open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alberto Ezcurra Medrano

**Alberto Ezcurra Medrano** historialari eta teoriko nazionalista argentinarra izan zen.

Argentinako nazionalismoaren pentsalari garrantzitsuenetakoak, Ezcurrak, katolizismo politikoan eta korporatibismo ekonomikoan oinarritutako ordena soziala defendatu zuen. Bere seme Alberto Ezcurra Uriburu aurrerago bihurtuko zen Argentinako eskuin muturreko figura politiko garrantzitsuenetako bat Tacuara Mugimendu Nazionalistako lider gisa.

## Biografia 
Alberto Ezcurra Medrano Buenos Aires hiriko familia aristokratiko batean jaio zen 1909an. Bere familia Encarnación Ezcurraren senidea zen, Juan Manuel de Rosas buruzagi argentinarraren emaztea eta XIX. mendeko politikaria.

Buenos Aireseko Ikastetxe Nazionalean historia irakasle gisa aritu zen eta errekonozimendu intelektual zabala lortu zuen Argentinako Konfederazioari eta Eliza katolikoak rosismoaren pean zuen egoerari buruzko ikerketei esker. 1939an Ezcurrak *Juan Manuel de Rosas Ikerketa Historikoen Institutua* sortu zuen, Argentinan errebisionismo historikoa sustatzeko.

Ezcurra idazle gisa ere nabarmendu zen aldizkari eta egunkari nazionalista ugaritan: *La Nueva República*, *Baluarte*, *Crisol* eta *Nueva Política*.

Zazpi seme-alaba izan zituen, horietatik hiru apaizak.

## Obra nagusiak 
* Las otras Tablas de Sangre (1934)
* Colegio Nacional de Buenos Aires
* La independencia del Paraguay: historia de una desmembración argentina (1941)
* Sarmiento masón (1952)
* Historia del Anticristo (1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chasmosaurus

***Chasmosaurus*** Ipar Amerikako Kretazeo amaierako zeratopsido dinosauro genero bat da. Bere izenak 'irekitzen duen sugandila' esan nahi du, bere zorroan dauden bao handiei erreferentzia eginez (grezieraz *chasma*, 'irekidura', 'hutsune' edo 'golko' esan nahi du; eta *sauros*, 'musker' esan nahi duena). 4,3-4,8 metroko luzera (14,1-15,7 oin) eta 1,5-2 tonako pisua (1,7-2,2 tona labur) edo 2.200 eta ia 5.000 lbs., eman edo hartu, *Chasmosaurus* apur bat txikiagoa zen. "batez besteko" tamainara, batez ere zeratopsio handiagoekin alderatuta (adibidez *Triceratops*, Afrikako sasi elefante baten tamainakoa).

Hasiera batean *Protorosaurus* deitu behar zen, baina izen hori aurretik beste animalia baterako argitaratua zen. Industutako *Chasmosaurus*-en ale guztiak Dinosaur Park Formation-en bildu ziren, Dinosaur Provincial Park, Alberta, Kanada. *C. russelli*-ren erreferentziazko aleak formazioaren beheko oheetatik datoz, eta *C. belli*, berriz, erdiko eta goiko oheetatik.
Dorothy Cottrell

**Ida Dorothy Ottley Cottrell**, jaiotzez **Wilkinson**, (Picton, Hegoaldeko Gales Berria, 1902ko uztailaren 16a – Homestead, Florida, 1957ko ekainaren 29a) australiar idazlea izan zen. 

## Bizitza 
Walter Barwon Wilkinson meategiko zuzendariaren eta Ida Constance Fletcherren alaba izan zen. Bost urte zituela, Ballaratera (Victoria) joan zen gurasoekin bizitzera. Urtebete geroago poliomielitisa hartu zuen eta horren ondorioz gurpil-aulkia erabili zuen bisitza osoan. Gurasoak banandu ostean, Pictonen eta Toowoomban (Queensland) bizi izan zen eta ikasketak etxean egin zituen irakasle pribatuekin. 1922ko maiatzaren 23an Walter Mackenzie Cottrell kontulariarekin ezkondu zen Brisbaneko Ann kaleko eliza presbitarianoan egindako ezkutuko zeremonia batean. Seme adoptatu bat izan zuen. Familia Dunk uhartean eta Sydneyn bizi izan zen, 1924an Ularundara itzuli baino lehen.

Lehen eleberria, *The Singing Gold*, 1927an kaleratu zuen. 1936an *Wilderness Orphan* ipuina idatzi zuen, urte berean *Orphan of the Wilderness* izenburupean zinemarako moldatu zena. 1928tik 1954ra eta 1956tik 1957ra Estatu Batuetan bizi izan zen eta marrazkilari gisa lan egin zuen. Homesteaden (Florida) hil zen 1957an, bihotzeko gaixotasun baten ondorioz.

## Lanak 
## Zinemarako moldaketak 
* 1936: *Orphan of the Wilderness*
* 1960: *The Secret of the Purple Reef*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrakis

**Arrakis**, Frank Herbert idazlearen *Dune* eleberrian agertzen den fikziozko basamortu planeta bat da. Bere basamortu eta dunen ondorioz **Dune** izena ere jasotzen du.

Fremen herria eta hondar harren bizilekua da. Bestalde, unibertsi osoko gai baliotsuenaren kolalekua ere bada, melange edo espeziea delakoa.

Planeta honetako hiri garrantzitsuena Arrakeen da.
Fedora Aberastury

**Fedora Yankelevich de Aberastury** (Santiago, Txile, 1914ko azaroaren 30a - Buenos Aires, 1985eko uztailaren 10a) pianista eta pedagogo txiletar-argentinarra, *Mugimenduaren Teknikarako Sistema* Kontzientearen sortzailea.

## Biografia 
Fedora Yankelevich 1914ko azaroaren 30ean jaio zen Txileko Santiagon, guraso ukrainarrak zituen eta oso gaztetan Argentinara joan zen bizitzera. 
Marcelo Aberastury diplomatikoarekin (Pedro Aberastury abokatuaren eta Federico Aberastury eta Arminda Aberastury psikoanalisten anaia) ezkonduta, New Yorken bizi izan zen 40-50eko hamarkadan. 
Bertan, Edgar Varèserekin lan egin zuen konposizio eta analisi musikalean. Eric Hawkins dantzariak (Martha Grahamen eskolakoa) ekialdeko teknika zaharra irakatsi zion. 
Antzerkiaren munduan murgildu zen eta Erwin Piscator-ekin espazioaren eta interpretazio eszenikoaren inguruan hausnartu zuen. 
Wilhelm Reich-en teoria iraultzaileetara ere iritsi zen.

Pianojolea, Claudio Arrauren lagun eta dizipulua, bere bizitzaren norabidea markatuko zuena, eta gero Rafael de Silvarena, interpretazioaren kontzepzio berri bat aurkitu zuen, non gorputza eta pianoa izan ziren ikerketa gunea. 

Bere sortzailea hil ondoren, sistemak bere jarraitzaile ugarien bitartez garatzen jarraitzen du, ez bakarrik Argentinan, baita Brasilen, Espainian, Frantzian eta Alemanian ere.
Era berean, Huelva, Bartzelona, Basilea, Hartford eta beste hainbat tokitako musika-akademietan ere parte hartu du, eta arlo artistiko eta musikaleko interprete nabarmenak izan ditu.

Alaba bakarra Gabriela Aberastury artista bisuala du.

## Bibliografia 
* Aberastury, F.; *Idatziak*, Katalogoak Editorea
* Miguel, Mabel; *Fedora Aberasturyren Mugimenduaren Sistema Kontzientea*,  
* Suárez, Cristina, *Fedora Aberastury Sistemarako hurbilketa*, 2005,  

## Kanpo loturak 
* Aberastury sistema
* Fedora Aberasturyren esaldi aipagarriak
* Biografia
* F.A. sistemari buruzko artikulua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Aberastury

**Pedro Aberastury** (Buenos Aires , 1905eko apirilaren 5a - Buenos Aires , 2001eko urriaren 19a) Administrazio-zuzenbideko abokatu nabarmena izan zen, unibertsitateko irakaslea eta Argentinako Justizia Auzitegi Goreneko ministroa.

## Biografia 
Pedro Aberastury 1905eko apirilaren 5ean jaio zen Buenos Airesen, Argentinan, Pedro Aberastury Riberoren (1867-1935) eta Arminda Emilia Fernandez Argüellesen (1868-1960) semea. Federico Aberastury (1907-1986) eta Arminda Aberastury (1910-1972) psikoanalisten eta Marcelo Aberastury (1909-1975) diplomatikoaren anaia izan zen. Gainera, Maximiliano Aberastury medikuaren iloba erditzailea izan zen. Irma Ceballosekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen: Pedro, administratzaile ospetsua, eta Ines.

## Erreferentziak 
* 
* 
* 
## Kanpo estekak
Jesusa Lesburguères

**Jesusa Micaela del Campo Goñi** **"Gracieuse",** ezkontzaz eta kontzentrazio-esparruetako erregistroetan **Jesusa Lesburguères** (Eugi, 1917ko urtarrilaren 4a - Banhèras de Luishon, Frantzia, 2001eko urriaren 10a) nazien aurkako erresistentziaren kide ez aitortua. Naziek Dachau, Ravensbrück eta Neuengammeko kontzentrazio-esparruetara deportatu zuten. 1945eko maiatzean, Gurutze Gorriaren esku-hartzeari esker askatu zuten. Émile Collado-Del Campo, Jesusaren semeak, *Gracieuse et Emilio Mes Résistants, Mes Guérilleros (2020)* liburua idatzi zuen, gurasoen omenez.

## Bizitza 
Pedro del Campo Chimeno (1883, Trabazos) eta Apolonia Goñi Egozcueren (1893, Eugi) alabetako bat izan zen. Aitaren enplegua zela eta, Baionara aldatu ziren eta Jesusak hainbat lan izan zituen bertan, etxe batean neskame aritu zen eta hamabost urterekin txokolategi batean jardun zuen. Jesusa bizikleta bat lapurtzeagatik atxilotu zuten, erresistentziara batutako errepublikazaleen edota "gerrillarien" sabotaje ekintza ohiko bat, eta horren ondorioz hilabete bat eman zuen Baionako espetxean, 1941eko urtarrilaren 15etik otsailaren 14a arte.

## Erreferentziak 
## Ikusi, gainera 
* Euskal herritarrak nazien kontzentrazio esparruetan
* Frantziaren okupazio alemaniarra Bigarren Mundu Gerran

## Kanpo estekak 
* Banco de la Memoria Democrática - Jesusa Del Campo Goñi
* Holocaust Survivors and Victims Database - Jesusa Lesburguères
Pierre Ducasse

**Pierre Ducasse** (Lehuntze, Lapurdi, 1836ko uztailak 27 - Donostia, 1892ko otsailak 22), jaiotzez **Ducassou**.

Udal lorezain gisa egin zituen lan nabarmenen artean 1877an Gipuzkoako Plazako lorategi erromantikoaren proiektua egon zen, Jose Goikoa arkitektoarekin batera egin zuena. Plaza oraindik hutsik zegoen: Bigarren Karlistaldian adibidez tropak biltzeko erabili zen. Pierrek lorategia diseinatu zuen eta hamar zuhaitz-espezie exotiko zituen zerrenda bat aurkeztu zuen: paulownia, kakiondoa, Virginiako tulipondoa, lizar urrekara, amerikar intxaurrondoa, ailantoa, likidanbarra, katalpa eta 3500 zuhaixka

### Lan pribatuen zerrenda
*Aieteko parkea (Bailengo dukeentzat)
*Arbaizenea (Sotomayor kondeentzat)
*Bidebieta (Artakotzeko jaunarentzat)
*San Bernardo parkea (San Bernardo kondearentzat)
*Toki Eder (Satrustegiko baronesarentzat)
*Miramar parkea (Maria Kristina erreginordearentzat)
*Kristina Enea (ez guztiz, Mandasko dukeentzat)

## Irudiak

File:Parque de Cristina Enea, Donostia-San Sebastián (3).jpg|Kristina Enea parkea
Fitxategi:Miramar parkea, jatorrizko proiektua - Donostia.jpg|Miramar parkearen jatorrizko proiektua (1888, oinplanoa)
Irudi:San Sebastián - Parque de Miramar 21.jpg|Miramarko lorategi ingeleseko osagaiak: belardiak, zuhaitz multzoak, bide pintoreskoak eta landare loredunak (*Hydrangea macrophylla*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Weller

**Peter Francis Weller** (1947ko ekainaren 24a, Stevens Point, Wisconsin), estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da.

Bere aktore ibilbidean zehar 70 film eta telesaila inguru antzeztu ditu. Nagusiki, *RoboCop* (1987) eta *RoboCop 2* (1990) filmak antzezteagatik ezaguna da, beste antzezpen nabarmenen artean, *The Adventures of Buckaroo Banzai Across the 8th Dimension* (1984), *Star Trek Into Darkness* (2013), *Mighty Aphrodite* (1995),  *The New Age* (1994) eta *Naked Lunch* (1991) daude.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Basil Poledouris

**Basil Konstantine Poledouris** (1945eko abuztuaren 21a, Kansas City, Missouri - 2006ko azaroaren 8a, Los Angeles, Kalifornia, estatubatuar musikagile bat izan zen, nagusiko filmen soinu bandak konposatzeagarik ezaguna. Batipat, John Milius eta Paul Verhoeven zuzendariekin elkarlanean aritu zen.

Konposatutako filmeen soinu banda nabarmenenak honakoak dira: *Conan the Barbarian* (1982), *Red Dawn* (1984), *Iron Eagle* (1986), *RoboCop* (1987), *The Hunt for Red October* (1990), *Free Willy* (1993), *Starship Troopers* (1997) eta *Les Misérables* (1998).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Onbrofilo

**Onbrofiloa** edo **eurizalea**, ekologian, oso ingurune euritsura moldaturik dagoen organismoa da.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mozartkugel

**Mozartkugel**, pluralez **Mozartkugeln** () Austriako gozoki bat da, berez pistatxo, mazapan eta nogatez inguratutako azukrezko litxarreria bat da, guztia txokolate beltzez estalia.

1890ean Salzburgo hirian Paul Fürst (1856-1941) gozogileak sortu eta Wolfgang Amadeus Mozart musikagile ospetsuaren omenez izendatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Jatorrizko Salzburgoko Mozartkugel gozokien webgunea
Bowman aintzira

**Bowman aintzira**, , AEBetako Montana estatuan dagoen aintzia bat da, Glaziarren Parke Nazionalaren barnean dago.

690 hektareako azalera du.
Margaret Crowley

**Margaret Crowley** (1967ko maiatzaren 24a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dave Culbert

**Dave Culbert** (1967ko martxoaren 17a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txinatar Inperioa

**Txinatar Inperioa**, **Txinako Inperioa**, **Txinatar Inperio Handia** edo **Txinako Inperio Handia**, txineraz 中华帝国, *Zhōnghuá dìguó*, edo, 伟大的中华帝国, *Wěidà de zhōnghuá dìguó*, Txinako historian, Txina herrialdea inperio izandako garaia barne hartzen du, gutxigora behera, K.a. 221 eta 1912 artean.
Àrreu

**Àrreu**, Kataluniako Alt Àneu udalerrian dagoen herrixka bat da, Lleida probintziako Pallars Sobirà eskualdean.

2023an 5 biztanle zituen.

## Izena 
Joan Coromines hizkuntzalariaren arabera herriaren izena euskarazko *Arro* hitzetik omen dator.
Butyriboletus subappendiculatus

***Butyriboletus subappendiculatus*** *Boletaceae* familiako onddo porotsu bat da. Europako espezie hau 1979an *Boletus* espezie gisa deskribatu zen , baina 2014an *Butryriboletus*-era eraman zuten.  Txekiar Errepublikan desagertzeko arriskuan dago. 

Sinonimoa: *Boletus fuscoroseus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 60 eta 120 mm bitartekoa, hemisferikoa, gero ganbila eta azkenik lau-ganbila; ertz lodia, gaztetan inkurbatua, gero zuzena, soberakin pixka batekin, fin-fin belusatutik fibrilosora basidioma gazteenetan, gero leuna eta matea, diskoan fin-fin pitzatua; marroi-lehoi kolore argikoa, okre zurbila, okre-horixka.

**Himenoforoa:** Tutu laburrekin, 6 eta 10 mm bitarteko luzerakoak, hasieran adnatuak, libreak basidioma helduetan, hori bizi kolorekoak, laster hori-berdexkak, gero berdexka argi kolorekoak; poro finak, hasieran oso estu, adinarekin zabalagoak (0,5 mm arte), biribilak, tutuen kolorekoak, presiopean ez dira urdin bihurtzen.

**Hanka:** 60 eta 120 mm bitarteko garaierakoa eta 20 eta 30 mm bitarteko lodierakoa, irregularra, hasieran garbi klabiformea, oinarrirantz loditua, adinarekin zilindrikoagoa bihurtzen da, naiz eta oraindik nolabaiteko loditze bat mantentzen duen behealdean, goian hori bizi kolorekoa, oinarrirantz horia edo marroi-lehoi kolorekoa, gune okre- marroi kolorekoekin erdialderantz; erretikulu fina eta estu goialdean, kolore berekoa.

**Haragia:** Sendoa, biguna heltzen denean, ebakitzean zurixka, horia tutuetatik gertu eta hankaren goialdean, ez da urdintzen, larba zaurietatik gertu, okre-gorrixka kapelan, baita hankaren oinarrirantz ere gune arrosekin, gorri argiak edo okre zikinak lila koloreko tonalitate jakin batekin; usain eta zapore nabarmenik gabe.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenaren hasieran. Batez ere koniferen basoetan, *Abies* alba azpian, baso mistoetan ere bai, gutxitan mendiko *Fagus sylvatica* basoetan, lurzoru neutroetan edo azido samarretan. Oso arraroa eta lokalizatua.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathalie Heirani Salmon-Hudry

**Nathalie Heirani Salmon-Hudry** (Papeete, 1983ko abuztuaren 9a) Polinesia Frantseseko pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea, idazlea eta politikaria da. 2015ean Kaledonia Berriko Vi Nimö literatura saria irabazi zuen *Je suis née morte* liburuarengatik.

## Bizitza 
Salmon-Hudry Papeeten jaio zen. Jaio zenean gertatutako akats mediko baten ondorioz desgaitasun larria du. Ordenagailuz idazten du, buruz kontrolatutako gailu bat erabiliz. 2012an idatzi zuen *Je suis née morte* liburua Tahitin pertsona desgaitu gisa izan dituen esperientziak deskribatzen dituen autobiografia da. 2015ean liburu horrek Kaledonia Berriko ikasleentzat sortutako Vi Nimö literatura saria irabazi zuen.

2014an, Parisko Liburu Azokan eta Rocheforteko Ozeaniako Liburu Azokan parte hartu zuen. 2015ean, *Fight like a girl* ekitaldia bultzatu zuen Piraetan, emakume gazteentzako autodefentsa tekniken hastapena.

2019an, bigarren liburua plazaratu zuen, *Sur les chemins de la vie*, bere kabuz argitaratu zuena. Maitasuna eta ausardia bezalako gai unibertsalei buruzko hausnarketa pertsonalak dira. Fedeaz eta espiritualitateaz ere kontatzen du. Egilearen esanetan, etxerik gabeko pertsonekin izandako topaketetan inspiratu zen liburu hori idaztean.

2023ko maiatzaren 15ean, Moetai Brothersonen gobernuko Ministerioarteko Desgaitasunerako Ordezkari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Hyvernaud

**Georges Hyvernaud** (Saint-Yrieix-sur-Charente, 1902ko otsailaren 22a – Paris, 1983ko martxoaren 24a) frantziar idazlea izan zen.

Nekazari eta langile jatorriko familia batean jaio zen. Institutuan ikasle bikaina izan zen eta oposizioz sartu zen Saint-Cloud-eko École normale supérieure delakoan. Ikasketak amaitu ondoren, irakasle izan zen Arrasen 1926tik 1934ra eta Dijonen 1934tik 1939ra. 1936an Andrée Deromerekin ezkondu zen.

1940an alemanek preso hartu zuten. Ofizialentzako presondegietan igaro zuen gerra, asperduraz eta pasibotasunez beteriko gatibualdian.

Gerra ostean *Lettre à une petite fille* eta bi liburu argitaratu zituen: *La Peau et les Os* (1949) eta *Le Wagon à vaches* (1953). Bere idazkiak axolagabe hartu zituen eta literatura utzi eta irakaskuntzari ekin zion erretiroa hartu arte. Aitormena hil ondoren iritsi zitzaion, bere liburuak berrargitaratu ondoren.

*La Peau et les Os* (*Azala eta hezurrak*) izeneko eleberrian, modu autobiografikoan deskribatzen du ofizial frantses baten gatibualdia. Espetxetik itzuli ondoren, familiako bazkari batean, lotiak, gabeziak eta espetxean elkarrekin bizitzea kontatzen ditu. Narrazioa alemanek fusilatutako gazte baten istorio tragikoarekin amaitzen da.

## Lanak 
* *La Peau et les Os* (Éditions du Scorpion, 1949)
* *Le Wagon à vaches* (Denoël, 1953)
* *Lettres de Poméranie (1940-1945),* édition présentée par Andrée Hyvernaud & annotée par Guy Durliat, éditions Claire Paulhan, 2002, 
* *Lettre anonyme* (1986)
* ''L'ivrogne et l'emmerdeur: Lettres à sa femme (1939-1940)*
* *Voie de garage, (1941-1944)*
* *Visite au scorpion*
* *Carnets d'oflag* (1987)
* *Lettre à une petite fille*
* *Feuilles volantes'' (1995)

## Kanpo estekak
Little Bird (telesaila)

***Little Bird*** kanadar telesail dramatikoa da, Jennifer Podemskik eta Hannah Moscovitchek Crave eta APTN lumi kateeentzat egina.

«Sixties Scoop» izenez ezagutzen den politika arrazista 1950eko hamarkadatik 1980ko hamarkadaren hasierara arte Kanadan ezarritako praktika sistematiko bat izan zen; 1960ko hamarkadan jo zuen goia. Haur indigenak bahitu eta klase ertaineko familia zuriekin bizitzera behartzen zituzten. Adopzio horiek 20.000 haur indigena baino gehiagori eragin zieten.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guardian Llodio

**Guardian Llodio**  Laudioko industrialdean kokatuta dagoen fabrika bat da, Guardian Industries enpresarena. 

## Sorrera eta bilakaera 
Guardianek —lehen Villosa (Vidrierias de Llodio) zenak— 90 urteko historia du Laudion. Delclaux familiak sortu zuen, eskualde eta sektore bereko beste enpresa garrantzitsu bat bezala: Vidrala. Laudioko fabrikan beti aritu dira eraikuntzarako eta autoetarako beira lauak egiten. 1970eko hamarkadan 1.500 langile ere izan zituen, eta Europako beira fabrikarik garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. 1984an, AEBetako Guardian multinazionalak konpainiaren %48 erosi zuen; hurrengo urtean, bere egin zituen gainerako akzio guztiak, eta enpresaren izena aldatu. 2016. urtetik, Koch Industries AEBetako taldearen esku dago Guardian. Urte horietan guztietan, Laudioko lantegian gatazka sonatu batzuk izan dira langileen eta zuzendaritzaren artean. Adibidez, 2012ko azaroan 57 eguneko greba egin zuten 139 langile kaleratzeko espedientearen aurka. Akordio bat lortu ondoan amaitu zen gatazka hura, enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bat ezarrita.

Laudioko fabrikan, eraikin esanguratsu batzuen beira egin da, hala nola Dubaiko Khalifa dorrearena. Bilbon ere badira Laudioko enpresan egindako beira duten eraikin ezagun batzuk: besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren egoitza, Miribillako Udaltzaingoarena eta suhiltzaileena, eta IMQ klinikarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasio Albaniakoa

**Anastasio Albaniakoa**, **Anastasios Yannoulatos** jaioa (, ); Pireo, 1920ko azaroaren 4a – Atenas, 2025eko urtarrilaren 25a) Tiranako, Durrësko eta Albania osoko artzapezpikua eta Albaniako Eliza Ortodoxoko patriarka izan zen 1992tik hil zen arte.

Grezian jaio zen eta 2017an albaniar hiritartasuna jaso zuen. 1960an diakono ordenatu, 1964an apaiztu eta 1972an gotzain izendatu zuten. Karitate eta misio lanak egin zituen Afrikan. 1981etik 1992ra Irinoupolisko gotzaina izan zen (Kenya, Tanzania eta Uganda) eta 1992an Albaniako Eliza Ortodoxoko patriarka aukeratu zuten. Albaniako erregimen komunista, ofizialki estatu ateoa zena, desagertu ondoren egin zen aukeraketa.

Anastasio [[Elizen Munduko Kontseilua|Elizen Munduko Kontseiluko] Batzorde Zentraleko presidenteetako bat eta Bakerako Erlijioen Munduko Konferentziako ohorezko presidentea ere izan zen.
Jules Barbier

thumb|250px|Jules Barbier.

**Jules Barbier** (Paris, 1825eko martxoaren 8a - Paris, 1901eko urtarrilaren 16a) poeta, antzerkigile eta libretista frantziarra izan zen. Charles Gounodek egin zituen opera gehienen libretoak idatzi zituen, *Fausto* (1859) barne. Michel Carré (1821-1872) libretistarekin ere lan egin zuen. Jacques Offenbachen ''Les Contes d'Hoffmann* (1881) operaren libretoa ere idatzi zuen. Pierre Barbier semeak aitaren ibilbidea ere jarraitu zuen, idazle eta libreto egile gisa. Ohorezko Legioaren zalduna 1865ean izendatu zuten; Ohorezko Legioaren ofiziala 1880an

## Lan nagusiak 

### Antzerkia 
* 1851, *Les Contes d'Hoffmann*, Michel Carrérekin batera, Odéon antzokian.
* 1873, *Jeanne d'Arc*, Gaîtéaren antzokian.

### Opera libretoak 
Michel Carrérekin batera:
* Georges Bizet
** *La Guzla de l'émir* (1862), opera komikoa, inoiz ez antzeztua.

* Charles Gounod
** *Le Médecin malgré lui* (1858)
** *Fausto* (1859)
** *Philémon et Baucis* (1860)
** *La Colombe* (1860)
** *La Reine de Saba* (1862)
** *Romeo eta Julieta* (1867)
** *Polyeucte* (1878)

* Jacques Fromental Halévy
** *Valentine d'Aubigny* (1856)
* Victor Massé
** *Galathée* (1852)
** *Les Noces de Jeannette* (1853)
** *Miss Fauvette* (1855)
** *Les Saisons* (1855)
** *Paul et Virginie* (1876)

* Giacomo Meyerbeer
** *Le Pardon de Ploërmel* (1859)

* Ernest Reyer
** *La Statue* (1861)

* Camille Saint-Saëns
** *Le Timbre d'argent* (1877)

* Ambroise Thomas
** *Psyché* (1857)
** *Mignon* (1866)
** *Hamlet* (1868)
** *Françoise de Rimini* (1882)

### Beste libreto 
* Léo Delibes
** *Sylvia ou la Nymphe de Diane* (1876, ballet)

* Jacques Offenbach
** *Les Contes d'Hoffmann* (1881, Michel Carrérekin batera idatzi zuenaren ondoren)

* Ambroise Thomas
** *La Tempête* (1889, ballet)

### Itzulpenak eta moldaketak 
* Ludwig van Beethoven
** *Fidelio* (1860), Michel Carrérekin batera

* Wolfgang Amadeus Mozart
** *Les Noces de Figaro* (1858)
** *Peines d'amour perdues* (Cosi fan tutte, 1863) Michel Carrérekin batera

* Otto Nicolai
** *Les Joyeuses Commères de Windsor* (1866)

* Anton Rubinstein
** *Néron'' (1884)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Barbierren testu musikalizatuak The Lied and Art Song Texts Page webgunean.
* :Barbier MUBI webgunean.
Isidoro Delclaux Arostegi

**Isidoro Delclaux Arostegi** (Bilbo,  - Areeta, ) bizkaitar politikaria eta enpresaburua izan zen.

## Biografia 
Batxilergoa ikasi zuen Bergarako Errege Mintegian, eta, ondoren, Deustuko Unibertsitatera igaro zen. Han, Bide Ingeniari ikasketak hasi zituen. 1914ko uztailean ekonomia ikasketak hasi zituen Londresko Pittman Schoolen, eta ikasketa horiek eten egin zituen Mundu Gerrak. Hori dela eta, ikasketak Bilbon jarraitu zituen, bere kabuz osatuz.

1920an, ikasketak erabat amaituta zituela, Isidorok bazkide kudeatzaile gisa parte hartu zuen «Delclaux y cía.» enpresan, milioi bat pezetako kapital sozialarekin eratua.

1943 eta 1961 artean, hiru legelealdi ezberdinetan, Gorteetako prokuradorea izan zen. Ideologiaz monarkikoa, 1943an Hogeita Zazpien Manifestuaren sinatzaileetako bat izan zen. Ricardo de la Ciervaren arabera, Franco jeneralaren erreakzioa zuhurra izan zen, Ez zekien oso ondo ekimenak zuen indarra eta denbora pasatzen utzi zuen, hori argitu arte. 1943ko ekainaren 26an, azkenik, Batzorde Politikoa bildu zen, eta erabaki zuen sinatzaile guztiak Mugimenduaren Kontseilu Nazionaletik kanporatzea.

## Erreferentziak
Isidoro Delclaux

**Isidoro Delclaux** honako bizkaitar enpresaburuetako bat izan daiteke:

* Isidoro Delclaux Ibarzabal (1858-1944), aita.
* Isidoro Delclaux Arostegi (1894-1984), semea.
Esziofito

[thumb|280px|right|*[Polystichum setiferum*, iratze esziofiloa]]
**Landare esziofiloa** edo **esziofitoa** argi gutxiko ingurunetan bizitzera moldatutakoa da. Esate baterako, oihanpeko landareak esziofiloak izaten dira.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heliofito

[thumb|280px|right|[Zakardi|Otadi-txilardia, eskualde atlantikoetako landaredi eguzkizalea]]
**Heliofitoa** edo **landare eguzkizalea** argitasun handira moldatutako landarea da, argitasun handian hazten dena.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernesto Arancibia

**Ernesto Arancibia** zinema zuzendari, gidoigile eta eszenografo argentinarra Buenos Airesen (Argentina) jaio zen 1904ko urtarrilaren 12an eta hiri berean hil zen 1963ko abuztuaren 27an. Ibilbide luzea izan du Argentinako zineman. Argentinako Zuzendari Zinematografikoak erakundearen sortzaileetako bat izan zen 1958an.

1958an *Amor prohibido* filma estreinatu zenean,  Arancibia kredituetan zuzendari gisa agertu zen, *Luis César Amadoriren* ordez. Filma 1955ean filmatu zen, baina urte horretako irailean Peron boteretik kendu zutenean, estreinaldia 1958ra arte atzeratu zen, Zully Morenoren eta haren senar Amadoriren aurka ondasunak erabiltzeko debekuak zirela eta. Hori dela eta, estreinatu zenean, kredituetan zuzendariaren izena Ernesto Arancibiagatik ordeztu zen, izan ere, Zully Morenoren eskariz, Colon Antzokian dantzaren eszena bakarrik filmatu zuen, geroago zuzendu zena. Hala ere, datu-base batzuetan filma esleitzen zaio oraindik ere.

## Filmografia 
**Zuzendaria**
* *La novia* (1961)
* *Azafatas con permiso* (1959) (Espainia)
* *Y después del cuplé* (1959) (Espainia)
* *La pícara soñadora* (1956)
* *Pájaros de cristal* (1955)
* *La mujer desnuda* (1955)
* *La calle del pecado* (1954)
* *La mujer de las camelias* (1954)
* *La orquídea* (1951)
* *Romance en tres noches* (1950)
* *María de los Ángeles* (1948)
* *La gran tentación* (1948)
* *Romance musical* (1947)
* *Mirad los lirios del campo* (1947)
* *Lauracha* (1946)
* *Casa de muñecas* (1943)
* *Su primer baile* (1942)
**Eszenografoa**
* *20 años y una noche* (1941)
* *La maestrita de los obreros* (1941)
* *Novios para las muchachas* (1941)
* *El astro del tango* (1940)
* *Los caranchos de la Florida* (1938)
* *Nace un amor* (1938)
* *La fuga* (1937)
**Gidoilaria**
* *La reina del Tabarín* (1960) (España y Francia)
* *Pájaros de cristal* (1955)
* *La calle del pecado* (1954) 
* *La mujer de las camelias* (1954) 
**Zuzendaritzako laguntzailea**
* *Crimen a las 3* (1935) 
**Zuzendaritza artistiko**
* *El hombre que amé* (1947)
* *El Loco Serenata* (1939) 
**Casting-zuzendaria**
* *Escala en la ciudad* (1935)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* Di Núbila, Domingo (1998). La época de oro. Historia del cine argentino I. Buenos Aires. Ediciones del Jilguero. . 
* Manrupe, Raúl; Portela, María Alejandra (2001). Un diccionario de films argentinos (1930-1995). Buenos Aires: Editorial Corregidor. ISBN 950-05-0896-6. 

## Kanpo loturak 
* Ernesto Arancibiari buruzko informazioa zinema nazionalaren gunean
* Ernesto Arancibiari buruzko informazioa Internet Movie Data Base
Rebus (2014ko telesaila)

***Rebus***  britainiar telesaila Ian Rankinen eleberrien egokitzapena da. Thriller da eta sei atal ditu. telesaila 2024ko maiatzaren 17an hasi zen Britainia Handian transmititzen. 

Richard Rankin izan da protagonista. Gidoiak Gregory Burkek idatzi ditu, Niall MacCormickek eta Fiona Waltonek zuzenduta. Burke eta Ian Rankin ere ekoizle exekutiboak ziren. Viaplay transmisio zerbitzu suediarrak ekoitzi zuen, baina BBCko telebistari saldu zitzaion.

## Sinopsia 
John Rebus, Edinburgoko polizia detektibea, krisi pertsonal eta profesional sakon bat igarotzen ari da 40 urterekin; emaztearengandik banandu da eta alaba ia ez du ikusi ere egiten. Lan arloan egoera ez da askoz hobea, Edunburgoko mafioso batekin istilu larriak izan baitu. 

## Aktoreak eta pertsonaiak 
* Richard Rankin, John Rebusen paperean.
* Lucie Shorthouse, DC Siobhan Clarkeren paperean

* Thoren Ferguson, DI Malcolm Foxen paperean
* Caroline Lee-Johnson, DI Gill Templerren paperean.
* Sean Buchanan, George Blantyreren paperean.
* Michelle Duncan, Maggie, Georgeren emaztea.
* Stuart Bowman, Ger Caffertyren paperean.
* Noof Ousellam, Darryl Christieren paperean.
* Brian Ferguson, Michael Rebusen paperean, Johnen anaia.
* Neshla Caplan, Chrissieren paperean, Michaelen emaztea
* Amy Manson, Rhonaren paperean, Johnen emazte ohia, Sammyren ama.
* Mia McKenzie, Sammyren paperean, John eta Rhonaren alaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Rebus IMDb webgunean.
Aimo Cajander

**Aimo Kaarlo Cajander** (Uusikaupunki, 1879ko apirilaren 4a – Helsinki, 1943ko urtarrilaren 21a) finlandiar botanikari eta politikaria izan zen. Finlandiako lehen ministroa izan zen 1922an, 1924an eta 1937tik 1939ra.

Mendi Ingeniaritzako irakaslea izan zen 1911tik 1934ra eta 1934tik 1943ra Finlandiako Baso eta Parkeen Elkartea zuzendu zuen.

1922an sartu zen politikan, lehen ministro izendatu zutenean, aurretik inolako kargu politikorik izan gabe. 1924an behin-behineko gobernu bat zuzendu zuen parlamenturako hauteskundeak prestatzeko.

1927an Alderdi Nazional Aurrerakoian sartu zen eta 1929an Defentsa ministro izendatu zuten. 1929an diputatu hautatu zuten eta 1933tik 1943ra ANA zuzendu zuen. 1937an, Kyösti Kallio presidenteak Sozialdemokratekin eta Nekazaritza Ligarekin koalizio gobernu bat eratzea agindu zion.

Cajander idealista bat izan zen, eta ez zuen uste Sobietar Batasunak Finlandia erasoko zuenik 1939an. Horregatik, finlandiar armadak gaizki prestatutako Neguko Gerrari aurre egin zion.
Gyanada Kakati

**Gyanada Kakati** (), jaiotzez **Das**, (Shillong, 1932 – *ibidem*, 2025eko urtarrilaren 8a) indiar aktore eta abeslaria izan zen, batez ere assamerazko filmetan antzeztu zuena. 1949an debutatu zuen *Parghat* filmean eta bengalerazko zineman ere jardun zuen. Bere *Puberun* filma Berlingo Nazioarteko Zinemaldirako hautatu zuten lehen asamerazko filma izan zen. 2002an, Assam estatuko gobernuak Bishnu Rabha saria eman zion.

## Bizitza pertsonala 
Deven Das eta Birja Dasen alaba, Gyanada Das Shillongen jaio zen 1932an. Bere arbasoen etxea Panbazarren zegoen, baina familia Labanen bizi izan zen aitaren lanagatik. 2025eko urtarrilaren 8an hil zen, 92 urte zituela.

## Ibilbidea 
Gyanadaren aita antzerki aktorea zela eta, antzerki giroa eta laguntza izan zuen txikitatik. Nerabea zela, *Sati Beula* antzezlanean dantzatu zuen eta Bishnu Prasad Rabharen onespena jaso zuen. Hala ere, ezkondu ondoren bakarrik hasi zuen bere ibilbide profesionala. 1948an estreinatu zen *Parghat* filmean egindako lanagatik harrera ona izan zuen, eta horrek bere aktore-karrera bultzatu zuen. Geroago film arrakastatsu ugaritan antzeztu zuen, hala nola *Piyali Phukan*, *Sarapat*, *Lakhimi*, *Ronga Police*, *Puberun*, *Saknoiya*, *Pratham Ragini*, *Puwati Nisar Sopun*, *Narkasur*, *Upar Mahala*, *Khekh Bisar*, *Priya Jan*, *Rag-Virag* etab.

1959an estreinatutako *Puberun* filma 1960an Berlingo Zinemaldirako hautatu zuten, non Sophia Loren eta Cary Grant bezalako aktoreak ezagutu zituen. *Nilachaley Mahaprabhu*, *Gadher Mathe*, *Barma* eta bengalerazko beste film batzuetan antzeztu zuen. Assamerako zinema industriari eskaini zion bere bizitza eta Bollywoodeko film batzuetan parte hartzeko aukera baztertu zuen (horietako bat *Bandini* zen). 

Aktore izateaz gain, abeslaria ere izan zen. Shillongeko eta Guwahatiko Akashwani zentroetan maiz abestu zuen. Gainera, bere abestiak gramofonoan grabatu zituen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Arancibia Clavel

**Enrique Lautaro Arancibia Clavel** (Punta Arenas, 1944ko urriaren 13a - Buenos Aires, 2011ko apirilaren 28a) eskuin muturreko terrorista bat izan zen, eta, ondoren, Txileko Inteligentzia Nazionaleko Zuzendaritzako (DINA) agente bat (Luis Felipe Alemparte Díaz izengoitiarekin). Buenos Airesen (Argentina) erbeste ez-ofizialean bizi zen, 1970eko urriaren 25ean René Schneider Txileko Armadako Komandante Nagusia hil ostean. Kasu horretan hiltzaile taldeko Koordinatzailea izatea leporatu zioten.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
* "Arancibia Claveli buruz kontatzen ez den istorioa"
* 
*
Jorge Aráoz Badi

**Jorge Aráoz Badí** (**Jorge Goloboff** izenarekin jaioa; Carlos Casares, 1928ko urriaren 30a - Buenos Aires, 2023ko uztailaren 21a) Argentinako musika klasikoko kritikaria izan zen.

Jorge Goloboff familia musikal batean jaio zen, Golobofftarren baitan. Ama piano-jotzailea zen eta film mutuak musikatzen zituen Casareseko Verdi zinema antzokian; aitak ganbera-musikako kontzertuak antolatzen zituen.
Pehuajon bigarren hezkuntzako ikasketak egin ondoren, Buenos Airesen Musikologia ikasi zuen. 

Hainbat hamarkadatan idatzi zuen La Nación egunkarian, Colón Antzokiaren aldizkarian; Antzokiko prentsa-burua izan zen, laurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean. Halaber, Revista Clásica y Música & CD aldizkarietako zuzendari izan zen, eta Confirmar eta Análisis aldizkarietako erredakzioburua. Buenos Aires Musical konpainiako erredakzio idazkaria izan zen eta Radio Mitre-n komentarista gisa kolaboratu zuen Evento al día saioan. Irrati eta telebistako bere lana Radio Continental, Udal Irrati eta ATCra (7. kanala) zabaldu zen. Teatro Colón: A Telón Abierto (1999) liburuaren argitalpen-koordinatzailea izan zen, eta erredaktore gisa ere parte hartu zuen. Gainera, 1997an Musika Klasikoaren Connected Saria jaso zuen.

1967an, Héctor Yánover eta Samuel Graboisekin batera, AMB diskoetxea sortu zuen, eta binilozko diskoen bilduma garrantzitsu bat argitaratu zuen idazleen testuak irakurtzen zituzten grabazioekin. Egile hauen ahotsak grabatu ziren: Jorge Luis Borges, Julio Cortázar, Pablo Neruda, Raúl Gonzalez Tuñón, Ernesto Sabato, José Pedroni, Manuel Mujica Lainez, Leopoldo Marechal, Gabriel García Márquez,  César Tiempo, Silvina Bullrich, León Felipe, Francisco Luis Bernárdez, Florencio Escardó, Oliverio Girondo, Beatriz Guido, Paul Eluard, Louis Aragon, Gila eta José María Rosa, besteak beste.   2002an grabazio horietako batzuk berrargitaratu ziren.

2001-2012 artean Madrilen bizi izan zen. 2017ra arte El jardín de las delicias irratsaioa izan zuen, Radio Nacional Clasicaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.magicasruinas.com.ar/revistero/esto/revdesto187.htm
Barilocheko teleferikoa

thumb|250px|Gailurreko instalazioak eta Konfiteria.

**Barilocheko teleferikoa**, baita ere **Cerro Ottoko teleferikoa**, Argentinako San Carlos de Bariloche hiritik bost kilometrotan dagoen Cerro Ottoko garraiobide turistikoa da. Teleferikoak muinoaren gailurrera eramaten ditu turistak, Melipal auzotik. Ikuspegiak ederrak dira.

Goiko aldean Konfiteria dago, bueltak ematen dituen jatetxea. Neguan, goiko aldean, eski praktikatu daiteke. Teleferikoa 1980an jarri zen martxan.

## Ezaugarri teknikoak 
## Ezaugarriak 
Bere mota herrialdean bakarra eta San Carlos de Bariloche-n osorik eraikia, teleferikoa ingeniaritzarekin eta tokiko eskulanarekin bakarrik eraiki zen eta 1.500 000 $-ko inbertsioa eskatu zuen.

Inauguratu zenetik, 1980ko neguan, bidaiariek –ordura arte oinez igo behar zuten– garraiobide moderno horretan egin dezakete, paisaiaz gozatzeari utzi gabe, kabinak erabat beiraztatuta baitaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Teleferikoaren webgune ofiziala.
* Teleferikoan egindako bideoa.
José Arce

**José Arce** (Loberia, Buenos Aires, 1881eko urriaren 15a - Buenos Aires, 1968ko uztailaren 27a) argentinako medikua, diputatua eta diplomatikoa izan zen.

## Bizitza pertsonala 
Aitak nekazaritza eta abeltzaintzako establezimendu garrantzitsua zuen Loberian. Maria Castro Escaladarekin ezkonduta egon zen, eta alaba bakarra izan zuen; 13 urte zituela hil zen, eta, ondorioz, ezkontza desegin egin zen. Orduan, Artzek beste etxe bat eraikiarazi zuen Buenos Aireseko Vicente Lopez kaleko 2220. zenbakian, eta bertan bizi izan zen; bertan organo bat ezarri zuen, Arce exekutatzaile zuhurra zelarik. Etxea Buenos Aireseko Unibertsitateari eman zioten ondoren, eta Julio Argentino Roca Museoarentzat izan zen.

## Aintzatespenak 
Bere omenez Madrilgo kale batek eta Palmako beste batek daramate izena.

Bere dominen artean, Frantziako Ohorezko Legioarena eta Espainiako Isabel Katolikoaren Gurutze Handiarena jaso zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josué Ferreira

**Josué Ferreira** (1992) frantziar errabino liberala eta fantasiazko idazlea da.

## Bizitza 
Errabino izateko ikasketak hasi baino lehen, medikuntza ikasketak egin zituen eta hebreera azterketa gainditu zuen. 2016an Londresera joan zen eta Leo Baeck Collegen ikasi zuen bost urtez. Frantziako mendebaldeko komunitate ortodoxoetan denbora batez egon ondoren, mugimendu liberalera jo zuen, eta mugimendu horrek «bakoitzak bere bidea testuinguru askeago batean egiten uzten duela» dela esan zuen.

2021eko uztailaren 4an, 29 urte zituela, Tom Cohen errabinoak ordenatu zuen Parisko Kehilat Gesher sinagogan. Genero-trantsizioa hasi zuen arte, herrialdeko lehen emakume errabinotzat hartzen zuten. Kongresuaren gaia *La femme est-elle un Homme comme les autres ? Perspectives juives* izan zen.

2023an, armairutik irten zen gizon trans gisa eta Josué Ferreira izena hartu zuen. Frantzian jarduten duen lehen errabino transgeneroa da.

Gazteei zuzendutako fantasiazko hiru eleberri kaleratu ditu, Sara Pintado izengoitia erabiliz:

* *Mojunsha, tome 1 - Panthère des Ténèbres* (2019)
* *Sous les ailes du dieu Corbeau* (2021)
* *Mosjunsha, tome 2 - Tigre à dents de sabre* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koli Arce

**Mario Cecilio Arce** (Santiago del Estero, 1954ko urtarrilaren 19a - Buenos Aires, 2005eko maiatzaren 29a), artistikoki **Koli Arce** bezala ezaguna, guaracha eta cumbia abeslari eta konpositore argentinarra izan zen. Quinteto Imperial boskoteko kide eta ahots nagusia izan zen, 1975etik 2005era.

## Biografia 
Santiago del Esteron hazia, bertan eman zituen haurtzaroa eta nerabezaroa, musikan fokatu aurretik Agua y Energía Eléctrica enpresan lan egin zuen, enplegatu publikoa izan zen eta baita bere hiriko merkatuetan ere lan egin zuen.

## Karrera musikala 
1970ean La Arboleda musika taldea sortu zuen, eta horrekin musikan murgildu zen, asteburuetan musika ekitaldietan aurkezpenak eginez. La Arboledarekin 1973an grabatu zuen lehen diskoa, Dipasón zigilu diskografikoarekin. Handik denbora batera, taldez aldatzeko aldaketak egin zituen, eta boskote inperiala sortu zuen. Boskote horrekin kaleratuko zuen lehen diskoa 1975ean. Urte horretan bi long plays kaleratu zituzten, Yo tiene una morena eta Toda mi vida sea para ti, hurrenez hurren.

Diziplina handia zuen Arcek grabatzeko orduan, eta, beraz, disko bat grabatzen zuen urte hasieran, eta disko bat urte amaieran. 70eko hamarkadatik 90eko hamarkadaren amaierara arte bete zen hori'. Quinteto Imperial taldearekin batera, arrakasta lortu zuen ibilbide luze batean: urrezko 25 disko eta platinozko 14 disko lortu zituen disko salmenten ziurtagirian, eta zuzeneko 20 mila emanaldi baino gehiago lortu zituen bere herrialdeko probintzia guztietan. Gainera, 12 milioi disko baino gehiago saldu zituen Argentinan.

Bere arrakasta handien artean, «Doble vida», «Puunto final», «Qué hacer, qué hacer», «Atracción fatal» daude, besteak beste. Bere ibilbidea eta musika hainbat alditan omendu zituzten hil ondoren.

## Heriotza 
2005eko maiatzaren 29an, igandea, hil zen Arce, 51 urte zituela, Güemes Erietxean zegoela, zaldi batetik erori eta zauri batek eragindako infekzio baten ondorioz. Zaldi batek septizemia eragin zion, eta hori larriagotu egin zen, diabetesa baitzuen.

## Bizitza pertsonala 
Arcek lau seme-alaba izan zituen, Marito, Manuel, Maria Cecilia eta Maria Belen. Hura hil ondoren, prozesu judizialak izan ziren Quinteto Inperialak bildutakoaren herentziagatik.

## Diskografia 
Arcek, Quinteto Imperial taldearekin batera, CD eta long playetan banatutako estudioetako album ugari grabatu zituen, hala ere, informazio faltagatik ez dago osorik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosamel Araya

**Rosamel Araya** (San Antonio, 1936ko abuztuaren 30a – Buenos Aires, 1996ko otsailaren 12a) Txileko bolero abeslaria izan zen.
Bere itxura sendo eta gizonezkoenak kontraste handia egiten zuen bere ahots gozoarekin, eta laster nabarmendu zen abeslari melodikoen artean.

## Karrera 
1958an, 21 urte zituela, Rosamel Araya Mendoza hirira (Argentina) iritsi zen lanera. Boleroa izan zen bere gotorleku musikala. Argentinan ibili zen lehenik, eta Latinoamerikan gero. Azkenik, Buenos Airesen finkatu zen Araya, eta han egin zuen bere ibilbidearen zati handi bat. «Quémame los ojos», «Damepentida», «Nuestro juramento» eta «La carta» izan ziren orduan arrakasta itzelak, bakarlari gisa zuten ospea sendotu zutenak. Bere ospe handiena hirurogeiko hamarkadan lortu zuen.

Astebururo kontratazioak izaten zituen dantzak animatzeko eta telebistako musika saioetan parte hartzen zuen. Hainbat bira egin zituen Hego Amerikan eta dozenaka disko grabatu zituen (guztira laurogeitik gora eman zituen ezagutzera). 1976an errepresio garai latza hasi zen Argentinan. 1978an, Araya Txilera itzuli zen, eta han bizi izan zen urte batzuetan.

1979an Buenos Airesen izan zen La carpa del amor film argentinarrean parte hartzeko, Cacho Castaña, Ricardo Darín, Carlitos Balá, Tormenta, Manolo Galván, Carlos Torres Vila eta Katungarekin.

1983an, berriz ere demokrazian bizi zen Argentinara itzuli zen behin betiko, Txilen diktadurak jarraitzen zuen bitartean. Boleroak musika latinoaren beste adierazpen batzuei bidea eman zien, baina Rosamel oso aktibo egon zen, batez ere barnealdean egin zituen ibilaldietan.

1994an bere azken diskoa izango zena erregistratu zuen: A mi manera.

## Heriotza 
1995ean, osasun-arazoak zirela eta, bertan behera utzi behar izan zuen Miamin eta Erdialdeko Amerikako herrialdeetan egindako bira luze bat. 59 urte zituela, Anchorenako (Buenos Aires) erietxean sartu behar izan zuten, gibeleko gaitz baten ondorioz.
Arnas gutxiegitasun baten ondorioz hil zen, 1996ko otsailaren 12an, 2:45ean.

Elkarte Argentinarrak La Chacaritako hilerrian duen panteoian daude haren gorpuzkiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Basterra Ortiz del Campo

**José María Basterra Ortiz del Campo** (Neguri, 1865eko uztailaren 14a -*ib.*, 1952) bizkaitar enpresaria izan zen, 1901ean Banco de Vizcayaren sortzaileetako bat izan zena.

## Biografia 
Jose Maria lau anai-arrebetan zaharrena zen, denak Bilboko Santiagon bataiatuak. Bere bi anaiak apaiz jesuitak izan ziren, eta ahizpa, moja. Pedro Felix Basterra Isasi aitak, jaio aurretik, 2.326 m²-ko finka bat erosi zuen Neguri eta Algorta inguruan.

Jose Mariak eta bere bi anaiek Bilboko Jesuiten Ikastetxean ikasi zuten. 1880an Bordelera joan zen Merkataritza ikasketak egitera, eta geroago Ingalaterrako Oxford Unibertsitatean amaitu zituen ikasketak. Atzerriko pentsamoldeekiko kontaktuak ikuspegi zabalagoa eman zion, ingelesaren ezagutza perfektua lortzeaz gain.

1895ean, Bilbon, "Casa Basterra" izeneko eraikin batean jarri zituen biltegiak. Bakailaoa salerosi zuen, likore eta ardoak, hala nola Errioxa Garaiko eta Bordeleko ardoa eta produktu gehiago. Geroago, José María Basterrak lorategi handi bat eraikiarazi zuen Getxoko udaletxearen eta Neguriko tren-geltokiaren arteko lurretan. Etxe hori 1902an diseinatu eta eraiki zuen José María Basterra Madariaga arkitektoak (bere ahaidea), eta San Inazio jauregia deitu zioten.

1901ean «La Gaceta del Norte» sortu zuen Luis Lezama-Leguizamon, Miguel Gonzalez Kareaga, Pedro Chalbaud eta beste batzuekin batera. Euskal Herriko egunkari garrantzitsuenetako bat izan zen, beraz, ia laurogeita hamar urte iraun zuena. «Editorial Vizcaina»k argitaratu zuen eta Henao kaleko 8. zenbakian zuen egoitza. Joera katoliko, kontserbadore eta monarkikoko egunkaria zen, eta urte askoan Bizkaiko hiriburuko erreferentziazko egunkarietako bat izan zen. 1913an 14.000 aleko tirada bazuen, 1920rako 21000 alekoa zen.

Urrian, Banco de Vizcaya sortu zuen, egungo Banco Bilbao Vizcaya Argentariaren sorreran parte hartu zuena. Banku misto gisa sortu zen, merkataritzarako eta inbertsiorako, eta goiz sartu zen Espainiako industria- eta energia-ehunean, balio-zorro garrantzitsua sortuz.

Haren ondorengoak euskal burgesiako familia garrantzitsuekin ezkondu ziren, hala nola Basagoiti, Marcoartu, Basualdo, Artiach eta abarrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Monasterio

**Felix Monasterio Ateka** (Errigoiti, 1902ko maiatzaren 2a &ndash; Algorta, 1951ko urtarrilaren 17a), erlijio-izena **Félix de la Virgen**, bizkaitar apaiz trinitarioa izan zen.

## Biografia 
Felix Monasterio Errigoitin jaio zen 1902ko maiatzaren 2an, nekazari apalen eta kristau elizkoien familia batean: Pedro Monasterio eta Anastasia Ateka.

1915eko irailaren 28an, Algortako Trinitarioen etxean sartu zen, erlijioso hirukoiztar gisa trebatzen hasteko. 1919ko urriaren 3an hartu zituen habitoak, Nuestra Señora de la Bien Aparecida santutegian, eta urtebete geroago, 1920ko urriaren 5ean, egin zituen lehen botoak.

1925eko abuztuaren 9an apaiztu zen, eta bere ezaugarria izan zen moral eta doktrina katolikoari eta Ordena Trinitarioaren tradizio eta misioari leial izatea. «El Santo Trisagio» aldizkarian artikulu ugari idatzi zituen eta Tomas de la Virgen agurgarriaren biografia argitaratu zuen. Etorkizuneko hirukoiztarren hezitzaile gisa, beren Ordenaren estiloaren arabera moldatzea zen beren obsesio nagusia, kontenplazio eta ekintza osagaiekin, karitate basatiarekin, pobrezia askatzailearekin, pazko ikuspegiko penitentziarekin. Pobreen zerbitzura baino ez zen aritu.

Algortako Trinitate Etxean zegoela, 1951ko urtarrilaren 17an hil zen Felix. Herrian jendeak oraindik berataz gogoratzen du eta bere erlijioko anaiek beatifikazio prozesuari ekin zioten. 1994ko martxoaren 26an, Joan Paulo II.a aita santuak beneragarri izendatu zuen, eta, eliza katolikoaren prozesuaren arabera, mirari bat espero da dohatsu izendatua izateko. Haren hondarrak Algortako Hirutasun Santuaren elizan daude.

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Carmelo Gil Gorroño

**Carmelo Gil Gorroño** (Gueñes, 1848 - Algorta, 1910) bizkaitar medikua izan zen, ginekologian aditua. 1901ean Bilboko Amatasun Etxea sortu zuen, eta bertako lehen zuzendaria izan zen. Era berean, Bilboko Mediku Zientzien Akademiaren bultzatzaile nagusia izan zen, eta bertako presidente izan zen 1896an.

## Biografia 
Aitaren lanbideari jarraituz, Medikuntza ikasketak hasi zituen Madrilgo Unibertsitate Zentralean, 1867an, eta 1871n amaitu zituen, ikasketa-espediente bikainarekin.  

Bere bizitza profesionala Abandon hasi zuen, Hirugarren Karlistaldiaren garaian, eta 1883an, oposizio bidez, mediku izendatu zuten Bilboko Erruki-etxean, non txertaketa zuzeneko Institutu Antibariolikoa ezarri zuen 1884an. 

1901ean, Bilboko Amatasun Etxearen sortzailea eta lehen zuzendaria izan zen, eta Bizkaiko Foru Aldundiko zerbitzu fakultatiboko mediku-zuzendaria ere izan zen. Basurtuko Ospitaleko Ginekologia Zerbitzuko lehen burua izan zen.

Ume-hazleen udal zerbitzua eraberritzen eta Esne Tanta sortzen ere lagundu zuen 1904an, ama-haurrentzako asistentzia osatzeko.

Laster ginekologiako espezialitatera bideratu bazen ere, mediku orokor gisa jarraitu zuen. Oso gogotsu parte hartu zuen Bilboko langile-klaseen bizi-baldintzekin kezkatuta zeuden medikuen bileretan, eta aipatzekoa da 1886an sukar tifoidearen aurkako borrokan eta Bilboko langilearen elikadurari buruzko hitzaldi-zikloan (1901) egindako ekarpena.

1894an, Atxuriko Ospitaleko ekitaldi-aretoan, Mediku Zientzien Akademia sortzeko proposamena argitaratu zuen. Akademia horren bigarren lehendakaria izan zen 1896an. 

Herrian izan zen lehen X izpien aparatua eskuratu zuen eta bere lagun guztien eskura jarri zuen.

Bere seme Carmelo Gil Ibarguengoitiak bere ibilbide profesionala jarraitu zuen eta Bilboko Udalak kale bat eskaini zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak