Armen Dzhigarkhanian

**Armen Borisovitx Dzhigarkhanian** (; ; ahoskera [dʒiɡɑrχɑnjɑn]; 1935eko urriaren 3a - 2020ko azaroaren 14a) aktore sobietarra, armeniarra eta errusiarra izan zen.

Erevanen jaio eta hazi zen, eta hiriko antzoki akademiko eta errusiarretan hasi zen antzezten, Moskura joan aurretik antzezten jarraitzeko. 1960az geroztik, film armeniar batzuetan agertu zen. 1970eko hamarkadan, film sobietarretan jokatutako hainbat rolekin ezaguna egin zen: *The New Adventures of the Elusive Avengers* (1968), bere segidako *The Crown of the Russian Empire edo Once Again the Elusive Avengers* (1971) eta *The Meeting Place Cannot Be Changed* (1979). Ia 30 urte Maiakovski Antzokiko eszenatokian egon ondoren, Dzhigarkhanianek VGIK-n irakatsi zuen, eta, 1996an, bere antzerki propioa sortu zuen Moskun.

250 agerraldi baino gehiagorekin, Dzhigarkhanian, zinema eta eszenako aktore armeniar eta errusiar ospetsuenetako bat, beste edozein aktore errusiar baino film gehiagotan agertu zen.

## Hastapenak 
Armen Dzhigarkhanian Erevanen jaio zen, (Armeniako SSR) (Sobietar Batasuna), 1935eko urriaren 3an. Bere aitaren aitona, «tamada profesionala» zen, Georgiako hiriburuko Tbilisiko familia armeniar batekoa. 

## Ibilbidea 
### Antzerkia 
#### Aktorea 
1955ean, Dzhigarkhanian Sundukian estatuko antzoki akademikoan onartu zuten. Armen Gulakian zuzendariaren klasean ikasi zuen 1958ra arte. Sundukian antzokiko lehen urtetik hasi zen Erevango Stanislavski Errusiako antzokian antzezten. Han, 10 urte baino gehiago egin zuen, 1967ra arte. Armeniako Errusiako antzoki bakarrean, 30 paper inguru jokatu zituen, batez ere, Vania Kudriax gisa Aleksandr Ostrovskiren *The Storm* filmean; Sergei gisa Aleksei Arbuzov-en *An Irkutsk Story-n*, eta aktore gisa Maksim Gorkiren *The Lower Depths-en*. 1970eko hamarkadaren hasieran, Dzhigarkhanian zinema-aktore sobietar ezagunenetako bat bihurtu zen 200 paper baino gehiagotan agertuz; genero guztiak jokatu zituen egoera-komediatik hasi eta abentura historikora, drama psikologikora, thriller eta kalitatezko literatur egokitzapenera eta esfortzurik gabe entretenimendu hutsaletik arte sofistikatura igaroz. *The Meeting Place Cannot Be Changed* (1979) bost ataleko telebistako miniseriean, Vladimir Visotski garai guztietako aktorerik gogokoenak jokatua, Dzhigarkhanianek lege-lapur bat antzeztu zuen, eta horrek ezagunago egin zuen publiko sobietar orokorrarentzat. Bere bigarren bikotea ere, Tatiana Vlasova, Erevango Stanislavski antzokiko aktorea zen. Inoiz ez ziren ofizialki ezkondu, baina elkarrekin bizitzen hasi ziren, 1967an Moskura joan zirenean elkarrekin. Tatiana Dallasen (Texas) bizi da, eta errusiar hizkuntzako irakasle gisa lan egiten du unibertsitate batean. Dzhigarkhanian askotan bisitatu zuen hura. Hirugarren emaztea bera baino 43 urte gazteagoa zen.

## Gaixotasuna eta heriotza 
Bere bizitzako azken urteetan, Dzhigarkhanianek osasun txarra izan zuen. 2016ko martxoan eta 2018ko urtarrilean, ospitaleratu egin zuten. 2018ko apirilean, berriro ospitaleratu zuten bihotzekoak jo ostean, eta koman sartu zen. Dzhigarkhanian Moskun hil zen 2020ko azaroaren 14an. Heriotzaren arrazoia giltzurrun-gutxiegitasuna eta beste gaixotasun kroniko batzuen ondoriozko bihotz geldialdia izan zuen. Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Armen Sarkissian Armeniakoak, Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak eta Sergei Sobianin Moskuko alkateak dolumin mezuak eman zituzten.

## Errekonozimendua 
[thumb|300x300px| Dzhigarkhanian [Dmitri Medvedev Errusiako presidenteak saritua, 2010ean]]
Dzhigarkhanian bere belaunaldiko errusiar aktore ezagunenetariko eta entzutetsuenetako bat izan zen, bai zineman, baita antzerkian ere. *Novaia Gazetak,* Errusiako astekari handienetako batek, Dzhigarkhanian, Errusiako antzerki eta zineman, «marka bereizi» gisa eta bere ahotsa «bizi marka bereizi» gisa deskribatu zituen. Peter Rollberg-en arabera, Elliott International Affairs-en hizkuntza eslaviarren eta zinema ikasketetako katedraduna, Dzhigarkhanianen pertsonaiak, normalean, estoizismoagatik, ironiagatik eta barne-indar lasaiagatik bereizten dira, adinarekin hazi baino ez den xarma zakar bat irradiatzen duena.

2005ean, bere urtebetetzearen zorion-agurrean, Armeniako bigarren presidenteak, Robert Kotxarianek, Dzhigarkhanianen «ospe handia» bere talentuari eta lanari esker zela adierazi zuen. Kotxarianek gaineratu zuen: «Bere artea armeniar eta errusiar kulturen elkar aberasteko estandar berezi bat bihurtu da». 2010ean, Serge Sargsian Armeniako egungo presidenteak artista «zinema modernoaren pertsonaia nabarmenetako bat» bezala  deskribatu zuen, «mugarik gabeko talentua eta xarma» duena. Sargsianek adierazi zuen: «Nazio armeniarra harro dago zutaz». 2010ean, Dmitri Medvedev Errusiako presidenteak «Aberriari Merezimenduagatik» agindua eman zion Dzhigarkhaniani, eta honakoa adierazi zuen:
 
2012an, Moskuko alkate Sergei Sobianinek Dzhigarkhanian zoriondu zuen bere urtebetetzean, eta «aktore bikaina eta zuzendari trebea» dela deskribatu zuen; «eszenatokian eta pantailan urte askotan zehar ekarpen handia egin zuen Errusiako kulturaren garapenean».

### Errekorra 
Hainbat iturrik diote Dzhigarkhanian *Guinness World Records-en* sartuta dagoela zineman agerraldi gehien izan dituen errusiar aktore gisa (2013tik aurrera), 250 film baino gehiagotan jokatu duela iradokiz (300 RIA Novostiren arabera). Hala ere, *Guinness World Records* webguneak ez du datu horiek herrialdeka ematen. Agertu den pelikula ugariri erreferentzia eginez, Aram Khatxaturian sobiet-armeniar konpositore entzutetsuak behin esan zuen: «*Lisaburdina* pizten duzun bakoitzean, han dago Dzhigarkhanian!». Valentin Gaft aktoreak epigrama bat idatzi du bere agerpen kopuru handiari umorezko erreferentzia batean: «Munduan armeniar gutxiago dago Dzhigarkhanian agertu den filmak baino» (Гораздо меньше на земле армян, / Чем фильмов, где сыграл Джигарханян)

; Errusia
* RSFSRko Herriaren Artista (1973)
* "Aberriari Merezimenduagatik" Agindua, III. klasea (1995)
* "Aberriari Merezimenduagatik" Agindua, IV. klasea (2005)
* Alexander Nevskiren Ordena (2006)
* Cristal Turandot (Хрустальная Турандот), Moskuko Antzerki Sari Gorena (2010)
* "For Merit to the Fatherland" Agindua, II klasea (2010)

; Armenia
* Armeniako SSRko Herri Artista (1977)
* San Mesrop Maxtotsen ordena (1996)
* Armeniako Ohorezko Ordena (2010)

## Filmografia hautatua 
; Ahotsa

* Han txakur bat bizi zen (Жил-был пёс, 1982) - Otsoa
* Maitasun formula (Формула любви, 1984) - Cagliostro kondea (Nodar Mgaloblixvilik antzeztua)
* Altxorraren uhartea (Остров сокровищ, 1988) - John Silver
* *Cars* (Тачки, 2006) — Doc Hudson (errusierazko bikoizpena)
* *Up* (2009) — Carl Fredricksen (errusierazko bikoizpena)
* *Alicek badaki zer egin!* (Алиса знает, что делать!, 2013–2016)

## Erreferentziak 
 
## Kanpo estekak 
* Armen Dzhigarkhanian IMDb-n
*  Shant TV-tik
* Photo gallery of Dzhigarkhanian RIA Novosti media library-tik