open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Untzueko jauregia

**Untzueko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Untzue udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Herriaren goiko aldean zegoen, elizaren ondoan. Antzinatasun handikoa zen; 1336an Filipe III.a Nafarroakoa erregeak Per Ibainitz Leet eta Teresa Almorabideri eman zien. Jauregiko jaunak, Juan Balanzak, 1522an 10 000 marabediko oheratzea lortu zuen, eta kuartalak erremisionatu zituen. 1559an tokia Salvador Sebastian eta Katalina Balanza jauregien aurka jarri zuen, banaketan salbuespena ematea eztabaidatuz. 1575ean Juan Balanzaren jabea zen. Bere oinordeko Miguel Jimenez Balanzari 1606an 25 000 marabediko saria eman zitzaion. 1648an herriko bizilagunek auzia jarri zioten jauregian horma bat altxatzeagatik, elizaren alboko ate bat hartuz. Hurrengo urtean, haren seme Miguel Balanzak jarauntsia hartu zuen. 1723an jada Vicente Mutiloarena zen. Manuela Salcedo Beaumont alargunak hirugarrenei alokatu zien jauregia bere etxaldearekin. Armarriaren arabera, armarria sablezkoa zen eta urrezko hiru makila zituen. Elortzak eta Arradak, aldiz, 1714an zuzendu zuten urrezkoa zela, hiru makila urdinekin, eta almorabidetik zekarren, jatorriz gizon aberatsen leinu nobletik.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Untzue
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
San Millan eliza (Untzue)

**San Millan eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Untzue udalerrian kokatutako Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Herri honetako hirigunean San Millan parrokia da nagusi. XVI. mendean -1562an- oso eraberritutako Erdi Aroko eraikina da, gurutzadurari, burualdeari eta estalkiei dagokienez. Erdi Aroko fabrikari dagokionez, XVI. mendean gurutzadura eta burualde poligonala gehitu zitzaizkion nabearen espazioa kendu zen, eta horrekin gurutze latindar bat osatu zen. Estalki gisa, tertzeletedun gangak erabiltzen dira, loturekin. Oinaldean goi-korua du eta burualdean sakristia barrokoa, Ebanjelioaren aldetik atxikita. Kanpoaldean harlanduzko harrizko hormak daude, kontrahormak dituztenak, eta XVI. mendeko fabrikan angelu-formakoak dira. Jatorrizko elizari dagokionez, XII. mende amaierako erromaniko berantiarreko portada kontserbatu da, zirkuluerdiko lau arkiboltarekin eta bi mailatako penka-kapitelekin. Era berean, oinaldeko atalaren gainean altxatzen den dorrea XII. mende amaierakoa da, eta bere gainean kanpai gorputza eraiki zuen 1651n Juan Iriartek.

Barrualdeko erretaula barrokoa Juan Egilazek kontratatu zuen 1685ean, eta 1693an Migel Bengoetxeak eta Migel Saguesek tasatu zuten; 1733an Jose Garciak urreztatu zuen. Aipatzekoa da, baita ere, Ama Birjina Haurrarekin, XVI. mende bukaerako erromanista, eta XVII. mendeko San Bernabe, Artederretako haitz baten gainean kokaturiko bere izenondoko ermitatik datorrena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Untzue
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Tokioko burtsa

(TSE) Japoniako hiriburuan dagoen balore-burtsa da. 1878an sortu zuten, eta gaur egun munduko bigarren balore-burtsarik handiena da (lehendabizikoa New Yorkekoa da. Haren baloreetako asko nazioartekoak dira eta bere indizerik ezagunena Nikkei 225 da, *Nihon Keizai Shimbun* egunkariak haututako konpainiek osatuta. CORES (**C**omputer assisted **O**rder **R**outing and **E**xecution **S**ystem) negoziaketa-sistema erabiltzen du.

## Egitura 
Tokioko burtsa honako ataletan banaturik dago:  

* **First Section** (lehen merkatua): kapitalizaziorik handiena duten japoniar konpainia (blue chip) eta Nikkei indizekoentzat. 
* **Second Section** (bigarren merkatua): japoniar enpresa txikienentzat. 
* **Foreign Section** (hirugarren merkatua): atzerritar enpresentzat. 
* **Mothers** (enpresa amak): hazkunde handiko enpresa  berritzaileentzat.

## Kanpo estekak
Bikornio (kapela)

[thumb|[Napoleon Bonaparte bere txapel bereizgarriarekin, bi gailur «frontal» motakoak. François Delpech-en litografia. (C. 1802).]]
[thumb|[Alfred von Tirpitz almirantea, aldeko bikornoarekin.]]
**Bikornioa** edo **bi adarreko kapela** kapela mota bat da. Hasieran hegal zabalak zituen, gorantz bilduak. Goi maila militarreko ofizialek hartu zuten, bereziki armadan, 1790eko hamarkadatik aurrera, eta, geroago, XIX. mende osoan, eta XX. mendea enbaxadoreek eta gainerako diplomatikoek erabili izan dute. Nazioarteko bikornioari ***chapeau de bras*** (beso-kapela) izenarekin deitzen zitzaion, aurreko trikornioa ez bezala, bikornioa erraz tolesten baitzen beso baten azpian eramateko —burutik kentzen zenean—. Herri-kulturan, txapel hori Napoleon Bonaparterekin lotzen da.

Bi bikornio mota bereizi behar dira: lehena trikornioa sinplifikatzea zen, eta oso erabilia izan zen ofizialek eta, are gehiago, Europako herrietako soldadu xeheek XIX. mendearen amaieran. Honek, bi muturrak aurpegiarekiko perpendikularrean zihoazen eta sorbalda bakoitzera begira zeuden, eta oso ezaguna da Napoleon I.aren irudikapenen ondorioz, hark erabiltzen baitzuen; XIX. mendearen hasieratik "saihetsekoa" izan zen ohikoena (puntak buruaren alboetara joan beharrean, frontetik garondora joaten dira), oso erraz tolesten zena, Manuel Belgrano, José de San Martín edo Simón Bolívar jeneralen irudietan ikusi ohi den moduan.

Militarrek asko erabili dute eta berrikiago goi-kargudun askoren gala-uniformeetan agertzen da, sarritan urre-koloreko galoiz eta lumaz apainduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalisto (argipena)

**Kalisto** izenak hainbat adiera du.

Emakumezko izen gisa:

* **Kalisto**, ninfa bat, greziar mitologiako Diana eta Kalistoren pasartearen protagonista. Eta izen honetan oinarritu ziren izendatzeko:
** **Kalisto,** Jupiterreko satelitea.
** **204 Kalisto**, asteroide baten izena
Gizonezko izen gisa:
* **Kalisto**, *Kalisto eta Melibearen tragikomediako* protagonista, euskaraz *Zelestina* gisa itzulitako lanekoa..
*Aita Santu zenbaiten izena izan da:
** **Kalisto I.a** aita santua, 3. mendekoa.
** **Kalisto II.a** aita santua, 12. mendekoa.
** **Kalisto III.a** aita santua, 15. mendekoa
** eta **Kalisto III.a (antipapa)**, aita santutzat hartzen ez dena.

Ikus, gainera:

* **Karisto (argipena)**
Puccinia graminis

***Puccinia graminis*** latinezko onddo txiki baten izena da. Euskaraz **aino** hitza erabili izan dela dokumentatu da.
thumb|ezkerera|*Berberis vulgaris* landarearen gainean *Puccinia graminis* onddoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aino (*Claviceps*)

## Kanpo estekak
Otsababa

thumb
*Helleborus viridis* hellebore berdea, balezta berdea edo giltza belarra, Ranunculaceae familiako landare-espezie bat da.

## EZAUGARRIAK 
Landare belarkara eta iraunkorra da, hau da, landareak ez du egurrik eta urte osoan “bizirik dago” 30-50 cm-ko altuera hartzen du. Loreak handiak dira, berdeak eta biko edo lauko taldetan, multzo zuzenetan aurkitzen dira.

## NON BIZI DA? 
Espainia iparraldeko berezko landarea da. Malda itzaltsuetan, sakanetan, heskaietan, baso soilguneetan edo harkaitz-guneetan hazten da. 1500 metroko altuerara bitartean aurki daiteke.

## NOLA UGALTZEN DIRA? 
Lorategiko gune laino eta basoetan heleboro berdeak sortzen hasi dira.

Landare belarkarak dira, 40 cm-ko altuera gainditzen ez dutenak eta negu osoan bakarrik loratzen diren basoko landareak. Lehenik, belar edo sastraken artean, pezolo luze batek eutsita, sustraitik zuzenean ateratzen diren hosto batzuk sortzen dira. Gero, landarearen gainerakoa agertzen da.
thumb

## ERABILERA 
Sistema inmunologikoa: Sobrarben "ibiltariak" edo lepoko nodoak sendatzeko erabiltzen da; Moztutako erroa oliba oliotan frijitu ondoren, hanturatutako eremuak harekin estaltzen dira.

## ESTEKA INTERESGARRIAK 
https://es.wikipedia.org/wiki/Helleborus_viridis

https://www.asturnatura.com/especie/helleborus-viridis-subsp-occidentalis.html

https://disfrutarconelhuertoyeljardin.blogspot.com/2017/01/eleboro-verde-helleborus-viridis.html
Letitia Elizabeth Landon

**Letitia Elizabeth Landon** (Chelsea, Erresuma Batua,  1802ko abuztuaren 14a &ndash; Cape Coast, 1838ko urriaren 15a) poeta eta nobelagile britainiarra izan zen, L. E. L. inizialak *Miss Landon* edo Mrs Maclean izenez ezagunagoa. Herefordshireko familia zahar batekoa zen. Eskola lakistako poetisa.

## Biografia 
Letitia Chelseako eskola batera joan zen, eta Mary Russell Mitfordek ere bai. Aitak, armadako agente batek, dirutza handia lapurtu zuen, hil baino lehentxeago espekulatuz galdu zuena. 1815 inguruan Landondarrek William Jerdan ezagutu zuten eta XIX. mendeko hogeiko hamarkadan Jerdanek argitaratzen zuen *Literary Gazette* astekarian eta zenbait urtekari kristautan ekarpenak egiten hasi zen.

Bertso-liburuki batzuk ere argitaratu zituen, eta laster eman zioten literatura-ospea. Bere idatzietako melankolia eta sentimendu erromantikoak aldi horretarako gustu egokia pertsonifikatzen zuten, eta, nolanahi ere, irakurle-mota askoren sinpatia eta onarpena ziurtatuko zion. Gustu-aberastasuna eta hizkuntza-gaitasuna erakutsi zituen, baina bere lana azkar ekoitzi zen eta ez zuen jasan  denboraren joana. Bere literatura-lanei esker irabazi zituen diru kopuru handiak familia mantentzeko gastatu ziren. John Forsterrekiko konpromiso bat, esaten da, zurrumurru maltzurren esku-hartzearekin hautsi zen.

1838ko ekainean George Maclean Gold Coast kolonia britainiarreko gobernadorearekin ezkondu zen. Haren ezkontza labur eta desleiala hilabete batzuk geroago amaitu zen, bera hil eta gero, 1838ko urriaren 15ean, Cape Coast-en, azido prusikoaren gaindosia zela eta, ustez, ustekabean irentsi baitzuen.

Bere poemetatik *Inprobisatzailea*, *Trobadorea* eta, batez ere, *Iparrizarra* nabarmentzen dira. Denbora batez, L. E. L. *Literary* Gazetteren editore laguntzailea izan zen. Bere lehen poesia-bolumena 1820an agertu zen *The Fate of Adelaide* izenarekin, eta antzeko tituludun beste bertso bilduma batzuekin jarraitu zuen. Zenbait eleberri ere idatzi zituen, eta horietako onena *Ethel Churchill* (1837) da. *Poetical Works*-en hainbat edizio argitaratu dira hil zenetik, bat 1880an, William Bell Scotten sarrera-memoriarekin. *The Life and Literary Remains of Letitia Elizabeth Landon*, Samuel Laman Blancharden eskutik, 1841ean agertu zen, eta bigarrena 1855ean. Berrikiago, Broadview Press-ek antologia bat argitaratu zen 1997an.

## Iruditegia 

Fitxategi:Letitia Elizabeth Landon - Pickersgill.png|Letitia Elizabeth Landon, liburuaren azaleko irudia
Fitxategi:Miss Landon - AUTHOR OF ROMANCE AND REALITY.png|Miss Landon, Erromantzea eta errealitatea lanaren egilea
Fitxategi:Letitia Landon 1837.png|Letitia Landon 1837
Fitxategi:LandonPoeticalWorks.png|Landon
Fitxategi:Dinah Maria Craik, Letitia Landon, and Felicia Hemans.jpg|Dinah Maria Craik, Letitia Landon, eta Felicia Hemans

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* MENDIZÁBAL, F. de: Historia de la literatura inglés.

## Kanpo estekak 
* Obra de Letitia Elizabeth Landon, en Wikisource; en inglés.
** En traducción francesa.
Dimorphotheca

## DIMORPHOTHECA ECKLONIS 
Dimorphotheca Ecklonis Hegoafrikako landarea da, eta horregatik, ez du izen herrikoirik. Kolore askotarikoa izan daiteke. Petaloak eta erdiko  botoia beti kolore ezberdinetakoa izaten du, adib: zuria botoi arrosarekin, morea botoi beltzarekin eta arrosa botoi purpurarekin.

Metro bateko lorea izatera irits daiteke.

EZAUGARRIAK:

* IZEN ZIENTIFIKOA: *Dimorphotheca ecklonis*

ZER NOLAKO BIZI- BALDINTZETAN BIZI DA:

* NON BIZI DA? Dimorphotheca ecklonis leku eguzkitsuetan landatzen da.

* ZEIN DA BERE BIZI ESTRATEGIA?
** ELIKADURA: Dimorphotheca ecklonis eguzkitan nahiz erdi itzaletan bizi daiteke, baina ohikoena eguzkitan bizitzea da,  horrela gehiago haziko baita.
** UGALKETA: espezia honetarako gehien erabiltzen den ugalketa-metodoa haziena da. Udaberrian landatzea komeni da. Loreak multzokatuta agertzen dira.

* ERABILERA: Lorezaintzan erabiltzen da gehienbat, baina apaingarri moduan ere erabil daiteke.

ezkerrera|thumb
thumb|Landarearen lorea
Christiansonen sindrome

**Christianson-en Sindromea** mutazio genetiko bat da garunaren garapenean eragina duena. Enbrioia denean garatzen da, garunean eta nerbio-sisteman. Prebalentzia txikia denez, gaixotasun arraroa da. Ezezaguna da nahasmendu honen diagnostikoa berria baita.  

## Historia 
Gaixotasun honen lehen aipamena 1999an izan zen. Baina 2008. urtera arte honen kausa ez zen ezagutu. 

## Etiologia 
[thumb|292x292px|X kromosoma:[Gene|Geneak ADNez osatuta daude. Geneak bata bestearen ondoan antolatzen dira kromosoma egiturak sortuz.  ]]
Sindrome honen kausa kromosometan gertatzen da, zehazki X kromosoman (Xq26.3) eta mutazioa SLC9A6 genean dago. Gen honek NHE6 proteina kudeatzen du eta zelula inguratzen duen mintzean dago. Proteina honen funtzioa endosometan pH kantitatea orekan mantentzea da, sodioa (Na) sartzen utziz eta hidrogenoak (H) kenduz. Orain arte ez da ezagutzen zergatik zelula batean pH-a aldatzeak eragiten dituen arazo neurologiko hain garrantzitsuak.

## Epidemiologia 
X kromosomean bakarrik eragiten duenez, gizonei bakarrik eragiten die. Emakumeek, aldiz, bi X kromosoma izatean sindrome hau ez dute garatzen. Munduko 16.000-100.000 gizonezkoetatik bati eragiten dio.

## Sintomak 
Gaixotasun hau diagnostikatuta  duten pertsonek hainbat sintoma bereizgarriak dituzte:

- Desgaitasun intelektuala dute. 

- Autismoaren espektroaren ezaugarriak dituzte eta sarritan jokaera alaia izaten dute bat-batean probokatu gabeko algara batekin. Angelman-en sindromearekin antzekotasun handiak daude.

-  Mikrozefalia, hau da, garunaren tamaina txikia dute.

- Hiperzinefia dute.

- Epilepsia sufritzen dute

- Bizi itxaropena 20 eta 50 urte artean dago.

- Oreka mantentzen eta ibiltzean zailtasunak dituzte.

- Estrabismoa edota beste zailtasunak begiekin erlazionatuta daudenak.

- Ez dute hitz egiten.

## Diagnostiko 
Bi diagnostiko mota daude. Alde batetik, jaioaurreko diagnostikoa, zehazki mutazioa bilatzen duena. Bestalde, SLC9A6 genearen sekuentziazioa ikusteko jaio ondoren odol lagin bat aztertuz egin daiteke. Mutazio hau bi motatakoa izan daiteke: bat-batekoa, berez sortzen dena, edo sortzetikoa, hots, gurasoen genetatik datorrena. Azken motatakoa bada, amaren hamargarren X kromosoma begiratzen da berak sindromearen garraiatzailea den jakiteko.

## Tratamendua 
Ez dauka tratamendu espezifikorik. Ikerketak aurrera doazen heinean, gehiago jakingo da baina momentuz, sintomak, adibidez epilepsia, tratatu behar dira.

## Kanpo estekak
Kreminnako gudua

**Kreminnako gudua** Errusiaren eta Ukrainaren arteko borroka militar bat izan zen, Ekialdeko Ukrainako Kreminna hiriaren aurkakoa. Gainera, Donbaseko guduan zehar gertatutako lehen gudutzat hartzen da hau. 2022ko apirilaren 18an hasi eta apirilaren 19an, hurrengo egunean, amaitu zen, Errusiak hiri-kontrola bereganatu zuenean.

## Aurrekariak 
Kreminna, 18,000 biztanle dituen hiria, hiri estrategikoa izan da  Ukrainako errusiar inbasioaren helburuetarako; izan ere, hiria Kramatorskerako pasabide da, bigarren hiria Kreminnatik ordubetera kokatzen baita, autoz.

## Gudua 
Apirilaren 18an, Errusiako Indarrak Kreminnan sartu ziren, eta bertan, SerhiI Haidai-ren arabera, Luhansk Oblasteko Gobernadorea, kale borrokak hasi ziren, hiri-ebakuazioa eragozten zutenak. Hirian tankeak eta beste arma batzuk ere sartu ziren, zibilak, *de facto*, errusiar tropez inguratuta geratuz. Errusiako Indarrek hiriaren alde guztietatik eraso zuten, hiria inguratuz. Borrokek gau osoan zehar jarraitu zuten, artilleria-tiro gogorrekin hiri-kaleetan zehar. Hurrengo egunean, Errusiako Indarrek udaletxea hartu zuten. Arratsalde hartan, Serhiik jakinarazi zuen gainerako ukrainar tropak hiritik erretiratu zirela, eta, ondorioz, errusiar tropei hiriaren kontrol osoa eman zitzaitela.

## Gudu-ostea 
Kreminna izan zen apirilaren 18an Errusiak Donbasseko erasoaldiaren testuinguruan bereganatutako  lehen hiria. Ukrainako funtzionarioek apirilaren 25ean jakinarazi zutenez, Errusiako Indarren kide batzuek Kreminnako udaletxean izandako eztanda batean hil ziren, gas-leherketa baten ondorioz. Hala ere, egun, Errusiako Indarrek hiria kontrolatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Torres

**Juan José Torres** (Cochabamba, 1920ko martxoaren 5a - San Andrés de Giles, Buenos Airesko probintzia, 1976ko ekainaren 2a) boliviar politikari sozialista eta militarra izan zen. Boliviako presidentea izan zen 1970etik 1971ra.

1941ean armadan sartu eta 1964an Brasilen agregatu militar izendatu zuten. Boliviako enbaxadorea ere izan zen Uruguain 1965etik 1966ra. 1966an Lan ministro izendatu zuten.

Alfredo Ovando Candía erreformistaren konfiantzazko gizona izan zen. Torres militar ezkertiarrenetako bat izan zen, eta Gulf Oil konpainiaren nazionalizazioaren protagonistetako bat. 1970ean estatu-kolpe batek Ovando presidentea kargutik kentzen saiatu zen, baina Torresek zuzendutako ezkerreko militarren esku-hartzeak porrot egin zuen. 1970eko urriaren 7an Ovandok Torresi eman zion lehendakaritza.

Urtebete baino ezin izan zuen iraun boterean Hugo Banzer jeneralak Estatu Batuen laguntza zuen estatu-kolpe odoltsu batean kanporatu zuen arte. Torresek Buenos Airesera ihes egin zuen, eta 1976an bahitu eta hil zuten.

## Kanpo estekak
Gergako gaztelua

**Gergako gaztelua** edo **Untzueko gaztelua** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Untzue udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Bere oinplanoaren aztarnak baino ez dira geratzen, eta Untzuetik gertu egon zen, bide zaharra eta Artederretako pasabidea menderatzen zituen goragune baten gainean.

## Historia 
1300. urtean Raolin de Chamblon alkaidea zen, 12 liberako atxikipena jasotzen zuena dirutan eta 60 kahitzeko gari. Sei urte lehenago amaitu zen gazteluko zisterna, 20 libera kostatu zena. 1319an Renalt le Chat zaindaria zuen, dorre nagusia txukundu eta estalarazi zuena, eta erori ziren garitak berregin. Geroago, 1328an, Johande Savainy gazteluaren ardurapean agertu zen, 1335ean bertan giltzapetuta zeuden presoen matxinada batean bortizki hil zena. Migel Elgorriaga buruzagiak kalean arrastaka eta urkatuta bukatu zuen. Hau, seguruenik, kasu bakarra izan zen Nafarroako Erresumako historian.

Karlos II.a Nafarroakoaren erregealdian, 1361ean, Lope Peritz Artiedakoa alkaide izendatu zuten. Bost urte geroago, Untzue, Etxague, Oloritz, Muru Artederreta eta Olkotz herrietako bizilagunak gaztelua konpontzen lan egitera behartzeko agindu zioten, estuasunik izanez gero bertan babes zezaten. Otxoa Peritz Artiedakoak 1370, 4 libera eta 20 kahitzetan jasotzen zuen esleipena. 1377an, Gorteko alkate Martin Peritz Soltxagakoak hartu zuen haren lekua, eta, 1379an, berriz, Semeno Urorzek, zeina Karlos III.a Nafarroakoak eta Zuria I.a Nafarroakoak berretsi zuten, eta 1430era arte egon zen bertan, izen bereko bi pertsona izan ezik. Joan II.ak Martin Peritz Urotz izendatu zuen haren ordez, 1430eko urte horretan. Beste Semeno Urotz bat agertu zen alkaide 1451n. Arnaut Ozta, Olkozko dorrearen jauna, 1465ean.

1490etik, gutxi gorabehera, Joan Oztaren esku egon zen gotorlekua. Urte horietan ez zen ezagutzen antzinako *Gerga* izenez, *Untzue* izenez baizik. Nafarroa konkistatu ondoren, erabat suntsitu zen, Erresumako beste gaztelu eta dorre gotor batzuk bezala. 1514an, 185 dukat ordaindu zitzaizkion Oztari, gaztelu honek eta Elokoak izan zuten denboragatik, eta bertan zegoen goarnizioarentzat ordezkatu behar izan zituen elikagaiak.

XIV. mendean, gaztelu horretako alkaideak Alaitz mendilerroko haurtzaindegia zuen erantsita, baita basoko gehiegikeriengatik ezartzen ziren zigor eta kaloñena ere.

## Ezaugarri fisikoak 
Ohiko defentsez gain (harresi-hesia eta gezileihoetarako aldamioak), gotorlekuak oinplano karratuko dorre bat zuen, harlauzazko teilatua zuena eta noizbait haizeak bota zuena: ur-tanga, kapera, sotoa, ukuilua eta sukaldea.     

## Berreraikitzea eta balioan jartzea 
2017an, Udalaren laguntzaz, indusketa arkeologikoak abiatu ziren lehendik zegoen infirmazioa osatzeko.Indusketei esker hainbat material zati aurkitu ziren, hala nola, hiltzeak, jandako ardi edo ahuntzen hezurrak, eta XIII-XV. mendeetako zeramika beiratuzko zatiak.

2023an, inguruetako boluntarioen laguntzarekin, dorre borobliaren oinarria berreraiki, uharkaren perimetroa sendotzea eta eskailera azaleratu zuten.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Untzue
* Orbaibar
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak 
*
*
Kode-alternantzia

**Kode-alternantzia** edo **kode-aldaketa** hizkuntzalaritzan, eta bereziki soziolinguistikan, erabiltzen den terminoa da egoera jakin bat deskribatzeko: hizketakide eleaniztun bat bi hizkuntza edo gehiagoren artean txandakatzen hasten da, elkarrizketa edo egoera bakar baten testuinguruan. Ingelesezko *code-switching* terminoa ere hedatua da soziolinguisten artean.

Elkarrizketa berean hiztun elebidunek edo eleaniztunek hizkuntza bat baino gehiago erabiltzean datza kode-alternantzia. Bat-batekotasuna du ezaugarri nagusia eta ahozko hizkuntzan ez ezik, hizkuntza idatzian ere agertzen da sare sozialetan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiraspolgo Aerodromoa

**Tiraspolgo Aerodromoa**  Tiraspolen, Moldavian dagoen aerodromo bat da –*de facto*, Transnistriako Errepublika iheslari aitortu gabean). Aire-base militar-ohia da ere.

Aerodromoa 2022an erasotu zuten, Errusiaren Ukrainako inbasioaren testuinguruan;  izan ere, urte hartan, Transnistrian gertatutako egile ezezaguneko eraso-multzo baten erasoetako baten helburu izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fazal Ilahi Chaudhry

**Fazal Ilahi Chaudhry** (Kharian, 1904ko urtarrilaren 1a - Lahore, 1982ko ekainaren 2a) pakistandar politikaria izan zen. Pakistango 5. presidentea izan zen 1973tik 1978ra.

Zuzenbide ikasketak egin zituen eta abokatu lanetan aritu zen Lahoren. 1942an batu zen Liga Musulmanera eta independentzia lortu ondoren, Pakistan Hezkuntza eta Osasun ministro izan zen Liaquat Ali Khanen gobernuan. Diputatu eta parlamentuko lehendakari ere izan zen.

1973an herrialdeko presidente hautatu zuten, Punjabetik etorritako lehena. Presidente kargua zeremoniala zen, eta benetako boterea lehen ministroaren esku zegoen. 1978an dimisioa eman zuen, militarrek boterea hartu ondoren.
Marie Adelaide Belloc Lowndes

**Marie Adelaide Lowndes**, ezkondu aurretik **Marie Adelaide Belloc Rayner-Parkes** (Marylebone, Londres, Ingalaterra, 1868ko abuztuaren 5a - Everley Cross, Hampshire, Ingalaterra, 1947ko azaroaren 14a) nobelagile ingeles emankorra izan zen. Profesionalki 1904tik hil zen arte aktibo egon zen, eta literatura-ospea lortu zuen gertaera zirraragarriak interes psikologikoko gaiekin konbinatzeagatik. Bere eleberri ezagunena, *The Lodger* (1913), Jack Tripa-ateratzailearen hilketetan oinarritua, bost aldiz eraman dute zinemara; lehen bertsio zinematografikoa Alfred Hitchcock *The Lodgerren* film mutua izan zen: *A Story of the London Fog* (1927). Bere beste eleberrietako bat, *Letty Lynton* (1931), Joan Crawford protagonista zuen 1932ko izen bereko filmaren oinarria izan zen., Eversley Crossen (Hampshire). Frantzian lurperatu zuten, gaztaroak pasatu zituen La Celle-Saint-Cloud herrian, Versaillesetik gertu.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volodymyr Zelenskyren hilketa-saiakerak

[thumb| [Volodymyr Zelensky|Volodymyr Zelenskyren erretratu ofiziala, 2019an. Zelenskyk, 2022an Errusiako Ukrainako inbasioan zehar, hainbat hilketa-saiakeratik bizirik atera da.]]
Ukrainako Gobernuko arduradunen arabera, Volodymyr Zelensky-k, Ukrainako Presidenteak, Errusiako agenteek eginiko hainbat hilketa-saiakeretatik bizirik atera da.

## Aurrekariak 
2022ko Ukrainako Errusiako inbasioa azkar amaitzeko, Errusiak hainbat talde Kieven, Ukrainako hiriburuan, sartzea eta, bertan, Ukrainako lidergoa suntsitzea aurreikusi zuen. Mykhailo Podoliak-ek, presidentetzarako kontseilariak, adierazi zuenez, "Errusiaren asmo nagusia herrialdeko lidergoa kentzea, [herrialdean] ahalik eta izurik handiena sortzea eta gobernu txotxongilo bat ezartzen saiatzea [zen]".

## Hilketa-saiakerak 
Ukrainako Gobernuaren arabera, 2022ko otsailaren hasieran, Vladimir Putin-ek, Errusiako Presidenteak, Ramzan Kadirov-i, Txetxeniako Buruari, agindu zion Ukrainako buruzagiak "eliminatzeko". Martxoaren hasieran, Ukrainako inteligentziak esan zuen Zelensky hiltzera bidalitako txetxeniar komandoak "desagerrarazi" zituztela, Ukrainari leialak ziren FSBko agenteen laguntzarekin.

Wagner Taldeko 400 mertzenario errusiar baino gehiago Kieven zeudela jakinarazi zen ere 2022ko otsailaren amaierarako; ustez, horien helburua Zelensky hiltzea eta Gobernua behar bezainbeste ezegonkortzea zen, ezen Errusiak kontrola har zezan.

## Saiakera-kopurua 
Gatazkan zehar, Zelenskyren aurka egindako atentatu-kopuruaren inguruko kontakizun kontrajarriak egon ziren. Podoliak-ek, Presidentetzarako kontseilariak, gaiari erreferentzia egin zion Ukrainako *Pravda* albistegiarekin hitz egiten ari zela, hurrengoa esanez: "gure atzerriko aliatuak bizpahiru [hilketa-]saiakeraz ari dira. [Denetara, u]ste dut dozena bat saiakera baino gehiago izan zirela".

Era berean, 2022ko otsailaren 26an, larunbatean, txetxeniar mertzenario talde baten atentatu bat saihestu zen Kiev hiriaren aldirietan, hiltzaileak hil zirelako.

2022ko martxoaren hasieran, Ukrainako Segurtasun Nazionaleko Kontseiluko buruak, Oleksii Danilov-ek, esan zuen Zelenskyk aste batean hiru atentatu-saiakera biziraun zituela. Danilovek Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federaleko (FSB) gerra-aurkako inteligentzia-ofizialen laguntza aitortu zuen, Ukrainako Indarrekin Txetxeniatik etorritako bi hiltzaile taldek aurreikusitako atentatuei buruzko informazioa partekatu zutenak.

## Erantzuna 
CBSn egindako elkarrizketa batean, AEBetako Estatu-Idazkari den Antony Blinken-ek iragarri zuen Ukrainako Gobernuak, inbasioaren testuinguruan, Zelenskyren balizko heriotzarako prestatuta zegoela, baina ez zuela horren inguruko xehetasun gehiagorik emango.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2022ko Ukrainako estatu-kolpe saiakera

## Kanpo estekak
2022ko Siberiako baso-suteak

**2022ko Siberiako baso-suteak** 2022ko maiatzaren hasieran Siberian (Errusia) hasitako baso-suteak dira, egun martxan jarraitzen dutenak eta, ekainaren 2rako, Krasnoiarsk zein Altai Kraietan, Irkutsk, Kemerovo, Omsk eta Kurgan Oblastetan zein Khakassiako Errepublikan kontzentratzen direnak. Suteen azalera osoa, maiatzaren 15erako, 20,000 hektarea ingurukoa da, eta, 2022aren hasieratik, 100,000 hektarea baino gehiagokoa.

## Ikuspegi orokorra 
Suteen arrazoi posibleen artean, hiru dira teoria nagusiak: maiatzeko oporretako piknikak, linea elektrikoen eta azpiestazioen zirkuitu laburrak edo belar lehorren suteen arduragabekeriaz maneiatzea. Testuinguru horretan, *Krasnoyarskenergo* elektrizitate-banatzaileko hiru langile atxilotuak izan dira, bai eta hilketa leporatu diete.

Maiatzaren 11rako, 60 kokagune ezberdinetan 1,298 eraikin erre ziren –200 etxebizitza barne–, gutxienez ,13 pertsona hilez, haur bat barne. Krasnoiarsk hirian, agintariek aurkitu zuten aireko partikula finen kontzentrazioek giza osasunerako arriskutsutzat jotzen diren mailak gainditu zituztela, suteen kearen ondorioz. Omsk eskualdeko elkarte zibileko kontu batek, Twitter-en, adierazi zuen eskualdeko gobernadorea "lanpetuta" zegoela Putin-aldeko jaialdiak egiten eta, ondorioz, ez zegoela eskualdeko Larrialdi Egoeretako Ministerioaren ekintza argirik.

Vladimir Putin-ek, Errusiako Presidenteak, agintariei eskatu zien orduan ekintza indartsuagoak hartzeko suteak gehiago ez hedatzeko. Suteetatik ateratako kea Estatu Batuetako mendebaldera iritsi da, gainera; ondorioz, Kaliforniako kostaldeko aire-kalitatea okerrera egin du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2022ko Errusiako sute misteriotsuak
* 2022ko Mendebaldeko Errusiako erasoak

## Kanpo estekak
Jean Delvin

**Jean-Joseph Delvin** (Gante, 1853 &ndash; 1922) belgikar margolaria izan zen, animaliekiko (batez ere zaldiak) eszenetan espezializatua. 

## Biografia 
Ganteko Arte Ederren Errege Akademian parte hartu zuen, non  ikasi zuen., eta Bruselako Jean Portaelsen estudioetan lan egin zuen. Hango ikaskide izan zituen André Cluysenaar eta Jacques de Lalaing . Geroago, ikasketa bidaiak egin zituen Frantziara eta Espainiara. Urte askotan zehar, lorategiko estalpeko tailer txiki bat partekatu zuen Gustave Den Duytsekin .

1883an, *Les XX* talde sezesionistan sartzera gonbidatu zuten, James Ensor, Fernand Khnopff, Théo van Rysselberghe eta beste hainbatekin batera, baina urte batzuk geroago dimisioa eman zuen 1886an. Anberesko *La Libre Esthétique-ko*  eta *Kunst van Heden-go* (Gaur egungo artea) kide ere izan zen. Garai hartan, Ganteko Akademian hasi zen irakasten eta gero zuzendari izan zen (1902–1913). 

Bere ikasle ezagun askoren artean Albert Baertsoen, Gustave De Smet, Frans Masereel, George Minne eta Frits Van den Berghe zeuden.

## Galeria 

Delvin-Bathers.jpg|Bainulariak
Fitxategi:Paarden-Delvin.jpg|Zaldiak
Shrimpers at Nieuwpoort, 1883, Jean Delvin (DSCF8135).jpg|Itsaskilariak Nieuwpoorten
Delvin-Ox.jpg|Idia Iturri baten ondoan

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Gent.* *Duizend jaar kunst en cultuur* (A Thousand Years of Art and Culture, erakusketa-katalogoa), Gante, (Museum voor Schone Kunsten), 1975.
* *Le dictionnaire des peintres belges du XIVe siècle à nos jours*, Brusela, 1994.
* Gisèle Ollinger-Zinque, Pierre Baudson, et al., *Les XX.* *La Libre Esthétique.* *Honderd jaar geroago* (erakusketaren katalogoa), Brusela (Belgikako Arte Ederren Errege Museoak), 1993.
* *De muren weten ervan* (The Walls Know It, erakusketa-katalogoa), Gante, 1997.
* M. Tahon-Vanroose, *De vrienden van Scribe* (The Friends of Scribe, erakusketa-katalogoa), Gante (Museum voor Schone Kunsten), 1998.

## Kanpo estekak 
* Arcadja Auctions: Delvin-en lan gehiago
Dorothea Tanning

**Dorothea Tanning** (Galesburg, Illinois, 1910eko abuztuaren 25a &ndash; New York, 2012ko urtarrilaren 31) margolari, ilustratzaile, eskultore eta idazle estatubatuarra izan zen. Dekoratuak eta jantziak, balet eta antzerkirako ere diseinatu zituen.

## Ibilbidea 
Galesburgen (Illinois) jaio zen 1910ean, eta New Yorkera joan zen. Han hasi zen publizitate-diseinatzaile lanetan. Han, surrealismoa eta dadaismoa aurkitu zituen, harengan eragin handia izan zuten mugimendu artistikoak. 1942an Max Ernst margolari alemaniarra ezagutu zuen. 1946an ezkondu zen, ezkontza bikoitz batean, Man Ray argazkilaria eta Juliette Brownerrekin batera. Ernstek surrealisten taldean sartu zuen. Haren lanik ezagunenak, *Pequeña serenata nocturna* (sinbolismoz betetako pintura iluna, ironikoki Mozarten serenata alaia bezala deitua), 40ko eta 1950eko hamarkadetan taldearekin izan zituen loturak erakutsi zituen, nahiz eta geroago haren arte-estiloa inpresionista bihurtu zen. 70eko hamarkadan, hainbat eskultura bigun egin zituen josteko makinekin. Horietako eskultura batzuekin *Hôtel du Pavot Chanbre 202 (1970-73)* instalazioa sortu zuen.

Idazle gisa ere aritu zen bere bizitzaren amaieran. 1986an bere lehen autobiografia argitaratu zuen, *Birthday* izenarekin, eta 2001ean *Between Lives: An Artisty and Her World*.Laurogeita hamar urtetik gora zituela bere lehen poema-liburua, *A Table of Contents*, eta *Chasm: A Weekend* eleberria argitaratu zituen. 2012an, hil zen urtean, *Coming to That* poemen bigarren liburua argitaratu zen.

Sedonan, New Yorken eta Parisen bizi izan zen eta lan egin zuen, hogeita zortzi urtez. 2012ko urtarrilaren 31n hil zen, Manhattango etxean, 101 urte zituela.

2018ko urriaren 3an inauguratu zen Madrilgo Reina Sofía Arte Zentro Nazionalean *Tras la puerta, invisible, otra puerta* erakusketa. Erakusketak, bere ibilbide artistikoan egindako lanen lehen erakusketa, artistaren bizitza- eta arte-ibilbidea erakusten digu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Chadwick, Whitney (1991). Women artists and the surrealist movement. Thames & Hudson Ltd. . 
* Tanning, Dorothea (2004). Chasm. Little, Brown Book Group. . 

* Ann Coxon, Alyce Mahon, Idoia Murga Castro, Dorothea Tanning (2018). *Dorothea Tanning. Atearen atzean, ikusezina, beste ate bat.* Alyce Mahon eta MNCARSeko Argitalpen Jardueren Saila. ISBN: ά8026-574-4

## Kanpo estekak 
* Dorothea Tanning-en irudiak
* Dorothea Tanning Online (ingelesez)
* Tate Collection’ Dorothea Tanning (ingelesez)
* Dorothea Tanning-en lana
* Dorothea Tanning-en irudiak
* Boston University Art Galleries.' Dorothea Tanning: Still in the Studio (ingelesez)
* Biografia eta irudiak (ingelesez)
Anna Waser

**Anna Waser Müller** (Zurich, 1678ko urriaren 16a &ndash; Zurich, 1714ko irailaren 20a) margolari suitzarra izan zen.

## Biografia 
Esther Müller eta Johann Rudolf Waserren bostgarren alaba izan zen Anna, Zuricheko familia dirudun eta errespetatukoa. Garaiko konbentzio sozialak alde batera utzita, aitak Annaren arte-talentuaren garapena sustatu zuen. Johannes Sulzerren klaseetara  joan zen, eta gero Bernara joan zen Joseph Wernerrekin ikastera, Suitzako margolari nagusienetako batekin, non emakume bakarra baitzen Wernerren "pintatzen ikasteko tailerrean". Gero, familiarekin Zurichera itzuli zen, eta han erretratu ugari egin zituen enkarguz. Bere lana Suitzatik kanpo ere ikusi zen eta 1699an Wilhelm Moritz von Solms-Braunfels kondeak Hesseko Braunfels an der Lahn gazteluko gorteko margolari izendatu zuen.

1702tik aurrera, Zurichera itzuli zen ama gaixoaren kargu egitera, eta artista gisa zuen lana bertan behera geratu zen. Noizean behin erretratu batzuk, kaligrafiako biñetak eta miniaturazko pastoral eszenak margotzen zituen, azken horiei esker, gero bere lana ezagutzeko aukera izan  dugu.

Jaioterrian, Zürichen hil zen 1714an, 35 urte zituela, erorketa baten ondorioz.

## Ondorengoak 
Bere pintura gehienak, garaikideek miretsiak, eta Teutsche Academierako bidalketak desagertu egin dira edo oraindik ezin izan dira identifikatu. Bost marrazki besterik ez dira geratzen zilar-puntan edo odolean, 1691ko autorretratuan, eta xanpain-eszenen eta alegorikoen itzulpen batzuk grabatuetan, bereziki 1720ko hamarkadan Londresen inprimatuak.

1913an, bere ondorengoetako batek, Maria Waser nobelagileak (1878-1939), bere biografia argitaratu zuen.

1998an, Gesellschaft zu Fraumünsterrek (Emakume margolari taldea) omenaldia egin zion bere kide historikoen artean sartuz.

## Iruditegia 

Fitxategi:Portret van Anna Waser, RP-P-1908-5041.jpg|Anna Waser
Fitxategi:Jean-Baptiste Descamps - Anna Wasser Tome Quatrieme p 202.gif|Anna Wasser-en biografia, "La Vie des Peintres Flamands" liburuko 202. orrialdean grabatutako erretratuarekin
Fitxategi:Inclytae Regiae Societati Londinensi.jpg|Joseph Nutting-ek eta Anna Waser-ek grabatua (artista)
Fitxategi:Anna Waser Gedenktafel .jpg|Zürichen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelgorri geraniousain

**Gibelgorri geraniousaina** (*Russula pseudointegra*) *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate gutxiko jangarria, haragi mingotsa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm arteko diametrokoa. Hasieran ia globo itxurakoa, gero ganbila, amaieran zabaldua eta gingilduna, gorria edo gorri-eskarlata kolorekoa, eta arrosaz koloregabetzeko joera du. Azala zati batean bereiz daiteke, denbora hezean likatsu samarra.

**Orriak:** Berdinak, atxikiak, estu samar, hasieran zurixkak, azkenean esporen okre zurbilez tindatuak.

**Hanka:** 4 - 8 x 2 - 3 cm-koa, ia zilindrikoa, betea, irmoa, kolore zurixkakoa, zahartzean griserako joera du.

**Haragia:** Lodia, gogorra, zuria, gorrixka azalaren azpian. Zapore engainagarria du, hasieran ona, eta handik gutxira mingotsa edo garratza. Batzuentzat fruta usaina gogorarazten du, beste batzuentzat geranio usaina.

Erreakzio kimikoak: guiaco: ez du erreakzionatzen edo oso gutxi; sulfato ferroso: gris-arrosa; fenol: arre-txokolate kolorea; amoniaco: ez du erreakzionatzen.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarriak: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako *Russula* generoko espezie askok. *Pseudointegra* epitetoa Russula integra espeziaren antzekoa delako.

## Jangarritasuna 
Ezin da jan haragiaren zapore garratzagatik.

### Nahasketa arriskua 
Oso erraza da kapela gorriko eta oin zurixkako beste Russula batzuekin nahastea. *Russula amarissima*, *Russula lepida* eta Russula rubra delakoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udatik udazkenera, lur heze edo lohitsuetan, hostozabalen  hosto hilen artean. Oso ohikoa da haritzetan, pagoetan eta intxaurrondoetan, buztinezko eta silizezko lurretan.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Japonia eta Kentucky.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tania Ghirshman

[thumb|Tania (erdian eserita) eta Roman Ghirshman (haren eskuinean) [Tepe Sialken aztarnategiko indusketa taldearekin, 1934an.]]
**Tania Ghirshman**, jaiotzez **Antoinette Levienne**, (1900-1984), arkeologa eta zaharberritzaile frantsesa izan zen.

## Biografia 
Lehenik lanbidez dentista] izan zen arren, Roman Ghirshmanekin ezkondu ondoren arkeologiari ekin zion. Iran]go eta Afganistango hirietan indusketa ugari zuzendu zituen, horietako garrantzitsuena, antzinako Susa hirian egindakoa. Odontologian erabiltzen zituen trebetasunak zaharberritze lanera egokitu zituen. Halaber, senarrarekin kolaboratu zuen, ilustrazioak eta erreprodukzioak pretatu zituen haren argitalpenetarako.

## Obra 
Haren memoriak idatzi zituen *Archéologue malgré moi* (Arkeologoa nire gogoz kontra) izenburuarekin. Liburuak 1971an Frantzaiko Akademiak ematen duen literatura Broquette-Gonin saria jaso zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"" Laurianne Martinez-Sève, “Roman Ghirshman,” *Encyclopædia Iranica*, X/6, 583-586 or., http://www.iranicaonline.org/articles/ghirshman.
Edwin O'Connor

'''Edwin Greene O'Connor'* (Providence, Rhode Island, 1918ko uztailaren 29a - Boston, 1968ko martxoaren 23a) estatubatuar kazetari eta eleberrigilea izan zen.

Notre Dameko Unibertsitatean ikasi zuen eta Kostazaintzan zerbitzatu zuen Bigarren Mundu Gerran. 1950eko hamarkadan egunkarietarako lan egin zuen telebistako esatari gisa, eta eleberriak argitaratzen ere hasi zen.

Bere eleberrietan irlandar amerikarren esperientzia islatu zuen, bereziki politikari eta apaizen bizitzetan. 1962an Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen *The Edge of Sadness* eleberriarekin. Bertan, adin ertaineko apaiz baten istorioa kontatzen du, Ingalaterra Berriko hiri batean.

## Lanak 
* *The Oracle* (Harper, 1951)
* *The Last Hurrah* (Little, Brown, 1956)
* *Benjy: A Ferocious Fairy Tale* (Little, Brown, 1957), illustrated by Ati Forberg
* *The Edge of Sadness* (Little, Brown, 1961)
* *I Was Dancing* (Little, Brown, 1964)
* *All in the Family* (Little, Brown, 1966)
* *The Best and the Last of Edwin O'Connor* (Little, Brown, 1970)
* *Benjy: A Ferocious Fairy Tale'' (Godine, 1994), Catharine O'Neill ilustratzailea

## Kanpo estekak
Nasser Al-Khelaïfi

**Nasser Al-Khelaïfi** (Doha, [1973]]ko azaroaren 12a) ekintzaile bat da. 2011an Paris Saint-Germain erosi eban eta bere presidentea da orain arte. Al-Khelaïfi postu bat dauka UEFAn, eta beste bat Qatar Tenis Federazioan.

## Biografia 
Nasser Al-khelaïfi, 1973ko azaroaren 12an jaio zan, Dohan. Al-Khelaïfiren izen osoa  Nasser bin Ghanim Al-Khelaïfi da. Nasser Al-Khelaïfiren aita Ghanem Al-Khelaifi deitzen da. 

### Kirolaria zanean 
Txiki-txikitatik hasi zen tenisean eta, jatorri pobrea izan arren, denborarekin nabarmentzen hasi zen. 1988an bere bizitza aldatu zan. Tamim bin Hamad Al-Thani (printze bat) ezagutu zuen, tenis profesionalaren munduan sartzeko prestatzen ari zen bitartean. Al-Khelaïfi 14 urte zeukan eta printzea 8. Al-Khelaïfi eta Al-Thani lagunak ziran. Al-Khelaifi bere herrialdeko tenislari arrakastatsuenetako bat bihurtu zen, Davis Kopan Qatarreko taldean parte hartu zuen. 43 joko jolastu zuen 1992tik 2002ra. Bere ibilbidean 12 garaipen eta 31 partidu galdu zuen.

## Bizitza Pertsonala 
Nasser Al-khelaïfi Katareko unibertsitate batean graduatu zan. 2014an Frantziako arabiar maitatuena izendatu zuen Frantziako presidenteak(François Hollande).

## Paris Sant-Germain-eko lehendakaritza 
Nasser Al-khelaïfi Paris Saint-Germaineko lehenengo atzeritar lehendakaria da. Iritsi zenetik, Paris Saint-Germain  taldeak zazpi Ligue 1, sei Liga Kopa, bost Frantziako Kopa, sei Frantziako Superkopa eta lau triplete nazional irabazi ditu.

### Fitxaketak 
Lehenengo fitxaketa Leonardo Araújo izan zan, zuzendari teknikoa. Nasser Al-Khelaïfi ez dau bakarrik jokalariak fitxatu entrenatzaileak ere, hauek dira:  Unai Emery, Carlo Ancelotti, Thomas Tuchel eta Mauricio Pochettino. Jokalariak hauek dira: Neymar, Kylian Mbappé, Lionel Messi, Sergio Ramos, Ángel Di María,  Achraf Hakimi , Zlatan Ibrahimović, Gianluigi Donnarumma,  Marcos Aoás Corrêa (Marquinhos) eta Keylor Navas.

## Erreferentziak
Zelestina (argipena)

**Zelestina** izenak hainbat adiera du:

* **Zelestina,** Espainolezko literatura lan klasikoa (La Celestina). Honen lanaren adierazgarri, ikus halaber:
** Ezkontzagin edo alkahuetea.
* **Zelestina** (SrSO4) minerala.

Ikus, gainera:

* **Zelestino (argipena)**
Rondodasosa

**Mattia Barbieri** (Milan, 2002ko apirilaren 29an), abeslari italiarra da eta artisitikoki **Rondodasosa** edo Rondo Da Sosa moduan ezagutzen da.

## Biografia 
### 2002-2020: Lehenengo urteak eta musikaren hastapenak 
**Rondodasosa** 2002an jaio zen San Siro auzoan, Milanen. Aitarik gabe hazi zan eta betidanik **Hip-Hopa** gustatu ja

ko. 2020ko urtarrilean atera zuen bere lehen singlea, *Free Samy* izenekoa eta You tuben milioi erdi bisita eduki ebazan. Baina, urte berean maiatzean,  ospea lortzen hasi zan  *Exposing Me* remix-a egiten, Jusblow600 raperoaren abestia. Gero, abuztuan, bere lagunaren, Vale Painen,  abestian, *Loubutin* , agertu zan, eta hor bere ospea finkatu zan. Gero, 2020ko urriaren 19an *Slatt* argitaratu eban Capo Plazagaz elkarlanean, abesti honegaz izugarrizko arrakasta lortu eban, izan ere, Italiako musika zerrendan hamargarren postuan jarri zan. Honek guztiak, EParen irteera aurreratu eban, ***Giovane Rondo***
[thumb|Rondo Da Sosa: "Giovane Rondo"

### **2021-Gaur egun: “Body” eta Giovane Rondo** 
2021eko otsailaren 26an, EP-a Giovane Rondo agertu zan *Movie* [Single (musika)|singlelegaz batera, bertan, Central Cee rap abeslariak parte hartu eban. Ekainaren 14an Giovane Rondo urrezko diskoa lortu ebazan, lehen disko digitala agiri  hau lortzen. Maiatzean, Russ Millionsek eta Tion Waynek (rapero britainaiarrak) *Body* abestiaren remix atera eben, Capo Plazagaz elkarlanean. Remix-ak arrakasta handia lortu du Italian, bereziki TikTok plataforma digitalari esker.

Ekainaren 2021ean, Rondodasosak *Alone* single atera eban (Nkok produziturik) eta biral bihurtu zan Tik-token.

*Plugged In*​ singlelerako Fumez the Engineer produktore britainaiarrarekin elkarlanean ibili eta gero, eta Simba la Ruerekin per *Chingarerako*, Rondodasosa Central Cee, 23ren, mixtapean agertu zan Eurovision singleean.

## Discografia 
* 2021- *Giovane Rondo*

## Erreferentziak
Enerhoatom

**Enerhoatom** (ukraineraz: Енергоатом) edo **Energoatom**, ofizialki, **"Enerhoatom" Ukrainako Energia Nuklearren Sorkuntzako Konpainia Estatala** (ukraineraz: Державне підприємство «Національна атомна енергогенеруюча компанія "Енергоатом"), Ukrainako lau zentral nuklearrak kontrolatzen dituen estatu-enpresa bat da.

2016rako, Enerhoatomek 14,148 MWko potentzia instalatua zuen, bai eta 81,2 TWh-ko elektrizitatea sortzeko gai zen ere. 

## Amaitu gabeko zentral nuklearrak 
* Txyhyryngo Zentral Nuklearra
* Krimeako Zentral Nuklearra
* Odesako Zentral Nuklearra
* Kharkiveko Zentral Nuklearra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* NNEGC Energoatom  – Webgune ofiziala
Chase Stokes

**James Alexander Chase Stokes** (Annapolis, 1992ko irailaren 6a) estatubatuar aktorea da, ezaguna da John B-ren papera interpretatzeagaitik *Outer Banks*-eko telesailean.

## Biografia 
### Gaztetako bizitza 
Stokes Annapolis, Maryland-en jaio zan eta nerabetasunean transladatu zan Orlando, Floridara, parte hartu zuen Timber Creek High School-era. Haztean izotz jokei jokatu eban.. Ahizpa txiki bat du, Kendall eta Kaden izeneko anaia txiki bat eta Jack izeneko txakur bat dauka. 2020an neska lagun bat euki eban, Outer Bankseko Madelyn Cline-rekin egon zan, 2021an bikote izateari utzi eben. Bere dembora librean, Stokes disfrutatzen ditu surf eta navigazioa egiten. Izotz hockeya gustatzen zaio. Profesionalki kirol honetan aritzekoa zen, baina utzi egin zuen lesio batzuk izan ondoren. Lehenengo temporada 2020ko apirilaren 15an antzeztu zan, jendeari asko gustatu jakenez, bigarren temporada ateratu zan 2021eko uztailaren 30an. 2020ko apirilan TJ pertsonaia interpretatu eban *One Of Us Is Lying* telesailean. Irailan, Madelyn Clineekin bideo musikal bat egin eban

## Filmografia 
**Pelikulak**
* 2014: *Lost Island* (Charles Whitaker)
* 2018: *Between Waves* (Dale)
* 2020: ''Dr. Bird's Advice for Sad Poets* (Martin)
* 2024: *Uglies* (Peris)

**Telesailak**
* 2015: Base (Ethan Terri)
* 2016: *Stranger Things* (Reed)
* 2017: *Daytime Divas* (Graham)
* 2018: *The First* (Finn)
* 2020: *Outer Banks* (John B)
* 2021: *Tell Me Your Secret* (Adam)
* 2021: *Quit ment ?''

**Musikala**
*2020: Hot Stuff

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cruz Beckham

**Cruz David Beckham** (Madril, Espainia, 2005eko otsailaren 20a) David Beckham jokalari ingelesaren eta Victoria Beckham, abeslariaren hirugarren semea da. Hiru anai-arreba ditu: Harper Beckham, Romeo Beckham eta Brooklyn Beckham. Gaur egun, Beverly Hillsen (Kalifornia) bizi dira.

## Biografia 
Cruz Beckham 2005eko otsailaren 20an Madrilen jaio zen. Gaur egun, Kalifornian bizi da. 2016an bere lehenengo single-a argitaratu eban,  "If Everyday Was Christmas” izenekoa. Modelo, ikasle eta abeslaria da, gainera, Instagramen oso ospetsua da.

## Familia 
**Cruz Beckhamen** aita, David Beckham, jokalari ohi britaniarra da, Manchester Uniteden hasi zen jolasten 1993an. Cruz jaio zenean David Real Maidrilen jolasten zuen. Cruzen ama, Victoria Beckham, abeslari, modelo eta dizeinatzailea da. 1994an Victoria “Spice girls” musika taldean sartu zen, baina, 2000. urte arte bakarrik iraundu zuen. Bestetik, hiru anai-arreba daukaz: nagusiena, Brooklyn Beckham, 23 urte ditu; ertaina, Romeo Beckham, 19 urte ditu; eta txikiena, Harper Beckham, 10 urte ditu.

## Karrera musikala 
2016an bakarrik 11 urtez bere ama, Victoria Beckhamen pausuak jarraitu zituen eta abesten hasi zen. Scooter Brounegaz, Justin Bieberren manager berarekin sinatu ondoren, bere lehenengo “singlea” argitaratu zuen, “If everyday was Christmas” izenekoa. Single horrek lau millioi eta erdi pertsonek ikusi zuten YouTuben eta irabazi zuen dirua gizarte ekimenentzako eman zuen. Miamiko, Londreseko eta Los Angeleseko grabaketa estudioetan egon ondoren, Cruzek bere lehenengo kontratua sinatu zuen Tap Music zigiluarekin, Dua Lipa, Ellie Goulding eta Lana del Reyren musika-ibilbideak bultzatu zituenak.

## Bitxikeriak 
Abesteaz aparte, Skatea, saskibaloia eta grafitiak egitea asko guztatzen zaio.  Arte urbanoaz zaletuta, nerabeak kitarra jotzen du eta bere piktoriko sorkuntzak egiten ditu. Gaztea izan arren, ia bi milioi jarraitzaile ditu sare sozialetzan. Horretaz aparte, Cruzek i-D aldizkariko lehen azalean parte hartu du, baina ez du inola ere egin, otsailak 20, igandean, 17 urte bete zituen gazteak aitari «omenaldia egitea» erabaki zuen David Beckhamen famatuenetariko azal bat imitatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak