..  Tarragona: Arola Editors, 2011. . 
* Clemente, Cristina. Nit de ràdio dos punt zero. 1a ed..  Barcelona: FlyHard, 2013. . 
* Clemente, Cristina. Ventura - Volem anar al Tibidabo. 1a ed..  Barcelona: Comanegra, 2017. . 

## Kanpo estekak 
* Fitxa pertsonala Catalan Dramari
* La Vanguardiako Errebelazio Sariaren berria ()
* Santiago Fondevilaren kritika "Tibidabora joan nahi dugu" lanaz
* César Lópezen kritika "Consejo Familiar" lanaz
* "Consejo Familiar" obraren kritika Santiago Fondevilari
Danzigeko Poloniako Posta Bulegoaren defentsa

**Danzigeko Poloniako Posta Bulegoaren defentsa**(gaur egungo Gdańsk) Bigarren Mundu Gerrako lehen gertakarietako bat izan zen, Poloniaren inbasioaren baitan. 1939ko irailaren 1ean Alemania Naziak Polonia inbaditu zuen, *Schleswig-Holstein* korazatuak Westerplatteko penintsula eraso zuen goizeko 04:45tan. Danzigeko paramilitarrek eta poliziak Alemania babestu zuten hiriaren kontrol osoa bereganatzeko, Poloniako Posta Bulegoa hartuz. Posta Bulego hau Versaillesko Itunaren ondorioz Poloniaren lurraldez kanpoko eraikinak ziren.

Poloniako posta bulegoko langileek eraikina babestu zuten 15 orduz, euren aurka ari ziren *SS Heimwehr Danzig*en, SAko formazio lokalen eta Danzigeko poliziaren unitate berezien aurka. Eraikina babestu zuten lau pertsonek lortu zuten ihes egitea Alemaniak bulegoa konkistatu aurretik; beste guztiek heriotza zigorra jaso zuten borrokalari ilegal gisa, 1939ko urriaren 5ean, eta exekutatu zituzten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Negozio-arduradun

[thumb|[Persiako ''chargé d'affaires* eta bere emaztea Woodrow Wilsoni bisita egiten, Ameriketako Estatu Batuetan.]]
**Negozio-arduraduna** edo, frantsesez, *'''chargé d'affaires''''' enbaxada bateko misio-arduradun gisa jarduten duen diplomatikoa da enbaxadorea ez dagoenean. Izenak dioen bezala, enbaxadorearen ardurak bete ditzake ofizialki. 

Negozio-arduradun batek enbaxadorearen immunitate eta pribilegio berberak ditu nazioarteko zuzenbidearen ikuspegitik, normalki bere laguntzaileengana hedatzen dena. Hala ere, gertakari diplomatiko bat dagoenean, negozio-arduraduna enbaxadorearen azpitik dago. Normalean, negozio-arduraduna den diplomatiko batek enbaxadorearen aldi bateko hutsuneak betetzen ditu, adibidez enbaxadorea falta denean. Egoera batzuetan, adibidez bi herrialderen arteko gatazka bat dagoenean eta ez denean enbaxadore ofizialki bidaltzen, negozio-arduradunaren arduraren iraupena zehaztugabea izan daiteke. 

## Kanpo estekak