open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nitrozelulosa

**Nitrozelulosa** kotoi-eran edo paper-ore eran dagoen zelulosaren eta azido nitrikoaren eta azido sulfurikoaren arteko erreakzioaz lortzen den gaia da. **Zelulosa nitrato** izenez ere ezagutzen da. Kotoiaren antzeko gai solido amorfoa da. Azidoen kontzentrazioa, tenperatura, erreakzio-denborak eta zelulosa eta azidoen arteko proportzioa kontrolatuz, oso gai desberdinak lortzen dira. Nitrogeno-proportzio txikia (%10 edo gutxiago) duen nitrozelulosa laken oinarri gisa erabiltzen da. Kolodioia eta piroxilina ere nitrogeno-proportzio txikia duten nitrozelulosak dira. Nitrogenoaren proportzioa %14 inguruan duten nitrozelulosak lehergai indartsuak dira. Nitrozelulosa-mota guztiak sukoiak dira. Aipatu direnez gainera, suzirien propultsatzaile gisa, inprimerietako tinten oinarri gisa, lehergai indartsuak eta koloideak ekoizteko erabiltzen da, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rajput

thumb|250px|Rajput baten irudia.
**Rajput**, (, ), Indiako ipar-mendebaleko herria da, Rajastango Rajputana lurraldean bereziki bizi dena. Hamabi milioi lagun dira, klanetan banatuak, eta lur jabeak dira.

## Historia 
Ez da rajputen jatorria zehazki ezagutzen; *kshattriya* edo gerra-buruzagien ondorengotzat jotzen dute beren burua, eta aditu batzuen arabera V. mendean Indiako iparraldea inbaditu zuten huno heftaliten ondorengoak dira. Gerrara ohituta zeudelarik, Indiako iparraldeko aristokrazia militarra eratu zuten rajputek, eta hinduek *kshattriya* gisa onartu bide zituzten haietako buruzagi nagusiak.

IX-X. mendeetan hasi ziren rajputak politikan nabarmentzen eta erresuma indartsu bat eratu zuten XVI. mendea arte. Indiari loturiko Rajastango estatua eratu zuten rajputek 1947. urtean. Gaur egungo rajputek arbasoen gurtza eta norberaren ohorearekiko estimu handia gorde dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingo Faustino Sarmiento

**Domingo Faustino Sarmiento** (San Juan, Río de la Platako Probintzia Batuak, 1811ko otsailaren 15a - Asuncion, Paraguai, 1888ko irailaren 11) argentinar idazle eta politikaria izan zen. 1868-1874 bitartean Argentinako presidentea izan zen.

## Bizitza 
Juan Manuel de Rosasen kontra aritzeagatik Txilera erbesteratu behar izan zuen. 1855ean, Argentinara itzuli eta, besteak beste, diputatu (1860), gobernadore (1862-1864), eta errepublikako lehendakari (1868-1874) izendatu zuten.

Lehendakari izan zen garaian hezkuntzaz arduratu zen bereziki, eta Europako eta Estatu Batuetako irakaskuntza-ereduetan oinarrituriko berrikuntzak egin zituen. Horrezaz gainera, ekonomia eta garraioak indartu eta Argentinako lehen errolda egin zen haren agintaldian.

Sarmientoren idazlanak, haren politika-jarduera bezala, ideia liberaletan oinarrituak dira, eta garai hartako Argentinako bizimoduaren deskribapen bikainengatik dira batez ere aintzat hartuak. Haren lanetako batzuk *Facundo: Civilización y Barbarie* (1845), *Viajes* (1849), *Recuerdos de provincia* (1850) eta *La vida de Dominguito* (1886) dira.

## Erreferentziak
Latidens salimalii

***Latidens salimalii*** Latidens generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Latidens salimalii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Myron Scholes

**Myron Samuel Scholes** (Timmins, Ontario, Kanada, 1941eko uztailaren 1a) kanadar ekonomista da. Ekonomiako Nobel saria (1997).

## Biografia 
Hamiltongo McMaster Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Gero, Chicagora joan zen ikasketak sakontzera eta finantza-ikasketak egitera, eta informatikan espezializatu zen, baina, azkenean, ekonomia-ikerkuntzako doktoregoa egin zuen. 1968an, finantzei buruzko eskolak ematen hasi zen, eta Chicagoko Unibertsitateko Ikerkuntza Zentroan lan egin zuen (1973-1980). 1981ean, Stanfordeko Unibertsitateko Ekonomia Eskolako kide izendatu zuten, eta, 1983an, Zuzenbide Eskolakoa.

1990etik aurrera, finantza-teknologia praktikara eramaten ahalegindu zen, eta horrek finantza-erakundeen eta -merkatuen bilakaera hobeto ulertzen lagundu zion. Mundu osoko aldizkari espezializatuetan argitaratu ditu bere artikuluak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoriano Flamarique

**Victoriano Flamarique Biurrun** (Beire, 1872ko urtarrilaren 12a - Tarazona, Zaragoza, 1946) nafar apaiza eta kooperatibismoaren aitzindaria izan zen.

## Biografia 
Erriberriko apaiza izan zen 1903-1927 urteetan era Tarazonako kalonjea 1927-1947 urteetan. Erriberriko biztanleak, laborariak gehienak, gatazkan bizi ziren XIX. mendeaz geroztik salgai zeuden herri lurrak zirela eta.

Flamariquek 25 urte eman zituen Eliza katolikoaren elkarlana kooperatibista erabili nahian. Horretarako, erakunde ezkertiarren sindikatuek eta ELA-STV sindikatu kristauak ez bezala, klaseen arteko adostasun eta elkar-ulertzearen bila lan egin zuen. 1904. urtean Erriberriko *Caja Rural* delako kutxa sortu zuen; hurrengo urtean Larragako kutxarekin egin zuen bat; 1908an 40 ziren. 1911. urtean 140 bazkide zituen *Bodega Cooperativa Olitense* sortu zuen.

1920ko hamarkadako krisiak eman zion amaiera Flamariquek gogotik bultzatu zuen Erriberriko kooperatibismoari.

## Erreferentziak
Jean-Luc Godard

**Jean-Luc Godard** (Paris, 1930eko abenduaren 3a - Rolle, Suitza, 2022ko irailaren 13a) frantziar-suitzar zinema zuzendari, gidoigile, ekoizle eta kritikaria izan zen, Nouvelle Vagueko kide garrantzitsuenetakoa.

Godarden lehen filma, *A bout de souffle* (1959), izan zen arrakastatsuena, berrikuntza handiak ekarri baitzituen. Klasizismoa eta erromantizismo indar handikoa, ezkortasunez nahastua, izan ziren Godarden aurreneko garaiko ezaugarri nagusiak. Ordukoak dira, orobat, *Les carabiniers* (1963), *Une femme mariée* (1964) eta *Pierrot, le fou* (1965). Zientzia-fikzioaren generoa ere *Alphaville, une étrange aventure de Lemmy Caution* (1965) filmean jorratu zuen. Bigarren garaian, kezka politikoek eta kontakizunari buruzko gogoetek eragin bizia izan zuten haren filmetan: *Masculin féminin* (1966), *Made in USA* (1966), *La chinoise* (1967), *Le Gai Savoir* (1969) eta *Tout va bien* (1972). Azken urteetakoak dira beste hauek: *Prénom: Carmen* (1983), *Je vous salue, Marie* (1984), *Histoire(s) du cinèma* (1988-1998), *Nouvelle vague* (1990), *Hélas pour moi *(1993), *For Ever Mozart* (1996), *Allemagne année 90 neuf zéro* (1997), ''Éloge de l'amour* (2001), *Liberté et patrie* (2002) eta *Notre musique* (2004). Bere azken pelikula *Film Socialisme* (2010) esperimentala dugu.

## Erreferentziak 
* Intxauspe, J.M. 2013: Film Socialisme: Quo vadis Europa, *hAUSnART'', 3: 94-99

## Kanpo estekak 
* Godarden esanekin eta filmeekin osatutako artikulua
Skanderbeg

**Gjergj Kastriot** (Sinë, Kastriotiko printzerria eta egungo Albania, 1405eko maiatzaren 6a - Lezhë, Veneziako Errepublika eta egungo Albania, 1468ko urtarrilaren 17a) albaniar heroia izan zen. **Skanderbeg** izenaz ezagutzen bada ere, haren izen osoa *Gjergj Kastriot Skanderbeg* da. Gjon Kastrioti Emathia-ko printzearen semea zen. Gaztetan atxilotu eta otomandar sultanarengana eraman zuten. Han islamdar egin zen, eta *Iskander* izena jarri zioten. 1443an, turkiarrek Serbian izan zuten porrotaren ondoren, turkiarren gudarostea utzi eta albaniarrekin batu zen islamdarren kontra borrokatzeko. 1444an kristau egin zen, eta Albaniar Printzeen Liga eratu zuen familiaren ondasunak berreskuratzeko. 1444-1466 bitarteko urteetan Murad II.a sultan turkiarraren hamahiru eraso atzera bota zituen, eta geroztik albaniarren heroi bihurtu zen. Veneziaren, Napoliren eta aita santuaren laguntza izan zuen turkiarren kontrako guduetan. Turkiarren erasoei aurre egin zien hil arte. Hura hil eta handik urte batzuetara, Albania turkiarren mende geratu zen.

## Erreferentziak
Arthur Young

**Arthur Young** (Londres, 1741eko irailaren 11 - Londres, 1820ko apirilaren 12a) britainiar ekonomialaria izan zen. 1763an, landetxe bat jaso zuen herentziaz eta landetxe horretan jardun zuen lanean. Europan zehar bidaiatu zuen (Irlanda, Frantzia, Espainia, etab.), nekazaritza-teknika berriak ezagutzeko, herrialde haietako herritarren egoera ekonomikoa eta soziala aztertzen zuela. 1793an, Nekazaritza ministro izendatu zuten, eta Ingalaterrako konderrietako nekazaritzari buruzko ikerketak egin zituen ministro izan zen garaian. Industria-iraultzari buruz garrantzi handiko lanak idatzi zituen. Lan nagusiak: *Nekazaritza esperimentaleko ikastaroa* (1770); *Britainiar inperioaren gaur egungo egoerari buruzko saiakera politikoak* (1773); *Politika aritmetikoa* (1774). 1787-1789 urteetan *Voyage en France* liburua argitaratu zuen; liburu horretan garai artako Ipar Euskal Herriko ingurunearen egoera sozioekonomikoa deskribatu zuen.

## Erreferentziak
Peter Bichsel

**Peter Bichsel** (Luzerna, Suitza, 1935eko martxoaren 24a – Zuchwil, 2025eko martxoaren 15a) alemanieraz idatzi zuen suitzar idazlea izan zen.

## Biografia 
Zazpi urtez Willi Ritschard kontseilariaren aholkulari izan zen, eta, gero, irakasle gonbidatua Ohion eta Essenen. 1968an, irakaskuntza utzi eta idazteari ekin zion.

Narrazio labur-laburrak idatzi ditu, ia miniaturazkoak. Hauek dira Bichselen narrazio-bilduma nagusiak: *Eigentlich möchte Frau Blum den Milchmann kennenlernen* (1964), *Die Jahreszeiten* (1967), *Kindergeschichten* (1969, "Haur istorioak", Pello Zabaletak itzulia) eta *Von Trinkern, Polizisten und der schönen Magelone* (1985).

Gainera, saiakera eta artikulu ugari argitaratu zituen, hala nola *Des Schweizers Schweiz* (1969), *Geschichten zur falschen Zeit* (1979) eta *Der Leser. Das Erzählen* (1982).

Beste lan batzuk: *Schulmeistereien * (1985), *Irgendwo anderswo* (1986), *Möchten Sie Mozart gewesen sein? * (1990), *Zur Stadt Paris* (1993), *Gegen unseren Briefträger konnte man nichts machen* (1995), *Die Totaldemokraten* (1998), *Cherubin Hammer und Cherubin Hammer* (1999), *Alles von mir gelernt* (2000), *Eisenbahnfahren* (2002), *Doktor Schleyers isabellenfarbige Winterschule* (2003), *Das süsse Gift der Buchstaben* (2004), *Wo wir wohnen* (2004), *Kolumnen, Kolumnen* (2005).

## Erreferentziak
Sali Berisha

**Sali Berisha** ( ahoskatua; Viçidol, ) politikari albaniarra da. Albaniako Errepublikako lehendakaria izan zen 1992tik 1997 arte. Medikuntza ikasi zuen Tiranako Unibertsitatean. Lanaren Alderdiko kidea izan zen, eta, 1990ean, Alderdi Demokratikoa sortu zuen. Alderdi horren buru zela, Albaniako lehendakari hautatu zuten 1992an. Bigarren Mundu Gerraz geroztik, Berisha izan zen alderdi komunistakoa ez zen Albaniako lehen lehendakaria. 1997an, Estatuak babestutako zenbait inbertsio-funtsek porrot egin zuten, eta batere aurrezkirik gabe utzi zuten albaniar asko. Herritarrak gobernuaren aurka matxinatu ziren, eta istilu bortitzak izan ziren herrialde osoan. Berishak, herritarren eskakizunei men eginik, trantsizio-gobernua osatu eta hauteskundeak aurreratu zituen. Albaniako Alderdi Sozialistak (lehengo alderdi komunistak) irabazi zituen hauteskundeak, eta Berishak kargua utzi zuen.

## Erreferentziak
Pedro Fabo

**Pedro Fabo** (Martzilla, 1873ko uztailaren 1a - Erroma, 1933ko irailaren 20a) Nafarroa Garaiko agustindar errekoletoa, misiolaria eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Bogotako unibertsitatean egin zituen eliza-ikasketak. Literatura-genero bat baino gehiago landu zuen. Ospe handia hartu zuen *El doctor Navascués, Corazón de oro, Amores y Letras* eta *El joven del talento y del amor* eleberriei esker. Poesiaren alorrean *Ruiseñores* obra eman zuen argitara.

Aipaturikoez gainera, *Rufino J. Cuervo y la lengua castellana* (hiru liburuki), *El convento de San Millán, Los agustinos recoletos y la francesada, Historia de Marcilla* (1917), *Historia de la Orden de los Agustinos Recoletos* (hiru liburuki, 1919), *La juventud de San Agustín, Púlpito y tribunal* (bi liburuki) eta *Episodios de un misionero* monografiko historikoak eta biografikoak plazaratu zituen. Agustindar errekoletoen ordenako zuzendari nagusia zela hil zen Erroman 1933. urtean.

## Erreferentziak
Walter Kempowski

**Walter Kempowski** (Rostock, Alemania, 1929ko apirilaren 29a - Rotenburg an der Wümme, Alemania, 2007ko urriaren 5a) alemaniar idazlea izan zen.

## Biografia 
Gazte hitleriarretan ibili zen. Hogei urte zituela, atxilotu egin zuten espioitzan ibiltzeagatik. Irratirako gidoiak eta haurrentzako liburuak ere idatzi zituen, baina eleberriengatik da, batez ere, ezaguna. Bere lanetan, Alemaniako burgesiaren eta bere familiaren eta sorterriaren historiaz idatzi zuen.

Lanen artean ditu: *Im Block* (1969), *Tadellöser &amp; Wolf* (1971, nazionalsozialismoari eta Bigarren Mundu Gerrari buruz), ''Uns geht's ja noch gold *(1972), *Ein Kapitel für sich* (1975), *Schöne Aussicht* (1981), *Herzlich Willkommen* (1984). 1994an, Konrad Adenauer fundazioaren saria eman zioten nobela honengatik: *Das Echolot. Ein kollektives Tagebuch Januar und Februar 1943* (1993).

Beste lan batzuk: *Das Echolot. Fuga furiosa. Ein kollektives Tagebuch Winter 1945* (1999), *Das Echolot. Barbarossa '41. Ein kollektives Tagebuch* (2002), *Das Echolot. Abgesang '45. Ein kollektives Tagebuch* (2005), *Culpa. Notizen zum Echolot* (2005), *Somnia. Tagebuch 1991* (2008), *Langmut. Gedichte* (2009), *Umgang mit Größen. Meine Lieblingsdichter - und andere'' (2011).

## Erreferentziak
Saturnino Soloeta

**Saturnino Soloeta Iturrondobeitia** (Erlijio-izena: ***Dimako Fernando***) (Dima, 1881eko otsailaren 11 &ndash; Manila, Filipinak, 1964ko ekainaren 21a) bizkaitar idazlea eta elizgizona izan zen.

Dimako Bargondia auzoan jaioa, hamazazpi urte zituela kaputxinoen ordenan sartu zen, eta 1908an apaiz egin zen. Ondoren Friburgoko Unibertsitatean osatu zituen ikasketak. Handik, 1909an Hego Amerikara joan eta hamahiru urtez egon zen Argentinan eta hiru Txilen.

1928an Txinako Gansuko elizbarrutira joan zen misiolari. 1933ko azaroan gerrilari komunistek atxilotu eta kartzelan sartu zuten hiru hilabetez. Mao Zedongek 1949an boterea lortu ondoren, misiolariek jazarpena jasan zuten eta horren ondorioz, Txinan 26 urte eman ondoren, 1954an Filipinetara joan behar izan zuen ihesi. Han ibili zen misiolari hamar urtez, hil zen arte.

## Idazlanak 
* *Curso primero del idioma vasco* (1912)
* *Curso segundo del idioma vasco *(1913)
* *Conjugación sintética del verbo vasco* (1913)
* *Le petit basque: Cours élémentaire de Grammaire Basque, dialecte Labourdin* (1913)
* *Ensayo de unificación de dialectos baskos* (1922)
* *Mi cautiverio bajo el dragón rojo* (1934), (Polikarpo Iraizozek euskaratu zuen oroitzapen-liburua).

## Erreferentziak
Vladimír Mečiar

**Vladimír Mečiar** (Zvolen, 1942ko uztailaren 26a) eslovakiar politikari ohia da, hirutan izan zena Eslovakiako lehen ministro, 1990-1991, 1992-1994, eta 1994-1998 bitartean, eta bi aldiz jarduneko presidente, 1993 eta 1998an. Eslovakia Demokratikoaren aldeko Higikundearen buruzagia izan zen.

## Biografia 
Bratislavako Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta zenbait kargu izan zituen administrazioan. 1990ean, Txekoslovakiako Barne eta Ingurumen ministro kargua onartu zuen. Urte hartan bertan, lehen ministro izendatu zuten, eta aginte zentrala probintzietara aldatzea aldarrikatu zuen.

Txekiako eta Eslovakiako Biltzar Federalerako eta Nazio Batzordeetarako hauteskundeen ondoren, 1992ko ekainean Eslovakia Demokratikoaren aldeko Higikundea nagusitu zen Eslovakian, eta Mečiarrek Eslovakiako Errepublika aldarrikatu zuen. Mečiar eta Txekiako gobernu buru Václav Klaus ados jarri ziren, 1993ko urtarrilaren 1etik aurrera, Txekoslovakiako behin betiko zatiketa gauzatu eta bi estatu burujabetan banatzeko. Mečiar, beraz, eslovakiar nazioaren lehen gobernuburu bihurtu zen.

## Erreferentziak
Mieloma

**Mieloma** hezurretako plasma-zelulen ugaritze anarkikoa ezaugarri duen hezur-muinen tumore gaiztoa da. Gorputzeko hezur jakin batean (mieloma bakarra) edo hezur ugaritan (mieloma anizkoitza edo Kahlerren gaixotasuna) ager daiteke. Gaixotasun honek era askotako sintomak ditu. Alde batetik, odolean eta hezur-muinetan normalak ez diren plasmozitoak agertzen dira, hauek hezurra gero eta gehiago hartzen dute eta odolean eta hezur-ehunetan tumorearen ehunek jariatzen duten immunoglobulina berezi bat agertzen da (Bence-Jonesen proteinuria). Bestetik, anemia, infekzioak, giltzurrunen funtzionamendu desegokia, globuluen sedimentazio oso bizkorra etab. dira. Pertsona helduengan agertzen da batez ere, eta oso larria da, gaixoa urtebete edo bi urteren buruan hiltzen da. Kimioterapiak, kortikoterapiak eta erradioterapiak moteltzen dute gaixotasunaren bilakaera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bulat Okudzhava

**Bulat Xalvovitx Okudzhava** (; ; Tbilisi, Georgia, 1924ko maiatzaren 9a - Paris, 1997ko ekainaren 12a) errusiar idazle eta kantaria izan zen.

1961ean eman zuen bere burua ezagutzera, *Lehen lerroan* eleberria argitaratuz. Eleberri horretan Bigarren Mundu Gerrako sarraskiak kontatzen dira, eskolatik gerra-mugara eramaten duten nerabe baten ikuspegitik. Bigarren eleberriak (1969, *Avrosimov gaixoa*) Sobietar Batasuneko prosalari onentsuenetako bat zela erakutsi zuen. Aurrerago, Moskuko *Literatura Aldizkari*ko arduradun izan zen, eta Idazleen Elkarteko idazkari hautatu zuten. Beste lan batzuk: *Zhor-en argazkia* (1970); *Tula-ko agentea* (1971); *Shipov agente sekretua 1862. urtean Leon Tolstoi kondearen atzetik zihoaneko abentura miresgarriak* (1973); *Diletanteen bidaia* (1978). Bestalde, 1960 ondoko urteetako kantari frantsesen lagun eta mireslea izan zen (George Brassens, Jacques Brel), eta bera ere abeslari handia izan zen.

## Erreferentziak
Jordi Savall

**Jordi Savall** (Igualada, Bartzelona, 1941eko abuztuaren 1a) kataluniar biola-jotzailea eta orkestra-zuzendaria da.

Bartzelonako Kontserbatorioan ikasketak egin ondoren, antzinako musika eta antzinako tresnak (bereziki, *viola da gamba*) landu zituen Wieland Kujkenekin Bruselan eta August Wenzingerrekin Basilean. 1973an, irakasle gisa hasi zen Basilean. Antzinako musikako hainbat talde sortu ditu, hala nola Hesperion XX (1974), La Capella Reial de Catalunya (1987) eta Le Concert des Nations (1989). Talde horiek antzinako tresnak jotzen dituzte eta, batez ere, espainiar, frantses eta italiar maisuen antzinako lanak eta Bachenak lantzen dituzte. Jordi Savallek lan handia egin du musika barrokoa berritzen. Besteak beste, Alan Corneauren *Tous les matins du monde*(1991) filmeko musika zuzendu eta jo zuen. Lan horri esker, Marin Marais eta Jean de Sainte-Colombe musikagileen lanak ezagutarazi ziren.

## Filmografia 
* 1991 *Tous les matins du monde* (Alain Corneau, zuzendari)
* 1993 *El pájaro de la felicidad* (Pilar Miró, zuz.)
* 1994 *Jeanne la Pucelle I - Les batailles* (Jacques Rivette, zuz.)
* 1994 *Jeanne la Pucelle II - Les prisons* (Jacques Rivette, zuz.)
* 1997 *Hosszú alkony* (Attila Janisch, zuz.)
* 1997 *Marquise* (Véra Belmont, zuz.)
* 1998 *Secret défense* (Jacques Rivette, zuz.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Diskografia.
* : Jordi Savall, Antzinako musikariaren enbajadorea.
* :Jordi Savalli buruzko artikuluak.
Lissonycteris angolensis

***Lissonycteris angolensis*** Lissonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Lissonycteris angolensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Luigi Russolo

**Luigi Russolo** (Portogruaro, Venezia, Italia, 1885eko apirilaren 30a - Bottanuco, Italia, 1947ko otsailaren 4a) margolaria eta musikagilea izan zen.

Akuaforte-teknika erabiliz margotu zituen lehen koadroak, modernistak: *Nietzsche*; *Loak hartutako hiria*; *Garaituak*; eta *Lurrin gozoa*. Pintura futuristari buruzko manifestua izenpetu zuen 1910. urtean eta mugimendu horretako ordezkari ezagunenetakoa izan zen: *Musika*; *Tximistak*; *Trena abiadura bizian*; *Ricordi di una notte* (1912, *Gau bateko oroitzapenak*); eta *Iraultza*. Hotsari buruzko lan bat argitaratu zuen 1913. urtean (*Hotsen artea*), eta hiriari eta bestelako formei zegozkien hotsak interpretatzeko musika-tresnak sortu zituen. Kontzertuak eskaini zituen Italian eta Ingalaterran: *Hiriburuaren itzartzea*; *Auto eta hegazkinen topaketa*; eta *Gudak oasi batean*. Parisen bizi izan zen 1927tik aurrera.

Bi musika-tresna asmatu zituen: *rumorharmonium* edo *rusolofonoa*, eta harmoniazko arkua.

[thumb|[intonarumori, 1913]]

## Erreferentziak
Ingrid Thulin

**Ingrid Thulin** (Solleftea, Suedia, 1926ko urtarrilaren 27a - Stockholm, Suedia, 2004ko urtarrilaren 7a) antzezlea izan zen.

## Bizitza 
Dantza- eta antzerki-ikasketak egin zituen Stockholmen. Antzerkian ari izan zen eta, besteak beste, Ingmar Bergmanen antzerki-taldean lan egin zuen. Geroago suediar zinemagileekin lan egin zuen, batez ere Bergmanekin: *Smultronstället* (1957, *Basoko marrubiak*); *Ansiktet* (1958, *Aurpegia*); *Tystnaden*, (1963, *Isiltasuna*); *Nattvardsgästerna* (1963, *Jaunartzaileak*); *Nära livet* (1958, *Bizitzaren Atarian*); *Vargtimmen* (1968, "Otsoaren ordua"), *Viskningar och rop* (1972, *Oihuak eta zurrumurruak*).

Estatu Batuetako filmetan antzezle izanagatik, film gehienak Europan egin zituen. Film labur bat, *Hangivelse*, eta film luze bat, *Brusten himmel* (1982), zuzendu zituen. Beste film batzuk: *Domaren* (1961,* Epailea*); *Agostino* (1962); *The Four Horsemen of the Apocalipsis* (1962, *Apokalipsiaren lau zaldunak*); *La guerre est finie* (1966, *Amaitu da gerra*); *La caduta degli dei* (1969, *Jainkoen eroraldia*).

## Erreferentziak
Camilla Collett

**Jacobine Camilla Collett**, **Jacobine Camilla Wergeland** jaiotza-izenez (Kristiansand, Norvegia, 1813ko urtarrilaren 23a - Christiania, egun Oslo, 1895eko martxoaren 6a) norvegiar eleberrigile feminista izan zen.

## Biografia 
Henrik Wergeland poetaren arreba zen, hala ere, anaiaren aurkaria zen Johan Welhavenez maitemindu zen. Erantzunik gabe geratu zen maitasun hori dago Colletten lehen eleberriaren oinarrian: *Amtmandens Døttre* (1854-1855, *Alkatearen alabak*). Adore handiz idatziriko lana da, emakumearen askatasun eta zoriontasunerako eskubidearen aldekoa; aro berri baten hasiera ekarri zuen Norvegiako etikaren historian.

Feminismoaren aldeko ideiak azaltzen ditu lan guztietan: *Gau luzeetan* (1861) eta *Azken Orriak* (1868-1873), oroitzapenak biltzen dituen liburuak; eta *Emakume mutuen aldean* (1877) eta *Joeraren kontra* (1879-1885), emakumeen eskubideen aldeko idazkiak besteak beste.

Colletten obrak eragin handia izan zuen Ibsenengan.

## Erreferentziak
Joseph Losey

**Joseph Walton Losey III** (La Crosse, Wisconsin, AEB,  - Londres, Ingalaterra, ) Estatu Batuetako zinema-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Antzerkizalea izanik, Sobietar Batasunean ikasi zituen antzerki-teknikak, Bertolt Brechten laguntzaile izan zen zenbait emanalditan, eta Broadwayn zuzendari gisa amaitu zuen.

Film labur asko egin ondoren, *The Boy with Green Hair* (1948) izan zen haren lehen film luzea.

Europan zegoela Estatu Batuen Aurkako Egitateen Batzordearen deia jaso zuen Estatu Batuetatik. Deklaratzera joan nahi ez eta, Ingalaterran finkatu eta ezizenez sinatu zituen lan asko.

Zenbait polizia-film bikain egin ondoren, lan sakonagoak landu zituen, eta Harold Pinter antzerkigilearen lanak egokitu zituen: *The Servant* (1963, *Zerbitzaria*); *Accident* (1967, *Istripu*); *The Go-Between* (1970, *Mezularia*); eta sari asko lortu zituen. *Don Giovanni* (1979), Mozarten operaren egokitzapena, da Loseyren azken aldiko lanik interesgarriena.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Giuseppe Saragat

**Giuseppe Saragat** ( ahoskatua; 1898ko irailaren 19a – 1988ko ekainaren 11a) italiar estatu-politikaria izan zen. 1926an Austriara eta Frantziara erbesteratu zen, faxisten aurkako taldeetan ziharduelako. 1943an itzuli zen Italiara; Alderdi Sozialista berria sortu zuen, *Avanti!* aldizkaria, eta aldizkariko zuzendaria eta Italiako konstituzio berria onartu zuen biltzarreko lehendakaria izan zen (1946-1947). 1947an Italiako Langileen Alderdi Sozialista sortu zuen, gerora Alderdi Sozialdemokrata bihurtu zena. 1947-1950 urte-bitartean Itsas Merkataritzako ministro izan zen, eta ministroen kontseiluko lehendakariorde 1954-1957 urteetan. 1957an, bere alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten, eta sozialisten batasunaren alde lan egin zuen. Aldo Mororen agintaldian Kanpo Arazoetarako ministro izan zen, eta errepublikako lehendakari 1964-1971 urteetan. 1975etik aurrera, Alderdi Sozialdemokratako lehendakaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Abbott McNeill Whistler

**James Abbott McNeill Whistler** (Lowell, Massachusetts, 1834ko uztailaren 10a - Londres, 1903ko uztailaren 17a) Estatu Batuetako pintorea eta grabatzailea izan zen. Harena da *The Gentle Art of making Enemies* (1890, "Etsaiak egiteko arte ederra") saiakera-lana.

## Bizitza 
West Pointeko Akademia Militarrean sartu zen, baina berehala irten eta pinturari ekin zion. 1855ean Parisera joan eta pinturako ikasketak hasi zituen. Gustave Courbeten eta beste frantses pintoreen eragina jaso zuen. Gaien konposizioak arduratzen zuen, tonuen egokierak eta dotoretasunak. 

1879-1880 urteetan Venezian bizi izan zen, eta han akuarela, pastela eta grabatua landu zituen. Londresera itzuli zenean erretratuak egiteari ekin zion buru-belarri. Inpresionismotik gertu ibili zen, eta arte abstraktuaren aitzindaria izan zen. 

## Obra nagusiak 
* *Mother of pearl and silver: The Andalusian* (1888–1900); 
* *Soineko zuriko anderea*; 
* *Seymur Haden andrea pianoa jotzen*; 
* *Portzelanazko herriko printzesa*; 
* *Sinfonia zenbaki zuritan*. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fritz von Unruh

**Fritz von Unruh** (Koblentza, 1885eko maiatzaren 10a - Dietz-Lahn, 1970eko azaroaren 28a) alemaniar poeta eta antzerkigilea izan zen.

[thumb|ezkerrera|alt=1={{Information
|Description={{de|[:de:Wilhelm Lehmbruck|Wilhelm Lehmbruck: *Große Sinnende* (1913) - Lehmbruck-Museum Duisburg|1=|Wilhelm Lehmbruck: *Porträtkopf Fritz von Unruh* (1918), Fritz von Unruhren omenez egindako artelana]]

Militar-familia bateko semea zen; militarra izan zen bera ere. Gudarostean zuen kargua utzi behar izan zuen, 1912. urtean *Offiziere* (*Ofizialak*) antzerki-lan antimilitarista kaleratu ondoren. Haren ondotik argitaratu zuen *Prinz Louis Ferdinand* (1914, *Luis Fernando Printzea*) obrak ere iskanbila handia eragin zuen. Herrien arteko hurbilketa batean oinarritutako joera internazionalisten eta bakezaleen alde agertu zen ondorengo antzerki-lanetan: *Opfergang* (1916, *Sakrifiziorako bidean*) Verdungo Guduan oinarritutako poema-bilduma; *Ein Geschlecht* (1916, *Belaunaldi bat*); *Platz* (1920, *Plaza*); eta *Stürme* (1922, *Ekaitzak*). Nazismoa hedatu zenean, Alemaniatik ihes egin behar izan zuen. 1953an, *Wilhelmus* askatasunari buruzko antzerki-lan historikoa idatzi zuen Frankfurteko Antzokirako.

## Erreferentziak
Luis Alberto Lacalle

**Luis Alberto Lacalle Herrera** (Montevideo, 1941eko uztailaren 13a) uruguaiar abokatu eta politikaria da. 1990-1995 bitartean Uruguaiko presidentea izan zen.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziaduna da. 17 urterekin hasi zen politikagintzan, garai hartan oposizioko alderdi nagusia zen Alderdi Nazional edo Zurian. 1961ean, kazetari-lanetan hasi zen jadanik desagerturik dagoen Montevideoko *Clarín* egunkarian. Saiakera eta artikulu ugari idatzi ditu Uruguaiko eta Iberoamerikako arazo politiko eta ekonomikoei buruz. Besteak beste, Luis Alberto de Herrera aitonaren omenezko *Herrera, un nacionalista oriental* liburua.

1971n, diputatu aukeratu zuten eta 1984an, diktaduraren ondoren, senatari. Hiru urte geroago, Senatuko presidenteorde izendatu zuten, eta, 1989ko hauteskundeak irabazi ostean, Uruguaiko presidente izan zen 1990etik 1994ra bitartean. Lacallek hitzarmen bat lortu zuen Alderdi Gorrikoekin eta Uruguaiko historian lehen aldiz koalizio-gobernu bat osatu ahal izan zuen.

2009ko hauteskundeetan Alderdi Nazionalaren presidentegaia izan zen, baina José Mujica ezkertiarra nagusitu zitzaion.

Julia Pourekin ezkonduta, hiru seme-alaba ditu: Pilar, Luis eta Juan José.

## Erreferentziak
Isabelle Ajuriagerra

**Isabelle Ajuriagerra Alberti** (Boulogne-Billancourt, Île-de-France, Frantzia, 1953 -) Euskal Herriko ikertzaile eta kultura-eragilea da.

Julian Ajuriagerraren alaba da.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitate Autonomoan abiatu zituen ikasketak, eta Parisko Sorbonakoan amaitu. 1976an Letretako lizentziatura lortu zuen, bai eta 1979an *Maîtrise d´Histoire de l´Art et Archéologie* delakoa eta 1980an Historiakoa.

1995ean Udako Euskal Unibertsitateko irakaslea izan zen. *Association Ikas* eta *Association culturelle Lauburu* elkarteetako kidea da, eta Uztaritzeko Ikastolako idazkaria izan da. *Société des Amis du Musée Basque* elkarteko administrazio-batzordeko kidea (1985etik), lehendakari (1995-1997) eta lehendakariordea (1997tik gaurdaino) izan da. Eusko Ikaskuntzaren Iparraldeko Sailaren kide sortzaileetarikoa izan zen 1992an, eta urte hartan berean Iparraldeko Saileko lehendakariorde hautatu zuten, 1995eko uztaila arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Julian Ajuriagerra
* Juan Ajuriagerra
* Pello Otxandiano

## Kanpo estekak
Tomás de Iriarte

**Tomás de Iriarte Oropesa** (La Orotava, Tenerife, Espainia, 1750eko irailaren 18a - Madril, Espainia, 1791ko irailaren 17a) idazle neoklasikoa izan zen.

## Bizitza 
Hamahiru urte zituela joan zen Madrila, eta han heziketa klasikoa jaso zuen. José Cadalsoren eta Fernández de Moratínen adiskide izan zen. Itzulpen-lanetan aritu zen hasieran Espainiako Estatu Idazkaritzarako, eta Espainiako Gerra Kontseiluko artxibozaina izan zen aurrerago. Iriarteren literatura-arrakasta hiru lani zor zaio: Horazioren *Ars Poetica*ren itzulpena (1777); *Fábulas literarias* (1782, *Literatura alegiak*), olerki satiriko eta moralzaleen bilduma; eta *Los literatos en Cuaresma* (1779, *Literatura jendea Garizuman*) satira-lana. Garai hartan ohi zenez, eztabaida ugari izan zituen idazle askorekin.

Hiru komedia moral idatzi zituen hitz neurtuetan: *El señorito mimado* (1790); *La señorita malcriada* (1788) eta *El don de gentes* (1790), eta antzezlan bat pertsonaia bakarrarentzat: *Guzmán el Bueno* (1787).

## Erreferentziak
Nadir Xah

**Nadir Xah** (), benetako izena **Nadir Qoli Beig** (Dargaz, Persia, 1688ko abuztuaren 6a - Kutxan, 1747ko ekainaren 19a) Persiako xah izan zen 1736–1747 bitartean.

## Biografia 
Safaviei aginpidea kendu eta Persia menderatu zuten afganiarren aurka borrokatu zen, safavi dinastiako oinordekoa zen Tahmasp II.aren alde. Afganiarrak garaitu ondoren, errege izendatu berri zuten Tahmaspek probintzia batzuen aginpidea eman zion.

1731n turkiarrei eraso zien, eta garaitu egin zituen; turkiarrek, ordea, mendean hartu zuten Tahmasp erregea. Horretaz baliaturik, Nadirrek agintea kendu zion Tahsmapi eta Abbas haren seme gaztea izendatu zuen errege, nahiz eta Nadir bera zen benetako agintaria. 1736an, Nadirrek eskuratu zuen erregetza. 1738an Afganistan menderatu zuen, eta 1739an Indiako ipar-sartaldea. Xiitak eta suniak adiskidetzen eta Persia bateratzen saiatu zen. 1741etik aurrera, matxinadak izan ziren Persian, eta horietako batean hil zuten.

## Erreferentziak
Samuel Taylor Coleridge

**Samuel Taylor Coleridge** (Ottery St Mary, Devon, 1772ko urriaren 21 - Highgate, Londres, 1834ko uztailaren 25a) ingeles kritikari, filosofo eta olerkaria izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Cambridgeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, Jesus Collegen, baina ez zuen graduazioa lortu. Gaztetan, erlijioan, unitarista izan zen (Hirutasun Santua ukatzen duen eta Jainkoa izaki bakarra dela dioen dotrina protestantea, Ingalaterran garai hartan aski indartsua), materialista filosofian, eta erradikala politikan; geroago, anglikanoa eta kontserbadorea izatera iritsi zen. 1790ean, eritasun larri baten ondoren, opioa erretzen hasi zen; uzteko ahaleginak egin arren, bizitza osoan jarraituko zuen opioa hartzen, eta arazo larriak ekarri zizkion atxikitasun horrek. Bizimodu nahasia egin zuen beti, zorrez beterik, ezin diru-iturri segururik aurkitu. 1830 urte inguruan, gero eta kritika hobeak jasotzen hasi zen; aldi berean, bere garaiko kritikari hoberentzat jotzen zuten Coleridge bera.

1796an argitara eman zuen poema-bilduma, *Poems on various subjects* («Hainbat gairi buruzko poemak»), eta 1798an, William Wordsworthekin batera, idatzi zituen *Lyrical Ballads* (bereziki, *The Rime of the Ancient Mariner* eta *The Nightingale*) baladak Ingalaterrako erromantizismoaren aitzindaritzat hartzen dira. Alemaniako erromantikoen ildo beretik abiaturik (Kant eta Schelling alemaniar idazleen lanak ezagutarazi zituen Ingalaterran), Plotinoren eta neoplatonikoen gaiak biltzen zituen filosofia mistiko batera lerratu zen, *Aids to reflection*, (1825, «Gogoetarako lagungarriak»). Horrezaz gainera, ospe handia izan zuen literatura-kritikari gisa eta berebiziko bultzada eman zion genero hari *Shakespeareri buruzko hitzaldiak* eta *Biographia Litteraria* (1817, erromantizismoaren oinarriak azaltzen dituen obra) lanen bitartez.

Coleridgeren ikuspuntutik, literaturaren osagai garrantzitsuena berak irudimen gisa deskribatu zuen emozioaren eta pentsamenduaren batasuna da. Bereziki azpimarratu zuen poesiak duen ahalmena unibertsaltasuna eta partikulartasuna lotzeko, gauzen alderdi objektiboa eta subjektiboa, orokorra eta indibiduala.

## Coleridge euskaraz 
Joseba Sarrionandia idazleak Coleridge lanez interes berezia erakutsi du. 1985an haren lan ospetsuaren itzulpena argitaratu zuen:
* *Marinel zaharraren balada*. Edizio elebiduna. Iruñea:Pamiela, 1995. 128 or. .

## *Marinel zaharraren balada* 
Colerigeren poema luze hau Wodsworthenarekin batera idatzitako *Lyrical Ballads* liburuan agertu zen. Batzuen iritziz poema hau "Erromantizismo ingelesaren manifestu nagusia" eta "gailurra", "benetako maisu lana" da. Poema marinel madarikatuaren gaia lantzen du: albatrosa (itsas hegaztia) hiltzeagatik untzia madarikatua da eta, ondorioz, itsaso ezezagunetan galdu egingo da.
[thumb|[Gustave Dorék egindako liburuaren ilustrazioa.]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarari ekarriak: Samuel Taylor Coleridge Ekarriak.armiarma.eus
Josue

**Josue** (; ; ) Bibliako pertsonaia da, Nunen semea. Efraimen leinukoa zen. Moisesen jarraitzailea izan zen, eta haren lanari jarraitu zion. Israelgo herria Kanaanera eramateko agindua eman zion Jainkoak. Jordan ibaia zeharkatu zuen, bertako herriak menderatu zituen, eta leinuen artean banatu zuen Palestina. Elezaharraren arabera, berak zeharkatu zuen Jordan ibaia hango ura bi zatitan banatuta; Jerikoko harresia bota zuen, eta Eguzkiaren ibilbidea gelditu zuen Gabaongo borrokan.

## Erreferentziak
Macroglossus sobrinus

***Macroglossus sobrinus*** Macroglossus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Macroglossus sobrinus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Robert Charlebois

**Robert Charlebois** (Montreal, ) Quebeceko antzezle eta musikagilea da. 1966an lehenengo diskoa kaleratu zuenetik bertatik, Charleboisek izugarrizko arrakasta izan zuen Quebecen. 1968an, musika-ikuskizun bat antolatu zuen, *Osstidcho*, eta, hari esker, Spako (Belgika) jaialdiko lehenengo saria lortu zuen. Kanadako frantses abeslarien artean nagusi bihurtu zen. Louise Forestierrekin osatu zuen bikoteak, Lindbergh deiturikoak, arrakasta handia izan zuen, *Ordinaire*, *Cartier* edo ''Les Ailes d'un ange* abestiekin. Charleboisek, Quebeceko gainerako abeslariek ez bezala, *joual* hizkuntza erabiltzen du, hau da, kanadar frankofonoen hizkera. 1974an, Gilles Vigneault eta Félix Leclerc kantariekin bat egin zuen Montrealen kontzertu batean. Baina, poliki-poliki, bere karrera neurritsuagoa izan da eta bere abestiak klasikoago bihurtu dira; horren erakusgarri dira, esaterako, *Québec love* eta *J'veux de l'amour* lanak.

## Joseba Tapiaren hiru bertsioak 
Euskal Herrian ezaguna da Joseba Tapiak 1999n plazaratu zuen *Québec: hamalau kantu independentziarako* diskoarengatik, Koldo Izagirre eta Itxaro Bordaren itzulpenekin eta Pascal Gaigneren moldakuntzekin.

Charleboisen hiru abestiren euskarazko bertsio plazaratu zuen Tapiak:  *Oztamerikar* (*Complainte de presqu'Amerique*, 1967), *Hemen bizitzea* (*Vivre en ce pays*, 1973), eta *Wasichu (Ekialdetik datorren gizon bizarduna)* (*Wasichu'', 1976).

Disko horretan Quebeceko beste kantautore hauen kantak ere bildu zuen Tapiak: Felix Leclerc, Gilles Vigneault, Claude Léveillée, Robert Charlebois eta Raymond Lévesque.
Fitxategi:Itxaro_Borda_(EKE_Pantxika_Maitia).jpg|Itxaro Borda
Fitxategi:Joseba-Tapia_Anboto_2019.jpg|Joseba Tapia
Fitxategi:Koldo_Izagirre_idazlea_2010ean.jpg|Koldo Izagirre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prosper Mérimée

**Prosper Mérimée** (Paris, Frantzia, 1803ko irailaren 28a - Cannes, Frantzia, 1870eko irailaren 23a) frantsesezko idazlea, hizkuntzalaria eta arkeologoa izan zen.

Frantziako monumentuen ondarearen datu-baseari, *Base Mériméek,* bere izena du eman zioten bera omenez.

## Biografia 
1825ean argitaratu zuen lehen liburua, *Théâtre de Clara Gazul* (*Clara Gazul-en antzerkia*). 1834an, monumentu historikoen begirale izendatu zuten, eta 1853an, senatari izan zen. Espainiako eta Britainia Handiko tradizioak ongi ezagutzen zituen. Haren eleberrien artean ezagunena *Chronique du règne de Charles IX * (1829) izan zen. Baina sona handiagoa eman zioten eleberri laburrek edo *nouvelle*k. Horietarik aipagarrienak dira:
* *Mateo Falcone* (1829, Nemesio Etxanizek euskaratua);
* *Les âmes du purgatoire* (1834, *Purgatorioko arimak*);
* ''La Vénus d'Ille* (1837);
* *Colomba* (1840);
* *Carmen* (1845, Asun Garikanok euskaratua), Bizetek operarako egokitu zuena.

1885ean, Stendhal, ordurako hila zenari buruzko oroitzapen-liburu bat argitaratu zuen *Notes et souvenirs'' izenburuarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karmen Etxalarkoa pastorala, 2017an Etxalarren antzeztua.

## Kanpo estekak
Otto Friedrich Walter

**Otto Friedrich Walter** (Rickenbach, Solothurn, Suitza, 1928ko ekainaren 5a - Solothurn, 1994ko irailaren 24a) suitzar idazlea izan zen.

## Biografia 
Amarengandik jaso zuen heziketa katoliko hertsia, aitarengandik jaso zuen bizi-grina eta bere haurtzaroa markatu zuen paisaia dira idazle honen obraren ezaugarri nagusiak. Liburu-saltzaile eta argitaratzaile gisa aritu ondoren, Walter argitaletxearentzat lan egin zuen, Oltenen. 1966an lanpostua galdu zuen, literaturaz zuen ideia burgesiaren mugetatik irteten zelako. Orduan, Luchterhand argitaletxeak kontratatu zuen, eta, 1968ko maiatzeko mugimenduen eraginpean, muturrera jo zuen bere ideia politikoetan.

Bere eleberri gehienetan historiaren indarra, denboraren iragaitea eta horiek gizartean duten eragina islatzen dira.

Lan nagusiak: *Der Stumme* (1959), *Herr Tourel* (1962'), *Die ersten Unruhen* (1972), *Zeit des Fansans* (1988) *Gegenwort* (1988), *Auf der Suche nach der anderen Schweiz* (1991), *Die verlorene Geschichte* (1993).

## Erreferentziak
Felisberto Hernández

**Felisberto Hernández** (Montevideo,  - *ibidem*, ) Uruguaiko idazlea izan zen. Piano-ikasketak egin zituen gaztetan, eta zinemetako pianista gisa aritu zen. 1925ean, kontakizun laburrak argitaratzen hasi zen: *Fulano de tal* (1925, *Urlia*); *Libro sin tapas* (1929, *Azalik gabeko liburua*). 1942an *Por los tiempos de Clemente Colling* (*Clemente Colling-en garaietan edo*) argitaratu zuen. Garai hartan hasi zen *Tierras de la memoria* idazten, nahiz eta hil arte ez zen argitaratu. Haren beste lan batzuk: *Nadie encendía las lámparas* (1947, *Inork ez zuen lanpararik pizten*); *Las hortensias* (1949, *Hortentsiak*); *La casa inundada* (1960). Hernándezenak oroitzapen-lanak dira, eta umorea lantzen du era berezi batean, eta sentipen irreal bat eragiten du. Eragin handia izan zuen J. Cortázar eta G. García Márquez idazleengan. Rio de Platako ipuin fantastikoaren sortzailetzat hartua izan da.

## Erreferentziak
Friedrich Nicolai

**Christoph Friedrich Nicolai** (Berlin, 1733ko martxoaren 18a - *ibidem*, 1811ko urtarrilaren 11) alemaniar idazlea izan zen. Arrazionalismoaren aldezlea izan zen. Alemaniako Ilustrazioaren defendatzaile handienetakotzat hartu da. Lessingen eta Mendelssohnen adiskidea zen. Bere familiarena zen argitaletxearen eta liburu-dendaren zuzendaritza hartu zuen 1758an, eta horietaz baliatu zen hainbat aldizkari sortzeko: *Zientzia ederren eta antze liberalen liburutegia* (1757-1765), *Garai honetako literaturari buruzko gutunak* (1761-1765) eta *Alemaniar liburutegi orokorra* (1765). Alemaniar literaturako lehenengo aldizkariak dira; haien helburua zen filosofia ilustratua zabaltzea eta Alemanian eta erbestean agertzen ziren literatura-lanak ezagutzera ematea. *Das Leben und die Meinungen des Herrn Magister Sebaldus Nothanker* (*Sebaldus Nothanker maisu jaunaren bizitza eta gogoetak*) (1773-1776) erlijio fanatismoaren kontra, eta *Gizon gizen baten historia* (1794) satira-eleberriak ere idatzi zituen.

## Erreferentziak
Antonio Altarriba

**Antonio Altarriba Ordóñez** (Zaragoza, 1952) espainiar idazlea da. Frantses Literaturako katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean. Idazketaren alderdi bisualak eta irudiaren aukera narratiboak interesatzen zaizkio. Zenbait liburu idatzi ditu horren inguruan (*Ensayo sobre una década de historieta española*, 1987; *La España del tebeo. La historieta española de 1940 a 2000*, 2001), eta baita artikulu ugari ere bertako zein atzerriko aldizkarietan. Bereak dira, besteak beste, *El filo de la luna* (1994) eleberria, *Cuerpos entretejidos* (1996) kontakizun erotikoen bilduma, eta *La memoria de la nieve* eleberria. Azken liburu horrek 2003ko Euskadi Saria irabazi zuen gaztelaniazko literaturaren alorrean. Artikuluak idazten ditu hainbat hedabidetako iritzi- eta kultura-ataletan, eta haien arteko onenen hautaketa bat argitaratu zuen 2000an, *Contracorriente* izenburupeko liburuan. *El arte de volar* (2009) komikiarekin sari asko irabazi ditu, Espainiako Komikiaren Sari Nazionala, besteak beste.

## Erreferentziak
Sandra Ott

**Sandra Ott** (Corry, Pennsylvania, 1951) estatubatuar antropologoa da, euskal gaietan aditua.

Gizarte-antropologia ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean. Unibertsitate horretan bertan lanean jardun zuen 1980tik 1985era, etnologia eta gizarte-antropologiaren eremuan. 1983tik 1986ra bitartean, University Abroad Consortium delakoaren zuzendari aritu zen Nevadako eta Euskal Herriko Unibertsitateetan. 1989tik aurrera, Oxfordeko Unibertsitateko administrazio-sailean lan egin zuen. 2002an Estatu Batuetara itzuli zen, Renon zuen lehengo lanean jardutera. Egun herritartasun ingelesa eta estatubatuarra ditu.

Bere ikerlan nagusiak Euskal Herriaren inguruan egin ditu. Zuberoan bolada batzuk igaro zituen eta bertoko euskara ikasi zuen.

Hainbat lan argitaratu ditu, besteak beste: *War, Judgment, and Memory in the Basque Borderlands, 1914-1945* (2008), «Denunciation, Clemency and Conflict Resolution in the Basque Country (1939-1944)» (2008, *Journal of European Studies* aldizkarian argitaratua), «Good Tongues, Bad Tongues: Denunciation, Rumour and Revenge in the Basque Country (1940-1945)» (2006, *History and Anthropology* aldizkarian argitaratua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Sandra Ottek Center of Basque Studiesen (Nevadako Unibertsitatea, Reno) duen web-orria.
*  Sandra Ottek Center of Basque Studiesen (Nevadako Unibertsitatea, Reno) duen web-orria.
*  Sandra Ottek Center of Basque Studiesen (Nevadako Unibertsitatea, Reno) duen web-orria.
Alfred Tarski

**Alfred Tarski** (Varsovia, Polonia, 1901eko urtarrilaren 14a - Berkeley, Kalifornia, AEB, 1983ko urriaren 26a) poloniar matematikaria eta logikaria izan zen.

## Biografia 
1925-1939 bitartean Varsoviako Unibertsitateko irakasle izan zen. 1939. urtean Estatu Batuetan bizilekua hartu zuen.

Semantika logikoaren sortzaileetako bat izan zen, eta lan garrantzitsuak egin zituen logikaren, matematikaren, multzoen teoriaren eta aljebraren inguruan. Oso ezagunak dira haren egiaren teoria semantikoa eta hizkuntzaren eta metahizkuntzaren bereizketa, eragin handia izan dutenak semiotikaren eta logikaren alorretan.

Haren lanetako batzuk: *The Concept of Truth in the Languages of Deductive Sciences* (1933, *Egiaren kontzeptua hizkuntza formaletan*); *Introduction to Logic and to the Methodology of Deductive Sciences* (1936, *Zientzia deduktiboen logikarako eta metodologiarako sarrera*); *Logic, Semantics, Metamathematics* (1956, *Logika, Semantika, Metamatematikak*).

## Erreferentziak
Megaerops ecaudatus

***Megaerops ecaudatus*** Megaerops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Megaerops ecaudatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Anselm Kiefer

**Anselm Kiefer** (Donaueschingen, Alemania,  -) alemaniar margolaria da.

## Biografia 
Pintura-ikasketak egin zituen Friburgon (1966-1968), Peter Dreherrekin, eta Karlsruhen (1969), Horstekin. Bere argazki-sailetan faxisten agur-keinua egiten agertu zenetik —bere herrialdearen iragan naziaz lotsaturik—, XIX. mendeko nazionalismo teutonikoarekin lotutako keinu, ikur, mito eta gaiak azaldu ditu batez ere bere lanetan. Hori, baina, zuzenez bestera ulertu izan da sarritan, XIX. mendeko chauvinismoaren eta XX. mendeko faxismoarengatik alemaniar kulturak pairatu duen estigmaren ondorioz.

Kieferrek, Alemaniako historiaren auzi jakin batzuetara mugatu gabe, argazkilaritzaren eta pinturaren arteko harremana aztertzen duen pintura-molde independentea landu du. Bere koadroetako askok argazkiak dituzte abiapuntu.

## Erreferentziak
Giovanni Pontano

**Giovanni Pontano** (Cerreto di Spoleto, Perugiatik hurbil, 1426 &ndash; Napoli, 1503) italiar politikari, historialari eta eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Aragoiko Alfontso V.aren laguntzailea izan zen Fernando I.aren idazkari bihurtu baino lehen. Fernandoren seme-alaben heziketaren ardura izan zuen, eta diplomazia-lanak ere egin zituen Inozentzio VII.aren aurrean. Lehen ministro zenean ongietorria egin behar izan zion Karlos VII.ari, baina haren kontseiluko kide izan ondoren (1495), eta frantsesek alde egin ostean, kargu guztietatik kendu zuten. Pontanok, ordea, ez zuen Luis XII.a zerbitzatu nahi izan. Humanista zen aldetik Napoliko Akademia antolatu eta zuzendu zuen (1471).

## Obra 
Idazle oparoa izan zen, bestalde, eta astronomia, filosofia eta politikari buruzko lan garrantzitsuak idatzi zituen latin garbian: *De bello neapolitano*, *De prudentia*, *De fortuna*, *Urania*, *Lepidina* eta *De amore coniugali*.

## Eponimia 
Ilargiaren krater batek, [[Pontanues (krater)|Pontanus, bere izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnaldo Pomodoro

**Arnaldo Pomodoro** (Morciano di Romagna, Romagna, 1926ko ekainaren 23a – Milan, 2025eko ekainaren 22a) italiar eskultorea izan zen.

## Bizitza 
thumb|ezkerrera|Arnoldo Pomodoro, 1965.

Arkitektura eta agertoki-diseinuko ikasketak egin zituen, eta, ondoren, urregile hasi zen lanean. Lanbide hark bultzatuta zaletu zen eskulturarekin. 1954an, Milana joan zen, eta han egin zuen bere lehenengo erakusketa, hurrengo urtean. Pomodororen lehenengo eskulturetan nabarmena da informalismorako joera, baina aurreragokoetan arte konkretuari eta futurismoari heldu zien, eta futurismoko artistatzat jo izan da. Bere obrarik ezagunena, zalantzarik gabe, Koloniako Goi Mailako Hezkuntzako Kolegiorako egindako *Grande Omaggio alla Civilitá Tecnologica* eskultura da. 1963an, Sao Pauloko Biurteko Lehiaketako saria eskuratu zuen, eta, hurrengo urtean, 1964an, Veneziako Biurtekoan, Italiako eskulturaren saria eman zioten.

## Iruditegia 

Sfera con sfera – Arnalda Pomodoro – Vatican (JD).jpg|*Sfera con sfera*, Vatikano Hiria
Trinity Pomodoro.jpg|*Sfera con sfera*, Trinity College (Dublin)
Terni - Lancia di luce per Terni - 202209032213 3.jpg|*Lancia di Luce*, Terni
Colonna del viaggiatore.jpg|*Colonna del viaggiatore*, 1962. Spoleto
Arnaldo Pomodoro, Triade, Horti Borromaici, Pavia.jpg|*Triade*

## Erreferentziak
Antoine Vitez

**Antoine Vitez** (Paris, Frantzia, 1930eko abenduaren 20a - 1990eko apirilaren 30a) antzezlea, zuzendaria eta idazlea izan zen. Antzerkiaren eta literaturaren artean banatu zuen bere denbora.

## Bizitza 
Louis Aragonen idazkari izan zen, eta 1960-1962 bitartean *SESBko Historia* idazten lagundu zion. 1966an antzerkira jo zuen, eta Sofoklesen *Elektra* aurkeztu zuen. Itzulpenak eta poemak idazten jarraitu bazuen ere (''L'Essai de solitude*, 1981), zuzendaritzari eta arte dramatikoa erakusteari ekin zion buru-belarri. 1981ean, Chailloteko Antzoki Nazionaleko zuzendari izendatu zuten, eta 1988an Comédie-Françaiseko administratzaile orokorra. Paul Claudelen *Le Soulier de satin* (1987, *Satenezko oinetakoa*) osorik muntatu zuen lehena izan zen. Antzezle gisa bigarren mailako paperak egin zituen batez ere, eta zenbait filmetan ere parte hartu zuen; filosofo intelektualaren papera egin zuen *Ma nuit chez Maud'' lanean.

## Erreferentziak