open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hileta-kutxa

[thumb|Hileta-kutxa erromatarra. I. mendea, [Palermo|Palermoko eskualdeko arkeologia-museoa.]]
**Errauts-kutxatila,** **urna** edo **hileta-kutxa** zeramikaz, harriz, brontzez, marmolez, alabastroz edo beiraz egindako edukiontzi itxi bat da, eta bertan, hildako baten senideek haren errautsak jasotzen dituzte erre ondoren.

Mendeetan erabili izan da gorpu bat erre ondoren errautsak edo gorpuaren atal erreak gordetzeko, eta oraindik ere erabiltzen dute hileta-enpresek, hildakoaren gorpua erraustuz gero. Erabilera horiekin lotuta egon daitekeen beste ontzi bat erlikia-ontzia da: Erlikia bat edo gehiago gordetzen eta maiz, erakusten duen ontzia da, hau da, arbasoen, santuen edo beste pertsonaia sakratu batzuen hondarrak, baita haiei lotutako elementuena ere, kultuaren arabera. Oro har, metal nobleak erabiltzen dira, hala nola urrea eta zilarra, harribitxiak, berraprobetxatutako antzinako bitxiak, agatak, esmalteak eta marfilak.
thumb|Lorategi bat apaintzeko harrizko urna bat, barruan gorpuzkiak ez dituena.
Hileta-artean, urna ere apaingarri arkitektoniko bat da, heriotza sinbolizatzen duena. Anfora edo urna estalia ere deitua.
## Historia 
Errausketa-errituak egin dituzten zibilizazioetan erabili izan da, eta ontzi klasiko espezifikoak sortu dituzte. Minoikoen artean, kasu, pithoiak erabiltzen zituzten (gorpuak ehortzita gordetzeko, ez errausketa-errautsak. Etrurian eta Erroman ere erabili zituzten edukiontzi mota jakinak. Erromatarrek ‘*eltzeak*’ erabiltzen zituzten, familiaren horma-hobian («*columbarium*», hitzez hitz «usategi») edo hileta-aldare batean jartzen zituztenak. Kultura bakoitzaren mitologiarekin eta heriotzarekin eta bere munduaz gaindikoarekin zerikusia zuten motiboekin apainduta egon ohi ziren.

Brontze Aroan Norfolkeko zelai batean lurperatutako kutxen aurkikuntzak, 1658an, Thomas Browne ingelesak deskribapen bat argitaratu zuen, eta bere garaian egindako hileta-errituekin paralelismo bat ezartzera, *Hydriotaphia or Urn Burial* (1658) izena jarri zion liburuari 
[thumb|Italiako IX. mendeko errauts-kutxatila, [Vila Novako kultura|Vilanova kulturakoa, etxola itxura duena.]]
Volterrako Guarnacciko Etruriar Museoan (Toskana) toba, alabastro eta terrakotaz egindako 600 errauts-kutxa baino gehiago gordetzen dira.

Fitxategi:DSC00427 - Urna cineraria etrusca in alabastro sec. II-I a.C. - Foto G. Dall'Orto.jpg|Abastrozko hileta-kutxa etruskoa. K.a. II-I. mendea, Palermoko museoan.
Fitxategi:UrneGeschlossen.jpg|Egun erabiltzen den ohiko urna bat
Fitxategi:Urnfield burial.png|Kutxa-zelaien kulturako ohiko hilobia. Kutxa batean gorpuzkiak daude eta bestean hildakoari eskainitako gauzak

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerraldo/hilkutxa
* Hezurtegi
* Sarkofago

## Kanpo estekak 
* “Urna cineraria de bronce con tapa”  historia del arte: de la prehistoria a nuestros días
Kidapawango elizbarrutia

**Kidapawango elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1976ko ekainaren 12an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1982ko azaroaren 15ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kidapawanen dago. Egun apezpikua Jose Colin Bagaforo da.

## Ordinarioak 
### Kidapawango prelatuak 
* Federico O. Escaler (1976-1980)
*Orlando Quevedo (1980-1982)

### Kidapawango apezpikuak 
*Orlando Quevedo (1982-1986)
*Juan de Dios Pueblos (1987-1995)
*Romulo Valles (1997-2006)
*Romulo T. de la Cruz (2008-2014)
*Jose Colin Bagaforo (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marbelgo elizbarrutia

**Marbelgo elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1960ko abenduaren 17an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1982ko azaroaren 15ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Koronadalen dago. Egun apezpikua Cerilo Casicas da.

## Ordinarioak 
### Marbelgo prelatuak 
* Charles Quentin Bertram Olwell (1961-1969)
* Reginald Edward Vincent Arliss (1969-1981)
* Dinualdo Gutierrez (1981-1982)

### Marbelgo apezpikuak 
*Dinualdo Gutierrez (1982-2018)
*Cerilo Casicas (2018-)

## Prelatu lagunkidea 
* Dinualdo Gutierrez (1980-1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Rufo Uriarte

[thumb|Francisco Grandmontagnerekin batera *[La Baskonia (aldizkaria)|La Baskonia* sortu zuen 1893an.]]

**Jose Rufo Uriarte** (Bermeo, 1867ko abuztuaren 27a - Buenos Aires, 1932ko azaroaren 27a) Argentinara joan zen editore, kazetari eta idazle euskalduna, La Baskonia aldizkariaren sortzailea Francisco Grandmontagnerekin batera.

## Biografia 
1867ko abuztuaren 27an Bermeon jaiotakoa, Faustino Uriarte bermeorraren eta Busturiako Paula de Intxaustiren semea izan zen. 1889an Argentinara joan zen amarekin batera, zazpi anaia hil egin baitziren. Han La Vasconia tipografia sortu zuen. 1893an Francisco Grandmontagne-rekin batera *La Baskonia* aldizkari euskaldun-argentinar ospetsua sortu zuen (1903 arte *La Vasconia* gisa agertutakoa). Bertako zuzendaritzan lan egin zuen 1932an hil zen arte. Aldizkari hori 1943ra arte argitaratu zen eta Argentinako eta Amerikako beste herrialde batzuetako euskal kolektiboarentzat erreferente garrantzitsuenetako bat izan zen. 1901ean Grandmontagne Uriarterekin zituen ezadostasunak zirela medio aldizkaria utzi zuen arte. Zuzendarikide kargu hori Luis de Lizarralde medikuak hartu zuen 1903. urte amaieran. Euskal kulturaren adierazpen oro zabaldu ziren aldizkariaren bidez: hizkuntza, pintura, eskultura, musika, politika, gizarte gaiak eta umorea beste gai askoren artean.

Bere tipografian lan garrantzitsuak argitaratu zituen: Rubén Daríoren *Los Raros* (1896), Leopoldo Lugonesen *La montaña del oro* (1897), *Los Baskos en el Centenario* (1910), *Los Baskos en la Nación Argentina* (1916 eta 1919), *¿Quiénes son los Baskos?* (1930).

Bermeon eskola bati bere izena jarri zioten 1933an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drumanagh

**Drumanagh**, , Irlandako ekialdeko kostaldean dagoen lurmutur bat da, Dublin konderriaren iparraldeko kostaldean eta Loughshinny herritik hurbil.

Bertan martello dorre bat egoteagatik ezaguna da.

Tontor-gotorleku bat ere badago, bertan arkeologia indusketek erromatar jatorriko objektuak topatu dituzte, horrek arkeologoak erromatar merkatal kokalekua edo itsasoz bertaldeko Erromatar Britainiarekin merkatal harremanak zituen irlandar merkatal kokaleku bat zela iradokitzera bultzatu ditu.
Loughshinny

**Loughshinny**, , "Azeriaren Aintzira", Irlandako ekialdeko kostaldeko herri bat da, Dublin konderriaren iparraldeko kostaldean.

Skerries eta Rush herrien artean eta Drumanagh lurmuturretik hurbil dago.

2022an 741 biztanle zituen.
Balrothery

**Balrothery**, , "Zaldunaren Udalerria", Irlandako ekialdean dagoen herri eta parrokia bat da, Dublin konderrian eta Fingal eremuan eta Irlandako itsasoaren kostaldean.

2022an 2.282 biztanle zituen.
Microsoft Lumia

**Microsft Lumia** edo **Nokia Lumia**, 2011-2014 artean Nokiak eta 2014-2017 artean Microsoft Mobile enpresek ekoitzitako gailu mugikor linea bat da. 2017an ekoizpena eten zen. 

Hasieran Windows Phone mugikor sistema eraginkorrarekin jardun zuen eta ondoren Windows 10 Mobile sistemarekin.

Bere mugikor gailuak karkasa koloretsuak eta aldagarriak izateagatik nabarmentzen ziren.

## Modeloak 
### Nokia Lumia gailua 
* Nokia Lumia 800
* Nokia Lumia 710
* Nokia Lumia 900
* Nokia Lumia 610
* Nokia Lumia 510
* Nokia Lumia 820
* Nokia Lumia 920
* Nokia Lumia 505
* Nokia Lumia 620
* Nokia Lumia 520
* Nokia Lumia 720
* Nokia Lumia 928
* Nokia Lumia 925
* Nokia Lumia 1020
* Nokia Lumia 625
* Nokia Lumia 1320
* Nokia Lumia 1520
* Nokia Lumia 2520
* Nokia Lumia 525
* Nokia Lumia Icon
* Nokia Lumia 930
* Nokia Lumia 630
* Nokia Lumia 530
* Nokia Lumia 730
* Nokia Lumia 830

### Microsoft Lumia gailuak 
* Microsoft Lumia 535
* Microsoft Lumia 435
* Microsoft Lumia 532
* Microsoft Lumia 640
* Microsoft Lumia 640 XL
* Microsoft Lumia 430
* Microsoft Lumia 540
* Microsoft Lumia 950
* Microsoft Lumia 950 XL
* Microsoft Lumia 550
* Microsoft Lumia 650

## Kanpo estekak
One Battle After Another

***One Battle After Another***, , 2025eko Paul Thomas Anderson estatubatuarrak zuzendutako umore beltzeko ekintza eta thriller film bat da. Thomas Pynchon idazlearen *Vineland* (1990) eleberrian oinarritua dago. Leonardo DiCaprio, Sean Penn, Benicio del Toro, Regina Hall, Teyana Taylor eta Chase Infiniti aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hamasei urteren buruan bere etsaia berragertzean, French 75 ezker muturreko iraultzaile ohien taldea berragertuko da, beraien kideetako bat den *Ghetto* Calhounen (Leonardo DiCaprio) alaba erreskatatzeko asmoz.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: "Ghetto" Pat Calhoun / Bob Ferguson
* Sean Penn: Steven J. Lockjaw kolonela
* Benicio del Toro: Sergio St. Carlo
* Regina Hall: Deandra
* Teyana Taylor: Perfidia Beverly Hills
* Chase Infiniti: Willa Ferguson / Charlene Calhoun
* Alana Haim: Mae West
* Wood Harris: Laredo
* Shayna McHayle: Junglepussy
* Paul Grimstad: Howard Sommerville, baita "Billy Goat" edo "Gringo Coyote" ere
* Dijon Duenas: Talleyrand
* Tony Goldwyn: Virgil Throckmorton
* Starletta DuPois: Amona Jennie
* John Hoogenakker: Tim Smith
* Eric Schweig: Avanti
* D. W. Moffett: Bill Desmond
* Kevin Tighe: Roy More
* Jim Downey: Sandy Irvine
* Brooklyn Trueheart Demme: Sober Rick
* Dan Chariton: Josh kamarada
* April Grace: Ahizpa Rochelle
* Jon Beavers: 1776 James
* Jena Malone: Agurtze kodearen ahotsa

## Kanpo estekak
Melia Sakakini

**Melia Sakakini** (1890-1966) palestinar nazionalista izan zen. Eskola irakaslea,  zuzendaria eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen eta Palestinako Emakume Arabiarren Elkartearen sortzaileetako bat.

## Bizitza 
Sakakini 1890. urtean jaio zen. Neba zaharrena Khalil Sakakini (1878-1953) palestinar poeta eta nazionalista arabiarra izan zen. Garai hartan errusiarrek kudeatzen zuten Beit Jala unibertsitatean maistra izateko trebatu aurretik Jerusalemeko eskola batera joan zen.

1917. urtetik 1918. urtera bitartean, neba atxilotu zuten, espioi estatubatuarra zelakoan, susmagarria zen gizon baten laguna zen eta. Atxilotu zutenean neba bisitatu zuen Meliak.

### Ibilbidea 
#### Maistra 
Maistra egin zen, sasoi hartako gizarte palestinarrean emakume batentzat lan gutiziatuenetako bat, nahiz eta orduko klaseek laurogei ikasle ere izan zitzaketen. Eskola bateko zuzendaria ere izan zen.thumb| Hala eta Duma Sakakini ezkerrean eta Melia, azkenaurrekoa eskuinetik, familia argazki batean.|266x266pxPalestinako Mritainiar Mandatuaren hasieran, Sakakinik Balfour deklarazioaren aurka protesta egiteko gobernadore britainiarraren etxearen aurka joan ziren emakume talde baten buru izan zen. Otomandarrek mendez mende gobernatu ostean, britainiar kolonialismoa jasanezina iruditzen zitzaiela adierazi zuen. Bere kristau sinesmenari esker, Sakakinik musulmanek baino murrizketa gutxiago jasaten zituen. Nebaren alabak, Duma eta Hala, bisitatu ohi zituen, eta gogoz itxaroten zioten bidaietatik zekartzan berriak entzuteko.

Melia Sakakini 1966. urtean hil zen.

## Palestinako Emakume Arabiarren Elkartea 
1929. urtean, Melia Sakakini Palestinako Emakume Arabiarren Elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Une horretan 39 urte zituen eta, fundatzaileen artean, zaharrenetakoa zen eta ezkonduta ez zegoen bakarrenetakoa. Hasiera batean emakume ezkonduak ziren antolakundea zuzentzen zutenak, baina denborarekin emakume ezkongabeek protagonismo handiagoa hartu zuten. Erakundeak lotura estua zuen Arabiar Goi Batzordearekin (ACA), izan ere, sortzaileetako batzuk ACAko kideekin ezkonduta zeuden eta Melia Sakakiniren neba ere erakunde horretako kidea zen. Melia adineko emakume ezkongabe batzuen parte izan zen, Zahiya Nashashibi kasu, eta emakumeen erakundeetan paper aktiboak hartzen hasi ziren. Horrek euren ospea kaltetu zezakeen arren, auziak zuen antzinatasunak eta familien laguntzak babestu egin zituzten. Neurri batean, auzian aritzeko adina denbora eta kemena izateagatik hautatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alizia Luxenburgokoa

**Alizia** **Luxenburgokoa** (*Alix Marie Anne Antoinette Charlotte Gabrielle*; Berg gaztelua, Berg, Luxenburgo, 1929ko abuztuaren 24a – Belaun, 2019ko otsailaren 11) Luxenburgoko, Nassau eta Borboi-Parmako printzesa zen eta Ligneko printzesa ezkontidea.

## Bizitza 
Karlota Luxenburgoko Dukesa Handiaren eta Felix Borboi-Parmako printzearen haur gazteena zen, errege-gorentasunaren tratamendua zuen.

Nerabezaroan, Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, bere haurrideekin batera ihes egin behar izan zuen, lehenik Ameriketako Estatu Batuetara eta gero Kanadara. 

### Ezkontza 
Luxenburgora itzuli zenean, lehengusinaren ezkontzan, Antoinio Ligneko noble belgikarra ezagutu zuen, eta harexekin ezkondu zen 1950. urteko abuztuaren 17an. Antonio Eugenio Ligneko printzearen eta Felipa Noailleskoaren seme zaharrena zen. Bere anai-arrebetatik lehena izan zen, hala ere, ezkontzen.

### Ondorengoak 
Bikoteak zazpi seme-alaba izan zituen:

* Migel, XIV. Ligneko Printzea (1951ko maiatzaren 26a).

* Gualterio Ligneko printzea (1952ko uztailaren 10a - 2022).

* Ana Maria Ligneko printzesa (1954ko apirilaren 3a).

* Cristina Ligneko printzesa (1955eko abuztuaren 11).

* Sofia Ligneko printzesa (1957ko apirilaren 23a).

* Antonio Ligneko printzea (1959ko abenduaren 28a).

* Yolanda Ligneko printzesa (1964ko ekainaren 16a).

2019. urteko otsailaren 11n hil zen, Belavilgo gazteluan (Belgika), 89 urte zituela. Neba, Joan Luxenburgokoa, handik hilabete gutxira hil zen.

## Ohorezko goraipamenak 
* Juan eta Josefina Carlota Luxenburgokoaren arteko ezkontza oroitzeko domina (Luxemburgo, 1953ko apirilaren 9a).
* Henrike eta Maria Teresa Luxemburgokoaren arteko ezkontza oroitzeko domina (Luxemburgo, 1981eko otsailaren 14a).
* Joan Luxenburgo duke handiaren zilarrezko jubileuaren oroitzapenezko domina (Luxemburgo, 1989ko azaroaren 12a).
* Gurutze Izartsuaren ordenako dama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Princes of Ligne
Digosko elizbarrutia

**Digosko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1979ko azaroaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Digosen dago. Egun apezpikua Guillermo Afable da.

## Ordinarioak 
* Generoso Camiña (1979-2003)
* Guillermo Afable (2003-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Guillermo Afable (2002-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davaoko artxidiozesia

**Davaoko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1949ko abenduaren 17an ezarri zen lurralde prelatutza gisa, 1966ko uztailaren 11n elizbarruti mailara igo zen eta 1970eko ekainaren 29an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Davaon dago. Egun artzapezpikua Romulo Valles da.

## Ordinarioak 
* Clovis Joseph Thibauld (1954-1972)
* Antonio Mabutas (1972-1996)
* Fernando Capalla (1996-2012)
* Romulo Valles (2012-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Juan Nicolasora Nilmar (1967-1970)
* Antonio Mabutas (1970-1972)
* Fernando Capalla (1994-1996)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Fernando Capalla (1975-1977)
* Pedro Rosales Dean (1977-1980)
* Generoso Camiña (1978-1979)
* Patricio Hacbang Alo (1981-1984)
* Juan de Dios Pueblos (1985-1987)
* Alfredo Banluta Baquial (1988-1993)
* Guillermo Afable (2001-2002)
* George Rimando (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matiko elizbarrutia

**Matiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1984ko otsailaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Surigao Hirian dago. Egun apezpikua Abel Apigo da.

## Ordinarioak 
* Patricio Hacbang Alo (1984-2014)
* Abel Apigo (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tagumgo elizbarrutia

**Tagumgo elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1962ko urtarrilaren 13an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1980ko urriaren 11n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Tagumen dago. Egun apezpikua Medel Aseo da.

## Ordinarioak 
### Tagumgo prelatuak 
* Joseph William Regan (1962-1980)
* Pedro Dean (1980)

### Tagumgo apezpikuak 
* Pedro Dean (1980-1985)
* Wilfredo Manlapaz (1986-2018)
* Medel Aseo (2018-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Ramon Villena (1982-1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pisu (tresna)

**Pisuak** masaren neurketa-modu bat dira, metal edo harrizko tresnak, produktu jakin baten masa/pisua balantza batekin neurtzeko eragiketetan erabiliak. Masa jakineko pieza bat da pisua, eta argi eta garbi markatuta dago.

## Erabilera 
Balantza batean pisatzeko eragiketan, masa ezezaguneko produktua balantzako plater batean jartzen da eta beste platerean pisuak ipintzen daia, oreka lortu edo, balantzak izan ohi duen orratz adierazlea zentratu arte. Oreka lortzean, pisuen masen batura produktuaren masaren berdina da. Garai modernoetan erabilitako pisuak metalezkoak izan dira, nahiz eta harrizko pisuei buruzko erreferentziak egon (lege-muga batzuekin). Balio kuantitatiboari dagokionez, tokian tokiko neurri unitate legalaren, haren multiploen eta azpimultiploen parekideak izaten dira.

## Herri kulturan 
Pisuen erabileran kezka edo susmo ohiturazkoa izan da ea neurri okerrarekin (arinagoarekin) eginak ote zeuden pisuak, saltzaileak erosleari iruzur egiteko.   

## Iruditegia 

Fitxategi:Balance_à_tabac_1850.JPG|Balantza pisuekin.
Fitxategi:5-mina_weight_Shu-Shin_Louvre_AO246.jpg|Bost *mina*, dio idazkera kuneiformean dioritazko pisu honek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magdeleine Vallieres

**Magdeleine Vallieres** (Sherbrooke (Quebec), 2001eko abuztuaren 1a) quebectar txirrindulari profesional bat da, 2025ean Munduko Errepideko Txapelketa irabazi zuena.

## Ibilbidea 
2018an Kanadako errepideko txapelketan hirugarren egin zuen gazte mailan eta hurrengo urtean, oraindik ere gazte mailako Kanadako txapelduna izan zen errepideko lasterketan eta erlojupekoan.

2024an Mallorcako Emakumezkoen Saria irabazi zuen eta Kanadako errepide txapelketan bigarrena izan zen. 2025ean Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
**2021**
* Watersley Challenge, 7.a 

**2024**
*  Mallorcako Emakumezkoen Saria
*  Kanadako errepideko txapelketa

**2025**
*  Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa 20px
* Valoniako Sari Nagusia, 8.a

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
## Taldeak 
*  WCC Team (2020-2021)
*  EF Education–EasyPost (2022- )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* UCI erakundeko fitxa
Akilesen bizitzaren sarkofagoa

**Akilesen bizitzaren sarkofagoa** Erromako Museo Kapitolinoetan gordetako sarkofago erromatar monumental bat da, Akilesen mitoaren pasarteak erliebeetan dituelako horrela deitua. Tapa handi batean, etzandako bikote bat dago, andre-gizonak.

## Historia 
III. mende hasierako lana da, eta 1582. urtean aurkitu zuten, Monte del Grano izeneko mausoleo ingurunean, Erromako Via Tuscolana.

Sarkofagoan nor hilobiratu zuten edo nork enkargatu zuen ez da ezagutzen. Irudiak Alexandro Severo enperadorearena eta bere ama Julia Mamearena direlako ustea badute aditu batzuek.

Sarkofagoaren aurrealdean ikusten dena da Akiles bere ama Tetisek gidatua, Kiron zentauroaren tutoretzapean uzten duela. Alboetan ikusten diren eszenak dira Akilesen haurtzaroa Eskiros uhartean, eta Troilo hil zuenekoa. Mitoaren esanahi partikularrak baino, bizitza baten zikloen errepresentazio bat izan daiteke Akilesena, 

## Iruditegia 

Fitxategi:Sarcophagus with scenes from the life of Achilles, relief (inv. MC 219).jpg|Aurrealdea.
Fitxategi:Sarcophagus Achilles 03.jpg|Albo baten bista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berluti

**Berluti** Alessandro Berluti italiarrak 1895ean Parisen sortutako moda marka bat da.

Gizonezkoen oinetako pertsonalizatuez eta goi-joskintzako prest-jantziez gain, Berlutik larruzko produktuak ere ekoizten dira 2005etik eta gizonezkoen arropa 2011tik, mundu osoko Berluti boutique sare baten bidez saltzen direnak.

Konpainia LVMH luxuzko produktuen talde frantziarraren parte da 1993tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Haize-Arrosa taldea

thumb|Haize - Arrosa taldea (2025)
**Haize-Arrosa** (Durangaldea, Bizkaia, 2023) feminismoa ardatz duen Durangaldeko musika taldea da.

## Ibilbidea 
2022ko amaieran sortu zen feminismoa ardatz duen taldea sortu zuten emakumeei omenaldi gisa[3] 

### Partaideak: 
Eneritz Gorritxategi Lariz trikitilaria eta abeslaria, Edurtzeta Ania Albizbeaskoetxea abeslaria eta perkusionista, biak Ene Bada! taldean hamar urtean aritutakoak. David Vallejo Cantero bateria; Marcos Murillo Gil gitarristea eta Peio Agirre Gimenez baxua.

2025eko abenduaren 8an *Magala* diskoa aurkeztu zuten Durangoko Azokako Ahotsenean.

## Diskografia 
### Singleak 
* *Tortolaraino.*(2023). Bagabiga diskoetxean
* *Barau eta ase*.(2024). Bagabiga diskoetxean
* *Durangak*. (2025) Bagabiga diskoetxean

### Luzeak 
* *Ez dugu zor ezer*. (2023). Bagabiga diskoetxean. 
* *Magala* (2025) emakumea, tradizioa eta transmisioa gaien ingurukoaMoonshine Wagon taldearekin elkarlanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Haize-arrosa feat. Moonshine Wagon - *Politte* (bideoklipa/videoclip/music video)
Nuremberg (2025eko filma)

***Nuremberg*** 2025eko James Vanderbilt estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Douglas Kelley psikiatra estatubatuarra izendatu dute preso nazien osasun mentala ebaluatzeko eta gerra-krimenengatik epaitu ote daitezkeen erabakitzeko. Gauetik goizera, Kelley buruargitasun-borroka korapilatsu batean murgilduko da Hitlerren eskuineko eskuaren eta gizadiaren historiako gizonik beldurgarrienetako baten aurka: Hermann Göring.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txipioko padura

**Txipioko padura** Butroe ibaiaren ezkerraldean dagoen padura bat da, Plentzia eta Barrika herrietako lurraldean, Bizkaiko kostaldean.

Padurak itsasertzeko eremu baxuak dira, mareek egunero urez hartzen dituztenak, eta gatz-afinitateko landarediak estaltzen ditu. Urteek aurrera egin ahala, estuarioaren ingurunea igo bada ere, oraindik ere kontserbatzen da Txipioko paduraren zati bat, nahiz eta hainbatetan desagertzeko zorian egon den, eta, horrekin batera, paduran bizi den biodibertsitatea ere bai. 

XIX. mendearen erdialdetik, padura nekazaritzarako erabili zen. Artifizialki bete zen, eta kanal artifizial zuzenak eraiki ziren itsasadarrerantz drainatzea errazteko, gaur egun oraindik ikusgai daudenak. Urari eusteko dike bat ere eraiki zuten, bi uhaterekin. Handik itsasadarrerantz husten zuten ura, eta, geroago, Barrika-Plentziako errepidea jarri zuten haren gainean.

Mende batez nekazaritzarako erabili ostean, padura abandonatuta geratu zen. Hala ere, mareek, gaur egun jada erabiltzen ez diren uhateen bidez, eragiten zuten estuarioko ura bertara sartzea, eta, horri esker, 50 urtean padura lehengoratzeko prozesu azkar bat gertatu zen. Gaur egun, Txipioko padurak dira Plentziako itsasadarraren barruko ingurumen-eremurik baliotsuena, eta, gainera, babesleku eta atsedenleku garrantzitsua da hegazti migratzaileentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bugonia (filma)

***Bugonia*** 2025eko Yorgos Lanthimos greziar zinema zuzendariaren film satirikoa da. Jang Joon-hwanen 2003ko *Jigureul jikyeora!* filmaren berregokitzapena da.

## Sinopsia 
Michelle Fuller 04:30ean esnatzen da, inongo esfortzurik gabe. Bere goizeko errutinak barne hartzen ditu yoga saioa, led argidun maskara jartzea eta entrenatzaile pertsonal batekin boxeo saio bat egitea. Bulegora iristean, langileei argi uzten die arratsaldeko bost eta erdietan joan daitezkeela etxera, betiere lana bukatu badute eta beste egitekorik ez badute, eta aniztasunari buruzko bideo bat grabatzen du, aniztasuna hitza behin eta berriro errepikatuz. Teddyk bere erleak zainduz hasten du eguna. Ondoren, entrenamendu saio bat izaten du, eta bere lehengusu Doni azaltzen dio zein garrantzitsua den prest egotea, gizadia akabatu nahi duten horien aurka defendatu ahal izateko. Ondoren, bizikleta hartu eta lanera joaten da, kartoizko paketeak biltzera.

Teddyk, haren lehengusu Donen laguntzaz, Michelle bahitu eta sotoan giltzapetuko du. Izan ere, Teddy ondo informatu da, ez berrietan, Interneten baizik, eta badaki Michelle Fuller, enpresa farmazeutiko handi baten zuzendaria izateaz gain, Andromeda galaxiako aliena ere badela. Haiek dira munduan gaizki doan guztiaren errudun, haiek ari dira erleak hiltzen, eta giza arraza amaitzeko plan bat daukate. Michelleri bere espazio ontzira joateko eskatu nahi dio, andromedarren enperadorearekin negoziatu eta gizadia salbatzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bang-bang txik-txiki bang-bang

***Zoragarrixori*** Gatibu taldearen abestia da. 2008an Baga Biga diskoetxearekin argitaratutako *Laino guztien gainetik, sasi guztien azpitik (albuma)* albumean plazaratu zuten. Hitzak ere taldearenak dira. 

Fitxategi:Gatibu Diskografia 11TB 03.png|Laino Guztien Gainetik...
Fitxategi:Gatibu dkluba 3.jpg|Gatibu
Fitxategi:Ana Mendiola dantzan.png|Dantzan
Fitxategi:Rock 'n' Roll Dancing Show (8108298634).jpg|Dantzan

## Hitzak 
Abestiaren hitzak musikarekin dantzan egiten den bitartean, dantzan gozatzen ari ari den bitartean lagunari esaten zaizkion hitzak dira. "erritmoz beteta dago",  "dantza, dantza... segi, segi, dantzan", "eta barre zoroak...eta zure posturak", "Zelan begiratzen duzun... eta zelan mugitzen zaren", "martxa, martxa". Honela hasten da abestia:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alex Sardui

* Haimar Arejita 
* Gaizka Salazar
* Mikel Caballero
* Zeu, zeu, zeu!
* Urepel (abestia)
* Ez naz Makurtuko
* Euritan dantzan

## Kanpo estekak 
* Bang-bang txik-txiki bang-bang - Gatibu Bideoklipa . Youtube, Gatibu: gaia
* Bang-bang txik-txiki bang-bang - Gatibu Karaokea - Gabi de la Maza. Youtube,
* Gatibu - Badok.eus euskal musikaren atarian
Zeru ahoak

***Zeru ahoak*** Txintxua Films eta Garabi Films ekoiztetxeek ETBrentzat sortutako thriller telesail laburra da. 2020ko *Hondar ahoak* telesailaren jarraipena da. 2025eko Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten lau ataleko proiektua. Oraingoan Bilbon girotuta dago istorioa, eta aurreko telesaileko pertsonaia batzuez gain, pertsonaia berri batzuk ere batu dira aktoreen zerrendara. Aldaketa garrantzitsuenetako bat Garcia Ertzaintzatik aldenduta dagoela izango da; horrek lan egiteko molde berriak bilatzera bultzatuko du delituak argitu behar dituenean.

## Sinopsia 
Nerea Garcia (Nagore Aranburu) bolada txarra pasatzen ari da eta ez da bere Bilboko etxetik apenas ateratzen. Lau urte igaro dira Ertzaintzatik kanporatu zutenetik. Erritualen batean hildako emakume baten gorpua agertzen denean, bere nagusi ohiak ikerketarekin laguntzeko eskatu dio. Alabaina, Nereak ez du susmatzen iraganeko eta orainaldiko mamuek hiriko estoldetara jaistera behartuko dutela, non ezer eta inor ez diren diruditenak.

## Aktoreak 
### Aktore nagusiak 
### Aktore gonbidatuak 
* Asier Hernandez: Forentsea
* Nerea Sanz: Erika
* Amets Arbelegui: Natxo
* Unai Baiges: Yago
* Nerea Elizalde: Sandrine
* Lierni Ibargutxi: Psikologoa
* Jon Ander Urresti: Karonte
* Na Gomes: Alize
* Iñigo Gastesi: Unai Arbalza
* Itxaso Gil: Olga
* Jon Ander Urresti: "Karonte"
* Dorleta Urretabizkaia: Amaia
* Itziar Lazkano: Asun
* Omar Somai: Manex
* Iñigo Azpitarte: Abokatua
* Naiara Arnedo: Maite
* Arnatz Puertas: Agentea

## Denboraldiak 
## Atalak eta audientziak 
### Atal bereziak *(Making off)* 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arenal aintzira

Arenal antzira Costa Rican dagoen urtegi artifizial bat da. 1979an presa bat eraiki zen izen bereko aintzira txiki bat zegoela aprobetxatuz.

2000ko martxoaren 7an, Arenal aintzira eta inguruko hezeguneak Ramsar gune izendatu zituzten. 2010ean, Arenaleko aktibitate bolkanikoak behera egin zuen, 40 urteko aktibitateraren ondoren, eta herrialdeko sumendi aktiboenaren estatusa galdu zuen.

## Irudien galeria 

Fitxategi:Lac_Arenal_Costa_Rica_003.JPG|link=Archivo:Lac_Arenal_Costa_Rica_003.JPG
Fitxategi:Lac_Arenal_Costa_Rica_Barrage.JPG|link=Archivo:Lac_Arenal_Costa_Rica_Barrage.JPG|Arenal aintzirako zentral hidroelektrikoa.
Fitxategi:Eoliennes_à_Tierras_Morenas_lac_Arenal_Costa_Rica.JPG|link=Archivo:Eoliennes_à_Tierras_Morenas_lac_Arenal_Costa_Rica.JPG| Tierras Morenaseko haize-energia zentral bat, Arenal aintziraren ondoan.
Fitxategi:Arenal_Lake.jpg|link=Archivo:Arenal_Lake.jpg|Zaldiak aintziraren ertzean bazkatzen, atzealdean Arenal sumendia duela.
Fitxategi:Arenal_Lake_2.jpg|link=Archivo:Arenal_Lake_2.jpg|Aintziraren ikuspegia El Fósforo herrixkatik, hego-ekialdeko ertzean.

erdian|thumb|750x750px|Aintziraren ikuspegi panoramikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Climapesca.org
* Arenal aintziraren irudiak
La misteriosa mirada del flamenco

***La misteriosa mirada del flamenco*** 2025eko Diego Céspedes txiletar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Leona, Boa eta Estrella Txileko meatze-herri batean bizi dira, desertuan. Hantxe daude ere Aguila eta Flamenco, eta Lidia, etxeko txikia. 1982. urtea da, eta herriko trabestiek beren aterpe bilakatu duten kantinan bizi dira emakume hauek. Bertan antolatzen dituzte beren gaueko showak, baita Miss Alaska lehiaketa ere. 11 urteko Lidia Flamencoren alaba da, hori bihurtu zen norbaitek etxeko atean abandonatu zuenean, eta, amak eta izebek bezala, herriko gizonen eta mutikoen gorrotoa jasan behar du. Izan ere, etxean hainbat gaixo daude, eta herrian kondaira bat zabaldu da: gizon horietako batek beste gizon bati begietara begiratzen badio, maitasun begirada bat zuzentzen badio, hura ere gaixotu egingo dela.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cobre (2025eko filma)

***Cobre*** () 2025eko Nicolás Pereda mexikar zinema zuzendariaren dokufikzioa da.

## Sinopsia 
Lazaro lanera bidean doa motorrean, egunero egiten duen bide beretik. Gaur, ordea, ez da ohiko eguna, errepide bazterrean norbait ikusiko baitu etzanda. Begiratzera geldituko da, eta gizon bat hilda ikusiko du. Zer egin ez dakiela, eta lanera joateko beranduegi izanik, etxera itzuliko da. Bere izeba Rosari kontatuko dio ikusitakoa, eta, ondoren, ama Tereri, eta hirurek ezer ez esatea adostuko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Winter of the Crow

***Winter of the Crow*** 2025eko Kasia Adamik poloniar zinema zuzendariaren thrillerra da. Olga Tokarczuken *Profesor Andrews w Warszawie* kontakizun laburrean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
1981ean, Varsovian girotua dago istorioa. Gerra legea ezarri, eta gauetik goizera geldiarazita geratu da herrialdea; eta momentu horretan bertan iritsiko da hirira Joan Andrews psikiatria irakasle britainiarra. Poliziaren hilketa baten lekuko izango da, eta ihesari ekin beharko dio.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaroko artxidiozesia

**Jaroko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1865eko maiatzaren 27an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1951ko ekainaren 29an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Iloilon dago. Egun artzapezpikua Midyphil Billones da.

## Ordinarioak 
### Jaroko apezpikuak 
* Mariano Cuartero y Medina (1867-1884)
* Leandro Arrúe Agudo (1885-1897)
* Andrés Ferrero (1898-1903)
* Frederick Z. Rooker (1903-1907)
* Dennis Joseph Dougherty (1908-1915)
* Maurice Patrick Foley (1916-1919)
* James Paul McCloskey (1920-1945)
* José María Cuenco (1945-1951)

### Jaroko artzapezpikuak 
* José María Cuenco (1951-1972)
* Jaime Sin (1972-1974)
* Artemio Casas (1974-1985)
* Alberto Jover Piamonte (1986-1998)
* Angel Lagdameo (2000-2018)
* Jose Romeo Lazo (2018-2025)
* Midyphil Billones (2025-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Jaime Sin (1972)

## Apezpiku laguntzaileak 
* José María Cuenco (1941-1945)
* Teofilo Camomot (1955-1958)
* Juan Nicolasora Nilmar (1959-1967)
* Jaime Sin (1967-1972)
* Alberto Jover Piamonte (1974-1986)
* Gerardo Alminaza (2008-2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vêves gaztelua

**Vêves gaztelua** (frantsesez, Château de Vêves) Lesse ibaiaren adarra den erreka baten ondoan dago, Celles herrixkatik kilometro gutxira. 1977tik Houyet udalerrikoa da, Namurreko probintzian (Belgika).

Pentagono irregularraren forma du, tamaina ezberdineko sei dorre borobil dituela alboetan, azken buruan 1410era arte igotzen direnak. Ondoz ondoko berreraikuntzek barruko patioko hormak aldatu zituzten bereziki; horietako batek bi solairuko galeria bat du, zurezko bilbaduraz hornitua, eta beste horma bat adreilu gorriz eraikia izan zen, Luis XV.a estiloan. Iparraldeko frontala, erloju batez hornitutako kupula txiki batez dekoratuta dago.

Gaztelu-gotorleku honen jatorria antzinakoa da. Izan ere, VII. mendearen bigarren erdian, Pepin  Heristalgoak jada eraikia zuen hiribildu bat San Adelino ermitaren inguruan. Denborarekin, IX. mendean zehar, Pepinen ondorengoek gotorleku txiki bihurtu zuten. Beaufort familiak berreraiki zuen 1220an, eta gaztelu boteretsuago bihurtu zuen. XV. mendean berriro suntsitu zuten Dinant auzoko biztanleek, baina berriro eraiki zuten. Gaur egungo itxura XVIII. mendekoa da, Liedekerke-Beaufort familiak gaztelua zaharberritu zuenean, 1793an, Frantziako Iraultzaren garaian, kalte handiak jasan bazituen ere.

Beersel, Bouillon, Corroy, Horst, Gante eta Lavaux gazteluekin batera, Belgikako Erdi Aroko gaztelurik ederrenetako bat da.

## Erreferentziak 
* Countess Marie-Caroline d'Ursel, ''Cinquante châteaux evoquent l'histoire de Belgique'' (Brusela, 1972).

## Kanpo estekak 
* Vêves gazteluko leku ofiziala
* Gazteluaren irudia
Cotabatoko artxidiozesia

**Cotabatoko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1950eko abuztuaren 11n ezarri zen Cotabato eta Suluko lurralde prelatutza gisa, 1953ko urriaren 28an Cotabatoko lurralde prelatutza izena hartu zuen, 1976ko ekainaren 12an elizbarruti mailara igo zen eta 1979ko azaroaren 5ean artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Cotabato Hirian dago. Egun artzapezpikua Charlie Inzon da.

## Ordinarioak 
* Gerard Mongeau (1951-1980)
* Philip Francis Smith (1980-1998)
* Orlando Quevedo (1998-2018)
* Angelito Lampon (2018-2025)
* Charlie Inzon (2025-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Philip Francis Smith (1979-1980)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Antonino Francisco Nepomuceno (1969-1979)
* Jose Colin Bagaforo (2006-2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelle Leroy

**Marcelle Leroy** (Lieja, 1888ko apirilaren 19a - Brusela, 1979ko irailaren 14a) belgikar maistra izan zen, Gerraren eta Faxismoaren aurkako Emakumeen Munduko Batzordeko idazkaria.

## Biografia 
### Familia 
Marcelle Leroy kontulari baten eta maistra baten alaba izan zen. Familia Errusian bizi izan zen 1900etik 1918ra. Han egin zituen bigarren mailako ikasketak eta, 1906an, belgikar batekin ezkondu zen.

### Militantzia 
Marcelle Leroyk parte hartu zuen Errusiako 1905eko manifestazioetan, eta 1917an boltxebikeenganako begikotasuna adierazi zuen.  Belgikara bakarrik itzuli zen hiru seme-alaba txikirekin, dibortzioa lortu bezain laster, eta 1929tik aurrera *SESBekiko* *Kultura Harremanetarako Zentroan* lan egin zuen. 1938ko hauteskundeetan Belgikako Alderdi Komunistarekin aurkeztu zen, eta zinegotzi izan zen Foresten 1939ko urtarriletik aurrera, baina dimisioa eman zuen 1940ko apirilean.

Isabelle Blumek proposaturik, *Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen* *Ligako* idazkari izendatu zuten 1919an. Jelena Stassovak berarekin kolaboratu zuen Belgikako saileko kide kopurua handitzeko.

1944ko martxoaren 17an, nazien aurkako erresistentzian egin zituen ekintzek bere atxiloketa ekarri zuten. Irailean, Saint-Gilles, Kolonia eta Vught-eko kontzentrazio-eremuetatik pasatu ondoren, Ravensbrückera deportatu zuten. 1945eko ekainaren 29an, Frantziara itzuli zen. 1946ko apirilean, Alderdi komunistak berriro onartu zuen, eta preso politikoen aldeko lanean jarraitu zuen.

### Bestelako konpromisoak eta bizitza pribatua 
1927an, Marcelle Leroy masoneriako kide egin zen «Le Droit humain» nazioarteko ordena masoniko mistoaren barruan, eta, geroago, «Sagesse de Bruxelles»  logiako «maistra beneragarri» bihurtu zen 1959an.

1932an berriro ezkondu zen Hendrik Heyligers margolariarekin eta 1940an dibortziatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Le Maitron
* ODIS
Historias del buen valle

***Historias del buen valle*** () 2025eko José Luis Guerin kataluniar zinema zuzendariaren film dokumentala da. Urteko bereko Zinemaldiko Epaimahaiaren Sari Berezia eman zioten eta filmeko protagonista diren Bartzelonako Vallbona auzoko bizilagunei eskaini zien saria.

## Sinopsia 
Landa- eta hiri-munduaren arteko hiri inguruko auzo batean, elkarrekin bizi dira gerraostearen ondoren heldutako lehen emigranteen etxeak eta lo-hiriaren bloke berriak, migrazio berria biltzen dutenak, txoko xume hau benetako herrixka global bihurtuz. Filma imaginarioen eta gizartearen belaunaldi- eta nortasun-gatazken, hirigintza- eta ekologia-gatazken batura da. Baina gaur egungo munduaren ikuspegi patxadatsu eta humanista ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yo hice a Roque III

***Yo hice a Roque III***, , 1980ko Mariano Ozores espainiarrak zuzendutako komedia film bat da. Andrés Pajares, Fernando Esteso, Antonio Ozores, Rafael Hernández, Narciso Ibáñez Menta, Mirta Miller eta Florinda Chico aktoreek antzeztu zuten.

*Rocky* (1987) filmaren parodia bat da.

## Argumentua 
Roque Tercero (Andrés Pajares) bere lagun Federico (Fernando Esteso) eta haren familiaren etxean bizi den tipo lotsagabe bat da. Bera etxetik atera arszi eta begi bistatik behingoz galtzeko Federicok Roque boxeo txapeldun batean bilakatzea pentsatu dut, haren boxeorako zaletasunaz aprobetxatuz. Federico eta Pacok (Antonio Ozores), entrenatzen diren gimnasioaren jabeak, Roqueri burua berotu eta Kid Botija ('Dum dum Pacheco) Espainiako boxeo txapeldunaren aurka borrokatu dadin konbentzitzea lortu dute.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bacolodeko elizbarrutia

**Bacolodeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1932ko uztailaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bacoloden dago. Egun apezpikua Patricio Buzon da.

## Ordinarioak 
* Casimiro Lladoc (1933-1951)
* Manuel Porcia Yap (1952-1966)
* Antonio Fortich (1967-1989)
* Camilo Diaz Gregorio (1989-2000)
* Vicente Navarra (2001-2016)
* Patricio Buzon (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhou Dongyu

**Zhou Dongyu** (; Shijiazhuang, Hebei, 1992ko urtarrilaren 31) txinatar aktorea da.  

Ospea lortu zuen Zhang Yimouren *Shānzhāshù Zhī Liàn* (2010) filmean egindako lanagatik. Halaber, ezaguna da *Qiyue eta Ansheng* (2016) filmean egindako lanagatik- zeinagatik Emakumezko Aktore Nagusi Onenaren Urrezko Zaldi Saria irabazi zuen- eta *Hòu lái de wǒ men* (2018) eta *Shao nian de ni* (2019) filmeengatik.

Nanfang Dushi Bao egunkariak "90eko hamarkada osteko lau daneko aktore" izendatu zuen. 71. postuan zegoen Forbes aldizkariko China Celebrity 100 zerrendan 2017an, 7.ean 2019an eta 3.ean 2020an.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucile Hadžihalilović

**Lucile Hadžihalilović** (Lyon, 1961eko maiatzaren 7a) frantziar zinema zuzendari eta ekoizlea da.  

## Biografia 
Hadzihalilovic Lyonen jaio zen 1961ean, guraso bosniar etorkinak zituela. Zinema ikasi zuen Parisko Zinematografia Goi Ikasketen Institutuan (IDHEC). Dokumentalen eta luzemetraien editore gisa lan egin du, eta bere senar Gaspar Noérekin epe luzeko kolaboratzailea da, *Carne* (1991) film laburraren ekoizle eta editore gisa eta *Seul Contre Tous* (1998) lanean. *Enter the Void* (2009) pelikularen gidoian ere parte hartu du Noérekin.

*Innocence* bere bigarren filma da, 1996ko *La Bouche de Jean-Pierre* film laburrekoaren ondoren, 1996ko Cannesko Zinemaldian Un Certain Regard sailean proiektatu zena.

Bere hirugarren filma eta ingelesezko lehena *Earwig* izan zen, 2021ean Donostiako Zinemaldiko sail ofizialean aurkeztu zuen Brian Catling idazlearen lan baten egokitzapena.

## Filmografia 
#### Film laburrak 
* 1987 : *La Première Mort de Nono*
* 1996 : *La Bouche de Jean-Pierre*
* 1998 : *Good Boys Use Condoms*
* 2014 : *Nectar*
* 2018 : *De Natura*

#### Film luzeak 
* 2004 : *Innocence*
* 2015 : *Évolution*
* 2021 : *Earwig*
* 2025 : *La Tour de glace*

#### Telesailak 
* 2012 : *Images*
* 2012 : ''M'T Dents''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helen Reimensnyder Martin

**Helen Reimensnyder Martin** (Lancaster, 1868ko urriaren 18a – New Canaan, 1939ko ekainaren 29a) estatubatuar idazlea izan zen.

## Bizitza 
### Haurtzaroa eta ikasketak 
Martin 1868ko urriaren 18an jaio zen Lancasterren, Pennsylvanian, Cornelius Reimensnyder eta Henrietta Thurman Reimensnyderren seme-alabetatik bosgarrena. Bere aita etorkin alemaniarra eta artzain luterotarra zen Martinen lagunek «Bill» deitzen zioten, bere gurasoek mutil bat espero zutelako eta William Allen izena jarri nahi ziotelako, Ohioko gobernadorea zen amaren osabaren omenez.

### Idazle ibilbidea 
35 eleberri eta ipuin ugari argitaratu zituen 1896 eta 1939 artean. Hala ere, Martinen obrak estereotipo negatiboak ere sortu zituen Igarmena duen emakume amish gazte baten istorioa kontatzen du. Martinen lau idazlan zinemarako moldatu zituzten: *Erstwhile Susan* (1919), *Tillie* (1922), *The Snob* (1924) eta *The Parasite* (1925).

### Bizitza pertsonala 
1899an, Helen Reimensnyder Frederic C. Martin musika irakaslearekin ezkondu zen. Senar-emazteak Harrisburgen (Pennsylvania) finkatu ziren. 1904 inguruan, bere lehen haurra izan zuten, haurtzaroan hil zena, eta geroago beste seme bat eta alaba bat. Frederic C. Martin 1936an hil zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mulie Jarju

**Mulie Jarju** (Gambia, 1957) Gambiako aktorea da, 1990an Donostiako Zinemaldian Gizonezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra jaso zuena.

## Biografia 
1980. hamarkadaren amaiera aldera Gambiatik atera eta Australiara joatea erabaki zuen. Hala ere aurretik Kataluniara joan zen eta Mataró hirian finkatu zen. Gaztelaniaz eta katalanez hitzegiten ikasi zuen eta antzezle sartu zen. Montxo Armendariz zuzendariak ezagutu eta *Las cartas de Alou* filma egiteko konbentzitu zuen. Film hartan Alou izeneko legez kanpoko inmigrante baten papera bete zuen eta Donostiako Zinemaldian aktore onenaren saria jaso zuen.

Ondorengo urtetan Espainiako hainbat telesailetan egin zuen lan eta film berriak ere egin zituen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Chang Chun-hsiung

**Chang Chun-hsiung** ; Chiayi, 1938ko martxoaren 23a – 2025eko irailaren 27a) taiwandar abokatu eta politikaria izan zen. Taiwango lehen ministroa izan zen 2000tik 2002ra eta 2007tik 2008ra.

1960an Taiwango Unibertsitate Nazionalean Zuzenbidean graduatu zen eta 1970ean Kuomintang alderdian sartu zen, hiru urte geroago alderditik bota zuten arren.

Alderdi Progresista Demokratikoko kide sortzailea izan zen eta eserleku bat izan zuen Legebiltzarrean 1984tik 2000ra eta 2005etik 2007ra. Taiwangoo lehen ministroa izan zen bi aldiz, biak Chen Shui-bianen lehendakaritzan.
Madorrako hondartza

**Madorrako hondartza**, Espainiako ipar-mendebaldeko Nigrán udalerrian dagoen hondartza bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian. 350 metroko luzera du.

Panxóngo hondartza eta Area Fofa hondartzaren artean dago.
La playa de los ahogados

***La playa de los ahogados*** () 2015eko Gerardo Herrero espainiarrak zuzendutako suspensezko drama film bat da. Domingo Villar galiziar idazlearen *A praia dos afogados* (2010) eleberrian oinarritua dago. Carmelo Gómez, Pedro Alonso eta Luis Zahera aktoreek antzeztu zuten.

Galiziako kostaldean girotua dago eta Nigrán eta Vigo udalerriez gain kanpoaldeko eszenak Madorrako hondartza eta Panxón parrokian filmatu ziren.

## Sinopsia 
Goiz batez, itsasaldiak marinel baten gorpua kostaldera itzuliko du. Eskuak lotuak ez balituzke, Justo Castelo arrantzan zebilela urpean hilobia topatu duten itsasoaren beste semeetako bat litzateke. Lekukorik eta txaluparen arrastorik gabe, Leo Caldas (Carmelo Gómez) inspektoreak krimena argitzeko arrantzale herri bateko egunerokotasunean barneratuko da, baina herritarrak bete susmoak azaleratzeari uko egingo diote.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Panxóngo hondartza

**Panxóngo hondartza**, Espainiako ipar-mendebaldeko Nigrán udalerriko Panxón parrokian dagoen hondartza bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian. 1100 metroko luzera du.
América hondartza

**América hondartza**, , Espainiako ipar-mendebaldeko Nigrán udalerrian dagoen hondartza bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian. 90 metroko luzera du.

A Ramallosa parrokian dago.
La Foz estuarioa

**La Foz estuarioa**, Espainiako ipar-mendebaldeko Nigrán, Gondomar eta Baiona udalerriel elkarbanatutako natura eremu bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

Bertan, Groba, Belesar eta Miñor ibaia itsasoratzen dira.

Panxóngo hondartzatik hurbil dago.
Dimitrios Valvis

**Dimitrios Valvis** (; Missolonghi, 1808ko maiatzaren 8a – Atenas, 1892ko azaroaren 30a) greziar epaile eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1886ko maiatzaren 9tik 21era.

Zuzenbidea ikasi zuen Pisan eta Kasazio Auzitegiko presidentea izan zen 1872tik 1885era. Behin-behineko lehen ministro izan zen 1886ko maiatzean, Theodoros Diligiannis eta Charilaos Trikoupisen gobernuen artean.

Zinovios Valvis anaia ere Greziako lehen ministroa izan zen.
Jacques Teugels

**Jacques Teugels** (Ixelles, 1946ko abuztuaren 3a – Schepdael, 2024ko irailaren 28a) belgikar futbolaria izan zen, aurrelari postuan aritzen zena.

RWD Molenbeek taldean jokatu zuen batez ere, baina baita RSC Anderlecht eta Royale Union Saint-Gilloise taldeetan ere. Orain arte Bruselako hiru talde nagusietan jokatu duen jokalari bakarra da.

Hamahiru partida jokatu zituen Belgikako futbol selekzio nazionalarekin eta brontzezko domina lortu zuen 1972ko Europako Futbol Txapelketan.
Popel (filma)

***Popel*** ( 2025eko Oier Plaza gernikar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Unai Egia irakaslea da, pandemia garaian aspertu samarturik bizi dena, derrigorrezko itxialdian bere denborarekin zer egin ez dakiela. Halako batean hartu du Javier Cercasen *El impostor* liburua, eta irakurtzen hasi da. Beste edozein liburu har zezakeen, baina ez, justu Cercasena da hartu duena. Enric Marco iruzurgilearen benetako istorioa da han kontatzen dena, nola Alemaniako Floussenbürgeko kontzentrazio esparru batean deportaturik izan zen beste pertsona baten identitatea lapurtu zuen, bere ospe propiorako; gerora *Marco* filmean jasota geratuko zen istorioa. Istorioak liluratu egin zuen Egia, baina liburuan apenas inork erreparatu zion pertsonaiari erreparatu zion hark: «benetako» deportatuari, hau da, Enric Monerri.

Hasi da peskizak egiten: noiz hil zen, zer gertatu zen bere gorpuarekin, ba ote dakiten bere sendiek zer edo zer horri buruz. Ez daki nola egin behar den ikerketa historiko bat, eta laguntza eskatzen dio ezagun bati, eta pauso txikiak emanez hasten da, txikiak baina determinazio askokoak: helmugaraino ailegatu nahi du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kodak Brownie

**Kodak Brownie** Eastman Kodak enpresak 1900etik aurrera ekoiztutako hainbat argazki-kameren saila izan zen. Argazkigintza instantaneoaren kontzeptua masei hurbildu zion, kameren prezioa izugarri murriztu baitzuen, eta argazkigintza amateurra zabaltzeko balio izan zuen. Lehenagoko modeloa, adibidez Pocket Kodakek, Erresuma Batuko familia baten hilabete osoko soldatako kostua zuen. 

Brownie kartoizko kutxa kamera sinplea zen, lente ganbil sinple batekin, 2+1⁄4 hazbeteko irudiak hartu ahal zituena 117 zenbakidun argazki-bobina atean. Bere kontrola sinplea zen, eta prezioa ere merkea, estatubatuar dolar 1, gaur egungo 38$ inguru. Kodaken argazki-bobinak ere merkeak zirenez, merkatuan zuen helburua aise gainditu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marfa Rabkova

**Marya Aliaksandrauna Rabkova** (; 1995eko urtarrilaren 6a), ***Marfa Rabkova*** () izengoitiaz ezagunagoa, bielorrusiar giza eskubideen aldeko ekintzailea da, Viasna Giza Eskubideen Zentroan lan egiten duena. 2020an Bielorrusiako agintariek atxilotu zuten bere aktibismoagatik.

## Bizitza 
Marfa (Marya) Rabkova 1995ean jaio zen. Bielorrusiako Estatu Unibertsitate Pedagogikoan ikasi zuen, baina unibertsitate eraikin baten ondoan egindako manifestazio batean atxilotu ondoren, ikasketak utzi behar izan zituen. Ondoren, Mahiliouko Arkadz Kulexov unibertsitatean matrikulatu zen, baina agintarien presioagatik ezin izan zituen ikasketak amaitu eta lanik aurkitu.

2020ko irailaren 17an, Marfa Rabkova atxilotu zuten Bielorrusiako Barne Arazoetarako Ministerioko kideek, zehazki Antolatutako Krimenen eta Ustelkeriaren Aurkako Borrokarako Departamentu Nagusikoek. 2021ean, Viasnako Giza Eskubideen Zentroko beste hiru kide atxilotu zituzten Rabkovaren antzeko karguengatik: Ales Bialiatski, Valiantsin Stefanovitx eta Uldazimir Labkovitx.

2021eko irailaren 19an, Rabkova Minskeko 1. atxiloketa-zentrora eraman zuten. 2022ko irailaren 6an, 15 urteko espetxe-zigorra eta 22.400 errublo bielorrusiarreko isuna ezarri zizkioten. 2023ko otsailaren 28an, Auzitegi Gorenak zigorra 14 urte eta 9 hilabetera murriztu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak