María Ángeles Garai

**María Ángeles Garai** **Miota** (Zazpikaleak, Bilbo, Bizkaia, 1930eko urtarrilaren 3a - *Ibidem,* 2022ko martxoaren 24a) Bizkaiko lehen ikastolako eta orduan bakarraren, lehen andereñoa izan zen. Emakume aitzindaria.  

Pedagogia ikasketak egin ondoren, haurrentzako euskarazko irakaskuntzaren sustapenean murgildu zen buru-belarri. Erregimen frankistak ezarritako zailtasunen aurrean, Garaik etxean ere eman zituen eskolak. 

## Biografia 
Euskal familia batean hazi zen, ama-hizkuntza euskara izanik. Bilboko Zazpikaleetan bizi ziren, hasieran Tenderia kalean eta gero Artekalen. Ama Anboto mendiaren azpiko Axpe-Martzaa herrikoa zen. Aita, Laukizekoa, oso gazterik joana zen hiriburura eta «Euskalduna» ontzioletan lan egiten zuen. Abertzaleak eta euskaltzaleak, kanpoan eziñ, baina etxean «beti euskaraz» mintzatzen ziren, eta hizkuntza horretan hezi zituzten alabak. Neskatoak kalera irtetean izaten ziren kontuak, euskaraz entzuten zietela eta, auzokoek "aldeana"tzat hartzen zituztenean. Neskak udan Anbotoren magalera joaten ziren, Axpera, amaren jaiotetxera, Miotatarren Uruburu baserrira. Hango bizimoduak ez zeukan inongo zerikusirik Zazpikaleetakoarekin.
[erdian|thumb|400x400px|[Axpe-Martzaa herria Anboto azpian ("Axpe"an)]]
Txikitan auzoko eskolara joan zen; handik, Unamuno institutura, eta, ondoren, hiriko Eskola Arruntean ikasi zuen. Karrera amaitu ondoren, arlo pedagogikoan hasi zen lanean, eta eskola partikularrak eman zituen gaztelaniaz. Garai hartan ezagutu zuen Xabier Peña, aseguru-etxe batean lan egiteaz gain, borondatezko lana egiten zuena, gazteei euskara-eskolak ematen. 1954an, María Ángeles astean hiru arratsalde joaten hasi zen Peñaren alfabetatze-eskoletara, eta udan ikastaro trinkoak egin zituen. Peñaren helburuetako bat ikasleak irakasle bihurtzea zen, eta bilbotar gaztea ere arlo horretan sartzen hasi zen, emakume-talde bati euskarazko eskolak emanez.
[thumb|[Artekale Bilboko Zazpikaleetan]]
26 urte zituela, 1956an, Parisera joan zen, eta irailaren 23tik 29ra Euskal Mundu Biltzarrera; ezkutuan, Garmendia deitura erabiliz. Han ezagutu zituen, besteak beste, Elbira Zipitria eta Karmele Esnal, ikastolen sorreran murgildutako bi pertsona. Parisen ondorio batera iritsi zen: beharrezkoa zen haurrentzako euskarazko irakaskuntza abian jartzea.

## Irakasle ibilbidea 
[thumb|Zazpikaleetako [San Nikolas eliza (Bilbo)|San Nikolas elizako katekesian hasi zen Bizkaiko lehen ikastola 1957an.]]
Paristik itzultzean, Maria Angelesek hilabeteko egonaldia egin zuen Donostian, hain zuzen ere Fermín Calbetón kalean, Zipitriak ikastola zuen tokian; hartara, haren funtzionamendua ezagutu nahi zuen. Eredu horri jarraituz, Xabier Peñak ikastola bat jarri zuen martxan Bilbon, eta Garai Bizkaiko ikastola bakarraren lehen andereñoa bihurtu zen. Ikastola Bilboko San Nikolas elizako katekesian ireki zen 1957ko urriaren 9an; Maria Angelesek 3 eta 6 urte bitarteko hamahiru haurren ardura hartu zuen.

Egoera horren ondorioz, ikastolak etxe partikularretara eraman ziren, eta, segurtasunagatik, lekuz aldatzen ziren noizean behin. 1962-1963an ireki zuen Maria Angelesek ikastola Urkixo zumarkaleko bere etxean.

Angeles Garaik ikastolen bilakaera osoa bizi izan zuen, ikastolen legezko onarpena lortu arte, eta Resurrección María de Azkue ikastolan amaitu zuen irakasle-lana, Euskal Herrian ofizialki ireki zen ikastoletako lehena.
Fitxategi:Azkue ikastola Bilbon.jpeg|Elkano kalea ezkerraldean.
Fitxategi:Azkue ikastola Bilbon 12 37 09 096000.jpeg|Elkano kaleko 6. ataria
Fitxategi:Azkue ikastola Bilbon 12 37 13 656000.jpeg|Atariko plaka ezkerraldean goian.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Maria Angeles Garai. Bidegileak 29. Egilea Elixabete Garmendia. Eusko Jaurlaritza Kultura Saila, Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza.

## Ikus, gainera 
* Elbira Zipitria
* Karmele Esnal
* Julia Berrojalviz

## Kanpo estekak