Bess Hardwickoa

thumb|275x275px|Hardwick Hall
thumb|275x275px|Hardwick-en Bessen hilobia Derby-ko Katedralean
**Elizabeth Talbot, Shrewsburyko kondesa** (1527-1608)**, Bess Hardwickeko** izenez ezaguna, noble ingelesa izan zen, isabeldar garaiko hiru lan handi eraiki zituena: Chatsworth, Hardwick Hall eta Oldcotes.

## Biografia 
John Hardwick Derbyshirekoa  izan zuen aita eta Elizabeth Leeke, berriz, ama. Aita bera jaio baino lehen hil zitzaion, eta ama berriro ezkondu zen. Aitaordea kartzelaratu egin zuten zorrengatik, 10 urte zituenean, eta zailtasun askorekin bizi izan ziren. 12 urte zituela, Bess Ana Bolenaren eta Jane Seymourren zerbitzura egondako ahaide baten dama zereginera bidali zuten, eta Henrike VIII.aren gortearekin harremanetan jarri zen.

Lau aldiz ezkondu zen. Lehenengoz 15 urte zituenean, Robert Barlowekin, eta handik bi urtera alargundu egin zen. Alargun gisa, Barlowtarren jabetzetako diru-sarreren herena jaso zuen oinordetzan. Geroago, 1547an, Henrike VIII.aren diruzaina zen Sir William Cavendishekin ezkondu zen, eliza katolikoaren ondasunen desjabetzearekin aberastu zenarekin. Emaztearen aholkuei kasu egin zien Suffolkeko etxetik Chatsworthera aldatzeko.

## Lanak 
### Chatsworth 
1553an, Cavendishek eta Hardwickek etxe berria eraikitzeari ekin zioten Derwent ibaiaren ertzean, eta Cavendish lau urte geroago hil bazen ere, berak jarraitu egin zituen lanak eta hurrengo hamarkadan amaitu zituen. Ezkontza horretan, etxea eraikitzeaz gain, Besse zortzi seme-alabez erditu zen.

1559an Bess Sir William St Loerekin ezkondu zen eta gizona 1565ean hil zen. Une horretan Ingalaterrako emakumerik aberatsena izatera heldu zen Isabel I.a erreginaren ondoren.

Horren ostean, Bess George Talbot Shrewsburyko kondearekin ezkondu zen.Bikoteak elkarrekin zaindu zuen Maria Estuardoren gatibualdia Chatsworthen. 1569 eta 1571 artean, Bess eta Eskoziako erreginak brodatzen aritzen ziren uneak partekatzen zituzten. Horren emaitza Oxburgheko tapizak izan ziren, belus baten gainean muntatu ziren pieza brodatu batzuk, gaur egun Victoria & Albert museoaren bildumaren parte direnak. Bess oso trebea zen puntuzko lanak egiten, eta marrazki konplexuen gona bat egin zuen Isabel I.arentzat.  Jarduera horretan interes berezia zuen 1601ean, ehun, tapiz, brodatu eta ehunen inbentarioa egitea agindu zuen, haien propietate guztiak kontuan hartuta, eta oinordekoei betirako zaintzeko eskatu zien. Hardwick Hallen ehun-bilduma, gaur egun Hardwick Hallen ehun-gaiak izenarekin ezagutzen dena, gai horri buruz pribatuen esku dagoen handiena da.

### Hardwick Hall 
Elizabeth Hardwick eta  Andrea Palladio garaikideak izan ziren. Negozioak egiten nabarmendu ziren, besteak beste, meatzaritza eta beira-ekoizpeneko tailerrak.

Talbot hil ondoren, 63 urte zituela, Hardwick Hall eraiki zuen Derbyshiren, Robert Smythson arkitektoarekin batera (1530-1614). Berak zeraman artxiboak 375 pertsona erregistratzen ditu eraikuntzan lanean, eta horietako askok aurretik Chatsworth-en lan egin zuten.

Ingalaterrako arkitektura errenazentistaren lehen ereduetako bat da. Etxetzarra muino batean dago, bere sorlekutik gertu, eta bere jabearen boterearen eta aberastasunaren erakusgarri da. (Elizabeth Shrewsbury) inizialekin koroatu zuen, bere brodatuen oinean jarri ohi zituen inizialekin.

"*Hardwick Hall*, more glass than wall" (Hardwick Hall, hormak baino beira gehiago) esaldiaren oinarrian dauden leihoak oso handiak eta ugariak dira. Beira haren lantegietatik heltzen zen. Inguratzaile arin hori lortzeko, barruko hormen gainean eraiki zituzten tximiniak. Hardwick-en beste berrikuntza bat duen hall handia,  etxeko sarrerako ardatzean, ohiko etxeek ez bezala (sarrerako albo batean zuten). Dan Cruickshank historialariak Ingalaterrako 5 eraikin onenen artean kokatu zuen etxea. 1876an Filadelfian egin zen Mendeurrenaren Erakusketako eraikin nagusiak fatxada du inspirazio-iturri. Alison eta Peter Smithsonek ere Hunstantongo Eskolan (1945) egiten dute.

Eraikinaren ezaugarri nagusiak galeria luzeak eta ehizako eszenak irudikatzen dituzten igeltsuzko frisoak dituen egongela handia dira. Eraikin honetan 1959tik National Trust erakundearen ehun-bilduma dago ikusgai gaur egun. Etxea lorategi eder batez inguratuta dago, halere, Old Hall,  bisitariak hartzeko erabiltzen zen tokia, hondatuta dago.

### Oldcoteak 
Bessek egin zuen hirugarren etxea Oldcotes izan zen, 1593an hasi eta 1598an amaitu zena. Hardwicketik gertu zegoen, eta William semearen eta haren familiaren etxe gisa sortu zuten. Gaur egun ez dago obra honen arrastorik.

Eraikuntzari dagozkion jarduerak eraikuntza horri buruzko gordetzen diren gutunetan ageri dira.

John Smythsonekin batera egin zuen azken proiektua Derbyko Katedralean duen hilobia izan zen, eta honela dio: "Elizabeth Shrewsburyko kondesak Chatsworth, Hardwick Hall eta Oldcotes etxeak eraiki zituen, bere handitasunagatik ezagunak."

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan
## Kanpo estekak