Ongailu

thumb|200px|Gatza, azukrea eta piperbeltz beltza arruntak dira sukaldaritzan; hala ere, beti ez dira ongailutzat hartzen.
**Ongailua** zapore berezia emateko edo platera osatzeko janariari eransten zaion gozagarri, saltsa edo espezia da. Sarritan zapore bizikoa izanik, kantitate txikietan erabiltzen da. Euskal sukaldaritzan ongailurik erabilienak gatza, azukrea, oliba olioa, ozpina, berakatza eta perrexila dira.

Normalean janaria mahaigaineratu baino lehen edo justu mahaigainean dagoenean eransten dira. Beste batzuk janaria prestatzean erabiltzen dira.

## Ongailu desberdinak 
**Alkoholdun edari** lurrin bereziak eman eta zaporeak indartzeko, Whiskya, brandya, rona, eta mota guztietako likoreak erabiltzen dira. Batzuk prestaketan zehar erretzeko, eta beste batzuk amaieran erabiltzen dira.

**Chutney**: fruta, azukrea eta ozpinarekin egiten dira saltsa gazi-gozoak. Normalean, haragien plateretan erabiltzen dira. Indian dute jatorria.

**Ernatutako hazi usaintsuak eta loreak**: gaur egun modan jarri dira, lurrina emateaz gain, platera edertzen dute.

**Espeziak**: prestaketa bati zapore berezia ematen dioten osagaiak dira eta ongailu hitzaren barruan denak sar genitzake: espezia, belar usaintsuak eta bestelako ongailu motak

**Gatza**: mineral jatorrikoa, gaur egun mota asko eta toki askotakoak aurki genitzake. Fina, itsasokoa, kristalak.... gatza kontserbagarri izateaz gain, zaporea emateko ezinbestekoa da.

**Jengibre**: ozpinetan marinatutako jengibre xafla finak dira. Kolore arrosa edo zuriagoa izango du marinatzeko erabili ditugun osagaien baitan. Japoniar sukaldaritzan oso ohikoa da, normalean sushi mota desberdinetan edo sashimi-an ongailu moduan aurkezten dira.

**Ketchup** tomate saltsa du oinarri, karamelu eta ozpinarekin nahastuta besteak beste, saltsa gazi-gozoa dugu eta haragi eta patatekin asko jaten da.

**Laranjondo lore** ura: Alkoholik erabili ezin duten lurraldeetan erabiltzen da. Laranjondoko lorearen lurrinak usain bikaina du eta azkenburukoetan erabiltzen da gehienbat.

**Limoi**: fruitu azidoa dugu, prestaketa askotan bere zukua edo azala erabiltzen da. Zaporeak indartu eta kolorea mantentzen du.

**Misoa**: soja saltsa egin ondoren gelditzen den soja pasta hartzituari deitzen zaio misoa. Bereziki japoniar jatorriko zopak prestatzeko erabiltzen da.

**Olioa**k: oliba olioa, sesamoarena, ekilorearena,...azken urte hauetan ohitura handia hartu da olioak espezia edo belar usaintsuekin beratzeko;hartara, olio lurrintsuak lortuz.

**Ozpin**: ardoarena, sagarrarena, arrozarena, karameluarekin edo espeziekin.... olioaren moduan asko ugaritu dira. Jerez inguruko ardoarekin egindako ozpina oso erabilia da entsaladetako ozpin-olioak prestatzeko.

**Piper txorizero**: pipermorro lehorra da. Erabiltzeko haziak kendu eta egun batez beratu behar dira edo 5 minutuko egosaldi bat eman. Ondoren, labana batekin haragia erretiratu eta xehatu egingo dugu erabili aurretik. Gurean saltsa bizkaitarra prestatzeko ezinbesteko osagai dugu.

Shoyu saltsa: soja, gariarekin egosi eta hartzitu ondoren sortzen den saltsa.

**Soja saltsa** edo tamaria: Soja egosi eta hartzitzen jartzen da gatzarekin, eta sortzen den saldari deitzen zaio horrela. Tamaria soja saltsa da, baina ohiko soja saltsa baino indartsuagoa zaporean eta lodiagoa.

Tabasko: pipermin edo txile freskoa, ozpina eta gatza oinarri dituen saltsa. Zapore mina emateko erabiltzen da.

**Wasabi**: Wasabi Brassicaceae familiako landarea da. Ur azpian azten den errefau mina dugu. Bere zurtoina berdea arraspatuz edo ore bihurtuz Japoniako sukaldaritzan oso tipikoa den ongailu bizia da. Sushi mota desberdinetan, sashimian... ongailu bezala aurkezten da. Gaur egun merkatuan erosten des wasabi gehiena beste osagai batzuen nahasketekin burutzen da.

**Worcestershire saltsa edo Perrins**: osagai desberdinekin eginiko saltsa da, zapore gogorrekoa eta kolore ilunekoa. Ingalaterrako sukaldean du jatorria eta gaur egun gurean beste prestaketa batzuk ontzeko erabiltzen da. Zerk osatzen duen sekretu bat bada ere, esaten da ozpina, brandya, melaza, gatza, antxuak, soja saltsa, baratxuria, tamarindoak, tipulatxak, pipermina nahastu eta 3 urtez ontzen edukitzen dela

**Ziapea edo mustarda**: haziekin prestatzen den pasta bat da, eta kolore desberdinetakoa izan daiteke. Haziak, ozpin eta gatzarekin, besteak beste, nahastuta egiten da. Haragiekin jateko, ozpin olioak prestatzeko, beste osagaiekin nahastuz ongailu ugari prestatzeko erabiltzen da, eta ondoren osagaia igurtzi egiten da.

## Ongailuen argazki galeria 

150px|thumb|Perrins saltsa
Fitxategi:Nafarroako olio oliba birjina.jpg|thumb|Nafarroako olio oliba birjina
Fitxategi:Jerezko ozpina.jpg|Jerezko ozpina
Fitxategi:Ziapea3.jpg|thumb|Ziapea
Fitxategi:Ziapea_estragoiarekin.jpg|thumb|Ziapea estragoiarekin
Fitxategi:Azahar ura.jpg|thumb|Azahar ura
Fitxategi:Tamari soja salta.jpg|thumb|Tamari soja salta
Fitxategi:Soja saltsa gozoa.jpg|thumb|Soja saltsa gozoa
Fitxategi:Haragi edo arrai pastillak.jpg|thumb|Haragi edo arraina pastilla
Fitxategi:Saltsa gozoak.jpg|thumb|Saltsa gazi gozoa.
Fitxategi:Espeletako piper mamia.jpg|thumb|Espeletako piper mamia
Fitxategi:Pipermin saltsa.jpg|thumb|Tabasco saltsa mina
Fitxategi:Perrins saltsa.jpg|thumb|Perrins saltsa
Fitxategi:Maldom gatza.jpg|thumb|Maldon ezkata gatza
Fitxategi:Nafarroako lore gatza.jpg|thumb|Jaitzeko gatz lorea
Fitxategi:Himalaiko gatz arrosa.jpg|thumb|Himalaiko gema gatz arrosa
Fitxategi:Himalayako gemma gatza.jpg|thumb|Himalaiako gemma gatz iluna
Fitxategi:Añanako gatza1.jpg|thumb|Añanako iturburuko gatza
Fitxategi:Soja saltsa3.jpg|thumb|Soja saltsa
Fitxategi:Saltsa gozoak.jpg|thumb|Saltsa gazi gozoa
Fitxategi:Tamari soja salta.jpg|thumb|Tamari soja salta
Fitxategi:Soja saltsa gozoa.jpg|thumb|Soja saltsa gozoa
Fitxategi:Azahar ura.jpg|thumb|Azahar ura
Fitxategi:Eztia3.jpg|thumb|Eztia
Fitxategi:Pattarra.jpg |thumb|Pattarra
Fitxategi:Haragi edo arrai pastillak.jpg|thumb|Haragi edo arraina pastilla
Fitxategi:Baratxuri hazi ernetua.jpg|thumb|Baratxuri hazi ernetua
Fitxategi:Errefautxo hazi ernetuak.jpg|thum|Errefau hazi ernatu
FitxategI:Loreak2.jpg|thumb|Loreak
Fitxategi:Kanela hautsa.jpg|thumb|Kanela hautsa
Fitxategi:Ras el hanout petraaselinun Marokoko espezie nahasketa.jpg|thumb|Ras el hanout Marokoko espezie nahasketa
Fitxategi:Pipermin lehorra.jpg|thumb|Pipermin lehorra
Fitxategi:Gengibrea.jpg|thumb|Jengibrea
Fitxategi:Piper hauts gozo eta mina.jpg|thumb|Piperrauts gazi eta gozoa
Fitxategi:Piperbeltza.jpg|thumb|Piperbeltz
Fitxategi:Piperbeltz alea.jpg|thumb|Piperbeltz alea
Fitxategi:Piperbeltz txuria.jpg|thumb|Piperbeltz txuri.
Fitxategi:Sesamo beltza1.jpg|thumb|Sesamo beltza
Fitxategi:Sesamoa2.jpg|left|thumb|Sesamoa
Fitxategi:Bainilla.jpg|left|thumb|Bainilla
Fitxategi:Kurkuma_sustraia.jpg|thumb|Kurkuma sustrai
Fitxategi:Kurkuma hautsa3.jpg|thumb|Kurkuma hautsa
Fitxategi:Kanela zotza.jpg|left|80px|thumb|Kanela zotza
Fitxategi:Albahaka2.jpg|thumb|Albahaka
Fitxategi:Tipulin hosto2.jpg|thumb|Tipulin hosto
Fitxategi:Tipulin.jpg|thumb|Tipulin hosto
Fitxategi:Martorri.jpg|thumb|Martorri
Fitxategi:Aneta edo eneldoa.jpg|thumb|Aneta
Fitxategi:Mihilu 3.jpg|thumb|Mihilu
Fitxategi:Mihilua.jpg|thumb|Mihilu
Fitxategi:Erramua.jpg|thumb|Erramua
Fitxategi:Mendafin2.jpg|thumb|Mendafin
Fitxategi:Mendabeltza.jpg|thumb|Mendabeltz
Fitxategi:Luisa belarra.jpg|thumb|Hierba Luisa edo berbena limousain
Fitxategi:Oreganoa2.jpg|thumb|Oreganoa
Fitxategi:Perrexila sorta.jpg|thumb|Perrexil sorta
Fitxategi:Erromeroa3.jpg|thumb|Erromero
Fitxategi:Salbia2.jpg|thumb|Salbia
Fitxategi:Ezkaia2.jpg|thumb|Ezkai
Fitxategi:Edertzeko belarrak4.jpg|thumb|Edertzeko belar usaindunak.

## Kanpo estekak