open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montse Cortés

**Montserrat Cortés Fernández**, artistikoki **Montse Cortés** (ezizenez: *La perla de La Mina*; Bartzelona, Katalunia, 1972) flamenko-kantari ijitoa da. 

## Bizitza 
Sant Adrià de Besòs auzoan hazi zen. Bartzelonako tauletan abesten eta dantzaldietan laguntzen hasi zen, eta hantxe aurkitu zuen Antonio Canalesek, eta bere konpainian sartu zuen. 

### Ibilbidea 
Bost urte pasatu zituen Canalesen konpainian, bakarkako lehen diskoa grabatzea erabaki baino lehen, *Alabanza* (2000), zeinarekin Grammy Latindarrerako hautagaia izan zen.

Besteak beste, La Paquera de Jerezekin oholtza partekatu du, Sara Baras, Juan de Juan eta Joaquín Cortés dantzarientzat abestu du eta Paco de Lucía gitarra-jolearekin batera aritu zen.

## Diskografia 
* *Alabanza* (2000/Sony), bere diskorik ezagunena, Grammy Latindarretarako izendapen bat lortu zuen.
* *La rosa blanca* (2004 / Sony Bmg)
* *Flamencas en la sombra* (2014 / Universal)

## Lankidetzak 
Lana, urtea eta lankidetza norekin, hurrenez hurren: 

* *Suena flamenco* (1998), Miguel Poveda
* *De la zambra al duende* (1999), Juan Habichuela
* *Joaquín Cortés Live at the Royal Albert Hall* (2003/Sony)
* *Cositas buenas*, Paco de Lucía (2004/Sony Bmg)
* *Neruda en el corazón,* (2004), Pablo Neruda poetari omenaldi kolektiboa.
* *Casa Limón* (2005)
* *B.S.O. La leyenda del tiempo* (2006)
* *Tinta roja* (2006), Andrés Calamaro
* *El tío Moncho. El arte del bolero* (2007)
* *Leyenda andaluza* (2008/Arc Music), *Danza Fuego-rekin*
* *El Día Que Me Quieras,* Andrés Calamaro
* *Esencial Diego "El Cigala"* (2016/Sony Music): Sol y Luna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Montse Cortés, Paco de Lucíak aurkeztua, RTVEren *Música para tus ojos* saioan(2011).
* *Montse Cortés, más flamenca*. 2014ko abuztuaren 5ean, Radio Clasicako *Nuestro flamenco* saioa José María Velázquez-Gaztelurekin. *Flamencas en la sombra* argitalpenari buruzkoa da.link=Archivo:Speaker_Icon.svg|20x20px
Latte macchiato

**a** (italieraz  ahoskatua; ) esnearekin eta kafe espresarekin prestatutako edaria da. Izena prestatzeko moduari dagokio, non esnea kafearekin «zikinduta» geratzen den. Modu esanguratsuan bereizten da kafesnetik, tiro erdi espreso baino ez baita erabiltzen (edo gutxiago). Zentzu hertsian, ez litzateke benetan kafea izango, esne beroa baizik, kafe-proportzio txikiarekin.

Orbana esnearen gainetik geratzen den aparreko makula txiki bat da, latte macchiato bat dela argi eta garbi adierazteko, eta ez kafesne bat, non kafe espresa esnea baino lehenago gehitu ohi den, "markarik" ez duenarekin. Aldiz, caffè macchiato izeneko antzeko beste edari bat esnez zikindutako kafe espresa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caffè macchiato

**a** (italieraz  ahoskatua; ), **espresso macchiato** ere deitua, Italian tipikoa den kafe espresa da, esne bero eta apardun kantitate txiki bat duelarik.

*Macchiato*ak () italieraz "orbandua" esan nahi du, eta caffe macchiatoren kasuan esnea aipatzen du. Normalean esne beroarekin egiten zuten, eta erantsitako kafearen «orbana» izaten zen. Hala ere, geroago, *macchiato*k gainean jartzen zuen esne-ukituaren aparra aipatu zuen, edariak kafearen gainean esne pixka bat zuela adierazteko. Baristek modu horretan adierazten zieten zerbitzariei zein katiluk zuten *macchiato*a *espresso*aren ordez; izan ere, herrialde askotan susmo eta nahaste asko egon dira orbanduaren eta ebakiaren arteko desberdintasunei buruz, izan ere, lehenengo mota orbanduta zeuden katiluetan zerbitzatzen zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Aurrezki Kutxa Munizipala

**Donostiako Aurrezki Kutxa Munizipala** 1879an sortu zen finantza erakundea izan zen, aurrezki kutxa bat. Desegin zeb 1990eko abenduaren 1ean, Gipuzkoako Aurrezki Kutxa Probintzialarekin bateratu zenean Gipuzkoa Donostia Kutxa osatzeko.   Beste honen ondorengoa Kutxabank bankua da, EAEkoa, eta Gipuzkoan Kutxa Fundazioak ere jarraipena suposatzen du.

Gipuzkoako kutxa *Probintziala* baino zaharragoa da *Munizipala*, beste hura 1896an eratu baitzen. Bi aurrezki kutxa gipuzkoarren hasierako helburua aurreztea sustatzea eta herritarren bizitza-maila hobetzea izan zen, beren estatutuen arabera. 20. mendean zehar, bi aurrezki kutxak batzuetan lehian eta beste batzuetan elkarren osagarri izaten jokatu zuten.

1970eko hamarkadan, krisi ekonomikoko garaiaren erdian, beheratutako industria-sektoreetan inbertitzen hasi ziren. Aurrezkiaren eta bi erakundeen etekinak areagotu zirenez, gizarte-ekintzara bideratutako gastuak areagotuz joan ziren.

Aurrezki Kutxako azken zuzendari nagusia Xabier Alkorta izan zen, baina 1990an sortutako Kutxa berrian hartu zuen kargu bera, entitate bateratuaren lehen zuzendari nagusi gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ristretto

**a** (italieraz  ahoskatua), ***caffè ristretto*** ere deitua, kafe espres laburra da, ohiko kafe eho kopuru batekin egina, baina ur erdiarekin ateratakoa. *Ristretto*ak, funtsean, erauzketa oso baten lehen erdia direnez, *ristretto* batean nagusi diren konposatuak azkarrago ateratzen direnak dira. *Ristretto* baten kontrakoa *lungo* (kafe espres luzea) bat da; normalean, ateratako kafe-dosi arrunt baten bikoitza izaten duena. *Ristretto* hitzak italieraz «mugatua» esan nahi du, eta *lungo* hitzak, berriz, «luzea».

Eskuzko makina bat edo automatikoa erabiltzen den alde batera utzita, ohiko dosi bikoitz bat 14 eta 18 gramo kafe eho ingurukoa izaten da, 60 militrotan ateratakoa (bi trago edalontzi). Beraz, «*ristretto* bikoitz» batek kafe eho kopuru bera kontsumitzen du, baina baso bakar bat betetzen du espresoz. *Ristretto* baterako kafeek kafe ehoa eta kafe likidoa erabiltzen dituzte. Zenbait adituk 1:1 eta 1:2 arteko ratioa gomendatzen dute, hau da, bigarren kasuan, 20 gramo kafe ehorekin hasten bagara, 40 gramo espreso likido inguru ateratzen ditugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lungo

**a** (), ***caffè lungo*** ere deitua, kafegailu espres batekin egindako kafea da, kafe hutsa baino ur gehiago duena. *Espresso* arrunt batek 18 segundotik 30 segundora bitarteko denbora behar du elaboratzeko, eta 25-30 mililitro urez betetzen da; *lungo* batek, berriz, minutu bat behar du prest egoteko, eta 50-60 mililitro urez betetzen da.

## Lotutako edariak 
*Lungo*a ez da nahastu behar kafe luze batekin, hau da, *espresso* bat ur bero erantsiarekin; edo beltz luze batekin, hau da, ur beroa *espresso* erantsiarekin (kafe luzearen alderantzizko ordena, krema gordetzeko egina). *Lungo*etan, ur guztia egiten da, nahiz eta gehienetan kafe luze bat edo beltz luze bat baino laburragoa izan.

Edari nabarmen luzeagoa, kafe luze baten tamainan konparagarria edo beltz luze bat, angloesferan arraroa, kafe krema da, *lungo*ak bezala ur guztia prest daramana, baina egiteko denbora bikoitza behar duena.

## Zaporea 
*Caffè lungo*a ez da hain indartsua, baina garratzagoa da, ur bero gehigarria kafe ehotik igarotzen delako eta normalean disolbatu gabe egoten diren osagaiak ateratzen dituelako. Zenbat eta ur gehiago pasatu kafe aleetatik, orduan eta garratzagoa da haren zaporea. Aitzitik, normalean baino ur gutxiago erabiltzeak zapore sendoagoa eta aberatsagoa sortzen du, *ristretto* izenez ezagutzen dena.

Ur-kantitatea handitu ahala edo zurrusta normal batekiko murriztu ahala, zaporearen konposizioa aldatu egiten da, kafe-alearen osagai guztiak ez baitira abiadura berean disolbatzen. Horregatik, zurrusta luze edo labur batek ez du zurrusta normal batek dituen osagaien proportzio bera izango. Beraz, *ristretto* bat ez da "indartsu"aren bikoitza soilik, ezta *lungo* bat ere, indartsuaren erdia besterik ez den bezala. Gainera, espresa presiopean egiten denez, lungo batek ez du beste metodo batzuen bidez ekoitzitako kafe baten zapore edo konposizio bera, baita ur eta kafe ehotu proportzio berarekin egiten denean ere.

## Prestaketa 
Ez dago unibertsalki adostutako bereizketarik *ristretto*, *normale* eta *lungo*aren artean; termino erlatiboak dira eta degradatu bat osatzen dute. Hala ere, gutxi gorabeherako gida bat honako proportzio hauek dituen elaborazio bat da: 1:1 *ristretto*rako, 1:2 *normale*rako, eta 1:3 - 1:4 *lungo*rako. *Ristretto doppio* bat izanik, 30 ml/1 gramo (krema apardunak zertxobait handitzen du bolumen hori), normala 60 ml/2 g da, eta lungoa 90-120 ml/3-4 g. Kafe krema, berriz, 180 ml/6 g-koa izango da gutxi gorabehera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aperol

**a** ( ahoskatua) jatorriz Paduako Barbieri enpresak ekoitzitako italiar jatorriko edari alkoholduna da. Bere izena *apero* hitzetik dator, 'apéritif' hitzerako frantsesezko jargoia. Egun Davide Campari-Milanok ekoizten du. Likore honen jatorria 1919an dago, baina Bigarren Mundu Gerraren ondoren bakarrik bihurtu zen ezagun.

Osagaien artean, arabarba, gentziana eta kina daude. Campariren antzeko usaina duen arren, aperolek % 11ko alkohol-graduazioa du, campariren erdia baino gutxiago. Horrela, edari hori baino leunagoa eta mingotsagoa da, kolore ilunagokoa baita.

Aperolekin egindako koktelik ezagunenetako bat spritz da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Huezo

**Tatiana Huezo Sánchez** (San Salvador, 1972ko urtarrilaren 9a) mexikar-salvadortar zinema zuzendaria da. 

## Ibilbidea 
Aita salvadortarra eta ama mexikarra zituen. Lau urte zituela Mexikora joan zen bizitzera.Horretarako adina izan zuenean  Trebakuntza Zinematografikoko Zentroan (CCC) graduatu zen, eta ondoren bertan eman zituen eskolak. 2004an sorkuntza dokumentalean masterra egin zuen Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean.

1997an "*Tiempo cáustico*" film laburra filmatu zuen.  Bere lehen lana *El lugar más pequeño* izan zen, 2011n estreinatua, El Salvadorreko gerra zibileko esperientziaren testigantza. Sari ugari jaso ditu eta mundu osoko berrogeita hamar jaialdi baino gehiagotan erakutsi da.

2015ean "*Ausencias*" aurkeztu zuen, 27 minutuko film laburra, bertan krimen antolatuaren ondorioz desagertutako senarra eta semea galtzen dituen Lulu amaren mina kontatzen du.

Ariel Sarien 66. edizioan, *El eco* film luze dokumentala kategoria hauetan izendatu zuten: Jatorrizko Musika Onena, Soinu Onena, Dokumental Film Luze Onena, Argazki Onena, Edizio Onena, Zuzendaritza Onena eta Film Onena. 

## Filmografia 
## Sariak 
### *El lugar más pequeño* filmagatik 
* **Opera Prima Dokumentala** (2009)
* **Gucci-Ambulante beka** (2010)
* Mexikoko Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiaren Ariel Sariaren LIV. Ekitaldian, **Dokumental** Luzerik Onena (2011)
* **FIPRESCI Saria**, **Aipamen Berezia** Mar del Platako Nazioarteko Zinemaldian (2011)
* Zinema Independentearen Nazioarteko Jaialdiko **dokumental onena**, Cosquín,  (2012)
* Visions Du Réel Jaialdiko **Film Luze Onenaren Saria** Suitzan (2012)
* **Aipamen berezia** Municheko XXVII. *International Documentary Film Festival* jaialdiari (DOKFEST MUNICH), Alemania (2012)
* Zinema Independentearen XXVII. Jaialdiko Bakearen Jaialdiko **lehen saria** Osnabrücken, Alemania Alemania (2012)
* **Radio exterior de España saria** Kataluniako Zinema Latinoamerikarraren Mostrako XVIII. Palmaresean (2012)
* ***Bihotz*** **Saria** **dokumental** onenagatik *The 19th Annual San Diego Latino Film Festival* jaialdian,  Batuetan (2012)

### *Tempestad* filmagatik 
* Fenix Saria (2016)
* Zuzendaritza onenaren Ariel saria (2016)

### *Noche de fuego* filmagatik 
* Urteko Film Latinoamerikar Onenaren Jose Maria Forque Saria (2021).
* Un Certain Regard saria Canneseko Zinemaldian (2021).
* Horizontes Saria, Otra Mirada Saria eta Espainiako Lankidetza Saria, Donostiako Nazioarteko Zinemaldian (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Tatiana Huezori elkarrizketa Absentziak direla eta
Miriam Andrés Prieto

**Raquel Miriam Andrés Prieto** (Palentzia, 1976ko irailaren 13a) Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren (PSOE) politikaria da, eta 2023ko ekainaren 17an Palentziako alkate kargua bete zuen.

## Bizitza 
Palentzian jaio zen 1976an, eta Zuzenbidean lizentziatu zen. 

### Ibilbidea 
PSOEko militantea eta 1999an hautatu zuten lehen aldiz Palentziako Udaleko zinegotzi. 11 urte eman zituen karguan, eta, hasiera batean, Gazteriaren zinegotzi ordezkaria izan zen. Probintziako diputatua izan zen 2004 eta 2008 urteen artean, eta Gaztela eta Leongo Gazteria Sozialistaren idazkari nagusia 2004 eta 2007 urteen artean. 2007 urteko udal hauteskundeen ostean, Festetako zinegotzi ordezkaria izendatu zuten. 2008 urteko eta 2011 urteko hauteskunde orokorretan senatari hautatu zuten Palentziako probintzian.

2012 urteko maiatzaren 26an Palentziako PSOEko probintzia-idazkari lanetan hasi zen, Julio Villarrubiaren ordez.

2019 urteko Espainiako udal hauteskundeen ondoren, Palentziako PSOEren hautagaitza izan zen zerrenda bozkatuena, baina eskuineko blokeko hiru alderdien (PP, Cs eta Vox) aliantza batek Mario Simon Martin Ciudadanoseko hautagaiari alkatetza lortzen lagundu zion. 

2023 urteko Espainiako udal hauteskundeetan Miriam Andrés buru zuen Palentziako PSOEren hautagaitzak lehen indar politiko izaten jarraitu zuen, 10 zinegotzi eta 14.487 botorekin (udalerriko sufragioaren %36,83). Orduko horretan Udaletxe zatikatu baten egoera eman zen berriro ere, udalerriaren gobernagarritasunaren giltza izan zuen Vamos Palencia izeneko indar politikoa sartu zenean. Alderdiak zerrenda bozkatuenari utzi zion gobernatzen, eta Palentziako PSOErekin akordio programatikoa sinatu ondoren, Miriam Andrés automatikoki bihurtu zen Palentziako alkate.

## Izandako karguak 
* Palentziako Udaleko zinegotzia. (1999-2011)
* Palentziako Diputazio Probintzialeko diputatu probintziala. (2004-2008)
* Gaztela eta Leongo Gazte Sozialisten idazkari nagusia. (2004-2007)
* Senataria Palentziako probintzian. (2008tik)
* Palentziako PSOEko idazkari nagusia. (2012tik)
* Palentziako Udaleko zinegotzia. (2015etik)
* Palentziako alkatea. (2023ko ekainare 17an)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaf I.a Norvegiakoa

**Olaf Trygvesson** edo **Olaf I.a** (960. hamarkada – Svolder, 1000ko irailaren 9a) Norvegiako erregea izan zen 995etik hil zen arte.

Trygvi Olafssonen semea izan zen eta iturri batzuen arabera Harald I.a Norvegiakoaren birbiloba. Haren biografia iturri ingeles batzuetan, eskaldo batzuetan eta sagetan oinarritzen da, baina bere inguruko informazioa ezberdina da.

Txikitan jaio edo iritsi zen amarekin Orkada uharteetan. Kieveko Rusan egon zen Vladimir I.a Kievekoaren zerbitzura. Geira emaztea hil ondoren, kristautasunera bihurtu zen. Irlandan bizi izan zen 1995ean Norvegiako errege bihurtu aurretik. Han kristautasuna sartu eta Trondheim hiria sortu zuen. Svolderreko guduan hil zen 1000. urtean, Danimarka eta Suediaren aurkako borrokan.
[thumb|upright|Olafen estatua [Trondheimen]]

## Genealogia 
## Bibliografia 
* Hollander, Lee M. (1955) *The Saga of the Jómsvíkings,* University of Texas Press, Austin. ISBN 978-0-292-77623-4 .
* Sturluson, Snorri, *Heimskringla: History of the Kings of Norway,* tr. Lee M. Hollander. Reprinted University of Texas Press, Austin, 1992. ISBN 0-292-73061-6 .

## Kanpo estekak
Limoncello

**a** (italieraz  ahoskatua) Italiako likore tipiko bat da, limoi-oskola eta, beharbada, beste zitriko batzuk alkoholetan beratuz lortzen dena, ur- eta azukre-xarabearekin nahastuta. Campania eskualdeko produktu tipikoa da, bereziki Salernoko golkoan dagoen Amalfiko kostaldean landatutako limoiekin egina.

Botilan gutxienez hilabeteko epemuga izan ondoren, kolore hori klasikoko likore bihurtzen da, bereziki egokia janarien ondoren digestio-aparatu gisa gozatzeko. Oso hotz kontsumitzen da. Gozogintzan erabiltzen dute, gozoki-pastak edo gelatinak aromatizatzeko.

*Limoncello*a Italiako beste leku batzuetan ere gertatzen da, Gardako aintzira, Trieste, Trentino eta Siziliako limoiekin. Italiako *limoncello*aren ospearen ondorioz, Estatu Batuak *limoncello*a ekoizten hasi ziren Kaliforniako limoiak erabiliz, ekoizpen nazionalaren % 90. Dominikar Errepublikan bada artisau-likore horren barietate bat, persiar erako limoi berdeen azala vodka edo ron zuriz beratzen duena. *Limoncillo* izena duen beste barietate bat Espainian ekoizten dute, Yepesen, herriko enpresa batek 1923tik aurrera.

## Historia 
Federviniren arabera, likore hau XX. mendearen hasieran jaio zen, Isola Azzurrako etxe txiki batean, non Maria Antonia Farace andreak limoiz eta laranjaz betetako lorategi bat landatzen zuen. Bere bilobak, gerra ostean, taberna bat ireki zuen Villa Axel Munthetik gertu. Barraren espezialitatea amonaren errezetarekin egindako limoi-likorea izan zen. 1988an, bere seme Massimo Canalek *limoncello*aren artisau-ekoizpen txiki bati ekin zion, eta marka erregistratu zuen. Baina, egia esan, Sorrentoko eta Amalfiko herrietan ere, badira likore honen ekoizpenaren jatorriari buruzko kondaira eta istorioak. Hala ere, egoera horietan gertatu ohi denez, egia lainotsua da, eta usteak asko eta gero eta harrigarriagoak dira. Batzuek diote *limoncello*a arrantzaleek eta nekazariek erabili zutela hotzari aurre egiteko, XI. mendean sarrazenoek eskualdea inbaditu zutenean. Beste batzuek, ordea, uste dute errezeta XI. mendeko komentu batean sortu zela, fraideen gozamenerako, otoitz baten eta bestearen artean.

Egia, agian, ez dugu inoiz jakingo. Baina parrokiako kontu hutsetatik haratago, kolore horiko likore tradizionalak mugak zeharkatu ditu azken hamarkadetan, munduko merkatuen erdia eskuratuta. *Limoncello*-botilak itsasoz haraindiko merkatuetako apaletan daude, baita Asiako merkataritzara iristen diren negozio-agertoki berrietan ere. Imitazioetatik babesteko, La Costiera di Vinaccia Ferdinand enpresak, Sorrentoko limoiaren AGB ekoizten duenak, bere marka du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nina Vorotintseva

**Nina Pavlovna Vorotintseva** (; 1900-1930) errusiar arkitektoa izan zen. Bere lanak eta ikerketak errealitate sozialista baterako etxebizitza- eta industria-eredu berriak bilatzera bideratu zituen. Sobietar Batasunean arkitektura konstruktibistaren hastapenetan parte hartu zuen.

## Prestakuntza 
Nina Pavlovna Vorotintseva Moskuko Ingeniari Zibilen Institutuan (MIGI) trebatutako arkitekto errusiarra izan zen. Erakunde horretan graduatu zen Sobietar Batasuneko goi-mailako hezkuntza-sisteman erabat trebatutako arkitekturako profesionalen lehen belaunaldia. Estatu berriaren idealekin konprometitutako akademia zenez, bere ikasleak prestatu zituen era aktiboan aurre egiteko mota berriko eraikinen eskaerei, gizarte-errealitate berri bati eta bere garaiari egokitutakoei. Vorotyntsevaren interes profesionalak norabide horretan joan ziren.

## Ibilbidea 
Arkitektura konstruktibistaren aitzindari oso aktibo bihurtu zen. OSA (Arkitekto Garaikideen Elkartea) taldearen sorreran parte hartu zuen 1925ean, gerora lanak aurkeztu zituen Sovremmenaia Arjitektura (S.A.) aldizkariak deitutako 1927ko Moskuko Arkitektura Modernoaren Lehen Erakusketan, eta OSA taldearen lehen konferentzia publikoan  parte hartu zuen 1928an.

Eraiki zuen proiektu garrantzitsuenetako bat Moskuko Albaitaritzako Medikuntza Esperimentaleko Institutua izan zen (1929), Vladimirovekin lankidetzan diseinatua.

1930ean, S.A. aldizkariaren 3. zenbakiak Nina Vorotintsevaren heriotza iragarri zuen (hogeita hamar urte eskas zituela). Vorotintseva «arkitekto konstruktibista aktiboa zen, eta bere lanaren zati handi bat etxebizitza- eta industria-eredu sozialista berriak bilatzera bideratu zuen». Arkitektoak ekarpen garrantzitsuak egin zituen lanbidean emandako sei urteetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak
Eno Raud

**Eno Raud** (Tartu, 1928ko otsailaren 15a – Haapsalu, 1996ko uztailaren 10a) estoniar haur literaturako idazlea izan zen. Bere lanak klasikotzat hartzen dira Estonian eta Sobietar Batasun ohian.

## Bizitza 
Mart Raud idazlearen eta Lea Nurkse irakaslearen semea, Eno Raud Tartun jaio zen 1928an. 1952tik 1956ra Estoniako Liburutegi Nazionalean lan egin zuen, eta 1956tik 1965era Estoniako Estatuko Argitaletxean. Ondoren, erretiroa hartu eta idazteari ekin zion.

## Obra 
Lehen idazlanak Estoniako Lehen Errepublikaren garaian argitaratu zituen –1930eko hamarkadaren amaieran– *Laste Rõõm* haurrentzako aldizkarian, Eno Sammalhabe izengoitia erabiliz. Guztira 50 liburu baino gehiago kaleratu zituen, eta ezagunenak *Sipsik* (1962) eta *Naksitrallid* (1972-1982) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davide Campari-Milano

thumb|Campari botila.
**Davide Campari-Milano N.V.**, **Campari Group** bezala ezagunagoa, eligakai-industriako enpresa multinazionala da. Taldeak 40 marka baino gehiagoko zorroa du, eta 190 herrialdetan baino gehiagotan saltzen eta banatzen du. Taldeko eragiketak hiru segmentutan banatuta daude: edari destilatuak, ardoak eta alkoholik gabeko edariak.

Gruppo Campari edari destilatuen kategoriako munduko seigarren enpresa-talderik handiena da. Italian eta Brasilen du lidergoa, eta presentzia handia du Argentinan, Estatu Batuetan eta Europa kontinentalean. 2009ko apirilaren 8an Gruppo Camparik bere erosketarik handiena iragarri zuen, Wild Turkey Pernod Ricard marka.

Davide Campari-Milano sozietate nagusiaren akzioak Milango burtsan kotizatzen dituzte. Garavogliaren familiak konpainiaren kapital akzionarioaren % 51 dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Livoniako erresuma

**Livoniako erresuma** Estonia eta Letoniako egungo lurraldean kokatutako estatu nominala izan zen. Ivan Izugarria errusiar tsarrak erresumaren ezarpena deklaratu zuen 1558-1583ko Livoniako gerran, inoiz entitate politiko bezala funtzionatu ez zuen arren.

1570ean Magnus daniar dukea Livoniako errege koroatu zuten Moskun. Magnus Moskutik errusiar armada batekin atera zen suediarren esku zegoen Reval konkistatzeko, baina helburuan porrot egin zuen eta setioa altxatu zuen 1571n. 1578an Ivan utzi eta errusiarrek harrapatu zuten. Askatu ondoren, uko egin zion errege tituluari.
left|thumb|Armarria

## Bibliografia 
* Madariaga, Isabel de (25 September 2006). Ivan the Terrible. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11973-2.

## Kanpo estekak 
*Møntfund i Estland med danske Vikingemønter
*Die Münzen von Herzog Magnus
Alauita

**Alauita** izenak adiera zenbait ditu:
* Alawiak, erlijio talde musulman xiita
* Alauiak, egungo Marokoko errege-leinua .
Mystic River (Massachusetts)

**Mystic River**, AEBetako Massachusetts estatuan dagoen ibai bat da. 11,3 kilometro luze ditu.

Lowe Mystic aintziran jaio, Arlington eta Medford hirietan, eta Bostongo portuan Ozeano Atlantikoan urak isurtzen ditu.
Campari

**a** (italieraz  ahoskatua) erdi-mailako edari alkoholduna da, *apéritif* edo hasierako gisa kalifikatu daitekeena, kolore gorri eta zapore mingotsekoa. Davide Campari-Milano taldearena da marka. Hego Euskal Herrian eta Espainian ** biter** izenarekin ezagutzen dute. Biterrak koktelak aromatizatzeko erabiltzen dituzten elaborazioak dira, eta angostura da adibiderik ezagunena. Biterraren jatorria antzinako egiptoarrek dute, ardo pitxerretan sendabelarrak infusionatzen baitzituzten.

## Historia 
1860an sortu zuten Novaran, Caffe dell' Amicizia izenekoan hain zuzen ere. Bertan, Gaspare Camparik bere asmakizunaren aperitibo bat eskaintzen zien bezeroei, 60 osagai desberdinen konbinaziotik sortutako zapore berezi batekin. Osagai horien errezeta sekretua gordeta dago gaur arte.

1904ko urriaren 1ean Campariren lehen ekoizpen planta ireki zuten Sesto San Giovannin (Milandik gertu) eta 1915ean hiriaren erdigunean, Duomoaren ondoan, “Camparino” taberna ireki zen, Milango turisten ibilbidean falta ez den hiriko ikurretako bat. 1920an, Camparirekin egindako koktel klasikoak, hala nola amerikarra edo negroni, ezagunenak eta ezagunenak bihurtu ziren, eta, aldi berean, artista asko edariarekin lan egiten hasi ziren, markaren eta artearen munduaren arteko lotura sortuz, hori baita haien nortasun-ezaugarrietako bat.

Europako gatazka-urteengatiko etenaldiaren ondoren, 1940ko hamarkadaren amaieran, Campari publizitate-ikono gisa birsortu zen, eta 1960ko eta 1970eko hamarkadetan sendotu egin zen, mundu mailako aktore ospetsuen laguntzarekin. 1985ean amaitu zen, Federico Fellinik zuzendutako Italiako merkaturako lehen iragarkiarekin.

2001ean Campari Egutegia sortu zen, 9999 kopia baino inprimatzen ez dituen urtekari ikoniko bat. Kate Hudson, Penélope Cruz, Benicio del Toro, Uma Thurman, Salma Hayek edo Clive Owen aktore garrantzitsuak izan ditu protagonista, 2017an Campari Egutegiaren irudia izan zena. Urte horretan lehen aldiz zinema-bertsioa egin zen, ‘Campari Red Diaries’ izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheers Beacon Hill

**Cheers Beacon Hill**, AEBetako Boston hirian dagoen taberna eta jatetxe bat da, Massachusetts estatuan. Beacon kaleko 80. zenbakian dago, Boston Public Garden hiri parkearen inguruan.

1969an Thomas Kershaw eta bere sozioak The Bull and Finch Pub izenez ireki zuten.

## Telesaila 
1980ko hamarkadan *Cheers* telesaila ospetsuaren kokalekua izateagatik ezagun eg8n zen, nahiz eta taberna barneko eszenak bertan filmatuak ez izan, telebista estudio batean baizik.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Boston Public Garden

**Boston Public Garden**, , AEBetako Boston hirian dagoen hiri parke bat da, Massachusetts estatuan. 97.000 metro karratuko azalera du.

1837an sortua izan zen.
Barilla

**Barilla** Parman egoitza duen elikadura-enpresa da, 1877an Pietro Barillak sortua. Konpainiak munduko lidergoa du pasta-merkatuan, eta presentzia nagusia Italiako merkatuan eta % 25ekoa Estatu Batuetan du. Gainera, beste produktu batzuk ere egiten ditu, hala nola saltsak, galletak eta gozogintza.

Pietro Barilla 1912an hil zenean, Gualtiero eta Riccardo semeek heredatu zuten negozioa, eta aitaren negozioa handitu zuten. 1919an Gualtiero hil zenean, Ricardo Barillak hartu zuen Barillaren zuzendaritza-kontrol osoa. Une horretan, enpresariak bere produktuen ekoizpena eta banaketa handitu zituen, eta 1920ko hamarkadaren amaieran bere eskualdeko elikadura-enpresa garrantzitsuenetako bat bihurtu zen.

1947an, Ricardo Barilla hil egin zen, eta kudeaketa Pietro eta Gianni semeen esku geratu zen. Azken horiek arduradun komertzialak eta ekoizpenekoak ziren, eta kudeaketa profesionalizatu egin zen. 1952an, Barillak iragarri zuen ogia egiteari uko egiten ziola pastaren merkatuan kontzentratzeko, eta, horri esker, bere presentzia handitu ahal izan zuen nazio mailan. 1955ean inauguratu zen lantegi berri batekin, bere ekoizpena handitu zuen eta Italiak Bigarren Mundu Gerraren ondoren izan zuen hazkunde ekonomikoa aprobetxatu zuen pastaren merkatu nazionalean lider izateko. Enpresa sozietate anonimo bihurtu zen 1960an, eta bere posizioa sendotu zuen ontziak berriz diseinatuz, erosiko zen pastaren egoera ikusteko.

Nahiz eta tradizioz Barilla familia negozioa izan, 1970ean jabeek kudeaketa multinazional estatubatuar bati laga zioten, 1973an Voiello pasta fabrikatzaileari erosi eta 1975ean Mulino Bianco gozokiak eta opilak egiteko beste sail bat ezarri zuena. Pietro Barilla Jr. 1979an itzuli zen enpresaren kontrolera, eta ordutik Barilla familiaren esku egon da.

1993an Pietro Barilla hil ondoren, enpresaren kontrola Guido, Luca eta Paolo semeek hartu zuten. Orduan, taldea nazioarteko merkatuetara hedatu zen, Estatu Batuetan lehorreratu eta atzerriko beste pasta fabrikatzaile batzuk erosi ondoren. Lehena Misko konpainia greziarra izan zen 1991n, Filiz turkiarra (1994), Wasa suediarra (1999), Yemina eta Vesta mexikarrak (2001), Harrys frantziarra (2002), Catelli kanadarra eta Pasta Evangelists britainiarra (2021). Italian ere presentzia indartu zuen 1992an okintzan eta gozogintzan espezializatutako Pavesi erosita. 2004an taldeak fundazio bat sortu zuen, Barilla Akademia, munduan italiar sukaldaritza sustatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birra Moretti

**Birra Moretti** () Luigi Morettik 1859an Udinen sortutako italiar garagardo-enpresa da. 1996an Herbehereetako Heineken enpresari saldu zioten, markaren egungo jabeari. Moretti garagardoa Italian gehien saltzen den garagardoetako bat da, eta oso ospetsua da atzerrian.

## Historia 
Birra Moretti 1859an sortu zuen Luigi Morettik Udinen, garai hartan oraindik Austriar Inperioaren zati zena, garagardo eta izotz fabrika bezala. Lehenengo botilak 1860an jarri zituen salgai. Hasiera batean, konpainiak urtean 250.000 litro garagardo ekoiztea espero zuen, probintziaren eskaerari erantzuteko adina.

Moretti familiak garagardotegiaren eta negozioaren jabe izaten jarraitu zuen 1989ra arte, orduan beste garagardogile batzuen partzuergo bati saldu baitzitzaion, eta gero, 1996an, Herbehereetako Heineken enpresak erosi zuen. Konpainiak orain Birra Moretti marka erregistratua ere badu. Jatorrizko fabrika 1992an itxi zuten Udinen, garagardoa San Giorgio di Nogarora, baita Friulin ere, transferitu ondoren.

Italiako Monopolioaren Aurkako Agintaritzak Heineken Italiako merkatuan nagusi zela jakin ondoren, 1997an enpresak San Giorgio di Nogaroko garagardo-fabrika saldu behar izan zuen. Geroago, Birra Castello group izeneko garagardo-partzuergo berri batek erosi zuen, orain jabetza duena. Birra Moretti garagardoen ekoizpena Heineken taldeak kontrolatutako Italiako beste lantegi batzuetara lekualdatu zen gero, hala nola Assemini, Comun Nuovo, Massafra eta Polleinera.

2015ean, Heinekenek sei produktu berri atera zituen Birra Moretti: bi Radler berri, Birra Moretti Radler Gazzosa eta Chinotto, baita sei garagardo ere, Italiako eskualdeetako sukaldaritza-tradizioei eskainiak: Birra Moretti friuliarra, Birra Moretti siziliarra, Birra Moretti piamontearra, Birra Moretti toscanarra, Birra Moretti apuliarra eta Lucanakoa..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lavazza

**Luigi Lavazza S.p.A.** kafe-produktuak egiten dituen enpresa italiarra da. 1895ean sortu zuen Luigi Lavazzak Turin hirian, eta hasieran San Tommaso kaleko 10. zenbakian dagoen janari-denda txiki bat izan zen.

Lavazzak hainbat herrialdetatik inportatzen du kafea, hala nola Brasil, Kolonbia, Costa Rica, Estatu Batuak, Guatemala, Honduras, Indonesia, Mexiko, Uganda eta Vietnamdik. Ingurumenarekiko duen kezka dela eta, Lurra proiektua sortu du, Hondurasen, Kolonbian eta Perun nekazaritza ekologikoko programa bat, kafearen kalitatea eta komunitate horietako lan eta ingurumen baldintzak hobetzea helburu duena.

«Italiako kafe gogokoena» () esloganarekin, konpainiak Italiako 20 milioi familia kontsumitzaileetatik 16k nahiago dutela bere produktua adierazi du. Bere produktuen artean Top class, Super Crema, Grand'Espresso eta Dek (deskafeinatua) markak daude.

## Enpresa 
Lavazzak lau instalazio ditu Italian eta nazioarteko zazpi subsidiario Frantzian, Alemanian, Espainian, Erresuma Batuan, Portugalen, Austrian eta Estatu Batuetan. Enpresak laurogei herrialdetara bidaltzen ditu bere produktuak.

Lavazza Indiako merkatuan sartu zen Sterling Infotech enpresa-taldearen zati bat erosi zuenean. Talde horrek Barista Coffee kafetegi-katea eta Fresh and Honest salmenta-makinen negozioa ditu. 2017ko maiatzean, Lavazzak Kicking Horse Coffee Kanadako kafea egiten duen enpresaren partaidetza sozialaren % 80 erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martini & Rossi

**Martini & Rossi** eligakai-industriako enpresa multinazionala da, Bacardi taldearen filiala dena. 

1863an sortu zuten Alessandro Martini enpresari italiarrak eta Luigi Rossi likoreetan adituak. Destilategia gaur egun Pessione herrian dago, Turinetik 20 km hego-ekialdera. XIX. mendearen amaieran, Martini & Rossi enpresak sukurtsalak ireki zituen Buenos Airesen, Genevan, Bartzelonan eta Montevideon.

Martini markapean, batez ere, bermuta merkaturatzen du, baina baita biterra ere. Baina ezagunagoa da kirol- eta kultura-babesagatik, Martini Racing automobilismo-taldeagatik.

## Edariak 
### Bermuta 
* Martini Bianco
* Martini Rosso
* Martini Rosé
* Martini Extra Dry
* Martini Gold by Dolce & Gabbana

### Bitterra 
* Bitter Martini

### Ardo aparduna 
* Asti Martini
* Asti Martini Mathusalem
* Riesling italico
* Riserva monteira Mathusalem
* Riserva monteira Talento
* Martini prosecco frizzante
* Sigillo Blu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Réseau de Transport d'Électricité

'''Réseau de Transport d'Électricité** ( ahoskatua, ), **RTE''' siglez ezagunagoa, Frantziako sare elektrikoaren kudeatzailea da. Frantziako goi-tentsioko transmisio-sistemaren funtzionamenduaz, mantentzeaz eta garapenaz arduratzen da. Sareak 100.000 kilometro inguru ditu, Europako zabalena izanda.

RTE Parisen egoitza duen sozietate anonimo bat da, batez ere Électricité de France eta Caisse des dépôts et consignationsen bidez Frantziako Estatuaren jabetzakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziaren eta Espainiaren arteko konexio elektrikoa Bizkaiko Golkoan

## Kanpo estekak
Renault 10

**Renault 10**, 1965-1971 styean Renault empresak ekoitzitako D segmentuko auto bat da. Erresuma Batuan Renault 1100 (lehen fasea) eta Renault 1300 (bigarren fasea) izendapenaz merkaturatu zen.

Atzeko motordun Renault 8 modeloa oinarritzat hartuz garatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Renault 8

**Renault 8**, 1962-1976 artean Renault empresak ekoitzitako C segmentuko auto bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilla Hansen

[thumb|250x250px|[Heftyeterrassen bizitegi-gunea, Kristiansand de Frogner altueran, Oslon.]]
**Georgine Marie Hansen**, "**Lilla Georgine Hansen"** (1872 - 1962) izenez ezagunagoa, Norvegiako lehen arkitektoa izan zen. Osloko Heftyeterrassen bizitegi-guneko lehiaketa irabazteagatik egin zen ezagun.

## Lehen urteak 
1894an Marrazketako Errege Eskolan (Guarida *Kongelige Tegneskole*) bukatu zituen ikasketak, Christianian (Oslo, 1924tik aurrera). 1912an, bere arkitektura-bulegoa jarri zuen Norvegiako hiriburuan, hiri horretan bertan Heftyeterrassen etxebizitza-eraikina lehiaketa bidez irabazi ostean. Proiektu horrekin, ospe handia lortzera heldu zen.

## Ibilbidea 
[thumb|250x250px|[Heftyeterrassen etxebizitza-eraikina]]
Ikasketa formalez gain, zenbait pasantia eta hobekuntza-praktika egin zituen. Besteak beste, Art Nouveau estiloarekin esperimentatu zuen Victor Hortaren tailerrean, Bruselan, eta horrek eragin handia izan zuen gerora bere ekoizpenean. Oslon Halfdan Berle arkitektoari ere lagundu zion, eta Kopenhagera maiz joan zen, Martin Nyrop irakaslearekin lan egitera.

Hansenek izpiritu geldiezina izan zuen bizitzea egokitu zitzaion garairako, halere, bizitza eskaini zion lanbideari Norvegian ia ez zegoen emakumerik arkitekturan eta eraikuntzan lanean.

Norvegiako Entziklopedian, Wenche Findal biografoak idatzi zuen Lilla Hansen aitzindaria izan zela Norvegiako arkitekturaren historian. Eta zehaztu zuen: “Argi zegoen zaila zela emakumea izatea gizonek menderatutako inguru batean, eta bere zahartzaroan berak idatzi zuen: “Galdetu zidaten nola moldatu nintzen hainbeste eraikitzaileren artean. Erantzuna: *Xuxurlaka*””.
[thumb|ezkerrera|250x250px|[Heftyeterrassen etxebizitza-eraikina]]
Azkenik, bere bulegoa Oslon ezarri ondoren, lanak egiten hasi zen hiri horretan eta herrialdeko beste toki batzuetan. Hiribildu handi batzuk, emakume ikasleentzako ostatua eta osasun-zentroa diseinatu zituen. 1903an, Theodor Frølich-entzako udako etxe bat eraikitzeko ardura izan zuen Nesøyan, Askerren, eta 1910ean Wilhelm Roede lurjabearentzat etxalde bat eraiki zuen, hiri horretan ere.

## Sariak eta aintzatespenak 
Bere lanik ezagunena lehiaketa bidez irabazi zuen: Osloko Heftyeterrassen bizitegi-gunea izan zen, Frogner parean. Estilo neo-barrokokoa, The Building Company-k (1913) eraiki zuen eta hogeita hamar bat apartamentu izan zituen, 120 eta 300 m² bitartekoak, oso erosoak eta sabai altuekin. Hansenek lau solairutan pentsatu zuen proiektua, lur inklinatuen gainean. Fatxadak adreiluz eraiki zituen, beirazko izkina batzuk desmaterializatu zituen eta balkoiak hainbat motibotako burdina forjatuzko burdinsareekin diseinatu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak
Bengala katu

**Bengala katua**, etxeko katu arraza bat da, katu arrunta eta katu leopardo bat elkar gurutzatuz. 

1960ko hamarkadan AEBetan jatorria du.
Sandra Zapata

**Sandra Zapata** (1977ko otsailaren 3a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shore Road (Belfast)

**Shore Road**, Ipar Irlandako Belfast hiriburuaren iparraldea eta Newtownabbey udalerriaren artean hedatzen den hiribide bat da.

Cavehill mendiak gainontzeko Belfast hiritik banatzen du. 

Belfast hirian eta Antrim konderriaren kostaldea elkarlotzen dituen A2 errepidearen atala da.
Feta Ahamada

**Feta Ahamada** (Clichy, 1987ko ekainaren 24a) atleta da. Komoreak ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Forner

**Isabel Forner Barelles** (Almenara, Castelló, 1991ko azaroaren 28a) kiroletan espezializatutako kazetaria, aurkezlea eta berrimeilea da.

## Bizitza 
Isabel Forner Barelles Castellóko probintzian dagoen Almenara herrian jaio zen 1991ean. Hasiera batean auzitegi-medikuntza ikasteko interesa izan bazuen ere, azkenean Kazetaritzan lizentziatu zen CEU Cardenal Herrera Unibertsitatean. Bere prestakuntza zabaldu zuen Nebrija Unibertsitatean Irrati Masterra eginez Onda Ceroren eskutik, eta Villanueva Unibertsitatean Kirol Kazetaritza, Irratia eta Telebista Masterra ere osatu zuen.

### Lan ibilbidea 
*Radio CEU* izeneko unibertsitate-irratian hasi zen lanean, eta bekadun gisa jardun zuen egunkarietan eta hedabide digitaletan. 2013 urtean, *COPE* irrati-kateko bekaduna izan zen, eta, gero, Onda Cero irratian. Bertan, erredaktore- eta esatari-lanak egin zituen *Más de uno* saioan, eta arlo profesionalean lehen urratsak markatu zituen.

2016 urtean hasi zen kirol-kazetaritzaren munduan, *Los Manolos de Deportes Cuatro* saioan. Geroago, *Movistar Plus+* Ligako saio eta emanaldiekin bat egin zuen, eta Futbol Profesionaleko Liga Nazionaleko eta UEFAko Txapeldunen Ligako partiden berri eman zuen. Gero, *Bein Sports*, *Gol* Televisión edo *Fox* Deportes bezalako kate espezializatuetan aktiboki kolaboratu zuen.

2021 urtetik, Forner-ek *La Sexta* telebista katean kolaboratzaile lanak egin zituen, *Zapeando* izeneko entretenimendu eta umore saioan. Kirol emankizunetan landa elkarrizketak egiten espezializatu da, Gol Televisión-en *El golazo de Gol* esaterako. Kanal propioa du YouTuben eta Futbol IN delakoan, non kirol-edukiak partekatzen dituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Isabel Fornerren kanala YouTuben.
Harku (landa-udalerria)

**Harku parrokia** () Estoniako iparraldeko Harju konderrian dagoen landa-udalerri bat da, Tallinn hiriburuaren mendebaldean eta haren ondoan dagoena. 159,77 km2ko azalera du eta 2022an 16.973 biztanle zituen. Biztanleria dentsitatea 106.234/km2 da.

Harku udalerriko zentro administratiboa Tabasalu da 3.845 biztanle dituen auzo bat.

## Tokiko administrazioa 
Harku udaleko egungo alkatea Pro Patria eta Res Publica Batasuneko Erik Sandla da. Kontseiluko egungo presidentea ('**) Kalle Palling parlamentaria da.

## Geografia 
### Leku populatuak 
2 auzo txiki daude (**', sg. - *alevik*) eta 22 herri (''*, sg. - *küla'') Harku parrokian.

Auzo txikiak: Harku, Tabasalu.

**Herriak**: Adra, Harkujärve, Humala, Ilmandu, Kumna, Kütke, Laabi, Liikva, Meriküla, Muraste, Naage, Rannamõisa, Sõrve, Suurupi, Tiskre, Türisalu, Tutermaa, Vääna, Väna-Jõesuu, Vahi, Vaila, Viti.
Fitxategi:Tabasalu_pank.JPG|Tabasalu
Fitxategi:Murastemoistagant2.jpg|Muraste
Fitxategi:Rannamõisa_cliff,_2011-06.jpg|Rannamõisa
Fitxategi:Ranna_kirik.jpg|Rannako eliza
Fitxategi:Waterfall_Vahiküla.jpg|Vahiküla urjauzia
Fitxategi:Suurupi_ülemine_tuletorn_2007.jpg|Suurupi itsasargia
Fitxategi:Harku_mõisa_peahoone_14-10-2012.jpg|Harku jauregia
Fitxategi:Kumna_mõisa_uus_peahoone,_20.saj..jpg|Kumna jauregia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (Estonieraz)
* Harku landa-udalerriko mapa
Neska baten memoria

*Neska baten memoria* Annie Ernauxen eleberri edo kontakizun autobiografikoa da, 2016an Gallimard argitaletxean argitaratua. 

## Sarrera 
Annie Ernauxen proiektua 1958ko udako gau gogoangarri eta iniziatikoan sakontzea da. "1958 neskatoa" eta "Gaur egungo Ernaux" tartekatuz, bere lehen gaueko oroitzapenak gizon batekin eta aldatu den emakumearekiko loturak biltzen ditu egileak. Bere oroimeneko irudi ezabaezinetatik, argazkietatik eta lagunei idatzitako gutunetatik abiatuta, behin izan zela galdetzen dio neskatoari.

Obra horretan, ia hirurogei urte geroago, hemezortzi urte zituen urtea gogoratzen du, birjintasuna galdu eta Orneko oporretako kanpamentu batean bizi izan zuen lehen bizitza komunitatean, hemen baitzegoen esperientzia hori... bada lotsaren oroitzapenik onena, osoena, kontrolaezinena. Oroitzapen hori, laburbilduz, lotsaren dohain berezia da. 

## Laburpena 
18 urte bete zituenean, begirale gisa lan egitera joan zen S-ko kanpamentu batera. Lehen harreman sexuala izan zuen H izeneko neskalagun zaharrago batekin, eta gero umiliatu egin zuen, xehetasunak denei kontatuz. Gainera, berehala jakin zuen haurdun zegoela, eta abortu bati bakarrik egin behar izan zion aurre. Liburu honen bidez, egileak zintzoki aztertzen du gertakari horiek nola eragin zioten bere bizitzari eta mundua ikusteko moduari.

## Antzerki-egokitzapenak 
* 2022, 2023: ''Off d'avignon jaialdia'', "les pieds dans l'eau" konpainiaren eskutik.
* 2023: Parisko Théâtre du Vieux-Colombier antzokian.

## Kanpo estekak
Kiili (landa-udalerria)

**Kiili** () Estoniako ipar-mendebaldean dagoen Harju konderriko landa-udalerria da, Tallinn hiriburuaren hegoaldean. 2022an 6.165 biztanle zituen eta azalera 100,4 km2 da.

Kiili landa-udalerriaren zentro administratiboa Kiili herria da, 1.492 biztanle dituena (2015ean). Bi auzo txikiagoak Kangru eta Luige dira. Beste 13 herrik osatzen dute udalerria: Arusta, Kurevere, Lähtse, Metsanurga, Mõisaküla, Nabala, Paekna, Piissoo, Sausti, Sookaera, Sõgula, Sõmeru eta Vaela.

2022tik aurrera, biztanleen %84 erlijio filiazio gabekoak ziren, eta %13 inguru kristauak (gehienak luteranoak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (Estonieraz)
Kiili

**Kiili** (1977 arte: *Veneküla*) Estoniako iparraldean dagoen Harjuko konderriko herri bat da. Kiili landa-udalerriko zentro administratiboa da eta 2015ean 1.492 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kiili udalerria
Sinners (2025eko filma)

***Sinners*** () 2025eko Ryan Coogler estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Michael B. Jordan, Hailee Steinfeld, Miles Caton, Jack O'Connell, Wunmi Mosaku, Jayme Lawson, Omar Miller eta Delroy Lindo aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1932, beren bizitza problematikoa atzean utzi nahian, bi anaia biki jaioterrira itzuliko dira, Mississippira, zerotik hasteko asmoz. Blues musikako emanaldiak eskaintzen dituen gaueko klub bat irekitzea dute helburu, baina berehala mehatxu bati aurre egin beharko diote.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jõelähtme (landa-udalerria)

**Jõelähtme** () Estoniako landa-udalerria da. 1992an sortu zen eta administratiboki Harju konderriaren barruan dago, Estoniako ipar-mendebaldean. Udalerriak 6.969 biztanle ditu eta 210,86 km2ko azalera, biztanle dentsitatea 25.3770/km2 da.

Jõelähtme udalerriaren zentro administratiboa Jõelähtme herria da. Tallinn, Estoniako hiriburuaren erdigunetik 20 kilometro ekialdera dago.

## Tokiko administrazioa 
Egungo alkatea (*vallavanem*) Andrus Umboja da eta kontseiluko presidentea (''*) Art Kuum da.

## Geografia 
### Leku populatuak 
2 autzo txiki daude (est: *alevikud*, sg. - *alevik*) eta 34 herri (est: *külad*, sg. - *küla'') Jõelähtme udalerriaren barruan.

Auzo txikiak: Kostivere, Loo.

**Herriak**: Aruaru, Haapse, Haljava, Ihasalu, Iru, Jägala, Jägala-Joa, Jõelähtme, Jõesuu, Kaberneeme, Kallavere, Koila, Koipsi, Koogi, Kostiranna, Kullamäe, Liivamäe, Loo, Maardu, Manniva, Neheme, Parasmäe, Rammu, Savala, Rousuer, Irun.

### Leku interesgarriak 
thumb|Drone bideoa Jõelähtme-ko harrizko cist hilobiei buruz

* Jägala ur-jauziak
* Errebaleko Ondare Erreserba
* Kostivere karst gunea
* Jõelähtme eliza
* Kaberneeme hondartza
* Kalevi-Liiva memoriala
* Ülgase leizeak

### Irudiak 

Fitxategi:Saha_chapel.JPG|Saha kapera
Fitxategi:StoneCistGraves.jpg|Brontze aroko hilobiak
Fitxategi:Ihasalu_ülemine_päevamärk_2006.jpg|Ihasalu
Fitxategi:Kostivere2.jpg|Kostivere
Fitxategi:Joelahtme_kirik.jpg|Jõelähtme eliza
Fitxategi:Linnamäe_HEJ_2009-10-12.JPG|Linnamäe zentral hidroelektrikoa
Fitxategi:Estonia_Jägala_Waterfalls_(Jägala_Juga)_Summer_2014_(1).JPG|Jägala ur-jauziak
Fitxategi:Kalevi-Liiva_memorial.jpg|Kalevi-Liivako memoriala
Fitxategi:Vabadussõja_mälestussammas_Jõelähtmes.jpg|Estoniako Independentzia Gerrako Monumentua
Fitxategi:Maardu_mõisa_peahoone2.jpg|Maardu jauregia
Fitxategi:Ülgase_koopad.jpg|Ülgase kobazuloak
Fitxategi:Rammusaar.JPG|Rammu uhartea
Fitxategi:Jägala_jõgi.JPG|Jägala ibaiaren bokalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (Estonieraz)
* Jõelähtme udalerriko mapa
Bohemundo II.a Antiokiakoa

**Bohemundo II.a** (1107/1108 – 1130eko iraila) Tarantoko printzea izan zen 1111tik 1128ra era Antiokiako printzea 1111/1119tik 1130era.

Bohemundo Tarantokoa eta Konstantza Frantziakoaren semea izan zen. 1111n, aita hil ondoren, printzerria heredatu zuen, amaren babespean. Roger Salernokoak gobernatu zuen printzerria 1119an hil zen arte, Odolaren Zelaiko guduan. Balduino II.a Jerusalemgoa erregeak hartu zuen orduan administrazioaren ardura Bohemundo adinez nagusi izan arte.

Bohemundo 1126ko udazkenean iritsi zen Antiokiara, eta arrakasta handiz borrokatu zuen inguruko gobernari musulmanen aurka, nahiz eta Joscelin I.a Edesakoarekin izandako gatazkak Mosul eta Aleppo bereganatzea eragotzi zion. Gainera, Roger II.a Siziliakoak Tarantoko printzerria hartu zuen 1128an. Bohemundo borrokan hil zen Armeniako Zilizia erresuman.

Alizia Jerusalemgoarekin ezkondu zen eta Konstantza Antiokiakoaren aita izan zen.
thumb|right

## Genealogia 
## Kanpo estekak
1997ko Lieja-Bastogne-Lieja

**1997ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 83. edizioa izan zen. 1997ko apirilaren 20an jokatu zen Lieja eta Ans artean, 262 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, MG Maglificio taldeko Michele Bartoli italiarra izan zen, helmugara bakarrik heldu zelarik. Podiumeko gainerako bi postuetan, Laurent Jalabert frantziarra eta Gabriele Colombo italiarra izan ziren.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jim Van De Laer

**Jim Van De Laer** (Aarschot, 1968ko apirilaren 11) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1989tik 1997ra.

Aita Julien ere, txirrindulari profesionala izan zen 60koen hamarkadan.

## Palmaresa 
**1988**
* 3. Ardenetako Gezian
**1991**
* 2. 15px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1992**
* 9. Donostia Klasikoan
**1993**
* Meatze Haranetako Itzuliko etapa 1 
**1994**
* 3. Burgosko Itzulian
**1995**
* Austria Behereko Itzulia

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Viivi Luik

**Viivi Luik** (Tänassilma, Harjuko konderria, 1946ko azaroaren 6a) estoniar idazlea da, 1960ko hamarkadan Estoniako poesia berpizkundearen pertsonaia nagusietako bat eta XXI. mendean gehien itzulitako eleberrigile estoniar izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
thumb|Viivi Luik 2011n.
Luik Tänassilma herrian jaio zen 1946an. Bere aita elektrizista zen, eta amak kolkhoz batean lan egin zuen. 

Lehen poema 1962an argitaratu zuen *Tee Kommunismile* egunkarian. 1963an lehen saria irabazi zuen *Pioneer* haurrentzako aldizkariaren literatura lehiaketan, aldizkariaren editoreek egile gaztea bere etxean bisitatu eta poemak heldu batek idatziak ez zirela baieztatu ondoren.
* 1988: Juhan Liiv saria (*On aastasaja lõpp. On öö* poemarengatik)
* 1992: Estoniako Errepublikaren Kultura Saria (*Ajaloo ilu* eleberriarengatik)
* 2000: Izar Zuriaren Ordena (III. klasea)
* 2006: Salme Ekbaum eta Minni Nurme saria (*Kogutud luuletused 1962–1997* poesia bildumarengatik)
* 2011: Go Travel saria (*Varjuteater* eleberriarengatik)
* 2011: Estoniako Errepublikaren Kultura Saria (*Varjuteater* eleberriarengatik)
* 2020: Jaan Kross saria (*Pildi ilu rikkumise paratamatus* bildumarengatik)
* 2022: Identitate Naionalaren Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak