open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Concepción Figuera Martinez eta Güertero

**Concepción Figuera Martínez eta Güertero** (Madril, 1860. urtea - Madril, 1926ko uztailaren 14a) espainiar margolari eta pianojolea izan zen, Larmig poetaren iloba.

## Biografia 
Fermin Figuera eta Sanchez Toscano noble madrildarren alaba zen eta 1901ean alargun hil zen Maria de la Concepción Martínez y Güerteroren alaba, zorigaiztoko amaiera izan zuen Larmig poetaren arreba. Pianoa ikasi zuen eta kontzertuak eman zituen jai pribatuetan, hala nola 1867an Villaurrutia familiaren etxean Madrilen ospatu zena. Ondoren, Madrilgo Akademian ikasi zuen pintura eta Alejandro Ferrant eta Francisco Sansen ikasle izan zen. Geroago bere artea hobetu zuen Alejo Vegaren tailerrean. Hortalezan bizi zen 1876an, Pradoko Museoko kopista baimenduen artean erregistratuta agertu zenean.

1878ko Arte Ederretako Erakusketa Nazionalean erakutsi zuen lehen aldiz, *"Una señora leyendo en su gabinete"* lanarekin, eta 1880an Madrilgo Hernández erakusketa-aretoko solasaldia egin zuen. Han, 1881ean, bi plater margotu erakutsi zituen, eta 1882an, V kondeen semearen erretratu bat, plater dekoratu bat, Tetuango dukeen erretratua eta Vilcheseko kondeen haur baten erretratua.      Bestalde, urte horretan bertan Isabel infantari abaniko margotu bat eskaini zion. 1884an Madrilgo Erakusketa Literario eta Artistikoan parte hartu zuen *"Zoraya"* eta *"En el jardín"* lanekin eta Erakusketa Nazionalean *Eulalia Infantaren* Erretratuarekin, Mora bat, *Naiarako* *markesaren* *erretratua*. Perijásko kondesaren erretratua ere egin zuen. Emakumearen Lan Babesaren eta "Emakumeen Kultura Institutuaren" buru izan zen.

Osabarengandik hartutako Luis Larmig izengoitiarekin, "*Estudio del natural*"-ekin parte hartu zuen 1887ko Arte Ederren Erakusketa Nazionalean eta hirugarren sari bat eta margolana erostea lortu zituen. 1896an Stockholmeko Espainiar Pintura Erakusketan parte hartu zuen *Ikasle bat* margolanarekin, mila pezetaren truke saldu zuena, eta 1897an berriz ere AEENtik. 1896an hil berria zen *Aita Lerchundiren* *Meditazioa*, *Mater Dolorosa* erretratu eta margolanak. Hauek denak Espainiako erreginak eskuratu zituen eta ohorezko aipamena lortu zuen. 1898an Mexikoko Arte Ederren Akademian egin zen espainiar arteari buruzko erakusketan parte hartu zuen bi margolanekin; Kuban eta Filipinetan zauritutako soldaduen aldeko erakusketa artistikoan ere erakutsi zuen, 1897an bertan; ordurako bere izena erabiltzen zuen. Ondoren, Tangerrera erretiratu zen (1899) bere iloba Francisco Rafael Figuera  Sánchez Toscanorekin batera. Bere estudioan bertan, 1905ean, erakusketa bat antolatu zuen Isabel infantak enkargatu zion *Asturiasko printzesaren erretratua* erakusteko.

Madrilen hil zen 1926ko uztailaren 14an.

## Erreferentziak
Vera Alentova

**Vera Valentinovna Alentova** () (Kotlas, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1942ko otsailaren 21a - Mosku, Errusia, 2025eko abenduaren 25a) errusiar aktorea izan zen. *Moskva slezam ne verit* () filmeko protagonista izateagatik ezaguna zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matematika eta Estatistika Fakultatea (UPC)

**Matematika eta Estatistika Fakultatea** (katalanez: *Facultat de Matemàtiques i Estadística*), **FME** izenez ezagunagoa, Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan matematika eta estatistika ikasketak emateaz arduratzen den zentroa da. Bartzelonako Diagonal etorbidean dago kokatuta.

## Historia 
Fakultatea 1992an sortu zen, Jordi Pujol Kataluniako Generalitateko presidenteak unibertsitateko errektoreari, Gabriel Ferraté Pascual irakasleari, 1987ko apirilaren 11n idatzitako gutun baten ondorioz:Ferraté, badakit Hewlett-Packard konpainia kexu agertu dela "enpresa-matematikariak" aurkitzen ez dituelako. Zer da enpresa-matematikari bat? Larria al da guk ez edukitzea? Komeni al da ikasketa hauek sortzea? Egin al dezakegu?Presidentearen kezka Kataluniako Parlamentura ere iritsi zen, eta unibertsitatearen beraren behar eta perspectivekin bat egin zuen.

Jaume Pagès i Fita irakasleak, orduan unibertsitateko Antolakuntza Akademikoko errektoreordeak, proiektua bultzatzeaz eta zehazteaz arduratu zen. Proiektua 1992ko urrian gauzatu zen, Matematikako Lizentziatura eta Estatistikako Diplomatura eskaintzen hasiz. Ondoren, Zientzia eta Teknika Estatistikoetako Lizentziatura eta Telekomunikazio Ingeniaritza Gorenaren eta Matematikako Lizentziaturaren titulazio bikoitza gehitu ziren.

## Dekanoak 
Fakultateko dekanoak honako hauek izan dira:

* Joan Solá-Morales Rubio (1992 - 1997)
* Pere Pascual Gainza (1997 - 2003)
* Sebastià Xambó Descamps (2003 - 2009)
* Jordi Quer Bosor (2009 - 2015)
* Jaume Franch (2015 - 2023)
* Jordi Guàrdia Rúbies (2023 - gaur egun)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FME fakultatearen webgune ofiziala
Matematika Zientzien Fakultatea (UCM)

Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko **Matematika Zientzien Fakultatea** matematika ikasketak emateaz arduratzen den zentroa da. Madrilgo Unibertsitate Hirian dago kokatuta, Zientzien Plazan. Bere zaindaria San Alberto Magno da (azaroaren 15a).

## Historia 
Zientzia Zehatzetako Lizentziatura eta Doktoretzaren jatorria 1860ko martxoaren 14ko Errege Dekretuan dago; bertan ezarri zen Madrilgo Unibertsitate Zentrala izango zela Espainian ikasketa horiek emango zituen lehena. Gaur egungo fakultatea 1974an sortu zen, UCMko Zientzia Fakultatea zati desberdinetan (Fisika, Kimika, Biologia eta Geologia) banatu zenean. 1992tik gaur egungo eraikinean dago.

## Ikasketak 
### Gradu-programak 
* Matematika Ingeniaritzako Gradua
* Matematikako Gradua
* Matematika eta Datuen Zientziako Gradua
* Gradu bikoitza: Ekonomia - Matematika eta Datuen Zientzia
* Gradu bikoitza: Informatika Ingeniaritzako - Matematika
* Gradu bikoitza: Matematika - Fisika

### Master-programak 
* Estatistika Ofizialen eta Adierazle Sozial eta Ekonomikoen Unibertsitate Masterra
* Irakasleen Prestakuntzako Unibertsitate Masterra (DBH, Batxilergoa eta LH)
* Hondamendien Kudeaketako Unibertsitate Masterra (UPMrekin batera)
* Matematika Ingeniaritzako Unibertsitate Masterra
* Matematika Aurreratuko Unibertsitate Masterra
* Informazioaren Tratamendu Estatistiko Konputazionaleko Unibertsitate Masterra (UPMrekin batera)

## Sailak 
* Aljebra, Geometria eta Topologia Saila.
* Analisi Matematikoa eta Matematika Aplikatua Saila.
* Estatistika eta Ikerketa Operatiboa Saila.
* Astronomia eta Geodesia Saileko Atala.
* Informatika Sistemak eta Konputazioa Saileko Atala.

## Ikerketa eta hedapena 
Fakultatea hainbat erakunderen egoitza eta bultzatzailea da:

* Espainiako Matematikako Errege Elkartean egoitza
* Estatistika eta Operazio Ikerketaren Elkartearen egoitza
* Matematika Ikasleen Elkarte Nazionalan egoitza
* Matematika Interdisziplinarreko Institutua
* Revista Matemática Complutense aldizkariaren argitalpena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Matematika Zientzien Fakultatearen webgune ofiziala
Dom Ruperten Ama Birjina

***Dom Ruperten*** ***Ama Birjina*** XII. mendeko behe-erliebezko tailla da, Andre Maria tronuan eserita kuxin baten gainean eta Jesus Haurra magalean irudikatzen dituena, sedes sapientiae bat esaten dena ikonografikoki. Irudiari lotutako elezaharrengatik kristaiek gurtu izan dute: adimenaren dohaina lortzeko otoitz egiten zitzaion. .

XI. mendearen bukaeran, Liejako Saint-Laurent monasterioak, Borgoinako Cluny abadia frantziarraren ohiturei jarraiki, kultura-jarduera bizia izan zuen, eta ordukoa da lan hau. 21. mendean monasterioan erreplika gordetzen da, Grand Curtius (Lieja) museoan dago benetakoa. Eskultura Belgikako frantses komunitatearen altxor gisa sailkatuta dago 2011tik.

Hareharri polikromatu eta urreztatuzko erliebeak arku batean du markoa, eta hartan inskripzioa dago:
: *PORTA. HEC. CLAVSA. ERIT. NEC. APERIETVR. ET. NON. TRANSIBIT. PER ÉÂ. VIR. Ojf. DNS. DS. ISRAËL. INGRESSVS. E. PER. EAM* (Ate hau itxi egingo da, ez da zabalduko eta ez da gizonik pasatuko bertatik, Israelgo Jainko Jauna ate hometatik sartu baita).

## Kondaira 
XI. mendearen amaieran, Rupert izeneko haur gazte bat jaso zuten Saint-Laurent monasterioan. Bertan hazi zen, baina «bere adimena ez zen gorputzarekin batera garatu; bere burua, ikasketak gorabehera, motza zen». 1096ko arratsalde batean, abadiako otoitzean jarritako Ama Birjinaren irudiaren aurrean belaunikaturik, bere sinpletasunak otoitz sutsua egin zion Mariari falta zitzaizkion argien eske. Berehala bete zen guraria eta adimena esnatu zitzaion Ruperti, eta une horretatik aurrera Idatzi Santuak inork baino hobeto interpretatzen jakin zuen, bere garaiko monje jakintsuenetako bat bilakatuz. Dom Rupert izenez ezaguna harrezkero, eskuizkribu ugari idazten hasi zen, Laurendi deunaren bizitza bat barne. 1121ean Deutzeko abade bihurtu zen, Renanian. 

Dom Rupertek berak idatziz utzi zuen berari 1096an gertatutakoa, San Mateori buruzko bere liburua batean urte batzuen buruan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begoña Vitoriano

**Begoña Vitoriano Villanueva** (Madril, 1967) matematikari aplikatu eta eragiketa-ikertzaile espainiarra da, eta bere lana laguntza humanitarioaren eta hondamendien laguntzaren logistikarekin lotuta dago. Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Estatistika eta Eragiketa Ikerketa Saileko irakasle elkartua da, eta Espainiako Estatistika eta Operazio Ikerketaren Elkarteako presidente ohia izan zen 2022tik 2025era.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antònia Jaurés i Catà

**Antònia Jaurés i Catà** (Arenys de Mar, 1826 – Badalona, 1909ko urtarrilaren 22a) kataluniar enpresaburua izan zen.

## Bizitza 
Pere Palay i Ponsekin (1822-1864) ezkondu zen. 1840an, semer-emazteek Montevideora emigratu zuten, eta han jaio ziren haien seme-alabak. 1858an Badalonan kokatu ziren, eta hurrengo urtean gaileta-fabrika bat sortu zuten Dos de Maig kalean, tren geltokiaren ondoan. Espainiako lehen gaileta-fabrika izan zen, eta 15 urtez bakarra. Senarra hil zitzaionean, Antòniak negozioaren ardura hartu zuen, lehenik bakarrik eta gero Jaume Moré i Surroca enpresako kudeatzailearkin, zeinarekin ezkondu zen. Vídua de Palay negozio-izena erabili zuen, eta, bere bigarren senarra hil zenean, Vídua de Palay i Moré ere bai. Bere semeek (Joaquimek, bi aldiz Badalonako alkate izan zenak, eta Emilik) hartu zuten negozioaren ardura 1899an, eta XX. mendearen hasierara arte jarraitu zuten. Antònia Jaurés i Catà 1909ko urtarrilaren 22an hil zen, eta Badalonako Sant Crist hilerriko panteoian hobiratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerardina Jacoba van de Sande Bakhuyzen

**Gerardina Jacoba van de Sande Bakhuyzen** (Haga, Herbehereak, 1826ko uztailaren 27a – ibidem, 1895eko irailaren 19a) Herbehereetako XIX. mendeko margolaria izan zen. Lorez eta frutaz osatutako bodegoiengatik da ezaguna.

## Bizitza 
Hagan jaio zen 1826an. Gurasoak Sande Bakhuyzen eta Sophia Wilhelmine Kiehl izan ziren. Hendrik van Sande Bakhuyzen margolaria aitona zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Zilarrezko domina Hagan, 1857an; 
* Ohorezko domina Amsterdamen, 1861ean; beste bat Hagan, 1863an; 
* Ohorezko domina  Amsterdamgo Erakusketa Kolonialean, 1885ean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Infante Macías

**Rafael Infante Macías** (Jerez de la Frontera, 1942 - Sevilla, 2022ko irailaren 16a) espainiar matematikaria izan zen, Sevillako Unibertsitateko katedraduna eta Estatistika eta Operazio Ikerketaren Elkarteko presidente ohia. Matematikaren arloan eginiko lanaz gain, flamenkoaren ikerketan eta hedapenean eragin handia izan zuen.

## Bizitza 
Rafael Infante Jerez de la Fronteran jaio zen eta bere ibilbide akademiko osoa matematikari lotuta egon zen. Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean lizentziatu zen eta doktoretza Sevillako Unibertsitatean lortu zuen. Sevillako Unibertsitateko Estatistika eta Ikerketa Operatiboko katedraduna izan zen, eta bertako errektoreorde kargua ere bete zuen.

Zientziaren munduan, Estatistika eta Operazio Ikerketaren Elkarteko presidente izan zen 1980ko hamarkadan, arlo horren modernizazioan lagunduz.

Matematikaz haratago, flamenkoaren munduan erreferente bat izan zen. Sevillako Unibertsitateko Flamenkologia Katedraren sortzaile eta bultzatzaile nagusia izan zen. Bere helburua flamenkoari unibertsitateko estatus akademikoa ematea izan zen, arte hau zientziarekin eta rigoarekin lotuz.

## Sariak 
Bere bizitzan zehar hainbat sari garrantzitsu jaso zituen, bai bere lan akademikoagatik, bai flamenkoari egindako ekarpenagatik:
* Jerez Hiria Saria (2017): Bere jaioterriak emandako aitortza, flamenkoaren alde egindako lanagatik.
* Flamenco en el Aula Saria (2019): Andaluziako Juntak emana, flamenkoaren irakaskuntzan egindako ekarpenarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rafael Infante Macíasen heriotza-oharra Diario de Jerez egunkarian
Matematika Hezkuntzan Ikerketarako Espainiako Elkartea

**Matematika Hezkuntzan Ikerketarako Espainiako Elkartea** Espainiako matematika hezkuntzako ikertzaileak biltzen dituen elkartea da. Bertako presidentea Núria Planas da 2024tik.

## Historia 
Elkartea 1996ko martxoaren 12an sortu zen, Espainiako unibertsitate askotan sakabanatuta zeuden taldeen lana koordinatzeko helburuarekin.

## Lehendakarien 
# Bernardo Gómez Alfonso
# José Carrillo Yañez
# Lorenzo Blanco Nieto
# Luis Rico Romero
# María Teresa González Astudillo
# Modesto Sierra Vásquez
# Nuria Climent Rodríguez
# Salvador Llinares Císcar
# Tomás Ortega del Rincón

## Erreferentziak
Javier Bergasa Liberal

**Javier Bergasa Liberal** nafar matematika irakaslea da.

Matematikaren historian interesa zuen.

## Biografia 
2011n, Nafarroako Unibertsitate Publikoko Imaginary erakusketan parte hartu zuen. 2012an, Espainiako Matematika Batzordeko Matematikaren Historia Batzordean sartu zen.

## Obra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turistifikazio

**Turistifikazioa** prozesu bat da, leku bat kontsumo turistikoko objektu bihurtzen den heinean aldatu egiten duena. Ondorio negatiboak eragiten ditu turistifikatutako tokian, eta aurkakotasun informala zein formala sortu izan du.

## Zergatiak 
Turistifikazioa garraiobideak areagotu eta hobetu ahala agertu da. Aro modernoan, inoiz baino azkarrago eta merkeago bidaiatzen da, eta gertuko zein nazioarteko bidaia gehiago egiten dira, hala nola, hiri-ihesaldi laburrak.

Hirietan epe laburreko alokairuko etxebizitzen merkatuaren produkzioa esanguratsua izan zen 2000ko hamarkadaren hasieran. Eragile nagusi gisa aipatu daitezke teknologia digitalek ekonomian hartu zuten garrantzi gero eta handiagoa, eta hiriari balio handiagoa ateratzeko kapitalaren bultzada.

Alokairu turistikoko merkatuan norbanakoek etxebizitzak alokatu ditzakete Airbnb bezalako plataformen bidez. Hala ere, plataforma horiek kritikatuak izan dira inbertsiogileei eta errentatzaileei aukera ematen dietelako bestela tokiko etxebizitza-parkearen parte izango liratekeen etxebizitzetan oporretarako alokairu iraunkorrak ezartzeko. Gentrifikazio mota bat da, hiriko tokiko biztanleak beren etxeetatik (edo auzoetatik) desplazatzen baitira, bisitarien beharrei erantzuteko. Lestégasek jaiegunetako alokairuak nagusi bihurtu diren auzoei *airbnbarrios* esaten die.

## Aurkakotasuna 
Turistifikazioak kaltetutakoen protestak eragin ditu. Zenbait hiritan Airbnb-ren aurkako kartelak agertu izan dira. Protesta espontaneoak agertu izan dira saturazio turistiko handieneko hiri eta auzuneetan kaleen okupazioa, zarata eta zikinkeriaren aurka, besteak beste. Erakunde publikoen eta legegileen bidetik turismoaren eragin kaltegarriak kontrolpean hartzeko zenbait neurri eta arau ere aplikatu izan dira. Eta turistifikazioaren izaera eta eragin estrukturalaren alternatiba gisa desazkunde turistikoa proposatzen duten herri mugimenduak antolatu izan dira hainbat hiri eta lurraldetan; esate baterako, Europa Hegoaldeko zenbait tokitan antolatuta dauden SET sareko kideen baitan.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
*Gainturismo
*Gentrifikazio
*Desazkunde turistiko
*SET sarea

## Kanpo estekak
José Ramón Pascual Bonis

**José Ramón Pascual Bonis** nafar matematika irakasle da, eta Matematika Irakasleen Nafarroako Elkarteako presidentea izan zen. 1990etik 2011ra Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikertzailea izan zen. 

Ikasleen Gaietarako errektoreordea 1994tik 1995ra eta Ikasleekiko Harremanetarako Arloko zuzendaria 2007tik 2011ra izan zen.

## Biografia 
2009an, Nafarroako Eskola Kontseiluko kide izendatu zuten, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren ordezkari gisa.

Nafarroako EGBko Irakasleen Unibertsitate Eskolako zuzendaria izan zen. Hori dela eta, 2012an, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren aitorpena jaso zuen.

## Nafarroako OHOko Irakasleen Prestakuntzarako Eskolako zuzendaria 
José Ramón Pascual Bonís funtsezko figura izan zen Nafarroako irakasleen prestakuntzaren modernizazioan. Nafarroako "Donibaneko Uharte Doktorea" OHOko Irakasleen Prestakuntzarako Unibertsitate Eskolako zuzendari hautatu zuten 1985-1986 ikasturtean. Pascual Bonísek 1986ko otsailean hartu zuen zuzendari kargua. Ekitaldiaren buru Vicente Camarena Zaragozako Unibertsitateko errektorea izan zen, Iruñean.

Bere zuzendaritzapean, eta bere taldearen laguntzarekin (Charo García de Jalón zuzendariordea barne), Nafarroan osoki euskaraz zen lehen unibertsitate-lerroaren sorrera bultzatu zuen. Lerro hori, hasiera batean, Haur Hezkuntzako espezialitatean (orduko Eskolaurrean) zentratu zen. Irakaslegoak lurralde elebidun baten errealitateari uko egin ezin ziola defendatu zuen. Bere helburua "gaurko eskolarako gaurko maisu-maistra" prestatzea zen, berritze pedagogikoa eta linguistikoa uztartuz. Proiektua Klaustroaren aurrean aurkeztu zuen, eta 1986ko ekainaren 26an aho batez onartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gema Quintana

**Gema Rosa Quintana Portilla** kantabriar matematikaria da, Kantabriako Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionaleko irakaslea eta Espainiako Matematikako Errege Elkarteako Zabalkunde Batzordeko presidentea 2025etik Fernando Blasco ordezkatuz.

## Biografia 
Matematikan lizentziatua, aljebran eta geometria diferentzialean egindako ikerketak Kantabriako Unibertsitatean atxikita egon zen bitartean egin zituen, 2015era arte. Gaur egun, UNED Cantabriako Zentro Elkartuan tutorea da, 2011tik lanean diharduen karguan.

2015etik, Matematika irakaslea, ikasketa-burua eta IES Marqués de Santillanako Erdi Mailako Hezkuntza Programaren koordinatzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betty Shannon

**Betty Shannon** (New York, 1922ko apirilaren 14a – Lexington, 2017ko maiatzaren 1a) estatubatuar matematikaria izan zen. Claude Shannon bere senarrarekin batera, komunikazioaren teoria matematikoa ikertu eta garatu zuen.

## Ibilbidea 
Vilma Ujlaky Moore eta James E. Mooreren alaba izan zen. Bigarren Hezkuntzako eskolan nabarmendu zen, eta, horri esker, beka oso bat lortu zuen New Jersey College for Women eskolan ikasteko (gaur egun, Rutgers' Douglass College, Rutgers Unibertsitateko kidea). Han, Phi Beta Kappa graduatu zen, matematikako titulu batekin.

Graduatu ondoren, Manhattaneko Bell Laborategietan hasi zen lanean, giza kalkulagailu gisa. Ingeniariek eskatutako kalkulu matematikoak egiteko ardura zuen beste emakume batzuekin batera, eta bertan mikrouhinen eta gero radarraren gaineko ikerketari lagundu zion. Bell-en laguntzaile tekniko izendatu zuten, eta hainbat proiektutan parte hartu zuen, besteak beste, "Composing Music by a Stochastic Process" izeneko memorandum tekniko batean (prozesu estokastiko baten bidez musika konposatzea). Memorandum hori "aparteko" lorpen gisa deskribatu zen, "emakume batentzat bere izena ikerketa-txosten batean jartzea lorpen esanguratsua eta ezohikoa" zen garai batean.

Bell Labsen zegoela, Claude Shannon matematikaria ezagutu zuen. Profil lotsati eta uzkurrarekin, dirudienez Claudek "ez zuen pazientzia handirik bera bezain argia ez zen jendearekin" eta biak ondo konpontzen ziren.

1951n, Shannonek Bell-eko lana utzi zuen familia bat osatzeko eta bikoteak hiru seme-alaba izan zituen, Robert James, Andrew eta Margarita, eta Winchesterren (Massachusetts) jarri ziren bizitzen. Bostongo Ehuleen Gremioko kide izan zen, Gremioko Dekano izan zen 1976tik 1978ra eta Gremioko Lorpen Goraipagarriaren Saria jaso zuen. Handweavers Guild of America-rekin estuki lan egin zuen urte luzez, eta bizi arteko ohorezko kidetza jaso zuen 1996an. Cross Country Weavers eta Wednesday Weavers taldeetako kide izan zen.

70eko hamarkadan, Shannon ordenagailu bidezko eskuzko ehunaren lehen esploratzaileetako bat izan zen, nahiz eta azkenean konturatu zen nahiago zuela bere zaletasunarekin ikuspegi ez hain teknologikoarekin jarraitu. Bere azken urteetan, genealogiarekiko interes handia garatu zuen eta ez zuen inoiz matematikarekiko maitasuna galdu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álvaro Acítores

**Álvaro Acítores Montero** (Palentzia, 2003) ikasle eta matematikari espainiarra da, eta Nazioarteko Matematika Olinpiadan parte hartu du.

Álvarok Palentziako Blanca de Castilla Eskolan ikasi zuen. Brontzezko domina irabazi zuen Santanderreko XXVII. Matematikako Olinpiada Nazionalan. 2020an, Acitoresek urrezko domina irabazi zuen Espainiako Matematika Olinpiadan, Palentziako probintzian lehenengoa. 2020an, Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroan ikasi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otzdorfeko Madonna

**Otzdorfeko Ama Birjina** XII. mendeko ezki egurrez zizelkatutako Ama Birjinaren eskultura bat da. 

## Deskribapena 
Andre Maria Zeruko Erregina gisa irudikatzen da, zetroa eta liburua dituela. Jesus haurra amaren magalean eserita dago, eta Maria tronuan, sedes sapientiae bat osatuz. Gutxi gorabehera 55.&nbsp;cm altueran, 17&nbsp;cm zabal eta 15&nbsp;cm  sakon da irudia. Bloke itxura laukia du. Geratzen diren pintura arrastoek adierazten dute irudia –garai berean sortutako Alemaniako beste eskultura batzuk ez bezala– ez zela urreztatu, margotu baizik.

## Historia 
Irudia 1160 eta 1180 artean datatu dute. Döbeln ondoko Otzdorf herriko elizan (gaur egun Roßwein herriaren parte da) egon zen, non, 1713an eliza berritu ondoren, elizako ganbarara eraman eta han ahaztu egin zuten. XX. mendearen hasieran, eskultura berraurkitu zuten eta 1960ko hamarkadan Albrechtsburg gazteluko Erdi Aroko eskulturaren museo txiki batean gorde zen.  Erreplika bat instalatu zen Otzdorfeko elizan 2002an. 2009az geroztik, benetako artelana Chemnitzeko gazteluko museoan dago ikusgai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fedra (Unamuno)

***Fedra*** Migel Unamunok idatzitako antzezlana da. 1910ean idatzita, Madrilgo Ateneoan taularatu zen lehenendo aldiz 1918ko martxoaren 25ean. Unamunoren antzezlan ezagunetariko bat da eta sarritan taularatua izan da.

## Argumentua 
Fedraren mito grekoan eta Jean Racineren izen bereko obran oinarrituta, Fedra printzesaren istorioa birsortzen du Unamunok, bere semeorde Hipolitorekin maitemintzen dena. Honen gaitzespenaren aurrean, Fedrak bere bizitzarekin amaitzea erabakitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Antzezlana RTVEn zabaldutako bertsioan.
Qarqabu

**Qarqabu**, pluralean **qraqeb** (), baita ere **qarqar** edo **garagab**, Magrebeko burdineko kastainetek hartzen duten izena da, Gnawa musika erlijiosoan erritmoa markatzeko erabiltzen dena.

Izenak ez du jatorri garbirik, arabiar estandarrean ez baitago antzeko hitzik. Pentsatzekoa da izen onomatopeikoa izatea.

## Deskribapena 
Metalezko 2 pieza pare dira, normalean burdinezkoak, batzuetan altzairuzoak ere bai. Pieza bakoitzak bi disko ditu, erdian xafla batekin bat eginda. Pieza pare bakoitza alanbrezko eraztun txiki batekin lotua dago. Piezek hatza sartzeko lokarria dute eta grabaturik daude.

Guztira 30 cm inguruko luzera du kastaineta bakoitzak.

## Teknika 
280px|thumb|Qarqabu jotzailea musika talde batean.
Jotzeko posizioa bertikala da, eraztuna behealdean duela. Larruzko edo soka-begiztak lotzen dira zubien erdian. Musikariak eta dantzariak qarqaba eusten du *hiru* hatz begizten artean sartuta, erpurua oskol baten kanpoaldearen kontra sakatuz, eta erdiko eta eraztun-hatzak bestearen kanpoaldearen kontra. Horrek tonu desberdinetako metalezko klan-hots oso ozenak sortzen ditu. Karraska erdiak elkarrekin jotzen badira, hatzak haien kontra sakatuz, soinua nahiko isila da; hatzak ahalik eta gehien banatzen badira, ozenagoa eta metalikoagoa dirudi.

Gnawa estiloan kolpe artean qarqabuak itxita geratzen dira kolpeak ahalik eta soinurik nabarmenena izan dezan. Tunisian, kolpatu eta atzera botatzen dituzte azkar, instrumentuaren burrunba izan dadin soinurik nabarmenena. Orokorrean, Gnawa multzo bakoitzean sintir (laute) bat eta 20 qarqabu jotzaile arte daude.

## Historia 
280px|thumb|Gwana talde tradizional bat 1920 inguruan.
Kondairaren arabera Mahoma profetaren Fatima alabak eztabaida izan zuen Ali senarrarekin eta bere gelan sartu eta ez zuen atera nah izan. Mahomaren laguna zen Bilalek qarqabuqk asmatu eta etxeko patioan dantzatzen hasi zen. Musika hark Fatima gelatik atera arazi zuen.

Sudan eskualdean (Sahara hegoaldean) du jatorria qarqabuek lagunduta egiten den dantzak. Herriko plazetan egiten zuten mozorroturiko dantzariek eta dirua eskatzen zuten. XVI. mendean Otomandarren agintepean Magrebera iritsi ziren dantzak, *Stambali* Tunisiara eta *Derdeba* Maroko eta Aljeriara, hauek ordea izpiritu gaiztoen kontrako sendatze errituak ziren.

## Iruditegia 

Irudi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Klepper van ijzer TMnr 3464-15a.jpg|Qarqabu parea.
Irudi:Qraqeb.jpg|Qarqabu parea.
Irudi:Gnawa of Morocco in Nefta in Tunisia.jpg|Marokoko Gnawa taldea.
Irudi:Rouhanyet International Mystic Music Festival 09.jpg|Rouhanyet Nazioarteko Musika mistiko jaialdia, Tunisian.
Irudi:Tunisia-4175 (8049956491).jpg|Qraqeb jotzaileak, Tunisian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Julieta Grajales

**Julieta Grajales** (Tuxtla Gutierrez, Mexiko, 1986ko apirilaren 24a) aktore mexikarra da. Telenobeletan eta telesailetan egindako paperengatik da ezaguna: *La taxista*, *El Chema*, *El Señor de los Cielos* eta *La impostora*. 

## Biografia eta ibilbidea 
Bere lehen agerpena TV Aztecako *Vidas robadas* telenobelan izan zen, 2010ean, eta, ondoren, 2012ko Telemundoko *La* *Impostora* telenobelan agertu zen, Catalina Echeverría Estrada de Altamira interpretatuz. Modu irekian lesbiana den emakume bat Laura Pergolizzi abeslari estatubatuarrarekin (LP gisa ezaguna) adiskidetasuna eta harremana izan zituen. 2019an hasi ziren biak ateratzen, eta, 2021ean, Grajales abeslariaren bideo musikal batean agertu zen, *How Low Can You Go* abestian. 2022ko maiatzean, harremana amaitu zuten.

## Filmografia 
### Telenobelak eta telesailak 
### Reality showak 
### Bideo musikalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Umore neotxominregatista

**Umorea neotxominregatista**, indarkeria sinbolikoaren baitan ardazten den *euskal umore etnikoa* da. Hau da, botere-harreman baten baitan ematen dena eta hegemonia kultural baztertzailea oinarri duena. Umore mota hau egiteko formula unibertsala da, ezin klasistagoa oinarrian: norbera ez dena da barregarri, eta aukeran, norbera izateko ahalmenik ez duena. Bestela esanda, gainerakoez barre egiten da, norberaz barre egiten ari denaren aitzakiapean  .

Umore mota honetan euskaldunei egozten zaizkien ezaugarri hiperbolizatu edo tipifikatuak dira nagusi: mozkortiak, baldarrak, astapotroak, sexualki erreprimituak... izaten dira. Ondorioz, umoregileen borondatea ez da norberaz barre egitea: ez dira barregarritzat eskaintzen duten horrekin identifikatzen, ez dira euskaraz bizi direnekin identifikatzen, ez Euskal Herri euskaldun batekin ere. Barregarri nahi dituzte euskaldunak eta, gainera, ez dituzte maite; baina dirua egiteko balio die https://www.unibertsitatea.net/aktualitatea/uxoa-anduaga-umorea-zer-den-eta-zer-ez-den-botereak-definitzen-duela-erakutsi-dit-ikerketak.

Umore neotxominregatista ez da berria: XVIII. mende amaieran Peñafloridako kondeak sortutako Txanton Garrote euskal-baserritar-arlote-mozkortiaren pertsonaiak abiatu zuen ildoaren eguneraketa bat baino ez. Izena, XX mendean Jesus Prados Casadamonek sortu zuen *Chomin del Regato* pertsonaiatik hartzen dute .

Umore neotxominregatistaren adierazle dira, besteak beste, *Vaya Semanita* telebista saioa, *Ocho apellidos vascos* eta *Mission Pays Basque* filmak, eta Bocabeats Comedia antzerki-komedia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adela Castell

**Adela Castell** **Ducrosé de López Rocha** (Paysandú, 1864-1926) maistra, saiogilea eta poeta uruguaitarra izan zen.

## Biografia 
Adela Castell Ducrosé Paysandu-n jaio zen 1864an. Bere gurasoak Francisco Castell eta Adelaida Ducrosé ziren. 1880an maistra izendatu zuten, eta 1882an Andereñoen Institutu Normaleko zuzendariorde, urte horietan institutua zuzentzen zuen Dorila Castell de Orozco ahizparekin batera.

Hezkuntzari buruzko hitzaldiak eman zituen Uruguain eta Paraguain, eta bi errepubliketan mintzatu zen lehen emakume uruguaitarra izan zen. 1900ean Montevideon egindako Biltzar Zientifiko Amerikarrean "Aplikazio-eskolen eta eskola arrunten arteko harremana" lana aurkeztu zuen.

Aldi berean, testu poetikoen egile nabarmena izan zen, Uruguain eta Argentinan hainbat aldiz errezitatu zituenak. Aukera horietako bat Buenos Aireseko Club Uruguayon izan zen.

## Erreferentziak
Imaden Ama Birjina

**Imaden Ama Birjina (Imad-Madonna** izenez ezaguna alemanez) Paderborneko Elizbarrutiko Museoan dagoen 11. mendeko eskultura bat ezagutzen da. Alemaniako Erdi Aroko Otondar pizkundeko artearen maisulantzat hartzen da. 

## Deskribapena 
Maria Jainkoaren Ama gisa irudikatzen dut tronuan, sedes sapientiae baten eran, Jesus Haurra magalean duela. 112 zentimetroko altuerako ezki egurrez zizelkatutako eskultura jatorriz margotua egon zen, baina 21. mendean margotu gabe erakusten da.  Irudiaren atzealdean erlikia-ontzi baten irekidura dago, nahiz eta ez dagoen argi Madonna inoiz erlikiak gordetzeko erabili zen ala ez.

## Historia 
Imad izeneko Paderborneko gotzain baten enkarguz egin zen madonna, eta lana 1058an amaitu eta margotu zen. Mariaren jantzia jatorriz zuriz margotuta zegoen, apaingarriak eta tolesturak gorriz nabarmenduta. Era berean, Kristo Haurraren arropa apainduta zegoen, oinarri urdin baten gainean. Tronua gorriz, urdinez, berdez eta horiz margotuta zegoen. Amaitu eta gutxira irudiak kalte larriak izan zituen 1058ko Paderborneko katedraleko sutean, eta ondoren berritu egin zen, perla eta harribitxiz apaindutako kobrezko xafla urreztatuetan estalirik irudia.

1762an, metalezko estaldura kendu zitzaion Zazpi Urteko Gerraren amaieran gerrako zorrak ordaintzeko. Agian garai hartan bertan, eta ziur aski gutxienez beste bi aldiz XIX. mendean, irudia berriro margotu zuten; eta egurrezko zati batzuk ere berritu edo mastikaz estali ziren. 21, mendean irudia gehienbat egurrezkoa da; Kristo Haurrak eusten duen liburuak bakarrik du metalezko estaldura oraindik, eta metala finkatu zuten iltze batzuk ere kontserbatzen dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yvonne Barr

**Yvonne Barr** (Carlow, Irlanda, 1932ko martxoaren 11 - Melbourne, 2016ko otsailaren 13a) irlandar birologoa izan zen, eta Epstein-Barr birusa (EBV) aurkitu zuen Michael Anthony Epstein eta Bert G. Achong-ekin batera. Gizakiengan minbiziaren kausa zen birus bat identifikatu zuenez, "XX. mendeko aurkikuntza zientifiko esanguratsuenetako bat" dela esan izan da.

Barr-en eginkizuna funtsezkoa izan zen EBV-ren aurkikuntzan, giza herpesbirusa 4 ere deitua, esperimentaziorako erabilitako laginak prestatu baitzituen, baita birusaren ezaugarri morfologiko eta biologikoak karakterizatu ere.

## Bizitza 
Irlandan jaioa, Dublingo Trinity College-n graduatu zen zoologian eta Erresuma Batuko eta Kanadako medikuntza eta albaitaritza ikerketako hainbat postu bete zituen. 1963an, Michael Anthony Epsteinekin hasi zen lanean, Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionalen dirulaguntza jaso baitzuen bi laguntzaile kontratatzeko. Londresko Middlesex Ospitaleko Bland-Sutton Patologia Institutuan zeuden, eta Epstein bere doktorego ikerketaren zuzendaria izan zen.

Laginak prestatzeaz arduratu zen, eta Espteinekin batera Epstein-Barr birusa aurkitu zuen 1964an, Middlesexeko ospitalean, Londresen. Atariko emaitzak *The Lancet* aldizkarian argitaratu zituzten. Pennsylvaniako Unibertsitateko ikertzaileek geroago baieztatu zuten birus berria zela taldea aztertzen ari zen tumore motaren erantzule.

Bland-Sutton Institute-n hiru urtez lan egin ondoren, ezkondu egin zen, eta Melbournera joan zen bizitzera. Bertan zientzia eta matematikako irakasle gisa lan egin zuen. 1993an jubilatu zen eta 2016ko otsailaren 13an hil zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Crawford, Dorothy H.; Rickinson, Alan; Johannessen, Ingólfur (2014). Cancer Virus: The Story of Epstein-Barr Virus. OUP Oxford. ISBN 9780199653119. 

## Kanpo estekak 
* Yvonne Barr-en bideo-agurra EBVren 50. urteurreneko biltzarrean 2014an
Txalga

**Txalga** (), **pop-folk** () edo **etnopop** () ere izendatua, Bulgariako musika genero bat da. Folka oinarri duen dantzarako musika genero honek Bulgariako musika tradizionalaren eragina izateaz gain, arabiar, greziar, serbiar, turkiar eta ijito musikena ere badu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manele
* Skiladiko
* Tallava
* Turbo-folk

## Kanpo estekak
Espainiako gaztelania

**Espainiako gaztelania** edo **Espainiako espainiera** () Espainian hitz egiten den gaztelaniaren dialektoen eta hizkeren multzoa da, zenbait testuingurutan, Kanarietako aldaera barne. Dialektologia-kategoria gisa, Espainiatik gertu dauden herrialdeetan (Andorra, Maroko edo Gibraltar) hitz egiten dituzten gaztelania-aldaerak ere sartzen dira. Bi eremu dialektal handi bereizten dira: iparraldeko eta hegoaldeko aldaerak.

Autore batzuek gaztelaniazko dialektotzat ere hartzen dituzte katalanez eta galegozko eremuetan mintzaturiko aldaerak. Espainiako hiriguneetan, gaur egun, dialektoak homogeneoagoak dira; gainera, populazioaren alfabetizazioak, komunikabideen garapenak eta hedapenak, batez ere hitz egindakoek (telebista eta irratia) eta XX. mendearen erdialdetik literaturak izan duen oparotasunak, penintsulako gaztelania homogeneoa gero eta gehiago erabiltzea eragin dute, eskualdeko dialektoen aldean, eta horiek desagertzeko joera dute, batez ere iparraldekoak. Espainiako gaztelaniaren dialekto guztiak elkarrekiko ulergarriak dira, nahiz eta batzuetan eskualde bateko eta besteko hiztunen artean ulertzeko nolabaiteko zailtasuna egon. Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundeak **es-ES** laburdura erabiltzen du aldaera horien hizkuntza-kode gisa ISO 639 estandarrean.

## Eskualde-aldaerak 
Espainian dagoen alderik nabarmenetako bat gaztelanian eskualdearen arabera dauden hiru ahoskera-formen erabilera da: ceceoa, seseoa edo, ohikoena, bereizketa. Seseo eta zezeo egiten dituzten aldaerak ohikoak dira hegoaldeko komunitateen artean. Ohikoa da Espainiako gaztelania bi bloke dialektal handitan banatzea:

* Iparraldeko gaztelerazko dialekoak edo Gaztelako gaztelania
* Hegoaldeko gaztelerazko dialekoak

Espainian dialektaltzat hautematen dituzten desberdintasun batzuk, berez, gaztelania ez den jatorrizko hizkuntza baten interferentziari dagozkio, eta horren intonazioa edo ahoskera gehiago edo gutxiago nabarmentzen da hiztunaren arabera.

## Ezaugarriak 
Espainiako espainieraren aldaera guztiek ez dute ezaugarri bera; izan ere, barne-aniztasuna Espainiako gaztelaniaren eta Amerikako gaztelaniaren artean dagoena bezain handia da. Komunikabide mintzatuek Madrilen hitz egiten duten espainieraren erregistro jasoetan oinarritutako forma estandar bat erabiltzen dute komunikazio formaletarako; aldiz, Amerikako gaztelaniak ezaugarri gehiago ditu hegoaldeko gaztelaniarekin iparraldekoarekin baino, batez ere fonetikan. Ez dira nahastu behar penintsulako komunikabide gehienetan entzun ohi den espainiera estandarra eta Espainiako gaztelania, elkarren artean nahiko desberdinak izan daitezkeen dialektoak biltzen baititu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
*
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Denis Nikitin

**Denis Jevgenievitx Kapustin** () (Mosku, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1984ko martxoaren 6 - Zaporizhiako oblasta, Ukraina, 2025eko abenduaren 27a), ezagunagoa **Denis Nikitin** () eta **White Rex** ezizenez, eskuin muturreko errusiar aktibista neonazia, futboleko hooligana eta enpresaburua izan zen. Ukrainara bizitzera joan ondoren, 2022an Errusiar Boluntarioen Kidegoa sortu zuen Ukrainako inbasioan Errusiako Indar Armatuei aurre egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seulgo Unibertsitate Nazionala

**Seulgo Unibertsitate Nazionala** (akronimoa: **SNU**; ) ikerketa-unibertsitatea da Seulen, Hego Koreako hiriburuan. Herrialdeko unibertsitaterik entzutetsuena da eta baita Asia osoko nagusienetariko bat ere. "SKY" unibertsitateen zati da, Hego Korean Seulgo, Koreako eta Yonsei unibertsitateei erreferentzia egiteko erabiltzen den akronimo historiko bat.

1946ko abuztuaren 22an hiriko hamar eskola bilduz sortua, herrialdeko unibertsitate nazional eta pribatu askoren eredu izan da. Gaur egun, hamasei ikastetxe eta bederatzi elkargo profesional ditu unibertsitateak, eta 28.000 ikasle inguru. Hiru egoitza ditu: campus nagusia Gwanaken eta beste bi Daehangnon eta Pyeongchangen.

KEDIk bildutako datuen arabera, unibertsitateak gehiago gastatzen du *per capita* ikasleengan gutxienez 10.000 ikasle dituen herrialdeko beste edozein unibertsitatek baino. Ban Ki-moon, Unsuk Chin, Sumi Jo, Kim Young Sam, Lee Jong-wook, Min hyun sik edota Yi Munyolek bertan ikasi dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lino Deodato Rodrigues de Carvalho

**Lino Deodato Rodrigues de Carvalho** (Russas, Ceará, 1826ko irailaren 23a – Aparecida, São Paulo, 1894ko abuztuaren 19a) brasildar elizgizon katolikoa izan zen, 1872tik hil zen arte São Pauloko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
thumb|left|Lino Deodato Rodrigues de Carvalho apezpikuaren armarria.|209x209px
Joaquim José Rodrigues de Carvalho eta Alexandrina Rodrigues de Carvalho irakasleen semea zen. 1848an Olindara joan zen apaizgaitegian ikastera, eta 1850eko uztailaren 25ean apezpiku-ordenazioa jaso zuen Pernambucoko Soledade jauregiko kaperan, João da Purificação Marques Perdigão apezpikuaren eskutik. Ondoren, Russasko parroko izendatu zuten, eta han irakasle lanetan ere aritu zen. Cearáko apezpikuaren idazkaria eta Alderdi Kontserbadorearen probintziako diputatua izan zen 1856an.

1871eko maiatzaren 21ean, Petri II.a enperadoreak São Pauloko bederatzigarren apezpiku hautatu zuen, eta 1872ko uztailaren 29an Pio IX.a aita santuak izendapen hori berretsi zuen. eta 1888an São Paulon egindako lehen kontzilioaren antolakuntzan parte hartu zuen.

Osasun arazoak zituenez, apezpiku laguntzaile bat izendatzeko eskatu zuen, eta eskaera hori onartu zioten 1892ko abuztuaren 26an, Joaquim Arcoverde de Albuquerque Cavalcanti kargu horretarako izendatuz. Lino Deodato Rodrigues de Carvalho 1894ko abuztuaren 19an hil zen Aparecidan, bisita pastoral batean. São Pauloko Jardim Proença auzoko kale batek bere izena darama.
[thumb|Rodrigues de Carvalhoren hilobia [São Pauloko katedrala|São Pauloko katedralean.]]

## Ondorengotza apostolikoa 
* José da Costa e Torres apezpikua
* José Maria de Melo apezpikua (1787)
* José Caetano da Silva Coutinho apezpikua (1807)
* Manuel Joaquim Gonçalves de Andrade apezpikua (1827)
* José Antônio dos Reis apezpikua (1832)
* Manuel do Monte Rodrigues de Araújo apezpikua (1840)
* Antônio Ferreira Viçoso apezpikua (1844)
* Luís Antônio dos Santos apezpikua (1861)
* Lino Deodato Rodrigues de Carvalho apezpikua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heated Rivalry

***Heated Rivalry*** Kanadako telesail bat da, kirola eta erromantzea uztartzen dituena. Jacob Tierneyk sortu, idatzi eta zuzendu zuen Crave plataformarako, Rachel Reiden *Game Changers* eleberri-sailean oinarrituta. Istorioak bi izotz hockey jokalari profesional ditu protagonista, elkarren aurkariak: Shane Hollander (Hudson Williams) eta Ilya Rozanov (Connor Storrie). Izotz-pistan duten lehia gogorraren atzean, ordea, erromantze sutsu eta sekretu bat ezkutatzen da.

Telesaila 2025eko azaroaren 28an estreinatu zen Kanadan, Crave plataforman. Aldi berean, hainbat eskualdetan ere zabaldu zen plataforma desberdinen bidez, tartean HBO Maxen, Estatu Batuetan eta Australian. Espainian Movistar Plus+ plataformak eskuratu zuen. Kritiken aldetik harrera oso ona izan zuen, batez ere aktoreen lanagatik eta bi protagonista nagusien arteko kimikagatik. Abenduaren 12an, estreinatu eta bi astera baino ez, telesaila bigarren denboraldi baterako berritu zuten.

## Sinopsia 
Shane Hollander eta Ilya Rozanov izotz-hockeyko bi jokalari profesional dira, eta aurkako taldeetan jokatzen dute: Montreal Metros eta Boston Raiders taldeetan, hurrenez hurren. Izotz-pistan duten lehia hedabideen arreta eta iritzi publikoak areagotzen du, baina bien bitartean bien arteko erakarpena eta harreman sexuala ezkutatzen dute. Harreman horrek etenka jarraitzen du urteetan zehar, bien kirol-ibilbideak aurrera egin ahala.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madelaine Böhme

**Madelaine Böhme** (Plovdiv, Bulgaria, 1967) alemaniar paleontologoa eta paleoklimatologiako irakaslea da Tübingengo Unibertsitatean.

## Bizitza 
Madelainek Freiberg-eko Meatzaritza eta Teknologia Unibertsitatean eta Leipzig-eko Unibertsitatean ikasi zuen, eta bertan doktoretza osatu zuen 1997an, eta Municheko Unibertsitatean gaikuntza 2003an. 2009an lurreko paleoklimatologiako irakasle bihurtu zen Tübingenen.

Böhme barne hartzen zuen talde batek 2017an argitaratutako lanak Grezian aurkitutako *Graecopithecus freybergi* fosilek 7,2 milioi urte zituztela eta hominido moduko bat zela ezarri zuen. 2019an, Böhme eta bere taldea izan ziren *Danuvius guggenmosi* deskribatzen lehenak, duela 11,6 milioi urte bizi izan zen bipedismorako egokitzapenak zituzten tximino handien espezie desagertua.

2022an, Gerald Mayr eta Thomas Lechner-ekin batera, Böhme-k *Allgoviachen tortonica* deskribatu zuen, Bavariako (Alemania) Hammerschmiede-ko buztin harrobietako genero eta hegazti anatido espezie berri bat.

Jarraian, Böhmek izendatzen lagundu duen taxonen zerrenda bat dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Madelaine Böhme, gizateriaren sorlekuari buruzko dogma astindu zuen paleontologoa
György Császka

**György Császka** (, ; Nitrianska Streda, 1826ko abenduaren 4a – Budapest, 1904ko abuztuaren 11) eslovakiar-hungariar elizgizon katolikoa izan zen. 1874tik 1891ra Spiško apezpikua izan zen eta 1891tik hil zen arte Kalocsako artzapezpikua.

## Bizitza 
thumb|left|György Császka artzapezpikuaren armarria.|209x209px
thumb|left|Császkaren zigilua.|209x209px
Jakab Császtka arkitektoaren semea zen. Lehenik Nitrako eskolapioen eskolan ikasi zuen, geroago Tatan eta Esztergomen, eta han sentitu zuen apaizgorako bokazioa. Humanitateak Nagyszombaten ikasi ondoren, 1847tik aurrera teologia ikasketak jarraitu zituen Vienan. 1850eko irailaren 24an apaiztu zen. Esztergomgo artxidiozesian aritu zen, eta 1854ra arte matematika irakatsi zuen Nagyszombateko eskolan. Austrian eta Italian hiru urte eman ondoren, Nagyszombatera itzuli zen, gero Esztergomera, eta 1853tik aurrera artzapezpikuaren artxibozain bihurtu zen, 1856an artzapezpikuaren idazkari, 1864an primatearen bulegoko zuzendari, eta 1870ean János Simorrek Esztergomeko kalonje izendatu zuen.  

Császka Budan hil zen 1904ko abuztuaren 11n, hileta abuztuaren 16an egin zen Kalocsan.

## Lanak 
* *A dohányzás tilalmáról papnöveldékben. Megjutalmazott pályairat* (1846)
* *Viszonyszámi táblák. Tanítványai számára* (1853)
* *Oratio panegyrica in honorem angelici doctoris S. Thomae Aquinatis* (1874)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ginger e Fred

***Ginger e Fred*** () Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Pippo Botticella eta Amelia Bonetti bi dantzariak dira. Biak adinekoak dira, eta telebistako Gabonetako saio berezi batean parte hartzera gonbidatzen dituzte, Ginger Rogers eta Fred Astaire dantzarien imitazioa eginez.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido isobaleriko

**Azido isobalerikoa** edo **azido 3-metilbutanoikoa** konposatu organikoa da C5H10O2 formula duena, azido karboxilikoen klasekoa, kate motzeko gantz-azidoen taldekoa. Likido kolorge eta usain sarkorrekoa da. Uretan disolbagaitzaren da, baina disolbagarria etanoletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Korrosiboa da.

Azido isobalerikoa produktu naturala da, adibidez, hainbat gaztatan eta belar bedeinkatuan (*Valeriana officinalis*) aurkitzen da.

## Sintesia 
Industrian, azido isobalerikoa isobutilenoa sintesi-gasaren bidezko hidroformilazioz sintesizatzen da, isobaleraldehidoa eratuz zein segidan azidora oxidatzen den.

    (CH3)2C=CH2 + H2 + CO -> (CH3)2CHCH2CHO 

    (CH3)2CHCH2CHO ->[O2] (CH3)2CHCH2COOH

## Erabilera 
Azido isobalerikoa erabilera ugari ditu sintesi kimikoan sendagaiak, aromatizatzaileak, fungizidak eta beste produktu batzuk. Bere esterrak perfumegintzan usatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lo sceicco bianco

***Lo sceicco bianco*** () Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren komedia erromantikoa da.

## Sinopsia 
Ivan Cavalli, abokatu-laguntzaile xumea, oso erreprimitua eta handiputza, eta bere emazte Wanda, ederra, xaloa, eta askoz ere gazteagoa. Trenetik jaisten dira Erromako Tren Geltoki Nagusiko kaosean. Ezkonduberriak dira, eta ulertzen denez, ezkontza burutu aurretik, Ivanek bere emazte gaztea aurkeztu nahi diola osabari, Vatikanoan kuriala baita, eta baita,  osabak prestatuko zion audientzian, Pio XII.a aita santuaren bedeinkapena lortu ere.

Ostatura iristen dira, eta Ivanek, gorritu ondoren, atezainak denei oihu egiten diotenean: "*camera matrimoniale*-ra igota!", siesta labur bat egitea erabakiko du, bakarrik. Wandak bere fotonobela kuttunaren erredakzio-bulegora jaitsi eta korrika egiteko aprobetxatzen du: «Xeke Zuria» Rodolfo Valentinoren antzeko pertsonaiaren abenturek liluratzen dute, eta bere idoloarekin elkarrizketatzen saiatuko da...

Baina egun horretan «Xeke Zuria» ez dago Erroman: itsas ertzean ari da lanean, Ostiatik gertu. Eta Wanda, bere idoloa hezur-haragitan ikustearen ideiak inorenganatua (gutun batzuk idatzi dizkio eta marraztu egin du...), hainbat teknikari hondartzara eramaten dituen kamioneta baten plataforman igotzen da argazkiak ateratzen diren lekura. Baina elkarrizketak zeharo desilusionatzen du neska: «Xeke Zuria», bakarrik daudenean, bere gainera oldartzen zaio, eta bere emazte jeloskorrak bakarrik eteten du. Wanda, etsita, bakarrik dago, dirurik gabe, Erromatik berrogei kilometrora, eta hiriburura eramatea onartzen dutenek, ordea, berak eman ezin dezakeen gauza bat nahi dute...

Denbora horretan, Erroman, Ivan (urez betetako gela batean esnatzen dena: Wandak txorrota ixtea ahaztu zuen...) etsi-etsian saiatzen da aitzakiak aurkitzen, bere familiari emaztearen desagerpena ezkutatzeko eta Pio XII.arekin audientzia atzeratzeko.

Eta Wandaren bila abiatzen da hiri irakin handian, non kolokan egongo baita (batez ere *bersaglieri* desfile baten erdian), gauera arte: lasterketa egiten duten emakumeak agertzen diren gauera arte, eta Ivanek, leher eginda eta etsita, tentazioa jasaten du; Wanda, berriz, ahituta, Tiberrera hurbiltzen da azken baliabide gisa...

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak