open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarah Chan

**Sarah Zeinab Chan** Hego Sudango saskibaloi jokalari profesional ohia da eta National Basketball Association (NBA) Toronto Raptors taldeko Afrikako talentu-bilatzaile nagusia, Kenyan errefuxiatu gisa hazi zena.  Afrikako NBAko talde bateko lehen emakume talentu-bilatzailea da.   Home At Home/Apediet Foundation-en sortzailea ere bada, haurraren ezkontzaren aurka borrokatzen duen gobernuz kanpoko erakundea eta nesken kirola eta hezkuntza defendatzen duena. 

## Biografia 
Chan Khartum-en hazi zen, Sudanen, Sudango Bigarren Gerra Zibilean.  Gurasoekin, bi anai nagusiekin eta ahizpa txikiarekin beste familien ondoan bizi zen «erdi lokatza eta erdi adreilu» zegoen baserri batean.    Ingelesa, swahilia, arabiera eta dinkera hitz egiten ditu.  Chanek 2004an egin zuen kirola lehen aldiz Laiser Hill High School-en, non saskibaloian azkar nabarmendu zen. 

2007an, Estatu Batuetara joan zen eta Jackson-eko (Tennessee) Union Unibertsitatera joan zen, saskibaloi beka batekin.  Bertan zientzia politikoak eta historia ikasi zituen eta eskolako National Association of Collegiate Athletics (NAIA) programan jokatu zuen. Europan eta Afrikan urte batzuez profesionalki jokatu ondoren, Nairobira itzuli zen, eta bake eta gatazken ikasketetan masterra egin zuen Ameriketako Estatu Batuetako Afrikako Nazioarteko Unibertsitatean. 

## Kirol ibilbidea 
1,93 metroko altuerarekin  Chanek aurrelari gisa jokatu zuen.  Senior gisa, NAIA All-Tournament Team eta lehen taldeko NAIA All-American izendatu zuten.  Union Unibertsitatean lau denboralditan, 1.892 puntu eta 1.112 errebote lortu zituen. 

Emakumeen National Basketball Association Indiana Fever taldean saiatu zen, baina ez zuten hautatu. 

Chanek saskibaloian profesionalki jokatzen jarraitu zuen Espainian eta Portugalen eta Tunisiako, Angolako eta Mozambikeko klubetan ere jokatu zuen.  Gero Keniara itzuli zen, eta bertan jokatu zuen United States International University Africa-n. Saskiratzaile eta errebotetzaile nagusia izan zen, eta 2015eko FIBA Africa Women's Champions Cup All-Star Five-n parte hartu zuen.  2017ko FIBA Afrikako Emakumeen Kluben Txapeldunen Kopan ere parte hartu zuen 

Toronto Raptorseko presidente Masai Ujirik Kenyako Giants of Africa saskibaloi zelaian entrenatzen ari zela aurkitu zuen 2017an  Ujirik jarraitu zion bere ibilbide osoan eta, geroago, talentu-bilatzaile eta saskibaloi garapenerako laguntzaile gisa kontratatu zuen.  Talentu-bilatzailea nagusia den heinean, Chan Afrikan zehar bidaiatzen da Raptors-entzat talentua bilatzeko.  Bere amaren izena duen gobernuz kanpoko erakunde nazionala da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joachim Wtewael

**Joachim Anthoniszoon Wtewael **, "Uytewael" gisa ezaguna, (Utrecht, 1566 inguru-Utrecht, 1638ko abuztuaren 1a) manierismoaren margolari nederlandarra izan zen; bere heldutasunean Caravaggioren eraginpean naturalismora zertxobait hurbildu zen.

## Biografia 
Beira margotuak egiten zituen artisau baten semea, 1566 inguruan jaio zen Utrechten, garai hartan Espainiako Koroaren tutoretzapean zeuden Herbehereetako herrian. Horregatik, Wtewael berdin sartzen da XVI. mendeko Eskola Flandestarrean eta XVII. mende hasierako Holandako Eskolan.

Garai hartan nagusi zen manierismoaren korrontearen ikaspenak jaso zituen, Hendrick Goltzius bere babesle nagusietako bat izanik. Estilo hau italiar jatorrikoa zen, eta Herbehereetan gehienbat zeharkako iturrien bidez ezagutu zen, hala nola Italiako grabatuen bidez eta Bartholomeus Spranger Pragan lan egiten zuen artistaren lanen bidez. Horrek benetako manierismo italiarrarekin alderatuta, estetikoki, kalitate desberdinekoa izatea azaltzen laguntzen du.

1586 inguruan, Wtewael Italiara joan zen, eta Venezian Tintorettoren lana ezagutu behar izan zuen; bi urte geroago Frantziara igaro zen eta 1592an bere lurraldera itzuli zen.

Artistaren ekoizpena, une horretan, manierismo nabarmenekoa da: Parmigianino eta Tintorettoren tankerako irudi luzeak, buru txikiak eta hatz luzeen eskuak keinu amaneratuetan. Kolorea antinaturala, subjektiboa eta apetatsua da, askotariko tonuak ditu, eta pintzelkada metodikoekin aplikatzen da, akabera esmaltatua bilatuz. Wtewael nobleziarako eta bildumagintzarako formatu txikietan espezializatu zen, elizetarako formatu handiak apur bat alde batera utziz. Horren adibide dira Thyssen-Bornemisza Museoko *Familia Santua aingeruekin eta santuekin* (1606-10 artekoa) eta Louvre museoan dagoen *Andromeda eta Perseo* (1611). 1606an hamahiru grabatuko sail bat argitaratu zen, *Thronum Iustitiae*, Wtewaelek diseinatua eta Willem van Swanenburgek egina.

Neurri batean, bere helduaroan, Abraham Bloemaertek bezala, maila txikiagoan bada ere, Wtewael adi egon zitzaion naturalismo tenebristari. Manierismo erradikaletik apur bat urrundu zen eta, Caravaggioren atzetik zihoazen artista gazte batzuei esker, tenebrismo berrira hurbildu zen. Horren adibide da Prado Museoko *Artzainen gurtzea* (1625), urte asko Rembrandtena zela uste izan zena. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Joachim Anthonisz Wtewael - The Martyrdom of Saint Sebastian - Google Art Project.jpg|*San Sebastiago martirioa*, 1600 (Nelson-Atkins museoa, Kansas City).
Fitxategi:Mars and Venus Discovered by the Gods-Joachim Wtewael.jpg|*Venus eta Marte jainkoek harrapatuta*, 1604 (Getty Center, Los Ángeles).
Fitxategi:Kitchen Scene-Joachim Wtewael.jpg|*Sukaldeko ikuspegia*, 1604 (Staatliche Museen, Berlín).
Fitxategi:Persus and Andromeda by Joachim Wtewael.jpg|*Andromeda Perseok askatuta*, 1611 (Louvre museoa, Paris).
Fitxategi:La adoración de los pastores (Wtewael).jpg|*Artzainen gurtzea*, 1625 (Pradoko Museoa, Madril).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Joachim Anthonisz Wtewael, "The Wedding of Peleus and Thetis," 1612* bideoa.
Hogan Gang

**Hogan Gang** (euskaraz: Hoganen Taldea) erakunde kriminala zen, St. Louisen zuen egoitza, eta lege lehorraren garaian legez kanpoko likorea saltzen zuen. Horrez gain, laneko jazarpena, boto-emaileen larderia, eskuz egindako lapurreta eta hilketa egiten zituen. Nagusiki irlandar-estatubatuarra izan arren, Hoganen Taldeak hainbat gangster italiar eta judu sartu zituen bere lerroen artean; nabarmen, Max "Big Maxie" Greenberg. 1920ko hamarkadaren hasieran Egan's Rats taldearekin gerra nabarmen odoltsua izan zuten.

## Kanpo estekak
Palmira Pla Pechovierto

**Palmira Pla Pechovierto** (Cretas, Teruel, 1914ko martxoaren 31 &ndash; Castelló de la Plana, 2007ko abuztuaren 27a) pedagogo, maistra eta politika sozialista izan zen.

## Biografia 
Guardia zibil baten alaba, zenbait urtez La Puebla de Hijar-en eta Cedrillasen bizi izan zen, eta gero Bartzelonan eta Valentzian, baina Teruelera itzuli zen 1936ko uztailean Irakasle Eskolan ikasketak amaitzeko. Hilabete horretan bertan hasi zen Gerra Zibila. Gatazkan zehar Eskola Kolonietako maistra eta ordezkari gisa aritu zen Aragoin, baina amaiera aldera, matxinatuek aurrera egin ahala, Frantzian erbesteratu behar izan zuen, Huescako Pirinioko muga zeharkatuz, Jakako beste lau maisu-maistrarekin batera. Frantzian senarra izango zena ezagutu zuen, Adolfo Jimeno Velilla, eta Alemania naziek herrialdearen egindako okupazioaren ondorio latzak jasan zituen. 

## Ibilbidea 
1945ean, Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren (PSOE) erbesteko kongresuan parte hartu zuen ordezkari gisa. 1947an Venezuelara joan zen bizitzera. Han bizi izan zen Maracayn, eta han, senarrarekin batera, Instituto Calicanto sortu zuen, Irakaskuntzarako Erakunde Librearen pedagogiari jarraituz, eta 1970eko hamarkadan Espainiara itzuli arte eskolak eman zituen.

Espainiara iristean, Valdealgorfan finkatu zen, eta han maistra gisa lan egin zuen. Diktaduraren ondorengo (1977) lehen hauteskunde demokratikoetan, Castellóko barrutiak Kongresuko diputatu hautatu zuen PSOEren hautagaitzaren barruan. Ondoren Kulturako zinegotzia izan zen Benicasimen. Almazoran jarraitu zuen irakasle gisa, eta Calicanto Institutuaren salmentaren diru-sarrerak funts ekonomiko bat sortzera bideratu zituen, Venezuelako unibertsitateko ikasleak Espainian formatzeko. Funts hori Adopal Fundazioa bihurtu zen, Madrilgo Karlos III.a Unibertsitateari lotua.

Palmira Pla Pechovierto unibertsitatean aztergai izan da, Lucía Ezquerra Azor-en *Dejar atrás una Europa en ruinas: el exilio pedagógico de Palmira Plá Pechovierto* *Europa* lanak argi utzi duen bezala, Giza eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, Zaragozako Unibertsitateko Huescako Campusean egina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alojzije Stepinac

**Alojzije Viktor Stepinac** (Brezarić, 1898ko maiatzaren 8a - Krašić, 1960ko otsailaren 10a) kroaziar kardinala izan zen.

Austriako armadan parte hartu zuen Lehen Mundu Gerran, eta bosniar tropen agindupean egon zen. Italiarrek preso hartu zuten 1918an. 1930ean apaiz ordenatu zuten eta 1937an Zagrebeko artzapezpiku izendatu zuten.

Bigarren Mundu Gerra amaitzean, Jugoslaviako gobernu komunista berriak Kroaziako erregimen ustatxoarekin kolaboratzea leporatu zion. Goi-mailako traizioagatik hamasei urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Bost urtez kartzelan egon ondoren, etxeko espetxera eraman zuten.

Pio XII.a aita santuak kardinal izendatu zuen 1952an eta ezin izan zuen 1958ko konklabera joan. Joan Paulo II.a Aita Santuak beatifikatu zuen 1998an eta martiri izendatu zuen.
Guillermo del Toro's Pinocchio

'''''Guillermo del Toro's Pinocchio*** edo ***Pinocchio'''* (euskaraz *Guillermo del Tororen Pinotxo* edo *Pinotxo*), 2022ko Guillermo del Toro mexikarrak zuzendutako animaziozko eta fantasia ilunezko film bat da. Carlo Collodi italiarraren *Pinotxoren abentura'' ipuina eta Pinotxo pertsonaian oinarritua dago. Gregory Mann, David Bradley, Ewan McGregor, Burn Gorman, Ron Perlman, John Turturro, Finn Wolfhard, Cate Blanchett, Tim Blake Nelson, Christoph Waltz eta Tilda Swinton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerra, Italiako mendiko herri txiki batean, Geppetto (David Bradley) eta Carlo (Gregory Mann) aita-semeak elkarrekin zoriotsu bizi dira, baina tragediak bere bizitzak kolpatuko ditu, hegazkin batek herriko elizara bonba bat jaurti eta Carlo hil egingo baita. Gertakari honen ondorioz herritar guztiak eta bereziki Geppetto aita lurjota geldituko dira.

Handik urte batzuetara, Geppetto semearen heriotzarekin guztiz atsekabetua jarraitzen duenez, enbor bat tailatuz Pinotxo (Gregory Mann) sortuko du.

## Aktoreak 
* Gregory Mann: Pintxo / Carlo, Geppettoren semea
* Ewan McGregor: Sebastian J. Cricket, kilkerra eta istorioaren narratzailea
* David Bradley: Geppetto
* Christoph Waltz: Volpe kondea
* Tilda Swinton: Ile Turkesadun Maitagarria / Heriotza 
* Cate Blanchett: Spazzatura, Volpe kondearen tximino laguntzailea
* Ron Perlman: Alkate faxista
* Finn Wolfhard: Candlewick, alkatearen semea
* Burn Gorman: Apaiz katolikoa
* John Turturro: Medikua
* Tim Blake Nelson: Untxi beltzak
* Tom Kenny: Benito Mussolini / Kako-eskudun eta zurezko-hankadun itsas kapitaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hugh Hudson

**Hugh Hudson** (Londres, 1936ko abuztuaren 25a - *ibidem*, 2023ko otsailaren 10a) ingeles zinema zuzendaria izan zen.

Dokumentalak eta telebistako iragarkiak filmatzen hasi zen zinemako filmak zuzendu aurretik. 1981ean Oscar Saria eta BAFTA Saria irabazi zituen *Chariots of Fire* filma zuzendu zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Mereren egunkaria

**Merer-en egunkaria** (Jarf A eta B papiroak), papiroan idatzitako erregistro idatzi batzuei jarritako izena da, 2.500 K.a-n idatzitakoa, gutxi gora behera. Dokumentuak harri blokeen eguneroko garraioa erregistratzen du, Turako kareharri harrobitik Gizarantz, IV dinastian. Inoiz aurkitu diren idatzitako papiroak dira hauek. 2013 deskubritu ziren, Sorbonako Unibertsitatzeko Pierre Tallet ikerlariaren gidapean. Dokumentuak Uadi al-Yarfeko kobazulo batean aurkitu ziren, Itsaso Gorrian, eta testua jeroglifioetan eta hieratikoan dago idatzia, tinta gorri eta beltzean. Merer, erdi mailako funtzionarioa da, ispektore titulua zeukana, eta Khufu (Keops, greziarrez)¹ faraoiaren 27. erregealdi urtean lan egin zuen. Papiroan, 3 hilabeteko garraiatze-lana deskribatzen da, baina ez da harrien funtzio espezifikoa deskribatzen. Hala ere, Talletek piramideare handiaren kampoko estalduraren harriak direla pentsatzen du. 

Hamar egunez behin, bi edo hiru joanaldi eta itzulera egiten ziren, 2 edo 3 tonako 30 bat harri kargatzen bidai bakoizean, 200 harri garraiatzeko hilean. Mererek, 40 arraunlariri ematen zizkion aginduak, eta egunkarian Ekainetik Azarorarteko tartea azaltzen du.² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ 

Erregistroen liburuaren goiko partean, hilabeteak eta urtaroak agertzen dira. Azpian, lerro horizontal bat dago, hilabeteen egunak aipatzen, eta egun bakoitzean gertatutakoa deskribatzen dute (B II sekzioa): [1. eguna] 6 Idjeru-ko zuzendaria Heliopolisrerantz dijoa garraio-barkuan, elikagaiak ekartzeko, elitea Turan dagoen bitartean, [2. eguna] Merer inspektoreak eguna bere troparekin pasatzen du, harriak garraiatzen Ipar-Turan, gaua Ipar Turan pasaz.¹² 

## Aipatutako pertsonaiak 
Autoreaz gain, pertsonaia gehiago aipatzen dira errekuperatutako ataletan. Garrantzitsuena Anjaf da (Khufu faraoiaren anaiordea), beste iturri batzuetatik ezaguna, printze eta bisirra izango zena, Khufu eta Khafraren (Kefren greziarrez) agintepean. Papiroan noble deitzen zaio pertzonai honi (iry-pat) eta Ra-shi-Khufuren gainbegiralea. 

## Aipatutako lekuak 
Ra-shi-Khufu lekua Gizan eraikitako portu handia zen, eta harriak haruntz eramaten ziren.¹³ ¹⁴ Mark Lehner arkeologoak antzinako kanalen zati garrantzitsu bat deskubritu du, piramidearen inguruko alderdian, eta kanal nagusiko senadi bat, harriaren sarrera nagusia piramidearen eraikuntzan. ¹⁵

Erregistroan beste hainbat leku aipatzen ziren, besteak beste, Ipar-Tura eta Hego-Tura, hau da, harrobiak. ¹⁶ ¹⁷

Zahi Hawass arkeologo egipziarrak, Mereren egunkaria Egipton egindako XXI.mendeko aurkikuntzarik handiena bezala deskribatu zuen. Papiroa bestalde, Cairoko museo egipziarrean dago ikusgai.

## Kanpo estekak
Kimiko Hirata

**Kimiko Hirata** (平田 仁子, *Hirata Kimiko*, 1970) japoniar klima-ekintzailea da. Kiko Network gobernuz kanpoko erakundearen sortzailea denez, 20 urte  baino gehiago daramatza emisio murrizketen aldeko kanpaina egiten. 2022ko abendutik aurrera, bere oinarrizko lanak 17 ikatz-zentral deuseztatzea eragin du. Era berean, Hiratak ikatzaren desinbertsio kanpainak zuzendu zituen Mizuho finantza taldearen eta Mitsubishi UFJren aurka. Gaur egun zuzendari exekutiboa da Tokion kokatutako  "Climate Integrated" pentsamendu-taldean. Deskarbonizazioa azkartzea du helburu.

2021ean, Hirata Goldman Ingurumen Saria  hezkuntza ikasi zuen. Lehen aldiz klima aldaketaren garrantziaz ohartu zen 1992ko Rio de Janeiroko Lurraren Gailurrean, japoniar hedabideetan estaldura zabala izan zuena, eta Earth in the Balance, Al Gore-renak bezalako liburuak irakurtzen hasi zen. Nazioarteko aktibismoan interesatu zen Masako Hoshinok, Japoniako lehen GKEetako bat jaurtitzen lagundu zuen aktibista batek, emandako ikastaro bat hartzen ari zela. Kiko Network sortu zuen, aldaketa klimatikoa gelditzera bideratutako GKE bat, 1998an . 

Hirata konturatu zen Kiko Networkek bere ikuspegia aldatu behar zuela, politikek oinarrizko kanpainetara .

Japoniar politikariei presio gehigarria egiteko, Hiratak nazioarteko GKEekin kolaboratu zuen, Ekintza Klimatikoaren Sarea barne, Japoniari "eguneko fosil" sari ugari eman zizkiona "klima aldaketari buruzko aurrerapen terminoetan 'ahalik eta gehien lortzeagatik'". Japoniako ikatzaren politikaren aurkako nazioarteko protesta Japoniako hedabideek asko estali zuten

2022ko abenduan, Hiratak abiatutako oinarrizko kanpainak, airearen kutsadurari eta klima-aldaketari dagokienez izan zezakeen eraginari buruz ohartarazi zuenak, planifikatutako ikatzezko 50 zentral elektrikoetatik 17 bertan behera uztea ekarri zuen. Kiko Network-ek proposatutako proposamena, sei funts eskandinaviarren babesarekin, Japonian burtsan kotizatzen duen enpresa batentzat proposatutako klima-aldaketari buruzko lehen ebazpena izan zen, eta klima-aldaketari buruzko dibulgazio gehiago eskatu zituen, baita bere negozioa Parisko klima-akordioarekin lerrokatzeko helburuak dituen plan bat ere. Mozioa proposatu eta hilabetera, Mizuhok iragarri zuen urte horretako ekainean ikatz-planta berriei maileguak emateari utziko ziola eta 2050erako ikatz-inbertsioak uztea pentsatzen zuela.

2021ean, antzeko ebazpen klimatiko baten aldeko kanpaina egin zuen Mitsubishi UFJn, Kiko Group, Market Forces, Rainforest Action Network eta 350.org Japanek. 2022ko urtarrilean, Climate Integrate elkartearen bitartez, Japonian eta nazioartean.

## Bizitza pertsonala 
Tokion bizi da senarra eta bi seme alabekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kimiko Hirata, 2021eko Goldman Ingurumen Saria, Japonia (YouTube)
Eo (argipena)

**Eo** edo **EO** izan daiteke:

* Eo (ibaia), Galiziaren muga.
* Eötvös zenbakia (Eo), fluidoen mekanikako zenbakia.
* Etilen oxidoa, konposatu kimikoa
* Evangelische Omroep, Holandako irrati katea.
* Executive Outcomes, segurtasun pribatuko eta militar enpresa ohia
* EO: flyCongo, Kongoko aire konpainiren IATA kodea

* eo: Esperanto hizkuntzaren ISO 639-1 hizkuntza kodea

* Eo (filma), Jerzy Skolimowskik zuzendutako film poloniarra (2022)
Esther Orozco

**María Esther Orozco Orozco** (Guerrero (Chihuahua), Mexiko, 1945eko apirilaren 25a - ) kimikari, mikrobiologo eta parasitologo mexikarra da. Amebak ikertu ditu, protozoo horrekiko txertoak aurkitzeko helburuaz. Pasteur domina jaso zuen "tropikoetan ameben infekzioen mekanismoa eta kontrola aurkitu izanagatik.

Gaur egun Chihuahuako Unibertsitateko ikerlaria izateaz gain Mexikok Frantzian duen enbaxadan Zientzia eta Teknologiako Nazioarteko Elkarlanerako Ministroa ere bada.

## Biografia 
1981ean Mexiko Hiriko Instituto Politécnico Nacionaleko Genetika eta Biologia molekularreko mintegian sartu zen. Hamarkada batez Howard Hughes Institutu Medikuan ikerlaria izan zen eta John Simon Guggenheim eta Centro Internacional Fogarty erakundeetan bekario lanetan aritu zen. 

Gaur egun Chihuahuako Unibertsitate Autonomoan ari da lanean. *Entamoeba histolytica* ameba ikergaitzat hartuta hainbat lan ildo ditu:
* Amebaren birulentzia faktoreen biologia molekularra
* Botikekiko erakusten duen multirresistentziaren biologia eta genetika
* Amebaren fagozitosian parte hartzen duten molekulak eta geneak
* Amebaren fagozitosian eta birulentzian ESCRT mekanismoak duel rola

Horretaz gain Harvard Unibertsitatean eta Israelgo Weizmann Zientzia Institutuan irakasle gonbidatua ere izan da.

## Sari nagusiak 
* Pasteur domina (1997): UNESCOk eta Pasteur Institutuak emandakoa.
* Emakumezko Chihuahuatar aipagarria (2021)

## Argitalpen aukeratuak 
* Debnath, A., Parsonage, D., Andrade, R. M., He, C., Cobo, E. R., Hirata, K., Chen, S., García-Rivera, G., **Orozco, E**., Martínez, M. B., Gunatilleke, S. S., Barrios, A. M., Arkin, M. R., Poole, L. B., McKerrow, J. H., & Reed, S. L. (2012). A high-throughput drug screen for Entamoeba histolytica identifies a new lead and target. *Nature medicine*, *18*(6), 956–960. https://doi.org/10.1038/nm.2758
* **Orozco, E**., Guarneros, G., Martínez-Palomo, A., Sanchez, T. (1983). Entamoeba histolytica. Phagocytosis as a virulence factor. *J Exp Med*, 158(5), 1511-1521. https://doi.org/10.1084/jem.158.5.1511
* Garcia‐Rivera, G., Rodríguez, M. A., Ocadiz, R., Martínez‐López, M. C., Arroyo, R., González‐Robles, A., **Orozco, E**. (1999). *Entamoeba histolytica*: a novel cysteine protease and an adhesin form the 112kDa surface protein. *Molecular Microbiology*, 33(3), 556-568. https://doi.org/10.1046/j.1365-2958.1999.01500.x
* Keene, W. E., Hidalgo, M. E., **Orozco, E.**, McKerrow, J. H. (1990). *Entamoeba histolytica:* Correlation of the cytopathic effect of virulent trophozoites with secretion of a cysteine proteinase. Experimental Parasitology, 71(2), 199-206. https://doi.org/10.1016/0014-4894(90)90022-5
* Arroyo, R., **Orozco, E.** (1987). Localization and identification of an *Entamoeba histolytica* adhesin. *Molecular and Biochemical Parasitology*, 23(2), 151-158. https://doi.org/10.1016/0166-6851(87)90150-2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esther Orozcoren argitalpen guztien informazioa.
Anita Hendrie

**Anita Hendrie** (Filadelfia, 1863ko azaroaren 9a–Brooklyn, 1940ko apirilaren 15a) Ameriketako Estatu Batuetako emakume aktorea izan zen. 1908tik 1912 arte 67 film mutuetan parte hartu zuen.

## Biografia 
Gurasoak William Scott Hendrie medikua (1835–1881) eta M. Louise Morton (1835–1910) ziren. 1902, Anita Hendrie David Miles (1871–1915) aktore eta zuzendariarekin ezkondu zen. David hil arte elkarrekin egon ziren. Anita Hendrie Miles 76 urte zituelarik hil zen. Senarrarekin batera Milforden (Connecticut) lurperatuta dago.

## Filmografia aukeratua 
* *The Helping Hand* (1908) 
* *The Maniac Cook* (1909) 
* *The Honor of Thieves* (1909) 
* *Love Finds a Way* (1909) 
* *A Sound Sleeper* (1909) 
* *Those Boys!* (1909) 
* *Edgar Allen Poe* (1909)
* *A Wreath in Time* (1909) 
* *The Golden Louis* (1909) 
* *The Criminal Hypnotist* (1909) 
* *The Road to the Heart* (1909) 
* *Trying to Get Arrested* (1909) 
* *A Rude Hostess* (1909)
* ''Schneider's Anti-Noise Crusade*
* *The Fascinating Mrs. Francis* (1909) 
* *Mr. Jones Has a Card Party* (1909) 
* *The Lonely Villa* (1909) 
* *The Welcome Burglar* (1909) 
* *The Cord of Life* (1909) 
* *The Girls and Daddy* (1909) 
* *The Brahma Diamond* (1909)
* *Tragic Love* (1909) 
* *His Wife's Mother* (1909)
* *The Roue's Heart* (1909)
* *I Did It* (1909)
* *The Deception* (1909)
* *And a Little Child Shall Lead Them* (1909)
* *Two Memories* (1909)
* *Lady Helen's Escapade'' (1909)

## Errreferentziak 
## Kanpo estekak
Iryna Kondratova

**Iryna Kondratova** (Ukraina, XX. mendea) Ukrainako anestesiologo pediatrikoa da 2022. urtean, gerra izan arren, zauritutako pertsonak zaintzeko Ukrainan gelditzea erabaki zuen emakumea. 2022an, BBCk gehien inspiratu zituen 100 emakumeetako bat aukeratu zuen.

Eta gerraren lehen asteetatik lurpeko babeslekura joan ziren, Kharkiveko Eskualde Perinatal Zentro bihurtuta. Taldearen arduradun nagusi bezala David Beckhamen Instagrameko kontuan agertu zen, 2022ko martxoan, bere historiako bideo eta irudien bidez, zeuzkaten zailtasunak ikustarazteko eta laguntza eskatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tayyaba Zafar

**Tayyaba Zafar** (Lahore, Pakistan, 1983ko maiatzaren 29a - ) astronomo eta zientzia komunikatzaile pakistandarra da. 

Antartikara joandako aurreneko emakumezko pakistandarra izateagatik egin zen ezagun. Gaur egun galaxia urrunetako metalen eta hautsaren sorrera ikertzen du, izarren sorreran eta galaxien bestelako ezaugarrietan duten eragina ikusteko.

## Biografia 
Tayyaba Zafar Lahoren jaio zen eta Kopenhageko Unibertsitateko Kosmologia ilunaren Zentruan egin zuen tesia 2011n. Horrekin hasi zuen astronomia ibilbidea. Ondoren Marsellako Astrofisika Laborategian eta Hegoaldeko Behatoki Europarrean aritu ondoren 2015ean Australiako Obserbatorio Astronomikoan hasi zen lanean. Horregatik pakistandar-australiar nazionalitate bikoitza du. 2018tik aurrera Macquarie Unibertsitateko (Sydney) lektorea da. 

2018an Homeward Bound proiektuaren barnean Antarktikara joan zen, ABC News, SBS, EFE Verde... Bai eta Pakistango telebista kateetan ere, Such TV eta Lahore News TV kasu.

Unibertso ilunean zentratu ditu ikerketak eta galaxien ezaugarrietan duen eragina azertzen du.

## Sariak 
* NSW Young Tall Poppy Science Award (2020, Australia)

## Argitalpen aukeratuak 
*Zafar, T., D. Watson, J. P. U. Fynbo, D. Malesani, P. Jakobsson, and A. de Ugarte Postigo 2011. The extinction curves of star-forming regions from z = 0.1 to 6.7 using GRB afterglow spectroscopy. Astronomy and Astrophysics 532, A143. 2011A&A...532A.143Z
*Zafar, T., C. Péroux, A. Popping, B. Milliard, J.-M. Deharveng, and S. Frank 2013. The ESO UVES advanced data products quasar sample. II. Cosmological evolution of the neutral gas mass density. Astronomy and Astrophysics 556, A141. 2013A&A...556A.141Z
*Zafar, T. and D. Watson 2013. The metals-to-dust ratio to very low metallicities using GRB and QSO absorbers; extremely rapid dust formation. Astronomy and Astrophysics 560, A26. 2013A&A...560A..26Z

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ary Scheffer

**Ary Scheffer** (Dordrecht, 1795eko otsailaren 10a - Argenteuil, 1858ko ekainaren 15a) herbeheretar-frantziar erromantizismoko margolaria izan zen.

Hamaika urte zituela, Amsterdamgo Marrazketa Akademian sartu zen. Ondoren, Frantziara joan zen ikasketak zabaltzera, eta Pierre-Narcisse Guérinen ikasle izan zen. 1812ko Parisko Saloian erakutsi zuen lehen aldiz. 1819an Lafayetteko markesaren erretratua egin ondoren, Scheffer eta bere anaiak politikan inplikatu ziren eta filoheleniar egin ziren. 1822an Luis Filipe  Orleanskoaren seme-alaben marrazketa irakasle izendatu zuten eta 1830ean boterea hartzeko eskatu zion. Luis Filiperen erregealdian aurrera egin zuen eta erretratu enkargu ugari jaso zituen. 1848an erregearen ondoan borrokatu zen, eta errege-familia bere ihesean eskoltatu zuen.

Literaturan eta Dante, ([Goethe]] eta Lord Byronen lanetan oinarritutako margolanak egin zituen, baita erlijio-margolanak ere. Gainera, bere garaiko pertsonaia ospetsu eta eragingarriak erretratatu zituen.

## Iruditegia 

Ary Scheffer - La Mort de Malvina.jpg|*Malvinaren heriotza*, 1811
Ary Scheffer - La Mort de Géricault (1824).JPG|*Géricaulten heriotza*, 1824
Ary Scheffer - mère convalescente.jpg|*Eriondo dagoen ama bat eta bere seme-alabak*, 1824
Ary Scheffer - Franz Liszt.jpg|*Franz Liszt*, 1837
Ary Scheffer faust.jpg|*Faust eta Margarita lorategian*, 1846
Ary Scheffer Le petit atelier 1850.jpg|*Tailer txikia*, 1850
Ary Scheffer, Margarete at the fountain.jpg|*Margarita iturrian*, 1858
Scheffer Katarzyna Potocka.jpg|*Katarzyna Branicka|*Katar18na Branicka*, 1850
Ary Scheffer - Francesca da Rimini en Paolo Malatesta aanschouwd door Dante en Vergilius 1854.jpg|*Francesca da Rimini eta Paolo Malatesta Dantek eta Virgiliok behatuta*, 1854
Ary Scheffer - The Temptation of Christ (1854).jpg|thumb|*Kristoren tentazioa*, 1854
Jesus and Angel by Ary Scheffer.jpg|*Jesus eta aingerua*, 1848 - 1858
Ary Scheffer - Christ Weeping Over Jerusalem - Walters 37111.jpg|*Jesus negarrez Jerusalemen barrena'', 1851

## Kanpo estekak
Grace Oladunni Taylor

**Grace Oladunni Taylor** (Effon-Alaiye, Nigeria, 1937ko apirilaren 24a - ) biokimikari nigeriarra da. Lipidoen metabolismoak gaixotasun kardiobaskularretan duen eragina aztertu zuen.

Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso duen aurreneko afrikarra da eta Nigeriako Zientzia Akademian sartu zen bigarren emakumezkoa.

## Biografia 
Ekiti estatuko Effon-Alaiye herrian jaio zen eta 1952 eta 1956 artean Quee's Schooleko ikaslea izan zen. 1959an Ibadango Unibertistatean sartu zen eta biokimika ikasketak eginez 1962an graduatu zen. Bertako "Moor Plantation" Institutan hasi zen lanean.

## Ikerketa 
Gaixotasun kardiobaskularretan lipidoek duten eragina ikertu zuen, eta lipidoen metabolismoa hainbat arrazatan konparatu ondoren ondorioztatu zuen gizakiaren arrazen artean ez dagoela aldaketa nabarmenik eta dietak eta kirol jarduerak eragin handiagoa dutela zehaztu zuen.  

## Sariak 
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (1998).

## Argitalpen aukeratuak 
*Taylor, Grace Oladunni; Bamgboye, Afolabi E.  (1979ko abenduan) "Serum cholesterol and diseases in Nigerians" 
*Taylor, G. Oladunni; Agbedana, E. O.; Johnson, A. O. K. (1982ko maiatzean) "High-density-lipoprotein-cholesterol in protein–energy malnutrition"
*"Relationship between body mass index (BMI) and changes in plasma total and HDL-cholesterol levels during treatment of hypertension in African patients" (1995eko urrian)
*Taylor, Oladunni Grace; Ahaneku, Joseph Eberendu; Agbedana, Olu Emmanuel (2007ko uztaila-irailean) "Increased serum iron associated with coronary heart disease among Nigerian adults"
*Taylor, Grace Oladunni; Ebesunun, Maria Onomhaguan; Agbedana, Emmanuel Oluyemi; Oladapo, Olulola O. (2013ko iralia-abenduan) "Variations in plasma lipids and lipoproteins among cardiovascular disease patients in South-western Nigerians" 
*Taylor, G. O. (1971). Serum triglycerides and fatty acids in kwashiorkor. *The American journal of clinical nutrition*, *24*(10), 1212–1215.
*Taylor, J. Communities of practice: A way of leading. *Teaching and Learning*, 40.
*Cheraskin, E. "If High Blood Cholesterol Is Bad—Is Low Good?." *Journal of orthomolecular medicine* 1.3 (1986): 176–183.
*Bock, U. (2000). The Institutionalization of Women's Studies at German Universities at the End of the Century. *European Education*, *32*(4), 14–32.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jane Rigby

**Jane Rebecca Rigby** (AEB, ) estatubatuar astrofisikaria da, eta Goddard Space Flight Center-en Greenbelt, Maryland (EU) erakundean lan egiten du. James Webb teleskopio espazialaren operazio-proiektuaren zientzilaria da. 2021ean, Nature aldizkariak (''Nature's* 10) zientziari buruzko 10 pertsonetako bat izendatu zuen, eta 2022an, BBCko 100 emakumeetako bat bezala izendatua izan da. Rigbyk Pennsylvania State Unibertsitatean ikasi zuen. 2000. urtean, fisikako, astronomiako eta astrofisikako lizentziatura lortu zuen. Arizonako Unibertsitatera joan zen graduondoko ikasketak egitera, eta 2006an nukleo galaktiko aktiboen X izpiei buruzko tesia aurkeztu zuen, George H. Riekek gainbegiratuta. Rigbyk Arizonako Unibertsitatean sei hilabete eman zituen doktoratu ondoko bekadun gisa, Carnegie Behatokietako Carnegie Fellow izendatu aurretik. Rigbyk aditzera eman zuen 2000. urtean lesbiana zela, Arizonako Unibertsitatean ikasle zela eta oraindik ere legez kanpokoa zela han homosexuala izatea. 2018an Operazioetarako Proiektu Zientzialari izendatu zuten.

Rigby **TEMPLATES** (Targeting Extremely Magnified Panchromatic Lensed Arcos and Their Extended Star Formation) proiektuaren arduraduna da. Proiektu horren bidez, zarata handiko NIRSpec espektroskopia eta infragorrizko eremu integraleko unitate ertainak (IFU) erabili nahi dira, lente bidezko 4 galaxia irudikatzeko. Programa horrek izarren osaketa espazialki konpontzea espero da.
* 2013ko Eberly College of Scienceko ikasle ohien saria
* 2013 NASAren Robert H. Goddard saria, zientziarako aparteko lorpenengatik
* 2014 NASAren Robert H. Goddard saria aniztasunerako eta lan aukera berdintasunerako
* Goddard Space Flight Peer saria 2015
* 2018 John C. Lindsay Memorial Award for Space Science
* 2021 *Nature's 10* Watch tonuko olatuak 2022an
* "2022ko LGBTQ+ zientifikoa" berrikuntzan
* 2022 BBC 100 emakume
* 2022 *Nature's 10''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Modrow

**Hans Modrow** (Jasenitz, 1928ko urtarrilaren 27a - Berlin, 2023ko otsailaren 10a) alemaniar politikari komunista izan zen. Ekialdeko Alemaniako lehen ministroa izan zen 1989tik 1990era.

Haurtzaroan Hitleriar Gaztedietako kide izan zen eta Bigarren Mundu Gerran suhiltzaile boluntarioa izan zen, baita Volkssturmeko kidea ere. Armada Gorriak preso hartu zuen 1945eko maiatzean, eta Moskura bidali zuen alemaniar askeen eskola antifaxista batera, marxismo-leninismo ikastera. 1949an askatu zuten eta Alemaniako Alderdi Sozialista Batuarekin bat egin zuen.

Alemaniara itzulita, Alemaniako Gazteria Libreko kide izan zen eta Moskuko Komsomolen ikasi zuen. Ekialdeko Alemaniako Parlamentuko diputatua izan zen 1957tik 1990era, eta alderdiaren Batzorde Zentraleko kide izan zen 1967tik 1989ra.

1973an alderdiko lehen idazkari izendatu zuten Dresdenen. Erich Honeckerren kritikari gutxietako bat izan zen eta Mikhail Gorbatxoven politikak babestu zituen.

1989ko azaroko iraultza baketsuaren ondoren, Egon Krenz buruzagi berriak lehen ministro izendatu zuen, Gorbatxovek eskatuta. Herrialdea gobernatu zuen 1989-90eko neguan, 1990eko martxoko hauteskunde libreetara arteko trantsizio batean.

Alemania batu ondoren, Bundestageko (1990-1994) eta Europako Parlamentuko (1999-2004)) kide izan zen, Die Linke alderdia ordezkatuz.

## Kanpo estekak
Lurrunkortasun

**Lurrunkortasuna** substantzia batek lurrun-fasera igarotzeko duen joeraren neurri bat da. Era berean, substantzia bat lurruntzeko erraztasunaren neurri gisa definitu da. Tenperatura jakin batean, lurrun-presio handiagoa duten substantziak lurrun-presio txikiagoa duten substantziak baino errazago lurruntzen dira.

Normalean likidoei aplikatzen bazaie ere, lurruntasuna material solidoei aplika dakieke, hala nola izotz lehorrari (karbono dioxido eta amonio kloruro solidoa), solidotik lurrunera zuzenean alda baitaitezke egoera likidotik pasatu gabe. Prozesu horri sublimazioa deritzo.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Konposatu organiko lurrunkor
*Hegazkortasun (finantzak)

## Kanpo estekak
Rachael Dunlop

**Rachael Anne Dunlop**, **Dr. Rachie** ezizenaz ezagutzen dena (Sydney, Australia, 1970eko azaroaren 19a - ) australiar biokimikari, mediku ikerlari, blogari eta zientzialari eszeptikoa da. 

Txertoekiko aurkakotasun taldeen aurka gogor ekiten du eta Twitterren osasun gaien inguruan egindako zabalkundeagatik 2010an Shorty Saria jaso zuen.

## Biografia 
### Biokimikari ibilbidea 
Argazkilari eta diseinatzaile lanetan aritu ondoren zelula biologia ikasketak egin zituen Adelaideko Unibertsitatean eta Toxikologia eta Farmakologia Experimentaleko mintegian graduatu zen. Zelula biologiako tesia egin zuen Sydneyko Mediku Eskolan. 

2013an zianobakterioen eta neurona motorraren artean lotura dagoela frogatu zuen. Bakterioek sortzen duten BMAA proteinak neurona suntsitzen zuela ikusi zuten, alboko esklerosi amiotrofikoa eraginez. Zianobakterio hau uretan edo fruituetan egon daiteke eta Guam uharteko indigenen artean gaixotasunaren indizea handia omen da fruituak jaten dituzten saguzaharretaz elikatzen direlako.

### Eszeptizismo zientifikoa 
2008tik aurrera Australiako Eszeptizismo zientifiko mugimenduan sartuta dago eta txertoen aurkako taldeen kontra gogor ekiten du *The Skeptic Zone* podcastean eta ''The Sceptics' Book of Pooh-Pooh'' izeneko blogean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komunitatea antolatzea

[thumb| [Association of Community Organizations for Reform Now  (Richir).]]
**Komunitatea antolatzea** prozesu bat da, non elkarrengandik hurbil bizi diren edo arazo komunen bat partekatzen duten pertsonak  elkartzen diren beren interes partekatuan jarduten duen erakunde batean. 

Adostasun handiagoko komunitate-eraikuntza sustatzen dutenek ez bezala, komunitate-antolatzaileek orokorrean gizarte-aldaketak gatazka eta borroka soziala dakarrela nahitaez suposatzen dute botererik gabekoentzat botere kolektiboa sortzeko. Komunitatearen antolakuntzak oinarrizko helburu gisa komunitatea ordezkatzen duen erakunde batentzako botere *iraunkorra* sortzea du, denboran zehar hainbat gaitan erabakiak hartzen dituzten gakoetan eragiteko aukera emanez. Egokienean, adibidez, komunitatea antolatzeko taldeek mahaian lekua lor dezakete erabaki garrantzitsuak hartu aurretik.  Komunitateko antolatzaileek tokiko lider berriekin lan egiten dute eta garatzen dituzte, koalizioak erraztuz eta kanpainak garatzen lagunduz. Antolakuntzaren helburu nagusi bat tokiko demokrazia sendo, antolatu eta garatzea da, komunitateko kideak desberdintasunen artean elkartzea, komunitatearen interesen alde borrokatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazteen aktibismoa

[thumb| 2005eko abenduan [Hong Kong|Hong Kongen egindako manifestazio batean protesta egiten ari ziren haur eta gazte ekintzaileak.]]
**Gazteen aktibismoa** 15-24 urte bitarteko pertsonek gizarte-aldaketarako antolakuntzan parte hartzea da.  Gazteen aktibismoak parte-hartze politikoan eta aktibismoan aldaketa bat ekarri du. Gazteen aktibismoan aldaketa nabarmen bat "Alter-Activism"-aren gorakada da, eta ondorioz, bizitako esperientziak eta konektagarritasuna azpimarratzen dira aktibista gazteen artean.  Aktibista gazteek protagonismoa hartu dute protesta publikoan eta aldarrikapenean, besteak beste, klima-aldaketa, abortatzeko eskubideak eta arma-indarkeria bezalako gai askoren inguruan.  Iraganeko protesta edo aldarrikapenaren aldean, teknologia gazte mugimendu moderno horietako askoren bizkarrezurra bihurtu da.  Hainbat ikerketatan frogatu da Internetek eta online informazioa bilatzeak eragin positiboa dutela konpromiso politikoan.  Twitter, Instagram eta YouTube bezalako aplikazio ezagunak ekintzaile gazteentzako tresna berrienak bihurtu dira XXI. mendean. Teknologiak eta komunikabide digitalen erabilerak gazteek aktibismoan parte hartzeko modua aldatu dute mundu osoan, eta gazteak aktiboagoak dira komunikabideetan belaunaldi zaharragoak baino. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klima-mugimendua

[thumb| Alemaniako [Ende Gelände 2017|Ende Gelände 2017-ko "Sistema aldaketa, ez klima aldaketa" pankarta.]]
thumb| Herrialdeak Klima-aldaketaren errendimenduaren indizearen arabera
**Klima-mugimendua** mundu mailako gizarte-mugimendu bat da, gobernuei eta industriari presioa egitera bideratua , klima-aldaketaren arrazoiei eta inpaktuei aurre egiteko neurriak har ditzaten ("klima-ekintza" ere deitua). Irabazi-asmorik gabeko ingurumen-erakundeek klima-aktibismo esanguratsuan parte hartu dute 1980ko hamarkadaren amaieratik eta 1990eko hamarkada hasieratik, Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Esparru Hitzarmenean (UNFCCC) eragin nahi zutelako.  Klimaren aktibismoa gero eta nabarmenagoa izan da denborarekin, indar handia hartuz 2009ko Kopenhageko Gailurrean eta bereziki 2016an Parisko Akordioa sinatu ondoren 

Ingurumen-erakundeek hainbat ekintza egiten dituzte, hala nola Herrien Klima-Martxak. Ekitaldi garrantzitsu bat 2019ko irailean Fridays For Future eta Earth Strike-ek antolatutako klimaren greba globala izan zen.  Helburua irailaren 23an NBEk antolatutako klima-ekintzaren goi bileran eragitea zen.  Antolatzaileen arabera, lau milioi lagunek parte hartu zuten irailaren 20ko greban.  Gazteen aktibismoak eta inplikazioak zeresan handia izan du mugimenduaren bilakaeran, Greta Thunbergek 2019an hasitako Fridays For Future greben hazkundearen ostean.  2019an, Extinction Rebellion-ek protesta handiak antolatu zituen "2025erako karbono isuriak zerora murrizteko eta aurrerapenak gainbegiratzeko herritarren asanblada sortzea" aldarrikatzeko, besteak beste, errepideak blokeatzea. 

## Historia 
Klima-aldaketarekin lotutako aktibismoa 1980ko hamarkadaren amaieran hasi zen,  ingurumen-erakunde nagusiak klimari buruzko eztabaidetan parte hartu zutenean, batez ere UNFCCC esparruan. Aurretik ingurumen-erakundeak nagusiki nazio mailan aritzen ziren arren, nazioarteko kanpainan gero eta gehiago parte hartzen hasi ziren. Klima-aldaketaren aurkako koalizio transnazional handiena, Climate Action Network, 1992an sortu zen  Bere kide nagusiak Greenpeace, WWF, Oxfam eta Lurraren Lagunak dira.  Justizia klimatikoa orain! eta Klima Justizia Ekintza bi koalizio handi, 2009ko Kopenhageko Goi Bileraren harira sortu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Essential Killing

*Essential Killing* 2010eko Polonian egindako thriller politikoa da Jerzy Skolimowskik zuzendua eta Vincent Gallo eta Emmanuelle Seigner aktoreek antzeztu zutena. *Essential Killing* 2010eko Veneziako Nazioarteko Zinemaldian proiektatu zen azaroaren 6an, zeinean aktore onenaren saria jaso zuen Gallok.

## Sinopsia 
Gatibu musulman bat hartzen dute estatubatuarrek Afganistanen, eta Europa ekialdeko herrialde batera daramate, galdekatua izateko. Baina gatibuak ihes egingo du.

### Konexio filmikoak 
Kritikariek konexioak ikusi zituzten, estreinatu zenean, Rambo pertsonaiaren ibileren lehen filnarekin (First Blood): basoetan ezkutatzen zen gudari iheslari baten abenturekin hasi ziren film hartan eta gero joan zen Afganistanera mujahedinekin borroka egitera. Nolabait film hau haren ordaina da; hainbat urteren buruan, mujahedin bat dator orain Mendebaldera, eta Rambok orduan bizitako bezalako giza-ehiza pairatu beharko du.

Skolimowskik urte batzuen buruan egindako Eo filman (2022) ere eskema filmikoa berregin zuen, baina ingurune biolento batean gizaki galdu baten ibilerak deskribatu beharrean, asto batenak dira film berriagoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ange Capuozzo

**Ange Capuozzo** (Le Pont-de-Claix, 1999ko apirilaren 30a) frantziar-italiar errugbilaria da, atzelari postuan aritzen dena. 2022tik Top 14ko Stade Toulousainen jokatzen du. 2022ko martxoaren 12an egin zuen debuta Italiako errugbi selekzioarekin, Italiako Stadio Olimpicon, Sei Nazioen Txapelketaren barnean.

## Palmaresa 
### Stade Toulousain 
* Top 14 
** irabazlea: 2023, 2024, 2025
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aterki-erakunde

**Aterki-erakundea** erakundeen elkartea da, formalki jarduerak koordinatzeko eta/edo baliabideak biltzeko elkarrekin lan egiten dutenak. Enpresa, politika eta bestelako inguruneetan, baliabideak eta askotan identitateak eskaintzen dizkie erakunde txikiei. Antolaketa mota honetan, batzuetan, bere ardurapean dauden taldeen ardura da, neurri batean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lihadh Al-Gazali

**Lihadh Al-Gazali** (Amara, Irak, 1948 - ) genetikari irakiarra da. Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2008an. Bagdadeko Unibertsitatean Medikuntza ikasi eta 1973an graduatu zen. 1976an Erresuma Batura joan zen pediatria eta genetika kliniko ikasketak egitera. Ondoren Leeds eta Edinburgon praktikak egin zituen.

1990an Ekialde Hurbilera itzuli zen, Al Ain hirira (Arabiar Emirerri Batuak) eta bertako Unibertsitateko Pediatria mintegian egiten du lan ordutik. Herrialde hartan lehengusuen arteko ezkontza tasa handia da eta faktore horrek eragin ditzakeen gaixotasun genetikoak aztertzen ditu. Al-Gazaliren ikerketak gaixotasun hauek aurrikusteko kontsulten sorrera ekarri du.

## Sariak 
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2008)
* Sheikh Hamdan Saria
* Takreem Award for Scientific and Technological achievement (2014)
* Abu Dhabi Saria (2016)

## Argitalpen aukeratuak 
* Baasanjav, Sevjidmaa; Al-Gazali, Lihadh; et al. (July 2011). "Faulty Initiation of Proteoglycan Synthesis Causes Cardiac and Joint Defects". The American Journal of Human Genetics. 89 (1): 15–27.
* Akawi, NA; Al-Gazali, L; Ali, BR (August 2012). "Clinical and molecular analysis of UAE fibrochondrogenesis patients expands the phenotype and reveals two COL11A1 homozygous null mutations". Clinical Genetics. 82 (2): 147–156.
* Al-Gazali, Lihadh; Walsh, Christopher A.; et al. (December 2010). "A Homozygous Mutation in the Tight-Junction Protein JAM3 Causes Hemorrhagic Destruction of the Brain, Subependymal Calcification, and Congenital Cataracts". The American Journal of Human Genetics. 87 (6): 882–889.
* Al-Gazali, L.; Woods, C. G. (26 October 2010). "A novel NGF mutation clarifies the molecular mechanism and extends the phenotypic spectrum of the HSAN5 neuropathy". Journal of Medical Genetics. 48 (2): 131–135.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumezko Zientzialarien L'Oréal-UNESCO saria

'''Emakumezko Zientzialarien L'Oréal-UNESCO saria''' () Mundu guztiko emakumezko zientzialariak ikustarazteko helburuaz sorturiko saria da, L'Oréal Fundazioak eta UNESCOk sustatzen dutena.

## Sariak 
### L'Oréal-UNESCO saria 
1998an izan zuen aurreneko ekitaldia eta munduko bost eskualdetako zientzialari banak jasotzen du saria.
* Afrika eta Ekialde Hurbila
* Asia eta Ozeania
* Europa
* Latinoamerika
* Ipar Amerika eta Karibea

L'Oréal-UNESCO saria irabazi duten lau zientzialarik ondoren Nobel Saria irabazi dute:
*  Elizabeth Blackburn (2008ko Medikuntzako Nobel Saria)
*  Ada Yonath (2009ko Kimikako Nobel Saria)
*  Emmanuelle Charpentier (2020ko Kimikako Nobel Saria)
*  Jennifer Doudna (2020ko Kimikako Nobel Saria)

### Ikerketa bekak 
Sari nagusiez gain ikerketa beka batzuk ere banatzen ditu urtero () eta aurkezturiko hamabost proiektu onenek 40.000 eurotako saria jasotzen dute bi urtetan zehar.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Marina Ortiz de Zárate

**Marina Ortiz de Zárate Bravo** (Gasteiz, 1999ko abenduaren 9a) gasteiztar saskibaloi-jokalaria da, eta Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligako Araski AES Klubean jokatzen du.

## Ibilbidea 
Harrobiko kidea da, eta Araski Primera Nacional-eko taldearekin jokatu du hainbat kanpainatan. 2021-2022 denboraldian, Emakumeen Ligako Kutxabankeko Araski taldearekin ere jokatu zituen zenbait partida, eta 15 zenbakiarekin jokatzen du. 1,77 m-ko altuera du eta oinarri-postuan jokatzen du..

## Klubak 
* -2022: Araski AES, lehen kategoria nazionala.
* 2022-2023: Araski AES [Kutxabanken], Emakumezkoen Liga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chatrice White

**Chatrice White** (Osceola, Nebraska, AEB, 1996ko ekainaren 20a) estatubatuar saskibaloi jokalaria da, Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan jokatzen duena.

## Biografia 
Chatrice Marie White Estatu Batuetan jaio zen. 9 urterekin hasi zen saskibaloian jolasten, eta gero Shelby-Rising City bigarren hezkuntzan. Banakako 20 eskola-record egin zituen (anotazioa, anotazioa/denboraldia, erreboteak, tapoiak, tapoiak/denboraldia). Eskolako atletismo taldean parte hartu zuen, Erreleboak 4 x 800 m-tan eta pisuaren eta diskoaren jaurtiketan.

## Ibilbidea 
AEBko pibota 2014tik 2016. urtera sortu zen Illinois-eko unibertsitatean, eta, ondoren, 2016. urtetik 2018.era, Floridako estatukoan, NCAAn lehiatzen. Garai guztietako erreboteen errekorra du, lehen urtekoa, Illinoisen. Eta errebote-errekorra Nebraskan. WNBAko Phoenix Mercuryekin prestaketa bat egin zuen.

## Klubak 
* 2018-2019: ZKK Cinkarna Cleja de Eslovenia.
* 2019: Turkiako Bayrakli Belediyesi.
* 2020-2022: Durán Maquinaria Ensinok, Lugok.
* 2022: Rheinland Lions: Alemania.
* 2022-2023: Kutxabank-Araski AES, Gasteiz.

## Hautaketa amerikarra 
19 urtez azpikoen eta 20 urtez azpikoen kategorietan

## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
## Sariak: 
* Rolanda Pierce Heart Award, All-Acc talde akademikoaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transport for London

**Transport for London** (**TfL**, literalki *Londreserako garraioa*) Londresko (Ingalaterra) garraio sistemaren alderdi gehienen ardura duen tokiko gobernu erakundea da . Garraio estrategiak ezartzea eta Londresko garraio zerbitzuak kudeatzea da haien eginkizuna. 

## Historia 
TfL 2000. urtean sortu zen Greater London Authority delakoaren baitan, Greater London Authority Act 1999 delakoa  Bere aurrekoaren (London Regional Transport) eginkizun gehienak oinordetzan jaso zituen 2000. urtean. 2003ra arte ez zuen botererik izan Londresko metroaren gainean. Londresko taxien administrazioa Metropolitar Poliziaren funtzioa izan zen aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Transport for London
Isaura Clavero

**Isaura Clavero Paradiñeiro** (Vigo, XX. mendea) Espainiako lehen emakumezko ingeniari aeronautikoa da.

## Biografia 
Espainian Ingeniaritza Aeronautikoan lizentziatu zen lehen emakumea da. Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko Ingeniari Aeronautikoen Goi Eskola Teknikoan ikasi zuen eta 1973-1974 ikasturtean bukatu zituen ikasketak. Aireontziak, misilak eta propultsio motorren espezialitateak ikasi zituen. Klasean 21 lagun ziren.

## Lan ibilbidea 
Construcciones Aeronáuticas S. S. (CASA) enpresan lan egin zuen eta ondoren Airbus Defence and Spacera joan zen. Ingeniari aeronautiko birtual gisa lan egiten du AESA Aire Segurtasuneko Estatu Agentziaren Aire-nabigagarritasunaren koordinazioan.

## Aintzatespenak 
* 2015ean, Madrilgo Unibertsitate Politeknikoak karrera teknikoetan lizentziatutako lehen emakumeak aintzatetsi zituen, haietariko bat Isaura Clavero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak