Bihotz-transplante

thumb|Bihotzeko transplantea eskematikoki.

**Bihotz-transplantea** organo horren gutxiegitasun terminala duen paziente bati egindako transplantea da, hildako emaile batengandik edo animalia batetik lortutako organoak edo bihotz artifizialak erabilita. Gaixotasun eta ahuldu bihotz batek bihotz osasuntsuago bat ordezkatzen duen ebakuntza da. Bihotzaren transplantea, oro har, sendagaiarekin edo beste kontsultategi batzuekin nahikoa hobetu ez den jendearentzako tratamendua da.

Bi mota nagusi ezberdintzen dira organo berria toki anatomiko normalean ipiniz gero (ortotopikoa) edo ez (heterotopikoa), lehenengo kasua sarriagotan gertatzen delarik. Bihotzeko kirurgia arlo honetan diharduen espezialitatea da.

1967ko abenduan Christiaan Barnardek lehen bihotz-transplantea egin zuen Groote Schuur ospitalean, Lurmutur Hirian (Hegoafrika), eta ordutik 1998 arte 48.541 transplante ortotopiko egin zituztela mundu osoan kalkulatzen da. Gaur egun mundu mailan 3.500 bihotz inguru transplantatzen dira urtero. Euskal Herrian ez dago teknika konplexu hau egiten duen zentrorik, Valdecillako ospitalea (Santander) izanda gertuena.

Batez besteko biziraupena %75ekoa da lehenengo urtean eta 5 urtetara jaisten da %60ra. Errefusa prebenitzeko gehien erabiltzen diren immunosupresoreak ziklosporina, azatioprina eta kortikosteroideak dira.

## Zergatik egiten da? 
Bihotzeko transplanteak bihotzeko arazoetarako bestelako tratamenduak funtzionatzen ez dutenean eta bihotz gutxiegitasuna gertatzen denean egiten dira. Helduetan bihotz gutxiegitasuna honako baldintza hauetatik gertatzen da:

* Bihotzeko giharrak ahultzea (kardiomiopatia)
* Arteria koronarioaren gaixotasuna
* Bihotzeko balbularen gaixotasuna
* Jaiotzetik bihotzeko edozein arazo (sortzetiko bihotz akatsak)
* Bihotzeko erritmo anormal eta errepikakorrak (arritmia bentrikularrak) ez dira beste tratamendu batzuekin kontrolatzen
* Aurretik bihotzeko transplantea huts egitea

Umeetan, gehienetan haien bihotz gutxiegitasuna normalean bihotz-akats bat edo kardiomiopatia batengatik sortzen da.

Beste organo baten transplantea bihotzeko transplantea egiten ari den momentu berdinean (organo anitzeko transplantea) egin daiteke, baldintza jakin batzuk dituzten pertsonetan eta zenbait zentro medikuetan.

Organo anitzeko transplanteak honako hauek izan daitezke:

* **Bihotzeko eta giltzurruneko transplantea**. Prozedura hau giltzurruneko gutxiegitasuna eta bihotz gutxiegitasuna duten pertsona batzuentzako aukera izan daiteke.
* **Bihotzeko eta gibeleko transplantea**. Prozedura hau aukera bat izan daiteke gibeleko eta bihotzeko zenbait gaixotasun dituzten pertsonentzat.
* **Bihotz eta biriketako transplantea**. Batzuetan, medikuek prozedura hau iradoki diezaieke biriketako eta bihotzeko gaixotasun larriak dituzten pertsonei, baldin eta baldintzak ezin badira bihotzeko transplantea edo biriketako transplantea soilik tratatu.

Hala ere, guztiek ezin dute bihotzeko transplantea izan. Baliteke bihotzeko transplantea izateko hautagai ona ez izatea, honako hau baldin baduzu:

* Adineko pertsona bazara, eta horrek berreskurapen prozesua oztopatu lezake transplante kirurgia ondoren
* Zure bizitza laburtu dezakeen beste gaixotasun bat baduzu, bihotz-transplante bat jaso duzun ala ez, giltzurrun, gibeleko edo biriketako gaixotasun larriak.
* Infekzio aktibo bat baduzu
* Ez duzu nahi edo ezin baduzu bizimodu aldaketak beharrezko egin zure bihotz berria osasuntsu mantentzeko, ala nola, alkohola ez edatea edo ez erretzea

## Arriskuak 
Odoljarioa, infekzioa eta odol-klotxak barne dituzten bihotzeko kirurgia irekia egoteko arriskuez gain, bihotzeko transplantea izateko arriskuak hauek dira:

* **Emailearen bihotzaren arbuioa**. Bihotzeko transplantearen ondoren arrisku esanguratsuenetako bat da gorputzak emailearen bihotza arbuiatzea.

Emailearen bihotza sistema immunologikoak objektu atzerritzat har dezake eta errefusatzen saiatu, bihotza kaltetu dezakeena. Bihotzaren transplante hartzaile bakoitzak errefusa (immunosopresoreak) ekiditeko botikak jasotzen ditu eta ondorioz, errefusatze-tasak behera egiten jarraitzen du. Batzuetan, botiken aldaketek errefusa geldituko dute gertatzen bada.

Arbuiatzea ekiditeko, ezinbestekoa da botikak agindutako moduan hartzea eta hitzordu guztiak zure medikuarekin mantentzea.

Sintomarik gabe gertatzen da maiz errefusa. Zure gorputzak bihotz berria arbuiatzen duen jakiteko, transplantearen ondorengo lehenengo urtean bihotzaren biopsiak izango dituzu. Horren ondoren, ez duzu biopsiak maiz egingo.

Biopsian zehar, hodi bat zainetan sartzen da eta bihotzera joaten da. Biopsia gailua hoditik pasatzen da bihotzeko ehunen lagin txiki bat hartzeko, eta hori laborategi batean aztertzen da.

* **Lehen mailako txertaketaren porrota**. Transplantearen ondorengo lehen hilabeteetan heriotza-kausa ohikoena izaten den baldintza honekin, emailearen bihotza ez funtzionatzea.
* **Arterien arazoak**. Transplantea egin ondoren, bihotzeko arterien paretak loditu eta gogortu egin daitezke eta horrek bihotz aloktono baskulopatia sor dezake. Horrek odol zirkulazioa oztopatu dezake bihotzean eta bihotzekoa, bihotz gutxiegitasuna, bihotz arritmiak edo bat-bateko heriotza eragin ditzake.
* **Botiken bigarren mailako efektuak**. Bizitza osorako hartu beharko dituzun immunosopresoreak giltzurruneko kalte larriak eta beste arazo batzuk eragin ditzake.
* **Minbizia**. Immunosopresoreak minbizia garatzeko arriskua ere handitu dezake. Botika horiek hartzeak tumoreak azalean eta ezpainetan garatzeko arriskua handitu dezake eta Hodgkin linfoma garatzeko arriskua.
* **Infekzioa**. Immunosupresoek infekzioari aurre egiteko gaitasuna gutxitzen dute. Bihotzeko transplanteak jasotzen dituzten askok transplantea egin eta lehen urtera ospitalizatzea eskatzen duten infekzioa dute.

## Laguntza bentrikularreko gailuak 
Bihotzeko transplantea egin ezin duten batzuentzat, beste aukera bat da bentrikuluko laguntza gailua (DAV). Bentrikulua laguntzeko gailua, bularrean inplantatutako ponpa mekanikoa da, odola bihotzaren beheko ganberetatik (bentrikuluak) gorputzaren gainerako tokietara laguntzen duena.

Laguntza bentrikularreko gailuak bihotz transplantearen zain dauden pertsonentzako aldi baterako tratamendu gisa erabiltzen dira. Gailu hauek gero eta gehiago erabiltzen dira bihotz-gutxiegitasuna duten pertsonentzako epe luzerako tratamenduak direlako, baina ez dira bihotzeko transplantea egiteko eskubidea. Bentrikulu laguntzarako gailuak zure bihotza laguntzen ez badu, medikuek baliteke bihotz guztiz artifiziala (zure bihotzaren bentrikuluak ordezkatzen dituen gailua) epe laburreko tratamendu alternatibo bat dela pentsatzea, bihotzaren transplantea zain zauden bitartean.

## Prozedura 
**Ebakuntza Aurreko Momentua**

Bihotz-transplante bat, normalean, duela gutxi hildako edo garuneko hildako emaile baten gaixoekin bateragarria den bihotzarekin aurkitzen da. Transplanteko gaixoak inguruari ohartarazten dio eta ebakuntza ebaluatu eta ebakuntza aurreko medikazioa jasoko du. Aldi berean, emaileen bihotza kendu eta zirujauek ikuskatu egiten dute, transplantea egokia den jakiteko. Batzuetan, transplanteezinak direla uste da. Horrek oso esperientzia larria sor dezake hartzailearentzat, batez ere emozionalki ezegonkorra bada eta bultzatu dezake laguntza profesionala bilatzeko.

**Ebakuntza**

Emailearen bihotzak errutina ikuskatu ondoren, gaixoa ebakuntza gelara eramaten da eta anestesia orokorra ematen zaio. Gaixoen berezko baldintzen arabera, transplanteak, ortotipikoak edo heterotopikoak, bi prozedura jarraitu daitezke.

**Transplante ortotopikoa**

Bihotz transplante ortotopikoa zirujauak esternoan ebakidura egiten duenean hasten da mediastinoa agerian uzteko. Pericardioa irekitzen da, balbula handiak disekatu egiten dira eta saihesbide kardiobaskularra egiten da gaixoari. Gaixotutako bihotza balbulak eta bihotzeko atrioaren zati bat zeharkatzen da. Biriketako zaina ez da atalka banatzen; Atrioaren zati zirkular on bat geratzen da biriketako zaina gunearen eskuinaldean edukitzeko. Emailearen bihotza arreta handiz sartzen da atrioaren eta balbulen gainontzeko espazioan eta eremua suturratu du. Bihotz berria berrabiarazten da, gaixoa saihesbide kardiopulmonarretik deskonektatuta dago.

**Transplante heterotopikoa**

Bihotz-transplante heterotopikoan, gaixoaren bihotza ez da kentzen emandako organoa inplantatu aurretik. Bihotz berria bi bihotzetako ganberak eta balbulak modu biografikoan lotzen dira. Prozedurak gaixoari jatorrizko bihotza berreskuratzeko aukera eman diezaioke, eta emailearen bihotzak porrota jasaten badu (adibidez, arbuioa dela eta), kendu egin behar da, jatorrizko bihotza berriro lanean hasteko aukera emanez.

**Ebakuntza Osteko Momentua**

Gaixoa berreskuratzeko ICUra eramaten da. Esnatzen direnean, errehabilitazio unitate batera eraman daitezke. Prozesu honek zenbat iraun duen gaixoaren osasun orokorraren eta bihotz berriaren jokaeraren araberakoa da. Gaixoari alta eman ondoren, ospitalera itzuli beharko da ohiko azterketak eta errehabilitazio saioak egiteko. Laguntza emozionala ere behar dute.

## Iragarpenak 
Prozedura ortotopiko bihotzeko transplantea duten pazienteen bizi-itxaropena oso positiboki handitu da azken 20 urteetan, eta 2006ko abuztutik aurrera hau da:

* Urtebete:% 86,1 (gizonezkoak),% 83,9 (emakumeak)
* 3 urte:% 78,3 (gizonak),% 74,9 (emakumeak)
* 5 urte:% 71,2 (gizonezkoak),% 66,9 (emakumeak)

2009 arte, Tony Huesman bizirik atera den pertsona luzeena da bihotzeko transplantea egin ondoren, operazioa egin zenetik 31 urte igaro ziren. Huesmanek 1978an jaso zuen bihotza, 20 urte zituela bihotza ahultzen zuen pneumonia birikoaren ondoren. Huesman 2009ko abuztuaren 10ean hil zen, minbiziaz, 51,6 urte zituela. Erik Compton, golf profesionala, bihotzeko bi transplantetan bizi izan da, bata 12 urte zituenean eta bestea 29 urte zituenean.

## Zenbat balio du transplantearen kirurgia? 
Osasuntsu bat duen biriketako gaixoa trukatzea 135.000 eurora eta 130.000ra iritsi daiteke gibela bada. Ondoren, bihotza (125.000 euro), hesteak (100.000), maduina (82.000) eta pankrea (60.000) jarraitzen ditu, Transplanteko Erakundea Nazionalaren datuen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak