open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tornetar

**Tornetarrak**, Torne ibarreko biztanleak dira, hala Finlandiako ibar zatikoak nola Suediako ibar zatikoak. Berezko duten mintzairari meänkieli deritzo, eta finlandieraren dialektoa da. Izan ere, finlandiarren ondorengo zuzenak dira, denboraren poderioz ibarrean egokitu zirenak. Häme eta Karelia probintzietatik XIV. mende hasieran edo lehenago heldu ziren, novgorodarren eta suediarren arteko ika-mikak zirela kausa. Tornetarrak iristean, samiek iparralderantz jo zuten, eta, horregatik, Torne ibar osoko samitar bakarrak iparraldean bizi dira, adibidez Enontekiö udalerrian.

[200px|ezkerrera|thumb|[Tornetarren bandera.]]
1809. urtean ibarra bitan zatitu zuten. Nahiz eta Finlandiako Dukerri Handiak eta Errusiak ibar osoa eskatu zuten, Suediak ez zuen atzera egin, eta bi herrialdeen arteko muga Tornionjoki ibaian jarri zuten, hitzarmen baten bitartez. Gaur egun ere hortxe dirau muga horrek. Hala, bada, modernizazioarekin bat, Suediar aldeak *suediartzea* jasan zuen 1850etik 1950era bitartean.

Hala ere, XX. mendeko azken hamarkadetan, tornetarrak gogor borrokatu dira euren hizkuntzaren alde. Azkenean, 1999. urtean, hizkuntza gutxitu bezala onartua izan zen Suedian, eta gaur egun ikasleek finlandieraren meänkieli dialektoan ikasteko aukera dute. Horrek Finlandiako gobernuaren kritikak ekarri ditu, arrazoizkoena finlandieraz ikastea litzatekeelakoan.

Tornetar ospetsuena Bengt Pohjanen idazlea da; meänkieliz idazten du.

## Kanpo estekak
Torne ibarra

**Torne ibarra** edo **Torne ibaiaren ibarra** (, , meänkieliz: *Meänmaa*), Tornionjoki ibaiak zeharkatzen eta Finlandia eta Suedia artean dagoen ibarra da. Geografikoki Suediako Haparanda, Kiruna, Pajala eta Övertorneå udalerriek eta Finlandiako Enontekiö, Kolari, Muonio, Pello, Tornio eta Ylitornio udalerriek osatzen dute ibarra, baina kulturalki Gällivare udalerri suediarra sartzen da, bertan Torne ibarreko hizkuntza den meänkieli ere hitz egiten baita.

1809. urte arte, ibar osoa Mendebaldeko Bothnia probintzia barnean egon zen, baina urte hartan Errusia inperialak Finlandia bereganatu zuenean, bi herrialdeen arteko muga ibarraren erdian kokatua izen zen, Tornionjoki ibaian hain zuzen. Honela, alde bakoitzak, bere herrialdeko ohituren eragina jasan izan dute gaur egun arte. Hala ere, bi aldeek oraindik antzekotasun handiak dituzte euren bizimoduetan; hala nola meänkieli hizkuntza, eta "Rieska" patata-irinez eginiko ibarreko ogi zuri famatua. Banaketa eman zenean 1809. urtean, ibaiak banatzen zituen herrixka bera asko zatituta aurkitu ziren, eta gaur egun oraindik, bi aldeetan izen bereko herrixkak daude ibai batek zeharkatuta eta gobernu-mota ezberdinen agindupean.

## Meänkieli hizkuntza 
Hizkuntza dela eta ezberdintzen da gehien bat bailara. Meänkielia, urteetan zehar, Suediako gobernu zein instituzioen aldetik gutxietsia izan da, bere hiztun kopuruak XX. mendearen bigarren erditik behera eginez. 2000ko apirilaren 1ean, hizkuntza onartu zuen Suediako gobernuak, hizkuntza gutxitu gisa; hots, hizkuntza beregain gisa eta ez finlandieraren aldaera gisa. Azken honek, bere aldetik, onarpen bera jaso zuen.

## Tornetarrak 
Torne ibarreko biztanleei *tornetar* esaten zaie. Hauek, finlandiarren ondorengo zuzenak dira, denboraren poderioz ibarran egokitu zirenak. Häme eta Karelia probintzietatik iritsitako biztanleak dira, XIV. mende hasierakoak, novgorodarren eta suediarren arteko ika-mikak zirela medio. Hauek iristean, samitarrak, iparralderantz jo zuten eta **Torne ibarra** osoko samitar bakarrak iparraldean aurki daitezke, Enontekiö bezalako udalerritan.
[200px|ezkerrera|thumb|[Tornetarren bandera.]]
1809. urtean ibarra bitan zatitua izan zen. Nahiz eta Finlandiako Dukerri Handiak eta Errusiak ibarra osoa eskatu zuten, Suediak ez zuen atzera eman eta bi herrialdeen arteko muga Tornionjoki ibaiak ezarri zuten akordio baten bitartez. Gaur egun arte legez jarraitzen duen muga. Honela, modernizazioarekin bat, Suediar aldeak, "suedifikazio" bat jasan zuen 1850 eta 1950 urte bitartean.

Hala ere, XX. mendeko azkenengo hamarkadetan, tornetarrak, gogor borrokatu dute euren hizkuntzaren alde. Azkenean, 1999. urtean, hizkuntz gutxitu bezala onartua izan zen Suedian, eta gaur egun ikasleek meänkieli hizkuntzan ikasi dezakete. Honek, Finlandiako gobernuaren haserreak ekarri ditu. Izan ere, finlandiera ordez, aldaera batean ikasten dute ikasleek, Gipuzkoako ikasleek Euskara batuan ikasi beharrean, gipuzkeraz ikasiko balute bezala.

Bertako biztanle esanguratsuena Bengt Pohjanen idazlea da, meänkieli hizkuntzan idazten duena.

## Kanpo estekak
Tupac Amaru Mugimendu Iraultzailea

**Tupac Amaru Mugimendu Iraultzailea** (gaztelaniaz *Movimiento Revolucionario Túpac Amaru*, **MRTA**) 1984an Victor Polay Camposek sortutako Peruko talde armatu gerrillari komunista da.

MRTAk hainbat ekintza armatu burutu zuen, lehergailuak, bonba-autoak edota armak erabiliz. Peruko Alderdi Komunista erakundeak ez bezala, hiri inguruetan jardun zuen batez ere, baita Liman bertan ere. MRTAko kideek, halaber, uniformea erabili ohi zuten bere ekintzetan, armada itxura hartuz eta *Ejército Popular Tupacamarista* izena hartuz. Peruko Egiaren eta Berradiskedetzearen Komisioaren arabera, MRTA Peruko gatazkako hilketen %1,8aren erantzule da.

## Historia 
Taldeak Tupac Amaru izeneko inka buruzagiaren omenez hartu zuen izena. Ikasleez hornitu zen, eta Kuba eta Nikaragua zituen eredu. Pobreen artean banatzen zuen lapurreta eta bahiketetatik lortzen zuten dirua. Mila kide inguru zituen guztira.

1990ean, urtarrilean, Tupac Amaruko kide batzuek Peruko defentsa ministro ohia hil zuten, eta uztailean Polay eta beste 47 preso Canto Grandeko segurtasun handiko presondegitik atera zituzten, kanpotik presondegiraino zulatutako 330 metroko tunel batean zehar. Tupac Amaruko kideak hiru urtez aritu ziren tunel hura zulatzen.

1992an Polay atxilo hartu zuten berriro eta bizi guztirako kartzela zigorra ezarri zioten. Hurrengo urtean Peruko gudarosteak taldearen baseak suntsitu zituen, eta ehunka gerrillari errenditu egin ziren amnistiaren truke. Mugimendua 200 kide besterik ez zituela geratu zen. 1995eko bukaeran talde armatuko zenbait kide atxilotu zituzten, Polayren askapena lortzeko Peruko legebiltzarraren kontrako erasoa prestatzen ari zirelako akusaziopean.

1996an, MRTAk Limako japoniar enbaxadan sartu eta 600 bat lagun bahitu zituen, gehienak Peruko sektore dirudunetako kideak. Gerrillariek Peruko kartzeletako bizi baldintzak salatu zituzten eta beren kideen askapena eskatu zuten bahituenaren truke. Hainbat egunen ostean eta 72 bahitu gelditzen zirela, Peruko armada, Alberto Fujimori buru zuela, enbaxadan indarrez sartu zen, hildako ugari eraginez: 14 gerrillari, bahituetako bat eta bi soldadu. Ekintza entzutetsu hori eta gero, MRTAren jarduera ahulduz joan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Peruko Alderdi Komunista

## Kanpo estekak 
*  MRTAren atzerriko webgunea (2005etik eguneratu gabe)
*  Egiaren eta Berradiskidetzearen Komisioaren MRTAri buruzko txostena (webgune ez ofiziala)
*  Egiaren eta Berradiskidetzearen Komisioaren webgune ofiziala
Marie Smith Jones

**Marie Smith Jones** (Cordova, Alaska, 1918ko maiatzaren 14a - 2008ko urtarrilaren 21a) Alaska hego-erdialdealdean (AEB) mintzatzen zen Eyak hizkuntzaren azken hiztuna izan zen. Eyak Nazioaren ohorezko burua zen eta jatorri Eyak osoko (hau da, bi gurasoak Eyakak zituena) lagun bakarra .

2005ean eginiko elkarrizketa batean, Smith Jonesek Eyak hizkuntzan bere izena '''Udach' Kuqax*a'a'ch'* zela esan zuen, hau da, "urrundik jendea deitzen duen soinua" .

Jones arrantzale batekin ezkondu zen, William F. Smith, 1948ko maiatzaren 5ean. Elkarrekin bederatzi seme-alaba izan zituzten, baina ez zion ezta bati ere Eyaka irakatsi, zioenez, hizkuntzari lotzen zitzaion gizarte estigma zela eta. 1970eko hamarkadan Anchorage-ra joan zen bizitzera.

Michael Krauss hizkuntzalariarekin hasi zen lanean, Eyak hizkuntzaren gramatika eta hiztegia burutzen ziharduena. Bere azken anaia zaharra, bestalde, 1990eko hamarkadan hil zen. Ondoren, Jones politikagintzan murgiltzen hasi zen, eta bi alditan Nazio Batuetara joan zen bakeaz eta herri indigenen hizkuntzez hitz egitera. Halaber, ekintzaile ekologista ere bazen.

Jonesek arazoak izan zituen alkoholarekin, baina 50 urte betetzean edateari utzi zion. 2008ko urtarrilaren 21ean, 89 urte zituela, Anchorageko bere etxean hil zen arrazoi naturalak tarteko. Berarekin, Eyak hizkuntzak bere azken hiztuna galdu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Hilda edo hilzorian dauden hizkuntzen azken hiztun ezagunak

## Kanpo estekak 
*  "Last Alaska language speaker dies", *BBC'', 2008ko urtarrilaren 24a.
Action Man

**Action Man** 1966 urtean merkaturatzen hasi zen gizon itxurako panpina da. Gehienetan, militarrak eta arriskuzko lanbideak irudikatzen ditu. Panpinarekin batera, jantziak, eskuko armak eta lanabesak eta bestelako osagarriak saltzen dira.

## Kanpo estekak 
*  Vintage Action Man.
Xau

**Xau** Donostian (Gipuzkoa) sorturiko musika taldea da. Euskal Herritik dauden beste talde batzuekin bezala, euren soinuetan, rock, funky, nu-metal, hip-hop, musika klasikoa edo techno soinuak sortzen dituzte. Xauren bereizgarria, taldearen ustez, *estilo nahaste handi hori* da, eta eurek sortu duten WOFL (*Whatever One Feels Like* edo *Gogoa ematen dizuna*) izeneko estiloa.

## Historia 
Xau proiektua 2006ko urrian sortu zen, Unai eta Gontxas Egiako lokal batean elkartzen hasi zirenean. Gutxi geroago Joseba (Nekez) eta Aizpea gehitu ziren, tadeak gorputza hartzen hasten zuelarik.

2007ko udan Piraten lehen musika lehiaketan parte hartzeko asmoarekin demo bat grabatu zuten, behin behineko bateriajole bezala Naizroxa taldeko Iban hartuta. Hala ere, udaren bukaerarako Julen (Exum) gehitu zen bateriajole finko bezala.

## Taldekideak 
* Joseba Lasa (*ahots nagusia eta gitarra*)
* Aitor Gonzalez ”Gontxas” (*kitarra nagusia*)
* Aizpea Mujika ”Kra”(*baxua eta koroak*)
* Unai Mujika ”Magik”(*teklatua eta koroak*)
* Julen Larrucea (*bateria*)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
*  Taldea MySpace-en
*  Taldearen musika Jamendo-n
Spiderman

**Spider-Man** () fikziozko pertsonaia da. Super-heroiaren papera hartzen du, Amerikako Estatu Batuetako kaleak zaintzen duena. Maskaren atzean Peter Parker New Yorkeko argazkilaria (*Daily Bugle* egunkarian) eta ikaslea dugu. Jatorriz komikietako pertsonaia bazen ere, urteetan zehar izan duen arrakastak telebistarako marrazki bizidun saioak, bideo-jokoak eta pelikulen ekoizpena bultzatu du.

## Historia eta pertsonaiaren jatorria 
Stan Lee eta Steve Ditkok sortu zuten, 1962ko abuztuan, *Amazing Fantasy* aldizkarirako 15. zenbakian agertutako historietan. Hortik aurrera, Spiderman, Marvel Comicsen irudi edo sinboloa izan da.

Pertsonaiaren jatorria aipatu Amazing Fantasy alean azaldu zen: umezurtza da Peter Parker gaztea, eta bere izeko May eta osaba Ben-ekin bizi da. Institutuak antolatutako laborategi batera txangoan, armiarma erradioaktibo batek Peter ziztatzen du. Ziztada honen ondorioz, naturaz gaindiko botereak garatzen ditu Peterrek. Botere hauek, funtsean, armiarma batek dituen abilezien parekoak dira, hala nola: gainazal bertikaletara itsasteko ahalmena, arriskuaren aurrean ohartarazten duen "sen-araknidoa" eta armiarmaren indarra eta azkartasun proportzionala.

Peterrek borroka librean sartuko da jaso berri dituen botereak probatzeko. Borrokan, Crusher Hogan deituriko borrokalaria garaitzen du, eta, jasotzen duen diru-sariarekin, bere ezagupen zientifikoak erabiltzen ditu armiarma-sare artifiziala imitatzen duen likido-jaurtitzaile bat eraikitzeko. Mozorrotu eta Spider-Man izena erabiltzen du, borroka librean egundoko arrakasta lortuz. Botere berriek emandako egoera dela-eta, berekoikeria nagusitzen da Peterrengan.

Horrela ba, telebistan eskaini beharreko borroka libre saio berezi batean, Spider-Manen jarrera eta izaera definituko zuen gertaera bat jazo zen: saioa bukatu ondoren, Peterrek ihesi zihoan lapur bat ez zuen gelditu, nahiz eta errez gelditzeko aukera izan. Etxeratzerakoan, lapurrak bere osaba Ben hil duela jakiten du Peterrek. Momentu horretan jabetzen da "botere handi batek erantzukizun handia dakarrela"; behin bere osabak esandako hitzok bere bizitza osoa arautuko duen kredoan bilakatuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argia Sariak

**Argia Sariak** *Argia* astekariak ematen dituen prentsa, irrati, telebista, publizitate eta Internet esparruetako sariak dira. Sariok 1989an hasi ziren ematen. Hautagaiak aurkezteko aukera irekia da, ondoren aldizkariko jendeak erabakitzen du nor eta zergatik saritu.

## Emanaldia 
Urtarrila amaierako azken ostiralean banatzen dira sariak urtero, ohikoa da bazkari baten bueltan izatea sari banaketa eta aurrez ez dira sarituen izenak publiko egiten. 

Azken urteotan Usurbilgo Atxega jauregia jatetxean egin da bazkaria eta banaketa ekitaldia. 2021 eta 2022 urteetan ez zen ekitaldi publikorik antolatu eta sariak webgunearen bidez egin ziren publiko.

Fitxategi:Argiasaria.jpg|2008an Euskarazko Wikipediak jasotakoa.
Fitxategi:Argia saria 2009.jpg|2009an Librezalek jasotakoa.

## Sariak urteka 
erdian|thumb|500x500px|Argia sariaren irabazle batzuk.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Argia aldizkaria
* Rikardo Arregi Sariak

## Kanpo estekak 
* *Argia*ren webgunea
* Argia sariak Sariei buruzko webgune berezia
* Argia sariaren irabazleen zerrenda. query.wikidata.org
Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwichak

**Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwichak** (ingelesez *South Georgia and the South Sandwich Islands* edo *SGSSI*) Erresuma Batuko itsasoz bestaldeko lurraldea , hegoaldeko Ozeano Atlantikoan. 1985ean sortua zen; lehen Malvinen jurisdikziopena zegoelako. Lurraldea Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwichak uhartedi txikiek osatzen dute.

Lurraldeak ez du bertoko biztanlerik King Edward Pointen dauden *British Antarctic Survey*ren zientzialariak baino ez dira bizi uharteetan.

Argentinak 1927tik (Hegoaldeko Georgiak) eta1938tik (Hegoaldeko Sandwichak) eskualdearen jabetza aldarrikatzen du. Hori dela eta, Malvinetako Gerra uhartedi hauetan ere egin zen.

## Historia 
### Hegoaldeko Georgiak 
thumb|150px|ezkerrera| James Cook
Nahiz eta badaude batzuk Amerigo Vespucciok XVI. mendean aurkitu zituztela esaten dutenak, lehenengo bisitaria 1675ko apirilean Antony de la Roché ingelesa zen. Lehenengo miaketa dokumentatua 1756an Gregorio Jerezek espainiarrak egin zuen eta «San Pedro uharteak» izena jarri zioten.

James Cook kapitainak lehenengo lehorreratzea egin zuen , 1775ko urtarrilaren 17an, eta Georgia izena jarri zion, Erresuma Batuko George III.aren omenez eta britainiarren jabetza aldarrikatu zuen.

1904 eta 1966 artean, argentinarrek bere uretan baleak harrapatu zituzten, Grytviken eta Leith badian faktoriak finkatuz.

1982ko Falklandetako Gerrak ondorioak ere ekarri zion Hegoaldeko Georgietara.

### Hegoaldeko Sandwich 
Britainiarrek uhartediari "Hegoaldeko Sandwich" izena jarri zieten "Sandwich uharteetatik" (egungo Hawaii) bereizteko. James Cookek 1775 urtean iparraldean dauden zortzi uharteak aurkitu zituen eta Fabian Gottlieb von Bellingshausenek 1819 urtean hegoaldean dauden hirurak.

Erresuma Batuak 1908an bere jabetza aldarrikatu zuen eta Argentinak 1938an.

1955eko urtarrilaren 25etik 1956ko udaraino, Argentinak Thule uhartean base bat izan zuen. Uharte berean 1976tik 1982ra base zientifikoa izan zuen. Erresuma Batuak 1977an formalki protesta egin zuen eta Malvinetako Gerran basea bota zuen.

## Politika 
[thumb|250px|eskuinera|[NASAren argazkia, Hegoaldeko Georgiak.]]

Lurraldeak badu bere gobernadorea baina monarkia konstituzionala izanda Elisabet II.a erregina da estatu burua. Ez du banaketa administratiborik.

## Geografia 
Uhartedi biek osatzen dute lurraldea:

* Hegoaldeko Georgiak
* Hegoaldeko Sandwichak

### Hegoaldeko Georgiak 
Bere 3.850 km² azaleran zenbait uharte badaude:

* Hegoaldeko Georgia, baita ere *San Pedro* izenekoa, 160 kilometroko luzera eta 30 kilometroko zabalera duena.
* Willis uhartetxoak.
* Pajaro/Bird uhartea.
* Annenkov uhartea.
* Pickersgill uhartea.
* Green uhartea.
* Cooper uhartea.
* Etab.

Hego-ekialdera bidean 72 kilometrotara dagoen Clerke arrokak ere Hegoaldeko Georgiako eskualdean daude nahiz eta uhartedian egon ez.

### Hegoaldeko Sandwichak 
Hegoaldeko Sandwich uharteak ()

* Traverse
** Leskov
** Visokoi
** Zavodovski
* Candlemas
** Candlemas
** Vindication
* Bristol
* Montagu
* Saunders
* Tule
** Bellingshausen
** Cook
** Thule

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konputagailu arkitektura

**Konputagailu arkitektura** konputagailu baten oinarrizko egitura eta eragiketarako diseinua da. Eskakizunen deskribapen funtzionala da eta osagaien diseinuen inplementazioa, PUZ-arena bereziki.

Beste honetara ere definitzen da: hardware osagaiak elkarlotzeko modua, funtzionaltasun, errendimendu eta kostu eskakizunen arabera.

## Ikus, gainera 
* PUZa
* Hardware
* Konputagailua
* Multiataza
* Multierabiltzaile
* Multiprozesaketa
* Sistema eragile

## Kanpo estekak
Konputagailu nagusi

thumb|300px|*Honeywell-Bull DPS 7* mainframe, 1990 urtekoa.
**Konputagailu nagusia** edo **mainframe** konputagailu handia, funtsean ahaltsu eta garestia da, datu multzo handiren prozesamendurako erabiltzen da.

## Mainframe erabilerak 
* Estazio metereologiakoak
* Banku transakzioetan
* Genetika ikerketarako kalkuluetan

## Ikus,Gainera 
* Terminal
* Hardware
* Superkonputagailu
* Konputagailu-sarea
* Zerbitzari
* Bezero (informatika)

## Kanpo estekak
Multiataza

**Multiataza** sistema eragile batek zenbait prozesu aldi berean egikaritzeko ahalmena adierazten duen ezaugarria da, prozesadore bat edo gehiago erabiliz.

## Ikus, gainera 
* Multierabiltzaile
* Multiprozesaketa

## Kanpo estekak
Gaubea (argipena)

**Gaubea** hainbat tokiren izena da:

* **Gaubea**, Arabako udalerria.
* **Uribarri Gaubea**, Gaubea udalerriko hiriburua.
* **Carrias** mendiari ere *Gaubea* esaten zaio batzuetan.
Himenio

thumb|Himenioaren euskarri diren orriak.
**Himenioa** onddoen fruitu-gorputzean dagoen ehun emankorra da. Himenioko zelulen garapenaren ondorioz esporak ekoizten dituzten basidioak edo askoak eratzen dira. Zenbait espezietan himenioko zelula guztiak bilakatzen dira basidio edo asko, eta beste espezie batzuetan zeluletako batzuk emankortasuna galdu eta zistidioak eratzen dituzte (basidiomikotoetan) edo parafisiak (askomikotoetan).

Himenioaren forma perretxikoen sailkapen eta identifikazioan erabiltzen den lehen ezaugarrietakoa da. Ondoko zerrendan perretxiko zenbaitek daukaten himenio-mota adierazten da:

* Azpibeltzean himenioa orrien aurpegi bertikaletan kokaturik dago.
* Boletoetan belaki antzeko masa baten hodietan dago.
* Astaputzean barnekoa da.
* Zakilean barnean garatzen da eta gero kanpora irteten da gelatina kirastun gisa.
* Katilu laranjan katiluaren alde ahurrean dago.
* Tripaki argian hortz itxurako arantzen kanpoaldean hazten da.

## Kanpo estekak
Pileo

thumb|Perretxikoaren eskema.
**Pileo** terminoa onddoen fruitu-gorputzaren **txapel**ari deitzeko erabiltzen den izen teknikoa da. Espezie batzuetako ezaugarri nabarmenena da, esaterako azpibeltzetan, boletoetan, zenbait poliporoetan edo tripakietan. Beste kasu batzuetan ez dago hain banaketa argirik pileoaren eta fruitu-gorputzaren gainerako atalen artean. Txapela daukaten perretxikoek normalean himenoforoa edukitzen dute, hala nola orriak, tutuak edo eztenak, pileoaren azpian.

## Sailkapena 
Pileoa aspalditik erabili izan da perrretxikoak sailkatzeko. Gehienak hemisferikoak edo ganbilak dira, baina horietako asko lautu egiten dira heldutasunera iristean. Zizahoria bezalako espezie ezagunak, ordea, inbutu formakoak izan ohi dira. Badaude zapalduak ere, edo titi formakoak (azken honen kasurik ezagunena galanperna da).

Image:Convex_cap_icon.svg|Ganbila
Image:Depressed_cap_icon.svg|Zapaldua
Image:Flat_cap_icon.svg|Laua
Image:Infundibuliform_cap_icon.svg|Inbutu-formakoa
Image:Offset_cap_icon.png|Okerra
Image:Ovate_cap_icon.svg|Arrautza-formakoa
Image:Umbillicate_cap_icon.svg|Zilbor-formakoa
Image:Umbonate_cap_icon.svg|Titi-formakoa

## Kanpo estekak
Dida (irratsaioa)

**Di-da**, "Gaztea" irratiko eguneko lehen saioa da. Umorez, aktualitatez eta berri interesgarriz osatua.

Di-da irratsaioa goizeko 7:00etan hasten da eta 10:00etan bukatu. 7:00tik 10:00ra umorea, aktualitatea eta musikaren nahasketa bat egoten da.
Lehen denboraldia 2008ko Ekainaren 31an bukatu zen.
Bigarren denboraldia 2008ko Irailaren 8an hasi eta Uztailaren 3an bukatu zen.
Hirugarren denboraldia 2009ko Irailaren 7an hasi zen.
Laugarren denboraldia 2010eko Irailaren 20an hasi zen

## Aukezleak 
Di-da irratsaioak lau aurkezle nagusi ditu. Joseina Etxeberria, Edurne Garmendia, Jon Gotzon Aldaparena eta Ainhoa Vitoria. Horiez gain laguntzaile dezente dituzte. Baita munduan banatutako "korrespontsalak" ere (New York, Paris, AEBetako mendebaldeko kosta, etab.)

### Joseina Etxeberria 
Bera da saioan gehien entzun daitekeen ahotsa. Bera ezaguna da Are Gazteago saioarengatik edota herriz herriko disko festengatik
### Edurne Garmendia 
Berak gidatzen zuen orain dela 10 urtetik Di-daren antzeko saio bat Salgai! izenarekin
### Jon Gotzon Aldaparena 
Bera jaiotzaz gaztelarra da, baina jada euskara ikasi eta gaztea irratian da. Berak bere era berezia du gauzak aipatzeko. Eta egiten den aipamen bakoitzari komentario bat aterako dio.

## Atalak 
### Aktualitatea 
Aktualitatearen barruan eguneko albisteak eta egun horretako egunkariek ekarritako titularrekin ostatua dago. Baita egiten dituzte konexioak trafikoa kudeatzeko zentroarekin Bilbora eta Euskalmetekin Gasteizera, batetik trafikoaren berri emateko eta bestetik eguraldiaren berri emateko. Ttittikak ere ematen du eguraldia Iparraldekoentzat Uztaritzetik egunero esaldi filosofiko batetik lagunduta

### Moda 
Euskalmetera egiten duten konexio bakoitza bukatutakoan Arturo Guevara modan adituak egunean zer jantzi behar den esaten die entzuleei.
2008/2009 denboraldian ez zen atal hau mantendu.

### Munduko konexioak 
Olatz Arrietarekin New Yorkera, Ander Arzakekin Parisera, Andoni Mutiloarekin AEBetako Mendebaldeko kostaldera eta abar egiten dituzte konexioak goizero betiere gazteek zer duten ahoz-aho aipatzeko.

### Ion Bastarrikaren konexioak 
Aktualitateko gaietaz hitzegiten du (telebista, politika, prentsa arrosa...).

### Inkesta 
Egunero aktualitateari lotutako galdera bat luzatzen dute entzuleek erantzun dezaten.

### Lehiaketak 
Lehiaketa desberdinak dituzte. Ezagunetarikoa eta diru asko irabaz daitekeena ahots ezezagun bati aurpegia jartzearen da.

### Ion Gotzonen abestia 
Astelehenero goizeko 8:30ak inguruan abesten du kantu bat. 2008ko Maiatzaren 26an Jon Urbieta Zumaitarrarekin batera kantatzen ditu abestiak

### Karmele Izagirreren albisteak 
Karmele Izagirre prentsa arrosan adituak (orain Cuatro katean lan egiten du) astero Asteazken goizetan 8:45 inguruan konektatzen duten berarekin Madrilera eta aste horretan pasa diren albiste arrosak aipatzen dituzte.

## Kanpo estekak 
*  Eguneko onena bai Di-da saiokoak zein Kalefoniakoak

*  Gaztea irratiaren Web Orria

*  Saioaren Fitxa

*  Jon Urbietaren Web Orria
Prozesu (informatika)

**Prozesua** informatika arloan, sistema eragileak maneiatzean duen programa eta berau egikaritzeko behar diren osagaiak dira. Laburbilduz ondorengoak dira:
:* Mikroprozesadoreak egikaritzeko dauzkan instrukzioak.
:* Prozesuaren exekuzio egoera. Hauek PUZaren erregistroak dira
:* Laneko memoria (RAM, gehien bat)
:* Prozesuak planifikatzeko datuak, sistema eragileak zein egikaritu behar duen erabakitzeko.

## Ikus,Gainera 
* Alegiazko memoria
* UNIX
* Hardware
* Multiataza
* Multierabiltzaile
* Multiprozesaketa

## Kanpo estekak
Ainhize

**Ainhize** (goi-nafarreraz: *Aintza*) Ainhize-Monjolose udalerriko herri bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Garazi eskualdean.

Antzina, udalerri propioa izan zen, baina 1841ko abuztuaren 16an Monjolose udalerri zaharrarekin bat egin zuen Ainhize-Monjolose udalerria sortzeko.

Bertako biztanleak *ainhiztarrak* dira.

## Izena 
Ainhize edo Aintza beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* frantsesez: *Ainhice* ("aníz" ahoskatua)
* okzitanieraz: *Aniça* ("aníza" ahoskatua)''*
* aragoieraz: *Ainhize* ("ainíze" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Anfiz* (1135, 1136)
* *Aniça* (1264, 1309, 1350)
* *Anhice* (1304, 1307)
* *Anhice* (1366, 1413)
* *Ainza* (1513)
* *Añiza* (1621)
* *Aniça* (1621)
* *Aunice* (1621)
* *Ainhisse'' (1665)

### Etimologia 
Jatorria ezezaguna da.

## Geografia 
Ainhize Arzubiko ibarran dago.

### Ingurune naturala 
Udalerriko lurretan jaiotzen da Lakako erreka.

### Auzoak 
## Historia 
1841eko abuztuaren 16an, Ainhize eta Monjolose udalerriek bat egin zuten Ainhize-Monjolose udalerri berria sortzeko. Era berean, udalerri horren eta Lakarraren arteko lur-trukea egin zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ainhize-Monjolose
* Garazi
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Chauchina

**Chauchina** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 4.707 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Chauchinako Udala

thumb|ezkerrera|250px|Granadako Aireportua, Chauchinan
Konjugazio

eskuinera|250px|thumb|Bi bakterioren arteko konjugazioa
**Konjugazioa** bi bakterioen arteko trukaketa genetikoa da: hor, bakterio emaile batek DNA zati bat ematen dio bakterio hartzaile bati.

Konjugazioa gerta dadin, bakterioen arteko ukipen fisikoa behar da. Pili izeneko egitura batzuei esker, material genetikoa transferitzen da bakterio Gram negatiboetan. Pili horiek luzakin urriak eta luzeak dira, bakterioaren kanpoaldean kokatuta, konjugazioan zubi modura jarduten dutenak. Bakterio Gram positiboetan ez dago pilik, eta bakterioen arteko kontaktu fisikoa zuzena izaten da.

Bakterio emaileek plasmido bereziak dauzkate, konjugatzeko gaitasuna ematen dutenak. *Escherichia coli*k, adibidez, F plasmidoa dauka, pili sortzeko kode genetikoa duena.

Konjugazioak aldakortasun genetikoa areagotzen du, bakterioen arteko geneen zabalkundea errazten baitu. Espezie bereko bakterioen artean gertatzen da, edo espezie oso hurbilekoen artean.

## Kanpo estekak
Birjina Uharte Estatubatuarrak

**Birjina Uharte Estatubatuarrak** () Karibeko uharte talde bat dira, Ameriketako Estatu Batuen uharte eremuetako bat. Birjina uhartediaren zati bat dira; bestea Birjina uharte britainiarrak dira. Hiriburua Charlotte Amalie dute.

## Historia 
Guyanetatik etorritako Arawak tribua K. a. 100 urtetik XV. menderaino Birjina uharteetan bizi ziren, karibeek uhartedia okupatu zuten arte.

Birjina uharteak ikusi zuen lehendabiziko europarra Kristobal Kolon izan zen 1493ko bere bigarren bidaian. Honek *Santa Ursula y las Once Mil Vírgenes* (*Santa Urtsula eta hamaika mila birjinak* euskaraz) izena jarri zien, gero bakarrik *Las Vírgenes* (*Birjinak*) izango zena.

Nahiz eta Espainiar Inperioak jabetza aldarrikatu zuen, ez zuen okupatu. Hori zela eta, 1672tik 1733ra, daniarrek Saint Thomas (1672), Saint John (1694) eta Saint Croix (1733) okupatu zituzten, azkena Frantziari erosia. 1754an, Danimarkako koroak jabetza aldarrikatu zuenean, *Jomfruøerne* izena jarri zioten.

Geroztik, daniarrek uharteetan esklabotzari ekin zioten, Peter von Scholten gobernadoreak 1848ko uztailaren 3an abolitu arte. Uharteen jabetza jadanik ekonomikoki interesgarria ez zenez, 1917ko martxoaren 31n Estatu Batuei saldu zieten.

1927an bertokoei estatubatuar herritartasuna eman zieten. Hala ere, Danimarkak ez zuen saldu
Water Island, Saint Thomasen hegoaldean dagoen uharte txikia. 1944an saldu zenean, gobernu estatubatuarrak administratu zuen 1996an beste uharteekin batera administratu arte.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|250px|Birjina Uharte Estatubatuarren mapa
Birjina Uharte Estatubatuarrak Karibe itsasoan daude, Ozeano Atlantikoan, Puerto Ricotik 50 itsas-milia ekialderantz. Lurraldeak lau uharte nagusi (Saint Thomas, Saint John, Saint Croix, eta Water Island) eta zenbait uharte txiki ditu.

Uharteek sumendiz eta mendixkez beterik daude, baina mendirik altuena 474 metroko Crown Mountain da (Saint Croixen)

## Politika 
[thumb|ezkerrera|[Charlotte Amalie, Saint Thomasen, Birjina Uharte Estatubatuarren hiriburua]]

Birjina Uharte Estatubatuarrak ez dira Estatu Batuei batutako lurraldea. Nahiz eta bertokoek estatubatuar herritartasuna izan, ezin dute presidenterako hauteskundetan parte hartu. Kongresurako ordezkari bat baino ezin dute aukeratu, egun Donna Christensen demokrata.

1970 urtetik birjina uharteetako biztanleek gobernadorea aukeratzen dute, lehen Estatu Batuetako presidenteak aukeratzen zuen.

## Demografia 
2000ko erroldaren arabera, uharteek 108.612 biztanle zituen (%76,19a afro-karibetarrak, %13,09a kaukasoarrak, %7,23a besteak eta %3,49a mestizoak).

Batez besteko BPG *per capita* 24.704 $ zen.

Uharteetan ezkerrez gidatzen da.

## Barrutiak eta azpi-barrutiak 
thumb|500px|eskuinera|Barrutiak eta azpi-barrutiak
Birjina Uharte Estatubatuarrak barruti bitan eta hogei azpi-barrutietan banatuta daude.

Hauek dira barruti biak:

* Saint Croix
* Saint Thomas/Saint John/Water Island

Water Island lehen Saint Thomaseko azpi-barrutia zen.

## Kanpo estekak 
*  Danimarkak eta Estatu Batuek sinatutako salmenta ituna
*  Uharteen turismo webgune ofiziala
Birjina uharteak

**Birjina uharteak** Karibe itsasoan dagoen uhartedia da. Uhartedia bitan zatituta dago: alde batetik, uharte batzuk Erresuma Batuaren kontrolpean daude (Birjina uharte britainiarrak) eta bestetik, beste batzuk Estatu Batuen kontrolpean (Birjina uharte amerikarrak).

Birjina uharteak ikusi zuen lehendabiziko europarra Kristobal Kolon izan zen 1493ko bere bigarren bidaian. Honek *Santa Ursula y las Once Mil Vírgenes* (*Santa Urtsula eta hamaika mila birjinak* euskaraz) izena jarri zien, gero bakarrik *Las Vírgenes* (*Birjinak*) izango zena.

Uharteetan arawak, karibe eta cermic amerindiarrak bizi ziren, 1493an Kristobal Kolonek uhartedia ikusi eta izena jarri zirenean. Gero, europarrek Afrikatik ekarritako esklaboez bete zuten uhartedia azukre eta tabako landatzeko.

Politikoki ezberdinak izan arren, badaude uhartedi osoko "ohitura" batuak, adibidez, ezkerretik gidatzea edo estatubatuar dolarra txanpon ofizialatzat edukitzea.

Gertuko Puerto Ricoko Vieques eta Culebra uharteek, turismoa bultzatzeko asmotan, bere buruei Birjina uharte espaniarrak izena eman zieten. Baina, berez, ez dira Birjina uharteen zati bat.

## Ikus, gainera 
* 
* 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bermuda

**Bermuda** (ingelesez *Bermuda*) Erresuma Batuko itsasoz bestaldeko lurraldea da. Bermuda geografikoki Ipar Amerikako uhartedia da, Ozeano Atlantikoan.

## Geografia 
thumb|250px|ezkerrera|Bermudako mapa

Bermuda Ozeano Atlantikoaren iparraldean kokatzen da, Ipar Carolinako kostaldetik 580 itsas-miletara hego-ekialderantz.

Bermudak 103 kilometroko kostaldea du eta 58,8 km²ko azalera. Uhartediko lekurik altuena 76 metroko Town Hill da.

Uhartediak 138 uharte ditu. Zaila da uharteen zerrenda bat egitea da, uharte askok izen bat baino gehiago dituztelako baina nagusiak Bermuda izenaz ere ezaguna da (batzuetan Bermuda Handiaz).

## Historia 
Ziur asko 1503an Palos de la Fronterako Juan Bermudez uhartedia ikusteko lehendabiziko europarra zen.

Gero, bai espainiarrek bai portugaldarrek uharteak bisitatu zituzten baina Bermuda okupatzeko lehendabizikoak britainiarrak ziren. Horrela, britainiarrentzat Bermuda Amerikara ailegatzeko lehendabiziko kanpamendu bihurtu zen eta, hurrengo mendeetan zehar, uhartediak bai Europa bai Amerikako gatazketan hartu zuen parte.

Bigarren Mundu Gerran, bere kokapen estrategikoa zela eta, Bermuda base militar bihurtu zen. 1941ean, metropoliak ez ezik Estatu Batuek ere baseak eraiki zituzten uhartedian. 1995eko irailaren 1ean, Erresuma Batuak eta Kanadak bere baseak itxi zuten eta 2002an AEBek gauza bera egin zuen.

## Banaketa administratiboa 
thumb|ezkerrera|300px|Bermudako parrokiak

Bermudak bederatzi parrokia eta udalerri bi ditu.

* Bermudako bederatzi parrokiak hauek dira:
** Devonshire parrokia.
** Hamilton parrokia.
** Paget parrokia.
** Pembroke parrokia.
** St. George's parrokia.
** Sandys parrokia.
** Smith's parrokia.
** Southampton parrokia.
** Warwick parrokia.
* Bermudako udalerri erantsiak hauek dira:
** Hamilton (hiria)
** St. George's (herria)
* Bermudako udalerri ez-erantsiak hauek dira:
** Flatts Village (herrixka)
** Somerset Village (herrixka)

## Demografia 
Uhartediak 66.163 biztanle ditu. Horietatik %54,8 negroideak dira, %34,1 kaukasiarrak, eta %6,4 mestizoak. Bada portugaldar gutxiengo handi bat (%10), batez ere Azoreetatik etorriak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bermudako hirukia

## Kanpo estekak
Kobe Bryant

**Kobe Bean Bryant** (Filadelfia, 1978ko abuztuaren 23a - Calabasas, Kalifornia, 2020ko urtarrilaren 26a), estatubatuar saskibaloi jokalaria izan zen. NBA ligako jokalaririk gailenetakoa izan zen, hainbat urtez Los Angeles Lakers taldean jokatu zuen. NBAko bost eraztun irabazi zituen bere kirol ibilbidean zehar.

Joe "Jellybean" Bryanten semea zen, Philadelphia 76ers taldeko jokalari izandakoa.

## Biografia 
Bryant Filadelfian, Pennsylvanian, jaio zen, Joe eta Pam Bryant-en seme gazteena izanda. Bi arreba nagusi zituen: Shaya eta Sharia.

Bryant-ek sei urte zeuzkalarik, aitak NBA utzi eta familiarekin Italiara joan zen, non profesionalki saskibaloian aritu zen. Bryant umea hango bizimodura ohitu zen eta italieraz erraz hitz egitea lortu zuen. Txikitan futbolean ikasi zuen eta AC Milan zuen talderik gogokoena; hori gutxi balitz, Italiatik irten ez balitz futbolaria litzatekeela esan zuen saskibaloilariak. Bryant FC Barcelona, Ronaldinho eta Frank Rijkaard-en zale amorratua zen.

1991n Bryant Estatu Batuetara itzuli eta Philadelphiako Lower Merion Institutuan ikasten zuen, non izugarrizko ibilbideagatik eskerron nazionala irabazi zuen. Bryant institutuaren historian saskiratzailerik onena izan zen 2.883 punturekin, Wilt Chamberlain-en marka (2.359 puntu) gaindituz eta Carlin Warley-ena (2.441 puntu) ere bai. 'Senior' urtean USA Today-k eta Parade Magazine-k doatu zuten Naismith Prep Player of the Year Award sariarekin McDonald's All-America Team-en sartzearekin. Denboraldi hartan batez besteko lorpenak 30.8 puntu, 12 errebote, 6.5 pase eta 3.8 tapoi ziren, Lower Merion Class AAAA estatuko titulura bultzatuz 31 eta 2 rekordarekin. Marple Newtow taldearen aurka bere partidurik onena lortu zuen 50 punturekin.

Distiratu ondoren, NBAra jauztea eta Draft-en aurkeztea erabaki zuen Bryantek. Unibertsitatera joatea erabaki izango balu, Duke Unibertsitatea aukeratuko lukeela onartu zuen bere Twitter kontuan.

### NBAko ibilbidea 
#### 1996-1999: Lehenengo urteak 
1996ko Draft-en Charlotte Hornets-ek hautatu zuen 13. postuan. Jerry West orduko Lakers-en 'general manager-ek' Kobe-ren sakibaloiko potentziala eta gaitasunak ikusi zituen 'campus pre-draft-etan'. Draft egokitu eta berehala, Hornets-ekin barik Lakers-ekin jokatu nahi zuela nabarmendu zuen Bryant-ek. Hamabost egunen buruan, West-ek taldez aldatu zuen Vlade Divac pibot titularra Hornets-era Bryant gaztearen truke.

Lehenbiziko denboraldian ez zuen asko jokatu, 7.6 puntu, 7.6 puntu, 1.9 errebote, 1.3 pase eta 15.5 minutu batez beste lortu zituelarik 71 partidutan -berauekotako 6tan titularra izanda-. 11.3 puntu lortu zituen 'denboraldi erregularreko' azken 13 partiduetan; eta 20 minutu baino gehiagoz jokatutako 26 partiduetan, 12.4 puntu. All-Star Weekend-en izarretako bat izan zen, lehenik 31 puntu Schick Rookie Game-en lortuz, eta gero Slam Dunk Txapelketa irabaziz 50 puntuetako 49 lortuta.

### Heriotza 
2020ko urtarrilaren 26an hil zen helikoptero istripua izan ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaslaster

thumb|300px|Munduko itsaslasterrak (1943)
thumb|300px|Zirkulazio termohalinoa
All the world's currents on a continuos ocean map|thumb|300px|eskuinera

**Itsaslaster** bat ozeanoetako ur mugimendu jarraitua da, ezaugarritzat norabidea, abiadura eta emari jakin bat dituena. Itsaslasterrak itsasoan dabiltzan ur bero edo hotzak dira, ibai antzekoak. Itsas urei eragiten dieten indarrek sortarazten dituzte, hala nola, Lurraren errotazioak, haizeak, tenperatura nahiz gazitasun desberdintasunek eta itsasaldiek.

## Itsaslaster garrantzitsuak 
Itsaslasterrak milaka kilometro luze izan daitezke. Oso garrantzitsuak dira, kontinenteko klimari zuzenean eragiten baitiote, batez ere ozeano ertzetako lurraldeetan. Itsaslaster ezagunena eta eragin nabariena duena Golkoko itsaslasterra da, Europa mendebaldeko tenperatura igotzen baitu, latitude bereko beste eskualdeekin alderatuta. Beste adibide nabarmen bat Hawaii uharteetan gertatzen da: han, Kaliforniako itsaslasterrak eguraldia freskatzen du, uharte haiek berez izango luketen klima tropikaletik klima azpitropikalera igaroarazteraino.

## Itsaslaster motak 
Tenperaturaren arabera:
* Beroak
* Hotzak
* Mistoak

Sakoneraren arabera:
* Sakoneko itsaslasterrak: 100 metro baino sakonago doazen itsaslasterrak dira, gazitasun eta tenperatura aldaketak eragindakoak.
* Azaleko itsaslasterrak: haizeek eta Lurraren errotazioak eragindakoak, itsaslaster zirkular eta kiribilak osatuz.

## Erabilerak 
Azaleko itsaslasterren ezagutza garrantzi handikoa da arrantza kostuak txikitzeko, erregai kopurua txikiagotzen baitu.

Belaontzien garaian are garrantzitsuagoa zen ezagutza hau. Adibide on bat Andres Urdaneta gipuzkoarrak aurkitu zuen *Itzulbidaia* izan zen, Filipinetatik Ameriketara iristeko Kuroshio itsaslasterra jarraitzen baitu.

Itsas bizitzan ere garrantzi handia dute, batez ere espezie askoren barreiatze eta lekualdaketan. Adibide argia angulen ibilbidea da, milaka kilometro egiten baitituzte itsaslasterrez baliatuz.

## Kanpo estekak
Kingston

**Kingston** Jamaikako hiriburua da. Uhartearen hego-ekialdean dago eta 930.000 biztanle (2011) inguru ditu.

Kingstoneko erdigunea bi zatitan dago eraturik: historikoa (baina gatazkatsua) eta New Kingston (inguru oso turistikoa). "Bob Marley Museoa" New Kingstonen dago, Bob Marleyren antzinako etxebizitzan.

Reggae musika estiloa, bertan jaio zen, eta bertakoak ditugu hainbat musikari ospetsuak: Bob Marley, Buju Banton, Beenie Man, Masta Blasta, Toots and the Maytals, etab.

## Historia 
Hiria 1693an sortu zuten britainiarrak, lurrikara batek antzinako hiria, Port Royal suntsitu ondoren. 1703an Catania Nick pirataren ontzidiak are gehiago suntsitu zuen Port Royal, eta horrek indartu zuen Kingston. 1716an jafa Jamaikako hiririk handiena eta merkataritza zentroa bihurtu zen.

Hiriak hazten jarraitu zuen, nahiz eta ezbeharrak gertatu: urakan suntsitzaile bat 1784an, sute handi bat 1843an, kolera izurrite bat 1850ean, eta beste batzuk 1862 eta 1882 suteetan.

1872an Jamaikako administrazioaren buru bihurtu zen. 1907ko urtarrilaren 14an, Kingstonen izandako lurrikara batek eraikinen % 75 inguru suntsitu zituen, eta jarraian hedatu zen suteak hildakoen kopurua handitu zuen, 800 ingurura.

1962an lortu zuen Erresuma Batuarekiko bere independentzia Jamaikak, eta horrela estatu burujabe baten hiriburua bilakatu zen hiria.

Hiria Mendebaldeko Indietako Unibertsitateko campusaren egoitza bihurtu zen, 1948an sortua 24 medikuntza ikaslerekin.

1960ko hamarkadan iparralderantz hedatu zen merkataritza-jarduera. Knutsford errekasto zaharra New Kingston bihurtu zen. Kostaldean zehar 95 hektareako eremu bat berreraiki zen lorategidun etorbide zabalekin eta hainbat pisutako eraikinekin, besteak beste, Jamaikako Bankua, Scotia Bank Centre, Jamaikako Konferentzia Zentroa eta Kingston Mall. Geroago, 1980ko hamarkadatik aurrera, Hiri Garapeneko Enpresak etengabeko ahaleginak egin ditu errepideak eta merkataritza-baldintzen sistemak hobetzeko, zentroan.

21, mendean Jamaikak bizi dituen kaleko biolentzia mailak bereziki larritu dira Downtown Kingston edo hiriaren erdialdean, non gangster taldeen indarkeriak munduko tokirik arriskutsuenen artean jarri duen hiria.

## Klima 

## Auzoak 
## Herri eta hiri senidetuak 
Kingston ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Ikus, gainera 
* Jamaika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lambda puntu

[eskuinera|thumb|[lambda hizki grekoa]]
**Lambda puntua** helio I eta helio II helioaren bi fase likidoen (lehena fluido edo jariakin arrunta dugu, bigarrena superfluido edo superjariakina) arteko trantsizioa gertatzen deneko tenperaturari deritzo gutxi gorabehera 2,17 °K. Zehaztasuna zabaltzearren lambda puntua tenperatura eta presio jakin batzuen bidez definitu beharko genuke eta beraz lambda puntu goren eta minimo batzuk defini genitzake, minimoa 2,172 °K eta 0,0497 atm-ko baldintzetan ematen da eta gorena 1,76 °K eta 29,8 atm-tara.

Puntuaren izena helioaren bero espezifikoak tenperaturarekin jasaten duen bariazioa grafikoki adierazterakoan agertzen den formarengatik ipini zen lambda hizki grekoaren antzekoa baita. Bero espezifikoa infiniturantz hazten da lambda puntura urreratu ahala.

## Kanpo estekak 
*  Zer da superjariakortasuna?
Chamberí

**Chamberí** Madrilgo hiria osatzen duten 21 barrutietako bat da, Gaztambide, Arapiles, Trafalgar, Almagro, Ríos Rosas eta Vallehermoso auzoek osatzen dutena. Ia 150.000 biztanle ditu, hurrengo kaleek definitzen dituztelarik bere mugak:

* Mendebaldean: Princesa, Meléndez Valdés, Arcipreste de Hita eta Isaac Peral kaleak, Isla de Alborán plaza eta Juan XXIII pasealekua.
* Hegoaldean: Alberto Aguilera, Carranza, Sagasta eta Génova kaleak, Alonso Martínez plaza eta Colón plaza.
* Ekialdean: Castellana pasealekua.
* Iparraldean: Moncloa eta Reina Victoria etorbideak, Cuatro Caminos bidegurutzea eta Raimundo Fernández Villaverde kalea.

[ezkerrera|thumb|[Nuevos Ministerios gunearen airetiko ikuspegia]]

## Beste datu batzuk 
* **Barrutiko jaiak:** uztailaren 16a (Virgen del Carmen).
* **Etimologia:** Frantziako Savoia departamenduko hiriburu den Chambéry hirian du jatorria barruti honen izenak.
* **Posta kodeak:** 28003, 28010 eta 28015.

## Kanpo estekak 
*  Chamberiko barrutia Madrilgo Udalaren webgunean
*  Chamberiren historia
*  Chamberiko plazaren deskribapena eta argazkiak
Astra gaztetxea

**Astra gaztetxea** Gernikako (Bizkaia) erdigunean dagoen gaztetxea da.

## Okupazioa 
Gernikan urte askoan nabaria izan da gazteriak gestionatutako espazioen eskaria. Modu formalagoan zein informalagoan Gaztetxearen beharrizana, edo musika taldeentzako entsegu lokal publikoen falta aspalditik dira Gernikako gazte askoren ahotan. Beste alde batetik, aipatu beharrekoa da ere kultur eta gizarte eragileek, mahai gainean ipini izan dutena behin baino gehiagotan; Gernikak kultur dinamika sortzaileago eta espazio parte-hartzaileagoen beharra zuela.
Horri guztiari erantzuna eman nahian, Ieup! Gazte Asanbladaren ekimenari esker, 2005eko urrian aho batez erabaki zuten, Astraren eraikinetako bat okupatzea.

Modu honetara, urte bereko abenduaren 24ko goizeko 5:00etan 60 gazte inguru Astrara sartu ziren. Ekintza horrekin batera “Astra GernikEntzako” izeneko ekimena abiatu zen. Hiru eskari nagusi zituen, eta horien inguruan hainbat elkartek eta pertsonak parte hartu eta atxikimendua eman zuten, tartean 2.000 sinadura baino gehiago lortuz. Hiru puntutan oinarritu zen ekimena:
# Astra eraikin publikoa izatea, eta bere ondarea zaintzea.
# Jarduera soziokulturaletarako espazioa izatea.
# Gernikako gazteek eta elkarteen sareak modu parte-hartzailean erabaki ahal izatea Astraren etorkizuna.

Abenduaren 24tik aurrerako egun eta hilabeteetan gertatutakoak odisea izan ziren. 24ko okupazioa eta utzaraztea, mobilizazioak, gora-behera legalak, sinadura bilketak, otsailaren 18ko bigarren okupazioa, ehunka batzar… ekinaren ekinez, 2006ko maiatzaren 10ean Bizkaiko Ogasunak enkante publikora atera zuen erakina eta Gernika-Lumoko Udalak gazteen eta oro har herritarren eskariei men eginez, eraikina erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* "Zertarako Amestu"

## Kanpo estekak
Zizazuri

[thumb|Perretxiko saltzailea zizazuriak, [onddozuriak eta karraspinak saltzen Gasteizen.]]

**Zizazuria** (*Calocybe gambosa*) *Lyophyllaceae* familiako perretxiko espezie da. Hasieran, *Agaricus gambosus* deitu zion 1821an lehen aldiz espezie hau deskribatu zuen Elias Magnus Friesek. *Gambosa* hitza latinetik dator, eta hanka puztua duela adierazten du. buxeu (muxeru); maiatzeko ziza; muxuloin (moxolon); udaberri-ziza; udaberriko-ziza; ziza (sisa, susa, xixa, zuza, zusa); zizazuri.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Kazakhstan, Thailandia.

## Galeria 

Fitxategi:Zizazuriaren orriak.jpg|Zizazuriaren orriak
Fitxategi:Calocybe gambosa bat.jpg
Fitxategi:Calocybe gambosa bi.jpg
Fitxategi:Calocybe gambosa hiru.jpg
Fitxategi:Calocybe gambosa lau.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* *Calocybe gambosa*, Errotari mikologia elkartearen webgunean.
*  *Calocybe gambosa*, Mycobank webgunean.
Cádiz Club de Futbol

250px|eskuinera|thumb|2005eko igoera ospatzen.
**Cádiz Club de Fútbol**, andaluziar futbol taldea da, 1910ean Cadiz hirian sortutakoa. Etxeko partiduak Ramón de Carranza estadioan jokatzen ditu.

Azken urteotan Espainiako futbol ligako bigarren B mailan jokatzen ari da, lehen mailan 12 denboralditan ibili izan arren.

## Historia 
Taldea *Cádiz Foot-Ball Club* izenarekin sortu zen 1910an. Lehenengo hamarkadetan maila apletan aritu zen. 1940an Bigarren mailan lehenengo postua eskuratu zuen baina ez zuen igoera ligaxkan hirugarren gelditu eta ez zuen lehen mailara igotzeko ametsa gauzatu. 1955 urtean bigarren mailarako igoerarekin batera Ramon de Carranza estadioa inauguratu zuen eta urte horretan hasi zen jokatzen Ramón de Carranza Trofeoa, udako txapelketen artean garrantzitsuenetakoa dena.

1977an bigarren mailan bigarren postua eskuratu eta lehen mailara igotzea lortu zuen, urtebeterako baino izan ez bazen ere. 1982 eta 1984an ere lehen mailan aritu zen. 1985ean berriz igo eta zortzi denboraldi egin zituen jarraian gforen mailan, beti ere azken jardunaldietan egindako azken ahaleginari esker mantenduz. Urte hauetako izarra Mágico González jokalari salvadortarra izan zen. 1990an Errege Kopako finalerdietara iritsi zen baina Real Madrilek kanporatu zuen.

1993an maila galdu eta hurrengo urtean 2.B mailara jeitsi zen. 2003an bigarren mailara itzuli zen eta 2005ean berriz ere lehen mailara, baina urtebeterako oraingoan ere.

Azken urteak bigarren B mailan egin ditu baina 2016an bigarren mailara igotzea lortu zuen eta 2017an 5. postuan amaitu zuenez igoera play-offak jokatu zituen, arrakastarik gabe ordea.

2019-2020 denboraldian ordea sekulako denboraldi hasiera egin zuen eta hamalau urte pasa ondoren Lehen mailara igo zen. Hurrengo denboraldian taularen erdialdean ibili zen eta azkenean 12. postua eskuratu zuen. 2024an maila galdu zuen.

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## Datuak 
2023-24 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 16
* **Denboraldiak 2. mailan**: 41
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 16
* **Denboraldiak 3. mailan**: 12
* **Ligako posturik onena**: 12.a Lehen mailan (1987-88 eta 2020-21)

### Azken urteetako ibilbidea 
## 2023/2024 taldea 
2023ko uztailaren 10ean eguneratua.

## Palmaresa 
### Espainiako txapelketak: 1 
* **Espainiako futbol ligako lehen maila: 0**
** hamabigarrena 1988an.
* **Espainiako futbol ligako bigarren maila: 2**
** 1940, 2005
* **Errege Kopa: 0**
** Finalerdiak 1990an.
### Lagunartekoak 
* **Ramón de Carranza Trofeoa: 8**
** 1981, 1983, 1985, 1986, 1993, 1994, 2006, 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cadizen webgune ofiziala