open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ars magna

***Ars magna*** (izenburu osoa: ***Ars magna, generalis et ultima***, *c*. 1305 argitaratua, baina lehenago idatzia) Ramon Llullen *Ars* serieko bertsiorik luzeena da. Badira bertsio laburragoak ere: *Ars compendiosa inveniendi veritatem*, *Ars Brevis*, *Art demostratiba*, etab. *Ars Magnak* konbinazio-logikan oinarritutako hizkuntza formala asmatu zuen, filosofia eta erlijioa hizkuntzen hesirik gabe guztiaz hitz egin ahal izateko. Musulmanak kristautasunera bihurtzeko nahiaren zati garrantzitsu bat izan zen. Hizkuntza unibertsal bat sortzeko lehen saiakera da eta Leibnizen eragina izan zuen, zeinek sistema zabaldu eta "konbinatoria" deitu baitzuen. Ramon Llullen *Ars magna* artefaktu mekanikoetan arrazoitze artifiziala aplikatzeko proposamena egin zuen lehen lana da. Ramon Llull-en planteamendua da, asmakizuna bainoago, hurrengo mendeetan iraun zuen ikerketa zientifikoaren ildo bat markatzen duena, eta ondorengo garaietako matematikariek arrazonamendu logikoa sistematizatzeko modua ezartzeko ereduak planteatzen jarraitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneritz Artetxe

**Eneritz Artetxe** honakoa izan daiteke:
* Eneritz Artetxe Aranaz, bizkaitar aktorea.
* Eneritz Artetxe Eizagirre, gipuzkoar bertsolaria.
Jakov Milatović

**Jakov Milatović** (Titograd, 1986ko abenduaren 7a) montenegroar ekonomialari eta politikaria da. Montenegroko presidentea da 2023ko maiatzaren 20tik.

Berreraikuntza eta Garapeneko Europako Bankuan lan egin zuen, analisi politiko eta ekonomikoen taldean. 2020tik 2022ra Garapen Ekonomikoko ministroa izan zen Zdravko Krivokapićen gobernuan. 2022an Europa Orain alderdiaren sortzaileetako bat izan zen eta alderdiaren hautagaia izan zen 2023ko presidentetzarako hauteskundeetan. Milo Đukanović garaitu ondoren, karguaren zina egin zuen 2023ko maiatzaren 20an.
Uraren argitasun

thumb|Urpekari bat ur gardenetan sartzen da Huron lakuan.
**Uraren argitasuna** termino deskribatzailea da argia uretan barrena sartzeko sakonera zehazteko. Argia sartzeaz gain, "uraren argitasuna" ere maiz erabiltzen da urpeko ikuspena deskribatzeko. Uraren argitasuna da gizakiek uraren kalitatea neurtzeko modu bat, baita oxigeno-kontzentrazioa, kutsatzailerik dagoen edo ez eta algak ugaritzen diren ere.

Uraren argitasunak itsaspeko ekosistemen osasuna erregulatzen du, ur azpian bizi diren landare eta animaliengana iristen den argi kopuruak eragina baitu. Landareentzat argia beharrezkoa da fotosintesirako. Urpeko ingurunearen argitasunak zehazten du zer sakonera-mailatan bizi daitezkeen uretako landareak.     Uraren argitasunak ere eragina du arrainak bezalako ikusmen-animaliek beren harrapakinak nola ikus ditzaketen.    Argitasunak mota guztietako uretan bizi diren landare eta animalia urtarrei eragiten die, ibaietan, urmaeletan, lakuetan, urtegietan, estuarioetan, kostaldeko aintziretan eta itsaso zabalean.

Uraren argitasunak eragina du, halaber, gizakiek urarekin elkarreraginean duten eran, jolasetik eta jabetza-balioetatik hasi eta mapatze, defentsa eta segurtasuneraino. Uraren argitasunak eragina du uraren kalitatearen, jolas-segurtasunaren, erakargarritasun estetikoaren eta, oro har, ingurumen-osasunaren giza pertzepzioetan.  Koralezko Hesi Handia bisitatzen zuten turistak prest zeuden olgetarako uraren argitasun baldintzak hobetzeko ordaintzeko. Uraren argitasunak itsasertzeko jabetza balioetan ere eragiten du. Estatu Batuetan, uraren argitasunaren %1eko hobekuntzak jabetza-balioak %10eraino handitu zituen.    Uraren argitasuna beharrezkoa da helburuak ur azpian ikusteko, bai goitik bai uretan. Aplikazio horietan kartografia eta eragiketa militarrak sartzen dira. Sakonera txikiko uren ezaugarriak kartografiatzeko, hala nola ostra-arrezifeak eta itsas larreetako belardiak, urak behar bezain argia izan behar du, dron, hegazkin edo satelite batek ezaugarri horiek ikus ditzan.  Uraren argitasuna ere beharrezkoa da argi ikusgaia erabiliz urpeko objektuak detektatzeko, hala nola itsaspekoak.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorospen seinale

[thumb|250px|Sorospen telefonoa Italiako errepide batean. [SOS kartelak nazioartean erabiliena den laguntza seinalea da.]]
thumb|200px|eskuinera|*SOS* seinalea entzungai.

**Sorospen seinale** bat premiazko laguntza eskatzeko nazioartean ezaguna den bitarteko bat da. Sorospen seinaleak irrati-seinaleen bidez egiten dira normalean, bisualki artikulu bat edo argiztapena erakutsiz edo distantziatik entzun daitekeen soinu bat eginez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* SOS

## Kanpo estekak
Clube Desportivo Santa Clara

**Clube Desportivo Santa Clara** Portugalgo futbol taldea bat da, Ponta Delgada hirian (Azoreak) egoitza duena.

## Historia 
1927ko maiatzaren 12an sortu zen kluba eta hasierako urteetan Azoreetan soilik jokatu zuen. 1935ean Portugal kontinentakean bira bat egin zuen lehen Azoreetako taldea izan zen.

1985-86 denboraldian Portugalgo bigarren mailara igo zen baina urtebete soilik egin zuen. 1990. hamarkadan profesional bihurtu zen. 1998-99 urtean bigarren mailara itzuli zen eta urte berean txapeldun gelditu ondoren lehen mailara igotzea lortu zuen. Hiru denboraldi egin zituen maila gorenean eta 2002-03 denboraldian Europako Intertoto Kopa ere jokatu zuen. 

2018an itzuli zen lehen mailara. 2020-21 denboraldian seigarren egin zuen Ligan eta Europa Conference Leaguera sailkatu zen. Hurrengo urtean zazpigarren egin zuen Ligan.

## Palmaresa 
* Portugalgo futbol liga (0): seigarren 2020-21ean
** Bigarren maila (1): 2000-01
* Portugalgo futbol kopa (0): final 1/4 2020-21ean

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Emakumezkoen Bigarren Federazioa

**Emakumezkoen Bigarren Federazioa** Espainiako emakumezkoen futbolean dagoen hirugarren mailako liga txapelketa da.

## Historia 
2022an Emakumezkoen bigarren maila zena bi mailatan banatu zen, Lehen Federazioa eta Bigarren Federazioa. 16 futbol taldetako bi multzo ditu.

## Palmaresa 
## 2024-25 denboraldiko euskal taldeak 
## Kanpo estekak
Konponbide eraginkor baterako eskubidea

**Konponbide eraginkor baterako eskubidea** giza eskubideak urratu zaizkion pertsonaren legezko konponbidea izateko eskubideari deritzo. Konponbide horrek eskuragarria, loteslea, eragileak justiziaren aurrean eramateko, erreparazio egokiak eramateko eta pertsonaren eskubideen urraketa gehiago sahiesteko gai izan behar du. Konponbide eraginkor baterako eskubideak norbanakoari zuzenean estatuaren bidez erremedioa bilatzeko gaitasuna bermatzen zio, nazioarteko prozesu baten beharrik gabe. Estatu mailan giza eskubideak babesteko bide praktikoa da, orokortasunetik ahat kasu indibilualetan bermatzea eskatuz. Konponbide eraginkor baterako eskubidea giza eskubide gisa aitortzen da ohi giza eskubideetako gorputz internazionaletan.

Konponbide eraginkor baterako eskubidea giza eskubideen aldarrikapen unibertsaleko zortzigarren artikuluan, eskubide zibil eta politikoen nazioarteko ituneko bigarren arikuluan, giza eskubideen europako hitzarmeneko hamairugarren artikuluan agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amezketa ibaia

**Amezketa ibaia** Gipuzkoako Oriaren emaria da. Kantauriko isurialdekoa da.

## Ibaiaren ibilbidea 
Amezketa Aralar mendilerroan jaiotzen da, 1000 m ingurura. Iparralderantz doa, Amezketa eta Ugarte herriak zeharkatuz, eta 10,5 km inguru egin ondoren Oria ibaian isurtzen da, Alegian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* A. Oregi Baztarrika: *Caracterización de las masas de agua superficiales de la CAPV, II.liburuki. Ecorregionalización y estado ecológico de los ríos de la CAPV*, Eusko Jaurlaritza, 2002.
Hanshin Tigers

thumb|c250px|Hanshin Koshien Stadium

 Japoniako beisbol taldea da, Nishinomiya hirikoa. Japoniako Serieak behin irabazi ditu eta Erdialdeko Liga 5 aldiz . *Hanshin Electric Railway* egunkariak babesten du.

## Historia 
Taldea *Osaka Tigers* izenarekin sortu zen 1935an eta hainbat izen aldaketaren ondoren 1961an gaur egungo *Hanshin Tigers* izena hartu zuen. Ez da oso talde indartsua,Beisbol ekipoa herrikoia da.

## Palmaresa 
* Japoniako Serieak (1): 1985.
* Erdialdeko Liga (5): 1962, 1964, 1985, 2003, 2005.

## Erretiraturiko zenbakiak 
* **10**  Tomio Fujimura (藤村　富美男)
* **11**  Minoru Murayama (村山　実)
* **23**  Yoshio Yoshida (吉田　義男)

## Kanpo estekak 
* [ofiziala](https://m.hanshintigers.jp/　Webgune)
Kristin Harila

**Kristin Harila** (Norvegia, 1986) norvegiar sami alpinista eta eskiatzailea da. 2022-23an urtebeteko tartean 14 zortzimilakoak igo zituen, erronka hori bete duen aurreneko emakumezkoa eta bigarren gizakia da. 2023ko uztailaren 27an marka berria hautsi zuen, hamalau zortzimilakoak 92 egunen barruan.

## Biografia 
Iraupen-eskia egiten hasi zen eta Norvegiako txapelketan hartu zuen parte emaitza apalak lortuz. 2015ean Kilimanjaro mendia igo zuen eta 2021ean Everest mendia. Urte hortan hamabi ordu baino gutxiagoan Everest eta Lhotse biak igo zituen, hau lortzen lehenengo emakumezkoa izan zen.

2022ko apirilaren 28an Annapurna igo zuen eta irailaren 22 arteko bost hilebetetan 12 zortzimilako igo zituen. Falta zitzaizkion biak 2023ko udaberrian igo zituen, azkena Cho Oyu izan zen. Guztira urtebete eta bost egun behar izan zituen.

## Igoerak 
***2015**
** Kilimanjaro (5.895m), Tanzania
***2019**
** Lobuche (6.119m), Nepal
** Dhaulagiri VII (7.246m)
***2020**
** Aconcagua (6.961m), Argentina
** Co Adolfo Calle (4.270m), Argentina
** Pico Vallecitos (5.370m), Argentina
* **2021**
** Everest (8.848m), Nepal. Maiatzaren 23an
** Lhotse (8.516m), Nepal. Maiatzaren 23an
** Island Peak (6.189m), Nepal
** Ama Dablam (6.812m), Nepal
* **2022**
# Annapurna I, 2022ko apirilaren 28an
# Dhaulagiri I, 2022ko maiatzaren 8an
# Kangchenjunga, 2022ko maiatzaren 14an
# Everest, 2022ko maiatzaren 22an
# Lhotse, 2022ko maiatzaren 22an
# Makalu, 2022ko maiatzaren 27an
# Nanga Parbat, 2022ko uztailaren 1ean
# K2, 2022ko uztailaren 22an
# Broad Peak, 2022ko uztailaren 28an
# Gasherbrum II, 2022ko abuztuaren 8an
# Gasherbrum I, 2022ko abuztuaren 11n
# Manaslu, 2022ko irailaren 22an
* **2023**
# Shishapangma, 2023ko apirilaren 26an
# Cho Oyu, 2023ko maiatzaren 3an - **2022-23 hamalaugarren zortzimilakoa**.
# Makalu, maiatzaren 13an
# Kangchenjunga, maiatzaren 18an
# Everest, 2023ko maiatzaren 23an
# Lhotse, 2023ko maiatzaren 23an - zortzi ordutan Everest + Lhotse
# Dhaulagiri I, 2023ko maiatzaren 29an
# Annapurna I, 2023ko ekianaren 5ean
# Manaslu, 2023ko ekainaren 10ean
# Nanga Parbat, 2023ko ekianaren 26an
# Gasherbrum II, 2023ko uztailaren 15ean
# Gasherbrum I, 2023ko uztailaren 18an
# Broad Peak, 2023ko uztailaren 23an
# K2, 2023ko uztailaren 27an - **2022ko hamalaugarren zortzimilakoa**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Migel Menchaca

**José Miguel Menchaca Pinochet**, Txileko diplomazialaria, egungo Txileko enbaxadorea Libanon (2012-).  Kontsulordea izan da Bartzelonan, Katalunian (1978-1981) eta Mendozan, Argentinan (1986-1988).

## Biografia 
Menchaca Diplomazia-akademian graduatu zen 1977an.

Bere karrera diplomatikoan, Bartzelonan, Katalunian (1978-1981) eta Mendozan, Argentinan (1986-1988), kontsulorde gisa aritu da; Errumaniako (1982-1983) eta Kenyako (1989-1990) enbaxadetako idazkari gisa; Argentinako Barilochen (1992-1997) eta Argentinako Rosarioko kontsul nagusi gisa (2005-2010) eta kontseilari gisa Washingtonen (AEB) (2000-2001) eta Filipinetan (2001-2002).

Atzerri Arazoetarako Ministerioan, Antartikako Gaien Departamentuko buru izan da (1984-1985), Droga Trafikoko Zuzendaritzako buru (1991-1992) eta Zeremonial Saileko buru (1998-1999). Era berean, Europako zuzendariordea izan zen (2003-2004); eta Ekialde Hurbileko eta Afrikako zuzendariordea (2010-2011).

2012an Libanoko Txileko misioaren buru izendatu zutenean, Menchaca enbaxadorea Ekialde Hurbileko eta Afrikako zuzendari gisa aritu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poli(azido laktiko)

**Poli(azido laktiko)a** edo **polilaktida** polimero termoplastikoa da,  [–C(CH3)HC(=O)O–]*n* formula duena.

## Sintesia 
Monomeroa artotik, maniokatik, azukre-kanaberatik edo azukre-erremolatxatik hartziduraz lortutako almidoitik abiatuz prestatzen da.

Monomeroa azido laktikoa zein laktida izan daiteke. Azido laktikoaren kasuan etapa-polimerizazioa zuzenean hasten da, baina laktidatik abiatuz gero lehen lehenik monomeroaren eraztuna ireki egin behar da.

erdian|thumb|414x414px|Poli(azido laktiko)a azido laktikotik zein laktidatik abiatuz sintetiza daiteke

## Erabilera 
Azken urteotan asko zabaldu da poli(azido laktiko)aren erabilera komertziala. 2021ean bioplastiko guztien artean kontsumorik handiena izan zuen. Alabaina, oso urrun dago ohiko polimeroen erabilera bolumenetatik.

Egungo erabilerarik ohikoena 3D inprimaketaren alorra da, besteak beste urtze-puntu baxuko polimero sendoa da eta bero-erresistentzia handia suberotzea pairatu ondoren.

Poli(azido laktiko)a degradatzean guztiz inokua den azido laktikoa ematen du eta ondorioz kirurgian baliatzen da inplanteak ainguraz, torlojoz edo klipez hornitzeko.

Erabilera bakarreko plater, goilara, laban eta bestelako elementu biodegaradagarriak egiteko ere baliatzen da, baldintza egokietan poli(azido laktiko)a biodegrada baitaiteke. Dena dela, biodegradagarritasuna ez da inguru naturaletan errez gertatzen. 2023an argitartutako ikerketa baten arabera poli(azido laktiko)a ez da itsasoan degradatzen 428 egun pasata ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergio Recabarren Valenzuela

**Sergio Recabarren Valenzuela** (Santiago, 1919ko uztailaren 16a &ndash; 1991ko *abenduaren* 5a) Txileko abokatua, diplomazialaria eta politikaria izan zen, Nekazaritzako Lan Alderdiko (PAL) kidea.  Carlos Ibáñez del Campo presidentearen bigarren gobernuan Estatu ministro izan zen. 

## Familia eta ikasketak 
Santiago de Chilen jaio zen 1919ko uztailaren 16an, Arturo Recabarren eta Isaura Valenzuelaren semea. Lehen eta bigarren mailako ikasketak Alonso de Ercilla Institutuan, Aplikazio lizeoa eta Federico Hanssen Gaueko Lezeoan egin zituen, guztiak Santiagon.  Ondoren, Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean jarraitu zituen ikasketak; abokatu gisa zin egin zuen 1953an, tesiarekin: *Solidaridad continental*.  Pedagogia, soziologia, psikologia eta kulturaren historia ikasketak ere egin zituen, eta Santiagon libreki jardun zuen bere lanbidea. 

Bestalde, Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko ekonomia-politika, zuzenbide konstituzionala eta finantza-zuzenbideko irakasle laguntzailea izan zen. 

## Ibilbide politikoa 
PAL Nekazaritza Alderdi Laboristako kidea izan zen sortu zenetik; 1951n bere presidente nazionala izanik.  Chillánen egindako 1951ko maiatzaren 1eko Hitzarmen Kolektiboan Carlos Ibáñez del Campo jeneralaren presidentetzarako hautagaitza aldarrikatu zen. 

1953ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, 1953-1957 legealdirako hautatua izan zen Zazpigarren Departamendu Taldeko (Santiago), 1. Barrutiko diputatu gisa aurkeztu zen. Bere agintaldian, Konstituzio, Legegintza eta Justizia Batzorde Iraunkorreko kide izan zen; Ogasunarena; Lan eta Gizarte Legeriari buruzkoa; eta Kanpo Harremanetakoa. 

1955eko urtarrilaren 6an bere diputatuari uko egin zion Ibáñez del Campok Barne Ministerioko buru izendatu ostean, urte horretako otsailaren 21era arte izan zuen kargua.  Diputatuen Ganberan bere eserlekua betetzeko, martxoaren 22an, Rafael Agustín Gumucio Vives abokatu eta militante falangista sartu zuten haren ordezko gisa.  Geroago, Ogasun Ministerioaren titulartasuna gauzatzera bideratua izan zen; urte bereko otsailaren 21etik maiatzaren 30era bitartean bete zuen funtzioa. 

Ministerioa utzi eta gero, Txileko enbaxadore izendatu zuten Nazio Batuen Erakundean (NBE), labur egin zuen misio diplomatikoa. 

Bere jaioterrian hil zen 1991ko abenduaren 5ean 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solido esekiak

**Solido esekiak** uretan koloide gisa edo uraren mugimenduaren ondorioz esekiduran dauden partikula txiki solidoei dagozkie. Esekitako solidoak sedimentazioaren bidez deusezta daitezke, baldin eta haien tamaina edo dentsitatea konparatiboki handia bada edo iragaziz. Uraren kalitatearen eta hondakin-uren edo, oro har, hondakin-uren erresistentziaren adierazle gisa erabiltzen da. Diseinu-parametro garrantzitsua da Hondakin-uren arazteko prozesuetarako.

## Azalpena 
Solido esekiak garrantzitsuak dira, poluitzaileak eta patogenoak partikulen gainazalean garraiatzen baitira. Zenbat eta txikiagoa izan partikularen tamaina, orduan eta handiagoa izango da partikula-masa unitateko azalera osoa (gramotan), eta, beraz, handiagoa izango da garraiatuko den karga kutsatzailea.

## Kentzea 
Solido esekiak kanporatzeko, sedimentazio- eta/edo ur-iragazkiak erabili ohi dira (normalean, udal-mailan). Ur-hornidura batean esekitako solido gehienak ezabatzean, ur adierazgarria uraren kalitatetik hurbil jartzen da. Ondoren, desinfektatu egin behar da, esekitako solidoen gainerako kantitate txikiarekin lotutako patogeno flotatzaile aske edo patogeno guztiak ez-eraginkorrak direla ziurtatzeko.

## Iragaztearen eraginkortasuna 
Oihalezko iragazki sinple bat erabiliz gero (kotoizko sariketa tolestua), asko murrizten da uretan garraiatutako koleraren karga, eta oso pobreek erabiltzeko egokia da. Kasu horretan, desinfekziorako metodo teknologiko egoki bat gehitu daiteke, adibidez, uraren eguzki-desinfekzioa.

Orokortze horren salbuespen garrantzitsu bat lurrazpiko urak artsenikoz kutsatzea da; izan ere, artsenikoa oso kutsatzaile larria da, eta disolbagarria da; beraz, ez da ezabatzen esekitako solidoak kanporatzen direnean. Hori dela eta, oso zaila da ezabatzea, eta ur-iturri alternatibo bat aurkitzea da, askotan, aukerarik errealistena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina del Valle (aktorea)

**Cristina del Valle** (Buenos Aires, Argentina, 1942ko martxoaren 29a) zinemako, antzerkiko eta telebistako aktore argentinarra da.

## Aktore ibilbidea 
Hainbat aktore handirekin ikasi zuen, hala nola, Lydia Lamaison lehen mailako aktorearekin. Zinemarako eta telebistarako hainbat pertsonaia egin zituen, gogoratuenetako bat Alejandra pertsonaia gozoa da *Diablito de barrio* haurrentzako komediakoa, Juan Carlos Calabró, Lorena Paola eta Marcos Zuckerrekin batera. Edo *Matrimonios y algo más*, filmeko hainbat pertsonaiarekin batera, batez ere *El groncho y la dama* sketcharekin, 1988an Hugo Aranarekin batera izen bereko saioa programa berean, *Separado de matrimonios*.

Komediarako talentu berezia eta antzerkirako ibilbide luzea izan duen aktorea da. 1967an arrakasta izan zuen Mar del Platan Pugeten "*Los días felices*" lanarekin, Guillermo Bredeston eta Fernanda Mistralekin batera.

Halaber, 1967an, hasi zen *Escalera musical* saioarekin (1966an zineman egin zen), Cristina Berysen ordez (izan ere, programa lau urtez egon zen airean, emakumezko gidaririk gabe), Jorge Beigliar ekoizleak izen bereko filmaren entsegua ikusi ondoren. Urte batzuk geroago, Leonardo Simons telebistako gidari ezagunak deitu zion, *Exitómetro musical* izeneko saioa gidatzeko.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
Aktore:
   

### Gidari 
### Publizitatea 
1980ko hamarkadan komertzial bat egin zuen *Benson & Hedges* zigarro-enpresarentzat, baita Minora bizarra egiteko makinarena ere, Hugo Aranaren ondoan.

### Antzerkia 
## Bizitza pribatua 
Zazpi urtez egon zen ezkonduta Alberto Coutoune lehen bikotearekin, eta sei urtez egon zen Claudio Levrino aktorearekin (1974-1980). Claudio Levrino suzko armarekin istripu batean hil zen,eta, ondoren, hogei urtez egon zen bikotean Rubén Green aktorearekin (1983-2003), minbiziz hil arte.

Cristina del Vallek bi seme-alaba ditu. Horietako bat, Patricio Coutoune, 1970ean jaioa eta bi seme-alabaren aita da: Lucas eta Juanita; eta Federico Levrino, 1976an jaioa, Canal 9an ekoizle-lanetan aritu zena eta gero Susana Giménez Teleferen ekoizlea dena.

Aktoreen lagun handiak ditu, esaterako, Nora Cárpena, Zulma Faiad, Marta González, Marta Bianchi, Elizabeth Killian eta Tita Russ.

2012an, ez zuen eskaintza bat onartu kanpaina politiko batean parte hartzeko, ez baitzen horretarako prestatuta sentitzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema

## Kanpo estekak 
*CineNacional.com (datos de Del Valle).
*LaNacion.com.ar (roban e incendian la casa de veraneo de Del Valle en Miramar, el 4 de septiembre de 2004).
*PaparazziRevista.com.ar
Ana de Roque

**Ana Isabel de Roque Irache**, ezagunagoa **Ana de Roque** izenez  (Madril, 1963ko abuztuaren 7a) madrildar kazetaria da. 

## Biografia 
Informazio Zientzietan lizentziaduna da (Kazetaritza adarra), Informazio Zientzien Fakultatean (Madrilgo Complutense Unibertsitatea). 

## Lan ibilbidea 
1986an, karrera amaitu eta berehala COPEn hasi zen lanean. Ekoizpen- eta erredakzio-lanak egin zituen, eta irratiari lotuta egon zen hogei urtez baino gehiagoz, eta TVEko lanarekin uztartuta, 2007an RTVEko langile finko bihurtu zen arte. 

1989an, Televisión Españolako albistegiak aurkezteko kazetari-sorta batean parte hartu zuen. Ez zuten postu horretarako hautatu, baina castingaren arduradunei atentzioa eman zien informatzeko zuen gaitasun handia, argitasuna eta naturaltasuna; beraz, hurrengo urtean Televisión Españolako *El tiempo* aurkezle-taldean sartu zen. Eguraldia *goizeko Telediarioa*n aurkezten hasi zen, gero *Telediario Fin de Semana* saiora pasatu zen eta gero *Goizeko Telediario*-ra itzuli zen, berriz ere Asteburuko *Albistegira* itzultzeko. Handik 24 horas kanalera eta lurralde-albistegietara pasatu zen, eta Telediarioko gainerako edizioetan, Telediario zein La 2 noticias-en ordezkapenak egin zituen, albistegiaren ondoren informazio-aurreikuspena egiten zenean.

Gero,informazio meteorologikoa prestatzen eta aurkezten jarraitu zuen 24 horas kanalean eta TVEren lurraldeko albistegietan, Katalunian eta Balear Uharteetan izan ezik, eta, gainera, El tiempo taldean ordezkapenak egiten jarraituta.

### Aro analogikotik digitalera 
Ana de Roque lagun zuela, hainbat ikusle-belaunaldi igaro ziren, klariona eta arbela erabiltzen zuen Mariano Medina eguraldi emailearen sasoitik grafismo digitalaren zoragarrietara eta espazio-ontzietatik bidalitako lurreko eta zelesteetako irudietara. Aro analogikotik digitalera, inoiz huts egiten ez duten "hodei eta argi" anbiguoetatik hasi eta ia alemaniar zorroztasun eta zehaztasunetaraino eboluzionatu zen. Eta albistegietako denboraren sekzioarena, denbora ia bizitza propioa duen programa izan dadin. Ikusleek ateratako argazki bikainak eta oparituak ere erakusten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Maura

**Julia Maura Herrera** (Madril, 1910eko apirilaren 5a - ib., 1971ko maiatzaren 17a) madrildar antzerkigilea izan zen. Real Academia Españolaren Espinosa Cortina saria lortu zuen. “Alforjas para la Poesía” literatura-mugimenduaren sortzaileen artean dagoen emakume bakarra da. 

## Biografia 
Historia politikoan eta letretan zaildua zen familia aristokratiko batean jaio zen. I. Maura dukea zen Gabriel Maura Gamazoren eta V. Mortera kondesa zen Julia Herrera Herreraren alaba zen. r Politikoa eta idazlea zen Antonio Maura Montanerren biloba zen. Lau neba-ahipa izan zituen: Gabriela, María del Carmen, María Victoria y Ramón. *Lola* edo *Eva y la vida* aipa litezke. Hala ere, antzerkigile gisa nabarmendu zen, eta estreinatu zuen lehen lana *La mentira del silencio* izan zen 1944an. Eszenaratzea Luis Escobarrek egin zuen María Guerrero antzokian, Espainiako hiriburuko garrantzitsuenetakoa. Segituko zuten *El hombre que voló a su casa*, Rafael Rivellesek interpretatua; *Lo que piensan los hombres*, Isabel Garcesekin; *La sin pecado*, *Siempre*, *Chocolate a la española* (1953), *La eterna Doña Juana* (1954), *La riada* (1956) edo *Jaque a la juventud* (1965).

Bigarren mailako autore gisa, *El amor y la mujer en la poesía* (1956) hitzaurrea idatzi zuen. 

Bere ipuin gehienak batzen ditu 1963ko *Historias crueles* lanak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Real Academia Españolaren Espinosa Cortina saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe lacera

***Inocybe lacera*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome muskarinikoa. *Inocybe*-rik toxikoenetako bat da.

Sinonimoa: *Agaricus lacerus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran ganbil-kanpai itxurakoa, ertza biribilkatua eta gaztetan bakarrik gortina agerian, gero zabaldu egiten da titi batekin, kapelan, arre-okre koloreko ezkatak, estu izaten ditu. Zahartuaz ertzak pitzatzeko joera izaten du, eta okela zuria ikusten da pitzaduretatik.

**Orriak:** Nahikoa estu, sabeldunak eta lodi samarrak, okre-lasto kolorekoak gaztetan, bukaeran arrexkak ertz argiagoarekin 

**Hanka:** 20 eta 30 mm bitarteko garaierakoa eta 2,5 eta 5 mm bitarteko lodierakoa, mehea, luzera osoan berdina edo oinarrian lodixeagoa. Hasieran zurixka, gero okre-kolorekoa, zuntz txiki oso meheekin.

**Haragia:** Zuria, mehea, haritsua, zaporegabea, usain ahulekoa edo zertxobait bat espermatikoa; oinaren haragia pixka bat gorritu egiten da aireak ukitzean.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Lacera* epitetoa, urratua, esan nahi duen "lacer" hitzetik dator. Kapelaren itxuragatik.

## Toxikotasuna 
Pozoitsua. Muskarina dauka.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe pruinosa* eta *Inocybe halophila* espezieak oso antzekoak dira, baina hauen ale gazteek, gortina nabarmena dute. Antzeko beste espezie asko daude, eta azterketa mikroskopikoa egin behar da 

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Lurzoru hareatsuetan, arrunta intsinis (*Pinus radiata*) pinuen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Korea, Txina, Kazakhstan, Japonia, Zeelanda Berria. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Tapia

**Jorge Arturo Tapia Docman** (Txile, 1935 &ndash; Madril, 2020ko ekainaren 30a)   abokatu, akademiko, diplomatiko eta politikari txiletarra izan zen.  Alderdi Erradikaleko (PR) kidea, hainbat kargu publiko izan zituen Estatu ministro, alkate eta enbaxadore gisa. 

## Biografia 
### Bizitza pertsonala eta akademikoa 
Zuzenbidea ikasi zuen Txileko Unibertsitateko Lege eta Gizarte Zientzien Fakultatean , non Andrés Zaldívar, Ricardo Lagos Escobar eta José Rodríguez Elizondo bezalako pertsonaien ikaskide izan zen, besteak beste.  Zuzenbideko Masterra du Yale Unibertsitatean (AEB) eta doktorea da Rotterdamgo Erasmus Unibertsitatean (Herbehereak) .  

Txileko Errepublikako Senatuko funtzionario izan zen 18 urtez, Goi Ganberako Konstituzio, Legegintza eta Justizia Batzordeko idazkari bihurtuz.  Txileko Unibertsitatean, Arturo Prat Unibertsitatean, Tarapacako Unibertsitatean,  La República Unibertsitatean, Venezuelako Zulia Unibertsitatean, Estatu Batuetako Ohio Estatuko Unibertsitatean eta Rotterdamgo Erasmus Unibertsitatean irakasle gisa eman du irakasle. .  2012an Txileko Legebiltzarreko Zuzenbidearen eta Legegintzaren Teoriaren Elkarteko ohorezko kide izendatu zuten. 

### Jarduera politikoa 
Salvador Allenderen gobernuan, Justizia eta Hezkuntza Publikoko ministroa izan zen 1972 eta 1973 artean. Azken sail honetan, Eskola Nazional Bateratuaren proiektu eztabaidagarriaren sustatzailea izan zen, Eliza Katolikoak eta gobernuko oposizioko alderdiek gogor eutsi ziotena.

1973ko estatu kolpearen ostean atxilotu eta Dawson uhartera bidali zuten.  Erbestera joan eta Herbehereetan finkatu zen, han Txile Berriko Institutuko zuzendaria izan zen. Demokrazia itzuli zenean, Txileko enbaxadore bihurtu zen herrialde horretan Patricio Aylwin presidentearen gobernuan, 1990 eta 1994 artean. Geroago, kargu bera izango zuen Israelen, 1994 eta 1997 artean.

Ricardo Lagos Escobar presidentearen gobernuan, Tarapacá Eskualdeko alkate izendatu zuten, non bere karguan arduragabekeriaz aritu zen, Alto Hospicio Psikopataren biktimei buruz poliziak emandako informazioa zuzentzat jota.  2000ko martxoaren 11tik abenduaren 28ra izan zen kargua 

Bere azken urteetan Madrilen bizi izan zen, Espainian.  2020ko ekainaren amaieran zendu zen, Madrilen. 

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* *La técnica legislativa*, 1960 
* *Hermenéutica constitucional: la interpretación de la constitución en Sudamérica*, 1973. 
* *Sobre la factibilidad y el fracaso de la vía chilena al socialismo, en Chile: lecciones de una experiencia*, 1977. 
* *El terrorismo de Estado: la doctrina de la seguridad nacional en el Cono Sur*, 1980. 
* *Estrategocracia: el gobierno de los generales*, 1986. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quintina Gelbenzu Piérola

thumb
**Quintina Gelbenzu Piérola** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1877ko urriaren 11a- *ibidem,* 1950eko otsailaren 23a) emagina izan zen. Zaragozako Unibertsitatean emagin agiri ofiziala lortu zuen eta Lizarrako tituludun lehen matrona izatera heldu zen.

## Bizitza 
Maria Piérola eta Feliciano Gelbenzuren alaba izan zen. 22 urte zituela Donato Castejón Carlosekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituzten; Felisa, Joaquina, María, Santiago, Andrés, Mercedes eta Ángel. Azken hau 1936ko Gerra Zibilean hil zen eta harrezkero lutoz jantzi zen beti Quintina. 

## Emagin ibilbidea 
1902ko urriaren 14an, 25 urte zituela, Gregorio Goizueta alkateak udal-emagin izendatu zuen, jarduera hori aurretiaz lanbide horretan ari ziren Eulalia Nagusia eta Florencia Salanueva emaginekin burutu zezan. Hiruren artean banatzen zituzten udalak urteko lanagatik ordaintzen zizkien berrehun pesetak.

Quintinak ez zuen nahikotzat jo autodidakta gisa zekiena eta 1903an Zaragozako Unibertsitatera ikastera joatea erabaki zuen eta bertan emagin agiri ofiziala lortu zuen, horrela Lizarrako tituludun lehen matrona izatera heldu zen. 

Lanbide hau emakumeek burutu zuten luzaroan kultura gehienetan, emakumeen esku utzi izan zen umeak munduratzearen artea. Jaiotza ondorengo errituralean ere parte hartzen zuten emaginek sarritan. Bataiatzera eramaten zituzten jaioberriak elizara eta amari itzultzen zizkioten, amak berrogeialdia bete behar izaten baitzuen, etxetik irten gabe. Etxealdi hau amaitu ondoren emaginak berak laguntzen zien amei elizara bedeinkapena eman ziezaieten. Behin eta berriz emakumeen askatasun eskubideak murrizturik izaten ziren.  

Quintinak lanbidea pasio handiz burutzen zuen, konpromezu ia militantez. *Mamá (Ama) Quintina* deitzen zioten, izan ere bere inguruan larritasun edo estualdi ekonomikoan zegoen edonori laguntzeko prest agertzen zen beti. 

50 urtez bere lanbideari ekin ondoren eta ehundaka lizarratarri munduratzen lagundu ostean, 1950eko otsailaren 23an hil zen bere jaioterrian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mont Thabor

**Mont Thabor** Savoia eta Alpe Garaien artean (Frantzia) dagoen mendi bat da . Massif des Cerces mendilerroan dago. Itsasoaren mailatik 3.178 metrora dago bere punturik altuena, Pic du Thabor gailurretik gertu, itsasoaren mailatik 3.207 metrora dagoena.

## Kanpo estekak
Lazistan

**Lazistan** (Lazeraz: ლაზონა, *Lazona*;  edo , ''Ç'aneti*; Otomandar turkieraz: لازستان, *Lazistān'') Kaukasoko eta Anatoliako eskualde kultural historikoa da. Otomandar Inperioaren garaian erabili zen, batez ere. Historikoki Laziak bizi izan dira bertan. Gaur egun batez ere Turkian dago, baina azalera txikia du Georgian. 7.000 kilometro koadroko azalera du eta 500.000 biztanle inguru daude, Laziak zein bestelako herriak barne hartuta. 

Geografikoki, bailara estu segida bat da, Alpe Pontikoen iparralderantz hedatzen direnak, Çoruh Bailaratik bereizten dituztenak, Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostako eremua. Otomandar Inperioaren erorketaren ostean, terminoa ez da ofizialki erabiltzen ez Turkian, ez Georgian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sekzio (tipografia)

[thumb|*Alice in Wonderland* liburua (1865), 5. atalean irekia, 46. eta 47. orrialdeak, **sekzio-haustura** bat ezkerreko orrialdean, beheko aldean, ikusteko. *Alice in Wonderland* 1865ean argitaratu zen lehen aldiz, eta gaur egun jabari publikoa da. Euskaraz irakur daiteke: *[Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian*. (Liburuaren jatorrizko 1865eko testu ilustratua Wikitekan aurki daiteke).]]
Tipografian **sekzio** hitza erabiltzen da testu bat banatzen den zatietako bakoitza izendatzeko. 
Sekzioak banatzeko hainbat sekzio-haustura marka erabili izan dira tipografian. Esate baterako zuriune luzeak, atalen izenburuak, izartxoak modu askotan estetikoki antolatuta, (eskuineko irudian bezala), hainbat tipografia ikur berezi... 

## Ikus, gainera 
* Sekzio ikur

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jafetismo

**Jafetismoa** XIX. mendean garatutako hizkuntzalaritza hipotesia da. XX. mendean garapen handia izan zuen Sobietar Batasunean, nahiz eta bi hipotesi horiek ezberdinak diren funtsean. 

## Hipotesia 
Hizkuntzalaritzan Noeren semeen izenak izan dituzte hainbat hizkuntzek: Semen ondorengoek hizkuntza semitikoak hitz egingo lituzkete, Kamen ondorengoek hizkuntza kamitikoak eta, hutsunean Jafeten seme-alabek hizkuntza jafetikoak hitz egingo lituzkete. Denbora luzez jafetitak eta arioak sinonimo izan dira hizkuntzalaritzan. Beraz, Jafet Europako hizkuntzen aita izango litzateke. 

19. mendean, zenbait hizkuntzalarik, hizkuntza indoeuropearrak izendatzeko erabili izan zuten 'hizkuntza jafetikoak' terminoa, hizkuntza semitikoen erabilpenarekin analogiaz, baina izenak ez zuen arrakasta handirik izan.

### Marrismoa 
Nikolai Marrek gidatua, 1920tik aurrera jafetismoa eta marrismoa ildo nagusia izan zen SESBen. Marrek proposatzen zuen hizkuntzaren garapena egitura ekonomikoarekiko aldatzen den gainegitura bat dela. Lehenengo hizkuntzak gestualak izango liratekeela, zeinua eta esanahia zuzenean lotuz. Ondoren, eboluzio sozioekonomikoak hizkuntza oralak sortuko lituzke, magiko/sinbolikoak lehenengo, matriarkalak ondoren, patriarkalak azkenik. Bere garaiko hizkuntza nagusi europarrek antza zutela onartzen zuen, ez Humboldtek proposatu bezala indoeuropar sustraia zutelako (ideia horri hizkuntzalaritza burgesa deituko zioten), baizik eta egitura eta esplotazio ekonomikoa berbera izanda, gainegitura antzekoak sortu zirelako, baita hizkuntzan ere

Hizkuntza jafetikoak gaur egun indoeuroparrak gailendu aurretik oinarria izango lirateke. Bertan sartzen zituen hasieran ikertu zituen Kaukasoko hainbat hizkuntza, tartean georgiera, txuvaxera edo Elameko hizkuntza, baina baita munduko beste hizkuntza asko ere, euskara, burushaskia edo etruskoa barne. 

Marren pentsamendua, ildo ofiziala izan zena, Stalinek deitoratu zuen 1950an, argudiatu zuenean errusiera berdin ulertzen zela feudalismoan, kapitalismoan eta sobietar garaian egindako obra literariotan eta, xehetasun txikiak gorabehera, ez zegoela egiturazko aldaketarik: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yoshihiko Noda

japoniar politikaria da. Japoniako lehen ministroa izan zen 2011tik 2012ra.

Japoniako Alderdi Demokratikoko kidea, 1993an diputatu hautatu zuten eta 2010etik 2011ra Finantza ministro izan zen. 2011ko irailean izendatu zuten lehen ministro, Naoto Kanek dimisioa eman ondoren. 2012ko abenduan hauteskundeak galdu zituen Shinzō Aberen Alderdi Liberal Demokratikoaren aurka.

## Kanpo estekak
Ľudovít Ódor

**Ľudovít Ódor**, **Lajos Ódor** jaioa (Komárno, 1976ko uztailaren 2a) eslovakiar ekonomialari eta politikaria da. Eslovakiako lehen ministroa izan zen 2023ko maiatzaren 15etik urriaren 25era.

Eslovakiako gutxiengo hungariarreko kidea da. Matematikan eta kudeaketan graduatu zen Bratislavako Comenius Unibertsitatean. 2018tik 2023ra Eslovakiako Banku Zentraleko gobernadoreordea izan zen.

2023ko maiatzean Eduard Heger lehen ministroak dimisioa eman ondoren, Zuzana Čaputová presidenteak gobernu teknokratiko bat zuzentzeko agindu zion Ódorri iraileko hauteskunde orokorretara arte. Hauteskundeen ondoren, Robert Fico lehen ministro izendatu zuten.
Scilicet

***Scilicet*** latinetik zuzenean mailegatuta nazioartean erabiltzen den hitza; ***scīlicet***: "uler daiteke, uler liteke".; testu ilun bat edo anbiguotasun bat azaltzean erabiltzen da, edo falta den hitz bat, arriskuak hartuz, ematerakoan erabiltzen den hitza. Batzuetan § marka erabiltzen da  *scīlicet* hitza ordezteko, *scīlicet* adierazteko, baina gehiagotan honako laburdura hauek: *scil*., *sc*., *sl.*, <  *scī(re) licet*. Batzuetan S bikoitza ere erabili izan da *scīlicet* adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta García Gómez

**Marta Miriam García Gómez** (Madril, 1961eko abenduaren 11 - Ib., 2013ko azaroaren 21a) madrildar kazetaria, telebistako aurkezlea, bikoizketako aktorea eta publizitate-esataria izan zen.

## Biografia 
Antolín García eta Rosita Valero aktoreen alaba izan zen. Informazio Zientzietako lizentziaduna zen. Kazetaritza adarra ikasi zuen Informazio Zientzien Fakultatean (Madrilgo Complutense Unibertsitatea). 

Haren lagun sentimentala José Antonio Ceinos bikoizketako aktorea ere bazen.

## Ibilbidea 
1981ean hasi zen bere ibilbide profesionala garatzen. Lehenbizi, Los 40 Principales saioan, eta, ondoren, Radio 80n. Irratian kirol espazioetan hasi zen lanean, eta gero informazio orokorreko espazioetan jarraitu zuen.

1990ean, Televisión Españolak kontratatu zuen –kontratu mugagabearekin, 2007ko ekainaren 1ean finko bihurtu zena– taldeko kateetako albistegietan meteorologia-aurkezle izateko, arloko buruarekin batera, José Antonio Maldonado, Paco Montesdeoca eta Ana de Roque. Lehenik, *Telediario de Fin de Semana* saioko *El tiempo* atala aurkeztu zuen, eta, ondoren, *La 2 Noticias Matinal, Telediario Matinal* edo *Noticias de redacción en La 2*. Gero *Telediario Fin de Semana* eta *Telediario Matinal* saioetara itzuli zen, Ana de Roquerekin txandaka, *Telediario 2* edo *La 2 Noticias* izenekoan ordezkapenak eginez. Departamentu horretan 17 urtez egon zen, 2007ra arte. 

### Bikoizle 
Aldi berean, kazetaritza eta beste pasio bat uztartu zituen: bikoizketa eta lokuzioa. Arlo horretan 36 urtez lan egin zuen (1977-2013), eta hainbat filme eta telesailetan parte hartu zuen, hala nola *Braveheart*, *Rompiendo las olas*, *Armageddon*, *Dos vidas en un instante, A dúo, Onegin: El rechazo, La cinta blanca* o *Starship Troopers.* 

Telebista serietan ere aritu zen bikoizketak egiten, hala nola, *Las gemelas de Sweet Valley, Blossom, ALF, Dinastía, Falcon Crest, Urgencias, Cheers, Sensación de vivir, Dexter, Ana de las Tejas Verdes, House, Crónicas vampíricas, Ley y orden, CSI: Crime Scene Investigation, o The Big Bang Theory,* 

Hainbat aktoreren ahotsen ohiko bikoizlaria izan da, esaterako, Mayim Bialik, Gwyneth Paltrow, Claire Forlani eta Jennifer Connelly. 

Hasieran, *El mundo de Juan Lobón* serieko aktore ere probatu zuen zortea, baina esperientziak ez zuen konbentzitu, eta, azkenean, lokuzioan eta bikoizketan jarri zuen arreta.

### Publizitate-esatari 
2007tik 2013ra RTVEko Sustapen Sailean lan egin zuen, *La 2* eta *Clan* kateko sustapeneko esataria zela.

### Heriotza 
2013ko azaroaren 21ean, goizaldeko 3etan, hil egin zen minbizia zela eta.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Ficha de Marta García en lalocucion.com.
* Ficha de Marta García en doblajevideojuegos.es.
Fernando Urízar Garfias

**Fernando Urízar Garfias** (Santiago, 1804 &ndash; Santiago, 1876) joera liberaleko diplomazialari eta politikari txiletarra izan zen.

## Biografia 
Colegio Carolinon eta San Felipe Unibertsitatean ikasi zuen. Administrazio publikoan hasi zen Santiagoko udal idazkari, Senatuko idazkari ( 1831-1834 ) eta Barne Ministerioko goi kargudun gisa. 1836an Diego Portales ministroaren idazkari izan zen eta hurrengo urtean Aconcagua probintziako alkate izendatu zuten. Hiri hartan piztu zen iraultza itzali zuen. Estatistika Orokorra (egun Estatistika Institutu Nazionala) sortu eta antolatu zuen, herrialdeko lehen biztanleria errolda egin behar izan zuelarik. Valparaísoko Aduana administratu zuen.

Garrantzi handiko beste kargu publiko batzuk bete ondoren, Valparaísoko ordezko diputatu hautatu zuten (1834), Victorino Garridoren lekua hartuz zenbait alditan. Rancaguako jabe-diputatu hautatu zuten 1837an, baina agertu ez zenean berehala ordezkatu zuen Pedro Nolasco Mena Ramírezek .

Putaendo, San Felipe eta Los Andeetako diputatua 1846an, 1849an berriro hautatua. Caupolicán-eko jabe-diputatua ( 1867 &ndash; 1870 eta 1870 &ndash; 1873 ). Petorcak eta La Liguak hautatua 1873-1876an, karguan hil zen.

## Bibliografia 
* *Diccionario Histórico y Biográfico de Chile*; Fernando Castillo Infante, Lía Cortés eta Jordi Fuentes; Zig-Zag editoriala, Santiago, Txile, 1996; 517 orrialdea.

## Kanpo estekak
O Menino e o Mundo

***O Menino e o Mundo*** (euskaraz: «Mutila eta mundua») 2013ko Alê Abreu brasildar zinema zuzendarien animaziozko abentura film bat da. 2015eko Marrazki bizidunetako film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, nahiz eta azkenean saria *Inside Out* filmak irabazi izan.

## Ahotsak 
* Vinicius Garcia: Cuca (*Menino*)
* Felipe Zilse: Gaztea (*Jovem Homem*)
* Alê Abreu: Agure (*Velho Homem*)
* Lu Horta: Cucaren ama (*Mãe*)
* Marco Aurélio Campos: Cucaren aita (*Pai*)
* Cassius Romero: Txakur (*Cachorro*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Done Jakue Apostoluaren eskua

thumb|St Peter's Church, Marlow: hemen gordetzen da erlikia.
**Done Jakue apostoluaren eskua** XII. mendean Matilda enperatrizak Ingalaterrara eramandako erlikia kristau bat da, ezker esku bat, egoera momifikatuan gordea, ustez Jakue apostoluarena.

## Historia 
Veneziako 8. mendeko testu batzuetan aipatua omen da, eta geroago, Sakro Inperioko enperadoreen jabetza izan zen. Horietako batek, Henrike V.ak, alabaren dotearen parte gisa bidali zuen Matildarekin Ingalaterrara erregina bihurtzeko bidali zuenean. Matildak Ingalaterrako Readingeko Abadiaren esku utzi zuen erlikia; ondoren, bere semearengandik hasita, Plantagenet dinastiaren agintea hasi zen.

1539an, Ingalaterrako erreforma protestante eta anglikanoarekin, monasterioen disoluzioa gertatu zen (eta era berean, santuen erlikien gurtza katolizismoaren estigma gisa markatua geratu zen), eta Readingeko monje ingelesek eskua ezkutatu egin zuten burdinazko kutxa batean, Abadiaren paretetan. Langile batzuek indusketa batean aurkitu zuten 1786an eta Readingeko Museora eraman zuten. 1840an J. Scott Murrayri saldu zioten, eta Danesfieldeko bere etxean jarri zuen kapera pribatuan. 1882an hil ondoren, Marloweko San Pedro eliza katolikora eraman zuen, gaur bertan han gordetzen delarik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Pereira Irarrázaval

**Carlos Manuel Pereira Irarrázaval** (Santiago, 1907ko irailaren 9a - ?) Txileko abokatua, diplomazialaria, enpresaria eta politikaria izan zen. Ekonomia, Garapen eta Berreraikuntzaren sailean Estatu ministro izan zen Jorge Alessandri presidentearen gobernuan.

## Biografia 
Gurasoak Guillermo Pereira Íñiguez legebiltzarkidea eta  ministroa eta Isabel Irarrázaval Correa ziren. 

Txileko hiriburuko Alemaniako Lizeoan eta Berlingo (Alemania*) Real Arndt-Gymnasium Dahlem-*en ikasi zuen. 1930ean abokatu zin egin zuen Txileko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren . 

## Ibilbide politikoa 
Oso gaztea izanik Kanpo Arazoetarako Ministerioan sartu zen. Txileko hainbat enbaxadetako idazkaria izan zen atzerrian, Londresen (Erresuma Batua) eta Washington DC (AEB) izandako denbora nabarmenduz. 1927 eta 1931 bitartean Gobernuko interprete ofizial gisa aritu zen. 

Sektore pribatuan sartu zen gero, 1963an Jorge Alessandrik bere azken Ekonomia, Garapen eta Berreraikuntza ministro izateko deitu zuen arte mantendu zuen jarduera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ismael Vicuña Subercaseaux

**Ismael Vicuña Subercaseaux** (Txileko Santiago, 1877 &ndash; 1933) txiletar politikaria izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Claudio Vicuña Guerrero eta *Lucía Subercaseaux Vicuña* izan ziren. Parisen ikasia, Jesusen Bihotzen eta Humanitateak amaitu zituen Santiagoko Institutu Nazionalean .

Nekazaritzako ondasun baliotsuak oinordetzan jaso zituen Txileko erdialdean, zehazki Colchagua probintzian, non bere nekazaritza zereginak politikarekin partekatzen jakin zuen.

María Teresa Correa de Saa Ariztía-rekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten.

## Bizitza politikoa 
Alderdi Liberal Demokratikoko kidea, San Fernandoko diputatu hautatu zuten bi agintaldi jarraian (1912-1918). Barne Poliziaren Batzorde Iraunkorreko kide izan zen bi alditan.

1920an Diplomazian sartu zen Berlinen Txileko Legazioaren Kantzilertzaren ardurapean. 1921eko urriaren 10ean, Bremen hiriko kontsul izendatu zuten. 1923an Hanburgon kontsul nagusi izan zen, ordezko gisa.

## Bibliografia 
* *Álbum Político: El Gobierno, el Parlamento y el Consejo de Estado en la República de Chile (1912-1915)*; Alfredo Valderrama Perez ; Zig-Zag editoriala; Santiago, Txile, 1914 ; 303. orrialdea.
* *Biografías de Chilenos: Miembros de los Poderes Ejecutivos, Legislativo y Judicial (1876-1973)*; Armando Ramón Folch-en eskutik ; Edizioak Txileko Unibertsitate Katolikoa, Santiago, 1999, 2. liburukia.
* Reseñas parlamentarias Txileko Kongresu Nazionaleko Liburutegian.

## Kanpo estekak
Glòria Serra

**Maria Glòria Serra Ramos**, ezagunagoa **Glòria Serra** izenez (Bartzelona, 1964ko urriaren 21a) bartzelonar kazetaria, aurkezlea eta irrati esataria da.

## Biografia 
Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Kazetaritzan lizentziaduna da Glòria Serra, eta 1987tik ari da komunikabideetan lanean.  

## Kazetari ibilbidea 
Radio Barcelonako (Cadena SER) albistegietan hasi zuen karrera profesionala, hala nola arratsaldeko edo Hora 25 izenburuko albistegietan, eta Matinal SERCatalunyako editore eta El *Balcóko* zuzendari ere izan zen. Julia Oterorekin ere lan egin zuen *Eta* Ràdio Miramar-eko *¿Y nosotras qué?* eta *Catalunya matí* saioa aurkeztu zuen Catalunya Ràdio-n. 

Telebistaren munduan zenbait funtzio garatzen hasi zen Kataluniako Televisión Españolan. 1998 eta 2001 bitartean Telecincon lan egin zuen, eta bertan Telecinco *albistegien* lehen edizioaren azpieditore eta aurkezlea izan zen, *La mirada crítica* saioaren zuzendaria eta aurkezlea.

Aldi berean, 1999 eta 2001 bitartean, Josep Cunírekin batera, ''L'aventura quotidiana* eztabaida aurkeztu zuen tv3n. Ondoren, *Coses que pasen* eztabaida zuzendu zuen eta *Els matins* magazinean parte hartu zuen, bi saioak Cunik Kataluniako autonomian aurkeztutakoak. 

2001ean *Ciutat oberta* (Barcelona TV) izan zen eztabaidaren buru, eta Bartzelonako TV telebista lokalaren audientzia-arrakastadun saio bihurtu zen.

2003ko uztailetik abuztura , irratira itzuli zen COMRàdio, *La segona república*, udako goizeko magazina aurkezteko. Bi urte geroago, 2005eko irailean, irrati munizipalistak berriro deitu zion, ordukoan Joan Barril ordezkatzeko ohiko denboraldian. Serrak bi denboraldi egin zituen goizez COMRàdio eskolan, *Matins.com* magazinarekin.

COMRàdio utzi eta berehala itzuli zen Telecincora. 2007ko abuztuaren 25etik 2010eko apirilaren, Jordi Gonzálezekin batera, *La Noria* saioa aurkeztu zuen. Narratzaile gisa aritu zen atal bakoitzean, eta ospe handia lortu zuen. 

2010eko maiatzaren 1etik 2011ko martxoaren 4ra Antena 3eko *3D* izeneko arratsaldeko magazina aurkeztu zuen. 2011ko urtarrilaren 31tik aurrera, gainera, Equipo de investigación saioa zuzendu eta aurkeztu zuen, 2023an ere jarraitzen duela. 2004ko otsailetik maiatzera *7 días, 7 noches s*aioa ere bai.

Horrekin batera, 2009az geroztik, RAC 1 irrati-etxe katalanaren *El Món a RAC1* saioaren tertulietan parte hartu du.

## Bizitza pribatua 
2014ko irailean bi biki erditu zituen 50 urte zituela.

## Telebistako programa azpimarragarriak 
**Telebista**

## Sariak eta aintzatespenak 
* Urrezko Antena saria jaso zuen *Equipo investigación'' saiarekin Espainiako Irrati eta Telebista Elkarteen Federazioak, profesionalen lan onagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak