Addaura leizea

**Addaura leizea** Palermoko (Sizilia) Pellegrino mendiko ipar-ekialdean dagoen hiru kobazulo naturalen multzo bat da. Multzoa garrantzitsua da azken Epigravettiarraren eta Mesolitoaren artean grafitoengatik.

Palermoren gainean, Pellegrino mendian, Mondello hondartzaren hego-ekialdean eta itsasoaren mailatik 70 metrora, kobazulo eta barrunbe batzuk daude, non ehizarako erabilitako hezurrak eta tresnak aurkitu diren. Aurkikuntzek Paleolito eta Mesolito garaietako gizakiaren presentzia agerian uzten dute, Palermoko Arkeologia Museoan gordetzen direnak.

Hala ere, haren garrantzia dator, batez ere, labar-grabatuen ezohiko multzo batetik. Grabatu horiek hormak apaintzen dituzte, eta kasu bakarra dira historiaurreko labar-artean. *Addaura* (edo Daura, *Tenimentoaren* izena) grezierazko *laura* hitzaren ustelkeriatik dator, komunitate anakoreta mota berezi bat adierazten duena; Beste batzuen arabera, arabieratik eratorria litzateke: ال‎ ور‎ *al-dawrah*, "*Biraketa*", "*Begizta*" esan nahi duena, Pellegrino mendiaren kostaldeko aldeak puntu horretan egiten duen bihurgune handiari erreferentzia eginez.

## Historia 
Addaura grafitiaren aurkikuntza berria da, eta guztiz ausaz egin zen. Monte Pellegrinoko Addaura multzoa osatzen duten hiru kobazuloak jada paleontologoek aztertuak zituzten, elefante nano baten hezurdura aurkitu zenetik.

1943an, Sizilian lehorreratu eta Palermora iritsi zirenean, Aliatuek, toki egoki baten bila, kobazuloak erabili zituzten munizioak eta lehergaiak gordetzeko. Arsenalaren ustekabeko leherketak inkrustazio zituen zati baten erorketa eta kolapsoa eragin zuen kobazulo nagusian, eta ordurarte garaiko patinak estalitako grafitia argitara atera zuen. Grafitiak kontu handiz aztertu zituen Jole Bovio Marconi irakasleak eta, 1953an, haren ikerketak argitaratu zituen

1997tik ezin dira Addaurako kobazuloak bisitatu; itxi egin dira, harkaitzak erortzeko arriskua dagoelako, harkaitz-gailurraren ezegonkortasunaren ondorioz. Orain arte, finkatze-neurri egokiak ez dira ezarri, eta gunea degradazio-egoeran dago, bandalismo-erasoengatik.

## Labar-grabatuak 
Haitzuloetako batean, azken Epigravettiarraren eta Mesolitikoaren arteko ebakidura multzo zabal eta aberats bat dago, non gizakiak eta animaliak irudikaturik dauden. Bobido, zaldi basati eta oreinen mutzo baten erdian, giza irudiek eszena bat osatzen dute: zirkuluan jarrita pertsonaia talde batek, erdian dauden bi irudi inguratzen ditu, zirkuluko kideek buruak estalita dute eta gorputza atzerantz gogor arkutua. Hain zuzen ere, hipotesi kontrajarriak aurkeztu dira bi pertsonaia horien nortasunari buruz eta taldearen barrukoen jarrerei buruz.

Aditu batzuen arabera, akrobatak izan litezke, trebetasun bereziko jolasak jokatzean harrapatuak. Beste batzuen arabera, erritu baten eszena deskribatzen da, xaman batek zuzendutako bi pertsonen sakrifizioa egitean. Interpretazio hori bermatzeko, lepoaren eta soken alboetan bi karaktere nagusi daudela nabarmendu da, gorputza anormal eta mingarri izatera behartzen dutenak.

Beharbada, errito bat da, *hiltzeko* eta nork bere burua itotzea inplikatzen dituena, beste kultura batzuetan ere honela agertzen da. Azalpen hori jarraituz gero, mozorrotutako bi irudiak xamanak izango ziren, sakrifikatutako bi pertsonaiak inguratzen dituztenak. Beste batzuen ustez, bi gizonezkoen irudiak testuinguru homoerotikoa da.

Addauraren grabatuek interes handieneko ziklo figuratibo bat irudikatzen dute, ingurunearen irudikapen eszenografikoari eskainitako ezohiko arreta dela eta, muturreko kasua arte paleolitiko osoan. Giza irudiaren tratamendua agertu da Mediterraneoko arroan, bereziki Levanzon (Genovarraren koba) eta franko-kantauriarreko eskualdean. Teknika berberak erabiltzen badira ere, Addaurako kobazuloan modu erabat berrian adierazten da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
thumb|365x365px|Addaura kobazuloko grafitiaren interpretazio zuzena egiteko funtsezko irudia: bidean dagoen pertsonaiak, hilik bakarrik egon daitekeen gizabanako bat soken bidez garraiatzen du.

* BOLZONI, G.: *Nuove osservazioni sulle incisioni della grotta Addaura del Monte Pellegrino* (PDF), in Atti Società Toscana Scienze Naturali, Serie A, nº 92, 1985, 321-329 or. 2019.11.30ean kontsultaturik.
* GRAZIOSI, P.: ''L'arte preistorica in Italia*, Firenze, Sansoni, 1973.
* MANNINO, GiovannI: *Le grotte di Monte Pellegrino*. Etna-Madonie, Palermo, Club Alpino Siciliano, 1985.
* MANNINO, Giovanni: *I graffiti parietali preistorici della Grotta Addaura: la scoperta e le nuove acquisizioni'', in Atti della XLI Riunione Scientifica dell'Istituto Italiano di Preistoria e Protostoria, San Cipirello (PA), 16-19 novembre 2006.
* SPOTO, Salvatore: *Sicilia Antica, Roma,* Newton e Compton editori, 2002, .
* TUSA, Sebastiano: ''Sicilia archeologica. Caratteri e percorsi dell'isola dal paleolitico all'Età del Bronzo negli orizzonti del Mediterraneo'', Cava d'Aliga, Edizioni di Storia e Studi Sociali, 2015, .
* PURPURA, Giovanni: *Addaura* (PDF), su www1.unipa.it, 174-179 or. 2019.11.30ean kontsultaturik.

## Kanpo estekak 
* Homepage di Benvenuto - Il Monte Sacro: Alla ri-scoperta delle grotte dell'Addaura 2019.11.30ean
* Giovanni Purpuraren artikulua, nel sito dell'Università di Palermo