Lorena Cabnal

'''Lorena Kab'nal'* (Iximulew Guatemala, 1972) arbasoen herentziatik aipatzen du bere existentzia: *Maya Q´eqchi''', *Maya K´iche´* eta *Xinka*. Antzinako sendatzailea, Guatemalako Iximulew-ko mugimendu feminista komunitarioaren eta *Red de Sanadoras Ancestrales del Feminismo Comunitario Territorial* taldeko sortzaileetako bat.

## Biografia 
Guatemalako hiriburuaren kanpoaldean hazi zen Lorena, Guatemalako kontrako gerran. Bere familiak ihes egin behar izan zuen Alta Verapazeko bere lurralde maiatik, desplazamendu behartuen testuinguruan, non alemaniar lur-jabeen presentziak ere elkarbizitzarako moduak zaildu zituen, Efrain Rios Montten gobernu militarrean derrigorrez lekualdatuak izan ziren milaka indigena bezala.

Berak eguneroko bizimoduaren zatitzat jotzen zuen indarkeria testuinguru batean hazi zen. Aitaren aldetik sexu indarkeria sufritu zuen eta honen berri lagun bati eman ondoren, indarkeria naturalizatzeari utzi zion Lorenak eta 15 urterekin etxetik ihes egin zuen.

Medikuntza ikasi nahi zuen, baina bere pobretze-egoerak ez zuen horretarako aukerarik ematen. Hala ere, bere amak zituen kontaktuei esker (senda-belar sendalaria zen eta gainera etxe partikularretan sukaldari bezala lan egiten zuen), izan zuen transfusio medikuntza ikasteko aukera. Han ezagutu zituen bere bidean garrantzitsuak izan ziren emakumeak: Gladys Murga medikua, medikuntza arloan eta ENAD Arte Dramatikoko Eskola Nazionalean bere aholkularia izan zena; Maria Rosa Padilla filosofoaren eraginak bere bizitza markatu zuen, harekin batera beste interpretazio akademiko batzuk entzuten hasi zelako herri indigenen ikuspegi sozial eta antropologikotik eta Guatemalako San Carlos Unibertsitatean sartzeak bere errealitatea aztoratu zuen Mayra Gutierrez irakaslea, feminista, Giza Eskubideen Defendatzaile eta aktibista akademiko gisa ezagutu zuen lehen emakumearen ikasle izateagatik (2000. urtetik desagertua).

25 urte zituela, bere komunitatetik urruntzea erabaki zuen eta Guatemalako Santa María Xalapán mendira iritsi zen. Bertan, sexu-indarkeriaren aurka lan egiten hasi zen eta, gainera, Victoria Serrano ezagutu zuen, hil zen arte bere amona espiritualetako bat izango zena.

## Lurraldeen arteko borrokak 
Lorena, Feminista Komunitario Territoriala izateaz gain, antzinako sendatzailea da eta bere jakintzak bere herrien herentziatik eta Maia eta Xinka kosmogonia printzipioetatik datoz. Mendialdeko lagunekin batera lurraldea defendatuz hasi zuen borroka, transgenikoen, merkataritza askeko itunen, antzinako lurraldean lur-jabeen, hondakinen eta meatzaritzaren aurka borrokatuz.

Feminista izendatu zutenetik, gizon-ikaskideen indarkeria jasaten hasi zen. Gizon horiek atzerriko feminista zuriez kutsatu izana leporatu zioten, estigmatizatu egin zuten eta komunitatea uztera behartu zuten, nahiz eta xinka lurraldearen defentsan zeregin aktiboa izan meatzaritzako proiektu ugarien aurka. Berriro haurdun geratzeko ere eskatu zioten.      *Seme-alabak gure herrien bizitza eta existentziaren bermea dira. Eta alaba bat ez da ezer. Emakumeekin berriro lan egin nahi badu, berriro haurdun geratu behar du.*Bere hitzetan, *fundamentalismo indigenak* edo jatorrizko ohitura patriarkal mugiezinak onartzeari uko egin ondoren, bere alabarekin batera komunitatetik irtetea erabaki zuen. Hala ere, ez da damutzen, ez baitute misoginiaren, sexu-indarkeriaren eta feminizidioaren aurka isilik geratzeko asmorik.      

Bere militantziak kostu handia izan zuen. Hamabost urte baino gehiago ibili behar izan zuen Nazioarteko Bake Brigaden babesarekin, giza eskubideen defendatzaileak babesten dituen erakundearen babesarekin, alegia.

### Lurralde feminismo komunitarioa 
Lorenak ez du bere burua feminista deskolonialtzat jotzen, baizik eta lurralde-feminista komunitariotzat, uste baitu, gorputzek, beren existentzia dimentsio guztietan, presioak eta indarkeriak jasaten dituztela, bai gaur egun, bai antzinako memorietan, eta sendatzera gonbidatzen du, gorputz-lurraldea defendatzeko borrokan jarraitu ahal izateko. Harentzat, beharrezkoa da indarkeria horien aurka borrokatzea, lurra defendatzeko borroka egiten den aldi berean. Azken hamarkadan, feminismo komunitarioa Bolivian eta Guatemalan zabaldu da, besteak beste. Handik, berak eta bere kideek *Gorputza eta Lurra Lurraldea Berreskuratzeko eta Defendatzeko* proposamena egin zuten. Proposamen horren bidez, agerian utzi nahi da proiektu erauzleen aurkako borrokak ehuntzeko beharra, gizonek emakumeen gorputzen aurka erresistentzian dauden komunitate berberetan erabiltzen duten indarkeria desagerrarazteko.

## Lanak 
* 2010, "*Acercamiento a la construcción del pensamiento epistémico de las mujeres indígenas feministas comunitarias de Abya Yala*".
* 2016, "*De las opresiones a las emancipaciones: Mujeres indígenas en defensa del territorio cuerpo tierra*".
* 2019, "En tiempos de muerte: cuerpos, rebeldías, resistencias".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Lorena Cabnal bere bizitzaz mintzo. Danele Sarriugarte Mochalesen elkarrizketa Argian.