open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atchafalaya arroa

**Atchafalaya arroa** () edo **Atchafalaya zingira** () Ameriketako Estatu Batuetako hezegune edo zingira handiena da. Louisiana estatuaren hego-erdialdean dago. Hezeguneen eta ibai delten multzo bat da; hantxe elkartzen dira Atchafalaya ibaia eta Mexikoko golkoa.

## Kanpo estekak
Miðvágur

**Miðvágur** (danieraz *Midvåg*) Faroetako Vágar eskualdeko herri handiena da. Uharetaren hegoaldean dago kokaturik eta Vágar udalerriaren parte da.

## Etimologia 
*Miðvágur* izenak "erdiko badia" esan nahi du.

## Geografia 
Izen bereko badiaren ertzean kokaturik dago herria, Reynsatindur mendiaren azpian. Mendebaldean Faroetako aintzirarik handiena den Sørvágsvatn dauka, honen urak 30 metrotako Bøsdalafossur urjauziarekin iristen diren itsasora.

## Historia 
Bikingoen Arotik populatua izan da, hori erakutsi dute indusketek. Balearen arrantzarako kokapen egokia izan duenez hau izan da bere jarduerarik garrantzitsuena historian zehar. 1899an Faroeetan ezagutu den balea ehiza handiena egin zen bertan, egun bakarrean 1.300 balea ehizatu baitziren.

1915etik aurrera Miðvágur udalerria izan zen baina 2009an Sandavágurrekin bat egin eta Vágar udalerria sortu zuten, uhartearen zatirik handiena hartzen duena.

## Ondasun nabarmenak 
* **Kálvalíđ:** Erdi Aroko etxe bat da. Ziurrenik Faroe uhartediko zaharrena. Gaur egun museo bihurturik dago.

## Iruditegia 

Irudi:Faroe Islands, Vágar, Miðvágur (02b).jpg|Miðvágur.
Irudi:Kálvalíd.jpg|Kálvalíd.
Irudi:Boat Houses in Midvagur Faroe Islands Vestanstevna 2011.JPG|Kaia.

## Kanpo estekak 
*  Faroetako webgunea
Sørvágsvatn

**Sørvágsvatn** edo **Leitisvatn** Faroe uhartediko Vágar eskualdeko aintzirarik handiena da. Sørvágur eta Miðvágur herrien artean kokatzen da eta bakoitzak bere izena ematen dio.

32 metroko altueran kokatzen den 6 kilometroko aintzira luzea da. Itsasorako hustubidea 30 metroko Bøsdalafossur urjauzia da.

Hainbat jarduera turistiko ditu, txalupan ibiltzean, trekkinga eta arrantza batez ere. Arrain espezieen artean bereziki aipagarriak dira amuarraina eta arrain hiruarantza.

thumb|ezkerrera|250px| Leitisvatn izenarekin Vágar uhartearen hegoaldean.

## Kanpo estekak
Udabe

thumb
thumb
**Udabe** Basaburua udalerriko lekua da. 2020ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, lekuak 50 biztanle ditu. Udabe eta Beramendi lekuek osatzen dute Udabe-Beramendi kontzejua.

## Ikus, gainera 
* Udabe-Beramendi

## Kanpo estekak
Dodekaedro moztu parabirgehitu

Geometrian, **dodekaedro moztu parabirgehitua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*69).

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Intsentsuaren Bidea - Negeveko basamortu-hiriak

**Intsentsuaren Bidea - Negeveko basamortu-hiriak** hegoaldeko Israelen dagoen Negev basamortuan kokaturiko ibilbidea da, 2005ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua.

Hiriak nabateoek eraiki zituzten, Jordanian dagoen Petra bezala. K.a. III. mendetik k. o. II. mendera merkatal-gune garrantzitsuak izan ziren, hegoaldeko Arabiatik Mediterraneoraino zihoan olibano eta mirra bertatik pasa zen eta.

Karabansarai nagusiak Avdat, Haluza, Mamshit eta Shivta ziren.

## Kanpo estekak
Kalbario

[thumb|200px|Golgotaren kokapen tradizionala, [Hilobi Santuaren eliza|Hilobi Santuaren barnean]]
**Kalbario** edo **Golgota** Jerusalemgo kanpoaldean zegoen muino bat izan zen, non, tradizioaren arabera, Jesukristo gurutziltzatu zuten. *Kalbario* izenak, jatorriz, «buru-hezurraren lekua» esan nahi du, bere hegaletako batek itxura hori zuen eta. Toponimoa latinez ''* zen; antzinako grezieraz,  (*Kraniou Topos*); eta arameraz, *Golgota* edo *Golgotha*. Judu-tradizioaren arabera, Adamen buru-hezurra bertan lurperatu zuten.

Itun Berriaren arabera, Kristoren Nekaldian Kalbariorako bidea igo zuenez Jesusek gurutzea bizkarrean, *Via crucis'' edo Kalbario izenak ere ematen zaizkie nekaldiaren parte honi historiografian eta ikonografian. Jerusalemgo Via Dolorosa izena duen kaletik egiten zen Kalbario mendirako bide hori.

## Kokapena 
Badirudi Konstantino enperadoreak hor Hilobi Santuaren basilika eraiki zuela 326-335. urteen artean, hain zuzen ere Helena Konstantinoplakoa bere amak 325ean balizko hilobia topatu zuen lekuan; baina 1885ean, Charles Gordonek beste kokapen bat proposatu zuen: handik iparraldera dagoen Lorategiaren Hilobia, Hiri Zaharreko Damaskoko Atearen kanpoan dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neoplatonismo

**Neoplatonismoa** Plotino filosofoak III. mendean zabaldutako eskola filosofikoa izan zen, Atenasko Akademia 529 urtean itxi arte indarrean egon zena. Platonen filosofiatik abiatu bazen ere, berarengandik at garatu zen, aro helenistikoko sinkretismoan garatutako gnostizismo eta hermetismoko elementuak ere bereganatuz. Plotino ondoren, neoplatonismoa garatu zutenen artean Porfirio, Janbliko eta Proklo daude. Neoplatonismoa antzinateko azken filosofia paganoa izan zen. Alexandriako eskola neoplatonikoaren ordezkari ezagun bat Hipatia dugu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aguirre, Javier (2008): "Plotino eta neoplatonismoa" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Copleston, Frederick (2003): *History of Philosophy*, Londres, Continuum. 

## Kanpo estekak 
* Neoplatonismoa, Gizapedian.
Kinkina

**Kinkina** edo **kina-arbola** (*Cinchona pubescens*) Rubiaceae familiako eta *Cinchona* generoko zuhaitza da.

Arrautza formako hosto osoak, larrukara samarrak, distiratsuak eta elkarren aurka antolatuak ditu. Loreak, berriz, hodi egiturakoak, eta kolorez zuri gorrixkak, gorriak nahiz zuriak izan ditzake. Fruitua kusku itxurakoa eta hazi askokoa du. Hego Amerikako ipar-mendebaldean hazten da, Ande mendietako barrualderako lurraldeetan batez ere.

Kina-arbolaren azalak ezaugarri medizinalak dituzten kinina, kinidina, zinkonina eta zinkonidina alkaloideak dauzka. Genero bereko beste espezie batzuek ere (*C. officinalis*, *C. calisaya*) antzeko ezaugarriak dituzte. Andeetako amerindiarek malaria sendatzeko erabiltzen zuten zuhaitz honen azalarekin egindako edabea. Europan *Cinchona officinalisen* azalarekin egindako hautsa erabili zen lehendabizi. Gaur egun Indonesia eta Hego Ameriketan asko landatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1896ko Kontxako Bandera

**1896ko Kontxako Bandera** (Banderaren 12. edizioa), irailaren 6an eta 8an jokatu zen. Getariak bigarren garaipena lortu zuen jarraian.

## Kontakizuna 
Araudi aldetik berrikuntza ekarri zuen. Lehen aldiz bi jardunalditara jokatu zen bandera. Bestalde, aurreko urtean donostiarrei ezarritako debekua konpontzeko asmoz, lehen jardunaldian aparteko txandatan lehiatu ziren Donostiako traineruak eta beste herrietakoak. Bigarren jardunaldian, donostiarren arteko onena eta beste herrietako onena elkarren kontra lehiatu ziren, banderaren irabazlea erabakitzeko. Ondorengo hainbat urtetan iraungo zuen egitura horrek. Egun bietan Getariak egin zuen denborarik onena.

Inoiz izan den parte-hartzerik handieneko bandera da: 12 traineru.

## Parte-hartzaileak 

## Emaitzak 
|valign="top"|

|}

## Tripulazio irabazlea 
* Getaria
** Patroia: Frantzisko Arregi

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Armorika

eskuinera|thumb|Armorika, k. o. 500 inguruan

Antzinean, **Armorika** Galiaren zatia izan zen, gaur egun Bretainia dena hartzen zuena. Pornic (Nantestik gertu) eta Dieppe arteko eskualdea izan zen: egungo Bretainiaz gain Loirerriako ipar-mendebaldea eta Normandiako kostaldea ere hartzen zituena.

Izena Galiako zeltazko *are mori* ('itsasoan') esapidetik dator, *Aremorica* edo 'itsasoaren aurrean dagoen herrialdea' bilakatu zena.

Erromatar Inperioak eskualdea konkistatu zuenean, *Gallia Lugdunensis* probintziaren barnean administratu zuen. V. mendean bitan matxinatu ziren Erromaren aurka eta, bigarrenean, erromatarrak bota zituzten. Hurrengo mendeetan Kornualles eta Galestik etorritako etorkin zelta asko izan zituen. IX. eta X. mendeetan, bikingoak bertan geratu ziren eta eskualdeak Normandia izena hartu zuen.

René Goscinnyk eta Albert Uderzok marraztutako Asterix Galiarra bertan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bataviako Errepublika

**Bataviako Errepublika** (nederlanderaz: *Bataafse Republiek*) Iparraldeko Herbehereetako zazpi probintziek osatzen zuten estatua izan zen.

Pichegru frantses jeneralak hartu ondoren (1794-1795), Herbehereek, Frantziari loturiko errepublika demokratiko bihurtuta, Bataviako Errepublika hartu zuten izena. Burujabea 1805ean (Presburgeko ituna), Napoleon I.ak Holandako erreinu bihurtu eta Luis Bonaparte izendatu zuen bertako errege (1806-1810).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hispania Ulterior

**Hispania Ulterior** Erromatar Errepublika garaiko probintzia bat izan zen. Kartagoarrak garaitu ondoren, erromatarrek, Iberiar Penintsulako hegoalde eta ekialdeko bere konkistak bi probintziatan banatu zituzten: Hispania Ziterior (ekialdeko kostaldea, Pirinioetatik Cartagenaraino) eta Hispania Ulterior (gutxi gorabehera, egungo Andaluzia). Hispania Ulterior (euskaraz: "Ondorengo Hispania") probintziaren administrazioaren ardura, Kordobak zuen. Erromatarren lurraldeak Penintsulako barnealderantz hedatu zirenean, Hispania Ulterior probintzia zatikatu eta Betika, Lusitania eta Gallaecia sortu zen.

### Turdetaniarren aurkako gerra 
K.a. 197tik aurrera, Hispaniako ia herri guztiak matxinatu ziren erromatarren presentziaren eta haien forma despotikoen kontra. K.a. 195. urtean, Marko Portzio Katon Hispanian sartu zen bere armada kontsularrarekin, matxinadak zapaltzeko. Kanpaina arrakastatsu baten ondoren, Katonek bere tropak Sierra Morenara eraman zituen, turdetaniarrek meatzeak zituzten lekura. Nahiz eta haiek mertzenario zeltiberiarrak kontratatu zituzten erromatarrei aurre egiteko, Katonek bidalitako tribunoek konbentzitu egin zituzten zeltiberiarrak beren lurretara erretiratzeko batailarik gabe. Zeltiberiarren sostengu militarra galdu ondoren, turdetaniarrak garaitu egin zituzten Iliturgin, gaur egun Máquiz muinoa deitzen zaion lekuan, Mengíbarren (Jaengo probintzia).

Porrot horrek meatze-ondasunak galtzea ekarri zuen, eta horrek turdetaniarrak Guadalquivir ibarrean egotera behartu zituen. Bestalde, Katon iparraldera itzuli zen Zeltiberia zeharkatuz, zeltiberiarrak beldurtzeko eta etorkizuneko altxamenduak eragozteko, nahiz eta K.a. 193tik aurrera matxinadak ohikoak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morfeo

Greziar mitologian **Morfeo** (, *Morpheús* edo Μορφέας, *Morpheas*) ametsen jainkoa da, Hipnosen semea eta Oniroen buruzagia. Gizaki forma hartu eta lo zeudenen aurrean agertzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipnos

Greziar mitologian **Hipnos** () loaren nortzea da, Erebo eta Nixen semea eta Tanatosen anaia bikia. Gizakiei atsedena eta amets onak dakarzkie. Gazte serio eta atsegin itxuran irudikatu ohi da, lokietan edo bizkarrean hegoak dituela zenbaitetan. Infernuetan du egoitza, anaia bikiarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dodekaedro moztu trigehitu

Geometrian, **dodekaedro moztu trigehitua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*71).

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Bebo Valdés

**Dionisio Ramón Emilio Valdés Amaro**, ezagunagoa **Bebo Valdés** ezizenarekin, (Quivicán, Kuba, 1918ko urriaren 9a - Suedia, 2013ko martxoaren 22a) kubako musikari eta piano-jotzailea izan zen, batez ere kubatar musika eta afrokubatar jazzagatik famatua. Kubako musikaren garai loriatsueneko figura izan zen. Pianoa jotzeaz gain hainbat egileren obrak moldatu eta konpondu ditu, jazzera ekarriz edo kubako erritmoetarako konponduz.

Bere semea ere pianista ezaguna da, Chucho Valdés.

## Lanak 
* A Mayra, Är fröken Pehrson (¿Es usted la señorita Pehrson?)
* A quien engañas 
* Batanga tú bailas
* Cachao, creador del mambo
* Con poco coco
* Copla núm. 4
* Devoción
* Dile a Catalina
* Ecuación
* El guajeo de Rickard
* El solar de Bebo
* El son de Cecilio
* Especial de Bebo
* Miriam, nocturno en batanga
* La rareza del siglo
* Ritmando el chachachá
* Rose Marie
*Tirando tiro.

## Kanpo estekak
Hipolimnion

thumb|Aintzirek dituzten hiru geruzak.
Tenperatura desberdineko geruzak dauden ur-masa batean, **hipolimniona** termoklinaren eta hondoaren artean dagoen ur hotza da.

Hipolimnioa, normalean, udako laku baten geruzarik hotzena da, eta neguan, geruzarik beroena. Aintzira sakon eta epeletan, hipolimnioaren hondoko ur gehienak urtean zehar 4&nbsp;°C-tik hurbil egon ohi dira. Hipolimnioa askoz beroagoa izan daiteke lakuetan latitude epelagoetan. Sakoneran dagoenez, lurrazaleko haize nahasketatik isolatuta egoten da udan, eta normalean ez du nahikoa irradiazio (eguzki-argi) fotosintesia gertatzeko.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Baffin (argipena)

**Baffin** honakoa izan daiteke:
* Qikiqtaaluk eskualdea, baita ere Baffin eskualdea izenekoa, Kanada
* Baffin (uhartea), uharte artikoa
* Baffin badia, ozeano atlantikoaren eta artikoaren arteko itsasoa
* William Baffin, XVII. mendeko ingeles nagigatzailea
Epilimnion

thumb|Aintzirek dituzten hiru geruzak.
**Epilimniona** ur-masa termikoki estratifikatuetan, termoklinaren gainean kokatutako ur-geruza da, orokorrean hipolimniona baino finagoa izaten dena eta ur epelagoa eta dentsitate txikiagokoa izaten duena. Atmosferako faktoreen eragin handiena jasotzen duen geruza da, hala nola eguzki-erradiazioa, haizea, lurruntzea, eta abar. Etendura termiko handieneko geruzaren gainetik eta hipolimnion geruzaren gainetik kokatzen da.

Gainazalean egon ohi dira nahasteak, turbulentzia bidez, haizearen kontura. Halaber, gas disolbatuak (adibidez, O2 eta CO2) eta atmosfera trukatu daitezke. Geruza horrek eguzki-erradiazio handiena jasotzen duenez, fitoplanktona ere geruza horretan dago, eta organismo horiek eguzki-argia behar dute metabolismorako. Hazten eta ugaltzen direnean, uretatik nutrienteak lortzen dituzte, eta, hiltzean, hipolimnionera jaisten dira, geruza horretan mantenugaiak kargatuz.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Hasier Arraiz

**Hasier Arraiz Barbadillo** (Gasteiz, Araba 1973ko ekainaren 13a) euskal herritar politikaria da. 2013tik 2016ra Sortu alderdiko presidentea izan zen. 2012tik 2016ra legebiltzarkidea izan zen Eusko Legebiltzarrean, EH Bildu koalizioko ordezkari.

## Bizitza 
Filologia Erromanikoko ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatearen Gasteizko campusean. Jarrai ezker abertzaleko gazte elkartean hasi zuen bere ibilbide politikoa, eta Jarrairen arduraduna izan zen Araban.

1990eko hamarkadan Gasteizko gaztetxearen ekitaldietan eta mugimendu antimilitaristetan parte hartu zuen. 1995. urtean soldadutzari intsumisioa egin zion. Horren ondorioz, bi urte eta lau hilabeteko espetxealdia ezarri zioten 1997. urtean. Urtebete geroago, Espainiako Ministroen Kontseiluak indultua eman zion.

Urte haietan Hala Bedi irratian eta Egin kazetako “Gaztegin” eranskinean parte hartu zuen. Halaber, 1998an eta 2001ean Euskal Herritarrok alderdiko hautagai izan zen, baina ez zuen Eusko Legebiltzarrean eserlekurik lortu. Hasier Arraiz Herri Batasuna alderdiko arduraduna zen Araban, eta buruzagi izaten jarraitu zuen Batasuna sortu zenean.

### Espetxealdia 
2007ko urriaren 4an, Batasuneko Mahai Nazionalaren bilera batean zela, Seguran (Gipuzkoa), polizia agertu zen eta Batasuneko buruzagi guztiak atxilotu zituen. Baltasar Garzonek gidatutako sumarioan, ETAn integratuta egotea leporatuta, fiskaltzak 10 urteko espetxe zigorra eskatu zuen Arraizentzat. Bi urteko behin-behineko espetxealdia bete zuen Arraizek Leon, Madril eta Ciudad Realgo kartzeletan.

Askatasuna berreskuratuta, ezker abertzaleko politikan protagonismoa hartu zuen berriro Arraizek. 2012an EH Bilduko hautagai izan zen Araban eta legebiltzarkide izendatu zuten. 2016ko maiatzean EAEko Auzitegi Nagusiak bi urteko inhabilitazio zigorra ezarri zion, eta Legebiltzarra utzi behar izan zuen.

2016ko uztailaren 2an Sorturen zuzendaritza aldatu zen eta Arraizek presidente izateari utzi zion, lehenago esana baitzuen ez zuela jarraituko postu horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hasier Arraizen legebiltzarkide fitxa, Eusko Legebiltzarraren webgunean.
Beramendi

thumb
thumb
**Beramendi** Basaburua udalerriko lekua da. 2020ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, lekuak 31 biztanle ditu. Udabe eta Beramendi lekuek osatzen dute Udabe-Beramendi kontzejua.

## Ikus, gainera 
* Udabe-Beramendi

## Kanpo estekak
Mariagerfjord

**Mariagerfjord**, Danimarkako Iparraldeko Jutlandiako eskualdean dagoen udalerria da. 2007an eratu zen Mariager fiordoaren inguruko hainbat udalerri elkartzerakoan: Arden, Hadsund, Hobro, Hvilsom, eta Mariagerren zati handiena.

## Herriak 
# Hobro (11.710 biztanle)
# Hadsund (4.994)
# Mariager (2.589)
# Arden (2.444)

## Ondasun nabarmenak 
Hobro herritik gertu X mende bukaerako Fyrkat gotorleku bikingoa dago, Danimarkakoen artean zaharrena izan daitekeena.

## Iruditegia 

Irudi:Hobro kirke.jpg|Hobroko eliza.
Irudi:Astrup Kirke 11 ies.jpg|Ardeneko Astrup eliza.
Irudi:MariagerFjord X ubt.JPG|Belauntzia Mariager fiordoan.
Irudi:Hallbyggnaden i Fyrkat 1.JPG|Fyrkat gotorleku bikingoko etxe luzea.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Fyrkat

**Fyrkat** Hobron (Danimarka) dagoen eraztun itxurako gotorleku baten izena da. Mariager fiordoaren barrenean kokaturik dago, Ipar Jutlandian. Gotorlekutik kilometro batetara "Viking Center" interpretazio zentroa dago 1993an berreraikitako etxe luze batean.

## Historia 
Danimarkako gotorleku bikingoen artean zaharrena izan daitekeela uste da. Trelleborg gotorlekua 981ean eraiki zen eta Fyrkat urte bat edo bi zaharragoa izan liteke. Aalborg eta Aarhus arteko merkatal bidea kontrolatzeko eraiki zen. Ez zuen bizitza luzea izan, 1000. urtearen inguruan bertan behera utzi baitzen

## Egitura 
Gainontzeko gotorlekuek bezala, Fyrkatek zirkulu perfektua osatzen du, kasu honetan 120 metrotako diametroa duena, eta harresiak 13 metrotako zabalera zeukan. Hiru makila lerroz eginda zegoen harresia, kanpoaldean 4 metrotako garaiera hartzen zuelarik, eta gainean ibilbide bat zegoen. Ipar-ekialdeko zatiaren kanpoaldean 7-8 metroko zabaleradun eta bi metroko sakoneradun putzua. Beste zatietan putzua egin gabe gelditu zen.

Hamasei etxe luze berdin zeuden barruan. 28'5 metrotako luzera zeukan bakoitzak, eta erdialdean 7'5 metrotako zabalera. Barnean gela handi bat (18 metrotakoa) eta atzealdean bi gela txiki zituzten. Etxeetako bitan burdin-olak aurkitu dira eta beste bitan urrea lantzen zela ikusi dute.

thumb|erdian|650px| Fyrkat gotorekua.

## Ikus, gainera 
* Eraztun itxurako gotorleku bikingoak

## Kanpo estekak
PortAventura World

thumb|200x200px
**PortAventura World** Saloun eta Vila-secan (Tarragona, Katalunia) dagoen konplexu turistikoa da. Bi parke tematiko (**PortAventura Park** eta **Ferrari Land**), ur-parke bat (**PortAventura Caribe Aquatic Park**), golf-zelai bat (PortAventura Golf) eta bost hotel tematiko ditu. Urtero 4 milioi bisitari baino gehiago hartzen dituelarik, PortAventura Park Espainiako parke tematiko bisitatuena da, eta Europako bisitatuenetan seigarrena. 1995ean Generalitat de Catalunyak sustatu ondoren zabaldu zituen ateak lehen aldiz. 1998. urtean, Universal Studios parke tematiko honen akziodun bihurtu zen eta ''Universal's Port Aventura* deitu zen (1999). 2005. urtean la Caixak, Criteriaren bidez, NBC Universal enpresako akzio guztien kontrola hartu zuen, berriro **Port Aventura** deiturik. Konplexu honek gaur egun; hotelak, ur-parkeak, golf parkeak, hondartza kluba, batzar zentroa eta proiektu gehiago ditu martxan. Hainbat erreforma izan ditu sortu zenetik.

## Kudeaketa 
thumb|Jolas-parkearen sarrera.
Tussauds Taldea, Anheuser Busch, Fecsa eta la Caixak bultzatu eta eraiki zuten. Hasieran, "Tibi Gardens" deitzetik, "Port Aventura" deitzera pasatu zen. 300 milioi eurorekin inauguratu zen.

## Bilakaera 
thumb|Jolas-parkearen eraikuntza.
Aisialdi konplexu hau, atrakzio parke bezala sortu zen. Gaur egungo Port Aventuraren kokapenean, Euro Disney Resort-a sortu nahi zuten, baina Parisen esertzea erabaki zuten azkenik. Ateak ireki zituenean, 5 area tematiko zituen: Mediterrània, Polynesia, China, México eta Far West.

## Atrakzioen laburpen taula 
## Argazki galeria 

Fitxategi:Laguna de Woody CAP.JPG|La Laguna de Woody, PortAventura Caribe Aquatic Park
Fitxategi:Hotel Port Aventura.jpg|Hotel Port Aventura.
Fitxategi:PortAventura Kids Playground.JPG|Chinako umeen parkea
Fitxategi:Entrada China PortAventura.JPG|Chinako sarrera Polynesiatik
Fitxategi:Dragon Khan from The Diablo.jpg|Dragon Khan-eko ikuspegia
Fitxategi:Zero-g roll.jpg|*Zero-g roll''.
Fitxategi:Semi On Ride.jpg|Grand Canyon Rapids maldetatik.
Fitxategi:PortAventura 15 años.JPG|Far West-eko dekorazioa PortAventuraren 15 urte urrenean.
Fitxategi:KontikiWave.JPG|Kon-Tiki Wave.
Fitxategi:PortAventura TuTuki SPLASH.JPG|Tutuki Splash-en jaitsiera.
Fitxategi:Red Force Ferrari Land Port Aventura.jpg|Red Force & Thrill Towers, Ferrari Land
Fitxategi:Hall PortAventura.jpg|Hotel Gold River
Fitxategi:Entrada Caribe Aquatic Park.JPG|PortAventura Caribe Aquatic Park
Fitxategi:Hotel mansion de lucy 2016 pa.jpg|Mansión de Lucy
Fitxategi:Vertical Accelerator.jpg|Red Force, Ferrari Land

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erronbikosidodekaedro metabirbiratu

Geometrian, **erronbikosidodekaedro metabiratua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*74).

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Berklee College of Music

**Berklee College of Music** 1945an Lawrence Berkek Boston, Massachusettsen, sorturiko unibertsitatea da. Musikari buruzko munduko unibertsitate pribaturik handiena da. Fakultate, langile, ikasle eta artista gonbidatu asko ditu. 2011n 3.800 ikasle zituen, eta sei-hilabeteko ikasketek 19.350$eko matrikula kostea zuen.

## Kanpo estekak
Danimarkako Liburutegia

thumb|250px| Eraikin zaharra, 1906 urtekoa.
**Danimarkako Errege Liburutegia** (danieraz *Det Kongelige Bibliotek*) Kopenhagen dagoen liburutegi nazionala da. Christiansborg jauregiaren ondoan kokaturik dago, Slotsholmen uhartean. 1999an jasotako eraikin moderno berriari "Diamante Beltza" (*Den Sorte Diamant*) izena eman zaio. 32 milioi dokumentutik gora ditu, hauetatik 6 milioi inguru liburuak.

## Historia 
Frederik III.ak sortu zuen 1648an Europatik ekarritako liburuak gordetzeko batez ere. 1793an publikoari ateak ireki zitzaizkion.

## Egitura 
Eraikin zaharra 1906an diseinatu zuen Hans Jørgen Holm arkitektuak eta Slotsholmen uhartean eraiki zen. Erdiko gela handia Karlomagnoren Akisgrango jauregiaren gelaren antzirudiko egin zen.

XX mendearen bukaeran eraikin berria egitea pentsatu zen eta 1995 eta 1999 artean eraiki zen Schmidt-Hammer-Lassen daniar arkitektuen diseinuari jarraiki. Estalkia marmol beltzez eta kristal ilunez egina dagoenez "Diamante Beltza" izena eman zitzaion. Eraikin zaharraren ondoan dago eta hiru zubik lotzen dituzte eraikin biak.

## Bildumak 
Lineoren 2.000 liburu inguruk osatzen dute Liburutegiaren altxorrik handiena. Hau dela eta UNESCOk berak ere aitortua dio Danimarkako Liburutegiari dagokion garrantzia.

*Arnamagnæan izkribuen bilduma* Hans Christian Andersenen eskuizkribuek eta eskutitzek osatzen dute.

## Lapurretak 
1968 eta 1978 artean 1.600 liburu lapurtu zituzten, tartean Martin Lutherren irudiak eta Immanuel Kant, Thomas More and John Miltonen hainbat libururen lehen edizioak. Guztira 50 milioi dolar inguruko balioa izan zezaketenak. 2003an lapurra harrapatu eta 1.500 liburu inguru berreskuratu ziren.

## *Doctrina Christiana* 
2015ean Aziti Bihia elkarteko hizkuntzalari eta filologo gazteek liburutegi honetan lapurtera klasikoan idatzitako lehen liburuaren lehen argitaraldiko ale bat aurkitu zuten: *Doctrina Christiana*, Esteve Materra frantziar euskaldun berriak idatzia, lehenengoz 1617an argitaratua. Ordu arte, lehen argitaraldi hartako ale guztiak galduta zeuden.

## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala
Fonética histórica vasca

***Fonética histórica vasca*** Koldo Mitxelena hizkuntzalariaren doktore tesia da. Lehen edizioa 1961. urtean argitaratu zen; bigarren edizio hobetua 1977. urtekoa da. Gero, berriro editatu zen 1985. eta 1990. urteetan.

Koldo Mitxelenak historian zehar aldaketa fonetiko erregularrak gertatzen diren hipotesia onartzen zuen, hau da, testuinguru historiko eta geografiko jakin batean gertatzen diren **bilakaera fonetikoetan erregulartasun** legeak bila daitezkeela onartzen zuen.

Bilakaera fonetiko erregular horien bila ibili zen Koldo Mitxelena: horretarako, euskal tradizioko testu arkaikoak arakatzen aritu zen, sistematikoki, denbora luzean, eta testu horiek islatzen zuten ahoskera nolakoa izan ote zen dedukzioen bidez asmatzen ibili zen. Euskal bokalismo eta kontsonantismoaren bilakaeraren deskripzioa egiten saiatu zen, baita azentu eta doinuari buruzko zenbait proposamen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Koldo Mitxelena, 1990, *Fonética histórica vasca*.
1967ko Eretako lurrikara

**1967ko Eretako lurrikara** 1967ko abuztuaren 13an Ereta herritik gertu, Zuberoa eta Bearno arteko mugan dagoen Argibel mendian, epizentroa izan zuen lurrikara izan zen. Hildako bat eta hainbat zauritu eragin zituen Eretan eta bertako eraikuntzen %80ak kaltetu zituen. Eretako eliza suntsituaren erlojuak ordu zehatza eman zuen: 23:10. 1909ko Probentzako lurrikaraz geroztik Frantzia kontinentalean izandako lurrikara bortitzena izan zen. Uhin sismikoak Pauen, Tarben edo Baionan nabarmenak izan ziren. Hego Euskal Herrian ere nabaritu zen lurraren dardara: Erronkarin kalte arin batzuk sorrarazi zituen eta Donostian jendea kalera atera zen beldurrez.

Ondorioak 150.000 km2-ko azalera zuen eremu batera zabaldu ziren: hildako bat, ehundaka zauritu, 62 udalerri ukitu eta 2.283 eraikin hondaturik (horietatik 340 konponezinak).

Hurrengo egunetan Bagnères-de-Bigorreko estazioak 80 lurrikara zenbatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legoland Billund

**Legoland Billund** Danimarkako Billund hiriaren ondoan dagoen jolas parkea da. 140.000 m²-ko azalera hartzen du.

## Historia 
Lego jolas konpainiak sorturiko lehenengo parkea da. Lantegi nagusiaren ondoan 1968 urtean eraiki zen. Ondoren Ingalaterra, Alemania, Estatu Batuak eta Malaisian ere sortu dira Legoland parke berriak.

## Atalak 
* **Mini Land:** Parkearen bihotza da. Danimarkako paisaiak lego fitxekin eginak daude 1:20 eskalan, besteak beste, Amalienborg jauregia, Nyhavn eta Skagen. Ondoren Europa iparraldeko hainbat toki esanguratsu gehitu zitzaizkion eta azkenik Estatu Batuetako hainbat monumentu (Askatasunaren Estatua, Rushmore mendia, Kennedy zentro espaziala), Egiptoko Abu Simbel, Atenasko Akropolia eta azkenik Star Wars filmeko tokiak.
* **Adventure Land**: atrakzioak (errusiar mendiren gisakoak) dituen eremua da.
* **DUPLO® Land**: 2 eta 6 urte arteko umeentzako atala da.
* **Imagination Zone**: 4 dimentsiotako filmak ikusteko prestaturiko eraikina da.
* '''KNIGHTS' KINGDOM™**: dragoiaren mendi errusiarra daukan atala da.
* **LEGOREDO® Town'*: *western'' filmetan oinarrituriko atala.
* **Miniland**
* **NINJAGO® World**: azkenengo ireki den atala da.
* **Piratand**: piraten filmetan oinarrituriko atala.
* **Polar Land**: 2012an ireki zen. Ipar eta Hego poloetan oinarriturik dago.

## Irudiak 

Irudi:LegoBillundTowerView.jpg|Dorretiko ikuspegia.
Irudi:Legoland Billund Denmark 2012.JPG|Dorretiko ikuspegia.
Irudi:StatoilTrafikskole.jpg|Duplo Landeko autoeskola.
Irudi:Legoland_Billund_Robocoaster.jpg|KUKA Robocoaster errobota.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Puffinus

**Puffinus** itsas-txorien genero askotariko bat da, Procellariiformes ordenekoa. Arrain, txipiroi eta antzeko itsaskietaz elikatzen dira.

## Espezieak 
Genero honetan espezie hauek aurki ditzazkegu:
** Yelkouaneko gabaia, *Puffinus yelkouan *
** Balear gabaia, *Puffinus mauretanicus *
** Gabai txikia, *Puffinus assimilis *
** Bryaneko gabaia, *Puffinus bryani*
** Heinrotheko gabaia, *Puffinus heinrothi *
** Auduboneko gabaia, *Puffinus lherminieri *
** Barolo gabaia, *Puffinus baroli*
** Boydeko gabaia, *Puffinus boydi*
** Manx gabaia, *Puffinus puffinus *
** Ipurdibeltzeko gabaia, *Puffinus opisthomelas *
** Townsendeko gabaia, *Puffinus auricularis *
** Newelleko gabaia, *Puffinus newelli*
** Zango arroseko gabaia, *Puffinus creatopus*
** Zango argidun gabaia, *Puffinus carneipes*
** Gabai handia, *Puffinus gravis *
** Gabai laiotza, *Puffinus griseus *
** Buztan motzeko gabaia, *Puffinus tenuirostris *
** Pazifikoko gabaia, *Puffinus pacificus *
** Bullereko gabaia, *Puffinus bulleri *

## Kanpo estekak
Proklo

**Proklo** (412ko otsailaren 8a - 485eko apirilaren 17a) Antzinaro Berantiarreko filosofo nabarmenetakoa izan zen, eskola neoplatonikokoa. Hainbat urtetan Atenasko Akademiaren buru edo *diadokos* izan zen. Filosofia eta zientziei buruz idazlan asko burutzeaz gainera, erlijioaren baitan antzinako erlijio-tradizioak jaso zituen, pitagorismoarekin eta platonismoarekin uztartuz, Janbliko beste filosofo neoplatonikoak egin zuen bezala.
Monomotapako Inperioa

**Monomotapako Inperioa** (shonaz: *Wene we Mutapa*; portugesez: *Monomotapa*) Shona herriaren erresuma izan zen, hegoaldeko Afrikako Zambezi eta Limpopo ibaien artean, egungo Zimbabwe eta Mozambike artean, hedatzen zena. Zimbabwe Handia antzinako hiria eraiki zuen herria izan zen.

## Agintarien zerrenda 
* Mutapa lehenengo Inperioko *mwene* edo *monomatapa*:
** Nyatsimba Mutota (c. 1430–c. 1450)
** Matope Nyanhehwe Nebedza (c. 1450–c. 1480)
** Mavura Maobwe (1480)
** Mukombero Nyahuma (1480–c. 1490)
** Changamire (1490–1494)
** Kakuyo Komunyaka (1494–c. 1530)
** Neshangwe Munembire (c. 1530–c. 1550)
** Chivere Nyasoro (c. 1550–1560)
** Chisamharu Negomo Mupuzangutu (1560–1589)
** Gatsi Rusere (1589–1623)
** Nyambo Kapararidze (1623–1629)

* Mutapa bigarrren erresumako *mwene* edo *monomatapa*:
** Cangara II.a (1803 - 1804)
** Mutiwapangome (1804 - 1806)
** Mutiwaora (1806)
** Cipfumba (1806 - 1807)
** Nyasoro (1807 - 1828)
** Cimininyambo edo Kandeya II.a (1828 - 1830)
** Dzeka (1830 - 1849)
** Kataruza (1849 - 1868)
** Kandeya III (1868-1870)
** Dzuda (1870-1887)
** Cioko Dambamupute (1887-1902)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zimbabwe Handia

**Zimbabwe Handia** Zimbabweko hego-ekialdeko muinoetan, Mutirikwe aintzira eta Masvingo hiritik gertu, dagoen antzinako hiria da. Hiria Burdin Aro berantiarreko Zimbabweko Erresumako hiriburua izan zen. XI. eta XIV. mendeen artean eraiki zuten, 722 ha. dituen eremuak 18.000 lagunentzako tokia izanik. Zimbabweko monarken errege-jauregia izan zen eta morterorik gabe eraikitako bere 5 metroko harresiak ospetsuak dira. Hiriak "Handia" adjektiboa du, eskualdean beste 'zimbabwe' edo morterorik gabe eraikitako eraikin asko daudelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cachao

'*Israel *Cachao* López** (Habana, 1918ko irailaren 14a - Coral Gables, Florida, 2008ko martxoaren 22a) normalki ***Cachao'''* izenarekin ezaguna, Kubako musikari eta musikagilea izan zen. Oso famatua izan zen kontrabaxua jotzeko zuen maisutasuna dela eta, eta mambo eta jazz afrokubatarra izan ziren bere generorik nabarmenenak. Bi Grammy sari jaso zituen (1995 eta 2005ean), Grammy latino bat 2003an eta Berklee College of Musicen Honoris Causa Doktore izendatu zuten. Hollywoodeko Famatuen Pasealekuan ere izar bat du. Askok mamboaren sortzailetzat dute, eta descarga (zuzenean eginiko inprobisazioak) bikainak egiten zituen.

## Biografia 
Instrumentu ezberdinak jotzen hasi zen, kontrabaxua aukeratu zuen arte; honek nerabe izanda, Habanako Orkestra Filarmonikoan sartzen utzi zion, bere aita eta anaiak jotzen zuten lekuan. Cachao, 1962an Kubatik irten zen arrakasta izugarria zuelarik. Musikariak, izandako elkarrizketa batean ziurtatu zuen manboaren nazioarteko ezagutza ez litzatekeela posible izango haren herrikide eta lagun Dámaso Pérez Pradori esker izango ez balitz. Kubatarraren lehen geldialdia Madril izan zen eta, bertan, urtebete igaro zuen, AEBetara joan aurretik. Herrialde honetan, Miami, New York eta Las Vegas bezalako hirietan bizi izan zen.

Baxu akustikoa jotzen zuen bere anaia Orestesekin; honek ere hainbat instrumentu jotzeko abilezia zuen. Elkarrekin 3.000 bat abesti konposatu zituzten eta hauek eragin handia izan zuten 1930 eta 1950 bitarteko hamarkadetan. Estilo berri bat sortu zuten 1930eko hamarkadaren amaieran eta honi esker danzón dantza kubatarraren estiloa guztiz eraldatu zuten.

Honen iloba Orlando "Cachaíto" López, Buena Bista Sozial Klubeko (dantza eta musika lantzen duten taldea) partaide garrantzitsuenetarikoa bilakatu zen.

Tito Puente eta Tito Rodriguez bezalako artista famatuekin batera jotzeko aukera izan zuen eta musika hori *La Cage aux folles* filman edota *Grand Theft Auto* bideo-jokoan agertu izan dira. María Dolores Pradera abeslari espainiarrarekin ere aritu zen elkarlanean *Lágrimas Negras*eko interpretazioan. Andy García aktoreak, Cachao izeneko dokumentala sortu zuen 1993an (*Como su ritmo no hay dos*) honen musikaren inguruan. Celia Cruz eta haren senar Pedro Knight eta tronboi-jotzaile Generoso Jiménezekin partekatu zituen antzezlekuak. Cachaoren azken elkarlana Gloria eta Emilio Estefanekin izan zen abeslarien *90 millas* albumean.

Israel Cachao López, 2008ko martxoaren 22ko goizean hil zuen giltzurruneko gutxiegitasunak Floridan, 89 urte zituela.

## Sariak eta aintzatespenak 
Hainbat Grammy sari irabazi zituen bere berezko lan zein elkarlanengatik, Gloria Estefan abeslariaren albumean egindako ekarpenagatik esaterako. 1995ean Grammy bat irabazi zuen *Master Sessions* lanaren lehenengo liburukiagatik. 2003an latindar Grammy bat irabazi zuen Bebo Valdés eta Patatorekin batera *Album Latino Tradizional eta Tropikal* hoberenagatik. 2005ean beste Grammy batekin saritu zuten bere *¡Ahora sí!'' obrari esker.
Erronbikosidodekaedro gutxitu

Geometrian, **erronbikosidodekaedro gutxitua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*76).

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Natibitatearen eliza

**Natibitatearen eliza** Betleemen dagoen eliza da. Eten gabe mezak izan dituen munduko elizarik zaharrena da.

Konstantino I.ak 327an eliza eraikitzeko agindua eman zuen, Jesus Nazaretekoaren ustezko jaiolekuan. Eraikina 339an amaitu zuten baina VI. mendeko Samaritarren matxinadetan su hartu zuen. 565ean bizantziar agintariek jatorrizko eraikina berreraiki zuten.

Egun Eliza ortodoxoak, Armeniako Eliza Apostolikoak eta Erromatar Eliza Katolikoak partekatua da. 2012an UNESCOk Gizateriaren Ondare (arriskuan dauden tokien zerrendan) sailkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entzima alosteriko

**Entzima alosterikoak** efektore izeneko substantziek kontrolatzen dituzten entzimak dira. Efektore horiek entzima alosterikoen jarduera baldintzatzen dute, entzima horiekin elkartzen direnean entzimen egitura eta konformazioa aldatzen dutelako.

Entzima alosterikoekin lotzen diren efektore horiek bi motatakoak izan daitezke: inhibitzaileak eta aktibatzaileak. Entzimaren jarduera inhibitu edo aktibatzen dute, hurrenez hurren.

Efektorea entzimari atxikitzen zaio gune alosteriko izeneko toki batean, bere konformazioa aldatuz. *Gune alosterikoa* ez da entzimaren *gune aktiboarekin* nahastu behar. Entzimari lotu ondoren, efektoreak gune aktiboaren konformazioa aldatu egiten du: aktibatzailea denean, entzimak afinitate handiagoa erakusten du substratuarekiko, eta erreakzio kimikoa azkartu egiten da; efektorea inhibitzailea denean, aldiz, entzima ez da substratuarekin lotuko eta erreakzio kimikoa ez da gertatuko.

Alosterismoak zeregin oso garrantzitsua betetzen du hainbat bide metabolikotan. Bide horietan parte hartzen duten entzima asko entzima alosterikoak dira.

## Kanpo estekak
Francisco de Miranda

**Francisco de Miranda** (Caracas, 1750eko martxoaren 28a - San Fernando, 1816ko uztailaren 14a) Venezuelako militar, politikari eta iraultzailea izan zen. 1812-1813 bitartean Venezuelako diktadore ahalguztiduna izan zen.

## Bizitza 
Estatu Batuen burujabetasunaren eta Frantziako Iraultzaren alde borrokatu zen. Masoia zen, eta Europara jo eta bertako logien laguntza bilatu zuen Hego Amerikako iraultza antolatzeko. 1808an, Parisen Amerikako Kontseilu Goreneko logia eta Londresen El Colombiano aldizkaria sortu zituen. 1810ean Espainiaren iraultza hasi zenean, Venezuelara itzuli zen, Simón Bolívarrekin. Valencian garaipena lortu zuen, eta diktadore izendatu zuten 1812an. Espainiarren osteei aurre egin ezinik, amore eman zuen. Espainian hil zen, San Fernandoko presondegian. Bolívarrek gauzatu zuen Mirandak hasitako askapen mugimendua.

## Erreferentziak
Textos arcaicos vascos

thumb|Koldo Mitxelena
***Textos arcaicos vascos*** () euskarazko hainbat testu zaharri buruzko liburu bat da, Koldo Mitxelena hizkuntzalariarena, lehenengoz 1964an argitaratua. Mitxelenak Antzinaroko, Erdi Aroko eta XVI.-XVII. mendeetako euskararen lekukotza batzuen bilduma osatu, editatu eta iruzkinez hornitu zuen. 

1990. urtean, Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesean, *TAV* testu hau berriro argitaratu zuten, Ibon Sarasolaren *Contribución al estudio y edición de textos antiguos vascos* (1983) idazlanarekin batera *ASJU*ren gehigarrietan. Mitxelena eta Sarasolarekin batera, editore lanetan Joseba Andoni Lakarra agertzen da. Gainera, EHU eta Seminario de Filologia Vasca Julio de Urquijo aipatzen dira 84-505-9203-6 ISBN zenbakiaren gainean.

## Antzinaroko testuak eta iruzkinak 
Mitxelenak erromatarren garaietako testu batzuen euskal kutsua ikusi zuen: ILVRBERRIXO, ANDEREXO, ASTOILVN...

## Erdi Aroko testuak eta iruzkinak 
Toponimo eta antroponimoen bildumak, Donemiliagako goldea, Donemiliagako glosak, zenbait esaldi, eta abar.

## XVI. eta XVII. mendeetako testuak eta iruzkinak 
Mitxelenak bere garaian ezagutzen ziren XVI. eta XVII. mendeko hainbat testuren edizio kritikoa egin zuen, transkripziorik txukunena ematen saiatu zen eta testuen gainean iruzkinak egin zituen. Komentatu zituen: ahozko tradiziotik idatzizkora igarotako zenbait balada zahar, poema zahar batzuk, eskutitz zaharrak, atsotitz bilduma zaharrak, erlijio kristauari loturiko testu zaharrak, eta abar.

Mitxelenak bere garaian ezagutzen ziren testu arkaiko interesgarrienak batzen saiatu zen; urtetan euskara arkaikoa ezagutzeko ezinbesteko erreferentzia izan da *TAV*. Geroago, Ibon Sarasolaren *Contribución al estudio y edición de textos antiguos vascos* agertuko zen, edo José María Satrustegiren *Euskal testu zaharrak (I)*. (1987, Euskaltzaindia).

Mitxelenak, *TAV* honetan, geroago ezagunagoak izango ziren testu batzuk aipatu zituen, esate baterako, Ibarguen-Cachopin kronika aipatzen zuen, 1996. urtean Julen Arriolabengoak hobeto ezagutu eta plazaratuko zuen testu zaharra; eta Lazarraga aipatzen zuen, baina *TAV* argitaratu zen garaian oraindik ez zen Lazarragaren eskuizkribua ezagutzen. Izan ere, 2004. urtean aurkituko zuten eskuizkribu hori, Madrilgo zaharki-salerosle batean... Mitxelenak ez zuen aipatu 2020. urtean, Oñatin dagoen Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoan Notario funtsetan ikerlari batek, Rosa Aierbe doktoreak , aurkitu zuen XXI. mendean topatu den bigarren euskal testu arkaikoa: XVI. mendearen hasierako maitasun poema.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahoskera

[400px|thumb|Ahoa eta eztarria zenbakiekin| **[Ahoskatze aparatua**. 1. Sudurreko barrunbea; 2. Ezpainak; 3. Hortzak; 4. Ahosabaia; 5. Ahoko barrunbea; 6. Ahosabai biguna; 7. Mihia, mingaina; 8. Faringea, giranoia; 9. Laringea; 10. Epiglotisa; 11. Laringerako sarbidea; 12. Ahots kordak; 13. Hestegorria, esofagoa.]]
[400px|thumb| [Ahoskatze aparatua]]

**Ahoskera**, **ebakera** edo **oguzkera**, alde batetik, norbanakoek ahozko diskurtsoa ebakitzeko duten erari egiten dio erreferentzia, eta beste aldetik, hizkuntza baten hotsak (fonemak) nola ahoskatu egiten diren egiten dio erreferentzia.
Giza ahotsa ekoizteko, ahoskatzeko, ahoskatze aparatua erabiltzen da. Arnas sistemak mugitzen duen airearen bibrazioa eta aho, sudur eta eztarriko elementuek egiten diote aireari traba edo erresonantzia. Aire-bibrazio horren sorburu nagusia ahotskordak dira.
Ahoskatzerakoan giza ahotsa nola erabiltzen den deskribatzeko, hiru tasun hauei begiratzen zaie:
* **Intonazioa** edo doinua.
* Bolumena edo **indarra**. Non indartzen den gehiago edo gutxiago diskurtsoa ahotsaren bidez.
* **Erritmoa**. Azkarrago edo motelago ekoiztu daiteke diskurtsoaren atal bat.

Hizkerari begiraturik ere, berdin-berdin begira dakioke,
* Hizkuntzaren **esaldi-doinu**ei.
* Hizkuntzaren **azentu-eredu**ei.
* Hizkuntzaren **erritmoa**ri.

## Ikus, baita 
* Azentua.
* Bokal.
* Euskararen hotsak.
* Fonema.
* Fonetika.
* Fonologia.
* Kontsonante.
* Silaba.

## Kanpo estekak 
Euskaltzaindiaren 87. erabakia: Euskara batuaren ahoskera zaindua.

## Erreferentziak
Cabrera Uhartediko parke nazionala

**Cabrera Uhartediko parke nazionala** (; ) Espainiako parke nazionala, Balear Uharteetako Autonomia Erkidegoko Cabrera uhartedian kokatua. Itsaso eta lehorrekoa da, eta horixe da era horretako bakarra. 1991n sortu zen eta 10.021 hektareako eremua du; horietatik 1.836 lehorrean daude, Cabrera, Conills, Plana, Redonda eta Forada uharteetan. Baina itsasoko faunaren aberastasuna da eremuari garrantzia ematen diona.

## Historia 
Gorabehera handiak izan ditu gaur egun parkea denak bere historian zehar. Bertako uretan hondoratuta dauden feniziarren, kartagotarren eta erromatarren ontziek erakusten dute oso trafiko bizia izan zuela garai batean, eta, lehorrean, XIV. mendean eraikitako gaztelu batek portu txikiaren sarrera zaintzen du. Piraten atsedenleku eta monasterio txiki baten kokagune, 1808an, Independentziaren gerra garaian, Bailengo borrokan preso hartutako 9.000 frantsesen presondegi izan zen. 1973-1987 bitartean Espainiako armadaren tiro-eremua izan zen eta azkenik, parke nazional egin zuten 1991n.

## Ezaugarriak 
Klima eta landaredia mediterraneoak ditu. Aleppo pinuzko basoak baldin baditu ere, basolibondoz eta sastraka xerofiloz osatutako makia da nagusi. Faunari dagokionez, hegaztiak dira ugarienak, eta 150 mota inguru daude sailkaturik: ubarroiak, arrano arrantzalea, Eleonor belatza, belatz handia, belatz gorria, txinboa eta Audouinen antxeta, besteak beste. Bertakoa da, bestalde, sugandila beltza ere, inguru hartako lehorreko animalia ugariena.

Itsasoaren hondoan ura oso gardena da eta posidoniazko larreak eta koral harriak ikus daitezke. Faunari dagokionez izurdeak, zereak, kaxaloteak, dortokak (morea, berdea eta laut dortoka) eta 200etik gora arrain eta oskoldun dago bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Cévennesko parke nazionala

**Cévennesko parke nazionala** () Frantziako parke nazionala da, Languedoc-Roussillon eskualdean, Lozère eta Gard departamenduetan, Alèstik 30 bat kilometro mendebaldera, eta Montpelliertik 50 bat km ipar-ekialdera. 1970. urtean sortu zuten, landa eremuko kultura ondarea babestearren, eta biosferaren erreserba aldarrikatu zuen Unescok 1985ean. Klima eta zoru aniztasunari esker biotopo ugari ditu; izugarri aberatsa da, beraz, hango fauna eta landaredia. Landareei dagokienez, 2.550 mota ditu, horietarik 33 babestuak; animalia espezieak, berriz, 2410 dira. Bi ingurune ditu parkeak: erdikoa (912&nbsp;km²) eta periferikoa (2.297&nbsp;km²).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kilimanjaro Parke Nazionala

**Kilimanjaro Parke Nazionala** (ingelesez *Kilimanjaro National Park*) Tanzaniako Kilimanjaro eskualdeko parke nazionala da.

Parkeak 753 km2 azalera du eta 1973an ezarri zuten. 1987an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Turismo-gune ospetsua da, urtero 52.000 bisitari inguru dituena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galiziako Uharte Atlantikoetako parke nazionala

**Galiziako Uharte Atlantikoetako parke nazionala** (; ) Espainiako parke nazionala da, Vigoko itsasadarrean, Pontevedrako probintziaren barruan (Galiziako Autonomia Erkidegoa). Parke naturalak Cíes uharte guztiak (Ozeano Atlantikoan) hartzen ditu: Norte edo Monte Agudo uhartea, del Medio edo del Faro uhartea (aurrekoarekin harkaitzez lotua), del Sur edo de San Martín uhartea eta beste hainbat uharte txiki.

Morrazo penintsularen luzapen orografikoa eta litologikoa da parke natural hau. Ez da garaiera handiko lekua, gune garaienak, Alto de las Cíesek hain zuzen, 193 m-ko garaiera besterik ez du. Mendebalderantz kostaldea malkartsua da, ekialderantz, itsasadarrari begiratzen dion aldera alegia, hondartza leunak (Das Rodas, esate baterako) dira nagusi. Cíes Uharteeko parke naturala 1980an sortu zen eta Espainian den parke naturalik txikiena da (433 ha). Hala ere, edertasun handiko lekua da eta Vigotik hurbil dagoenez gero, bisitari ugari izaten ditu udan.

Cíes uhartedian Neolitoaz geroztik bizi dira gizakiak eta druiden garaiko arrasto arkeologikoak eta kastroen kulturaren garaikoak gorde dira. Lusitaniar talde batzuk bertan ezkutatu ziren, baina Julio Zesarrek suntsitu egin zituen. Erdi Aroan monasterio txiki bat egon zen bertan. Landareei dagokionez, ote zuriak, estrepak eta elorrin beltzak dira nagusi, eta horiez gainera, itsas pinuak, Monterreyko pinuak eta eukaliptoak aurki daitezke. Abereei dagokionez, hegaztiak dira nagusi, eta horien artean, zangak, artikoko aliota eta gabaia. Bestalde, Espainiako kaio hauskara eta ubarroi mottodun kolonia nagusiak egoten dira bertan. Horiez gainera, ugariak dira haitz usoak, martin arruntak, aztoreak, beleak eta sorbeltz arruntak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Villa Oyon

**Villa Oyon** Martutene auzoko (Donostia) etxe bat da, XX. mendearen hasieran eraikia eta egile ezagunik ez duena. Donostia hiriaren hegoaldean dago, auzoa bitan banatzen duen Martuteneko pasealekuan, Urumea ibaiaren ertzean eta Loiola auzoaren eta Astigarraga herriaren artean. 2012ko abenduan Eusko Jaurlaritzako Kulturako sailburuak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

## Deskribapena 
Hormigoi armatuzko eraikina da, behe-solairua eta beste hiru solairu dituena, oinplano laukizuzena eta estalki laua, zeina gaur egun zeramika-teilaz osaturik dagoen. Egungo bolumenak eranskin itsusgarri batzuk ditu, batez ere behe-solairuan, Villa Oyon etxearen jatorrizko izaeraren aurka daudenak.

Kanpoaldeko itxura soila da, apaindurarik gabea, eta bere horretan bilatzen du adierazkortasuna, azalen eta formen arteko joko harmoniko batez. Bolumena eraketa geometriko soilez taxututa dago; leihoen lerrokatzea erregularra da, eta eraikuntza moldea oinarrizko materialez eginda dago; fatxadak zarpiatuak eta kareztatuak daude, behe-solairuan izan ezik, non adreiluz estalita baitago.

Soluzio arkitektonikoak irizpide funtzionalei erantzuten die: iparreko orientazioa saihesten duen bolumen bat planteatzen da, gainerako orientazioei irekita dagoena. Emaitza formaren eta funtzioaren arteko oreka modu bat da, barne-egituran antzematen dena, baita gelen orientazioan ere, altxaeretan, kasik zulorik ez duen ipar-fatxadan, eta orientazio onenak dituzten balkoi irtenak eratu ahal izateko hego-ekialdeko eta hego-mendebaldeko ertzetan egindako atzeraemanguneetan.

Konposizioa simetrikoa da hego-fatxadarekiko, eta ardatz bertikalen arabera taxuturiko zulo artikulatuak ditu. Eraikinaren horizontaltasuna azpimarratzen dute hirugarren solairuko fatxadaren diseinu irekiak, estalki lauaren hegalak, eta behe-solairuko eta hirugarren solairuko moldura leun jarraituek.

Denboraren joanak eraikinean zaharkitze zantzuak utzi baditu ere, ez du ematen garrantzi handikoak direnik. Atzealdeko fatxada da hondatuena eta eranskin itsusgarri gehien dituena. Alboko ipar-fatxadan zuloren bat edo beste aldatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* AGINDUA, 2012ko abenduaren 11koa, Kulturako sailburuarena, Donostiako Martutene auzoko Villa Oyón etxea, Kultura Ondasun gisa, Monumentu izendapenez, Euskal Kultura Ondarearen Zerrenda Orokorrean sartzeko dena.
Monfragüeko Parke Nazionala

**Monfragüeko Parke Nazionala** () Espainiako Cáceresko probintzian dagoen parke nazionala da, 2007an hala izendatua. Casas de Miravete, Jaraicejo, Malpartida de Plasencia, Serradilla, Serrejón, Toril eta Torrejón el Rubio udalerrietan zehar. UNESCOk izendaturiko biosfera erreserba ere bada, Casas de Millán, Casatejada, Deleitosa, Higuera de Albalat, Mirabel, Romangordo eta Saucedillako eremuekin batera.

Habitat nagusiak honakoak ditu: baso mediterraneoa, dehesak, harkaitzak eta ur-eremuak (ibai eta aintzirak).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala