Minié fusil

**Minié fusila** aurrekargako fusil frantsesa zen, XIX. mendearen erdialdekoa, eta haren diseinuak antzeko fusil batzuen garapenean eragina izan zuen. Bere izena garai hartako aurreratzeko fusil ororen sinonimo bihurtu zen.

## Garapena 
Frantzian 1849an adoptatu zuten, 1847an Frantziako Armadako Chasseurs d'Orleanseko Claude-Étienne Minié kapitainak eta Henri-Gustave Delvignek Minié bala asmatu ondoren. Bala fusila azkar kargatzea ahalbidetzeko diseinatu zen, eta berrikuntza horrek arma horren erabilera masiboa zabaldu zuen borrokan. Frantziako Armadak Afrikako iparraldean izan zituen zailtasunen ondoren garatu zen. Han, normalean, distantzia handietatik erasotzen zioten, aljeriarren artisau-espingardei esker, baina kanoi luzeekin.

Miniétik eratorritako fusil ezagunenetako bat Enfield P-1842 ingelesa izan zen, 19 mm-ko kalibrekoa (0,75 "), eta anima lisoko moskete gisa hasi zen lanean. Modelo batzuk aldatu egin ziren, kanoiaren animari ildoak gehituz, Minié balak jaurti ahal izateko. Emaitzak hain arrakastatsuak izan ziren, ezen jaurtigai berri honetarako soilik diseinatutako modelo berri bat fabrikatzea proposatu baitzen, 17,8 mm-ko (0,7 ") kalibreko P-1851 modeloari bide emanez. Krimeako Gerran erabiltzeak hain abantaila handia eman zion britainiar armadari, ezen are gehiago bultzatzen baitu arma horien garapena, eta emaitza gisa mendeko armarik finentzat hartu zena ekarri zuen, Enfield P-1853, 15 mm-ko kalibrekoa (0,58 ").

## Funtzionamendua 
Minié fusilak berun biguneko bala zilindro-koniko bat erabiltzen zuen, kanoiaren diametroa baino txikixeagoa, gantzez betetako kanpoko hiru ildaskarekin eta oinarrian sakonune koniko batekin. Tiro egitean, hedatzen ari zen gasak balaren oinarria indarrez presionatzen zuen, eta deformatu egiten zuen kanoiaren arimaren ildasketan sartzeko. Horrek errotazioa eragiten zuen doitasun handiagorako, zigilu hobea abiadura konstanterako eta irismen handiagorako, eta, gainera, hondakinak ezabatzen zituen kanoian.

Berrikuntza horren aurretik, mosketea zen arma praktiko bakarra. Arima ildokatuko armak Errenazimentutik erabiliak ziren, baina kanoi barruko munizioa mailukadaz bultzatu behar zuten, garbiketa-arazo handiak sortuz. Hagaxka-sistemak (existentzia laburrekoak) hagaxka bat erabiltzen zuen errekamaran, bala kanoiaren hormen kontra deformatzen zuena, baketarekin erasotzean. Baina sistema hori oso zaila zen garbitzeko, batez ere garai hartako bolborekin.

Frantziako Minié fusilak perkusio-giltza bat zuen, eta 4,8 kg. pisatzen zuen. Zentzuzko zehaztasuna zuen 550 m-raino, eta altxagarria eta apuntatzeko jomuga zituen. Bere balak pinu bigunezko 10 cm sar zitzakeen 918 metrora. Oinarri hutseko balak 17,8 mm-ko kalibrea zuen eta 32,4 g-ko pisua.

Vincennesen 1849an egindako proba batek frogatu zuen bala gai zela makalezko egurrezko bi ohol sartzeko, bakoitza 16,93 mm-ko lodierarekin eta 51 cm-ko tartearekin, 14 m-ra. Garai hartako soldaduek balak soldadu bat eta haren motxila zeharka zitzakeen zurrumurruak zabaldu zituzten, baita haren atzean zegoen edonor 1.100 metrora hil eta ilaran jarritako 15 pertsona hil ere.

Fusil hau modu mugatuan erabili zen Krimeako Gerran eta Sezesio Gerran infanteriaren arma nagusia izan zen. Erraz deformatzen diren bala horien kalibre handiak (13-18 mm), biraketa-abiadura handiarekin konbinatuta, zauri izugarriak eragiten zituen.

Minié fusilak ere asko erabili zituzten Japonian Boshin Gerran (1868-1869), non balantza Tokugawa shogunerriko indarren aurka makurtzen paper garrantzitsua izan zuten, Toba-Fushimikoa bezalako guduetan.

Minié fusila 1866an zaharkitu zen, Mexikoko Bigarren Frantziar Interbentzioa egin zenetik; izan ere, frantziar armada, arma horrekin hornitua, desabantailak izaten hasi zen mexikarren aurka (Benito Juárezen aldekoak). Hauek errepikapen-armez hornitzen ari ziren, hala nola Winchester karabinak (Henry karabinak deituak) eta Spencer fusilak, horiek ere errepikapenezkoak. Arma hauek Estatu Batuetan eskuratzen zituzten, eta frantsesei baja handiak eragin zizkieten. Sadowako guduan, austriarrak, fusil mota honekin hornituak, Dreyse morroilo-fusilak zituzten prusiarrek garaitu zituzten. Frantzian, Minié fusilak aldatu egin ziren, tabako-kaxa baten antza zuen atzera egiteko mekanismo bat erabiltzeko. Horregatik, Tabatière fusilak deitu zitzaien. Handik gutxira, Frantziako armadak Chassepot morroilo-fusila adoptatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak