open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leozko Korredua

**Leozko Korredua** Nafarroako Erresumako korredu bat izan zen eta gaur egun Euskal Herriko Erdialdea eskualdean kokatuta da, Nafarroa Garaia lurraldean. Erriberriko merindadean dago, Iruñea hiriburutik 39,5 kilometrora. Altuera 477 eta 1070 metro artekoa da, eta 66,80 km²-ko azalera hartzen du.

Orbaibar banatzen zen lau korreduetako bat zen, Puiukoa, Barasoaingoa eta Basondokoarekin batera. 1847tik aurrera, Leotz, Santsoain eta Orisoain udalerrietan banatu zen.

## Izena 
Batzuetan, *Leozko zendea* edo *Leozko barrutia* izena hartu zen, nahiz eta *Leozko korredua* izen zehatzena eta tradizionalena izan.

## Banaketa 
Hauek dira korreduko herriak:
* Artariain
* Hiriberri
* Iratxeta
* Leotz
* Olleta
* Orisoain
* Santsomain
* Uzkita

## Historia 
1431 baino lehen, Orbaibar lau korredutan banatuta zegoen: Barasoaingoa (Barasoain eta Garinoain), Basondokoa (Untzue, Etxague, Bariain, Orizin, Oloritz, Soltxaga, Eristain eta Mendibil), Leozko (Leotz, Uzkita, Hiriberri, Olleta, Artariain, Iratxeta, Orisoain eta Santsomain) eta Puiukoa (Amatriain, Makirriain, Bezkitz, Benegorri, Santsoain eta Puiu). Ibarreko errege ordezkaria azpimerinoa zen, eta, Joan II.aren kontzesioz, bertakoa izan behar zuen. Ibarreko gobernua azpimerinoa buru zuen batzar batek zuzentzen zuen, Katalaingo baselizan iltzen zena eta toki bakoitza bere erregidore batek ordezkatzen zuena.

1639an lau diputatu aukeratu ziren, bat korredu bakoitzeko, ibarra azpimerinoarekin batera goberna zezaten. Organismo berriak XIX. mendera arte iraun zuen, 1645 eta 1657 bitartean izan ezik, garai horretan diputatu bakarra aukeratu baitzen ibar osoaren ordezkari gisa. 1665ean Barasoainek hiribildu titulua lortu zuen arren, ez zen haranetik erabat banandu. Zatikatze orokorra 1846an gertatu zen, eta sei udalerri sortu ziren: Barasoaingo Korreduak Barasoain eta Garinoain sortu zituen; Leozkoak udalerri bat osatu zuen bere lurraldearekin eta Basondoko eta Puiuko hainbat herriekin (Orisoain izan ezik, bere kontura bat osatu baitzuen). Untzue (Basondokoa), Puiu (Puiukoa) eta Santsoain (Puiukoa) bertze hiru udalerriak osatu zituzten. 1852an Leotz udalerriko Basondoko Korreduko herriak independitzatu egin ziren eta zazpigarren udalerri bat osatu zuten: Oloritz. Azken urte hauetako landa-exodoaren ondorioz, Santsoain desagertu egin da, eta Leozko zati bihurtu da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orbaibar
* Erriberriko merindadea
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
Irtengune (militarra)

[thumb| [Hirugarren Reicha|Alemaniaren eraso-plana (*gezi urdinak*) sobietarrek okupatutako Kurskeko **irtengunea** apurtzeko; horren ondorioz, Kurskeko gudua hasi zen. Irtengunea apurtzekotan, poltsa bat sortuko litzateke.]]
**Irtengune** bat, ingeleseko ***bulge*** izenez ere ezaguna (euskaraz, lit.: konkor), etsaiaren lurralderantz proiektatzen den gudu-eremua da. Irtenbidea, beraz, etsaiez inguratuta dago alde anitzetan; ondorioz, tropa okupatzaile zaurgarri bihurtzen dira. Bestalde, irtengune-mugan kokaturiko duen aurkariaren aurre-lerroari **bersartze** deitzen zaio. 

Irtengune sakon bat, bestalde, oinarrian zehar "atximurkatua" izateko zaurgarria da, eta, honen ondorioz, irtenguneko indarrak isolatu –poltsa deritzona osatuz– eta hornidura-lerrorik gabe geratuko dira. Bestalde, irtenguneko barne-indarrek puntaranzko lerratzeak atzeko eremuak mehatxa ditzake, atzetik erasorako irekita utziz.

## Kanpo estekak 
* *The Great Kitilä Motti* (Neguko Gerraren historia, dokumental baten webgunetik)
Poltsa (militarra)

[thumb|[Hirugarren Reicha|Alemaniaren eraso-plana (*gezi urdinak*) sobietarrek okupatutako Kurskeko irtengunea apurtzeko; horren ondorioz, Kurskeko gudua hasi zen. Irtengunea apurtzekotan, **poltsa** bat sortuko litzateke.]]
**Poltsa** edo **poltsikoa**, **galdara** edo **eltze** modura ere ezaguna– borroka-indar jakin baten talde bat da, aurkako indar batzuek beren oinarri logistikotik eta lagunarteko beste indar batzuekin isolatuta geratu direnak. Gerra mugikorretan –hala nola, *blitzkrieg*ean– irtenguneak poltsikoetan moztu ohi ziren; ostean, suntsipen-guduen ardatz bihurtu zirenak.

*Poltsiko* terminoak inguratutako indarrek nahita inguratuak izan direnaren konnotazioak ditu; bestalde, posizio gotortu baten ondoriozko inguratzeari setioa deitu ohi zaio.

## Ezarpena 
### Sobietar doktrina militarra 
Sobietar doktrina militarrak hainbat inguraketa-tamaina bereizten zituen:

* **Galdara** edo **teontzi** (). Etsai-indarren inguratze handia, estrategia-mailako kontzentrazioan;
* **Zakua** (). Operazio-mailako indar-kontzentrazioa;
* **Habia** (). Maila taktikoan harrapatutako etsai-indarrak.

### *Kessel* 
Alemanezko *kessel* hitza (euskaraz, lit.: pertz) inguratutako indar militar bat izendatzeko erabili ohi da; *kesselschlacht* terminoak, bestalde, (euskaraz, lit. pertz-gudua) pintza-mugimenduari egiten dio erreferentzia.

### *Cerco* 
Gaztelaniako *cerco* hitza (euskaraz, lit.: hesi edo setio) indar militar baten inguratzeari izendatzeko erabiltzen da. Bolivia eta Paraguairen arteko Chacoko Gerran (1932–1935) bereziki ohikoak izan ziren *cercos*ak; hala, inguratze-guduak erabakigarriak izan ziren gerraren emaitzarako.

### *Motti* 
*Motti* finlandierako argot militarra da, guztiz inguratuta dagoen etsaiaren unitatea deskribatzeko erabiltzen dena. Inguratze-taktikari, bestalde, *motitus* deritzo (euskaraz, lit.: "bloke isolatu" edo "*motti*-eraketa").

## Kanpo estekak 
* *The Great Kitilä Motti* (Neguko Gerraren historia, dokumental baten webgunetik)
2030

**2030**a asteartez hasitako urte arrunta izango da.
----

## Aurreikuspenak 
### Urtarrila 
### Otsaila 
### Martxoa 
### Apirila 
### Maiatza 
### Ekaina 
### Uztaila 
### Abuztua 
### Iraila 
### Urria 
### Azaroa 
### Abendua 
----

## Kanpo estekak
Matxarda-mugimendu

[thumb| **Pintza-mugimenduaren** adibide bat, non indar gorriek aurrera doan indar urdina [Inguratze|inguratzen duten.]]
**Matxarda-mugimendua** edo **pintza-mugimendua**  –**inguratze bikoitz** modura ere ezaguna–, indar jakin batek, aldi berean, indar etsaien formazio baten bi hegalak edo alboak erasotzen ditueneko maniobra militar bat da. Maniobra klasiko honek, gainera, pisu garrantzitsua izan du gerraren historian zehar.

Matxarda-mugimendua, normalean, kontrako indarrek erdialerantz aurrera egiten dutenean gertatzen da, non indarretako batek bestearen hegaletara mugituz erantzungo duen, lehena inguratzeko helburuarekin.

## Historia 
Sun Tzu-k, bere *Gerraren artea* liburuan –tradizionalki, K.a. VI. mendean datatua–, maniobra honi buruz espekulatu zuen; hala ere, maniobra ez saiatzea gomendatzen zuen, matxardatu nahi den indarrak eskapo egiteko eduki dezakeen denbora-tartea dela eta. Argudiatu zuenez, hoberena da etsaiari ihes egiteko bide bat uztea –edo, gutxienez, bide-itxuraren bat–, xede-armada inguratuta zegoenean gogortasun handiagoz borrokatuko baitzen; hala, formazioa galduko luke eta suntsipenerako zaurgarriagoa izango litzateke ihesbide-planta bat ere erakutsiz gero.

Baliteke maniobra Maratongo guduan erabili izana lehen aldiz, K.a. 490. urtean; izan ere, Herodoto historialariak deskribatu zuen nola Atenasko Milziades jeneralak 900 platear eta 10,000 atenastar hoplita hedatu zituen U-formazioan, hegoak erdian baino askoz sakonago ibilita.

Maniobra hau Alexandro Handiak erabili zuen ere Hydaspeseko guduan, K.a. 326an. Hala ere, bere erabileraren adibiderik ospetsuena Cannaeko guduan izan zen, K.a. 216an, Hanibalek erromatarren aurkako maniobra egin zuenean. Izan ere, historialari militarrentzat, zehatz azaldutako pintza-mugimenduaren lehen erabilera arrakastatsu dugu hau, Polibio historialari greziarrak deskribaturikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* AEBetako Armadako entrenamendurako eskuliburuaren diagrama, non eraso-modu desberdinak aipatzen diren, inguratzaile bikoitzak barne.
* *GlobalSecurity.org*eko saiakera, pintza-mugimenduen inguruko atal batekin.
* Diagrama militarrei buruzko lan akademikoa, inguratze bikoitz baten eskemarekin.
* Stalingradeko guduan Georgy Zhukov-ek burututako inguratze bikoitzaren mapa.
Pedro Benito

**Pedro Alberto Benito Ponomar** (Cádiz, 2000ko martxoaren 27a), **Pedro Benito** izenez ezagunagoa, aurrelari postuan jokatzen duen futbolari espainiarra da eta Twitch plataforman eta YouTuben bideoak igotzen ditu, horregatik oso ezaguna da gazteentzako. Gaur egun, RFEF Espainiako Lehen Mailako San Sebastián de los Reyes-ko parte da.

## Ibilbidea 
Txikitatik, Pedro Benito futbolaren munduari lotuta egon zen, bere aita, Alberto Benito, Espainiako Lehen Mailan Cádiz Club de Futbol taldeko jokalari profesionala baitzen. Bere hasierak “futbol salan” izan ziren Valdelagrana eta UD Pavía taldeekin. Urtebete beranduago UD Almeriara joan zen hurrengo urterako eta Zipreko Lehen Mailako Anarthosiseko baseetan egon zen denboraldi batean. Denboraldi bat beranduago Espainiara itzuli zen, CD Canillas de Madrid-en taldean sartu zen. Hurrengo urtean Estatu Batuetara iritsi zan eta bi urtera, Espainiara itzuli zen beste unibertsitate-klub batekin sinatzera, oraingoan Murtziako Eskualdean, Espainiako Bigarren B Mailako UCAM Murcia CF, bere filialarekin bat egiteko. Hirugarren Maila horrekin 13 gol sartu zituen, Murtziar taldearen goleatzailerik onena izan zen.

2021eko maiatzaren 27an, Cádiz Club de Fútbol-ek bere hedabide ofizialen bidez jakinarazi zuen Cadizeko erasotzailea bi denboraldirako sartu zela, RFEF Bigarren Mailako talde filialean izateko.

Urte bereko irailaren amaieran, Cadizeko lehen taldeko entrenatzaileak, Álvaro Cerverak, Pedrori deitu zion lehen taldearekin entrenatzeko eta ligako asteburu horretan bertan sartu zen liga ofizialean. Pedro Benitoren debut ofiziala lehen mailan 2021eko urriaren 2an izan zen Valentziaren aurka.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre eta Marie Curie Unibertsitatea

**Pierre eta Marie Curie Unibertsitatea** — edo *Paris VI*— Parisko unibertsitate publiko eta ikerketa zentroa izan zen. 1971n Parisko Unibertsitatea banatzean sortua, 161 ikerketa-laborategi baino gehiago ditu. Bere goi-mailako prestakuntza zientifikoari esker, Frantziako eta Europako unibertsitate garrantzitsuenetakotzat hartu zuten.

Askotan, École polytechnique eta École normale supérieureren ondoan, prestakuntza zientifikoko herrialdeko bost erakunde onenen artean sailkatuta egon zen munduan zeharreko sailkapen akademikoetarako, hala nola *The Times* egunkari britainiarrarena edo Jiao Tong Unibertsitatearena.

2017an Paris-Sorbonneko Unibertsitatearekin (Paris IV) egindako fusio-prozesu baten ondoren, 2018tik aurrera, Pierre et Marie Curie Unibertsitateak bere izena utzi zuen Sorbona Unibertsitate berrian parte hartzeko, eta gaur egun bere zientzien eta ingeniaritzaren fakultatea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris-Sorbona Unibertsitatea

**Paris-Sorbona Unibertsitatea** — edo *Paris IV*— Parisko unibertsitate publiko eta ikerketa zentroa izan zen. 1971n Parisko Unibertsitatea banatzean sortua, bere fakultateak Humanitateen eremukoak baino ez ziren, herrialdeko goi-mailako irakaskuntzan eta diziplina humanistikoen ikasketako nagusiena izanda.

2017an Pierre eta Marie Curie Unibertsitatearekin (Paris IV) egindako fusio-prozesu baten ondoren, 2018tik aurrera, Paris-Sorbona Unibertsitateak bere izena utzi zuen Sorbona Unibertsitate berrian parte hartzeko, eta gaur egun bere humanitateen fakultatea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorbona Unibertsitatea

**Sorbona Unibertsitatea** —— Parisko unibertsitate publiko eta ikerketa zentroa da. 2018an Pierre eta Marie Curie Unibertsitatea (Paris VI) eta Paris-Sorbona Unibertsitatea (Paris IV) batzean sortua, hiru fakultate- Letren Fakultatea, Medikuntza Fakultatea eta Zientzia eta Teknologia Fakultatea- ditu. 2021eko Munduko Unibertsitateen Sailkapen Akademikoan, 39.a zen.

## Ikasle ohi ospetsuak 
* Charlotte eta Laura Tremble, Frantziako igerilari sinkronizatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Australiar Unibertsitate Nazionala

**Australiar Unibertsitate Nazionala** — edo *ANU*— Canberrako unibertsitate publikoa da, Acton barrutian dagoena. 1947an sortua, hainbat indize desberdin eta independentek ANU Australiako eta hego hemisferioko unibertsitate liderra dela adierazten dute. "Arteak eta humanitateak" eta ANUren gizarte-zientzien programak eskualdeko onenen artean daude. Bereziki, antropologiako, zientzia politikoetako eta nazioarteko harremanetako departamentuak, eskualdeko eta nazioarteko espezialista ugari dituztenak.

Bere irakasle ospetsuen artean Howard Walter Florey eta John Eccles Nobel saridunak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latinoamerikarako eta Kariberako Batzorde Ekonomikoa

**Latinoamerikarako eta Kariberako Batzorde Ekonomikoa** (**CEPAL**, ; ) Nazio Batuen Erakundearen mendeko erakundea da, eskualdearen garapen ekonomikoa eta soziala sustatzeaz arduratzen dena. 1948an sortua, CEPALek ikerketa ekonomikoak egiten ditu.

## Estatu kideak
### Kide elkartuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Afrikako, Karibeko eta Ozeano Bareko Herrialdeak

**Afrikako, Karibeko eta Ozeano Bareko Herrialdeak** (**AKOB**) nazioarteko erakundea da, 1975eko Lomeko Itunaren aktibitateak koordinatzeaz arduratzen dena.

## Estatu kideak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lomeko Hitzarmena

**Lomeko Hitzarmena** Europar Batasunak Afrikako, Karibeko eta Ozeano Bareko herrialdeekin sinatutako hitzarmen berezia da, Europako merkatuetarako sarrera lehenetsia eskainiz herrialde haien garapena sustatzea helburu duena. Yaundeko Hitzarmena ordezkatu zuen. Herrialde hauek, bere interesak defendatzeko, Afrikako, Karibeko eta Ozeano Bareko Herrialdeak izeneko erakundea sortu zuten.

Berez bost bertsio edo hitzarmen ezberdinak dira:
*Lome I  (1975-1979) – 45 herrialde
*Lome II (1979-1985) – 57 herrialde
*Lome III (1985-1990) – 66 herrialde
*Lome IV (1990-1995) – 68 herrialde
*Lome IV berrikusia (1995-2000) – 71 herrialde

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bolívar plaza

**Bolívar plaza** edo **Bogotako Plaza Nagusia**, gaztelaniaz *plaza de Bolívar* edo *plaza Mayor de Bogotá*, Kolonbiako Bogota hiriburuaren erdigunean dagoen plaza nagusia eta hiriko bihotza da. Zazpigarren eta Zortzigarren kaleen eta Hamargarren eta Hamaikagarren kaleen artean dago. 

Bertan eraikin nabarmen ugari daude, iparraldean Kolonbiako Justizia Jauregia, hegoaldean Kolonbiako Kapitolio Nazionala, ekialdean Kolonbiako Katedral Primatua, Eliz Kabildoaren Etxea, Bogotako Katedraleko Sagrarioaren Kapera eta Artzapezpikuaren Jauregia, eta mendebaldean Liévano jauregia, Bogotako Alkatetza Nagusiaren egoitza, eta hego-ekialdean jesuiten San Bartolome Ikastetxe Nagusia. 

1994ko urriaren 26an Kolonbiako Monumentu Nazionala izateko hautagai gisa aurkwztua izan zen, eta 1995eko urriaren 19an 1802 dekretuaren bidez izendatua.
Gottlieb Welté

**Christian Gottlieb Welté** (1745/49ko abenduaren 3a - 1792ko abenduaren 17a)  Alemaniako Mainz-eko akuaforte eta paisaia margolari bat izan zen.

Bere lanek, gehienbat formatu txikian egindakoak, rokokoa eta hasierako klasizismorako trantsizioa irudikatzen dute. Estonian, Põltsamaako paisaia handietan figurazko  staffageak margotu zituen eta Estoniar nekazariak irudikatu zituen 1780ko hamarkadan; Mainz-en eta Frankfurt-am-Main- en gehienbat grabatzaile eta paisajista gisa ezagutzen zen. Welté Argien Garaiko artista tipikoa zen: pentsakorra garatzailea eta inkonformista. 

XVIII. mendearen amaieran Estonian lan egin zuen Põltsamaa gazteluan  eta Põltsamaa portzelana fabrikan (1781-1784), gero Võisiku jaurerrian (1785-1788) etxeko irakasle gisa eta azken urteak Lohu jaurerrian eman zituen. egungo Kohila parrokia, Rapla konderrian, non 1792an hil zen.

Bere lanik garrantzitsuena, 27,6 m2-ko Lohu jaurerriko aretoko fresko ilusionistak, 1960ko hamarkadan aurkitu ziren On Kixoteren gaiari buruzko Grisaille fresko piktorikoen horma-paperen azpian, "Jacquemart & Bénard"-ek inprimatuta Parisen, Frantzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Anne Untera: Merezi gabeko talentua, Estoniar Art 2/07 (21), ISSN 1406-5711 (Online)
* Gottlieb Welté mundu osoko galerietan eta enkanteetan
* Lohu Jauregia
* Põltsamaa Manor (Gaztelua)
2032

**2032**a ostegunez hasitako urte arrunta izango da.
----

## Aurreikuspenak 
### Urtarrila 
### Otsaila 
### Martxoa 
### Apirila 
### Maiatza 
### Ekaina 
### Uztaila 
* Uztailaren 23tik abuztuaren 8ra - Australiako Brisbane hirian 2032ko Udako Olinpiar Jokoak ospatuko dira.

### Abuztua 
### Iraila 
### Urria 
### Azaroa 
* Azaroaren 13a - Merkurioren trantsitu bat izango da.

### Abendua 
----

## Kanpo estekak
La llorona (abestia)

[thumb|250px|[Chavela Vargasek abestia mundu osoan zabaldu zuen.]]
[thumb|250px|Askotan [La Lloronaren kondairarekin lotu izan da abestia.]]
«**La Llorona**» (Emakume negartia) Mexikoko herri abesti ospetsua da. Oaxacako Tehuantepeceko istmoan sortu zen baina ez dago beste informaziorik, ez ze urtetan ezta ere egilearen izenik. Abestiaren bertsio ugari dago, bestetik. La Lloronaren kondairarekin lotu izan zaio sarritan ez dirudi horrela denik. Haren musika gainean egile askok hitz desberdinak jarri dituzte, orokorrean maitasunezko narrazioak, ohikoak herri musikan.

## Gaia 
Bertsio guztietan gai nagusia desamodioa da. Kasu gehienetan maitasuna eta sufrimendua lotzen dute: «Amodioez ez dakiena, Llorona
Ez daki zer den martirioa»; zentzu berean hilerriaren aipamena ulertu behar da. Dena dela, anbiguotasun handia erakusten du abestiak, irudi aberatsak erakutsiz baina haien esanahiak ondo azaldu gabe.

Andrés Henestrosak Espainiako lirikak «la Llorona» eta «la Petenera» edo «la Sandunga» bezalako beste soinu istmatar batzuen kopla herrikoi batzuetan izan zuen eragina nabarmentzen zuen, eta, beraz, horietako askok espainiar kolonizazioaren garaian, ahozko tradizioan integratuz, istmora iritsi behar izan zuten hipotesia sostengatzen zuen.

## Ezaugarriak 
Bere bertsiorik arruntenean, «La Llorona» Tehuantepeceko istmoaren soinuen generokoa da, 3/4ko konpasarekin, balsaren nolabaiteko antzarekin. Bere metrikari dagokionez, koplak, gehienbat, laukote oktosilaboak dira, bi aldiz errepikatzen direnak 4 bertsoko ahapaldi txiki bat osatzeko. Salbuespen gisa, kopla bat «Ay de mí, Llorona» esaldiarekin hasten denean, lehen bertsoa hexasilaboa da. Lehenengo eta hirugarren bertsoei, azkenean, «Llorona» bokatiboa gehitzen zaie, eta horrek hiru silaba gehiago gehitzen ditu; guztira, hamaika bertso ematen dira bertso horietan, eta bederatzi aipatutako salbuespenetan.

## Interpretazioak 
Hain abesti ezagun eta dramatikoa izanik ez da arraroa hainbeste bertsio izatea. Hona hemen «La Llorona» abestu duten abeslari batzuk:
* Chavela Vargas
* Lila Downs 
* Ángela Aguilar
* Joan Baez
* Natalia Lafourcade
* Lola Beltrán
* David Záizar 
* Lucha Villa 
* Óscar Chávez, 
* Ely Guerra 
* Eugenia León
* Susana Harp
* Nana Mouskouri 
* Raphael 
* Lhasa de Sela 
* Rosalía

## Abestia zineman 
* *Frida* (2002), Julie Taymorrek zuzendutako Frida Kahlori buruzko filma. Filman Chavela Vargas agertzen abestia abesten; gogoratu behar da Chavela Frida eta Diego Riveraren lagunmina zela. 
* *Hasta los huesos* (2001) laburmetraian Eugenia Leónek abesten du.
* Coco (2017) Disney-Pixarren filma. Abestia Angélica Vale (Imelda Rivera) eta Marco Antonio Solís (Ernesto de la Cruz) abesten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Chavela Vargas «La Llorona» zuzenean abesten.
* :*Coco* filmaren bertsioa.
* :«La Llorona»ren kopleei buruzko artikulua.
Isabel Rodríguez García

**Isabel Rodríguez García** (Abenójar, Espainia, 1981eko ekainaren 5a) espainiar abokatua eta politikaria da, Espainiako Alderdi Sozialistako kidea.  2021eko uztailaren 12a geroztik Espainiako Lurralde Politikako ministroa eta Espainiako Gobernuaren bozeramailea da. Aurretik, 2011 eta 2019 bigartean Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua izan zen.

## Kanpo estekak
Herri Batasun Ekologiko eta Sozial Berria

**Herri Batasun Ekologiko eta Sozial Berria** ( edo *NUPES*) Frantziako koloazio politiko ezkertiar bat da, Jean-Luc Mélenchon buru duena. Frantzia Intsumisoa, Alderdi Sozialista, Alderdi Komunista, Europa Ekologia-Berdeak, Batera! eta Belaunaldia·k alderdiek eratu zuten 2022ko maiatzaren 1ean.

## Kanpo estekak
2022ko Ukrainako inbasioko ume-bahiketen salaketak

2022an Errusiako Ukrainako inbasioaren testuinguruan, **ukrainar umeen deportazioa salatu dute**, baita ukrainar ume horien behartutako adopzioa ere. Hau, hala balitz eta nazioarteko legediaren arabera –besteak beste, 1948ko Genozidio Konbentzioa– genozidio-delitu bat litzateke; izan ere, UNICEFek orain arte ezin izan ditu salaketak modu independentean egiaztatu.

Errusiak dio zibilak Errusiara ebakuatzen dituela, ez indarrez deportatzen; hala ere, urte bereko maiatzaren 30ean, Vladimir Putinek dekretu bat sinatu zuen ukrainar umezurtzat jotzen ziren horien adopzioa errazteko.

## Aurrekariak 
Errusiara behartutako deportazioen lehen informazioak martxo-erdialde inguruan agertu ziren, Mariupolgo setioaren testuinguruan. Hala, martxoaren 22rako, Ukraina eta AEBetako agintariek adierazi zuten 2,300 haur baino gehiago "bahitu" zituztela Donetsk eta Luhansken kokaturiko indar errusiarrek.

## Ikuspegi orokorra 
Montrealgo Raoul Wallenberg Giza Eskubideen Zentroak eta Washingtongo *New Lines* Institutuak egindako txosten baten arabera, "arrazoiak daude ondorioztatzeko" Errusiak 1948ko Genozidioaren Hitzarmeneko bi artikulu urratzen dituela; horien artean, Ukrainako umeak indarrez Errusiara bidaltze; berez, ekintza genozida dena.

Maiatzaren 30ean, Vladimir Putinek Ukrainako umezurtz edo guraso-zaintzarik ez zutenei errusiar herritartasuna emateko prozesua erraztu zuen, sinatu zuen dekretu baten bidez.

Apirilaren 11rako, Ukrainako 7.5 milioi haurren bi herenak lekualdatuta zeuden jada, NBEko Ukrainako Giza Eskubideen komisarioaren arabera, Lyudmila Denysova. Maiatzaren 26an, deportatu-zenbakia 238,000 ume ukrainar baino gehiagora emendatu zuten.

*Ukrainska Pravda*ren arabera, Errusiak 267 umezurtz eraman ditu Mariupoletik (Ukraina) Rostovera (Errusia), bertan errusiar herritar bihurtzeko, Maria Lvova-Belovak gainbegiratuta. Halaber, Errusiako agintariek umezurtzak bilatu eta bildu zituztela jakinarazi zen ere, helmuga ezezagun batera eramateko helburuarekin.

## Erreakzioak 
Ukrainako agintariek Putinen dekretua "Ukrainako lurraldetik umeen bahiketa legeztatzeko" bide bat dela aldarrikatu zuten. Adierazi zutenez, dekretu hark 1949ko Genevako Hitzarmena, Gerra-Garaian Pertsona Zibilak Babesteari buruzkoa, zein 1989ko NBEren Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmenak "larriki urratzen" zituztela adierazi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adebayo Akinfenwa

**Saheed Adebayo Akinfenwa** (Islington, 1982ko maiatzaren 10a) Ingalaterrako futbolari ohia da. Aurrelari postuan jokatzen zuen, eta bere azken taldea Ingalaterrako English Football League One taldeko Wycombe Wanderers izan zen. Ia ibilbide osoa 3. eta 4. mailako taldeetan egin zuen.

## Ibilbidea 
Nerabezaroan Lituaniako FK Atlantas klubean sartu zen bere agenteak aholkatu ziolako. Klubean bi urte eman ondoren, Akinfenwak Erresuma Batura joatea erabaki zuen 2003. urtearen hasieran, non Barry Town F. C. Galesko Premier Ligako txapeldun klubera batu zen.

Handik gutxira, Akinfenwa Boston United F. C.-ra joan zen, eta 2003ko urrian azkenengo minutuan gol bat sartu zuen Swindon Town F. C.-ren aurkako debutean.

2004ko uztailean Torquay United klubera sartu zen. Denboraldi horretan 14 gol sartu zituen, baina horrek ez zion lagundu klubari kategoria mantentzeko. Ez zuen onartu kontratua berritzea. 

2006-07 denboraldiaren amaieran, Swansea City klubean jokatzen aritu ondoren, ez zuen onartu kontratu berri bat sinatzeari, eta Swindon Town-entzat sinatu zuen 2007ko ekainaren 29an.

2008ko urtarrilaren 18an akordioa sinatu zuen Northampton Town taldearekin. Swindon Townen kontra debuta egin zuen, partidua 1-1 geratu zan. Akinfenwak, orduan, eragin handia lortu zuen etxeko debutean, berdinketaren gola sartu baitzuen Leeds Uniteden aurka 1-1 berdinduta.

Akinfenwa Sixfields-era itzuli zen 2011. urtean. Bere lehen gola Bristol Roversen aurka sartu zuen abuztuaren 16an. Horri esker, Northampton Town taldeak 2012-13 denboraldiaren amaierara iristea lortu zuen. Akinfenwak Gillingham taldea sinatu zuen berriro, agente libre gisa, 2013ko uztailaren 2an.

Jose Mourinhok zuzendutako Chelsea-ren aurkako partida batean, Premier Leagueko zaleek Akinfenwa ezagutu zuten eta, 66. minutuan ordezkatua izan ondoren zaleen txalo zaparrada jaso zuen, nahiz eta bere taldeak partida 3-2 galdu.

## Klubak 
## Joko-estiloa 
Akinfenwak 100 kg-tik gora pisatzen zituen. 180 cm-ko altuerarekin bere ezaugarria bere indarra eta bizkortasuna ziren, horregatik sartu zituen gol asko buruz sartu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodor Albert Sprengel

**Carl Christoph Wilhelm Theodor Albert Sprengel** (Wollershausen, 1832ko irailaren 30a - Reval, 1900eko uztailaren 4a) alemaniar baltikoko margolari, idazle eta irakaslea izan zen, Düsseldorfeko margolaritza eskola-rekin lotutakoa. Bere lan gehienak erretratuak badira ere, paisaiengatik eta eszena historikoengatik ere ezaguna da.

## Bizitza eta lana 
Georg Wilhelm Theodor Sprengel artzainaren eta bere bigarren emaztearen, Charlotte née Gnüge-ren, semea zen. Horrek Carl August Bernhard Sprengelen anaiorde bihurtu zuen:  sortzailea. 1844tik 1848ra, Heiligenstadteko gimnasioan ibili zen. Lizentziatu ondoren, Dresdeko Arte Ederren Akademian parte hartu zuen eta, 1852an, Kunstakademie Düsseldorfera joan zen. Bertan, Christian Köhlerrekin eta Theodor Hildebrandt historiako margolariarekin ikasi zuen.  1854an amaitu zituen ikasketak.

1856tik 1866ra, marrazki irakasle gisa lan egin zuen Behmsche Lehranstalt-en, Vyborg-eko alemanezko eskolan. Denbora horretan, San Petersburgoko Arteen Akademia Inperialak "Artista Librea" titulua eman zion. 1866tik aurrera, Reval-eko (Tallinn) Gustav Adolf Grammar School-en idazketa eta marrazketa irakaslea izan zen. Gero, nesken bigarren hezkuntzako eskola batean eta eskola tekniko batean ere irakatsi zuen. 1872tik 1877ra bitartean,  irakatsi zuen. Bere irakaskuntza metodoak norbanako bakoitzaren talentu bereziak azpimarratzen zituen. Bere ikaslerik ezagunenak Gregor von Bochmann,  eta Inurri Laikmaa dira.

1860ko eta 1870eko hamarkadetan zehar, Alemaniako arteari buruzko hitzaldi publikoak eman zituen. Bertako museoetako erakusketen kritika ere idatzi zuen; arte eskandinaviar eta finlandiar eztabaidatzen lehenetariko batzuk izan zirenak.  Idazle gisa, arteari buruzko lanez gain, haurrentzako liburuak, eleberriak, poesia eta bidaia-koadernoak egin zituen.
thumb|325x325px| Atseden une bat
Vyborgen zegoela, 1862an, Weißenstein-eko Caroline Friedrike Wilhelmine von Frisch-ekin (1842–1915), Robert Wilhelm von Frisch (1808-1855) doktorearen alabarekin, ezkondu zen. Seme-alaba bat izan zuten, Charlotte Friederike Luise (1867–1954), Michael Wittlich kimikariarekin ezkondu zena.

## Erreferentziak 
## Irakurketa gehiago 
* "Theodor Albert Sprengel". In: Gotthard von Hansen: *Geschichtsblätter des revalschen Gouvernements-Gymnasiums zu dessen 250jährigem Jubiläum am 6.* *1881eko ekaina*. 241. or
* "Sprengel, Theodor Albert" . In: Wilhelm Neumann: *Lexikon Baltischer Künstler* . Verlag von Jonck & Poliewsky, Riga 1908, 153. or.
* "Sprengel, Theodor Albert". In: Hans Paffrath (Arg.): *Lexikon der Düsseldorfer Malerschule 1819–1918.* 3. liburukia: *Nabert–Zwecker.*, Bruckmann, 1998, orr.&nbsp;310 f.
* Carola L. Gottzmann, Petra Hörner: *Lexikon der deutschsprachigen Literatur des Baltikums und St. Petersburgs* . De Gruyter, Berlin 2007, orr.&nbsp;1219-1220 

## Kanpo estekak
George Szell

**George Szell**, **György Széll**, **György Endre Szél**, edo **Georg Szell** (Budapest, 1897ko ekainaren 7a - Cleveland, 1970eko uztailaren 30a) hungariar-estatubatuar orkestra-zuzendari eta musikagilea izan zen.

Budapesten jaio zen, katolizismora bihurtu zen judu jatorriko familia batean. Piano-jotzaile hasi zen hamaika urte zituenetik Europan zehar birak egiten eta konposizioan eta orkestra-zuzendaritzan ere aritu zen. 1939an Estatu Batuetan kokatu zen eta 1946tik 1970era Clevelandeko Orkestra zuzendu zuen. Harekin lan klasikoen errepertorioko grabazioak egin zituen.
Cirsium eriophorum

Euskaraz kardu iletsua, eta izen zientifikoa cirsium eriophorum, zuhaixka bat da.

Landare iraunkorra, hosto arantzadunaketa iletsuak ditu, 2m-ko zurtoinak dituena. Normalean, arrosa koloreko lorea izaten du, zurtoinaren goialdean.

Lurzoru buztintsu eta

## Kanpo estekak
Staffage

[thumb| *Tivoliren ikuspegia Ilunabarrean*, 1644, behiak eta unaiak staffage gisa, [Claude Gellée|Claude Lorrainek egina.]]
Margolaritzan, **staffage** (Frantsesaren ahoskera: [stafaʒ]) eszena batean irudikatzen diren gizaki eta animalia irudiak dira, batez ere paisaia batean, lanaren gai nagusia ez direnak. Normalean txikiak dira, eta hor daude eskala-adierazpena gehitzeko eta interesa gehitzeko.

XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran arte bisualetan hitza hartu aurretik, s*taffage-k* alemanez "osagarriak" edo "dekorazioa" esan zezakeen.  Hitza bi zentzutan erabil daiteke: obra bateko edozein irudiren termino orokor gisa, nahiz eta itxuraz bederen, gai nagusia izan, eta identitate edo istorio zehatzik erantsi ez zaien pertsonaien termino deskribatzaile gisa, konposizio edo dekorazio arrazoiengatik soilik sartuta. Azken zentzu horretan, staffage-ak paisaiaren osagarriak dira, baina lanari bizitza ematen diote; pinturari sakontasuna ematen diote eta gai nagusia indartzen dute, gainontzeko konposizioari eskala argia ematen diote.

Barrokoaren garaian, Nicolas Poussin eta Claude Lorrain bezalako margolariek normalean staffage-ak erabili zituzten. Paisaia-espezialistek gizakiaren forma margotzen trebeagoak ziren beste margolari batzuk izan zituzten beren mihisetan staffage figurak gehitzeko. Goian definitu den bigarren zentzuko staffage figurak beti izenik gabe daude eta identitatea duten irudi txikietatik bereizi behar dira, paisaietan ere erabiltzen ziren teknikoki oso antzekoa den moduan. Hala ere, pertsonaia bibliko edo mitologikoak erabiltzen direnean, izenik gabeko "artzain", "soldadu" eta abarren ordez, horrek eragina izan zuen, generoen hierarkiaren teoria garaikidearen arabera, paisaia-koadro bat prestigio handiago batean bilakatzean, eta maiz baliotsuagoa, historia-pintura, nahiz eta irudiak txikiak eta nabariak diren paisaia handi baten artean. Horrelako lanei sarritan izenburu modernoak ematen zaizkie "Paisaia ... batekin" .

Staffageak genero margolanetako pertsonetatik ere bereizi behar dira, anonimoak eta normalean jende arruntarenak, baina margolanaren gai nagusia direnak.

XIX. menderako, ehunka staffage irudi ezberdinen ereduak zituzten liburuak argitaratu ziren margolariek beren konposizioetan "moztu eta itsatsi zezaten".  Lehenago artistek sarritan gorde zituzten horrelako irudien marrazkiak, eta irudi berak askotan agertzen dira artista baten hainbat lanetan, eta batzuetan beste artistengana pasatuz aurki daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dekretu

**Dekretu** bat lege-proklamazio bat da, normalean, estatu-buru batek –esaterako, errepublika bateko presidenteak edo monarka batek– emana, zenbait prozeduraren arabera –normalean, konstituzio batean ezarritakoa–. Lege-indarra du. Bestalde, kontzeptu honetarako erabiltzen den termino zehatza herrialde batetik bestera alda daiteke. EAEko Lehendakariak sinaturiko Lehendakariaren Dekretuak, adibidez, dekretuak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Genozidio Hitzarmena

**Genozidio-krimena prebenitzeko eta zigortzeko hitzarmena (GKPZH)** –ingelesez, **CPPCG** siglaz laburtua– edo **Genozidio-hitzarmena**, genozidioa kriminalizatzen duen eta bertan parte hartzen duten Estatuak debekua betetzera behartzen dituen nazioarteko ituna da. Genozidioa delitu gisa kodetu zuen lehen tresna juridikoa izan zen, bai eta Nazio Batuen Batzar Nagusiak aho batez onartutako lehen Giza eskubideen ituna ere; izan ere, GKPZHa 1948ko abenduaren 9an adostu zen, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren hirugarren saioan. Hitzarmenak 1951ko urtarrilaren 12tik dirau indarrean; 2021erako, 152 estatukide zituen barnean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Genozidio
* Nazio Batuen Gutuna
* Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
* Nazio Batuen Erakundea

## Kanpo estekak
Deportivo Alavés 2022-2023

Entrenatzailea:  Luis García Plaza (2022-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa izan du denboraldian zehar.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Mini Glorias taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2023 
### Udako merkatua 2022 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 29*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Jane Jewsbury

**Maria Jane Jewsbury** edo **Maria Jane Fletcher** (Measham, Britania Handia, 1800eko urriaren 25a –Pune, India, 1833ko urriaren 4a) idazle eta literatura-kritikari ingelesa izan zen.

## Biografia 
Jewsbury Meashamen jaio zen 1800ean, une horretan Derbyshire-ko zati bat, orain Leicestershirekoa. Aitaren aldeko aitona, Thomas Jewsbury  (1799an hil zen), errepideko topografo ez profesionala eta nabigazio-kanaletako ingeniaria zen, eta filosofia ikasi zuen. Hil zenean, lau landa-etxe, biltegi bat, Meashameko lurrak eta diru-kopuru handia utzi zion familiari.

Maria Jane Jewsbury sei neba-arrebetatik zaharrena zen: Thomas, 1802an jaio zen, gero Henry 1803an, Geraldine 1812an, Arthur 1815ean eta Frank 1819an. Neba-arrebak zaintzen zituen bitartean, irakurtzen hasi zen, eta 1812an *Mánchesterreko Gazetan* laguntzen hasi zen. Bere ahizpari gutunak idatzi zizkion 1828an, Geraldine Darby Andereñoen Eskolan zegoen bitartean.

Jewsbury 1833ko ekainean suminez gaixotu zen eta Poonan hil zen 1833ko urriaren 4an. Berak argitaratu gabeko lan asko eraman zituen Indiara, eta asko anonimoki argitaratu ziren hil ondoren.

Jane Jewsburyren idazki asko Mánchesterreko Unibertsitateko Liburutegian daude.

## Jewsburyren lana 
* Letters to the Young
* Phantasmagoria
* The Oceanides
* The Three Histories (1830)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Genevako Laugarren Hitzarmena

**Gerra-Garaian Pertsona Zibilak Babesteari buruzko Genevako Hitzarmena** **(CHIV)**, **Genevako Laugarren Hitzarmen** izenez ezagunagoa, Genevako Hitzarmenetako lau itunetako bat da, 1949ko abuztuan onartua eta 1950eko urrian indarrean sartua. Lehenengo hiru hitzarmenak borrokalariei buruzkoak dira; Genevako Laugarren Hitzarmenak, berriz, gerra-eremuan dauden zibilei babes-humanitarioa emateko helburua du. Gaur egun, 196 herrialde daude lau itunak biltzen dituzten 1949ko Genevako Hitzarmenen barnean.

1993an, Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak Idazkari Nagusiaren eta Adituen Batzordearen txosten bat onartu zuen, zeinak Genevako Hitzarmenak nazioarteko ohiturazko zuzenbidearen parte zirela ondorioztatu zuen. Ondorioz, hitzarmenak sinatzaile ez direnentzat ere lotesleak bihurtu ziren; betiere, gatazka armatuetan parte hartzekotan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Genevako Hitzarmenetako alderdien zerrenda
* Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
* Globalizazioa
* Eskubideak
* Gizakia
* Banakakoa
* Nazioarteko zuzenbide humanitarioa

## Kanpo estekak 
* Errev. Mons. Sebastiao Francisco Xavier dos Remedios Monteiro *v.* Goako Estatua – Indiako Auzitegi Gorena
* GHIVren testu osoa, iruzkinekin – Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea
* Genevako Laugarren Hitzarmenaren testua (.pdf formatuan)
Karl Urban

**Karl-Heinz Urban** (Wellington, 1972ko ekainaren 7a) zeelandaberritar aktorea da. Bere jaioterrian hasi zen karrera egiten eta gero Hollywoodeko filmetan hasi zen lanean.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Errusiaren iragazte-esparruak

**Errusiaren iragazte-esparruak** –Mendebaldeko hainbat albiste-iturriek **kontzentrazio-esparru** deritzenak– Errusiako Indarrek, ustez, 2022ko Ukrainako Errusiako inbasioan zehar, erabilitako iragazte-esparruei dagozkie.

Hilabete bat gatazkan, Iryna Verestxuk-ek, Ukrainako Lehen Ministrordeak, esan zuen 40,000 bat pertsona Ukrainatik Errusiako lurraldeetara eraman zituztela, deportazioa Kievekin koordinatu gabe.

Mikhail Mizintsev-ek, Errusiako Defentsa Nazionaleko Kudeaketa Zentroko buruak, maiatzaren 8an esan zuen 1,185,791 pertsona eraman dituztela Errusiara, Ukrainako funtzionarioek Txetxeniako iragazketa-esparruekin alderatu dituzten ekintzetan. 

Errusiako Gobernuak, bestalde, ukatu egin du ukrainarrak Errusiara indarrez eramaten ari denik, *Byline Times*en arabera, filtrazio-esparru hauek Errusiako lan-indarra berriro hornitzeko baliabide gisa erabiltzen ari dira errusiarrek.

## Mariupolgo iragazte-esparruak 
Lekukoek esan zutenez, Errusiako tropek martxoaren 15ean Mariupolgo bonba-aterpe batetik ateratzeko agindua eman ziela emakume eta haurrei. Lekuko batek esan zuenez, beste berrehun edo hirurehunekin batera, indarrez, Novoazovskera eraman zituztela, non orduak itxaron behar izan zuten autobus baten barruan, iragazketa-esparru zeritzen kanpadenda talde bateraa joateko agindu zieten arte. Satelite bidezko irudiek, gainera, karpa-multzo bat erakusten zuten Bezimennen, Novoazovsketik gertu; hala ere, Donetskeko Herri Errepublikako eta Luhanskeko Herri Errepublikako ordezkariek esan zutenez, "30 kanpadendaz osaturiko karpa-hiri" bat zen hura, 450 lagunentzako lekuarekin. Gainera, FSBko agenteek pasaporteak, NANak eta telefono mugikorrak konfiskatzen zizkieten bertakoei, hainbat iturrietako informazioaren arabera.

## Erreferentziak 
## Irakurketa gehiago 
* Danny Gold. '''We Will Never Be the Same': Bullets and Blindfolds in a Ukrainian City Under Siege* – *Vanity Fair'' (2022ko maiatzaren 19a)

## Kanpo estekak
Populazio-transferentzia

[thumb|250x250px| *[Lebensraum*aren hasiera, non Alemaniako nazien poloniarrak kanporatu zituen Erdialdeko Poloniatik.1939 inguru.]]
**Populazio-transferentzia** edo **birkokatzea** eskualde batetik bestera pertsona talde handi baten joan-etorria da; sarritan, Estatuaren politikak edo nazioarteko agintaritza batek inposatua eta, gehienetan, etnia edo erlijioaren arabera. Hala ere, kasu batzuetan ere garapen ekonomikoaren ondorioa dira ere. Erbesteratzea antzeko prozesua da; baina, kasu honetan, indarrez aplikatzen zaie norbanakoei eta taldeei.

Askotan, kaltetutako biztanleria urruneko eskualde batera mugitzen da, non bere bizimodua oso egokia ez den, kalte handiak eraginez. Horrez gain, prozesuak ondasun higiezin guztiak eta –presaz egiten direnean– ondasun higigarrien kopuru handiak galtzea dakar.

Ezagutzen diren lehen populazio-transferentziak Antzinako Asiriakoak dira, K.a. XIII. mendean. Europako azken populazio-transferentzia garrantzitsuena, bestalde, 1999an gertatu zen, Kosovoko Gerran, non 800,000 albaniar etniko deportatuak izan ziren. Historiako populazio-transferentziarik handiena Bigarren Mundu Gerraren ostean gertatutako alemaniarren ihesa eta kanporatzea izan zen, non 12 milioi pertsona baino gehiagok parte hartu zuten. Bestalde, Europako populazio-transferentzia handienetako batzuk Joseph Stalinen Sobietar Batasunaren politika etnikoei egotzi zaizkie. Garapen ekonomikoak eragindako azken adibiderik ezagunena Txinako Hiru Arroiletako presa eraikitzearen ondoriozkoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Deportazioa
* Garbiketa etnikoa
* Highland Clearances (Eskozia)
* Madagaskar Plana
* Indiaren zatiketa
* Migrazio politikoa
* Errefuxiatua

## Kanpo-estekak 
* Haslam, Emily. "Populazioa, kanporatzea eta transferentzia", *Max Planck Nazioarteko Zuzenbide Publikoaren Entziklopedia*
* NBEren txostena, biztanleriaren transferentzia eta truke historikoak (orriaren behealdean jarraitzen du)
* [*Mugimendu-askatasuna - Giza eskubideak eta biztanleriaren transferentzia*](http://www.unhchr.ch/huridocda/huridoca.nsf/(Symbol)/E.CN.4.Sub.2.1997.23.En?OpenDocument), NBEren txostena biztanleria-transferentziaren egoera juridikoari buruz
* Paul Lovell Hooper, *Forced Population Transfers in Early Ottoman Imperial Strategy, A Comparative Approach*, 2003, Princetongo Unibertsitateko lizentziaturako goi-tesia.
* "Erdi Aroko juduen kanporaketak Frantziako lurraldeetatik", Jewish Gates
* conceptwizard.com "History in a Nutshell", Ekialde Hurbileko biztanleriaren transferentziaren estatistikak
* Lausana Itunaren Emigranteen Elkartea
SEAT 127

**SEAT 127** SEAT espainiar auto ekoizleak 1972 eta 1982 urteen artean ekoiztutako modeloa da. FIAT etxearentzat diseinatutako Fiat 127 modeloan oinarriturik lizentziapean ekoiztu zuten. 
Jatorrizko 903 zentimetro kubikoko mekanika eta 47 CV (DIN) 6.200 b/m-ra mantentzen zuen. Guztira, 1.345.203 ale saldu zituzten.

## Kanpo estekak
SEAT 131

**SEAT 131** SEAT espainiar auto ekoizleak 1975 eta 1984 urteen artean ekoiztutako modeloa da. FIAT etxearentzat diseinatutako Fiat 131 modeloan oinarriturik lizentziapean ekoiztu zuten. 
1976an Espainian urteko kotxe izendatu zuten. Guztira, 412.948 ale saldu zituzten.

## Kanpo estekak
Cynthia Germanotta

**Cynthia Louise Germanotta** (Wheeling, Virginia, AEB, 1954ko abuztuaren 30a) filantropo, ekintzaile eta enpresaburu estatubatuarra da, *Born This Way Fundazio*ko lehendakaria, eta Lady Gaga alabarekin batera sortu zuen 2012an.

## Lehen urteak 
Wheeling-en (Mendebaldeko Virginia) jaio eta hazi zen Germanotta. Gurasoak Paul Douglas Bissett State Farmeko aseguru-agentea, McMechen Men's Chorusekin eta McMechen Methoant Choirrekin kantatu zuena eta Veronica Rose Ferrie ziren. Jatorri italiarrekoa da, amaren aldetik, eta jatorri eskoziarrekoa, ingelesa eta alemana, aitaren aldetik. Neba nagusi bat du, Paul, eta ahizpa txiki bat, Cheryl Ann.

Germanotta John Marshall bigarren hezkuntzako eskolan graduatu zen eta ondoren Mendebaldeko Virginiako Unibertsitatera joan zen eta George Washington Unibertsitateko administrazio publikoko irakasletza lortu zuen. Mendebaldeko Virginiako Unibertsitatean zebilela, Germanotta animatzaile eta Chi Omegako kide izan zen, emakumeen 'ahizpatasuna'.

## Filantropia eta aktibismoa 
2012an, Germanottak eta haren alabak, Gagak, Born This Way Fundazioa sortu zuten. Irabazi-asmorik gabeko erakundea da, eta gazteei eskolako jazarpena desagerrarazten eta komunitateak eraikitzen laguntzea du helburu.  Urte horretan bertan, 2012an, fundazioak Family Online Safety Instituteren Lorpen Bikainaren Saria jaso zuen. 2013an, Germanottaren gidaritzapean, fundazioak Eskola Psikologoen Elkarte Nazionalaren Special Friend to Children saria jaso zuen. 2015ean No Place for Hate Making saria, berriz, Antidifamazio Ligako Difference saria. PFLAG erakundeak txalotu egin zuen Germanotta, gazteen osasun mentalaren alde egiteagatik.

2018ko ekainaren 10ean, Germanotta Nazio Batuen Batzar Nagusira joan zen Born This Way Fundazioaren izenean, eta «Adimen Osasun Globalaren alde Batuak» ekimena jarri zuen abian. 2019ko maiatzaren 20an, Osasunaren Mundu Erakundeak iragarri zuen Germanotta Borondate Onaren lau enbaxadore berrietako bat izango zela, buru-osasunaren arloan.

## Bizitza pertsonala 
Germanotta Joseph Germanottarekin ezkonduta dago. Joseph Germanotta Interneteko enpresaburu eta zaharberritzailea da (Art Bird & Whey Bar-en jabea), eta harekin bizi da Manhiskattango Upper West Seten. Aurretik West Villagen bizi izan zen. Joanne Trattoria izeneko jatetxe italiar baten jabeak dira, eta bi alaba dituzte: Gaga eta Natali Germanotta. 2017an, *Gaga* dokumentalean agertu zen: Five Foot Two. Katolikoa da.

*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Natali Germanotta
* Lady Gaga
* Born This Way

## Kanpo estekak
College

[upright=1.35|thumb|Corpus Christi College, [Cambridgeko Unibertsitatea osatzen duten *college*etako bat.]]
***College*** (ingelesez  ahoskatua eta, berez, latinezko - - hitzetik ekarria) hezkuntza-erakunde bat da, edo erakunde handiago bat osatzen duen zati bat. Unibertsitate-tituluak ematen dituen hezkuntza-erakunde bat izan daiteke, unibertsitate kolegiatu edo federal baten zati bat edo bigarren mailako eskola bat.

Munduko herrialde gehienetan, *college* bigarren hezkuntzako edo prestakuntzarako eskola bat, goi-mailako hezkuntza-zentro bat, unibertsitate-estatusik ez duen goi-mailako hezkuntza-erakunde bat (askotan bere tituluak eman gabe) izan daiteke. Estatu Batuetan, berriz, *college* batek graduaurreko programak eskain ditzake, erakunde independente gisa edo unibertsitate baten graduaurreko programa gisa, edo unibertsitate bateko ikastetxe nagusi bat edo *community college* bat izan daiteke. Hitza, oro har, unibertsitateen sinonimo gisa ere erabiltzen dute Estatu Batuetan. Zenbait herrialdetan, Frantzian, Belgikan eta Suitzan, esaterako, *collège* batek bigarren hezkuntza eskaintzen du. Hala ere, Collège de France goi mailako ikerketa-institutu ospetsua da Parisen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikastetxe nagusi

[thumb|[Salamancako Unibertsitatea|Salamancako Unibertsitateko Jakue Zebedeoren Ikastetxe Nagusia.]]
**Ikastetxe nagusia** edo **	ikasle-egoitza nagusia** unibertsitate bati atxikitako zentroa da. Bizikidetzaren bidez, ikasleen prestakuntza akademikoa, zientifikoa, kulturala, kirolekoa, gizatiarra eta soziala sustatzen du. Ikastetxe nagusiek ikasteko giro egokia sortzen dute, eta, aldi berean, partaidetza eta erantzukidetasuna sustatzen dituzte beren funtzionamenduan. Ikastetxe nagusiak irabazi-asmorik gabeko erakundeak dira, eta gizarteari zerbitzua ematea dute helburu.

Historikoki, batez ere Espainiako unibertsitateetan, Behe Erdi Arotik XVIII. mendearen amaierara arte, Ikastetxe Nagusi batek graduko unibertsitate-tituluak (lizentziatura eta doktoretza) ematen zituen, ostatu emateaz gain. Batzuetan unibertsitatearen luzapen moduko bat ziren, eta beste batzuetan unibertsitate baten ernamuina.

## Ikus, gainera 
* Unibertsitate-egoitza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unibertsitate-egoitza

[thumb|[Bucknell Unibertsitatea|Bucknell Unibertsitateko unibertsitate-egoitza.]]
**Unibertsitate-egoitza** unibertsitateko ikasleei ostatu ematen dien zentro bat da. Askotan, unibertsitate batean integratuta edo atxikita egoten da, baina unibertsitateetatik independenteak diren egoitzak ere badaude.

Unibertsitate-egoitzak, normalean, campusetan bertan edo haien inguruan egoten dira. Oro har, unibertsitateko ikasleek eskatutako hainbat zerbitzu eskaintzen dituzte: ostatua eta mantenua, garbitegia eta liburutegia.

Unibertsitate-egoitzek kultura-, ikasketa-, erlijio- edo kirol-jarduerak eskaintzen dituztenean, ostatuaz eta mantenuaz gain, ikastetxe nagusiak ere esaten zaie.

## Ikus, gainera 
* Ikastetxe nagusi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilian Baels

**Mary Lilian Henriette Lucie Josephine Ghislaine Baels**, **Lilian Belgikakoa printzesa**, **Rhétyko printzesa** (Londres, 1916ko azaroaren 28a - Argenteuil gaztelua, Waterloo, 2002ko ekainaren 7a) Leopoldo III.a Belgikakoaren bigarren emaztea izan zen. 1941ean Leopoldo erregearekin ezkondu zen, alarguna baitzen eta hiru seme-alaba izan zituzten (Alexander, Maria Kristina eta Maria Esmeralda). 1944an Alemaniara deportatu eta 1945ean askatu zituzten. 1951n senarrak abdikatu egin zuen eta biak bizitza pribatura erretiratu ziren.
Udzungwa mendien Parke Nazionala

**Udzungwa mendien Parke Nazionala** Tanzaniako naturgune babestua da. Inguru garrantzitsua da, espezie endemiko ugariekin.

## Ezaugarriak 
Parke nazionalaren barruan dauden habitatak honako hauek dira: 
* baso heze tropikala, 
* mendiko basoa, 
* ekialdeko miombo zuhaiztia, 
* belardiak eta 
* estepak. 

250.576 metroko goragune bertikal handi bat dago (Lohomero tontorra), Udzungwa mendien zatia Rift ekialdeko arkuko oihana barruan sartzen duena. 400 hegazti espezie baino gehiago daude, 2500 landare espezie (horietatik % 25 endemikoak eta 6 primate espezie. Afrikako parke nazional bateko bigarren biodibertsitate handiena du.

## Iruditegia 

Fitxategi:Udzungwa Mountains National Park.jpg|Parkearen goialdetik ikuspegia.
Fitxategi:Mangabey monkey, Udzungwa Mountains National Park.JPG|Mangabey tximino ugari bizi dira parkean.
Fitxategi:Udzungwa Mountains National Park-1.jpg|Parkeko zuhaitzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Udzungwa Mendien Parke Nazionala.
* :Udzungwa Mountains NP
* :Hondo Hondo Udzungwa Forest Tented Camp