open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iolanda Braga

**Iolanda Braga** (Rio de Janeiro, 1941eko urriaren 11 – *ibidem*, 2021eko maiatzaren 12a) brasildar aktore eta dantzaria izan zen. 1965ean TV Tupiko *A Cor da Sua Pele* telenobelan antzeztu zuen, Brasilgo telebistaren historian lehen protagonista beltza bihurtuz, eta urte berean Belinda markaren publizitatean agertu zen.

## Bizitza 
1958an, 16 urte zituela, gurasoengandik emantzipatu zen dantzari izateko eta *Um Milhão de Dólares de Baby* ikuskizunean debutatu zuen. 1963an telebistan ere agertu zen dantzari gisa, TV Excelsior kateko *Colê É O Show* eta *A Cidade Se Diverte* saioetan.

1966an, telebistan lortutako arrakasta gorabehera, Brasil utzi eta Portugalera joatea erabaki zuen dantzari izateko. Gainera, *Riso e Ritmo* komediako aktore taldean sartu zen, eta bertan egon zen 1969ra arte. 1968an Brasilera itzuli zen aldi baterako, Abelardo Figueiredok koreografiatutako *Holiday* ikuskizuneko protagonista izateko. 1970ean, Portugalen, Brasiliana dantza taldean sartu zen, eta bertan jardun zuen 8 urtez Europan zehar bidaiatuz. 1978an bakarrik itzuli zen Brasilera, TV Tupiko *O Direito de Nascer* telenobelan Conchita antzezteko, eta hori telebistan egin zuen azken lana izan zen. Hala ere, antzerkiko ibilbidea jarraitu zuen. 1989an erretiroa hartu zuen eta unibertsitatean sartu zen ostalaritza ikasteko. 2021eko maiatzaren 12an hil zen Rio de Janeiron, 79 urte zituela.

## Lanak 
### Antzerkia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Ávila

**Andrea Ávila** (Carlos Paz, 1970eko apirilaren 4a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Balliengo

**Jorge Balliengo** (Rosario, 1978ko urtarrilaren 5a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuela Barros Ferreira

**Manuela Alexandra Queiroz de Barros Ferreira** (Braga, 1938ko irailaren 8a – Mértola, 2022ko uztailaren 23a) portugaldar ikertzaile, filologo eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Manuela Barros Ferreira Bragan jaio zen 1938an. Portora arkitektura eta margolaritza ikasketak egitera joan zenean, PIDEk atxilotu zuen, Alderdi Komunistako kide izatea egotzita.

Erretiroa hartu ondoren, Mértolako gune arkeologikoan kolaboratu zuen. 2015ean Portugalgo iparraldearen eta hegoaldearen arteko mugari buruzko bibliografia linguistiko, historiko eta etnografikoa prestatzeko lantalde bat sortu zuen.

## Lanak 
### Idazle gisa 
* *Meia-Bola* (2006)
* *A Cor das Nuvens* (2015)
* *O Medronho – L Madronho – El Madroño* (2015)
* *Contos de Querer e Poder* (2017)
* *Casa, Casarão, Minha Casinha* (2017)
* *A Senhora de Todas as Mortes* (2018)
* *Relatório circunstanciado de uma vida a dois* (2021)

### Ikertzaile gisa 
* *Vestígios do romance moçarábico em Portugal* (1992)
* *Convenção Ortográfica da Língua Mirandesa* (koord., 1999)
* *Língua e património: a palavra como lugar de onde se vê o mundo* (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conocybe siliginea

***Conocybe siliginea*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hypophyllum acuminatum*, *Agaricus tener var. siligenus*, *Galera tenera var. siligena*, *Galera siliginea*, *Derminus siligineus*, *Galera tenerella*, *Galerula tenerella*, *Conocybe siliginea*, *Galerula siliginea*, *Galera vesicaria*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,7 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa edo ganbil-biribildua, zurixka okrerantz kolorerako degradazioekin, higrofano samarra, helduaroan okre kolorea nabariagoa da.

**Orriak:** Okre zurbilak, estuak, ez oso estu.

**Hanka:** Oso liraina, zurixka, zeharrargia.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen “cono” hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen , “cybe” hitzetik. *Siliginea* epitetoa latinetik dator, zekale irina, esan nahi duen “siligineus” hitzetik. Bere kolore argiagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Aurki daitezkeen onddo lerden askotariko bat da, eta hauei izena jartzea ez da erraza mikroskopioz azterketa arretaz egin gabe.

## Sasoia eta lekua 
Belarretan.

### Banaketa eremua 
Batez ere Europa osoa. Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Argentina, Islandia, Errusia, Pakistan, Uzbekistan , Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deconica inquilina

***Deconica inquilina*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus rufidus*, *Agaricus inquilinus var. ß squarrulosus*, *Naucoria inquilina*, *Agaricus ecbolus*, *Tubaria inquilina*, *Tubaria ecbola*, *Psilocybe inquilina*, *Melanotus inquilinus*, *Psilocybe ecbola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,8 eta 1,5 cm bitarteko diametroarekin. Ganbiletik pixka bat kanpai itxurakora, ildaska nabariekin, higrofanoa, okre zurbiletik arrexka kolorerakoa, haragi gutxirekin.

**Orriak:** Hasieran zurbilak gero okre antzekoak edo arrexka kolorekoak. Ez estu, nahikoa zabalak, oinera mehetuak.

**Hanka:** Orokorrean ez oso luzea, kapelaren kolorekoa, hasieran errezelaren hondar zuriekin.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, grekozko bi hitzetatik dator: biluzik, esan nahi duen “psilos” hitzetik eta burua, esan nahi duen, kūbe” hitzetik, pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia. *Inquilina* epitetoa latinetik dator, maizter, besteren etxe bateko biztanle, esan nahi duen “inquilinus” hitzetik. Makiletan edo belarretan hazten delako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea. Susmagarria *Psilocybe* guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua 
Bere habitata egurtxoen hondakinetan edo kaltetutako belarretan nahiko informazio ona da bere determinazio makroskopikorako.

## Sasoia eta lekua 
Egurren hondakinetan edo belarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Txile, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donkey Xote

***Donkey Xote*** Jose Pozok zuzendutako 3D animaziozko filma da, eta Filmax Animationek ekoiztua. Filma 2007ko abenduaren 5ean estreinatu zen Espainian, eta lau hizkuntzatara bikoiztu zuten (gaztelarra, katalana, galegoa eta euskara). Idazkera "On Kixote"ren bigarren zatian oinarritu zen. Gainera, zinema ekoizpen batean oinarritutako bideo-joko bat izan zuen Espainiako animaziozko lehen filma izan zen.

## Bikoiztaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urkiola (Abadiño)

**Urkiola** Abadiñoko (Bizkaia) mendialdean dagoen auzoa da. Urkiolako natura parkearen erdigunea da.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak
Young Miko

**María Victoria Ramírez de Arellano Cardona** (Añasco, Puerto Rico, 1997ko azaroaren 8a) Puerto Ricoko abeslaria eta konpositorea da.

## Bizitza 
María Victoria Ramírez de Arellano Cardona 1997ko azaroaren 8an jaio zen Ouerto Ricoko Añasco herrian. Gurasoen babesarekin, arte bisualak ikasi zituen Puerto Ricoko Unibertsitate Interamerikarrean, eta hantxe ikasi zuen tatuatzen. Bere buruarekin praktikatu ostean, tatuatzaile profesionala bihurtu zen bere lehen mikrofonoa ordaintzeko.

### Musika ibilbidea 
2019an, Miko SoundCloud bidez hasi zen musika kaleratzen. «*Quiero*» izena zuen plataformaren bidez kaleratu zituen lehen abestiak. 2021eko irailaren 17an, Leebrian abeslari puertorricarrarekin kolaborazio bat kaleratu zuen, «Katana» izenekoa. 2021eko abenduaren 9an, bakarkako lehen ofizial xumea kaleratu zuen, «*Puerto Rican Mami*» izenekoa.

2022ko apirilaren 15ean, Mikok «*Standard*» kaleratu zuen bere lehen estudioko albumeko single nagusia. 2022ko uztailaren 8an, «*Riri*» kaleratu zuen albumeko bigarren singlea. 2022ko uztailaren 22an, *Trap Kitty* estudioko lehen albuma kaleratu zuen. Hilaren amaieran, Puerto Ricoko Coliseoan eman zituen kontzertuetako batera gonbidatu zuen Bad Bunny abeslari puertorricarrak: «*Puerto Rican Mami*» eta «*Riri*» abestu zituen.

Mikok «Lisa» kaleratu zuen 2023ko martxoaren 3an. Abestiak 58. postua lortu zuen Espainian. 2023ko martxoaren 31n, Feid abeslari kolonbiarrak «*Classy 101*» kaleratu zuen, Mikoren parte hartzearekin. Abestiak arrakasta komertziala lortu zuen, Argentina, Bolivia, Kolonbia, Txile eta Espainian 2023ko apirilaren 6an, Cazzu abeslari argentinarrarekin kolaboratu zuen «*Brinca*» lanean, eta 66. postua lortu zuen Argentinan. 2023ko maiatzaren 17an, Nicki Nicole abeslari argentinarrarekin kolaboratu zuen «8 AM» lanean, eta 26. postua lortu zuen Argentinan. 2023ko ekainaren 22an, Bad Gyal abeslari espainiarraren «Chulo» izeneko nahasketan agertu zen, Tokischa Dominikar Errepublikako emakume raperoarekin batera, «Chulo pt. 2». Abestiak 64. postua lortu zuen Argentinan.

## Bizitza pertsonala 
Miko lesbiana argia da. Elkarrizketa batean, bere esperientziari buruz hitz egin zuen gurasoei bere sexualitatearen berri ematean: «Papertzarra izan zen. Nire familia oso erlijiosoa da, baina, horren guztiaren ondoren, 180ºko bira eman zuten, adoratu eta babestu egiten naute. Nire neba gazteena gay da, nire aitak *RuPaul’s Drag Race* ikusten du».

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
### Sinpleak 
#### Artista nagusi 
### Beste kantu batzuk, posizionatuta 
### Albumetako beste agerpen batzuk 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleanor Greatorex

**Elizabeth Eleanor Greatorex** (New York, 1854ko martxoaren 26a – 1917) estatubatuar margolari eta irudigilea izan zen.

## Bizitza 
Eleanor Greatorex 1854an jaio zen New Yorken.

Loreak eta lan figuratiboak margotu zituen batez ere. New Yorkeko Akuaforte Klubeko kidea izan zen. 1917an) hil zen, eta Moret-sur-Loingen lurpetatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Fernández de Córdoba

thumb
**Fernando Fernández de Córdova y Valcárcel**, Mendigorriko II. Markesa, espainiar militar bat izan zen, Errege Itsas Armadako José María Fernández de Córdova y Rojas fragatako kapitainaren eta María de la Paz Rodríguez de Valcárcel y O 'Conrry Mendigorriko I. markesaren semea. Bere anaia, Luisekin, batera, Lehen Karlistaldian borrokatu zen. Alderdi Moderatuko kide izan zen, eta geroago Alderdi Demokrata-Erradikalekoa. Gobernuko presidentea izan zen egun bakar batez. Biziarteko senataria 1847tik 1868ra eta Soriako probintzian 1871etik 1873ra, Amadeo Savoiakoa errege zela.

## Izaera 
Hogeita bat urterekin, teniente koronel gradua eta batailoi baten agintea lortu zituen, 1834ko apirilean Geronimo Valdésen tropa isabeldarrean sartu zenean. Ez zeukan inolako esperientzia militarrik, eta ez zekien nolako ahalegin fisikoa egin behar zuen oinezko soldaduak, bera zaldi gainean baino mugitzen ez zen bitartean. Laster, bere anaia Luisek bezala, bere agintepeko tropek gorrotatu zuten, soldaduei ematen zien tratu txarragatik. Berak bere memorietan kontatzen duenez, Gasteizen agintea jaso bezain laster, bere soldaduetako batek teniente bat behar bezala agurtzen ez zuela ikusita, «... *batailoira bidali nuen berehala armak sorbaldan jarri eta granadarira hogei pauso aterarazi nituen aurrera, bere armak eta tresneria kendu eta hirurogei makila eman nizkion konpainiaren lau kabotatik, fagina ukituz. Zigorra zorrotz bete eta ia granadaritik libratu ondoren, ospitalera eraman nuen*».

## Karrera politiko eta militarra 
1847an teniente jeneral mailara igo zen, 1848ko irailaren 4an Kataluniako kapitain jeneral izendatua, eta Italiara bidali zuten Pio IX.a aita santuaren aldi baterako boterea berrezartzeko eta Erromatar Errepublika, Aita Santuaren aurkako iraultza baten ondorioz ezarria, boteretik kentzeko. Gerra Ministerioa okupatu zuen eta 1854ko uztailaren 17tik 19ra Ministroen Kontseiluko presidentea izan zen, krisi iraultzaile betean. Elisabet II.aren aldekoa izan arren, 1868ko mugimendu iraultzailearekin bat egin zuen, haren erregealdiari amaiera emanez. Berriz ere Gerra ministro izan zen Amadeo Savoiakoarekin eta Espainiako Lehen Errepublikarekin, baina 1873an erabat erretiratu zen bizitza politikotik.

## Kanpo estekak
Petrona Viera

**María Selva Petrona Viera Garino** (Montevideo, 1895eko martxoaren 24a – *ibidem*, 1960ko urriaren 4a) uruguaitar margolaria izan zen, planismo mugimenduan parte hartzeagatik eta Uruguaiko lehen emakume artista profesionaletako bat izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
Feliciano Viera Borges Uruguaiko presidentearen eta Carmen Garinoren alaba, Petrona Viera Montevideon jaio zen. Bi urte zituela, meningitisa hartu zuen eta gor geratu zen. Gurasoek gorren hezkuntzan espezializatutako irakasle frantziar bat kontratatu zuten, Madeleine Larnaudie, zeinak ezpain irakurketa eta keinu hizkuntza irakatsi zizkion.

20 urte ingurua zituela, Viera Vicente Puig artista katalanarekin margolaritza klaseak hartzen hasi zen, baina urte batzuk geroago Puigek herrialdea utzi zuen. 1922an, Guillermo Laborderekin ikasten hasi zen, eta hark planismo mugimenduan sartzeko bultzatu zuen. Petrona Vieraren gaiak, ordea, ez ziren planisten gai ohikoak, nahiago baitzuen eguneroko eszenak margotzea, adibidez bere etxea, haurrak jolasten eta ikasten, zerbitzariak eta abar. 1923an hasi zen bere margolanak erakusten Montevideon, eta 1926an lehen bakarkako erakusketa egin zuen Galería Maveroffen. 

1940an Guillermo Laborde hil zen, eta horrek lanaren norabidea aldatzera eraman zuen. Guillermo Rodríguezekin elkarlanean aritu zen eta irarlanak, akuarelak eta zeramika egiten hasi zen. Margotzen ere jarraitu zuen, baina bere gaiak aldatu egin ziren, eta haurren bizitzako eszenak baino paisaia gehiago sortu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eliška Pešková

**Eliška Pešková**, jaiotzez **Elisabeth Peschke**, (Praga, 1833ko uztailaren 1a – *ibidem*, 1895eko maiatzaren 23a) txekiar aktore eta antzerkigilea izan zen.

## Bizitza 
thumb|Pavel Švanda ze Semčic eta Eliška Pešková senar-emazteen hilobia
Pragako Platnéřská kaleko tabernari baten familiatik zetorren. Aita alemaniarra zuen, Wrocławen jaio eta Pragara joan zena, eta ama, berriz, txekiarra. Matylda Pešková irakasle eta itzultzailearen ahizpa zen. Hamalau urterekin antzerki klaseak hartzen hasi zen Nina Herbstová aktorearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee "Scratch" Perry

**Rainford Hugh Perry**, **Lee "Scratch" Perry** edo **The Upsetter** izengoitiz ezaguna, (Kendal, 1936ko martxoaren 20a- Lucea, 2021eko abuztuaren 29a), jamaikar musikaria izan zen. Garrantzi handiko musikaria da reggae musikaren historian, eta dub deritzon estiloaren sortzailea dela esan daiteke. 1950eko hamarkadaren amaieran hasi zen musikagintzan, Prince Buster mitikoarekin. 1968an Upsetter izeneko disko-etxea sortu eta bere lehen diskoa argitaratu zuen: *People Funny Boy*. 1970eko hamarkadan hainbat goitizen (Jah Lion, The Upsetter) erabiliz grabatu zuen, nazioartean ezaguna egin zuen izena, Lee “Scratch” Perry, hartu zuen arte. Urte haietan, Jamaikatik kanpo arrakasta izan zuten hainbat kanta grabatu zituen: *Clint Eastwood* eta *The Return of Django*, besteak beste. Hamarkada honen amaieran, bere musika-banda eratu (The Upsetters) eta bere grabaketa estudioa eraiki zuen: Black Ark. Estudio horretan grabatu zuten, beste batzuen artean, Bob Marley-k eta The Clash taldeak. Azken hamarkada hauetan udazkenean oso ugariak izan dira Lee-ren diskoak, eta benetan luzea da ekoizle, musikari edo kantari gisa beste musikari batzuei lagunduz egindako Leeren lanen zerrenda.

## Diskografia 
## Bideoak 
* *Lee Scratch Perry: The Unlimited Destruction*, 2002, USA
* *Lee Scratch Perry: In Concert - The Ultimate Alien*, 2003, USA
* *Lee Scratch Perry With Mad Professor*, 2004, USA
* *Roots Rock Reggae - Inside the Jamaican Music Scene* 1977

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asmirandah

**Maria Asmirandah Wattimena**, jaiotzez **Asmirandah Zantman** (Jakarta, 1989ko urriaren 5a), ***Asmirandah*** mononimoz ezagunagoa, indonesiar aktore, abeslari eta idazlea da. *Kavin Gantung* telesailari esker entretenimenduaren munduan hasi zen lanean.

## Bizitza 
H. Anton Farmidji Zantman herbeheretarraren eta Hj. Sani Suliwati betawiaren seme-alabetatik gazteena, Asmirandah 1989ko urriaren 5ean jaio zen Jakartan. 

2004aren hasieran hasi zen Indonesiako telesailetan antzezten. Coca-Cola eta Suzuki bezalako marken iragarkietan ere agertu da.

2012an, bere lehen ipuin bilduma argitaratu zuen, *Lovandah*.

### Bizitza pertsonala 
2000ko hamarkadaren amaieran, Dude Harlino aktorearekin harremanean zegoen, baina 2011n banandu egin ziren adin-alde handiagatik. 2012an, Jonas Rivanno aktorearekin harremanean zegoela berretsi zuen erlijio-desberdintasunak gorabehera. Horrek polemika bat ezarri zuen Indonesiako gizartean, eta Asmirandahren familiak ez zuen harreman hori onartu.

Asmirandah familia musulman deboto batean hezi zen, baina protestantismora konbertitu eta 2013ko uztailean bataiatu zen. 2013ko abenduaren 22an Jonas Rivannorekin ezkondu zen Singapurren. Behartutako konbertsioaren inguruko zurrumurruak ukatu zituen. Gaur egun Maria Asmirandah Wattimena izena erabiltzen du.

## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
### Diskografia 
* 2009: *Ketulusan Cinta*
* 2009: *Salahkah Kita*
* 2010: *Bunga-Bunga Cinta*
* 2011: *Lagu Tema Agu Inkin Kamu*
* 2012: *Aku Jatu Hati*
* 2015: *Kesetiaanmu Selamatkanku*

### Bideoklipak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Violet Alford

**Violet Alford** (Cleeve, Somerset, 1881eko martxoaren 18a - Somerset, 1972ko otsailaren 16a) ingeles etnomusikologo eta folklorista izan zen. Nazioartean ospe handia zuen dantza folklorikoan eta musika, jantzi eta ohitura folklorikoetan. Uste zuen historiaurreko sustrai komun batek azaltzen zituela Europako zati handi batean aurkitutako antzekotasunak.

## Biografia
Cleeven jaio zen, Josiah George Alford eta Catherine Mary Leslie Alforden hirugarren alaba izanda. Aita Bristolgo katedraleko kalonjea zuen. Aitak musika irakatsi zien berari eta arrebei, eta haurtzaindegi bat arduratu zen haien beste heziketa goiztiarraz. Clifton Ikastetxean ikasketak amaitu ondoren, Violet Suitzako neskentzako eskola batera bidali zuten. "Ohitura tradizionalen eta komunikabideen egokitze endekapenezkoak kezkatzen zuen batez ere", idatzi zuen Paul Cowdellek, benetakotasunean zuen interes handia nabarmentzeko.

Bigarren Mundu Gerran Vaughan Williamsen Oroimenezko Liburutegiaren lekualdaketa, katalogazioa eta hustuketa gainbegiratu zituen. 1946tik 1953ra Europako dantzen eskuliburuak saileko editorea izan zen. Llangollen International Musical Eisteddfodeko adjudikazioduna ere izan zen, herri dantzak eta musika instrumentala epaitzen. 1949tik 1953ra English Folk Dance Societyko batzorde exekutiboko kide izan zen.

## Lan hautatuak
**Peeps at English Folk-dances* (1923)
**English Folk Dances* (1925)
**The Dancing Travellers* (1927)
**The Traditional Dance* (1935), Rodney Gallopekin batera
**Pyrenean Festivals* (1937)
**Valencian Cross-Roads* (1937)
**Introduction to English Folklore* (1952)
**Dances of France: The Pyrenees* (1952)
**The Singing of the Travels* (1956)
**Sword Dance and Drama* (1962)
**The Hobby Horse and Other Animal Masks* (1978, hil ondokoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrico Barney

**Enrico Barney** (Oberá, 1941eko maiatzaren 10a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sambou Diaby

**Sambou Diaby** (Iruñea, 1999) euskal aktorea da. Iruñean jaio zen, baina zortzi hilabete besterik ez zituela, familia Zumaiara mugitu zen, Oikiara, hain zuzen ere. Hamasei urterekin hasi zen aktore-munduan, *Go!azen* saioan, eta ordutik makina bat proiektutan aritu da. 2022an Eñaut Castagnet-ekin *Bost Teilatu* filmaren barruan *Muga* filma laburra egin zuen. Ekain Albiterekin *Laiotz* film laburra egin du, eta *Netflix* plataforman *Itxaso* telesaila ikus daiteke. Horrez gain, 2024an eta 2025ean, Amets Arzallusen eta Ibrahima Balderen *Miñan* liburuaren antzerkirako egokitzapenean ere parte hartu zuen.
## Telesailak 
* *Odol ilargia* (2025)
* *Itxaso* (2023)
* *Altsasu* (2023)
* Go!azen (2016-2017)

## Antzezlanak 
*Miñan (2024)]]

## Film laburrak 
* *Laiotz* (bidean, 2025)
* *Bost Teilatu* (Muga, Gastibeltza eta Mirokutana, 2022)

## Film luzeak 
* *Faisaien irla* (2025)
* *La regla de osha* (2025)
* *El hoyo 2* (2024)

## Sariak eta errekonozimenduak 
[thumb|[Miñan (antzezlana)|Miñan antzezlaneko aktoreak (Gazteszena, Egia, Donostia, 2024)]]
* 2024: Euskal Aktoreen Batasunak banatzen dituen Besarkada sarietan errebelazio aktore onena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerkia

## Kanpo estekak
Luis Barrionuevo

**Luis Barrionuevo** atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Barzola

**Miguel Barzola** (Bragado, 1982ko maiatzaren 14a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ledeburita

thumb|Burdin eta karbonoaren faseak

**Ledeburita** burdina eta karbonozko aleazio eutektikoa da. Galdategien ekoizpenean, karbono edukia %2,06 eta %6,67 artekoa denean sortzen da ledeburita. Austenitaren eta zementitaren nahasketa eutektikoa karbonoaren % 4,3 da; formula enpirikoa (Fe3C: 2Fe) da, eta fusio-puntua 1147 ° C-koa da (C puntu eutektikoa). Adolf Ledebur metalurgiko alemaniarrak deskribatu zuen 1882an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aureoboletus russellii

***Aureoboletus russellii*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Boletus russellii* (Basionimoa), *Suillus russellii*, *Ceriomyces russellii*, *Boletellus russellii*, *Boletogaster russellii*, *Frostiella russellii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametroarekin, ganbiletik zabalduagora, pulbinatua, borobildua, likatsua ez, ezkatatxo txiki-txikiez apaindua, gainazal urratua han eta hemen, arre kolorekoa edo arre-horixka.

**Tutuak:** Hori zurbilak, gero kolore biziagokoak, zahartzean arrexka kolorekoak izateraino, oinera itsatsiak.

**Poroak:** Luze samarrak, poligonalak, hori koloretik ilunagokoetara, tutuen kolorekoak.

**Hanka:** Oso luzea, zilindrikotik goitik behera loditua, erretikulatu-zulatu ezaugarri batekin, ia albeolatua, behe aldean ageriago, kolore uniformea du, gorrixka, baina gero ilunagoa, arre kolorea, arre-horixka, edo okre antzekoa.

**Haragia:** Hori zurbila, ez da kolorez aldatzen. Usain atsegina du eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Russellii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen basoetan. Ipar Amerikan.

### Banaketa eremua 
Ekialdeko Kanada eta Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Guatemala, El Salvador, Honduras, Costa Rica, Nikaragua, Japonia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damaskinos Atenaskoa

**Damaskinos Atenaskoa** artzapespikua (), **Dimitrios Papandreu** ( jaioa (Dorvitsa, 1891ko martxoaren 3a – Atenas, 1949ko maiatzaren 20a) greziar artzapezpikua izan zen. Atenasko eta Grezia osoko artzapezpikua izan zen 1941ean hil zen arte. Greziako Erresumako erregeorde ere izan zen 1944tik 1946ra, eta lehen ministro 1945eko urriaren 17tik azaroaren 1era.

Greziako armadarekin borrokatu zuen Balkanetako gerretan. 1917an apaiz ordenatu zuten eta 1922an Korintoko gotzain izendatu zuten. 1930eko hamarkadan enbaxadore izan zen Estatu Batuetako Patriarkatu Ekumenikoan eta Greziako Eliza Ortodoxoaren Amerikako Artzapezpikutza antolatzen lagundu zuen.

1938an Atenasko artzapezpiku hautatu zuten, baina Ioannis Metaxas diktadoreak hautaketa bertan behera uztera eta Krisanto Atenaskoa izendatzera behartu zuen. 1941ean alemaniarrek Grezia inbaditu ondoren, hautesleek Krisanto kanporatu eta Damaskinos aukeratu zuten berriro.

Okupazioan zehar greziar bahituen eta juduen alde jardun zuen. 1944an askatu ondoren, Greziako erregeorde izendatu zuten Jurgi II.a itzuli zen arte, 1946an, eta garai horretan hasi zen Greziako Gerra Zibila. Lehen ministro ere izan zen 1945eko urriaren 17tik azaroaren 1era.
Suillus spraguei

***Suillus spraguei*** *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Boletus pictus*, *Boletus spraguei* (Basionimoa), *Boletus murrayi*, *Boletinus pictus*, *Suillus pictus*, *Suillus murrayi*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakotik ganbilera ertza beherantz biribildua luzaroan, gero zabalduagoa eta erdian titi baten aztarnekin, hasieran gorri-ardo kolorekoa, garatzen diren heinean iluntzen diren ezkata-flokoso-fibrilatu apaingarri ikusgarriengatik, arre-gorrixkak hondo horixka batean. Ertzak beti errezel zuriaren feltrodun aztarnak darama.

**Tutuak:** Hori-urre kolorekoetatik arrera doan kolorekoak, ez oso luzeak,  eta oinean luzatuak.

**Poroak:** Zabal samarrak, poligonalak, normalean erradialki apur bat luzangak, hori-urre kolorekoak, ukitzean arrexkak.

**Hanka:** Zilindrikoa, pixka bat borra formakoa, eraztun flokoso zuri batekin, eraztunetik gora horia, eta hondo horian kapela bezala apaindua. Betea.

**Haragia:** Horixka gorritzeko joerarekin. Usain eta zapore nabarmenik gabe.

**Etimologia:** *Pictus* epitetoa latinetik dator, margotua esan nahi duen “pictus” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Suillus lakei* eta *Suillus tridentinus* oso antzekoak dira. Oso urria. Amerikarra da baina Europan ere zabaldua.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere *pseudotsuga* azpian, baina baita *Pinus strobus*-en eta beste espezie batzuen azpian ere. 

### Banaketa eremua 
Batez ere Ekialdeko Kanada eta Ameriketako Estatu Batuak. Mexiko, Kolonbia, Alemania, Errusia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los Castaños

**Los Castaños** Bizkaiko Abanto udalerriko auzoa da. Yusoko Abanto antzinako kontzejuan dago.

Campillo auzoaren gainean dago, Trianoko mendietan.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Holenstein

**Thomas Holenstein** (Sankt Gallen, 1896ko otsailaren 7a – Muralto, 1962ko urriaren 31) suitzar abokatu eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1958an.

1920an Zuzenbidean graduatu zen Bernako Unibertsitatean eta abokatu gisa lan egin zuen aitaren bulegoan, Sankt Gallenen.

Alderdi Demokrata Kristauan afiliatu zen eta 1930etik 1935era alderdiko Gazteen presidentea izan zen Sankt Gallenen. 1937tik 1954ra kantonamendua ordezkatu zuen Suitzako Kontseilu Nazionalean.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1955etik 1959ra, eta Ekonomia saila zuzendu zuen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1958an.
Enrique Beckles

**Enrique Beckles** (Buenos Aires, 1927ko irailaren 5a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Berra

**Héctor Berra** (Buenos Aires, 1909ko irailaren 23a - 1977ko azaroaren 4a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Beswick

**Tomás Beswick** (1911ko urriaren 17a - 1980ko uztailaren 27a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Biedermann

**Alberto Biedermann** atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerhard Rohlfs

**Gerhard Rohlfs** (Berlin-Lichterfelde, 1892ko uztailaren 14a - Tübingen, 1986ko irailaren 12a), alemaniar hizkuntzalari, filologo eta erromanista izan zen.

## Biografia 
Irakaslea izan zen Tübingen eta Municheko unibertsitateetan. Bere espezialitaterik nabarmenena geografia linguistikoa izan zen, non landa-lan izugarria egin zuen. Rohlfsen bibliografiak laurehun izenburu ditu gutxienez.

1913tik, Rohlfsek hizkuntza erromantzeak ikasi zituen Berlinen (eta Grenoblen) eta doktoretza lortu zuen (mendebaldeko frontean soldadutza egin ondoren) 1920an Heinrich Morfekin *Ager, Area, Atrium. Eine Studie zur romanischen Wortgeschichte* izeneko tesiarekin (Borna-Leipzig 1920). Frantseseko, latineko eta italierako azterketa estatalak ere gainditu zituen. Calabrian sei hilabeteko ikerketa-egonaldia egin ondoren, 1922an Eduard Wechsslerrekin osatu zuen bere gaikuntza *Das romanische habeo-Futurum und Konditionalis*-i buruzko ikerketa batekin, eta funtzionario hizlari pribatu bihurtu zen Berlingo Friedrich-Wilhelms Unibertsitatean, 1926an Tübingengo irakasle titularra, 1938an Municheko Filologia Erromanikoko katedrari dei bat egin zion Karl Vossler nahitaezko erretiratuaren ondorengo gisa. 1957an erretiroa hartu ondoren, Tübingenera itzuli zen eta ohorezko irakasle izendatu zuten 1958an.

## Gaskoia eta euskara 
1935ean gaskoiari buruzko liburu bat atera zuen. Liburuaren erdia, gutxi gorabehera, hiztegiaren azterketari eskainita zegoen. Garai hartako hiztegi eta lexikoen osagarri gisa, Gerhard Rohlfs, bearnesarentzat, aragoierarentzat eta euskararentzat, Pirinioetako bi isurialdeetan, hitz uzta zabala bildu zituen.

Bereziki nekazari edo artzaintza-terminologiari eta toponimiari dagozkien hitzen alderaketak eginez, egileak Pirinioetako idiomen arteko elkargune zabalak erakutsi zituen. Horrela, hogeita hamar urte lehenago Édouard Bourciezek gaskoierari buruzko egindako ikerketak osatu zituen. Bat etortzeen gainetik, euskara, edo aitzineuskararen eragina azpimarratu zuen, Pirinioetako (hegoaldea eta iparraldea) eta Akitania-Pirinioetako hizkuntza eremuan latinezko eta galiar aurreko hitzen iturri gisa.

## Lan hautatuak 
* *Le Gascon. Etudes de Philologie Pyrénénne*, Halle (Saale), Max Niemeyer Verlag, 1935.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak
Plazatik Gaztetxera

**Plazatik Gaztetxera** Deba arroaren inguruan jokatu izan zen bertsolari gazteen txapelketa izan zen 2019 artean jokatu zena. Mutrikuko Bertso Eskola izan zen sariketa sortu zuena. Helburua gazteak bertso saioetara erakartzea zen, saioak gaztetxeetan antolatuz, hortik sariketaren izena.

## Historia 
### Ibilbidea 
2002an izan zuen lehenengo ekitaldia eta Iñigo Izagirre izan zen irabazlea. Aurreneko lau ekitaldiak Mutrikuko berto eskolak antolatu zituen eta Debabarrenako eta Ondarroako gaztetxeetan izan ziren saioak. Finala beti Mutrikuko Gaztetxean izaten zen.

2006tik aurrera gaztetxe talde bat bihurtu zen antolatzailea. 2012an bikotekako txapelketa izatera pasa zen. 2017an ez zen antolatu eta bakarkako txapelketa gisa itzuli zen. 2020an COVID-19 pandemiaren eraginez ez zen sariketa jokatu, eta ordutik ez da berriz antolatu.

### Gaztetxeak 
Sariketan zehar honako txapelketa hauetan antolatu izan dira saioak:
* Mutriku, Ondarroa, Elgoibar, Mendaro, Deba, Soraluze, Elgeta, Bergara, Zumaia, Markina-Xemein, Eibar, Antzuola, Oñati, Zestoa eta Itziar.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Barucco

**Alberto Barucco** (1906ko otsailaren 8a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ouida

**Maria Louise Ramé** (Bury St Edmunds, Ingalaterra, 1839ko urtarrilaren 1a – Viareggio, Italia, 1908ko urtarrilaren 25a), egunerokoan **Marie Louise de la Ramée** izena erabili zuena eta literaturan ***Ouida*** izengoitiaz ezagunagoa, ingeles idazlea izan zen.

## Bizitza 
[thumb|Ouidaren karikatura ([Punch (aldizkaria)|*Punch*, 1881eko abuztuaren 20a)]]
[thumb|Ouidaren hilobia ([Bagni di Luccako hilerri ingelesa)]]
[thumb|Ouidaren omenezko plaka oroigarria (Londresko [Hammersmith auzoa)]]
thumb|Ouidaren memoriala (Bury St Edmunds)

Maria Louise Ramé Suffolk konderriko Bury St Edmunds hirian jaio zen. Ouida izengoitia Louise izena haurtzaroan ahoskatzen zuen modutik eratorri zuen. 1863an, 24 urtrekin, bere lehen eleberria argitaratu zuen, *Held in Bondage*. 200 libera ordaintzen zituen astero. Gainera, gau-ekitaldiak antolatzen zituen eta haietara pertsona ospetsuak gonbidatzen zituen, hala nola Oscar Wilde, Algernon Charles Swinburne, Robert Browning, Wilkie Collins eta John Everett Millais. 1874an Florentzian finkatu zen.

Ouida animalien eskubideen defendatzailea eta bibisekzioaren aurkako aktibista ezaguna izan zen. Larruen salerosketaren eta ehizaren aurka egin zuen.

Italian bizitzen jarraitu zuen 1908ko urtarrilaren 25ean hil zen arte, Viareggioko Zanardelli kaleko 70. zenbakian, pneumoniak jota.

## Lanak 
## Zinemarako moldaketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bristolgo Unibertsitatea

**Bristolgo Unibertsitatea** (; ) Erresuma Batuko unibertsitate publiko bat da, Bristol hirian dagoena. 1876an sortu zuten University College of Bristol izenarekin eta 1909an ofizialki unibertsitate bilakatu zen.

Unibertsitatea sei fakultatetan dago antolatuta, eta hainbat eskola eta sailek osatzen dute. Eskola eta departamentu horiek graduaurreko 200 ikastaro baino gehiago ematen dituzte. Clifton inguruan dago, ikasle-egoitzen hiru eraikinen ondoan. Beste sei egoitzak Stoke Bishop auzoan daude. Bristolgo Unibertsitatearen diru-sarrerak 530,9 milioi libera esterlinakoak izan ziren 2014an, eta horietatik 148,4 milioi ikerketa-kontratuei dagozkie.

Bristolgo Unibertsitatea Erresuma Batuko 11.a da ikerketan, Research Excellence Framework (REF) erakundeak 2014an egindako ebaluazioaren arabera. Munduko 37. postuan dago QS World University Rankingsak 2015-16 urterako, eta THE eta ARWU rankingek Erresuma Batuko hamar onenen artean kokatzen dute. Erakunde oso selektiboa da. Zientzia Fakultatean, batez beste, 6.4 postulatzaile daude graduaurreko karreretako kupo bakoitzeko. Medikuntza Fakultatean, berriz, kupo bakoitzeko 13.1 postulatzaile daude.

Erakundearen egungo akademikoen artean, Medikuntza Zientzien Akademiako 21 kide, Britainiar Akademiako 13 kide, Ingeniaritzako Errege Akademiako 13 kide eta Royal Societyko 44 kide daude. Horrez gain, Paul Dirac, Sir William Ramsay, Cecil Frank Powell, Sir Winston Churchill, Dorothy Hodgkin, Hans Albrecht Bethe, Max Delbrück, Gerhard Herzberg, Sir Nevill Francis Mott, Harold Pinter, Jean-Marie Gustave Le Clézio eta Angus Deaton bezalako hamabi Nobel saridunekin elkartu da unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bristolgo Unibertsitatearen webgunea
Agustín Esteban Collantes

**Agustin Esteban Collantes** politikari eta kazetari espainiarra izan zen. Saturnino Esteban mediku eta idazlearen eta Juana Gutierrezen semea. Palentziako diputatua izan zen iraultzaren eta Amadeo I.aren erregealdiaren legegintzaldi guztietan (1869ko konstituziogileak izan ezik).

## Biografia 
Bere filosofia ikasketak Palentziako Conciliar Seminarioan egin zituen, eta ondoren Valladolideko Unibertsitatean sartu zen, non lege eta kanonei buruzko ikasketak egin zituen. Palentzian, abokatu gisa jardun zuen eta Alderdi Moderatuko kide egin zen.

Palentziako Udaleko zinegotzia eta probintziako Diputazioko idazkaria izan zen. 1840ko iraileko iraultzaren ondoren, Madrilera joan zen bizitzera, politikan soilik arituz, baina bere alderdi politikoarekin bat zetozen egunkariekin kolaboratuz: El Correo Nacional, El Español, La Posdata eta El Heraldo.

1843an Esparteroren erorketan parte hartu zuen, 1844an Madrilgo idazkari zibil izendatu zuten eta urte horretan bertan, hamarkada bat beranduago arte, Palentziako probintziako diputatu izan zen, 1845eko Konstituzioaren idazketan parte hartuz. 1851n Kongresuko bigarren idazkaria izan zen eta 1853an bigarren presidenteordea. 1852an, Juan Bravo Murilloren gobernuarekin, Administrazioko zuzendari nagusi izendatu zuten eta, ondoren, Postako zuzendari nagusi.

Francisco Lertsundi Hormaechearen gobernuan Sustapen ministro izan zen eta, ondoren, Luis José Sartoriusen gobernuan bitarteko Itsas Armadako ministro. 1854ko iraultza amaituta, Frantziara joan zen.

1857an Espainiara itzuli zen eta Palentziako diputatu hautatu zuten 1858ra arte, desegin egin baitzuten, eta 1866an diputaziora itzuli zen. Itzultzean, kontratu baten esleipenean dirua bidegabe erabiltzeagatik akusatu zuten, eta, azkenean, karguetatik absolbitu egin zuten.

1868an Elisabet II.a boteretik kendu ondoren, Parisera joan zen bere zerbitzuak eskaintzera, eta El Eco de España egunkaria sortu zuen Alfontso XII.ak eskatuta. Borboien berrezarpena Espainian burutu ondoren, Lisboako (Portugal) ahalguztidun enbaxadore izendatu zuten eta, geroago, Espainiako Estatu Kontseiluko presidente eta sekzioko presidente, 1876ko ekainaren 19an hil zenean betetzen baitzuen.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
San Lorenzo plaza (Melilla)

**San Lorentzoko** Zabalgune Multifuntzionala Espainiako Melilla hiri autonomoko zabalgune garrantzitsuena da, eta San Lorentzo hondartzaren inguruan dago.

## Historia 
2008an inauguratu zuten, eta orube handi bat berreskuratzea ekarri zuen, kirol ekitaldietatik hasi eta Melillako Azoka bezalako gertakizun handietaraino.

## Deskribapena 
Zabalguneak 150.000 metro koadro ditu. Melillako plazarik handiena da, eta Espainia plaza baino hiru aldiz handiagoa den espazioa hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rupert Sheldrake

**Rupert Sheldrake** (Newark-On-Trent, 1942ko ekainaren 28a) britainiar biologoa da, eremu morfikoen kontzeptua asmatzeagatik mundu osoan ezaguna. Horretaz gain, parapsikologiaren arloan ere ekarpen eztaibaidagarriak egin ditu.

Cambridgeko unibertsitatean ikasi zuen, eta han bertan hasi zen lanean biokimikaren arloan. Geroago landare-fisiologian jardun zuen *International Crops Research Institute for the Semi-Arid Tropics* erakundean, 1978 arte .

1981ean bere eremu morfikoen ideia plazaratu zuen liburu batean (*A New Science of Life: The Hypothesis of Morphic Resonance*). Hipotesi horretan, Sheldrakek egitura biologiko guztiek (intsektuek, hegaztiek, bakterioek edo intsulinaren molekulek ere) oroimen berezi bat dutela iradokitzen du. Fenomeno biologikoak gertagarriago bihurtzen dira askotan gertatzen diren heinean, hots, maiz errepikatzen diren heinean. Era berean, egitura biologikoek beren aurrekoetatik oroimen kolektibo bat heredatzen dutela proposatu du Sheldrakek . 

Biologiaren arlokoak ez ezik, parapsikologiako fenomeno batzuk (telepatia, esaterako) argitzeko balioko luke eremu morfikoen hipotesiak, beraren defendatzaileen iritziz.

Komunitate zientikoaren ustez, ordea, eremu morfikoen hipotesia ez da orain arte frogatu, eta sasizientzien eremuan sartu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etnomusikologia

[thumb|[Frances Densmore oinbeltz buruzagi baten ahotsa grabatzen, Smithsonian Institution (1916).]]

**Etnomusikologia** musikaren azterketaren hainbat ikuspegi biltzen dituen arlo akademikoa da, eta haren dimentsio kulturalak, sozialak, materialak, kognitiboak, biologikoak eta beste testuinguru batzuk nabarmentzen ditu, soinu isolatuak edo errepertorio berezi bat bezala. Musikaren antropologiatzat har daiteke.

Terminoa Jaap Kunst musikariak sortu zuen, grezierazko ἔθνος *ethnos* (nazio) y μουσική *mousike* (musika) bilduz, hain zuzen ere, "musikaren antropologia edo etnografia". Jeff Todd Titonek "musika egiten duten pertsonen estudioa" deitu zion. Normalean mendebaldekoa ez den musikaren azterketa dela uste den arren, etnomusikologiak mendebaldeko musika ikuspegi antropologikotik edo soziologikotik aztertzea ere hartzen du. Bruno Nettlen ustez, Mendebaldeko pentsamenduaren emaitza da, "etnomusikologia Mendebaldeko kultura" dela aldarrikatuz, gaur egun Mendebaldeko fenomeno gisa ezagutzen dena. Nettlek uste du mugak daudela kultura batetik musikaren esanahia ateratzeko, mendebaldeko behatzaile batek kultura horrekiko duen pertzepzio-distantziagatik; hala ere, bere musika-tradizioak aztertzen dituzten akademikoen prebalentziaren hazkundeak eta ikerketaren esparru teoriko eta metodologia desberdinen maila gero eta handiagoak emaitza nahiko kritikoa eman dute, Nettlena kasu.

Aldez aurreko argitalpenak ikasi ondoren, etnomusikologoek in situ behatzen dute musika ematen diren lekuetan (baina ez beti). Landa-lan honek musika jatorrizko lekuetan grabatzea eta transkribatzea, bertako musikariekin elkarrizketak egitea eta musika-estilo horren barruan egiten ikastea (bimusikalitatea deritzona) ekar dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Mignard

**Pierre Mignard** (Troyes, 1612ko azaroaren 17a – Paris, 1695eko maiatzaren 30a) frantziar margolaria izan zen.

Artisauen familia batean jaio zen, eta anaia eta margolarien lehengusua izan zen. Pierre Boucher manietistarekin margolaritza ikasi zuen eta denbora eman zuen Fontainebleuko gazteluko margolanak kopiatzen. Simon Voueten estudioan egon ondoren, 1635ean Erromara joan zen eta han hogeita bi urte eman zituen. Horregatik jaso zuen "Mignard le Romain" ezizena. Erlijio-margolanak egiteko enkarguak jaso zituen, bereziki Ama Birjinarenak eta haurrarenak, baita erretaulak ere. Nicolas Poussinek bere lanen kopiak egiteko kontratatu zuen. Erretratuarekiko interesa garatu zuen eta aita santuak, kardinalak eta noblezia erromatarra margotu zituen.

Bere ospeak bultzatu zuen Parisen erreklamatzera. Bidean Molière ezagutu zuen Avignonen, eta adiskide egin ziren. Antzerkigilearen eta Luis XIV.a erregearen erretratu batzuk egin zituen. Charles Le Brun aurkariaren heriotzaren ondoren, Margolarirza eta Eskulturako Errege Akademiako zuzendari izendatu zuten, eta gorteko lehen margolari ere bai.

## Iruditegia 

La Duchesse de la Vallière Pierre Mignard.jpg|La duchesse de Vallière.
Attributed to Mignard - M. de Roquelaure - Bolton Museum.jpg|Mademoiselle de Roq.
Louis Francois Marie Le Tellier, by Pierre Mignard.jpg|Louis Marie François Le Tellier.
Apollon dans les nuées (fragment de plafond peint) par Pierre Mignard.jpg|Apollon dans les nuées, fragment de plafond peint - Musée de Dinan
Molière Mignard Chantilly.jpg|Portrait de *Molière*, musée Condé de Chantilly.
(Narbonne) Portrait de femme - Pierre Mignard - Musée des Beaux-Arts de Narbonne.jpg| Portrait de Madame de Sade, Musée des Beaux-Arts de Narbonne.
Pierre Mignard - The Children of the Duc de Bouillon, 1647.jpg|*Les enfants du duc de Bouillon*, musée d'Honolulu, États-Unis.
Le mariage mystique de sainte Catherine Pierre Mignard (attribution) musée des Beaux-Arts de Chartres Eure-et-Loir France.jpg|Le mariage mystique de Sainte Catherine, musée des Beaux-Arts de Chartres
Mignard-Andromeda and Perseus.jpg|Persée délivrant Andromède, tableau peint pour le Grand Condé, musée du Louvre
Reims - musée des beaux-arts (12a) (cropped & retouched).JPG|Louis XIV à cheval
Pierre mignard 1304278 luc peignant marie et jésus.jpg|Luc peignant Marie et Jésus, à gauche son autoportrait
Grand Dauphin Family.jpg|thumb|*La famille de Monseigneur*, dit le Grand Dauphin, par Jérémie Delutel (copie d'après Pierre Mignard), 1692
Christ and the Woman of Samaria - Pierre Mignard - Google Cultural Institute.jpg|Jésus et la Samaritaine, 1681. Nord Carolina Museum of Art
Pierre Mignard, Godefroy de Bouillon soigné par un ange.jpg|*Godefroy de Bouillon soigné par un ange*, vers 1640, musée du Pays de Hanau, Bouxwiller
Saint Jean Baptiste Mignard.jpg|Saint Jean-Baptiste, musée du Prado
Pierre mignard alexandre hermitage russie.jpg|''Les reines de Perse aux pieds d'Alexandre'', Musée de l'Ermitage, Saint-Petersbourg

## Kanpo estekak
Atapuercako Nazioarteko Krosa

**Atapuercako Nazioarteko Krosa** () 2004tik aurrera urtero azaroa aldera Atapuercan antolatzen den kros lasterketa da, Burgosko probintzian. Espainian jokatzen den lasterketa ezagunenetakoa da.

## Historia 
Lasterketaren ibilbideak Atapuercako aztarnategi arkeologikoa zeharkatzen du, UNESCOk Gizateriaren ondare izendaturik duena

Etiopiarrak izan dira nagusi. Gizonezkoetan Imane Mergak bost garaipen jarraian eskuratu zituen eta emakumezkoetan etiopiarrek zortzi garaipen jarraian lortu zituzten, haietatik lau Senbere Teferik.

2025ean 6.821 metrotako distantzia izan zuen ibilbideak, hala gizonezkoetan nola emakumezkoetan.

## Palmaresa 
* 2011n ezarri zen gaur egungo ibilbidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Muschelkalk

[thumb|[Baden-Württemberg hegoaldeko Meschelkalk arrokak.]]
**Muschelkalk** (alemaneko "kareharri maskordun"; ) Europako erdialde eta mendebaldeko geologiako unitate litoestratigrafiko bat da. Triasiko Ertainean (orain dela 240-230 milioi urte) sortutako arroka sedimentarioak dira, Trias Germanikoaren bigarren unitatea. Bere azpian zaharragoa den Buntsandstein dago eta, bere gainean, gazteagoa den Keuper formazioa. Muschelkalkean kareharri sekuentziak eta dolomita eremuak daude.

Iraganean, Muschelkalk izena ematen zitzaion gaur egun Triasiko Ertain deitzen diogun garaiari. Gaur egungo estratigrafian, hala ere, arroka unitateari baino ez zaio horrela deitzen, eta ez garai zehatz bati.

## Agerraldiak 
Muschelkalk izena Georg Christian Füchsel alemaniar geologoak erabili zuen lehen aldiz (1722-1773). 1834ean, Friedrich August von Albertik Triasikoan sartu zuen. Muschelkalk ama arrokaren parte da Alemaniako eremu gehienetan eta inguruko herrialdeetan, bereziki Herbehereetan, Ipar itsasoan eta Silesia eta Danimarkan. Turingia, Harz, Frankonia, Hesse, Suabia, Sarre eta Alsazian mendi batzuetan agertzen dira. 

Germaniar Arroan metatu ziren arrokak dira, lurrez inguratutako itsaso txiki batean, Tetis ozeanoarekin komunikazio desegonkorra zuena. Hala ere, Alpeetan eta Eusko-kantauriar arroan garai berdineko eta ezaugarri antzekoak dituzten arroka formazioei ere Muschelkalk izena ematen zaie, kasu hauetan Tetis Ozeanoaren kostarekin lotutakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balmaseda Formazioa

**Balmaseda Formazioa** Eusko-kantauriar arroan dagoen plataforma kontinentaleko hareharrizko formazio geologiko bat da. Lotuta daude euren iparraldean, arroaren erdialderantz, aurki daitekeen flysch beltzarekin eta kontinentea alderantz (hegoaldean) dagoen Utrillas Formazioarekin eta Escucha Formazioarekin, ibaietako sedimentuz osatuta dagoena.

Balmaseda Formazioa delta batekin lotzen da. Formazioa Los Tornosetik Altsasuraino hedatzen da, eta bere lodierarik handiena Bilbotik hegoaldera dauka, 5.000 metro ingururekin.

## Arkeologia 
Aizkomendiko eta Sorginetxe trikuharrietan erabilitako arroketako bat Balmaseda Formaziokoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
.
Asegabetasun-maila

Kimika organikoan molekulen formula molekularraren analisian, **asegabetasun-maila (**AM) eraztunen eta *π loturen* guztizko kopurua zehazten duen formula da. Formulari esker, erabiltzaileak jakin dezake zenbat eraztun, lotura bikoitz eta lotura hirukoitz dauden marraztu beharreko konposatuan. Ez du eraztun edo lotura bikoitz edo hirukoitzen kopuru zehatza ematen, baizik eta eraztun eta lotura bikoitzen batura ematen du, gehi lotura hirukoitzen kopuruaren bikoitza. Egitura egiaztatzeko, erresonantzia magnetiko nuklearra, masa-espektrometria eta infragorrizko espektroskopia erabiltzen dira, baita azterketa kualitatiboa ere.

Asegabetasun-mailaren formula behekoa da:

{\displaystyle \mathrm {AM} ={\sum n_{i}(v_{i}-2) \over 2}+1}

non *ni,* *vi* balentziako atomo-kopurua den. Hortaz, atomo batek *x* balentzia badu, *x-2* kenketak emaniko kendura izango da bere ekarpena. Kendura zati bi gehi bat izango da formularen emaitza.

Karbonoa, hidrogenoa, halogeno monobalenteak, nitrogenoa eta oxigenoa baino ez dituzten molekulen kasuan asegabetasun-maila beste formula bidez kalkula daiteke:

{\displaystyle AM=1+C-\left({\dfrac {H+X-N}{2}}\right)}

non *C* = karbono-atomoen kopurua, *H* = hidrogeno-atomoen kopurua, *X* = halogeno-atomoen kopurua eta *N* = nitrogeno-atomoen kopurua. Oxigeno-atomoak ez du ekarpenik egiten 2 balentzia duelako.

Asegabetasun-maila usatzen da eraztunen eta *π* loturen kopurua kalkulatzeko. Balio hauek erabiltzen dira:

* Zikloa = 1 asegabetasun-maila
* Lotura bikoitza = 1 asegabetasun-maila 
* Lotura hirukoitza = 2 asegabetasun-maila
* Eraztun bentzenikoa = 4 asegabetasun-maila

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domica

**Domica** Eslovakiako hegoaldean dagoen eslovakiar karsteko kobazulorik handiena da. Hungariako Baradla koban (Aggtelek natura parkearen parte dena) jarraitzen duen sistemaren zati da. 1926an aurkitu zuen Ján Majkok. 1932tik, leizearen 5.140 metroetatik 1.600 jendearentzat irekita daude. Bere espeleotema dentsitate handiagatik ezaguna, koba 1995ean sartu zuen Unescok Gizateriaren Ondarearen zerrendan, Aggtelekeko haitzulo karstikoak eta eslovakiar karstaren zati gisa.

Jaroslav Böhmek indusketak zuzendu zituen 1930eko hamarkadan. Giza presentzia Paleolitoan dokumentatu zuen. Kobazuloa ekialdeko Eslovakiako Neolitikoko biztanle zaharrenentzako ustekabeko babeslekua izan zela uste zen. Hala ere, kobazulora Bükk kulturako gizaki neolitikoek ere erabili zuten, bere zeramikaren aztarnak aurkitu baitzuten.

## Iruditegia 

File:Domica - areal.jpg|Sarrera
File:Domica Cave 05.jpg|Espeleotemak
File:Domica Cave 13.jpg|Karst-jauziak
File:Domica Cave 50.jpg|Estalaktitak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak