open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brandeburgoko Atea Donostian

thumb|250px|Áncora Elkarteak Maria Kristina zubiaren eta atearen trataera amankomuna eskatu du.
**Donostiako Brandenburgoko Atea** Norteko geltokiaren ondoan eraikin apaingarria da. 1905ean eraiki zuten, Maria Kristina zubiarekin batera eta harekin multzo berekoa da; Ataria eta Maria Kristina zubia elkarrekiko "koherenteak" dira, Áncora elkartearen arabera. Modu batez Berlingo ate ospetsua imitatzen du. Inguruan egin dituzten aldaketen ondorioz, 2013. urtean desegin eta 2015ean berreraiki zuten. Eraikina izen ofizialik ez du eta hau, Brandenburgoko Atea, herriak umorez jarri dio

## Funtzioa 
Eraikina apaingarri hutsa da zeren eta, berez, ez da ate bat. Berez, trenbidearen beste aldera igarotzeko pasabidera eramaten du eta eraikitzeko jatorria bertan zeuden komun batzuetan zegoen.

## Historia 
1864an eraiki zuten Norteko geltokia, eta ibaiaren beste aldearekin lotzeko beharraz ohartuta, 1893an egurrezko behin-behineko zubi bat eraiki zuten. 1905ean amaitu zuten Maria Kristina zubia. Zubia zeharkatzean, aurrean komun batzuk zeuden. Hiriko agintariei irudia ez zitzaien egokia iruditu, eta atari apaingarri bat eraikitzea erabaki zuten. Maria Kristina zubiaren moduan, 1905ean inauguratu zuten. Proiektua udaleko Sarasola ingeniariak eta Jose Goikoa arkitektoak egin zuten. Eraikitzeko baimena Trenbide Konpainiako zuzendariari eskatu behar izan zion Jose Elosegi alkateak, eta Parisera joan behar izan zuen horretarako.

Hormigoi armatuaz egina, gaur egun dagoena ez da jatorrizkoa, 2013an berreraikia baizik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikel Elkoroberezibar Belokiren artikulua *Hirutxuloko Hitza*n, 2021/04/16.
Love and Monsters

***Love and Monsters*** 2020ko Michael Matthews hegoafrikarrak zuzendutako abenturazko film bat da. Dylan O'Brien, Jessica Henwick, Dan Ewing, Michael Rooker eta Ariana Greenblatt aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Munstroen agerpenak gizaki guztiak lurrazpiko kolonietan bizitzera behartu eta zazpi urte geroago girotzen da filma. Joel Dawsonek bere bizikide guztiak parekatu egin direla ikusten du. Azalera irtetzea eta munstroei aurre egitea erabakitzen du, nerabetasuneko neskalaguna zuen Aimeerekin elkartu ahal izateko. Bidai arriskutsu honen zehar, Joelek ezusteko adiskideak egiten ditu, hauen artean txakur heroiko bat eta bizilaure bikote bat, eta munstroz betetako bidean bizirauten lagunduko diote, benetako maitasunerantz.

## Aktoreak 
* Dylan O'Brien: Joel Dawson
* Jessica Henwick: Aimee
* Michael Rooker: Clyde Dutton
* Dan Ewing: Cap
* Ariana Greenblatt: Minnow
* Ellen Hollman: Dana
* Tre Hale: Rocko
* Pacharo Mzembe: Ray
* Senie Priti: Karen
* Amali Golden: Ava
* Te Kohe Tuhaka: Tim
* Tasneem Roc: Anna Lucia
* Thomas Campbell: Anderson
* Melanie Zanetti: Kala / Mav1s-en ahotsa
* Bruce Spence: "Old Pete"
* Donnie Baxter: Parker
* Andrew Buchanan: Joelen aita
* Tandi Wright: Joelen ama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
2017ko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak

**2017ko frantziar hauteskunde presidentzialen** lehen itzulia, apirilaren 23an izan ziren. Lehenengo itzulian inork botoen %50 lortu ez zuenez, bigarren itzulia maiatzaren 7an izan zen, lehenengo itzuliko bi hautagai nagusien artean.

Azkenean Emmanuel Macronek lortu zuen garaipena eta Frantziako Errepublikaren presidente bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Juan Bautista Ceballos

**Juan Bautista Loreto Mucio Francisco José de Asís de la Santísima Trinidad Ceballos Gómez Sañudo** (Durango, Espainia Berriko Erregeorderria; 1811ko maiatzaren 13a - Paris, Frantzia; 1859ko abuztuaren 20a) politikari eta legelari mexikar bat izan zen, eta, Mariano Aristak kargua utzi ondoren, Justizia Gorte Goreneko presidente izan zenean, Mexikoko bitarteko presidente izan zen 1853an.

## Kanpo estekak
Manuel María Lombardini

**Manuel Apolinario José María Ignacio Antonio Lombardini de la Torre** (Mexiko Hiria, Espainia Berria ; 1802ko uztailaren 23a - Mexiko Hiria, Mexiko ; 1853ko abenduaren 22a ) politikari eta militar kontserbadore bat izan zen, eta Mexikoko bitarteko presidente gisa jardun zuen 1853an. Errepublikako hiriburuan jaioa, egoera ekonomiko oneko eta jatorri italiarreko familia baten semea, armadan sartu zen hamabi urte zituela. Frantsesen aurka borrokatu zuen Pastelen Gerran 1838an, estatubatuarren aurka Texasko Independentzian 1836an eta Estatu Batuek Mexikon esku hartu zutenean 1847an.

## Kanpo estekak
Martín Carrera

**Martín Carrera Sabat** (Puebla, Puebla, 1806ko abenduaren 20a - Mexiko Hiria, 1871ko apirilaren 22a) politikari eta militar mexikar bat izan zen, dibisioko jenerala eta Mexikoko hogeita bigarren presidentea, bitarteko gisa 29 egunez 1855ean.

## Kanpo estekak
Rómulo Díaz de la Vega

**José María Rómulo Díaz de la Vega Fuentes** ( Mexiko Hiria ; 1802ko otsailaren 16a - Puebla, Puebla ; 1877ko urriaren 3a ). Karreradun militar eta politikari mexikar bat izan zen, federalisten aurka borrokatu zuena. Mexikoko Presidentea eta hainbat federaziotako gobernadorea izan zen bere karrera politikoan zehar.

## Kanpo estekak
Juan Álvarez Hurtado

**Juan Álvarez Hurtado** (Atoyac, Mexikoko Intendentzia ; 1790eko urtarrilaren 27a - La Providencia, Guerrero ; 1867ko abuztuaren 21a), **Juan Álvarez** bezala ezaguna, militar eta politikari mexikar bat izan zen, Mexiko independenteko gatazka armatu gehienetan funtsezko pieza izan zena, independentzia gerratik hasi eta Frantziako Bigarren Esku-hartzean Maximiliano enperadorea boteretik kendu zuten arte. Zenbait maila bete zituen bere herrialdearen zerbitzura lan egin zuen bitartean, nabarmenena, Errepublikako Presidentearena izan zelarik 1855ean, Antonio López de Santa Anna diktadorea boteretik kendu ondoren, Ayutlako Iraultzaren buru izanda. XVIII. mendean jaiotako Mexikoko azken presidentea eta Independentzia Gerran parte hartu zuen azkena izan zen.

## Kanpo estekak
Piet Hein (zientzialaria)

**Piet Hein** (1905eko abenduaren 16a - 1996ko apirilaren 17a) Danimarkako ingeniari, idazle, artista, filosofo, diseinatzaile eta asmatzailea izan zen. Ezaguna da batez ere bere Gruk-ak, poema filosofiko laburrak edo aforismoak idazteagatik, jatorriz **Kumbel Kumbell** ezizenarekin izenpetuta, 1940an Danimarkako nazien okupazioa baino lehen bere herrialdeko Batasun Antinaziarra zuzendu izanagatik ezkutatuta zegoela. *Politiken-en* argitaratu zituten.

1930eko hamarkadaren hasieran, Soma Kuboa patentatu zuen, disekzio buru-hausgarri sendoa, eta 1940ko hamarkadaren hasieran, Polygon abstraktua asmatu zuen, horren bertsioa John Nash-ek urte batzuk geroago modu independentean garatu zuen. Kopenhageko Unibertsitateko matematikariei zuzendutako hitzaldi batean jolasetarako matematikari buruzko hitzaldian aurkeztu ondoren, Heinek jokoan konpondu beharreko arazoa aurkezten zuen astean bitan *Politikenen*, lau hilabetez (50 edizio). Hex izena Parker Brothers konpainiak 1952an eman zion, jokoaren bertsioa, Hex, mahai joko gisa kaleratu zuenean.

Nahiz eta bere izena superelipsearekin lotuta egon, David Helldén arkitekto suediarrak 1960ko hasieran Stockholmeneko Sergel plazako diseinuan bere lagunak sartutako irudi geometrikoarekin, ez zen Hein bera sortu. Gabriel Lamé matematikari frantziarra baizik. Heinek irudi hori Bruno Mathsson altzari diseinatzaile eta arkitekto suediarrarekin egindako lankidetzan ere sartu zuen.

1948-1949 bitartean Danimarkako Munduko Gobernu Federalaren Munduko Mugimenduaren ataleko presidentea izan zen, gaur egungo Munduko Mugimendu Federalistaren aurrekaria.

Hendrik Casimirrekin kolaboratu zuen 1930ean Kopenhagen egindako egonaldian eta bere adiskideak Albert Einstein eta Norbert Wiener matematikaria izan ziren. Weinerrek 1960ko hamarkadaren erdialdean *Jainkoa eta Golem S.A.* liburua Hein-en etxean, Rungsted-en (Hørsholmeko auzoa), prestatzen amaitu zuen.

*Ohorezko doktoretza* lortu zuen Yale eta Odense  .

Pieter Pietersen Heyn (Piet Hein izenarekin ere ezaguna) almirante eta kortsario herbeheretarraren ondorengoa zen. 

## *Gruk-ak* 
Jatorriz danieraz idatzia eta gero ingelesez - *grooks* izenarekin ezagutzen direnak - bere 10.000 *gruk* baino gehiago 60 antologia baino gehiagotan argitaratu dira, askotan egileak berak egindako ilustrazioekin batera. Besteak beste, ironia adierazteagatik eta gutxieneko hitz eta lerro batzuetan erritmoak eta errimak sortzeko hizkuntzaren erabilera zehatzagatik bereizten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riurau

***Riuraua*** Valentziako Erkidegoko landa eraikuntza karakteristikoa da, batez ere Marina Alta eskualdean (Alacant) oso hedatua dagoena. Bere funtzioa eskualde horretako mahaspasa-ekoizpenarekin lotuta dago.

## Izena 
thumb|Pla de Senija-ko riuraua.
Lluís Fornés ikerlariaren arabera, *riurau* hitza *rural* hitz okzitaniarretik letorke (zeina, hizkuntza honen dialektu gehienetan *rurau* [ry'raw] ahoskatzen den. Honen arabera, hitza Déniara mahaspasa ekoiztera etorri ziren lehen familia probentzalek ekarria litzateke (Morant, Chabàs eta Merle abizenekoak).

Ostera, Gran Diccionari de la Llengua Catalana argitalpenaren arabera, hitza arabiarreko *raff* (apala) hitzaren bikoizketa litzateke: *ref-raf* [revrav], gerora fonetikoki [riv'rav] eta [riw'raw] bihurtua.

## Historia 
thumb|Gata herriko etxea, riurau bat atxikituta duela.
Laranja ekoizpena nagusitu baino lehenago, Valentziako Erkidegoko eskualde askotan mahastiak izan ziren nagusi, bereziki moskatel motakoak. 1887an, mahaspasatarako mahastiek Safor eskualdeko %34a betetzen zuten, eta honen esportazioaren premiei erantzuteko Gandiako portua edo Carcaixenteko tranbia bezalako azpiegiturak sortu ziren.

Lehen aipu historikoa XIX. mendekoa da, Pascual Madozen "Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar" IX. tomoan aipatzen delarik. Izan ere, Antoni Banyuls ikerlariaren arabera riurauak garai horretan agertzen dira, mahaspasaren ekoizpenaren premiei erantzunez.

## Ezaugarriak 
thumb|Mahaspasak *sequer*-rean lehortzen, atzean riuraua dutela.
Gehienak eraikuntza xumeak dira, oinplano angeluzuzen luzangadunak, eguzkirantz ematen duen aldea kenduta, beste guztiak itxita dituenak. Eguzki aldean adreilu sendo eta harlanduz egindako karpanel arku handiak dituzte, harlanduz edo adreiluz egindako zutabeen gainean. Badia bakarrekoa, teilaz estalia egoten da arkuen aldeko isuriarekin.

Zenbait riurau berezi ere badaude, halere: oso handiak (hormarte birekin), 10-14 arkurekin. Valentziako herri-arkitekturaren ikerketan ale hauek garrantzitsuak dira.

Gehienetan baoak hegoaldera begira egoten dira; baina badira ekialdera begira dauden riurauak ere. Mendebalde edo iparrera begira dagoenik ez da, ordea. Bertan, ur irakinetan galdarraztatu eta gero, mahats mordoak kainaberaz eginiko esteren gainean ezartzen dira, eguzkitan lehortzen uzteko. Behar denean, estera hauek sequerretik riurau barrura aldatzen dira hezetasunetik babesteko.

## Ondare aitortza 
[thumb|Lluna kaleko riuraua, [Llíber]]
Presio urbanistikoaren eraginez zenbait riurau desagertu eta gero, 2007 urtean "Riuraus vius" (Riurauak bizirik) elkartea sortu zen, landa eremuko arkitektura elementuek osatzen duten ondarea gordetzearen alde. Elementu hauen artean riurauak nabarmenetakoak direnez, ondarea babesteko taldeen artean Lluis el Sifoner abeslariaren "*Mare, mare, mare que el riurau se crema*" kantua nolabaiteko ereserki bihurtu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Riuraus vius" elkartearen bloga
* Riurauei buruzko bloga La Safor eta Vall d'Albaida eskualdeetara
* Riurauei buruzko bloga La Marina Alta eskualdera
* Riurauen argazkiak
* Marina Altako riurauari buruzko artikulua
Volendam

**Volendam** Herbehereetako Ipar Holanda probintziako herria da, Edam-Volendam udalerrikoa. 22.000 biztanle inguru ditu eta turismo gune inportantea da. FC Volendam bertoko futbol taldea da.

## Galeria 

Westkappelsche Zeedijk.jpg|Dikea (1906).
Het dorp Volendam. (1906).jpg|Hiria XX. mendearen hasieran
Meisjes en mutsjes van Volendam..jpg|Tokiko janzkera duten emakume gazteak, 1906.
Kleine klompenjongetjes in Volendam.jpg|Tokiko janzkera duten haurrak, 1906.
Oolijke Volendamsche deerntjes.jpg|Tokiko janzkera duten haurrak, 1906.

## Kanpo estekak
Tour T1

**Tour T1** (euskaraz: "T1 dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 2008an eraiki zen eta 185 metro zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour T1
Xabier Mikel Azparren

**Xabier Mikel Azparren Irurtzun** (Donostia,  - ) gizpukoar txirrindularia da. 2021ez geroztik txirrindulari profesionala da.

Anaia gaztea Enekoitz ere txirrindularia da.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
**2022**
* 2. Alentejoko Itzulian eta etapa 1 
* 3. 15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2023**
* 5. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 6. Paris-Camemberten
**2024**
* 7. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2025**
* 8. Chrono des Nations-Les Herbiers-Vendéen
**2026**
* 9. Étoile de Bessègesen

## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
## Taldeak 
*  Euskaltel-Euskadi (2021-2023)
*  Q36.5 Pro Cycling Team (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Miguel Miramón

**Miguel Gregorio de la Luz Atenógenes Miramón y Tarelo** ( Mexiko Hiria, irailak 29, 1832 - Cerro de las Campanas, Queretaro, ekainak 19, 1867) Mexikoko jeneral kontserbadore bat izan zen, bereziki nabarmendu zena Erreforma Gerran. Lehenik, bigarren buruzagi bezala, eta, ondoren, armada kontserbadoreko lehen buruzagi bezala, armada liberalaren aurka garaipen handiak lortuz. "Makabeo gaztea" bezala ezagutzen zen. 1859an, Mexikoko bitarteko presidente izendatu zuten, Alderdi Kontserbadorekoa, Tacubayako Planaren ondorioz, Benito Juárez presidente liberalaren aurka, nork boterea eskuratu zuen Justizia Gorte Goreneko presidente zela, Ignacio Comonfortek uko egin ondoren. Miguel Miramón Mexikok historian izan duen presidenterik gazteena da, eta hurrengo bi urteetan kontserbadoreen buruzagi nagusia izan zen. Mexikar hiritar bezala jaiotako lehen presidentea ere izan zen, bere aurreko guztiak Espainia Berriko Erregeorderriaren mendeko bezala jaio baitziren.
## Kanpo estekak
Setako gaztelua

**Setako gaztelua**, **Jostunaren gaztelua** bezala ere ezaguna (**castell de la Costurera**) Alacanteko Balones udalerrian dagoen eraikin historikoa da.

## Geografia eta toponimia 
thumb|Setako gaztelua, urrunetik ikusita
Gaztelua Balones udalerriaren erdigunetik 4 km ekialderantz dago, La Costurera izeneko jabego baten gainean; horregatik izen honekin ere ezagutzen da.

Mendixka Almudainako mendizerrako partea da, eta gaztelua itsasoaren gainean 750 metrotako altueran dago.

"Seta" izatez bailararen izena da (Vall de Seta); baita bertatik pasatzen den errekarena (Serpis ibaiaren afluentea).

Seta bailara Comtat izeneko eskualdean dago. Bertako udalerriak Balones, Benimassot, Fageca, Famorca, Gorga, Quatretondeta eta Tollos dira, eta Valentziako Erkidegoaren barnealdeko gune populatuenetako bat da. Halere, herri guztien artean 700 biztanle inguru baino ez dituzte biltzen.

## Historia 
thumb|Dorre karratua.
Muinoan aurkitu diren aztarnarik zaharrenak Brontze Arokoak dira. Erromatar Inperioko aztarnak ere aurkitu dira (II. eta III. mendekoak).

Lehen eraikuntza XI. mendean egin zen, musulman garaiko landetxe bat.

XII. mendean datatutako aztarna zeramiko asko aurkitu dira bertan.

Uste denez, XIII. mendeko hasieran bihurtu zen gotorleku (Almohade dinastiaren menpean), Millena eta Serrellako gazteluekin batera, Seta bailararen kontrola zuen helburu.

XIII. mende erdi aldean jada kristauen menpean zegoen. Gotorlekuaren lehen erreferentzia idatziak ordukoak dira:

* 1258an, gaztelu hau, Xeroles-ekoarekin batera, Golzalvo Ferrández de Medrano-ri saldu zitzaizkion 1200 besanteren truke.
* 1259an, Gonzalvo Ferrández alkaideari gazteluaren errenten gaineko zenbait agindu gordetzen dira.
* 1270ean, Jakue I. Aragoikoak gaztelu hau eta Xeroles-ekoa Isabella d'Amichi-ri eta bere seme Roger de Llúria-ri eman zizkion.
1609an moriskoak Espainiatik egotziak izan zirenean, herria eta gaztelua biztanlerik gabe geratu ziren. Lehena birpopulatua izan bazen ere, gazteluak hutsik jarraitu zuen, urteekin suntsituz.

## Deskribapena 
thumb|Dorre nagusia
Gotorlekua oinplano poligonal irregularrekoa da, topografiara egokitua. Gordetzen diren harresiaren zatiak lokatzez eta harlanduz eraikita daude, eta harlangaitzez eginiko sei dorre karraturen aztarnak dituzte. Haietatik bik, ipar aldean, zutik diraute: karratua bata, hormari erantsitako zilindro erdi formaduna bestea. Azken hau zen dorre nagusia, itxuraz, eta gaur egun ere gazteluko punturik altuena da (8 m); bere ondoan hormaz itxitako esparru karratu bat aurkitzen da; ikerlarien arabera, gazteluan zegoen San Frantziskori eskeinitako elizarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastián Lerdo de Tejada

**Sebastián Lerdo de Tejada y Corral** ( Xalapa, Veracruz, Mexikoko Behin-behineko Gobernua ; 1823ko apirilaren 24a &ndash; New York, Estatu Batuak ; 1889ko apirilaren 22a ) politikari eta abokatu mexikarra izan zen. Mexikoko presidentea 1872tik 1876ra izan zena.

## Kanpo estekak
Manuel Robles Pezuela

**José Manuel Susano de la Luz Robles Pezuela** (Guanajuato, Espainia Berriko erregeordetza , 1817ko maiatzaren 23a - San Andrés Chalchicomula, Mexiko, 1862ko martxoaren 23a ) politikari eta militar bat izan zen, Mexikoko Presidentea 1858ko abenduaren 23an aldarrikatutako Gabonetako Planagatik, Félix María Zuloaga kargutik kendu zuena. Erreforma Gerran alderdi kontserbadoreko kide izan zen.

## Kanpo estekak
Tour EDF

**Tour EDF** 166 metroko etxe orratza da, La Défense finantza-barrutian, Parisetik gertu Frantzian. Completedo 2001an amaituta, Puteaux udalerrian dago, eta bere erabilera bulegoetakoa da.

Dorrea Électricité de France (EDF), Frantziako elektrizitate konpainia nagusirako, eraiki zuten eta konpainiaren bulegoak daude bertan. Eraikinak 165 metroko altuera du, eta 2000. urtetik La Défense-n eraikitako etxe orratzik altuena da. Bere planoa eliptikoa da, gehienez 70 metroko luzera eta gehienez 32 metroko zabalera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tour Exaltis

**Tour Exaltis** (euskaraz: "Exaltis dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 2006an eraiki zen eta 72 metro zituen.

2006ko urriaren hasieran, "Mazars Paris" egoitza nagusia (1.200 langile) Exaltis dorreko 12 solairuetara aldatu zen. CORIOk Parisko agentzia solairu batean sortu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren Tour Exaltis
Androgeno

**Androgenoa** edo **hormona maskulinoa** hormona esteroide maskulinoa da. Kanpoko organo genitalen garapena, espermaren sorrera eta bigarren mailako sexu-ezaugarrien agerpena errazten eta bultzatzen ditu. Barrabiletan, obulutegietan eta guruin adrenaletan jariatzen da. Ziklopentanoperhidrofenantrenoren hormona hauek testosterona, androsterona eta androstenediona dira. Estrogenoen aurrekariak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Androstenediona

**Androstenediona** edo **androstendiona** (**4-androstenediona** ere deitua) 19-karbonoko hormona esteroide bat da, androgeno testosterona eta estrogeno estrona eta estradiola sortzen dituen prozesu biokimikoan bitartekari gisa giltzurrun gaineko guruinetan eta gonadetan sortua.

Androstenediona gizonezkoen eta emakumezkoen hormona sexualen aitzindari komuna da. Androstenediona apur bat odol-plasman ere gordetzen da, eta testosterona edo estrogeno bihur daiteke ehun periferikoetan.

## Kanpo estekak
Estrona

**Estrona** (**E1**) estrogenoen taldeko hormona bat da, emakumezkoen obarioetan eta gantz ehunean ekoizten dena. Hiru estrogeno naturaletako bat da, estradiol eta estriolarekin batera. Estrona da hiru hormonetan urriena; estradiola ugaltze-adinean dagoen emakumearen gorputzean agertzen da ia beti, eta estriola, batez ere, haurdunaldian. Estrona menopausia osteko emakumeen artean nagusia da.

Estrona estrona sulfato bihurtzen da, gordailu gisa jarduten duen molekula bat, behar izanez gero estrogeno aktiboago bat (estradiol) bihur daitekeelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tour Adria

**Tour Adria** (euskaraz: "Adria dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 2002an eraiki zen eta 155 metro zituen.

Adria dorrea inguruko Tour Égée dorrearen bikia da. SARI Développement enpresa berak eraiki zuen. Dorrearen eraikuntza 1999an hasi zen eta 2001ean zenbait hilabetez gelditu zen finantza arrazoiengatik. Azkenean 2002ko abenduaren 13an entregatu zen eta guztiz errentan eman zion Technip-i.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  fitxa Tour Adria
Tour CBX

**Tour CBX** (euskaraz: "CBX dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 2005an eraiki zen eta 142 metro zituen.

CBX dorrea teilatua horizontala ez baina inklinatua den La Défense dorre bakanetako bat da. Fatxadetako bat zuzenekoa da, bestea kurbatua.

2007an, Dexia enpresak Dorrean ezarri zuen egoitza.

2013ko uztailean fatxada kurbatuaren goiko aldetik "DEXIA" letrak kendu ziren, gaur egun Tour D2 ezkutatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour CBX
Oikonimo

**Oikonimo** (, , 'etxea, etxebizitza', eta , , 'izena') toponimo mota espezifikoa da, etxe baten edo beste edozein etxebizitza-eraikinen izen propioa izendatzen duena (adibidez, baserri batena); adiera zabalagoan, herri, hiri edo bestelako edozein bizilekuren izen propioari ere egiten dio erreferentzia.

Euskaraz, bai eta finlandieraz, norvegieraz, eslovenieraz eta beste hizkuntza batzuetan ere, ohikoa izan da pertsonei erreferentzia egiteko oikonimoak erabiltzea, abizenen ordez. Izan ere, kultura horietan onibarraren izena finkoa izan ohi dela-eta, unean-unean bertan bizi diren pertsonak izendatzeko erabil daiteke, haien egiazko abizena gorabehera, baita onibar hori duela gutxi erosia edo duela gutxitik bizileku badute ere.

Euskal Herrian, jatorrian baserri edo etxe izen zirenak abizen bilakatu ziren askotan.
alt=Erregerena etxea, Gelbentzun|thumb|300x300px|Erregerena etxea, Gelbentzun, Nafarroa Garaian. |erdian
alt=Irazuazpiko baserria|erdian|thumb|300x300px|Irazuazpiko baserria, Zizurkilen, Gipuzkoan. Baserriaren izena idatzita dago ate ondoko letreroan.

## Kanpo estekak
Akantosi beltzaile

**Akantosi beltzaile** hiperkeratosia eta azalaren hiperpigmentazioa ezaugarri nagusitzat dituen dermatosi bat da. Ezaugarri biak itxura lodiko lesio gisa agertzen dira, tertziopelatuak eta pigmentatuak (gris-arrexka kolorea), kasu gehienetan larruazaleko tolesturetan kokatuak, hala nola besapeetan, lepoan, izterretan eta bularrazpiko eremuetan, nahiz eta gorputzeko beste eremu batzuetan, hala nola izterretan, eragin dezakeen. Oro har, intsulinarekiko erresistentziaren larruazaleko markagailu bat da, sistema endokrinologikoko hainbat sindrome edo gaixotasunetan ere agertzen dena, hala nola obesitatean, 2. motako diabetes mellitusean, obulutegi polikistikoen sindromean edo sindrome metabolikoan. Salbuespen batzuk izan ezik, akantosi beltzailea arazo estetikoa da nagusiki; izan ere, eragiten dituen eragozpenak, gehienbat, nuluak edo urriak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaztela-Mantxako Erkidegoen Junta

**Gaztela-Mantxako Erkidegoen Junta** (gaztelaniaz *Junta de Comunidades de Castilla-La Mancha*) Espainiako erkidego horretako lurralde gobernua da. 2015 urtetik erkidegoko presidentea Emiliano García-Page Sánchez sozialista da.

Juntaren egoitza Toledoko Fuensalida jauregian kokatzen da.

## Juntako presidenteak 
## Kanpo estekak
Olga Novo

**María Olga Novo Presa** (Vilarmao, A Pobra do Brollón, 1975eko urtarrilaren 29) galiziar poeta saiakeragilea da.

## Ibilbidea 
Landan du jatorria eta eremu hori dute protagonista haren olerkiek. *A teta sobre o sol* () eman zuen argitara 1996an, eta kritika onak eta entzutea bilduz joan da geroztik. Azken liburuarekin, *Feliz Idade* () obrarekin, 2020ko Espainiako Sari Nazionala irabazi zuen.

## Lanak 
### Poesia 
* *A teta sobre o sol* (1996, Edicións do Dragón, 1999, Letras de Cal). 34 orr. .
* *Nós nus* (1997). Xerais. 90 orr. .
* *A cousa vermella* (2004). Espiral Maior. 134 orr. .
* *Cráter* (2011). Toxosoutos. 193 orr. .
* *Feliz Idade* (2019). Faktoría K de libros. 152 orr. .

### Saiakera 
* *Por un vocabulario galego do sexo. A terminoloxía erótica de Claudio Rodríguez Fer* (1995). Positivas. 185 orr. .
* *O lume vital de Claudio Rodríguez Fer* (1999, 4-Cromía). Follas Novas. 143 orr. .
* *Uxío Novoneyra. Lingua loaira* (2005), Fundación Caixa Galicia. 205 orr. .
* ''Erótica Medieval Galaica: leda m'and'eu* (2013). Toxosoutos. 164 orr. .
* *No principio foi o pracer* (2017), *Unión Libre''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William R. King

**William Rufus Devaine King** (Sampson County, Ipar Carolina, 1786ko apirilaren 7a - Selma, Alabama, 1853ko apirilaren 18a) estatubatuar abokatu, politikari eta diplomazialaria izan zen. AEBetako 13. presidenteordea izan zen.

Ipar Carolinako Chapel Hilleko Unibertsitatean ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen. Ipar Carolinako Estatu Kongresuko kide izan zen 1807tik 1809ra. 1811tik 1816ra Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxeko kide izan zen. Dimisioa eman zuen Errusiara eta Napolira misio diplomatikoetan parte hartzeko.

Itzultzean, Alabaman lurrak erosi zituen kotoia landatzeko. Bere familia Alabamako esklaboen jabe handienetako bat bihurtu zen. Neurrizkotzat jotzen da esklabismoaren auzian eta 1850eko Konpromisoaren sinatzailea izan zen.

1819an Alabama estatu bihurtu ondoren, King senatari izendatu zuten. 1844 arte senatari izan zen eta Andrew Jacksonen alde egin zuen. 1844tik 1848ra Estatu Batuetako enbaxadorea izan zen Frantzian Luis Filipe Frantziakoaren erregealdian eta berriro senatari izan zen 1848tik 1852ra.

1852an, Alderdi Demokratak Franklin Pierce aukeratu zuen presidentetzarako hautagai eta King presidenteordetzarako. Kuban zegoela egin zuen karguaren zina, eta tuberkulosiak jota hil zen AEBra itzuli eta egun gutxira.

## Kanpo estekak
Francisco Carvajal

**Francisco Sebastián Carvajal y Gual** ( San Francisco de Campeche, Campeche ; 1870eko abenduaren 9a - Mexiko Hiria ; 1932ko irailaren 30a ) politikari eta abokatu mexikarra izan zen. Mexikoko bitarteko presidentea izan zen 1914an, Victoriano Huertaren diktaduraren erorketaren ondoren.

## Kanpo estekak
Francisco León de la Barra

**Francisco León de la Barra y Quijano** (Querétaro, 1863ko ekainaren 16a - Miarritze, Lapurdi, 1939ko irailaren 23a ) politikari, abokatu eta diplomatiko mexikarra izan zen. Mexikoko presidentea izan zen bitarteko izaeraz, Porfirio Díazek kargua utzi ondoren. Bere gobernuak Porfiriatoaren amaiera markatu zuen.

## Kanpo estekak
Juan N. Méndez

**Juan Nepomuceno Méndez Sánchez**, ( Real de Minas de Santa María Tetela de Xonotla, Puebla, 1824ko uztailaren 2a - Mexiko Hiria, 1894ko azaroaren 29a) ideologia liberaleko militar eta politikari mexikar bat izan zen, "Los 3 Juanes de Sierra Norte de Puebla" taldearen "Arima" edo "Aita"-tzat hartzen da. Mexikoko presidentea izan zen bitarteko izaeraz 1876 eta 1877 artean.

## Kanpo estekak
Victoriano Huerta

**José Victoriano Huerta Márquez** (Colotlán, Jalisco; 1845eko martxoaren 23a - El Paso, Texas; 1916ko urtarrilaren 13a) Mexikoko ingeniari eta militarra izan zen, Mexikoko presidentea 1913 eta 1914 artean, estatu kolpe baten ondorioz.

## Kanpo estekak
Manuel del Refugio González Flores

**José Manuel del Refugio González Flores** ( Heroica Matamoros, Tamaulipas ; 1832ko ekainaren 17a - Chapingo, Mexikoko estatua ; 1893ko maiatzaren 8a ) militar eta politikari mexikarra izan zen. Mexikoko presidentea izan zen 1880 eta 1884 artean. Kargu honetan hasi aurretik, Estatubatuar-Mexikar Gerra parte hartu zuen, teniente bezala, eta, beranduago, Erreforma Gerran borrokatu zuen, Alderdi Kontserbadorearen alde.

## Kanpo estekak
Tour Les Poissons

**Tour Les Poissons**, Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen etxebizitzak eraikin bat da.

1970ean eraikia, 129,50 m-ko altuera du eta teilatuan 22 m-ko barometro zilindriko argitsua zuen, "Gégène" izenekoa, atmosferako presioaren arabera kolorea (gorria, berdea edo urdina) aldatzen zuena. Barometro hau 2006an desegin zen.

1975ean, dorrea Henri Verneuil-en *Peur sur la ville* filmaren filmatzeko kokaleku gisa erabili zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Les Poissons
Tour Europlaza

**Tour Europlaza** (euskaraz: "Europlaza dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1972an eraiki zen eta 135 metro zituen.

2019an Europlaza dorreak dozena bat maizter zituen, besteak beste, Mymoneybank, Galderma, Heinz, BforBank, Robert Half, Gas Natural Fenosa eta KPMG abokatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Europlaza
Matràseko geltokia

**Matràs** Lapurdiko autobus geltoki bat da, Baiona udalerriko Santizpirita auzoan kokatuta dagoena.

Geltokia 2021eko apirilaren 26an ireki zen.

## Sarbideak 
*  Maubec kalea, 138

## Historia 
Geltokia 2021eko apirilaren 26an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.

Lehenago "Matras" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak 
### Hiriko autobusa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 2. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
Tour Voltaire

**Tour Voltaire** (euskaraz: "Voltaire dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1988an eraiki zen eta 82 metro zituen.

2 eraikinetan banatuta daude eta solairuetan irekita daude: lehenengoak 18 maila eta terraza teknikoa ditu, bigarrenak 23 maila eta terraza teknikoa ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren Tour Voltaire
Tour Winterthur

**Tour Winterthur** (euskaraz: "Winterthur dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1973an eraiki zen eta 119 metro zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour W
Tour Europe

**Tour Europe** (euskaraz: "Europe dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1969an eraiki zen eta 99 metro zituen.

Dorre hau 2002an berritu zuten.

2019ko urritik, EDFren filiala den DALKIAren egoitza nagusia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren Tour Europe
Ospitaleko geltokia

**Ospitaleko geltokia** hurrengoei egin ahal dio erreferentzi:

* Ospitaleko geltokia (Baiona), Tram'Bus sarearen geltokia.
* Ospitaleko geltokia (Bilbo), Bilboko tranbiaren geltokia.
Eulalio Gutiérrez Ortiz

**Eulalio Gutiérrez Ortiz** (Ramos Arizpe, Coahuila; 1881eko otsailaren 2a - Saltillo, Coahuila; 1939ko abuztuaren 12a) Mexikoko militar eta politikaria izan zen, Mexikoko presidentea izandakoa 1914ko azaroaren 6tik 1915eko urtarrilaren 16ra, bitarteko gisa Aguascalientesko Konbentzioaren aginduz.

## Kanpo esteka
Tour CGI

**Tour CGI** (euskaraz: "CGI dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1971an eraiki zen eta 117 metro zituen.

2019ko abendutik, CGI enpresak eta Esset-ek (lehen Foncia IPM) okupatzen zituzten lokalak.

Dorrearen defentsa plan nagusian dorreak kokatzeko duen kodea CB16 da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour CGI
Tour Neptune

**Tour Neptune** (euskaraz: "Neptune dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1975an eraiki zen eta 113 metro zituen.

1975ean eraikia, 113 metroko altuera duena, Neptuno dorrea Sena ertzean dago.

2007ko martxoaren 13tik aurrera, La Défenseko 23. dorre altuena da.

Allianzek okupatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Neptune
Roque González Garza

**Roque Victoriano González Garza** ( Saltillo, Coahuila ; 1885eko martxoaren 23a - Mexiko Hiria ; 1962ko azaroaren 12a) Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen militar mexikar bat izan zen. Mexikoko presidentea izan zen 1915eko urtarrilaren 16tik ekainaren 10era, Eulalio Gutiérrezen ordez.

## Kanpo estekak
Francisco Lagos Cházaro

**Francisco Jerónimo de Jesús Lagos Cházaro Morteo** ( Tlacotalpan, Veracruz ; 1878ko irailaren 20a - Mexiko Hiria ; 1932ko azaroaren 13a ) politikari eta abokatu mexikar bat izan zen, 1915ean Mexikoko bitarteko presidentea izan zena.

## Kanpo estekak
Emilio Portes Gil

**Emilio Cándido Portes Gil** (Ciudad Victoria, Tamaulipas ; 1890eko urriaren 3a - Mexiko Hiria ; 1978ko abenduaren 10a), **Emilio Portes Gil** izenarekin ezaguna, politikari, abokatu eta diplomatiko mexikarra izan zen. Mexikoko presidentea izan zen 1928tik 1930era, eta bera izan zen kargua bitarteko gisa bete zuen azken presidentea.

## Kanpo estekak
Eco-lòc Lacosteko geltokia

**Eco-lòc Lacoste** (euskaraz: *Lacoste eko-gunea*) Okzitaniako autobus geltoki bat da, Tarnose udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 2021eko apirilaren 26an ireki zen.

## Sarbideak 
*  Jacques Duclos bulebarra, 40

## Historia 
Geltokia 2021eko apirilaren 26an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.

Lehenago "l'Arriou" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 2. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
Pascual Ortiz Rubio

**Pascual Ortiz Rubio José Rodrigo Gabriel** ( Morelia, Michoacan, 1877ko urritik martxora &ndash; Mexikoko hiria, 1963ko azaroaren 4a) politikari, diplomatiko, geografo eta historialari mexikarra izan zen. Mexikoko presidente izan zen 1930etik 1932ra, dimisioa aurkeztu zuen urtean, eta karguari uko egin zion azken presidente mexikarra izan zen.

## Jatorria eta familia bizitza
Kontserbadurismo nazionalista

**Kontserbadurismo nazionalista** ideologia politiko bat da, kontserbadurismoa eta jarrera nazionalistak konbinatzen dituenak. Nortasun kulturalaren defentsan daude oinarrituta.

Interes nazionaletan jartzen dute arreta, eta eszeptikoak dira nazioz gaindiko erakundeekiko (adibidez, Europar Batasuna). Kontserbadore hauek nazio-estatua bere nortasun nazional, kultural eta etnikoarekin babestu nahi dute, eta horrek multikulturalismoa eta aldaketa demografikoak baztertzea dakar. Legea eta ordena politikak, balio tradizionalak eta inmigrazioaren murrizketa bultzatzen dute.

1989tik aurrera erdialdeko eta ekialdeko Europa postkomunistan alderdi kontserbadore gehienak nazional-kontserbadoreak izan dira.

## Alderdi kontserbadore nazionalistak 
* Alemania: Alemaniarentzako Alternatiba
* Herbehereak: Demokraziarako forua
* Espainia: VOX
* Grezia: Irtenbide greziarra, Egusenti urrekara
* Italia: Italiako anaiak
* Norvegia: Alderdi Progresista
* Suedia: Suediako demokratak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontserbadurismoa
* Kontserbadurismo soziala
* Nazionalismo
* Eskuindar populismoa

## Kanpo estekak
Tour Ève

**Tour Ève** (euskaraz: "Ève dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1974an eraiki zen eta 109 metro zituen.

1974an eraikia, 109 m-ko altuerako dorre hau La Défense-ko etxe orratzetako bigarren belaunaldikoa da. Negozio barrutiko 4. etxebizitza eraikin altuena ere bada, Tour Les Poissons, Tour Défense 2000 eta Tour France ondoren.

## Aurreko izenak 
* Tour PH21

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Ève
Tour Gambetta

**Tour Gambetta** (euskaraz: "Gambetta dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1975an eraiki zen eta 104 metro zituen.

Dorreak 304 etxebizitza ditu. Arkitektoek altuerak eta bolumenak aldatzen saiatu ziren, eraikin hori behatzen duen angeluaren arabera.

## Aurreko izenak 
* Tour CH2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Gambetta
Manuel Ávila Camacho

**Manuel Ávila Camacho** ( Teziutlán, Puebla ; 1897ko apirilaren 24a - Huixquilucan, Mexikoko estatua ; 1955eko urriaren 13a ) Mexikoko presidentea izan zen 1940ko abenduaren 1etik 1946ko azaroaren 30era. "Presidente caballero" bezala ezagutua izan zen, bere hitza herrialdeko gurtza askatasunaren alde konprometitu ondoren irabazi zuena. Bere administrazioak lidergo militarretik zibilerako trantsizioa burutu zuen, konfrontazioaren antiklerikalismoarekin amaitu zen, hezkuntza sozialistaren bultzada irauli zuen eta AEBekin lan harreman bat berrezarri zuen Bigarren Mundu Gerran.

## Kanpo estekak
Tour Aurore

**Tour Aurore** (euskaraz: "Aurore dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1971an eraiki zen eta 110 metro zituen.

Fatxadaren egituran bertikalitatearen alde hartzen zuten beste dorre askok ez bezala, Aurore dorreak egitura horizontala du. Solairu bakoitzean, kristalek banda jarraia osatzen dute eraikinaren perimetro osoan, eta horrek ikuspegi guztiz panoramikoa ahalbidetzen du.

La Défense plan nagusian, Aurore dorrearen kokapenak CB17 kodea du.

Allianzek okupatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Aurore
Tour Cèdre

**Tour Cèdre** (euskaraz: "Cèdre dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1998an eraiki zen eta 103 metro zituen.

Cèdre Dorrea 1998an ''Faubourg de l'Arche'' auzoan eraikitako lehenengo dorrea izan zen. Hasieran "T4 dorrea" deitzen zioten, gero "Cegetel dorrea". EDF Taldeko zerbitzuek 2019. urte bukaera arte okupatzen dute, 2020tik aurrera berritze lanak egiten ari dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Gambetta
Tour Atlantique

**Tour Atlantique** (euskaraz: "Atlantique dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1970an eraiki zen eta 106 metro zituen.

Atlantikoko dorreak EDF dorrea eta Opus 12. dorrea ditu alboan. Lehenengo solairua Arte Plastikoen Zentro Nazionalak okupatu du 2014az geroztik, Philippe Chiambaretta arkitektoak egindako garapenaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren Tour Atlantique
Tour Opus 12

**Tour Opus 12** (euskaraz: "Opus 12 dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1973an eraiki zen eta 100 metro zituen.

2002tik 2004ra Bouygues-ek berritu zuen, amiantoa kendu zuen, ekialdera 3,50 m luzatu zen (Tour Ariane aldera) eta beste aldeetan 60 cm-koa, barrutik berregina, bere fatxada eraldatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tour Opus 12
Yitzhak Navon

**Yitzhak Navon** (; Jerusalem, 1921eko apirilaren 9a - *ibidem*, 2015eko azaroaren 6a) israeldar politikari, diplomazialari eta egilea izan zen. Israelgo 5. presidentea izan zen.

Jerusalemen jaio zen, familia sefardi batean. Arabiera eta islamiar ikasketak egin zituen Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean, eta hebrear literatura irakatsi zuen. Haganah-ko inteligentzia zerbitzuko kide izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Hego Amerikara bidali zuten naziak ezkutatuta aurkitzeko.

David Ben-Gurionen idazkari politikoa eta kabineteko burua izan zen eta postuan jarraitu zuen Moshe Sharettekin. Ondoren analfabetismoa borrokatu zuen Israelen Hezkuntza Ministeriotik. Alderdi Laboristako diputatua izan zen.

1978an, Legebiltzarrak Israelgo bosgarren presidente izendatu zuen. Anuar el Sadat Egiptoko presidentearekin bildu zen eta eragin handia izan zuen bake-elkarrizketetan.

Presidentetzaren ondoren, politikara itzuli zen eta diputatua eta Hezkuntza eta kultura ministroa izan zen.
Aroztegi (argipena)

**Aroztegi** leku izen eta abizena da, jatorriz arotzaren bizilekua edo lantegia esan nahi duena.

## Leku izenak 
* Aroztegi (lantegia)
* Atetz udalerriko kontzejua
* Aroztegia, Lekarozko kontzejua

## Proiektuak 
*Aroztegia (proiektua)
Áncora elkartea

**Áncora elkartea** Donostiako arkitekturaren aldeko arkitektoen erakundea da, ondareare babeserako elkartea. 2015eko abenduaren 4an sortua, hiriko urbanismoaren defentsan oso jarrera aktiboa du: Udalaren politikarekin oso kritikoak agertu dira sarritan.

## "Galdu genuen hiria" 
2019an *Galdu genuen hiria* izenburuko erakusketa antolatu zuten. Erakusketak 1950etik gaur arteko dokumentazio grafikoa bitzen zuen, gehiena eraitsi diren eraikinen gainekoa. 70 urteetan hiri ondareak izan zuen bilakaera laburtzen zuten Áncora elkarteko kideek, hamalau auzotako 800 irudiren bitartez. Erakusketa Donostiak izandako itxuraldaketaren erradiografia bat zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Alemán Valdés

**Miguel Alemán Valdés** (Sayula de Alemán, Veracruz, 1900eko irailaren 29a - Mexiko Hiria, 1983ko maiatzaren 14a) abokatu, enpresari eta politikari mexikarra izan zen; 1946ko abenduaren 1etik 1952ko azaroaren 30era Mexikoko presidente izan zena. Bere administrazioa Unibertsitate Hiriaren sorreragatik eta Mexikoren industrializazioagatik nabarmendu zen.

Mexikoko, Espainiako, Kolonbiako eta Nikaraguako Hizkuntzaren Akademietako kide izan zen, eta zenbait unibertsitate nazional eta atzerritarren honoris causa doktore gradua jaso zuen. Berarekin hasi zen "Iraultzaren Kumeen" herrialdea, Vicente Lombardo Toledanok deitu zituen bezala.

## Kanpo estekak
Ramat Gan

**Ramat Gan** ( edo ) Israelgo hiria da, Tel Avivetik gertu dagoena. Diamanteen industriako merkatua izateaz gain, enpresa teknologiko askok bertan dute bere egoitza.

1921ean sortu zuten moshav moduan. 2019an 163.480 biztanle zituen.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tour Blanche

**Tour Blanche** (euskaraz: "Blanche dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1967an eraiki zen eta 100 metro zituen.

*Les Frères Arsène-Henry* arkitektura-enpresak 1967an eraikia, La Défense dorreen lehen belaunaldikoa da: altuerak 100 m-ko garaiko garaiera estandarra errespetatzen du.

Enedis, Frantziako elektrizitatea banatzeko sareko operadore nagusia eta EDFren filiala, 2014ko irailetik okupatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tour Blanche
Tour Allianz One

**Tour Allianz One** (euskaraz: "Allianz One dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1984an eraiki zen eta 85 metro zituen.

## Aurreko izenak 
* Tour PFA
* Tour AGF - Athéna
* Tour Athéna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tour Allianz One
Bat Yam

**Bat Yam** ( edo ) Israelgo hiria da, Tel Avivetik gertu dagoena.

Mizrachi talde batek 1919an sortua, hasieran Bayit VeGan izena zuen. 2020an 160.000 biztanle inguru zituen.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Antalya
*  Aurich
*  Kostroma
*  Kragujevac
*  Kutno
*  Livorno
*  Neukölln (Berlin)
*  Valparaíso
*  Villeurbanne
*  Vinnytsia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rehovot

**Rehovot** () Israelgo hiria da, Jerusalemdik gertu dagoena.

1890ean sortu zuten moshav moduan. 2019an 143.904 biztanle zituen.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Albuquerque
*  Bistrița
*  Grenoble
*  Heidelberg
*  Paraná
*  Rochester
*  Valjevo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Irazabal Iraurgi

**Jon Irazabal Iraurgui** (Galdakao, Bizkaia, 1996ko azaroaren 28a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Athletic eta Danok Bat taldetako harrobietan ibilitakoa. Futbolari ezkertia da, normalean erdiko edo alboko atzelari moduan aritzen da. Amorebietarekin 2.mailarako igoera lortu zuen 2021ean. 2025eko uztailean Malaysiako selekzioarekin egin zuen debuta. Baina 2025eko irailean FIFAk urtebeteko zigorra ezarri zion berari eta Malaysiako selekzioarekin jokatu zuten beste 6 jokalariri dokumentazio arazoengatik.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Ladislao Zabala Salazar

**Ladislao Zabala Salazar** (Tolosa, Gipuzkoa, 1806 – *Ibidem*, 1897ko apirilaren 21a) tolosar politikaria izan zen.
## Bizitza 
### Familia 
Manuel José Zabala Acedo Villafuertesko kondearen semea zen. Gipuzkoako landa-nobleziako familia batean bizi izan zen, nekazaritza-errentei lotua, errotak eta burdinolak zituena. Zabalak lehen mailako “kapitalistatzat” hartzen ziren, Frantziako tropek Gipuzkoako familien artean eragindako gastuak ordaintzeko maileguaren banaketan ageri denez (1808).

Zortzi aberats-kategoria ezarri ondoren, Villafuertesko kondea lehena zen, 8.000 dukat kontribuzioarekin. Jauntxo hauek Tolosako toki administrazioa eta Gipuzkoako probintzi erakunde gorena kontrolatu zuten. Manuel José Zabala Tolosako alkate eta epaile arrunta izan zen (1804); hainbat Batzar Nagusitan herri honetako prokuradore zalduna; diputatu nagusi albokoa (1801); Tandako diputatu nagusia (1803, 1804, 1805 eta 1815); Alderdiko diputatu nagusia (1813); Hirurtekoan buruzagi politikoa eta 1839an probintzia zuzentzen zuena.

### Kargu publikoak 
Ondorengoek beren pribilegio pertsonal eta lurraldekoekin lotutako ordezkaritza politikoa bereganatu zuten. Ladislao Zabala Tolosako alkate eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako kide izan zen 1833tik 1867ra bitartean. Gipuzkoako Foru Aldundian Tandako diputatu nagusia (1830, 1833, 1839, 1850, 1851 eta 1853), 2. Alderdiko diputatu nagusia (1861), bigarren diputatu nagusi albokoa (1855), lehen diputatu nagusi albokoa (1849 eta 1862) eta jarduneko diputatu nagusia (1844 eta 1857) izan ziren.

### Liberal foruzalea 
Bergarako Ituna sinatu ondoren, 1839ko irailean, Ladislao Zabalak, Gipuzkoako 32 hiribilduen ordezkaritzan, agiri bat bidali zion Erreginari, Batzar Nagusien deialdia eta Foruen berrespena eskatuz, beldur zelako “gauzen ordena berria ez ote zen bere askatasun zaharren heriotza izango, antzina-antzinatik bizi izan ziren ohitura galduak”. 1840ko urtarrileko hauteskunde orokorretan, Gorteetako diputatu hautatu zuten, Pedro Egaña eta Valentín Olanorekin batera. Azken horrek hartu zuen Gipuzkoari dagokion eserlekua Kongresuan. Urte horretan bertan, Azkoitiako Batzorde Partikularrean probintzia-gobernuko batzordea osatzeko izendatu zuten. Batzorde horrek Buruzagi Politikoaren izendapenaren ilegaltasunaren berri eman behar zuen, antiforala baita.

Ladislao Zabalak bere aitaren, Villafuertasko kondearen, tesi liberal foruzaleak hezur-mamitzen ditu. Monterrongo kondearekin batera, Gipuzkoako alderdi politiko honen sortzailetzat jo izan dira. “Konstituzioa eta Foruak” lemapean, Karlistaldiaren ondoren foruzale bihurtu zen Lurreko aristokrazia hori euskal probintzietako berezko erakundeak konstituzio-esparru berriaren barruan gordetzen saiatzen zen.

## Erreferentziak
Beit Shemesh

**Beit Shemesh** () Israelgo hiria da, Jerusalemdik gertu dagoena.

Antzinako kanaandar hiri baten gainean eraikia, 2019an 124.957 biztanle zituen.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Cocoa
*  Hangzhou
*  Nordhausen
*  Nottingham
*  Ramapo
*  Split

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak