open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Super Bowl LI

**Super Bowl LI** 2017ko otsailaren 5ean ospatutako amerikar futboleko partida-finala izan zen, Houston (Texas) hiriko NRG Stadium-ean ospatutakoa, NFLko 2016. urteko denboraldiko irabazlea determinatzeko. Futbol Konferentzia Nazionaleko (NFC) txapelduna –New England Patriots– eta Amerikar Futbol Konferentziako (AFC) irabazlearen –Atlanta Falcons– arteko partida horretan lehenak irabazi zuen, 34–28. **Super Bown LIn** historiako itzulerarik handiena bizi izan zen, 3–28tik irabaztera pasaz. Partidua, era berean, historiako Super Bowl-partidu bakarra izan da non partidu-emaitza denboraz kanpo erabaki den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elbira Agirre

**Elbira Agirre** () (?-1546 &ndash; Barquisimeto (egungo Venezuela), 1561eko urriaren 27a) Lope Agirreren alaba zen eta, aitarekin batera, Pedro Urtsuaren espedizioan hartu zuen parte. Aitak berak hil zuen "bilauen koltxoia" ez izateko. 

## Biografia 
Elbiraren biografian hutsune handiak daude. Dirudienez, neska mestizoa zen. Egile batzuen ustez ñusta inka baten alaba zen, hau da, printsesa inka batena. El Dorado aurkitzeko espedizioan bi haur-hezitzaile izan zituen; La Torralba izengoitikoa eta Maria Arriola. Neska honen irudia asko idealizatu da; egile desberdinen arabera, neska ederra zen eta, agian, bere aitaren idazkaria zen Pedrarias de Almestorekin maiteminduta zegoen. Dirudienez, aitak asko maite zuen eta alaba zen haren amorru bizia geldi arazteko bakarrenetariko bat. Loperen matxinadak porrot egin zuenean eta haren gizonen traizioaren jabe egin zenean, nahiago izan zuen bere eskuz sastakadez hiltzea, haren sufrikarioa eta bortxaketa sahiesteko. Neskaren gorpua Barquisimetoren elizan lurperatua izan zen. Neska hil ondoren Lope Agirre tiroz hil egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Elbira Agirre El Doradoko bideetan barna. https://zuzeu.eus/kultura/elbira-agirre-el-doradoko-bideetan-barna/
Barnett Newman

**Barnett Newman** (New York, 1905eko urtarrilaren 29a - *ibidem*, 1970eko uztailaren 4a) estatubatuar margolaria izan zen.

Filosofia ikasi zuen New Yorken, eta irakasle, idazle eta kritikari lanetan aritu zen. 1930eko hamarkadan estilo espresionistan margotzen hasi zen.

1940ko hamarkadan estilo surrealista erabili zuen eta bere lehen erakusketa 1948an egin zuen. Espresionismo abstraktuaren margolari gisa sailkatuta dago. Normalean, lerro bertikal mehez bereizitako kolore-eremuak margotzen zituen, "zips" izenekoak.

## Kanpo estekak
TKE Ligako 2022ko denboraldia

**TKE Ligako 2022ko denboraldia** Eusko Label Ligaren hogeigarren denboraldia izan zen. Txapelketa uztailaren 2an hasi zen Bilbo hiriko uretan eta irailaren 18an bukatu zen Portugaleten; guztira, 20 estropada jokatu ziren. Aurreko denboraldian Eusko Label Ligako garaikurra bigarren aldiz jarraian irabazi ostean, Itsasoko Ama Arraun Elkartea izan zen 2022an titulua defendatzen saiatu zen elkartea; santurtziarrek, baina, ontzia osatzeko arazoak izan zituzten, neguan arraunlari ugarik taldea utzi baitzuen, eta denboraldiari ziurgabetasun handiarekin ekin zioten. Lehian Getaria eta Kaiku elkartu zitzaizkion, 2021ean lehen mailan arraun egiteko txartela lortu zuten elkarteak.

Denboraldi honetako txapeldun nagusia Urdaibai izan zen. TKE Ligaren historian zortzigarren aldia izan zen *Bou Bizkaia*ko mutilek garaikurra irabazi zutena (azkenekoa 2018an izan zen); guztira, 218 puntu lortu zituzten eta 20 estropadetatik 7tan garaile izan ziren. Dena den, azken asteburura arte lehia estua izan zen txapeldunordearekin, *Ama Guadalupekoa* ontziarekin. Hain zuzen ere, Hondarribia Arraun Elkarteak denboraldiari nahi zuen bukaera eman ez zion arren, 215 puntu eta 7 bandera eskuratu zituen. Ohorezko txanda, bestalde, Donostiarrak eta Oriok osatu zuten. Azkenik, banderei dagokienez, banaketa zabalagoa izan zen; Hondarribiak 7 bandera eraman zituen herrira, Urdaibaik 6, Donostiarrak 3, eta Oriok eta Ondarroak bana. *Antiguako Ama*ko arraunlariek etxean irabazitako bandera ondarrutarrek lehen mailan irabazi zuten bigarren bandera izan zen. Podiuma Unax Eizagirrek eta Gorka Aranberrik osatu zuten.

## Partaideak 
Guztira, 12 elkartek hartu zuten parte hogeigarren denboraldian; horietatik 6 bizkaitarrak ziren, 4 gipuzkoarrak eta 2 galiziarrak.
2 Zarauzko Ikurriña bi jardunalditan jokatu zen eta txapelduna Urdaibai izan zen. Nahiz eta bigarren egunean ontzi azkarrena Hondarribiarena izan, bi egunetako denborak gehituta bizkaitarrena izan zen traineru bizkorrena.

## Sailkapena 

1 Kaikuk eta Cabo da Cruzek hiruna segundoko zigorra jaso zuten.
2 Cidade da Coruña bandera bi jardunalditan jokatu zen; bietan bermeotarrak izan ziren azkarrenak eta zapia etxera eraman zutenak.

### Jaitsiera/Igoera play-offa 
Jaitsiera/Igoera play-offean bost ontzik hartu zuten parte: TKE Ligako denboraldia 11. postuan amaitu zuen elkarteak, Lekittarrak; KAE Ligako bi traineru azkarrenek, San Pedrok eta Pedreñak; eta Galiziako Traineruen Ligako lehenengo bi traineruek, Samertolameuk eta Bueuk. Bostetik bik baino ez zuten lortuko 2023ko denboraldian parte hartzeko txartela.

## Patroi Hoberenaren saria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* TKE Liga
* KAE Ligako 2022ko denboraldia
* GT Ligako 2022ko denboraldia

## Kanpo estekak 
* TKE Ligaren webgunea
Joaquín Ortiz de Zárate

**Joaquín Ortiz de Zárate López de Tejada** (Madril, 1893ko ekainaren 29a - Oiartzun, 1936ko abuztuaren 21a) espainiar militarra izan zen, Alfontso XIII.aren erregealdian eta Espainiako Bigarren Errepublikan, Bizkaian 1934ko Iraultzari emandako erantzuna militarki gidatu zuena eta 1936ko matxinada militarrean parte hartu zuena.

## Biografia 
Joaquín Ortiz de Zárate infanteriako ofizial graduatu zen 1914ko ekainean, eta Rifeko Gerran zerbitzatu zuen, Atzerritarren Tertzioan, non zenbait aldiz zauritua izan zen. 1924an Mariana Sánchez de Movellán y Sánchez-Romaterekin ezkondu zen, Movellango markes eta bankaria zen Lorenzo Sánchez de Movellán y Mitjansen alaba. Primo de Riveraren diktaduran gerra-merituagatik mailaz igo zuten. Errepublika aldarrikatu zenean, Alcala de Henaresen zegoen Lanzaroteko Ehiztarien Batailoiak agintzen zuen. Handik gutxira, teniente koronel mailara igo zenean, baliogabetu egin zuten, eta lehengo komandante lanera itzuli zen. 

1934an Bilbon zegoen Garellanoko Mendi Batailoiko buru eta hiriko komandante militar izendatu zuten. Bere agintaldian, 1934ko Iraultza borrokatu zuen. Errepublikaren garaian Unión Militar Españolako kide izan zen, 1936ko hauteskundeetan Fronte Popularrak irabazi ondoren bere buruzagitza hartu zuelarik. Erakundeak estatu-kolpearen prestakuntzan parte hartu zuen. Estatu-kolpea baino lehen, koronel mailara igoa izan zen, eta Gasteizera bidali zuten, non Flandriako Mendi Batailoiaren buru zegoen. Kolpean Iruñean zegoen Emilio Molaren esanetan. Gasteizen bere agindupeko indarrak matxinatu egin ziren eta Bilbora hurbiltzen saiatu ziren, han matxinatzen zirenei laguntzeko, baina matxinadak porrot egin zuen Bizkaiko hiriburuan, eta Gasteiztik zetorren laguntza-zutabearen aurrerapena Otxandion gelditu zen. 

Altxamenduak Donostian ere porrot egin zuen, ez bakarrik Madrilen aurrera egiteko erabil zitezkeen bere goarnizio indarrak kendu ziotelako, baita indar gehigarriak eskatu zutelako, Frantziarekin muga ixteko eta Gipuzkoa hartzeko erabiliko zirenak. Ortiz de Zárate Urumeako bailaran sartu zen zutabe baten aurrean zegoen baina, zubia hondaturik zegoenez, Bera aldera itzuli zen. Han Beorlegui koronelaren armadarekin bat egin zuen. Ortiz de Zarate zutabe berri baten buru jarri zen, zazpi errekete-konpainiak, falangista-konpainia batek eta America erregimentuko bik osatua. 1936ko abuztuaren 15ean, zutabe horrekin Irungo kanpoaldean zeuden Erlaitz eta Pagogañako gotorlekuak okupatu zituen. Ekintza horretan zauritu zuten Ortiz de Zárate, masailean lehenik eta bularrean ondoren. Ergoienera eraman zuten, eta bertan hil zen egun gutxira.

1937ko uztailean, Bilbo hartu ondoren, hiri horretan boluntario-tertzio berri bat sortu zen, bere omenez «Ortiz de Zárate» izena eman zitzaiona. Bere seme Antonio infanteriako ofiziala ere izan zen, legioan ere zerbitzatuz, eta borrokan ere hil zen, bere kasuan, Ifniko Gerran.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Meredith Vieira

**Meredith Louise Vieira** (East Providence, Rhode Island, 1953ko abenduaren 30a) estatubatuar kazetari eta telebista aurkezlea da. *The View*, American Broadcasting Companyyk (ABC) 1997tik 2006ra ekoiztutako talk showa, eta *Today*, National Broadcasting Companyren (NBC) albiste programaren aurkezlea izateagatik da ezagunagoa. *Dateline NBC*en lan egiten du aurkezle, eta *Who Wants to Be a Millionaire* lehiaketa programaren egungo aurkezlea da, non 2002an Regis Philbin ordezkatu zuen. Lifetime kateko *Intimate Portrait* saioaren aurkezlea ere izan zen.

## Kanpo estekak
Kola (edaria)

**Kola edaria** edari karbonatatua bat da, banilla, kanela, olio-zitriko eta beste zapore batzuekin nahastua. Kola mundu osoan zabaldu zen John Pemberton botikariak Coca-Cola asmatu ondoren. 1886an marka erregistratua zen, eta geroago beste fabrikatzaile batzuek imitatu zuten. Kola gehienek kafeina dute. Hasieran kola intxaurretik sortu zen, eta horrek edariaren izena hartu zuen, nahiz eta orain beste iturri batzuk ere erabiltzen diren. Pembertonen jatorrizko edarian koka-hostoen kokaina ere bazegoen. Bere errezeta ez-alkoholikoa Angelo Mariani botikariaren koka-ardotan oinarritu zen, 1863an sortua.

Kola moderno gehienak kolore ilunekoak dira, karamelu kolorekoak, eta azukre eta/edo fruktosa handiko arto-xarabearekin gozatzen dira. Orain marka askok ekoizten dute kola edaria. Horien artean, ezagunenak Coca-Cola eta Pepsi dira. Bi enpresa horiek lehiatzen aritu dira 1890eko hamarkadaz geroztik, baina lehia areagotu egin da 1980ko hamarkadaz geroztik.

## Zaporeak 
Kola-edarien zapore modernoaren osagai primarioak olio zitrikoak (laranjazkoak, limazkoak eta limoi-azalak), kanela, banilla eta zapore azidoa dira. Kola-edarien fabrikatzaileek lurrinak gehitzen dituzte, marka bakoitzerako zapore desberdinak sortzeko. Aromek osagai ugari izan ditzakete, hala nola intxaur muskatua edo martorria, baina pertsona gehienek kola-zaporearekin identifikatzen dituzten oinarrizko zaporeak zitrikoak, banilla eta kanela izaten jarraitzen dute. Azidotasuna, askotan, azido fosforikoak ematen du, batzuetan azido zitrikoekin edo beste azido isolatu batzuekin batera. Coca-Colaren errezeta sekretu komertzial korporatiboa da.

Kolaz bestelako gozagarri batzuk ere gehitu daitezke, askotan tokiko nekazaritza-politikaren mendekoak. Fruktosa handiko arto-xarabea (HFCS) Estatu Batuetan eta Kanadan erabiltzen da batez ere, gobernuak diruz lagundutako artoaren kostua txikiagoa delako. Europan, ordea, HFCS azukre-ekoizpena sustatzeko diseinatutako ekoizpen-kuotei lotuta dago; azukrea gasdunak gozatzeko erabiltzen da normalean. Gainera, estebia edo gozagarri artifiziala ere erabil daiteke; "azukrerik gabeko" edo "dietako" kolek gozagarri artifizialak izan ohi dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lifetime (telebista katea)

**Lifetime** AEBko telebista kate bat da. 1984an emakumeentzako saioak igortzeko sortu zuten eta egun The Walt Disney Companyren filiala den A+E Networks jabetzakoa da eta New York hirian du egoitza.

## Kanpo estekak 
* Lifetime telebista katearen webgunea
Graciela Aráoz

**Graciela Nidia Aráoz** argentinar filologoa, olerkaria eta ikertzailea da. San Luisko probintzian, Argentinan, Villa Mercedesen jaio zen, Buenos Aires hirian bizi den arren.

## Biografia 
Villa Mercedesen jaio zen San Luisko probintzian. Argentinako errepublikan. Letretako irakaslea da aurrekarien lehiaketa bidez, eta Madrilen graduondoko bat egiteko beka bat irabazi zuen, non Espainiako Hizkuntza eta Literaturako irakasle titulua eta Filologiako lizentziatura lortu zituen (Hispaniar Sekzioa). Gaur egun Argentinako Idazleen Elkarteko (SEA) presidentea da, eta Buenos Airesko Nazioarteko Liburu Azokaren esparruan urtero egiten den Buenos Airesko Nazioarteko Poesia Jaialdiaren zuzendaria  . Aldiz, El Libro Fundazioko Kultur Jardueren Batzordeko kidea da eta Munduko Poesia Mugimenduko eta Red Nuestra América sareko kide sortzailea da.  Liburutegi herrikoiak babesteko Batzorde Nazionalaren *Argentina Crece Leyendo*'' (Argentina irakurtzen hazten) liburuak eta irakurketa sustatzeko kanpaina diseinatu eta gauzatu zuen. (CONABIP).

## Kanpo estekak
Pilar de Lusarreta

**Pilar de Lusarreta** (1903 &ndash; 1967) argentinar idazlea, olerkaria, literatura kritikaria, arte kritikaria, kazetaria eta esataria zen, bere senarrarekin eta Arturo Cancela lankidearekin hainbat libururen egilekidea. 

Hainbat kultura jarduera garatu zituen, esate baterako, irratian, Radio Splendid irratiko langileetan.  Kubako *"ABC"* aldizkariko kolaboratzailea izan zen.  SADEren aurka antolatuta, han pentsamendu nazionalaren izenekin batera jarduteko aukera izan zuen eta bereziki sortu zen mugimendu peronistarekin lotuta, hala nola Arturo Cancela - bertako idazkari nagusia - eta Manuel Gálvez, Carlos Obligado, Arturo Jauretche, Pilar. de Lusarreta, Ramón Doll, Leopoldo Marechal, Carlos de Jovellanos y Pareyro, Rafael Jijena Sánchez, Carlos Abregú Virreira, Atilio García Mellid, Luis Tenti Rocamora eta gazte bat José María Castiñeira de Dios. Perón bota ondoren, Iraultza Askatzailearen zerrenda beltzetan sartuko zen, Espainian erbestera joan behar izan zuen. 

Senarrarekin batera, 1940an estreinatutako *Petróleo* filmeko elkarrizketak egin zituen, Arturo S. Momek zuzendua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mara Aguirre

**Mara Aguirre** (Berisso, Buenos Aires, Argentina, 1978ko abenduaren 6a) olerkari eta narratzaile argentinar gaztea da.

## Biografia laburra 
Mara Aguirre Berisson jaio zen, Inmigrante probintziako  hiriburua, 1978an. Néstor Eduardo Aguirre merkatariaren eta Graciela Beatriz Paganini etxekoandrearen alaba da. Gurasoen erabakiz, Marak 4 urtetik hasi zuen bere prestakuntza artistikoa musikaren arloan. Hasieran Debussy Musika Institutuan ikasi zituen piano, eta ikasketak 1988ra arte jarraituko zituen, urte horretan Berisso Arte Eskolan sartzeko gutxieneko adina bete zuen arte, eta han piano urteetako ikasketetan aurrera egin zuen, urte batzuk geroago,  Musikaren Magisterioan sartzeko. Geroago, Marak antzerkian murgilduko zen hainbat irakasle ezagutuz, horien artean Lito Cruz aktore argentinar ospetsua. Antzerki prestakuntzako etapa horretan hasi zen idazten lehen literatura lanak, 1997an lehen aitortza jaso zuten. Marak bazekien etenik gabeko bere produkzio literarioa Zientzia Politikoetako eta Nazioarteko Harremanetako unibertsitate ikasketekin eta hainbat hizkuntzatako prestakuntza uztartzen, ingelesa, frantsesa eta italiera barne.

## Literatura jardunbidea 
La Maga ezizenarekin literatura zirkuluan ezaguna, Julio Cortázar-en obra bikaineko pertsonaiaren erreferentzia argia,  Rayuela, Mara 1997tik Amerikako eta Espainiako lehiaketetan hainbat sari eta aipamen jaso ditu. *Madrilgo Palabra editorialak argitaratutako Arrójame a las llamas y otros tales* lanean barneratua izan zen 2001ean I. Bárbara-Ansón Narrazio Laburreko Lehiaketan parte hartu zuenean, *"Holiday"* ipuina laugarren zenbakian argitaratu zuen. 2005eko Austin-eko ( Estatu Batuak) Texaseko Unibertsitateko Espainiako eta Portugaleko Saileko Graduondoko Ikasleen aldizkariaren Loja Hiriko ( Espainia ) Poesiako ARTÍfice Sariaren sari gorena jaso zuen 2006an, "PULSO" olerkien bildumagatik, "Proemio Seis" -en argitaratuak. Hurrengo urtean "Chienlit" ipuina "El Tamaño del Tiempo" aldizkarian argitaratu zen, Kanaria Handiko Las Palmas (Espainia), " Aenigma" Ipuin labur eta Antzerkiaren Poesia Sariaren egile bikainak biltzen dituen lana. Urte horretan bertan Cecilia Eudave eta Salvador Luisek deitu zuten "El Arca", *Bestiario y Ficciones de Treinta y un Narradores Hispanoamericanos* lanean parte hartzeko. 2008an Zaragozako Hiriaren XXV. Poesia Lehiaketan saritu zuten "Confesionales" poema bildumagatik, Zaragozako Udaleko Kultura Zerbitzuak argitaratua, Espainian.

## Olerkiak 
* MEA KULPA - 2004
* PULSO - 2005
* LAS NOCHES IMPOSIBLES - 2006
* CONFESIONALES - 2007
* JAQUE - 2008 (argitaratu gabea)

## Lankidetzak 
Bere jardunbide literarioan zehar literatura aldizkari ezberdinekin kolaboratu du bai Argentinan bai Espainian, Txilen, Kuban eta Brasilen, paperean eta elektronikoki. Horien artean daude *Pterodáctilo*, *Escribir y Publicar*, *El interpretador*, *Los Nóveles*. Antzerki eta zinema gidoietan ere aritu da.

## Erreferentziak 
* http://www.maraaguirre.es.tl
* https://web.archive.org/web/20071217170339/http://www.elinterpretador.net/MaraAguirre-Chienlit.htm
* https://web.archive.org/web/20080724202056/http://www.losnoveles.net/e3maguirre.htm

## Kanpo estekak
Santseko merkatua

**Santseko merkatua**, katalanez *Mercat de Sants*, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen merkatu bat da, Sants auzoan. 

1898-1903 artean eraikia, Pere Falqués i Urpí arkitektoak diseinatu zuen. 

## Kanpo estekak
Colombière mendatea

**Colombière mendatea** (euskaraz *Col de la Colombière*), Frantziako Alpeetako mendate bat da, Savoia Garaian. 1.613 metroko garaiera du eta de Le Grand-Bornand eta Le Reposoir haranak elkarlotzen ditu.

Frantziako Tourra bertatik 21 aldiz igaro da.

## Kanpo estekak
Calafat

**Calafat**, Errumaniako hego-mendebaldeko hiri bat da, Danubio ibai bazterrean eta Bulgariako mugan.

2011n 17.336 biztanle zituen.

## Leku interesgarriak 
* Vidin-Calafat zubia

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Bekatu nagusien mahaia

**Bekatu nagusien mahaia**, Jeronimo Bosch flandriar magolariaren olio-pintura bat da. 

1505-1510 artean margotua izan zen eta 119,5 cm × 139,8 cm-ko tamaina du. Gaur egun Pradoko Museoan ikusgai dago.

## Ikus gainera 
* Zazpi bekatu nagusiak
Oviedoko Izara Santua

**Oviedoko Izara Santua**, Espainiako Asturias autonomia erkideoko Oviedo hiriburuan dagoen erlikia katoliko bat da. Oviedoko katedralaren Areto Santuan gordea dago.

Asturiasko usadio katolikoaren arabera Jesus Nazaretekoaren hil-ohial gisa gurtzen da.

Lihozko oihal bat da, 85,5 × 52,6 cm tamainakoa.

## Ikus gainera 
* Turingo Hil-oihal Santua

## Kanpo estekak
Vidin-Calafat zubia

**Vidin-Calafat zubia**, **Calafat-Vidin zubia**, **Danubio 2 zubia** edo **Europa Berriaren zubia**, bulgarieraz Мост Видин-Калафат eta errumanieraz *Podul Calafat-Vidin*, Bulgariako Vidin eta Errumaniako Calafat hiriak elkarlotzen dituen errepide eta trenbide zubi bat da. Danubio ibaia zeharkatzen du.

Nazioarteko zubia da, bertan Bulgaria eta Errumaniaren arteko muga baitago.

2007-2013 artean eraiki zen, Carlos Fernández Casado espainiar ingeniariak diseinatu eta FCC eraikuntza-enpresak eraiki zuen.

## Kanpo estekak
Elizabeth Azcona Cranwell

**Elizabeth Azcona Cranwell,** (Buenos Aires, 1933ko martxoaren 10a - *ibidem*, 2004ko abenduaren 4a) olerkaria, narratzailea, artikulu-idazlea, itzultzailea eta literatura kritikaria izan zen Argentinan. 

## Jardunbidea 
Buenos Aireseko Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean lizentziatu zen. Irakasle lanetan aritu zen, tailerrak eta mintegiak ematen; Literatura kritikak egin zituen La Nación egunkarian, Dylan Thomas eta William Shand-en olerkien eta Edgar Allan Poe- ren ipuinen itzultzaile izan zen. 

## Liburuak 
Olga Orozcoren eragina duen estiloa poesia surrealistaren barruan kokatzen da.

* 1953 - *Capítulo sin presencia*
* 1956 - *La vida disgregada*
* 1963 - *Los riesgos y el vacío*
* 1966 - *De los opuestos*
* 1971 - *Imposibilidad del lenguaje o los nombres del amor*
* 1971 - *La vuelta de los equinoccios*
* 1978 - *Anunciación del mal y la inocencia*
* *El mandato*
* 1987 - *Las moradas del sol*
* 1990 - *El escriba de la mirada fija*
* *La mordedura*
* 1997 - *El reino intermitente*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oharra "El Jabalí" aldizkarian
* Iritzia Konex Fundazioaren webgunean
Albrecht Kossel

**Ludwig Karl Martin Leonhard Albrecht Kossel** (Rostock, 1853ko irailaren 16a - Heidelberg, 1927ko uztailaren 5a) alemaniar biokimikaria izan zen, genetikaren ikerketan aitzindaria. 1910eko Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen azido nukleikoen konposizio kimikoaren aurkikuntzagatik.

Medikuntza ikasi zuen Estrasburgoko Unibertsitatean eta Rostockeko Unibertsitatean osatu zituen ikasketak. 1877an mediku izateko azterketa gainditu zuen. Ikasketak amaitzean, Estrasburgoko Unibertsitatera itzuli zen Felix Hoppe-Seylerren ikertzaile laguntzaile gisa. Han azido nukleikoen gainean lan egin zuten.

1883an Berlingo Unibertsitatera joan zen. Han bost konposatu organiko isolatu zituen eta izena jarri zien: adenina, zitosina, guanina, timina eta urazilo. Konposatu horiek base nukleiko gisa ezagutzen dira orain.

1895ean fisiologiako irakasle izendatu zuten Marburgoko Unibertsitatean. Han proteinen konposizio kimikoa ikertu zuen. 1896an histidina aurkitu zuen eta teofilina isolatzen lehena izan zen. 1901ean Heidelbergeko Unibertsitateak kontratatu zuen.

Zeitschrift für Physiologische Chemie (Fisiologia Kimiko Aldizkariaren) argitaratzailea izan zen 1895etik hil zen arte.

## Lan hautatuak 
* Untersuchungen über die Nukleine und ihre Spaltungsprodukte (1881)
* Die Gewebe des menschlichen Körpers und ihre mikroskopische Untersuchung (1889–1891)
* Leitfaden für medizinisch-chemische Kurse (1888)
* Die Probleme der Biochemie (1908)
* Die Beziehungen der Chemie zur Physiologie (1913)

## Kanpo estekak
Lacón con grelos

250px|right|thumb|Lacón con grelos platera.
**Lacón con grelos**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko gastronomiaren usadiozko eltzeko bat da. Bere osagai nagusiak honakoak dira: "Lacón" (zerriaren aurreko hanka), txorizoa, patatak eta barazki egosiak.

Ohitura legez Inauteri garaian jan ohi da, zerri hankarentzako garairik onena baita.

## Kanpo estekak
James Montgomery Flagg

**James Montgomery Flagg** (Pelham Manor, 1877ko ekainaren 18a - New York, 1960ko maiatzaren 27a) ilustratzaile estatubatuarra izan zen. 

1894. urtetik 1898. urtera arte Art Students League of New York-en ikasi zuen, Arte Ederretako eskola famatuenetarikoan, eta 20 urterekin, Londresen eta Parisen eman zuen denbora Arte Ederretako ikasketak egiten. Bere ilustrazioak herrialdeko aldizkarietan argitaratuak izan ziren 12 urte zituenetik.

Marrazkiak ez ezik, liburuak, aldizkarien azalak, bineta politikoak, komikiak, publizitatea eta iragarkiak ilustratu zituen. AEBko hoberen ordaindutako marrazkilaria izatera ailegatu zen. Flagg-ek egindako ilustraziorik ezagunena I Want You for The USA Army kartela izan zen, Osaba Sam protagonistatzat duena, eta armadarako soldadugaiak erakartzeko erabili zena, lehengo aldian 1917n, Lehengo Mundu Gerran, eta geroxeago Bigarren Mundu Gerran berrerabili zena, eragin historikoa izaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Maman et la Putain

***La Maman et la Putain*** 1973ko Jean Eustache frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alexandre Parisen bizi den burges ziniko eta berekoi bat da. Bere bizitzako fase nihilista batean dago: ez du ikasten, ez du lanik egiten eta ia ez du interesik liburuekiko edo musikarekiko. Interesatzen zaion gauza bakarra emakumeak dira eta, gainera, bere kontura bizi da. Pixkanaka-pixkanaka, Marie eta Veronikarekin, bien hasierako erresistentzia gorabehera, 'ménage à trois' atipiko bat eratzen ari da: Harreman hau berarentzat guztiz pozgarria da, oreka bat adierazten baitu sexu-, amatasun- eta materialtasun-arloen artean. Aldi berean, bere jokabideak maitaleengan sor ditzakeen frustrazio edo ondoez sentimenduetatik kanpo mantentzeko gai da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
George de Hevesy

**George Charles de Hevesy** (1885eko abuztuaren 1a - Friburgo, 1966ko uztailaren 5a) hungariar erradiokimikaria izan zen. 1943ko Kimikako Nobel Saria irabazi zuen animalien metabolismoa bezalako prozesu kimikoak aztertzeko trazatzaile erradioaktiboen garapenean egindako lanagatik.

Budapesten jaio zen jatorri juduko familia batean, baina gurasoak katolizismora bihurtu ziren. 1908an Fisikan doktoratu zen Friburgoko Unibertsitatean. Karlsruhe, Manchester eta Budapesten lan egin ondoren 1920an Kopenhagen kokatu zen.

1922an Dirk Costerrekin elementu kimiko hafnioa aurkitu zuen. X-izpien fluoreszentzia ere garatu zuen eta alfa-izpien samarioa aurkitu zuen. Landare eta animalien metabolismoa aztertu zuen isotopo erradioaktiboak erabiliz. 1943an Suediara joan zen, nazien Danimarkako okupaziotik ihes egiteko. 1961 arte Stockholmeko Unibertsitate Eskolan lan egin zuen.

## Kanpo estekak
Marcel Achard

**Marcel Achard** (Sainte-Foy-lès-Lyon, 1899ko uztailaren 5a - Paris, 1974ko irailaren 4a) frantziar antzerkigile, aktore eta gidoilaria izan zen.

Jaiotzez **Marcel-Auguste Ferréol**, Achard izengoitia aukeratu zuen 1920ko hamarkadan idazten hasi zenean. Komedia sentimentalean espezializatu zen eta bere garairik arrakastatsuena bi mundu gerren artekoa izan zen. Boulevarden aktore eta egilea ere izan zen. Komedia arin eta musikalek fantasia eta umorea irudikatzen dituzte.

1959an Frantses Akademiako kide hautatu zuten.

## Antzezlanak 
* *Celui qui vivait sa mort*, 1922
* *Voulez-vous jouer avec moâ ?*, 1923
* *La messe est dite*, 1923
* ''Malbrough s'en va-t-en guerre*, 1924
* *Et dzim la la…*, 1926
* *Je ne vous aime pas*, 1926
* *La Femme silencieuse*, 1926
* *La vie est belle*, 1928
* *Jean de la Lune*, 1929
* *La Belle Marinière*, Comédie-Française, 1929
* *Une balle perdue*, 1929
* *Le Rendez-vous*, 1930
* *Mistigri*, 1930
* *Domino*, 1932
* *La Femme en blanc*, 1932
* *Pétrus*, 1933
* *Le Cinéma à vol d’oiseau*, 1934
* *Noix de coco*, 1935
* *Gribouille*, 1937
* *L'Alibi*, 1938
* *Le Corsaire*, 1938
* *Adam*, 1938
* *Mademoiselle de Panama*, 1942
* *Colinette*, 1942
* *Auprès de ma blonde*, 1946
* *Les Sourires inutiles*, Comédie-Française, 1947
* *Nous irons à Valparaiso*, 1947
* *Savez-vous planter les choux ?*, 1947
* *La Demoiselle de petite vertu*, 1949
* *Histoires d’amour*, 1949
* *Nouvelles Histoires d’amour*, 1950
* *La P'tite Lili*, 1951
* *Le Moulin de la Galette*, 1951
* *Les Compagnons de la Marjolaine*, 1952
* *Le Mal d’amour*, 1955
* *Patate*, 1956
* *La Bagatelle*, 1958
* *L'Idiote*, 1960
* *La Polka des lampions*, 1961
* *Turlututu*, 1962
* *Eugène le Mystérieux*, 1964
* *L'amour ne paie pas*, 1963
* *Machin-Chouette*, 1964
* *Gugusse*, 1969
* *La Débauche'', 1973

## Kanpo estekak
Iban Garcia

**Iban Garcia Azpiazu** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1999ko abuztuaren 17a) youtuber, influencer eta vlogger euskalduna da. 2012an hasi zen bideoak YouTuben igotzen, eta pixkanaka-pixkanaka ospetsu egin zen.

YouTubeko bideoetan, Iban eta bere ama (Maite) agertzen dira gehien bat. Hala ere, arreba eta aita ere atera izan dira. Ibanek, YouTuben edukia igo ez ezik, Instagram, TikTok eta Twitter bezalako beste sare sozialetan ere oso aktiboa da.

2020.urtetik aurrera Mtmad, Mediaset-eko multimedia plataforman bere lehenengo bideoak igotzen hasi zen eta Espainiako beste hainbat influencer edo ospetsuekin elkarlanean aritu da. Astero bideo berri bat igotzen du.

## Ikasketak 
Ikus-entzunezko komunikazioa ikasi du Mondragon unibertsitatean.

## Agerraldiak telebistan 
Euskal telebistan atera izan da hainbat alditan, esate baterako, Gure Kasan kolaboratzaile gisa lan egin zuen: erronkak eta bideoak sortu eta telebistan aurkezten zituen.

Gaur egun, Telecincon egiten du lan, *Sobreviviré* programan, kolaboratzaile bezala.

## Sare sozialak 
Ibanek YouTube, Instagram eta TikTok aplikazioak erabiltzen ditu gehien bat.

## Bizitza pertsonala 
2021eko irailetik aurrera Madrilen bizitzen hasi da, bere lanbidea dela eta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.ibangarciaoficial.com/youtuber-influencer, *Iban Garciaren YouTube kanala*.
Barcelona (abestia)

***Barcelona*** abesti bat da, Freddie Mercuryk eta Montserrat Caballé operako diva katalanak interpretatu zutena, eta izen bereko diskoaren lehen abestia izan zena. Letra eta musika oso-osorik Mercury eta Mike Moranek sortu zituzten. 1992an, Bartzelonako Joko Olinpikoetako ereserki gisa erabili zen.

## Sorkuntza 
1987ko martxoan, Mercury Bartzelonara joan zen Montserrat Caballé ezagutzeko, eta abestia kasete-zinta batean erakutsi zion. Abeslariari hainbeste gustatu zitzaion, non elkarrekin grabatuko zuten album baterako abestiarekin lanean hastea erabaki baitzuten.

Geroago, Espainiako Batzorde Olinpikoak erabaki zuen 1992an Bartzelonan egindako Joko Olinpikoetako ereserki ofiziala izatea single hura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barcelona (aulkia)

**Barcelona aulkia** Mies van der Rohe eta Lilly Reichek diseinatutako aulkia da.  1929ko Nazioarteko Erakusketan (Bartzelonan egin zen)Alemaniako Pabilioian erakutsi eta erabiltzeko sprtu zen. Hala ere, lehen erabilpen dokumentatua Villa Tugendhat-en kokatzen da, Mies van der Rohek Brno-n (Txekia) diseinatutako egoitza pribatuan.

1950eko hamarkadatik aurrera, Barcelona aulkiak mundu osoko zenbait altzari ekoizlek fabrikatzen  eta merkaturatzen dituzte izen desberdinekin saltzen direlarik. 

1981ean, arkitektura modernoari buruzko liburu batean Tom Wolfek "aulki baten ideal platonikoa" deitu zion Barcelona eserlekuari. Arkitekto gazteen bulegoetan ezinbesteko objektua zela iritzi zion Wolfek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emmanuel Bodjollé

**Emmanuel Bodjollé** (1928) Togoko militar eta politikari ohia da. 1963ko urtarrilaren 13an, Sylvanus Olympio presidentzatik kendu zuen Biltzar Matxinoaren kidea izan zen.

## Biografia 
Bodjollé, Frantziako Lurreko Armadako sarjentu ohia, Frantziako Armadatik ateratzean Togoko armadan integratu ez ziren 300 soldaduetako bat izan zen. Beste hogeita hamar soldadu ohiekin, Olympioren gobernuko ministroak atxilotu zituen konspirazio bat gidatu zuen. Etienne Eyadémak, geroago Gnassingbé Eyadéma izenaz ezagutua, Olympio presidente ohia tiroz hil zuen AEBtako enbaxadaren atean. Kofi Yamgnaneren esanetan, berriz, berak hil zuen Olympio.

Bodjolléren kolpeak Nicolas Grunitzky presidentetzan jarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Raquel Zabaleta

**Marta Raquel Zabaleta** (Alcorta, Santa Feko probintzia, Argentina, 1937) ekonomialaria, gizarte zientzialaria, idazlea, poeta,  saiakeragilea, akademikoa eta kultura sustatzailea da. Txiletik eta Argentinatik erbesteratu zen eta Erresuma Batuan bizi izan da, 1976az geroztik. 

## Biografia 
1960an, Kontulari Publiko Nazionaleko eta Banatzaile Peritu titulua lortu zuen Litoraleko Unibertsitate Nazionalean. Bere espezialitate akademikoak Latinoamerikako garapen ekonomiko eta sozialera bideratuta daude (MSc Santiago, ESCOLATINA, Universidad de Chile, 1963-64). D.Phil jaso zuen. Garapenerako Ikerketetan, IDS, Sussexeko Unibertsitateko Garapen Ikasketen Institutuan, 1989an. Txilen Augusto Pinocheten (1973) de facto erregimenak jazarri zuen. Raúl Lastiri Argentinako presidentearen dekretu baten bidez etxeratua, 1973an Jorge Rafael Videla (1976) jeneralaren de facto gobernuak kanporatuko zuen. Erresuma Batura erbesteratu zen. Yanina Andrea eta Tomás Alejo Hinrichsen Zabaletaren ama ere bada.

Orain, "zaharragoa" izanik, berdintasunezko mundu baten aldeko borrokan bortizki jazarria izan arren, porrot egin ez izanaren harrotasunari eusten dio. Erbestean hasitako kultur antolatzaile eta sustatzaile lana askotarikoa, zabala eta laburbiltzeko zaila da. Bere iraganari buruzko gogoeta eginez, beste gauza batzuen artean, erbesteko traumak ezarritako hogeita hamar urteko isilune baten ondoren poesia idaztera eraman zuen.

Idazle eta poeta gisa, bere idatziak, gaztelaniaz eta zenbaitetan ingelesera eta beste hizkuntza batzuetara itzuliak, hainbat herrialdetako aldizkari eta egunkari askotan eta nazioarteko webguneetan agertu dira, baita bere lan zientifikoa ere. Bere poema asko nazioarteko arte eta poesia erakusketetarako eta antologietarako hautatu dituzte. Hainbat herrialdetako bideo eta dokumental ugariren ardatza izan da eta 1976tik aurrera gaztelaniaz eta ingelesez arrazoi anitzengatik elkarrizketatu izan da aldian behin. Bere urtebetetzea hainbat urtez ospatu du The Guardian-ek, 1996tik aurrera.

Zabaletak estatuko eta nazioarteko mailan jarduera akademiko eta artistiko ugari eta anitzetan koordinatu eta parte hartu du. Gainera, 1996an sortu zuen, eta koordinatzen du oraindik ere, 'Mujeres y Palabras en el Mundo' artista eta itzultzaileen nazioarteko sarea, baita 2001etik Latinoamerikako Gizarte Ikerketen Europako Kontseiluko lantaldea (CEISAL) ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marta Zabaletaren Berriak bloga
Doktor Deslai

**Doktor Deslai** Euskal Herriko musika taldea izan zen. Hendaian sortu zen talde hau 1995tik 2003ra aritu zen, eta tarte horretan bi estudioko diska eta zuzeneko diska bat kaleratu zuen. Stephane Bivalski (gitarra) eta Josetxo Mintegi (ahotsa) ziren taldekide nagusiak. Reggaea landu zuten batez ere, eta euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez kantatu zuten.

## Diskografia 
* *Addis Abeba* (1997, autoekoizpena)
* *Viviendo en Babilonia* (1999, Al-leluia Records)
* *Wadada egunero* (2001, GP Records)

## Erreferentziak
Kataluniako Generalitateko Politika Digitaletarako eta Lurralde-Kontseilaritza

**Kataluniako Generalitateko** **Politika Digitaletarako eta Lurralde-Kontseilaritza** (*Departament de Polítiques Digitals i Territori*, ofizialki eta katalanez), 2021-2025 arteko Kataluniako Gobernuaren kontseilaritzetako bat da, 2021eko maiatzaren 26an sortua, eta Torra Gobernuaren Lurralde- eta Iraunkortasun-Kontseilaritzaren eta Politika Digitaletarako eta Administrazio Publikorako Kontseilaritzaren konpetentziak batuz sortuz. Egungo kontseilaria Jordi Puigneró i Ferrer da, aldi berean, Kataluniako Generalitatearen Lehendakariordea dena.

## Kontseilaritzaren funtzioak 
21/2021 Dekretuaren arabera, hurrengoak dira kontseilaritza honen funtzioak, politika digitalen, infraestruktura- eta hiri-agentziaren testuinguruan:

# Kataluniako telekomunikazioaren eta gizarte digitalaren gestioa;
# Identitate zein konfidantza digitalerako politiken ezarpena, bai eta ziberseguritate- eta identifikazio elektronikorako politiken ezarpena;
# Mobil-teknologien, datu masiboen eta hiri intelijenteekin erlazionatutako teknologia-sektoreen berrikuntza-politikak sortu eta ezartzea;
# Lurzoru-politikak, infraestrukturak eta obra publikoak sortu, erregulatu eta gestionatzea, bai eta errepideak, trenbide-sarea, portuak eta aireportuak gestionatzea;
# Mugikortasun- eta garraio-arautegia ezartzea, bai eta mendi- zein kosta-politikak garatzea;
# Generalitateko Gobernuaren lurralde-delegazioen zuzendaritzatzea, herritarron atentzioa eta Administrazio-programa eta -zerbitzuen informazio-helaraztea barne, bai eta informazio-sistemen zuzendaritza eta koordinazioa.

Era berean, Alt Pirineu eta Araneko Promoziorako eta Garapenerako Institutua (IDAPA, katalanez) kontseilaritza honenpean geratzen da.

## Kontseilari-zerrenda 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haunani-Kay Trask

**Haunani-Kay Trask** (San Frantzisko, Kalifornia, 1949ko urriaren 3a – Honolulu, Hawaii, 2021eko uztailaren 3a) hawaiiar idazlea, poeta eta Hawaiiko Unibertsitatea Mānoango irakasle emeritua izan zen. Hawaiiko subiranotasun-mugimenduko burua izan zen. Hawaiiko Unibertsitateko Mānoango Hawaiiko Ikaskuntzarako Kamakakūokalani Zentroaren sortzailea izan zen, eta ia hamar urtez aritu zen zuzendari.

2021eko uztailaren 3an hil zen 71 urte zituela.

## Lan hautatuak 
### Liburuak 
* *Eros and Power: The Promise of Feminist Theory* (1986)
* *From a Native Daughter: Colonialism and Sovereignty in Hawaiʻi* (1993)

### Poesia 
* *Light in the Crevice Never Seen* (1994)
* *Night Is a Sharkskin Drum* (2002)

### Besteak 
* *Act of War: The Overthrow of the Hawaiian Nation* (film dokumentala, 1993)
* *Haunani-Kay Trask: We Are Not Happy Natives* (heziketa CDa, 2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GQ

***GQ*** (lehen '''''Gentlemen's Quarterly'''* deitua) estatubatuar aldizkaria da, gizonezkoen publikorako sortua. 1931n New York hirian sortua, aldizkariak gizonentzako moda, estilo eta kultura ditu argumentu nagusiak, nahiz eta gastronomiari, zinemari, sexuari, musikari, bidaiei, kirolari, teknologiari eta liburuei buruzko artikuluak ere agertzen diren. Sarritan metrosexualitatearekin lotu dute.

## Kanpo estekak 
*  *GQ'' aldizkariaren webgunea
C-4 linea (Asturiasko Renfe Aldiriak)

**Asturiasko Renfe Aldirien C-4 linea** (estilitzatua) sareko bederatzi lineetako bat da. Lineak 32 geltoki eta 65 kilometro ditu guztira eta Gijón/Xixón geltokia, Gijón/Xixón udalerrian dagoena, Cuideiruko geltokiarekin lotzen ditu, Cuideiru udalerrian.

2013. urtean inauguratu zen, Gijón/Xixón eta Cuideiru geltokien artean.

## Historia 
2013ko urtarrilaren 1ean, Ferrocarriles de Via Estrecha enpresa desagertu egin zen Renfe Operadora eta Administrador de Infraestructuras Ferroviarias konpainietan sartzeko. Horrela, lineak Renfe Feve markaren eta bigarrenaren azpiegituraren esku geratu ziren. Horrela, linea Asturiasko Renfe Aldiriak sarean sartu ziren, Renfe enpresaren menpe.

2023ko uztailaren 17an, Renfe Feveren aldiriko lineen eta Renferen lineen tarifen integrazioa gauzatu zen. Horrela, Renfe Feveren lineek denominazioan aldaketa izan zuten, linea izatetik izendapenera pasatu zelarik.

## Ibilbidea 
## Ustiapena 
Gaur egun, Renfe Feve enpresak ustiatzen du linea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asturiasko Renfe Aldiriak

## Kanpo estekak 
* Asturiasko Renfe Aldirietako webgunea
Esquire

***Esquire*** nazioarteko aldizkaria da, gizonezkoen publikorako sortua. Estatu Batuetan, 1986tik aurrera Hearst korporazioak argitaratzen du, eta nazioarteko 20 edizio baino gehiago ditu.

1933an sortu zuten, Depresio Handian eta Bigarren Mundu Gerran zehar Arnold Gingrich, David A. Smart eta Henry L. Jacksonen gidaritzapean bere urrezko aroa bizi zuen. 1960ko hamarkadan "kazetaritza berria" mugimenduaren aitzindari izan zen bitartean. 1990eko hamarkadan gainbehera azkar eta drastikoa izan ondoren, aldizkaria David Grangerren zuzendaritzapean bizitzeko erari buruzko lanak argitaratu eta berriro berpiztu zen.

## Kanpo estekak 
*  *Esquire* aldizkariaren webgunea
Maxim (aldizkaria)

***Maxim*** nazioarteko aldizkaria da, gizonezkoen publikorako sortua. 1995ean Erresuma Batuan sortua, 1997tik aurrera New York hirian du egoitza. Emakumezko aktore, abeslari eta modeloei buruzko bere argazkigatik nabarmentzen da. *Maxim*ek 9 milioi irakurle inguru ditu hilero. Guztira 16 edizio argitaratzen ditu, mundu osoko 75 herrialdetan salduak.

## Portada ospetsuak 
### Abeslariak 
*Christina Aguilera (2003ko urtarrila, 2007ko martxoa eta 2013ko urria)
*Michelle Branch (2004ko urtarrila)
*Hilary Duff (2007ko abuztua eta 2009ko urtarrila)
*Avril Lavigne (2008ko martxoa eta 2010eko azaroa)
*Lady Gaga (2009)
*Marion Raven (2009)
*Fergie (2009)
*Britney Spears (2010 eta 2011ko urtarrila)
*Lana Del Rey (2014ko abendua)
*Taylor Swift (2015eko ekaina)

### Zinema aktoreak 
*Rebecca Romijn (1998ko ekaina, 2000ko uztaila eta 2002ko azaroa)
*Jennifer Love Hewitt (1999ko azaroa, 2005eko martxoa, 2009ko maiatza eta 2012ko apirila)
*Shannon Elizabeth (2000ko urtarrila, 2003ko abendua eta 2008ko ekaina)
*Jessica Alba (2000ko urria, 2003ko azaroa eta 2014ko iraila)
*Laura Prepon (2001eko urtarrila eta 2004ko azaroa)
*Eliza Dushku (2001eko maiatza eta 2009ko martxoa)
*Shawnee Smith (2001eko ekaina)
*Brittany Murphy (2001eko uztaila eta 2005eko maiatza)
*Helena Bonham Carter (2001eko iraila)
*Lucy Liu (2002ko iraila eta 2003ko uztaila)
*Milla Jovovich (2004 eta 2009ko iraila)
*Kristen Bell (2006ko martxoa)
*Sophia Bush (2006ko azaroa)
*Mary Elizabeth Winstead (2007ko martxoa)
*Sarah Michelle Gellar (2007ko abendua)
*Amber Heard (2008ko abuztua)
*Danneel Harris (2008, 2009)
*Kourtney Kardashian (2009ko apirila)
*Amy Weber (2010eko urtarrila)
*Amanda Bynes (2010eko otsaila)
*Kaley Cuoco (2010eko martxoa)
*Alice Eve (2010eko apirila)
*Cobie Smulders (2010eko abendua)
*Yvonne Strahovski (2011ko urria)
*Elisha Cuthbert (2013ko martxoa)
*Alyssa Milano (2013ko uztaila), age 40
*Idris Elba (2015eko iraila), lehen gizona

### Modeloak 
*Irina Shayk (2014ko uztaila)
*Candice Swanepoel (2015eko martxoa)
*Lily Aldridge (2015eko apirila)
*Emily DiDonato (2015eko abuztua)
*Alessandra Ambrosio (2015eko abendua) 
*Elsa Hosk (2016ko otsaila) 
*Hannah Davis (2016ko martxoa)
*Ashley Graham (2016ko apirila)
*Sara Sampaio (2016ko maiatza)
*Stella Maxwell (2016ko ekaina/uztaila)

## Kanpo estekak 
*  *Maxim* aldizkariaren webgunea
FHM

***FHM*** (***For Him Magazine***) britainiar aldizkaria da, gizonezkoen publikorako sortua. 1985ean sortua, hasieran moda zuen argumentu nagusia eta outleten bidez banatzen zuten. Egun Bauer Media Group taldekoa da eta 29 herrialdetan saltzen dute.

## Kanpo estekak 
*  *FHM* aldizkariaren webgunea
Alcorta

**Alcorta** Argentinako Errepublikako Santa Feko probintzian dagoen Constitución departamenduko udalerria da. Ruta Nacional 178 eta Ruta Provincial 90 errepideen arteko bidegurutzean dago.

Constitución departamenduko bigarren hiria da. Probintziako lehen hiritik 95 km-ra dago, Rosario (probintziako hirigunerik handiena). Santa Fe hiritik 270 km-ra dago, Villa Constitución-tik 85 km-ra (Departamenduko hiriburua).

Errepideen bideragarritasunak, eta zerealen biltegiratzea duen portu baten hurbiltasunak askoz arinagoa egiten dute herriko eta eskualdeko lehen mailako ekoizpena lehorretik garraiatzea. Lehen estamentua tokiko zereal-instalazioak dira, gaur egun 3 direnak eta nekazaritzako eta abeltzaintzako ekoizleek esportaziorako merkaturatzen den zerealaren entrega bizkortzea ahalbidetzen dutenak.

Herriko eta eskualdeko jarduera ekonomikoa nekazaritza eta abeltzaintza da argi eta garbi, manufaktura, merkataritza eta zerbitzu jarduerak nekazaritzarekin lotuta daudela argi eta garbi.

Herriaren kokapena estrategikotzat jo liteke eskualde garapenerako, izan ere, biztanle eta tokiko azpiegitura gehien dituena da, bere inguruan 100 km-ko erradioan.

Modu berean, gaur egun, Alcortak dituen zerbitzu ugari daude eta inguruko herrietako biztanleek eskatzen dituzte.

Alcortak bi kirol-erakunde ditu duela 100 urte baino gehiagotik.

Herri hau gehienbat Donostiatik joandako euskaldunek osatu zuten. Kasualitatez, Gipuzkoan bada baserri bat, "Alkorta" izenekoa.

## Kanpo estekak
Ustiurt ordokia

**Ustiurteko ordokia**, baita Ust-Urt edo Ustyurt ere (; ; ; ) Erdialdeko Asian dagoen ordoki handi bat da. Administratiboki Uzbekistango Karakalpakstan, Turkmenistan eta Kazakhstan artean dago, eta 200.000 kilometro koadro inguru ditu. Aral itsasoak ekialdean eta Kaspiar itsasoak mendebaldean mugatzen dute. 

Klima idorra da eta lurra harritsua da, batez besteko altuera itsas mailatik 150 metrora dago.

Tradizionalki, tokian tokiko giza populazioa artzaintzako jarduerei eskaini izan zaie (ahuntzak, ardiak eta gameluak batez ere), sekzio batean finkatu gabe.

## Historia 
Historikoki Uzboy ibaia bertatik pasa da, gaur egun lehor dagoen ibilgua. Gaur egun Sarygamyş aintzira endorreikoa elikatzen duen Amu Daria errekaren jarraipen horrek ibaiaren ura Kaspiar itsasora eramango zuen. Ibai horren ertzean hainbat gune arkeologiko interesgarri daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irati Mogollón

**Irati Mogollón García** (Lezo, 1991ko uztailaren 16a) euskal soziologoa da.

Euskal Herriko Unibertsitatean soziologian graduatua, ekonomia feminista, bizitzaren jasangarritasuna eta hirigintza feminista izan ditu ardatz nagusi bere jardun akademiko eta profesionalean. *Arquitecturas del cuidado. Hacia un envejecimiento activista*  liburuaren koegilea da («Zaintzaren arkitekturak. Zahartze aktibistarantz»). Zahartzaroaren etorkizunari buruz hitz egiten du, eta etxebizitza-eredu bat proposatzen du, besteak beste, ahalduntzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Men's Health

'''''Men's Health'''* nazioarteko aldizkaria da, gizonezkoen publikorako sortua. 1986an sortua Hearst korporazioak argitaratzen du, eta nazioarteko 35 edizio ditu.

Hasierako argumentua gizonezko osasuna bazen ere, orain bizitzeko erari buruzko lanak argitaratzen ditu.

## Kanpo estekak 
*  *Men's Health'' aldizkariaren webgunea
Nneka

**Nneka Egbuna** (Warri, Nigeria, 1980ko abenduaren 24a) hip-hop, reggae eta soul estiloak lantzen dituen alemaniar-nigeriar kantaria da.

## Bizitza eta karrera 
### Haurtzaroa 
Nneka Egbuna Warrin jaio zen, aita nigeriarra du eta ama alemaniar aldiz alemaniarra. Nigeriako ekialdean bizi den Igbo herriko izena da Nneka, eta "ama gorena, amarik onena" esan nahi du. Warrin hazi zen, Nigeriako deltaren eskualdean. Lehen Hezkuntza *Delta Steel Company* eskolan ikasi zuen eta bigarren mailako ikasketak *Nigerian National Petrolum*-en egin zituen. Nneka oso gaztetatik hasi zen kantuan, eskolan eta elizako koruan. Hanburgora, joan ondoren, abeslari izateko ahaleginak egin zituen, antropologia-ikasketak egin bitartean.

### Karrera profesionala 
2003z geroztik, Nneka DJ Farhot ekoizle eta DJ-arekin elkarlanean aritu zen. Abeslari gazteak entzuleen arreta erakarri zuen 2004an, Sean Paul ragga dancehall artistaren teloilari gisa.
ezkerrera|thumb|267x267px|Nneka Seineko Rock jaialdian (Paris, 2011)
2005eko udazkenean grabatu zuen lehen albuma, *Victim of Truth*. Lan hori Alemanian, Ingalaterran, Frantzian, Nigerian eta Japonian ere saldu zen, kritika onak jasoz. Kontzertu ugari eman zituen albumaren kaleratzeari jarraiki.

2008ko otsailean, "No longer at Ease" bigarren lana atera zuen. Albumaren izenburua Chinua Achebe idazlearen lanean oinarritzen da. Abesti gehienen gaia politikoa da, Nigerreko deltako biztanleen patua eta Nnekaren aberriko ustelkeria aipatzen ditu, esperientzia pertsonala eta kritika politikoa konbinatuz eta soula, hip-hopa eta reggaea nahastuz. Heartbeat singlea Alemaniako Top 50an sartu zen. Hurrengo hilabeteetan Nnekak Italian, Portugalen eta Frantzian ibili zen biran. Lenny Kravitzen teloilari ere izan zen.

2009ko azaroan, Nneka Estatu Batuetara joan zen lehen aldiz kontzertuak jotzera. 2010eko otsailaren 2an bere hirugarren albuma, *Concrete Jungle*, plazaratu zuen, bere lehen bi albumen bilduma. "Kangpe" abestia EA Sports FIFA 2010 bideojokoaren soinu-bandan ere aurkezten da.

2011ko irailaren 26an *Soul Is Heavy* albuma atera zuen. 2015ean plazaratu zuen hurrengo lana, *My Fairy Tales*.

## Musika estiloa 
Nahiz eta Nnekak errapeatu baino gehiago kantatzen duen, haren hitzetan hip-hopa da bere musika-sustrai eta inspirazio-iturri nagusia. Fela Kuti eta Bob Marley ere aipatzen ditu eraginen artean, eta musikari garaikideen artean Mos Def, Talib Kweli eta Lauryn Hill.

Nnkaren kantuen hitzak haren esperietzia islatzen dute, Nigeriako bizipenak eta Europako garaia. Haren abestiek kapitalismoarekin, pobreziarekin eta gerrarekin zerikusia duten arazoak azpimarratzen dituzte, eta sarritan mezu moralak eta bibliako erreferentziak dituzte. Zenbait musika-iruzkingilek Erykah Badu eta Neneh Cherryrekin alderatu izan dute.

## Diskografia 
; Albumak

* 2005: *Victim Of Truth*
* 2008: *No longer at Ease*
* 2009: *To and Fro*
* 2010: *Concrete Jungle*
* 2011: *Soul Is Heavy*
* 2015: *My Fairy Tales*

### Parte hartzeak 
* 2016: *Bonhomme* Deluxe taldearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuhaizti

[thumb|300px|Zuhaizti bat ([urkidia).]]
**Zuhaizti** bat zuhaitz talde bat da, normalean baso bat baino txikiagoa, eta batzuetan gizakiak landatua. **Arboladi** hitza ere erabiltzen da.

Hiri-ingurunean daudenean, zuhaiztiak oso eremu lasaiak izaten dira, eta airea garbiagoa izaten da ingurukoarekin alderatuta. Zuhaiztiak modu naturalean sor daitezke, bai eta artifizialki ere, halako landarerik ez zegoen eremuetan.

## Hitza
*Zuhaizti* *zuhaitz* hitzetik eratorria da. Hitzaren etimologia ez da argia, baina badirudi lehen osagaia *zur* dela, eratorrietan hartu ohi duen *zu(h)-* itxurarekin. Testu antzinakoenetan forma erabilienak badirudi direla *zu(h)aitz*, *zuhatz* eta *zugatz*. Handiagoa bada, baso bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Loncón

**Elisa Loncón Antileo** (Lefweluan, Traiguén, Txile, 1963ko urtarrilaren 23a) maputxe unibertsitate-irakaslea, hizkuntzalaria eta amerindiar herrien aldeko ekintzailea da. Mapudungun hizkuntza irakasten du Txileko Santiagoko Unibertsitatean.

2021eko uztailaren 4az geroztik Txileko Errepublikaren konstituzio-proiektu berria idazteko eratu den Konstituzio Biltzarra zuzentzen du.

## Ibilbidea 
Loncon Lefweluan komunitate maputxean hazi zen, eta handik La Fronterako Unibertsitatera jo zuen. Ingeleseko irakasle izateko titulua lortu ostean, Hagako Gizarte Ikasketen Institutuan eta Kanadako Reginako Unibertsitatean aritu zen ikasten. 

2021ean Munduan eraginik handiena duten 25 emakumeen zerrendan sartu zuen *Financial Times* egunkariak oraintsu. 

## Sariak 
* 2022an Rene Cassin saria, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzako sailarena. Lonconek arlo akademikoan zen Txileko komunitate indigenekiko gizarte lanean izandako dedikazioagatik. 
* 2021ean, BBCren 100 Emakume zerrendan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak