open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ohio Estatuko Unibertsitatea

**Ohio Estatuko Unibertsitatea** (, **Ohio State** edo **OSU** ere deitua) Estatu Batuetako unibertsitate publikoa da, Columbusen egoitza duena. 
1870eko martxoaren 22an sortu zuten eta, gaur egun, herrialdean matrikulatutako bigarren ikasle kopururik handiena duen unibertsitatea da. 

Unibertsitatearen finantza-hornidura 7.4 mila milioi dolarrekoa da, eta 2023an munduko handienen artean zegoen. Unibertsitateko ikasleen eta irakasleen artean, 5 Nobel saridun, 9 Rhodes Scholars, 7 Churchill Scholars, Fields dominadun bat, 8 Pulitzer Sariaren irabazle, 73 Goldwater Scholars, 6 Estatu Batuetako senatari, 15 Estatu Batuetako ordezkari eta 106 domina olinpiko daude.

Bere kirol taldeak, Ohio State Buckeyes izenekoak, NCAAko lehen mailako Big Ten Conference txapelketan lehiatzen dira. Unibertsitateko amerikar futboleko zortzi txapelketa nazional eta gizonezkoen saskibaloi txapelketa nazional bat irabazi dituzte. Gainera, beste kirol batzuetan nabarmendu ziren kirolariak izan zituen, hala nola Jack Nicklaus golf-jokalaria eta Jesse Owens atleta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponziane uharteak

**Ponziane uharteak**, , Italiako Lazio eskualdearen kostalde parean dagoen uhartedi bat da, Tirreno itsasoan.

Uharte hauek osatzen dute: Ponza, Palmarola, Zannone, Gavi, Ischia, Ventotene eta Santo Stefano uhartea.
Yaleko Zuzenbide-Eskola

**Yaleko Zuzenbide-Eskola** ( edo **YLS**) Yale Unibertsitateko zuzenbide-eskola da. 127 Wall Streeten dago, New Havenen, eta Estatu Batuetako zuzenbide-eskolarik onena eta munduko ospetsuenetako bat da. Bere tamaina txikiaren eta ospe handiaren ondorioz, onarpen-prozesua Estatu Batuetako eta munduko selektiboena da, % 6 inguruko onarpen-tasarekin.

1980ko hamarkadan lehen aldiz argitaratu zutenetik, Yaleko Zuzenbide-Eskola lehen postuan izan da etengabe *U.S. News & World Report* delakoan, Estatu Batuetan gehien erabiltzen den rankingean, Harvardeko eta Stanfordeko zuzenbide-eskola ospetsuak gaindituz.

Urtero 200 ikasle inguru onartzen dituzte Yaleko *juris doctor* programarako, kopuru txikia beste unibertsitateekin alderatuta, eta 25 ikasle baino ez mundu mailan zuzenbide-masterrerako.

## Kanpo estekak
Campaniar uhartedia

**Campaniar uhartedia**, , Italiako Campania eskualdearen kostaldearen parean dagoen uhartedi bat da.

Uharte hauek osatzen dute: Ischia, Capri, Procida, Vivara, Nisida, Aragoiar gaztelua, San Martino uhartea, Gaiolako uhartea, Megarideko uhartetxoa, Flegree uhartea, Roviglianoko haitzak, Faraglioni di Capri, Monaconeko haitzak, Vetarako haitzak, Li Galli, Isca haitzak, Scruopolo haitzak eta Pennata uhartea.
Harvardeko Zuzenbide-Eskola

**Harvardeko Zuzenbide-Eskola** ( edo **HLS**) Harvard Unibertsitateko zuzenbide-eskola da, Cambridgen egoitza duena. Etengabe lanean jarraitzen duen Estatu Batuetako eskolarik zaharrena da. Munduko zuzenbide liburutegirik handiena du.

1870eko hamarkadan, Christopher Columbus Langdell dekanoaren agindupean, Estatu Batuetako zuzenbide-eskoletan — kontratuei, jabetzari, laidoei, zuzenbide penalari eta prozedura zibilari buruzko klaseak barne — lehenengo urterako curriculum estandarra izango zena sartu zuen. Harvarden, Langdellek ere garatu zuen zuzenbidearen irakaskuntza, kasuetan oinarrituta, eta AEBetako zuzenbide-eskoletan eredu nagusi bihurtu zen.

## Irakasle ospetsuak 
* Stephen Breyer
* Alan Dershowitz
* Mary Ann Glendon
* Cass Sunstein 
* Elizabeth Warren
* James Barr Ames

## Kanpo estekak
Rose atoloia

'***, samoeraz **Motu O Manu** ("Txori Uhartea"), ingelesez **Rose Atoll** edo **Rose Island*', Samoa Estatubatuarreko atoloi bat da.
Ilustrazio Ilun

**Ilustrazio Iluna** edo **mugimendu neoerreakzionarioa**, bere aldekoek **NRx** laburtua, eskuin muturreko mugimendu antidemokratiko, erreakzionario eta tradizionalista da, bere burua Ilustrazioaren antitesitzat hartzen duena. Oro har, igualitarismoa eta historiak askatasun eta argiztapen handiagorantz halabeharrezko aurrerabidea erakusten duelako iritzia baztertzen ditu, eta, beraz, historiografia liberal eta marxistaren aurkako erreakzioa da neurri batean. Mugimenduak Antzinako Erregimeneko (kameralismoa) eta Erdi Aroko (feudalismoa) berezko egitura sozialetara eta gobernu forma monarkikoetara itzultzea bultzatzen du. Haren defendatzaileek, oro har, sozialki kontserbadoreak diren ikuspuntuak ere babesten dituzte, besteak beste, genero-rolei, arraza-harremanei eta migrazioari buruz.

Neoerreakzionariek Thomas Carlyle, Julius Evola eta Hans-Hermann Hoppe filosofoen eragina dute. Curtis Yarvin zientzialari informatiko estatubatuarraz eta Nick Land idazle eta filosofo ingelesaz gain, NRx-eko beste autore nabarmenen artean, Michael Anissimov monarkiko transhumanista, Bryce Laliberte anarkoliberal katolikoa, Jim artista post-libertarioa eta *Radish* aldizkariko satirista sarkastikoak daude.

Ilustrazio iluna eskuin alternatiboko pentsamendu goiztiarreko eskola gisa deskribatu da. Kritiko batzuek ere "neofaxistatzat" jo dute mugimendua.

## Ideia nagusien laburpena 
Mugimendu neoerreakzionariorako oldarraren zati bat Peter Thiel bezalako libertarioetatik dator. Nick Landen *The Dark Enlightenment* saiakerak adierazten duen bezala, pentsalari libertarioek 2009ko apirilean *Cato Unbound*eko eztabaida batean askatasunaren eta demokraziaren bateragarritasunari buruzko eszeptizismoa nola adierazi zuten ikusi zuen. Yarvinen sistema gogokoena, Frederiko Gilen I.a Prusiakoaren prusiar kameralismo sistemagatik neokameralismoa deitua, enpresa bat herrialdearen jabe den sistema bat da, akziotan banatutako eta etekina maximizatzeko CEO batek zuzendutako sozietate anonimo gisa egituratua dagoena. Peter Thielek eta Patri Friedmanek Seasteading Institute babestu dute, kanpoko lege eta araudirik gabeko feudoak eraikitzeko modu posible gisa. eta, Mark O'Connellen hitzetan, 'azken urteotan, funtsean, singularitate supremazista zuria gidatu du, eta mugimendu transhumanistaren paria moduko bat bihurtu da'. Gizaki guztiak berdinak sortuak direlako ideia baztertuz, Anissimovek adimenean desberdintasunak daudela existitzen diren arrazen artean eta teknologia transhumanoek ezberdintasun gehiago sortuko dituztela boterean uste du. Sistema aristokratikoak finantzarioki egonkorragoak direla dio, eta sistema demokratikoak edo komunistak baino xahutzaile gutxiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grielum

[thumb|*Grielum humifusum* [Namibian.]]
***Grielum*** *Neuradaceae* familiako landare fanerogamo generoa da. 9 espezie biltzen ditu.

## Espezie aukeratuak 
* *Grielum cuneifolium*
* *Grielum flagelliforme*
* *Grielum grandiflorum*
* *Grielum humifusum*
* *Grielum laciniatum*
* *Grielum marlothii*
* *Grielum obtusifolium*
* *Grielum sinuatum*
* *Grielum tenuifolium*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://web.archive.org/web/20130711170000/http://biopl-a-181.plantbio.cornell.edu/
* :http://www.ppp-index.de/
* :http://www.ipni.org/index.html
* :https://web.archive.org/web/20090115165326/http://www.catalogueoflife.org/search.php
* :http://www.eol.org/
Pisako Unibertsitatea

**Pisako Unibertsitatea** () Italiako unibertsitate publikorik ospetsuenetariko bat da. Bere egoitza Pisan dago, Toscanan. Klemente VI.a aita santuak XIV. mendearen erdialdean sortu zuen, nahiz eta XI. mendetik zuzenbide ikasketak egon. Europako lorategi botaniko akademikorik zaharrena du, 1544an sortua.

Unibertsitatea Pisako unibertsitate-sistemaren parte da, Goi Mailako Eskola Normalarekin eta Santa Ana Goi Mailako Ikasketekin batera. Ikastaro multzo zabala eskaintzen du, baina konputazio zientzietan espezializatzen da, eta 1960ko hamarkadan sortutako saila Italiako lehenengoetakoa izan zen.

## Ikasle ospetsuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ribka Sibhatu

**Ribka Sibhatu** (Asmara, 1962ko irailaren 18a) eritrear idazlea da, tigrinyeraz eta italieraz idazten duena.

## Bizitza 
Asmaran jaio zen 1962an. 1979an urtebetez espetxeratu zuten etiopiar ofizial batekin ezkontzeari uko egiteagatik. Hurrengo urtean herrialdea utzi zuen. Etiopian bizi zen, eta han eskolan graduatu zen eta Galileo Galilei Institutu Teknikoan ikasi zuen. 1985ean frantziar batekin ezkondu zen, hurrengo urtean Parisera joan zen bizitzera eta gero Lyonera. Ezkontza amaitu ondoren, 1996an Italiara joan zen eta Erroman jarri zen bizitzen. Komunikazioko doktoretza lortu zuen La Sapienza Erromako Unibertsitatean. 2002tik 2005era Erromako Udalean lan egin zuen kulturen arteko politikako aholkulari gisa. 2006an, Italiako Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Ministerioko kultura arteko gaietarako batzorde zientifikoko kide bihurtu zen.

1993an ''Aulò. Un canto-poesia dall'Eritrea* argitaratu zuen, tigrinyerazko poema-bilduma, italierara itzulitakoa. 1999an C*ittadino che non c'è. L'immigrazione nei media Italiani'' liburua argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turingo Unibertsitatea

**Turingo Unibertsitatea** (, **UNITO**) Italiako unibertsitate publikorik ospetsuenetariko bat da. Bere egoitza Turinen dago, Lonbardian.

## Historia 
Turingo Unibertsitatea XV. mendearen hasieran (1404) sortu zen Akaiako azken printzea zen Ludovicoren ekimenez, garai hartan Amadeo VIII.a kondea zena, Savoiako lehen dukea izango zena, agintaldian. Forma modernoa hartzen hasi zen, Boloniako Unibertsitatearen ereduan oinarrituta, Emanuel Filiberto Savoiakoren erreformarekin, baina ez zen asko garatu Viktor Amadeo II.aren erreformara arte. Azken horrek erreferentziazko eredu bihurtu zuen beste unibertsitate askorentzat, eta Probintzietako Eskola () ere sortu zuen. XIX. mendean Italiako ospetsuenetakoa bihurtu zen.

Hurrengo mendean, hurrenez hurren, Italiako antifaxismoaren zentroetako bat izan zen Turinako unibertsitate-erakundea. Gerraondoko garaian, nahiz eta ikasleen kopurua eta eraikinaren hazkundea izugarriak izan, unibertsitatea zentralitatea galtzen hasi zen, harik eta, mendearen amaieran, ateneoaren rol zientifikoak beste estimulu batzuk jaso zituen arte, estatuko eta nazioarteko beste ikerketa-zentro batzuen, tokiko erakundeen eta hezkuntza-ministerioaren eskutik. 1980ko hamarkadaren amaieran, Alessandria, Novara eta Vercelliko egoitza periferikoak autonomotzat hartu ziren Amedeo Avogadro Ekialdeko Piemonteko ikasketen unibertsitate berrian.

Enblemak Savoiatarren familiak kulturan duen boterea irudikatzen du: horretan ageri dira eguzkia (Jainkoa), zezena (hiria) eta azken hori liburuetan (kultura eta Biblia) nagusi den arranoa (Savoiarren ikurra) argitzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saba Kidane

**Saba Kidane** (Asmara, 1978) eritrear kazetari, poeta eta ekintzaile politikoa da.

## Bizitza 
Saba Kidane Asmaran jaio zen. 13 urterekin eskola utzi zuen eta Eritreako Herri Askapenerako Frontean sartu zen. 1995ean eskolara itzuli zen. Gazteentzako irratian aritu da programa-zuzendari gisa. 2001ean AEBetako bisa ukatu egin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria eliza (Berlin)

**Santa Maria eliza**,  edo * St.-Marien-Kirche*, Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen eliza luterano bat da. Hiriaren erdigunean dago, Berlin-Mitte barrutian eta Alexanderplatzetik hurbil.

1260ean eraikia eta 1380an zaharberritua izan zen. Eliza katoliko gida sortua izan arren, Erreforma protestantearen ondoren eliza Luteranoa izatera pasatu zen.
Orléansko katedrala

**Orléansko Gurutze Santuaren katedrala**, , Frantziako Orléans hirian dagoen katedral katoliko bat da, Loiret departamenduan.

Jatorrizko katedrala 1278-1329 artean gotiko estiloaz eraiki zen. Gaur egungoa 1601-1829 artean estilo neogotikoan berreraiki zen.
Ouzoud ur-jauziak

**Ouzoud ur-jauziak** (, ) Marokon dagoen ur-jauzi multzo bat da. 

Azilal hiritik 36 kilometrotara daude, izen bereko probintzian. Ur-jauzien ondoan dagoen herria Tanaghmeilt da. Maroko ur-jauzi altuenak eta ederrenak kontsideratzen dira. *Ouzoud* izenak "oliba" esan nahi du amazigeraz, izan ere olibondoz inguratuta baitaude ur-jauziak.

## Turismoaren eragina 
Biologia eta Ekologia intereseko eremua (SIBE) izendatu bazuten ere turismoak ingurunea desnaturalizatzea ekarri du. Inguruan bizi diren makakoen jokabidea ere aldatu da dagoeneko. Urtero saltokien kopurua handituz doa eta hondakin kopuru handiak biltzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Cascades d'Ouzoud 012.JPG
Irudi:Azertyuiop.jpg
Irudi:Brace Yourself^ - Taking the plunge at Ouzoud - panoramio.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scrub uhartea (Aingira)

**Scrub uharteak**, Erresuma Batuko itsasoaz haratagoko Aingira dependentziako uharte bat da, Karibe itsasoan.
Eskoliosexualitate

thumb|Eskoliosexualen bandera
**Eskoliosexualitatea** edo **zeterosexualitatea** zisgenero ez diren pertsonenganako erakarpen erromantiko, sexual edo sexu jarrera da, hau da, transgenero, transexual, ez-bitar, genero fluido etab. gisa identifikatzen diren pertsonenganakoa.

## Historia eta erabilera 
*Eskoliosexualitate* terminoa DeviantArt webguneko Nelde erabiltzaileak sortu zuen 2010ean, *queer* hitzaren grezierazko baliokidea erabiliz.

Aurretik, eskoliosexualitatea, oro har, pertsona transekiko erakarpen gisa definitzen zen, eta jende askok zalantzan jartzen zuen termino problematiko eta fetitxista izateagatik. Beste definizioek «pertsona transgeneroak eta ez-bitarrak» barne hartzen zituzten, eta batzuek soilik ez-bitarretara mugatzen zuten. Hala ere, batzuek termino hori kritikatu zuten genero ez-bitarra hirugarren genero monolitikoa balitz bezala tratatzeagatik.

Pertsona ez-bitarrenganako erakarpena, esklusiboa edo ez, pansexualitate edo polisexualitate gisa ikusten zen askotan, baina hauek generoaren araberakoa ez den erakarpena beren gain hartzen dituzte. Gaur egun, sexu-joera diamoriko gisa ulertzen da eta plurisexualitate mota bat bezala interpreta daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bisexualitate
* Heterosexualitate
* Homosexualitate
* Pansexualitate
* Transexualitate
* Genero ez bitar

## Kanpo estekak
Anguillita

**Anguillita**, Erresuma Batuko itsasoaz haratagoko Aingira dependentziako uharte bat da, Karibe itsasoan.
1575eko Valdiviako lurrikara

**1575eko Valdiviako lurrikara** 1575eko abenduaren 16ko 14:30ean (tokiko ordua) erregistratutako lurrikara izan zen, eta epizentroa Txileko Valdivia hiri sortu berriaren inguruan kokatu zen. Sismoa Txileko Erresuma deiturikoaren osotasunean sentitu zen, Espainiako Inperioaren gobernazio bat, Valdivia, Santiago, Concepcion eta Biobio ibaiaren hegoaldeko gotorleku eta hiriei eragin ziena batez ere. Lurrikarak 8,5 Ms inguruko magnitudea izan zuela uste da, eta tsunami suntsitzailea sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Diego Barros Aranaren *Txileko Historia* Orokorreko lurrikararen deskribapena
* Lurrikararen deskribapena: Osornoko historia, Víctor Sánchez Olivera, 1575eko abenduaren 16ko lurrikara atala
Guy de Blanchefort

**Guy de Blanchefort** (Bois-Lamy, 1446 – Itsasoan, 1513ko azaroaren 24a) Jerusalemgo San Joan Ordenaren 42. Maisu Handia izan zen 1512tik hil zen arte. 

Pierre d'Aubussonen iloba izan zen, eta Jerusalemgo San Joan Ordenan sartu ondoren, osabaren babesa izan zuen. Morterolles eta Zipreko komandantea izan zen, eta osabaren lekua hartu zuen Auverniako hizkuntzaren priore-karguan. 1480an Frantzian eta Europan dirua biltzeko misioa jaso zuen, otomandarren eraso baten aurrean Rodasen defentsa prestatzeko.

Bere osabak ere 1482an Cem Sultan printzearen zaindaria enkargatu zion eta 1488an Erromara eskoltatu zuen. 1499ko ekainean, Greziaren mendebaldera bidalitako flota frantziar bat zuzendu zuen, otomandar lehorreratzea eragozteko.

1512an Ordenako Maisu Handia izendatu zuten Borgon Nuòun zegoen bitartean. Hurrengo urtean hil zen itsasoan, Rodasera eramaten zuen itsasontzian.
The Quill (sumendia)

**The Quill** edo **Mazinga mendia**, Karibeko Herbehereetako San Eustakio uhartean dagoen geruza-sumendi bat da. 601 metroko garaiera du.
Moskuko gudua

**Moskuko gudua** kanpaina militar bat izan zen, Bizargorri Operazioaren amaierako helburua, Bigarren Mundu Gerran. 1941eko iraila eta 1942ko urtarrila bitartean, Ekialdeko Fronteko 600 km-ko sektore batean estrategikoki esanguratsuak ziren bi borrokaldi izan zituen: lehenengo alemaniar erasoa eta sobietarren ondorengo kontraerasoa. Sobietarren defentsa ahalegin gogorrek Hitlerren erasoa zapuztu zuen Moskun, eta neguaren iristearekin borroka haien alde amaitu zen. Mosku Ardatzeko indarren helburu militar eta politiko nagusietako bat izan zen Sobietar Batasunaren inbasioan, SESB-aren hiriburua eta hiri handiena baitzen.

Alemaniarren ofentsiba estrategikoa, Tifoi Operazioa deiturikoa, bi matxarda-mugimendu aurreikusten zituen, bata Moskuren iparraldean 3. eta 4. Panzer Armaden bidez Kalinin Frontearen aurka, aldi berean Mosku-Leningrado trenbidea moztuz, eta bestea Moskuren hegoaldean, Tula hegoaldean, Mendebaldeko Frontearen aurka, 2. Panzer Armadaren bidez, 4. Infanteria Armada Moskurantz zuzenean mendebaldetik aurrera egiten zuen bitartean.

Hasiera batean, nazien erasoa gogor jo zuenean, sobietar indarrek Moskuko oblastaren defentsa estrategikoa egin zuten, hiru "defentsa gerriko" eraikiz, mobilizatutako erreserbako armadak hedatuz eta Siberiako eta Ekialde Urruneko barruti militarretatik tropak ekarriz. Alemaniarren erasoaldiak gelditu ahala, sobietarren kontraeraso estrategiko eta eskala txikiko eraso operazio batek armada alemaniarrak Oriol, Vyazma eta Vitebsk hirien inguruko posizioetara itzularazi zituen, eta ia hiru armada alemaniar inguratu zituen. Alemaniarrentzat atzerapauso handia izan zen, eta SESBen aurkako garaipen aleman azkarrean sinestearen amaiera eragin zuen. Erasoaren hutsegitearen ondorioz, Walther von Brauchitsch mariskala Alemaniako Armadako buruzagi goren kargutik kendu zuten, eta Hitlerrek ordezkatu zuen karguan.

Moskuko guduaren amaierarekin Bizargorri Operazioa bera amaitu zen ere, eta honekin 1941-1942 arteko etenaldia hasi zen, sobietarrek behin-behineko kontraerasoekin jarraitu bazuten ere. Udaberritik aurrera sobietarrak haien egoera egonkortuko zuten eta, prozesuan zenbait eragozpen jasan izan bazituzten ere, nagusiki 1942ko udan Kaukasoan, handik aurrera alemaniarrak atzerantz bidaliko zituzten, 1945ean Berlineraino ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekialdeko Frontea Bigarren Mundu Gerran

## Kanpo estekak
Booby uhartea (Saint Kitts eta Nevis)

**Booby uhartea**, Karibeko Saint Kitts eta Nevis uharteen artean dagoen populaturik gabeko uhartetxo bat da.
Chevreau uhartea

**Chevreau uhartea**, Frantzialko itsasoaz haratagoko Saint Barthelemy kolektibitateko uharte bat da, Karibe itsasoan.
Creole Rock

**Creole Rock** edo **Rocher Créole**, Frantziako itsasoaz haratagoko San Martin kolektibitatean dagoen uharte txiki bat da, San Martin uhartearen ipar-mendebaldean.
Mats'eliso Moshabesha

'''Virginia Mats'eliso Moshabesha''' (? – Maseru, 2000) lesothoar erizain eta politikaria izan zen. 1993an Lesothoko Batzar Nazionalerako hautatutako lehen emakumeetako bat izan zen.

## Bizitza 
Hegoafrikan trebatu zen erizan izateko, Baragwanath eta MacCord ospitaleetan, non erizaintza orokorreko ziurtagiria eta emagin titulua lortu zituen. 1970eko hamarkadaren hasieran, Calcutako Osasun Publikoko Institutura joan zen osasun publikoko erizaintza ikastera eta gero Kaliforniako Unibertsitatera familia-plangintza ikastera. Lesothoko Gurutze Gorrian lan egin zuen erizain eta koordinatzaile gisa. Politikan hasi baino lehen, osasun publikoko erizaina izan zen Lesotho Highlands Water Project-en.

1993ko hauteskunde orokorretan, Basutolandeko Kongresuko Alderdiko hautagaia izan zen Matalan, eta hautatutako hiru emakumeetako bat izan zen. Boto-diziplinaz arduratu zen parlamentuan. 1998ko hauteskundeen aurretik, Basutolandeko Kongresuko Alderdiko adar zentralak Mafetengeko hautagai potentzial izendatu zuen, baina kargu hori Lesao Lehohla hezkuntza ministroak betetzen zuen. Barrutietako adarren bilera batek Lehohla izendatu zuen arren, alderdiak izendapen hori konstituzioaren aurkako deklaratzen saiatu zen. Auzitegi Nagusiak Lehohlaren alde egin zuen. Moshabesha alderdiko batzorde zentraleko kide izan zen 2000n Maseruko Elizabeth II.a ospitalean hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flirt Rocks

**Flirt Rocks**, Erresuma Batuko itsasoaz haratagoko Aingira dependentziako uharte bat da, Karibe itsasoan.
The Station Agent

***The Station Agent*** (euskaraz *Geltoki Agentea*), 2003ko Tom McCarthy estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Peter Dinklage, Patricia Clarkson, Bobby Cannavale, Raven Goodwin, Paul Benjamin eta Michelle Williams aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Finbar McBridek (Peter Dinklage) denen harreta piztea gorroto du, baina altueraz metro eta hogeitamar centimetro baina gutxiago neurtuz zaila du besteentzako oharkabean pasatzea. Nanismoaz jaio zen, bizimodu isolatua bizi nahiko luke, bere pasioaz gozatuz: trenak. Horregatik, New Jerseyko tren geltoki abandonatu batean bizitzen jarriko da, baina piskanaka eta nahigabean, bere bizilagun urriekin harremana izaten hasiko da.

Olivia Harris (Patricia Clarkson) bere semearen heriotza eta ezkontza haustura gainditzea lortzen saiatzen ari da. Joe Oramasek (Bobby Cannavale) hotdog saltoki bat du, sukalderako trebea izateaz gain hitz egiteko irrika asekabea ere badu. 

Ustekabean, hiru marginatuen artean estimua eta elkartasun lotura sortuko da, bizimodu isolatua ere hura elkarbanatzen denean hobeagoa dela argi utziz.

## Aktoreak 
*Peter Dinklage: Finbar McBride
*Patricia Clarkson: Olivia Harris
*Bobby Cannavale: Joe Oramas
*Michelle Williams: Emily
*Raven Goodwin: Cleo
*Paul Benjamin: Henry Styles
*Jayce Bartok: Chris
*Joe Lo Truglio: Danny
*John Slattery: David
*Lynn Cohen: Patty
*Richard Kind: Louis Tiboni
*Josh Pais: Carl

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sveti Stefan

**Sveti Stefan** (Montenegroeraz: Свети Стефан; italieraz: *Santo Stefano di Pastrovicchio,* gaztelaniaz: *San Esteban*)  kostaldeko gune turistikoa da, eta Budvako hego-ekialdean dago, Budvako Rivieran. Jatorriz uharte bat zen, baina gaur egun istmo batek kontinentearekin lotzen du. Sveti Stefan arrantza-herria zen XV. mendean. 1950eko hamarkadan azken egoiliarrak kanporatu egin zituzten eta uharte txiki hau luxuzko hotel bihurtu zen, Montenegroko kostaldeko hotel esklusiboena.

1960 eta 1980 urteen artean, Sveti Stefan ospetsu bihurtu zen. Bertan denbora eman dutenen artean daude hauek daude: Marilyn Monroe, Willy Brandt, Bobby Fischer, Boris Spassky, Sophia Loren, Carlo Ponti, Monica Vitti, Ingemar Stenmark, Kirk Douglas, Jonathan Miller eta Claudia Schiffer.

Eraikinek, kaleek, hormek, sabaiek eta fatxadek jatorrizko forma mantendu dute, eta barrualdeak, berriz, aldatu egin dira luxuzko hotel baten erosotasun modernoena eskaintzeko. 2009an istmoa 30 urtez Aman Resorts-en esku utzi zen, Milover erdigune turistikoarekin eta Kraljiansinako hondartzarekin batera.

## Historia 
Sveti Stefani buruzko lehen aipamena 1442an deskribatzen da kostaldetik gertu dagoen gotorleku bat bezala, nondik Paštrovići, voivoda Radiersek zuzendua, Stjepan Vukčić Kosača erregearen indarrei eutsi zien Zetako Printzerriaren aurkako bere erasoaldian. Stjepan Vukčić Kosačak sortutako kondairaren arabera, hiriko gotorlekuak 1539an Hayreddin Bizargorriaren Kotor setioan Jazaren aurrean amarratutako itsasontzi turkiarrak Paštrovišik arpilatu ondoren eraiki ziren. Handik gutxira, Turkia-Veneziako laugarren gerran, suntsitu zuten kokalekua. Paštrovići,-ren erregu etengabeen ondoren, Veneziako Errepublikak azkenean onartu zuen lekua berreraikitzea XVI. mendean zehar.

Jatorriz, uharteak eta gotorlekuak hamabi familia hartzen zituzten. XIX. mendean zehar, biztanleria 400 pertsonara igo zen.

1934 eta 1936 artean, Jugoslaviako Alexandro I.a erregearen ezkontidea zen Maria Karadordevic erreginaren udako egoitza eraiki zen, Miločer etxea.

Beranduago, eraikin guztiak jugoslaviar gobernuak erosi zituen eta hotel handi bihurtu ziren komunismoaren garaian. 1950eko hamarkadan, agintariek uharteko herritarrak kanporatu zituzten, eta mundu osoko ospetsuek erabiltzen zuten resort esklusibo bihurtu zen. Praskvicako monasterioko lau elizetako bat kasino bihurtu zuten. Hala ere, 1990eko hamarkadan Jugoslavia desegin izanak herriaren gainbehera ekarri zuen.

2006an Montenegrok independentzia lortu ondoren, gobernuak uhartearen antzinako xarma birsortzea proposatu zuen. Nazioarteko funtsei esker, berreraikitzeko proiektuak egiten hasi ziren. 2008ko maiatzaren 29an, Sveti Stefan berritzeagatik itxi zen, eta lanak 2009an amaitu ziren, kanpoko xarma zaharrari eutsiz, baina instalazio modernoekin barruan.

## Iruditegia 

Image:
Svaty Stefan, kosteliky z 14. a 16. stoleti.jpg|Eliza.
Beach at Sv. Stefan - panoramio.jpg|Kontinentearekin lotura.
Sveti Stefan Montenegro may 2021 (17).jpg|
Sveti Stefan Montenegro may 2021 (31).jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suvd Tuul

**Suvd Tuul** arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bishindeegiin Urantungalag

**Bishindeegiin Urantungalag** (Khentii Province, 1977ko otsailaren 24a) arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nay Myo Aung

**Nay Myo Aung** (Yangon, 1986ko uztailaren 19a) arkularia da. Myanmar ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exidia nigricans

***Exidia nigricans*** *Auriculariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du nahikoa haragi sukalderako. Gainera, bere haragiaren ehundura gelatinakara da.

Sinonimoak: *Tremella nigricans*, *Exidia plana*,*Tremella plana*.

## Deskribapena 
**Fruktifikazioak:** Zerebro itxura duten konplexu gelatinakarak, 30 mm luze eta 5 mm zabaleko gehienezko hedadura dutenak. Oso kolore ilunekoak, ia beltza, batzuetan isla urdinxkekin. *Exidia* genero osoaren birsortzea ura azkar xurgatzean datza, lehorte garaiko uzkurdura uzteko hantura.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko kolore beltzaxka duten antzeko *Exidia* batzuk: *Exidia glandulosa* (forma zanpatu irregularrekoa, zati beltz gelatinakaratan hausten da). *Recisa eta truncata.* *Tremella mesenterica*, kolore horikoa, zerebro gelatinakara itxurakoa.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan zehar, nahiz eta hezetasunean zabaldu eta distiratsu bihurtzen den. Saprofitoa, hostozabalen eroritako adarretan, batez ere haritzenetan. Batzuetan zaila izaten da egurrari atxikita dagoen onddo hau ikustea.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Bolivia, Europa, Errusia, Mongolia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exobasidium rhododendri

***Exobasidium rhododendri*** *Exobasidiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Exobasidium vaccinii f. rhododendri*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 1 eta 4 cm bitartekoa. Haragi zukutsua, harro samarra, flexiblea, globo-itxurakoa, konkor irregularrekin, kuku-sagar forman. Orban zuriekin, horiekin, gorriekin edo berdeekin.

**Himenioa:** (kanpoko azalera). Iletsu samarra, zuria.

**Etimologia:** *Rhododendri* epitetoa latinetik dator, errododendro esan nahi duen rhododendri hitzetik. Errododendroetan hazten delako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Mendian, errododendro (*Rhododendron ferrugineum*) landarearen parasito tipikoa, non ugari hazten den. Kuku-sagar itxuran agertzen da, beraz, intsektu baten hargunearekin nahas daiteke.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Kanariak, Svalbard, Europa, Errusia, Hego Korea, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alan Menken

**Alan Irwin Menken** (New York, 1949ko uztailaren 22a) estatubatuar musikagilea da.

Manhattanen jaio zen familia judu batean. Piano eta biolin klaseak jaso zituen eta bederatzi urterekin hasi zen konposatzen. 1972an Arte eta Zientzietan graduatu zen New Yorkeko Unibertsitatean.

Broadwayko musikalentzako musika konposatu du eta filmetarako abestiak eta soinu-bandak idatzi ditu. Aipagarria da Walt Disney Animation Studios eta Skydance Animationentzat egindako lana.

Zortzi Oscar sari, Tony sari bat, hamaika Grammy sari eta zazpi Urrezko Globo sari irabazi ditu.

## Filmografia 
* 1986 : Little Shop of Horrors
* 1989 : The Little Mermaid
* 1991 : Beauty and the Beast
* 1992 : Newsies
* 1992 : Aladdin
* 1995 : Pcahontas
* 1996 : The Hunchback of Notre Dame
* 1997 : Hercules
* 2004 : Home on the Range
* 2004 : Noel
* 2006 : The Shaggy Dog
* 2007 : Enchanted
* 2010 : Tangled
* 2011 : Captain America:The First Avenger
* 2012 : Mirror Mirror
* 2017 : Beauty and the Beast
* 2019 : Aladdin
* 2020 : Howard
* 2022 : Disenchanted
* 2023 : The Little Mermaid
Doinuzahar kamera abesbatza

**Doinuzahar kamera abesbatza** 1982an sortu zen Durangon eta Antonio Salcedo izan zuen lehen zuzendaria. 1985 eta 2014 artean José Luis Ormazabal izan zen zuzendaria, eta haren atzetik etorri ziren Jesús Egiguren konpositorea eta Laura Nardi irakaslea. 2018tik abesbatza Urko Sangronizen zuzendaritzapean dago.  

## Ibilbidea 
Abesbatzaren hasiera Errenazimenduko polifonia interpretatzera bideratu zen batez ere. Harrezkero, bere errepertorioa musika koral barroko, garaikide eta folklorikora hedatu da. Era berean, Abesbatzak, hainbat ganbera-orkestrarekin lankidetzan kontzertu ugari eskaini ditu.

Asko dira eman dituen kontzertuak, bai Euskal Herrian, bai Espainiar Estatuko gainerako herrialdeetan, bai nazioartean, hala nola, Italian eta Argentinan.

## Diskografia 
* *Durangaldeko Musikagileak (1992)* Durangaldeko hainbat garaitako musikagileek sortutako hamabi lan koralen bilduma da.
* *Doinuzahar, 20 urte (2002)*  hamazazpi abestiz osatutako bere bigarren diska hogei urteetan.

## Sariak 
* 1985.- Lehenengo saria Musikazale Gazteak erakundeak antolatutako Musikari Gazteen Lehiaketan (Alcalá de Henares).
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika klasiko
* Euskal Herriko musika klasikoa

## Kanpo estekak
Pentatomidae

**Pentatomidae** Zimitzen taldeko intsektu familia bat da. 900 genero ditu barnean eta 4.700 espezie inguruk osatzen dute. Bost kontinentetan hedaturik dago.

Hemiptero gehienek bezala ahoa zurrupatzeko moldaturik dute eta fitofagoak dira. Hainbat espezie nekazaritzarako izurri kontsideratzen dira.

## Etimologia 
*Pentatomidae* izena grezierazko "penta" (bost) eta "tomos" (zati) elkartzetik sortzen da, antenek dituzten bost atalengatik dute izen hori.
 
## Deskribapena 
Oskol handi baten itxura du pentatomidoen gorputzak. Eskuletoa nabarmen handia da. Aurreko hegalei "hemielitro" esaten zaie, elitro erdia, izan ere aurrealdea gogorra dute eta atzealdea mintzakara. Atzeko hegalak mintzakarak dira.

## Taxonomia 
Hamar azpifamilia ditu:
* Aphylinae (Bergroth, 1906) – Australian
* Asopinae (Spinola, 1850) - Mundu osoan
* Cyrtocorinae (Distant, 1880) - Ameriketan
* Discocephalinae (Fieber, 1860) - Ameriketan
* Edessinae (Fieber, 1860) - Ameriketan
* Pentatominae (Leach, 1815) - mundu osoan
* Phyllocephalinae (Amyot & Serville, 1843) - 
* Podopinae (Amyot & Serville, 1843) - 
* Serbaninae (Distant, 1906) *monotipikoa*
* Stirotarsinae (Bergroth, 1911) *monotipikoa*

## Iruditegia 

Irudi:Graphosoma lineatum Ulia2019 01.jpg|Zimitz marraduna (*Graphosoma lineatum*).
Irudi:Nezara viridula MHNT verte.jpg|*Nezara viridula*.
Irudi:Carpocoris mediterraneus a.jpg|*Carpocoris mediterraneus*.
Irudi:Pentatomidae - Halyomorpha halys-001.JPG|Zimitz kirasdun marroia (*Halyomorpha halys*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carpocoris mediterraneus

***Carpocoris mediterraneus*** Pentatomidae familiako hemipteroa da, zimitzen taldekoa. Euskal Herriko toki batzuetan **zimitz laranja** ere esaten zaio.

Helduak zein beldarrak landarearen izerdiaz elikatzen dira, horregatik izurri kontsideratzen dira nekazal eremuetan.

## Taxonomia 
Bi azpiespezie ditu:
* *Carpocoris mediterraneus atlanticus* (Tamanini, 1958)
* *Carpocoris mediterraneus mediterraneus* (Tamanini, 1958)

## Deskribapena 
Zimitzen gorpuzkera tipikoa du, zapaldua eta zurruna. Helduek 7-8,5 mm arteko luzera dute, baina ez da arraroa 1 cm-tik gorako aleak aurkitzea ere. Gozputza laranja du. Eskuletoa berdexka-horixka izan ohi da eta aurrealdean orban ilunak ditu. Abdomenaren ertzak marratuak dira, beltzak eta horiak.

Burua txikia du eta begi irtenak ditu alboetan. Antena luzeak ditu, bost zati dituztenak.

## Banaketa eta habitata 
Europa mendebaldean eta Afrika iparraldean aurkitzen da. Bide ertzetako eta baso ertzetako sasitzak eta belardiak atsegin ditu.

## Bizi-zikloa 
Urtean bi belaunaldi izan ohi ditu. Helduak 4-6 hilabetez bizi dira eta 5-7 errunaldi izaten dute, bakoitzean 50-80 arrautza jarriz. 15 egunen buruan beldarrak ateratzen dira eta helduen antz dezente dute, ugaltzeko ahalmenik ez duten arren. Beldarra zuria eta beltza izaten da. 4-5 muda izaten dituzte heldua garatzen den arte.

Helduek haitzen arrakaletan edo zuhaitzen enborretako arrakalatan gordeta hibernatzen dute eta tenperatura igotzen denean aktibatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Carpocoris mediterraneus a.jpg|Heldua.
Irudi:Carpocoris mediterraneus. Mating - Flickr - gailhampshire.jpg|Kopula.
Irudi:Carpocoris mediterraneus - nymph (2004-08-23).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petxora zaldi

**Petchora zaldia**, (Errusieraz:  Petchorskaïa), Errusiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik petchora arraza ponien sailkapen taldean sartzen da. Arrazaren jatorria Petxora ibaiaren ertzetan dago, Zirkulu polar artikotik gertu.

Egun oso arraza bakana da.

## Arrazaren historia 
Muturreko ingurune batean garatutako arraza bat da, eta ezinbestekoak diren abereak dira bertan bizi den jendearentzat.  Zaldi hauen arbasoak Uraletatik, Siberiatik zein Estoniatik ekarri zituzten XVI. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carola Stern

**Carola Stern**, jaiotzaz **Erika Assmus**  (Ahlbeck bainuetxea (Usedom), Alemania, 1925eko azaroaren 14a – Berlin, Alemania, 2006ko urtarrilaren 19a) alemaniar kazetaria eta idazlea izan zen, Amnistia Internazionalaren sortzaileetako bat Alemanian.

## Ibilbidea 
Alemanian nazionalsozialismoaren gorakadak markatuta, Alemaniako Nesken Batasuneko kidea izan zen. Nazien porrotarekin, sobietarrek okupatutako Alemaniako eremuan (gero Alemaniako Errepublika Demokratikoa, RDA) nahi zuen sozialismoa ikusi nahi zuen, eta Alemaniako Alderdi Sozialista Bateratuko funtzionarioa izan zen, baina eredu autoritarioaren desengainuak RDAtik ihes egitera eraman zuen 1951n, Alemaniako Errepublika Federalean ezartzeko. RDA utzi baino lehen bere izena (Erika Assmus**)** aldatu zuen zentsura saihesteko, Carola Stern izen berria hartuta. RDAn egon zen bitartean, *Doppelleben* (2001) bere autobiografian azaldu zuenez, AEBko inteligentziarentzat lan egin zuen, bere amak, minbiziak jota, laguntza medikoa jasotzearen truke.

Kolonian lan egin zuen, Kiepenheuer & Witsch argitaletxean eta 1970eko hamarkadan eta 1980ko lehen erdian telebistako komentarista izan zen Westdeutscher Rundfunk (WDR) kate publikoan, Alemanian emakume batek horrelako programa bat zuzentzen zuen lehen aldia izanik. Alemaniako ezkerrarekin eta demokraziaren balioekin, emakumeen eskubideen defentsarekin eta bakearekin konprometitutako kazetari eta idazle enblematikoa izan zen. Alemaniak nazismo sasoian behartutako langileei kalte-ordainak emateko mugimenduen buru ere izan zen. Bere belaunaldiko beste autore batzuekin batera, Heinrich Böll eta Günter Grassekin esaterako, L 76 aldizkari politiko-literarioa sortu zuen. 1961ean, Gerd Ruge eta Felix Rexhausenekin batera, Amnistia Internationalaren Alemaniako atalaren sortzaileetako bat izan zen, eta Nazioarteko PENaren Alemaniako atalaren zuzendaritzako kide ere bai —ohorezko presidente izan zen 1995etik—.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raphaël Louis Rafiringa

**Raphaël Louis Rafiringa**, jaiotzez **Firinga**, (Antananarivo, 1856ko maiatzaren 1a – Fianarantsoa, 1919ko maiatzaren 19a) Kristau Eskoletako Anaien kongregazioko kide, hezitzaile eta katekista madagaskartarra izan zen.

## Bizitza 
1856ko maiatzaren 1ean (beste datuen arabera, azaroaren 3an) jaio zen Antananarivoko Mahamasina auzoan. Lehen semea galdu zuen aitak bigarrenari Rakotonirina («nahi izana») izena jartzeko asmoa zuen, baina azti bat aurka agertu zenez, Firinga («zabortegi») jarri zion izena arriskutik babesteko. 1933an gorpua Antananarivora eraman zuten. Haren eguna maiatzaren 19an ospatzen da. Beatifikatutako bigarren malagastar bihurtu zen, lehena Victoire Rasoamanarivo izan baitzen 1989an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Bopp

**Thomas Bopp** (Denver, Colorado, 1949ko urriaren 15a – Phoenix, Arizona, 2018ko urtarrilaren 5a) estatubatuar astronomo amateurra izan zen.

Coloradon jaio zen 1949an eta familia Ohiora joan zen hurrengo urtean. Aitak astronomia zaletu zuen eta Thomasek teleskopio bat jaso zuen opari hamar urterekin. 1967an Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadarekin bat egin zuen eta Filipinetara bidali zuten izpi berdea ikusteko. 1972an armada utzi eta enpresen administrazioa ikasi zuen.

1980an Arizonara joan zen. 1995eko uztailaren 22ko gauean Hale-Bopp kometa aurkitu zuen, mailegatutako teleskopio bat erabiliz. (Alan Halek modu independentean aurkitu zuen aldi berean).

## Kanpo estekak
Club Deportivo Anguiano

**Club Deportivo Anguiano** futbol talde errioxarra da Anguiano herrian sorturikoa.

## Historia 
1995ean sortu zen taldea eta 2004an egin zuen debuta hirugarren mailan. 2024an 2. maila RFEF-ra igo zen.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**:0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 0
* **Lehen maila RFEF**: 0
* **Bigarren maila RFEF**: 1
* **Denboraldiak 3. mailan**: 18
* **Hirugarren maila RFEF**: 3
* **Ligako posturik onena**: 

### Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
Madhabkunda ur-jauzia

**Madhabkunda ur-jauzia** () Bangladeshen dagoen ur-jauzi bat da. Herrialdeko turismogune garrantzitsua da eta alboan dagoen leizea hinduistentzako erromesgune ezaguna da. 

Ur-jauziaren inguruan Madhabkunda Eko parkea eratu zen 2001ean. 2 km2 inguruko azalera du. Eskualde horretan Khasi leinua bizi da.

## Deskribapena 
Patharia muinotik jaisten den Gangamara ibaiak egiten duen 49 metrotako jauzia da. Urak Hakaluki Haor padurara iristen dira ondoren.

## Iruditegia 

Irudi:Madhabkund Water Fall.JPG
Irudi:Close Side view of Madhabkunda waterfall on 13 August 2022.jpg
Irudi:Madhabkunda falls Sylhet.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chelow kabab

**Chelow kabab** (,  ahoskatua) Irango sukaldaritzako plater nazionaltzat hartzen den kebab mota bat da. Platera oso sinplea da eta basmati arroz onduarekin eta azafraiarekin () osatuta zerbitzaten dute. Plater hau hain da ezaguna, gaur egun Irango edozein lekutatik zerbitzatzen dutela, baina tradizionalki iparraldearekin lotzen da.

## Zerbitzatzeko modua 
Arroza zerbitzatzearen antzinako tradizioa latazko estalki batekin estaltzea da. Hau oinarrizko irandar elikagaiekin zerbitzatzen dute, gainean gurina eta parrillan prestatutako tomateak dituen arrozaren ondoan. *Somagh* ogia ere prest dago bere ondoan. Osagarriak hasieran zerbitzatzen dituzte, eta kababek berehala jarraitzen diete; *kabab*ak mahaira eramaten ditu zerbitzariak. Ezkerreko eskuan pintxo batzuk izaten ditu eta eskuinean ogi biguna (*nān-e lavāsh* tipikoa izanda).

Ipar-ekialdeko ohitura zahar baten arabera (Tabriz aldekoa), arrozaren gainean arrautza gordinezko kasket bat jartzen dute. Izan ere, hala eskatzen ez bada, jatetxe gehienek ez dute arroza horrela zerbitzatzen.

*Doogh*a da *chelow kabab*a laguntzeko erabiltzen den edari tradizionala. Jogurtarekin egindako edari bat da, mendarekin eta gatzarekin ondua, eta, batzuetan, ur mineralarekin irakitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Ramírez Cañil

**Ana Ramirez Cañil** (Madril, 1958) kazetari eta idazle saritua da.

## Bizitza 
1977an kazetaritza ekonomikoan hasi zen, El Alcázarren praktikak egin ondoren Cinco Días-en lan egin zuen. 1984tik 1985era New Yorken bizi izan zen. Ondoren, El Siglo-ko erredaktoreburua izan zen, eta Informe Semanal (1991-1992) telesaileko zuzendaria, baita El Periódico de Catalunyako ordezkaria Madrilen. Soitu.es ekimenaren bultzatzaileetako bat izan zen, eta gaur egun eldiario.es eta *The* Huffington Post egunkariekin kolaboratzen du.

Hainbat liburu argitaratu ditu. Horietako lehenak, *La mujer del maquis* izenekoak 2008ko saiakera arloko Espasa saria jaso zuen. Gero, Frankismoan lapurtutako haurrei buruz idatzi zuen *Si a los tres años no he vuelto* (2011). 2012an Espainiako burgesiaren "nannie-ak" ikertu zituen *El coraje de* *Miss Redfield-*en. 2015ean *Masaje para un cabrón* (2015) liburuan Espainiako finantza krisiak eragindako *higiezinen* burbuilaren ondorioak erretratatu zituen. 2016an, Joaquin Estefaniarekin batera, 2010ean Greziak pairatu zuen finantza krisia erretratatu zuen *Los Tyrakis* liburuan. 

## Lanak 
* *La mujer del maquis* (2008)
* *Si a los tres años no he vuelto* (2011)
* *El coraje de Miss Redfield* (2012)
* *Masaje para un cabrón* (2015)
* *Los Tyrakis* (2016)
* *Los amantes extranjeros (2022)*

## Sariak eta Aitortzak 
* 2008an Espasa saria, saiakeran, *La mujer del* *maquis* liburuagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana R-ren artikuluak. Kanila eldiario.es
Abgusht

**Abgushta** (,  ahoskatua; ) persiar sukaldaritzaren erregosi tipikoa da. *Dizi* ere esaten zaio, erabiltzen diren buztinezko ontzi tradizionalei erreferentzia eginez. Piti mota bat da, termino generiko bat, eskualdeko antzeko plater asko biltzen dituena.

Abgusht tradizionala bildotsarekin, garbantzuekin, babarrun zuriekin, patatekin, tomateekin, kurkumarekin eta lima lehorrarekin egiten dute. Hala ere, badira beste babarrun batzuk erabiltzen dituzten aldaerak, gorria edo beltza, adibidez.

Turkian, abgushten bertsio turkiar hau arkumearena, garbantzuena, baba zuriena, tipulena, tomateena, patatena, limoi-urarena, granadarena, gatzarena eta piperbeltzarena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narcisa Amália

**Narcisa Amália de Campos**, ***Narcisa Amália*** izenez ezagunagoa, (São João da Barra, 1856ko apirilaren 3a – Rio de Janeiro, 1924ko ekainaren 24a) brasildar poeta eta kazetaria izan zen, herrialdeko lehen emakume kazetari profesionala.

## Bizitza 
Jácome de Campos poetaren eta Narcisa Inácia de Campos maistraren alaba, São João da Barran jaio zen 1856an. Jaioterrian bizi zela, aitak erretorika irakatsi zion, eta Joaquim Francisco da Cruz Paula apaizak latina eta frantsesa.

11 urterekin Resendera joan zen familiarekin. 14 urte zituela, João Batista da Silveira artistarekin ezkondu zen, eta handik urte batzuk geroago banandu ziren. 1880an berriro ezkondu zen Francisco Cleto da Rocharekin, baina ezkontza honek ere ez zuen asko iraun. Senarrak hirian zabaldutako zurrumurruen ondorioz, Resende utzi behar izan zuen. 

Egile frantziarren ipuinak eta saiakerak itzultzen hasi zen, besteak beste, George Sanden eta Gaston de Saportaren idazlanak. 1872an *Nebulosas* liburua argitaratu zuen. Lanak oso harrera ona izan zuen, eta Machado de Assisek eta Petri II.ak ere iruzkinak egin zituzten.

Zurrumurruez nekatuta, São Cristóvãora joan zen 1889an, 33 urte besterik ez zituela. Literatura-jarduera oro alde batera utzi eta eskola publiko batean hasi zen irakasle. 1884ko urriaren 13an, emakumeei zuzendutako hamabostekari txiki bat sortu zuen, *Gazetinha* izenekoa.

72 urterekin hil zen Rio de Janeiron, 1924ko ekainaren 24an. Hil zenerako, itsua zen eta diabetesa eta mugikortasun urria zituen.

2013an, São João da Barrako Udalak Narcisa Amália ohorezko ziurtagiria ezarri zuen, hirian nabarmendu ziren hainbat lanbidetako emakumeei ematen zaien saria.

2022ko apirilaren 6an, Udal Hezkuntza eta Kultura Sailak Narcisa Amáliaren omenezko kafe literarioa bultzatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendeurreneko Monumentua (Donostia)

**Mendeurreneko Monumentua** Donostian 1913an Alderdi Ederren eraiki zen oroigarri monumental bat izan zen, Donostiako Setioaren eta hiriaren berreraikuntzaren hasieraren 100 urte igarotakoan oroitzeko egina. Eskultura multzo polemikoa suertatu zen eta ez zuen asko iraun: 1924an eraitsi zuten, eta bere pieza osagarrietako batzuk hiriko zenbait gunetan barreiatu ziren, eta 21. mendean ikus daitezke han-hemenka haietarik batzuk.

## Historia 
1912an antolatu zuen Donostiako Udalak monumentu bat sortzeko lehiaketa publikoa, eta azkar ebatzi eta eraiki zen, 1913an inauguratu baitzen. Aurkeztu ziren proiektuen artean *Zubieta* izenez proposatutakoa izan zen garaile eta huraxe eraiki zen, Francisco Javier de Luque eta Julián Apraiz arkitektoen proiektu bat.

Alegoria nagusia izan zen Setioa baino gehiago, hiriaren berreraikuntza sinbolizatzea, eta Zubietako Batzarrak, hiriaren berreraikuntzarako funtsezkoak, agerpen nabarmena zuen multzoan. 

Monumentuak itsasora ematen zuen aldean Maria Kristina erreginaren eskultura bat zeukan (Joan Piqué i Carbó eskultorearena), eta hirira begirako aldean Zubietako batzarra irudikatzen zuen multzoa. Erdian, zutabe handi bat zen eta gaineran koadriga urreztatu bat Easo Ederrak gidatua. Eskulturetako batzuk José Riu artistarenak ziren.

Lanak 1913ko urtarrilean hasi ziren eta ez zeuden amaituta irailaren 1eko inaugurazio ofizialerako. Adibidez, Zubietako frisoa igeltsuz egina zegoen orduan, eta gero osatu zen marmolez.

Monumentuak kritikak jaso zituen berehala. Garaiko euskal arte kritikari ezagunenetakoak, Juan de la Encinak, "harri pilaketa negargarria" iritzi izan zion 1919an. 1921ean eraso bandalikoa jaso zuen eraikuntzak, eta 1922an Udalak eraldaketak egiteko batzorde bat osatu zuen, zeinak gomendatu zuen eraistea. Hiritar batzuek monumentuari eutsi nahi izan zioten, baina Udalak eraistea erabaki zuen 1923ko abenduan, eta 1924ko urtarrilean hasi zen. Piezetako batzuk barreiatu egin ziren hirian zehar, eta 21. mendean soldaduen eta kanoien multzo bat Ingelesen Hilerrian ikus daiteke, eta Zubietako frisoa eta beste irudi batzuk Ateak eskulturan, Amarako errotonda batean.

## Iruditegia
erdian|thumb|400x400px|Monumentuaren kokapena.

Fitxategi:Centenario soldaduak.jpg|Hegoaldeko aldetik ikusia.
Fitxategi:Centenario lehoiak.jpg|Aurrealdetik.
Fitxategi:Centenario-desfile.jpg|Inaugurazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toumani Diabaté

**Toumani Diabaté** (Bamako, 1965eko abuztuaren 10a &ndash; *ib.*, 2024ko uztailaren 19a) Maliko musikaria izan zen, kora jotzeagatik nazioartean ospetsua izan zena. Maliko musika tradizionaleko piezak sortu zituen, eta griota —Afrika mendebaldeko ahozko tradizioko istorioak belaunaldiz belaunaldi transmititzen dituen kontalaria— ere zen. Nazioarteko onespena lortu zuen haren musikak, eta kultura arteko hainbat proiektutan parte hartu zuen, flamenko, blues, jazz eta nazioarteko beste estilo batzuetako musikariekin; horien artean, Damon Albarn kantari ingelesa, Björk kantari islandiarra, Taj Mahal gitarra-jotzaile estatubatuarra eta Herbie Hancock jazz musikari estatubatuarra. Hamazazpi disko kaleratu zituen 34 urteko ibilbide musikalean.

## Diskografia 
* 1987 - *Ba Togoma* (Sidiki Diabaté, Mariama Kouyaté, Djeli Mady Sissoko, Kandia Kouayté)
* 1987 - *Kaira* (Hannibal)
* 1988 - *Songhai*, Ketamarekin (Nuevos Medios)
* 1994 - *Songhai II*, Ketamarekin (Nuevos Medios)
* 1995 - *Djélika* (Hannibal)
* 1999 - *New Ancient Strings*, Ballake Sissokorekin (Hannibal-Ryko / Harmonia mundi)
* 1999 - *Kulanjan*, Taj Mahalekin (Hannibal)
* 2002 - *Jarabi (Best of) "Master of Kora"* (Hannibal)
* 2003 - *Mali Cool*, Roswell Ruddekin (Soundscape)
* 2005 - *In The Heart of The Moon*, Ali Farka Tourérekin.
* 2006 - ''Boulevard de l'indépendance*
* 2008 - *The Mande Variations *
* 2010 - *Ali and Toumani* - (World Circuit/Nonesuch Records) (Ali Farka Tourérekin)
* 2011 - *A Curva da Cintura* (Arnaldo Antunes eta Edgard Scandurrarekin) - Brasil
* 2014 - *Toumani & Sidiki* (Sidiki Diabatérekin)
* 2020 *- The Ripple Effect* (Béla Fleckekin)
* 2021 *- Kôrôlén'' (Londresko Orkestra Sinfonikoarekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak