Ertzeko konputazio

**Ertzeko konputazioa** (ingelesez ***edge computing***) edo prozesu perimetrala konputazio banatuaren paradigma bat da, non konputazioa eta datuen biltegiratzea behar den kokapenera hurbiltzen ditu, erantzun-denborak hobetzeko eta banda-zabalera aurrezteko.

Konputazio mota honen jatorria edukiak banatzeko sareak (CDN) daude, laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran sortu ziren web edukia eta bideoa zerbitzatzeko erabiltzaileengandik gertu hedatuta egonda. 2000. urtearen hasieran, sare horiek bilakaera bat izan zuten aplikazioak eta aplikazio osagaiak sareen zerbitzari perimetrikoetan ostatatzeko, nondik sortu ziren ostatatutako aplikazioen prozesamendu perimetraleko lehen zerbitzuak: banatzaileen lokalizatzaileak, erosketa-orgatxoak, denbora errealeko datu-agregatzaileak eta iragarkiak txertatzeko motorrak. izenez ezagutzen dira, eta bezeroarengandik jauzi batera edo bira egon ohi dira. Anand eta Edwinen arabera, 'nodo perimetrikoa gehienbat bezero mugikorretik jauzi batera edo bira dago, denbora errealeko jokoetarako erantzun-denboraren mugak betetzeko' hodeiko jokoen testuinguruan. Sare-teknologiaren hobekuntzak gorabehera, datu-zentroek ezin dituzte transferentzia-tasak eta erantzun-denbora onargarriak bermatu, eta hori baldintza kritikoa izan liteke aplikazio askorentzat. Gainera, gailu perimetrikoek etengabe kontsumitzen dituzte hodeitik datozen datuak.

Era berean, prozesamendu perimetralaren helburua konputazioa datu-zentroetatik sarearen perimetrora mugitzea da, objektu adimendunak, mugikorrak edo sareko lotura-ateak ustiatuz zereginak egiteko. Zerbitzuak perimetrora mugitzean, edukiaren cachean biltegiratzea, zerbitzuak eman, IdC biltegiratu eta administratu daiteke. Horrek erantzun-denbora eta transferentzia-tasa hobetzen ditu. Aldi berean, logika sare-nodoetan banatzeak arazo eta erronka berriak dakartza, konputazio tradizionalak gainditu ez dituenak.

### Pribatutasuna eta segurtasuna 
Paradigma honen izaera banatuak aldaketa bat dakar hodei-konputazioan erabiltzen diren segurtasun eskemetan. Datuak zifratzeaz gain, hainbat zifratze-mekanismo desberdin hartu behar dira, datuak Internet bidez konektatutako nodo ezberdinen artean igaro baitaitezke hodeira iritsi aurretik. Nodo perimetrikoak ere baliabide mugatuak dituzten gailuak izan daitezke, eta horrek mugatu egiten du segurtasun-metodoen aukera.

### Eskalagarritasuna 
Sare banatu baten eskalagarritasunak hainbat arazori egin behar die aurre. Lehenik eta behin, kontuan izan behar ditu gailuen heterogeneotasuna, hainbat errendimendu- eta energia-mugak dituzte, konexioen dinamikotasuna eta fidagarritasuna, hodeiko datu-zentroen azpiegitura sendoenarekin konparatuta. Gainera, segurtasun baldintzak nodoen arteko komunikazioan latentzia handiagoa sor dezake, eta horrekin eskalatzeko prozesuak moteldu dezakete.

### Fidagarritasuna 
Errore bidezko kommutazioen kudeaketa garrantzia handikoa da zerbitzu bat bizirik mantentzeko. Nodo bakar batek funtzionatzeari uzten badio eta erabilgarri ez badago, erabiltzaileek etenik gabeko zerbitzu batera sartzeko aukera izan beharko lukete oraindik. Gainera, perimetro-prozesamenduko sistemek segurtasun neurriak eman behar dituzte faila batetik errekuperatzeko eta erabiltzaileari jazoeraren berri emateko. Horretarako, gailu bakoitzak  sistema osoaren sare-topologia banatuta mantendu behar du, erroreen detekzioa eta berreskurapena erraz aplikatzeko moduan. Alderdi horretan eragina izan dezaketen beste faktore batzuk hauek dira: erabileran dagoen konexio-teknologia, fidagarritasun-maila desberdinak eman ditzakeena, eta perimetroan sortutako datuen zehaztasuna, ingurumen-baldintza bereziengatik fidagarriak izan ez daitezkeenak. *Ertzeko konputazioak* gizakien pertzepzio-abiadura bera imitatzeko aukera ematen du, eta hori erabilgarria da errealitate areagotua bezalako aplikazioetan, non entzungailuek pertsona bat nor den jakin behar baitute, erabiltzaileak egiten duen aldi berean.

### Eraginkortasuna 
Baliabide analitikoak azken erabiltzaileengandik hurbil daudenez, tresna analitiko sofistikatuak eta adimen artifizialeko tresnak sistemaren perimetroan exekuta daitezke. Honek eraginkortasun operatiboa handitzen laguntzen du, eta abantaila asko ematen dizkio sistemari.

Gainera, e*rtzeko konputazioa* bezeroaren gailuen eta Internetaren arteko bitartekari gisa erabiltzeak efizientzia aurreztea eta baliabideak aurreztea dakar, ondorengo adibidean froga dezakeena: Gailu bezero batek kanpoko zerbitzarietan egingo den bideo artxiboetan konputazionalki intentsiboa den prozesamendu bat behar du. Kalkulu horiek egiteko sare lokal batean kokatutako zerbitzariak erabiltzen direnez, bideo-fitxategiak sare lokalean transmititu besterik ez dira egin behar. Internet bidezko transmisioa saihestuz gero, banda zabalera asko aurrezten da, eta, beraz, eraginkortasuna handitu egiten da.

Aplikazio perimetralen zerbitzuek murriztu egiten dituzte mugitu beharreko datu-bolumenak eta datuek bidaiatu beharreko distantzia. Horrek latentzia baxuagoa ematen du eta transmisio kostuak murrizten ditu. Denbora errealeko aplikazioetarako konputazio-deskargak, hala nola aurpegia ezagutzeko algoritmoak, hobekuntza nabarmenak erakutsi zituen erantzun-denboretan, lehen ikerketetan frogatu zen bezala.

Arkitekturaren beste erabilera bat hodeiko jokoak dira, non joko baten alderdi batzuk hodeian exekutatu ahal izango liratekeen; bideo errendatua, berriz, bezero arinei transferitzen zaie, adibidez, telefono mugikorretan  edo errealitate birtualeko betaurrekoetan exekutatzen direnak. Transmisio mota hau pixelen transmisioa bezala ere ezagutzen da.''' edo hiri adimendunak gehitzen dute.

## Ikusi ere 
* Edukiak entregatzeko sarea
* Hodeiko konputazioa
* Konputazio heterogeneoa
* Nonahiko konputazioa
* 4.0 industria
* Ordenagailu pertsonala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak