open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galerucinae

**Galerucinae** Kakalardoen subfamilia da, *Chrysomelidae* familiakoak. 5.800 espezie deskribatu dira, mila generotan.

## Genero aukeratuak 

* *Acalymma*
* *Agelastica*
* *Altica*
* *Aplosonyx*
* *Arima*
* *Aulacophora*
* *Belarima*
* *Calomicrus*
* *Cneorane*
* *Diorhabda*
* *Diabrotica*
* *Euluperus*
* *Exosoma*
* *Falsoexosoma*
* *Galeruca*
* *Galerucella*
* *Leptomona*
* *Lochmaea*
* *Longitarsus* Latreille, 1829
* *Luperus*
* *Marseulia*
* *Menippus* Clark, 1864
* *Monolepta*
* *Nymphius*
* *Phyllobrotica*
* *Poneridia*
* *Psylliodes
* *Pyrrhalta*
* *Sermylassa*
* *Theone*
* *Trirhabda*
* *Xanthogaleruca*
* *Yingaresca* J.Bechyné, 1956

[thumb|ezkerrera|*[Altica'' sp. larva]]

## Kanpo estekak 
* : Subfamily Galerucinae (Chrysomelidae) - atlas of leaf beetles of Russia
* : Galerucinae Latreille, 1802
* : Bugguide.net. Subfamily Galerucinae - Skeletonizing Leaf Beetles and Flea Beetles
Zefalexina

**Zefalexina** zefalosporinen taldeko lehen belaunaldiko antibiotiko bat da. Infekzio bakterianoak arnas traktuan (pneumonia, faringitisa), azalean, hezurretan eta belarrian (erdiko otitisa) tratatzeko erabiltzen dute. Penizilinarekiko hipersentikortasuna duten pazienteentzat baliagarria izan daiteke.

Batez beste 0,10 orduko bizitza du, eta giltzurrunetik kanporatzen dute organismotik. Oro har, medikuaren errezeta beharrezkoa da saltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Derocrepis rufipes

*Derocrepis rufipes* Europako Chrysomelidae familiako intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Derocrepis rufipes BOLD webgunean.
Zefalotina

**Zefalotina** zefalosporinen taldeko lehen belaunaldiko antibiotiko bat da. Familiaren lehenengo medikamentua izan zen eta oraindik dago salgai. Zain barneko injekzio baten bidez ematen dute, ahoz ez baita ondo hartzen. Penizilinarekiko hipersentikortasuna duten pazienteentzat baliagarria izan daiteke.

Batez beste 0,7 orduko bizitza du eta C16H15N2NaO6S2 formula du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lema cyanella

*Lema cyanella* Paleartikoko ekozonaren Chrysomelidae familiako kakalardoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaptopril

**Kaptoprila** angiotentsinaren entzima bihurtzailearen inhibitzaile bat da, eta entzima horren zentro aktiboaren peptidasa proteina blokeatzen du.
Medikamendu esentzial hau hipertentsioa tratatzeko erabiltzen dute. 1976an patentatu eta 1980tik aurrera salgai dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandre Bernaykoa

**Alexandre Bernaykoa**, baita ere **Alexandre Pariskoa**, hiri horretan bizi izan baitzen, XII. mendeko idazle normandiarra izan zen.

## Biografia 
Normandiako Bernayn jaioa, Alexandre hiru lanekin ezaguna egin zen: *Élène, mère de Saint Martin*, *Brison* eta *Atis eta Porfilias*, azken erromantze hau sortzailearen hitzetan latinetik ekarria. Thomas Kentekoarekin batera Lambert le Courtek hasitako Li Romans d’Alixandre jarraitu zuen; lan hau Kinto Kurtzio Ruforen Alexandro Handiaren biografia zein Kalistenesek idatzitako testuak eta Philippe Gautier de Chatillonek idatzitako *Alexandriade* imitatzen zituen; antza, Chatillonek bere lanean frantsesez hamabi silabako lerroa erabili zuen lehen aldiz eta, horregatik, alexandriar izena jarri zitzaion.

## Obra 
* ''Le Roman d'Alexandre*, Éd. Laurence Harf-Lancner ; Edward Cooke Armstrong, Paris, Librairie générale française, 1994. .
* *L'Ystoire de la belle Helayne de Constantinople, mère de Saint Martin de Tours en Touraine, et de Saint Brice, son frère'', Éd. Jean Wauquelin ; Joseph Van den Gheyn, Bruxelles, Vromant, 1913.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesomphalia

*Mesomphalia* *Chrysomelidae* familiako kakalardoa da. Hego Amerikako estatu desberdinetan aurkitzen dira: Brasil, Argentina.

## Espezieak 
* *Mesomphalia albofasciculata* Boheman, 1856
* *Mesomphalia ampliata* Boheman, 1850
* *Mesomphalia denudata* Boheman, 1850
* *Mesomphalia gibbosa* (Fabricius, 1781)
* *Mesomphalia latipennis* Boheman, 1856
* *Mesomphalia nudoplagiata* Spaeth, 1901
* *Mesomphalia pyramidata* Boheman, 1850
* *Mesomphalia retipennis* Boheman, 1850
* *Mesomphalia scrobiculata* Boheman, 1850
* *Mesomphalia sexmaculata* Boheman, 1850
* *Mesomphalia sexmaculosa* Boheman, 1856
* *Mesomphalia sublaevis* Boheman, 1850
* *Mesomphalia subnitens* Spaeth, 1917
* *Mesomphalia tumidula* Boheman, 1850
* *Mesomphalia turrita* (Illiger, 1801)
* *Mesomphalia variolaris* Boheman, 1850

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Encyclopaedia of Life
* : Biolib
Txomin San Sebastian

**Txomin San Sebastian Murua** (Astigarraga, Gipuzkoa, 1886ko urtarrilaren 9a - Hernani, Gipuzkoa, 1964ko abenduaren 21a) astigartar idazlea eta pentsalari herrikoia izan zen.

## Bizitza 
Astigarragako Gorrane etxean jaio zen. Soldaduska zela medio, Afrikara joan behar izan zuen arte, apretagile izan zen aita bezala. Itzulitakoan, sakristau lanetan hasi zen.

Bere adiskide Basarriren laguntzaz, *Euzkadi*, *El Día* eta *Argia* aldizkarietan, euskaraz nahiz gazteleraz, "Txadonzai" (Eliz-zaindari) izengoitiarekin idatzi zuen.

Fandango eta arin-arin lehiaketetan epaile izan ohi zen, euskaltzale eta txistulari aditua izaki. Arturo Campionek, kultura eta arte mailan zuen jakinmin eta kezkagatik "Astigarragako filosofo txikia" ezizena ezarri zion. Eusko Ikaskuntza hainbat aldiz bisitatu zuen *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*n agertutako artikuluen azalpenak eta interpretazioak eskatzeko.

Gerra garaian, Astigarragako Batzokiaren sortzaileetakoa izatearen salaketa batek zenbait hilabetetarako Ondarretako kartzelara eraman zuen. Emaztearen heriotzaren ostean, Hernanin bizi izan zen, nahiz eta jai eta ospakizunetan Astigarragan txistua jotzen jarraitzen zuen. Hernanin hil zen, 78 urte zituela, 1964ko abenduaren 21ean.

Astigarragako Udalak, 2001eko urriaren 19an "seme kuttun" izendatu zuen.
thumb|Txomin San Sebastianen omenezko eskultura Astigarragan

## Erreferentziak
Recoleta (Buenos Aires)

**Recoleta** Argentinako Buenos Aires hiriko erdiguneko bizitegi-auzo bat da; interes historiko eta arkitektoniko handiko eremua da, batez ere, Recooletako hilerrian, han baitago, eta hiriaren erakargarritasun turistiko eta kultural handia du.

Luxuzko auzotzat jotzen da, izan ere, metro karratuko balioa hiri honetako garestienetakoa da. Buenos Aires Metroko D lineak auzo honetatik igarotzen da.

## Historia 
Haren izena Aita Errekoletoen Komentutik dator, XVIII. mendearen hasieran eskualde hartan ezarri ziren ordena frantziskotarreko kideetatik, komentua eta Pilarreko Ama Birjinari eskainitako eliza bat fundatuz, eta honi erantsita, hilerria. Recoleta pasealekua ia auzoaren erdigune geografikoa da eta punturik altuenetako bat; horregatik, XIX. mendearen amaieran, hiriaren hegoaldeko familia aberatsak erakarri zituen, sukar horiaren izurritetik ihes egiten zutenak. Harrezkero, Buenos Airesko auzo dotore eta garestienetako bat da, eta luxuzko etxe, enbaxada eta hotelak hartzen ditu, Alvear Palace Hotela barne, Latinoamerikako luxuzkoena.

Familia hauek (horietako batzuk gobernu eliteetako kideak, independentzia garaiko pertsonaia garrantzitsuen ondorengoak) jauregiak eta frantses estiloko eraikin handiak eraiki zituzten auzoan (horietako asko 1950eko eta 1960ko hamarkadaren amaieran suntsituak. Horregatik, askotan Buenos Aires "Amerikako Paris" gisa hartu izan da. Gaur egun, eraikin horietako batzuk eraikin modernoekin batera daude.

Retiro eta Palermo inguruko auzoetako sektore batzuekin batera, Recoleta Iparraldeko Auzoa izenaz ezagutzen den zonaren zati bat da, hiriko kultura-bizitzaren zati handi bat biltzeko tradiziozkoa.

## Kultura 
Recoleta auzoa kultura espazio ugariengatik nabarmentzen da. Monumentu historikoez gain, Argentinako Arte Ederren Museo Nazionala, Argentinako Liburutegi Nazionala, Recoleta Kultura Etxea eta bestelako pabilioiak eta erakusketak ditu.

## Kanpo estekak 
* Recoleta
* AmigosDeLaRecoleta.com.ar (auzoko webgunearen lagunak)
* CentroCulturalRecoleta.org (Centro Cultural Recoleta webgunea)
* Info-Recoleta.com (La Recoletaren inguruko webgunea)
* Buenos Airesko Hiriko Gobernuko gune turistikoa (auzoaren bisita)
* Recoleta hilerriaren Google mapa
Do What U Want

"**Do What U Want**" (euskeraz, *Nahi Duzuna Egin*), "**Do What U Want (With My Body)**" modura ere ezaguna dena (euskeraz: *Nahi Duzuna Egin (Nire Gorputzarekin)*), 2013ko ARTPOP albumeko Lady Gaga abeslari eta musikagile estatubatuarraren abestia da. R. Kelly-rekin batera kantatutako kolaborazio-abesti honetan, Gagak, R. Kelly-z gain, beste hainbat musika-ekoizleren laguntza jaso zuen: DJ White Shadow, DJ Snake eta Martin Bresso; hala ere, abesti-produkzio osoa Gaga berari eta DJ White Shadowri zor diegu. Jatorrian **abestia** ARTPOP albumeko lehen promozio-*single* modura kalteratu bazen ere, 2013ko urriaren 21ean, **abestiak** jasotako berehalako oniritzi orokorrak Interscope Records diskoetxeari "Venusen" trukean (jatorrizko ARTPOPeko bigarren *single*a) "**Do What U Want**" albumeko bigarren *single* modura kaleratzera eraman zuen.

**Abestia**, kritikaren arabera, Christina Aguileraren zenbait abestiekin parekatu daiteke, erritmo oso ona duen "Lady Gagaren abesti onenetarikoen" artean kokatuz; hala, *Metacritic* web-orriko erabiltzaileek "2013ko abesti onenean" bigarren postuan ezarri zuten, Gaga beraren "Applause" abestiaren azpitik. Bestalde, "**Do What U Want**" Hungariako disken salmenta-zerrendaren lehen postura ailegatu zen, beste hainbat herrialdeetan (hala nola, Espainia, Kanada, Danimarka edo Erresuma Batua) lehen hamar postuetako batetan kokatu zen bezala. Ondorioz, IFPIk, FIMIk zein CRIAk urrezko diskarekin saritu zuten '''*single*a**. Era berean, urte bereko azaroan **abestia''' sortu berri ziren ARTPOP-album eta -binilo guztietatik ezabatua izan zen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saavedra (Buenos Aires)

**Saavedra** Buenos Airesko (Argentina) auzoa da. Hiriaren iparraldeko muturrean dago, Belgranotik eta Villa Urquizatik gertu. Bere iparraldeko muga *General Paz* etorbidea da. Auzoaren ezaugarri nagusienen artean Saavedra parkea dago, picnic gune handiak eta kirol instalazioak dituena. Buenos Aireseko biztanle asko Saavedra-tik igarotzen dira herrialdeko asteburuetan.

Auzoko seme ospetsuena Roberto Goyeneche tango abeslaria da. Gainera, Platense futbol klubaren sehaska izan zen. Adolfo Bioy Casares-en *El Sueño de los Héroes* eleberriaren protagonista Saavedra-n bizi da.

Panamerikako Autobidearen eta General Paz Etorbidearen arteko lotura Saavedra iparraldeko muturrean dago. Hegoaldeko eremua eraisteko gunea izan zen 1970eko hamarkadaren bukaeran Osvaldo Cacciatore alkate militarraren agintaldian, autobide berri batzuen sarea planifikatu baitzuten, Saavedra auzoan ere, hiriko bizitegi-auzo handienetako batean. Inoiz eraikita, eraitsitako zatia Roberto Goyeneche etorbide bihurtu zen. Saavedran Philips fabrikazio instalazio garrantzitsua ere badago, baita *Dot Baires* merkataritzagunea ere, hiriko handiena.

## Irudiak 

Fitxategi:Parque Saavedra3.jpg|Saavedra parkea
Fitxategi:MHBACS004.JPG|*Cornelio Saavedra* Buenos Airesko Museo Historikoa
Fitxategi:Parroquia sagrada familia saavedra.jpg|Familia Santuaren Parrokia Eliza
Fitxategi:Dot Baires Shopping.jpg|Dot Baires merkataritzagunea
Fitxategi:Puente estacion saavedra.jpg|*Luis María Saavedra* tren geltokia
Fitxategi:Coto_de_Saavedra.jpg|Coto Supermerkatuak
Fitxategi:Intecons01.JPG|Intecons dorrea
Fitxategi:Plaza Benjamín Vicuña Mackenna2.jpg|Vicuña Makenna Parkea
Fitxategi:Barrio Saavedra 4.jpg|Panamericana Plaza
Fitxategi:Archivo General de la Nación Argentina 1890 aprox Buenos Aires, entrada al Parque Saavedra.jpg|Saavedra parkea

## Kanpo estekak 
*  Saavedra komunitateko egunkaria
*  Saavedra auzoko gertakariak
*  Saavedra auzoko gertakariak
*  Saavedrako historia
*  Data historikoak
Zefotaxima

**Zefotaxima** zefalosporinen taldeko hirugarren belaunaldiko antibiotiko bat da. Askotariko infekzioak eragiten dituzten bakterioen aurkako efektu-espektro zabala du, biriketan, larruazalean, hezurretan, artikulazioetan, urdailean, gernu-bideetan, ginekologian eta odolean eragina dutenak barne. Zain barruan eta muskuluetan erabil daiteke.

Lehen aukerakoa da berezko peritonitis bakterianoa tratatzeko. Shock septikoa sendatzeko ere erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeftazidima

**Zeftazidima** zefalosporinen taldeko hirugarren belaunaldiko antibiotiko bat da. Espektro zabalekoa da: bakterio gram-positiboak (*Streptococcus*), bakterio gram-negatiboak (enterobakterioak, *Haemophilus influenzae*, *Pseudomonas aeruginosa*) eta anaerobio batzuk (*Clostridium perfringens*, *Peptostreptococcus*). Aurrekoa gorabehera, *P. aeruginosa*k eragindako infekzio larrietarako gorde ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinner for Schmucks

***Dinner for Schmucks*** (euskaraz *Ergelen Afaria*), 2010eko Jay Roach estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. *Le dîner de cons* (1998, *Ergelen Afaria*) frantziar filmaren berregokitzapena da. Steve Carell, Paul Rudd, Jemaine Clement, Jeff Dunham, Bruce Greenwood eta Ron Livingston aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Kalifornia, lagun talde bat astero afaltzeko bildu ohi da, eta halako batean guztiz originala eta xelebrea den apustu bat otuko zaie: bakoitzak astean zehar topatutako ergel handienarekin batera afarira agertuko beharko da. Bildutako ergel handiena ekarri duen laguna apustuaren irabazlea izango da.

## Aktoreak 
* Steve Carell: Barry Speck
* Paul Rudd: Tim Conrad
* Stéphanie Szostak: Julie
* Jemaine Clement: Kieran Vollard
* Lucy Punch: Darla
* Zach Galifianakis: Therman Murch
* Bruce Greenwood: Lance Fender
* Ron Livingston: Caldwell
* Andrea Savage: Robin
* David Walliams: Martin Mueller
* Lucy Davenport: Birgit Mueller
* P. J. Byrne: Davenport
* Octavia Spencer: Madame Nora
* Jeff Dunham: Lewis / Diane
* Chris O'Dowd: Marco
* Kristen Schaal: Susana
* Patrick Fischler: Vincenzo
* Randall Park: Henderson
* Larry Wilmore: Williams
* Blanca Soto: Catherine
* Nick Kroll: Josh
* Alex Borstein: Martha Speck

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Trinidad Urtasun

**Trinidad Urtasun Martoret**, izengoitiz ***Trini*** (Irurita, 1894ko apirilaren 24a - Mezkiritz, 1978ko uztailaren 29a) nafar bertsolari eta okina izan zen, Perpetua Saragueta idazlearen senarra.

## Bizitza 
Trinidad Urtasun Baztanen jaio zen, Irurita herriko Beltranea etxean hain zuzen, 1894ko apirilaren 24an. Okina lanbidez, labean egiten zuen lanaz gain, herri eta baserrietan ogia banatzen ere aritzen zen. Mutilzahar bihurtzeko bidean zelarik, Perpetua Saragueta euskal idazlea ezagutu zuen; Perpetua mezkiriztarra zen, baina Arizkungo Bozatera joana zen lanera, ostatu modukoa zuen izeba baten etxera. Perpetuak berak idatzirik utzi zuenaren arabera, deusek ez zuen pentsarazten elkartuko zirenik:

Trinik, ordea, ez zuen amore eman, eta elkarrekin ateratzen hasi ziren. Perpetuaren amari Txirritaren bertso hauen bidez adierazi zion haren alabarekin ezkondu nahi zuela:

1978ko uztailaren 29an hil zen Trinidad Urtasun, emaztearen sorterrian, laurogeita lau urte zituela. Hondar urteetan, nekaturik egon arren, ez omen zuen umore ona galdu. Honela galde egiten zioten: *"Zer ari zera Trini?"*, eta berak erantzun: *"Hemen, ezin bizi eta ezin fini"*.
* *Kantu-lanian edo bertsotan...*
* *Atsoteneko bertsoak*
* *Apezaren usoak*
* *Etxe bateko kontuak*
* *Neskazar bati*
* *Ez bele ta ez miru*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Trinidad Urtasun Martoret*, BDB Bertsolaritzaren datu-basea, bdb.bertsozale.eus
Hiltegi

thumb|258x258px|Hiltegi bat barrutik.
**Hiltegia**, **hiltokia** edo **mataderia** abereak hiltzen diren lantegia da, ondoren haien haragia edo haien gorputzetik eratorritako produktuak prozesatu, gorde edo komertzializatzeko. Eraikin hauen kokapena desberdina da herrialde batetik bestera eta sarritan, eraikin hauetan erabiltzen diren prozedurak eta eraikinaren beraren kokalekua estatuak edo erlijio batek arautuak egoten dira. Hiltegietan animaliak hiltzeko dituzten prozedurak, batzuetan animalientzat sufrimenduzkoak, eztabaidagai izan dira urte askotan zehar eta zenbait gizarte eragilek, animalistek kasu, hiltegi hauek desagertzea eskatzen dute.

Hiriak neurrigabe handitu ahala, horiek haragiz hornitzeko premia areagotu egin zen. Haragi hori hornitzen zuten abereak, hala nola behiak, zerriak eta oiloak, ordu arte sistema tradizionalen arabera hazi eta hiltzen ziren, abeletxeetan. Industrializazioarekin batera, burdinbideak garatu eta abereak tropelean garraiatzen ziren bagoietan hiriko hiltegietara. 1890eko urteetan, muntaketa-kate sistema asmatu zen Chicagon, Estatu Batuetan, abereak bizkorrago hil eta zatikatzeko. Hanka batetik soka batez aberea buruz behera zintzilikatu eta errail baten bidez langile hiltzailearengana eramaten zen. Langileak berehala hil behar zuen aberea, atzetik zintzilik zetorren hurrengoa hiltzeko, era mekanikoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurraren Gainditze Eguna

**Lurraren Gainditze Egunak** (**Earth Overshoot Day** inglesez), markatzen du gizadiak noiz bukatu dituen Lurrak urte oso horretan zehar birsortu ditzakeen baliabide naturalak (ura, elikagaiak, erregaiak...).

Ikuspuntu ekonomiko batetik begiratuta, Lurraren Gainditze Egunak adierazten du gizadia ingurumenarekiko defizit batean sartzen dela. Egunaren kalkulua honela egiten da: Lurraren biogaitasuna (Lurrak urtebeteak sortzen dituen baliabide naturalak) gizakiaren urte horretako aztarna ekologikoarekin zatitu eta hau 365-ekin biderkatuz (urteko egun kopurua). Kalkulu horretatik ateratzen dena izango da Lurraren Gainditze Eguna.

Kalkulu hau Global Footprint Network-ek egiten du eta irabazi asmorik gabeko dozenaka elkartek babestutako kanpaina bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anders Zorn

**Anders Leonard Zorn** (Mora, Dalarna 1860ko otsailaren 18-*ibidem*, 1920ko abuztuaren 22) inpresionismoaren margolari, eskultore eta grabatzaile suediarra izan zen.

## Biografia 
Grudd Anna Andersdotter suediar nekazariaren eta Leonhard Zorn alemaniar garagardogilearen seme naturala izan zen. Ez zuen aita ezagutu eta aitona-amonek hazi zuten. 1872an hasi zen Enköping eskolan ikasten. 1875ean Stockholmeko Arteen Akademian matrikulatu zen eta bertan ikasi zuen 1880ra arte. Ikasketak amaitu zituen urte berean Emma Lamm ezagutu zuen, gerora Emma Zorn (1860-1942) bezala ezagutua, familia aberats batetik zetorrena; 1885ean ezkondu ziren.

## Garrantzia 
Anders Zornen originaltasuna bizitzak eta atmosferak markatutako bere lanetan datza. Oso ezaguna da bere erretratuei eta paisaiei esker baina batez ere egin zituen biluzi artistikoei esker; azken lan horien berezitasuna uraren eta hezetasunaren presentzia da. Esan daiteke Carl Larssonekin batera Suediako margolari ezagunena dela. Mora hirian bere lanei eskainitako museoa dago.

## Iruditegia 
### Autoerretratuak 

Fitxategi:Self Portrait by Anders Zorn.jpeg|*Autoerretratua*, datarik gabe.
Fitxategi:Anders Zorn "Self-portrait".jpg|*Autoerretratua*, 1882.
Fitxategi:Självporträtt av Anders Zorn 1896.jpg|*Autoerretratua modeloarekin*, 1896.
Fitxategi:Anders Zorn - Självporträtt i vargskinnspäls.jpg|*Autoerretratua berokiarekin*, 1915.

### Erretratuak 

Fitxategi:Oscar II of Sweden.jpg|*Oskar II.a Suediakoa*, 1898.
Fitxategi:Bruno Liljefors by Anders Zorn, 1906.jpg|*Bruno Liljefors margolaria*, 1906.
Fitxategi:Anders Zorn - Lady with fur cape 1887.jpg|*Emakumea larruzko berokiarekin*.
Fitxategi:Anders Zorn - Hugo Reisinger.jpg|*Hugo Resinger*, 1907.

### Biluzi artistikoak 

Fitxategi:Anders Zorn - I Sängkammaren.jpg|*Logelan*.
Fitxategi:ZORN på sandhamn.jpg|*Bainu bat hartzen*, 1906.
Fitxategi:Anders Zorn I werners eka-1917.jpg|*Emakumea txalupan*.
Fitxategi:Anders Zorn - Ateljéidyll.jpg|*Neska gaztea tailerrean*.
Fitxategi:Girls from Dalarna Having a Bath by Anders Zorn (1906).jpg|*Dalarnako neskak bainatzen*.

## Eskulturak 

Fitxategi:Alma_x_Anders_Zorn_gjuten_av_Otto_Meyer.jpg|*Alma*.
Fitxategi:Anders_Zorn_Faun_and_Nymph_Thielska_417.tif|*Fauno eta Ninfa*.

## Grabatuak 

Fitxategi:Anders_Zorn_Mary_Thielska_420.tif|*Mary Thielska*.
Fitxategi:Anders_Zorn_Fisherman_in_Saint_Yves_Thielska_429.tif|*Saint_Yves-en*.
Fitxategi:Venus_de_la_Vilette_Zorn_ZG82-MOLLBRINKS.jpg|*Venus de la Vilette*.
Fitxategi:Anders_Zorn_Augustus_Saint_Gaudens_II_1897.jpg|*Saint Gaudens_II*.

## Bibliografia 
* Birnbaum, Britta (1985). *Paintings at Nationalmuseum*. Stockholm: Nationalmuseum. .
* Lidbeck, Sven (2007). *Anders Zorn Etchings - Catalogue Raisonné 2007*. Stockholm: Zorn Gallery. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Zorn Museoaren webgune ofiziala.
* :Zornen lanen kritika Artefields webgunean.
* :Zornen lanak.
* :"Anders Zorn: Errealismoa eta Inpresionismoa".
Luyando-Hurtado de Mendoza dorretxea

*Ez nahastu honekin: Martiodako Hurtado de Mendozatarren dorretxea*
**Luyando-Hurtado de Mendoza dorretxea** Gaubeako Espejo herrian dagoen XVII. mendeko eraikina da.

Herriaren hego-ekialdean kokaturik dago, Omecillo ibaiaren ondoan. Zubitxo bat dauka atzealdean.

## Eraikina 
Oinplano karratuko dorrea da eta beheko solairuaz gain beste hiru solairu ditu. Lau aurpegietan harlangaitzez egina dago baina leiho eta ateen markoetan harlandua dauka. Hasiera batean funtzio militarra izan bazuen ere balkoi eta lehioek findu egiten diote itxura.

Lau solairu ditu eta lau isurkiko teilatua. Gezi-leihoak ditu beheko solairuan, baina historian zehar egindako berritze-lanen eraginez dorre gotorraren gainerako ezaugarriak galdu ditu.

Fatxada nagusian zirkulu erdiko arkua duen sarbidea dago. Honen gainean zirkulu erdiko ate berri bat dago, balkoia ere badena. Bigarren solairuan hutsarte karratu bat agertzen da eta honen gainean familiaren armarri txiki bat dago. Solairuak banatzen dituzten harrizko mentsulak ere ageri dira fatxadan.

Atzeko aldean ere leihoak daude solairu bakoitzean. beheko solairuan bi saetera agertzen dira, zubia zaintzea zuten helburu. Gainerako aurpegietan ere leihoak eta balkoiak agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeftriaxona

**Zeftriaxona** zefalosporinen taldeko hirugarren belaunaldiko antibiotiko bat da. Espektro zabalekoa da: bakterio gram-positiboak, bakterio gram-negatiboak eta anaerobio batzuk. Bere albo-ondorioak normalean ez dira kezkagarriak baina lansoprazola protoi-punpen inhibitzailearekin hartuz gero arritmia eragiteko arriskua du, eta, kasu okerrenetan, baita heriotza ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zefuroxima

**Zefuroxima** zefalosporinen taldeko bigarren belaunaldiko antibiotiko bat da. *Haemophilus influenzae*, *Neisseria gonorrhoeae* (gonorrearen sortzailea) *Borrelia burgdorferi* (Lyme gaitzaren sortzailea) tratatzeko erabiltzen dute baina albo-ondorioak ditu traktu gastrointestinalean. Penizilinari eta haren eratorriei alergia dutenek ezin dute hartu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klindamizina

**Klindamizina** Bakterio Gram positiboen aurka aktiboa den antibiotikoa da. bakterio gram-negatiboak ere borrokatzen ditu (hala nola, *Bacteroides* eta *Fusobacterium* generoko kide batzuk). Albo-ondorio gastrointestinalak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kliokinol

**Kliokinol** 8-hidroxikinoleina taldeko farmako antiseptiko eta antifungikoa da, baina halogenatua. Oxikinolinarekin ahaidetuta dago, baina honek ez bezala, kliokinolak iodo eta kloro ditu. Kafe horixkararen kolorea du. Inkezio biralak eta protozooikoak borrokatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Purón

**Purón** Arabako mendebaldeko ibaia da. Lahozko mendietan jaio eta Ebro ibaian amaitzen da.

Purónek Valderejoko natura parkea iparretik hegorantz zeharkatzen du, beherago Ebrorekin bat eginez, eta tartean milioika urtetan zehar ebaki duen haizpitarte zoragarria eskainiz. Batez ere udaberrian, ibaiak sekulako indarra hartzen du, eta bere bidean ur-jauzi eta ur-laster ikusgarriak sortzen ditu, ikuskizun ederra benetan.
Haizpitartera hurbiltzeko, Lalastrako parketxearen aurrean dagoen bidegurutzean Purón bidea hartu behar da. Honek bailaran barneratuko gaitu, oso laster Vallegrull mendigunearen horma-ilara zurixka eta izugarria aurrean agertuko zaigula. Bere azpian, Villamardones herri abandonatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Gustalgo zutarria

**El Gustalgo zutarria** Lahozen dagoen Kretazeo Berantiarreko zutarria da. Valderejoko Parke Naturaleko goi lautadetan dago, Puron ibaiaren iturburutik gertu. Félix Murgak 1982an topatu zuen, 1,3 tona ditu, 3,65 metroko altuera eta 28 zentimetroko lodiera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pormako urtegia

**Pormako urtegia** Leóngo probintziako (Espainia) hirugarren urtegirik handiena da, Riañokoaren (Esla) eta Bárcenakoaren (Sil) ondoren. Juan Benet madrildar ingeniari eta idazleak eraikia, Boñar udalerrian dago. 1994an, Juan Benet hil ondoren, urtegia **Embalse Juan Benet** izendatu zuten, nahiz eta "Embalse del Porma" izenarekin ezagutzen den, jarraitzen duen ibaiaren izena.

Bere eraikuntzak erabat urperatu zituen Vegamián, Campillo, Ferreras, Quintanilla, Armada eta Lodares herriak eta partzialki eragin zien Utrerori eta Camposolillori, haiek ere desjabetu baitziren, haien lur gehienak urtegiak urez betetako eremuetan baitaude.

Presa eta urtegia eraikitzeak, halaber, Rucayo edo Valdehuesa bezalako beste herri batzuk isolatzera behartu zituen, Herri horiek errepide nagusiarekin, gerora 80ko hamarkadan, zolatu eta XXI mendearen hasieran zabaldu zuten lurrezko bide estu baten bidez lotuta geratu ziren. Egoera horrek bi herri horiek ia abandonatzea ekarri zuen gaur egun, baina egoera hori aldatu egin da jaiegunetan edo udan.

## Ezaugarriak 
1968an inauguratu zen, 317 hm³-ko edukiera du, 45.000 ha ureztatzeko nahikoa. Urtegiak funtsezko eginkizuna du Leongo ibaiak erregulatzea, inaugurazioaren aurretik gertatutako uholdeak ekiditeko. Vegamiángo urtegia edo Pormako urtegia bezala ere ezagutzen da.

Ondoko Curueño ibaitik ura sartzen da, mendi azpitik 6 km inguruko tunel baten bidez.

Tunelaren irteeran eta presaren horman 2000. urtean hasi ziren bi minizentral hidroelektriko eraikitzen, 2006. urteaz geroztik martxan daudenak.

## Kanpo estekak 
* Estado del Embalse del Porma
* Ficha de la Confederación Hidrográfica del Duero
* Ficha de la Sociedad Española de Presas y Embalses
Sabal maritima

***Sabal maritima*** Kubako eta Jamaikako palmondoa da.

## Taxonomia 
*Sabal marítima* (Kunth) Burretek deskribatu zuen lehen aldiz eta *Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis* 32: 101. 1933 aldizkarian argitaratu zuen.

## Deskribapena 
*Sabal maritima* zurtoin bakartuen eta lodien palmondoak dira. Hamabost metroko garaiera izan dezake eta 25-40 zm.ko diametroa. Landareak 25 hosto inguru izaten ditu, bakoitzan 70-110 folioloekin. Infloreszentziak adartsuak eta luzeak dira, hostoak moduan. Fruitua globo itxurakoa da, madari formakoa, beltza. Fruituek 0,8tik 1,4 zm.ko diametroa dute.

## Sinonimoak 
* *Corypha maritima* Kunth
* *Sabal taurina* Mart.
* *Sabal florida* Becc.
* *Sabal jamaicensis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bornholm gaixotasuna

**Bornholmgo gaixotasuna** (baita ere *mialgia epidemikoa* edo *pleurodinia epidemikoa*) B taldeko Coxsackie birusak eragindako gaixotasuna da. Izena Danimarkako Bornholm uhartetik datorkio zeren eta bertan deskribatu lehen kasua.

## Sintomatologia 
Funtsezko sintomak hauek dira:
* Sukarra
* Buruko mina
* Pleuritiko ezaugarriak dituen toraxeko mina. Kasu honetan, minaren ezaugarriak direla eta, "deabruaren besarkada" gisa ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Bornholmgo gaixotasuna, patient.co.uk webgunean.
Mortal Engines (filma)

***Mortal Engines*** izen bereko eleberri batean oinarrituta dagoen pelikula bat da, 2018an kaleratua Christian Riversen zuzendaritzapean eta Fran Walsh, Philippa Boyens eta Peter Jacksonen gidoitzapean. Zientzia-fikziozko pelikula bat da, post-apokaliptiko eta steampunka, zeinetan hiriak ibilgailu ikaragarriak balira bezala higitzen diren munduan zehar hiri txikiagoak janez. Produkzio partekatua egin zuten estatubatuar eta zeelandaberritarrek.

Pelikula 2018ko abenduaren 14an plazaratu zen Real D 3D, IMAX eta IMAX 3D formatuetan. 2020an pelikula honen unibertsoan oinarritutako bideojoko bat argitaratu zen, *Rekt Galaxies*, simulazio espazial erakoa.

## Sinopsia 
Lurreko inoizko kataklismo handienetik, gizaki gehienak hil eta gaur egungo zibilizazio teknologikoa suntsitu zuenetik, mila urte baino gehiago igaro dira. XXXII. mendean kokatuta dago pelikula, gutxi gorabehera, baina mundu hartako baliabide teknologikoak XXI. mendekoak baino eskasagoak dira, horregatik, "ezagutza galdu" edo "arbasoen ezagutza" izenez ezagutzen dituzte gaur egungo baliabide garatu ugari. Mende urrun horretako mundua ez dago erabat hila zentzu naturalean, baina gizakiak bizirauteko hiri handi eta mugikorrak sortu ditu, ibilgailu erraldoietan dabiltzanak eta hornigai ugari behar dituztenak aurrera egiteko. Hornigai horiek lortzeko hiriak elkarren aurka borrokatzen dira, handiek txikiagoak jaten dituzte horiek ihes egitea lortu ezean. Mundu hartan gizakien salerosketa, giza eskubideen urraketa osoa eta bestelako jokaerak eguneroko gauza dira.

Londres da hiri handi eta mugikor horietako bat, besteak baino askoz handiago eta garatuagoa eta bertako biztanleek bizi maila eta ezagutza maila altua dute beste hiriekin alderatuta. Bertan bizi da Tom Natsworthy, klase baxuko biztanle bat museo batean lan egiten duena antzinakoen teknologia aurreratua eta bestelako gaiak berreskuratu eta ikertzen. Bere museotik zenbait tramankulu lapurtzen ari direla jakin du eta horrek kezkatu egiten du. Halako egun batean, Londresek hiri txikiago bat irentsi eta bertako biztanleak prozesatzen zeudela, Hester Shaw izeneko neskato iheslari bat gizon bat hiltzen saiatu eta Tom iheslariaren atzetik abiatuko da, neskatoa harrapatu eta justiziaren aurrera eramateko asmoarekin. Alabaina, gauzak ez dira nahi bezala ateratzen eta Tom zein Hesterrek elakarlanean aritzea beste aukerarik ez dute izango mundu basati eta makur horretan bizirauteko.

## Arrakasta 
Filmak ez zuen arrakasta oso handirik izan, kontrara, egindako inbertsioa berreskuratzea ez zuten lortu ekoizleek. Deigarria da pelikula honetan zinema-kritikarien eta ikusleen arteko balorazio ezberdintasuna: Rotten Tomatoes orrialdean 4.9ko kalifikazioa du 10etik eta %26k ematen diote gainditua kritikarien aldetik, baina ikusleen %59k ematen dio gainditua eta batez besteko nota sail horretan 3,5/5 du. Hau da, kritikariek suspenditu egiten dute ikusleek erraztasunez gainditzen duten bitartean. Filmak baloratzen dituzten beste orri batzuetan, IMDBn kasu, pelikulak 6,4/10 nota jaso du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabal

***Sabal*** hamabost espezi lordeunen generoa da, palmondoen familiakoa (Arecaceae). Sabaleae tribuko genero bakarra da.

## Banaketa eta jatorria 
Espezie hauek Amerikako Tropiko lurralde epeletako propioak dira: Ameriketako Estatu Batuen hego-ekialdetik hegoaldera, Karibe Itsasoan eta Mexikon zehar, Kolonbia eta Venezuelaraino.

## Taxonomia 
Generoak Michel Adansonek deskribatu zuen eta *Familles des Plantes* 2: 495, 599. 1763, argitaratuta. Espezie mota hau da: *Sabal adansonii* Guers.

## Etimologia 
Sabal hitzaren jatorria ez da ezagutzen. Agian bertako hizkuntzetatik hartutako hitza izan daiteke.

## Deskribapena 
Palmondo txikiak, ertainak eta handiak dira, bakartiak. Zurtoinak normalean, zuntz askokoak dira, 15-20 metroko gariaerakoak eta 20-35 zm.ko diametrokoak. Landare hermafroditak dira. Fruituak esferikoak dira.

## Espezieak 
* *Sabal bermudana* - Bermudak
* *Sabal causiarum* - Puerto Rico, Haiti, Errepublika Dominikarra.
* *Sabal domingensis* - Kuba, Errepublika Dominikarra, Haiti.
* *Sabal etonia* - Florida
* *Sabal gretheriae* - Mexiko
* *Sabal guatemalensis* - Mexiko hegoaldea eta Guatemala.
* *Sabal maritima* - Jamaika eta Kuba
* *Sabal mauritiiformis* - Mexiko hegoaldea, Kolonbia, Venezuela, eta Trinidad.
* *Sabal mexicana* - Texas hegoaldea, Mexiko, Nikaragua.
* *Sabal miamiensis* - Florida
* *Sabal minor* - Ameriketako Estatu Batuak (Florida, Ipar Karolina, Texas).
* *Sabal palmetto* - Florida, Ipar Karolina, Kuba eta Bahamak.
* *Sabal parviflora* - Kuba
* *Sabal pumos* - Mexiko
* *Sabal rosei* - Mexiko
* *Sabal uresana* - Mexiko
* *Sabal yapa* Cana Rata - Mexiko, Belize, Kuba.

## Bibliografia 
* Flora of North America Editorial Committee, e. 2000. Magnoliophyta: Alismatidae, Arecidae, Commelinidae (in part), and Zingiberidae. Fl. N. Amer. 22: i–xxiii, 1–352.
* Henderson, A., G. A. Galeano & R. Bernal. 1995. Field Guide Palms Amer. 1–352. Princeton University Press, Princeton, New Jersey.
* Idárraga-Piedrahíta, A., R. D. C. Ortiz, R. Callejas Posada & M. Merello. (eds.) 2011. Fl. Antioquia: Cat. 2: 9–939. Universidad de Antioquia, Medellín.
* Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
* Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.
* Quero, H. J. 1994. Palmae. Fl. Veracruz 81: 1–118.
* Standley, P. C. & J. A. Steyermark. 1958. Palmae. In Standley, P.C. & Steyermark, J.A. (Eds), Flora of Guatemala - Part I. Fieldiana, Bot. 24(1): 196–299.
* Stevens, W. D., C. Ulloa Ulloa, A. Pool & O. M. Montiel Jarquín. 2001. Flora de Nicaragua. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 85: i–xlii,.
* Flora of China Editorial Committee. 2010. Flora of China (Acoraceae through Cyperaceae). 23: 1–515. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errinitis

**Errinitisa** sudur-barrunbeetako mukosaren hantura da, gehiegizko muki-jarioarekin batera agertzen dena. Bilakaeran arabera, akutu edo kronikoa eta, etiologiaren arabera, alergiko, ez alergiko edo atrofikoa izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julien Sacaze

**Julien-Etienne-Léopold Sacaze** (1847ko irailaren 24a, Saint-Gaudens – 1889ko azaroaren 20a) abokatu, historialari eta arkeologo frantsesa izan zen, Pirinioetako eskualdeko ikerketa epigrafikoengatik ezaguna.

Filosofia eta teologia ikasi zituen Issyren mintegian eta zuzenbidea ikasi zuen Okzitaniako Tolosan. 1872an abokatu ibiltari bihurtu zen bere jaioterrian, Saint-Gaudensen. Geroago, goraipamenak irabazi zituen l'Ordre kontseiluko idazkari gisa (1877) eta *bâtonnier* (abokatu-buru) gisa (1888).

Édouard Piette historiaurreko ikerlariarekin batera Pirinioetan indusketa arkeologikoak egin zituen. 1875ean, bi gizonek harrespilak (egitura megalitikoak) aurkitu zituzten Espiau mendian (Luishondik gertu), eta, geroago, tumuluak aurkitu zituzten Lannemezango goi-lautadan (1877-1878), baita Saint-Gaudens hego-mendebaldean dagoen Rivière lautadan Burdin Aro goiztiarreko errauste hilobiak ere bai. 1879an, bi gizonek Garinen (Larbousteko aranean) akitaniar-erromatar hilerri bat induskatu zuten.

1885. urtean *Société des études du Comminges*-en sortzaileetako bat izan zen. Banhèras de Luishon dagoen elkarte akademikoak, *Académie Julien Sacaze* elkartea izena dauka bera oroitzeko.

*Revue des Pyrénées ere sortu zuen*. Abokatuen Elkargoko dekanoa Erroman izan zen antzinako paleografia ikasten, eta Toulouseko Letren Fakultateko irakasle libre izendatu zuten. Bertan, paleografiari buruzko ikastaro berezia eman zuen. Artikulu, lan eta liburu ugariren egilea; horien artean euskal interesagatik nabarmentzen direnak.

Akitanierazko (edo antzinateko euskarazko) izenak dituzten erromatar garaiko idazkun asko ikertu eta bildu zituen, eta Joakin Gorrotxategik bere 1984ko doktore tesian sarri erreferentzia egiten dio.

## Bere idazlanak 
Pirinioetako antzinako inskripzioei buruzko bere lana 1892an argitaratu zen, *Les inscriptions antiques des Pyrénées* izenburupean, bera hil ostean. Pirinioekin lotutako beste obra historiko eta epigrafikoak hauek dira:

* ''L'épigraphie de Luchon* (1880) – Luishongo epigrafia.
* *Les anciens dieux des Pyrénées* (1885) – Pirinioetako antzinako jainko-jainkosak
* Histoire Ancienne de Luchon. Luchon prehistorique et Luchon Romain (1887). Antzinako Luishonen historia. Historiaurreko Luishon eta Luishon erromatarra. *On-line irakurgai dago hemen: Histoire Ancienne de Luchon. Luchon prehistorique et Luchon Romain / par Julien Sacaze... BnF Gallica*
* *Inscriptions antiques du Couserans* (1892) – Couseranien antzinako idazkunak.
* *Inscriptions antiques des Pyrénées (1892) - Pirinioetako antzinako idazkunak. On-line irakurgai dago hemen: Inscriptions antiques des Pyrénées / par Julien Sacaze... BnF Gallica''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errinitis alergiko

**Errinitis alergikoa** edo **belar onduaren sukarra** sudurreko mukosaren mintzen erreakzioa da, alergikoari kalte egiten dioten hauts- edo polen-partikulen edo bestelako substantzien eraginpean egon ondoren. Begiak eta sudurra kaltetuta daude batez ere.

Errinitis alergikoa pairamen kroniko ohikoenetako bat da, eta milioika pertsonari eragiten die. Gaixotasun hau tratatzeko hainbat modu daude. Gehien erabiltzen direnak H1 antihistaminikoak (adibidez, loratadina edo zetirizina), kortikoideak, leukotrieno-errezeptoreen blokeatzaileak, sudur-deskongestionatzaileak eta txerto hipoalergizanteak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errinitis atrofiko

**Errinitis atrofikoa** sudurreko geruza mukosoaren atrofiarekin batera azaltzen den errinitis kronikoa da; eboluzioan, zarakarrak agertzen dira sudurrean kasurik gehienetan. Zerbait bakteriok, ohikoena *klebsiella ozaenae* izanda, eragiten du. Tamalez, ezin dute farmako estandarrez tratatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinu paranasalak

**Sinu paranasal** hezur kranialetan dauden barrunbeetako bakoitza da; arnas mukosaz estaliak daude, eta sudur-hobiekin komunikatzen dira. Lau mota daude: sinu frontalak, sinu etmoidalak, sinu maxilarrak eta sinu esfenoidalak. Barrunbe horiek arnasketan, fonazioan, berokuntzan eta usaimenean eragina duten egiturak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dextrometorfano

**Dextrometorfanoa** botika antitusibo bat da. Hotzeria eta eztulerako sendagai askoren osagai aktiboetako bat da, generikoak eta patente-markak barne. Dextrometorfanoak beste erabilera batzuk ere baditu medikuntzan, mina arintzetik aplikazio psikiatrikoetaraino. Jarabe, konprimitu, lainoztagailu eta forma erronboideetan saltzen da. Bere forma puruan, dextrometorfanoa hauts zuri bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antton Bilbao Bandera

**Antton Bilbao Bandera** 2020 denboraldian Getxon *Antton Bilbao Eraikuntzak* babeslearekin antolatu zen estropada izan zen. KAE 2 Ligako estropada izan zen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Toxicodendron radicans

**Huntz pozoitsua** (*Toxicodendron radicans*) anakardiazeoen familiako zuhaixka igokaria da, Asian eta ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena. Urushiol izeneko bere pozoiak dermatitis, hantura eta azkura eragiten ditu. 1,2 metroko altuera ere badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klorfenamina

**Klorfenamina** edo **klorfeniramina** (klorfenamina maleatoa) H1 errezeptoreen botika antagonista gisa erabiltzen den konposatu kimiko bat da. Propilaminatik eratorriko lehen belaunaldiko antihistaminiko bat da, muskulu lisoan, nerbio-sistema zentralean, endotelio baskularraren eta bihotzaren zeluletan dauden H1 errezeptorengatik, histaminarekin lehiatzen dena.

Koadro alergikoetan errinitisa, errinorrea, urtikaria, doministikua, begi, sudur eta eztarriko azkura, intsektuen ziztadak, huntz pozoitsua eta janariek edo kosmetikoek eragindako beltzuneak arintzeko erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AZpiTituluak.eus

**AZpiTituluak.eus** (**Azpitituluak.com** hasieran), nazioarte mailako milatik gora pelikulentzako euskarazko azpitituluak eskaintzen dituen webgunea da. 2008an hasi zen lanean Luistxo Fernandezen eskutik eta 2020rako 1200 azpititulutik gora argitaratu zituen boluntarioen laguntzari esker. 2018an CodeSyntax enpresak hartu zuen webgunearen gaineko ardura, aurreko printzipioak errespetatuz betiere.

## Ibilbidea 
2008an argitaratu zen lehen aldiz interneten. Luistxo Fernandezek sortu zuen webgunea eta hamar urtetan 1000 pelikulentzako euskarazko azpitituluak ekoiztea lortu zuen. Hasieran bakarrik filmak itzultzen bazituen ere, nagusiki 2016tik aurrera telesailak eta film laburrak itzultzeari ere ekin zion webguneak, hala, 188 telesail atal (batzuk solteak), 10 telesail-denboraldi oso eta telesail baten denboraldi guztiak itzuli zituen 2017rako. Modako telesailak ere itzuli zituen, Tronuen Jokoa adibidez 2017an.

2018an Luistxo Fernandezek webgunearen gidaritza utzi zuen, webguneak 958 filmentzat euskarazko azpitituluak argitaratuak zituelarik eta zenbait telesail ere itzuliak zeudelarik. Film horietatik 450rri boluntarioek jarri zizkietan azpitituluak eta 482ri enkarguz jarri zitzaizkien. Enpresak webgunearen gaineko ardura hartzearekin batera bi berrikuntza berri etorri ziren: lehenik, .eus domeinura igaro zen webgunea eta bigarrenik webgunea berritu egin zen. Enpresa horren gidaritzapean, 2020aren hasierarako 1200 filmek zituzten jada euskarazko azpìtituluak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errinorrea

**Errinorrea** sudur-hobiei, sinu paranasalei eta errinofaringeari erasaten dien gehiegizko sudur-jarioa da. Normalean mukia jariatzen da, baina zornea ere izan daiteke, eta, kasu larrietan, baita likido zefalorrakideoa ere. Kasu gehienetan errinorrearen tratamendua ez da beharrezkoa eta berez konpontzen da, batez ere infekzio baten sintoma bada. Kasu errepikarietan, adibidez alergiek sortutatakoak, antihistaminikoetan eta kortikoideetan oinarritutako tratamendu medikoak eskuragarri daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'Homme de Rio

'''''L'Homme de Rio''''' 1964ko Philippe de Broca frantziar zinema zuzendariaren abenturazko film bat da. Jean-Paul Belmondo eta Françoise Dorléac aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Adrien Dufourquet frantziar soldaduak astebetemo irteera-baimena du. Parisera Joan da neskalaguna bisitatzera, eta bien bitartean, hibiriburuko Musée de l'Homme-n amazoniar estatuatxo bat lapurtu dute. Lapurrek, horrez gain, Catalan irakaslea, estatuatxoa aurkitu zuen espedizioko kide izandakoa, eta Adrienen neskalaguna beraiekin eraman dituzte. Adrienek bahitzaileei jarraitu behar die Parisetik Rio de Janeiro, Brasilia eta Amazoniaraino.

## Aktoreak 
* Jean-Paul Belmondo: Adrien Dufourquet
* Françoise Dorléac: Agnès Villermosa
* Jean Servais: Norbert Catalan irakaslea
* Simone Renant: Lola
* Roger Dumas: Lebel
* Daniel Ceccaldi: Polizia inspektorea
* Milton Ribeiro: Tupac
* Ubiracy de Oliveira: Sir Winston
* Sabu do Brasil
* Adolfo Celi: De Castro
* Peter Fernandez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Amuntz

**Amuntza** (*Glechoma hederacea*) Lamiaceae familiako landarea da, Europan, iparraldeko Asian eta Ipar Amerikan bizi dena. Lautada eta mendietan kolonia zabalak eratzen du, toki itzaltsuak eta, oro har, hezeak nahiago dituelarik. Lehen sendabelar moduan erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cœur Défense

**Cœur Défense** () Parisko La Défense barrutiko bulegoko etxe-orratza da. 350.000 m² ditu (3,77 milioi metro karratuko azalera), Europan espazio gehien duen eraikina da, Bukaresteko Errumaniako Parlamentuaren Jauregia batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Cœur Défense
Stargate: The Ark of Truth

***Stargate: The Ark of Truth*** (euskaraz *Stargate: Egiaren Kutza*), 2008ko Robert C. Cooper kanadarrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Ben Browder, Amanda Tapping, Christopher Judge, Michael Shanks, Claudia Black eta Beau Bridges aktoreek antzeztu zuten.

*Stargate* (1994) aurrekaria eta *Stargate: Continuum* (2008) jarraipena dauzka. Bestalde, filma honetan oinarrituta *Stargate SG-1* (1997-2007) eta *Stargate Atlantis* (2004-2009) telesailak sortu ziren.

## Argumentua 
Stargate SG-1eko kideek Egiaren Kutxa berreskuratzen ahaleginduko dira, Antzinakoek garatutako arma, honekin Oritarrek boterea bereganatzeko azken erasoa ekititen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Ben Browder: Cameron Mitchell teniente kolonela
* Amanda Tapping: Samantha Carter teniente kolonel doktorea
* Christopher Judge: Teal'c
* Michael Shanks: Daniel Jackson doktorea
* Beau Bridges: Henry “Hank” Landry maior jenerala
* Claudia Black: Vala Mal Doran
* Currie Graham: James Marrick
* Morena Baccarin: Adria
* Tim Guinee: Tomin
* Julian Sands: Doci
* Sarah Strange: Morgan le Fay
* Michael Beach: Abe Ellis kolonela
* Gary Jones: Walter Harriman sarjentua
* Martin Christopher: Kevin Marks maiorra
* Chris Gauthier: Hertis
* Eric Breker: Albert Reynolds kolonela
* Matthew Walker: Merlin
* Fabrice Grover: Amelius
* Spencer Maybee: Binder kapitaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mo Anthoine

**Julian Vincent "Mo" Anthoine** (Kidderminster, 1939ko abuztuaren 1a - 1989ko abuztuaren 12a), britainiar mendizale eta alpinista bat izan zen.

16 urterekin eskola laga eta alfonbragintza enpresa batean lan egin zuen. Garai honetan eskalada egiten hasi zen. Lan hura utzi eta 1961-1963 artean Europa, Asia eta Australian autoestop eginez bidaiatu zuen. Alpeetan eskalatu zuen.

1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadan Himalaian eskalatu zuen.
35. Oscar Sariak

**35. Oscar Sarien ekitaldia** 1963ko apirilaren 8an Santa Monicako Santa Monica Civic Auditorium biltzargunean egin zuten 1962. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Frank Sinatra izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Steve Broidy**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ann Glover

**Ann Glover** (Irlanda, ? - Boston, 1688ko azaroaren 16a) Bostonen sorgintzat hartu eta urkatu zuten azken pertsona izan zen. Ann Irlandan jaio zen eta Eliza Katoliko Erromatarraren jarraitzailea izan zen. Bere jaiotza-data eta bere haurtzaro zein gaztaroari bruuzko datu gehienak ezezagunak dira. Cromwellen Irlandaren konkistan zehar, milaka irlandar erbesteratuak izan ziren, tartean Glover bere senarrarekin batera. Senar-emazteak Barbadosera bidali zituzten esklabu gisa lan egitera azukre landaketetan.
Angélique du Coudray

**Angélique Marguerite Le Boursier du Coudray** (Clermont-Ferrand, 1712 – Bordele, 1794ko apirilaren 17) frantziar emagina izan zen. "Erditzearen artea" jendartean erakutsi zuen lehen emagina izan zen eta XVIII. mendearen bigarren erditik aurrera emaginak kurtsoen bidez irakastea bultzatu zuen, praktikaren bidez ikasi zuten emaginak ordezka zitzaten.

## Biografia 
Medikuen familia batean jaioa, 1740an bere formakuntza osatu zuen Parisko *l’École de Chirurgie-*n eta *Hôtel-Dieu*-n egin zuen lan matronen nagusi gisa. Hamasei urtez emagin aritu zen eta 1754an Auverniara itzuli zen, landa-eremuan aritzen ziren emaginak lagundu eta heztera, izan ere, jaioberrien heriotza tasa oso handia zen.

## Ekarpenak 
[ezkerrera|thumb|222x222px|Du Coudrayren makina, Musée de L'Homme [museoan. ]]

### Makina 
Du Coudray andereak panpina errealista bat asmatu zuen ("Madame Du Coudrayren makina" izenez ezagutu zena). Ezkerreko argazkian ikus daiteke hori. Makina baliatuz bi hilabeteko formakuntza eskaintzen zien emagin izango zirenei. Jaioberrien heriotza tasak jeiste aldera Luis XVak obstetriziaren gaineko hezkunza sustatzeko agindua eman zion. Ondorioz, erreinu osoan zehar aritu zen formakuntza eskaintzen, 1759 eta 1783 urte artean 5.000 emagin baino gehiago hezi zituen. Zirujauak ere hezi zituen. Jaioberrien heriotza tasa behera egin zuen emagin honi esker.

Musée Flaubert d’histoire de la médecine (Roueneko hospitalean) makina bat dago. 2016an atera zen Musée de l'Homme museoan. Ez da makina erreala, 2004an Rebecca Campeauk egindako erreplika baizik. Du Coudrayk bere irakaspenak emateko erabili zuen eta bere ikasleek eta emagin izango zirenek praktikatzeko ere asmatu zuen, lanbide hori erakusteko kurtsoetan erabili zen, hain zuzen.

### *Erditzeen artearen laburpena* 
1752an argitaratu zuen, *Erditzeen artearen laburpena* izenpean, eta bere ikasleentzako eskuliburu izateko asmoarekin idatzi zuen. Bigarren edizioa, 1769an argitaratua, irudiak dituen lehen mota horretako liburua da, 26 kolorezko irudi zituen.

## Obra 
* *Abrégé de l’art des accouchements (1752)* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kortex adrenal

**Kortex adrenala** edota **azal suprarrenala** guruin adrenalaren zati kortikal edo azalekoa da- Bere funtzioa metabolismoaren zenbait osagai mineralokortikoide eta glukokortikoideen ekoizpenarekin erregulatzea da, tartean aldosterona eta kortisola. Azal suprarrenala androgenoen sintesirako toki sekundarioa ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak