open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ayrshire Post

***Ayrshire Post*** asteroko egunkari lokal bat da, South Ayrshire eta East Ayrshireko zati batzuk bertako albisteekin, gaiekin eta kirol estaldurarekin zerbitzatzen dituena. *Ayrshire* Post-ek batez ere Ayr, Prestwick, Troon, Cumnock, Maybole, Girvan eta inguruko komunitateak zerbitzatzen ditu.

*Ayrshire Post* 1880an sortu zen liberalismoaren ahots gisa, *Ayr Advertiser* eta gaur egun desagertutako *Ayr Observer* eta *Ayrshire Express* erradikalagoa den tory-ren aurkari zuzeneko lehian. *Posta* John Fergus Macnairrek zuzendu zuen 1925etik 1958ra, eta berriemaile nagusia Allan Hewitson izan zen 1946tik 1961era, Kazetarien Batasun Nazionaleko Ayr adarra ere sortu zuena. Lehia beroa zegoen *Advertise-ren* eta *Post-en* artean. Ostegunean atera zen *Advertise*, eta istorio on bat izango balu, ostiralean atera zen *Postak* jarraipena izan lezake. Beste albiste-iturri bat *The Daily Telegraph* eta *The Times* izan ziren, tokiko edozein ekitaldiren jarraipenarekin. *Postak* ez zuen nekazaritza gaiei  *Advertise-k*  adina leku eskaini. Bigarren Mundu Gerraren ostean *Advertise-ren* zirkulazioa 14.000koa izan zen, *Post-ena*, berriz, 20.000koa. 

Izenburua Scottish Weekly Newspaper of the Year izendatu zuten 2014an Scottish Press Awards sarietan. Ayrshire-ko egunkari batek saria irabazten duen lehen aldia izan zen. 

Ayrshire Post-ek Urteko Egunkariaren Astea irabazi zuen 2022ko irailean ospatutako 43. Scottish Press Awards-en. 

Troon  eta Carrick barrutiaren edizio bereiziak daude, Maybole eta Girvan inguruan dauden komunitateak barne hartzen dituena . 

Egunkaria Reach plc-en jabetzakoa da eta Media Scotland astero gehien saltzen dena da. 2012tik aurrera, 20.000ko tirada izan zuen, gutxi gorabehera 1939koa eta %10eko beherakada  2011ko 23.493ko tiradatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
9K720 Iskander

**9K720 Iskander** (; NATOren kodea: **SS-26 Stone**) Errusiak erabiltzen duen irismen laburreko misil balistiko mugikorren sistema bat da. 500 kilometroko irismena du. OTR-21 Totxkaren ordezko gisa sortu zuten Errusiako Indar Armatuek 2020an.

Iskanderrak hainbat ojiba mota erabil ditzake, hala nola kluster munizioko ojibak, bonba termobarikoak eramaten dituztenak, lehergarritasun handiko fragmentazio-ojibak, bunkerren aurkako armak, edo pultsu elektromagnetikoak sortzen dituzten gailuak, radarren aurkako misioetan. Misilek arma nuklearrak eramateko gaitasuna dute. 2017ko irailean KB Maxinostroieniya enpresako Valery M. Kashin diseinugileak esan zuen, gutxienez, zazpi misil mota jaurti zitzakeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aberdeen Independent

The ***Aberdeen Independent*** 1996tik 2008ra Aberdeen inguruko etxeetara bidalitako doako egunkaria izan zen. Izena izan arren, ez zegoen nazio mailan eskuragarri dagoen Independentearekin lotuta

Egunkaria 1996an sortu zuen Bill Alder-ek.  Egunkaria 12 urtez argitaratu zen eta Scottish Newspaper Society-k zortzi aldiz izendatu zuen doako egunkaririk onena. Egunkaria 2008ko ekainean itxi zen, *Aberdeen Citizen* hiriko doako egunkari bakarra bezala utziz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aberdeen Independentea
Aberdeen Citizen

***Aberdeen Citizen*** Aberdeenen gehien banatu zen doako egunkaria izan zen. Astekaria zen. 1989an jarri zuten abian, *Aberdeen Herald & Post* izenarekin, eta 2002an berriro jarri zuten martxan egungo izenburu gisa. Asteko komunitateko albisteen, kirolen eta ekitaldien laburpena eskaini zien hiriko eta inguruko 75.000 etxe baino gehiagori. "Talde espiritu ona dugu *Aberdeen Citizen-*en eta elkarrekin lan egiten dugu Aberdeen City eta Shire-ko bizilagun guztiek euren papera eskura dezaten!" *Aberdeen Citizen* 1989an martxan jarri zenetik pixkanaka hedatu zen eta "The Best Newspaper In Scotland" saria irabazi zuen.

Paperean inprimatutako bertsioak 2018ko maiatzaren 23an utzi zion argitaratzeari. Hala ere, sareko bertsioa *The Press and Journal-* ekin batu da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Aberdeen Citizen gune ofiziala
Anne Shirley (aktorea)

**Anne Shirley**, jaiotzez **Dawn Evelyn Paris**, (New York, 1918ko apirilaren 17a – Los Angeles, 1993ko uztailaren 4a) estatubatuar aktorea izan zen.

## Bizitza 
thumb|Dawn Evelyn Paris eta Julius katua ''Alice's Egg Plant*en (1925)
thumb|John Beal eta Anne Shirley *M'Liss* filmean (1936)
thumb|Anne Shirley *Murder, My Sweet* filmean (1944)

Dawn Evelyn Paris New Yorken jaio zen. Umetan hasi zen modelo gisa lan egiten, eta 1922an zineman egin zuen debuta, *Moonshine Valley* filmean. Bost urterekin Aliziaren papera bete zuen Walt Disneyren *Alice in Cartoonland* zuzeneko telesail mutuan.

### Ibilbide profesionala 
1934an, Anne Shirley pertsonaia antzeztu zuen *Anne of Green Gables* filmean eta pertsonaia horren izena hartu zuen bere izen ofizial eta artistiko gisa. Geroago *Steamboat Round the Bend*, *Make Way for a Lady* eta *Stella Dallas* filmetan parte hartu zuen, eta taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sarirako izendatu zuten. Bere azken paperak *Vigil in the Night*, *Anne of Windy Poplars*, *The Devil and Daniel Webster* eta *Murder, My Sweet* filmetan izan ziren. *The New York Times* egunkariko Bosley Crowther kritikariak 1940ko *Saturday's Children'' filmean egin zuen lana goraipatu zuen.

### Bizitza pertsonala 
1937ko abuztuaren 22an, Shirley John Payne aktorearekin ezkondu zen Monteciton (Kalifornia). Alaba bat izan zuten, Julie Payne aktorea, eta 1943an dibortziatu ziren.

Bere bigarren senarra Adrian Scott ekoizle eta gidoilaria izan zen. Hollywoodeko zerrenda beltzean sartu zenean eta familia Europara eraman nahi zuenean, Shirleyk Estatu Batuetan geratzea erabaki zuen eta 1949an dibortziatu zen.

Shirleyren hirugarren senarra Charles Lederer gidoilari eta zuzendaria izan zen, Marion Davies aktorearen iloba. Seme bat izan zuten, Daniel Lederer.

Birikako minbiziaren ondorioz hil zen Los Angelesen, 1993ko uztailaren 4an, 75 urte zituela.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GeoEuskadi

**geoEuskadi, Euskadiko Datu Espazialen Azpiegitura**, Euskadiko Datu espazialen azpiegituraren (Euskadiko DEA) erreferentziazko geoataria da, eta bere helburua da Euskal Autonomia Erkidegoko informazio geografikoa erraz eta modu eraginkorrean eskuratu eta berrerabiliko dela bermatzea.

Bisorea, datu-deskarga, zerbitzu estandarrak, arau kartografiakoak eta toponimia atalak ditu eta albisteak ematen ditu web-gunearen azalean. Oso interesgarria da, publiko orokorrarentzat, bere ortoargazkien konparatzailea, hainbat urtetako airetiko argazkiak konparatzeko eta EAEK XX. eta XXI. mendean izan dituen bilakaera geografikoa ikusteko.

Geobitxikeriak atalean, topografia eta kultur ondarea erlazionatzen dituen mapak ikus daitezke, ahal nola, txondorren kokapenak eta kortenak.

Europako INSPIRE zuzentarauan jasotzen den irizpideari jarraituz sortu zen. 2011ko irailaren 13an Euskadiko Datu Espazialen Azpiegitura (Euskadiko DEA) abian jartzeko Jaurlaritzaren Erabakia onetsi zen, sailarteko proiektu gisa. GeoEuskadi proiektuko buru Lurralde Plangintzaren eta Hirigintzaren Zuzendaritza da, Lurralde Informazioko Zerbitzuaren bidez. Proiektu korporatibo horretan ordezkaritza dute Eusko Jaurlaritzako sail eta erakunde guztiek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* GeoEuskadiko mapak ikusteko bisorea.
* Ortoargazkien konparatzailea.
Camelia Malik

**Camelia Malik** (Jakarta, 1955eko apirilaren 22a) indonesiar aktore eta *dangdut* abeslaria da, *Diva Dangdut Jaipong* bezala ere ezaguna.

## Bizitza 
Djamaluddin Malik ekoizle eta politikariaren eta Farida Al-Hasniren alaba, Camelia Malik Jakartan jaio zen 1955eko apirilaren 22an. Amaren aldeko nebaorde bat du, Ahmad Albar rock abeslaria. Geroago Harry Caprirekin ezkonduta zegoen 24 urtez. 2013ko maiatzaren 6an, prentsaurreko batean jakinarazi zuten 2013ko apirilaren 30ean dibortzio prozedura hasi zutela, urtebetez bananduta bizi izan ondoren.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Diskografia 
* 1979: *Colak-colek*
* 1980: *Raba-raba*
* 1981: *Ceplas-ceplos* (Reynold Panggabeanekin batera)
* 1981: *Sayang-sayang* (Reynold Panggabeanekin batera)
* 1986: *Murah Meriah* (Reynold Panggabeanekin batera)
* 1992: *Kedap Kedip*
* 1994: *Potret Diri*
* 1996: *Segudang Rindu*
* 1997: *Rindu Berat*
* 1998: *Disco Dangdut Rindu Berat*
* 1999: *Bulan Pun Berkaca*
* 2000: *Tak Salah Lagi*
* 2002: *Rekayasa Cinta*
* 2005: *Pengagum Cinta (Bukan Kekasih Setia)*
* *Gengsi Dong* (Reynold Panggabeanekin batera)
* *Wakuncar*
* *Colak Colek II*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sionismo sozialista

**Sionismo sozialista**, hebreeraz * סוֹצְיָאלִיסְטִית‎, tziyonut sotzyalistit*, edo **sionismo laborista**, sionismoaren Ezker politikoak jasotzen duen izendapena da, usadioz langile mugimendu juduarekin lerrokatua dago.

Sionismoaren Theodor Herzl eta Chaim Weizmannek zuzendutako adarrak ez bezala, sionismo sozialistak ez zuen uste Estatu judua nazioarteko komunitatea edo Erresuma Batua, Alemania eta Otomandar Inperioa bezalako herrialde boteretsuagoen babesaz sortuko zenik. Alderantziz, hainbat sionista sozialistek Estatu judua klase-borroka eta Palestinan bizitzen jarritako langile klase juduaren ahaleginaren bitartez bakarrik sortuko zela uste zuten, landa eremuetan kibutz eta moshav kokalekuak eta hirietan proletargo judu bat sortuz.
Lenape

**Lenape**, **Lenni Lenape** edo **Delaware** herria Ipar Ameriketako amerindiar herri bat da, gaur egun AEB eta Kanadan bizi dira. Gaur egun 16.000 kide inguru dira.

Jatorriz gaur egun Delaware eststuaren ipar-ekialdea, New Jersey osoa eta Pennsylvania estatuaren ekialdearen eremuan bizi ziren.

XVIII. mendearen azken hamarkadetan eta Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerraren ondorioz Indiar Lurraldera lekualdatzera derrigortuak izan ziren. Ondorioz, gaur egun Oklahoma (11.190), Wisconsin (1.565) eta Ontarion (2.300) bizi dira.

## Kanpo estekak
Plaza Nagusia (Valladolid)

**Valladolideko Plaza Nagusia**, , Espainiako Valladolid hiriko plaza nagusia da, Gaztela eta Leon erkidegoan.

1562an eraiki zen eta bertan Valladolideko udaletxea dago.
Pier Head

**Pier Head**, Ingalaterrako Liverpool hirian erdigunean dagoen kai eremu bat da, Mersey ibaiaren ertzean. Liverpoolgo merkataritza eta itsas-hiriaren barnean dago.

Bertan, hiriko hainbat eraikin nabarmen daude, tartean Royal Liver Building, Cunard Building, Port of Liverpool Building eta Liverpoolgo katedrala.
Chilham gaztelua

**Chilham gaztelua**, Ingalaterrako hego-ekialdeko Chilham ufalerrian dagoen gaztelu bat da, Kent konderrian.

Katorrizko eraikina 1174an normandiarrek eraiki zuten, gaur egungoa 1612-1616 artean.
Chilham

**Chilham**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri eta parrokia bat da, Kent konderrian.

2011n 1.124 biztanle zituen.

## Toki nabarmenak 
* Chilham gaztelua
Belfasteko Brigada (Behin-behineko IRA)

**Belfasteko Brigada**, Behin-behineko IRAren brigada guztietan handiena izan zen, eta Ipar Irlandako Belfast hirian egoitza izan zuen.

## Historia 
1969ko azken hilabeteetan osatu zen eta 1970ko urtarrilean ofizialki eratu, IRA Ofizialetik banandutako kideez. 1969ko snendua eta 1997ko uztaila srtean jardun zuen eta gehienera 1.500 kide izatera ailegatu zen.

## Kide nabarmenak 
Brigada honetako kide nabarmenak: Billy McKee, Joe Cahill, Seamus Twomey, Gerry Adams (eztabaidatua), Ivor Bell, Brendan Hughes, Martin Meehan, Brian Gillen, Gerard "Jock" Davison eta Eddie Copeland.

## Kanpo estekak
Pickelhaube

'''*Pickelhaube*-a'*, (alemanez: *pickel*, "arantza", eta *haube*, "kapela") kasko militar bat izan zen, XIX. mendean eta XX.aren hasieran Prusiako eta Alemaniako soldaduek, suhiltzaileek eta poliziek erabili zutena. Lehen Mundu Gerran, *stahlhelm* altzairuzko kaskoak ordeztu zuen Alemaniar Inperioaren armadan.

## Historia 
Frederiko Gilen IV.a erregearen erabakiz, Prusiako infanteria 1842an hasi zen *pickelhaube* kaskoa erabiltzen. Larru egosi oso lodiz egina, letoizko apaingarriak zituen, eta metalezko punta zorrotza gainaldean.

*Pickelhaube*-ren erabilera askar hedatu zuen Alemaniako beste estatu batzuetara: Oldenburgek 1849an hartu zuen, Badenek 1870ean, eta Bavariako Erresumak 1887an. XIX. mendearen erditik aitzina, Europako eta Latinoamerikako armada anitz erabiltzen hasi ziren, hala nola, Argentina, Bolivia, Kolonbia, Txile, Ekuador, Mexiko, Portugal, Norvegia eta Venezuelakoa.

[thumb|right|200px|*Pickelhaube*-a [Alemaniar Inperioa|Alemaniaren aurkako propaganda afixa batean.]]
Dena den, puntadun kaskoa Alemaniako armadaren bereizgarri bilakatu zen, bai Frantzia-Prusia Gerran (1870–1871), bai Gerra Handiaren hasieran. Marrazteko erraza baitzen, maiz erabili zen alemaniar soldaduak, eta baita Alemaniar Inperioa bera ere, karikaturizatzeko. 

Arranditsua bazen ere, ez zuen burua behar bezala babesten metrailatik. Hori zela-eta, 1916an *stahlhelm'' altzairuzko kaskoak ordeztu zuen Alemaniako armadaren uniformean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txipres

**Txipres**, euskal abizena da, baliteke gaskoia jatorrikoa. 

Alzan, Donostian, dago izen horrekin siglo XV. **Txipres baserriaren** lehen dokumentu dokumentala 1425. 
thumb|259x259px|Chipres baserriaren argazkia

## Lehen erregistroak 
Beharbada, abizenaren lehen erregistroa 1490 eta 1520 urteen artean dago. Datarik gabeko demanda baten exekuzioa da, non auzi-jartzaileak, Catalina de Txipres eta bere seme-alabek, Donostiako bizilagun batzuen aurka justizia. 

## Armarria 
erdian|thumb|Armarria .

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Altzako tokiko bilduma
Txipres baserria

frame|Baserriaren gaur egungo ikuspegia.
**Txipres baserria,** Erdi Aroko baserri zahar bat da, XV. mendearen hasierakoa, Altza auzoan dagoena, Donostian.

## Historia 
Txipres baserriaren lehen zita dokumentala 1425. urtekoa da.. Eraikinaren ezaugarriek pentsarazten dute Txipres dorretxea izan zela jatorrian, eta tenplarioak bizi zirela bertan, Donejakue bideko erromesak babestu eta babesten zituztenak.

thumb|339x339px|San Jeronimoren irudia, baserrian gordea.

## Erreferentziak
Cypress Mountain Ski Area

**Cypress Mountain** *West Vancouver*-en (Columbia Britainiarra, Kanada) mendebaldeko eski-gune bat da, Cypress parke probintzialaren hegoaldean dagoena.

Eski estazioa Vancouverreko erdigunetik 30 minutura dago autoz  iparraldera, eski alpinoko 53 pista (batzuek gaueko eskia egiteko irisgarriak) eta iraupen eskia egiteko 19 km ditu.

Eski guneko jaitsiera pistak bi menditan kokatutak dira (Mount Strachan – 1 440 metro eta Black Mountain – 1 200 metro.

Nahiz eta mendi hauek neguan elur anitz ukaitea, 47 elur-kanoiak daude eski gunean (pisten %60ak).

## Klima 
## Zerbitzuak (eski alpinoa) 
## 2010 Neguko Olinpiar Jokoak 
2010eko Vancouverreko Neguko Olinpiar Jokoetan, Cypress Mountainek estilo libreko eski eta snowboard lehiaketa guztiak hartu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Clavulinopsis laeticolor

***Clavulinopsis laeticolor*** *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Clavaria pulchra*, *Clavaria persimilis*, *Clavaria inaequalis var. aurantia*, *Clavaria thymiphila*, *Clavulinopsis pulchra*, *Clavulinopsis laeticolor f. bulbispora*, *Ramariopsis laeticolor*, *Ramariopsis laeticolor f. bulbispora*, *Donkella laeticolor*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 1,5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, adaxka isolatuek edo hainbat banakoz osatua, elkarrengatik hurbil, forma zilindrikoak edo zapalduak mihi luzanga itxuran, batzuetan espatula baten itxuran, hanka txikiz hornitua, gainazal leuna, okerrak edo zuzenak, hori argitik hori-laranja bizira doan kolorekoak.

**Haragia:** Horixka edo hori-laranja kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Clavulinopsis* terminoa, “clava”-ren txikigarritik dator, garrote txikia, esan nahi duen  “clavulina”  hitzetik eta itxura, antzekoa, esan nahi duen grekozko “ópsis” hitzetik. *“Clavulina”*  baten antzekoa”. *Laeticolor* epitetoa berriz bere kolore biziengatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa artiskua 
Europan, Clavulinopsis helvola espezie oso antzekoa da habitat berean, eta mikroskopikoki hobeto bereizten da bere espora arantzatsuengatik. Clavulinopsis luteoalba ere antzekoa da. Clavulinopsis fusiformis-ek antzeko kolorea du, baina fruta-gorputzak handiagoak izaten dira normalean, eta konglomeratu trinko eta faszikulatuetan agertzen dira.

## Sasoia eta lekua 
Basotik kanpoko belar goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marshanda

**Andriani Marshanda** (Jakarta, 1989ko abuztuaren 10a), ***Marshanda*** mononimoz ezagunagoa, minangkabau jatorriko indonesiar aktorea, egile abeslaria eta osasun mentalaren arreta hobetzearen defendatzailea da.

## Bizitza 
Riyanti Sofyan eta Irwan Yusufen alaba, Marshanda Jakartan jaio zen 1989ko abuztuaren 10an. Neba bat eta ahizpa bat ditu, Aldrian (Didi) eta Allysa (Lisya). Hiru urte zituela, Semarangera (Erdialdeko Java) joan zen familiarekin bizitzera, eta han bi urte eman zituen.

Baim Wong aktorearekin harremanean egon zen, baina azkenean banandu ziren. 2011ko apirilaren 2an, hiru urteko harreman baten ondoren, Ben Kasyafani telebista aurkezlearekin ezkondu zen. Ezkontza Jakartako Pancoran auzoko Bidakara hotelean antolatu zen eta minangkabau herriaren ohituren arabera ospatu zen.

2013ko urtarrilaren 22an Sienna Ameerah Kasyafani alaba izan zuen. 2014an dibortziatu zen bikotea. Epailearen erabakiaren ondorioz, Kasyafanik alabaren zaintza lortu zuen.

2015eko ekainaren 13an, Pelita Harapan unibertsitatean graduatu zen.

II. motako desoreka bipolarra diagnostikatu ziotenean, diagnosi horri buruzko informazioa zabaltzen hasi zen. 2019az geroztik, desoreka bipolarrari buruz hitz egiten du mintegietan eta podcastetan. 2022an, #SeeingTheUnseen kanpaina jarri zuen martxan TikTok Indonesiarekin elkarlanean, desoreka bipolarra duten pertsonen garuneko uhinetan inspiratutako batik diseinua aurkeztuz.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* 2000: *Bidadari*
* 2005: *Marshanda* 
* 2014: *Taubat* 

### Konpilazioak 
* 2002: *Allah Yang Kucintai* 
* 2004: *Best of Female Idol* 
* 2004: *Broken Heart* 
* 2004: *Kisah Kasih di Sekolah*
* 2004: *Now and Forever*
* 2004: *Dua Belas Lagu Islami Terbaik*

### Singleak 
* 2000: *Bidadari*
* 2004: *Kisah Sedih di Hari Minggu*
* 2004: *Sebuah Pengakuan*
* 2005: *Kita Untuk Mereka*
* 2005: *Pasangan Yang Tepat*
* 2005: *Manis Dan Sayang*
* 2008: *Ketulusan Hati*
* 2011: *Taubat*
* 2011: *Cinta Yang Kembali*
* 2012: *Beri Aku Cinta*
* 2014: *Kamu*

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Climacodon septentrionalis

***Climacodon septentrionalis*** *Phanerochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydnum giganteum*, *Hericium septentrionale*, *Steccherinum septentrionale*, *Creolophus septentrionalis*, *Pleurodon septentrionalis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Parasitoa, 5 eta 30 cm  bitarteko zabalerakoa, eta 3 cm arteko lodierakoa, 15 cm eta gehiago irtena, zurixka, zuri-horixka, banakako karpoforo ugaritan hazten da, elkarri estuki gainjarritako mentsuletan inbrikatuta, 50 cm-ko taldetaraino eta 2 kilo inguruko pisukoak. Apurtzean ertza belztu egiten da, baina ez beti.

**Bilbea:** Zurixka, zaila, lehorrean horixka, hezurraren antzekoa.

**Himenioa:** Orratzak estu eta finak, zurixka. 16 mm arteko luzerakoak, kono formako koloregabeko zistidioekin, 50 mikra luze eta 10 zabal, ugari.

**Etimologia:** *Septentrionalis* epitetoa, hazkunde eremuagatik du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Laetiporus sulphureus* delakoak izan dezake antza.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen egurrean (artea, pagoa, zumarra, urkia).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Japonia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ß

thumb|ẞ eta ß letrak.
Alemanezko ortografian, **ß** letra, **Eszett** edo **scharfes S** deitua, /s/ fonema irudikatzen du Aleman Estandarrean bokal luzeen edo diptongoemn ostean. Eszett izenak bi letra bateratzen ditu, alde batetik ⟨s⟩ (*Es*) eta, bestetik, ⟨z⟩ (*Zett*). Batzuetan, **s bikoitz** izena ere ematen zaio. Gaur egun alemanez baino ez da erabiltzen letra hau, eta ez badago eskuragarri ⟨ss⟩ digrafoa erabil daiteke. Suitzako aleman estandarrean *ss* idazten da gaur egun. 

Letraren jatorria ⟨sz⟩ digrafoa da, Erdi Aroaren amaieran erabiltzen zen moduan, ligatura bat sortuz ⟨ſ⟩ eta ⟨ʒ⟩ letren artean, ⟨ſʒ⟩ moduan. XIII. mendean ⟨ʒ⟩ eta ⟨z⟩ soinuen arteko diferentzia galdu zen, eta biak konbinatu ziren. 2017an alemanaren akademiak ⟨ẞ⟩ letra larria onartu zuen, mendeetako eztabaidaren ostean, eta 2024tik hobesten da hitza larriz idatzi behar bada, ⟨SS⟩ idatzi beharrean, adibidez *STRAẞE*, *STRASSE*ren gainetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manilkara zapota

***Manilkara zapota***, **txiklea** () edo **chicozapote** () Sapotaceae familiako zuhaitz bat da, Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikako tropikoetan jatorria duena. Batzuetan **mizpira** izena ematen zaio, baina ez da *Mespilus germanica* zuhaitza. Filipinetan espainiarrek sartu zuten kolonizazioaren ondoren. Hortik aurrera Asian hedatu zen, eta oso ohikoa da Indian, Thailandian, Malaysian, Kanbodian, Indonesian eta Bangladeshen. Asian bere fruituari *chikoo* izena ematen diote.

Bere zapore gozoagatik, hainbat herri amerindiarrek gomagoxo gisa erabiltzen dute, zuhaitzaren zapatik ateratzen den polimero gomatsua. Gaur egun txikleak azetato polibinilikoa erabiltzen du, plastiko neutro bat, baina lehenago zuhaitz honen zapa zen osagaietako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abu Tawr

**Abu Tawr** Banu Salama dinastiako al-Andaluseko noblea izan zen, Washkako valia izandakoa.

Abu Tawr ibn Qasiren semea izango zela iradoki dute, Cassius kondea boteretsuaren semea. Beraz, Banusalamatarrak VIII. mendean  Al-Tagr al-Alako jabetza zabalak kontrolatzen zituzten Banukasitarren adar izango ziren.

774an Washka Abu Tawr agintean zegoen, eta Abd al-Melek ibn Umarren alde egin zuen Husaynen aurka. Husayn Zaragozako *wali*a zen, eta yemendar aristokraziarekin Al-Andaluseko omeiatar emirraren aurka konspiratzen zuen.

Hala ere, 777ko Paderborneko Dieta Inperialean, Sulayman al-Arabiekin, Bartzelonako *wali*arekin, bat egin zuen. Karlomagnori bere domeinuak eskaini zizkioten, Abd ar-Rahman I.aa emirraren aurkako laguntza militarraren truke, Al-Andalusen abbastar autoritatea berrezartzeko. Armada frankoak 778an Zaragozaren aurka huts egin ondoren, aliantzak porrot egin zuen Orreagako porrotarekin.

790ean Luis Errukitsuarekin aliantza bat egitea proposatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datu espazialen azpiegitura

**Datu Espazialen Azpiegitura (DEA)** informazio geoespaziala sortzeko, kudeatzeko, trukatzeko eta erabiltzeko gaitasuna ematen duen baliabide teknologiko eta antolakuntzako eremua da. Informazio horrek objektu eta fenomeno geografikoen kokapenarekin lotutako datuak, metadatuak, zerbitzuak eta aplikazioak barne hartzen ditu. Datu Espazialen Azpiegiturek erakunde eta erabiltzaileen arteko lankidetza errazten dute, informazio geoespazialaren elkarreragingarritasuna eta sarbidea modu estandarizatuan sustatuz.

Espianiako Instituto geográfico nacionalek (IGN) honela definitzen du:  

Europar Batasunaren DEA, Infrastructure of the Spatial Information in the European Community (INSPIRE) da, Europar Parlamentuak eta Kontseiluak 2007ko martxoaren 14ko zuzentarauaren bidez sortu zuena. Zuzentarau horren bidez estatuek sortu eta kudeatu behar dute Europako azpiegitura, eta datuak publikoki eskuragarri jarri behar dutela adierazten du.

IDE proiektu bat gauzatzeko, gutxienez honako hauek eskaintzen dituen geoatari bat erabiltzen da: datuak web-zerbitzuen bidez bistaratzea, datu-multzoak eta zerbitzuak metadatuen bidez bilatzea eta mapa batean izen geografiko baten bidez kokatzea. Hori egiten dute besteak beste, Espainiako Geoportal, Frantziako Géoportail, EAEko Datu Espazialen Azpiegituraren, DEAren, datu baseaz hornitzen den geoEuskadi eta Nafarroako Foru Erkidegoko Nafarroako Lurralde Informazio Sistemaren, SITNAren, datu-baseaz hornitzen den IDENA, Nafarroako geoataria 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aixa ibn Abd al-Aziz

**Aixa ibn Abd al-Aziz ibn Mussa** (; Sevilla, - Zaragoza, 765 baino lehen) Al-Andaluseko aristokrata bat izan zen. Abd al-Aziz ibn Musa eta Egilonaren alaba, Banu Qasiko Fortun ibn Qasiren emaztea izan zen..

Abd al-Aziz ibn Musa ibn Nusairrek, Musa ibn Nusairren semeak, 713ko ekainaren 30ean Egilona, bere ama, Roderiko Toledoko azken errege bisigodoaren alarguna, Meridan harrapatu zuen. Abd-al-Aziz Egilonaz maitemindu eta 715ean ezkondu ziren.

* Musa ibn Furtun, Arnedoko *wali*a, Tarazonakoa, Ath-Thaghr al-Aqsa edo Muturreko Markakoa, eta Zaragozakoa. Oneka Aristarekin ezkondu zen.
* Dhahir ibn Fortún.

Dirudienez, bere aita hil zenean, Fortun ibn Qasik Zaragoza, Naiara, Tutera eta Tarazona arteko jabetzak heredatu zituen, eta Zaragozako *wali* izendatu zuten Damaskoko omeiatar kalifaren izenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serge Vohor

**Rialurh Serge Vohor** (Port Olry, Espiritu Santo uhartea, Hebrida Berriak, 1955eko apirilaren 23a – Luganville, Espiritu Santo uhartea, 2024ko azaroaren 22a) vanuatuar politikaria izan zen. Vanuatuko lehen ministroa izan zen 1995etik 1996ra, 1996tik 1997ra, 2011n eta 2014ean. 

Alderdi Moderatuen Batasuna alderdi zentristako kidea izan zen. Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten 1991n bere alderdiak irabazi ondoren, eta 1995eko abendutik 1996ko otsailera lehen ministro izan zen.

Bigarren agintaldia 1996ko irailetik 1998ko martxora arte iraun zuen, eta 1996ko urrian, Jean-Marie Léyé presidentearekin batera, Vanuatuko Indar Mugikorreko paramilitarrek bahitu zuten, soldatak ez ordaintzeagatik haserre. Handik gutxira, onik askatu zituzten. Vohorri atzerritarrei Vanuatuko pasaporteak saltzea ere leporatu zioten.

Hirugarren agintaldian, 204ko uztailetik azarora, koalizio-gobernua zuzendu zuen. 2004ko azaroan harreman diplomatikoak ezarri zituen Taiwanekin, ministroen kontseiluari jakinarazi gabe. Asteetan zehar, Vanuatuk harremanak izan zituen bi Txinekin.
Gazte Topagune Sozialista

**Gazte Topagune Sozialista** urtero Euskal Herriko herri batean ospatzen den gazte komunisten bilkura bat da. Ekitaldietan hitzaldi eta bestelakoez gain, kontzertuek eta ekintza ezberdinek (boxeoa besteak beste) izaten dute erakargarritasun handia. 

Gazte Koordinakunde Sozialistak eta Ikasle Abertzaleak antolatutako ekitaldi hau,  agian erakunde hauen urteko ekintzarik aipagarriena da.

thumb|Topagunearen progaganda grafiti espraiarekin horman marraztuta, Bilbo 2025eko otsaila.

## Edizioak 
thumb|left|Gazte Topagune Sozialistaren kartel bat, Bllbon 2024an.
Mugimendu Sozialistaren barnean dauden Gazte Koordinakunde Sozialistak eta Ikasle Abertzaleak antolatu dituzte. Lehena 2019an izan zen eta data eta leku ezberdinetan antolatu dituzte.

* 2019 - Azpeitia. Ekainaren 12tik ekainaren 15era Esklabak eraikinean. Euskal Herri osoko ehunka gazte batu ziren bertan. Ekitaldi politikoan, IAk eta GKSk "botere sozialista metatzeko bizitzako eremu guztietan lan gaitasunen antolaketaren gauzapena" aldarrikatu zuten. Bide horretan, "lan egunen eraginkortasuna" eta "antolakuntza zein koordinazio gaitasuna" azpimarratu zituzten. 
* 2020 - Legutio. Apirilaren 9tik apirilaren 13ra. "Indarren zentralizazioa" izango zen tresnetako bat" baina COVIDaren ondorioz, bertan behera geratu zen.
* 2021 - Altsasu. Urriaren 8tik azaroaren 12ra. 1500 gazte baino gehiago batu dira, estrategia sozialistaz eta testuinguru politikoaz hausnartzeko.
* 2022 - Durango. Uztailaren 20tik uztailaren 24ra Antolatutako egitarauaren barruan: hitzaldiak, mahai inguruak, tailerrak, film labur lehiaketa, kirol ikuskizunak, kontzertuak...  «Antolakuntzarako deia zabaltzeko elkargune» bihurtu nahi izan zuten, «hausnarketa politikorako eta komunitate politikoa indartzeko». Hala, «komunismoaren gaurkotasunaz nahiz gazteok modu independentean antolatzeak duen garrantziaz eztabaidatzeko» baliatu nahi izan zuten elkargunea.
* 2023 - Atarrabia eta Burlata. Urriaren 11tik 15era. "Sozialismoaren kultura politikoa jaso, sakondu eta hedatzeko alternatiba sozialista eraiki behar" zela azaldu zuten.
* 2024 - Altsasu Urriaren 31tik azaroaren 3ra. Europako krisi ekonomikoa, gazte mugimenduaren historia eta emakumeen lan prekaritatea landu zituzten, besteak beste. Palestinako eta Libanoko herri langileei elkartasuna adierazi zioten eta "Gerraren eta faxismoaren aurrean gazteok sozialismora batu" lelopean manifestazioa burutu zuten

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gazte Martxa
* Gazte Topagunea

## Kanpo estekak
Erlazio giromagnetiko

Fisikan **erlazio giromagnetikoa** da oinarrizko partikula baten edo nukleo baten momentu magnetikoaren eta momentu angeluarraren arteko zatidura. Sinboloa  *γ,* gamma, da eta SI unitate-sisteman radian zati segundo Tesla (rad⋅s−1⋅T−1)  gisa edo coulomb zati kilogramo (C⋅kg−1) gisa ematen da. 

## Erreferentziak
Fluor 19ko erresonantzia magnetiko nuklear

**Fluor 19ko erresonantzia magnetiko nuklearreko espektroskopia** (**19F EMN)** teknika analitiko bat da fluorra duten konposatu kimikoak detektatzeko eta identifikatzeko. 19F nukleoa inportantea da EMNko espektroskopian bi arrazoirengatik ugaria delako eta lerrakuntza kimikoak sakabanatze handia duelako protoiaren erresonantzia magnetiko nuklearrarena baino handiagoa.

## Ezaugarriak 
19F nukleoak 1/2ko spin nuklearra eta erlazio giromagnetiko handia ditu. Hortaz, isotopo honek oso ongi erantzuten die EMNzko neurketei. Horrela, 1H eta 13C nukleoen ondoren gehien aztertutako nukleoa da. Halaber, 19F fluor naturalaren % 100a da.

Fluor-nukleoen erresonantziak ondo bereizita egoten dira, eta lerrakuntza kimikoaren tartea protoiarena baino hogei aldiz handiagoa da.

## Lerrakuntza kimikoa 
Lerrakuntza kimikoaren tartea 700 ppm-koa da 19Fren kasuan: -300etik +400era bitartekoa. Konposatu organofluoratuen kasuan tartea estuagoa izan daiteke: adibidez CF3 taldeen kasuan -50 eta -70 bitartekoa izaten da.
erdian|thumb|520x520px|19Fren lerrakuntza kimikoa hainbat konposatuen kasuan
Lerrakuntza kimikoa positiboa da erresonantzia-maiztasun handietan (edo eremu magnetiko txikietan) eta negatiboa erresonantzia-maiztasun txikietan (edo eremu magnetiko handietan).

Lerrakuntza kimikoaren erreferentzia CCl2F da zeini ∂=0 esleitzen zaion.

## Erreferentziak
1689ko Matxinada Jakobitarra

**1689ko Matxinada Jakobitarra** Eskoziako Highlandetan nagusiki borrokatutako gatazka bat izan zen. Honen helburua Ingalaterrako Jakue II.a (Eskoziako VII.a) berriro tronuan jartzea izan zen, 1688ko azaroko Iraultza Loriatsuaren ondoren herbesteratuta zegoena. "*Jacobus*", Jakue izenaren latinezko bertsioa, Jakue II.aren jarraitzaileei izena eman zien, hau da: Jakobitak (ingelesez: *Jacobite).* Era berean mugimendu politiko elkartua "jakobitismo" bezala ezagutzen da. 1689ko altxamendua, XVIII. mendearen amaierara arte iraun zuen Estuardotarren Etxea berrezarri nahi zuten matxinada eta trama sail baten lehena izan zen.

Bederatzi Urteko Gerra bezala ezagutzen den Europako gatazka zabalagoaren zati bat, eskoziarren matxinadak Irlandako 1689-1691 artean gertatutako Gilendar Gerraren garapena laguntzea zuen helburu. 1689ko uztailean Killiecrankien jakobitek garaipen erabakigarria lortu arren, haien buruzagi karismatikoa, John Graham, Dundeeko bizkondea, erasoan hil zen. Bere heriotzak, barne edo kanpo laguntza mugatuekin batera, Gilen II.aren eta Maria II.aren administrazio berriarentzat inoiz benetako mehatxurik ez izatea ekarri zuen. Ekintza militar nagusiak Cromdaleko porrotarekin amaitu ziren 1690eko maiatzean, nahiz eta azkenean Highlandak ez ziren 1692ra arte kontrolatu, Glencoeko sarraskiaren ondoren.

Honekin ere, lehenengo matxinada honen amaiera politiko erabakigabea, Eskoziako "pazifikazioa" (ikuspuntu diplomatiko eta erlijioso batetik ikusita) lortu ez zuena, hurrengo hamarkadetan beste hainbat saiakera Jakobitarrak egotea eragingo zuen, nagusiki 1715, 1719 eta 1745ean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jakobita
* Jakobiten matxinada

## Kanpo estekak
Tapa (Estonia)

Estonia iparraldean dagoen hiria da **Tapa**, Tallinn hego-ekialdetik 80 km-ra.

## Geografia 
Estoniako komunikazio-lotune garrantzitsuenetako bat da Tapa. Tallinnera trenez joan daiteke, 77 km, Tartura 112 km eta Narvara 133 km.
Nai Barghouti

**Nai Barghouti** (Ramallah, Palestina, 1996) abeslaria, konpositorea eta flauta jotzailea da.

## Ibilbidea 
### Lehen urratsak 
Nai Barghuti guraso musikazaleen alaba da. 7 urterekin hasi zen musika ikasten, ahizpa nagusiak biolina jotzen zuen. Flauta aukeratu zuen berak eta Jerusalemgo Edward Said kontserbatoriora joan zen ikastera, kantuan, berriz, amarengandik jaso zituen lehen irakaspenak. 13 urterekin hasi zen oholtzetara igotzen, eta atzerrian segitu zuen ikasten; besteak beste, musika klasikoan eta jazzean sakondu zuen AEBn eta Herbehereetan. baina sorterria ahaztu gabe. Palestinaren aldeko elkartasun kontzertua ematen ditu.

## Diskografia 
* *Nai 1* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nai Barghuti YouTube.
* "Kantu min bat lurrari", Ainhoa Sarasolaren artikulua, 2024ko azaroaren 24ko Berria
Tinglev

**Tinglev** Aabenraa udalerrian dagoen herri bat da, Hegoaldeko Danimarkako eskualdean (Danimarka), eta 2018. urtearen hasieran 2790 biztanle inguru zituen.

Eskualdearen hegoaldean dago, Alemaniako mugatik eta Baltiko itsasoko kostaldetik gertu.

## Historia 
1866ko Dukerrien Gerraren eta Pragako Bakearen ondorioz, Tinglev Schleswig-Holstein probintziako kide izan zen 1920ra arte Alemaniar Inperioan.

1920an, I. Mundu Gerran Alemaniar Inperioa garaitu ondoren, potentzia aliatu garaileek bi plebiszitu antolatu zituzten Schleswig probintziako iparraldean eta erdialdean. Schleswig iparraldean botoen %75 Danimarkarekin batzearen aldekoak izan ziren, eta %25 Alemania barruan egoteagatik. Schleswigeko erdialdean, berriz, alderantzizkoa izan zen egoera: %80 Alemanian geratzearen alde zeuden, eta %20 Danimarkan. 1920ko ekainaren 15ean, Schleswig iparraldea ofizialki anexionatu zen Danimarkarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helene Adler

**Helene Adler** (Frankfurt am Main, 1849ko abenduaren 5a – *ibidem*, 1923ko abenduaren 2a) alemaniar poeta, saiakeragile eta irakasle judua izan zen.

## Bizitza 
Helene Adler Frankfurten jaio zen 1849an, Ludwig Börne jaio zen etxe berean. Etxe hori Adlerren aitaren jabetzakoa zen.

1865era arte *Philanthropin* eskola juduan ikasi zuen, eta 1867an Wiesbadengo Emakumeen Ikastetxean lizentziatu zen. Hamabost urtez Frankfurteko *Waisenschule des israelitischen Frauenvereins* eskolan irakatsi zuen.

## Lanak 
* *Das Buch Hermann* (1881)
* *Beim Kuckuck. Launige zoopoetische Waldgesänge* (1882)
* *Religion und Moral. Ein Beitrag zur Erziehungsfrage vom Standpunkte der Schopenhauerschen Ethik* (1882)
* *Über Waisenerziehung* (1885)
* *Vorreden und Bruchstücke. Eine poetische Musterkarte* (1897)
* *"Fridde uff Erde!" Gardinepreddigt von Settchen Hampelmann, Borgesfrää in Frankfort am Mää an die sechs Großmächt in ochsidendalisch-ohrjendalische Aagelegenheite* (1897)
* *Poetische Schatten, den Manen Arthur Schopenhauers geweiht. Buch 1: Anakreon* (1912)
* *Studentenlieder und akademische Gesänge* (1914)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aabenraa (udalerria)

**Aabenraa** (danieraz: **Aabenraa Kommune** edo **Åbenrå Kommune**; ) Danimarkako hegoaldeko eskualdean dagoen udalerria da. 2007ko urtarrilaren 1etik egon da gaur egun duen moduan, udalerri txikiago batzuek bat egin ondoren. 941,55 km²-ko azalera du eta 59.600 biztanle zituen 2012an. Udaletxea dagoen hiri nagusia Aabenraa hiria da. Tove Larsen da alkatea, Sozial Demokratak ordezkatuz.

Barsø uhartea udalerriaren ipar-mendebaldean dago, eta Løjt Kirkeby hiritik ferry zerbitzu baten bidez lotuta dago. Danimarkan bizi den gutxiengo alemaniarraren zati bat Aabenraan dago, eta alemanierazko egunkari bat argitaratzen da: *Der Nordschleswiger*.

1864tik 1920ra, eskualdea Prusiaren parte zen, Schleswig-Holstein probintzian, eta haren parte bezala, Ipar Alemaniako Konfederazioaren parte ere eta, 1871tik aurrera, Alemaniar Inperioarena. 

## Herriak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)
* Der Nordschleswiger (alemanez)
Formós gaztelua

**Formós gaztelua** (;  esan nahi duena) edo **Balaguerko gaztelua** () bertoko *as-sudda* edo gotorlekua izan zen, andalustar jatorria zuena.

## Kokapena 
Gaztelua Segre ibaiaren ondoan dago, Balaguer hirian, Lleida probintziako hiriburuaren iparraldean. Gaztelutik oso gertu Montgaiko San Lorentzo urtegia dago. Probintziako erdigune geografikoan dago, gutxi gorabehera.

## Historia 
897an, Lubb ibn Muhammad Tutera eta Lleidako *wali*ak Balaguerko gaztelua eraikitzea agindu zuen, Almatàko lautadako gotorlekua zegoen toki berean.

1045 eta 1082 artean, Yusuf Al-Muzaffarrek gotorlekua jauregi bihurtu zuen, gobernadorearen egoitza bihurtu zena.

1105ean, Ermengol VII.ak, Urgellgo kondeak, Balaguer konkistatu zuen. Bertan ezarri zuen konderriko hiriburua, gaztela Formós bataiatuz.

1413an, Urgellgo kondearen matxinadaren testuinguruan, Fernando I.aren tropek eraso eta Balaguerreko setioan gaztelua suntsitu zuten. Geroago zaharberritu zuten.

1988tik Monumentu Historiko Artistikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calasanz

**Calasanz** () Huescako probintziako herria da, La Litera eskualdekoa, Peralta de Calasanz udalerrian kokatuta, Aragoin. 736 metrotan dago eta eskualdeko herririk zaharrena da (izan ere, 556. urteko agiri bisigodo batean agertzen da).

## Demografia 
## Hizkuntzak 
Inguruko herri askok bezala, Calasanzek ere tokiko hizkera du, ezaugarri edo hitz batzuetan hurbileko beste herri batzuen antzekoa, eta beste batzuetan, berriz, ribagorzatar dialektoaren antzekoa. Ribagorzatar katalanaren eta ribagorzatar aragoieraren arteko muga linguistikoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Peralta de Calasanz

## Kanpo estekak
Karbono 13ko erresonantzia magnetiko nuklear

**Karbono 13ko erresonantzia magnetiko nuklearrezko espektroskopia** (**13C EMN**) teknika analitiko bat da molekula organikoetan karbono-atomoak identifikatzea posible egiten duena.

Erresonantzia magnetiko nuklearrak karbono 13 isotopoa identifikatzen du. Karbonoaren isotoporik ugarienak, karbono 12k, ez du EMNzko seinaleriik sortzen.

Karbono 13ko EMN asko usatzen dan konposatu organikoak eta organometalikoak identifikatzeko. Izan ere, 1H EMN baino egokiagoa da nahaste konplexuetan molekulak identifikatzeko.

## Ezaugarriak 
13C EMNk baditu konplikazio batzuk 1H EMNk ez dituena. Inportanteena da 13Ck sentikortasun txikiagoako duela 1Hk baino, ugaritasun naturala txikiagoa delako 13Cren kasuan.

13Cren kasuan ere spina 1/2koa da. Bestalde, erlazio giromagnetikoa protoiarenaren laurdena da eta horrek sentikortasuna are gehiago txikitzen du. Protoiarekiko sentikortasun erlatiboa 4ko magnitude-ordenan ahulagoa da.

## Lerrakuntza kimikoa 
13C EMNen kasuan lerrakuntza kimikoaren tartea nahikoa zabala da 250 ppmkoa. Aintzat hartu 1H EMNren kasuan konposatu organikoentzat lerrankuntza kimikoa 15 ppmren tartean egoten dela. Konposatu organikoen lerrakuntza kimikoak adierazten dira beheko grafikoan.
ImageSize  = width:540 height:440
AlignBars = late

Colors =
  id:nmrbar       value:rgb(0.9,0.9,0.65)
  id:gray         value:rgb(0.85,0.85,0.85)

Period = from:-1 till:220

PlotArea = left:60 bottom:20 top:10 right:10

DateFormat = yyyy

TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy order:reverse

ScaleMajor = gridcolor:gray unit:year increment:20 start:0

PlotData=
 width:20
 bar:Aldehydes from:180 till:220 color:nmrbar 
  at:180 align:left text:R(CO)R shift:5,-5
  at:220 align:left text:Aldehydes_and_ketones shift:5,-20
 bar:Carboxylic from:160 till:185 color:nmrbar
  at:160 align:left text:R(CO)X shift:5,-5
  at:185 align:left text:Carboxylic_acid_derivatives shift:0,-20
 bar:Nitrile from:115 till:125 color:nmrbar
  at:125 text:"Nitrile RCN" align:right shift:-10,-5
 bar:CC from:110 till:150 color:nmrbar 
  at:150 text:"C=C" align:right shift:-10,-5
 bar:Alkyne from:65 till:90 color:nmrbar
  at:90 text:"Alkyne R-CC-R" align:right shift:-10,-5
 bar:RCH2O from:50 till:90  color:nmrbar
  at:90 text:"R-CH2-O" align:right shift:-10,-5
 bar:R4C from:30 till:45 color:nmrbar 
  at:45 text:"R4C" align:right shift:-10,-5
 bar:R3CH from:30 till:50 color:nmrbar
  at:50 text:"R3CH" align:right shift:-10,-5
 bar:RCH2X from:20 till:50 color:nmrbar
  at:50 text:"R-CH2-X~X= C=C, C=O, Br, Cl, N" align:right
 bar:R2CH2 from:20 till:30 color:nmrbar
  at:30 text:"R2CH2" align:right shift:-10,-5
 bar:RCH3 from:5 till:20 color:nmrbar
   at:20 text:"RCH3" align:right shift:-10,-5
 bar:TMS from:1 till:-1 color:nmrbar
   at:0 text:"TMS" align:right shift:-7,-2

Lerrakuntza kimikoaren erreferentzia tretrametilsilanoak ezartzen du, zein ∂=0,0 ppmren balioa esleitzen zaion.

## Erreferentziak
Armentièreseko gudua

**Armentièreseko gudua** (**Lilleko gudua** ere deitua) 1914ko urrian gertatu zen, Frantzia iparraldean zehar mugitzen ari ziren indar alemaniar eta franko-britainiarren artean. Armaden arteko ahaleginetan, aurkariaren iparreko hegala inguratzeko nahian, Itsasorako Lasterketa hasi zen, Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Fronteko mugimendu gerraren azken fasea. Britaniar Armada Espedizionarioaren tropak (BAE-*BEF*)  Aisneko frontetik iparraldera joan ziren urriaren hasieran, jarraian Frantziako tropekin batera hegoalderantz erasoa hasi zuten, Alemaniako Inperioaren zalditeria eta Jäger infanteria Lillerantz bultzatuz, urriaren 19ra arte. Alemaniar VI. Armadako infanteria urrian iritsi zen bertara, egoera baretzeko asmoz.

VI. Armadak urriaren amaieran Arras iparraldetik erasoei ekin zien, Armentièreserantz, non Douve ibaiaren iparrean, Lys ibaitik haratago, BAEren III. Armada-Gorputza kokatuta zegoen. Eraso oso gogorra izan zen, eta bi aldeek galera latzak jasan zituzten. Alemaniarrek britainiarrak zenbait alditan atzera egitera behartu zituzten, baina azken hauek Armentières bera mantentzea lortu zuten. III. Armada-Gorputzaren defentsa etsigarria izan zen, baina britainiar eta frantziar errefortzuekin lerroa egonkortu zen amaieran. Lilleko inguruan egindako erasoa hasiera batean garrantzitsuena izan bazen ere, Alemaniako 4. armadak Ypres eta Yser ibaiaren inguruan egindako erasoaldia alemaniarren ahalegin nagusia bihurtu zen jarraian. VI. armadaren erasoak urriaren amaieran intentsitate gutxiagoz egin ziren, eta azaroan gutxitzen joan ziren orokorrean, gelditu arte.

Flandriako kanpainiaren amaierarekin frontea egonkortu zen guztiz. Bai Aliatuek bai Alemaniak bestea inguratzeko aukera galdu zuten, eta hurrengo hiru urteko lubaki-gerrari hasiera eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peralta de la Sal

**Peralta de la Sal** Huescako probintziako herria da, La Litera eskualdekoa, Peralta de Calasanz udalerrian kokatuta, Aragoin. 523 metrotan dago eta 114,9 km²-ko azalera du.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Peralta de Calasanz

## Kanpo estekak
Puerto Princesako katedrala

**Andre Maria Sortzez Garbiaren Katedrala** (*Parokyang Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi*), **Puerto Princesako katedrala** bezala ezagutzen dena, katedral katoliko bat da Puerto Princesa hirian, Palawan, Filipinetako mendebaldeko muturrean. Bere arkitektura neogotikoa da. Puerto Princesako Bikariato Apostolikoaren eliza ama da, Puerto Princesa hiriaren mendebaldean dauden udalerriak hartzen dituena.  *Poblacion* *Matiyaga* eta *Poblacion* *Liwanag* auzoen artean dago, Puerto Princesaren portutik gertu.

## Galeria 

Fitxategi:Palawan Catholic Church.JPG|link=Archivo:Palawan_Catholic_Church.JPG|alt=The cathedral and the Rizal Park as seen from a distance|Katedrala eta Rizal parkea
Fitxategi:Immaculate Concepcion Cathedral PPC inside (Rizal Avenue, Puerto Princesa, Palawan; 08-03-2023).jpg|link=Archivo:Immaculate_Concepcion_Cathedral_PPC_inside_(Rizal_Avenue,_Puerto_Princesa,_Palawan;_08-03-2023).jpg|alt=The Neo-Gothic cathedral interior in 2023|Katedralaren neogotiko barnea 2023 urtean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Bautista Antequera y Bobadilla

**Juan Bautista Antequera y Bobadilla** militar eta politikari espainiarra izan zen, Espainiako Itsas Armadako almiranteordea.

## Karrera militarra 
1838an zaindari postua lortu zuen. Alikante eta Cartagena matxinatuen setioetan nabarmendu zen, eta, beraz, San Fernandoren gurutze ereinozduna eman zioten. Habanako Galiano bergantinaren agindupean, piraten espedizioen aurka borrokatu zen. Afrikako gerran, 1859an, Rio Martín, Larache eta Arcilako borroketan parte hartu zuen, eta bere portaerak Itsas Infanteriako koronel maila eman zion. 1865eko Hispano-hegoamerikar Gerran, Numantzia fragata blindatuaren agintea hartu zuen, Casto Mendez Núñez almirantearen agindupean, Valparaisoko bonbardaketan eta Callaoko borrokan parte hartuz. Bere itsasontziarekin, zirkunnabigazio-bidaia egin zuen lurrera.

Kontralmirante gisa jardun zuenean, Filipinetako Apustulariaren komandante nagusi izendatu zuten.

## Karrera politikoa 
Erresumako senatari aukeratu zuten Kanariar Uharteetako probintziarako, 1871ko, 1872ko eta 1876ko Gorteetan, Alacanten 1877an, eta biziarteko senatari izendatu zuten 1884an. Itsas Armadako ministro ere izan zen bi aldiz, biak Antonio Canovas del Castilloren presidentetzapean, 1876ko apiriletik 1877ko irailera, eta 1884ko urtarriletik 1885eko uztailera, Alfontso XII.aren erregealdiko azken gobernua. Itsas Armadako ministro gisa, *Revista General de Marina*, *La Colección Legislativa*, kodeak eta araudien sortzaile izan zen. Marinel Ospetsuen Panteoian lurperatu zuten 1922ko irailaren 4an.

## Kanpo estekak
Antonio Tovar y Marcoleta

**Antonio Tovar y Marcoleta** espainiar militar eta politikari bat izan zen, Gerra ministroa eta Guardia Zibilaren zuzendari nagusia Alfontso XIII.aren erregealdian.

## Biografia 
1847ko abenduaren 13an Madrilen jaioa, 1916ko uztailaren 23tik 1917ko apirilaren 20ra bitartean Guardia Zibilaren zuzendari nagusi izan zen, eta 1919ko uztailaren 20tik 1919ko abenduaren 12ra bitartean Gerra ministro, Sánchez de Toca gobernuan.

Bizi arteko senatari eta Alfontso XIII.aren ganbara-aitoren seme izan zen Filipinak, Puerto Rico eta Kubako guduetan, non San Joan Mendietako guduan parte hartu zuen, eta Melillako gerran Marokon, Taxdirt kargaren guduan, baita Beni-Bu-Ifrur, Nador eta Zeluanen ere.

Tovar jeneralak hirugarren eskualde militarreko (Valentzia) kapitaintza eta Bartzelonako gobernu militarra bete zituen.

Gizarte arloan, Exploradores de España («boy scout espainiarrak») eskultore elkartearen lehen kontseilu nazionaleko presidenteordea izan zen.

Bere etxean hil zen, Madrilgo Nuñez de Balboa kaleko 14. zenbakian, 1925eko ekainaren 22an.

Heraldo de Madrid egunkariak hil zen egunean idatzi zituen taktika militarreko zenbait lan.

## Kanpo estekak
Range Rover Evoque

**Land Rover Evoque**, Land Rover britainiar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 2011tik ekoitzitzen da.
Mary Mapes Dodge

**Mary Elizabeth Mapes Dodge** (New York, 1831ko urtarrilaren 26a – *ibidem*, 1905eko abuztuaren 21a) estatubatuar haur eta gazte literaturako idazle eta argitaratzailea izan zen, batez ere *Hans Brinker, or The Silver Skates* eleberriarengatik ezaguna.

## Bizitza 
James Jay Mapes kimikariaren eta Sophia Furmanen alaba, Mary Elizabeth Mapes 1831ko urtarrilaren 26an jaio zen New Yorken. Bere ahizpek bezala, etxean hezi zen, eta modu horretan ingelesa, frantsesa, latina, musika eta margolaritza ikasi zituen. Arterako eta literaturarako talentuak erakutsi zituen.

1851n, William Dodge abokatuarekin ezkondu zen eta hurrengo lau urteetan bi seme izan zituen, James eta Harrington. 1857an, Williamek arazo ekonomiko larriak izan zituen, eta urtebete geroago familia utzi zuen. Desagertu eta hilabetera, bere gorpua ibai ertzean aurkitu zuten. Mary Newark ondoko etxera itzuli zen. Semeen hezkuntzarako dirua irabazteko asmoz idazten hasi zen.

## Sariak 
* 1876: Montyon saria (*Hans Brinker, or The Silver Skates* eleberriarengatik)

## Lanak 

;Eleberriak
* *The Irvington Stories* (1864)
* *Hans Brinker, or The Silver Skates* (1865)
* *A Few Friends and How They Amused Themselves* (1869)
* *Baby Days* (1876)
* *Theophilus and Others* (1876)
* *Donald and Dorothy* (1883)
* *Baby World* (1884)
* *The Land of Pluck* (1894)
;Poesia
* *Rhymes and Jingles* (1874)
* *Along the Way* (1879)
* *When Life Is Young* (1894)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Range Rover Sport

**Range Rover Sport**, Land Rover britainiar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 2005etik ekoitzitzen da.
Land Rover

**Land Rover**, lau gurpiletako trakziodun lur orotako ibilgailuak ekoitzitzen dituen Erresuma Batuko enpresa bat da, 2008tik Jaguar Land Rover (JLR) multinazionalaren jabetzakoa.

1948an sortua izan zen eta 1978tik egoitza Solihull hirian du.