open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Popocatépetl magaleko monasterioak

**Popocatépetl magaleko monasterioak** UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatutako 14 monasterio dira, XVI. mende hasieran frantziskotarrek, domingotarrek eta agustindarrek eraikiak Mexikoren konkistaren lehen urteetan. Eskualdearen ebanjelizazioan garrantzi handia izan zuten, europar kultura eta erlijio berriaren iturburu bihurtu baitziren. Popocatépetl sumendiaren magalean eraiki ziren, Atlatlauhcan, Cuernavaca, Hueyapan, Tetela del Volcán, Yautepec, Ocuituco, Tepoztlán, Tlayacapan, Totolapan, Yecapixtla eta Zacualpan de Amilpas Calpan, Huexotzingo eta Tochimilco herrietan.

## Ezaugarriak 
Monasterio hauek egitura eta apaindura soilekoak dira, gehienak plateresko estilokoak. Eraikin nagusia (eliza) tamaina handikoa eta itxura laukizuzenekoa da, sarri hormabular sendo almenez hornituak, gotorleku itxura emanez.

Monasterio hauek segida jakin bat jarraituz eraiki ziren. Lehenik atariaren hormak, kapera irekia (*capilla abierta*) eta erpineko kaperak (*capillas posas*) eraiki ziren. Gero, elizaren nabea eta alboko eraikinak. Segida honek garrantzi handia zuen, bertako populazioa kristautzeko atariak eta kapera irekiak erabili baitziren hasiera-hasieratik, zeremonia erlijiosoak haize zabalean egiteko ohitura baitzuten. Aurrerago beste elementu batzuk ere gehitu zitzaizkien, hala nola, dorrea, alboko kaperak eta, batzuetan, bigarren patio bat eta solairu bat monasterioan bertan.

Espainiako eta Europako monasterio ereduak ez bezala, Espainia Berrikoen ezaugarri bereizia eraikinaren eta gune irekien arteko erlazioa da, batez ere patio handian edo atariari emandako garrantzia.

## Hamalau monasterioak 
Hauek dira 14 monasterio edo komentuak:

Pueblan:

* Convento de San Francisco de Asís (San Andrés Calpan)
* Convento de San Miguel Arcángel (Huejotzingo)
* Convento de la Asunción de Nuestra Señora (Tochimilco)

Morelosen:

* Convento de San Mateo Apostol (Atlatlahucan)
* Ex-convento de la Asunción, egungo katedrala (Cuernavaca)
* Convento de Santo Domingo de Guzmán (Hueyapan)
* Convento de Santiago Apostol (Ocuituco)
* Convento de Santo Domingo (Oaxtepec)
* Convento de la Natividad o de la Anunciación (Tepoztlán)
* Convento de Santo Domingo de Guzmán (Tetela del Volcán)
* Convento de San Juan Bautista (Tlayacapan)
* Convento de San Guillermo (Totolapan)
* Convento de San Juan Bautista (Yecapixtla)
* Convento de la Inmaculada Concepción (Zacualpan de Amilpas)

## Kanpo estekak
Kílian Jornet

**Kílian Jornet i Burgada** (Sabadell, 1987ko urriaren 27a) eskialari eta mendi lasterketari kataluniarra da. Mendian ibiltzen eta gailurrak igotzen hainbat marka hautsi ditu, eta bere ezohiko kemenagatik eta iraunkortasunagatik nabarmendu da. 

## Biografia 
Jornet 1987ko urriaren 27an Vallès Occidental eskualdeko Sabadell hirian jaio zen, bere gurasoak Eduard Jornet eta Núria Burgada direlarik. Bere aita mendi-gidaria eta Cerdanya eskualdean dagoen Cabeza de Reguera mendi-aterpeko zaindaria da, ama aldiz mendi kiroletako irakaslea, gaur egun Kataluniako Eski Teknifikazio Zentroko etorkizun oparoko gazteen ardura du. Kílianek bi urte gazteagoa den arreba bat du, Naila Jornet, hau estatu mailako eski taldeko kide da eta mendi lasterketan ere parte hartu berria da. 2017an eta espedizio berean Everestera bitan igo ondoren, *Path to Everest* filma plazaratu zen, bere mendi demak eta bizi ibilbidea iruditan azaltzen dituena.

## Errekorrak 
* 2024ko irailaren 2an jakinarazi zuenez, marka berri bat hautsi zuen: Alpeetako 82 lau milako gailur igo eta lotu zituen 19 egunetan,  ‘Alpine Connections’ delako ekimenean. Oinez eta txirringaz egin zuen ibilaldia, guztira 1.207 kilometro, 75.344 metroko gorabehera positiboaz.
* Kaliforniako eta Nevadako Tahoe Rim Trailen errekorra, 2009an, 38 ordu eta 32 minutukoa. Lasterketak 265 kilometro ditu, eta 8.000 metro positiboko desnibela dago.

* Transpirinioetako errekorra 2010ean, Hondarribia eta Llansa artean; Lasterketak 700 kilometro ditu.

* 2013ko abuztuan, Cervinok Breuil-Cervinerrekorra lortu zuen Breuil-Cerviniatik Lion ertzetik, 2 ordu, 52 minutu eta 2 segundoz.

* 2013ko uztailean, Chamonix-Mont Blanc igo eta jaitsi egin zen, 4 ordu eta 57 minutuan.

* Bob Graham Round-en errekorra 2018an: 106 km inguruko ibilbidea eta 8200 m-ko desnibel positiboa. Jornetek 12 ordu eta 52 minutuan osatu du ibilbidea, eta ordubetez jaitsi du Billy Blanden denbora.
* Zegama-Aizkorri Maratoiko errekorra 2022an, 3 ordu 36 minutu eta 40 segundotan.

## Kirol palmaresa 
### Eskia 
* Munduko txapelketa:
** Bertikala (5): 2010, 2011, 2013, 2015, 2017
** Bakarka (1): 2011
** Konbinatua (1): 2011
* Europako txapelketa:
** Bertikala (2): 2009, 2012
** Konbinatua (1): 2012

### Mendi lasterketak 
* Munduko Txapelketa
** Bertikala (1): 2014
** SkyMarathon (2): 2010, 2014
* Skyrunner World Series
** **Osotara (4):** 2007, 2008, 2009, 2012
** SkyRace (2): 2013, 2014
** SkyUltra (3): 2012, 2013, 2014
** Bertikala (1): 2014
* Europako Txapelketa
** SkyRace (2): 2008, 2013
** Bertikala (1): 2013
** Ultra SkyMarathon (1): 2013
* Beste lasterketa batzuk:
** Zegama-Aizkorri Maratoia (10): 2007, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2019, 2022.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kílian Jorneten webgunea 
* Kílian Jorneti Argian egindako elkarrizketa (2013)
Michael Bloomberg

**Michael Rubens Bloomberg** (Boston, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1942ko otsailaren 14a) negozio gizona, politikaria eta filantropoa da. Ameriketako Estatu Batuetako pertsona aberatsenetan zortzigarrena da, 1.800 milioi dolarreko ondasuna baitzuen 2010ean. Bloomberg L.P. finantzetako berrien eta informazio zerbitzuen konpainiaren fundatzailea eta %&nbsp;88ren jabe da. New Yorkeko alkate izan zen 2002. urtetik 2013raino.

Johns Hopkins Unibertsitatean ikasi zuen, ingeniaritza elektrikoko gradua lortu zuelarik. Ondoren Administrazio eta negozioei buruzko masterra burutu zuen Harvardeko Negozio Eskolan (*Harvard Business School*).

Bizitza osoan Alderdi Demokratakoa izana zen arren, 2001ean errepublikanotzat aurkeztu zen hauteskundeetara. 2008ko presidente hauteskundeetarako hautagai independentetzat aurkez zitekeela uste zen, 2007ko ekainean Alderdi Errepublikanoa uztean zurrumurru hauei indarra eman zielarik. Presidenteorderako ere aurkeztuko zela esan izan zen. Dena dela, Bloomberg ez zen inon aurkeztu postu horietarako.
Izan bainintzen Nafarroako errege

***Izan bainintzen Nafarroako errege*** Aingeru Epaltzak idatzitako eleberri historikoa da. *Erresuma eta fedea* izeneko trilogiaren bigarren liburua da. Henrike III.a Nafarroakoak Margarita Frantziakoarekin ezkontzeko Parisera eginiko bidaia du ardatz liburuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neiker-Tecnalia

**Neiker-Tecnalia** nekazal ikerketa eta garapenerako euskal erakundea da. Erakunde publikoa da, eta Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza, Nekazaritza eta Arrantza Sailari lotuta dago. Bi lantoki ditu, bata Arkautin (Araba) eta bestea Derion (Bizkaia), azken hau Bizkaiko Zientzia eta Teknologia Parkean.

## Helburuak 
Neiker-Tecnaliak honako helburuak ditu:
* Nekazaritzako ekoizpen-sistemen produktibitatea eta lehiakortasuna hobetzea.
* Ustiapenetan kudeaketa-teknologia berriak garatu eta aplikatzea.
* Nekazaritzako elikagaien eraldaketa-industriari, balio bereizgarria duten produktuei eta, oro har, kontsumitzaileei dagozkien kalitate-baldintzak betetzea. Horretarako, azpiegitura teknologiko bat osatu dugu, mehatxu biologikoei, ekoizpen-sistemari berari eta herritarrei erantzuteko asmoz.

Neikerren jarduera I+G azterlanen eta proiektuen garapenean datza, baita lehen sektoreari eta nekazaritzako elikagaien industria transformatzaileari zuzendutako zerbitzu teknikoetan eta laboratorio-analisietan ere. Zentro honek bere ekintzak eskaerari zuzendu nahi dizkio, hau da, espezializatuta dagoen nekazaritzarako elikagaien sektoreak sortu ditzakeen beharrei. Horregatik dihardu bere ikerketak eta garapen teknologikoa indartzen baratzegintzan, basogintzan, mahasgintzan eta ardogintzan, elikagaien kalitateari eta ziurtasunari lehentasuna emanez.

145 langile eta 34 bekadun ditu eta 2004an 124 proiektu gauzatu eta 9,4 milioi euro fakturatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Alkolea (hondartza)

**Alkolea** Gipuzkoako hondartza bat da, Mutrikuko udalerrian kokatua, Alkolea lurmuturraren ekialdean. 920 metro luze eta 50 metro zabal da. Eskuarki, ez da jende asko izaten han. Surfean edo urpekaritzan aritzera joaten dira zenbait.

## Ikus, gainera 
* Mutrikuko hondartzak

## Kanpo estekak 
* Alkolea hondartza, satelitetik ikusita, Google Maps webgunean.
* Arbe hotelaren webkama: Alkolea hondartzaren zuzeneko irudia.
Rhodesia

Hasiera batean, **Rodesia** edo **Rhodesia** britainiar agindupean zegoen Afrikako hegoaldeko lur eremu zabal bati zeritzon, Sir Cecil Rhodes kolono ingelesak konkistatua. Lur horiek ondoren Ipar Rhodesia eta Hego Rhodesia izenez berrantolatu ziren eta independentzia lortu ondoren, hurrenez hurren Zambia eta Zimbabwe deitzen dira.

Hego Rhodesianko populazioak (1965ean % 5 zuria zen) Rhodesiako Federazioaren gainbeheran beraien boterea mantentzeko modua ikusi zuen eta Ipar Rhodesiak izena aldatzean, Rhodesia izenez ezagutzera eman ziren.

* Ipar Rhodesia, ondoren Zambia deitu zena.
* Hego Rhodesia, ondoren Rhodesiako Errepublika eta, azkenik, Zimbabwe.

## Kanpo estekak
Elektrodo

[300px|thumb|eskuinera|[Arku-soldaketan erabiltzen diren elektrodoak.]]

**Elektrodoak** dira zirkuitu elektrikoak konektatzeko erabiltzen diren eroaleak. Elektrodoak metalikoak (zilarra, kobrea, platinoa, zinka...) edo ez-metalikoak (karbonoa) izan daitezke. Elektrodoen adibiderik ezagunenak pilen poloak dira.

Zelda elektrolitiko batean korrontea bi elektrodoetatik igarotzean oxidazio-erredukzio erreakzioak gertatzen dira, eta elektrodo bakoitzean gertatutako erreakzioaren arabera, anodo eta katodo izenaz bereizten dira.

* Anodoa: Elektroiak hartzen dituen elektrodoa da, bertan oxidazio erreakzioa gertatzen da.
* Katodoa: Elektroiak ematen dituen elektrodoa da, bertan erredukzio erreakzioa gertatzen da.

## Kanpo estekak
Ipar Rhodesia

**Ipar Rhodesia** () Afrikako erdi-hegoaldeko lurralde bat zen, 1911ean eratua. 1964ean independente bilakatu zen Zambia izenarekin.

Hasiera batean "British South Africa Company"-k kudeatzen zuen, 1911ean Ipar-Mendebaldeko Rhodesia eta Ipar-Ekialdeko Rhodesia elkartu zituenetik. 1924tik aurrera Erresuma Batuko gobernuaren administraziopera igaro zen Britainiar protektoratu ofizial bezala.

Geografikoki, politikoki ez bezala, Rhodesia izenaren bidez normalean gaur egungo Zambia eta Zimbabwe-ko lurraldeeak batzen zituen lurraldeari buruz mintzatzeko. 1964tik aurrera Rhodesia terminoak Hego Rodhesiari bakarrik egiten zion erreferentzia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipar Ekialdeko Rhodesia
* Ipar Mendebaldeko Rhodesia
* Hego Rhodesia
* Rhodesia
* Rhodesiako Errepublika
* Zambia

## Kanpo estekak
Bildumazaletasun

[thumb|300px|**Bildumazaletasuna**: pertsona batzuek [zigilu|seiluen bildumak osatzeko zaletasun handia dute.]]

**Bildumazaletasuna** mota jakin bateko objektuak bilatu, eskuratu, bildu, antolatu eta erakusteko pertsona batek duen zaletasuna da. 

## Adibideak 
Denetariko objektuen bildumak egin daitezke, hala nola txanponak, botilak, diskoak edo nekazaritza-lanabesak. Bilduma jakin bat osatzeko arrazoiak anitz izan daitezke: jolas edo denborapasa hutsa izan daiteke, objektuen gaiarekin interes intelektuala, bildumako objektuekiko lotura emozional bat (haurtzaro edo gaztetako oroigarriak direlako, adibidez). Bildumak orokorrak zein oso zehatzak izan daitezke: badira pertsonak denetariko diskoen bilduma egiten dutenak eta beste batzuk marka zehatz bateko garagardo-botilak soilik bilatzen dituztenak.
thumb|Jose Luis Intxaustiren erraldoi eta buruhandi figuren bilduma (erakusketa batean 2017an).
Euskal Herrian 21. mendean erraldoi eta buruhandien inguruko bildumazaletasun bat garatu da bereziki, gomazko erraldoi eta buruhandiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Rhodesia

**Hego Rhodesia** () Britainiar Inperioko kolonia autonomoa izan zen, Hegoaldeko Afrikan, 1888 eta 1979 artean, gaur egungo Zimbabweko lurretan. 

Formalki 1923an jaio zen, Britainiar Hego Afrikako Konpainiak Zambezi ibaiaren hegoaldean eta Limpopo ibaiaren iparraldean zituen lurrekin. Hasieran *Hego Zambezia* izenarekin ezaguna zen, baina Erresuma Batuak anexionatu zuenean Cecil Rhodes enpresaburuaren eskariz, bere izena eman zioten. Bechuanalandiarekin, Ipar Rhodesiarekin, Moçambiquerekin eta Transvaalgo Errepublikarekin egiten zuen muga. 

1964tik aurrera Rhodesia bakarrik deitzera pasatu zen, eta 1980an Zimbabwe.

## Erreferentziak 
## Ikus, ere 
* Ipar Rhodesia
* Rhodesia
* Rhodesiako Errepublika
* Zimbabwe

## Kanpo estekak
Ipar-Mendebaldeko Rhodesia

thumb
thumb|Sir Robert Codrington, lurraldeko administratzailea 1907an
**Ipar-Mendebaldeko Rhodesia** hego erdialdeko Afrikan zegoen eta 1891 sortu zen lurralde bat zen. 1890ean Barotseko Lewanika Erregeak eta Hegoafrikako Britainiar Konpainiak (British South Africa Company) sinatutako akordioaren arabera lurralde hauek britainiarrak administratzera pasatu ziren.
1924tik aurrera Erresuma Batueko gobernuaren administraziopera pasatu zen Britainiar protektoratu ofizial bezala.

1911n Ipar Ekialdeko Rhodesiak eta Ipar Mendebaldeko Rhodesiak bat egin zuten Rhodesia eratuaz.

## Ikus, ere 
* Ipar Ekialdeko Rhodesia
* Ipar Rhodesia
* Rhodesia
* Rhodesiako Errepublika
* Zambia

## Kanpo estekak
Ipar-Ekialdeko Rhodesia

thumb
**Ipar-Ekialdeko Rhodesia**, Afrikako hego-erdialdean lurraldeak ziren *British South Africa Company*-k sortu eta administratuak zirenak beste erdia bezala, Ipar Mendebaldeko Rhodesia. Lurralde zabal hauek Zambezi ibaiaren iparraldera geratzen ziren lurrak ziren. Bemba eta Chewa bertako agintariekin hitzarmenak sinatu arren, ez zuten lurraldeen kontrol osoa eduki Bemba-ren erresistentzia armatua garaitu zuten arte 1899an. 1900ean Britainiako protektoratua izatera pasatzea aldarrikatu bazuten ere hau ez zen 1924rarte izan.

1911n Ipar Ekialdeko Rhodesiak eta Ipar Mendebaldeko Rhodesiak bat egin zuten Rhodesia eratuaz.

## Ikus, gainera 
* Ipar Mendebaldeko Rhodesia
* Rhodesia
* Rhodesiako Errepublika
* Zambia

## Kanpo estekak
Alaskako Unibertsitatea

**Alaskako Unibertsitatea** 1917ean Fairbanks-en, Alaskan sortutako unibertsitate bat da.

Unibertsitearen barruan hiru unibertsitate bereiz daitezke, bakoitza bere campusekin herri txikiagotan. Hauek dira.

* Alaskako Unibertsitatea Fairbanks, lehena eta ezagunena (9.380 ikaslerekin)
* Alaskako Unibertsitatea Anchorage, campusik handiena (17.000 ikaslerekin)
* Alaskako Hego-Ekialdeko Unibertsitatea, bere campus handiena estatuko hiriburuan dago, Juneau-en.

Hiru unibertsitateen artean 33000 ikasle dituzte.

## Kanpo estekak 
* web-orri ofiziala(Ingelesez)
Laserraren bidezko ebaketa

**Laserraren bidezko ebaketa** industrian erabilitakoen artean, laserra da kontzentrazio ahalmenik handiena duen bero indarra. Argia denez gero eta eramateko nahiz erabiltzeko oso erraza izatean, guztiz interesgarria da industriaren ikuspegitik.

Berariazko makinak dira, baina antzekotasun handiak dituzte ebaketa termikoko makina guztiekin, horiek ere ez baitute esfortzurik egiten prozesuetan.

## Aplikazioak 
Laserraren bidezko ebaketak ezaugarri berezia dauka. Aplikaziorik gehienetan, urturiko aldea oso estua da eta prezisio itzela lortzen da formetan; beraz, piezak geroko fabrikazioetarako prestatzeko prozedura barik, akaberako prozedura da.
Metalezko txapa mehean, material plastikoetan, metrakilatoan, etb, egindako ebaketak, inguraketa mota guztietan: horixe da ebaketa mota honen lan eremua, eta berorren muga bakarra oraingo kostu handiak dira.

## Kanpo estekak
Kromo (argipen)

**Kromo** hitzak hainbat adiera ditu:

* kromoa: elementu kimikoa.
* kromoak: paper edo kartulinazko irudiak, bilduma bat osatzeko eginak.
* **kromo-**, zerbait koloreei buruzkoa dela adierazten duen aurrizkia (kromosfera, kromosoma, ...).
Kromo (bilduma)

thumb|Antzinako **kromo** bat.

**Kromoak** argitaletxe batek paper, kartulina edo plastikoz egindako irudi txikiak dira, haurrek gai bati buruzko bilduma bat osatzeko erabilitakoak. Kromoak gaiari buruz propio egindako album batean bateratzen dira askotan. Jolas moduan eta bilduma osatzeko helburuarekin, ohikoa da haurrek kromoak trukatzea.

## Kromo jolasa 
Joko honetan, jokalari bakoitzak bere kromoak ekartzen ditu. Jokalariak erabakitzen du zein kromo mota eta tamaina erabili nahi duen; beraz, kromo mota berdina duen beste jokalari batekin jolastu behar du.

Jokalari bakoitzak kromo bat jartzen du gora begira. Jokalari bien (edo gehiagoren) kromoak, bata bestearen gainean uzten dira. Jokalari bat eskuarekin kromoaren gainera txalo bat emanez hasten da. Kromoari buelta ematea lortzen duenak, kromoa irabazten du. Jolas honen helburua hori da hain zuzen, ahalik eta kromo gehien eskuratzea.

## Kanpo estekak
Oxiebaketa

thumb|250px|Ebaketa erregailua.

**Oxiebaketa** soldadura eta ebaketa teknika bat da, erregai gasa eta oxigenoa erabiltzen dituena metalak ebaki eta soldatzeko.

Karbono gutxiko burdin aleazioek oxigenoko atmosferan erretzeko gaitasuna dute, prozesu guztiz exotermikoan. Propietate horren eraginez, eta halako materialak ebakitzeko beharrizanaren ondorioz, oxiebaketaren prozedura sortu da. Metodo horrek materialaren zati baten errekuntza lortzeko aukera ematen du, oxigeno zorrotada indartsuaren bidez. Erretako materiala oxigeno korronteak eramaten du zepa bihurtuta

Bideak oso bakunak izan daitezke. Arbastuan, egiten diren ebaketetarako, nahikoa da oxigenorako bide gehigarria duen erregailua erabiltzea. Produkziozko instalazioetan, oxiebaketako makinak egitura arinak dira eta ez dute esfortzu handirik egiten; euren helburua oxigenoa bultzatzen duten ahotxoen mugimendua bermatzea da, jarraitu beharreko ibilbideen arabera. Euren produkzioaren ezaugarriak, berriz, ondokoaren araberakoak dira: mugitu ahal duten aldi bereko ebakitzaile kopuruaren, inguraketak egiteko aukeraren eta inguraketa kontrol sistemaren araberakoak.

## Aplikazioak 
Lodiera ertaineko eta handiko ebaketetan, karbono kantitate txikiko altzairuen ebaketa zuzenetan edota altzairu horien inguraketak ebakitzen direnean, metalezko eraikuntzen aplikazio guztietarako. Era guztietako soslaien ebaketak ere egin daitezke. Oso merkea da.

## Kanpo estekak 
* Oxiebaketa bideoa
Erdialdeko Ostrobotnia

**Erdialdeko Ostrobotnia** (finlandieraz: *Keski-Pohjanmaa*; suedieraz: *Mellersta Österbotten*) Finlandiako mendebaldean dagoen eskualde bat da.
## Geografia 
## Historia 
## Administrazioa 
### Azpiegiturak 
### Banaketa 
### Eskualde-batzarra 
## Demografia 
### Biztanleria 
### Hezkuntza 
### Osasuna 
## Kultura 
### Armarria 
### Leku aipagarriak 
### Kirola 
### Ospakizun bereziak 
## Ekonomia 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
## Iruditegia 
## Erreferentziak
Masa molar

**Masa molarra** substantzia baten masaren eta kantitatearen arteko erlazioa da. Hau da, substantzia baten mol baten masa da. Masa molarraren magnitude-sinboloa *M* da, eta gehienetan g/mol unitateekin adierazten da. Substantziaren araberakoa da, adibidez, sodioaren masa molarra beti 22,990&nbsp;g/mol da eta urarena batazbeste 18,015&nbsp;g/mol.

Masa molarrak eta masa molekularrak zenbakizko balio bera dute; ezberdintasun bakarra da masa molekularra masa atomikoaren unitateetan (u) adierazten dela. Masa molarra eta molekularraren arteko konbertsioa egiteko unitateak besterik ez dira aldatu behar. Hau da, fluor (F2) molekula baten masa 37,997 u bada, bere masa molarra 37,997 g/mol izango da.

## Erabilera 
Masa molarra jakitea erabilgarria da substantzia-kantitatea kalkulatzeko. Esaterako, 100&nbsp;g dituen ur lagin baten substantzia-kantitatea kalkulatzeko uraren masa molarraz zatitu behar da:

n(\mathrm{H_2O})=\frac{m(\mathrm{H_2O})}{M(\mathrm{H_2O})}=\mathrm{\frac{100 \ g}{18,\!015 \ g/mol}=5,\!55 \ mol \ H_2O}

Substanzia kantitatea jakiteak gauzaki elementalen kopurua kalkulatzea ere ahalbidetzen digu. Mol bakoitzak zehazki  gauzaki elemental dituenez, lagin horretan dagoen ur molekula kopurua da:

\mathrm{5,\!55\ mol\ H_2O\times6,\!022\, 140\, 76\times10^{23}\ molekula/mol=3,\!33\times10^{24}\ molekula\ H_2O}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doberman

**Doberman** Karl Friedrich Louis Dobermann alemaniarrak sortutako txakur arraza da.

Kanada era AEBetan **Doberman Pinscher** izendapena jasotzen du.

## Ezaugarriak 
Ile beltz eta gogorra, gorputz sendo, gihartsu eta ez oso astuna du. Beltza edo marroi kolorekoak izan daitezke. Bere bizitzeko epea 18 urteraino da. Txakur oso arriskutsuak dira. Polizia edo zaindari-txakurra izateko entrenatuta daude.

## Arriskua 
Arraza arriskutsuen sailkapenean pertsona ezezagunekiko oldarkortasunarekiko dagokionez goreneko postuetan dago.

Bere oldarkortasuna egoeraren araberakoa da baina bere tamaina eta indarrak txakur arraza potentzialki arriskutsuan bilakatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziriako Andonegi

**Ziriako Andonegi Andonegi**, ezizenez ***Kuireka*** (Mutriku, Gipuzkoa, 1912ko martxoaren 16a - 1982), jostuna eta euskal idazlea zen. *Aitorren hizkuntza zaharra* abestiaren letra da haren lanik ezagunena. Bertsotzat idatzi zuen, 1956ko otsailean.

Kolaboratzaile izan zen *Euzkadi* eta *El Día* egunkarietan; *Argia*, *Zeruko Argia* eta *Euzko Deya* astekarietan; eta *Euzko-Gogoa*, *Olerti* eta *Redención* aldizkarietan. Abertzalea zen, eta hogei urte zituela, Mutrikuko batzokiko lehendakari zelarik, herriko hormetan Espainiaren aurkako idatzi batzuk agertu ziren goiz batean. Orduan, Gipuzkoako gobernadoreak 500 pezetako diru zigorra ezarri zion.

Espainiako Gerra Zibilean gudari ibili zen, eta 1937an, Santandertik Frantziara ihesi zihoala, frankistek preso hartu zuten. Gorriak ikusi zituen; jipoitu eta, «escritor vasco separatista» zela eta, heriotza zigorra ezarri zioten. Kendu zioten zigor hura, baina urte mordoxka eman zuen preso, Ondarretako espetxean, Miranda Ebroko kontzentrazio eremuan, Guadalajaran, Segovian...

Haren adiskide Santiago Onaindiak eman zuen horren guztiaren berri, bai eta Ziriakok bere burua deskribatzeko egindako bertso hau plazaratu ere:

2012. urtetik, bere omenez, izen bereko ipuin lehiaketa antolatzen da urtero Mutrikun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Ziriako Andonegi», *bertso eta olerkien hemeroteka*.
* Ziriako Andonegi ipuin lehiaketa, Mutrikuko udalaren web-gunea
London to Ladysmith via Pretoria

***London to Ladysmith via Pretoria*** Winston Churchill-ek (Erresuma Batuko lehen ministro izandakoak) idatzitako liburu bat da. Churchill-en bigarren Boer Gerraren lehen 5 hilabeteetako inpresio eta iritziak azaltzen dira. Ladysmith-eko garaipena agertzen da atal batean, eta baita Churchill preso egin eta nola ihes egin zuen Boer-engatik. Liburua 1900ean argitaratu zen, Natal Gobernuko trenbideetako langileei dedikatua.

## Kanpo estekak 
*  Liburua irakurgai *Wikisource*n
Ladysmitheko setioa

**Ladysmitheko setioa** Bigarren Anglo-Boer Gerran gertaturiko borroka luze bat izan zen, 1899ko urriaren 30etik 1900eko otsailaren 28 arte iraun zuena.

## Gerraren eztanda 
Britainia Handia eta Boer Errepublikaren arteko tentsioa areagotu zenean, Britainia Handiak 15.000 soldaduko bereiziriko tropa bat bidali zuen Natal-era, gerra hasiko balitz indarberritzekoak Hegoafrikara lurrunontziz iritsi arte gudari aurre egiteko gai izango zirelakoan.

Sir George White lotinant jenerala jarri zuten gizon hauen gidaritzan. Whitek 64 urte zituen eta zangoa kaltetua zeukan zaldian zihoala edukitako istripu bat zela eta. Gehien bat Indian zerbitzua egindakoa zen, eta esperientzia gutxi zeukan Hegoafrikan.
thumb|ezkerrera|1899ko urriko posizioen eskema

Aurkako iritzi askorena kontra, Sir Alfred Milner ofizial britainiarrarena adibidez, Boerrak ez ziren beldurtu tropa mugimendu haiek ikustean. Kontrara, britainiar gobernuak Boer errepublikengan kontrola bereganatzeko froga ikusi zuten. Transvaal gobernuko presidente zen Paul Kruger-ek irailean eraso egitea pentsatu zuen, baina Orange Estatu Askeko Steyn presidenteak (gerora Boer erresistentziaren lider espirituala bihurtuko zena) hala ez egiteko konbentzitu zuen, tarteko negoziazioak burutu zitzan. Negoziazioak guztiz hautsi zirenean, bi errepublikek gerra aldarrikatu eta urriaren 12an eraso egin zuten.

21.000 Boer Natal-era hurbildu ziren norabide guztietatik. White abisatua izan zen bere gizonak handik urrun eramateko, "Natal Triangelua" bezala ezagutzen zen Natal iparraldeko eskualdetik urrun, bi Boer errepubliken tartean geratzen baitzen lurralde hori. Hau egin ordez, White-ek bere gizonak Ladysmith herriaren inguruan bildu zituen, bereiziriko tropa bat oraindik barrurago Dundee-ra bidaliz.

Britainiar indar guztiak Talana Hill eta Elandslaagte guduaren ostean bakarrik izan ziren biltzeko gai. Boer-ak Ladysmith inguratzen zutela, White-ek Boer artilleria preso hartzeko agindua eman eta gizonak bidali zituen. Ladysmith-eko borroka penagarria izan zen emaitza, non Britainiarrak herrira bueltatu behar izan ziren 1.200 gizon galdu ondoren hilik, zauriturik ala preso eginda.

Ondoren, herria setioan egon zen 118 egunetan.

## Kanpo estekak
Great Boer War

***The Great Boer War*** Arthur Conan Doyle idazle britainiarrak 1900 argitaraturiko Boerren gerrei buruzko liburua da. 1902rako liburuaren 16 edizio argitaratuak izan ziren, denak etengabe Doyle-k eguneratuak izan zirelarik.

## Ikus, gainera 
* Boerren Gerrak

## Kanpo estekak 
* "The Great Boer War" Arthur Conan Doyle irakurgai(ingelesez)
Pietermaritzburg

**Pietermaritzburg** Hegoafrikako KwaZulu-Natal probintziako hiriburua eta bigarren hiri handiena da. 1838an sortu zen. Zulu hizkuntzan bere izena **umGungundlovu** da, eta hau da distrito agintariek erabiltzen duten izena. Normalean hiriari bai ingelesez bai Zuluz **Maritzburg** deitzen zaio, eta askotan **PMB** esanez laburtzen da. Industria gune garrantzitsua da, aluminioa, egurra eta egunerako produktuak egiten direlarik. Eskola ugari eta Unibertsitateak daude bertan, hala nola KwaZulu-Natal-eko Unibertsitatea. 228.549 biztanle zituen 1991ean.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Softbol

thumb|200px|Softboleko pilota.
**Softbola** (jatorrizko hizkuntzan, ingelesean, *softball*) kirol bat da, beisboletik sortua.

## softbol vs Beisbol 
Beisbolarekiko alde nagusiak hauek dira:
* Softboleko pilotak handiagoak eta astunagoak dira beisbolekoak baino.
* Softbolean, jaurtitzaileak eskua besaburuaren azpitik duela jaurtitzen du pilota; beisbolean, besaburuaren gainetik duela.
* Softbolean, jaurtitzaileak lehenengo basera jaurtiki behar du. Beisbolean, lasterkariren bat duen edozein basetara jaurti dezake.
* Softboleko jokalekua txikiagoa da beisbolekoa baino.
* Softbolean, aldatzen diren jokalariak berriro jokatzera itzul daitezke; beisbolean, ez.
* Partiduen iraupena: softbola 7 lasterkalditara jokatzen da; beisbola, 9tara.

## Pilota 
Ingelesez *softball* izenak hitzez hitz «pilota biguna» esan nahi duen arren, softboleko pilota estandarra ez da bereziki biguna.

## Txapelketak 
### Selekzioen artean 
* Munduko Softbol Txapelketa
* Munduko Softbol Kopa
* Europako Softbol Txapelketa

### Taldeen artean 
* Europako Sofbol txapelketa
* Emakumezkoen Espainiako Softbol Liga
* Espainiako Erreginaren Softbol Kopa

## Euskal taldeak 
*  Club Atlético San Sebastián
*  Orioko Bate Bizkorrak

## Kanpo estekak 
* Julen Etxeberria: «Bazterkeriari pilotakadak». *Berria*, 2005-12-18.
Steve Biko

**Stephen Bantu Biko**, (King William's Town, Hegoafrika, 1946ko abenduaren 18a - Pretoria, Hegoafrika, 1977ko irailaren 12a) apartheidaren aurkako ekintzailea izan zen. Poliziak egindako torturen ondorioz hil zen.

## Zinema 
1987an Richard Attenboroughek zuzendu eta Bikoren bizitzan oinarritutako *Cry Freedom* (*Askatasuna Oihukatu*) filma estreinatu zen, Bikoren papera Denzel Washington aktoreak antzeztu zuelarik.

## Musika 
1990. urtean Peter Gabriel ingeles musikariak bere omenezko *Biko* izeneko abestia konposatu eta abestu zuen.

## Ikus gainera 
* Cry Freedom

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  The Steve Biko Foundation
*  The relevance of Black Consciousness today
Espiritismo

thumb|170px|eskuinera|Belmez herrian agertutako emakume baten irudia. Espiritismoaren arabera espirituarekin komunikatzea ahal da eta hauek era desberdinetan eman daiteke ezagutzera.
**Espiritismoa** Allan Kardec irakasle frantsesak antolatutako doktrina filosofikoa da. Bere ezaugarri nagusiak dira:

* Hiru ezagutza era klasikoen (zientzia, filosofia eta erlijioa) arteko komunikazioa bultzatzea.
* Sistema erlijiosoaren puntu garrantzitsuenak azterketa enpiriko batera eraman, errealitatea fantasiatik bereizteko. Modu honetan gizakiek dogmatismo eta materialismoa ekidin dezakete, kritiko eta espiritualak bihurtuz.
* Gizakiak duen boterea eta ardura azpimarratu ekintzetan, sorkuntzetan eta inguratzen gaituen munduarekiko.

## Espiritismoaren bost liburuak 
Henri Sausse,  Francisco Thiesen eta Zêus Wantuil historiadoreak bat datoz espiritismoaren oinarrizko liburuen egilea ez zela Allan Kardec bakarrik izan. Kardecek mundu osotik informazioa jaso zuen eta haren lana hori guztia antolatzea eta borobiltzea izan zen. Informazio horietako asko mediumen bidez lortutakoak ziren, haien esanetan, espirituen bidez. Beraz, Kardec kodifikatzaile bat izan zen; benetako egileak, aldiz, espirituak. Lan horiek bost liburuen forma hartuz zuten, gaur egun kardekismoaren Pentateuko bezala ezagututa.. Hauek dira:
* *Le Livre des Esprits* (1857)
* *Le Livre des médiums* (1861)
* ''L'Évangile selon le spiritisme* (1864)
* *Le Ciel et l'Enfer* (1865)
* *La Genèse selon le spiritisme* (1868)

## Espiritista ospetsuak 
thumb|500px|eskuinera| Espiritisten batzarra Bartzelonan, 1888an.
Kronologikoki:
* Victor Hugo (1802-1885): idazle frantsesa.
* Allan Kardec (1804-1869): idazle frantsesa.
* Charles Dickens (1812-1870): idazle britaniarra.
* Alfred Russel Wallace (1823-1913): ikertzaile britaniarra.
* William Crookes (1832-1919): ikertzaile britaniarra.
* Daniel Douglas Home (1833-1889).
* Amalia Domingo Soler (1835-1909): idazle eta medium espainiarra.
* Margaret Fox (1836-1893) eta Fox ahizpak (1837-1892): medium kanadiarrak.
* Camille Flammarion (1842-1925): ikertzaile frantsesa.
* Léon Denis (1846-1927): ikertzaile frantsesa.
* Florence Cook (1848-?): medium britaniarra.
* Oliver Lodge (1851-1940): fisiko eta idazle britaniarra.
* Eusapia Paladino (1854-1918): medium italiarra.
* Arthur Conan Doyle (1859-1930): eleberrigile britaniarra.
* Ernesto Bozzano (1862-1943): ikeretzaile brasildarra.
* Francisco I. Madero (1873-1913): Mexikoko lehendakaria, medium idazlea.
* Antonia Tejera Reyes (1908-1983): medium espainiarra.
* Chico Xavier (1910-2002): medium brasildarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : *La revista Espirita*.
* : *El Libro de los Espíritus* Allan Kardec-en *Le Livre des Esprits'', PDF fitxategi).
De Beers

**De Beers** eta De Beers Family of Companies barruan dauden beste hainbat konpainia, diamante, diamante-mehatze, diamante-komertzio eta diamanteen industriako fabrikazio-sailetan diharduten konpainiak dira. Sail horretan dauden konpainietan handiena da, erruz, gainera. Konpainia 1888an sortu zuen Cecil Rhodes kolonoak eta, gaur egun, egoitza nagusia Johannesburgon dago.

Mehatzeak dituzte Botswana, Namibia, Hegoafrika eta Kanadan.

## Kanpo estekak 
*  De Beers Taldearen web gune ofiziala
Bhisho

**Bhisho**, **Bisho** bezala ezagutua, Lurmutur Ekialdeko hiriburua da, Hegoafrikan. Probintziako legislazio eta beste hainbat goberu departamentuk hemen daukate egoitz nagusia. Bhisho garai baten probintziako hiriburu izan zen King William´s Town -en iparraldean dago.

Bhishok Xhosa hizkuntzan bufalo esan nahi du, eta hiria zeharkatzen duen ibaiak izen bera du.

## Kanpo estekak
Mahikeng

**Mahikeng** (aurretik Mafeking deitua), "Jainkoaren gurari hiria", Ipar-Mendebaldeko probintziako hiriburua da, Hegoafrikan. Hiria Hegoafrika eta Botswana-ren arteko mugan dago, Lurmutur hiritik 1.400&nbsp;km ipar-ekialdera edo Johannesburgotik 260&nbsp;km mendebaldera. 2001ean 49.300 biztanle bazituen ere 2007an 250.000 biztanle izatera pasatu zen, 69.000 eta 75.000 hiriko erdialdean bizi direlarik. 1880an sortutako hiri hau 1.500 metrotara kokatzen da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2010eko Erresuma Batuko hauteskundeak

**2010eko Erresuma Batuko hauteskunde orokorrak** herrialde honetan 2010eko maiatzaren 6ean burututako hauteskundeak izan ziren. 650 barrutietatik diputatu bana hautatu ziren Erresuma Batuko Komunen Ganberarako. Hiru alderdi nagusiek eta beraien hautagaiei Erresuma Batuko lehen ministro izateko lehian ibili ziren.

Hauteskundeen ondoren eta Liberal Demokrata eta Kontserbadoreen gobernu-akordiaren bitartez, David Cameron Erresuma Batuko lehen ministro berri bihurtu zen.

## Lehen ministrorako hautagaiak 

Fitxategi:David_Cameron_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_Davos_2010.jpg|
Fitxategi:Gordon Brown official.jpg|
Fitxategi:Nick Clegg by the 2009 budget cropped.jpg|

## Hauteskundeen emaitzak 
eskuinera|thumb|300px|Hautes-barruti bakoitzeko garaileak kolorearen arabera.

Hauteskundeen emaitza ofizialak alderdi politikoaren arabera.

## Ondorioak 
Hauteskundeen ondoren eta Gordon Brownen porrotaren ostean, Brownek Erresuma Batuko Alderdi Laboristako buruzagi eta Erresuma Batuko lehen ministro bezala dimisioak aurkeztu zituen 2010eko maiatzaren 10 eta 11n, hurrenez hurren. Honela, bide librea geratu zen Liberal Demokratek eta Kontserbadoreek gobernua eratzeko. Azkenean bi alderdien arteko akordioa lortu zen; David Cameron kontserbadorea lehen ministro bilakatu zen eta Nick Clegg lehen ministrorde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erresuma Batuko hauteskundeak, 2010 informazio gehigarria
Bulawayo

**Bulawayo** Zimbabweko bigarren hiri handiena da, Harare hiriburuaren ostean, 1.500.000 biztanlerekin (2009an). Matabelelanden kokatzen da, Hararetik 439 km hego-mendebaldetara, baina probintzia estatusa dauka, Matabelelandetik kanpo. Iparraldeko Matabelelandeko hiriburua Lupane da, Bulawayo bera bakarrik probintzia bat denez.

## Historia 
Hiria Ndebeletarren erregeak, uMzilikazi kaMatshobanak sortu zuen 1840 urtearen aldera Ndebele jendearen migrazio handiaren ondoren Zululandiatik. 1893ko Matabele Gerran, Hegoafrikako Konpainiako britainiar tropek behartuta momentu hartan errege zen Lobengulak ihes egin behar izan zuen atzean hiria sutan uzten zuelarik, iparraldera abiatuz. 1893ko azaroaren 4an, Leander Starr Jamesonek Bulawayo Britainiar Hegoafrikako Konpainiaren agindupean sortu zuen eta Cecil John Rhodesek hiria Lobengularen hiri errealaren gainean sor zedin agindu zuen. 1897an Bulawayok herri estatusa lortu zuen, Harry White lehen alkate bihurtu zenean eta 1943 berriz hiri izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Hego Ostrobotnia

**Hego Ostrobotnia** (finlandieraz: *Etelä-Pohjanmaa*; suedieraz: *Södra Österbotten*) Finlandiako hego-mendebaldean dagoen eskualde bat da.

## Geografia 
## Historia 
## Administrazioa 
### Azpiegiturak 
### Banaketa 
### Eskualde-batzarra 
## Demografia 
### Biztanleria 
### Hezkuntza 
### Osasuna 
## Kultura 
### Armarria 
### Leku aipagarriak 
### Kirola 
### Ospakizun bereziak 
## Ekonomia 
## Iruditegia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Manicaland

**Manicaland** Zimbabweko probintzia bat da. 36.459 km²-ko azalra dauka eta 2002ko datuen arabera 1,6 milioi biztanle. Mutare da probintziako hiriburua.

## Kanpo estekak
Hegoafrikako probintziak

**Hegoafrika** bederatzi probintziatan banaturik dago. 1994ko hauteskundeen ondoren, herrialdeak beretu zituen bantustanak, eta lehengo lau probintziak bederatzitan banatu ziren.

## Historia 
Apartheidaren garaian, Hegoafrikako beltz gehienak *homeland* edo bantustan izeneko hamar barrutitan bizi ziren, asko eta asko hirietara lanera joan ohi zen arren; gobernuak osatuak ziren bantustanak, tribu erreserbak biltzeko asmoz. 1970eko hamarkadaren bukaera aldetik aurrera, bantustan haietako lau independente egin ziren, eta errepublika bihurtu (Transkei, Ciskei, Venda eta Bofuthatswana), eta seik barne autonomia lortu zuten (haien artean Kwazulu). Banaketa hori, ordea, ez zen onartu, ez Nazio Batuen Erakundean, ez nazioartean oro har. Izan ere, finantzetan Hegoafrikaren guztiz mendeko ziren, eta langileen hornitzaile: horrez gainera, gobernuak bantustan independenteetakoei hegoafrikar naziotasuna kendu ohi zien eta, hala, beltzak –lana Hegoafrikan eginik–, atzerritarrak ziren bere aberrian. 

1994ko hauteskundeen ondoren, Hegoafrikak beretu egin zituen bantustanak, eta, egoera berria azpimarratu nahian, lurraldea bederatzi probintziatan banatu zen:
# Lurmutur Mendebaldea (*Western Cape*): lehengo Lurmutur probintziaren hego-mendebaldea.
# Lurmutur Iparraldea (*Northern Cape*): lehengo Lurmutur probintziaren iparraldea
# Lurmutur Ekialdea (*Eastern Cape*): lehengo Transkei eta Ciskei bantustanak eta Lurmutur probintziaren hego-ekialdea, gehi Indiako ozeanoko Eduardo Printzearen uharteak.
# KwaZulu-Natal: Natal eta Zululand.
# Estatu Askea (*Free State*): lehengo Orangeko Estatu Librea eta zenbait bantustan.
# Ipar-mendebaldea (*North West*): lehengo Transvaal mendebaldea, Lurmutur probintziaren iparraldea eta Bophuthatswana bantustana.
# Gauteng: lehengo Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging.
# Mpumalanga: lehengo Transvaal ekialdea.
# Limpopo: lehengo Transvaal iparraldea.

## Probintziak 
**¹:** Eduardo Printzearen uharteak Indiako ozeanoan dagoen Hegoafrikaren lurraldea da, administratiboki Lurmutur Mendebaldeko probintzian kokatua.

**²:** Pietermaritzburg eta Ulundi KwaZulu-Natal probintziako hiriburuak izan ziren 1994tik 2004ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mutare

**Mutare** (1982ra arte **Umtali** bezala ezagutua) Zimbabweko laugarren hiri handiena da, 170.106 biztanlerekin. Manicaland probintziako hiriburua da.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak
Kimberley

**Kimberley** Hegoafrikako hiri bat da eta Lurmutur Iparralde probintziako hiriburua. Vaal eta Orange ibaiak elkartzen diren puntutik gertu kokatzen da. Hiriak garrantzi historiko nabaria du iraganeko diamante mehatzeengatik eta Bigarren Boer Gerran hiriak jasandako setioarengatik. Pertsonaia ezagun ugarik, hala nola Cecil Rhodes-ek, beren dirutza hemen egin zuten, De Beers korporazioaren hastapenak hiriaren lehen egunetan koka daitezke.
Hiriak 167.000 biztanle ditu eta 1184 metrotara kokatzen da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iruñeko Udaltzaingoa

**Iruñeko Udaltzaingoa** (ofizialki, gaztelaniaz eta euskaraz *Policía Municipal de Pamplona/Iruñeko Udaltzaingoa*) Iruñeko udalerriko udaltzaingoa da. 2008 urtean 419 kideek osatzen zuten udaltzain taldea.

eskuinera|thumb|250px|Patruilarako autoa.
[eskuinera|thumb|250px|Udaltzainak [Iruñeko Sanferminak|Sanferminetan.]]

## Historia 
Oraingo udaltzaingoak 1545ean egin zituen lehen urratsak. Izan ere, Iruñearen muga geografikoei buruzkoa den urte hartako testu batean, herri segurtasunaz arduratzen den talde antolatu bat aipatzen da: *Landa Polizia*, superintendente batek zuzendua. Hala ere, 1964ko urtarrilaren 8an bateratu zituzten ordu arteko *Landa Polizia* eta *Hiri Guardia* (*Guardia Urbana*), eta halaxe sortu zen egungo Iruñeko Udaltzaingoaren Gorputza.

### Gertaera aipagarriak 
Azken 40 urteetako gertakari aipagarrienen artean hauek ditugu:
* 1973 - Emakumezko lehenengo 4 udaltzainak ditugu.
* 1983 - Julian Balduz Iruñeko alkate izanik, udaltzaingoaren mentalitatea aldatu zen: polizia-patruilak eta auzo-patruilak banatu ziren polizia profesionalizatuz. Halaber, lehen aldiz kopuru handiko promozio bat jarri zen martxan (65 udaltzain).
* 1992 - Udaltzaingoa berrantolatu zuten, polizia judiziala martxan jarri, eta **Salaketa eta Ikerketa Bulegoa** ireki.

## Udaltzainburuak 
## Kanpo estekak 
* Iruñeko Udala - Hiritarren Babesa eta Udaltzaingoa
Roberto Ruiz Aginaga

**Roberto Ruiz Aginaga** (Beasain, Gipuzkoa, 1968ko otsailaren 14a) sukaldaria da. Amasako (Gipuzkoa) Hika txakolindegiko sukaldeko buru gisa lan egiten du. 1992tik 2017 arte, Tolosako Fronton jatetxeko burua izan zen.

1992an hasi zen sukaldaritzan, Martin Berasategiren ondoan. Beasaingo Odolki Kofradiako ohorezko kofrade da 2004az geroztik. Sukaldaritzako biltzar askotan parte hartzen du, hizlari gisa. Ospe handia dute haren babarrun platerek, eta hainbat sari jaso du. Bere plateretarako lehengaitzat erabili ohi ditu inguruko produktuak: Tolosako babarrunak, Beasaingo odolkiak, Ibarrako piperminak, eta abar.

Babarrunen sukaldari ez ezik, ekoizle ere bada, bere baratzea baitu Tolosan bertan. Horregatik, Eusko Labelarekin Euskal Herriko babarruna ekoizten duten enpresen zerrendan ageri da.

*Pul, pul, pul Tolosako Babarruna* liburua idatzi du, Tolosako babarrunarekin zerikusia duten 40 bat lagunen (sukaldariak, gastronomia adituak, sendagileak, babarrun ekoizleak...) esanak bilduta.

thumb|ezkerrera|Roberto (erdian, alkandora zuriarekin), lantoki duen Hika txakolindegiko upelen ondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hika txakolindegiaren webgunea.
* Iñigo Terradillosek eginiko elkarrizketa: «Babarrunen zaporea bere horretan eginda lortzen da, osagarririk gabe», *Goierriko Hitza*, 2006-11-12.
*  Kataluniako Caldes d'Estrac herrian antolatutako Tolosako babarrunen herri janaldiari buruzko orria, herri hartako udalaren webgunean. Hainbat xehetasun azaltzen ditu Roberto Ruizen lanbide biografiaz eta jardueraz.
*  *Roberto Ruiz: de la huerta al plato* bideoa
*  Rafael Prades Rodríguez: «Pul pul pul alubia de Tolosa».
Bindura

**Bindura** Zimbabweko Erdialdeko Mashonaland probintziako hiriburua da. Mazowe bailaran kokatzen da, Hararetik 88km ipar-ekialdera. 1982ko datuen arabera 18.243 pertsona bizi ziren bertan. 1992an biztanleria 21.167raino igo zen. "Bindura Nickel", "Mwana Africa plc"ren parte dena, nikel, kobre eta kobalto mehatzeak ditu zonalde honetan. Kotoi eta artoaren produkzioak gorakada handia izan du zonaldean.

Bindura "Kimberley Reefs" deitua izan zen hasiera batean bertan mehatze bat zabaldu zenean 1901ean. 1913an Bindura izena hartu zuen trenbidea heldu zenean. Lehen eskola 1912an zabaldu zuten.

## Kanpo estekak
Marondera

**Marondera**, hasiera batean **Marandellas** bezala ezagutua, Ekialdeko Mashonalandeko hiria da, Hararetik 72km ekialdera dagoena. 1992an 39.384 biztanle zituen (Zimbabweko Estatistika Bulego Zentralaren datuen arabera). 2002an berriz 46.000 biztanle bizi ziren bertan.

## Kanpo estekak
Chinhoyi

**Chinhoyi** (Hasieran **Sinoia** deitua) Zimbabweko Mendebaldeko Mashonaland probintziako hiriburua da. Sinoia 1906an sortua izan zen Margherito Guidotti teniente aberats italiarrak beste 10 familia italiar bertan geratzeko animatu zituenean. Hararetik 120km ipar-mendebaldera kokatzen da eta Hunyani ibaia bertatik pasatzen da. Chinhoyi da Makonde distrituko (Hasiera batean Lomagundi distritua) hiri nagusia. 2002. urtean 56.794 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Masvingo

**Masvingo** Zimbabweko izen bereko probintziako hiriburua da. Hiri hau Zimbabwe Handia monumentu nazionaletik gertu dago, hain zuzen ere, Zimbabwek izena monumentu honetatik hartzen du. 100.000 biztanle ditu eta 292&nbsp;km Hararetik hegoaldera kokatzen da. Fort Victoria izena izan zuen 1982ra arte, ondoren Nyanda deitu zelarik. Hilabete gutxiren buruan berriz aldatu zioten izena, Nyanda ezin baitzen ondo itzuli dialekto desberdinen artean. Zimbabweko asentamendu kolonial zaharrena da.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak
Trilobitomorpha

**Trilobitomorpha** (grezieraz *hiru lobuludun formak*) Arthropoda filumeko ordenetako bat da, izen arruntaz **trilobite** biltzen dituen fosil guztiak biltzen dituena. Kanbriar garaian agertu ziren eta Permiarrean desagertu eta Paleozoikoko fosilik esanguratsuenen artean daude. Gaur egun klase bakarra onartzen da, Trilobita izenekoa, baina lehenago **Trilobitoidea** klasea ere bazen, antza zuten baina itxura oso ezberdina zuten animalia fosilez osatua.

## Ikus, gainera 
* Trilobita
* Artropodo
* Paleontologia
* Paleontologia estratigrafikoa
Gwanda

**Gwanda** Hegoaldeko Matabeleland probintziako hiriburua da, Zimbabwen. Bulawayo-Beitbridge errepide eta trenbidean kokatzen da. 1900ean sortua 2005ean 16.000 biztanle zituen. Gwanda izena gertu dagoen Jahunda menditik dator (Jahunda Gwandan jende asko bizi den auzo baten izena da ere).

Probintziako ospitalea dago bertan (*Gwanda Provincial Hospital*), inguruko misio eta distrituentzako erreferentzi gisa dagoena.

## Kanpo estekak
Lupane

**Lupane** Zimbabweko Iparraldeko Matabeleland probintziako barruti bat da. 976 metrotara kokatzen da eta 2006an 1.600 biztanle zituen. Bulawayotik Hwangera doan errepidean kokatzen da. 2000 urtetik aurrera 200 tortura kasu eman dira ZANU-PF milizien eskutan. Lupane kotoi eta arto lanketaz bizi da. Bertan unibertsitate bat zabaltzea proposatu da, probintzia osorako balioko zuena.

## Kanpo estekak
Jakalo

**Jakaloa** jakaren, *(Bos grunniens)* eta Amerikako bisontearen, *(Bos bison)*, arteko nahasketa bat da, gizakiak sortua. Beraz animali hibridoa da.

Zenbait jakalo aurkitu daitezke Txinan eta Tibeten, non aspalditik nahastu dira yakak eta zebuak etxeko behi arraza ezberdinekin.
Dena den, yakaloen kopurua oso txikia da munduan zehar. Abere hauek bereziki Kanadako Alberta izeneko eskualdearen erdialdean aurkitu daitezke. Bertan "**yak-bisonteak **", edota "**behi alternatiboak**" deitzen dituzte. Albertako zenbait abeltzainek behiak bezala zaintzen dituzte yakaloak. Dirudienez etxeko beste zenbait abere arrazak baina gogorragoak dira bertako neguko eguraldi kaskarrei egokitzeko.

## Bibliografia 
* Jame Thomback, "WILD CATTLE, BISON AND BUFFALOES, THEIR STATUS AND POTENTIAL VALUE", The World Conservation Monitoring Centre, Cambridge, U.K.
* "LITTLE-KNOWN ASIAN ANIMALS WITH A PROMISING ECONOMIC FUTURE", N. Vietmeyer-ek argtaratuta, National Research Council, National Academic Press, Washington, D.C., 1983.

## Kanpo estekak 
* Yakak, Dzoak eta etxeko beste zenbait betaberei buruzko web orrialdea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jak
* Bisonte
* Beefalo
* Dzo
* Zubron
Gweru

**Gweru**, 1982 arte **Gwelo**, Zimbabwe erdialdeko hiria da, Midlands probintziako hiriburua. 137.000 biztanle zituen 2002an, eta herrialdeko hiririk handienetan hirugarrena zen. 1894an sortu zuen Leander Starr Jameson doktoreak. 1914an herri bilakatu zen, eta 1971n hiri. 1982an hartu zuen Gweru izena.

## Kanpo estekak
Ekialdeko Mashonaland

**Ekialdeko Mashonaland** Zimbabweko probintzia bat da. 32.230 km²-ko azalera dauka eta 2002ko datuen arabera 1,1 milioi pertsona bizi dira. Marondera probintziako hiriburua da.

## Barrutiak 
Ekialdeko Mashonaland zortzi barrutitan banatzen da:

* Chikomba
* Goromonzi
* Marondera
* Mudzi
* Murehwa
* Mutoko
* Seke
* Wedza

## Kanpo estekak
Chikomba barrutia

**Chikomba** Zimbabweko barruti bat da. Chikombak mehatz ugari ditu. Chikombak barruti estatusetik herri estatura pasatzeko eskatu du. Politikari ugari bertakoak dira, Grace Mugabe besteak beste.

## Jende ezaguna 
* Grace Mugabe
* Chenjerai Hunzvi
* Solomon Mujuru
* Arthur Takura Chigiji (sinior)
* Arthur Takura (junior)
* Pearson Tapiwa Chigiji
* Micheal Chigiji Nyawo
* George Takundwa Nyawo
* Raymond Nyawo
* Enos Nyawo (sinior)
* Tinashe Chisaira
* Charles Mungoshi
* Musiyiwa Taruvinga
* Shortie
* Davison Musarurwa

## Barrutiko herriak 
* Nharira
* Guvakuva
* Magamba
* Mudavanhu
* Madziire
* Manyene
* Maronda Mashanu
* Sadza
* Masasa
* Gandami
* Mutoro
* Mupatsi
* Daramombe
* Wazvaremhaka
* Govere
* Zvamatobwe
* Govere

## Kanpo estekak
Goromonzi barrutia

**Goromonzi** Zimbabweko nekazari komunitate bat da, Herrialdeko hiriburu den Hararetik 32 km hego-ekialdera kokatzen dena. 91km² ditu eta 178.000 biztanle. Bertan bizi diren pertsonak bati pat Shona tribukoak dira.

## Politika 
Goromonzi Ekialdeko Mashonaland-en dago, eta nazioko parlamentu eta senatuan eserleku bat dauka, Batzar Etxean hiru dituelarik (Ipar Goromonzi, Hego Goromonzi eta Mendebaldeko Goromonzi).

## Kanpo estekak 
* www.goromonziproject.org
Kainuu

**Kainuu** (finlandieraz: *Kainuu*; suedieraz: *Kajanaland*) Finlandiako ipar-ekialdeko eskualde bat da.

## Geografia 
## Historia 
## Administrazioa 
### Azpiegiturak 
### Banaketa 
### Eskualde-batzarra 
## Demografia 
### Biztanleria 
### Hezkuntza 
### Osasuna 
## Kultura 
### Armarria 
### Leku aipagarriak 
### Kirola 
### Ospakizun bereziak 
## Ekonomia 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
## Iruditegia 
## Erreferentziak