open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1957ko Frantziako Tourra

**1957ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 44. edizioa izan zen. 1957ko ekainak 27 eta uztailak 20 artean ospatu zen. 4665 kilometro egin ziren 22 etapatan banatuta, hirugarrenak eta hamabosgarrenak bi sektore izan zituztelarik.

120 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 12 talderen artean banatuta. 120 txirrindulari horietatik 56 izan ziren proba amaitu zutenak, eta talde bakar batek ere ez zuen proba bere txirrindulari guztiekin amaitu.

Edizio honetan igo zen lehen aldiz Portillon mendatea.

Irabazleak, Jacques Anquetil frantziarra izan zena, proba batez beste 34,250 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

Lehenbiziko euskalduna Jesús Loroño bizkaitarra izan zen, bosgarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Puntukako sailkapena 
# Jean Forestier 301 punturekin
# Wim van Est 317 punturekin
# Adolf Christian 366 punturekin

## Mendiko sailkapena 
# Gastone Nencini 44 punturekin
# Louis Bergaud 43 punturekin
# Marcel Janssens 32 punturekin

## Taldekako sailkapena 
* Frantzia

## Parte-hartzaileak 
A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen.

## Kanpo estekak
Gastone Nencini

**Gastone Nencini** (Bilancino di Barberino del Mugello, Florentziako probintzia, 1930eko martxoak 1-Florentzia, 1980ko otsailak 1) txirrindulari italiar bat izan zen, profesionala 1954 eta 1965 bitartean.

## Palmaresa 
**1953**
* Camaioreko Sari Nagusia

**1955**
* 3. Italiako Giroan, gehi 2 etapa eta mendiko sailkapena

**1956**
* Etapa 1 Frantziako Tourrean
* Tre Valli Varesine
* 3. Campaniako Giroan

**1957**
* 20px Italiako Giroa
* 6. Frantziako Tourrean, mendiko sailkapena 20px eta 2 etapa
* Reggio Calabriako Giroa
* 3. Lazioko Giroan
* 3. Campaniako Giroan
* 6. Flandriako Tourrean
* 9. Espainiako Vueltan
* 3. Desgrange-Colombo Challengean

**1958**
* 5. Frantziako Tourrean eta etapa 1
* 5. Italiako Giroan eta 2 etapa

**1959**
* Etapa 1 Italiako Giroan
* 2. Erroma-Napoli-Erroman
* 3. Sardiniako Giroan

**1960**
* 20px Frantziako Tourra
* 2. Italiako Giroan eta 2 etapa
* 2. Campaniako Giroan
* 2. Reggio Calabriako Giroan
* 3. Milan-Turinen
* 3. Super Prestige Pernod Internationalean

**1961**
* Acirealeko Zirkuitua
* 2. Matteotti Sarian

**1962**
* 2. Apeninoetako Giroan

**1964**
* 2. Züri-Metzgeten
* 3. Romandiako Tourrean

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*
Bleu de Bresse

**Bleu de Bresse** lehendabizi Frantziako Bresse gunean Bigarren Mundu Gerraren ondoren elaboratu zen gazta urdin bat da. Esne osoarekin egiten da, eta azal tinko eta jangarri bat du, kolore zuri bereizgarrikoa eta onddo usaia. Bere barnealde krematsuak, testura aldetik Brie gaztaren antzerakoa, lizun urdinezko orbanak ditu. 125 eta 500 gramo arteko pisuko zilindro forma ematen zaio.

## Ekoizpena 
Gaztanbera, penicillium roqueforti sartuta, molde zulatu baten jartzen da. Aukeratutako forma hartu ondoren molde kendu eta gatzitu, drainatu eta penicillium camemberti hautseztatuarekin estaltzen da kanpoko estalkia eratzeko.

## Historia 
Bleu de Bresse 1951n sortu zen Servozetik gertuko nekazal kooperatiba batean gazta italiarrak zuten geroz eta ospe handiagoaren aurrean erantzun bezala. Enbasatutako biribil txikiak berrikuntza bat izan ziren garaiko merkatu minoristan.

## Kanpo estekak
Matrize ortogonal

Aljebra linealean, **matrize ortogonala** *M* matrize erreal bat da, haren iraulia alderantzizko matrizearen berdina dena. Hau da:

:M^{-1} = M^T\,, hots: M.M^T = M^T.M = I\,

 I\, unitate matrizea da eta  M^T \, matrize iraulia.

Matrize bat ortogonala da baldin eta soilik haren zutabeak (edo errenkadak) bektore ortonormalak badira.

## Adibideak 
* 
\begin{pmatrix}
1 & 0 \\
0 & 1 \\
\end{pmatrix} (Unitate matrizea)

* 
\begin{pmatrix}
0.96 & -0.28 \\
0.28 & \;\;\,0.96 \\
\end{pmatrix}  (16,26^\circ-ko errotazioa)

* 
\begin{pmatrix}
1 & 0 \\
0 & -1 \\
\end{pmatrix}  (**x** ardatzaren inguruko islapena)

## Kanpo estekak
Penicillium roqueforti

***Penicillium roqueforti*** *Penicillium* generoko onddo bat da. *Penicillium roqueforti*ak mikotoxinak sortzen ditu hazkuntza baldintza zehatz batzuetan. Thomek deskribatu zuen 1906an.

## Erabilerak 
Gazta mota ugari egiteko erabiltzen da, batez ere gazta urdinak, roquefort, Cabrales eta Valdeón beste batzuen artean, zeintzuei zapore eta usai berezi bat ematen dien.

## Ikus, gainera 
* Gazta urdin
Aguilar-Priego leinua

**Aguilar-Priego leinua**, **Aguilar leinua** edo **Priego leinua** bere jatorria Gaztelako Koroan duen noblezia leinu espainiar bat da. Bere izena Aguilarko jaurerritik, leinu honen lehen jaurerria izan zena, eta Priegoko markeserritik dator, leinuaren buruzagiak duen titulua, Montalbango markeserria ohi bere oinordekoak zeraman titulua den bitartean. Bere kiderik ezagunenetako bat Gonzalo Fernández de Córdoba izan zen, *Kapitain Handia* bezala ezagutzen dena, Sessa leinuaren sortzailea izan zena.

Aguilar leinua Fernández de Córdoba leinuaren adar nagusia da, adar sekundario ugari sortu zituena, Sessa leinua, Cabra leinua eta Comares leinua kasu. Gaur egun, Aguilar edo Priego leinua Medinaceli leinuarekin elkartuta dago.

## Kanpo estekak
1998ko Donostia Klasikoa

**XVIII. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 1998ko abuztuaren 8an ospatu zuten.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Bernard Thévenet

**Bernard Thévenet** (Saint-Julien-de-Civry, Saona eta Loira, 1948ko urtarrilaren 10a), ezizenez *Nanar* deitua, frantziar txirrindulari ohia da. 1970 eta 1981 artean profesionala izan zen. Igotzaile aparta zen eta bere ibilbide profesionalean 100 garaipen baino gehiago lortu zituen. Frantziako Tourra bi aldiz irabazi zuen, 1975 eta 1977an, Eddy Merckxen nagusitasunari amaiera emanez.

## Kirol ibilbidea 
1970. urtean egin zen ezagun, Tourmaleteko etapan, Frantziako Itzulian lehen aldiz parte hartu zuenean. 1973an, Frantziako txapelketa irabazi ondoren, bigarren geratu zen Frantziako Tourrean, Luis Ocaña espainiarraren atzetik. Hurrengo urtean ezin izan zuen Itzulia amaitu, eta 1975. urtera arte itxaron behar izan zuen munduko txirrindularitza proba inportanteena irabazteko eta Eddy Merckx belgikar txapeldunaren nagusitasunari amaiera emateko. 1977an berriro irabazi zuen, Hennie Kuiper holandarraren eta Lucien Van Impe belgikarraren aurretik. Egun bakarreko zenbait proba irabazi zituen eta bosgarren geratu zen 1974ko munduko txapelketan. 1972ko Romandiako Itzulia eta 1975 eta 1976ko Dauphiné Libéré ere irabazi zituen. 1981ean utzi zuen txirrindularitza. 1996an Frantziako selekzioaren entrenatzaile izendatu zuten, munduko txapelketarako.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  Memoire du cyclisme: Palmarès de Bernard Thévenet
*  Txirrindulari bilatzailea: Bernard Thévenet
1981eko Donostia Klasikoa

**I. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 1981eko abuztuaren 11n ospatu zuten. 230&nbsp;km egiteko 6o 09' 24" behar zuen Marino Lejarretak, batez besteko 37,757&nbsp;km/o izanik.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Rymill kostaldea

**Rymill kostaldea** () Graham Lurraldeko Fallières kostaldearekin muga den Jeremy lurmuturra eta English kostaldearekin muga den Buttress nunataken arteko penintsula antartikoaren mendebaldeko kostalde zatia da (Palmer Lurraldearen iparmendebaldeko muturra). Antartandeek Rymill kostaldea penintsula antartikoaren ekialdean dauden kostaldeetatik banatzen dute: Black kostaldea eta Wilkins kostaldea. Jurgi VI.a kanalak Rymill kostaldea Alexandro I.a uhartetik banatzen du. Kostaldearen zati bat Dyer ordokiari dagokio.

Eremu hau, neurri batean, airetik argazkitu zuen Lincoln Ellsworthek 1935eko azaroak 23an. Graham Lurralderako Britaniar Espedizioak gune honen aireko argazki gehiago artu zituen 1936ko urria eta azaroa bitartean. Beste aire espedizio batzuk Rymill kostaldea argazkitu zuten beranduago: Ameriketako Estatu Batuetako Antartikar Zerbitzuak 1940an, Erresuma Batuko Falkland Islands Dependencies Surveyk 1948 eta 1950 bitartean (Stonington uhartetik abiatuz), Ronnen Antartikar Ikerketa Espedizioak 1947an eta Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadak 1966an.

Rymill kostaldea izena 1985ean ezarri zuen United Kingdom Antarctic Place-Names Committeek John Rymill ohoratzeko, Graham Lurralderako Britainiar Espedizioaren liderra zena.

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak Foyn kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte.

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak
* Txilek
* Erresuma Batuak *Rymill Coast*

## Kanpo estekak
Juan Tomás Martínez

**Juan Tomás Martínez Gutiérrez** (Barakaldo, 1962ko uztailaren 16a - ) bizkaitar txirrindulari profesionala izan zen 1985etik 1995 arte. Bere ibilbidean garaipen bakarra lortu zuen. *El volcán de Baracaldo* () ezizena zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Hueso (1985)
* Zahor (1986-1988)
* Lotus Zahor (1989)
* Lotus (1990-1992)
* Sicasal (1993)
* Euskadi (1994-1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Topinanbu

**Topinanbua** edo **frantses patata** (*Helianthus tuberosus*) *Asteraceae* familiako landare belarkara da, klima epeletan landatua. Amerikar jatorria du. Erroak (tuberkuluak) janaria prestatzeko erabiltzen dira.
thumb|ezkerrera|Tuberkuluak

## Ezaugarriak 
Loreak kapituluan dira (5-10 cm). Loreko hostoak horiak dira bereziki (ekilorea bezala). Zurtoina hiru metro izatera irits daiteke.

## Sukaldeko erabilera 
Tupinanbua era askotan prestatu daiteke sukaldean, tradizionalki irakinda erabili izan da gisatuetan, baina baita bakarrik edo lagunduta ere gurin apur batekin, mahatspasekin, jengibre edo beste espezia batzuekin. Goi mailako sukaldaritzan ere hasi da erabiltzen azken aldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Helianthus tuberosus* – Plants for a Future database
* Jerusalem artichoke – Ohio Perennial & Biennial Weed Guide
* Complete nutritional info.
* Alternative Field Crops Manual: Jerusalem Artichoke
## Ikus, gainera 
* *Eguzkilorea*
Magdalena (Kolonbiako departamendua)

**Magdalena** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Karibeko eskualdean. Iparraldean Karibe itsasoarekin du muga, ekialdean La Guajira eta Cesar departamenduekin, hegoaldean Bolívarrekin eta mendebaldean Bolívar eta Atlantikorekin. 23.188 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 1.272.278 biztanle zituen. Hiriburua Santa Marta da (447.857 biztanle 2016an). Guztira 30 udalerri ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcel Queheille

**Marcel Queheille** (Zalgize-Doneztebe, 1930ko martxoaren 16a - Oloroe-Donamaria, 2021eko uztailaren 17a) zuberotar txirrindulari profesionala izan zen 1957etik 1963 arte. 

Bere garaipenik aiapagarriena 1959ko Frantziako Tourrean lortu zuen, non Baionan amaiera zuen etapa irabazi zuen.

## Biografia 
Bere lasterkatzeko manera eta beti janzten zuen txapel gorriari esker, "Deabru gorria" ezizenarekin zen ezagun tropelean.

Jacques Anquetil eta Raymond Poulidor txirrindulari historikoentzat lanean aritzea egokitu zitzaion, baina bere ibilbidean izan zuen loriarako aukerarik: 1959ko Tourreko etapa bat irabazi zuen, Bordele eta Baiona artean jokatu zena. Bi marka ezarri zituen garaipen horrekin: Euskal Herrian bertan etapa bat irabaztea lortu zuen lehenbiziko euskal ziklista izan zen, eta, horrez gain, etapa bat irabazi duen zuberotar bakarra da.

Queheille Zalgizen jaio zen, 1930eko martxoaren 16an, eta jaioterrian bizi izan zen heriotzara arte. "Hemen sortua naiz, Zalgizen, eta hil nahi nindukezu Zalgizen", adierazi zion Euskaldunon Egunkaria-ri 2002an eman zion elkarrizketa batean. Tourreko etapaz gain, bertze garaipen handi bat du palmaresean: Dauphine Libere astebeteko Itzuli ospetsuko etapa bat, 1959an irabazia, Tourrean besoak altxatu zituen urte berean.

Profesionaletan egin zituen zazpi urteetan, Frantziako lau Tourretan parte hartu zuen, baita Espainiako hiru Vueltatan ere. Txirrindulari txikia eta arina zen, eskalatzaile petoa. Tourreko sailkapen nagusian 21.a izan zuen posturik onena, eta Vueltan, berriz, 26.a (biak 1961ean).

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  Elkarrizketa Argia aldizkarian
*  Elkarrizketa Ahotsak webgunean
Dorsoduro

**Dorsoduro** Veneziako sei *sestiere*etako bat da. Hiriaren hegoaldean kokatua dago eta *Canel de la Giudecca* ubidearen bi bazterreko eremua hartzen du, San Giorgio Maggiore uhartea izan ezik, San Marco sestierea baita.

2007ko abenduaren 12an, *sestiere*ak 15.586 biztanle zituen (horietako 4.763 Giudecca uhartean eta 1.535 Sacca Fisola uhartean).

"Dorso duro" izena (euskaraz *bizkar gogor*) bertako lurren ezaugarritik datorkio, inguruko padurak baino finkoagoak eta egonkorragoak baitziren.

## Historia 
Auzoaren mendebal aldea Mendigola uhartearen gainean eraiki zen, hiriko alderik zaharrenetarikoa, Veneziako erdigunea baino mende batzuk lehenago (810). Bertan, XI. mendean, San Nicolò dei Mendicoli eliza garrantzitsua eraiki zen.

Jarraian, alboko uharteak kolonizatu ziren, *Punta della Dogana* muturreraino iritsi arte. Izena bertan zegoen hiriko aduanatik datorkio.

## Ikustekoak 
Auzo honetan daude Peggy Guggenheim Collection museoa, Palazzo Dario, San Trovaso, San Pantalon, San Nicolò da Tolentino, Ospedale Giustinian, San Sebastiano, Palazzo Ariani, Palazzo Zenobio, the Santa Maria del Carmelo, Campo Santa Margherita, Ca' Foscari, Ca' Rezzonico, Campo San Barnaba, Santa Maria della Salute eta La Dogana da Mar (Punta della Dogana museoa, 2009an inauguratua.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1380 Volodia

**1380 Volodia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1380. asteroidearen izena da. 1936ko martxoak 16an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 FM** zen.

*Artikulu hau ingelesezko, alemanierazko eta italierazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1381 Danubia

**1381 Danubia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1381. asteroidearen izena da. 1930eko abuztuak 20an aurkitu zuen Evgenii Skvortsovek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1930 QJ** zen. Bere izena Danubio ibaiagatik jasotzen du.

*Artikulu hau ingelesezko eta alemanierazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1383 Limburgia

**1383 Limburgia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1383. asteroidearen izena da. 1934ko irailak 9an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 RV** zen.

## Kanpo estekak
Wilkins kostaldea

**Wilkins kostaldea** Bowman kostaldetik banatzen duen Agassiz lurmuturra eta Black kostaldearekin muga den Boggs lurmuturraren artean dagoen Antartikako penintsularen ekialdeko kostalde zatia da. Advisory Committee on Antarctic Namesek Sir Hurbert Wilkinsen omenez izendatu zuen, Decepción uhartetik hegoalderantz abiatu eta penintsula antartikoa honen ekialdeko zatiraino 1928ko abenduak 20an airez zeharkatu zuen lehena. Hegoalderantz jarraitu zuen Stefansson itsasartea eta Hearst uharteraino, erdialde inguruan Wilkins kostaldearekin muga egiten duena.

1965eko apirilak 20an Argentinako Aire Armadak 1 Laguntza Estazioa Hearst uhartean ezarri zuen.

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak Wilkins kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak *costa Wilkins* deitzen du.
* Txilek *Costa Wilkins*
* Erresuma Batuak *Wilkins coast*

## Kanpo estekak
1912ko Italiako Giroa

**1912ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 4. edizioa izan zen. 1912ko maiatzak 19 eta ekainak 2 artean ospatu zen. 2443 kilometroko ibilbidea egin zen 9 etapatan (horietatik 8 aldez aurretik prestatuak). Lasterketa Milanen hasi eta Bergamon amaitu zen.

54 txirrindularik parte hartu zuten, horietatik proba soilik 26k amaitu zutelarik.

4. etapa, Pescara eta Erroma artean garatuko zena, bertan behera utzia izan zen txirrindulariek, arrazoi klimatologikoak medio, lasterketa jarraitzeari uko egin ondoren. Horren ordez azken etapa bat gehitu zen, 9.a, "ordezko" bezala.

Sailkapen nagusia, taldeka egin zena, Atala taldeak irabazi zuen, Carlo Galettik, Giovanni Michelettok, Eberardo Pavesik eta Luigi Gannak osatua zegoena. Sailkapen ez ofizialaren arabera, Carlo Galetti izango zen garailea denboraren araberako sailkapen batean, proba 100 ordu, 2 minutu eta 57 segundotan bete ondoren.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Medinaceli leinua

**Medinaceli leinua** bere jatorria Gaztelako Koroan duen noblezia leinu espainiar bat da. Bere izena Medinaceli konderritik dator, Henrike II.a Gaztelakoak Bernardo Biarnokoari eman zion noblezia titulu hereditarioa. Hau Gaston Febus Foixko kondearen semea eta Isabel de la Cerda Pérez de Guzmánen senarra zena, azken hau Fernando de la Cerda, Gaztelako infantearen birbiloba zena. Elisabet I.a Gaztelakoak konderria Medinaceli dukerrira igo zuen 1479an Luis de la Cerda y de la Vegaren mesedetan, Medinaceliko V. kondea. Bere izenak Soriako probintzian dagoen Medinaceli herri gaztelarrari erreferentzia egiten dio eta Espainiako Handitasuna du 1520tik. Dukerria De la Cerda leinuan mantendu zen Aguilar-Priego leinuak jaso zuen arte, non oraindik mantentzen den. Titulu honen jabea, gaur egun, Victoria de Hohenlohe-Langeburg da, Medinaceliko XX. dukesa. Tradizionalki, Medinaceli leinuaren oinordekoak Cogolludoko markes titulua izan ohi du.

## Historia 
De la Cerda leinuak bere jatorria de la Cerdako infanteetan du, Alfontso X.a Gaztelakoaren seme nagusia zen Fernando de la Cerda Gaztelako Infantearen seme-alabak zirenak, bere aita baino lehenago hil zena. Alfontso X.aren bigarren semeak, Antso IV.a Gaztelakoak tronua usurpatu zuen, de la Cerdako gatazka sortuz.

Gaztelako Lehen Gerra Zibilaren ondoren, XIV. mendearen bigarren erdian, biziraun zuen leinuko kide bakarra Isabel de la Cerda Pérez de Guzmán izan zen. Henrike II.a Gaztelakoaren alde eginiko zerbitzuen sari bezala, Bernardo Foixkoari, Foixko kondearen ezkontzaz kanpoko semea zena, Espainiara Granada errekonkistatzera etorri zena, 1368an Medinaceliko Konderria eman zioten, eta 1370ean Isabel de la Cerdarekin ezkondu zen, El Puerto de Santa Maríako andrea, Fernando de la Cerda infantearen birbiloba eta Medina-Sidonia leinuaren sortzailea izan zen Guzmán Onaren biloba zena, eskubide propioz bere buruari Medinaceliko Kondesa titulua eman ziona.

## Kanpo estekak
1379 Lomonosowa

**1379 Lomonosowa** asteroide gerrikoan aurkitutako 1379. asteroidearen izena da. 1936ko martxoak 19an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 FC** zen. Bere izena Mikhail Lomonosovgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Norte de Santander (departamendua)

**Norte de Santander** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena, Andeetako eskualdean. Iparraldean eta ekialdean Venezuelarekin du muga, hegoaldean Boyacá eta Santander departamenduekin eta mendebaldean Santander eta Cesarrekin. 21.658 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 1.367.716 biztanle zituen. Hiriburua Cúcuta da (618.310 biztanle 2010ean). Guztira 40 udalerri ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernardo Biarnokoa

**Bernardo Biarnokoa** edo **Bernardo Foixkoa** (?-1381) frantziar jatorriko noble bat izan zen, Medinaceliko konde titulua jaso zuena, eta, hala Medinaceli leinuaren sortzailea izan zena.

Ama ezezagunekoa, Gaston Febus, Foixko XII. kondearen semea izan zen. Hasieran Bernardo Biarnotarra deitua, bere aitak errekonozitu zuen, familiaren abizena erabiltzeko eskubidea emanez, ezkontzaz kanpoko semea zen aldetik, heredentzia orotik kanpo geratu zen arren. Gaztelan borrokatu zuen Henrike II.a Gaztelakoaren zerbitzura honen Petri I.a Gaztelakoaren aurkako borrokan, zerbitzu honengatik Medinaceliko konderria eman ziolarik.

Sevillan ezkondu zen 1370eko irailak 14an Isabel de la Cerda Pérez de Guzmánekin, El Puerto de Santa Maríako Anderea, Fernando de la Cerda Gaztelako infantearen birbiloba eta Guzmán Ona Sánlucarreko I. jaunaren biloba. Ezkontza horretatik Gastón de Bearne y de la Cerda, Medinaceliko II. kondea (1371-1404) eta María de Bearne y de la Cerda (?-1381) jaio ziren.

Santa María de Huertako monasterioan lurperatua dago, Soriako probintzian.

## Kanpo estekak
Quindío (departamendua)

**Quindío** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen erdi-mendebaldean dagoena, Andeetako eskualdean. Iparraldean Valle del Cauca eta Risaralda departamenduekin du muga, ekialdean Tolimarekin, hegoaldean Tolima eta Valle del Caucarekin eta mendebaldean Valle del Caucarekin. 1.845 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 568.473 biztanle zituen. Hiriburua Armenia da (288.908 biztanle 2010ean). Guztira 12 udalerri ditu.

Risaralda eta Caldas departamenduekin batera, Kolonbiako kafearen ardatza osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ptolomeo XIII.a

**Ptolomeo XIII.a Teos Filopator** () Egiptoko ptolomeotar dinastiako faraoia izan zen K.a. 51 eta K.a. 47 artean.

## Biografia 
Ptolomeo XII.a Auletesen semea, hamar urte baino ez zituenean, bere aita hil ondoren tronua heredatu zuen, bere arrebarekin batera, Kleopatra VII.a ospetsua, norekin Potinoren tutoretzapean ezkondu zen. Kleopatrak tronua berak bakarrik okupatzeko asmoa zuen, bere lehen ministroa zen Dioketesen laguntzarekin, bere ama eta ahizparen eredua jarraituz.

K.a. 48an, Potino eunukoa Kleopatra tronutik kentzen saiatu zen, bi neba-arreben arteko gerra abiaraziz. Egoera honetan iritsi zen Ponpeio Egiptora, Julio Zesarrek Farsaliako guduan garaitua. Potinok, Zesarrekin adiskidetzeko eta honen laguntza lortzeko Kleopatraren aurkako gerran, Ponpeio hiltzea agindu zuen, han ezarrita zeuden erromatar soldaduek burua moztu ziotena, baina jada Erromaren edo erromatar jeneralen baten agindurik jarraitzen ez zutenak.

Baina Zesarrek ez zuen Potinok eta Ptolomeok espero bezala erreakzionatu, eta lehena hilarazi zuen, Kleopatra erregina bezala berrezarriz, Ptolomeori Zipre uhartea eskainiz. Honen aurrean, Ptolomeo armetan altxa zen, eta Zesarrek hogei mila soldaduko armada bat antolatu zuen Alexandria setiatzeko. Zesarrek setioa garaitu zuen, baina ontzien sua hirira hedatu zen, Alexandriako Liburutegiaren zati bat errez. Azkenik garaitua, bere ihesean Nilon ito zen.
Olivante de Laura

**Olivante de Laura** zalduntza liburu espainiar bat da, Antonio de Torquemadak idatzia eta 1564an Bartzelonan Claudi Bornatek inprimatua, nork Filipe II.a Espainiakoari eskaini zion. "Historia del invencible caballero Don Olivante de Laura, Príncipe de Macedonia, que por sus admirables hazañas vino a ser Emperador de Constantinopla" izenburuarekin argitaratu zen.

Lana lau zatitan banatutako hitzaurre luze batekin hasten da, non antzinaro bibliko eta grekoerromatarreko heroiak zein zalduneria liburuetako zaldun protagonistak agertzen diren. Testua bera hiru liburutan banatua dago, 40, 48 eta 25 atalekoak hurrenez hurren, eta Olivante de Lauraren abenturak kontatzen ditu, Aureliano Mazedoniakoa enperadorea eta honen emazte Rosiana Suediakoaren semea dena, Ipermea emakume jakintsuaren babestua, baita Lucenda printzesarekin duen maitasun harremana ere, Konstantinopolisko enperadorearen alaba zena, norekin ezkondu egiten den. Jarraipen bat iragarriz amaitzen da, jarraipen hori sekula argitaratu ez zelarik.

Olivante de Laura oso modu garratzean kritikatu zuen Cervantesek Kixotearen lehen zatiko VI. atalean, non liburua gezurti, harroputz eta burugabetzat jotzen duen.

## Kanpo estekak
San Polo

**San Polo** (venezieraz **San Poło**) Veneziako sei *sestiere*etako txikiena da.

Izena Campo San Polo plazatik datorkio, Veneziako zabalena San Marco plazaren ostean. Bertan San Polo eliza (San Paulo) ezaguna dago.

## Historia 
Hiriaren jatorrian, San Polo eta Santa Croce sestiereak eremu bakarra osatzen zuten, *Luprio* izenekoa. Bertan Txit Lasaiaren gatzagak zeuden.

Eremu garrantzitsuena Rialto zubiaren inguruetan dago, auzo hau hiriaren erdigunea den San Marco sestierearekin lotzen baitu. Erdi Arotik merkataritza-gune garrantzitsua da, bertan merkatua, arrain merkatua eta saltoki ugari baitaude.

## Ikustekoak 
Auzo honetan daude Rialto zubia, San Giacomo di Rialto eliza (hiriko zaharren kondairaren arabera), Campo San Polo, Santa Maria Gloriosa dei Frari eliza, San Rocco eliza eta Scuola Grande di San Rocco.

## Kanpo estekak
1956ko Frantziako Tourra

**1956ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 43. edizioa izan zen. 1956ko ekainak 5 eta 28 bitartean ospatu zen. 4498 kilometroko ibilbidea egin zen 22 etapatan banatuta, horietatik laugarrena bi sektoretan banatu zelarik.

120 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 12 talderen artean banatuta, horietatik 88k amaitu zutelarik proba, arlo honetan Italiako talde nazionala nabarmendu zelarik, proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea lortu zuena.

Edizio honetan, lehen aldiz baimendu ziren gurpil aldaketak zulaketa baten ondoren.

Garaileak, Roger Walkowiak frantziarra izan zena, proba batez beste 36,268 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Puntukako sailkapena 
# Stan Ockers 280 punturekin
# Fernand Picot 464 punturekin
# Gerrit Voorting 465 punturekin

## Mendiko sailkapena 
# Charly Gaul 71 punturekin
# Federico Martín Bahamontes 67 punturekin
# Valentin Huot 65 punturekin

## Taldekako sailkapena 
* Belgika

## Parte-hartzaileak 
A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen ; NP : Ez zuen etapa hasi.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1910eko Belgikako Itzulia

**1910eko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 3. edizioa izan zen. 1910eko ekainak 5 eta ekainak 19 artean ospatu zen. 1742 kilometroko ibilbidea egin zen 7 etapatan banatuta. Irabazlea Jules Masselis belgikarra izan zen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
## Kanpo estekak
Unai Osa

**Unai Osa Eizagirre** (Zestoa, 1975eko ekainaren 12a -) euskal txirrindulari ohia da, Aitor Osaren anaia. Dopinaren aurkako Puerto operazioan nahasirik egon zen.

## Kirol ibilbidea 
1997an profesionaletara pasatu zen Banesto taldean, anaia Aitorrekin batera, (1995etik profesionala zena).

Eskalatzaile bikaina, 1999an lortu zuen lehen garaipena Alpeetako Klasikan, Benoît Salmon esprintean garaituta, hamar egun geroago Euskal Bizikletako podiumera igo zen. Hurrengo astean, berriz ere bikain aritu zen Dauphine Liberen: Mont Ventouxeko erlojupekoan zortzigarrena iritsi zen eta sailkapen nagusiko zazpigarren postua lortu zuen. Abuztuan, Etorkizuneko Tourran lortutako garaipenak txirrindularitzako itxaropen nagusietako bat bihurtu zen etapako lasterketetan.

Unai Osak bere ibilbideko antzezpen onena egin zuen 2001eko Italiako Giroan. Mendiko etapeetan onenekin egon zen: 3. Arcon eta 6. Col Pordoin. Sailkapen orokorreko hirugarren postuan amaitu zen, Gilberto Simoni eta Abraham Olanoren atzean.

Hurrengo urteetan, emaitza onak lortu zituen lasterketetan, batez ere 2003ko Espainiako Vueltako bederatzigarren postua, baina ez zuen garaipenik lortu. Lesioek ere ibilbidea baldintzatu zioten, 2004an klabikula bi aldiz hautsi zuelarik.

Liberty Seguros taldearekin fitxatu zen 2006an. Italiako Giroan ongi aritu ostean (18.a izan zen), Puerto auzian aipatua izan zen eta ez zuen inolako lehiaketatan parte hartzerik urte hartan. 2007ko denboraldian Astana taldera joan behar zenean, berriro ere klabikula hautsi zuen entrenatzen ari zela eta 2006ko abenduan karrera amaitzea erabaki zuen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1993**
* 20px Espainiako errepideko txapelketa (junior)
**1995**
* Pascuas Zirkuitua
* Etxaniz Memorialan
* 3. Bidasoko Itzulian
**1996**
* Balentziaga Memoriala
* Loinaz Proba
* Bidasoko Itzulia eta 3 etapa
* Altzoko Igoera
* 2. Baiona-Iruñean
* 3. Iberdrola Sarian
* 3. Giro delle Regionin
* 9. Nafarroako Itzulian

### Profesionaletan 
**1997**
* 3. Mallorcako Challengean
**1999**
* Alpeetako Klasikoa
* 20px Etorkizuneko Tourra
* 3. Euskal Bizikletan
* 7. Dauphiné Libérén
**2001**
* 3. Italiako Giroan
**2003**
* 9. Espainiako Vueltan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armenia (Kolonbia)

**Armenia** Kolonbia erdi-mendebaldeko hiria eta Quindío departamenduaren hiriburua da. Hiri ertaina da (288.908 biztanle 2010ean), herrialdeko hiru hiri handienen artean (Bogotá, Medellín eta Santiago de Cali) dagoena. *Kolonbiako Kafearen Ardatzean* kokaturik dago.

1999ko urtarrilaren 25ean Richter eskalan 6,4 graduko indarra zuen lurrikara batek gogor astindu zuen hiria. 1.000 hildako inguru eta 4.000 zauritu eragin zituen eta 200.000 lagunek etxea galdu zuten.
thumb|ezkerrera|300px|Hiriaren ikuspegia.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Corporación de Cultura y Turismo de Armenia
Aliantza Hirukoitzaren Gerra

**Aliantza Hirukoitzaren Gerra** —XIX. mendean uruguaitar eta argentinarrek *Paraguaiko Gerra* deitua; paraguaitarrek *Gerra Handia* eta brasildarrek *Paraguaiko Gerra* izenez ezaguna— Aliantza Hirukoitzaren (Brasil, Uruguai eta Argentinak osatutako koalizioa) eta Paraguairen arteko gerra izan zen, 1864–1870 bitartean gertatua.

Gerraren emaitza hau izan zen: Paraguaik bere lurraldearen azalera handi bat galdu zuen (169.174 km²), eta biztanleria 1.525.000tik 221.000tara pasa zen, gizonezkoak 28.000 izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zalduntza eleberri

thumb|250px|*Tirant lo Blanc*en gaztelaniazko itzulpenaren azala, 1511, Cervantesek sutatik salbatu zituen hiru zalduntza liburuetako bat.
**Zalduntza liburuak** prosazko literatura genero bat da, ospe eta arrakasta handikoa Erdi Aroaren amaieran eta Pizkunde hasieran Europako aristokraten artean.

Literatura genero horren parodia bat egin zuen Cervantesek On Kixote Mantxakoa idatzi zuenean, garai hartan dagoeneko modaz iragana baitzegoen. Azken jatorrizko liburua, *Policisne de Boecia*, 1602an argitaratu zen, baina zalduntza liburuetako asko XVII. mende osoan zehar berreditatu ziren.

## Ezaugarriak 
thumb|260px|Zaldun gudua.
Honakoak dira bere funtsezko ezaugarriak:

* **Lehen mailako fikzioak**: gertakariak pertsonaiak baino garrantzitsuagoak dira, arketipikoak eta lauak direnak, eta akzioak ekarri eta eramaten ditu, honek aldatzen edo eraldatzen ez dituelarik, eta pertsonaien psikologiak ere garrantzirik ez duelarik.

* **Egitura irekia**: abentura amaiezinak, kontaezinbeste balizko jarraipen, hiperbole edo exagerazioaren beharra, anplifikazioa (belaunaldi bakoitzak bere aitaren balentriak, arma ekintzak edo ospea gainditu behar ditu). Heroiak ez dira hiltzen, beti dago bide ireki bat irteera berri baterako. Sinesgarritasun geografiko eta logikoaren erabateko falta. Liburu oso luzeak, elkargurutzatutako abenturenak.

* **Ohore, balio edo abentura bilatzea proba ezberdinen bidez**: egitura episodiko bat da, non heroiak proba ezberdinak gainditu behar dituen (adibidez "Maitale leialen arkua" igarotzea Amadis de Gaularen kasuan) bere dama merezi izateko, jauregi bat sorginkeriatik libratzeko edo bere garaiko zaldunik hoberenarentzat gordea dagoen ohoreren bat lortzeko. Ia beti, zaldunaren motibazio nagusiak ospea eta maitasuna dira.

* **Zaldunaren bere damarekiko maitasunaren idealizazioa**: maitasun gortetarra, dama zerbitzatzea, idolatria masokista, ezkontzaz kanpo harreman sexualak seme ilegitimoekin, baina beti ezkontzen amaitzen dute.

* **Indarkeria loriatua**: arma ekintzekin irabazitako balio pertsonala, banakako borroka ospea lortzeko, balio altuagoak moralitate altuagoa, jaianak (harroak) izan ezik; zaldun guduak, ordaliak, dueluak, guduak munstro eta erraldoiekin. Kontrapuntu bezala, maitasun masokismoa.

## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* *Amadis de Gaula*
*
Sidi Ifni

**Sidi Ifni** (arabieraz: سيدي إفني) hego-mendebaldeko Marokoko hiria da, Ozeano Atlantikoko kostaldean dagoena. Hiriak 20.000 biztanle inguru ditu, jarduera ekonomiko nagusia arrantza izanik. Jadanik XV. mendean espainiarrek okupatuta, Afrikako Gerraren ondorioz, Espainiak Ifni eskualdea eskuratu zuen 1860 eta 1969 artean, Sidi Ifni bertako hiriburua izanik.

Kostalde atlantikoan Agadir eta Tan-Tan arteko hiri nagusiena da. Sous-Massa-Draa eskualdean kokatuta, egungo izen bereko probintziako hiriburua da. Bertokoen gehiena bereberea da.

## Klima 

## Galeria 

Fitxategi:Sidiifni.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mio Ciden eresia

***Mio Ciden eresia*** () egile ezagunik gabeko egitandi kanta bat da, Rodrigo Díaz de Vivarren azken urteetan libreki inspiratutako balentria heroikoak kontatzen dituena. Hizkuntza erromantze baten idatzitako espainiar literaturako lehen lan narratibo luzea da, eta bere estiloaren balio literario handiagatik nabarmentzen da.

Erdi Aroko gaztelaniaz idatzita dago, 1200 inguruan, gutxi gorabehera 1195 eta 1207 bitartean. Ez da ezagutzen jatorrizko izenburua: ziur asko *gesta* ("egitandi") edo *cantar* ("kantore") deitu zen arren, egileak bere lana 1085. eta 2276. bertsoetan hurrenez hurren deskribatzen duen moduan.

Ia osorik kontserbatuta dagoen espainiar literaturako kantore epiko bakarra da. Jatorrizko lanaren lehen orria eta liburuaren barnealdeko beste bi galdu dira, falta diren orrien edukia prosifikazio kronistikoetatik ebatzia izan daitekeen arren, bereziki *Crónica de los veinte reyes* izena duenetik. *Cantar de mio Cid* lanaz gain mantendu diren haren generoko beste lau testuak *Mocedades de Rodrigo* (1360 inguru) 1700 bertsorekin, *Cantar de Roncesvalles* (*Orreagako kantua*, 1270 inguru) 100 bertso inguruko zati bat; eta tenplu erromaniko baten idazkun labur bat dira, azken hori *Epitafio épico del Cid* izenekoa eta 1400 ingurukoa.

Olerkia luzera aldakorreko (anisosilabikoak) 3735 bertsoz osatua da, 14 eta 16 silaba metrikozko bertsoak nagusi diren arren. Lanaren bertsoak zesura baten bidez banandutako bi hemistikiotan banatuta daude. Hemistikio bakoitzaren luzera 4 eta 13 silaba artekoa da, eta kantoreko prosodiaren gutxienezko unitatetzat hartzen da. Ez dago ahapaldietan banatuta, eta bertsoak tiradetan elkartzen dira, hau da, errima asonante bera duten bertso sailetan.

## Istorioa eta egitura 
### Barne egitura 
[thumb|"Ciden alabak" [Ignacio Pinazorena, 1879. Doña Elvira eta doña Sol Corpeseko basoan lotuta agertzen dira euren senar Carrióngo infanteek bortxatu ondoren.]]
*Cantar de mio Cid* lana heroiak galdutako ohorearen berreskuratze prozesu konplexuari buruzkoa da: berreskuratzeak hasierako egoerakoa baino ohore handiagoa esan nahi du.

Olerkia Ciden erbesteratzearekin hasi da: laidotzearen lehen arrazoia egotzi zaion lapurreta da. Desohore horrek Vivarren jabetza eta onibar guztien galera eta haren familiaren guraso agintearen galera ere dakarkio.

Valentzia konkistatu ondoren, bere beso soilaren ausardiaren, maltzurkeriaren eta zuhurtziaren bidez, erregearen barkamena jaso du, eta horrekin beste onibar bat, Valentziako jaurerria, jada berreskuratutako antzinako orubeari elkartua. Basailuen jaun gisan duen estatus berria berresteko, osperik handieneko leinuekin ezkontzak antolatu dira, Carrióngo infanteekin kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Croce (Venezia)

**Santa Croce** (venezieraz *Santa Cróxe*) Veneziako sei *sestiere*etako txikiena da.

San Polo *sestiere*arekin batera, auzo honek eremu bakarra osatzen zuten, *Luprio* izenekoa. Bertan Txit Lasaiaren gatzagak zeuden.

Izena Santa Croce elizatik datorkio, Jesukristo gurutziltzatua izan zen gurutzearen omenez.

## Historia 
Napoleonen garaian, Santa Croce eliza eraitsi zen. Gainera, 1933an Venezia eta lur lehorra lotu zituen zubiak (*Ponte automobilistico della Libertà* delakoak) eragin handia izan zuen auzoan: Stazione Marittima eraiki, Piazzale Roma eremua sortu, Rio Novo ireki eta Tronchetto parking-uhartea eraiki. Hau da autoz ibili daitekeen auzo bakarra, nahiz eta bertako eremu oso urrian izan.

## Ikustekoak 
Auzo honetan daude San Nicolo da Tolentino eliza, Fondaco dei Turchi, San Giacomo dell'Orio eliza eta Ca'Corner della Regina.

## Kanpo estekak
1958ko Frantziako Tourra

**1958ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 45. edizioa izan zen. 1958ko ekainak 26 eta uztailak 19 artean ospatu zen. 4319 kilometroko ibilbidea egin zen 22 etapatan banatuta.

120 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 12 talderen artean banatuta. Horietatik soilik 78k amaitu zuten proba, eta talde bakar batek ere ez zuen proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea lortu.

Charly Gaul Frantziako Tourra irabazi zuen bigarren luxenburgotarra bihurtu zen, bere garaipena edizio honetan ospatu ziren hiru erlojupekoetan oinarrituz, guztiak irabazi baitzituen, baita Aix-les-Bainsen amaitu zen etapan ere, non, euri hotzpean etapako bigarren sailkatuari 8 minutu atera zizkion.

Tourraren edizio hau, atseden egunik izan ez zuena, tragikoki amaitu zen Parc des Princesen azken etapan, André Darrigaden erorketa batek lasterketako komisarioetako baten heriotza eragin zuenean.

Garaileak proba batez beste 36,919 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|-
! align="center" bgcolor="lightgreen" | **Puntukako sailkapena**
|-
|

|-
! align="center" bgcolor="#FF9999" | **Mendiko sailkapena**
|-
|

|-
! align="center" bgcolor="#90D0EA" | **Taldekako sailkapena**
|-
|

|}

## Parte-hartzaileak 
A : Etapan zehar abandonatu zuen.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Pierino Baffi

**Pierino Baffi** (Vailate, 1930eko irailaren 15a - Bergamo, 1985eko martxoaren 27a) txirrindulari italiar bat izan zen, profesionala 1953 eta 1966 artean.

Esprinter bikaina, hiru Itzuli Handietan etapa garaipenak lortu zituen: Frantziako Tourrean 5 etapa garaipen, Italiako Giroan 4 eta Espainiako Vueltan beste 4.

1958ko denboraldian, etapa garaipenak hiru Itzuli Handietan lortu zituen, ordurarte soilik Miguel Pobletek lortutako marka, 1956an, eta beranduago Alessandro Petacchik berdinduko zuena, 2003an.

Bere seme Adriano Baffi ere txirrindulari profesionala izan zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
2011ko Frantziako Irekia - Gizonezkoen Bakarkakoa

Iazko txapelduna eta kopa defendatuko duen tenilaria Rafael Nadal da, tenis txapelketa hau bost aldiz irabazi duen mallorcarra.

## Serie buruak 
#  '*Rafael Nadal (Txapelduna)
#  Novak Djokovic *(Finalerdiak)
#  Roger Federer *(Finala)
#  Andy Murray *(Finalerdiak)
#  Robin Söderling *(Final laurdenak)
#  Tomáš Berdych *(Lehen Txanda)
#  David Ferrer * (Laugarren Txanda)
#  Jürgen Melzer *(Bigarren Txanda)
#  Gaël Monfils *(Final laurdenak)
#  Mardy Fish *(Hirugarren Txanda)
#  Nicolás Almagro *(Lehen Txanda)
#  Mikhail Juzhny *(Hirugarren Txanda)
#  Richard Gasquet *(Laugarren Txanda)
#  Stanislas Wawrinka *(Laugarren Txanda)
#  Viktor Troicki *(Laugarren Txanda)
#  Fernando Verdasco *(Hirugarren Txanda)

 Jo-Wilfried Tsonga * (Hirugarren Txanda)
 Gilles Simon * (Laugarren Txanda)
 Marin Čilić *(Lehen Txanda)
 Florian Mayer *(Bigarren Txanda)
 Alexandr Dolgopolov *(Hirugarren Txanda)
 Michaël Llodra *(Lehen Txanda)
 Thomaz Bellucci *(Hirugarren Txanda)
 Sam Querrey *(Bigarren Txanda)
 Juan Martín del Potro *(Hirugarren Txanda)
 Milos Raonic *(Lehen Txanda)
 Marcos Baghdatis *(Bigarren Txanda)
 Nikolai Davydenko *(Bigarren Txanda)
 Janko Tipsarević *(Hirugarren Txanda)
 Guillermo García-López *(Hirugarren Txanda)
 Sergi Stakhovsky *(Hirugarren Txanda)
 Kevin Anderson *(Bigarren Txanda)

## Sailkapen fasea 
## Koadroa 
### Azken fasea 
### Goiko koadroa 
#### Lehen sekzioa 
#### Bigarren sekzioa 
#### Hirugarren sekzioa 
#### Laugarren sekzioa 
### Beheko koadroa 
#### Bosgarren sekzioa 
#### Seigarren sekzioa 
#### Zazpigarren sekzioa 
#### Zortzigarren sekzioa 
## Erreferentziak 
* Koadro nagusia  

## Kanpo estekak
Debako trena

[thumb|300px|[Antzuolako geltokia, 1893an.]]
**Debako trena** Eibar eta Zumarraga udalerri gipuzkoarrak lotzen zituen burdinbidea zen, trenbide estukoa. Durango-Zumarraga linea nagusiaren adar bat zen, Ego errekaren ahoan hasita, Deba ibaiaren harana zeharkatzen zuena, Deskarga portua igo ondoren Zumarragara heldu arte.

1889an inauguratu zen eta 22,7 km-tako ibilbidea zuen. "Compañía del Ferrocarril de Durango a Zumárraga" zen tartearen enpresa egile eta ustiatzailea. Geroago, enpresa honek, *Ferrocarriles Vascongados* (Eusko Trenbideaken aurrekaria) sortuko zuen beste konpainia batzuekin batzean 1906an. Maltzagako geltokia 1885ean hasi zen eraikitzen eta 1887an inauguratu zen. Ferrocarriles Vascongados konpainia sortutakoan eta Bilbo-Donostia linea bukaturik zegoela, tarte hau bide nagusiaren adarra bihurtu zen.

Linea honetako ibilbidea oso zaila zen. Deskargako portua gurutzatzeko malda handiei egin behar zien aurre, baia 60 m-tarainoko erradiodun kurbei ere. 1919an elektrifikatu zuten eta behin betiko 1975eko martxoaren 1ean itxi zen, eskaera baxua argudiatuz.

Maltzagako geltokian Bilbo-Donostia trenbidearekin zuen lotunea, eta Zumarragako geltokian Norteko burdinbidea (Irun eta Madril lotzen dituena) eta Urolako trenarekin (Zumarraga eta Zumaia lotzen zituena). Erdiko Mekolalde geltokian (Osintxu, Bergara), Lizarra-Bergara arteko Anglo-Vasco-Navarro trenbidearekiko elkargunea zuen.

## Geltokiak 
# Maltzaga (Eibar), Bilbo-Donostiarekin lotunea. Gaur egun geltokia ez da erabiltzen.
# Soraluze
# Osintxu (Bergara), garai hartan gazteleraz Los Mártires deitua.
# Mekolalde (Bergara). Geltoki honetan banatzen zen Anglo-Vasco-Navarro trenbidea, Bergara mendebaldetik Gasteiz eta Lizarraruntz joanaz.
# Bergara
# Antzuola
# Amileta
# Zumarraga. Madril-Irun trenbidea eta Urolako trenarekin lotunea.

## Kanpo estekak 
*  Maltzaga-Zumarraga burdinbidea
Lagun talde

**Lagun taldea** edo —Hego Euskal Herriko behe mailako hizkeran— **kuadrilla** Euskal Herrian astialdiaz elkarrekin gozatzeko elkartzen den gizataldea da, eta bere kideei taldearen babesa eta gizartekotzeko aukera ematen die. Kideen haurtzaroan sortu eta haiek bizi artean iraun ohi du; dena dela, badira helduaroan sortutako lagun taldeak, bai eta helduarora iristean desegiten direnak ere. Lagun taldeko kideen artean adiskidetasun harremanak eratzen dira. Ohikoa da lagun taldeko kide bakoitzak beste taldekideetakoren batzuk adiskide izatea, eta lagun taldetik kanpora ere beste adiskideren bat izatea.

Gaur egun, gizonezko adintsuen lagun taldeek txikiteoan jarduteko ohitura dute; gazteen lagun taldeek, berriz, poteoan jardun ohi dute. Lagun taldeko kideak herriko eta inguruetako jaietara elkarrekin joan ohi dira, eta ohikoa da elkarrekin kirol jardueraren bat edo txangoren bat egitea.

XX. mendeko lehen erdialdean, orduan sexualitatearen gainean ezarrita zeuden tabu eta errepresioen eraginez, Euskal Herrian gizonezkoek edo emakumezkoek soilik osaturiko lagun taldeetan ibiltzen ziren; horrek beste sexuarekin harremana izatea eragozten zuen, ezin zen neskatan edo mutiletan naturaltasunez egin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kuadrilla (argipena)

## Kanpo estekak
Kuadrilla

**Kuadrilla** izenak esanahi hauek ditu:

* kuadrilla, Araba osatzen duten zazpi eskualde administratiboetako bakoitza;
* kuadrilla, lagun taldea, Hego Euskal Herriko behe mailako hizkeran.
Espainia-Maroko Gerra

**Espainia-Maroko Gerra**, **Afrikako Gerra** edo **Tetuango Gerra** Espainiako erresumak eta Marokoko sultanerriak 1859 eta 1860 artean izandako gerra izan zen, 1860ko apirilaren 26ko Wad-Raseko itunak amaitu zuena. Iparraldeko Marokon egina, Ceutako mugari buruzko gatazka batek sortu zuen. Tetuango eta Wad-Raseko guduen ondorioz, Marokok amore eman zuen eta Wad-Raseko ituna sinatu zuten. Itun horren bitartez, Marokok Ceutaren eta Melillaren gaineko espainiar subiranotasuna onartzeaz gain, Sidi Ifni eta 100 milioi pezeta eman zizkion.

## Kanpo estekak 
* Afrikako Gerrari buruzko Zumalakarregi Museoaren erakusketa birtuala.
1384 Kniertje

**1384 Kniertje** asteroide gerrikoan aurkitutako 1384. asteroidearen izena da. 1934ko irailak 9an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesbugotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 RX** zen.

## Kanpo estekak
Pelageia Xain

**Pelageia Fiodorovna Xain**, Sannikova jaioa (1894-1956ko abuztuak 27) sobietar-errusiar astronomo bat izan zen.

Grigori Xainen emaztea izan zen, hau ere errusiar astronomoa. Bere ezkongabe abizena Sannikova zen.

61P/Shajn-Schaldach aldikako kometaren aurkitzaileetako bat izan zen. Era berean, baita C/1925 F1 ez aldikako kometarena ere, 1925 VI edo 1925 a bezala ere ezagutzen den kometa, kasu honetan bere senarrarekin batera.

Asteroide ugari eta 150 izar aldagarri ere aurkitu zituen.
Moto (argipena)

**Moto** hitzak adiera zenbait ditu:

* **motoa** (Ipar Euskal Herrian): mototsa, ilea bilduta egiten den orrazkera mota bat;
* **motoa** (Ipar Euskal Herrian): buruzapia, bereziki euskal emakumeek garai batean erabiltzen zuten buruzapi txikia;
* **motoa**: motozikleta, ibilgailu mota bat.
1913ko Italiako Giroa

**1913ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 5. edizioa izan zen. 1913ko maiatzak 6 eta 22 artean ospatu zen. 2932 kilometro egin ziren 9 etapatan banatuta. Garaileak, Carlo Orianik, proba batez beste 26,379 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

99 txirrindularik parte hartu zuten eta horietatik 35 izan ziren proba amaitu zutenak.

Carlo Oriani izan zen edizio honen garailea, Eberardo Pavesi eta Giuseppe Azzaniren aurretik, biak bi etaparen garaile.

Sailkapen nagusia puntuen arabera egin zen azken edizioa izan zen, denboraren arabera egin ordez, baita garaileak, Giroa etapa garaipenik lortu gabe irabazi zuen lehena ere. Hau, Giroaren lehen garailea izan zen Luigi Gannak korritu zuen azkena eta Costante Girardengok korritutako lehena ere izan zen, azken honek edizio honetan bere hogeita hamar etapa garaipenetatik lehena lortu zuelarik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Eberardo Pavesi

**Eberardo Pavesi** (Colturano, Milango probintzia, 1883ko azaroak 2-1974ko azaroak 11) XX. mendearen hasierako txirrindulari profesional bat izan zen.

Bere palmaresean Italiako Giroko bere partehartzeak nabarmentzen dira, 1912an irabaztea lortu zuena Atala taldeko kide bezala. 1910ean eta 1913an bigarren postu bana ere lortu zuen. Gainera, lau etapa garaipen ere lortu zituen, bi 1910ean eta beste bi 1913an.

## Palmares nabarmengarria 
**1905**
* Erroma-Napoli-Erroma

**1909**
* Emiliako Giroa

**1910**
* 3. Italiako errepide txirrindularitzako txapelketan 15px
* 2. Italiako Giroan eta 2 etapa
* 2. Genova-Nizan

**1912**
* Italiako Giroa *Atala* taldeko kide bezala Luigi Ganna (ez zuen Giroa amaitu), Giovanni Michelotto eta Carlo Galettirekin batera

**1913**
* 2. Italiako Giroan eta 2 etapa

## Kanpo loturak 
* Eberardo Pavesiren fitxa, historia eta palmaresa
Emiliako Giroa

**Emiliako Giroa** (), Italian, Bolonia inguruan ospatzen den txirrindularitza lasterketa bat da.

Lasterketa honen lehen edizioa 1909an ospatu zen. Urte amaierako klasikoa honen ibilbidean Monzuno eta Loianorako igoerak agertzen dira, eta Bolonia hiriko zirkuitu batean amaitzen da igoera batekin (San Luca), honen tontorrean helmuga dagoelarik.

2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik, UCI Europe Tourren zati da 1.HC mailan (kontinente mailako altuena). Aurretik 1.1 mailakoa zen.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Ikus, gainera 
* Emakumezkoen Emiliako Giroa
* klasikoak (txirrindularitza)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lyonerria

eskuinera|thumb|220px|Lyonerriaren kokapena Frantzian.

**Lyonerria** (frantsesez *Lyonnais*) Frantziako eskualde historikoa da. Gaur egungo Rodano departamenduaren hego-ekialdean kokatzen da. Hiriburua Lyon izan zen.
thumb|200px

Bertan hitz egiten den arpitanieraren aldaerari *lyonnais* deitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1387 Kama

**1387 Kama** asteroide gerrikoan aurkitutako 1387. asteroidearen izena da. 1935eko abuztuak 27an aurkitu zuen Pelageya Shajnek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 QD** zen. Bere izena Kama ibaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1385 Gelria

**1385 Gelria** asteroide gerrikoan aurkitutako 1385. asteroidearen izena da. 1935eko maiatzak 24an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 MJ** zen. Bere izena Herbehereetako Gelderland eskualdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak