Olivia Newton-John

**Olivia Newton-John**, ezizena **Livvy** (Cambridge, Ingalaterra,  - Santa Barbara konderria, Kalifornia, 2022ko abuztuaren 8a) australiar abeslari eta aktorea izan zen. Abeslari moduan 100 milioi ale baino gehiago saldu zituen, munduko arrakastutsuenetariko bat izanik. Gainera, zineman, John Travoltarekin batera, *Grease* musikal ospetsuaren protagonista izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Brinley "Bryn" Newton-John galestarra (1914-1992) eta Irene Helene Born judu alemaniarra (1914-2003)  izan ziren. Hiru neba-arrebetariko nagusiena zen, Rona Newton-John ahizpa (1943-2013), bera bezala minbiziz hil zen aktorea izan zen eta Hugh Francis Newton-John neba (1939-2019).  

Amaren aldeko aitona Max Born fisikari eta matematikari alemaniarra izan zen, eta Fisikako Nobel saria irabazi zuen 1954an mekanika kuantikoan egindako lanengatik. 

Bost urte zituela, familia Australiara joan zen, aitari irakasle lana eskaini baitzioten Melbourneko unibertsitate batean. Australian, haurtzaroan eta nerabezaroan, Melbourneko Unibertsitatean ikasi zuen.

### Abeslari 
ezkerrera|thumb|180px|Dionne Warwick, Don_Kirschner, Helen Reddy eta Olivia Newton-John, Kirschnerren Don Kirshner's Rock Kontzertu saioaren bigarren urteurrena ospatzeko festa, 1974
Abeslari gisa hastapenak institutuan egin zituen, Sol Four izeneko emakumezkoen taldean.

Bere lehen albuma, *If Not For Yo*u, 1971n grabatua, Estatu Batuetara iritsi zen eta arrakasta ertaineko hiru bakun lortu zituen: «*Banks of The Ohio*», «*Me and Bobby McGee*» (lehendik zegoen abesti baten bertsioa) eta «*If Not For You*». Bi urte geroago bigarren albuma aurkeztu zuen, *Let Me Be Ther*e, «T*ake Me Home, Country Roads*» country balada nabarmenduz. 

### Eurovision Jaialdia 
1974an Erresuma Batua ordezkatu zuen Ingalaterrako Brighton hirian egin zen Eurovisión jaialdian. «*Long Live Love*» abestia interpretatu zuen, eta 4. postuan geratu zen. Irabazlea Suediako ABBA taldea izan zen «*Waterloo*» abestiarekin eta bigarren postuan Gigliola Cinquetti «*Si*» abestiarekin. Urte hartan, *If You Love Me, Let Me Know izenaz atera zuen* hirugarren albuma album-zerrendako lehen postuetara iritsi zen, eta «*I Honestly Love You*» diskoko balada bat AEBetako Billboardeko lehen postuan finkatu zen.

### Arrakasta Estatu Batuetan 
Berehala, grabazio-estudioetan sartu zen hurrengo LP-a grabatzeko, eta arrakasta handia izan zuen Estatu Batuetako merkatuan: *Have You Never Been Mellow*. Arazorik gabe igo zen 1975ean albumetako lehen postura, eta izen bereko gaia jarri zuen Hit Paradereko lehen postuan. Disko horretako «*Please Mr. Pleas*e» country estiloko balada nabarmendu zen. 

1975ean Estatu Batuetara joan zen bizitzera, eta laster  egin zen pop musikako eta country musikako abeslari famatu. Bere ibilbidean zehar, bost alditan lortu zuen bere abestiak salmenta-zerrendetan sartzea. Horietako bat «*Physical*» izan zen, hamar astez postu horretan egon zena. Lau Grammy sari ere irabazi zituen. 1979an, Music for UNICEF ongintza-kontzertuan parte hartu zuen *Rest your love on me* y *The Key* abestuz, besteak beste, Bee Gees, ABBA, Donna Summer, eta Rod Stewartekin .

### Grease eta Xanadu filmetako aktorea 
ezkerrera|thumb|180px|Olivia Newton-John, 1978.11.24
Bularreko minbizia diagnostikatu ondoren, minbiziari buruzko ikerketaren defendatzaile bihurtu zen. Bularrak auto-aztertzeko Liv-Kit produktuaren bozeramailea izan zen. *Gaia Retreat & Spa-*ren jabe partziala ere izan zen Byron Bayn, Australian, eta «geure burua, gorputza eta arima berritu, eguneratu eta zaharberritzeko leku ezin hobea» zela iragartzen zuen.

Osasun-arazoen inguruko arrazoi humanitario askotan parte hartze aktiboa izan zuen. Japonian, 1978an, kontzertu-bira bat bertan behera utzi zuen, arrantza-sareetan harrapatutako izurdeen sarraskiaren aurka protesta egiteko (ondoren, biraren programa berritu egin zen, Japoniako gobernuak gaia ikertzen ari zela esan zionean). 1979ko *Music for UNICEF* izeneko kontzertuan parte hartu zuen Haurraren Nazioarteko Urteko telebistaren mundu-transmisiorako. Kontzertuan, artistek abestiak interpretatu eta opariak betiko eman zituzten, batzuk helburuaren mesedetan. Nazio Batuen Ingurumen Programako Borondate Oneko Enbaxadore izendatu zuten.

### Aktibismo soziala 
thumb|200px|Olivia Newton-John etaTravolta, 1982
thumb|200px|Olivia Newton-John "*Olivia Newton-John & Friends*" kontzertuan, Sydney 2008
1991n, Colette Chuda / CHEC (Coalición de Salud Ambiental de los Niños) ingurumen-funtsaren bozeramaile nazional bihurtu zen, Colette Chuda, lau urteko neskatila, familiaren laguna, minbiziaren ondorioz hil ondoren, (Chuda Newton-Johnekin eta bere alaba Chloerekin batera aurkeztu zuten 1989ko Warm albuma).

Era berean, minbiziaren diagnostikoak eragin nabarmena izan zuen haren musikak horri buruzko aipamenen bat egitean. 1994an Gaia: ''One Woman's* Journey kaleratu zuen. Horixe izan zen kanta guztiak idatzi zituen lehen albuma, eta musikagile gisa gogotsuago parte hartzera bultzatu zuen. 2005eko *Stronger Than Before* izan zen disko berria; albumaren salmentetatik lortutako irabaziak bularreko minbiziaren ikerketari eman zitzaizkion.

2008an, Melbourneko (Australia) Olivia Newton-John Cancer and Wellness Centre eraikitzen laguntzeko dirua bildu zuen.

2019. urtearen amaieran, Britainiar Inperioko Dama izendatu zuten, karrera artistikoagatik eta minbiziaren borrokan eta prebentzioan egindako lan humanitarioagatik.

### Bizitza pertsonala 
Matt Lattanzi aktorearekin ezkonduta egon zen zen 1984-1995 bitartean. Alaba bat izan zuten, Chloe Rose Lattanzi (Los Angeles, 1986) abeslari eta aktorea. Newton katolizismoan hazi zen, baina hogeita zazpi urte bete zituenean alde batera utzi zuen bere bizitza erlijiosoa. 1985ean bere sinesmenak gorde zituen berriro, eta hil arte budista izan zen, eta erlijio-sinesmenak "lanean" zeudela esan zuen. 80ko hamarkadaren amaieran, Australian eta Estatu Batuetan, Koala Blue izeneko arropa-marka atera zuen Pat Farrar lagunarekin batera. Finantza-akatsengatik, porrot egin zuen 1992an, baina ekonomikoki aurrera egin zuen, pantaila txikirako publizitateari eta telefilmei esker.

Newton-John, 2008ko irailean Sidneyko Estatu Antzokian egindako aurkezpenean.

1996. urtetik Patrick McDermott kameralariarekin harreman sentimentala izan zuen, 2005ean itsasontziz egindako ibilaldi batean desagertu zen arte. Baina, 2016. urtean, zurrumurruak sortu ziren, McDermott Mexikon ikusi zutela eta haren heriotza simulatu zuela Oliviarekin zuen harremana hausteko. 2008ko ekainaren 21ean, Peruko mendi baten gainean, neguko solstizioa lekuko zela, John "Amazon" Easterling handiarekin ezkondu zen ezkutuan.

### Eritasuna eta heriotza 
1992an beste arrakasta baterako prestatu zen, *Back to Basics - The Essential Collection* 1971-1992 bilduma arrakastatsua plazaratu zuenean, eta hamar urte lehenago egindako *Physical* diskoaren lehen bira antolatu zuen. Albuma atera eta gutxira, bularreko minbizia diagnostikatu zioten, eta horrek bildumako publizitate guztia bertan behera uztera behartu zuen, tourra barne (bere diagnostikoa aita hil zen asteburu berean jaso zuen). Tratamendu luze baten ondoren, indarberritu zen.

2012an, minbizia detektatu eta hogei urtera, berriro izan zuen, baina sekretuan gorde zuen. 2017an, hirugarren aldiz minbizia diagnostikatu ziotela esan zuen. Medikuek bizkarrezurrean oinarritutako tumore bat diagnostikatu ziotela eta erradioterapia egin ziotela azaldu zuen; terapia naturalak jarraitu eta minetarako kanabis olioa kontsumitu zuela ere esan zuen. Kalifornian zegoela, Seven Network kanal australiarrean deklaratu zuen: «*Tratamendu naturala egiten dut, eta oso ondo nago*», .

2022ko abuztuaren 8an, Kalifornia hegoaldeko etxean hil zen, 73 urte zituela, minbizia dela-eta.

## Sariak eta aintzatespenak 
[thumb|200px|Newton [Elizabeth II.a Erresuma Batukoa|Elizabeth II.a Ingalaterrakoa eta Felipe Edinburgokoa, Roger Woodward eta Paul Hogan, Sydney 1980]]
[thumb|200px|Newton-John [Oscar Sariak|Oscar sarietan, 1989]]
thumb|200px|Olivia Newton-John The Starren inaugurazio handia, 2011.09.15
[thumb|200px|Newton-John *[Viña del Marko Nazioarteko Kantu Jaialdia|Viña del Mar* *aurkezpenean'', 2017]]
Hainbat ohore eta aintzatespen jaso zituen bere ibilbidean:

* 1979an, Inperio Britainiarraren Ordenaren (OBE) domina jaso zuen Isabel II.a erregina buru zuen ekitaldi publiko batean.
* 2006an, Australiako Ordenaren (OA) domina jaso zuen, 1990eko kantari eta aktore egindako zerbitzuengatik. 
* 1990ean, Nazio Batuetan ingurumen-programan egindako lanagatik saritu zuten. eta horietatik lau Grammy Sarietan irabazi zituen.
* Globo sarietarako ere bi izendapen jaso zituen.
* Nazio Batuen Ingurumen Programako Borondate Oneko Enbaxadore izendatu zuten

## Diskografia 
#### Soinu-bandak 
## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak