open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Oteiza

**Juan Oteiza**, gaztelaniaz **Juan de Oteyza** (Iruñea,  - *ib.*, 1635 ondoren) XVII. mendeko nafar liburu-saltzaile eta liburugilea izan zen. Iruñean izan zuen inprimategia, 1622tik 1632 arte.

## Biografia 
Aita bezala, Juan Oteiza liburu-saltzailea zen. Halaber, Erresumako Postari Nagusiaren Tenientea zen. Azken lan horren erruz, 1610ean, lanbidearen ondorioz ateratako diru-sarreren likidazioa zela eta, espetxeratu zuten; nagusiak 8.341 erreal erreklamatzen zizkion. 1613an akusazio bera jaso zuen.

1622an ordura arte bere iloba zen Nikolas Asiainena zen inprimategia hartu zuen eta hamaika urtez zuzendu zuen. Nikolas Asiain hil zenean inprimategia bere amaren eskuetara pasa zen, Mikaela Garrues, eta azken honek Oteizari pasa zion, ziur aski bere semeak sortutako zorrak ordaintzeko. 1632an negozioa Martin Labaieni saldu zion. Urte horietan liburu gutxi batzuk argitaratu zituen, hemezortzi monografia alegia, 1,7 urtean; gutxi da zere Nikolas Asiainek urtean hiru argitaratzen baitzituen.

## Argitaratutako liburuak 
* 1622, Pedro Martinez de Sigues: *Antidoto contra las adversidades del mundo donde por discurso epistolico se averigua los fines dichosos que han tenido*
* 1622, Miguel de Cervantes Saavedra: *Nouelas exemplares*,
* 1624: *Catecismo de Trento*, Karlos Labaienekin batera plazaratu zuen.
* 1624, *Cuadernos de las Leyes de las Cortes de Navarra*
* 1624, Leonardo Lessi: *Tratado para hacer buena eleccion de estado*
* 1625, Ludovico Blosio: *Obras*, Juan Beinza argitaratzailearentzat egin zuen.
* 1625, Bartolomé de Medina: *Breve instrucción de cómo se ha de administrar la penitencia*
* 1626: aurreko liburu bera baina beste azala batekin
* 1626: *Estado y descripción de la catedral de Pamplona*
* 1628, *Cuadernos de las Leyes de las Cortes de Navarra*
* 1630, Antonio de Escobar y Mendoza: *Examen de confesores*
* 1630, Juan de Lazcano: *Segunda parte de los libros de oracion y meditacion, ayuno y limosna con otros tratados pertenecientes a lo mismo*
* 1632, *Cuadernos de las Leyes de las Cortes de Navarra*
* 1632: *El juramento que el Serenissimo Principe Don Balthassar Carlos principe natural heredero deste Reyno de Navarra... y... Luys Bravo de Acuña... Virrey Capitan General deste Reyno de Navarra... hizo en su nombre al dicho Reyno y tres Estados y el que los dichos tres Estados prestaron a su Alteza, y en su nombre al dicho señor Virrey b: en las Cortes que se celebraron en esta ciudad de Pamplona este presente año de 1632.*

## Liburuen ekoizpena 
Oteiza inprimategiaren lana ez zen oso handia eta, urteen arabera, aldakorra izan zen. Urte onena 1624 izan zen: urte horretan sei liburu plazaratu zituen. Urte batzutan ez zuen ezta bat ere argitaratu.

## Iruditegia 

Image:
Juan_de_Oteiza_Firma.jpg|Juan Oteizaren sinadura.
Oteiza_1624._Cuadernos_de_Leyes_del_reino_de_Navarra.jpg|*Cuaderno de las Leyes de las Cortes de Navarra*, 1624.
Oteiza,_1626.jpg|*Estado y descripción de la catedral de Pamplona*, 1626

## Kanpo loturak 
* :Ondare Bibliografikoa.
Capital Tower (Singapur)

**Capital Tower** (Txineraz : 资金 大厦) Singapurko laugarren eraikinik garaiena da, 254 metroko garaiera duena. POSBanken egoitza bezala aurreikusitakoa, CapitaLanden jabetzara transferitu zuten. Konpainiaren eraikin entseina bilakatu zen eta bere izena hartu zuen. 2000. urtean eraikinaren bukaeratik, Capital Tower Singapurko hiri paisaia apaintzen du, laugarren eraikinik garaiena bezala eta Shenton Way - Tanjong Pagar negozio auzoan eraikinik garaiena da.

Capital Towerek 52 solairu eta 5 igogailu ditu. Igogailuek 3.540 kg karga ditzakete eta bidaiatu 10 m / s-ko abiaduran. Eraikina nabarmentzen da gauez, logotipoak eta eraikinaren zati batzuek argiak aldatzen dituztenean segundotan.

Dorrearen maizter nagusia Government of Singapore Investment Corporation da.

Dorrearen goiko solairua China Club- k okupatzen du. Klubeko kideek bakarrik dute sarbidea. Klubak taberna, jantokia, jantoki pribatuak eta bilera gela ditu. 2001eko maiatzaren 19an ireki zen kluba.

Starbucks Kafea atondo nagusian dago. " Fitness First " kateak ere badu bere establezimenduetako bat eraikinean.

## Kanpo estekak
Baxti

**Baxti** (, Koiné grekeraz:  *Astin*) Persiako erregina eta Asuero errege pertsiarraren emaztea zen Esterren Liburuan, Tanakh edo Hebrear Bibliaren parte den liburu bat, Purimean (jaiegun judua) irakurtzen dena. Baxti erbesteratua izan zen erregeak bere edertasuna erakusteko oturuntzara joatea ukatu zuenean, hori dela eta Ester aukeratu zuten erregina bezala ordezkatzeko. Midrashean, Baxti maltzur eta harroputz bezala islatzen da, baina Purimeko istorioko interpretazio feministagoek bere kabuz pentsatzeko ahal den heroi bezala erakusten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thapsosko kultura

**Thapsosko kultura** deitzen zaio antzinako Siziliako zibilizazio bati, non aztarna arkeologiko ugari aurkitu diren. Tokia, greziarrek Thapsos deitzen ziotena, Magnesi penintsulan dago, Augusta (Italia) eta Sirakusaren artean.
 

## Ikerketa arkeologikoak 
Adituen ustez, kultura hau gailendu zen K.a. 1550-1200 urteen artean, Erdi Brontze Aroan. Thapsosko zibilizazioa Sizilia osoan garatu zen, nahiz eta gunerik garrantzitsuenak (noizean behiz harresi batez inguraturik) kostaldean egon.

Kultura honek interes handia sortu zuen Paolo Orsi eta Luigi Bernabò Brea ikastunengan. Vozaren ikerketek hiru garapen-faseak adierazi dituzte:
* *Thapsos I*, Pantalicako kultura baino lehenagokoa.
* *Thapsos II*, aurrekoaren garaikidea.
* *Thapsos III*, Brontze Aroa amaitu arte.

Nekropolietan aurkitutako ehorzketa mota haitzean induskatutakoa da, zenbaitetan tholos itxurakoa. Ikerlari batzuen iritziz, Mizenastik eratorria da, beste batzuek, berriz, txabola itxuratik bilakaera egin zuen.

Etxebizitza askorik, ez badaude, txabola biribilak dira, harresiz inguraturik. Ekonomiari dagokionez, abeltzaintzan, nekazaritzan, arrantzan eta ehizan oinarritu zen. Merkataritza ohikoa zen, brontzezko itsasontziek eta mizeniar armek adierazten duten moduan. Eoliar uharteetako Milazzeseko kulturarekin erlazio estuak izan zituen  eta Apeninoetakoarekin ere, Italiar penintsulan.

Kultura horren zeramika iluna zen, askotan ebakidun motiboekin apainduta edo soketako apaindurekin, girlandak osatu arte. Bereziak dira adar-itxurako oin luzeko kaiku handiak baita kaikuak, pitzarrak eta katiluak euskarriak bi alboetan dituztenak ere.

## Iruditegia 

File:Capanna circolare Thapsos.JPG|thumb|300px|Thapsosko txabola biribila
File:Large pottery, Sicily, 1500-850 BC, AM Syracuse, 121337.jpg|thumb|300px|Siziliako zeramika handia (K.a.1500-800)
File:Tombs of Thapsos.JPG|thumb|300px|Thapsosko hilobiak
File:Vaso globulare biansato.JPG|thumb|300px|Globo-formako baso oinarriduna

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* SEMINERIO, D.: *Civiltà preistoriche nel Calatino *- 1988 Tringale editore-Catania
* FINLEY, Moses, I. (1979): *Storia della Sicilia antica*, Laterza.
* RUBINI et al. (2001): *Modelli economici di sussistenza nella Sicilia orientale durante la media età del bronzo. Cultura di Thapsos*. Rivista di antropologia, 79 liburukia, 85-106 or.
* RUBINI et al. (1999): *The Population of East Sicily During the Second and First Millennium BC: The Problem of the Greek Colonies.* Int. J. Osteoarchaeol. 9: 8–17 or.
* BREA, Luigi Bernabò (1957): *The Middle Bronze Age: the Thapsos culture in Sicily. In, Sicily before the Greeks* (S. 129–135). London: Thames and Hudson

## Ikus, gainera 
* Italiako Brontze Aroa
* Casteluccioko kultura
* Siziliako historiaurrea
* Siziliako antzinako herriak

## Kanpo estekak 
* Piccolo, Salvatore (2018). *Bronze Age Sicily*. Ancient History Encyclopedia.
* area archeologica di Thapsos giorni di apertura febbraio 2015
Urraka Portugalgoa

**Urraka Portugalgoa** (portugesez  ahoskatua; (Coimbra, 1148 – Wamba, Valladolid, 1211) Portugaleko infanta zen, Alfontso I.a Portugalgoaren (Portugalko lehen erregea) eta bere emazte Mafalda Savoiakoaren alaba. Bestalde, Errando II.a Leongoarekin ezkondu eta Leongo Erresumako erregina ezkontidea izan zen, Alfontso IX.a Leongoaren ama eta Fernando III.a Gaztelakoaren (Gaztelako koroa sortu zuenaren) amona.

## Kanpo estekak
Freddie Oversteegen

**Freddie Nanda Dekker-Oversteegen** (1925eko irailaren 6a - 2018ko irailaren 5a) II. Mundu Gerrako Herbehereetako okupazioan Herbehereetako erresistentzia komunistako kide izan zen.

## Lehen urteak 
Freddie Oversteegen 1925eko irailaren 6an jaio zen Schoten herrian, Herbehereetan. Truus Menger-Oversteegen ahizpa zaharragoa zuen. Bera eta bere familia gabarra batean bizi ziren. Gerra baino lehen, Oversteegen familiak Lituanako jendea babesten zuen itsasontzian, ezkutuan. Bere gurasoen dibortzioaren ondoren, Oversteegen amak hezi zuen, printzipio komunistak irakatsi zizkionak.

Oversteegen, bere ahizpa eta haien laguna Hannie Schaftek Herbehereetako nazien presentzia militarrari sabotaia egiten zioten. Dinamita erabili zuten zubiak eta trenbide ibilbideak desgaitzeko. Gainera, haur juduak lagundu zituzten herrialdetik ateratzen edo kontzentrazio esparruetatik ihes egiten lagunduz.

Oversteegen Hannie Schaft Fundazio Nazionaleko kide izan zen, bere arreba, Truusek ezarri zuena. Haarlemen kale bat ere bada bere izena duena.

Oversteegenek zenbait bihotzeko jasan zituen bere bizitzaren bukaera aldera. 2018ko irailaren 5ean hil egin zen Driehuiseko erizaintza etxean, bere laurogeita hamahirugarren urtebetetzea baino egun bat lehenago.

## Bizitza pertsonala 
Freddie Oversteegen Jan Dekkerekin ezkondu zen. Hiru seme izan zituzten.

## Erreferentziak
Tesiker (datu-basea)

**Tesiker** datu-baseak euskaraz argitaratutako doktorego-tesien datuak ematen ditu, baita tesi horien txostenak eskuratzeko aukera ere. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren babesarekin, UEUk 2007an martxan ipini zuen.

UEUk jasotako datuak Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak eskaintzen ditu bere webgunetik. Etengabeko eguneratzearen ondorioz 2019an guztira 550 doktorego-tesi digitalizatu, eta 2021an 657 eskaintzen zituen, eta urtez urte eguneratzen da.

UEUren *Inguma* Euskal Komunitate Zientifikoaren datu-basearen arabera, 1976tik 2019ra bitarte 763 tesi idatzi ziren euskaraz eta horietako 550 ziren ***Tesiker*** egitasmoan. Falta diren lanak biltzen jarraitzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* *Tesiker* zerbitzuaren webgunea
* *Inguma* datu-basea
* UEUren webgunea
* Unibertsitatea.net unibertsitario euskaldunen ataria
American Gods (telesaila)

***American Gods*** (euskaraz *Amerikar Jainkoak*), AEBetako drama eta fantasiazko telesaila bat da. Neil Gaiman ingeles idazlearen *2001eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Ricky Whittle, Emily Browning, Crispin Glover, Bruce Langley, Yetide Badaki, Pablo Schreiber, Ian McShane, Orlando Jones, Mousa Kraish, Omid Abtahi eta Demore Barnes aktoreek antzeztu zuten.

2017ko apirilaren 30ean Starz katean estreinatu zen. Gaur egun Amazon Prime Video internet bidezko plataforman ere ikusgai dago.

## Argumentua 
Shadow Moon (Ricky Whittle) afroamerikarra 3 urteko espetxe zigorra beste ondoren aske gelditu berri da, kalera zapaldu berritan eta ulerkaitza zaion mundu batekin topo egin ondoren Wednesday jaun (Ian McShane) misteriotsua ezagutuko du. Oraindik Laura Moon (Emily Browning ) emaztearen heriotzak lurjota eta langabezian, Wednesdayk Moon laguntzaile/bizkartzain gisa kontratauko du. Hortik aurrera Shadowek mundu magiko eta mitologikoa benetakoan bizi dela ohartuko da, eta Jainko Zaharrak jende arrunta bezala Jainko Berrien botere gero eta handiagoaren itzalpean, Jainko Berri hauek Teknologia eta Hedabideen bidez gizakien gurtzea eta fedea bereganatzen dute. Wednesday jaunak Jainko Zaharrak berrelkartu eta Jainko Berriei aurre egiteko egitasmoa du, honela behinola gizakiengan izaten zuten eragina eta orain galdua duten boterea berreskuratzeko.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Ricky Whittle: Shadow Moon
* Emily Browning: Laura Moon,
* Crispin Glover: Mundu jauna
* Bruce Langley: Technical Boy
* Yetide Badaki: Bilquis
* Pablo Schreiber: Mad Sweeney
* Ian McShane: Wednesday jauna
* Orlando Jones:. Nancy jauna
* Mousa Kraish: Jinn
* Omid Abtahi: Salim
* Demore Barnes: Ibis jauna

## Aldikakoak 
* Gillian Anderson: Hedabide Berrien jainkosa
* Jonathan Tucker: Low Key Lyesmith
* Cloris Leachman: Zorya Vechernyaya
* Martha Kelly: Zorya Utrennyaya
* Erika Kaar: Zorya Polunochnaya
* Peter Stormare: Czernobog
* Chris Obi: Jacquel jauna
* Dane Cook: Robbie
* Betty Gilpin: Audrey
* Kristin Chenoweth: Ostara
* Corbin Bernsen: Vulkano
* Beth Grant: Jack

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Prima Pearl

**Prima Pearl** (**Pearl Tower** eta **Prima Tower** ere ezaguna) 2014an bukatutako bizitegi-etxe orratz bat da, Melbourneko Southbank auzoan Victorian, Australian. Etxe orratza Melbourneko laugarren eraikinik garaiena da eta Australiako seigarren eraikinik garaiena.

## Galeria 

Fitxategi:Prima Pearl UC June 2014.jpg|Prima Pearl eraikitzen ari zenean, 2014ko erdialdean
Fitxategi:Prima Pearl under construction.jpg|Prima Pearl eraikitzen ari zenean, 2014ko amaieran
Fitxategi:Prima Pearl April 2015.jpg|2015eko apirila
Fitxategi:Southbank, Melbourne in November 2015.jpg|2015eko azaroa

## Kanpo estekak
Casper (filma)

***Casper***, 1995eko Brad Silberling estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko komedia film bat da. Seymour Reit eta Joe Oriolo komikigileek sortutako *Casper the Friendly Ghost* (*Casper Mamu Lagunkoia*) komikian oinarritua dago.

Honako jarraipenak izan zituen: *Casper: A Spirited Beginning* (1997), *Casper Meets Wendy* (1998), ''Casper's Haunted Christmas* (2000) eta *Casper's Scare School'' (2006).

## Argumentua 
Crittenden (Cathy Moriarty) andreak bere etxaldean bizi diren mauak usatu ditzan Harvey (Bill Pullman) doktorea kontratatu du. Stretch, Stinkie eta Fatso (Joe Nipote, Joe Alaskey eta Brad Garrett) mamuek ez dituzte hilkorrak etxean jasaten eta beren umore beltzak gizaki ausartenak ere aldeginerazten ditu. Beren hiloba Casper berriz (Malachi Pearson), bere osabez nazkaturik dagoen mamu zintzo eta jatorra da. Harvey etxaldean Kat (Christina Ricci) alabarekin aurkeztuko da, nerabe ameslaria. Laister, bera eta Casper lagun egingo dira, nahiz eta elkarren artean komunikatzeko arazoak izan. Jende guztiak Casperrengandik ihes egiten du, mamua baita; baita Katengandik ere, bere aitaren lanbidea zein den ohartzen direnean. Mamua eta neska gaztea bere senideekin gatazkan bizi diren arima bikiak dira.

## Aktoreak 
* Bill Pullman: James Harvey doktorea
* Christina Ricci: Kathleen "Kat" Harvey
* Malachi Pearson: Casper (ahotsa)
* Cathy Moriarty: Carrigan Crittenden
* Eric Idle: Paul "Dibs" Plutzker
* Ben Stein: Rugg
* Joe Nipote: Stretch (ahotsa)
* Joe Alaskey: Stinkie (ahotsa)
* Brad Garrett: Fatso (ahotsa)
* Spencer Vrooman: Andreas
* Amy Brenneman: Amelia Harvey
* Devon Sawa: Casper (giza itxura)
* Garette Ratliff Henson: Vic DePhillippi
* Jessica Wesson: Amber Whitmire
* John Kassir: Kriptako zaindaria
** Brock Winkless: Kriptako zaindariaren panpinaren mugimenduak
* Don Novello: Aita Guido Sarducci
* John Kassir: K (ahotsa)
* Dan Aykroyd: Raymond Stantz (krediturik gabe)

; Kameoak
* Clint Eastwood
* Rodney Dangerfield
* Mel Gibson
* Steven Spielberg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Dolor y gloria

***Dolor y gloria*** 2019ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendariaren drama film bat da. Antonio Banderas, Asier Etxeandia, Penélope Cruz, Julieta Serrano eta Leonardo Sbaraglia aktoreek antzeztu zuten.

Almodóvarrek film oso autobiografikoa egin zuen berriro ere, *La ley del deseo* edota *La mala educación*-ekin egin zuen bezala. Izan ere, protagonista zinema zuzendari bat da; bere ibilbide artistikoaren amaieran dago, eta oroitzapenekin borrokan bizi da. Almodovarren *alter ego*-a haren ibilbideari estuki lotuta dagoen aktore batek egin zuen: Antonio Banderasek.

2019ko Cannesko Zinemaldian Gizonezko Interpretazio Onenaren Saria (Antonio Banderas) irabazi zuen.

## Argumentua 
Salvador Mallo gainbeheran dagoen zinema zuzendari txalotu bat da. Bere oroitzapenek 1960ko hamarkadan gurasoekin batera Paternako herri valentziarrean bizi izan zuen haurtzarora eramaten dute, bere lehen amodioetara, bere lehen maiteminera, amarengana, hilkortasunera, 1980ko hamarkadan Madrilen gizon heldu bezala izan zuen lehen amodio erlaziora, erlazio bizi hau hautsi zenean izan zuen minera, zinemagintzaren aurkikuntza goiztiarrera, eta filmatzen jarraitu ezinaren hutsunera.

## Aktoreak 
* Antonio Banderas: Salvador Mallo
* Penélope Cruz: Ama gaztea
* Raúl Arévalo
* Leonardo Sbaraglia
* Asier Etxeandia: Alberto Crespo
* Kiti Mánver
* Cecilia Roth
* Pedro Casablanc
* Nora Navas
* Susi Sánchez
* Julieta Serrano: Ama zaharra
* Carmelo Gómez
* Julián López
* Paqui Horcajo
* Rosalía
* Marisol Muriel
* César Vicente
* Asier Flores: Salvador haurra
* Neus Alborch

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aura (Toronto)

**Aura** Toronton (Ontario, Kanada) kokatutako erabilera mistoko etxe orratza da. Torontoko Downtown Yonge auzoan, Collage Park-en inguruko agintekidetza berrien multzo baten azken fasea da. Residences of College Park proiektuaren zatia da. Eraikuntza 2010eko urtarrilean hasi eta 2014an amaitu zen.

## Arkitektura 
Proposamenak metalezko eta adreilu goi tenperaturan tenpletuzko 78 solairuko dorrea erdi-gardena eskatzen du, gutxi gorabehera 100.000 m²-ko bizitegi-espazioa duena. Hori dela eta, Aura herrialdeko bizitegi-eraikin handiena da. Dorrearen bizitegi-zatia hiru solairuko podium baten gainean eraiki zen, eta espazio komertzialeko 14 000 m2 inguru ditu. Bosgarren solairuan eraikinaren zerbitzuak daude, baita Ipar Amerikako igerileku estalirik handiena ere, bolumenaren arabera, eta gutxi gorabehera, beste erabilera batzuetarako 4000 m2 inguru daude.

## Kanpo estekak
Harbour Centre

**Harbour Centre** etxe orratz bat da, Vancouver (Kanada) hiriko finantza barrutian kokatua, Columbia Britainiarreko hiri populatuenean. Eraikinaren goikaldean kokatutako *Vancouver Lookoutetik* eskaintzen dituen ikuspegi panoramikoak Harbour Centre hiriko erakargarritasun turistiko garrantzitsuenetako bat bihurtzen du.

*WMZH Architects* Harbour Centre diseinatu zuen estudioa izan zen; eraikuntza 1974tik 1977ra arte iraun zuen, Vancouver-eko eraikinik garaiena bihurtu zen 177 metroko altuerarekin, 2008an, Living Shangri-La-k gainditu arte. Estrukturako gorputz arkitektonikoak 28 solairu eta 146 metro ditu. Hoiei *Lookout* (168 m-ra helduz) eta telekomunikazioen antena (177 m-ra helduz) gehitu behar dira.

Harbour Centre-k bere turismo ospea zor dio *Lookout-i*, eraikina koroatzen duena 360º-ko panoramika bat eskainiz, Neil Armstrong-ek inauguratua, 1977ko abuztuaren 13an. Era berean, Simon Fraser Unibertsitateko campus bat ere badago 1997tik.

## Kanpo estekak
Pray for Death

***Pray for Death*** (euskaraz *Heriotzarengatik Errezatu*), 1985eko Gordon Hessler britainiar zinema zuzendariak zuzendutako borroka arteetako ekintza film bat da. Sho Kosugi, James Booth, Norman Burton eta Michael Constantine aktoreek eta Kosugiren Kane eta Shane Kosugi semeeek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Japoniako Yokohama hiriko Akira Saito (Sho Kosugi) bere emazte Aiko (Donna Kei Benz) eta Takeshi eta Tomoyarekin (Kane Kosugi eta Shane Kosugi) semeekin batera AEBetara emigratu eta herrialde horretan bizitza berri bati ekitea erabaki dute, hortaz Los Angeles hirira joan eta japoniar jatetxe bat irekiko dute. Baina berehala beren salgaietako batzuen lapurretaren arduradunak diren mafia talde baten jazarpena jasango dute, mafiagizonek ez dakitena Akira aurre egingo dien ninja trebe bat dela da.

## Aktoreak 
* Sho Kosugi: Akira Saito
* James Booth: Limehouse Willie
* Donna Kei Benz: Aiko Saito (edota Donna K. Benz)
* Norman Burton: Anderson tenientea
* Kane Kosugi: Takeshi Saito
* Shane Kosugi: Tomoya Saito
* Matthew Faison: Joe Daley sarjentua
* Parley Baer: Sam Green
* Robert Ito: Koga
* Michael Constantine: Newm jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgi
Krippendorf's Tribe

'''''Krippendorf's Tribe'''* (euskaraz *Krippendorftarren Tribua*), 1998ko Todd Holland estatubatuar zinema zuzendariak antzeztutako komedia film bat da. Frank Parkin britainiar soziologo eta idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Richard Dreyfuss, Jenna Elfman, Natasha Lyonne eta Lily Tomlin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
James Krippendorf (Richard Dreyfuss) estualdi batean dagoen estatubatuar antropologo bat da. Bi urtez Ginea Berriko isolatutako tribu baten jarduera eta ohiturak ikertzen egon beharra zuenean, betekizun horretarako eman zioten diru-laguntza aita ezkongabea denez bere hiru seme-alaben heziketan xahutu du. Orain bere nagusi eta basbesle ekonomikoek bere ikerketen ondorioak jakinarazteko eskatzen diote, eta Jamesi ataka txar horretatik ateratzeko bera eta bere seme alabek *Shelmikedmu'' fikziozko tribuko kideen papera antzezteko beste gauza hobeagorik ez zaio otu izan, horrek xelebrekeria eta egoera barregarri ugari sortuko ditu.

## Aktoreak 
* Richard Dreyfuss: James Krippendorf irakaslea
* Jenna Elfman: Veronica Micelli irakaslea
* Natasha Lyonne: Shelly Krippendorf
* Lily Tomlin: Ruth Allen irakaslea
* Barbara Williams: Jennifer Harding Krippendorf irakaslea
* Gregory Smith: Michael "Mickey" Krippendorf
* Carl Michael Lindner: Edmund Krippendorf
* Stephen Root: Gerald Adams
* Mila Kunis: Abbey Tournquist
* David Ogden Stiers: Henry Spivey
* Doris Belack: Porter presidentea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Marie-Guyart eraikina

**Marie-Guyart eraikina**, lehen eta arrunki **G** **gunea** deiturikoa, Quebec (Kanada) hirian dagoen etxe orratz altuena da. Eraikin hau, erdiguneko bihotzean, batez ere, Quebec-eko Hezkuntza Ministerioaren bulegoak, Garapen Iraunkorrerako Ministerioak, eta Ingurumena eta Klima Aldaketaren aurkako borrokaren bulegoak biltzen ditu. Eta azken solairuan, hiriburuko behatokia dago kokatuta.

## Kanpo estekak
The 'Burbs

'''''The 'Burbs***, 1989ko Joe Dante estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzeko film bat da. Tom Hanks, Bruce Dern, Carrie Fisher, Rick Ducommun, Corey Feldman, Wendy Schaal eta Henry Gibson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hinkley Hills fikziozko hiriko Mayfield Place auzoa estatubatuar hiri bateko ohiko auzoa bat da. Auzo honetan Klopek abizeneko bizilagun berriak bizitzen jarri berri dira.

Ray Peterson (Tom Hanks) bizilaguna eta Mark Rumsfield (Bruce Dern) eta Art Weingartner (Rick Duccomun) adiskideak Klopek bizilagun berrietaz susmatzen hasiko dira, etxetik inoiz atera ez eta beren sototik soinu eta argi bitxiak ateratzen baitira, gainera egun batez Walter Seznick (Gale Gordon) auzoko agurea eta betiko bizilaguna izan dena ere desagertu berri da.

## Mayfield auzoko bizilagunak 
350px
* **667**: Walter Seznick
* **668*': *Ezezaguna*
* **669**: Klopek bizilagunak
* **670**: Rumsfield bizilagunak
* **671**: Peterson bizilagunak
* **672**: Ricky Butler
* **673**: Weingartner bizilagunak

## Aktoreak 
* Tom Hanks: Ray Peterson
* Bruce Dern: Mark Rumsfield tenientea
* Carrie Fisher: Carol Peterson
* Rick Ducommun: Art Weingartner
* Corey Feldman: Ricky Butler
* Wendy Schaal: Bonnie Rumsfield
* Henry Gibson: Werner Klopek doktorea
* Brother Theodore: Osaba Reuben Klopek
* Courtney Gains: Hans Klopek
* Gale Gordon: Walter Seznick
* Dick Miller: Vic (zaborbiltzailea)
* Robert Picardo: Joe (zaborbiltzailea)
* Cory Danziger: Dave Peterson
* Franklyn Ajaye: 1. detektibea
* Rance Howard: 2. detektibea
* Heather Haase: Rickyren neskalaguna
* Nick Katt: Steve Kuntz
* Bill Stevenson: Rickyren laguna
* Gary Hays: Rickyren laguna
* Carey Scott: Rickyren laguna
* Kevin Gage: Polizia
* Dana Olsen: Polizia
* Brenda Benner: Walterren alaba
* Patrika Darbo: Suzette Weingartner

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Siegfried Sassoon

**Siegfried Loraine Sassoonn** (Matfield, Kent, 1886ko irailaren 8a - Heytesbury, Wiltshire, 1967ko irailaren 1a) ingeles olerkaria izan zen, Lehen Mundu Gerrako garrantzitsuenetako bat. Bere olerkiak lubakien izugarrikeriak deskribatu zituen.
Tupust!

**Tupust!** Donostian sortutako Euskal Herriko komikigileen kolektibo feminista da. Haien lanak euskaraz sortu nahi dituzte.

## Helburua 
Tradizionalki komikien mundua gizonezkoen esparrua izan da. Errealitate horren aurka Tupust kolektiboa sortu zen, modu batez komikia eta feminismoa uztartuz. Lehene helburu komunitate bat sortzea zen horrela proiektu berriak abiatzeko.

## Partaideak 
2019ko martxoan argitaratu zuten lehen antologia eta 14 komiki bildu ziren, 20 sortzaileen eskutik: Irati Eguren, Paula Estévez, Arrate Rodriguez, Maite Caballero, Danele Sarriugarte & *Josevisky* Larratxe, Maite Gurrutxaga & Irati Jimenez, Irati F.G. & Regina Salcedo, Nerea Unanua & Amaia Lekunberri, Txakur Gorria, Loinaz Lekuona, Maitane Gartziandia, Ainara Azpiazu *Axpi*, Eider Eibar & Miren Amuriza, Leire Urbeltz & Hedoi Etxarte.

## Argitalpenak 
* 2019: *Tupust!*, Txalaparta argitaletxea. ISBN: 978 84-17065-66-9.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Komikipedia*: Tupust! Kolektiboa
* [Liburuaren aurkezpena Donostian. Ainhoa Sarasola(https://eu.wikipedia.org/wiki/Ainhoa_Sarasola)ren artikulua *Berria*n, 2019/03/27.]
* Lehen liburuaren inguruko komentarioa Eibar.org webgunean.
Indiana Jones-en zamarra

***Indiana Jones-en zamarra*** Asun Balzolak idatzitako haur eta gazte literaturako liburua da. Erein argitaletxeak argitaratua.

## Sinopsia 
Christiek, aitarik gabeko familia bateko alaba adoleszentziaren ateetan dagoenak, lotsa du senide zaharrago baten zamarra jantzita agertu behar duelako eskolara. Gezurra asmatuko du esanaz Harrison Ford-ek Indiana Jones-en filmean erabilitakoa dela zamarra, eta osaba batek erosi diola Hollywood-eko azokan, non filmetan erabilitako arropa eta trasteak salgai jartzen diren. Gezurrak bere bidea egingo du, Christie uste ez bezalako erabakietara eramateraino. Georges mutil elbarria ezagutzen duen arte.

## Idazlea eta ilustratzailea. 
Asun Balzola

## Kanpo estekak
Elżbieta Hevelius

**Elżbieta Koopman Heweliusz** (1647-1693) astronomian aritu zen lehen emakumea izan zen, eta ilargiko karten ama izan zela esan liteke. Horrez gain, Johannes Heveliusen astronomoaren emaztea izan zela eta honen influentzia jaso zuela aipatu beharra dago; eta 1693. urtean hil zen.
 

## Lehen urteak 
Elisabeth, familia aberatsekoa zen, bere gurasoak Gdansk hiriko merkatariak baitziren. Aipatu beharra dago, Gdansk hir hau, Bi Nazioen Errepublikan kokaturik zegoela, baita Hansako Ligako zati batean ere.

Bere gurasoak, Nikolas Kooperman (1601-1672), merkatari famatua zena, eta Joanna Mennings (1602-1679 izan ziren. Bi hauek, Nikolas eta Joanna, Amsterdamen ezkondu ziren 1633. urtean, urte batzuk beranduago Hamburgora joan ziren bizitzera; eta azkenik, 1636. urtean, Gdansk hirira mugitu ziren. Hemen, Gdansk hirian, non naiz eta Poloniaren parte izan alemanez hitz egiten zen, Elżbieta jaio zen.

## Ezkontza 
Oso astronomia zalea zen bera, eta horrek, oraindik ere ume bat zenean Johannes Heveliusengana hurbiltzera eraman zuen. Hau, Johannes, maila internazionalean erreputazio handia zeukan astronomoa zen, eta Gdansk hirian bertan behaketa astronomikoetarako hiru etxe edo gune zeuzkan.
1663. urtean, batak 52 (Johannesek) eta besteak (Elisabethek) 16 urte zituztelarik ezkondu egin ziren. Handik urte batzuetara jada beraien familia zeukaten, izan ere, seme bat, zein oso azkar hil zena, eta hiru alaba izan zituzten.

## *Prodromus Astronomiae* 
Liburu hau, Johannes hil eta gero publikatu zuen Elisabethek, Joan III.a Sobieski erregearen laguntzarekin. Hau, hiru ataletan banaturik dago: lehena, hitzaurre bat da zein *Prodomus* deitzen den, bigarrena izarren katalogoa da zein *Catalogus Stellarum* deitzen den, eta hirugarrena konstelazioen atlasa da zein *Firmamentum Sobiescianum, sive Uranographia* deitzen den.

*Prodomuas*ak, izarren katalogoko metodologia eta teknikak azaltzen ditu, horretarako, Johannesek idatzitako hainbat sestante eta kuadranteren adibideak ematen ditu Catalogus Stellarumeko zirriborroan, horrez gain, izar bakoitzak informazio espezifiko bat daukala eta hau zutabeetan erregistraturik agertzen dela azaltzen du: erreferentzia zenbakia, latitudearen eta longitudearen koordenadak… Hala ere, bertsio idatzian zutabe bidezko klasifikazioa aldatu egin zen, eta horrez gain, 600 izar berri eta beste 12 konstelazio berri gehitu ziren.

Nahiz eta katalogoko behaketak begi hutsez egin ziren kalkuluak oso zehatzak ziren

## Heriotza 
Elisabeth Hevelius 1693. urteko abenduan hil zen, 46 urte zituelarik eta bere senarrarekin batera lurperatua izan zen. Bera hil eta gero, bere buruz idazten hasi ziren, eta horietako bat François Arago matematikaria izan zen. Honek zioen, Hevelius andrea behaketa eta kalkulu astronomikoek beldurtzen ez zuten lehen emakumea izan zela,

## Kulturan 
Astronomo honen bizitza, 2006. urtean, pelikula baten bidez dramatizatu zuten. Pelikula hori, *The Stars Huntress* deitzen da.
 
12625 Koopman planeta berari ohore egiteko izendatu zuten, baita Artizarra planetan dagoen Corpman kraterra ere.
400 Sherbrooke West

**400 Sherbrooke West** eraikina 37 solairuko etxe orratz bat da, Montrealen, Quebec-en (Kanada) dagoena. Apartamentu gune bat da, eta Sherbrooke Street eta Bleury Street elkargunean kokatuta dago, Place-des-Arts metro geltokitik gertu, eta McGill Unibertsitatetik gertu, Montrealgo ikuskizunen auzoan.

2009an amaitu zen hogeita hamasei hilabete igaro ondoren, gaur egun Montrealgo 29. eraikinik altuena da eta 112,5 metrokoa da.

## Kanpo estekak
Else Holmelund Minarik

**Else Holmelund Minarik** (1920ko irailaren 13a - 2012ko uztailaren 12a) Haur Literaturako idazle estatubatuarra izan zen, haurrentzako 40 liburu baino gehiagoren egilea. Batez ere, Hartz Txiki liburu bildumaren egile izateagatik da ezaguna, zeinetik sei milioi ale inguru saldu izan dien mundu osoan zehar .

Sei liburuz osaturiko sailetik, lehenengo bostak izan dira euskarara itzuliak, Manu López Gaseniren eskutik.

## Biografia 
Fredericia herrian (Danimarka) jaioa, lau urte zituela, Estatu Batuetara migratu zuen bere familiarekin Minarikek. 1940an Walter Minarikekin ezkondu zen. Handik bi urtera, 1942an, New Yorkeko City University- ko Queens College-n graduatu eta kazetari bilakatu zen. Leku berean, arte eta psikologia ikasketak osatu zituen. Hala, Bigarren Mundu Gerrak iraun bitartean, New York-eko *Daily Sentinel* egunkariko langilea izan zen.

Aurrerago, Long Island-en bizi izan zen, non Commack School District eskolan egin zuen lan irakasle gisa, lehen aldiz.  Hortik New Hampshire hirira joan zen bizitzera, Nottinghamen. Bertan, bigarren aldiz ezkondu zen, 1970ean, Pulitzer saria irabazi zuen Homer Bigart kazetariarekin. 

Minarik-en azken liburua *Little Bear eta Marco Polo* izan zen, Hartz Txikiren sailetik euskarara itzuli ez den bakarra, hain zuzen. 2010ean argitaratu zen, idazlea hil baina bi urte lehenago. Azkenik, 2012ko uztailaren 12an hil zen bihotzekoak jota, 91 urte zituela. 

## Hautatutako bibliografia 
* Maurice Sendak-ek ilustratutako *Little Bear* seriea, Manu López Gasenik euskarara itzulitakoa (Hartz Txiki). Bildumako azken liburua Dorothy Doubleday-ek ilustratu zuen eta ez da euskara itzuli.

# *Hartz Txiki* (2015): Obra hau 1957koa da.
# *Hartz aita etxera dator* (2015): Obra hau 1959koa da.
# *Hartz Txikiren laguna* (2015): Obra hau 1960koa da.
# *Hartz Txikiren bisita* (2015): Obra hau 1961ekoa da.
# *Musu bat Hartz Txikirentzat* (2015): Obra hau 1968koa da.
# *Little Bear eta Marco Polo* (2010). 

* *No Fighting, No Biting!* (1958). Maurice Sendak-ek ilustratua.
* *Cat and Dog* (1960). Fritz Siebelek ilustratua.
* *The Little Giant Girl and Elf Boy* (1963). Garth Williams-ek ilustratua.
* *Percy and the Five Houses* (1989). James Stevensonek ilustratua.

## Erreferentziak
Tanakh

**Tanakh** (,  edo  ahoskatua), **Hebrear Biblia** edo **Mikra**, testu juduen bilduma kanonikoa da, kristauen Itun Zaharreko iturria dena. Testu gehienak hebreeraz daude, eta pasarte batzuk arameraz (Danielen, Esdrasen eta beste liburuetan). Judaismo errabinikoaren oinarrizko testua da eta 24 liburutan banaturik dago.

Aditu modernoek Tanakh ulertzeko bere lehendabiziko grezierazko (Septuaginta) eta siriakozko (Peshitta) itzulpenak, the Samariar Pentateukoa, Itsaso Hileko Eskuizkribuak eta eskuizkribu errabinoak erabiltzen dituzte. Hainbeste iturri erabiliz askotan zalantzak agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L Tower

**L Tower** Toronton (Ontario, Kanada) kokaturiko bizitegi-etxe orratza da. Daniel Libeskind arkitektoak diseinatu zuen eraikina, eta Sony Centre for the Performing Arts historikoaren alboan dago, Yonge Street eta Front Streeteko izkinan dagoen hiriko ikono modernista. Ez da eraikin horren gainean eraikiko, oker pentsatu den bezala. Proiektuaren eraikuntza 2009ko urriaren erdialdean hasi zen eta 2014ko amaieran osatu zen.

## Kanpo estekak
Estutu

**Estutu** 2016an plazaratutako Gari kantariaren estudioko grabazioa da, zortzigarrena bere izenarekin bakarlari moduan. Lan honetan Maldanbera taldearen laguntza izan zuen. Nahiko disko esperimentala eta, ikuspegi aldetik, iluna. Lan erabat berritzailea izan zen non poesiarekin mundua artistikoak eta plastikoak egiten zuten bat.

## Ezaugarriak 
Disko honekin Gari rock estilotik urrundu da. Esan daiteke pop estiloko musika dela, lasaia, minimalista, munduaren ikuspegi errealista transmititzen duena. Maldanbera taldea, bestetik, bere azken lanetako musikariek sortutakoa da eta, zentzu horretan, ez du aldaketa handirik suposatzen; bai da berria abeslariak eman dien protagonismoa, diskoa berarekin batera sinatuz.

## Musikariak 
* Gari
* Maldanbera:
** Natxo Beltrán
** Oier Aldekoa
** Migel Moyano

Grabazioan ere soka hirukote batek lagundu zuen: Claudia Diez, Nerea Alberdi eta Oscar Javier de Oteo.

## Kantuen zerrenda 
# 01 - "yase"
# 02 - "emaidazu"
# 03 - "egunonmundo"
# 04 - "berlin"
# 05 - "naizena"
# 06 - "estutu"
# 07 - "zerura"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Kepa Arbizuren komentarioa Mondosonoro webgunean.
* Diskoa Youtuben.
Goy

[thumb|[Elia Levitaren yiddish-hebreera-latin-aleman hiztegia (XVI. mendea), non *goy* (גוי) hitzaren latinezko baliokidea *ethnicus* den.]]
 (, pluralez   edo ) Tanakhean "nazio" adierazteko erabiltzen duten terminoa da. Hebrear Biblian Jainkoak juduei beste nazioetatik banatzeko agindu zienez, beste nazioak *goyim* bilakatu ziren. Septuagintan horrela itzuli zuten hebreerazko hitza; baina, denboraren poderioz, "nazio" hitzaren esanahia aldatu zen eta Vulgatan *gentile* (jentil) eta *nationes* (nazioak) erabili zuten.

*Goy* hitzaren lehenengo aipamena Pentateukoan agertzen da,  bertsetean hain zuzen ere. Gero,  bertsetean, Abrahamen ondorengoek nazio handi bat (*goy gadol*) sortuko dutela esaten dute. Tanakhak beste 550 aldiz erabiltzen du hitz hau. Juduentzat, *goyim* guztiak Noeren ondorengoak dira eta Jaungoikoarentzat atseginak izateko Noeren zazpi legeak bere behar dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Revenge of the Ninja

***Revenge of the Ninja*** (euskaraz *Ninjaren Mendekua*), 1983ko Sam Firstenberg israeldar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako borroka arteetako film bat da. Sho Kosugi, Keith Vitali eta Virgil Frye aktoreek antzeztu zuten.

*Enter the Ninja* (1981) eta *Ninja III: The Domination* (1984) filmeekin batera, The Cannon Group ekoiztetxearen *"Ninja Trilogia"* deritzona osatu zuen.

## Argumentua 
Cho Osaki (Sho Kosugi) ninja usadio handiko familia bateko senideak bere ama (Grace Oshita) eta Kane (Kane Kosugi) semearekin batera bere familia suntsitu zuen iragan bortitza ahazteko asmoz Japonia utziko du. Handi urte batzutara, AEBetan droga-trafikatzaile talde bati aurre egin eta ninjaren bideari berrekin beharko dio.

## Aktoreak 
* Sho Kosugi: Cho Osaki
* Keith Vitali: Dave Hatcher
* Virgil Frye: Dime tenientea
* Arthur Roberts: Braden
* Mario Gallo: Caifano
* Grace Oshita: Amona
* Ashley Ferrare: Cathy
* Kane Kosugi: Kane Osaki
* John LaMotta: Joe

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Revenge (1990eko filma)

***Revenge*** (euskaraz *Mendeku*), 1990eko Tony Scott ingeles zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko thriller film bat da. 1979an Jim Harrison idazleak *Esquire* aldizkarian argitaratutako eleberri batean oinarritua dago. Kevin Costner, Anthony Quinn, Madeleine Stowe, Miguel Ferrer eta Sally Kirkland aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Michael J. "Jay" Cochran (Kevin Costner) AEBetako Aire Armadan 12 urtetako zerbitzuaren ondoren ohoreekin erretiratu berria den pilotuak Mexikoko Puerto Vallarta udalerrian oporrak pasatzea erabaki du. Bertan, "Tibby" Mendez (Anthony Quinn) lagun zaharraren etxean ostatu hartu du, behinola bizitza salbatu baitzion, eta orain mafiako buruzagia da. Bere egonaldian, Tibbyren emaztea den Miryea Mendez (Madeleine Stowe) emazte eder eta erakargarria ezagutuko du, hura baina zaharragoa den senarraz aspertia eta bere eskontzarekin asebete gabea. Nahiz eta Cochran eta Tibby aspalditik lagunak izan, pilotua eta emakumearen artean erakarpena sortu eta biek ezkutuko erromantzea biziko dute, nahiz eta Tibby jabetuz gero mendeku odoltsu eta bortitz baten arriskupean daudela jakin izan.

## Aktoreak 
* Kevin Costner: Michael J. "Jay" Cochran
* Anthony Quinn: Tiburon "Tibby" Mendez
* Madeleine Stowe: Miryea Mendez
* Tomas Milian: Cesar
* James Gammon: Texastarra
* Jesse Corti: Madero
* Sally Kirkland: Rock Star
* Joe Santos: Ibarra
* Miguel Ferrer: Amador
* John Leguizamo: Ignacio

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Makarroi (argipena)

**Makarroia** honakoa izan daiteke:
* Makarroi (pasta): italiar jatorriko pasta mota
* Makarroi (gozokia): frantziar jatorriko pasteltxoa, arbendolazkoa eta merengezkoa
IRA RAP

**IRA RAP** Madrilgo (Espainia) rap musikako talde feminista bat da.

“Arte y terrorismo” (Autoekoiztua, 2016) IRAren aurkezpen-txartela izan zen, eta Elvirus, Sátira, Medea eta Raissa madrildarrek osatutako rap laukotearentzat, 2017ko udaberrian denen ahotan jarri ziren ”Mantendu patriarcal" abestia eta bideokliparekin.

"Emakumezkoen rap" etiketari uko egin diote, eta askotan, bere azken singleetako batean, "Rap Save The Queen”en, dioten moduan: ”Hau rap-a da, ez da emakumezkoen rapa, hau rap-a da, nahiz eta izorratu tentela!”. Eta egiari zor, ez dago bere proposamena definitzeko modu hoberik, generoaren ezaugarririk bereizgarrienari helduz, diskurtso soziala herri-kultura bihurtzeko duten gaitasuna alegia.

Orain arte azpi-kulturaren sekreturik ezkutuena baziren ere, 2018. urteak mapan kokatu ditu. Juan Vicente Cordobak zuzendutako “Quinqui Stars" film dokumentalean parte hartu ondoren, eta “Rap Save The Queen" (Autoekoiztua, 2018) lan berriarekin zer nahi duten agerian uzten diguten zortzi abesti dakarzkigute, oso oinarri gogorrekin eta gaurkotasunez beteak, eta entzuten duenari “ahaldundu” egiten diotenak. Gaur egun, gizartea eraldatzen lagundu nahi duen mezua zabaltzen aurkitzen dira oholtzaz oholtza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Field of Dreams

***Field of Dreams*** (euskaraz *Ametsen Zelaia*), 1989ko Phil Alden Robinson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko drama eta kirol film bat da. W. P. Kinsella idazlearen *Shoeless Joe* eleberrian oinarritua dago. Kevin Costner, Amy Madigan, James Earl Jones, Ray Liotta eta Burt Lancaster aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako hiru izendapen izan zituen, Soinu banda onenaren Oscar Saria, Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria eta Film onenaren Oscar Saria.

## Argumentua 
AEB, Iowa. Egun batez, Ray Kinsella (Kevin Costner) nekazari ezkondua eta alaba baten aita denak naturazgaindiko bizipen bat izango du: ahots misteriotsu batek bere soroetan beisbol zelai bat eraikitzea aginduko dio, kirol horretako loria zaharrek zerutik jaitsi eta berriz ere jokatu dezaten.

## Aktoreak 
* Kevin Costner: Ray Kinsella
* Amy Madigan: Annie Kinsella
* James Earl Jones: Terence Mann
* Ray Liotta: Shoeless Joe Jackson
* Burt Lancaster: Archibald "Moonlight" Graham
* Frank Whaley: Archie Graham
* Timothy Busfield: Mark
* Dwier Brown: John Kinsella
* Art LaFleur: Chick Gandil
* Michael Milhoan: Buck Weaver
* Steve Eastin: Eddie Cicotte
* Charles Hoyes: Swede Risberg
* Gaby Hoffmann: Karin Kinsella
* Fern Persons: Annieren ama
* Kelly Coffield Park: Dee

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Fraxinus pennsylvanica

***Fraxinus pennsylvanica*** lizarren generoko zuhaitza da, Ipar Amerikan jatorria duena.

Euskal Herrian jatorrizkoak diren espezietatik hosto ezaugarriengatik bereizten da batik bat. Hauek, garbiki peziolatutako 5-7 eta zenbait kasutan 9 foliolodunak dira, luzeran 15 cm artekoak eta zabaleran, 2,5-5cm  bitartekoak.

Ipar Amerikakoa da jatorriz, baina zenbait ibaien ertzetan bertakotzen da.

## Kanpo estekak
Ninja III: The Domination

***Ninja III: The Domination*** (euskaraz *Ninja III: Nagusitasuna*), 1984ko Sam Firstenberg israeldar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako borroka arteetako film bat da. Sho Kosugi, Lucinda Dickey, Jordan Bennett eta James Hong aktoreek antzeztu zuten.

*Enter the Ninja* (1981) eta *Revenge of the Ninja* (1983) filmeekin batera, The Cannon Group ekoiztetxearen *"Ninja Trilogia"* deritzona osatu zuen.

## Argumentua 
Christie Ryder (Lucinda Dickey) estatubatuar aerobic irakaslea da eta antzinako katana ezpata batean bizi den ninja gaizto (David Chung) baten espirituak neska gaztearen gogoa bereganatu du. Ninjaren espirituak neskaren gorputzaz baliatuz hilketa izugarriak burutu eta bera hil zutenez mendekatu bahiko du. Goro Yamada (Sho Kosugi) ninja batek bakarrik garaitu ahal izango du.

## Aktoreak 
* Sho Kosugi: Goro Yamada
* Lucinda Dickey: Christie Ryder
* Jordan Bennett: Billy Secord
* James Hong: Miyashima
* David Chung: Black Ninja Hanjuro
* Dale Ishimoto: Okuda
* John LaMotta: Case

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Volvo Ocean Race

**Volvo Ocean Race**, iraganean **Whitbread Round the World Race**, lau urtero ospatzen den munduaren itzulinguruko belaontzi nabigazio txapelketa bat da. Gaur egun Volvo suediar automobilgintza enpresak babesten du.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Charnia

230px|eskuinera|thumb|*Charnia*-ren interpretazio artistikoa.
230px|eskuinera|thumb|*Charniak* itsaso honoan.
***Charnia*** Garai Ediakarikoan bizi izan ziren fosilen genero bat da. 579 eta 555 milioi urte artean bizi izan zen. *Charnia masoni* da existitzen den espezie bakarra.

## Aurkikuntza 
Aurkitu zen Kanbriaurreko aurreneko fosila izan zen. Ingalaterra erdialdean dagoen Leicestershire konderriko Charnwood basoan aurkitu zen eta horregatik ezarri zitzaion *Charnia* izena. Roger Mason gaztea eta bere lagunak harkaitzak eskalatzen ari zirela aurkitu zuten fosila. Honek bere aita John Masoni erakutsi zion eta hauen omenez *Charnia masoni* izena eman zitzaion aurkituriko fosilari. Urtebete lehenako Tina Negus izeneko 15 urteko ikasleak aurkitu zuen fosil bera eta geografia irakasleari erakutsi zion, baina honek ez zion inolako garrantziarik eman. Aurkikuntzaren 50. urteurrenean azaleratu zen istorio hau.

Hurrengo urteetan Australiako Ediacara aztarnategian, Errusiako Itsaso Zurian eta Siberian eta Kanadako Ternuan ere aurkitu izan dira fosil berriak.

*Charnia*-ren aurkikuntza oso garrantzitsua izan zen, aurretik pentsatzen baitzen Kanbriaurreko fosilik ez zela existitzen, izaki mikroskopikoak baino ez zirela izango garai hartan. *Charnia*-ren antzeko fosilak aurkitu izan ziren aurretik Namibiako Nama aztarnategian (1930. hamarkadan) eta Australian (1940. hamarkadan) baina Kanbriar garaiko fosil gisa katalogatuak izan ziren.

## Deskribapena eta bizimodua 
Luma edo fronde itxura duen izakia da. Bi metrotako luzera hartu zezakeen, Garai Ediakarikoko izakirik handiena zen. Erdiko ardatz batetatik zigi-zaga adarrak ateratzen zaizkio alboetara. *Charnia*-ren hazkunta mutur apikaletik gertatzen da, bertan adar berriak sortzen dira.

Gaur egungo iratzeen itxura badu ere, ez da landare edo alga fotosintetikoa, animalia baizik. Zona fotikoaren azpian hondoan finkaturik bizi zen eta hara ez da argirik iristen, ezin da beraz fotosintesirik egin. Luma itxurako luzakinekin uretan aurkitzen diren partikuletaz elikatzen zen.

## Taxonomia 
Hiru Charnia espezie aurkitu ziren, baina *Charnia masoni* ezik gainerakoak beste genero batzutan sailkatu dira.
* *Charnia masoni*
* *Charnia wardi*: gaur egun *Trepassia wardi*
* *Charnia antecedens*: gaur egun *Vinlandia antecedens*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adam Deitch

**Adam David Deitch** , Denver-en (Colorado) bizi den disko ekoizle eta bateria-jotzaile amerikarra da. Lettuce and Break Science taldeko bateria-jotzailea da, eta hip hop, funk, elektro, pop eta jazz generoak landu ditu. Wax raperoarekin Ledisi soul / jazz abeslariarekin lan egin du. R&B Album onenarengatik 2010eko Grammy Sarirako izendatu zuten, Ledisi-ren *Turn Me Loose* albumean bi abesti idatzi eta ekoizteagatik, Fyre Dept. ekoizpen-taldearen barruan. Deitch Royal Family Records-en sortzaileetako bat da, eta John Scofield gitarra-jotzailearekin eta 50 Cent raperoarekin batera lan egin du.

## Diskografia 
### Ekoizle eta bateria gisa 
** *Outta Here* (Lettuce)
** *Live in Tokyo* (Lettuce)
** *Rage!* (Lettuce)
** *Fly* (Lettuce)
** *Crush* (Lettuce)
** *Illusion* (Pharoahe Monche)
** *W.A.R. (We Are Renegades)* (Pharoahe Monche)
** *Further Than Our Eyes Can See* (Break Science)
** ''Knockin', Say No, & Turn Me Loose* Turn Me Loose (Ledisiren diskoa)
** *Monolith Code* (Break Science)
** *Seven Bridges* (Break Science)

### Ekoizle gisa 
* *My Gun Go Off,* Curtis (50 Cent-en diskoa)
* *Tiger Style Crane,* Reggie diskoa, Redman raperoarena
* *The Nature,* Eardrum diskoa, Talib Kwelirena
* *Scandalous Bitches,* Full Circle (Xzibiten diskoa)
* *Struggla*, Light (Matisyahuren diskoa)
* *Controcultura, Le Donne, eta* Spara *Al Diavolo,* Controcultura (Fabri Fibra)
* *Harder' , The Hear After ( J-Live )*

### Bateria-jotzaile gisa 
* *Überjam* (John Scofield)
* *Up All Night* (John Scofielden diskoa)
* *Ladies & Thugs,* Trauma diskoa (DJ Quik)
* *Greatest Hits: Live at House of the Blues* (DJ Quik)
* *Tonight (DVD)* (Average White Band)
* *Nü Revolution* (Les Nubians)
* *Reminisce* (Eric Krasno (Soulive))
* Pretty Lights
* *The Purge'' (DRKWAV)
Maria Hebrearra

**Maria Hebrearra** edo **Miriam profeta** alkimia jakintza arloaren sortzailetzat hartzen da. I. eta II. mendeetan bizi izan zen. Alexandriako eskolan lan egin zuen.

## Jatorria 
Mariaren jatorrizko idatzirik ez dira gaur egunera iritsi baina ondorengo zientzilariek aipatuta dakigu haietan zer idatzi zuen. Zosimo Panopolisekoak, IV. mendean Alexandriako alkimista zenak, bere aurreko alkimisten irakaspenak bildu zituen eta hermetismoaren artearen entziklopedia bat osatu zuen. Bertan Mariaren ekarpenak ere sartu zituen eta antzinako jakintsu gisa aipatzen zuen.

Jurgi Sintzelok (VIII. mendeko kronista bizantziarrak) Demokritoren irakaslea zela esan zuen, Al-Nadim arabiarrak (879 urtean) historiako 52 alkimista garrantzitsuen taldean sartu zuen eta Morieno filosofo erromatarrak "Maria profeta" izenaz aipatu zuen. Hainbat testu arabiarretan "Platonen alaba" zela esaten da.

## Lanak 
Maria Hebrearrak alkimiaren inguruko hainbat testu idatzi zituen Lanik ezagunena "Kristau filosofo anonimo baten aterakinak" da, baina "Maria eta Arosen arteko elkarrizketa" izenaz ezagutzen da. Hurrengo mendeetako alkimiaren oinarriak ezartzen dira lan honetan, leukosis (zuriketa) eta xantosis (horitzea) esate baterako. Itsasoko gatzaren azidoa eta beste azido bat (oxys) ere aipatzen dira, bigarren hau azido azetikoa izan liteke. Urrea egiteko hainbat errezeta ere badaude, batzuk mandragora bezalako sustraiak erabiliz.

Laborategietan erabiltzeko hiru tresna ere asmatu zituen:
* Tribikosa: destilazioa egiteko alanbike bat zen. Kobrezko hiru beso zituen buztinezko ontzi bat zen. Ontzian distilatu beharreko likidoa sartzen zen eta besoetatik likido bakoitza ateratzen zen.
* Kerotakisa: metalen transmutazioa egiteko labe txikia zen. Artsenikoaren, merkurioaren eta sufrearen lurrinek metalen gainean dituzten efektuak ikertu zituen. Horrela metalak bigundu eta koloreztatzea lortzen zuen. Landare aromatikoen esentziak ateratzeko ere erabiltzen zen, arrosa-olioa esate baterako.
* Maria bainua: Harea eta errautsezko nahasketaren gainean ontzi bat jartzen zen urez beteta. Ontzi horren barruan bigarren ontzi bat jartzen zen, eta urak irakiten zuenean bigarren ontzian zegoena ere berotu egiten zen. Oraindik ere sukaldaritzan oso erabilia den prozedurari hemendik datorkio izena.

## Erreferentziak
Violante Barrekoa

**Violante Barrekoa** (Barreko Dukerria, 1365 - Bartzelona, 1431), Barreko infanta eta Aragoiko Koroaren erregina ezkontidea zen, Joanes I.a Aragoikoarekin (1387-1396) ezkondu ostean.