Isabel Zendal Gómez

**Isabel Zendal Gómez** (A Agrela, Santa Mariña de Parada, Ordes, Coruña, 1773ko otsailaren 26a - Puebla de los Angeles, Mexiko), A Coruñako Karitateko Umezurztegiko erizaina eta errektorea izan zen. Francisco Javier Balmisen Txertoaren Errege Espedizio Filantropikoan parte hartu zuen. Berak zaindu zituen espedizio horretan Ameriketara bidaiatu zuten A Coruñako umezurtz etxeko 22 haurrak, 3 eta 9 urte bitartekoak, eta Filipinetara joan ziren 26ak. Espedizioak hamar urte iraun zituen, eta baztanga edo nafarreriaren txertoa itsasoz haraindiko espainiar lurraldeetara eramateko asmoa zeukan. Munduko Osasun Erakundeak (MOE) historian izan den nazioarteko misioan joandako lehen erizain gisa jo du.

## Biografia 
ezkerrera|thumb| A Agrela herrixka, Santa Mariña de Parada parrokian.
Haren izenaren 35 bertsio daude, horien artean: Isabel López Gandalia, Isabel Sendalla, Isabel Zendalla, Ysabel Gómez Sandalla, Isabel Cendalla eta Gómez, Isabel Cendales, Isabel Gandalla, Isabel Sendales eta Isabel Cendala eta Gómez. 

Ordesen jaio zen (A Coruña).

Bere aita, Jacobo Zendal, Santa Cruz de Montaosko parrokiakoa zen eta bere ama, Ignacia Gómez, Parada parrokiakoa. Biak nekazari pobreak ziren.

Bikoteak hainbat ume izan zituen: Bernarda, Isabel (1771), Juan (1774), María Antonia (1776), Jose (1778, jaio zenean), Francisca Antonia (1779), Jose eta Cathalina (1782, bikiak, lehen urtean hil ziren) eta Joseph (1784). Haurtzaroan, bere herriko parrokoarekin eskola partikularrak hartu zituen neska bakarra izan zen. 

1778an, bere ama, Ignacia Gómez, baztangaz hil zen

Isabel Zendal Elkartea A Coruñan jaio zen 2016ko urrian, Galiziako partaidetza Txertoaren Errege Espedizio Filantropikoen espedizioan ikertzeko, zabaltzeko eta sustatzeko bai tokiko, bai nazioko bai eta nazioarteko mailan.

## Errekonozimenduak 
[thumb|240x240px| O Parrote-n dagoen monumentua, [Coruña|A Coruñako portuan, espedizioan joan ziren umezurtzen omenez, Acisclo Manzanoren lana. ]]

* Munduko Osasun Erakundeak 1950ean nazioarteko misioan historian aritutako lehen erizain aitortu zuen Isabel Zendal Gómez. 
* 2016an, Fuden Erizaintzaren Garapenerako Fundazioak sari berezia eman zion Isabel Zendali, MOEk aitortutako nazioarteko misio batean aritutako historiako lehen erizaina izateagatik.
* 2016an Erizaintza Sindikatuak aitortu zuen Isabel Zendal historian izandako misio humanitarioan aritutako lehen erizain gisa " Isabel Zendal, la enfermera que cambió el mundo" izeneko dokumentalaren bidez.
* 2017an, Galizako Erizaintza Sindikatuak Isabel Zendal izena jarri zien Galizako Erizaintza eta Fisioterapia Biltzar Zientifikoaren sariei.
* 2018 urtean, ***Zientzilari emakumeen taula periodikoan*** sartu zuten, taula hau egin zen Elementu Kimikoen Taula Periodikoa -ren Nazioarteko Urtea 2019an ospatzeko, Mendeleiev-ek argitaratu zuela 150 urte bete delako. thumb| Isabel Zendal sariak

## Isabel Zendal Gómez fikzioan 
* Julia Álvarez idazle dominikarrak Balmis espedizioari buruzko fikziozko lana idatzi zuen *Saving* *the World* (2006),  , Isabel Zendal Gómezen ikuspegitik idatzita dago.
* Javier Moro idazle eta kazetariak 2015ean nobela fantastikoa idatzi zuen *A flor de piel* izenekoa Txertoaren Errege Espedizio Filantropikori buruz. Abenturaz beteriko eleberria da. Bertan, Isabel Zendal da protagonista nagusia, eta Espainiako kolonietan zehar egin zuen bidaia, baztanga beldurgarriaren kontrako txertoa eramanez.
* Maria Solar idazleak "Los niños de la viruela" (2017) liburuan () kontatzen du Isabel Zendal Gómez-en istorioa Umezurtzen Etxearen zuzendaria zenean eta nola sartu zen Txertoaren Errege Espedizio Filantropikoan.

## Bibliografia 
* de ARTEAGA, Almudena (2012): *Ángeles custodios*, Penguin Random House Grupo Editorial España, 320 orrialde.  , 9788415389613
* BUSTOS, Jorge (2018): *Vidas cipotudas: Momentos estelares del empecinamiento español,* La Esfera de los Libros, 256 orrialde. , 9788491642336
* LÓPEZ MARIÑO, Antonio (2018): *Isabel Zendal Gómez, en los archivos de Galicia*, Servicio de Publicaciones del Parlamento de Galicia, 163 orrialde. 
* LUDERT, Juan Ernesto, PUJOL, Flor H., ARBIZA, Juan, (2017): *Human Virology in Latin America: From Biology to Control*, Springer, 474 orrialde.  , 9783319545677
* MORO, Javier (2015): *A flor de piel* , Grupo Planeta Espainia, 2015, 489 orrialde.  , 9788432224980
* SANTAMARTA DEL POZO, Javier (2017): *Siempre tuvimos héroes: La impagable aportación de España al humanitarismo*, EDAF, 256 orrialde.  , 9788441438101

## Erreferentziak