open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Janko Vukotićen lehen gobernua

**Janko Vukotićen lehen gobernua** Montenegroko Erresumako gobernua izan zen, 1913ko maiatzaren 8tik 1914ko apirilaren 25era arte iraun zuena, Janko Vukotić *serdarra*ren agindupean.

## Historia 
1913ko apirilean Shkodër abandonatzearekin ados ez zegoelako, Mitar Martinovićen gobernuak dimisioa eman zuen, eta kabinete berria Janko Vukotić brigadistak osatu zuen. Bitan izan zen gobernuburu (1913ko maiatzaren 8a - 1914ko apirilaren 25a) eta (1914ko apirilaren 25a - 1915eko irailaren 10a).

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak
Lukrezia Medici

**Lukrezia Medici**, (Florentzia, 1545eko otsailaren 14a - Ferrara, 1561eko apirilaren 21a), Florentziako II. Dukea zen Cosimo I.a Medici eta Napoliko erregeordearen alaba zen Leonor Álvarez de Toledoren alaba zen. Alfontso II.a Estekoarekin ezkondu zuten baina neska hiru urtetara hil egin zen; heriotzen horren inguruko hipotesi ugari zabaldu ziren, tartean senarrak berak hil zuela. Bronzinok gaztearen erretratua egin zuen. 

## Biografia 
Bosgarren seme-alaba izan zen eta heziketa zorrotza ezagutu zuen. Florentziako Medicitarren giro distiratsuan hazi zen, nahiz eta bere heziketa zorrotza izan, bere amak espainiar etiketari jarraitzen baitzion. Horrela, neskek ezin zuten beren geletatik irten baimenik gabe, non ugazabandrea (neskame heldua) bakarrik egon zitekeen beraiekin, eta aitaz eta neba-arrebez gain, gizonekin zuten harreman bakarrak konfesore zaharrak ziren.

1557an, Herkules II.a Estekoa eta Filipe II.a Espainiakoaren arteko bakea zigilatzeko, Ferrarako Printzea, Alfontsoarekin, Maria Cosimo Medicirekin ezkonduko zela erabaki zen, Cosimo I.aren alaba zaharrena, Espainiako erregearen aliatu eta Itunaren bitartekaria. Hala ere, Maria malariak jota hil zen handik gutxira, eta Lukrezia ahizpa gazteenak ordezkatu zuen.

Alfontso printzea 1558ko maiatzaren 18an sartu zen Florentzian eta uztailaren 3an Lukreziaren ezkontza ospatu zen kapera batean. Hala eta guztiz ere, neskak oraindik heldutasun sexuala lortu ez zuenez, Leonor dukesak esan zuen bere alabak berarekin egon behar zuela oraindik, emakume izan arte. 
Horrela, ezkondu eta hiru egunera, senarra Florentziatik atera zen, eta Lucreciak bere ahizpa Isabelekin bizitzen jarraitzen zuen amaren apartamentuetan.

Herkules II.a dukea hil zenean, Alfontso Ferrara, Modena eta Reggioko duke bihurtu zen, Alfontso II.a Estekoa izenarekin, eta Lukrezia dukesa ezkontide bihurtu zen.

Azkenik, Lukreziak Medicitarren gortea utzi zuen 1560ko otsailaren 17an, eta Ferraran sartu zen. Hala ere, bere gelan isolatuta egon zen, bere osasunak okerrera egiten zuen bitartean, eta urtebete eskasera tuberkulosiak jota hil zen, bi hilabeteko sufrimenduaren ondoren; denbora horretan bere aitak bidalitako florentziar mediku berezi batek zaindu zuen. Heriotzaren beste kausa posible bat pozoitzea izan zen.

Alfontso II.ak eta Lukreziak ez zuten seme-alabarik izan, eta dukea beste bi aldiz ezkondu zen oinordeko bat ziurtatzeko; azkenean ez zuen lortu eta haren heriotzak amaiera eman zion Esteko familiak Ferrarako dukerrian izan zuen botereari.

## Lukrezia literaturan 
* 2022an, Maggie O'Farrell idazleak haren biografian oinarritutako eleberri historiko ezaguna idatzi zuen, *The Marriage Portrait* alegia.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janko Vukotićen bigarren gobernua

**Janko Vukotićen bigarren gobernua** Montenegroko Erresumako gobernua izan zen, 1914ko apirilaren 25etik 1915eko irailaren 9ra arte iraun zuena, Janko Vukotić *serdarra*ren agindupean.

## Historia 
Lehen Mundu Gerra hasi eta Vukotić-ek gudu zelaian hartu zuen parte, Risto Popović eta Mirko Mijušković ministroek ordezkatu zuten.

## Gobernuko kideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose López Zabalegi

**Jose López Zabalegi** (Aiegi, Nafarroa Garaia, 1869-?) armadako sarjentu apal bat besterik ez zen, baina gerra piztu zuen ia, XIX. mende amaieran, 1893an.

## Gertakariak 
López Obanos eta Gares artean zegoen "Isabel infanta" gotorlekuan zegoela, bi soldadurekin eta Antero Señorena zibilarekin batera altxatu zen armetan, 1893ko ekainaren 2ko gauean, "Gora Foruak!" oihukatuz, Nafarroako herria gamazadaren jardunaldi bizietan bizi zenean. Hasierako gune horri Garesko bizilagun bat eta Obanosko bi batu zitzaizkion, Arraiza inguruan (Nafarroa) ezarri zen karlisten gisako partida bat eratuz.

Ekintza horretatik bi egunera, bi kidek amore eman zuten Garesen, beste bik Arraizan. Sarjentuarekin bat egin zutenen artean beste Obanosko bat zegoen, Jose Etxeberria, Amotegin jaioa. Ihes egin eta ezkutatu egingo ziren. Lópezek bere herrikide baten babesa izan zuen, lehenik Obanosen eta gero Uxueko lurraldean ezkutatu zuena. Lastozko gurdi batean ezkutaturik garraiatzen zuen. Ondoren, Frantziari pasatu zitzaion Luzaidetik, gero Parisen zirku batean lan eginez.

Kondenatu zituztenean, Foru Aldundia bera atera zen bere alde, eta laster geratu ziren libre, altxamendu handiagoen prebentzioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazkia Auñamendi Entziklopedian.
Coroner (telesaila)

***Coroner*** () kanadar polizia-telesail dramatikoa da, Morwyn Brebnerrek CBC Televisionerako sortua.

## Sinopsia 
Jenny Cooper Torontoko epaitegi-mediku alargun berria da, heriotza susmagarriak ikertzen dituena.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rugila

**Rugila** edo **Ruga** (367ko urtarrilaren 19a - 434) hunoen erregea izan zen, lehenik bere anaia Oktanekin batera, eta gero errege bakar gisa hura hiltzean. Bere beste anaietako bat, Mundzuk, Bleda eta Atilaren aita izan zen.

Teodosio II.a ekialdeko enperadorearen eta Bahram V.a Persiako enperadorearen arteko gerra aprobetxatuz, Rugilak Danubio zeharkatu eta Trazia inbaditu zuen, Konstantinoplari eraso egingo ziola mehatxatuz. Teodosiok urtero 350 libra urre ordaintzea erabaki zuen bakearen truke.

Oktarren heriotzaren ondoren 430ean, Rhin ibaian burgundiarren aurkako kanpaina batean, Rugila hunoak bere osotasunean gobernatzera pasa zen. Prosper Akitaniakoak, Riminiko guduan bere etsai politiko erromatarrek Mendebaldeko Inperioan garaitua izan ondoren, Flavio Aezioren erbestealdia kontatzen duenean hunoen lurraldean hau berrestsi zuen. Aeziok bere titulu eta ondasunak berreskuratu zituen Rugilaren laguntzari esker, zeina ordurako errege bakar bezala gobernatzen ari baitzen, adiskidetasun handia baitzeukan berarekin.

432 eta 433 urteen artean, hunoek menpean hartutako tribu batzuek erromatarren lurraldera ihes egin zuten. Berehala, Rugilak enperadoreari eskatu zion iheslariak itzultzeko, edo bakea amaituko zen. Hala ere, Rugila 434an hil zen, Bleda eta Atila ilobek ordeztuta.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Maenchen-Helfen, Otto (1973) *El mundo de los hunos: Los estudios en su historia y cultura*, University of California Press.
* Treadgold, Warren (1997) *A history of the byzantine state and society*, Stanford University Press.

## Kanpo estekak
Paris-Saclay

**Paris-Saclay** Île-de-Franceko Saclay ondoan dagoen parke teknologiko eta zientifiko bat da. Ikerketa-erakundeak, Frantziako bi unibertsitate handi goi mailako hezkuntza-erakundeak (*grandes écoles*) eta enpresa pribatuen ikerketa-zentroak ere biltzen ditu. 2013an, Technology Review-ek Paris-Saclay munduko 8 ikerketa-kluster onenen artean kokatu zuen. 2014an, Frantziako ikerketa zientifikoko gaitasunaren ia % 15 ordezkatzen zuen.

Lehen asentamenduak 1950eko hamarkadakoak dira, eta eremua hainbat aldiz hedatu zen 1970eko eta 2000ko hamarkadetan zehar. Gaur egun, campuseko hainbat garapen proiektu abian dira, besteak beste, instalazio batzuk lekuz aldatzea.

Gaur egun Europako goi-teknologiako enpresa handienetako asko daude eremu horretan, baita Frantziako bi unibertsitate onenak ere, Paris-Saclayko Unibertsitatea (CentraleSupélec, ENS Paris-Saclay, etab.) eta Institut polytechnique de Paris (École polytechnique, Télécom ParisTech, HEC Paris, ...). ARWU 2020 sailkapenean, Paris-Saclay Unibertsitatea munduko 14. postuan dago matematikan eta 9. postuan fisikan (1.a Europan).

Helburua klusterra sendotzea zen, Silicon Valley edo Cambridge, MA bezalako goi-teknologiako beste barruti batzuekin lehiatuko zen nazioarteko zientzia eta teknologia zentro bat sortzeko.

## Paris-Saclayko enpresak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paris-Saclay buruzko albisteen webgunea
Souillaceko abadia

**Andre Mari Souillaceko abadia** () antzinako abadia beneditarra da, Okzitaniako Lot departamenduko Souillac komunan kokatua.

San Geraldo Auriillac-ekoaren dohaintza baten VIII. mendean sortu zen abadia.
Andte Maria elizak nabe bakarra du eta hiru kupula eta abside poligonal ditu.

Ataria eskultura erromanikoaren adibide bikaina da. Erdiko eszenan San Teofilo Penitentzigilea agertzen da. Alboetan San Benedikto eta San Petri eta Isaias eta Oseas profetak.

## Iruditegia 

Souillac abadia 2.jpg|Portail principal vu de l'intérieur.
Abbatiale Sainte Marie de Souillac.JPG|Abbatiale Sainte-Marie de Souillac.
Souillac, Abbaye Sainte-Marie-PM 31945.jpg|Chevet de l'église. 

Pilier.eglise.abbatiale.Souillac.png|Pilier de Souillac.
Souillac, Abbatiale Sainte-Marie, le prophète Isaïe.jpg|Le prophète Isaïe, s. XII.
Souillac, Abbatiale Sainte-Marie, le Pilier de Souillac, Le Péché.jpg|Le « pilier de Souillac », s. XII, art roman. Monstres infernaux et image du péché.
Souillac abadia 3.jpg|thumb|180px|Mainela
Souillac, Abbatiale Sainte-Marie, Théodore Chasseriau, Le Christ au Jardin des Oliviers, 1844.jpg|*Le Christ au Jardin des Oliviers*, Théodore Chasseriau, 1844.

## Kanpo estekak
Adam Bab

**Adam Piotr Bab** (Lublin, 1974ko abenduaren 30a) poloniar elizgizona da. 2020an Lublingo apezpiku laguntzaile​ bihurtu zen.

## Bizitza 
1974ko abenduaren 30ean jaio zen Lublinen, eta 1993tik 1999ra Lublingo metropoliako apaizgaitegian. 2005ean teologiako doktore tesia defendatu zuen.

1999tik 2000ra Lublingo Sortzez Garbiaren parrokiako bikario izan zen, 2005etik 2010era Kraśnikueko Espiritu Santuaren parrokiako erretore, eta 2010etik 2014ra Końskowolako Gurutzearen Aurkikuntza eta San Andres parrokiako erretore. 2014an Lublingo San Jose parrokiako erretore izendatu zuten. *Cibus meus voluntas Tua* leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chloe Clark Willson

**Chloe Aurelia Clark Willson** (East Windsor-en (Connecticut), AEB, 1818ko apirilaren 16a &ndash; 1874ko ekainaren 2a) Oregongo aitzindarietako bat izan zen, gero Estatu Batuak izan zen naziokoa. Willamette Valleyko Metodista misioko lehen irakasleetako bat izan zen.

## Biografia 
Chloe Clark (batzuetan Clarke) 1818ko apirilaren 16an jaio zen, East Windsor-en (Connecticut). Wilbraham Academyn hezi zen.

1840ko abuztuaren 16an, Nisqually Mission-en William H. Wilsonekin ezkondu zen.  Washingtongo mendebaldeko estatubatuarren lehen ezkontza izan zen.

## Lan ibilbidea 
Willson Oreon Instituteko lehen irakaslea izan zen, eta misio metodistak porrot egin ondoren sortu zen. Willson ezaguna da bere egunkariarengatik. *Lausanne* ontzian Oregonera egindako bidaiaren kronikak idatzi zituen, misioetako irakasle gisa zuen bizitza eta ondorengo bizitza, eta baliabide baliotsua da historialarientzat. 1935ean, Joseph K. Gill suhiak eman zion egunkaria Willamette Unibertsitateari (Oregon Instituteren ondorengoa). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koinfekzio

**Koinfekzioa** bik edo bi baino organismo patogeno gehiagok ostalari batean sortzen duten aldi bereko infekzioari deritzo.

Infekzio asko mikrobio mota bakar batek sortzen ditu. Baina hainbat kasutan, mikrobio batek patologia infekzioso bat sortu ondoren beste mikrobio batek ostalari bera eta infektatutako organo bera ere infektatzen ditu. Hori gertatzen da, adibidez, arnas-aparatuko infekzioetan, zeinetan birus batek sortutako infekzioari beste birus (edo bakterio) batena gehitzen zaio sarritan, gaitzaren pronostikoa okertuz . Gripean hau ohikoa da. Gertaera honi koinfekzioari edo gaininfekzioari deritzo. Gibelean, B eta D hepatitisen birusek ere koinfekzioa eragin dezakete. 

Koinfekzioa ere gertatzen da bi birusek (edo bakterioek) ostalari bera infektatzen dutenean organo bera kaltetu ez arren: esaterako, HIESa dutenek koinfekzioak dituzte sarritan, hepatitisaren birusekin  edo tuberkulosiaren bakterioarekin .

Patologia infekzioso bat dagoenean eta koinfekzioa gertatzen denean, bi mikrobio patogenoen arteko harremanek eragin aldakorra izan dezakete patologia horretan:

*batzuetan, koinfekzioak patologia okertzen du. Bi mikrobio patogenoen presentziak gaixotasunaren progresioa areagotzen du eta ondorio gaiztoak dakarzkio ostalariari (sindemia) .

*beste kasu batzuetan, aldiz, bi mikrobioren aldi bereko infekzioetan mikrobio batek bestea neutralizatzen du. Esaterako, Pseudomonas aeruginosak, "in vivo", Staphylococcus aureusen kolonien hazkundea galarazten du, ziur aski mikrobioen arteko konpetentziaren fenomenoaren bidez .

Hainbat kasutan koinfekzioak gaitzaren diagnostikoa korapilatzen du, bi mikrobio patogenoen batek besteak sortzen dituen sintomak aldatzen/ezkutatzen dituelako.

Koinfekzioak birkonbinazio genetikoa errazten du, bi mikrobio zelula berean egotean haien arteko harreman genetikoaren probabilitatea areagotzen delako. Horrek birus eta bakterio berrien agerpena eragin dezake, eta baita gaixotasun infekzioso berriena ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Gardiner Horsford

thumb|260px|Mary L'Hommedieu Gardiner, 1841
**Mary Gardiner Horsford,** jaiotzaz '''Mary L'Hommedieu Gardiner''' (New York, AEB, 1824ko irailaren 26a &ndash; 1855eko azaroaren 25a) estatubatuar poeta eta Eben Norton Horsford kimikaria izan zen bere senarra.

## Biografia 
Mary L'Hommedieu Gardiner New Yorken jaio zen, Gurasoak Samuel Smith Gardiner eta Catherine L'Hommedieu izan ziren. Lion Gardinerren ondorengoa zen eta Julia Gardiner Tyler politikariaren lehengusina.

1840an, hiru urteko hezkuntza-ikastaroa hasi zuen Albanyko Emakumezkoen Eskolan. Hantxe ezagutu zuen bere senarra izan zena, Eben Norton Horsford maisua. Bere aitak, maistra gaztearen finantza-ikuspegiaz zuhur, ezkontzarako baimena ukatu egin zuen Horsfordek Fisikako Rumford katedra lortu zuen arte, eta bikotea 1847ko abuztuaren 4an ezkondu zen. Sylvester Manor-en bizi izan ziren, amaren familiaren bidez jasotako etxea.

## Idazle ibilbidea 
Gaztaroan hasi zen poeta gisa, eta ezkontzan jarraitu egin zuen. *The Knickerbocker*, ''Godey's Lady's Book* eta bestelako aldizkako argitalpenak idatzi zituen. «*My Native Isle*» poema, Shelter Islandeko (New York) aurreko etxea gogorarazten duena, antologatuetako bat izan zen Henry Wadsworth Longfellow-en *Poems of Places* bilduman. 1855ean, *Indian Legends and Other Poems* bilduma argitaratu zuen. Liburuak kritika onak jaso zituen. *Godey's Lady's* Book-ek honelaxe sustatu zuen bilduma: «*Estatu Batuetako gure poeta gozoenetako baten muineko perla bolumena*». The *North American Review* aldizkariak poemen «*grazia, estiloa eta bertsogintza arina*» goraipatu zituen, baita «*kristau-sentimenduaren tonua eta purutasuna, ezaugarri nagusiak baitira*» ere. Poemek kritikak jaso dituzte, «*familia-estereotipo beldurgarriak nahiz erromantikoa*k» errepikatu baitituzte ageriko patuaren isilbidezko onarpenean.

### Heriotza 
Mary Gardinerrek eta Eben Horsfordek lau alaba izan zituzten: Lilian, Mary Katherine, Gertrude Hubbard (Andrew Fiserekin ezkondua) eta Mary Gardiner (Benjamin Robbins Curtis Gorte Goreneko epailearekin ezkondua). 1855eko udazkenean, alaba gaztearen jaiotza baino hilabete batzuk geroago, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Indian *'' and Other Poems Gutenberg proiektuan
Jon Aspiazu Mendizabal

**Jon Aspiazu Mendizabal** (Durango, Bizkaia, ) Euskal herritar futbolaria da, Lezaman hezia. Erdilari gisa aritzen da. Jon Aspiazu futbolari ohi eetya entrenatzailea denaren semea da.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Helvella atra

***Helvella atra*** *Helvellaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Leptopodia atra*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Zaldiaren zela irregular baten itxurakoa, beltzaxka kolorekoa goiko aldea eta behekoa grisaxka. 

**Hanka:** Altu samarra, mehea, zilindrikoa, oinarrian zertxobait loditua, ile finekin. batzuetan pixka bat ildaskatua, leuna, grisaxkatik marroi ilunera doan kolorekoa eta argiagoa oinarrian.

**Haragia:** Mehea. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua.

## Jangarritasuna 
Gordinik toxikoa, edozein kasutan, sukaldaritza-baliorik gabekoa, bere eskasiagatik eta haragiaren etekin baxuagatik.

### Nahasketa arriskua 
Espezie arraroa da, antzeko beste *Helvella* batzuekin nahasteko erraza eta askotan oharkabean pasatzen dena bere tamaina txikiagatik.

## Sasoia eta lekua 
Udaberriaren amaieratik udazkenera. Batez ere belarren eta parke eta lorategietako goroldioetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Himalaiako eremua, Svalbard.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hericium clathroides

***Hericium clathroides*** *Hericiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona  batez ere gaztetan.

Sinonimoak: *Hericium coralloices*, *Hydnum coralloides*, *Hydnum clathroides*, *Hericium ramosum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Irregularra, adar koraloide desberdinez osatua, hauskorrak, irregularki banatuak, hasieran zuriak eta krema-boli kolorekoak gero. Oinarria substratuari lotzen zaio, adarkatutako enbor lodi baten bidez. Gaztetan haragi zuria, gero arre-horixkara biratuz.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Hericium erinaceus* ere kolore zurikoa da, baina orratz luzez osatua, estu, adarkatu gabeak, tamaina berekoak eta aldizka banatuak. Ez da koniferoetan jaiotzen, baizik eta pagoen edo urkien, haritzen eta burzuntzen motzondoetan. *Creolophus cirrhatus edo Hericium cirrhatum* delakoak, goiko aldeak lauak ditu eta orratzak zintzilik.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. Saprofitoa, koniferoen egur hiletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Europa, Errusia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurélio Pinto de Sousa

**Aurélio Pinto de Sousa** (Guaraciaba do Norte, 1974ko azaroaren 12a) brasildar elizgizona da. 2023an Quixadáko apezpiku bihurtu zen.

## Bizitza 
Guaraciaba do Norten jaio zen 1974an, Antônio Pinto de Sousa eta Maria das Graças de Sousaren familian. 1994an, San Jose apaizgaitegian sartu zen, Tianguán

Filosofia 1995etik 1997ra ikasi zuen Cearáko Institutu Pastoral Teologikoan eta teologia 1998tik 2000ra Belo Horizonteko Jesuiten Filosofia eta Teologia Fakultatean (FAJE). 2003ko martxoaren 19an diakono egin zen eta uztailaren 12an apaiztu zen.

2003 eta 2008 artean, Dom Timóteo apaizgaitegiko errektore izan zen. 2009an, Tianguáko Santa Ana katedraleko bikario izendatu zuten. *Pascite gregem Dei* leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leandro Maria Alves

**Leandro Maria Alves** (Ermera, 1974ko maiatzaren 10a) timortar elizgizona da. 2023an Baucauko apezpiku bihurtu zen.

## Bizitza 
Ermeran jaio zen, Timor Portugesan (gaur egun Ekialdeko Timor). San Jose eskolan ikasi zuen. 1993-1994 urteetan, Alvesek urtebete eman zuen propedeutika ikastaro batean, eta 1994tik 1995era Dareko Santa Maria erromes aterpetxean prestaketa espirituala egin zuen. 

1995etik 1998ra, Widya Mandira Unibertsitate Katolikoko Filosofia eta Teologia Fakultatean ikasi zuen Kupangen (Indonesia). 1999 eta 2001 artean, urte pastorala egin zuen Diliko Balide auzoan. 2001etik 2004ra, teologia ikasi zuen Évorako Teologia Institutuan (Portugal). Kargu hori bete gabe zegoen aurreko apezpikua, Basílio do Nascimento, 2021eko urrian hil zenetik. 2023ko uztailaren 21ean apezpiku ordenatu zuten. *Pertransiit benefaciendo* leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loïc Lagadec

**Loïc Philippe Lagadec** (Annonay, 1974ko abuztuaren 12a) frantziar elizgizona da. 2023an Lyongo apezpiku laguntzaile​ bihurtu zen.

## Bizitza 
Loïc Lagadec Annonayn jaio zen eta Sainte-Foy-lès-Lyonen bataiatu zuten. Umetan Viennen bizi izan zen. 

Lyonen, Montpellierren eta Alemanian negozioak ikasi ondoren, Lyongo San Ireneo apaizgaitegian sartu zen. Teologia Lyongo Unibertsitate Katolikoan ikasi zuen.

2005eko ekainaren 26an apaiztu zen. 2005etik 2009ra, Bourgoin-Jallieuko San Frantzisko parrokiako bikario izan zen. 2016an Grenoble-Vienneko elizbarrutiko bikario nagusi izendatu zuten.

2023ko martxoaren 9an, Frantzisko aita santuak Lyongo apezpiku laguntzaile eta Carpentrasko apezpiku titular izendatu zuen. Izendatzeko garaian 48 urte zituen eta Frantziako apezpiku gazteena zen. *Pour vous et pour ceux qui sont loin* leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Perla de Cádiz

**Antonia Gilabert Vargas**, ezagunagoa **La Perla de Cádiz** izen artistikoarekin (Cádiz, Andaluzia, 1924 - ibidem, 1975eko irailaren 14a) cadiztar flamenko-kantari ijitoa izan zen.  

## Biografia 
Erromani edo ijito jatorrikoa zen. Gurasoak artista flamenkoak ziren. Aita Juan Gilabert gitarrista izan zen, eta ama Rosa Vargas Fernández flamenko-kantaria, Rosa la Papera izenez ezaguna. Camarón de la Islak beste inor baino gehiago miresten zuen, eta omenaldi bat baino gehiago egin zion, bere mirespen moduan letretan sartuta". 

## Diskografia 
* La Perla de Cádiz (19 cante). Besteak beste, buleriak, cantiñak, erromantzeak tientoaetan, rumba flamenkoa, fandangoak, erromera, alegriak eta tangoak. Gitarra laguntzaile izan zituen, besteak beste, Paco Aguilera, Paco Cepero, Moraito Chico, Félix de Utrera, Antonio Arenas, Melchor de Marchena, Enrique de Melchor eta Eugenio Salas izan ziren.
ezkerrera|thumb|Cadizko La Perla oroitzeko plaka.|181x181px
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1962an Lehen Buleria Saria lortu zuen Cantes de Jerez lehiaketa nazionalean.
* 1968an Cádizko Kantuen I. Lehiaketako lehen saria lortu zuen.
* Cadizen, peña flamenko batek bere izena du.
* 2005eko maiatzean, Cádizen oroitzeko plaka bat jarri zioten La Perla de Cádizi kantari flamenkoari.
* Camarón de la Islak omenaldi bat baino gehiago egin zion, bere mirespen moduan letretan sartuta". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Cádizko La Perla* Peñaren gunea  artxibatua  Machine-en.
Kalavrytako sarraskia

**Kalavrytako sarraskia** (), baita ere **Kalavrytako holokaustoa**, Greziako herri horretan nazi alemandarrek eragin zuten 1943ko abenduaren 13an. Hilketa zibilen aurka izan zen.

## Gertakariak 
Bigarren Mundu Gerran, Alemaniako armadak Unternehmen Kalavryta (Kalavryta Operazioa) izeneko operazioa hasi zuen, Kalavryta inguratzen duen mendialdean Greziako Erresistentziako gerrillariak harrapatzeko asmoz. Operazioan zehar, urrian gerrillak preso hartutako 78 soldadu alemaniar exekutatu zituzten.

Erantzun gisa naziek, Karl von Le Suire jeneralaren aginpean, Kalavryta herrian, erabateko sarraskia egin zuten. Gizonezko guztiak mendira eraman eta tirokatu egin zituzten. Hamahiru gizonek soilik lortu zuten bizirik irtetea. Bitartean, emakume eta haurrak eskolan giltzapetu eta su eman zioten eraikinari. Atea puskatu eta irtetea lortu zuten, ordea. Naziek herria erabat txikitu zuten.

Guztira, 700 zibil inguru hil zituzten alemanek. Hogeita zortzi komunitate — hiriak, herrixkak, monasterioak eta asentamenduak — suntsituak izan ziren. Kalavrytan, 1.000 etxe inguru arpilatu eta erre zituzten, eta alemanek 2.000 animalia baino gehiago harrapatu zituzten.

Gaur egun, sakrifizioaren lekua oroitzapenezko leku gisa mantentzen da, eta gertaerak abendu bakoitzean ospatzen dira. 2000ko apirilaren 18an, Johannes Rau Alemaniako Errepublika Federaleko presidenteak Kalavryta bisitatu zuen, eta bere lotsa eta atsekabea adierazi zuen tragediagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcos José dos Santos

**Marcos José dos Santos** (Lupionópolis, 1974ko martxoaren 2a) brasildar elizgizona da. 2022an Cornélio Procópioko apezpiku bihurtu zen.

## Bizitza 
thumb|left|Marcos José dos Santos apezpikuaren armarria|209x209pxLupionópolisen jaio zen 1974ko martxoaren 2an. 1993tik 1995era filosofia ikasi zuen Apucaranako Filosofiako Institutuan eta 1996tik 1999ra teologia Paulo VI. Teologiako Institutuan (Londrina). 2005ean masterra egin zuen Erromako Unibertsitate Gregorianoan. 

2000ko otsailaren 12an apaiztu zen Lupionópolisko Kristo Erregearen elizan.

*Eu vos escolhi* () leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gallica

**Gallica** Frantziako Liburutegi Nazionalaren eta haren bazkideen liburutegi digitala da. 1997az geroztik, hainbat milioi dokumentu biltzen ditu (Epub formatuko liburuak, egunkariak, aldizkariak, irudiak, soinu-grabazioak, mapa, eskuizkribuak eta bideoak).

2010ean Gallicak miloi bat dokumentuen muga gainditu zuen, sei milioi 2020an, zortzi milioi 2021eko martxoan, bederatzi milioi 2022ko urrian eta hamar milioi 2023ko martxoan.

## Ezaugarriak 
### Bildumak 
2020ko urtarrilaren 1ean 7.912.415 dokumentu eskaintzen  zituen on-line; horietatik 786.597 liburuak ziren, 4.717.966 prentsa eta aldizkari faszikulu, 1.474.042 irudi, 182 312 eskuizkribu, 174 848 mapa, 54 partitura eta 551 soinu-grabazio. Zenbait lanetan karaktereen ezagutza optikoa (OCR) egin da, eta horri esker, Gallican hitz konkretuak eta testu kateak bila daiteke.

Gallica eta Gallica *intra-muros* gordetzen duten bilduma bateratuek 1.519 terabyteko bolumena zuten 2014ko abenduaren 31n, hau da, 3 milioi dokumentu baino gehiago.  Milaka dokumenturekin aberasten da aldizka
* jatorria: oro har bnf.fr;
* deskribapena

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziako Liburutegi Nazionala
* Miguel de Cervantes Liburutegi Birtuala
* Europeana

## Kanpo estekak 
* Web-gune ofiziala
* Gallica bloga
* Gallika 1998an
Janko Vukotićen hirugarren gobernua

**Janko Vukotićen hirugarren gobernua** Montenegroko Erresumako gobernua izan zen, 1915eko irailaren 9tik 1916ko urtarrilaren 2ra arte iraun zuena, Janko Vukotić *serdarra*ren agindupean.

## Historia 
1915eko abenduaren hasieran, Montenegroko gobernuak Nikolas erregeari estatuko erakundeak ebakuatzeko eta armada Shkodërra erretiratzeko plan zehatza proposatu zion. Plan horren arabera, ebakuatu egin behar zen: *Lehenik Cetinjetik Podgoricara, eta gero, behar izanez gero, Shkodërra eta harago... Plan horren arabera, erregea eta gorteko kideak ebakuatu behar ziren, eta armada ahal zuen neurrian borrokatu eta erregearen eta gobernuaren beharraren arabera erretiratu behar zen. Gainerako biztanleek ahal eta nahi bezala jokatu behar izan zuten*.

Nikola erregeak ez zuen plan hori onartu eta gobernuak 1916eko urtarrilaren 7an bildutako Batzar Nazionala deitzea eskatu zuen. Gobernuak Batzar Nazionalari proposamena bidali zion Montenegrok amaiera arte borrokatzeko eta ebakuazio azkarra izan zedin. Gobernu plan hori ere ez zen onartu eta dimisioa eman zuen. Hala ere, 1916ko urtarrilaren 16ra arte ez zuten bere dimisioa onartu. Egun berean, Lazar Mijušković buru zuen gobernu berria eratu zen.

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Eusebius Jelous Nyathi

**Eusebius Jelous Nyathi** (Hwange, 1974ko abuztuaren 2a) zimbabwear elizgizon katolikoa da. 2023an Gokweko apezpiku  bihurtu zen.

## Bizitza 
Deteko apaizgaitegi txikian ikasi zuen, eta gero teologia prestaketa ikastaroa burutu zuen Mazowen. Ondoren, filosofia eta teologia katolikoa ikasi zituen Chishawashako San Joan Fisher eta San Tomas Moro Apaizgaitegi Nazionalean. 2004ko ekainaren 17an apaiztu zen.

Hasieran, Deteko apaizgaitegi txikiko errektoreordea izan zen. 2005ean, Santa Maria elizako parroko izendatu zuten. 2008tik 2011ra Hwangeko elizbarrutiko pastoralaren arduraduna eta Deteko apaizgaitegi txikiko errektorea izan zen. Gero ikasketak burutu zituen Kanariar Uharteetako Teologiako Goi Institutuan (San Cristóbal de La Laguna). 2015etik 2022ra, hango teologia fakultateko buru izan zen. 2016an, San Joan Fisher eta San Tomas Moro Apaizgaitegi Nazionaleko errektore izendatu zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alezta

thumb|Kalamuko alezta
**Alezta** lihoa edo kalamua zehatu ondoren gelditzen den zur-hondakina da. Bereizten diren zuntz larriak iztupa dute izena, eta sokak eta ehun latzak egiteko erabiltzen dira. Zuntz finak ehunak egiteko erabiltzen dira. Beraz, alezta zuntz-ekoizpenaren azpiproduktu bat da.

[thumb|Alezta, iztupa eta [kirrua banatzeko prozesua (alemanez)]]
thumb|Kalamu-lastoa, zati batean azala kenduta
Azala kentzeko, zuntzak eta alezta banatzen dira. Prozesu hau eskuz egin daiteke, eskulan intentsibo baten bidez, edo makina bat erabiliz.

## Erabilerak 
ezkerrera|thumb|Kalamu aleztaz egindako aglomeratua
Alezta material gisa erabil daiteke papera edo aglomeratua egiteko; hala nola eraikuntzako beste material batzuk sortzeko; edo animalien oherako, bereziki zaldientzat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iztupa

## Kanpo estekak
Gaizka Arkarazo

**Gaizka Arkarazo San Vicente** (Artzentales, Bizkaia, 1991ko uztailaren 2a) euskal herritar futbolaria da. Atzelari lanetan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 23an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Kirru

thumb|Kirrua

**Kirrua**, ( *cirru*), edo **amukoa** liho izpirik bikainena da. Liho landareari haziak kendu, lastoa ongi lehortu, eta alezta eta iztupa idoki ondoren, kirrua iruten da ehungintzarako lihoa sortzeko.

Neolitikotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Lihozko arropak eta maindireak ohizkoak ziren Euskal Herrian mendeetan zehar. 

thumb|Kirrua iruteko prest

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alezta
* Ehungintzarako liho
* Iztupa

## Kanpo estekak
Fernando Ibañez

**Fernando Ibañez**, Arabako txirrindularia izan zen. 1923. urtean Bilboko Txirrindulari Elkarteko Life izan zen eta Athletic Clubeko txirrindularitza taldera pasa zen 1924tik 1926ra. Gero, Bilboko Txirrindulari Elkarteko taldera bueltatu zen.

## Palmaresa 
### 1927 
2. Gazteizko eliminazio proban

3. Gazteizko abiadura proban

3. Gazteizko Amerikatar proban

4. Euskadiko 100km Erlojupeko Txapelketan

9. Sollubeko Zirkuituan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter-Michael Kolbe

**Peter-Michael Kolbe** (Hanburgo, 1953ko abuztuaren 2a - Lübeck, 2023ko abenduaren 8a) alemaniar arraunlaria izan zen.

Hiru zilarrezko domina irabazi zituen gizonezkoen skullean Udako Olinpiar Jokoetan. Gainera, bost munduko txapelketa eta Europako bat irabazi zituen. Hamalau urte iraun zuen Pertti Karppinenekin lehiatzeagatik nabarmendu zen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Domingo Fernandez Ugarte

**Domingo Fernandez Ugarte** (Gallarta,?-?), bizkaiko txirrindularia izan zen. Bilboko Txirrindulari Elkarteko kide izan zen 1928ean.

## Palmaresa 
### 1928 
2. Bizkaiko Amateur Txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalavryta

**Kalavryta** () Grezia herria eta udalerria da, Akaia unitate erregionalean, estatuaren mendebaldean. Patras 30 kilometrotara dago.

Udalerria 2011an antolatu zuen. Horretarako antzinako beste udalerriak bildu ziren: Aroania, Kalavryta (gaur egun udalerriaren burua), Kleitoria eta Paion; guztiak udalerri-unitateak bihurtu ziren. Udalerriak 1058,2 km²ko zabalera du, horietatik 531,8 Kalavryta unitatekoak. 2011n udalerriak 11.045 biztanle zituen, 6.011 Kalavryta unitatean.  

## Sarraskia 
1994ko abenduaren 13an, Naziek Kalavrytako sarraskia eragin zuten. Gizonezko guztiak mendira eraman eta tirokatu egin zituzten. Aldi berean, emakume eta haurrak eskolan giltzapetu eta su eman zioten eraikinari. Atea puskatu eta irtetea lortu zuten.

## Iruditegia 

Image:
20190506 048 kalavryta.jpg|Kalavrytako paisaia.
Kalavryta.jpg|Panoramika.
Diakopto–Kalavryta, Οδοντωτός σιδηρόδρομος Διακοπτού – Καλαβρύτων - panoramio.jpg|Diakoptoren monasterioa.
Kalavritablick-vom-mahnmal-aus.jpg|Sarraskian hildakoei eskainitako monumentua.

## Kalavrytar ospetsuak 
*Asimakis Fotilas (1761–1835), politikari eta iraultzailea.
*Nikolaos Petimezas, militarra.
*Anastasios Charalambis (1862–1949), militarra.
*Andreas Zaimis (1791–1840), militarra eta askatasunaren aldeko borrokalaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Udalerriaren webgunean.
Antonia Gutiérrez Bueno

**Antonia Gutiérrez Bueno y Aoiz** (edo Ahoiz), ezizenez **Eugenio Ortazán y Brunet** (Madril, 1781ko urtarrilaren 17a - ibidem, 1874ko apirilaren 6a) madrildar idazlea, itzultzailea eta aitzindaria, Espainiako egungo Liburutegi Nazionalean kontsultak egiteko baimendutako lehen emakumea izan zen (1837). 

## Biografia 
Madrilen jaio zen, 1781eko urtarrilean, San Bernardo Zabala kalean eta familia aberats eta ilustratu batean. Mariana Ahoiz Navarroren eta Pedro Gutiérrez Bueno kimikari eta farmazialari ilustratuaren alaba izan zen, erregearen botikario nagusia. Bere aitak, garai hartako intelektualekin (Leandro Fernández de Moratín, adibidez) harremanez gain, gai zientifikoei, hiztegiei eta beste hizkuntza batzuetako gramatikari buruzko 300 lan baino gehiago zituen, eta liburu horiek familiaren alabek eskuragarri zituzten.

## Lan ibilbidea 
Antonio Arnaurekin ezkondu zen, eta harekin bizi izan zen Parisen. Han, talde intelektualekin harremanetan jarraitu zuen. Bere garaiko beste emakume-intelektual batzuek bezala, Eugenio Ortazán eta Brunet izena hartu zuen, koleraren gaineko artikulu bilduma bat frantsesetik itzultzeko. Izen horrekin hasi zen 1835ean *Diccionario histórico y biográfico de mugeres célebres* argitaratzen.

Alargun geratu zenean, Madrilera itzuli zen, eta Liburutegi Nazionalean sartzeko eskaera egin zuenean, 55 urte zituen.

Antonia Gutiérrez Buenoren eskaeraren arrazoia zen *Diccionario histórico y biográfico de mugeres célebres* jarraitzeko dokumentazioa aurkitzea. Hiztegi hori 1835ean hasi zen argitaratzen, gizonezko izengoiti batekin (Eugenio Ortazán y Brunet). Aurretik, izengoiti beraren azpian, koleraren gaineko artikulu-bilduma bat frantsesetik itzuli zuen. Ez zuen inoiz *Hiztegia* amaitu, baina geroago hainbat artikulu argitaratu zituen, horietako bat emakumeen hezkuntzaren aldekoa.

## Lanak 
* Koleraren gaineko artikulu bilduma bat itzuli zuen frantsesetik. 
* 1835ean *Diccionario histórico y biográfico de mugeres célebres* argitaratzen hasi zen, Eugenio Ortazán eta Brunet ezizenaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eva BNEn
* Eugenio Ortazánek Google Booksen sinatutako lanak
The Railway Men: The Untold Story of Bhopal 1984

***The Railway Men: The Untold Story of Bhopal 1984*** () 2023ko indiar telesail dramatikoa da, Shiv Rawailek Netflixentzat sortua.

## Sinopsia 
1984aren amaieran, Txernobylgo hondamendia baino urte eta erdi lehenago, historiako istripu industrialik larriena jazo zen, India erdiguneko Bhopal hirian. Union Carbide enpresako planta kimikoaren 40 tona pasatxoko gas toxikoen isurketak 4.000-16.000 hildako eragin zituen, eta 500.000dik gora zauritu, egungo kalkuluen arabera.

## Aktoreak 
* R. Madhavan: Rati Pandey
* Kay Kay Menon: Iftekaar Siddiqui
* Divyenndu: Balwant Yadav
* Babil Khan: Imad Riaz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
American Horror Story: Delicate

***American Horror Story: Delicate*** *American Horror Story* telesail antologikoaren hamabigarren denboraldia da.

## Sinopsia 
Anna Alcott aktorea, itxuraz, ezer falta ez zaion emakumea da. Oscarren lehian murgilduta dago, eta senar abegikor bat du alboan, baina ezin da ama izan. Bat-batean, ginekologoaren ordua egunez aldatuta agertuko zaio sakelako telefonoaren agendan, funtsezko medikamentuak etxetik desagertuko zaizkio, eta norbait bera zelatatzen ari dela susmatzen hasiko da. Hori aski ez, eta espero zuen haurra jaio aurretik hilko da.

## Aktoreak 
* Emma Roberts : Anna Victoria Alcott
* Matt Czuchry : Dexter "Dex" Harding
* Kim Kardashian : Siobhan Corbyn
* Annabelle Dexter-Jones : Sonia Shawcross / Adeline Harding 
* Michaela Jaé Rodriguez : Nicolette
* Denis O'Hare : Dr. Andrew Hill
* Cara Delevingne : Ivy Ehrenreich
* Julie White : Mme. Preecher
* Maaz Ali : Kamal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Union Carbide

**Union Carbide Corporation** (UCC) kimikagintza sektoreko multinazional estatubatuarra da, 2001etik aurrera Dow Chemical Companyren mendekoa dena.

## Sorrera 
1917an sortu eta Union Carbide and Carbon Corporation izena jarri zioten. 1920an, bere ikertzaileek etilenoa egiteko modu merkeago bat garatu zuten gas naturaletik: likidoetatik, etanoa eta propanoa bezala, industria petrokimiko modernoaren oinarriak ezarriz. Gaur egun, Union Carbidek industriaren eta katalizatzailearen teknologien prozesu aurreratuenetako batzuk ditu, eta munduko ekoizpen-unitate handienetako batzuk erabiltzen ditu. Horiek erantzi aurretik, produktu kimikoen erraldoiak kontsumo-produktuak bereganatu zituen, hala nola Eveready eta Energizer bateriak, Glad poltsak eta bilgarriak, Simoniz autoetarako argizaria eta Prestone izotz-kontrakoa. Enpresak beste enpresa batzuk laga zituen Dowek erosi aurretik, produktu kimiko elektronikoak, poliuretanozko tarteko produktuak, gas industrialak eta karbonozko produktuak barne.

## Bhopalgo istripua 
Bhopaleko istripua 1984ko abenduaren 2tik 3ra Bhopal hirian, Madhya Pradeshen, (Indian) gertatutako hondamendi larria izan zen, non Union Carbide enpresaren planta kimikoak metil isozianatoko nahigabeko isurketa bat egin zuen segurtasun neurri faltagatik batez ere. Bhopalen 1984an bizi ziren 894.539 biztanleetatik 559.835 pertsona zuzenki isurketaren eraginpean zeuden, eta hauetatik 3.000-15.000 inguru hil egin ziren istripua gertatu eta aste batzuen buruan, beste 100.000-200.000 pertsonek oraindik kalte larriak jasaten dituzten bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xin dinastia

**Xin dinastia** (; ) txinatar dinastia bat izan zen (soilik enperadore bat izan zuen arren), 9tik 23ra arte iraun zuena. Mendebaldeko Han Dinastiaren ondoren eta Ekialdeko Han Dinastiaren aurretik izan zen poterean. Bi epeen artean Xin dinastiako Wang Mangek bere burua enperadore izendatu zuen eta konfuzianismoan oinarritutako estatu bat sortzen saiatu zuen, baina ez zuen lortu.

Xin dinastiako enperadore bakarra, Wang Mang (王莽), Wang Zhengjun enperatriz alargun handiaren iloba zen. K.o. 1ean Enperatrizaren iloba politikoa- Ai enperadorea- hil ondoren, Wang Mang boterera iritsi zen. Pertsonaganako kultu lantzen urte batzuk eman ondoren, azkenean enperadore izendatu zuen bere burua 9. urtean.

### Xin dinastiaren enperadoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexander Wurz

**Alexander Wurz** (Waidhofen an der Thaya, Austria Beherea, 1974ko otsailaren 15a) Austriako 1 Formulako pilotua da, eta gaur egun Williams taldean da.

2006aren hasieran, proba-pilotu ofizial eta taldeko hirugarren pilotu izateko kontratua sinatu zuen Williamsekin. Hirugarren autoa pilotatu zuen 2006ko Sari Nagusi guztietan, eta urte hartako abuztuaren 3an jakinarazi zen Wurzek Mark Webber ordezkatuko zuela Williamsen 2007ko denboraldirako pilotu titular gisa, Nico Rosbergen laguntzaile gisa.

Monakoko Sari Nagusian, 2007ko maiatzaren 27an, Wurzek bere lehen puntuak lortu zituen Williams F1 taldearentzat, 7. postuan sailkatuz 11. sailkatu ostean. 2007ko ekainaren 10ean, Kanadako Sari Nagusian, bere ibilbidean hirugarren aldiz hirugarren postuan amaitzea lortu zuen lasterketa oso gorabeheratsu baten zailtasun guztiak saihestu ostean. Egia esan, atzeko hegala kaltetu zuen lehen itzulietan, baina aurrera atera eta podiumean amaitu zuen. Europako Sari Nagusian errendimendu hau errepikatzear zegoen, baina ez zuen Webber gainditu azken chicanean.

## Kanpo estekak
Aliaksandr Jaxeuski

**Aliaksandr Jaxeuski** edo **Aleksandr Jaxevski** (; ; Smarhon, 1974ko abuztuaren 6a) bielorrusiar elizgizon katoliko salestarra da. 2015ean Minsk-Mahiliouko apezpiku laguntzaile bihurtu zen.

## Bizitza 
1991n Czerwińsk nad Wisłąko (Polonia) salestar apaizgaitegian sartu zen. Łódźeko Salestar Apaigaitegi Teologikoan eta Erromako Salestar Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak. 1998ko abuztuaren 2an betiko botoak eman zituen San Frantzisko Saleskoaren Elkartean. 2000ko ekainaren 24an apaiztu zen Smargonen.
thumb|left|Aliaksandr Jaxeuski apezpikuaren armarria|209x209px
Barunyko, Zhodzixkiko eta Smarhoneko parrokietan zerbitzatu zuen. 2001etik 2002ra, Moskuko oblasteko Oktiabrski herriko salestar zentroaren buru izan zen. Bielorrusiara itzuli ondoren, Zhupranyko San Petri eta San Paulo elizako parroko izendatu zuten. 2005etik 2008ra, Minskeko Salestar Elkartearen zuzendari izan zen, eta aldi berean Minskeko San Joanes Bataiatzailearen elizako bikario. 2011an Smarhongo salestar zentroko zuzendari eta Bielorrusiako salestar probintziako buru bihurtu zen, eta 2014an, berriz ere Minskeko Salestar Elkartearen buru. *Cui Deus est, omnia sunt* leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Valdivia

**Ramón Darío Valdivia Jiménez** (Osuna, 1974ko abenduaren 16a) espainiar elizgizona da. 2023an Sevillako apezpiku laguntzaile bihurtu zen.

## Bizitza 
1974ko abenduaren 16an jaio zen Osunan. 1997an zuzenbidean lizentziatu zen Sevillako Unibertsitatean. Gero Sevillako Ikasketa Teologikoen Zentroan ikasi zuen. 2003ko irailaren 14an apaiztu zen Sevillako katedralean.

Apaiz gisa honako ministerio hauek bete zituen:

* Valmeko Andre Mariaren eta Marcelo Spínola dohatsuaren elizako bikarioa eta El Tomillar ospitaleko kapilaua, Dos Hermanasen (2003-2004);
* Andre Mariaren Jasokundearen elizako parrokoa, Mairena del Alcorren (2008-2010);
* *Isidorianum* aldizkariko Aholku Batzorde Zientifikoko kidea (2019-2022);
* Sevillako San Roke elizako parrokoa (2015-2023);
* Sevillako katedraleko kalonjea (2020-2023);
* Aholkularien Elkargoko kidea (2021-2023);
* Zona Sevilla 1-eko apezpiku-bikarioa (2022-2023). Urte bereko maiatzaren 27an apezpiku ordenatu zuten Sevillako katedralean. *Veritas liberabit vos* () leloa hautatu zuen.

## Lanak 
* *Llamado a la misión pacífica. La dimensión religiosa de la libertad en Bartolomé de las Casas* (2011).
* *Bartolomé de las Casas* (2012).
* *El nacimiento de la modernidad. Justicia y poder en el pensamiento de Bartolomé de las Casas* (2021).

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Hierro

**Asier Hierro Campo** (Basauri, Bizkaia, 2005eko maiatzaren 6a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
2015eko udan Athleticen harrobira batu zen Baskoniatik. Aurrelari lanetan aritzen da. 2024ko irailean Athletic-en Europa League-eko B zerrendan sartu zen.  2025ko irailean Athletic-en Champions League-eko B zerrendan sartu zen. 2025eko azaroaren 5ean debuta egin zuen lehen talde zurigorriarekin (657.jokalaria izanik) St James' Park estadioan Newcastlen aurkako Champions Leagueko partidan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Sławomir Szkredka

**Sławomir Stanisław Szkredka** (Czechowice-Dziedzice, 1974ko maiatzaren 12a) poloniar-estatubatuar elizgizona da. 2023an Los Angelesko apezpiku laguntzaile bihurtu zen.

## Bizitza 
Krakoviako Artxidiozesiako Apaizgaitegi Nagusian ikasi zuen. Urte batzuk igaro ondoren Ameriketako Estatu Batuetara bidali zuten ikasketak egitera. Han filosofia eta teologia ikasi zituen Orchard Lakeko San Zirilo eta San Metodio apaizgaitegian eta 2002ko urtarrilaren 12an apaiztu zen Los Angelesko artxidiozesian. Parrokietan aritu zen hainbat urtez eta 2008an Biblia Eliz Institutuan hasi zen ikasten. 2015ean artxidiozesiara itzuli zen eta irakasle bihurtu zen Camarilloko San Joan apaizgaitegian. 2017an teologiako doktore tesia defendatu zuen.

2023ko uztailaren 18an, Frantzisko aita santuak Los Angelesko apezpiku laguntzaile (Albert Bahhuth, Matthew Elshoff eta Brian Nunesekin batera. Urte bereko irailaren 26an apezpiku ordenatu zuten Los Angelesko katedralean. *Quodcumque dixerit facite* leloa hautatu zuen.

## Lanak 
* *Sinners and sinfulness in Luke. a study of direct and indirect references in the initial episodes of Jesus’ activity* (tesia, 2017)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jules de Burlet

**Jules Philippe Marie de Burlet** (Ixelles, 1844ko apirilaren 10a - Nivelles, 1897ko martxoaren 1a) belgikar politikari eta diplomazialaria izan zen. Belgikak9 lehen ministroa izan zen 1894tik 1896ra.

Zuzenbide ikasketak egin ondoren abokatu gisa lan egin zuen Nivellesen eta herri horretako alkate izan zen 1872tik 1891ra. Alderdi Katolikoko kide izan zen eta 1884tik Ordezkarien Ganberako kide. 1891n Barne ministro izendatu zuten eta 1894an senatari eta aldi berean lehen ministro. 1896an kargua utzi ondoren, enbaxadore izendatu zuten Portugalen.
Ernst Brugger

**Ernst Brugger** (Bellinzona, 1914ko martxoaren 10a - Gossau, 1998ko ekainaren 20a) suitzar politikaroa izan zen. Suitzako presidentea izan zen 1974an.

Nekazariaren semea, bigarren hezkuntzako maisua izan zen lanbidez. Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1969tik 1978ra Suitzako Kontseilu Federaleko kideetako bat izan zen, Gai Ekonomikoez arduratu zelarik. 1974an Helvetiar Konfederazioko lehendakari kargua bete zuen.

## Kanpo estekak
Boltxa-harri jolasa

**Boltxa-harri** trebezia erakusteko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Baigorrin, Nafarroa Beherean jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Txerri edo urdearen "boltsa-harri" edo hezurrekin neskek egiten zuten jokoa da. Jokoa hastea egokitzen zitzaion neskak lau "boltsa-harri" jartzen zituen lurrean, azpikoz gora. Ondoren, lurrean eseri eta pilota botatzen zuen gorantz eta berriro hartu aurretik "boltsa-harri" bat irauli egin behar izan zuen. Berriz, gauza bera egiten zuen, harik eta laurak irauli arte. "Boltsa-harriak" behar bezala ez jartzeak edota pilota garaiz ez hartzeak txanda beste bati utzi beharra zekarren. Neska bakoitzak bere pilota erabiltzen zuen eta "boltsa-harriak" ere norberak apaindutakoak izan ohi ziren.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erraztto jolasa

**Erraztto** korroko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Muskildin, Zuberoan jaso zuen jokoaren inguruko informazioa. 

## Arauak 
Neska-mutilek eskutik elkarri heldu eta korroa eratzen zuten, erdian erratza zutik zeukatela. Talde osoa elkarrekin mugitzen zen erratzaren inguruan, eta halako batean, gutxiena uste zenean, norbaitek bultza eta erratza botatzen zuen eta halakoa kanpoan geratzen zen. Azkenean, bi baizik gelditzen ez zirenean, botatzen zuena suertatzen zen galtzaile. Urte guztiko jokoa zen, leku zelaietan egiten zena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygrophorus camarophyllus var. calophyllus

***Hygrophorus camarophyllus var. calophyllus*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Nahiko haragitsua eta errendimendu apalekoa. Arriskurik gabe kontsumi daiteke.

Sinonimoak: *Limacium calophyllum*, *Hygrophorus calophyllus* (basionimoa), *Hygrophorus caprinus var. calophyllus*, *Camarophyllus calophyllus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua; ganbila gero laua, titi apur batekin edo konkorduna; fuliginosoa, arre kolorekoa, zuntzexkekin; leuna; likatsua.

**Orriak:** Kolore arrosa bizi eder batekoak, edo baita haragi-horixka kolorekoak ere, zabal, lodiak, erabat dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,7 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Kapelaren kolorekoa, baina argiagoa, pikor xeheak goiko aldean; zilindrikoa edo pixka bat borra formakoa, fibrilosoa.

**Haragia:** Zuria, ia usain gabea eta zapore atseginekoa.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. *Calophyllus* epitetoa ere grekotik dator, eder, esan nahi duen, "kalos" hitzetik eta orri, esan nahi duen "phyllon" hitzetik. Orrien kolore arrosagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Oharra: *Hygroporus* eder bat da, *Hygrophorus caprinus* delakoaren oso antzekoa, baina orri lirainak ditu, arrosa kolorekoak, eta kapela ez da hain haritsua, ia leuna, arrexka ilun kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Koniferoen basoetan, batez ere pinuetan eta alertzeetan, mendian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hygrophorus camarophyllus

## Kanpo estekak