Irene Gut Opdyke

**Irene Gut Opdyke** (Koziene, Polonia, 1918ko maiatzaren 5a – Fullerton, Kalifornia, AEB, 2003ko maiatzaren 17a) Poloniako erizaina izan zen, Bigarren Mundu Gerran Alemania naziak jazarritako judu poloniarrei laguntzeagatik nazioarteko aintzatespena lortu zuena. Yad Vashemek —Israelgo erakunde ofizial bat da, naziek Hirugarren Reicharen pean judutarren aurka egindako Holokaustoaren biktimen oroimenez eratutakoa, batez ere Bigarren Mundu Gerrako urteetan— Nazioen Arteko Justua bezala ohoratua izan zen, hamabi judu heriotza seguru batetik salbatzeko bere bizia arriskuan jartzeagatik.

## Bizitza 
[thumb|Irene Gut Opdyke Justos de las Nación, erakusketa historikoa, [Piekary Śląskie|Piekary Şląskie.]]
[thumb|Astigar-zuhaitza Irene Gut Opdyke, Justo de las Nación, [Piekary Śląskie|Piekary Şląskie gogoan.]]
Irena Gut bost alaba zituen familia katoliko batean jaio zen Kozienicen, Polonian, gerra arteko garaian. Familia Radomera joan zen bizitzera, eta erizaintza-eskolan matrikulatu zen 1939. urteko inbasio nazi-sobietarra baino lehen. 20 urte zituela, soldadu alemaniar batek 1942. urtean haurtxo bat zelan hiltzen zuen ikusi zuen Gutek. Alemaniarren okupazio sasoian, Eduard Rügemer Wehrmacht-eko komandanteak kontratatu zuen Gut, funtzionario naziak askotan zerbitzatzen zituen hotel bateko sukaldean lan egiteko. Bere fede erlijiosoak inspiratuta, Gut-ek sekretuan hoteletik janaria hartu eta Tarnopol-eko ghettora eraman zuen.

Ghettotik juduak kontrabandoan atera eta inguruko basora eraman zituen Gut-ek, eta han janaria eman zien. Bien bitartean, Rügemerrek eskatu zion Gut-i bere etxetzar errekisatuan giltzain lan egiteko. Hamabi judu ezkutatu zituen sotoan. Kanpora irten eta etxea garbitzen laguntzen zioten, komandantea hurbil ez zegoenean. Rügemerrek ezkutatzen ari zen juduen berri izan zuen. Rügemerrek Gut-en sekretuari eutsi zion, maitale bihurtzeko baldintzarekin. Rügemerrek alemanekin batera ihes egin zuen 1944. urtean, errusiar armadak Poloniako lurraldean aurrera egin zuenean. Gut eta zenbait juduk ere sobietarrek okupatutako Poloniako mendebaldera ihes egin zuten, aliatuek okupatutako Alemaniara. Lekualdatutako pertsonen esparru batera ihes egin zuen, eta han William Opdyke ezagutu zuen, New York hiriko Nazio Batuen Erakundeko langile bat. Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen eta Opdykerekin ezkondu zen handik gutxira.

## Legatua 
Gerra sasoian izandako esperientziari buruz hainbat urtez isilik egon eta gero, 1975. urtean Holokaustoa ez zela inoiz gertatu baieztapen neonazi bat entzun ostean hitz egiteko konbentzitu zuten Opdyke. Opdykek hizlari gisa ibilbide bat hasi zuen, bere memorietan *In My Hands: Memoirs of a Holocaust Rescuer* burutuz. 1982. urtean, Irene Gut Nazioen arteko Poloniar Justuetako bat bezala onartu eta ohoratu zuen Yad Vashemek.

### Memoria 
Opdykeren memoria, *In My Hands*: Memories of a Holocaust Rescuer, Alan Boinus orduko managerrak moldatu zuen eta 1999an argitaratu zen Random Housen bidez, Jennifer Armstrong egilekidearekin batera. Alan Boinusi eta haren emazte Rosalie Boinusi, besteak beste, eskerrak eman dizkie Opdykek aitortzetan.

### Irene Gut Opdyke Holokaustoa Erreskatatzeko Fundazioa 
Irene Gut Opdyke Holocaust Rescuer Fundazioa Alanek eta Rosalie Boinusek sortu zuten 1997an, Opdykeren omenez, Irene Gut Opdykek gaztea zenean egindako ekintza heroikoetan inspiratutako gazte sariak, diru-laguntzak eta bekak eskaintzeko; beraz, arrazakeriari, handikeriari eta gorrotoari ere aurre egiteko. Geroztik desegin egin da.

### Liburua eta filma 
*In My Hands*, Irena's Vow liburuan oinarritutako antzezlana, Broadwayn 2009ko martxoaren 29an inauguratua. Dan Gordonek idatzi zuen eta Tovah Feldshuh aktorea izan zen Irene Gut protagonista . Broadwaytik kanpo estreinatu zen lehenago, New Yorkeko Baruch Performing Arts Center-en. Publikorik aurkitu ez zuenez, antzezlana 2009ko ekainaren 28an itxi zen.

''Irena's Vow*, antzezlanaren zinemarako egokitzapena, 2023an estreinatu zen, Sophie Nélisse kanadar aktorea protagonista zela.

### Abestia 
2012an, Katy Carr jatorri poloniarreko kantautore britainiarrak Opdyken inspiratutako abesti bat argitaratu zuen, "*Mała Little Flower''" izenekoa, Paszport albumean. 2012ko irailaren 26an, Trójka irratiak, Polonian, asteko abesti gisa izendatu zuen.

## Aita santuaren bedeinkapena 
1995. urteko ekainaren 9an, Irene Gut Opdyke Joan Paulo II.a aita santuaren bedeinkapen batekin ohoratua izan zen, Shir Ha-Ma'alot sinagogan (Irvine, Kalifornia) egindako judu eta katolikoen zerbitzu bateratu batean, Joan Paulo II.a aita santuaren gonbidapen batekin batera, audientzia pribatu bat izateko. Aita Santuaren bedeinkapena eta Aita Santuarekiko audientzia Alan Boinus kongregatzaileak lortu zuen Yorba Lindako (Kalifornia) Poloniako Eliza Katolikoko Joseph Karp monsinorearen laguntzaz. Aita santuaren bedeinkapena izan zen Irene Guti Eliza katolikoak Holokaustoan egindako ahaleginei egindako lehen aitortza. Irene Gut Opdyke-k esan zuen: "Bizitzan egin dudan edozerengatik jaso dezakedan oparirik onena da hau".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irene Gut Opdyke en *Forgotten Holocaust*
* Obituario, *The Times* (timesonline.com) 
* Transcripción del obituario en *The Washington Post*,  2003ko maiatzaren 21a
* 2001 Entrevista en achuka.co.uk
* Irene Gut Opdyke :Holokausto garaian juduen bizitzak salbatzeko bere jarduera, Yad Vashem-en webgunean
* Irene Gut Opdyke Entrevistada en Londres, 2001ko urtarrila.
* Irene Gut Opdyke . Times Newspapers, 2003ko maiatzaren 28a.
* Rescuer recuerda el horror del Holocausto Esther Diskinena. The Virginian-Pilot 1995, Landmark Communications. 26 de abril de 1995.
* La amante del oficial nazi arriesgó su vida para salvar judíos., 2003ko maiatzaren 30a. The Telegraph, Londres.