open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Disko-ekoizle

[thumb|Grabaketa saioa [Danimarkan.]]
Musika-industrian, **disko-ekoizle** edo **musika-ekoizle** batek hainbat eginkizun betetzen ditu, hala nola, grabaketa saioak kontrolatzea, musikan hasiberriei laguntzea, musika-interpretatzaileei grabatzeko prozesuan irakastea eta gidatzea, proiektuen ideiak kritikatzea, sormena zuzentzea, grabazioa gainbegiratzea, nahasketak eta masterizazio-prozesua egitea. Horiek izan dira ekoizleen eginkizun nagusietako batzuk soinu-grabazioa sortu zenetik, baina XX.mendearen bigarren erdian, ekoizleek enpresa-rol handiagoa hartu dute. 

Musikaren industrian bi ekoizle mota daude: ekoizle exekutiboa eta musika-ekoizlea. Rol desberdinak dituzte; ekoizle exekutiboa proiektuaren finantza-kudeatzailea den bitartean, musika-ekoizlea publikoarentzako musikaz arduratzen dena da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zer egiten du Musika-ekoizle batek? Musika industria.
Survival horror

***Survival horror*** () beldurrezko bideo-jokoen ezaugarriak dituzten akziozko eta abenturazko bideo-jokoen azpigenero bat da, jokalariak izuaren hainbat elementurekin izutzen saiatzen den bitartean pertsonaiaren biziraupenean zentratzen dena. Borroka jokagarritasunaren parte izan ohi den arren, eskuarki jokalariak ekintza bideo-joko tipikoetan baino kontrol gutxiago sentitzen du, munizio, osasun, abiadura eta ikusmen mugatuen bidez, edo jokalariak bideo-jokoaren mekanikekin duen interakzioa oztopatuz. Jokalariak eremu berrietarako bidea desblokeatuko duten eta bideo-jokoaren argumentuan aurrera egiten jarraituko duten elementuak aurkitzeko erronka ere badu. Bideo-jokoek beldurrezko teknika gogorrak erabiltzen dituzte, hala nola ingurune ilunak eta labirintikoak edo etsaien ustekabeko erasoak.

*Survival horror* terminoa 1996an erabili zuten lehen aldiz *Resident Evil* japonieraz merkaturatzeko. Bideo-joko horretan aurreko beldurrezko lanen eragina nabarmena zen, hala nola 1989ko *Sweet Home* edota 1992ko *Alone in the Dark*. Ordutik, terminoa antzeko jokotasunak dituzten bideo-jokoetarako erabili dute, eta atzeraeraginez aplikatu zaie aurreko tituluei. 2005ean *Resident Evil 4* merkaturatu zutenetik, generoa akziozko bideojokoen eta tiro-bideojokoen ezaugarri tradizionalagoak txertatzen hasi zen lehen pertsonan eta hirugarren pertsonan. Hori dela eta, kazetariek zalantzan jarri dute data luzeko frankiziek eta berrienek generoa utzi eta askotan «*action horror*» esaten zaiona ez den beste genero batera aldatu ote diren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Resident Evil (bideo-jokoa)

—Japonian—, Estatu Batuetan eta Europan ***Resident Evil*** bilakatuko zena, *survival horror* generoko bideo-jokoa da. Capcomek PlayStationerako sortua, *Resident Evil* saileko lehena izan zen. Jokoaren protagonistak Chris Redfield eta Jill Valentine dira, S.T.A.R.S. izeneko eliteko indar bateko kideak, Raccoon Cityko kanpoaldea ikertzen ari diren bitartean, bere taldeko kideak desagertu ondoren. Laster zombiz eta munstro mota ezberdinez betetako etxe batean harrapatuta geratzen dira. Jokalariak, jokoaren hasieran Chris edo Jill bezala jokatzea aukeratu ondoren, etxea arakatu behar du bere sekretuak ezagutzeko.

## Kanpo estekak
Júlia Martí Comas

**Júlia Martí Comas** (Bartzelona, 1989) Garapenari buruzko Ikasketetan Doktorea (EHU), Latinoamerikako Multinazionalen Behatokiako (OMAL) ikerlaria eta euskal herriko mugimendu feministaren kidea. Enpresen boterea, transnazionalen eraginak eta horiekiko sortutako erresistentzia eta alternatibak ikertzen ditu ikuspegi ekofeminista eta internazionalistarekin bat eginez.

## Biografia 
Bartzelonan zientzia politikoak ikasi zuen, UAB-n. 2012-2013 ikasturtean EHU-n Hegoa Institutuko Garapena eta Nazioarteko Kooperazio Masterra egin zuen eta ondoren, garapenari buruzko doktoretza landu eta 2017an tesia defendatu zuen enpresa transnazionalek Mexikon izan duten eragina aztertzen duena. Transnazionalen gaia jorratzen jarraitzen du, euskal enpresek Mexikon eta Kolonbian izan duten eragina giza eskubideen urraketan salatuz.

Gaur egun, zenbait kolektiboren parte da, besteak beste, FeministAlde eta Viento Sur Fundazioa. Aldi berean, hainbat jardunaldietan parte hartu eta komunikabideetan idazten du, hala nola, Pikara Magazine, Rebelión, Naiz eta Viento Sur aldizkarian.

## Liburuak 
* Malas compañías. Las empresas transnacionales contra los derechos humanos y el medio ambiente (Icaria, 2013, VVAA)
*Repensar la economía desde lo popular: Aprendizajes colectivos desde América Latina (Icaria, 2019, Martí Comas, Júlia eta Uharte, Luismi koord.)
*Gure herrien defentsan. 20 pista merkatuak erdigunetik kentzeko // En defensa de nuestros municipios. 20 pistas para descentrar los mercados (OMAL, REAS Euskadi, 2020, Júlia Martí Comas eta Zaloa Pérez Hernandorena)
*Revisión ecofeminista de las propuestas para un Green New Deal (Iratzar Fundazioa, 2020)

## Artikuluak 
* Pensar en un nuevo modo de vida requiere creatividad e imaginación (Rebelión, 2021)
*Una revisión ecofeminista de las propuestas para un Green New Deal (Transform!europ, 2020)
* Una agenda ecofeminista para la transición (Viento Sur, 2020)
*México: El infierno ecológico de los "paraísos industriales (Naiz, 2020)
* La vida en juego, la vida en riesgo (Pikara Magazine, 2020) 
* Consecuencias de la crisis económica global (FeministAlde, 2019)
*Resistencias frente a los tratados comerciales (BiodiversidadLa, 2019)
* Democratizar la economía desde los municipios (El Diario, 2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Júlia Martí Comas - OMAL
* Júlia Martí Comas - Pikara Magazine
* Júlia Martí Comas - Rebelión
*Júlia Martó Comas Twitter
Sweet Home (bideo-jokoa)

RPG generoko bideo-jokoa da. Capcomek Nintendo Entertainment Systemerako sortua, *survival horror* izango zenaren aurrekaria izan zen.

## Sinopsia 
*Sweet Home*k Mamiya Ichirouko etxe hutsera dokumental bat egitera menturatzen den bost laguneko talde baten istorioa kontatzen du. Etxera sartzean, atea haien atzean blokeatzen da, eta taldeak jakiten du etxea Mamiyaren mamuak eta beste izaki batzuek sorginduta dagoela. Orduan, denak hil baino lehen, etxetik ihes egiteko modua aurkitu behar dute.

## Kanpo estekak
Resident Evil 4

—Japonian—, Estatu Batuetan eta Europan ***Resident Evil 4*** bilakatuko zena, *survival horror* generoko bideo-jokoa da. Capcomek Nintendo GameCube, PlayStation 2, Microsoft Windows, Wii, Android, iOS, iPad, Zeebo, PlayStation 3, Xbox 360 eta Wii U plataformetarako sortua, *Resident Evil* saileko laugarrena izan zen.

Bideojokoaren istorioa 2004an gertatzen da, *Resident Evil 3: Nemesis* eta *Resident Evil: The Darkside Chronicles*en gertaeren ondoren; oraingo honetan, Leon S. Kennedyda protagonista, Raccoon Cityko hondamenditik bizirik ateratakoetakoa. Orain Estatu Batuetako Zerbitzu Sekretuko agente gisa lan egiten duen; azken hau misio berezi batera bidaltzen dute, Ashley Grahamek Estatu Batuetako presidentearen alaba erreskatatzera.

## Kanpo estekak
Alone in the Dark (1992ko bideo-jokoa)

***Alone in the Dark*** () bideo-jokoa da. Infogramesek PCrako sortua, *survival horror* izango zenaren aurrekaria izan zen eta bere saila sortu zuen.

## Sinopsia 
Louisiana, 1924. Jeremy Hartwood, artista ezaguna eta Derceto etxearen (siriar jainko baten izena darama) jabea, bere buruaz beste egiten ari da urkatuz. Zurrumurruen arabera, Derceto izeneko etxean indar gaizto izugarri bat bizi da, bere jabe guztiak egoera ezohikoan hil baitira. Kasua berehala artxibatzen du poliziak, eta jendeak ahaztu egiten du.

Une horretan jokalariak bi paper posible hartzen ditu bere gain, Edward Carnby, antzinako gauzen saltzaile baten enkargua jasotzen duen detektibe pribatu bat, ganbaran kokatutako piano baten bila bidaltzen duena, edo Emily Hartwood, Jeremy zenaren iloba, zeinak pianoaren bila ere jotzen duen etxera, Jeremyk bere buruaz beste egiten duela azaltzen duen ohar bat duela uste baitu. Aukeraketaren ondoren, jokoaren garapena berdin-berdina da bai pertsonaia batekin bai bestearekin.

## Kanpo estekak
Takanori Nagase

**Takanori Nagase**, japonieraz 永瀬 貴規, (Nagasaki (Japonia), 1993ko urriaren 14a) judo borrokalari japoniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezko domina lortu zuen, Sergiu Toma Arabiar Emirerri Batuakeko ordezkariarekin elkarbanatuz, ≤81 kg-ko gizonezkoen kategorian, Khasan Khalmurzayev errusiarraren (urrezkoa) eta Travis Stevens estatubatarraren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina lortu zuen ≤81 kg-ko gizonezkoen kategorian, Saeid Mollaei mongoliarra (zilarrezkoa) eta Shamil Bortxaxvili austriarra eta Matthias Casse belgikarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa). Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida, Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere 2 domin horiek lortu zituen proba berdinetan .
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Alijó

**Alijó** Vila Real barrutiko Portugalgo udalerria da, Tras-os-Montes eskualdean, Iparraldean (NUTS II) eta Duero (NUTS III) udalerrien arteko komunitatean, 2.800 biztanle inguru dituena.

297,57 km² eta 10.486 biztanle dituen udalerri baten egoitza da (2021), 19 freguesietan banatuta. Udalerriak mugakideak hauek dira: iparraldean Vila Pouca de Aguiar eta Murça udalerriak ditu, ekialdean Carrazeda de Ansiães, hegoaldean São João da Pesqueira eta mendebaldean Sabrosa .

## Demografia 
## Freguesiak 
Alijóko freguesiak honako hauek dira:

* Alijó
* Amieiro
* Carlão
* Casal de Loivos
* Castedo
* Cotas
* Favaios
* Pegarinhos
* Pinhão
* Pópulo
* Ribalonga
* São Mamede de Ribatua
* Sanfins do Douro
* Santa Eugénia
* Vale de Mendiz
* Vila Chã
* Vila Verde
* Vilar de Maçada
* Vilarinho de Cotas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alijóko udala
Johannes Frey (judoka)

**Johannes Frey** (Alemania, 1996ko abenduaren 12a) judo borrokalari alemaniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Alemania ordezkatuz, brontzezko domina lortu zuen talde mistoko kategorian (Israelgo taldearekin elkarbanatuz), Frantziako taldearen (urrezkoa) eta Japoniakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Honako hauek osatzen zuten Alemaniako taldea: Johannes Frey, Karl-Richard Frey, Jasmin Grabowski, Katharina Menz, Dominic Ressel, Giovanna Scoccimarro, Sebastian Seidl, Theresa Stoll, Martyna Trajdos, Eduard Trippel, Anna-Maria Wagner eta Igor Wandtke-k.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
Championnat Fédéral Nationale

**Championnat Fédéral Nationale** Frantziako errugbi txapelketaren hirugarren maila da, profesionaletan azkena. 2020an abiatu zen.

## Egitura 
Frantziako 14 taldek hartzen dute parte txapelketa honetan eta 26 partida jokatzen dituzte elkarren artean. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begoñako hilerria

**Begoñako hilerria** Begoñako errepublika izan zen udalerriaren hilerria da. Begoñako errepublika izan zenaren lekuko garrantzitsuenetako bat da. 1813an zabaldu zuten, hildakoak elizetatik kanpo lurperatzera behartu zutenean. Bilboko hilerri zaharrena zen 1943an lurperatu zuten azken hildakoa lurpeko hobietan eta 2003an panteoietan. 2006an itxi zuten. 

Begoña eta Bilboren bilakaeraren, garapenaren, hazkundearen eta historiaren lekuko zehatza izan da kanposantu hau. Izan ere, bere ibilbide osoan zehar, bere hobi eta panteoietan, Begoñako eta Bilboko ehunka pertsonen gorpuak jaso zituen. Eta oso une konplexuetan ere aktibo egon zen, Bigarren Errepublikan edo Gerra Zibilean, adibidez.

2021ean 'Begoñako Argia' izena duen proiektua martxa jarri zen, Begoñako hilerria kendu eta parke bat egiteko. Parkea sortu aurretik, ordea, bertako hezurrak atera, aztertu eta sailkatuko ditu Aranzadi zientzia elkarteak. Hilerriko gainerako elementuak ere aztertuko dituzte arkeologia, biologia eta antropologiaren ikuspuntuetatik.

Aranzadiko historialariek erakundeetako artxiboak aztertu zituzten. 1936ko gerran hil eta Begoñan lurperatutako 40 lagunen zerrenda osatu zuten; gehienak, 1937an hilak. Anartz Ormaza arkitekto eta Aranzadiko kidea da proiektuaren koordinatzailea. Garai bakoitzean hilobietan zer eratako harriak erabili ziren ere aztertu nahi zuten, Laura Damas EHUko Geologia Fakultateko ikertzailearen zuzendaritzapean.

Bestalde, zalantzak azaldu ziren hilerriko txoko batean hamabi gorpu aurkitu zituztenean. Aranzadiko ikertzaileek hasieran ez zekiten zein zen gorpu haien jatorria, ez baitziruditen gerran hildakoak. Baina geroxeago, Esteban Kadarsoren laguntzarekin, argitu zuten Justibasoko ermitatik ekarritakoak zirela, 1941ean, tuberkulosi-epidemia betean ermita hori eraitsi behar izan zuten Santa Marinako ospitaletik gertu beste pabiloi berri bat eraikitzeko.

Memoria Historikoaren arloan duen balioaz gain, hilerrian interes handiko multzo bat dago XIX. mendearen amaierako eta XX. mendeko hilobi-arkitektura aztertzeko. Izan ere, Vicente Larrea, Emilio Amann edo Jose Maria Basterra bezalako arkitekto eta artista espezializatuek diseinatutako panteoiak dokumentatzen dira, kapera, hezurtegia eta beste eraikuntza batzuez gain.
Fitxategi:Begoñako hilerria 09 17 15 849000.jpeg|Bernabe Garamendiren panteoia
Fitxategi:Begoñako hilerria.jpeg|Frankismoan iraun zuten euskarazko hitzak
Fitxategi:Begoñako hilerria 09 16 51 046000.jpeg
Fitxategi:Begoñako hilerria 09 17 01 052000.jpeg
Fitxategi:Panteón de Gregorio Urkaregi.jpg|Urkaregitarren panteoia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Cook

Sir **Joseph Cook** (Silverdale, Staffordshire, 1860ko abenduaren 7a - Sydney, 1947ko uztailaren 30a) australiar politikaria izan zen. Australiako 6. lehen ministroa izan zen 1913tik 1914ra.

Ingalaterran jaio zen eta bederatzi urterekin ikatz meategietan hasi zen lanean. 1885ean Australiara emigratu zuen eta meatzari lanetan jarraitu zuen eta sindikatu mugimenduan sartu zen. 1893an Hegoaldeko Gales Berriko parlamentuko kide hautatu zuten, Alderdi Laborista ordezkatuz. Hurrengo urtean Alderdi Laborista utzi eta George Reiden Merkataritza Libreko Alderdiarekin bat egin zuen.

1901ean Parlamentu Federaleko kide hautatu zuten, eta 1908an Reid ordezkatu zuen oposizioko buru gisa. 1909an bere alderdiak Alfred Deakinen Alderdi Protekzionistarekin bat egin zuen eta Alderdi Liberala osatu zuten. Defentsa ministro izan zen 1909tik 1910era. 1913an Deakin ordezkatu zuen liberalen buru bezala eta hauteskundeak irabazi zituen, senatuan gehiengorik izan ez arren. 1914ko irailean hauteskundeak deitu eta oposiziora igaro zen porrotaren ondoren.

1917an bere Alderdi Liberala Billy Hughesen Alderdi Laborista Nazionalarekin elkartu eta Alderdi Nazionalista sortu zuen. Itsas Armadako eta Ogasuneko ministro izan zen Hughesen gobernuan. Biek sinatu zuten Versaillesko Ituna Australiaren izenean 1919an. Cook Australiako enbaxadorea izan zen Erresuma Batuan 1921etik 1927ra.
Rabah Bitat

**Rabah Bitat** (Aïn Kerma, 1925eko abenduaren 19a - Paris, 2000ko apirilaren 10a) aljeriar politikaria izan zen. Aljeriako jarduneko presidentea izan zen 1978tik 1979ra.

Nazio Askatasunerako Frontearen sei sortzaileetako bat izan zen 1954an. Aljerko guduan parte hartu zuen, eta preso hartu ondoren, biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten. 1962ko martxoan askatu zuten, su-etena sinatu ondoren.

Aljeriako presidenteordea izan zen 1962tik 1963ra. Hasieran, Ahmed Ben Bellaren aldeko bat izan zen, eta gero, Ahmed Ben Bellaren aurkari bat. Houari Boumedienek Garraio ministro izendatu zuen.

Herri Batzar Nazionaleko lehendakaria izan zen 1977ko apiriletik 1990eko urrira eta Aljeriako bitarteko presidente izan zen Boumediene hil zenetik Chadli Bendjedid hautatu zuten arte.
Duncan Laurence

**Duncan de Moor** (Spijkenisse, 1994ko apirilaren 11), **Duncan Laurence** izen artistikoaz ezagunagoa, nederlandar egile abeslaria da. 2014an *The Voice of Holland* talentu lehiaketan parte hartu zuen, finalerdietara ailegatuz. 2019an AVROTROS telebista erakunde publikoak 2019ko Eurovision Abesti Lehiaketan Herbehereak ordezkatzeko hautatu zuen, eta irabazi egin zuen, berak idatzitako "Arcade" kantarekin. Abestia entzutetsu bilakatu zen hainbat herrialdetan, AEBetako Billboard Hot 100 zerrendan ere sartu zelarik.

## Diskografia 
* *Worlds on Fire* (EP, 2020)
* *Small Town Boy* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stacey Fluhler

**Stacey Fluhler**, sortzez **Stacey Waaka** (Papakura, Zeelanda Berria, 1995eko azaroaren 3a), Zeelanda Berriko hamabosteko eta zazpiko errugbi jokalaria da. Zeelanda Berriko selekzioarekin, garaipena erdietsi zuen 2017ko Munduko Errugbi Kopan, eta urrezko domina irabazi 2020ko Olinpiar Jokoetako emakumeen zazpiko errugbi txapelketan.
2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan zazpiko errugbi modalitatean lehiatu zen. Urrezko domina irabazi zuen taldeak, finalean Kanada 19–12 garaituta.

2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan zazpiko errugbi modalitatean lehiatu zen. Urrezko domina irabazi zuen taldeak, finalean Kanada 19–12 garaituta.

## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezko domina irabaziko du Zazpiko errugbi modalitatean, Zeelanda Berriko taldearekin, Frantziako taldearen (zilarrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Kelly Brazier, Gayle Broughton, Theresa Fitzpatrick, Stacey Fluhler Sarah Hirini, Shiray Kaka, Tyla Nathan-Wong, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Ruby Tui eta Portia Woodman-ek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Paris 2024 (Frantzia), urrezko domina irabazi zuen Zeelanda Berriko taldearekin, Kanada (zilarrezkoa) eta AEB (brontzezkoa) taldeen aurretik sailkatuta. Hauexek osatu zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Jazmin Felix-Hotham, Sarah Hirini, Tyla King, Jorja Miller, Manaia Nuku, Mahina Paul, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Theresa Fitzpatrick, Stacey Waaka, Portia Woodman, Tysha Ikenasio, Tenika Willison eta Kelsey Teneti.

## Gainerako lorpenak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sibila Jerusalemgoa

**Sibila** (Jerusalem, 1160 &ndash; Akre, 1190eko uztailaren 25a) Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregina izan zen 1186tik hil zen arte.

Amalariko I.a Jerusalemgoa erregearen eta Ines Courtenaykoaren alaba izan zen. Bere aita 1174an hil ondoren, Balduin IV.a Jerusalemgoa bere anaiaren oinordeko printzesa bihurtu zen. 1176an Gilen Longsworth Montferratekoarekin ezkondu zen eta seme bat izan zuten, Balduin V.a Jerusalemgoa. Gilen hurrengo urtean hil zen eta Sibila 1180an Guy Lusignangoarekin ezkondu zen. Anaia 1185ean hil zen eta semea 1186an eta Sibila eta bere senarra Guy Jerusalemgo tronura igo ziren.

Erregealdiak Ayyubtarren dinastiarekiko liskarrak eta  barne-liskarra izan zituen ezaugarri. Guy Hattingo guduan harrapatu zuten 1187ko uztailean, eta Jerusalem Saladinoren eskuetan erori zen hiru hilabete geroago. Sibila 1190ean izurrite baten ondorioz hil zen Akre setioan.
Timna Nelson Levy

**Timna Nelson Levy** (Jerusalem (Israel), 1994ko uztailaren 7a) judo borrokalari israeldarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Israel ordezkatuz, brontzezko domina lortu zuen talde mistoko kategorian (Alemaniako taldearekin elkarbanatuz), Frantziako taldearen (urrezkoa) eta Japoniakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Honako hauek osatzen zuten Israelgo taldea: Peter Paltchik, Timna Nelson Levy, Tohar Butbul, Gili Sharir, Li Kochman, Raz Hershko, Or Sasson, Sagi Muki, Shira Rishony, Inbar Lanir, eta Baruch Shmailov-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Rescue on Fractalus!

***Rescue on Fractalus!*** *FPS* generoko bideo-jokoa da. Lucasfilm Gamesek Atari 5200rako sortua, fraktalen teknologia erabili zuen estralurtar mundu bar sortzeko.

## Kanpo estekak
Castlevania: Lords of Shadow

*hack and slash* generoko bideo-jokoa da. MercurySteam eta Kojima Productionsek PS3 eta Xbox 360erako sortua, Castlevania sailekoa izan zen.

## Sinopsia 
Istorioa garai apokaliptiko batean girotuta dago, 1047. urtean, Europako Erdi Aroan. Honek Gabriel egungo kronologia alternoko lehen Belmont bihurtzen du. Dena iparraldeko Europako herri txiki batean hasten da, eta Gabriel Lakuko Guardianaren bila joaten da, emazte zendua berpizten lagun diezaion. Iristean likantropoek inbaditzen dute herria, eta Gabrielek azkar akabatzen ditu. Herriko agure baten esanei jarraituz, Gabriel basoan barneratzen da eta, aurrean dagoen su baten ondoan atseden hartu ondoren, harengana doazen likantropoen uluek asaldatu egiten dute. Une horretan, zaldi bat agertzen da, bere gorputzaren gainean lerro zerutiarrak marraztuta dituela, eta basoa zeharkatzen laguntzen dio, gero enigmatikoki desagertzeko.

## Kanpo estekak
Grabazio

thumb| Grabaketa estudio profesional baten kontrol-gela. San Isidro (Buenos Aires, Argentina)
**Grabazioa** edo **grabaketa** datuak atzemateko edo informazioa biltegiratze euskarri batean gordetako formatu batera bihurtzeko prozesua da. Prozesuaren emaitzari grabazioa ere esaten zaio.

Milaka urtez gizakiak grabazio historikoak egin ditu era batean edo bestean. Lehenengoen artean labar-pinturak, alfabeto errunikoak eta ideogramak izenda ditzakegu .

Gizakiek zuzenean irakurtzeko moduko testua grabatzeko moduen artean paperezko idazkera dago. Badira beste datuen biltegiratze moduak berreskuratze automatikoa errazten dutenak, baina gizakiak irakurri ahal izateko tresna egokia izan behar du. Ordenagailu batean gordetako testu bat inprimatzeak ordenagailuan kopia bat gordetzeko aukera ematen du eta tresnarik beharrik gabe irakur daitekeen kopia bat ere edukitzea.

Teknologiak gizakiek beren pentsamenduak, sentimenduak eta esperientziak irudikatzeko, erregistratzeko eta adierazteko bideak eskaintzen eta zabaltzen jarraitzen du.

## Kanpo estekak
Dominic Ressel

**Dominic Ressel** (Kiel, Schleswig-Holstein (Alemania), 1993ko urriaren 5a) judo borrokalari alemaniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Alemania ordezkatuz, brontzezko domina lortu zuen talde mistoko kategorian (Israelgo taldearekin elkarbanatuz), Frantziako taldearen (urrezkoa) eta Japoniakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Honako hauek osatzen zuten Alemaniako taldea: Johannes Frey, Karl-Richard Frey, Jasmin Grabowski, Katharina Menz, Dominic Ressel, Giovanna Scoccimarro, Sebastian Seidl, Theresa Stoll, Martyna Trajdos, Eduard Trippel, Anna-Maria Wagner eta Igor Wandtke-k.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Hidetaka Miyazaki

japoniar bideo-joko diseinatzailea da, FromSoftware konpainia zuzentzen duena. Miyazaki From Software-n hasi zen lanean programatzaile gisa 2004an, eta Armored Core sagan lan egin ondoren, Souls frankizia sortzeagatik egin zen ezagun. Miyazakik sailako lehen bi bideo-jokoak zuzendu dituen arren, *Dark Souls II*ren garapenean hain aktiboa ez zen papera hartzea erabaki zuen, proiektua gainbegiratuz Tomohiro Shibuya eta Yui Tanimura zuzendari-kide izan ziren bitartean.

## Lanak 
* *Armored Core: Last Raven* (2005) - Diseinatzailea
* *Armored Core 4* (2006)  - Zuzendaria
* ''Demon's Souls*  (2009) - Zuzendaria
* *Dark Souls* (2011) - Zuzendaria
* *Dark Souls II* (2014) - Ekoizlea
* *Bloodborne* (2015) - Zuzendaria
* *Dark Souls III* (2016) - Zuzendaria
* *Déraciné* (2018) - Zuzendaria
* *Sekiro: Shadows Die Twice* (2019) - Zuzendaria
* *Elden Ring'' (2022) - Zuzendaria

## Kanpo estekak
Demon's Souls

2011ko FromSoftware japoniar bideo-joko konpainiaren ARPG generoko bideo-joko bat da, PlayStation 3rako garatua. Demon 's Souls Boletarian garatzen da, "Agurea" izeneko izaki ilun batek kontsumitutako erreinuan. Jokalariek Boletariara eramandako gudari baten papera hartzen dute, bere errege eroria, Allant, hiltzeko eta "Agurea" baretzeko, edo, aitzitik, lainoari dena irensten uzteko eta "Agurea"k bere presondegitik libra dadin eta demoniarren mundua plagula dezan. «Lurrak aurkitu du bere salbatzailea... edo deabruek aurkitu dute esklabu berri bat?». Jokoaren bost eskualdetan zehar nabigatzen ditu jokalariak "Lotura" izeneko santutegi edo babesleku batetik, santutegi edo babesleku horrek horietako bakoitzera bidaiatzeko aukera ematen dielako. Horrez gain, jokoak arreta handia jartzen du desafiozko borrokan eta jokalariaren heriotza eta berragerpena inguratzen duten mekaniketan. Jokalari anitzeko lineako moduari esker, jokalarien lankidetza eta lehiaketa ahalbidetzen dira, beste jokalari baten mundua inbaditzeko eta jokalariaren aurkako borrokak egiteko aukerari esker.

## Kanpo estekak
Hideo Kojima

japoniar bideo-joko diseinatzailea da, Kojima Productions konpainia zuzentzen duena. Koyimak hainbat bideo-joko ospetsu sortu ditu, tartean *Metal Gear*, *Snatcher* eta *Policenauts* frankiziak. *Zone of the Enders* eta *Boktai* bideo-jokoak ere ekoiztu ditu. 1986an Konamin hasi zen lanean eta bertan egin zuen bere ibilbide profesionala.

## Lanak 
## Kanpo estekak
Nahasketa (audioa)

**Audio-nahasketa** edo **audio-nahastea** soinua grabatzeko eta editatzeko erabiltzen den prozesu bat da, soinu-gertaera batean dauden soinu-iturrien bolumen erlatiboa eta ekualizazioa kulunkatu eta orekatzeko. Normalean soinu-iturri horiek banda bateko musika-tresna edo orkestra bateko atalak dira. Modu berean, bolumen eta kokapen parametroak maneiatzen dira soinu-gertakariari berezitasun bat emateko, eta horrela lekuak eta giroak simulatzen dira efektuen eta bestelako parametroen manipulazioaren bitartez, publikoa musika-lanaren interpretearekin erabateko harremanean ipintzeko. Era berean, beharrezkoak ez diren maiztasunak eta nahi ez diren zaratak kentzeko erabiltzen da, elementu bakoitzari nahasketan espazioa emateko. Metodo hau Disk jockey ekoizleek ere erabiltzen dute.

Audio-nahastea oso erlatiboa da, soinu-multzo bera hainbat soinu-ingeniarik nahas dezaketelako, eta horrek nahaste nahiko desberdinak sortzen ditu. Hala ere, audio-nahasketetan erabiltzen diren tresnak berdinak dira beti, baina soinu-ingeniari bakoitzak modu ezberdinean erabiltzen ditu. 

**Nahasketaren** beste esanahi bat *klubeko* Disk jockeyek egiten dutena da taberna, klub edo diskoteka bezalako lekuetako kabinetan, grabatutako musika propioak edo beste musikagile eta artista batzuenak hautatuz eta nahastuz, entzuleek entzun eta/edo dantzatu ahal izateko, eta horretarako, nahasketa leunak egin behar dituzte, diskoen artean nabaritu gabe..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inbar Lanir

**Inbar Lanir** (Yehud (Israel), 2000ko apirilaren 3a) judo borrokalari israeldarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Israel ordezkatuz, brontzezko domina lortu zuen talde mistoko kategorian (Alemaniako taldearekin elkarbanatuz), Frantziako taldearen (urrezkoa) eta Japoniakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Honako hauek osatzen zuten Israelgo taldea: Peter Paltchik, Timna Nelson Levy, Tohar Butbul, Gili Sharir, Li Kochman, Raz Hershko, Or Sasson, Sagi Muki, Shira Rishony, Inbar Lanir, eta Baruch Shmailov-ek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen bakarkako proban.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Naohisa Takato

judo borrokalari japoniarra da.

## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezko domina eskuratu zuen (Diyorbek Urozboyev uzbekistandarrarekin partekaturik) ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian, Beslan Mudranov errusiarraren (urrezkoa) eta Yeldos Smetov kazakhstandarraren (zilarrezkoa) atzetik.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezkoa lortu zuen ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian, Yang Yung-wei taiwandarraren (zilarrezkoa) eta Yeldos Smetov kazakhstandarraren eta Luka Mkheidze frantziarraren (brontzezkoa partekaturik) aurretik sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Galdakao (argipena)

**Galdakao** izenarekin lotuta zenbait artikulu daude Wikipedia honetan:

* **Galdakao**, Bizkaiko herria.
* **Galdakao kraterra**, Marte planetan izen hori duena.
* **Galdakao lanperna**, perretxiko bat (Amanita rubescens)
* **Galdakao ospitalea**, zehazki **Galdakao-Usansolo Ospitalea**.
***Galdakao**, futbol talde izen bezala, berez, **Galdakao Kirol Elkartea**.
Planeten nomenklatura

thumb|Ular Facula and Sarpa Facula, Merkurioko gainazalean.
**Planeten nomenklatura sistema** planeta edo satelite natural baten gainazalaren forma edo ezaugarria geografikoak identifikatu eta izendatzeko sistema bakarra da. Forma geografiko horiei izen ofizialak emateko eginkizuna Nazioarteko Astronomia Batasunak hartu zuen 1919an sortu zenetik, eta izendapen astronomikoari buruzko konbentzioak jarraitzen dituzte.

Izendapenetan izen arruntak erabakitzen dira, hala nola fakula bat edo patera bat zer den; eta gero izen bereziak eman ere, forma geografiko zehatz bakoitza identifikatzeko; esate baterako, euskara tartean duten adibide batzuk aipatzeagatik, Galdakao kraterra (Marten), Ekhi Patera (Io satelitean) edo Suge fakula (Merkurion).

Forma geografikoen izen arrunterako izen latinoa aukeratzen da (*Facula*), eta haren plural latinoa erabiltzea ere ohikoa da (*Faculae*). Halaber hori izen propioaren bigarren osagarria izan ohi da; hortaz, *Suge Facula* da ofizialki Merkurioko gainazalean euskal izena duen fakula.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lezo (sagarra)

**Lezo** sagarrondoaren (*Malus domestica*) barietatea da. Fruitondo hau desagertzeko arriskuan dago eta, horregatik, haztegi batzuetan ekoizten da. 'Lezo Sagarra' Gipuzkoako izen bereko lurraldean ekoizten zen eta oraindik orain aurkitu daiteke bertan. Haren garrantzi ekonomikoa XX. mendeko bigarren erdian jaitsi egin zen. Sagardo egiteko ekoizten da.

## Historia 
'Lezo' Gipuzkoan landatutako sagar barietate bat da; bertako barietate oso zaharren artean onartua da. Bertako laborantza oso eskualde mugatuetan oinarritzen zen. Beren ekosistemetara ondo egokitzeagatik bereizten ziren, eta interes genetikoa izan zezaketen, egokitzapenaren arabera. Horiek bi azpitaldetan sailka zitezkeen: mahaikoak eta sagardokoak (nahiz eta batzuek gaitasun mistoa izan). Iraganean haztegi komertzialetan zabaldu zen eta gaur egun sagardoa egiteko erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
'Lezo' sagarrondoa indartsua da. Apirilaren bukaeran loratzen da. Fruitua tamainu erdikoa-txikia da; esferikoa eta itxura zapaldukoa poloetan. Kolore-hori-berdexka du. Barrutik zuria da, puntu arrosekin. Zaporez, urtsua da baiana, aldi berean, lehorra; hasieran gozoa ematen badu ere, ondoren nahiko mikatza izan daiteke. Irailan biltzen da. Mahaiko fruitu gisa erabil daiteke baina, egun, gehien batean, sagargoa egiteko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
École nationale supérieure des mines de Paris

**École nationale supérieure des mines de Paris** (*École des mines de Paris*, *Mines ParisTech*) Frantziako Grande école eta PSL Research University-ko sormen-institutua da. XVI. Luis Frantziako erregeak sortu zuen 1783an.

Mines ParisTech ezaguna da bere ikerketa-zentroen errendimendu bikainagatik eta mundu osoko beste unibertsitate ospetsu batzuekin nazioarteko lankidetzaren kalitateagatik.

ParisTech elkarteko kidea da.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Jacques Attali, frantses politikaria eta idazlea izan zen
* Louis Paul Cailletet, fisikari eta asmatzaile frantsesa izan zen
* Pierre Armand Dufrenoy, frantziar geologoa izan zen
* André Giraud, frantziar politikaria izan zen
* Frédéric Le Play, ingeniari, ekonomialari eta soziologo frantsesa izan zen
* Léon Walras, frantses ekonomialaria izan zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daylight (bideo-jokoa)

***Daylight*** *survival horror* generoko bideo-jokoa da. Zombie Studiosek PlayStation 4 eta Microsoft Windowserako sortua, ez zuen harrera onik izan.

## Sinopsia 
Sarah izeneko emakume bat da istorioaren protagonista, ospitale abandonatu batean kontzientzia berreskuratzen duena, hara nola iritsi zen gogoratu gabe. Ahots misteriotsu batek esaten dio ospitaleko sekretuak aurkitu behar dituela. Mapa gisa erabiltzen duen telefono mugikor batekin, sorgindutako ospitalea eta bere iragan kriminala esploratu behar ditu ihes egiteko. Ospitalea eta aldameneko espetxea arakatu ahala, Sarah ospitalearen iraganari buruz ikasten hasi zen, hamabi sorgin hil eta lurperatu baitzituzten beren lurretan, beste hamabi sorginak entregatu ondoren heriotzatik ihes egitea lortu zuen hamahirugarren sorgin batekin. Pista guztiak bildu ondoren, Sarah konturatzen da bera dela hamahirugarren sorginaren ondorengoa, eta horrek azaltzen du beste hamabietako izpirituak haren atzetik ibiltzea.

## Kanpo estekak
Sigurd

**Sigurd** (), **Siegfried** () edo **Sigfrido** germaniar elezahar heroiko bateko heroi legendario bat da, dragoia hil ondoren erail zutena. Baliteke figura historiko batean oinarrituta egotea, adibidez frankoen merovingiar leinuko pertsonaia batean edo gehiagotan; askotan Sigeberto I.a aipatzen da oinarri gisa. Ikerlariek, lehen, Arminiorekin lotu ohi ziten, Teutoburgeko oihaneko guduan irabazlea. Baliteke ere guztiz mitologikoa izatea. Sigurden kondaira lehen aldiz agertzen da Suediako eta Britaniar Uharteetako alfabeto errunikoan egindako marketan.

Norvegiar zein germaniar tradizio kontinentalean, Sigurd bere emaztearen (Gudrun/Kriemhild) eta beste emakume baten, Brunhild, gatazka baten ondorioz hiltzen da; azken hau burgundiarren Gunther erregarekin ezkontarazteko trikimailu bat egin zuten. Bi tradizioetan ere ohikoa da esatea dragoi bat hil zuela eta Nibelungoen jabea zela. Beste xehetasunetan, hala ere, bi tradizioak ezberdinak dira. Sigurdi buruzko lanik garranzitsuenak *Nibelungoen kanta*, *Völsunga saga*, and the *Edda poetikoa* dira. Alemaniako eta Eskandinaviako beste hainbat pasartetan era agertzen da, tartean Erdi Aroko eta Aro Modernoko eskandinaviar baladatan.

Richard Wagnerrek Sigurd/Siegfrieden kondaira erabili zuen *Sigfrido* eta *Jainkoen Gainbehera* operatan. Wagnerrek, batez ere, norvegiar tradizioa jarraitu zuen bere Sigfrido sortzerakoan. Ondoren egindako beste hainbat pasartetan, Wagnerren bertsioak pisu handia izan zuen. XIX. eta XX. mendeetan Siegfried lotuta agertu zen alemaniar nazionalismoarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yang Yung-wei

**Yang Yung-wei** (Shihzih (Taiwan), 1997ko irailaren 28a) judo borrokalari taiwandarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen, Taipei txinatarra ordezkatuz, ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian, Naohisa Takato japoniarraren (zilarrezkoa) atzetik eta Yeldos Smetov kazakhstandarraren eta Luka Mkheidze frantziarraren (brontzezkoa partekaturik) aurretik sailkatuz. Kontuan izan, Txinak jarritako baldintzak direla eta, 1979an NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) Nagoia-n (Japonia) hartutako erabakiak Taiwanek Olinpiar jokoetan (bere izenean eta bere banderapean) esku hartzea galarazten duela; beraz, Taipei txinatarraren izenean aritzen da.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gabriella Szabó

**Gabriela Szabo** (Bistrita, Errumania, 1975eko azaroaren 14a) atleta errumaniarra da. 19 urterekin egin zuen debuta senior mailan, eta 2005era arte lehiatu zen. Palmaresean hiru urre ditu munduko txapelketetan (bi 5.000m-tan eta bat 1500m proban), lau munduko indoor txapelketetan (hiru 3000m  eta bat 1500m probetan), zilar bat Europa Txapelketetan (5000m) eta urre bat Europar Indoor Txapelketetan (3000m). 1996. urtean, Atlantako Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 1500m-tako proban. Gainera, 2000. urtean urre olinpikoa lortu zuen 5000 metrotako proban eta brontzezko domina 1500m proban Sydney-en.

## Bizitza 
Gabriela Szabo 1975eko azaroaren 14an jaio zen Errumaniako Transilvania hirian. Gabriela ikastetxeko Gorputz Hezkuntzako irakaslearen animoei esker hasi zen lehiatzen, eta hark atletismoko lasterketa batean parte hartzea proposatu zion. Gabriela Szabok bere lehen lehiaketa irabazi zuen Bistri-ko parke nagusian eta bertan aurkitu zuen Zsolt Gyöngyössi entrenatzaile gazteak. Gurasoen adostasunarekin, atletismoko entrenamendua hasi zen.

Denborak aurrera egin ahala, Gyöngyössirekin zuen entrenatzaile-ikasle harremana erromantze bihurtu zen. 1999an, Zsolt Gyöngyössi entrenatzailearekin ezkondu zen. Familiaren laguntza izan zuen, nahiz eta hasieran ama ez zegoen oso pozik bere alaba bakarra kirolean aritzeko eta hainbeste denbora harengandik urrun egoteko ideiarekin, baina orain oso harro daude alabaz.

Lehenik eta behin, Gabrielak bere buruarekin lehiatu nahi zuen, eta bazirudien hori izan zela besteak gainditzeko modurik errazena; inoiz ez zen pozik geratu oholtzaren alde batean eserita egotearekin, lehen postuan egon nahi zuen, berarentzat bigarren lekua ez baitzen existitzen. Ez zaio inoiz gustatu galtzea. Esan du oso ondo sentitzen dela jendeak kaletik ezagutzen duenean eta bere lanagatik zoriontzen duenean. Horrek esan nahi du zure lana ez zela alferrik izan. «Lehiatzen zenean ez zuen Gabriela Szabok bezala egiten, Errumaniak bezala baizik. Saria zuretzat da, baina munduarentzat Errumania zara».

1999an urteko atletarik onena izendatu zuten. Urrezko 21 domina eta zilarrezko 12 irabazi zituen. Europako eta munduko txapelketetan titulu guztiak lortu dituen lehen atletetako bat da.

2004an, Birminghameko txapelketaren ondoren, profesionaltasuna utzi zuen. Errumaniako Atletismo Federazioak eta bere jarraitzaleek bere erabakia aldatzea espero zuten, baina, bere erabaki behin-betikoa zela esan zuen Gabrielak, neke fisiko eta emozionalarengatik. Beraz, 2005ean erretiratu zen profesionaltasunetik. Errumaniako enbaxadore turistikoa izan ondoren, gaur egun Errumaniako Gazteria eta Kirol ministroa da.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lulu (abeslaria)

**Lulu Kennedy-Cairns** (jaoitzez **Marie McDonald McLaughlin Lawrie**; Lennoxtown, 1948ko azaroaren 3) eskoziar abeslaria eta aktorea da. 1967ko *To Sir, with Love* filmean aritu zen, eta filmeko abesti nagusiarekin Billboard Hot 100 zerrendan lehena izan zen. 1974ko James Bonden *The Man with the Golden Gun* filmeko abesti nagusiari ere ahotsa eman zion. 1964ko "Shout" abestiagatik ezaguna da, eta baita 1969ko Eurovision Abesti Lehiaketako lau garaileetako bat izateagatik, "Boom Bang-a-Bang" kantarekin. 

## Kanpo estekak
Valdas Adamkus

**Valdas Adamkus**, **Voldemaras Adamkavičius** jaioa (Kaunas, 1926ko azaroaren 3a) lituaniar politikaria da. Lituaniako 5. presidentea izan zen 1998tik 2003ra eta 7. presidentea 2004tik 2009ra.

Sobietarren okupazioaren aurkako erresistentzian esku hartu zuen 1940an eta familiarekin Alemaniara ihes egin zuen 1944an errepresaliak saihesteko. Municheko Unibertsitatean ikasi zuen eta 1949an Estatu Batuetara emigratu zuen. Bertan ingeniari eta Ingurumena Babesteko Agentzian lan egin zuen.

1998an estatubatuar herritartasunari uko egin eta Lituaniako hauteskundeak irabazi zituen. 2003ko hauteskundeetan Rolandas Paksasen aurkako berrautaketa galdu zuen. Hala ere, urtebete geroago Paksas kargutik kendu zuten ustelkeriagatik, eta Adamkusek irabazi zituen hauteskunde berriak egin ziren. Bigarren agintaldia 2009an amaitu zen. Bere presidentzian Lituaniak antzinako herrialde komunistetan demokrazia sustatu zuen eta Ukrainako krisian bitartekaritza lanak egin zituen.
Gazte urdina

**Gazte urdina** (ingelesez: *The Blue Boy*) (c. 1770) Thomas Gainsboroughek egindako olio-pintura da. Agian Gainsborough-en lanik ezagunena da: Jonathan Buttall-en (1752-1805) erretratua dela uste da, merkatari aberats baten semea, nahiz eta hori ez den inoiz frogatu. XVIII. mendeko gazteen jantzien azterketa historiko batekin batera, uste da Gainsboroughek Anthony Van Dycki egindako omenaldia izan zela; bereziki, Van Dyckek egindako Karlos II.aren haur erretratutik oso gertu dago. Litekeena da Gainsboroughek margolan hori ikusi izana Rubensen beste margolan batekin batera Wiltongo gazteluko bilduman, Philip Thicknesse lagun eta mezenasarekin bisitatu zuenean.

Gainsboroughek mihisean zerbait margotu zuen *Gazte urdina* hasi aurretik. Pintura erretratu baterako mihise handi samarrean egina dago, 177,8 cm-ko altuera eta 112,1 cm-ko zabalera baitu. Huntington Liburutegian dago, San Marinon (Kalifornia).

## Margolanaren ibilbidea 
Jonathan Buttall izan zen pinturaren jabe, 1796an diru guztia galdu zuen arte. John Nesbitt politikariak erosi zuen eta gero, 1802an, John Hoppner erretratugileak. 1809 inguruan *Gazte urdina* Grosvenoreko kondearen bilduman sartu zen, eta han gorde zen, harik eta Westminsterreko bigarren dukeak Joseph Duveen arte-merkatariari saldu zion 1921ean.

1919an, Friedrich Wilhelm Murnau zinema-ekoizle alemaniarra inspiratu zuen koadroak, *Der Knabe in Blau*-rekin ("Gazte urdina") lehen filma egiteko.

Britainia Handian protesta publikoa eragin zuen erabaki batean, American Railwayko Henry Edwards Huntington enpresaburuari saldu zioten, 728.800 dolarren truke, Duveen merkatariarekin egindako hitzarmenaren arabera. Prezio horrek markak hautsi zituen edozein pinturarentzat. 1921eko azaroaren 11ko *The **New York Times* egunkariko albiste baten arabera, erosketa-prezioa 640.000 dolarrekoa izan zen, hau da, zortzi milioi inguru 2010ean. 1922an Kaliforniara abiatu aurretik, *Gazte urdina* lanaren erakusketa laburra egin zuten Londresko National Galleryn: 90.000 lagun inguruk ikusi zuten, eta Charles Holmes Galeriako zuzendariak agur-hitzak idatzi zituen pinturaren atzealdean: "Au Revoir, C.H." 

Margolan horrek eragin handia izan zuen Robert Rauschenberg artista poparen pinturan. Huntingtongo liburutegian dago, Thomas Lawrence margolariaren *Pinkie* koadroaren aurrean.

## Herri kulturan 
Quentin Tarantinoren *Django Unchained* filmeko pertsonaia nagusiak, esklabo askatu batek, Gainsboroughen margolaneko pertsonaiaren arropa bera eramatea erabakitzen du.

Margolana *Batman* 1989ko filmean agertzen da Gothamgo museoan eta, berriro ere, *Joker* 2019ko filmean, haren apartamentuan. *Ghostbusters 2* filmean agertzen den Janosz Poha pertsonaiak Gainsboroughen margolana eta Vigo Karpatiarraren margolanaren antzekotasunak aipatzen ditu.

*Animal Crossing* jokoan ere erabil daitekeen objektu bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Abominable Dr. Phibes

***The Abominable Dr. Phibes*** (euskaraz *Phibes Doktore Higuingarria*), 1971ko Ronald S. Dunas britainiarrak zuzendutako beldurrezko komedia film bat da. Vincent Price, Joseph Cotten, Peter Jeffrey eta Virginia North aktoreek antzeztu zuten.

Generoaren zaletuen artean kultuzko film estatua bereganatu du. *Dr. Phibes Rises Again* (1972) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
1921, Suitza, zirujau talde batej haren emaztea kirurgia ebakuntza kaskar baten ondorioz zendua izan ondoren, Phibes doktore (Vincent Price) maltzurrak mendeku gisa Antzinaroko testuetan aurkitu dituen metodo izugarrien bidez zirujauak hilko ditu. Jada 1925, Londres, Scotland Yardeko Harry Trout (Peter Jeffrey) inspektoreak Phibesen emazteari ebakuntza egin zieten zirujau taldeko burua izan zen Vesalius doktorearen (Joseph Cotten) laguntzaz gizatxar hura atzematen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Vincent Price: Anton Phibes doktorea
* Joseph Cotten: Vesalius doktorea
* Peter Jeffrey: Harry Trout inspektorea
* Virginia North: Vulnavia
* Hugh Griffith: Errabinoa
* Terry-Thomas: Longstreet doktorea
* Derek Godfrey: Crow
* Norman Jones: Tom Schenley sarjentua
* John Cater: Waverley
* Aubrey Woods: Goldsmith
* John Laurie: Darrow
* Maurice Kaufmann: Whitcombe doktorea
* Sean Bury: Lem Vesalius
* Susan Travers: Allen erizaina
* David Hutcheson: Hedgepath doktorea
* Edward Burnham: Dunwoody doktorea
* Alex Scott: Hargreaves doktorea
* Peter Gilmore: Kitaj doktorea
* Caroline Munro: Victoria Regina Phibes, Phibesen emaztea argazkietan, 

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luka Mkheidze

**Luka Mkheidze** (Tbilisi (Georgia), 1996ko urtarrilaren 5a) Georgian sortutako judo borrokalari frantziarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen (Yeldos Smetov kazakhstandarrarekin partekaturik) ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian, Naohisa Takato japoniarraren (urrezkoa) eta Yang Yung-wei taiwandarraren atzetik sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, banakako proba zilarrezko domina lortu zuen eta taldekako proban, frantziako taldearekin, urrezko domina lortu zuen.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
William Cullen Bryant

**William Cullen Bryant** (Cummington, Massachusetts, 1794ko azaroaren 3a - New York, 1878ko ekainaren 12a) estatubatuar olerkari eta kazetaria izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen. Poesiarekiko interesa laster piztu zitzaion. New Yorkera joan zen bizitzera eta hainbat egunkaritako editorea izan zen, besteak beste *New York Evening Post*-ekoa.

Bere olerkigintza oso ezaguna eta eskuragarria izan zen eta Sutondoko poetekin elkartzen da.

Central Parken eta Metropolitan Museum of Arten sustatzaileetako bat izan zen.

## Olerki hautatuak 
* *Thanatopsis*
* *To a Waterfall*
* *The Ages*
Dr. Phibes Rises Again

***Dr. Phibes Rises Again*** (euskaraz *Phibes Doktorearen Itzulera*), 1972ko Robert Fuest ingelesak zuzendutako beldurrezko komedia beltz film bat da. Vincent Price, Robert Quarry, Peter Jeffrey, Valli Kemp eta Fiona Lewis aktoreek antzeztu zuten.

*The Abominable Dr. Phibes* (1971) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Anton Phibes doktoreak (Vincent Price) bere emazte Victoria (Caroline Munro) maitea berpiztu nahi du, horregatik Isisen tenpluaren barnean iturburua duen Bizitzaren Ibaia zeharkatu beharko du. Helburu hori lortzeko edozer egiteko prest agertuko da, tartean Vulnavia (Valli Kemp) robot ederraren laguntzaz hilketa beldurgarrienak ere.

## Aktoreak 
* Vincent Price: Anton Phibes doktorea
* Robert Quarry: Darius Biederbeck
* Valli Kemp: Vulnavia
* Peter Jeffrey: Trout inspektorea
* Fiona Lewis: Diana Trowbridge
* Hugh Griffith: Harry Ambrose
* Peter Cushing: Kapitaina
* Beryl Reid: Ambrose andereinoa
* Terry-Thomas: Lombardo
* John Cater: Waverley superintendentea
* Gerald Sim: Hackett
* Lewis Fiander: Baker
* John Thaw: Shavers
* Keith Buckley: Stewart
* Milton Reid: Morroia
* John Comer: Itsasontziko ofiziala
* Caroline Munro: Victoria Regina Phibes argazkietan

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Vazha Margvelaxvili

**Vazha Margvelaxvili**, georgieraz ვაჟა მარგველაშვილი, (Samegrelo-Zemo Svaneti (Georgia), 1993ko urriaren 3a) judo borrokalari georgiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen ≤66 kg-ko gizonezkoen kategorian, Hifumi Abe japoniarrarekin (urrezkoa) galduz eta An Ba-Ul hegokorearra eta Daniel Cargnin brasildarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
1571ko Bilboko sutea

**1571ko Bilboko sutea** 1571eko azaroaren 9an Zazpikaleak ia guztiz suntsitu zuen sutea izan zen. Garai horretan, harresiak, elizak eta dorretxe batzuk izan ezik, beste guztia egurrez eraikia zegoen hirian. Esteban Garibai da gertakizun honi buruz argibide gehien ematen dituen iturria, berak aipatzen baitu egurrezko etxeak erre zirela, baina hurrengo urtean jada berreraikitzen ari zirela eta "etxe bakoitzak aurreko kale osoak baino gehiago balio" zuela. Hiriak kalte handiak izan bazituen ere, agintariek hainbat lur erosi zituzten, eta itsasadarraren kanalizazioa egiteko probestu zuten gertakaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sagar zopa

thumb|250px|Sagar eta azenario zopa.
**Sagar zopa** lehen osagai gisa sagarra erabiliz prestatutako zopa da. Sagarrak purean, xerratan edo egosi eta osorik erabil daitezke. Prestaketa batzuetan tipula, azenarioa eta kalabaza erabiltzen dira. Errezeta batzuek oilasko edo barazki salda erabiltzen dute; beste batzuek ura edo sagardoa erabiltzen dute. Osagai gehigarriak gehi daitezke gustuaren arabera, hala nola, kanela, limoi zukua, azukrea, jengibrea, curry hautsa, gatza eta piperra. 

Batzuetan hamaiketako gisa zerbitzatzen da. Sagar zopa, bestetik, gaixoak elikatzeko plater gisa erabili izan da; horrela izan zen Estatu Batuetan, 1900eko hamarkadaren inguruan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak