open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Livoniako gerra

1558-1583ko **Livoniako gerra** Danimarkaren, Poloniaren, Errusiaren eta Suediaren arteko gatazka militar luzea izan zen, Livonia (egungo Estonia eta Letonia eskualde historikoa) kontrolatzeko.

1550eko hamarkadarako, Livoniako konfederazioa ahuldu egin zen Erreformaren ondorioz, bere ekialdeko auzoko Moskuko printzerria boterean hazten zihoan bitartean Kazango Janes eta Astrakhan musulmanak garaitu ostean.

Errusiako Ivan IV.a Errusiako tsarrak zerga izugarriak eskatu zituen: berrogei mila thaler, Livoniako Konfederazioak Dorpat ordenari ordaindu behar zizkionak. Gatazka 1558ko Errusiako inbasioarekin amaitzen da. Errusiako tropek Dorpat eta Narva okupatu zituzten, Reval setiatuz. Errusiako tsarren helburua Itsaso Baltikorako ezinbesteko sarbidea izatea zen.

Ekintza hori beste herrialde batzuen interesen aurkakoa zen. 1561ean, Livoniako ordena ahuldu egin zen, Vilnako Itunak sakabanatzera eraman zuen, eta bere lurrak Lituaniari (Kurlandia), Suediari (Estlandia) eta Danimarkari (Ösel) esleitu zitzaizkien. Livoniako ordenako azken maisua, Gotthard Kettler, Kurlandiako Lituaniako Dukerriaren lehen agintaria (basilu) bihurtu zen, geroago Poloniar-Lituaniako Mankomunitatea.

Erik XIV.a Suediakoak eta Frederiko II.a Danimarkakoak tropak bidali zituzten eskuratu berri zituzten lurraldeak babesteko. 1561ean, Estoniako Reval-eko udala Suediaren esku utzi zuten. Reval Baltikoko ekialdeko Suediako beste konkista batzuetarako aurrerapen postua bihurtu zen. 1562rako, Errusia gerran zegoen Poloniako eta Suediako erresumekin. Tsarren armadek garaipenak lortu zituzten hasieran Polotsk (1563) eta Pernau (1575) hartu eta Lituaniako lurraldearen zati handi bat konkistatuz, Vilniusraino iritsi arte.

Bere etsaien bake-eskaintzak baztertuz, tsarra, 1579 inguruan, egoera zailean aurkitu zen, Oprichninak Errusiako ekonomia zeharo eten zuenean, Lituaniak, bitartean, Poloniarekin bat egin zuen (1569), eta buruzagi indartsu bat eskuratu zuen, Esteban I. Bathory (1576). Bathoryk Polotsk berreskuratu ez ezik, Pskov ere setiatu zuen (1581-82). 1581ean, Pontus De La Gardieren agindupean, Suediako mertzenarioen armada batek Narva hiri estrategikoa konkistatu zuen.

Azkenik, 1582an, Yam Zapolskiren bakea sinatu zen Errusiaren eta Poloniaren artean, lehenak Livoniari zegozkion eskakizunei uko eginez. Hurrengo urtean, bakea sinatu zen Suediarekin ere. Plussako itunaren arabera, Errusiak Narva eta Finlandiako golkoko hegoaldeko kostaldea galtzen zituen, horixe izanik Itsaso Baltikorako sarbide bakarra. Egoera partzialki irauli zen hamabi urte geroago Tyavzinoko Itunaren arabera, Suedia eta Errusiaren arteko gerra berri bat piztu baitzen.

Gerrak Errusiako ekonomia hondatu zuen, eta, gero, garai nahasia izango zenaren oinarriaren zati bat ezarri zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Plantilla:Efron

## Kanpo estekak
Dina Boluarte

**Dina Ercilia Boluarte Zegarra** (Chalhuanca, 1962ko maiatzaren 31) perutar abokatu eta politikaria da. Peruko egungo lehendakaria izan zen 2022ko abenduaren 7tik 2025eko urriaren 10era, Pedro Castillok Peruko Kongresuan egindako autokolpe saiakeraren ondorioz sortutako botere-hutsunearen ondorioz. Herrialdearen lehendakaritza hartu duen lehen emakumea da.

Peruko Errepublikako presidenteorde izan zen 2021eko uztailaren 28tik 2022ko abenduaren 7ra, Peru Libre alderdiko hautagai gisa, 2021eko hauteskunde orokorretan hautatu baitzuten. 2021]eko uztailetik 2022ko azarora bitartean, Peruko Garapen eta Gizarteratze ministro izan zen.

## Biografia 
1962ko maiatzaren 31n jaio zen, Chalhuancan, Apurimacen. Dina Baluarte abokatua da eta graduondoko bat du San Martin de Porres Unibertsitatean.

Bere karrera politikoa 2007an hasi zuen, Erregistro Nazionalean (Reniec), abokatu eta bulego-buru gisa. 2018an, Peru Libertario alderdiarekin Surquilloko alkatetzarako hautagaia izan zen. Bi urte geroago, 2020ko ezohiko parlamentu-hauteskundeetan parte hartu zuen, Peru Libre hautagaitzan, baina ez zuen eserlekurik lortu.

2021ean lehendakariorde izateko hautagai aurkeztu zen Pedro Castillo buru zuen zerrendan. Hautagaitzak irabazi zuen bigarren itzulian eta urte bereko uztailaren 28an hartu zuen kargua. Gainera, 2021eko uztailaren 29an Gizarte Garapen eta Gizarteratze arloko Ministro izateko zin egin zuen, 2022ko azaroaren 25era arte, orduan uko egin baitzion kargu horri Betssy Chávez Ministroen Kontseiluko lehendakari izendatua izan ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sollube Zirkuitua

**Sollube Zirkuitua** urtero, irailean, Bermeon jokatzen den txirrindularitza lasterketa da, Bermeoko Txirrindulari Elkarteak antolatuta, Lehendakari Txapelketarako baliagarria da. 23 urtez azpiko eta elite mailako txirrindulariek har dezakete parte.

1925ean jokatu zen lehenbiziko aldiz

## Palmaresa 1991tik aurrera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Circuito Sollube - museociclismo.it
* Circuito Sollube - firstcycling.com
* Circuito Sollube - siteducyclisme.net
Informatika teoriko

**Informatika teorikoa** edo **Konputazio teorikoa** konputazioaren zientzien eta matematikaren atal edo azpimultzo bat da, konputazioaren alderdi abstraktuagoetan edo matematikoagoetan fokatzen dena.

## Esparrua 
Ez da erraza informatika teorikoaren arloak mugatzea. ACMren *Special Interest Group on Algorithms and Computation Theory* (SIGACT) delakoak horrela azaltzen ditu:

: Informatika teorikoaren eremuak interpretazio zabala eskatzen du, honako atalak barneratuz: algoritmoak, datu-egiturak, konplexutasun konputazionalaren teoria, konputazio banatua, konputazio paraleloa, VLSI, ikasketa automatikoa, biologia konputazionala, geometria konputazionala, informazioaren teoria, kriptografia, konputazio kuantikoa, zenbakien eta aljebraren teoria konputazionala, programen semantika eta egiaztapena, automaten teoria eta zorizkotasunaren azterketa. 

ACMren *Transactions on Computation Theory* aldizkariak gehikuntzak egiten dizkio aurreko zerrendari, kodetze-teoria, ikasketa konputazionalaren teoria gehituz, baita informatikaren arlo ohikoago batzuk ere, hala nola datu-baseak, informazioa berreskuratzea eta sareak. 

### Historia 
Algoritmo formalak milurtekotan ezagunak izan diren arren (konputazioan Euclides-en algoritmoa erabiltzen da oraindik bi zenbakiren zatitzaile komun handiena zehazteko), 1936ra arte ez zen algoritmo baten definizioa formalizatu konputazioari begira;  Alan Turing-ek, Alonzo Church-ek eta Stephen Kleen-ek egindako ekarpenaren eskutik. Matematiketan sistema bitar eta formalak agertzen ziren 1703 baino lehen, baina urte hartan Gottfried Leibnizek egiazko eta faltsu balio bitarren logika formalizatu zuen. Inferentzia logiko eta matematika-froga aspaldikoak ziren arren, 1931n Kurt Gödel-ek ez-osotasunaren teoremarekin frogatu zuen funtsezko mugak zeudela sententziak frogatu ahal izateko, egiazkoak izan arren

Horrela iritsi da logikaren eta konputagarritasunaren azterketa modernora eta informatika teorikora. Informazioaren teoria gehitu zenClaude Shannonek komunikazioari buruz 1948an proposatutako teoria matematikoaren harira. Hamarkada berean garun barruko ikasketaren eredu matematikoa aurkeztu zuen  Donald Hebbek. Biologian nolabait oinarrituta bi eremu berri ezarri ziren: neurona-sareak eta konputazio banatu paraleloa.

XX. mendearen hasieran mekanika kuantikoaren garapenarekin iritsi zen partikula baten uhin-funtzio batean egin zitezkeen eragiketa matematikoen kontzeptua. Horren ondorioz, XX. mendearen bigarren erdian, konputagailu kuantikoaren kontzeptua sortu zen, 1990eko hamarkadan bultzada handia izango zuena Peter Shor-ek frogatu zuenean metodo horiek  erabil zitezkeela zenbaki handiak denbora polinomikoan faktorizatzeko, kriptografia iraultzeko aukera emanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ALAN TURING 100 URTE: Informatikak zor diona/
Ander Lizarralde Jimeno

**Ander Lizarralde Jimeno** (Oiartzun, 1984) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Oiartzungo bertso eskolan dago hasieratik. 2002an Gipuzkoako Eskolartekoan txapeldun ordea izan zen Beñat Gaztelumendiren atzetik. Gipuzkoako Txapelketan ohiko bertsolaria da eta 2017an Bertsolari Txapelketa Nagusian aritzeko sailkatu zen.

2021ean Unai Muñoarekin batera *Erik eta Win* ikuskizuna plazaratu zuen. Bertan gizontasunaz eta "arkeriaz" hausnarketa egiten dute, bertsoa, antzerkia, poesia eta musika uztartuz.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak (1): 2017
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalaurrekoa (2): 2015, 2019
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** txapeldun ordea (1): 2022
### Sariketak 
* Plazatik Gaztetxera (1): 2010

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elia Garci-Lara Catalá

**Elia Garci-Lara Catalá** (Valentzia) espainiar asmatzailea izan zen. 1890ean, garbigailu mekaniko bat diseinatu eta patentatu zuen. Haren prozesuak zenbait etapa zituen, 10711 patente zenbakiarekin, historiako lehen garbigailutzat har daitekeena. Garbitze-sistema integrala edo funtzio anitzeko gailua zen, garbitze-fase guztiak arropa tolestu arte egiteko aukera ematen zuena, eta horrek eskuz garbitzeko prozesua hobetzen zuen. Asmakizuna patentatu arren, ez zen inoiz merkaturatu.

Hainbat makinaz osatutako gailua zen, eta, horri esker, arropa sailkatu, prestatze-garbiketa egin, lixibaz saponifikatu, xaboiarekin garbitu, urberritu, xukatu egiten zen hidro-erauzgailu zentrifugo baten bidez, aire zabalean edo aire beroaren bidez berogailu batek lehortzen zuen, arropa lisatu, prentsatu eta, azkenik, tolesten zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irantzu Idoate

**Irantzu Idoate Funosas** (Hazparne, Lapurdi, 2005) bertsolaria da. Bertsuxurla bertsolari gazteen lehiaketaren antolatzailea, Leire Casamajourekin eta Xalbat Altzugarairekin batean.

## Ibilbidea 
2022an Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketan txapelduna izan zen. 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian bigarren sailkatuari saria emateko ohorea izan zuen.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Xilaba Bertsulari Xapelketa
** Bosgarrena (1): 2025
** Taldekakoa (1): 2023
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 2022
* Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapeldunordea (2): 2020, 2022
### Sariketak 
* Txana sariketa (1): 2022
* Abra Saria (1): 2024
*Hernandorena Saria (1): 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkaitz Oiartzabal Agirre

**Arkaitz Oiartzabal Agirre** ezizenez **"Xamoa"** (Oiartzun, 1985eko uztailaren 27a) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Oiartzungo bertso eskolan aritzen da. 2015ean Gipuzkoako Txapelketako finalerako sailkatu zen eta zortzigarren egin zuen. Horri esker Bertsolari Txapelketa Nagusirako txartela lortu zuen. 2015ean Orixe saria ere irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final-laurdenak (1): 2017
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalista (1): 2015
** finalaurrekoak (1): 2007
** final-laurdenak (1): 2011
### Sariak 
* Orixe saria (1): 2015.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Maia

**Xabier Maia Etxeberria** (Elizondo, Nafarroa Garaia, 1981) bertsolari nafarra da.

## Biografia 
2009an hasi zen bertsotan Baztango bertso eskolan eta 2011etik aurrera Nafarroako Txapelketan hartu du parte. Bi aldiz sailkatu da finala jokatzera, lehenengoan bosgarren egin zuen (2017an) eta bigarrenean zortzigarren (2019an). Aurrez 2014an Bardoen txapelketa irabazi zuen *Lepatanatuek 2* taldearekin.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Final laurdenak (1): 2017
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa:
** Finalista (2): 2017, 2019
** Finalaurrekoak (2): 2013, 2025
** Final laurdenak (1): 2015
* Bardoak: Nafarroako taldekako bertso ekimena
** Txapelduna (1): 2014

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etiopiako Gerra Zibila

**Etiopiako Gerra Zibila** 1974an Haile Selassie eta 1991n Mengisturen erregimen komunista eroraraztearen arteko aldia eta gatazka da. Hainbat gerrilla edo mugimendu sezesionistaren eta Etiopiako estatuaren arteko segidako gatazka armatu ezberdinen karakterizatzen da, gobernua botatzen amaitu zuena eta  Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoarekin amaituz.

1991 eta 1998 arteko gerraostean, 500.000 borrokalari ohi desmobilizatu ziren, gehienbat, talde armatuko matxinoetakoak; horietako asko alderdi politiko bihurtu ziren, eta euren gerrillariak armak utzi, edo Etiopiako indar armatu berrietan sartu ziren; azken urtearen amaieran borrokan jarraitzen zuen talde nagusia FLO zen.

## Jatorria 
1970eko hamarkadaren hasieran, Etiopia munduko herrialde txiro eta atzeratuenetakoa zen Haile Selassieren erregimen erdi feudalaren ondorioz, botere guztia enperadorearengan kontzentratzen baitzuen, alderdi politikoen existentzia debekatuz. Gutxi gorabehera 1974rako erregimenak desadostasun publiko handia jasaten zuen Eritreako gerrillarien eskutik jasandako porrot militarrengatik areagotua eta Wolo eta Tigray probintzietan gosete sakon baten ondoren.

Ezkerreko talde politikoek bultzatutako desadostasun herrikoia Armadara iritsi zen; maila baxuko ofizial talde batek iraultza bat gidatu zuen 1974ko irailaren 12an, eta Enperadorea erorarazi zuen estatu-kolpe baten bidez.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Arnold, Guy (1991). *Hirugarren Munduan Gerrak 1945az geroztik* . Londres/New York: Cassell.  .
* Banks, Arthur S. (1991). *Munduko Eskuliburu Politikoa 1991* . Binghamton : CSA argitalpenak.  .
* Colletta, Nat J., Markus Kostner & Ingo Wiederhofer (1996). *Gerratik Bakearen Trantsizioaren kasuak: Etiopia, Namibia eta Ugandako borrokalari ohien desmobilizazioa eta birgizarteratzea* . Washington DC: Munduko Bankuaren argitalpenak.  .
* Kohn, George C. (2006) [1986]. *Gerren Hiztegia* . New York: Infobase Publishing.  .
* Koonings, Kees eta Dirk Kruijt (2002). *Armada politikoak: demokraziaren garaian eraikuntza militarra eta nazioa* . Londres: Zed Books.  .
* Marcus, Harold G. (2002). *Etiopiaren historia* . Los Angeles: University of California Press,  .
* Østebø, Terje (2011). *Salafismoa kokatzen: Etiopiako Bale-ko oromo musulmanen arteko aldaketa erlijiosoa* . Leiden: BRILL.  .
* Schmid, Alex eta Jongman, Albert (2005) [1988]. *Terrorismo politikoa: aktore, egile, kontzeptu, datu-base, teorien eta literaturaren gida berria* . Amsterdam; New York: Ipar-Holanda; Brunswick Berria: Transaction Books.  .
* Woldemariam, Michael H. (2011). *Zergatik talka egiten dute matxinoek: alderdikeria eta zatiketa Afrikako matxinadetan* . Princeton: Princeton Unibertsitatea .
* Woodward, Peter (2003). *Afrikako Adarra: Politika eta Nazioarteko Harremanak* . Londres: I.B.Tauris.  .
* Zolberg, Aristide R., Astri Suhrke & Sergio Aguayo (1992). *Indarkeriatik ihesa: gatazka eta errefuxiatuen krisia garapen bidean dauden munduan* . Oxford: Oxford University Press .  .

## Kanpo estekak 
* ACNUR | refworld | Etiopia: Terror Gorriaren garaiko Mengistu erregimenari buruzko aurrekariak
* Immigrazio eta Nazionalitate Zuzendaritza - ETIOPIA
Dylan van Baarle

**Dylan van Baarley** (Voorburg, 1992ko maiatzaren 21a), Herbehereetako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
## Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
KON: kontrolez kanpo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Zelaia

**Iñaki Zelaia Irazusta** (Hernani, 1973ko martxoaren 1a) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Herri Irratiko bertso programak entzunez bertsozaletu zen eta gaur egun Hernaniko bertso eskolako kidea da. 1995ean Gipuzkoako Txapelketako finalean izan zen eta seigarren egin zuen. 2009an Txapelketa Nagusi bikaina egin zuen eta finalaurrekoetako sailkapenean hamargarrena izan zen. Txapelketa hartan Bilboko saioa irabazi zuen eta gasteizkoan bigarren egin zuen.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** finalaurrekoak, bigarren itzulia (1): 2009
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalista (1): 1995
### Sariak 
** Lizardi saria (1): 1991
** Orixe saria (1): 2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endrick Felipe

**Endrick Felipe Moreira da Sousa** (Taguatinga, Barruti Federala, Brasil, 2006ko uztailaren 21a) brasildar futbol jokalari profesionala da, bertako Serie A ligako SE Palmeiras-en jokatzen duena aurrelari gisa. Real Madrilekin jokatzen du 2024ko uztailetik aurrera.

Brasilgo futbolean etorkizun oparoenetarikoa duen jokalaritzat jotzen da.

## Bizitza pertsonala 
Taguatingaren semea, lau urte zituela hasi zen futbolean jokatzen. Bere familiaren egoera ekonomiko latza medio, zin egin zuen futbol jokalari profesional izango zela. Bere aita Douglas Sousak bere golen bideoak Youtuben ipini ondoren, hainbat kluben interesa erakarri zuen. São Paulo bera fitxatzetik gertu ibili zen, baina azkenean 11 urte zituenean Palmeirasek lortu zituen bere zerbitzuak.

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Palmeirasen behe kategorietan 169 partidu jokatuta, jada 165 gol daramatza. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alicia Pucheta

**Alicia Beatriz Pucheta de Correa**, ezkongabe-izenez **Alicia Beatriz Pucheta Valoriani**, (Asuncion, Paraguai, 1950eko urtarrilaren 14a) paraguaitar abokatua eta politikaria da. Colorado alderdiko kidea da. 2018ko maiatzaren 9a eta abuztuaren 15a bitartean Paraguaiko Errepublikako presidenteordea izan zen Horacio Cartes presidenteak izendatuta. Horrekin batera, Paraguaiko historiako lehen emakume presidenteordea izan zen.

## Kanpo estekak
Ezkertien Nazioarteko Eguna

Ezkertiek edo ezkerrek (Lefthanders International) sustatutako nazioarteko eguna da **Ezkertien** edo **Ezkerren Nazioarteko Eguna**, eta 1976. urteaz geroztik egiten da, urte bakoitzeko abuztuaren 13an. Egun horren helburua da ezkertiek nagusiki eskuina den gizartean aurkitzen dituzten zailtasunak ezagutaraztea eta murrizten laguntzea, hala nola, eskuinentzat pentsatutako tresnak erabili behar izatea, baita diskriminazio-egoerak eta jazarpena ere.

## Kanpo estekak
Iñigo Izagirre

**Iñigo Izagirre Urteaga** (Itziar, 1981) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Zarauzko bertso eskolan hasi zen eta 1999an Gipuzkoako eskolartekoan txapeldunordea izan zen. Helduetan Gipuzkoako Txapelketako finala jokatzerik ez zuen lortu baina 2005 eta 2009an jokatu ziren Txapelketa Nagusirako sailkatu zen.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak (1): 2005, 2009
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalaurrekoak (1): 2003, 2007
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** txapeldun ordea (1): 1999
### Sariak 
* Bagare sariketa (3): 2002, 2003, 2004
* Plazatik Gaztetxera (1): 2002
* Pello Errota Sariketa: bertso onenaren Mikaela Elizegi saria (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yves Lampaert

**Yves Lampaert** (Izegem, 1991ko apirilaren 10a), Belgikako txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2013**
* Van de Stas Geel 
* 2. Gullegem Koersen
**2014**
* Amhem Veenendaal Classic
**2015**
* Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunak eta etapa bat
* 2. Belgikako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 2. Ster ZLM Toerren
**2016**
* 2. Belgikako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2017**
* Flandrian Zehar
* 20px Belgikako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa
* Espainiako Vueltako etapa bat
* Gullegem Koerse
**2018**
* Flandrian Zehar 
* 20px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 2. Binche-Chimay-Binchen
**2019**
* Eslovakiako Itzulia
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* Gullegem Koerse
* 2. Belgikako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 3. Paris-Roubaixen
* 3. Alemaniako Itzulian
* 7. Omloop Het Nieuwsbladen
* 7. Europako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 8. Flandrian Zeharrean
**2020**
* La Panneko Hiru Egunak
* 2. Omloop Het Nieuwsblade n
* 4.BinckBank Tourrean
* 5. Flandriako Tourrean
* 7. Gante-Wevelgemen
**2021**
* 20px Belgikako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* Britainia Handiko Itzuliko etapa bat
* 2. Belgikako Itzulian
**2022**
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* Frantziako Tourreko etapa bat
**2023**
* 3. Brujas-De Panne Klasikoan
* 3. Renewi Tourrean
* 4. Belgikako Itzulian
* 4. Dwars door het Hagelandean
* 6. Hamburg Cyclassicsean
**2024**
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 2. Gullegem Koersen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkarbizitza unitate

thumb|Otto Karl Kirberg - Etxerako itzulera.thumb|Amuategi-Gisasola familia euskalduna, 1917.
thumb|Lizarraga baserriko bizilagunak, 1996, Amasa-Villabona.
**Elkarbizitza unitatea** edo **etxegunea** etxebizitza berean bizi diren bi pertsonak edo gehiagok osatzen dute unitate estatistikoa da. Familia bateko partaide izan daitezke, edo beste pertsona-talde batek osatua. Oinarrizko unitatea da gizarte-, mikroekonomia- eta gobernu-eredu askotan, eta garrantzitsua da ekonomiarako eta herentzia gaietan.

## Euskarazko terminologia 
Euskaraz terminoa ez da ingelesez bezain finkatua, non *household* esaten duten. Euskaltermek etxeko eta familiako hitzekin proposatzen ditu adiera desberdinek, eta berdin egiten dute EAEko Eustat erakunde estatistikoaren lan gehienek, "familiak eta etxeko lanen banaketa" bezalako azterketetan.

Aitziber Etxezarreta irakasleak, etxebizitza merkatuari buruzko lan batean, familia kontzeptua darabil non espainolez *hogar* eta ingelesez *household* esango luketen, baina helburu praktikoz, onartuz "kontzeptualki, egokiago litzateke[ela] etxegunea edo elkarbizitza unitate bezalako hitzak erabiltzea. Baina, irakurketa ez zailtzeagagatik, familia hitza erabiliko dugu etxebizitzaren unitate kontsumitzaileari gagozkionean". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Munduate

**Joxe Munduate Apalategi** (Ataun, 1972ko abenduaren 18a) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Ordiziako bertso eskolan hasi zen eta Gipuzkoako eskolartekoa birritan irabazi zuen. Euskal Herrikoan bigarren egin zuen 1990ean Jon Maiaren atzetik. 1989an bi sariketa garrantzitsu irabazi zituen, Osinalde eta Lizardi.

Gipuzkoako txapelketan ez zuen finala jokatzerik lortu baina lau alditan sailkatu zen Bertsolari Txapelketa Nagusira. 1997an finalaurrekoetara iritsi zen.

## Palmaresa 
### Txapelketa 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** finalaurrekoak (1): 1997
** partehartzeak (4): 1993, 1997, 2001, 2009
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalaurrekoak (3): 1991, 1995, 2007
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** txapeldun ordea (1): 1990
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** txapelduna (2): 1987, 1990

### Sariak 
* Lizardi saria (1): 1989
* Osinalde saria (1): 1989

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Bassó

**María Bassó Larxé** (1901 &ndash; Madril, 1992ko uztailaren 22a) aktore espainiarra izan zen. Esperanza Navarro (1928-1978) eta Felix Navarro aktoreen ama, baita José Luis Navarro Basso (1925-1997) gidoilariarena ere.

## Biografia 
Espainiako antzerkiko dama handia 1920ko hamarkadan hasi zen lanean, Paco Hernándezen konpainian sartu zenean eta 1922an Madrilgo Isabel Infanta Antzokiko taulak zapaltzen hasi zenean, Hansewych Wattinen *El tiempo de las cerezas* lanarekin, eta urtebete geroago Eloísa Muro eta María Bru aktore nafarraren *El paso del camello .* 1924an Juan Ignacio Luca de Tenaren *El dinero del Duque* estreinatu zuen, eta gero senar izan zuenarekin bat egin zuen, Nicolás Navarro aktorearekin. 1924ko apirilaren 23an ezkondu ziren.

### Konpainia sortu 
Biek osatu zuten orduan beren konpainia, eta, besteak beste, Suárez Dezaren *Ha entrado una mujer* (1925), Carlos Arnichesen *Ángela María* (1925), Pilar Millán Astrayren *La tonta del bote* (1926), Madrilgo Lara antzokian, *La araña de oro* (1929), Álvarez Quintero anaien *Mariquilla Terremoto* (1930), Francisco Ramos de Castroren *La culpa es de aquel maldito tango* (1933), edo Augusto Martínez Olmedillaren *Mi vida es mía* (1935).

### Gerra Zibilaren ostean 
Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, senarrarekin jarraitu zuen bere ibilbidearekin, eta *Las hijas de Lot/Lot eta bere alabak* (1939), Teatro Eslavan, *El retraso* (1941), *Un americano en Madrid* (1942) MaravillasAntzokian , *El hijo de Curro Molina* (1944), Gregorio Martínez Sierraren *Madame Pepita* (1946), Araceli Silvak Felix eta Esperanza Navarro aktoreak eta Víctor Ruiz Iriarteren *La señora, sus ángeles o su diablo* (1948).1950eko hamarkadaren lehen erdian, alabaren konpainian sartu zen, eta Jacinto Benaventeren *El alfiler en la boca* (1952), Alvarez Quintero anaien *El genio alegre* (1953), Jorge N. Michelenaren *Chispita la revoltosa* (1955), Adrián Ortegaren *Una viuda original*.

1956an Teatro Españolera joan zen eta, José Tamayoren agindupean, Diego Fabbriren *Proceso de Jesús* (1956) estreinatu zuen, Manuel Dicentarekin. Senarra hil ondoren (1958), Santiago Moncadaren *Tránsito de madrugada* (1958) eta José Martín Recuerdaren *El teatrito de don Ramón* (1959) lanekin jarraitu zuen.

1959an, Miguel Mihuraren *Maribelen y la extraña familia*  lan ospetsua estreinatu zuen, eta, segur aski, García Lorcaren bi filmetan parte hartzeko aukera izan zuen: *Yerma* (1961) eta *La casa de Bernarda Alba* (1964). 1970, Alfonso Pasoren *Los derechos de la mujer* (1962), Lauro Olmoren *La pechuga de la sardina* (1963), Juan José Alonso Millánen *El crimen al alcance de la clase media* (1965), Joaquín Calvo Soteloren *El poder* (1965), Valle-Inclánen *Divinas palabras* (1968), Alejandro Casonaren *La molinera de Arcos* (1970), Sσawomir Mrozek *Tango* (1970), edo Adolfo Marsillach *Flor de Santidad* (1973).

Zineman ez zen gehiegi aritu, hamabost bat titulutan parte hartu zuen.

1978an María Esperanza alaba hil ondoren, interpretaziotik behin betiko erretiratu zen. Madrilen hil zen 1992ko uztailaren 22a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antiprotoi

**Antiprotoia** ( sinboloa) protoiaren antipartikulula da. Antiprotoiak egonkorrak dira, baina, oro har, oso bizitza laburra dute; izan ere, protoi batekin talka eginez gero, bi partikulak deuseztatu egingo dira energia-eztanda batean.

Protoiaren berdina den baina -1 karga elektrikoa duen partikula bat existitzea Paul Diracek aurreikusi zuen 1933 Nobel Saria eman zioten hitzaldian.  Diracek Nobel Saria jaso zuen, 1928an Einsteinen E = mc^2 energia-ekuazioak emaitza positiboak eta negatiboak izan zitzakeela kalkulatzeagatik, positroiren existentzia aurreikusiz, elektroiaren antimateriaren analogoa, karga positiboarekin eta kontrako espinarekin.

Kaliforniako Berkeley Unibertsitateko Emilio Segre eta Owen Chamberlain fisikariek 1955. urtean berretsi zuten antiprotoiaren existentzia; beraz, biek Fisikako Nobel Saria jaso zuten 1959an. Antiprotoi batek bi goi antiquark eta behe antiquark bat du (uud). Neurtu diren antiprotoiaren propietateak guztiak bat datoz protoiaren propietateekin, antiprotoiak karga elektrikoa eta kontrako momentu magnetikoa dituenean izan ezik. Materiaren eta antimateriaren arteko aldea arazo irekia da oraindik ere, gure unibertsoak Big Bangari nola biziraun zion eta zergatik den hain antimateria txikia gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esperanza Navarro

**Esperanza Navarro**, jaiotzaz **María Esperanza Navarro Bassó** (1928 &ndash; Madril, 1978ko maiatzaren 8a),  aktore espainiarra izan zen. 

## Biografia 
María Bassó eta Nicolás Navarro aktoreak ziren gurasoak. Félix Navarro aktorearen eta José Luis Navarro Bassó (1925-1997) gidoilariaren arreba zen. Interpretazioaren munduan neskatoa zela hasi zen gurasoen laguntzarekin. ===
Bere ibilbide profesionala antzerkian garatu zuen batez ere, eta bertan, lehen irudi gisa, Fernando de Rojasen *La Celestina*, *Los galeotes* (1946), *Las flores* (1948), *El genio alegre* (1953), denak Álvarez Quintero anaienak; Jacinto Benaventeren *El alfiler en boca* (1952), Jorge N. Michelen *Chispita la revoltosa* (1954), Adrián Ortegaren *Una viuda original* (1955), Esquiloren *La Orestíada* (1960) Méridako Antzerki klasikoen Jaialdian, Lope de Vegaren *La malcasada* (1962), Bertolt Brecht-en *Madre Coraje y sus hijos* (1969) Mary Carrillorekin, Alejandro Casonaren *La molinera de Arcos* (1970), Nuria Espert-en konpainiatik edo Zori eta Santosen ikuskizun batean agertokian egindako azken agerraldian.

### Zineman 
Zinemagintzan egin zuen urratsa askoz apalagoa izan zen, hamar bat titulu izan baitzituen, besteak beste, Juan de Orduñaren *Tuvo la culpa Adán* (1944) nabarmendu zen, pantaila handian estreinatu baitzen, eta José Luis Sáenz de Herediaren *El destino se disculpa* (1945).

### Telebistan 
Era berean, telebistan ere lan egin zuen eta zenbait saiotan parte hartu zuen: *Historias para no dormir*, *Estudio 1* edo *Compañera te doy*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa IMDb-n
* Obituarioa 1978ko maiatzaren 9ko *ABC egunkarian*
* Obituarioa *El País egunkarian*, 1978ko maiatzaren 9an
Reicheko Herritarrak Mugimendua

**Reicheko Herritarrak Mugimendua** () edo **Reicheko Herritarrak** () Alemaniako eskuin muturreko hainbat elkarte eta pertsona antikonstituzionalek eta errebisionistek jasotzen duten izendapena da. Mugimenduko kideek Alemaniako Errepublika Federalaren zilegitasuna ukatzen dute, 1871tik 1918ra eta 1933tik 1945era existitu zen Alemaniar Reicha estatu zilegitzat ezagutuz emanez.

## Historia 
1985ean Wolfgang Gerhard Günter Ebelek, Mendebaldeko Berlingo trafiko-superindente zenak, Reicheko Behin Behineko Gobernua (, KRR) delako mugimendua sortu zuen. Ebelek bere burua Reicheko kantziler izendatu zuen, aliatuen okupazioguneko agintarien esanetara jarduten zuela esanez.

KRRak txanponak eta posta-zigiluak jaulkitzeari ekin zion, baita bere erakundea Interneten eta beste hedabidetan sustatuz. Jarraitzaile-kopuruak ahalbidetzen duen lekuetan berrezarritako erakundeak emulatzen dituzte; hala nola, Weimarko Errepublikaren eta antzinako Alemaniako estatuen auzitegiak eta legebiltzarrak. Denboraldi batean estatu paralelo bat sortzen saiatu ziren hainbat erakunde eta aginte-kargu berrezarriz, esaterako: *Reichstag* legebiltzarra, Reicheko ministroak, estatu gobernuak eta *Reichsgericht* auzitegi gorena.

2022ko abenduaren 7an Alemaniako poliziak Reicheko Herritarrak mugimenduko 25 kide atxilotu zituen estatu-kolpea prestatzen ari zirelakoan.

## Ideologia 
Reicheko Herritarren Mugimenduaren ideologia eskuin muturrekoa da. Mugimenduak konspirazioaren teoriaren, antisemitismoaren eta arrazakeriaren aldeko ideiak agerrarazi ditu. Hainbat hedabidek mugimendua izatez neonazitzat jo izan dute. Horrez gain, mugimenduaren baitan badira Alemaniar Inperioaren berrezarpenaren aldeko erregezaleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dietarik Gabeko Nazioarteko Eguna

**Dietarik Gabeko Nazioarteko Eguna** (ingelesez *International No Diet Day*, edo INDD jatorriz) giza gorputzaren eta bere formen aniztasunaren onarpenaren urteroko ospakizuna da. Gainera, arreta deitzeko eta jendeari gehiegizko dieta erregimen batzuen arriskuak gogorarazten ditu.  "Dietarik gabeko" eguna maiatzaren 6an ospatzen da eta bere ikurra zinta urdin argi bat da, gorriz, HIESaren aurkako egunean erabiltzen denaren antzekoa.

## Jatorria 
Kontzeptua 1992an sortu zen, Mary Evans Young feminista britainiarrak dietetika industriaren aurka borrokatzea eta mundua anorexia nerbiosoaren eta beste elikadura-desordenen arriskuez ohartaraztea erabaki zuenean.  Horretarako, tokiko hedabideen arreta bereganatu zuen "Emakume lodiak hozkada itzultzen du" (*Fat Woman Bites Back*) esaldiarekin. 

Telebistako elkarrizketa batean, entzuleekin "adostu" zuen maiatzaren 6an "Dietarik Gabeko Nazioarteko Eguna" ospatzea  eta egun hori elkarrizketaren datatik gertu zegoelako bakarrik aukeratu zuen.

Elkarrizketa horren ostean, Erresuma Batuko talde feministek INDD ospatu zuten, eta urteak pasa ahala, hainbat herrialdetako beste talde batzuk ere egun hau ospatzen hasi ziren, besteak beste, Estatu Batuak, Kanada, Australia, Zelanda Berria, India eta Israel.

## Dietarik Gabeko Nazioarteko Egunaren helburuak 
* Gorputzaren forma "zuzen" baten ideia zalantzan jartzea (edertasun kanona)
* Pisuaren araberako diskriminazioaren kontzientzia sortu eta lodifobia desagerrarazi.
* Gorputzaren pisuari buruzko dieta eta obsesiorik gabeko eguna aldarrikatu.
* Argaltzeko industriari buruzko gertakariak nabarmendu, dieta komertzialen eraginkortasunik ezari (medikuarekin kontsultatu gabe) arreta jarriz.
* Gogoratu elikadura-desordenen eta pisua galtzeko ebakuntzen biktimak: liposukzioa, abdominoplastia eta kirurgia bariatrikoa (hildakoak edo gaixoak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz Zerain

**Aritz Zerain Miner** (Ereñotzu, Gipuzkoa, 1973) bertsolaria da. Bertsozale Elkarteko koordinatzailea izan zen 2008tik 2019ra.

## Ibilbidea 
Hernaniko bertso eskolan hasi zen eta 1998an lehen plaza eginda 2001. urtean Bertsolari Txapelketa Nagusian kantatu zuen. Gipuzkoakoan ere hartu zuen parte 2003 eta 2007an.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak (1): 2001

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarit Thanarat

**Sarit Thanarat** (; Bangkok, 1908ko ekainaren 16a - *ibidem*,  1963ko abenduaren 8a) thailandiar militar eta politikaria izan zen. Thailandiako lehen ministroa izan zen 1957an eta 1958tik hil zen arte.

Bere lehen hezkuntza monasterio budista batean izan zen eta 1919tik 1927ra Akademia Militarrean ikasi zuen. Bigarren Mundu Gerran infanteriako batailoi bateko komandantea izan zen eta Burmako inbasioan esku hartu zuen. Koronel mailarekin 1947ko estatu kolpean parte hartu zuen, Thawan Thamrongnawasawat lehen ministroa kargutik kendu eta Luang Phibunsongkram berriro boterean ezarri zuena. Harrezkero, politikarekiko interes iraunkorra izan zuen.

1950eko hamarkada ezegonkortasun handikoa izan zen Thailandian, 1957ko hauteskundeen ondoren okerrera egin zuena lehorte handi batek eta emigrazio masibo batek Isan eskualdetik Bangkokera. 1957ko irailaren 16an, Pibul lehen ministroa kargutik kendu zuen estatu-kolpe militarra zuzendu zuen Tharanatek. Bost egunen ondoren, Pote Sarasin eman zion boterea, eta 1958ko urriaren 20an lehen ministro karguari ekin zion berriro.

Bere gobernuaren ezaugarri nagusiak Gerra Hotzean Estatu Batuen interesei men egitea, paternalismoa, opioaren aurkako borroka eta monarkiaren papera indartzea izan ziren.

Karguan hil zen eta Thanom Kittikachorn jenerala izan zen haren oinordekoa.
Arkaitz Ugartetxea

**Arkaitz Ugartetxea Ostolaza** (Mallabia, 1977) bertsolari bizkaitarra da. Beñat anaia gaztea ere bertsolaria da.

## Ibilbidea 
Hamabi urte zituela hasi zen bertsotan. 1998ko Araba-Bizkaiko Bertsolari Txapelketan finalean sartu zen eta bosgarren egin zuen.

## Bertsolaritza 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Final laurdenak (2): 1997, 2001
* Araba-Bizkaiko Bertsolari Txapelketa:
** Bosgarrena (1): 1998
** Finalista (2): 1996, 1998

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkaitz Zelaia

**Aritz Zerain Miner** (Bidania-Goiatz, 1982) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
2001ean Bertsolari Txapelketa Nagusian kantatu zuen eta 2007an Gipuzkoako Txapelketan hartu zuen parte.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak (1): 2001

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guatemala 1982

***Guatemala 1982*** (2018) film dramatiko eta autobiografikoa da, Guatemalako gatazka armatuaren testuinguruan emandako gertakarien gainekoa.

## Sinopsia 
Adrián Moralesen (Santa Rosa, 1961) bahiketan oinarritutako film autobiografiakoa da. Bere aitak eskatuta Jutiapara joan zen arma baten erregistroa egitera. Bertan, gerrillaren kide batekin nahastu eta preso hartu zuten 19 urte zituela, non tortura baliatuz ustezko lidergotza baieztatu nahi izan zuten militarrek. Bere anaia eta koinatak Jutiapara bertaratu ziren Moralesen gaineko informazioaren bila. Rodriguez koronelak Morales errugabea zela sinetsi eta gatazka antolatu zuen kuartelean.

## Ekoizpena 
Adrián Morales da ekoizlea, Miguel Ángel Rodriguez filmaren zuzendaria eta Victor Ortiz, gidoilaria. Aktoreen artean dira, Alejandro Tommasi, Isela Vega, Miguel Ángel Rodríguez, Olivia Collins, Óscar Traven, Diana Golden, Valentín Trujillo Jr. eta Luis Bayardo.

## Sariak eta Aitortzak 
* 2018an, Quetzaltenangon ospatu zen ICARO Jaialdia inauguratu zuen.
* 2019an, sari bikoitza Berlingo Around International Film Festival (ARFF), "giza eskubideak" eta "atzerriko filma" kategorietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Guatemala 1982 - Trailerra
Juanjo Respaldiza

**Juanjo Respaldiza Ozaeta** (Orozko, 1964ko martxoaren 17a) bertsolari bizkaitarra da.

## Ibilbidea 
1982an Mungian egin zuen aurreneko plaza eta 1986an Bertsolari Txapelketa Nagusian hartu zuen parte. Bost aldiz aritu zen txapelketa gorenean. Araba-Bizkaiko Bertsolari Txapelketan lau aldiz sailkatu zen finalerako eta emaitza onena 1994ko seigarren postua izan zuen.

## Bertsolaritza 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Partehartzeak (4): 1986, 1993, 1997, 2001
* Araba-Bizkaiko Bertsolari Txapelketa:
** Finalista (4): 1992, 1994, 1996, 2000

## Bestelakoak 
Respaldizak urtero hartzen du parte Arteako Kokomarro taldekoekin aratusteetan zenbait bertso kantatuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahia Sasco

**Nahia Sasco Etxeberri** (Lekuine, Lapurdi, Euskal Herria, 1998) bertsolaria da.

## Ibilbidea 
Txikitatik dabil bertso munduan, eta txapelketarako saltoa ematera ere laster ausartu zen. 2014an eta 2015ean Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketako txapeldunordea izan zen

2016an Xilaba Bertsulari Xapelketan hartu zuen parte. Urte berean  Berritxu saria irabazi zuen Bizkaiko Berriatua herrian.

2017an bi sariketa entzutetsu irabazi zituen, Lizardi saria Zarautzen (Gipuzkoa) eta Mikel Laboa saria Donostian..

2023an, Taldekako Xilaban parte hartu zuen Ortzi Idoate eta Irantzu Idoaterekin batera. Lehen postuan geratu zen hirukotea.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Xilaba Bertsulari Xapelketa:
** Finalaurrekoak (2): 2016, 2025
* Taldekako Xilaba Bertsulari Xapelketa:
** Txapelduna (1): 2023
* Iparraldeko Eskolarteko Txapelketa:
** Txapeldunordea (2): 2014, 2015

### Sariak 
* Berritxu saria (1): 2016
* Mikel Laboa saria (1): 2017
* Lizardi saria (1): 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joan Etorriak bertso jarriak Berria, 2025.08.02
María Asquerino

**Dulce Nombre de María Urdiaín Muro**, ezagunagoa **María Asquerino** izenez (Madril, 1925eko azaroaren 25a – ib., 2013ko otsailaren 27a), madrildar aktorea izan zen.

## Biografia 
Mariano Asquerino eta Eloísa Muro aktoreen alaba izan zen. Txikia zela egin zuen debuta Komediaren Antzokian, eta 1941ean, Juan de Orduñaren *Porque te ví llorar* filmean pantaila handian.

### Antzerkia 
Antzerki-interprete handienetakotzat jotzen zen. Hainbat lan egin ditu, hala nola,  *Eloísa está debajo de un almendro* (1940), *La ciudad alegre y confiada* (1951), *Un marido de ida y vuelta* (1952), *Madrugada* (1953), *Una muchachita de Valladolid* (1957), *El chico de los Winslow* (1960), *Esta noche es la víspera* (1958), *El  rey ha muerto* (1960), La cornada (1960) *Trampa para un hombre solo* (1960), *Tengo un millón* (1960), La malmaridada (1962), *Epitafio para un soñador* (1965), El zapato de raso (1965), *Espejo para dos mujeres* (1965), *Sola en la oscuridad* (1967), *El sueño de la razón* (1970), *Anillos para una dama* (1973), *Motín de brujas* (1980), *La gaviota* (1981), *Farsa y licencia de la Reina Castiza* (1986), *Hipólito* (1995), *Algún día llegaremos juntas* (1997) eta *Roberto Zucco* (2005). 

### Zinema 
*Surcos* (José Antonio Nieves Conde, 1951) filmean egin zuen interpretazioarekin aparteko arrakasta lortu zuen zineman, baina garrantzitsuagoa izan da antzerki-eszenan egindako ibilbidea. Hala ere, Jaime de Mayorarekin eta Camilo José Celarekin lan egin zuen *El Sótano* (1949), Ladislao Vajdarekin *Séptima página*, Antonio Fernández Románekin *El sol en el espejo* (1963), Eloy de la Iglesiarekin *Nadie oyó gritar* (1973), eta Luis Buñuelekin, 1989an, Ese objeto oscuro del deseo/*Desiraren objektu ilun hori* (1977) eta Fernando Fernán Gómezek zuzendutako *Mambrú se fué a la guerra (1986)*, *El mar y el tiempo* (1989) eta *Fuera de juego* (1991) bezalako ekoizpen espainiar garrantzitsu batzuetan aritu zen.

Gaur egun hain ezagunak ez diren beste film batzuetan ere parte hartu zuen, hala nola Francisco Pérez-Dolzen *A tiro limpio* filmean. 

Ondoren, *Nadie hablará de nosotras cuando hayamos muerto* (Agustín Díaz Yanes, 1995), *Muertos de risa* (Álex de la Iglesia, 1999), *La comunidad* (Álex de la Iglesia, 2000) eta *Tiovivo* c. 1950 (José Luis Garci, 2004).

### Liburua 
1987an *Memorias* liburua argitaratu zuen. 2009an, *Pagafantas* filmaren estreinaldiarekin batera, lanbidetik erretiratuko zela jakinarazi zuen. Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina jaso zuen.

### Heriotza 
2013an hil zen, birika-gaitz baten ondorioz. Haren hileta AISGEk antolatu zuen, ez baitzuen bere gorputza erreklamatzeko zuzeneko seniderik.

## Sariak 
**Goya sariak**

**Zinemako Idazleen Zirkuluaren dominak**

**Aktoreen Batasuna**

* Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina 1992an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Asquerino en Internet Movie Database (ingelesez).
* Tag *Herrialdean*
* Documentos RNE - María Asquerino, una mujer a contracorriente (audioa)
Bixente Gorostidi

**Bixente Gorostidi Loidi** (Amezketa, 1973) bertsolari gipuzkoarra da. 1999 eta 2003 artean Amezketako alkatea izan zen.

Amezketako Iparre Txiki (Iparragirre Txiki) baserrian jaio zen 1973ko urtarrilaren 18an. Amezketan, Beasainen eta Tolosan ikasten aritu ondoren, Donostiara joan zen Ingeniaritza Teknikoa ikastera. 

1999tik 2003ra bitartean Amezketako alkate izan zen. 

Udaleko lanez gain, txikitatik baserrian, Ordiziako Orkli lantegian, Abaltzisketako Logikalain enpresan itzulpenak egiten edo Altzoko Harrobian lan egindakoa da. 2003az geroztik Bertsozale Elkartean egiten du lan, Ahozkotasuna eta Bertsolaritza proiektukok irakasle moduan. Lanean ari zen bitartean Gizarte Hezkuntza ikasi zuen Donostian. Gaur egun Tolosaldeko hamar-hamabi ikastetxetan ematen ditu klaseak. 

## Ibilbidea 
Berandu hasi zen bertsotan, 18-19 urterekin. Anjel Mari Peñagarikanoren "ñ" ari buruzko bertso bat entzun eta harekin harritu eta buruz ikasi zuen bertsoa. Gero doinu harekin bere kabuz jolasean sortu zituen lehen bertsoak. 1992-1993 inguru hartan, Tolosaldean baziren bere moduko lau bertsolari berantiar: Tolosako Alfontso Jimenez eta Joxe Jimenez anaiak eta Elduaingo Ibon Karrera eta Xabier Nazabal. Tolosako bertso eskolan elkartzen hasi ziren eta Zarauzko Lizardi Sariketan plazaratu zen lehen aldiz Alfontso, Ibon eta Xabierrekin batera. Gipuzkoako Txapelketako finala jokatzera iritsi ez bazen ere hiru aldiz sailkatu zen Txapelketa Nagusia jokatzeko. 1995ean Osinalde saria irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** partehartzeak (3): 1997, 2001, 2005
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalaurrekoak (2): 1995, 2003
** partehartzeak (4): 1995, 1999, 2003, 2007
### Sariak 
* Osinalde saria (1): 1995
## Itzulpenak 
Tarteka, itzulpenak egiten ere aritu izan da. Euskarara ekarri dituen liburu batzuk:  

*Gorka Garmendiaren BA *edo Munduen arteko oreka*
*Fernando Uhalderen *Erronkariko Enarak*
*Álvaro Bermejoren *Endañeta, harri eta herri*
*Álvaro Bermejoren *Jose Antonio Gisasola, Zelai, Hartzabal/Hartzut*
*Tiburtzio Arrastoaren *Euskal Pilota*
*Álvaro Bermejoren *Joan Sebastian Elkano*
*Álvaro Bermejoren *Iturbe Anaiak, Aizkoragileak*
*Álvaro Bermejoren *Arrantzaleak*

## Elkarlanak 
Beste zenbait liburutan ere aritu da elkarlanean: 

*Joseba Antxustegiren *Izurrite baterako ipuinak*
*Jesus Iñurritaren *Amezketako Historia*
*Jesus Iñurritaren *Arritzaga*
*Antton Amondarainen *Amezketako Eskolen historia, Ikastolatik Zumadira*
*Antton Amondarainen *Amezketa 1936-1945, Zigorpean isilaraziei, merezitako omena*
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Terreros

**Xabier Terreros Gartzia** ezizenez **"Terre"** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1981) bertsolari nafarra da.

## Biografia 
1993an egin zuen aurreneko plaza eta ordutik Bortzirietako bertso eskolan dabil. Hiru aldiz jarraian irabazi zuen Nafarroako eskolartekoa. 2008an jokatu zuen aurrenekoz Nafarroako Txapelketako finala eta bosgarren egin zuen. 2015ean txapeldun orea izan zen Julio Sotorekin buruz burukoa jokatuta eta 2019an hirugarren egin zuen.

## Txapelketak 
* Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (3). 1997, 1998, 1999
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Bigarrena (1): 2015
** Hirugarrena (1): 2019
** Finalista (6): 2008, 2010, 2011, 2015, 2017, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eloísa Muro

**Eloísa Muro** (Madril, 1894ko irailaren 30a - ib., 1979ko maiatzaren 1a) madrildar aktorea izan zen, batez ere antzerkian aritu zen. 

## Biografia 
ezkerrera|thumb|287x287px|Tovar-ek karikaturizatua (1920)
César Muro aktorearen alaba zen. Bernardo Jambrina aktorearekin ezkonduta egon zen, eta 1918an istripu batean hil zen. Mariano Asquerino aktorearekin elkartu zen sentimentalki, eta harekin Maria Asquerino alabaaktorea izan zuen, baina inoiz ez ziren ezkondu.

Bere ibilbide artistikoa funtsean antzerkian garatu zen. Komediaren Antzokiko eta Isabel Infanta  Antzokiko lehen aktore izatera iritsi zen.

### Antzerkian 
Arrakasta handienetako bat Pedro Muñoz Secaren *Los extremeños se tocan* (1926) lanaren estreinaldia izan zen, baita *La diosa ríe* eta *El señor Adrián, el primo* (1927) ere, biak Carlos Arnichesenak. Era berean, aipatzekoa da Enrique Suárez de Dezaren *Mi distinguida familia* (1932), Enrique Jardiel Poncelaren *El amor sólo dura 2.000 metros*, Fernando Fernán Gómez *Marido y medio* eta Terence Rattiganen *El chico de los Winslow* (1958) lanen muntaietan izan zuen parte-hartzea. 

### Zineman 
Zineman ere nabarmendu zen, modu diskretuagoan bada ere. Filmatu zituen izenburuen artean honako hauexek aipa daitezke: Juan de Orduñaren *Por tí vi llorar* (1941),Edgar Nevilleren *La vida en un hilo* (1945), Luis Luciaren *Currito de la Cruz* (1949), Juan de Orduñaren *Pequeñeces*, Ladislao Vajdaren *Séptima página* (1950) eta José Antonio Nieves Conderen *Balasarra*.

## Erreferentziak 
* Obituarioa *ABC egunkarian*, 1979ko maiatzaren 2an
* Fitxa IMDb-n

## Kanpo estekak
Pilar Millán Astray

**Pilar Millán Astray y Terreros** (Coruña, 1879? - Madril, 1949ko maiatzaren 22a) galiziar espioia,  idazle eta dramagilea izan zen, eta berrogeita hamar bat lan idatzi zituen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan, herrialdeko komediografo ezagunenetako bat izan zen, batez ere 1925ean estreinatutako *La tonta del bote* antzezlanari esker. Neba gazteena José Millán-Astray militarra izan zen.

## Biografia 
Alargundu zenean, hiru seme-alabak aurrera atera zituen Bartzelonan Alemaniaren espioitzarako Lehen Mundu Gerran lanean, Fernando García Sanz historialariak *España en la Gran Guerra* (2014) liburuan azaldu zuenez. Espainian Arthur Henry Hardinge enbaxadore britainiarra izan zen espioitu zuen pertsonaiarik garrantzitsuena, eta mila pezeta jaso zituen ematen zituen dokumentuen kopia bakoitzeko.
ezkerrera|thumb|1926 inguruan ateratako argazkia
Gerraren ondoren, bere karrera literarioa hasi zen, batez ere 1919ko Blanco y Negro saria irabazi ondoren, *La hermaná Teresa* eleberriarekin. Dirudienez, Jacinto Benaventek animatu zuen bere lehen antzezlana idaztera 

—«Hay en usted una gran dramaturga (Dramargilea duzu barruan)», esan zion—: *El rugir del león* (1923), eta haren atzetik beste sainete eta lan kostunbrista batzuk, hala nola *La galana*, *Una chula de corazón* eta *La tonta del bote*. Azken hori oso arrakastatsua izan zen, eta 310 egun jarraian antzeztu zen. *La mercería de la dalia roja* komediaren liburuak Julio Romero de Torresek egindako bere erretratua du.

Bigarren Errepublikan, Madrilgo Muñoz Seca antzokia zuzendu zuen.

Ideia kontserbadoreez, 1936ko uztailean matxinatu ziren militarrei lagundu zien, besteak beste, José Millán-Astray nebari, eta Valentziako Alaquas udalerrian gobernu errepublikanoak antolatu zuen Espainiako damentzako kartzelan sartu zuten. Espetxe horretan, Rosario Queipo de Llano, Carmen Primo de Rivera edo Pilar Jaraiz Franco ere preso hartu zituzten, baita matxinatu nagusien ahaideak ere. Espainiako Gerra Zibila amaitu ondoren, *Cautivas. 32 meses en las prisiones rojas* liburuan jaso zuen espetxean izandako esperientzia (1940).

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak