Pagoetako natura parkea

[thumb|419x419px|Behonarrobiko hagina, Pagoetako [hagin basoetan.]]
**Pagoetako natura parkea** Gipuzkoako Pagoetako Kurutzea mendian dagoen babestutako eremua da. 2.860 hektareako azalera hartzen du. Hektarea horietatik 1.335 dira zehazki natura parkekoak, eta beste 1.075 parkearen inguruko *babes-moteltze gunea*.

Zati handiena Aiako udalerriaren barnean dago, eta gainontzekoa Zarautz eta Zestoako Aizarna auzoaren artean.

Bere izena 733 metroko altuera duen Pagoeta mendiari zor dio. Parkeko altuerarik handiena Olarteta tontorra da, nahiz eta tontor ezagunena Pagoetako gaina izan.

Iparraldeko magaletan Laurgaingo auzoa dago, urak Oria ibai-arrora bideratuz eta, hegoaldera berriz, Altzola auzoko maldak Altzolarasko (Granada erreka bezala ere ezagututa) arroilaraino amiltzen dira, bere urak Urola ibairaino bideratuz.

Eusko Jaurlaritzak 1998ko irailaren 29an izendatu zuen natura parke.

## Iturraran parketxea 
[thumb|193x193px|[Iturraran baserria, Parkeko harrera etxea|alt=]]
Parkeko interpretazio zentroa Iturraran baserri eraberrituan dago, Aiako Laurgain auzoan.

Parkeko Informazio eta Interpretazio Zentroa da. Bertan parkeari buruzko maketa, ikus-entzunezkoa eta erakusketa daude ikusgai, foileto, plano eta liburuak eskuragarri. Monitore talde bat dago halaber, parkeari buruzko informazioa bisitariari eskaintzeko, ibilaldiak azaltzeko... Kanpoalde ederreko baserria da eta bere birgaiketan agerian utzi zen haritz oholez osatutako egitura ikusgarria.
thumb|196x196px|Agorregi burdinola
Parketxeko ordutegia:

Urritik ekainera: larunbat, igande eta jaiegunak: 10:00etatik 14:00ak arte.
Astean zehar eskola eta taldeentzat soilik irekia.
Uztail, abuztu eta iraila: asteartetik ostiralera: 10:00etatik 14:00ak arte eta 16:30etatik 18:30ak arte. Larunbat, igande eta jaiegunak: 10:00etatik 14:00ak arte.

Telefonoa: 943 835 389. Posta elektronikoa: iturraran@gipuzkoa.net

### Erlategi didaktikoa 
Iturraran parketik gertu eta helburu didaktikoekin, erletegi bat eraiki da. Bertan parkeko monitoreek gidatutako bisiten bidez, erlauntzen egitura eta antolaketaren berri ematen da, erleen bizimodua zuzen-zuzenean segitzeko prestatuta baitago.

## Pagoetako lorategi botanikoa 
thumb|295x295px|Pagoetako gaina eta gurutzea, natura parkearen erdigunea.
Pagoetako Lorategi Botanikoa Pagoetako parke naturalaren barruan eta Iturrarango parkearen ondoan dago, GI-2631 errepidearen alboan. 25 hektarea ditu, horietatik hamabost bertako zuhaitzekin.

Lorategiko lehen landaketak 1986ko neguan egin ziren, eta orduan hektarea gutxi estaltzen zuten. Handik aurrera urtero landare berriak gehituz joan dira, egungo azalera handia estali arte.
Bai lorategiaren barnean, bai inguruan, basotxo interesgarriak daude, hariztiak, gaztainondoak, haltzadiak... Aipagarriak dira zuhaitz tamainako ereinotzen azpiko basoa duten hariztiak.

Lorategi botanikoari dagokionez, bertan 3.500 taxon baino gehiago daude, gehienak zuhaitzak eta zuhaixkak. Bilduma hori, gainera, urtero haziz doa espezie berriekin.

Arriskuan dauden Euskal Herriko landareen bilduma bat dago halaber. Haren helburua galtzeko zorian dauden landareak babestea da, erreserba genetiko gisa eta berreskuraketa eta landare horien bersarketak ahalbideratzeko.

Iturrarango lorategi botanikoko klima onari esker, mundu guztiko landareak landa daitezke bertan, leku hotzetakoak zein epeletakoak. Helburu nagusia ahalik eta bildumarik handiena osatzea da, horrela jendeari orokorrean, eta baita lorazainei, ikasleei edo mintegietako adituei ere, ezagutzera emateko landareen munduko barietate aparta. Bestalde, espezie asko girora ezin hobeto moldatzen direnez, badago aukerarik espezie horiek ugaldu eta bilduma bereko materialak lortzeko.

Iturrarango lorategi botaniko horretan, urtero, apirileko azken astebukaeran ospatzen da "Landare berezien" azoka bat, milaka eta milaka bisitari erakartzen dituena.

## Parkeko fauna 
thumb|380 px|ezkerrera|Pottokak Pagoeta mendiko gainetan
Ehiza debekatuta dago parke naturalaren barruan, ez ordea zonalde periferikoan, hor zenbait ehiza-lerro baitaude, *Saberri* baserriaren inguruan, San Engratzia baselizaren alboko gainetan eta Altzuruzelai (Altzuzelai) parajean.

Parke barnean soilik kontrolpeko basurde zenbait ehizaldi baimentzen dira noizean behinka, espezie oso ugari hori kontrolpean mantentzeko.
  
Parke naturaleko fauna aberatsa da. Azpimarragarriak dira galtzeko zorian dauden zenbait animalia, hala nola, europar bisoia eta ipurtatsa. Alpetar kakalardo adarluzea, kaprikornio handia eta kakalardo adarduna edo arkanbelea intsektu zurjaleak. Arrano txikia, sai zuria, okil txikia... hegaztiak

Basurde, katagorria, orkatza, azkonarra eta erbia oso ugari dira Pagoetan.

### Bertako arrazen taldeak 
Bertan behi betizuen eta pottoken taldeak daude, alde batetik, larre eta txilardegi naturalak kudeatzeko eta, bestetik, arraza horiek kontserbatzeko helburuarekin.

## Pagoetako landaretza 
* Lilipa arrunta babestutako espeziearen hainbat populazio daude parke aturalean, baita Euskal Herrian babestutako beste lilipa mota bat ere, *Narcissus bulbocodium*.
* Azpimarragarriak dira, basoen artean, hagin basoak, Euskal Herriko eta Iberiar Penintsulako hagin populaziorik handiena han dagoela, eta arrail karetsuko baso nahasiak.
thumb|348x348px|Hagin baso gaztea Pagoeta natura parkean. Europa osoan eremu urriko habitat horrek azalera nabaria hartzen du bertan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko natura parkeak.

## Kanpo estekak 
*  Aiako Udalaren eta Parkearen gunea
*  Pagoeta Mendizale Elkarteko webgunea
*  ["Haginari balioa ematen", Irene Arrizukieta(https://eu.wikipedia.org/wiki/Irene_Arrizukieta) - Iker Tubia, *Berria*n, 2014-09-30, 46-47 or.]
### Bideoak 
*  Pagoetako hagin basoak