open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haurra eserlekuan (Berthe Morisot)

***Haurra eserlekuan*** (), ***Neskatoa panpinarekin*** () izenez ere ezaguna, Berthe Morisot inpresionista frantziarraren erretratua da, 1884. urtekoa, bere hainbat lanetan bezala, bere alaba Julie Manet erabili zuena modelorako.

Inpresionista askoren (Renoir edo Mary Cassatt adibidez) gaia izan zen eseritako haurrak margotzearena, baina konbentzioetatik urrundu zen Morisot enkoadre ez zentratu batekin. Hala ere, lana amaitu gabe utzi zuen, neskaren zangoen inguruak ertakusten duen bezala. Bere alabaz esan ohi zuen Morisot amak: "Bibi (Julieren goitizena) bezalako modelo batekin, poliki egin behar da lan, bestela dena alferrik galtzeko aukera dago".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mare Nectaris

**Mare Nectaris** Ilargiaren alde ikusgaian dagoen itsaso argitsua da. Nektariar Arokoa da (3.920/3.850 milioi urte), eta aroari izena ematen dio. Bere zentroa 15º H, 35º E inguruan dago, gutxi gorabehera zirkularra da, 350 km-ko diametroa du eta 100.000 km ² inguruko azalera.

## Kanpo estekak
Sudango Lehen Gerra Zibila

**Sudango Lehen Gerra Zibila** Sudango iparraldearen eta hegoaldearen arteko gerra zibila izan zen, 1955–1972 bitartean gertatu zena. Sudan Anglo-egiptoarraren deskolonizazioarekin hasi ziren arazoak. Izan ere, bi zati oso ezberdin zeuden 1899tik 1956ra Britainiar Inperioaren pean egon zen kolonia horretan. Iparraldean Islama zen nagusi; hegoaldean, kristauak eta animistak. Hegoaldekoek ez zuten onartu Khartumgo gobernua, eta liskarrek bide eman zioten gerrari. Gatazkak 17 urte iraun zuen, eta milioi erdi lagun hil ziren. Etiopiako Addis Abeba hirian sinatu zuten bake akordioa 1972an. Horretan, autonomia eskaini zitzaion Hego Sudani, gobernu bat eratzeko aukerarekin. Baina akordioek porrot egin zuten, eta Sudango Bigarren Gerra Zibila piztu zen 1983an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibaietako San Martin tenplua

**Ibaietako San Martin tenplua** (erregistro batzuetan, **Ibañetako San Martin** gisa edo **Ibaetako San Martin** izenarekin agertzen da) Zarauzko baseliza txiki bat da, Donejakue bideari lotuta.

## Historia 
1520an jada existitzen zela badakigu, eta garai horretan "zaharra" deitzen zutela ere. XVI. mendean Ibayeta, Ibaeta edo Ibaita familiarena zen; eurena zen ere erantzukina 12 meza ordaindu eta serora izendatzeko. 1643an pleitoa egon zen baldintza horiek ez betetzeagatik.

Lehen Karlistaldian karlistek kuartel gisa erabili zuten, eta sakonki hondatu zen. 1983an berriro konpondu zuten, San Martin, San Roke eta Santa Katalinaren irudiak zituen erretaula kenduz.

San Martin santuaren egunean, baratxuria, artoa, babarruna eta bestelako haziak bedeinkatzen dira.

## Eraikuntza 
Ekialdera begira dagoen baseliza bat da, tamaina txikikoa. Egurrezko bilbadurak ditu eta arku-formako ataria. Bao txikiak ditu, eta horregatik oso iluna da barrutik. Absidearen aldean banku jarraitu bat dago, harrizkoa. Hiru karga-zutabe ditu.

## Ondarea 
Barruan gotzain jantzitako San Martinen eskultura bat dago, XVIII. mendekoa. Eusko Jaurlaritzan ondare babesa eman zion, Donejakue bidearen baitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahotsak (telebista saioa)

***Ahotsak*** Euskal Telebistako programa musikala da. Julian Iantzi da aurkezlea eta berari laguntzen Hibai Etxebarria musikari eta aditua izaten du. ETB 1en emititzen da astelehenero, 22:00etan eta euskaraz.

Lehenengo denboraldia 2019ko irailaren 2an hasi zen eta urriaren 28an amaitu. Formatuari ez zioten inolako atsedenik eman eta aste bat geroago, azaroaren 4an, bigarren denboraldiari ekin zioten. Abenduaren 12an amaitu zen bigarren denboraldia, 6 atalekin eta aurreko sasoia baino audientzia datu eskasagoekin.

= Saioaren azalpena =
Programaren helburua Euskal Herriko abesbatzarik onena aurkitzea da. Guztira 24 taldek hartuko dute parte denboraldian zehar. Programa bakoitzean hiru abesbatzak.

Atal bakoitza herri ezberdin batean grabatzen da, kalean eta abesbatza bakoitzak 3 proba pasatu beharko ditu. Lehenengo bietan bideoklipen bidez abestiak aurkeztuko dituzte eta hirugarren proba zuzenean izango da. Kalean, Julianen eta Hibairen aurrean emanaldia eskainiko dute.

Guztira 9 saio izango ditu programak. Lehenengo zortzietako irabazleak azkeneko saioan, Donostian elkartuko dira final handian.

## Irabazleak 
1. denboraldiko irabazlea: Etxarri Aranatzeko abesbatza.

= Denboraldiak =

= Atalak eta audientziak =

## 1. denboraldia 
## 2. denboraldia 
= Erreferentziak =

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Repo Man

***Repo Man***, 1984ko Alex Cox ingeles zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko komedia beltzeko film bat da. Harry Dean Stanton eta Emilio Estevez aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Otto Maddox (Emilio Estevez) bere lana galdu berri duen mutil gazte bat da, hortaz, mota guztietako abenturak bizitzea erabakiko du. Halabeharrez, ikusten duen ororengan efektu arraroak eragiten dituen substantzia bitxi bari buruzko AEBetako Gobernuaren ikerketa batean barneratuko da.

## Aktoreak 
* Harry Dean Stanton: Bud
* Emilio Estevez: Otto Maddox
* Tracey Walter: Miller
* Olivia Barash: Leila
* Sy Richardson: Lite
* Susan Barnes: Rogersz agentea
* Fox Harris: J. Frank Parnell
* Tom Finnegan: Oly
* Del Zamora: Lagarto Rodriguez
* Eddie Velez: Napoleon "Napo" Rodriguez
* Zander Schloss: Kevin
* Jennifer Balgobin: Debbi
* Dick Rude: Duke
* Miguel Sandoval: Archie
* Vonetta McGee: Marlene
* Richard Foronjy: Otto Plettschner
* Helen Martin: Parks andrea
* The Circle Jerks: Gau klubeko musika taldea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Modelo Zinema

**Modelo Zinema** Zarauzko zinema da. 1948an eraiki zen, Félix Llanos Goiburuaren diseinuarekin. Ekimen pribatutik sortu zen zinema, 2012an itxi zen publiko eskasia dela eta. Hurrengo urtean Zarauzko udalak erosi zuen, zinema publiko bilakatuz. 2017an eraberritze lanak egin ziren, 2019ra arte iraun zutenak.

Arkitektura estilo ezberdinak batzen ditu, baina orokorrean itxura arrazionalista du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yilingia spiciformis

***Yilingia spiciformis*** orain dela 551 eta 539 milioi urte inguru, Ediacararrean bizi izan zen har itxurako animalia izan zen, Kanbriarreko leherketa baino hamar milioi urte lehenago. 2019an aurkitu ziren lehen fosilak Txinako hegoaldean, Dengying inguruan. Panartropoda edo anelidoen antza duen bilateria goiztiar bat da. Kanbriarrean existitu ziren animalien antza du, eta adituek diote Kanbriarreko leherketa hain azkarra izan ez zenaren froga bat izan daitekeela.

## Aurkikuntza 
*Yilingia spiciformis* deitu diote, eta, guztira, 35 ale bildu dituzte. 5-26 mm zabal zen eta 27 cm luze izatera irits zitekeen. 50 segmentuta banatuta zegoen, ahoa eta isatsa zituen, bizkarra eta sabela, eta simetria bilaterala. Hau da, animalia gehienek dituzten ezaugarriak zituzten.

Arrastoak, berriz, itsas hondoan narrasean ibiltzean sortu zituztela ondorioztatu dute zientzialariek. Mugitzeko gai izateak, gainera, iradokitzen du nerbio-sistema bat zutela, eta haren eraginpean erabakitzen zutela alde batera edo bestera joatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sudango Bigarren Gerra Zibila

**Sudango Bigarren Gerra Zibila** Sudango gobernuaren eta Sudango Herriaren Askapenerako Armadaren arteko gatazka armatua izan zen, 1983an hasi eta 2005ean amaitu zena. Hein handi batean, 1955–1972 bitarteko Sudango Lehen Gerra Zibilaren jarraipena izan zen. Hego Sudanen hasi zen arren, Nilo Urdinera eta Nuba mendietara ere hedatu zen. 22 urte iraun zuen, eta bi milioi pertsona inguru hil ziren, gehienak zibilak, gerrak eragindako gosete eta eritasunengatik. Beste lau milioi lagun desplazatuak izan ziren, eta giza eskubideen urraketa ugari gertatu zen. Gerra amaitu eta sei urte geroago Hego Sudan independizatu zen.

## Historia 
1972ko Addis Abebako akordioak amaiera eman zion Sudango Lehen Gerra Zibilari. 1983an, ordea, Gaafar Nimeiry jeneralak xaria (lege islamikoa) ezarri zuen Sudan osoan, hegoaldeko biztanleak kristauak edo animistak zirela kontuan izan gabe. Neurri horren ondorioz, John Garang jeneral kristauak Armada utzi eta Sudango Herriaren Askapenerako Armada (SPLA) sortu zuen herrialdearen hegoaldean, Khartumgo gobernuaren aurka borrokatzeko. Lehen Gerra Zibilean gertatu bezala, bi aldeek erabili zituzten haur soldaduak. Urte horretan, zatiketak gertatu ziren SPLAren barnean: John Garangek erregimen politiko berria ezarri nahi zuen Sudan osoan, baina beste buruzagi batzuek herrialdearen hegoaldea independente bihurtzea proposatu zuten. Fakzioen arteko liskarrak jazo zirenez gero, matxinoek sinesgarritasuna galdu zuten. 1993an, SPLA United izeneko koalizioa eratu zuten hiru talde nagusiek. Etiopiak, Eritreak eta Ugandak eman zioten laguntza koalizio horri. 2011ko urtarrilaren 9-15 bitartean egin zen independentziarako galdeketa, eta herritarren %98,7k baiezkoaren alde bozkatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zudubiarte dorretxea

**Zudubiarte dorretxea** Okondon (Araba) dagoen dorretxea da. 2018ko otsailaren 13an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, Arabako eskualde kantabriarreko dorreak *monumentu-multzo* sailkapenaren barnean.

## Ezaugarriak 
Dorretxeak eta eraikin erantsi batek osaturiko multzoa da. Dorreak oinplano angeluzuzena du (10,54 x 10,05 m) eta, multzoa bera bezala, ipar ipar-mendebalde eta hego hego-ekialderantz begira dago. Behe-solairua eta ganbara kontuan izanda, dorreak hiru solairu ditu, lau isurkiko estalkiarekin. Harrizko fabrikaren gehienezko altuera 5,63 m-koa da eta oinarriaren hormak 0,72 m lodi dira. Eraikuntza hareharriz egina dago osorik. Paramentuak harlangaitz irregularrekoak dira, inongo tratamendu edo lantzerik gabeak; hala eta guztiz ere, gertuko ibai-eremuetako pieza leunak dira. Eskantzuak material bereko harlanduz eginik daude, non 45o-ko angeluko lanketa antzematen den. Harlandu horiek bereziki mehe eta luzeak dira, beharbada erauzketa-frontearen ezaugarriak direla eta. Harlanduzko piezarik landuenak baoetan daude. Sarbide-baoa ekialdean dago. Dimentsio handiko dobelez eginiko arku erdizirkular batek errematatutako atea da. Horma-atal horretan bertan, lehenengo solairuan, eskulturazko dekorazio nabarmena duten bi leiho daude. Eskuinaldean dagoenak molduradun arku konopial monolitikoa du, barlasaian lore-itxurako dekorazioa eta erlaitz txiki baten babesa dituena, pomak eta guzti. Ezkerraldekoak ere arku monolitikoa du, beheratua eta ornamenturik gabea. Iparraldeko horma-atalean, lehenengo solairuan, hareharrizko pieza bakarra duen leihoburu batek errematatutako balkoi-leiho bat dago, egun sastraken atzean ezkutaturik dagoen hegoaldeko sarbidearen oso antzekoa. Gainerako leihoak harlandu soilekoak dira edo harlangaitzean daude irekita zuzenean. Beheko solairuan saietera batzuk ere nabarmentzen dira.

Zeharo ezberdinak diren zurezko bi egitura bereizten dira: bata zaharragoa, dorrearen jatorrizkoa, harrizko fabrikan sarturiko zutiko eta habe nagusiz osatutakoa, egun desagertutako zutabe nagusi bati egokituko litzaiokeena eta dorrearen barruko bolumena bitan zatituko lukeena, hormarte biren bidez; bestea, modernoagoa, oraingoa, espazioa 3x3 hormarteko sarean banatzen duten lau zutikotan artikulatua, erdialdean kokaturikoak. Aipatutako zurezko zutabeei eusteko hainbat harroin mota gailentzen dira, bai eta beso-abiaburu moztuak ere hormen kanpoaldean, dorrearen goialdeko zurezko egitura zahar batenak, egun desagertutakoa. Eraikin erantsiak dimentsio txikiagoak eta fabrika xumeagoa ditu, nahiz eta, funtsean, dorrearen ildo berak jarraitu. Argi eta garbi ikus daiteke dorrearen ondorengoa dela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artomaña dorretxea

## Kanpo estekak
Maniac Cop

***Maniac Cop*** (euskaraz *Polizia Maniakoa*), 1988ko William Lustig estatubatuar zinema zuzendariaren slasher film bat da. Tom Atkins, Bruce Campbell, Laurene Landon, Richard Roundtree, William Smith, Robert Z'Dar eta Sheree North aktoreek antzeztu zuten.

Estreinatu eta berehala, beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko filma bilakatu zen, ondorioz jarraipen hauek izan zituen: *Maniac Cop 2* (1990) eta *Maniac Cop III: Badge of Silence* (1993).

## Argumentua 
AEB, New York. Serieko hiltzaile maniako bat hiritarrak erailtzen hasi da eta prentsak hiltzailea polizia bat dela filtratu du, ondorioz hiritarrek beren buruako defendatzeko ustez poliziak hiltzen hasiko dira. Hiritarren haserrealdia baretzeko asmoz, Hiriko Polizia Sailak susmagarri nagusia den eta izaera gatazkatsua izatearen ospea duen Jack Forrest (Bruce Campbell) ofiziala atxilotuko du. Halere, Jacken emaztea den Ellen (Victoria Catlin) eta bere nagusia McCrae (Tom Atkins) tenientea erailda agertzean, Franken maitalea eta lankidea den Theresa Malloryk (Laurene Landon) Frank errugabea dela konbentzitu araziko du. Horregatik, Frankek kasua argitzeko ardura hartzea erabaki du.

## Aktoreak 
* Bruce Campbell: Jack W. Forrest, Jr. ofiziala
* Tom Atkins: Frank McCrae detektibe tenientea
* Robert Z'Dar: Matthew Cordell ofiziala
* Laurene Landon: Theresa Mallory ofiziala
* Richard Roundtree: Pike komisaria
* William Smith: Ripley kapitaina
* Nina Arvesen: Regina Sheperd
* Sheree North: Sally Noland ofiziala
* Victoria Catlin: Ellen Forrest
* Ken Lerner: Jerry Killium maiorra
* William Lustig: Moteleko arduraruna (kameoa), filmaren zuzendaria
* Sam Raimi: San Patrizio Egunaren berri ematen duen katzeria (kameoa), zinemagilea
* Jake LaMotta: Detektibea (kameoa), boxeolaria eta Lustigen osaba

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Arrandegi

thumb|upright=1.2|Siziliar arraindegi bat.
**Arrandegia** arraina saltzen den denda edo lekua da. Arrain fresko eta izoztuak, moluskuak, krustazeoak eta antzekoak saltzen dituzte bertan. Batzuetan azoka edo supermerkatu baten barnean daude, besteetan, berriz, saltoki bereiziak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harategi

[thumb|upright=1.2|[Annibale Carracciren 'Harategia' (1580 ingurukoa).]]
**Harategia** jateko haragia kopuru txikietan saltzen den denda da. Salmentez gain, zatikatze edo xehatze lanak ere egiten dituzte bertan. Batzuetan azoka edo supermerkatu baten barnean daude, besteetan, berriz, saltoki bereiziak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria (argipena)

**Gloria** latinezko terminoak (ospea esan nahi du berez), honako artikuluetara eraman gaitzake:

* **Loria** da euskaraz eratorritako hitza, baina **aintza** neologismoa erabiltzen da gehiago, erlijiozko zentzuan bereziki.
* **Gloria** emakumezko pertsona-izena da, gaztelaniaz eta beste hizkuntza batzuetan ohikoa, baina **Loria**, **Aintza** eta **Aintzane** dira Euskaltzaindiak ontzat ematen dituen aldaerak.

Sormenezko lanetan:

* **Gloria (1980ko filma)**, John Cassavetesen film estatubatuarra.
* **Gloria (1999ko filma)**, Sidney Lumeten film estatubatuarra.
* **Gloria (2013ko filma)**, Txileko Sebastián Lelio zuzendariak gaztelaniaz filmatua, eta egile beraren eskutik, honen remakea:
** Gloria Bell (2018ko filma), AEBetan kokatua eta ingelesez.
* **Gloria Mundi**, Fernando Murilloren euskarazko eleberria.
* **Gloria**, Umberto Tozzi kantariaren abestia.
* **Gloria**, Van Morrisonek 1964an idatzitako abestia, geroago bertsio asko ezagutu dituen abestia: The Shadows of Knight eta Patti Smith-ena, esaterako.
* '**Gloria in excelsis Deo**', ereserki katoliko zaharra.
Fruta-denda

[thumb|upright=1.2|Fruta-denda bat Bartzelonako [La Boqueria merkatuan.]]
**Fruta-denda** edo **frutategia** fruta saltzen den denda da. Salmentak egiteko balantza bat erabiltzen dituzte. Batzuetan azoka edo supermerkatu baten barnean daude, besteetan, berriz, saltoki bereiziak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andres eliza (Ormaiztegi)

**San Andres eliza**, Gipuzkoako Ormaiztegi udalerrian dagoen eliza bat da, Goierri eskualdean. Herrigunean dago, Zumalakarregi museoaren alboan.

Udalerria bera bere inguruan sortu zen. Andres apostoluari sagaratua dago.

## Eraikina 
Gotiko estilokoa, XVI. mendean eraiki zen. Bere barnean dagoen piezarik baliotsuena, ustez VIII. mendekoa den bataiarri erromaniko bat da.

## Iruditegia 

Irudi:San Andres eliza - Ormaiztegi.jpg|Eliza.
Irudi:Ormaiztegi - Iglesia de San Andrés 05.jpg|Bataiarria.
Irudi:Ormaiztegi_-_Iglesia_de_San_Andrés_19.jpg|Barnealdea.
Irudi:Ormaiztegi - Iglesia de San Andrés 08.jpg|Eraikina.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:Ormaiztegiko kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Wasp Network

***Wasp Network*** 2019ko Olivier Assayas frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Habana, 90eko hamarkadaren hasiera. René González kubatar pilotuak, hegazkina lapurtu, eta Kubatik alde egingo du bere emazte eta alaba maiteak atzean utzirik. Miamin bizitza berria hasiko du. Laster, beste kubatar desertore batzuek jarraituko diote, eta espioi-sare bat jarriko dute martxan. Irlan eraso terroristak egin dituzten erakunde anticastristetan infiltratzea da haien misioa.

## Aktoreak 
* Penélope Cruz: Olga Gonzalez
* Édgar Ramírez: René Gonzalez
* Wagner Moura: Juan Pablo Roque
* Gael García Bernal
* Adria Arjona
* Ana de Armas: Ana Magarita Martinez
* Leonardo Sbaraglia
* Adria Carey Perez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drogeria

thumb|upright=1.2|Supermerkatu baten drogeria.
**Drogeria** produktu kimikoak eta, bereziki, garbiketakoak eta higienikoak, saltzen diren denda da. Izena droga hitzetik datorkio, ziur asko frantsesezko  hitzetik ekarria. Batzuetan azoka edo supermerkatu baten barnean daude, besteetan, berriz, saltoki bereiziak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabako-denda

[thumb|upright=1.2|[Vienako tabako-denda bat.]]

**Tabako-denda** edo **estanko** tabakoa eta posta-zigiluak saltzen diren denda da. Espainian tradiziozkoak dira eta XVI. mendetik aurrera zergak biltzeko erabili dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armentarana

**Armentarana** gaur egun Arabako Guardia udalaren barruan dagoen herri hustua da.

## Toponimia 
Mendetan, inguru hori *Armentaran* eta *Armentarana* izenekin ezagutu da.

## Historia 
Herrixka 1427an hustu egin zen. Bertakoak Guardiara joan ziren. Gaur egun, lur horiek *Los Molinos* izenarekin ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kultismo

[thumb|180px|[Axularren eskutik kultismo ugari sartu ziren euskal letretan.]]
**Kultismoa** hizkuntza klasiko batetik harturiko mailegua da. Gehienak latinetik eta, gutxiago, grezieratik hartuak izan dira eta, orokorrean, hizkuntza batean kontzeptu berri bat adierazteko hitz berria behar denean egokitzen da. Ohikoak izan dira jakintza gai berrietan.

## Ezaugarriak 
* Gehienak latinetik eta grezieratik hartuak izan dira.
* Jatorrizko ezaugarri fonetikoak gorde egiten dituzte. Aldaketak gertatzekotan, hizkuntza berriko ahoskerara egokitzeko izaten dira. Aldaketa fonetiko ugariren mende ibilitako hitzak ez dira kultismoak, beraz.
* Testu idatzien bidez hedatu dira. Kristautasunaren eta eliza katolikoaren eraginez asko dira horrela zabaldutakoak.
* Batzuetan ahozko hizkuntzan ere beren bidea egiten dute, baina hizkera arrunteko moldetara makurtu gabe.

## Euskal literaturan 
Euskal literaturan, hasiera-hasieratik agertu dira kultismoak, herri hizkerak ez zituen kontzeptuak eta edukiak adierazteko. Gainera, euskal letretako egile gehienak elizgizonak izan dira, kultismoen erabilerara ohituak, beraz. Adibidez, egile hauek kultismo asko erabili zituzten beren lanetan:
* Joanes Leizarraga, *Testamentu Berria*ren itzulpenean.
* Arnaut Oihenart
* Pedro Agerre Axular
* Federiko Krutwigek joera muturreraino eraman zuen. Lapurtera klasikoa oinarri gisa hartu zuen eta kultur hitz guztiak grekotik diren-direnean ekarri zituen. Ondorioz, haren literatura hermetikoa eta zaila gertatzen ohi da.

## Neologismoak 
Kultismo asko neologismoen edo hitz berrien oinarrian daude.

## Latinismoak 
Latinismoa latin hizkuntzatik hitzez hitz mailegatutako hitza edo esamoldea da, bereziki arlo akademikoan erabiltzen dena, hala nola *alter ego* edo *alma mater*. Beste modu batez esana, euskarazko esaldi batean latinetik hartutako berezko esamoldea izango litzateke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Neologia
* Latinismo
San Martin Abendañukoaren baseliza

thumb|250px|Horma erromanikoa.
**San Martin Abendañukoaren baseliza** edo eliza egungo San Martin auzoaren eliza da, Gasteizen. XIII. mendean Erromaniko estiloan eraikia, desagertutako Abendañu herriko eliza izan zen. 1978 eta 1980 artean eraikina berritu egin zen.

## Ezaugarriak 
Oinplano laukizuzena du. Hormak erromanikoak dira. Aldarea ziuraski prerromaniko estilokoa da.

## Muralak 
1978 eta 1980 artean aurrera eraman ziren berritzeko lanetan gotiko estiloko margolan muralak aurkitu zituzten, bai baselizaren barruan baita ere kanpoan. Buruan kokatutako margolan horietan Kristo gurutziltzatu bat ikus daiteke; baita ere Deikundea. Ganga eusteko egin ziren arkuetan, bestetik, santu baten idazkuna eta apezpiku baten makulua ere bai. Martiri baten margoaren aztarnak ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* San Martin Abendañokoa Auñamendi Entziklopedian.
* Bisita birtuala
Ted Levine

**Frank Theodore "Ted" Levine** (Bellaire, Ohio, 1957ko maiatzaren 29a) zinema eta telebistako aktore estatubatuarra da. Agintari kutsuko pertsonaiak interpretatu ohi ditu, hala nola poliziak, diputatuak eta goi mailako militarrak.

## Biografia 
1987an egin zuen bere filma: *Ironweed*. Bere pertsonaia ezagunenetako batzuk dira Jame "Buffalo Bill" Gumb serieko hiltzailea, *The Silence of the Lambs (filma)* (1991) pelikula klasikoan, Oscar saria irabazi zuena; Tanner sarjentua *Fast eta Furious* (2001) filman, eta espetxeko zuzendaria Scorseseren *Shutter Island* film ezagunean.

Telebistan ezaguna da *Monk* detektibe-telesailean egiten duen kapitainaren paperarengatik, 8 denboralditan zehar (2002-2009).

*The Bridge* telesailean, Hank Wade tenientea interpretatu zuen (2013-2014).

## Filmografia 
* *Crime Story* (1986-1988) ... Frank Holman
* *Ironweed* (1987) ... Pocono Pete
* *Betrayed* (1988) ... Wes
* *Next of Kin* (1989) ... Willy Simpson
* *The Silence of the Lambs* (1991) ... Jame 'Buffalo Bill' Gumb
* *Death Train* (1992) ... Alex Tierney
* *Nowhere to Run* (1993) ... Mr. Dunston
* *The Last Outlaw* (1994) ... Potts sarjentua
* *Georgia* (1995) ... Jake
* *The Mangler* (1995) ... John Hunton agentea
* *Heat* (1995) ... Bosko
* *Bullet* (1996) ... Louis Stein
* *Switchback* (1997) ... Nate Booker laguntzailea
* *Flubber* (1997) ... Wesson
* *From the Earth to the Moon* (1998) (minisaila) ... Alan Shepard
* *Moby Dick* (1998) ... Starbuck
* *Wild Wild West* (1999) ... 'Bloodbath' McGrath jenerala
* *Evolution* (2001) ... Russell Woodman jenerala
* *The Fast and the Furious* (2001) ... Tanner sarjentua
* *Joy Ride* (2001) (ez da kredituetan ageri) ... Rusty Nail
* *Ali* (2001) ... Joe Smiley
* *Monk* (2002-2009) ... Leland Stottlemeyer
* *The Truth About Charlie* (2002) ... Emil Zadapec
* *Wonderland* (2003) ... Sam Nico
* *The Manchurian Candidate* (2004) ... Howard koronela
* *Memoirs of a Geisha* (2005) ... Derricks koronela
* *Las colinas tienen ojos* (2006) ... Big Bob
* *The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford* (2007) ... James sheriffa
* *American Gangster* (2007) ... Toback
* *Shutter Island* (2010) ... espetxeko zuzendaria
* *Gossip Girl* (2011-2012) ... FBIko agentea
* *Little Boy* (2015) ... Sam
* *Ray Donovan* (2016) ... Bill Primm
* ''A Midsummer Night's Dream* (2017) ... Theseus
* *Bottom of the World* (2017) ... predikaria
* *Jurassic World: Fallen Kingdom* (2018) ...Ken Wheatley
* *Starbright* (2018) ... Bud
* *A Violent Separation* (2018) ... Ed Quinn
* *The Alienist* (2018) ... Thomas Byrne
* *The Report'' (2018) ... John Brennan
My Science Project

***My Science Project*** (euskaraz *Nire Zientzia Proiektua*), 1985eko Jonathan R. Betuel zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko komedia film bat da. John Stockwell, Danielle von Zerneck, Fisher Stevens, Raphael Sbarge, Richard Masur, Barry Corbin, Ann Wedgeworth eta Dennis Hopper aktoreek antzeztu zuten.

Nolabaiteko antzekotasuna duten *Back to the Future*, *Real Genius* eta *Weird Science* zientzia-fikziozko nerabe komedia filmeekin batera urte berean estreinatu zen.

## Argumentua 
1985, AEB, Mike Harlan (John Stockwell) institutu bateko nerabe ikasle eta autozaleak bi arazo dauzka: bere neskalagunak utzi berri du, eta garrantzitsuena, Roberts (Dennis Hopper) zientzia irakasleak ultimatum bat eman dio, bere zientzia-proiektua aurkeztea ala ikasgaia ez duela gaindituko esan baidio. Estualdiaren ondorioz, Mike base militar batetako hondakinen artean proiektuan balio lekioken zeozerren bila hasiko da, azkenean berak egindako objetu bat izatea lor dezakeen gailu bitxi bat topatuz. Gailu honek izpi bat jaurtitzeko gai da, haren bidez ukitzen duen edozer edo edozein beste dimentsio batera nahiz denboran bidaiarazi eta beste garai eta lekuetara bidaltzeko gai da.

## Aktoreak 
* John Stockwell: Michael 'Mike' Harlan
* Danielle von Zerneck: Ellie Sawyer
* Fisher Stevens: Vince Latello
* Raphael Sbarge: Sherman
* Richard Masur: Jack Nulty detektibea
* Barry Corbin: Lew Harlan
* Ann Wedgeworth: Dolores
* Dennis Hopper: Bob Roberts
* Candace Silvers: Irene
* Bonic Dremann: Matusky
* Pat Simmons: Crystal
* John Vidor: 1. Jock
* Vincent Barbour: 2. Jock
* Jaime Alba: 3. Jock
* Robert Beer: Eisenhower presidentea
* Pamela Springsteen: Ellieren laguna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Real Genius

**Real Genius** (euskaraz *Benetako Jenioa*), 1985eko Martha Coolidge estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko komedia film bat da. Val Kilmer, Gabe Jarret, Michelle Meyrink eta William Atherton aktoreek antzeztu zuten.

Nolabaiteko antzekotasuna duten *Back to the Future*, *My Science Project* eta *Weird Science* zientzia-fikziozko nerabe komedia filmeekin batera urte berean estreinatu zen.

## Argumentua 
Mitch Taylor (Gabriel Jarret) bere ultramore-laserrarekin egindako esperimentuei esker Pacific Teach zientzia-zentroan ikasteko beka lortu duen hamabost urteko talentudun nerabea da. Jenio bat izan arren, bere jaiotetxetik urrun bizitzeak beldurtzen du. Aldiz, Chris Knight (Val Kilmer) zentro horretan jada hiru urte ikastend aramatzan nerabea da, eta ikastetxe horretako ikasle onenetakotzat joa, alegia, AEBetako "nerabe buruagienetako" bat bezala.

## Aktoreak 
* Val Kilmer: Chris Knight
* Gabriel Jarret: Mitch Taylor
* Michelle Meyrink: Jordan Cochran
* William Atherton: Jerry Hathaway doktorea
* Robert Prescott : Kent
* Jon Gries: Lazlo Hollyfeld
* Mark Kamiyama:"Ick" Ikagami
* Ed Lauter: David Decker
* Louis Giambalvo: Carnagle maiorra
* Patti D'Arbanville: Sherry Nugil
* Severn Darden: Meredith doktorea
* Beau Billingslea: George
* Joanne Baron: Taylor andrea
* Sandy Martin: Meredith andrea
* Dean Devlin: Milton
* Yuji Okumoto: Fenton
* Deborah Foreman: Susan Decker
* Stacy Peralta: Anezka pilotua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Irossona

**Irossona** gaur egun Arabako Donemiliaga udalaren barruan dagoen Zuhatzu Donemiliaga kontzejuko herri hustua da. Gaur egun hustuta dauden ere Zornoztegi eta Udala artean zegoen.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1025ean Donemiliagako goldean agertu zen, *Septem Alfoces barrutian*. Ematen zuen tributua oso txikia zen, andosko bat, hau da, bi urteko abere txikia, eta horrek edo oso txikia edo oso pobrea zela adierazten du. 1257an zentsuetan ez zen agertzen, Calahorrako apezpikua izan zen Jerónimo Aznaren gutunean ez zen aipatzen.

## Erreferentziak
Abitona

**Abitona**, baita ere **Habitona** gaur egun **Abituana**, Arabako herri hustua da. Haren lurrak egun hiru kontzejuetan banatzen da: Alaitza, Gereñu eta Langarika; Iruraitz-Gauna udalaren barruan dago.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. XIII. mendetik dago dokumentatuta. Abizena, aldiz, 1040tik ezagutzen da. Erregearen pribilegio zela eta, haren hamarrenak Agurainek jasotzen zituen.

## Erreferentziak
San Bartolome (Araba)

**San Bartolome** gaur egun Arabako Gasteizko udalaren barruan dagoen Gamarrako kontzejuko herri hustua da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. Aspalditik dokumentatua dago. 

## Erreferentziak
Kerrianu

**Kerrianu** Arabako herri hustua da. Haren lurrak egun Musitu herrian daude, Laminoria kontzejuan, Arraia-Maeztu haranean.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. Musitu eta Onraita artean zegoen. 1025ean Donemiliagako goldean agertu zen, horrlaxe agertu zen dokumentatuta: ***Kerrianu***. 1556an hutsik zegoen. Haien tributua Donemiliaga Kukula monasteriorako zen; bi goldekoa izanik.

## Erreferentziak
Fregona (argipena)

**Fregona** terminoak hainbat adiera du:

* **Fregona (Italia)** Treviso eskualdeko herri italiarrra.
* **Fregona**, Espainian patentea duen garbiketako tresna, Hego Euskal Herrian **lanbasa** izendatzeko erabiltzen hitza da.
Boutique

[thumb|A [Hermès enpresaren boutique bat Hong Kongen.]]
**Boutique** jantzi-denda mota bat da, luxuzko produktuak saltzen dituena. Hitza frantsesezkoa da, euskaraz "denda" esan nahi duena, baina azkenik greziar jatorria du, izan ere,  (*apothēkē*) edo "biltegi" eratorria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jantzi-denda

[thumb|Jantzi-denda bat Guatemalako [San Martín Sacatepéquezen.]]
**Jantzi-denda** jantziak saltzen diren denda da. Luxuzko jantziak saltzen dituenean boutique diogu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haizetako-garbigailu

thumb|Haizetako-garbigailua lanean, auto barrutik ikusia.
thumb|Lokomotor baten haizetako-garbigailua.
**Haizetako-garbigailua** ibilgailu baten haizetakoa edo kristala euritatik edo beste hondakin batzuetatik babesteko gailu bat .

Automobiletan ohikoak dira, derrigorrezkoak herrialde gehienetan lege xedapenen arabera. Ohikoak dira halaber, autobus, tranbia, lokomotor, hegazkin eta itsasontzietako kabinetan ere. Auto batzuek aurreko argiak garbitzeko antzeko gailua dute.

Auto gehienek bi beso erradial dituzte. Beso bakoitza egoten da eratuta ardatz batez eta erratzaren lana egiten duen goma batez, leihoetarako erraklet baten gisa. Pantografo baten eran mugitzen dira besoak.
## Geometria 

File:scheibenwischer1.svg|Haizetako-garbigailu estandarrena, bi beso paralelo.
File:scheibenwischer8.svg|Hiru besokoa.
File:scheibenwischer3.svg|Beso bakarrekoa.
File:scheibenwischer2.svg|Alboetan jarritako simetrikoak, txandakako mugimenduarekin.
File:scheibenwischer5.svg|Besoak paralelogramoen eran mugitzen direnekoa.
File:scheibenwischer7.svg|Goma ardatzari lotuta dagoenean, bi beso independente.

## Erreferentziak
Izozki-denda

[thumb|300px|[Gelato Veneziako izozkitegi batean]]
**Izozki-denda** edo **izozkitegia** izozkiak saltzen diren denda da. Lehenengoa 1686an ireki zuten, noiz Francesco Procopio del Coltellik Parisko lehenengo kafetegia ireki zuen. Café Procope izenekoak *gelato* saltzen zien paristarrei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zamarre

**Zamarre** gaur egun Arabako Amurrioko udalaren Delika kontzejuaren barruan dagoen herri hustua da. Historian izen desberdinak ezagutu ditu: Zamarra, Zemarro, Zamarro. 1553ko dokumentu batek aipatzen du eta Delika eta Paul artean kokatzen zuen, Nerbioi ibaiaren ertzean.
## Erreferentziak
Jostailu-denda

[thumb|eskuinera|[Toys-R-Us kateko jostailu denda Singapurren.]]
**Jostailu-denda** jostailuak saltzen diren denda da. Lehenengoa 1562an ireki omen zuten Italian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Outlet

[thumb|Merrimack Premium Outlets [New Hampshiren, 2012]]
**Outlet** saltoki mota bat da, inbentariozko edo aurreko denboraldiko produktuak saltzen dituena. Hitza ingelesezkoa da, euskaraz "salmenta-puntu" esan nahi duena. 1930eko hamarkadan agertu ziren AEBtan. Hasieran langileentzako soilik ziren baina gero publiko osora zabaldu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiosko (prentsa idatzia)

[thumb|Kiosko bat [Osakan.]]

**Kioskoa** aldizkariak, egunkariak eta oro har prentsa idatzia saltzen duen tokia da. Egituraz,etxola edo dendatxo modukoa da, batzuetan eraikin beregaina, beste batzuetan beste eraikin baten luzapena. Normalean hirietako leku animatuenetan daude, kaleetan, tren-geltokietan edo aireportuetan.

Loreak, gozokiak eta kidekoak saltzea ere ohikoa da halakoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garaje

[eskuinera|thumb|Garaje bat [Belo Horizonten.]]

**Garajea**, **autotegia** edo '''beribildegia Batzuetan eraikinaren barnean eta besteetan kanpoan daude. Hitzak frantsesezko jatorria du, izan ere,  aditzak euskaraz "gorde" esan nahi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prenesteko fibula

**Prenesteko fibula** latinezko idazkuna duen urrezko segurtasun-kateorratza edo fibula da. Erromako Luigi Pigorini Aurrehistoria eta Etnografia Museoan dago. Aurkitu zutenean, XIX. mendearen amaieran, latinezko idazkunik zaharrena zuela baieztatu zen (eta gaur ere hala uste da). Bai fibularen bai idazkunaren egiazkotasuna zalantzan jarri izan da, baina azken urteotako azterketek benetakotasuna aldarrikatu dute, batere zalantzarik gabe.

## Aurkikuntza 
Wolfgang Helbig (1839-1915) arkeologoak aurkeztu zuen 1887an. Berak zioen lagun bati erosi ziola 1876an eta Bernardini hilobitik hartua zela, Lazioko Palestrinatik hurbil (antzinako Preneste). Objektua Bernardini hilobiaren inbentarioan egon zen 1919 arte; urte horretan kendu egin zuten, haren jatorri zehatzari buruzko zalantzak zirelako.

## Deskripzioa 
Fibula 10,7 cm-ko luzeko urrezko bitxia da. Albotik ikusita, begizta biribilaren itxura du eta muturrean orratza du, bere zorroarekin. Zorroko idazkuna eskuinetik ezkerrera irakurri behar da. K.a. VII. mendekoa da, Ekialdekotze aldikoa eta bertan agertzen den latinari latin arkaikoa izena ematen zaio.

*Fibula a drago* izenaz ezagutzen den motakoa da (orratzari eusten dion zatiak dragoi itxura ematen diolako). Bitxigintzako pieza da, jantziaren osagaiak (oihalak) elkarri lotzeko erabilia, baina hilobietan solte aurkitu ohi dira, ezeri heldu gabe, arropa horiek ez dutelako aztarna arkeologikorik utzi.

## Idazkuna 
Idazkuna hau da:
link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Fibula-Palestrina.jpg|alt=|ezkerrera|thumb|Idazkunaren zehaztasuna|423x423px

Gaur eguneko idazkeraz, honela idatziko genuke:

**MANIOS MED FHEFHAKED NUMASIOI**

Horren ordaina hau izan liteke latin klasikoan:

«*MANIVS ME FECIT NVMERIO*», euskaraz «Maniok egin ninduen Numeriorentzat».

Hitzak (eta are FHE- osagai morfologikoa) banatzeko bi puntuz (edo hiru puntuz) osaturiko elementu bereizlea erabili da.

## Iruzurraren teoria 
XX. mendearen hasieran, piezaren benetakotasuna zalantzan jarri zen, aurkikuntzaren inguruabar zalantzagarriak zirela eta, baina latinaren historiari edo Antzinako Erromari eskainitako lanetan beti aipatu izan da.

1980an, Margherita Guarducci epigrafistak berriz plazaratu zuen inskripzioa iruzurra zelako teoria. Harrezkero, ikertzaile komunitatea bitan banatuta dago, benetakotasunaren aldekoen eta iruzurraren aldekoen artean.

## Benetakotasun adierazpena 
2011n Erromako *La Sapienza Unibertsitatean* egindako azterketa optiko, kimiko eta fisikoen ondoriozko argitalpenean, frogatutzat eman zuten objektua eta idazkuna benetakoak direla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konponketa-lantegi

eskuinera|thumb|Garaje baten barnean.

**Konponketa-lantegia** edo **garajea** ibilgailuak zaindu eta konpontzeko lantegia da. Mota askotakoak daude: mekanikan adituak, karrozerian adituak, bereziak. Garaje hitzak frantsesezko jatorria du, izan ere,  aditzak euskaraz "gorde" esan nahi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tindategi

thumb|eskuinera|Garbitegi baten barnean.
**Tindategia** edo **garbitegia** arropak, oihalak eta kidekoak garbitzen eta tindatzen diren etxea edo denda da. Bi modutan garbitzen dute: lehorrean eta urez. Arropak norberak garbitzeko garbigailuak dauden negozioari garbitegi deritzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burdindegi

[thumb|eskuinera|200px|[Soigniesko burdindegi baten barnean.]]
**Burdindegia** batez ere metalezko gauzakiak, tresnak, erremintak eta kidekoak saltzen diren denda da. Gainera, eraikuntzarako materialak ere saltzen dituzten burdindegiak ere badaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bidaia-agentzia

thumb|eskuinera|Errusiako bidaia-agentzia baten barnean.
**Bidaia-agentzia** edo **bidaia-bulegoa** bidaiak antolatzen dituen agentzia da. Bere bezeroen garraiatze eta ostatua antolatzen dituzte. Lehenengo bidaia-agentzia Cox & Kings da, 1859an sortu zutena. Thomas Cookek jada 1841ean helburu erlijiosoak zituzten talde-bidaiak antolatzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehuntzeko abadia

**Lehuntzeko abadia** Lapurdiko Lehuntze udalerriko abadia da, premontretarren eskuetan izandakoa. 1164an eraiki zuten Bertrand Lapurdikoak ordenari eman zion eremu batean. Egun Jasokundearen parrokia da. Bere barnean altzari aberatsak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldai (Araba)

**Aldai** gaur egun Arabako Zigoitiako udalaren Ondategi kontzejuaren barruan dagoen herri hustua da. Gopegiko bazkalekutik gertu zegoen.

## Erreferentziak
Aretxaga (Araba)

**Aldai** gaur egun Arabako Zuiako udalaren Murgia kontzejuaren barruan dagoen herri hustua da. Murgiako auzoa betidanik izan da.

## Erreferentziak
Beforeigners

**Beforeigners**, Norvegiako telesail bat da. Eilif Skodvin eta Anne Bjørnstadek sortu eta Jens Lienek zuzendu zuen.

2019ko abuztuaren 21ean estreinatu zen. HBO Europak ekoitzitako norvegierazko lehenbiziko telesaila izan zen.

## Argumentua 
Mundu osoan barna fenomeno berri bat hedatzen ari da. Itsasoan argi disdirak eta iraganeko hiru garai ezberdinetako pertsonak agertzen hasi dira: Historiaurrea, Bikingoen garaia eta XIX. mendeko amaiera. Inork ez daki gertaera honen zergatia.

## Aktoreak 
* Nicolai Cleve Broch – Lars Haaland
* Krista Kosonen – Alfhildr Enginnsdóttir
* Ágústa Eva Erlendsdóttir – Urðr Sighvatsdóttir
* Eili Harboe – Ada/Trine Syversen
* Stig Henrik Hoff – Tommy/Thorir Hund
* Kyrre Haugen Sydness – Gregers Nicolai Schweigaard
* Agnes Kittelsen – Marie Gran
* Ylva Bjørkås Thedin - Ingrid Haaland
* Oddgeir Thune – Navn Ukjent
* Veslemøy Mørkrid – Othilia
* Jeppe Beck Laursen – Skjalg Egilsson
* Herbert Nordrum - Holger Caspersen
* Tobias Santelmann – Olaf II.a Norvegiakoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Carnival Row

**Carnival Row**, AEBetako fantasiazko neo-noir telesail bat da. René Echevarria eta Travis Beachamek sortu zuten. 2019ko abuztuaren 30ean Amazon Prime Video katean estreinatu zen. Orlando Bloom eta Cara Delevingne aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Burge, hiri neo-viktoriar ilunean girotua dago. Hiria fantasiazko izakien babesleku bilakatu da, beren munduetan dauden gerretatik ihesi etorriak. Baina serieko hiltzaile bat gizakiek ez den izaki oro hiltzen hasten denean guztia okertuko da. Rycroft Philostrate (Orlando Bloom) inspektoreak hilketa sail honetako azken kasua ikertzeko ardura jaso du: emakume dantzari baten hilketa. Baina Philostratek bere burua kasuan pertsonalki konprometitu nahi ez duen arren, laster sentimenduak lanetik alboratzea zail egingo zaiola ohartuko da.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Orlando Bloom: Rycroft Philostrate
* Cara Delevingne: Vignette Stonemoss
* Simon McBurney: Runyon Millworthy
* Tamzin Merchant: Imogen Spurnrose
* David Gyasi: Agreus Astrayon
* Karla Crome: Tourmaline Larou
* Andrew Gower: Ezra Spurnrose
* Indira Varma: Piety Breakspear
* Jared Harris: Absalom Breakspear

### Bestelakoak 
* Scott Reid: Quill
* Simon McBurney: Runyan Millworthy
* Alice Krige: Haruspex
* Ariyon Bakare: Darius
* Jamie Harris: Dombey

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
This Is Radio Clash

***This Is Radio Clash*** (euskaraz *Hau Clash Irratia Da*), The Clash ingeles punk taldearen abesti bat da. 1981ean single gisa argitaratu zen.

## Kanpo estekak 
* *This Is Radio Clash* abestia entzungai, Youtube.com
Bazar (azoka)

[eskuinera|300px|thumb|[Tabrizko bazarra, Gizateriaren Ondarea.]]
[eskuinera|300px|thumb|[Teherango bazar bat.]]
[eskuinera|300px|thumb|[Ürümqiko Bazar Handia.]]
[eskuinera|300px|thumb|[Khan el-Khalili, Kairon]]
[eskuinera|300px|thumb|[Skopjeko Bazar Zaharra.]]
**Bazarra** (; ) Ekialdeko eta Afrikako iparraldeko azoka publikoa da.

## Izena 
Arabiar *souq*-en antzekoa da. Hitzak persierazko jatorria du. Persierazko *bāzār* hitzak pahlavierazko *baha-char* (بهاچار) hitzetik dator, euskaraz "prezioen tokia" esan nahi duena.

## Historia 
Bazarrak K.a. 3.000 urtean bazirela adierazten duten indusketa arkeologikoak egin dira. Hasiera batean hiriko harresietatik kanpo sortu ziren eta karabanen betebeharrak asetzea zuten helburu. Hiriak populazioz handitu ahala bazarrak hiri barnean egiten hasi ziren, ate batetik bestera zihoan kalean zehar hedatzen ziren.

Bazar hauek merkataritza sustatzeaz gain hirien arteko kultura eta informazio trukea ere ahalbidetzen zuten. Denborak aurrera egin ahala bazar handiak sortuz joan ziren Iraneneta Ekialde Hurbileko herrialdeetan, eta ondoren gehiago zabaldu ziren, Erdialdeko Asia eta Afrikara ere bai. Sona handia hartu zuten Isfahan, Samarkanda, Kairo, Bagdad, Timbuktu eta Indiako hiri ugaritako bazarrek.

## Bazar ezagunak 
### Europan 
*  Bazar Handia (Istanbul, Turkia)
*  Espezieen bazarra (Istanbul, Turkia)
*  Bazar Zaharra (Skopje, Ipar Mazedonia)
*  Baščaršija (Sarajevo, Bosnia-Herzegovina)

### Asian 
*  Tabrizko bazarra (Tabriz, Iran)
*  Bazar Handia (Isfahan, Iran)
*  Vakil (Shiraz, Iran)
*  Altyn Asyr bazaar (Asgabat, Turkmenistan)
*  Siyob bazarra (Samarkanda, Uzbekistan)
*  Bazar Handia (Ürümqi, Txina)
*  Chandni Chowk (Delhi, India)
*  Qissa Khawani Bazaar (Peshawar, Pakistan)
*  Chowk bazarra (Dhaka, Bangladesh)
*  Namche Bazaar (Namche, Nepal)

### Afrikan 
*  Khan el-Khalili (Kairo, Egipto)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabiar azoka

## Kanpo estekak
One Way or Another

**One Way or Another** (euskaraz *Modu Batera Ala Bestera*), Blondie estatubatuar rock taldearen abesti bat da. *Parallel Lines* (1979) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *One Way or Another* abestia entzungai, Youtube.com
Berberana (Araba)

**Berberana** gaur egun Arabako Guardia udalean dagoen herri hustua da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1366an dokumentatuta dago. Betidanik Guardia herriaren menpe egon zen herrixka. 1571an oraindik hamar auzokide eta parrokia zituen. Noiztik hustu zen ez dakigu. XIX. mendean oraindik erorkinak ikusten ziren. Haren lurrak zirenak egun Berberena izenarekin ezagutzen dira.

## Ondarea 
Herriaren lurretan Santa Maria baseliza (Berberana) gordetzen da. XIX. mendean erortzear zegoen baina XX. mendean berreskuratu zen. Elementu erromaniko asko ditu, tartean atelada.

## Erreferentziak
Geocaching

thumb
thumb|478x478px|Altxorren mapa Europan

***Geocaching*** mundu mailako altxor bilaketa jolasa da. Hitza ingelesetik mailegatu da, bere horretan, oraingoz grafia egokitu gabe. Jolasa doakoa da eta bertan parte hartzeko mugikorrean aplikazioa instalatzea edota web gunean zuzenean informazioa bilatzea nahikoa da. Bertan altxor bakoitza topatzeko pistak eta koordenadak agertuko zaizkizu. Hala, beste jokalariek ezkutatutako altxorrak topatu ahal izango dituzu eta bertan zure izena jarri. 

Elkarteak berak zure altxorrak ezkutatzen hasi baino lehen beste pertsona batzuen altxorrak topatzea gomendatzen dizu. Izan ere, garrantzitsua da jolasaren dinamika ondo ulertzea altxorrak ezkutatzen hasi baino lehenago.

## Pausuak 
# Lehenik eta behin, aplikazioa instalatu ostean beharrezkoa da kontua egitea.
# Horren ostean zugandik gertu dagoen cache bat aukeratu eta bilatu topatu arte.
# Cachea zabaldu eta topatu duzula idatzi.
# Aplikazioan altxorra topatu duzula erregistratu.

## Kategoriak 
Cache mota batzuk daude, batzuk zailagoak eta beste batzuk errezagoak. Hauek dira horietako batzuk:

* **Traditional-cacheak:** Gehien topatzen diren altxorrak dira. Normalean kutxa bat dira eta barruan kontrol zerrenda bat daramate zuk sinatu ahal izateko.
* **Multi-cacheak:** Honakoetan ez dago altxor bakarra baizik eta altxor batzuk. Aplikazioak lehenengoa non dagoen azaltzen dizu eta hori topatzean bigarrena topatzeko pistak azalduko zaizkizu.
* **Mystery cacheak:** Altxor hauek topatu ahal izateko normalean aldez aurretik frogaren bat pasatu behar duzu koordenadak lortzeko.
* **Earth-cacheak:** Hauetan adierazgarria dena ez da altxor bera baizik eta honek gure Lurraren prozesuak hobeto ulertzeko balio digun zerbait ikustea.

Cache mota gehiago ikusi nahi ezkero jo erreferentzietara, bertan informazioa luzatzeko aukera baitago.

## Zailtasuna 
Zailtasuna bi modutara neurtzen da, batetik orokorrean altxorra topatzea zenbat kostatzen duen 1etik 5era sailkatua eta bestetik cachera heltzeko ibilbidea edo ingurunea nolakoa den. Hau da, honakoan 1etik 5era baita ere, ebaluatu egiten da ea umeak heltzeko modukoa den edo oso aldapa handiak ote dituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Motherless Brooklyn (filma)

***Motherless Brooklyn*** (), 2019ko Edward Norton estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle, gidoilari eta aktoreak zuzendu, ekoitzi, idatzi eta antzeztutako drama film bat da. Jonathan Lethem idazlearen *Motherless Brooklyn* (1999) eleberrian oinarritua dago. Nortonez gain, Bruce Willis, Gugu Mbatha-Raw, Bobby Cannavale, Cherry Jones, Michael Kenneth Williams, Leslie Mann, Ethan Suplee, Dallas Roberts, Josh Pais, Robert Ray Wisdom, Fisher Stevens, Alec Baldwin eta Willem Dafoe aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1950eko hamarkada, New York, Brooklyn. Lionel Essrog (Edward Norton) Touretten sindromea duen detektibe pribatu bakarti bat da. Honakoan, bere tutore eta lagun bakarra izen den Frank Minnaren (Bruce Willis) hilketaren kasua ikertu eta argitzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Edward Norton: Lionel Essrog
* Bruce Willis: Frank Minna
* Gugu Mbatha-Raw: Laura Rose
* Bobby Cannavale: Tony Vermonte
* Cherry Jones: Gabby Horowitz
* Alec Baldwin: Moses Randolph
* Willem Dafoe: Paul Randolph
* Michael K. Williams: Wynton Marsalis
* Leslie Mann: Julia Minna
* Ethan Suplee: Gilbert Coney
* Dallas Roberts: Danny Fantl
* Josh Pais: William Lieberman
* Robert Wisdom
* Fisher Stevens
* Candace M. Smith

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pedro Prieto

**Pedro Prieto** (Madril, 1950) Espainiako ingeniari teknikoa da, telekomunikazioen sektorean eta energia berriztagarrien sektorean lan egin duena. Petrolioaren gailurraren teoriaren hedatzaile eta aktibista nagusietako bat da Espainian. Baliabide Energetikoen Ikerketarako Espainiako Elkarteko (AEREN) presidenteordea da, *Científicos por el Medio Ambiente (CiMA)* elkarteko kide da eta ASPOren nazioarteko kontseiluko kidea da.

Petrolioaren gailurrari buruz egin dituen ekarpenen artean, petrolioaren esportazioen gailurren ereduak daude, baita petrolioaren gailurra balizko gatazka geopolitikoen iturburu gisa aztertzea ere.

## Lanak 
Artikulu ugari idatzi ditu hainbat komunikabidetan egin ditu agerraldiak eta ingelesezko egileak itzuli ditu petrolioaren gailurraren gaiaren inguruan, esate baterako, Richard C. Duncan eta Richard Heinberg. Horrez gain, hitzaldi asko eman ditu eta eztabaida publikoetan parte hartu du.

Hona hemen haren saiakera ezagunenetako batzuk:

* *Kyoto o Upsala* UNESCOren Lagunen Kluba, 2005.
* *Un cuento de terrorismo energético.* UNESCOren Lagunen Kluba, 2003.
* *El libro de la selva.* AEREN, 2004.

2013ko urtarrilean Charles A.S. Hall irakaslearekin batera argitaratu zuen ''Spain's Photovoltaic Revolution: The Energy Return on Investment'' liburua. Lan honen bidez, estreinako aldiz eta sakontasunez aztertu zen herrialde garatu bateko sistema fotovoltaikoaren energiaren itzulera-tasa eskala handian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Olduvai teoria
* Petrolioaren gailurra

## Kanpo estekak 
* Crisis Energética, AERENen webgune ofiziala.
* Democracia y Cénit del Petróleo artikulua, in Diagonal (2011ko martxoaren 8a).
* La penúltima esperanza energética artikulua, in Diagonal (2010eko abenduaren 8a).
* El Cénit del petróleo, enmascarado por el colapso financiero artikulua, in Diagonal (2008ko azaroaren 13a).
* Pedro Prietoren hitzaldiak YouTube-n .