Isabel Bakedano

**Isabel Bakedano Elvira** (Mendabia, 1929 &ndash; Madril, 2018ko ekainaren 6a) nafar margolaria izan zen, XX. mendearen bigarren erdiko Euskal Herriko artistarik pertsonalenetakoa.

## Bizitza 
Txikia izanik bere familiarekin bizi zen Zaragozan. Lau urterekin marrazteko zaletasuna hasi zuen. 1938.an, Espainiar Gerra Zibila bitartean, bere aita Daniel hil zen pneumonia zela eta. Zaragozako Arte eta Lanbide Eskolan ikasi ostean, bere familiarekin Madrilera bizitzera joan zen non San Fernando Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen .

Bere lehendabiziko erakusketa 24 urterekin egin zuen . Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako ikasketak 1957. urtean bukatu zituen. Jarraian oposizioen bitartez Iruñeko Arte eta Lanbide Eskolako marrazketa eta modelatuko irakasle plaza berenganatu zuen, non 1988ra arte aritu zen, erretretatu zen urtean. Iruñeko Arte eta Lanbide Eskolan egonda, José María Ascuntze eta Gerardo Sacristán irakasleekin *Iruñeko Eskola* sustatu zuen , modernotasun haize berriak sustatuz Juan José Aquerreta (Vianako Printzea Sariaren irabazlea izan zena 2003. urtean) Xabier Morrás, Elena Goñi, Mariano Royo Jiménez, Amaya Aranguren edo Pedro Salaberri bezalako zeinbait nafar artista-belaunaldien artean, zeinen obratan ikusi daiteke Isabelen eraginak .

Isabelen izena 70eko hamarkadaren hasieran idatzitako Arte Plastikoen Adierazpenaren ziriborroaren sinatzaileen artean aurki daiteke. Adierazpenean Estatuaren politika artistikoarekin bat ez zetorrela adierazteko idatzi zen  . Bere lana garaiko joera artistikoekin lotuta garatu zen, hala nola errealismo soziala, figurazio berria, etxe munduko eta publizitateko irudi pop-ekin . Hirurogeiko hamarkadako Madrilgo arte-panoraman eragina izan zuen bere obra, batez ere 1963.an Madrilgo Atril galerian aurkezturiko obra errealisten erakusketarekin . Hala ere, urteak pasata bere estiloa hiri-errealismora gehiago hurbiltzen zen  . Irudi hauetan ikuspegi lirikoa eta mistikoa dute, non argien eta enkoadraketa zehatzen medio gizakiaren bakardadea adieraziz, errealitatea eta fantasia nahasten duen eszenaratzea ageri da. Honekin ikus daiteke artista sinestesia duela, bere obraren bitartez hizkuntz propio bat sortzen du non dena kodifikatzen zuen. Hiriekin loturiko gai hauek 1970 eta 1990 hamarkaden artean jorratu zituen batez ere, eta epe honetan egindako obraren zati gehiena dira :

70eko hamarkadan zehar bere obrek nolabaiteko osotasun errealista lortu zuten, bere ongizate pertsonalarekin loturiko garaian. Honen adibidea da *Atzeraka dagoen bikotea* obra, argazkietako zuri-beltzetik hurbil dagoena eta kolorez ongi eratua. Obra honen kontrapuntua *Mahia* (1979) koadroa da, natura hila dena, zeinean Canfranceko Nazioarteko Hoteleko jantokiaz zuen oroitzapena azaltzen duen . Erakusketekin lotuta, Prado Museoan eta Sofía Erreginaren Museoan lanak dituen lehendabiziko emakume margolari nafarra da :

* Ayllon Museoa.
* Lizarrako Fray Diego Museoa.
* AMEI
* Sorigué Fundazioa
* Coca Cola Fundazioa.
* Bancaja Fundazioa
* Focus Abengoa Fundazioa.
* Enpresa Institutua.
* Caja Madrid.
* Burgosko Kutxa
* BBVA
* Europako Inbertsio Bankua.
* Alicia Koplowitz Fonsagrada, S.L.
* Juan Abelló. Torreal, S.A.
* Prosegur Compañía de Seguridad, S.A.
* Gómez-Acebo & Pombo (GA_P)
* Cervantes Institutua.

### Egindako erakusketak: 
Isabelek egindako erakusketetan, bi erakusketa modu diferentziatu daitezke: alde batetik berak bakarrik egindakoak eta beste aldetik, berak beste artista margolariekin egindako obren erakusketak. Guztira 50 erakusketa baino gehiago egin zituen . Azken erakusketan bere obra guztia biltzen saiatu ziren, 50eko hamarkadetatik 2018. urtera arte. Erakusketaren obra asko Yanguas y Miranda (Iruña) kalean zeukan estudioan marraztu zituen :
* **1973**  «Etxea eta lorategia». Amadis galeria. Madril.
* **1980**  «Euskal artearen bilbea». Arte Ederren Museoa. Bilbo.
* **1990**  «Artista nafarrak Nafarroako Museoan».
* **1993**. «18 pintoreren komunztadurak Espainiako gaur egungo pinturan». Arte Ederren Museoa. Rio de Janeiro. Brasil.
* **1996** ARCO 96, Galería Estampa, Madril.
* **1997** ARCO 97, Galería Estampa, Madril. Via Crucis, Galería Estampa, Madril
* **1997** «IrakasleaBidea». Estampa galeria. Madril. 1997.
* **1998** ARCO 98, Galería Estampa, Madril.
* **2001** ARCO 01, Galería Estampa, Madril.
* **2002** ARCO 02, Galería Estampa, Madril.
* **2003** ARCO 03, Galería Estampa, Madril. Piezaz pieza, Cervantes Institutua. (Ibiltaria)
* **2004** ARCO 04, Galería Estampa, Madril. 1978-2003. Estampa galeriaren XXV. urteurrena, Madril. El Circo, Galería Estampa, Madril.
* **2005** ARCO 05, Galería Estampa, Madril. Edizioak. Estampa galeria, Madril.
* **2006** Collectors are welcome, Galería Estampa, Madril.
* **2007** DIN A3=297x420, Galería Estampa, Madril. Hamabi artista Prado Museoan, Prado Museoan, Madril.
* **2008** Zirkoa Espainiako artean, Esteban Vicente Museoa, Segovia.
* **2011** Otros libros, Galería Estampa, Madril.

## Obra batzuen azalpena 
*Karrusela* obra, olioz pintatu zuen koadro txikia da bere Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako egonaldian klaseko ariketa gisa. Obra honek adierazten du Isabelek ezagutzen zituela koloreak dituen propietateak, bereziki lortu zuen irudia gertaera piktoriko fenomeniko hutsera eramatea .

*Paradisutik kanporatzea* (2002) obra Itun Zaharreko eta Berriko istorioak marrazten aritu zen hamarkadetan egin zuen. Lehendabiziko begiratu batean zentzu errealistaren eta kontakizun biblikoko pinturaren arteko lotura egitea ez da erreza. Honetan ez da argazki irudia zuzenean aplikatzen, margolariak figurak aztertzen zituen, askotariko irudiak eginez. Ondorioz, badirudi eszenatoki hori gaur egunekoa dela. Margolan honen bitartez ikus daiteke Isabel aurreiritzirik eta araurik gabe jarduten zuela margotzen zuenean. Obran eskuaren aztarnak sakratua denaren salbuespen izaerari eusten dio, formatu txikien erabilerarekin hauen koadroa beste alditan errepikatzeko gaitasuna ematen die .  

*Deikundea* (1997) obran ageri den aingeruaren figura gaitasun handia ikustarazten du, hegalik ez dituelako. Bestalde eta kontrapuntu modura, Mariaren aurpegiaren zehaztugabetasuna dago. Obra honen bitartez dirudi haren asmoa dela erlijiosoa eta profanoa denaren arteko sutura egitea, honen bitartez irudia ez lirateke itxiko edozein zentzutan. Forma onak nabari dira Adam eta Evaren figuren bakardadea isladatzerako, baita ez-funtsezko xehetasun batzuetan. Koadro honen bitartez ikusi daiteke zentzuaren deskonstrukzioaren medio, hau da, obraren mamia modu zorrotzean aplikatzen zuen .

### Bere obra baten irudia: 
erdian|thumb|380x380px|**Isabel Bakedanok** egindako obra 1988. urtean, *Manikia eta natura* hila deritzona. Egun, Nafarroako Museoan dago.                          Olio eta akrilikoa mihise gainean eginda dago.                               Atariko Bildumako Gordailua, Nafarroako Parlamentua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Isabel Baquedano. Edertasunaz eta sakratuaz*, museobilbao.com
*  Ezker Calvo, Alicia *Isabel Baquedano*, Auñamendi Entziklopedia [on line], 2019, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus