Aingeru Irigarai

**Aingeru Irigarai Irigarai** (Bera, Nafarroa Garaia, 1899ko martxoaren 1a - Donostia, Gipuzkoa, 1983ko azaroaren 28a) euskal idazle, sendagile eta euskaltzain osoa izan zen, Pablo Fermin Irigarai "Larreko"ren semea eta Jose Angel Irigarairen aita. *Apat-Echebarne* ezizena erabili zuen lan anitzetan.

*Gure Herria*, *RIEV*, *Yakintza*, *Príncipe de Viana* eta *Egan* aldizkarietan eman zituen argitara, euskaraz eta gaztelaniaz, lanik aipagarrienak. 1951. urteaz geroztik *Egan* aldizkariko zuzendaritzako kidea izan zen, Antonio Arrue eta Koldo Mitxelenarekin batera. *Euskalerriko Ipuinak* (1957), *XXgarren mendeko Nafarroako euskal idazlariak* (1958) eta *Una geografía diacrónica del euskara en Navarra* (1974) dira haren obra nagusiak.

## Lehen urteak eta ikasketak 
Aingeru Irigarai Berako Altzate auzoan jaio zen, 1899ko martxoaren 1ean. Gurasoak, Pablo Fermin Irigarai Goizueta eta Felisa Irigarai Apat, auriztarrak ziren. Aingeruk aitarengandik hartu zuen euskararen aldeko maitasuna; izan ere, sendakin ospetsua izateaz gain, izen handiko euskaltzalea eta idazlea ere izan zen.

1909tik aitzina, Lekarozko ikastetxean ikasi zuen, sei urtez. Baztanen hasi eta mamitu zitzaion euskal kontzientzia. Aitak etxean sortutako giroa ez ezik, ikastetxean zeuden batzuena gehitu behar zaio, Celestino Caparrosokoarena eta Eusebio Etxalarkoarena, kasu. Lekarozko ikasketak bukaturik, Zaragozara joan zen medikuntza ikastera. Han pare bat urte egon ondoren, beste lau ikasturte Bartzelonan egin zituen.

Gerra ondoan euskal mundua mutu zegoen. Aingeru Hondarribira aldatu zen, hango sendakin postura. 1942a zen, eta hurrengo urtean familia Donostian jarri zen bizitzen. Familian hiru heriotza gertatu ziren urte gutxiren buruan: aita, emazte Maria Rosa eta ama Felisa Irigarai Apat hil zitzaizkion. Aingeru lau seme-alabekin alargun gelditu zen.
* *Lakoizketa apez jauna eta euskera*, 1926, Euskal egunetako Hitzaldiak, Bermeo.
* *Notas al nuevo mapa del País Vasco*, 1926, *RIEV*.
* *Traducción al vascuence de un Capítulo de El Quijote*, 1928, *RIEV*, XIX, 1947, *BAP*.
* *Ohienart, poeta*, 1928, *RIEV*, XIX.
* *Un acta de ayuntamiento en lengua vasca*, 1932, *RIEV*, XXIII.
* *Cantares de Navidad, Año Nuevo*, 1933, *Anuario de Eusko Folklore*, XIII.
* *Euskaldun antzertia*, 1933, *Gure Herria*, XIII.
* *Una poesia de Chamisso sobre Etchahun*, 1933, *RIEV*.
* *Euskaltzaindiaren laguntzaleak*, 1933, *EIU*, XV.
* *Documentos para la geografía lingüística de Navarra*, 1935, *RIEV*, XXVI.
* *El euskera en Artajona*, 1934, *Yakintza*, II.
* *Euskal liburu zaarretako zenbait yakingarri*, 1936, *Yakintza*, IV.
* *Primitiae linguae vasconum*, 1947, Salamankako Unibertsitatea.
* *XVIIgarren mendeko iru eskutitz*, 1955, *Egan*, VIII, 1-2.
* *Naas-Maas*, 1956, *Egan*, IX.
* *Antropónimos medievales de Navarra*, 1955, *Príncipe de Viana*, Iruñea.
* *Euskal literaturaren bilduma laburra*, 1956, *Egan*.
* *Euskalerriko Ipuinak*, 1957, Kuliska sorta, 17. zenbakia, Itxaropena, Zarautz.
* *XXgarren mendeko Nafarroako euskal idazlariak*, Enrike Zubiri eta Pablo Fermin Irigarai idazleen lanak, 1958, *Principe de Viana*, Iruñea.
* *Literatur-eskuararen inguruan*, Gure Herria, 31. urtea, 4, 1959ko urria, 231-239 orrialdeak.
* *Lizarra Elkanokoa*, 1959, *Euskera*, IV.
* *Mogel eta Literatur-euskera*, 1959, *Egan*, XII.
* *Onomástica medieval de Navarra*, 1960, *Príncipe de Viana*.
* *La lengua vasca en los siglos XVI al XIX*, "Geografía histórica de la lengua vasca" liburuan, Auñamendi bilduma, 13. zenbakia.
* *Nota sobre la antigua lengua*, 1961, *Príncipe de Viana*.
* *Poesias populares vascas*, 1962, Auñamendi bilduma, Donostia.
* *¿Se trata de la doctrina de Sancho de Elso?*, 1963, *Príncipe de Viana*
* *La obra del Príncipe Bonaparte*, 1966, *BAP*, Donostia.
* *Nuevos documentos para el estudio del vascuence alto medieval*, 1966, *Príncipe de Viana*.
* *Noticias y viejos textos de la Lingua Navarrorum*, 1971, Sociedad Guipuzcoana de Ediciones y Publicaciones, Donostia.
* *Una geografía diacrónica del euskera en Navarra*, 1974, Diario de Navarra bilduma, Iruñea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aingeru Irigarai literaturaren zubitegian, zubitegia.armiarma.eus
* Diez de Ultzurrun Sagalá, Enrike *Aingeru Irigaray Irigaray (1899-1983)*, Bidegileak bilduma, euskara.euskadi.net
* Satrustegi, Jose Mari *Aingeru Irigaray Irigaray (1899-1983)*, euskaltzaindia.net