open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bielsa

**Bielsa** Huescako (Aragoi) iparraldean dagoen udalerria da, Sobrarbe eskualdean, Pirinioetan. Espainiako lurraldean dago, Frantziako mugan.

Bielsako herriguneaz gain, Javierre, Espierba, Parzán eta Chisagüés-ek osatzen dute udalerria. 480 biztanle zituen 2022an.

Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalaren zati bat udalerri honen barruan dago.

## Mugakideak
Iparraldean Pirinio Garaiak (Frantzia) departamendua, mendebalde eta hegoaldean Fanlo eta Puértolas, Tella-Sin mendebalde, ekialde eta hegoaldean eta Gistáin-Chistén ekialdean udalerri mugakide ditu.

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea.
* La Valle Bielsa "El Pirineo salvaje".
Huerto

**Huerto** Huescako udalerria da. Monegros eskualdean dago, Huescatik 32 kilometrotara. 2007an 257 biztanle zituen.

## Geografia 
Udalaren barruan bi herri daude: Usón eta Venta de Ballerías.

## Demografia 
## Politika 
### Huertoko azken alkateak 
### Hauteskunde emaitzak 
## Huertar ospetsuak 
* Mariano Viñuales Tierz (1919-2013), militante komunista historikoa.

## Kanpo estekak
Gaztelu Jaka

**Gaztelu Jaka** (**Castiello de Chaca** aragoieraz edo **Castiello de Jaca** gaztelaniaz) Huescako udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Castillazuelo

**Castillazuelo** Huescako udalerria da.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Castillonroy-Castellonroi

**Castillonroy** edo **Castellonroi** (izen ofiziala *Castillonroy-Castellonroi*, katalanezkoa *Castellonroi*, gaztelaniazkoa *Castillonroy*) Huescako udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estada

**Estada** Huescako udalerria da.

## Historia 
1981ean, erromatarren garai berantiarreko (IV. mendea) gotorleku bat aurkitu zen Noguerako partidan: Villa Stata. Izen hori Cinca errekaren ondotik Fragatik Olvenara eramaten erromatar bideko geralekuetako bati dagokio. Aztarnategi horretan mosaiko ikusgarri bat aurkitu zuten, Zaragozako Museo Probintzialean ikus daitekeena. Gainera, aztarnategiak beste material batzuk ditu, hala nola teilak (*tegulae*), harlanduak, adreiluak, marmolezko zutabe baten zati bat, zeramika, berunezko sarkofago bat eta eskaintza botiboetarako edalontziak.

Villa Stata (hortik datorkio Estada izena) nekazaritza-ustiategi gotortua izan zen, eta *fundi* izeneko lurrak eta eraikinak (*villae*-ak) zituen, lana antolatzeko eta produktuak banatzeko.
erdian|thumb|Huesca probintzian dagoen Esatadako erromatar villako mosaikoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Estadilla

**Estadilla** Huescako udalerria da, Somontano de Barbastroko eskualdekoa.

## Kultura 
Udalerrian aragoierazko hiztunak bizi dira.

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Fiscal

**Fiscal** Huescako udalerria da. 2011n 318 biztanle zituen. Bere barnean herri hauek ditu: Albella, Arresa, Borrastre, Jánovas, Javierre de Ara, Lacort, Lavelilla, Lardiés, Ligüerre de Ara, Planillo, San Felices de Ara, San Juste, San Martín de Solana eta Santa Olaria de Ara.

## Kanpo estekak
Fonz

**Fonz** Huescako ekialdean dagoen udalerria da, Cinca Medioko eskauldean dagoena.

## Kultura 
Udalerrian aragoierazko hiztunak bizi dira.
Fago

**Fago** Huescako udalerria da. 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 29 biztanle ditu. Majones ibaiaren ondoan kokaturik, Jazetaniako mendebaldean eta Nafarroako mugan dago. Ibaiak arroila ospetsua du herrian eta zale asko jaisten dute.

## Historia 
Pirinioetako herri honetan, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, emakume asko udazkenetik udaberrira urtero joaten ziren Maule aldera espartinak egitera.

2007ko urtarrilaren 13an, Miguel José Grima Masiá (PP) alkatea arroilan posta-kartutxoz hilik agertu zen. Otsailaren 3an Santiago Mainar Sauras (PSOEren hautagaia), atxilotu zuten. Honek Guardia Zibilaren aurrean errudun eta Jakako epailearen aurrean errugabe zela esan zuen. 2009ko abenduan 20 urte eta 9 hilabeteko espetxe-zigorra jasan zuen. 2010eko urrian Espainiako Auzitegi Gorenak kasazio-errekurtsoa atzera bota zuen.

## Demografia 
## Alkateak 
## Ondarea 
* Herriko parrokia, XVI. mendekoa, gotiko eta pizkundetar estiloetakoa. Ateburuan krismoi erromanikoa du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Foradada del Toscar

**Foradada del Toscar** gaztelaniaz edo '''Foradada d'o Toscar''' aragoieraz Huescako udalerria da.

## Kanpo estekak
Fraga (Huesca)

**Fraga** Huescako hegoekialdean dagoen udalerria da, Aragoiko hamargarren populatuena dena. Bajo Cinca izeneko eskualdean dago. 13.284 biztanle zituen 2005ean.

## Hizkuntzak 
Kulturalki Sartaldeko Zerrendan edo *"La Franja"*n dago. Hau da, katalunieraren lurraldean dago sartuta eta bertako herri nagusia da. Izan ere, *fragatí* izeneko dialekto katalana egiten dute biztanleek.

## Historia 
1134. urtean, udalerri horretan Fragako gudua jazo zen.

## Kanpo estekak 
* Fragako Udal webgunea
La Fueva-A Fueba

**A Fueba** edo **La Fueva** (izen ofiziala *La Fueva-A Fueba*, aragoierazkoa *A Fueba*, gaztelaniazkoa *La Fueva*) Huescako ipar-ekialdean dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gistáin-Chistén

**Chistén** edo **Gistaín** (izen ofiziala *Gistaín-Chistén*, aragoierazkoa *Chistén*, gaztelaniazkoa *Gistaín*) Huescako probintziako udalerria da.

Chistauko ibarreko hiru udalerrietako bat da.

thumb|ezkerrera|250px|**Gistaín** (*Chistén*).

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Grado-Lo Grau

**El Grado** edo **Lo Grau** (izen ofiziala *El Grado-Lo Grau*, aragoierazkoa *Lo Grau*, gaztelaniazkoa *El Grado*) Huescako udalerria da, Somontano de Barbastroko eskualdekoa.

## Kultura 
Udalerrian aragoierazko hiztunak bizi dira.
Hoz y Costean

**Hoz y Costean** gaztelaniaz edo Oz y Costeán aragoieraz Huescako udalerria da. 2020an 240 biztanle zituen. Lehenago existitzen ziren Hoz de Barbastro eta Costean udalerrien batasunetik sortu zen. Udaletxea lehenengoan geratu zen. Somontano de Barbastro eskualdean dago.

## Kanpo estekak
Gurrea de Gállego

**Gurrea de Gállego** Huescako udalerria da. 2004an 1.744 biztanle zituen.

## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak
Hoz de Jaca

**Hoz de Jaca** gaztelaniaz edo **Oz de Tena** aragoieraz Huescako iparraldean dagoen udalerria da, Tenako ibarrean eta Alto Gallego eskualdean kokatuta dagoena. Udalerrian aragoiera hiztunak bizi dira.

Tokiko izena 1062. urtean "Hueskako katedraleko bilduma diplomatikoa" dokumentuan agertzen da lehenengoz, "Oçe" moduan. Udaletxea 1834an ezarri zen, arinago Jacako parte baitzen.

Aipagarriak dira udaletxea (XVII. mendea), Víu etxea (XVII. mendea) eta Errege Santuen eta San Lorienen eliza, XVII. eta XVIII. mendeetakoa.

## Kanpo estekak
Hego Korsika

**Hego Korsika** (korsikeraz *Corsica suttana*, frantsesez *Corse du Sud*) Korsikako departamendua da (2A), izenak dioen moduan Korsikaren hegoaldean kokatua, Sardiniako kostatik kilometro gutxira.

Hiriburua Ajaccio da, eta beste hiri nagusiak Portivechju eta Sartè dira.

thumb|ezkerrera|250px|Bonifaziuko portua

## Ikus, gainera 
* Hego Korsika departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Korsika Garaia

**Korsika Garaia** (korsikeraz *Corsica suprana*, frantsesez *Haute-Corse*) Korsikako departamendua da (2B), Korsikaren iparraldean kokatua.

Hiriburua Bastia da, eta bigarren udalerririk populatuena Corti dugu.

## Ikus, gainera 
* Korsika Garaia departamenduko udalerrien zerrenda

thumb|ezkerrera|250px|Cortiko gotorlekua

## Kanpo estekak
Graus

**Graus** Huescako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Ribagorzako eskualdearen hiriburua.

Hizkuntzari dagokionez Sartaldeko Zerrendaren barruan kokatuta dago.

## Kultura 
Udalerrian katalanezko eta aragoierazko hiztunak bizi dira.

## Kanpo estekak 
* Herriko webgune ofiziala
Santiago (Debako hondartza)

**Santiago** Deba herriko (Gipuzkoa) hirigunearen ondoan dagoen hondartza bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corrèze

**Corrèze** (okzitanieraz *Corresa*) Akitania Berria eskualdeko departamendua da (19), Corrèze ibaiak zeharkatua. Prefektura Tulle hirian dago.

Mugakide ditu Creuse, Vienne Garaia, Cantal, Puy-de-Dôme, Lot eta Dordoina departamenduak.

thumb|ezkerrera|250px|Uzerche herriaren ikuspegia

## Kanpo estekak
Azpilagaña

**Azpilagaña** Iruñeko auzoa bat da, hiriaren hegoaldean dago. XX. mendetik ezagutzen ziren inguruko hortelanoen bizileku-kokalekuak, nahiz eta XX. mendera ezagutzen ziren inguru hartako biztanle-kokaleku txikiak, nahiz eta 1980ko hamarkadara arte ez zen eraiki egungo auzoaren zatirik handiena, harresiz kanpoko auzo gisa.

Iparraldean II. Zabalguneko artean dago, ekialdean Iturramako artean, hegoaldean Galarreko Kordobila kontzejuen eta mendebaldean Arrosadia auzoen artean.

2020ko maiatzean 7 587 biztanle erregistratu zituen, horietatik 3 630 gizonak eta 3 957 emakumeak

## Leku-izenak 
Ikerketen arabera *Aizpiltze* toponimoaren aldaeratik letorke; egun desagertuta dagoen herri hau Galarreko Eskirozko lurretan zegoen, hiriburuarekiko mugan edo akaso Iruñean bertan gaur egun Donapea deritzon lekuan, Ezkirotz eta Kordobilatik hurbil.

Kokapen horretantxe egon gabe ere, auzo berri bati *Azpilagaña* izena eman zitzaion; Jose Maria Jimeno Jurioren arabera auzoa eraiki zen lekuaren benetako izena *Obiagaña* zen.

Gainera, beste leku-izen batzuk ere badaude auzoan:

* **Gurutze Beltza:** bere izena Abejeras kalea eta Zaragoza etorbidearen arteko *Gurutze Beltzako eskaileretatik* hartzen du. Arrosadiko ibarraren hasierari dagokio.
* **Gurutze Berdea:** Sadar ibaiaren parkeari dagokio, Zaragoza etorbidearen eta Nafarroa etorbidearen artean.
* **Erletokieta:** Gurutze Beltzaren hegoaldean *Erletokieta* dago, *Erletokieta kalean* eta Erletokietako igogailuan islatuta.
* **Otsandazubia**: Otsandazubia zubiaren inguruan dago, Nafarroako Unibertsitateko kanpusan.
* **Aitzagerria:** Kordobilako ordokiaren iparraldean, Iruña eta Galar artean muga egiten duen mendi bat dago, *Altzagerria* izenekoa. Eskala handian,  eta  errepideek inguratzen dute. Kordobaranaren ekialdean dago.
* **Kordobarana:** Kordobilako ordokiaren iparraldean, Iruña eta Galar artean muga egiten duen ibar edo haran bat dago, *Kordobarana* izenekoa. Eskala handian,  eta  errepideek inguratzen dute. Altzagerriaren mendebaldean dago.

## Inguru naturala 
Ikastetxe publikoa, Osasun zentroa eta Fiteroko San Raimundo eliza dauzka. Auzoak bi parke ditu, bata auzoaren erdialdean, eta beste hegoaldean. Horrez gain, eraikinen arteko lorategiak daude.

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 5 linea daude:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkaba

**Ezkaba** Iruñeko auzoa bat da, hiriaren iparraldean dago. 2000ko hamarkadan sortutako hirigintza-garapenekin bat dator.

Iparraldean Ezkabarteko Azotz kontzejujo artean dago, ekialdean Burlata eta Atarrabiako artean, hegoaldean Txantrea auzoen eta mendebaldean Antsoain udalerrien artean.

## Ezaugarriak 
Auzo berria da 2000ko hamarkadan eraikia, eraikitako guneak 246.000 metro karratuko gunea hartzen du, eta guztira 1.461 etxebizitza eraiki dira, gehienak babes-ofizialekoak.

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 5 linea daude:

## Kanpo estekak 
*  Auzo berriari buruzko albistea Diario de Noticiasen.
Miguel Sanz

**Miguel Sanz Sesma** (Corella, Nafarroa, 1952ko irailaren 16a) Nafarroako Gobernuko lehendakari ohia da. Irakaskuntzan diplomaturik, bankan aritu zen politikara jo baino lehen. UPNko militantea da.

1983 eta 1987an Corellako alkate hautatu zuten. 1991 eta 1995 bitartean, Juan Cruz Alliren Nafarroako presidenteordea izan zen. Allik CDN osatzeko alderdia utzi zuenean, 1995eko hauteskundetarako UPNko zerrendaren buruan egon zen Miguel Sanz. Zerrenda bozkatuena bazen ere, CDNk, PSNk eta EAk bat egin zuten PSNko burua, Javier Otano, lehendakari izendatzeko.

Eskandaluak zirela eta, Otanok uko egin zion lehendakaritzari 1996an, eta Miguel Sanzek, zerrenda bozkatuena zelako, Nafarroako lehendakari bihurtu zen. Kargu berean jarraitu zuen 2011 arte, 1999, 2003 eta 2007ko hauteskundeak irabaziz.

## Ideologia 
Sanzek Nafarroa Espainiako konstituzioaren aldi baterako 4. Xedapena ezabatzea defendatzen du Nafarroa erkidego autonomo izaten jarraitzeko eta Euskal Autonomia Erkidegoan sartu ahal ez izateko:

Zentzu horretan, Euskal Autonomia Erkidegoarekin organo instituzional bat sortzea ukatzen du ere bai.

Euskarari dagokionez oraingo hizkuntz zatiketa defendatzen du, euskararen ofizialtasunari uko eginez egun hizkuntzak ofizialtasuna duen Nafarroako iparraldera mugatuz.
  

Sanz alderdi abertzaleekin mintzatzea nahiz akordioak egitea ukatu du, ETArekin erlazionatzen dituelako:

Bake Prozesuari dagokionez Jose Maria Aznarren garaian egindako bake prozesuan negoziazioa eta akordioak defendatu zituen :

Baina aldiz Jose Luis Rodriguez Zapateroren garaian egindako bake prozesua, haren ustez "Nafarroa arriskuan jartzen zelako" erakunde armatuarekin egindako elkarrizketetan. "Alderdien Mahaia" eratzearen aurkakoa ere izan zen.

2003ko uztailaren 23an, Euskal Herriko historia irakasten zuten Nafarroako eskolak zigortu behar zirela adierazi zuen Miguel Sanz lehendakariak. 2010ean Hezkuntza kontseilaritzak diru-laguntzak kendu zizkien bost argitaletxeri Nafarroa erakusten zutelako Euskal Herrian, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoarekin batera.

Beste arlo batzuetan, PPren iritziak konpartitu ohi ditu, UPN eta PPren artean erlazio estua dela eta. Dena den, iritzi desberdinak agertu ditu hainbat kasutan, Irakeko Gerra "akatsa" izan zela esan zuenean bezala, adibidez.

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Erreferentziak
Darcyren Legea

**Darcyren legea** material porotsuen artetik fluidoen dinamika deskribatzeko balio duen ekuazio enpirikoa da. 1856an argitaratu zuen Henri Darcyk urak harean duen mugimenduan eginiko esperimentuen ondorioz. Hidrogeologian erabiltzen den ekuaziorik garrantzitsuenetarikoa da.

Dardyren legea beste lege batzuen antzekoa da formulazioan (Fourierren legea, Ohmen legea eta Ficken legea adibidez jakintza eremu ezberdinetan). Ekuazioak deskarga eremu batean dagoen maria Gradiante hidraulikoarekin eta konduktibitate hidraulikoarekin (*k*) harremanetan jartzen ditu:

: Q=-kA \frac{h_a - h_b}{L}

*Q* emaria (bolumen unitatean denborako) proportzionala da konduktibitate hidralikoarekiko, *k* sekzio bateko azaleran, *A*, eta Gradiante hidraulikoa (*a* eta *b* puntuen artean dagoen altuera ezberdintasuna zati euren arteko *L* distantzia). Ekuazioan negatiboa agertzen da urak goitik behera erortzen delako. Ekuazioaren bi aldeak azaleragatik zatitzen badugu:

: q=-k \nabla h

ekuazioa aterako zaigu, non *q* fluxua den (m/s-tan emana) eta \nabla h Gradiante hidraulikoaren funtzio matematikoa adierazten duen. Nahiz eta abiadura unitatea izan ez da urak barnean daraman abiadura.

Abiadura kalkulatzeko (*v*) Darcyren fluxua (*q*) porositateagatik (*n*) zatitu behar dugu:

: v=\frac{q}{n}

Darcyren legean oinarrituta honako propietate hauek ondorioztatu ahal dizkiogu lur-azpiko urei:
* Gradiante hidraulikorik ez badago ez da fluxurik egongo.
* Gradiante hidraulikoa badago fluxua Gradiante handitik txikira gertatuko da.
* Gradiante hidraulikoa geroz eta handiagoa izan (akuifero berdinean), emaria handiagoa izango da.
* Emaria ezberdina izan daiteke Gradiante hidrauliko bera izanda fluxuaren norabidea edo akuiferoaren materialen arabera.

Darcyren legeak fluxu biskosoetarako baino ez du balio, baina lur-azpiko ur gehienek horrelako izaera dute. Orokorrean 1 baino Reynoldsen zenbaki txikiagoa duen edozein fluxu laminarra izango da eta beraz Darcyren legea aplikatu ahal izango zaio. Hala ere Reynoldsen zenbakia 10 izanda ere balio dezake ekuazioak.

### Darcyren legea adierazteko beste era batzuk 
Denbora eskala laburretarako, denboraren deribatua den fluxua gehitu ahal diogu Darcyren legeari, eta denbora tarte txiki horretarako baliagarria izango den emaitza emango digu:

: \tau \frac{\partial q}{\partial t}+q=-k \nabla h,

Darcyren legea adierazteko beste modu bat, eta arruntki erabiltzen dena honakoa da:

: Q = K \times I \times A,

Non Q emaria den eta A sekzioaren azaleraren, Gradiante hidraulikoaren (I) eta Konduktibitearen (K) emaitza den. Ekuazio honetan emaria metro kubo egunetan eman ohi da.

## Ikus, gainera 
* Hidrogeologia

## Kanpo estekak
Gazte asanblada

**Gazte asanblada** gazteek antolatutako kolektibo mota bat da. Oso kontzeptu zabala da eta bere barnean euren artean nahiko ezberdinak diren taldeak sartzen ohi dira. Asanblearismoan oinarritzen dute haien barne funtzionamendua eta autogestioan haien kudeaketa.

Gazte kolektibo hauen helburu nagusiak, gazte problematikaren orokortasunaren baitan kokatzen dira. Hortaz, hauen lan eremua, gazteek kolektibo gisa dituzten arazoen zerrenda bezain zabala izan daiteke:kultura eta aisialdi alternatiboak sortzea, etxebizitza eskubidea borrokatzea, prekarietatea salatzea, hizkuntz eskubideak... Gazteriak bizi duen egoeraren salaketarekin batera, honen aldaketarako alternatibak landu ohi dituzte Asanblada hauek. Alternatibotasun hau, ia beti, sistema ezarriaren aurkako jarrera bilakatzen da; honek dauzkan osagai guztiak barne direlarik (kapitalismoa, matxismoa, espekulazioa, ustelkeria...). Sistemarekiko aurkakotasun honek erakunde publikoekiko etsaitasun bat dakar orokorrean, batez ere herri ertain edo handietan eta hirietan.

Udalaren aurkari zuzena izateak ez ohi du herriko kolektibo batzuei banatutako lokala jasotzeko eskubiderik izaten (esan beharra dago kasu askotan **Gazte Asanbladak** berak ukatu egiten duela udalaren laguntza). Arrazoi hau autogestioak dakarren ez-aberastasuna eta espekulazioaren kontrako borrokarekin batera okupazioranzko bidea izaten ohi da. Ez etxebizitza okupatu moduan baizik eta Gaztetxe moduan.

Kasu gehienetan, Gazte asanblada eta Gaztetxea guztiz lotuta egoten dira. Lehenengoa izanik bigarrenaren kudeatzailea eta dinamizatzailea. Beste kasu batzuetan aldiz, okupazioaren ostean banatu egiten dira biak **Gazte Asanblada** Gaztetxean parte hartzen duten kolektiboetariko bat izateko, honen kudeaketa talde berri baten esku utziz (Itzubaltzeta Gaztetxea kasu). Kasu gutxi batzuetan, ordea, okupazioa ez dator **Gazte Asanblada**ren eskutik.

Azken hau **Gazte Asanbladen** arteko ezberdintasunaren adierazgarri da. Askotan esaten duten moduan: ***Gazte Asanblada** bakoitza mundu bat da*. Egia esateko, gai berdinei buruz oso jarrera ezberdinak eduki ditzateke.

Maila ezberdinetan koordinaturik egon ohi dira **Gazte Asanbladak** Gaztetxeekin batera, betiere funtsezko osagaiak eurak (eta ez koordinadorak) direla jakinik:

Euskal Herri mailan Euskal Herriko gazte asanblada eta gaztetxeen koordinadora.

Eskualdeka ere badaude zenbait koordinadora

* Bilboko Okupazio Mugimendua. Bilbo hirian
* Ezkerraldeako koordinadora. Santurtzi, Portugalete, Sestao eta Barakaldo.
* Uribe Kostako koordinadora. Bilboko itsasadarraren eskumaldea eta Uribe Kosta.
* Debagoiena bailarakoa.
* Iruñerriko gazte asanbladen koordinadora (I.G.A.).
* Durangaldea eta Lemoako koordinadora
* Goierriko Gazte Asanblada.

## Ikus, gainera 
* Asanblearismoa
* Autogestioa
* Gaztetxea
* Okupazioa
* Euskal Herriko gaztetxe eta gazte asanbladak

## Kanpo estekak
Nebulosa

[thumb|250px|[Halteraren nebulosa|Pisuaren Nebulosa]]
[thumb|250px|[Arranoaren Nebulosa]]
**Nebulosak** (latinez *Nebula*, "hodei") edo **izar-lainoak** hautsez eta metatutako gasez osaturiko espazioko hodeiak dira. Partikulek elkarren artean egiten duten grabitate indarrari esker loturik mantentzen dira gas eta hauts partikulak.

Teoria kosmologiko berrien arabera, izarren sorreran parte hartzen dute.

Nebulosek kolore gorri, berde edo urdina dute ezaugarri gisa.

## Nebulosen Zerrenda 

## Kanpo estekak
Hontzaren Nebulosa

**Hontzaren Nebulosa** (**Messier 97** edo **NGC 3587** bezala ezaguna) Hartz Handia konstelazioan dagoen nebulosa da. Pierre Méchainek aurkitu zuen 1781ean. Hontzaren Nebulosa izena Lord Rossek sortu zuen, lehen aldiz 1848an erabili zuena. 1866an, William Hugginsek bere nebulosa gaseosa izaera ezagutu zuen bere espektroa behatuz. Lurretik 2.600 argi urte ingurura dago.

M97 nebulosa planetario konplexuenetako bat bezala hartzen da. Bere itxura, zeharka ikusitako estalki zilindriko toriko bezala interpretatu da, zilindroaren muturrak, kanporatutako materialetan txiroak diren guneekin lotzen direlarik, hontzaren *begiei* dagokiona. Estalki hau nebulosa ahulago eta ez hain ionizatu batez bildua dago.

Erdiko izarrak, 16 magnitudekoa, 0,7 eguzki masako masa du, nebulosaren beraren masa 0,15 eguzki masatan estimatzen den bitartean. Nebulosa duela 6.000 urte sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aintzira Nebulosa

**Aintzira Nebulosa** (Messier katalogoan Messier 8 edo M8 eta NGC 6523 izendatua) Saggitarius konstelazioko nebulosa da. Eguzki sistematik 5.000 argi urtera dago, gutxi gorabehera. 1747an aurkitu zuen Guillaume le Gentil astronomoak.

## Kanpo estekak
Plutoi

:Arroka igneoari buruzko artikulua da hau; planeta nanoa gaitzat duena beste hau da: Pluton (planeta nanoa).''
[thumb|300px|[Aiako harria|Aiako Harria **plutoia** da.]]
[thumb|250px|[Deabruaren Dorrea|Deabruaren Dorrearen Monumentu Nazionala, AEBetako Wyoming estatuan dagoena, berau inguratzen zuen harkaitz leuna higatu zenean agerian geratu zen intrusio igneo bat da.]]
Geologian, **plutoia** edo **intrusioa** magmatik kristalizatu den arroka igneozko gorputz bat da, lurrazalera azaleratu dena. Lurrazalera iritsi aurretik lur azpian solidotzen diren magma gorputzei plutoi deritze, hala Plutongatik deitua, erromatar mitologian azpimunduko jainkoa zena. Honen ondorioz, mota honetako arrokak **arroka plutoniko igneo** edo **arroka intrusibo igneo** bezala ere ezagutzen dira, arroka extrusiboekin kontraste bezala.

## Egitura motak 
Arroka intrusiboak forma mota askotan existitzen dira, mendien tamainako batolitoetatik hasi eta aplitozko zain frakturatu meheetara.

## Kanpo estekak
Organo bomeronasala

**Organo bomeronasala** edo **Jacobsonen organoa** zenbait ornodun tetrapodoen usaimenaren organo osagarria da. Bomer hezurrean dago, sudur eta ahoaren artean. Organoaren barruko neuronek konposatu kimiko desberdinak detektatzen ditu, normalean molekula handiak.

Sugeek bere ehizakiak usaintzeko erabiltzen dute, mingaina astinduz eta partikulak erakarriz ahosabaiko organoaren irekigunera. Zenbait ugaztunek, konposatuak organoari bidaltzeko, flehmen erreflexua deitzen den aurpegi mugimendu bereizgarri bat erabiltzen dute. Beste ugaztun batzuetan berriz, konposatu horiek erakartzeko, organo hori uzkurtzen da eta pompatu egiten du.

Organo bomeronasala duten animalia gehienek feromonak detektatzeko erabiltzen dute. Feromonaz gain, organo horrek beste konposatu batzuk antzematen dituela ematen du.

Zenbait zientzialarik gizakiengan organo hau funtzionala ez dela uste dute. Zientzialari hauek, gizaki helduengan, burmuina eta organo horren arteko loturarik ez dagoela esaten dute. Hala ere, Jacobsonen organo ez duela gaitasuna galtzen eta pertsona baten bizitza osoan zehar funtzionala dela nabarmena da.

## Kanpo estekak
Trifida Nebulosa

**Trifida Nebulosa** (baita **Messier 20** edo **M20** eta **NGC 6514** izendatua ere) Sagittarius konstelazioaren nebulosa da.

## Kanpo estekak
Arranoaren Nebulosa

**Arranoaren nebulosa** M16 bezala katalogatutako objektu astronomikoaren zati bat da, hau da, Messier katalogoko 16. objektua. M16 nebulosak eta honekin lotutako izar kumulu ireki batek osatzen dute, NGC 6611 bezala katalogatua. Izar kumulu hori M16ren irudietan argi ikus daiteke. Serpens (sugea) konstelazioan dago. Nebulosaren zati batean "Kreazioaren Zutabeak" daude, Hubble espazio teleskopioak lortutakoen irudien artean ezagunenetako bat. Eremu osoa hartzen duen igorpen nebulosa distiratsua (HII eskualdea) IC 4703 bezala katalogatuta dago. Konplexu guztia 7.000 argi urtera dago.

## Ezaugarriak 
B bandan duen magnitude bateratua (iragazki urdina) 6,58 da, V bandan duen magnitudea (iragazki berdea) 6,0; teleskopioan partxe grisaxka bezala agertzen da, soilik teleskopio ertainekin bakarrik forma zehatz bat duena. Hala ere, lotutako kumulua prismatikoekin ere ikus daiteke. Kumuluaren izarrik distiratsuenak (HD 168076) 8,24ko itxurazko magnitudea du, eta benetan O3.5V espektro motako izar batek osatutako izar bikoitz bat da, O7.5V espektro lagun batekin.

Bere abiadura erradiala neurtuta, 18,00 km/s, Lurretik 64.800 km/h-ra urruntzen dela ondorioztatzen da. Urruntze abiadura hau Esne Bidearen inguruan Eguzki-sistema zein Arranoaren Nebulosa biraka ari direlako ematen da.

Nebulosa honen zutabeei ematen zaien izen ospetsua ("Kreazioaren Zutabeak") gas hodei honetan izar gazteak jaiotzen direlako da.

## Argazki galeria 

File:Eagle Nebula 4xHubble WikiSky.jpg|Nebulosako eremuen kokapena
File:Eagle Nebula - GPN-2000-000987.jpg|Kreazioaren Zutabeak nebulosaren barruan
File:eagle.column1.arp.750pix.jpg|Hubble Espazio Teleskopioaren irudiaren xehetasuna
File:Pillars of creation 2014 HST WFC3-UVIS full-res denoised.jpg|Jatorrizkoa baino 20 urte beranduago hartutako Kreazioaren Zutabeen erresoluzio handiko irudia.
File:M16 - Eagle nebula.jpg|Zutabeak gardenagoak dira ESOren infragorri irudi honetan.
File:New view of the Pillars of Creation — infrared Heic1501b.jpg|HSTren infragorriak
File:Fairy of Eagle Nebula.jpg|"Zutabe Beltza" izeneko espiralak, ekialdean, 9,5 argi urteko luzera du.
File:NGC 6611 Hubble WikiSky.jpg|Arranoaren Nebulosako kluster irekia
File:Messier 16 Northwestern.jpg|Ipar-mendebaldeko eskualdea, zentrutik urrun.
File:The Eagle Nebula M16 Goran Nilsson & The Liverpool Telescope.jpg|HaRGB irudia, La Palmako Liverpool teleskopioarekin egina. Guztira 1,8 ordu behar izan ziren irudia sortzeko.

## Kanpo estekak 
*
Eraztunaren nebulosa

**Eraztunaren nebulosa** (baita **Messier 57**, *M57* edo *NGC 6720* izendatua) Lira konstelazioaren iparraldean dagoen nebulosa da.

## Kanpo estekak
Halteraren nebulosa

**Halteraren nebulosa** edo **Dumbbell nebulosa** (baita **Messier 27**, **M 27** edo **NGC 6853** ere) Vulpecula konstelazioan dagoen nebulosa planetario bat da, 1.250 argi-urtetara dagoena. Charles Messierrek 1764an aurkitu zuen lehen nebulosa izan zen. 7,5eko magnitude bisuala eta 8 minutu arku diametroarekin, prismatikoekin erraz ikusten da eta zaletuen teleskopioetan behaketa herrikoiko helburu bat da.

## Forma eta tamaina 
Halteraren nebulosak esferoide prolato baten forma du, eta gure ikuspegitik, bere ekuatorearen planoan zehar ikusten da. 1992an, Moreno-Corral et al.-ek kalkulatu zuten beren angelu-hedapenaren erritmoa, gure distantziatik ikusita, mende bakoitzeko 2,3 segundu arku baino gehiagokoa ez zela. Hortik abiatuta, goragoko muga bat zehaztu daiteke 14.600 urteko adinerako. 1970ean, Bohuski, Smith eta Weedmanek 31 km/s-ko hedapen abiadura aurkitu zuten, ardaterdi txikiko erradioa 1,01 l-koa izanik, honek nebulosaren adin zinematikoa 9.800 urtekoa dela esan nahi du.

## Estruktura 
Inguruko nebulosa planetario asko bezala, Dumbbell-ek korapiloak ditu. Bere erdiko zatia tontor formako korapilo ilun eta distiratsuko patroi batez eta bere buztana ilunez markatua dago (ikusi irudia). Korapiloak itxuraz aldatzen dira, buztandun objektu simetrikoetatik buztanik gabeko objektu irregularretaraino. Helize nebulosan eta Eskimalaren nebulosan bezala, korapiloen buruek gailur distiratsuak dituzte, fotoionizazio lokaleko fronteak direnak. Bere masa 1999an estimatu zuen Napiwotzkik 0,56 ± 0,01 *M*☉-tan.

## Itxura 
Halteraren nebulosa prismatikoekin erraz ikus daiteke zeru ilun batean, Sagitta konstelazio txikiaren gainean.

Fitxategi:Dumbbell Nebula from NA.jpg|Halteraren Nebulosa
Fitxategi:M27 - Dumbbell Nebula.jpg|Halteraren Nebulosaren (Messier 27) Very Large Telescopek ateratako argazkia
Fitxategi:Dumbbell Nebula M27 Göran Nilsson & The Liverpool Telescope.jpg|3.7 orduko HaRGB irudia. Liverpool Teleskopioarekin ateratakoa
Fitxategi:M27 from Scottsdale AZ.jpg|M27 5,5 "-ko teleskopioarekin hiriko aldirietatik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Messier sistema
* NGC sistema

## Kanpo estekak
Ermitagaña

**Ermitagaña** Iruñeko Ermitagaña-Mendebaldeko auzune bat da. 1970eko hamarkadaren erdialdean sorturiko auzoa da, hiriaren mendebaldean.

## Kokapena 
Auzoa hiriaren mendebaldean kokatua dago, Barañain udalerria, Irunlarrea, Donibane eta Iturrama auzoen artean. Mendebaldearekin batera Ermitagaña-Mendebaldea auzoa osatzen du.

## Eraikinak 
* Ermitagañako merkatua
* Golem Baiona zinemak

## Plazak 
* Europa plaza

## Kaleak 
* Barañain etorbidea

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 10 linea daude:

## Jaiak eta ospakizunak 
[thumb|291x291px|Ermitagaña eta [Mendebaldea (Iruñea)|Mendebaldearen kokapena]]
Ermitagañeko jaiak 1970eko hamarkada bukaeran hasi ziren antolatzen, auzoaren sortzearekin batera. 1990eko hamarkadaren amaieran, arazo ekonomiko eta beste hainbat arrazoiek eraginda, jaiak bertan behera geratu ziren. 1990eko hamarkadaren amaieran, auzoko elkarte batzuen lanak jaiak berreskuratzea posible egin zuen, baina berriro ere 2002. urtean bertan behera geratu ziren.

## Kanpo estekak 
*  Ermitagañeko merkatuaren webgunea.
Orion

**Orion** hurrengo gauzak izan daitezke:

## Mitologia 
* Orion, mitologia grekoko pertsonaia.

## Astronomia 
* Orion konstelazioa.
* Orion nebulosa.

## Geografia 
* Orion (Pirinio Atlantikoak) udalerria
Markos Zapiain

**Markos Zapiain Agirre** (Irun, Gipuzkoa, 1963ko azaroaren 18a) filosofoa, euskal idazlea, ikertzailea, irakaslea, itzultzailea eta blogaria da.

Bereziki emankorra da saiakera arloan. Umorea da bere baliabide nagusietakoa. Besteak beste, Marcel Proust, Jean-Paul Sartre, Michel Foucault, Joxe Azurmendi filosofoak eta Txillardegi eta Ramon Saizarbitoria idazleen lanak ikertu ditu.

Halaber, Alexandre Kojève filosofoari buruzko tesia idatzi zuen 2006an.

## Biografia 
Filologian lizentziatua eta filosofian doktorea da, *Denbora eta egia: Kojèveren gogoeta* tesierekin. Errenterian, Mutrikun eta Bergaran eskolak eman zituen. Bermeon eta Bilbon bizi da eta Botikazar BHI institutuan filosofia klaseak ematen ditu. Joxan Elosegirekin batera *Enbolike* saiakera bilduma sortu zuen. Euskal hedabideetan maiz idatzi eta parte hartu izan du eta hitzaldi ugari emandakoa da. Blog pertsonal batean ere argitaratzen ditu bere artikuluak, Eibar.org elkartearen komunitatean.

2025ean Euskadi Literatura saria irabazi zuen saiakera alorrean *Txillardegi hizkuntzalari* liburuarekin.

## Lanak 
### Entseguak eta artikuluak
* *Errua eta Maitasuna*, 2002, artikuluak.
* *Zenbait Terrorista*, 2003, saiakera.
* *Denbora eta egia: Kojèveren gogoeta*, 2006, EHUko tesia.  
* *Ia guztiaren funtsaz*, 2006, saiakera.
* *Txillardegi eta ziminoa*, 2007, saiakera.
* *Talatik tiroka*, 2009, artikuluak.
* *Saizarbitoria eta iragana*, 2015, saiakera.
* *Txillardegi hizkuntzalari*, 2024, saiakera

### Itzulpenak 
* "Gizakiaren heriotzaz", Michel Foucault, 1998.
* "Duintasuna", Víctor Gómez Pin, 1999.

## Sariak 
* Felix Ugarte itzulpen saria (EHU-UPV), 1994.
* Euskadi Literatura Sariak saiakera alorrean, 2025.

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Gipuzkoako idazleak
* Euskal blogosfera

## Erreferentziak
## Kanpo loturak 
*  Markos Zapiain Agirreren bloga, eibar.org webgunean.
* "Saizarbitoria eta iragana" liburua on-line.
* "Txillardegi eta ziminoa" liburua on-line.
K.a. VI. mendea

**Kristo aurretiko VI. mendeak** K.a. 600etik K.a. 501. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
K.a. 539ko urria - Ziro II.a Handia akemenestar erregeak Babilonia konkistatu ondoren Neobabiloniar Inperioa amaitu zen.

## Pertsona nabarmenak 
* Dario I.a Handia (antzinako persieraz: Dārayava(h)uš‎; K.a. 540-K.a. 486) persiar erregea

## Kanpo estekak
Konstelazio

[thumb|320px|eskuinera|[Orion (konstelazioa)|Orion konstelazioaren irudikapena Johann Bayerren *Uranometria* liburuan.]]
**Konstelazioa** (, “izar-multzoa”) edo **izar-multzoa** argizagiak sailkatzeko eta izendatzeko erabiltzen diren zeruko 88 eskualdeetako bakoitza da. Itxurazko izar multzoak dira da, antzina jainkoen, heroien, animalien edo izaki mitologikoen izenak jaso zituztenak. Zeruan batzuk besteen ondoren daudela eta irudi jakin bat osatzen dutela badirudi ere, izarrak elkarrengandik urrun daude eta norabide desberdinetan higitzen dira.

II. mendean, Ptolomeo greziar astronomoak 48 konstelaziotan zatitu zuen zerua, izarren arteko marra batzuk asmatuta irudiak eginez. 1928. urtean Nazioarteko Astronomia Batasunak 88 konstelazio ezagutu zituen, mugak eta osatzen dituzten izarrak zehazturik. Konstelazioen arteko mugak behin betiko zehazteko lan hori, funtsean, Eugène Delporte belgikar astronomoak egin zuen, eta Nazioarteko Astronomia Batasunak 1930ean argitaratu zuen.

## Konstelazioen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Messier sistema

**Messier sistema**, Messier katalogoa edo **M sistema** izar kumulu, galaxia eta nebulosak izendatzeko erabiltzen diren sistemetariko bat da.

Charles Messier kartografo Frantziarrak sortu zuen XVIII. mendearen amaieran kometak hobeto ikuskatzeko.

## Katalogoa 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
	?item p:P528 [ ps:P528 ?id ; pq:P972 wd:Q14530 ] .}
|sort=label
|columns=P18:Irudia,label:Izena
|thumb=120
}}

## Kanpo estekak
Andromeda

**Andromeda** hurrengo gauzak izan daiteke:
* Astronomian:
** Andromeda konstelazioa.
** Andromeda galaxia

* Mitologia grekoan:
** Andromeda pertsonaia mitologikoa.
* Ikus-entzunezkoetanː
** *Andromeda*, Euskadi Irratian 2009-2010 denboraldian Mertxe Ezeizak eta 2010etik 2012ra bitartean Maite Artolak gidaturiko saioa, genero ikuspegia lantzen zuena.
Apus

**Apus** hurrengo gauzak izan daiteke:
* *Apus*, hegazti generoa.
* Astronomian:
** Apus konstelazioa.
* Informatikan:
** APUS (Amiga Power Up System) ordenagailuak, Amiga enpresarenak.
* Inkar mitologian:
** Apus hegazti fantastikoa.
* Hezkuntzan:
** American Public University System.
Aquarius (argipena)

**Aquarius** hurrengo gauzak izan daiteke:
* astronomian, Aquarius konstelazioa;
* astrologian, Aquarius zeinua;
* Aquarius Aroa, astrologiak nabarmendutako aro astrologiko bat;
* Aquarius, edaria.
* Aquarius (satelitea)

## Ikus, gainera 
* Akuario
Aquila

**Aquila** hurrengo gauzak izan daiteke:
* Astronomian:
** Aquila konstelazioa.
* Geografian:
** Aquila Mexikoko udalerri bat.
** L'Aquila, Italiako udalerri bat.
* Biologian:
** *Aquila*, hegazti generoa
Ara

**Ara** hurrengo gauzak izan daiteke:
* Astronomian:
** Ara konstelazioa.
* Geografian:
** Ara (Lakua) Norvegiako laku bat da.
** Arrah edo Ara, Indiako hiria da.
* Hedabideak:
** Ara: Kataluniako egunkari bat da.
* Biologian:
** Guakamaioen generoa
*Arkeologian eta Historian: 
**Botozko Ara
Bilbao (argipena)

**Bilbao** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimia 
* Bilboren gaztelaniazko toponimoa.
* Bilbao, Madrilgo auzoa.
* Bilbao, Mexikoko herria, Viesca udalerrikoa.

## Filmak 
* *¿Bilbao?*, 1960ko dokumentala.
* *Bilbao*, 1978ko filma.

## Abizena 
* Esteban Bilbao, bizkaitar politikaria.
* Francisco Bilbao, txiletar politikaria.
* Izaskun Bilbao, bizkaitar politikaria.
* Kontxi Bilbao, bizkaitar politikaria.
* Jose Luis Bilbao, bizkaitar politikaria.
* Josefina Bilbao, txiletar politikaria.
* Marcelino Bilbao, bizkaitar militarra.
* Mariví Bilbao, bizkaitar aktorea
* Nélida Bilbao, argentinar aktorea.
* Pello Bilbao, bizkaitar txirrindularia.
* Rodrigo Bilbao, argentinar futbolaria.
* Sabino Bilbao, bizkaitar futbolaria.
* Tatiana Bilbao, mexikar arkitektoa.
* Tomas Bilbao, bizkaitar politikaria.

## Hedabideak 
* *Bilbao*, Bilboko udalaren aldizkaria.
Momentu angeluar

**Momentu angeluarra** edo **momentu zinetikoa** objektu batek duen biraketa kantitatea da. **L** ikurdun magnitude bektoriala eta mekanikaren teoria fisiko guztietan magnitude fisiko garrantzitsu bat da, bai mekanika klasikoan bai mekanika kuantikoan.

Fisika klasikoan, posizio bektorearen (r) eta momentu linealaren (p) arteko biderkadura bektoriala da, hots:
 \vec L=\vec r \times\vec p 

non momentu lineala (p) masa (m) eta abiaduraren (v) arteko biderkadura den, baldin eta objektua txikia bada jatorrirako distantziarekin alderatuz (adibidez, planeta baten orbita izar batekiko).

 \vec p = m \times\vec v 

Orduan, honela ere idatz dezakegu momentu angeluarra momentu linealaren baitan:
 \vec L=\vec r \times m \cdot\vec v 

[frame|eskuinera|Erradioa (r), indarra (F) eta indar paraleloen (τ) arteko erlazioa, eta aldi berean, erradioa (r), [momentu lineala (p) eta momentu angeluarrraren (L) arteko erlazioa ere ikus liteke.]]

Nazioarte Unitate Sistema eratorria newton metro segundoko (N·m·s edo kg·m2/s) edo joule segundoko (J·s) da.

Kanpoko indar momenturik (torke) ez badago momentu angeluarra kontserbatu egiten da.

 \left\vert\vec L \right\vert =\left\vert\vec r \right\vert \cdot \left\vert\vec p \right\vert \cdot \sin \alpha

## Ikus gainera 
* momentu
* momentu lineal

## Kanpo estekak
Uarkape pilotalekua

**Uarkape Pilotalekua** Arrasaten (Gipuzkoa) kokatuta dagoen pilotalekua da. 1999an ireki zuten eta 1000 pertsonentzako lekua du. Pilotaleku publikoa da, AUKEA erakundeak kudeatutakoa.

Bere instalazioen artean pilotaleku nagusia, 2 frontoi txiki, rokodromo bat, KZGunea eta jatetxea aurki ditzakegu.

## Kanpo estekak
UEFA

**UEFA** edo **Union of European Futbol Associations** () Europako futbol elkarte nazionalen konfederazioa da. Kontinente horretako futbol erakunde nagusia da, eta FIFA osatzen duten sei konfederazioetako bat da. Egoitza nagusia Nyonen (Suitza) dauka.

Gaur egun, Aleksander Čeferin da presidentea, 2016an ordeztu zuen ordura arte postu hori zuen Michel Platini.

## Antolaturiko txapelketak 
* Selekzio arteko txapelketa: Eurokopa
* Taldekako txapelketak:
** Txapeldunen Liga
** UEFA Europa League
** Europako Errekopa (†)
** Conference League

## Historia 
UEFA, 1954ko ekainaren 15ean sortu zen, **Basilea**n (Suitza). Hasieran, bere egoitza **Paris**en (Frantzia) kokatu zen baina 1959an **Berna**ra aldatu zuten eta azkenik, 1995ean **Nyon**era (Suitza). Gaur egun ere berton dirau.

## Selekzio kideak 
UEFAren barruan 53 futbol elkarte daude eta Europa kontinenteko herrialde independente guztiak barnean hartzen ditu, salbuespen hauekin: Monako eta Vatikano Hiria. Geografikoki Asian edota Europa eta Asia artean dauden futbol elkarte batzuk UEFAn daude AFCn edo Asiako Futbol Konfederazioan egon ordez: Armenia, Georgia, Kazakhstan, Turkia, Israel, Zipre, Errusia eta Azerbaijan (Israel eta Kazakhstan iraganean AFCko kideak izanak dira). Ziprek Europa, Asia edo Afrika aukera zezakeenean, Europako futbol elkarte izatea aukeratu zuen.

Aipagarria da Erresuma Batua osatzen duten lau herrialdeek bakoitzak bere aldetik parte hartzea, politikoki estatu independenteak izan ez arren. Euskal Futbol Federakundeak, ordea, ezin du UEFAn sartu FIFAren partaidea ez delako. Izan ere, FIFAn sartzeko bi baldintza hauetako bat, gutxienez, bete behar du Futbol Federakunde batek : ordezkatzen duen lurraldea estatu independentea izatea, edota -estatu independentea izan gabe- lurralde hori menpean duen estatuaren federakuntzaren baimena izatea. Euskal Herriaren kasuan, horrek esan nahi du Euskadiko Futbol Federakundea FIFAren partaidea izateko (horrek euskal selekzioari ofizialtasuna emango lioke) beharrezkoa dela Espainiako Futbol Federazioak bere oniritzia ematea, orain arte gertatu ez dena 

## UEFAko presidenteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UEFA RANKING AND COEFFICIENTS
* UEFAren webgune ofiziala
CONCACAF

**CONCACAF** edo **Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football** () Ipar Amerikako, Erdialdeko Amerikako eta Karibeko futbol konfederazioa da. Eskualde horietako herrialdeez gainera, Hego Amerikako Guyana eta Surinam, eta Guyana Frantsesa ere partaide dira.

## Historia 
1961eko irailaren 18an sortu zen Mexiko Hirian NAFC eta CCCF elkartzerakoan eta erehala FIFAren sei konfederaziotako bat bihurtu zen. Gaur egun bere egoitza New Yorken dago, Amerikako Estatu Batuetan.

## Herrialde partaideak 

## Txapelketak 
Eskualdeko txapelketa garrantzitsuenak antolatzen ditu:
* Selekzio mailan:
** CONCACAF Urrezko Kopa
* Klub mailan:
** CONCACAF Txapeldunen Liga

## Kanpo estekak 
*  CONCACAF
CONMEBOL

**CONMEBOL** edo **CSF** (**CON**federación suda**ME**ricana de Fút**BOL**, ) Hego Amerikako futbol erakunde gehienak bateratzen dituen konfederazioa da. Salbuespenak Guiana, Surinam eta Guyana Frantsesa dira, azken hauek CONCACAFen barne daudelarik.

Txapelketa garrantzitsuak antolatzen ditu:
* Selekzioen artean: Amerika Kopa.
* Taldeen artean: Libertadores Kopa.

## Herrialde partaideak 
## Kanpo estekak 
*  CONMEBOL
FIFA

**FIFA** edo **Asoziazio Futbolaren Nazioarteko Federazioa** () mundu osoko futbol federazioak elkartzen dituen konfederazioa da. Munduko kirol erakunde handiena da. Egoitza nagusia Suitzan dago kokatuta eta presidentea Gianni Infantino da.

## FIFAren antolakuntza 
Bere lurraldean futbola antolatzen duen edozein federakuntza FIFAren partaidea izan daiteke. Baina horretarako bi baldintza hauetako bat, gutxienez, bete behar dira : Lurralde hori estatu independentea izatea, edota -estatu independentea izan gabe- lurralde hori menpean duen estatuaren federakuntzaren baimena izatea. Euskal Herriaren kasuan, horrek esan nahi du Euskadiko Futbol Federakundea FIFAren partaidea izateko (horrek euskal selekzioari ofizialtasuna emango lioke) beharrezkoa dela Espainiako Futbol Federazioak bere oniritzia ematea, orain arte gertatu ez dena .

FIFAren 11. artikuluak hau dio, 6. puntuan:

"*An association in a region wich has not gained independence may, with the authorisation of the menber association in the country on wich it is dependent, also apply for admission to FIFA*"

Euskaratua:

"*Independentzia ez duen erregio baten Futbol Federakunde batek FIFAn sartzea eskatu ahal izango du baldin eta erregio hori menpean duen estatuaren Futbol Federakundeak bere oniritzia ematen badu*"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FIFAren webgunea
Kriskitin-suge

**Kriskitin-sugeek** (*Crotalus durissus*) oso pozoitsuak diren Amerikako Crotalinae subfamilia osatzen dute. Bi generotakoak dira, Crotalus eta Sistrurus. Suge hauek bereizgarria bat dute: beroari sentsitiboa den sakonune bat begi bakoitzaren aurrean, bai egunez eta bai gauez odol beroko animaliak aurkitzeko ahalmena ematen diena.

Hogeita hamar espezie inguru daude, eta beste subespezie asko. Izen hori ematen zaie isatsean duten kriskitin edo kaskabiloa mugitzen dutelako mehatxatuta sentitzen direnean. Soinu horrekin, ondoko animaliak arriskuaz ohartzen dira.

Elikatzeko, karraskari eta beste animalia txiki batzuk ehizatzen dituzte. Beren letagin pozoitsuak erabiltzen dituzte horretarako. Pozoiak oso azkar zorabiatu edota akabatu egiten du ehizakia. Batzuetan, animalia handiagoak direnean, berehala hiltzen ez direnez, haien atzetik ibiltzen dira hiltzen diren arte.

## Kanpo estekak
ISO 3166-2

**ISO 3166-2** ISO 3166 estandarraren bigarren zatia da. Herrialdeen lurralde banaketa nagusiak kodetzeko erabiltzen den geografia kode sistema bat da. Estandar honen helburua mundu osoak erabiltzeko lekuentzako laburdurak definitzea da, edonon erabili ahal izateko sistema egokiago eta zalantzarik gabekoa izateko. 3700 kode inguru daude.

## Kodeen taula 
Kode batzuk *ISO 3166/MA*k garatu ditu eta copyrighta dute. Besteak herrialde batzuetan erabiltzen hasi dira.

## Kanpo estekak
Zu (argipena)

**Zu** eta **ZU** hitzek adiera zenbait dituzte:
* zu, euskarazko izenordaina, bigarren pertsona singularra adierazten duena (ikus «zuketa eta xuketa»);
* **ZU**, Zuberoaren laburdura;
* *Zu*, Andu Lertxundiren eleberria;
* Zu, txinerazko abizena.
ISO 3166

**ISO 3166** hiru zatitan banatuta dagoen geografia kode sistema estandar bat da, herrialdeak eta berauen banaketak kodetzeko balio duena. Hauek dira hiru zatiak:
* ISO 3166-1: herrialde eta menpeko lurraldeentzako.
** ISO 3166-1 alfa-2: herrialdeen bi letrako kodeak.
** ISO 3166-1 alfa-3: herrialdeen hiru letrako kodeak.
** ISO 3166-1 zenbakizkoa: herrialdeen zenbakizko kodeak.
* ISO 3166-2: Herrialdeen lurralde banaketa nagusiak kodetzeko.
* ISO 3166-3: Zaharkitutako ISO 3166-1 kodeentzako kode berriak definitzen ditu.

## Kanpoko lotura 
*  *Librezale.eus*: **ISO 3166** Herrialdeak euskaraz.

## Kanpo estekak
Ganebarri Gaztetxea

**Ganebarri Gaztetxea** Sopela eta Urdulizko gaztetxea da. Bi herrien artean dago kokatua, Sopela herriko mugen barnean. Sabin Arana kalean, 105. zenbakian. SUGAren izenean okupatua 2005eko abenduaren 26an.

## Kanpo estekak
Coulomb

**Coulomb** ("*kulomb*" ahozkatuta) karga elektrikoaren unitatea da Nazioarteko SI sisteman (Nazioarteko Unitate Sisteman, NUS). Coulombaren ikurra **C** da (punturik gabea).

## Definizioa 
Anpere bateko intentsitate elektrikoko korronteak segundo bakoitzeko garraiatutako elektrizitate kantitatea.
::\text {1 C}= \text {1 A· s}

Coulomb bati dagokion karga elektrikoa elektroiaren karga baino 6.24×1018 aldiz handiagoa da.

Unitatearen izena Charles-Augustin de Coulomben (1736-1806) ohorez jarri zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arriatera

**Arriatera** edo **Arrietara** Sopelako hondartza bat da. Atxabiribil hondartzarekin bat egiten du.

## Ezaugarriak 
thumb|Arriatera (ezkerretan) eta Atxabiribil (eskoietan) hondartzak banatzen dituzten haitzak.
thumb
Berez, Atxabiribilekin hondartza bakarra osatzen du, baina haitz batek bitan banatzen dituenez, eta zati bakoitzera auzo ezberdinetatik ailegatzen denez, denboraren poderioz izen bi jaso dituzte. Arriaterak sartaldeko zatia hartzen du, handiena; Atxabiribilek, ostera, sortaldekoa, txikiagoa.

## Iristea 
Hondartzatik hurbilen dagoen auzoa Larrabasterra da. Uda-sasoian Larrabasterrako geltokitik Sopelbus hiri-barneko autobusaren anezka-zerbitzuak eskaintzen dira hondartzara heltzeko.

Beribilez, Uribe Kostako korridorea har daiteke, BI-637 errepidetik abiatuta, eta **Hondartzak** adierazten duen besteratzea hartuko da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Atxabiribil

## Kanpo estekak 
*  Arriatera-Atxabiribil hondartzei buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
Meñakotz

**Meñakotz** Sopelako (Bizkaia) hondartza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
Valeri Karpin

**Valeri Georgievitx Karpin** (; Narva, Estonia, 1969ko otsailaren 2a - ), erruso-estoniar futbolari ohia da.

2007an, Karpin Galicia txirrindularitza taldeari babesa eman zion.

## Kirol ibilbidea 
* 1987-1988: CSKA Mosku (Errusia)
* 1989-1989: Fakel Voronezh (Errusia)
* 1990-1994: Spartak Mosku (Errusia)
* 1994-1996: Real Sociedad
* 1996-1997: Valentzia CF
* 1997-2002: Celta de Vigo
* 2002-2005: Real Sociedad

## Kanpo estekak
Los Montes

thumb|300px|Los Montes

**Los Montes** (*«Mendiak»* euskaraz) Granadako probintziako (Espainia) eskualde bat da. Jaéngo probintziarekin muga egiten du.

## Udalerriak 
* Alamedilla
* Alicún de Ortega
* Benalúa de las Villas
* Campotéjar
* Colomera
* Dehesas de Guadix
* Deifontes
* Gobernador
* Guadahortuna
* Iznalloz
* Montejícar
* Montillana
* Morelábor
* Pedro Martínez
* Píñar
* Torre-Cardela
* Villanueva de las Torres

## Kanpo estekak
Plentziako hondartza

**Plentziako hondartza** izen bereko herriko hondartza da, itsasadarraren bokalean kokatuta dagoena. 

Plentziako hondartza Butroe ibaiak Kantauri itsasoan itsasoratzen den lekuan osatzen duen hondartza banatzen duten bi erdietako bat da. Beste erdia Gorlizko udalerriari dagokio, eta biak Txatxarro errekak eta Plentziako Itsas Estazioaren eraikinak banatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.