open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Espagetizazio

[thumb|[Astronauta bat zulo beltz batean erortzen eta espagetizazioa jasaten.]]
Astrofisikan, **espagetizazioa** oso grabitazio-eremu indartsu baten eraginpean dauden objektuek izaten duten tenkaketa bertikala eta konpresio horizontalari deritzo. Fenomeno hau izugarrizko marea-indarren eraginez gertatzen da. Muturreko kasuan, zulo beltzen inguruan, tenkaketa hain da indartsua, ezen inolako objekturik ezin duen jasan, objektuaren erresistentzia edozein dela ere.

Stephen Hawkingek fikziozko astronauta baten hegaldia deskribatu zuen, zeina zulo beltz bateko gertaeren horizontetik igarotzean «espageti bat bezala luzatuta» geratzen baita burutik oinetara doan grabitazio-gradientearen (grabitazio-indarraren desberdintasunaren) eraginez. Hau gertatzearen arrazoia, singularitateak eragindako indar grabitatorioa, gorputzaren mutur batean bestean baino askoz handiagoa izatea litzateke. Norbait zulo beltz batean eroriko balitz oinak aurretik dituela, grabitatea oinetan buruan baino askoz indartsuagoa izango litzateke, eta horrek pertsona bertikalki luzatzea eragingo luke. Horrekin batera, gorputzaren eskuineko aldea ezkerrerantz botako litzateke, eta gorputzaren ezkerreko aldea eskuinerantz botako litzateke, pertsona horizontalki konprimituz. Hala ere, espagetizazio terminoa askoz lehenago sortu zen. Izar baten espagetizazioa 2018an ikusi zuten lehen aldiz ikertzaileek, Lurretik 150 milioi argi urte ingurura pare bat galaxiaren arteko talka behatzen ari zirelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errege-opil

**Errege-opila** tradizio kristauko herrialde zenbaitetan urtarrilaren 6an Epifania edo Errege Eguna ospatzeko prestatu eta jaten den opil gozoa da, eraztun edo koroa itxurakoa, brioxa-oreaz egina, fruitu melatuekin apaindua eta batzuetan esne-gain, krema edo trufaz barrubetea.

Ohikoa da barruan sartzea kutun moduko objektu txiki bat (zeramikazko edo plastikozko panpinak) eta baba bat, normalean. Garai batean baba aurkitzen zuena egun horretako errege izendatzen zen. Gaur egun, tradizio berriaren arabera, ohikoa da kutuna aurkitzen duena errege izendatzea eta baba aurkitzen duenari opila ordainaraztea.

Ohiko osagaiak hauek dira: indar-irina, gurina, esnea, azukrea, legamia, arrautzak, gatza. Nahieran: laranja eta limoi azala, likoreren bat, kanela, laranja-lorearen ura, mazapana. Apaintzeko: fruitu melatuak, almendrak, pinaziak, azukrea.

## Izena 
Portugalen, ***Bolo Rei***; Espainian, oro har, ***roscón de reyes*** eta ***rosco de reyes***; Katalunian, ***tortell de reis***; Galizian, ***Roscón de Reis***. Frantzian, berriz, hegoaldean, ***Gâteau des rois***, ***Couronne des rois***, ***Royaume des rois*** eta ***Coque des rois*** (okzitanieraz: ***reialme***, ***reiaume***, ***corona***, ***tortèl dels reis***) izenekin ezaguna da eta errege-opilaren berdin-berdina, baina iparraldean eta Belgikan ***Galette des Rois*** izenekoa jaten da, itxura eta elaborazio desberdinekoa: hostorezko opil bat da, frangipanez (almendra-kremaz), kremaz edo txokolatez betea. Amerikako herrialde batzuetan ere jaten da, batez ere Mexikon (***rosca de reyes***) eta Estatu Batuetako Luisianan (***King’s cake***).

## Historia 
Errege-opilaren jatorria erromatarren Saturnalia festekin lotuta dagoela dirudi, baina beste batzuen iritziz Abenduko koroarekin lotzen dute. Festa horiek Saturno jainkoaren omenez egiten ziren, erromatarrek ospa zezaten egunak luzatzen hastea, neguko solstizioa atzean utzita. Egun haietan opil biribil batzuk prestatzen zituzten, piku, datil eta eztiz hornituak. Jada III. mendean bazen barrenean baba lehor bat sartzeko ohitura, eta aurkitzen zuena errege izendatzen zuten aurrez ezarritako denbora epe baterako.

Julio Caro Barojak El Carnaval liburuan dioenez, antzinako bi testigantza daude Errege-opilari edo Fabaren Erregeari buruz. Bata Nafarroako Erresumakoa da, bertan 1361ean tradizioa baitzegoen opilean baba aurkitzen zuena “Fabaren Errege” izendatzeko; bestea Ben Quzman poeta andalusík emana da, Cancionero lanean antzeko tradizio bat deskribatzen baitu, urte berriko opil batena, barrenean txanpon bat zuena. Bi tradizio horiek mendetan gorde dira.

## Galeria 

Fitxategi:Roscón de Reyes - Mallorquina.jpg|*Roscón de reyes*
Fitxategi:Rosca de reyes.jpg|*Rosca de reyes*
Fitxategi:Bolo Rei - Natal.JPG|*Bolo Rei*
Fitxategi:Coupe transversale d' un Tortell de Reis.JPG|*Tortell de reis*
Fitxategi:Galette des rois exemple.jpg|*Galette des rois*

## Ikus, gainera 
* Pazko-opila (*karapaixoa, mokotsa...*)

## Kanpo estekak
John Kelly of Killanne

**Kelly The Boy From Killane** (euskaraz *Kelly Killaneko Mutila*) irlandar folk abestia da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* "Kelly The Boy From Killane" abestiaren "The Dubliners" taldeak eta Luke Kelly abeslariak egindako bertsioaren bidea entzun eta ikusteko sakatu hemen
* "The Clancy Brothers" taldearen "Kelly The Boy From Killane" abestiaren bertsioa ikusgai eta entzungai
Ilia Ehrenburg

**Ilia Grigorievitx Ehrenburg** (errusieraz: Илья́ Григо́рьевич Эренбу́рг,  ; Kiev, Errusiako Inperioa, gaur egungo Ukraina, 1891ko urtarrilaren 26agreg./urtarrilaren 14ajul. - Mosku, SESB, gaur egungo Errusia, 1967ko abuztuak 31) sobietar idazle, kazetari, itzultzaile eta intelektuala izan zen.

Ehrenburg Sobietar Batasuneko idazlerik garrantzitsuenen artean dago, ehun idazlan baino gehiagorekin. Ezagunago bilakatu zen eleberriengatik eta kazetaritza laneangatik, baina batez ere Lehen Mundu Gerra, Espainiako Gerra Zibila eta Bigarren Mundu Gerran egindako lanengatik. Azken hauek eztabaida handia sortu zuten Mendebaldeko Alemanian 1960ko hamarkadan zehar.
Euskal Hiria

**Euskal Hiria** Bernardo Atxaga idazleak 1990eko hamarkadaren bukaeran sorturiko kontzeptu soziopolitikoa da, Euskal Herriko lurraldean bizi diren komunitateen arteko bizikidetza eta elkartasuna helburu utopiko moduan ezartzen duena, identitate aniztuneko Euskal Herria proposatuz eta nazionalismo joerek ustez proposatzen duten nazio-kontzeptu esentzialistaren aurkakoa. Urteen poderioz, erakunde ofizialek alegoria hori jaso eta lurraldearen antolakuntza eredu jakin bat sustatzeko marketin-goiburutzat baliatu izan dute. Kritika horiek ere jaso ditu Xabier Montoiaren *Euska Hiria sutan* lanak esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ortokupularrotonda pentagonal

Geometrian, **ortokupularrotonda pentagonala** Johnsonen solidoetako bat da (*J*32), kupula pentagonal bat (*J*5) eta errotonda pentagonal bat (*J*6) haien oinarri dekagonaletatik lotuz eraiki daitekeena.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
aren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:

A\approx23,5385a^2

V=\frac{5}{12}(11+5\sqrt{5})a^3\approx9,24181a^3

## Kanpo estekak 
*
Umbriel (satelitea)

**Umbriel**, edo **Urano III**, Urano planetaren satelite naturaletariko bat da.

## Aurkikuntza 
William Lassellek aurkitu zuen 1851ko urriaren 24an, Ariel satelitearekin batera. Bi satelite horiek aurkitu baino lehen, Uranoko bi satelite baino ez ziren ezagutzen: Titania eta Oberon.

## Izendapena 
Alexander Poperen *Ile-xerlo lapurtua* ("The Rape of the Lock") poemaren espiritu baten izenaz bataiatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingoko merkatua

**Santo Domingoko merkatua** Iruñeko Alde Zaharrean dagoen udal merkatu bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko udaletxearen atzealdean kokatua dago, izen bereko Santo Domingoko aldaparen alboan dagoen Done Jakue plaza, Merkatuaren kalea eta Burguen plazaren artean, eta Santo Domingoko eliza eta San Fermin Aldapakoaren elizaren alboan.

## Ordutegia 
Ordutegia: Astelehenetik larunbatera, 8:00etatik 14:00etara. Ostiral arratsaldean, 16:30etik 20:00etara.

erdian|400px|thumb|Santo Domingoko merkatuaren alboko ikuspegia.

## Saltokiak 
45 saltoki dauzka honela banatuak:

* 9 arrain-saltoki
* 9 fruta- eta barazki-saltoki
* 8 haragi-saltoki
* 5 txarkuteria-saltoki
* 3 oilasko-saltoki
* 3 bakailao-saltoki
* 2 tripaki-saltoki
* 2 saltoki, ogi eta opiletarako
* Fruitu lehorren saltoki bat
* Arrautza-saltoki bat
* Ozpinez ondutako jakien saltoki bat
* Lore-salmentarako saltoki bat

Halaber, merkatuak Caprabo supermerkatu bat ere badu, 1.307,30 metro koadrokoa. Merkatuak etxez etxeko banaketa-zerbitzua dauka, eta aparkalekua ordaintzen die eremu urdinean autoa uzten duten bezeroei.

## Zentral
Azokaren mendebaldeko atalean kokaturik dago, 2014tik, Zentral aretoa, Iruñeko espazio nagusietakoa zuzeneko musika entzuteko. 

## Garraioa 
Garraio publikoa: 14. autobus lineak geltokia merkatuaren atean du.

## Kanpo estekak 
* Santo Domingoko merkatua. Iruñeko Udala
The Boys of Belfast

**The Boys of Belfast** (euskaraz *Belfasteko Mutilak*) Irlandako abesti herrikoi bat da, jatorria izenburuak ongi adierazten duen gisa Belfast hirian duelarik.

Ipar Irlandako beste abesti batzuk ez bezala, abesti hau herrikoia eta kutsu politikorik ez duenez, irlandar nazionalista edo errepublikarrek nahiz loialista edo orangistek jo eta abestu ohi dute.

## Ikus gainera 
* The Boys of Wexford

## Kanpo estekak 
* Irish Rovers taldearen *The Boys of Belfast* abestiaren bertsioa entzungai eta hitzak irakurgai 
* Musika talde herrikoi baten *The Boys of Belfast* abestiaren bertsioa entzungai
* *The Boys of Belfast* abestia martxa loialista edo orangista batean joz entzungai
Mikel V.a

**Mikel V.a** (, *Mikhaēl V*; Paflagonia, 1015 – Studion monasterioa, Konstantinopla, 1042ko abuztuaren 24a), izengoitiz **Istinkaria** edo **Itsas arotza** (, *Kalaphates*), hori baitzen bere aitaren lanbidea, 1041–1042 urteetan, lau hilabetez, Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.

Mikel IV.aren iloba zen. Hau hil ostean, eta Joan Orfanotrofoa beste osabari esker, enperadore izendatua izan zen (1041eko abenduaren 10ean). Luze gabe, Joan Orfanotrofoa monasterio batera deportatu zuen. 1042ko apirilaren 18an Zoe amatzakoa eta enperatriza ere deserritu zuen. Biharamunean, horren berri izan orduko, Konstantinoplako biztanleak matxinatu ziren eta Mikel V.a tronutik kendua izan zen. Bizitzaren azken hilabeteak Studion monasterioan igaro zituen.
 
## Erreferentziak
Konstantino Monomako

**Konstantino Monomakos** edo **Konstantino IX.a** (, *Kōnstantinos IX Monomakhos*; 1000 – 1055eko urtarrilaren 11) 1042-1055 urteetan Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.

1042an Zoe enperatrizarekin ezkondu zen, honek hirurogeita bi urte zituela, eta 1050. urtean enperadore bakar geratu zen. Haren agintaldian Bizantziok Italiako lurraldeak galdu zituen, Seljuk dinastiako turkiarrak guztiz nagusitu ziren ekialdean, areagotu ziren barne arazo eta gatazkak eta bitan banatu zen Eliza Kristaua (Ekialdeko Zisma, 1054). Halaz ere, huraxe izan zen Bizantzioko literaturaren garai oparoena, Mikel Psellos guztietan buru zela.

## Erreferentziak
Ana Isabel Ugalde

**Ana Isabel Ugalde Gorostiza** (Arrasate, 1956ko abenduaren 31) gipuzkoar historialaria da. Historian doktoretza du. Hortaz gain Geografia eta Historia Irakaskuntzan lizentziatua da (1977) eta Historian aditu (1983) titulua ere badu.
Irakaskuntzan egin du lan eta, gaur egun, Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da.

## Argitaratutako lanak 
* *Pedro de Alloylizen erretaula proiektua Mondragoeko San Agustin komenturako*, 2012. (Arantza Otaduy historialariarekin batera)
* *El kiosco de la música de la plaza del ensanche de Irun (1903), obra del arquitecto Javier Aguirre Iturralde*, 2011 (Arantza Otaduy historialariarekin batera)
* *Los mestizos Juan y Pedro de Mondragón, del Reino de Peru a Eskoriatza*, 2010.
* *Andrés García de Urigoitia y el retablo de Santa Águeda de Gesalibar (Mondragón)*, 2007.
* *Una mirada al cielo. Iconografía de las claves de bóveda de la Diócesis de Vitoria*, 2007.
* *El retablo de San Miguel de la anteiglesia de Garagartza de Mondragón*, 2003.
* *Santiagoren ikonografia Gipuzkoan*, 1994.
* *Repercusiones del Concilio de Trento en la iconografía de los Padres de la Iglesia en algunos monumentos del País Vasco*, 1993.
*
* *Iglesia de Santa María de Deba, iconografía de sus claves de bóveda*, 1991.

## Erreferentziak
Luis II.a Germaniarra

'*Luis II.a *Germaniarra*** baita ere **Ludwig*' deitua (804 aldean - Frankfurt, 876ko abuztuaren 28a) Bavariako erregea izan zen 817-843 urteetan, eta Ekialdeko Frantziako erregea 843-876 bitartean.

## Bizitza 
Luis I.a *Errukitsua*-ren semea zen. Karlos *Burusoila* anaiarekin batean borrokatu zen Lotario beste anaiaren aurka. Gatazka honi amaiera eman zion Verdungo Hitzarmenak (843) Ekialdeko Frantzia (Germaniako Erresuma ere deitua) sortu zuen, Rhin ibaiaren ekialdean zeuden Karolingiar Inperioko lurraldeak hartzen zituena. 843tik 876an hil zen arte, Luis Germaniarra izan zen Ekialdeko Frantziako erregea. Luis III.a *Gaztea* eta Karlos III.a *Gizena* semeak izan zituen ondorengo.

## Ezkontza eta seme-alabak 
876ko urtarrilaren 31n Emma Bavariakoarekin ezkondu zen; zazpi seme-alaba izan zituzten:
* Hildegard (828–856).
* Karloman (829–880), Bavariako erregea.
* Ermengarda (866an hila).
* Gisela, Bertoldo I.a, Suabiako kondearekin ezkondu zena.
* Luis (835–882), Ekialdeko Frantziako erregea.
* Berta (877an hila).
* Karlos (839–888), Ekialdeko Frantziako erregea.

## Erreferentziak
Peru Abendañokoaren kanta

***Peru Abendañokoaren kanta***, ***Aramaioko kanta*** edo ***Peru Abendañokoaren deitorea*** Erdi Aroaren bukaeran euskaraz sorturiko eresi bat da, 1443. urtean leinu gerretan izandako gertaera batzuei eta horiek eragindako emozioei buruzkoa. Kontatzen du Peru Abendañokoaren (Legutioko jauna) ihesa, Aramaioko hainbat baserri erre ondoren. Zehazki, adierazten du Peru Abendañokoa beldur dela eta hala gorputzean nola lurrean ikara sentitzen duela, eta dio ihes egitea lortuz gero ez dela berriz Aramaiora itzuliko. Joanes Mendiolakoari leporatzen dio Gasto Apala hil duela, beste askorekin batera.

Kanta honetan erabilitako euskalkia Erdi Aroko mendebaleko euskara da. Kanta hau ahoz aho gorde zen, herri tradizioan, eta Frantzisko Mendietak XVI. mendean idatziz jaso zuen *Quarta parte de los Annales de Vizcaya que Francisco de Mendieta, vecino de Vilbao, recopiló por mandado del Señorio* lanean. Lan hori plazaratu gabe egon zen, harik eta Juan Karlos Gerrak Donostian 1915ean argitaratu zuen arte.

## Kanta 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aramaio
* Euskal literatura

## Kanpo estekak 
*  «Pedro Abendañokoaren kanta», *Klasikoen Gordailua*.
Konstruktu (filosofia)

Filosofian, **konstruktua** teoria zientifiko bat garatzeko erabiltzen den kontzeptua konplexu eta abstraktua da, zuzen eta zehatz ezin neurtu daitekeena, hala nola adimena eta sormena. Helburua konstruktua aztertzen laguntzen duten kategorizazio prozesu bati egitea da, oro har konstruktua nolabait neurtu eta modu zientifikoan ikertzeko, adibidez test psikologiko baten bitartez adimenaren kasuan. Giza eta gizarte zientzietan erabiltzen da, eta bereziki psikologian, fenomeno horiek modu zuzenean behatzeko izaten den zailtasuna dela eta.

## Kanpo estekak 
* Konstruktoak, Gizapedian.
Eskala (giza eta gizarte zientziak)

Giza eta gizarte zientzietan, **eskala** objektu baten (gehienetan, pertsona bat) ezaugarri bati buruz jasotako zenbait behaketa modu kuantitatiboan bateratu eta pertsona horiek ezaugarri horri buruz eskala bakun edo anizkoitz batean ordenatu edo baloratzeko prozeduren multzoa da. Adibidez, eskala-prozedurak adimena neurtzeko talde bateko pertsonei egindako galde sortetan jasotako erantzunak bateratu eta pertsona horiek eskala kuantitatibo batean kokatzeko erabiltzen dira. Eskala-prozedurak desberdinak dira zein den behaketak eta datuak neurtu eta jasotzeko metodoa: Guttman eskala hainbat item edo galderetan bai/ez motako erantzunak bildu diren egoeretarako erabiltzen da eta Likert eskalan datuak hainbat baieztapenekin adostasuna neurtzen duten 1-5 edo 1-7 bitarteko balioak erabiltzen dira. Helburua jasotako datuetatik pertsonak eta erabilitako item edo galderak ikertzen ari den ezaugarriari buruz neurtzea da.
Makar

[thumb|300px|**Makarra** [katu baten begietan.]]

**Makarra** gizaki eta beste animalia batzuen betazalen ertzetan pilatzen den mukiaren antzeko substantzia da, bereziki lo egitean sortzen dena.

## Kanpo estekak
Zabalguneko merkatua

**Zabalguneko merkatua** hau izan daiteke:

# Zabalguneko merkatua (Bilbo), XIX. mendetik aurrera Bilboko Abando auzoan dagoen merkatua.
# Zabalguneko merkatua (Iruñea), 1949. urtea ezkeroztik Iruñeako Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen merkatua.
Ermitagañako azoka

**Ermitagañako azoka** Nafarroako Iruñea hiriburuko Ermitagaña auzoan dagoen udal-merkatu bat da.

## Kokalekua 
Ermitagaña kalean kokatua dago, Golem Baiona zinemak eta Europa plazaren alboan eta Yamaguchi parkearen iparraldean.

## Historia 
1982an eraikia eta 1999an berritu zen.

## Saltokiak 
8 saltoki dauzka:
* 2 fruta- eta barazki-saltoki
* Haragi-saltoki bat
* Arrain-saltoki bat
* Oliba eta kontserba saltoki bat
goiko solairuan, eta behekoan
* Ogi eta opiletarako saltoki bat
* Gazta-saltoki bat

Gainera, merkatuak taberna-kafetegi bat dauka, lore-denda bat eta 630 metro koadroko merkataritza-galeria bat.

Merkatuak etxez etxeko banaketa-zerbitzua dauka, eta aparkalekua ordaintzen die eremu urdinean autoa uzten duten bezeroei. 2010ean sukaldaritza irakasteko gunea prestatu zuten azokan bertan.

## Garraio publikoa 
15, 12, 8 eta 9. autobus lineak.

## Kanpo estekak 
* Ermitagañako azoka. Iruñeko Udal webgunea
Lorsch

**Lorsch** Alemaniako hiri-udalerri bat da, Hessen estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran. Bertan dago Lorscheko abadia famatua, Gizateriaren Ondarea dena.

## Kanpo estekak
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

250px|thumb|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
**Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca** (**CEFET-RJ**) Rio de Janeiroko goi-mailako hezkuntza zentroa da.

Rio de Janeiron kokatuta dago, Rio de Janeiro estatuan (Brasil). Rio de Janeiro hirian sortu zuten 1917. 2012n bere ikasle kopurua 9.669koa zen.
## Ikus, gainera 
* Rio de Janeiro
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

**Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais** (**CEFET-MG**) Belo Horizonteko goi-mailako hezkuntza zentroa da.

Belo Horizonten kokatuta dago, Minas Gerais estatuan. Belo Horizonte hirian sortu zuten 1910ean. 2012an bere ikasle kopurua 13.623koa zen.
## Ikus, gainera 
* Minas Gerais
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Universidade Federal da Bahia

**Universidade Federal da Bahia** (**UFBA**) Salvadorreko goi-mailako hezkuntza zentroa da.

Salvadorren dago, Bahiako estatuan. Salvador hirian sortu zuten 1946an. 2012an bere ikasle kopurua 27.549koa zen.
## Ikus, gainera 
* Bahia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Universidade Estadual de Feira de Santana

**Universidade Estadual de Feira de Santana** (**UEFS**) Feira de Santanako goi-mailako hezkuntza zentroa da.

Feira de Santanan hirian dago, Bahiako estatuan, Salvadorretik hurbil. Salvador hirian sortu zuten 1910ean. 2012an bere ikasle kopurua 7.121koa zen.
## Ikus, gainera 
* Bahia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Dotorezia

**Dotorezia** edo **dotoretasuna** sinplea eta harmonikoa den edertasuna da, **dotore** denaren nolakotasuna. Egun bereziki modaren alorrean erabiltzen bada ere, kontzeptua zientzian ere erabiltzen da; horrela, froga matematikoak dotoreak direla esaten da sinpleak, argiak eta berehalakoak direnean.

## Kanpo estekak
Zaleuko

**Zaleuko** (antzinako grezieraz: Ζάλευκος; K.a. VII. mendea) Lokrin bizi zen legelaria izan zen. Lehenengo lege-kode greziarraren egiletzat jotzen da.

Haren kodea aristokraziaren mesedetarako zen arren, Zaleukori berari alderdien arteko adiskidetzearen alde egindako lana aitortzen zaio. Bere bizitzari buruzko daturik ez dago. Adulterioa begiak aterata zigortzen zenez, esaten da, bere semea zigortu zutenean adulterioarengatik, hari begi bat aterarazi ziola eta zigor osoa bete dadin bere begia atera zuela, legeak esaten baitzuen bi begi atera behar zirela, baina ez zeintzuk. Axularrek bere liburu famatuan istorioaren berri ematen du (Ax 230).
Josu Bereziartua

**Josu Bereziartua** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1960) euskaldun alpinista eta mendizale bat da. Amaia Aranzabal bergarar mendizalearekin ezkondua dago eta 2 seme-alaba dituzte, Ainhoa eta Aintzel.

## Himalaian 
Amaia Aranzabalekin batera, sei zortzimilako igo ditu Himalaia aldean 13 urteko ibilbidean zehar, lehendabizikoa Cho Oyu (1992) eta azkena Nanga Parbat (2005) izan zirelarik. Bigarrena Everest bera izan zen, Cho Oyu-ra igo eta 2 astera lortu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Josu Bereziartuari eginiko elkarrizketa. Uztarria.com
Medialuna parkea

**Medialuna parkea** edota **Ilargierdiaren parkea** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen parke bat da, hain zuzen ere, Iruñeko Bigarren Zabalgunean eta Iruñeko harresien mutur batean kokatua dago.

## Historia 
1935an Victor Eusa arkitektoak eraiki zuen, zalantzarik gabe XX. mendeko nafar arkitektorik nabarmenetakoa zenak.

## Parkea 
67.000 metro karratu ditu luze-zabaleran eta hiriko harresi-barruti zaharraren mutur batean dago, San Bartolome bastioiaren eta Nafarroa Beherea etorbidearen artean. Etorbide horrek Iruñea Frantziarako irteerarekin lotzen du (Iruñetik joanez gero).

[thumb|300px|erdian|[Pablo Sarasateren monumentua.]]

Ametsezko tokia da, erromantikoa benetan. Parkeak ikuspegi zoragarriak ditu, Arga ibaiaren gaineko behatoki ederrari eta luzeari esker. Arrainak urmaelean, patinaje pista, hainbat eta hainbat espeziez hornitutako zuhaizti zabala, horien artean sekuoia erraldoi lerden-lerdena. Lorategi batean, Pablo Sarasateren monumentua dago. Iparraldeko aldean, lau txorrotako iturri apaingarria, baina erabilgarria ere, dago.

Berdegunearen bihotzean kafetegi txukun eta apaina dago, kanpoan terraza zabala duena. Batez ere udako arratsalde eta gau berotsuetan egoten da girotua.

## Ikus gainera 
* Pablo Sarasateren monumentua
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Kanpo estekak 
* Medialuna parkea. Nafarroako Turismo Bulegoa.
Arizko geltokia

**Arizko geltokia** hurrengoei egin ahal dio erreferentzi:

* Arizko geltokia (Bilboko metroa) Bilboko metroaren geltokia.
* Ariz-Basauri geltokia Euskotrenen geltokia.
Thurstone eskala

**Thurstone eskala** bereziki jarrerak neurtzeko metodo eta prozeduren multzoa da, Louis Leon Thurstonek 1928 urtean garatutakoa eta berak eraturiko iritzi konparatiboaren legean. Thurstonek item kopuru handik batetik abiatu, horiei buruzko adostasunari buruz pertsona kopuru handi bati galdetu eta eskuratutako erantzunetatik, item egokienak aukeratu eta eskala kuantitatibo baten bitartez baloratzen ditu. Eskala eratu ondoren, bere erabilera aurreko prozeduraren desberdina da: pertsona bakoitzak item bakoitzarekin ados dagoen ala ez soilik erantzun behar du; erantzun ondoren, pertsona jarreraren eskalan duen puntuazioan galde sortako itemen eskala-balioen batura izango da.

## Kanpo estekak
Eskalapoi

[thumb|300px|[Kantabriako **eskalapoi** tradizionalak.]]
thumb|Gantzola gainetik duten eskalapoiak.
**Eskalapoiak**, **kalotxak**, **kloskak**, **oboilak**, **txankloak**, **txankulu**, **trauskoak** edo **txokoloak** zurez egindako eta erabilera tradizionaleko oinetakoak dira, askotan, bereziki Europan, nekazaritza eta abeltzaintza lanetan oina lokatzetik babesteko erabiliak, baina tokiko aldaerekin munduko beste herrialde askotan eguneroko zereginetarako ere erabiltzen direnak. 

XX. mendeko azken hamarkadetatik eta etxe eta hirietan erosoago ibiltzeko, zurezko zola eta larruzko gaineko estalkia, gantzola deitua, dituzten eskalapoiak ere ekoizten dira.

## Erreferentziak 
## Ikus halaber 
* Zoketa

## Kanpo estekak
Jarrera (psikologia)

Psikologia, **jarrera** pertsona edo talde batek beste pertsona, talde, iritzi edo objektu batekin duen balorazioa, aldekoa edo aurkakoa eta intentsitate batez. Hiru osagai motak eratzen dute zerbaitekiko jarrera: osagai kognitiboa, emozionala eta portaerazkoa (osagai kognitiboa eta emozionala azaltzeko modua).

## Kanpo estekak 
* Jarrerak psikologian, Gizapedian.
Victor Eusa

**Victor Eusa Errazkin** (Iruñea, 1894ko martxoaren 6a - Iruñea, 1990) nafar arkitekto bat izan zen. Iruñea jaioterrian eraikin ugari diseinatu zituen, tartean Eskolapioen eraikina, Iruñeko apaiztegia eta Medialuna parkea. XX. mendearen zatirik handienean Nafarroako arkitekto nabarmenena izan zen. Bestalde, Nafarroako karlismoaren kide nabarmena ere izan zen.

## Arkitektura estiloa 
20. mendeko Nafarroako arkitektura eta bereziki Iruñekoa hainbat eraikin enblematikorekin gehien definitu duen arkitektoa izan da Victor Eusa, batez ere Iruñeko bigarren zabalgunea hasi zenean eraikitzen 1920ko hamarkadan.

Madrilgo Arkitektura Eskolan ikasi zuen, non 1920ko promozioan eskuratu zien titulua. Bere lehen lanetan joera akademizistak erakutsi zituen (eta geroago ere bai, bezero zehatzek eskatuta), bereziki estilo frantses bat eskatu ziotelarik Donostiako Kursaal kasinoa egin zuenean (1923, Saturnino UIargirekin egindako lana).

1923an Turkian, Ekialde Hurbilean eta Egipton bidaiatzen aritu zen, eta handik estilo orientalista baterako gustua ekarri zuen, ikus daitekeena batik bat Vasco-Navarra eraikinean. 

Ondoren, lanaren ezaugarriak arkitektura espresionistarekin lotu ziren batik bat. Hormigoia agerian, adreilu gorriak, parte zuriak... ezaugarri formal horiekin 1928-1932 faseko lan inportante batzuk garatu zituen.

### Eraikin nabarmenak 
* Uranga etxea (1922)
* Vasco-Navarra eraikina (1924)
* Francisco Bergamín kalearen 2. zenbakiko etxea (1924)
* Eskolapioen eraikina (1926)
* Etxebizitzen eraikina (1929)
* Mirari edo Paulen eliza (1930)
* Bahía Kafetegia eraikina (1930)
* Iruñeko Erruki Etxea (1932)
* Medialuna parkea (1935)
* Eroritakoen monumentua (1942)
* Aurora eraikina (1950)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Linazasoro, Jose Ignacio. "Víctor Eusa". Nueva Forma ; 90-91. 1973. 2. orr.
* Santos Calpe, Raquel. "Creatividad viva: Del expresionismo poético de Víctor Eusa al rigor constructivo de Moneo y Mangado" Revista del Ministerio de Fomento ; 509, 2002 , 190-195. orr.
* Victor Eusa arkitektoa: Iruñeko Ziudadelako Bolborategian 1989ko abenduaren 1a eta 25a bitartean ospatutako erakusketa-omenaldia. - Euskal-Nafar Arkitektura Eskola Ofiziala, 1989.

## Kanpo estekak 
* Victor Eusa arkitektoaren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Eskolapioen eraikina

**Eskolapioen eraikina** edota **Eskolapioen ikastetxea** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin eta ikastetxe bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Iruñeko zezen plaza eta Medialuna parkearen alboan, eta Aralar kalea, Erriberri kalea, Felipe Gorriti kalea eta Leire kalearen artean.

## Historia 
1926an Victor Eusa iruindar arkitektoak proiektatu eta eraiki zuen.

## Eraikina 
Eraikinaren oinplanoa simetrikoa izateaz gain erdigunean kapera bat du. Bere izkinak nabarmentzen dira, bakoitzak berezko tratamendu eta apaindurak dituelarik, honek Iruñeko Bigarren Zabalguneko oinplano ortogonal sareari dinamismoa ezartzen dio, bereziki Erriberri eta Arrieta kaleetako izkinari, hau bertikaltasunaren adibide bikaina da, gainaldean San Migel Aralarkoaren irudia duelarik. Eusaren Art Déco espresionistaren heduaroa ederki adierazten du.

## Kanpo estekak 
* Iruñeko Eskolapioen ikastetxeko webgunea  
* Eskolapioen eraikinari buruzko orrialdea irakurgai.
Américo Castro

**Américo Castro Quesada** (Cantagalo, Rio de Janeiro, Brasil, 1885 maiatzaren 4a - Lloret de Mar, 1972ko uztailaren 25a) espainiar filologo eta idazlea izan zen, Noucentisme higikundekoa.

## Bizitza 
Ikasketak Granadan egin zituen. Madrilen Ramón Menéndez Pidal eta Francisco Giner de los Ríosekin egin zuen lan. Estatu Batuetako Princetongo Unibertsitateko irakaslea izan zen. Besteren artean, obra hauek eman zituen argitara: *El pensamiento de Cervantes* (*Cervantesen pentsaera*, 1925), *España en su historia* (1948), *La enseñanza del español en España* (1922), *Lengua, enseñanza y literatura* (*Hizkuntza, irakaskuntza eta literatura*, 1924) eta *Santa Teresa y otros ensayos* (*Santa Teresa eta beste saio batzuk*, 1929).

## Erreferentziak
Karlos III.aren hiribidea

**Karlos III.aren hiribidea** edo **etorbidea** honako lekuetan topa daiteke:

*  Iruñea: **Karlos III.a etorbidea (Iruñea)**
Merindadeen plaza

**Merindadeen plaza** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen plaza bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean kokatua dago, plaza honetan honako etorbide eta kaleek bat egiten dute: Karlos III.a etorbidea, Teobaldoak kalea, Nafarroa Behereko etorbideak eta Navarro Villoslada kalea.

## Eraikinak 
* Espainiako Gobernuaren Ordezkaritza Nafarroan
* San Antonio eliza
* Huntzen eraikina

Fitxategi:Delegación_del_Gobierno_en_Navarra.JPG|Espainiako Gobernuaren Ordezkaritza Nafarroan.
Fitxategi:Pamplona - Iglesia de San Antonio (PP Capuchinos) 02.jpg|San Antonio eliza.

## Iruditegia 

Irudi:PlazaMerindades.JPG|Merindadeen plazaren aurrealdea.
Irudi:Pamplona oksidor 01.jpg|Merindadeen plaza eta atzealdean Eroritakoen monumentua.

## Azpiegiturak eta garraioa 
Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek plaza honetan geltokia izan eta zerbitzu hauek eskaintzen dituzte:

## Kanpo estekak
Nafarroako Foruen plaza

**Nafarroako Foruen plaza** Nafarroa Garaiko Iruñea hiriburuan dagoen plaza bat da, Nafarroako foruei eskainia.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, zitadelaren eta autobus geltokiaren alboan. Bertan, Yanguas Miranda kalea, Gazteluko Ingurunea kalea, Antso Azkarra etorbidea, Abejeras kalea, Zaragoza etorbidea, Julian Gaiarre kalea eta Galizia etorbideak bat egiten du.

## Plaza 
Sanferminetan urtero bertan herri kirolak eta musika kontzertuak jokatu ohi dira. 1920-1960 artean eraiki zen.

Plaza Rafael Moneo arkitektoak diseinatu zuen eta Nafarroako hiru zonaldetako bakoitza ordezkatzen duten zuhaitzez apaindua dago (Mendia, Erdialdea eta Erribera).

## Ondasun nabarmenak 
* Mirarien Ama Birjinaren eliza
* Iruñeko Erruki Etxea
* Iruñeko autobus geltokia

Fitxategi:Pamplona_-_La_Milagrosa_(PP_Paules)_15.jpg|Mirarien Ama Birjinaren eliza.
Fitxategi:Pamplona-bus-station-comakut-01.jpg|Iruñeko autobus geltokia.

## Kanpo estekak
Quirón Bizkaia ospitalea

**Quirón Bizkaia ospitalea** Erandion (Bizkaia) dagoen ospitale pribatua da, Quirónsalud enpresak kudeatua. Leioa-Unbe errepidean, EHUren campusaren ondoan, dago. 200 gela baino gehiago ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Quirón Donostia ospitalea

**Quirón Donostia ospitalea** Donostian (Gipuzkoa) dagoen ospitale pribatua da, Grupo Hospitalario Quirón enpresak kudeatua. 

## Historia 
Egiako Quiron ospitalearen eraikina, jatorriz, Alkolea jauregia izan zen: hirian aisialdirako eraikitako lehen jauregia. Jauregia izan aurretik Pilartegi baserria zegoen muino horretan, eta Alcoleako konteak erosi zuen, oporretako etxea eraikitzeko, hiriko lehenengoa. Horrela, 1842an eraiki zuten Villa Alcolea jauregia, Pilar izenez ere ezaguna. Urte asko ondoren, Leandro Martín-Santos mediku eta zirujau militar frankistak jauregia erosi zuen, eta ospitale kirurgikoa inauguratu zuen bertan 1936ko urtarrilaren 20an; ospitalea zuzendu zuen 1971n hil zen arte.

1990ean, Quirón taldeak, aldaketa handiak egin zituen eraikinean. Egia auzoan dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leandro Martín-Santos

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mauleko Ospitalea

**Mauleko Udal Ospitalea** (frantsesez eta ofizialki *Centre Hospitalier de Mauleon*) Maule-Lextarren dagoen hirugarren adineko pertsonentzako ospitale espezializatua da.

Ospitaleko zuzendaria André Razafindranaly da.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ospitalearen webgune ofiziala
Joan Avilakoa

**Joan Avilakoa** (Almodóvar del Campo, Ciudad Real, 1500eko urtarrilaren 6a - Montilla, Kordoba, 1569ko maiatzaren 10a) espainiar erlijio gizona izan zen. Bere garaiko predikari argienetakoa izan zen.

Judu familia batean sortu zen eta Salamancako eta Alcaláko unibertsitateetan ikasi zuen. 1529an Andaluziara bidali zuten eta arazoak izan zituen Inkisizioarekin, elizan proposatu zuen eraberritzea eta bere jatorri judua zirela eta. Baezako unibertsitatea antolatu zuen eta Joan Gurutzekoa eta Frai Luis Granadakoa izan zituen ikasle Kordoban.

Obra nagusiak *Audi, filia, et vide* (1567, *Entzun, alaba, eta ikus*), liburu aszetikoa, eta *Epistolario espiritual para todos estados* (1578, *Egoera guztietarako izpirituzko gutunak*), giro aszetikoan idatziriko gutunen bilduma, ditu.

1970ean Paulo VI.ak kanonizatu zuen eta 2012ko urriaren 7an Benedikto XVI.ak Elizako doktore izendatu zuen.

## Erreferentziak
Ajdabiya

**Ajdabiya** Libiako udalerrietako bat da. Bere hiriburua Ajdabiya da. 91.620 kilometro koadro ditu eta 165.839 biztanle zituen 2003an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iritzi konparatiboaren legea

**Iritzi konparatiboaren legea** Louis Leon Thurstone ikertzaileak estimuluen neurketari buruz garaturiko eredu bat da, Thurstone eskala garatzeko erabilitakoa. Thurstoneren arabera, estimuloek (soinu bat edo inkestatuak baloratu beharreko galde sorta bateko baieztapen bat) erreakzio desberdinak izaten dituzte subjektu berdinaren eskutik une desberdinetan. Suposizio hauekin, erreakzioa une jakin batean banaketa normalaren araberakoa dela eta *a* eta *b* estimuloen arteko eskala-diferentzia honela kalkulatzen dela ezartzen ditu:

:s(a)-s(b)=z_{ab}\sqrt{\sigma_a^2+\sigma_b^2-r_{ab}\sigma_a\sigma_b}

non z_{ab} a estimuloaren eskala neurria b estimuloarena baino handiagoa izateko probabilitatea, \sigma^2_a,\ \sigma2_b bi estimuloen eskala-neurrien bariantza eta r_{ab} bi estimuloen eskala-neurrien arteko korrelazio koefizientea den. Laburtzeagatik eta eredua aplikatu ahal izateko, bariantzak 1 direla eta bi estimuloen eskala-neurrien arteko korrelazioa 0 dela suposatzen dira, azkena nahiko baldintza hertsia den arren:

:s(a)-s(b)=z_{ab}

## Kanpo estekak
Luis Granadakoa

**Luis Granadakoa** (Granada, 1504 &ndash; Lisboa, 1588ko abenduaren 31) espainiar domingotarra, predikaria eta idazlea izan zen.

Kordobako Scala Coeli komentuko burua izan zen, eta domingotarren probintziala (1557). Portugalen Henrike printzearen eta Katalina erregina alargunaren aitorle izan zen, eta ez zituen onartu. ez apezpiku, ez kardinal karguak. Hizlari bikaina izan zen; bera izan zen XVI. mendeko Espainiako hizlari nagusia. *Rhetorica ecclesiastica* idatzi zuen, sermolarientzat. Aszetikako liburuetan ere maisutasuna erakutsi zuen: *Libro de la oración y meditación*, *Memorial de la vida cristiana*, *Guía de Pecadores* (1556), hizkuntza askotara itzulia), eta *Introducción al símbolo de la Fe* (1582). Bi hagiografia ere idatzi zituen: *Vida del maestro Juan de Avila* eta *Vida de fray Bartolomé de los Mártires*.

Frai Luis Granadakoaren aszetika liburuek eragin handia izan zuten Axular (1556-1644) euskal idazlearengan. Frai Luis Granadakoaren zenbait pasarte *Gero* (1643) liburuko zenbait pasarteren iturri zuzena izan zirela uste da.

## Erreferentziak
Melchor Cano

**Melchor Cano** (Tarancón, Cuenca, 1509 &ndash; Madridejos, Toledo, 1560ko irailaren 30a) espainiar domingotar teologoa eta apezpikua izan zen. Irakasle izan zen Salamancan, Alcalan eta Valladoliden, eta Frai Luis Leongoa izan zuen ikasleen artean. Aita Bartolome de Las Casas bezala, Ameriketako indiarren alde azaldu zen Cano. Trentoko kontzilioan parte hartu zuen. Bere lan nagusiak *Relatio de Sacramentis* (1550), *Relatio de Poenitentiâ* (1556) eta, batez ere, *De locis theologicis* (1563) izan ziren.

## Erreferentziak
Charles de Salaberry

'''Charles-Michel d'Irumberry de Salaberry''' teniente-koronela (Quebec Hiria, 1778ko azaroaren 19a- Chambly, 1829ko otsailaren 27a) euskal jatorria zuen quebectar militarra izan zen, Erresuma Baturako borrokatu zuena. 1812ko angloamerikar gerran estatubatuar erasoa Montreali oztopatu zuenez ospetsu bilakatu zen.

Ignace de Salaberryren semea, 14 urte zituela armadan sartu eta Herbehereetan eta Jamaikan borrokatu zuen.

Gerra ondoren, politikan sartu eta St. Mathiasko jaun bilakatu zen. Bere omenez, Quebecen Salaberry-de-Valleyfield eta Manitoban De Salaberry herriek bere izena dakarte.
Foru plaza

**Foru plaza** edo **Foruen plaza** Hego Euskal Herriko hainbat herritan Hego Euskal Herriko foruei eskainitako hainbat plazaren izena da:

* Foru plaza (Gasteiz), Araban.
* Foru plaza (Balmaseda), Bizkaian.
* Foru plaza (Urduña), Bizkaian.
* Foruen plaza (Gernika-Lumo), Bizkaian.
* Foruen plaza (Mungia), Bizkaian.
* Foru plaza (Astigarraga), Gipuzkoan.
* Foru plaza (Zestoa), Gipuzkoan.
* Foruen plaza (Deba), Gipuzkoan.
* Foruen plaza (Elgoibar), Gipuzkoan.
* Foruen plaza (Oñati), Gipuzkoan.
* Foruen plaza (Elizondo), Nafarroa Garaian.
* Foruen plaza (Irurtzun), Nafarroa Garaian.
* Foruen plaza (Lizarra), Nafarroa Garaian.
* Foruen plaza (Tutera), Nafarroa Garaian.
* Nafarroako Foruen plaza (Iruñea), Nafarroa Garaian.

## Kanpo estekak
Elizabeth Anscombe

**Gertrude Elizabeth Margaret Anscombe** (Limerick, Irlanda, 1919ko martxoaren 18a - Cambridge, Ingalaterra, 2001eko urtarrilaren 5a) britainiar filosofo eta teologoa izan zen, Ludwig Wittgensteinen dizipulua. Beste publikazioen artean, *Intention eta Collected Philosophical Papers*en egilea da.

## Biografia 
Oxfordeko Unibertsitatearen St. Hugh's Collegen ikasi zuen, 1941an graduatzen eta filosofiaren katedra okupatu zuen Cambridgen 1970.urtetik bere erretiroko urtera arte 1986an. Unibertsitatearen lehenengo urtean katolizismora bihurtu zen.

Peter Geachekin, filosofia eta logikako irakasle batekin, ezkonduta egon zen. Bera bezala, Ludwig Wittgensteinen dizipulua izan zen. Zazpi seme izan zituen, hiru mutil eta lau neska. Bakarrik haietako bat filosofa da, Mary, eta bera ere ezkonduta dago filosofo batekin.

1942an ezagutu zuen Wittgensteini Cambridgen eta denbora gutxi pasa eta gero bere dizipulu leial bat bihurtu zen.
Elizabeth izan zen salbuespena Wittgenstein izan zuen mesfidantza orokorrean emakume akademikoetan eta *old man* maitasunezko ezizenarekin deitzen zion normalean.

Wittgnstein urte batzuk geroago, minbizia zuenean, Anscombe eta Geachen etxera joan zen haiekin bizitzera hilabete batzuk.
Wittgenstein hil eta gero esfortzu asko egin zituen bere legatu filosofikoa, alemanez idatzita batez ere,itzultzeko.
Aipatzeko da bere itzulpena ingelesera Ikerketa filosofikoen testuaz.

Bere partez, gogoratuta izango da bere liburuaz, *Intention*, 1957an idatzi zuena. Liburu hau kontuan hartu izan da gaur egungo filosofia akzioaren oinarrizko dokumentu bezala.
Bere 1959ko monografian, ''An Introduction to Wittgenstein's Tractatus*, ikasten du modu magistral batean Wittgensteinen lehengo liburua.
Ere ezaguna izango da 1981eko *Collected Philosophical Papers*en hiru liburukietan zauden artikuluetatik. Haiek inpaktu handi bat izan zuten zirkulu akademikoetan.
Haietatik oso ezaguna da 1958ko lana *Modern Moral Philosophy*, zeinek papera oso garrantzitsu bat izan zuen gizakion bertutearen nozio aristotelikan eta buruzko filosofiaren ikerketaren orain egungo interesaren berritzean. Ihes egin zuen beti erakusketa sistematikoetaz eta planteamendu globaletaz.

Bere zorroztasun eta buruko argitasun ikaragarriak eta bere originaltasun eta azkartasuna izan zuten lekua testu laburretan.Irakurtzen zituen ahots oso polit batekin bere itxurarekin jo egiten zituenak,ez bazen asko interesatzen bere itxuraz.

Bere testuetan saihesten ditu leku komunak ,ez du errepikatzen betiko doktrinak,marrazten du azkar eta zehaztasunez problemaren nukleoa inork inoiz planteatu izan balio eta denok sinesten ditugun topiko batzuk erabiltzen ditu. Horregatik oso zaila da laburtzea bere ekarpena gaur egungo filosofiara.

*The First Person*liburuan azpimarratzen du asimetria gramatikala lehenengo pertsonaren eta hirugarren pertsonaren artean dualismorik eutsi barik. *The Intentionality of Sensation'' liburuan esaten du sentsazioen objektuan ezin dira tratatu forma extensional batean baina ere esaten du ezin direla laburtu buruko gauzei.
Ana María Polvorosa

**Ana María Ruiz Polvorosa** (Madril, 1987ko abenduaren 14a) espainiar aktorea da. *Aída* telesailean Lorena García antzezteagatik ezaguna da.

## Biografia 
Madrilen jaio zen 1987ko abenduaren 14an. Telesail askotan lan egin du baina lan nagusia *Aída* telesailean izan da, non pertsonai nagusiaren alaba antzezten zuen. Hala ere, 2012ko martxoaren 18an telesaila utzi zuen.

*Aída* baino lehen *Raquel busca su sitio* eta *Javier ya no vive solo* telesailetan bere lehen pertsonaiak izan zituen. Zineman *Escuela de seducción*, *Atasco en la nacional* eta *Mentiras y Gordas* pelikuletan ageri da.
Antzerkian *Olvida los tambores* izeneko obran parte hartu zuen. Egun, *Fénomenos* telesailean parte hartzen du Claudia de los Arcosen paperan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebistan 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Bambi II

***Bambi II*** ingelesez eginiko marrazki bizidunetako filma da, 2006ean DisneyToon Studios konpainiak estreinatua. Filmean kontatutako istorioa *Bambi* filmekoaren jarraipena da.

## Kanpo estekak
Carlos Cano

**José Carlos Cano Fernández** (Granada, 1946ko urtarrilaren 28a - Granada, 2000ko abenduaren 19a), izen artistikoa **Carlos Cano**, espainiar egile abeslari eta poeta izan zen. Ahantzi samar zeuden Andaluziako kantaera tradizionalak, andaluziar kopla bereziki, biziberritu zituen.

Protesta abestiak hasieran –*Murga de los currelantes* (*Langileen murga*)– eta gero Andaluziako folklore eta kopla klasikoak jorratu zituen. Arreta berezia eskaini izan zion Federico García Lorca poetaren obrari (*Crónicas granadinas*, 1978, *Granadako kronikak*). Ezagunak ditu, besteak beste, *El gallo de Morón* (1981, *Moróngo oilarra*), *Cuaderno de coplas* (1985, *Kopla kaierak*), *Ritmo de vida* (1989, *Bizitzaren erritmoa*) eta *Mestizo* (1992, *Mestizoa*) diskoak. 1995ean, bihotzeko ondoezak jota, hil ala biziko ebakuntza egin zioten. Osatu ondoren kantugintzara itzuli eta 1996an *El color de la vida* (*Bizitzaren kolorea*) diskoa plazaratu zuen. Harrezkero, beste zenbait disko kaleratu zituen, azkena, *De lo perdido* y otras coplas (2000, *Galdutakoaz eta beste kopla batzuk*), eta hil ondoren ere argitaratu dira haren lan batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Philip Morris International

**Philip Morris International Inc.** (**PMI**) tabako-produktuetan espezializatutako nazioarteko enpresa bat da, egun Altriaren parte dena.

## Markak 
Philip Morris Internationalen marka nagusiak hauek dira: Marlboro, L&M, Bond Street, Philip Morris, Chesterfield, Fortune, Parliament, Sampoerna A, Lark, Morven Gold, Dji Sam Soe, Next, Optima, Red & White, Muratti, Diana, Merit, Sampoerna Hijau, Champion, Virginia Slims, Apollo-Soyuz, Hope, Delicados, Longbeach.

## Historia 
Philip Morrisek Londresen tabako-denda bat zabaldu zuen 1847. urtean. Haren ondorengoek Philip Morris & Co. Ltd sozietatea sortu zuten 1885ean. Hurrengo urteetan, enpresak Estatu Batuetako bazkideak hartu zituen, eta Richmonden, Virginian, jarri zuen egoitza. Marlboro markarekin asko handitu zen enpresa. Ondoren, Philip Morrisek marka berriak osatu zituen: Benson&Hedges, Chesterfields eta Virginia Slims. XX. mendearen bukaeraz geroztik, Estatu Batuetan eta Europan tabakoaren kontra izan diren kanpainak direla eta, nekazaritza-gaien eremura zabaldu zen Philip Morris konpainiaren jarduera.

1969an, Miller garagardo-marka hartu zuen, eta 1978an *Seven Up* edaria. 1984an, taldeak *General food* erosi zuen (Maxwell kafea, Malabar eta Krema gozotegiak, Hollywood txikleak). 1988an, berriz, *Kraft* enpresa hartu zuen, eta, horri esker, bere negozioen erdiak baino gehiago elikagaien sektorera pasatu zituen. Hala ere, tabakoa zuen jarduerarik errentagarriena, batez ere, Ekialdeko Europako herrialdeen merkatua zabaldu zenean.

2003an, Philip Morris Companies Inc. enpresak izena aldatu zuen, eta Altria Group, Inc. bihurtu zen. 2008ko martxoaren 28an, Altria Group-ek Philip Morris International konpainia sortu zuen. Dena den, Philip Morris International-ek ez du jarduten Estatu Batuetan, han Philis Morrisen markak, oraindik ere, Altria Group-en mende baitaude.

## Kanpo estekak 
* Philip Morris International-en webgunea
Bebelplatz

**Bebelplatz** (antzina *Opernplatz* deitua) Alemaniako Berlin hiriko erdigunean dagoen plaza bat da. Berlin-Mitte barrutian dago, Unter den Linden etorbidean. Plazak izena XIX. mendeko Alemaniako Alderdi Sozialdemokratako August Bebel politikariaren omenez darama.

Plazaren ekialdean Staatsoper Unter den Linden antzokia du, mendebaldean Berlingo Humboldt Unibertsitatea eta hego-ekialdean San Hedwig katedrala, Prusian Erreforma Protestantearen ondoren eraiki zen lehenbiziko katedrala.

1741 eta 1743 bitartean Frederiko II.a Handiaren erregealdian eraiki eta *Platz am Opernhaus* izena jaso zuen. 1900an *Kaiser-Franz-Josef-Platz* gisa berrizendatu zen, Frantzisko Josef I.a Austriakoa enperadorearen omenez bere 87. urteubetetzean.

Plazak ospea zeozerri zor baldin badio, 1933ko maiatzaren 10ko iluntzean naziek bertan liburuak su batean kiskali zituztelako da. Bigarren Mundu Gerraren amaieran, Berlingo guduan oso kaltetua izan zen. 1947ko abuztuaren 31an gaur egungo izena jaso zuen, eta 1950eko hamarkadan berreraikia izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Probst Hofoper Berlin.jpg|1750an.
Irudi:Berlin_Opernplatz_um_1900.jpg|1900an.
Irudi:Bundesarchiv Bild 102-14597, Berlin, Opernplatz, Bücherverbrennung.jpg|1933ko maiatzaren 10ko liburu erreketa.
Irudi:Buddy Bear Bebelplatz.jpg|2006an.

## Ikus gainera 
* Alexanderplatz
* Pariser Platz
* Potsdamer Platz

## Kanpo estekak 
* Bebelplatz enparantzako 360ºko ikuspegi panoramikoa
Flogging Molly

**Flogging Molly** Ameriketako Estatu Batuetako celtic punk musika talde bat da. 1997an Los Angeles hirian sortu zen.

## Taldekideak 
* **Dave King** (ahotsa, gitarraa, bodhrana, banjoa eta koilarak)
* **Bridget Regan** (biolina, tin whistle txirula, gaita eta ahotsa)
* **Dennis Casey** (gitarra eta ahotsa)
* **Matt Hensley** (akordeoia eta kontzertina)
* **Nathen Maxwell** (baxu elektrikoa, gitarra elektrikoa eta ahotsa)
* **Bob Schmidt** (mandolina eta banjoa)
* **George Schwindt** (bateria eta perkusioa)

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* 2000: *Swagger*
* 2002: *Drunken Lullabies*
* 2004: *Within a Mile of Home*
* 2008: *Float*
* 2011: *Speed of Darkness*

### Bildumak eta zuzenekoak 
* 1997: *Alive Behind the Green Door*
* 2006: *Whiskey on a Sunday*
* 2007: *Complete Control Sessions*
* 2008: *Warped Tour 2008 Tour Compilation*

### Singleak 
* 2000: "Salty Dog"(7")
** B aldea, "Juan El Sentimental", p
** B aldea, "Man with No Country"
* 2008: "Requiem For a Dying Song" (Hot Modern Rock Tracks zerrendan 35. postua)

## Iruditegia 

Irudi:Flogging-Molly.jpg|Floggy Molly musika taldea 2005eko Rock Werchter jaialadian.
Irudi:Dave King Flogging Molly Sziget 2011.08.10.JPG|Dave King abeslaria.
Irudi:BobSchmidt IMG 8243 SM.jpg|Bob Schmidt banjo-jotzailea.
Irudi:Flogging Molly.jpg|Dave King.

## Kanpo estekak 
* Floggy Molly musika taldearen webgunea 
* Floggy Molly taldearen orrialdea Myspace.com
Juvenilia

Literaturan, musikan eta beste arteetan, **juvenilia** egile baten gaztaroko lehen lanak biltzen dituen latinetik eratorritako terminoa da, gehienetan lan nagusiaren aurrekaritzat hartzen direnak.

## Kanpo estekak
Cano

**Cano** pertsona hauen abizena da:
* Alfonso Cano (1951 - 2011), Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileen buruzagia.
* Alonso Cano (1601 - 1667), espainiar eskultura-egilea, pintorea eta arkitektoa.
* Carlos Cano (1946 - 2000), andaluziar egile abeslari eta poeta.
* Harkaitz Cano (1975 -), euskal idazlea.
* Javier Cano (1973 - ), donostiar arraunlari ohia.
* Melchor Cano (1509 - 1560), espainiar domingotar teologoa eta apezpikua.

## Kanpo estekak