Teselazio

eskuinera|thumb|300x300px| Teseladuna kale bateko espaloian
thumb|250x250px| Solairua apaintzen duen teseladun hexagonala (Erroma)
[thumb|250x250px| [Tasmaniako penintsulan (Tasmania, Australia) teseladun zoladura naturalaren adibidea.]]
**Teselazioa** gainazal laua guztiz estaltzen edo zolatzen duten irudi-eredua da. Bi baldintza betetzen ditu:
# Hutsunerik ez uztea.
# Irudiak ez gainjartzea.

Hasierako irudi baten kopia isometrikoak erabiliz sortzen dira teseladunak, hau da, azalera guztiz estaltzeko irudiz osatutako pieza edo tesela baten edo gehiagoren kopia berdinak.

Historian zehar kultura ezberdinek teknika hau erabili dute mosaikozko zoladurak edo hormak eratzeko katedraletan eta jauregietan.

* Zenbait milaka urteko mosaiko sumertarrek erregulartasun geometrikoak dituzte.
* Arkimedes, K. a. III. mendean, planoa estal dezaketen poligono erregularren inguruko azterketa egin zuen.
* Johannes Kepler astronomo alemaniarrak planoa estal dezaketen poligono erregularrak aztertu zituen, 1619ko *Harmonice mundi* lanean. Horrez gain, solido platonikoak deitutakoen hiru dimentsiotako azterketak egin zituen.
* 1869 eta 1891 artean, Camille Jordan matematikariak, Evgenii Konstantinovitx Fiodorov kristalografoak eta Camila Rial psikologoak planoaren simetriak guztiz aztertu zituzten, horrela teseladunen azterketa sistematikoa eta sakona abiatuz.
* Gai horretan funtsezko pertsonaia da M.C. Escher (1898-1972) artista herbeheretarra. Bere lagun Harold Coxeter matematikariaren proposamenez, teseladun hiperbolikoak ikasi zituena, eta horrek Granadako Alhambra jauregiarekiko interesa bultzatu zuen. Zenbait artelan eder, bitxi eta misteriotsu sortu zituen.

[thumb|150x150px| [Angelu (geometria)|Erpina partekatzen duten angeluak]]

## Teselazio erregularrak 
thumb|150x150px| Triangelu aldeberdinetan oinarritutako teseladuna
Poligono erregularrak dituen teseladun erregularra edo teseladun erregularra poligono erregular mota bakarra erabiltzen duen planoko teseladuna da. Eredu geometriko hauek apaindura helburuetarako asko erabiltzen dira antzinatik.
Fitxategi:Tesela triangulos equilateros.svg|Triangelu aldekideak
Fitxategi:Tesela cuadrado.png|Karratuak
Fitxategi:Tesela hexagono.png|Hexagonoak
Adibidez: laukiak, 90°ko angeluak dituztenak, erpin bakoitzeko lau sar daitezke eta erpin horren inguruak lauzatu ditzakete.

## Teselazio erdi erregularrak 
Formazioan poligono erregular bi edo gehiago dituztenak dira.

Teselazio erdi erregular batek propietate hauek ditu:

# Poligono erregularrek soilik osatzen dute.
# Poligonoen multzoa berdina da erpin bakoitzean.
# Zortzi teseladun erdi erregular daude soilik.

Fitxategi:884tesela-1.svg| 4 8 8
Fitxategi:33344tesela.svg| 3 3 3 4 4
Fitxategi:333434tesela(png).svg| 3 3 4 3 4
Fitxategi:33336tesela.svg|3 3 3 3 6
Fitxategi:31212tesela.svg|3 12 12
Fitxategi:3446tesela.svg|3 4 6 4
Fitxategi:3636tesela.svg|3 6 3 6
Fitxategi:4612tesela(png).svg| 4 6 12
Irudi erdi erregularreko **teseladunak**
Fitxategi:tile 488.svg| 4 8 8
Fitxategi:tile 33434.svg| 3 3 4 3 4
Fitxategi:tile 33336.svg|3 3 3 3 6
Fitxategi:tile 3bb.svg|3 12 12
Fitxategi:tile 3464.svg|3 4 6 4
Fitxategi:tile 3636.svg|3 6 3 6
Fitxategi:tile 46b.svg| 4 6 12

## Teselazio irregularrak 
Poligono ez-erregularrek osatutakoak dira, baina ez dituzte inoiz lekurik edo pitzadurarik uzten.

### Laukiak 
Edozein paralelogramo teseladuna egiteko balio du, bere alde paraleloak soilik luzatu behar baitira eta lehenengoarekin bat datozen paralelogramo berriak eraiki behar baitira.

Edozein laukirekin, ahurra edo ganbila izan, posible da azalera laua estaltzea. Kasu ahurrean, erraza da Varignon-en teoremarekin, lauki bakoitzaren erdiko puntuek paralelogramo bat eta gero teseladun bat osatzen dutela frogatzea. Metodo honi sare ikusezinaren metodoa deritzo.
erdian|250x250px| Lauzak Kuadrilateroko Diagrama

### Triangeluak 
Triangelu eskalenoarekin plano osoa estaltzea posible da. Hori dagokion paralelogramoa osatuz egiaztatzen da. Orokorrean, edozein triangeluk planoa lauzatzen du paralelogramo bat era berean eraikiz.
erdian|250x250px| Planoa lauzatzen duen triangelu diagrama

### Hexagonoak 
Hexagono erregularrez gain, simetria zentrala duten hexagono ez erregularrek planoa ere lauzatzen dute. Erregularrak ez diren beste hexagono batzuek ez dute planoa lauzatzen.

### Kairoko Teseladuna 
[thumb|150x150px| [Kairoko Teseladuna, Egipto.]]
Teseladun hori maiz agertzen da Kairoko kaleetan, Egipton, eta arte islamikoan; hortik dator bere izena. Pentagono horrek bi angelu zuzen ditu, 144°ko angelu bat eta 108°ko bi. Edozein pentagono bezala, bere angeluen batura 540°koa da.

### Poligono ahurrak 

Fitxategi:Flecha tesela.png|Eskuineko gezia
Fitxategi:Cruz tesela.png|Greziako gurutzea
Fitxategi:Hexagono concavo tesela.png|Himterk angelua
Fitxategi:Rectangulo flecha tesela.png|Erlaitz gezia

## Teselazioen eraikuntza 
### "Kendu, gehitu eta biratu 180°" metodoa 
Berez planoa lauzatuko duen irudi geometriko bat marraztean datza, hala nola paralelogramo bat edo triangelu bat. Ondoren, zatiak alde batetik kentzen dira, eta, ondoren, kontrako aldean jartzen dira. Ondoren, irudi hori hainbat aldiz errepikatzen da eta ondo egokitzen diren moduan jartzen dira, transformazio isometrikoak erabiliz (translazioa, biraketa eta simetria)

### Isometria 
Planoan egiten diren mugimendu edo eraldaketetatik abiatuta, hainbat diseinu lor daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* M. C. Escher-en webgune ofiziala
* Planoa lauzatzen duten 14 pentagono
* Módulos y redes y Teselación en laslaminas.es Teseladunei, moduluei eta diseinu-sareei buruzko oharrak