Britainia berriko kanpaina

**Britania Berriko kanpaina** Bigarren Mundu Gerrako kanpaina bat izan zen, aliatuen eta Japoniako Inperioaren artean. Kanpaina 1943ko amaieran hasi zuten aliatuek, Rabaulgo, Britainia Berriko hiriburua, japoniar base garrantzitsua neutralizatzea helburu zuen erasoaldi handi baten barruan, eta bi fasetan egin zuten: 1943ko abendua eta 1945eko abuztuko gerraren amaiera bitartean.

Lehen borrokak Britainia Berria uhartearen mendebaldeko muturrean gertatu ziren 1943ko abenduan eta 1944ko urtarrilean, AEBko indarrek Arawe eta Gloucester lurmuturraren inguruan lehorreratu eta baseak segurtatu zituztelarik. 1944ko martxoan, beste lehorreratze bat egin zuten Talasea inguruan, eta, horren ondoren, borroka txikiak izan ziren uharteko lehorreko indarren artean. 1944ko urrian, Australiako 5. Dibisioak AEBko tropak ordezkatu zituen, eta, hurrengo hilabetean, Jacquinot badian lehorreratzeari ekin zion, Wide Bay eta Open Bay arteko uhartearen defentsa lerro bat bermatzeko erasoaldi mugatu bat hasi baino lehen. Haren atzean zeuden japoniar indar nagusiak, zenbakiz handiagoak, gerraren bukaeraraino eutsiko zituzten. Japoniarrek Britania Berriko kanpaina distrakzio-ekintzatzat hartu zuten, eta indarrak Rabaul inguruan mantendu zituzten, kontzentratuta, inoiz iritsiko ez zen lehorreko eraso baten zain.

Historialariek uste dute Britainia Berriko operazioak arrakastatsuak izan zirela indar aliatuentzat. Hala ere, batzuek zalantzan jarri izan dute kanpainaren beharra. Gainera, historialari australiarrak kritiko agertu izan dira 1944ko urriaren eta gerraren amaieraren artean uharteari laguntza emateko aire eta itsas laguntza mugatuarekin.

## Aurrekariak
### Geografia
Britania Berria Ginea Berriko kontinentearen iparraldean dagoen uharte bat da. Gutxi gorabehera, 595 kilometro luze da, eta, bere zabalera, 30 kilometrotik 100 kilometrora aldatzen da; horrek Bismarck uhartediko uharterik handiena bihurtzen du. Britania Berriko barnealdea, malkartsua da, eta 1.800 metrotik gorako mendi bolkanikoak ditu ia luzera osoan. Uharteko kostaldea badia ugariz inguratua dago.

Uharteak klima tropikala du. Bigarren Mundu Gerraren garaian, zuhaitz altuko oihan batek estaltzen zituen mendiak. Uhartearen zatirik handiena jotzen duten kostaldeko lautadak oihan trinkoz estalita zeuden. Britania Berriko hondartza gehienak zingira basotsuek babesten zituzten, eta mendietatik zetozen ibai eta erreka asko itsasora joaten ziren. Ezaugarri horiek guztiek asko zaildu zuten unitate militarren mugimendua Britainia Berrian. Itsasontzi anfibioen lehorreratze-lekuen kopurua, gainera, uhartearen kostalde gehiena inguratzen zuten koralezko uharriek mugatzen zuten.

1940an, uharteko biztanleria 101.000 ginear eta 4.674 europar eta asiar baino gehiago zela kalkulatu zen. Rabaul, Britainia Berriko ipar-ekialdeko kostaldean kokatua, uharteko kokaleku nagusia eta Bismarckseko handiena zen. Hiria Australiak administratutako Ginea Berriko hiriburua izan zen 1914an Australiako indarrek eskualdea Alemaniari kendu ziotenetik.

### Japoniarren okupazioa
thumb|upright=1.3|alt=Colour map of New Britain and nearby islands marked with the location and indarra of the Japanese forces stationed on them|Japoniar indarren egoera Britainia Berrian eta inguruko uharteetan, 1943ko azaroan
Japoniarrek 1942ko urtarrilean hartu zuten Britania Berria, Rabaul bermatzeko ahaleginen zati gisa, Australiako garnizio txikia azkar zapalduz Rabaulgo guduan. Inbasio hori bi helburuekin hasi zen: alde batetik, indar aliatuek Trukeko japoniar base garrantzitsua, Ozeano Bareko erdialdean, erasotzeko Rabaul erabiltzea eta, bestetik, hiria harrapatzea, eskualdean japoniarren aurkako erasoaldi gehiago egin ahal izateko. Australiako ehunka soldadu eta hegazkinlari ihes egitea lortu, eta ebakuatu zituzten otsaila eta maiatza bitartean; hala ere, 900 inguru gerra-preso bihurtu ziren, eta tratu gogorrak jaso zituzten. Japoniarrek harrapatutako 500 zibil europarrak atxilotuak izan ziren.

Japoniako agintariek uhartearen kudeaketa sistema australiarra onartu zuten herrietako buruzagien bidez, eta herri askok japoniarrekiko leialtasuna onartu zuten bizirauteko edo beste talde batzuekiko abantaila lortzeko. Japoniarrekin kolaboratzeari uko egin zioten buruzagi bakanak gogor zigortu zituzten, eta hainbat hil zituzten.

Aliatuek 1943ko hasieran egin zituzten planak. Konferentzia handi baten ondoren, martxoaren 28an, Aginte Bateratu Nagusiko Buru Mistoak Rabaul garaitzeko plan berri bat azaleratu zuen, 'Kartwheel Operazioa'  izendatua zena. Plan horren arabera, MacArthurren indarrak, Ginea Berriko kostaldeko bi uhartetan, aerodromoak ezarri; kontinenteko Huon penintsulako eskualdea hartu, eta Britainia Berriko mendebaldean lehorreratu behar ziren. Ozeano Bareko hegoaldeko indarrak aurrera jarraitu behar zuen Salomon Uharteetatik Rabaulera bidean, Bougainville uhartean lehorreratze batekin amaituz

thumb|left|alt=Black and white photograph of men wearing military uniforms standing on top of tanks parked on a grassed area|1945eko irailean, Rabaulen harrapatutako tanke japoniarrekin zeuden soldadu australiarrak.
Kanpainaren ondoren, historialarien artean, iritzi nahasiak daude Arawe inguruan eta Gloucester lurmuturraren inguruan Estatu Batuen lehorreratzea beharrezkoa ote zen aztertzerakoan. Henry Shaw eta Douglas Kane Itsas Armadaren historia ofizialaren egileen arabera, Arawe inguruan lehorreratzeak Gloucester lurmuturrean lehorreratzea erraztu zuen, baina Samuel Eliot Morison AEBko itsas historialariak argudiatzen du Araweko lehorreratzeak 'balio txikia' zuela, adieraziz inoiz ez zela itsas base batean garatu eta, potentzialki, baliabideak eta eskulana beste leku batean erabil zitezkeela. AEBko Armadako historialari John Millerrek ere ondorioztatu zuen Arawe eta Gloucester lurmuturra bermatzeko operazioak «ez zirela, seguruenik, funtsezkoak izan Rabaul bereganatzeko edo Filipinetara hurbiltzeko» eta Britainia Berriko mendebaldeko erasoaldiak, berriz, onura batzuek ekarri zizkiotela eta, konparazioz, biktima gutxi.

Gavin Long australiar historialari ofizialak, kanpainan izandako parte-hartzea laburbiltzean, idatzi zuen Australiak baliabide gutxi zituela, batez ere aireari eta itsasoari zegokienez, eta horrek 5. Dibisioaren kontzentrazio kanpaina oso berandu arte atzeratu zuela. Hala ere, Longek idazten du australiarren indarra, nahiko esperientziarik gabea eta bost dibisio inguruko japoniarren indar baten aurka jotzen zuela, emaitza nabarmena lortu zuela egoera haietan. Lachlan Grantek ere antzeko ondorioa atera du, eta nabarmendu du kanpainan jasan zituzten baja mugatuak beste leku batzuetakoekin alderatuta, hala nola Aitape–Wewak kanpainaLachlan Grant also reaches a similar conclusion, highlighting the limited galera that were sustained in the campaign in comparison to those in other locations such as Aitape–Wewak.. John Coates erretiratutako jeneralak uste zuen «Australiak Britainia Berrian egindako operazioak, alderdi askotan, euste-kanpaina klasikoak izan zirela», baina haien aireko eta itsas laguntza eskasa kontrastatu zuen biek Borneoko kanpainari esleitutako gehiegikeriekin. Peter Charlton-ek ere arrakastatsutzat jo zituen Australiaren operazioak, baina kritiko agertu zen, bai 5. dibisioa zabaltzeko erabakiarekin Japoniako indar askoz boteretsuago baten aurka, bai kanpainarako aurreikusitako babes mugatuarekin.

Imamura japoniar komandantearen defentsa-taktikak faktore bat izan zitezkeen Australiako indarren arrakasta askoz txikiagoa ondorioztatzeko. Kengoro Tanaka historialari japoniarraren arabera, Imamurak agindua zuen bere indarra mantentzeko Japoniako Itsas Armada Inperialarekin elkarrekintza lortu arte, eta, beraz, Rabaulgo gotorlekuaren aurrean, bere tropen zati txiki baino ez zabaltzea aukeratu zuen. Eustace Keogh ere bat dator baieztapen horrekin, argudiatuz edozein erasoaldik ez zukeela helburu estrategikorik izango itsas eta aireko laguntza nahikorik gabe, garai hartan japoniarrek eskura ez zutena. Gregory Blakek idatzi du lur izugarri malkartsuak ezinezko egiten zuela japoniarren ofentsiba handi bat.

## Erreferentziak
## Bibliografia
*
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Bibliografia osagarria
* 

## Kanpo estekak