open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Cobbett

**William Cobbett** (Farnham, Surrey, 1763ko martxoaren 9a - Guildford, 1835eko ekainaren 18a) ingeles kazetari eta politikaria izan zen.

Herri-dirua beste zeregin batzuetarako erabili zuelako salaketak behartuta, Estatu Batuetara jo behar izan zuen, eta bertan hasi zen politika-lanetan. Ingalaterrara itzulitakoan (1802) toryen aldeko *Weekly Political Register* astekaria sortu zuen. Merke saltzen zen astekari hartatik gizarte-egoerari buruz egin zituen salaketak eta kritikak gero eta gogorragoak ziren, eta Parlamentuaren erreforma ere proposatu zuen. Langileriaren ordezkari gisa parlamentari aukeratu zuten 1832. urtean. Hauteskundeen erreforma onartu zuen gizartearen egoera aldatzeko lehen neurri gisa. Tradizio historikoan oinarrituriko demokraziaren alde azaldu zen.

## Erreferentziak
Heitor Villa-Lobos

**Heitor Villa-Lobos** (Rio de Janeiro, 1887ko martxoaren 5a - Rio de Janeiro, 1959ko azaroaren 17a) brasildar musikagilea izan zen.

## Bizitza 
Biolontxeloa jotzen ikasi zuen Benno Niederbergerrekin. Ohiko ikaskuntzari uko egin zion beti, eta bere kasa osatu zituen ikasketak. 1915. urtetik aurrera bere lanen kontzertualdiak antolatu zituen Rio de Janeiron. 1923-1930. urteetan Europan bizi izan zen, Parisen batik bat. Ondoren Brasilen aritu zen hamabost urtez gazteei eta herri xeheari musika irakasten. Europan eta Estatu Batuetan zehar ibili zen askotan.

Brasilgo herri-musikaren elementuak erabili zituen bere musikan. Erakunde eta Unibertsitate askotako kide izan zen, eta ohorezko karguak izan zituen. 3.000 bat lan idatzi zituen; besteak beste operak, balletak eta sinfoniak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Tilman Riemenschneider

**Tilman Riemenschneider** (Osterode, c. 1460 &ndash; Würzburg, 1531ko uztailaren 7a) gotiko eta pizkunde estiloko bavariar eskultore ospetsua izan zen.

## Biografia 
Würzburgko hirian lan egin zuen batez ere, eta bertako kontseilaria izan zen 1520-1525 urteetan. Gero, ordea, kartzelan sartu zuten Laborarien Matxinadan laborarien alde jokatzeagatik (1525). Alemaniako eskultore nagusietakoa izan zen, molde gotikoa utzi eta Pizkundeko artea nagusitzen hasi zen garai hartan. Erretaulak Alemaniako azken gotikoaren tradizioan moldatu bazituen ere (1499-1505, *Rothenburgko erretaula*), molde berriak nagusitu ziren bere harrizko giza irudi bakezko eta harmoniatsuetan (*Adan eta Eva,* Würzburgeko kapera). Aipagarria da, bestalde, Henrike II.aren eta haren emazte Kunegundaren hilobia (1499-1513, Bambergeko katedrala).

## Iruditegia 

Fitxategi:Bamberger Dom BW 10.JPG|Erretaula Bambergerren.
Fitxategi:Rothenburg_BW_16.JPG|Odol santuaren aldarea, Rothenburg ob der Tauberen.
Fitxategi:Tilman_Riemenschneider_Marienaltar.jpg|Andre Mariaren aldarea, Cregligen.
Fitxategi:Riemenschneider_maidbronn.jpg|Gurutzetik Kristo eraistea.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Pteropus mariannus

***Pteropus mariannus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago. Marianak uhartediko eta Ulithi atoloiko endemismo bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus mariannus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datu-basean
Félix Gaillard

**Félix Gaillard** (Paris, 1919eko azaroaren 5a - Jersey, 1970eko uztailaren 10a) frantses politikaria izan zen.

Nazien kontrako Erresistentziako kidea izan zen (1943). Diputatu erradikal-sozialista hautatu zuten (1946), eta IV. Errepublikako zenbait kargu izan zituen. 1957an Kontseiluko lehendakari izendatu zuten. Bere garaiko ekonomiaren egoera txarrari eta Aljeriako Auziari aurre egin behar izan zien. Frantziak Aljeriako Nazio Askatasunerako Frontearen Sakieth Sidi Yusef baseari (Tunisia) eraso zionean, protesta biziak izan ziren bai Frantzian, bai atzerrian. Horren ondorioz, Gaillarden gobernuak 1958ko apirilaren 15ean dimisioa aurkeztu zuen, eta 1958ko maiatzaren 13an Aljeriako matxinada piztu zen. Asanbladako diputatu hautatu zuten 1966an. Itsasoan galdu zen.

## Erreferentziak
Manuel Gutiérrez Mellado

**Manuel Gutiérrez Mellado** (Madril, 1912ko apirilaren 30a - Zaragoza, 1995eko abenduaren 15a) espainiar militar eta politikaria izan zen, Zentro Demokratikoaren Batasunaren kidea. Militar ikasketak egin zituen Zaragozako eta Segoviako Akademietan. 1970ean jeneral izendatu zuten eta 1976an, Estatu Nagusiko buruzagi. Urte hartan bertan, Adolfo Suárezek gobernuaren presidenteorde izendatu zuen, eta kargu horretan egon zen 1981. urtera arte, ezkerreko sindikatuen legeztapenaren aurka egoteagatik karguaren dimisioa eman zuen arte, alegia. Gutiérrez Melladoren zeregin nagusia Espainiako Armada egoera politiko berrira egokitzea eta sistema demokratikoa onar zezan lortzea izan zen, eta horregatik demokraziarako bidea egiten gehien lagundu zutenetakoaren ospea du Espainian. 1994an Lurreko Armadako kapitain jeneral ohoragarri titulua eman zioten.
## Erreferentziak
Petri II.a Brasilgoa

**Petri II.a Brasilgoa** (Rio de Janeiro, 1825eko abenduaren 2a - Paris, 1891ko abenduaren 5a), Brasilgo bigarren eta azken enperadorea, *Dom Pedro de Alcántara* izenaz ezaguna. Petri I.a Brasilgoaren semea zen; sei urte zituela, aitak utzi zion kargua. Erregeorde batek izan zuen agintea Petri II.a adin nagusira iritsi arte (1840).

1843an ezkondu zen Napolin Teresa Kristina Borboi Bi Sizilietakoarekin, Frantzisko I.a Bi Sizilietakoaren eta Maria Elisabet Borboikoa infantaren alaba. Bikoteak seme-alaba hauek izan zituzten:
* Alfontso, (1845-1847).
* Elisabet (1846-1921).
* Leopoldina, (1847-1864)
* Petri (1848-1850)

Uruguai eta Paraguai babestu zituen Rosasen diktaduraren aurka, eta Francisco Solano Lópezi, Paraguaiko diktadoreari, aurre egin zion (1866-1870 urteetan).

Esklabotasuna abolitzeko erabakia hartu zuen 1888an; erabaki horrek enperadorearen aurka jarri zituen lurjabeak, eta errepublikazaleen matxinada batek kargutik kendu zuen (1889). Europara erbesteratu behar izan zuen.

Ekonomiak eta politikak aurrerabide handia izan zuten Petri II.aren erreinaldi luzean.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Pedro II 1826 frame removed.png
Fitxategi:RetratodompedroIIcrianca.JPG
Fitxategi:Coronation of dom pedro II.jpg
Fitxategi:Pedro II of Brazil by Rugendas 1846.jpg
Fitxategi:Pedro II 1858.jpg
Fitxategi:Pedro II Admiral Brazil 1870.jpg
Fitxategi:Pedro Américo - D. Pedro II na abertura da Assembléia Geral.jpg
Fitxategi:Família Imperial por Otto Hees-Restoration.jpg

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorothy Parker

**Dorothy Parker** (Long Branch (New Jersey), Ameriketako Estatu Batuak, 1893ko abuztuaren 22a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1967ko ekainaren 7a) idazlea izan zen. Ingelesez idazten zuen.

*Vanity Fair* eta *The New Yorker* agerkarietan argitaratu zituen lehen kontakizunak, *A Month of Saturday* lanean bildu zituenak (1971ean argitaratua). 1926. urtean plazaratu zuen lehen bertso-bilduma, *Enough Rope*. *Sunset Gut* (1928) eta *Death and Taxes* (1931) bertso-bildumak argitaratu zituen ondoren. *Big Blonde* kontakizun-liburuari esker sari bat eskuratu zuen hurrengo urtean, eta *Laments for the Living* (1930) eta *After Such Pleasures* (1933) kontakizun-liburuak argitaratu zituen ondoren. 1933an, bigarren senarrarekin batera, idatzitako istorioetan oinarritutako filmak egiten hasi zen; haietakoa da *A Star Is Born* (*Izar bat jaio da*) filma.

## Euskaraz 
* *Hona hemen gu biok*. Itzultzailea: Mirentxu Larrañaga. Alberdania-Elkar, 2005. Literatura Unibertsala bilduma, 116. zenbakia.

## Erreferentziak
Pinturicchio

**Bernardino di Betto**, ezizenez **Pinturicchio** edo **Pintoricchio** (Perugia, Romagna, Italia, 1454 &ndash; Siena, Italia, 1513) italiar pintorea izan zen.

## Biografia 
Peruginorekin batean egin zuen lan Kapera Sixtinoan 1481-1483 urteetan. Belvedereko jauregiko atal bat dekoratzeko eskaria egin zion Inozentzio VIII.ak eta Alexandro VI.ak Vatikanoko Borgia etxeetako sei aretoak dekoratzeko (1493-1494). Sant Angeloko gazteluan egin zuen lan, eta Erromako Santa Maria in Aracoeli elizan ere pintura garrantzitsuak margotu zituen ("San Bernardinoren heriotza"). Piccolomini kardinalak Sienako katedraleko liburutegia dekoratzeko eskatu zion 1502an.

Lan nagusiak: "Ama Birjinaren koroatzea", "Erregeen gurtza", "Ama Birjinaren deikundea", "Santa Katalinaren borroka" eta "Eneas Piccolomini poeten koroa jasotzen Frederiko III.aren eskutik".
## Erreferentziak
André Kertész

**André Kertész**, **Kertész Andor** jaioa, (Budapest,  - New York, ) hungariar argazkilaria izan zen. Argazkilaritza modernoaren ordezkari garrantzitsuenetako bat izan da. Merkataritza ikasketak egin zituen, eta Budapesteko Burtsan lan egin zuen. Lehen soldatarekin argazki-makina erosi zuen, eta zeregin horretara jarri zen. Bere argazkietan denetarik ikus daiteke: kaleko irudiak, herrixketako bizimodua, haurrak, animaliak, paisaiak... eguneroko irudi arruntak. 1925ean Parisera joan zen, eta han egin zuen lanik oparoena. Lehen argazki-erakusketa 1927an egin zuen Parisen. *Vu* argazki-aldizkariko lankide garrantzitsuenetako bat izan zen. Berari eskainia izan zen Georges Pompidou eraikineko lehen argazki-erakusketa. 1944an Estatu Batuetako hiritartasuna lortu zuen.

## Erreferentziak
Richard Brinsley Sheridan

**Richard Brinsley Butler Sheridan** (Dublin, Irlanda, 1751ko urriaren 30a - Londres, Ingalaterra, 1816ko uztailaren 7a) irlandar antzerki-idazlea, antzerki-ekoizlea eta politikaria izan zen.

## Biografia 
1775ean aurkeztu zituen bere lehen bi obra arrakastatsuak: *The Rivals* (*Aurkariak*) komedia eta *The duenna* (*Aialdekoa*) opera komikoa.

Drury Lane Theatre-ren jabe eta zuzendari eginik, bere antzerki-lan garrantzitsuenak aurkeztu zituen: *The School of Scandal* (1777, *Eskandaloaren eskola*), gizartearen hipokresiaren salaketa zorrotza, eta *The Critic* (1779, *Kritikoa*), antzerki-munduaren satira gupidagabea.

1780an politikan hasi zen, eta kargu batzuk bete zituen Kanpo Arazoetako Ministerioan eta Itsas Armadan.

1812an galdu zituen Westminsterko Parlamenturako hauteskundeak, eta jokoan diru guztia galdurik, pobrezian hil zen.

## Erreferentziak
Vladimir Zworikin

**Vladimir Kosma Zworikin**, jaiotzez **Vladimir Kozmitx Zvorykin**, (; Murom, Errusiar Inperioa, 1888ko uztailaren 29a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1982ko uztailaren 29a) asmatzailea, ingeniaria eta telebistaren teknologiako aitzindaria izan zen. Errusiarra jatorriz, estatubatuar hiritartasuna hartu zuen.

San Petersburgoko Teknologia Institutuan egin zituen ikasketak. Han, Boris Rosingen laguntzaile izan zen, telebista elektronikoa egiteko saioetan (1910). Parisen, Collège de Francen aritu zen gero, X izpiak ikertzen, Paul Langevinen gidaritzapean. 1919an Estatu Batuetara joan zen. Pittsburgheko Unibertsitatean eta Brooklyngo Institutu Politeknikoan aritu zen lanean, eta 1924an hango herritartasuna hartu zuen. Radio Corporation of America erakundean sartu zen (1924), eta ikerketarako zuzendari izatera iritsi zen. Besteak beste, ikonoskopioa asmatu zuen (1928), eta optika elektronikoaren eremuan ere hainbat lan egin zuen.

## Erreferentziak
Erika Köth

**Erika Köth** (Darmstadt, Alemania, 1925 &ndash; Speyer, Alemania, 1989) alemaniar sopranoa izan zen.

## Biografia 
Elsa Blankekin egin zituen Musika ikasketak. Karlsruheko Operan eta Munich eta Vienako Operetan ibili zen. Berlingo Deutsche Operako kidea ere izan zen.

Operako hainbat pertsonaia nagusi interpretatu zituen, hala nola Adela (*Saguzarra*), Filina (*Ederra*, Ambroise Thomas), Sofia (*Arrosadun zalduna*), Konstantza (*Serralloko bahiketa*), Gaueko Erregina (*Txirula Miragarria*), Zerbinette (*Ariana Naxos*), Basoko Txoria (*Siegfried*), Lucia (*Lammermoorko Lucia*).

Londresko Covent Gardenen, Milango Scalan, San Franciscon, Beiruten, Sobietar Batasunean eta munduko opera-antzoki nagusietan kantatu zuen.

1973an emanaldiak utzi eta Koloniako Musika Eskolan irakasle hasi zen.

## Erreferentziak
Alsazia-Lorrena

**Alsazia-Lorrena** (alemanez *Reichland Elsass-Lothringen*) Alemaniako Inperioko lurraldea izan zen, izan ere, 1871. urtean, Alemaniako Inperioak Frantziaren mende zeuden Alsazia eta Lorrena lurralde germaniarrak eskuratu zituen. Frantziako departamendu hauek osatzen zuten: Rhin Beherea, Rhin Garaia (Belfort izan ezik), Mosela (Briey arroa salbu) eta Meurthe antzinako departamenduko zati bat (Château-Salins eta Sarreburg).

Lurralde germaniarrak izanagatik, Alemania bihurtzearen aurkako jarrerak garrantzizkoak izan dira betidanik Alsazia-Lorrenan. Lehen Mundu Gerra bukatu zen unean berean, 1918ko azaroaren 11n, errepublika independente bihurtu zen; baina gutxi iraun zuen, azaroaren 17an bertan, Alsazia-Lorrena berriz ere Frantziaren eskuetara igaro baitzen. 1940. urtean berriz ere hartu zuten alemaniarrek Alsazia, bertako herrialde bihurtuz. Frantziak 1945ean berreskuratu zituen Alsazia eta Lorrena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantses nazionalismo

## Kanpo estekak
Praxiteles

thumb|*Hermes, Dionisio haurrarekin*

**Praxiteles** (; Atenas, Antzinako Grezia, K.a. 390 &ndash; *ib.*, K.a. 330?) greziar eskultorea izan zen.

## Biografia 
Atikako eskola berriko eskultore nagusia. Haren *Hermes, Dionisio haurrarekin* eskultura baizik ez da gaur egun arte iritsi, baina, Plinio Zaharraren arabera, obra ugari egin zituen, eta antzinako erromatarren garaian haren lanen kopia asko egin ziren.

Afrodita, maitasunaren eta edertasunaren jainkosaren irudi asko zizelatu zituen (Knidoko Afrodita, besteak beste). Jainko gazteak eta emakume ederrak hartzen zituen gaitzat, bizitzeko pozaren adierazgarri. Marmola landu zuen bereziki, eta horretan maisu handia izan zen.

Erromako museoan, Parisko Louvren eta Florentziako Uffizi galerian daude ikusgai Praxitelesen obretatik erromatarren garaian egin ziren kopiak.

## Erreferentziak
Théophile de Viau

**Théophile de Viau** frantses poeta izan zen (Clairac, 1590 &ndash; Paris, 1626ko irailaren 25a).

## Biografia 
Hogei urte zituenean Parisa joan zen, eta zenbait jaun garrantzitsuren zerbitzari egon zen han. Higanota zen, eta *Cabinet sátirique* obra argitaratu zuenean Montmorency dukearen babesari uko egin behar izan zion. Bi urte geroago, katoliko eginik, kondearen zerbitzupean egon zen berriro ere. 1623an Legebiltzarrera eraman zuten beste satira bat argitaratzeagatik, eta hiltzera kondenatu zuten. Herbehereetara ihes egiten saiatu zen, baina atxilotu eta erbestera bidaltzeko kondena jaso zuen. Presondegitik atera, eta handik gutxira hil zen. 1623-1625. urteetan argitaratutako hiru poesia-bildumetan egileak idatziriko poesiez gainera *Piramo eta Tisbe* tragedia jasotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fritz Arno Wagner

**Fritz Arno Wagner** (Schmiedefeld am Rennsteig, Alemania, 1889ko abenduaren 5a - Berlin, Alemania, 1958ko abuztuaren 18a) Alemaniako zinema-argazkilaria izan zen.

## Biografia 
*Pathé* zinema-etxean lan egin zuen; Parisen albistegietarako kameralari gisa jardun zuen. 1919an Berlina itzulirik, zinema espresionistako film bikainenen fotografiaz arduratu zen. Zuri-beltzeko fotografian maisu izan zen; argia oso era berezian erabiltzen zuen, kontrastearekin jokatuz itzalak nabarmentzen zituela. Fritz Lang, Murnau, Pabst eta gisako zinemagileekin lan egin zuen.

Filmak: *Schatten* (1923, "Itzalak"), *Der müde tod* (1921, "Hiru argiak"), *M* (1931), *Das testament des Dr. Mabuse* (1933, "Mabuse Doktorearen testamentua"), *Schloss Vogelöd* (1921), *Der brennende acker* (1922, "Lurra sutan"), *Nosferatu* (1922), *Westfront 1918* (1930).
## Erreferentziak
Asha Bhosle

**Asha Bhosle** (devanagariz: |आशा भोंसले; Sangli, Britainiar India, ), **Ashaji** izenaz ezagunagoa, indiar abeslaria da. Batez ere filmetarako kantak abestu ditu, Indiako hizkuntza guztietan, bai eta errusieraz eta malaysieraz ere. Hamar urterekin abestu zuen lehena, *Majha Bal* filmerako. Lan ugari grabatu ditu, batzuk bakarka eta beste batzuk Alaap taldearekin, Indian rap act Baba Sehgal taldearekin eta Boy George abeslari britainiarrarekin. Ospe handia eman diote abesti geldoen leuntasunak eta erraztasunak (*Umrao Jaan* filma da horren erakusgarri), baina *pop* musika egin du batez ere. 1993an, 60 urte bete zituela ospatzeko, Indiako EMI diskoetxeak Asha Bhosleren bi kanta-bilduma argitaratu zituen, *The Golden Collection Memorable Ghazals* eta *The Golden Collection: The Ever Versatile Asha Bhosle*.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beldar

thumb|250px|alt=|*Dryas julia* beldarra
[thumb| Proleg *[Makaon tximeleta|Papilio machaon*]]
[thumb|upright=1.2|**1.** [Buru hazia, **2.** Toraxa, **3.** Abdomena, **4.** Segmentua, **5.** Sabel ondoko korneoa (*sphragis*), **6.** Hanka faltsuak, **7.** Estigmak (Espirakuloak), **8.** Hanka torazikoak edo benetakoak, **9.** Barailak]]

**Beldarra** lepidopteroen ordenako intsektuen larba da.

Zizarearen tankerako gorputz luzexka dute, segmentutan zatitua. Ahoan pieza murtxikatzaileak dituzte. Abdomeneko eraztun gehienetatik hankak irteten zaizkie, eraztun bakoitzetik bi. Hosto-kimuak eta fruituak jaten dituzte. Gorputz biguna izaten dute, eta, maiz, kolore bizikoak dira, toxikoak edo gustu txarrekoak direla adierazteko. Ez dute ikusmen ona, eta gainerako zentzumenak ere ez dira oso eraginkorrak. Begi sinpleak dituzte, eta ez konposatuak helduek bezala. Antenak erabiltzen dituzte janaria bilatzeko.

Lepidopteroaren ondoz ondoko lau garapen-etapetan (arrautza, beldarra, krisalida, tximeleta), beldarra da bi etapa mugikorretako bat, eta animaliaren hazkundearen zatirik handiena bermatzen duena. Ugaltze-funtzioa tximeletari dagokio. Beldarraren garapenak hainbat muda behar ditu. Azken mudak muda ninfala izena du, eta ninfa-fasera igarotzea markatzen du. krisalida deitzen zaio lepidopteroetan.

Beraz, ninfal estadioa ninfan dagoen larba baten mudarekin hasten da (muda ninfala), eta ninfaren mudarekin amaitzen da, imago batean (muda imaginala).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Larba
* Tximeleta
* Pinu-beldar

## Kanpo estekak
Iñigo Lamarca

**Iñigo Lamarca Iturbe** (Donostia, Gipuzkoa, 1959ko uztailaren 13a) Euskal Autonomia Erkidegoko Arartekoa izan da 2004 eta 2014 artean.

## Biografia 
Lizentziatura lortu baino lehen, Iñigo Lamarca euskara irakaslea izan zen AEKn, Deustuko Unibertsitateko Euskal Kultur Mintegiko (EKM) kidea karreraren lehen bi urteetan (1976-77 eta 1977-78), unibertsitate horretako Zuzenbide Fakultatean ikasi zituenak, baita Euskal Unibertsitate Barrutiaren Aldeko Batzordeko kide ere. ESEI (Euskadiko Sozialistak Elkartze Indarra) alderdi politikoko kide izan zen 1981 arte, eta bertako Batzorde Betearazleko kide izan zen. *Zeruko Argia* aldizkariko kolaboratzailea izan zen 1976tik 1978ra. Zuzenbide Fakultatean irakasle hasi aurretik, Donostiako Rikardo Arregi euskaltegiko eta Gipuzkoako Elizbarrutiko Irakasle Eskolako irakasle izan zen.

Abokatua da, Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu da eta Konstituzio Zuzenbideko irakasle izan da Euskal Herriko Unibertsitatean 1984 eta 1994 artean. *Derecho autonómico vasco* (1991) liburuaren egilekidea da. 1994an, legelari kargua hartu zuen Gipuzkoako Batzar Nagusietan.

Euskal Autonomia Erkidegoko eta euskal lurralde historikoetako zuzenbidearen arloan hainbat ikerlan egiteaz gainera, joera homosexualeko eta identitate transexualeko pertsonen eskubideak defendatzeagatik nabarmendu da batez ere. Hori dela eta, 1997an Gehitu, Euskal Herriko Gay eta Lesbianen Elkarteko lehendakari izan zen ararteko izendatu zuten arte 2004an. Horren haritik, *Gay nauzu* (1999) liburua idatzi du. Ohiko kolaboratzailea izan da Gehituren garaian hainbat komunikabidetan: Radio Euskadi, Euskadi Irratia, Euskaldunon Egunkaria, Euskalerria Irratia eta Irutxulo; eta iritzi artikuluak idatzi ditu idatzizko hainbat hedabidetan.

Eusko Legebiltzarrak ararteko izendatu zuen 2004ko ekainaren 18an, eta berriz hautatu zuten kargu horretarako 2009an. 2015ean Legebiltzarrak Manuel Lezertua aukeratu zuen ararteko berri gisa eta beraz, Iñigo Lamarcak kargua utzi zuen.

## Lanak 
* *Derecho autonómico vasco* (1991) Iñigo Lamarca eta Eduardo Virgala Foruria.
* *Gay nauzu* (1999, Alberdania). Gaztelania eta katalanera itzulia izan da: *Diario de un adolescente gay (2009, Alberdania)* / *Diari d` un adolescent, (2009, Alberdania)*
* *Gipuzkoako Diputazioa eta euskeraren aldeko sustapen ekintzak* (Euskararen lege-araubideari buruzko jardunaldietan, 1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia*n
Mehmet Fuat Koprülü

**Mehmet Fuad Koprülü** (Istanbul, 1890eko abenduaren 5a - Istanbul, 1966ko ekainaren 28a) Turkiako historialari eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
XVII. mendeko bisir familia ospetsu batean sortu zen. Poesia idazten hasi zen gaztetan, baina hori utzi eta historiaz eta literatura orokorraz arduratu zen aurrerantzean. Istanbuleko Unibertsitateko irakasle izan zen 1913tik aurrera, eta Turkologiako Institutua sortu zuen. Politikan 1936an hasi zen. Berak sortu zuen Alderdi Demokrata, eta Kanpo Arazoetarako ministro izan zen 1950-1957 bitartean.

Turkiako mistikoei buruzko azterketa bat eman zuen argitara 1919an, eta Turkiako literaturari buruzko obra garrantzitsu bat eman zuen ondoren: *Islamaren Entziklopedia* (1931). *Inperio otomanoaren hastapenak* obra handia argitaratu zuen 1935ean.

## Erreferentziak
Mariano Navarro Rubio

**Mariano Navarro Rubio** (Burbáguena, Teruel, 1913ko azaroaren 14a - Madril, 2001eko azaroaren 3a) espainiar politikari eta abokatua izan zen.

Zuzenbide ikasketak egin zituen Zaragozako Unibertsitatean. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, nazionalisten taldearekin joan zen boluntario, eta hainbat domina eman zizkioten. Banco Popular Español erakundearen aholkulari izan zen, 1955ean Obra Publikoetako Ministerioaren idazkariorde egin zuten arte. 1957an Haziendako ministro izendatu zuten, eta 1966an Espainiako Bankuko gobernadore. 1970ean kargua utzi behar izan zuen Matesa aferan nahastuta zegoelako susmopean. Politika utzi, eta enpresa pribatuan aritu zen gero lanean. Hainbat liburu idatzi zituen: *El capitalista plural*, *La corriente social* eta *Ser rey*, besteak beste.

## Erreferentziak
Elzie Crisler Segar

**Elzie Crisler Segar** (Chester, Illinois, 1894ko abenduaren 8a- Santa Monica, Kalifornia, 1938ko urriaren 13a) Estatu Batuetako marrazkilari eta komikilaria izan zen. *Popeye* pertsonaia ospetsua sortu zuen 1929an. *Charlie Chaplin´s Comic Capers* izeneko komiki zerrendak marraztu zituen Chicagoko egunkari batean 1917 arte, eta New Yorka jo zuen ondoren. Hiri hartan hasi zen Popeye pertsonaiaren inguruko komikiak aurkezten, eta 1929an plazaratu zuen espinakak janda indar izugarria hartzen zuen Popeyeren inguruko mundua. Arrakasta handia izan zuen, eta ondoren mundu osora zabaldu ziren Segarren pertsonaiak Max Fleisherren marrazki biziei esker. Segarren karikatura eta marrazki-moldeak 1970. urtearen ondoren zabaldu zen *underground* estiloaren aitzindari izan ziren.

## Erreferentziak
Jakob Wassermann

**Jakob Wassermann** (; Fürth, Bavaria,  - Altaussee, Estiria, ) alemaniar idazlea izan zen. Dostoievskiren eta Freuden eragin handia izan zuen. Juduen gorabeherei buruzko eleberriak idatzi zituen, bera ere judua baitzen. 1933an Prusiako Letren Akademiatik kanpora bota zuten, judua zelako.

Obra nagusiak: *Die Juden von Zirndorf* (1897, *Zindorfeko juduak*), *Moloch* (1903), *Gaspar Hauser* (1905), *Das Gänse-männchen* (1915, *Ahateen gizontxoa*), *Christian Wahnschaffe* (1919), *Faber oder Die verlorenen Jahre* (1924, *Faber edo urte galduak*), *Der Fall Maurizius* (1928, *Maurizio auzia*) eta *Etzel Andergast* (1931). Hil ondoren argitaratu zituzten *Josef Kerkhovens dritte Existenz* (1934, *Josef Kerkhovensen hirugarren bizitza*) eta *Ulrica* (1941).

## Erreferentziak
Fernando I.a Bi Sizilietakoa

**Fernando I.a Bi Sizilietakoa** edo **Fernando I.a Borboikoa** (Napoli, Napoliko Erresuma, 1751 - Napoli, 1825) Napoliko Erresumako erregea izan zen Fernando IV.a izenez, 1759-1816 bitarteko urteetan, eta Bi Sizilietakoa ondoren, 1816-1825 bitarteko urteetan.

## Biografia 
Aitaren ondorengoa izan zen, hark (Karlos III.ak) Espainiako erregetza hartu zuenean, eta Austriako Karolina emaztearen eskuetan utzi zuen aginpidea. John Acton zaldun ingelesak erreginarengan zuen eraginaren ondorioz, Britainia Handiaren aldera jo zuen Siziliak, frantsesen kontra (1798). Birritan Siziliara ihes egin behar izan zuen, eta 1815a arte han geratu zen; britainiarrek ezarri zioten konstituzioa ere onartu zuen. Itzuli zenean, berrikuntza guztiak indarrik gabe utzi zituen, Joachim Murat fusilatu eta Bi Sizilietako errege-titulua hartu zuen.

## Erreferentziak
Pteropus melanotus

***Pteropus melanotus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus melanotus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Sylvain Floirat

thumb|Floirat Z10 from TCM modeloa, AMTUIR Museoan.

**Sylvain Floirat** (Nailhac, Dordoina, Frantzia, 1899ko irailaren 28a - ?, 1993ko martxoaren 14a) frantses enpresaburua izan zen.

## Biografia 
Familia umil batean jaio zen. Gurdigile gisa hasi zen lanean, baina laster erakutsi zituen enpresa-mundurako dohain apartak. 1928an karrozeria eta gurdigintza lantegi bat erosi zuen, eta urte gutxiren buruan, kabinadun autoen lehen ekoizle bihurtu zen.

Ekoizle izatetik errepideko garraiatzaile izatera pasatu zen ondoren. 1945ean Aigle Azur aire bidezko garraio-enpresa sortu zuen, gerora U.T.A. izena hartuko zuena.

Hortik aurrera Floiratek oso enpresa arrakastatsuak sortu zituen, eta munduko pertsona aberatsenetako bat izatera iritsi zen. Europe nº 1 irrati-enpresako lehendakaria izan zen, eta koloretako telebistaren sustatzaileetako bat izan zen Frantzian.

## Erreferentziak
Hans Goldschmidt

**Johannes Wilhelm "Hans" Goldschmidt** (Berlin, Prusiako Erresuma, 1861eko urtarrilaren 18a - Baden-Baden, Alemania, 1923ko maiatzaren 21a) alemaniar kimikaria izan zen

## Biografia 
1905. urtean bere izena daraman prozesua asmatu zuen. Delako prozesuan aluminioak, xehe-xehe eginda, sutan dagoen metal-oxidoarekin erreakzionatzen du, eta metal xahua eta aluminio-oxidoa lortzen da horren ondorioz. Erreakzioan bero handia askatzen da bat-batean, eta metal urtuak eta aluminioak 3.000&nbsp;°C-tik gorako tenperaturan erreakzionatzen dute. Goldschmidten prozesua oso metal garbiak lortzeko erabiltzen da (kromoa, nikela, banadioa, manganesoa eta uranioa), metal horiexen oxidoetatik abiatuta; eta baita metalezko pieza handiak (errailak, labeak) soldatzeko behar den burdina urtua lortzeko ere, burdina-oxidotik abiatuta.

## Erreferentziak
Helmut Newton

[thumb|Helmut Newtonen hilobia, [Berlinen]]

**Helmut Newton**(Berlin, Alemania, 1920ko urriaren 31 &ndash; Los Angeles, 2004ko urtarrilaren 23a) argazkilaria izan zen. Moda munduko argazkilaritza eta antzerkiko ikasketak egin zituen. Australian, Singapurren eta Parisen bizi izan zen. Modako aldizkari eta bezeroentzat lan egiten zuen, jende ospetsuen argazkiak egiten. Bere lana erakusketa eta argitalpen askotan izan da ikusgai: *Jardin des Modes, Nova, Queen, Stern, Marie Claire, Elle, Playboy, Vogue* eta *Vanity Fair* aldizkarietarako argazkiak egin zituen.

1970eko hamarkadan, *Vogue* aldizkariaren Frantziako eta Italiako edizioetarako moda marrazki oso berritzaileak egin zituen, ukitu erotikoekin. Erich Salomon prentsa argazkilari alemanak eta Brassaï argazkilari frantsesak eragin handia izan zuten Newtonen lanetan.

## Erreferentziak
Fresko

thumb|320px|San Nikolas, Dionisiusek egina, Ferapontov monasterioan.
[thumb|320px|1 Egiturako freskoak, [Bonampak, maia zibilizazioa.]]
**Freskoa** (italieratik *affresco*) horma edo sabai igeltsuztatu hezean (*freskoan*) kare-urez nahastutako koloreak erabiliz egindako pintura da. Gisua margolariak egunean egin dezakeen lanaren arabera zabaltzen da, lehortuz gero gogortu egiten baita, eta hezea behar du izan koloreak xurgatu ditzan. Aireko karbono dioxidoak karearekin erreakzionatzean koloreak igeltsuan finkatzen ditu.

Egiptoarrek, grekoek eta erromatarrek arrautza, Arabiako goma, lekeda eta argizaria erabiltzen zuten koloreak nahasteko.

Freskoan egindako pinturak garbitasun eta argitasun handia ematen dio koloreari. Baina margolaria baldintza jakin batzuetan lan egitera behartuta dago, eta horregatik gutxi erabiltzen da gaur egun.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
*Sinopia

## Kanpo estekak
Ernst Toller

**Ernst Toller** (Samotschin, Posnania, 1893 abenduaren 1a - New York, 1939ko maiatzaren 22a) alemaniar idazlea eta politikaria izan zen. Poloniako familia judu bateko semea zen. Gaztetan Gerran parte hartzeko prest agertu bazen ere, Alderdi Sozialistan sartu eta Espartakisten Ligako kide egin zen ondoren. Atxilotu zuten, eta kartzelan emandako bost urteetan idatzi zituen bere dramak. 1933. urtean Estatu Batuetara erbesteratu zen, eta handik sei urtera bere buruaz beste egin zuen.

Obra nagusiak: *Die Wandlung* (1919, *Metamorfosia*), *Masse-Mensch* (1921, *Masa-gizona*), *Die Maschinenstürmer* (1922, *Makina suntsitzaileak*), eta *Hoppla, wir leben!* (1927, *Gora! Bizirik gaude!*). 1934. urtean *Eine Jugend in Deutshland* (*Gazte bat Alemanian*) lan autobiografikoa argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Blas Pradere Arruti

**Blas Pradere Arruti** (Oñati, 1851 &ndash; Donostia, 1923ko abuztuaren 4a) gipuzkoar idazlea eta apaiza izan zen. Albizturren apaiza zen hil zenean.

## Lanak 
Gipuzkoako Diputazioak antolatzen zituen Euskal Jaietara bere idazlanak bidali eta sari ugari jaso zuen. Horietariko batzuk dira hauek: 

* *Oyartzun eta bere seme ospatuak* (1897), 
* *Bergara´ko seme argidotarrak* (1905), 
* *Bergara´ko azitetxe jakintsu duikintar erregezkoa* (1905), 
* *Aitzbetz´eko zuloa,* 
* *Peñaflorida´ko kondea.* 
* *Lurbirako adiskideen alkarbidea lehenengo ipiñi zubana,* 
* *Tolosa´ko erriyaren izenak lenago ta orain* (1912), 
* *Aundigoai eta aginbideai zor zayoten begirunea* (1914) 
* *Edaleentzako gogoangarriak *(1914).

Pradererenak dira, halaber, beste liburu hauek ere:

* *Satanasen bandera edo liberalqueriya* (1896), 
* *Secretos para hablar y oír con claridad el bascuence* (1897) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Blas Pradere Arruti-ren argitalpenak eskuragarri digitalki. (39 dokumentu). Koldo Mitxelena liburutegian  *www.kmliburutegia.eus*
Vicente Yáñez Pinzón

**Vicente Yáñez Pinzón** (Palos de la Frontera, c. 1460 &ndash; 1514) espainiar itsasgizona, Martínen anaia. Anaia bezain trebea zen itsasoan eta, hura bezala, kortsario ibili zen gaztetan. Aurkitutako guztiaren bostena beretzat gorde zezakeelako agindua jaso ondoren, eta *Niña* itsasontziaren ardura zuela, Kolon eta anaiarekin batera itsasoratu zen. Geroago, beste bidaldi batean, Brasilgo itsasertzera heldu zen, eta Amazonas eta Orinoko ibaien bokaleak aurkitu zituen. Geografia aldetik oso bidaia interesgarria izan bazen ere, ez zuen uste bezainbat aberastasun aurkitu. Espainiara itzuli ondoren, hainbatetan itsasoratu zen, baina ez dago bidaia horiei buruzko datu askorik. 1514. urtean hil zen, ziur asko Sevillan.
## Erreferentziak
Galbanoplastia

[lang=eu|thumb|200px|[Metal baten kobre-galbanoplastia kobre sulfatoaren disoluzio batean.]]
**Galbanoplastia** azal metalikoak beste metal baten geruza batez estaltzeko elektrolisi bidezko prozedura da. Azalari eransten zaion metal-geruza batzuetan lodiagoa izan daiteke eta besteetan meheagoa, zertarako nahi den. Metal-estalkia hartu behar duen azala pila voltaiko bateko katodo gisa jartzen da. Estalkia egiteko metala anodo gisa jartzen da, eta biak -anodoa eta katodoa- metal horren berorren gatz-disoluzio baten barnean jartzen dira. Elektrolisi-prozesua hasten denean, gatza deskonposatu egiten da, eta haren ioi metalikoak katodorantz jotzen dute eta haren gainean kokatzen; aldi berean, anodotik disoluziorantz askatzen da metala. Era horretara, metala anodotik askatu eta katodoaren gainean itsasten da. Azalak babesteko edo apaintzeko erabiltzen da, batez ere.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luca Giordano

**Luca Giordano**, izengoitiz *Fa Presto* (Napoli, Espainiar Inperioa, 1634ko urriaren 18a - Napoli, 1705eko urtarrilaren 3a) italiar margolari bat izan zen.

## Biografia 
XVI. mendeko maisuen obren kopiak egiten nabarmendu zen, lanak trebetasun handiz eta oso bizkor egiten zituelako. Riberaren eraginez, koadro ilunak eta trinkoak margotu zituen hasieran. 1650. urte inguruan Erromara joan zen, eta ondoren Florentzia eta Veneziara, eta estilo arinago eta argitsuago batera jo zuen; erlijio eta mitologiako lan ugari egin zituen, eta freskoak ere asko egin zituen ("Medicitarren apoteosia", Florentzian). Espainiara joan zen Filipe II.ak eskaturik (1692), eta Escorialen, Buen Retiron eta Toledoko katedralean apainketak egin zituen. Napolira itzuli eta "Juditen historia" margotu zuen (1702-1704).

## Erreferentziak
Robert Helpmann

**Robert Helpmann** (Mount Gambier, Australia, 1909ko apirilaren 9a - Sydney, Australia, 1986ko irailaren 28a) australiar dantzari, aktorea eta koreografoa izan zen.

## Biografia 
1933 eta 1950 bitartean Londresko Sadler's Wens Ballet-en parte hartu zuen, Margot Fonteyn dantzari ospetsuarekin batera. Garai hartan obra asko estreinatu zituen: *Job* (1933), *Nocturne* (1936) eta *Sirenak* (1946).

Koreografo gisa sortu zituen obren artean aipagarriak dira, besteak beste, *Hamlet* (1942), *Adam Zero* (1946) eta *Errauskine* (1965).

1963ko *55 Days at Peking* filman ere antzeztu zuen.

Filmetarako koreografiak ere egin zituen: *Zapatilla gorriak*, *Hoffmanen ipuinak*. Rudolf Nureievekin batera *On Kixote* (1973) balletaren zinemarako bertsio bat prestatu zuen.

1975-1976 denboraldian *Australian Ballet*en zuzendari izan zen. Askotan dantzatu du *Royal Ballet*en, artista gonbidatu gisa.

## Erreferentziak
Ignacio Iriarte

[thumb|250px|*Landa ikuspegia ehiztariekin*, 1640-1685 bitartean, [Rijksmuseum, Amsterdam]]
**Ignacio Iriarte Zabala** (Azkoitia, 1621 &ndash; Sevilla, 1685) gipuzkoar margolari barrokoa izan zen.

## Bizitza eta lanak 
22 urte zituela Sevillan jarri zen bizitzen, eta paisaiak margotzen nabarmendu zen berehala. Francisco Herrera Zaharraren ikaslea eta Bartolomé Esteban Murillo margolari handiaren laguna izan zen. Iriarteren obrak euskal pinturaren harribitxitzat hartuak dira mundu guztian zehar. Bere margolanik gehienak partikularren eskuetan eta Prado, Louvre eta San Petersburgoko museoetan daude ikusgai.

Margolan ezagunenak *San Ignazio*; *San Frantzisko Paduakoa*; *Abrahamen sakrifizioa* (San Telmo museoa, Donostia); *Herri menditsu eta basotsua, aintzira baten ondoan* (Prado, Madril); *Paisaia: dorre bat harkaitz baten gainean eta aintzira bat* (Prado, Madril); *Paisaia: moztutako zuhaitz enborra erreka baten ondoan* (Prado, Madril) eta *Paisaia: hondakinak muino batean, ibai baten ertzean* (Prado, Madril) dira.

## Erreferentziak
Meleagro

Greziar mitologian, **Meleagro** Eneoren eta Altearen semea da, Kalidon lurraldeko basurde-ehiztarien buruzagia. Eneok uzta jaso, eta Artemisari izan ezik, gainerako jainko guztiei eskaintzak egin zizkien uztarengatik eskerrak emanez. Artemisak, hura ikusirik, basurde bat bidali zuen Kalidonera, hango larreak desegin zitzan. Meleagrok basurdea harrapatzeko ehiztari-talde bat bildu zuen, bere herriko ehiztariek eta Altearen anaiek osatua. Basurdea harrapatu zutenean, Meleagrok bere herriko ehiztarien artean zatikatu nahi izan zuen basurdea, eta amaren anaiak, haren herrikoak ez zirenez, hil egin zituen. Amak, ekintza haren ondorioz, Meleagro bizirik mantentzen zuen egur-zatia sutara bota zuen, eta egurra erre zenean, Meleagro hil egin zen.
erdian|thumb|Kalidongo basurdearen ehiza zeramikazko ontzi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txoka

[thumb|[Txoka arrunta]]
**Txoka** Fringillidae familiako eta *Carduelis* generoko eta bere barnean dagoen *Acanthis* azpigeneroko zenbait txori txikiren izena da. 12 cm inguru luze izaten dira. Itxuraz txantxangorriaren antzekoak dira. Burua handi samarra dute, mokoa labur, sendoa eta isatsa bi puntakoa. Kolorez arreak izaten dira, baina urte-sasoiaren eta sexu-harremanetarako aldien arabera, buru-paparrak gorri edo gorrixkak eta sabelaldea zurixka edo arre zurixka izan dezakete.

Europan, Afrikako iparraldean eta Asiako mendebaldean eta ekialdean bizi dira. Haziak eta intsektuak jaten dituzte batez ere. Txoka espezie ezagunenak hauek dira: txoka arrunta (*Acanthis *edo *Carduelis cannabina*), txoka txikia (*C.* edo *A. flammea*) eta txoka mokohoria (*C.* edo *A. flavirostris*).

## Espezieak 
* *Carduelis cannabina*
* *Carduelis johannis*
* *Carduelis yemenensis*
* *Carduelis hornemanni*
* *Carduelis flammea*
* *Carduelis cabaret*
* *Carduelis flavirostris*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pteropus molossinus

***Pteropus molossinus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus molossinus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Philibert de l'Orme

'''Philibert de l'Orme'* ( ahoskatua; Lyon,  - Paris, 1570eko urtarrilaren 8a) arkitekto frantsesa izan zen. Frantziako Errenazimentuko arkitekto nagusietako bat izan zen. Lyonen eta Erroman egin zituen ikasketak. Hornidura klasikoan erritmoaren zentzua sartu zuen. Katalina Medicik aginduta Tulleriasko jauregiaren egitasmoa egin zuen 1564. urtean. Arkitekto honen obrarik gehienak suntsitu egin dira. Zutik diraute Bullioud egoitzak (Lyon, 1536), 1547 eta 1555 bitartean Diana Poitierskoarentzat eraikitako Aneteko gazteluko zenbait atalek (kapera, ataria) eta Frantzisko I.aren hilobiak (Saint-Denis basilika). Arkitekturari buruzko hainbat lan idatzi zuen: *Ondo eta merke eraikitzeko teknika berriak* (1561), *Lehen arkitektura liburukia'' (1567).

## Erreferentziak
Rainer Fetting

**Rainer Fetting** (Wilhelmshaven, Mendebaldeko Alemania, 1949ko abenduaren 31) margolari neoespresionista da. Berlingo Goi Mailako Arte Eskolan ikasi zuen, Hans Jaenischekin. 1977an, Berlingo Am Moritzplatz aretpa sortu zuen, eta han egin zuen bakarkako lehen erakusketa. Hurrengo urtean, Brooklyna joan zen Deutscher Akademischer Austauschdienst akademiaren beka batekin. New Yorken, 1982an egin zuen lehen erakusketa. Fettingek homosexuala dela aldarrikatzen du, eta lan askotan jarrera sexualetan agertzen du gizonaren irudia. Velázquez, Van Gogh, Gauguin, Delacroix eta Kirchner margolariak ditu gogoko, eta bere margolanetako batzuk haiei buruzko gogoeta modukoak dira. Alemaniako gaurko margolari ia guztiek bezala, oso margo-oihal handiak erabiltzen ditu.

## Erreferentziak
Umberto Nobile

**Umberto Nobile** (Lauro, 1885eko urtarrilaren 21a - Erroma, 1978ko uztailaren 30a) italiar esploratzaile, hegazkin-gidari eta militarra izan zen. 1926an *Norge* izeneko zepelinean Iparburuaren gainean hegan ibili zen lehenengo espedizioko kide izan zen, Amundsenekin eta Ellsworthekin batera. 1928an Iparburura abiatu zen berriro ere *Italia* zepelinean, baina Svalbard uhartean erori, eta Sobietar Batasuneko itsasontzi batek salbatu zuen. 1930ean zepelina galdu izanaren erantzukizuna egotzi zioten, eta armada uztera behartu zuten. 1932tik 1936ra Sobietar Batasunean lan egin zuen aeronautikan aditu gisa. Gero Estatu Batuetan egon zen aldi batez; Italiara itzuli zen, eta 1947an legebiltzarkide hautatu zuten. *Posso dire la verità* (*Egia esan dezaket*) liburua idatzi zuen.
## Erreferentziak 
## Kanpp estekak
Érik Orsenna

**Érik Orsenna**, jaiotza-izenaz **Érik Arnoult** (Paris, Frantzia, 1947ko martxoaren 22a -), frantses idazlea da, Frantses Akademiako kidea 1998tik

## Biografia 
Ekonomia ikasi zuen. Parisko Ikasketa Politikoetako Institutuko konferentzia-maisu izan zen (1975-1981). Aldi batez, Lankidetzako ministroaren aholkulari teknikoa izan zen, eta Errepublikako lehendakaritzako kultura-aholkularia gero (1983-1985). 1995ean, Paisaiaren Eskola Nazionaleko lehendakari izendatu zuten.

Argitaldaria izan zen Ramsay argitaletxean (1977-1981) lehenengo, eta Fayard argitaletxean gero. Idazle gisa, Goncourt saria irabazi zuen 1988an. Idatzi dituen eleberrien artean, hauek dira aipagarrienak: ''Loyola's blues* (1973) *Une comédie française* (1980), *L'Exposition colonial* (1988), Goncourt Saria *Grand amour* (1993), *Longtemps* (1998), *La Grammaire est une chanson douce* (2001), *Madame Bâ* (2003) *Les Chevaliers du Subjonctif* (2003), *Dernières nouvelles des oiseaux* (2005) *Voyage aux pays du coton. Petit précis de mondialisation,* (2006), *La Révolte des accents* (2007), *La Chanson de Charles Quint* (2008), *Et si on dansait?* (2009), *L'Entreprise des Indes* (2009), *Princesse Histamine* (2010) *Mali, ô Mali* (2014) *L'origine des nos amours'' (2016)

## Erreferentziak
José Justo Salcedo

**José Justo Salcedo Arauko** (Portugalete, Bizkaia, 1753ko abuztuaren 8a - San Fernando, Cádiz, 1825eko azaroaren 8a) bizkaitar itsasgizona izan zen.

## Biografia 
Ingelesen aurkako itsas guduetan nabarmendu zen (Mantxako itsasartean, 1799 eta 1781 artean). Ontziteria ingelesak Cádiz setiatu zuenean (1798) ihes egitea lortu zuen, eta Amerikara joan zen dirua biltzera ingelesei aurre egiteko. Ingalaterraren aurkako gerra berriro ere hasi zenean, Cartagenako itsas ontzidiko komandante eta teniente nagusi izendatu zuten (1806). Gerra amaitutakoan Frantziara erbesteratu behar izan zuen, frantsesen aldekoa baitzen. 1819. urtean itzuli zen Espainiara, Palmar del Puerton militarrak matxinatu ziren unean, hain zuzen. Atxilotu eta Sevillako Torre del Orora bidali zuten Fernando VII.aren gobernuak aginduta.

## Erreferentziak
Lajos Zilahy

**Lajos Zilahy** (Nagyszalonta, Austria-Hungariako Inperioa, 1891ko martxoaren 27a - Novi Sad, Jugoslavia, 1974ko abenduaren 1a) hungariar idazlea izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Budapesten Zuzenbide ikasketak egin eta gero prentsan idazten hasi zen, eta aldi berean eleberriak sortzen hasi zen. Mundu Gerra bien artean idatzitako eleberri batzuk best-seller izan ziren mundu guztian. Eleberri horietan burgesiaren eta aristokraziaren kezkak agerian jartzen zituen, ironia arinez. 1947an Estatu Batuetara alde egin zuen, eta zenbait antzerki bertan antzeztarazi zituen. Halaber, Zilahyren obra batzuk zinemara aldatu ziren.

Eleberri nagusietariko batzuk *A Két Fogoly* (1931, «Bi preso»), *A Dühödt Angyal* (1953, «Aingerua haserre»), *A Fegyverek Visszanéznek* (1936, «Armak atzera begira») eta *A Szökevény* (1930, «Desertorea») dira.

## Erreferentziak
David Ervine

**David Ervine** (Belfast, Ipar Irlanda, 1953ko uztailaren 21a - 2007ko urtarrilaren 8a) Ipar Irlandako politikaria izan zen.

## Biografia 
Ulsterreko Alderdi Unionista Progresistako kide zen. Bizitza politikoan langile errepublikanoen alde lanean hasi aurretik, hamaika urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Hala ere, barkamena lortuta, ez zuen zigorra erabat bete. Denboraldi horren ondoren, Alderdi Unionista Progresistako kide egin zen, eta laguntzaile aritu zen 1994ko su-etenerako negoziazioetan.

1996ko hauteskundeetan, legebiltzarreko ordezkari hautatu zuten. Handik urtebetera, Ekialdeko Belfasteko zinegotzi kargua hartu zuen. 1990eko hamarraldiaren erdialdetik aurrera, Ipar Irlandako alderdien arteko bileretan parte hartu zuen Ervinek, arazo politikoari irtenbide baketsua aurkitzeko asmoz.
## Erreferentziak
Helsingborg

**Helsingborg** ( ahoskatua) Suedia hegoaldeko hiria eta itsas portua, Helsingborg udalerriaren egoitza. 2010ko erroldaren arabera 97.122 biztanle ditu eta Eskaniako konderriko bigarren hiri handiena da Malmören atzetik.

## Geografia 
Lurmutur estu batean dago (5&nbsp;km), Danimarkako Helsingør hiriaren aurrez aurre. Leku egokiena eta bide laburrena izan da Suediatik Europako kontinentera igarotzeko harik eta Øresund zubiak Malmö eta Kopenhage lotu zituen arte.

## Historia 
Suediako hiri zaharrenetako bat da 1085eko maiatzaren 21ean sortu baitzen. Øresund itsasartearen tokirik estuenean egonik Danimarkarentzako oso hiri garrantzitsua izan zen, ertz biak kontrolatzen baitzituen. 1429n Erik Pomeraniakoak *Øresundstolden* ezarri zuen, bertatik pasatzen ziren itsasontzi guztiek ordaindu beharreko zerga. Danimarkako koroarentzako diru iturri garrantzitsuenetakoa izan zen. Helsingør aberastu zen aurrena baina Helsingborgek ere eragina nabaritu zuen.

1658an Roskildeko Ituna izan zen eta Danimarkak Suediaren eskutan utzi behar izan zuen Eskania guztia eta berarekin Helsingborg hiria ere bai. Hurrengo mendeetan herrialde bien arteko istiluek hirian ere isla izan zuten eta sarritan izan zen erasotua. 1710an esate baterako 14.000 gizonetako daniar ejerzitoak eraso latza egin zuen eta Helsingborg oso kaltetua gelditu zen. 1857an Suediara igarotzeko zerga-ordainketa kendu zenez geroztik hasi zen hiriaren garai oparoena eta 4.000 biztanle izatetik 1890an 20.000 biztanle izatera pasa zen. XIX mendearen bukaeran industrializazioa iritsi zen eta hiriak hazten jarraitu zuen. 1930an 56.000 biztanle zituen.

## Ekonomia 
Eskulana, ontziolak eta itsasontzien garraioa dira hiriaren diru-iturri nagusiak.

Ramlösako ura botilaratzen duen enpresa ere badago, urtero 80.000.000 litro ur ekoizpenarekin.

## Barrutiak 
## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Helsingborg Rådhuset.jpg|Udaletxea.
Irudi:Sofiero slott 2009-05-30.jpg|Sofiero gaztelua.
Irudi:Sofiero slott 2.jpg|Sofiero gazteluko lorategiak.
Irudi:Kärnan.jpg|Kärnan.
Irudi:Helsingborg Jacob Hansens hus2.jpg|Alde zaharra.
Irudi:Helsingborg Stairs to Fortress.jpg|Gotorlekurako sarrera.
Irudi:Helsingborg port.jpg|Kirol kaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hernia

**Hernia** irekigune batetik organo bat edo ehun zati bat ateratzean sortzen den gaixotasuna da. Organoa edo ehuna gorputzetik kanpora atera edo gune batetik bestera igarotzen denean sortzen da (protrusioa). Ebakuntza bidez senda daitezke hernia gehienak.

## Hernia motak 
Protrusioak gorputz atal askotan, arrazoi ezberdinengatik gerta daitezkeenez, "hernia" izenaren azpian elkarrekin zerikusi gutxi duten arazoak aurki ditzakegu. Besteak beste:

* Abdomeneko paretaren herniak.
* Izter-hernia.
* Diafragmatikoak.
* Perinealak: prolapsoekin oso lotuta.
* Garunarenak: kranio barruko presio handia, eta burhezurraren fraktura gertatzen denean.
* Ornoen arteko hernia diskalak.
* Kirurgiaren ostekoak: zanbroa gaizki ixten denean, azpiko ehunek kanpora irtenda.
* Paraestomalak: erraiak estoma artifizial batetik ateratzen direnean.
* *Tibialis anterior* muskuluaren herniak.

Larritasunaren arabera, hiru eratako herniak bereizten dira:
# Hernia osatu duen gaia berriro bere tokian ezar ezin daitekeena.
# Hernia osatzen duen gaia bere tokira eraman eta lotura edo tresna berezi baten bidez senda daitekeena.
# Irekiguneak odol hodiak estutzen dituena, gangrena sorraraz dezakeena.
Sintomak ere, larritasunaren araberakoak izango dira; hernia guztiek ez baitute sintomarik ematen.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Ramón Otero Pedrayo

[thumb|230px|Ramón Otero Pedrayo, 1933ko [Aberri Eguna|Aberri Eguneko lehendakaritza mahaian, Donostian.]]

**Ramón Otero Pedrayo** (Ourense, 1888ko martxoaren 5a - 1976ko apirilaren 10a) galiziar idazle eta politikaria izan zen. Geografiako katedraduna izan zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Galiziako kulturaren pizkundea sustatu zuen; *Nós* aldizkariko kidea izan zen, eta Partido Galeguistako diputatua. Galegoz eta gaztelaniaz idatzi zuen; eleberria, ipuina, antzerkia eta saiakera landu zituen. Oteroren idazkera barrokoa da, landua oso, kultura-aipamen asko dituena eta Galiziako tradizioarekin bat egiten duena. Idazlan nagusiak: *Os camiños da vida* (1928, *Bizitzako bideak*), hainbaten iritziz galegozko eleberririk onena; *Arredor de sí* (1930, *Norberaren inguruan*), autobiografia eta bere belaunaldiaren erretratua. Geografia eta historia ere landu zituen.

## Lanak 
* *Pantelas, home libre* (1925).
* *O purgatorio de don Ramiro* (1926).
* *Escrito na néboa* (1927).
* *Os camiños da vida* (1928).
* *A lagarada* (1928).
* *Arredor de si* (1930).
* *Contos do camiño e da rúa* (1932) .
* *Fra Vernero* (1934).
* *Teatro de máscaras* (1934).
* *Devalar* (1935).
* *O mesón dos Ermos* (1936).
* *O desengano do prioiro* (1952).
* *Entre a vendima e a castañeira* (1957).
* *Bocarribeira. Poemas pra ler e queimar* (1958) .
* *Rosalía* (1959).
* *O señorito da Reboraina* (1960).
* *O fidalgo e a noite* (1970) .
* *Noite compostelá* (1973).
* *O Maroutallo* (1974).

## Erreferentziak