Israeldar kolonoen bortizkeria

eskuinera|thumb|267x267px| Tove Johannson suediarrari masailezurra hautsi zion kolono israeldar batek 2006ko azaroaren 18an Hebronen jaurtiki zion botilaz. Bera eta Nazioarteko Elkartasun Mugimenduko beste kide europar batzuk haur palestinarrak eskoltatzen saiatu ziren eskolaren ondoren.
Palestinarrak **israeldar kolonoen** eta haien jarraitzaileen **bortizkeria**ren jomuga dira, batez ere Zisjordanian.

2021eko azaroan, Israelgo Defentsa ministro Benny Gantz-ek Zisjordanian kolonoen eta palestinarren arteko istiluen gorakada handia aipatu zuen, horietako asko kolonoen legez kanpoko abangoardietako egoiliarrek inguruko herrietako palestinarren aurka egindako erasoen ondorio. Kolonoen bortizkeriak ere barne hartzen ditu “prezioen bidezko erasoak” izendapenaz ezagutzen diren ekintzak (hebreeraz: מדיניות תג מחיר [mediniot tag mechir]), "etiketa bidezko politika"), batzuetan “elkarren arteko erantzukizuna” ere deitua (אחריות הדדית [achariyot hadedit]) Israelgo gobernuaren aurkako ekintzei erantzuna emanez, gehienetan Israelgo jomugen aurka eta noizbehinka Zisjordaniako segurtasun indarren aurka.

Israelgo kolonoek egindako bortizkeria ekintzei erantzutea debekatu diote Palestinako Poliziari, eta horrek sinesgarritasuna kentzen die palestinarren artean.

## Historia 
XXI. mendean, kolono israeldarrek palestinarren aurka egindako bortizkeria eta izua etengabe areagotzen ari dela nabari da.

### 2008-2011 
[ezkerrera|thumb|Palestinako [Burin (Nablus)|Burin herriko olibondoak, Yitzharreko kolono israeldarren barrabaskeriak jasotakoan, 2009ko azaroan.]]
2008ko urtarriletik azarora bitartean, Israelek 515 zigor espediente ireki zituen kolonoen aurka, arabiarren edo Israelgo segurtasun indarren aurkako bortizkeriarengatik; horietaok 502tan "eskuineko erradikalak" inplikatuta zeuden, eta 13tan, berriz, "ezkerreko anarkistak".
[thumb|[Hebron|Hebrongo palestinarrak kolono israeldarrek jartikitako zaborretatik babesteko sarea, 2010eko ekainaren 13an.]]
Urte berean, Zisjordaniako goi komandante israeldarrak adierazi zuen ehunka ekintzaileko nukleo gogor batek palestinarren eta soldadu israeldarren aurkako ekintza bortiztzetan zerikusia duela. Lurralde okupatuetan bizi diren zenbait judu erlijioso nabarik, baita Israelgo Gobernuko zenbait arduradunek ere, gaitzetsi egiten dute eta sumindura adierazten dute jokabide horren aurrean,eta, aldi berean, kolonoen hilketengatiko justifikazio erlijiosoak ere aurreratu dira. Israelgo hedabideen arabera, 2008tik aurrera hasi zen defentsaren *establishment*a ildo gogorragoa hartzen diziplinarik gabeko kolonoen aurka. 2011n, BBCk jakinarazi zuenez, «kolono gehien-gehienak ez dira bortitzak dira, baina Israelgo Gobernuan dauden batzuek onartzen dute gero eta arazo handiagoa dagoela muturrekoekin».

Nazio Batuen Erakundearen 2011ko datuek erakusten dute palestinarrek kolonoen aurka Israelgo Poliziari jarritako salaketen % 90ek ez dutela inoiz inputaziorik ekarri.

### 2012-2021 
2012an, EBeko misio buruen txosten baten arabera, kolonoen bortizkeria hirukoiztu egin zen, gutxienez,  2011ren aurreko hirurtekoan. Kolonoen erasoen urteko tasa (2.100 eraso zortzi urtean) ia laukoiztu egin ziren 2006 eta 2014 artean, Nazio Batuen Erakundeko Gai Humanitarioak Koordinatzeko Bulegoaren datuen arabera. 2021ean, beste bortizkeria olde bat piztu zen, hamasei urteko kolono bat hil baitzen Israelgo Poliziarekin egindako lasterketa batean, palestinarrei harriak bota ondoren. Orain arte, horrek 44 istilu eragin ditu aste gutxiren buruan, eta bi haur palestinar zauritu. Kolonoek palestinarrekiko duten bortizkeriaren gorakada nabarmena ikusten du 2021. urtearen amaierak, NBEko Segurtasun Kontseiluan gaitzetsita.

### 2022-2023 
Kolonoen bortizkeria areagotu zen 2022ko abenduan Israelgo 37, gobernua izendatutakoan: eskuin muturreko politikarien parte-hartzeagatik eta israeldar koloniak lurralde palestinarretan zabaltzearen alde egiteagatik nabarmentzen da. 2023ko urriaren 7an Hamasek Israeli egindako erasoaren ondoren, kolonoen bortizkeria areagotu zen berriro. Erasoaren osteko lehen sei egunean, ''B'Tselem*ek gutxienez 46 gertakari erregistratu zituen: haietan, kolonoek palestinarren ondasunak mehatxatu, fisikoki eraso egin edo kaltetu zituzten. NBEko arduradunen esanetan, Gazako gerra hasi zenetik, Israelgo defentsa indarrek eta kolono armatuek 120 palestinar baino gehiago hil dituzte Zisjordanian, gehienak soldadu israeldarrekin izandako liskarretan.

## Nazioarteko zigorrak 
2024ko otsailetik aurrera, eta gero urtean zehar behin baino gehiagotan, AEBek, Erresuma Batuak, Europar Batasunak, Kanadak zigorrak onartzen dituzte Zisjordaniako lurralde okupatuan palestinarren aurkako ekintza bortitzak egin zituzten kolonoen aurka. 2023ko urria bitartean, Gazako gerra hasi zen unea, 2024ko otsailera arte, kolonoek gutxienez zortzi palestinar hil eta beste 84 zauritu zituzten Zisjordanian, hildako 370 zisjordaniar palestinarretatik: beste 362 palestinarrak soldadu israeldarrek hil zituzten.

2024ko otsaila eta azaroa bitartean, AEBek guztira hamazazpi norbanako eta hamasei erakunde zigortu zituzten; 2025eko urtarriletik aurrera, Donald Trump hautatu berriak bertan behera utzi zituen Bidenen administrazioak hartutako zigor guztiak.

2024ko otsailetik urrira bitartean, Erresuma Batuak kolonizazioa babesten duten zazpi erakunde zigortu zituen, tartean אמנה (*Amana*, "Konbentzioa"), kolono israeldarren mugimenduaren adar nagusia: Kanadako zigorrek xede dituzten entitateen zerrendan ere ageri da.

2024ko apirilean eta uztailean, Europako Batasunak zigorrak ezarri zizkien kolonoei, «Zisjordanian eta Jerusalemen palestinarren eskubideen urraketa sistematikoak» egiten zituztelako. Guztira hamalau kolono eta erakunde inplikatuta daude. Zigorren artean, «zuzenean edo zeharka haiei funtsak emateko debekua», «aktiboak izoztea, Europako Batasunean sartzeko bisak debekatzea» daude. Erakundeen artean, להב"ה (*Lehava*, "Sugarra"), eskuin muturreko talde supremazista judua, eta נוער הגבעות (*Noar Ha Gvaot*, "Muinoetako gazteak") daude.

2024ko maiatz, ekain eta irailean, Kanadak israeldar kolonoak ere zigortu zituen: lau pertsona maiatzean, eta, ondoren, ekainean, zazpi eta bost erakunde, israeldar muturreko kolonoek palestinar zibilen eta haien ondasunen aurka egindako bortizkeriazko ekintzak erraztu, lagundu edo diruz laguntzeko zereginarengatik. Irailean, lau kolono eta hiru erakunde, tartean *Mount Hebron Fund* eta *Shlom Asiraich'', jomugan zeuden halaber, "jazarpen eta bortizkeria ekintzetan parte hartzeagatik, besteak beste, konboi humanitarioen aurkako erasoak, ondasunen desjabetzea eta Palestinako kolektibitateen desplazamendua".

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Israeldar koloniak
* Israelen eta Palestinaren arteko gatazka
* Terrorismo sionista Palestinako mandatuan
* Israeldar oldarraldiak Zisjordanian, Gazako gerraten
* Israeldar terrorismoa
* Israeldar apartheida

## Kanpo estekak 
* Law enforcement on Israeli civilians in the West Bank (2015eko urria). Yesh Din monitoring update 2005-2015 data sheet
* UN Map of Settler Violence Archived May 9, 2012, at the Wayback Machine (2011)
* Settler violencia foto essay (2023)