Julia Manzanal Pérez

**Julia Manzanal Pérez** (Madril, 1915eko otsailaren 18a &ndash; Madril, 2012ko otsailaren 15a), *Comisario Chico* ezizenarekin ezaguna, aktibista errepublikanoa izan zen, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militantea, eta Espainiako Gerra Zibilaren hasieran Madrilgo Batailoi mitikoan *komisario komun* izan zen lehen emakumea.

## Biografia 
Langile-familia oso handi batean jaio zen, Lluis Vives ikastetxean ikasi zuen txikitan, eta injustizien aurka matxinatu zen. Hamaika urte zituela, ikasketak eta lana uztartzen zituen, eta kartoizko kaxak saltzen zituen. Handik bi urtera, Standard Electrican lana aurkitu zuen, eta han II. Errepublikaren aldarrikapenak harrapatu zuen.

1934an, hemeretzi urte zituela, UGTn afiliatu zen Telefónicako grebalarien alde, eta kalera atera zen preso politikoen askatasuna eskatzeko. Standard Eléctrica agurtu ondoren, zigarro-denda batean hasi zen lanean, eta hogeita lau laguneko talde bat gidatzera iritsi zen.

1936an Fronte Popularrerako kanpaina egin zuen, eta Gerra Zibila hasi zen egunean bertan sartu zen PCEn, borrokan sartuz. Lidergo-dohain handiak zituen neskak fusila eta errebolberra manipulatzen ikasi zuen, eta faxisten aurka borrokatzera zihoazen boluntarioen irakasle bihurtu zen laster. Azaroaren 3an, 42. Erregimentuko Brigada Mistoko komisario politiko izendatu zuten, Toledoko, Carabancheleko eta Userako zubiaren defentsa egiteko. Enrique Lister El Campesinorekin adiskidetu zen eta Dolores Ibárruriri eskatu zion bere gizonei adorea emateko. Azaroaren 13an, *nazioarteko brigadak* iritsi ziren, eta PCEko goi mailakoekin bildu zen.

Errepublikako Herri Armadaren sorrerak Bosgarren Erregimentua xurgatu zuen. Francisco Largo Caballero presidenteak agindu zuen emakumeak frontetik kentzeko. Juliak ez zion jaramonik egin, gizonez kamuflatuta eta Chico ezizenarekin ezaguna, lubakiei aurre egiten zenbat hilabete eman zituen. Azkenik, atzera egin zuen, eta alfabetatze-ikastaroak eta ospitaleetako laguntza koordinatu zituen. SESBeko Lagunen Idazkaritza eta Propaganda eta Agitazio kargua hartu zuen.

Bando errepublikanoaren porrotak zapuztu egin zuen garaituen aurkako errepresioa. Julia ama izan berria zen eta atxilotu egin zuten. Ventasko emakumeen kartzelan sartu zuten. Hasieran heriotza-zigorra ezarri zioten, eta *Hamahiru Arrosak* fusilatu zituzten. Azkenean, zigorra hogeita hamar urtera aldatu zitzaion. Zornotzako Emakumeen Kartzelara eraman zuten Julita alabaren heriotza jasan zuen, janaririk ezagatik eta laguntza medikorik ez zutelako. Joan-etorriak Azpeitiko, Palmako, Bartzelonako Gorteetako Emakumeen Presondegia eta Zornotzakora jarraitu zuen. Bost urteko buruan askatasuna berreskuratu zuen. Madrilera itzuli eta Gonzalo Gil Lo Chalorekin, arma-lagun ohi batekin, ezkondu zen. 1952an Carabanchelera joan ziren, eta Juliak PCErekin harremanetan jarri zen berriro, eta, geroago, CCOOekin, klandestinitatean.

1975ean Franco hil ondoren,  Julia alargun geratu zen, eta jarduera politiko eta dibulgatzaile bizia hasi zuen. Historialari eta kazetariekin izandako hitzaldi eta topaketetan parte hartu zuen, bere bizipenak azalduz. 1993an Julio San Isidro aurkitu zuen berriro, haurtzaroko laguna, Ingeniarien Kidegoko komisario ohia, lagun berria izan zuena.

2001. urtean, 86 urte zituela, Espainian zehar ibili zen diktadura frankistak eragindako izugarrikeriak salatuz, eta lapurtutako emakumeen seme-alaben desagertzeak salatzen jardun zuen. Madrilen hil zen, ia 97 urterekin. PCEko militantziak omenaldi hunkigarria eskaini zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak