open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferratzaile

thumb|Ferratzailea lanean.
[thumb|[Ibarruriko ferratokia, 1960ko hamarkadakoa, 2003an berriztua.]]
thumb|Gaur egungo ferratzaileen tresneria.

**Ferratzailea**, baita ere **perratzailea** edo **ferrazalea**, zamariak eta abelgorriak, hau da, abereak ferratzen zituen langilea zen. Zaintzaren barruan sartzen da ebakitzea, kaskoen oreka bermatzea eta ferrak jartzea, beharrezkoa bada.

Ferratzailearen lanbideak errementariaren zenbait trebetasun (hala nola metalezko ferrak fabrikatzea, egokitzea eta doitzea) eta albaitaritzako zenbait trebetasun (hala nola animalien beheko gorputz-adarren anatomia eta fisiologia ezagutzea) konbinatzen ditu, zaldi-zangoen zaintzeko.

## Historia 
Errementariaren lanbideak eta ferratzailearenak lotura estua dute. Lanbide horrek garrantzi handia izan zuen Europa osoan, Erdi Arotik eta Ipar Amerikan, XVIII. mendetik industria-iraultzaraino, zaldi-azienda ugari baitzegoen. Nekazal munduaren industrializazioarekin eta automobilaren agerpenarekin, zaldi-aziendaren kopurua izugarri jaitsi zen, eta, batez ere, kirol- edo jolas-erabilerara mugatu zen.

Herri askotan errementaria ferratzailea ere bazen, baina baziren herririk herri ibiltzen ziren ferratzaileak ere, behar zituzten animaliak ferratzen. Ohikoa zen herrietan ferratokia egotea, oro har harriz eta egurrez egindako egitura bat, non abereak eusten baitziren ferratzailearen lana errazteko.

## Euskal kondaira 
Jesukristo ferratzaile izenburuko istorioa da hau: ferratzaile harro bati lezioa emateko Jesu Kristok eta Pedrok zaldiaren hanka askatu eta ingude gainean ferratu zuten. Ferratzaile harroak gauza bera egin nahi izan zuen, baina ezin izan zuen zaldiaren hanka bere lekura bihurtu. Jesukristo eta Pedro itzuli ziren eta hanka bere lekuan jartzen lagundu zioten, baina "Ni naiz munduko ferratzailerik hoberena" zioen iragarkia kentzeko agindu zioten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ferratoki
* Errementari

## Kanpo estekak 
* :''American Farrier's Journal''
* :American Farrier's Association
Santa Maria della Grazia (Lecce)

**Santa Maria della Grazia eliza** Leccen dagoen eraikin erlijioso bat da, barrokoaren garaian eraikitako eliza. Sant'Oronzo plazan dago, erromatar anfiteatroaren aurrean.

## Ezaugarriak 
XIV. mendeko Ama Birjinaren fresko bat aurkitu ondoren eraiki zen eliza, 1590 eta 1606 urteen artean. Ettore Coluzio (Colluccio) arkitekto eta elizgizon teatinoaren diseinuaren arabera egin zen, Kontraerreformaren gustuko formetan. 

Elizak oso fatxada sinple eta lineala du, bi mailatan, frontoi triangeluar batekin.  Frontoi horretan madonna bat eta aingeruen bi estatua nabarmentzen dira. Erdian eliz atari dotore bat, alboetan santuen estatuak dituzten bi nitxo daudelarik. Honen gaineko goiko mailak behekoa erreplikatzen du, erdian leiho bat eta alboetan bi nitxo huts dituela.

Barnealdea gurutze latindarreko oinplanoa du, habearte bakarra kasetoidun sabai batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lore-sorta

thumb|Lore-sortak.
thumb|Buket artistikoa.

**Lore sortak** lore, belar eta adar multzo bat dira, naturalak edo artifizialak izan daitezkeenak. Sorta txikia bada, erramileta deitzen zaio. Buket ere badago, lore-artearekin egindako lore-sorta txiki bat. Lore-sorten erabilerak askotarikoak dira: hiletetan mina adierazteko erabil daitezke, maiteminduen opari gisa, ezkontza bateko (emaztegaiaren sorta) emaztegaiaren janzkeraren osagarri gisa, etab.

Sortak lore mota batek edo gehiagok osa ditzakete, eta, aldi berean, lore mota horiek kolore berekoak edo kolore askotakoak izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Androfobia

**Androfobia**, baita ere Arrenofobia, gizonezkoenganako beldur irrazional eta neurrigabea da. Fobia izanik herstura-nahasmendu bat da; pertsonak gehiegizko eta justifikaziorik gabeko neurriz gaineko beldur eta ikara iraunkorra sentitzen du gizonen aurrean. Zenbait kasutan, gizonen
bazterketa adierazteko ere erabili izan da. Ez da misandriarekin nahastu behar.

Androfobiak esan nahi du ikasi edo lotu egiten direla gizonezkoen irudia eta arrisku- edo mehatxu-sentsazioa. Hau da, beldur horrek berekin dakar gizonaren irudia mehatxu edo arrisku batekin lotzea, eta, horren ondorioz, pertsonak bere alerta-sistema zabaltzen du, mehatxu horri aurre egiteko gertu sentitzen duenean. Alerta-sistemaren hedapen hori prozesu fisiologiko eta emozional bat da, eta, beste fobia batzuetan gertatzen den bezala, dardarak, takikardia, izerditzea, ahoko lehortasuna, pentsamendu azeleratuak, izua eta izoztea/blokeoa eragin ohi ditu, besteak beste.

Eskuarki, androfobia haurtzaroko gertakari traumatikoen ondorio izaten da, sexu maskulinoko pertsonekin, hala nola: sexu-abusuak, etxeko indarkeria, sexu maskulinoaren irudi txarra, sexu maskulinoko pertsonekiko harreman-arazo orokorrak...

Ez da maila klinikoan ofizialki onartutako termino bat, hau da, osasun mentaleko diagnostiko-eskuliburuek ez dute fobia espezifiko gisa hartzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Misandria

## Kanpo estekak
Onécimo Alberton

**Onécimo Alberton** (Brusque do Sul, Orleans, Santa Catarina, 1965eko otsailaren 16a) brasildar elizgizon katolikoa da. 2014tik 2023ra Rio do Sulgo apezpikua izan zen eta 2023tik aurrera Florianópolisko apezpiku laguntzailea da.

## Bizitza 
Onécimo Alberton 1965eko otsailaren 16an jaio zen eta oso gaztetan hasi zuen apaizgorako prestakuntza. 11 urte zituela, Orleansko San Jose apaizgaitegi txikian ikasten hasi zen. 1992ko irailaren 27an apaiztu zen Brusque do Sulgo Santa Otilia elizan, Tubarãoko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

1993tik 2001era Cocal do Sulgo elizako parrokoa izan zen, eta 2002tik 2011ra Florianópolisko Artzain Onaren apaizgaitegiko formatzaile eta errektorea. Masterra Erromako Espiritualitate Pontifize Institutu egin zuen eta graduondoko titulua Viamãoko Andre Maria Sortzez Garbiaren Filosofia Fakultatean lortu zuen. Erromako Pontifize Eskola Brasildarrean ere ikasi zuen. Hurrengo urteko otsailaren 22an jaso zuen apezpiku-ordenazioa Sisu's Hallen, Criciúmako elizbarrutian, João Francisco Salm apezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Jacinto Inácio Flach eta Paulo Antônio de Conto izanik. Martxoaren 15ean hartu zuen kargua.

2023ko azaroaren 1ean, Frantzisko aita santuak Florianópolisko apezpiku laguntzaile eta Dagnoko apezpiku titular izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Irene (argipena)

**Santa Irene** izenak hainbat artikulutura garamatza Wikipedia honetan:

Irene izena izan duten zenbait santu kristau daude:
* **Irene Atenaskoa** (752 - 803), Bizantzioko enperatriza ere izan zena.
* **Irene Hungariakoa** edo **Piroska Hungariakoa,** Bizantzioko enperatriza eta santua hau ere (1088–1134).
* **Irene Leccekoa** edo **Magedokoa**, santu seguruenik mitikoa, 1. mendekoa. 
* **Irene Erromakoa** (4. mendekoa)
* **Ireme Tomarkoa** edo **Iria Tomarkoa** (635 - 653), Portugalgo santua.
Tokiak:
* **Santa Irene** edo **Hagia Irene,** Istanbulgo antzinako eliza erromatarra, Topkapi jauregiaren barrutian.
* **Sainte-Irene**, Quebeceko herria.
* '''Sant'Irene**, Lecceko eliza, Italian.

Ikus, gainera:

* **Irene (argipena)'''
Irene (argipena)

**Irene** izenak hainbat artikulutura garamatza Wikipedia honetan:

Irene emakumezko izena da, jatorri greziarrekoa. Izen hori izan dutenen artean, enperatrizak daude:

* **Irene Atenaskoa** (752 - 803), Bizantzioko enperatriza.
* **Irene Dukas** edo **Irene Dukaina** (1066-1133), Bizantzioko enperatriza.
* **Irene Hungariakoa** edo **Piroska Hungariakoa,** Bizantzioko enperatriza (1088–1134).

Santu kristauak, zenbait:
* **Santa Irene (argipena)**

Eta ponte-izen gisa Irene diren hainbat, adibidez:

* **Irene Arrarats**, euskaltzaina.
* **Irene Laffitte**, margolaria.
* **Irène Joliot-Curie**, fisikaria.
* **Irene Papas**, aktorea.

Bestelakoak:

* **14 Irene,** asteoridea.
* **Irene**, 2005eko urakana.
Kortikotropinaren hormona askatzaile

thumb|300px|CRH hormonaren erregulazioa

**Kortikotropinaren hormona askatzailea** (**CRH**, ingelesez), **adrenokortikotropinaren hormona askatzailea** ere deitua, hipotalamoak ekoiztutako hormona da, hipofisiaren gain jarduten duena azken honek ACTH hormona jario dezan . Garai batean hormona honi CRF deitzen zitzaion.

Egitura kimikoari dagokionez, hormona peptidikoa da, hots, aminoazidoz osatuta dago. 41 aminoazidok osatzen dute.

Estres egoeretan hipotalamoak CRH hormona jariatzen du maila handietan  . Honek ACTH hormonaren askapena eragiten du hipofisian, era berean giltzurrungaineko guruinetan kortisolaren jarioa areagotzen duena. Kortisolaren gehiegizko askapena da, hain zuzen, estresari gorputzak ematen dion erantzunetako bat (adrenalinaren askapenarekin batera), immunitate-sistemaren gain ere eragina duena. 

Hipotalamoak CRH hormona ekoizten ez duenean edo kopuru txikietan ekoizten duenean hipofisiak ez du ACTH sortzen. Ondorioz, giltzurruingaineko guruinek ez dute korttisola ekoizten eta hainbat asaldura metaboliko agertzen dira, Addisonen gaixotasunarekin antza handia dutenak. CRHren gehiegizko ekoizpenak, aldiz, Cushingen sindromea eragin dezake  eta baita asaldura neuro-psikiatrikoak ere (depresioa, antsietatea...).

CRH hormonaren sintesiaren erregulazioa kortisolaren menpe dago, feedback negatiboaren sistema baten bidez (ikusi irudia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loïc Meillard

**Loïc Meillard** (Neuchâtel, 1996ko urriaren 29a) Suitzako alpetar eski lasterkaria da. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa, zilarrezkoa eta brontzezkoa. Eslalomean eta eslalom erraldoian espezializaturik dago.

Mélanie ahizpa ere eskiatzailea da eta Europako txapelduna da.

## Biografia 
18 urte zituela egin zuen debuta Munduko Kopan.

2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan alpetar eskian txapeldun olinpikoa izan zen eslalomean eta brontzea eskuratu zuen eslalom erraldoian. Horretaz gain bikotekako konbinatuan zilarrezko domia eskuratu zuen.

2018ko eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan emaitza apalak lortu zituen. 2023an Munduko txapeldunordea izan zen eslalom erraldoian eta 2025eko Munduko Txaplektetan urrezko bi domina eskuratu zituen. 75 urteren ondoren lehenengo gizonezko suitzarra izan zen eslalomeko txapeldun izatea lortu zuena.

2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa, zilarrezkoa eta brontzezkoa.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Besançongo artxidiozesia

**Besançongo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar artxidiozesia da. II. mendean ezarri zen elizbarruti gisa eta IV. mendean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Besançonen dago. Egun artzapezpikua Jean-Luc Bouilleret da.

## Ordinarioak 
## Artzapezpiku lagunkideak 
* Pierre de La Baume (1530-1541)
* François de Rye (1623-1636)
* Paul-Ambroise Frère de Villefrancon (1821-1823)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zedroen basoa

**Zedroen basoa** () Gilgamexen epopeian aipatzen den leku mitologiko bat da. Mendi baten hegalean dagoen baso sakratua da, Gilgamexek eta Enkiduk garaituko duten Humbaba munstroak babestua. Zedro hostotsuak dituen baso bat bezala deskribatzen da, itzal freskokoa, lurrinez betea eta lubaki batez inguratua mundu zibilizatutik isolaturik izateko. Ziurrenik Libanoko zedro-basoei egiten zien erreferentzia (Jainkoaren zedroak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belfort-Montbéliardeko elizbarrutia

**Belfort-Montbéliardeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. 1979ko azaroaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Belforten dago. Egun apezpikua Denis Jachiet da.

## Ordinarioak 
* Eugène Lecrosnier (1979-2000)
* Claude Schockert (2000-2015)
* Dominique Blanchet (2015-2021)
* Denis Jachiet (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hertziniar basoa

ren ikuspegia Feldberg menditik (2003); baso hau Hertziniar basoaren bazter bat besterik ez da]]
**Hertziniar basoa** ( edo *Hercynius Saltus*) antzinako Germaniako lurralde menditsu eta basotsua izan zen.

Aristoteles izan zen lurraldea aipatzen lehena, baina Julio Zesar izan zen xehetasunen bat eman zuen lehena, helveziarren, nemetesen eta raurakiarren lurraldearen mugan hasi eta Danubioren ekialderantz zihoana daziarren eta anartesen lurralderaino. Ponponio Mela eta Estrabonentzat, toponimoa, oro har, Germaniako hegoaldeko eta erdialdeko mendi guztiei aplikatzen zitzaien.

Harz mendiek antzinako izendapenetik eratortzen dutela dirudi (izan ere, *Harz* hitzak mendi basotsua esan nahi du). Geroago, erromatarrek Germania hobeto ezagutu zutenean, izena Bohemia eta Hungaria arteko lurralde txikiago bati eman zitzaion. Ptolomeok Sudeteen eta Karpatoen arteko mendiei horrela zizkioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wuthering Heights (2011ko filma)

***Wuthering Heights*** () 2011ko Andrea Arnold ingeles zinema zuzendariaren drama erromantikoa da, Emily Bronteren izen bereko nobela klasikoan oinarrituta.

Beste egokitzapenetan bezala, filmean Cathyren bigarren belaunaldiaren seme-alabak, Catherine Linton eta Linton Heathcliff, ez dira agertzen.

## Sinopsia 
Yorkshire iparraldean hazi dira Heathcliff eta Catherine Earnshaw. Txikitako lagunak dira, eta harreman oso sakona izan dute betidanik. Orain, ostera, desberdintasun sozialak eta hainbat erabaki oker direla medio, bien arteko harremana goitik behera aldatu da. Catherine beste gizon batekin ezkonduko da. Aberatsa da, baina ez du maite. Haren erabakiaren aurrean, Heathcliffek herritik alde egingo du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nancyko elizbarrutia

**Nancyko elizbarrutia** edo **Nancy-Toulgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. 1777ko azaroaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Nancyn dago. Egun apezpikua Pierre-Yves Michel da.

## Ordinarioak 
* Louis-Apollinaire de La Tour du Pin-Montauban (1777-1783)
* François de Fontanges (1783-1787)
* Anne-Louis-Henri de La Fare (1787-1816)
* Antoine Eustache d'Osmond (1802-1823)
* Charles de Forbin Janson (1824-1844)
* Alexis-Basile-Alexandre Menjaud (1844-1859)
* Georges Darboy (1859-1863)
* Charles Martial Lavigerie (1863-1867)
* Joseph-Alfred Foulon (1867-1882)
* Charles-François Turinaz (1882-1918)
* Charles Ruch (1918-1919)
* Hippolyte-Marie de La Celle (1919-1930)
* Étienne-Joseph Hurault (1930-1934)
* Marcel Fleury (1934-1949)
* Marc-Armand Lallier (1949-1956)
* Émile-Charles-Raymond Pirolley (1957-1971)
* Jean Albert Marie Auguste Bernard (1972-1991)
* Jean-Paul Jaeger (1991-1998)
* Jean-Louis Papin (1999-2023)
* Pierre-Yves Michel (2023-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Ferdinand-François-Auguste Donnet (1835-1837)
* Alexis-Basile-Alexandre Menjaud (1839-1844)
* Charles Ruch (1913-1918)
* Jean-Paul Jaeger (1991)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jacques Delaporte (1976-1980)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jende normala

***Jende normala*** () 2018ko Sally Rooneyren eleberria da. Berehalako arrakasta bilakatu zen, Estatu Batuetan lau astetan 64.000 ale salduz. 2020an Irene Aldasorok Alberdaniarako euskaratu zuen.

## Sinopsia 
Elkarrenganako erakarmena pasioz eta liluraz bizi dute bi protagonistek, baina gaizki ulertuek oztopatzen diete, etengabe, biek nahi luketen elkartzea.

## Telesaila 
2019ko maiatzean, BBC Threek eta Huluk iragarri zuten eleberrian oinarritutako telesail bat ekoitziko zutela, Daisy Edgar-Jones eta Paul Mescal aktoreekin, Marianne eta Connellen roletan. Estreinaldia 2020ko apirilaren 26an izan zen BBC Three-n eta 2020ko apirilaren 27an Australiako Stan streaming-plataforman. Irlandan, RTÉ One kateak *Normal People* telesaila apirilaren 28an estreinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Claudeko elizbarrutia

**Saint-Claudeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. 1742ko urtarrilaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Saint-Clauden dago. Egun apezpikua Jean-Luc Garin da.

## Ordinarioak 
* Joseph Méallet de Fargues (1742-1785)
* Jean-Baptiste de Chabot (1785-1801)
* Antoine-Jacques de Chamon (1823-1851)
* Jean-Pierre Mabile (1851-1858)
* Charles Fillion (1858-1862)
* Louis-Anne Nogret (1862-1880)
* César-Joseph Marpot (1880-1898)
* François-Alexandre Maillet (1898-1925)
* Irénée-Rambert Faure (1926-1948)
* Claude-Constant Flusin (1948-1975)
* Gilbert-Antoine Duchêne (1975-1994)
* Yves Patenôtre (1994-2004)
* Jean Legrez (2005-2011)
* Vincent Jordy (2011-2019)
* Jean-Luc Garin (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hanan al-Shaykh

**Hanan al-Shaykh** (; Beirut, 1945eko azaroaren 12a) libanoar idazlea da.

## Bizitza 
Familia xiita zorrotz batekoa da. Aitak eta anaiak gertutik kontrolatu zuten Hanan al-Shaykhen gizarte-bizitza haurtzaroan eta nerabezaroan. Neska musulmanentzako lehen hezkuntzako Almillah eskolan ibili zen, eta nesken heziketa islamiko tradizionala jaso zuen. Ondoren, Ahliyyah eskolan ikasi zuen. 1966an burutu zuen eskola-ibilbidea Kairoko (Egipto) ''American Girls' College*n, eta Libanora itzuli zen. Hor, *Al-Nahar* egunkarian lan egin zuen 1975era arte. Urte horretan, Libanoko Gerra Zibila hasi zenean, Beirut utzi eta Saudi Arabiara joan zen lan egitera eta idaztera. 1982az geroztik, Londresen bizi da bere familiarekin. 
* *2017: Azara Londonistan'' (عذارى لندنستان )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verdungo elizbarrutia

**Verdungo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. IV. mendean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Verdunen dago.

## Ordinarioak 
## Apezpiku lagunkideak 
* Wary de Dommartin (1499-1500)
* Georges Petit (1942-1946)
* Pierre Boillon (1962-1963)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Johannes Valtemplini (1430)
* Simon de Rubo (1456-1482)
* François Chaillet (1506-1515)
* Nicolas Goberti (1508)
* Bonaventura Rousseau (1658-1671)
* Albert Le Nordez (1896-1898)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakob Stämpfli

**Jakob Stämpfli** (Wengi, 1820ko otsailaren 23a – Berna, 1879ko maiatzaren 15a) suitzar politikaria izan zen, Alderdi Erradikal Demokratikoko kidea. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1856an, 1859an eta 1862an.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1855 eta 1863 artean, eta Justizia eta Polizia, Finantza eta Militar sailak zuzendu zituen.
2,5-diaminotolueno

**2,5-Diaminotoluenoa** konposatu organiko aromatikoa da, CH3C6H3(NH2)2 formula duena, amina aromatikoen klasekoa, toluenoaren deribatua. Bost isomero ditu: 2,3-diaminotoluenoa, 2,6-diaminotolueno, 2,4-diaminotoluenoa, 3,4-diaminotoluenoa eta 3,5-diaminotoluenoa. Solido kristalino kolorgea da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa eta narritagarria da.

## Sintesia 
2,5-Diaminotoluenoa sintetiza daiteke 4-amino-2,3'-dimetilazobentzenoa eztainuz eta azido klorhidrikoz tratatuz.

2,5-dintrotoluenoa erredukzio elektrolitikoz ere sintetiza daiteke.

## Erabilera 
2,5-diaminotoluenoa ile-tinduen eta tinten osagai gisa usatzen da.

## Toxikotasuna 
Toxikoa da larruazalean zehar, arnastuz eta irentsiz. Larruazalean dermatitisa eragin dezake. Uretako bizidunentzat kaltegarria da uretan poluitzaile iraunkorra baita.

## Erreferentzia
2,6-diaminotolueno

**2,6-Diaminotoluenoa** konposatu organiko aromatikoa da, CH3C6H3(NH2)2 formula duena, amina aromatikoen klasekoa, toluenoaren deribatua. Bost isomero ditu: 2,3-diaminotoluenoa, 2,5-diaminotolueno, 2,4-diaminotoluenoa, 3,4-diaminotoluenoa eta 3,5-diaminotoluenoa. Solido kristalino kolorgea da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa eta narritagarria da.

## Sintesia 
2,6-Diaminotoluenoa industrialki bi urratsetan sintetizatzen da. Lehenenik toluenoa nitratu egiten da dinitrotoluenoren lau isomeroen nahastea lortzeko: % 80 2,4-dintrotoluenoa, % 20 2,6-dinitrotolueno eta oso kantitate txikietan 2,3-dinitrotolueno eta 3,4-dinitrotolueno. Ondoren nahastea katalitikoki erredutzitzen da nikela usatuz, dagozkion diaminak lortuaz.

## Erabilera 
2,6-diaminotoluenoa erreaktibo gisa baliatzen da tinduen, polimeroen eta beste hainbat konposaturen sintesian. Tolueno 2,6-diisozinatoa sintetizatzeko usatzea da inportanteena, izan ere, konposatu hori lehengaia da poliuretanoen sintesian.

## Toxikotasuna 
Ukimen-dermatitisa eragin dezake eta mutagenoa dela somatzen da. Uretako bizidunentzat kaltegarria da uretan poluitzaile iraunkorra baita.

## Erreferentziak
Armenia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Armeniak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau Olinpiar Jokoetan parte hartzen zuen 7. aldia zen Sobiet Batasunaren ondorengo garaiean.

## Dominak 
## Leihakideak 
Hurrengoa Jokoetan leihatu ziren kirolarien zerrenda da, haien kirolaren arabera.

## Atletismoa 
##### Zelai-ebentoak 
## Borroka 
Armeniak sei borrokalari sailkatu zituen Olinpiar Jokoetarako: bi borroka librean (57 eta 65 kg), Budapesteko 2021eko Europar Sailkapenean, eta lau borroka greko-erromatarrean (60, 67, 77 eta 97 kg), bina 2019ko Mundu Txapelketaren bidez eta Sofiako 2021eko Munduko Sailkapenaren bidez.

###### Giltza 
**G** = Galdu

**I** = Irabazi

;Librea

;Greko-erromatarra

## Boxeoa
###### Giltza 
**G** = Galdu

**I** = Irabazi

## Gimnastika
Armeniak gizonezko gimnastika-kirolari bat, Artur Davtyan, bidali zuen Olinpiar Jokoetara, hau 2019ko Stuttgarteko Mundu Txapelketan hamabi plazetako bat eskuratzean. Kirolariaren hirugarren Jokoak izan ziren.

###### Gizonezkoak 
**S** = Sailkatua

## Halterofilia
## Igeriketa
Armeniak bi kirolari bidali zituen Jokoetara unibertsalitate plazak erabiliz.

## Judoa
Armeniak judoka bat bidali zuen Jokoetara Nazioarteko Judo Federazioaren sailkapenean oinarrituta.

## Tiroa
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak jauzi handia taldeka

**Gizonezkoen jauzi handia taldeka** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 16an lehiatu zen Predazzon, Italia. Jan Hörl eta Stephan Embacher austriarrek irabazi zuten urrea, Paweł Wąsek eta Kacper Tomasiak poloniarrek irabazi zuten zilarra eta Johann André Forfang eta Kristoffer Eriksen Sundal norvegiarrek brontzea. Azken erronda bertan behera utzi zen, eguraldi oso txarraren ondorioz. Une horretara arte zituzten puntuen arabera banatu ziren dominak. Lehen aldiz probako taldea binaka egin zen, launaka beharrean, herrialde gehiagok parte hartu ahal izateko.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak jauzi handia taldeka

**Gizonezkoen jauzi handia taldeka** 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 19an lehiatu zen Pyeongchangen, Hego Korea. Norvegiak irabazi zuen urrea, Alemaniak zilarra eta Poloniak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak jauzi handia taldeka

**Gizonezkoen jauzi handia taldeka** 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 17an lehiatu zen RusSki Gorkin, Sotxi, Errusia. Alemaniak irabazi zuen urrea, Austriak zilarra eta Japoniak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan – Jauzi handia taldeka

**Jauzi handia taldeka** 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 22an lehiatu zen Whistler Parken, Vancouver, Kanada. Austriak irabazi zuen urrea, Alemaniak zilarra eta Norvegiak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak jauzi handia taldeka

**Gizonezkoen jauzi handia taldeka** 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 14an lehiatu zen Zhangjiakoun, Txina. Austriak irabazi zuen, Esloveniak zilarra eta Alemaniak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Jauzi handia taldeka

**Gizonezkoen jauzi handia taldeka** 2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 18an lehiatu zen Park Cityn. Alemaniak irabazi zuen urrea, Finlandiak zilarra eta Esloveniak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 1998ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Jauzi handia taldeka

**Jauzi handia taldeka** 1998ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 17an lehiatu zen Naganon. Japoniak irabazi zuen urrea, Alemaniak zilarra eta Austriak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 1994ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Jauzi handia taldeka

**Jauzi handia taldeka** 1994ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 22an lehiatu zen Lysgårdsbakkenen. Alemaniak irabazi zuen urrea, Japoniak zilarra eta Austriak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 1992ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Jauzi handia taldeka

**Jauzi handia taldeka** 1992ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 14an lehiatu zen Tremplin du Prazen, Frantzia. Finlandiak irabazi zuen urrea, Austriak zilarra eta Txekoslovakiak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 2006ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Jauzi handia taldeka

**Gizonezkoen jauzi handia taldeka** 2006ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 20an lehiatu zen Pragelaton, Italia. Austriak irabazi zuen urrea, Finlandiak zilarra eta Norvegiak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eski-jauzia 1988ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Jauzi handia taldeka

**Jauzi handia taldeka** 1988ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 24an lehiatu zen Canada Olympic Parken. Lehen aldiz jokatu zen proba hori. Finlandiak irabazi zuen urrea, Jugoslaviak zilarra eta Norvegiak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dana Eden

**Dana Eden** (; 1973ko irailaren 3a - Atenas, Grezia, 2026ko otsailaren 15a) israeldar telebista ekoizlea izan zen, nazioartean ezaguna batez ere *Tehran* telesailaren sortzaile eta ekoizle exekutiboa izateagatik. 2021ean, Nazioarteko Emmy Saria irabazi zuen Telesail Dramatiko Onenaren kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gau Zuriak

***Gau Zuriak*** () Fiodor Dostoievskiren eleberri labur bat da. Errusiar idazlearen ibilbidearen hastapenetan argitaratu zen, 1848an.

Dostoievskiren beste hainbat eta hainbat istorio legez, *Gau Zuriak* izengabeko narratzaile batek kontatzen du lehen pertsonan. Kontalaria San Petersburgon bizi den gizon gazte bat da, bakardadea pairatzen duena. Neskatxa gazte bat ezagutzen du eta hartaz maitemintzen da, baina maitasuna ez da elkarrekikoa, neskatxak bere maitalearen falta duelako, zeinarekin amaieran elkartzen den.

## Sinopsia 
### Lehen gaua 
Narratzailea bakarrik bizi da apartamentu txiki batean San Petersburgon, Matryona izeneko neskame zaharra bakarrik duelarik inguruan. Bere ibilaldietako batean neska gazte bat ikusten du, Nástenka, baranda baten aurka jarrita eta negarka. Zer gertatzen zaion galdetu nahi dio, baina ibiliari jarraitzen dio. Ondoren oihuka entzuten du, esku hartzen du eta jazarle baten eskuetatik salbatzen du.

Nástenkak eskua estutzen dio, baina protagonistak ez du inoiz emakumerik ezagutu eta lotsati da berekin. Nástenkak aitortzen dio emakumeek herabetasuna atsegin dutela eta berak ere hala duela. Protagonistak esaten dio egunero, minuturo, amets egiten duela berari hitz egingo dion, errefusatuko ez duen edo irrigarri utziko ez duen neska batekin. Esaten du pentsatu ohi duela emakumeren bati hitz egitea lotsaz, errespetuz eta pasioz - dio bakardadez hiltzen ari dela eta ez duela arrakasta-aukerarik berarekin. Adierazten du neska baten beharra dela ez uko egitea zakarkeriaz edo iseka egitea gizon bati zein lotsatia eta zorigaiztokoa den probestuz. Nástenkaren ate-ondora iritsi ahala, mutilak galdetzen dio ea berriz ikusiko duten elkar. Neskak baietz dio, aitortuz ezin diola eskatu berriro ez etortzeko, bera edonola ere hor egotekoa baita. Nástenkak bere istorioa kontatuko dio eta konpainia egin, baldintza bakarrarekin: ez dadila beraz maitemindu. Neska narratzailea bezain bakarrik dago.

## Kanpo estekak
Natacha Atlas

**Natacha Atlas** (Schaerbeek, Belgika, 1964ko martxoaren 20a) egiptoar-britainiar jatorriko abeslari belgikarra da. Bere estiloak Ekialde Hurbileko musika (Afrika iparraldeko musika tradizionalean sartu-irten batzuk eginez) eta Europako erritmo elektronikoak nahasten ditu.

## Bizitza 
Jatorri egiptoarreko aitaren eta ama ingelesaren alaba da Atlas.

### Musika ibilbidea 
*Diaspora* (1995) bakarkako lehen diskoan Tunisiako Walid Rouissi abeslariarekin eta Egiptoko Essam Rashad konpositorearekin jardun zuen.

## Diskografia 
* Diaspora, 1996
* Halim, 1997
* Gedida, 1999
* C'est la vie, 1999
* The remix collection
* Ayeshteni, 2001
* Foretold in the language of dreams, 2002
* Something dangerous, 2003
* Best of Natacha Atlas, 2005
* DVD Natacha Atlas - Transglobal Underground, 2005
* Mish Maoul, 2006 ("*Esto es Increíble*" o "*No me lo puedo creer*")
* Ana Hina, 2008 ("*Estoy aquí*")
* Mounqaliba, 2010
* River Man: The Remixes, 2010
* Mounqaliba - Rising: The Remixes, 2011
* Myriad Road, 2015
* Strange Days, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Natacha Atlas You tube-n 
* (frantsesez) Natacha Atlas en Wiki Musique
* Sitio oficial  
* Mantra Recordings 
* Beggars US 
* Naïve 
* TGU 
* Mish maoul
Loinazko San Martinen basilika

**Loinazko San Martin basilika** ( Beasain, Gipuzkoa) 1691an inauguratu zen  neoklasiko estiloko tenplua da. Egungo eraikina 1847an egindako berreraikitze-lanei dagokie, izan ere, Lehen Karlistaldiaren ondoren eraikina oso kaltetuta geratu zenez, eraitsi eta berriro eraiki zuten.

## Historia 
XVII. mendean, Domingo Loinazek bere jaiotetxeari (Amunabarro) zegokion lursail bat eman zion Gipuzkoako Probintziari, bere arbaso Martin Loinaz Amunabarro osaba-aitonari eliza bat eraikitzeko. 1663. urtea zen. Gipuzkoako probintziak lanen kostuaren hiru laurdenak ordaindu zituen, eta gainerakoa Beasaingo herriak. Azkenik, eliza 1691. urtean inauguratu zuten.

Egungo eraikina oin berrikoa da eta Mariano Jose Laskurain Gipuzkoako Foru Aldundiko bide-zuzendariak diseinatu zuen. Neoklasiko estiloko tenplua eraikiarazi zuen, garai hartan gorantz zihoan estiloa. Greziar gurutzeko oinplanoa du barruan, eta karratua kanpoaldean. Hormak luzituta daude eta harlandua dute eskantzuetan eta leihoen eta ateen inguruetan. Sarreraren aldean Probintziako armarri barroko handi bat nabarmentzen da, obraren sustatzaile nagusia izan zela erakusten duena. Basilikaren erremate gisa zinborio bat jarri zuten, eta haren gainean bi kanpaiko kanpai-horma, sarrera nagusiaren aldean. Aterpea eta babesa emateko arkupea du, eraikinaren bi alde hartzen dituena. Hasieran arkupeak sarreraren aldea bakarrik estaltzen zuen baina geroago handitu egin zuten.

Barruan gordetzen diren erretaulak jatorrizko tenplukoak dira, eta Ignacio Ibero euskal arkitekto barroko garrantzitsuak proiektatu zituen 1731. urtean. Guztiak polikromatu gabe daude, soilik erdiko horma-hobiaren inguruan dute apaindura: urreztatuta daude eta aingerutxoen buru polikromatuak dituzte. Erdiko erretaula Loinazko San Martini eskainita dago, eta alboetakoak San Martinen martirio lagunei, horien artean Pablo Miki aurkitzen dela.

Basilikaren atzean Loinazko San Martin ermita dago antzinako Amunabarro baserriak hartzen zuen lekuan, eta San Martin-txiki izenez ezagutzen da. Martin Loinaz jaio zeneko gela zaharra da, 1627 ezkero bertara joaten ziren erromes ugariengatik kapera bihurtu zutena. Gaur egun, barruko bi gela dituen oratorio txikia da.  

## Ikus, gainera 
* Martin Loinazkoa

## Erreferentziak
Bobsleigha 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak monobob

**Emakumezkoen monobob proba** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 15 eta 16an ospatu zen Cortina d'Ampezzon. Elana Meyers Taylor estatubatuarrak irabazi zuen urrea, Laura Nolte alemaniarrak zilarra eta Kaillie Armbruster Humphries estatubatuarrak brontzea. 

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Normal People (telesaila)

***Normal People*** () irlandar telesail dramatikoa da, Sharon Horganek, Element Picturesk BBC Three eta Hulurentzat egina. Sally Rooneyren izen bereko eleberriaren egokitzapena da.

## Sinopsia 
Telesailak Marianne eta Connell jarraitzen ditu Irlandako kostalde atlantikoko Sligo konderriko bigarren hezkuntzako eskolan, eta geroago unibertsitateko ikasle gisa Trinity Collegen. Ardatza Connell eta Marianneren bizitzetan dago, bakoitzaren bizitza erromantikoaren barruan eta kanpoan. Bigarren hezkuntzako ikaskideen artean, Marianne bitxitzat hartzen dute, nahiz eta berari ez zaion axola gizarte-maila. Bere familia bizitza bere ama Deniseren suminkortasunagatik eta bere anaia Alanen erresuminagatik bere nota onengatik korapilatu egiten da. Aita hil egingo zaio, eta etxeko tratu txarrak eman zizkiola jakinarazi diote. Familiak ez du horretaz hitz egin nahi. Connell errendimendu handiko ikasle atletiko bat da, Lorraine bere ama ezkongabearekin bizi dena. Ezaguna da ikastetxean, baina Marianneren jazarpenean isiltasuna gutxitu egiten zaio, eta horrek konplexutasuna sortzen du haien arteko harremana garatzen den heinean.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galia Vienensis

[thumb|Galiako mapa administratiboa [Diozesi (Erromatar Inperioa)|diozesien garaian]]
**Galia Vienensis** probintzia (latinez *Viennensis* edo *Gallia Viennense,* Galia Viennako probintzai,alegia*)*, Antzinate Berantiarreko erromatar probintzia bat izan zen, Galia hegoaldean, hiriburua Vienne (egungo Isère) hirian zuena. 

IV. mendean sortu zen, tetrarkiaren garaian, Galia Narbonensis zatikatu eta Viennensis, Narbonensis I.a eta II.e sortu zituztenean, guztiak Galietako pretorioko prefekturari atxikiak. Vienensisean hauen lurraldeak hartzen zituen bere baitan "*allobroges*, segovellaunes, *helvii*, *tricastini*, *vocontii* eta *cauari-cauaroi*" . 

V. mendean bitan banatu zen: Vienesis I.a (Gallia *Viennense* I.a), hiriburua Viennen zuena, eta Vienesis II.a (*Gallia Viennense II*.a), hiriburua Arles hirian zuena.

## Ikus gainera 
* Erromatar probintzia
* Erromako administrazio probintziala
* Probintzietako erromatar gobernadorea
* Zerrenda: erromatar galtzadak
* Antzinaro Berantiarra
* *Notitia dignitatum*
* Behe inperioko diozesien zerrenda
* Behe inperioko probintzien zerrenda
* Erromatarren eta galiarren arteko gerrak (K.a. 404-193)
* Galietako gerrak (K.a. 58-50)
* Galo-erromatar kultura
* Galietako inperioa (260-274)
* Bisigodoen erresuma (418-720)

## Kanpo estekak 
* “Viennoise” *Dictionnaire historique de la Suisse*
Edward Sokoine

**Edward Moringe Sokoine** (Monfuli, 1938ko abuztuaren 1a – Morogoro, 1984ko apirilaren 12a) tanzaniar politikaria izan zen. Tanzaniako lehen ministroa izan zen 1978tik 1980ra eta 1983tik hil zen arte.

1948tik 1958ra lehen eta bigarren mailako ikasketak egin zituen Monduli eta Umbwe hirietan. 1961ean Tanganykako Batasun Nazional Afrikarra alderdiarekin bat egin zuen eta 1962tik 1963ra administrazio ikasketak egin zituen Alemaniako Errepublika Federalean. Bere herrialdera itzulita, diputatu hautatu zuten, eta 1967an Komunikazio, Garraio eta Lan ministrorde izendatu zuten. 1970ean Defentsa ministro izendatu zuten eta 1975ean diputatu hautatu zuten berriro. 1977an, agintean zegoen Chama Cha Mapinduzi alderdiko batzorde nagusiko kide izendatu zuten, eta urte berean hasi zuen lehen ministro kargua.

1978ko azaroan baliabide zibil eta militarrak Uganda-Tanzaniako gerrara bideratzea agindu zuen, eta 1979an gerrako garaipenaren ospakizunetan parte hartu zuen. 1980an dimisioa eman zuen.

1983an izendatu zuten berriro lehen ministro, eta hurrengo urtean hil zen auto istripu batean, Julius Nyerere presidentearen lekua hartzeko hautagai nagusia zenean.
Saint-Diéko elizbarrutia

**Saint-Diéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. 1777an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Saint-Dié-des-Vosgesen dago. Egun apezpikua François Gourdon da.

## Ordinarioak 
* Barthélemy-Louis-Martin Chaumont (1777-1801)
* Augustin Louis de Montblanc (1817-1821)
* Jacques-Alexis Jacquemin (1823-1830)
* Jacques-Marie Antoine Célestin Dupont (1830-1835)
* Jean-Joseph-Marie-Eugène de Jerphanion (1835-1843)
* Jean-Nicaise Gros (1843-1844)
* Daniel-Victor Manglard (1844-1849)
* Louis-Marie Caverot (1849-1876)
* Camille-Albert de Briey (1876-1888)
* Marie-Alphonse Sonnois (1889-1893)
* Alphonse-Gabriel Foucault (1893-1930)
* Louis-Augustin Marmottin (1930-1940)
* Émile Blanchet (1940-1946)
* Henri Brault (1947-1964)
* Jean Vilnet (1964-1983)
* Paul-Marie Guillaume (1984-2005)
* Jean-Paul Mathieu (2005-2016)
* Didier Berthet (2016-2023)
* François Gourdon (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keyko monasterioa

**Kye Gompa** (tibeteraz: དཀྱིལ་དགོན་, Kyi, Ki, Key edo Kee ere idatzia) Gelug sektaren monasterio budista tibetarra da. Mendi baten tontorrean dago, itsas mailatik 4.166 metroko altueran, Himachal Pradesh-eko Spiti haranean, Lahaul eta Spiti barrutian, India.

Spiti haraneko monasteriorik handiena da, eta lamentzako erlijio-heziketarako zentroa. 1855ean, 100 fraide omen zituen.

Monasterioa XI. mendean sortu zen, eta Lochen Tulkuri eskainia dago, Lotsawa Rinchen Zangpo itzultzaile handiaren 24. berraragiztapenari, alegia.

Kazatik 12 km iparraldera eta Manalitik 210 km-ra dago, errepidez.

## Iruditegia 

Fitxategi:Key monastery kitchen, Spiti, India. 2004.jpg|Keyko monasterioko sukaldea (2004).
Fitxategi:Kachen Dugyal Memorial Old Aged - Handicapped Society, Spiti Monastery, 2004.jpg|Zaharren oroimenezkoa, Keyko monasterioa (2004).
Fitxategi:Kye Gompa-10-Klosterburg-gje.jpg|Ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Kye Gompa-12-Dorf-gje.jpg|Key herria.
Fitxategi:Kye Gompa-34-Symbol-gje.jpg|Seinale espiritualak.
Fitxategi:Kee monastery Spiti Valley (edited).jpg|Neguan elurrez estalita.
Fitxategi:Dedication plaque for New Prayer Hall 2000 Key Gompa.jpg|Eskaintza plaka.

## Erreferentzia
Spiti

**Spiti** Himachal Pradesheko iparraldeko haran bat da (Himalaia mendikatean, Indian) Spiti eta Para bat egindako ibaiez osatutako izen bereko ibaiak sortua; Goi Chandra eta Isamp ibaiek haran osagarriak osatzen dituzte. Spiti ibaiaren ibaiadar nagusia Pin ibaia da, eta Dankar eta Kaza herri handienak. Lahaul eta Spiti barrutiko parte da.

## Historia
Haranak, batzuetan, printzerri tibetarrei lotutako gobernu bereizia izan zuela uste da. 1630ean, Sinagi Namgyal Ladakheko erregearen esku geratu zen, zeinak lurraldea bere hirugarren seme Tenchgaori eman baitzion. Handik gutxira, Tibeteko ekialdean zegoen Guge printzerriaren eskutara pasa zen, 1720an Ladakhen domeinura itzultzeko Guge eta Tibeten arteko gerraren ondoren. Ladakheko erregea Tibeteko komandantearen alabarekin ezkondu zen, eta, ezkonsari gisa, Spiti jaso zuen. 

Spiti Ladakheko probintzia gisa bizi izan zen, baina, bere egoera urrun eta isolatua zela eta, berez, benetako autogobernuarekin jarraitu zuen, zergak biltzeko eta leialtasun-zina jasotzeko aldian-aldian bidalitako ofizial batekin. 1841ean, sikhek Kuluko printzerria anexionatu zuten, eta indar bat bidali zuten Spitira. Biztanleak mendietara erretiratu ziren, eta inbaditzaileek etxeak eta monasterioak arpilatu zituzten, baina sikhak berehala erretiratu ziren, eta ez ziren harana anexionatzen saiatu, eta Ladakhen esku gelditu zen. 1846an, Lahoreko sikhek Trans-Sutlixeko estatuak utzi behar izan zituztenean, lehen Sikh gerraren ondoren, gobernu britainiarrak Spiti Kulura anexionatu zuen, eta beste lurralde batzuk Ladakhen jarraitzaile zen Kaxmir-i eman zizkion trukean (Kaxmir-ek 1842an anexionatua). 1846an, A. Cunningham kapitainak eta Vans Agnew jaunak Spiti, Ladakh eta Tibet txinatarraren arteko muga mugatu zuten. Bailara, *nono* titulua zuten herriko jauntxo oinordekoek administratu zuten, Kuluko azpi-mandatari baten aholku eta kontrolpean, bost zahar edo *gato*ren laguntzarekin. 1873an, haranaren autonomia aitortzen zuen arauketa berezia aldarrikatu zen.

## Geografia
Harana eta bere inguruak Indiako biztanle gutxien duten eskualdeen artean daude. Bertako herritarrak, zeinak bhoti hitz egiten duten, tibetar budismoaren jarraitzaile dira.

Tradizionalki, nekazaritza biziraupenekoa zen, baina, azken hamarkadetan, laborantza komertzialetara lerratu da. Spiti leku ezaguna da argazkigintzarako, elur lehoinabarrak ikusteko eta hainbat motatako abentura-turismorako, neguko kirolak barne.

Populazioa mongolak eta budistak dira. Haranak monasterio ugari ditu.

Spiti haranak klima lehor eta hotza du, Himalaiako montzoi-eurien itzalaren eremuan baitago. Urteko batez besteko prezipitazioa 50 mm ingurukoa da, eta elurteak 200 cm baino gutxiagokoak dira. Baliteke egun batean 15 mm euri ere egitea, eta horrek higadura eta lur-irristatzeak eragin ditzake. Muturreko tenperaturak, neguan, -25 °C-koak dira, eta 15 °C-koak udan.

## Erreferentziak
EUMETNET

**EUMETNET** (European Meteorological Network, Europako Meteorologia Sarea) Europako 33 meteorologia zerbitzu estatalek osatutako sarea da, Bruselan (Belgika) egoitza duena. Kideen arteko lankidetza-programak antolatzeko esparru bat eskaintzen du erakundeak, meteorologia, datuen tratamenduan eta aurreikuspenak egiteko merodologietan arloetan.

Besteak beste Europako ekaitzak izendatzeko sistema adostua antolatu du EUMETNETek.

## Kideak 
2025 bitartean, EUMETNETeko kide dira 33 herrialde hauetako zerbitzu meteorologikoak: Austria, Belgika, Kroazia, Zipre, Txekiar Errepublika, Danimarka, Estonia, Finlandia, Frantzia, Montenegro, Alemania, Grezia, Hungaria, Islandia, Irlanda, Italia, Letonia, Lituania, Luxenburgo, Malta, Herbehereak, Ipar Mazedonia Norvegia, Polonia, Portugal, Errumania, Serbia, Eslovakia, Eslovenia, Espainia, Suedia, Suitza eta Erresuma Batua.

### Lankidetza hitzarmeneko estatuak 
Kide ez diren estatu hauek lankidetza hitzarmenekin daude koordinatuta: Andorra, Bosnia-Herzegovina, Bulgaria, Georgia, Israel, Moldavia eta Turkia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* EUMETSAT
* ECMWF
* Meteoalarm

## Kanpo estekak
Henrik Kristoffersen

**Henrik Kristoffersen** (Rælingen, 1994ko uztailaren 2a) norvegiar Munduko Kopako eski alpinoko lasterkaria da. eslalom eta eslalom erraldoian espezialitutatu dago.

Brontzezko domina bat irabazi zuen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan eta beste bat 2026koetan, biak eslalom proban.

## Munduko Kopako emaitzak 
### Txapelketak 
## Munduko Txapelketako emaitzak 
## Olinpiar emaitzak 
## Kanpo estekak
Europako 2025-2026ko neguko ekaitzen denboraldia

**2025-2026ko Europako** **neguko ekaitzen denboraldia** zikloi estratropikal eta subtropikalek markatu zuten. Zenbait ekaitz elkarren jarraian gertatu ziren tarte gutxiarekin eta indar handiz, 2026ko urtarril eta otsailean bereziki, Iberiar penintsulan bereziki eurite handiak bilduz. Otsailaren erdialdea bitartean, Goretti eta Oriana ekaitzen artean, 2026an inpaktu handiko bederatzi ekaitz izan ziren.

## Eraginak 
Hainbestekoa izan zen ekaitzen arteko katea, non borraska trena edo depresio meteorologikoen trena definitu zuten meteorologoek . Espainian markak gainditu zituzten euriteak izan ziren 2026an, eta ebakuazioak egin behar izan ziren hainbat ingurutan, hala nola Grazaleman, Andaluzian. Frantziako estatura iritsitakoen artean Nils ekaitzak izan zuen eragin handienetekoa. Portugalen 16 hildako izan ziren otsaileko lehen bi asteetan.
thumb|Lanperna-musu hilak Itzurun hondartzan (Gipuzkoa), ekaitzen ondorioz.
Euskal Herrian igarritako eraginen artean, Nilsek jo ondoren eta Oriana ekaitzak jo zuen asteburuan ehundaka lanperna-musu agertu ziren hilik euskal hondartzetan; bizirik ere bai batzuk, baina oso ahul eta berriz hegaldatzeko aukera gutxirekin. Itsasoan egoten dira garaian lanperna-musuak, baina ekaitz larriekin elikatzeko arazoak dituzte, eta ohikoa da halakoetan hondartzetara iristea txori ahulak edo hilak, baina ekaitzen kateak eta indarrak bereziki eragin zien askori Bizkaiko Itsasoan oraingo honetan. 

## Ekaitzen izenak 
EUMETNET Europako Metereologia Sarearen ekaitzak izendatzeko sistemaren barruan, Euskal Herria barne hartzen duen Europako hego-mendebaldeko esparru geografikoan honako izenak erabaki zituzten denboraldirako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bettina Flater

**Bettina** **Flater** (Nairobi, Kenya, 1976ko abenduaren 22a) kenyar-norvegiar kantautore eta gitarrista flamenkoa da.

## Musikari ibilbidea 
1996. urtean hasi zuen bere ibilbide profesionala, kantautore gisa eta musika anglosaxoiaren eraginez. Hamarkada bat geroago, Madrilera joan zen, eta han flamenkoa ezagutu eta maitatzen hasi zen. Gitarra klasikoko klaseak jaso ostean, lehenik Norvegian eta gero Sevillan, Flater  genero horretako gitarrista ezagunenetako bat bihurtu da.

Musika flamenkoaren izen handietako batzuekin hartu du parte grabaketetan, hala nola Manolo Sanlucar, Jorge Pardo, Marco Flores edo Paco Ortegarekin, eta ohikoa izan da musika flamenkoaren jaialdi ugaritan, bai Espainian (Flamenco pa Tós, Suma Flamenca, Jerezko Flamenko Jaialdia edo Madrilgo Dantza Jaialdia), bai atzerrian (Trondheim Latestival, Helsinki Flamenco Festival, Nordic Flamenco Festival edo Nimesko Flamenko Jaialdia).   

2009. urtean Bettina Flater Grupo laukotea sortu zuen eta hiru urte beranduago bere lehen CDa kaleratu zuen, *Women en Mi*, non bere bizitza markatu duten emakume ezezagun handiak omendu zituen. Bertan bat egin zuten bere ibilbidea markatu zuten hiru eragin musikal handiek: musika anglosaxoiak, flamenkoak eta folkloreak eta Norvegiako mitologiak, eta hori bere bigarren lanean errepikatu zen, *La Gota y la Mar* (2014) izeneko lanean.   

## Diskografia 
**Diskografia propioa**

* *Women* en mí, WeM Records, Madril/Oslo (2012).
* La Gota y la Mar, WeM Records, Madril/Oslo (2014).

**Kolaborazioak eta disko bateratuak**

* *Fortell fra Spania* *Tobben* - Geirr Lystrup, Juni Forlag, Oslo (2011).
* *Cruxando Fronteraz* - Hanne Tveter, Nordic Records, Oslo (2011).
* *Rondane* (Bettina Flater) - Manolo Sanlúcar, *Flamenkoaren Ikus-entzunezko Entziklopedia*, Sanlúcar de Barrameda (2009).
* *Sangre Nueva, Jóvenes Flamencas* - Paco Ortega, Universal, Madril (2008).
* *Ansikter* - Inger Lise Rypdal, Erik Hillestad, KirkjnKulturverksted, Oslo (2007).
* *Opening Doors*, Oslo (1997).

## Sariak eta izendapenak 
* 2016an, Jerezko Flamenko Jaialdiko Kritikaren Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Elana Meyers Taylor

280px|thumb|Elena Meyers Taylor, 2025eko Munduko Txapelketan.
280px|thumb|Elena Meyers Taylor, 2021eko Munduko Txapelketan.
**Elana Meyers Taylor** (Oceanside (Kalifornia), 1984ko urriaren 10a) estatubatuarko kirolariolnpikoa da, bobsleighan txapeldun izan dena.

Neguko bost Olinpiar Jokotan hartu zuen parte eta guztietan lortu zituen dominak, hala ere 2026an Cortina d'Ampezzon izan zen txapelduna, 41 urte zituela, bakarkako urrezko domina bat Neguko Jokoetan lortu duen kirolari adinduena da.

## Ibilbidea 
2009an Munduko txapeldunordea izan ondoren 2010eko Vancouverko Olinpiar Jokoetarako aukeratua izan zen eta bikotekako proban brontzezko domina eskuratu zuen. 

2012an munduko txapelketa irabazi zuen taldeka, eta 2013, 2015 eta 2017an ere txapelduna izan zen, gehienetan bikoteka.

Neguko Olinpiar Jokoei dagokienez parte hartutako guztietan lortu zuen domina bat eskuratzea, baina ez urrezkoa. Pekinen bakarkako proban zilarra eta bikoteka brontzea eskuratu zituen. 2026ko Cortina d'Ampezzoko Jokoetan azkenik lortu zuen txapeldun olinpikoa izatea, bakarkako proban gainera.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak