Contact (1997ko filma)

***Contact*** 1997ko Robert Zemeckis zuzendutako zientzia-fikziozko drama film bat da, Carl Saganen izen bereko 1985eko eleberrian oinarritua. Saganek eta bere emazte Ann Druyanek istorioaren lehen zirriborroa idatzi zuten. Jodie Foster Eleanor "Ellie" Arroway doktorea da, SETIko zientzialaria, estralurtar bizitzaren frogak aurkitu eta lehen kontaktua izateko aukeratua. Matthew McConaughey, James Woods, Tom Skerritt, William Fichtner, John Hurt, Angela Bassett, Rob Lowe, Jake Busey eta David Morse aktoreek antzeztu zuten. Mexiko Berriko Very Large Array, Puerto Ricoko Arecibo Behatokia, *Mir* estazio espaziala eta Cañaveral lurmuturra inguratzen duen Space Coast filman zehar agertzen dira.

Sagan eta Druyan 1979an hasi ziren Contact garatzen. 100 orrialdeko tratamendu zinematografiko bat idatzi zuten, eta Warner Bros-en aurkeztu zuten proiektua, Peter Guber eta Lynda Obst ekoizle zirela. Garapena gelditu zenean, Saganek Contact argitaratu zuen eleberri gisa 1985ean, eta filmaren garapena berpiztu zen 1989an. Roland Joffek eta George Millerrek zuzentzeko asmoa zuten, baina Joffek 1993an utzi zuen, eta Warner Bros-ek 1995ean kaleratu zuen Miller. Zemeckis zuzendari zela, filmaketa 1996ko irailetik 1997ko otsailera egin zen. Sony Pictures Imageworks enpresak burutu zituen efektu bisual gehienak.

*Contact* 1997ko uztailaren 11n argitaratu zen eta kritikoen kritika positiboak jaso zituen. Filmak 171 milioi dolar bildu zituen mundu osoan. Aurkezpen Dramatiko Onenaren Hugo Saria eta hainbat Saturn Sari irabazi zituen.

## Argumentua 
Ellie Arroway doktoreak (Jodie Foster) SETI programarako lan egiten du Areciboko Behatokian, Puerto Ricon. Bere aitak, gaztetan hil zenak, Ellie zientzia-karrera jarraitzera inspiratu zuen, irrati amateurretik hasita. Bere lana espaziotik datozen irrati emisioak entzutea da, bizitza estralurtar adimentsuaren zantzuak aurkitzeko esperantzan. Programak finantziazioa galtzen du David Drumlinek, presidentearen zientzia aholkulariak, alferrikakoa dela uste duelako. Hala ere, Arrowayk S. R. Haddenen laguntza ekonomikoa jasotzen du, Hadden Industries zuzentzen duen industrialari sekretu diruduna, Mexico Berriko Very Large Array-n (VLA) lanean jarraitzeko aukera ematen diona.

Lau urte geroago, Drumlinek VLAko SETI programari amaiera eman nahi dionean, Arrowayk seinale bat aurkitu du zenbaki lehenen sekuentzia bat duena, Vega izarrean sortua dirudiena. Iragarpen honen ondorioz, Drumlin eta Segurtasun Kontseilu Nazionala, Michael Kitz buru dutela, instalazioaren kontrola bereganatzen saiatzen dira. Ikerketa gehiago egin ondoren, Arrowayren taldeak bideo bat aurkitzen du seinalearen barruan: Adolf Hitlerren hasierako hitzaldia 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan, Berlinen (Alemania). Arrowayk eta bere taldeak uste dute transmisio hau lehena izango zela Lurraren ionosferan sartzeko, Vegara bidaiatzeko, eta gero Lurrera bidaltzeko.

Proiektua segurtasun zorrotzaren pean jartzen da, eta bere garapena mundu osoan jarraitzen da. Arrowayk 63.000 orrialde baino gehiago ditu kodetutako datuekin. Hadden Arrowayrekin biltzen da eta orriak deskodetzeko baliabideak ematen dizkio. Deskodetutako datuek makina baten eskemak erakusten dituzte, pertsona bakar batentzako garraiobide bat izan daitezkeenak. Hainbat herrik finantzatzen dute makina eraikitzeko Kennedy Espazio Zentroan, Cañaveral lurmuturrean. Nazioarteko talde batek hautagai bat aukeratuko du Makinan bidaiatzeko. Arroway hautagai nagusia da, harik eta Palmer Joss (Matthew McConaughey) filosofo kristauak, Puerto Ricon harreman erromantikoa izan zuen talde hautatzaileko kideak, Ellieren ateismoa azpimarratzen duen arte. Horren ondorioz, panelak Drumlin hautatzen du, ustez gizateriaren irudikapen hobea delako (aurretik inoiz federik izan ez arren). Lehenengo probetan, terrorista erlijioso batek Makina suntsitu egiten du bonba batekin, eta Drumlin eta beste batzuk hiltzen ditu.

Haddenek, gaur egun *Mir* espazio estazioan bizi dena eta minbiziak jota hiltzen dena, Arrowayri azaltzen dio AEBetako gobernuak ezkutuan kontratatu zuela bere enpresa Japonian bigarren Makina bat eraikitzeko. Arroway, hautagaien artean geratzen den amerikar bakarra, izango da joango dena. Hainbat grabazio aparatuz hornitua, Arroway kapsula batean sartzen da, Makinara erortzen da eta, dirudienez, hainbat zizare zulotan zehar bidaiatzen du. Arrowayk irrati-antenen multzoa itxurako egitura bat ikusten du Vegan, planeta estralurtar bateko zibilizazio zantzuak, eta zeruko gertaera bat ere ikusten du, Ellie liluratuta uzten duena. Konortea galdu ondoren, hondartza batean agertzen da, txikitan egindako Floridako Pensacola hiriko hondartzaren marrazki baten antzekoa. Figura bat hurbiltzen da, bere aita zenaren itxura hartuz, Arrowayk estralurtar bat bezala identifikatzen duena. Figura honek esaten du gizateria bere herriarekin harremanetan jarri zela irrati emisioen bidez, eta haiek kosmosera ateratzeko lehen urratsa erakusteko moduko espeziea ginela uste zutela.

Arrowayk konortea galtzen du, eta berreskuratzean, kapsulan etzanda agertzen da, misioaren kontrol taldea berarekin harremanetan jartzen saiatzen den bitartean. Azaltzen diotenez, kanpotik, Makinak kapsula babes-sare batera bota duela dirudi. Arrowayk dio 18 ordu inguru egon dela kanpoan, baina bere grabagailuek zarata estatikoa besterik ez dute erakusten. Kitzek, Kongresuko Batzorde baten buru dena, uste du seinalea eta makina Haddenek (jadanik hil denak) diseinatutako engainu bat izan direla. Arrowayk eskatzen du batzordeak onar dezala bere testigantzaren egia fedean oinarrituz, esanez bere testigantza zientifikoki frogatzerik ez dagoen arren, bere gizatasunean eragina izan duela. Elkarrizketa pribatu batean, Kitzek eta Etxe Zuriko funtzionario Rachel Constantinek isilpeko informazioa aipatzen dute: Arrowayren grabazio-gailuak estatikoa bakarrik grabatu bazuen ere, 18 ordu inguru grabatu zituen. Arroway Jossekin elkartzen da, bere istorioan fedea duena, eta SETI programarako etengabeko laguntza ekonomikoa jasotzen du VLAn.

## Aktoreak 
* Jodie Foster: Eleanor "*Ellie*" Ann Arroway doktorea
** Jena Malone: Ellie neskatoa
* Matthew McConaughey: Palmer Joss
* James Woods: Michael Kitz
* John Hurt: S.R. Hadden
* Tom Skerritt: David Drumlin
* Angela Bassett: Rachel Constantine
* William Fichtner: Kent Clark
* David Morse: Theodore Arroway
* Jake Busey: Joseph
* Rob Lowe: Richard Rank
* Geoffrey Blake: Fisher
* Max Martini: Willie

## Produkzioa 
### Garapena 
Carl Saganek 1979an sortu zuen Contact-erako ideia. Urte hartan, Lynda Obst, bere lagunik minenetako bat, Peter Guber zinema ekoizleak kontratatu zuen estudioko exekutibo gisa Casablanca FilmWorks ekoiztetxearentzat. Guberri aurkeztu zion ideia, eta hark garapenerako akordio bat eskatu zion.

Sagan eta Ann Druyanek (geroago ezkondu zirenak) 1980ko azaroan amaitu zuten beren tratamendu zinematografikoa. Carl Sagan (October 1985). Druyanek azaldu zuen:Carlena eta nire ametsa zen kontaktu baten fikziozko irudikapen bat idaztea, unibertsoaren benetako handitasunaren berri emango zuena.Zientziaren eta erlijioaren analogia erantsi zuten gizatasunaren eta harreman estralurarren egiaren bilaketan dagoen interes filosofiko eta intelektualaren metafora gisa. Ellie Arrowayren karakterizazioa SETI Institutuko Phoenix Proiektuko buru Jill Tarterrek inspiratu zuen; Jodie Fosterrek rol nagusia ikertu zuen hura ezagutuz. *Ellie* izena Eleanorren laburdura zen, eta Eleanor Roosevelt-engandik hartua izan zen, Saganek eta Druyanek adoratzen zutelarik. *Arroway* abizena hautatu zuten bi arrazoiengatik: Voltairen benetazko abizenagatik (Arouet), eta Ann Druyanen arabera Ellie-k "kosmosean zehar gezi (*arrow,* ingelesez) bat bezala bidaiatuko” zuelako. Tarter aholkularia izan zen istorioan, emakume zientzialarien borrokak 50eko hamarkadatik 70eko hamarkadara errealismoz irudikatuz. Idazleek eztabaidatu zuten Arrowayk ume bat izan behar ote zuen filmaren amaieran. James V. Harten gidoi bat erabiliz. Joffék ia hasi zuen aurreprodukzioa utzi aurretik, Zemeckisek gogoratu zuen:1994an mielodisplasia diagnostikatu zioten arren, Saganek filmaren ekoizpenean parte hartzen jarraitu zuen. Filmaren antzezle eta taldekide nagusientzat hitzaldi akademiko bat egin zuen astronomiaren historia zehatza azalduz. Saganek hainbat aldiz bisitatu zuen taldea, eta azken orduko berridazketak egiten ere lagundu zuen. Filmaketa atzeratu egin zen 1996ko abenduaren 20an hil zela jakitean. *Contact* Sagani eskaini zitzaion: "For Carl" agertzen da pantailan filmaren amaieran.

### Efektu bereziak 
*Contact*-en efektu bisualen sekuentziak diseinatzea VFXko zortzi enpresak elkarrekin egindako ahalegina izan zen, horien artean Sony Pictures Imageworks, Peter Jacksonen Weta Digital, George Lucasen Industrial Light & Magic. Effects Associates, eta Pixarren RenderMan CGIren renderizazio prozesua egiteko. Weta Digital, bereziki, zizare-zuloaren sekuentzia diseinatzeaz arduratu zen. Jodie Fosterrek onartu zuen zailtasunak zituela pantaila urdinaren teknologiarekin, berarentzat lehenengo aldia zelako. "Gela urdina zen. Horma urdinak, teilatu urdina. Urdina zen, urdina, urdina", azaldu zuen Fosterrek. Eta Lazy Susan (erretilu birakari) batean biratu ninduten, kamera beso informatizatu baten gainean mugitzen zela. Oso gogorra izan zen." Poitierrek ezezkoa eman eta gutxira, Zemeckisek NASAren iragarki bat ikusi zuen 1996ko abuztuan. "Clintonek Marteko harriaren hitzaldia eman zuen", azaldu zuen zuzendariak, "eta zin dagizut Jainkoagatik pelikula honetarako idatzita balego bezala izan zela.'[Harriak] esan behar duena arretaz entzuten jarraituko dugu' esan zuenean, ia hil egin nintzen. Hantxe geratu nintzen, ahoa zabalik.

Sekuentzia batean, Ellie gaztea korrika doa aitaren botika hartzeko asmoz, eta badirudi Ellie kamera baten atzetik dabilela komunera doazela, baina azkenean irudi hau botikinaren ispiluaren isla zela erakusten da, eta Elliek irekitzen duela ikusten dugu kamera atzera egitean. Filmeko efektu bisual harrigarrienetako bat da akatsik gabeko trantsizioa dela eta. Carin-Anne Strohmaier lehen zuzendariordearen arabera, filmaketa hiru plaka ezberdinen bidez sortu zen eta digitalki manipulatu zen CGIn efektua sortzeko: plaka bat Ellieren aurrean korrika zebilen kameralariarena zen, bigarrena Ellierena botikaren atea irekitzen (ispilu baten ordez pantaila urdin bat zen), eta hirugarrena Ellieren eta bere aitaren argazkiaren islarena atea ixten denean.

Ellieren aitaren heriotzaren sekuentzian, *The Matrix-*eko *balaren efektuaren* antzeko efektu bat erabiltzea pentsatu zuten, aita denboran geldirik erakusteko hiltzen zen bitartean. Filmaketak aurrera egiten zuen heinean, ikusi zuten efektu hau ez zetorrela bat aukeratutako aktoreekin, ezta filmaren norabidearekin ere. Erabaki zuten eraginkorragoa izango zela zerbait mingarria sortzea, Ellieren aita planoz kanpo utziz (jaten ari zen krispetak baino ez dira ikusten, lurrean botata), eta horrek ispiluaren sekuentzia garatzea ekarriko zuela.

Makinaren diseinuari buruz, Zemeckisek esan zuen: "Saganen eleberrian Makinaren diseinua apur bat lausotua zegoen, eta horrek balio du liburu batean. Film batean, aldiz, estralurtar diseinuko egitura fisiko erraldoi bat eraiki nahi baduzu, sinestezina egin behar duzu... Izugarria izan behar zuen, jendeak gizakiak behar zuena baino handiagoa zela senti zezan. Benetakoa izan behar zuen."

Arrowayk kontaktua egiten duen galaxiaren erdigunetik gertu dagoen hondartza misteriotsua irudikatzen duen eszena klimatikoak, bereziki, berrikuntza bisual handiak eskatzen zituen. Helburua itsasertz idiliko bat sortzea zen, galaxiaren nukleotik gertu egon zitezkeen izarrez beteriko zerua zuena. Ralstonek esan zuen "ideia zen hondartza honek errealitate areagotua izango zela. Eguneroko mundua amets lauso bihur lezakeen bat. " Arrowayren gogamenean hura dena benetakoa ote zen galdera uzteko, zenbait elementu aplikatu ziren, hala nola, alderantzizko itsasoko olatuak eta palmondoen itzalak, abiadura bikoitzean kulunkatzen zirenak. Partitura osoak ordubete inguru irauten du, eta horietatik 44 minutu CDan daude, ale garrantzitsu guztiak barne. "Good to Go" izeneko CDko pistak irekiera apur bat desberdina du — metalezko instrumentoen motibo labur bat, filmean agertzen ez dena —, baina beste guztien orkestrazioak filmaren nahasketaren berdinak dira.

Region 2 Special Edition DVDaren argitalpenak 5,1 musika isolatutako pista bat du, eta honek musika partitura osoa aurkezten du (ezaugarri hau, musika isolatu askorekin gertatzen den bezala, ez da aipatzen DVDaren produktuen deskribapenean).

## Gaiak 
*Conctact-ek* iradokitzen du erlijioaren eta zientziaren arteko gatazka kulturalak pelikulan gertatzen den estralurtarrekin ageriko kontaktuak azaleratuko lituzkeela. Eztabaida puntu bat Jainkoaren existentzia da, hainbat jarrera ezberdin erretratatzen direlarik. Palmer Jossen esperientzia emozional bat deskribatzen du, Jainkoa ikusi zuen eta Arroway-ek honako hau dio: "Haren zati batek [esperientza hura] izatea behar zuen" — esperientzia pertsonal esanguratsua izan zela, baina ezer handienaren adierazgarri. Jossek konparatzen du Jainkoa existitzen delako ziurtasuna eta Arroway-ek bere aita zendua maite zuelako ziurtasuna, frogatu ezin bazuen ere.

## Estreinaldia eta harrera 
thumb|Filmarako uniformeak (Stockholm International Fairs, 2011)
*Contact-*en estreinaldia 1997ko uztailean interes publikoa berpiztu zuen Saganen 1985eko eleberrian. Liburua The New York Times Best Seller zerrendan geratu zen 1997ko uztailaren 27tik irailaren 21era.

### Etxeko bideoa 
*Contact* LaserDisc, VHS eta DVD formatuan argitaratu zen 1997ko abenduan. Ezaugarri berezien artean, hiru komentario daude: Zemeckis zuzendariarena eta Starkey ekoizlearena, Ken Ralston eta Stephen Rosenbaum efektu bisualen ikuskatzaileena, eta Jodie Foster aktore protagonistarena. Metacritic-ek 100etik 62ko batez besteko puntuazioa kalkulatzen du, 23 kritikatan oinarrituta, "oro har aldeko kritikak " izendatuz. CinemaScorek inkestatutako audientziek batez besteko A nota eman zioten filmari, A+ eta F arteko eskalan.

Roger Ebertek, filmari lau izarretik hiru eta erdi eman zizkionak, zera esan zuen: "Saganen *Contact* eleberriak Robert Zemeckisen film berrirako inspirazioa ematen du, zeinak adimen estralurtarrari buruzko istoriorik argiena eta xarmagarriena kontatzen baitu *Close Encounters of the Third Kind* (1977) filmaz geroztik. "*Contact* bezalako filmek laguntzen dute azaltzen zergatik *Independence Day* bezalako filmak uzten nauten hutsik eta pozik gabe", komentatu zuen Ebertek. 2011ko abenduaren 21ean, Ebertek kontaktua gehitu zion bere "Film handiak" bildumari.

Los Angeles Times egunkariko Kenneth Turanek esan zuen filmak zientzia fikzioaren generoaren erretratu filosofikoagoa zeramala beste filmek baino, baina, hala ere, lortzen zuela "entretenitzea besterik nahi ez duen publiko orokorraren irrika asetzea". James Berardinelli interneteko aztertzaileak esan zuen *Contact* 1997ko film onenetakoa zela, eta Hollywood oraindik magia egiteko gai dela gogorarazteko indar handia duela. Berardinellik bere ikuskizuna Stanley Kubricken *2001: A Space Odyssey* filmarekin*.* Aldi berean, zera gaineratzen zuen: "Kontaktua edozein arlotan motz geratzen bada, bere azpi-trama guztiak erabat garatzeko ezintasuna da." Mick LaSalle, San Francisco Chronicles egunkarikoa, asko gozatu zuen Kontaktuaren lehen 90 minutuez, baina Robert Zemeckis zuzendaria obsesionatuegia ikusizko efektuekin obsesionatuegia zegoela sentitu zuen, eta ez kontakizun kohesionatua lortzearekin, filmaren momentu klimatikoari dagokionez.

Rita Kempleyri, The Washington Post egunkarian idatzitakoren arabera, ez zitzaion filmaren premisa nagusia gustatu, eta "santutasunaren eta zientziaren arteko eztabaida predikatua" zela esan zuen.

### SETI 
SETI.org-ek 2011n filmaren berrikuspen bat argitaratu zuen, non filmari buruzko xehetasun garrantzitsu batzuen eta errealitatetik nola bereizten ziren azaltzen zen. Adibidez, 27 irrati-teleskopio izan arren, VLA  Areciboko Behatokia baino tamaina eta sentikortasun txikiagoa du, eta, beraz, Arecibo SETIren lanerako kokapen hobea da, nahiz VLArena bezain fotogenikoa ez izan. Inkongruentzia txiki horiek gorabehera, zera esan zuten: "*Contact* ezin zehatzagoa da SETIren irudikapenean Hollywoodeko historiako edozein beste film baino".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Contact* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea