open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arrantzaleen kofradia

**Arrantzaleen kofradia** arrantzaren inguruan jarduten dutenek osatutako elkarte bat da. Euskal Herriko arrantzako portu gehientsuenetan dago arrantzaleen kofradiaren bat.

## Historia 
Zaharrenak Erdi Aroan sortu ziren, XII. eta XIV. mendeen artean, baina modu antolatua XVII.ean zabaldu zen portu orotara. Hasiera batean krisi ekonomikoen astinduei aurre egiteko tresna moduan erabali ziren kofradiok.

Gaur egun, EAEko 16/1998 Legeak, ekainaren 25ekoak, arautzen ditu kofradiak, eta zuzenbide publikoko korporazio bezala ezaugarritzen ditu. Egiteko profesionala betetzen dute eta arrantzaleen segurtasun laboralaz eta arrainaren salmentaz arduratzen dira. Hastapenean, hierarkikoa zen kofradien barruko antolamendua: lehenbizi patroiak edo ontzien jabeak, bigarren arrantzale arruntak eta azkenik aprendizak.

Gerora, orekatuz joan da kofradietako botere-banatzea. Arrantzaleek gero eta leku gehiago hartu dute kofradien egitura organikoetan eta orain, ia-ia posizio bera mantentzen dute armadoreek eta arrantzaleek.

Gaur egun, esate baterako, armadoreek nahiz arrantzaleek beregana ditzakete lehendakaritzako eta lehendakariordetzako karguak, nahiz eta, lehendakaria arrantzalea den kasuetan, armadore batek bete behar duen lehendakariordetza, eta alderantziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oinatz

thumb|200px
**Oinatza** animalia bat ibiltzean edo lurra zapaltzean haren oinak utzitako arrastoa da. Historian, oinatzak ehiza egiteko jarraitu dira; egun, argitu gabeko gertakariei buruzko informazioa eskuratzeko eta, iknofosilen bitartez, historiaurreko animalien buruzko informazioa eskuratzeko. Aldi berean, toki askotako oinatz edo oinatzen antzeko arrastoak bertan izandako pertsonaia mitologikoenak direla azaltzen da hainbat kondairetan.

## Kanpo estekak
Guus Hiddink

**Guus Hiddink** (Varsseveld, Oude IJsselstreek, 1946ko azaroaren 8an) futbol entrenatzailea eta jokalari ohia da.

Futbolari moduan, erdilari jardun zuen, ibilbide gehiena De Graafschap taldean eginez. Entrenatzaile moduan, Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin laugarren postua lortu zuen 1998ko Munduko Txapelketan, Hego Korearekin postu bera 2002an, PSV Eindhovenekin irabazi zuen Herbehereetako Liga, Kopa eta Europako Kopa denboraldi berean (2005) eta Chelsea FCrekin Ingalaterrako Kopa 2009an.

2014an Louis van Gaal selekzioaren entrenatzaile karguan ordezkatu du

## Futbolariaren ibilbidea 
* 1967–1970 De Graafschap
* 1970–1972 PSV Eindhoven 30 partida (gol 1)
* 1972–1977 De Graafschap 130 (9)
* 1977–1981 NEC Nijmegen 104 (2)
* 1978 → Washington Diplomats 13 (4)
* 1980 → San Jose Earthquakes 15 (0)
* 1981–1982 De Graafschap 25 (0)

Guztira 317 (16)

## Entrenatzailearen ibilbidea 
* 1987–1990 eta 2002–2006 PSV Eindhoven
* 1990–1991 Fenerbahçe
* 1991–1994 Valencia CF
* 1994–1998 eta 2014- Herbehereetako futbol selekzio nazionala
* 1998–1999 Real Madrid
* 2000 Betis
* 2001–2002 Hego Koreako futbol selekzio nazionala
* 2005–2006 Australiako futbol selekzio nazionala
* 2006–2010 Errusiako futbol selekzio nazionala
* 2009 Chelsea FC
* 2010–2011 Turkiako futbol selekzio nazionala
* 2012–2013 Anzhi Makhachkala (Errusiako Liga)
Aztarna (argipena)

**Aztarna** hitzak, adiera arruntean, zerbaitek utzitako arrastoa adierazten du. Erabilera zenbait ditu:

* **aztarna arkeologikoa,** arkeologia balioa izan eta lurrean aurkitutako zerbaiten arrastoa (ikus arkeologia aztarnategia),
* aztarna ekologikoa,
* aztarna hidrikoa,
* karbono aztarna,
* aljebra linealean, aztarna, matrize bateko diagonaleko elementuen batura.
* biologian, **aztarna** edo bestigioa, jatorriko funtzioa galduta duen organo atrofiatua;
* fisikan, lurrun aztarna, aireontzi eta hegazkinek airean uzten duten lurrunezko arrastoa;
* Aztarna, etnografia eta historia Arabako elkartea eta berak argitaratzen duen aldizkaria.
* Aztarna, argitaletxea. 1995. urtetik euskal musikari, idazle eta artisten lanak euskarri desberdinetan.
* *Aztarnak*, 2021eko dokumentala.

## Ikus, gainera 
* Arrastoa.
Orti Gartzeitz Caxal

**Orti Gartzeitz Caxal** —*Fortun Gartzeitz Caxal* izen-deiturez ere ezaguna— XII. mendeko nafar noblea izan zen,. Alfontso I.a *Borrokalaria*ren maiordomo eta 1113 eta 1134 artean Naiarako tenente izan zen. Didako I.a Lopitz Harokoa ordezkatu zuen Naiaran,, Didako Urraka Gaztelakoaren alde borrokatu zelako Candespinako guduan.

Bere jatorria erabat ezezaguna da eta agirietan lehendabizikoz 1110. urtean agertu zen. Orduan, Alfontso I.aren kurian zegoen eta Artaxoako San Saturnino elizaren jabetzari buruz Petri Rodezkoa Iruñeko gotzain eta San Zerningo kanonigoen arteko auzian bitartekaritza lanak egin zituen.

Toda ezkondu zuen eta seme bat izan zuen: Gartzea Caxal, musulmanen aurkako gudu batean, ziur asko Mequinenzako setioan, hil zena. Bere semearen heriotza zela eta, biek agiri bat sinatu zuten.

Naiarako tenentziaz (1113-1134) gain, beste batzuk ere izan zituen: Grañóngoa (1116-1120), Viguerakoa (1116-1134), Darocakoa (1124-1134), Ullgoa (1135) eta Cutandakoa (1138). Bere lanak ezkertzeko erregeak lurrak eman zizkion Ebroko haranean.

Alfontso *Borrokalaria* 1134an hil zenean, Vadoluengoko ituna bultzatu zuen. Ramiro II.a Aragoikoaren alde egin zuen eta Gartzia V.a Ramiritzen gudarosteak harrapatu zutenenean, Leireko monasterioaren altxorrari eskatu behar izan zituen bahisaria ordaintzeko.

1141ean bere ondasunak Clunyko abadiari eman zizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vadoluengoko Ituna

[thumb|250px|eskuinera|[San Adrian baseliza (Zangoza)|San Adrian Vadoluengokoa]]
**Vadoluengoko Ituna** Gartzea IV.a Remiritzek eta Ramiro II.a Aragoikoak sinatutako hitzarmena izan zen. Vadoluengon izenpetu zen, egungo Zangozatik gertu, 1135eko urtarrilean, Orti Gartzeitz Caxalen lanari esker. Itunean Gartzea Remiritzek onartu zuen Ramiro II.aren basailu izatea, Iruñeko errege izatearen truke. Horrezaz gainera, "Gartzearen aita" titulua eman zitzaion Ramirori. Ramiro fraidea zenez gero, hura hil ondoan Aragoiko Erresuma bere eskuetara igaroko zela espero zuen Gartzea Remiritzek. Itunak ez zuen luze iraun, Ramiro II.ak Ines Poitoukoarekin ezkondu eta Petronila Aragoikoa jaio zelako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Tableta

**Tableta** hitzak honako adierak ditu:
* tableta (ordenagailua), ordenagailuen funtzioak dituen gailu elektronikoa;
* tableta (elikadura), hainbat elikagairi (txokolatea, turroia) ematen zaien formetako bat haiek saltzeko;
* tableta (farmazia) edo pilula, zenbait botikari ematen zaien forma haiek merkaturatzeko.
Tableta (ordenagailua)

thumb|300px|Tableta bat.
Gailu elektronikoen esparruan, **tableta** (), unitate berean pantaila, zirkuituak eta bateria integratuta dituen ordenagailu eramangarria da. Tabletak sentsorez horniturik daude, eta besteak beste kamera, mikrofonoa, azelerometroa eta ukipen pantaila dituzte. Ukipen keinuek ordenagailu arrunten sagua eta teklatua ordezten dute. Tabletek botoi fisikoak ere eduki ditzakete oinarrizko zenbait eginbide kontrolatzeko, esaterako bozgorailuen bolumena edo pizteko eta itzaltzeko botoia. Idazteko, gehienetan teklatu birtual bat agertzen da pantailan.

Tabletak, oro har, telefono adimentsuak eta PDAk baino handiagoak dira.

Tableten kontzeptua XX. mendearen erdialdean sortu zen, 1980 eta 1990eko hamarkadetan agertu ziren lehen prototipoak, eta 2010. urtetik aurrera zabaldu ziren herritarren artean.

## Kanpo estekak
Gerónimo Rulli

**Gerónimo Rulli** (La Plata, Argentina, 1992ko maiatzaren 20a) futbolari argentinarra da, Espainiako ligako Villarreal taldean atezain gisa aritzen dena.

## Ibilbidea 
Argentinar ligako Club Estudiantes de La Plataren harrobiko jokalaria da, beste klubetako gazte mailetan ibilita izan arren.
Estudiantesekin 2010ko Argentinako lehenengo maila irabazi zuen. Bere debuta 2010an iritsi zen, Alejandro Sabella entrenatzailea zela.2013an 588 minutu pasa zituen golik jaso gabe, klub honen rekorda hautsiz. 2014 udan Real Sociedad, Claudio Bravo saldu ondoren, atezain berri baten bila hasi zen eta horretarako egokiena Rulli iruditu zitzaion atezain egokiena eta Estudiantes taldearekin akordio batera heldu zen jokalaria urte baterako utzita etortzeko.2015eko martxoaren 26an Realak Rulliri 2016. urterarteko kontratua sinatzea erabaki zuen.

## Kanpo estekak
Orient Express

**Sortaldeko Espresoa** (ingeles eta frantsesez: **Orient Express**) 1889-1977 artean Paris eta Istanbul elkarlotzen zituen luxuzko tren linea luzea izan zen. 1883an sortu zenetik bere ibilbideak aldaketak jasan izan ditu, bai logistikarengatik nahiz giro politiko edo gerren ondorioz. Munduko luxu handienetakoa zuen trena zen, bere ohiko bidaiarien artean Europako burges aberatsak eta aristokraziako kideak zeudelarik.

1977rarte Istanbul hiriraino iristen zen, eta jada 2009an behin-betiko desagertu zen.

Agatha Christie ingeles idazlaren *Murder on the Orient Express* ("Orient-Expresseko Hilketa") eleberriari esker mundu osoan ospea bereganatu zuen, 1974an Sidney Lumetek zuzendutako izenburu berdineko filman zinemaratu zen.

## Kanpo estekak
Mendaurko mendilerroa

**Mendaurko mendilerroa** Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendilerroa da. Malerreka eta Bortziriak eskualdeen artean hedatzen da. 1.000 metro inguruko tontorrek osatzen dute.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Mendaur, 1.131 m 
# Mendieder, 1.071 m 
# Arainburu, 1.054 m 

# Mendaur, 1.131 m 
# Mendieder, 1.071 m 
# Arainburu, 1.054 m 
# Loitzate, 1.048 m 
# Ekaitza, 1.046 m 
# Komizko Gaina, 1.037 m 
# Iramendi, 1.014 m 
# Atzurdi Punta, 1.004 m 
# Putzuetako Gaina, 992 m 
# Larrainsoro, 958 m 
# Mendibilla, 949 m 
# Amonamotzeko Kaskoa, 947 m 
# Beltzuntza, 912 m 
# Oltzorrotz edo Makilipurdi, 895 m 
# Negusoro, 863 m 
# Arantzazelai, 860 m 
# Mairubaratzeta, 850 m 
# Arramaletako Kaskoa, 844 m 
# Ganbelar, 809 m 
# Deskargako Torrea, 737 m 
# Zipuru, 724 m 
# Apaola, 682 m 
# Meatxarreta, 674 m 
# Aritzaltueta, 668 m 
# Altueta, 655 m 
# Oianberri, 653 m 
# Urkidi, 627 m 
# Uzkueko Gaina, 614 m 
# Peromendi, 599 m 
# Deskantsuko Bizkarra, 576 m 
# Gaztaozko Bordako Kaskoa, 566 m 
# Otaran, 563 m 
# Axkin, 558 m 
# Biminttueta, 549 m 
# Gorosketako Kaskoa, 549 m 
# Etzanleku, 546 m 
# Biribiletako Kaskoa, 524 m 
# Bunogain, 495 m 
# Tartolako Kaskoa, 471 m 

## Ur-jauziak 
* Bisusta ur-jauzia (Sunbilla)
* Putzubeltz ur-jauzia (Arantza)

## Eraikinak 
* Mendaurko baseliza
* Mendaurko urtegia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Eneko Landaburu (argipena)

**Eneko Landaburu** izenak pertsonaia zenbaiti egiten dio erreferentzia:

* Eneko Landaburu Ilarramendi, euskal herritar PSE-EE alderdiko politikaria;
* Eneko Landaburu Pitarque, euskal herritar mediku naturista.
Lorratz (argipena)

**Lorratz** hitzak higitzen den zerbaitek (auto bat, esaterako) bere atzetik uzten duen arrastoa adierazten du. Erabilera zenbait ditu:

* nautikan, lorratza edo *ubera*, ontzi batek bere atzetik uzten duen arrastoa;
* astronomian, kometa lorratza, Eguzkiaren inguruetan kometa batetik erauzitako hauts argiztatuak osatzen duena;
* fluidoetan gertatzen den fenomeno fisiko moduan, lorratza;
* **lorratza** edo lurrun aztarna, hegazkin eta aireontziek aiurean uzten duten lurrunezko arrastoa.
San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)

**San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)** (euskaraz *San Francisco (Egon Hadi Ziur Hire Ilean Loreak Eramateaz)*) The Mamas & the Papas estatuar pop musika taldeko John Phillips musikariak idatzi eta Scott McKenzie kantautoreak abestutako abesti bat da. 1967ko maiatzaren 13an *The Voice of Scott McKenzie* diskoaren barnean argitaratu zen.

Izenburuak ongi adierazten duen gisa, AEBtako hippie mugimenduaren hiriburua zen San Francisco hiriburuari buruzko abestia da. Ondorioz, 1960ko hamarkada, San Francisco hiria edota hippie mugimenduan girotutako filma askotako soinu bandetako ohiko abestia izan da, tartean *Frantic* (1988), *Forrest Gump* (1994) eta *The Rock* (1996).

Bitxikeri gisa, Bee Gees ingeles taldeak abesti honi erantzun asmoz *Massachusetts* idatzi eta abestu zuen, Massachusetts estatutik San Franciscora bizitzera joan baina herrimina duen norbaiten ikuspuntua agertzen da.

## Kanpo estekak 
* *San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)* abestia entzungai. Uoutube.com
Ubera (argipena)

**Ubera** hitzak adiera zenbait ditu:

* Ubera, Bergarako auzoa;
* Ubera, abizena,
** Rebeka Ubera, euskal herritar politikaria;
* Ubera edo ibi, uraren sakonera txikia duen lekua da;
* Ubera edo lorratza, ontziek uretan uzten duten arrastoa.
Scanners

**Scanners** (euskaraz *Eskanerrak*) 1981eko David Cronenberg kanadar zientzia-fikziozko eta beldurrezko filma bat da. Jennifer O'Neill, Stephen Lack, Patrick McGoohan, Lawrence Dane eta Michael Ironside aktoreek antzeztu zuten.

Bi jarraipen, *Scanners II: The New Order* (1991) eta *Scanners III: The Takeover* (1992), eta bi spin-off izan ditu: *Scanner Cop* (1994) eta *Scanners: The Showdown* (1995).

Filma honetako eszenarik ospetsuena telebistako albistegiko aurkezlea berriak ematen ari den bitartean burua beregis lehertzen zaioenekoa da, norbaitek telepatiaz gauzatutako ekintza bidez.

## Argumentua 
Mundu osoan 237 lagun besterik ez dira "eskanerrak", hots, ahalmen mental ikaragarrien jabeak diren gizakiak. Haietako boteretsuena eta taldeburua Darryl Revok (Michael Ironside) da. Guztiak gainontzeko gizakien gogoaz jabetu eta heuren biktimei sekulako telepatia bidez sekulako oinazeak eragiteko gai dira. Paul Ruth doktoreak (Patrick McGoohan) Revok baina boteretsuagoa den eskaner bat topatzean, Cameron Vale (Stephen Lack), gainontzeko talde arriskutsu hura desagerrarazteko erabiltzea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Jennifer O'Neill: Kim Obrist
* Stephen Lack: Cameron Vale
* Michael Ironside: Darryl Revok
* Patrick McGoohan: Paul Ruth doktorea
* Lawrence Dane: Braedon Keller
* Robert A. Silverman: Benjamin Pierce
* Fred Doederlein: Dieter Tautz
* Géza Kovács: hiltzailea dendako erregistroan
* Jerome Tiberghien: hiltzailea atikoan
* Sony Forbes: hiltzailea atikoan
* Louis Del Grande: ConSec Scanner
* Denis Lacroix: hiltzailea aletegian
* Mavor Moore: Trevellyan
* Murray Cruchley: 1. programatzailea
* Adam Ludwig: Arno Crostic

## Kanpo estekak 
* *Scanners* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Scanners* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
The Conversation

**The Conversation** (euskaraz *Solasaldia*) 1974ko Francis Ford Coppola estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Gene Hackman, John Cazale, Allen Garfield, Michael Higgins, Cindy Williams, Frederic Forrest, Harrison Ford eta Robert Duvall aktoreek antzeztu zuten.

Film onenaren Oscar Saria, Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria eta Soinu onenaren Oscar Sariaren izendapenak jaso zituen, nahiz eta azkenean urte hartako sari horiek Francis Ford Coppolaren beste filma batek irabazi izan, The Godfather, Part II. Lau Urrezko Globo Sarien eta lau BAFTA Sarien izendapenak ere jaso zituen, Muntatze onena eta Jatorrizko Soinu Banda Onenaren BAFTA Sariak irabaziz.

1974ko Canneseko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.

## Argumentua 
Harry Caul (Gene Hackman) sona handiko detektibea da, zainketa eta segurtasun sistemei dagokionez duen eskarmeentua dela eta, bere lankide guztien goraipamen eta begirune osoa du. Egun batez, aberats batek (Robert Duvall) bere emazte gaztea Ann (Cindy Williams) ikertzeko kontratatuko du, bere lankideetako batekin (Frederic Forrest) maitasun harremana baidu, horretarako bien arteko telefono solasaldiak zelatatu beharko ditu. Stan (John Cazale) lankidearekin batera bikotearen solasaldiak zelatatzen hastean bere kategoriako aditu batentzat lehen bistadizoan azalpenik gabekoa da, bikotearen solasaldiak ez baidio beste munduko interesik pizten. Halere, Harryk bere betebeharra amaitutzat eman behar duen unean, haien maitale solasaldi arrunt hura eta kasu bearen atzetik zeozer arraroa badagoela jabetuko da, bere bezero aberatsa berarekin zuzenean mintzatu beharrean, betieere bitarteekarien bidez egiten baidu.

## Aktoreak 
* Gene Hackman: Harry Caul
* John Cazale: Stan
* Allen Garfield: William P. 'Bernie' Moran
* Frederic Forrest: Mark
* Cindy Williams: Ann
* Michael Higgins: Paul
* Elizabeth MacRae: Meredith
* Teri Garr: Amy Fredericks
* Harrison Ford: Martin Stett
* Mark Wheeler: harreragilea
* Robert Shields: mimoa
* Phoebe Alexander: Lurleen
* Robert Duvall: M.C., Zuzendaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *The Conversation* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Murder on the Orient Express (1974ko filma)

**Murder on the Orient Express** (euskaraz *Hilketa Orient Expressen*) 1974ko Sidney Lumet estatubatuar misteriozko filma bat da. 1934ko Agatha Christie idazlearen *Orient-Expresseko Hilketa* eleberri ospetsuaren zinemaratzea da. Albert Finney aktoreak Christiren eleberri ugarietako protagonista den Hercule Poirot belgiar detektibea antzeztu zuen.

Bestalde, garai hartako aktorek ezagun ugarik ere antzeztu zuten, tartean Lauren Bacall, Martin Balsam, George Coulouris, Jean-Pierre Cassel, Ingrid Bergman, Jacqueline Bisset, Sean Connery, John Gielgud, Wendy Hiller, Anthony Perkins, Vanessa Redgrave, Rachel Roberts eta Richard Widmark.

Orient Express luxuzko tren linea luzea zenan girotua dago.

## Argumentua 
Hercule Poirot bere adiskide Bianchi jaunarekin (Martin Balsam, eleberrian Bouc jauna) batera Istanbulen dago, eta bere bitartekariari esker Frantziako Calais udalerrira doan Orient Express trenean bidaiatzeko lekua lortu ahal izango du. Baina bidaia hasi denean trenean hilketa basati bat jazoko da, baina ezusteko elur ekaitza batek eta bertan belgikar detektibe buruargia egoteak hiltzaile ezezagunaren egitasmoak zazputuko ditu.

## Aktoreak 
* Albert Finney: Hercule Poirot
* Lauren Bacall: Hubbard andrea
* Jacqueline Bisset: Andrenyi kondesa
* Michael York: Andrenyi kondea
* Sean Connery: Arbuthnot kolonela
* Vanessa Redgrave: Mary Debenham
* Wendy Hiller: Dragomiroff printzesa
* Jean-Pierre Cassel: Pierre Michel gidaria
* Ingrid Bergman: Greta Ohlsson
* Anthony Perkins: Hector McQueen, Ratchetten idazkaria
* Martin Balsam: Bianchi, Poiroten laguna
* John Gielgud: Beddoes, Ratchetten morroia
* Richard Widmark: Ratchett
* Rachel Roberts: Hildegarde Schmidt, printzesaren giltzazaina
* Denis Quilley: Gino Foscarelli, auto saltzailea
* Colin Blakely: Cyrus Hardman, Pinkerton agentziako detektibea
* George Coulouris: Constantine doktorea

## Sariak 
Sei Oscar Sarietarako izendapenak jaso eta Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Ingrid Bergman) irabazi zuen. Hamar BAFTA sarietarako izendapenak jaso eta hiru irabazi zituen: gizonezko bigarren aktore onena (John Gielgud), musika onena (Richard Rodney Bennett) eta emakumezko bigarren aktore onena (Ingrid Bergman).

## Ikus gainera 
* *Orient-Expresseko Hilketa* (1934, Agatha Christie)

## Kanpo estekak 
* *Murder on the Orient Express* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Dersu Uzala (1975eko filma)

***Dersu Uzala*** (, , AEBtan ***Dersu Uzala: The Hunter***, ) 1975eko Akira Kurosawa japoniar zinema zuzendariaren abentura filma bat da. Maxim Munzuk eta Juri Solomin aktoreek antzeztu zuten. 1923ko Vladimir Arseniev errusiar esploratzaile eta idazlearen izenburu berdineko *Dersu Uzala* liburuan oinarritua dago.

1976 ko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
1902, Siberiako taiga. Vladimir Arseniev (Juri Solomin) eta bere soldaduak basoetan geologia prospekzioak burutzeko iritsi berri dira. Lurraldearen handitasun amaigabea eta klima latzaren ondorioz Vladimir eta errusiar soldadu taldea galdu egingo da. Lur basatietan ibiltzea derrigortuta dagoelarik, Vladimirrek Dersu Uzala (Maxim Munzuk) izeneko ehiztari nomada ezagutuko du, hark lurraldea bere etxeko sukaldea balitz bezala ezagutzen du eta klimaren laztasunari aurre egiten jaioa da. Dersuk Vladimirri natura errespetatu eta harekin bat eginda bizitzen irakatsiko dio, Vladimirrek bizi guztian oroituko duen lekzioa.

## Aktoreak 
* Maxim Munzuk: Dersú Uzala
* Juri Solomin: Vladimir Arseniev kapitaina
* Svetlana Danilchenko: Anna Arsenieva
* Dima Korshikov: Vova Arseniev
* Suímenkul Chokmorov: Zchan Bao
* Vladimir Kremena: Turtyguin
* Aleksandr Pyatkov: Olentiev

## Eleberria 
* *Dersu Uzala* (1921)

## Kanpo estekak 
* *Dersu Uzala* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Stalingrad (1993ko filma)

***Stalingrad*** 1993ko Joseph Vilsmaier alemaniar zinema zuzendariaren gerra filma bat da. Thomas Kretschmann, Dominique Horwitz, Jochen Nickel, Sebastian Rudolph, Dana Vávrová, Martin Benrath eta Sylvester Groth aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1942, Stalingradeko guduan, hiria alemaniarren setio latza jasaten ari da. El-Alameingo bigarren guduan borrokatu ondoren, Italian atseden hartzetik etorri berri den alemaniar soldadu taldea sobietar hirian errusiarren aurka borrokatzera iritsi da. Zalantzarik gabe, guda hura Bigarren Mundu Gerra osoko latzenetakoa izan zen, bertan guztira milioi bat eta erdi soldadu baino gehiago hil baitziren.

## Aktoreak 
* Dominique Horwitz: Fritz Reiser kaporal burua
* Thomas Kretschmann: Hans von Witzland tenientea
* Jochen Nickel: Manfred Rohleder sarjentua
* Sebastian Rudolph: GeGe Müller
* Dana Vávrová: Irina
* Martin Benrath: Hentz jenerala
* Sylvester Groth: Otto
* Karel Hermánek: Hermann Musk kapitaina
* Heinz Emigholz: Edgar Emigholz
* Ferdinand Schuster: Double Edgar
* Oliver Broumis: HGM
* Dieter Okras: Haller kapitaina
* Zdenek Vencl: Wölk
* Mark Kuhn: Pflüger sarjentua
* Thorsten Bolloff: Feldmann
* Alexander Wachholz: Renner erreberendoa
* J. Alfred Mehnert: Lupo
* Ulrike Arnold: Viola
* Christian Knoepfle: Dieter
* Flip Cap: Ludwig
* Jaroslav Tomsa: Erwin aitona
* Pavel Mang: Kolja
* Otto Sevcik: Kock maiorra
* Jophi Ries: Schröder
* Svatopiunk Ricanek: alemaniar soldadua
* Otmar Dvorak: Von Lausitz
* Karel Hábl: laguntzailea
* Thomas Lange: doktorea
* Karel Hlusicka: doktorea
* Alexander Koller: akordeoilaria
* Petr Skarke: soldadua
* Hynek Cermak: soldadua
* Cestmír Randa Jr.: soldadua
* Jan Preucil: aerodromoko maiorra
* Bohumil Svarc: aerodromoko doktorea
* Pirjo Leppänen: negar egiten duen ama
* Aale Mantila: aita zaharra
* Theresa Vilsmaier: ama
* Janina Vilsmaier: neskatoa
* Oliver Steindler: mutikoa
* Jana Steindlerova: neskatoa
* Kaja Hermanek: mutikoa

## Kanpo estekak 
* *Stalingrad* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Mirosław Hermaszewski

**Mirosław Hermaszewski** (Lipniki, Ukraina, 1941eko irailaren 15a - Varsovia, 2022ko abenduaren 12a) poloniar kosmonauta eta Poloniako Armadaren brigada-jenerala izan zen. Espaziora joan zen lehen poloniar kosmonauta bihurtu zen eta oraindik ere, espazioan egon den poloniar bakarra da.

Jaioterria poloniar lurraldea izan arren, SESBeko garaian ukraniar bihurtu zuten Gerratearen ostean. Hori dela-eta, bizirik suertatu ziren bere senideekin batera deportatu zuten Wołów udalerrira, Wroclawetik gertu, eta bertan osatu zituen bere ikasketak.

Sobietar Batasuneko Soyuz 30 misioan parte hartu zuen 1978an
Ferritazko iragazki

[thumb|Ferritazko iragazkia [USB kable baten bukaeran.]]
**Ferritazko iragazkia** zirkuitu elektronikoetako goi-maiztasuneko zarata kentzen duen osagai elektriko pasiboa da. Berez, *choke* mota bat da. Iragazki hauek ferrita zeramikoaren goi-maiztasuneko korronteen disipazioaz baliatzen dira goi-maiztasuneko zarata kentzeko gailuak sortzeko. Ferritazko iragazkiek izen hauek ere har ditzakete: blokeak, eraztunak, EMI iragazkiak edota *choke*-ak.

## Laburpena 
Ferritazko iragazkiek bi noranzkoetako interferentziak saihesten dituzte: bai gailu elektronikora doazenak, bai gailu elektronikotik ateratzen direnak. Kable eroankor bat antena bat bezala portatzen da; gailu elektronikoak irrati-maiztasuneko energia sortzen badu, energia hori kablean zehar transmititu daiteke, eta ondorioz, kablea nahi gabeko erradiadore bat bezala portatuko litzateke. Kasu honetan, ferritazko iragazki bat behar da interferentzia elektromagnetikoak gutxiagotzeko. Ordea, beste interferentzia elektromagnetiko iturriak baleude, esaterako, etxetresna elektrikoak, iragazkiak kableari antena bat bezala portatzea galarazten dio eta ondorioz, tresna elektriko hauen interferentziak jasotzea ere galarazten dio. Datu-kableetan eta mediku-tresnerietan erabili ohi dira.

Ferritazko iragazki handiak kanpo-kableatuetan ikusi ohi dira. Zenbait iragazki txikiagoak jartzen dira zirkuituen barruan; eroaleetan edo zirkuituen osagai txikien pinen inguruan, esaterako, transistoreak, konektoreak eta zirkuitu integratuak.

## Kanpo estekak
María Escario

**María Esperanza Rodríguez Escario** (Madril, Espainia, 1959ko abenduaren 18a) espainiar kazetari eta *Televisión Española*ko aurkezlea da.

## Biografia 
Kazetaritzan lizentziaduna da Madrilgo Complutense Unibertsitatean. 1985ean, Pedro Erquicia euskal herritar kazetariak kontrataturik, *Televisión Española*n lan egiten hasi zen. Bertan hurrengo saioak aurkeztu ditu: *Telediario* albistegia, *48 horas* saioa Andrés Aberásturirekin eta *Buenos días* albistegia Pedro Erquiciarekin.

Dena dela, María askoz ezagunagoa da kirol saioak aurkezteagatik. *Estudio Estadio* eta *Estadio 2* saioak aurkeztu zituen. Gainera, 1986tik *Telediario* albistegietan agertu izan da egunero, 1989tik gaur egunera arte albistegien kirol atala aurkeztuz.

2012ko otsailean ospitaleratu behar izan zuten iktus baten ondorioz.

2013an emakumezko telebista aurkezle onenaren Ondas Saria irabazi zuen.

2014ko irailaren 1etik aurrera TVEko albistegietako kirol atalak aurkezteari utziko dio.
David Martínez de Aguirre

thumb

**David Martínez De Aguirre Guinea** (Gasteiz, Araba, 1970eko urtarrilaren 10a) euskal domingotar apaiza da eta 2014tik Puerto Maldonadoko Bikariotza Apostolikoaren apezpiku laguntzailea da.

Davidek Gasteizko Santa María Ikastetxean egin zituen lehen eta bigarren mailako ikasketak. 1993tik 1995era Valladolideko Filosofiako Goi-mailako Institutuan ikasi zuen eta ondoren, 1995etik 1998ra Salamancako San Esteban Teologia Fakultatean. Teologia Biblikoan lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean.

1993ko irailaren 18an egin zituen boto handiak. 1999ko abenduaren 11an apaiztu zen.

## Erreferentziak
Major Dundee

**Major Dundee** (euskaraz *Dundee maiorra*) 1965eko Sam Peckinpah estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Charlton Heston, Richard Harris, Jim Hutton eta James Coburn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBtako Gerra Zibila (1861-1865), Mexiko Berria. Benlin gotorleekuak Sierra Charriba (Michael Pate) apatxe matxinatuaren erasoak jasan ohi ditu, apatxeak behi erasoak amaitu ondoren muga igaro eta Mexikon babes hartu ohi du. Oraingo honetan hiru haur ere bahitu ditu. Dundee maiorrak (Charlton Heston) bere buruzagien aginduei jaramonik egin gabe, gaizkile, beltz eta preso konfederatuak erreklutatu eta apatzeak jarraitu eta haurrak erreskatatzeko taldea osatuko du, baina betebehar horretan Mexikon daudela frantziar gudarosteari ere aurre egin beharko diote.
## Aktoreak 
* Charlton Heston: Amos Charles Dundee maiorra
* Richard Harris: Benjamin Tyreen kapitaina
* James Coburn: Samuel Potts
* Michael Anderson Jr.: Tim Ryan
* Jim Hutton: Graham tenientea
* Senta Berger: Teresa Santiago
* Mario Adorf: Gomez sarjentua
* Brock Peters: Aesop
* Warren Oates: O.W. Hadley
* Ben Johnson: Chillum sarjentua
* R.G. Armstrong: erreberendoa
* L.Q. Jones: Arthur Hadley
* Slim Pickens: Wiley
* Michael Pate: Sierra Charriba
* Karl Swenson: Waller kapitaina
* John Davis Chandler: Jimmy
* Dub Taylor: Priam
* Albert Carrier: Jacques Tremaine kapitaina
* José Carlos Ruiz: Riago
* Aurora Clavel: Melinche
* Begonia Palacios: Linda
* Enrique Lucero: Aguilar doktorea
* Francisco Reyguera: Apache zaharra

## Kanpo estekak 
* *Major Dundee* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sleeping with the Enemy

**Sleeping with the Enemy** (euskaraz *Etsaiarekin Lo Eginez*) 1991ko Joseph Ruben estatubatuar zinema zuzendariaren suspensezko filma bat da. Julia Roberts, Patrick Bergin eta Kevin Anderson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Massachusetts, Cod lurmuturra. Laura eta Martin (Julia Roberts eta Patrick Bergin) lau urtez ezkonduak egon ziren eta bikote perfektua ziruditen. Baina errealitatea oso bestalakoa zen: Martin senar obsesiboa eta Laurarekin oso ankerra zen. Egoera hori jasan ezina zenez Laurak bere heriotza antzeztu, senar gaiztoarengadik ihes egin eta beste Iowako udalerri batean bizitza berri bati ekin zion. Halere senarra emaztearen ihesaz jabetu eta mendekatzeko haren bizileku berrira jarraituko du.

## Aktoreak 
* Julia Roberts: Laura Williams Burney/Sara Waters
* Patrick Bergin: Martin Burney
* Kevin Anderson: Ben Woodward
* Elizabeth Lawrence: Chloe Williams
* Kyle Secor: Fleishman
* Claudette Nevins: Rissner doktorea

## Kanpo estekak 
* *Sleeping with the Enemy* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Pacific Heights (filma)

**Pacific Heights** 1990eko John Schlesinger estatubatuar zinema zuzendariaren suspensezko thriller filma bat da. Melanie Griffith, Matthew Modine, Michael Keaton, Laurie Metcalf, Mako, Carl Lumbly eta Dorian Harewood aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak San Francisco hiriko muino batean dagoen Pacific Heights auzoari aipamen egiten dio, hain zuzen ere, filma girotuan dagoen auzoa.

Tippi Hedren aktoreak adineko emakume aberats baten paperean agerpen labur bat burutu zuen, benetazko bizitzan Melanie Griffith aktorearen ama delarik.

## Argumentua 
AEB, San Francisco. Diruz justu dabilen Patty eta Drake (Melanie Griffith eta Matthew Modine) bikote gazteak Pacific Heights auzoan etxalde bat erosi eta hura ordaintzeko itxuraz jatorra, dotorea eta atsegina den gizon bati (Michael Keaton) behealdeko solairua alokatuko diote. Orduan arazoak hasiko dira, bizilagun berria asmo txarreko gizona dela agerian geldituko da, alokairua ordaintzeari uko egin eta alde egiteko inongo asmorik ez baitu. Bizilagun berriaren asmoak bestelakoak dira: legearen zirrikituak aprobetxatuz bikotea modu zital eta ankerrenean sufriarazi eta probokatzeko, heuren erreakzioak delitu izan ditezen itxaroten duen bitartean.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Pacific Heights* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Beast (1988ko filma)

***The Beast*** (euskara literalki *Piztia*, Hego eta Ipar Euskal Herrian *Gerraren Piztia* izenburuaz zinemaratua) 1988ko Kevin Reynolds estatubatuar zinema zuzendariaren gerra drama filma bat da. George Dzundza, Jason Patric, Steven Bauer, Stephen Baldwin, Erick Avari eta Don Harvey aktoreek antzeztu zuten.

Afganistango gerran (1979-1989) girotua dago, gerraren laztasunak irudikatzen dituzten irudi latzak jasotzen ditu (tartean sobietar batasuneko tanke batek zigor gisa mujahidin afganistandar bat gainetik pasa eta zapalduta lagatzen duen eszena), filma bakezalea dela hasiera-hasieratik garbi uzten duelarik, halere gerraren aurkako kritika izateaz gain, estatubatuar filma dela jakinik eta Gerra Hotzaren azken urteetan filmatua dagoenez, Sobietar Batasunaren kanpo politikaren aurkako propaganda kutsua ere badu.

Filma Rudyard Kipling ingeles idazlearen "The Young British Soldier" ("Britainiar Soldadu Gaztea") olerkiko bertso hauekin hasten da:

## Argumentua 
Afganistango gerran (1979-1989), Sobietar Batasunak Afganistan inbaditu du. 1981ean misio bat arrakastaz gauzatu eta afganistandar herrixka batean sekulako sarraskia burutu ostean sobietar tanke bat bere gainontzeko gudarostetik banandu eta basamortuan galduko da, orduan bizirik ateratzeko nola edo hala bide zuzena berriz ere topatu eta atzetik mendeku bila eta jarraika dituen mujahidin afganistandar errebeldeen gudarosteari aurre egin beharko die.

## Aktoreak 
* George Dzundza: Daskal
* Jason Patric: Koverchenko
* Steven Bauer: Taj
* Stephen Baldwin: Golikov
* Don Harvey: Kaminski
* Kabir Bedi: Akbar
* Erick Avari: Samad
* Haim Gerafi: Moustafa
* Shoshi Marciano: Sherina
* Itzhak Bbi Neeman: Iskandar
* David Sherrill: Kovolov
* Moshe Vapnik: Hasan
* Claude Aviram: Sadioue
* Victor Ken: Ali
* Avi Keedar: Noor

## Kanpo estekak 
* *The Beast* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Beast* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
The Spirit of St. Louis (filma)

**The Spirit of St. Louis** 1957ko Billy Wilder estatubatuar zinema zuzendariaren biografia filma bat da. James Stewart aktoreak antzeztu zuen. Izenburua Spirit of St. Louis ("St. Louiseko Izpiritua") hegazkinari zor dio, hain zuzen ere, 1927an Charles Lindbergh pilotuak Ozeano Atlantikoa zehakartzeko erabili zuen hegazkina. 1953an berak idatzitzako *The Spirit of St. Louis* autobiografian ere oinarritua badago.

1958ko Efektu berezi onenen Oscar Sariaren (Louis Lichtenfield) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
1927an Charles A. Lindbergh estatubatuar pilotuak *Spirit of St. Louis* zeritzon motor bakarreko Ryan NYP (Ryan M-2 moldatua) hegazkin batean Ozeano Atlantikoa bakar-bakarrik eta geldiunerik gabe zeharkatzeko balentria burutu zuen, mundu osoan ospetsu bilakatu zelarik.

## Aktoreak 
* James Stewart: Charles Lindbergh
* Murray Hamilton: Harlan A. "Bud" Gurney
* Patricia Smith: ispiluko neska
* Bartlett Robinson: Benjamin Frank Mahoney
* Marc Connelly: Aita Hussman
* Arthur Space: Donald A. Hall
* Charles Watts: O.W. Schultz
* Aaron Spelling: Fearless jauna (krediturik gabe)
* Richard Deacon: Charles A. Levine (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *The Spirit of St. Louis* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Spirit of St. Louis* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
World of Dance

thumb|*JabbaWockeeZ* taldea, emanaldi batean.
**World of Dance** Kaliforniako (AEB) dantza konpainia bat da, 2008 urtean sortutakoa.

Konpainia honek *World Of Dance Tour* deituriko txapelketa antolatzen du. Amerikako Estatu Batuetan, kaleko dantza (*street dance*) eta koreografia arteari garrantzia ematen dion txapelketa handiena antolatzen du.

## Moda 
Urtez urte, moda markak gonbidatuak dira *World of Dance Tour*-era haien produktuak, nola, zapatak, arropa eta gainerakoak sustatzeko ikusleen artean. Janzkera honakoa da: praka jausiak, kirol prakak (batzuk pirata motakoak, beste batzuk motzak baina belaun azpitik...). Leggin, militar botak, izerditako handiak eta elastikoak, edo kirol bularretakoak soilak. ere ohikoak dira dantza munduan.

## Txapelketa 
Urtero izaten da bi modalitateko txapelketa bat: bakarlari eta taldekakoa, AEB osotik Tour bat egiten da. Leku bakoitzeko, dantzari bat hautatzen da eta txapelketa nagusira bidaltzen dituzte. Txapelketa nagusia ospatzen denean dantzazale asko bertara joaten dira haien idoloak ikusteko.

## Bideo programa 
Astero, YouTubeko kanal batean argitaratzen dute bideo bat dantzari buruzko informazioarekin, Aurkezleak dantzari profesionalak izan ohi dira.

## Dantzariak 
*World of Dance* txapelketan leihatu duten dantzari ugari, parte hartu dute Estatu Batuetako telebistetan eman diren saioetan parte hartu dute. Horien artean, ezagunena, ''America's Best Dance Crew'' delakoa da. Gainera, bertako irabazleak, parte-hartzaile izateaz gain, epaile eta gonbidatuak izan dira.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
The Hand That Rocks the Cradle

**The Hand That Rocks the Cradle** (euskaraz *Sehaska Kulunkatzen Duen Eskua*) 1992ko Curtis Hanson estatubatuar zinema zuzendariaren suspensezko filma bat da. Annabella Sciorra, Rebecca De Mornay, Ernie Hudson, Matt McCoy, Julianne Moore, John de Lancie, Kevin Skousen eta Madeline Zima aktoreek antzeztu zuten.

Izenburua William Ross Wallace estatubatuar olerkilariaren amatasunari buruzko *The Hand That Rocks the Cradle Is the Hand That Rules the World* ("Sehaska Kulunkatzen duen Eskua, Munduaren Nagusi Den Eskua Da") olerkiaren izenburuan oinarritzen da.

Ikusleei dagokionez, 1990eko hamarkadako lehen erdialdeko suspense filma arrakastasu eta ikusienetakoa izan zen.

## Argumentua 
AEB, Seattler. Iraganean, Mott andreak (Rebecca De Mornay) zoritxarrez bere haurtxoa galdu eta senarraren bizitza hondamendira nola doan bizi izan du, ondorioz zoritxar horien errudunatzat duen Claire Bartel (Annabella Sciorra) izeneko emakumeaz mendakatu asmoz haren etxean haurtzain gisa lan egiteera sartu eta senarra (Matt McCoy) kentzen saiatuko da, bidean jartzen zaion edonor nola edo hala erditik kenduz.

## Aktoreak 
* Annabella Sciorra: Claire Bartel
* Rebecca De Mornay: Mott andrea
* Ernie Hudson: Solomon
* Matt McCoy: Michael Bartel
* Julianne Moore: Marlene Craven
* John de Lancie: Victor Mott doktorea
* Kevin Skousen: Marty Craven
* Madeline Zima: Emma Bartel

## Kanpo estekak 
* *The Hand That Rocks the Cradle* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
José Benito Churriguera

**José Benito Churriguera** (Madril, 1665eko martxoaren 21a - *ib.*, 1725eko martxoaren 2a) espainiar arkitekto eta erretaulagile barrokoa izan zen. Alberto eta Joaquín anaiekin batera, Churrigueresco deitutako estiloaren sortzailea izan zen. Estilo honen ezaugarri nagusia apaingarrien ugaritasuna da.

[thumb|200px|ezkerrera|[Nuevo Baztángo Goienetxe jauregia]]

## Erreferentziak
Alexander Gerst

**Alexander Gerst** (Künzelsau, Baden-Württemberg, Alemania, 1976ko maiatzaren 3a) Europako Espazio Agentziako astronauta alemanarria da.

Alexander geofisikan lizentziaduna da Alemaniako Karlsruheko Teknologia Institutuan. Ondoren, Zeelanda Berriko Wellingtongo Victoria Unibertsitatean zientzia-maisutza titulua lortu zuen. 2005etik ikerlari gisa lan egin du eta 2010ean natura zientzietan doktoratu zen Hanburgoko Unibertsitateko Geofisika Institutuan, geofisikaren eta sumendien erupzioen dinamikari buruzko doktore-tesia idatziz.

2009an Europako Espazio Agentziak Alexander astronauta izateko hautatu zuen. Gaur egun, Alexander Nazioarteko Espazio Estazioan dabil 40. eta 41. Espedizioetan parte hartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Alexender Gersten webgunea
* Alexander Gersten Twitterra
Frantziako Tourreko azken etapa (Eliseo Zelaiak)

1975. urtea ezkeroztik Frantziako Tourra Pariseko Eliseo Zelaien hiribidean amaitu ohi da. 1903ko lehenbiziko ekitaldian Paris alboan dagoen Ville-d'Avray udalerria amaitu zen, 1904-1969an hiriburuko Parc des Princes estadioan eta 1968-1974 bitartean Vincennesko belodromoan.

## Irabazleak 
### Garaipenak 
*  Mark Cavendish: 4 aldiz (2009, 2010, 2011 eta 2012).
*  Bernard Hinault: 2 aldiz (1979 eta 1982).
*  Djamolidine Abdoujaparov: 2 aldiz (1993 eta 1995).
*  Robbie McEwen: 2 aldiz (1999 eta 2002).
*  Marcel Kittel: 2 aldiz (2013 eta 2014).

## Ikus gainera 
* Eliseo Zelaien hiribidea

## Kanpo estekak
Steven Swanson

**Steven Ray Swanson** (Syracuse, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1960ko abenduaren 3an) ingeniari eta NASAko astronauta estatubatuarra da.

NASAko astronauta bilakatu aurretik, software ingeniari gisa egin zuen lan GTE enpresan.
Silver Streak (filma)

**Silver Streak** (Hego Euskal Herrian *Chicagoko Espresoa* eta Ipar Euskal Herrian *Transamerika Espresoa*) 1976ko Arthur Hiller estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Gene Wilder, Jill Clayburgh, Richard Pryor eta Patrick McGoohan aktoreek antzeztu zuten. Gene Wilder eta Richard Pryor aktoreek elkarrekin batera antzeztu zuten lehenbiziko filma izan zen, ondorengo 1980ko hamarkadako urteetan umorezko filma askotan ohiko aktore bikote komiko arrakastatsua osatua zuten.

Soinu onenaren Oscar Saria eta Aktore onenaren Urrezko Globoaren (Gene Wilder) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
George Caldwell (Gene Wilder) Chicagon bizi den bere arrebaren ezkontzara trenean doan eta Los Angelestik atera berri den liburu argiratzaile bat da. Treneko afarian Georgek Hilly Burns (Jill Clayburgh) ezagutuko du, Schreiner irakaslearen idazkaria, Schreiner Chicago Arte Institutuan Rembrandt margolariari buruzko bere liburu berria aurkeztera doan historialari eta arteari buruzko idazlea da. Hillyrekin amodizko gau bat igaro ostean, George irakaslearen hilketaren lekuko izango da. Guztiz harrituta, Georgek gertatutakoa ikertzea erabaki eta nahi gabe hilketa horren antolatzailea den Roger Deverau (Patrick McGoohan) kriminala ohartaraziko du, azken honek George hilketaren lekukoa izan dela jakinik bere morroiak hura ere akatzera bidaliko ditu. Deverauk ere ez daki guztiak Chicagora doan trenan bertan FBI agente batek (Ned Beatty) bera ere ikertzen ari dela.

## Aktoreak 
* Gene Wilder: George Caldwell
* Jill Clayburgh: Hildegarde "Hilly" Burns
* Richard Pryor: Grover T. Muldoon
* Patrick McGoohan: Roger Devereau
* Ned Beatty: Bob Sweet, FBIko agentea
* Clifton James: Oliver Chauncey sheriffa
* Ray Walston: Edgar Whiney
* Scatman Crothers: Ralston atezaina
* Len Birman: Donaldson polizia burua
* Lucille Benson: Rita Babtree
* Stefan Gierasch: Schreiner / Johnson irakaslea
* Valerie Curtin: Plain Jane
* Richard Kiel: Reace
* Fred Willard: Jerry Jarvis
* Henry Beckman: kongresista

## Kanpo estekak 
* *Silver Streak* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Silver Streak* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Kalpana Chawla

**Kalpana Chawla** (Karnal, India, 1962ko martxoaren 17a - Texas gainean, Ameriketako Estatu Batuak, 2003ko otsailaren 1a) indiar jatorriko astronauta estatubatuarra zen.

Columbia espazio anezkaren istripuan hil zen bidaide zituen beste 6 astronautekin batera Lurrean sartzen ari zirenean.
Herzl mendia

**Herzl mendia** () edo **Har HaZikaron** (, ), Israelgo hilerri nazionala, gune memoriala eta hezkuntzako instalazio gunea da, Jerusalemgo mendebaldearen ondoan dagoena. Theodor Herzl, sionismo politiko modernoaren sortzailea, oroimenez sortu zuten eta bere hilobia muinoaren goialdean dago. Yad Vashem holokaustoaren biktimen oroitarria bere mendebaldean dago. Israelgo gerretan hildakoak ere han daude lurperatuta. Herzl mendia itsas mailatik 834 metrotara dago. Oroimenezkoak ospatzeko ere plaza zabal bat dago.

## Kanpo estekak
Phocoena

***Phocoena*** Phocoenidae familiako zetazeoen generoa da. Egun generoak lau kide besterik ez ditu:
* *Phocoena dioptrica* (Dall mazopa)
* *Phocoena phocoena* (mazopa)
* *Phocoena sinus*
* *Phocoena spinipinnis*

## Kanpo estekak
Air America (filma)

**Air America** 1990eko Roger Spottiswoode britainiar zinema zuzendariaren akziozko komedia filma bat da. Mel Gibson, Robert Downey Jr., Nancy Travis, David Marshall Grant, Michael Dudikoff eta Lane Smith aktoreek antzeztu zuten. Vietnamgo Gerran girotua dago.

## Argumentua 
1969, Vietnamgo Gerran zehar Laosen egoitza duen CIAko Air America hegazkin lineako pilotuek hegovietnamdar militarrak aberasten dituzten misioak burutzen dituzte, bai soldaduak, armak, botikak nahiz edozein motako materiala garraiatuz. Horren truk, AEBtako gobernuak Ipar Vietnamgo komunismen aurreraldia gelditzeko hegovietnamdar militarren laguntza jasoko du.

Billy Covington (Robert Downey Jr.) AEBtan pilotu lizentzia kendu dioten eta Vietnamera iritsi berria den pilotua da. Air America libea bitxi horretan pilotu gisa lanpostua lortu eta konpainia berdineko Gene Ryack (Mel Gibson) pilotu eta adiskidearekin batera mugaz gaindiko hegaldi arriskutsuak burutuko ditu. Denbora gutxira, vietnamndar militarrak CIAren oneritziarekin Air America konpainia mugaz gaindiko heroina estraperlurako erabiltzen ari direla ohartuko dira.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Gene Ryack
* Robert Downey, Jr.: Billy Covington
* Nancy Travis: Corinne Landreaux
* Ken Jenkins: Donald Lemond maiorra
* David Marshall Grant: Robert Diehl
* Lane Smith: Davenport senataria
* Art LaFleur: Jack Neely
* Michael Dudikoff: Lee jenerala
* Ned Eisenberg: Nick Pirelli
* Marshall Bell: Q.V.
* David Bowe: Saunders
* Burt Kwouk: Lu Soong jenerala
* Burke Byrnes: errekutratailea
* Tim Thomerson: Babo
* Harvey Jason: Nino
* Sinjai Hongthai: May Ling
* Natta Nantatanti: Genen alaba
* Purin Phanichphant: Genen semea

## Kanpo estekak 
* *Air America* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Air America* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
TransAsia Airwaysen 222 hegaldia

2014ko uztailaren 23an, **TransAsia Airwaysen 222 hegaldiak (GE222/TNA222)** Txinako Kaohsiung eta Magong aireportuen arteko hegaldia izan behar zuen baina hegazkina larrialdiko lur hartzea egiten saiatu zen Magong aireportuan, Penghu irlan (Taiwan mendebaldea).

## Gertaera 
Hegazkina Taiwaneko aireportu batetik atera zen ordubeteko atzerapenarekin, Matmo tifoiaren ondorioz, eta ordu erdi geroago irlan lur hartzea zen aurreikusitakoa. Tokiko agintarien arabera, lur hartzeko bigarren saiakeran erori zen hegazkina.

## Istripuaren jatorria 
Tifoiaren ondorioz orduko 100 kilometroko abiadura harrapatzen zuen haizeak eta eurite gogorrak jo zuen irla. Gainera, bi hildako, dozenaka zauritu eta 5.000 pertsona etxetik atera zituzten tifoiaren ondorioz. Agintarien guztiz ziurtatu ez arren, tifoia jotzen zuten istripuaren eragiletzat.

## Bidaiariak eta eskifaia 
Hasiera batean, Yong Peng Penghuko Suhiltzaileen buruak 51 hildako zeudela jakinarazi zuen, baina Garraio ministroak, behin-behinean, 47 direla esan zuen. TransAsia Airways konpainia taiawandarreko ATR 72 hegazkinean 54 bidaiari (lau haur tartean) eta eskifaiako lau kide zihoazen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Year of Living Dangerously

***The Year of Living Dangerously*** (euskaraz *Arriskuz Bizi Izan Ginen Urtea*) 1982ko Peter Weir australiar zinema zuzendariaren drama filma bat ada. Christopher Koch idazlearen izenburu berdineko *The Year of Living Dangerously* eleberrian oinarritua dago. Mel Gibson, Sigourney Weaver, Linda Hunt eta Michael Murphy aktoreek antzeztu zuten.

1983ko Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Linda Hunt) irabazi zuen.

## Argumentua 
Guy Hamilton (Mel Gibson) Indonesian Sukarno kargutik kendu aurreko egoera nahasiaren berri emateko Jakarta hirira ailegatu den australiar kazetari bat da. Bertan, Billy Kwan (Linda Hunt) argazkilaria ezagutuko du, hark Guy herrialdearen kulturan barneratu eta gidari lanak burutuko du. Kwanek Guyri Jill Bryant (Sigourney Weaver) britainiar enbaxadako funtzionarioa aurkeztuko dio, Indonesia iraultza komunista eta diktadura militarraren arteko kinkan dabilen artean Guy eta Jillek maitasun harreman bat mantenduko dute.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *The Year of Living Dangerously* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Believers

**The Believers** (euskaraz *Sinisdunak*) 1987ko John Schlesinger estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da. 1982ko Nicholas Conde idazlearen *The Religion* filman oinarritua dago. Martin Sheen, Helen Shaver, Harley Cross, Robert Loggia, Jimmy Smits, Malick Bowens, Harris Yulin, Lee Richardson eta Gary Farmer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentuak 
Bere emaztea etxeko istripu baten ondorioz elektrokatuta hil ostean, Cal Jamison (Martin Sheen) psikiatra Minneapolisetik New Yorkera bere semearekin bat giroz aldatu eta bizi berri bati ekiteko lekualdatu da, han hiriko polizian lanean hasiko delarik. Tom López (Jimmy Smits) detektibeak hispaniarrek burututako santeria erritual batean sakrifikatutako haur baten gorpua topatzean Carl bera ere kasu beldurgarri batean barneratzen hasiko da. Nahiz eta lehenbizian López hainbat hilkeeten susmagarria izan, Carl ez dago hura erruduna denik konbentzitua eta egia topatzen ahaleginduko da. Bere ikerketak vudua eta naturazgaindiko giro ilun batean murgilduaraziko du.

## Aktoreak 
* Martin Sheen: Cal Jamison
* Helen Shaver: Jessica Halliday
* Harley Cross: Chris Jamison
* Robert Loggia: Sean McTaggert tenientea
* Jimmy Smits: Tom Lopez
* Malick Bowens: Palo
* Elizabeth Wilson: Kate Maslow
* Harris Yulin: Robert Calder
* Lee Richardson: Dennis Maslow
* Richard Masur: Marty Wertheimer
* Carla Pinza: Carmen Ruiz
* Janet-Laine Green: Lisa Jamison
* Raúl Dávila: Oscar Sezine
* Geoffrey Kellett: Paramedikua

## Kanpo estekak 
* *The Believers* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Lappiko Unibertsitatea

**Lappiko Unibertsitatea** (; ), **LY** akronimoaz ezagunagoa, Rovaniemi hirian dagoen unibertsitatea da. 1979. urtean ireki zituen ateak eta Europar Batasuneko iparren dagoen unibertsitatea da.

Lau fakultateetan banatua dago unibertsitatea:
* Arte eta Diseinuaren fakultatea
* Hezkuntzaren fakultatea
* Legearen Fakultatea
* Giza Zientzien Fakultatea

Fakultateez gain, Zentro Artikoa izeneko eraikina dago; bertan, artikoarekin zerikusia duten ikasketa eta ikerketak burutzen direna.

## Ikus, gainera 
* Rovaniemi

## Kanpo estekak