Zikladeetako eskultura

**Zikladeetako eskultura** osatzen dute batez ere marmolez egindako idolo bereizgarri batzuek. Batez ere Greziako Ziklade uharteetan aurkitu izan dira, eta K.a. 5000 inguruan Zikladetako kulturaren ezaugarriak dira, Neolitokoak eta Brontze Aro goiztiarrezkoak, &nbsp;Kristo aurreko 1600. urtera artekoak.&nbsp;Formarik bereizgarrienak K.a. III. milurtekoak dira. 

## Deskribapena 
Eskulturen materiala, neurri handi batean, Paros eta Naxoseko marmola da, baina Egeoko hainbat uhartetan aurkitu izan dira eskuklturak, Zikladeetan, Atikan Grezia kontinentalean eta Anatolian ere. Egeo eskualde osoan kultura-harremanak, ohitura partekatuak eta erlijio-sinesmenak erlazionatuta zeudela erakusten du horrek, merkataritza hutsetik haratago.  Erabilera posible desberdinak proposatu izan dira: truke zeremonialaren objektuak izan zitezkeen, objektu erritual gisa erabiliak, idolo gisa gurtuak edo hileta-erritoen parte. Piezak ekoizteko egindako esfortzuak, beren bitxitasunak eta balio estetikoak iradokitzen dute ondasun pertsonal baliotsuak izan zirela, eta sarri jabeen hilobian jartzen zirela uste da. 

## Tipologiak 
### Aurrekariak 
*Spedos* motako Brontze Aroaren hasierako idolo kanonikoek eta haiek bezalakoek bi aurrekari  desberdin izan zituzten Neolitoan .
Fitxategi:Figurine_anatolia_schematic.jpg|link=Datei:Figurine_anatolia_schematic.jpg|alt=Abstraktes neolithisches Idol vom „Schultertyp“, vermutlich anatolischer Herkunft, Höhe 7,5 cm, Badisches Landesmuseum Karlsruhe|"Sorbalda motako" idolo neolito abstraktua, ziurrenik anatoliar jatorrikoa, 7.5 altuera&nbsp;cm.
Fitxategi:MusAkrotiriItem48-6634-1_crop.png|link=Datei:MusAkrotiriItem48-6634-1_crop.png|alt=Idol vom „Violinentyp“ aus Akrotiri auf Santorin, Neues Archäologisches Museum Thera|"Biolin mota" Akrotiriko idoloa Santorinin aurkitua.

Neolito amaierako terrakota buru naturalistikoen azken aurkikuntzak Kephala herrian Kea -n kokatutako beste tradizio-lerro bat irudika dezakete. 

### Idolo kanonikoak 
K.a. 3000. urteko Grotta Pelos kulturan agertzen diren idolo kanoniko deitu ditzakegunak lehen aldiz. Dagoeneko badituzte aurpegi eskematizatuak,  horietan sudur luzanga baino ez delarik nabarmentzen. Hankak koska batez bereizita agertzen dira. 

Keros-Syros kulturarekin (K.a. 2500 inguruan) oinarrizko forma tipikoa lortzen da eskultura mota honetan. Kanonikoenak hauek dira, mota ezberdinen barruan zifren proportzioak konstanteak direlako. Aurkikuntza gehienak garai honetakoak dira, halaber. Irudien tamaina 10-50 icm ingurukoa da gehienetan, salbuespen gutxi batzuekin. Kokapenen eta ezaugarri estilistikoen arabera, lau forma nagusi bereizten dira, eta horien periodizazioa Colin Renfrewk egin zuen 1960ko hamarkadan. Haren arabera, *Kapsala mota* lehena izan zen, gero *Spedos mota* eta *Dokathismata mota* aldi berean gerati zoren eta *Chalandriakoa* azkena izan zen. Halaber, Kretan bakarrik aurkitu izan diren forma lauak eta itxiak *Koumasa mota* nabarmen desberdinaren tipologian sailkatu izan dira.
Fitxategi:Female_cyclaydic_Idol_at_the_Antikensammlung_Berlin_4.jpg|link=Datei:Female_cyclaydic_Idol_at_the_Antikensammlung_Berlin_4.jpg|alt=Idol vom „Plastirastyp“ von der Insel Delos?, Altes Museum: Antikensammlung Berlin|Delos uharteko “Plastiras motako” idoloa.
Fitxategi:Cycladic_female_figurine_3.jpg|link=Datei:Cycladic_female_figurine_3.jpg|alt=Kanonisches Kykladenidol „Kapsalatyp“ von der Insel Paros?, 25.2 cm, Goulandris Museum Athen|Paros uharteko "Kapsala mota" idolo kanonikoa, Goulandris Museoa Atenas
Fitxategi:Cycladic_figurine_75-49.jpg|link=Datei:Cycladic_figurine_75-49.jpg|alt=Idol vom frühen „Spedostyp“, 88,8 cm, Archäologisches Nationalmuseum Athen| Hasierako "Spedos mota" idoloa, 88,8&nbsp;cm, Atenasko Arkeologia Museo Nazionala
Fitxategi:Figure_cycladique_Louvre_Ma2709.png|link=Datei:Figure_cycladique_Louvre_Ma2709.png|alt=Kopf eines fast lebensgroßen Idols „Spedostyp“, 27 cm, Louvre Paris|"Spedos" motako ia tamaina naturaleko idolo baten burua, 27&nbsp;cm, Louvre Paris-
Fitxategi:Maestro_dell'ashmolean_museum,_figurina_femminile_n._206,_forse_incinta,_tipo_canonico,_varietà_dokathismata,_periodo_EC_II,_2800-2300_ac_ca.jpg|link=Datei:Maestro_dell'ashmolean_museum,_figurina_femminile_n._206,_forse_incinta,_tipo_canonico,_varietà_dokathismata,_periodo_EC_II,_2800-2300_ac_ca.jpg|alt=Kanonisches Idol „Dokathismatatyp“ von Naxos?, ca. 35 cm, Goulandris Museum Athen|Naxosko "Dokathismata" erako idolo kanonikoa, 35. urtea&nbsp;cm, Goulandris Museoa Atenas
Fitxategi:Kykladenidol.jpg|link=Datei:Kykladenidol.jpg|alt=Idol vom kretischen „Koumasatyp“, Archäologisches Museum Iraklio|Kretako "Koumasa motako" idoloa, Heraklion Arkeologia Museoa
Fitxategi:Cycladic_Idol_from_Seriphos_Antikensammlung_Berlin_07.jpg|link=Datei:Cycladic_Idol_from_Seriphos_Antikensammlung_Berlin_07.jpg|alt=Nachkanonisches Idol gefunden auf Seriphos, Altes Museum: Antikensammlung Berlin|Seriphosen aurkitutako idolo postkanonikoa, Altes Museum: Antikensammlung Berlin
Fitxategi:Cycladic_figurine_75-2.jpg|link=Datei:Cycladic_figurine_75-2.jpg|alt=Nachkanonisches Idol aus schwarzem Stein, möglicherweise anatolisch unter kykladischem Einfluss, 4,8 cm, Badisches Landesmuseum Karlsruhe|Idolo berantiarra, anatoliarra agian, 4,8&nbsp;cm, Badisches Landesmuseum Karlsruhe
Irudi gutxi batzuk bakarrik aldentzen dira zutik edo etzandako emakumezkoen eredutik eskultura hauetan. Pertsonaia batzuk gizonezkoak dira. Aipagarriena, ordea, jarduera berezietan agertzen diren figurak edo figura multzoak dira. Guztiak garai kanonikoari eta Spedos motari dagozkio.
Fitxategi:Cycladic_three_figurines_group.jpg|link=Datei:Cycladic_three_figurines_group.jpg|alt=Figurengruppe Höhe 19 cm, Badisches Landesmuseum Karlsruhe|Talde bat, 19&nbsp;cm, Badisches Landesmuseum Karlsruhe
Fitxategi:Cycladic_harp_player.jpg|link=Datei:Cycladic_harp_player.jpg|alt=Harfenspieler 13,5 cm, Fundort Santorin, Badisches Landesmuseum Karlsruhe|Harpa-jotzailea 13.5&nbsp;cm, Santorinikoa, Badisches Landesmuseum Karlsruhe
Fitxategi:Cycladic_harp_player2.jpg|link=Datei:Cycladic_harp_player2.jpg|alt=Harfenspieler 15,6 cm, Fundort Santorin, Badisches Landesmuseum Karlsruhe|Harpa-jotzailea 15.6&nbsp;cm, Santorini, Badisches Landesmuseum Karlsruhe
Fitxategi:Cycladic_idol_03_2_retouched.jpg|link=Datei:Cycladic_idol_03_2_retouched.jpg|alt=Aulos- und Harfenspieler, Archäologisches Nationalmuseum Athen| Musikariak, Atenasko Arkeologia Museo Nazionala

## Bildumak 
230 objektu inguru erakusten dira Atenaseko Arte Zikladikoko Goulandris Museoan, eta Kretako Herakliongo Arkeologia Museoak ere bilduma zabala du. Alemanian, Karlsruheko Baden Estatu Museoak bilduma garrantzitsu bat dauka. Bilduma txikiagoak Louvren, Parisen, Londresko British Museum-en, Los Angeles-eko J. Paul Getty Museum-en eta beste hainbat museo eta bilduma pribatutan aurki daitezke.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Christos Doumas: *The N. V. Goulandris Collection of Early Cycladic Art.* Praeger, New York 1969.
* Andrea Vianello: *Cycladic figurines in funerary rituals* (PDF; 156 kB) bronzeage.org.uk, 1999.
* R. L. N. Barber: *Early Cycladic Marble Figures – Some Thoughts on Function.* In: Fitton 1989, S. 10–14.

## Kanpo estekak