Paquita Rico

**Francisca Rico Martinez**, ezagunagoa **Paquita Rico** izenez (Sevilla, 1929ko urriaren 13a – Ibidem, 2017ko uztailaren 9a), sevillar aktorea, abeslaria eta dantzaria izan zen.

## Bizitza 
1929an jaio zen, Sevillako Triana auzoan, Corral de la Perlan zehazki, eta Alberto Rico de la Fuente (?-1950) itsaski-saltzaile ibiltariaren eta Francisca Martinez Paredes (etxekoandrea, jatorriz Murtziakoa) merkatariaren alaba izan zen. Hiru neba-ahizpa izan zituen, Amparo, Alberto eta Antonia. Santa Ana elizan bataiatu zuten. Txikitan Adelita Domingorekin kantu klaseak hartu zituen, ileapaintzaile ikastun gisa irabazten zuen diruarekin ordaintzen zituenak. 

### Ibilbide artistikoa 
Irrati-lehiaketa batean parte hartu ostean, Espainiako Montemar balletean egin zuen debuta, Carmen Sevilla eta Ana Esmeraldarekin batera. Pepe Pintoren konpainian hasi zen lanean. Florián Reyk aurkitu eta haren zuzendaritzapean 1948an egin zuen *Brindis a Manolete* lehen filmak ospea eman zion. Gero komediak, saineteak eta dramak etorri ziren, baita pelikula folkloriko ugari ere.

Berrogeiko hamarkadaren amaieran, bere lehen diskoak  grabatu zituen Columbia diskoetxearekin. Hurrengo urteetan Espainiako zinemaren izar kuttuna izatera iritsi zen, eta abeslari folkloriko gisa ere jarraitu zuen. Cannesko Zinemaldiko sari bat irabazi zuen *Debla, la virgen gitana* filmean egindako lanarengatik (1951). Mexikora bidaiatu zuen Enrique Rambal eta Joaquin Corderorekin *Prisionera del pasado* (1954) filma grabatzeko.

Arrakasta zinematografiko handiena 1958an lortu zuen, Maria de las Mercedes Orleansko eta Borboikoa (Alfontso XII.aren lehen emaztea) erreginaren papera  interpretatu zuenean, Luis Cesar Amadori argentinarrak zuzendutako *¿Dónde vas, Alfonso XII?* melodraman. Erregearen papera Vicente Parrak egin zuen eta bi aktoreek ospe handia lortu zuten. Interpretazio horren ondorioz, Ricok 1967an *Romance de la Reina Mercedes* bertsio propioa grabatu zuen, Quintero, Leon eta Quirogaren koplarena, ezkontza errealaren historiari buruzkoa, eta, azkenean, haren gairik enblematikoena bihurtu zen.

Bi urte geroago, Paquita Ricok Lola Flores eta Carmen Sevilla lagunekin (eta etsai artistikoekin) topo egin zuen *El balcón de la luna* filmean. Ezohiko ekoizpena izan zen, hiru izar elkartu baitziren, beren burua bakarka ikusteko pentsatutako filmetan parte hartu ohi zutenak.

Hirurogeiko hamarkadaren erdialdean, *La Voz de su Amo* eta Philips zigiluetarako hainbat grabazio egin zituen. Gero, esklusibotasun kontratu bat sinatu zuen Belter Diskoetxearekin, eta hantxe grabatu zituen «*En la noche de boda*», «*Encuentro*», «*Nuestro ayer»*, «*La novia de España*», «*Tarde sevillana*» eta «*Tus ojos de olé con olé*», besteak beste.

Une horretatik aurrera, Paquita Ricok bere agerpen zinematografikoak bakandu egin zituen, zirkulu hautatuetan lan eginez, eta beste sei filmetan baino ez zuen parte hartu, ikuskizunaren mundutik behin betiko erretiratu zen arte. 1980ko hamarkadaren amaieran, COPE kateko *Directamente Encarna* irratsaioan tertuliakide aritu zen. 1997an *Hostal Royal Manzanares* telesaileko atal batean aritu zen.

Paquita Rico 2017ko uztailaren 9an, igandea, hil zen, 19:40an, 87 urte zituela, Infanta Luisa Ospitalean, Sevillako Triana auzoan, bere adinak eragindako konplikazioen ondorioz. Aktore eta abeslariaren familiak kontatu zuenez: «Pixkanaka itzaltzen joan da. Bere adina zela eta, hil egin da. Azken unera arte senide zuzenekin egon da». Haren gorpuzkiak erraustu egin zituzten gero. Los Remedios auzoan bizi zen. 2022an lurperatu zuten Sevillako San Fernando hilerrian, Juan Ordoñez senarrarekin batera.

## Bizitza pribatua 
1960 eta 1965 artean Juan Ordoñez Araújo toreatzailearekin (Juan de la Palma) ezkonduta egon zen. Bogotan ezkondu ziren. Ordoñez ahizpen izeba zen. Alargun geratu zenean, 1968ko abuztuaren 26an ezkondu zen Guillermo Arsenio Arocha Fernandezekin, eta 2002ko irailaren 20an hil zen. Soledad Miranda aktore zenduaren bigarren graduko izeba zen.

 hilobia, Hilobi-monumentua, Paquita Ricoren errautsak dauden hilobian. Brontzezko eskultura bat du, Juan Manuel Parra Hernandezen lana ]]

## Filmografia 
### Telebista 
#### Abeslari 
* *Gran parada* (1964)
* *Esta noche con...* (1969)
* *Galas del sábado* (1970)
* *Cantares* (1978)

#### Aktore 
* *Hostal Royal Manzanares*: "La buenaventura" (1997)
* *Manos a la obra*: "No trabajarás en domingo" (1998)

## Antzerkia 
* *Triana* (1946)
* *Pasodoble* (1947)
* *¿Dónde vas, Alfonso XII?* (1960), Argentinako Buenos Airesen aurkeztua.
* *Bodas de sangre* (1962)
* *Una estrella para todos* (1965)
* *Ella* (1966)
* *¡Ay, molinera!* (1967)
* *La copla y el cante* (1970)
* *La novia de España* (1971)
* *Arte* (1979)
* *De Madrid al cielo* (1988)

## Diskografia 
### Iraupen luzeko diskoak 
* *Veleta de la caleta* (Columbia, 1954)
* *Canciones de la película Curra veleta* (Columbia, 1956)
* *Doña Pasión* (Columbia, 1956)
* *Mi niño* (La Voz de su Amo, 1964)
* *Por tu voz* (La Voz de su Amo, 1964)
* *Del espectáculo musical Ella* (Belter, 1966)
* *Romance de la Reina Mercedes* (Belter, 1967)
* *Amor es mi canción* (Belter, 1967)

### Bildumak 
* *Paquita Rico interpreta las canciones de la película La Tirana* (SAEF, 1958)   
* *Paquita Rico* (Belter, 1969)   
* *Paquita Rico* (Euromusic, 1976)   

### Bilduma diskoak 
* *La copla vol. 10* (1991)
* *Sonido Radiolé: lo mejor de la copla* (1995)
* *Historia de la tonadilla, la copla y el cuplé* (1998)
* *Raíces de la canción española vol. 13* (1999)
* *En la noche de boda y otros éxitos* (2002)
* *Grandes de la copla* (2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* 
* Paquita Rico La 2 (TVE) La noche del cine español saioan.