open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramon Olasagasti

**Ramon Olasagasti Aiestaran** (Berrobi, Gipuzkoa, 1972ko apirilaren 25a) kazetaria da.

1993tik 2006ra bitartean Euskaldunon Egunkarian eta Berrian jardun zuen lanean, hainbat sailetan, eta egun, itzulpengintzan egiten du lan.

Mendia, bidaiak eta natura gogoko izanik, batez ere mendiko informazioa jorratu izan du prentsan, eta mendiari lotuta hainbat liburu argitaratu ditu: *Mendiminez* (2007) biografia liburua (gaztelaniara *Las cumbres del alma* bezala itzulia), *Josune Bereziartu, hatz puntak* (2004), *Hiru pauso, hiru norabide* (1999) edota *Sei arrasto Eskandinavian* (1998), esaterako. Komikiak ere argitaratu ditu Everesti buruz (2018) Iñurrategi anaiei buruz 2020) eta Andres Espinosari buruz (2022) Cesar Llaguno eta Felipe H. Navarroren marrazkiekin.

Beste zenbait liburu ere argitaratu ditu, helduei nahiz haur eta gazteei zuzenduak. Berak idatzitako liburuez gain, Mikel Valverderen *Rita* bildumako azken tituluak itzuli ditu euskarara, eta baita *Baporea* bildumarako beste argitalpen batzuk ere. Literatur sari batzuk ere irabazi ditu.

## Argitalpenak 
### Helduentzako liburuak 
* *Sei arrasto Eskandinavian* (Informart, 1998)
* *Hiru pauso, hiru norabide* (Letxukale liburuak, 1999)
* *Josune Bereziartu, hatz puntak* (Kutxa, 2004)
* *Mendiminez* (Elkar, 2007) (gaztelaniaz *Las cumbres del alma*, José Luis Padrónek itzulia)
* *Manuel Iradier, Afrikako arimaren esploratzailea* (Elkar, 2009)
* *Everest. 1980 Euskal espedizioa. Herri oso bat gailurrean* komikia, Cesar Llagunoren marrazkiekin (Sua, 2018)
* *Iñurrategi anaiak. Mendiari bihotz emanak* komikia, Cesar Llagunoren marrazkiekin (Sua, 2020) 
* *Andres Espinosa. Bakarrik eta libre* komikia*.*Cesar Llaguno eta Fepilpe H. Navarroren marrazkiekin. Sua edizioak & Mendi Film. Bilbo, 2022. 

### Haur eta gazteentzako liburuak 
* *Sugaar* (Elkar, 2014; Xabier Lizardi Saria)
* *Ipurtargien herrian* (Elkar, 2014)
* *Sasiolako errotaria* (Erein, 2018; Xabier Lizardi Saria)
* *Memoriaren giltza* (Erein, 2024)

## Itzulpen-lanak (euskarara) 
* *Nire aitaren botak* (Mikel Valverde, 2013)
* *Izurde bat lorategian* (Knister, 2012)

### Mikel Valverderen Rita bildumakoak 
* *Rita erraldoia* (2011)
* *Rita eta zilarrezko txoria* (2011)
* *Rita, estu eta larri* (2012)
* *Rita eta alkimistaren ametsa* (2013)
* *Rita ez dago eztei eztitarako* (2015)

### María Menéndez-Ponteren Baporea bildumakoak 
* *Pupi eta dinosauroen elkartea* (2012)
* *Pupi eta burua hutsik zuen gizona* (2011)
* *Pupi eta mamuak* (2012)
* *Pupi eta cowboyen abentura* (2011)

### Bestelako itzulpen-lanak 
* Xabier Portugalen *Pasaia 1931-1939 Zanpatuen oroimena*, Koldo Izagirrerekin elkarlanean (Pasaiako Udala, 2007).

## Sariak 
* Tene Mujika saria *Mendiminez* lan biografikoa idazteko (2006)
* Xabier Lizardi Saria *Sugaar* lanarengatik (2014)
* Xabier Lizardi Saria *Sasiolako errotaria* lanarengatik (2018)

## Kanpo estekak 
* Ramon Olasagasti EIEren webgunean
Đỗ Mười

**Đỗ Mười** (vietnameraz  ahoskatua; Hanoi, 1917ko otsailaren 2a – ibidem, 2018ko urriaren 1a) Vietnamgo politikaria izan zen, lehen ministroa 1988tik 1991ra eta Alderdi Komunistako idazkari nagusia 1991tik 1997ra.
Treorchy

'''''', , Galesko udalerri eta komunitate bat da, Rhondda Cynon Taf konderrian.

## Pertsona ezagunak
* Euros Bowen (1904 - 1988), poeta.

## Kanpo estekak
Ystrad Rhondda

'***, **Ystrad Rhondda** edo **Ystrad-Rhondda*', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Rhondda Cynon Taf konderrian.

## Kanpo estekak
Upper Church Village

'''''', Galesko Church Village udalerriaren barruti bat da, Rhondda Cynon Taf konderrian.

## Kanpo estekak
Afrikar erle

thumb|eskuinera|250px|Afrikar erlea.
**Afrikar erlea**, baita **erle hiltzailea** ezizenez ere ezaguna, apis mellifera scutellata afrikar erlea eta erle arruntaren nahasketatik sortutako erle espezie hibrido bat da.

Erle espezie honen ezaugarri nagusia bere defentsa joera nabarmena da, berau gogaitu edota mehatxatua sentituz gero joera oso oldarkorra izatera iritsi daiteke. Multzo handitan erasotzen dute, oso azkar eta biktima bere erletegitik 400 metrotara jarraitzeko gai dira. Jatorriz, Afrikakoak izan arren, Amerikara igaro eta Hego Amerikatik Ipar Amerikarako bidea egin dute, AEBetan 1.000 pertsona baina gehiago hil ditu, erle arruntak baina hamar aldiz koska gehiago eginez.

## Kanpo estekak
Anna Karenina (2012ko filma)

***Anna Karenina*** 2012ko film erromantikoa da, Joe Wright zinemagileak zuzendutakoa. Lev Tolstoik 1877an idatzitako *Anna Karenina* eleberriaren egokitzapena da, Tom Stoppardek egindakoa. Keira Knightleyk antzeztu zuen Anna Kareninaren rola, eta Matthew Macfadyen, Kelly Macdonald, Domhnall Gleeson eta Alicia Vikander izan ziren gainerako aktore nagusiak.

## Argumentua 
Kontakizuna 1874. urtean dago girotua, Errusia inperialean. Anna Karenina San Petersburgon bizi da, eta orduko goi gizartearen pertsonaia ezinbestekoak dira hura eta haren senarra. Ustez, zoriontasuna erabatekoa da, eta askok desiratzen duten bizimodua du Kareninak.

Moskura egin beharko du bidaia bat, haren anaiaren harremana salbatzeko ahaleginean. Bidaia horrek Kareninaren patua betirako aldatuko du, tren geltokian Vronsky kapitaina ezagutuko baitu. Bien artean berehalako txinparta piztuko da, baina itxurak gordetzen saiatu beharko dute. Senarrarekiko harremana salbatu nahian, Karenina San Petersburgora itzuliko da, baina ordurako beranduegi izanen da. Orduko gizarteak ezin du ezkontzaz kanpoko harremanik onartu, eta Kareninak erabaki zaila hartu beharko du: hipokrisian bizitzen jarraitu, edo bihotzak agintzen dionari jaramon egin.

## Ekoizpena 
Ekoizpen handia da Anna Karenina. Pertsonaia askok hartzen dute parte filmean, eta filmaketaren atalik nagusia Errusian egin zen, gehienbat San Petersburgon. Ehun dekoratu inguru erabili zituzten, eta 80 baino gehiago dira esaldiren bat duten antzezleak. Hori gutxi balitz, dantza garrantzi handiko elementua da liburuan zein pelikulan; hortaz, 25 dantzarik ere hartu zuten parte.

## Aktoreak 
* Keira Knightley: Anna Karenina
* Jude Law: Alexei Karenin, Annaren senarra
* Aaron Taylor-Johnson: Vronsky kapitaina, Annaren maitalea
* Matthew Macfadyen: Stepan Oblonsky, Annaren anaia
* Kelly Macdonald: Dolly Oblonsky, Stepanen emaztea
* Domhnall Gleeson: Konstantin Levin
* Alicia Vikander: Ekaterina, Dollyren ahizpa
* David Wilmot: Nikolai
* Ruth Wilson: Betsy printzesa
* Raphaël Personnaz: Alexander Vronsky
* Emily Watson: Lidia kondesa
* Alexandra Roach: Nordston kondesa
* Michelle Dockery: Myagkaya printzesa
* Susanne Lothar: Stxerbatski printzesa
* Olivia Williams: Vronskaya kondesa, Vronskyren ama
* Max Bennett: Petritsky
* Cara Delevingne: Sorokina printzesa
* Holliday Grainger: Baronesa
* Thomas Howes : Iatxvine
* Bill Skarsgård: Makhotin kapitaina
* Emerald Fennell: Merkalova printzesa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Anna Karenina*, IMDb, imdb.com
* *Anna Karenina*, AllMovie, allmovie.com
Pako Galán

**Francisco "Pako" Galán Portillo** (Navas del Madroño, 1956ko uztailaren 15a) Eskorbuto taldeko bateria-jotzailea izan zen. Ofizioz mekanikari-doitzailea. Eskorbuto taldean bizirik dagoen partaide bakarra da.

Musikan 70. hamarkadan hasia, 1978an Portugaleteko "Escombros" taldearekin harremana zuen (Bizkaiko lehen punk taldea izan zena, Barakaldoko "Corrupción" taldearekin batera). 1982 inguruan Portugaleteko Sisby taldean jotzen zuen, eta baserri hondatuetan ibiltzeko zaletasuna zuen, eltze, ontzi edo plater zaharrak errekuperatzeko. Horrelako batean sartzean aurkitu zituen Josu eta Jualma, baxu eta gitarrarekin entseatzen, eta baterian inor gabe; orduantxe sartu zen taldean. Haien heriotzaren ostean, taldearekin jarraitzea erabaki zuen -Eskorbutoren jarraitzaile askoren arbuioa jasoz-, eta Josu eta Jualmak eginiko eta argitaratu gabeko hainbat kantu grabatu zituen, inguruko musikari lagunekin. Denbora batez Eskorbuto izena mantendu zuen, beste musikariokin kontzertuak emanez; gero taldea desegin zuen, eta diskoetxeengandik Eskorbutoren diskografiaren gaineko eskubide legalak berreskuratzeari ekin zion.

## Erreferentziak
Arthur Ashkin

**Arthur Ashkin** (New York, 1922ko irailaren 2a - Ocean City, New Jersey, 2020ko irailaren 21a) fisikari estatubatuarra izan zen. 2018ko Fisikako Nobel sariaren irabazleetako bat izan zen, Donna Strickland eta Gérard Mourourekin batera.

Laser izpien mikropartikulen manipulazioan lan egiten hasi zen 1960ko hamarkadaren amaieran, eta bere ikerketek pintza optikoen asmakuntza ekarri zuten 1986. urtean. Atomoak, molekulak eta zelula biologikoak manipulatzeko erabiltzen den prozesu optikoaren ikerkuntzan aitzindaria izan zen baita ere. Giltzarria argiaren erradiazio presioa da. Hainbaten arabera, Ashkin pintza optikoen ikerkuntza eremuaren aita da, eta honegatik lortu zuen 2018ko Fisikako Nobel saria. Nobel sari bat jaso duen pertsona zaharrena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hard to Kill

**Hard to Kill** (euskaraz *Akabatzeko Zaila*) 1990eko Bruce Malmuth estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Steven Seagal, Kelly Le Brock, William Sadler eta Frederick Coffin aktoreek antzeztu zuten.

Film honek Steven Seagal aktorea mundu mailan ekintza filmeetako aktore ospetsu bilakatu zuen, ordutik aurrera eta batez ere 1990eko hamarkadan zehar genero honetako film ugari antzeztuz.

## Argumentua 
1983, Los Angelesko portua, Mason Storm (Steven Seagal) polizia zintzoak kai batean ezkutuko tratua burutzen ari diren mafiaren gizon batzuei zelatatu eta zenbait polizia ere sartuta dauden ustelkeria kasu bat azaleratu eta Kevin O'Malley (Frederick Coffin) lankideari irratiz horren berri emango dio, baina Jack Axel (Charles Boswell) eta Max Quentero (Branscombe Richmond) poliziak ohartu eta mafia gizonei esango diete, hauek Masonen etxea erasotu, haren emaztea eta Mason hiltzorian eta koma egoeran lagako dute, aldiz, Sonny (Zachary Rosencrantz/Geoffrey Bara) semeak ihes egitea lortuko du. Mason ospitalean koman dagoela, Kevinek mafia ospitalera joan eta hil ez dezaten hari eta bere semeari nortasun berriak emango dizkie, honela mafiak eta polizia usteleka jada hila dagoela sinistu dezaten.

Handik zazpi urtetara, Mason koma egoeratik esnatu, bere burua norroka arteetan berrentrenatu eta berau zaindu duen Andy Stewart (Kelly Le Brock) erizainaren laguntzaz bere familia erasotu zuenetaz mendekatzeko asmoa du. Gainera, horrenbeste urtez ezkutuan egon izanak bere abantailak izango ditu, hura akabatzen saiatu zirenek duela zazpi urtetik hila dagoela uste baidute. Masonek han eta eman egurra emanez bere mendekua lortu, semearekin berrelkartu eta azkenean Andy eta bera elkar maiteminduko dira.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Steven Seagal: Mason Storm
* Zachary Rosencrantz: Sonny Storm
* Kelly Le Brock: Andy Stewart
* William Sadler: Vernon Trent senataria
* Frederick Coffin: Kevin O'Malley tenientea

### Bestelakoak 
* Andrew Bloch: Dan Hulland kapitaina
* Branscombe Richmond: Max Quentero
* Charles Boswell: Jack Axel
* James DiStefano: Nolan
* Dean Norris: Goodhart detektibe sarjentua
* Bonnie Burroughs: Felicia Storm
* Lou Beatty, Jr.: Carl Becker
* Nick DeMauro: Calabrese jauna
* Nick Corello: James Valero
* Justin De Rosa: Mikey
* Stanley Brock: Counterman
* Larry Cedar: Bystander
* Evan James:Danny
* Tomas Trujillo: Pistoladun punkia
* Geoffrey Ian Bara: Sonny Storm (5 urterekin)
* Robert LaSardo: Punkia
* Ernie Lively: Los Angeles Hiriko Poliziaren kapitaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jata (argipena)

**Jata** izenak hainbat adiera du:

* **Jata mendia**, Bizkaiko tontor bat.
* **Jata** euskal enpresa, sukalderako tresnak eta etxetresna elektrikoak egiten dituena.
* **Jata**, Poloniako hego-ekialdeko herria.
Ileapaindegiko aulki

[thumb|**Jaso** markako ileapaindegiko aulkia, Daniel Acha enpresak [Eibarren egina, Armagintzaren Museoan.]]

**Ile-apaindegiko aulkiak** bezeroak ileapaindegian eroso egoteko aulki berezi batzuk dira, laguntza mekaniko eta hidraulikoak dituztenak. Biizargin edo ile-apaintzaileak eskuz edo oinez darabiltza aulkiaren kontrolak, bezeroaren posizioa aldatuz, lana hobeto egin ahal izateko,

## Historia 
Ameriketako Estatu Batuetako bizarginen lehen aulki mekanikoak 1850. urtearen ingurukoak dira. Lehen patentea Archer Company delako batek erregistratu zuen AEBetan, oinentzako plataforma bat zeukan eta etzangarria zen. Altuera mekanikoki alda ziezaiokeen beste modelo bat patentatu zuen Archerrek handik gutxira, eta Eugene Berninghaus batek aldi berean etzangarria eta birakaria zen aulkia patentatu zuen. Berrikuntza guztiak bateratuz, Theodore Koch fabrikatzaileak negozio handia egin zuen AEBetan, eta 35.000 aulki salduak zituen 1885rako. 1900. urtean, Ernest Koken etorkin alemanak beste patente bat aurkeztu zuen AEBetan, gora eta behera hidraulikoki mugitzen zen aulkia. Jaso izeneko modeloa ekoitzi izan zuen nagusiki, eta 21. mendean ere erabiltzen dira ileapaindegi batzuetan aulki zahar hauek.

Oinak ezartzeko plataforman *Jaso* logotipo eliptikoa erakusten zuten aulki hauek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gérard Mourou

**Gérard Albert Mourou** (Albertville, Frantzia, 1944ko ekainaren 22a) fisikari eta ingeniari elektriko frantsesa da. 2018an Fisikako Nobel saria jaso zuen Arthur Ashkin eta Donna Stricklandekin batera. Azken honekin batera asmatutako intentsitate altuko pultsu optiko laburrengatik jaso zuen saria. Teknika hau intentsitate altuko pultsu oso laburrak sortzeko erabiltzen da, ebakuntzan, medikuntzan eta zientzia ikerketa anitzetan baliagarria dena. Gaur egun zalaparta handia dago berak sortutako bideo sexista polemiko baten erruz.

1994an, Michiganeko Unibertsitateko bere taldearekin batera, jakin zuen refrakzio autoenfokatuaren oreka eta difrakzio autoatenuante ionizazio bidezko eta laser izpi baten rarefakzioaren terawatteko intentsitateak atmosferan harizpiak sortzen dituela. Izpien gidariak bezala funtzionatzen dutenak, horrela, dibergentzia saihestuz.

2007an, Lazare Carnot Saria jaso zuen; Eta, 2009ko ekainaren 3an, Optical Society of America-ren eskutik Charles H. Townes saria jaso zuen; Optikan, laserretan eta optika kuantikoan saritutako saririk ospetsuena. Ohorezko legioa jaso zuen ere 2012ko uztailaren 13an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Navas de Tolosa (argipena)

**Navas de Tolosa**, jatorriz, Andaluziako ipar-ekialdeko herrixka bat da, Jaengo probintziakoa. Hortik abiatuta, izenak beste adiera hauek ere hartu ditu:

* Navas de Tolosako gudua, 1212ko uztailaren 16an gertatua. Kristau aliantzaren garaipenaren ondorioz, Iberiar penintsulako hegoalde ia osoa konkistatzeko ateak ireki zitzaizkien Aragoiko Erresumari eta, bereziki, Gaztelakoari. Nafarroako Erresuma ere kristau aliantza horretako kide izan zen.
* Navas de Tolosa kalea, guduaren omenez izen hori duen Iruñeko kalea.
Castle Quarter

'''''', , Galesko Cardiff hiriburuan dagoen barruti bat da. Hain zuzen ere, izena Cardiffko gaztelua eremu honetan egoteari zor dio.

## Kanpo estekak
Jack Ryan: Shadow Recruit

***Jack Ryan: Shadow Recruit*** 2014ko akziozko espioitza filma da, Kenneth Branagh britainiar zinemagileak zuzendu zuena. Chris Pine, Kevin Costner, Kenneth Branagh eta Keira Knightley izan ziren aktore nagusiak. Jack Ryan, Tom Clancy idazleak sortutako pertsonaia, protagonista duen bosgarren filma da, baina, aurreko lauak ez bezala, ez zen oinarritu Clancyren inongo liburutan.

## Argumentua 
Ryanen lehen misioa kontatzen du filmak; Ryan CIAko agentea da, eta lan burokratikoak egiteari utzi, eta misio arriskutsu batean parte hartzen hasiko da. Moskuko oligarka boteretsu bat AEBren kontrako eraso terrorista erraldoi bat prestatzen ari da, eta hori galarazi beharko du.

## Aktoreak 
* Chris Pine:s Jack Ryan
* Keira Knightley: Cathy Muller
* Kevin Costner: Thomas Harper
* Kenneth Branagh: Viktor Cherevin
* Len Kudrjawizki: Konstantin
* Alec Utgoff: Aleksandr Borovsky
* Elena Velikanova: Katya
* Peter Andersson: Dimitri Lemkov
* Nonso Anozie: Embee Deng
* Gemma Chan: Amy Chang
* David Paymer: Dixon Lewis
* Andrew Byron: Cherevinen gizazaina
* Mikhail Barixnikov: Sergey Sorokin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xesqui Castañer

**Xesqui Castañer López** (Valentzia, 1952ko uztailaren 9a - Gasteiz, 2018ko urriaren 1a) politikari, ikerlari eta irakaslea izan zen, Arabako Batzar Nagusietan lehenengo emakume presidente.

## Biografia 
Valentzian jaioa, 1974an PSOEn integratu zen. Valentziako kultur kontseilariaren aholkulari izan zen. Letrak eta Filologia ikasi zuen. 1985ean Geografia eta Historiako doktoretza egitera Euskal Herriko Unibertsitatera etorri zen. Gasteizko zinegotzia eta Fernando Buesa lehendakariorde ohiaren aholkularia ere izan zen. 1999ko uztailaren 6an, 2003arte, PPren botoei esker, Arabako Batzar Nagusien presidente izateko ardura eskuratu zuen. Kargu horretan zegoenean erlijio ekitaldietara ordezkari gisa joateari uko egin zion. Ondoren, Valentziako Unibertsitatearen irakasle postua lortu zuen. Arte garaikideaz aditua, bereziki emakume eta generoaren espezialista izan zen. 2018ko urriaren 1ean, gaixotasun larri batek jota, hil egin zen, 66 urte zituelarik.

## Obra 
* *Arte y arquitectura en el País Vasco*. Donostia: Nerea, ISBN: 978-84-89569-60-7.
* *Género y videocreación en el arte contemporáneo*. Tirant lo Blanch, ISBN: 978-84-9086-853-9
* *Mito y religión en la plástica alavesa (1450-1650)*. Arabako Foru Aldundia, ISBN: 978-84-7821-026-8
* *José Pinazo Martínez (1879-1933)*. Punto Rojo, 2011. ISBN: 978-84-15350-98-9
* *La imagen de la mujer en la plástica vasca contemporánea*. Euskal Herriko Unibertsitatea, ISBN: 78-84-7585-413-7
* *Pinturas y pintores flamencos, holandeses y alemanes en el Museo de Bellas Artes de Bilbao*. Bilbao Bizkaia Kutxa, 1995.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ohar nekrologikoa *Berria*n.
Cefn Mably

'''''', Galesko Cardiff hiriburuan dagoen barruti bat da. Erdigunetik 6 milia iparraldera dago.

## Kanpo estekak
Jata (enpresa)

**Jata** enpresak etxetresnak ekoizten dituen euskal enpresa da, Eibarren sortua 1943an, eta 1989tik Abadiñon kokatua. 21. mendean Zaldibarren eta Tuteran ere ireki ditu lantegiak.

## Historia 
Familia enpresa gisa sortu zen Eibarren 1943.. urtean. Jacinto Alcorta sortzaileak bere izen-deituren hasiera eta amaiera batuta sortu zuen **Jata** marka (**Ja**cinto Alcor**ta**). Etxeko tresna txikien ekoizpenean berezitu zen enpresa, sukalderakoak (lapikoak, kafea egitekoak...), eta baita gailu elektrikoak ere (berogailu elektrikoak, adibidez).

1977an ireki zen Abadiñoko lantegia. 1980ko hamarkadan krisian sartu zen enpresa, eta familia eibartarrak utzi egin zuen. 1989an Abadiñora joan zen produkzio osoa eta Eibarko lantegia hustu egin zen. Eibarko Jata lantegiaren eraikina oso-osorik eraldatu zen etxebizitzak egiteko 2004. eta 2006. urteen artean. Jata S.A. enpresa 1990.. urtean eratu zen izen eta jabe berriekin, baina marka eta logotipo zaharrei eusten die harrezkero.

## Iruditegia 

Fitxategi:Jata-berogailua_full.jpg|Jata berogailua, 1970eko hamarkadakoa.
Fitxategi:JATA (7885748782).jpg|Jata produktuen publizitatea, 1974.
Fitxategi:Jata-kafe-makina full.jpg|Jata kafe-makina, Eibarko Armagintzaren Museoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Elvira Lacaci

**Maria Elvira Lacaci** (Ferrol, Coruña, 1928-Madril, 1997ko martxoaren 9a) gaztelaniaz idatzi zuen Galiziako poeta ezaguna. Espainiako Adonáis Olerki Saria irabazi zuen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Militarren familiakoa, beste gazte-garaiak Doñinos eta Ferrol artean igaro zuen. Ferrolen José Luis Prados Nogueira militarra eta poeta ezagutu zuen. Madrilera joan zen laster eta 1950tik bere izena poesia alorrean ezaguna egin zen. 1956an, “Humana voz” liburuarekin, Adonáis Sari garrantzitsua irabazi zuen. 1960an Miguel Buñuel idazlearekin ezkondu zen, baina laster banandu ziren. 1964an Kritika Saria jaso zuen eta 1967an La Hucha de Oro saria “La instancia” ipuinarekin. 1997an Madrilgo egoitza batean hil zen.

## Estiloa 
Gaztetatik poesia idatzi zuen. Bere lanetan gai sozialek garrantzi handia izan zuten, baita gai erlijiosoak ere. Adinagatik, 27ko Belaunaldiaren garaikoa zen; berez, Vicente Alexandre, Dámaso Alonso eta Gerardo Diego ezagutu zituen. Haren poesia, kritiko batzuen ustez, ez dago oso landua.

## Obra 
### Poesia 
* *Humana voz* (1957)
* *Sonido de Dios* (1962)
* *Al este de la ciudad* (1963)
* *Molinillo de papel* (1967)
* *Tom y Jim* (1966)
* *El rey Baltasar* (1965)
* *Molinillos de papel* (1967)

### Ipuinak 
* *La instancia* (1967)
* *Pequeño bazar*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :*Diario de Ferrol*, 2017/08/20.
* :Biografia eta poesia-antologia A Media Voz webgunean.
Irabazi gordin

Kontabilitatean, **irabazi gordina**, **marjina gordina**, **salmenta-irabazia** edo **kreditu-salmentak**, produktu bat egitearen edota zerbitzu bat ematean sortzen diren sarreren eta kostuen arteko aldea da, gastu orokorrak, soldata, zergak eta interes ordainketak kendu baino lehen. Hau irabazi operatiboaren desberdina da. Marjina gordina, gehienbat Estatu Batuetan erabilitako terminologia bat da, mozkin gordina terminologia aldiz, Erresuma Batuan eta Australian ohikoagoa da.

Salmenta garbietatik sarrera garbietara eramaten dituzten dedukzio desberdinak ( eta bere metrika egokiak) hurrengoak dira:

* Salmenta garbiak = salmenta gordinak – ( Bezero deskontuak + itzulerak + hobariak)
* Erabilgarritasun gordinaren portzentaia = ( Salmenta garbiak – saldutako ondasunen kostua/ salmenta garbiak) x % 100
* Irabazi operatiboa = irabazi gordina – gastu operatibo totalak.
* Sarrera garbiak (edo irabazi garbia) = irabazi operatiboa - zergak – interesak.

Saldutako ondasunen kostua era desberdinean kalkulatzen da merkaturatze-negozioetan eta fabrikatzaileentzat.

## Kanpo estekak
Albako duke (portuak)

alt=Albako dukea Merwede kanalean (Herbehereak).|thumb|Albako dukea Merwede kanalean (Herbehereak).
**Albako dukea** itsas portuetan ontziak atrakatzeko balio duen egitura sinpleena da.

## Egitura 
Albako dukeak, eskuarki, hondoan sartutako pilotez osatuta egoten dira, ontziak bertara lotzeko erabiltzen direnak. Gorputz sendoaren gainean goiko mutur meheagoa izaten dute, zuriz pintatua gauez hobeto ikus dadin.

## Etimologia 
Egitura hauen izenak Espainiar Herbeheretan du jatorria (neerlanderaz *dukdalf*, suedieraz *dykdalb*, alemanez *dalbe*, frantsesez *duc d’Albe).* Itxuraz, hasieran *docke* (moila) eta *delfijn* (atrakatzeko zutabea) hitzetik eratorria zen, baina Habsburgotarren Espainiar Inperioaren sasoian, Fernando Alvarez de Toledo y Pimentel Albako dukea bertako gobernadore izan zen eta egitura hauen izena berarekin identifikatu zen. Arrazoia ez dago argi, baina hainbat teoria daude:

* Dukeak arropa beltza eta lepoko zuria jantzi ohi zuelako.
* Pertsonai gorrotatua zen; horregatik *geuzen* herbeheretarrek, txikotak lotzean, dukea urkatzen zutela irudikatzen zutelako.
* Zutabe hauek dukea bezain zurrunak zirelako.
* Dukeak asmatu edo ekarri zuelako egitura hau Herbeheretara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trikotosa

[thumb|Alfa markako trikotosa, Eibarko [Armagintzaren Museoan.]]

**Trikotosa** edo **trikokatzeko makina** puntuzko oihalak modu automatizatu eta mekanikoan sortzeko makina bat da. Mekanikoak sortu ziren 19. mendean, eta elektrikoak 20.ean, baita elektronikoak ere. Eibarko Alfa enpresak etxerako modelo elektriko bat ekoiztu zuen 20. mendeko 2. zatian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregory Winter

**Sir Gregory "Greg" Paul Winter** (Leicester, Erresuma Batua; 1951ko apirilaren 14a) biokimikari britainiarra da, antigorputz terapeutikoetan aitzindaria. 2018an Kimikako Nobel saria jaso zuen Frances Arnold eta George P. Smithekin batera. Erabilera terapeutikorako antigorputzak humanizatzeko teknikak asmatu zituen fago aurkezpena erabiliz. Bere asmakizunaren aurretik, antigorputzak saguetatik lortzen ziren eta honek zailtasunak sortzen zituen gizakietan terapeutikoki erabiltzerako orduan, gizakien inmune sistemak saguen aurkako erreakzioak sortzen zituelako. Royal Societyko kidea da eta Asturiasko Printzesa saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cardiffko Nazioarteko Kirolgunea

'''''',  eta , Galesko Cardiff hiriburuan dagoen kirol eremu bat da, Cardiffko badian.

## Kanpo estekak
Mermaid Quay

'''''', , Galesko Cardiff hiriburuan dagoen denda, merkataritza eta aisarako barruti bat da.

## Kanpo estekak
Jean Arp

**Hans Arp** edo **Jean Arp** (Estrasburgo, 1886ko irailaren 16a - Basilea, 1966ko ekainaren 7a) franko-alemaniar eskultore, margolari eta olerkaria izan zen.
thumb|Hodeietako artzaina
Frances Arnold

**Frances Hamilton Arnold** (1956ko uztailaren 25a) zientzialari eta ingeniari estatubatuarra da. 2018an Kimikako Nobel Saria irabazi zuen, George P. Smith eta Gregory Winterrekin batera. Erabilgarriak diren sistema biologikoak sortzeko gidatutako eboluzio metodoetan aitzindaria izan zen. Sistema hauen artean entzimak, bide metabolikoak, zirkuitu genetiko erregulatzaileak eta organismoak daude. Kaliforniako Teknologia Institutuan irakaslea da eta bertan eboluzioa eta zientzietan, medikuntzan, kimikan eta energian duen aplikazioa aztertzen du. Ingeniaritza kimikoan egin zuen doktore tesia Kaliforniako Unibertsitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George P. Smith

**George P. Smith** (Norwalk, Connecticut, 1941) kimikari estatubatuarra da. 2018ko Kimikako Nobel saria irabazi zuen, Frances Arnold eta Gregory Winterrekin batera. Peptidoen eta antigorputzen fago aurkezpena aurkitzeagatik jaso zuen nobel saria.

## Biografia 
Haverford Collegen hasi zen ikasten biologiako ikasketak eginez, non urte batean bigarren hezkuntzako irakaslea eta laborategiko teknikaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Snap4Arduino

**Snap4Arduino** Arduino mikrokontrolagailuak programatzeko aukera ematen duen Snap! bloke bidezko programazio-lengoaiaren hedapen bat da. AGPL lizentzia duen software librea da. GNU/Linux, Mac OS X, Microsoft Windows eta ChromeOS sistema eragileetan erabil daiteke eta Chromium/Chromerako gehigarri bat ere badu.

2016ko ekainetik 2017ko abuztura Arduino.org-ek babestu eta garatu zuen.
[erdian|thumb|275x275px|[LED bat etengabe, segundo bateko tartearekin, piztu eta itzaltzen duen Snap4Arduinoko programa]]

## Zabalpena 
Lehen eta bigarren hezkuntzako ikastetxeetan, unibertsitateetan, kode klubetan, instalazio artistikoetan erabili izan da munduan zehar.

13 hizkuntzatara itzuli dute laguntzaileek.

Hainbat proiektuk Snap4Arduinoren eratorriak erabili dituzte, hala nola, Phiro (India), SmartBlock (Turkia), First Makers (Txile) eta ROKIT Brick (Hego Korea).

## Lizentzia 
Snap4Arduinok GNU Affero General Public License v3.0 (AGPL) lizentzia du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Snap! (programazio-lengoaia)
* Arduino

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Iturburu kodea
Solac (argipena)

**Solac** izenak hainbat adiera du:

* **Solac** da **Soulac-sur-Mer** Girondako herriaren okzitanierazko izena.
* **Solac**, Eibarren 1916an sortu zen enpresa, elektrogailu marka gisa ezagun egindakoa.
*
Haritz Gallastegi

**Haritz Gallastegi** (Elgeta, Gipuzkoa) euskal kazetari eta irrati esatari bat da.

Euskadi Irratiko Hiru Erregeen Mahaia irratsaioan Athletic Clubaren partiduetako esataria da.
Bestalde, Berria egunkarian ere idazten du.

## Kanpo estekak 
* Haritz Gallastegiri elkarrizketa. 2014ko azaroaren 19a. Goiena.eus
Joxemari Apaolaza

**Joxemari Apaolaza** (1965, Lazkao, Gipuzkoa) euskal kirol kazetari bat da.

Astelehenetik ostiralera egunero 13:30etik aurrera Euskadi Irratiko *Kirol Legez* irratsaioa aurkezten du.

## Kanpo estekak 
* Joxemari Apazolazari elkarrizketa. 2014ko urtarrilaren 12a. Berria.eus
Andres Osa

'*Andres Osa *Sakona* Unamuno*' (Bergara, Gipuzkoa, 1940) euskal kirol kazetari bat da, nagusiki Euskadi Irratiko Hiru Erregeen Mahaia irratsaioan Herri Kirolei buruzko albisteak emateagatik ezaguna da. Ibilbide luze eta oparokoa, entzule askok aurpegiz baino bere ahotsarengatik ezagutzen du.

*Sakona* ezizena bere baserriaren izenetik dator, nonbait sakonean sartua baitago, eta herriz-herri aizkoran ibiltzen zen bere aititarengandik datorkio, bergararrez *Sakonekua*.

Filosofia ikasketak egin zituen eta , hainbat ikastoletan irakaslea izan zen. Herri Kiroletan aditua, guztiei buruzko albisteak eman izan ditu, baita zuzenekoak ere, bereziki bai txapeklketa, apustu eta desafioak.

Bertsolaritzan ere aditua bada, urte luzez eskualde guztietako eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiari buruzko albisteak eman izan ditu.

1970eko hamarkadatik Egin eta Deia egunkarietan idatzi zuen.

2018ko irailean erretiroa hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andres Osa Sakonari elkarrizketa ikusgai, 2018. Eitb.eus 
* Andres Osa Sakonari egindako elkarrizketa. 2015ko urriaren 25a. Berria.eus
Joxean Aldalur

**José Antonio "Joxean" Aldalur**, euskal saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzaile bat da.

17 urterekin Askatuak donostiar taldean jokatzen hasi eta 10 urtez bertan jardun zuen. Ondoren, Dumboa irundar talde jubenila eta Gipuzkoa Kutxa (Askatuak) donostiar taldeak entrenatu zituen. 2005ean Euskal Herriko saskibaloi selekzioaren entrenatzailea izan zen.

ETB 1ean Saski Baskonia taldearen partiduetako esataria izan da.
Joseba Urkiola

**Joseba Urkiola Irulegi** (Leitza, Nafarroa, 1986) euskal kazetari bat da. EITBko kirol erredakzioko langilea da, eta gidoilari, erredaktore zein dokumental zuzendari lanak egin ditu. 2018an ETBko kirol zuzendari izendatu zuten. Pilota partidetan esatari aritzen da eta kiroletako albistegiko aurkezle lanak ere egiten ditu. 2021etik aurrera EITBko kirol zuzendaria da.

## Ibilbidea 
Leitzako Amazabal institutuan burutu zituen lehen ikasketak, eta 2008an kazetaritzan lizentziatu zen, eta baita Euskal Filologian ere, Euskal Herriko Unibertsitatean. Ondoren, EITBko kirol erredakzioan lanean hasi zen.

ETB1en Eibar, Alavés eta Errealari buruzko albisteak eman zituen. 2017an *Eibar, futbolaren tailara* dokumentala zuzendu zuen. 2018an ETBko kirol arduradun izendatu zuten. BBK Mendi Film Festivaleko epaimahaikidea izan da. 2020ko urtarrilaren 10etik aurrera, pilota partiden esatari lanak egiten ditu, ostiral iluntzetako *ETB Kantxa* saioetan, Josetxo Lizartza herrikideak erretiroa hartu ostean. Halaber, tarteka *Gaur egun Kirolak* albistegia ere aurkezten du.

2021eko otsailean EITBko zuzendaritzak organigraman aldaketak egin zituen, eta Urkiola EITB taldeko hedabide guztietako kirol zuzendaria izendatu zuten. 2022an Nafarroako Kazetarien Elkarteak Teobaldo sarietako bat eman zion.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Urkiolari elkarrizketa. 2013ko azaroaren 22a. Diariovasco.com 
* Joseba Urkiolari elkarrizketa, 2020ko ekainaren 11. Berria.eus
Hego-luzera

[thumb|eskuinera|280px| A eta B puntuen arteko distantzia da [Airbus A320 honen hego-luzera]]
**Hego-luzera** hego-punten arteko distantzia da, hegoak zabal-zabalik daudenean neurtua. Hegazti, saguzar eta hegazkinentzat erabiltzen da hitz hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japoniako aktiboen burbuila

|thumb|250px|eskuinera|Zoruaren prezioa Japoniako sei hiri handienetan (1965-2008).
 Japonian 1986 eta 1991 artean izandako aktibo finantzario eta higiezinen errebalorizazioa izan zen. 1992ko hasieran, burbuilak eztanda egin zuen. Aktiboen prezioen azelerazio arinak, ekonomiaren gainberotzeak, kontrolatu gabeko Diru eskaintzak eta kredituaren hedapenak izugarrizko burbuila ekonomikoa sortu zuten. Zehatzago, gainkonfiantzak eta diru-politika hedatzaileak bultzaturiko aktibo eta akzioen espekulazioak sortu zuten.

1990eko abuzturako, Nikkei burtsa indize erdira amildu zen justu Japoniako Bankuak bere bosgarren kitatze egin zuenean. Harrezkero prezioak igo egin dira baina %0,1 bakarrik, estatistikan nabarmena izateko 26 urte behar zituen prozesu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Superstition (abestia)

**Superstition** (euskaraz *Sineskeria*) Stevie Wonder estatubatuar musikariak konposatu eta abestutako disco musika genereko abesti bat da. 1972ko *Talking Book* diskoaren barnean argitaratu zuen.

Sineskeriei aipamen egiten dien, abestian zehar hainbat sineskeriei buruzko aipamenak eginez, bai eta sineskeri hauek duten alde ezkorrei ere.

## Kanpo estekak 
* *Superstition* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com
A Whiter Shade of Pale

**A Whiter Shade of Pale** (euskaraz *Zurbiltasun Itzal Zuriagoa*) Procol Harum britainiar rock musika taldearen abesti bat da. 1967ko *Procol Harum* diskoaren barnean argitaratu zuten.

Garai guztietako maitasun doinu ezagun eta entzunenetako bat da, ezkontza ugaritan jarri ohi ena, bereziki herrialde ingeles hiztunetan. Maitasunaren Udako ereserkietako bat ere izan zen.

## Konposaketa
 batean jo zen.]]

Hammond M102 batean jo zen abestiaren doinu ezagunena, zeina Johann Sebastian Bachen doinu batean oinarritzen den, haren orkestra-suiteen artean, 3.ko pasarte bat, sol sokako doinua.

Gary Brookerrek esana da ez zela izan rocka eta musika klasikoa nahita nahasteko ekintza bat, baina Bachen doinua bazegoela bai, bere buruan, konposatu zuenean kantua.

## Kanpo estekak 
* *A Whiter Shade of Pale* abestia entzungai. Youtube.com
San Frantziskoko funikularra

thumb|250px|eskuinera|San Frantziskoko funikularraren bagoia.
**San Frantziskoko funikularra**, AEBetako San Frantzisko hiriari zerbitzu ematen dion funikular sistema bat da.

1878ko ekainaren 18an 23 lineakin inauguratua, gaur egun 3 linea dauzka. Denboraren poderioz hiriko ikur ezagunenetako bat bilakatu da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Maitasunaren Uda

**Maitasunaren Uda** () 1967ko udan jazotako fenomeno sozial bat izan zen. Honetan, 100.000 lagun inguru, gehienak hippie mugimenduko janzkera zuten gazteak, AEBetako San Frantzisko hiriko Haight-Ashbury auzoan elkartu ziren. Hippie gehienak AEBetako leku ezberdinetatik etorriak izan arren, baziren Kanada eta Europako hainbat herrialdeetatik joandakoak ere. Garai hartan San Frantzisko hiria hippie mugimenduaren kokaleku ezagunena zen.

The Mamas and The Papas taldearen *San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)* abestia fenomeno sozial honen ereserkia bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Haight-Ashbury

**Haight-Ashbury**, baita **The Haight** eta **The Upper Haight** deitua ere, AEBetako Kalifornia estatuko San Frantzisko hirian dagoen barruti bat da. Auzoa bere historia eta hippie mugimenduaren sorlekua izateagatik ospetsua da.

## Leku nabarmenak 
* Buena Vista parkea

## Kanpo estekak
San Frantziskoko nazioarteko aireportua

**San Frantziskoko nazioarteko aireportua** (ingelesez *San Francisco International Airport*, NAGE kodea: **SFO** - NAZE kodea: **KSFO**​, FAA LIF: **SFO**) AEBetako San Frantzisko hiriko nazioarteko aireportua da. Hiriaren hegoaldean dago.

AEBetako hiri nagusietarako hegaldiak eskaintzeaz gain, Europa eta Asiatiko hegaldien sarbide garrantzitsua ere bada. 2017an, 55.832.518 bidaiari igaro ziren bertatik.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (eleanitza)
I Just Called to Say I Love You

**I Just Called to Say I Love You** (euskaraz *Maite Zaitudala Esateko Bakarrik Deitzen Nizun*) Stevie Wonder musikariak konposatu eta abestutako maitesunezko balada abesti bat da.

*The Woman in Red* (1984, *Gorriz Jantzitako Emakumea*) filmaren soinu bandako abesti edo doinu nagusia izan zen.

## Kanpo estekak 
* *I Just Called to Say I Love You* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com
Alamo Square (San Frantzisko)

**Alamo Square**, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen auzoa eta parke moduko plaza bat da. Giro lasai eta atsegineko auzoa da.

Auzo honetako nahiz hiriko turismogune nagusienetakoa da, hori gehienbat bertan dauden Painted ladies (Margotutako Andereak) direlako etxebizitza koloretsu eta ederrei zor dio.

*Full House* telesaila Los Angeles hirian grabatua egon arren, hasierako irudiak nahiz telesaila bera ere auzo honetan girotuak daude.

## Kanpo estekak
Melvin Schwartz

**Melvin Schwartz** (New York, 1932ko azaroaren 2a - Twin Falls, Idaho, 2006ko abuztuaren 28a) estatubatuar fisikaria izan zen. 1988an Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Leon M. Lederman eta Jack Steinberger fisikariekin batera, neutrinoen gainean egin zituen ikerketengatik.
Carlos Garaycoechea

**Carlos Garaycoechea**, ***El Vasco*** bezala ezaguna, (Casbas, 1928ko ekainaren 1a-Buenos Aires, 2018ko irailaren 10a) idazle, umorista grafiko, gidoilari, maixu eta artista plastiko argentinarra zen. Haren familiak jatorri euskalduna zuen eta berak ere Euskal Herriarekiko atxikimendua sarritan erakutsi zuen.

## Biografía 
Garaycochea Casbasen jaio zen, Guaminíko barrutian, 1928ko ekainaren 1an. Bi urte zituelarik familia Buenos Airesera joan zen. Lehen ikasketak egin ondoren, 1949an, Arte Ederren Eskola Nazionalean matrikulatu zen. Marrazki umoristikoak ziren haren espezialitatea. Aldizkari eta egunkari askotan kolaboratu zuen: *El Gráfico*, *Atlántida*, *Billiken*, *Esto Es*, *TV Guía*, *Gente*, *Rico Tipo*, *Patoruzú*, *Humor Registrado*, *Semana Gráfica*, *La Revista*, *Satiricón*, *Qué* y diarios como *Crítica*, *El Mundo*, *La Nación*, *Crónica*, *El Cronista Comercial*, *Tiempo Argentino*, *Hoy* eta *Democracia*. Sei urtez Marrazkilari Argentinarren Elkartearen presidentea izan zen. Marrazki eskola propioa ireki zuen, bestetik.

Garayocoechearen pertsonai batzuk ezagunak egin ziren, esaterako Don Gregorio eta Catalina, *La Nación* egunkarian argitaratuak.

2011ko irailaren 8an, Buenos Aires hiriko hiritar ospetsua izendatu zuten.

## Literatura lanak 
* *Dónde vamos a parar*
* *Los deportistas son una risa*
* *Don Gregorio*
* *Catalina*
* *Cómo parecer culto*

## Erakusketa 
* *Los dos Garaycochea*, Palais de Glacen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Don Clarke

**Donald Barry Clarke** (Pihama, Zeelanda Berria, 1933ko azaroaren 10a - Johannesburgo, 2002ko abenduaren 29a), izengoitiz *The Boot*, zeelandaberritar errugbilaria izan zen, atzelari postuan aritzen zena. 1956-1964 bitartean, 89 partida jokatu zituen Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, 31 test-partida barne, Kriketean ere jokatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kepa Iribar

**Kepa Iribar** (Getaria, Gipuzkoa) euskal kirol kazetari bat da.

Euskadi Irratiko Hiru Erregeen Mahaia kirol irratsaioko eratarietako bat da.

## Erreferentziak
Transformers: Dark of the Moon

**Transformers: Dark of the Moon** (euskaraz *Transformers: Ilargiaren Iluntasuna*) edo **Transformers 3** 2011ko Michael Bay estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzio eta ekintza film bat da. Shia LaBeouf, Josh Duhamel, John Turturro, Tyrese Gibson, Rosie Huntington-Whiteley, Patrick Dempsey, Kevin Dunn, Julie White, John Malkovich eta Frances McDormand aktoreek antzeztu zuten.

*Transformers sailaren* hirugarren filma da.

## Argumentua 
Lurrean, Autobotak eta Dezeptikoiak AEBen eta Sobietar Batasunaren espazio lasterketan esku hartuko dute, horrek planeta osoa suntsituko zukeen tamainako gerra piztuko luke, Transformerrek ere ekidin ahalko ez zutena. Beste behin ere, Sam Witwicky (Shia LaBeouf) nahigabean gatazkaren erdian topatuko da.

## Aktoreak 
* Shia LaBeouf: Sam Witwicky
* Rosie Huntington-Whiteley: Carly Spencer
* Josh Duhamel: William Lennox teniente-kolonela
* Tyrese Gibson: Robert Epps
* John Turturro: Seymour Simmons
* Patrick Dempsey: Dylan Gould
* Kevin Dunn: Ron Witwicky
* Julie White: Judy Witwicky
* Frances McDormand: Charlotte Mearing
* Glenn Morshower: Morshower jenerala
* Ken Jeong: Jerry Wang
* Buzz Aldrin: Bere burua antzeztuz
* Lester Speight: Hardcore Eddie
* John Malkovich: Bruce Brazos
* Alan Tudyk: Dutch
* Inna Korobkina: Errusiar emakumea
* Elya Baskin: Dimitri, errusiar astronauta
* Brett Stimely: John Fitzgerald Kennedy, AEBetako presidentea

**Ahotsak:**
* Peter Cullen: Optimus Prime
* Leonard Nimoy: Sentinel Prime
* Hugo Weaving: Mégatron
* Charles Adler: Starscream
* James Remar : Sideswipe
* Robert Foxworth: Ratchet
* Francesco Quinn: Dino/Mirage
* George Coe: Q / Wheeljack
* Frank Welker: Shockwave / Soundwave / Barricade
* Tom Kenny: Wheelie
* Reno Wilson: Brains
* Keith Szarabajka: Laserbeak
* Jess Harnell: Ironhide
* Ron Bottitta: Roadbuster

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ignacio Escolar

**Ignacio Escolar García** (1975eko abenduaren 20a, Burgos) espainiar kazetari bat da.

Gaur egun eldiario.es hedabide digitalaren zuzendaria da eta irrati eta telebistako albistegi, politika eta aktualitate berriei buruzko hainbat irratsaio eta saioetako kolaboratzailea ere bada. Público egunkariaren sortzaileetako bat eta lehenbiziko zuzendaria ere izan zen.

## Lanak 
* Escolar, Ignacio; Escolar, Arsenio (2010). *La nación inventada. Una historia diferente de Castilla*. Madril: Ediciones Península. .
* Idazle asko (2011). *Reacciona*. Madril: Aguilar. .
* Escolar, Ignacio (2012). *31 noches*. Suma de Letras. .
* Escolar, Ignacio (2012). *La crisis en 100 apuntes*. Debate. .
* Escolar, Ignacio; Escolar, Arsenio (2012). *El justiciero cruel*. Península. .

## Kanpo estekak 
* Blog pertsonala
Antonio García Ferreras

**Antonio García Ferreras** (1966ko irailaren 20a, Leon) espainiar kazetari eta telebista aurkezle bat da. Gaur egun La Sexta kateko *Al rojo vivo* eta *La Sexta Columna* saioen aurkezlea da.

Madrilgo Complutense Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatua da.
Naxari Altuna

**Naxari Altuna** (Hondarribia, 1969) euskal kirol kazetaria da. ETB 1ean kirol albisteen berri ematen du.

Futbolean espezializatua, hainbat herrialdeetako Ligetan aditua da, tartean Premier League eta Frantziako futbol liga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transformers: Age of Extinction

**Transformers: Age of Extinction** (euskaraz *Transformers: Desagertzearen Aroa*) edo **Transformers 4** 2014ko Michael Bay estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Mark Wahlberg, Stanley Tucci, Kelsey Grammer, Nicola Peltz, Jack Reynor, Sophia Myles, Li Bingbing, Titus Welliver, T.J. Miller eta Peter Cullen aktoreek antzeztu zuten.

*Transformers sailaren* laugarren filma da.

## Argumentua 
Chicagoko tragedia jazo zenetik 4 urte igaro dira eta gizateria suntsipen hartatik zuzpertzen jarraitzen du, baina Autobotak nahiz Dezeptikoiak Lurretik desagertuak dira. Orain, AEBetako Gobernuak erreskatatutako teknologia bere Transformerrak eraikitzeko erabiltzen ari da. Proiektu honen arduraduna Joshua Joyce (Stanley Tucci) diseinatzaile harroputza da, Autobotak "teknologia zaborra" direla eta robot askoz hobeagoak eraikitzeko gai dela uste du. Bitartean, Cade Yeager (Mark Wahlberg) mekanikari asmatzaileak Marmon erdi-trailer bat topatu du. Hura konpontzen saiatzean, kamioia Transformer bat izateaz gain, Optimus Prime (Peter Cullen) bera dela ohartuko da, Autoboten buruzagia. Cadek ez dakiena aurkikuntza horren ondorioak zein izan litezkeen da.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Cade Yeager
* Nicola Peltz: Tessa Yeager
* Stanley Tucci: Joshua Joyce
* Li Bingbing: Su Yuerning
* Kelsey Grammer: Harold Hattinger
* Titus Welliver: James Savoy
* T. J. Miller: Lucas Flannery
* Jack Reynor: Shane Dyson
* Sophia Myles: Darcy Tirrel
* James Bachman: Gill Wembley
* Abigail Klein: Joshuaren laguntzailea
* Cleo King: higiezinen agentea
* Charles Parnell: CIAko zuzendaria
* Michael Bay : Kamioi bidaiaria
; Ahotsak
* Peter Cullen: Optimus Prime
* Mark Ryan: Lockdown eta Bumblebee (ahotsa)
* Ken Watanabe: Drift (ahotsa)
* John DiMaggio :
** Crosshairs (ahotsa)
** Leadfoot (ahotsa)
* John Goodman: Hound (ahotsa)
* Reno Wilson: Brains (ahotsa)
* Frank Welker: Galvatron (ahotsa)
* Robert Foxworth: Ratchet (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Eragiketa-gastu

**Eragiketa-gastua** () produktu, negozio edo sistema baten funtzionamendurako kostu iraunkorra da. Funtzionamendu gastu, gastu operatibo edo operazio gastua bezala itzuli daiteke. Bere aurkakoa, kapital-gastua (Capex), produktuaren edo sistemaren garapenaren edo kontsumigarriak ez diren osagaiak hornitzearen kostua da. Adibidez, fotokopiagailu baten erosketak jo dezagun kapitalaren gastua duela eta aldiz, urteko dokumentua, tonerra, energia eta mantentze-kostuak gastu operatiboak bezala irudikatzen ditu. Enpresa bezalako sistema handiagoentzako, langileen kostua, errenta eta zerbitzuen instalazio gastuak (ura, argia) gastu operatibo modura ere barneratu daitezke.

## Kanpo estekak
Finantza-kudeaketa

**Finantza-kudeaketa** dirua (funtsak) kudeatzeko modu eraginkorra da, erakundearen helburuak lortzeko.  Enpresa batean, erantzukizuna, pertsona bakar batek hartzen du: finantza kudeatzailea. Horrela konpainiaren diru sarreren eta gastuen kontrol egokia eta ordenatua mantendu ahal izango du.

Kapitala nola bildu  eta kapitalak nola esleitu ere barne hartzen ditu, hau da,  kapitalaren aurrekontua. Baina ez du kontutan soilik epe luzerako aurrekontua hartzen,  baizik eta, epe laburrean baliabideak nola esleitu beharko liratekeen ere, adibidez, pasibo arruntak. Akziodunen dibidendu politikak ere lantzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deskontu tasa

**Deskontu-tasa** edo **deskontu- mota** edo **kapital-kostua** etorkizuneko ordainketaren egungo balioa zehazteko aplikatzen den finantza-neurri bat da.

Deskontu-tasa interes-tasatik desberdintzen da; hau, gehikuntza bat izateko jatorrizko kantitate bati aplikatzen zaio, berari gehituta bukaerako kantitatea emango diguna, bitartean, deskontua itxarondako kantitatetik kentzen da, oraingo kantitatea lortzeko. Deskontu motaren arabera, zatitzailea interes-tasaren formulan, jatorrizko inbertsioa da.

Deskontu-tasa oso erabilgarria da etorkizuneko dirua zenbat balioko duen gaur egun jakiteko. Interes-tasarekin duen harremana honako hau da:

d=i/1+i
Arbitraje (ekonomia)

Finantza eta ekonomian, **arbitrajea**, bi merkatu edo gehiagoren arteko prezioen desberdintasuna aprobetxatzea da: prezioen desoreka kapitalizatzen duten transakzio osagarrien konbinazioa egitea. Merkatuko prezioen desberdintasunengatik, irabaziak lortzen dira. Arbitrajearen bidez, merkatuko parte-hartzaileek,  berehalako eta arrisku gabeko erabilgarritasuna lortu dezakete.

Merkatu merkeenean erostea eta garestiago saltzen duen prozedura da, prezioen desberdintasunak ezabatuz.

Arbitrajea exekutatzen duen pertsonak arbitragor gisa ezagutzen da eta normalean banku edo inbertsio enpresa bat da. Termino hau, finantza-tresnen transakzioei aplikatzen zaie, esate baterako, bonuak, stockak, finantza-deribatuak, merkantziak eta moneta.

Merkatuko prezioek arbitrajearen errentagarritasuna gauzatzen ez badute, prezioak,  arbitrajearen oreka batez osatuta daudela esan ohi da. Arbitraje-oreka aurrebaldintza bat  da, oreka ekonomiko orokorrarentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustin Ezenarro

**Agustin Ezenarro** (Getaria, Gipuzkoa) euskal kazetari bat da. ETB 1eko hainbat saioetan parte hartu izan du, nagusiki egunerokotasuneko albisteei nahiz herrietako jaiei buruzkoak, bai aurkezle nahiz kolaboratzaile gisa

## Erreferentziak
Vicente Vallés

**Vicente Vallés Choclán** (Madril, 1963ko uztailaren 10a) espainiar kazetari eta telebista aurkezlea bat da.

Nagusiki espainiar kate nagusietan eguneroko albistegiak aurkezten lan egin du, tartean Telecinco, TVEeko 24 Horas eta Antena 3 kateetan.
Hilario Pino

**Hilario Pino Velasco** (San Martín de Pusa, Toledoko probintzia, 1962ko otsailaren 20a) espainiar kazetari eta telebistako albistegi aurkezle bat da.

## Ibilbidea 
* La 2 (1988-1989)
* Telemadrid (1989-1994)
* Canal+ (1994-2001)
* Telecinco (2001-2011)
* Cuatro (2011-2014)
* La Sexta (2014tik aurrera)
Saibigaingo mendilerroa

**Saibigaingo mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Saibi mendia da, 954 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Saibigain mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Saibi edo Saibigain, 954 m 
# Saibitxiki, 856 m 
# Zabalaundi, 792 m 
# Txupilatarra, 741 m 
# Txupilatarra Txiki, 735 m 
# Antonion, 725 m 
# Tontortxo, 646 m 
# Korostartegana, 725 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
John Gotti

**John Joseph Gotti, Jr** (Bronx, New York, 1940ko urriaren 27a - Springfield, Missouri, 2002ko ekainaren 10a) estatubatuar gangster bat izan zen. New York hiriko Gambino familiaren buruzagia izan zen.
Mendizorrozko mendilerroa

**Mendizorrozko mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Mendizorrotz mendia da, 416 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Mendizorrotz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Mendizorrotz, 416 m 
# Kukuarri, 377 m 
# Munioetaburu, 361 m 
# Tontortxiki, 354 m 
# Talaigaina, 347 m 
# Arratzain edo Bordatxo , 341 m 
# Gudamendi, 261 m 
# Andu-Aitz, 233 m 
# Aginagamendi, 220 m 
# Txubillo, Hiru Txubilloak edo Igeldo mendia, 181 m 
# Txarako haitza, 175 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak