Joanes Antxieta

**Joanes Antxieta** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1462 – 1523ko uztailaren 30a) Berpizkunde garaiko euskal herritar apaiz eta musikagile bat izan zen, eliz polifoniaren eta polifonia profanoaren ordezkari nabarmenenetakoa.

## Bizitza 
Ignazio Loiolakoarekin ahaideturik zegoen familia batean jaio zen, ezezaguna den data batean. Martin Gartzia Antxietakoa zuen aita; eta Maria Veraizas Loiolakoa, ama. Era berean, ezer gutxi dakigu haren gaztaroaz ere, eta seguruenik Salamancako Unibertsitatean ikasi zuen arren, ez dakigu ziur non egin zituen musika eta apaiz ikasketak. Salamancan, Juan del Enzina idazlea eta musikagilea ezagutu zuen.

Elisabet Katolikoaren kapera-abeslaria eta kapilaua zen 1489an. Geroago, bere bigarren seme Gaztela eta Aragoiko Joanes infantearen kapera-maisu izendatu zuen 1495ean, eta haren musika maisu ere izango zen. Hau hil ondoren, 1497an, erreginaren zerbitzura itzuli zen eta hainbat bidaia egin zituen gortearekin. Kalonjetza bat lortu zuen Granadako katedralean, eta Azpeitiko Soreasuko Sebastian parroki-elizako erretore izendatua izan zen 1503an.

Erregina Katolikoa 1504an hil eta gero, Joana Eroaren zerbitzura pasatu zen, eta harekin ere bidaia ugari egin behar izan zituen, bai Espainian eta bai atzerrira ere, batez ere Flandes eta Ingalaterrara. Bruselan Karlos, Leonor eta Isabel infanteen musika-maisua izan zen. 1506an Joana I.a eta Filipe errege-erregina berrien kaperan penintsulara itzuli zen. 1508an, kapera desagertu ostean, Joanaren heriotzara arte Tordesillasen geratu zen. 1512 eta 1516 urteen artean, Fernando Katolikoaren gortean lan egin zuen. Arevaloko jauregian Juan Vazquez de Cuellarren semeen musika-maisua izan zen. Aro berean, bere iloba, Ignazio Loiolakoa, ikasle izan zuen.

Bizitzako azken urteak Azpeitian pasatu zituen, erretore egon zen herrian. 1523ko uztailaren 30ean hil zen, XVI. mende hasieran berak aginduta eraiki zen mudejar estiloko etxean, egun ere Soreasuko Sebastian parroki-eliza aurrean dagoen eraikinean. Antxietaren musika-lanak XIX. mende amaieran egin ziren ezagunak musikaren historian, Madrilgo Errege Jauregian *Cancionero de Palacio* famatua aurkitu zenean.

Gaztelaniazko testua zuen musika profanoa konposatu zuen gorteetako festa zein jaiegunetarako, eta baita kultu erlijiosora xedaturiko musika ere, latinez idatzia. Joanes Antxietaren musikak eragin handia izan zuen Espainiako musikan eta haren estiloak Barrokoaren eraginpean ere iraun zuen.
Fitxategi:Antxieta etxea P1270555.jpg|alt=
Fitxategi:Azpeitia - Antxieta Etxea 8.JPG|alt=
Fitxategi:Azpeitia - Antxieta Etxea 4.jpg|alt=
Fitxategi:Azpeitia - Antxieta Etxea 9.JPG|alt=
Fitxategi:Azpeitia - Antxieta Etxea 5.jpg|alt=

## Ekarpena: tradizio inprobisatuaren eta polifonia idatziaren arteko zubia 
Profesionalki "arrakasta handia" lortu zuen Antxietak, baina ez soilik Gaztelako Gortean aritu zelako, baita musikari egindako ekarpenagatik ere. Izan ere, polifonia idatziaren aitzindarietako bat izan zen. Garai hartan, tradizio handia zuen inprobisazioaren bitartez egindako musikak; musika ez zen hainbeste egiten notazioaren bidez, musika ez zen idazten; oinarri batzuk zeuden, eta inprobisazioa asko erabiltzen zen.

Arakistainek aitortu du mendeurrenak balio izan diola Antxietaren biografia ezagutzeko, "betidanik" izan baitu haren bizitzan sakontzeko grina. Bide horretan, Routledge Erresuma Batuko argitaletxeak 2019an liburu bat argitaratu zuen Antxietaren musikari buruz. Datu biografikoak emateaz gain, haren musikaren azterketa egin zuen. eta Iñigo Alberdi Bilboko Koral Elkarteko zuzendariak Antxietaren ondarea kudeaketaren aukerez hitz egin zuen.

## Diskografia 

# 1958 - **[SBA]** **Ancient Songs from Italy and Spain - Récital**. Gérard Souzay, Dalton Baldwin. Claves 50-2412 (Berrargitalpena, 2000)
# 1973 - **[MUN]** **Music from the court of Ferdinand and Isabella**. Early Music Consort of London. David Munrow. EMI (Japan) TOCE-6198. medieval.org atarian
# 1976 - **[BER]** **Canciones españolas**.  Teresa Berganza, Narciso Yepes y Félix Lavilla. Deutsche Grammophon 435 648-2. medieval.org atarian
# 1976 - **[EMC]** **The Art of the Netherlands**. The Early Music Consort of London. David Munrow. medieval.org atarian
# 1977 - **[HES]** **Canciones y Danzas de España**. Lieder und Tänze der Cervantes-Zeit (1547-1616). Hespèrion XX. Jordi Savall. EMI "Reflexe" 7 63145 2. medieval.org atarian
# 1982/1990 - **[PMA]** **Música en la obra de Cervantes**. Pro Mvsica Antiqua de Madrid. Miguel Á. Tallante. MEC 1028 CD
# 1987 - **[TOR]** **Polifonia Sacra nel Rinascimiento spagnolo**. Corale Universitaria di Torino. Dario Tabia. Bongiovanni GB 1905-1975
# 1991 - **[SAV]** **El Cancionero de Palacio, 1474-1516**. Música en la corte de los Reyes Católicos. Hespèrion XX. Jordi Savall.    Astrée (Naïve) ES 9943. medieval.org atarian
# 1991 - **[PRW]** **From a Spanish Palace Songbook**. Music from the time of Christopher Columbus. Margaret Philpot, Shirley Rumsey, Christopher Wilson. Hyperion "Helios" 55097. medieval.org atarian
# 1992 - **[WAV]** **1492 - Music from the age of discovery**. Waverly Consort. Michael Jaffee. EMI Reflexe 54506. medieval.org atarian
# 1992 - **[SAB]** **Música litúrgica en la España de Colón**. Cancionero de Segovia. Grupo de Música "Alfonso X el Sabio". Luis Lozano Virumbrales. Decca 436 116-2
# 1996 - **[FCO]** '''All the King's Men**. Henry VIII & the Princes of the Renaissance. I Fagiolini. Robert Hollingworth. Concordia. Mark Levy. Metronome 1012. medieval.org atarian
# 1995 - **[LON]** **A Royal Songbook**. Spanish Music from the time of Columbus. Musica Antiqua of London. Philip Thorby. Naxos 8.553325. medieval.org atarian
# 1996 - **[ACC]** **Cancionero Musical de Palacio**. Ensemble Accentus. Thomas Wimmer. Naxos 8.553536. medieval.org atarian
# 1997 - **[OAK]** **Lanterns of Fire**. Love and the Mystic in Renaissance Spain. Live Oak and Company. Centaur 2316. medieval.org atarian
# 1998 - **[EGB]** **Pedro de Escobar: Requiem**. Ensemble Gilles Binchois. Dominique Vellard. Virgin Veritas 45328. medieval.org atarian
# 1998 - **[EMF]** **De Antequera sale un moro**. Ensemble Música Ficta. Carlos Serrano. Jade 74 321 79256-2. medieval.org atarian
# 2000 - **[MIN]** **Plaser y gasajo**. Música cortesana en tiempos del Papa Alejandro VI. Capella de Ministrers. Carles Magraner. Auvidis Ibèrica (Naïve) AVI 8027. medieval.org atarian
# 2000 - **[PMA]** **Anchieta: Missa Sine Nomine / Salve Regina**. Capilla Peñaflorida, Ministriles de Marsias. Josep Cabré.    Naxos 8.555772. medieval.org atarian
# 2000 - **[VIA]** **Música Sacra en la época de Carlos V**. Capilla Príncipe de Viana. Àngel Recasens. Clara Vox - Àudiovisuals 5.1734
# 2001 - **[RES]** **Resonanzen 2001**. Viva España ! Capilla Flamenca. Dirk Snellings. ORF "Edition Alte Musik" CD 281 (3CD). medieval.org atarian
# 2001 - **[TNC]** **¡Baylado!**. Music of Renaissance Spain. The Terra Nova Consort. Dorian 90298. medieval.org atarian
# 2002 - **[DUF]** **Cancionero**. Music for the Spanish Court 1470-1520. The Dufay Collective. Avie AV0005. medieval.org atarian
# 2002 - **[ORL]** **The Toledo Summit**. Early 16th c. Spanish and Flemish Songs and Motets. The Orlando Consort. Harmonia Mundi USA 907328. medieval.org atarian
# 2003 - **[AGO]** **Cancionero de Segovia**. Manuscrito Musical s.s. del Archivo de la Catedral. Coral Ágora de Segovia. (Información en coralagora.com)
# 2003 - **[DOG]** **A Quiet Thing**. David Daniels, Craig Ogden. Virgin Classics (USA) VCL 456012C.
# 2004 - **[ODH]** **Peñalosa: Un Libro de Horas de Isabel La Católica**. Odhecaton. Paolo Da Col. Bongiovanni 5623. medieval.org atarian
# 2004 - **[SCH]** **Música litúrgica en tiempos de Isabel la Católica**. Schola Gregoriana Hispana, Coral "Ciudad de granada", Ensemble La Danserye, Coro "Manuel de Falla" de la Universidad de Granada. Universidad de Granada. AMB-04004-CD
# 2005 - **[CAB]** **Juan de Anchieta: Missa Rex Virginum - Motecta**. Capilla Peñaflorida. Josep Cabré. K 617
# 2006 - **[ROS]** **Rosa das Rosas**. The Rose Ensemble. Rose 7. medieval.org atarian
# 2006 - **[CIB]** **La Spagna**. Felipe I El Hermoso. Mecenas de la música europea. Camerata Iberia. Juan Carlos de Mulder. Open Music BS 059 CD
# 2007 - **[PSY]** **Jubilation'*. Christopher Parkening, Jubilant Sykes. EMI Classics 575912B

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Alvarenga, João Pedro d’ (2019). “Juan de Anchieta and the Iberian Motet around 1500”. *Acta Musicologica*, 91, 1, 21-47 or.
*  Arana, José Ignacio de (1887). “Euskaros ilustres. Biografía del Rdo. Johanes de Anchieta”. *Euskal-Erria*, 17, 12-18; 43-52 or.
*  Bagüés, Jon (1993). “Juan de Anchieta: estado actual de los estudios sobre su vida y obra”. *Cuadernos de Sección. Música*, 6, 9-24 or.
*  Baker, Norma Klein (1978). “An unnumbered manuscript pf Polyphony in the archives of the cathedral of Segovia: its provenence and history. Ph. D., University of Maryland.
*  Calahorra, Pedro (2002). “Compositores hispanos en el ms. 2/3 de la Catedral de Tarazona: Copia y variantes”. Maricarmen Gómez y Marius Bernadó, eds. *Fuentes musicales en la Península Ibérica (ca. 1250-ca. 1550)*. Lleida: Universitat de Lleida, Institut d’estudis ilerdencs.
*  Coster, Adolphe (1930). “Juan de Anchieta et la famille de Loyola”. *Revue Hispanique*, 79, 1-322 or.
*  Donostia, P. José Antonio de (1951). *Música y músicos en el País Vasco*. San Sebastián: Biblioteca Vascongada de los Amigos del País.
*  Donostia, P. José Antonio de (1985). “Joanes de Anchieta y su obra musical”. *Obra literaria P. Donostia*, V, Conferencias (de 14 a 30), 203-213 or. [Trabajo presentado en el Congreso Internacional de Musicología celebrado en abril de 1936 en Barcelona].
*  Duggan, Mary Kay (1976). “Queen Joanna and Her Musicians”. *Musica Disciplina*, 30, 73-95 or.
*  Elías Odriozola, Imanol (1981). *Juan de Anchieta: apuntes históricos*. San Sebastián: Caja de Ahorros Provincial de Guipúzcoa.
*  Fuhrmann, Wolfgang; Cristina Urchuegia, eds. (2019). *The Segovia Manuscript: A European Musical Repertory in Spain, c. 1500*. Woodbridge: Boydell Press, 2019.
*  Gómez, María Carmen (1996). “Una nueva transcripción de *Dos ánades, madre* de Juan de Anchieta”. *Nasarre*, XII, 2, 135-139 or.
*  Gómez, María Carmen (2014). “*En memoria de Alixandre* de Juan de Anchieta en su contexto”. *Revista de Musicología*, 37, 89-106 or.
*  Irízar, Joaquin de (1947). “La casa de Juan de Anchieta, el músico”. *Boletín de la Real Sociedad Vascongada de los Amigos del País*, 3, 61-81 or.
*  Knighton, Tess (2006). “Music, why do you weep?”. A lament for Alexander Agricola (d.1506)”. *Early Music*, XXIV/3, 427-441 or.
*  Knighton, Tess, and Kenneth Kreitner (2020**).** *The Music of Juan de Anchieta*. New York: Routledge.
*  Knighton, Tess, ed. (2017). *Companion to Music in the Age of the Catholic Monarchs*. Leiden: Brill.
*  Kreitner, Kenneth (1993). “Franco-Flemish elements in Tarazona 2 and 3”. *XV Congreso de la Sociedad Internacional de Musicología: Culturas Musicales del Meditarráneo y sus ramificaciones. RdM*, 16 n. 5, 2.567-2.686 or.
*  Kreitner, Kenneth (2004). *The Church Music of Fifteenth-Century Spain* [“7. Anchieta”, p. 104-126]. Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press.
*  Kreitner, Kenneth (2008). “Juan de Anchieta and the Rest of the World”. In *Queen Isabel I of Castile: Power, Patronage, Persona*, ed. By Barbara F. Weissberger, 169-185 or., Woodbridge: Boydell Press.
*  Kreitner, Kenneth (2014). “Spain Discovers the Mass”. *Journal of the Royal Musical Association*, 139, 261-302 or.
*  Mayer Brown, Howard (1988). “Música para la pasión de Cristo de Anchieta y otros: Música española hacia 1500 en un concierto pan-europeo”. *Festival de Otoño. III Semana de Música Española, “El Renacimiento”*. Madrid: Comunidad de Madrid, 224-245 or.
*  Pino Falcón, Javier (2015). “Juan de Anchieta: la construcción historiográfica de un músico de Renacimiento”. Trabajo de fin de grado, Universidad Complutense de Madrid.
*  Plazaola, Juan (1997). *Los Anchieta: el músico, el escultor, el santo*. Bilbao: Ediciones Mensajero.
*  Preciado, Dionisio (1992). “Las pasiones polifónicas del códice musical de Valladolid son de Juan de Anchieta, y las primeras completas conocidas en España”. *Nasarre*, 8, 57-68 or.
*  Preciado, Dionisio (2002). “Juan de Anchieta (c. 1462-1523) y los salmos del Códice Musical de la Parroquia de Santiago de Valladolid (CMV”. In David Crawford; Grayson Wagstaff, eds. Encomium Musicae. *Essays in Memory of Robert J. Snow*. New York: Pendragon Press, 209-229 or.
*  Ros-Fábregas, Emilio (1992). “The Manuscript Barcelona, Biblioteca de Catalunya, M. 454: Study and Edition in Contexto f the Iberian and continental manuscript traditions”. PhD diss., City University of New York.
*  Ruiz-Jiménez, Juan (2012). “Música sacra: el esplendor de la tradición”. En *Historia de la música en España e Hispanoamérica*. Madrid: Fondo de Cultura Económica, 292-397 or.
*  Stevenson, Robert (1960). *Spanish Music in the Age of Columbus*. The Hague: Martinus Nijhoff.
*  Suárez Martos, Juan María (2003; 2010, 2ª ed.). *El rito de la Salve en la catedral de Sevilla durante el siglo XVI* [p. 52-54, apartado “3.6. Juan de Anchieta”]. Granada: Junta de Andalucía.
*  Wagstaff, George Grayson (1995). “Music for the Dead: Polyphonic Settings of the *Officium* and *Missa pro defunctis* by Spanish and Latin American Composers before 1630”. PhD diss., University of Texas.
*  Wagstaff, Grayson (1998). “Music for the Dead and the Control of Ritual Behavior in Spain, 1450-1550”, *The Musical Quarterly*, 82, 3-4, 551-563 or.

## Kanpo estekak 
* «"Juan de Anchieta" webgunea. (Eresbil). Juan de Anchietaren biografia, kronologia, lanak, musika-argitalpenak, diskografia, bibliografia, "Donostia eta Antxieta", eta mendeurrena
* «Anchieta, Joanes de», *Auñamendi Eusko Entziklopedia''.
* O bone Jesu (Antxieta) bideoa, San Pedro Abesbatza.
* Con amores la mi madre bideoa
* Reyna muy esclareçida bideoa