open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orratx! Antzerki taldea

**Orratx! Antzerki Taldea** 1988.urtean Lezon sortu eta finkatutako antzerki talde amateurra da. Lierni Fresendo da zuzendaria, eta Orratx! Kultur Elkartearen baitan dago.

## Ezaugarriak 
Antzerkia zentzu ludiko batean gozatzea da taldearen helburua. 2014ea Orratx! Ttiki sortu zuten, haurrentzako antzerki taldea edo ikastaroa.

## Taularatutako antzezlanen zerrenda 
* Ordaindu bai zera
* Bozinak tronpetak eta zalaparta
* Komeriz-komeri
* Pintore apartak eskerrak lapurrari 
* Lezo 800
* Komediante tunante
* Zerraldo bidaiariak
* Trapujale
* Zuhaitzak zutik hiltzen dira
* Hamar urteko ekitaldia
* Gatazka hasi da
* Hemen da Kabareta
* Kale gorrian
* Hariak
* Kale-hop
* Valium bada
* Ez hango ez hemengo
* Gau festa
* Bernarda Albaren 5 alabak
* Antroan Intro
* AY Karmela!
* Ay ay badatorrela!
* Ubu Errege

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza

## Kanpo estekak 
* Webgunea
* Instagram
* Youtube
Christie Hennessy

**Christie Hennessy**, **Edward Christopher Ross** jaioa (Tralee, 1945eko azaroaren 19a – Londres, 2007ko abenduaren 11) irlandar folk abeslari eta egile abeslaria izan zen.

Sei urterekin gitarra bat jaso zuen lagun baten eskutik. Hamaika urterekin eskola utzi eta mezulari lanetan aritu zen. Dislexia larri baten ondorioz, ez zen idazteko eta irakurtzeko gai. Ondoren, Londresen lan egin zuen eraikuntzako langile gisa.

1972an *The Green Album* diskoa kaleratu zuen. Ez zuen arrakasta handirik izan, eta berriro hasi zen lanean. Hogei urte behar izan zituen bigarren lana argitaratzeko, oraingoan arrakasta handiarekin Irlandan. Hurrengo diskoek ere arrakasta izan zuten.

Christy Moore eta Frances Black artistentzat ere idatzi zituen abestiak, eta *Get Well Soon* telesailerako musika konposatu zuen.

Biriketako minbiziak jota hil zen Londresen, ziurrenik eraikuntza lanetako asbesto urteen ondorioz. Haren errautsak jaioterrian lurperatu zituzten, eta haren omenezko estatua bat altxatu zuten.

## Lanak 
### Albumak 
* *Christie Hennessy/The Green Album* (1972)
* *The Rehearsal* (1992)
* *A Year in the Life* (1993)
* *Lord of Your Eyes* (1995)
* *Box* (1996)
* *Stories for Sale* (2006)
* *This Is as Far as I Go* (2006)
* *The Two of Us* (2008)
* *A Friend of Mine* (2009)
* *The Last Goodbye* (2018)
### Singleak 
* *Roll Back the Clouds*' (1991)
* *Oh Jealous Heart*' (1991)
* *If You Were to Fall* (1993)

## Kanpo estekak
Katherine Paul

**Katherine Paul** (1989) swinomish eta iñupiaq konpositore eta multi-instrumenista da. Portlanden, Ameriketako Estatu Batuetan, du egoitza. Bere musikan eragina dute post-rockak, rock alternatiboak eta amerikar indigenen musika tradizionalak. EP bat eta hiru disko kaleratu ditu **Black Belt Eagle Scout** ezizenarekin. 

## Diskografia 
* *Mother of My Children* (2017)
* *At the Party with My Brown Friends* (2019)
* *The Land, the Water, the Sky* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camino Oslé

**Camino Oslé Guerendiain** (Iruñea, 1944) nafar gizarte langilea eta politikaria da. NUPeko irakaslea eta errektoreordea izan zen. 1944ean jaio zen eta 1966an gizarte laneko gradua amaitu zuen. Nafarroako parlamentuan 4 urtez egon zen Nafarroako Batzar Nagusietako PSOEko politikari bezala, eta 1983an hauteskundeetan hautatua izan zen. Julian Balduz, Iruñeko demokraziaren lehenengo alkatea, bere bikotekidea da. Gaur egun, Iruñeko Miserikordia Etxeko Gobernu Batzordeko kidea da.

## Ibilbide politikoa 
1979ko hauteskundeak eta gero, Demokrazia abiarazten hasi zenean, Iruñeko udalera sartu zen lehen emakumeetako bat izan zen. PSOEren zerrendetan aurkeztu zen. 27 zinegotzi izan ziren, eta horietatik lau emakume. Geroago, bosgarren bat gehitu zen zinegotzi batek uko egin ziolako. Ondorioz, 5 emakumek parte hartu zuten zerrendan, horietako bat Osle izanik. PSOEko zerrendetan bostgarren autagaia eta lehenengo emakumea izan zen.

Errolda 120.000 pertsonakoa zen eta hauteslekuetara ia 80.000 pertsona joan ziren, %66,3. Herri Batasunak eta EAJk PSOEren hautagaia babestu zuten, eta Julian Balduz (PSOE) izan zen Iruñeko demokraziaren lehen alkatea. Caminok bi legealditan egon zen(1979tik-1983ra, 1. legegintzaldian, eta 1983tik-1987ra, 2. legegintzaldian).

Foru parlamentari ere izan zen bi legealditan (1983tik-1991ra), Iruñeko Udal Kutxako kontseilari eta Nafarroako Batzar Nagusietako PSOEren prokuradore ere izan zen.

## Erreferentziak
Piszifaktoria Ideien Laborategia

Artearen diziplina desberdinetan aritzen diren hainbat artistak 2015ean Laudion sorturiko esperimentazio taldea da **Piszifaktoria Ideian Laborategia**. Adierazpide desberdinen arteko mugak ikertzea, eta begiratzeko, esateko eta adierazteko modu berriak bilatzea dira laborategiaren helburuak. Gaur egun, hiru kidek osatzen dute taldearen oinarria: Mikel Ayllon, Irati Agirreazkuenaga eta Igor Arzuaga. Hala ere, haien proiektuak aurrera ateratzeko, beste artista batzuekin bat egiten dute.

## Ezaugarriak 
Piszifaktoria Ideien Laborategiak diziplinen arteko mugetan dauden ikuskizunak sortzen ditu. Ez da erraza haren lanak zehaztasunez sailkatzea, performancea, antzerkia, musika, dantza edo ikus-entzunezkoen teknikak nahasten baitituzte. Lan guztietan, ordea, presente dago publikoaren eta artisten arteko harremanaren inguruko gogoeta. Halaber, berebiziko garrantzia ematen diote soinuari, haien zenbait piezaren osagai nagusia izateraino.

## Taularatutako antzezlanen zerrenda 
* *Mara feat. Milay* (Estreinaldia: 2016, Jalgi Jaialdia).
* *Takoidun zapata gorria* (Estreinaldia: 2017, Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialdia).
* *Elkar ezagutu genuen eguna* (2020, Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialdia).
* *Daniel|a|* (2021, EITBrentzako websail transmedia).
* *Noiz utziko dio euria egiteari* (2021, Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialdia).
* *Maskararen azpiko karmina* (2021, Loraldia jaialdia).
* *Ivanka* (2022, Donostiako Poltsiko Jaialdia. Jaialdiaren bekaren irabazlea).
* *Asfaltoaren azpian, euria* (2023, Leioako Umore Azoka. Karrikan bekaren irabazlea).
* *Hau ez da gerra bat* (2023, Gasteizko Printzipal Antzokia)
* *Hau gerra bat da* (2023, Euskararen Etxea. Euskararen Etxearen Hizkibridoak bekaren irabazlea).
* *Goroldiorik ez* (2024, Loraldia jaialdia).

## Argitalpenak 
* *Hau ez da gerra bat* (Susa-Ganbila, 2024). 

Hiru antzezlanez osatutako liburua da: *Bunker*, *Hau ez da gerra bat* eta *Hau gerra bat da.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza

## Kanpo estekak 
* Webugnea
* Instagram
* Twitter
* Facebook
* Ganbila
Pantzart konpainia

**Pantzart konpainia** 2012. urtean sortu zen Bilbon. Hauexek dira partaideak: Elena Bezanilla, zuzendari artistikoa; Santiago Ortega, txotxongilo maisua eta antzezlea; Ainhoa Pineda, antzezlea, eta Arantza Flores, argiztapen-diseinatzailea. Juan Kruz Igerabidek testuekin kolaboratzen du maiz, baita elkarlanean ari diren David Larrinagak (musikarekin) eta Jose Antonio Gutiérrez, “Guti”-k (argazkiarekin) ere.

Euskal Herrian ez ezik, Madrilen, Sevillan, Valentzian eta beste hainbat hiritan ere eskaini ditu emanaldiak *Pantzart*-ek, eta hainbat topaketatan parte hartu izan du: hala nola, Euskal Herriko Txotxongilolarien I. Topaketan, Barañaingo Nazioarteko Txotxongilo Jaialdian, Literaktum-en (Donostia), Santa Feko Haur Antzerkiaren Nazioarteko Jaialdian eta Entre Rios-en (Argentina). 

## Ezaugarriak 
2012an sortu zenetik, *Pantzart-*ek 10 ikuskizun ekoitzi ditu, euskal egileen testuetatik abiatuta, dramaturgia berritzaileekin, aretorako eta kalerako.
ezkerrera|thumb
Era berean, 400 funtzio baino gehiago egin ditu, eta gaitasun handia erakutsi du hizkuntza propioa garatzeko. Hizkuntza horren ezaugarria da garrantzi maila bereko diziplina eszenikoak eta teknika mistoak erabiltzea: objektuak, bi eta hiru dimentsioko txotxongiloak, antzezpena, abestiak, poesia, proiekzioak, landare aromatikoak, burbuilak, etab.

Konpainiaren estiloaren ezaugarri nabarmenetako bat kartoiaren eta paperaren erabilera da: bere apaltasunagatik, organikotasunagatik eta potentzial sinbolikoagatik; teatro nagusiki bisual eta beti musikal baterako oinarrizko material gisa.

Taldearen lanaren beste bereizgarrietako bat ondoren publikoarekin elkartzea da, antzezpenak obraren eta publikoaren arteko esperientzia eta topaketa sor dezan. Adibidez, “Kolorez Kolore” ikuskizunaren amaieran, koloretako etxetxoa bisita daiteke, edo, “Amilami”-ren ondoren, landare usaintsuak sentitu eta eraman; edota, “Boli bili boli”-n poemak marraztu eskuko programa batean. Hartara, “Metamorfosien jokoa” (2023) ekoizpenean, elkarrekintza jolasaren eta dantzaren bidez gauzatzen da.

*Pantzart*-ekin elkarlanean aritu dira, besteak beste: Benjamin Alonso, eszena-zuzendaritzan, antzezle gisa lzaskun Fernández, Joana Ocaña, Amaia Arkotxa, Ainhoa Larrañaga eta Nazaret Froufa; eta jantzi-diseinatzaileen artean, hala nola: Enriqueta Vega, Ana D, Areli Creative Designer eta Sinpatron.

## Taularatutako antzezlanen zerrenda 
* Boli bili boli (2012)

* Amilami (2014)                           
* Txan Fantasma (2014)
* Kolorez Kolore (2016)
* Plisti-Plasta (2017)
* Lur-Ikara Kabaret (2017)
* Hitzak Txorabiatzen (2020)
* Korri, Kuru, Korri! (2021)
* Metamorfosien Jokoa (2023)
* Txan Fantasma - bertsio berria (2025)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza
* Unima Elkartea

## Kanpo estekak 
* Weborria
* Instagram
* Facebook
* Blog-a
Sara Ayesa

**Sara Ayesa** (Donostia, Gipuzkoa, 1997) artista da, 2024an Tabakalera-Morpho Nazioarteko elkarlan-deialdian, Amberesen egonaldi artistikoa egiteko hautatu zuten.eta, 2021ean, Rekalde Aretoan *Harri, Orri, Ar,* mintegiaren barruan *la*SIAk antolatutako tailerrean.

Tabakalera-Morpho Nazioarteko elkarlan-deialdian 2024an egonaldi artistikoa egiteko hautatu zuten. Egonaldi hau euren praktika artistikoa Euskal Autonomia Erkidegoan, Nafarroan edo Euskal Hirigune Elkargoan garatzen zuten eta Morphon (Anberes, Belgika) testuinguru artistiko berriak esploratu eta praktikan jartzen zituzten bitartean, euren ibilbide artistikoa zabaldu nahi zuten artistei zuzenduta zegoen. Tabakalerak eta Morphok, Etxepare Euskal Institutuaren lankidetzarekin abiatutako deialdian  Morphok eta Tabakalerak batzorde misto baten bitartez aukeratu zuten Sara Ayesaren proiektua.

## Erakusketak 
* 2021ean *Boogity Shu* erakutsi zuen Bizkaiko Batzar Nagusien aretoan.
* *Under grass*  HARRIAK programaren barruan 
* *Karaoke* AZPI Kultur Elkartean.
* 2023an *Vestirme mal y desvestirme mucho.* Gasteizko Montehermoson*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Literatura-saloi

[thumb|250px|*Damen saloia*, [Abraham Bosse margolariak XVIII. mendean egindako margolana.]]

**Literatura-saloi** bat anfitrioi baten egoitzan egindako bilera bat zen; izena anfitrioiena hartzen zuen, esaterako Suzanne Curchodek antolatzen zuena Madame Neckerren saloia zen (Necker senarra zen). Saloien helburua lagunarte atseginaz gozatzea zen, dastamena fintzea, eta, horrez gain, jakintzak zabaltzea solasaren eta irakurketaren bidez; horretarako, sarritan Horazio poeta klasikoaren poesiaren xedeak definitzen ziren: «atsegin hartzea eta heztea» («aut delectare aut prodesse est»). «Literatura-saloia» terminoa XVII. eta XVIII. mendeetako bilera literario eta filosofiko frantsesekin lotu ohi da, nahiz eta ohitura laster Europa osoan zabaldu. Gaur egun saloian mundu osoan antolatzen dira. Bere anfitrioiak kultura maite zuten emakumeak izaten ziren, horregatik *salonnières* deituak.

## Parisko saloiak XVIII. mendean 
Hona hemen batzuk:
* Madame Neckerren saloia
* Madame Geoffrinen saloia
* Madame Tencinen saloia
* Julie de Lespinassen saloia, Jean le Rond d'Alembert pate hartzaile bat zen.
* Madame du Deffanden saloia; Marie de Vichy-Chamrond Deffand markesa zen. Horace Walpoleren laguna zen.
* Lamberten saloia, Lambert markesa baitzen
* Maine dukesaren saloia
* Madame d'Épinayren saloia
* Anne-Catherine Helvétius, Auteuil elkartearen sortzailea
* Madame Rolanden saloia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Preziosismo

## Kanpo estekak
Carmen Estrada Cerquera

**Carmen Estrada Cerquera** (Sevilla, 1947) ikerlari, neurozientzialari, irakasle, itzultzaile eta idazle andaluziarra da.

## Lana  
Medikuntzan doktorea eta irakasle katedraduna da Madrilgo Unibertsitatea Autonomoan (UAM); eta idazlea eta grekera itzultzailea ere bada.

Carmen Estrada Cerquera Medikuntzan lizentziatu zen Sevillako Unibertsitatean (US) eta 1979an doktoratu zen Madrilgo Unibertsitate autonomoan (UAM), *Circulación cerebral en la hipertensión de origen renal* (‘Giltzurrunetan jatorria duen hipertentsioan burmuinaren zirkulazioa’) izenburudun tesiarekin. 

Neurozientzietan ikerketa egin zuen UAMen, UCAn, Duarteko (Kalifornia) City of Hope National Medical Center eta Los Angelesko Kaliforniako Unibertsitatean (UCLA) eta Neurozientzia ikerketa proiektuen zuzendaria ere izan da. Bere iritziz, funtzio bat lantzearen poderioz, gero eta neurona gehiago biltzen dira jarduera horretara eta gure burmuina lantzeko eta aldatzeko aukera ematen du.   

Dibulgazio zientifikoaren aldekoa da eta Zientziei buruzko ezagutza zabaltzea zuen helburu. Bere iritziz, gizakia existitzen zenetik dago zientzia eta hartara edozein pertsona hurbil daiteke.

Mundu naturala begiratzeko modua da zientzia harentzat, ezjakintasunetik hasita, guztion artean ezagutza bilduz.

*La herencia de Eva* liburuan zintziaren historia aztertzen du lehen labarretako artetik hasita (naturaren behaketa) gaur egungo astronomia modernora (zulo beltzen irudiak hartzen dituzten teleskopiodunak). Zientziaren hiru aldi daude: jakingura, ezagutza jasotzea eta ezagutza horren transmisioa. Ebaren mitoari buelta ematen dio: Ebak jakingurarekin, ezagutzaren fruitua jaten du, eta ezagutzera ematen du; debekatua ziotena eginez, jakinahiak bultzatuta.

Carmen Estradaren aburuz, zientzia gertaera demostragarria da eta, horregatik, uste du zientzia eta Jainkoa ezin direla batu (frogatu ezinezko hipotesi gisa ez bada, beraz, ez egia zientifikoa ezin baita demostratu): bere ustez ezin da zientzialari eta sinistun izan.
* *Odi­sea* lanaren itzulpena eta adaptazioa eta Miguel Brievak ilustratua. Malpaso, 2019.
* *Odiseicas. Las mujeres en la Odisea.*  Seix Barral, 2021.
* *La herencia de Eva. Del instinto de curiosidad a la ciencia moderna.* Taurus 2024.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *La herencia de Eva" de Carmen Estrada: Explorando los Vínculos Entre Ciencia y Humanidades*
*La herencia de Eva. RTVE
Andrea Schiavone

**Andrea Meldolla ** (), **Andrea Schiavone** eta **Andrea Lo Schiavone** (Andrea Eslaviarra) deitua (Zara, 1510/1515 – Venezia, 1563ko abenduaren 11) italiar margolaria izan zen.

Dalmazian jaio zen, orduan Veneziako Errepublikak gobernatua. Gurasoak Italiako Romagnakoak ziren.

Zaran edo Venezian ikasi zuen margotzen, eta freskoak eta grabatuak egin zituen. 1540an jada ezaguna zen Venezian eta Giorgio Vasarik bataila baten margolan enkargatu zuen. Hasieran Parmigianinoren eta manierismoaren eragina jarraitu zuen, baina ondoren veneziar teknikak eta Tintoretto, Tiziano eta Jacopo Bassanoren eragina hartu zituen.

## Iruditegia 

Schiavone 1.jpg|*Familia,Santua eta Santa Katalina*, 1552, Viena
Schiavone 2.jpg|*San Pauloren bihurketa*
Andrija Medulić.jpg|Andrija Medulić/Andrea Schiavoneren bustoa, Zadar, Kroazia
5187 bassenge schiavone.jpg|*Arantzazko koroa*

## Kanpo estekak
Ze Onda Antzerkia

**Ze Onda Antzerkia** Donostian 2011n Silvia Manzana, Jon Ander Alonso eta Iñaki Santosek sortutako antzerki konpainia bat da. Sorkuntza propioei bide egiteko asmoarekin sortu zuten, Donostiako TAEtik pasa eta gero.

## Ezaugarriak 
Ze Onda-n lengoaia berri eta arriskatuen lagun dira. Haien formakuntzari jarraiki, modu kolektiboan sortzen dute. Gustoko poetika batera iristea dute helburutzat, "antzerki tradizionalaren mugak astinduz eta tarteka, pasatzen saiatuz".

## Taularatutako antzezlanen zerrenda 
* "MIKRO-UHINA" (2012)
* "ITSASOARI NEGAR" (2015)
* "HERIOTZA BIKOITZA (DOBLE MALTA)" (2017)
* "TEMPUS FUGIT" (2021)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza

## Kanpo estekak 
* Facebook
* Webgunea
Poli(biniliden fluoruro)

**Poli(biniliden fluoruro)a** (**PVDF**) polimero sintetiko termoplastikoa da, fluoropolimeroen familiakoa. Biniliden fluoruroaren polimerizazioz sintetizatzen da. Ezaugarri piezoelektriko nabarmenak ditu.

Erabilera berezietarako plastikoa da purutasun handia eta disolbatzaileekiko, azidoekiko eta hidrokarburoekiko erresistentzia duelako.

## Sintesia 
Poli(biniden fluoruro)aren sintesia biniliden fluoruroaren erradikal-polimerizazioz egiten da peroxido organikoak hasarazle gisa baliatuz.

## Erabilera 
PVDFk bertsatilitate handia du gainerako termoplastikoek bezala. PVDF-erretxina berotan prozesatzen da estrusioz edo injekzioz hodiak, estaldurak, filmak eta moldeatutako objektuak egiteko industria-alor askotan hala nola, industria kimikoan, elektronikan, bateriatan, eraikuntzan, uren tratamenduan eta industria petrokimikoan.

Kopolimeroak egiteko ere baliatzen da, bereziki piezoelektrikotasuna probesteko. Adibidez, hexafluoropropilenoarekin ekoizten den kopolimeroa kristalinoagoa da PVDF hutsa baino eta horrek piezoelektrikotasuna emendatzea dakar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurelio Caicedo Ayerbe

**Aurelio Caicedo Ayerbe** (Popayan, 1921eko maiatzaren 4a - Bogota, 1998ko uztailaren 23a) kolonbiar abokatua, idazlea, politikaria eta diplomatikoa izan zen.

Caicedo eskualdeko politikari gisa nabarmendu zen, bere jaioterriko zinegotzi eta Caucako diputatu zela; diplomatiko gisa Kolonbiako enbaxadore izan zen NBEren eta Egoitza Santuaren aurrean; eta exekutiboan Lan ministro izendatu zuten 1953an, eta gero Hezkuntzakoa 1954an, Gustavo Rojas Pinillaren erregimen militarraren ondorioz. Kazetari gisa, *Diario de Colombia* egunkari kontserbadorea sortu zuen.

NBEn egindako lanari esker, Unescoren presidenteordetza exekutiboa hartu zuen.

## Obrak 
* *De Bogotá a Popayán* (1946)
* *Bases para la educación colombiana* (1954)
* *Lo quevedesco y lo barroco*
* *32 poemas* (1980)
* *Esta es mi historia* (1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irati Bereau Baleztena

**Irati Bereau Baleztena** (Irun, Gipuzkoa, 1978) itzultzailea da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Itzulpengintzako eta Interpretazioko lizentzia eskuratu zuen Castelló de la Planako Jaume I.a Unibertsitatean . 

2016az geroztik, Nafarroako Unibertsitate Publikoan ari da itzultzaile, zuzentzaile eta interprete lanetan, Euskararako Atal Teknikoan.

## Argitalpenak 
Argitalpenei dagokionez, zenbait obra literario eta saiakera euskaratu ditu.

* *Deitora zaitzala Tigrisek.* Emilienne Malfattoren liburuaren itzulpena   (2023, Txalaparta)
* *Ene herri txikia.* Faye, Gaël-en liburuaren itzulpena. (2016, Igela)
* *Robespierreren lan hautatuak.* Vermorel, August (2020) (fr - eu)
* *Antzinako Erregimena eta Iraultza.* Tocqueville, Alexis de (2014) (fr - eu)
* *Gizarte-kognizioa*  (2012) (en - eu)
* *Zer da Hirugarren Estatua?* Sieyès, Emmanuel-Joseph (2011) (fr - eu)  (Euskal Herriko Unibertsitatea) 
* *Tolerantziari buruzko tratatua*. Voltaire (2010) (fr - eu)
* *Madame Curie.* Curie, Eve (2009) (fr - eu)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Cano Gaviria

**Ricardo Cano Gaviria** (1946 - ) Medellinen (Kolonbia) jaiotako idazle hispano-kolonbiarra. 1970etik Espainian bizi da, eta hainbat urtez Hora de *Poesía* espainiar aldizkaria zuzendu zuen bere emaztearekin, Rosa Lentinirekin, zeinarekin 1997an Ediciones Igitur sortu zuen, Bartzelonan. 

Besteak beste, *El País*, *La Vanguardia*, El Espectador, El Tiempo, Eco, Quimera, Revista de Occidente, *El Viejo Topo*, Revista de la Universidad de Antioquia eta *El Malpensante* aldizkarietan kolaboratu du. Flaubert, Larbaud, Mandiarges, Valéry, Mallarmé, Nerval, M. de Guérin, besteak beste. 

Bere testuak eta liburuak italieraz, frantsesez, portugesez eta alemanez argitaratu dira. 

## Literatura-lana 
; Eleberria

* *Prytaneum*, 1981
* *Las ciento veinte jornadas de Bouvard y Pécuchet*, 1982
* *El pasajero Benjamin*, 1989, Premio Navarra 1988, reeditada en 1993 como: *El pasajero Walter Benjamin*
* *Una lección de abismo*, 1991
* *La puerta del infierno*, 2011
* *Yo, Gustave Flaubert...,* 2021

; Ipuina

* *En busca del Moloch*, 1989
* *El hombre que rezó a Baudelaire*, 2006
* *Cuando pase el ciego*, 2014
* *La carne es triste*, 2017

; Saiakera, biografia

* *El Buitre* y el Ave Fénix, elkarrizketak *Mario Vargas* Llosarekin, 1972
* *Acusados: Flaubert y Baudelaire; o de cómo, en el año 1857,* Madame Bovary *y* Las flores del mal*, fueron llevadas ante el tribunal, con el dossier completo de los procesos*, 1984
* *José Asunción Silva, Una vida en clave de sombra*, 1992

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1988ko Nafarroako Eleberri Saria (Espainia), El pasajero *Benjamín* filmagatik
* Pedro Gomez Valderrama Liburu Sari Nazionala, 1988-1992 bosturtekoan argitaratutako Kolonbiako eleberri onenari Una lección de abismo lanagatik.
* *Honoris causa* doktore literaturan Antiokiako Unibertsitatean (2019)

## Kanpo estekak 
* Ricardo Cano Gaviria
Eduardo Carranza

**Januario Eduardo Carranza Fernández** (1913ko uztailaren 23an jaio zen *Apiayn*, Villavicencion, Kolonbian, eta 1985eko otsailaren 13an hil zen Bogotan) XX. mendeko poeta kolonbiarra izan zen.

## Biografia 
Eduardo Carranza kazetaria, irakaslea, diplomatikoa eta Piedra y Cielo mugimenduaren aitzindaria izan zen aldi berean.

Berak zuzendu zituen hainbat kultur argitalpenen ospeaz arduratu zen: *Nuestra Señora del Rosario Ikastetxe Nagusiko Aldizkaria*, *Indietako Aldizkaria*, El Tiempo aldizkariaren literatur gehigarria eta *Andeetako Unibertsitateko Aldizkaria*. 

1934an hasi zen literaturaren ospea ezagutzen, bere poemak argitaratuz.

1945 eta 1948 artean Txileko Kolonbiako Enbaxadako kultur agregatua izan zen.

1948tik 1951ra, Kolonbiako Liburutegi Nazionala arrakastaz zuzendu zuen.

1951tik 1958ra arte kultur agregatua izan zen berriro, oraingoan Madrilen.
1952an lehen Poesia Biltzarra zuzendu zuen Segovian, *Carlos Riba* eta Vicente Aleixandrerekin batera.

1953an kongresu horretako buru izan zen, oraingoan Salamancan, Gerardo Diego, Damaso Alonso eta Giuseppe Ungarettirekin batera.

*Hizkuntzaren Akademiako* kide izan zen, eta 1963tik Hizkuntzaren Akademia zuzendu zuen.
Bogotako Barruti Bereziko Liburutegia. 

1984an, Gobernu nazionalak, Belisario Betancur presidenteak zuzenduta, enbaxadore ibiltari izendatu zuen espainiera mintzatzen zen herrialdeetan. Aurten bertan, Carranza clotura, Léopold Sédar Senghor eta Jorge Luis Borgesekin, Munduko Poesia Kongresua, Marokon.

Eduardo Carranza Bogotan hil zen 1985eko otsailaren 13an, 71 urte zituela.

## Obrak 
Eduardo Carranzaren poesiak lau gai nagusi nabarmentzen ditu: aberria, heriotza, maitasuna eta lurra.

Bere obratik honako sorkuntzak ateratzen dira:

* Canciones para iniciar una *fiesta*
* *Seis elegías y un himno*
* Ella, los días y las nubes
* Azul de ti
* *Diciembre azul*
* *El olvidado*

## Kanpo estekak 
*  Poemas - 12 poèmes d'Eduardo Carranza : 'Azul de ti', 'Soneto a la rosa', 'Es melancolía', 'Elegia suspirante', 'Tema de mujer y manzana', 'A veces cruza mi pecho dormido', 'Muchacha', 'Soneto insistente', 'Soneto sediente', 'El insomne', 'El olvidado', 'Galope súbito';
*  Biblioteca Luis Ángel Arango - Fiche bibliographique;
*  Palabra virtual - 6 poèmes d'Eduardo Carranza : ''Azul de ti', 'Domingo', 'Es melancolía', 'Galope súbito', 'Imagen casi perdida', 'Soneto con una salvedad';''1985eko
*  Casa de Poesia Silva - Biographie, poèmes
Biniliden fluoruro

**Biniliden fluoruroa** edo **1,1-difluoroetileno** konposatu organikoa da, CH2=CF2 formula duena, haluro organikoen familiakoa eta konposatu organofluoratuen klasekoa. Gas kolorge sukoia da, eter usain leuna duena. Aireak baino dentsitate handiagoa dauka eta alkoholetan, azetonatan eta etil eterretan disolbagarria da. Ukitzean erredurak sor ditzake.

Poli(biniliden fluoruro)a eta hainbat kopolimero sintetizatzeko monomero gisa baliatzen da.

## Sintesia 
Biniliden fluoruroa *1,1,1-trihaloetano* konposatuetatik eliminazio-erreakzio baten bidez presta daiteke. Adibidez, 1-kloro-1,1-difluoroetanoak hidrogeno kloruroa galduaz,

303x303px|Preparation of 1,1-difluoroethylene from 1-chloro-1,1-difluoroethane

edo hidrogeno fluoruroa galduaz 1,1,1,-trifluoroetanoak.

295x295px|Preparation of 1,1-difluoroethylene from 1,1,1-trifluoroethane

## Erreferentziak
Paige L. Sweet

**Paige L. Sweet** (AEB, 1987) soziologoa eta idazlea da, eta genero, sexualitate, ezagutza eta genero indarkeriaren arloetan lan egiten du. Sweetek ezaguna da harremanetan eta lantokian gaslightingari buruz egindako lanagatik. *The Politics of Surviving: How Women Navigate Domestic Violence and Its Aftermath* (Bizirauteko politika: emakumeek etxeko indarkeria eta horren ondorioak nola pairatzen dituzten) (University of California Press, 2021) lanaren egilea da.

## Bizitza 
2018an, Sweetek Soziologiako doktoretza lortu zuen Illinoiseko Unibertsitatean, Chicagon.

### Lan ibilbidea 
### Idazle 
Sweet “The Sociology of Gaslighting” artikuluaren egilea da. Artikulu hori *American Sociological Review-n* argitaratu zen (2019), eta American Sociological Association-en sari bat jaso zuen. *The Politics of Surviving: How Women Navigate Domestic Violence and its Aftermath* (Bizirauteko politika: emakumeek etxeko indarkeria eta horren ondorioak nola pairatzen dituzten) (2021) liburua idatzi du.

#### Irakasle 
2020tik aurrera, Michigango Unibertsitatean irakasten du, eta gaslighting-a aztertzen du harremanetan eta lantokian. Berak argudiatzen du gaslighting-a, gehienbat, gizarte-desberdintasunek (generoa barne) ahalbidetzen duten fenomeno soziologikoa dela. Gaslighting-a sexu egoerekin, medikuntzarekin, lege sistemarekin eta lantokiarekin lotu du.

## Lanak 
### Artikuluak 
* 
* 
* 

### Liburuak 
* *The Politics of Surviving: How Women Navigate Domestic Violence and Its Aftermath*. University of California Press. 2021

## Sariak eta aintzatespenak 
* American Sociological Associationen saria jaso zuen 2019ko “The Sociology of Gaslighting” artikuluagatik..

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sweet, Paige L. (2021) Curriculum vitae. LSA Soziologia. Michigango Unibertsitatea

## Kanpo estekak
Iker Plazaola

**Iker Plazaola** Acosta (Oñati, Gipuzkoa) gazte umorista eta monologogile bat da. Umoregile moduan herri askotan egon izan da eta EITBn, NAIZen eta Goienan parte hartu izan du.

2020an, hasi zen aurkezle lanetan, Goienarentzat egindako Zarramarra bideo podcastean, ondoren autoekoitzi egin zuten saioa. 2022tik 2024ra saio hori NAIZ Irratiarentzat egin zuten.

2023an, ETB1eko Gora bihotzak saioan kolaboratzen hasi zen.

2024an, EITBko *Altxa Komedia* saioan hartu zuen parte.

2024an, Primeran-en Barraka umorezko saioko aurkezlea izan zen.

## Barraka 
2024an, Hiru Damatxok EITBrentzat ekoitzi zuen Barraka umorezko saioko aurkezlea izan zen.

Hainbat tokitako zenbait neska gaztek, X sare sozialean "@bukatu_da_showa" kontutik zabaldu zuten Ikerren aurkako salaketa. Horren harira, EITBk bertan behera utzi zuen Barraka saioa eta Primeran plataforma digitaletik kendu zituzten ordu arte ikusgai zeuden bi kapituluak.

Salatzaileek adierazi zuten ez zela eraso bakarra izan, eta asko zirela gizon horren «eraso fisiko, sexual, psikologiko eta ahozkoak» jasan zituztenak. «Ez behin, ez bitan... erasoek denboran iraun dute, eta, gainera, ugaritu egin dira». «Oñatiarra da, karisma handia du, baita babes soziala ere», zehaztu zuten, eta azaldu umore arloko bakarrizketa eta show batzuk gidatu zituela, «programa propio bat aurkezteraino».

Aurkezlearen aurkako salaketa argitara atera berritan, EITBk, «kautelaz», bertan behera utzi zuen bere edukietako baten ekoizpena eta emisioa. «Ikus-entzunezko edukiak egiten dituen ekoiztetxe batek jakin du taldeko kide baten aurka eraso sexistak salatu direla», idatzi zuen oharrean. Gertakariak argitu eta protokoloak aplikatu arte, ekoiztetxearekin koordinatuta hartu zuen neurria hedabide publikoak.

### Erreakzioak 
Soka luzea ekarri zuen Barraka saioarekin hartu zen erabakiak. Besteak beste Iker Plazaola Irungo Gabonetako umorezko bakarrizketa saiotik baztertu zuten salaketen ondorioz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uría Menéndez

**Uría Menéndez Abogados, S. L. P.** nazioarteko abokatu-langela da, Madrilen egoitza duena. 1946an sortu zen, 243 milioi euroko fakturazioarekin, eta Espainiako bulego garrantzitsuenetako bat da. Negozio zifrako hirugarren bulegoa da El País egunkariaren arabera, eta lehena *The Legal 500* aldizkariaren arabera.

Espainian, zuzenbidearen arlo askotan nabarmentzen da abokatu-langela, nazioarteko arbitrajea, Europar Batasuneko zuzenbidea, konkurtso-zuzenbidea, negozioen zigor-zuzenbidea, zuzenbide prozesala eta zuzenbide publikoa barne.

Bulegoak ditu Bartzelonan, Bilbon, Bogotan, Mexiko Hirian, Liman, Lisboan, Londresen, Madrilen, New Yorken, Porton, Pekinen, Txileko Santiagon eta Valentzian, eta 600 abokatu baino gehiago ditu.

## Historia 
1946. urtean, Rodrigo Uría Gonzálezek, gaur egun Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea den merkataritza-zuzenbideko katedradunak, bulego juridiko-komertzial bat ireki zuen. Bulego horrekin, Aurelio Menéndez Menéndezekin batera, "Barcelona Traction" auzian Espainiaren interesak defendatu zituzten abokatu-taldean parte hartu zuen. Talde horrek urte batzuk iraun zituen, eta Hagako Nazioarteko Auzitegian amaitu zen, Rodrigo Uría eta Aurelio Menéndezen taldearen aldeko emaitzarekin. Geroago, 1973an, Rodrigo Uría González, bere seme Rodrigo Uría Meruéndano eta Aurelio Menéndez Menéndez elkartu ziren Uría & Menéndez bulego juridikoa osatzeko.

1978an, Rodrigo Uria Meruéndano bulegoko zuzendari izendatu zuten, eta Merudanok Madrildik kanpo hasi zuen bere hedapena, Charles Cowarden eskutik Bartzelonan lehen kanpo-bulegoa irekiz, Merudanok New Yorken egindako lan-egonaldi batean ezagutu zuen bazkide estatubatuarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcela Cristina Gómez

**Marcela Cristina Gómez** (Tres Isletas, 1984ko otsailaren 19a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liliana Góngora

**Liliana Góngora** (1965eko azaroaren 24a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Griselda González

**Griselda González** (Buenos Aires, 1965eko abenduaren 4a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reinaldo Gorno

**Reinaldo Gorno** (Yapeyú, 1918ko ekainaren 18a - Buenos Aires, 1994ko apirilaren 10a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eusebio Guiñez

**Eusebio Guiñez** (Rivadavia, 1906ko abenduaren 16a - Mendoza, 1987ko urriaren 1a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Héber

**Ricardo Héber** (1927ko irailaren 28a - Buenos Aires, 2002) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Hofmeister

**Carlos Hofmeister** (Buenos Aires, 1909ko irailaren 15a - 1974ko ekainaren 10a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Isaack

**Carlos Isaack** (Gualeguaychú, 1924ko ekainaren 9a - Rosario, 2000ko irailaren 3a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metrokoadroka Sormen Laborategia

**Metrokoadroka Sormen Laborategia** Oiartzun eta Errenteria/Oreretako artista sare batek sortu genuen 2008an, helburu honekin: arte eszenikoetan eta arte plastikoetan proiektuak sortzea, laguntzea eta zabaltzea, beti ere kulturarekiko ikuspegi kritikoari eta esperimentazioari lehentasuna emanez. Diziplina artistiko ezberdinak uztartzea da esperimentazio horren oinarri nagusietako bat. 

Funtzionamenduari dagokionez, Idoia Beratarbidek, Oier Guillanek eta Josu Zubiak koordinatzen dituzte proiektuak Oiartzungo Ehuntze espaziotik. Proiektuei begira sare moduan funtzionatzen da, proiektu bakoitza autonomoa izatea bilatuz. Sarekide ugari daude, proiektuetan sarritan parte hartu dute, adibidez: Ainhoa Alberdi, Maite Aizpurua, Intza Alkain, Allende Arnaiz, Edurne Azkarate, Javier Barandiaran, Maria de Bernardo, Iraia Elias, Ander Fernandez, Idoia Hernandez, Alvaro Ledesma, Joseba Roldan, Asier Sarasola, Marina Suarez...

Arte plastikoei dagokionez, 2014an Oiartzunen zabaldutako EHUNTZE sormen espazioaren baitan gauzatzen dugu hainbat proiektu (sormen laborategiak, mikroerrezitaldiak, “21 aulki” arte zikloa…). Argitalpengintzan ere, kolektiboko kideek hainbat lan egin izan dituzte diseinu eta edizio lanetan (besteak beste, Ganbila antzerki bildumaren diseinua). 2024tik beren argitalpen lerro propioa plazaratu dute, ARTEMUGARRI izenarekin. Oraingoz, bi artista liburu plazaratu dituzte bertan: Allende Arnaizen BIRSORTU eta Ainara Lasaren AZALERA. Metrokoadroka kolektiboaren lan prozesuen berri topatu daiteke ARTXIBO BILUZIA (Jakin-Usurbilgo Udala, 2024) eta MISS KARAOKE (EHAZE, 2021) liburuetan.

## Ezaugarriak 
Arte eszenikoen arloan, antzerki posdramatikoa, poesia bisuala, absurduaren teatroa eta diziplinartekotasuna dira ezaugarri nagusiak.

## Taularatutako antzezlanen zerrenda 
* *Loaren defentsan* (2024)
* *Artxibo biluzia (*2024)
* *Zeozertan dabil baina ez dakit zertan* (2022)
* *Bidaide* (2021)
* *Andrezaharraren manifestua* (2020)
* *Txolarte* (2020)
* *Aldarri* (2019)
* *Zauri Bolodia* (2019)
* *Hugo, nor dada Emmy?* (2019)
* *Zanbuia!* (2018) 
* *Miss Karaoke* (2017)
* *Mr Señora* (2016)
* *Su izan nahi* (2015)
* *Hautudeterminazioa* (2015)
* *Salto* (2014)
* *Nola belztu behar zuria* (2014)
* *Zertarako hegoak* (2013)
* *Poza* (2012)
* *Elkartasun basatia* (2013)
* *Munduan beste* (2012)
* *Hura ez da lekua* (2011)
* *Arra. Arraroa* (2011)
* *Herio heroi* (2010)
* *Eskuen sustraiak* (2009)
* *Metrokoadrobat* (2008)

## Argitalpenak 
* *Artxibo biluzia* (Jakin-Usurbilgo Udala, 2024)
* *Miss Karaoke* (EHAZE, 2021)
* *Zanbuia!* (Booktegi, 2019)
* *Mr Señora* (Txalaparta, 2016)
* *Hura ez da lekua* (Txalaparta, 2012)
* *Herio heroi* (2010)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko Antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza

## Kanpo estekak 
* Webgunea
* Instagram
* Facebook
* Youtube
* Ganbila
Carla Campra

**Carla María Campra Elizalde**, ezagunagoa  **Carla Campra** izenez (Bartzelona, Katalunia, 1999ko apirilaren 16a) bartzelonar aktorea eta modeloa da. Ezaguna da, batez ere 2009an *90-60-90, diario secreto de una adolescente* (90-60-90 nerabe baten egunkari sekretua) eta 2018-2019 *La otra mirada* (Beste begirada) telesailetako lanengatik.

## Bizitza 
Carla Maria Campra Elizalde 1999an jaio zen, Bartzelonan. Guillermo Campra aktorea neba du.

## Lan ibilbidea 
### Modelo 
Pasareletako modelo lanetan parte hartu zuen hainbat telebista saiotan, hala nola *El Club*  TV3 katean eta *Corazón, corazón*  TVEn, besteak beste. Hainbat markatarako iragarki publizitarioak egin ditu.

### Aktore 
2007ra arte ez zuen egin lehen agerpena zineman, *Atlas de geografía* humana filmean, hain zuen ere. 2008an *Cazadores de hombres* telesailean parte hartu zuen, eta noizbehinka protagonistetako baten alabaren rolean *Yo soy Bea* telenobelan. Handik urtebetera, Antena 3 kateko *90-60-90, diario secreto de una adolescente* telesaileko aktoreen zerrendan sartu zen, Julia pertsonaia antzezteko.

2010ean, Mariona pertsonaia interpretatu zuen *La Mari* lanaren jarraipenean, *La Mari* 2 telebistarako filmean. Urte horretan bertan, Antena 3 kateko *No soy como tú* telesailean paper bat lortu zuen. 2011n, telebistarako *La duquesa* filmaren bigarren zatian agertu zen, Eugenia Martinez de Irujoren papera eginez. Urte horretan bertan, *El sueño de Iván* filmarekin zineman lehen aldiz protagonista izatea lortu zuen, Óscar Casas protagonistakide zuela.

Urte batzuetan telesailetan paper txiki errepikariak edo noizbehinkakoak izan zituen, hala nola, *Águila Roja, El secreto de Puente Viejo, Centro médico* edo *El hombre de tu vida*. 2018an Televisión Españolako *La otra mirada* telesaileko protagonistetako bat izan zen, Flavia Cardesa pertsonaia antzeztuz, eta bi denboraldietan mantendu zen telesail hori. Urte horretan bertan, Asghar Farhadiren *Todos lo saben* filmean agertu zen, Irene Gonzalez pertsonaia antzeztu zuen. 2020an TVEko *Acacias 38* eguneroko telenobelan hasi zen Daniela Stabile pertsonaia antzezteko. 2020aren amaieran iragarri zuten Netflix *Feria: la luz más oscura* misteriozko telesail originaleko protagonista izango zela. Lan horretan Sofiaren rola egin zuen. 2022an, Aitana Martínez / Mariana Santosen papera egin zuen *Sagrada familia* telesail dramatikoan, eta Najwa Nimri, Alba Flores, Álex García, Macarena Gómez, Álvaro Rico eta Laura Laprida aktoreekin aritu zen.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barraka (argipena)

**Barraka** terminoak hainbat adiera du:

* **Barraka** etxola erako egitura bat da ohikoan, **barrakoia** ere deitua handia bada.
* Jolas-parkeetan **barrakak** izaten dira **jolaserako etxolak** edo norbera igotzeko **atrakzioak**.
* **Barraka**, Primeran plataforman estreinatu zen telebista saioa.
* **Barrakako Erreka**, Nafarroa eta Gipuzkoa arteko ibai bat.
* **barraka** (adj.), arlotea, baldarra.

## Ikus, gainera 
* *Barraca*, Levanteko etxebizitza tradizionala.
* *La Barraca (antzerki taldea)*, Espainiako Gerra zibila aurretik sortutako antzerki taldea.
* *La barraca (filma)*, film dramatikoa.
* *La barraca (eleberria)*, espainiar baten eleberria.
* *La Barraca de Fraisse*, Frantziako udalerri ba.
Atrakzio

**Atrakzioa** da jolas parke, feria eta kideko tokietan dagoen jolaserako instalazioa, bisitariak bertara igo eta ibilitxo bat eginez gozatzekoa. Atrakzio mota asko daude, hala nola  errusiar mendiak, noriak edo zaldiko-maldikoak. Barraka ere esaten zaie euskaraz, baina era berean ferietako elementuak ere badira barrakak, etxola bat beste era bateko jolasa edo salmenta eskaintzen dutenak, norbera pasaiari izan gabe.

## Historia 
Printzipio mekanikoak erabiltzen dituzten atrakzioak sortu ziren Erdi Aroaren amaieran. Batez ere Pizkundearen ondoren eta XVIII. mendean, atrakzio forma jakin batzuk finkatzen joan ziren, hala nola maitaleentzako ibililaditxoak, lehen zaldiko-maldiko edo atrakzio birakariak, eta baita  lehenengo errusiar mendiak.

Zirkuen osagarri izan ziren luzaroan atrakzioak, baina XIX. mendearen erdialdean, zirku batzuek leku finkoetan ezartzea erabaki zuten eta, hala, "jolas-parke" bihurtu ziren. Aldi berean ekintzaileek edo merkatariek atrakzioak ireki zituzten leku turistikoetan, hala nola itsasaldean edo plaza komertzialetan.

1950etik aurrera, Walt Disneyk jolas-parkearen kontzeptua birdefinitu zuen eta parke tematikoen printzipioa ezarri zuen Disneyland-ekin. Atrakzioak, elkarren ondoan jarri ordez, elkartu eta tematika batekin lotzen dira. 

Teknologia modernoei esker, gero eta atrakzio ikusgarriago eta indartsuagoak agertu dira, autotxokeak, errusiar mendi gero eta azkarragoak, uretako ibilbide eta txirristak, erorketa dorreak edo sorginaren trentxoak. Sentsazio indartsuak dituzten atrakzio hauetariko askok bidaiariei adrenalina edo beldur efektuak sortzea dute helburu, hainbat formatan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Fête Foraine, Gardanne.JPG|Beso birakariak dituen atrakzioa.
Fitxategi:Gurpil handia donostia 001.JPG|Haurrentzako noria Donostian.
Fitxategi:Drop tower ride.jpg|Erorketa-dorrea.
Fitxategi:Montaña Suiza (9218263096).jpg|Suitzar mendia, Igeldoko jolas-parkeko mendi errusiarra.
Fitxategi:Mont Igueldo park - Donostia-San Sebastian (4).jpg|Elementu anitzeko zaldiko-maldiko bat.
Fitxategi:FortFun LogFlume.jpg|Ibai-ibiliaren forma duen atrakzioa.
Fitxategi:Flic Flac - Semana Grande 2025 - San Sebastian 04.jpg|Atrakzio birakari bat Donostian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Laprida

**Laura Laprida** (Pilar, Buenos Aires, Argentina, 1990eko martxoaren 12a) argentinar aktorea, modeloa eta erradiologoa da. Ezaguna egin zen, batez ere, Telefe katearen *Historia de un clan* (2015) telesail dramatikoan Paularen rola egin zuenean.

### Lan ibilbidea 
#### Modelo 
15 urte zituenean hasi zuen bere modelo ibilbidea, munduan zehar ibiltzera eraman zuten hainbat publizitate eta desfiletan lan eginez. 

#### Aktore 
2008an hasi zuen aktore ibilbidea, Juan Ruy Cosinekin batera Lucas Santa Anak zuzendutako *Dario (...) Maria* film laburra protagonizatu zuenean. Handik gutxira, Telefek emititutako eta Cris Morenak sortutako *Casi Ángeles* gazteentzako filmaren hirugarren denboraldian egin zuen debuta telebistan. Morenak Disney Channelen *Jake & Blake* (2009-2010) telekomediako aktore nagusi izateko deituko zion gero, eta Benjamin Rojasen ondoan, Marina pertsonaia interpretatu zuen. Etenaldi baten ostean, El trece katean Florentzia pertsonaia izan zen *Sólo Vos* (2013) fikziozko filmean.

Telefe-ko *Historia de un Clan* (2015) telesailean jardun ostean, hedabideetan nolabaiteko ospea izaten hasi zen, telesailean Chino Darínekin batera egindako sexu eszena baten ondorioz, zeinak bere mutil-lagunaren desagerpenaren arduraduna izan zen pertsonaiaren rola egin zuen. 2016an, Pol-kak Laprida fitxatu zuen, Canal 13ko *Los ricos no piden permiso* telenobelako zerrendaburuarekin bat egiteko, bertan Juan Domingoren (Nicolás Riera) maitasun interesaren rola bete zuen.

2017an, Quique Estevanezek sortutako eta Telefek emandako *Golpe al Corazón* telenobelako aktore nagusia izango zela baieztatu zen. Bertan, Evelina Mansilla unibertsitateko ikaslea antzeztu zuen, Alejoz (Julian Serrano) maitemindu zena. Urte horretan bertan, *Mamá se fue de viaje* filmarekin egin zuen bere lehen film zinematografikoa, eta Martin Piroyanskyk antzeztutako Di Caprio emaztearen papera egin zuen bertan. 

Bere hurrengo filma, 2018an estreinatutako *Perdida* film luzea izan zen, non Leonora pertsonifikatzeko ardura izan zuen Luisana Lopilato, Amaia Salamanca, Nicolas Furtado, Oriana Sabatini eta Julian Serranorekin batera. Urte berean, Benjamin Alfonsorekin batera, Telefek telebistaratutako *Rizhoma Hotel* drama unitarioaren ataletako bateko protagonista izan zen. Aldi berean, Net TV-ko *Millennials* telesaileko protagonistetako bat izango zela jakinarazi zuten, Nicolas Riera, Matias Mayer, Johanna Francella, Juan Manuel Guilera eta Noelia Marzolekin batera, bertan Ariana Beltrán gorpuztu zuen. 2019an, Micaela Valente antzeztu zuen *Campanas en la noche* filmean, Teleferen thrillerrean.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Phylloporia ribis

***Phylloporia ribis*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumorako erabilgaitza.

Sinonimoak: *Agaricus ribis*, *Polyporus ribis*, *Polyporus ribesius*, *Polyporus lonicerae*, *Polyporus rubiginosus*, *Trametes ribis*, *Trametes lonicerae*, *Trametes euonymi*, *Fomes lonicerae*, *Fomes ribis*, *Phellinus ribis*, *Fulvifomes ribis*, *Fomes jasmini*, *Polyporus ulicis*, *Placodes ribis*, *Cryptoderma ribis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Sendoa, 15 eta 20 cm bitartekoa, forma aldakorrak (erdi-zirkularra, inbrikatua, hondoratua, zirkularra…). Ertza lodia, biribildua, nabarmena, hazkuntzako hasierako fasean belusatua, arre argi kolorekoa. Gainerako gainazala ilunagoa, erdialderantz tonu berdexkekin.

**Himenoforoa:** Tutu estratifikatuek eta dekurrenteek osatzen dute, poroak arre kolorekoak eta  oso txikiak, lupa batekin bakarrik ikusten dira.

**Bilbea:** Lodia, zuntzezkoa, arina, kortxoa gogorarazten duena.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen “Phellinos” hitzetik. *Evonimus* epitetoa hazten den landarearengatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Kolorea ikusita zaila da nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, ez da sasoikoa. Hazten den zuhaitza hainbat urtez parasitatzen du. Ibai ertzetan hainbat zuhaitz espezie parasitatzen ditu. Kolore diskretuak dituelako ingurunean kamuflatzen da, zuhaitzaren egurrarekin nahastuz.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Himalaiako eremua, Tajikistan, Filipinak, Indonesia, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Manuel López Rodríguez

**José Manuel López Rodríguez** (Caboalles de Abajo, 1940ko otsailaren 21a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1965etik 1972ra.

Amateurretan, 1964ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta 1965eko munduko txapelketan zilarrezko domina lortu zuen taldekako erlojupekoan.

Profesionaletako garaipenik aipagarrienak, 1966ko Setmana Catalana, 1971eko Levanteko Itzulia eta 1969ko Vueltako etapa bat izan ziren. Gurean, 1968ko Nafarroako Sari Nagusia irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1961**
* 3. Guatemalako Itzulian eta 5 etapa
**1964**
* 20px Espainiako errepideko txapelketa (amateur) 
* 5. Olinpiar Jokoetako errepidkeo proban
* 8. Olinpiar Jokoetako taldekako erlojupeko proban
**1965**
* 20px Espainiako errepideko txapelketa (amateur) 
* Sartheko Zirkuitua
* Tour des Combrailles eta 2 etapa
* Niza-Matin garaikurra eta 3 etapa
* 2. Etorkizuneko Tourrean
* 2. 16px Munduko taldekako erlojupeko txapelketan
* 4. Nafarroako Itzulia eta etapa 1

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ilona Feher

**Ilona Feher** edo **Fehér** (Budapesten, Hungaria,1901eko abenduaren 1a –  Holon, Israel, 1988ko urtarrilaren 2a) hungariar-israeldar biolin-jotzailea eta irakaslea izan zen. Europa Erdialdeko Eskolan esanguratsua eta ospetsua izan zen. Eskola horretan Joseph Joachim, Otakar Ščevčík eta Jenevčhubay ere bazeuden.

## Bizitza 
Ilona Feherrek sei urtez ikasi zuen biolina Jeno Hubayren klasean, Budapesteko Franz Liszt Musika Akademian. Joseph Bloch, Josef Smvilovitch eta Imre Pogany-k ere irakatsi zioten.

Bi mundu gerren artean, Europa osoan jardun zuen, batez ere Willem Mengelberg eta Concertgebouweko Errege Orkestrarekin, Herbehereetako orkestra sinfoniko garrantzitsuenarekin.

Ilona Feher Budapesten bizi izan zen 1942ra arte. Urte hartan, kontzentrazio esparru batera bidali zuten alabarekin, eta handik ihes egin zuten biek 1944an. 

### Irakasle 
1949an Israelera joan zen bizitzera, eta Tel Aviveko Rubin Akademian biolin irakasle aritu zen batez ere. 250 ikasle baino gehiago izan zituen, eta horietako asko ospetsuak izan ziren gero, hala nola Pinchas Zukerman, Shlomo Mintz, Hagai Shaham, Ittai Shapira, Moshe Hammer edo Yehonatan Berick bakarlariak, Shmuel Ashkenasi eta David Ehrlich ganbera-interpreteak, Orkestra Levaakov Orkestra Orkestra Sinfonikoko musikariak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Budapesteko Franz Liszt Akademiaren Urrezko domina eta Diploma jaso zituen
* *Honoris causa doktore* ere izendatu zuen Israelgo Rehovot-eko Weizmann Zientzia Institutuak.
* Holon hiriko ohorezko herritar egin zuen, Israelgo bere jaioterria izan baitzen beti.
* Isaac Stern al Carnegie Hallen 65. urtebetetzea ospatzeko diseinatutako kontzertuan, "King Solomon de la America-Israel Cultural Foundation" saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Samuel Applebaum, Sada Applebaum y Henry Roth, Samuel Applebaum; Sada Applebaum; Henry Roth (1983). The way they play. Paganiniana argitaletxea,  Samuel Applebaum, Paganiniana argitaletxea; Sada Applebaum; Henry Roth (1983). The way they play. Paganiniana argitaletxea. 

## Kanpo estekak 
* ((ingelesez)) www.feherfoundation.org
* ((Ingelesez)  Teacher of Genius .