Aranbaltzako lurra zulatzeko makila

**Aranbaltzako lurra zulatzeko makila** Barrikan dagoen Aranbaltza III aztarnategian 2015 aurkitu zuten Paleolito garaiko egurrezko makila da.

## Aranbaltza 
Aranbaltzako aztarnategia Barrikan dago, Bizkaia, Butroe ibaira doan bailara txiki batean. Gaur egun kostaldea oso gertu dago, 800 bat metro ipar-mendebaldera, baina altueran dago, gaur egun 90 metroko itsas-hegi batek bereizia. Joxe Migel Barandiaranek aurkitu zuen, eta berak ikertzen zuen Ollagortatik gertu egoteagatik, *Ollagorta Este* izenarekin aipatu zuen. 2004an aurkitu zen eta 2013tik hainbat indusketa arkeologiko egin dira, Pleistozeno Ertainaren amaieratik Holozenora doazenak. Sedimentu horiek urez ase daude eta horri esker landareen arrastoak bikain kontserbatu dira. Egur tresna honetaz gain harri tresnak, beste egurrezko tresnak eta egur bazterkinak ere aurkitu dira. 

## Deskribapena 
Puntadun makila da, eta hagin arruntaren egurrarekin egina dago eta Lehringenen aurkitu dira beste batzuk). Hala ere, arkuak eta geziak egiteko tradizionalki erabili den egurretako bat da. 

Luzeran 151,7 milimetro ditu eta 28,6 zabaleran, baina ez da guztiz borobildua. Piezak ez zuen manipulazio handirik jaso, eta punta ateratzeko mozketak baino ezin daitezke ikusi. Bere formagatik ezin dugu jakin ea luzeagoa zen tresna baten punta birziklatua den.

## Erabilera 
Ez da ohikoa egurrezko tresnak aurkitzea, azkar desegiten baitira eta erregistro fosilak ez duelako baimentzen epe luzeko iraupenik. Hala ere, uste dugu iraganean egurrak eta landareek paper garrantzitsua zutela tresnak egiterako garaian. Egurra garrantzitsua izan zen Neandertalen teknologian, plastikotasun handiagoa zuelako forma zehatzak lortzeko, eta harriarekin edo hezurrekin egin ezin daitezkeen tresnak lortzeko aukera ematen zuelako. Egurra erabiliko zuten ehizarako, edukiontzietarako, etxeak eraikitzeko eta hezur edo harrizko tresnen heldulekuak egiteko.

Lurra zulatzeko makilak ohikoak izan dira ehiztari-biltzaile gizarteetan, baina normalean Aranbaltzakoak baino luzeagoak izan ohi dira. Aranbaltzan aurkitutakoak mozketak dituenez puntaren kontrako aldean, agian laburrago egin zuten uneren batean. Lurra zulatzea garrantzitsua zen tuberkuluak edo sustraiak jateko, baita ugaztun txikiak edo lurrean ezkutatzen diren beste animalia batzuk ehizatzeko ere. Harriak lurretik bereizteko ere egurrezko makilak erabilgarriak dira. Polenari begiratuta, lezkak zeuden inguruan, sustrai jangarriak dituen landarea. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Neandertalen garaiko egurrezko erreminta bat aurkitu dute Barrikan
* Punta de madera trabajada en el yacimiento neandertal de Aranbaltza
* Descubren utillaje neandertal de madera en Aranbaltza. UBU, Burgoseko Unibertsitatea.
* El complejo arqueológico de Aranbaltza (Barrika, Bizkaia) Arqueobasque
* Aranbaltza, único yacimiento Chatelperroniense al aire libre de la Península Ibérica
* El reemplazo neandertal en Aranbaltza y su posterior ocaso
* Rios Garaizar, Joseba: Mi Yacimiento Favorito VII - ARANBALTZA CENIEH
* El complejo arqueológico de Aranbaltza (Barrika, Bizkaia)una ventana a las formas de vida de los neandertales fuera de las cuevas en la región cantábrica
* Aranbaltza. Primeras evidencias de madera
* La industria lítica de Aranbaltza ofrece pistas sobre la extinción de los neandertales en la península ibérica
* El yacimiento chatelperroniense al aire libre de Aranbaltza (Barrika, Euskadi)

## Kanpo estekak