Margarita Tecpoyotl Torres

**Margarita Tecpoyotl Torres** (Cholula, Puebla, Mexiko, XX. mendea) jatorri indigenako zientzialaria, irakaslea, ikertzailea eta asmatzailea da, elektronikan espezializatutakoa. Moreloseko Estatuko Unibertsitate Autonomoan (UAEM) ikertzaile irakaslea da. Lau patente titulu eta bi marka ditu, baita egile eskubideen erregistro publikoko sei ziurtagiri ere. Bere ikerketa-lerro nagusia gailu mikroelektromekanikoen diseinuan oinarrituta dago. Bere ikerketa taldearekin batera, telebista irekirako tamaina txikiko antena garatu zuen, mundu osoan sari eta aintzatespen ezberdinak jaso zituena.  

## Bizitza 
Matematikako eta elektronikako lizentziaturak ikasi zituen Pueblako Unibertsitate Autonomoan (BUAP), eta matematikako gradua lortu zuen 1991. urtean. 1997. urtean maistratasuna lortu zuen eta 1999. urtean elektronikako doktoretza, biak Astrofisika, Optika eta Elektronikako Institutu Nazionalean.

1999. urtean, Moreloseko Estatuko Unibertsitate Autonomoko Ingeniaritza eta Zientzia Aplikatuen Ikerketa Zentroan irakasle ikertzaile titular gisa lan egiten hasi zen, C mailan. Hortik aurrera, Ikertzaileen Sistema Nazionaleko kidea da, lehenik hautagai gisa, eta, gero, 1. mailan.

2001. urtean eta 2003. urtean ikerketa-egonaldi bat egin zuen Bristoleko Unibertsitatean, Ingurumenaren eta Klimaren Maneiurako Ikerketa Zentroan (*Weather and Environmental Management Research Center*), eta antena eta radar-sistemetan lan egin zuen. 2012. urtean urte sabatikoa hartu zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Zientzia Aplikatuen eta Garapen Teknologikoaren Zentroan.

## Ibilbide zientifikoa 
Irakasle gisa, ingeniaritzan eta zientzia aplikatuetan maistratza- eta doktoretza-programak sortzeko ardura izan du, baita ezagutza berritzaileak merkaturatzeko maistratasuna eta espezializazioa ere. Programa horiek UAEMen ematen dira, eta CONACYTeko Kalitate Graduondoko Programa Nazionalaren parte dira.

2014an, INNTECVER enpresaren sortzaileetariko bat izan zen, eta UAEMen ezagutzak transferitzeko bulegoak inkubatu zuen. Zientzietako Kontseilu Aholku-emaileak aitortutako enpresa. 

Bere ikerketa-lerro nagusiak gailu mikroelektromekanikoen diseinua eta hainbat aplikaziotarako antenen diseinua dira. Haren garapen teknologikoetako bat da eskuzko dardarizoak eta bihotz-erritmoa detektatzen duen sistema. Bere lan-taldearekin batera, antena duala garatu zuten, dimentsio txikikoa, telebista irekiko seinaleak hartzen zituena.

### Telebistako antena txikia 
Bere lan-taldeak munduko telebistarik txikienaren antena garatu eta patentatu zuen. Antenak 11 cm-ko luzera, 6.5 cm-ko zabalera eta 6 mm-ko lodiera ditu; gainera, 80 gramoko pisua du eta ez du elikadura elektrikorik edo anplifikadorerik behar. Tresna hori telebista irekirako zein digitalerako erabil daiteke; telebista irekiaren kasuan, deskodetzaile bat baino ez du behar, eta, telebista digitalerako, kable ardazkidea (koaxiala).

Antenako estaldurek aukera ematen dute harrera-potentzia handitzeko gailuaren tamaina handitu barik, eta, gainera, barnealdean eta kanpoaldean erabiltzeko aukera ematen dute, sabaian orientazio espezifiko batekin finkatuta. Funtzionamendu-probetan, Kalifornian, 70 kanal erakarri zituzten, eta Mexiko Hirian, 28.

## Ekoizpen zientifikoa 
Ikerketa zientifikoko 100 artikulu baino gehiago idatzi ditu, eta 300 aldiz baino gehiagotan aipatu izan dira nazioarteko aldizkarietan. Gainera, hainbat zientzia-aldizkaritan jardun du berrikusle, hala nola Sensors, *Applied Computational Elektromagnetics Society Journal*, Actuators eta Research Journal of Physical and Applied Science aldizkarietan. Asian Journal of Environment & Ecology aldizkariko editore akademikoen taldeko kidea ere bada.

### Nabarmendutako argitalpenak 
Bere argitalpenik garrantzitsuenen artean honako hauek daude:

* *Design of MEMS vertical–horizontal chevron thermal actuators*. J Varona, M Tecpoyotl-Torres, AA Hamoui. Sensors and actuators A: Physical 153 (1), 127-130.
* *Nanohodi-polymer konpositeen DC eroankortasun elektrikoaren ereduen analisia nanometric elektronic devices aplikazioarekin*. R Vargas-Bernal, G Herrera-Perez, M Calixto-Olalde, M Tecpoyotl-Torres. Journal of Electrical and Computer Engineering 2013.
* Individual patch antenna and antenna patch array for Wi-Fi Communication. JG Vera-Dimas, M Tecpoyotl-Torres, P Vargas-Chable, ja Damian-Morales, J Escobedo-Alatorre, S Koshevaya. Center for Research of Engineering and Applied Sciences (CIICAp), Morelos Stateko Erkidegoko Unibertsitatea (UAEM).
* Modeling of MEMS thermal actuation with external heat source. J Varona, M Tecpoyotl-Torres, AA Hamoui. Electronics, Robotics and Automotive Mechanics Conference (CERMA 2007), 591-596.
* *Pentagonal microstrip antenna equivalent to a circular microstrip antenna for GPS operation frequency*. 4. MT Torres. Programazio Matematikoa eta Softwarea.

### Patenteak 
Bere ikerketak Mexikoko Jabetza Industrialaren Institutuan lau patente erregistratzera eraman du.

Gainera, bi marka eta egile-eskubideen erregistro publikoaren sei ziurtagiri ditu.

## Sariak eta sariak 
Bere ibilbide profesionala eta ikerketa lana dela eta, askotan aintzatetsai izan da: 

* 2018an MEM gailu inertzial eta elektrofotermiko berrien diseinua, analisia eta inplementazioa proiekturako finantziazioa lortu zuen. Hori CONACYTen Oinarrizko Ikerketa Zientifikoaren deialdiaren barruan dago.
* 2020an Optika eta Fotonikaren Nazioarteko Elkarteko (The International Society for Optics and Photonics - SPIE) kidea da.
* Bereziki, telebistarako neurri txikiko antena bat garatzeko egin duen lana behin baino gehiagotan aintzatetsia izan da. 2013an, lehenengo postua lortu zuen UAEMek eta *TechBA* oinarri teknologikoko enpresa mexikarren azeleragailuak antolatutako UAEM Bootcamp Potentzialean, eta, horri esker, bere proiektua aurkeztu ahal izan zuen Silicon Valleyn. Lan hori ere historia arrakastatsutzat jo zuen *Altair* enpresak. 2015ean, garapen teknologiko hori Britainia Handiko Ingeniaritzako Errege Akademiak eta *Newton* Foundation-ek antolatzen zuten *Leaders in Innovation Fellowship* programan parte hartzeko hautatu zuten, eta hirugarren postua lortu zuen aurkeztutako proiektu mexikarren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak