San Pedro eliza (Erriberri)

**San Pedro eliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Erriberri udalerrian kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

## Eraikina 
San Pedro eliza geratzen diren bi parrokietatik zaharrena da eta hiriaren hego-ekialdeko muturrean dago. Eliza honen administrazioan hainbat erakunde egon dira bere sorreratik. Hasiera batean, Antso V.a Ramiritzek 1093an egindako dohaintzaren ondorioz, Montearagongo monasterioaren mende geratu zen, 1574an Balbastroko apezpikuaren jurisdikziopean geratu zen arte. 1851ko konkordatuan lortu zuen Iruñeko gotzainak eliza hau bere barrutian integratzea.

Eraikinak duen estiloak, erromanikoa hormetan eta portada eta zistertarra estalkian, adierazten du eliza Montearagonen babespean eraiki zela XII. mendeko azken hamarkadetatik aurrera. Hala ere, hasierako unitatea Domingo Agirrek 1700 eta 1708 bitartean egindako handitze-lanen ondoren galdu zen, Joanes Antxeta obra-maisuaren planetara egokitu baitzen. Erdi Aroko elizak hiru habearte ditu, bakoitza bi zatikoa, gurutzadura eta burualde hirukoitza, XVIII. mendeko handitzean suntsitu zena. Hala ere, gainerako espazioa mantendu egin da. Habearte honen atalak gurutze-formako zutabeek markatzen dituzte, aurrealdeak apaindutako zutabe bikoitzekin eta basamentuetan muntatutako ukondoxkekin. Kapitelak palmondo, penka, pinaburu eta bolekin apainduta daude, protogotikoak izan ezik, oinei dagozkienak, non hizkuntza aurreratuagoa ikusten den, gotikoa jada, floraren eta irudi irudikatuen interpretazioan, XIII. mendekoa beraz. Estalkiak eta leihateak Erdi Aroko tenpluaren barnealdearen fisionomia osatzen dute. Alboko habearteak erdikoa baino garaiera txikiagoan estaltzen dira, baina hirurek gurutze-ganga sinpleak dituzte, kasuren batean buruez inguratutako giltzarriak dituztenak. Estalkia zirkuluerdiko arku fajoiek eta formero zorrotzek sendotzen dute. Estalkipean baoak daude: leihateak eta arrosa-leihoa koruaren gainean. Bere elementuetan, estilo protogotikotik XIII. mendeko erdi gotikora bitarteko bilakaera ikus daiteke. Oinaldean altxatzen den goi-korua gotiko aurreratuagoa da, XIV. mendekoa. XVI. mendean Kristu Santuaren kapera eraiki zen, Epistolaren nabeari atxikita. Oinplano karratua du eta tertzeletedun gangaz estalita dago.

Hala ere, XVIII. mendeko lehen hamarkadan ekin zitzaien obrarik garrantzitsuenei. Horiek zirkuluerdi-formako burualde hirukoitza bota zuten habeartea handitzeko, erdiko habeartea soilik hartzen duen zati, gurutzadura eta burualde zuzenarekin. Estalkia egiteko, ertz-gangak, burualderako ilargixkak eta gurutzaduraren gaineko kupula erabili ziren, irizpide barrokoei jarraituz. Estaldura-sistema horren euskarriak gurutze-formako pilareak dira, goiko erlaitza dutenak eta perimetro osoan zehar luzatzen direnak. Egitura horiek orbeldun igeltsuzko plakak animatzen dituzte, XVIII. mendearen hasierakoak.

Elizak oinplano karratuko klaustro bat du, Erdi Aroko fabrikari atxikita, Ebanjelioaren aldetik. Klaustroa XIII. mendearen erdialdekoa da, eta tenpluko nabeen garaikidea da. Zirkuluerdiko arkuak ditu, kapitel apainduetan bermatuta eta zutabe bikoitzetan bermatuta, harroin biribilen gainean. Kapitel gehienak apaingarri hutsak dira, eta gotiko goiztiar bateko orbel bat eta tamaina txikiko buruak tartekatzen dira, ekialdeko hormartean izan ezik, Adam eta Eva protagonista dituen Hasieraren pasarteak kontatzen baititu.

Parrokiaren kanpoaldeak harlanduzko hormak ditu, bai Erdi Aroko fabrikari dagozkionak, bai barrokoari dagozkionak; hala ere, haren errematean adreilua dago. Erdi Aroko eraikuntzari dagokionez, fatxada nabarmentzen da, oinaldean ondoz ondoko etapetan eraikia, eskaintzen duen estilistikaren arabera. Lehen bulkadari XII. mende amaierako erromaniko berantiar baten portada dagokio. Zirkuluerdiko arku bat du, baketoi lodiko sei arkiboltatan txaranbeltzen duena, txandaka, xake-motiboak eta diseinu desberdineko landareak dituzten apaingarriekin. Multzoa landare-motiboekin eta irudiekin ornatutako kapitelak dituzten zutabe eta baketoitxoetan bermatuta dago. Azken horien artean, San Jorge lehoiaren aurka borrokatzen da, eta arpegia bat zentauro batekin gauza bera egiten. Portada duen tinpanoa XIII. mendeko zaharberritze gotiko baten ondorio da. Garai horretakoa da fatxadaren gainerako zatia, trazeria ederreko arrosa-leihoa barne. Tinpanoak ia fardelezko hiru irudi ditu arku hirulobulatu hirukoitz baten barruan; erdikoa parrokiaren titularra den San Pedrorekin identifikatzen da, eta beste biek, berriz, San Andres eta Santiago irudika ditzakete. San Pedroren bizitzari eskainitako ateburuak fintasun handiagoa adierazten du tailan, frantziar eragina agerian utziz.

Kanpoaldea bi dorrek osatzen dute. Goiko Dorrea gurutzaduraren parean dago eraikita, antzinako burualdearen obra garaikide gisa, nahiz eta XIV. mendekoa izan koroatze-data. Soiltasun handiagoa adierazten du fatxadan txertatuta dagoen dorreak.

Erriberrik errege enpresa handia zela eta mendean izan zuen goraldia, jauregia, San Pedro elizara ere iritsi zen. Bertan, eragin borgoindar argiko bi eskultura pieza eder kontserbatzen dira, horregatik Joan de Lomeren tailerrari atxikiak. Bata Done Jakuekoa da, tamaina handikoa, eta, bertan, bai aurpegiaren adierazpenak, ileari eta bizarrei eskainitako dedikazio etengabekoak, bai jantzien tratamendu saiatuak, eskultoreak lortutako maila artistiko handiaz hitz egiten dute. Era berean, garrantzitsua da Enequo Pinel notarioaren hilobia, Tournaiko ereduak oso gertutik jarraitzen baititu haren egiturak. Hirutasunaren erliebe baten buru, San Joan Bataiatzaileak, gizonezkoek, eta Santa Katalinak, emakumezkoek, alde banatan aurkeztutako emaileen familia dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Erriberri
* Erdialdea

## Kanpo estekak