Lúcia dos Santos

**Lúcia dos Santos** ( Aljustrel, 1907ko martxoaren 22a - Coimbra, 2005eko otsailaren 13a) Karmeldar Oinutsen Ordenako monja katoliko portugaldarra izan zen. Karmeleraz **"Irmã Maria Lúcia de Jesus e do Coração Imaculado"** bezala ezagutzen zen; portugaldar eta espainiar gehienek **"Irmã Lúcia"** edo **"Hermana Lucía"** deitzen zioten. Jacinta eta Francisco Marto lehengusuekin batera, esan zuen Ama Birjina ikusi zuela "Fatimako Cova da Iria" deiturikoan 1917eko maiatzaren 13tik urriaren 13ra bitartean , non gaur egun Fatimako  Andre Mariaren santutegia dagoen.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta miraria 
ezkerrera|thumb|Luciaren argazkia (lehen planoa), bere ama María Rosarekin (eskuinean), bere anaia Manuel (1895-1977), María dos Anjos (1891-1986) Glória alabarekin (1917-1934); Carolina (1902-1992) eta Glória de Jesús (1898-1971).
Aljustrel herrixkan jaio zen, Fatimaren freguesian, Antonio dos Santos eta Maria Rosa Ferreiraren alaba, eta senar-emazteen zazpi semeen arreba gazteena: Maria dos Santos, Teresa de Jesús Rosa dos Santos, Manuel Rosa dos Santos, Gloria de Jesús Rosa dos Santos, Carolina de Jesús Rosa dos Santos eta María Rosa. Fatimako parrokia-elizan bataiatu zuten.
[ezkerrera|thumb|249x249px|[Fatimaren miraria|Eguzkiaren mirariaren berri ematen duen egunkaria.]]
Hamar urte zituen Maria Birjina ikusi zuenean lehen aldiz Cova da Irian, bere lehengusu Jacinta eta Francisco Martorekin batera. Lucia izan zen Ama Birjinarekin hitz egiten zuen hiru artzaintxoetatik bakarra (Jacintak ikusi eta entzun egiten zuen, nahiz eta Frantziskok bakarrik ikusi, eta arrebaren eta lehengusinaren ahotik entzuten zuen mezua), eta, beraz, Fatimaren Sekretuaren eramailea zen. Lehen urteetan, Eliza katolikoa eszeptiko agertu zen igarleen baieztapenei buruz. 1930eko urriaren 13an, Eguzkiaren Miraria gertatu eta hamahiru urtera, Leariako apezpikuak agerraldiak sinesgarriak zirela jakinarazi zuen. Hortik aurrera, Fatimako santutegiak nazioarteko adierazpen bat irabazi zuen, Luzia gero eta isolatuago bizi zen bitartean. Urte batzuetan Frossosen, Bragan, Quinta da Formigueiran bizi izan zen, Leariako gotzainaren jabetzakoa.

### Komentuan sartzea 
1921eko ekainaren 17an, hamalau urte zituela, Leariako gotzain José Alves Correia da Silvak Portotik gertu dagoen Vilar herriko Dorotea Ahizpen ikastetxean sartzea erraztu zuen, ustez Cova da Iriara gero eta gehiago iristen ziren eta berarekin hitz egin nahi zuten erromesengandik babesteko.

1925ean Pontevedrako probintziara joan zen, Espainiara, eta han nobizia izan zen lehenik, eta moja dorotea izan zen gero.
thumb|Sor Lucia Tuyko komentuan bizi izan zen 1926ko urritik 1946ko maiatzera arte, Ahizpa Doroteen abituarekin.
1925eko abenduaren 10ean, Pontevedrako komentuan zegoela, Ama Birjinaren eta Jesus Haurraren agerpen bat izan zuen, arantzaz inguratutako Mariaren Bihotz Garbia seinalatzen zuena. Bertan, urteko lehen bost hilabeteetako lehenengo larunbatetan konpontzeko erruki-ekintzak egiteko debozioa zabaltzeko eskatu zitzaion. 1926ko otsailaren 15ean, komentuko patioan zegoela, Jesus Haurra agertu zitzaion. Eraikin horri Agerpenen Santutegia esaten zaio.

1929ko ekainaren 13an, Tuyko doroteen komentuko kaperan zegoela, Martinez Padin kalean, ahizpa Luziak Hirutasun Santua eta Mariaren Bihotz Garbiaren ikuspegi bat izan zuen. Bitarte horretan, Ama Birjinak jakinarazi zion iritsi zela garaia aita santuak Errusia Bihotz Garbiari sagaratzeko, munduko apezpiku guztiekin batera.  

Espainiako Bigarren Errepublikan, klima antiklerikala zela eta, hainbat hilabetez Rianjoko etxe batera joan zen, eta han egon zen etxebizitzan eta Guadalupeko Ama Birjinaren kaperan. Espainian egon zen bitartean, Santiagoko Katedrala ere bisitatu zuen. Bertan, tradizioak dioenez, Santiago Nagusia apostolua lurperatuta dago.
thumb|Pontevedrako Ahizpa Doroteen komentua, non Sor Luzia bizi izan zen aldi batez.

1945eko otsailean José María Escrivá de Balaguer ezagutu zuen Tuyn, Opus Deiren sortzailea. Luciak Portugalen Opus Dei ezartzera animatu zuen Escrivá, baina honek ezin zuela erantzun zion, une hartan pasaporterik ez zuelako. Luciak Lisboara deitu zuen eta dokumentu bat lortu zuen berak eta bere kideek muga igaro ahal izateko.

1946an, Portugalera itzuli zen, eta, bi urte geroago, Santa Teresaren Karmelon sartu zen, Coimbran. Han, karmeldar oinutsaren botoak eman zituen 1949ko maiatzaren 31n. Komentu horretan idatzi zituen bi liburuki bere Memoriak eta Fatimaren Mezuaren Deiak.

1967an, Lucia Fatimara joan zen Ama Birjinaren agerpenen berrogeita hamar urteak ospatzera eta Paulo VI.a aita santuarekin elkarrizketatzera.

1982an, Joan Paulo II.a aita santuak Fatima bisitatu zuenean, Lucia haraino joan zen eta hamabi minutuz aita santuarekin hitz egin zuen. 2000ko maiatzean, Fatimara itzuli zen azken aldiz, Juan Pablo II.arekin berriro elkarrizketatzeko, eta Frantzisko eta Jacinta Marto lehengusuen beatifikazioan parte hartzeko.

2005eko otsailaren 13an hil zen, 97 urte zituela, Santa Teresako karmeloan, Coimbran. Orduko hartan, Joan Paulo II.ak Sor Luciaren alde otoitz egin zuen, eta Tarcisio Bertone kardinala bidali zuen hiletan haren ordezkari izateko. 2006ko otsailaren 19an, hil eta urtebetera, gorpua Coimbratik Fatimako Santutegira eraman zuten, eta han lurperatu zuten, Jacinta eta Francisco Marto lehengusuekin batera.[thumb|[Paulo VI.a|Paulo VI.a aita santua Sor Luciarekin Fatiman, 1967ko maiatzaren 13an.]]
[thumb|Sor Luciaren eta [Joan Paulo II.a|Joan Paulo II.a aita santuaren arteko topaketa Fatiman, 2000ko maiatzaren 13an.]]

## Memoriak 
1935eko irailaren 12an, Jacintaren gorpuzkiak Fatimako hilerrira eraman zituzten. Hilkutxa ireki zenean, igarlearen gorputza ustelduta zegoela ikusi zuten. Argazki batzuk atera zituzten, eta garai hartan Leirreko apezpiku zen José Alves Correia da Silvak batzuk bidali zizkion Luciari, une hartan Pontevedran baitzegoen. Esker oneko gutun batean, Luciak nostalgiaz gogoratu zuen lehengusina, Jacintaren izaerari buruzko gertakari batzuk aipatuz. Hitz horien ondorioz, apezpikuak lehengusinari buruz gogoratzen zuen guztia idazteko eskatu zion Luciari. Horrela sortu zen Sor Luciaren Lehen Memoria, 1935ko abenduan amaitu zena.

Lehen Memorian kontatutako gertaeren berri emateko bi urte igaro ondoren, Leariako gotzainak, agerpenak sakonago aztertzeko beharraz konbentziturik, bere bizitzaren eta 1917ko gertaeren historia idazteko eskatu zion Luciari. Igarleak, gotzainari men eginez, 1937ko azaroan Sor Luciaren Bigarren Memoria bezala ezagutzen dena idatzi zuen. Testu horretan, igarleak lehen aldiz azaltzen ditu Bakearen aingeruaren agerraldietan. Sor Lucia agurgarri izendatu zuen 2023ko ekainean Frantzisko aita santuak.

## Fatimaren mezua zineman eta telebistan 
Fatimako Andre Mariaren mezua ere zinemara eta telebistara eraman da, mundu guztiari ezagutarazteko, dela Ama Birjinaren agerpenak Lucia, Francisco eta Jacinta haurrei irudikatuz, dela Cova da Irian (Iría kobazuloa) izandako gertaerak egiaztatzen eta kontatzen dituzten ikerketak aurkezten dituzten dokumentalen bidez. Gaur egun, Fatimako santutegia da, Fatiman kokatua.

Honako titulu hauen zerrenda Cova da Iriako gertaerei atxikita dauden film eta dokumentalei dagokie:

### Zinema 
* 1943 - *Fátima, terra de fé* (Portugal)
* 1946 - *Coroação de Nossa Senhora de Fátima* (Portugal) [Dokumentaia]
* 1951 - *La Señora de Fátima* (España)
* 1952 - *The Miracle of our Lady of Fatima* / *El Milagro de Nuestra Señora de Fátima* (EE. UU.)​
* 1991 - *Aparição. Apparition a Fatima* / *Las apariciones de la Virgen de Fátima* (Portugal, Francia)
* 2009 - *The 13th Day / El Día 13* (Reino Unido)
* 2017 - *Fátima, el último misterio* (España) [Film eta dokumentai nahasketa]
* 2020 - "Fátima"

### Telebista 
* 1984 - *Fatima* (EE. UU.) [Telebista dokumentaia]
* 1997 - *Fatima* (Portugal) [Telebistako pelikula]
* 2009 - *The Nostradamus Effect / El Efecto Nostradamus* (EE. UU.) {Episodio: "Fatima's Lost Prophecy" /"La Profecía Perdida de Fátima" (03.Nov.2009)} [Telebista dokumentaia]
* 2017 - *Fátima, Altar del Mundo* [Dokumentala, 100 urteko agerraldiengatik]

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Alonso, Joaquín María; Kondor, Luis (2008) [2007]. *Hermana Luciaren memoriak* (PDF). 1. liburukia (10. edizioa). Torres Novas, Santarém, Portugal: Almondina grafikoa. ISBN 978-972-8524-22-7.

## Kanpo estekak