Rafahko konboi humanitarioaren sarraskia (2025eko martxoa)

**Konboi humanitarioaren sarraskia** Israelgo Armadak 2025eko martxoaren 23an hainbat ibilgailu humanitariori —bost anbulantzia, suhiltzaileen kamioi bat eta Nazio Batuen ibilgailu bat barne— erasota egindako sarraskia izan zen, Israel Gazako zerrendan egiten ari den inbasioan gertatua. Gazako zerrendako Al-Hashin inguruan izan zen sarraskia, Rafahko hegoaldean. Sarraskiaren ondorioz, gutxienez hamabost langile humanitario hil ziren, tartean Palestinako Ilargierdi Gorriko zortzi kide, defentsa zibileko bost kide eta NBEko agentzia bateko langile bat. Martxoaren 30era arte ez ziren berreskuratu Rafahko hobi komun batetik desagertutako gorpu gehienak; anbulantziako ofizial batek desagertuta jarraitzen du. Gurutze Gorriaren eta Ilargierdi Gorriaren Elkarteen Nazioarteko Federakundeak erasoa gaitzetsi zuen, eta ia hamarkada batean bere langileentzat hilgarriena izan zela adierazi zuen.

Israelgo Armadak txosten bat egin zuen, gertatutakoa azaltzeko. Txostenak dioenez, israeldar gudariek Hamaseko militanteekin nahastu zituzten langile humanitarioak, gauez ez zutelako ondo ikusten: «Batailoiko komandanteordeak pentsatu zuen ibilgailuak Hamasekoek erabiltzen dituztenak zirela. Mehatxu sentsazio horren aurrean, tiro egiteko agindu zuen». Ikerketaren arduradun Yoav Har Even dibisio jeneralaren arabera, soldaduen «egoera mentala» izan zen sarraskiaren erantzulea. Palestinako Ilargierdi Gorriak eta Israelgo Breaking the Silence giza eskubideen aldeko erakundeak gogor kritikatu zuten txosten hori. Batetik, ulertezintzat jotzen dute zergatik lurperatu eta ezkutatu zituzten gorpuak; bestetik, soldaduek hildako osasun langileetako baten telefono mugikorrean aurkitutako bideoak erakusten du larrialdi argiak eramaten zituztela anbulantziek, eta erakundeen hitzetan agerikoa da israeldar soldaduek laguntzaile humanitarioekin hitz egin zutela, haiei tiro egin aurretik. Armadaren txostena «kontraesanez, esaldi lausoz eta aukeratutako xehetasunez josita dago; narrazioa faltsua da», adierazi zuten.

## Aurrekariak 
2025eko martxoaren 18an, gauean, Israelek Gazako Zerrendako zenbait punturen aurkako aireko erasoak egin zituen ustekabean, Hamasen eta Israelen artean adostutako su-etena modu eraginkorrean amaitu eta gerra berriro martxan jarriz. Israelek misilekin eta artilleriarekin egindako erasoak 400 palestinar baino gehiago hil zituen, 263 emakume eta haur barne. Hartara, Gazako genozidioan izandako egunik hilgarrienetako bat bihurtu zen.

## Sarraskia 
2025eko martxoaren 23an, soldadu israeldarrek bost anbulantzia eta suhiltzaileen kamioi baten aurka tiro egin zuten, banan-banan. Ibilgailu humanitarioak zanpatu eta lurperatu zituzten, hondarrez estalita, hilketak estaltzeko itxurazko saiakera batean; langile humanitarioak, uniformez jantzita, zortzi egunez egon ziren desagertuta hobi komun batean. Hasieran, Israelgo armadak tirokatutako anbulantziak Al-Hashin ingurura bidali zituzten, Israelen erasoek eragindako biktimei laguntzeko, Israelgo tropek inguratu eta operadoreekin harremana galdu aurretik. Haien bila joan ziren paramedikoak hilda eta zaurituta geratu ziren. Bost gorpu aztertu zituen Ahmad Dhaher analista forentsearen arabera, langile humanitarioak erreta hil zituzten exekuzio sumarioetan, buruan eta bihotzean bala zauri espezifikoak eta intentziozkoak zituztela.

Martxoaren 29an Palestinako Ilargi Gorriko kideek eta Gurutze Gorriko nazioarteko langileek astebete lehenago Tel al-Sultango errefuxiatu eremuan desagertu zen erreskate talde bateko buruaren gorpua aurkitu zuten, «gorputz atalak zatikatuta». Ilargierdi Gorriak komunikatu batean adierazi zuenez, Israelgo okupazio indarrek tripulazioari zuzenean eraso zioten; gero, eremua nahita desitxuratu zuten eta zibil batzuen gorpuak ezkutatu zituzten, hondeamakinak eta makineria astuna erabiliz. 

Biharamunean, Palestinako Ilargierdi Gorriak berreskuratu zituen  osasun langileen gainerako hamalau gorpuak, Palestinako Ilargierdi Gorriko zortzi teknikari barne. Langile horiek astebete zeramaten desagertuta, Rafahko Hashashin eremuan Israelgo Armadak artilleriarekin egindako erasoen ondorioz zauritutako pertsona talde bat artatzeko larrialdi dei bati erantzutera jaon zirenetik. Bederatzigarren osasun langile batek desagertuta jarraitzen du, eta ustez Israelgo Armadak atxilotu du. Erakunde humanitarioak salatu zuenez, «Gorpu horietako batzuk lotu egin zituzten, tiroak dituzte bularrean eta zulo sakon batean lurperatu zituzten, frogarik aurkitu ez zedin». Gainerako hilotzak Babes Zibileko bost kiderenak eta Nazio Batuen Erakundeko langile batenak dira. Gorpuak hobi komun batetik berreskuratu zituzten eta bertan lurperatu zituzten Israelgo tropek euren ibilgailuekin batera, Israelgo Armadak Rafa hiriaren inguruan egindako erasoaren ostean.

Medikuetako baten sakelako telefonoan aurkitutako eta Ilargierdi Gorriak argitaratutako bideo grabazio batek Israelen bertsioa gezurtatzen du, gertakariaren harira. Anbulantziak eta suhiltzaileen kamioia argi seinaleztatuta erakusten ditu, larrialdietako argiak piztuta, eta Israelgo tropek tiro bolada batez eraso egin zieten, langile humanitario guztiak hil arte. Bideoan, osasun langile batek Shahada errezitatzen du, amari barkamena eskatzen dio, eta jendeari laguntzeko bidea aukeratu zuela adierazten du. Ondoren, osasun langilea hobi komunean aurkitu zuten, buruan bala bat zuela. *The New York Times* egunkariak satelite bidezko irudiak aztertu zituen: Israelgo Armada erasoaren ondoren lekua suntsitzen erakusten zuten irudiek. Ilargierdi Gorriak adierazi zuenez, irudiek «zeharo gezurtatzen dituzte okupatzaileen baieztapenak, Israelgo indarrek anbulantziei ez zietela ausaz eraso diotenak» eta ibilgailu horiek «modu susmagarrian, argirik eta larrialdi seinalerik gabe» hurbiltzen ari zirela diotenak.

Bideo grabazioa argitaratu ostean, Israelek gertatutakoaren bere bertsioa aldatu zuen, eta onartu zuen bere soldaduek «akatsak egin zituztela». Hala ere, medikuetatik gutxienez sei Hamasekin lotuta zeudela esaten jarraitu zuten, baina orain arte ez dute frogarik aurkeztu. Onartu zuen eraildakoak armagabetuta zeudela soldaduek tiro egin zutenean, eta ukatu zuen hil aurretik osasun langileetako batzuk esposaturik zeudenik eta hurbiletik tiro eginda hil zituztenik.

### Bizirik atera zenaren kontakizuna 
27 urteko Munther Abed (18 urte zituenetik, Ilargierdi Gorriko boluntarioa) Rafahko Hashashin barrutian airezko eraso baten tokira iritsi zen lehen anbulantzian zegoen, Israelen tiroek eraso egin ziotenean. Abedek bere burua lurrera bota zuen, eta bizirik iraun zuen; aurrealdean zihoazen bi lagunak, ordea, hil egin zituzten.

Israeldar gudariek harrapatu ostean, Abedek tratu hau jaso zuen: «Erabat biluztu ninduten, barruko arropetan bakarrik, eta eskuak bizkarrean lotu zizkidaten», gogoratu zuen. «Lurrera bota ninduten eta galdeketa hasi zen. Tortura latzak pairatu nituen, jipoiak, irainak, heriotza mehatxuak eta itolarria barne, soldadu batek lepoa errifle batekin presionatu zidanean. Beste soldadu batek daga bat jarri zidan ezkerreko sorbaldan». Atxilotuta egon zen bitartean, Israelgo armadak beste erreskate ibilgailu batzuk zelatatzen ari zirela ikusi zuen, anbulantziak eta suhiltzaileen kamioiak barne. Hondeamakina bat ere ikusi zuen etortzen, ibilgailuak eta gorpuak lurperatu zituzten hobi bat zulatzeko. Abedek adierazi zuenez, Ilargierdi Gorriko anbulantzien ofizial bat, Assad al-Nassara, desagertuta dagoena, bizirik zegoen Israelgo atxilotze zentro batean, sarraskia gertatu zen lekutik gertu.

Abedek adierazi zuenez, «denak adierazten zuen Palestinako Ilargierdi Gorriko anbulantzia bat zela. Argi guztiak piztuta zihoazen, ibilgailuari zuzenean tiro egin zioten arte». Israelen baieztapena, Hamasek anbulantziak erabili zituela zioena, «erabat faltsua» zela eta «tripulazio guztia zibila» zela gaineratu zuen. Nahiz eta Israelgo Armadak ingurua gerra eremutzat deskribatu, Abedek adierazi zuen Hashashin eguneroko bizitza gertatzen zen eremu zibil bat zela, ez izendatutako borroka eremu bat.

Israelgo gudariek behartu zuten eurei bertako egoiliarrak ikertzen eta argazkiak ateratzen laguntzera. Egoiliar horiei agindu zieten inguru horretatik alde egiteko eta Al-Mawasiko «eremu segurura» joateko. Gauean askatu zuten, eta bere erlojua eta barruko arropa itzuli zizkioten, baina ez bere nortasun agiria, osasun-langile uniformea eta zapatak. Abedek Al-Mawasirantz oinez joateko aginduak jaso zituen. Azkenean, handik igarotzen ari zen Ilargierdi Gorriaren ibilgailu bat gelditzea lortu zuen, eta ibilgailu hark eraman zuen.

### Biktimak 
Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federakundeak desagertutako bere langileak identifikatu zituen: Mostafa Khufaga, Saleh Muamer eta Ezzedine Shaath anbulantziako ofizialak; eta Mohammad Bahloul, Mohammed al-Heila, Ashraf Abu Labda, Raed al-Sharif eta Rifatasnaswa, lehen mailako boluntarioak. Handik gutxira osatu zuten biktimen zerrenda: Youssef Khalifa, Fouad Al-Jamal, Zuhair Al-Farra, Anwar Al-Attar, Sameer Al-Bahabsa, Ibrahim Al-Maghari eta Kamal Mohammed Shahtout.

Hobi komunetik berreskuratu ziren biktimen izenetako bat ere ez dator bat Israelgo Armadak desagerrarazi zituztela baieztatu zuten «terroristen» izenekin, eta berreskuratutako gorputzetako batek eskuak lotuta zituen.

Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federakundeko idazkari nagusi Jagan Chapagainek adierazi zuen «atsekabetuta» sentitzen zela, eta gaineratu zuen osasun langileek «babestu beharko lituzketen enblemak» zeramatzatela eta «euren anbulantziak argi eta garbi identifikatuta» zeudela.

Palestinako Ilargierdi Gorriak apirilaren 13an ziurtatu zuen Assad al Nasasra anbulantzia teknikaria, anbulantzien konboiaren aurkako Israelen erasoaz geroztik desagertuta zegoena, bizirik dagoela eta «Israelgo okupazioaren agintariek atxikita» dagoela.

## Erreskate operazioa 
Martxoaren 23tik 30era, astebeteko erreskate operazio «konplexua» egin zuten, hondeamakinekin eta makineria astunarekin, hondar azpian lurperatutako gorpuak eta hondakinak bilatzeko. Larrialdi zerbitzuek, berriz, palak erabili zituzten lurrean hondeaketak egiteko. Erreskate operazioa zaildu egin zen Israelgo Armadak Palestinako Ilargierdi Gorriarekin, OCHArekin eta NBErekin kooperatzeari uko egin ziotelako, zonaldera sartzea ukatuta. Martxoaren 27an berreskuratu zuten defentsa zibileko langile baten gorpua, eta martxoaren 30ean beste hamalau berreskuratu zituzten. Palestinako Ilargierdi Gorriko mediku batek desagertuta jarraitzen du.

## Ikerketa 
Israelgo Armadaren Estatu Nagusiko buru Eyal Zamirrek  agindu zuen gertakariaren barne ikerketa egin zezala ustezko gerra krimenen kudeaketaren ardura duen unitateak. Orain arte, dozenaka intzidente jakinarazi zaizkio unitate horri, baina ez diote ez ohartarazpenik ez zigorrik ezarri israeldar soldadu bakar bati ere.

Israelgo Yesh Din giza eskubideen aldeko erakundeak dioenez, Israelgo Defentsa Indarren Estatu Nagusiak balizko gerra krimenak ikertzeko ezarritako sistema, batez ere, indar armatuak kontu ematetik babesteko diseinatuta dago, eta behar bezalako prozesu baten itxura emateko. Azken hamarkadako Israelgo kanpaina militarren azterketa batek erakutsi zuen gutxienez 664 salaketa aurkeztu zirela, gertakariak aztertzeko, baina %&nbsp;80 baino gehiago artxibatu egin zirela ikerketa penalik hasi gabe. Erakundeak ondorioztatu zuen armadaren legea aplikatzeko sistemak oso gutxitan aurkezten dituela karguak maila baxuko soldaduen aurka, eta ia erabat saihesten duela goi mailako komandanteak ikertzea.

## Erreakzioak 
* Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federakundeak erasoa gaitzetsi zuen, eta ia hamarkada batean bertako langileentzat «hilgarriena» izan zela adierazi. Martxoaren 30ean komunikatu batean adierazi zuen, baita ere, bere langileen zortzi gorpuak berreskuratu zituztela, «zazpi egunez isilik egon ostean eta Rafah ingurura —azken aldiz bizirik ikusi zituzten lekura— sartzea ukatu ostean».

* Palestinako Ilargierdi Gorriak gerra krimentzat jo zuen bere langileen aurkako erasoa, eta adierazi zuen: «Gure lantaldeari egindako sarraski hau tragedia bat da, ez Palestinako Ilargierdi Gorriaren erakundekoontzat soilik, baizik eta baita lan humanitarioarentzat eta gizateriarentzat ere». Langile humanitarioak «odol hotzean» hiltzea leporatu zion Israeli.

* Palestinako lurralde okupatuetan Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko (OCHA) zuzendari Jonathan Whittallek adierazi zuen: «Osasun langileek ez lukete inoiz helburu izan behar. Eta, hala ere, gaur hemen gaude, lehen erantzuneko langileen eta paramedikoen hobi komun bat lurpetik ateratzen».

* Philippe Lazzarini Ekialde Hurbileko Palestinako Errefuxiatuentzako Nazio Batuen Agentziaren (UNRWA) mandatari nagusiak esan zuen eraildako NBEko funtzionarioa bere langileetako bat zela eta gorpuak «sakonera gutxiko hobietan» masiboki ehorztea «giza duintasunaren urraketa sakona» dela. Sam Rosek, UNWRAk Gazan duen bulegoko bitarteko zuzendariak, zera esan zuen: «Dakiguna da hamabost pertsonak bizia galdu zutela, sakonera txikiko hilobietan lurperatu zituztela errepide erdian hondarrezko lubeta batean, duintasun osoz tratatuak eta nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urraketa izango zela zirudiena».

* Palestinako lurralde okupatuetako Amnistia Internazionaleko bozeramaile Mohamed Duarrek adierazi zuen: «Genevako Konbentzioen eta Nazioarteko Zuzenbide Humanitarioaren pean babes estatusa izan arren, Israelgo indarrek osasun langileei eraso egiten jarraitzen dute... Anbulantzien eta ospitaleen kontra eraso egiten eta suntsitzen jarraitzen dute».

* Volker Türk Giza Eskubideetarako Nazio Batuen goi mandatariak adierazi zuen «atsekabetuta» sentitzen zela erasoagatik, eta gertaera horrek areagotu egiten duela Israelgo Armadak gerra krimenak egitearen inguruko kezka. Horrez gain, «heriotzei buruzko ikerketa independente, azkar eta sakona» egin behar dela eskatu zuen, eta «Nazioarteko Zuzenbidearen edozein urraketaren erantzuleek kontuak eman behar dituzte».
* Europar Batasunak «irmoki» gaitzetsi zuen «martxoaren 23an Gazan 15 langile humanitario hil izana», eta «kontuak ematea» eskatu zuen. Adierazpenak ez du inoiz Israel aipatzen heriotza horien egile gisa, baina Israelgo agintariei eskatzen die «blokeoa altxatzea Gazaren gainean, laguntza humanitarioa behar beste eta zerrenda osora sartzen uzteko».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Israelek 2023an hasitako Gazako inbasioari buruzko artikulu bilduma

## Kanpo estekak