open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cidade; Campo

***Cidade; Campo*** 2024ko Juliana Rojas brasildar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Hiriaren eta landaren arteko migrazioekin lotutako bi istorio. Lehen zatian, hondakin-presa bat erori eta Joanaren sorterria urpean geratu ondoren, landa-langileak São Paulora joan beharko du bere ahizpa Taniarekin eta haren biloba Jaimerekin bizitzera. Joanak borroka egin beharko du langile-hiri batean aurrera ateratzeko. Bigarren zatian, aita hil ondoren, Flavia aita zenaren baserrira joango da haren emazte Mararekin (aita-alabak elkarrengandik aldenduta zeuden). Naturak frustrazioei aurre egitera eta oroitzapen eta mamu zaharrei aurre egitera behartuko ditu bi emakumeak.

## Aktoreak
* Fernanda Vianna: Joana
* Mirella Façanha: Flavia
* Bruna Linzmeyer: Mara
* Kalleb Oliveira: Jaime
* Andrea Marquee: Tânia
* Preta Ferreira: Ângela
* Marcos de Andrade: Celino
* Nilcéia Vicente: Dirce

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bourbet gaztelua

**Bourbet gaztelua** Cherval udalerrian dago, Frantziako Dordoina departamentuan.

## Aurkezpena 
Gaztelua XV. eta XVII. mendeetan eraiki zen, eta gaur egun XIX. eta XX. mendeetan eraiki zen. Bourbet-eko jaunak izan ziren gaztelu honen jatorria. Garai hartan, bi dorre gotortuk eta eskuadraren truke bi pabiloik osatutako etxebizitza multzo batek osatzen zuen gaztelua. Gaztelu hau Frantziako Iraultzan berdindutako zanga batek babesten zuen, aldi honek ere zubi altxagarriaren azken aztarnak eraman zituelarik, baita upategiek jokatzen zuten presondegi zaharra ere. Litekeena da Bigarren Mundu Gerran iparraldeko pabiloia suntsitu izana, baita Iraultzan jada partzialki suntsitu ziren etxebizitzaren inguruko dorre karratuak ere. Izan ere, gaztelua komandantzia gisa erabili zuten, mugape lerroa Cherval eta Gout-Rossignol artean igarotzen baitzen, eremu librean.

Hélie de Lageard, 1458an jaiotako Bourbeteko jauna, Angulemako kondesaren prokuradore nagusia izan zen. Luis XII.a erregearen diputatu izan zen, bere alaba Claude Angulemako kondeari (gero Frantzisko I.a Frantziakoa) ezkontzeko eskatzeko, eta haien ezkontza-kontratua sinatu zuen 1514ko maiatzaren 14an. 1554an, Laurent de Lageard, Bourbeteko jauna, Angoumoisko seneskal kargua eman zioten. Kargu hau aitatik semera pasatu zen 1789ra arte  .

Duela gutxi zaharberrituta, Bourbet gazteluak ostatu-gelak eskaintzen ditu gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Château du Bourbet webgunea
San Kristobal baseliza (Saiatz)

**San Kristobal baseliza** Gipuzkoako Aizarnazabal herrian, Saiatz auzoan dago. Itxuraz eta giroz txikia eta apala, baina bere tradizioagatik garrantzitsua da. Hemen ekaitzen aurkako eskariak egiten ziren. Baselizak itsatsia serora etxea du alboan, *Baseliza Etxea* gisa ezaguna. Jainkotegia herri arkitekturaren adibide ezin hobea da. Kristobal Liziakoari eskainita dago.

## Historia 
Nahiz eta tradizio luzea izan oso datu gutxi ezagutzen dira baseliz honen inguruan. Bertakoek diotenez, ermita hau Aizarnazabalgo eta Gipuzkoako lehena izan zen. Lehen datu idatziak 1580koak dira, eta bertan "San Cristobal de Sayaz" agertzen da. 1821ean haizete batek tenpluaren teilatua suntsitu zuen. 1987an zaharberritua izan zen.

## Ezaugarriak 
Plaza txiki batean, serora etxea atxikita duen baseliza dago. Atondua duen eraikin angeluzuzena da, 11 metro luze eta 7,5 metro zabal du. Hiru gurutza dituen ura bedeinkatu guneak, puntadun arkupe bati sarrera ematen dio. Korua eta zutabeak urdin añil batez margotuak dauden bitartean, hormak urdin argiago eta zuriz margotuak daude. Andres Araotzi egotzitako pizkundeko erretaula bat eta San Kristobalen irudi interesgarria, Jesus lepoan daramala, dauka. Ziur aski lan biak XV. mendekoak dira. Eskuinaldean bi arkularik zezen bateri geziak botatzen dizkioten irudia eta ezkerraldean San Gabriel galdutako aingeruei irabazten irudia ikus ditzakegu. Erretaularen goialdean Jainkoa bere eskuetan mundua duelarik ikus daiteke.

## Ohiturak 
Antxon Aguirre Sorondo baselizari buruzko datu interesgarriak ematen ditu. Aldameneko etxearen biztanleek egunero kanpaia hiru aldiz jotzen dute: 33 dandaz goiz-argian, seiak inguruan, eguerdian, hiru dandaz, eta arratsaldean, angelus, 12 dandaz. Bi datetan, soroak babesteko toke bakoitzean bost kolpe gehitzen ziren: maiatzaren Gurutze Deunaren eta irailaren Gurutze Deunaren egunetan. Santa Ageda egunean jendea baselizara hurbiltzen da kanpaia jotzeko; antza, horrekin buruko mina uxatzen da. Ekainaren 11an auzokideek meza ospatzen dute baselizan. Uztailaren 10ean, San Kristobal eguna, erromeria ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :ACEX-ESKE blogeko informazioa.
Maria Gil

**Maria Gil**, ezaguna **Maria da Fronteira** izenez ere (Porto, Portugal, 1972ko martxoaren 2a) portugaldar aktore eta aktibista da, Portugalgo ijito herriko emakumeen feminismoaren sustapenean erreferentea.

## Ibilbidea 
Maria Gil Portugalgo Porto herrian jaio zen 1972an. Antzerki komunitarioko eta teatro del oprimido (es) delakoaren aktorea izan da, azoken sustatzailea eta zerbitzari lanak egiteaz gain. Batez ere antzerkiaren bidez egin du bere aktibismoa. *Associação Saber Compreender* elkarteko kidea da eta PELE taldeko aktorea.

2013ko uztailean, Gil hizlari gonbidatuetako bat izan zen O *Rumo Certo* proiektuak bultzatutako *Inclusión* Kulturarteko Lehen Topaketan, Tomarreko Udal Liburutegian, non *Desafíos de la inclusión* (Inklusioaren erronkak) gaia landu zuen.

2016an, Pobreziaren Aurkako Europako Sareko (EAPN Portugal) ijito edo erromanien aurkako diskriminazioaren aurkako kanpaina nazionaleko protagonistetako bat izan zen; sare hori Europako GKE nazionalen, eskualdekoen eta tokikoen sarerik handiena da, baita pobreziaren aurkako borrokan diharduten Europako erakundeen artean ere. *Discriminación es falta de educación* (Diskriminazioa hezkuntza falta da) izeneko kanpainan, Gilez gain, beste herritar romaniar batzuek ere parte hartu zuten: Bruno Oliveira klinika laguntzaileak, Carlos Miguel Estatu idazkariak eta Damaris Maia biokimika ikasleak, besteak beste.

2017an, Gil izan zen "existitzen eta eusten" duten "emakume eta ijitoen" mugimenduaren sustatzailea, eta horixe bilakatu zen ijitoen mugimendu feministaren leloetako bat, Gilek poster batean sartu zuenean, urte hartako maiatzean Porton egindako manifestazio batean.

2018ko apirilean, bere etniako beste bi emakumerekin batera, Cátia Montes aktibista, Gizarte Hezkuntzako ikaslea eta borondatezko suhiltzailea, eta Toya Prudêncio *Letra Nomaden* Elkarteak 2017an *Urteko Ijito* gisa aitortutako aktibista, parte hartu zuen, Jaialdi Politikoaren esparruan komunitate ijitoaek duten rolari buruzko eztabaida batean.

*Singular do Plural: 20 - profesiones, personas, gitanos y gitanos (*Singular do Plural: 20 - lanbideak, pertsonak, ijitoak eta ijitoak) proiektuarekin lotutako figuretako bat izan zen Gil. Proiektu hori EAPN Portugalek sustatu zuen, eta, 2019an, Guimarãesko Alberto Sampaio Museoan egon zen.

2019ko apirilean, Gil hizlarietako bat izan zen Portoko Lusofona Unibertsitatean emandako kazetaritza digitaleko ikastaroan, eta erromaniar komunitateek eremu publikoan duten ordezkaritzaren gaia jorratu zuen, Ana Cristina Pereira kazetariarekin, Maria José Casa Nova ikertzailearekin, Paula Allen psikologoarekin eta Élia Maia ijitoen bitartekariarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* RTP - Otras historias - Maria da Fronteira 
* Ribaltambição - Historia de vida de Maria Gil 
* Fumaça - Debate Festival Politics 2018: ¿Qué papel juegan las comunidades romaníes? 
* MSN PT e Expresso: ¿quién da trabajo a los gitanos? 
* Podcast Do Género (Público), noviembre de 2017 - "Soy una mujer y una gitana. Existo y me resisto " 
* No se ofende el podcast, julio de 2019 - "Maria Gil: ¿los gitanos no son asimilables?"
Sujo (filma)

***Sujo*** 2024ko Astrid Rondero eta Fernanda Valadez mexikar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sujo Michoacánen bizi da, Mexikon. 4 urte zituela, haren aita, «El Ocho», erail zuten. Herriko karteleko bateko sikarioa zen, eta bere taldekideek hil zuten, traizioa egotzita. Sujorekin gauza bera egin nahi zuten, ez baitzuten mutikoa bizirik utzi nahi, hazi eta mendeku hartu nahiko zuelakoan, baina izeba Nemesiaren erreguen ondoren bizia barkatuko diote, baldintza batekin: ezingo du herria zapaldu, ezta eskolara joateko ere. Hori dela eta, izebarekin bizitzera joango da haurra, mendian duen etxera. Sujo naturaz inguratuta haziko da, askorentzat sorgina den izebarekin, eta kanpoko munduarekin duen harreman bakarra emakumearen lagun Rosaliaren bi semeekin —Jeremy eta Jai— duen laguntasunak emango dio. Hazi ahala, Sujoren emantzipatzeko nahia geroz eta handiagoa izango da, eta bere aitaren historia ezagutuz joango da. Jeremy eta Jai drogen negozioan murgiltzen hasten direnean, gazteak erabaki bat hartu beharko du: aitaren ondareari jarraitu edo bide berri bati ekin.

## Aktoreak
* Juan Jesús Varela: Sujo
** Kevin Aguilar: Sujo (umea)
* Sandra Lorenzano: Susana
* Karla Garrido: Rosalía
* Yadira Pérez: Nemesia
* Alexís Varela: Jai

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simón de la montaña

***Simón de la montaña*** 2024ko Federico Luis argentinar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Simónek 21 urte ditu. Laguntzaile gisa egiten du lan etxe-aldaketetan. Janaria prestatzen eta komuna garbitzen ez dakiela ziurtatzen du, baina ohea egiten badaki. Duela gutxi, badirudi beste pertsona bat bihurtu dela....

## Aktoreak
*Lorenzo Ferro: Simón
*Kiara Supini: Colo
*Pehuén Pedre: Pehuén
*Laura Nevole: Mamá de Simón
*Agustín Toscano: Agustín
*Camila Hirane: Lucy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ap'rili (2024ko filma)

***Apiril*** () 2024ko Dea Kulumbegashvili georgiar zinema zuzendarien film dramatikoa da. Donostiako Zinemaldia 2024an Zabaltegi-Tabakalera saria eskuratu zuen.

## Sinopsia 
Erditze batean haurtxo bat hil ondoren, Nina obstetra-ginekologoaren morala eta profesionaltasuna epaitzen hasiko dira eta legez kanpoko abortuak egiten dituelako zurrumurruak daude

## Aktoreak
*Ia Sukhitashvili: Nina
*Kakha Kintsurashvili: David
*Merab Ninidze: medikua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dahomey (filma)

***Dahomey*** 2024ko Mati Diop franko-senegaldar zinema zuzendarien film dokumentala da.

## Sinopsia 
2021eko azaroa. Dahomeyko Erresumako hogeita sei errege-altxor Paris utzi eta jatorrizko herrialdera –egungo Beningo Errepublikara– itzultzear daude. Beste asko bezala, tresnok Frantziako tropa kolonialek espoliatu zituzten 1892an. Zein da hartu beharreko jarrera, ordea, tresnok etxera –kanpoan zirela aurrera egin behar izan zuen herrialde batera– itzultzeari dagokionez? Pieza horien arima askatzen den bitartean, eztabaida bat sortuko da Abomey-Calaviko Unibertsitateko ikasleen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fowey ibaia

**Fowey ibaia**, , Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen ibai bat da, Kornualles konderrian. 40 kilometro luze ditu.

Bodmin Moor eremuan jaio eta Fowey udalerrian urak Mantxako Kanalan isurtzen ditu.
Willy Spühler

**Willy Spühler** (Zürich, 1902ko urtarrilaren 31 – *ibidem*, 1990eko maiatzaren 31) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1963an eta 1968an.

Ekonomia ikasi zuen Zuricheko eta Parisko unibertsitateetan, eta 1925ean Ekonomia Zientzietan doktoratu zen. Zuricheko banku batean, Genevako Lanaren Nazioarteko Bulegoan eta Elikadura Langileen Nazioarteko Federazioan lan egin zuen.

Alderdi Sozialistan sartu zen politikan. Zürich hirian hasi zen udal-aholkulari, eta gerra-bulegoa zuzendu zuen. Kontseilu Nazionaleko eta Estatuen Kontseiluko kide hautatu zuten. 1960tik 1970era Kontseilu Federaleko kide izan zen, eta Komunikazio eta Energia eta Kanpo Arazoetako departamentuak zuzendu zituen.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1963 eta 1968 urteetan.

## Kanpo estekak
Bodmin Moor

**Bodmir Moor**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen mortu bat da, Kornualles konderrian. 208 kilometro karratuko azalera du. Bodmin udalerritik hurbil dago.

Bertan Kornuallesko punturik garaiena den Brown Willy (410 m.) muinoa dago, eta Fowey ibaiaren iturburua ere bai.
Karina Pacheco

**Karina Pacheco Medrano** (Cusco, 1969) Peruko idazle, argitaratzaile eta antropologoa da. 2022an Peruko Literatura Sari Nazionala eskuratu zuen eleberri kategorian *El año del viento* lanarekin.

## Biografia 
Karina Pachecok bere jaioterrian, Cuscon, eman zituen haurtzaroa eta nerabezaroa, eta 16 urterekin utzi zuen. Eskola ikasketak amaitu zituen Estatu Batuetan eta Perura itzuli zen antropologia ikastera. Antropologian lizentziatu zen Cuscoko San Antonio Abad Unibertsitate Nazionalean. Tesiaren izenburua *Productores de coca en los valles de La Convención y Lares* zen. Ondoren, 12 urtez bizi izan zen Espainian. Bertan, Amerikako Antropologiako doktoretza egin zuen, eta Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Desberdintasuneko, Lankidetzako eta Garapeneko masterra egin zuen. Ceques Editores argitaletxea zuzentzen du. Cuscon du egoitza, eta Historia, Antropologia eta Literaturan espezializatutako argitaletxe independentea da. Mendizalea da.

Ideologikoki Alberto Fujimoriren aurkako jarrera izan zuen.

## Obra 
Kultura, garapen, arrazakeria eta diskriminazio gaietan espezializatutako liburuak eta artikuluak argitaratu ditu.

### Eleberriak 
* *La voluntad del molle*, Ed. San Marcos, Lima, 2006; Fondo de Cultura Económica, Lima, 2016; Seix Barral, Lima 2021.
* *No olvides nuestros nombres*, San Marcos argitaletxea, Lima, 2009; Ministerio de Cultura DDC Cusco, 2014.
* *La sangre, el polvo, la nieve*, San Marcos, Lima, 2010; Seix Barral, Lima, 2021.
* *Cabeza y orquídeas*, Borrador Editores, Lima, 2012.
* *El bosque de tu nombre*, Ceques Editores, Cusco, 2013; Seix Barral, Lima, 2019.
* *Las orillas del aire*, Seix Barral, 2017.
* *El año del viento*, Seix Barral, Lima, 2021.

### Ipuinak 
* *Alma alga*, Borrador, Lima, 2010
* *El sendero de los rayos*, Ceques, Cusco, 2013
* *Miradas*, aurretik argitaratutako 8 ipuinen antologia. Gobierno Regional del Cusco, 2015
* *Lluvia*, 9 testu; Seix Barral, 2018

## Sariak 
* 2022: Peruko Literatura Sari Nazionala *El año del viento* eleberriarekin.
* 2018: Peruko Literatura Sari Nazionalaren aipamena *Las orillas del aire* liburuarekin.
* 2010: Federico Villarreal Eleberri Sari Nazionala *Cabeza y orquídeas* liburuarekin.
* 2013: Luces y Artes saria 2013ko ipuin liburu onenari, *El sendero de los rayos* liburuarekin. 
* 2008: Cuscoren Eleberri Lurralde Saria *No olvides nuestros nombres* liburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Elkarrizketa *Eldiario.es* aldizkarian, 2024/08/07.
* :*Letra Capital* saioaren elkarrizketa 2023an, Youtuben.
India Sardjoe

**India Sardjoe** (Haga, 2006ko maiatzaren 19a) breakdance egiten duen  Herbeheretako emakume kirolaria da. 2022an *Red Bull BC One* titulua irabazi zuen eta ondoren 2024ko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen bertan breakdance dantza aurkeztu zen lehen aldia izanik.

## Biografia 
Sardjoe 2006an jaio zen Hagan, Herbehereetan. Bere aita indosurinamdarra da, ama, berriz, graduazio indikokoa eta graduazio holandarrekoa. Gaztea zenean futbolean jokatu zuen, eta hip hop dantza eskolak hartzen hasi zen, baina zazpi urterekin hasi zen breakdance egiten. 10 urterekin irabazi zuen Herbehereetako txapelketa nazionala, *U12 kategorian*. *Heavyhitters* eta *Hustlekidz* taldeetako kidea da eta Ton Steenvoorden du entrenatzaile.

2022an Herbehereetako zenbait txapelketa, Europako txapelketa eta *Red Bull BC One* munduko txapelketa irabazi zituen sei hilabeteko tartean. 

2023an, 2024ko Parisko Jokoetarako sailkatzea lortu zuen, non breakdance-a kirol olinpikotzat hartu zen lehen aldiz. Han, Manizha Talash garaitu zuen aurresailkapenean, historia olinpikoko lehen breakdance norgehiagokan aurrera eginez. Azkenean laugarren postuan bukatu zuen, brontzezko dominarako lehiaketan Liu Qingyiren aurka 8–19 boto galduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El jockey

***El jockey*** 2024ko Luis Ortega argentinar zinema zuzendariaren thriller komikoa da. Donostiako Zinemaldia 2024an Horizontes Saria eskuratu zuen.

## Sinopsia 
Remo Manfredini *jockey* mitikoa da, baina bere portaera autosuntsitzaileak arriskuan jarriko ditu bere talentua eta Abril neska lagunarekin duen harremana. Bere ibilbideko lasterketa garrantzitsuenean, zeinetan Sirena bere nagusi mafiosoarekin dituen zorrak kitatuko dituen, istripu larria izango du. Ospitaletik ihes egin, eta Buenos Airesko kaleetan zehar ibiliko da, bere nortasunetik aske, eta benetan nor izateko jaio den deskubritzen hasiko da.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los domingos mueren más personas

***Los domingos mueren más personas*** 2024ko Iair Said argentinar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
David, langile klaseko gazte judu homosexuala, Europatik Buenos Airesera itzuliko da, osaba hil zaiolako. Senidearen agurrari aurre egin beharrarekin nahikoa ez, eta amak aitaren arnasgailua deskonektatzea erabaki duela jakingo du. Aspalditik egoera begetatibo iraunkorrean —koma itzulezina— aurkitzen den gizona bizirik mantentzen duen haria etetera doala, alegia. Buenos Airesen egunak aurrera doazen bitartean, amarekin duen elkarbizitza intimoaren espektatibak bete, eta estutasun existentziala betetzeko gogo biziaren artean dantzari arituko da, aita bisitatzera joatearen aukerari izkin egiten dion bitartean. Gidatzen ikasten ematen ditu egunak, iraganaren eta orainaren artean, eta kasu pixka bat egiten dion edonorekin sexu-harremanak izaten saiatzen da.

## Aktoreak
* Iair Said: David

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Arrueren komentario *Irutxuloko Hitza*n, 2456.zk., 2025/07/25.
Aldermaston

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Berkshire konderrian.

2011n 1.015 biztanle zituen.
Cranbourne (Berkshire)

**Cranbourne**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Berkshire konderrian.

2016an 1.092 biztanle zituen.
Everton Stadium

**Everton Stadium**, gaur egun **Hill Dickinson Stadium** edo **Bramley-Moore Dock Stadium**, Ingalaterrako Liverpool hirian dagoen futbol estadio bat da, Vauxhall barrutian. Everton Football Club taldearen egoitza izango da.

2025ko otsailaren 17an inauguratu zen eta 53.769 lagunentzako edukiera izango du. Aurreko Goodison Park estadioa ordezkatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Hilldickinsonstadium.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Interior of Hill Dickinson Stadium.jpg|Barnealdea.
Irudi:The wide view.jpg|Barnealdea.
Coventry Building Society Arena

**Coventry Building Society Arena**, **CBS Arena** edo **Coventry Arena**, formalki **Ricoch Arena**, Ingalaterrako Coventry hirian dagoen futbol estadio bat da. Coventry City Football Club taldearen egoitza da.

2005ean inauguratu zen eta 32.609 lagunentzako edukiera du.
Portman Road

**Portman Road**, Ingalaterrako Ipswich hirian dagoen futbol estadio bat da. Ipswich Town Football Club taldearen egoitza da.

1884an inauguratu zen eta 30.014 lagunentzako edukiera du.
Swardeston

**Swardeston**, Ingalaterrako ekialdeko kostaldean dagoen herri bat da, Norfolk konderrian.

2017an 619 biztanle zituen.
Elif Ekşi

**Elif Ekşi** arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huriye Ekşi

**Huriye Ekşi** (1969ko martxoaren 1a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brown Willy

**Brown Willy**, kornubieraz **Bronn Wennili**, "Enaren Muinoa", Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen muino bat da, Kornualles konderrian. 420 metroko altuera du eta Kornuallesko punturik garaiena da.

Bodmin Moor eremuan dago.
Toya Prudêncio

**Sónia Prudêncio**, ezaguna **Toya Prudêncio** izenez (Portugal, ?) portugaldar hezitzailea eta ekintzaile feminista ijitoa da. Diskriminazio etnikoaren aurka borrokatzen eta hezkuntzaren bidez gizarteratzea sustatzen aritu da. 2016an, Letra Nomadak izeneko elkarteak Urteko Ijito izendatu zuen.

Ijito komunitatea hezkuntzaren bidez integratzea defendatzen du, baita eskolari balioa emango dioten politika publikoak sustatzea ere. Erregulartasunez parte hartzen du egiturazko arrazismoak lan-prekarietatean dituen ondorioei buruzko eztabaidetan, baita kolonialismoari eta kolonialtasunari buruzko eztabaidetan ere.   

Migrazioetarako Goi Mandatariaren Elige Amar + proiektua bultzatu zuen. 2019an hasi zen Pobreziaren Aurkako Europako Sarean lanean. Ijitoen komunitateari lotutako estereotipoak lan munduan deseraikitzeari buruz izan zen bere lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Toya" Prudêncio, errezetaren bizitza- Babak ijitoen erara
Denboraren Irlandako Museoa

**Denboraren Irlandako Museoa** (ingelesez **Irish Time Museum)** Irlandako Errepublikako Waterford hirian dagoen erlojuen eta denbora-neurketaren museo bat da. Waterfordeko Triangelu Bikingoan dago, hainbat leku historiko eta museo dituen eremuan. 2021eko ekainaren 14an ireki zituen ateak. 600 erloju inguru ditu. 

## Historia 
Colman Curranek eta haren emazte Elizabeth Clooneyk euren erloju bilduma, 600.000 euro baino gehiagoko balioa zuena, Irlandako Errepublikari ematea erabaki zuten 2015ean. Bi urtez bilduma gordetzeko leku egokia bilatu zuten, eta erabiltzen ez zen eliza metodista bat aurkitu zuten Waterfordeko Greyfriars kalean 2018an, beste erlojuzale batek ere, David Bolesek, bere bilduma proiektu honi dohaintzan ematea erabaki zuen. 

2021eko ekainaren 14an inauguratu zen ofizialki Irlandako Denboraren Museoa, eta Malcolm Noonan Irlandako Ondare ministroa irekiera ekitaldian izan zen.

2022ko abenduaren 22an, neguko solstizioaren egunean, erloju eskultoriko handi bat, "Tempus Fugit" izendatua, inaguratu zuten museoaren kanpoaldean. Erloju hori Eithne Ring eta Liam Lavery de Cork artistek diseinatu zuten.

## Iruditegia 
erdian|thumb|480x480px|Tempus Fugit erloju eskultura, eta museoaren egoitza den 19. mendeko eraikina, eliza metodista batena zena.

Fitxategi:Irish Museum of Time 16.jpg|
Fitxategi:Irish Museum of Time 22.jpg|
Fitxategi:Irish Museum of Time 7.jpg|
Fitxategi:Irish Museum of Time 18.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trametes suaveolens

***Trametes suaveolens*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Boletus suaveolens*, *Agaricus odoratus*, *Polyporus itoi*, *Haploporus suaveolens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, dimidiatua, pulbinizatua edo sekzio triangeluarrarekin, ilaunduna, eremu zirkular gabe, zuria, zuri-krema kolorekoa, alutazeoa edo baita gris tonalitateekin ere.

**Tutuak:** Zuriak edo horixkak, luzeak 0,5 eta 2 cm bitartekoak.

**Poroak:** Zuriak, zabalak 0,5 eta 1-1,3 mm bitartekoak, gero horixkak bihurtzen dira, angelutsu-biribilduak, desberdinak, kamutsak edo koskadunak.

**Bilbea:** Lodia, zuria, samurra, gero suberoso-larrukara, eremu zirkular garbi gutxirekin; anisaren usain handiarekin.

**Etimologia:** *Trametes* hitza latinezko “trama” hitzetik dator, ehun edo irun lodia, poroen itxuragatik. *Suaveolens* epitetoa bere usain atseginagatik du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Kolore argi samarrak dituen *Trametes* bat da, erraz ezagutzen dena anis usain bereizgarria duelako.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan. Enbor bizietan, batez ere sahats eta makaletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Guyana, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Iran, Uzbekistan, Mongolia, Japonia, Txina, Taiwan, Hego Korea, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Addington (Buckinghamshire)

**Addington**, Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Buckinghamshire konderrian. Konderriaren hiriburua da.

2021ean 145 biztanle zituen.
Akeley (Buckinghamshire)

**Akeley**, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Buckinghamshire konderrian. Konderriaren hiriburua da.

2021ean 514 biztanle zituen.
Aginte-lepoko

**Aginte-lepokoa** ohorezko lepoko bat da, erakunde baten ordezkari gisa erabiltzen ahal dena. Normalean, aleazio noble batez (gehienetan urrea) egindako kate nahiko lodi baten forma hartzen du.

Nobleziako ordenei lotuta egoten da, eskainitako ohoretza batzuei ere bai (Collar of Esses ohore ingelesa, edo Urrezko Ardi-larruaren Ordena), baina agintaritzako kargu zibiletan ere ohikoa da, adibidez tradizio anglo-saxoiko alkatetzetan. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Keten van een ridder Orde van het Gulden Vlies Schatkamer Hofburg Wenen 7-06-2023.jpg|Urrezko Ardi-larruaren Ordenari dagokion aginte-lepoko bat.
Fitxategi:Reenactment of the entry of Casimir IV Jagiellon to Gdańsk during III World Gdańsk Reunion - 003.jpg|Poloniako monarkiaren oroitzapen-ekitaldi batean.
Fitxategi:Joe Kelly Mayor of Waterford.jpg|Waterfordeko alkatea (Irlanda).
Fitxategi:Volodymyr Zelensky 2019 presidential inauguration 10 (cropped).jpg|Ukrainako presidente Volodymyr Zelensky agintea hartu zuenean.

## Erreferentziak
Waterfordeko Hiri-gutunen Bilkaria

**Waterfordeko Hiri-gutunen Bilkaria** (ingelesez Waterford Charter Roll edo Great Charter Roll of Waterford) dokumentu juridiko historikoa da, balio artistiko nabarmenekoa ere bai bere ilustrazioengatik. Irlandako Waterford hiriko agintaritza anglo-normandoak sortu zuen XIV. mendean, Ingalaterrako erregetzarekin zuen harremana azpimarratzeko. 4 m-ko luzera du eta 17 marrazki daude bilkarian.

## Historia eta osagarriak 
Henrike II.a Ingalaterrakoak errege-portu izendatu zuen Waterford 12. mendean, bidesariak eta oro har Irlandako kostako merkataritzaren irabaziak neurri handi batean bertako kaitik egiteko aukerarekin. Baina itsasadar bereko New Ross hiriarekin etengabeko lehian zeuden Waterfordekoak eskubide horiengatik. Hortaz, 1372. urtean bilkari hau prestatu zuten, batuz batetik zenbait *charter* edo foru adierazten zituzten hiru-gutunak (zaharrena 1215eko bat, Joan Ingalaterrakoaren izenpearekin), demostratzeko errege ingelesek emandako berme eta eskubideak zeuzkatela, eta bestetik irudiz apaindurik (erregeak eta beste agintari batzuk), Ingalaterrako monarkiarekin zuten lotura nabarmentzeko.

2013. urtetik, Waterfordeko Erdi Aroko Museoan dago ikusgai.

Idazki hau Irlandako Historia 100 Objektutan bilketa lan eta liburuan jasoa dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pavel Kuxnir

**Pavel Mikhailovitx Kuxnir** (Tambov, 1984ko irailaren 19a – Birobidzhan, 2024ko uztailaren 27a) errusiar piano-jotzaile, idazle, ekintzaile eta bakezalea izan zen.

Musikari-familia batean jaio zen, eta txikitatik erakutsi zuen talentu handia piano-jotzaile gisa. Hamazazpi urterekin Dmitri Xostakovitxen tocatak eta fugen ziklo osoa jo zuen. 2007an Moskuko Kontserbatorioan graduatu ondoren, pianoa jo zuen hainbat hiri sobietarretan eta 2023an Birobidzhan Filarmonia Erregionaleko bakarlari bihurtu zen.

Aktibismo zibila inplikatu zen eta Krimearen anexio errusiarraren eta Errusia-Ukraina gerraren aurkako protestetan parte hartu zuen. YouTuben Errusiako gobernua kritikatzen zuen kanal bat izan zuen, eta horregatik atxilotu zuen FSBk, ekintza terroristak egitea egotzita. 2024ko uztailean hil zen, gose greba baten ondorioz.

## Bibliografia 
* Pavel Kuxnir (2017): Uwe Lausen, bizitza eta artea (errusieraz)
* Pavel Kuxnir (2014). Русская нарезка [Russian cut-up] (PDF) (errusieraz). Дюссельдорф: Za-Za Verlag. ISBN 978-1-326-07822-5.
* Русская нарезка [Russian cut-up] (errusieraz) (2. ed.). Berlin: ISIA Media Verlag. 2024. ISBN 9783689599072.

## Kanpo estekak
Yemi Mary John

**Yemi Mary John** (2003ko maiatzaren 3a) abiadurazko probetan espezializatua den atleta britainiarra da. Urrezko domina irabazi zuen 400 metroetan, 2022ko Munduko U20 Atletismo Txapelketan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan 4x400m-ko emakumezkoen erreleboan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Hannah Kelly (atleta)

**Hannah Kelly** (2000ko abenduaren 20a) abiadura probetan aritzen den atleta britainiarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen emakumezkoen 4x400m-ko erreleboan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Jodie Williams

**Jodie Alicia Williams** (1993ko irailaren 28a) lasterkari britainiarra da, 400 metroetan espezializatuta dago, nahiz eta 100 eta 200 metroetan hasi zen lehiatzen hasiera batetan. Nazioarteko domin ezberdinak lortu ditu txapelketa eta kategoria ezberdinetan. Garrantzitsuena 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako emakuezkoen 4x400m-ko erreleboan brontzezko domina izan zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Cátia Montes

**Cátia Montes** (Faro, Portugal, ?) portugaldar gizarte-hezitzailea, giza eskubideen aldeko ekintzailea eta suhiltzailea da. Ijitoa da, eta boluntarioa São Brás de Alportelen.

## Bizitza 
Gizarte Hezkuntzan graduatu zen Algarbeko Unibertsitateko Hezkuntza eta Komunikazio Goi Eskolan, Faron.

Giza eskubideen eta ijito komunitateen eskubideen aldeko ekintzaile gisa hainbat esperientzia izan ditu. Borondatezko suhiltzaile ere bihurtu zen, bere aurretik bere aita izan zen bezala.

Montesek Hezkuntza Sustatzeko Programa Operatiboaren (OPRE) laguntza izan zuen. Ijitoen komunitateetako goi-mailako hezkuntzako ikasleei zuzendutako politika publikoko programa bat da, Migrazioetarako Goi Komisarioaren babesa zuena, eta Letra Nómaden Elkartearen eta Emakumearen Eskubideen aldeko Portugalgo Plataformaren proiektu aitzindari batetik sortu zen.

2018an, Jaialdi Politikoko *“¿Qué papel para las comunidades gitanas?* (Zer rol ijito komunitateentzat?)*”* eztabaidan parte hartu zuen, non emakumeek beren komunitateetan duten rola eztabaidatu zen. Ekitaldian Maria Gil ijitoarekin partekatu zuen Saber Comprender elkarteko kide eta PELE Kolektiboko aktorearekin eta  2017an  Letra Nomadak Elkarteko "urteko ijito" izan zen Toya Prudêncio aktibistarekin.

2018ko ekainean, Rosa Monteiro Hiritartasun eta Berdintasuneko Estatu idazkariak gonbidatu zuen, Portugalgo Zinematekan Ijitoaren Nazioarteko Egunaren harira egindako zinema saio bati buruz berba egiteko.   

2020ko abenduan, Ijito Komunitateen Behatokiko editorialeko kidea izan zen —2020ko abenduan argitaratu zen—, eta "*Voces Gitanas sobre los Derechos Humanos en un Contexto de Pandemia* (Giza Eskubideei buruzko Ahots Ijitoak Pandemia Testuinguru batean)" izenburua jarri zion.   

## Aintzatespenak 
* 2017ko abenduan, Montes Portugalgo Errepublikako presidente Marcelo Rebelo de Sousak Belémen jasotako 26 ikasle ijitoren taldeko kide bat izan zen, OPREk babestuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Zinemaldia 2022

**Donostiako Zinemaldiaren 70. edizioa** 2022ko irailaren 20tik 28era ospatu zen Gipuzkoako hiriburuan. 

## Epamahaia 
; Sail Ofiziala 
* Glenn Close, emakume aktore estatubatuarra (Epamahairen Presidentea)
* Rosa Montero, emakume idazle espainiarra
* Antoinette Boulat, Frantziako emakume zuzendaria
* Tea Lindeburg, gidoilari danimarkarra
* Matías Mosteirín, ekoizle argentinarra
* Lemohang Jeremiah Mosese, zinemagilea eta artista
* Hlynur Pálmason, zuzendari eta gidoilari islandiarra

## Sari ofizialak 
2022an emandako sariak:
* Filmik onenaren Urrezko Maskorra: *Los reyes del mundo* (Laura Mora). 
* Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra: (*A Hundred Flowers*) Genki Kawamura 
* Epamahiaren sari berezia: Marian Mathiasen *Rainner*
* Aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra: Paul Kircher *Le Lycéen* filmarekin eta Carla Quílez *La maternal* filmarekin
* Taldeko aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra: Renata Lerman *El suplente* filmarekin
* Epaimahaiaren Sari Berezia: *Kalak* filmeko aktore taldea (Isabella Eklof). 
* Gidoi onena: Wang Chao & Dong Yun Zhou *A Woman* filmarekin.
* Argazki onena: Manuel Abramovich *Pornomelancholia* filmarekin
* Kutxabank-Zuzendari Berriak saria: Jeanne Aslan eta Paul Saintilan, *Fifi* filmarekin
* Horizontes saria: Valentina Maurelen *Tengo sueños eléctricos* filmarekin
* Gazteriaren saria: María Elorzaren *A los libros y a las mujeres canto* filmarekin 
* Donostia Hiria publikoaren saria: Santiago Mitreren *Argentina, 1985*
* Donostia Hiria publikoaren saria Europako film onenaren saria: Rodrigo Sorogoyenen *As bestas*
* Irizar saria: Mikel Gurrearen *Suro* 
* Zabaltegi-Tabakalera saria: Hlynur Pálmasonen *Godland*.

## Donostia Sariak 
* David Cronenberg
* Juliette Binoche

## Zinemira Saria 
Zinemira Saria euskal zinemagintzako pertsona nabarmen baten ibilbidea saritzeko ematen da.
* Txema Areizaga eta teknikarien kolektiboa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Zinemaldiaren webgune ofiziala.
San Petriren hilobia

**San Petriren hilobia**, gaur egun Vatikanoko harpeetan eta San Petriren aldarearen azpian dago. Hilobi multzoa, 330. urte inguruan, Konstantino I.a Handiaren agintaldian Antzinako San Petriren basilikaren eraikuntzari oinarria eman zion lursail lau batean dago. 

Tokian hainbat pertsona eta animalien hezurrak topatu ziren, baina bi urteko indusketa arkeologikoen ondoren, 1950eko abenduan Pio XII.ak hondakinak San Petrirenak zirela ezin zitekela ziurtasun osoz baieztatu esan zuen. Halere, zenbait idazki aurkitu ondoren, 1968ko ekainaren 26an Paulo VI.ak santuaren erlikiak nahi modu fidagarrian identifikatuak izan zirela aipatu zuen.

## Ikus, gainera 
* San Petri
* San Petriren basilika

## Kanpo estekak
Aston Sandford

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen herri txiki bat da, Buckinghamshire konderrian.

2010ean 43 biztanle zituen.
Baker's Wood

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Buckinghamshire konderrian.

2021ean 390 biztanle zituen.
Granborough

'***, aurrez **Grandborough*', Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Buckinghamshire konderrian.

2011n 545 biztanle zituen.
Alle die Du bist

***Alle die Du bist*** 2024ko Michael Fetter Nathansky alemaniar zinema zuzendariaren drama erromantikoa da.

## Sinopsia 
Zer gertatuko litzateke gehien maite duzun pertsona bat-batean zure begietara arrotz bihurtuko balitz? Nadine, fabrika-langile arduratsua, bere harremana bizitzen saiatzen da, bere emozio sakonenekin birkonektatuz. Alabaina, bere garaian zer ikusi zuen maite duen gizonarengan gaur aurkitu ezin duena?.

## Aktoreak
* Aenne Schwarz: Nadine
* Carlo Ljubek: Paul
** Youness Aabbaz: Paul (gaztea)
* Sara Fazilat: Ajda
* Naila Schuberth: Mica
* Moritz Klaus: Marco
* Dagmar Sachse:s Mareike Schmitz
* David Hurten: Jurgen
* Frank Stüdgens: Dirk
* Peter Brachschuss: Uwe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spectateurs !

***Spectateurs !*** 2024ko Arnaud Desplechin frantziar zinema zuzendariaren dokudrama da.

## Sinopsia 
## Aktoreak
* Mathieu Amalric : Paul Dédalus
* Françoise Lebrun

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etorriko da (eta zure begiak izango ditu)

***Etorriko da (Eta zure begiak izango ditu)*** 2024ko Izibene Oñederra gipuzkoar zinema zuzendariaren animaziozko film laburra da.

## Sinopsia 
Ingurumen-krisi baten ondorioz kolapso-egoeran sartu den komunitate txiki bat ahal duen moduan moldatzen da errealitate berrira. Biztanle pribilegiatuek oraina gozatzean funtsatutako bizimodu hedonista dute; besteek, ordea, bizirik iraun beste erremediorik ez dute. Zer da iristear dagoen hori? Besterik ez badago, ezerk salba al gaitezke? 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evil Under the Sun (1982ko filma)

***Evil Under the Sun***, , 1982ko Guy Hamilton ingelesak zuzendutako misteriozko film bat da. Agatha Cristie ingeles idazlearen *1941eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Peter Ustinov, Jane Birkin, Colin Blakely, Nicholas Clay, James Mason, Roddy McDowall, Sylvia Miles, Denis Quilley, Diana Rigg eta Maggie Smith aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Diamante faltsu baten ikerketak Hercule Poirot belgikar detektibea Adriatiko itsasoko uharte batean dagoen hotel batean ostatu hartzera behartuko du, bertan Arlana (Diana Rigg) izeneko eta bezero guztiek gorrotoa diotela dirudien iragan iluneko aktorearekin topo egingo du.

## Aktoreak 
* Peter Ustinov: Hercule Poirot
* Colin Blakely: Sir Horace Blatt
* Jane Birkin: Christine Redfern
* Nicholas Clay: Patrick Redfern
* Maggie Smith: Daphne Castle
* Roddy McDowall: Rex Brewster
* Sylvia Miles: Myra Gardener
* James Mason: Odell Gardener
* Denis Quilley: Kenneth Marshall
* Diana Rigg: Arlena Stuart Marshall
* Emily Hone: Linda Marshall

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
C'est pas moi (filma)

'''''C'est pas moi''''' 2024ko Leos Carax frantziar zinema zuzendariaren drama esperimentala da.

## Sinopsia 
Zuzendariaren 40 urtetik gorako filmografiaren autorretratu itxurako berrikuspen bat; hala, bere bizitzako etapa nagusiak zalantzan jartzen dituen bitartean, garai hartako beldur politikoak harrapatzea lortzen du.

## Aktoreak
* Denis Lavant : Monsieur Merde
* Leos Carax : ahotsa / bera
* Nastya Golubeva Carax : Nastya / pianista
* Katerina Golubeva : bera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boku No Ohisama

2024ko Hiroshi Okuyama japoniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. 

## Sinopsia 
Japoniako uharte txiki batean, bizimodua urtaro-aldaketen araberakoa da. Negua izotz-hockeyaren garaia da eskolan, baina Takuyari kirol hori ez zaio gehiegi gustatzen. Benetan interesatzen zaiona Sakura da, patinaje artistikoaren izar tokiotarra, gorabidean dagoena; geroz eta liluragarriago iruditzen zaio. Arakawa entrenatzaile eta txapeldun ohiak potentziala ikusten du Takuyan, eta laster egingo den lehiaketa batean Sakurarekin bikotea osatzeko orientatuko du.

## Aktoreak
* Keitatsu Koshiyama: Takuya
* Kiara Nakanishi: Sakura
* Sosuke Ikematsu: Arakawa
* Ryuya Wakaba
* Yunho
* Maho Yamada 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pepe (2024ko filma)

***Pepe*** 2024ko Nelson Carlo De Los Santos Aria dominikar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Denboraren egiturazko pertzepzioa ulertzen ez duen ahots bat, trantzetik gertaera historiko baten hizkuntzak zeharkatzen dituena, Kolonbian eraildako hipopotamoa dela argudiatuz. Hauxe da haren historia, herri horiek bezalaxe, benetan non zeuden inoiz jakin gabe hil ziren izakiz osatua.

## Aktoreak
**Pepe**

* Jhon Narváez
* Fareed Matjila
* Armonía Ahalwa
* Shifafure Faustino

**Besteak**

* Sor María Ríos: Betania
* Jorge Puntillón García: Candelario
* Steven Alexander: Cocorico
* Nicolás Marín Caly: Ángel
* Wolfgang Fuhrmann: Señor Heribert (ehiztaria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soundtrack to a Coup d'Etat

'''''Soundtrack to a Coup d'Etat''''' 2024ko Johan Grimonprez belgikar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Jazza eta deskolonizazioa elkartzen dira gorabeherez betetako istorio honetan: Gerra Hotzaren barnean Abbey Lincoln eta Max Roach musikariak Patrice Lumumba lider kongoarraren hilketa salatzeko NBEko Segurtasun Kontseiluan sartu zirenekoa berridazten du filmak. 1961: independentzia lortu berri duten Afrikako 16 herrialde NBEn onartuak izan zirenetik sei hilabete igaro dira; gehiengoaren botoa potentzia kolonialetatik Hego Globalera lekualdatzen duen lurrikara politikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Müller

**Johann Ludwig Wilhelm Müller** (Dessau, 1794ko urriaren 7a – *ibidem*, 1827ko irailaren 30a) alemaniar olerkari lirikoa izan zen.

Berlingo Unibertsitatean ikasi zuen, eta filologian eta historian espezializatu zen. 1913-1814an Prusiako armadako boluntario gisa parte hartu zuen Napoleonen aurkako altxamendu nazionalean. 1818-19 urtean Alemania hegoaldera eta Italiara bidaiatu zuen eta bere inpresioak idatzi zituen *Rom, Römer und Römerinn*en liburuan. 1819an Dessauko ikasketa klasikoetako irakasle izendatu zuten eta 1820an dukerriko liburutegiko liburuzain. 32 urterekin hil zen bihotzekoak jota.

Bere lan nagusiak *Die schöne Müllerin* (1823) eta *Winterreise* (1828) dira. Biek inspiratu zuten Franz Schubertek konposatutako abesti ziklo bat. *Lieder der Griechen* (1821-1824) lanean greziarrek turkiarren aurka zuten borrokarekiko sinpatia adierazi zuen.

## Lanak 
* *Rom, Römer und Römerinnen. Eine Sammlung vertrauter Briefe aus Rom und Albano mit einigen späteren Zusätzen und Belegen. Berlin, 1820,   2 Bände*
* *Sieben und siebzig Gedichte aus den hinterlassenen Papieren eines reisenden Waldhornisten, Erstes Bändchen*, 1821 – enthält u.&nbsp;a. den Zyklus *Die schöne Müllerin*
* *Sieben und siebzig Gedichte aus den hinterlassenen Papieren eines reisenden Waldhornisten, Zweites Bändchen*, 1824 – enthält u.&nbsp;a. den Zyklus *Die Winterreise*
* *Lieder der Griechen. 1821. Dessau, Christian Georg Ackermann, (1821).  2. Aufl.: Lieder der Griechen 1821. Erstes Heft. Zweite, mit dem Gedicht "Byron" vermehrte Auflage. Dessau, Christian Georg Ackermann, 1825.*
* *Lieder der Griechen. 1821. Zweites Heft. Dessau, Christian Georg Ackermann, 1822*
* *Lord Byron (Aufsatz). 1822. In: Urania, Taschenbuch auf das Jahr 1822. Leipzig, F. A. Brockhaus, 1822.*
* *Neue Lieder der Griechen. Leipzig, F. A. Brockhaus, 1823.*
* *Neue Lieder der Griechen. Zweites Heft. Leipzig, F. A. Brockhaus, 1823*
* *Neueste Lieder der Griechen. Leipzig, Leopold Voss, 1824*
* *Lyrische Reisen und epigrammatische Spaziergänge*, 1827 – enthält u.&nbsp;a. den Zyklus *Muscheln von der Insel Rügen* mit dem Gedicht „Vineta“, das Johannes Brahms 1860 als einen von *Drei Gesängen für sechsstimmigen Chor a cappella* vertonte (op. 42 Nr. 2)
* Gustav Schwab (Hrsg.): *Vermischte Schriften von Wilhelm Müller. In fünf Bändchen.* Leipzig 1830
* *Debora*. In: *Deutscher Novellenschatz*. Hrsg. von Paul Heyse und Hermann Kurz. Bd. 18. 2. Aufl. Berlin, [1910], S. 1–148. In: Weitin, Thomas (Hrsg.): *Volldigitalisiertes Korpus. Der Deutsche Novellenschatz*. Darmstadt/Konstanz, 2016 

## Kanpo estekak
Diklorofenol

**Diklorofenola** konposatu organiko aromatikoa C6H4Cl2O formula duena, fenol kloratuen familikoa. Sei isomero ditu: 2*,3-diklorofenola, 2,4-diklorofenola, 2,5-diklorofenola, 2,6-diklorofenola, 3,4-diklorofenola* eta *3,5-diklorofenol*a. Guztiak solido zurixkak dira.

ezkerrera|thumb|167x167px|2,4-diklorofenola
Diklorofenolak sintesi organikoan usatzen dira erreakzio-bitarteko gisa. Guztietan erabiliena 2,4-diklorofenola da azido 2,4-diklorofenoxiazetiko herbizida ezaguna sintetizatzeko lehengaietako bat baita.

## Sintesia 
Dikllorofenolak fenola kloroarekin kloratuz sintetizatzen dira. Isomeroen banaketa molda daiteke erreakzio-baldintzak kontrolatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
To a Land Unknown

***To a Land Unknown*** 2024ko Mahdi Fleifel palestiniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Chatila eta Reda dirua aurrezten ari dira pasaporte faltsuak ordaintzeko Atenasetik irteteko. Baina hainbeste kostatako dirua galduko du Redak bere droga-adikzio arriskutsuaren erruz, eta plan erradikal bat prestatuko du Chatilak orduan: kontrabandista izango balitz bezala jokatzea eta jendea bahitzea berau eta bere lagunik onena egoera latz batetik ateratzeko, berandu baino lehen.

## Aktoreak
* Mahmood Bakri: Chatila
* Aram Sabbah: Reda
* Mohammad Alsurafa: Malik
* Αngeliki Papoulia: Tatiana
* Manal Awad: Maliks Tante
* Mouataz Alshaltouh: Abu Love

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Zinemaldia 2023

**Donostiako Zinemaldiaren 71. edizioa** 2023ko irailaren 22tik 30era ospatu zen Gipuzkoako hiriburuan. 

## Epamahaia 
; Sail Ofiziala 
* Claire Denis, zuzendari frantsesa (Epamahairen Presidentea)
* Fan Bingbing, emakume aktore txinatarra
* Cristina Gallego, Kolonbiako ekoizle, zuzendari eta idazlea
* Brigitte Lacombe, argazkilari frantsesa
* Robert Lantos, Hungariako ekoizlea
* Vicky Luengo, emakume aktore espainiarra
* Christian Petzold, zuzendari alemaniarra

## Sari ofizialak 
2023an emandako sariak:
* Filmik onenaren Urrezko Maskorra: *O Corno* (Jaione Camborda). 
* Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra: (*Chun xing*) Ping-Wen Wang eta Tzu-Hui Peng.
* Aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra: Tatsuya Fuji (*Great Absence*) eta Marcelo Subiotto (*Puan*)
* Taldeko aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra: Hovik Keuchkerian (*Un Amour*)
* Epaimahaiaren Sari Berezia: *Kalak* filmeko aktore taldea (Isabella Eklof). 
* Gidoi onena: Maria Alche eta Benjamin Naishtat (*Great Absence*)
* Argazki onena: Nadim Carlsen (*Kalak*).
* Kutxabank-Zuzendari Berriak saria: Diwa Shah, *Bahadur the Brave* filmarekin
* Horizontes saria: Martín Benchimoren *El Castillo* filmarekin
* Gazteriaren saria: Javier Maciperen *La Estrella Azul* filmarekin 
* Donostia Hiria publikoaren saria: José Antonio Bayonaren *La sociedad de la nieve*
* Donostia Hiria publikoaren saria Europako film onenaren saria: Matteo Garroneren *Io Capitano*
* Irizar saria: Isabel Hergueraren *Sultanaren ametsa* 
* Zabaltegi-Tabakalera saria: Eduardo Williamsen *El auge del humano 3*. Aipamen berezia: Ulises de la Ordenen *The Trial*

## Donostia Sariak 
* Hayao Miyazaki
* Javier Bardem. Presentzialki 2014ko edizioan eman zitzaion.
* Víctor Erice

## Zinemira Saria 
Zinemira Saria euskal zinemagintzako pertsona nabarmen baten ibilbidea saritzeko ematen da.
* Paco Sagarzazu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Zinemaldiaren webgune ofiziala.
Latinoamerikar musika

[thumb|[Julio Iglesias espainiarra, Guinness World Recordsen arabera, 2013an gizonezko latinoamerikar artista salduena.]]

**Latinoamerikar musika** (portugesez eta ) musika-industriak kategoria gisa erabiltzen duen terminoa da. Iberoamerikako hainbat musika-estilorako, Latinoamerika, Espainia, Portugal, Ipar Amerikako biztanleria latinoa barne hartzen ditu, bai eta gaztelaniaz eta/edo portugesez abesten den musika ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celeste (telesaila)

***Celeste*** 2024ko 100 Balasek ekoiztutako telesail komikoa da, Diego San Josék Movistar Plus+erako sortua.

Donostiako 72. Zinemaldian estreinatu zuten.

## Sinopsia 
Celeste musika latinoamerikarreko izar nagusia da, bere abestiak ezin arrakastatsuagoak dira mundu osoan eta kontzertu estadio-betetzaileak ematen ditu. Baina telesail hau ez da Celesteri buruzkoa. Celesteren benetako protagonista Sara Santano da, bizitza osoa zergak biltzen eman duen Ogasuneko ikuskatzaile bat. Hogeita hamar urtetik gora Zerga Agentzian lanean eman ondoren erretiroa hartzear dagoela, bere bizitzako enkargurik garrantzitsuena jasoko du: Celestek zergak Espainian ordaindu behar dituela frogatzea.

## Aktoreak 
* Carmen Machi: Sara Santano
* Antonio Durán Morris

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak