Serafín Esnaola Bidaurreta

**Serafín Esnaola Bidaurreta** (Errezil, 1915 – Donostia, 2002) XX. mendeko euskal elizgizon, idazle eta ekintzaile kultural nabarmena izan zen. Haren bizitza eta ibilbidea estuki lotuta daude diktadura frankistarekin, Venezuelako euskal erbestealdiarekin eta Bergarako (Gipuzkoa) berpizkunde kultural nahiz sozialarekin. Esnaolaren figurak euskal kleroaren sektore aurrerakoi eta abertzalearen bilakaera irudikatzen du, betiere herriaren eta euskararen defentsa ardatz hartuta. Apaiz izateaz harago, euskal memoria historikoaren lekuko eta eragile izan zen. 

## Trintxerpeko gatazka 
Esnaolaren ibilbidean inflexio-puntu nagusia Pasaian gertatu zen, Trintxerpe auzoan. 1960ko hamarkadaren hasieran, Trintxerpe hazkunde demografiko handiko auzoa zen, portuko jarduerari eta immigrazioari lotua. Bertako elizak ez zuen parrokia estatusik, eta Serafín Esnaola zen bertako apaiz laguntzailea. Haren lan pastoralak, ordea, ohiko mugak gainditu zituen: auzotarren behar sozialekin bat egin zuen, eta eliza herriaren topagune eta babesleku bihurtu zuen.

1963ko azaroaren 19an, auzotarrek osatutako "Parrokoaren aldeko biltzarrak" idatzi bat bidali zion Lorenzo Bereziartua gotzainari, Esnaola auzoko parroko izenda zezala eskatuz. Eskaera honek berebiziko garrantzia zuen, garaiko hierarkia katolikoaren autoritarismoaren aurrean herriaren ahotsa altxatzea baitzen. Hala ere, gotzainak, erregimen frankistarekin lerrokatuta, herriaren nahiari uko egin zuen.

Erabaki horrek gatazkak eragin zituen auzoan. Auzotarrek elizari boikota egin zioten eta hierarkiaren jarrera salatu zuten. Tentsioaren ondorioz, 1964ko urtarrilaren 22an, Trintxerpeko eliza (Na. Sa. del Carmen) itxi egin zen, eta Esnaola auzotik "erbesteratua" izan zen.

Gertaera hauek Esnaolak berak jaso zituen 1997an argitaratutako *El cierre de una iglesia: Trintxerpe* liburuan, non elizaren barneko errepresioaren eta herri-erresistentziaren kronika zehatza egiten duen.

## Erbestealdia Venezuelan 
Trintxerpetik kanporatua izan ondoren, Esnaolaren egoera Gipuzkoan jasanezina zen agintari frankistentzat. Horrek Venezuelara eraman zuen, non euskal diasporak eta erbestean zeuden erakundeek (EAJ, EGI) sare indartsua zuten. Venezuelan eman zuen denboran, bere jarduera politiko eta komunikatiboa areagotu zuen, bereziki *Zutik* aldizkariaren inguruan.

*Zutik: en tierras Americanas* aldizkaria (Caracasen argitaratua 1960-1975 artean) euskal erresistentziaren bozgorailu garrantzitsua zen. 1964ko otsaileko zenbakian, "Un pueblo entero en contra del opresor" izeneko atalean, aldizkariak sakon aztertu zuen Trintxerpeko auzia, Esnaolaren figura erregimenaren aurkako ikur gisa aurkeztuz. Esnaolak aldizkari honetan parte hartzeak erakusten du euskal apaizeriaren zati bat jada klandestinitateko mugimendu abertzaleekin harremanetan zegoela.

Venezuelako erbestean, defendatu zuen apaizaren egitekoak ezinbestean lotuta egon behar zuela herriaren eskubide nazionalekin. Haren artikuluetan azpimarratzen zuen elizak herriaren hizkuntzan (euskaraz) hitz egin behar ziela fededunei, eta hori egin ezean, apaizak bere betebeharra traizionatzen ari zirela. 

Azkenik, 1964ko ekainaren 7an, Serafín Esnaola Bergarara itzuli zen.

## Ondarea 
Serafín Esnaola 2002ko azaroaren 3an hil zen Donostian, gaixotasun baten ondorioz. Bere heriotzak hutsune handia utzi zuen Bergarako eta Pasaiako herri-mugimenduetan, baina bere ondarea bizirik mantendu da hainbat formatan.

* **Sabino Arana Saria (1999):** Hil aurretik, Sabino Arana Fundazioak bere bizitza osoko ibilbidea saritu zuen, euskal kulturari eta askatasunari egindako ekarpenagatik.
* **Bergarako Artxiboa:** Esnaolak bildutako argazki eta dokumentuek osatzen dute "Miguel Angel Elkoroberezibar fondoa". Bertan, Jose Migel Barandiaranekin egindako topaketak, mendi martxak eta ekitaldi politiko-kulturalen irudiak gordetzen dira, XX. mendeko Euskal Herriko historiaren iturri baliotsua izanik.
* **Heriotza ondorengo izendapenak:** bere omenez Pasaiako plaza bati bere izena jartzea erabaki zuen udaletxeak, bere herri-konpromisoa betirako gogoratzeko.

## Erreferentziak 
* https://books.google.com/books/about/El_cierre_de_una_iglesia.html?id=_OfHAAAACAAJ
*  
* https://www.euskonews.eus/0698zbk/gaia69804eu.html
* https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/es/bib/1830233.do?queryId=39761&position=11&lo=grid
* https://www.bergarakoartxiboa.eus/es/taxonomy/term/114006
*