Paul Klee

**Paul Klee** (Münchenbuchsee, Suitza, 1879ko abenduaren 18a - Muralto, Suitza, 1940ko ekainaren 29a) Suitzan jaiotako alemaniar margolaria izan zen. Surrealismo, espresionismo eta abstrakzioaren artista nabarmenenetako bat da.

## Bizitza 
Aita musika irakaslea zuen. Bernako eskolan aritu ondoren, Municheko Akademiara joan zen. Han Franz von Stucken ikasle izan zen (1898-1900), eta harekin bereganatu zituen Jugendstil arte joeraren oinarriak. 1901. urtean Italiara joan zen lehenengo aldiz. Bidaia hura Hermann Haller suitzar eskultorearekin batera egin zuen. Bernan amaitu zituen pintura ikasketak, eta musika, arte grafikoak eta klasikoen irakurketarekin osatu zituen. 1902-1906 urte bitartean William Blake, Gustav Klimt, Goya eta, Parisera egindako bidaia batean, Leonardo da Vinci eta Rembrandten lanak ezagutu zituen.

Akuaforte sail bat (*Birjina zuhaitz gainean*, 1903; *Antzezlea II*, 1904) eta beira gainean egindako 26 urmargo (*Kalea eta gurdia*, 1907, F. Laurens bilduma, Cincinnati) izan zituen lehenengo lan aipagarriak. 1908. urtea arte ez zituen Van Gogh, Paul Cezanne, Matisse eta Frantziako eskolako beste pintoreen obrak ikusi. Aipatzekoak ditu Voltaireren *Candide* lanerako egin zituen marrazkiak (*Oihala esku beldurtiz jasotzen du*, 1911, Klee Fundazioa, Berna). 1911n *Der Blaue Reiter* taldearekin jarri zen harremanetan eta Alfred Kubin, Vasili Kandinski, August Macke eta Franz Marc ezagutu zituen. Margolari horiekin Berlingo Bigarren Erakusketan parte hartu zuen.

thumb|ezkerrera|300px|*Katua eta txoria*, 1928.
Parisen Robert Delaunayren adiskide izan zen, eta giro kubistarekin izan zituen harremanak. Formen balio psikologikoari buruzko analisia alde batera utzi eta argi, kolore, mugimendu eta iragankortasunaren inguruko arazoak aztertzeari ekin zion Kleek. Louis Moilliet eta Macke pintoreekin Tunisiara joan zen bidaian. Garrantzi handikoa izan zen bisitaldi hura Kleerentzat, han aurkitu baitzuen kolorea (Hammamet eta bere mezkita, 1914, Paris, Berggruen bilduma).

Lehen Mundu Gerran alemaniar gudarostean aritu zen, besteak beste hegazkinen hegoak margotzeko kontratatu baitzuten. 1920an Weimarko Bauhaus eskolan sartu zen eta 1924an Kandinsky, Lyonel Feininger eta Alexei Jawlenskyrekin *Blatte Vier* taldea osatu zuen. Garai horretan lan asko egin zituen. Errealitatea ulertzeko zuen modu berezia erakusten zuten beti bere margoetako gaiek, eta errealitate hori irudizko datu baten bidez adierazten zuen. Irudi horiek misterioz betetakoak izaten dira, tamainaz txikiak, argiz beteak, eta ikurrez inguratuak (*Antzoki botanikoa*, 1924, Lenbachhaus, Munich). 1925ean Dessaura joan zen, Bauhausen egoitza berrira, eta bere azterketa teorikoei ekin zien berriz ere. Azterketa horiek guztiak hil ondoren argitaratu zen lan batean bildu zituen. 1931an Bauhaus utzi eta Düsseldorfeko akademiako irakasle bihurtu zen. 1933an, ordea, Bernara aldegin behar izan zuen, naziek zigorra ezarri baitzioten.

Azken urteetako lanak ordura artekoak baino dramatismo handiagokoak dira: heriotzaren inguruko ikurren oso antzekoak direnak maiz ageri dira obra horietan (*Insula Dulcamara*, 1938; *Heriotza eta sua*, 1940; Klee Fundazioan biak, Bernan).

Pinturaren teoria eta praktika elkarri lotu dituzten artista moderno nagusietako bat da Klee. Haurtzaroan izan zituen obsesio ilunak ametsezko irudi alai bihurtu zituen heldutasun garaiko lanetan. Gogoeta didaktikoak egiaztatze balioa zuten harentzat, eta ez zuten inoiz sormena eta forma berrien bilaketa oztopatu. Kleeren ideien erakusgarri garbia da *Aitorpen sortzailea* lana. Lan horretako oharrak ezinbestekoak dira Kleeren lan, ikur, eremu kromatiko eta egitura formalen mundua arautzen duten prozesuen esanahia ulertzeko. Abstrakzioaren teoria landu baten erabilerak eta bere asmamen bereziak inozentzia itxura nabaria ematen diete Kleeren lanei. Kolorearen erabilerari buruzko teoriarik berrienez jabetu zen, eta kolore eta argien sen bikaina erakusten du bere irudi bitxi irudimentsuetan. Hil arte lanean jarraitu zuen. Azken zazpi urteetako lanak kolore ilunagoen erabiltzea du bereizgarri.

## Irudi galeria 

Paul Klee, In den Häusern von St. Germain.jpg|*In den Häusern von St. Germain*, 1914Zentrum Paul Klee, Berna.
Red Balloon.JPG|*Puxika gorria*, 1922Solomon R. Guggenheim Museum, New York.
Paul Klee, 1922, Senecio, oil on gauze, 40.3 × 37.4 cm, Kunstmuseum Basel.jpg|*Senecio*, 1922Kunstmuseum Basel, Basilea.
Polyphony, 1932 Paul Klee, 2.jpg|*Polifonia*, 1932Emanuel Hoffman fundazioa, Basilea.
Ad Parnassum (originaler, gefasster Holzrahmen), Paul Klee (1932).jpg|*Ad Parnassum*, 1932Kunstmuseum Basel, Basilea.
Heroic Roses, 1938 - Paul Klee.jpg|*Arrosa heroikoak*, 1938Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf.
Paul Klee, Insula dulcamara.jpg|*Insula Dulcamara*, 1938Zentrum Paul Klee, Berna.
Death and Fire (1940) - Paul Klee (Zentrum Paul Klee).jpg|*Heriotza eta sua*, 1940Zentrum Paul Klee, Berna.
Paul Klee Puppe Ohne Titel (Selbstportrait).jpg|Eskuzko txotxongiloa titulurik gabe (autorretratua), 1922
Revolution des Viadukts, 1937 - Paul Klee.jpg|*Biaduktuen iraultza*, 1937, Hamburger Kunsthalle

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Paul Klee. Paintings, biography and quotes. Paulklee.net