Sacellum

thumb
***Sacellum*** bat (*sacella* pluralean, sakela ahoskatua) Antzinako Erroman gurtzeko erabiltzen zen espazio sakratu txiki bat zen. Etimologikoki, *sacellum* txikigarria da ('sakratua' edo 'jainkoei buruzkoa', hau da, "sakratutxoa" edo). Bi motatakoak izan zitekeen: jabetza pribatuetan zeudenak, familiaren baten kontura mantenduta, eta izaera publikokoak, oro har, estatuaren kontura zegoen hiriko harresian sartuak. Antzinatko erromatar erlijioko festa sakratu batzuek *sacellum*-etan batean erritualen bat egitea eskatzen zuten, adibidez: Septimontium festa eta Argei festa.

## Definizioa 
Marko Terenzio Varronek eta Marcus Verrius Flaccusek emandako definizioak kontraesanean daude. Lehenengoak gelaxka moduko bat izango balitz bezala (*cella* bat, «espazio itxia») definitzen du; bigarrenak, aldiz, teilaturik eta sabairik gabeko espazioa zela dio, baina biek bat egiten dute zerbait sakratua gordetzeko espazioa zela esaten dutenean. Jörg Rüpke aleman filologo, klasizistaren eta erromatar erlijioan adituaren arabera, tenplu erromatarraren formarik landuena zen, agian *aedicula* motakoa.  *Sacellum* bat lerro zuzen edo kurbetakoa izan zitekeen. Bi termino latinoen arteko lotura *argeiei* *zeremoniei buruz* hitz egiten duten testuetan ikus daiteke, horietarako *sakraria* hitza re erabiltzen bada ere. Etxeetan espazio *sakratu bat* zegoen, eta han gordetzen ziren arbasoek irudikatzen zituzten penateak edo irudiak; espazio hori *lararium* esaten zen, eta sakrarium-forma bat zen, lepokoak ohoratzeko. *Sacellum* eta *sacrarium* latindar terminoak lehen kristauen latinezko lexikoaren osagai bihurtu ziren.

Gaur egungo santutxo-ak oroitarazten dute.

## *Sacellum*-en mantentze-lanak 
Kuria bakoitzak bere *sacellum-a* zuen, eta haren mantenua *celeres* izeneko kargudunen esku zegoen, Erromako historiaren hasieran erregearen zaindari pertsonala bera zena, monarkiaren hasieran erlijio autoritate gorena erregeak baitzuen.
thumb|245x245px|Venus Cloacinaren *sacellum*-a Erromako Foroan.
Jakina da, K.a. 50. urteko Zizeronek aipatutako epaiketa baten bidez, *sacellum* publiko bat jabetza pribatu baten barruan egon zitekeela, baldin eta jabe horiek gastuak beren gain hartu eta jendearentzat irekita edukitzen bazuten. Kasua *Marcus Caelius Rufuse*k *Appius Claudius Pulcher*-ren aurka egindako salaketa izan zen. *Appius Claudius Pulcher* zentsorea zen, eta bere jabetzako *sacellum* baterako sarbide publikoa ez mantentzeagatik erruduntzat eman zuten.

## Erroma hiriko *sacella* publikoak 
Erroman, hogeita zazpi ziren Argei errituetarako, eta hamabi jainko-estatuenak, honako hauek:

* Janoren *sacellum-a*, ustez Romulok egina, oinarri karratukoa eta bi atekoa, jainko horren estatua txiki bat zuena.
* Lare publikoetako *sacellum-a*, pomeriumean kokatua eta Romulori eskainia.
* Marteren *sacrariuma*, lantza sakratua zuena eta Regia eraikinaren barruan zegoena.
* Herkulesen *Sacellum-a* (*aedes* ere esaten zitzaion), Foro Boarioan.
* Caca jainkosaren *sacellum-a*, Kakoren arreba, Herkulesek irabazi zuena, Cacaren laguntza lortu ondoren.
* Dianaren *sacellum-a*, Celiren muinoan, non senatari batzuk urteko sakrifizioak eskaintzeko joaten ziren, eta, seguruenik, lar compitalici. bat besterik ez zena .
* Minerva captaren *sacellum-a* (*delubrum* ere esaten zaio), Celi muinoan ere, jainkosa horren estatua batekin; estatua hori Etruriako Falerii hiritik ostu eta Erromara eraman zuten K.a. 241 urtean.
* Jupiter Fagutalisen *sacellum-a*, Eskilinoan kokatua, *Lucus Fagutalis-en* (pagadi sakratua) .
* Naenia heriotzaren jainkosaren *sacellum-a*.
* Pudicitia Patriciaren *sacellum-a*.
* Dea Murcia jainkosaren *sacelluma*, Aventiren oinean.
* Argei errituetarako  *sacellum-*ak, Varróren arabera,  27 ziren eta hiri osoan barreiatuta zeuden, Kapitolioan eta Aventinoan izan ezik. *sacellum* horietako batzuen lekua bakarrik ezagutzen da. Subura eskualdeak gutxienez sei zituen (prozesioaren laugarren geldialdia Carinae barrutian zegoen, seigarrena Suburan). Eskilino eskualdeak gutxienez sei zituen (hiru Oppiusen zeuden: prozesioaren lehen, hirugarren eta laugarren geralekuak). Bi *sacellum* zeuden Cisipus muinoan (bosgarrena eta seigarrena). *Colline* eskualdeak gutxienez sei zituen (hirugarrena Kirinalaren gainean, laugarrena Salutaris Collis-ean, bosgarrena Mucialis collis-ean, seigarrena *Latiaris* collis-ean). Palatino eskualdeak gutxienez zazpi zituen (laugarrena Germal eta zazpigarrena Vèlian).

## Probintzietan 
Tenplu mota hau erromatar garaiko beste hirietan ere agertzen da, hala nola Eslabako Santakrizen, non ikerlariek, sacellum publiko bat identifikatu dute foroan.

## Kristau arkitekturan 
Hitza kristau elizak erabiltzen jarraitu zuen, eta hainbat eraikini izen hori ematen zaie.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gradel, Ittai. "Emperor Worship and Roman Religion".  Oxford University Press, 2002. 
* Platner, Samuel Ball; Ashby, Thomas. "A Topographical Dictionary of Ancient Rome".  Oxford University Press, 1929. 
* Rüpke, Jörg. "Religion of the Romans".  Polity Press, 2007. 
* Rutledge, Steven H. "The Roman Destruction of Sacred Sites,".  Historia:Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 56.2, 2007. 179-195 or.
* Smith, Lenhard. "A Dictionary of Greek and Roman Antiquities".  John Murray, 1875. 

## Kanpo estekak