open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Partitibo

**Partitiboa** (latinetik eratorri zen: *pars* «zati, parte») kasu gramatikoa da.

Haren erabilera eta funtzioak ez dira berdinak hizkuntza guztietan. Euskaran («-rik» atzizkia), adibidez, superlatiboarekin («hiri**rik** handi**ena**») erabiltzen dugu, baita ukapenarekin ere batzuetan («**Ez** dut etxe**rik**»).

## Munduko hizkuntzetan 
Finlandiera eta bepsaeran sarritan erabiltzen da kasu hori. Bepsaeran akusatibo eta artikuluaren ordez erabiltzen da: *Minä keradan sen**ed*** «Perretxikoak biltzen ditut» (akusatiboa erabiltzen da «perretxikoak» adierazten duen hitzak (*sened*) perretxiko zehatzak adierazten dituelako) — *Minä keradan sen**id*** (partitiboa erabiltzen da «perretxikoak» adierazten duen hitzak edonolako hainbat perretxiko adierazten dituelako kasu honetan).

Gehienetan ez da esaten errusierak partitiboa duela, baina badu; errusierazko partitiboak eta genitiboak atzizki berdinak dituzte sarritan, beraz, ez dira bereizten gehienetan: Я хочу чай *Ja hotxu txaj* «Te (hau / hori / hura) nahi dut» (akusatiboa) — Я хочу ча**я** *Ja hotxu txa**ja*** «(edozein) Tea (edan) nahi dut» (partitiboa) — Вкус ча**я** *Fkus txa**ja*** «Tearen zaporea» (genitiboa).

Samoeran «pixka bat» adierazteko erabiltzen da partitiboa: *‘o **sina** vai* «ur **pixka bat**».

Krutxieran –hizkuntza eraikian– «zerbaiten zati» adierazteko erabiltzen da partitiboa; izan ere, haren atzizkia (*-śik*) euskarazko «-rik» atzizkitik eratorri zen: ''Veidzo kel'diokh**śik**'' «Pastelaren zati bat (jan) nahi dut».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kasu (gramatika)
* Gramatika
* Izen
* Morfologia

## Kanpo estekak
Lana Clarkson

**Lana Jean Clarkson** ( - ) estatubatuar aktore eta modeloa izan zen. 1980ko hamarkadan nahiko ezagun egin zen ezpata eta aztikeria generoko filma ugaritan agertu zelako. 2003an tiroz hil zuten Phil Spector musika-ekoizlearen etxean. Spector bigarren-mailako erailketarengatik kondenatu zuten 2009ko apirilaren 13an.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
History of Swear Words

***History of Swear Words*** Estatu Batuetako telesail dokumentala da, 2021ean Netflixean igorri zutena.

Nicolas Cage aktorea biraoen inguruan aritu da telebistarako proiektu honetan. Sei atal, sei birao (*fuck*, *shit*, *bitch*, *dick*, *pussy* eta *damn*); ingelesez gehien erabiltzen diren hitz gordinak bildu ditu, komedia giroan. Saioak sitcom baten eta dokumental faltsuaren artean jokatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katie Leung

**Katie Liu Leung ** (Motherwell, ) eskoziar antzezlea da. Harry Potterren filmetan Cho Chang pertsonaiaren rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Aita hongkongdarra du, janari azkarreko jatetxe arrakastatsu bateko jabea, eta Motherwell hirian bizi da. Katieren aitak Harry Potterren filmerako castingaren iragarkia ikusi zuen eta alaba eraman zuen bertara. Ilara luzea zen eta 4 ordu egin zituzten zain, baina 5 minutuko castinga egin ondoren bera aukeratu zuten Cho Chang pertsonaia izateko, Harry Potterren neskalaguna hain zuzen ere.

2017an Jackie Chanekin eta Pierce Brosnanekin batera *The Foreigner* filmeko protagonista izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
El Soplao (anbar aztarnategia)

**El Soplaoko anbar aztarnategi paleontologikoa** Kretazeoko aztarna fosilen aztarnategi bikaina da. Rábago herrian dago (Herrerías, Kantabria, Espainia). El Soplaoko leizera doan errepidean dago, handik hiru kilometro ingurura, Las Peñosas esaten dioten inguruan.

Albiar garaiko anbara da han aurkitu dena (duela 112-110 milioi urte), Behe Kretazeo amaierakoa.

## Aurkikuntzak 
2008an jakinarazi zen aztarnategia hiru ikertzailek identifikatu zutela: María Najarro, Enrique Peñalver eta Idoia Rosales.thumb|250x250px| Anbar lagina aztarnategiko intsektu fosilekin.Azterketa palinologikoek ( polenak eta esporak) aztarnategian biodibertsitate botaniko handia dagoela adierazten dute, batez ere pteridofitoak eta gimnospermak zeudela.  32 espora mota eta 29 polen mota aurkitu dira,angiospermetakoak eta gimnospermoetakoak. Garoen parageneroak ere aurkitu dituzte, *Cicatricosisporites* eta *Deltoidospora*.

Faunaren aldetik, briozooen koloniak aurkitu dira, anelido serpulidoak, molusku bibalbioak eta gasteropodoak ere.

Anbararen bioinklusioek hamaika ordena desberdinetako intsektuen aztarna ugari identifikatzea ahalbidetu dute. Espezie berri batzuk identifikatu dira horien artean:

* *Tethysthrips hispanicus* 
* *Cantabroraphidia marcanoi* 
* *Hallucinochrysa diogenesi* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Jose Zubiri

**Juan Jose Zubiri Lujambio ** (Donostia, 1961eko martxoaren 14a) euskalaria da, Euskal Filologian lizentziatua. Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle titularra, 2003an *Hizkuntzaren ikaskuntzaren inguruko teoriak eta didaktika* artikulua argitaratu zuen. Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2006ko maiatzaren 26an.

## Erreferentziak
Lupin (telesaila)

***Lupin*** Frantziako misteriozko telesaila da, 2021ean Netflixen igorri zutena.

Literatura klasiko bat pantaila txikian eguneratu dute, bost ataleko telesail batean. Egungo Parisen girotua dago, eta Omar Syk jokatu du Arsène Lupin lapurraren rola. Joan den hamarkadan Frantziako zinemako aurpegi ezagun bilakatu da Sy. Europa garaikideko afera nagusietako batzuk txertatu dituzte, tartean arrazismoa.

## Aktoreak 
* Omar Sy: Assane Diop
* Vincent Londez: Romain Laugier
* Ludivine Sagnier: Claire
* Clotilde Hesme: Juliette Pellegrini
* Nicole Garcia: Anne Pellegrini
* Hervé Pierre: Hubert Pellegrini
* Soufiane Guerrab: Youssef Guedira
* Antoine Gouy: Benjamin Ferel
* Fargass Assandé: Babakar Diop
* Shirine Boutella: Sofia Belkacem
* Etan Simon: Raoul

## Argumentua 
Istorioak Assane Diop-en historia kontatzen du, aberastasuna eta baliabideak eskaintzeko gai den liburu misteriotsu bat –Arsène Lupin-en liburu bat– aurkitzen duen gizonarena. Hogeita bost urte lehenago, gaztea zelarik, Diopen aita hil egiten da gauzatu ez duen delitu batez akusatua. Orain, bere aitaren heriotza gauzatu zuen familia aberatsaz mendeku hartu nahi du Diopek. Bere legez kanpoko jarduerekin batera, Diop bere semea den Raoul gehiago zaintzen saiatzen da, zeina Claire bere emazte-ohiarekin bizi den.

## Atalak 
### **1. zatia (2021)** 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albacete–Los Llanos geltokia

**Albacete–Los Llanos** Gaztela-Mantxako Albaceteko probintziako tren geltoki bat da, Albacete udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 321,1 kilometro-puntua

## Historia 
Trenbidea 1855eko martxoaren 18an iritsi zen Albacetera, Alcázar de San Juan-Albacete tartea ireki zenean, Madril eta Almansa arteko trenbidea, Madril eta Aranjuez arteko jatorrizko ibilbidea luzatzen zuena eta azken helburua Alacantera iristea zuena. *Madrilgo Burdin Bidearen Konpainiak* eraiki zuen Aranjuezera, Jose Salamanca bultzatzaile nagusia zuena. 1856ko uztailaren 1ean, José de Salamancak, Rothschild familiarekin eta du *Chemin de Fer du Grand Central* konpainiarekin elkartu zenak, Madril-Bartzelona burdinbidea lortu zuen, Madril eta Alacant arteko kontzesioari lotuta, Madriletik Zaragoza eta Alacanterako Burdinbide Konpainia edo MZA izenekoa. Horrela sortu zen Albaceteko lehen geltokia, behin-behinekoa ez bazen ere laster txiki geratu zen eraikina, eta bigarren geltoki handiago batek ordezkatu behar izan zuen. Bere irekiera data ziur agertzen ez den arren, 1880 baino lehenagokoa izan zela ezagutzen da.

1967an Albaceteko geltoki berria eraiki zen, aurrekotik 750 metro eskasera, gerraosteko Espainian nagusi zen arkitektura arrazionalistaren estiloan, eta aurreko eraikinean jarraitutako kanon klasikoekin zerikusirik ez zuena. Federico Silva Muñoz Herri Lan ministroak inauguratu zuen azaroaren 26an. Azpiegitura hau 2009an eraitsi zen oraingoa eraikitzen zen bitartean. Barruko mosaiko bat, ezkaratzean takilen gainetik zegoena, izan zen salbatu zen gauza bakarra.

2006ko azaroan NEFSAk (Nuevas Estaciones Ferroviarias S.A.) Albacete–Los Llanos geltokia eraikitzen hasi zen, 2010eko abenduan Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbidearen ondoan ireki zena, 48 milioi euroko kostuarekin.

## Geltokia 
Geltokia hiriaren ipar-ekialdean dago, Albaceteko autobus geltokitik oso gertu. Bidaiarientzako eraikina, hiru blokez eta sestran dagoen sabaiz osatutako egitura moderno bat da. Guztira 21 000 metro koadroko azalera hartzen du, non bezeroaren arretarako eta txartelen salmentarako gunea (545 metro koadro) eta ontziratzeko gunea (ia 1000 metro koadro) nabarmentzen diren. Bere barnean, 1967an eraikitako Albaceteko aurreko geltokia apaintzen zuen mosaikoa mantentzen da.

Bederatzi bide ditu, 6 UIC zabalerakoak eta 3 iberiar zabalerakoak, markesinez estalitako 410 metroko luzera duten lau nasen bidez irisgarriak (alboko bat eta erdiko hiru). Igogailuek eta azpiko pasabideek barrutiko mugikortasuna errazten dute. Kanpoaldean hainbat aparkaleku jarri dira, guztira 563 lagunentzako lekua dutenak. Lurpeko aparkaleku horren ondoan, aire libreko beste aparkaleku bat dago, ehun bat plazakoa, urtean 163 460 kWh ekoizteko gai diren eguzki-panelak erabiliz estali dena.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Villena–Abiadura Handia geltokia

**Villena–Abiadura Handia** (katalanez: **Villena–Alta Velocitat**; **Villena AH** laburtua) Valentziar Herrialdeko Alt Vinalopó eskualdeko tren geltoki bat da, Villena udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 435,5 kilometro-puntua

## Historia 
2009ko martxoan, Adif enpresak Villenako abiadura handiko geltokia eraikitzeko lanak lizitatu zituen.

2012ko irailean, Adif enpresak 11,5 milioi euroko lan-kontratua esleitu zuen geltoki berria eraikitzeko, 12 hilabeteko egikaritze-epearekin. Geltokiko lanak 2012ko azaroan hasi ziren eta 7 hilabete iraun zuten, hasieran aurreikusitakoa baino 5 hilabete gutxiago.

Geltokia 2013ko ekainaren 17an inauguratu zen Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbideko Albacete-Alacant tartearen inaugurazioa zela eta.

## Geltokia 
Geltokia Villena hiriaren hegoaldean dago, Santa Eulàlia koloniatik gertu. Geltokiak 40 800 metro karratuko azalera hartzen du, horietatik 2500 bidaiarientzako eraikinari dagozkionak. Zati honek, bidaiarientzako ontziratze gunea, ataria eta turismo agentzia bat bezalako zerbitzuak dauden lokal komertzial batzuk hartzen ditu.

Azpiegitura bioklimatikoa du eta 400 metroko luzera eta 10 metroko zabalera duten bi nasa ditu, markesinekin eta ez labaintzeko materialez egindako zoladurarekin.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Requena–Utiel geltokia

**Requena–Utiel** Valentziar Herrialdeko Requena-Utiel eskualdeko tren geltoki bat da, Requena udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 327,5 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia inauguratu zuten Madril-Cuenca-Albacete abiadura handiko burdinbidearen inaugurazio-bidaiarekin, eta Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbidearen inaugurazioarekin zerbitzuan jarri zen 2010eko abenduaren 18an.

## Geltokia 
Geltokiaren eraikinak 1 200 metro karratu inguruko oinplano-azalera du, solairu bakarrean garatua, 62 metro luze eta 20 metro zabal. Altuera desberdineko hiru bolumenek osatzen dute, elkarren artean konektatuta, eta bertan daude ataria, txartelak saltzeko espazioa, langileen gelak eta komunak, besteak beste.

Estazio berriak "ingurumena errespetatzen du"; hori dela eta, ur bero sanitarioa ekoizteko eguzki-panelak eta eguzki-energia hartzeko eta energia elektriko bihurtzeko argazki-panel voltaikoak ditu.

Geltokiak 400 metroko luzera eta zortzi metroko zabalera duten bi nasa ditu, babes markesinekin.

Geltokiak 40 erabiltzaile baino ez ditu egunean, eta, beraz, 12,5 milioi euroko inbertsioa egin da estazioa eraikitzeko.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Xàtivako geltokia

**Xàtiva** Valentziar Herrialdeko Costera eskualdeko tren geltoki bat da, Xàtiva udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 48,4 kilometro-puntua

## Historia 
Egungo geltokia 1876an inauguratu zen, antzinako geltokia suntsitu ondoren (gaur egungo estaziotik 1,4 km-ra dagoena), Bigarren Karlistaldian, 1854ko abenduaren 20an inauguratu zena, Valentzia eta Xàtiva lotu nahi zituen linearen Manuel-Xàtiva zatia irekitzean. Lehen geltokiko lanak *Valentziako Graotik Xàtivara trenbidearen konpainiak* egin zituen. Ondoren, konpainia hori *Compañía del Ferrocarril de El Grao de Valencia a Almansa* eta *Sociedad de los Ferrocarriles de Almansa a Xàtiva y a El Grao de Valencia* deitzera pasa zen, azkenean, 1862an, bere behin betiko izena izango zena hartu zuen arte, *Sociedad de los Ferrocarriles de Almansa a Valencia y Tarragona* (AVT), linea ematea lortu ondoren.

1889an, konpainiaren bultzatzaile nagusia zen José Campo Perezen heriotzak Iparraldeko Burdinazko Bideen Konpainiarekin bat egin zuen. 1893ko martxoaren 29an, Xàtiva-Albaida zatia jarri zuen martxan, Xàtiva Alcoirekin lotzeko lehen urratsa zena, José Campok berak hil baino lehentxeago lortu zuen kontzesio bat gauzatuz.

1939ko otsailaren 12an, Espainiako Gerra Zibila amaitu baino pixka bat lehenago, Italiako Abiazio Legionarioko bonbaketarien eskuadrila batek geldialdia egin zuen Xàtivako bonbardaketan. Erasoak geltokiko eraikina hondatu zuen eta tren-instalazioak larriki kaltetu zituen; gainera, 129 hildako eta 200 zauritu baino gehiago eragin zituen gerrako bonbardaketa txarrenetako batean.

1941ean, Espainiako trenbidea nazionalizatu ondoren, sortu berria zen Renfek kudeatzen zuen geltokia.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

## Geltokia 
Hirigunearen eta Játiva industrialdearen artean dago, Ausiàs March etorbidearen ondoan. Hasieran eraikitakoarekin bat ez datorren geltokiak bidaiarientzako eraikin zabal bat du, oinplano angeluzuzenekoa eta bi altuerakoa. Lau nasa, erdiko hiru eta alboko bat eta hamar bide ditu. Kanpoaldean aparkaleku bat dago.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Nordic Council Film Prize

**Nordic Council Film Prize** zine sari bat da urtero Iparraldeko Kontseiluak ematen duena. Helburua da "artistikoki originala den film bat saritzea bere sustraiak Iparraldeko kultura inguruan errotuak dituena".

Saria 2002an sortu zen Iparraldeko Kontseiluaren berrogeita hamargarren urteurrena ospatzeko. 2005az geroztik, saria urterokoa da. Irabazlea bost herrialde nordikoetako lanen artean aukeratzen da . 2008an, diruaren saria 47.000 eurokoa zen.

## Film irabazleak 
[thumb| [Thomas Vinterberg 2010ean, sariaren irabazle bikoitza.]]

## Kanpo estekak 
*  Nordic Council Film Prize urtearen arabera n
Rabo de nube

***Rabo de nube*** (), Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren laugarren estudio albuma da, 1980an plazaratua Habanako EGREM diskoetxearen eskutik. Hau da, ziur aski, gehien baloratu den abeslariaren diskoa. Hasieran diskoak *Rabo de nube I* izenburua zuen eta, urtetan, publikoa IIaren edizioa itxoiten egon zen.

## Izenburua 
Albumaren izenburua Silvioren abesti ezagunetariko batetik dator. Hodei buztana, bestetik, Kuban, tornadoei esaten diete. Abesti honetan abeslariak tornado on, justu eta egokia eskatzen du, bere sinbolismo guztiarekin.

## Ezaugarriak 
Disko honek aldaketa handia ekarri zuen abeslariaren ibilbide diskografikoan. Hemen ez zen abeslaria bere gitarrarekin bakarrik. Musika-tresnen aldetik askoz landuago zegoen. Azpimagarria da musikari handi baten laguntza: Frank Fernández Tamayo; bere eskuetan teklatuak eta sintetizadoreak zeuden. Bere momentuan harrigarria izan zen «Testamento» abestiaren amaieran sartu zuen coda edo amaiera bestetik; abesti hori Silvio Rodriguezek idatzi zuen Angolara joan aurretik. Beste bi kolaborazio azpimarragarriak izan ziren grabaziona: Anabell Lópezena, Silvioren arreba, «Te amaré» abestian, eta Tita Parra «Testamento» abestian.

## Abestiak 
Guztien letra eta musika Silvio Rodríguezenak dira:
# "Vamos a andar" – 3:58
# "Rabo de nube" – 3:27
# "El día feliz que está llegando" –3:56
# "Te amaré" – 3:33
# "Fábula de los tres hermanos" – 5:44
# "Que ya viví, que te vas" – 2:58
# "Con diez años de menos" – 7:15
# "Imagínate" – 2:31
# "Testamento" – 8:13

## Kredituak 
* Silvio Rodríguez: Gitarra, ahotsa, perkusio, bonbo, sintetizadorea "Vamos a andar" abestian, bateria "Testamento"n.
* Frank Fernández Tamayo: Sintetizadorea, espineta, piano "Te amaré" eta "Testamento" abestietan, klabizenbalo "El día feliz que está llegando" eta "Que ya viví, que te vas", Hammond organo "El día feliz que está llegando" eta "Testamento" abestietan, Moog sintetizadorea "Imagínate" eta "Testamento" abestietan.
* Norberto Carrillo: bongo eta perkusio "Vamos a andar" eta "Con diez años de menos" abestietan.
* Yanela Lojos: harpa, "Rabo de nube" abestian.
* Anabell López: ahotsa "Te amaré" abestian.
* Alina Neira: biolontxelo "Te amaré" abestian.
* Ana Paz G.: palmak "Fábula de los tres hermanos" abestian.
* Jorge Reyes: Baxu "Con diez años de menos" abestian.
* Pablo Menéndez: gitarra elektrikoa "Con diez años de menos" abestian.
* Tita Parra: "Testamento" abestian atzeko ahotsa.

* Musika zuzendaria: Silvio Rodríguez
* Moldaketak: Frank Fernández Tamayo eta Silvio Rodríguez

## Bertsioak 
1989an, The Pretenders talde estatubatuarrak, «Rabo de nube» abestiaren bertsioa *¡Viva El Amor!* albumen plazaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Diskoa Youtuben.
Antony Matheus dos Santos

**Antony Matheus dos Santos**, (Ocasco, Brasil, 2000ko otsailaren 24a), **Antony** izenez ezagunagoa, futbol jokalari brasildarra da. Eskuin hegaleko postuan jokatzen du, eta bere gaur egungo taldea Herbehereetako Amsterdamgo Ajax taldea da, Eredivisie-n jokatzen duena. Gainera, Brasilgo selekzio nazionalean ere jokatzen du.

Transfermarkt, futboleko merkatuaren azterketa oinarri duen web orrialdearen arabera, gaur egun bere balioa 20 milioi eurokoa da. Bere ibilbidearen puntu gorenean, 75 milioi euroko baliora iritsi zen.

## Ibilbidea 
Ocascon jaioa, bere hiriko taldean, Grêmio Esportivo Osascoko harrobian jokatu zuen 2013 arte. Orduan, São Pauloko harrobira heldu zen.

### São Paulo 
2018ko irailaren 26an ofizialki lehen taldera igo ondoren, 2023. urterarteko kontratua sinatu zuen. Azaroaren 15ean, debuta egin zuen Grêmioren aurka. Bertan eman zuen urte eta erdian 37 partidu jokatu zituen.

### Amsterdamgo Ajax 
2020ko otsailaren 22an, Antonyk aurrekontratu bat sinatu zuen Amsterdamgo Ajax-ekin eta 5 urterako sinatu zuen. Herbehereetako taldeak 15,75 milioi euro ordaindu zituen brasildarra fitxatzeko, baita beste 5 ere hainbat helbururen baldintzarekin.

#### 2020-2021 
2020ko udan, Ajaxera iritsi zen, eta 2020ko irailaren 13an egin zuen debuta Sparta Rotterdam-en aurkako partiduan, non garaipenerako gola sartu zuen (0-1). Urriaren 27an, aldiz, UEFA Txapeldunen Ligan egin zuen debuta, 2-2 bukatu zen partidua. Denboraldi osoan 46 partidu jokatu zituen, 10 gol eta beste horrenbeste asistentziarekin lagunduz taldeari.

#### 2021-2022 
Bere bigarren denboraldian beste urrats bat eman zuen bere ibilbidean, eta taldean pisu handiagoa hartu zuen. Batez ere denboraldi hasieran Txapeldunen Ligan egin zituen partiduek, bere merkatuko balioa igotzea eta Europako talde nagusien interesa piztea ekarri zuen. Denboraldi erdian izan zuen lesio batek, ordea, etengabeko progresio hori eten zuen, eta denboraldi amaieran maila apalagoa izan zuen.

Halere, orokorrean zifra txukunak egin zituen, jokatu zituen 33 partiduetan 12 gol sartuz eta 10 asistentzia banatuz. 

## Estatistikak 
## Selekzio nazionala 
23 urtez azpiko selekzioan ibili eta gero, 2021eko urriaren 8an egin zuen debuta selekzio absolutuarekin. Ordutik 3 partidu jokatu ditu, eta gol bat sartu du.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho,Gabriel Martinelli eta Lucão-k.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Fernández Tamayo

**Frank Fernández Tamayo** (Mayarí, Kuba, 1944ko martxoaren 16a) piano-jotzaile, musikagile eta pedagogo ospetsua da. Lau urte zituelarik entzunez hasi zen pianoa jotzen. Munduko piano-jotzaile onenetarikoen artean aipatua izan da sarritan. Kubako musikaren erreferente handia izan da.

## Biografia 
Txikitatik musikak erakarrita, bere lehen irakasle haren ama izan zen, Altagracia Tamayo, Orbón akademiaren zuzendaria; haurrak bost urte zituen. Ondoren, musika klasikoaren jotzaile gisa, munduko irakasle onenak ezagutu zituen. Haren ibilbidean laudorioak eta sariak ohikoak izan dira. Musikagile gisa 650 obra idatzi ditu: ballet, abesbatzentzako lanak, sinfoniak. Lan kulto horiekin batera herriko musikaren partaidea izan da, abeslari desberdinekin kolaboratuz, esaterako Silvio Rodríguez, Vicente Feliú, Pancho Amat... Zinemarako soinu-banden egilea izan da. Bereak dira, adibidez, *Hasta la victoria siempre* (1997) eta *Fresa y chocolate* filmen musika.

## Diskoak 
29 disko plazaratu zituen bere ibilbide guztian, gehienak musika klasikoarenak, besteak beste, Beethoven, Mozart, Chopin...

* *Frank Fernandez y sus 2 pianos* (1960)
* *Encuentro de música latinoamericana* (1972)
* *Danzas cubanas*- Ignacio Cervantes (Frank Fernández) (1975)
* *Cuarto concierto de Beethoven* (1978)
* *Música de la banda sonora original del serial "La gran rebelión"* (1981)
* *Lecuona (Danzas para piano) - Gershwin (Rhapsody in Blue)* (1985)
* *Beethoven-Schumann ciclo grandes maestros del piano* (1987)
* *Desde la música Vol. 1* (1988)
* *Bach-Chopin ciclo grandes maestros del piano* (1989)
* *Tchaikovsky-Gershwin* (1992)
* *Cubano y universal* (1994)
* *Desde la música* (1994)
* *Lecuona-Cervantes* (1995)
* *Liszt-Mozart-Schumann* (1997)
* *Todo Mozart* (1999)
* *Todo Cervantes* (2001)
* *Todo Saumell* (2001)
* *Tierra Brava* (2002)
* *Integral nocturnos de Chopin* (2002)
* *Amor y dolor* (2003)
* *Sonatas mas famosas de Beethoven Vol. 1* (2003)
* *Gershwin-Mozart* (2004)
* *Hasta la victoria siempre* (2005)
* *Lecuona-Cervantes* (2005)
* *Sonatas mas famosas de Beethoven Vol. 2* (2005)
* *Homenaje a Gades. La rebelión* (2005)
* *Dos travadores* (2007)
* *Con el alma en las manos* (DVD) (2007)
* *Novia mía* (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Frank Fernández: musika ariman.
Maria Josefa Saavedra

**María Josefa Saavedra Daza** (La Paz, Bolivia, 1903ko martxoaren 19a – 2000?) kazetaria, abokatua eta gizarte-kudeatzailea izan zen. Emakume aitzindaria.

## Biografia 
Abdon Saavedra eta Celia Dazaren alaba, Señoritas lizeoan ikasi zuen, 16 urterekin sartu zen Zuzenbide Eskolan. Aitzindaria, UMSAn Zuzenbidea ikasi zuen lehen emakumea izan zen, non abokatu lanean hasi zen 1925ean. Unibertsitateko irakasle lanetan ere jardun zuen.

Bere ibilbidean, 1920ko hamarkadan *La República* aldizkarian emakumei buruzko orrialde bat izan zuen, eta *Revista de Bolivia* zuzendu eta bertan idatzi ere egin zuen. Parte hartu zuen Abokatuen Federazio Nazionalaren sorreran (1945) eta CONIF Emakumezkoen Erakundeen Konfederazioan (1958). Gurutze Gorriko presidentea izan zen eta Chacoko Gerra gertatu zenean, Gurutze Gorriko borondatezko erizain gisa sartu zen, eta bertan lagundu zien biktimei eta zaurituei.

Justizia Gorte Goreneko Ministro izendatutako lehen emakumea izan zen (1974-1976).

## Lanak 
### Argitalpenak 
* *Manual de Derecho Romano* (1937)
* *Régimen jurídico de la menor de edad en Bolivia* (1950)
* *El servicio social, nueva profesión de alto nivel y utilidad social* (1952)
* *Política de bienestar social* (1982).

## Aitortzak 
* *Andeetako Kondorra* domina eman zion Boliviako Estatuak.
* 1997an Martha Paredes Oviedok egilearen bizitzari eta obrari buruzko liburu oso bat argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Grandes personajes
Yasmine Khris Maansri

**Yasmine Khris Maansri** (Marseilla, Frantzia, 1996) itzultzailea, kazetaria eta telebista aurkezlea da. 2021eko urtarrilaren 18az geroztik *Nafar away* telebista saioa aurkezten zuen Hamaika Telebista katean.

2024an *Esker onez 16 saio egin zituen* Nafarroako pertsona ospetsuren bizitza kontatzeko, horietako bakoitzaren testimonioarekin: Sagrario Aleman, Edurne Koch, Pedro Miguel Etxenike, Emilio Majuelo, Amaia Izko, Nerea Urkizu, Castillo Suarez, Sabino Cuadra, Mintxo Garaikotxea, Ana Sarobe, Jose Mari Esparza, Marino Goñi, Estitxu Arozena, Oier Sanjurjo.

## Bizitza 
Marseillan jaio zen 1996an aljeriar jatorriko familia batean. Gurasoak Aljeriatik terrorismoaz ihesi Frantziara joandako migratzaileak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Esker onez* telesaioak. Hamaika Telebista nahieran. (14 saio)
* *Nafar away* telesaioak. Hamaika Telebista nahieran. (43 saio)
Dronningen

***Dronningen*** (, ) 2019an May el-Toukhyk zuzendutako daniar drama filma da. Trine Dyrholm eta Gustav Lindh aktoreek antzezten dute. 92. Oscar sarietan nazioarteko film luze onenarentzako Danimarkako ordezkari hautatu zuten, baina ez ez zen hautagai izan.  Filmak 2019ko Nordic Council zinema saria irabazi zuen. 

## Argumentua 
Anne abokatua da, eta bortxaketa-kasu bat ikertzen ari da. Peter medikuarekin ezkonduta dago, eta bi alaba dituzte: Frida eta Fanny. Peterren lehengo ezkontzako seme nerabea Gustav da, eta Suedian bizi da Rebecca amarekin. Familiak Gustav Anne eta Peterrekin etxera ekartzea pentsatu du. Gustav iritsi da, baina Peterrekin gatazkan hasi da, bere kabuz irteteko eskubideagatik presioa eginez, nahiz eta adin txikikoa izan. Halako batean, Anne etxera itzuli da, norbait etxean sartu eta lapurreta bat gertatu dela jakiteko. Gertaeraren berri eman zaio poliziari, baina, ondoren, Annek gauza bat aurkitu du Gustaveko arropa-garbitegian. Poltsan zegoen, eta lapurtu egin zioten, lanetik ateratzean. Lapurretaren arduraduna Gustav izan zela konturatu da. Hala ere, Annek hitzeman du kontu hori ezkutuan gordeko duela Gustavek etxean inplikatzen bada. Denbora pasa eta gau batean, Gustavek Amanda etxera ekarri dio neska-lagunari. Annek sexu-harremanak dituztela entzun du eta esnatu egin da.

Peter eta Annek beren lagunekin topaketa bat egin dute terrazan, baina Annek taldea utzi eta Gustav taberna batera eraman du. Han, muxu ematen dio. Gero, logelan sartu da, eta biek sexu-harremanak dituzte. Biek sexu-harreman bat hasi dute; Gustavek Anne grabagailu batekin elkarrizketatu du, eta hainbat galdera egin dizkio, lehen sexu-harremanari buruzkoak barne. Annek dio sexu-harremanik izan behar ez zuen norbaitekin izan zela, baina ez du horretaz hitz egin nahi. Familiak Frida eta Fannyren urtebetetzea ospatzen du. Anne eta Gustav urruntzen direnean, Gustavek musua ematen dio. Gertaeraren lekuko eta gogaikarri den Lina ahizpak festa utzi du. Annek Gustavi haien arteko harremana hautsi du.

Gustavek eta Peterrek denbora pasatuko dute beren txabolan; Peter itzuli egin da eta Anneri esan dio Gustavek barnetegi batera joan nahi duela, eta Gustavek eta Annek afera bat izan zutela. Annek erabat ukatu du akusazioa, eta esan du Gustavek gorroto duela Peter eta Rebeccaren ezkontzari amaiera emateagatik. Lapurretaren arduraduna zela ere esan dio Peterri. Anne, Peter eta Gustav elkarrekin eseriko dira, eta Annek ez du afera aitortuko. Gustavek mehatxu egin dio Anneri, baina hark erantzun dio ez dela lekuko sinesgarria. Gustav etxetik bota dute, baina gero desagertu egin da eskolatik. Ehiztari batek Gustav-en gorpua aurkitu du kabinatik gertu, eta han izoztu egin da, hil arte.

## Aktoreak 
* Trine Dyrholm Anne.
* Gustav Lindh Gustav.
* Magnus Krepper Peter.
* Preben Kristensen Erik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
*
2021eko Espainiako Superkopa

**2020–21 Espainiako Superkopako Finala** 2021eko Urtarrilaren 17an jokatu zen La Cartujako Olinpiar Estadioan, Sevillan, Athletic eta Barça aurkaritzat izanda. Athleticek luzapeneko denboran 3-2 irabazi zuen bere hirugarren Superkopa (laugarrena aurrekariak kontutan harturik).

## Finalerarte 
## Finala 
### Datuak 
|valign="top"|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Kanpo estekak
Asfalto aintzira

thumb|200x200px| *Pitch Lake*, Trinidad
**Asfalto aintzira**, edo mundrun, naslika edo alkaternazko putzua, lurrazpiko asfaltoa gainazalera irteten den formazio bat da, betun isuri baten ondorioz. Gainazalean laku edo putzu bat osa daiteke, batzuetan urarekin nahastua.

## Adibideak 
Venezuelako Sucre estatuan dago munduko asfalto aintzira handiena, Guanoco aintzira, 4 km²-ko azalera eta 75 milioi upeleko asfalto natural bolumena duelarik.

Garrantzia eta hedadurari dagokionez Trinidad uhartean dagoen Pitch Lake aintzira bigarren postuan legoke. Ezaguna da halaber La Brea aintzira Los Angeles hiriaren erdian, aztarnategi paleontologiko nabarmena aintzirako mundrunean kateatuta hildako hainbat animaliaren hondakinak aurkitu dituztelako bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puerto Natales

**Puerto Natales** Txileko hiria da, Patagonian dgoena, herrialdearen hegoaldean. Natales komunako hiriburua da, herrialdeko udalerririk handiena, eta Última Esperanza probintziakoa, Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeari atxikita. 2017ko erroldaren arabera 19.023 biztanle zituen. Portua da (arrantza eta ferry lotura).

## Geografia 
Puerto Natales *Señoret* kanalean eta Última Esperanza kaian dago, Ozeano Bareko *Almirante Montt* golkoarekin lotuta. 250 km-ra Punta Arenasetik, hirian aireportu bat dago, *ruta 9* errepidetik 8 km-ra iparraldean. Ferry konexio erregularra eta autobusak daude Puerto Montt-etik Punta Arenas-era joateko. Puerto Natales 2.040 kilometrora dago Santiago hiriburutik hegoalderantz hegazkinez (2.801 km errepidetik Argentinan zehar) eta 192 kilometrora Magallanes eskualdeko Punta Arenas hiriburutik ipar-mendebalderantz hegazkinez. Hiri horrekin lotzen da Ruta 9 errepidearen bidez, baina, bestalde, ez dago  iparraldera gainerako herrialdearekin lotzen duen errepiderik erliebea dela eta.

## Historia 
Jatorriz Alakalufak eta Tehueltxeak amerindiarrek bizi izan ziren, eta eskualdea 1557an Juan Fernández Ladrillero nabigatzaileak aurkitu zuen. Aleman eta ingeles etorkinek XVIII. eta XIX. mendeetan estantziak garatu zituzten. Puerto Natales 1911an sortu zen ofizialki.

## Ekonomia 
Eskualdeko jarduera nagusia oraindik ere ardien hazkuntza eta turismoa dira. Turistak (iparraldeko txiletarrak eta atzerritarrak), Torres del Paine Parke Nazionaleko paisaien edertasunarekin liluratuta, udan iristen dira.

## Eguraldia 
Bere klima Punta Arenasen eta orokorrean Patagoniaren antzekoa da. Udan, tenperatura 17,3&nbsp;°C eta 5,7&nbsp;°C artean aldatzen da eta neguan 5,3&nbsp;°C eta −2,8&nbsp;°C artean . Udan (otsailean) batez besteko tenperatura 12,5 da&nbsp;°C eta neguan (uztailean) 1,9&nbsp;°C. Haize nagusia mendebaldeko oso bat-batekoa eta bortitza da. Uda bihotzean, egunez ia 18 ordu egoten da eta alderantziz neguan gauez.

## Ondarea 
Hiria ospetsua da milodonen tokiagatik. Hiritik hogei kilometrora dagoen kobazulo batean, milodonaren (gaztelaniaz milodón) presentziaren aztarnak aurkitu genituen, oso zaharra den lurreko nagi erraldoia, 3 metroko luzera duen ugaztun belarjalea eta tona bateko masa duena.

## Toponimia 
1894an, Ernesto von Heinz eta Kurt Meyer alemaniar aitzindariek *Natalis* izena eman zioten egungo hiriaren iparraldean itsasoratzen den ibaiari. Hori gertatu zen Kristoren jaiotzaren ospakizunaren bezperan, abenduaren 24an, ibaia ikusi zutenean. Hortik "natalis", latinezko jaiotza esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*   Puerto Montt / Puerto Eden / Puerto Natales ferry loturaren webgune ofiziala
Felix Razkin

**Felix Razkin Mendinueta** (Arbizu, Nafarroa Garaia, 1947) Gasteizko langile mugimenduko eta euskalgintzako eragilea da, eta euskarazko itzultzailea.

## Bizitza 
Arbizun jaio zen, etxean bertan, eta han igaro zuen haurtzaroa. Aita barberua, abeltzaina, nekazaria eta fabrikako langilea zuen. Etxean lau senide ziren: bi arreba, Felix baino zaharragoak; hirugarrena, Felix bera; eta anaia bat, Felix baino gazteagoa. Arbizun euskaraz baizik ez zuen egiten, apaiza ere euskaraz aritzen baitzen.

Zortzi urterekin hasi zen herriko eskolan, eta bederatzi urterekin Oñatira bidali zuten ikastera, agustindarrengana fraidegai, osaba bat baitzuen han. Oñatin, gaztelaniaz ziren eskolak, errezoak eta denak. Baziren ikasleekin euskaraz hitz egiten zuten fraideak ere, baina gaztelaniaz bizi ziren ikasleak. Giro hartan, euskaltzaletasunak bultzatuta bildu ziren Razkin bera, Eusebio Osa, Patxi Lasa, Pablo Anduaga eta beste. Euskarazko bi aldizkari atera zituzten: *Gure Txokoa* eta *Erein*. Gertakari haien ondorioz Espainiako Gobernuak langileen sindikatuak ontzat hartzea erabaki zuenean, ordea, jarduera sindikaletik urrundu zen eta gero eta gehiago inplikatu zen Gasteizko euskalgintzaren munduan.

thumb|Felix Razkin, 2019an.

1986-1991 bitartean Euskal Filologiako ikasketak egin zituen, Gasteizko Letren Fakultatean, egunero BHn zortzi orduko lanaldia egiten eta ikasten. Gasteizko euskaltegietan irakasten aritu ondoren, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile beka bat lortu zuen, urtebeterako. Aldundiarentzat, udalarentzat eta enpresa batentzat itzulpenak egiten jardun zuen zenbait urtez. 2002. urtean Osakidetzan hasi zen lanean; sei hilabeterako egin zioten lehen kontratua, administrari lanetarako. Gero, ordea, jabetu ziren Razkinek Euskal Filologia eta laugarren hizkuntza-eskakizuna zituela, eta Euskara Zerbitzuan lanean jarri zuten. Han jardun zuen, Osakidetzako Euskara Plana aurrera eramaten, 65 urte zituela erretiratu zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Felix Razkini egindako ahots grabazioak, bere Arbizuko euskaran eta hika mintzatzen, 2019. urtean, Euskal Herriko Ahotsak ekimenerako.

## Bibliografia 
*
Jan van Riebeeck

**Johan Anthoniszoon "Jan" van Riebeeck** (Culemborg, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1619ko apirilaren 21a - Batavia, gaur egun Jakarta, Ekialdeko Herbeheretar Indiak, 1677ko urtarrilaren 18a) herbeheretar nabigatzaile eta administratzaile koloniala izan zen. 1639an Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainian sartu zen lanean eta destinatuta egon zen Batavian eta Tonkinen. Herbehereetako Lurmuturreko Kolonia ezarri zuen eta bertako gobernaria izan zen 1652 eta 1662 bitartean.

## Kanpo estekak
Achille Compagnoni

**Achille Compagnoni** (Santa Caterina di Valfurva, 1914ko irailaren 26a - Aosta, 2009ko maiatzaren 13a) italiar alpinista eta eskiatzailea izan zen. Lino Lazedellirekin batera, 1954ko uztailak 31n, K2 mendiaren gailurrera iritsi zen. Bi alpinistak izan ziren gailurrera iristen lortu zuten lehenak. Ezaguna da ere bai, bere kideak, Amir Mehdi pakistandarra eta Walter Bonatti italiarra, hiltzeko arrisku egoera batean abandonatzeagatik.

## Kanpo estekak
Koldo Mitxelena Saria

**Koldo Mitxelena Saria** Euskaltzaindiak eta EHUk antolatzen duten ikerketa-saria da. 2008an hasita bi urterik behin euskarazko bost doktore tesi saritzen dituzte. Bost alorretan banatzen dira Koldo Mitxelena Saria:
:* Zientzien arloa.
:* Ingeniaritza eta Arkitekturaren arloa.
:* Osasun Zientzien arloa.
:* Gizarte eta Lege Zientzien arloa.
:* Artearen eta Giza Zientzien arloa.

## Sarituak 
## Euskarazko ikerlari gazteentzako foroak 
Badira euskarazko ikerlari gazteen ikerketa-lana zabaltzeko asmoak dituzten beste foro edo sari batzuk. Ikergazte kongresua eta Koldo MItxelena Saria aipagarriak dira.

### Ikergazte kongresua 
[thumb|[Ikergazte saridunak 2017an]]
Txiotesiaren helburu bera duen Ikergazte kongresua bi urterik behin antolatzen du UEUk 2015etik ikerlari gazteen topalekua izateko. 200 baino gehiago izaten dira partaideak eta 140 artikulu inguru aurkeztu izan dira aldi bakoitzean. Ekitaldi bakoitzean 8 sari banatzen dira:

* Arlo bakoitzeko sariak  (Giza zientziak, Gizarte zientziak, Zientziak eta Natura zientziak, Osasun zientziak eta Ingeniaritza eta arkitektura*).*
* Euskal Herriko garapenerako ikerketa interesgarrienaren Udalbiltza saria.
* Mikroaurkezpen onena.
* Poster digitalen #IkerTxio saria:

### Txiotesia lehiaketa 
[thumb|270x270px|2018ko Txiotesia lehiaketaren sari banaketa. [Naima El Bani bideo konferentziaz eta erdian Juanmari Agirreurreta]]
Gazteen artean zientziaren dibulgazioa sustatzeko UEUk 2013z geroztik antolatzen duen lehiaketa da. Parte hartzaileek Twitterreko 6 txiotan azaldu behar dute beren tesi-lana. Aldi bakoitzean bi sari banatzen dira: txio-sorta ulergarrienarena eta txio-sorta originalena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikergazte kongresua
* Txiotesia lehiaketa
* EHU
* Euskaltzaindia
* Koldo Mitxelena

## Kanpo estekak
Konstantin Päts

**Konstantin Päts** (Tahkuranna, 1874ko otsailaren 23agreg./otsailaren 11jul. - Kalinin oblasta, 1956ko urtarrilaren 18a) estoniar politikaria izan zen. Politikan jardun zuen lehen estoniarretako bat izan zen eta 40 urteko lehia izan zuen Jaan Tõnissonekin, lehenengo kazetaritzan eta gero politikan. 1905eko Errusiako Iraultzan heriotza zigorra ezarri zioten, baina Suitzara eta Finlandiara ihes egin ahal izan zuen. Estoniara itzuli ondoren, kartzelan egon zen 1910etik 1911ra. 1918an Estoniako Salbazio Batzordeko kide izan zen eta Estoniako Independentzia Aldarrikapenaren sinatzaileetako bat izan zen. 1918tik 1919ra, Estoniako behin-behineko gobernuaren burua izan zen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan Estoniako alderdi eskuindarrenaren buru izan zen, eta bost aldiz izan zen herrialdeko estatuburua. Bere azken agintaldian auto-kolpea eman zuen 1934an armadaren eta parlamentuaren laguntzarekin. 1938an konstituzio berri bat onartu zen eta 1938an Päts Estoniako lehenbiziko presidente bihurtu zen. Sobietar Batasunaren 1940ko okupazioaren ondoren, SESBera deportatua izan zen, non 1956an hil zen. Bere gorpuzkiak 1990ean berreskuratu eta Estonian lurperatu zituzten.

## Kanpo estekak
Laila Peak

**Laila Peak** () Hushe Haranean dagoen mendi bat da, Gondogoro Glaziarretik gertu, Karakorum mendikatean. Gilgit-Baltistanen dago, Pakistanen, eta 6.096 metroko altuera du. Laila Peakek lantza forma bereizgarria du eta bere ipar-mendebaldeko aurpegiak 45 graduko malda du 1500 metro bertikaletan baino gehiagotan.

Simon Yatesek eskalatu du, besteak beste. Husheko herritarren arabera, Laila Peak bi aldiz bakarrik igo da, eta guztira zazpi pertsona bakarrik iritsi dira tontorrera.

Alex Txikon euskal alpinista eta Jose Fernandez alpinista espainiarra eskalatu zuten lehen aldiz neguan, 2013ko otsailean.

Hushe Haraneko Laila Peaken gailurraren altuera eztabaidagarria da. Batzuek uste dute 6200 metro dituela, eta beste batzuek 6614 metro. Tsuneo Miyamoriren Japoniako mendizalearen mapa batean (2003an argitaratua), Laila mendiaren altuera 6096 metrokoa da.

## Kanpo estekak
Pluma en ristre

***Pluma en ristre*** () Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren lehen diskoa izan zen. EGREM zigiluaren eskutik 1969an plazaratuta, liburu batekin zetorren, Pluma en ristre argitaletxeak argitaratuta; zentzu horretan proiektu berritzailea zen. 45 rpm-ko diskoa zen, single motakoa. Kubatik kanpo ez zuen zabalkunderik izan; urte batzuk geroago, 1977an, *De la ausencia y de ti, Velia* abestia beste lan batean jaso zuen, *Cuando digo futuro* albumean alegia.

## Abestiak 
# *De la ausencia y de ti, Velia*.
# *No pienses, no digas*.
# *Proposiciones*.
# *Cuántas veces al día*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Diskoa Youtuben.
Última Esperanza kaia

**Última Esperanza kaia** (, "Azken Itxaropenaren kaia") Eberhard fiordoaren ahotik Magallanes arroaren barneko Balmaceda mendiraino doan sarrera da. Juan Ladrillero nabigatzaileak horrela jarri zion izena 1557an, uste baitzuen norabide hori zela Magallanes itsasartera iristeko azken aukera. Kaia glaziar batean amaitzen da, eta ez itsasartean.

Sarrera hori marearena da, eta arro zabala drainatzen du. Serrano ibaiaren bidez Torres del Paine Parke Nazionaleko ia azaleko ur guztietako urak jasotzen ditu. Kaiak ekintza glaziarrak landutako harana hartzen du. Azken glaziazio garaian glaziarrek gehieneko hedadura lortu zuten Última Esperanza kaian duela 48.000 urte inguru.

Última Esperanza kaiak Señoret kanalarekin batera nabigazio ibilbide bat osatzen du, Puerto Natales eskualdeko hainbat gune babesturekin lotzen duena. Eberhard fiordoaren inguruetan Cueva del Milodón monumentu naturala dago, bertan desagertutako lurreko nagiaren aztarnak berreskuratu dira historiaurreko gizakien kokalekuarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baltasar Kormákur

**Baltasar Kormákur Samper** (1966ko otsailaren 27a) islandiar aktore, antzerki zuzendari eta ekoizlea da. Ezaguna da hurrengo filmak zuzentzeagatik: *101 Reykjavík*, *Hafið* (*Itsasoa*), *A Little Trip to Heaven* (Julia Stiles eta Forest Whitaker protagonista dituena), Arnaldur Indriðasonen *Jar City* liburuan oinarritutako filma, *Contraband*, *2 Guns* (Mark Wahlberg eta Denzel Washington protagonistak dira) eta *Everest*.

## Bizitza 
Kormákur Reykjaviken jaio zen, Islandian. Baltasar Samper margolari espainiarra du aita. Haren semea Baltasar Breki Samper aktorea da.

*Mýrin* (*Jar City*) filmagatik, Crystal Globe saria irabazi zuen 2007an Karlovy Varyko Nazioarteko Zinemaldian. 2011ko abenduan, *Rocketman* film dramatiko baten ekoizpena iragarri zen, Baltasar Kormákur eta Dagur Kárirekin batera, filma zuzentzeko. 2012ko *Djúpið* filma Islandiako hautagai gisa aukeratu zuten Atzerriko Hizkuntzako Oscar sarietarako, Akademiaren 85 Sarietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guanoco

**Guanoco** aintzira, **Lago de Asfalto Guanoco** edo **Lago Bermúdez** izenekin ere ezaguna, Venezuelako Sucre estatuan dago eta munduko asfalto aintzira. Asfaltozko aintzira honek 4,2 kilometro karratu ditu eta 1,5 eta 2 metro arteko sakonera. Asfaltoa lurpean sortzen denez, sakonera handiagoak daudela pentsa daiteke. Asfalto lakuen artean, planetako azalera handienekoa eta erreserba handienekoa da (kalkulatzen da 75 milioi upel daudela ustiatzeko).

## Historia 
Bertako tradizioaren arabera, Guanoco izeneko warao indiar bat izan zen, garai batean hodia zeharkatu zuena, oihanean sartu eta oinak zikinduta zituela itzuli zena, bere bizilagunei, lurretik irteten zen likido itsaskor, ilun eta kirasdun bat zapaldu zuela kontatuz, begien bistatik galdu arte hedatzen zena. Ordutik, indigenek kanoetan bikea emateko erabili zuten aintziratik sortutako mundruna.

1885etik 1934ra asfaltoa ustiatu zen eta batez ere Estatu Batuetara eta Brasilera esportatzen zen. Itxuraz, petrolioa fintzearen azpiproduktu gisa lortutako asfaltoa komertzialki gainditu zuen.

21. mendean, ustiaketa eta azpiegiturak abandonatuta daude, bertara bisita turistiko batzuk egiten diren arren. Aintzira Turuépano Parke Nazionalaren ondoan dago, eta turismo ekologikoa erakartzeko ahalmena du, baina orain arte eremuak ez du azpiegitura askorik. Bisitari urriek abentura-turismoa egiten dute beren ekimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Bulwer-Lytton

**Edward George Earl Lytton Bulwer-Lytton, Lytton lehen Baroia** (Londres, 1803ko maiatzaren 25a - Torquay, 1873ko urtarrilaren 18a) ingeles politikaria eta idazlea izan zen. Parlamentuko kide izan zen, 1831 eta 1841 bitartean Whig alderdian eta 1851 eta 1866 bitartean alderdi kontserbadorean. 1858tik 1859ra Kolonietako estatu-idazkaria izan zen. 1862an, Oto Greziakoak erregetza utzi ondoren, Greziako errege izatea eskaini zioten, baina proposamenari uko egin zion. 1820an hasi zen idazten, eta hil arte jarraitu zuen idazten. Hainbat literatura-genero erabili zituen: eleberri historikoa, misterioa, erromantzea, okultismoa eta zientzia-fikzioa.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Falkland* (1827)
* *Pelham: or The Adventures of a Gentleman* (1828) online eskuragarri
* *The Disowned* (1829)
* *Devereux* (1829)
* *Paul Clifford* (1830) online eskuragarri
* *Eugene Aram* (1832) online eskuragarri
* *Godolphin* (1833)
* *Asmodeus at Large* (1833)
* *The Last Days of Pompeii* (1834) online eskuragarri
* *The Pilgrims of the Rhine* (1834)
* *Rienzi, the last of the Roman tribunes* (1835) online eskuragarri
* *The Student* (1835)
* *Calderon, the Courtier* (1838)
* *Leila; or, The Siege of Granada* (1838) online eskuragarri
* *Zicci: a Tale* (1838) online eskuragarri
* *Night and Morning* (1841) online eskuragarri
* *Zanoni* (1842) online eskuragarri
* *The Last of the Barons* (1843) online eskuragarri
* *Lucretia* (1846) online eskuragarri
* *Harold, the Last of the Saxons* (1848) online eskuragarri
* *The Caxtons: A Family Picture* (1849) online eskuragarri
* *A Strange Story* (1850) online eskuragarri
* *My Novel, or Varieties in English Life* (1853)
* *The Haunted and the Haunters* or *The House and the Brain* (eleberri laburra, 1859) online eskuragarri
* *What Will He Do With It?* (1858)
* *A Strange Story* (1862)
* *The Coming Race* (1871), berriro argitaratua: *Vril: The Power of the Coming Race* online eskuragarri
* *Kenelm Chillingly* (1873)
* *The Parisians* (1873)
* *Pausanias, the Spartan* – Unfinished (1873)

### Sailak 
# *Ernest Maltravers* (1837)
# *Alice, or The Mysteries* (1838) A sequel to Ernest Maltravers online eskuragarri

### Olerkiak 
* *Ismael* (1820)
* *The New Timon* (1846), Alfred Tennysonen aurkako erasoa, anonimoki argitaratua
* *King Arthur* (1848–1849)

### Antzezlanak 
* *The Duchess de la Vallière* (1837)
* *The Lady of Lyons* (1838)
* *Richelieu* (1839),
* *Money* (1840)
* *Not So Bad as We Seem, or, Many Sides to a Character: A Comedy in Five Acts* (1851)
* *The Rightful Heir* (1868),
* *Walpole, or Every Man Has His Price*
* *Darnley* (amaitu gabe)

## Kanpo-estekak